Մարիա Յուդինա

Մարիա Յուդինա (ռուս.՝ Мария Вениаминовна Юдина, օգոստոսի 28 (սեպտեմբերի 9), 1899, Նևել, Վիտեբսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 19, 1970(1970-11-19), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային դաշնակահար։


== Կենսագրություն ==
Մարիան ծնվել է Վիտեբսկի նահանգի Նեևել քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Վենիամին Յուդինը, եղել է բժիշկ և դատական բժիշկ-փորձագետ, Աշխատանքի հերոս։ Մայրը տնային տնտեսուհի Ռաիսա Յուդինան էր (օրիորդական ազգանունը՝ Զլատինա, 1868-1918)։
Մանկության տարիքում առանձնացել է իր կրքոտ, անզուսպ բնույթով, իսկ նրա հետաքրքրությունների շրջանակը չափազանց լայն է եղել և երբեք չի սահմանափակվել միայն երաժշտությամբ։ Դաշնամուրի առաջին դասերն ստացել է վեց տարեկանում Անտոն Ռուբինշտեյնի աշակերտուհի Ֆրիդա Տեյտելբաում-Լևինսոնից։
1912 թվականին ընդունվել է Պետերբուրգի կոնսերվատորիա, որտեղ սովորել է Աննա Եսիպովայի դաշնամուրի դասարանում, ապա Ֆելիքս Բլումենֆելդի, Անատոլի Դրոզդովի, Լեոնիդ Նիկոլաևի, ինչպես նաև ուսումնասիրել է մի շարք այլ առարկաներ։
1919 թվականի մայիսին ընդունել է մկրտություն, դարձել է «Ֆրանցիսկ Ասսիզեցու վառ երկրպագուն և կրել է թավշե սև պարեգոտ»։ Յուդինան եղել է Միխայիլ Բախտինի և Լև Պումպյանսկու փիլիսոփայական խմբի անդամ։ Եղել է Մարիա Դալմատովայի կերպարի նախատիպը Կոնստանտին Վագինովի «Այծի երգ» պատմվածքում։ 
1921 թվականին ավարտելով կոնսերվատորիան՝ ընդունվել է կոնսերվատորիայի կազմ և սկսել է համերգային ակտիվ գործունեությունը՝ առաջին անգամ հանդես գալով Պետրոգրադի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբում Էմիլ Կուպերի ղեկավարությամբ։ Այդ ժամանակ նա ապրել է Դվորցով առափնյակի 30 տանը։ Իրինա Գոգուան հիշում է, որ Յուդինան մշտապես համերգներ է տվել Եկատերինա Պեշկովայի գլխավորած Քաղաքական կարմիր խաչի համար։ Յուդինայի առաջին մենակատարումը Մոսկվայում եղել է 1929 թվականին։
1930 թվականին Յուդինային հեռացրել են Լենինգրադի կոնսերվատորիայից դասավանդողների կրոնական հայացքների պայքարի շրջանակներում թերթի հրապարակումից հետո։
Երկու տարի անց նրան հաջողվել է պրոֆեսորի տեղ ստանալ Թբիլիսիի կոնսերվատորիայում, իսկ 1936 թվականին (Գենրիխ Նեյգաուզի գործունեության արդյունքում)՝ Մոսկվայի կոնսերվատորիայում, որտեղ աշխատել է մինչև 1951 թվականը։ 1944—1960 թվականներին Յուդինան դասավանդել է Գնեսինների անվան ռուսական երաժշտական ակադեմիայում։
1960 թվականին գեռացվել է Գնեսինների ինստիտուտից ուղղափառ համոզմունքների և արևմտյան ժամանակակից երաժշտությունը հավանելու պատճառով (ներառյալ արտագաղթյալ Իգոր Ստրավինսկին)։ Նա շարունակել է հրապարակային համերգներ տալ, սակայն հրաժարվել են ձայնագրել։ Այն բանից հետո, երբ բեմից կարդացել է Բորիս Պաստեռնակի բանաստեղծությունները, Յուդինային արգելել են համերգներ տալ հինգ տարի ժամկետով։
1965 թվականին Վասիլի Վատագինի ցուցահանդեսի ժամանակ ծանոթացել է Ալեքսանդր Մենի հետ։ 1966 թվականին Մոսկվայի կոնսերվատորիայում ռոմանտիզմի մասին դասախոսությունների շարք է կարդացել։
Քարոզել է ուղղափառություն, հաճախել է Կուզնեցի Սուրբ Նիկոլայի եկեղեցին։ Նրա հոգևոր առաջնորդը եղել է ավագ երեզ Վսեվոլոդ Շպիլլերը։ Յուդինան ողջ կյանքն ապրել է կարիքների և զրկանքների մեջ։ Տարիներ շարունակ եղել է նույն զգեստով, հաճախ թերսնվել է։ Նա համոզված է եղել, որ արվեստագետը պետք է աղքատ լինի։ Միշտ օգնել է տառապյալներին, նեղ վիճակից ազատել ռեպրեսիայի ենթարկված ընկերներին։ Դաշնակահարուհու վերջին համերգը կայացել է 1969 թվականին։
Կյանքի վերջին տարիներին գնել է փոքրիկ բնակարան և 1963 թվականին ապրել է Մոսկվայի Ռոստովյան առափնյակում (տուն 3, բնակարան 153)։ 
Յուդինան եղել է Իոսիֆ Ստալինի սիրելի դաշնակահարներից մեկը։ Չնայած առաջնորդի գնահատանքին՝ դաշնակահարուհին մշտապես հավատարիմ է մնացել իր համոզմունքներին։ Բացի այդ, նրա աշակերտուհի Մարինա Դրոզդովայի վկայությամբ, նա «չի եղել այլախոհ... ոչինչ չի ազդարարել, բողոքի նամակներ չի գրել, դժգոհության ցույցեր չի արել»։
Մահացել է Մոսկվայում, թաղվել է Վվեդենսկու գերեզմանոցում։


== Ընտանիք ==
Մարիա Յուդինայի եղբայրները և քույրերն են.

Ֆլորա Յուդինա (ամուսնական ազգանունը՝ Ցեյտլինա, 1891-1961), բժիշկ,
Աննա Յուդինա (1896-1970), գիտական գրականության թարգմանիչ,
Լև Յուդին (1892-1964), բժիշկ,
Բորիս Յուդին (1894-1986), խորհրդային կինոգործիչ, դրամատուրգ և կինոսցենարիստ։
Խորթ քույրը (հոր և Ցեցիլիա Կալմանսոնի ամուսնությունից)՝ երկրաբան Վերա Յուդինա (ամուսնական ազգանունը՝ Գոտֆրիֆ, 1926, Մոսկվա-2004, Քլիվլենդ)Զարմիկները՝ դիրիժոր Գավրիիլ Յուդին և նկարիչ Լև Յուդին։


== Կինոյում ==
«Ստալինի մահը» (2017) կինոնկարում դաշնակահարուհի Մարիա Յուդինան գրամոֆոնի սկավառակի հետ ծրարում դնում է Ստալինի մահը կամեցող գրություն։ Ստալինը ամառանոցում կարդում է գրությունը, կորցնում գիտակցությունը և մի քանի օր անց վախճանվում ուղեղի արյունազեղումից։ Մարիա Յուդինայի դերը խաղացել է Օլգա Կուրիլենկոն։
Յուդինան հիշատակվել է նաև Շանտալ Ակերմանի «Արևելքից» (1993) վավերագրական ֆիլմում։


== Սկավառակագրություն ==
«Մարինա Յուդինա․ Հոբելյանական թողարկում (10 CD)» (2019).


== Հրապարակումներ ==
Лучи божественной любви: Литературное наследие. — М.: Университетская книга, 1999.
Вы спасетесь через музыку: Литературное наследие. — М.: Классика-XXI, 2005.
Высокий стойкий дух: Переписка 1918—1945 гг. — М.: РОССПЭН, 2006.
Обреченная абстракции: символике и бесплотности музыки. Переписка 1946—1955 гг. — М.: РОССПЭН, 2008.
Жизнь полна смысла: Переписка 1956—1959 гг. — М.: РОССПЭН, 2008.
В искусстве радостно быть вместе: Переписка 1959—1961 гг. — М.: РОССПЭН, 2009.
Дух дышит, где хочет: Переписка 1962—1963 гг. — М.: РОССПЭН, 2010.
Нереальность зла: Переписка 1964—1966 гг. — М.: РОССПЭН, 2011.
Пред лицом вечности: Переписка 1967—1970 гг. — М.; СПб.: Центр гуманитарных инициатив, 2013.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Вспоминая Юдину / Авт.-сост. А. Кузнецов. — М.: Классика-XXI, 2008. — 310 с. — ISBN ISBN 978-5-89817-257-2
Дроздова М. А. Уроки Юдиной. — М.: Классика-XXI, 2006. — 220, [3] с. — ISBN 5-89817-143-6
Невельские сборники ([1]).
Нестеров Б. А. М. В. Юдина играет фортепианные произведения К. Шимановского // Исполнитель и музыкальное произведение: Сб. статей / Отв. ред. М. А. Овчинников. — М.: Московская государственная консерватория, 1989. — С. 106—117.
Мария Вениаминовна Юдина: Статьи. Воспоминания. Материалы. — М.: Советский композитор, 1978. — 416 с.: ил.
Пламенеющее сердце. Мария Вениаминовна Юдина в воспоминаниях современников / Ред.-сост. А. М. Кузнецов. — М.: Автокнига, 2009. — 704 с.
Черников О. Л. Аве Мария, или Руки Мадонны // Персона. — 1998. — № 3; Новый век. — 2002. — № 1; Музыка и время. — 2002. — № 3.
Черников О. Л. Рояль и голоса великих. — Ростов-на-Дону: Феникс, 2011. — 223 с. — ISBN 978-5-222-17864-5


== Արտաքին հղումներ ==
Записи Юдиной на сайте ArtOfPiano.ru
Страница, посвящённая Юдиной, ПскоВики
М. В. Юдина на сайте «Music und Gender im Internet. Lexikon Multimedia»(գերմ.)
Pro Domo Sua: К. И. Чуковский и М. В. Юдина // Новый мир. — 2005. — № 11.
Интернет-проект «Вечные ценности» — «Наследие Марии Юдиной»
Песня «La Grand Sophie» о Марии Юдиной