Հանս Հասս

Հանս Հասս (գերմ.՝ Hans Heinrich Julius Hass, հունվարի 23, 1919(1919-01-23)[…], Վիեննա, Գերմանական Ավստրիա - հունիսի 16, 2013(2013-06-16), Վիեննա, Ավստրիա), դայվինգի ասպարեզում առաջին ավստրիացիներից մեկը, ծովային կենսաբան, բնապահպան, կինոռեժիսոր, գրող, ով լայն ճանաչման է արժանացել հատկապես շնաձկների կյանքի մասին իր նկարահանած կինոնկարներով և ուղեգրություններով։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ շրջան ===
Ծնվել է Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում։ 1937 թվականին այստեղ գիմնազիան ավարտելով ՝ ամառն անց է կացրել ֆրանսիական ռիվիերայում, որտեղ ծանոթացել ու հրապուրվել է ստորջրյա որսով, ապա նաև ստորջրյա լուսանկարչությամբ։ Ջանացել է բարելավել դայվինգի համար օգտագործվող սարքավորումներն ու հարմարանքները. ստեղծել է ինքնատիպ լողաթաթեր, ստորջրյա նկարահանումների համար հարմարեցված խցիկ... 1939 թվականին ընկերների հետ դայվ-արշավի է մեկնել Կարիբյան ծով ու կղզիներ, որից հետո վճռել է փոխել իր մասնագիտացումը. համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը թողնելով՝ տեղափոխվել է կենսաբանության ֆակուլտետ, որն էլ 1943 թվականին ավարտել է մագիստրոսի աստիճանով։
1939 թվականին Կարիբյան ծովում իրականացրած դայվ-արշավի ընթացքում Հանսը նկարահանել է պատմության մեջ առաջին ստորջրյա փաստավավերագրական կինոնկարը՝  “Pirsch unter Wasser” խորագրով։ Universum Film AG (UFA) կինոստուդիան դրա հիման վրա 16-րոպեանոց կարճամետրաժ ֆիլմ է թողարկել և 1940 թվականին ցուցադրել կինոթատրոններում։ 1942 թվականին Կրետե կղզում ու Էգեյան ծովում Հանսը նկարահանել է 84-րոպեանոց “Menschen unter Haien” («Մարդիկ շնաձկների մեջ») փաստավավերագրական կինոնկարը, որը տարբեր երկրների կինոթատրններում ցուցադրվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1948 թվականին։


=== Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին ===
Նկատի առնելով, որ Հանսը ջրասուզակի հմտություններ ունի, նրան պատերազմի տարիներին զորակոչել են գերմանական բանակ և ընդգրկել «Ծովային կործանիչներ» անվանումը կրող գումարտակում, որի մարտիկներն իրենց կոչում էին «գերմանական առաջին գորտ-մարդիկ»։ 1943 թվականին հիմնադրված այդ ստորաբաժանումը, որ ռազմական հետախուզության մաս էր կազմում, 1944-ին արդեն դարձել էր ծովամարտերի՝ Kriegsmarine-ի մասնակցող ամենակարևոր հատուկ ստորաբաժանումներից մեկը՝ “Kleinkampfverband“ անվամբ։ Նրա գլխավոր խնդիրն էր հետախուզել հակառակորդի նավահանգիստները և շարքից հանել խարսխված ռազմանավերը։ Այդ ստորաբաժանման մասին քիչ բան է հայտնի, քանի որ նրան վերաբերող փաստաթղթերը գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացվել են, իսկ ողջ մնացած վետերաններն էլ, հավատարիմ մնալով ժամանակին իրենց տված  երդմանը, գաղտնիքները չեն բացահայտում։


=== Պատերազմից հետո ===
Երկրորդ աշխարհամարտից հետո վերադառնալով իր ստեղծագործակական աշխատանքին՝ Հասսը 1950 թվականին նկարահանել է «Abenteuer im Roten Meer» («Արկածներ Կարմիր ծովում») ֆիլմը, որին  Վենետիկի 1951 թվականի միջազգային կինոփառատոնում առաջին կարգի մրցանակ է շնորհվել «Լավագույն փաստավավերագրական ֆիլմ» անվանակարգում։ Այդ նույն տարում նա ձեռք է բերել Xarifa առագաստանավը, շրջել տարբեր լայնությունների ջրերում։ 1954 թվականին նկարահանել է “Unternehmen Xarifa” ֆիլմը, որը, փաստացի, տեխնոկոլոր եղանակով նկարահանված առաջին գերմանական ֆիլմն է։
Դեպի Արևելյան Աֆրիկա և Հարավային Ասիա կատարած գիտարշավներից հետո, օգտագործելով իր կուտակած փաստավավերագրական հարուստ նյութը, Հանս Հասսը 1959 թվականին ստեղծել է իր առաջին հեռուստատեսային ֆիլմաշարը, 1961-ին էլ նկարահանել է ցամաքային ֆաունայի մասին իր առաջին կինոնկարը։ Կենդանիների վարքի վերաբերյալ հավաքած նյութի հիման վրա նա 1963-ից 1966 թվականներին մշակել ու զարգացրել է էներգոն տեսությունը։ 1970 թվականից Հանս Հասսի հետաքրքրությունները շրջվել են դեպի բնապահպանական հիմնախնդիրներ։ Այդ նույն տարում նա ընտրվել է Վիեննայի համալսարանի պրոֆեսոր։


== Երկեր ==
(ընտրանի)

1939: Jagd unter Wasser mit Harpune und Kamera.
1941: Unter Korallen und Haien.
1942: Fotojagd am Meeresgrund.
1947: Drei Jäger auf dem Meeresgrund.
1949: Menschen und Haie.
1952: Manta, Teufel im roten Meer.
1954: Ich fotografierte in den 7 Meeren.
1957: Wir kommen aus dem Meer.
1958: Fische und Korallen.
1961: Expedition ins Unbekannte.
1968: Wir Menschen. Das Geheimnis unseres Verhaltens.
1970: Energon. Das verborgene Gemeinsame.
1971: In unberührte Tiefen. Die Bezwingung der tropischen Meere.
1972: Vorstoß in die Tiefe. Ein Magazin über Abenteuer bei der Erforschung der Meere.
1973: Welt unter Wasser. Der abenteuerliche Vorstoß des Menschen ins Meer.
1976: Eroberung der Tiefe. Das Meer – seine Geheimnisse, seine Gefahren, seine Erforschung.
1976: Der Hans-Hass-Tauchführer. Das Mittelmeer. Ein Ratgeber für Sporttaucher und Schnorchler.
1977: Der Hai. Legende eines Mörders.
1978: Zusammen mit Horst Lange-Prollius: Die Schöpfung geht weiter. Station Mensch im Strom des Lebens.
1979: Wie der Fisch zum Menschen wurde. Die faszinierende Entwicklungsgeschichte unseres Körpers.
1980: Im Roten Meer. Wiederkehr nach 30 Jahren.
1985: Stadt und Lebensqualität.
1986: Abenteuer unter Wasser. Meine Erlebnisse und Forschungen im Meer.
1987: Der Ball und die Rose.
1988: Der Hai im Management. Instinkte erkennen und kontrollieren.
1991: Vorstoß in unbekannte Meere.
1994: Die Hyperzeller. Das neue Menschenbild der Evolution.
1996: Aus der Pionierzeit des Tauchens. In unberührte Tiefen.
2004: Erinnerungen und Abenteuer.
2005: Lebe deinen Traum.
2016 (posthum): Aufbruch in eine neue Welt.1939-ից 2005 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Հանս Հասսը հեղինակել է 32 գիրք, որոնց մի մասը թարգմանվել է տարբեր լեզուներով։ Ամենից շատ թարգմանվել ու լույս են ընծայվել 1957 թվականին առաջին անգամ գերմաներեն հրատարակված Wir kommen aus dem Meer գիրքյ (12 թարգմանված հրատարակություն) և բնագրով 1947 թվականին առաջին անգամ լույս տեսած Drei Jäger auf dem Meeresgrund-ը (11 թարգմանված հրատարակություն)։
Հոդված

Die Welt im Blauen Licht. (տպագրվել է «Գեո» ամսագրում. Geo (Zeitschrift), Hamburg, 1980, 4, S. 106–124 (Text zu Fotos von Leni Riefenstahls Tauchausflügen).


== Ֆիլմագրություն ==
(ընտրանի՝ շուրջ 70 հեռուստաֆիլմերից)

1942: Pirsch unter Wasser
1947: Menschen unter Haien
1951: Abenteuer im Roten Meer
1954: Unternehmen Xarifa
1956: Dving to Adventure. հեռուստատեսային 6 սերիա, յուրաքանչյուրը 30 րոպե տևողությամբ, անգլերեն, BBC-ի համար, նախորդած գիտարշավների մասին
1958–1962: Expedition ins Unbekannte
1966: Wir Menschen
1971: Das Geheimnis der Cheviot Bay. Reise mit Hans Hass zur Cheviot Bay bei Melbourne, (59 րոպե).
1971: Unsere Reise mit Kapitän Cook. Erster Teil der Reise mit Irenäus Eibl-Eibesfeldt, Gattin Lotte und Tochter Meta zum Großen Barrierriff, wo das Team zweihundert Jahre nach James Cook dessen Reise bis Kap York nachvollzieht (59 րոպե).
1972: Die verzauberten Inseln. Fortsetzung der Reise nach Tahiti (59 րոպե).
1972: Die Pirateninsel. Über die Geschichte von Jamaika und das moderne Jamaika der Touristen (59 րոպե).
1972: Die Teufelsinsel. Hass durchforscht die Inseln vor der Küste von Französisch-Guayana und folgt den Spuren von Alfred Dreyfus und Henri Charrière (59 րոպե).
1974: Schüsse in der Tiefe. Hass plädiert für ein weltweites Verbot der Unterwasserjagd (55 րոպե).
1974: Das Wrack der Toten. Über ein 1943 von der US-Luftwaffe versenktes japanisches Unterseeboot bei Truk und der Bergung der darin umgekommenen Besatzung (45 րոպե).
1976: Wohnen im Meer. Über die schwimmenden Städte des japanischen Architekten Kiyonori Kikutake und eine vor der japanischen Küste errichtete Unterwasservilla (45 րոպե).
1977: Rausch ohne Drogen. Rückkehr nach Curaçao, wo 1939 die Unterwasser-Abenteuer von Hass begannen (45 րոպե).
1977: Fisch unter Fischen. Über den Tauchtourismus auf Bonaire (45 րոպե).
1979: Tauchen nach Geld. Über den amerikanischen Unterwasserkameramann Stan Waterman (45 րոպե).
1980: Das Monstrum. Über den Korallenwuchs an zwei Wracks bei Port Sudan (45 րոպե).
1983: Ein Herr und sein Hund. Über den Panzertauchanzug JIM und ein Unterwasserfahrzeug (45 րոպե).
1983: Komm ins Meer! 3-teilige Serie, je 30 Min. über die Evolution des Menschen.
1984: Das verwandelte Paradies. Über die Untersuchung der ökologischen Veränderungen durch den Tauchtourismus auf den Malediven.
1985: Meine Abenteuer und Forschungen im Meer. 13-teilige Serie, je 45 Min. des Süddeutscher Rundfunk (SDR)
2011: Das Mädchen auf dem Meeresgrund


=== Ֆիլմեր Հանս Հասսի մասին ===
1994: Ein Leben zwischen Abenteuer und Wissenschaft (50 րոպե). Hans-Hass-Special zum 75. Geburtstag. Buch und Regie: Helmut Edelmann. Produktion: Mavis Film, München.
1995: Zeugen des Jahrhunderts (60 րոպե). Հանս Հասսի հարցազրույցը Վոլկեր Պանցերի հետ
1999: Tierzeit – Hans Hass wird 80 (30 րոպե). Հանս Հասսի հարցազրույցը Հելմուտ Մյուլֆարտի հետ
1999: Hans Hass – der Mann, der das Meer entdeckte (52 րոպե). Փաստավավերագրական ֆիլմ Հանս Հասսի կյանքի մասին։ ORF-ի, Telcast International München-ի և Cosmos Factory Wien-ի համատեղ արտադրություն։ Ռեժիսորներ՝ Մանֆրեդ Քրիստ և Հարալդ Պոկիսեր։
2006: Dem Paradies auf der Spur (15 րոպե)
2011: Das Mädchen auf dem Meeresgrund (90 րոպե),  ZDF-ի և ORF-ի համատեղ արտադրություն։ Ռեժիսոր՝ Բեն Վերբոնգ
2014: Wilde Reise: Der letzte Tauchgang (45 րոպե)
2019: Exploring Hans Hass (100 րոպե)


== Պարգևներ ==
1949: Դաշնային կանցլերի առաջին կարգի մրցանակ
1950: Վիեննայի լուսանկարիչների ընկերության ոսկե մեդալ
1951: Վենետիկի միջազգային կինոփառատոնի առաջին կարգի մրցանակ Abenteuer im Roten Meer(«Արկածներ Կարմիր ծովում») փաստավավերագրական լիամետրաժ ֆիլմի համար
1956: Diving to Adventure ֆիլմաշարը ճանաչվել է BBC-ի «Տարվա լավագույն ծրագիր»
1959: ճանաչվել է Outstanding Underwater Photographer of the Year (Underwater Photographic Society, USA, International Underwater Filmfestival 1959)
1974: ակվալանգիստների գերմանական ընկերության պատվավոր անդամ
1977: պրոֆեսորի կոչում
1978: Կրթության եվրոպական ընկերակցության պատվավոր անդամ -Verlags GmbH, Stuttgart
1984: ջրասուզակների համադաշնության (Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques - (CMAS)) ոսկե մեդալ
1987: Լինց քաղաքի մեդալ՝ գիտական վաստակի համար
1989: IADS Lifetime Achievement Award՝ դայվինգի դպրոցների միջազգային ընկերակցության կողմից
1994: գերմանացի մարզիկ-դայվերների ընկերության (VDST) ոսկե պատվանշան, Մարզական դայվինգի ընկերակցության պատվավոր նախագահ, բրիտանական  Reg Vallintine պարգև
1995: Մալդիվներում ջրասուզման համար ընտրած վարը կոչվել է Hans Hass Place
1997: Reaching out-Award DEMA (Diving Equipment & Marketing Association) USA. Diving Pioneer-Trophy ամերիկյան Historical Diving Society-ից, Diving Pioneer-Award իտալական Historical Diving Society-ից, ավստրիական պատվո մեդալ գիտության և արեստի համար (Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst)
1998: երկու NOGI-Awards մրցանակ՝ գիտական վաստակի համար (ԱՄՆ)
1999: դաշնայինմայրաքաղաք Վիեննայի պատվո ոսկե մեդալ, Լիխտենշտեյնի PEN-Club-ի պատվավոր նախագահ, Konrad-Lorenz-Preis շրջակա միջավայրի պահպանության համար, Լուսանկարիչների ավստրիական համադաշնության ոսկե պատվանշան
2001: Dieter Plage Lifetime Achievement Award կինոյում առանձնահատուկ նվաճումների համար (Jackson Hole Wildlife Film Festival, Վայոմինգ, ԱՄՆ)
2004: Christopher Parsons Award կինոյում առանձնահատուկ նվաճումների համար (Wildscreen-Festival, Բրիսթոլ)
2005: մասնավոր դպրոցների ու համալսարանների ընկերակցության մրցանակ
2006: Կայմանյան կղզիներում գործող Ջրասուզակների փառքի սրահում տեղի հատկացում, Wyland ICON Award մրցանակ, ստորջրյան գիտական աշխատանքի համար հատուկ մրցանակ, Pannatura-Preis՝ վայրի բնության մասին նկարահանած ֆիլմերի համար
2009: Schmitz-Salue-Medaille, Դյուսելդորֆ
2009: Elisabeth-Mann-Borgese-Meerespreis մրցանակ
2011: DIVA մրցանակ (Deutscher Entertainment Preis)
2012: Romy Platin՝ ողջ կյանքի վաստակի համար, ֆիլիպինյան ջրերում տարածված ոստրեի մի տեսակ Հանս Հասսի պատվին անվանվել է (Protoconus hanshassi)
2018: Վեննայի զբոսայգիներից մեկը անվանակոչվել է ի պատիվ նրա՝ „Hans-Hass-Park“ getauft.ԱՄՆ-ի  Historical Diving Society ընկերությունը 2002 թվականին սահմանել է Հանս Հասսի անվան հատուկ մրցանակ, որն ամեն տարի շնորհվում է օվկիանոսի հետազոտման գործում նվաճումների հասած անձանց։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
KLEPAL, Jaroslav. Hans Hass [online]. Dostupné online.
Osobní stránka Hanse Hasse
Hans-Hass-Institut für Submarine Forschung und Tauchtechnik Archived 2013-02-25 at the Wayback Machine.