Միկիս Թեոդորակիս

Միկիս Թեոդորակիս (հուն․՝ Μίκης Θεοδωράκης, ՄՀԱ՝ [ˈmicis θɛɔðɔˈɾacis], հուլիսի 29, 1925(1925-07-29)[…], Խիոս, Հունաստան - սեպտեմբերի 2, 2021(2021-09-02)[…], Աթենք, Հունաստան), հույն երգահան, կոմպոզիտոր և քաղաքական գործիչ։ «Ժողովուրդների մեջ բարեկամության ամրապնդման համար» միջազգային Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1983)։ Նա համարվում է Հունաստանի ժամանակակակից ամենահայտնի կոմպոզիտորը։


== Կենսագրություն ==
Միկիս Թեոդորակիսը ծնվել է 1925 թվականի հուլիսի 29-ին Հունաստանի Խիոս կղզում։ Հայրը գաղթել էր Կիպրոս կղզուց, իսկ մայրը ծնվել էր Փոքր Ասիայում։ Մանկությունից Միկիս Թեոդորակիսը հետաքրքրություն ու սեր է ցուցաբերել երաժշտության նկատմամբ։ Իր առաջին երգերը նա գրել է այն ժամանակ, երբ դեռ չգիտեր նվագել որևէ երաժշտական գործիք։ 17 տարեկան հասակում երգչախումբ է կազմակերպում Պելոպոնեսի Տրիպոլի քաղաքում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Թեոդորակիսը մասնակցել է Դիմադրության շարժմանը։ Ձերբակալվել է նացիստների կողմից և ենթարկվել տանջանքների։
Հունաստանի քաղաքացիական պատերազմի (1946-1949) տարիներին կոմպոզիտորն աքսորվել է Իկարիա կղզի, ապա տեղավորվել է Մակրոնիսոս կղզում գտնվող համակենտրոնացման ճամբարում, որտեղ նույնպես ենթարկվել է ծեծի ու տանջանքների։
1950 թվականին ավարտել է Աթենքի կոնսերվատորիայի Ֆիլոկտիտիս Իկոնոմիդիսի՝ կոմպոզիցիայի դասարանը։ 1954 թվականից մինչ 1959 թվականը Փարիզի Երաժշտության ու պարերի ազգային բարձրագույն կոնսերվատորիայում սովորել է երաժշտական վերլուծություն Օլիվյե Մեսիանի մոտ և դիրիժորություն Էժեն Վուգոյի մոտ։ Ֆրանսիայում ապրելու տարիներին շատ է ստեղծագործել։ Այդ ժամանակաշրջանում գրել է կամերային պերլյուդիաներ ու սոնատիններ, սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ և երեք բալետ։
1959 թվականին Միկիս Թեոդորակիսը վերադառնում է Հունաստան։ Նա Աթենքում կազմակերպում է նվագախումբ, իսկ Պիրեյում՝ Երաժշտական միություն։ Զբաղվել է նաև քաղաքականությամբ, մասնավորապես եղել է խորհրդարանի պատգամավոր Միասնական դեմոկրատական կուսակցության կողմից (1964—1967)։ 1967 թվականի ապրիլին՝ «սև գնդապետների» իրականացրած հեղափոխության փորձից հետո, Թեոդորակիսը սկսում է գործել ընդհատակում։ Գնդապետներն արգելեցին նրա երաժշտությունը, շուտով նաև բանտարկեցին կոմպոզիտորին։ Բանտում նա անցկացրեց 5 ամիս։ 1968 թվականին միջազգային հասարակության ճնշմամբ Թեոդորակիսին բանտից ազատեցին ու աքսորեցին, սակայն 1969 թվականին նա տեղավորվեց Օրոպոս համակենտրոնացման ճամբարում (Աթենքի մոտ)։ Նրան ազատելու պահանջով կրկին հանդես եկան համաշխարհային ճանաչում ունեցող մշակութային գործիչներ, մասնավորապես՝ Դմիտրի Շոստակովիչը, Լեոնարդ Բյորնստայնը, Արթուր Միլլերը, Հարրի Բելաֆոնտեն։ Արդյունքում 1970 թվականին կոմպոզիտորն ազատություն ստացավ։ 1970 թվականից ապրել ու ստեղծագործել է Ֆրանսիայում։ Այնտեղ էլ շարունակել է պայքարը՝ համերգներ կազմակերպելով բռնակալների դեմ պայքարողների օգտին։ 1974 թվականին Միկիս Թեոդորակիսը կրկին վերադառնում է Հունաստան։
1980-ական և 1990-ական թվականներին մի քանի անգամ ընտրվել է խորհրդարանի պատգամավոր, եղել է Կոնստանտինոս Միցոտակիսի կառավարության նախարար։ Ներկայումս թոշակառու է։ Նրա զարմուհին՝ Մարո Թեոդորակին, նույնպես հայտնի կոմպոզիտոր է։ Իր ողջ կյանքի ընթացքում Միկիս Թեոդորակիսը պայքարել է հանուն համամարդկային արժեքների և հանուն դեմոկրատիայի Հունաստանում։ Նա ստեղծել է Անկախ մարդկանց շարժում՝ «Կայծ» անվամբ։


== Ստեղծագործություն ==
Թեոդորակիսը գրել է բազմաթիվ սիմֆոնիաներ, կամերային ստեղծագործություններ, ինչպես նաև երգեր ու պարեր ժողովրդական ոճով («Լիրիկա», «Դիոնիսոս», «Ֆեդրա», «Ծով» շարքերը և այլն)։ Տարբեր տարիների նա ստեղծել է «Հրեշտակների թաղամաս» օպերան, «Օրփեոս և Էվրիդիկա», «Անտիգոնես», «Մեդեա», «Լիսիստրատոս», «Երգ մեռած եղբոր մասին», «Սիրեկանները Տերուելից» բալետները, երաժշտություն դրամատիկական ներկայացումների (Սոֆոկլեսի «Էդիպ արքա» ողբերգությունը և այլն) և ֆիլմերի (Մ. Կոկոյանիսի «Հույն Զորբան», 1964) համար, վոկալային ստեղծագործություններ և այլն։
Սիրտակի պարը, ինչպես նաև դրա երաժշտությյունը՝ գրված Միկիս Թեոդորակիսի կողմից, հաճախ անվանում են «Զորբայի պար»։ «Հույն Զորբան» ֆիլմի էկրան բարձրանալուց հետո սիրտակին դարձավ աշխարհում ամենահայտնի հունական պարն ու Հունաստանի խորհրդանիշերից մեկը։


== Մրցանակներ և պարգևներ ==
«Ժողովուրդների մեջ բարեկամության ամրապնդման համար» միջազգային Լենինյան մրցանակ (1983)
Լենինյան կոմերիտմիության մրցանակ (1967) — արիության ու ազատության երգերի համար, որ երիտասարդներին կոչ են անում պայքարի ելնել ճնշման ու ֆաշիզմի դեմ, հանուն խաղաղության ու լավագույն ապագայի


== Մատենագրություն ==
Για την ελληνική μουσική (Հունական երաժշտության մասին)
Το τραγούδι του νεκρού αδελφού
Το μανιφέστο των Λαμπράκηδων
Ζητείται αριστερά
Δημοκρατική και συγκεντρωτική αριστερά
Οι μνηστήρες της Πηνελόπης
Περί τέχνης (էսսեներ ու հոդվածներ արվեստի մասին)
Πού πάμε; (Ու՞ր ենք գնում մենք?, Աթենք, 1988)
Ανατομία της μουσικής (Երաժշտության անատոմիա, 1983)
Οι δρόμοι του αρχάγγελου Ι-V (1986-88)
Αντιμανιφέστο (Անտիմանիֆեստ, Gnosis Publishing House, Աթենք, 1998)
Μελοποιημένη Ποίηση Ι -III
Πού να βρω την ψυχή μου... A' - Γ' (Որտեղ կարող եմ գտնել իմ հոգին (էսսեներ և հոդվածներ), Աթենք, 2002)
Να μαγευτώ και να μεθύσω
Μάνου Χατζιδάκι εγκώμιον
I had Three Lives (Միկիս Թեոդորակիսի բանաստեղծություններն անգլերեն)
Σπίθα. Για μια Ελλάδα ανεξάρτητη και δυνατή, Թեսալոնիկի, 2011


== Գրականություն ==
Jean Boivin, Messiaen's Teaching at the Paris Conservatoire: A Humanist Legacy, in Siglind Bruhn, Messiaen's Language of Mystical Love (New York, Garland, 1998), 5-31։ 10
George Giannaris։ Mikis Theodorakis. Music and Social Change, Foreword by Mikis Theodorakis. G. Allen, London, 1972
Gail Holst։ Myth & Politics in Modern Greek Music, Adolf M. Hakkert, Amsterdam, 1980
Mikis Theodorakis։ Journals of Resistance. Translated from the French by Graham Webb, Hart-Davis MacGibbon, London, 1973
Mikis Theodorakis։ Music and Theater, Translated by George Giannaris, Athens, 1983
Asteris Koutoulas։ O Mousikos Theodorakis / Theodorakis the Musician (in Greek). "Nea Synora - A. A. Livami, 1998. ISBN 978-960-236-916-6
Guy Wagner։ Mikis Theodorakis. Mia Zoi yia tin Ellada. Typothito - Giorgos Dardanos, 2002. ISBN 960-402-008-0 (The biography exists also in French։ Mikis Theodorakis. Une Vie pour la Grèce. Editions Phi, Luxembourg, 2000; and in German։ Mikis Theodorakis. Ein Leben für Griechenland. Editions Phi, Luxembourg, 1995)
George Logothetis։ Mikis Theodorakis: the Greek soul, translated from the Greek by Phillipos Chatzopoulos, Agyra editions 2004, ISBN 960-422-095-0. The Chinese version has been published by Shanghai Baijia Publishing House in 2008, ISBN 978-7-80703-861-0.
Asteris Kutulas։ Mikis Theodorakis. A Life in pictures (in German), Coffee-table book with 1 DVD & 2 CDs. Schott Music, Mainz 2010, ISBN 978-3-7957-0713-2
Arja Saijonmaa։ En ung naken kvinna : mötet med Mikis (A young naked woman - the meeting with Mikis), ISBN 978-91-642-0345-8 (bound) Stockholm ։ Piratförlaget, 2011 Swedish 443 pages, [16] picture pages + 1 CD with four songs by Mikis Theodorakis.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

Պաշտոնական կայքը
Edition Romanos Archived 2004-03-21 at the Wayback Machine.
Orchestra Mikis Theodorakis Archived 2004-03-18 at the Wayback Machine.
Lilian Voudouri Library
Ha’aretz August 2004 Interview Archived 2011-01-14 at the Wayback Machine.
[1] Archived 2007-10-25 at the Wayback Machine.
Подробная биография Микиса Теодоракиса на русском, переводы песен (ռուս.)