Թարգմանության տեսություն

Թարգմանության տեսություն (անգլ.՝ Translation Studies), երբեմն՝ տրադուկտոլոգիա, հումանիտար գիտության ճյուղ՝ լեզվաբանության, հաղորդակցման տեսության, պատմահամեմատական գրականության, նշանագիտության և սոցիոլոգիայի սահմանագծին, ուսումնասիրում է գրավոր և բանավոր թարգմանության ընթացքն ու արդյունքները, ինչպես նաև տարբեր երևույթների (օրինակ՝ լոկալիզացիա) լայն շրջանակ։ Բացի այդ, թարգմանչության տեսության հետաքրքրության ոլորտում են նաև գաղափարախոսությունն ու թարգմանական գործունեության սոցիալական ասպեկտները։


== Պատմություն ==


=== Վաղ շրջան ===
Թարգմանչության տեսությունը առաջացել է որպես նորմատիվ, հեռանկարային գաղափարախոսություն, որը կանոնակարգում է պրակտիկ հանձնարարականներ թարգմանիչների համար։ Եվրոպական ավանդույթում հաշվման պայմանական կետը Ցիցերոնի De Optimo Genere Oratorum («Հռետորների լավագույն ազգի մասին») տրակտատն է, որտեղ քննարկվում է հռետորի պրակտիկ պատրաստման համար հունարեն լեզվից թարգմանություն կատարելու օգուտը։


=== Համակարգում ===
1950-1960 թվականները նշանավորվում են թարգմանության ի հայտ գալու և լեզվաբանական ուղղվածությամբ հետազոտությունների բուռն աճով։ 1958 թվականին Ժան-Պոլ Վինեն (ֆր.՝ Jean-Paul Vinay) և Ժան Դարբելյնեն (ֆր.՝ Jean Darbelnet) թարգմանության համար գրեցին ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուների համեմատական ոճաբանությունը։
1958 թվականին՝ 2-րդ Կոնգրեսի ժամանակ Մոսկվայում ուժեղ բանավեճ ծագեց թարգմանության հանդեպ լեզվաբանական և գրականագիտական մոտեցման կողմնակիցների միջև. ի վերջո, որոշվեց, որ թարգմանությունը պետք է ուսումնասիրվի հատուկ գաղափարախոսության շրջանակներում՝ իր մոտեցման ձևերով և մեթոդներով, որոնք ո՛չ կոնկրետ գրականագիտական են, ո՛չ էլ լեզվաբանական։ 1960-ական թվականներին բացվեցին թարգմանությամբ զբաղվող առաջին հետազոտական խմբերը ԱՄՆ-ի որոշ համալսարաններում,(Այովայի համալսարան, Փրինսթոնի համալսարան)։
Վերջին տարիներին թարգմանչական տեսությունը ավելի ու ավելի է ինտեգրվում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մեջ. Մանհեմյան համալսարանում այս մասնագիտությունը ուսումնասիրվում է էլեկտրատեխնիկայի ֆակուլտետում։ Պուշկինի անվան Բրեստի պետական համալսարանում՝ օտար լեզուների ֆակուլտետում, բացի այնպիսի տեխնիկական ուղղվածության գաղափարախոսության, ինչպիսին համակարգչային թարգմանությունն է, տրվում է նաև դասական կուրս՝ «Թարգմանչական տեսության ներածություն»։
Թարգմանչական տեսությունը կարող է լինել նորմատիվ (որն օգտագործում է թարգմանչական որոշ կանոններ) կամ դեսկրիպտիվ (նկարագրողական)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Bachmann-Medick, Doris (2009). Translational Turn, in: Doris Bachmann-Medick, Cultural Turns. Neuorientierungen in den Kulturwissenschaften. 3rd. ed. Reinbek: Rowohlt, 238—283.
Bachmann-Medick, Doris ed. (2009). The Translational Turn. (=Special Issue of 'Translation Studies' vol. 2, issue 1)
Baker, Mona ed. (2001). Routledge Encyclopedia of Translation Studies. New York & London: Routledge.
Baker, Mona (1992). In Other Words: Coursebook on Translation. New York & London: Routledge.
Bassnett, Susan (1980; revised 1991; 2002). Translation Studies.
Benjamin, Walter (1923). The Task of the Translator, introduction to Benjamin’s translation of Fleurs du Mal.
Joanna Best|Best, Joanna; Sylvia Kalin, (2002) «Übersetzen und Dolmetschen».Tübingen und Basel: A. Francke Verlag (UTB).
Catford, J.C., (1965). A Linguistic Theory of Translation. London.
Gentzler, Edwin (2001). Contemporary Translation Theories. 2nd Ed. London & New York: Routledge
Holmes, James S. (1972/1988). The Name and Nature of Translation Studies. In: James S. Holmes, Translated! Papers on Literary Translation and Translation Studies, Amsterdam: Rodopi, pp. 67–80.
Levý, Jiří (1967). Translation as a Decision Process. In To Honor Roman Jakobson. The Hague: Mouton, II, pp. 1171–1182.
Levý, Jiří (1969). Die literarische Übersetzung: Theorie einer Kunstgattung. Frankfurt am Main-Bonn.
Mounin, George (1963). Les problèmes théoriques de la traduction. Paris.
Newmark, Peter (1988). A Textbook of Translation, New York & London: Prentice Hall.
Torop, Peeter (2010). La traduzione totale. Tipi di processo traduttivo nella cultura, Milano: Hoepli.
Reiss, Katharina (1989). Text Types, Translation Types and Translation Assessment. In: Chesterman, Andrew (ed.) (1989). Readings in Translation Theory. Helsinki: Oy Finn Lectura Ab.
Toury, Gideon (1995). Descriptive Translation Studies and beyond. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
Snell_Hornby, Mary et al. (1999/2006). «Handbuch Translation». Tübingen: Stauffenburg-Verlag.
Steiner, George (1975). After Babel. Oxford University Press
Venuti, Lawrence (1995). The Translator’s Invisibility: A History of Translation. London & New York: Routledge (Read full version here)
Vermeer, Hans J./Reiß, Katharina: Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. Niemeyer, Tübingen 1984, ISBN 3-484-30147-3.
Translation Studies. An International Peer-reviewed Journal. Vol. 1,1 2008 and Vol. 1,2 2008. London: Routledge.


== Արտաքին հղումներ ==
Հոդված հինդի լեզվով՝ թարգմանչական տեսության մասին
International Association for Translation and Intercultural Studies
American Translation and Interpreting Studies Association
Society for Translation Studies(չաշխատող հղում)
Սաչին Կետկարի հովածը ժամանակակից թարգմանության մասին