Վանդա Ժմիելև

Վանդա Մոնլակ Ժմիելև (լեհ.՝ Wanda Szmielew z domu Montlak; ապրիլի 5, 1918(1918-04-05), Վարշավա, Kingdom of Poland - օգոստոսի 27, 1976(1976-08-27), Վարշավա, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն), մաթեմատիկական տրամաբանության լեհ (հրեական ծագումով) մաթեմատիկոս, որն առաջինն է ապացուցել աբելյան խմբերի առաջին կարգի տրամաբանության ալգորիթմական լուծումը։


== Կյանք ==
Վանդա Մոնլակը ծնվել է 1918 թվականի ապրիլի 5-ին Վարշավայում։ 1935 թվականին ավարտել է ավագ դպրոցը և ամուսնացել` վերցնելով Ժմիելև ազգանունը։ Նույն թվականին նա ընդունվել է Վարշավայի համալսարան, որտեղ սովորել է տրամաբանություն Ադոլֆ Լինդեբաումի, Յան Լուկասևիչի, Կազիմեժ Կուրատովսկու և Ալֆրեդ Տարսկու մոտ։ Նրա ուսումնասիրությունը ներառում էր ընտրության աքսիոմի աշխատանքը, սակայն այն ընդհատվել է 1939 թվականին՝ Լեհաստանի ներխուժման պատճառով։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Ժմիելևը դարձել է հողաչափող, որի ընթացքում նա շարունակել է իր հետազոտությունը ինքնուրույն՝ կատարելագործելով աբելյան խմբերի տեսության քվանտային վերացման վրա հիմնված լուծելիության պրոբլեմը։ Նա նաև սովորեցնում էր լեհական գաղտնի կազմակերպված խմբերին։ Լեհաստանի ազատագրումից հետո Ժմիելևը պաշտոն զբաղեցրեց Լոձի համալսարանում, որը հիմնադրվել է 1945 թվականի մայիսին։ 1947 թվականին նա հրապարակեց իր գիտական զեկուցումը ընտրության աքսիոմի վերաբերյալ, Վարշավայի համալսարանի մագիստրոսի կոչման արժանացավ և տեղափոխվեց Վարշավա՝ որպես ավագ օգնական1949 և 1950 թվականներին Ժմիելևը այցելել է Կալիֆոռնիայի համալսարան (Բերկլի), որտեղ Տարսկին մշտական բնակություն էր հաստատել պատերազմի ժամանակ Լեհաստանից աքսորվելուց հետո։ Ժմիելևն ավարտել է թեկնածուական ատենախոսությունը 1950 թվականին Բերկլիում, Տարսկու ղեկավարության ներքո իր դիսերտացիայով, որը բաղկացած էր աբելյան խմբերի իր աշխատանքներից։ Այս արդյունքները ամսագրում հրապարակելու համար 1955 թվականին Տարսկին համոզեց Ժմիելևին վերափոխել իր աշխատանքը թվաբանական գործառույթների տեսության տերմինի, որոշում կայացնելով, որ Սոլոմոն Ֆեֆերմանի կողմից բնութագրվի այսպես կոչված «անհետաքրքիր» Ավելի ուշ աշխատանքը Eklof & Fischer (1972)-ի մոտ վերահաստատեց Ժմիելևի արդյունքները, օգտագործելով ավելի ստանդարտ մոդելային տեսության տեխնիկան։
Վերադառնալով Վարշավա որպես դոցենտ, նրա հետաքրքրությունները տեղափոխվեցին երկրաչափության հիմունքների բնագավառ։ Կարոլ Բուրսուկի հետ նա 1955 թվականին (անգլերեն թարգմանվել է 1960 թվականին) հրատարակեց այդ թեմայով գիտական զեկուցում և մեկ այլ մենագրություն, որը հետմահու տպագրվել է 1981 թվականին և 1983 թվականին (անգլերեն թարգմանությամբ)։
Վանդա Ժմիելևը մահացել է 1976 թվականի օգոստոսի 27-ին Վարշավայում քաղցկեղից։


== Ընտրված հրատարակություններ ==
Szmielew, Wanda (1947), «On choices from finite sets», Fundamenta Mathematicae 34:  75–80 .
Szmielew, W. (1955), «Elementary properties of Abelian groups», Fundamenta Mathematicae 41:  203–271 .
Borsuk, Karol; Szmielew, Wanda (1955), Podstawy geometrii, Warsawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe . Translated as Borsuk, Karol; Szmielew, Wanda (1960), Foundations of geometry: Euclidean and Bolyai-Lobachevskian geometry; projective geometry, Revised English translation, New York: Interscience Publishers, Inc. .
Szmielew, Wanda (1981), Od geometrii afinicznej do euklidesowej, Biblioteka Matematyczna [Mathematics Library], 55, Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), p. 172, ISBN 83-01-01374-5 . Translated as Szmielew, Wanda (1983), From affine to Euclidean geometry, Warsaw: PWN—Polish Scientific Publishers, ISBN 90-277-1243-3 .
Schwabhäuser, W.; Szmielew, W.; Tarski, A. (1983), Metamathematische Methoden in der Geometrie, Hochschultext [University Textbooks], Berlin: Springer-Verlag, doi:10.1007/978-3-642-69418-9, ISBN 3-540-12958-8 .


== Ծանոթագրություններ ==