Լիմնոլոգիական աղետ

Լիմնոլոգիական աղետը հազվագյուտ բնական աղետ է, որի ժամանակ ջրի բաց մակերևույթից լուծված ածխածնի երկօքսիդի մեծ ծավալի հանկարծակի արտանետում է տեղի ունենում։ Լինելով օդից ծանր՝ ածխաթթու գազը հավաքվում է ցածրադիր վայրերում, ներառյալ ջրամբարի մոտակայքը՝ խեղդելով այդտեղ հայտնված մարդկանց և կենդանիներն, մինչև որոշ ժամանակ անց (ժամեր, երբեմն օրեր) այն կցրվի քամուց։ Գազի արտանետումը կարող է առաջանալ երկրաշարժի, ստորջրյա հրաբխային ժայթքման, լայնածավալ ստորջրյա կամ մերձափնյա ձնահյուսերի, լավայի հոսքի ջրամբար թափանցելու և այլ աղետալի իրադարձությունների հետևանքով։ Արտանետումն ինքնին կարող է ջրամբարում ցունամի առաջացնել, եթե գազի ամպը ջուրը տեղաշարժի ջրամբարի մեջ, այդ իսկ պատճառով աղետը կոչվում է նաև «լճի պտտում»։
Լիմնոլոգիական աղետի տիպիկ օրինակ է Կամերունի աղետները․

1984 թվականի օգոստոսի 15-ին Մանունի լճում, որի արդյունքում զոհվեց 37 մարդ:
1986 թվականի օգոստոսի 21-ին Նյոս լճի ափին, որի արդյունքում զոհվեց 1746 մարդ և մոտ 3500 գլուխ անասուն  :Լիմնոլոգիական աղետների առաջացման համար անհրաժեշտ պայմանները գոյություն ունեն ոչ միայն Կամերունի լճերում, այլև մեր մոլորակի այլ բաց ջրամբարներում, օրինակ ՝

Արևելյան Աֆրիկայի Կիվու լճում;
ԱՄՆ-ի Մամոնտյան լեռների լճերում և դրանց շրջակայքում.
Ճապոնիայի Մասյու լճում;
Գերմանիայի Այֆել հրաբխային շրջանի ջրով լցված խառնարաններում;
Ֆրանսիայի Պավեն լճում.
Սև ծովում (Ուկրաինա, Թուրքիա, Բուլղարիա, Ռումինիա, Վրաստան, Ռուսաստան)։Լիմնոլոգիական աղետների առաջացման համար անհրաժեշտ պայմանները կարող են ստեղծվել ածխածնի երկօքսիդի (CO 2 ) արտանետմամբ, որը գտնվում է  երկրաբանական խորը շերտերում բավականին երկար ժամանակ։ Բաց ջրամբարներ մտնող գազը  կարող է լինել մագմատիկ ծագման (Նյոս և Մանուն), կենսածին (Կիվու), կամ տեխնածին (երկարաժամկետ պահեստավորված)։


== «Գործարկող մեխանիզմ» ==
Լիմնոլոգիական աղետի գործարկման մեխանիզմը բնութագրվում է բաղադրիչ մասերի կազմով, դասավորությամբ (համակցությամբ) և զանգվածի փոխանցմամբ ։
Լիմնոլոգիական աղետների գործարկող մեխանիզմը կարող է լինել տարբեր համադրություններով.

ջրամբարի ջրերը, որոնք բնութագրվում են ջերմաստիճանի, զանգվածի և լուծված նյութերի կոնցենտրացիայի մեծ գրադիենտներով.
երկրաշարժ ;
փլուզում ;
սողանք ;
քամի ;
մթնոլորտային տեղումներ ;
ստորգետնյա երկրաբանական կառույցներ ։


=== Զանգվածի փոխանակում ===
Գործարկող մեխանիզմում զանգվածի փոխանակությունը որոշվում է ըստ այդ մասերի նյութերի հոսքերի բաղադրությամբ, դասավորությամբ և ֆիզիկաքիմիական հատկություններով։ Նյութերի հոսքերից առնվազն մեկը անպայմանորեն պարունակում է գազաստեղծող բաղադրիչներ։


=== Միացումը ===
Լիմնոլոգիական աղետի գործարկող մեխանիզմի ակտիվացումը դրա բաղկացուցիչ մասերի կողմից ստեղծվում է, երբ դրանց բնութագրերը դառնում են կրիտիկական։


== Կանխարգելում ==
«Կանխարգելող մեխանիզմի» ակտիվացումը արգելափակելը կանխում է լիմնոլոգիական աղետը։
«Կանխարգելող մեխանիզմի» -ի ակտիվացումը արգելափակելու միջոց կարող է լինել.

ջրամբարի ափերի ամրացում;
ջրամբարի ջրերի գազազերծում ;
ջրամբարում ջրի մակարդակի բարձրացում կամ իջեցում;
ջրով և ջրային լուծույթներով հագեցումը (կամ դուրս մղումը) փակ ջրատարից .
ջրամբարի հատակի տակ պինդ նստվածքի ներծծում անջրանցիկ նյութերով;
միկրոօրգանիզմների երկրաբանական կառուցվածքների ներմուծում, որոնց կենսագործունեության արգասիքները նվազեցնում են երկրաբանական կառուցվածքների ծակոտկենությունը։


== Մոնիտորինգ ==
Լիմնոլոգիական աղետը կանխելու երկարաժամկետ գործողությունները պետք է ուղեկցվեն աղետի «կանխարգելող մեխանիզմի» վիճակի մոնիտորինգով։


== Նշումներ ==


== Գրականություն ==
Наталья Анатольевна Солодовник, Анатолий Борисович Солодовник.։ «Nyos: Лимнологическая катастрофа»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-19-ին։ Վերցված է 2009-12-01  
Шаталов Н. Н. Африканские озера Ниос и Монун — индикаторы уникального углекислотного глубинного дыхания Земли // Український журнал дистанційного зондування Землі 21 (2019) 4-22