Իտերբիում

Իտերբիում, քիմիական տարր է, որի նշանն է Yb, պարբերական համակարգի 5-րդ պարբերության 3-րդ խմբի քիմիական տարր։ Կարգահամարը 39 է, ատոմական զանգվածը՝ 88,9059: Լանթանիդ է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը՝ 6s²։ Ունի 7 իզոտոպ։
Կռելի, մածուցիկ արծաթափայլ մետաղ։ Գոյություն ունի երկու բյուրեղային մոդիֆիկացիաներ՝ α-Yb, խորանարդ բյուրեղացանցի կառուցվածքով և β-Yb, անցումային ջերմաստիճանը՝ α↔β 792 °C:


== Պատմություն ==
Հայտնաբերել է շվեյցարացի գիտնական Ժ․ Մարինյակը 1878 թվականին էրբիումի օքսիդից։ Ցրված տարր է, երկրակեղևում նրա պարունակությունը 3.3•10−5% է։


== Անվանում ==

Իտերբիումը ևս երեք քիմիական տարրերի հետ (տերբիում, էրբիում, իտրիում) իր անվանումը ստացել են Իտերբիում գյուղի պատվին, որը գտնվում է Ռեսարո կղզում, Ստոկհոլմի կղզեխումբ։


== Բնության մեջ ==
Պարունակությունը երկրակեղևում 2,8-10−3 % է (ըստ կշռի), օվիկանոսի ջրում՝ 2×10−6:


== Ստացում ==
Ստացվում է օքսիդը (Y2O3) մագնեզիումի ներկայությամբ կալցիումով վերականգնելիս, ինչպես նաև ինտերբիումի քլորիդի հալույթի էլեկտրոլիզով։


=== Գներ ===
Մաքուր՝ 99—99,9 %, մետաղական իտերբիումի գները 2006 թվականին 1 կգ կազմել է 260-420 դոլար։


== Հատկություններ ==

Իտերբիումը սպիտակ-արծաթափայլ, փափուկ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 1525±25 °C, եռմանը՝ 3025 °C, խտությունը՝ 4472 կգ/մ3։ Սովորական պայմաններում կայուն է։ Քիմիական հատկություններով նման է լանթանիդներին։
Փոխազդեցությունը հալոգենների հետ.

  
    
      
        
          2
          Y
          b
          +
          3
          
            F
            
              2
            
          
          ⟶
          2
          Y
          b
          
            F
            
              3
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2Yb+3F_{2}\longrightarrow 2YbF_{3}} }
  
  
    
      
        
          2
          Y
          b
          +
          3
          C
          
            l
            
              2
            
          
          ⟶
          2
          Y
          b
          C
          
            l
            
              3
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2Yb+3Cl_{2}\longrightarrow 2YbCl_{3}} }
  
  
    
      
        
          2
          Y
          b
          +
          3
          B
          
            r
            
              2
            
          
          ⟶
          2
          Y
          b
          B
          
            r
            
              3
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2Yb+3Br_{2}\longrightarrow 2YbBr_{3}} }
  
  
    
      
        
          2
          Y
          b
          +
          3
          
            I
            
              2
            
          
          ⟶
          2
          Y
          b
          
            I
            
              3
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2Yb+3I_{2}\longrightarrow 2YbI_{3}} }
  Թթուների հետ.

  
    
      
        
          2
          Y
          b
          +
          3
          
            H
            
              2
            
          
          S
          
            O
            
              4
            
          
          ⟶
          2
          [
          Y
          b
          (
          
            H
            
              2
            
          
          O
          
            )
            
              9
            
          
          
            ]
            
              +
              3
            
          
          +
          3
          S
          
            O
            
              4
            
            
              −
              2
            
          
          +
          3
          
            H
            
              2
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2Yb+3H_{2}SO_{4}\longrightarrow 2[Yb(H_{2}O)_{9}]^{+3}+3SO_{4}^{-2}+3H_{2}} }
  


=== Իզոտոպներ ===
Ունի մեկ կայուն իզոտոպ՝ 89Y: Արհեստական ռադիոակտիվ իզոտոպներից արժեքավոր են 91Y (T1/2 = 57,5 օր) և 90Y (T1/2 = 64,24 ժ)։


== Կիրառություն ==
Կիրառվում է միջուկային տեխնիկայում։ Իտերբիումի համաձուլվածքները (ալյումինի հետ) օգտագործվում են ինքնաթիռաշինության մեջ։


== Տես նաև ==
Պարբերական աղյուսակ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Guide to the Elements – Revised Edition, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1


== Արտաքին հղումներ ==
Իտերբիում Webelements-ում
Իտերբիում Քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում
It's Elemental – Ytterbium