Մոնտեյրու Լոբատու

Մոնտեյրու Լոբատու (իսկական անունը՝ Ժոզե Բենտու Մոնտեյրու Լոբատու (բրազ.-պորտ.՝ José Bento Monteiro Lobato, ապրիլի 18, 1882(1882-04-18)[…], Տաուբատե, Սան Պաուլու, Բրազիլիա - հուլիսի 4, 1948(1948-07-04)[…], Սան Պաուլո, Բրազիլիա)), բրազիլացի գրող, թարգմանիչ և գեղարվեստական քննադատ։ Առավել հայտնի է «Դեղին փայտփորիկի շքանշանը» խորագրով մանկական ստեղծագործությունների շարքով։ Բրազիլական առաջին խմբագրություններից մեկի՝ «Companhia Editora Nacional» հիմնադիրն է։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Սան Պաուլու նահանգի Տաուբատե քաղաքում Ժոզե Բենտու Մարկոնդես Լոբատուի և Օլիմպիա Աուգուստա Մոնտեյրու Լոբատուի ընտանիքում։ Յոթ տարեկան հասակում սկսել է ուսանել քոլեջում և հետաքրքրություն է ցուցաբերել իր մայրական պապի՝ Ժոզե Ֆրանսիսկո Մոնտեյրուի, հսկայական գրադարանի նկատմամբ։ Ուսանողական առաջին տարիներին սկսել է հրատարակել ոչ մեծ պատմվածքներ։
1904 թվականին ստացել է իրավունքի բակալավրի աստիճան և վերադարձել Տաուբատե, որտեղ ծանոթացել է իր ապագա կնոջ՝ Մարիա Պուրեզա դա Նատիվիդադե դե Սոուզա ի Կաստրուի (Պուրեզինյա) հետ։ Ամուսնացել է 1908 թվականին։ 1909 թվականին ծնվել է նրա ավագ դուստրը՝ Մարթան, 1910-ին՝ որդին՝ Էդգարը, 1912-ին՝ Գիլյերմեն, իսկ 1916-ին՝ Ռութը։
Քաղաքական հայացքներով Լոբատուն կողմնակից էր հանքարդյունաբերության և նավթային արդյունաբերության պետական մոնոպոլիային։ Իր ազատական հայացքների համար ձերբակալվել է 1941 թվականին՝ ժետուլիու Վարգասի կառավարման ժամանակ։ Մոնտեյրու Լոբատուն մահացել է Սան-Պաուլոյում՝ 1948 թվականին։ Հուղարկավորված  է Սան-Պաուլոյի Կոնսոլասան գերեզմանոցում։


== Ստեղծագործություն ==

«Դեղին փայտփորիկի շքանշանը» նկարագրում է երեխաների արկածները բրազիլական ֆերմայում և իր մեջ միավորում է իրականության և հեքիաթի տարրեր։ Հերոսները երեխաներ են, խոսող տիկնիկներ, ինչպես նաև հայտնի հեքիաթների կերպարներ։ Դպրոցական կրթության առաջադրանքները թեթևացնելու նպատակով՝ Լոբատուն ստեղծագործության մեջ ներմուծել է կրթական տարրեր։ Հեքիաթը հասկանալու համար պահանջվում է իմանալ այլ հեքիաթների սյուժեներ, ինչպես նաև անհրաժեշտ են պարզապես գիտելիքներ, օրինակ պատմությունից և առասպելաբանությունից, որոնք ուսուցանվում են դպրոցում։
Լոբատուի գրքերը Բրազիլիայում եղել և մնում են  հանրաճանաչ, նրանց հիման վրա ստեղծվել են հեռուստատեսային ծրագրեր։ «Դեղին փայտփորիկի շքանշանը» էկրանավորվել է հինգ անգամ՝ 1952, 1964, 1967, 1977 և 2001 թվականներին։
Մոտեյրու Լոբատուն նաև հայտնի լրագրող էր, մշտապես գրել է հայտնի թերթերում և ամսագրերում։ Մասնավորապես 1922 թվականին նա կտրուկ քննադատել է Ռիո-դե-Ժանեյրոյում անցկացված Ժամանակակից արվեստի շաբաթը, որը դարձել է առանցքային իրադարձություն Բրազիլիան ժամանակակից գեղարվեստական հոսանքներին միացնելու հարցում։ 1919 թվականին նա ձեռք է բերել «Ռեվիստա դո Բրազիլ» ամսագիրը, որը բրազիլական առաջին գրական-գեղարվեստական ամսագրերից մեկն էր, իսկ 1920 թվականին հիմնադրել է  իր սեփական խմբագրատունը։ Հետագայում նա մասնակցել է բրազիլական երկու խոշորագույն հրատարակչությունների՝ «Կոմպանիա Նացիոնալի» և «Էդիտորա Բրազիլիենսեի» հիմնադրմանը։
Բացի դրանից Մոնտեյրո Լոբատուն անգլերեն լեզվի թարգմանիչ էր։ Մասնավորապես նա պորտուգալերեն է թարգմանել «Ալիսը հրաշքների աշխարհում» և «Ալիսը հայելու աշխարհում» հեքիաթները։
Մոնտեյրոյի ստեղծագործությունները թարգմանվել են իսպաներեն, իտալերեն , լեհերեն, էստոներեն  և ռուսերեն լեզուներով։


=== Մանկական գրքեր ===
«Քիթը ցցած աղջիկը» (1920)
«Քթերը զվարճանում են» (1931)
«Ճանապարհորդություն դեպի երկինք» (1932)
«Պեդրինյոյի որսորդական արկածները» (1933)
«Համընդհանուր պատմություն երեխաների համար» (1933)
«Էմիլիայի և Փիթեր Փենի ինքնակենսագրությունը» (1936)
«Էմիլիան քերականության աշխարհում և նրա մաթեմատիկայի դասագիրքը» (1934)
«Դոննա Բենտայի աշխարհագրությունը» (1935)
«Զրույց դոննա Բենտայի հետ և հայտնագործությունների պատմություն» (1937)
«Դոն Քիշոտը երեխաների համար» (1936)
«Վիկոնտի պալատը» (1937)
«Մորաքույր Նաստասիայի հեքիաթները» (1937)
«Դեղին փայտփորիկը և բնության բարեփոխումները» (1939)
«Մինոտավրոս» (1937)
«Չափի բանալին» (1942)
«Առակներ» (1942)
«Հերակլեսի տասներկու քաջագործությունները» (2 тт; 1944)


== Բեմականացումներ ==
O Saci (ֆիլմ, 1951)
Sítio do Picapau Amarelo (հեռուստասերիալ, 1952—1963)
O Pica-pau Amarelo (կինոնկար, 1973)
Sítio do Picapau Amarelo (հեռուստասերիալ, 1977—1986)
Sítio do Picapau Amarelo (մուլտսերիալ, 2012—2016)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==

Монтейру Лобату // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.


== Արտաքին հղումներ ==
Monteiro Lobato Projeto Memória (պորտ.)