Գաբրիել Գիֆորդս

Գաբրիել Դի (Գաբբի) Գիֆորդս (անգլ.՝ Gabrielle Dee "Gabby" Giffords, հունիսի 8, 1970(1970-06-08), Թուսոն, Արիզոնա, ԱՄՆ), ամերիկացի քաղաքական և պետական գործիչ, ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի նախկին անդամ Արիզոնա նահանգից։ ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցության անդամ, Արիզոնայի պատմության մեջ երրորդ կինը, որը ընտրվել է ԱՄՆ Կոնգրեսում։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1970 թվականին Արիզոնա նահանգի Թուսոն քաղաքում՝ Սպենսեր Ջ.Գրիֆորդսի (Spencer J. Giffords) և Գլորիա Կայի (Gloria Kay) ընտանիքում։
Հայրը հրեա է, կինոռեժիսոր Բրյուս Փելթրոուի (Bruce Paltrow) զարմիկը, «Օսկար» մրցանակակիր՝ դերասանուհի Գվինեթ Փելթրոուի հայրը։ Նա լիտվացի ռաբբիի թոռն է և Ակիբա Գորնշտեյնի որդին, որը 20-րդ դարի 40-ական թվականներին ժամանել է Նյու Յորք։ Հետագայում Ակիբան փոխել է անունը և ազգանունը Գիֆֆորդ (Գիֆ) Հորնստին, իսկ ավելի ուշ՝ Գիֆ Գիֆորդս՝ հակասեմականության պատճառով։
Մայրը՝ Գլորիա Գիֆորդսը, դավանել է Քրիստոնեական գիտություն կրոնը։
Գաբրիել Գիֆորդսը դավանել է հուդաիզմ և 2001 թվականից այցելել Թուսոնի «Հավերիմ» («Ընկերներ») հուդայականության ռեֆորմիստական հոսանքի սինագոգը։


=== Կրթություն ===
Գիֆորդսն 1993 թվականին ավարտել է Կլերմոնտի (Կալիֆոռնիա) Սքրիփսի քոլեջը  և 1996 թվականին Կոռնելի համալսարանը, որտեղ մասնագիտացել է ԱՄՆ-ի և Մեքսիկայի հարաբերություններում։ Ֆուլբրայթի ծրագրի շրջանակներում նա դրամաշնորհ է ստացել և 1996 թվականին վերապատրաստվել Չիուաուայում և Հարվարդի Ջոն Քենեդիի անվան պետական կառավարման ինստիտուտում։


=== Բիզնես կարիերա ===
Աշխատել է Price Waterhouse- ի հետ որպես տարածաշրջանային զարգացման գործընկեր։ 1996 թվականից ղեկավարել է El Campo Tire Warehouses-ը՝ իր պապի կողմից հիմնված տեղական ավտոմոբիլային ցանցը։ 2000 թվականին բիզնեսը վաճառվել է Goodyear Tire-ին՝ մրցակցային պայքարի բարդությունների պատճառով։


=== Քաղաքական գործունեություն ===
2001 թվականից մինչև 2003 թվականը եղել է Ներկայացուցիչների պալատի անդամ, իսկ 2003 թվականից մինչև 2005 թվականը՝ Արիզոնա նահանգի սենատոր։

Դարձել է հրեական ծագում ունեցող առաջին կինը, որը, հավաքելով ձայների 54%-ը, ընտրվել է Արիզոնայի կոնգրեսում։
Երկու անգամ՝ 2006 թվականին և 2008 թվականին, ընտրվել է ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի անդամ, իսկ 2010 թվականին ընտրվել է երրորդ անգամ։
Քննադատվել է պահպանողական տրամադրված քաղաքական գործիչների կողմից առողջապահության և կրթության բարեփոխումների հարցում իր լիբերալ դիրքորոշման համար։ Աջակցել է քաղաքացիների՝ հրազեն պահելու և կրելու իրավունքին։
Հանդես է եկել որպես պրոխոիս (աբորտների օրինականացում)։
Քվեարկել է Պոլսոնի ծրագրի և ամերիկյան տնտեսության առողջացման և 2009 թվականի ռեինվեստացիայի ծրագրի օգտին։
2007 թվականի սեպտեմբերին Արիզոնայում հրապարակել է արևային էներգիայի օգտագործման խնդիրների վերաբերյալ զեկույց։

2011 թվականի հունվարի 20-ին ատենակալների մեծ կոլեգիան երեք կետերով մեղադրանքներ է առաջադրել Ջարեդ Լոֆներին, որոնց թվում առաջադրվել է նաև Գաբրիել Գիֆորդսի սպանության փորձի համար մեղադրանքը։
Եղել է գեյերի և լեսբուհիների նկատմամբ մարդու իրավունքների կողմնակից։
Ընդգրկված է եղել ԱՄՆ Կոնգրեսի զինված ուժերի գործերի կոմիտեում, արտաքին գործերի կոմիտեի և գիտության ու տեխնիկայի կոմիտեի կազմում։


== Մահափորձ ==
Լրատվամիջոցները հաղորդել են, որ 2011 թվականի հունվարի 8−ին՝ տեղական ժամանակով ժամը 10-ին (UTC-7), Գիֆորդսի հայրենի Արիզոնա նահանգի Թուսոն քաղաքում կայացած հանրային միջոցառումների ժամանակ Safeway ցանցի սուպերմարկետում ծանր վիրավորվել է գլխից և ծայրահեղ ծանր վիճակում տեղափոխվել Թուսոնի համալսարանի բժշկական կենտրոն։
22-ամյա կասկածյալ Ջարեդ Լի Լոֆները, որը 9 մմ տրամաչափի «Glock» տեսակի ատրճանակից վիրավորել է ևս 18 (այլ տվյալներով՝ 13) մարդու, ձերբակալվել է։ Սկզբում հայտարարվել է հետախուզում ևս մեկ կասկածյալի նկատմամբ, բայց հետո Լոֆներին տեղափոխող տաքսիստից կասկածը հանվել է։
Բացի այդ, ընտրողների հետ հանդիպման վեց մասնակիցներ սպանվել են։ Զոհվածների թվում են եղել 9-ամյա աղջիկ Քրիստինա Թեյլոր Գրինը, հոլիվուդյան դերասանուհի Սոֆյա Աննա Բուշը, ինչպես նաև Գ. Գիֆորդսի օգնական և դաշնային դատավոր Ջոն Ռոլը։
2011 թվականի հունվարի 10-ին Ջարեդ Լոֆներին պաշտոնական մեղադրանք է առաջադրել։
2011 թվականի հունվարի 20-ին ատենակալների մեծ կոլեգիան Ջարեդ Լոֆների դեմ մեղադրանքներ Է առաջադրել երեք կետերով, որոնց թվում նաև մեղադրանք է առաջադրվել Գաբրիել Գիֆորդսի սպանության փորձի համար։
2011 թվականի մայիսի 25-ին դատավորը խոստովանել է, որ Լոֆները անգործունակ է և չի կարող կանգնել դատարանի առջև։ Լոֆներին կրկին ուղարկել են Միսսուրիի հոգեբուժարան (նա այնտեղ 5 շաբաթ տևողությամբ փորձաքննություն է անցնել) առնվազն 4 ամիս ժամկետով, որպեսզի որոշվեր, թե արդյոք կարելի է բուժել նրան և հասնել նրա մեղսունակությանը։ 2012 թվականի հունվարին Լոֆները ճանաչվել է անգործունակ, նրան ախտորոշել են «պարանոիդ շիզոֆրենիա»։  Նա իրեն մեղավոր է ճանաչել մեղադրանքի 19 կետով և 2012 թվականի նոյեմբերին դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։


== Բուժում և վերականգնում ==
2011 թվականի հունվարի 8-ին Գիֆորդսը՝ Թուսոնի համալսարանի բուժկենտրոն ընդունվելուց հետո, վիրահատվել է գանգի և ուղեղի ձախ կիսագնդի միջով անցնող ոսկրային բեկորների և նեկրոտիկ հյուսվածքների հեռացման համար։
Գիֆորդսը ընկղմվել է արհեստական կոմայի մեջ և նրան թոքերի արհեստական շնչառության ռեժիմ են սահմանել։
«Ուռուցք է ուղեղի ամենամեծ սպառնալիքն է այս պահին։ Ուռուցքը վերահսկելու համար Գիֆորդսի գանգի մի մասը հեռացվել է և վերատեղադրվելու է նրա վերականգնումից հետո, հնարավոր է մի քանի ամիս անց», - ասել է բժշկական կենտրոնի նյարդավիրաբուժության բաժանմունքի ղեկավար Մայքլ Լեմոլը։
Ընդունվելուն պես, Գիֆորդսը կարողացել է պատասխանել ամենապարզ հրամաններին (օրինակ՝ թափ տալ մատները)։ Նա նաև ճանաչել է իր ամուսնուն՝ Մարկ Քելիին, որը Հյուսթոնից ժամանել էր նրա մոտ։
ԱՄՆ բանակի ռազմաբժշկական համալսարանի նյարդաբան Ջեֆրի Լինը Գիֆորդսին Թուսոնից քաղաք Բետեսդա է տեղափոխել։ Տուժածի զննումից հետո բժիշկը հայտարարել է, որ ֆունկցիաների վերականգնման կանխատեսումը դրական է եղել և կազմել ավելի քան 50 %։
2011 թվականի հունվարի 11-ին բժշկական կենտրոնի նյարդաբան Մայքլ Լեմոլը հաստատել է, որ Գիֆորդսն արդեն ի վիճակի է ինքնուրույն շնչելուն։
2011 թվականի հունվարի 12-ին Գիֆորդսը այցելել է նախագահ Օբամաին, որը ավելի ուշ՝ երեկոյան, սգո արարողության ժամանակ ասել է, որ Գիֆորդսը այդ օրը առաջին անգամ բացել է աչքերը։
2011 թվականի հունվարի 16-ին բժիշկներն անջատել են Գիֆորդսի արհեստական շնչառության սարքը, և նա կարողացել է շարժել ձեռքերն ու ոտքերը և փորձել բացել աչքերը։
Նույն օրը Գաբրիել Գիֆորդսը հաջող վիրահատություն է անց կացրել աջ աչքի խոռոչ համար։ Բժիշկները հեռացրել են կրակոցների ժամանակ մասնատված ոսկորի բեկորները, որոնք սպառնացել են աչքին, և ամրացրել աչքի խոռոչի թաղանթը։
2011 թվականի հունվարի 20-ին Գաբրիել Գիֆորդսը սկսել է վեր կենալ, ոտքի կանգնել անձնակազմի օգնությամբ և բարձրացնել գլուխը։
2011 թվականի հունվարի 21-ին Գիֆորդսը Թուսոնից տեղափոխվել է Հյուստոնի վերականգնողական և հետազոտությունների ինստիտուտ, որը մտնում է տեղական «Հերման Մեմորիալ» բժշկական ցանցի մեջ։ Ինստիտուտը, որը մասնագիտացած է ուղեղի և ողնուղեղի վնասվածքներից հետո վերականգնման մեջ, գտնվել է Լ. Ջոնսոնի անվան տիեզերական կենտրոնից 30 մղոն (50 կմ) հեռավորության վրա, որտեղ շարունակվել է Գիֆորդսի ամուսինու՝ Մարկ Քելիի տիեզերական թռիչքի նախապատրաստումը։
2011 թվականի փետրվարի 9-ին Գաբրիել Գիֆորդսը նորից սկսել է խոսել։ Հաղորդվել է, որ օրեցօր նրա մոտ խոսելն ավելի լավ է ստացվում։
2011 թվականի ապրիլին բժիշկները Գիֆորդսին թույլատրել են ներկա գտնվել 2011 թվականի ապրիլի 29-ին «Ինդևոր» շաթթլի վերջին մեկնարկին իր ամուսնու հետ՝ անձնակազմում։ STS-134 առաքելության հետաձգվելու պատճառով՝ Գիֆորդսը վերադարձել է Հյուստոն այն բանից հետո, երբ հանդիպել է նախագահ Օբամաին, որն իր ընտանիքի հետ նույնպես ժամանել է Քենեդիի անվան տիեզերական կենտրոն։
2011 թվականի մայիսի 16-ին Գաբրիել Գիֆորդսը կրկին ժամանել է Ֆլորիդա և դիտել «Ինդևորի» մեկնարկը, որը որպես անձնակազմի հրամանատար մեկնարկել է նրա ամուսինը՝ Քելին։ Տիեզերքում նա վերցրել է իր ամուսնական մատանին, և նրանք փոխանակվել են մատանիներով դեպի տիեզերք Քելիի թռիչքի առաջ։
2011 թվականի մայիսի 18-ին Հյուստոնում Գիֆորդսը գանգի վերականգնման վիրահատություն է կատարել։  Հյուստոնի վիրաբույժները գանգի կտրված ոսկորների բեկորները փոխարինել են կոշտ, ծակոտկեն պլաստիկ իմպլանտով՝ այն միացնելով գանգի փոքրիկ պտուտակներին։ Ժամանակի ընթացքում ոսկրային հյուսվածքը կծկվել է իմպլանտատի ծակոտիների միջով, և նա կոշտ ներդրվել է գանգատուփի մեջ։ Այդ պատճառով էլ հետագայում Գիֆորդսը ավելի շատ պաշտպանիչ սաղավարտ չպետք է կրի։
Facebook-ի իր էջում Գիֆորդսը հրապարակել է իր երկու լուսանկարները, որոնք արվել են մայիսի կեսերին։
2011 թվականի հունիսի 16-ին Գաբրիել Գիֆորդսը դուրս է գրվել հիվանդանոցից։


== Հետագա քաղաքական գործունեություն և հրաժարական ==
2011 թվականի օգոստոսի 1-ին Գիֆորդսը հայտնվել է Կոնգրեսում և մասնակցել ներկայացուցիչների ստորին պալատի քվեարկությանը՝ պետական պարտքի սահմանաչափի բարձրացման հարցով։ Կոնգրեսականները Գիֆորդսին դիմավորել են շարունակական ծափահարություններով։
2012 թվականի հունվարին Գիֆորդսը հայտարարել է իր հրաժարականի մասին։ Հունվարի 25-ին հեռացել է պաշտոնից՝ նպատակ ունենալով կենտրոնանալ ծանր վնասվածքից հետո վերականգնվելու վրա։
2012 թվականի փետրվարի 10-ին Գիֆորդսի անունը շնորհվել է առափնյա պահպանության նավին։


== Ընտանիք ==
2007 թվականից ամուսնացած է եղել ռազմական օդաչու և տիեզերագնաց Մարկ Քելիի հետ, որը ունեցել է երկու երեխա նախորդ ամուսնուց։
Մահափորձի պահին Մարկ Քելին գտնվել է Հյուստոնում՝ Լինդոն Ջոնսոնի անվան տիեզերական կենտրոնում, որտեղ որպես նավի հրամանատար պատրաստվել է «Ինդևոր» շաթթլի վերջին թռիչքին (եղել է պլանավորված 2011 թվականի ապրիլին) դեպի ուղեծրում գտնվող Միջազգային տիեզերակայան, որտեղ 2010 թվականի հոկտեմբերից որպես արշավախմբի հրամանատար արդեն գտնվել է նրա երկվորյակ եղբայրը՝ Սքոթ Քելին, ինչպես նաև ԱՄՆ տիեզերագնացը։ Սակայն թռիչքը տեղի է ունեցել 2011 թվականի մայիսին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Информация на официальном сайте Конгресса США(անգլ.)
Официальный предвыборный сайт Г. Гиффордс(անգլ.)