Սվիդնիցա

Սվիդնիցա (լեհ.՝ Świdnica, գերմ.՝ Schweidnitz; չեխ․՝ Svídnice), քաղաք Լեհաստանում՝  Ստորինսիլեզիական վոևոդությունում, որի կազմի մեջ մտնող նույնանուն պովիատի (գավառի) վարչական կենտրոնն է։ Մտնում է Վալբժիխի ագլոմերացիայի մեջ։ Ընկած է Սուդետի նախալեռներում՝ Օդերի վտակ Բիստրիցա գետի ափին։
Արդյունաբերական կենտրոն է (զարգացած են մեքենաշինությունը - այդ թվում՝ ավտոմոբիլաշինությունը -, էլեկտրատեխնիկայի արտադրությունը, սննդի արդյունաբերությունը)։ Այստեղ է գտնվում հին առևտրի թանգարանը, որ իր տեսակի մեջ միակն է Լեհաստանում։ 2017 թվականի դրությամբ։ Սվիդնիցան վոևոդության յոթերորդ խոշոր բնակավայրն էր։ Բնակչության թվաքանակը 2018 թվականի տվյալներով եղել է 57 310, 2019 թվականի հունիսի 30-ի տվյալներով՝ 57.041: Զբաղեցնում է 21,76 քառակուսի կիլոմետր տարածք։


== Պատմություն ==
Պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 1243 թվականին, քաղաքի կարգավիճակ ստացել 1267 թվականին։ Որոշ ժամանակ եղել է Սվիդնիցա-Յավոր դքսության մայրաքաղաքը։ Հետագայում մտել է Վրոցլավի իշխանության կազմի մեջ։ 1290 թվականին արդեն ունեցել է քաղաքային պարիսպ, վեց դարպաս, զարգացած արհեստներ ու առևտուր։ XIV դարի վերջերին հայտնվել է Բոհեմիայի տիրապետության տակ, որն այդ ժամանակ Հռոմեական սրբազան կայսրության բաղկացուցիչ մասն էր։ 1471 թվականին Սվիդնիցայում գործում էին առևտրային 47 գիլդիա, շուրջ 300 գարեջրագործարան, կազմակերպվում էին տոնավաճառներ։
1526 թվականին ինչես ամբողջ Սիլեզիան, Սվիդնիցան ընկել է Հաբսբուրգների անմիջական իշխանության տակ։ Երեսնամյա պատերազմի տարիներին (1618—1648) քաղաքն ու նրա շրջական ամայացել են։ Յոթնամյա պատերազմի ժամանակ գտնվել է նախ՝ ավստրիացիների, ապա՝ պրուսացիների տիրապետության ներքո։ Յոթնամյա պատերազմի արդյունքներով մտցվել է Պրուսիայի, հետագայում՝ Գերմանիայի կազմ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Լեհաստանի կազմում է։


== Տեսարժանություն ==
Սվիդնիցայում գտնվող Խաղաղության եկեղեցին 2001 թվականին ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։


== Գրականության մեջ ==
Վլադիսլավ Յան Գրաբսկու «Սվիդնիցյան ռապսոդիա» (Rapsodia świdnicka) երկհատոր պատմավեպում արտացոլված իրադարձությունները ծավալվում են 1339–1404 թթ. Սվիդնիցայում։ Վեպն առաջին անգամ լույս է տեսել 1955 թվականին (Պոզնանի Pallottinum հրատարակչության կողմից) և մինչև 1985 թվականը արդեն յոթ անգամ վերահրատարակվել էր։


== Անվանի անձինք ==
Յոհան Զիգմունդ Հան (1696—1773) — գերմանացի բժիշկ, Գերմանիայում ջրաբուժության հիմնադիրներից մեկը
Յանուշ Գոլ — ֆուտբոլիստ


== Քույր քաղաքներ ==
Սվիդնիցան բարեկամական ու գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

 Գերմանիա, Ռիսի Բիբերախ
 Ուկրաինա, Իվանո-Ֆրանկովսկ
 Հունգարիա, Քազինցբարցիկա
 Ուկրաինա, Նեժին
 Չեխիա, Պոլիցե նադ Մետույի
 Լիտվա, Շվենչյոնելյայ
 Չեխիա, Տրուտնով
 Մեծ Բրիտանիա, Թենդրինգ
 Վրաստան, Քոբուլեթի
 Ֆրանսիա, Յուշո


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Grünhagen Colmar - Codex Diplomaticus Silesiae T.9 Urkunden der Stadt Brieg, wydawca = Josef Max & COMP. Breslau. 1870
Raport o stanie miasta, Praca zbiorowa. UM Świdnica 1999
„Strategia Rozwoju Miasta Świdnicy ze szczególnym uwzględnieniem strategii mieszkaniowej na lata 2000–2015”, Praca zbiorowa. Uniconsult, Warszawa 1999
Cyprian Skała - Dolny Śląsk, 2005, isbn = 83-7304-523-6, Bielsko-Biała, wydawca = Pascal
Świdnica-Mini informator, Praca zbiorowa UM Świdnica. IT Świdnica 2002
Świdnica, W. Rośkowicz, Mirwal Art. Wałbrzych 1997, 83-907363-6-5.
Waldemar Brygier; Cyprian Skała; * Potocka-Brygier, Katarzyna - Dolny Śląsk na weekend, 2005, isbn = 83-7304-420-5, Bielsko-Biała, wydawca = Pascal
Świdnica. Panorama miasta, W. Zdziarski, Marago Bydgoszcz, 2002
Cyprian Skała - Sudety, 2006, isbn = 83-7304-582-1, Bielsko-Biała, wydawca = Pascal
Świdnica. Plan miasta. wyd. PPWK Warszawa-Wrocław 1993
M. Wolny, Ludność niemiecka w Świdnicy po II wojnie światowej, cz. 1, Lata 1945–1950, „Rocznik Świdnicki”, t. 29:2001, s. 118–143
M. Wolny, Ludność niemiecka w Świdnicy po II wojnie światowej, cz. 2, Lata 1950–1959, „Rocznik Świdnicki”, t. 30:2002, s. 80–93
M. Wolny, Ludność żydowska w Świdnicy w latach 1945–1970, „Rocznik Świdnicki”, t. 31:2003, s. 128–157
Świdnica. Zarys monografii miasta, red. Wacław Korta, Wrocław-Świdnica 1995, 83-85689-36-2.
Atlas historyczny miast polskich. Świdnica, wprow. Marta Młynarska-Kaletynowa, Wrocław 2008, 978-83-229-2959-9.


== Արտաքին հղումներ ==

Silesia Map of 1600s with Town of Schweidnitz in Duchy of Schweidnitz
Website of the municipality of Świdnica
Jewish Community in Świdnica on Virtual Shtetl
Peace Church Panoramic view
Chisholm Hugh, ed. (1911)։ «Schweidnitz»։ Encyclopædia Britannica (11th ed.)։ Cambridge University Press