Բալինտ Բալաշի

Բալինտ Բալաշի՝ Կեկյոյի և Գյարմատի բարոն (հունգ.՝ Gyarmati és kékkői báró Balassi Bálint, սլովակ.՝ Valentín Balaša barón z Ďarmôt a Kameňa, հոկտեմբերի 20, 1554(1554-10-20)[…], Զվոլեն, Kingdom of Hungary - մայիսի 30, 1594(1594-05-30)[…], Էստերգոմ, Kingdom of Hungary), հունգար բանաստեղծ, թարգմանիչ, Վերածննդի դարաշրջանի քնարերգու։ Մեծ մասամբ ստեղծագործել է հունգարերեն, գրել է նաև սլովակերեն ու թուրքերեն։ Վարժ տիրապետել է նաև լատիներենին, իտալերենին, գերմաներենին, լեհերենին, խորվաթերենին, ռումիներենին։ Համարվում է ժամանակակից հունգարական քնարերգության և էրոտիկ (տարփահարույց) պոեզիայի հիմնադիրը։


== Կենսագրություն ==
Բալաշին ծնվել է Հունգարիայի թագավորության Զոլյոմ (ներկայումս՝ Զվոլեն, Սլովակիայում) քաղաքում, ազնվականական, կալվինիստական ընտանիքում։ Մեկ տարի սովորել է գերմանական Նյուրնբերգ քաղաքի դպրոցում, այնուհետև վերադարձել ծննդավայր, որտեղ նրա կրթության գործով զբաղվել է մտավոր արտասովոր ունակությունների տեր և մոլեռանդ բողոքական մայրը՝ Աննա Սուլյոկը։ Բալաշին աշակերտել է նաև հայտնի բարեփոխիչ Պետեր Բորնեմիսային։
Երիտասարդ հասակում Բալինտը կորցրել է ունեցվածքը, մտել զինվորական ծառայության։ Կռվել է թուրքերի ու լեհերի դեմ, հայտնվել լեհական գերության մեջ։ 1586 թվականին կաթոլիկություն է ընդունել։ Մահացել է Էստերգոմի պաշարման ժամանակ ստացած վերքերից։ 


== Ստեղծագործություններ ==
Լույս ընծայած առաջին երկը եղել է լյութերական պաստոր Միխաել Բոկի «Բուժիչ բույսերի փոքրիկ պարտեզ՝ ցաված հոգիների համար» գերմաներեն գրքի թարգմանությունը։ Գրել է հոգևոր, հայրենասիրական, ռազմական, սիրային երգեր, թարգմանություններ կատարել լատիներենից ու գերմաներենից։ Քաջածանոթ լինելով զինվորականի աստանդական, վտանգներով լի կյանքին՝ գովերգել է մարտական նժույգի սլացիկ վարգելը, կռիվներում եփված ռազմիկների խիզախությունն ու սխրանքները, տափաստանների լայնարձակ հեռուները, ոսկեշող գինու դառը, բայց և դուրեկան համը... Հայրենիքի ճակատագրի համար տագնապը Բալաշիի հոգում ոչ թե ողբերգական հեծեծանքներ է առաջ բերում, այլ հանուն հայրենյաց կյանքն ուրախությամբ զոհաբերելու պատրաստակամություն։ Նրա պոեզիան անչափ մոտ է ու հոգեհարազատ ժողովրդական երգեցիկ ստեղծագործությանը։
Բալաշիի հոգևոր բանաստեղծությունները հրատարակվել են 1631 կամ 1632 թվականին, իսկ սիրային երգերը տարածվել են ձեռագիր տեսքով և առաջին անգամ լույս ընծայվել միայն 1874 թվականին, երբ պատահականորեն հայտնաբերվել են Ռադվանիի գրադարանում։ Նրա «Յուլիային» խորագիրը կրող բանաստեղծաշարը, որ հասցեագրված է բանաստեղծի անպատասխան սիրո էակին՝ Աննա Լաշոնցիին, իրավամբ համարվում է բոլոր ժամանակների հունգարական պոեզիայի շողարձակող մարգարտաշարը։ Թեև Բալաշիի սիրային բանաստեղծությունների վրա զգացվում է իտալացի մեծ պոետներ Դանթեի ու Պետրարկայի որոշ ազդեցությունը, այդուհանդերձ դրանք չափազանց ինքնատիպ են ու տպավորիչ։


== Հիշատակ և մեծարանք ==
Բալինտ Բալաշիի պատվին գրական մրցանակ է հիմնել Պոլ Մոլնարը։ Մրցանակը կոչվում է Բալինտ Բալաշիի հիշատակի թուր։


== Գրականություն ==
Голенищев-Кутузов И. Н. Балашши и поэзия на венгерском языке
Юрий Гусев. Прорыв Балинта Балашши
История культуры стран Западной Европы в эпоху Возрождения: Учеб. для вузов / Л. М. Брагина, О. И. Вальяш, В. М. Володарский и др.; Под ред. Л. М. Брагиной. — М.: Высшая школа, 2001. — 479 с. — ISBN 5-06-003216-7.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Homepage of Balassi Sword www.balassi.eu
A History of Hungarian Literature(անգլ.)
Балинт Балашши в «Журнальном зале»