Զանգվածային ինքնասպանություն

Զանգվածային ինքնասպանություն, մարդկանց խմբի մասսայական ինքնասպանություն։


== Դրդապատճառներ ==
Ինքնասպանության նպատակները կարող են լինել տարբեր։ Զանգվածային ինքնասպանությունները երբեմն լինում են կրոնական պատճառներով։ Անխուսափելի պարտության սպառնալիք ունեցող խմբավորումները պարտությունից խուսափլու համար կարող են կատարել զանգվածային ինքնասպանություն։ Զանգվածային ինքնասպանությունները երբեմն նաև օգտագործվում են որպես քաղաքական բողոքի ձև։


== Հայտնի զանգվածային ինքնասպանություններ ==
Մեր թվարկությունից առաջ 102 թվականին Էքս-ան-Պրովանսի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում Գայ Մարիյը հաղթեց կիբրերին և տևտոններին։ Ձերբակալված կանայք կատարել են զանգվածային ինքնասպանություն, որոնք մտել են հերոսությունների մասին հռոմեա-գերմանական լեգենդների մեջ։ Դրանից հետո պարտության պայմաններում երեք հարյուր ամուսնացած կանայք պետք է տեղափոխվեին հռոմեացիներին գերության տակ։ Երբ Տուտոնիկ կանայք լսեցին այս մասին, առաջին հերթին նրանք խնդրեցին հյուպատոսին թույլ տալ ծառայության անցնել Ցերերայի և Վեներայի եկեղեցիներում, ապա, երբ նրանք չեն կարողանում համաձայնության գալ, սպանեցին իրենց երեխաներին և հաջորդ առավոտ հայտնաբերվեցին մահացած
Մ.թ.ա. առաջին դարում ինքնասպան է եղել հրեական Սիկարիի համայնքի 960 անդամ՝ հռոմեացիների կողմից նվաճելուց և ստրկացնելուց ազատվելու համար։ Յուրաքանչյուր մարդ սպանեց իր կնոջն ու երեխաներին։ Այնուհետև տղամարդիկ վիճակ են հանել և սպանել միմյանց մինչև վերջինս ինքնասպան է եղել (ինքնասպան է եղել միայն վերջինը), մնացած 959 հոգին կամավոր կերպով սպանվել են։ Նման տեղեկություններ կան Գամլայի բնակիչների մասին, որոնք 67 թվականին հռոմեացիների կողմից ամրոցի գրավումից հետո նետվել են անդունդը։
Ջաուհարը, թշնամու հարձակման դեպքում հասարակության  բարձր շերտերի ռաջպուտական կանաց զանգվածային ինքնահրկիզման սովորույթն է։ Որպես կանոն, ինքնահրկիզումը կայանում էր ոչ թե կռվից հետ, այլ մինչև կռվի սկիզբը, ամուսիններին զայրույթով լցնելու և ստիպելու նրանց կյանքը դնել ճակատամարում։ Ամենահայտնի ջաուհարայի դեպքերը արձանագրվել են Մեջարիի մայրաքաղաք Չիտորգրահի պաշարման ժամանակ՝ 1303, 1534 և 1568 թվականներին
1336 թվականին, երբ Պիլանայի ամրոցը (Լիտվայում) գտնվում էր Թեղուտի կարգի պաշարման ներքո, արքայազն Մարգիրիսի գլխավորությամբ ամրոցի պաշտպանները հասկացան, որ անհնար է շարունակել պաշտպանվել և որոշել են զանգվածային ինքնասպանություն գործել ու ամրոցում կրակ կազմակերպել, որպեսզի ոչնչացնեն թշնամու համար արժեքավոր բաները՝ իրենց ողջ ունեցվածքը։
Զանգվածային ինքնասպանությունները տարածված էին նաև Ռուսաստանում՝ հին հավատացյալների շրջանում՝ 17-րդ դարի վերջից մինչև 19-րդ դար, երբ հին հավատացյալների խմբերը տարբեր ձևերով ինքնասպան էին լինում, առաջին հերթին, ինքնահրկիզումն է (գարի), ցանկանալով ընդունել, իրենց մտածելով, կամավոր նահատակի մահը։
Հունաստանի օսմանյան օկուպացիայի ժամանակ և հույների անկախության պատերազմից անմիջապես առաջ, Սուլուի կանայք, բարձրացան Զալոնգոն լեռը և իրենց երեխաներին գցեցին անդունդը, հետո գցվեցին` գերությունից խուսափելու համար։
1945 թվականի մայիսի 1-ին Գերմանիայի Դեմին քաղաքի մոտ 1000 բնակից կատարել են զանգվածային ինքնասպանություն նրանից հետո, երբ քաղաք են մտել Կարմիր Բանակի զինվորները։
Ճապոնիան հայտնի է ինքնասպանության իր դարավոր ավանդույթներով։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ինքնաթիռները վերահսկում էին կամիկաձեները, որոնք վթարի են ենթարկվել ամերիկյան ռազմական նավերի։ Սեյֆանի կղզու վրա նույն պատերազմի ընթացքում հարյուրավոր ճապոնացիներ պաշարված էին և զանգվածային ինքնասպանություն էին գործել, որպեսզի գերի չընկնեին ամերիկացիներին։
Ջոնստաունում (Գայանայում աղանդավորական բնակավայր), Ջիմ Ջոնսի ղեկավարած 909 անդամներից կազմված «Ժողովրդական տաճարի» կազմակերպությունը 1978 թվականին զանգվածային ինքնասպանություն է գործել։ 918 մահացածներից 276 երեխա է եղել։ Ջոնստաուում տեղի ունեցած ողբերգությունը ամերիկյան քաղաքացիական կյանքի ամենամեծ կորուստն էր, առանց բնական աղետի, մինչև 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի դեպքերը։
1994 թ. հոկտեմբերին զանգվածային ինքնասպանություներ էին կատարվում Արևի տաճարի միաբանությունից, զոհվեցին 74 մարդ Շվեյցարիայի երկու և Կանադայի մեկ քաղաքում։ Մահացությունների մոտավորապես երկու երրորդը սպանություններ էին, այդ թվում՝ նորածինների ծիսական սպանությունը։
1997 թվականի մարտի 26-ին Սան Դիեգոյի ծայրամասում, «Երկնային դարպաս» աղանդի 39 անդամները կատարեցին զանգվածային ինքնասպանություն, հավատալով այլմոլորակայիների գոյությանը։
2000 թվականի մարտի 17-ին սպանվել է Ուգանդայի պաշտամունքային «Աստծո տասը պատվիրանների վերականգնման շարժում»-ան 778 անդամ։ Ակնկալվում է, որ դրանք կոտորածներ և ինքնասպանություններ էին, որոնք կազմակերպվել էին պաշտամունքի առաջնորդների կողմից։
Ստիպված զանգվածային ինքնասպանություն կատարվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, երբ Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի աշտարակների վրա օդանավի հարձակումներից հետո մարդիկ սկսեցին նետվել այս աշտարակների պատուհաններից, քանի որ դրանք թակարդված էին։ Առնվազն 200 մարդ նախընտրեց այս մահը, կրակի մեջ մեռնելու փոխարեն։ Այս մարդկանց կյանքի վերջին պահերը գրավել էին բազմաթիվ լուսանկարիչներ եւ հեռուստատեսային օպերատորներ։


== Ծանոթագրություններ ==