Չուկոտի ծով

Չուկոտի ծով (ռուս.՝ Чуко́тское мо́ре), Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծայրամասային ծով, գտնվում է Չուկոտյան թերակղզու և Ալյասկայի միջև։ Արևմուտքում Լոնգի նեղուցով միանում է Արևելասիբիրական ծովի հետ, արևելքում Բարոու հրվանդանի շրջանում միանում է Բոֆորտի ծովի հետ, հարավում՝ Բերինգի նեղուցը միացնում է այն Խաղաղ օվկիանոսի Բերինգի ծովի հետ։ Ծովի ջրային տարածքով անցնում է ամսաթվի փոփոխման գիծը։


== Պատմություն ==
1648 թվականին Սեմյոն Դեժնյովը Կոլիմա գետի գետաբերանից անցել է ծովով մինչև Անադիր գետը։ 1728 թվականին Վիտուս Բերինգի արշավախումբը և 1779 թվականին կապիտան Ջեյմս Կուկը Խաղաղ օվկիանոսից անցել են ծովը։
1928 թվականին հիդրոգրաֆիկ հետազոտությունների ընթացքում նորվեգացի բևեռային հետազոտող Հ. Սվերդրուպը հայտնաբերել է, որ Բարոու հրվանդանի և Վրանգելի կղզու միջև ծովն իր բնական պայմաններով խիստ տարբերվում է Նորսիբիրական կղզիների և Վրանգելի կղզու միջև գտնվող ծովից, այդ պատճառով պետք է առանձնացվեր Արևելասիբիրական ծովի կազմից։ Առանձնացված ծովն որոշվեց անվանել Չուկոտի ծով Չուկոտյան թերակղզին բնակեցնող ժողովուրդների անունով։ Ծովի պաշտոնական անվանումը հաստատվել է 1935 թվականին։


== Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր ==

Ծովի մակերեսը կազմում է 589 000 կմ²։ Հատակի մակերեսի 56 %-ը զբաղեցնում են 50 մետրից ոչ ավել խորությունները, առավելագույն խորությունը կազմում է 1256 մետր։ Ամռանը ջրի ջերմաստիճանը կազմում է 4-12 °C, ձմռանը՝ −1,6-1,8 °C:
Առափնյա գիծը շատ կտրտված չէ։ Ծոցերն են՝ Կոլյուչինսկայա խորշը, Կոցեբուն, Շիշմարյովի ծովախորշը։ Հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներից մինչև մայիս-հունիս ամիսները ծովը ծածկված է սառույցներով։
Չուկոտի ծով թափվում են շատ քիչ քանակությամբ գետեր։ Դրանցից ամենախոշորներն են՝ Ամգուեմա, Կոբուկ, Նոատակ գետերը։
Չուկոտի ծովով անցնում է Հյուսիսային ծովային ուղին։
Ծովում գտնվում են Վրանգելի, Հերալդ և Կոլյուչին կղզիները։
Խոշոր նավահանգիստներն են՝ Ուելեն (Ռուսաստան), Բարոու (ԱՄՆ)։


=== Ջերմային ռեժիմ ===
Բերինգի նեղուցի տարածքում ջրի ջերմաստիճանը ամռանը հասնում է մինչև 12 °C: Դեպի հյուսիս ջրի ջերմաստիճանը աստիճանաբար իջնում է։ Ձմռանն օդի ջերմաստիճանը հասնում է գրեթե սառեցման ջերմաստիճանին (-1,7 °C): Խորության հետ մեկտեղ իջնում է նաև ջրի ջերմաստիճանը, սակայն ծովի արևելյան հատվածում այն մնում է դրական մինչև ծովի հատակը։ Ջրի ջերմաստիճանը մակերևույթին կազմում է 1,8˚, ամռանը՝ 4-12˚:


=== Աղիություն ===
Ձմռանը բնորոշ է սառցատակի ջրի շերտի բարձր աղիության մակարդակ (մոտ- 31-33 ‰): Ամռան սեզոնին աղիությունն ավելի ցածր է, մեծանում է արևմուտքից արևելք՝ 28-32‰: Հալչող սառույցների աղիությունն ավելի ցածր է, այն նվազագույնն է գետերի գետաբերանների մոտ (3-5 ‰): Սովորաբար խորության հետ մեկտեղ բարձրանում է նաև աղիության մակարդակը։


== Կենդանական աշխարհ ==
Սպիտակ արջերն, որոնք բնակվում են Չուկոտի ծովի սառույցներում, պատկանում են այդ տեսակի գենետիկորեն տարբերվող հինգ պոպուլյացիաներից մեկին։ Այստեղ տարածված են նաև փոկեր, ծովափղեր, կետեր։ Ձկներից այստեղ տարածված են հեռավորարևելյան փրփրուկը, ձամբռիկը, արկտիկական լերկամորթիկը, բևեռային ձողաձուկը։ Ամռանը ծովի ափերի մոտ լինում են թռչնաշուկաներ։ Հանդիպում են բադեր, սագեր, ճայեր և այլ թռչուններ։
Վրանգելի և Հերալդ կղզիներում գտնվում է արկտիկական արգելանոց, որը համարվում է սպիտակ արջերի և ծովափղերի բազմացման հիմնական վայրը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Шамраев Ю. И., Шишкина Л. А. Океанология. Л.: Гидрометеоиздат, 1980.


== Արտաքին հղումներ ==
Чукотское море в книге: А. Д. Добровольский, Б. С. Залогин. Моря СССР. Изд-во Моск. ун-та, 1982.