armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Կարլ Ֆրիչ

Կարլ Ֆրիչ (գերմ.՝ Karl Fritschփետրվարի 24, 1864(1864-02-24) կամ 1864, Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն - հունվարի 17, 1934(1934-01-17) կամ 1934, Գրաց, Շտիրիա), ավստրիացի բուսաբան, սնկաբան։


== Կենսագրություն ==
Կարլ Ֆրիչը ծնվել է քաղաք Վիեննայում, 1884 թվականի փետրվարի 24-ին։
Նա սկսեց ուսումնասիրել բուսաբանությունը Ինսբրուքի Լեոպոլդի և Ֆրանցի համալսարանում։ Հետագայում Կարլ Ֆրիչը բուսաբանությունը ուսումնասիրել է Վիեննայի համալսարանում։ 1886 թվականին նա ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի գիտական  աստիճան։ Ֆրիչը մեծ ներդրում է ունեցել բուսաբանության բաժնում՝ ներկայացնելով մեծ թվով բույսերի տեսակներ։
Կարլ Ֆրիչը մահացել է Գրացում, 1934 թվականի հունվարի 17-ին։


== Գիտական գործունեություն ==
Կարլ Ֆրիչը մասնագիտացել է պտերազիգների, սերմնավոր բույսերի և սնկաբանության մեջ։


== Գրականություն ==
Helmut Dolezal: Fritsch, Karl. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 5, Duncker & Humblot, Berlin 1961, S. 626 f.(գերմ.)
Fritsch Karl. In: Österreichisches Biographisches Lexikon 1815—1950 (ÖBL). Band 1, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1957, S. 371.(գերմ.)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Allgemeine deutsche Biographie & Neue deutsche Biographie (Digitale Register): Karl Fritsch(գերմ.)
Hofrat Prof. Dr. Karl Fritsch Archived 2013-11-24 at the Wayback Machine.(գերմ.)
Hofrat Prof. Dr. Karl Fritsch(գերմ.)
Բենքսի

Բենքսի (անգլ.՝ Banksy) - անգլիացի անդերգրաունդ ուղղության սփրեյ արտ, գրաֆիտի ոճի նկարչի, քաղաքական գործչի, ռեժիսորի մականունն է, որը թաքցնում է իր ինքնությունը։ Գոյություն ունեն ենթադրություններ, որ շվեյցարացի նկարիչ (Maître de Casson) Մաիտր դե Կասոնը կարող է լինել Բենքսի։ Maître de Casson- ը հերքում է դա իր կայքում։ Նրա կենսագրության վերաբերյալ բազմաթիվ վեճեր են գնում։ Վարկածները հիմնված են փողոցային տեսախցիկներից ստացված տեսագրությունների վրա։ Համաձայն այդ վարկածների՝ նա ծնվել է Միացյալ Թագավորությունում Ստրոուկի շրջակայքում 1974 թ. և նրա իրական անունը՝ Ռոբերտ, կամ Ռոբին Բենկս, կամ Ռոբին Գանինգհեմ է։
Նա հաճախ նկարում է մարդաշատ վայրերում՝ շենքերի, կայարանների պատերին։ Նրա նկարները հաճախ ունեն քաղաքական նրբերանգ, պատերազմի կամ այլ արդիական թեմաների և իրադարձությունների մասին են։ Նրա երգիծական փողոցային արվեստը և միտքը բորբոքող նկարները համատեղում են սև հումորն ու գրաֆիտին։


== Կենսագրություն ==
Համարվում է, որ Բենքսին ծնվել է 1974 թ. անգլիական Բրիստոլ քաղաքում։ 1999 թվականների վերջերից նա սկսեց զբաղվել գրաֆիտիով և բավականին երկար ժամանակ գործում էր որպես սովորական րայթեր, բայց ժամանակի հետ նրա նկարները դառնում էին ավելի մասշտաբային և նրան ավելի ու ավելի դժվար էր դառնում փախչել ոստիկաններից։  Մի օր, փախչելով ոստիկանությունից, Բենքսին որոշում է սկսել օգտագործել տրաֆարետներ, որպեսզի ժամանակ խնայի։ Բենքսիի տրաֆարետները՝ հումորային պատկերներ են, որոնք երբեմն զուգակցվում են պատերազմի, կապիտալիզմի, համակարգի դեմ ուղղված կարգախոսներով։ Հաճախ նրա արվեստի կերպարներն են առնետները, կապիկները, ոստիկանները, զինվորները, երեխաները, ծեր մարդիկ, կամ հայտնի անձինք։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Բենքսին սիրում է ծաղրել. 2004 թվականի օգոստոսին, Նոտինգ Հիլում կառնավալի ժամանակ մարդկանց մեծ քանակությամբ 10 ֆունտ արժողությամբ թղթադրամներ բաժանվեցին, որոնց վրա թագուհու դիմանկարի փոխարեն պատկերված էր արքայադուստր Դիանայի դիմանկարը, իսկ "Bank of England" -ի փոխարեն գրված էր "Banksy of England", - Անգլիայի Բենքսի։ Այս թղթադրամները այժմ վաճառվում են իբեյում մոտ 200 դոլարով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==
(8594) Էլբիֆրոնս

(8594) Էլբիֆրոնս (անգլ.՝ Albifrons), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 25-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,458422 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,089 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8278 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1407,94 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,255693 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,35° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(8594) Էլբիֆրոնս աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Բազում

Բազում (նախկին անվանումը` Բզովդալ),
գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Գուգարքի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Վանաձորից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Բազումի լեռների հարավային լանջերին։ Վերանվանվել է Բազում 1978 թվականին։


== Պատմություն ==
Գյուղն ըստ ենթադրությունների ունի 170 տարվա պատմություն, որի վառ վկայությունն է գերեզմանաքարերի դաջվածքը։
Բնակիչները հիմնադրման պահից մինչ օրս հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը եկել է Եղվարդից և Իջևանից։


== Բնակչություն ==
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Բազումի մշտական բնակչությունը կազմել է 1116, առկա բնակչությունը` 988 մարդ։ 
Բազումի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.


== Կլիմա ==
Տեղանքը հիմնականում լեռնային է, սակավահող, կլիման խիստ փոփոխական է և զերծ չի մնում կարկուտներից, սելավներից, հաճախակի են երաշտի տարիները, ինչը մեծ վնաս է հասցնում գյուղմթերքների արտադրությանը։


== Տնտեսություն ==

Գյուղի միջով հոսող Չալարի գետը, որը սկիզբ է առնում Պուշկինի լեռնանցքից, ոռոգում է գյուղի ցանքատարածությունների մոտ 40%-ը։
Գյուղը մեծ մասամբ զբաղվում է հողագործությամբ և անասնապահությամբ։ Ոռոգման ջուր չունենալու պատճառով համայնքը դժվարանում է կազմակերպել գյուղական մթերքների արտադրությունը։ Հիմնականում զբաղվում են կարտոֆիլի, կաղամբի և այլ բանջարա-բոստանային մշակաբույսերի արտադրությամբ։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==

Գյուղից 1-2 կմ հյուսիս-արևելքում գտնվում է Բերդատեղ վայրը՝ ամրոցի ավերակներով։ Գյուղի հարավային մասում են գտնվում 12-13-րդ դարի եկեղեցին, Կամակատար մատուռը (19-րդ դ.) և 13-19-րդ դարերի մեկ այլ մատուռ։  Գյուղում են գտնվում 4 գերեզմանոց, 2 տապանաքար, ձիթհան և Ք. ա. 2-1-ին հազարամյակների դամբարանադաշտ և բնակատեղի։ Կենտրոնում են գտնվում Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշակոթող և հուշաղբյուր։
Գյուղն ունի նորակառույց միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում է 166 աշակերտ։


== Ծանոթագրություններ ==
Յիևաառա

Յիևաառա (էստ․՝ Jõevaara), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռիոռա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 8 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Սալյենտ դե Գալիեգո

Սալյենտ դե Գալիեգո (իսպ.՝ Sallent de Gállego), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում` Ուեսկա պրովինցիայում (Արագոնինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Էլ Ալտո Գալեգո շրջանում։ Զբաղեցնում է 162,2 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը` 1542 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 100 կմ հեռավորության վրա։
Պախուր Ներքին

Պախուր Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում` Շենաձորի գյուղախմբում, Պախուր գյուղի մոտակայքում։
XX դարի սկզբին ուներ 17 տուն հայ բնակիչ։
Գյուղը ավերվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Ֆրիջենտո

Ֆրիջենտո (իտալերեն՝ Frigento), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Կամպանիա մարզի Ավելինո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 4125 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 111 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 37 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 83040, հեռախոսային կոդ՝ 0825։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք (իտալ.)


== Ծանոթագրություններ ==
Պոգրեբի (գյուղ, Ուլյանովսկ քաղաքային օկրուգ)

Պոգրեբի (ռուս.՝ Погребы), գյուղ Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Ուլյանովսկ քաղաքային օկրուգի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Հելիկոբակտեր պիլորի վարակ

Helicobacter pylori վարակի բուժման լավագույն միջոցն է հանդիսանում պրոտոնային պոմպի արգելակիչներ հանդիսացող կլարիտրոմիցինի և ամօքսիսիլլինի կամ մետրոնիդազոլի եռակի բուժումը, որը տրվում է օրական երկու անգամ և խորհուրդ է տրվում որպես առաջին ընտրություն Helicobacter pylori վարակի բուժման համար։ Այս բուժման հետ կապված առաջին հիմնական խնդիրը այն է, որ Helicobacter pylori ձեռք է բերում դիմացկունություն այդ 3 հակաբիոտիկների նկատմամբ։ Բացի այդ H. pylori-ի ոչնչացմանը ձգտող բուժումը սովորաբար ունենում է բացասական ազդեցություն այդ բուժումը ընդունած հիվանդների մոտավորապես 5-30%-ի մոտ։ Ամենահասարակ կողմնակի ազդեցությունը աղեստամոքսային խանգարումն է, որն արտահայտվում է փորլուծությամբ, սրտխառնոցով կամ փսխումով (Huang et al. 2002)։ Այս խնդիրները հաղթահարելու համար օգտագործվող միջոցառումները ներառում են պրոբիոտիկների օգտագործումը, որոնք կենդանի սննդային միկրոօրգանիզմային բաղադրիչներ են և օգտակար են առողջությանը։ Պրոբիոտիկները H. pylori վարակների դեմ որպես լրացուցիչ բուժում օգտագործելը հիմնված է ուսումնասիրությունների արդյունքների վրա, որոնք ցույց են տվել, որ տարբեր լակտոբացիլներ (e.g., Lactobacillus johnsonii La1, L. acidophilus CRL 639, L. casei) կամ նրանց նյութափոխանակության արգասիքները կարող են արգելակել կամ սպանել H. pylori in vitro։
Մանկահասակ բնակչության մեջ կան 4 ՊՎՓ-ներ, որոնք գնահատել են, թե արդյո՞ք պրոբիոտիկների օգտագործումը մեծացնում է H. pylori ոչնչացման չափը և նվազեցնում բուժման կողմնակի ազդեցությունները։ Մեկ ՊՎՓ-ն ցույց է տալիս, որ պրոբիոտիկ-լրացուցիչ խմբի հիվանդները, որոնք ստանում են օմեպրազոլ, ամօքսիցիլլին և կլարիտրոմիցին(+) պարունակող L. casei DN-114 001, ունեն ավելի բարձր ոչնչացման տեմպեր, քան թե ստուգիչ խմբի մարդիկ, որոնք ստանում են միայն դեղամիջոցներով բուժում։ Կողմնակի ազդեցությունների ընդգրկումը, այնուամենայնիվ, չի տարբերվում խմբերի միջև։ Երեք այլ ՊՎՓ-ներ ցույց չտվեցին ոչնչացման տեմպերի որևէ նշանակալի տարբերություն Bifidobacterium animalis և L. casei, L. reuteri ATCC 55730 կամ Lactobacillus GG պարունակող արտադրական յոգուրտով բուժման և ստուգիչ արտադրանքով բուժման միջև։ Որոշ պրոբիոտիկներ, այնուամենայնիվ, կարող են նվազեցնել H.pylori ոչնչացնող կառուցվածքների հետ կապված վնասակար ազդեցությունների հաճախությունը։
Ամփոփելով ասենք, որ H. pylori վարակ ունեցող երեխաների մոտ հաստատուն եռակի բուժման լրացուցիչ ընտրված պրոբիոտիկները կարող են տարբերվել ոչնչացման աստիճանով և /կամ կողմնակի ազդեցություններով, այնուամենայնիվ, կրկնվող ուսւմնասիրությունների բացակայությունը թույլ չի տալիս որոշակի եզրակացություններ անել։
Ոլորում (դեֆորմացիա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ոլորում (այլ կիրառումներ)Ոլորում, նյութերի դիմադրությունում, դեֆորմացիայի տեսակ, որը բնութագրվում է դեֆորմացվող մարմնի լայնական կտրվածքների փոխադարձ պտույտով, այդ կտրվածքներում գործող մոմենտների ազդեցությամբ։ Ոլորման ժամանակ կլոր ձողերի լայնական կտրվածքները փոքր դեֆորմացիաների դեպքում մնում են հարթ։ Պրիզմայաձև ձողերի ոլորման դեպքում տեղի է ունենում լայնական կտրվածքների ձևափոխություն, այսպես կոչված, դեպլանացիա։ Գործնականում առավել հաճախ հանդիպող դեպքը կլոր ուղիղ ձողի ոլորումն է։ Ոլորող մոմենտի ազդեցությամբ ձողի լայնական կտրվածքներում առաջանում են շոշափող լարումներ, իսկ ձողի կտրվածքները շրջվում են մեկը մյուսի նկատմամբ ոլորքի φ անկյունով։ Ձողի միավոր երկարությանը բաժին ընկնող ոլորքի անկյունը կոչվում է ոլորքի տեսակարար անկյուն։


== Կաշկանդված և չկաշկանդված ոլորումներ ==
Եթե բոլոր լայնական կտրվածքները միատեսակ են դեֆորմացվում, ապա ոլորումը կոչվում է ազատ կամ չկաշկանդված։ Ոլորումը կոչվում է կաշկանդված, եթե լայնական կտրվածքների դեպլանացիաները տարբերվում են միմյանցից։ Այդ դեպքում լայնական կտրվածքներում շոշափող լարումների հետ մեկտեղ առաջ են գալիս նաև նորմալ լարումներ։
Հովհաննես Լռակյաց

Սուրբ Հովհաննես Լռակյաց (454 - 559), հայ հոգևորական, եպիսկոպոս, ճգնավոր, Պաղեստինում գործած հայ միաբան։


== Կենսագրություն ==
Հովհաննեսը ծնվել է 454 թվականին Փոքր Հայքի Նիկոպոլիս (այժմ՝ Շապին Գարահիսար) քաղաքում։ Երբ մահացել են ծնողները, նա իր ունեցվածքը բաժանել է աղքատներին, կառուցել է Տիրամոր անունով մի եկեղեցի, որտեղ հիմնել է ոչ մեծ միաբանություն։ Որոշ ժամանակ անց ժողովրդի և հոգևորականների պահանջով Սեբաստիայի մետրոպոլիտը 28-ամյա Հովհաննեսին ձեռնադրել է Փոքր Հայքի Կոլոնիա (այժմ՝ Կոյուլհիսար) քաղաքի եպիսկոպոս։ 
491 թվականին Հովհաննեսը որոշել է դառնալ ճգնավոր, հեռացել է քաղաքից, եկել է Պաղեստին, որտեղ թաքցրել է իր ինքնությունը։ Սուրբ Սաբբա Սրբացյալի մայրավանքում նա ծառայության է անցել իբրև հասարակ մոնթ (սպասավոր)։ Այս միաբանության մի հատվածը բաղկացած էր հայ վանականներից, որոնք վանքի եկեղեցիներից մեկում հայերեն ժամերգություններ էին կատարում։ Սուրբ Սաբբան երբեք չի իմացել, որ իր աշակերտ Հովհաննեսը եղել է եպիսկոպոս։
Սուրբ Սաբբան Հովհաննեսին փորձել է զանազան հնազանդություններով և, համոզվելով նրա առաքինությանը, թույլատրել է բնակվել վանքից դուրս գտնվող քարանձավ-ճգնարանում։ Շաբաթվա հինգ օրը Հովհաննեսն անցկացրել է խիստ ճգնության և լռակեցության պայմաններում, իսկ շաբաթ և կիրակի օրերին մասնակցել է վանքում տրվող պատարագին և ճաշին։
Սուրբ Հովհաննեսի հաղորդած տեղեկություններով են գրվել սուրբ Եվթիմիոս Մեծի և սուրբ Սաբբայի վարքերը։
Սուրբ Հովհաննես Լռակյացը վախճանվել է 559 թվականին` 104 տարեկանում։


== Ծանոթագրություններ ==
Մոհենջո Դարո

Մոհենջո Դարո (սինդհի լեզվով՝ موئن جو دڙو‎ - մեռելների բլուր), Հարապպայի քաղաքակրթության գլխավոր կենտրոններից մեկի ավերակները, որը 1922 թվականին հայտնաբերել է հնդիկ հնագետ Ռ․ Բաներջին։ Մոհենջո Դարոյի ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տվել որոշելու Խարապպայի քաղաքակրթության հիմնական փուլերն ու բնորոշ գծերը։
Մարկովցի (գյուղ, Բոբրովիցայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՄարկովցիՄարկովցի (ուկրաիներեն՝ Марківці), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բոբրովիցայի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Մարկովցի գյուղում բնակվում էր 1 309 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 239 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Պանտոգրաֆ

Պանտոգրաֆ ( հուն․՝ Ύράφω—գրել),

հոդակապային զուգահեռագծի ձև ունեցող հարմարանք՝ փոփոխված մասշտաբով պլանների, գծագրերի, աերոլուսանկարների և քարտեզների վերագծագրման համար։ Բնագիրը դրվում է շրջանցիկ բնույթի տակ, պահանջվող պատկերը գծվում է մատիտով։
Գծագրական տախտակների վրա տեղակայվող՝ բեռով կամ զսպանակով հավասարակշռվող գծագրական սարք։
էլեկտրաքարշերի և մոտորային վագոնների սարքավորում՝ կոնտակտային հաղորդալարից հոսանքի հանման համար։
Մելյուզովկա (Նեկլինովսկի շրջան)

Մելյուզովկա (ռուս.՝ Мелюзовка ), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Սովետինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Գորնիս (գետ)

Գորնիս, գետ Թուրքիայում, Ճորոխի ավազանում, սրա աջակողմյան վտակ Օլթի գետի աջ օժանդակը։


== Ծանոթագրություններ ==
Դանտու

Դանտու(当涂), քաղաք Յանցզի գետի ստորին հավաքում, կոմսություն՝ Անհոյ շրջանում։ Տեղակայված է երկրի հարավային մասում, ոչ հեռու Նանկին և Շանհայ քաղաքներից։ Բնակչությունը 471 000 մարդ է (2017)։


== Պատմություն ==
Համարվում է, քաղաքը հիմնադրվել է մ. թ. ա. 221 թվականին, երբ Ցին շի-Խուանդին դարձավ առաջին իմպերատորը երկրայինի։ Այդ թվականին քաղաքը ստացավ իր առաջին անունը՝ Դանյան։ Իր շուրջ 2220 տարվա պատմության մեջ այս քաղաքը ստացել է բազում անվանումներ, որոնցից են Գուշու(姑孰), Դանյան (丹陽), Տայպին (太平), Դանտու(當塗)։


== Մշակույթ ==
Դանտուի ազգային երգերը շատ հայտնի են Չինաստանում։
Բուզյուրովո

Բուզյուրովո (ռուս.՝ Бузюрово, բաշկիրերեն՝ Бозор), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բակալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 649 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Տալլինի ծոց

Տալլինի ծոց (էստ․՝ Tallinna laht), Ֆիննական ծոցի մի հատված, որ գտնվում է Սուուրուպի և Վիյմսի թերակզղիների և Նաիսսար և Աեգնա կղզիների միջև։ Ծոցի հարավային ափին տարածվում է Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինը։
Ծոցի մակերեսը մոտ 250 կմ² է, ամենամեծ խորությունը՝ 90 մ (Աեգնա և Նայսար կղզիների միջև)։ Տալլինի ծոցը Էստոնիայի ամենախոր ծոցերից է։ Թերակղզիներն իրենց հերթին Տալլինի ծովածոցը բաժանում են երեք մասի՝ Կակումյաե (Տիսկրե), Կոպլի ծոց, Պալյասաարե ծոց (ծոցի ամենանեղ հատվածն է Պալյասաարեի և Միիդուռաննայի միջև հատվածը)։
Ծովածոցի ափն ընդհանուր առմամբ զառիկող է, ժեռուտ վիհեր են հանդիպում Ռանամիյզայի, Կակումյաեի շրջաններում, Կոպլի թերակղզում և Նայսաար կղզում։
Ամենամեծ ավազուտ լողափերը հանդիպում են Կակումյաեի, Պելգուրանի և Պիրատի շրջաններում։ Քարքարոտ ափեր կան Ռանամիյզայի և Տիսկրեի, Կակումյաեի և Ռոկա սլ Մարեի, Պալյասարեի և Կոպլիի միջև հատվածներում, Կադրիորգի, Մերիվյալյայի և Աեգնա կղզու շրջաններում։
Ափամերձ հատվածում ծովը խորը չէ, հատակը հիմնականում քարքարոտ է։ 10 մ խորությամբ հատվածը սկսվում է ափից 0,5-1 կմ հեռավորությունից։
Ծոցում կան առափնյա մի քանի ծանծաղուտներ․ արևելից մինչև Նաիսսար կղզին՝ Նաիսսարի ծանծաղուտը՝ տեղ-տեղ 3-4 մ խորությամբ, այս ծանծաղուտից արևելք՝ Կեսկմադալի (Keskmadal) ծանծաղուտը՝ 7,4 մ խորությամբ, Պալյասարեից հյուսիս-արևմուտք՝ Վահեմադալի  (Vahemadal) ծանծաղուտը՝ 3,8 մ խորությամբ։
Ստորջրյա ամենահայտնի խութերն են Լիտեգրունդը, Հյուլկարին և Պալյասաարեն։ Մանր կղզիներից են Պանդյուն (Püünsi, մոտ 2 հա)՝ Պյույունսի գյուղի հարևանությամբ, և Լիյվակարին (Liivakari, 1,6 հա)՝ Կակումյաե հրվանդանի դիմաց։
Տալլինի ծովածոց են թափվում Պիրիտա գետը և մի քանի վտակներ, որոնցից ամենահայտնին Տիսկռեն (Tiskre) և Մուստոյան (Mustoja) են։
Ջրի մակարդակը ծովածոցում տատանվում է տարեկան 2 մ-ով։ Այստեղ ալիքների բարձրությունը երբեմն հասնում է 4 մ-ի։
Ծոցի ափին կան մի քանի նավահանգիստներ՝ Տալլինի ուղևորային նավահանգիստը, Մուուգա, Պիրիտա նավահանգիստները, և նավակառաններ, որոնցից 2017 թվականին Կակումյաե ծովախորշում բացված Հավեն Կակումյաեն (Haven Kakumäe) տեղավորում է մինչև 300 նավ։
Առաջին մշտական նավակառանը ծոցի ափին կառուցվել է 17-րդ դարում, իսկ ծովապատնեշով պաշտպանված առաջին նավահանգիստը՝ Հյուսիսային պատերազմից հետո։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==
(1343) Նիկոլ

(1343) Նիկոլ (անգլ.՝ Nicole), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1935 թվականի մարտի 29-ին Լուի Բոյերի կողմից Ալժիրում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,56798 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2754 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8606 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1503,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,239506 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,04° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(1343) Նիկոլ աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Ալի Քոնջա

Ալի Քոնջա (թուրքերեն՝ Ali Haydar Konca, փետրվարի 1, 1950(1950-02-01), Գյումգյում, Մուշի մարզ, Թուրքիա), թուրք քաղաքական գործիչ։


== Կենսագրություն ==
Ավարտել է Անկարայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, 1972 թվականին քննություն է հանձնել կայմակամի համար։ Մինչև 1980 թվականի պետական հեղաշրջումը աշխատել է Թուրքիայի մի շարք շրջանների կայմակամայում։ Հեղաշրջումից երկու ամիս անց կրկին այդ պաշտոնը զբաղեցրել է Հասսի, Չյունգյուշի և Սյուրմենի շրջաններում։ Այնուհետև աշխատել է որպես իրավական հարցերով մենեջեր նահանգապետ Իլ Կոջաելիի մոտ։ Հեռանալուց հետո աշխատել է որպես իրավաբան։
1989 թվականին Քոնջան ընտրվել է Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցության քաղաքային խորհրդի անդամ։ Որոշ ժամանակ անց ինքնակամ լքել է պաշտոնը և կուսակցությունից դուրս եկել 2015 թվականի հունիսին Քոնջան ընտրվել է Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցությունից Ազգային մեծ ժողովի անդամ։ 2015 թվականի նոյեմբերին նույնպես առաջադրվել է խորհրդարանում, սակայն չի ընտրվել։
2015 թվականի օգոստոսի 28-ին Քոնջան նշանակվել է ԵՄ հարցերով նախարար։ Սեպտեմբերի 22-ին Ալի Քոնջան և զարգացման նախարար Մուսլյում Դողանը հրաժարական են տվել նախարարների պաշտոնից։ Հրաժարական տալուց հետո Դողանի և Քոնջայի հրավիրած մամուլի ասուլիսում նրանք հայտարարել են, որ հեռացել են կառավարությունում տարաձայնությունների պատճառով, ինչպես նաև, նրանց խոսքով, այդ պահին իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունն անտեսում է ժողովրդի ժողովրդավարական կամքը և պատերազմ է հրահրում երկրի հարավ-արևելքում։ Բացի այդ, Դողանը և Քոնջան դատապարտել են «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությանը և նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին մեղադրել են Սահմանադրությունը խախտելու մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթ 1996-97

Ֆուտբոլային լիգայի գավաթ 1996-97, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 37-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Լեսթեր Սիթի» ֆուտբոլային ակումբը։
Պուիվեր

Պուիվեր (ֆր.՝ Puivert), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 508 մարդ, բնակչության խտությունը` 12.30 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 41.29 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 660 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 170 կմ հարավ-արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 45 կմ հարավ-արևմուտք։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 293 աշխատունակ (15-64 տարեկան)  բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 179-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 114։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 61,1 %։ 179 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 158 անձ (80 տղամարդ և 78 կին)։ Գործազուրկ են եղել 21 անձ (6 տղամարդ և 15 կին)։ 114 անաշխատունակներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 55-ը` թոշակառուներ, իսկ 44-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Օդ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Տխուր փողոցի լուսաբացը

Տխուր փողոցի լուսաբացը, 2008 թվականին Ալբերտ Մկրտչյանի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։


== Սյուժե ==
90-ականներին՝ Արցախի ազատագրության համար մղվող կռիվների տարիներին, կյանքը ծանր է Գյումրիում, սակայն քաղաքի բնակիչների դժվարին կյանքում կան և´ տոկունություն, և´ հիասթափություն։ Մարդիկ գոյության պայքար են մղում, սպասում իրենց ամուսինների և որդիների վերադարձին, որոնցից շատերին զոհված են ետ բերում։ Ի վերջո հաղթահարվում են փորձությունները, և տղամարդիկ, թեև կորուստներով, բայց հաղթանակած են վերադառնում տուն։


== Դերասաններ և նկարահանող անձնակազմ ==


=== Նկարահանող անձնակազմ ===
ռեժիսոր - Ալբերտ Մկրտչյան
սցենարիստ - Ալբերտ Մկրտչյան
օպերատոր - Ռուդոլֆ Վաթինյան, Լևոն Աթոյանց, Ա. Մովսիսյան
մոնտաժ և հնչյունային ռեժիսոր - Ս. Ստեփանյան
երաժշտությունը - Յուրի Հարությունյան (Ֆիլմում օգտագործված են Մայքլ Գանյանի «Եվա» դաշնամուրային սյուիտից և Վ. Ա. Մոցարտի «in F.» սիմֆոնիայից հատվածներ։)
դեկորացիաները - Վ. Սեդրակյան
զգեստների ընտրությունը - Մ. Մաքսապետյան
ռեժիսորի օգնականներ - Ա. Ավետիսյան, Շ. Մովսիսյան


=== Դերասանական անձնակազմ ===
Անահիտ Քոչարյան
Գուժ Մանուկյան
Վարդան Մկրտչյան
Արմեն Սարգսյան
Սուսաննա Բաղդասարյան
Նանոր Պետրոսյան
Էդուարդ Պողոսյան
Թուրվանդա Շահինյան
Ժորա Բաղդասարյան
Կամո Արզումանյան
Ֆելիքս Գրիգորյան
Յուրի Ոսկանյան
Սուսաննա Գաբրիելյան
Նատալյա Խաչատրյան
Սիրանուշ Ղուկասյան
Սամվել Խաչատրյան
Հայկ Սարգսյան
Լուսինե Ավանեսյան
Լիաննա Ադամյան

Մխիթար Հայրապետյան
Խաչատուր Շառոյան


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում
Ֆիլմը ՅուԹյուբ կայքում
Ապազգայնացում

Ապազգայնացում, ագգայնացմանը հակադիր գործընթաց, պետական ունեցվածքի (արդյունաբերական ձեռնար­կություններ, բանկեր, հողատարածքներ 7 այլն) հանձնումը մասնավոր անձանց ի սեփականություն։ Կատարվում է պետական գույքի վաճառքի միջոցով, ընդ որում՝ նախկին սեփականատերերին կարող է վերապահվել գնման առաջնային իրավունք։ Սովորաբար (թեև ոչ միշտ) «ապազգայնացում» տերմինը նշանակում է նախկինում ազգայնացված (այլ ոչ թե պետության ստեղծած) գույքի վաճառք։ Այն իմաստային առումով որոշ չափով զանազանվում է սեփականաշնորհման հասկացությունից։


== Գրականություն ==
Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 1-12, 1974-1986 թթ, Երևան
Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան
А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва
Հոգեկից

Հարազատ հոգի կամ հոգեկից (անգլ.՝ soulmate), անձ, որի հետ մարդը զգում է խորը կամ բնական մտերմության զգացում։ Այդ մտերմությունը կարող է նմանություն, սեր, ռոմանտիկա, պլատոնական հարաբերություններ, հարմարավետություն, ինտիմ հարաբերություններ, սեռականություն, սեռական գործունեություն, հոգևորականություն, համատեղելիություն և վստահություն ներառել։


== Նշանակություն ==
Ժամանակակից օգտագործման մեջ «հոգեկիցը» սովորաբար վերաբերում է ռոմանտիկ կամ պլատոնական զուգընկերոջը՝ նկատի ունենալով բացառիկ ցմահ կապ։ Սովորաբար դա նշանակում է մեկ այլ անձի հետ լինել ամենաուժեղ կապի մեջ, որին ընդհանրապես կարելի է հասնել։ Ընդունված է, որ մարդն իրեն «ավարտված» է զգում, երբ գտնում է իր հոգեկցին, քանի որ մասամբ ընկալվող սահմանման մեջ ենթադրվում է, որ երկու հոգիները պետք է միավորվեն։ «Հոգեկից» (անգլ.՝ soulmate) տերմինն անգլերենում առաջին անգամ հայտնվել է 1822 թվականին՝ Սամուել Քոլրիջի գրություններից մեկում։


=== Քննադատություն ===
Որոշ հոգեբաններ պնդում են, որ այն համոզմունքը, որ հոգեկիցը գոյություն ունի հատուկ որոշակի մարդու համար, անիրատեսական ակնկալիք է։


== Հասկացության պատմական կիրառում ==


=== Թեոսոֆիա ===
Ըստ թեոսոֆիա էզոթերիկ կրոնական շարժման, որի հավակնությունները մշակվել են Էդգար Քեյսիի կողմից, Աստված ստեղծել է անդրոգինային հոգիներ՝ հավասարապես տղամարդկանց և կանանց։ Ավելի ուշ տեսությունները պնդում են, որ հոգիները բաժանվել են առանձին գենդերների, գուցե այն պատճառով, որ նրանք կարմա են առաջացրել՝ Երկրի վրա խաղալով, կամ «տարանջատվել են Աստծուց»։ Մի շարք ռեինկարնացիաների ընթացքում յուրաքանչյուր կեսը փնտրում է մյուս կեսին։ Երբ բոլոր կարմայական պարտքերը մաքրվեն, նրանք կրկին կմիավորվեն միասին և կվերադառնան վերջնակետայինին։


=== Նյու Էյջ ===
Ըստ Մարկ Լ․ Փրոֆեթի և Էլիզաբեթ Քլեր Փրոֆեթի, հոգակիցն առանձին էություն է, որի հետ մարդը շատ կյանքեր է անցկացրել որպես ընկեր, սիրեկան, զուգծընկեր կամ գործընկեր, և որին նա սովորաբար ձգտում է որոշակի առաքելություն իրականացնելու համար։ Նրանք նկարագրում են հոգեկցին որպես շատ պոտենցիալ հոգևոր եղբայրներից և քույրերից մեկը։


== Տես նաև ==
Միջանձնային հարաբերություններ
Պլատոնական սեր
Ռոմանտիկ սեր
Լավագույն ընկերներ՝ ընդմիշտ
Անպայմանական սեր


== Ծանոթագրություններ ==
Վլադիմիր Կոտին

Կոտին Վլադիմիր Գրիգորևիչ (ռուս.՝ Владимир Григорьевич Котин, մարտի 28, 1962(1962-03-28), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային գեղասահորդ, հանդես է եկել որպես մենասահորդ։ ԽՍՀՄ չեմպիոն, Եվրոպայի չեմպիոնատների քառակի արծաթե մրցանակակիր և 1978 թվականի պատանիների աշխարհի փոխչեմպիոն։ Այս պահին՝ մարզիչ։


=== Կարիերա ===
Սկսել է մարզվել 5 տարեկանից։ Սկզբում հանդես է եկել «Սպարտակի» (Լենինգրադ) կազմում, 1980 թվականին ներկայացնում էր «Դինամոն» (Մոսկվա)։ Առաջին հաջողությունը 1978 թվականին էր, երբ Սվերդլովսկում կայացած ԽՍՀՄ ժողովուրդների IV Ձմեռային սպարտակիադայում հաղթեց  պատանիների կարգում և դարձավ երկրորդը աշխարհի պատանեկան առաջնությունում։ 1979 թվականին զբաղեցրեց երրորդ տեղը ԽՍՀՄ-ի չեմպիոնատում։ 1980 թվականին երկրորդն էր, սակայն երկրի հավաքականում ներգրավվեց միայն հաջորդ տարի և իր առաջին՝ Եվրոպայի չեմպիոնատում 1981 թվականին զբաղեցրեց 6-րդ տեղը։ Մեծ հաջողության հասավ 1983 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը, որտեղ Կոտինը կատարեց ոչ միայն այն ժամանակվա համար բարդ համարվող 7 եռակի թռիչքներ, այլ նաև պարեց մեծ ոգեշնչմամբ, էմոցիոնալ՝ հաստատելով իր արտիստիկ ոճը (եզրափակիչ «Տարանտելա» պարի ընթացքում հանդիսատեսը խանդավառված ծափահարում էր, բայց դատավորները շատ համեստ գնահատեցին կատարումը, սակայն աշխարհի չեմպիոն Ալեն Կալման առանձնացավ՝ արտիստիզմի համար գնահատելով 5,8)։ Կոտինի հաջող արտիստիկ կարողությունները բացահայտվեցին  մարզիչ և բալետմեյստեր Ե. Ա. Չայկովսկայայի շնորհիվ (նրա մարզիչն է 1970-ականների վերջերից մինչ այսօր)։ Այդ ժամանակներից էլ սկսած Կոտինը համարվում է շոու ելույթների «արքա»՝ փոքր ներկայացումներ կատարելով սառույցի վրա (առավել հիշարժան են Մ. Ջեքսոնի երաժշտության ներքո և ամերիկացի Դ. Թոմասի հետ կատարված ներկայացումները)։ Նա հակված էր կարճ և ազատ ծրագրերին՝ զիջելով պարտադիրին։ 1985 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ չեմպիոն։ Կոտինի առանձնահատուկ նվաճումը 1985-1988 թվականներին Եվրոպայի առաջնություններում չորս արծաթե մեդալներն էին (ընդ որում՝ 1985 թվականին նա հաղթող էր ազատ ծրագրում, սակայն ի վերջո զիջեց Ի. Սաբովչիկին ֆիգուրների պատճառով)։ 1986 թվականին աշխարհի առաջնությունում Կոտինը երրորդն էր ազատ և կարճ ծրագրերում, սակայն միայն ֆիգուրների 9-րդ կարգի լինելը մեդալ նվաճելու հնարավորություն չտվեցին։ Աշխարհի առաջնություններում ավելի բարձր արդյունքների հասնելուն Կոտինին խանգարում էր եռակի ակսել ցատկը, որին տիրապետում էին առաջնակարգ բոլոր մարզիկները։ Քառակի անգամ հաղթել է «Московские новости» թերթի մրցանակի մրցաշարերում (1981, 1983, 1984, 1986)։
Անցնելով պրոֆեսիոնալ սպորտաձևի՝ Վլադիմիրը մասնակցել է  Champions on Ice մրցաշարերին և այլն։ Մասնակցել է Ի. Ա. Բոբրինի «Սառցե մանրանկարների թատրոնում»։


=== Մարզչական գործունեություն ===
1988 թվականից սկսել է օգնել Ելենա Չայկովսկայային Մ. Բուտիրսկայայի, Յուլյա Սոլդատովայի, Լյուդմիլա Նելիդինայի, ապա Սերգեյ Դավիդովի հետ մարզչական գործունեության հարցում։ Չայկովսկայա-Կոտին մարզչական թիմը մեծ հաջողության հասավ 1999 թվականին, երբ աշխարհի չեմպիոնատում  Բուտիրսկայան դարձավ չեմպիոն, իսկ Սոլդատովան զբաղեցրեց երրորդ տեղը։ Լ. Նելիդինան դարձավ գեղասահքի պատմության մեջ երրորդ կինը, ով կատարեց եռակի ակսել թռիչքը։


=== Անձնական կյանք ===
2006 թվականին Կոտինը ամուսնացավ «Էկոնիկա» կորպորացիայի նախագահի օգնական Սվետլանա Դյաչկովայի հետ։


=== Սպորտային ձեռքբերումներ ===


== Ծանոթագրություններ ==
Կուռեմյաե

Կուռեմյաե (էստ․՝ Kuremäe), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Իլուկա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 273 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
(4929) Յամատաի

(4929) Յամատաի (անգլ.՝ Yamatai), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Հիրոկի Կոսայի և Կիիտիրո Ֆուրուկավայի կողմից Կիսոյում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,211292 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0829 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,3397 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Յամատաի աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,0786 ա. մ. հեռավորության վրա։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1201,07 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,299733 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,49° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(4929) Յամատաի աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Մոգար

Մոգար (Setaria italica subssp․ mocharicum Al), իտալական կորեկախոտ, չումիզա, դաշտավլուկազգիների ընտանիքի միամյա բույս։ Արմատային համակարգը փնջաձև է, թափանցում է մինչև 1,0 մ․ Ցողունի բարձրությունը 50-150 սմ է, ծաղկաբույլը՝ հասկանման հուրան, սև, դեղին, սպիտակ։ 1000 հատիկի կշիռը՝ 1,5-3,0գ։ Մոգարն օգտագործվում է կերի և պարենի համար։ Մշակվում է մերձարևադարձային և բարեխառն գոտու երկրներում։ Վայրի վիճակում աճում է Ասիայում։ 
Մոգարի հատիկները ծլում են 8—10 °C-ում, ծիլերը տուժում են -2°-3 °C սառնամանիքներից։ Չորադիմացկուն է։ Նպաստավոր պայմաններում հնձվում է երկու անգամ։ 100 կգ կանաչ զանգվածը համապատասխանում է 17, խոտը՝ 55 կերային միավորի։ 
Բերքատվությունը՝ 200—250 ց/հա։ Տարածված սորտերն են՝ Դնեպրոպետրովսկի 11, Օմսկի 10 և այլն։
Աստերոիդների ցանկ (322001-322100)

Աստերոիդների ցանկ (321901-322000)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (322101-322200)
 Աստերոիդների ցանկ (321901-322000)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (322101-322200)
Կորվեսիա

Կորվեսիա (ֆր.՝  Corveissiat), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Ռոն Ալպեր մարզում, Էնի գավառում։ Մտնում է Կռեֆոր Կյուզիայի կազմի մեջ, Բուրկ ան Բրես կոմունայում։
INSEE կոդը՝ 01125։


== Աշխարհագրություն ==
Համայնքը գտնվում է 380 կիլոմետր հարավ-արևմուտք Փարիզից, 75 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք Լիոնից, 20 կիլոմետր հարավ Բուրկ ան Բրեսից։
Համայնքը գտնվում է Էն գետի հարավային մասում։


== Կլիմա ==
Կլիման փոփոխալան է, ձմեռները ցուրտ է, իսկ ամառները տաք։ Անձրևներ հազվադեպ են լինում, հիմնականում ամառները։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի համայնքում ապրում էր 602 մարդ։


== Ադմինիստրացիա ==


== Էկոնոմիկա ==
Ըստ 2010 թվականի արդյունքների 387 մարդ ի վիճակի էր աշխատելու (15-64 տարեկան), 297-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 90-ը անաշխատանք էին։ 297 աշխատունակ մարդկանցից աշխատում էր 275 մարդ (147 տղամարդ, 128 կին), գործազուրկ էր 22 մարդ (9 տղամարդ, 13 կին), 90 չաշխատողներից 28-ը աշակերտներ և ուսանողներ էին, 25-ը ոչ աշխատունակ էին այլ պատճառներով։


== Տեսարժան վայրեր ==
Սուրբ Մավրիկի եկեղեցի (12-րդ դար), 1941 թվականին հայտարարվել է պատմական հուշարձան
Կոնֆլանի դղյակ
Արնան ամրոցի ավերակներ
Կարվեսի քարանձավ


== Նկարներ ==

		


== Արտաքին հղումներ ==
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ
cassini.ehess.fr. Проверено 4 июня 2014.


== Ծանոթագրություններ ==
(7430) Կոգուրե

(7430) Կոգուրե (անգլ.՝ Kogure), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի հունվարի 23-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,584952 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,942 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2279 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1518,02 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,237151 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,21° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(7430) Կոգուրե աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Զոլեր

Զոլեր (գերմ.՝ sol - կոլոիդ լուծույթ), հեղուկ դիսպերս միջավայրով խիստ դիսպերսված կոլոիդ համակարգեր։ Զոլերի դիսպերս ֆազի մասնիկները՝ միցելննրը, իրարից անկախ մասնակցում են բրոունյան շարժմանը, այդ պատճառով էլ ծանրության ուժի ազդեցության տակ չեն նստում։ Դրանց չափերը սովորաբար 
  
    
      
        
          10
          
            5
          
        
        −
        
          10
          
            7
          
        
      
    
    {\displaystyle 10^{5}-10^{7}}
   սմ են։ Կախված հեղուկ դիսպերս միջավայրի բնույթից՝ զոլերը լինում են հիդրոզոլեր ( ջրում), օրգանազոլեր (զոլերը օրգանական հեղուկներում) և աերոզոլեր (զոլերը գազային միջավայրում)։ Բոլոր զոլերը բաժանվում են երկու խմբի. լիոֆիլ և լիոֆոբ։ Լիոֆիլ զոլերը (օճառի, ներկանյութերի և այլն) առաջանում են ինքնաբերաբար և ժամանակի ընթացքում չեն քայքայվում, իսկ լիոֆոբ զոլերը (մետաղների հիդրոզոլեր) աստիճանաբար քայքայվում են կոագուլացման պատճառով։ 


== Տես նաև ==
Լիոֆիլ և լիոֆոբ կոլոիդներ
Կոլոիդներ
Գյանջաչայ

Գյանջանչայ, գետ Ադրբեջանում, Կուրի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռնաշղթայի Տինալ գագաթից, մոտ 3000 մ բարձրության վրա։ Վերին հոսանքում, ընդունելով Գաստաֆուրչայը, հոսում է անտառապատ խոր կիրճերով, Խանլարի մոտ դուրս գալով Ղազախ—Կիրովաբադի հարթավայրը, թափվում է Մինգեչաուրի ջրամբարը։ Երկարությունը 99 կմ է, ավազանը՝ 752 կմ², տարեկան միջին ծախսը՝ 8,25 մ³/վրկ։ Զուռնաբադից ցած, Խանլարի ու Կիրովաբադի սահմաններում, ջրերն ամբողջությամբ վերցվում են ոռոգման համար, որի պատճառով հունիս, հուլիս, օգոստոս ամիսներին Գետը ցամաքում է։
Մարիա Պոնյոն

Մարիա Պոնյոն, ի ծնե՝ Ռեննեթ (ֆր.՝ Maria Pognon, փետրվարի 15, 1844(1844-02-15), Օնֆլյոր - ապրիլի 17, 1925(1925-04-17) կամ ապրիլի 15, 1925(1925-04-15), Սիդնեյ, Ավստրալիա) ֆրանսիացի լրագրող, խմբագիր, ֆեմինիստ, սուֆրաժիստ, պացիֆիստ և մասոն, որին հիշատակել են 19-րդ դարի վերջում՝ որպես կանանց իրավունքների ակտիվիստ իր հաջողություններով։ 1892-1903 թվականներին նա եղել է Ligue Française pour le Droit des Femmes-ի նախագահ, ինչպես նաև եղել է պացիֆիստական Société française pour l'arbitrage entre ասոցիացիայի անդամ։ Որպես մասոն՝ եղել է Loge du Droit humain-ի (Մարդու իրավունքների օթյակի) 17 հիմնադիրներից մեկը, որը բաց է եղել և՛ տղամարդկանց, և՛ կանանց համար։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Օնֆլերում 1844 թվականի փետրվարի 15-ին, Մարիա Ռեննեթը եղել է մասոնի թեկնածու Ժուլիեն Ռեննեթի դուստրն է եղել։ Մեծացած լինելով բարեկեցիկ ընտանիքում՝ 1873 թվականին ամուսնացել է ճարտարապետ Ռայմոնդ Պոնյոնի հետ, որից ունեցել է որդի և դուստր։ Նրա ամուսինը մահացել է 1876 թվականին տիֆից։ 1880 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ ղեկավարել է բարձրակարգ պանսիոնատ։
1889 թվականին, Կանանց իրավունքների կոնգրեսին մասնակցելուց հետո, նա դարձել է կանանց շարժման մոլի անդամ։ 1892 թվականից նա առաջատար գործիչ է եղել Ֆրանսիայի կանանց իրավունքների լիգայում (Ligue Française pour le Droit des Femmes), երկու տարի անց դառնալով նախագահ և մնալով այդ պաշտոնում մինչև 1903 թվականը։ Նա ապացուցել է, որ արդյունավետ առաջնորդ և հրապարակախոս է, կազմակերպելով և նախագահելով Միջազգային Ֆեմինիստական Կոնգրեսը (Congrès Feministe International) Փարիզում և՛ 1882 ու 1896 թվականներին, և՛ Մարգարիտ Դյուրանի հետ միասին, 1900 թվականին Կանանց կարգավիճակի և իրավունքների միջազգային կոնգրեսը (Congrès international de la condition et des droits des femmes), նաև անցկացվել է Փարիզում։ 1901 թվականին նա մեկն է եղել այն վեց կանանցից, որոնք ստեղծել են Ֆրանսիացի կանանց ազգային խորհուրդը (Conseil National des Femmes Françaises):
Պոնյոնը նաև սրաթափանց գրող է եղել՝ 1897-1900 թվականներին մոտ 70 հոդվածներ գրելով կանանց La Fronde ամսագրում։ 1893 թվականին նա մեկն է եղել այն 17 կանանցից, որոնք հիմնել են Droit Humain մասոնական օթյակը, որը բաց է եղել ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց համար։
1905 թվականին, հանկարծակի փողի պակաս ունենալով, նա և նրա դուստր Մաթիլդան միացել են որդուն Նոր Կալեդոնիայում։ Երկու տարի անց դստեր հետ տեղափոխվել է Սիդնեյ, Ավստրալիա, որտեղ ակտիվացել է տեղի կանանց կազմակերպություններում։ Մահացել է 1925 թվականի ապրիլի 17-ին Սիդնեյի Double Bay արվարձանում։


== Ծանոթագրություններ ==
Քոնրադսրոյթ

Քոնրադսրոյթ (գերմ.՝ Konradsreuth), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասի Հոֆ շրջանում։
Ենթարկվում է Վերին Ֆրանկոնիայի վարչական շրջանին։ Բնակչությունը 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով կազմում է 3339 մարդ։ Զբաղեցնում է՝ 43,32 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ 09 4 75 142։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Պեստենկինո

Պեստենկինո (ռուս.՝ Пестенькино), գյուղ Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Մուրոմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 778 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Դարքուշի շրջան

Դարքուշի շրջան (արաբ․՝ ناحية دركوش‎‎) Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր Իդլիբի մարզում։ Հանդիսանում է Ջիսր ալ-Շուղուրի գավառի չորս շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Դարքուշ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 23 022 բնակչություն։ Տարածքը կազմում է 118.01 կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==
Այվազ Ավոյան

Այվազ Հակոբի Ավոյան (սեպտեմբերի 25, 1955(1955-09-25) կամ 1955, Գուսանագյուղ, Աղինի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 13, 2011(2011-07-13) կամ 2011, Վաղարշապատ, Արմավիրի մարզ, Հայաստան), հայ նկարիչ։


== Կենսագրություն ==
1974-1976 թվականներին Այվազ Ավոյանը սովորել է Գյումրու գեղարվեստի ուսումնարանում, 1986 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։
1986 թվականից Այվազի գործերը ցուցադրվում են Մոսկվայում, Լենինգրադում, ԱՄՆ-ում, Արգենտինայում, Բելգիայում։
Աշխատանքները գտնվում են Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի և արտերկրի մասնավոր հավաքածուներում։
2013 թվականին Գուսանագյուղում բացվել է Այվազ Ավոյանի անվան ցուցասրահ՝ Ավոյանի գործերի մշտական ցուցադրությամբ։


== Ցուցահանդեսներ ==
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1993, Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան)։
2001 թվականին երեք այլ նկարիչների հետ մասնակցել է խմբակային ցուցահանդեսի Ամստերդամի Ռուդոլֆյան ցուցասրահում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բացվել է Այվազ Ավոյանի աշխատանքների ցուցահանդեսը
Մարատ Ջանվելյան

Մարատ Գեղամի Ջանվելյան (հունիսի 18, 1948(1948-06-18), Կոթիգեղ, Նոյեմբերյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 26, 2017(2017-03-26)), հայ անասնաբույժ։ «Արզնի» տոհմային տնտեսության հիմնադիր։


= Կենսագրություն =
Մարատ Ջանվելյանը ծնվել է 1948 թ.հունիսի 18-ին Նոյեմբերյանի շրջանի (այժմ Տավուշի մարզի) Կոթի գյուղում՝ ծառայողի ընտանիքում։ 1955-1963 թթ. սովորել է Կոթի գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1963-1966 թթ. աշխատել է որպես անասնապահ։ 1966-1972 թթ. սովորել է Ստեփանավանի Անասնաբուժական-անասնաբուծական տեխնիկումում։ 1968-1970 թթ.` ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1972-1975 թթ. աշխատել է Գետամեջի թռչնաբուծական ֆաբրիկայում որպես արտադրության պետ։  1974-1979 թթ. սովորել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտում։ 1975-1985 թթ. աշխատել է Սովետաշենի թռչնաբուծական ֆաբրիկայում որպես արտադրության պետ, ապա արտադրության գծով տնօրենի տեղակալ, այնուհետև` տնօրեն, 1985-1992 թթ.՝ Բարձրաշենի թռչնաբուծական ֆաբրիկայում՝ որպես տնօրեն։ 1990-1994 թթ. մասնակցել է Կոթի գյուղի ինքնապաշտպանական գործողություններին։ 1990-1994 թթ. Կոթիում հիմնել է անասնապահական համալիր։
1996 թ. ստեղծել է «Արզնի» ընկերությունը, որը հանդիսանում է Հայաստանի խոշորագույն թռչնա-անասնապահական համալիրը։
Մահացել է 2017 թ. մարտի 26-ին։


== Ընտանիք ==
Ամուսնացած էր, ուներ 3 զավակ, 9 թոռ։


= Պարգևներ և շնորհակալագրեր =
ՀՀ նախագահի 2001թ.սեպտեմբերի 20-ի հրամանագրով պարգևատրվել է «Անանիա Շիրակացի» մեդալով, պարգևատրվել է Կոտայքի մարզպետարանի ոսկե հուշամեդալով, «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ոսկե մեդալով, մի շարք այլ մեդալներով և պատվոգրերով։

Անանիա Շիրակացու մեդալ, ՀՀ նախագահի 2001 թ. սեպտեմբերի 20-ի հրամանագիր
«Կոտայքի մարզպետարանի» ոսկե հուշամեդալ
«Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ոսկե մեդալ


== Ծանոթագրություններ ==
Փոքր Չիսվա

Փոքր Չիսվա (ռուս.՝ Малая Чисва), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է գետի աջ ափին՝ 57 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 19 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 03020200212103000021258
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 103002125
Ավազանի կոդը - 03.02.02.002
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 03
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Վլաստիմիլ Բաբուլա

Վլաստիմիլ Բաբուլա (չեխ․՝ Vlastimil Babula, հոկտեմբերի 2, 1973(1973-10-02), Ուհերսկի Բրոդ), չեխ շախմատիստ, գրոսմայստեր։ Դարձել է Աշխարհի երիտասարդական առաջնության փոխչեմպիոն։ Հավաքականի կազմում 14 անգամ մասնակցել է Շախմատի օլիմպիադաների և 7 անգամ Եվրոպայի առաջնության։


== Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում
Անձնական քարտը 365chess.com կայքում
Սիլվանա Արմենուլիչ

Սիլվանա Արմենուլիչ (ծննդյան անունը՝ Զիլխա Բարյակտարևիչ, Зилха Барјактаревић, մայիսի 18, 1939(1939-05-18), Դոբոյ, Բոսնիա և Հերցեգովինա - հոկտեմբերի 10, 1976(1976-10-10), Կոլարի, Սմեդերեվո, Սերբիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), հարավսլավացի էստրադային երգչուհի, ժողովրդական երգերի կատարող։


== Կենսագրություն ==
Զիլխա Բարյակտարևիչը ծնվել է 1939 թվականի մայիսի 18-ին Դոբոյ քաղաքում՝ բոսնիացի մուսուլմանի բազմազավակ ընտանիքում։ Նրա հայրը հրուշակագործ էր։
Մանուկ հասակից հետաքրքրվել է երաժշտությամբ։ Դպրոցում նվագել է մանդոլին։ Երբ որոշել է դառնալ պրոֆեսիոնալ երգչուհի, հայրը պաշտպանել է այդ ընտրությունը։
16 տարեկանում մեկնել է Սարաևո՝ մորաքրոջ մոտ և սկսել երգել ակումբներում։ Այն բանից հետո, երբ որոշակի հայտնիություն է ձեռք բերել Բոսնիայում, մեկնել է Բելգրադ։ Նա փոխել է իր անունն ի պատիվ իտալացի դերասանուհի Սիլվանա Մանգանոյի, որի «Դառը բրինձ» ֆիլմն իրեն շատ էր դուր գալիս։ 1961 թվականին ամուսնացել է հարավսլավիացի հայտնի թենիսիստ Ռադմիլո Արմենուլիչի հետ, 1964 թվականին ծնվել է նրանց դուստրը։
Նրա կարիերան զարգացել է սրընթաց կերպով, և շուտով նա դարձել է Հարավսլավիայի հաջողակ երգիչներից մեկը։ Նրա «Šta će mi život», «Moj dilbere» և «Noćas mi srce pati» երգերը համազգային ճանաչում են ստացել։ Նրա երգացանկում կային ինչպես ժամանակակից ֆոլկ երաժշտություն, այնպես էլ սևդալինկաների ավանդական երգեր (հայտնի էր որպես «սևդալինկաների թագուհի»): 1970-ական թվականներին նկարահանվել է գեղարվեստական և հեռուստատեսային մի քանի ֆիլմերում։
Սիլվանա Արմենուլիչը մահացել է 1976 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Կոլարի գյուղի մոտի Բելգրադ-Նիշ խճուղում տեղի ունեցած ավտոտրանսպորտային պատահարից։ Նրա հետ մահացել են քույրը՝ Մարյանա Բարյակտարևիչն ու Բելգրադի ազգային ռադիոյի և հեռուստատեսության ղեկավար Միոդրագ Յաշարևիչը։ Սիլվանա Արմենուլիչին ու նրա քրոջը հուղարկավորել են Բելգրադի Նոր գերեզմանատանը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Սիլվանա Արմենուլիչ
Հանքավան (այլ կիրառումներ)

Հանքավան կարող է վերաբերել՝

Հանքավան - քաղաք Կոտայքի մարզում։
Հանքավան - գետ Կոտայքի մարզում։
Հանքավան - Հանքավան քաղաքում գտնվող հանքային ջրերի աղբյուրը։
Հանքավան - Հանքավանի պղնձամոլիբդենային հանքավայր
Սալի Ռայդ

|}
Սալի Քրիստեն Ռայդ, (անգլ.՝ Sally Kristen Ride, մայիսի 26, 1952(1952-05-26), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ - հունիսի 23, 2012(2012-06-23), Լա Խոյա, Սան Դիեգո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ),   ամերիկացի տիեզերագնաց,  առաջին կինը Ամերիկայում, որը  1983 թվականին եղել է տիեզերքում։ Ռայդը  նաև հանդիսանում է աշխարհի երրորդ կին տիեզերագնացը և  ԱՄՆ-ի ամենաերիտասարդ կին տիեզերագնացը։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1951 թվականի մայիսի 26-ին, Լոս Անջելեսում։ 1973 թվականին ավարտել է Սթենֆորդի համալսարանը՝ ստանալով  ֆիզիկայի բակալավրի աստիճան, 1957 թվականին ստացել է մագիստրոսի աստիճան, իսկ 1978 թվականին՝  աստրոֆիզիկայի գիտությունների դոկտորի գիտական կոչում։
Ռայդը եղել է 8000 մարդկանցից մեկը, որը  արձագանքել է  թերթի հայտարարությանը՝  տիեզերական ծրագրի թեկնածուներ հավաքագրելու մասին։ 1978 թվականին  ՆԱՍԱ-ի կողմից ընտրվել է տիեզերագնաց։
Ռայդը ամերիկացի առաջին կին տիեզերագնացն է, որը 1983 թվականի հունիսի 18-ին «Չելենջեր» STS-7 անձնակազմի առաքելության ժամանակ  եղել է  տիեզերքում։
Երկրորդ թռիչքը տեղի է ունեցել 1984 թվականին, «Չելենջեր» STS-41G թռիչքի ժամանակ։ Ընդհանուր առմամբ նա  տիեզերքում եղել է  ավելի քան 343 ժամ։
Չելենջեր տիեզերանավի աղետի պատճառով Ռայդը դադարեցրել է իր ութամսյա ուսուցողական ծրագիրը՝  նախատեսված  երրորդ թռիչքի համար և ընդգրկվել  նախագահական հանձնաժողովի կողմից ստեղծված խմբի մեջ՝ վթարի պատճառներն ուսումնասիրելու համար։ Ռայդը  հանձնել է  հանձնաժողովի անդամ, գեներալ Կուտինին տեղեկություն՝  պինդ վառելիքային արձակման արագացուցիչների թերության հետ կապված, որն էլ իր հերթին այն հանձնել է  ֆիզիկոս Ռիչարդ Ֆեյնման, վերջինս  էլ հաստաստել է վթարի պատճառը։
Հետաքննությունն ավարտելուց հետո Ռայդը հրավիրվել է Վաշինգտոնի ՆԱՍՍԱ-ի գրասենյակ՝  ղեկավարելու  ռազմավարական պլանավորման կազմակերպության գործունեությունը, հեղինակել է զեկույց՝  «Ամերիկայի առաջնորդությունը և ապագան» տիեզերքում վերնագրով։
Սալի Ռայդը  տիեզերքի մասին մի շարք մանկական գրքերի հեղինակ է։
Սալի  Ռայդի անունն ընդգրկվել է   ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների փառքի սրահում։
Մահացել է 2012 թվականի հուլիսի 23֊ին Սան-Դիեգոյում՝ (Կալիֆոռնիա) իր տանը, կյանքի 62-րդ տարում՝ ենթաստամոքսային գեղձի ուռուցքից։
Նրա մահախոսականում առաջին անգամ  նշվել է այն մասին, որ նա եղել  է լեսբուհի և 27 տարի ապրել է իր կնոջ՝ Տեմ Օշոնեսսու հետ (միաժամանակ, 1982-1987 թվականներին նա պաշտոնապես ամուսնացած է եղել Սթիվեն Ալան Հոուլիի հետ, որը եղել է ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնաց)։
ԱՄՆ-ի նախագահ Բարաք Օբաման ցավակցական հեռագիր է հղել Սալի Ռայդի մահվան կապակցությամբ, նրան անվանել է ազգային հերոս և  նշել, որ Սալիի կյանքը մեզ ցույց է տվել, որ մեր հնարավորություններն անսահման են։
2013 թվականի մայիսի 20-ին  Ջոն Քենեդու անվան կատարողական արվեստի կենտրոնում տեղի  է ունեցել ազգային արարողություն՝   Սալի Ռայդի պատվին։ Արարողության ժամանակ Օբաման Ռայդին շնորհել է Ազատության նախագահական մեդալ, որն ԱՄՆ-ի բարձրագույն քաղաքացիական պարգևներից մեկն է։ Մեդալը հանձնվել է Տեմ Օշոնեսսուին, նույն թվականի նոյեմբերի 20-ին, Սպիտակ տանը տեղի ունեցած արարողության ժամանակ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Первая американка в космосе
Салли Райд