Ավե Ալավայնու

Ավե Ալավայնու (էստ․՝ Ave Alavainu, հոկտեմբերի 4, 1942(1942-10-04), Տարտու - ապրիլի 3, 2022(2022-04-03)), էստոնացի բանաստեղծուհի և գրող։


== Կենսագրություն ==
Ավե Ալավայնուն ծնվել է 1942 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Տարտուում բժշկի ընտանիքում։ Ծնողները բաժանվել են, երբ նա եղել է չորս տարեկան, ինչից հետո Ավե Ալավայնուն մոր հետ տեղափոխվել է Տալլին։ Այնտեղ նա 1954-1961 թվականներին սովորել է դպրոցում։ 1962 թվականից էստոներենի բանասիրություն է սովորել Տալլինի մանկավարժական ինստիտուտում։ 1964-1967 թվականներին շարունակել է ուսումը Տարտուի համալսարանում, սակայն հեռացել է երրորդ կուրսից։ Նա «Վանեմույնե» թատրոնի թատերական ստուդիայում սովորել է դերասանական արվեստ, ավարտել է այն 1968 թվականին։ Դրանից հետո նա լրագրող է աշխատել տարբեր թերթերում և ամսագրերում, այնուհետև տեղափոխվել է Հիյումաա կղզի ամուսնու՝ Վաապո Վախերի հետ, որի հետ ծանոթացել է թերթի խմբագրությունում աշխատելու ժամանակ։ 1976 թվականից մանկավարժական աշխատանք է վարել։ 1981-1985 թվականներին եղել է պիոներների տան տնօրեն։ Այդ շրջանում հիմնել է դպրոցական թատրոն և ղեկավարել է այն մինչև 1995 թվականը։ 1997 թվականից գլխավորել է «Ave Vita» ոչ առևտրային ընկերությունը։
1987 թվականից Ավե Ալավայնուն հանդիսանում է Էստոնիայի գրողների միության անդամ։ Ապրում է Հիյումաա կղզու Կեռդլա քաղաքում։


== Ստեղծագործություն ==
Ալավայնուն առաջին անգամ տպագրվել է 1966 թվականին՝ հրատարակելով իր բանաստեղծությունները թերթում։ 1973 թվականին լույս է տեսել նրա առաջին գիրքը։ Քննադատները այնտեղ տեսել են մասամբ «ավանդական սիրային քնարերգություն», սակայն միևնույն ժամանակ նշել են, որ այդտեղ բազմիցս հանդես է գալիս «էրոտիկ փորձ» կամ «էրոտիկ զգացմունքներ» արտահայտությունները։ Մի քննադատ նույնիսկ համեմատել է բանաստեղծուհու արվեստը Ռալֆ Ռոնդի հետ, որի գիրքը ոչնչացվել է պատերազմական շրջանում բարոյազրկության պատճառով, և կարծում էր, որ այդ բանաստեղծությունները չարժե կարդալու տալ մինչև 16 տարեկան երեխաներին։
Հաջորդ բանաստեղծական ժողովածուները ստացել են դրական կարծիքներ սիրային քնարերգության համար, թեպետ քննադատական ձայներ ևս հնչել են։ Ավե Ալավայնուի արվեստը որոշ նման գծեր ունի Յան Իզոտամի ստեղծագործության հետ։
Իր էպիստոլար (նամակագրական) «Ո՞վ է մեզնից Նապոլեոնը» վեպում (1987) նա առաջին անգամ հանդես է եկել որպես արձակագիր, որտեղ մանրամասն քննվում են գենդերային տարբերությունները։ Այն նաև դասակարգվել է որպես «հոգեբանական վեպ»։ Քննդատաները այնտեղ տղամարդու և կնոջ միջև տարբերության շեշտում են տեսել, սակայն նաև «ազատագրման» միտումներ։
Ավե Ալավայնուն նաև հայտնի է որպես մանկագիր։


== Մատենագրություն ==
«Väga väike värsiraamat: ühe aasta luulet» Tallinn: Eesti Raamat, 1973
«Riina riided» Värvimisvihik lastele: tekst Ave Alavainu, illustreerinud Helga Jõerüüt. Tallinn: Kunst, 1974
«Mul on vaid sõnad» Tallinn: Eesti Raamat, 1977 (luulekogu)
«Veel üks võimalus» Tallinn: Eesti Raamat, 1982 (luulekogu)
«Kes meist on Napoleon?: autopatoloogiline romaan kirjades» Tallinn: Eesti Raamat, 1987
«Hiiumaal. 1. vihik, Luuletusi 1976—1992» Kärdla: Hiiukoda, 1992
«Prügimägi» Tallinn: Faatum, 1995 (romaan)
«Rong katusel: valik proosat» Tallinn: Koolibri, 2005; Habaja: Kentaur, 2008
«Kohtumisest käevõruni: kummardus Betti Alverile» Kärdla, Tallinn: Ave Vita!, 2006
«Joonlaualaulud» Kärdla: Ave Vita!, 2012
«Koondatud» Habaja: Kentaur, 2014 (luulekogu)
«50:50 [elueklektika]» Tallinn: Ajakirjade Kirjastus, 2016


== Ծանոթագրություններ ==