Հանս Պեգելման

Հանս Գուստավի Պեգելման (էստ․՝ Hans Pöögelmann, գրական կեղծանուն՝ Հ. Ռոոսկայա (էստ․՝ H. Rooskaja), դեկտեմբերի 30, 1875(1875-12-30), Լիֆլանդիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 27, 1938(1938-01-27), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), էստոնացի ու խորհրդային քաղաքական գործիչ, հեղափոխական, հրատարակիչ, բանաստեղծ ու թարգմանիչ։ Եղել է Էստոնիայի կոմունիստական կուսակցության առաջնորդներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում՝ Այդենհոֆ (գերմ.՝ Aidenhof, էստ․՝ Aidu, այժմ ` Այդու) գյուղում։ 1888 թվականին ավարտել է դպրոցը Պայտսուում, 1895 թվականին` Էստոնիայի՝ Կաառլի (էստ․՝ Kaarlimõisa) անվան Ալեքսանդրովյան ուսումնարանը։ 1892-1896 թվականներին որպես ուսուցիչ աշխատել է Վիտսյառվեում (էստ․՝ Vitsjärve)։ Հետագայում աշխատել է փոստատանը։
1899-1901 թվականներին աշխատել է «Փոստիմես» (էստ․՝ «Postimees») թերթի խմբագրատանը, իսկ 1901-1903 թվականներին եղել է «Տեատյա» (էստ․՝ «Teataja») թերթի խմբագրական կոլեգիայի անդամ։
1902-1905 թվականներին սովորել է Գերմանական կայսրությունում՝ Լայպցիգի կոմերցիոն ինստիտուտում, որտեղ ծանոթացել է մարքսիզմի ուսմունքին։ 1905 թվականին դարձել է Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական աշխատանքային կուսակցության անդամ։ Նույն տարվա աշնանը Ռևելում (այժմ՝ Տալլին) մասնակցել է հեղափոխական գործողությունների, որից հետո ստիպված էր թաքնվել, ապա՝ փախչել արտասահման։
1909 թվականին ձերբակալվել է ու աքսորվել Նառիմսկ, որտեղից 1911 թվականին փախել է ԱՄՆ։ Մինչ Էստոնիա վերադառնալը՝ 1917 թվականը, Նյու-Յորքում աշխատել է էստոնացի սոցիալ-դեմոկրատների «Ուուս Իլմ» (էստ․՝ «Uus Ilm» — «Նոր աշխարհ») թերթում։
Հայրենիք վերադառնալուց հետո եղել է բոլշևիկյան «Կիյռ» (էստ․՝ «Kiir» — «Շող») թերթի խմբագրական կոլեգիայի անդամ, ինչպես նաև «Տեելինե» (էստ․՝ «Tööline» — «Բանվոր»), «Մաատամեես» (էստ․՝ «Maatamees» — «Անհող») թերթերի խմբագիր։
Խմբագրել է ԽՍՀՄ-ում լույս տեսնող էստոներեն «Օռաս» (էստ․՝ «Oras», 1923-1927) ամսագիրը, «Կոմմունիսմի Տեել» (էստ․՝ «Kommunismi Teel» — «Կոմունիզմի ճանապարհին», 1924-1936) թերթը և այլն։
Գնդակահարվել է 1938 թվականի հունվարի 27-ին։ Դատախազության փաստաթղթերում մահվան տարին նշված է 1941 թվականը։ Արդարացվել է մահից հետո։


== Ստեղծագործություններ ==
Բանաստեղծությունների ժողովածուներ

Kewadetuuled (Գարնանային քամիներ), 1926.
Luuletused (Բանաստեղծություններ), Տալլին, 1957.
Üleshüüe, 1988.Քաղաքական գրականություն ու տպագրված ելույթներ

Poliitilised parteid ja klassivõitlus (Քաղաքական կուսակցություններն ու դասակարգային պայքարը), 1907.
Mis vaheajal sündis։ teejuht sõjavangist tagasitulijatele, 1918.
Waba Eesti (Ազատ Էստոնիա), 1918.
Eesti tulewik (Էստոնիայի ապագան), 1918.
Mõned põhijooned majanduslise elu korraldamiseks Eesti töörahwa nõukogude wabariigis, 1919.
Ühtlane elamisraha։ üks kommunismuse nurgakiwidest։ jutlus Eesti kommuuna tööwäetemplis, 1919.
Sini-must-walge lipu all (Էստոնիայի կապույտ-սև-սպիտակ դրոշի ներքո), 1923.
Majandusline kriis Eestis (Տնտեսական ճգնաժամն Էստոնիայում), 1932.
Marx ja marksism Eestis (Մարքսն ու մարքսիզմն Էստոնիայում), 1933.
Neile, kes langesid võitluses vendade eest (Նրան, ովքեր ընկան եղբայրների համար կռվում), 1936.
Enamlus ja vähemlus Eestis 1905.a (Բոլշևիկներն ու մենշևիկներն Էստոնիայում 1905 թ-ին), 1936.
Kaks aastat faschistlikku diktatuuri Eestis, 1936.


== Գրականություն ==
Plotnik Е., Hans Pöögelmann, Elu ja tegevus. 1875—1919, Tallinn, 1965. (էստոներեն)
Маяк Р., Х. Пегельман. (1875—1935), в книге։ Знаменосцы революции, (сборник) 1, Таллин, 1964


== Աղբյուրներ ==
Հ. Պեգելման
Հ. Պեգելման


== Արտաքին հղումներ ==
Հուշարձանային որս
Բիզնես-կենտրոնը պահանջում է վերադարձնել Պեգելմանի արձանը