Ցեզիումի նիտրատ

Ցեզիումի նիտրատ, ալկալիական մետաղ ցեզիումի և ազոտական թթվի աղը՝ CsNO3 բանաձևով։ Ունի անգույն հիդրոսկոպիկ փոշիներ՝ անհոտ։ Առաջացնում է բյուրեղահիդրատներ։


== Ստացում ==
Ցեզիումի նիտրատը ստացվում է ազոտական թթվի և ցեզիումի, նրա օքսիդի, հիդրօքսիդի և կարբոնատի փոխազդեցությունից․

  
    
      
        
          
            21
             
            C
            s
            +
            26
             
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                   
                
              
            
             
            21
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
             
            N
            O
            ↑
            +
             
            
              N
              
                2
              
            
            O
            ↑
            +
             
            
              N
              
                2
              
            
            ↑
            +
             
            13
             
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {21\ Cs+26\ HNO_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ 21\ CsNO_{3}+\ NO\uparrow +\ N_{2}O\uparrow +\ N_{2}\uparrow +\ 13\ H_{2}O}}}
  

  
    
      
        
          
            C
            
              s
              
                2
              
            
            O
            +
            2
             
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                   
                
              
            
             
            2
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cs_{2}O+2\ HNO_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ 2\ CsNO_{3}+H_{2}O}}}
  

  
    
      
        
          
            C
            s
            O
            H
            +
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                   
                
              
            
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsOH+HNO_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ CsNO_{3}+H_{2}O}}}
  

  
    
      
        
          
            C
            
              s
              
                2
              
            
            C
            
              O
              
                3
              
            
            +
            2
             
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                   
                
              
            
             
            2
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
            ↑
            +
             
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cs_{2}CO_{3}+2\ HNO_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ 2\ CsNO_{3}+CO_{2}\uparrow +\ H_{2}O}}}
  


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Ցեզիումի նիտրատը առաջացնում է անգույն հիդրոսկոպիկ բյուրեղներ, տարածական խումբը՝ P 6m2 կամ P 62m, a = 1,074 նմ, c = 0,768 նմ։ 154°С ջերմաստիճանային պայմաններում անցնում է խորանարդային ֆազի՝ a = 0,4499 նմ (170°С) մոլեկուլային պարամետրով։
Ջրային լուծույթում դիտվում են CsNO3•H2O (հալման ջերմաստիճան՝ 100°С) և CsNO3•2H2O (հալման ջերմաստիճան 32-36°С)։
Վակուումում՝ 450-500°С ջերմաստիճանային պայմաններում սուբլիմվում է առանց քայքայվելու, որը օգտագործվում է նրա մաքրման համար։ Հալված ցեզիումի նիտրատը ուժեղ օքսիդիչ է․ այն փոխազդում է քվարցի, պլատինի և շատ մետաղների հետ։


== Քիմիական հատկություններ ==
Բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում քայքայվում է․
  
    
      
        
          
            2
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                  
                    490
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                2
              
            
            +
            
              O
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2\ CsNO_{3}\ {\xrightarrow {490^{o}C}}\ 2\ CsNO_{2}+O_{2}\uparrow }}}
  

  
    
      
        
          
            4
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                  
                    700
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
             
            C
            
              s
              
                2
              
            
            O
            +
            2
             
            
              N
              
                2
              
            
            ↑
            +
            5
             
            
              O
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4\ CsNO_{3}\ {\xrightarrow {700^{o}C}}\ 2\ Cs_{2}O+2\ N_{2}\uparrow +5\ O_{2}\uparrow }}}
  Փոխազդում է կոնցենտրիկ թթուների հետ՝ առաջացնելով բազմակի աղեր (n=1÷2)․
  
    
      
        
          
            2
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              
                n
              
            
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                   
                
              
            
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
            ⋅
            
              
                n
              
            
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2\ CsNO_{3}+{\mathit {n}}HNO_{3}\ {\xrightarrow {\ }}\ CsNO_{3}\cdot {\mathit {n}}HNO_{3}\downarrow }}}
  Ցեզիումի նիտրատը վերականգնվում է ատոմական ջրածնով․
  
    
      
        
          
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            2
             
            H
             
            
              
                →
                
                  Z
                  n
                  ,
                  H
                  C
                  l
                  ,
                  
                    20
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            s
            N
            
              O
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsNO_{3}+2\ H\ {\xrightarrow {Zn,HCl,20^{o}C}}\ CsNO_{2}+H_{2}O}}}
  

  
    
      
        
          
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            8
             
            H
             
            
              
                →
                
                  Z
                  n
                  ,
                  N
                  a
                  O
                  H
                  ,
                  
                    100
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            C
            s
            O
            H
            +
            N
            
              H
              
                3
              
            
            ↑
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsNO_{3}+8\ H\ {\xrightarrow {Zn,NaOH,100^{o}C}}\ CsOH+NH_{3}\uparrow +H_{2}O}}}
  


== Գրականություն ==
Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ: Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.: Химия, 2000. — 480 с. — ISBN 5-7245-1163-0.
Плющев В. Е., Степин Б. Д. Химия и технология соединений лития, цезия и цезия. — М.: «Химия», 1970. — 408 с.
Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.: Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
Справочник химика / Редкол.: Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.: Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
Химическая энциклопедия / Редкол.: Зефиров Н.С. и др.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. — Т. 5. — 783 с. — ISBN 5-85270-310-9.


== Ծանոթագրություններ ==