Ջիլիան Անդերսոն

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդերսոն (այլ կիրառումներ)Ջիլիան Լի Անդերսոն (անգլ.՝ Gillian Leigh Anderson, օգոստոսի 9, 1968(1968-08-09)[…], Չիկագո), ամերիկացի դերասանուհի։ Բազմաթիվ կինո-, թատերական և հեռուստատեսային մրցանակների դափնեկիր։ Առավել հայտնի է որպես ԿՀՎ-ի գործակալ Դանա Սկալլիի դերակատարուհի քննադատների կողմից ճանաչված «Գաղտնի նյութեր» հեռուստատեսային սերիալում, որտեղ խաղացել է բոլոր 9 եթերաշրջաններում և երկու լիամետրաժ ֆիլմերում՝ «Գաղտնի նյութեր. Մարտ ապագայի համար» (1999 թվական) և «Գաղտնի նյութեր։ Ուզում եմ հավատալ» (2008 թվական), Լիլի Բերտին Տերենս Դեյվիսի «Ուրախության տունը» (2000 թվական) ֆիլմում և լեդի Դեդլոկին Չարլզ Դիքենսի ստեղծագործության հիման վրա BBC-ի նկարահանած «Սառը տուն» (2005 թվական) հեռուստասերիալում։ Նաև Անդերսոնը հանդիսատեսին հայտնի է «Հզոր կելտը» (2005 թվական), «Շոտլանդիայի վերջին թագավորը» (2006 թվական), «Քույր» (2012 թվական) ֆիլմերից։
Ջիլիանը իր կարիերան սկսել է բեմում, որտեղ արժանացել է առաջին ճանաչման և մրցանակների։ Ներկա ժամանակներում նա նույնպես մասնակցում է թատերական բեմադրությունների։ Նրա առավել հայտնի թատերական դերերից են «Բացակայող ընկերները» (որի համար նա արժանացել է Համաշխարհային թատերական մրցանակի՝ լավագույն նորամուտի համար), «Տիկնիկային տուն» և ««Ցանկությունների» տրամվայը» (որը նրան անվանակրգում է բերում Լոուրենս Օլիվիեի մրցանակի՝ լավագույն դերասանուհի անվանակարգում)։
2013 թվականին Ջիլիան Անդերսոնը Բեդելին Դյու Մորի՝ սերիական մարդասպան Հանիբալ Լեկտերի հոգեթևրապեվտի դերն է խաղում «Հանիբալ» հեռուստասերիալում։ Նույն թվականին նա դառնում է Ստելա Գիբսոնի գլխավոր դերի դերակատարուհին «Անկում» հեռուստասերիալում։ Ջիլիանը արժանացել է «Էմմի» և «Ոսկե Գլոբուս» մրցանակների հինգական անվանակարգման (մեկական հաղթանակ), ինչպես նաև անվանակարգվել է բրիտանական BAFTA մրցանակի։ Տվյալ պահին Անդերսոնը անվանակարգված է եղել 60 տարբեր մրցանակների, որոնցից 22-ը հաջողություն են ունեցել։


== Վաղ տարիներ ==
Ջիլիանը ծնվել է Չիկագոյում, Հոմեր Էդվարդ «Էդ» III-ի և Ռոզմարի «Պոուզի» Էլիս Անդերսոնի (աղջկական Լեյն) ընտանիքում։ Նրա հայրը տիրապետում էր ընկերության, որը զբաղվում էր ֆիլմերի պոստպրոդակշնով, մայրն աշխատում էր համարկարգչային վերլուծաբան։ Նրա նախնիների թվում նշվում են իռլանդացիներ, գերմանացիներ և շոտլանդացիներ։ Նրա ծնունդից շահ չանցած ընտանիքը 15 ամսով տեղավոխվում է Պուերտո Ռիկո, իսկ այնուհետև Լոնդոնի Կրաուչ Էնդ թաղամաս, որտեղ և անցնում են նրա մանկական տարիները։ Տեղափոխման պատճառ են հանդիսանում Էդվարդի Լոնդոնի Կինոդպրոցում (LFS) ուսանելու անհրաժեշտությունը։ Երբ լրանում է Ջիլիանի 11 տարին, նրա ընտանիքը կրկին տեղափոխվում է, այս անգամ Գրանդ Ռապիդս (Միչիգան նահանգ), որտեղ Ջիլիանը սովորում է տարրական, այնուհետև միջնակարգ քաղաքային դպրոցում՝ հումանիտար թեքումով շնորհալի ուսանողների համար ուսումնական ծրագրով։ Անդեսոնը ծաղրանքի առարկա է դառնում իր անգլիական բարբառի պատճառով։ Շուտով Ջիլիանը սովորում է խոսել միջինարևմտյան արտասանությամբ։ Մինչ այժմ նրա առոգանությունը կախված է նրա գտնվելու վայրից՝ օրինակ, Ջեյ Լենոյի հետ հարցազրույցի ժամանակ նա խոսում էր ամերիկական առոգանությամբ, իսկ Մայքլ Պարկինսոնի հետ հարցազրույցում այն փոխվում է անգլերենի։
1980-ական թվականների սկզբին Ջիլիանը քթի փիրսինգ է անում, իսկ մազերը ներկում է տարբեր գույներով։ Որոշ ամերիկական դպրոցներում ավանդույթ կա սովորպողներին շնորհելու տարբեր «անվանակարգումներ»։ Այդպես, Անդերսոնի դպրոցական համադասարանցիները նրա համար ձայն են տալիս որպես «Ամենագեղասքանչ դպրոցականի», «Դասարանի ծաղրածու», «Հնարավոր է կճաղատանա», «Հնարավոր է կձերբակալվի» անվանակարգերում։ Իսկապես, վերջին կանխագուշակումն իրականանում է՝ Ջիլիանին ոստիկանությունը ձերբակալում է, երբ ավարտական երեկոյի նախօրյակին նա դպրոցի դռների փականի մեջ սոսինձ է լցնում։
Չնայած նրան, որ Անդերսոնը հետաքրքրվում էր ծովային կենսաբանությամբ, միջնակարգ դպրոցում ուսանելու առաջին տարում, 14 տարեկան հասակում, նա ընկնում է թատերական խմբակ, որտեղ անմիջապես ստանում է Ջուլիետի դերը։ Ջիլիանի մանկավարժը լիակատար հիացմունքի մեջ էր նրա խաղից։ Բարձրանալով բեմ, Ջիլիանը գիտակցում է իր իրական հակումը։ Հետագայում երիտասարդ մասնագետի կողմից վարձվում է Գրենդս Ռապիդսի քաղաքացիական թատրոն և Թատերական մշակույթի դպրոց (անգլ.՝ Grand Rapids Civic Theatre & School of Theatre Arts)։ Ջիլիանի համար գլխավոր հետաքրքրությունը դառնում է թատրոնը և պանկ-շարժումը։ Իր երազանքի իրականացման համար Ջիլիանը ստիպված է լինում փախչել տնից մեկ ճամպրուկով, իր հետ վերցնելով մի փոքր գումար։ 1986 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո նա ընդունվում է հեղինակավոր Գուդմենի թատերական դպրոց՝ Չիկագոյի Դե Պաուլ համալսարանի դերասանական ֆակուլտետ, որտեղ 1990 թվականին արժանանում է գեղեցիկ արվեստների բակալավրի աստիճանի։ Նա նաև մասնակցություն է ունենում Կորնելյան համալսարանում Մեծ Բրիտանիայի Ազգային թատրոնի ամառային ելույթներին։


== Կարիերա ==


=== 1990-ական թվականներ ===

Անդերսոնը Նյու Յորք է տեղավոխվում երբ նա 22 տարեկան էր։ Նյութական աջակցության համար, իր կարիերայի սկզբում, Անդեսոնը ստիպված էր մատուցողուհի աշխատել։ 1991 թվականին արժանանում է «Theatre World Awards» մրցանակի՝ «Բացակայող ընկերներ» պիեսի համար, որում նաև խաղում էր Բրենդա Բլետին։ Նրա հաջորդ թատերական աշխատանքը հանդիսանում է դերը «Բարեգործ» բեմադրությունում՝ ըստ Քրիստոֆեր Հեմփթոնի, Նյու Հեյվենի (Կոնեկտիկուտ) Լոնգ Վարֆ թատրոնի բեմում։ Անդերսոնը Լոս Անջելես է տեղափոխվում 1992 թվականին և սկսում է մասնակցել տարբեր փորձերի։ Նույն թվականին Ջիլիանը խաղում է մալուխային ալիքի համար «Home Fires Burning» ֆիլմում, առավել հայտնի «Դրախտի դռներ» աուդիո-գրքի ձևաչափով։ Նույնպես 1992 թվականին, նա նորամուտում է հեռուստաէկրաններին, «Վերամարմնավորում» ցածրաբյուջե լիամետրաժ ֆիլմում։ Այլևս նրան մեծ դերեր թատրոնում չեն առաջարկում, իսկ գնալ լսումների հեռուստա-դերերի փնտրտուքի համար, ինչպես նրան խորհուրդ է տալիս իր գործակալը, Անդերսոնը չէր ցանկանում՝ դերասանուհին իրեն երդում է տալիս, որ երբեք հիմար հեռուստասերիալներում չի նկարահանվի։ Սակայն, մեկ տարի մնալով անաշխատանք, նա որոշակիորեն փոխում է իր կարծիքը ևլ սկսում է փորձել ոչ մեծ դերերի համար։
1993 թվականին նա երկրորդական դեր է խաղում «Fox Network» նոր ընկերության «Դասարան 96» երիտասարդական սերիալում, որի շնորհիվ 24-ամյա դերասանուհուն առաջարկ է գալիս փորձելու ԿՀՎ-ի հատուկ գործակալ Դանա Սկալայի դերին «Գաղտնի նյութեր» սերիալում։ Անդերսոնին դուր է գալիս սցենարը. «առաջին անգամ երկար ժամանակի ընթացքում, սցենարում կար ուժեղ, անկախ, խելացի կին գլխավոր դերում»։ Սերիալի հեղինակ Կրիս Կարտերը ցանկանում էր նրան վերցնել Սկալլիի դերին, սակայն «Fox»-ը ցանկանում էր ավելի սեքսուալ դերասանուհի առավել լուրջ հեռուսհտատեսային կարիերայով։ «Fox»-ը առաջարկներ է ուղարկում բազմաթիվ դերասանուհիների, սակայն Կարտերը պնդում է և ընկերությունը համաձայնվում է։ Ջիլիանը ստանում է այդ դերը և խաղում 13 դրվագներում (ստանդարտ նվազագույն պատվեր հեռուստաալիքների համար)։ Առաջին հինգ եթերաշրջանները նկարահանվում են Վանկուվերում, ևս չորսը՝ Լոս Անջելեսում։ Սերիալը տևում է ինը եթերաշրջան, և նկարահանվում են երկու լիամետրաժ ֆիլմեր՝ թողարկված 1998 և 2008 թվականներին։ Սկալլիի դերը Անդերսոնին համաշխարհային ճանաչում են բերում և նրան դարձնում են ճանաչված սեքս-խորհրդանիշ։ Դանի Սկալլիի դերը Ջիլիանին բազմաթիվ մրցանակներ են բերում, որոնցից ամենահեղինակավորներն են «Էմմի», «Ոսկե Գլոբուս» և ԱՄՆ կինոդերասանների գիլդիայի երկու մրցանակ՝ «Լավագույն դերասանուհի դրամատիկական սերիալում» անվանակարգում։ Հենց նկարահանման հրապարակում էլ նա ծանոթանում է իր առաջին ամուսնու հետ, նկարչի օգնական Կլայդ Կլոտցի։
Պաշտամունքային սերիալում նկարահանումներին զուգահեռ նա նկարահանվում էր մի քանի ֆիլմերում՝ 1997 թվականին «Դժոխային տաքսի», 1998 թվականին «Հսկան», «Գաղտնի նյութեր։ Պայքար ապագայի համար» և «Խաղեր սրտի հետ»։ Անդերսոնը 1999 թվականին մասնակցություն է ունեցել ճապոնական «Մոնոնոքե արքայադուստրը» մուլտֆիլմի անգլալեզու տարբերակի ձայնավորմանը, որտեղ նա ձայնավորել է Մորոին։ Ջիլիանը հանդիսանում է մուլտֆիլմերի ռեժիսոր Հայաո Միյաձակիի արվեստի երկրպագուն։ Նաև նա մասնակցել է Իվ Էլսների «Հեշտոցի մենախոսությունը» (անգլ.՝ The Vagina Monologues) բեմադրությունում։


=== 2000-ական թվականներ ===
2000 թվականին գլխավոր դերն է կատարում Էդիթ Ուորտոնի «Ուրախությունների տունը» վեպի էկրանավորումում, որի համար արժանանում է մի քանի մրցանակների։ «Գաղտնի նյութերի» նկարահանումներից հետո Անդերսոնը Լոնդոն է վերադառնում թատերական բեմադրություններում մշտական մասնակցության համար, զուգահեռաբար մասնակցելով կինո- և հեռուստատեսային ֆիլմերում։ Նա ձայնավորել է գիտական թեմաներով մի քանի փաստա-վավերագրական ֆիլմեր, որոնցում հանդիսատեսը կարող է ճանաչել «գործակալ Սկալլիի» հեղինակավոր ձայնը, ով լավ ծանոթ է նյութերին
2005 թվականին լեդի Դադլոկի դերն է խաղում Չարլզ Դիքենսի «Սառը տուն» նովելի էկրանավորումում՝ ստեղծված BBC-ի կողմից, որի համար 2006 թվականին նա արժանանում է անվանակարգումների՝ BAFTA մրցանակի համար «Լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում, «Էմմի» մրցանակի համար «Լավագույն դերասանուհի մինի-սերիալում կամ ֆիլմում» անվանակարգում (անգլ.՝ Lead Actress in a Miniseries or a Movie) և դառնում է բրիտանական լրագրողների գիլդիայի կինո- և ռադիո մրցանակների (անգլ.՝ Broadcasting Press Guild Television and Radio Award) դափնեկիր։ Բացի դրանից, լեդի Դադլոկի դերի համար Ջիլիանը անվանակարգվում է «Սպուտնիկ» և «Ոսկե Գլոբուս» մրցանակների և երկրորդ տեղն է զբաղեցնում «Լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում ԲիԲիՍի կայքի քվեարկության արդյունքում (առաջին տեղին արժանանում է Բիլի Պայպերը, երրորդը՝ Աննա Մաքսվել Մարտինը)։ Նույն 2005 թվականին նա խաղում է գլխավոր դերը «Հզոր կելտը» ֆիլմում (որի համար արժանանում է IFTA մրցանակի «Լավագույն օտարերկրյա դերասանուհի» անվանակարգում) և խաղում է «Տրիստրամ Շենդի» նովելի էկրանավորումում՝ «Տրիստրամ Շենդի։ Աքլորիկի և ցուլիկի պատմությունը»։
2006 և 2007 թվականներին նկարահանվել է երկու բրիտանական ֆիլմերում՝ «Շոտլանդիայի վերջին թագավորը» (2006), Ջեյմս Մաքէվոյի մասնակցությամբ և «Վրեժի ցանկություն» (անգլ.՝ Straightheads) (2007), Դեննի Դայերի մասնակցությամբ։ 2007 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2008 թվականի մարտի 11-ը մասնակցություն է ունեցել ըստ «Գաղտնի նյութեր» հեռուստասերիալի երկրորդ լիամետրաժ ֆիլմի նկարահանումներին՝ «Գաղտնի նյութեր։ Ցանկանում են հավատալ», որտեղ կրկին խաղում է գործակալ Դանի Սկալլիին։ 2008 թվականին կամեո մասնակցել է «Գլուխգործողների թատրոն» («Masterpiece») դրամատիկական հեռուստասերիալի մեկ դրվագում («Զգացմունք և զգայնություն»)։ 2013 թվականից նկարահանվում է «Անկում» (անգլ.՝ The Fall) հեռուստասերիալում։
2014 թվականի դեկտեմբերին հայտարարվում է, որ բրիտանական BBC կորպորացիայի կողմից սկսվել են Լև Տոլստոյի Պատերազմ և խաղաղություն վեպի հիման վրա սերիալի նկարահանումները։ Ջիլիան Անդերսոնը հրավիրված է բարձրաշխարհիկ սալոնի տիրուհի Աննա Պավլովնա Շերերի դերին։


== Անձնական կյանք ==

Ջիլիան Անդերսոնը ունի քույր Զոուի, ով խաղացել է 14-ամյա Սկալլիին «Գաղտնի նյութեր» սերիալում, «Սուրբծննդյան օրհներգ» դրվագում։ Ջիլիանն ամուսնացած է եղել երկու անգամ։ Նա իր առաջին ամուսնու՝ Կլայդ Կլոտցի հետ ամուսնացել է 1994 թվականի առաջին օրը, Հավայան կղզիներում գտնվող գոլֆի համար խաղադաշտի տասնյոթերորդ փոսիկի մոտ։ Արարողությունը կատարվում է բուդդայական ավանդույթներով։ Նրանք ամուսնալուծվում են 1997 թվականին։ 2004 թվականի դեկտեմբերին Ջիլիանը կրկին ամուսնանում է։ Այս անգամ նրա ընտրյալը Ջուլիան Օզեյնն է (վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր)։ Արարողությունը տեղի է ունենում Լամու կղզում գտնվող Շելլա գյուղում, տեղակայաված Քենիայից ոչ հեռու։ Անդերսոնը ամուսնալուծության մասին հայտարարում է 2006 թվականի ապրիլի 21-ին, 16 ամսվա համատեղ կյանքից հետո։ 2006 թվականից մինչ 2012 թվականը հանդիպել է Մարկ Գրիֆիտսի հետ։
Անդերսոնը երեք երեխաների մայր է։ Առաջին դուստրը՝ Պայպեր Մարուն, ծնվել է 1994 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Վանկուվերում, Կանադա («Գաղտնի նյութեր»-ի «Պայպեր Մարու» (անգլ.՝ Piper Maru) դրվագը անվանված է նրա պատվին)։ Կրիս։ Կարտերը դերասանուհուն տրամադրում է 10-օրյա դեկրետային արձակուրդ, որից հետո Ջիլիանը վերադառնում է նկարահանումներին։ Կարտերը դառնում է նորածնի կնքահայրը։ 2000 թվականին Պայպերկ ունեցել է փոքրիկ հայտնություն «Ուրախության տունը» ֆիլմում։ Երկու մյուս երեխաները՝ Օսկար (ծնված 2006 թվականի նոյեմբերի 1-ին) և Ֆելիքս (ծնված 2008 թվականի հոկտեմբերի 15-ին), Մարկ Գրիֆիտսի հետ համատեղ կյանքից են։


== Բարեգործություն և մարդասիրական աշխատանքներ ==
Անդերսոնը բարեգործական օգնություն է ցուցաբերում նեյրոֆիբրոմատոզի հայտնաբերման և բուժման աջակցությամբ։ Նա հանդիսանում է Նեյրոֆիբրոմատոզի Ասոցիացաիայի պատվավոր ներկայացուցիչ։ Նմանատիպ գործունեությունը հիմնված է նրանում, որ դերասանուհու եղբոր մոտ հայտնաբերվել է NF-1 հիվանդությունը (մահացել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 23-ին)։ Ջիզլիանը նաև հանդիսանում է «Նորացված Հարավային Աֆրիկայի Նկարիչներ» տնօրենների խորհրդի անդամ։ Բացի այդ, Անդերսոնը հանդիսանում է PETA-ի ակտիվիստուհի և համակողմանիորեն պաշտպանում է կենդանիների իրավունքները։ Ջիլիանը 2010 թվականի սկզբին հանդես է եկել «Survival International» կազմակերպության իրավունքների համար բարեգործական միջոցառումներին։ Ջիլիան Անդերսոնը, այլ ականավոր անձանց հետ միասին, բոյկոտ է հայտարարել Բոտսվանայի կառավարության որոշմանը, որը սահմանափակում է Կալահարիի բուշմենների իրավունքները։


== Ֆիլմագրություն ==


=== Դերակատարումներ ===


=== Սցենարիստ ===
«Գաղտնի նյութեր» (անգլ.՝ The X-Files) (հեռուստասերիալ, 2000)


=== Ռեժիսոր ===
«Գաղտնի նյութեր» (անգլ.՝ The X-Files) (հեռուստասերիալ, 2000)
«Մեկնում» (անգլ.՝ The Departure) — կարճամետրաժ ֆիլմ-պրիկվել ««Ցանկություն» տրամվայը» թատերական բեմադրությանը։ Նաև հանդիսանում է Young Vic շարքի կարճամետրաժ ֆիլմերի մաս, որն արտադրվում է The Guardian-ի հետ համատեղ։ Սցենարի մի մասը գրվել է գրող Էնդրյու Օ’Հեգենի կողմից։


=== Պրոդյուսեր ===
«Անկում» (անգլ.՝ «The Fall») սերիալի երկրորդ եթերաշրջանի գործադիր պրոդյուսեր։


=== Այլ ===
Ձայնավորել է E.V.E. (Enhanched Virtual Entity) ինքնաթիռային համակարգիչը «Hellbender» խաղում 1996 թվականին։
Հայտնվել է «The X-Files» խաղում և ձայնավորել է ինքն իրեն «The X-Files: Resist or Serve» խաղում։
Ձայնավորել է «Դրախտի դռներ» և «Գաղտնի նյութեր։ Էպիկենտրոն» (անգլ.՝ The X-Files: Ground Zero) աուդիո-գրքերը։
Չշփվող հնդկացիների մասին պատմող ֆիլմի պատմող, ովքեր ապրում են Բրազիլիայի և Պերուի սահմանին։ Ֆիլմը հանդիսանում է Survival International կազմակերպության մի մասը, որի նպատակն է հանդիսանում Աշխարհի վերջին չշփվող ազգերի պաշտպանությունը։
«Գաղափարների պատմություն» (2015) հաղորդման վարող «BBC Radio 4»-ում։
«The Widowmaker» (2015) փաստագրական ֆիլմի պատմիչ։
Բանաստեղծուհի Ջեֆ Ռովինի հետ համահեղինակությամբ գրել է նորամուտային «A Vision of Fire» գիրքը, հրատարակված 2014 թվականին։ Ստեղծագործության ոճը «գիտա-ֆանտաստիկ թրիլեր է դիցաբանական մասնաբաժիններով»։


== Մրցանակներ և անվանակարգեր ==

1996 թվականին Անդերսոնի համար քվեարկել են որպես «Աշխարհի ամենասեքսուալ կին»՝ ըստ FHM ամսագրի վարկածի։
1997 թվականին տեղ է գտել «People» ամսագրի վարկածով «Մոլորակի 50 գեղեցիկ մարդիկ» ցուցակում։
2008 թվականին նա 21-րդ տեղն է գրավում «Բոլոր ժամանակների 100 ամենասեքսուալ անվանիները» անվանակարգում՝ ըստ FHM ամսագրի վարկածի։


== Սկավառակագրություն ==
Hal Featuring Gillian Anderson — Extremis (Virgin Records America — 1997)


== Արտաքին հղումներ ==
www.gilliananderson.ws Ջիլիան Անդերսոն. պաշտոնական կայք
Ջիլիան Անդերսոնը Internet Movie Database կայքում
Ջիլիան Անդերսոնը Internet Broadway Database կայքում
Ջիլիան Անդերսոնը Internet Off-Broadway Database կայքում(չաշխատող հղում)
Ջիլիան Անդերսոնը AllMovie կայքում
Ջիլիան Անդերսոնը TCM Movie Database կայքում
Works by or about Ջիլիան Անդերսոնը in libraries (WorldCat catalog)
Ջիլիան Անդերսոնը British Film Institute's Screenonline կայքում
The Guardian-ի նորությունների և մեկնաբանությունների հավաքածու
Ջիլիան Անդերսոնը Emmys.com կայքում


== Ծանոթագրություններ ==