Դեսմոնդ Տուտու

Դեսմոնդ Մըպիլո Տուտու (անգլ.՝ Desmond Mpilo Tutu հոկտեմբերի 7, 1931(1931-10-07)[…], Կլերսկդորպ, Տրանսվաալ, Հարավաֆրիկյան Միություն - դեկտեմբերի 26, 2021(2021-12-26), Քեյփթաուն, ՀԱՀ), Քեյփթաուն քաղաքի  անգլիացի արքեպիսկոպոս, եղել է առաջին  սևամորթ եպիսկոպոսը  Հարավային Աֆրիկայում), մարդկության դեմ ուղղված հանցագործության պայքարի ակտիվ մասնակից, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր (1984)։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է   Կլերսկդորպում ոսկու հանքավայրերի շրջանում, ընտանիքում երեք երեխաներից միջնեկն էր և միակ որդին։ Երբ նա 12 տարեկան էր, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Յոհանեսբուրգ։ Տղայի հայրն ուսուցիչ էր, մայրը՝ խոհարար և մաքրուհի՝ կույրերի համար նախատեսված դպրոցում։
Չնայած այն բանին, որ նա երազում էր բժիշկ դառնալու մասին, սակայն ընտանիքն իրեն չէր կարող թույլ տալ նման թանկարժեք կրթուրյան։  Հոր օրինակով դարձել է ուսուցիչ, աշակերտել քոլեջներում և դպրոցներում։ Այնուամենայնիվ, ապարտեիդական քաղաքականության հզորացման հետ կապված և Հարավային Աֆրիկայի սպիտակ և սևամորթ բնակչության կրթության իրավունքի անհավասարության օրենսդրական ամրապնդման պատճառով նա հեռացվեց աշխատանքից։ Դեսմոնդ Տուտուն զբաղվում էր աստվածաբանության ուսումնասիրությամբ և  1960 թվականին  դարձավ  անգլիկան քահանա։ Նրա առաջին կարևոր հատկանիշը Հարավային Աֆրիկայում սևամորթների համար այդ ժամանակահատվածում միակ  Ֆորտ Հար համալսարանում պաշտոն զբաղեցնելն էր։ Այնուհետև Տուտուն շարունակեց կրթությունը, որոշ ժամանակ ապրեց Մեծ Բրիտանիաում, որտեղ ծխական քահանա էր։

1975 թվականին Դեսմոնդ Տուտուն  դարձավ Յոհանեսբուրգի Կույս Մարիամ Աստվածածին տաճարի առաջին սևամորթ դեկանը .
Դեսմոնդ Տուտուն 1970-ական թվականներին ապարտեիդիզմի ռեժիմի դեմ պաայքարի շնորհիվ  ճանաչում ստացավ։ 1984 թվականին նա դարձավ առաջին սևամորթ եպիսկոպոսը, ինչպես նաև ղեկավարում էր  հարավաֆրիկյան եկեղեցիների խորհուրդը և եկեղեցիների համաաֆրիկյան համաժողովը։
Ապարտեիդիզմի ռեժիմի ոչնչացումից հետո՝  1970-ական և 1980-ական թվականներին նա գլխավորեց  Հարավային Աֆրիկայում կատարված հանցագործությունների բացահայտման հանձնաժողովը։ Տուտուն 1984 թվականին պարգևատրվեց Նոբելյան մրցանակով  ապարտեիդիզմի դեմ պայքարի խմբակցությունում՝ ղեկավար դերի համար։
2010 թվականին Դեսմոնդ Տուտուն ավարտեց իր հասարակական գործունեությունը  79 տարեկանում.
Նելսոն Մանդելայի մտերիմ ընկերն է եղել և 2013 թվականին կնոջ հետ մասնակցություն է ունեցել Նելսոն Մանդելայի հուղարկավորությանը։ Հուղարկավորման արարողությունը առավել մթագնեց վատ լուրով՝ անհայտ անձինք թալանել էին Տուտուի տունը, երբ հուղարկավորության ժամանակ ելույթ էր ունենում նա։ Գողերն այդ տարում մտան Տուտուի տուն ևս մեկ անգամ՝ օգոստոսին․ մինչ արքեպիսկոպոսը քնած էր, նրանք գողացան կենցաղային պարագաներ։


== Պարգևներ ==
Նոբելյան մրցանակ (1984) — «ապարտեիդի դեմ պայքարում քաջության և հերոսության համար»
Թեմփլթոնի մրցանակ (2013)


== Ներկայացումներ կինոնկարներում և լրատվամիջոցներում ==
The Late Late Show with Craig Ferguson
Fierce Light documentary by Velcrow Ripper (2008)
Iconoclasts Desmond Tutu and Richard Branson (2008)
I Am Because We Are (2008)
For the Bible Tells Me So (2007)
Virgin Radio (2007) —
The Foolishness of God: Desmond Tutu and Forgiveness (2007) (post-production)
Our Story Our Voice (2007)
2006 Trumpet Awards (2006)
Nobelity DVD (2006)
De skrev historie (2005)
The Shot That Shook the World (2005)
The Peace! DVD (2005)
The Charlie Rose Show (2005)
Out of Africa: Heroes and Icons (2005)
Big Ideas That Changed the World (2005)
Breakfast with Frost (2004—2005)
Tavis Smiley (2005)
The South Bank Show (2005)
Wall Street: A Wondering Trip (2004)
The Daily Show (2004)
Bonhoeffer (2003)
Long Night’s Journey Into Day (2000)
Epidemic Africa (1999)
Cape Divided (1999)
A Force More Powerful (1999)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Десмонд Туту в библиотеке Я. Г. Кротова
Видео-мост между оппозиционным Китаю Далай-ламой и Десмондом Туту