Շտեֆան Պրոկոպիու

Շտեֆան Պրոկոպիու (ռում.՝ Ștefan Procopiu, հունվարի 19, 1890(1890-01-19), Բիլրադ, Տուտովա շրջան, Ռումինիայի թագավորություն - օգոստոսի 22, 1972(1972-08-22), Յասի, Ռումինիա), ռումին ֆիզիկոս, մանկավարժ, պրոֆեսոր (1926 թ.), ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1924 թ.), Ռումինիայի Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1955 թ.), Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետության Պետական մրցանակի դափնեկիր (1964 թ.)


== Կենսագրություն ==
Շտեֆան Պրոկոպիուն ծնվել է 1890 թվականի հունվարի 19-ին ռումինական Բիրլադ քաղաքում, որը ներկայումս գտնվում է Վասլույ ժուդեցում (գավառում)։ Հայրը՝ Էմանուիլ Պրոկոպիուն, տեղի դատարանի ծառայող էր, մայրը՝ Եկատերինա Տաշկան, ռումին անվանի տնտեսագետ, քաղաքական գործիչ, դիվանագետ Գեորգե Տաշկայի դուստրն էր։
Շտեֆանը 1901-1908 թվականներին հաճախել է հայրենի քաղաքի Գեորգե Ռոշկա Կոդրեանուի անվան դպրոցը, ապա ուսումը շարունակել Յասսի քաղաքի Ալեքսանդրու Իոան Կուզայի անվան համալսարանում, որն ավարտել է 1912 թվականին և աշխատանքի անցել հարազատ բուհում՝ դառնալով ռումին ճանաչված ֆիզիկոս, Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ, պրոֆեսոր Դրագոմիր Հուրմուզեսկուի ասիստենտը։
1919 թվականին մեկնել է Ֆրանսիա, Փարիզի համալսարանում ունկնդրել համբավավոր գիտնականներ Գաբրիել Լիպմանի, Մարիա Սկլադովսկայա-Կյուրիի, Պոլ Լանժևենի, Էմե Կոտոնի դասախոսությունները։ 1924 թվականին Փարիզի համալսարանում հաջողությամբ պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը, ստացել ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան, վերադարձել հայրենիք և 1925 թվականի հունվարից աշխատանքի անցել Յասսիի համալսարանում որպես գրավիտացիայի, ջերմության, էլեկտրականության դասախոս, պրոֆեսոր՝ փաստորեն փոխարինելով կենսաթոշակի անցած իր ուսուցչին՝ պրոֆեսոր Դրագոմիր Հուրմուզեսկուին։ Այդ պաշտոնը նա վարել է մինչև իր կենսաթոշակի անցնելը՝ 1962 թվականը։ Սակայն կենսաթոշակի անցնելուց հետո էլ շարունակել է դասախոսական աշխատանքը, այս անգամ արդեն որպես Յասսիի Գեորգե Ասակիի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի պրոֆեսոր։
1948 թվականի հունիսին Շտեֆան Պրոկոպիուն ընտրվել է Ռումինիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ, 1955 թվականի հուլիսին՝ իսկական անդամ, ակադեմիկոս։ Երկու անգամ ընտրվել է Նոբելյան մրցանակներ շնորհող հանձնաժողովի անդամ;
Գիտության և մանկավարժության բնագավառներում ներդրած նշանակալի ավանդի համար 1964 թվականին նրան շնորհվել է Ռումինիայի Սոցիալիստական Հանրապետության Պետական մրցանակ։ Նա պարգևատրվել է նաև Աշխատանքի շքանշանով, «Ռումինիայի Աստղ» շքանշանով և «Գիտական վաստակի համար» մեդալով։
Շտեֆան Պրոկոպիուն մահացել է 82 տարեկան հասակում՝ 1972 թվականի օգոստոսի 22-ին, Յասսիում։


== Գիտական աշխատանքը ==
Շտեֆան Պրոկոպիուի գիտական հետաքրքրությունների շրջանակը բավականին մեծ էր ու ընդգրկուն։ Նրա աշխատությունները նվիրված են էլեկտրամագնիսականության, ջերմադինամիկայի, էլեկտրաքիմիայի, օպտիկայի, մագնիսականության, սպեկտրոսկոպիայի հիմնահարցերին։ Գիտական աշխարհում նա մեծ համբավի է արժանացել հատկապես Բորի մագնետոնը 1911 թվականին առաջին անգամ հայտնաբերելու և հաշվարկելու համար (մագնետոնը կամ մագնիսական մոմենտը այդպես է կոչվել ի պատիվ դանիացի աշխարհահռչակ գիտնական, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Նիլս Բորի, որը Շտեֆան Պրոկուպիուի հայտնագործումից երկու տարի անց, նրանից միանգամայն անկախ հայտնաբերել ու հաշվարկել է ֆիզիկական այդ նույն երևույթը)։


== Աշխատություններ ==
Library of Congress


== Արտաքին հղումներ ==
Храмов Ю. А. Прокопиу Стефан (Procopiu Stefan) // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. - Изд. 2-е, испр. и дополн. - М.: Наука, 1983. - С. 223. - 400 с. - 200 000 экз. (в пер.)
Прокопиу Стефан