Ջրհոր (ջրատեխնիկական կառույց)

Ջրհոր, գրունտային ջրերի արդյունահանման համար նախատեսված ջրատեխնիկական կառույց՝ սովորաբար ներկայացված ամրացված պատերով ուղղահայաց փոսով և ջուրը մակերևույթ բարձրացնող մեխանիզմով (պարանին, «ամբարձիչ»-ձողին, շղթային   ամրացված դույլով կամ պոմպերով)։
Ջրհորը հորատանցքից տարբերվում է նրանով, որ այն ավելի լայն է, քանի որ, որպես կանոն, փորվում է ձեռքով։ Ջրհորի տեղը որոշելու ժողովրդական ձևը բիոլոկացիան է։ Ճարտարագիտական երկրաֆիզիկայի ձևերը, ինչպիսիք են էլեկտրական և սեյսմիկ հետազոտությունները, թույլ են տալիս ստուգել գրունտային ջրերի դիրքը նախագծում և ջրհորներ փորելու համար ընտրել ամենաբարենպաստ վայրերը։ Գրունտային ջրերն առանձնացվում են էլեկտրական դիմադրողականության մինչև 10-50 Օմ*մ-ի իջեցմամբ և երկայնական ալիքի արագության մինչև 1 600-1 800 մ/վ բարձրացմամբ։
ԽՍՀՄ-ում և հնարավոր է` նաև աշխարհում, ամենախորը փորված ջրհորները Կարակումներում էին։ Նրանցից շատերը 100 մետրից ավելի խորություն ունեին, մեկը` նույնիսկ 270 մետր։


== Ջրհորի տեսակներ ==

Ջրհորները տարբերվում են գրունտային ջրերի մակարդակով և ծավալով։

Շադուֆ, ջրհոր, որից ջուրը դուրս է բերվել ամբարձիչի լծակային համակարգով և օգտագործվել հին եգիպտացիների կողմից հողը ոռոգելու նպատակով։
Ռուսական ջրհոր, ծածկված գերանակապ հանքահոր ճախարակով, որի շղթային կցված է բադյա կամ դույլ։ Թմբուկը պտտվում է կոթով, սակայն հնարավոր է՝ անիվը պտտվի միևնույն առանցքի վրա, ինչպես թմբուկը։ Որպեսզի դույլը խորը ջրհոր իջեցնելիս չհավաքի շատ մեծ արագություն և ջրի մեջ հպվելիս չվնասվի, օգտագործվում է ժապավենաձև արգելակ։ Որպեսզի դույլը չլողա մակերևույթին և արագ ջուր առնի, դույլի պատի վերին մասում ամրացվում է փոքր բեռ (ծանրության կենտրոնը տեղափոխելու համար)։
Այսպես կոչված «կռունկ», որը մոտիկ տարածվող գրունտային ջրերի տեղակայման վայրում կիրառվող ջրհորի լծակավոր տեսակ է։
Արքիմեդի պտուտակով ջրհոր, որն օգտագործվում է պտուտակի օգնությամբ ջրի շարունակվող մատակարարման համար։ Այն պտտեցնում է էշը։
Աբիսինյան կամ նորտոնովյան ջրհոր, արտեզյան ջրհորի տեսակ՝ կազմված 25-63 մմ տրամագծով խողովակից։ Խողովակը տեղադրվում է ջրապարունակ շերտում գայլիկոնի միջոցով և մատակարարվում մակերեսային պոմպով։


== Ջրհորները սլավոնների շրջանում ==
Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը ջրհորը կառուցվում էր փայտե (հիմնականում կաղնու) շրջանակով։ Սովորաբար ջրի բարձրացման փայտակերտվածքի վրա տեղադրվել է դարպաս կամ ամբարձիչ։ Ջրհորի բացվածքը փակված էր կափարիչով։


== Միայնակ գործող ջրհորի դեբիտ ==
Գրունտում տեղադրված միայնակ գործող ջրհորի դեբիտը որոշվում է հետևյալ բանաձևով․

  
    
      
        Q
        =
        
          
            
              π
              k
              (
              
                H
                
                  c
                
                
                  2
                
              
              −
              
                H
                
                  d
                
                
                  2
                
              
              )
            
            
              ln
              ⁡
              
                
                  
                    R
                    
                      d
                    
                  
                  r
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle Q={\frac {\pi k(H_{c}^{2}-H_{d}^{2})}{\ln {\frac {R_{d}}{r}}}}}
  , որտեղ 
  
    
      
        k
      
    
    {\displaystyle k}
   -ն ֆիլտրման գործակիցն է, 
  
    
      
        
          H
          
            c
          
        
      
    
    {\displaystyle H_{c}}
   -ն՝ գրունտային ջրի դադարի վիճակագրական մակարդակը, 
  
    
      
        
          H
          
            d
          
        
      
    
    {\displaystyle H_{d}}
   -ն՝ դինամիկ մակարդակը (ջրհորից պոմպային քանակի 
  
    
      
        Q
      
    
    {\displaystyle Q}
   ժամանակի մեկ միավորի գործընթացում), 
  
    
      
        
          R
          
            d
          
        
      
    
    {\displaystyle R_{d}}
   -ը՝ 250-500 մ-ը՝ ավազե գրունտների համար, 700 մ-ը՝ խոշորահատիկ ավազուտների համար, 
  
    
      
        r
      
    
    {\displaystyle r}
   -ը՝ ջրհորի շառավիղը։


== Տես նաև ==
Ստորգետնյա ջրեր
Գրունտային ջրեր
Հորատանցք
Դեբիտ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Платонов О. А. Колодец // Русский образ жизни. — М.: Институт русской цивилизации, 2007. — С. 352. — ISBN 978-5-902725-05-3. Архивировано из первоисточника 14 Օգոստոսի 2014.
Колодец // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.
Хлопин Г. В. (1890–1907)։ «Колодцы»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ 


== Արտաքին հղումներ ==
Տոպոնիմիա. Ջրհոր / Օ. Վ. Լագուտինա
Грамота томскому воеводе кн. Кольцову-Мосальскому о посылке колодезного мастера в Якутский острог.