Առյուծները էշերի գլխավորությամբ

Առյուծները էշերի գլխավորությամբ (անգլ.՝ Lions led by donkeys), արտահայտություն, որը լայնորեն օգտագործվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի  ժամանակ՝ բրիտանական հետևակայիններին նկարագրելու և նրանց ղեկավարած գեներալներին մեղադրելու համար։ Պատճառն այն էր, որ քաջարի զինվորներին՝ առյուծներին մահվան էին ուղարկել ապաշնորհ և անտարբեր առաջնորդները՝ էշերը։ Արտահայտությունը սկզբնաղբյուր է եղել բրիտանացի Առաջին աշխարհամարտի գեներալների քննություններից մեկի՝ «Էշերի» վերնագրի համար, որը քաղաքական գործիչ և ռազմական պատմագիր Ալան Քլարկի ուսումնասիրությունն է Արևմտյան ճակատի հարձակումների վերաբերյալ։ Գիրքը վերաբերում է1960-ականներին ձևավորված Առաջին համաշխարհային պատերազմի հիմնական պատմությանը, որը ստուգել է Բազիլ Լիդել Հարթը  և օգնել է անգլախոս աշխարհում ձևավորել ժողովրդական տեսակետ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասին։ Ոչ կոմպետենտ զինվորականների մասին աշխատության տեսակետը երբեք չի ընդունվել որոշ հիմնական պատմաբանների կողմից, և թե՛ գիրքը, թե՛ նրա տեսակետը քննադատության են ենթարկվել։
Արտահայտությունն ավելի լայնորեն կիրառվել է պատերազմող երկու կողմերի ղեկավարների նկատմամբ՝ ակնարկելով, որ պատերազմը կյանքի անիմաստ վատնում էր՝ անկախ երկու կողմի գեներալների տեխնիկական կամ այլ իրավասությունից։ Ընդհակառակը, արտահայտության քննադատները պնդում են, որ բրիտանական տեսանկյունից պատերազմը «անհրաժեշտ էր և հաջողված»։


== Ծագում ==
Արտահայտության ծագել է նախքան Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Պլուտարքոսը Շաբրիասին է վերագրում է այս ասացվածքը,

Նման արաբական ասացվածք կա, որն ասում է.

Կարլ Մարքսը և Ֆրեդերիկ Էնգելսն օգտագործել են արտահայտությունը 1855 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Neue Oder-Zeitung-ի 457-րդ համարում հրապարակված հոդվածում, Սևաստոպոլի անկման ժամանակ բրիտանական զինվորականների ռազմավարական սխալների և ձախողումների վերաբերյալ, և մասնավորապես գեներալ Ջեյմս Սիմփսոնի ռազմական ղեկավարությամբ Մեծ Ռեդանի վրա հարձակման ժամանակ։ Ռուսական բանակում տարածված կատակը, թե «Անգլիական բանակը էշերի գլխավորած առյուծների բանակ է»՝ հիմնովին ապացուցվել է Ռեդանի գրոհով։


== Հետագա օգտագործում ==
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ դրա օգտագործման բազմաթիվ օրինակներ կային, որոնք վերաբերում էին ինչպես բրիտանացիներին, այնպես էլ գերմանացիներին։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Էրվին Ռոմելը Թոբրուկը գրավելուց հետո այսպես է արտահայտվել բրիտանացիների մասին։
2019 թվականի սկզբին  Բրեքսիթի դեմ պայքարող խումբը ստեղծել է #LedByDonkeys հեշթեգը, որն ընդգծում էր բրիտանացի քաղաքական գործիչների ենթադրյալ կեղծավոր պնդումները։


== Գրականություն ==
Mitchell S. B. T. (2013)։ An Inter-Disciplinary Study of Learning in the 32nd Division on the Western Front, 1916–1918 (PhD)։ Birmingham University։ OCLC 894593861։ Վերցված է 1 December 2014  (անգլ.)
Philpott, William. "Military history a century after the Great War." Revue Française de Civilisation Britannique. French Journal of British Studies 20.XX-1 (2015) online. (անգլ.)
Simpson A. (2006)։ Directing Operations: British Corps Command on the Western Front 1914–18։ Stroud: Spellmount։ ISBN 978-1-86227-292-7  (անգլ.)


== Արտաքին հղումներ ==
The Donkeys (1962) archive.org (անգլ.)
The Western Front Association: British Military Leadership In The First World War, John Terraine, 1991 (անգլ.)
University of Birmingham Centre for First World War Studies: Lions Led By Donkeys (անգլ.)
National archives: Learning Curve WW1 (անգլ.)
BBC History's World War's in Depth: World War One (անգլ.)


== Ծանոթագրություններ ==