Բիրոբիջան

Բիրոբիջան (ռուս.՝ Биробиджа́н, իդիշ՝ ביראָבידזשאַן), ավելի վաղ՝ Բիրո-Բիջան, քաղաք Ռուսաստանի ասիական մասում՝ Հեռավոր արևելքում։ Հրեական ինքնավար մարզի վարչական կենտրոնն է (1934 թվականից)։ Համապատասխանում է մարզային նշանակության քաղաքի կարգավիճակին՝ կազմավորելով 
նույնանուն քաղաքային օկրուգը՝ «քաղաք Բիրոբիջան» մունիցիպալ կազմավորումը։ Միաժամանակ հանդիսանում է Բիրոբիջանի շրջանի վարչական կենտրոնը՝ վարչականորեն չմտնելով դրա կազմի մեջ։ 

Ընկած է ռուս-չինական սահմանի մոտ՝ ունենալով կայարան անդրսիբիրյան երկաթուղու վրա։ Զբաղեցնում է 169,38 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2010 թվականի տվյալներով եղել է 75․413, 2014 թվականի տվյալներով՝ 74 791։ Պաշտոնական լեզուն իդիշն է։ Անվանումն առաջացել է մերձակա Բիրա և Բիջան գետերի անունների կցումով։ Այդ երկու գետերն էլ Ամուրի վտակներն են։ Ընդ որում՝ Բիրան, որ ընկած է Բիջանի հովտից արևելք, հոսում է քաղաքի միջով։


== Պատմություն ==
Բիրոբիջանը կառուցվել է շվեյցարացի ճարտարապետ Հաննես Մայերի կազմած հատակագծի հիման վրա, հրեա աշխատավորների համար։ 1934 թվականին բնակավայրը հռչակվել է Հրեական Ինքնավար Մարզի վարչական կենտրոն, 1937 թվականին քաղաքի կարգավիճակ ստացել։ Խորհրդայն Միության կոմկուսի քաղբյուրոն դեռ 1928 թվականին բնակավայրին հատկացրել էր 36․000 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Հրեաներին Բիրոբիջանում վերաբնակեցնելու գործվ զբաղվում էին երկու կազմակերպություն՝ KOMZET-ը և OZET-ը։
Հրեա կոմունիստները հավատացել էին, որ Խորհրդային Միությունում Հրեական Մարզի ու Բիրոբիջանի ստեղծումը ազգային հարցի միակ ճիշտ ու խելացի լուծումն է։ Խորհրդային կառավարությունն օգտագործում էր  "Դեպի հրեական հայրենիք" նշանաբան-կարգախոսը՝ հրեա աշխատավորների հոսքը դեպի Բիրոբիջան խրախուսելու համար, և այդ կարգախոսը համոզիչ էր թվում ինչպես ԽՍՀՄ-ում, այնպես էլ արտասահմանյան տարբեր երկրներում ապրող հրեա աշխատավորներն։ 1935 թվականին Ambijan կազմակերպությունը խորհրդային կառավարությունից թույլտվություն ստացավ օգնելու Լեհաստանից, Ռումինիայից, Լիտվայից, Գերմանիայից Բիրոբիջան տեղափոխվող հրեա ընտանքներն։ Հրեա բանվորներ ու ճարտարագետներ էին գալիս նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից, Արգենտինայից, Կանադայից։ Հրեաների վերաբնակեցման այդ կամպանիան ստացավ Բիրոբիջանյան էքսպերիմենտ անվանումը։ Այդ էքսերմենտը նպատակ էր հետապնդում բարձրացնելու ԽՍՀՄ-ի իմիջը արևմտյան երկրներում, ներգրավելու արտասահմանցի մեծահարուստ հրեաների ֆինանսական միջոցները, ամրապնդելու հեռավորարևելյան տարածքների պաշտպանունակությունը ճապոնացիների կամ չինացիների հարձակումների դեպքում, յուրացնելու այդ վայրերի ոսկու, կապարի և այլ հանքերի հարստությունը։ 
Սակայն գործնականում Բիրոբիջանի բնակեցումը դժվարությամբ էր առաջ գնում․ գլխավոր խոչընդոտները եղանակային ծանր պայմաններն էին և ենթակառուցվածքների բացակայությունը, որոնց պատճառով էլ նորաբնակների կեսից ավելին հեռացան բնակավայրից։
Ստալինյան հալածանքները նույնպես իրենց բացասական դերը խաղացին։ Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո՝ 1946-1948 թվականներին տասնյակ հազարավոր հրեաներ եվրոպական տարբեր երկրներից վերաբնակեցվեցին Բիրոբիջանում։ Սակայն կարճ ժամանակ անց ծայր առավ ստալինյան հակասեմիտական կամպանիայի հերական ալիքը, որն այս անգամ ուղղված էր, այսպես կոչված՝ կոսմոպոլիտների դեմ։ Այդ ընթացքում քաղաքի գրեթե բոլոր հրեական ազգային կազմակերպությունները լուծարվեցին։


== Տնտեսություն ==
Քաղաքի տնտեսության հիմնական ճյուղը թեթև արդյունաբերությունն է, որը ներկայացված է տեքստիլ և կոշկեղեն արտադրող ֆաբրիկաներով։ Գործում են նաև փոխադրամիջոցների նորոգման գործարանը, կահույքի ֆաբրիկան, սննդի արտադրության մի շարք ձեռնարկություններ։ Բիրոբիջանին սպասարկող մոտակա օդանավակայանը Խաբարովսկի Նոր օդանավակայանն է, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից մոտավորապես 200 կիլոմետր հեռավորության վրա։


== Կրթություն ==
Քաղաքում գործում է Շոլոմ Ալեյխեմի անվան ամուրյան պետական համալսարանը, որը համագործակցում է տեղի կրոնական համայնքի հետ։ Դա ռուսաստանյան Հեռավոր Արևելքում եզակի բուհ է, որտեղ խորացված կերպով ուսումնասիրում են եբրայերեն, հրեական դասական բնագրեր ու պատմություն։ Պետական մի շարք դպրոցներում ուսուցանվում է իդիշ, քոլեջներից մեկում՝ անգլո-իդիշ, մանկապարտեզներից մեկում՝ հուդայականության տարրեր։ Հինգից յոթ տարեկան երեխաները շաբաթական երկու դասաժամի ընթացքում սովորում են հաղորդակցվել իդիշով, հրեական երգեր ու պարեր կատարել, յուրացնել հրեական ազգային ավանդույթները։ Իդիշը խորացված կերպով ուսումնասիրվում է Բիրոբիջանի մանկավարժական ինստիտուտում։ Ներկայումս քաղաքի 14 հանրային դպրոցներում ուսուցանվում են իդիշ և հրեական ազգային ավանդույթներ։


== Աշխարհագրություն ==


== Կլիմա ==
Բիրոբիջանին բնորոշ է մայրցամաքային խոնավ կլիման (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ Dwb)՝ տարվա եղանակների ջերմաստիճանների զգալի տարբերություններով, տաք, երբեմն էլ նույնիսկ շոգ (հաճախ՝ նաև խոնավ) ամառներով, խիստ ցուրտ (և չոր) ձմեռներով։


== Սպորտ ==
Բիրոբիջանի Նադեժդա թիմը  մինչև 2016–17 մրցաշրջանը հանդես էր գալիս գնդակով հոկեյի Ռուսաստանի առաջնությունում։ 2017–18 մրցաշրջանում թիմը չի մասնակցել առաջնության մրցախաղերին։


== Քույր քաղաքներ ==
Բիրոբիջանի քույր քաղաքներն են՝

 ԱՄՆ, Բիվերտոն, Օրեգոն, 1990 թվականից
 Իսրայել, Մաալոտ-Տարշիխա, 1995 թվականից
 Չինաստան, Հեգան, 2001 թվականից
 Ճապոնիա, Նիգատա, 2005 թվականից
 Չինաստան, Իչուն, 2011 թվականից
 Իսրայել, Նոֆ ՀաԳալիլ, նախկին Նազարեթ Իլիթ, 2017 թվականից


== Բիրոբիջանը գեղարվեստական գրականության մեջ ==
Альманах «Биробиджан» (վերահրատարակվում է 2004 թվականից)
Литература Еврейской автономной области (2005).
Мелихов А. Биробиджан — Земля обетованная. М., Текст, 2009.
Ревич И. Биробиджанские грёзы (2009)
Драбкин А. О чём помнила моя мама (2010)
Финк В. Г. Новая родина. М., 1933
Бренер И. С. Страна Биробиджан, 2013


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Постановление Президиума Далькрайисполкома «О проведении районирования Дальневосточного края»
Поспелов Е. М. - Географические названия мира. Топонимический словарь {{{заглавие}}} / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-001389-2
S. Almazov, 10 Years of Biro-Bidjan. New York: ICOR, 1938.
Henry Frankel, The Jews in the Soviet Union and Birobidjan. New York: American Birobidjan Committee, 1946.
Gessen Masha (2016)։ Where the Jews Aren't: The Sad and Absurd Story of Birobidzhan, Russia's Jewish Autonomous Region (Jewish Encounters Series)։ Schocken Books։ ISBN 978-0805242461 
Nora Levin, The Jews in the Soviet Union Since 1917: Paradox of Survival: Volume 1. New York: New York University Press, 1988.
James N. Rosenberg, How the Back-to-the-Soil Movement Began: Two Years of Blazing the New Jewish "Covered Wagon" Trail Across the Russian Prairies. Philadelphia: United Jewish Campaign, 1925.
Jeffrey Shandler, "Imagining Yiddishland: Language, Place and Memory," History and Memory, vol. 15, no. 1 (Spring/Summer 2003), pp. 123–149. In JSTOR
Henry Felix Srebrnik, Dreams of Nationhood: American Jewish Communists and the Soviet Birobidzhan Project, 1924-1951. Boston: Academic Studies Press, 2010.
Robert Weinberg, "Purge and Politics in the Periphery: Birobidzhan in 1937," Slavic Review, vol. 52, no. 1 (Spring 1993), pp. 13–27. In JSTOR
Robert Weinberg, Stalin's Forgotten Zion: Birobidzhan and the Making of a Soviet Jewish Homeland: An Illustrated History, 1928-1996. Berkeley, CA: University of California Press, 1998.
Srebrnik Henry Felix (2010)։ Dreams of Nationhood: American Jewish Communists and the Soviet Birobidzhan Project, 1924-1951։ Boston: Academic Studies Press։ ISBN 9781618116871։ JSTOR j.ctt1zxsj1m։ doi:10.2307/j.ctt1zxsj1m 


== Արտաքին հղումներ ==
Официальный сайт органов местного самоуправления муниципального образования «Город Биробиджан» Արխիվացված է Հոկտեմբեր 24, 2014 Wayback Machine-ի միջոցով:
««На Тихонькой станции сойду?»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-12-09-ին   на сайте журнала «Geo»
Биробиджан в фотографиях (2018)
Official website of Birobizhan Archived October 24, 2014, at the Wayback Machine. (ru)
Birobidzhan Business Directory (ru)
Photos of Birobidzhan
Song about Birobidzhan
'Sad And Absurd': The U.S.S.R.'s Disastrous Effort To Create A Jewish Homeland (National Public Radio on September 7, 2016)
"Birobidzhan Jewish autonomous region" (RT, 2009)
‘We never know if we are really accepted, or if we are playing a role', Mati Shemoelof interview in April 2021 with the Israeli-Berliner writer who wrote a novel on Birobidzhan, Plus61J