Շոան Մանուել Պինտոս

Շոան Մանուել Պինտոս (գալ.՝ Xoán Manuel Pintos Villar, իսպ.՝ Juan Manuel Pintos y Villar, դեկտեմբերի 16, 1811(1811-12-16), Բուրգո դե Պոնտևեդրա, Պոնտեվեդրա, Գալիսիա, Գալիսիայի թագավորություն, Իսպանիա - 1876, Վիգո, Pontevedra Province, Գալիսիա, Spain under the Restoration, Իսպանիա), գալիսացի գրող, բանաստեղծ, իրավաբան, բառարանագիր։ Համարվում է գալիսական վերածննդի (գալ.՝ Rexurdimento) նշանավոր դեմքերից մեկը։ Իսպանական գրականագիտության տեսանկյունից նա գավառականների առաջին սերնդի ներկայացուցիչ է (գյուղագիր գրողներ)։ Կյանքի օրոք հրատարակվել է միայն բանաստեղծությունների ու երկխոսությունների միակ ժողովածուն` «Գալիսական պարկապզուկ» վերնագրով (A gaita gallega, 1853), որը գրված է գալիսերենով և մասամբ կաստիլերենով։ Մնացած ստեղծագործությունները սփռված են թերթերում ու ամսագրերում։ Շոան Մանուել Պինտոսը գալիսական առաջին Ծաղկային խաղերի մասնակից է եղել (1861)։


== Կենսագրություն ==
Շոան Մանուել Պինտոսը ծնվել է միջին բուրժուական ընտանիքում։ Հայրը` Բասիլիո Պինտոս Գարսիան (Basilio de Pintos García), ծառայել է հարկային վարչությունում։ Մայրը` Ռամոնա Վիլյար Ռոդրիգեսը (Ramona Villar Rodríguez), ինչպես և հայրը, ծնունդով Պոնտևեդրայից է եղել։ Շոանը եղել է ընտանիքի երրորդ երեխան, ունեցել է երկու քույր և երկու եղբայր։ Ընտանիքը մի քանի անգամ տեղափոխվել է Ֆեռոլ դարձյալ վերադարձել Պոնտևեդրա։ Շոանը մանուկ հասակում է կորցրել մորը։ 1822-1825 թվականներին Լա Կորունյայի դոմինիկյան եկեղեցում ուսումնասիրել է հումանիտար գիտություններ, ինչից հետո 1825-1835 թվականներին Սանտյագո դե Կոմպոստելայի համալսարանում սովորել է փիլիսոփայություն, իրավագիտություն և ջութակ նվագել։ Հետագայում բանաստեղծը հիշել է այդ օրերը որպես իր կյանքի ամենաերջանիկ օրեր։ Կանոնական իրավունքից թեկնածուական ատենախոսություն պաշտպանելով` 1837-1840 թվականներին դատավոր է աշխատել Լա Կորունյայում, ինչից հետո դատավոր է նշանակվել Կամբադոսում։
Կառավարության կողմից դատավորի աշխատանքից ազատվելուց հետո 1844 թվականին ապրել է Պոնտևեդրեում, որտեղ 1862 թվականին զբաղվել է փաստաբանությամբ, ծառայել հարկային մարմիններում։ Ամուսնացել է Սերաֆինա Ամանդո Բոլիոսի հետ, ունեցել 14 երեխա։ 1862 թվականից զբաղվել է Վիգոյի իր սեփականության հարցերով, որտեղ էլ մահացել է 1876 թվականին։


== Ստեղծագործություն և գիտական ավանդ ==

Շոան Մանուել Պինտոսը համարվում է Ռոսալիա դե Կաստրոյի գրական նախնին։ Բ. Նարումովը իսպանացի հետազոտողների նման Պինտոսին համարում է գալիսական վերածննդի առավել ականավոր դեմքերից մեկը։
Գալիսերենը սկսել է կիրառել 1840-ական թվականների սկզբից` ակտիվորեն հանդես գալով որպես նրա պաշտպան։ Իր ստեղծագործությունների մեծ մասը նա հենց այդ լեզվով է գրել, այդ պատճառով էլ գավառագիրները Պինտոսին համարում էին իրենց նախնին և 1875 թվականին գրողին ընտրել են «Գրական Գալիսիա» միավորման պատվավոր անդամ. ընկերությունը կազմված էր Մադրիդում ապրող գալիսացիներից։ Իր հեղինակությունը` որպես Մարտին Սարմիենտոյի գործունեության շարունակողի, նա ձեռք է բերել բանաստեղծությունների ու երկխոսությունների «Գալիսական պարկապզուկ» ժողովածուով։ Չնայած որ ժողովածուի տեքստը համարվում է գալիսերենի բարբառ, նրա լրիվ անվանման մեջ գերիշխում է «լեզու» հասկացությունը։ Հեղինակի մեծարժեք ավանդն է համարվում գալիսերենի բառարանի կազմումը։ Պինտոսը հակադրել է շեշտված բաց ու փակ հնչյունների շարքերը` [ɛ] — [e] և [ɔ] — [o], բերել երկու լեզուների հնչյունական, բառապաշարային, ձևաբանական և լեզվաբանական այլ տարբերություններ։ Նույն հրատարակության մեջ հրատարակվել է Carmen Patrium sive Pontevedra պոեմի ազատ թարգմանությունը լատիներենից գալիսերեն` Canto a miña terra ou sea Pontevedra (canto de Amoedo):
1857-1859 թվականներին համագործակցել է Պոնտևեդրայում, Վիգոյում և Լա Կորունյայում հրատարակվող գալիսական թերթերի ու ամսագրերի հետ։ Այդ տարիների հրապարակախոսական գործերը հավաքված են առանձին հատորում, որ լույս է տեսել 2006 թվականին. հատորը ներառում է նաև «Գալիսիա» պոեմը։ Հետագա տարիներին նրա ստեղծագործական ակտիվությունը փոքր-ինչ պակասել է։
1835-1865 թվականներին աշխատել է «Գալիսա-կաստիլական բառարան» ձեռագրի վրա (Vocabulario Gallego-Castellano), որը բաղկացած էր 6 էջից։ Բառարանը պարունակում է 7.100 բառ և դարձվածք։ Չնայած Պինտոսի այդ աշխատությունը չի հրատարակվել, սակայն նրան հաճախ հղում են կատարել այլ բառարանագիրներ. Պինտոսի բատերը մտել են գալիսերենի բառարանների մեջ։ 1906 թվականից ձեռագիրը պահպանվում է Գալիսական թագավորական ակադեմիայում, առաջին ագամ հրատարակվել է 2001 թվականին։


== Հիշատակ ==
Գալիսական գրականության օրը 1975 թվականին նվիրված է եղել Շոան Մանուել Պինտոսի պատվին։
2005 թվականին Պոնտևեդրայի քաղաքապետարանը սահմանել է Շոան Մանուել Պինտոսի մրցանակ պարբերաբար գալիսերենի տարածմանը նպաստելու համար։


== Հրատարակություններ ==
Կյանքի օրոք տպագրված գործերPintos X. M. A Gaita gallega tocada polo gaiteiro ou sea Carta de Cristus para ir deprendendo a ler, escribir e falar ben a lengua gallega e ainda mais / Pintos, Xoán Manuel. — Pontevedra: Imp. de D. José y D. Primitivo Vilas, 1853. — 216 с.(գրենլ.)(իսպ.)Վերահրատարակված գործերPintos X. M. A Gaita gallega tocada polo gaiteiro ou sea Carta de Cristus para ir deprendendo a ler, escribir e falar ben a lengua gallega e ainda mais / Pintos, Xoán Manuel. — La Coruña: La Voz de Galicia, 1981. — 216 с. — ISBN 84-600-2217-X(գրենլ.)(իսպ.)
Pintos, Juan Manuel. Álbum de la Caridad : Juegos Florales de La Coruña en 1861, seguido de un mosaico poético de nuestros vates gallegos contempornáneos : [галис.] / edición costeada por José Pascual López Cortón, á cuyas expensas se celebraron dichos Juegos Florales. — Coruña : Imp. del Hospicio Provincial, a cargo de D. Mariano M. y Sancho, 1862. — P. 127—130, 290, 374, 391—392, 398—400, 467—470, 475. — LV, 482 p.

Հետմահու տպագրված գործերPintos Villar J. M. Vocabulario gallego-castellano de Juan Manuel Pintos // Cadernos de Lingua / ed. a cargo de Marga Neira e Xesús Riveiro. — 1.ª edición. — A Coruña : Real Academia Galega, 2001. — Вып. Anexo 5.
Pintos Villar X. M. Obra poética dispersa : [галис.] / Xoán Manuel Pintos Villar ; introdución, edición, notas e apéndice M.ª C. Ríos Panisse. — Santiago de Compostela : Consello da Cultura Galega, 2006. — 580 p. — ISBN 84-96530-15-9.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Нарумов Б. П. Галисийский язык в XIX в. // Формирование романских литературных языков. Современный галисийский язык / Отв. ред. Г. В. Степанов. — 1-е. — М.: Наука, 1987. — С. 24—25. — 166 с. — (Языки народов мира).