armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Հայկական շուկա

Հայկական շուկա (Հայտնի է նաև որպես Հայկական հրապարակ, Հայկական շուկայի հրապարակ կամ Հայկական շուկայական հրապարակ, ուկրաիներեն՝ Площа Вірменський ринок), հրապարակ Ուկրաինայի Կամենեց-Պոդոլսկ քաղաքի պատմական թաղամասում, քաղաքի ամենամեծ հրապարակը, որը գտնվում է երբեմնի հայկական թաղամասում։


== Պատմություն ==
Հայերը Կամենեց-Կոդոլսկ քաղաքում, ըստ տարբեր տվյալների, հաստատվել են 11-13-րդ դարերում։ 17-րդ դարում քաղաքում արդեն հաշվվել է 1200 հայկական ընտանիք։ Կազմելով Կամենեց-Պոդոլսկ քաղաքի բնակչության զգալի մասը՝ հայերը ներգրավվել են նրա մշակութային, տնտեսական ու ռազմական կյանքում։ Հայերը հիմնականում բնակվել են քաղաքի հարավարևելյան հատվածում․ մինչ այժմ քաղաքում գոյություն ունի թաղամաս, որը տեղի բնակիչների շրջանում կոչվում է Հայկական։ Այնտեղ գտվել է ներկայում չպահպանված հայկական մագիստրատն ու գլխավոր տաճարները, այստեղ է տեղակայված եղել նաև առևտրական գործունեության կենտրոնը՝ Հայկական շուկան, որը եղել է առևտրի օջախ, ուր եկել են քարավաններ աշխարհի տարբեր կողմերից։
19-րդ դարի սկզբում՝ քաղաքի՝ Ռուսական կայսրության կազմում ընդգրկվելուց հետո, փոխվել է հրապարակի անունը և այն սկսել է կոչվել Տաճարի հրապարակ Հովհաննես Կարապետի եկեղեցու տաճարի պատճառով։ Հետագայում հրապարակը կոչվել է Նահանգապետական, որովհետև այնտեղ տեղակայված էր Պոդոլսկի նահանգապետի պալատն ու դիվանատունը։ 20-րդ դարի սկզբին հրապարակը, որտեղ անցկացվել են տարբեր շքերթներ, երբեմն կոչվել է Զինավարժական։ Քաղաքում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո այն վերանվանվել է Կարմիր հրապարակ, իսկ որոշ ժամանակ անց՝ Լև Տրոցկու անվան հրապարակ։ Սակայն արդեն 1927 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Կամենեց-Պոդոլսկի քաղաքային խորհրդի նախագահության որոշմամբ այն վերանվանվել է Խորհրդային հրապարակ։ Քառասուներեք տարի անց՝ 1990 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, քաղաքային խորհրդի նախագահությունը հրապարակին վերադարձել է իր հին անվանումը՝ Հայկական շուկա։


== Հայտնի կառույցներ ==
Հայկական շուկայի հրապարակում  տեղակայված են մի շարք վարչական շենքեր։ Հրապարակի անկյունում եղել է Հայկական եպիսկոպոսության շենքը (15-րդ դար), որը ներկայում կազմում է թանգարանի բաժին, որի ներքին բակում կա կուռքերի հավաքածու։ Հրապարակի կողքին է Հայկական եկեղեցու զանգակատունը։


== Այլ փաստեր ==
Գրանցված անվանումների քանակով Հայկական շուկան գերազանցում է Կիևի Եվրոպական հրապարակին, որն ունեցել է ընդամենը յոթ անվանում։ Սակայն «Ուկրաինայի ռեկորդների գիրք» եռահատորյակում ընդգրկվել է ոչ թե Հայկական շուկան, այլ Կիևի Եվրոպական հրապարակը։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Будзей О Вулицями Кам'янця-Подільського. — Льв.: Світ. — 272 с. — (Історичні місця України). — 3000 экз. — ISBN 966-603-274-0
Петров М. Історична топографія Кам'янця-Подільського кінця XVII-XVIII ст. (Історіографія. Джерела). — Кам'янець-Подільський. — 384 с. — ISBN 966-7988-99-6
Прокопчук В. С., Старенький І. О. Топонімічний словник Кам'янця-Подільського. — Кам'янець-Подільський, 2014. — 192 с. — ISBN 978-617-620-119-9
422

422 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է ուրբաթ օրը։ Սա մեր թվարկության 422 թվականն է, 
V դարի 22-րդ տարին։


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Ֆոսֆորական թթու

Ֆոսֆորական թթու ֆոսֆորական (օրթոֆոսֆորական) թթուն՝ H3PO4, ջրում լավ լուծվող, սպիտակ պինդ նյութ է։ Արդյունաբերական պայմաններում ֆոսֆորական թթուն ստանում են՝ ֆոսֆորային հանքը տաքացնելով խիտ ծծմբական թթվի հետ կամ ֆոսֆորի 
  
    
      
        (
        V
        )
      
    
    {\displaystyle (V)}
   օքսիդը ջրում լուծելով։
Միջին ուժի, եռհիմն թթու է, կարող է առաջացնել երկհիդրոֆոսֆատ, հիդրոֆոսֆատ և ֆոսֆատ անիոններ և հետևաբար՝ 3 խումբ աղեր։
Օրթոֆոսֆորական թթվի անհիդրիդը ֆոսֆորի 
  
    
      
        (
        V
        )
      
    
    {\displaystyle (V)}
   օքսիդն է՝ P2O5, որն օժտված է թթվային օքսիդների բոլոր հատկություններով, մասնավորապես փոխազդում է հիմնային օքսիդների և հիմքերի հետ։ Եթե կազմելու լինեք P2O5-ի հետ 
  
    
      
        N
        A
        O
        H
      
    
    {\displaystyle NAOH}
   ռեակցիաների հնարավոր երեք հավասարումները, ապա կնկատեք, որ օքսիդ-ալկալի մոլային հարաբերականությունը 1։2, 1։4 և 1։6 է։
Ֆոսֆորական անհիդրիդը բույն փոխազդում է ջրի հետ (ջերմանջատիչ ռեակցիա է)՝ առաջացնելով օրթոֆոսֆորական թթու։ Սառը ջրի մեջ լուծելիս ստացվում է մետաֆոսֆորական թթու։


== Աղբյուրներ ==
10-րդ դասարանի Քիմիայի դասագիրք
Աստերոիդների ցանկ (245001-245100)

Աստերոիդների ցանկ (244901-245000)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (245101-245200)
 Աստերոիդների ցանկ (244901-245000)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (245101-245200)
BAR 002

Բոլիդ BAR 002 (անգլ.՝ BAR 002), մրցարշավային ավտոմեքենա է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 2000 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար։


== Ծանոթագրություններ ==
Գրանպրե (Արդենների գավառ)

Գրանպրե (ֆր.՝ Grandpré), համայնք Ֆրանսիայի Շամպայն-Արդեն մարզի Արդեններ գավառում։
Բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ կազմում է 589 մարդ, բնակչության խտությունը` 13.85 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 42.54 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 195 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից 60 կմ հյուսիս-արևելք, Շառլվիլ Մեզիեր քաղաքից 50 կմ հարավ։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 300 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 224-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 76։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,7 %։ 224 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 209 անձ (134 տղամարդ և 75 կին)։ Գործազուրկ են եղել 15 անձ (7 տղամարդ և 8 կին)։ 76 անաշխատունակներից 16-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 26-ը` թոշակառուներ, իսկ 34-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Արդեններ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Միխայիլ Վելիկանով

Միխայիլ Դմիտրևիչ Վելիկանով (ռուս.՝ Михаи́л Дми́триевич Велика́нов, դեկտեմբերի 27, 1892(1892-12-27), Ռյազանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 27, 1938(1938-07-27), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ակտիվ մասնակից, բանակի 2-րդ կարգի հրամանատար, ԽՄԿԿ անդամ (1924)։ 


== Կենսագրություն ==
Ավարտել է ԲԴԿԲ հրամանատարական կազմի բարձրագույն ռազմաակադեմիական դասընթացները։ 1918 թվականից ընդգրկվել է Կարմիր բանակում։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է գնդի, 24-րդ Երկաթյա դիվիզիայի 1-ին բրիգադի, 20-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ 1920 թվականին եղել է Երևան-Դիլիջանյան զորախմբի, 1921 թվականին՝ Թիֆլիսի ուղղության զորախմբի հրամանատար։ 1923 թվականից ռազմական շրջանի զորքերի հրամանատարի օգնական։ 1933 թվականից՝ Միջինասիական, 1937 թվականի հունիսից՝ Անդրբայկալյան ռազմական շրջանների հրամանատար։


== Պարգևներ ==
Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 3 շքանշանով։


== Ծանոթագրություններ ==
Վիհու (գյուղ, Վիննի շրջան)

Վիհու (էստ․՝ Võhu), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վիննի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 56 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Ռուդի Ֆյոլեր

Ռուդի Ֆյոլլեր (գերմաներեն՝ Rudolf Völler, ապրիլի 13, 1960(1960-04-13), Հանաու, Մայն Կինցիգ, Դարմշտադտի վարչական շրջան, Հեսսեն, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), գերմանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է եկել «Կիկերս», «Մյունխեն 1860», «Վերդեր», «Ռոմա», «Մարսել», «Բայեր 04» թիմերում։ 1990 թ. աշխարհի չեմպիոն, Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթակիր 1993 թ.։ Մարզել է Գերմանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը, որն աշխարհի 2002 թ առաջնությունում դարձել է երկրորդ մրցանակակիր։


== Ծանոթագրություններ ==
Քրիստիան Լոուս Լանգե

Քրիստիան Լոուս Լանգե (նորվ.՝ Christian Lous Lange, սեպտեմբերի 17, 1869(1869-09-17)[…], Սթավանգեր, Նորվեգիա - դեկտեմբերի 11, 1938(1938-12-11)[…], Օսլո, Նորվեգիա), նորվեգացի քաղաքական գործիչ, միջխորհրդարանական միության գլխավոր քարտուղար։ 1921 թվականին Կարլ Բրանտինգի հետ միասին եղել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։


== Կենսագրություն ==
Լանգեն ծնվել է 1869 թվականին Սթավանգերում։ Նա կրթություն ստացել է Օսլոյի համալսարանում, որն ավարտել է 1893 թվականին՝ ստանալով մագիստրոսի կոչում։ 1909 թվականիննա ստանձնել է միջխորհրդարանական  միության գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը, որի արդյունքում տեղափոխվել է Բրյուսել։ Այնտեղ էր գտնվում Միության կայանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկման պատճառով նա ստիպված է եղել շտաբը տեղափոխել Նորվեգիա, որտեղ աշխատել է միայնակ։ Հետպատերազմյան շրջանում Լանգեն ակտիվորեն մասնակցել է Միության գործունեության վերականգնմանը, իսկ 1921 թվականին Ժնևում կազմակերպել է առաջին համաժողովը։ Նույն թվականին Կարլ Բրանտինգ հետ միասին արժանացել է  Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի «արբիտրաժը որպես միջազգային հակամարտությունների լուծման միջոց »։ Լանգի դասախոսությունները նվիրված է եղել ինտերնացիոնալիզմին։ Նա ակտիվորեն մասնակցել է Ազգերի լիգայի գործունեությանը, որտեղ եղել է պատվիրակ  Նորվեգիայից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Кристиан Лоус Ланге — биография(ռուս.)
Биография на Nobelprize.org(անգլ.)
(9692) Կյուպերուս

(9692) Կյուպերուս (անգլ.՝ Kuperus), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,432872 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9738 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,892 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1386,04 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,259732 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,54° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(9692) Կյուպերուս աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Շում (գյուղ, Կիրովսկի շրջան)

Շում (ռուս.՝ Шум), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Կիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1705 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Նեուտա

Նեուտա (ռուս.՝ Неута), գետ Կամչատկա թերակղզի, Ռուսաստանում։ Գետի երկարությունը 21 կմ։ Թափվում է Իչա գետի աջ ափին՝ 207 կմ հեռավորության վրա։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիր Կոլսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը -19080000212120000030096


=== Վտակներ ===
Աջ. Տոգար


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Փարամազ (Շապին Գարահիսարի գավառ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Փարամազ (այլ կիրառումներ)Փարամազ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Կամիշևկա (Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կամիշևկա (այլ կիրառումներ)Կամիշևկա (ռուս.՝ Камышевка), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանում։ Մտնում է Մատվեևո-Կուրգանսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Ժուրավնոե (գյուղ, Ախտիրկայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԺուրավնոեԺուրավնոե (ուկրաիներեն՝ Журавне), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ախտիրկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1652 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ժուրավնոե գյուղում բնակվում էր 284 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
1654

1654 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է հինգշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1654 թվականն է, 
XVII դարի 54-րդ տարին։


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Ռուբեն Նևիշ

Ռուբեն Դիոգու դա Սիլվա Նևիշ (պորտ.՝ Rúben Diogo da Silva Neves, մարտի 13, 1997, Մոզելուշ (Սանտա Մարիա դա Ֆեյրա), Պորտուգալիա), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, Պորտու ակումբի կիսապաշտպան։


== Ակումբային կարիերա ==
Ռուբենը Պորտուի ակադեմիային միացել է 8 տաերկանում և անցել է ակադեմիայի շատ տարիքային խմբեր։ Նաև կարճ ժամանակ նա խաղացել է Պադրոենսե ակումբի պատանեկան թիմում։ 2014 թվականի նախամրցաշրջանային պատրաստությանը Ռուբենը փոխարինեց առաջին թիմում հանդես եկող վնասվածք ստացած Ասուին։ Գլխավոր մարզիչ Խուլեն Լոպետեգին նրան խաղադաշտ դուրս բերեց Պրեմիերայի առաջին տուրում, Մարիտիմու ակումբի դեմ խաղում։ Ռուբենը գոհացրեց մարզչին և խփեց գոլ։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 20-ին նա դարձավ Չեմպիոնների Լիգայի պատմության ամենաերիտասարդ ավագը, խաղադաշտ դուրս գալով Թել Ավիվի Մակկաբիի դեմ խաղում։ Այդ պահին նա 18 տարեկան 221 օրական էր։


== Կարիերան հավաքականում ==
Ռուբենը ներկայացրել է Պորտուգալիան տարբեր երիտասարդական մրցաշարերում։


== Անձնական կյանք ==
Ռուբենի զարմիկներ Էլդեր Ֆելիքսը և Պեդրու Նևիշը նույնպես ֆուտբոլիստներ են, որոնք հանդես են գալիս պորտուգալական առավել ոչ հայտնի թիմերում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պրոֆիլը Zerozero կայքում(չաշխատող հղում) (անգլերեն)
Պրոֆիլը ForaDeJogo կայքում Archived 2016-09-13 at the Wayback Machine. (անգլերեն)
Պրոֆիլը transfermarkt.com կայքում(անգլ.)
Արևմտյան Կիանգի ազգային պարկ

Արևմտյան Կիանգի ազգային պարկը (Անգլերեն՝ Kiang West National Park), ազգային պարկ Գամբիայի Հանրապետության արևմուտքում՝ Ցածր գետ մարզի Արևմտյան Կիանգ շրջանում։ Այն Գամբիայի 4 ազգային պարկերից ամենակարևորն է։ Տարածքը կազմում է 115 քառ. կմ (11,5 հա)։ Հռչակվել է ազգային պարկ 1987 թվականին։
Վոյ Վոժ (Ուլիս Կոյյուի վտակ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վոյ Վոժ (այլ կիրառումներ)Վոյ Վոժ (ռուս.՝ Вой-Вож), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Ուլիս Կոյյու գետի աջ ափին՝ 9 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 10 կմ։


== Ջրագրության տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050300112103000077377
Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103007737
Ավազանի կոդը — 03.05.03.001
Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0


== Ծանոթագրություններ ==
Г

Г г, Կիրիլյան (Սլավոնական) այբուբենի տառերից մեկը։ Մեծատառը և փոքրատառը համընկնում են Լատինական այբուբենի G, իսկ հայերենում համապատասխանում «Գ գ» տառերին։
Հին սլավոներենում այս տառի անվանումը եղել է «Գլագոլի»։ Թվային արժեքը՝ 4։


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
G (լատինական)
Գամմա
Կիստում (գետ)

Կիստում, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Դեբեդ գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Մրձաքար լեռան հյուսիսային լանջից և Հաղպատ գյուղից 1 կմ հյուսիս-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 13 կմ։


== Ծանոթագրություններ ==
Սորոկինո (այլ կիրառումներ)

Սորոկինո, կարող է վերաբերել՝

Սորոկինո - գյուղ, Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում
Սորոկինո - գյուղ, Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սերեդինա-Բուդայի շրջանում
(1646) Ռոսելանդ

(1646) Ռոսելանդ (անգլ.՝ Rosseland), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1939 թվականի հունվարի 19-ին Իրյո Վյայսյալյայի կողմից Տուրկուում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,360748 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,08 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6415 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1324,87 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,271725 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,38° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(1646) Ռոսելանդ աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Մեղրագետ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մեղրագետ (այլ կիրառումներ)Մեղրագետ, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի ձախ վտակը։ Երկարությունը մոտ 87 կմ է։ Սկիզբ է առնում Հայկական Տավրոսի հյուսիսային և Բզնունյաց լեռների արևմտյան լանջերից։ Հոսում է հարավ-արևելքից հյուսիս-արևմուտք, Մշո դաշտում միախառնվում Արածանիին։ Սնումը խառն է, հորդացումը՝ մայիս-հունիսին։
Աղեկտիկին

Աղեկտիկին, հայկական իգական անուն։ Կազմված է հայերեն աղեկ և տիկին բառերից։ Գործածվել է 14-րդ դարում։


== Գործածություններ ==
Աղէկտիկին, կին Յովհաննէսի, եղբոր Հեթում քահանայի, որ Հռոմկլայի Ծակազբիւր գյուղում, Յովհաննէս գրչին գրել տվեց մի Աւետարան։


== Ծանոթագրություններ ==
(20282) Հեդբերգ

(20282) Հեդբերգ, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 20-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(20282) Հեդբերգ աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Սանինսկի գյուղխորհուրդ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեքսանդրովկա (այլ կիրառումներ)Ալեքսանդրովկա (ռուս.՝ Александровка, բաշկիրերեն՝ Александровка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովեշչենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 59 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Տոկարևո (գյուղ, Գագարինսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՏոկարևոՏոկարևո (ռուս.՝ Токарево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 70 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Shake It Off (այլ կիրառումներ)

Shake It Off, կարող է վրեբերվել՝

Shake It Off (երգ, Թեյլոր Սվիֆթ) - ամերիկացի քանթրի և փոփ երգչուհի Թեյլոր Սվիֆթի երգը
Shake It Off (երգ, Մրայա Քերի) - Մրայա Քերիի երգը նրա երրորդ ստուդիական The Emancipation of Mimi ալբոմից
Հավուկփախ

Հավուկփախ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մեծկերտի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Թեզխարաբ (Հոկտեմբերյանի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Թեզխարաբ (այլ կիրառումներ)Թեզխարաբ, գյուղ ՀՍՍՀ Հոկտեմբերյանի շրջանում։ Գտնվում էր Արգավանդ գյուղի մոտակայքում։


== Պատմություն ==
Տեղի բնակիչները գյուղը լքել և հարակից բնակավայրեր են տեղափոխվել 1926 թվականին։


== Բնակչություն ==
1926 թվականին ուներ 78 բնակիչ։


== Ծանոթագրություններ ==
Նոր ուղի (Արարատի մարզ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նոր ուղի (այլ կիրառումներ)Նոր ուղի,
գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում, Վեդի քաղաքից մոտ 6 կմ հյուսիս-արևմուտք։


== Պատմություն ==
Գյուղը հիմնադրվել է Հայրենական պատերազմի ավարտից հետո։ Այստեղ նախապես բնակություն են հաստատել հիմնականում Եղեգնաձորի շրջանի բնակիչներ։ Այդ իսկ պատճառով մինչ օրս գյուղում մեծամասնությունը խոսում է Խոյի բարբառով։


== Տնտեսություն ==
Գյուղացիների հիմնական զբաղմունքը հողագործությունն է, ինչպես նաև զբաղվում են տնկիների մշակմամբ և այգեգործությամբ։


== Բնակչություն ==
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Նոր Ուղու մշտական բնակչությունը կազմել է 761, առկա բնակչությունը` 727 մարդբնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.


== Պատմական կոթողներ ==
Գյուղն ունի մեկ դպրոց, ակումբ, մանկապարտեզ, մեկ հուշարձան։


== Ծանոթագրություններ ==
Գառնառվույտ հայկական

Գառնառվույտ հայկական (լատ.՝ Oxytropis armeniaca), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։


== Նկարագրություն ==
15-30 սմ բարձրության բազմամյա, անցողուն բույս է` ծածկված երկար, դեղին և սպիտակ մազիկներով։ Տերևների երկարությունը հասնում է 8-18 սմ-ի։ Տերևիկները 12-19-ական զույգերով են։ Ծաղկակիրները ամուր են, ուղիղ, տերևները գերազանցող։ Ծաղկաբույլը բազմածաղիկ է, կլորավուն-ձվաձև, գլխիկաձվաձև, պտղի ժամանակ՝ երկարացող։ Պսակը երկնամանուշակագույն է։ Դրոշի երկարությւոնը հասնում 17-22 մմ-ի։ 23 մմ երկարությամբ, 8-9 մմ լայնությամբ ունդերը երկարավուն-ձվաձև են, կարճ, սև և սպիտակ մազոտ։


== Տարածվածությւոն ==
Հանդիպում է Լոռու (Ձորագետի վերին հոսանք), Սևանի (Շորժա և Ջիլ գյուղերի շրջակայք) և Գեղամի (Գռիձոր) ֆլորիստիկական շրջաններում։


== Էկոլոգիա ==
Աճում է վերին լեռնային և երթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1950-2700 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, չոր քարքարոտ, խճաքարոտ և կրաքարային լանջերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։


== Պահպանություն ==
Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։
Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։


== Ծանոթագրություններ ==
Աստերոիդների ցանկ (157401-157500)

Աստերոիդների ցանկ (157301-157400)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (157501-157600)
 Աստերոիդների ցանկ (157301-157400)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (157501-157600)
Եվան Նահարոնից

Եվան Նահարոնից (իսպ.՝ Eva de Naharon), 25-ամյա կնոջ կմախք է, որը գտնվել է Մեքսիկայի Տուլում քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Նարանխա ստորջրյա քարանձավի Նահարոն հատվածում  ։  Գտնվում է Կանկունից մոտավորապես 80 մղոն հարավ-արևմուտք։ Քարանձավը կապված է ավելի մեծ Սակ Ակտուն քարանձավային համակարգին։ Կմախքի ածխածնային անալիզը պարզել է, որ կմախքը 13600 տարեկան է, ինչի արդյունքում այժմ նա Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաների ամենահին կմախքն է համարվում։
Քարանձավում հայտնաբերված մյուս կմախքները 11000-14000 տարեկան են։


== Հայտնաբերում ==
Եվայի կմախքը հայտնաբերել է Արտուրո Գոնսալեսի արշավախումբը 2004-2008 թվականների պեղումների ժամանակ։ Գոնսալեսի և նրա արշավախմբի չորսամյա պեղումների արդյունքները փոխել են առաջին ամերիկացիների ծագման մասին կարծիքները։ Գոնսալեսը, ով Սալտիլոյի Անապատի թանգարանի տնօրենն է ասում է, որ իրենք չեն պարզել, թե որտեղից են եկել այս քարանձավի բնակիչները, բայց իրենք կարծում են, որ նրանք Ամերիկայի ամենահին բնակիչներն են։


== Նշանակություն ==
Ըստ Արտուրո Գոնսալեսի Եվայի կմախքը կազմաբանությամբ ավելի նման է Հարավային քան Հյուսիսային Ասիայի բնակիչների կմախքին։
Ընդունված կարծիք է, որ մարդը Ասիայից Ամերիկա է անցել Բերինգի նեղուցի հատվածով, որը հետո անցել է ջրի տակ։ Այս գտածոն և նրա ուսումնասիրությունը կասկածի տակ է դնում այդ տեսակետը։
Որոշ գիտնականներ գտնում են, որ աղաջուրը, որը ծածկել է քարանձավի այդ հատվածը, ազդել է կմախքի վրա, և այդ պատճառով կմախքը սխալ է թվագրվել։


== Գրականություն ==
Careaga Viliesid, Lorena; Higuera Bonfil, Antonio (2011). Quintana Roo. Historia breve. México: Fondo de Cultura Económica, El Colegio de México y el Fideicomiso Historia de las Américas. ISBN 978-607-16-0639-6. (իսպ.)
Rojas Sandoval, Carmen (2010). «En los cenotes de Quintana Roo: tras la historia más antigua. Parte 3». Espacio Profundo (México) (98): 10-14. ISSN 1405-034X. Consultado el 14 de diciembre de 2012. (իսպ.)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Río, Octavio del; Avilés, Jerónimo (2008). «El esqueleto humano prehistórico de la cueva de Naharon. Quintana Roo». Instituto Nacional de Antropología e Historia. Subdirección de Arqueología Subacuática. Consultado el 13 de diciembre de 2012. (իսպ.)
Rojas Sandoval, Carmen (2010). «En los cenotes de Quintana Roo: tras la historia más antigua». Espacio Profundo (México) (98). ISSN 1405-034X. Consultado el 14 de diciembre de 2012. (իսպ.)
Ալիրտուն

Ալիրտուն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Սիլվանի գավառակում։
Բնակչության մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Ռամանայի ամրոց (Ադրբեջան)

Ռամանայի ամրոց (ադրբ.՝ Ramana qalası), ամրոց, որը գտնվում է Ադրբեջանական Հանրապետության մայրաքաղաք Բաքվի Ռամանա գյուղում։ Կառուցվել է 14-րդ դարում։ Ամրոցը քառանկյունն է։ Բերդի բարձրությունը կազմում է 15 մետր։ Կենտրոնում գտնվող  Աշտարակը 15 մետր բարձրության վրա է։ Ամրոցը չորս հարկ է  ։


== Ռամանայի ամրոց ֆիլմերում ==
Ռամանայի ամրոցը օգտագործվել է «Քոռոկլու», «Նասիմի» և «Բաբեկ» ֆիլմերում։ Ամրոցը վերականգնվել է 1950 թ. «Քոռոկլու» ֆիլմի նկարահանման ընթացքում։ Այդ ժամանակ ամրոցը փլուզված վիճակում էր։ Հետագայում վերականգնվել է էականորեն։


== Ճարտարապետական առանձնահատկություններ ==
Աշտարակի ձախ կողմում երկու աստիճան կա։ Դրանցից մեկի հետ հնարավոր է բարձրանալ միջանցք։ Ռամանայի ամրոցը պատկանում է Շիրվան-Աբշերոնի ճարտարապետական դպրոցին։ Բերդի բարձրությունը կազմում է 15 մետր։ Ամրոցը ներսից բաժանված է 5 հարկաշարքերի։ Ռամանայի ամրոցը շատ նման է Աբշերոնի մյուս ամրոցներին։ Ռամանայի ամրոցը նման է Մարդակյանի ամրոցին։ Ռամանայի ամրոցը գտնվում է ժայռոտ լանջերին։


== Տես նաև ==
Քառանկյուն ամրոց (Ադրբեջան)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ադրբեջանի Ռամանայի ամրոց
Գարեգին (անձնանուն)

Գարեգին տարածված հայկական արական անուն է։ Հայերի մեջ տարածված է եղել տակավին 4-5-րդ դարերից, հետո առժամանակ մոռացվել է և միայն վերջին դարերում սկսվել է կրկին գործածվել։ Քանի որ այս անունը փոխառություն չէ, և ոչ մի ազգի մոտ գործածական չէ, ուստի ստուգաբանությունը պետք է փնտրել նախահայկական լեզուների մեջ։ Հայկազյան բառարանը այս անունը չի ստուգաբանում, իսկ Հրաչյա Աճառյանը համարում է անհայտ ծագման բառ։ Տարածված տարբերակ է նաև գարուց ալկոհոլային խմիչք ստացողներին անվանել են Գարե  գինեգործ- Գարեգին։ Կրճատ կան Գարեն, Գարիկ, Գարո ձևերը։ Սրանից կա նաև Գարեգինյան ազգանունը։ Որոշ բարբառներում կա Գարագին տարբերակը։


== Հայտնի կրողներ ==
Գարեգին Ա
Գարեգին Բ
Գարեգին Բես
Գարեգին Լևոնյան
Գարեգին Նժդեհ
Գարեգին Սրվանձտյան


== Հղումներ ==
Կուսկուս

Կուսկուս  (արաբ․՝ كسكس‎‎), ցորենի ձավար, որը մավրիտանական կամ բերբերական ծագում ունեցող համանուն ճաշատեսակի հիմնական բաղադրիչն է հանդիսանում։ Պատմական կուսկուսը պատրաստել են կորեկից։ Մեր օրերում առավել տարածված է սպիտակաձավարով պատրաստվող կուսկուսը, որը ստացվում է ցորենի ամուր տեսակից։ Արտաքինից նման է կլոր բրնձի, ձավարեղենի տրամագիծը 1-2 մմ։


== Տարածվածություն ==
Կուսկուսը հայտնի է 13-րդ դարի պատմական աղբյուրներից։ Մավրիտանիայի, Ալժիրի, Թունիսի, Լիբիայի, Մարոկոյի հյուսիսային շրջանի հիմնական սննդամթերքներից մեկն է։ Աֆրիկայի մնացած մասերում, Ֆրանսիայում, Սիցիլիայի Տրապանի կոմունայում, Իսրայելում և Մերձավոր Արևելքի մի շարք շրջաններում  քիչ է տարածված։
1940-1950-ական թվականներին  Մավրիտանիայից հրեաների հայրենադարձությունից հետո Իսրայելում տարածվեց կուսկուսի նմանօրինակը՝ փթիթիմը, որը տարբերվում է հատիկի մեծ չափով։


== Կուսկուսը որպես ձավար ==
Կուսկուսի ձավարը պատրաստվում  է մանր սպիտակաձավարից, ավելի քիչ՝ այլ հատիկաբույսերից։ Սպիտակաձավարը թրջվում է ջրով, հետո ստացված զանգվածից ձևավորվում է ձավարահատիկներ, որի վրա հետո ցանում են սպիտակաձավար կամ ալյուր, որից հետո  մաղվում է։ Ամենափոքր հատիկները, որոնք անցնում են մաղի միջով, նորից թաթախվում են սպիտակաձավարով և այլն։ Ավանդաբար կուսկուսը պատրաստել են կանայք, բայց քանի որ կուսկուսի պատրաստումը աշխատատար է, այժմ կուսկուսի պատրաստումը մեքենայացվել է։


=== Կուսկուսը որպես ճաշատեսակ ===
Կուսկուս անվանվող ճաշատեսակը ավանդաբար պատրաստվել է գոլորշու վրա և մատուցվել է խաշած մսի կամ խաշած բանջարեղենի հետ։ Դասական տարբերակ. պատրաստի կուսկուսը համեմվում է կիտրոնի հյութով և զարդարվում թարմ անանուխի տերևներով։


=== Տարածված տեսակներ ===
Մսով կուսկուս (առավելապես պատրաստվում է ոչխարի կամ գառան մսով), տարածված է միջերկրածովյան ափից հեռու։
Եգիպտոսից արևմուտք գտնվող երկրներում և Ջերբա կղզում կուսկուսը պատրաստում են ձկով և ծովամթերքով։
Հանդիպում է նաև  համեմունքներով կուսկուս, օրինակ քրքումով (այս դեպքում ձավարն ունենում է դեղին գույն)։
Տարածված է նաև բանջարեղենով բուսական կուսկուսը։ Խաղողով, չրերով, ընկույզով պատրաստված քաղցր կուսկուսը կոչվում է մասֆուֆ։


== Կիսաեփ կուսկուս ==
Վաճառվում է նաև փաթեթավորված ձավարեղեն՝ շոգեհարված և չորացված կուսկուս։ Պատրաստման համար բավական է կիսաֆաբրիկատի վրա լցնել եռացրած ջուր, ամուր փակել բերանը և պահել 5 րոպե։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Տես նաև ==
Ձավար


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Похлёбкин, Вильям Васильевич Кус-кус // Кулинарный словарь. — М.: Э (Эксмо), 2015. — С. 176. — 456 с.
Չարաճճի տղա (քանդակ, Օսլո)

«Չարաճճի տղա» քանդակ (նորվ.՝ Slem gutt), քանդակ Նորվեգիայի մայրաքաղաք Օսլոյում։
«Չարաճճի տղա» քանդակը Ֆրոգեն զբոսայգու ամենահայտնի քանդակներից է, ինչպես նաև Օսլոյի այցեքարտը։ Այն իրենից ներկայացնում է փոքրիկ տղայի արձան, որը իրեն պահում է չարաճճի ձևով։ Հեղինակը նորվեգացի հայտնի քանդակագործ Գուստավ Վիգելանդն է։ Ենթադրվում է, որ այն զբոսայգում տեղադրվել է մոտավորապես 1940 թվականին։ Պատրաստված է բրոնզից և ունի 43 սմ բարձրություն։ Իր գոյության ամբողջ ընթացքում քանդակը հաճախակի ենթարկվել է վանդալային հարձակման։ Նույնիսկ մեկ անգամ այն գողացել են, բայց ոստիկանության հաջողվել է արագորեն հայտնաբերել և վերադարձնել քանդակն իր տեղը։ Երեկոյան ժամերին քանդակը լուսավորվում է հատուկ լուամպերով, ինչը այն դարձնում է առավել հետաքրքիր։


== Ծանոթագրություններ ==
Աննա Մաք-Նեյլ Ուիսթլեր

Աննա Մաթիլդա (ծնունդով Մաք-Նեյլ) Ուիսթլեր (անգլ.՝ Anna McNeill Whistler, սեպտեմբերի 27, 1804(1804-09-27), Ուիլմինգտոն, New Hanover County - հունվարի 31, 1881(1881-01-31)), ամերիկացի նկարիչ Ջեյմս Ուիսթլերի մայրը։ Ջեյմս Ուիսթլերը պատկերել է մոր դիմանկարը՝ «Կոմպոզիցիա սևի և մոխրագույնի մեջ», որը հաճախ անվանում են «Ուիսթլերի մայրը»։ Այն նկարչի ամենահայտնի կտավն է։


== Կենսագրություն ==
Աննա Մաք-Նեյլ Ուիսթլերը ծնվել է Հյուսիսային Կարոլինայի Ուիլմինգթոն քաղաքում՝ բժիշկ Չարլզ Դանիել Մաք-Նեյլի (1756-1828) և Մարթա Քինգսլի Մաք-Նեյլի ընտանիքում։
1831 թվականին ամուսնացել է Ջորջ Ուիսթլերի հետ, որն ինժեներ-շինարար էր և պաշտոնաթող սպա և նախքան Աննայի հետ ամուսնանալն ուներ երեք երեխա։ Աննան և Ջորջն ունեցել են 4 որդի՝ Ջեյմսը, Ուիլյամը, Քըրքը (մահացել է 4 տարեկան հասակում) և Չառլին (մահացել է մինչև ընտանիքի՝ Ռուսաստան տեղափոխվելը)։ Շուտով նրա ամուսինը Ռուսաստանի Նիկոլաևյան երկաթուղում աշխատել է երկաթուղային ինժեներ։
Երբ Ջեյմսն ինը տարեկան էր, նրա նկարները գրավել են շոտլանդացի նկարիչ սըր Ուիլյամ Ալանի ուշադրությունը։ Ռուսաստանում Ջեյմսը կրթություն է ստացել Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայում։
Աննայի ամուսինը մահացել է 1849 թվականին խոլերայից։
Դրանից հետո Աննան տեղափոխվել է Կոնեկտիկուտ (ԱՄՆ)։ Նրա խորթ աղջիկը մնացել է Անգլիայում և ամուսնացել վիրաբույժի հետ։ Այդ ժամանակ խորթ աղջիկն ամուսնու հետ օգնել է Աննայի ընտանիքին, մասնավորապես, Ուիլյամին և Ջեյմսին՝ սովորելու մասնավոր դպրոցում։ Ջեյմսն ընդունվել է Վեստ Փոյնթ՝ 17 տարեկանը դեռ չբոլորած, շուտով աքսորվել և վերադարձել է Անգլիա։ Ուիլյամն Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ դարձել է Կոնֆեդերենցիայի բանակի վիրաբույժ։
1863 թվականին Աննան խորթ աղջկա և որդու խորհրդով տեղափոխվել է Անգլիայի մայրաքաղաք Լոնդոն՝ Ջեյմսի մոտ։ Ավելի ուշ բնակվել է Սուրբ Մարիա, Գասթինգս, Արևելյան Սուսեքս փողոցներում։ Զարմացել է որդու «վառ բոհեմական ապրելակերպով», սակայն հանդուրժել է այն և նույնիսկ ընկերացել որդու ընկերներից մի քանիսի հետ։ Դա մոտավորապես այն ժամանակ էր, երբ նկարվել է նշանավոր «Ուիսթլերի մայրը» կտավը։ Դիմանկարն անելու պահին Աննան 67 տարեկան էր։
Մահացել է 77 տարեկանում և թաղվել Գասթինգսի գերեզմանատանը։


== Մատենագիտություն ==
 Whistler’s Mother: the Life of Anna McNeill Whistler, by Elizabeth Mumford. Plutarch Press (1971).[1]


== Ծանոթագրություններ ==
Աստերոիդների ցանկ (290901-291000)

Աստերոիդների ցանկ (290801-290900)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (291001-291100)
 Աստերոիդների ցանկ (290801-290900)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (291001-291100)
Չինական վրեժ

Չինական վրեժ, ըստ ավանդության, աուտոագրեսիվ գործողությունների օգնությամբ թշնամու դեմ պայքարելու ավանդական չինական միջոց (թշնամուն անվանարկելու նպատակով)։
Հիմնված է Լի սկզբունքի (չինարեն՝ 理) վրա։
Ըստ առավել տարածված տարբերակի, աղքատ չինացի գյուղացին, ոչ մի այլ հնարավորություն չունենալով վրեժխնդիր լինել իր հարուստ հանցագործից, կախվեց դռան առջև (տարբերակ՝ պատուհանի տակ)։
«Չինական վրեժի» վրա հղումներն օգտագործվում են ժամանակակից փիլիսոփաների և հոգեբանների կողմից՝ հաճախ ջատագովական իմաստով։


== Տես նաև ==
Ինքնահրկիզում


== Ծանոթագրություններ ==
Ձոպոլա

Ձոպոլա  (իտալերեն՝ Zoppola), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզում՝ Պարդենոնե գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 8431 մարդ, բնակչության խտություն՝ 183 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 45 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33080։ Հեռախոսային կոդ՝ 0434։
Բնակավայրի հովանավորն է սուրբ Մարտինը։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության աճը։


== Համայնքի վարչակազմ ==
Հեռախոսահամար։ 0434 577511
Էլեկտրոնային հասցե։ sindaco@com-zoppola.regione.fvg.it
Գլխավոր կայք։ http://www.comune.zoppola.pn.it/


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի գլխավոր կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ(իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.
Տուրլ փողոց

Տուրլ փողոց, պատմական փողոց  Օքսֆորդ քաղաքում, Անգլիա։


== Գտնվելու վայր ==
Փողոցը տեղակայված է քաղաքի կենտրոնում, կապված է Բրոդ փողոցի հյուսիսային մասի և Ավագ փողոցի հարավային մասի հետ։ Այն հատվում է Բրասենոս Լեյնի հետ արևելքում, Մարքետ և Շիփ փողոցների հետ արևմուքում։ Այս փողոցները կապում են  Թուրլ փողոցը բազմազբաղ Քորներմարկետ փողոցին, և պատկերային Ռեդքլայֆ հրապարակին։
Այն հայտնի է որպես Տուրլ և այնտեղ տեղակայված է Օքսֆորդի պատմական համալսարաններից երեքը՝ Էքսեթերը, Ջեսուսը և Լինքոլնը։ Այն միացնում է Ավագ փողոցը 18-րդ դարի հին Օլ Սեինթս եկեղեցուն, որը Լինքոլնի քոլեջի գրադարանն է 1970-ականներից ի վեր։


== Պատմություն ==
1363 թվականին Տուրլ փողոցը կոչվել է Միլդրեդ փողոց, բայց հայտնի էր որպես Տուրլ Գեյթ փողեց մինչև 17-րդ դարի կեսերը: Այս անունը ձեռք է բերել պտտվող դարպասից (քանդվել է 1722 թ.), որը գտնվում էր քաղաքի մեջ։ Շիփ փողոցի հարավային մասը 1751 թվականին հայտնի էր որպես Լինքոլնի քոլեջի նրբանցք։
Ի սկզբանե, Տուրլը կտրուկ դադարեցրեց իր շփումը Շիփ փողոցի հետ, որտեղ գտնվում էր քաղաքի պարիսպը և պտտվող դարպասը: 1551 թվականից, այն ձգվում էր մի ճանապարհով՝ արահետով (հայտնի է որպես «Պատի անցքից տանող ուղի») որը հասնում է Բրոդ փողոց, և 1722 թվականին դարպասը ընդհանրապես հանվեց։
Տուրլը փակ է երթևեկի համար (բացառությամբ մուտքի) 1985 թվականից։ Օքսֆորդի քաղաքային խորհրդի կողմից տեղադրված բարձրացող ցիցը կիսվում է մեջտեղում։


== Առևտուր ==
Տուրլ փողոցում կա երեք քոլեջ, մի քանի խանութներ, ներառյալ սպորտային խանութ, բար և ռեստորան (Տուրլ փողոցի խոհանոցը), զգեստների խանութ, Օքսֆամի գրախանութ, երկու զարդերի խանութ, սրճարան, գրենական պիտույքների խանութ (Սքրիպտում Ֆայն գրենական պիտույքներ), կաշվե իրերի խանութ, վիսկիի խանութ, գինու խանութ, կոշիկի ավանդական խանութ՝ Դոքեր և Սոն և ավանդական ջենտլմենների դերձակները, Օքսֆորդի Ուոլթեր։ Տուրլ փողոցի խոհանոցի այժմ զբաղեցրած տարածքը ժամանակին Քյու Այ շենքն էր (Քյու Այ Օքսֆորդ) (կապված միանգամայն հետաքրքիր հեռուստասերիալի հետ)։
Տուրլ փողոցի քոլեջները ունեն նաև ուսանողական տներ այս խանութներից շատերի վերևում և շրջակայքում։


== Զանազան ==
Տուրլ փողոցը անպարկեշտ եկեղեցական կատակների առարկա է, ելնելով իր գտնվելու վայրից։ Ինչպե՞ս է Անգլիայի եկեղեցին վերաբերվում Տուրլ փողոցին։
Տուրլ փողոցը նաև մեկ այլ հայտնի (հավանաբար ապոկրիֆալ) պատմվածքի վայր է։ Ասում են, որ ամերիկացի զբոսաշրջիկը մտել է Լինքոլնի քոլեջ և հարցրել դռնապանին.«Ասա ընկեր, սա՞ է Հիսուսը» Ինչին դռնապանը պատասխանեց.«Կարծում եմ,որ Լինքոլնը Հիսուսն է»:Տուրլ փողեցի ֆուտբոլային ակումբը խաղում է Լոնդոնի ֆուտբոլային լիգայում։ Իր գոյության առաջին չորս տարիներին ակումբը խաղացել է Ուեսթ Էնդ (Լոնդոն) սիրողական ֆուտբոլի ասոցիացիայում։ Ակումբը հիմնադրվել է 2004 թվականին՝ Լինքոլնի և Հիսուսի քոլեջների շրջանավարտների կողմից։
Տուրլ փողոցի արվեստի փառատոնը կազմակերպվում է ամեն տարի փողոցում գտնվող երեք քոլեջների ուսանողների կողմից՝ Էքզեթեր, Հիսուս և Լինքոլն։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==
Գանթիադ (Չոխատաուրի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գանթիադ (այլ կիրառումներ)Գանթիադ (վրաց.՝ განთიადი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Չոխատաուրի շրջանում։


== Դիրք ==
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 300 մետր բարձրության վրա, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 130 մարդ։


== Տրանսպորտ ==
Գյուղը շրջկենտրոն Չոխատաուրի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Հարևան Լանչխութի շրջանով անցնում է Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։


== Ծանոթագրություններ ==
Լադո Մրելաշվիլի

Լադո Մրելաշվիլի ( վրաց.՝ ლადო მრელაშვილი, մարտի 8, 1926(1926-03-08), Իղալթո, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - 2006), վրացի գրող։


== Կենսագրություն ==
1950 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի Ալեքսանդր Պուշկինի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի վրաց լեզվի և գրականության ֆակուլտետը։ 1955 թվականին լույս է տեսել Մրելաշվիլու առաջին գիրքը՝ «Զանգը Սամգորիում» պոեմը։
Մրելաշվիլու ստեղծագործություններից են՝ 

«Ղաբախի», վեպ
«Իղալթոեցի տղաները»
«Ոսկի որոնողները»
«Երեք գիշերների արկածները»


== Ծանոթագրություններ ==
Գորաֆե

Գորաֆե (իսպ.՝ Gorafe) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Գրանադա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Գվադիքս շրջանի մեջ Տարածքը կազմում է 77,14 կմ2։ Բնակչությունը՝474 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 77 կմ հեռավորության վրա։


== Բնակչություն ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Microweb turística de Gorafe realizada por el Patronato de Turismo de Granada Archived 2008-02-29 at the Wayback Machine.
Página sobre Gorafe Archived 2017-09-17 at the Wayback Machine.
Página web del Ayuntamiento de Gorafe Archived 2014-07-15 at the Wayback Machine.
ASOCIACIÓN DE DESARROLLO RURAL GAURAB Archived 2016-01-09 at the Wayback Machine.
Página sobre Gorafe «El blog del pueblo por el pueblo» Archived 2008-02-23 at the Wayback Machine.
Ռադոստնոե (գյուղ, Չուդնևսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՌադոստնոեՌադոստնոե (ուկրաիներեն՝ Радісне), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չուդնևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռադոստնոե գյուղում բնակվում էր 124 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,368 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 336,96 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ռաֆիկ Եդոյան

Ռաֆիկ Հայկոյի Եդոյան (հուլիսի 10, 1938(1938-07-10), Հացառատ, Նոր Բայազետի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 15, 2023(2023-01-15), Վանաձոր, Հայաստան), հայ գյուղատնտես։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր  (1983),  պրոֆեսոր (1984), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2000)։


== Կենսագրություն ==
Ռաֆիկ Եդոյանը ծնվել է 1938 թվականին Նոր Բայազետի շրջանի Հացառատ գյուղում։ 1955 թվականին ավարտել է գյուղի դպրոցը, 1963 թվականին՝ Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1970 թվականից աշխատել է Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտում, 1972-1979 թվականներին եղել է Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտի բուսաբանության և աշխարհագրության ամբիոնի վարիչ, 1979-1987 թվականներին՝ Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտի բուսաբանության ֆակուլտետի դեկան, 1987 թվականից՝ Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտի ռեկտոր։ 1991 թվականին Եդոյանի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է Արցախի պետական համալսարանը։
Հեղինակ է շուրջ 160 հոդվածի, 15 ուսումնական ձեռնարկի, մենագրության, բուհական դասագրքի և 2 հեղինակային իրավունքի։ Զբաղվում է վայրի օգտակար բույսերի ուսումնասիրությամբ։ Գիտական հետաքրքրություններն են գենետիկան, սելեկցիան, բուսաբանությունը, էկոլոգիան։


== Անդամակցություն ==
Էկոլոգիայի և անվտանգ կենսագործունեության միջազգային ակադեմիայի անդամ,
Նյու Յորքի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, 1988,
ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, 2000։


== Պարգևներ ==
Ն. Ի. Վավիլովի անվան մեդալ (1974, գենետիկայի, սելեկցիայի բնագավառում կատարած աշխատանքների համար),
Գավառ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի,
Վանաձորի պատվավոր քաղաքացի,
ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության ոսկե մեդալ,
Երևանի պետական համալսարանի ոսկե մեդալ,
Երևանի ագրարային համալսարանի ոսկե մեդալ,
Արցախի համալսարանի ոսկե մեդալ։


== Երկեր ==
Գենետիկա սելեկցիայի հիմունքներով առարկայի խնդրագիրք, Երևան, Լույս հրատ., 1989 թ.:
Բջջաբանություն. գենետիկա սելեկցիայի հիմունքներով, Երևան, Լույս հրատ., 1991:
Գյուղատնտեսությունը և էկոլոգիան, Վանաձոր, 1999։
Բույսերի սելեկցիայի և սերմնաբանության հիմունքներ, Երևան, 2006։
Բնապահպանության դասավանդման մեթոդիկայի և լաբորատոր-գործնական պարապմունքների ձեռնարկ, Երևան, 2010։
Գենետիկա սելեկցիայի հիմունքներով, Երևան, 2011։
Հոսքաջրերի էկոլոգիական խնդիրները, բուհական ձեռնարկ, ՙՙՕրենք և իրականություն՚՚ Երևան, 2014։
Իմունասելեկցիա սերմնաբուծություն, Բուհական դասագիրք, Երևան, 2017։
Բույսերի իմունիտետ իմունիտետային սելեկցիա, ներբուհական դասագիրք, Երևան, 2017։


== Ծանոթագրություններ ==
Ագարա (Ամբրոլաուրի շրջան)

Ագարա (վրաց.՝ აგარა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Ամբրոլաուրի շրջանում։


== Դիրք ==
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1040 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Ամբրոլաուրից հեռու է 10 կմ։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 101 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==
Քանդակագործ (համաստեղություն)

Քանդակագործ (լատ.՝ Sculptor, Scl), համաստեղություն երկնքի հարավային կիսագնդում։


== Համառոտ նկարագիր ==
Երկնքում զբաղեցնում է 474,8 մակերես, պարունակում է անզեն աչքով տեսանելի 55 աստղ։ Այս համաստեղությունում է գտնվում Գալակտիկայի հարավային բևեռը։


== Ուսումնասիրման պայմաններ ==
Ամբողջությամբ երևում է Ռուսաստանի հարավային շրջաններում, մասամբ՝ կենտրոնայիններում։ Լայնություններում լիակատար տեսանելիությունը ավելի հարավ է +50°։ Ուսումնասիրման լավագույն ամիսը նպատակահարմարության տեսանկյունից հոկտեմբերն է։ Գտնվում է Դենեբ Կայտոս աստղից հարավ, Փյունիկից հյուսիս ու Ֆոմալհաուտից արևելք։


== Պատմություն ==
Նոր համաստեղություն։ Ներմուծվել է Նիկոլա Լուի դե Լակայլի կողմից 1756 թվականին «Քանդակագործի արհեստանոց» անվանումով։ Անվանումը լատինիզացվել է 1763 թվականին։


== Արտաքին հղումներ ==
WIKISKY.ORG: Քանդակագործ
Աստղաառասպել։ Քանդակագործ Archived 2010-11-20 at the Wayback Machine.
Տուկտագուլովո

Տուկտագուլովո (ռուս.՝ Туктагулово, բաշկիրերեն՝ Туктағол), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 620 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Հերհերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (այլ կիրառումներ)

Հերհերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ, կարող է վերաբերել՝

Հերհերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - ԼՂՀ Մարտունու շրջանի Հերհեր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը
Հերհերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ - Վայոց ձորի մարզի Հերհեր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը
Շուշանազգիներ

Շուշանազգիները (լատ.՝ Liliaceae) երկշաքիլավորների դասին պատկանող բույսերի ընտանիք է։ Շուշանազգիների ընտանիքում հաշվվում են բույսերի մոտ 4 հազար տեսակ, որոնք աճում են ամբողջ երկրագնդում։ Շուշանազգիների մեծ բազմազանություն կա հատկապես տափաստաններում և կիսատափաստաններում։ Դրանց մեծ մասը բազմամյա խոտաբույսեր են սոխուկներ կամ կոճղարմատներ հիշեցնող ձևափոխված ստորգետնյա ընձյուղներով։


== Ձևաբանություն ==
Տերևները խոշոր են, ամբողջական, զուգահեռաջիղ կամ աղեղնաջիղ։ Շուշանազգիների ծաղիկները սովորաբար խոշոր են, վառ գունավորված, դասավորված են առանձին կամ ողկույզ, հովանոց, հուրան և այլ ծաղկաբույլերով։ Ծաղկի մեջ կան ազատ կամ սերտաճած 6 պսակաթերթեր, 6 առէջներ (երկու շրջանով 3 - ական), 1 վարսանդ։ Շուշանազգիների պտուղը բազմաթիվ սերմերով հատապտուղ է կամ տուփիկ։


== Տարածված ցեղերը ==
Այս ընտանիքի մեջ է մտնում, օրինակ վարդակակաչը (Tulipa)։ Դա ամենատարբեր գույնի առանձին խոշոր ծաղիկներով դեկորատիվ սոխուկավոր բույս է։ Վարդակակաչի ծաղկաբույլը բաղկացած է 6 միատեսակ պսակաթերթերից՝ երկու շրջանով 3 - ական դասավորված։ Կոկոնում ծաղկապատի 3 արտաքին կանաչ տերևիկները ծածկում են 3 ներքին տերևիկներին։ Ծաղիկների բացվելուց հետո դրանք բոլորը վառ գունավորում են ստանում չբաժանվելով բաժակի և պսակի։ Ծաղկի մեջ կան 6 առէջներ` երկու շրջանով երեքական դասավորված, և մեկ վարսանդ` եռաթի սպիով։ Վարսանդի սերմնարանը բաժանված է 3 բնի, որոնցում գտնվում են բազմաթիվ սերմնաբողբոջներ։ Վարսանդի սերմնարանից զարգանում է տուփիկ պտուղը, որը հասունանալիս ճեղքվում է 3 փեղկի։ Մշակովի վարդակակաչներն ունեն հիբրիդային ծագում։ Վայրի վարդակակաչների շատ տեսակներ աճում են Միջին Ասիայում, Պովոլժիեի, Ղրիմի և Ուկրաինայի տափաստաններում։
Շուշանազգիների մյուս ներկայացուցիչը հովտաշուշանն է (Convallaria)։ Հողի տակ գտնվում է հովտաշուշանի երկարավուն կոճղարմատը. հողի մակերեսին դասավորվում են նրա լայն, աղեղնաջիղ տերևները։ Հովտաշուշանի սպիտակ հոտավետ ծաղիկները հավաքված են ողկույզ ծաղկաբույլում։ Աշնանը հասունանում են պտուղները՝ կարմիր հատապտուղները։ Դրանք, ինչպես և ամբողջ բույսը, թունավոր են։ Հովտաշուշանի ծաղիկներն ու տերևները օգտագործվում են որպես դեղամիջոց սրտային հիվանդությունների համար, ծաղիկներից ստացված եթերայուղն օգտագործվում է պարֆյումերիայում։
Շուշանազգիներից են բանջարաբույսեր սոխ (Allium)-ն ու սխտոր (Allium sativum)-ը, դեկորատիվ բույսերից՝ շուշան (Lilium), հակինթ (Hyacinthus), հալվե (Aloe), քլորոֆիտում (Chlorophytum), վիշապածառ (Cordyline), արմավաշուշանը (Yucca), ծնեբեկ (Asparagus)։ Ծնեբեկի որոշ սորտեր մշակում են որպես նրբահամ բանջարաբույսեր՝ սննդի մեջ օգտագործելով երիտասարդ ընձյուղներ։
Վայրի բույսերից կարելի են նաև ագռավաչք (Paris), ղանձլամեր (Veratrum) տեսակները (վերջին երկուսը թունավոր են) և այլն։

		
		
		


== Գրականություն ==
Заливский И.Л., Лилии, М., «Государственное издательство сельской литературы» — 112, էջեր 112 — 112 էջ։
Հերմինե Ռազգրատլյան

Հերմինե Դանիելի Ռազգրատլյան (պարտիզանական կեղծանունը՝ Սաշկա, մայիսի 15, 1926, Սոֆիա - հունիսի 10, 1944, Լյուտյակովսկի Բաիր), բուլղարահայ պարտիզանուհի, Բուլղարիայում հակաֆաշիստական շարժման մասնակից։


== Կենսագրություն ==
Հերմինե Ռազգրատլյանը (Սաշկան) ծնվել է 1926 թվականի մայիսի 15-ին Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում՝ բուլղարահայ ուսուցչի ընտանիքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Բուլղարիայում։
Ամուսնացել է պարտիզանական ջոկատի առաջին գումարտակի հրամանատար Ստոմեն Կոստովի (Լենկո) հետ։
Հերմինեն մահացել է 1944 թվականի ապրիլի 10-ին, Բուլղարիայի Լյուտակովսկի Բաիրում։


== Գործունեություն ==
Բուլղարիայի բանվորական երիտասարդական միության անդամ 1942 թվականից։ 1942 թվականից ծավալում է ընդհատակյա կոմերիտական գործունեություն, 1943 թվականին անդամագրվում է Թոդոր Ժիվկովի և Դոբրի Ջուրովի ղեկավարած «Չավդար» պարտիզանական ջոկատին։ Մասնակցել է բազմաթիվ մարտերի, եղել է գնդացրային անձնակազմի ավագ, սակայն Նեգուշովո գյուղում մատնությամբ ընկնում է թշնամու ձեռքը։ Երկար խոշտանգումներից հետո ֆաշիստները կիսամեռ Ռազգրատլյանին թաղել են գերեզմանում։


== Բուլղարները Սաշկայի մասին ==
Բուլղար ժողովուրդը բարձր է գնահատել Սաշկայի գործունեությունը։ Նրա մասին ն գովեստի խոսքեր են ասել հետագայում Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության պաշտպանության նախարար Դոբրի Ջուրովը, Սաշկայի զինակից Վասիլ Լակովը։
Նրա մարտական ընկեր և պոետ Վեսելին Անդրեևը գրում է «Սաշկա» բանաստեղծությունը, որը զետեղված է Բուլղարիայի դպրոցներում դասավանդվող քրեստոմատիայում։ Նրա մասին վիպակ է հրատարակում գրող Ստեփան Կուրտիկյանը, որը լույս է տեսնում հայերեն և ռուսերեն։
Սոֆիայից ոչ հեռու՝ «Չավդար» պարտիզանական ջոկատի թանգարանում, դրված է բուլղար քանդակագործ Դուգանովի ստեղծած Սաշկայի կիսանդրին։


== Պարտիզանական շարժման շարքերում ==
Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին ֆաշիզմի դեմ ծավալած պայքարում մեծ դեր են ունենում թիկունքում մարտնչող պարտիզանները։ Գործել են մի քանի ջոկատներ, որոնց կազմում մեծ էր հայերի թիվը։ Նրանք միայն անհրաժեշտ տեղեկություններ էին տալիս թշնամու զորքի և զինտեխնիկայի գտնվելու վայրերի, զորաշարժերի մասին, հարձակումների միջոցով  պայթեցնում էին զինտեխնիկայով բեռնավորված գնացքներ, ավտոմեքենաներ, զրահամեքենաներ։ Պարտիզան Սաշկայի (Հերմինե Ռազգրադլյան) անունը հայտնի էր ամբողջ Բուլղարիայում։ Ավելի քանի 2 տարի հերոսաբար պայքարել է զավթիչների դեմ։ Նա աչքի է ընկել բազմաթիվ համարձակ սխրագործություններով։


== Հիշողություն ==
Գյումրու փողոցներից մեկը կրում է Հերմինե Ռազգրատլյանի անունը։


== Ծանոթագրություններ ==