Գևորգ Գրիգորյան Եվանգուլյան

Գևորգ Գրիգորյան Եվանգուլյան (ց) (1843, Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 11, 1902(1902-09-11), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն), հայազգի հասարակական, պետական գործիչ, հրապարակագիր, Թիֆլիսի քաղաքագլուխ։


== Կենսագրություն ==
1863 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 1-ին գիմնազիան։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանում և հասել իրավաբանական թեկնածուի աստիճանի։ Եղել է պատմաբան Գ. Եզովի աշակերտն ու ընկերը։
Պատանեկան տարիներին Գ. Եվանգուլյանը իր դերասանական խաղով մասնակցել է նաև թատերական ներկայացումների՝ արժանանալով գովեստի։
1864 թվականից աշխատակցել է հայկական պարբերականների, հատկապես՝ «Մշակին»։ «Մեղու Հայաստանի» շաբաթաթերթում, ի պաշտպանություն Չերնիշևսկու, հանդես է եկել Պալասանյանի դեմ։ 1867 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս և աշխատանքի անցել որպես դատական քննիչ, հաշտարար դատավորի օգնական։ Այնուհետև ստանձնել է դատախազի օգնականի պաշտոն։ 1876 թվականից աշխատանքի է անցել փոխարքայի գլխավոր կառավարության դեպարտամենտում։ Զուգահեռաբար Գ. Եվանգուլյանը ընդգրկված էր նաև Ներսիսյան (1878 թ) և Գայանյան դպրոցների հոգաբարձության կազմում։ Նպաստել է Էրզրումի Սանասարյան վարժարանի գործունեությանը։ 1882 թվականին ընտրվել է դատական դեպարտամենտի անդամ։
1883 թվականին Գ. Եվանգուլյանը թողնում է պետական ծառայությունն ու սկսում է աշխատել որպես փաստաբան։ Կարճ ժամանակում նոր աշխատանքային գործունեության ոլորտում մեծ համբավ է ձեռք բերում։ Աշխատել է նաև Թիֆլիսի վարկի ընկերությունում։
1884 թվականին Վանքի մայր տաճարի վերանորոգման աշխատանքների իրականացմանը հետևող հանձնախմբի կազմակերպչական խմբի անդամ է ընտրվել։


== Քաղաքական գործունեություն ==
1870 թվականին Գ. Եվանգուլյանը ընտրվում է Թիֆլիսի քաղաքային խորհրդի անդամ, իսկ այնուհետև բազմիցս վերընտրվում է այդ պաշտոնում։
1897 թվականի հոկտեմբերի 6-ին տեղի ունեցած Թիֆլիսի քաղաքագլխի ընտրությունների ժամանակ Գ.Եվանգուլյանը 38 կողմ 34 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ ընտրվել է քաղաքագլուխ՝ առաջ անցնելով Գ. Թումանյանցին։ Որոշակի հանգամանքների հետևանքով Գ. Եվանգուլյանի հաստատումը տեղի է ունենում միայն 1898 թվականի փետրվարի 11-ին։
1898 թվականի վերջին Կովկասի քաղաքական մասի կառավարիչ և ռազմական օկրուգի հրամանատար, մոլի միապետական և ռեակցիոներ Գ.Գոլիցինը ձերբակալում և դատական գործ է հարուցում ինչպես Գ. Եվանգուլյանի, այնպես էլ խորհրդարանի առավել հայտնի դեմքերի նկատմամբ։ Որոշ ժամանակ անց դատարանը բոլորին էլ արդարացնում է։
Գ. Եվանգուլյանի պաշտոնավարումը տևել է մինչև 1901 թվականի սեպտեմբերի 16-ը։ Պաշտոնավարման վերջին ժամանակներում նրա առողջական վիճակը ծանր էր, բայց ամբողջությամբ կատարում էր իր աշխատանքային պարտականությունները։
Պաշտոնավարության ընթացքում Գ. Եվանգուլյանը իրականացնում է հսկայական աշխատանք Թիֆլիսի ազգաբնակչության համար։ Նրա ջանքերով է իրականացվում քաղաքի էլեկտրական լուսավորությունը, ինչպես նաև այլ կարևորագույն գործեր։


== Հասարակական գործունեություն ==
Ընդունելով վրաց եկեղեցու պատրիարք Ֆլավիանի խնդրանքը՝ Գ. Եվանգուլյանը 1899 թվականի ապրիլին կոչով դիմում է հայ մեծահարուստներին, որպեսզի դրամական օգնություն ցուցաբերեն վրաց մայր եկեղեցու՝ Սվետիսցխովելի տաճարի նորոգման համար։ Կարճ ժամանակահատվածում հավաքվում է անհրաժեշտ գումարը։
1900 թվականի հունիսի 15-ին առաջնորդանիստ վանքի բակում Ղուկասյան թանգարանի կառուցման գործին նպաստելու համար Ամենայն Հայոց Մկրտիչ կաթողիկոսը, ի շնորհակալություն կատարած ներդրումների, Գ. Եվանգուլյանին է ուղղել հայրապետական օրհնությունը։ Նա նաև մինչև իր կյանքի վերջը ընդգրկված է եղել թանգարանի վարչության կազմում։
Նրա պաշտոնավարության ընթացքում՝ 1910 թվականի ապրիլի 10-ին, Թիֆլիսում բացվել է քանդակագործության և գեղանկարչության առաջին դպրոցը։


== Մահը և հիշատակը ==
Գևորգ Եվանգուլյանը վախճանվել է 1901 թվականի սեպտեմբերի 16-ի երեկոյան Հերակլի բաղնիքում։ Նրա մահը մեծ հոգեբանական ազդեցություն է թողել Թիֆլիսի ազգաբնակչության վրա։
Թաղված է եղել Թիֆլիսի հայկական Խոջիվանքի գերեզմանատանը։ Ներկայումս գերեզմանը ոչնչացված է։
Ի հիշատակ հանգուցյալ քաղաքագլխի՝ 1902 թվականին Կովկասի քաղաքացիական մասի կառավարիչը հաստատել է Քաղաքային խորհրդի որոշումը, համաձայն որի՝ Թիֆլիսի Տեատրալնայա փողոցը պետք է անվանակոչվի Եվանգուլսկայա։


== Ծանոթագրություններ ==