Լինքոլնը բարդոյում

Լինքոլնը բարդոյում (անգլ.՝ Lincoln in the Bardo), ամերիկացի գրող Ջորջ Սոնդերսի փորձարարական վեպը թողարկված 2017 թվականին։ Սա Սոնդերսի առաջին «երկար» վեպն է (մինչ այդ նա գրում էր հիմնականում կարճ պատմվածքներ և էսսեներ), որը 2017 թվականի մարտի 5-ին New York Times թերթի կողմից հայտարարվել է շաբաթվա բեսթսելլեր։
Վեպի գործողությունները տեղի են ունենում 1862 թվականի փետրվարի 20-ի գիշերը՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահ Աբրահամ Լինքոլնի որդու՝ Ուիլյամի մահվան պահին ու դրան հաջորդած ժամանակահատվածում, երբ նա գտնվում էր բարդոյի մեջ՝ մահացման սկզբի և մարմնից հոգու վերջնական բաժանման միջև ընկած միջանկյալ վիճակում։
«Լինքոլնը բարդոյում» վեպը բարձր է գնահատվել գրաքննադատների կողմից և 2017 թվականին արժանացել Բուքերյան մրցանակի։


== Մտահղացում և նախապատմություն ==
Վեպի գաղափարը Սոնդերսի մոտ ծագել է իր կնոջ ազգականի պատմության ազդեցությամբ․ նա պատմել է որդու մահից հետո Լինքոլնի վարքի մասին՝ մասնավորապես նշելով, որ Լինքոլնը բազմիցս այցելում էր Ուիլյամի դամբարան Օուկ Հիլ գերեզմանատանը (Ջորջթաուն) և դիպչում մեռածի մարմնին, ինչը հաստատում են մի շարք աղբյուրներ։
2017 թվականի մարտին Սոնդերսը մանրամասնորեն ներկայացրել է իր վեպի նախապատմությունը և հայեցակարգը․ 

Վեպի մասին Սոնդերսն առաջին անգամ հայտնել է 2015 թվականին The New York Times-ում գրող Ջենիֆեր Էգանի հետ տված հարցազրույցում՝ ասելով, որ վեպում կլինի «գերբնականի տարր», բայց ընդհանուր առմամբ ստեղծագործությունը «կմնա պատմական»։ Վեպի վերնագիրն առաջին անգամ հնչել է Սյուզան Սարանդոնի հետ Սոնդերսի զրույցում, որը հրապարակվել է 2016 թվականի ապրիլին Interview ամսագրում։ Նույն ամսում գրքի անոնսը հրապարակվել է Random House հրատարակչության կայքում։
Վեպի վրա աշխատելիս Սոնդերսն ուսումնասիրել է Աբրահամ Լինքոլի կյանքի և քաղաքացիական պատերազմի մասին մեծ թվով աղբյուրներ, մասնավորապես՝ Էդմունդ Ուիլսոնի «Հայրենասիրական արյունը» (1962), որպեսզի ծանոթանա «անհրաժեշտ պատմական պատմական փաստերին»։ Մի շարք աղբյուրներից որոշ հատվածներ նա օգտագործել է վեպում։ Բնօրինակ աղբյուրների հետ միասին Սոնդերսն օգտագործել է նաև մտածացին աղբյուրներ։


== Կառուցվածք ==
Վեպի գործողությունների մեծ մասը ծավալվում են բարդոյում, որ բուդդիզմում նկարագրված է որպես «միջանկյալ դրությունների» (բառացի՝ «երկուսի միջև») խումբ, որտեղ ներառված է նաև «Մահացման գործընթացի բարդոն» (Chikhai bardo)՝ մահացման սկզբի և մարմնի ու մքտի բաժանման պահի միջև ընկած ժամանակահատվածը։ Ըստ Սոնդերսի նկարագրության՝ «բարդոյում» բնակվող ուրվականները «այլանդակված են ցանկություններով, որոնց վրա նրանք չեն ազդել, երբ դեռ կենդանի էին», և նրանց սպառնում է մշտապես որսը սահմանափակ տարածքում։ Նրանք չգիտեն, որ արդեն մահացել են, և տարածությունն ընկալում են որպես «հիվանդանոցային բակ», իսկ իրենց դագաղը՝ որպես «հիվանդանոցային սենյակ»։
Սոնդերսը նշել է, որ չնայած նրան, որ վեպի վերնագիրը տիբեթյան բուդդիզմից վերցված տերմին է, նա նաև ներառել է անդրաշխարհի կյանքի վերաբերյալ քրիստոնեական և հին եգիպտական պատկերացումների տարրեր, որպեսզի «չափազանց տառացի» չլինի։ «Բարդո» բառի ընտրությունը, ըստ նրա, «մասամբ օգնել է ընթերցողին հեռու պահել նախապաշարմունքներից... անդրաշխարհի մասին գրքում, ինչպես նաև կործանել գոյություն ունեցող բոլոր պատկերացումներն այն չափով, որքան կարող ես»։


== Քննադատություն ==
Bookmarks ամերիկյան գրական ամսագրի համաձայն՝ «Լինքոլնը բարդոյում» վեպի վերաբերյալ իրենց կարծիքն արտահայտած քննադատների 43 արձագանքներից միայն երեքն են պարունակել խառը գնահատականներ, ինչը վկայում է, որ այն հիացմունքով է ընդունվել քննադատների կողմից։ The New York Times-ում տպագրված հոդվածում գրող Կոլսոն Ուայթհեդը Սոնդերսի գիրքը կոչել է «շռայլության և հումանիզմի փայլուն սխրանք»։ Որոշ քննադատներ վեպը համեմատել են Էդգար Ալլան Պոի «Սփուն Ռիվեր անթոլոգիա» (Spoon River Anthology, 1915) բանստեղծական էպիտաֆիաների ժողովածուի հետ, որ պատմում է գավառական քաղաքի բնակիչների ճակատագրերի մասին։


== Ծանոթագրություններ ==