Սֆերա (թատրոն)

Մոսկվայի պետական բյուջետային մշակութային հաստատություն, Մոսկվայի դրամատիկական «Սֆերա» թատրոն, դրամատիկական թատրոն Մոսկվայում, որի հիմնադրման նախաձեռնողն է Եկատերինա Ելանսկայան։ Ստեղծվել է 1981 թվականին` ԽՍՀՄ Մշակույթի նախարարության որոշմամբ։ Թատրոնի ստեղծման ընդհանուր գաղափարը հիմնադիրը ներկայացրել է հետևյալ կերպ. «Մենք մերժում ենք խորանարդի թատրոնի սկզբունքը և քաջալերում ենք շփման տարածությունը»։
Թատրոնի դահլիճը շրջանաձև ամֆիթատրոն է, կենտրոնական բեմով և ներսում շարժական հարթակներով, նախագիծը մշակել է ճարտարապետ Նատալյա Գոլասը, գլխավոր նկարիչն է Վլադիմիր Սալդատովը։


== Պատմություն ==
Գլխավոր գաղափարը, որը դրվել էր հիմնադիրների կողմից, (վերջիններիս թվում էին դերասաններ Գեորգի Տարատորկինը, Ալեքսանդր Կալյագինը, Օլեգ Դալը, Գեորգի Բուրկովը և ուրիշ դերասանների), հանդիսատեսի և դերասանի շփման հատուկ միջավայրն էր։ Առաջին ներկայացումները բեմադրվել են «Սֆերա» թատրոնի պաշտոնական բացումից առաջ և խաղացվել են Պ. Ի. Չայկովսկու անվան համերգային դահլիճում, որտեղ ճարտարապետական ձևով մարմնավորվել է Վսևոլոդ Մեյերխոլդի գաղափարը, ըստ որի հանդիսասրահի ամֆիթատրոնը և բեմը միավորվելով` դարձել էին մեծ կիսաբեմ։

«Փոստը դեպի հարավ», հեղինակ` Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի։ Բեմադրության մեջ խաղում են Գեորգի Տարատորկինը, Ալեքսանդր Կալյագինը, Գեորգի Բուրկովը, Լ. Տոլմաչյովան, Լև Կրուգլինը։
«Օտար երեկո», Արծաթե դարաշրջանի պոեզիայի բանաստեղծական կոմպոզիցիա, որին մասնակցել են Ա. Լազարևը, Գ. Բորտնիկովը, Մ. Կոզակովը, Ե. Կինդինովը, Լ. Տոլմաչյովան, Գ. Եգորովան։Ներկայացումները բեմադրվում էին դատարկ բեմում և ուղեկցվում էին երգեհոնի երաժշտությամբ։
Ելանսկայան ստեղծել է ներկայացումներ` միավորելով տարբեր թատրոնի դերասանների։

«Ռուսաստան, իմ Ռուսաստան» (Մարինա Ցվետաևա, Սերգեյ Եսենին), Տ. Դորոնինոյի մասնակցությամբ
«Խեղճ մարդիկ» (Ֆ. Դոստոևսկի)
«Այնտեղ, հեռվում...» (Վասիլի Շուկշին), Վլադիմիր Վիսոցկու երգերով, ժողովրդական արտիստներ Եվգենյա Սիմոնովայի և Եվգենի Կինդինովի մասնակցությամբ)
«Նամակներ անծանոթուհուն» (Անդրե Մորուա և Ալբերտո Մորավիա), Ե. Վասիլևի, Ե. Վեսնիկի, Ե. Սիմոնովի, Ե. Կինդինովի և Լև Կրուգլիի մասնակցությամբ)։Առաջին տարիներին թատրոնը գտնվում էր Մոսկվայի «Կաուչուկ» գործարանի մշակույթի պալատում, Պլյուշիխա փողոցում։ 1984 թվականին ավարտվում է «Էրմիտաժ» այգում գտնվող թատրոնի վերանորոգումը, որտեղ և տեղակայվում է «Սֆերա» թատրոնը։
1984 թվականին թատրոնում բեմադրվել է «Ո՞վ է վախենում Վիրջինիա Վուլֆից» ներկայացումը` ըստ Էդվարդ Օլբիի պիեսի։ Այն թատրոնի առաջին ներկայացումներից էր, բեմադրիչը Ռոման Վիկտյուկն էր։
Թատրոնի ստեղծման պահից մինչև 2013 թվականը թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն է եղել դրա հիմնադիր Եկատերինա Ելանսկայան։


== Ներկայացումներ ==
1981 - «Օտար երեկո» (բանաստեղծական կոմպոզիցիա ըստ Մ. Ցվետաևայի, Ա. Ախմատովայի, Ն. Գումիլյովի, Օ. Մանդելշտամի, Ի. Սևերյանինի, Դ. Սամոյլովայի բանաստեղծությունների)
1981 - «Փոքրիկ իշխանը» (Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի)
1981 - «Նամակներ անծանոթուհուն» (Ա. Մորուա, Ա. Մորավիա )
1981 - «Այնտեղ, հեռվում...» (Վասիլի Շուկշին)
1981 - «Կատակերգություններ» (Մ. Զոշչենկո, մեկ գործողությամբ կատակերգություններ «Անհաջող օր» և «Հարսանիք»)
1982 - «Հայելու դիմաց» (ըստ Վ. Կավերինի)
1982 - «Ցեց» (Ն. Պոգոդին)
1982 - «Օլբի թատրոն» (Է. Օլբիի մեկ գործողությամբ «Բեսսի Սմիթի մահը» և «Ի՞նչ է տեղի ունեցել կենդանաբանական այգում» պիեսները)
1983 - «Ի՞նչի վրա է հիմնված աշխարհը» (բեմական կոմպոզիցիա ըստ Ե. Ելանսկայայի, Ժ. Անույի «Արտույտ» պիեսի, Մ. Ալիգերի «Զոյա» պոեմի,  Ն. Ռուբցովի, Բ. Օկուջավային, Ֆ. Վիյոնի, Ա. Տարկովսկու բանաստեղծությունների)
1984 - «Ապրիր և հիշիր» (ըստ Վ. Ռասպուտինի)
1985 - «Թատերական վեպ» (Մ․ Բուլգակով)
1986 - «Մինչև աքլորականչը» (ըստ Վ․ Շուկշինի)
1987 - «Ծովորոր» (Ա․ Չեխով)
1989 - «Ճակատագրական ձվեր» ըստ (Մ․ Բուլգակովի)
1990 - «Լոլիտա» (Վ․ Նաբոկով)
1990 - «Երջանկություն»
1990 - «Ղրիմի կղզին»
1994 - «Հանցավոր եռյակ» (Ա․ Տ․ Ավերչենկո)
1996 - «Լոլիտան ըստ վեպի» (Վ․ Նաբոկով)
1998 - «Թագավորությունն այստեղ բերեք» (ըստ Հ. Իբսենի «Շինարար Սոլնեսը» պիեսի)
1999 - «Վեսթսայդյան պատմություն» (Ե․ Լեման և Լ․ Բերնսթայն)
2007 - «Եկել եմ ձեզ ազատություն տալու» (Վ․ Շուկշին)
2007 - «Մուրլի»
2008 - «Ռոզայի ապաշխարությունը»
2009 - «Մարդը ԽՍՀՄ-ից» (Վ. Նաբոկով)
2010 - «Մերոնք արտասահմանում»
2010 - «Երկինքը և դժոխքը» (Պ. Մերիմե)
2010 - «Մասնավոր գործարար» (Վ. Գազենկլեվեր)
2010 - «Անիծված պատմողը» Մ. Գորկի
2011 - «Հենց այդտեղ, հենց այդ ժամանակ»
2011 - «Ռոմանտիկ տարիք»
2011 - «Ցիլինդր» Ե. դե Ֆիլիպո
2011 - «Պանելոպա բոլոր ժամանակների համար»
2012 - «Խելագարի գրառումները»
2012 - «Անիծյալ հեքիաթասացը» (Մ. Գորկի)
2012 - «Մեր կյանքի օրերը»
2013 - «Բալեու այգի» (Ա. Չեխով)
2014 - «Սովորական պատմություն»
2015 - «Բարձրաձայն կոչ»
2017 - «Ինչու է ժամացույցը շտապում»
2018 - «Հանգստացողները» (Մ. Գորկի)
2018 - «Չվող թռչունների բույնը» (Ա. Ավերչենկո)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Официальный сайт
Театр «Сфера» на сайте справочника «Театральная Россия» Archived 2011-08-02 at the Wayback Machine.
Театр «Сфера» на сайте театральной Афиши