Անոտացիա (ծանոթագրություն)

Անոտացիա (ծանոթագրություն), լրացուցիչ տեղեկություն փաստաթղթի կոնկրետ դրույթի կամ այլ տվյալների վերաբերյալ։ Դա կարող է լինել նշում, որը ներառում է մեկնաբանություն կամ բացատրություն։ Ծանոթագրությունը երբեմն ներկայացվում է էջի լուսանցքում։ Տարբեր թվային լրատվամիջոցների անոտացիաների համար տե՛ս վեբ անոտացիա և տեքստի անոտացիա։


== Գրականություն և կրթություն ==


=== Տեքստաբանություն ===
Տեքստաբանությունը հաճախ օգտագործում է անոտացիայի տեխնիկան՝ տեքստերի և փաստաթղթերի վերաբերյալ լրացուցիչ պատմական համատեքստ տրամադրելու համար։


=== Ուսանողական կիրառում ===
Ուսանողները հաճախ ընդգծում են գրքերի հատվածները, որպեսզի հեշտությամբ վերհանեն հանգուցային արտահայտությունները կամ այդ նպատակով օգտագործում են լուսանցքները։
Ի լրումն սովորական մատենագիտական տեղեկատվության, որոնք պարզապես նույնացնում են աղբյուրը, անոտացված մատենագիտական տվյալները մեկնաբանություն են ավելացնում յուրաքանչյուր աղբյուրի կարևորության կամ որակի վերաբերյալ։


=== Մաթեմատիկական արտահայտության ծանոթագրություն ===
Մաթեմատիկական արտահայտությունները (խորհրդանիշներ և բանաձևեր) կարող են նշվել իրենց բնական լեզվի իմաստով։ Սա կարևոր է պարզորոշման համար, քանի որ խորհրդանիշները կարող են ունենալ տարբեր իմաստներ (օրինակ՝ «E»-ն կարող է լինել «էներգիա» կամ «սպասման արժեք» և այլն)։ Անոտացիայի գործընթացը կարող է հեշտացվել և արագացվել առաջարկների միջոցով, օրինակ, օգտագործելով «AnnoMathTeX» համակարգը, որը ստեղծվել  է Վիքիմեդիայի կողմից։


=== Ուսուցում ===
Ճանաչողական տեսանկյունից անոտացիան կարևոր դեր ունի ուսումնառության և ուսուցման մեջ։ Որպես առաջնորդվող ծանուցման մի մաս, դա ներառում է տեսողական նկարագրությունների ասպեկտների լուսաբանում, անվանում կամ պիտակավորում, և մեկնաբանում, որոնք կօգնեն ուսանողների ուշադրությունը կենտրոնացնել հատուկ տեսողական ասպեկտների վրա։ Այլ կերպ ասած, դա նշանակում է տիպաբանական ներկայացումների (մշակութային իմաստալից կատեգորիաների) վերագրում տոպոլոգիական ներկայացումներին (օրինակ՝ պատկերներ)։ Սա հատկապես կարևոր է, երբ փորձագետները, ինչպիսիք են բժիշկները, մանրամասնորեն մեկնաբանում են պատկերացումները և բացատրում են դրանց մեկնաբանությունները ուրիշներին, օրինակ՝ թվային տեխնոլոգիայի միջոցով։ Այստեղ, ծանոթագրությունը կարող է լինել տարբեր մակարդակ ունեցող գիտելիքների փոխազդեցողների միջև լեզու ստեղծելու միջոց։ Անոտացիայի արժեքը էմպիրիկորեն հաստատվել է, օրինակ, մի ուսումնասիրության մեջ, որը ցույց է տալիս, որ համակարգչային հիմքով հեռախորհրդատվություններում պատկերի անոտացիայի և խոսքի ինտեգրումը հանգեցնում է զգալիորեն բարելավված գիտելիքների փոխանակման՝ առանց անոտացիայի պատկերների և խոսքի օգտագործման համեմատ։


=== YouTube-ում ===
Անոտացիաները YouTube-ից հեռացվել են 2019 թվականի հունվարի 15-ին՝ մոտ մեկ տասնամյակ օգտագործելվուց հետո։ Նրանք թույլ էին տվել օգտատերերին ստանալ այն տեղեկությունները, որոնք հայտնվել են տեսանյութերի ընթացքում, բայց YouTube-ը նշել է, որ դրանք լավ չեն աշխատում փոքր էկրաններ ունեցող բջջային հեռախոսների վրա և չարաշահման վտանգի տակ էին գտնվում։


== Ծրագրային ապահովում և ճարտարագիտություն ==


=== Տեքստային փաստաթղթեր ===
Ծրագրավորման լեզուները, ինչպիսիք են XML-ը և HTML-ը, նշում են տեքստը այնպես, որ շարահյուսորեն տարբերվի այդ տեքստից։ Դրանք կարող են օգտագործվել ցանկալի տեսողական ներկայացման կամ մեքենայական ընթեռնելի բովանդակության վերաբերյալ տեղեկություն ավելացնելու համար, ինչպես իմաստային ցանցում։


=== Աղբյուրի վերահսկում ===
Git-ի, Team Foundation Server-ի և Subversion-ի նման աղբյուրների կառավարման համակարգերում օգտագործվող «annotate» գործառույթը (որը հայտնի է նաև որպես «մեղադրել» կամ «գովաբանել»), որոշում է, թե ով է պահուստային կոդի փոփոխություններ կատարել պահեստում։ Սա տալիս է սկզբնաղբյուրի կրկնօրինակը, որտեղ յուրաքանչյուր տող նշվում է վերջին տողի անունով, որը խմբագրել է այդ տողը (և, հնարավոր է, վերանայման համարը)։ Սա կարող է օգնել մեղավորությունը պարզել, եթե փոփոխությունը առաջացրել է անսարքություն, կամ բացահայտել փայլուն ծածկագրի հեղինակին։


=== Java անոտացիաներ ===
Հատուկ դեպք է Java ծրագրավորման լեզուն, որտեղ ծանոթագրությունները կարող են օգտագործվել որպես աղբյուրի կոդում շարահյուսական մետատվյալների հատուկ ձև։ Դասերը, մեթոդները, փոփոխականները, պարամետրերը և փաթեթները կարող են նշվել։ Անոտացիաները կարող են ներառվել կազմողի կողմից գեներացված դասի ֆայլերի մեջ և կարող են պահպանվել Java վիրտուալ մեքենայի կողմից և այդպիսով ազդել ծրագրի կիրառման ժամանակի վարքի վրա։ Java-ում գոյություն ունեցողներից հնարավոր է ստեղծել մետա-ծանոթագրություններ։


=== Պատկերի անոտացիա ===
Պատկերի ավտոմատ անոտացիան օգտագործվում է պատկերի վերականգնման համակարգերի նկարները դասակարգելու համար։


=== Հաշվողական կենսաբանություն ===
1980-ականներից սկսած՝ մոլեկուլային կենսաբանությունը և բիոինֆորմատիկան ստեղծում են ԴՆԹ անոտացիայի անհրաժեշտություն։ ԴՆԹ անոտացիան կամ գենոմի անոտացիան գենոմի գեների տեղակայման և բոլոր կոդավորող շրջանների նույնականացման և այդ գեների արածը որոշելու գործընթաց է։ Անոտացիան (անկախ համատեքստից) գրառում է, որը ավելացվել է բացատրության կամ մեկնաբանության եղանակով։ Գենոմը հաջորդականացնելիս անհրաժեշտ է այն մեկնաբանել, որպեսզի այն իմաստ ունենա։


=== Թվային պատկերացում ===
Թվային պատկերների ոլորտում անոտացիա տերմինը սովորաբար օգտագործվում է պատկերի վրա տեղադրված տեսանելի մետատվյալների համար՝ առանց հիմքում ընկած պատկերը փոխելու, ինչպիսիք են կպչուն գրառումները, վիրտուալ լազերային ցուցիչները, շրջանակները, սլաքները և սևազարդումները (տես` վերափոխում)։
Բժշկական պատկերների դեպքում անոտացիան հաճախ անվանում են հետաքրքրության տարածաշրջան և կոդավորվում է DICOM ձևաչափով։


== Այլ կիրառումներ ==


=== Օրենք ===
Միացյալ Նահանգներում օրինական հրատարակիչները, ինչպիսիք են «Thomson West»-ը  և «Lexis Nexis»-ը, հրատարակում են կանոնադրության անոտացված տարբերակներ՝ տեղեկություններ տրամադրելով կանոնադրությունները մեկնաբանած դատական գործերի վերաբերյալ։ Թե՛ Միացյալ Նահանգների դաշնային օրենսգիրքը, և թե՛ պետական կանոնադրությունները ենթակա են մեկնաբանման դատարանների կողմից, և ծանոթագրված կանոնադրությունները արժեքավոր գործիքներ են իրավական հետազոտությունների համար։


=== Լեզվաբանություն ===
Անոտացիայի նպատակներից մեկը  տվյալների փոխակերպումն է համակարգչային վերլուծության համար հարմար ձևի։ Անոտացիայից առաջ սահմանվում է անոտացիայի սխեմա, որը սովորաբար բաղկացած է պիտակներից։ Պիտակավորման ընթացքում վերագրագրողները ձեռքով պիտակներ են ավելացնում գրառումների մեջ, որտեղ անհրաժեշտ լեզվական հատկությունները նույնացվում են ծանոթագրության խմբագրում։ Անոտացիայի սխեման ապահովում է, որ պիտակները հետևողականորեն ավելացվեն տվյալների շտեմարանում և թույլ է տալիս ստուգել նախկինում պիտակավորված տվյալները։ Պիտակներից բացի, լեզվական ծանոթագրության ավելի բարդ ձևերը ներառում են արտահայտությունների և հարաբերությունների նշում, օրինակ, կախումների ծառի պարագայում։ Մշակվել են լեզվաբանական անոտացիայի շատ տարբեր ձևեր, ինչպես նաև լեզվաբանական անոտացիաներ ստեղծելու և ղեկավարելու տարբեր ձևաչափեր և գործիքներ, ինչպես նկարագրված է, օրինակ, «Linguistic Annotation Wiki»-ում։


== Ծանոթագրություններ ==