Երկնքի հետազոտության Կատալինա ծրագիր

Երկնքի հետազոտության Կատալինա ծրագիր (Catalina Sky Survey, CSS), աստերոիդների և գիսաստղերի որոնման և հետազոտության ծրագիր։ Ծրագիրը իրականացվել է Ստյուարդի աստղադիտարանի Կատալինա կայանում, որը գտնվում է ԱՄՆ Արիզոնա նահանգի Թուսոն քաղաքի մոտ։
CSS ծրագրի հիմնական նպատակն էր Երկրին մոտեցող աստերոիդների որոնումը, մասնավորապես Երկիր մոլորակի համար պոտենցիալ վտանգավոր աստերոիդների հայտնաբերումը։ Հարավային կիսագնդում CSS-ի «գործընկերն» է Սայդինգ Սփրինգ հետազոտությունը (SSS), որը փակվեց 2013 թվականին ֆինանսավորման կորցնելու հետ կապված։ CSS ծրագիրը փոխարինել է լուսանկարչական Բիգելո երկնքի հետազոտություն ծրագրին։


== Առաքելություն ==

Երկրին մոտեցող աստերոիդներ հետազոտության ծրագիրը հանդիսանում է 1998 թվականին ԱՄՆ կոնգրեսի ՆԱՍԱ-ին տրված հանձնարարականի, որի համաձայն անհրաժեշտ էր հայտնաբերել 1 կիլոմետր կամ դրանից մեծ չափերով մարմինների մոտավորապես 90 տոկոսը կամ ավելին։ Երկնքի հետազոտության Կատալինա ծրագիրը տեղակայված լինելով Մաունթ Լեմոնի աստղադիտարանի տարածքում Կատալինա լեռներում, Թուսոն քաղաքից հյուսիս, իրականացնում է հենց այդ հանձնարարականի պահանջները։
Բացի բախման ռիսկերի գնահատումը ծրագիրը նաև ստանում է այլ գիտական տեղեկություններ, բարելավում է գիտելիքները հիմնական աստերոիդների գոտու մարմինների մասին, գտնում է համեմատաբար հեռու պերիհելի ունեցող գիսաստղեր, հաշվարկում է Երկրին մոտեցող աստերոիդների բաշխումը, հաշվի առնելով բախումների պատմությունն ու ներքին Արեգակնային համակարգի շարժումները, ինչպես նաև բացահայտում է հնարավոր տիեզերանավերով կատարվող առաքելությունների համար թիրախ մարմիններ։


== Գործիքներ ==
Երկնքի հետազոտության Կատալինա ծրագրում օգտագործվում են երկու աստղադիտակներ՝ 1,5 մետրանոց f/2 աստղադիտակը որը տեղակայված է Մաունթ Լեմոնի գագաթին, և 68 սանտիմետրանոց f/1.7 Շմիդտի աստղադիտակը Մաունթ Բիգելոու լեռան մոտ (երկուսն էլ Թուսոնի մոտ)։ CSS-ի հարավային կիսագնդի գործընկեր ծրագիրը, SSS-ը, օգտագործել է 0,5 մետրանոց f/3 Շմիդտի աստղադիտակը Սայդինգ Սփրինգ աստղադիտարանում, Ավստրալիայում։ Բոլոր տեղերում օգտագործվում է միևնույն տեխնոլոգիան, խցիկների ջերմո-էլեկտրիկ սառեցում և միևնուն ծրագրային ապահովում ստեղծված CSS թիմի կողմից։ Խցիկները սառեցվում են մինչև մոտ −100 °C։ Այս  խցիկները ունեն 4096×4096 փիքսել ֆորմատ և 1 քառակուսի աստիճան տեսադաշտ 1,5-մետրանոց աստղադիտակի վրա և համարյա 9 քառակուսի աստիճան տեսադաշտ Կատալինայի Շմիդտի աստղադիտակի վրա։
CSS ծրագրով աշխատանքները իրականացվում են սովորաբար ամեն մաքուր գիշեր, բացառությամբ ամբողջական Լուսնի գիշերները։ Հարավային կիսագնդի SSS ծրագիրը Ավստրալիայում ավարտվեց 2013 թվականին ֆինանսավորման ավարտից հետո։


== Հայտնաբերումներ ==
2005 թվականին CSS ծրագիրը դարձավ Երկրին մոտեցող աստերոիդների հետազոտող ամենաարդյունավետ ծրագիրը, անցնելով ԼԻՆԵԱՐ ծրագրին ։ CSS ծրագրի շրջանակներում այդ տարուց սկսած հայտնաբերվեցին 310 Երկրին մոտեցող աստերոիդներ 2005 թվականին, 396 2006 թվականին, 466 2007 թվականին, և 564 2008 թվականին։


=== Նշանակալի հայտնաբերումներ ===


== CSS և SSS թիմեր ==
CSS ծրագրի թիմը ղեկավարում է Էրիկ Քրիստենսեն Արիզոնայի համալսարանից։
CSS թիմում են՝


=== SSS թիմ ===
Ռոբերտ ՄաքՆոտ
Գորդոն Գարեդ


== Տես նաև ==
Աստերոիդների գազանանոց
Փոքր մոլորակների կենտրոն
Մոլորակագիտական տվյալների համակարգ
Spaceguard


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Catalina Sky Survey Website
Overview and history