Բանակային ավիացիա

Բանակային ավիացիա (ռուս.՝ Армейская авиация, անգլ.՝ Army aviation), բառակապակցություն, որը տարբեր ժամանակաշրջաններում ընդհանրացնում էր ավիացիայի ձևավորումները զինված ուժերում (ԶՈւ) աշխարհի տարբեր երկրներում։
Այդ բառակապակցությունը տարբեր պետությունների ԶՈւ ռազմական գործում կարող է ունենալ տարբեր իմաստ։
Գրականության մեջ հանդիպում են նաև Ցամաքային զորքերի ավիացիա, Ցամաքային ուժերի ավիացիա անվանումները։


== Պատմություն ==
Ավիացիայի ստեղծման պահից ի վեր այն սկսեց ներառվել աշխարհի տարբեր երկրների բանակներում և նավատորմերում։ Եվ համապատասխանաբար բաժանվում էր բանակային և նավատորմային ավիացիաների։


=== Ռուսաստանի զինված ուժերի բանակային ավիացիա ===
Բանակային ավիացիան կազմավորում է Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի օդատիեզերական ուժերի կազմում։ Բանակային ավիացիայի հիմնադրման օր է համարվում հոկտեմբերի 28-ը։ 1948 թվականի այդ օրը Սերպուխով քաղաքում հիմնադրվել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերի առաջին ավիացիոն ուղղաթիռային էսկադրիլիան։
Նախկինում բանակային ավիացիա տերմինն ունեցել է այլ իմաստ։ Բանակային ավիացիա, այսինքն բանակի, այլ ոչ թե նավատորմի ավիացիա։ Բանակային ավիացիան ստեղծվել և մարտական գործածության փորձ է ստացել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1914-1918 թվականներին)։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ մի շարք պետություններում բանակային ավիացիան գլխավորապես ներկայացվել է հետախուզության ստորաբաժանումներով, կործանիչ և ռմբակոծիչ ավիացիաներով։ Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում բանակային ավիացիան լայն տարածում է ստացել տեղային պատերազմներում և հակամարտություններում, 20-րդ դարի 70-ական թվականներին հետագա զարգացումն է ստացել։ Դրանց հիմքն էին կազմում տարբեր նշանակության ուղղաթիռները, ինքնաթիռները և ԱԹՍ-երը։


=== Կայսերական ժամանակաշրջան ===
Ինժեներական գերատեսչությունը զգուշությամբ էր վերաբերվում ռազմական նպատակներով ավիացիան օգտագործելու գաղափարին։ Միայն 1909 թվականին Ուսումնական օդագնացության պարկին առաջարկվել է հավաքել 5 ինքնաթիռ։ Այնուհետև ռազմական գերատեսչությունը արտասահմանյան ընկերություններից գնել է մի քանի Wright և Ֆարման ինքնաթիռներ։ Մինչդեռ Ռուսաստանում բացվել էին մի քանի ձեռնարկություններ, որոնք արտադրում էին շարժիչներ և ինքնաթիռներ։ Դրանցից մի քանիսը համարվում էին ֆրանսիական գործարանների դուստր ձեռնարկություններ։ 1909-1917 թվականներին Ռուսաստանում ստեղծվել են 20-ից ավել ավիացիոն ձեռնարկություններ։


=== Խորհրդային ժամանակաշրջան ===
Խորհրդային ժամանակաշրջանում՝ 1941 թվականին ԽՍՀՄ Զինված ուժերի Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի ռազմաօդային ուժերը բաժանվում էին՝

ԽՍՀՄ հեռահար ավիացիա, որը կարող էր լուծել ինչպես ինքնուրույն խնդիրներ, այնպես էլ համագործակցել զինված ուժերի այլ տեսակների հետ։
Ռազմաճակատային (շրջանային) ավիացիա – ռազմական շրջանների (ռազմաճակատների) ռազմաօդային ուժեր։ Ռազմաճակատային ավիացիան նախատեսված էր ցամաքային զորքերի հետ համատեղ ռազմական գործողությունների համար։
Զորային ավիացիա – համազորային ավիացիայի ռազմաօդային ուժեր՝ կորպուսային էսկադրիլիաներ, որոնք գտնվում են հրաձգային կորպուսների տրամադրության տակ և նախատեսված են հրետանային կրակի շտկման, օդային հետախուզության և կապի համար։


== Այլ պետությունների զինված ուժերի բանակային ավիացիաներ ==


=== ԱՄՆ զինված ուժերի բանակային ավիացիա ===
ԱՄՆ-ում բանակային ավիացիան մտնում է ԱՄՆ զինված ուժերի կազմի մեջ, և կոչվում է Բանակային ավիացիայի կորպուս։ Զինված է մարտական և տրանսպորտա-մարտական ուղղաթիռներով, անօդաչու սարքերով (ԱԹՍ)։ Մարտական գործողությունները վարում է բանակային օպերացիաների կամ հետևազորային, տանկային և օդադեսանտային միավորումների մարտական գործողությունների հետ համատեղ։


=== Անգլիայի զինված ուժերի բանակային ավիացիա ===
Մեծ Բրիտանիայի բանակային ավիացիան զինված է տրանսպորտային, գրոհային, բազմանպատակային ուղղաթիռներով և տրանսպորտային ինքնաթիռներով։


=== Գերմանիայի զինված ուժերի բանակային ավիացիա ===
2007 թվականի դրությամբ սպառազինության մեջ առկա էր 518 միավոր MBB Bo 105 ուղղաթիռներ, մի քանի միավոր ԱԹՍ։


=== Ռուսաստանի ԶՈւ բանակային ավիացիայի հիմնական սպառազինություն ===
Ստորև թվարկված ուղղաթիռները ներկայացված են Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերում տարբեր մոդելներով և մոդիֆիկացիաներով, ներկայացված սպառազինության որոշ մոդելներ և մոդիֆիկացիաներ ՌԴ զինված ուժերում չեն օգտագործվում կամ համարվում են արտահանվող սպառազինություն։


==== Բազմանպատակային ուղղաթիռներ ====
Մի-1 (նախորդ)
Մի-2 (նախորդ)
Մի-4 (նախորդ) առաջին սերիական ուղղաթիռն է, որն ունի ներկառուցված սպառազինություն։
Կա-226, Կա-226Տ։


==== Մարտական ուղղաթիռներ ====
Մի-24 («Կոկորդիլոս»)
Մի-28, Մի-28H
Մի-35, Մի-35Մ, Մի-35H
Կա-50
Կա-52 («Ալլիգատոր»)։


==== Տրանսպորտային (տրանսպորտա-մարտական) ուղղաթիռներ ====
Մի-8, Մի-8 ԱՄՏՇ, Մի-8 ՄՏՎ-5;
Մի-26, Մի-26Տ2։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Применение вертолётов огневой поддержки // Устав СВ США FM-17-50, 1977 год;
Советская военная энциклопедия, М., Воениздат, 1976 год;
Элтон Р., «Аэромобильная дивизия в 70-е годы в Армии США.», 1972 год;
Белов М. И., Авилин В. Ф., «Аэромобильные операции армии США.», — Воениздат, М.: 1977 год;
«Воздушно-десантные операции сухопутных войск США.», — ГРУ ГШ, М.: 1988 год;
Колеко Л. Воздушно-десантные войска США // «Труппендинст» (Австрия), № &; 5.;— 1987 год;
Ведение боевых действий // Полевой устав Армии США., — М.: ГРУГШ, 1986 год;
«Зарубежное военное обозрение» № 5, 6, 8/ 1988 год; 6/1993 год; 5/1994 год; 7/1995 год; 2,3/1990 год; 6/1991 год.


== Արտաքին հղումներ ==
Կայք нво.нг.ру. 
Ցամաքային զորքերի ավիացիա
Կայք вз.ру, «ԱՄՆ ցամաքային ուժերի ավիացիայի բոլոր չվերթները հետաձգվել են հինգ օրով»:
Торвар.ру կայք, Սպառազինություն, ավիացիա, «Ռուսաստանի բանակային ավիացիան նշում է իր 65-ամյակը»: