Ջորջիանա Սիմփսոն

Ջորջիանա Ռոուզ Սիմփսոն (անգլ.՝ Georgiana Rose Simpson, 1866, Վաշինգտոն, Կոլումբիայի շրջան, ԱՄՆ - 1944), բանասեր, ԱՄՆ-ում փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան ստացած առաջին աֆրո-ամերկուհին․ դոկտորի աստիճանն ստացել է 1921 թվականին գերմաներենից, Չիկագոյի համալսարանում։


== Վաղ կյանք և կրթություն ==
Դեյվիդ և Քեթրին Սիմփսոնների ավագ դուստր Ջորջիանան ծնվել է 1861 թվականի մարտի 31-ին Վաշինգտոնում, որտեղ էլ հաճախել է հանրակրթական դպրոց։ Հետագայում վերապատրաստում է անցել սևամորթ կանանց համար նախատեսված Miner Normal School դպրոցում, որպեսզի կարողանա դասավանդել քաղաքի տարրական դպրոցներում ու 1885 թվականին սկսել է դասավանդել։ Այս ժամանակահատվածում նա դասավանդում էր գերմանացի ներգաղթյալ համայնքներում։ Նրա նախկին ուսուցչուհիներից մեկը՝ դր․ Լյուսի Էլլա Մոթենը, խրախուսել է նրան շարունակել ուսումն ու քոլեջում պաշտոնապես գերմաներեն սովորել։ 
1907 թվականին ընդունվել է Չիկագոյի համալսարան ու 1911 թվականին ստացել արվեստի բակալավրի աստիճան գերմաներենից։ Համալսարանում համատարած ռասիզմից խուսափելու նպատակով ուսումնառությունն ավարտել է հիմնականում ամառային և հեռակա դասընթացների միջոցով։ Մագիստրոսի աստիճանն ստացել է 1920 թվականին «Մերիգարտոյի հնչյունաբանությունը» վերնագրով թեզով, որտեղ ուսումնասիրության էր ենթարկել միջին գերմաներենով մի բանաստեղծություն։ Հետբուհական կարիերայի ընթացքում նաև դասավանդել է Վաշինգտոնի Դանբարի անվան ավագ դպրոցում։ 55 տարեկան հասակում ավարտել է «Herder's Conception of "Das Volk» վերնագրով դիսերտացիան և 1921 թվականի յունիսի 14-ին գերմաներենից ստացել դոկտորի աստիճան։ 


== Փորձառություններ և ներդրումներ խտրականության ժամանակաշրջանում ==

Սիմփսոնն ու իր նվաճումները քննարկվել են խտրականության ժամանակաշրջանի քաղաքացիական իրավունքների շարժման համատեքստում։ Ռասայական խտրականությունը նա շատ վաղ է զգացել, դեռևս Չիկագոյի համալսարան ընդունվելիս, հատկապես բնակության առումով․ երբ նրան հրավիրել են կանանց հանրակացարանում բնակվելու, դա բողոք է առաջացրել սպիտակամորթ ուսանողների մոտ։ Նախ հանրակացարանից նրան դուրս է հրավիրել տնօրենը՝ Սոֆոնիզբա Բրեքինրիջը, սակայն Սիմփսոնը հրաժարվել է։ Բրեքինրիջը վերանայել է իր որոշումը և նրան թույլ տվել մնալ, սակայն այս անգամ համալսարանի տնօրեն Հարրի Փրաթ Ջադսոնն է նրան խնդրել հեռանալ, որին Սիմփսոնը ենթարկվել է։ Հետևաբար Սիմփսոնը դասընթացներն անցնում էր ամռանը, որպեսզի խուսափի գերակշռող սպիտակամորթների հետ ռասայական դրդապատճառներով հետագա բախումներից։ Ավելին, համալսարանի տնօրենը նամակ է ստացել Ֆրեդերիկ Դուգլաս կենտրոնից, որտեղ դատապարտվում էր նրանց՝ Սիմփսոնին հեռացնելու արարքը․

Սիմփսոնն առաջին կինն էր, որն ԱՄՆ-ու արժանացել է դոկտորական աստիճանի։ Դոկտորական աստիճանն ստանալուց հետո սևամորթ գիտնականներ Սադի Թաներ Մոսելի, Էվա Բեատրիս Դայքսի և համարյա նույն ժամանակհատվածում դոկտորական աստիճան ստացած Աննա Ջ․ Կուպերի հետ խտրականության պատճառով «անմիջապես չբարգավաճեցին իրենց նվաճումներով»։ Սիմփսոնն ստիպված էր վերադառնալ Վաշինգտոնի Դանբարի ավագ դպրոցում դասավանդելու, քանի որ շատ համալսարաններ աշխատանքի չէին ընդունում սևամորթ կանանց։ 1936 թվականին նամակ է գրել Դյու Բոյս Դյուբուային և հետաքրքրվել հանրագիտարանային նախագծով ու թե ինչպես կարող է ինքը ներդրում ունենալ՝ հոդված գրելով «Սևամորթների բարբառի» կամ «Սևամորթների ժողովրդական գրականության փիլիսոփայության» վերաբերյալ։ Նրա վերջին հիմնական հրատարակությունը ֆրանսիական մի ստեղծագործության թարգմանություն էր,  որը մանրամասնում էր Հայիթիի հեղափոխության առաջնորդ Տուսեն Լ՛Ուվերտյուրի կենսագրությունը։ 
2017 թվականին Ասյա Աքքայի և Շաե Օմոնիջոյի համաֆինանսավորած Monumental Women Project նախագիծը մեծարել է Սիմփսոնին՝ նրա կիսանդրին տեղադրելով Չիկագոյի համալսարանի Ռեյնոլդս ակումբում, տնօրեն Ջադսոնի պատվին կանգնեցաված ցայտաքանդակի կողքին։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==