Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակա

Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակա (իսպ.՝ Álvar Núñez Cabeza de Vaca, ոչ վաղ քան 1490 և ոչ ուշ քան 1507, Խարես դե լա Ֆրոնտերա - 1559, Սևիլյա, Կաստիլիա և Լեոն), իսպանացի կոնկիստադոր, Նոր աշխարհի հոտազոտող, Պարագվայի նահանգապետ։


== Կենսագրություն ==
Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վական (Կաբեսա դե Վական տոհմանունը բառացի նշանակում է կովի գլուխ) ծնվել է Էստրեմադուրա նահանգում, ազնվականական ընտանիքում մոտավորապես 1490 թվականին։ Կաբեսա դե Վական դասական կրթություն է ստացել և անցել պետական ծառայության։ 22 տարեկան հասակում մասնակցել է Ռավեննայի ճակատամարտին (1512), որից հետո որոշ ժամանակ զբաղեցրել է Նեապոլի մոտակայքում գտնվող Գաետա քաղաքի ռազմական պարետի պաշտոնը։ 1513 թվականին Կաբեսա դե Վական վերադարձել է Սևիլյա և ծառայության անցել Մեդինա Սիդոնիայի հեցոգի մոտ։ 1521 թվականին նորից հայտնվել է բանակում և աչքի ընկել Պամպլոնի ճակատամարտում։
Ռազմական փորձառությունը և վարչական գործի իմացությունը նրան թույլ են տվել դառնալ ալգվասիլ և դեպի Ֆլորիդա կազմակերպվող արշավի գանձապետ։ 1527 թվականի հունիսի 17-ին ջոկատը, որը բաղկացած էր հինգ նավերից և 600 մարդուց, նահանգապետ Պանֆիլո դե Նարվաեսի ղեկավարությամբ դուրս է եկել Սանլուկար դե Բառամեդա նավահանգստից։
Ձմռանը նավերը կայանել են Կուբայում և Ֆլորիդայի ափերին են մոտեցել միայն 1528 թվականի ապրիլի 12-ին։ Հնդկացիական տիմուկուա ցեղի ափամերձ բնակավայրի մոտակայքում նա հայտնաբերել է ոսկա զարդարանք, ինչից հետո ոսկի գտնելու գայթակղությամբ թողել է նավատորմը և ուղևորվել Ֆլորիդայի խորքերը` ոսկի փնտրելու. այստեղ շատ կոնկիստադորներ մահացել էին սովից, հիվանդություններից և հնդկացիների գրոհներից։
Ինքնաշեն նավակներով հասնելով Միսիսիպիի գետաբերան` իսպանացիների մեծամասնությունը, այդ թվում` Պանֆիլո դե Նարվաեսը, ուժեղ հոսանքից մղվում են բաց ծով։

1528 թվականի նոյեմբերի 6-ին 60 կոնկիստադորներ Կաբեսա դե Վակայի գլխավորությամբ նավաբեկության են ենթարկվում հնդկացիական դակոտ ցեղի կղզում։ Հնդկացիները նորեկներին բարեկամաբար են վերաբերվում և օգնում, սակայն շուտով բոլորին ստրկացնում են։ Մինչև հաջորդ տարվա սկիզբ սովից ու հիվանդությունից իսպանացիների թիվը կրճատվում է մինչև 15 մարդու։
Մեկ տարի անց Կաբես դե Վական վաճառվում է չորուկո հնդկացիներին, որոնք ապրում էին մայրցամաքում։ Այստեղ նրան և մի քանի այլ իսպանացիների ստիպել են հասու լինել շամանության ու հեքիմության հիմունքներին։ Վեց տարվա ստրկությունից հետո իսպանացիներին հաջողվում է փախչել գերությունից։ Այդ ընթացքում Կաբես դե Վական սովորել էր հնդկացիական վեց լեզու և ստացել մեծ հեքիմի համբավ։ Նա երկու համերկրացիների և սևամորթ ստրուկի առաջնորդում է դեպի ցամաքի խորքերը` ճանապարհին բուժելով հիվանդ ու վիրավոր հնդկացիներին։ Շուտով նրանց միանում են շատ երկրպագուներ, ովքեր կոնկիստադորին համարում էին «արևի որդի»։
Հյուսիսային Ամերիկայում ճանապարհորդությունը տևում է երկու տարի և ավարտվում 1536 թվականին։ Ոտքով քայլելով 2.000 լիգ` կոնկիստադորները հայտնվում են Մեքսիկայի հյուսիս-արևմուտքում` Նոր Գալիսիսայի տարածքում, որը պատկանում էր Նունիո դե Գուսմանին։ Այնտեղից Կաբեսա դա Վական և նրա ուղեկիցները տեղափոխվում են Մեխիկո։
1537 թվականի օգոստոսի 9-ին կաբեսա դե Վական հասնում է Լիսաբոն և ցամաքով վերադառնում Էստրեմադուրա։
1539 թվականին հանձնարարություն է ստանում հետազոտել Լա Պլատա գետը։ 1541 թվականին գրավում են գուարանի հնդկացիների երկիրը և այն անվանում Վերա նահանգ։ Նունիես Կաբեսա դե Վական եղել է առաջին եվրոպացին, որ եղել է Իգուասու գետի վրա. նա համարվում է Իգուասու ջրվեժի բացահայտողը։ 1542 թվականին մտել է Ասունսիոն և չնայած իսպանացի կոնկիստադորների դիմադրությանը` իր ձեռքն է վերցրել իշխանությունը։
Երբ նա փորձել է տանող ցամաքային ճանապարհ գտնել, նրա զինվորները ապստամբել են և ընտրել այլ նահանգապետ։ Կաբեսա դե Վական ձերբակալվել և ուղարկվել է Իսպանիա, որտեղից արտաքսվել է Աֆրիկա։
Կաբեսա դե Վական իր դատավարության ընթացքում հրապարակել է «Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակայի նավաբեկությունը» («Naufragios de Alvar Nuñez Cabeza de Vaca»)` իր գործողություններն արդարացնելու համար։ Դրան նրա քարտուղարն ավելացրել է` «Commentarios de A. N. Adelantado y Gobernador de la provincia del Rio de la Plata» (Վալյադոլիդ, 1555)։
Հետագայում արդարացվել է Կառլոս V կայսեր կողմից և վերադարձել հայրենիք` ստանալով պաշտոն Սևիլյայի գերագույն դատարանում։ Մահացել է 1559 թվականին։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Հետազոտողի պատվին է անվանակոչվել Կաբեսա դե Վակա լիճը, որը ցամաքել է մ. թ ա. 50.000 տարի առաջ։ Լճի մեջ է երբեմն թափվել Ռիո Գրանդե գետը։
Կաբեսա դե Վական եղել է առաջին եվրոպացիներից, ով տեսել է Իգուասու ջրվեժը։
Կաբեսա դե Վական եղել է առաջին եվրոպացին, որ տեսել է բիզոնների։ Հետագայում նա բիզոններին նկարագրել էի իր «Նավաբեկություն» գրքում` նրանց անվանելով կով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Ստեղծագործություններ ==
Ալվար Նունիես Կաբեսա դե Վակա Նավաբեկություն = Naufragios de Álvar Núñez Cabeza de Vaca. — 1749.
Աբել Պոսել, Ճանապարհորդի երկար մթնշաղը— М.: Иностранка: Б. С. Г.-Пресс, 2003.


== Հրատարակումներ ==
Ա. Ն. Կաբեսա դե Վակա, Նավաբեկություն / Իսպ. թարգման.` Յու. Վաննիկով — М.: Мысль, 1975. — 128 с.


== Ֆիլմագրություն ==
1991 — Կաբեսա դե Վակա / Cabeza de Vaca]] (ԱՄՆ, Մեծ Բրիատանիա, Իսպանիա, Մեքսիկա), ռեժիսոր` Նիկոլաս Էչևերիա / Nicolás Echevarría.


== Արտաքին հղումներ ==
«Ալվար Նունիես Կաբեսա դե Վակա»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
Álvar Núñez Cabeza de Vaca. NAUFRAGIOS.
Ալվար Նունիես Կաբեսա դե Վակա «Նավաբեկություն»  www.krelib.com կայքում