Ֆլորենս Բեյքեր

Ֆլորենս Բեյքեր (անգլ.՝ Florence, Lady Baker), նաև Ֆլորիկա Մարիա Սաս, Բարբարա Սաս, Մարիա Ֆրեյն ֆոն Սաս, Բարբարա Մարիա Սաս (օգոստոսի 6, 1841(1841-08-06), Աիուդ, Հաբսբուրգի միապետություն - մարտի 11, 1916(1916-03-11), Դևոն, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն), հունգարական ծագումով բրիտանացի հետազոտող։ Ծնվելով Տրանսիլվանիայում (այն ժամանակ՝ Հունգարիայի Թագավորություն), նա որբ մնաց, երբ նրա ծնողներն ու եղբայրը սպանվեցին ռումինացի կողոպտիչների կողմից՝ Յոան Ակսենտե Սեվերի և Սիմիոն Պրոդանի գլխավորությամբ, ովքեր 1849 թվականի հունվարի 8-9-ին Նագյենում կոտորեցին հիմնականում հունգարացի շուրջ 1000 խաղաղ բնակիչների։ Նա հունգարական բանակի մնացորդների հետ փախել է Օսմանյան կայսրություն՝ Վիդին։ 1859 թվականին Սամուել Բեյքերը տեսավ նրան և փրկեց նրան։ Մինչ Բեյքերը այցելում էր Աթոլի դուքսին Շոտլանդիայում իր որսորդական կալվածքում, նա ընկերացավ Մահարաջա Դյուլիպ Սինգհի հետ և 1858–1859 թվականներին նրանք միասին կատարեցին որսորդական ընդարձակ ճանապարհորդություն Կենտրոնական Եվրոպա և  Մայնի Ֆրանկֆուրտի, Բեռլինի, Վիեննայի և Բուդապեշտի միջով։ Ճանապարհորդության վերջին հատվածում Բեյքերը և Մահարաջան Բուդապեշտից վարձեցին փայտե նավ, որը նրանք ի վերջո լքեցին սառած Դանուբի վրա։ Երկուսն էլ շարունակեցին Վիդին, որտեղ Մահարաջային զվարճացնելու համար Բեյքերը գնաց Վիդինի ստրուկների շուկա։ Այնտեղ Բեյքերը սիրահարվեց Ֆլորենսին՝ սպիտակամորթ ստրուկին, որը նախատեսված էր Վիդինի օսմանյան փաշայի համար։ Փաշան ուզում էր կանխել դա, բայց Սամուելը կաշառեց աղջկա աղախիններին, և նրանք միասին փախան կառքով, և ի վերջո նա դարձավ նրա սիրուհին ու կինը և ուղեկցեց նրան, ուր էլ նա ճանապարհորդեր։ Հաղորդվում է, որ նրանք ամուսնացել են, ամենայն հավանականությամբ, Բուխարեստում, նախքան Դուբուշկա մեկնելը, բայց լեդի Սամուելը հատուկ խոստացել է, որ նրանք մեկ այլ արարողություն կունենան Անգլիա վերադառնալուն պես, որտեղ նրանք ընտանեկան հարսանիք ունեցան 1865 թվականին։
Նրանք միասին գնացին փնտրելու Նեղոս գետի աղբյուրը և գտան Ալբերտ լիճը։ Նրանք գնացին Սամուել Բեյքերի տուն Անգլիա, որտեղ նրանք ամուսնացան, և նա դարձավ լեդի Բեյքեր։ Հետագայում նա ամուսնու հետ վերադարձավ Աֆրիկա՝ փորձելով ճնշել ստրկավաճառությունը։ Ֆլորենսը և նրա ամուսինը թոշակի անցան և մահացան Դևոնում։


== Վաղ տարիներ ==
Մի շարք աղբյուրներ պնդում են, որ Ֆլորենս Բարբարա Մարիա ֆոն Սասը 1841 թվականին ծնվել է Նագյենում (այսօր՝ Այուդ, Ռումինիա)։ Բեյքերների ընտանիքում փոխանցված պատմությունն այն է, որ նա հունգարական ազնվական ընտանիքից Շեկելի սպայի դուստրն էր, ով կալվածքներ ուներ Տրանսիլվանիայում, որը կոչվում էր ֆոն Սաս (ֆոն Սասների ընտանիքի մասնաճյուղ), և երբ նա երիտասարդ էր, 1848 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ «նրա հայրն ու եղբայրները սպանվել են նրա աչքի առաջ»։ Դեռահաս տարիքում նա խոսում էր հունգարերեն, գերմաներեն, ռումիներեն և թուրքերեն։ Նա եղել է տասնչորս տարեկան, երբ 1859 թվականի հունվարին նրան ստրկության են վաճառել Վիդինում՝քաղաքում և ամրացված նավահանգստում Դանուբ գետի վրա այն տարածքում, որն այն ժամանակ Օսմանյան կայսրություն էր, իսկ այժմ գտնվում է Բուլղարիայում։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ նրան վիճակված էր պատկանել Փաշա Վիդիինին, սակայն Սամուել Բեյքերը նկատել է նրան։ Նա որս էր անում Մահարաջա Դյուլիփ Սինգհի հետ։ Սամուել Բեյքերը կաշառք է տվել պահակներին, և Ֆլորենսին հաջողվել է փախչել նրա հետ։


== Աֆրիկա ==

Սամուել Բեյքերը նրան իր հետ տարավ Աֆրիկա, որտեղ նա գլխավորեց Նեղոս գետի աղբյուրը որոնելու արշավախումբը։ Նրանք ճանապարհորդեցին Նեղոսով դեպի Գոնդոկորո՝ ներկայիս Հարավային Սուդանում, որտեղ Ֆլորենսը փրկեց արշավախմբին։Վեճ առաջացավ ամուսնու ճկունության և սպասավորների անհավատարմության պատճառով։ Ֆլորենսը կարողացավ բարեխոսել և ընդհանուր համաձայնություն գտնել։ Գոնդոկորոն փղոսկրի և ստրուկների բազա էր, ինչպես նաև մի վայր, որտեղ նավակները չէին կարող ավելի հեռուն գնալ, և որտեղ նրանք պետք է քայլեին մինչև աղբյուրը։ Այնտեղ նրանք հանդիպեցին Սփեքին և Գրանտին, ովքեր պատմեցին իրենց հետազոտության մասին։ Նրանք առաջարկեցին ուսումնասիրել Նեղոսի մեկ այլ ճյուղ։ Երբ Սփեկը և Գրանտը հետագայում գրեցին իրենց ճանապարհորդական հաշիվները, ոչ մեկը չնշեց, որ Ֆլորենսը Բեյքերի հետ էր։ Սա համահունչ էր Սամուել Բեյքերի հետ կնքած պայմանավորվածությանը։
Ֆլորենսը և Բեյքերը հայտնաբերում են Մերչիսոն ջրվեժը և Ալբերտ լիճը ներկայիս Ուգանդայում։
Հասնելով Անգլիա՝ նրանք բնակություն հաստատեցին Նորֆոլկի Հեդենհեմ Հոլլում։ Նրանք ամուսնացան 1865 թվականի նոյեմբերի 4-ին Սենտ Ջեյմսում, Պիկադիլիում, և երբ Սամուել Բեյքերը ասպետի կոչում ստացավ, Ֆլորենսը դարձավ Լեդի Բեյքեր։ Մանրամասները, թե ինչպես են նրանք հանդիպել, պետք է գաղտնի մնային, բայց պատմությունը տարածվեց, և դա հանգեցրեց նրան, որ Վիկտորիա թագուհին որոշեց Բեյքերին դատարանից հեռացնել։
1869 թվականին Եգիպտոսի թուրք փոխարքա  Իսմայիլ-Փաշան Սամուելին հրավիրեց վերադառնալ Աֆրիկա՝ օգնելու վերացնել կամ նվազեցնել ստրկատիրական առևտուրը Գոնդոկորոյի շրջակայքում։ Սամուելը նշանակվեց Հասարակածային Նեղոսի գեներալ-նահանգապետ։ Ընդունելով հրավերը՝ նրանք վերադարձան Աֆրիկա, որտեղ փորձեցին գերակայություն ձեռք բերել։ Ֆլորենսը ծառայում էր որպես բժիշկ, և երբ նրանք պարտվեցին Բունյորոյում, նա այնտեղ էր հրացաններով և կոնյակով, երկու հովանոցով և ատրճանակով։


== Հետագա կյանք ==

1873 թվականին նա և իր ամուսինը սկսեցին ապրել իրենց տանը՝ Սանդֆորդ Օրլիում, Դևոն նահանգի Նյուտոն Աբոթ քաղաքում։ Գեներալ Գորդոնը ժամանեց 1883 թվականի փետրվարին և խնդրեց Սամուելին օգնել իրեն տարհանել մարդկանց պաշարված Խարթումից  Եգիպտոսում մահդիական ապստամբության ժամանակ։ Նման ճամփորդության ժամանակ Ֆլորենսին պետք էր։ Սակայն Ֆլորենսը չի վերադառնում Աֆրիկա, իսկ ամուսինն առանց նրա չի գնում։ Սըր Սամուել Բեյքերը մահացել է 1893 թվականի Ֆլորենս Բեյքերը մահացավ Դևոնում ավելի քան 20 տարի անց, բայց նրանք միասին թաղվեցին։


== Հիշողություն ==
Բեյքերները հայտնվում են Սևերինո Բարալդիի «Սամուել Բեյքեր (1821-1893) և Ալբերտ լճի բացումը» կտավի վրա։
Դելյա Էքլիի, Քրիստինա Դոդվելի, Մերի Քինգսլիի և Ալեքսանդրին Թինի հետ միասին Ֆլորենսը հինգ անձնավորություններից մեկն էր, որն ընտրվել էր 1997 թվականին Աֆրիկայի կին հետախույզների մասին գրքի համար։
Հունգարիայի Ազգային ժողովի նախագահ Լասլո Կյովերի կողմից 2019 թվականի մարտի 4-ին՝ Նեղոսի աղբյուրը գտնելու իր ճանապարհորդության 155-ամյակին, բացվեց նրա ճանապարհորդությունների հիշատակը հավերժացնող հուշատախտակը։


== Ծանոթագրություններ ==