Ժոզե Սարամագո

Ժոզե դը Սոզա Սարամագո (կամ՝ Սարամագու, պորտ.՝ José de Sousa Saramago, նոյեմբերի 16, 1922(1922-11-16)[…], Ազինյագա, Golegã և Golegã - հունիսի 18, 2010(2010-06-18)[…], Լանսարոտե, Լաս Պալմաս, Կանարյան կղզիներ, Իսպանիա և Tías, Las Palmas, Լաս Պալմաս, Կանարյան կղզիներ, Իսպանիա), պորտուգալացի գրող, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։ 1998 թ. Գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ Համարվում է 20-րդ դարավերջի և 21-րդ դարասկզբի ամենահեղինակավոր գրողներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Ժոզե դը Սոզան ծնվել է 1922 թ. նոյեմբերի 16-ին Պորտուգալիայի Ռիբատեժու նահանգի Ազինյագա գյուղում։ Նրա ծնողներն աղքատ գյուղացիներ էին։ 1924 թ. ծնողների հետ տեղափոխվում է Լիսաբոն։ Ընտանիքի չունեվորության պատճառով անգամ չի կարողանում ամբողջացնել միջնակարգ կրթությունը։ Սամարագոն սկսել է աշխատել վաղ տարիքից՝ փոխելով մի շարք աշխատանքներ։ Ջանասիրաբար զբաղվել է ինքնակրթությամբ՝ ուսումնասիրել օտար լեզուներ, ընթերցել համաշխարհային գրականության և փիլիսոփայության կոթողային գործերը։ 22 տարեկան հասակում Սամարագոն ամուսնանում է պորտուգալացի նկարչուհի Իլդե Ռեյշի հետ։ 1969 թ. նա անդամակցում է Պորտուգալական կոմունիստական կուսակցությանը, որն այդ ժամանակ գործում էր ընդհատակում։ Մեխակների հեղափոխությունից հետո՝ 1974 - 1975 թթ. աշխատել է «Diário de Lisboa» թերթում, իսկ 1975 թ. դառնում է «Diário de Notícias» թերթի փոխխմբագիր։ 1976 թ. Սարամագոյի թղթակցի կարիերան ընդհատվում է. նրան ազատում են վերոնշյալ թերթի փոխխմբագրի պաշտոնից։ Դրանից հետո նա որոշում է ամբողջովին նվիրվել գրականությանը։ 1970-ականների վերջերին Սարամագոն բաժանվում է կնոջից և 1980 թ. ամուսնանում է երկրորդ անգամ՝ իսպանացի թղթակցուհի Պիլար դել Ռիոյի հետ։


== Ստեղծագործություն ==
Սարամագոն իր առաջին գիրքը՝ «Մեղքի հողը» (Terra do Pecado) վերնագրով լույս է ընծայել դեռևս 1947 թ. դրանից հետո մինչև 1966 թ. ոչինչ չի հրատարակել։ 1977 թ. նա հրատարակում է «Դասագիրք գեղանկարչության և գեղագրության» (Manual de Pintura e Caligrafia) վեպը, որը Սամարագո գրողի առաջին լուրջ գործն էր։ Սամարագոյի ստեղծագործություններն ընդունված է դասել Մոգական ռեալիզմի շարքին, սակայն նրա ստեղծագործություններում ի տարբերություն տվյալ ուղղության մյուս գրողների, գլխավոր տեղ է հատկացվում սոցիալական խնդիրների լուսաբանմանը։ Գրողի ստեղծագործությունների բովանդակային դաշտն շատ լայն է. նա անդրադառնում է առօրյա հարցերից մինչև կրոնական խնդիրներ։


== Մատենագիտություն ==


=== Վեպեր ===
1947 — «Մեղքի հողը» / Terra do Pecado
1977 — «Դասագիրք գեղանկարչության և գեղագրության» / Manual de Pintura e Caligrafia
1980 — «Հողից հարություն առածները» / Levantado do Chão
1982 — «Հիշողություններ վանքի մասին» / Memorial do Convento
1984 — «Ռիկարդո Ռեյսի մահվան տարին» / O Ano da Morte de Ricardo Reis
1986 — «Քարե մարմին» / A Jangada de Pedra
1989 — «Լիսաբոնի պաշարման պատմությունը» / História do Cerco de Lisboa
1995 — «Կուրությունը» / Ensaio sobre a Cegueira
1997 — «Բոլոր անունները» / Todos os Nomes
1997 — «Ավետարան ըստ Հիսուսի» / O Evangelho Segundo Jesus Cristo
2000 — «Քարանձավը» / A Caverna
2002 — «Երկվորյակը» / O Homem Duplicado
2004 — «Լուսավորում» / Ensaio Sobre a Lucidez
2005 — «Մահվան խանգարումներ» / As Intermitências da Morte
2008 — «Խոսքի ճանփորդությունը» / A Viagem do Elefante
2009 — «Կայեն» / Caim


=== Պոեմներ ===
1966 — «Հնարավոր բանաստեղծություններ» / Os Poemas Possíveis
1970 — «Հնարավոր բանաստեղծություններ» / Provavelmente Alegria
1975 — «Տարի 1993» / O Ano de 1993


=== Ժամանակագրություններ ===
1971 — «Այս աշխարհը և ուրիշը» / Deste Mundo e do Outro
1973 — «Ճանապարհորդի ուղեբեռը» / A Bagagem do Viajante
1974 — «Կարծիք, որ „Diário de Notícias” եղել է» / As Opiniões que o DL Teve
1977 — «Ծանոթագրություն» (англ.) / Os Apontamentos


=== Հեքիաթներ ===
1978 — «Քվազիօբյեկտ» / Objecto Quase
1979 — «Հինգ զգայարանի պոետիկան - ականջ» / Poética dos Cinco Sentidos - O Ouvido
1997 — «Վիպակ անհայտ կղզու մասին» / O Conto da Ilha Desconhecida


=== Ճանապարհորդական նոթեր ===
1981 — «Ճանապարհորդություն Պորտուգալիայում» / a Portugal


=== Օրագրեր և հիշողություններ ===
1994 — «Լինսարոտ ամսագիր» / Cadernos de Lanzarote (I-V)
2006 — «Մանր հիշողություններ» / As Pequenas Memórias


=== Մանկական գրքեր ===
2001 — «Աշխարհի ամենամեծ ծաղիկը» / A Maior Flor do Mundo


=== Ֆիլմագրություն ===
2008 - «Կուրությունը» (ռեժ. Ֆերնանդու Մեյրելլիշ, գլխ. դերակատար՝ Ջուլիանա Մուր), ըստ «Կուրությունը» վեպի


== Պարգևներ և մրցանակներ ==
1998 - Գրականության Նոբելյան մրցանակ
1998 - Սանտիյագոյի և սրի շքանշանակիր (Պորտուգալիա)
1985 - Սանտիյագոյի և սրի կամանդոր (Պորտուգալիա)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ավետարան ըստ Հիսուսի
Վարդան Ֆերեշեթյան, Ժոզե Սամարագո
Ժոզե Սամարագո, «Ավետարան ըստ Հիսուսի»(ռուս.)
Ժոզե Սամարագո, Ինչու եմ աջակցում հակագլոբալիստներին(ռուս.)