Էնդրյու Բարտոն Պատերսոն

Էնդրյու Բարտոն «Բանջո» Պատերսոն (անգլ.՝ Andrew Barton «Banjo» Paterson, փետրվարի 17, 1864(1864-02-17), Orange - փետրվարի 5, 1941(1941-02-05), Սիդնեյ, Ավստրալիա) — ավստրալիացի բանաստեղծ, բալլադների ու բանաստեղծությունների հեղինակ, որոնց մեջ գործողությունը տեղի է ունենում գյուղական Ավստրալիայում։ Պատերսոնի առավել հայտնի ստեղծագործությունը  «Պարող Մատիլդան» (Waltzing Matilda)՝ հաճախ դիտարկվում է որպես    Ավստրալիայի  ոչ պաշտոնական օրհներգ։ Պատերսոնի պատկերը պատկերված է  ավստրալիական 10 դոլարանոց թղթադրամի վրա։


== Կենսագրություն ==
Էնդրյու Բարտոն ծնվել է Նոր Հարավային Ուելսի նահանգում 1864 թվականին, ընտանիքում ավագը յոթ երեխաներից։  Նրա հայրը՝ Էնդրյու Բոգլ Պատերսոնը, ներգաղթել է Շոտլանդիայից,  մայրը՝ Իզաբելլա Պատերսոնը, ի ծնե՝ Բարտոն, Ավստրալիայի ապագա վարչապետ Էդմունդ Բարտոնի ազգականն էր։  Մինչև տասը տարեկանը ապագա բանաստեղծը ապրել է ընտանեկան ռանչոյում  Իլալոնգում։ Նրա հայրը՝ չհասնելով հաջողության ոչխարաբուծության մեջ, ստիպված էր վաճառել ռանչոն, բայց մնաց այնտեղ որպես կառավարիչ։  Այնուհետև Էնդրյու Պատերսոնը հաճախում էր Սիդնեի միջնակարգ դպրոցը՝ ապրելով մայրական տատիկի հետ։ Հետագայում նա ստացել է իրավաբանական կրթություն և մինչև 1899 թվականը  աշխատել որպես փաստաբան, որից հետո սկսել է հաց վաստակել որպես լրագրող։

1889 թվականի վերջին Պատերսոնը  «Բանջո» (անգլ.՝ The banjo) կեղծանունով Սիդնեի   «The Bulletin» ամսագրում հրատարակեց առաջին բանաստեղծությունը (անգլ.՝ Clancy of The Overflow) ՝ լույս տեսած գյուղական Ավստրալիայի բնակիչների համար։ Նա շարունակում է պարբերաբար  հրատարակվել կեղծանունով «The Bulletin» ամսագրում, մինչև 1895 թվականին լույս տեսավ նրա առաջին բանաստեղծական ժողովածուն « Տղան Ձյունե գետից և այլ բանաստեղծություններ» (անգլ.՝ The Man from Snowy River and Other Verses), որտեղ կեղծանունը բացահայտվեց։
1899 թվականին Պատերսոնը անցնում է աշխատանքի  «Sydney Morning Herald» թերթում որպես թղթակից և մեկնում Հարավային Աֆրիկա, որտեղից ռեպորտաժներ է ներկայացնում Անգլո-բուրական պատերազմի մասին(1899—1902)։ Հետո նա մեկնեց Չինաստան՝ լուսաբանելու բռնցքամարտիկների ապստամբությունը, բայց  մինչև նրա տեղ հասնելը ապստամբությունը ավարտվել էր։ Լոնդոնով վերադառնալով Սիդնեյ՝ Պատերսոնը որոշ ժամանակ ճանապարհորդում է Ավստրալիայում՝ դասախոսություններ կարդալով իր հարավաֆրիկյան փորձառության մասին։  1903 թվականին ամուսնացավ Ալիս Էմիլի Ուոքերի հետ (անգլ.՝ Alice Emily Walker). Նրանք ունեցան երկու երեխա՝ Գրեյսը (1904) և Հյուն(1906).
Հետագայում Պատերսոնը դարձավ  «Sydney Evening News» թերթի, այնուհետև «Australian Town and Country Journal» խմբագիր. Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մեկնում է Եվրոպա, աշխատում է որպես վարորդ Ֆրանսիայում և Եգիպտոսում  ավստրալիական թիկունքի ստորաբաժանումներում։ Ավստրալիա վերադառնալով՝ սկսում է օրվա հացը վաստակել գրական գործունեությամբ։ Հրատարակել է երեք բանաստեղծությունների ժողովածու․ բացի արդեն նշված  «Տղան Ձյունե գետից և այլ բանաստեղծություններ» (անգլ.՝ The Man from Snowy River and Other Verses) նաև  անգլ.՝ Rio Grande's Last Race and Other Verses (1902) և  անգլ.՝ Saltbush Bill J.P. and Other Verses (1917). Բոլոր երեքն էլ վերահրատարակվել են  1921 թվականին մեկ հատորով։ Նա նաև հրատարակել է երկու վեպ՝  անգլ.՝ An Outback Marriage (1906) և անգլ.՝ The Shearer's Colt (1936), պատմվածքների ժողովածու՝ անգլ.՝ Three Elephant Power and Other Stories (1917) և հուշերի գիրք՝ անգլ.՝ Happy Dispatches (1934).
Էնդրյու Բարտոն Պատերսոնը մահացավ սրտի կաթվածից Սիդնեյում  1941 թվականի փետրվարի 5։ Թաղված է Սիդնեյում։


== Ստեղծագործություն ==

Բանջո Պատերսոնը առաջին հերթին հայտնի է իր բալլադներով, որտեղ գործողությունը տեղի է ունենում ավստրալիական բուշում (այդ ժանրի համար, որի գլխավոր ներկայացուցիչը հանդիսանում է Պատերսոնը, կա հատուկ եզրույթ՝ բուշի բալլադներ, անգլ.՝ Bush ballads)։ Առաջին և երրորդ դեմքերով գրված բալլադների հերոսները հանդիսանում են ֆերմերներ ու որսորդներ։ Այս բալլադները եղել ու մնում են ծայրահեղ հայտնի։ Պատերսոնը կարող է համարվել բոլոր ժամանակների ավստրալիացի ամենահայտնի  բանաստեղծը։ Ըստ «London Literary Yearbook» ամսագրի գնահատականների, Պատերսոնի դեբյուտային ժողովածուն՝ «Տղան Ձյունե գետից և այլ բանաստեղծություններ», կարդացել է ավելի շատ մարդ, քան ցանկացած ուրիշ անգլոլեզու գեղինակի, բացառությամբ՝ Ռեդյարդ Քիփլինգի. Պատերսոնի ստեղծագործությունը քննադատվել է իր հայրենակից Հենրի Լոուսոնի կողմից՝ թեմաների պարզության ու գյուղական կյանքի իդեալականացումը քաղաքի բնակչի կողմից։ Պատերսոնը պատասխանել է Լոուսոնին, որում, իր հերթին, գնահատել է վերջինիս ստեղծագործությունները որպես մռայլ ու վատատեսական։
Բալլադները սովորաբար առաջացել են սահմանային շրջաններում՝  նոր հողերի յուրացման ժամանակ։ Պատերսոնի բալլադները հետևում են այս ավանդույթին ու ընթերցողին ներկայացնում պիոներներին, որոնք յուրացնում են ավստրալիական բուշի աշխարհը։
Իր ամբողջ հանրաճանաչության հետ մեկտեղ՝ Պատերսոնին չի կարելի համարել ամբողջովին հաջողված բանաստեղծ։ Նրա ստեղծագործություններից շատերը դիտարկվում են որպես ոչ բավարար հղկված և որպես հիասթափեցնող։ Մյուս կողմից, Պատերսոնի լավագույն բալլադները ավստրալիացիների համար դարձել են հանրաճանաչ ու խոսակցական։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
The Works of Banjo Paterson, Wordsworth Poetry Library, Ware (Hertfordshire), 1995, ISBN 1-85326-430-X
Банджо Патерсон в английской Викитеке
Биография, Dictionary of Australian Biography
Clement Semmler (1988)։ «Paterson, Andrew Barton (Banjo) (1864 — 1941)»։ Australian Dictionary of Biography, Volume 11։ Melbourne University Press։ էջեր pp 154–157։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-29-ին։ Վերցված է 2008-04-03  
Стихотворение «Конь священника Райли»