Դենիս Տիտո

Դենիս Տիտո (անգլ.՝ Dennis Anthony Tito, օգոստոսի 8, 1940(1940-08-08), Քուինս, Նյու Յորք), իտալական ծագմամբ ամերիկացի ձեռնարկատեր և մուլտիմիլիոնատեր, առաջին տիեզերական զբոսաշրջիկը։


== Կենսագրություն ==

Դենիս Տիտոն ծնվել է 1940 թվականի օգոստոսի 8-ին Նյու Յորքում։
Տիտոն ԱՄՆ-ում առաջատար ներդրումային ընկերություններից մեկի՝ «Wilshire Associates» ընկերության գլխավոր կառավարիչն է։ Հանդիսանում է տեխնոլոգիաների լայնածավալ ֆինանսավորման խորհրդատու և մենեջեր։ Տիտոն իր ամբողջ կյանքում հետաքրքրվել է տիեզերագնացությամբ, ինչի մասին վկայում է նաև տիեզերական տեխնոլոգիաների և տիեզերագնացության ոլորտում նրա ստացած կրթությունը։ ՆԱՍԱ-ին առընթեր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայում երկարատև աշխատանքից հետո Դենիս Տիտոն անցել է տիեզերական ոլորտի պետական նախագծերի ֆինանսավորմանը։
2013 թվականին Դենիս Տիտոն հայտարարեց «Inspiration Mars» նախագծի ֆինանսավորման մեկնարկի մասին, որի նպատակն է մարդկանց խմբի անվայրէջք թռիչքը դեպի Մարս, պտույտը Մարսի շուրջը և վերադարձը Երկիր։ Անհատական թռիչք դեպի Մարս նա ծրագրել էր իրականացնել 2018 թվականին։


== Թռիչք դեպի տիեզերք ==
Դենիս Տիտոն մեծ հետաքրքրությամբ է հետևել տիեզերական ոլորտում ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի ձեռքբերումներին։ 2001 թվականին նա դարձել է աշխարհում առաջին տիեզերական զբոսաշրջիկը՝ թռիչքի մեկնելով Ղազախստանի Բայկոնուր տիեզերակայանից։ Թռիչքի համար վճարել է 20 մլն դոլար։ Նա 128 անգամ անցել է Երկրի ուղեծրով, և ստացվում է, որ Երկրի շուրջը յուրաքանչյուր պտույտի համար վճարել է 150 հազար դոլար։ Տիտոն թռիչքին նախապատրաստվել էր 8 ամիս։ Նա անցել է ոչ միայն ֆիզիկական պատրաստություն, այլև սովորել է տիրապետել տիեզերանավի կառավարման հիմունքներին, ընդհուպ մինչև ՄՏԿ-ի հետ մեխանիկական կցումը այն դեպքում, եթե ավտոմատ կերպով այն չաշխատեր։ Տիտոն նախաթռիչքային քննության ժամանակ բոլոր առաջադրանքները կատարել է անսխալ՝ այդ կերպ ապացուցելով, որ կարող է տեղ զբաղեցնել անձնակազմում։
Այնուամենայնիվ, թռիչքն առանց միջադեպերի չի անցել։ Թռիչքի ժամանակ Տիտոն սրտի հետ կապված խնդիրներ է ունեցել, իսկ ուղեծրում ուժեղ պոկվելով գետնից՝ գլուխը հարվածել է օդանավի մտոցին։ Երկու դեպքում էլ նրան բժշկական օգնություն է ցուցաբերել տիեզերագնաց Տալգատ Մուսաբաևը, ինչի համար Տիտոյից ստացել է «baby-nurse number 1» («դայակ թիվ մեկ») կոչումը։ Չնայած միջադեպերին՝ Տիտոն գոհ էր թռիչքից։ Ուղեծրից վերադառնալով տուն՝ նա ասել է․ 

Թռիչքը մեկնարկել է 2001 ապրիլի 28-ին՝ ժամը 07:37:20 («Սոյուզ ՏՄ-32», ՄՏԿ), վայրէջքը՝ մայիսի 6-ին՝ ժամը 05:41:28 («Սոյուզ ՏՄ-31»)։
Տիեզերքում թռիչքի տևողությունը կազմել է 7 օր, 22 ժամ, 04 րոպե, 08 վայրկյան։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Տիեզերական զբոսաշրջիկների թռիչքները Միջազգային տիեզերակայան։ ՏԵղեկանք»։ РИА Новости։ 2007-04-21։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-25-ին։ Վերցված է 2012-04-28 
«Դենիս Տիտո»։ Տիեզերական հանրագիտարան։ 2004-08-15։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-25-ին։ Վերցված է 2012-04-28 
Տիեզերական զբոսաշրջիկ Դենիս Տիտոն գրավել է Կարմիր մոլորակը // մարտ, 2013
«Դենիս Տիտոն ելույթ կունենա Rensselaer Nov-ում. 14»։ Rensselaer Polytechnic Institute։ 2002-11-04։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-10-29-ին։ Վերցված է 2012-04-28 
«Դենիս Ա. Տիտոն ամերիկագիտություն հեղինակավոր մրցանակ կստանա Ամերիկայի Բոյսկաուտներից» (անգլերեն)։ Արևմտյան Լոս Անջելեսի Խորհուրդ։ Ամերիկայի Բոյսկաուտներ։ 2008-05-23։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-25-ին։ Վերցված է 2012-04-28 
«Առաջին տիեզերական զբոսաշրջիկ Դենիս Տիտոն գործնական այց կկատարի Ռուսաստան»։ redOrbit.com։ 2004-06-15։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-25-ին։ Վերցված է 2012-04-28 
«Տիտո-տիեզերագնաց»։ BBC News։ 2001-04-28։ Վերցված է 2012-04-28