Ջերի Լուիս

Ջերի Լուիս,(անգլ.՝ Jerry Lewis, ի ծնե՝ Ջոզեֆ Լևիչ, մարտի 16, 1926(1926-03-16)[…], Նյուարկ, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ - օգոստոսի 20, 2017(2017-08-20)[…], Լաս Վեգաս, Նևադա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան, կոմիկ, ռեժիսոր և գրող։  Նա հայտնի է դարձել Դին Մարտինի հետ համատեղ աշխատելու արդյունքում։ Լուիսը առաջին հերթին հայտնի է իր հումորային համարներով, որոնցով հանդես է եկել ռադիոյում և հեռուստաալիքներում։ Կարիերայի ընթացքում արժանացել է բազմաթիվ հեղինակային մրցանակների, այդ թվում 2005 թվականին ստացել է «Էմմի» հատուկ մրցանակը, իսկ 2009 թվականին՝ պատվավոր «Օսկար»՝ «Ջին Հերշոլտի անվան մրցանակ»–ը։


== Կենսագրություն ==
Ջերի Լուիսը (ի ծնե Ջոզեֆ Լևիչ) ծնվել է Նյուարկ քաղաքում՝ Ռուսաստանից եկած հրեաների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Դանիել Լևիչը, տարբեր ժանրերի երգիչ և նկարիչ էր, իսկ մայրը՝ Ռահիլը, ռադիոկայանում դաշնակահարուհի էր։ Նա մանկուց սկսել է հանդես գալ երաժշտական համարներով, իսկ մեծանալուն պես որդեգրել է Ջո Լուիս կեղծանունը, որը հետագայում փոխվել է Ջերի Լուիս անվամբ, որպեսզի շփոթություն չառաջացնի բռնցքամարտիկ Ջո Լուիսի և կոմիկ Ջո է․ Լուիսի անվան հետ։ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ազատվել է զիվորական ծառայությունից, քանի որ սրտի խնդիր ուներ։
Մարտին և Լյուիս
1940-ական թվականներին ծանոթացել է երգիչ Դին Մարտինի հետ, ում հետ շուտով կազմակերպել է կատակերգական դուետ, որը նրանց բերել է մեծ հաջողություն և հայտնիություն։ Սկզբում նրանք հանդես էին գալիս գիշերային ակումբներում իրենց հումորային համարներով, ապա ռադիոյով հաղորդում էին վարում, այնուհետև՝ սեփական հեռուստատեսային շոուն, որը «Paramount Pictures» ստուդիայում կատակերգական կինոֆիլմերի շարքում է ընդգրկվել։ Իրենց մեծ հաջողության ֆոնի վրա «DC Comics» ընկերությունը հրապարակել է «Դին Մարտինի և Ջերի Լուիսի արկածները» կոմիքսների շարքը։
Սակայն տարիների ընթացքում Դին Մարտինի դերը նկատելիորեն նվազել է, իսկ ամռանը՝ նրանց դուետը քայքայվել է։ Չնայած դրան՝ Ջերին և Դինը շոու բիզնեսում մնացել են շատ հայտնի՝ շարունակելով արդեն հանդես գալ մենահամերգներով։ Հետագայում նրանք հրաժարվում էին մեկնաբանել իրենց բաժանումը և միասին չէին հայտնվել հանրության մեջ։ Նրանց կրկին միասին տեսել են հեռուստամարաթոնի ժամանակ՝ 1976 թվականին և վերջնականապես նրանք հաշտվել են 1980-ական թվականների վերջին՝ Դին Մարտինի որդու մահից հետո։
Նրանք վերջին անգամ բեմի վրա երկուսով հանդես են էկել 1989 թվականին՝ Լաս Վեգասում՝ Դին Մարտինի վերջին կենդանի համերգի ժամանակ։
Հետագա կարիերա
1950-ական թվականների վերջին շարունակել է նկարահանվել Paramount ընկերությունում, ինչպես նաև թողարկել է սեփական երաժշտական ալբոմը։ 1960-ական թվականներին հանդես է եկել որպես ռեժիսոր՝ նկարահանելով մի շարք կինոկատակերգություններ։ Լյուիսը ռեժիսուրա դասավանդել է Հարավային Կալիֆորնիայում՝ Լոս Անջելեսի համալսարանում, իր ուսանողների շարքում եղել են Սթիվեն Սփիլբերգը և Ջորջ Լուկասը։
1972 թվականին Ջոան Օ’բրայենի սցենարով բեմադրել է «Օր, երբ ծաղրախուն լացեց» կինոնկարը և նկարահանվել է ծաղրածու Հելմութ Դորկի դերում (գլխավոր դեր), ում Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարում ստիպել են ելույթ ունենալ հրեա երեխաների առջև՝ նախքան նրանք գազային խցիկներ ուղարկելը։ Լուիսին այս աշխատանքը դուր չի եկել և նա կտրականապես արգելել է հանրությանը ժապավենի ցուցադրումը։
1990-ականներին նա հայտնվել է մեծ էկրանին «Արիզոնայի երազանքը» (1993) և «Կատակներ մի կողմ» (1995) ֆիլմերում։ 1994 թվականին դերասանը նորամուտը նշել է Բրոդվեյում՝ «Սատանի յանքերը» մյուզիքլում, որտեղ խաղացել է դևի դերը։
Իր կարիերայի ընթացքում Ջերի Լյուիսը տարբեր մրցանակների է արժանացել հեռուստատեսությունում և կինոյում աշխատելու համար։ 2006 թվականին նրան շնորհվել Է «Էմմի» պատվավոր մրցանակը, իսկ 2009 թվականին նա արժանացել է պատվավոր «Օսկարի»։ 2006 թվականին Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարը դերասանին շնորհել է Պատվո լեգեոնի շքանշան՝ նրան անվանելով «ֆրանսիացի ժողովրդի սիրելի ծաղրածու»։
Ջերի Լյուիսը երկու անգամ ամուսնացած է եղել։ Նրա առաջին կինը նախկին երգչուհի Պատտի Պալմերը, նրան պարգևել է վեց որդի։ Երկրորդ կոջ՝ Սենդի Պիտնիկի հետ 1992 թվականին նա աղջիկ է որդեգրել։


== Ֆիլմագրություն ==


=== Որպես դերասան ===
1949 - How to Smuggle a Hernia Across the Border (Կարճամետրաժ)
1949 - Իմ ընկերուհի Իրման / My Friend Irma - Սեյմուր
1950 - Իմ ընկերուհի Իրման գնում է Արևմուտք / My Friend Irma Goes West - Սեյմուր
1950 - Դասալիքներ / "At War with the Army - Ալվիկ Կորվին
1951 - Это мой парень / That’s My Boy - Ջեկսոն կրտսեր
1952 - «Շտապիր, ծովային» / Sailor Beware - Մելվին Ջոնս
1952 - Jumping Jacks[en] - Հապ Սմիթ
1952 - «Ճանապարհ դեպի Բալի» / Road to Bali - Femme dans le rêve de Lala
1952 - «Խամաճիկ» / The Stooge - Թեոդոր Ռոջերս
1953 - «Վախեցնել մահվան չափ» / Scared Stiff - Միրոն Մերց
1953 - «Քեդդի» / The Caddy - Հարվի Միլլեր
1953 - «Փողը տանից» / Money from Home - Վիրջիլ Յոկում
1954 - «Այրելով կյանքը» / Living It Up - Գոմեր Ֆլագգ
1954 - 3 Ring Circus[en] - Ջերոմ Խոտչիկս
1955 - «Չի կարելի չափազանց երիտասարդ լինել» / You’re Never Too Young - Վիլբուր Խուլիկ
1955 - «Նկարիչներ և մոդելներ» / Artists and Models - Յուջին Ֆուլստակ
1956 -Pardners[en] — Wade Kingsley Jr. / Wade Kingsley Sr.
1957 - «Բարեկիրթ հանցագործը» / The Delicate Delinquent - Սիդնեյ Պիտիաս
1957 - The Sad Sack - Մերեդիտ Վիկբի
1958 - «Ննջիր իմ որդի» / Rock-A-Bye Baby - Քլեյթոն Պուլ
1958 - «Ճապոնացի տղա» / The Geisha Boy - Հիլբերտ Վուլի
1959 - Don’t Give Up the Ship - Ջոն Պոլ Ստեկլեր
1959 - «Աբներ» / Li’l Abner — Itchy McRabbit (brève apparition)
1960 - «Այցելություն փոքրիկ մոլորակ» / Visit to a Small Planet - Kreton
1960 - Raymie — Chanteur du générique
1960 - «Միջանցքային» / The Bellboy - Stanley / Lui-même
1960 -Cinderfella — Cinderfella
1961 - «Дамский угодник» / The Ladies Man - Herbert H. Heebert / Mama Heebert
1961 - «Սուրհանդակ» / The Errand Boy - Morty S. Tashman
1962 - t’s Only Money - Lester March
1963 - «Անկեղծ պրոֆեսոր» / The Nutty Professor - Professeur Julius Kelp / Buddy Love / Baby Kelp
1963 - «Ով  է հոգ տանում խանութի մասին» / Who’s Minding the Store? - Norman Phiffier
1964 - The Patsy[en] - Stanley Belt / Chanteurs du trio
1964 - The Disorderly Orderly[en] - Jerome Littlefield
1965 - «Ընտանեկան արժեքներ» / The Family Jewels - Willard Woodward / James Peyton / Everett Peyton / Julius Peyton / Capitaine Eddie Peyton / Skylock Peyton / «Bugs» Peyton
1965 - «Կարմիր գիծ 7000» / Red Line 7000 - Le chauffeur (brève apparition)
1965 - «Բոինգ-Բոինգ» / Boeing Boeing - Robert Reed
1966 - «Երեքը բազմոցին» / Three on a Couch - Christopher Pride / Warren / Ringo / Rutherford / Heather
1966 - «Դրությունից դուրս գալ» / Way…Way Out - Պիտ Մետմոր
1966 - «Այս խելագար, խելագար, խելագար, խելագար աշխարհը» / It’s a Mad Mad Mad Mad World - Սթենլի Քրամեր
1967 - Don’t Raise the Bridge, Lower the River - Ջորջ Լեսթեր
1967 - «Մեծ բերան» / The Big Mouth - Gerald Clamson / Syd Valentine
1968 - «Հանգիստ հպում» / Silent Treatment
1969 - «Ընկել է հաջողության մեջ» / Hook, Line & Sinker - Peter Ingersoll / Fred Dobbs
1970 - «Նորից մի անգամ» / One More Time - Bandleader (voix)
1970 - «Որ կողմում է ճակատային գիծը» / Which Way to the Front? - Brendan Byers III
1972 -  «Օրը երբ ծաղրածուն լացեց» / The Day the Clown Cried - Helmut Doork
1980 - Rascal Dazzle - Narrateur
1980 - «Ծանր աշխատանք» / Hardly Working - Bo Hooper
1982 - «Ֆարս» / Slapstick (Of Another Kind) - Wilbur Swain / Caleb Swain
1982 - «Կատագերգության թագավոր» / The King of Comedy - Jerry Langford1983՝ Cracking Up — Warren Nefron / Dr. Perks
1984՝ Par Où T'es Rentré? On T'a Pas Vu Sortir— Clovis Blaireau
1984՝ «Հասկացիր ինձ․․․ Կամ եղիր դժբախտ» / Retenez Moi…Ou Je Fais Un Malheur — Jerry Logan
1987՝ «Պայքար կյանքի համար» / Fight for Life — Dr. Bernard Abrams
1989՝ «Բուլկի» / Cookie — Arnold Ross
1990՝ «Սուպեր ուժ» / Super Force
1992՝ «Պարոն շաբաթ երեկո» / Mr. Saturday Night — Invité
1993՝ «Արիզոնյան երազանք» / Arizona Dream — Լեո Քեռի
1995՝ «Կատակներ մի կողմում» / Funny Bones — George Fawkes
1995՝ Jerry Lewis Stars Across America (TV) — Présentateur
1996՝ Ցնդած պրոֆեսորը / The Nutty Professor — Professeur Julius Kelp / Buddy Love (հնչյունավորում)
2010՝ «Մաքս Ռոուզ» / Max Rose — Max Rose
2016՝ «Վստահություն» / The Trust — Ստոունայի հայր


=== Որպես ռեժիսոր ===
1949՝ How to Smuggle a Hernia Across the Border
1960՝ «Միջանցքային»/ The Bellboy
1961՝ «Կանացի սպասավոր» / The Ladies Man
1961՝ «Սուրհանդակ» / The Errand Boy
1963՝ Ցնդած պրոֆեսորը / The Nutty Professor
1964՝ The Patsy
1965՝ «Ընտանեկան արժեքներ» / The Family Jewels
1966՝ «Երեքը բազմոցին» / Three on a Couch
1967՝ «Մեծ բերան» / The Big Mouth
1969՝ «Համարձակ՝ նոր բժիշկը» / The Bold Ones: The New Doctors
1970՝ «Եվս մեկ անգամ» / One More Time
1970՝ «Ո՞ր կողմում է ճակատային գիծը» / Which Way to the Front?
1972՝ «Օր, երբ ծաղրածուն լացեց» / The Day the Clown Cried
1980՝ «Ծանր աշխատանք» / Hardly Working
1983՝ Cracking Up


=== Որպես պրոդյուսեր ===
1957՝ «Քաղաքավարի հանցագործը» / The Delicate Delinquent
1958՝ «Քնիր, ի՛մ տղա» / Rock-A-Bye Baby
1958՝ «Գեյշա տղան» / The Geisha Boy
1960՝ «Միջանցքային» / The Bellboy
1960՝ Cinderfella
1961՝ «Կանացի սպասավոր» / The Ladies Man
1964՝ The Disorderly Orderly
1965՝ «Ընտանեկան արժեքներ» / The Family Jewels
1966՝ «Երեքը բազմոցին» / Three on a Couch
1967՝ «Մեծ բերան» / The Big Mouth
1969՝ «Ծուղակն ընկնել» / Hook, Line & Sinker
1970՝ «Ո՞ր կողմում է ճակատային գիծը» / Which Way to the Front?
1996՝ Ցնդած պրոֆեսորը / The Nutty Professor
2000՝ Ցնդած պրոֆեսորը 2։ Քլամփների ընտանիքը / Nutty Professor II: The Klumps


=== Որպես սցենարիստ ===
1949՝ How to Smuggle a Hernia Across the Border
1960՝ «Միջանցքային» / «The Bellboy»
1961՝ «Կանացի սպասավոր» / The Ladies Man
1961՝ «Սուրհանդակ» / The Errand Boy
1963՝ Ցնդած պրոֆեսորը / The Nutty Professor
1964՝ The Patsy
1965՝ «Ընտանեկան արժեքներ» / The Family Jewels
1967՝ «Մեծ բերան» / The Big Mouth
1972՝ «Օր, երբ ծաղրածուն լացեց» / The Day the Clown Cried
1980՝ «Ծանր աշխատանք» / Hardly Working
1983՝ Cracking Up


=== Որպես կոմպոզիտոր ===
1961՝ «Սուրհանդակ» / The Errand Boy


== Ծանոթագրություններ ==