Մադարացի ձիավոր

Մադարացի ձիավոր, Մադարացի հեծյալ (բուլղար․՝ Мадарски конник, Madarski konnik), վաղ միջնադարյան ժայռաքանդակ Բուլղարիայի հյուսիսարևելյան հատվածում, Մադարի գյուղի մոտ, Շումենի արևելքում գտնվող Մադարա բարձրավանդակում։ Հուշարձանը թվագրվում է մ. թ. 710։ Ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։


== Պատմություն ==
Հարթաքանդակում պատկերված է 23 մետր բարձրությամբ ձիավորը՝ ուղղահայաց 100 մետր բարձրությամբ քարափին։ Հեծյալը նիզակով հարվածել է ձիու ոտքերի մոտ ընկած առյուծին։ Ձիավորի դիմաց ճախրում է արծիվը, հետևից վազում է շունը։ Տեսարանը սիմվոլիկ կերպով պատկերում է ռազմական հաղթանակ։ Հուշարձանը ստեղծվել է բուլղար խան Տրևելի օրոք, և հավանաբար հենց խանի դիմապատկերն է։ Համաձայն այլ տեսությունների՝ հարթաքանդակը կապված է հին Թրաքիայի հետ և պատկերված է թրաքյան աստված։


== Արձանագրություններ ==
Ձիավորի պատկերի մոտ հայտնաբերվել է միջնադարյան հունարենով մասամբ պահպանված երեք տեքստեր, որոնք կարևոր տեղեկատվություն են պարունակում այդ ժամանակաշրջանի Բուլղարիայի պատմության մասին։ Ըստ պրոֆեսոր Վեսելին Բեշլևի և նրա Protobulgarians գրքի՝ ամենահին արձանագրությունը «Տրևել» (Մ. Թ. 695-721) աշխատությունն է։ Մնացած արձանագրությունները վերաբերում են Կրում խանին (Մ. Թ. 796-814) և Օմուրթագին (Մ. Թ. 814-831)։
inscription I c
[...] of Bulgars [...] and came to Tervel. My uncles in Thessaloniki region didn't credit to the slit-nosed Emperor and returned to Kisinas [...] his one [...] through treaty the ruler Tervel gave to the Emperor [...] 5 thousand [...] the Emperor together with me won well.
inscription II a and b
[...] gold coins [...] he gave [...] gold coins the ruler [...] soldiers [...] the ruler [...] the Greeks [..] what I gave to you every year, I am going to give you, because you helped me [...] every year we are going to give you and the Emperor sent to the ruler [...] and begged the ruler Kroumesis [...] the ruler [...] when distributed the gold coins [...] they began [...] gave from [...] the ruler Kroumesis gifted [...] this lake [...] you did [...] the ruler [...] broke the treaties [...] war [...] at that time [...] name [...]
inscription III
[...] was fed [...] broke and from the God Omourtag ruler [...] sent [...] help me [...]


== Ճանաչում ==
Մադարացի ձիավորը պատկերված է 1999 և 2000 թվականներին թողարկված Բուլղարական մանրադրամների վրա։ 2008 թվականի հունիսի 29-ի բուլղարական մետաղադրամի վրա պատկերի տեղադրման համար պաշտոնական հարցման ժամանակ «Մադարացի ձիավորը» հաղթեց՝ ստանալով ձայների 25.44 տոկոսը։
Անտարկտիկան անվանվել է Մադարա պատմական վայրի անունով։


== Տուրիզմ ==
[1] Վիլա Բուլղարիա էկո, Կիուլևչա գյուղում, Մադարա ձիավորից 5 կմ հեռավորության վրա


== Տես նաև ==
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտները Բուլղարիայում


== Գրականություն ==
Stancheva Magdalina, Totyu Totev (1996)։ The Madara Horseman։ Antos։ ISBN 954-8901-06-4։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-05-05-ին։ Վերցված է 2015-04-05 
Racheva Nataliya։ «The Madara Rider» (Bulgarian)։ Journey.bg։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-09-30-ին։ Վերցված է 2006-07-05 
Vesselin Beschevliev, "Les inscriptions du relief de Madara", Bsl, 16, 1955, p. 212–254 (Medieval Greek, French).
Vesselin Beschevliev, "Die protobulgarischen Inschriften", Berlin, 1963 (Medieval Greek, German).
Веселин Бешевлиев, "Първобългарски надписи", Издателство на Българската академия на науките, София, 1979 (Medieval Greek, Bulgarian).


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Villa Bulgara eco, Kiulevcha village
Text of all Madara Rider inscriptions (in Medieval Greek with a translation to modern Bulgarian)