Տիտանիկ (ֆիլմ, 1997)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Տիտանիկ (այլ կիրառումներ)Տիտանիկ (անգլ.՝ Titanic), Ջեյմս Քեմերոնի կողմից 1997 թվականին նկարահանված ֆիլմ-աղետ, որտեղ նկարագրվում է լեգենդար Տիտանիկ շոգենավի կործանումը։ Սա ռեժիսորի յոթերորդ ֆիլմն է։ Գլխավոր դերակատարներն են Քեյթ Ուինսլեթը և Լեոնարդո ԴիԿապրիոն։ Ֆիլմի հերոսները, լինելով սոցիալական տարբեր շերտերից, սիրահարվում են միմյանց չարագուշակ նավի վրա, որը 1912 թվականին Ատլանտյան օվկիանոսով կատարում էր իր առաջին և վերջին ճանապարհորդությունը։
ԱՄՆ-ում ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1997 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ Հյուսիսային Ամերիկայում որպես ֆիլմի տարածող հանդես է եկել Paramount Pictures ընկերությունը, իսկ աշխարհում՝ 20th Century Fox-ը։ Բյուջեն կազմել է իր ժամանակի համար ռեկորդային 200 միլիոն դոլար։ «Տիտանիկ»-ը ռեկորդ է սահմանել՝ դառնալով կինեմատոգրաֆիայի պատմության մեջ ամենաեկամտաբեր ֆիլմը, ամբողջ աշխարհում վարձույթում հավաքելով ավելի քան 1,8 միլիարդ դոլար, և այդ նվաճումը պահպանել է 12 տարիների ընթացքում, մինչև նույն ռեժիսորի «Ավատար» ֆիլմը կգերազանցեր այն. Բացի այդ, 15 շաբաթ շարունակ կինոնկարը գլխավորել է ամերիկյան տոմսարկղերը, որը նրան դարձրել է երկրորդը «Այլմոլորակային» ֆիլմից (1982) հետո․ վերջինս այս դիրքում է եղել 16 շաբաթ։
Ֆիլմը ռեկորդային՝ 14 անվակարգում ներկայացվել է «Օսկար»-ի, արդյունքում ստացել է 11 Օսկար, ներառյալ 1997 թվականի «Լավագույն ֆիլմ»։ Ստացած «Օսկար» մրցանակի քանակով «Տիտանիկ»-ը ռեկորդակիր է դարձել այնպիսի ֆիլմերի շարքում, ինչպիսիք էին՝ «Բեն-Հուր» (1959) և «Մատանիների տիրակալը։ Թագավորի վերադարձը» (2003), ինչի համար էլ ճանաչվում է լավագույն ֆիլմ մելոդրամա ժանրում։
2012 թվական ապրիլի 5-ին, լեգենդար խորտակման հարյուրամյակի հետ կապված, տեղի էունեցել ֆիլմի կրկնակի պրեմիերան՝ 3D և IMAX 3D ձևաչափով։


== Ստեղծման պատմություն ==
Առաջին անգամ Ջեյմս Քեմերոնը հնարավոր կինոբեմադրության մասին մտածել է դեռևս 1987 թվականին, երբ «National Geographic» հեռուստաալիքով «Տիտանիկ»-ի մասին վավերագրական ֆիլմ է դիտել։ Բայց ապագա ֆիլմի համար սցենարով լրջորեն զբաղվել է միայն այն ժամանակ, երբ լավագույն ընկեր Լյուիս Էբերնեթի ռեժիսորի ծննդյան տարեդարձին նվիրել է իր՝ Տիտանիկի մասին աշխատությունը։ 1994 թվականին Քեմերոնը գրել է սցենարը, իսկ 1995 սկզբին այն առաջարկել 20th Century Fox կինոընկերությանը, որը սկզբնական ծախսերի համար հատկացրել է 3 միլիոն դոլար։ Մինչ նկարահանումների սկսվելը Ջեյմս Քեմերոնին պատկանող Digital Domain ստուդիայում ստեղծվել է նավի վթարի համակարգչային անիմացիան, որը հետագայում օգտագործվել է ֆիլմում։
Որպեսզի ավելի լավ ծանոթանա իր ապագա ֆիլմի գլխավոր առարկայի հետ, Քեմերոնը 1995 թվականի սեպտեմբերին ռուսական «Ակադեմիկոս Մստիսլավ Կելդիշ» գիտա-հետազոտական նավի վրա գտնվող «Միր-1» և «Միր-2» բատիսկաֆներով անձամբ 12 սուզում է կատարել դեպի «Տիտանիկ», որն ավելի ուշ ևս ներառվել է ֆիլմում։ Ռեժիսորի ինժեներ եղբայրը ստորջրյա նկարահանումների համակարգ է ստեղծել խորտակված նավի ներսույթն ու արտաքինը նկարահանելու համար։ Սուզումների ժամանակ Քեմերոնը սահմանափակ ժապավենի պատճառով կարող էր նկարահանել 15 րոպե։
Որոշելով, որ հանդիսատեսին կինոթատրոնները բերող գլխավոր տեսարանը լինելու է նավի վթարը, Ջեյմս Քեմերոնը հատուկ էֆեկտների ստեղծման համար հրավիրել է 17 ստուդիաների։ Դրանց շարքում գլխավորը դարձել է Digital Domain-ը, որտեղ ապագա օսկարակիր Ռոբերտ Լեգատոյի ղեկավարությամբ ստեղծվում էին ֆիլմի տեսողական էֆեկտները։
Ֆիլմի նկարահանումները սկսվել են 1996 թվականի սեպտեմբերի 16-ին, ընդ որում այն ժամանակ սկզբնական բյուջեն կազմում էր 110 միլիոն դոլար։

Ֆիլմի նկարահանումների համար Մեքսիկայի Ռոզարիտո ծովափում՝ ԱՄՆ պետական սահմանից 40 կմ հարավ, կառուցվել է ամբողջովին նոր ստուդիա։ Հսկայական լողավազանում իրական չափերին մոտ կառուցվել է նավի մակետը։ Ստեղծված նավի վերջնական երկարությունը կազմել է 231 մետր, իսկ իրական նավի երկարությունը 38 մետրով երկար էր (269 մետր)։ Բայց չնայած դեկորացիաների հսկայական չափերին՝ նավի կրկնվող բաղադրիչների (օրինակ՝ իլյումինատորների) քանակը կրճատվել է, իսկ որոշ դետալներ կառուցվել են 90 %-ով։ Նկարահանման ընթացքում ուղղաթիռի փոխարեն որոշվել է գործի դնել ռելսերի վրա տեղադրված 50-մետրանոց ավտոմոբիլային կռունկը։ Այս ամենն արվել է լրացուցիչ ծախսերից խուսափելու համար։
Զանգվածային տեսարանների նկարահանումների ժամանակ դերասանները հագել են այնպիսի զգեստներ, որոնք համալրված էին «շարժումները որսացող» սենսորներով։ Ընդ որում, ֆիլմի ստեղծագործական կազմն օգտվել է միայն քառասուն դերասանի ծառայությունից։ Նավի վթարի ժամանակ ընկնող մարդկանց համար օգտագործվել է համակարգչով ստեղծված ջուր։ Դա հնարավորություն է տվել ջրի հետ բախումը դարձնել ավելի դրամատիկ և իրական։ Տեսարանում, որտեղ Դելֆինները լողում են նավի ողնափայտի կողքով, օգտագործվել են ինչպես վարժեցված կաթնասուններ, այնպես էլ դրանց համակարգչային մոդելները, որոնք ստեղծվել և տեղադրվել են հիմնական կինոշարքում Hammerhead Productions ստուդիայի կողմից։ Այսբերգը, որին բախվել է «Տիտանիկ»-ը, ստեղծված էր փրփրագոյացուցիչից, որը ծածկված էր ապակեթելով և մոմով։
Էպիկական այս ֆիլմի՝ շուրջ 7 ամիս տևած նկարահանումներն ավարտվել են 1997 թվականի մարտի 23-ին։ Բայց նույն թվականի հուլիսին նախանշված թողարկմանը ֆիլմը պատրաստել  չի հաջողվել։ Հոլիվուդում շշուկներ են տարածվել, որ «Տիտանիկ»-ի հետ կարող է կրկնվել «Դրախտի դարպասները» ֆիլմի իրավիճակը, երբ ստիպված են եղել կրճատել վերջինիս տևողությունը։ «Տիտանիկ»-ի վերջնական բյուջեն աճել է մինչև 200 միլիոն դոլար, որը նրան դարձնում էի բոլոր ժամանակների ամենաթանկարժեք ֆիլմը (1997 թվականի կեսերին)։ Թողարկող 20th Century Fox կինոընկերությունը հսկայական ծախսերը նվազեցնելու համար ստիպված էր համագործակցության հրավիրել այլ կինոընկերության՝ իր մրցակցին՝ Paramount Pictures-ին։ Այսպիսով, «Տիտանիկ»-ի կինովարձույթը բաժանվել է երկու մասի՝ Հյուսիսային Ամերիկայում տարածող հանդիսացավ Paramount Pictures կինոընկերությունը, իսկ ամբողջ աշխարհում՝ 20th Century Fox-ը։


== Ստեղծագործական կազմ ==


=== Նկարահանող խումբ ===
Ռեժիսոր՝ Ջեյմս Քեմերոն
Սցենարի հեղինակ՝ Ջեյմս Քեմերոն
Պրոդյուսերներ՝ Ջեյմս Քեմերոն, Ջոն Լանդաու, Պամելա Իսլի, Գրանտ Հիլլ, Շարոն Մանն
Կոմպոզիտորներ՝ Ջեյմս Հորներ, Արչիբալդ Ջոյս, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ, Պաուլ Լինկե, Ֆելիքս Գուն, Ֆրեդ Ֆիշեր, Ֆրենսիս Փոփի, Ժակ Օֆենբախ, Յոհան Շտրաուս
Օպերատոր՝ Ռասսել Կարպենտեր
Մոնտաժ՝ Քոնրադ Բաֆֆ IV, Ջեյմս Քեմերոն, Ռիչարդ Ա. Հարիս
Դերակատարների ընտրություն՝ Մալի Ֆինն
Բեմադրող-նկարիչներ՝ Փիթեր Լամոնտ, Բիլլ Ռի, Մարտին Լեյնգ
Դեկորատոր՝ Մայքլ Ֆորդ
Զգեստների նկարիչ՝ Դեբորա Լին Սքոթ


=== Դերակատարներ ===


== Ֆիլմը վարձույթում ==


=== Պրեմիերաների ամսաթվեր ===
«Տիտանիկ» ֆիլմի նախնական ցուցադրությունը տեղի ունեցավ 1997 թվականի նոյեմբերի 1-ին Տոկիոյի միջազգային կինոփառատոնում՝ Տոկիոյում։ Փակ ցուցադրություններ տեղի ունեցան նաև Լոնդոնում (նոյեմբերի 18) և Լոս Անջելեսում (դեկտեմբերի 14)։ Հիմնական վարձույթ ֆիլմը դուրս եկավ 1997 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, 19-ին և 20-ին (ԱՄՆ-ում՝ դեկտեմբերի 19-ին)։ Երկիրը, որտեղ վերջինը տեղի ունեցավ «Տիտանիկ»-ի վերջին պրեմիերան (նույնիսկ՝ վերաթողարկման), Հարավային Կորեան էր (1999 թվականի մարտի 13)։ Ֆիլմի 3D ձևաչափով վերաթողարկումներ տեղի ունեցան Չեխիայում, Ռուսաստանում, Ճապոնիայում, Մոլդովայում, Ռումինիայում և Շվեդիայում։
2012 թվական ապրիլի 4-ին, կապված լեգենդար խորտակման հարյուրամյակի հետ, տեղի ունեցավ ֆիլմի կրկնակի պրեմիերան, բայց արդեն IMAX 3D ձևաչափով։
Ստորև թվարկված են ֆիլմի դուրս գալու ամսաթվերը ըստ IMDb.com կայքի՝


=== Դրամարկղային հասույթ ===
Հյուսիսային Ամերիկայում (ԱՄՆ և Կանադայում) ֆիլմի տարածող հանդես եկավ Paramount Pictures ընկերությունը։ Բայց քանի որ «Տիտանիկ»-ի բյուջեն կազմել էր 200 միլիոն դոլար (իր ժամանակի համար ռեկորդային), աշխարհի մյուս երկրներում տարածող դարձավ 20th Century Fox ընկերությունը։ «Տիտանիկ»-ը Հյուսիսային Ամերիկայում էկրաններ բարձրացավ 1997 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։
Առաջին շաբաթվա ընթացքում ֆիլմը հավաքեց մոտավորապես 28 միլիոն դոլար, և միայն Ամանորին նրա հասույթները հասան 100 միլիոն դոլարի շաբաթվա ընթացքում։ «Տիտանիկ»-ը գլխավորեց ամերիկյան բոքս-օֆիսը 4 ամիսների ընթացքում և արդյունքում դարձավ կինեմատոգրաֆի պատմության մեջ ամենաեկամտաբեր ֆիլմը՝ հավաքելով ավելի քանի 1,8 միլիոն դոլար (կրկնապատկելով նախկին համաշխարհային ռեկորդը)։ Միայն 12 տարի անց՝ 2010 թվականին, այդ ռեկորդը գերազանցեց նույն ռեժիսորի «Ավատար» ֆիլմը։ Ստորև ներկայացված են ֆիլմի դրամարկղային հասույթները։

Առաջին շաբաթում ԱՄՆ-ում (19-21 դեկտեմբերի 1997 թվական)՝ $28 638 131 (4,8 % ԱՄՆ-ի ամբողջ հասույթից, 2 674 կինոթատրոններ՝ $10 709 միջինը յուրաքանչյուրից)
ԱՄՆ-ում՝ $600 788 188 (32,6 % ամբողջ աշխարհի հասույթից, 3 265՝ կինոթատրոնների առավելագույն քանակ)
Աշխարհում՝ $1 244 246 000 (67,4 % աշխարհում ընդհանուր հասույթի)
Ընդհանուր (ԱՄՆ + աշխարհ)։ $1 843 201 268
Ճապոնիա։ $225 000 000
Գերմանիա։ $128 453 585
Մեծ Բրիտանիա։ $115 419 231
Իսպանիա։ $43 672 525
Մեքսիկա։ $27 136 604
Արգենտինա։ $21 559 149
Ավստրիա։ $13 295 461
Ռուսաստան։ $5 200 000


=== 3D տարբերակ ===
Քեմերոնի մոտ ֆիլմը 3D ձևափոխելու պլաններ կային դեռևս 2004 թվականին, բայց դրանք մի կողմ դրվեցին մինչ այն ժամանակը, երբ տեխնոլոգիաները հասան այն մակարդակին, որոնց շնորհիվ տվյալ գործողությունը կկատարվեր բարձրագույն մակարդակով։ Ձևափոխելու համար պահանջվեց 60 շաբաթ՝ ավելի շատ, քան նկարահանումների համար, և լրացուցիչ 18 միլիոն դոլար։ Փոփոխությունները վերաբերում էին միայն տեխնիկական մասին. ֆիլմը ձևափոխվեց նաև 4K կետայնությամբ, բայց ոչ մի կադր չփոփոխվեց, նույնիսկ՝ սյուժետային անհամապատասխան կադրերը, բացառությամբ գիշերային երկնքի համաստեղության նկարի։
«Տիտանիկ 3D»-ի պրեմիերան կայացավ 2012 թվականի ապրիլի 5-ին՝ ընդհանուր դրամարկղային շահույթին ավելացնելով ևս 342 միլիոն դոլարով։
Ընդհանուր դրամարկղային շահույթը 3D տարբերակով 2012 թվականի մայիսի 28-ի դրությամբ կազմեց 2 185 372 302 դոլար։


== Պարգևներ և անվանակարգեր ==
Ներկայումս «Տիտանիկ» ֆիլմն ունի 87 մրցանակ և 48 անվանակարգ, որոնք չեն հաղթանակել։ Դրանցից ամենանշանակալիներն են Ամերիկյան կինոակադեմիայի 11 մրցանակները։ «Տիտանիկ»-ը ըստ ժամանակագրության երկրորդ ֆիլմն է «Բեն-Հուր» ֆիլմից հետո, որն այդքան «Օսկար» է ստացել։ Նման հաջողություն կարողացել է կրկնել միայն «Մատանիների տիրակալը։ Թագավորի վերադարձը» ֆիլմը։ «Ամեն ինչ Եվայի մասին» ֆիլմի հետ միասին «Տիտանիկ»-ը ռեկորդակիր է Օսկարի անվանակարգերում առաջադրումներով՝ 14:


=== Պարգևներ ===


=== Անվանակարգեր ===


== Սաունդթրեք ==

«Տիտանիկ» ֆիլմի երաժշտական ուղեկցումն ամբողջությամբ ստեղծվեց ամերիկացի կոմպոզիտոր Ջեյմս Հորների կողմից։ Վոկալիզի կատարման համար ընտրվեց նորվեգուհի սոպրանո Սիսել Շիրշեբոն, չնայած ի սկզբանե տվյալ պարտիտուրում նախատեսվում էր օգտագործել ամբողջությամբ լարային նվագարաններ։ Ֆիլմի ռեժիսոր Ջեյմս Քեմերոնը պնդում էր այնտեղ որևէ երգի բացակայությանը, բայց փոխեց իր կարծիքը կանադացի երգչուհի Սելին Դիոնի ձայնով «My Heart Will Go On» երգի դեմո-տարբերակը լսելուց հետո։
«Տիտանիկ»-ի սաունդթրեքով «Sony Classical» ընկերության կողմից 1997 թվականի նոյեմբերի 18-ին թողարկված սկավառակն ամբողջ աշխարհում վաճառվեց 30 միլիոն օրինակով։ 1998 թվականին ֆիլմի վրա աշխատելու համար Ջեյմս Հորները ստացավ «Օսկար» երկու անվանակարգում՝ «Լավագույն երաժշտության դրամատիկ ֆիլմի համար» և «Ֆիլմի համար լավագույն երգ» Ուիլ Ջենինգսի հետ համատեղ, ով գրել էր «My Heart Will Go On» ստեղծագործության խոսքերը։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
«Տիտանիկ» ֆիլմում Ռոուզի անունը 76 անգամ հնչում է Ջեք Դոուսոնի շուրթերից։
Իսպանացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի «Ծեր կիթառահարը» կտավի բնօրինակն օգտագործվել է «Տիտանիկ» ֆիլմում։
Ծեր Ռոուզին մարմնավորող Գլորիա Ստյուարտը միակ դերասանուհին էր, որն արդեն իսկ ծնված էր Տիտանիկի խորտակման ժամանակ։
Ջեք Դոուսոնի լեգենդար դարձած «Ես աշխարհի արքան» եմ արտահայտությունը ստեղծվել է բացառապես Լեոնարդո Դի Կապրիոյի իմպրովիզի արդյունքում։
«Տիտանիկ» ֆիլմը արտադրության ժամանակ կրում էր «Սառույցի մոլորակ» պատմական անվանումը՝ մրցակից կինոընկերություններին ֆիլմի ստեղծմանը հետևելուց հեռու պահելու նպատակով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Грегори Л. Sew Iconic. 10 легендарных платьев Голливуда / Пер. с англ. П. Охримчук. — М.: РИПОЛ Классик, 2013. — 144 с., ил., 3000 экз., ISBN 978-5-386-05322-2


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆիլմի պաշտոնական կայք(անգլ.)
Ֆիլմ տարբեր տվյալների շտեմարաններում և կինոպորտալներում՝
«Տիտանիկ» Archived 2012-01-10 at the Wayback Machine.(անգլ.) Yahoo! Movies կայքում
«Տիտանիկ» КиноПоиск.Ru կայքում
Գրախոսություններ ֆիլմի մասին՝
Ֆիլմի մասին գրախոսությունների հավաքածու Metacritic կայքում(անգլ.)
Ֆիլմի մասին գրախոսությունների հավաքածու Rotten Tomatoes կայքում(անգլ.)
Ռոջեր Էբերթի գրախոսությունը Archived 2013-03-09 at the Wayback Machine.(անգլ.)
Պավել Կորտունով Archived 2007-04-16 at the Wayback Machine. (kinomania.ru)
Այլ հղումներ՝
«Տիտանիկ». ֆիլմի հատուկ էֆեկտները(ռուս.)
«Տիտանիկ» ֆիլմի սխալները(անգլ.)
Տիտանիկի ուղևորները՝ 18 տարի անց. ինչպիսին են նրանք