Ջերմուկ (հանքային ջուր)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ջերմուկ (այլ կիրառումներ)Ջերմուկ, ածխաթթվական, սիլիկատային, հիդրոկարբոնատ-սուլֆատային, նատրիումական, բարձր ջերմաստիճանի հանքային ջուր՝ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Ջերմուկ քաղաքի տարածքում։ Ընդգրկում է Արփա գետի հնահովտի սարավանդը և կիրճը։


== Հետազոտում ==
1830 թվականին առաջինը հետազոտությամբ զբաղվել է Գ․ Վոսկոբոյնիկովը, 1925 թվականից սկսվել են համակարգված հետազոտությունները (Կ․ Պաֆենհոլց), 1938 թվականից՝ հորատման և շահագործման աշխատանքները (Ա․ Դեմյոխին)։


== Առաջացում ==
Հանքային ջրերի առաջացման գործում որոշիչ դեր են խաղում մթնոլորտային տեղումները, որոնք տեկտոնական բեկվածքներով թափանցում են խոր հորիզոններ, հարստանում տաք ածխաթթվական գազով, լուծում շրջակա ապարների որոշ քիմիական բաղադրամասեր և գազահեղուկային խառնուրդի ձևով դուրս գալիս Երկրի մակերևույթ։ Ջրի ջերմաստիճանը (մինչև 64 °C) հետևանք է ներժայթուքային ապարների և լավաների արտաժայթքման օջախների բարձր ջերմաստիճանի։ Ջերմությունը հաղորդվում է ստորերկրյա ջրերին ու շրջակա միջավայրին, և այդ պատճառով հանքային ջրերի տեղամասում բավական բարձր է երկրաջերմային ջերմաստիճանը՝ 4-13 °C։ Հանքայնացումը 4, 3 գ/լ է, CO2-ի պարունակությունը՝ 0, 5 գ/լ, շահագործման պաշարները՝ 147 մ³/օր։


== Քիմիական կազմ ==
Ջերմուկ հանքային ջրի քիմիական կազմն է՝

հորատանցք՝ 4/57CO20.5 H2SiO30.083M 4.3 
  
    
      
        
          
            
              
                H
                C
                
                  O
                  
                    3
                  
                
                58
                S
                
                  O
                  
                    4
                  
                
                25
                C
                l
                17
              
              
                (
                N
                a
                +
                K
                )
                77
                C
                a
                14
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\tfrac {HCO_{3}58SO_{4}25Cl17}{(Na+K)77Ca14}}}
   T62°C

հորատանցք՝ 9CO20.4 M 4.7 
  
    
      
        
          
            
              
                H
                C
                
                  O
                  
                    3
                  
                
                53
                S
                
                  O
                  
                    4
                  
                
                27
                C
                l
                19
              
              
                N
                a
                76
                C
                a
                13
                M
                g
                10
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\tfrac {HCO_{3}53SO_{4}27Cl19}{Na76Ca13Mg10}}}
   T64.4 °C
Պարունակում է նաև Fe, Li, Zn, Cu, Pb, Br և այլ միկրոտարրեր։


== Ջրաբուժական հատկություններ ==
Ջրաբուժական հատկություններով նման է Ժելեզնովոդսկի (ՌԴ) և Կարլովի Վարիի (Չեխիա) հանքային ջրերին։ Դեռևս միջին դարերից հայտնի «Ջերմուկ»-ի բուժիչ հատկությունների մասին վկայում են Ջերմուկ քաղաքի տարածքում պահպանված քարաշեն ավազանների մնացորդները։
«Ջերմուկ»-ն օգտագործվում է խմելու, լոգանքների, ստամոքսաղիքային, լյարդի, լեղուղիների, շաքարախտի և այլ հիվանդությունների բուժման համար։ Հանքային ջրի հիմքի վրա գործում է «Ջերմուկ» առողջարանային համալիրը։


== Շշալցում ==
Շշալցնում է տեղի Ջերմուկ Գրուպ ընկերությունը։


== Մկնդեղի պարունակություն ==
Ջերմուկի հանքային ջրերում մկնդեղի պարունակությունը 50 անգամ գերազանցում է առողջության համար ապահով մակարդակը։ Այս պատճառով մի շարք երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ֊ն և Հոնգկոնգը հայտարարել են Ջերմուկը վնասակար առողջության համար և արգելել դրա վաճառքը։ Հետազոտությունները ցույց են տվել որ եթե մկնդեղի կոնցենտրացիան գերազանցում է 10 միկրոգրամ/լիտր֊ից ապա զգալիորեն ավելանում է քաղցկեղով հիվանդանալու հավանականությունը։ Ջերմուկի հանքային ջրում մկնդեղի կոնցենտրացիան եղել է 500-600 միկրոգրամ/լիտր ըստ 2007 թվականի չափումների և 450 միկրոգրամ/լիտր ըստ 2019 թվականի չափումների։


== Ծանոթագրություններ ==