Մուրոյի «զրուց»-ը (պատմվածք)

«Մուրոյի «զրուց»-ը», Ակսել Բակունցի պատմվածքներից, հավանաբար գրվել է 1929-1930 թվականի հունվար ընկած ժամանակահատվածում։ Պատմվածքի բնագրային աղբյուրներն են՝ «Խորհրդային Հայաստան», օրաթերթ (Երևան), Հոկտեմբեր — Նոյեմբեր։ Տարեգիրք։ Երևան, 1934,  Ակսել Բակունց Անձրևը։ (Ժողովածու), Երևան, 1935։


== Պատմություն ==
Պատմվածքն առաջին անգամ հրատարակվել է 1930 թվականի հունվարի 22-ին, «Խորհրդային Հայաստան» օրաթերթում, այնուհետև՝ 1932 թվականին Երևանում լույս տեսած  «Հոկտեմբեր-նոյեմբեր» տարեգրքում, 1934 թվականին պատմվածքը հրապարակվել է Երևանում լույս տեսած «Լենին. գրողները Լենինի մասին» ժողովածվում։ Հետագայում պատմվածքը հրատարակվել  միջնակարգ դպրոցների  5-րդ տարվա «Գրականության քրեստոմատիայում»։ Պատմվածքը  մշակումից հետո, 1935 թվականին տեղ է գտել Բակունցի  «Անձրևը» ժողովածվում, այնուհետև բազմիցս հրապարակվել է պարբերականներում, ժողովածուներում, դասագրքերում։
«Մուրոյի «զրուց»-ը 1955 թվականին տեղ է գտել Բակունցի Երկերի երևանյան հրատարակության մեջ և բեյրության «Ամբողջական գործի» Ա հատորում, 1957-ին «Լենինը մեր սրտում» գրական-գեղարվեստական ժողովածուի մեջ, 1959-ին՝ «Եղբայրության ընկուզենիները» ժողովածվում, 1960-ին լույս է տեսել առանձին գրքույկով, ինչպես և տպագրվել է «Սովետահայ գրականության ընտիր էջեր։ Արձակ» հրատարակության մեջ, 1964 թվականին՝ Երկերի առաջին հատորում, 1969-ին՝ «Նամակ ռուսաց թագավորին» պատմվածքի հետ հրատարակվել է առանձին գրքույկով։
«Անձրևը» ժողովածուի մեջ պատմվածքի վերջում թվական չկա նշված։ Երկերի 1955 և 1964 թվականների հրատարակություններում պատմվածքի վերջում նշված է  1932, որը հնարավոր չէ լինի պատմվածքը գրելու ճիշտ թվականը, քանի-որ երկն  առաջին անգամ հրապարակվել է 1930 թվականի  հունվարի 22-ին, «Խորհրդային Հայաստան» օրաթերթում։


== Սյուժեի վերլուծություն ==
Ըստ պատմվածքի սյուժեի, հեղինակը եղել է Մաղդա գյուղում և պատմվածքի  հերոսի՝ Մուրոյի նախակերպարին հանդիպել ամռանը կամ աշնան սկզբին։ Ամենայն հավանականությամբ դա եղել է 1929 թվականի ամառը կամ աշնան սկիզբը։ Այստեղից պարզ է դառնում, որ Բակունցը երկը գրել է 1929 թվականից մինչև 1930  թվականի հունվար  ընկած ժամանակահատվածում։
Աշտարակի շրջանի լեռնային Մաղդա գյուղում (այժմ Լեռնաշեն) Սասունից  եկած բնակիչներ են ապրում։ Երկար տարիներ 38-րդ խորհրդային տնտեսությունում աշխատում էր Գևորգ Ավետիսյան անունով մի սասունցի վերաբնակիչ, որը հանդիսացել է  բակունցյան Մուրոյի նախակերպարը, արտաքինով շատ նման նրան։ Նա  հիշում էր հանդիպումը քաղաքից եկած երկու մարդկանց հետ։ Գևորգ Ավետիսյանը ծանոթ է եղել  Մուրոյի «զրուց»-ը պատմվածքին, որտեղ Բակունցը նշել է, որ   ոչ մի հարազատ չունի։ Սակայն իրականում Գևորգն ունեցել է եղբայր, այդ պատճառով նա հայտնել է իր դժգոհությունը։ Բակունցը իրողությունից այս շեղումը, բնականաբար, կատարել է գեղարվեստական նկատառումով. որևէ հարազատ չունեցող Արևմտյան Հայաստանից եկած վերաբնակիչ հովիվը պատմվածքում ավելի տպավորիչ պետք է լիներ։ Գևորգի անունը Բակունցը փոխել է Մուրո, քանի որ այդ անունը պատմվածքում ավելի «հովվական» է հնչում։ Իրականում Բակունցն ունեցել է մի այլ հովիվ ծանոթ, քուրդ՝ Հակո Շամիլով անունով, որին նաև Մուրո են ասել։ Հակոն որևէ առնչություն չունի պատմվածքի  հետ, նրանից Բակունցը միայն Մուրո անունն է վերցրել և այդպես կոչել իր գրական հերոսին։
Հետագայում Հակո Շամիլովը պնդել է, թե Բակունցի Մուրոն ինքն է, սակայն Բակունցի Մուրոյի նախակերպարի վերաբերյալ մի քանի նյութեր են տպագրվել


== Ծանոթագրություններ ==