ԱՄՆ նախագահի երդմնակալություն

ԱՄՆ նախագահի երդմնակալություն, ԱՄՆ նախագահի և փոխնախագահի երդման և պաշտոնի ստանձնման հանդիսավոր արարողություն։ Ավանդույթի համաձայն, հրապարակայնորեն անցկացվում է Վաշինգտոնում, ուղեկցվում է նախագահի ծրագրային ճառով, այդ առիթով կազմակերպվում են հանդիսավոր շքերթ և պարահանդես։ Մինչև 1933 թվականը ներառյալ երդմնակալությունը տեղի է ունեցել մարտի 4-ին, իսկ Սահմանադրության 20-րդ փոփոխությունից հետո՝ հունվարի 20-ին։ Այն դեպքում, երբ փոխնախագահն իր նախորդի լիազորությունների վաղաժամկետ ավարտից հետո նախագահ է դառնում, նա երդում է տալիս, բայց հրապարակային արարողություն չի անցկացվում։


== Անցկացման վայր ==
Առաջին երդմնակալությունը տեղի է ունեցել 1789 թվականի ապրիլի 30-ին Նյու Յորքի ֆեդերալ հոլում։ ԱՄՆ-ի ներկայիս մայրաքաղաք Վաշինգտոնում երդմնակալության արարողությունն առաջին անգամ տեղի է ունեցել 1801 թվականի մարտի 4-ին, երբ պաշտոնն ստանձնել է նախագահ Թոմաս Ջեֆերսոնը։ 1825 թվականի մարտի 4-ին Ջոն Քուինսի Ադամսն առաջին անգամ երդում է տվել Կապիտոլիումի Արևելյան նավահանգստում։ Այդ ավանդույթը շարունակվել է մինչև 1981 թվականի հունվարի 20-ը, երբ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը երդմնակալության վայրը տեղափոխել է Կապիտոլիումի արևմտյան թև, և այդ ժամանակից ի վեր արարողությունը այնտեղ տեղի է ունենում։


== Անցկացման ամսաթիվ ==
Ջորջ Վաշինգտոնի առաջին երդմնակալության արարողությունը տեղի է ունեցել 1789 թվականի ապրիլի 30-ին։ Այնուհետև, համաձայն կոնֆեդերացիայի Կոնգրեսի կողմից 1788 թվականի սեպտեմբերի 13-ին ընդունված օրենքի, երդումը տեղի է ունեցել մարտի 4-ին։ 1933 թվականի հունվարի 23-ին վավերացվել է ԱՄՆ-ի Սահմանադրության 20-րդ փոփոխությունը, որը, մասնավորապես, ասված էր․ «Նախագահի և փոխնախագահի լիազորությունների ժամկետներն ավարտվում են հունվարի 20-ի կեսօրին։ Այդ նույն ժամանակվանից սկսվում են նրանց իրավահաջորդների լիազորությունների ժամկետները»։ Ամսաթիվը հետաձգվել է Սպիտակ տանը «պահակախմբի հերթափոխների» միջև երկար անցումային շրջանը կրճատելու նպատակով։ Հունվարի 20-ին առաջին անգամ երդումը տեղի է ունեցել 1937 թվականին Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտի երդմնակալության երկրորդ արարողության ժամանակ։
Եթե նախագահի լիազորությունների ժամկետն սկսվում է կիրակի օրը, ապա երդմնակալության արարողությունն անցկացվում է հաջորդ օրը (սակայն Վիլսոնից սկսած՝ նախագահները երդում են տալիս նաև այդ դեպքում լիազորությունների ժամկետն սկսելու օրը՝ այն կրկնելով այնուհետև հրապարակային արարողության ընթացքում)։
Երդմնակալության արարողությունը մարտի 5-ին․

1821՝ Ջեյմս Մոնրո (2-րդ երդմնակալության արարողություն)
1849՝ Զաքարի Թեյլոր (քանի որ Թեյլորը երդում է տվել մարտի 5-ին, տեսակետ կա, որ մարտի 4-ից մինչև 5-ը նախագահի պարտականությունները կատարում էր Սենատի ժամանակավոր նախագահ Դևիդ Աթչիսոնը։ Այս տեսակետը մերժվեց հենց Աթչիսոնի և հետազոտողների մեծամասնության կողմից)։
1877՝ Ռաթերֆորդ Հայս (երդում են տվել մարտի 3-ի շաբաթ օրը)
1917՝ Վուդրո Վիլսոն (2-րդ երդմնակալության արարողությունը)Երդմնակալությունը հունվարի 21-ին․

1957՝ Դուայթ Էյզենհաուեր (2-րդ երդմնակալության արարողությունը)
1985՝ Ռոնալդ Ռեյգան (2-րդ երդմնակալության արարողությունը)
2013՝ Բարաք Օբամա (2-րդ երդմնակալության արարողությունը)Եթե օրենսդրության մեջ փոփոխություններ չկատարվեն, հաջորդ անգամ հունվարի 21-ի երդմնակալության արարողությունը տեղի կունենա 2041 թվականին։
Ինն անգամ երդմնակալությունն անցկացվել է այլ օրերին՝ գործող նախագահի լիազորությունների վաղաժամկետ դադարեցման կապակցությամբ․

1841 թվականի ապրիլի 6՝ Ջոն Տայլեր, Վիլյամ Հարիսոնի մահից հետո։
1850 թվականի հուլիսի 10՝ Միլարդ Ֆիլմոր, Զաքարի Թեյլորի մահից հետո։
1865 թվականի ապրիլի 15՝ Էնդրյու Ջոնսոն, Աբրահամ Լինքոլնի մահից հետո։
1881 թվականի սեպտեմբերի 20՝ Չեստեր Արթուր, Ջեյմս Գարֆիլդի մահից հետո։
1901 թվականի սեպտեմբերի 14՝ Թեոդոր Ռուզվելտ, Վիլյամ մք Քինլիի մահից հետո։
1923 թվականի օգոստոսի 3՝ Կալվին Կուլիջ, Ուորեն Գարդինգի մահից հետո։
1945 թվականի ապրիլի 12՝ Հարրի Թրումեն, Ֆրանկլին Ռուզվելտի մահից հետո։
1963 թվականի նոյեմբերի 22՝ Լինդոն Ջոնսոն, Ջոն Քենեդիի մահից հետո։
1974 թվականի օգոստոսի 9՝ Ջերալդ Ֆորդ, Ռիչարդ Նիքսոնի հեռացումից հետո։


== Միջոցառումների հաջորդականություն ==
Սկզբում նորընտիր նախագահն ու փոխնախագահն ամուսինների հետ գալիս են Սպիտակ տուն, որտեղ նրանց դիմավորում են գործող նախագահն ու փոխնախագահն իրենց կանանց հետ։ Նախագահների երկու զույգերը միասին թեյում են։ Դրանից հետո բոլորը գնում են Կապիտոլի։ Սկզբում հեռանում են փոխնախագահները։ Այնուհետև նախագահների կանայք։ Ավտոշարասյունը ավարտում է այն ավտոմեքենան, որում գտնվում են հեռացող և պաշտոնավարող ԱՄՆ-ի նախագահները։

Կապիտոլիումի արևմտյան աստիճանների վրա կոնգրեսականների և սենատորների ներկայությամբ սկզբում (կեսօրից քառորդ ժամ առաջ) երդում են տալիս ընտրված փոխնախագահին։ Կեսօրին Գերագույն դատարանի նախագահը երդում է տալիս ընտրված նախագահին։ Նախագահը հանդես է գալիս երդմնակալության խոսքով։ Այնուհետև նախագահական ավտոշարասյունը կապիտոլիայից հանդիսավոր կերպով շարժվում է դեպի Փենսիլվանիա-ավենյուի Սպիտակ տուն։ 
Երեկոյան և հաջորդ օրը Վաշինգտոնում կազմակերպվում են մի քանի երեկույթներ։


== ԱՄՆ նախագահի երդում ==

ԱՄՆ Սահմանադրության 2-րդ հոդվածի 1-ին գլխի համաձայն՝ նորընտիր նախագահը երդում կամ հանդիսավոր երդում է տալիս․

Ես հանդիսավոր երդվում եմ (կամ հայտարարում եմ), որ բարեխղճորեն կկատարեմ Միացյալ Նահանգների նախագահի պարտականությունները և իմ ուժերի ներածին չափով կաջակցեմ և կպաշտպանեմ Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը:
Նախագահների ճնշող մեծամասնությունն օգտագործել է «swear» (երդվում եմ) բառը, միակ նախագահը, որն օգտագործել է «affirm» (հանդիսավոր հայտարարում եմ) բառը, եղել է 14-րդ նախագահ Ֆրանկլին Փիրսը։
Թեև երդումն անհրաժեշտ է նախագահի լիազորությունների իրականացման համար, նախագահական ժամկետը սկսվում է հունվարի 20-ին՝ ժամը 12:00-ին, անկախ այն բանից, թե արդյոք նախագահը հասցրել է երդում տալ այդ պահին։
Ցանկացած պաշտոնյա կարող է նախագահին երդում տալ, սակայն 1797 թվականից ի վեր այդ պարտավորությունը, ըստ ավանդույթի, դրված է ԱՄՆ Գերագույն դատարանի նախագահի վրա։ Այդ ավանդույթից բացառություններ են հանդիսացել փոխնախագահների պաշտոնն ստանձնելու որոշ դեպքեր՝ նրանց նախորդների մահից հետո։ 
ԱՄՆ առաջին նախագահ Ջորջ Վաշինգտոնը պաշտոնը ստանձնել է 1789 թվականի մարտի 4-ին, իսկ երդումը տվել է միայն 1789 թվականի ապրիլի 30-ին Նյու Յորքի ֆեդերալ հոլում, որն այն ժամանակ երկրի ժամանակավոր մայրաքաղաքն էր։ Սահմանադրությամբ նախատեսված երդման տեքստը ասելուց հետո Վաշինգտոնը ձեռքը դրեց Աստվածաշնչի վրա և ասաց. «Թող Աստված օգնի ինձ»։ Այդ ժամանակից ի վեր գրեթե բոլոր նախագահները երդվել են Աստվածաշնչի վրա և երդվել Աստծուն դարձի գալու համար, թեև օրենքներով դա չի պահանջվում։ 

Նախագահից մի քանի րոպե առաջ երդում է տալիս նաև ԱՄՆ փոխնախագահը։ Փոխնախագահի երդման հատուկ տեքստ չկա։ 1884 թվականից կիրառվում է Սահմանադրությանը հավատարմության երդման նույն ձևը, ինչ կոնգրեսականները և կառավարության անդամները։


== Շքերթ ==
1809 թվականին Ջեյմս Մեդիսոնի երդման արարողության ժամանակ երդմնակալության ծրագրում առաջին անգամ ներառվել է տոնական շքերթը, որն այդ ժամանակից ի վեր մնում է նրա անբաժանելի մասը։ Ընդհանուր առմամբ չի փոխվել նաև շքերթի երթուղին. այն սկսվում է Կապիտոլիումի մոտ, շարժվում է Փենսիլվանիա-ավենյուով, շրջանցում է ֆինանսների նախարարության շենքը և հասնում Սպիտակ տուն։


== Պարահանդես ==
Արդեն պաշտոնը ստանձնած նախագահը պարահանդեսի է մասնակցում։ Երդմնակալության առաջին պարահանդեսը Ջորջ Վաշինգթոնը կազմակերպել է Նյու Յորքի քաղաքային ասամբլեայի ժողովների դահլիճում։ Նա պարել է երկու կոտիլիոն և մենուետ, որից հետո լքել է դահլիճը։ Վաշինգտոնում առաջին պարահանդեսը տեղի է ունեցել 1809 թվականին, երբ նախագահ է դարձել Ջեյմս Մեդիսոնը։ Ժամանակակիցները գրել են, որ «Լոնգ» հյուրանոցի դահլիճը ակնհայտորեն չափազանց փոքր էր, չափազանց շոգ էր, իսկ նվագախումբը վատ էր խաղում։ Նախագահ Վուդրո Վիլսոնը 1914 թվականին հրաժարվել է պարահանդես տալ՝ պատճառաբանելով, որ պարերը կխախտեն պահի հանդիսավորությունը։ Ֆրանկլին Ռուզվելտը 1933 թվականին իր առաջին երդմնակալության պարահանդեսն անցկացրել է աշխատանքից հետո։ 1949 թվականին Հարրի Թրումենը «վերակենդանացրել է» պարահանդեսի ավանդույթը։ Դուայթ Էյզենհաուերը որոշել է հանդես գալ երկու պարահանդեսով, Ջոն Քենեդին կազմակերպել է 5 պար, Ռոնալդ Ռեյգանը՝ 10։ 


== Վերջին երդմնակալություններ ==
2005 թվականի հունվարի 20-ին Վաշինգտոնում տեղի է ունեցել Ջորջ Բուշի երդմնակալության արարողությունը։ Նախագահը երդվել է Բուշերի ընտանեկան Աստվածաշնչի վրա, այնուհետև ելույթ է ունեցել, որում շեշտը դրել է ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ արտասահմանում ազատությունների պահպանման անհրաժեշտության վրա։ Բուշի պաշտոնի ստանձնման արարողությանը և շքերթին հետևել է մինչև 500 հազար մարդ։ Հունվարի 19-ին իր երդմնակալության նախօրեին Ջորջ Բուշը կնոջ հետ այցելել է Վաշինգտոնում՝ Black Tie and Boots Ball-ի։ «Սև փողկապների և կոշիկի պարահանդեսին» հավաքվել են շուրջ 10 հազար հյուրեր, առավելապես տեխասցիներ։ 

ԱՄՆ-ի պատմության 57-րդ երդմնակալության արարողությունը տեղի է ունեցել 2013 թվականի հունվարի 21-ին (նախագահի երդումը տրվել է հունվարի 20-ին մասնավոր արարողության ժամանակ)։ Նախագահը երդվել է Լինքոլնի Աստվածաշնչի վրա։ Պաշտոնը ստանձնելու արարողությանը և շքերթին հետևել է մոտ երկու միլիոն մարդ։

ԱՄՆ 45-րդ նախագահ Դոնալդ Թրամփի երդմնակալությունը տեղի է ունեցել 2017 թվականի հունվարի 20-ի կեսօրին։

46-րդ նախագահ Ջո Բայդենի հերթական երդմնակալության արարողությունը նախատեսված է 2021 թվականի հունվարի 20-ին։ Նրա նախորդը՝ Դոնալդ Թրամփը, հայտարարել է, որ չի մասնակցելու արարողությանը։


== Ծանոթագրություններ ==