Հինգերորդ իշխանություն (քաղաքականություն)

Հինգերորդ իշխանություն (անգլ.՝ fifth power), տերմին, որն ըստ Իգնասիո Ռամոնեի, փորձում է շարունակել բարոն դե Մոնտեսքյոի երեք դասական իշխանությունների (գործադիր, օրենսդիր և դատական) և չորրորդ իշխանության՝ զանգվածային լրատվության միջոցների շարքը։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 2003 թվականին։
Որպես հայեցակարգ հինգերորդ իշխանություն տերմինը կիրառվել է երկու շատ տարբեր երևույթների նկատմամբ. մի կողմից` շուկայում պետության (մասնավորապես՝ կառավարության) տնտեսական միջամտության, իսկ մյուս կողմից` նոր սոցիալական երևույթների, որոնք առաջացել են համացանցի շուրջ (հասարակական կարծիք)։


== Կառավարության տնտեսական միջամտությունը՝ որպես հինգերորդ իշխանություն ==
Պատմականորեն, իշխանության հարաբերությունները տնտեսության հետ շատ սերտ կապակցված են եղել, հատկապես նոր դարաշրջանի մերկանտիլիզմի հետ։ Այնուամենայնիվ, ժամանակակից դարաշրջանից սկսած կարելի է սահմանել չորս դիրք, որոնք առավելապես ի հայտ են եկել 1929 թվականի ճգնաժամի դիմակայությունից սկսած.

Լիբերալիզմը, որը բխում է դասական տնտեսական լիբերալիզմից (որը նորացնում է իր արդիականությունը գլոբալիզացիայի հետ, հատկապես Բեռլինի պատի անկումից հետո), պաշտպանում է նվազագույն լիազորություններով (մինարխիզմ) կամ սուբսիդավորվող պետություն, որը սահմանափակվում է ազատ շուկայի գործունեության պայմանների երաշխավորմամբ։
Կոմունիզմը, որը զարգացնում էր Խորհրդային Միությունում և այսպես կոչված սոցիալիստական ճամբարի երկրներում, հանդես է գալիս պրոլետարիատի դիկտատուրային ենթարկված պետության կողմից տնտեսության ամբողջական վերահսկողությամբ՝ արտադրության միջոցների յուրացմամբ և տնտեսական պլանավորման պարտադրմամբ։
Ֆաշիզմը, որը մշակել էր պատեռնալիզմ և կենտրոնացնող տնտեսական միջամտություն, որը կարող է սահմանվել որպես կորպորատիվիզմ (ըստ որի հասարակության տարրական մասնիկները որոշակի սոցիալական խմբերն են, այլ ոչ թե անհատները)։
Սոցիալական պետությունը, որը ներշնչված էր սոցիալ-դեմոկրատիայով և քեյնսանությամբ (20-րդ դարի արևմտյան պետական քաղաքականության գերիշխող միտումները), հենվում է առաջադեմ հարկերի, պետական ծախսերի և ինդիկատիվ պլանավորման վերաբաշխման կարողությունների, ինչպես նաև ռազմավարական ոլորտները (բանակ, էներգետիկա, տրանսպորտ...) վերահսկող և տնտեսությունը մասնավոր հատվածի հետ մրցակցությանն ուղղորդող պետական հատվածի առկայության վրա։2008 թվականի վերջին ֆինանսական ճգնաժամը հանգեցրեց շուկայական տնտեսության մեջ պետության դերի վերաբերյալ բանավեճի, որը շուկայի քննադատների համար հարցականի տակ է դնում կապիտալիզմի և ժողովրդավարության միջև փոխհարաբերությունները, որոնք նախորդ ժամանակաշրջանում համարվում էին ճանաչելի տերմիններ (դեմոկրատական կապիտալիզմ)։ Այնուամենայնիվ, շուկայի պաշտպանների կողմից քննադատությունն ուղղված է պետությունների կողմից ուղղորդվող ֆինանսական կարգավորման քաղաքականությանը (Բիզնես ցիկլերի ավստրիական տեսություն)։


== Ինտերնետը որպես հինգերորդ իշխանություն ==
Համացանցը ավանդական մեդիային գերազանցելով և սոցիալական կազմակերպման հնարավորություններով կարող ծառայել որպես հինգերորդ իշխանություն: Մասնավորապես բլոգոլորտը, վիքիները, սոց-ցանցերը և այն ամենը, ինչ կոչվում է Web 2.0, որն ըստ էության պետության վերահսկողությունից և ավանդական մասնավոր լրատվամիջոցներից պլստում է և իրականացվում է հենց հասարակության կողմից։

Հենց այս տեսանկյունից է, որ Time ամսագիրը 2006 թվականի «Տարվա մարդուն» նվիրած ամենամյա հայտնի շապիկը ներկայացնում է համաշխարհային սարդոստայնի ինֆորմացիայի օգտատերերին. պատկերված է համակարգիչ, որի էկրանին արտացոլված է «YOU» (ԴՈՒ) բառը։


== Եկեղեցին որպես հինգերորդ իշխանություն ==
«Հինգերորդ իշխանություն» կոչման մեկ այլ ուժեղ թեկնածու կարող է համարվել եկեղեցին` եկեղեցու և պետության տարանջատման հայեցակարգի պատճառով։ Այս հայեցակարգն ընդունվել է մի շարք երկրներում՝ տարբեր աստիճաններով՝ կախված կիրառելի իրավական կառույցներից և հասարակության մեջ կրոնի պատշաճ դերի նկատմամբ տարածված տեսակետներից։
Եկեղեցու իշխանությունը պետության մյուս երեք իշխանություններից (գոծադիր, օրենսդիր և դատական) տարանջատելու այս հայեցակարգը շատ ավելի հին է, քան տնտեսական իշխանության կամ ինտերնետի իշխանության հասկացությունները։ Մասնավորապես, Ֆրանսիայում մինչև ֆրանսիական հողափոխությունը եկեղեցին մեկն էր սեփականության սկզբնական երեք սոցիալական շերտավորումներից (նվիրապետություն, ազնվականություն, գյուղացիություն)։


== Տես նաև ==
Web 2.0
Իշխանությունների բաժանում
Չորրորդ իշխանություն


== Ծանոթարություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Bloggers' Universe Malaysia, BUM2008