Սերմնացան (մետաղադրամներ)

«Սերմնացան» ոսկե մետաղադրամը (ռուս.՝ Сеятель) կամ ոսկե չերվոնեցը (ռուս.՝ золотой червонец) թողարկվել է ՌԽՖՍՀ Պետական բանկի կողմից 1923 թվականին։ 1975-1982 թվականներին ԽՍՀՄ Պետական բանկի կողմից թողարկած «նովոդել» մետաղադրամները պահպանեցին 1923 թվականի նմուշի ոսկե դրամի դիզայնը՝ տարբերվելով միայն թողարկման տարեթվի գրառումով։ Դրանք հանդիսանում են Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկի գործող ներդրումային մետաղադրամներ՝ 10 ռուբլի անվանական արժեքով։
Դիմերեսը․ կենտրոնում՝ ՌԽՖՍՀ զինանշանի տարբերակը (հասկերից պսակով շրջապատված՝ մուրճի և մանգաղի պատկերով վահան՝ արևի ճառագայթների ֆոնի վրա), նրանից ցած՝ պետության անվանումը՝ ռուս.՝ «Р.С.Ф.С.Р.», եզրով՝ հայտնի նշանաբանի գրառումը՝ ռուս.՝ «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!», եզերվում է կետերից շրջագծով։
Դարձերեսը՝ արտում աշխատող սերմնացան գյուղացու պատկերը՝ գութանի, արևածագի և գործարանների ֆոնի վրա, վերևում՝ անվանական արժեքը՝ ռուս.՝ «ОДИН ЧЕРВОНЕЦ», ներքում ձախից՝ թողարկման տարեթիվը։ Դրամաշուրթը՝ հարթ, փորագրված գրառումով։ 
Էսքիզները՝ Անտոն Վասյուտինսկու։ Մետաղադրամները հատվել են Լենինգրադի և Մոսկվայի դրամահատարաններում։


== Տեխնիկական բնութագրերը ==
Նյութը՝ ոսկի-900։ Քաշը՝ 8.603 գ, որից քիմիապես մաքուր մետաղի քաշը՝ 7,742 գ։ Տրամագիծը՝ 22.60 մմ։ Հաստությունը՝ 17․00 մմ։


== Մետաղադրամի պատմություն ==


=== Խորհրդային ոսկե չերվոնեցի ծնունդը ===
1922-1924 թվականներին ԽՍՀՄ դրամական բարեփոխումների շրջանակում սովզնակ-ռուբլիով դրամաշրջանառությունը փոխարինելու նպատակով ներդրվեց ոսկով ապահովված արժույթ՝ չերվոնեց։ 1, 3, 5, 10 և 25 չերվոնեց անվանական արժեքով թղթադրամներից բացի, թողարկվեց նաև 1 չերվոնեց արժողությամբ ոսկե դրամը, որն ստացավ «Սերմնացան» անվանումը։ Իր տեխնիկական բնութագրերով (900 հարգի ոսկի, 8.60 գրամ քաշ, 22.60 մմ տրամագիծ) ոսկե չերվոնեցը ամբողջությամբ համապատասխանում է Նիկոլայ Երկրորդի՝ մինչհեղափոխական 10 ռուբլի անվանական արժեքով ոսկե դրամին։ Մետաղադրամի էսքիզների հեղինակն է դրամահատարանի գլխավոր նկարիչ-մեդալիեր Անտոն Վասյուտինսկին։ Դրամաշուրթի վրա փորագրված է ռուս.՝ «ЧИСТОГО ЗОЛОТА 1 ЗОЛОТНИК 78,24 ДОЛИ (П.Л.)» գրառումը։ Խորհրդային առաջին ոսկե չերվոնեցը հատվել է 1923 թվականին Պետրոգրադի դրամահատարանում, 1923-1924 թվականների ընթացքում ընդհանուր հատված քանակը կազմում է 2 751 200 հատ։
Հետազոտողների մեծ մասի գնահատմամբ ոսկե չերվոնեցի թողարկման հիմնական նպատակը եղել է արևմտյան երկրների հետ արտաքին առևտրական գործողությունների կատարումը, և, ըստ երևույթին, ներքին շուկայում այն գործնականում ներգրավված չի եղել։ Սակայն արևմտյան երկրները, 1925 թվականին կազմակերպելով, այսպես կոչված, «ոսկե շրջափակումը», հրաժարվում էին ընդունել որպես վճարամիջոց 1923 թվականի ոսկե չերվոնեցները, և ԽՍՀՄ-ը ստիպված եղավ դադարեցնել դրանց թողարկումը և Լենինգրադի դրամահատարանում Նիկոլայ Երկրորդի ժամանակներից պահպանված դրամահատման կնիքներով հատել ոսկե դրամներ։ «Սերմնացան» մետաղադրամի թողարկման համար նախատեսված ոսկու զանգվածը ուղղորդվեց 1925-1926 թվականների ընթացում «ցարական նմուշի» մետաղադրամների հատմանը։ Արդյունքում 1923 թվականի ոսկե չերվոնեցների հատված քանակի զգալի մասը ոսկու ձուլակտորների վերածվեց կամ վերահատման ենթարկվեց։


=== 1925 թվականի նախագիծը ===
Խորհրդային պետության ամրապնդմամբ 1924 թվականին որոշում կայացվեց նոր նմուշի մետաղադրամներ թողարկել՝ սկսած 1925 թվականից։ 1925 թվականի չերվոնեցի վրա 1923 թվականին ընդունված ԽՍՀՄ զինանշանն է, ներկայացված է պետության համամիութենական անվանումը՝ ռուս.՝ «C.С.С.Р.», դրամաշուրթին փորագրված է ռուս.՝ «ЧИСТОГО ЗОЛОТА 7,74234 ГРАММА (П.Л.)» գրառումը։ Սակայն, այսպես կոչված, «ոսկե շրջափակման», պատճառով 1925 թվականի ոսկե չերվոնեցների որոշվեց նախագիծը ընդհատել ու չեղարկել՝ անցնելով «ցարական նմուշի» մետաղադրամների հատմանը։ 1925 թվականին արդեն հատվել էր 600 000 հատ նոր նմուշի չերվոնեց․ նախագծի ընդհատման հետևանքով հատված քանակի հիմնական մասը վերածվեց ոսկու ձուլակտորների և ուղղորդվեց դրամահատարանի տարբեր արտադրական կարիքներին։ Նույնիսկ Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացում Կրասնոկամսկի ժամանակավոր դրամահատարանում 1925 թվականի ոսկե չերվոնեցների որոշ քանակություն հալվել և օգտագործվել է Հայրենական պատերազմի շքանշանների պատրաստման համար։
Ներկայումս հայտնի է 1925 թվականի նմուշի մինչև 10 ոսկե դրամի մասին՝ երեքը Գոզնակի թանգարանում, երկուսը Գոխրանի պահեստում, երկուսը Պուշկինի անվան թանգարանում, մեկը գտնվում է ԱՄՆ-ում, արույրից պատրաստված միակողմանի նմուշներ կան Գոզնակի թանգարանում և Էրմիտաժում։ 2008 թվականին աճուրդում ներկայացված 1925 թվականի նմուշի պղնձից պատրաստված (4.39 գ քաշով) փորձնական մետաղադրամը վաճառվել է 5 միլիոն ռուբլի գումարով։


=== «Նովոդել» չերվոնեցներ ===
1975 թվականին ԽՍՀՄ Պետական բանկը վերսկսեց ոսկե չերվոնեցների թողարկումը «նովոդել» մետաղադրամների տեսքով։ Դրանք ունեին 1923 թվականի ոսկե չերվոնեցին համարժեք տեխնիկական բնութագրեր, կրկնում են այդ մետաղադրամի դիզայնը՝ տարբերվելով միայն թողարկման տարեթվի մակագրությամբ և դրամաշուրթի գրառումով։ «Նովոդել» չերվոնեցները հատվել են Մոսկվայի և Լենինգրադի դրամահատարաններում։ 1975-1976 թվականների մետաղադրամների դրամաշուրթին փորագրված է ռուս.՝ «ЧИСТАГО ЗОЛОТА 1 ЗОЛОТНИК 78,24 ДОЛИ» գրառումը, 1977-1982 թվականներինը՝ ռուս.՝ «ЧИСТОГО ЗОЛОТА 1 ЗОЛОТНИК 78,24 ДОЛИ (М.М.Д.)» կամ ռուս.՝ «ЧИСТОГО ЗОЛОТА 1 ЗОЛОТНИК 78,24 ДОЛИ (Л.М.Д.)»՝ կախված հատման վայրից։
Հստակ հայտնի չեն պատճառները, թե ինչու է հատման համար վերցվել ոչ թե ԽՍՀՄ զինանշանով, այլ ՌԽՖՍՀ զինանշանով տարբերակը․ բացի այդ խորհրդային հանրապետություններից մեկի անունով մետաղադրամների թողարկումը հնարավոր չէր։ «Նովոդել» չերվոնեցների կարգավիճակը հստակ չէր, քանի որ դրանց թողարկման տարիներին «չերվոնեց» դրամական միավորն արդեն հանված էր շրջանառությունից։ Արդյունքում դրանք ներդրումային մետաղադրամների կարգավիճակ ստացան և ուղղվեցին արտաքին առևտրական գործողությունների կատարման, ինչպես նաև որպես հավաքորդական մետաղադրամներ առաջարկվեցին 1980 թ․ Մոսկվայի օլիմպիադայի օտարերկրյա հյուրերին։ 1975-1982 թվականների ընթացքում «նովոդել» մետաղադրամների ընդհանուր հատված քանակը կազմում է 6 665 000 հատ (6 565 000 հատ UNC + 100 00 հատ proof), այլ տվյալներով` 6 750 000 հատ կամ 7 350 000 հատ։


=== Ոսկե չերվոնեցը Ռուսաստանի Դաշնությունում ===
ԽՍՀՄ փլուզումումից հետո 1975-1982 թվականների ոսկե չերվոնեցները Ռուսաստանի Դաշնությունում շարունակեցին մնալ վճարամիջոց։ 1998 թվականի դենոմինացիայից հետո ՌԴ Կենտրոնական Բանկի որոշմամբ ոսկե չերվոնեցները կորցրեցին ՌԴ արժույթի կարգավիճակը, սակայն 2001 թվականին Կենտրոնական Բանկի նոր որոշմամբ 1975-1982 թվականների ոսկե չերվոնեցները վերադարձվեցին շրջանառություն որպես ներդրումային մետաղադրամներ և օրինական վճարամիջոց 10 ռուբլի անվանական արժեքով։ «Սերմնացան» ներդրումային մետաղադրամների տարածումը և իրացումը իրականացնում է հիմնականում ռուսական «Սբերբանկ» ընկերությունը։ 1980 թվականին proof որակով հատված ոսկե չերվոնեցը ՌԴ ներդրումային մետաղադրամ և վճարամիջոց չի հանդիսանում։


== Մետաղադրամների ցանկ ==


== Տես նաև ==
ԽՍՀՄ հուշադրամներ
Ռուսաստանի հուշադրամներ
Չերվոնեց


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Глейзер М. М., Советский червонец (1-е изд.), Санкт-Петербург, «РЕАЛ», 1993, էջ 22-28 — 64 էջ։
Рылов И. И., Соболин В. И.,  Монеты России от Николая II до наших дней. Каталог, Москва, «Пруф», 2004, էջ 38, 150 — 504 էջ, ISBN 5-900720-32-2։
Ларин-Подольский И. А.,  Монеты России: от Владимира до Владимира. Большая иллюстрированная энциклопедия, Москва, «Э», 2016, էջ 171-178 — 288 էջ, ISBN 978-5-699-79423-2։
Cuhaj G. S., Michael T.,  2016 Standard Catalog of World Coins 1901-2000 (43rd Ed.), Iola, «Krause Publications», 2015, էջ 1824 — 2352 էջ, ISBN 978-1-4402-4409-4։


== Արտաքին հղումներ ==
«Չերվոնեց» ներդրումային մետաղադրամ; ՌԴ ԿԲ կայք (ռուս.)
«Սերմնացանը» 90 տարեկան է; goznak.ru Archived 2018-07-05 at the Wayback Machine. (ռուս.)
1923 թվականի ոսկե չերվոնեց․ Սերմնացան; moneta-russia.ru (ռուս.)
Ռուսաստանի ներդրումային մետաղադրամներ․ «Սերմնացանից» մինչև «Գևորգ Հաղթանակաբեր»; bankir.ru Archived 2017-02-12 at the Wayback Machine. (ռուս.)