Ռաիսա Ազարխ

Ռաիսա Մոիսեևնա Ազարխ  (ռուս.՝ Раиса Моисеевна Азарх, մայիսի 2, 1897(1897-05-02), Ձերժինսկ, Ուկրաինա - նոյեմբերի 9, 1971(1971-11-09), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային բժիշկ, գրող, էսսեիստ, հուշագրագետ, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, քաղաքացիական, ֆիննական և հայրենական մեծ պատերազմների մասնակից, կամավոր Իսպանիայում (1936)։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1917 թվականից։


== Կենսագրություն ==
Ռաիսա Ազարխը 1917 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1917 թվականին Մոսկվայում մասնակցել է հոկտեմբերյան զինված ապստամբությանը։ Եղել է Համառուսաստանյան կենտրոնական գործադիր կոմիտեի անդամ, քաղաքացիական պատերազմի մասնակից, Վյատկայի հատուկ դիվիզիայի, ապա ԲԳԿԲ 3-րդ բանակի կոմիսար։ Հետագայում ղեկավարել է սանիտարական ջոկատները, եղել ուկրաինական ռազմաճակատի սանիտարական վարչության պետը, 5-րդ Կարմիր բանակի սանիտարական ծառայության պետը, Անդրբայկալիայի գլխավոր սանիտարական վարչության պետը։ Եղել է Սիբիրում տիֆի համաճարակի դեմ պայքարի կազմակերպիչը,   Խորհրդային Ռուսաստանում առաջին կանանցից մեկը, ով պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով (1928)։
Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո կատարել է կուսակցական և արհմիութենական աշխատանքներ Դոնի Ռոստովում և Տոմսկում, եղել է մի շարք ամսագրերի և թերթերի խմբագիր։ Սովորել է Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտի գրական բաժնում, եղել է Պրոլետարական գրողների ռուսաստանյան ասոցիացիայի (ՊԳՌԱ) անդամ, 1934 թվականից՝ Խորհրդային գրողների միության անդամ։ Բնակվել է Ուկրաինայի այն ժամանակվա մայրաքաղաք Խարկովում, որտեղ աշխատել է Ուկրաինայի պետական հրատարակչությունում։ Եղել է Մատե Զալկայի կինը և 1936 թվականի նոյեմբերին ամուսնու` Իսպանիայի Հանրապետական բանակի 12-րդ ինտերնացիոնալ բրիգադի հրամանատար «գեներալ Լուկաչի» հետ միասին անլեգալ ժամանել է Իսպանիա։ Մասնակցել է 1936-1937 թվականների Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին, եղել է Հանրապետական բանակի և Առողջապահության նախարարության խորհրդական, Հանրապետական բանակի սանիտարական ստորաբաժանումների կազմակերպիչ։
1937 թվականին ձերբակալված Ա. Գուդցի ցուցմունքներից պարզվում է, որ Ռաիսան կապեր է ունեցել տրոցկիստների հետ, որի համար նկատողություն է ստացել կուսակցության պատմությունը տրոցկիստական ոգով աղավաղելու համար։
1937 թվականի ապրիլի 25-ին Ն. Եժովը հատուկ հաղորդագրությամբ առաջարկել է Իոսիֆ Ստալինին ձերբակալել գրող Ազարխին։ Չնայած համաձայնություն է տրվել, սակայն ձերբակալությունը տեղի չի ունեցել։
1939 թվականին Կարմիր բանակի լեհական արշավանքի, ապա՝ խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ժամանակ (1939-1940) եղել է ԽՍՀՄ պաշտպանության ժողկոմի լիազոր ներկայացուցիչը։
Եղել է Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից, 1941-1944 թվականներին որպես ռազմական թղթակից թղթակցել մի շարք թերթերի։ 1947 թվականին Ռաիսային ձերբակալել են  Աննա Ալիլուևայի հետ ծանոթության համար և բանտարկել մինչև 1954 թվականը։
Ռաիսա Ազարխը մահացել է 1971 թվականին, Մոսկվայում։ Թաղված է Մոսկվայի Նովոդեվիչի գերեզմանատանը։


== Ստեղծագործություններ ==
Ռաիսա Ազարխի ստեղծագործությունները սկսել են  հրատարակվել 1917 թվականից։ Հեղինակ է մի շարք գրքերի, այդ թվում՝ հուշագրությունների.

«Հոկտեմբերը Մոսկվայում» (1921),
«Պայքարը շարունակվում է» (1930),
«Հինգերորդ բանակ» (1935),
«Ժողովրդի որդիները» (1941),
«Պատվո ճանապարհ» (1956),
«Մեծ ակունքների մոտ» (1967) և այլն։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Азарх Раиса Моисеевна
Кто вы, доктор Азарх? Archived 2020-10-31 at the Wayback Machine.