Ֆեմինիզմի առաջին ալիք

Ֆեմինիզմի առաջին ալիք, ամբողջ Արևմտյան աշխարհում 19-րդ դարի սկզբի և 20-րդ դարի վերջի ֆեմինիստական գործունեության և մտքի շրջանը։ Հիմնական ուշադրությունը դարձվել է իրավական հարցերին, առաջին հերթին` կանանց ընտրական իրավունքի ապահովմանը։ «Ֆեմինիզմի առաջին ալիք» տերմինը Մարթա Լիրը մտցրել էր 1968 թվականի մարտին, The New York Times Magazine-ում, որը միևնույն ժամանակ օգտագործում էր «ֆեմինիզմի երկրորդ ալիք» տերմինը։ Ֆեմինիզմի առաջին ալիքը հիմնականում ուղղված էր կանանց քաղաքական իրավունքների համար պայքարին, այլ ոչ թե փաստացի (ոչ պաշտոնական) անհավասարության դեմ։


== Ծագումը ==
Հիմնական հոդվածներ. Ֆեմինիզմի պատմություն և Հակաֆեմինիզմ
Կանանց իրավունքների համար պայքարը սկսվել է 20-րդ դարից շատ ավելի վաղ։ Իր «Երկրորդ սեռը» գրքում Սիմոնա դե Բովուարը գրել է, որ առաջին կինը, որը «գրիչը վերցրել է ի պաշտպանություն իր սեռի», Քրիստինա Պիզանսկայան էր, 15-րդ դարում։ 16-րդ դարում կանանց իրավունքների համար պայքարում էին գերմանացի հումանիստ և գիտնական Ագրիպպաս Նետտեսգեյմսկին և վենետիկյան գրող և բանաստեղծուհի Մոդեստա դի Պոցցո դի Ֆորզին։ 17-րդ դարում ապրել և ստեղծագործել են ֆրանսիացի գրող և փիլիսոփա Մարի դե Գուրնեն, ամերիկացի բանաստեղծուհի Աննա Բրեդսթրիթը և ֆրանսիացի հոգևորական և փիլիսոփա Ֆրանսուա Պուլեն Դե Լա Բարրը։


=== Մարի Վոլսթոնքրաֆթ ===

Բրիտանացի գրող և փիլիսոփա Մարի Վոլսթոնքրաֆթի հայացքները հիմնականում ձևավորվել են Ժան-Ժակ Ռուսոյի և Լուսավորության դարաշրջանի փիլիսոփայության ազդեցության ներքո։ Ռուսոն որպես իդեալ սահմանել է ժողովրդավարական հասարակություն, որը հիմնված է տղամարդկանց հավասարության վրա, բայց որտեղ կանայք հաճախ խտրականության են ենթարկվում։ Չնայած սկզբում դա հակասական է թվում, սակայն Վոլսթոնքրաֆթի գաղափարները հիմնված էին Ռուսոյի գաղափարների և գենդերային հավասարության հիման վրա ժողովրդավարական հասարակության ընդլայնման մեջ էին։
Վոլսթոնքրաֆթը հրապարակել է առաջին ֆեմինիստական մեկնաբանություններից մեկը` «Կանանց իրավունքների պաշտպանության համար» վերնագրով (1792), որը պաշտպանում էր սեռերի սոցիալական և բարոյական հավասարությունը և պնդում էր, որ կանայք տղամարդկանց նկատմամբ զարգացման ավելի ցածր աստիճանին չեն կանգնած, այլ միայն թվում են այդպես` անբավարար կրթության պատճառով։ Նա առաջարկել է դիտարկել թե՛ տղամարդկանց և թե՛ կանանց որպես ողջամիտ էակների և ներկայացրել է հասարակական կարգը մտքի հիման վրա։ Իր վեպերում Վոլսթոնքրաֆթը քննադատել է ամուսնական իր կարծիքով` հայրիշխանական ինստիտուտը և դրա վնասակար ազդեցությունը կանանց վրա։ Առաջին` Mary: A Fiction վեպում (1788), հերոսուհին ստիպված է նյութական պատճառներով ամուսնանալ առանց սիրո, և որպեսզի փոխհատուցի իր սիրային ցանկությունները, նա ամուսնությունից դուրս երկու կրքոտ ռոմանտիկ հարաբերություններ է ունենում։ 
Հետմահու լույս տեսած «Մարիա, կամ կանանց սխալները» (անգլ.՝ Maria; or, The Wrongs of Woman, 1798) անավարտ վեպը համարվում է նրա առավել արմատական ​​ֆեմինիստական ​​աշխատանքը։ Վոլսթոնքրաֆթը համարվում է բրիտանական ֆեմինիստական ​​շարժման «նախամայրը», և նրա գաղափարները ձևավորել են առաջին սուֆրաժիստուհիների գաղափարները, որոնք պայքարում էին կանանց ընտրելու իրավունքի համար։ 


=== Վաղ ամերիկյան ֆիմինիզմ ===
ԱՄՆ-ում վաղ ֆեմինիզմը անմիջականորեն կապված էր աոլիցիոնիզմի շարժման հետ, և շատ ականավոր ֆեմինիստներ լսում էին նրանց։ Միացյալ Նահանգներում կանանց ազատագրական շարժման վաղ ակտիվիստներից էին ստրկությամբ ծնված Սոջորներ Թրութը, սոցիոլոգ և փիլիսոփա Ջեյն Ադամսը, լրագրող Դորոտի Դեյը և Էլիզաբեթ Բլեքվելը՝ առաջին ամերիկուհին, որն ստացել է բժշկական գիտական ​​աստիճան։ Ֆեմինիզմի առաջին ալիքը հիմնականում կազմված էր և ղեկավարվում էր միջին խավի սպիտակ կանանց կողմից, և միայն ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքում են առաջ եկել գունավոր կանայք։ Ֆեմինիզմ տերմինն ստեղծվել է որպես այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական պատկերազարդ գաղափարախոսություն և առաջացել է հավասար խաղադաշտի հիման վրա ժողովրդավարության բարեփոխման և շտկման մասին ելույթներից։ 


== Ժամանակագրություն ==

1809ԱՄՆ, Կոնեկտիկուտ. ամուսնացած կանանց թույլատրվում է օգտվել կտակներից։1810Շվեդիա. խորհրդարանը պաշտոնապես հաստատել է թագավորական թույլտվությամբ չամուսնացած կնոջ` չափահաս հռչակվելու նախկինում ոչ պաշտոնական իրավունքը։1811Ավստրիա. ամուսնացած կանայք իրավունք ունեն ունենալ առանձին տնային տնտեսություն և մասնագիտություն ընտրելու իրավունք։
Շվեդիա. ամուսնացած գործարար կանայք իրավասու են իրենց գործերի վերաբերյալ որոշումներ կայացնել առանց իրենց ամուսնու համաձայնության։1821ԱՄՆ, Մեն. ամուսնացած կանանց թույլատրվում է սեփական անունից տիրապետել և տնօրինել գույք՝ ամուսնու անաշխատունակության դեպքում։1827Բրազիլիա. բացվել են առաջին տարրական դպրոցներն աղջիկների համար, ուսուցիչների մասնագիտությունը հասանելի է դարձել կանանց համար։1829Հնդկաստան. Բենգալիայի իշխանությունները և նահանգապետ լորդ Ուիլյամ Բենտինկը պաշտոնապես արգելել են Սաթիի (այրիների ինքնահրկիզումը) ծեսը։
Շվեդիա. մանկաբարձուհիներին թույլատրվում է օգտագործել վիրաբուժական գործիքներ, ինչը նրանց տալիս է վիրաբուժական կարգավիճակ։1832Բրազիլիա. Դիոնիսիա Գոնսալվես Պինտոն, Nisia Floresta Brasileira Augusta կեղծանվամբ հրատարակել է «Կանանց իրավունքները և տղամարդկանց անարդարությունը» գիրք։ Դա Բրազիլիայում առաջին գիրքն էր, որը նվիրված էր կանանց մտավոր հավասարությանը, տղամարդկանց հետ հավասար հիմունքներով կրթություն ստանալու և հասարակության մեջ մասնակցելու նրանց կարողությանը և իրավունքին։ Սա «Կինը չի զիջում տղամարդուն» գրքի թարգմանությունն էր, որը հաճախ վերագրում էին Մերի Ուորտլի Մոնտեգիին։1833ԱՄՆ, Օհայո. հիմնադրվել է Օբերլինի քոլեջը, որը պատմության մեջ բարձրագույն կրթության առաջին հաստատությունն էր, որն ընդունել է կանանց։
Գվատեմալա. թույլատրվում է ամուսնալուծություն. ամուսնալուծությունը արգելվել է 1840 թվականին և կրկին թույլատրվել 1894 թվականին։1835ԱՄՆ, Արկանզաս. ամուսնացած կանանց թույլատրվում է իրենց անունով գույք ունենալ (բայց ոչ վերահսկել)։1838ԱՄՆ, Կենտուկի. դպրոցական տարիքի երեխաների այրի ծնողները իրավունք են ստանում դպրոցական հանդիպումներին ընտրությանը մասնակցել։
ԱՄՆ, Այովա. ԱՄՆ-ի առաջին նահանգը, որը թույլ է տալիս ամուսնալուծության դեպքում միայն մորը խնամել երեխային։
Պիտկիրնի կղզիներ. կանանց ընտրելու իրավունք է տրվում։1839ԱՄՆ, Միսիսիպի. ԱՄՆ-ի առաջին նահանգը, որն ամուսնացած կանանց տալիս է սեփականության իրավունքներ, թեկուզ` սահմանափակ։
Միացյալ Թագավորություն. ամուսնալուծված մայրերին թույլատրվում է խնամակալության իրավունք ստանձնել մինչև յոթ տարեկան երեխաների համար, բայց միայն եթե Լորդ կանցլերը համաձայնի դա անել և միայն այն դեպքում, եթե մայրը լավ բնավորություն ունենար։
ԱՄՆ, Միսիսիպի. ամուսնացած կանայք իրավունք ունեն տիրապետել (բայց ոչ վերահսկել) գույք իրենց անունով։1840ԱՄՆ, Տեխաս. ամուսնացած կանանց թույլատրվում է սեփականություն ունենալ իրենց անունով։1841Բուլղարիա. բացվել է աղջիկների համար առաջին աշխարհիկ դպրոցը՝ կանանց համար հասանելի դարձնելով կրթությունն ու ուսուցչական մասնագիտությունը։1842Շվեդիա. պարտադիր տարրական դպրոցը մտցվել է երկու սեռերի համար։1844ԱՄՆ, Մեն. ԱՄՆ առաջին նահանգը, որը թույլ է տվել ամուսնացած կանանց սեփական անունով գույք ունենալ` իրենց ամուսնուց առանձին։
ԱՄՆ, Մեն. ամուսնացած կանանց թույլատրվում է զբաղվել գործարարությամբ` առանց իրենց ամուսնու համաձայնության։
ԱՄՆ, Մասաչուսեթս. ամուսնացած կանայք սեփականության իրավունք են ստանում։1845Շվեդիա. օրինականացված հավասար ժառանգություն որդիների և դուստրերի համար (կտակի բացակայության դեպքում)։
ԱՄՆ, Նյու Յորք. ամուսնացած կանայք արտոնագրային իրավունքներ են ստացել։1846Շվեդիա. բոլոր մասնագիտություններն ու արհեստները բաց են բոլոր չամուսնացած կանանց համար։1847Կոստա Ռիկա. բացվել է աղջիկների առաջին ավագ դպրոցը, մինչդեռ ուսուցիչների մասնագիտությունը բացվել է կանանց համար։1848ԱՄՆ, Նյու Յորք. ամուսնացած կանայք սեփականության իրավունք են ստացել։
ԱՄՆ. բարեփոխիչ, աբոլիցիոնիստ և բարերար Ջերիթ Սմիթը, առաջադրվելով նախագահի պաշտոնում, կանանց համար ընտրական իրավունքը դարձրել է իր գլխավորած «Ազատություն» կուսակցության կուսակցական պլատֆորմի մի մասը։
ԱՄՆ, Նյու Յորք. հուլիսին ԱՄՆ պատմության մեջ առաջին անգամ տեղի է ունեցել կանանց հավասարության պաշտպանների առաջին բաց համագումարը, որը պատմության մեջ է մտել որպես Սենեկա Ֆոլսի համաժողով։1849ԱՄՆ. Էլիզաբեթ Բլեքվելը դարձել է Ամերիկայի պատմության մեջ առաջին կինը, որն ստացել է բժշկական գիտական ​​կոչում։1850Միացյալ Թագավորություն. անգլիական ֆեմինիզմի առաջին կազմակերպված շարժումը Langham Place-ի 1850-ական թվականների խումբն էր, որը համախմբել է համախոհ ընթերցողներին անգլիական կանացի հանդեսի շրջանում, այդ թվում` նկարիչ և մանկավարժ Բարբարա Բոդիշոնին և բանաստեղծ, էսսեիստ և լրագրող Բեսի Ռեյներ Պարկեսին, ի թիվս այլ բաների, նրանք նաև քարոզչություն են անցկացրել` բարելավելու կանանց իրավունքները աշխատանքի և կրթության ոլորտում։
Հայիթի. բացվել է աղջիկների առաջին մշտական ​​դպրոցը։
Իսլանդիա. հավասար ժառանգություն տղամարդկանց և կանանց համար։
ԱՄՆ, Կալիֆոռնիա. ամուսնացած կանանց շնորհվել է առանձին տնտեսության իրավունք։
ԱՄՆ, Վիսկոնսին. ամուսնացած կանանց շնորհվեց առանձին տնտեսության իրավունք։
ԱՄՆ, Օրեգոն. չամուսնացած կանանց թույլատրվել է հող ունենալ։
Դանիա. ֆեմինիստական ​​շարժումն այս երկրում սկսվել է Մաթիլդա Ֆիեբիգերի «Կլարա Ռաֆայել, Տոլվ Բրև» ֆեմինիստական ​​գրքի տպագրությամբ։1851Գվատեմալա. տնտեսապես անկախ կանայք լիարժեք քաղաքացիություն են ստացել (վերացվել է 1879 թվականին)։
Կանադա, Նյու Բրանսուիկ. ամուսնացած կանանց շնորհվել է առանձին տնտեսության իրավունք։1852ԱՄՆ, Նյու Ջերսի. ամուսնացած կանանց շնորհվել է առանձին տնտեսության իրավունք։1853Կոլումբիա. ամուսնալուծությունները օրինականացվել են. կրկին արգելվել են 1856 թվականին և կրկին օրինականացվել 1992 թվականին։
Շվեդիա. տարրական դպրոցում ուսուցչի մասնագիտությունը բաց է երկու սեռերի համար։1854Նորվեգիա. հավասար ժառանգություն տղամարդկանց և կանանց համար։
ԱՄՆ, Մասաչուսեթս. ամուսնացած կանայք իրավունք ունեն սեփականություն ունենալու իրենց ամուսնուց զատ։
Չիլի. բացվում է աղջիկների առաջին հանրային տարրական դպրոցը։1855ԱՄՆ, Այովա. Այովայի համալսարանը դարձել է առաջին պետական ​​համալսարանը, որն ընդունել է կանանց։
ԱՄՆ, Միչիգան. ամուսնացած կանանց շնորհվել է առանձին տնտեսության իրավունք։1857Դանիա. չամուսնացած կանանց համար սահմանվում է չափահասության տարիք, նաև չամուսնացած կանանց թույլատրվում է գումար վաստակել ցանկացած առևտրի կամ մասնագիտության մեջ։
Մեծ Բրիտանիա. զույգերին թույլատրվում է ամուսնալուծություն ստանալ քաղաքացիական դատավարության միջոցով։
Նիդեռլանդներ. տղաների և աղջիկների համար տարրական կրթությունը դարձել է պարտադիր։
Իսպանիա. նախնական կրթությունը պարտադիր է դարձել ինչպես տղաների, այնպես էլ աղջիկների համար։
ԱՄՆ, Մեն. ամուսնացած կանանց իրավունք է տրվել վերահսկել իրենց վաստակը։1858Ռուսաստան. մարզադահլիճները բաց են աղջիկների համար։
Շվեդիա. չամուսնացած կանայք կարող են չափահաս համարվել` դիմումով. չամուսնացած կանայք 1863 թվականից ավտոմատ կերպով ճանաչվում էին չափահաս։1859Կանադա, Արևմտյան Կանադա. ամուսնացած կանայք իրավունք ունեն ունենալ առանձին տնտեսություն։
Դանիա. հանրային դպրոցի ուսուցչի պաշտոնը բաց է կանանց համար։
Ռուսաստան. կանանց թույլատրվել է հաճախել համալսարանական դասախոսությունների, բայց այդ իրավունքը հետ է վերցվել 1863 թվականին։
Շվեդիա. քոլեջի ուսուցչի և կրտսեր պետական ​​պաշտոնները բաց են կանանց համար։
ԱՄՆ, Կանզաս. ամուսնացած կանանց շնորհվել է առանձին տնտեսության իրավունք։1860ԱՄՆ, Նյու Յորք. կանայք իրենց երեխաների նկատմամբ օրինական խնամակալության իրավունք են ստացել, ինչը թույլ է տվել նրանց կտակի մեջ ձայնի իրավունք ունենալ, վերահսկել իրենց երեխաների աշխատավարձը և իրավունք է տվել ժառանգել գույքը։1861Ավստրալիա, Հարավային Ավստրալիա. գույքի բոլոր սեփականատերերը, անկախ սեռից, իրավունք ունեն քվեարկելու տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում։
ԱՄՆ, Կանզաս. բոլոր կանայք իրավունք ունեն քվեարկելու դպրոցական հանդիպումներին։ ԱՄՆ-ի շատ նահանգներ այս օրինակին են հետևել մինչև 20-րդ դարի սկիզբը։1862Շվեդիա. միայնակ կանայք տեղական ընտրություններում քվեարկելու իրավունք են ստացել։ 1919 թվականին ընտրելու իրավունքը տրվել է սահմանափակումներով, իսկ 1921 թվականին բոլոր սահմանափակումները հանվել են։1863Ֆինլանդիա. գյուղական բնակավայրերում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին քվեարկելու իրավունք ունեն բոլոր հարկատուները, և 1872 թվականին քաղաքներում իրականացվել է նույն բարեփոխումը։1869Մեծ Բրիտանիա. տեղական ընտրություններին կանանց տրվում է քվեարկելու իրավունք։
ԱՄՆ. Վայոմինգը դարձել է ԱՄՆ-ի առաջին նահանգը, որը կանանց ձայնի իրավունք է տվել։1870ԱՄՆ, Յուտա. կանայք ստացել են ընտրելու իրավունք, սակայն այն չեղյալ է հայտարարվել կոնգրեսի կողմից 1887 թվականին՝ Յուտային բազմակնությունից ազատելու ազգային ջանքերի շրջանակներում։ Յուտայում կանանց ընտրելու իրավունքը վերականգնվել է 1895 թվականին, երբ նոր պետության սահմանադրության մեջ գրվել է կանանց ընտրելու և ընտրովի պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքը։
Մեծ Բրիտանիա. կանայք իրավունք ունեն վերահսկելու իրենց սեփական եկամուտներն ու ունեցվածքը՝ սահմանափակումներով, որոնք հանվել էին 1874 և 1882 թվականներին։1871Դանիա. Մաթիլդա Բայերը և նրա ամուսինը՝ Ֆրեդերիկը, հիմնադրել են Դանիացի կանանց հասարակությունը` կանանց իրավունքների պաշտպանության աշխարհում առաջին կազմակերպությունը, որը գոյություն ունի մինչ օրս։
Նիդեռլանդներ. Ալետա Ջոբսը, հետագայում հայտնի բժիշկ, թարգմանիչ և սուֆրաժիստ, դարձել է առաջին կինը, որն ընդունվել է Հոլանդիայի համալսարան (Գրոնինգենի համալսարան)։1872Ֆինլանդիա. բոլոր հարկատուները քաղաքներում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին քվեարկելու իրավունք ունեն։1881Մեն կղզի. ընտրելու իրավունքը տարածվում էր չամուսնացած կանանց և այրիների վրա, որոնք ունեցվածք ունեին՝ 700 կանանց տալով ձայնի իրավունք, ինչև կազմել է Մենի ընտրողների մոտ 10%-ը։1884Կանադա, Օնտարիո. այրիներն ու աղջիկները դարձել են առաջին կանայք, որոնք քվեարկել են տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում, իսկ մյուս նահանգները հետևել են 1890-ական թվականների ընթացքում։1886ԱՄՆ. ԱՄՆ-ի բոլոր վեց նահանգները թույլ են տվել ամուսնալուծվել չարաշահման պատճառով։
Կորեա. «Եվա» կանանց համալսարանը՝ երկրի կանանց բարձրագույն կրթության առաջին ինստիտուտը, բացվել է ամերիկյան մեթոդիստ միսիոներ Մերի Ֆ. Սքրանթոնի կողմից։1891Ավստրալիա, Նոր Հարավային Ուելս. հիմնադրվել է առաջին սուֆրաժիստական կազմակերպությունը (Womanhood Suffrage League):1893ԱՄՆ, Կոլորադո. կանայք ընտրելու իրավունք ունեն։
Նոր Զելանդիա. աշխարհի առաջին ինքնակառավարվող երկիրը, որտեղ բոլոր կանայք իրավունք ունեին քվեարկելու խորհրդարանական ընտրություններում։
Կուկի կղզիներ. կանայք իրավունք ունեն քվեարկելու կղզիների խորհուրդների և ազգային խորհրդարանի ընտրություններում։1894Ավստրալիա, Հարավային Ավստրալիա. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Մեծ Բրիտանիա. ամուսնացած կանանց տեղական ընտրություններում ձայներ են տվել։1895ԱՄՆ. գրեթե բոլոր նահանգները ամուսնացած կանանց իրավունք են տվել առանց իրենց ամուսնու համաձայնության առևտուր անել, տիրապետել և (կամ) վերահսկել իրենց ունեցվածքը և վերահսկել իրենց սեփական եկամուտները։1896Արգենտինա. մի խումբ անարխո-ֆեմինիստներ՝ Վիրջինիա Բոլթենի գլխավորությամբ, սկսել են հրատարակել La Voz de la Mujer՝ Լատինական Ամերիկայի առաջին ֆեմինիստական ​​թերթը։
ԱՄՆ, Այդահո. կանայք ընտրելու իրավունք ունեն։1900Ավստրալիա, Արևմտյան Ավստրալիա. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Բելգիա. չամուսնացած կանանց համար սահմանված է չափահասության տարիքը։
Եգիպտոս. Կահիրեում հիմնադրվել է դպրոց` կին ուսուցիչների համար։
Ֆրանսիա. կանանց թույլատրվել է զբաղվել փաստաբանությամբ։
Կորեա. փոստային մասնագիտությունները բաց են կանանց համար։
Թունիս. բացվում է աղջիկների առաջին հանրային տարրական դպրոցը։
Գերմանիա, Բադեն. բուհերը բաց են կանանց համար։
Շվեդիա. աշխատող կանանց համար ներդրվում է հղիության արձակուրդը։1901Բուլղարիա. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Ճապոնիա. բացվել է երկրի առաջին կանանց համալսարանը։
Կուբա. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Դանիա. բոլոր կանանց համար ներկայացվել է հղիության արձակուրդ։
Շվեդիա. գործարաններում աշխատող կանանց համար սահմանվել է չորս շաբաթյա ծնողական արձակուրդ։
Ավստրալիա. Ավստրալիայի խորհրդարանի առաջին ընտրություններն անցկացվել են նահանգային օրենսդրության համաձայն։ Այսպիսով, Հարավային և Արևմտյան Ավստրալիայում կանայք քվեարկելու իրավունք ունեին, Հարավային Ավստրալիայում աբորիգենները (տղամարդիկ և կանայք) ​​նույնպես կարող էին քվեարկել, իսկ Քուինսլենդում և Արևմտյան Ավստրալիայում աբորիգեններին մերժել են ձայնի իրավունք տալ։1902Չինաստան. կայսերական հրամանագրով արգելվում է ոտքերի երիզակապումը։
Սալվադոր. ամուսնացած կանայք իրավունք ունեն ունենալ առանձին տնտեսություն։
Սալվադոր. ամուսնացած կանանց համար սահմանվել է չափահասության տարիքը։
Ավստրալիա, Նոր Հարավային Ուելս. նահանգային ընտրություններում կանանց ձայնի իրավունք է տրվել։
Մեծ Բրիտանիա. Հյուսիսային Անգլիայի տեքստիլ աշխատող կանայք 37,000 ստորագրությամբ միջնորդություն են ներկայացրել խորհրդարան՝ պահանջելով կանանց ընտրական իրավունք։1903Գերմանիա, Բավարիա. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Շվեդիա. կառավարության բժշկական գրասենյակները բաց են կանանց համար։
Ավստրալիա, Թասմանիա. կանայք ընտրելու իրավունք ունեն։
Միացյալ Թագավորություն. հիմնադրվել է կանանց հասարակական-քաղաքական միություն։1904Նիկարագուա. ամուսնացած կանայք իրավունք ունեն ունենալ առանձին տնտեսություն, ամուսնացած կանանց համար սահմանվել է չափահասության տարիքը։
Գերմանիա, Վյուրթեմբերգ. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Միացյալ Թագավորություն։ սոցիալիստ և սուֆրաժիստուհի Դորա Մոնտեֆիորին հրաժարվել է վճարել հարկերը, քանի որ կանայք չեն կարող քվեարկել։1905Ավստրալիա, Քվինսլենդ. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Իսլանդիա. ուսումնական հաստատությունները բաց են կանանց համար։
Ռուսաստան. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Մեծ Բրիտանիա. հոկտեմբերի 10-ին սուֆրաժիստներ Քրիստաբել Պանկհորստը և Էննի Քենին դարձել են առաջին կանայք, որոնք ձերբակալվել էին կանանց ընտրական իրավունքի համար պայքարում։1906Ֆինլանդիա. դարձել է Եվրոպայի առաջին երկիրը, որը կանանց ձայնի իրավունք է տվել։
Հոնդուրաս. ամուսնացած կանայք իրավունք ունեն առանձին տնտեսություն ունենալ, սահմանվում է չափահասության տարիքը ամուսնացած կանանց համար, օրինականացվում ամուսնալուծությունը։
Կորեա. կանանց համար բուժքույրությունն օրինական է։
Նիկարագուա. ամուսնալուծությունն օրինականացվել է։
Շվեդիա. ամուսնացած կանայք իրավունք ունեն քվեարկելու տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում։
Գերմանիա, Սաքսոնիա. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Միացյալ Թագավորություն. կանանց հասարակական-քաղաքական միության և կանանց ընտրական իրավունքի ընկերությունների ազգային միության անդամների պատվիրակությունը հանդիպել է վարչապետ Սըր Հենրի Քեմփբել-Բաներմանի հետ։
Մեծ Բրիտանիա. Daily Mail-ն առաջին անգամ օգտագործել է «սուֆրաժիստ» բառը` կանանց սոցիալական և քաղաքական միության ակտիվիստներին վիրավորելու համար։
Միացյալ Թագավորություն. շոտլանդական արհմիությունների ակտիվիստ և աջակից Մերի Մաքարթուրը հիմնադրել է Աշխատող կանանց ազգային ֆեդերացիան։1907Ֆրանսիա. ամուսնացած կանանց իրավունք է տրվել վերահսկել իրենց սեփական եկամուտները, և կանանց թույլատրվել է հաստատել երեխաների խնամակալությունը։
Նորվեգիա. կանայք ընտրություններին մասնակցելու իրավունք են ստացել, չնայած 1913 թվականին վերացված սահմանափակումներով։
Ֆինլանդիա. համաշխարհային պատմության մեջ ընտրվում են առաջին կին պատգամավորները։
Ուրուգվայ. ամուսնալուծությունն օրինականացվել է։
Մեծ Բրիտանիա. կանանց թույլատրվում է առաջադրվել քաղաքապետի և քաղաքային խորհրդի ընտրություններում։ Կանանց ընտրական իրավունքի ընկերությունների ազգային միությունը կազմակերպել է իր առաջին ազգային ցույցը։ Էմմելին Փեթիք-Լոուրենսը և նրա ամուսինը՝ Ֆրեդերիկը, սկսել են տպել «Ձայներ կանանց համար» ընտրական իրավունքի թերթը։ Կանանց ազատության լիգան հիմնադրվել է Շառլոտա Դեսպարդի և մի խումբ այլ ակտիվիստների կողմից, որոնք դուրս են եկել Կանանց սոցիալական և քաղաքական միությունից։1908Բելգիա. դատարանում կանանց թույլատրվել է որպես վկա հանդես գալ։
Դանիա. չամուսնացած կանանց իրավունք է տրվել հաստատելու իրենց երեխաների խնամակալությունը։
Պերու. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Գերմանիա, Պրուսիա, Էլզաս-Լորան և Հեսսե. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Դանիա. ընտրություններում 25 տարեկանից բարձր կանայք քվեարկելու իրավունք են ստացել։
Ավստրալիա, Վիկտորիա. նահանգի ընտրություններում կանայք իրավունք են ստացել քվեարկելու։
Միացյալ Թագավորություն. հունվարի 17-ին սուֆրաժիստուհիներն իրենց սոսնձել են վարչապետի նստավայրի մուտքի մոտի աստիճաններին։ Էմմելին Պանկհյորստն առաջին անգամ ձերբակալվել է։ Կանանց սոցիալ-քաղաքական միությունն իր արշավը շարունակել է նաև քարերի նետմամբ։1909Շվեդիա. կանայք իրավունք են ստացել մասնակցելու քաղաքային խորհուրդներին, «Շվեդ տղամարդ» արտահայտությունը հանվել է պետական ​​մարմինների դիմումների ձևերից, ուստի կանայք հաստատվել են որպես հանրային մասնագիտությունների մեծամասնության հայտատուներ։
Գերմանիա, Մեքլենբուրգ. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Միացյալ Թագավորություն. հուլիսին Մարիոն Ուոլես Դանլոպը դարձել է սուֆրաժիստուհիներից առաջինը, որ հացադուլ էր հայտարարել բանտում։ Արդյունքում կիրառվել է բռնի սնուցում։1910Արգենտինա. Էլվիրա Ռավսոն դե Դելեպյանը Բուենոս Այրեսում հիմնել է Ֆեմինիստական ​​կենտրոնը, որին միացել են բարձր դասի մի խումբ հեղինակավոր կանայք։
Դանիա. Կոպենհագենում կայացած 8-րդ համագումարում Երկրորդ Միջազգայինը սահմանել է Կանանց միջազգային օրը` Կանանց իրավունքների շարժումը նշելու և կանանց համար համընդհանուր ընտրական իրավունքի հասնելու համար։
ԱՄՆ, Վաշինգտոն. կանայք ընտրելու իրավունք ունեն։
Էկվադոր. ամուսնալուծությունն օրինականացվել է։
Մեծ Բրիտանիա. նոյեմբերի 18-ը «Սև ուրբաթ» է, որն այդպես է անվանվել ի հիշատակ սուֆրաժիստների և ոստիկանության դաժան բախման՝ ձայնի իրավունք ունեցող կանանց թիվն ընդլայնելու առաջին փորձի ձախողումից հետո։ Էլեն Փիթֆիլդը, որն այդ օրը վնասվածք ստացած սուֆրաժիստուհիներից մեկն է, 1912 թվականին մահացել է դրանց հետևանքներից։1911Միացյալ Թագավորություն. Էթել Սմիթը գրել է «Կանանց երթը»՝ կանանց ընտրական իրավունքի շարժման հիմնը։
Պորտուգալիա. ամուսնացած կանանց համար սահմանել չափահասության տարիքը (ուժը կորցրած է ճանաչվել 1933 թվականին), ամուսնալուծությունները օրինականացվում են։
ԱՄՆ, Կալիֆոռնիա. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Ավստրիա, Դանիա, Գերմանիա և Շվեյցարիա. մարտի 19-ին այս երկրներում առաջին անգամ նշվել է Կանանց միջազգային օրը: Ավելի քան մեկ միլիոն կին և տղամարդ մասնակցել է կանանց աշխատանքի, քվեարկության, ուսման, պետական ​​պաշտոններ զբաղեցնելու և խտրականությունից զերծ մնալու իրավունքների համար նախատեսված ցույցերին։
Հարավային Աֆրիկա. Հարավաֆրիկյան անգլալեզու գրող Օլիվիա Շրայները հրապարակել է Women and Labor գիրքը։1912ԱՄՆ, Օրեգոն, Կանզաս, Արիզոնա. կանայք ընտրելու իրավունք ունեն։
Միացյալ Թագավորություն. Սիլվիա Պանկհորստը հիմնադրել է East End Suffragettes ֆեդերացիան։1913Ռուսաստան. փետրվարի վերջին կիրակի օրը երկրի պատմության մեջ առաջին անգամ նշվել է Կանանց միջազգային օրը։ Քննարկումներից հետո կանանց միջազգային օրը հետաձգվել է մարտի 8-ին, և այդ օրվանից ի վեր այս օրը մնում է Կանանց միջազգային օրվա համաշխարհային օր։
ԱՄՆ, Ալյասկա. կանայք ընտրելու իրավունք ունեն։
Նորվեգիա. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Ճապոնիա. պետական ​​համալսարանները բաց են կանանց համար։
Միացյալ Թագավորություն. սուֆրաժիստուհի Էմիլի Դևիսոնը Էպսոմում դերբիի ժամանակ ծանր վնասվածքներ է ստացել թագավորին պատկանող ձիու հետ բախման ժամանակ և մահացել է չորս օր անց։ Նրա մահվան պահը նկարահանվել է կինոժապավենի վրա և զգալի, թեև ոչ միանշանակ տպավորություն է թողել բրիտանական հասարակության վրա։ 50,000 կանայք, որոնք մասնակցել են ուխտագնացությանը, որը կազմակերպել է կանանց սուֆրաժիստական ընկերությունների ազգային միությունը, հուլիսի 26-ին ժամանել են Հայդ Պարկ։1914Ռուսաստան. ամուսնացած կանանց թույլատրվում էր ձեռք բերել իրենց ներքին անձնագիր։
ԱՄՆ, Մոնտանա, Նեվադա. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Միացյալ Թագավորություն. սուֆրաժիստուհի Մերի Ռիչարդսոնը մտել է Ազգային պատկերասրահ և մի քանի անգամ դանակահարել «Հայելիով Վեներան» նկարը, հետագայում գրելով, որ դա բողոքի ակտ էր Էմելին Փանքհերսթի ձերբակալության դեմ։1915Դանիա. կանայք իրավունք ունեն ընտրելու ընտրություններին բոլոր մակարդակներում։
Իսլանդիա. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք՝ մի շարք պայմանների և սահմանափակումների դեպքում։
ԱՄՆ. ամերիկյան բժշկական ասոցիացիան սկսել է կանանց ընդունել։
Ուելս. Մեծ Բրիտանիայում առաջին կանանց համար ինստիտուտը հիմնադրվել է Անգլիայի (Ուելս) կղզու Լլանվայր-Պուլլգուինգիլ գյուղում, իսկ այնուհետև շարժումը (որը սկսվել է Կանադայում) տարածվել է բոլոր բրիտանական կղզիներում։1916Կանադա, Ալբերտա, Մանիտոբա և Սասկաչեվան. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
ԱՄՆ. Մարգարեթ Սանգերը բացում է ծննդյան հսկողության առաջին ամերիկյան կլինիկան։
Մեծ Բրիտանիա. բանտում հացադուլ հայտարարած ընտրողների համար օրենք է ընդունվել, որը թույլ է տալիս նրանց ժամանակավորապես ազատել առողջական լուրջ խնդիրների դեպքում։1917Կուբա. ամուսնացած կանայք իրավունք ունեն ունենալ առանձին տնտեսություն, ամուսնացած կանանց համար սահմանվել է չափահասության տարիքը։
Նիդեռլանդներ. կանայք շահել են ընտրություններին մասնակցելու իրավունք։
Մեքսիկա. ամուսնացած կանանց չափահասության տարիքը հաստատվել է, ամուսնալուծությունն օրինականացվել է։
ԱՄՆ, Նյու Յորք. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Բելառուս. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Ռուսաստան. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։1918Կուբա. ամուսնալուծությունն օրինականացվել է։
Ռուսաստան. Խորհրդային նոր պետության (ՌՍՖՍՀ) առաջին սահմանադրությունը հայտարարեց, որ «կանայք հավասար իրավունքներ ունեն տղամարդկանց հետ»։
Թաիլանդ. համալսարանները բաց են կանանց համար։
Միացյալ Թագավորություն. ամուսնություններում հավասարության, ծնելիության վերհսկողության և կնոջ սեռական ներգրավվածության կողմնակից, բանաստեղծուհի և գիտնական Մերի Սթոուփսը հրապարակել է «Սերն ամուսնության ժամանակ» գիրքը։ 1935 թվականին ամերիկյան գիտնականների հարցումների արդյունքում գիրքը ճանաչվել է որպես վերջին հիսուն տարիների ամենաազդեցիկ 25 գրքերից մեկը` առաջ անցնելով Էյնշտեյնի «Հարաբերականություն», Հիտլերի «Իմ պայքարը», Ֆրեյդի «Երազների մեկնություն» և Քեյնսի «Խաղաղության ընտեսական հետևանքները» գրքերին։
ԱՄՆ, Միչիգան, Հարավային Դակոտա, Օկլահոմա. կանայք ընտրելու իրավունք ունեն։
Ավստրիա. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Կանադա. կանայք դաշնային ընտրություններում քվեարկելու իրավունք են ստացել (կանանց ընտրական իրավունքը հաստատելու վերջին նահանգը Քվեբեկն էր, 1940 թվական)։
Միացյալ Թագավորություն. քվեարկելու իրավունք է տրվել գույքի որակավորումը բավարարող 30-ից բարձր կանանց համար։ Այսպիսով, 8.5 միլիոն կին քվեարկելու իրավունք է ստացել, ինչը կազմում էր Մեծ Բրիտանիայի ընդհանուր թվի 40%-ը։ Նույն տարում 21 տարեկանից բարձր բոլոր տղամարդիկ ստացել են ընտրելու իրավունք։
Մեծ Բրիտանիա. կանայք իրավունք ունեն ընտրվել խորհրդարան։
Չեխոսլովակիա. կանայք ընտրելու իրավունք ունեն։1919Գերմանիա. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Ադրբեջան. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Իտալիա. կանանց ավելի շատ գույքային իրավունքներ են տրամադրվում, ներառյալ` իրենց սեփական վաստակի նկատմամբ վերահսկողությունը և որոշ իրավական պաշտոնների հասանելիությունը։
Միացյալ Թագավորություն. ընդունվել է գենդերային խտրականության մասին օրենքը։ Օրենքը բարելավել է առանձին կանանց համար աշխատանքի տեղավորման հնարավորությունները, սակայն գործնականում չի համապատասխանել կանանց շարժման սպասումներին։ Պետական ծառայության ղեկավար պաշտոնները նախկինի պես փակ են եղել կանանց համար, և նրանց կարելի էր հանել ատենակալների կազմից, եթե ապացույցները չափազանց «զգայուն» լինեին։
Լյուքսեմբուրգ. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։
Կանադա. կանայք շահել են դաշնային ընտրություններին մասնակցելու իրավունք։
Նիդեռլանդներ. կանայք ունեն ընտրելու իրավունք։ Ընտրություններին մասնակցելու իրավունքը տրվել է 1917 թվականին։
Նոր Զելանդիա. կանանց թույլատրվել է առաջադրվել պատգամավորի թեկնածու։
Միացյալ Թագավորություն. Նենսի Աստորը դարձել է Բրիտանիայի խորհրդարանի ստորին պալատի Համայնքների պալատ ընտրված առաջին կինը։1920Չինաստան. Պեկինի համալսարանն ընդունել է առաջին կին ուսանողներին, և Չինաստանի բոլոր համալսարանները շուտով հետևել են այդ օրինակին։
Հաիթի. դեղագործի մասնագիտությունը բաց է կանանց համար։
Կորեա. մի շարք մասնագիտություններ բաց են կանանց համար, մասնավորապես` հեռախոսային օպերատորի և վաճառողի մասնագիտությունները։
Շվեդիա. ամուսնացած կանանց չափահասության տարիքը սահմանված է, կանայք հավասար են տղամարդկանց ամուսնանալու իրավունքից։
ԱՄՆ. ընդունվել է ԱՄՆ սահմանադրության 19-րդ փոփոխությունը, որը բոլոր ամերիկացի կանանց ձայնի իրավունք է տվել։
Մեծ Բրիտանիա. Օքսֆորդի համալսարանը թույլ է տվել կանանց շարունակել իր կոչումները։1921Միացյալ Թագավորություն. Լեդի Ռոնդդան հիմնադրել է Six Point խումբը՝ կանանց սոցիալական, քաղաքական, մասնագիտական, բարոյական, տնտեսական և իրավական հավասարության հասնելու համար։1922Չինաստան. առաջին անգամ չինուհիները նշում են Կանանց միջազգային օրը:
Մեծ Բրիտանիա. կանայք իրավունք ունեն իրենց ամուսնու հետ հավասար հիմունքներով ժառանգել ունեցվածքը։
Անգլիա. վերացրել է մահապատիժը այն կանանց համար, ովքեր սպանում են իրենց երեխաներին, եթե պարզվում է, որ կանանց մտքերը անհավասարակշռված են։1923Նիկարագուա. Էլբա Օչոմոգոն դարձել է երկրի առաջին կինը, որը համալսարանական կրթություն է ստացել։
Մեծ Բրիտանիա. կանայք իրավունք ունեն ամուսնալուծության պահանջ ներկայացնել` դավաճանության հիմքով։1925Միացյալ Թագավորություն. երեխայի խնամակալության մասին օրենքը հայրերին և մայրերին հավասարեցրել է երեխաների նկատմամբ իրավունքները։1928Մեծ Բրիտանիա. բոլոր կանայք ունեն նույն ձայնի իրավունք, ինչ տղամարդիկ։1934Թուրքիա. կանայք քվեարկելու և առաջադրվելու իրավունք են ստացել քաղաքացիական օրենսդրության բարեփոխումներից հետո։


== Քննադատություն ==
Առաջին ալիքի ֆեմինիզմը միջքաղաքային խաչմերուկներ չի առաջարկել։ Գենդերը չի համարվել սոցիալական կառուցվածք, և յուրաքանչյուր սեռի խաղացած դերերը չեն համարվել սեքսիստական։ Այս ժամանակահատվածում ֆեմինիստները ավելի շատ կենտրոնանում էին կենսաբանական տարբերությունների վրա՝ համարելով, որ կին համարվելու միակ միջոցը կենսաբանությունն է կամ սեռը։ Առաջին ալիքի ֆեմինիզմը չէր պայքարում գունավոր կանանց կամ սոցիալ-տնտեսական ցածր կարգավիճակ ունեցող կանանց համար։ Արդյունքում, սա միայն ուժեղացրել է տարբեր երկրներից կանանց գաղութացումը և էրոտիզացումը։ «Առաջին ալիքի» տեսաբանները նույնպես հաշվի չեն առել գունավոր կանանց ամբողջ եռանդուն գործունեությունը։ Այս ժամանակահատվածում վերացական կամ սուֆրաժիստական ​​շարժումների հետ կապված դժվար թե նշվեին այնպիսի ակտիվիստներ, ինչպիսիք են Մերի Սթյուարթը և Ֆրանսիս Հարփելը։  
Այնպիսի ակտիվիստներ, ինչպիսիք են Մարիա Ստյուարտը և Ֆրենսիս Հարփերը, գրեթե չի հիշատակվել այս ժամանակահատվածում աբոլիցիոնիստական կամ սուֆրաժիստական շարժումների հետ կապված։ Առաջին ալիքի ֆեմինիզմը կենտրոնացած էր տղամարդկանց վրա և համապատասխանաբար ստեղծված էր այն ձևով, որով տղամարդիկ սովոր էին տեսնել կանանց։ Առաջին ալիքի ֆեմինիզմի հետ կապված մեկ այլ խնդիր էր, որ միջին դասի սպիտակ կանայք որոշել էին, թե ինչը խնդիր է կնոջ համար, ինչը` ոչ, առանց հաշվի առնելու գունավոր կանանց կամ ցածր սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի կանանց։ Ֆեմինիստների առաջին ալիքին պակասում էր սեռական ազատությունը, որը կանայք էին ձգտում ունենալ, բայց չէին կարող, ի տարբերություն տղամարդկանց։ Սպիտակ առաջին ալիքի ֆեմինիստներից շատերը դաշնակցում էին գունավոր կանանց հետ, բայց լռում էին՝ հավատալով, որ նրանք կարող են առաջընթաց գրանցել միջին խավի սպիտակ կանանցից։ 


== Տես նաև ==
Ֆեմինիզմի երկրորդ ալիք
Ֆեմինիզմի երրորդ ալիք
Ֆեմինիզմի պատմություն


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Dicker, Rory Cooke A History of U.S. Feminisms. — Berkeley, CA: Seal Press, 2008. — 192 с. — (Seal Studies). — ISBN 978-1580052344
Rupp, Leila J. (2011): Transnational Women’s Movements, European History Online, Mainz: Institute of European History, retrieved: June 22, 2011.
Biography of Mary Wollstonecraft with links to works Archived 2019-04-18 at the Wayback Machine..
Woodhull & Claflin’s Weekly
Woodhull’s attempt to run for President.
Dicker, Rory Cooke A History of U.S. Feminisms. — Berkeley, CA: Seal Press, 2008. — 192 с. — (Seal Studies). — ISBN 978-1-5800-5234-4
Evans, Richard J. The Feminists: Women's Emancipation Movements in Europe, America, and Australasia, 1840-1920. — Croom Helm, 1977. — 266 с. — ISBN 978-0-8566-4212-8