Երկաթի (II) սուլֆատ

Երկաթի (II) սուլֆատ, անօրգանական միացություն, ծծմբական թթվի երկաթի (II) աղն է։ Քիմիական բանաձևն է՝ FeSO4: Չցնդող, անհոտ, անջուր սուլֆատն անգույն, բայց ոչ թափանցիկ, շատ խոնավածուծ նյութ է։ Բյուրեղահիդրատները խոնավածուծ, բաց երկնականաչ թափանցիկ բյուրեղներ են, եռհիդրատը՝ FeSO4·4Н2О կանաչ է, միահիդրատը՝ FeSO4·Н2О անգույն է։ Ունի ուժեղ տտիպ մետաղական համ։ Օդում աստիճանաբար քայքայվում են կորցնելով բյուրեղաջուրը։ Երկաթի (II) սուլֆատը լավ է լուծվում ջրում (26,3 գ 20°С-ում)։ Ջրային լուծույթից բյուրեղանում է երկնականաչ հեպտահիդրատը՝ FeSO4·7Н2О, որի պատահական անվանումը երկաթարջասպ է։ Վերջինիս թունավորությունը համեմատաբար ցածր է։
Կիրառվում է տեքստիլ արդյունաբերությունում և գյուղատնտեսությունում որպես ֆունգիցիդներ (սնկասպան նյութեր)։ Ինչպես նաև հանքային ներկերի արտադրությունում։
Բնական անալոգ հանքաքարը մելանտերիտն է։ Բնության մեջ հանդիպում է դեղնականաչ, մոնոկլինային բյուրեղների տեսքով։


== Բյուրեղահիդրատներ ==
Երկաթի (II) սուլֆատը հայտնի է տարբեր բյուրեղահիդրատների ձևով, այդ ձևերից մի քանիսը գոյություն ունեն բնության մեջ.

FeSO4·H2O
FeSO4·4H2O
FeSO4·5H2O
FeSO4·6H2O
FeSO4·7H2O


== Հատկություններ ==
Երկաթի (II) սուլֆատն ջրային լուծույթից անջատվում է 1,82°C մինչև 56,8°C ջերմաստիճանում երկաթարջասպի՝ FeSO4·7H2О բաց կանաչ բյուրեղների տեսքով։ 100 գ ջրում լուծվում է 26,6 գ անջուր FeSO4 20°C-ում և 54,4 գ 56°C ջերմաստիճանում։
Երկաթի (II) սուլֆատի լուծույթը օդի թթվածնով օքսիդանում է մինչև երկաթի (III) սուլֆատ.

  
    
      
        
          12
          
          
            FeSO
            
              4
            
            
              
            
          
          

          
          +
          3
          
          
            O
            
              2
            
            
              
            
          
          

          
          +
          6
          
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          O
          ⟶
          4
          
          
            Fe
            
              2
            
            
              
            
          
          
            
              (
              
                SO
                
                  4
                
                
                  
                
              
              )
            
            
              3
            
            
              
            
          
          

          
          +
          4
          
          Fe
          
            
              (
              OH
              )
            
            
              3
            
            
              
            
          
          
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {12 FeSO4{}+ 3 O2{}+ 6 H2O -> 4 Fe2(SO4)3{}+ 4 Fe(OH)3 v}}}
  Տաքացնելիս 480°C-ից բարձր ջերմաստիճանում քայքայվում է.

  
    
      
        
          2
          
          
            FeSO
            
              4
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            Fe
            
              2
            
            
              
            
          
          
            O
            
              3
            
            
              
            
          
          

          
          +
          
            SO
            
              2
            
            
              
            
          
          

          
          +
          
            O
            
              2
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {2 FeSO4 -> Fe2O3{}+ SO2{}+ O2}}}
  


== Ստացում ==
Երկաթարջասպ կարող է ստացվել երկաթի ջարդոնը կամ թիթեղը նոսր ծծմբական թթվով մշակելիս։ Արդյունաբերությունում որպես կողմնակի նյութ երկաթարջասպը ստացվում է երկաթե թիթեղների և մետաղալարերի ստացման, օքսիդաթաղանթների հեռացման ժամանակ.

  
    
      
        
          Fe
          

          
          +
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          
            SO
            
              4
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            FeSO
            
              4
            
            
              
            
          
          +
          
            H
            
              2
            
            
              
            
          
          
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {Fe{}+ H2SO4 -> FeSO4 + H2 ^}}}
  Պիրիտի օքսիդացումից.

  
    
      
        
          
            FeS
            
              2
            
            
              
            
          
          

          
          +
          3
          
          
            O
            
              2
            
            
              
            
          
          ⟶
          
            FeSO
            
              4
            
            
              
            
          
          

          
          +
          
            SO
            
              2
            
            
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\ce {FeS2{}+ 3 O2 -> FeSO4{}+ SO2}}}
  Արդյունաբերության մեջ որպես կողմնակի նյութ երկաթարջասպը ստացվում է իլմենտիտից տիտանի օքսիդի ստացման ժամանակ։


== Կիրառություն ==
Կիրառվում է թանաքի և ներկերի (մորթին սև ներկելու համար) ստացման մեջ։ 
Երկաթի (II) սուլֆատը կարող է օգտագործվել նաև բետոնը, որոշ կրաքարեր և ավազաքարեր դեղնավուն ժանգի գույնով ներկելու համար։
Երկաթի (II) սուլֆատը կիրառվում է բարձր հիմնայնության հողերի pH–ն իջեցնելու համար,:
Բժշկության մեջ օգտագործվում է որպես դեղանյութ՝ երկաթ պակասորդային սակավարյունության կանխարգելման և բուժման համար։ Ռուսաստանում գրանցված է «Հեմոֆեր պրոլոնգատում», «Տարդիֆերոն», «Սորբիֆեր Դուրուլես» և «Ֆերրոպլեկս» (վերջին երկուսում որպես հակաօքսիդանտ ավելացվում է ասկորբինաթթու)։
Գյուղատնտեսության մեջ այն օգտագործվում է ծառերը ցողելու համար։
Երկաթի (II) սուլֆատը օգտակար ռեակտիվ է սնկերի նույնականացման համար։
Որպես ֆերոսուլֆատային դոզիմետր կիրառվում է քիմիական դոզիմետրիայում։
1850-ականների երկրորդ կեսին երկաթի սուլֆատը օգտագործվել է լուսանկարչության մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Железный или зелёный купорос»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
«Железный купорос»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907