Յոզեֆ Հոֆման (երաժիշտ)

Յոզեֆ Կազիմիր Հոֆման (լեհ.՝ Józef Kazimierz Hofmann, հունվարի 20, 1876(1876-01-20), Կրակով, Գալիցիայի և Լոդոմերիայի թագավորություն, Ցիսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - փետրվարի 16, 1957(1957-02-16)[…], Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), լեհական ծագմամբ ամերիկացի դաշնակահար և կոմպոզիտոր։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է երաժիշտների ընտանիքում, հայրը՝ Կազիմիր Հոֆմանը, դաշնակահար էր, մայրը երգել է կրակովյան օպերետում։ Երեք տարեկան հասակում Յոզեֆը ստացել է հոր առաջին երաժշտական դասերը և մեծ տաղանդ է ցուցաբերել, շուտով արդեն սկսել է ելույթ ունենալ որպես դաշնակահար և նույնիսկ կոմպոզիտոր (Նա նաև լավ ընդունակություններ ուներ մաթեմատիկայում, մեխանիկայում և այլ ճշգրիտ գիտություններում)։
Եվրոպայում հյուրախաղերից հետո Հոֆմանը 1887 թվականի նոյեմբերի 29-ին առաջնախաղ է ունեցել ԱՄՆ-ում` համերգով հանդես գալով Մետրոպոլիտեն օպերայի թատրոնում, որտեղ փայլուն կերպով կատարել է Բեթհովենի առաջին կոնցերտը, նաև հանպատրաստից ստեղծագործել է հանդիսատեսի կողմից առաջարկվող թեմաներով` հանրության առջև ունենալով մեծ հաջողություն։
Ապակու մագնատ Ալֆրեդ Կլարկը հիանալով պատանի երաժշտի արվեստով` փոխանցել է նրան 50.000 դոլար, ինչն ընտանիքին թույլ է տվել վերադառնալ Եվրոպա, որտեղ Հոֆմանը կարողացել է հանգիստ շարունակել իր ուսումը։ Որոշ ժամանակ նրա ուսուցիչը եղել է Մաուրիցի Մոշկովսկին, սակայն հետո Հոֆմանը եղել է Անտոն Ռուբինշտեյնի միակ մասնավոր աշակերտը (որն այդ ժամանակ ապրում էր Դրեզդենում), որը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա ստեղծագործական հայացքների վրա։
1894 թվականին Հոֆմանը կրկին սկսել է ելույթ ունենալ հանրության առջև, արդեն ոչ թե որպես հրաշամանուկ, այլ` որպես կազմավորված հասուն արտիստ։ Ռումբիշտեյնի չորրորդ կոնցերտը հեղինակի ղեկավարությամբ Համբուրգում կատարելուց հետո Ռումբիշտեյնը ասել է, որ այլևս նրան սովորեցնելու բան չունի և դադարեցնում է նրա հետ պարապմունքները։
Դարի վերջին Հոֆմանը եղել է աշխարհի ամենահայտնի և պահանջված դաշնակահարներից մեկը, նրա համերգները մեծ հաջողությամբ անցնում էին Մեծ Բրիտանիայում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Հարավային Ամերիկայում, ամենուր անշլագով։ Համերգներից մեկի ժամանակ Սանկտ Պետերբուրգում նա ապշեցրել է հանրությանը` 10 ելույթի ընթացքում նվագելով ավելի քան 250 տարբեր պիեսեր։ 1903 և 1904 թվականներին Հոֆմանը ելույթ է ունեցել Պետերբուրգում Յան Կուբելիկի հետ միասին այնպես, որ ըստ Օսիպ Մանդելշտամի հիշողությունների.

1914 թվականին Հոֆմանը տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ շուտով քաղաքացիություն է ստանացել և շարունակել է ելույթները։ 1924 թվականին Նա ընդունել է Ֆիլադելֆիայում նոր հիմնադրված Կյորտիսոսկու երաժշտության ինստիտուտը ղեկավարելու առաջարկը և այն ղեկավարել է մինչև 1938 թվականը։ Իր ղեկավարման ընթացքում ինստիտուտը դուրս է եկել համաշխարհային մակարդակի` դառնալով հիանալի դպրոց ապագայում շատ հայտնի երաժիշտների համար։
Հոֆմանի ակտիվ ելույթները շարունակվել են մինչև 1940-ական թվականների սկիզբը, նրա վերջին համերգը կայացել է 1946 թվականին, Նյու Յորքում։ Հոֆմանը կյանքի վերջին տարիներին ոգևորված էր ձայնագրությունների և մեխանիկայի մշակմամբ, նրան են պատկանում տասնյակ արտոնագրեր դաշնամուրի կառուցվածքի տաարբեր բարելավումների համար, նաև տարբեր բարելավումներ մեքենաների համար, որոնցից էին ամորտիզատորը, որի նախագիծը նման էր դաշնամուրի ոտնակին և  «մաքրիչները», որի գործողության հիմքում ընկած է մետրոնոմի սկզբունքը։


== Ստեղծագործություն ==
Հոֆմանը 20-րդ դարի մեծագույն դաշնակահարներից մեկն էր։ Փայլուն տեխնիկան և յուրօրինակ ռիթմիկ երևակայությունը համատեղ թույլ էին տալիս նրան նվագել տարերային հզորությամբ և ուժով, իսկ շնորհիվ գերազանց հիշողության նա կարող էր չմտածել մեկ անգամ կատարած ստեղծագործությունը հերթական համերգից առաջ «վերաթարմացնելու» մասին։
Դաշնակահարի խաղացանկը հսկայական էր, բայց ոչ համապարփակ, այն սահմանափակվել է 19-րդ դարի առաջին կեսի ժառանգությամբ, Բեթհովենից մինչև Ֆերենց Լիստ։ Շատ հաճախ Հոֆմանը իր ծրագրերին էր միացնում Շոպենի ստեղծագործությունները և հատկապես նվագում էր վալսերը, նույն կատարելությամն` մազուրկաները, «որի առջև լռում էր ցանկացած քննադատություն»։ Սակայն նա գրեթե երբեք չի կատարել ժամանակակից կոմպոզիտորների երաժշտությունները։ Բացառություն չէր նույնիսկ Սերգեյ Ռախմանինովի դաշնամուրային երրորդ կոնցերտը, որը նվիրված էր Հոֆմանին, որի ստեղծագործությունները Ռախմանինովը ևս շատ էր գնահատում։ Հոֆմանը եղել է պատմության մեջ առաջին երաժիշտը, որը 1887 թվականին ձայնագրել է իր կատարումը ֆանոգրաֆով, սակայն հետագայում ստուդիայում քիչ էր ձայնագրվում։ Հոֆմանի մեծ քանակությամբ ձայնագրություններ, որոնք կատարվել էին համերգների ընթացքում, պահպանվել են մինչ օրերս։
Հոֆմանը համարվում է մոտ հարյուր ստեղծագործությունների (հրապարակվել են Միշել Դվորսկի կեղծանվամբ), դաշնամուր նվագելու արվեստի մասին երկու` «Խորհուրդներ երիտասարդ դաշնակահարներին» և «Դաշնամուրային նվագակցում» գրքերի հեղինակ։


== Մատենագրություն ==
Баринова М. Н. Воспоминания о Гофмане и Бузони. — М.: Музыка, 1964.
Рабинович Д. Играет Иосиф Гофман. — «Советская музыка», № 7 за 1961 год.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Иосиф Гофман: Ноты произведений на IMSLP
Յոզեֆ Հոֆման(անգլ.) Allmusic կայքում
Հոֆմանի և այլ դաշնակահարների կենսագրությունը (անգլ.)
Հարցազրույց Հոֆմանի հետ