Մելանխոլիա

Մելանխոլիա (հուն․՝ µέλαινα χολή՝ մելանա խոլե , «սև լեղի»), հոգեկան իրավիճակ, որը բնութագրվում է ծանր դեպրեսիայով, մարմնական բողոքներով, իսկ երբեմն նաև հալյուցինացիաներով և զառանցանքով։ Մելանխոլիան հին կամ մինչժամանակակից բժշկության հասկացողություն է։ Մելանխոլիան չորս խառնվածքներից մեկն էր, որը համապատասխանում էր չորս հումորներին։ 19-րդ դարում «մելանխոլիան» կարող էր լինել ինչպես ֆիզիկական, այդպես էլ հոգեկան, իսկ մելանխոլիկ պայմանները դասակարգվել են ըստ դրանց հիմնական պատճառների և հատկությունների։ Այն նախորդում է կլինիկական դեպրեսիա հոգեկան առողջական հիվանդությանը և դեռ գոյություն ունի որպես մելանխոլիկ դեպրեսիա անվանմամբ մեծ դեպրեսիայի ենթատեսակ։


== Պատմություն ==
«Մելանխոլիա» եզրույթն առաջարկվել է դեռ հին ժամանակներում «բժկության հոր»՝ հույն բժիշկ Հիպոկրատի (մ․թ․ա․ IV դար) կողմից։ Հարյուրամյակների ընթացքում մելանխոլիայի պատճառ է համարվել օրգանիզմում լեղու ավելցուկը։ Մելանխոլիայի բոլոր տեսակների հանրագիտարանական նկարագրությունը (այնպես, ինչպես այն հասկանում էին 17-րդ դարում) տրված է Ռոբերտ Բերթոնի «Մելանխոլիայի անատոմիան» դասագրքում (1621)։


== Ժամանակակից դասակարգումներ ==
Հիվանդությունների, վնասվածքների և մահվան պատճառների միջազգային դասակարգման մեջ «մելանխոլիան առանց լրացուցիչ ճշգրտումների» ներառվել է 296.9 կատեգորիայում (չհավաքված աֆեկտիվ փսիխոզներ), իսկ «ինհեղափոխական մելանխոլիան» կոդավորվել է 296.13 կոդով։ Ինհեղափոխական մելանխոլիան դասակարգչի մեջ նկարագրվում էր որպես փսիխոզ, որը որոշվում է «տագնապային-զառանցական դեպրեսիայով, որն ունի քրոնիկ ընթացակարգ՝ սառեցնելու միտումով», ընդ որում՝ չպետք է նշումներ լինեն անցյալում փոխանցված աֆեկտիվ և աֆեկտիվ-զառանցական խանգարումների մասին։
10-վերանայման հիվանդությունների միջազգային դասակարգման մեջ մելանխոլիան (ICD-10) ծանր դեպրեսիայի հոմանիշն է։ «Տխրություն առանց փսիխոտիկ  ախտանիշների» ախտորոշվում է որպես «առանց փսիխոտիկ ախտանիշների ծանր աստիճանի դեպրեսիվ դրվագ» (F32.2): F32.2 ախտորոշումը ներառում է նաև զգալի դեպրեսիա, կենսական դեպրեսիա, աժիտացված դեպրեսիա (հիվանդի անհանգստության և հուզականության հետ)։
Ներկայումս «մելանխոլիա» հասկացողության փոխարեն բժշկական նպատակներով օգտագործվում է «դեպրեսիա» եզրույթը։ Առօրյա կյանքում «մելանխոլիա» է անվանվում տխուր, ձանձրացած տրամադրությունը։


== Շարժում արվեստում ==

16-րդ դարի վերջին և 17-րդ դարի սկզբին Անգլիայում մելանխոլիայի հետաքրքիր մշակութային և գրական պաշտամունք է առաջացել։ 1964 թվականի իր ազդեցիկ էսսեում «Apollo» ամսագրում արվեստաբան Ռոյ Սթրոնգը հետևել է նորաձև մելանխոլիայի ակունքներին՝ հայտնի նեոպլատոնիկի և հումանիստ Մարսիլիո Ֆիչինոյի (1433-1499) մտքին, որը փոխարինել է մելանխոլիայի միջնադարյան հասկացությունը ընդհանրապես նոր բանով․

Երաժշտության մեջ մելանխոլիայի հետելիզավետինյան պաշտամունքը ասոցացվում է Ջոն Դոուլենդի հետ, որի կարգախոսն էր «Semper Dowland, semper dolens» (Միշտ Դաուլենդ, միշտ սուգ)։ Մելամաղձոտ մարդը, որը ժամանակակիցներին հայտնի է որպես «դժգոհ», մարմնավորում է շեքսպիրյան արքայազն Համլետին՝ «մելամաղձոտ դանիացուն»։


== Տես նաև ==
Ձանձրույթ
Դեպրեսիա
Նոստալգիա
Պեսիմիզմ
Սաուդադի
Հիպոխոնդրիա


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
«Меланхолия»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
«Taedium vitae»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 


== Արտաքին հղումներ ==
Գրանվալդի կենտրոնի վեբ կայք․ Դյուրերի Մելանխոլիան և կլինիկական դեպրեսիան և հրատարակության տեխնիկաներ
«Դյուրերի մելանխոլիա»․ Էդվարդ Դոուդենի սոնետ
Մելանխոլիա և Աբստրակցիա
Դիդերոթի պատմական գրվածքը մելանխոլիայի մասին