Բալնեոթերապիա

Բալնեոթերապիա, ջերմուկաբուժություն (լատ.՝ balneum՝ լոգանք), բնական և արհեստականորեն պատրաստված հանքային ջրերի օգտագործումը բուժիչ և կանխարգելիչ նպատակներով։ Հանքային ջրերն առավել հաճախ նշանակում են ըմպելու և արտաքին օգտագործման (ընդհանուր լոգանքների, լողանալու), ինչպես նաև բերանը ողողելու, ինհալացիայի, ստամոքսի և աղիքների լվացման, խոռոչների լորձաթաղանթների ողողումների համար։
Հանքային ջրերում աղերի, ածխաթթվի, ծծմբաջրածնի, ազոտի, արագ քայքայվող ռադիոակտիվ նյութերի (ռադոն) առկայությամբ է պայմանավորված դրանց բուժական ազդեցությունը։ Նշանակություն ունեն նաև ջերմաստիճանային, մեխանիկական և այլ գործոնները։


== Նշանակություն ==

Բալնեոթերապիա օրգանիզմի պաշտպանա–վրականգնողական ուժերի ավելացման, հարմարվողական հնարավորությունների մարզման արդյունավետ միջոց է, իսկ հիվանդությունների առաջացման դեպքում այն նպաստում է ֆունկցիոնալ խանգարումների վերացմանը կամ նվազմանը։ Հանքային ջրերով լոգանքներն 1-ին հերթին ազդում են սիրտանոթային և նյարդային համակարգերի վրա, նպաստում սրտի և անոթների մարզմանը, նյարդային գործունեության հավասարակշռությանը, նյութափոխանակության բնականոնացմանը, ներզատական գեղձերի գործունեությանը։ Ընդհանուր և տեղային հանքային լոգանքներն օգտագործում են սրտի և արյան անոթների, հենաշարժողական ապարատի (հոդեր, կապաններ, մկաններ), նյարդային համակարգի, գինեկոլոգիական և այլ հիվանդությունների ժամանակ։ Հանքային ջրերով ողողումները և ինհալացիան նշանակում են քթաըմպանի և վերին շնչուղիների, ոռոգումները՝ գինեկոլոգիական, լվացումները և հոգնաները՝ ստամոքսաղիքային հիվանդությունների ժամանակ։


== Ազդեցություն ==
Ներընդունած հանքային ջուրն անմիջականորեն ազդում է բերանի խոռոչի, ստամոքսի և, հատկապես, 12-մատնյա աղիի լորձաթաղանթների ընկալիչների վրա, ռեֆլեքսային ճանապարհով բնականոնացնում ստամոքսի հյութազատական ֆունկցիան և նպաստում ավելորդ լորձի հեռացմանը։ Հանքային ջրերի ըմպումը խթանում է նաև լեղագոյացումն ու արտազատումը, ազդում ընդհանուր նյութափոխանակության վրա։


== Կիրառություն ==
Գործնական բժշկության մեջ, գլխավորապես արտաառողջավայրային պայմաններում, լայնորեն կիրառում են շշալցրած խմելու հանքային ջրերը, ինչպես նաև լոգանքների համար՝ ածխաթթվային, ծծմբաջրածնային, ռադոնային, ազոտային արհեստական և այլ հանքային ջրեր։
Բալնեոթերապիական առողջավայրերում օգտագործում են բնական ածխաթթվային, ծծմբաջրածնային, ռադոնային, ազոտասիլիցիումային տաք, սոդային (նատրիումքլորիդային), յոդաբրոմային, ծովի և այլ ջրեր, ինչպես նաև աղի լճերի և լիմանների բնաղաջուրը։
Բալնեոթերապիա նշանակում է բժիշկը, անցկացվում է նրա հսկողությամբ, հաճախ զուգակցվում ցեխաբուժության, կլիմայաբուժության, դիետաթերապիայի և բուժման այլ մեթոդների հետ։ Այն լայնորեն կիրառում են նաև մի շարք հիվանդություններից և վնասվածքներից հետո՝ բժշկական վերականգնման նպատակներով։


== Բալնեոթերապիան Հայաստանում ==
ՀՀ-ում բուժիչ հանքային ջրերի ուսումնասիրություններն սկսվել են 1921 թվականից։
Կուրորտաբանության և ֆիզիակական բժշկության ԳՀԻ-ում (հիմնադրվել է 1930-ին) ուսումնասիրվել են Արզնու, Ջերմուկի, Հանքավանի, Արարատի, Վանաձորի, Դիլիջանի բնական բուժիչ հանքային ջրերը, տրվել է ստորերկրյա հանքային ջրերի դասակարգումը, կազմվել են այդ ջրերի հանքավայրերի քարտեզներ, մշակվել են հանքային ջրերի ներքին և արտաքին օգտագործման տեսական հիմքերը, մի շարք հիվանդությունների բուժման նպատակով՝ ընդհանուր և տեղային օգտագործման (լոգանքներ, ինհալացիաներ, ողողումներ) տարբերակված մեթոդներ։ Դասակարգվել են նաև շշալցման համար պիտանի խմելու հանքային ջրերը։


== Գրականություն ==
Esti Dvorjetski, Leisure, pleasure, and healing: spa culture and medicine in ancient eastern Mediterranean., Brill, 2007 (illustrated). ISBN 900415681X (անգլ.)
Carola Koenig, Specialized Hydro-, Balneo-and Medicinal Bath Therapy. Publisher։ iUniverse, 2005. ISBN 0-595-36508-6 (անգլ.)
Anne Williams, Spa bodywork: a guide for massage therapists. Lippincott Williams & Wilkins, 2006. ISBN 0-7817-5578-6 (անգլ.)
Nathaniel Altman, Healing springs: the ultimate guide to taking the waters : from hidden springs to the world's greatest spas. Inner Traditions / Bear & Company, 2000. ISBN 0-89281-836-0 (անգլ.)
Dian Dincin Buchman, The complete book of water healing. 2nd ed., McGraw-Hill Professional, 2001. ISBN 0-658-01378-5 (անգլ.)
Jane Crebbin-Bailey, John W. Harcup, John Harrington, The Spa Book: The Official Guide to Spa Therapy. Publisher։ Cengage Learning EMEA, 2005. ISBN 1-86152-917-1 (անգլ.)