Ժաննա Մարթեն Սիսե

Ժաննա Մարթեն Սիսե (ֆր.՝ Jeanne Martin Cissé; ապրիլի 6, 1926(1926-04-06), Kankan, Գվինեա - փետրվարի 21, 2017(2017-02-21), Կոնակրի, Գվինեա), Գվինեայի հասարակական և քաղաքական գործիչ, մանկավարժ։ Երկիրը ներկայացրել է ՄԱԿ-ում, իսկ 1972 թվականին դարձել Է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նախագահի պաշտոնն զբաղեցրած առաջին կինը։ Գվինեայի կառավարությունում սոցիալական հարցերի նախարար է եղել 1976 թվականից մինչև 1984 թվականի ռազմական հեղաշրջումը։


== Կենսագրություն ==
Մարթեն Սիսեն ծնվել է Կանկանում, Գվինեայում. ընտանիքի յոթ երեխաներից ավագն է։ Նրա հայրը՝ Դարիկո Մարթեն Սիսեն, փոստի և հեռագրության ֆրանսիական ծառայության աշխատակից էր, ծնունդով` մանդինկայի ժողովրդից էր, սոնինկե արմատներով, իսկ նրա մայրը, մանկաբարձուհի Դամայե Սուման՝ սուսու ժողովրդից էր։ Ավարտել է Սենեգալի Դակարի մերձակայքում գտնվող Ռաֆիսկի Բարձրագույն ուսուցիչների վերապատրաստման դպրոցը՝ ուսուցիչ աշխատելու համար։


== Կարիերա ==
Մարթեն Սիսեն դարձել Է Գվինեայի առաջին կին ուսուցչուհիներից մեկը։ Իր մանկավարժական կարիերան Կանկանի օրիորդանց դպրոցում սկսել է 1944 թվականին, 1954-1958 թվականներին աշխատել է որպես դպրոցի տնօրեն։ 1946 թվականին դարձել է Մանդինկա միության անդամ։ Հանդիպելով այդ ժամանակաշրջանի ակտիվիստ և ապագա առաջին նախագահ Ահմեդ Սեկու Տուրեի հետ, Սիսեն 1947 թվականի դեկտեմբերին միացել է Աֆրիկայի դեմոկրատական ասոցիացիային։ 1950-ական թվականներին նա ամուսնու հետ բնակվում էր Սենեգալում, 1954-ի հոկտեմբերին Ֆրանսիայում կանանց միջազգային ֆեդերացիայի համագումարում ներկայացնում էր Սենեգալի դեմոկրատական ​​միությունը։ 1958 թվականին Գվինեայի անկախության հանրաքվեից և հռչակումից հետո վերադարձել է Գվինեա, որտեղ նրա ամուսինը Գվինեայի Նոր հանրապետությունում դարձել է առողջապահության նախարարության աշխատակազմի ղեկավար, իսկ նա ակտիվորեն մասնակցել է արհմիութենական և կանանց շարժմանը։
1959 թվականին Մարթեն Սիսեն պատվիրակ էր Բամակոյում արևմտաաֆրիկյան կանանց միության համագումարում, որն աջակցում էր կանանց պանաֆրիկյան շարժմանը։ 1962-1972 թվականներին եղել է աֆրիկյան կանանց համաժողովի գլխավոր քարտուղար։ Գվինեայի դեմոկրատական կուսակցության անդամ է 1958  թվականից, 1971 թվականին, ամուսնու մահից հետո, դարձել է դեմոկրատական կուսակցության կենտկոմի անդամ։ 1968 թվականին ընտրվել է խորհրդարանի անդամ (Գվինեայի Ազգային ժողով), 1974 թվականի դեկտեմբերից եղել է Օրենսդիր ժողովի նախագահի առաջին տեղակալը՝ դառնալով այդ պաշտոնում առաջին կինը։ Նաև եղել է երկրի ներկայացուցիչը Ժնևում ՄԱԿ-ի կանանց կարգավիճակի հանձնաժողովում (1963-1969 թվականներին) և ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների հանձնաժողովում։
1972 թվականին Մարթեն Սիսեն նշանակվել է ՄԱԿ-ին առընթեր Գվինեայի մշտական ներկայացուցիչ։ Գվինեան ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ոչ մշտական անդամ է եղել, և այդ կերպ Սիսեն դարձել է առաջին կինը, որը գլխավորել է խորհուրդը։ Նա նաև ընտրվել է ՄԱԿ-ի` ապարտեիդի դեմ հատուկ կոմիտեի նախագահ։
Մարթեն Սիսեն Գվինեա է վերադարձել 1976 թվականին՝ նախագահ Տուրեի խնդրանքով, որը նրան նշանակել է սոցիալական գործերի նախարար և Գվինեայի դեմոկրատական կուսակցության քաղբյուրոյի անդամ։ Տուրեի մահից հետո 1984 թվականին ձերբակալվել է այլ քաղաքական առաջնորդների հետ միասին և կալանքի տակ է եղել 13 ամսվա ընթացքում, բայց հետո ազատ է արձակվել` առանց որևէ մեղադրանքի։
1985 թվականի հուլիսին Դիարա Տրաորեի կողմից պետական հեղաշրջման անհաջող փորձից հետո նա լքել է Գվինեան՝ տեղափոխվելով Նախ Սենեգալ, ապա՝ Միացյալ Նահանգներ։ 1988 թվականին միացել է Հարավային Աֆրիկայում կանանց և երեխաների համերաշխության միջազգային կոմիտեին։ 2004 թվականին դարձել է ֆրանսախոս կանանց միջազգային ասոցիացիայի անդամ։ 2006 թվականին 80-ամյակի կապակցությամբ Մարթեն Սիսեին շնորհավորել են բազմաթիվ օտարերկրյա քաղաքական գործիչներ, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի նախագահ Ջորջ Բուշը, որը նշել է նրա արիությունը և աշխատանքը»։
Մարտին Սիսեի «Միլոյի դուստր» կենսագրությունը լույս է տեսել 2008 թվականին։ 1975-ին նրան շնորհվել է Լենինի միջազգային մրցանակ` «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար»։ 2014 թվականին Հարավաֆրիկյան Հանրապետության նախագահ Ջեյքոբ Զուման նրան պարգևատրել է Օլիվեր Տամբոյի շքանշանով՝ այդպիսով ճանաչելով նրան որպես Աֆրիկայում կանանց իրավունքների համար պայքարի առաջնորդ։


== Անձնական կյանք ==
1946-ին Մարտին Սիսեն ամուսնացել է ոստիկանության տեսուչ Մոհամեդ Քամարեի հետ, որին չէր ճանաչում։ Վերջինս նույն տարում մահացել է ավտովթարից, երբ Սիսեն հղիության երրորդ ամսում էր։ 1948 թվականին նա ամուսնացել Է Գվինեայի դեմոկրատական կուսակցության հիմնադիրներից Անսուման Տուրեի հետ։ Վերջինս մահացել է 1971 թվականին, «Մար-Վերդե» գործողության պատճառով ձերբակալություններից հետո։ Մարթեն Սիսեն ունեցել է վեց երեխա, ապրել է ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Բալթիմոր քաղաքում։


== Ծանոթագրություններ ==