Ուայթհորս

Ուայթհորս (անգլ.՝ Whitehorse [ˈwaɪt.hɔrs] — «սպիտակ ձի»), Կանադայի Յուկոն տարածքի մայրաքաղաքն ու ամենամեծ բնակավայրը։ Քաղաքի բնակչության թիվը 23 276 է (2011 թվական), ինչը կազմում է ամբողջ տարածքի բնակչության մոտ երկու երրորդը։


== Պատմություն ==
Ըստ հնագիտական ​​պեղումների՝ ներկայիս Ուայթհորսի տարածքը մինչև սպիտակամորթների ժամանումը մշտական ​​բնակչություն չի ունեցել, բացառությամբ տարվա տաք ամիսներին որսորդության և ձկնորսության նպատակով այստեղ եկող հնդիկներին։ Ուայթհորսի զարգացման պատմությունը, ինչպես և ամբողջ Յուկոնինը, սերտորեն կապված է «Ալյասկայի ոսկու տենդի» հետ։ Բնակավայրը հիմնադրվել է 1898 թվականին։ 1900 թվականին ավարտվել է White Pass and Yukon Railway երկաթուղու շինարարությունը, որը կապում է Ուայթհորսը Սկեգուեյ (Ալյասկա) նավահանգստի հետ։ Քաղաքի անվանումը գալիս է Յուկոն գետի ափին գտնվող քարվաստների անունից։ Ջեկ Լոնդոնն այսպես է նկարագրում այդ քարվաստները։

Ոսկի որոնողները, որոնք ուսումնասիրել են տեղանքը՝ ոսկի գտնելու համար, քաղաքի մոտակայքում գտել են պղնձի հանքավայրեր, որոնք այժմ էլ մշակվում են։ 1942 թվականին՝ Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմի ժամանակ, ԱՄՆ-ի զինված ուժերի կողմից կառուցվել է Ուայթհորսով անցնող Ալյասկինյան մայրուղին՝ Ալյասկայի մատակարարումը Ճապոնիայի սպառնալիքից պաշտպանելու համար։ 1950 թվականին հաստատվել է քաղաքի կանոնադրությունը։ 1953 թվականի օգոստոսի 1-ին Յուկոնի մայրաքաղաքը Դոուսոնից տեղափոխվել է Ուայթհորս։


== Աշխարհագրություն և կլիմա ==
Ուայթհորսը գտնվում է Յուկոնի տարածքի հարավային մասում՝ Յուկոն գետի և Ալյասկայի մայրուղու խաչմերուկում։ Քաղաքի տարբեր մասերում ծովի մակարդակից բարձրությունը խիստ տարբերվում է` 670 մետրից (գետի մակարդակից) մինչև 1702 մետր (քաղաքում գտնվող լեռների գագաթները)։ Ժամանակին քաղաքի անունը տվող Յուկոնի սահանքները, այժմ հեղեղված են հիդրոէլեկտրակայանների ջրամբարով։
Քաղաքը գտնվում է մերձարկտիկական կլիմայական գոտում, սակայն Կորդիլերներից եկող «անձրևային ստվերը» կլիման դարձնում է չոր և բավականին բարենպաստ։


== Բնակչություն ==
2011 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ Ուայթհորսում բնակվում էր 23 276 մարդ՝ միջին տարիքը 37.1 տարեկան։ Քաղաքաբնակներից մոտ 20 հազարը տանը հաղորդակցվում է անգլերենով, հազարից մի փոքր ավելին՝ ֆրանսերենով, 300-ից ավելին՝ գերմաներենով։
Բնակիչների ավելի քան 90%-ը Եվրոպայից ներգաղթյալների ժառանգներն են։ Քաղաքն ունի ֆիլիպինյան (մոտ 400 մարդ) և չինական (մոտ 200 մարդ) համայնքներ, քաղաքում ապրում է նաև մոտ 40 ռուս։ Հանցագործության մակարդակը Ուայթհորսում շատ բարձր է՝ 3 անգամ ավելի, քան երկրի միջին ցուցանիշը։


== Տնտեսություն ==
Ուայթհորսն իր ծնունդով պարտական է ոսկու տենդին։ Այնուհետև քաղաքի տնտեսական աճին նպաստել է նրա մերձակայքում գտնվող պղնձի հանքավայրերի մշակումը։ Այսօր այդ ռեսուրսները գործնականում սպառվել են, և քաղաքացիների մեծ մասն աշխատում է պետական ապարատում (դաշնային, տարածքային և քաղաքային մակարդակներում)։
Հետագայում քաղաքի տնտեսական զարգացումը կապվում է ծառայությունների ոլորտի, զբոսաշրջության, առևտրի և տրանսպորտային ծառայությունների (Ալյասկայի մայրուղու) զարգացման հետ։ Ուայթհորսը ասբեստի և բազմամետաղական հանքաքարերի մատակարարման կենտրոն է, որոնց հանքավայրերը գտնվում են նրանից հյուսիս և արևմուտք ընկած տարածքում։ Քաղաքից ոչ հեռու կանադական բանակի մարզական կենտրոնն է։


== Տրանսպորտ ==
Քաղաքը սպասարկվում է Էրիկ Նիսլենի անվան միջազգային օդանավակայանի կողմից՝ (IATA: YXY, ICAOICAO: CYXY) տարեկան 230 հազար մարդ ուղևորաշրջանառությամբ (2009 թվական)։ Կանոնավոր չվերթներ կան դեպի Վանկուվեր, Էդմոնտոն և Կալգարի, սեզոնային թռիչքներ՝ դեպի Մայնի Ֆրանկֆուրտ, իսկ տեղական չվերթներ՝ դեպի Կանադայի հյուսիս և Ալյասկա։
Ուայթհորսով անցնող մայրուղին Ալյասկան կապում է Կանադայի և ԱՄՆ-ի ճանապարհային ցանցի հետ։ Մայրուղին հատում է Յուկոնը Ռոբերտ Քեմփբելի կամրջի վրայով (Robert Campbell Bridge):

1900-1982 թվականներին քաղաքը WP&YR երկաթուղով կապվում էր Ալյասկայի Սկեգուեյ նավահանգստի հետ, բայց հանքավայրերի ոչնչացումից հետո այն լքվել է։ Ներկայումս քննարկվում է ճանապարհի վերականգնման և զբոսաշրջային գնացքները շարժման մեջ դնելու հարցը։
Հասարակական տրանսպորտը ներկայացված է 6 ավտոբուսային երթուղով, որոնք գործում են Whitehorse Transit ընկերության ղեկավարության տակ (երկուշաբթի-շաբաթ)։


== Քույր քաղաքներ ==
 ԱՄՆ, Ջունո
 Բրազիլիա,Պատուս-դի-Մինաս
 Ճապոնիա, Ուսիկու
 Ֆրանսիա, Լանսյո


== Ծանոթագրություններ ==