Մորմ փշոտ

Մորմ եղջյուրավոր կամ մորմ փշոտ կամ մորմեղջյուրատիպ (լատ.՝ Solanum rostratum), ջերմասեր միամյա մորմազգիների ընտանիքի բույս։ Հայրենիքը ԱՄՆ-ն է, Հյուսիսային և Կենտրոնական Մեքսիկան, այժմ տարածված է Եվրոպայում, Հարավային Աֆրիկայում, Ավստրալիայում, Միջին Ասիայում, Ռուսաստանի հարավային մի քանի շրջաններում, այդ թվում նաև Հեռավոր Արևելքում։ Հնարավոր է մորմ եղջյուրավորի պտուղները անցել են Հարավային Սիբիր և հարմարվել կլիմայական անցմանը։


== Կենսաբանական բնութագիր ==
Բույսը հասնում է 1-1,5 մ բարձրության։ Արմատը ներթափանցում է հողի մեջ մինչև 3 մ։ Բույսի կարելի է ձևակերպել երնջակի (դաշտագլոր) մորֆոլոգիական ձևով։
Ցողունն ու տերևները առատորեն ծածկված են ծանր փշերով։ Տերևները թունավոր է կենդանիների համար։
Հատապտուղները պարփակված են հոծ, կաշենման բաժակի մեջ, վերևում կան երկու ատամնաձև ելուստներ, հիմքի մոտ սերմնաոտիկի մնացորդն է։ Պարունակում են 50-75 սերմ։ Բաժակի մակերևույթը փայտանման փշեր ունի, որոնք ուղղահայաց ուղղորդված են դեպի մակերևույթը։ Գունավորումը կանաչավուն դեղին է, շագանակագույն։
Ծաղիկները դեղին են, 2-3,5 սմ տրամագծով, ծաղկում է մայիսից հոկտեմբեր։ Փոշոտումը կատարում են միջին և մեծ մեղուները։
Սերմերը կլորավուն սեղմված են կամ թույլ երիկամաձև։ Կողքային մասերը գրեթե զուգահեռ են։ Գագաթը այս կամ այն չափով կլորավուն է։ Հիմքի մոտ ոչ մեծ ելուստ կա։ Սերմնասպին մեծ չէ, կլորավուն, խորը գոգավոր։ Մակերևույթը գորտնուկավոր-ալիքավոր է, խորը խցիկավոր, 229 անփայլ։ Գունավորումը մոխրավուն սև է, մուգ շագանակագույն։ Երկարությունը 2,5-3 մմ է, լայնությունը` 2-2,25 մմ, հաստությունը` 1-1,25 մմ։ Աղտոտում է հատիկային մշակաբույսերը, խոտաբույսերը։


== Տնտեսական արժեք և կիրառություն ==
Մորմ եղջյուրավորը (մորմ փշոտ) եղել է կոլորադյան բզեզին հյուրընկալող բույսը, որից հետո «տեղափոխվել» է կարտոֆիլի վրա, այն համարելով ավելի հյութալի։ Առաջին հաղորդագրությունը, որ կոլորադյան բզեզն այժմ ապրում է կարտոֆիլի թփերի վրա, եկել է Նեբրասկայից 1859 թվականին։
Ռուսաստանում վերաբերվում են որպես քաղցր բույսի, համաձայն պղպեղաբույսերի «Վնասակար օրգանիզմներ, ընդգրկված չէ հատկապես վտանգավոր ցուցակներում և վտանգավոր վնասատուների մեջ» և հանդիսանում են նաև կարանտինի առարկա, քանի որ այն աղտոտում է գարնանային հացահատիկային մշակաբույսերի, բուսական այգիների, այգու և արոտավայրերի մշակաբույսերը։


== Թունավոր հատկություններ ==
Չհասունացած սերմերը և ընձյուղները պարունակում են թունավոր սոլանիդին ալկալոիդը, որն առկա է սոլանինի գլիկոալկալոիդի տեսքով։ Սոլանինը գրգռիչ ազդեցություն է գործում ստամոքսա-աղիքային տրակտի լորձաթաղանթների վրա, ճնշում է կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեությունը։ Թունավորումը (հատկապես երեխաների) տեղի է ունենում հասունացած պտուղներն ուտելու հետևանքով։ Հիմնական ախտանիշերն են` ցավեր փորում, սրտխառնոց, փսխում, շարժողական և հոգեկան ակտիվության ճնշվածություն, շնչառության դժվարացում, սիրտ-անոթային անբավարարություն։ Ծանր դեպքերում հանգեցնում է կոմատոզ վիճակի։ Թունավորման նշաններն ի հայտ են գալիս մինչև հատապտուղների և խոտի մահացու թունավոր չափաքանակ ուտելը։ Անասունների թունավորումը տեղի է ունենում չհասունացած մորմ ուտելու հետևանքով, որտեղ ողջ բուսականությունը տրորված է։ Բուսական արտադրանքում առավել հաճախ հանդիպող մոլախոտային բուսատեսակներից է։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություն ==


== Հղումներ ==
Solanum rostratum Archived 2012-10-06 at the Wayback Machine.(անգլ.) на сайте ars-grin.gov
Solanum rostratum(ֆր.)(անգլ.) на сайте tela-botanica.org[fr]
Solanum rostratum(անգլ.) на сайте sppaccounts.bsbi.org.uk
Solanum rostratum Archived 2011-06-22 at the Wayback Machine.(անգլ.) на сайте botanicalgarden.ubc.ca
Паслён колючий(ռուս.) на сайте agroatlas.ru
https://snund.am/wp-content/uploads/2016/05/Book_quarantine_weeds1.pdf Archived 2018-09-04 at the Wayback Machine.