Մատիտների գիշեր

Մատիտների գիշեր (իսպ.՝ la Noche de los Lápices), 1976 թվականի սեպտեմբերի 16-ին և հետագա օրերին ավագ դպրոցի մի շարք աշակերտների առևանգումն ու սպանությունն Արգենտինայի Լա Պլատա քաղաքում (Բուենոս Այրես պրովինցիայի կենտրոնը)։
Այս դեպքը բռնաճնշումների ամենահայտնի դեպքերից մեկն է, որը կատարվել է Արգենտինայի վերջին քաղաքական-ռազմական բռնապետության կողմից (1976-1983)․ անհետացածները 18 տարին չլրացած ուսանողներ կամ աշակերտներ էին, որոնք նախքան սպանվելը կտտանքների էին ենթարկվել։ Անձանց անհետացման ազգային կոմիտեն հաստատեց, որ Բուենոս Այրեսի ոստիկանությունը նախազգուշացրել է բոլոր նրանց, ովքեր մասնակցում էին արշավին ուսանողական տոմսի համար, որը զինված ուժերի կողմից համարվում է «կործանարարություն դպրոցներում»։
Դեպքը հանրային հնչեղություն ստացավ 1985 թվականին, փրկվածներից մեկի՝ Պաբլո Դիասի՝ դատարանում տված վկայությունից հետո։ Բացի այդ Դիասը մասնակցեց նաև համանուն ֆիլմի սցենարի աշխատանքներին նախքան կլրանար դեպքի 10 տարին։ Առևանգված աշակերտներից չորսը փրկվեցին կտտանքներից և բռնապետության կողմից կատարված հետագա գործողություններից։


== Պատճառներ ==
Զոհերը հիմնականում Լա Պլատա քաղաքի Միջնակարգ աշակերտների միության աշակերտներն էին։ Այս խումբը մնացած դպրոցների հետ միասին 1975 թվականին Հանրային աշխատանքների նախարարությունից պահանջում էր աշակերտներին ավտոբուսներով երթևեկման զեղչ տրամադրել։
Այս հանգամանքը, ինչպես նաև փրկվածներից մեկի՝ Պաբլո Դիասի վկայությունը, հանրայնացրեց այն վարկածը, ըստ որի առևանգումներն ուղիղ կապ ունեին այս պահանջի հետ։ Այդուհանդերձ, մյուս փրկվածները, օրինակ՝ Էմիլսե Մոլերը հաստատում են, որ այդ պահանջը ոչ մի դեր չի խաղացել սեպտեմբերի 16-ի դեպքերում։ Պաբլո Դիասը հաստատեց, որ ուսանողական տոմսը, որին հասել էին միջնակարգ դպրոցի աշակերտները 1975 թվականի սեպտեմբերին, կասեցվեց 1976 թվականի օգոստոսին շարժման առաջնորդներին (որոնց անվանում էին «պոտենցիալ կործանարարներ») երևան հանելու և նրանց դպրոցներում փնտրելու նպատակով։ Այս կապակցությամբ նշվում է «Մատիտների գիշեր» անվամբ մի փաստաթուղթ՝ Բուենոս Այրես պրովինցիայի ոստիկանության գլխամասից, որը ստորագրված է գլխավոր կոմիսար Ալֆրեդո Ֆերնանդեսի կողմից։


== Առևանգումներ ==
Ձերբակալման հրամանանագրերը տրվել են Զինված ուժերի հետախուզական ծառայության 601 գումարտակի կողմից և ստորագրվել գնդապետ Ռիկարդո Ֆերնանդեսի և Էուխենիո Կամպոամորի՝ Հետախուզական 101-րդ բաժնի պետի կողմից։ Առևանգումները կատարվել են Բուենոս Այրես պրովինցիայի ոստիկանների կողմից այդ ժամանակ գեներալ Ռամոն Կամպսի ղեկավարությամբ։
Էմիլսե Մոլերի առևանգումը տեղի է ունեցել լույս սեպտեմբերի 17-ին՝ ժամը 3-4-ն ընկած հատվածում։ Մինչև ականջները զինված մի խումբ եկավ նրա բնակարան և զենքը պահեց ծնողների վրա։ Փնտրում էին Գեղարվեստի ակադեմիայում սովորող մի ուսանողի։
Առևանգված անձինք՝

Ըստ Անձանց անհետացման ազգային կոմիտեի՝ «առևանգված չափահասներին վերացրեցին տարբեր գաղտնի ազատազրկման վայրերում կտտանքների ենթարկելուց հետո։ Տվյալ բանտերի և հաստատությունների թվին էին դասվում Արանան, Պոսո դե Բանֆիլդը, Պոսո դե Կիլմեսը, Բուենոս Այրես պրովինցիայի ոստիկանության գլխամասը, Լա Պլատայի 5.ª, 8.ª y 9.ª կոմիսարիատները, Վալենտին Ալսինայի 3.ª կոմիսարիատը Լանուսում և Բուենոս Այրես պրովինցիայի ոստիկանության գլխամասի հրաձգարանը։ Նրանց մեծ մասը պատկանում էր Լա Պլատայի Միջնակարգ աշակերտների միությանը, որն աչքի էր ընկնում բռնապետության դեմ պայքարով։ Ենթադրվում է, որ սպանվել են 1977 թվականի հունվարի սկզբներին։


== Հուշարձաններ ==

2013 թվականին քաղաքային խորհրդի որոշմամբ Լա Պլատայի Վերա հրապարակում հուշատախտակ կանգնեցվեց զոհերի հիշատակին։ Թիվ 111 դպրոցում հուշատախտակ է կանգնեցվել Կլաուդիո դե Աչայի հիշատակին։ 2014 թվականին 1 և 58 փողոցների անկյունում քարե հուշարձան է կանգնեցվել՝ նվիրված Ուսանողական պայքարին։ 1995 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Բաիա Բլանկայում բացվեց Մատիտների հրապարակը, որտեղ կանգնեցվել է հուշարձան, որը բաղկացած է 6 բետոնե սալերից, որոնք հիշեցնում են այդ գիշերվա կորածներին։ Բուենոս Այրես քաղաքի թիվ 491 դպրոցի ամբողջ համայնքը, աշակերտները և ծնողները միաձայն որոշեցին դպրոցը կոչել Մարիա Կլաուդիա Ֆալկոնեի անվան, նրա անվան դպրոց կա նաև Պիլարի Պրեսիդենտե Դերկի բնակավայրում, մի Polimodal դպրոց էլ փետրվարի 3-ից։ Լա Պլատայի քաղաքապետարանը հուշատախտակ դրեց 56-րդ փողոցի վրա՝ որը ցույց է տալիս այն վայրը, որտեղից 35 տարի առաջ առևանգվել են աշակերտներ Մարիա Կլարա Սիոկչինին և մարիա Կլաուդիա Ֆալկոնեն։ Պուերտո Մադրինի Բելյա Վիստա թաղամասի մի փողոց կոչվել է Մարիա Կլաուդիա Ֆալկոնեի անվամբ։ Նրա անունով է կոչվել նաև Մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային ծրագիրը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
CONADEP (1984)։ Nunca más։ Buenos Aires: Eudeba 
Héctor Ruiz Núñez, María Seoane (2003)։ La Noche de los Lápices։ Buenos Aires: Contrapunto-Sudamericana։ ISBN 950-07-2352-2 
Felipe Pigna (2005)։ Lo pasado pensado: entrevistas con la historia Argentina, 1955-1983 


== Արտաքին հղումներ ==
Notas conmemorativas del trigésimo aniversario de la Noche de los Lápices, en la agencia argentina de noticias Télam.
«La Noche de los Lápices» Archived 2013-11-30 at the Wayback Machine., notas de varios autores, en el sitio web El Ortiba.
La Noche de los Lápices, película completa en Google Video.