Կասպիյսկ

Կասպիյսկ (ռուս.՝ Каспийск), քաղաք Ռուսաստանի հարավում՝ Դաղստանի Հանրապետությունում։ Հանրապետական նշանակության քաղաք է, կազմում է քաղաք Կասպիյսկ մունիցիպալ կազմավորումը քաղաքային շրջան կարգավիճակով որպես միակ բնակավայրը նրա կազմում։


== Ստուգաբանությունը ==
Բնակավայրը հիմնադրվել է որպես աշխատանքային գյուղ շարժիչների գործարանին կից և ստացել է Двигательстрой անվանումը։ 1947 թվականին վերանվանվել է Կասպիյսկ Կասպից ծովի ափին տեղակայված լինելու պատճառով։


== Պատմություն ==
1932 թվականին Դվիգատելստրոյի գյուղական խրհուրդը դիմել է ԴԻԽՍՀ Գերագույն խորհրդին՝ գյուղին քաղաքի կարգավիճակ տալու և այն Ստալինյուրտ վերանվանելու առաջարկով, սակայն այդ առաջարկը մերժվել է։
Մինչև 1947 թվականը գյուղը կոչվել է Դիգատելստրոյ։ 1947 թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ և վերանվանվել Կասպիյսկ։
ՌԴ Կառավարության 2014 թվականի հուլիսի 29-ի № 1398-р «Մոնոքաղաքների ցանկի հաստատման մասին» որոշմամբ քաղաքն ընդգրկվել է «Ռուսաստանի Դաշնության՝ առավել բարդ սոցիալ-տնտեսական դրություն ունեցող մոնոպրոֆիլ մունիցիպալ կազմավորումների (մոնոքաղաք)» կատեգորիայում։
2017 թվականին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը որոշում է ընդունել այն մասին, որ Կասպիյսկում գտնվող բազային կետը պետք է դառնա Ռուսաստանի ռազմածովային նավատորմի Կասպիյսկի նավակազմի հիմնական բազան։ Սկսվել է ափամերձ ենթակառւցվածքի և բնակարանների շինարարության առաջին փուլը, որն ավարտվել է 2019 թվականին, իսկ շինարարության ավարտը նախատեսվել է 2020 թվականին։


== Աշխարհագրություն ==
Քաղաքը տեղակայված է Կասպից ծովի ափին՝ Մախաչկալա երկաթուղային կայարանից 14 կ հեռավորության վրա։ Մախաչկալա քաղաքի արբանյակն է և մտնում է Մախաչկալա-Կասպիյսկի ագլոմերացիայի կազմի մեջ։


=== Կլիմա ===
Գերակշռում է բարեխառն մայրցամաքային կլիման։ Ձմեռները մեղմ են ու կարճատև։ Ամառները չորային են ու տաք։
Տարեկան տեղումների միջին քանակը կազմում է 385 մմ։


== Բնակչություն ==
Ռուսաստանի Դաշնության տնտեսական զարգացման նախարարության կանխատեսման համաձայն՝ Կասպիյսկի քաղաքային շրջանի բնակչության թվաքանակը կազմելու է.

2024 – 138,06 հազար մարդ
2035 – 177,93 հազար մարդԱզգային կազմՔաղաքը պատկանում է Դաղստանի երիտասարդ և արագ աճող քաղաքների թվին։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը նրա բնակիչների թվում գերակշռել են ռուսները (65,5 %՝ ըստ 1959 թվականի մարդահամարի տվյալների)։ Սակայն հարթավայրերում լեռնային ժողովուրդների ներկայացուցիչների վերաբնակեցման և նրանց ավելի բարձր բնական աճի շնորհիվ բնակիչների շրջանում ռուսների մասնաբաժինը նվազել է մինչև  9,0 %՝ ըստ 2010 թվականի տվյալների։ Ներկայում քաղաքում ապրում են տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչներ և ոչ մի ազգ չունի խիստ արտահայտված գերակշռություն։
2010 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունն ունի հետևյալ ազգային կազմը.


== Տեղական ինքնակառավարում ==
Պատգամավորների խորհրդի նախագահ2008 թվականից – Ջամալուդին Օմարով
? թվականից – Աբդուլվահիդ ՋավատովՎարչակազմի ղեկավար1998–2014 – Ջամալուդին Օմարով
2007–2015 – Խուրի Պիրսաիդովա (վարչակազմի ղեկավար)
2014 թվականի օգոստոսի 19-ից – Մագոմեդ Աբդուլլաև (Կասպիյսկի ղեկավար)


== Տնտեսություն ==
«Դագդիզել գործարան» ԲԸ (ռուս.՝ «Завод Дагдизель»), մեքենաշինական գործարան, որը հիմնադրվել է 1932 թվականին։
«Կասպիյսկի ճշգրիտ մեխանիկայի գործարան» ԲԲԸ (ռուս.՝ ОАО «Каспийский завод точной механики» ), մեքենաշինական գործարան, որը հիմնադրվել է 1960 թվականին։


== Տեսարժան վայրեր ==
«Դագդիզել» գործարանի ութերորդ արտադրամաս
Խալիլովի անվան քաղաքային այգի


== Տրանսպորտ ==
Հանրային տրանսպորտը ներկայացված է երթուղային տաքսիներով և մերձքաղաքային № 3 տրոլեյբուսով, որը երթևեկում է Մախաչկալա-Կասպիյսկ երթուղով (երթուղին բացվել է 2017 թվականի փետրվարի 1-ին)։ 2017 թվականի մարտի 1-ից մինչև Դագդիզել գործարանը երկարաձգվել է համար 12 տրոլեյբուսային երթուղին։ Երթուղիներն սպասարկում է «ՄԱխաչկալայի տրոլեյբուսային վարչություն» մունիցիպալ միացյալ ձեռնարկությունը։
Մախաչկալայից Կասպիյսկ է մեկնում համար 100 ավտոբուսը, որը գործում է 2015 թվականի փետրվարի 1-ից։ Այդ երթուղին սպասարկում են «НефАЗ» մակնիշի մինչև 40 ավտոբուսներ։
Համանուն երկաթուղային կայարանը քաղաքը կապում է Մախաչկալայի, Կիզիյուրտի, Իզբերբաշի, Դագեստանսկիե Օգնիի, Դերբենդի, Խասավյուրտի հետ։


== Կրոն ==
ԻսլամԿասպիյսկի հավատացյալ բնակիչների մեծ մասը իսլամի սուննի ուղղության հետևորդներ են։ Քաղաքում գործում է շուրջ տասը մզկիթ։

Ռուս ուղղափառ եկեղեցիՔաղաքում գործում է Կազանի Սուրբ աստվածամոր եկեղեցին, որը ենթարկվում է Մախաչկալայի եպիսկոպոսությանը։ Կասպիյսկի ծխական համայնքը հիմնադրվել է 1990 թվականին Բարձր սրբազնություն Գեդեոնի օրհնությամբ։ 1993 թվականին հատկացվել է տարածք եկեղեցու շինարարության համար։ Այդ ծխական համայքնը պաշտոնապես գրանցվել է 1994 թվականի փետրվարի 2-ին։ 2000 թվականին  ավարտվել է եկեղեցու շինարարությունը։

Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցիՔաղաքում գործում է Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների աղոթատուն։


== Սպորտ ==
Մարզական ակումբներ«Դագդիզել» – ֆուտբոլային ակումբ, որը հիմնադրվել է 1949 թվականին։Մարզական կառույցներ«Անժի Արենա», «Անժի» (Մախաչկալա) ֆուտբոլային ակումբի տնային մարզադաշտը, 
Անի Ալիևի անվան սպորտի պալատ, ամենամեծ փակ մարզական կառույցը Հյուսիսկովկասյան դաշնային շրջանում։ 2018 թվականին հյուրընկալել է Եվրոպայի ըմբշամարտի առաջնությունը։


== Հայտնի բնակիչներ ==
Կասպիյսկում ծնվել կամ ապրել են քաղաքական գործիչներ ու գործարարներ Դևլենտխան Ալիխանովը, Լեոնիդ Միխելսոնը, մարզիկներ Վլադիմիր Յումինը, Խաբիբ Ալլախվերդիևը, Մագոմեդ Արիպգաջիևը, Տիմուր Բոգատիրյովը, Բադավի Գուսեյնովը, Իբրահիմ Իբրահիմովը, Ալիյար Իսմայիլովը, Զամիրա Ռախմանովան, Ալեքսանդր Ռեշետնյակը, Ալբերտ Սելիմովը, Ռուսլան Խայիրովը, ռազմական գործիչներ Գեորգի Իլյաշենկոն, Ալեքսանդր Նազարովը, Գերման Կիրիլենկոն, բանաստեղծուհի Մարինա Կուրսանովան, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Եվգենի Մյսաոեդովը, երգիչ Վիլլի Տոկարևը։
Կասպիյսկի պատվավոր քաղաքացիների գրքում գրանցված են ավելի քան 30 մարդկանց անուններ, որոնք թվում կան մանկավարժներ, ազգային տնտեսության մասնագետներ և այլ մասնագիտությունների ներկայացուցիչներ։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Поспелов Е. М. Географические названия России. Топонимический словарь. — М.: Астрель, АСТ, 2008. — 523 с. — 1 500 экз. — ISBN 978-5-17-054966-5


== Արտաքին հղումներ ==
Կասպիյսկ քաղաքի վարչակազմ
городкаспийск.рф
Կասպիյսկը «Мой город» հանրագիտարանում
Կասպիյսք քաղաքի պորտալ