Հիդասե հէկ

Հիդասե հէկ (ամհարերեն՝ ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ), ծանրաբեռնված հէկ Եթովպիայի Կապույտ Նեղոսի վրա, որի կառուցումը սկսվել է 2011 թվականին։ Այն գտնվում է Եթովպիայի Բենիշանգուլ-Գումմ շրջանում, Սուդանի սահմանից մոտ 15 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Հիդրոէլեկտրոկայանը իր 6,450 մվտ հզորությամբ կլինի Աֆրիկայի ամենամեծ հիդրոէլեկտրակայանը, իսկ աշխարհում՝ 7-րդը։ 2017 թվականի օգոստոսի դրությամբ ՀԷԿ-ի շինարարության աշխատանքը կատարվել է 60%-ով։


== Նախապատմություն ==
1956-1964-ական թվականներին Միացյալ Նահանգների վերականգնման բյուրոն Եթովպիան հայտնաբերեց Կապույտ Նեղոսի հետազոտության ժամանակ։ Եթիոպիայի Կառավարությունը 2011 թվականի մարտի 31-ին, նախագիծը հրապարակելուց հետո 4,8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար արժողությամբ պայմանագիր է կնքել ՀԷԿ-ի շինարարության համար։ Նախատեսվում է, որ առաջին երկու գեներատորները կգործեն շինարարությունից 44 ամիս հետո։ Եգիպտոսը, որը գտնվում է Եթովպիայի վերևի մասում, դեմ է ՀԷԿ-ի կառուցմանը, քանի որ կարծում է, որ ՀԷԿ-ը վնաս կհասցնի ջրի քանակին, որը ստանում է Նեղոսից։ Եթովպիայի նախագահը՝ Զենավին պնդեց, որ պատնեշը չի նվազեցնի Նեղոսի ջրի չափը։
ՀԷԿ-ը նախապես կոչվել է «Ծրագիր X», սակայն պայմանագրի հայտարարվելուց հետո այն կոչվեց «Հազարամյա ՀԷԿ»։ 2011 թվականի ապրիլի 15-ին Նախարարների խորհուրդը այն վերանվանեց Եթովպայի Վերածննդի ՀԷԿ ։ Եգիպտոսի կառավարությունը, որը մեծապես հենվում է Նեղոսի ջրերի վրա, պահանջել է, որ Եթովպիան դադարեցնի ՀԷԿ-ի շինարարությունը։ Նախապայմանների բանակցությունների համար որոշ քաղաքական առաջնորդներ քննարկում են այն մեթոդները, որոնք անհրաժեշտ են դիվերսիֆիկացնելու համար։ Եգիպտոսը պլանավորել է դիվանագիտական ​​նախաձեռնություն` խոչընդոտելու տարածաշրջանում աջակցող այլ երկրների աջակցությանը։ Եթովպիան հերքում է, որ պատնեշը բացասական ազդեցություն կունենա վերևի հոսքերի վրա և ենթադրում է, որ պատնեշը, ըստ էության, կբարձրացնի Եգիպտոսում ջրային հոսքերը, ավելացնելով գոլորշիացումը Նեղոսի վրա ։


== Դիզայն ==

Հէկի դիզայնը 2011-2017 թվականների ընթացքում փոխվել է մի քանի անգամ։ Սա ազդել է ինչպես էլեկտրական պարամետրերի, այնպես էլ պահպանական պարամետրերի վրա։ Սկզբնապես, 2011 թվականին հէկ-ը պիտի ունենար 15 գեներատոր, յուրաքանչյուրը 350 մվտ հզորությամբ, իսկ ընդհանուրը 5.250 մվտ, տարեկան 15.128 գվտժ էլեկտրաէներգիա արտադրելու ակնկալիքով։ Այնուամենայնիվ, էլեկտրակայանի վերազինման շնորհիվ էլեկտրաէներգիայի արտադրության ծավալը 5,250 մվտ-ից աճել է մինչև 6000 մվտ-ի՝ շնորհիվ 16-րդ գեներատորի տարեկան արտադրում է 15,692 գվտժ էլեկտրաէներգիա, յուրաքանչյուրը 375 մվտ հզորությամբ։ 2017 թվականին դիզայնը կրկին փոխվել է, որից հետո էլեկտրաէներգիա սկսել է արտադրել 450 մվտ հզորությամբ՝ գեներատորների տարեկան արտադրանքը 16,153 գվտժ է։
Ժամանակի ընթացքում պետք է փոփոխվեին էլեկտրաէներգիայի պարամետրերը և պահպանման պարամետրերը։ Սկզբնապես՝ 2011 թվականին, ջրամբարը համարվում էր 145 մ (476 մետր՝ ընդհանուր բարձրությունը) բարձր, 10.1 մլն մ³ ծավալով։ Ջրամբարը ունի 66 կմ³ (54,000,000 ակր) և 1,680 կմ² (650 քառ.մ) մակերեսով ամբողջությամբ մատակարարման մակարդակ։ Ջրամբարը ունի 4,800 մ երկարություն (15,700 ֆտոր) և 15 մլն մ³ ծավալ։


=== Երկու ամբարտակ ===
Ցամաքի մակարդակից հաշվարկելու դեպքում կլինի 155 մ (509 մետր) բարձրություն, 1,780 մ (5,840 ֆտոր) երկարություն և իր մեջ կներառի գլանափաթեթավոր բետոն։ Ամբարտակի շերտը կլինի ծովի մակերևույթից 655 մ բարձրության վրա։ Երկու գեներատորները գտնվում են ցամաքային մակարդակից ցածր։ Հէկի շինարարության ավարտից հետո ամբարտակների կառուցվածքային ծավալը կկազմի 10,200,000 մ³ (13,300,000 խմ)։
Վերգետնյա ջրամբարի հիմքի մակարդակը գտնվում է ծովի մակերևույթից մոտ 600 մետր բարձրության վրա։ Վերգետնյա պատերի մակերեսը ունի բիտումիֆիկացված շինարարություն, որպեսզի պահպանվի պատնեշի չոր կառուցվածքը։ Սարի դամբարանը Սուդանի սահմանից 3.3-ից 3.5 կիլոմետր հեռավորության վրա կլինի (2-2 մղոն)։ Դա շատ ավելի մոտ կլինի սահմանին, քան հիմնական պատնեշը։
Երկու ջրամբարների ետնապահ ջրամբարը կունենա պահեստարան 74 կմ³ (60,000,000 ակր) և 1,874 կմ ² (724 քառ. Մ) մակերեսով, ծովի մակարդակից 640 մ բարձրության վրա։


== Արժեք և ֆինանսավորում ==
Եթովպիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ մտադիր է ինքնուրույն վճարել ամբարտակի ամբողջ արժեքը։ Հիպոտեկային կայանների տուրբինները և դրանց հետ կապված էլեկտրական սարքավորումները, որոնք կազմում են մոտ 1,8 մլրդ ԱՄՆ դոլար, ֆինանսավորվում են չինական բանկերի կողմից։ Դա կկորցնի 3 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, որը ֆինանսավորվում է Եթովպիայի կառավարության կողմից այլ միջոցներով։ Նախագծի արժեքը գնահատվում է 4,8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, որի մեջ չի մտնում էլեկտրահաղորդման գծերի արժեքը։


== Ծանոթագրություններ ==