Սոֆորա

Սոֆորա (լատ.՝ Sophora), սոփոր, բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի ծառերի կամ թփերի, հազվադեպ՝ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 62 (այլ տվյալներով՝ 70) տեսակ։
Տերևները կենտ-փետրաձև են, ծաղիկները՝ սպիտակ, դեղնավուն, վարդագույն, կապտամանուշակագույն։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է կամ հուրան։ Տարածված արևադարձային, մերձարևադարձային, հազվադեպ՝ բարեխառն գոտիներում։ 


== Հայաստանում ==

ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝

Սոֆորա ճապոնական (S. japonica)։ Մշակվում է ցածրադիր գոտու չոր ու շոգ վայրերում (Արարատյան դաշտ, Սյունիք և այլն)։


== Կենսաբանական նկարագիր ==
Փռված սաղարթով ծառ է, բարձրությունը՝10-12 (25) մ։ Տերևները կենտփետրաձև են, փայլուն։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման է կամ հուրանանման, ծաղիկները՝ դեղնասպիտակավուն, բուրավետ։ Ծաղկում է հունիս-օգոաոոսին։
Պտուղը մսալի, գլանաձև, բազմասերմ ունդ է։ Սերմերն օվալաձև են կամ էլիպսաձև։ Բազմանում է սերմերով։


== Դասակարգում ==

Sophora albescens (Rehder) C.Y.Ma
Sophora alopecuroides L. [syn.  Vexibia alopecuroides (L.) Yakovlev]
Sophora cassioides (Phil.) Sparre
Sophora chathamica Cockayne
Sophora chrysophylla (Salisb.) Seem.
Sophora davidii Kom. ex Pavol. [syn.  Sophora viciifolia Hance]
Sophora denudata Bory
Sophora fernandeziana (Phil.) Skottsb.
Sophora flavescens Aiton
Sophora fulvida (Allan) Heenan & de Lange
Sophora godleyi Heenan & de Lange
Sophora howinsula (Oliv.) P.S.Green
Sophora inhambanensis Klotzsch
Sophora koreensis Nakai
Sophora lehmannii (Bunge) Kuntze [syn.  Ammothamnus lehmannii Bunge]
Sophora longicarinata G.Simpson & J.S.Thomson Новая Зеландия.
Sophora macrocarpa Sm.
Sophora masafuerana (Phil.) Skottsb.
Sophora microphylla Aiton
Sophora mollis (Royle) Graham ex Baker
Sophora molloyi Heenan & de Lange
Sophora moorcroftiana Benth.
Sophora nuttalliana B.L.Turner
Sophora pachycarpa Schrenk ex C.A.Mey.
Sophora prazeri Prain [syn.  Sophora bhutanica H.Ohashi]
Sophora prostrata Buchanan
Sophora stenophylla A.Gray
Sophora tetraptera J.F.Mill.
Sophora tomentosa L.
Sophora toromiro (Phil.) Skottsb.
Sophora tonkinensis Gagnep.
Sophora velutina Lindl.
Sophora violacea Thwaites


=== Աղվեսապոչ սոֆրա ===
ՀԽՍՀ-ում բնական պայմաններում հանդիպում է աղվեսապոչ սոֆորա (sophora alopecuroides)։ Աղվեսապոչ սոֆրա կամ դառը բիանը մինչև 1 մ բարձրությամբ, կանգուն ցողուններով բազմամյա խոտաբույս է։ ՀԽՍՀ-ում տարածված է Լոռու, Շիրակի, Ապարանի, Վայքի և Արարատյան հարթավայրի շրջաններում։ Դժվար արմատախիլ եղող չարորակ մոլախոտ է։ Աղվեսապոչ սոֆորայի սերմերով վարակված հացահատիկի ալյուրը դառն է և թունավոր։


=== Ճապոնական սոֆրա ===
Անտառա-մշակույթներում հանդիպում է ճապոնական սոֆորա (sophra japonica)։ Ճապոնական սոֆորա մինչև 12 մ բարձրությամբ, ցրված սաղարթով դեկորատիվ ծառ է։ ՀԽՍՀ-ում տարածված է Արարատյան հարթավայրի, Իջևանի և Սևանի ջրավազանի շրջանների անտառա-մշակույթներում։ Սոֆորայի բոլոր տեսակներն էլ պարունակում են թունավոր ալկալոիդներ։ Կարող են օգտագործվել ժողտնտեսության մեջ՝ ինսեկտիցիդների, դեղանյութերի և ներկանյութերի ստացման համար։


=== Ֆիլոգենեզ ===


== Քիմիական կազմ ==
Պարունակում է ալկալոիդներ, գլիկոզիդներ, ներկատու և միջատասպան նյութեր և այլն։


== Նշանակություն և կիրառում ==
Թունավոր է։ Դեղաբույս է։ Պատրաստուկներն օգտագործում են արյունազեղման, շաքարախտի, ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցային հիվանդության, այրվածքների ժամանակ և որպես վերքամոքիչ միջոց։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Яковлев Г. П. Заметки по систематике и географии рода Sophora L. и близких родов. // Труды Ленинградского химико-фармацевтического института. Т. 21. — 1967. — С. 42-62.
Никифоров Ю. В. Алтайские травы-целители. Горно-Алтайск: Юч-Сумер — Белуха, 1992.
Головкин Б. Н. и др. Маакиаин (maackiain) // Биологически активные вещества растительного происхождения / Отв. ред. В. Ф. Семихов. — М.: Наука, 2001. — Т. II. — С. 398. — 764 с. — 1000 экз. — ISBN 5-02-013184-9 — УДК 58


== Արտաքին հղումներ ==
Sophora macrocarpa pictures from Chilebosque