Նատրիումի թիոսուլֆատ (բժշկական կիրառում)

Նատրիումի թիոսուլֆատ, դեղամիջոց, որն օգտագործվում է ցիանիդային թունավորումների, գունափոփոխ որքինի բուժման և ցիսպլատինի կողմնակի ազդեցությունների առաջացման հավանականությունն իջեցնելու նպատակով։ Ցիանիդային թունավորումների դեպքում այն հիմնականում օգտագործվում է նատրիումի նիտրիտից հետո և սովորաբար խորհուրդ է տրվում օգտագործել ծանր դեպքերի ժամանակ։ Նատրիումի թիոսուլֆատը ընդունվում է կա՛մ ներերակային ներարկումների, կա՛մ մաշկի քսուքների ձևով։
Կողմնակի ազդեցություններն են փսխումը, հոդացավերը, տրամադրության փոփոխությունները, փսիխոզը և ականջներում զնգոցը։ Անվտանգությունը լավ ուսումնասիրված չէ։ Դեռևս պարզ չէ հղիության ընթացքում ընդունումը կվնասի երեխային, թե՝ ոչ։ Խորհուրդ չի տրվում հիդրոքսոկոբալամինի հետ միաժամանակյա, միևնույն երակից ներարկում կատարելու միջոցով, օգտագործումը ։ Ցիանիդային թունավորումների ժամանակ նատրիումի նիտրիտը առաջացնում է մեթհեմոգլոբինեմիա և այս եղանակով հեռացնում ցիանիդը միտոքոնդրիումներից։ Նատրիումի թիոսուլֆատը կապվում է ցիանիդի հետ՝ առաջացնելով ոչ տոքսիկ նյութ՝ թիոցիանատ։
Ցիանիդային թունավորումների ժամանակ օգտագործել են նատրիումի թիոսուլֆատ սկսած 1930-ականներից։ Այն գրանցված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի՝ առողջապահության համակարգում անհրաժեշտ ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղերի շարքում։ 2013թ-ի տվյալներով ԱՄՆ-ում մեկ մեկ դոզայի արժեքը կազմում է 20 USD, իսկ նատրիումի նիտրիտի հետ միասին՝ կազմում է 110 USD։


== Բժշկական կիրառումներ ==
Նատրիումի թիոսուլֆատը հիմնականում օգտագործվում է ցիանիդային թունավորման և գունափոփոխ որքինի բուժման նպատակով։


=== Ցիանիդային թունավորում ===
Նատրիումի թիոսուլֆատը հանդիսանում է ցիանիդային թունավորման կլասիկ անտիդոտ (հակաթույն)։ Թունավորումը բուժելու նպատակով՝ այն օգտագործվում է նատրիումի նիտրիտից հետո և հիմնականում խորհուրդ է տրվում օգտագործել միայն բարդ դեպքերում։ Ընդունման հիմնական եղանակը ներերակային ներարկումն է։
Նատրիումի նիտրիտը առաջացնում է մեթհեմոգլոբին, որը հեռացնում է ցիանիդը միտոքոնդրիումներից։ Հետագայում նատրիումի թիոսուլֆատը հանդես է գալիս որպես ծծումբի դոնոր՝ ցիանիդի ոչ տոքսիկ թիոցիանատի փոխակերպման ժամանակ։ Այս ռեակցիան կատալիզում է ռոդանազ ֆերմենտը։ Առաջացած թիոցիանատը մեզով հեռացվում է օրգանիզմից։
Կան մտահոգություններ, որ նատրիումի թիոսուլֆատը այնքան էլ արագ ազդեցություն չի ունենում, և այնքան էլ արդյունավետ չէ առանց այլ ագենտների օգտագործման։
Նատրիումի թիոսուլֆատը խորհուրդ է տրվում օգտագործել և՛ ցիանիդային, և՛ ածխածնի մոնօքսիդով թունավորումների ժամանակ։


=== Հեմոդիալիզ ===
Կան փաստեր, որոնք փաստում են, որ նատրիումի թիոսուլֆատը կարելի օգտագործել երիկամների հիվանդության տերմինալ փուլում գտնվող հեմոդիալիզի հիվանդների մոտ հանդիպող կալցիֆիլաքսիան (արյան անոթների կալցիֆիկացիա) բուժելու համար։
Չնայած այս ամենին հաստատվել է, որ այս բուժումը որոշ հիվանդների մոտ կարող է առաջացնել մետաբոլիկ (նյութափոխանակային) ացիդոզ։
Ապացուցված է, որ նատրիումի թիոսուլֆատը օգնում է երիկամների խնդիրներ ունեցող հիվանդների մոտ գադոլինումիային կոնտրաստների պատճառով առաջացած եզակի սիստեմատիկ ֆիբրոզի բուժման ժամանակ։
Միացությունը կարելի է օգտագործել նաև արտաբջջային հեղուկի ծավալի չափման և երիկամների կծիկային ֆիլտրացիայի գնահատման համար։


=== Մաշկի սնակային ինֆեկցիաներ ===
Նատրիումի թիոսուլֆատով ոտքերի լվացումը կատարվոմ է դերմատոֆիտիայի պրոֆիլակտիկայի նպատակով։ Այն հանդիսանում է նաև գունափոփոխ որքինի գլխավոր հակասնկային ագենտը։ Կարելի է օգտագործել սալիցիլաթթվի հետ միասին։ Նատրիումի թիոսուլֆատը կարելի է օգտագործել նաև մաշկի այլ սնկային ինֆեկցիաների բուժման նպատակով։


== Կողմնակի ազդեցություններ ==
Կողմնակի ազդեցություններն են փսխումը, հոդացավերը, տրամադրության փոփոխությունները, փսիխոզը և ականջներում զնգոցը։ Անվտանգությունը լավ ուսումնասիրված չէ։ Դեռևս պարզ չէ հղիության ընթացքում ընդունումը կվնասի երեխային, թե՝ ոչ։ Խորհուրդ չի տրվում հիդրոքսոկոբալամինի հետ միաժամանակյա, միևնույն երակից ներարկում կատարելու միջոցով օգտագործումը։


== Պատմություն ==
Նատրիումի թիոսուլֆատը հայտնի է որպես ցիանիդային թունավորման բուժման եղանակ դեռևս 1930-ականներից։


== Ծանոթագրություններ ==