Քրիստափոր Պլանտեն

Քրիստափոր Պլանտեն կամ Պլանտեյն (լատ.՝ Christophorus Plantinus, ֆր.՝ Christophe Plantin, հոլ.՝ Christoffel PlantijnChristoffel Plantijn, մոտ մայիս 1520, Saint-Avertin - հուլիսի 1, 1589(1589-07-01)[…], Անտվերպեն, Բրաբանտ, Հաբսբուրգյան Նիդերլանդներ), հոլանդացի հրատարակիչ և տպագրիչ՝ ֆրանսիական ծագմամբ, հումանիստ։ Ստացել է դասական կրթություն, գրել լատիներեն գրքեր, որոնք Եվրոպայի այդ ժամանակվա համար միջազգային են եղել։ 16-րդ դարի կեսին Պլանտենը եղել է Եվրոպայի առաջատար հրատարակիչ, հիմնադրել է Officina Plantiniana ընկերությունը, որն ուներ մասնաճյուղեր Գերմանիայի և Հոլանդիայի , Անգլիայի և Շոտլանդիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի պետությունների, Իսպանիայի և Պորտուգալիայի բոլոր մասերում։ Պլանտենի հրատարակչություն հրատարակել է ավելի քան 40 գրքեր` ներառյալ պատմության համար կարևոր գրատպություններ, նրա հրատարակություններից ամենահայտնին դարձել է «Անտվերպենսկի պոլիգլոտը» (1568-1573) և երկրագնդի առաջին ատլասը` Theatrum Orbis Terrarum (1580): 1570 թվականին ստացել է «գլխավոր արքայական տպագիր» կոչումը, որը նրան տվեց մենաշնորհ արարողակարգային գրքեր տպագրել իսպանական տիրույթներում։ Նրանց ընդհանուր տպաքանակը 1571-1574 թվականներին կազմել է շուրջ 75 000 օրինակ։ 20-րդ դարի հետազոտողները  Պլանտենին դիտարկել են որպես ֆլամանդական վերածնուի վառ ներկայացուցիչ, ով էական ազդեցություն է թողել Գերմանիայի և Ֆրանսիայի հրատարակչական գործի և գրքային արվեստի վրա։ Լիովին պահպանված տպապագրական հաստոցները և գրատպական այլ սարքերը 77 թվականից ի վեր կազմում են Պլանտեն-Մորետուսի թանգարանի մի մասը։


== Վաղ կենսագրություն ==

Պլանտենի ծագման մասին նրա մահից 17 տարի անց վկայել է նրա թոռը` Բալթազար Մորետուս I-ը` տեղեկացնելով Անտվերպենի եպիսկոպոսին, որ իր պապը եղել է ազնվական ընտանիքից, բայց ընտանեկան վիճակը և կալվածքը բաժին է հասել եղբայրներից ավագին։ Պլանտեն-Մորետուսի թանգարանի արխիվների 17-րդ դարի փաստաթղթերից դատելով` Պլանտենի հայրը եղել է Շառլ դե Տերլեսենը` սենյոր Լա Ռոշ-դյու-Մայն, կապիտան թագավորական բանակից։ Նրա կրտսեր որդիները ստիպված են եղել փոխել ազգանունը, որ չխայտառակեն գերդաստանը «ամոթալի» մասնագիտություններով, սակայն, ամենայն հավանականությամբ, դա փորձ է եղել՝ Անտվերպենի ամենահարուստ ընտանիքներից մեկի ծագումը լավացնելու նպատակով։ Փաստագրական վկայություններ ծննդյան օրվա և վայրի վերաբերյալ չկան։ Առաջին կենսագրություն գրողները կարծում էին, որ նա ծնվել է Տուրում կամ նրա մերձակայքում (Մոն-Լուի), ժամանակի ընթացքում պատմաբանների մեծ մասը հակվել են այն տեսակետին, որ Պլանտենը ծնվել է Սենթ-Ավերտենում, որտեղ դեռ 1580-ական թվականներին ապրում էին Պլանտեն ազգանունով երեք ընտանիքներ։ Տպագրիչի թոռը` Ֆրանցիսկոս Ռաֆելենգ կրտսերը, իր պապիկի հայրենիքը համարել է Շատելրոյի մոտակայքում գտնվող Շիտրեն։ Կան երկու հիմնական տարբերակներ ամսաթվի վերաբերյալ. Անտրվերպենի տաճարի գրառումների գրքում նշվում է, որ Պլանտենը մահացել է 1589 թվականի հուլիսի 1-ին՝ 75 տարեկան հասակում և հետևաբար նրա ծննդյան տարեթիվը 1514 է։ Այնպես թվագրված է տպագրիչի դրոշմված դիմանկարը, որը նկարել է Յան Վերիքսը 1588 թվականին։ Սակայն նույն Ֆ. Ռաֆելենգը պնդում է, որ իր պապը ծնվել է 1520 թվականի մայիսին, և նույն տվյալները պահպանվում են նաև Լեյդենում գտնվող նկարում։ Դատելով Պլանտենի կողմից ստորագրված փաստաթղթերից` նա չէր կողմնորոշվում իր սեփական տարիքի մեջ. ըստ նրա վարքագրի` Կ. Կլերի` շատ վկայությունները թույլ են տալիս նրա ծննդյան տարեթիվն ընդունել 1520 թվականը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==


=== Պլանտենի նամակագրություններ ===
«Correspondance de Christophe Plantin»։ Vol. I (ֆրանսերեն)։ 1883։ Վերցված է 2016-06-30 
«Correspondance de Christophe Plantin»։ Vol. II (ֆրանսերեն)։ 1885։ Վերցված է 2016-06-30 
«Correspondance de Christophe Plantin»։ Vol. III (ֆրանսերեն)։ 1911։ Վերցված է 2016-06-30 
«Correspondance de Christophe Plantin»։ Vol. IV (ֆրանսերեն)։ 1914։ Վերցված է 2016-06-30 
«Correspondance de Christophe Plantin»։ Vol. V (ֆրանսերեն)։ 1915։ Վերցված է 2016-06-30 
«Correspondance de Christophe Plantin»։ Vol. VI (ֆրանսերեն)։ 1916։ Վերցված է 2016-06-30 
«Correspondance de Christophe Plantin»։ Vol. VII (ֆրանսերեն)։ 1918։ Վերցված է 2016-06-30 
«Correspondance de Christophe Plantin»։ Vol. VIII—IX (ֆրանսերեն)։ 1918։ Վերցված է 2016-06-30 


=== Պլանտենի հրապարակումները Իսպանիայի ազգային գրադարանում ===
«Registros de para la búsqueda Autor Plantin, Christophe (ca. 1520—1589)» (իսպաներեն)։ BIBLIOTECA DIGITAL HISPÁNICA. BIBLIOTECA NACIONAL DE ESPAÑA։ Վերցված է 2016-07-01 


=== Պլանտենրի հրապարակումները «համացանցի արխիվում» ===
«Christophe Plantin»։ Archive.org։ Վերցված է 2016-07-18 


=== Այլ ===
«Welcome to the premises of the Plantin and Moretus family» (անգլերեն)։ Museum Plantin-Moretus։ Վերցված է 2016-06-30 
«Drafts of Letters Sent by Christopher Plantin and Jan Moretus I, 1579–1590»։ The World Digital Library (WDL)։ Վերցված է 2016-06-30