Մանուել դե Ֆայա

Մանուել դե Ֆայա (իսպ.՝ Manuel de Falla ,ամբողջական անուն՝ Manuel Maria de los Dolores Falla y Matheu, նոյեմբերի 23, 1876(1876-11-23)[…], Կադիս - նոյեմբերի 14, 1946(1946-11-14)[…], Ալտա Գրասիա, Կորդովա, Արգենտինա), իսպանացի կոմպոզիտոր, երաժշտական քննադատ։


== Կենսագրություն ==
Առաջին դասերը ստացել է դաշնակահար մորից (ծնված Կատալոնիայում), հայրը Վալենսիայից էր։ Այնուհետև դաշնամուրի դասեր է ստացել Խ. Տրագոյից, որի մոտ ուսանել է  Մադրիդի կոնսերվատորիայում, որտեղ ուսումնասիրել է նաև հարմոնիա և ձայնակարգության տեսություն։ 14 տարեկանում Ֆայան արդեն սկսել էր ստեղծագործություններ հորինել կամերային գործիքային անսամբլի համար, իսկ 1897 - 1904 թվականներին գրել է պիեսներ դաշնամուրի համար և 5 սարսուելա: Բեղմնավոր են եղել այն տարիները, երբ Ֆայան ուսանել է Պեդրելի մոտ (1902 թվականից մինչև 1904 թվականը), որը երիտասարդ կոմպոզիտորին ուղղորդել է դեպի իսպանական բանահյուսության ուսումնասիրությունը։ Արդյունքում ստեղծվել է առաջին նշանավոր ստեղծագործությունը՝ «Կարճ կյանք» օպերան (1905 թվական)։  
Տարվել է գրականությամբ, 15 տարեկանում դարձել է 2 գրական ամսագրերի հիմնադիր։ 1893 թվականին, Կադիսում կայացած համերգին լսելով Գրիգի երաժշտությունը, որոշել է դառնալ կոմպոզիտոր։ 1889 թվականից մինչև 1895 թվականը Մադրիդում Խ. Տրագոյի մոտ դաշնամուր նվագել է սովորել։ 1896 թվականին գրել է առաջին պիեսները, այդ թվում կամերային  գործիքային անսամբլի համար։ 1896 թվականին ընդունվել է Մադրիդի կոնսերվատորիան։ Նրա հիմնական ուսուցիչը եղել է Ֆիլիպ Պեդրելը՝ իսպանական մշակութային վերածննդի՝ ռենասիմենտի հիմնական գործիչներից մեկը, որը Ֆայայի մեջ սեր է սերմանել երաժշտական ֆոլկլորի (ֆլամենկո) հանդեպ։ 
1907 թվականից մինչև 1914 թվականը Ֆայան ապրել է Փարիզում, ծանոթացել Դեբյուսիի, Ռավելի, Պոլ Դյուկայի, Ալբենիսի, Պիկասոյի հետ։ Կրել է երաժշտական իմպրեսիոնիզմի ազդեցությունը։ 
1919 թվականին Մադրիդից տեղափոխվել է Գրանադա, մտերմացել է Լորկայի և նրա ընկերների հետ։ 1926 թվականին իր հարազատ քաղաքի թատրոնը կոչվել է Ֆայայի անունով։ 1922 թվականին Գրանադայում Գարսիա Լորկայի հետ կազմակերպել է «կանդե խոնդո» փառատոնը, որն ունեցել է հասարակական և մշակութային մեծ հնչեղություն։
Իսպանիայի երկրորդ հանրապետության պարտությունից հետո 1939 թվականից ապրել է Արգենտինայում, որտեղ էլ կնքել է իր մահկանացուն։ 1947 թվականին նրա աճյունը տեղափոխվել է Կադիս և թաղվել տեղի տաճարի ստորգետնյա խորանում (կրիպտե)։ 


== Առավել հայտնի ստեղծագործություններ ==
Ֆայայի գրչին են պատկանում նվագախմբային, կամերային և գործիքային ստեղծագործություններ, ինչպես նաև Լորկայի, Բեկկերի, Գոթիեի, Գոնգորայի բանաստեղծությունների հիման վրա գրված երգեր և ռոմանսներ։ 

Օպերաներ«Կյանքը կարճ է» (տառացի՝ «Կարճ կյանք» 1905 թվական, 2-րդ հրատար.՝ 1913 թվական)
«Պեդրո վարպետի տնակը» (Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտի» մի գլխից, 1923 թվական)Բալետներ«Կորեխիդորը և ջրաղացպանի կինը» (երգ, 1917 թվական, 2-րդ հրատարակ.՝ «Եռեզր գլխարկ» անվամբ (1915)
«Եռեզր գլխարկ» (1919 թվական)Այլ ստեղծագործություններ«Չորս իպանական պիեսներ» (1906-1909 թվականներ, նվիրված Իսահակ Ալբենիսին)
«Գիշերները իսպանական այգիներում»,սյուիտ դաշնամուրի և նվագախմբի համար(1909-1916 թվականներ)
«Յոթ իսպանական ժողովրդական երգեր»(1914 թվական)
«Կոնցերտ կլավիսինի և գործիքային նվագախմբի համար» (1923-1926 թվականներ, նվիրված Վանդ Լանդովսկայային )
« Բալետ-ողբերգություն՝ երգեցողության, ֆլեյտայի, արֆայի և լարային եռյակի համար» (1924 թվական)
«Ատլանտիդա», օրատորիա մենակատարների, երգչախմբի և նվագախմբի համար՝գրված կատալոնացի բանաստեղծ Ժաստին Բերդագերի պոեմի հիման վրա (սկսել է գրել 1927 թվականին, անավարտ, խմբագիր Էռնեստո Ալֆտեր, 1961 թվական)


== Գրականություն ==
James B. Manuel de Falla and the Spanish Musical Renaissance. London: Gollancz, 1979
Hess C.A. Manuel De Falla and Modernism in Spain. Chicago: University of Chicago Press, 2001
Manuel de Falla: imágenes de su tiempo. Granada : Archivo Manuel de Falla, 2001.
Universo Manuel de Falla: Exposición permanente. Granada: Archivo Manuel De Falla, 2002
Harper N.L. Manuel de Falla: his life and music. Lanham: Scarecrow Press, 2005
Hess C.A. Sacred passions: the life and music of Manuel de Falla. Oxford ; New York: Oxford UP, 2005.
Письма Ф.Гарсиа Лорки Мануэлю де Фалье// Гарсиа Лорка Ф.Самая печальная радость… Художественная публицистика. М.: Прогресс, 1987 (по Указателю)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Մանուել դե Ֆայայի կայքը