Թալեր

Թալերը եվրոպական ամենատարածված և ամենահայտնի արծաթե դրամն է հանդիսացել Միջին դարերից մինչև 19-րդ դարի վերջը։ Դոլարի «նախնին» է։


== Ծագումը և անունը ==

«Թալեր» բառը իրականում հապավում է, որը հետագայում դարձավ ինքնուրույն բառ։ Թալերի չափի արծաթե դրամներ լայն տարածում էին գտել գերմանախոս աշխարհում, և յուրաքանչյուրն ուներ իր առանձին անվանումը։ Դրանցից մեկն էր նաև Բոհեմիայի Յոախիմսթալ քաղաքում (այժմ՝ Չեխիայի Յախիմով քաղաքը) արտադրված արծաթե դրամը, որն ընդհանուր անվանմամբ հայտնի էր որպես «յոախիմսթալեր», այսինքն՝ «յոախիմսթալցի», և որը կարճ ձևով պարզապես անվանվում էր «թալեր»։ Հետագայում այս հապավումը տարածվեց և սկսեց կիրառվել նմանատիպ բոլոր արծաթե դրամների համար։ Ավելի ուշ թալերը դարձավ ինքնուրույն դրամական միավոր։
«Դոլար» անունը «թալերի» անգլիականցված ձևն է։


== Պատմություն ==
Թալերը տարածվեց ժամանակակից Գերմանիայի ամբողջ տարածքում և հարակից շրջաններում, բազմաթիվ կիսանկախ իշխանությունների և գերիշխան պետությունների պաշտոնական տարադրամ դառնալով։ Ամեն երկրում այն ուներ իր ստանդարտը, ամենաընդունվածը հետևյալն էր՝ մոտ 28 գրամ կշիռ, 83% արծաթի բաղադրություն, 4 սմ տրամագիծ։ Այդ ստանդարտները տատանվում էին երկրից երկիր և ժամանակից ժամանակ։
Թալերի մանրուն դրամներ էին պֆենիգը, հելլերը, կրոյցերը և այլն. դրանք էլ էին փոփոխական, կապված երկրից կամ ժամանակաշրջանից։ Թալերը արտադրվում էր զանազան արժողություններով՝ մեկ տասներորդական թալեր, 1 թալեր, 2 թալեր], 5 թալեր և այլն։ Հիմնականում հատվում էր արծաթից, բայց բարձր արժողության դրամները (օրինակ՝ 5 թալեր) հաճախ արտադրվում էին ոսկուց, իսկ մանրադրամները (թալերի կոտորակները)՝ բիլոնից (ցածրորակ արծաթ)։


== Շրջանառություն ==

Թալերը շրջանառության մեջ է եղել Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում, XVI դարից մինչև XIX դարի վերջերը։ Նրա շրջանառությունը դադարեցվեց տարբեր երկրներում դրամական բարեփոխումների հետևանքով, և այլ տարադրամներ փոխարինեցին թալերին (օրինակ՝ մարկը, շիլլինգը, և այլն)։ Վերջին թալերները արտադրվել են գերմանական մի քանի իշխանությունների կողմից, 1871 թվականին։
Աշխարհագրական առումով թալեր տարադրամը շրջանառության մեջ է եղել ժամանակակից Ավստրիայի, Բելգիայի, Գերմանիայի, Լատվիայի, Լեհաստանի, Լիխտենշտայնի, Լյուքսեմբուրգի, Հունգարիայի, Մոզամբիկի, Նիդերլանդների, Շվեյցարիայի, Չեխիայի, Ռումինիայի, Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի տարածքում։
Ստորև՝ թալերի տեսակները՝ ըստ պետությունների ժամանակակից սահմանների.


=== Ավստրիա ===
Ավստրիական թալեր
Աուերսպերգի թալեր
Բատհյանիների թալեր
Բրաունաուի թալեր
Բրիքսենի թալեր
Գարստենի թալեր
Գլացի թալեր
Գուրկի թալեր
Դիտրիխշտայնի թալեր
Զալցբուրգի թալեր
Զինցենդորֆների թալեր
Էգգենբերգների թալեր
Էստերհազիների թալեր
Մոնտֆորտի թալեր
Շպրինցենշտայնի թալեր
Վիեննայի թալեր
Վինդիշգրացների թալեր
Տրաուտզոնների թալեր
Քևենհյուլլեր-Մետշ թալեր
Օրսինի-Ռոզենբերգ թալեր
Օրտենբուրգի թալեր


=== Բելգիա ===
Ռեքհայմի թալեր


=== Գերմանիա ===
Ախենի թալեր
Այխշտետի թալեր
Այնբեքի թալեր
Անհալտի թալեր
Անհալտ-Բեռնբուրգի թալեր
Անհալտ-Բեռնբուրգ-Շաումբուրգ-Հոյմ թալեր
Անհալտ-Դեսաուի թալեր
Անհալտ-Կյոթենի թալեր
Անհալտ-Հարցգերոդե թալեր
Անհալտ-Ցերբստի թալեր
Արենբերգի թալեր
Արևելյան Ֆրիզիայի թալեր
Աուգսբուրգի թալեր
Բադենի թալեր
Բամբերգի թալեր
Բավարական թալեր
Բարբիի թալեր
Բենթհայմի թալեր
Բենթհայմ-Տեկլենբուրգ-Ռեդայի թալեր
Բերգի թալեր
Բրայզախի թալեր
Բրանդենբուրգի թալեր
Բրանդենբուրգ-Անսբախի թալեր
Բրանդենբուրգ-Բայրոյթի թալեր
Բրանդենբուրգ-Ֆրանկոնիայի թալեր
Բրաունշվայգի թալեր
Բրաունշվայգ-Բլանկենբուրգի թալեր
Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Դանենբերգի թալեր
Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Կալենբերգի թալեր
Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Կալենբերգ-Հաննովերի թալեր
Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Հարբուրգի թալեր
Բրաունշվայգ-Լունեբուրգ-Ցելլեի թալեր
Բրաունշվայգ-Վոլֆենբուտտելի թալեր
Բրեմենի թալեր
Բրեմեն-Ֆերդենի թալեր
Բրեցենհայմի թալեր
Բուրգաուի թալեր
Բուրգմիլխլինգի թալեր
Գլյուքշտադի թալեր
Գյոտինգենի թալեր
Գոսլարի թալեր
Գուբենի թալեր
Դորտմունդի թալեր
Եվերի թալեր
Զալմ-Դաունի թալեր
Զալմ-Կիրբուրգի թալեր
Զայն-Ալտենկիրխենի թալեր
Զայն-Վիտգենշտայնի թալեր
Զայն-Վիտգենշտայն-Բերլեբուրգի թալեր
Զինցենդորֆ թալեր
Զոլմս-Բրաունֆելսի թալեր
Զոլմս-Լաուբախի թալեր
Զոլմս-Լիխ թալեր
Զոլմս-Հոհենզոլմսի թալեր
Զուլցերի թալեր
Էլվանգենի թալեր
Էմդենի թալեր
Էսլինգենի թալեր
Էսսենի թալեր
Էրբախի թալեր
Էրբախ-Ֆյուրստենաուի թալեր
Էրֆուրտի թալեր
Իզենբուրգի թալեր
Լայնինգենի թալեր
Լայնինգեն-Դագսբուրգ-Ֆալկենբուրգի թալեր
Լայնինգեն-Շաումբուրգ-Կլեեբերգի թալեր
Լաուենբուրգի թալեր
Լինդաուի թալեր
Լիպեի թալեր
Լիպե-Դետմոլդի թալեր
Լյովենշտայն-Վերտհայմի թալեր
Լյովենշտայն-Վերտհայմ-Ռոշֆոր թալեր
Լյովենշտայն-Վերտհայմ-Ֆիռնեբուրգ թալեր
Լյուբեկի թալեր
Լյունեբուրգի թալեր
Լոբկովից-Շտեռնշտայն թալեր
Կամինի թալեր
Կեմպտենի թալեր
Կիրխբերգի թալեր
Կլևեի թալեր
Կոլորեդո-Մանսֆելդ թալեր
Կոնստանցի թալեր
Կորվայի թալեր
Հալբերշտադի թալեր
Հալի թալեր
Համբուրգի թալեր
Համելնի թալեր
Հանաու-Լիխտենբերգի թալեր
Հանաու-Մյունցենբերգի թալեր
Հաննովերի թալեր
Հացֆելդ-Գլայխենի թալեր
Հացֆելդ-Վիլդենբուրգ-Կրոտորֆի թալեր
Հացֆելդ-Վիլդենբուրգ-Կրոտորֆ-Գլայխենի թալեր
Հեննեբերգների թալեր
Հեննեբերգ-Իլմենաու թալեր
Հեսսե-Դարմշտադի թալեր
Հեսսե-Հոմբուրգի թալեր
Հեսսե-Մարբուրգի թալեր
Հեսսե-Քասելի թալեր
Հերսֆելդի թալեր
Հերֆորդի թալեր
Հիլդեսհայմի թալեր
Հոլշտայնի թալեր
Հոլշտայն-Գլյուքսբուրգ թալեր
Հոլշտայն-Գոտորպների թալեր
Հոլշտայն-Զոնդերբուրգ թալեր
Հոլշտայն-Նորբուրգ-Պլյոն թալեր
Հոլշտայն-Պլյոն թալեր
Հոհենլոեների թալեր
Հոհենլոե-Ինգելֆինգեն թալեր
Հոհենլոե-Լանգենբուրգ թալեր
Հոհենլոե-Կիրխբերգ թալեր
Հոհենլոե-Նոյենշտայն թալեր
Հոհենլոե-Նոյենշտայն-Վայկերսհայմ թալեր
Հոհենլոե-Նոյենշտայն-Օրինգեն թալեր
Հոհենլոե-Պֆեդելբախ թալեր
Հոհենլոե-Վալդենբուրգ-Շիլլինգսֆյուրստ թալեր
Հոհենցոլեռն-Զիգմարինգեն թալեր
Հոհենցոլեռն-Հեխինգեն թալեր
Հոնշտայնների թալեր
Հռենոսի Կոնֆեդերացիայի թալեր
Մագդեբուրգի թալեր
Մայնցի թալեր
Մանսֆելդ-Այգենտլիխե-Հինտերորտ թալեր
Մանսֆելդ-Այսլեբեն թալեր
Մանսֆելդ-Արտեռն թալեր
Մանսֆելդ-Բոռնշտեդ թալեր
Մանսֆելդ-Շրապլաու թալեր
Մանսֆելդ-Ֆրիդեբուրգ թալեր
Մարսբերգի թալեր
Մեկլենբուրգ-Գյուստրով թալեր
Մեկլենբուրգ-Շվերին թալեր
Մեկլենբուրգ-Շտրելից թալեր
Մեմինգենի թալեր
Մյուլհաուզենի թալեր
Մյունստերբերգ-Օլս թալեր
Մյունստերի թալեր
Մուրբախ-Լուդերսի թալեր
Յուլիխի թալեր
Յուլիխ-Բերգի թալեր
Յուլիխ-Կլևե-Բերգի թալեր
Նասաուի թալեր
Նյուրնբերգի թալեր
Նորդհաուզենի թալեր
Նորտհայմի թալեր
Շաումբուրգ-Լիպեի թալեր
Շաումբուրգ-Պինեբերգի թալեր
Շպայերի թալեր
Շվաբական թալեր
Շվարցբուրգի թալեր
Շվարցբուրգ-Առնշտադ թալեր
Շվարցբուրգ-Զոնդերսհաուզեն թալեր
Շվարցբուրգ-Ռուդոլշտադ թալեր
Շվարցենբերգի թալեր
Շտադեի թալեր
Շտոլբերգի թալեր
Շտոլբերգ-Վեռնիգերոդե թալեր
Շտրալզունդի թալեր
Պաարի թալեր
Պադերբոռնի թալեր
Պիրմոնտի թալեր
Պրուսական թալեր
Պֆալցի թալեր
Պֆալց-Բիրկենֆելդ-Ցվայբրյուքենի թալեր
Պֆալց-Զիմեռնի թալեր
Պֆալց-Զուլցբախի թալեր
Պֆալց-Նոյբուրգի թալեր
Պֆալց-Ցվայբրյուքենի թալեր
Պֆալց-Ֆելդենցի թալեր
Ռանցաուի թալեր
Ռավենսբերգի թալեր
Ռատցեբուրգի թալեր
Ռեգենշտայնի թալեր
Ռեգենսբուրգի թալեր
Ռիտբերգի թալեր
Ռոյսների թալեր
Ռոյս-Բուրգկ թալեր
Ռոյս-Գերա թալեր
Ռոյս-Գրայց թալեր
Ռոյս-Դոլաու թալեր
Ռոյս-Էբերսդորֆ թալեր
Ռոյս-Լոբենշտայնի թալեր
Ռոյս-Լոբենշտայն-Էբերսդորֆ թալեր
Ռոյս-Շլայց թալեր
Ռոյս-Ունտերգրայց թալեր
Ռոյս-Օբերգրայց թալեր
Ռոստոկի թալեր
Ռոտվայլի թալեր
Սաքսեն-Ալտենբուրգի թալեր
Սաքսեն-Այզենախի թալեր
Սաքսեն-Այզենբերգի թալեր
Սաքսեն-Գոթա-Ալտենբուրգի թալեր
Սաքսեն-Ենայի թալեր
Սաքսեն-Զաալֆելդի թալեր
Սաքսեն-Լաուենբուրգի թալեր
Սաքսեն-Կոբուրգի թալեր
Սաքսեն-Կոբուրգ-Գոթայի թալեր
Սաքսեն-Կոբուրգ-Զաալֆելդ թալեր
Սաքսեն-Հիլդբուրղաուզեն թալեր
Սաքսեն-Հին Գոթայի թալեր
Սաքսեն-Մայնինգենի թալեր
Սաքսեն-Նոր Գոթայի թալեր
Սաքսեն-Ռոմհիլդ թալեր
Սաքսեն-Վայմարի թալեր
Սաքսեն-Վայմար-Այզենախի թալեր
Սաքսեն-Վայսենֆելս թալեր
Սաքսեն-Ցայց-Նաումբուրգի թալեր
Սաքսոնական թալեր
Վալդեկի թալեր
Վալդեկ-Պիրմոնտ թալեր
Վալմոդեն-Գիմբոռնի թալեր
Վայսենբուրգի թալեր
Վեստֆալիայի թալեր
Վերդեն-Հելմշտեդի թալեր
Վիդ-Նոյվիդի թալեր
Վիդ-Ռունկելի թալեր
Վիսմարի թալեր
Վյուրտեմբերգի թալեր
Վյուրտեմբերգ-Օլս թալեր
Վյուրցբուրգի թալեր
Վոլգաստի թալեր
Վորմսի թալեր
Տևտոնական Օրդենի թալեր
Տրիրի թալեր
Ուլմի թալեր
Փասաուի թալեր
Քյոլնի թալեր
Քյոնիգսեգ-Ռոթենֆելս թալեր
Քվեդլինբուրգի թալեր
Օլդենբուրգի թալեր
Օսնաբրյուքի թալեր
Օտինգեն թալեր
Օտինգեն-Վալլենշտայն թալեր
Օտինգեն-Վալլենշտայն-Շպիլբերգ թալեր
Ֆյուրստենբերգ-Հայլիգենբերգի թալեր
Ֆյուրստենբերգ-Շտուլինգեն թալեր
Ֆրայբուրգի թալեր
Ֆրայզինգի թալեր
Ֆրանկենթալի թալեր
Ֆրանկոնիայի թալեր
Ֆրանկֆուրտի թալեր
Ֆրիդբերգի թալեր
Ֆուգեր-Բաբենհաուզեն թալեր
Ֆուգեր-Բաբենհաուզեն-Վելլենբուրգ թալեր
Ֆուգեր-Գլոտ թալեր
Ֆուգեր-Նորդենդորֆ թալեր
Ֆուլդայի թալեր
Ֆուրթի թալեր


=== Լատվիա ===
Լիվոնական թալեր
Կուռլանդիայի թալեր


=== Լեհաստան ===
Գլոգաուի թալեր
Դանցիգի թալեր
Էլբինգի թալեր
Թոռնի թալեր
Լեհական թալեր
Լյովենբերգի թալեր
Պոզենի թալեր
Պոմերանական թալեր
Սիլեզիա-Լիգնից-Բրիգի թալեր
Սիլեզիա-Վյուրտեմբերգ-Օլս թալեր


=== Լիխտենշտայն ===
Լիխտենշտայնի թալեր


=== Լյուքսեմբուրգ ===
Լյովենշտայն-Վերտհայմ-Ռոշֆոր թալեր


=== Հունգարիա ===
Հունգարական թալեր


=== Մոզամբիկ ===
Մոզամբիկի թալեր


=== Նիդերլանդներ ===
Գելդերլանդի թալեր


=== Շվեյցարիա ===
Բազելի թալեր
Բեռնի թալեր
Բերոմյունստերի թալեր
Զիտտենի թալեր
Զոլոթուռնի թալեր
Ժնևի թալեր
Լյուցեռնի թալեր
Կուրի թալեր
Հալդենշտայնի թալեր
Նևշատելի թալեր
Շաֆհաուզենի թալեր
Շվիցի թալեր
Սանկտ Գալլենի թալեր
Ցյուրիխի թալեր
Ցուգի թալեր
Ունտերվալդենի թալեր


=== Չեխիա ===
Բոհեմական թալեր
Եգեռնդորֆի թալեր
Կինսկի թալեր
Նոշտից-Ռինեկ թալեր
Շլիկի թալեր
Վալլենշտայնի թալեր
Տրոպպաուի թալեր
Օլմյուցի թալեր


=== Ռումինիա ===
Տրանսիլվանական թալեր


=== Ռուսաստան ===
Արևելյան Պրուսիայի թալեր


=== Ֆրանսիա ===
Բեզանսոնի թալեր
Գորցեի թալեր
Էլզասի թալեր
Լոտարինգիայի թալեր
Կոլմարի թալեր
Հագենաուի թալեր
Ստրասբուրգի թալեր
Վերդյունի թալեր


== Աղբյուրներ ==
Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (17th Century)
Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (18th Century)
Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (19th Century), 2nd Edition.