Հայերը Մալթայում

Հայերը Մալթայում, էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Մալթայում։ Այստեղի հայերի թիվը կազմում է մի քանի հազար բնակիչ, սակայն նրանցից միայն 400-500-ն են ընդունում իրենց հայ լինելը։ Նրանք հիմնականում բնակվում են մայրաքաղաք Վալետայում և այլ քաղաքներում։
Նրանք Հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդներն են։


== Պատմություն ==

Հայկական թագավորության հարաբերությունները Մալթայի միաբանության հետ ունի շատ հին պատմական արմատներ, որոնք սկիզբ են առել 1097 թվականից։ Մալթայի միաբանությունը (Երուսաղեմի հիվանդախնամների միաբանություն) Կիլիկիայի հայկական թագավորությունում 1149 թվականից դարձել է հողատարածքների սեփականատեր։ 1163 թվականին նա ստացել է նոր պարգև՝ ամրոց Մամեստիա քաղաքի մոտ, իսկ Լևոն Բ-ի օրոք՝ երկու ամրոցներ Սելևկիայում։ Միաբանությունը Կիլիկիայում գոյություն է ունեցել մինչև 1375 թվականը։ Կիլիկիայի հայկական թագավորության անկումից հետո բազմաթիվ հայ ասպետներ և հասարակ քաղաքացիներ տեղափոխվել են Մալթա կղզի։
Հայերի երկրորդ զանգվածային վերաբնակեցումը Մալթա տեղի է ունեցել 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում իրականացված Հայոց ցեղասպանությունից հետո, իսկ երրորդը՝ 1990-ականների վերջին՝ ԽՍՀՄ փլուզման պատճառով։ Հիմնական մասը հետագայում տեղափոխվել է մայրցամաքային Եվրոպայի երկրներ։ Մալթայում հայերի ներկայության պատմական օրինակներից է Տա Լիեզ եկեղեցին, որը կառուցվել է 1620 թվականին Լուսինյանների ընտանիքի ժառանգներից Ասպետ Ժաննա դե Բելլի Բալլի դե Արմենիայի կողմից հատկացված միջոցներով։


== Մալթայի հայ համայնք ==

Մալթայի հայ համայնքը (անգլ.՝ Armenian Community of Malta) միջազգային հասարակական կազմակերպություն է, որը հիմնված է ինքնակառավարման վրա և գործում է Մալթայի Հանրապետության Սահմանադրության և Մալթայի Հանրապետության գործող օրենսդրության համաձայն։ Համայնքի անդամները կամավոր հիմունքներով միավորված հայերն են և նրանց ընտանիքների անդամները (Մալթայի Հանրապետության բնակիչներ)։ Համայնքը գործում է Մալթայի Հանրապետության և ԵՄ տարածքում, իրավաբանական անձ է, ունի իր տարբերանշանը։ 2009 թվականի հուլիսի 10-ին Մալթայի հայ համայնքը գրանցվել է Մալթայի հասարակական կազմակերպությունների թվում (List of Voluntary Organisations), որը հաստատվել է Մալթայի Հանրապետության կառավարության կողմից։ 2009 թվականի հուլիսի 31-ին Հիլթոն հյուրանոցում տեղի է ունեցել Մալթայի հայերի առաջին համագումարը։ Համագումարում հաստատվել է Մալթայի հայկական սփյուռքի ղեկավարությունը։ Մալթայի հայ համայնքի խորհրդի նախագահ է ընտրվել Վերա Բոյաջյանը։


=== Նպատակներ և խնդիրներ ===
Համայնքի նպատակն է համախմբել հայ բնակչության ջանքերը՝ ուղղված հայ մշակույթի և լեզվի պահպանմանն ու զարգացմանը, իր անդամների իրավունքների և շահերի պաշտպանությունը, հայերի և մալթացիների միջև բարեկամության ամրապնդումը։ Իր նպատակներին հասնելու համար Համայնքը նպաստում է հայկական մշակութային կենտրոնների նվաճումները խրախուսող գրականության հրատարակմանը և տարածմանը, կազմակերպում է սեմինարներ, գիտաժողովներ, ցուցահանդեսներ և ինքն էլ մասնակցում է նման միջոցառումներին, Մալթայի գործող օրենսդրության շրջանակներում օգնություն և աջակցություն է ցուցաբերում իր անդամներին իրենց գործունեության բոլոր ոլորտներում։


=== Համայնքի կառուցվածք ===
Համայնքի բարձրագույն մարմինը նրա անդամների ժողովն է, որը գումարվում է առնվազն տարին մեկ անգամ։ Ժողովն ընտրում է համայնքի խորհուրդ, որոշում նրա թվային կազմը և ընտրում նախագահին։ Համայնքի խորհուրդը ձևավորվում է ժողովում ընտրված համայնքի անդամներից։ Համայնքի խորհուրդը համակարգում է համայնքի անդամների գործունեությունը,  իր կազմից ընտրում է փոխնախագահ,  կազմակերպում է ժողովի նախապատրաստումն ու անցկացումը և սահմանում ժողովում ընդունված որոշումների կատարման եղանակները։

Համայնքի նախագահը վերահսկողություն է իրականացնում համայնքի ընթացիկ գործունեության նկատմամբ, ներկայացնում է համայնքը տարբեր կազմակերպությունների հետ հարաբերություններում, համայնքի անունից ստորագրում է պայմանագրեր, նամակներ և հայտարարություններ, իրավունք ունի ստորագրել բոլոր ֆինանսական, իրավական, պաշտոնական և այլ փաստաթղթերը, վերահսկում է համայնքի ավագանու որոշումների կատարումը, իրավունք ունի հրավիրելու համայնքի արտահերթ ժողով և խորհուրդ, Համայնքի ավագանու նիստերում քվեարկության ժամանակ տարաձայնություններ առաջանալու դեպքում ունի որոշիչ ձայնի իրավունք։ Համայնքի վերստուգիչ հանձնաժողովը վերահսկողություն է իրականացնում Համայնքի ֆինանսատնտեսական գործունեության նկատմամբ։ Համայնքի ավագանու անդամները չեն կարող լինել վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ։ 


=== Համայնքի նվաճումներ ===
Մալթայի հայերի առաջին համագումարից հետո կարճ ժամանակահատվածում Մալթայի հայ համայնքը կատարել է Կոնգրեսում առաջադրված խնդիրների մեծ մասը։ 2009 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Վալետտայի կենտրոնում՝ Հասթինգս Գարդենսում, Մալթայի միաբանության  նստավայրի դիմաց (գլխավոր նստավայրը՝ Մալթայում), տեղի է ունեցել հայկական խաչքարի (հատուկ պատրաստված և Հայաստանից Մալթա առաքված) հանդիսավոր բացումը։ Բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Մալթայի խորհրդարանի անդամները, Վալետայի քաղաքապետը և այլ բարձրաստիճան հյուրեր։ Խաչքարի մոտ տեղադրված հուշատախտակի վրա գրված է՝

Համայնքի ձեռքբերումներից են Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովում Հայաստան-Մալթա պատգամավորական բարեկամության խմբի ստեղծման նախաձեռնությունը, ինչպես նաև Մալթա-Հայաստան բարեկամության նման խմբի ստեղծումը Մալթայի Հանրապետության խորհրդարանում։
Մալթայի հայ համայնքի ղեկավարությունը որոշել է Մալթայում հայկական եկեղեցի կառուցել, ինչպես նաև Հայոց առաջին կաթողիկոսի՝ Գրիգոր Լուսավորչի հուշարձանը կանգնեցնել։ 
Մալթայի հայ համայնքը միակ կազմակերպությունն է, որը ներկայացնում է Մալթայի հայերի շահերը և իրավական աջակցություն է ցուցաբերում իր անդամներին։ 2009 թվականի հուլիսի 24-ին բացվել է Մալթայի հայ համայնքի պաշտոնական կայքը երեք լեզուներով՝ անգլերեն, հայերեն և ռուսերեն։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
List of Voluntary Organizations (на англ.)
Островок Армении на острове Мальта (интервью)
Церемония открытия Хачкара (youtube)