Մարկոս Անտոնիոս Կրետիկոս

Մարկոս Անտոնիոս Կրետիկոս (լատ.՝ Marcus Antonius Creticus, մ.թ.ա. 2-րդ դար, անհայտ - մ. թ. ա. 71 կամ մոտ մ. թ. ա. 71, Կրետե, Հին Հռոմ), հին հռոմեական քաղաքական գործիչ և զորավար Անտոնիոսների պլեբեյական տոհմից, մ․թ․ա․ 74 թվականի պրետոր։ Պրետուրայի ժամանակ ստացել է արտակարգ լիազորություններ ծովահենների դեմ պայքարելու համար, սակայն պարտություն է կրել և մահացել գերության մեջ։ «Կրետիկոս» ագնոմենն ստացել է որպես ծաղր։ Նրա որդին է եղել Երկրորդ եռապետության անդամներից մեկը՝ Մարկոս Անտոնիոսը։


== Ծագում ==
Մարկոս Անտոնիսոը պատկանել է պլեբեյական հնագույն տոհմի, որը, համաձայն Ուշ հանրապետության շրջանի աղբյուրների, իր ծագումնաբանությունն սկսել է Անտոնիոսից՝ Հերակլեսի որդիներից մեկից։ Տիտոս Լիվիոսն այդ տոհմի ներկայացուցիչներից հիշատակում է դեցեմվիրի (մ․թ․ա․ 450-449 թվականներ), կոնսուլական իշխանությամբ օժտված ռազմական տրիբունի (մ․թ․ա․ 422 թվական) և հեծելազորի ղեկավարի (մ․թ․ա․ 334-333 թվականներ)։ Սակայն մինչև մ․թ․ա․ I դարն Անտոնիոսների շարքում չի եղել ոչ մի կոնսուլ, և նրանց կարգավիճակը հռոմեական նոբիլների շարքում պատմագրության մեջ նկարագրվում է որպես «աննախանձելի»։ Մարկոսի հայրը՝ Մարկոս Անտոնիոս Հռետորը, կարողացել է հաջող կարիերա անել իր ընդունակությունների (մասնավորապես ճարտարախոսության) և, համաձայն վարկածներից մեկի, Գայոս Մարիոսի աջակցության շնորհիվ։ Մ․թ․ա․ 99 թվականին նա եղել է կոնսուլ, 97 թվականին՝ ցենզոր։
Մարկոս Անտոնիոսն ունեցել է կրտսեր եղբայր՝ Գայոս Անտոնիոսը, որն ստացել է Հիբրիդա մականունը։


== Կենսագրություն ==
Նախքան պրետոր դառնալը Մարկոս Անտոնիոսի վարած կյանքի մասին ոչինչ հայտնի չէ. անհայտ են նրա ծննդյան թվականը և այն հանգամանքները, թե ինչպես է նա հաղթահարել cursus honorum-ի առաջին աստիճանները։ Նրա հայրը մ․թ․ա․ 87 թվականին դարձել է մարիանյան ահաբեկչության զոհ, իսկ եղբայրը Գայոս Մարիոսի թշնամու՝ Լուցիոս Կոռնելիուս Սուլլայի հետ Իտալիայից մեկնել է Բալկաններ՝ մասնակցելու Միհրդատի դեմ պատերազմին։ Գոյություն ունի ենթադրություն, որ հոր զոհվելուց հետո Մարկոս կրտսերը, որը նույնպես հայտնվել էր վտանգի մեջ, փախել է Հունաստան, որտեղ միացել է Սուլլայի կողմնակիցներին։ Այդ վարկածի հակառակորդներն ուշադրություն են դարձնում այն հանգամանքի վրա, որ Մարկոսը չի հիշատակվում Առաջին Միհրդատյան պատերազմի հետ կապված, և որ նրա ավագ որդին ծնվել է մ․թ․ա․ 83 թվականին, ընդ որում, հավանաբար Հռոմում (իսկ Սուլլան այդ քաղաք մտել է միայն մ․թ․ա․ 82 թվականին)։
Պահպանված աղբյուրներում Մարկոս Անտոնիոսի մասին առաջին հիշատակությունը վերաբերում է մ․թ․ա․ 74 թվականին։ Այդ ժամանակ նա զբաղեցրել է պրետորի պաշտոնը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Смыков Е. Марк Антоний Критский - ординарный человек с неординарными полномочиями // Studia historica. — 2012. — № XII. — С. 105—118.
Кeaveney A. Who were the Sullani? // Klio. — 1984. — Т. 66. — С. 114—150.
Абрамзон М. Римское владычество на Востоке. Рим и Киликия (II век до н. э. — 74 год н. э.). — СПб.: Акра, Гуманитарная академия, 2005. — 256 с. — ISBN 5-93762-045-3
Бэдиан Э. Цепион и Норбан (заметки о десятилетии 100—90 гг. до н. э.) // Studia Historica. — 2010. — № Х. — С. 162—207.
История римской литературы. — М.: Издательство АН СССР, 1959. — Т. 1. — 534 с.
Короленков А. Гай Марий и Марк Антоний: от дружбы к вражде // История и историография зарубежного мира в лицах. — 2011. — № Х. — С. 12—22.
Тит Ливий История Рима от основания города. — М., 1989. — Т. 1. — 576 с. — ISBN 5-02-008995-8
Тит Ливий История Рима от основания города. — М.: Наука, 1994. — Т. 3. — 768 с. — ISBN 5-02-008995-8
Broughton T. Magistrates of the Roman Republic. — New York, 1951. — Vol. I. — P. 600.
Broughton T. Magistrates of the Roman Republic. — New York, 1952. — Vol. II. — P. 558.
Clebs E. Antonius // RE. — 1894. — Т. I. — С. 2575.
Clebs E. Antonius 28 // RE. — 1894. — Т. I. — С. 2590—2594.
Huzar E. Mark Antony: A Biography. — Minneapolis: University of Minnesota Press, 1978. — 350 p. — ISBN 0-8166-0863-6
Schur W. Das Zeitalter des Marius und Sulla. — Leipzig, 1942.
Van Ooteghem J. Gaius Marius. — Bruxelles: Palais des Academies, 1964. — 336 с.
Wiseman T. Legendary Genealogies in Late-Republican Rome // G&R. — 1974. — № 2. — С. 153—164.


== Արտաքին հղումներ ==
Марк Антоний Кретик (рус.). — биография на сайте ancientrome.ru.
Smith, William, Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, v. 1, p. 214