Կոպի օրենք

Կոպի օրենք, կանոն, ըստ որի՝ տեսակների էվոլյուցիոն զարգացման ընթացքում անհատների չափերը հակված են մեծանալու։ Կանոնն անվանվել է՝ ի պատիվ հնէաբան Էդվարդ Կոպի։


== Նկարագրություն ==
Կանոնը ցուցադրվել է բազմաթիվ օրինակներով (ներառյալ՝ անողնաշարավորներ, դինոզավրեր, կաթնասուններ), այնուամենայնիվ, այն չի դրսևորվում բոլոր տաքսոնոմիական մակարդակներում։ Էդվարդ Կոպը հստակորեն չի ձևակերպել կանոնը, այն ավելի ճանաչելի է դարձել Չարլզ Դեպրեի (Կոպ-Դեպրեի օրենք) և Թեոդոր Էյմերի միջոցով։ «Կոպի օրենք» անվանումն առաջարկել է Բեռնարդ Ռենշը։
Մարմնի չափսերի մեծացումը զուգորդվում է բարելավված հարմարվածության հետ մի շարք պատճառներով, այնուամենայնիվ, ուղեկցվում է ինչպես անհատի, այնպես էլ ողջ պոպուլյացիայի համար որոշ թերություններով։ Առավել մեծ տեսակներից կազմված խմբերը ավելի շատ են հակված ոչնչացման, ինչը կարող է հանդես գալ որպես սահմանափակում ավելի մեծ օրգանիզմների առաջացման համար։


== Էվոլյուցիոն առավելություններ և թերություններ ==
Չափսերի մեծացման արդյունքում օրգանիզմը կարող է ձեռք բերել էվոլյուցիոն առավելություններ, ներառյալ՝ լավագույն պաշտպանություն գիշատիչների դեմ, սննդի ավելի բազմազան ընտրություն, կյանքի տևողության ավելացում, ուղեղի խոշորացում, դիմակայում կլիմայի երկարաժամկետ փոփոխություններին։
Առավելությունների հետ մեկտեղ ի հայտ են գալիս որոշ թերություններ՝ պտղաբերության նվազում (r-ռազմավարության փոխարեն K-ռազմավարության օգտագործում), ջրի և սննդի մեծ կարիք։


== Կիրառելիություն ==
Շատ հնէաբաններ կասկածի տակ են դնում Կոպի կանոնի համընդհանուր կիրառելիությունը՝ երբեմն դա համարելով վիճակագրական արտեֆակտ։
Տարբեր երկրաբանական դարաշրջաններում հայտնի են բազմաթիվ օրինակներ, որոնք հակասում են Կոպի կանոնին։ Հաճախ է նկատվում տեսակների չափսերի աճ, բայց այս գործընթացը համընդհանուր չէ։ Օրինակ՝ կավճի ժամանակաշրջանի փափկամարմինների շրջանում չափսերի մեծացումը նկատվում է ավելի հազվադեպ, քան դրանց պահպանումը կամ նվազումը։ Հաճախ Կոպի կանոնը նկատվում է միայն որոշակի տաքսոնոմիական մակարդակներում, օրինակ՝ կանոնը նկատվում է կարգի, այլ ոչ թե ընտանիքի մակարդակում, կամ դրսևորվում է միայն տաքսոնի առանձին խմբերում։
Մինչև մ.թ.ա. 542 միլիոն տարին ընկած ժամանակահատվածում գոյություն ունեցած ծովային կենդանիների շուրջ 15 հազար խմբի վերլուծությունը ցույց է տվել Կոպի կանոնի կիրառելիությունը և կենդանի օրգանիզմների ծավալների մեծացման ընդհանուր միտումը։
Կանոնի կիրառելիությունը հաճախ ցուցադրվում է կաթնասունների էվոլյուցիայում, չնայած էֆեկտն ավելի արտահայտված է խոշոր տեսակների շրջանում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Закон Копа — Джеймс Трефил, «Природа науки. 200 законов мироздания», Geleos, Элементы.ру, 2007 (James Trefil. Cassel’s Laws of Nature: An A-Z of Laws and Principles Governing the Workings of Our Universe, 2002)
Вернадский В. И. Живое вещество. — М., 1978. — С. 92


== Արտաքին հղումներ ==
F. A. Smith, A. G. Boyer, J. H. Brown, D. P. Costa, T. Dayan, S. K. M. Ernest, A. R. Evans և այլք: (2010)։ «The Evolution of Maximum Body Size of Terrestrial Mammals» (անգլերեն)։ Science 330 6008։ էջեր 1216–1219։ doi:10.1126/science.1194830  CS1 maint: Explicit use of et al. (link)
The evolution of large size: how does Cope’s Rule work? — Trends Ecol Evol. 2005 Jan;20(1):4-6.
COPE'S RULE pp. 209–210 in Pagel, M. (ed.) Encyclopedia of evolution. Oxford University Press, New York. 2006 ISBN 978-0-19-512200-8.