Հեյրլեն

Հեյրլեն (հոլ.՝ Heerlen ( արտասանություն)), համայնք Նիդերլանդների Լիմբուրխ մարզում։ Տարածքը 45,04 կմ² է, բնակչությունը՝ 89.230 (2011)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.300 եվրո է։


== Աշխարհագրություն ==
Հեյրլեն քաղաքը գտնվում է Հոլանդիայի Լիմբուրգ նահանգի հարավ-արևելքում, այն մեծությամբ երկրորդ քաղաքն է Լիմբուրգում։ Քաղաքի տարածքը 45,5 կմ² է։ 2005 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 92542 մարդ։ Հեյրլեն քաղաքային ագլոմերացիայի բնակչությունը կազմում է 220 000 մարդ։
Հեյրլենից հյուսիս գտնվում է Բրունսումեր Հայդե բնության պահպանության տարածքը, արևելքում՝ հոլանդական Լանդգրաֆ և Կերկրադե քաղաքները, հարավ-արևելքում՝ Գերմանիայի Աախեն քաղաքը։


== Պատմություն ==
Համայնքի տարածքում առաջին բնակավայրը պատկանում է նեոլիթյան Միխելսբերգի մշակույթին (մ.թ.ա. 4400 - 3500 թվականներ), որն ընդհանուր առմամբ անտիպ է Նիդերլանդների համար։ Հեյրլենում գտնվող Շելսբերգ լեռան վրա գտնվող այս գտածոյի յուրահատկությանը հավելում է այն փաստը, որ սա երկրի ամենավաղ բնակավայրն է, որն ունեցել է արտաքին ամրություններ (երկրային պարիսպներ)։ Այսպիսով, կարելի է եզրակացնել, որ մարդն ապրում է Հեյրլենի տարածքում առնվազն 6000 տարի։
Ներկայիս Հեյրլենի պատմությունը սկսվում է մեր թվարկության 1-ին հազարամյակի սկզբին այս վայրեր ժամանել են հռոմեացիներ, ովքեր ռազմական ճամբար են ստեղծել Քորիվալլում (Coriovallum) համայնքի տարածքում - Գերմանիայի գավառի ռազմավարական կարևոր ճանապարհների խաչմերուկում (արևմուտք-արևելք և հյուսիս-հարավ), Բուլոն - Քյոլն և Քսանտեն - Թրիեր։ Ժամանակակից հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են հռոմեական տների պատերը այն ժամանակաշրջանի շերտերով և բազմաթիվ գտածոներ։ 1940 թվականին հայտնաբերվել ենն հռոմեական բաղնիքներ։ 1977 թվականին դրանց հիման վրա բացվել է թանգարան։ 
4-րդ դարում հռոմեացիների հեռանալուց հետո կյանքը քաղաքի պարիսպների ներսում դադարել է, և մինչև 10-րդ դարը Հեյրլենի մասին տեղեկություններ չկան։ Հեյրլենի մասին առաջին գրավոր հիշատակումը, որը թվագրվում է միջնադարով 1065 թվականին, ցույց է տալիս, որ այն պատկանել է Լիեժի եպիսկոպոսությանը։ 1244 թվականին քաղաքն անցել է Բրաբանտի դքսությանը։ Հոլանդական հեղափոխության և դրան հաջորդած պատերազմի ժամանակ (1568-1648) Իսպանիայի և Միացյալ նահանգների միջև, 1793-1814 թվականներին պատկանել է Ֆրանսիային, 1830-1839 թվականներին՝ Բելգիային, Հեյրլենը մի քանի անգամ փոխել է սեփականատերերին, մինչև 1661 թվականին այն հաստատվել է Նիդեռլանդների կազմում, հետո վերջապես դարձել է Նիդերլանդների Թագավորության մաս։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին այն գրավել են գերմանական զորքերը (1940-1945)։
1874 թվականին Հեյրլենի շրջանում հայտնաբերվել են ածխի զգալի պաշարներ։ 1896 թվականին կառուցվել է առաջին երկաթուղային գիծը դեպի քաղաք՝ դեպի Հերցոգենրատ (Գերմանիա), որից հետո սկսվել է ածխի հանքավայրերի համակարգված զարգացումը (հիմնականում գերմանական կապիտալի մասնակցությամբ)։ Այս գործունեության արդյունքում Հեյրլենում և շրջակայքում բացվել են մի քանի հանքեր, քաղաքը վերածվել է բարգավաճ արդյունաբերական կենտրոնի։ Այն բանից հետո, երբ Նիդեռլանդների կառավարության նոր էներգետիկ քաղաքականության արդյունքում հոլանդական արդյունաբերությունը ածխից բնական գազի և նավթի անցում է կատարել, 20-րդ դարի 60-70-ական թվականներին Հեյրլենի բոլոր հանքերը փակվել են, և քաղաքը կորցրել է իր աշխատատեղերի 1/3-ը։
Իր ներկայիս տեսքով Հեյրլեն քաղաքը ձևավորվել է 1982 թվականին՝ բուն Հեյրլեն և Հանսբրուկ քաղաքների միաձուլումից հետո։


== Բնակչություն ==
2021 թվականին Հեյլենի բնակչությունը կազմել է 86936 մարդ։


== Տեսարժան վայրեր ==
«Հռոմեական բաղնիքներ» թանգարան
Հանքարդյունաբերության ազգային թանգարան
«Ապակե պալատ» (Glaspaleis), ճարտարապետ՝ Պիտեր Շունկ (1935)
Սուրբ Պանկրատիուս եկեղեցի (XII դ.)
Տերորմ ամրոց (XV դար)։


== Հեյրլենի հանքեր ==
Օրանգե Նասաու I (1899-1974)
Օրանգե Նասաու III (1917-1973)
Օրանգե Նասաու IV (1927-1966)
Պետական հանք «Էմմա» (1911-1973)։


== Ծանոթագրություններ ==