Չիլիի ազգային օրհներգ

Չիլիի ազգային օրհներգը (իսպ.՝ Himno Nacional de Chile, արտ. [ˈimno nasjoˈnal de ˈtʃile]), որը նաև հայտնի է որպես Canción Nacional ([kanˈsjon nasjoˈnal] թարգմ. «Ազգային երգ») կամ ինչպես ասվում է սկզբում Puro, Chile, es tu cielo azulado (Ինչքան մաքուր է, Չիլի քո կապույտ երկինքը), ընդունվել է 1828 թվականին։ Այն ունի երկու բառերի և երկու մեղեդիների պատմություն, որոնք կազմում են երեք տարբեր տարբերակներ։ Ներկայիս տարբերակը ստեղծել է  Ռեմոն Քարնիսերը, Էուսեբիո Լիլոյի բառերով և ունի վեց մաս, գումարած կրկներգը։ 


== Պատմություն ==


=== Ազգային առաջին օրհներգը ===
Չիլիի առաջին օրհներգը սկիզբ է առել 1809 թվականին, երբ կառավարությունը հունվարի 13-ին  հայտարարեց երաժշտության և բառերի ստեղծման նպատակի մասին։
Երգահան Մանուել Ռոբլեսը և բանաստեղծ Բերնարդո դե Վերա ի Պինտադոն հանձն առան իրագործել այս մանդատը և նրանց «Ազգային երգ»-ի դեբյուտը տեղի ունեցավ 1820 թվականի օգոստոսի 20-ին, Դոմինգո Արտիագա թատրոնում, չնայած շատ պատմաբաններ պնդում են, որ այն հնչեցրել և երգել են 1819 թվականի սեպտեմբերի փառատոնների ընթացքում։
Սկզբում բոլորը կողմ էին երգին։  Թատրոնում միշտապես երգելու ավանդույթը դանդաղորեն անհետացավ, մինչև առաջարկեցին, որ այն երգեն միայն պետության տոների ժամանակ։
Բժիշկ Բերնարդո Վերան անկախության պատմության մեջ հայտնի Ռոբլեսի երաժշտության ներքո երգած  բանաստեղծությունների հեղինակն էր։
Առաջին օրհներգը երգել են 1828 թվականին , երբ այն փոխարինվեց ներկայիս երգով։


=== Ազգային երկրորդ օրհներգը ===
Չիլիի երկրորդ և ներկայիս ազգային օրհներգը ստեղծվել է իսպանացի երգահան Ռամոն Քարնիերի կողմից, երբ նա աքսորված էր Անգլիա իր ազատամիտ գաղափարների պատճառով։
Մարիանո Եգանիան՝  Լոնդոնում Չիլիի նախագահը, անդրադարձավ Ռոբելսի  երաժշտության ստացած քննադատությանը, խնդրեց Քարնիերին ստեղծել մի նոր օրհներգ՝ Բերնհարդ դե Վերայի նախնական տեքստով։ Իսպանացի երաժիշտը ամենայն հավանականությամբ գրել է 1827 թվականին։ Այն ժամանակ, երբ նա վերադարձավ Բարսելոնա, և իր օրհներգը լույս տեսավ 1828 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, Սանտյագոյում՝ Արգենտինա թատրոնում։ Տարիներ հետո՝ 1847 թվականին, Չիլիի կառավարությունը երիտասարդ բանաստեղծ Էուսեբիո Լիլոյին վստահեց նոր տեքստը, որը կփոխարիներ Վերա ի Պինտադոյի հակա-իսպանական բանաստեղծությանը, իսկ Անդրե Բելլոյի հետազոտությունից հետո, պահպանեց նախնական կրկներգը ("Dulce patria, recibe los votos...")։ Երգի բառերը փոքր-ինչ վերանայվել են 1909 թվականին։
Ագուստո Պինոչետիի ռազմական կառավարման ընթացքում(1973-1990) երրորդ տունը պաշտոնապես ընդգրկվեց, քանի որ այն ներառում էր զինված ուժերը և ազգային ոստիկանությունը (Կարբիններ) փառաբանող տողեր։  Պինոչետեիի ռեժիմի ավարտից հետո՝ 1990 թվականին, երգում էին միայն ռազմական միջոցառումների ժամանակ։ Նախկին ռազմական ռեժիմի կողմնակիցները նույնպես երգում էին օրհներգը երրորդ տան հետ միասին մասնավոր արարողությունների և հանրահավաքների ժամանակ։
1990 թվականի մարտին Սանտիագոյի  Խուլիո Մարտինես Պրադանոս Ազգային մարզադաշտում՝ Ժողովրդավարության վերադարձի տոնակատարության ժամանակ, օրհներգը հնչեց իր ներկայիս մեղեդիով՝ F մաժոր տոնայնությունը բարձրացրած (Օրհներգի պաշտոնական, թագավորական, երաժշտական տարբերակը), որը Քարնիերի երկրորդ օրհներգի բնօրինակ մեղեդին է։ Սա այն տարբերակն է, որ 1991-ից մինչև 2013 թվականը հնչում էր Չիլիի հեռուստաալիքների հեռարձակման մուտքի և ելքի ժամանակ։ Հիմա օրհներգը հնչում է C մաժոր տոնայնությամբ մուտքի և ելքի  ընթացքում։
Ջոե Վոլշը՝ հայտնի երաժիշտ, որը Միացյալ Նահանգներում Eagles ռոք խմբի անդամներից էր, Լոս Անջելեսում երգեց Չիլիի ազգային օրհներգը, 2003 թվականի Angeles of Anaheim բեյսբոլ խաղի ժամանակ։
Կա նաև թարգմանություն մապուդունգուներենով , որը ամենամեծ և ամենատարածված բնիկ խոսակցական լեզուն է Չիլիում և խոսվում է մապուչեների կողմից։


== Պաշտոնական տարբերակ ==
Ներքևում երգի ամենաշատ հնչեցված տարբերակն է, որը համապատասխանում է 5-րդ տան ամբողջական տարբերակին և կրկներգին։


== Ամբողջական տարբերակ ==
Ըստ Չիլիի սահմանադրության՝ որպես Ազգային օրհներգ պաշտոնապես հնչեցվում է միայն հինգերորդ տունը և կրկներգը։


== 1973–1990 բառերը ==
Հետևյալ բառերը օգտագործվել են երկրում ռազմական ռեժիմի ժամանակ։ Օգտագործվել են ինչպես 5-րդ, այնպես էլ 3-րդ տները։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Himno Nacional Nueva versión Archived 2018-02-25 at the Wayback Machine.
Chile - Canción Patriótica Nro. 2 (ca 1810)
Chile: Himno Nacional de Chile - Audio of the national anthem of Chile, with information and lyrics
Decree 260 national anthem
Sobre los verdaderos simbolos patrios de Chile
Chile National Anthem, full lyric, MP3 format, vocal and instrumental