Պարացետամոլ

Պարացետամոլ, դեղամիջոց, որը հայտնի է Ացետամինոֆեն անվամբ, օգտագործվում է որպես ջերմիջեցնող։ Այն սովորաբար օգտագործվում է մեղմ և չափավոր ցավի դեպքում։ Երեխաների ջերմությունը իջեցնելու նպատակով կիրառման վերաբերյալ կան տարբեր ապացույցներ։ Այն հաճախ վաճառվում է այլ դեղամիջոցների հետ զուգակցված, օրինակ՝ մրսածության դեմ կիրառվող դեղամիջոցների շարքում։ Պարացետամոլը, օփիոիդային ցավազրկողների հետ միասին, օգտագործվում է նաև այնպիսի ծանր ցավերի դեպքում, ինչպիսիք են օրինակ՝ քաղցկեղային ցավը և հետվիրահատական ցավը։ Այն սովորաբար օգտագործվում է բերանացի կամ ուղիղ աղիքային (ռեկտալ) ճանապարհով, ինչպես նաև ներերակային ներմուծման եղանակով։ Արդյունքները պահպանվում են 2-ից մինչև 4 ժամ։
Պարացետամոլն, ընդհանուր առմամբ, անվտանգ է առաջարկված դեղաչափերով։ Առաջարկված մաքսիմալ դեղաչափը ամենօրյա կիրառման պարագայում 3-4 գրամ է չափահաս անձանց շրջանում։ Ավելի բարձր դեղաչափերը կարող են բերել թունավորման, մինչև անգամ լյարդային անբավարարության։ Մաշկային լուրջ ցանավորումները հազվադեպ են առաջանում։ Գտնում են, որ այն ապահով է հղիության և կրծքով կերակրելու ժամանակ։ Լյարդի հիվանդությունների առկայության դեպքում այն կարող է օգտագործվել, սակայն ավելի ցածր դեղաչափերով։ Այն դասակարգվում է որպես մեղմ ցավազրկող դեղամիջոց։ Այն չունի նշանակալի հակաբորբոքային ազդոցություն։ Թե ինչպես է այն աշխատում, ամբողջովին հստակ չէ։
Պարացետամոլն առաջին անգամ ստեղծվել է 1877 թվականին։ Այն Միացյալ Նահանգներում և Եվրոպայում ամենատարածված դեղամիջոցն է, որ կիրառվում է ցավի և ջերմության դեպքում։ Այն ներգրավված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում, առողջապահական համակարգում ամենաարդյունավետ և ապահով դեղերի շարքում։ Պարացետամոլը հասանելի է որպես ջեներիկ դեղամիջոց հետևյալ վաճառքային անվանումներով՝ Թայլենոլ և Պանադոլ։ Զարգացող աշխարհում 1 դեղաչափի մեծածախ արժեքը կազմում է 0,01 ԱՄՆ դոլարից պակաս։ Միացյալ Նահանգներում 1 դեղաչափի արժեքը 0,04 ԱՄՆ դոլար է։  2016 թվականին ԱՄՆ-ում 17-րդ ամենաշատ նշանակված դեղորայքն էր՝ ավելի քան 29 միլիոն դեղատոմս։


= Բժշկական կիրառում =


=== Ջերմություն ===
Պարացետամոլն օգտագործվում է տարբեր տարիքային խմբերում՝ ջերմությունն իջեցնելու նպատակով։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը խորհուրդ է տալիս Պարացետամոլն օգտագործել երեխաների ջերմությունը իջեցնելու նպատակով միայն այն դեպքում, երբ ջերմությունը 38.5 °C-ից բարձր է։ Պարացետամոլի արդյունավետությունը, ջերմություն ունեցող երեխաների շրջանում կիրառելիս, կասկածի տակ է, և ուսումնասիրությունները պարզել են, որ այն պակաս արդյունավետ է, քան Իբուպրոֆենը։ Պարացետամոլը չունի նշանակալի հակաբորբոքային ազդեցություն։


=== Ցավ ===
Պարացետամոլը օգտագործվում է մեղմ և չափավոր ցավից ազատվելու համար։ Շտապ օգնության բաժանմունքում ներերակային ձևի օգտագործումը կարճատև ցավերի դեպքում հիմնավորված է սահմանափակ ապացույցներով։


==== Օստեոարթրոզ ====
Ռևմատոլոգների ամերիկյան քոլեջը խորհուրդ է տալիս կիրառել Պարացետամոլը ազդրի արթրիտային ցավերի, ձեռքի կամ ծնկան այնպիսի ցավերի դեպքում, որոնք չեն անցնում ֆիզիկական վարժություններից և քաշի նվազումից։ Ինչևէ, ըստ 2015 թվականի պատկերի, գտնում են, որ Պարացետամոլը ունի նվազ ազդեցություն օստեոարթոզի դեպքում։
Պարացետամոլը համեմատաբար ավելի քիչ հակաբորբոքային ազդեցություն ունի, քան այլ ցավազրկողները, օրինակ՝ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներից Ասպիրինը և Իբուպրոֆենը, բայց Իբուպրոֆենը և Պարացետամոլն ունեն համանման բուժական ազդեցություն գլխացավի դեպքում։ Պարացետամոլը կարող է հանգստացնել ցավը մեղմ արթրիտների դեպքում, բայց այն չի կարող վերացնել ցավի հիմքում ընկած բորբոքային գործընթացը, կարմրությունը և հոդի այտուցը։ Այն ունի ցավազրկող հատկություններ, որոնք համադրելի են ասպիրինի հետ, մինչդեռ նրա հակաբորբոքային ազդեցությունները ավելի թույլ են արտահայտված։ Հիվանդներն այս դեղն ավելի լավ են տանում, քան Ասպիրինը։ Սա պայմանավորված է Ասպիրինի՝ արյունահոսություն առաջացնելու մեծ վտանգի հետ։


==== Գոտկային հատված ====
Հիմնվելով համակարգային հետազոտությունների վրա, Ցավի ամերիկյան կենտրոնը խորհուրդ է տալիս կիրառել Պարացետամոլը՝ որպես առաջին գծի դեղամիջոց գոտկային շրջանում առկա ցավի դեպքում։ Ի հակադրություն նշվածի, Ամերիկյան բժիշկների քոլեջը այլ ապացույցներ է գտել ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների համար, բայց միայն հստակ ապացույցներ պարացետամոլի համար, իսկ մյուս համակարգված վերանայումների արդյունքում եզրակացրել են, որ դրա արդյունավետության մասին ապացույցները լիովին բացակայում է։


==== Գլխացավեր ====
Գերմանիայի, Ավստրիայի և Շվեյցարիայի գլխացավի կազմակերպությունների և Նյարդաբանության գերմանական միության համատեղ հայտարարությունը խորհուրդ է տալիս օգտագործել Պարացետամոլը կոֆեինի հետ համատեղ՝ որպես լարվածության կամ գլխացավի բուժման առաջին կարգի միջոցներից մեկը։ Սուր միգրենի բուժման դեպքում այն գերազանցում է պլացեբոյին, 1 ժամվա ընթացքում գլխացավից ազատում է 39% մարդիկ, համեմատած վերահսկողական խմբի 20%-ի հետ։


==== Հետվիրահատական ====
Պարացետամոլը, ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների հետ համատեղ, կարող է ավելի արդյունավետ լինել հետվիրահատական ցավի բուժման համար, քան թե Պարացետամոլը կամ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցները առանձին։


==== Ատամներ ====
Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերը , ինչպիսիք են իբուպրոդենը, նապրոքսենը և դիկլոֆենակը, ավելի արդյունավետ են ատամնաբուժական ցավը կամ ատամնաբուժական պրոցեդուրաներից բխող ցավերը վերահսկելու համար, քան պարացետամոլը, իսկ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերի համակցությունները պարացետամոլի հետ ավելի արդյունավետ են, քան առանձին կիրառման պարագայում։ Պարացետամոլը հատկապես օգտակար է այն դեպքում, երբ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերը հակացուցված են գերզգայունության կամ ստամոքս-աղիքային ուռուցքի կամ արյունահոսության պատմության պատճառով։ Այն կարող է օգտագործվել նաև ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերի հետ, երբ դրանք միայնակ անարդյունավետ են ատամնաբուժական ցավը վերահսկելու համար։ Կոխրանի վերլուծությունը երեխաների և դեռահասների շրջանում նախավիրահատական լրացուցիչ ցավազրկման համար ցույց է տալիս, որ պարացետամոլի օգտագործումը ատամնաբուժական միջամտությունից առաջ չի օգնում կանխել ցավը տեղային անզգայացման կիրառման պարագայում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Парацетамол  / Справочник лекарств РЛС, Действующие вещества, 1999
Paracetamol / Drugs.com (անգլ.)
Painkillers, paracetamol / NHS (անգլ.)
WHO Model Prescribing Information: Drugs Used in Anaesthesia — Non-opioid analgesics — Paracetamol // Примерный перечень ВОЗ Основных лекарственных средств, 1989 год (անգլ.)
О. Л. Розенсон, Вопросы безопасности парацетамола и парацетамол-содержащих препаратов / Русский Медицинский Журнал (не входит в список ВАК), 30-11-1999
tylenol USA версия парацетамола