armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Էդուարդ Շևարդնաձե

Էդուարդ Ամբրոսիս ձե Շևարդնաձե․ (վրաց.՝ ედუარდ ამბროსის ძე შევარდნაძე, հունվարի 25, 1928(1928-01-25)[…], Մամաթ, Լանչխութի շրջան, Գուրիայի մարզ, Վրաստան - հուլիսի 7, 2014(2014-07-07), Թբիլիսի, Վրաստան), վրացի քաղաքական գործիչ, Վրաստանի կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի առաջին քարտուղար (1972-1985), ԽՍՀՄ արտաքին գործերի մինիստր (1985-1990), Վրաստանի 2-րդ նախագահ (1995-2003)։
Ծնվել է 1928 թվականին, Խորհրդային Վրաստանի (ԱԽՖՍՀ) Մամաթ գյուղում։ 1946 թվականին թվականներին դարձել է Վրաստանի կոմերիտմիության (ԼԿԵՄ) անդամ։ 1951 թվականին ավարտել է Վրաստանի կոմունիստական կուսակցության Կենտկոմին կից կուսակցական դպրոցը, 1960 թվականին՝ Քութայիսի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1956 թվականից եղել է Վրաստանի ԼԿԵՄ Կենտկոմի 2-րդ, 1957 թվականից՝ առաջին քարտուղար։ 1961 թվականին նշանակվել է Վրաստանի կոմկուսի Մցխեթի շրջկոմի, 1963 թվականին Թբիլիսիի Պերվոմայսկի շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1964 թվականին նշանակվել է ՎԽՍՀ հասարակական կարգի պահպանության նախարարի առաջին տեղակալ, 1965 թվականից՝ նախարար։ 1976 թվականին դարձել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամ, 1978 թվականին՝ ԽՄԿԿ Կենկոմի քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու։
1972-1985 թվականներին ստանձնել է ՎԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղարի պաշտոնը։ 1985 թվականին Գորբաչովի կողմից նշանակվել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի մինիստր։
Խորհրդային Միության կազմալուծումից (1991) և Վրաստանի Հանրապետության 1-ին նախագահ Զվիադ Գամսախուրդիայի հրաժարականից հետո Շևարդնաձեն դառնում է երկրի նախագահը։ Պաշտոնապես ընրվել է 1995 թվականին։ Շևարնաձեի նախագահական տարիներն ուղեկցվել են կոռուպցիայի ահռելի աճով և հովանավորչությամբ։ 2003 թվականի ընտրությունների ժամանակ ընտրակեղծիքների մեղադրանքները և համընդանուր դժգոհությունները հանգեցրեցին Վրաստանում լայնամսշտաբ բողոքի ցույցերի (Վարդերի հեղափոխություն)։ Ի վերջո, Շևարդնաձեն հրաժարական տվեց։ Մահացել է 2014 թվականին։


== Ծանոթագրություններ ==
Ասկերանի պաշտպանական շրջան

Ասկերանի պաշտպանական շրջան, 4-րդ պաշտպանական շրջան, կազմավորվել է ԼՂՀ ԻՊԿ նախագահի 1992-ի օգոստոսի 14-ի հրամանով՝ ԼՂՀ Ասկերանի շրջանում գործող ԻՊՈԻ ստորաբաժանումների հիմքի վրա (հրամանատար՝ Վ. Բալասանյան)։ 1992-ի սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ ՊՇ-ում գործել են 4 հրաձգային գումարտակներ։


== Գումարտակներ ==


=== 1-ին հրաձգային զումարտակ ===
1-ին հրաձգային զումարտակը (հրամանատար՝ Վ. Սաֆարյան) կազմավորվել է Դահապ, Սառնաղբյուր, Դաշուշեն, Քռասնի, Կարմիր գյուղ, Հարավ, Սզնեք, Շոշ և Մխիթարաշեն գյուղերի ջոկատների հիմքի վրա։ Պաշտպանել է Դահրազ-Աղբուլաղ հատվածը։


=== 2-րդ հրաձգային գումարտակ ===
2-րդ հրաձգային գումարտակը (հրամանատար Ռ. Հակոբջանյան) կազմավորվել է Դահրավ, Փրջամալ, Նախիջևանիկ, Արանզամին, Քյաթուկ, Խնածախ և Հասանաբադ գյուղերի ջոկատների հիմքի վրա։ Պաշտպանել է Աղբուլաղ-Նախիջևանիկ հատվածը։


=== 3-րդ հրաձգային զումարտակ ===
3-րդ հրաձգային զումարտակը (հրամանատար՝ Ա. Հարաթյունյան) կազմավորվել է Ասկերան քաղաքի, Նորագյուղ և Խանաբադ գյուղերի ջոկատների հիմքի վրա։ Պաշտպանել է Նախիջևանիկ-Խրամորթ հատվածը։


=== 4-րդ հրաձգային զումարտակ ===
4-րդ հրաձգային զումարտակը (հրամանատար՝ Կ. Ապումանյան) կազմավորվել է Խնձրիստան, Խանցք, Հիլիս, Բադարա, Աստղաշեն, Խաչեն, Ռեղշլաղ և Խրամորթ գյուղերի ջոկատների հիմքի վրա։ Պաշտպանել է Քարագլխի հատվածը։ Բաժանումների հիմքի վրա (հրամանատար՝ Վ. Բալասանյան)։
1992-ի վերջին ՊՇ-ի կազմի մեջ է մտել նաև 35-րդ առանձին գումարտակը (հրամանատար՝ Ա.Ղարամյան), ուը մինչ այդ կռվել էր Լաչինի ուղղությամբ։ Կազմավորվել է Ակնաղբյուր, Ավետարանոց, Արաինշեն, Խաչմաչ, Աղնախ, Մադաթաշեն, Ջրաղացներ հ Մոշխմհատ գյուղերի ջոկատների հիմրի վրա։
Alfa Romeo 158/159 Alfetta

Բոլիդ Alfa Romeo 158/159 Alfetta (անգլ.՝ Alfa Romeo 158/159 Alfetta), Ջովկինո Կոլոմբոի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի մրցաշարերի մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 1950 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար։


== Ծանոթագրություններ ==
Մեյսոն շրջան (Իլինոյս)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մեյսոն շրջան (այլ կիրառումներ)Մեյսոն շրջան (անգլ.՝ Mason County), ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.396 կմ² է, բնակչությունը՝ 14.666 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Հավանա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1841 թ.։
Օխտար

Օխտար (նախկինում նաև` Օխտար Ներքին),
գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Կապանի տարածաշրջանում, Կապան քաղաքից մոտ 9 կմ հյուսիս-արևմուտք, Աճանան գետի հովտում, ծովի մակարդակից մոտ 1100 մ բարձրության վրա։
Օխտար Ներքին անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Կապանի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Սյունիքի մարզի մեջ։


== Բնակչություն ==
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Օխտարի մշտական բնակչությունը կազմել է 93, առկա բնակչությունը` 48 մարդ։ Նախկինում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, որոնք լքել են գյուղը 1988-1989 թթ. ազգային բախումների ընթացքում։ Օխտարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.


== Տնտեսություն ==
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==
Գյուղից 1,5 կմ հարավ-արևմուտք կա X դարի եկեղեցի, որի շրջակայքում պահպանվել են բնակավայրի ավերակներ։


== Տես նաև ==
Օխտարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էջը Սյունիքի մարզպետարանի կայքում Archived 2014-01-29 at the Wayback Machine.
Համայնքի ղեկավարի Էջը Սյունիքի մարզպետարանի կայքում Archived 2014-01-29 at the Wayback Machine.
Քարոզգիրք (4639, Գրիգոր Տաթևացի)

Գրիգոր Տաթևացի, Քարոզգիրք (4639), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4639 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դարում Գրիգոր Համազասպեանց գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Դավիթ Ջուղայեցին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 22.5x16.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 540 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տաշտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ շերտազարդ մետաքս։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 23ա, 119բ, 172բ, 435ա, 536ա, հետագայի՝ պահպանակ Ա (1818թ.), 1ա, 2ա, պահպանակ Դ (19-րդ դար), 7ա (1914թ.) [ենթադրաբար] ։


== Ծանոթագրություններ ==
Ղամլիթաշ

Ղամլիթաշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Կիռիկուկյուլա (գյուղ, Հելմե շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿիռիկուկյուլաԿիռիկուկյուլա (էստ․՝ Kirikuküla), գյուղ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Հելմե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 115 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Շազել (Շարանտի գավառ)

Շազել (ֆր.՝ Chazelles), համայնք Ֆրանսիայի Նոր Ակվիտանիա մարզի Շարանտ գավառում։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1523 մարդ, բնակչության խտությունը` 59.03 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 25.80 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 390 կմ հարավ-արևմուտք, Պուատիե քաղաքից` 105 կմ հարավ, Անգուլեմ քաղաքից` 17 կմ արևելք։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 967 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 720-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 247։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,5 %։ 720 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 672 անձ (358 տղամարդ և 314 կին)։ Գործազուրկ են եղել 48 անձ (20 տղամարդ և 28 կին)։ 247 անաշխատունակներից 55-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 133-ը` թոշակառուներ, իսկ 59-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Շարանտ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Էդուարդ Խաչատուրյան

Էդուարդ Խաչատուրյան (դեկտեմբերի 9, 1975(1975-12-09)), ռուս ֆուտբոլիստ, հարձակվող։


== Կենսագրություն ==
Հյուսիս-օսական ֆուտբոլի սան։ Մեծահասակների մակարդակով նորամուտը նշել է 1994 թվականին «Իրիստոն» ակումբի կազմում, որը հաջորդ տարի վերանվանվել է «Մոզդոկ»։ Այդ ակումբի կազմում հինգ մրցաշրջաններում 147 հանդիպում է անցկացրել Ռուսաստանի երկրորդ և երրորդ լիգաներում, խփել 60 գոլ, այդ թվում 1997 թվականի մրցաշրջանում՝ 24 գոլ։
1999 թվականին տեղափոխվել է Ղազախստանի գործող չեմպիոն «Ելիմայ»։ Ղազախստանի առաջնությունում նորամուտը նշել է 1999 թվականի ապրիլի 28-ին «Ժետիսուի» դեմ խաղում, խփելով երկու գոլ՝ թիմին հաղթանակ է բերել 2:0 հաշվով։ Մրցաշրջանի արդյունքներով 9 գոլով դարձել է ակումբի լավագույն ռմբարկուն, սակայն թիմն անհաջող հանդես եկավ ՝ զբաղեցնելով իններորդ տեղը։ Հաջորդ մրցաշրջանում տեղափոխվել է «Վոստոկ» (Ուստ-Կամենոգորսկ)։ 2001 թվականից հանդես է եկել «Ժետիսում», 2001 թվականի մրցաշրջանում դարձել է ակումբի լավագույն ռմբարկուն՝ 8 գոլով, իսկ հաջորդ տարի ակումբի հետ հանդես է եկել առաջին լիգայում։
Ղազախստանի բարձրագույն դիվիզիոնում մասնակցել է 67 հանդիպման և դարձել 19 գոլի հեղինակ։
Ռուսաստան վերադառնալուց հետո սիրողական մակարդակով խաղացել է «Լոկոմոտիվի» (Լիսկայի) կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆուտբոլիստի էջը FootballFacts.ru կայքում
Կատերինովսկի գյուղական խորհուրդ (Սախնովշչինսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կատերինովսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)Կատերինովսկի գյուղական խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ Катеринівська сільська рада), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կատերինովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1417 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 74.36 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 19.06 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Ամրագոմ (Բասենի գավառ)

Ամրագոմ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Արաքս և Մուրց գետերի խառնարանից փոքր-ինչ արևելք, հին քարավանային ճանապարհի վրա։
Ըստ Ղևոնդ Ալիշանի հնարավոր է, որ բնակավայրը լինի հունական աղբյուրներում հիշատակվող Կաստրոկոմիոնը։


== Բնակչություն ==
1877-1878 թվականներին ուներ 260 բնակիչ։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Benetton B197

Բոլիդ Benetton B197 (անգլ.՝ Benetton B197), Ռորի Բիրնի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 1997 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար։


== Ծանոթագրություններ ==
314

314 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է հինգշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 314 թվականն է, 
IV դարի 14-րդ տարին։


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Տաագեպեռա

Տաագեպեռա (էստ․՝ Taagepera), գյուղ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Հելմե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 108 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
(9166) 1987 SC6

(9166) 1987 SC6, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Զդենկա Վավրովայի կողմից Կլետում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,169854 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6229 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7169 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2061,38 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,174641 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,17° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(9166) 1987 SC6 աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Մարանյան

Մարանյան (պորտ.՝ Maranhao), նահանգ Բրազիլիայի հյուսիս-արևելքում։ Տարածությունը 324, 6 հազար կմ² է, բն.՝ 3470 հազար (1977), վարչական կենտրոնը՝ Սան Լուիս։ Գրավում է Բրազիլական սարահարթի հյուսիսային լանջերը, ծածկված սավաննաներով, ափամերձ դաշտավայրերում՝ խոնավ հասարակածային անտառներով։ Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է, գլխավոր ճյուղը՝ հողագործությունը։ Պլանտացիաներում աճեցնում են երկարաթել բամբակ, շաքարեղեգ, ինչպես նաև կակաո և սուրճ, գետահովիտներում՝ արմավենի։ Սավաննաներում զբաղվում են անասնապահությամբ։ Կա բամբակեղենի, շաքարի արդյունաբերություն։ Նավահանգիստներն են Սան Լուիսը, Իկատուն։


== Ծանոթագրություններ ==
Լաուրա Ունուկ

Լաուրա Ունուկ (սլովեն.՝ Laura Unuk, նոյեմբերի 9, 1999(1999-11-09), Լյուբլյանա, Սլովենիա), սլովենացի շախմատիստ, կանանց գրոսմայստեր (2019) և միջազգային վարպետ (2020)։


== Կենսագրություն ==
2013 թվականի Սլովենիայի առաջնության չեմպիոն (տղամարդկանց և կանանց չեմպիոնները որոշվել են շվեյցարական համակարգով անցկացվող ընդհանուր մրցաշարի շրջանակներում, Ունուկը Լառա Յանժելին հավասար միավորներ է վաստակել և առաջ է անցել լրացուցիչ ցուցանիշներով)։ 2016 թվականի Սլովենիայի առաջնության արծաթե մեդալակիր (Թեա Վիդիչի հետ կիսել է 2-3-րդ տեղերը, վատագույն լրացուցիչ ցուցանիշների հիման վրա ստացել է բրոնզե մեդալ)։
Սլովենիայի 2009 թվականի պատանեկան առաջնության (մինչև 10 տարեկան կատեգորիայում ), 2011 և 2012 (մինչև 12 տարեկան), 2013 (մինչև 14 տարեկան), 2015 (մինչև 16 տարեկան), 2016 և 2017 (մինչև 18 տարեկան) հաղթող։
Սլովենիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է երեք շախմատային օլիմպիադաների (2014, 2016 և 2018 թվականներ, 2016 և 2018 թվականներին խաղացել է առաջին խաղատախտակի մոտ), չորս Եվրոպայի թիմային առաջնության (2013, 2015, 2017 և 2019 թվականներ, երեք անգամ խաղացել է առաջին խաղատախտակի մոտ), 2019 թվականի Միտրոպի գավաթի, 2020 թվականի ՖԻԴԵ-ի առցանց-օլիմպիադայի, երկու պատանեկան շախմատային օլիմպիադաների (2013 և 2014 թվականներ, մինչև 16 տարեկան կատեգորիա), Եվրոպայի երիտասարդական թիմային վեց առաջնության (2012-2017 թվականներ, մինչև 18 տարեկան կատեգորիա․ 2014 թվականին թիմը դարձել է մրցույթի հաղթող, 2014 թվականին նա նվաճել է անհատական ոսկե մեդալ, իսկ 2013 թվականին՝ անհատական արծաթե մեդալ)։
2014 և 2017 թվականների աշխարհի պատանեկան առաջնության հաղթող (համապատասխանաբար մինչև 16 և մինչև 18 տարեկան կատեգորիաներում 2014 թվականի հաջողության համար ստացել է կանանց միջազգային վարպետի կոչում)։ 2018 թվականի աշխարհի պատանեկան առաջնության հաղթող։
ՖԻԴԵ-ի 2021 թվականի աշխարհի պատանեկան առաջնության մասնակից (առաջին շրջանում 2:0 հաշվով հաղթել է Շրուկ Վաֆին, երկրորդ շրջանում ½ : 1½ հաշվով զիջել է Գյուլնար Վուգար Մամեձադեին)։
Եվրոպայի վեց անհատական ​​առաջնությունների մասնակից (2015-2019 և 2021 թվականներ)։
Եվրոպայի 2018 և 2019 թվականների բլից և արագ շախմատի առաջնությունների մասնակից։
2018 թվականին ավարտել է Լյուբլյանայում գտնվող Բեժիգրադի գիմնազիան։ Նույն թվականին ընդունվել է Լյուբլյանայի համալսարան (կենսաքիմիա մասնագիտությունը սովորելու համար)։
Սլովենիայի ազգային հավաքականի ընկերներ Թեա Վիդիչի և Լառա Յանժելի հետ վարում է շախմատային ալիք Twich հարթակում։


== Հիմնական սպորտային արդյունքներ ==


== Ծանոթագրություններ ==
Գրիգորի Տատիշվիլի

Գրիգորի Պավելի Տատիշվիլի (վրաց.՝ გრიგოლ ტატიშვილი, 1836, Գորի-1911, Թիֆլիս), վրացի նկարիչ։


== Կյանքը և գործունեությունը ==
1868 թվականից Թիֆլիսում նկարել է թատերական և կրկեսային ներկայացումների աֆիշներ։ Մասնակցել է Շ․ Ռուսթավելու «Վագրենավորը» պոեմի առաջին հրատարակության (1888) ձևավորմանը, պատկերազարդել Յա․ Գոգեբաշվիլու «Դեդա էնա»-ն («Մայրենի լեզու», 1878), մանկական «Նաբաթի», «Զեջիլի», «Նակադուլի» ամսագրերը։ Նկարներ է արել նաև հայկական «Տարազ», «Աղբյուր», «Մշակ» և այլ հանդեսների ու թերթերի համար։ Ստեղծել է վրացերեն տառատեսակների ալբոմ (1894)։ Հրատարակել է «Տետր հայկական նշանագրերի հարթակար տառերի համար» ալբոմը (1889) տիրապետելով հայերենին, նա ցուցաբերել է ոչ միայն տառի արխիտեկտոնիկայի զգացողություն, այլև մշակել դրանց կանվայով ասեղնագործելու կուլտուրա։ Նույն թվականին ալբոմն արժանացել է արծաթե Մեծ մեդալի։ Վրացերեն և հայերեն տառատեսակների «L’art Decora- tif au Caucase» խորագրով Տատիշվիլիի ալբոմը 1900 թվականին Փարիզի միջազգային ցուցահանդեսում արժանացել է արծաթե մեդալի։
Միիսակյուլա (գյուղ, Հալինգա շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՄիիսակյուլաՄիիսակյուլա (էստ․՝ Mõisaküla), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Հալինգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 77 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Վորոշիլովի պողոտա (Դոնի Ռոստով)

Վորոշիլովի պողոտա (ռուս.՝ Ворошиловский проспект), Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի կենտրոնական պողոտաներից մեկը։


== Աշխարհագրություն ==
Հյուսիսից պողոտան հարում է Գագարինի հրապարակին, իսկ հարավային վերջը դուրս է գալիս Դոնի վրայով անցնող Վորոշիլովյան կամրջին։
Շինությունների համարակալումն աճում է հարավից հյուսիս։ Երկարությունը մոտ 2,4 կիլոմետր է։


== Պատմություն ==
Պողոտան կոչվում է ի պատիվ խորհրդային զորահրամանատար, պետական և կուսակցական գործիչ Կլիմենտ Եֆրեմովիչ Վորոշիլովի։
Նախկինում կոչվել է Մեծ պողոտա, իսկ 1912 թվականից` Մեծ Ստոլիպինյան պողոտա, 1958 թվականին վերանվանվել է Կարլ Մարքսի պողոտա։ Անվանափոխությունը տեղի է ունեցել Վորոշիլովի անձն անցանկալի հռչակելուց հետո. այդ ժամանակ նրա պատվին անվանակոչված շատ փողոցներ ու բնակավայրեր փոխեցին անվանումները։ 1970 թվականին պողոտան կրկին վերանվանեցին և մինչ օրս այն չի փոխել իր անունը։
1941-1942 թվականներին պողոտայում գտնվում էր ՀՕՊ-ի դիվիզիոնային շրջանի Ռոստովի շտաբը, որը 1943 թվականին վերանվանվեց ՀՕՊ-ի Ռոստովի կորպուսային շրջան։


== Ուշագրավ շենքեր և կառույցներ ==
Շենք թիվ 18/18` «Ռոսիա» ապահովագրական ընկերության տուն (1910-ական թվականներ)
Շենք թիվ 20/17` Մ. Վ. Շիրմանի եկամտաբեր տուն
Շենք թիվ 25/107` Վ. Մ. Կոտլյարովի եկամտաբեր տուն
Շենք թիվ 28, լիտեր Ա` Ա. Մ. Գորդոնի եկամտաբեր տուն (XIX դարի վերջ)
Շենք թիվ 29/83` Պ. Դ. Մուխինի եկամտաբեր տուն, որում գտնվել են հրեական մասնավոր ուսումնական հաստատություններ
Շենք թիվ 33/93` Ս. Ի. Շենդերովի եկամտաբեր տուն
Շենք թիվ 59/18` Ֆ. Մ. և Մ. Մ. Դուտիկով եղբայրների բաղնիքի շենք
Շենք թիվ 105` Ն. Ա. Սեմաշկոյի անվան քաղաքային թիվ 1 հիվանդանոց


== Տրանսպորտ ==
Վորոշիլովի պողոտան Դոնի Ռոստովի տրանսպորտային գլխավոր զարկերակներից է, այստեղով անցնում են բազմաթիվ ավտոբուսային և մեկ տրոլեյբուսային երթուղիներ։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		


== Տես նաև ==
Աստղերի պուրակ (Դոնի Ռոստով)


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
Большой Столыпинский проспект на плане Ростова-на-Дону 1917 года
Вороши́ловский проспект в реальном времени Archived 2012-10-02 at the Wayback Machine.
Սիդի Բու Սաիդ

Սիդի Բու Սաիդ (արաբ․՝ سيدي بو سعيد‎‎, ֆր.՝ Sidi Bou Saïd  Sīdi Bū Sɛīd ), քաղաք Թունիսի հյուսիսում, Թունիս նահանգում, Թունիս քաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք։


== Պատմություն ==
Քաղաքն անվանվել է 12-րդ դարի իսլամի քարոզիչ Աբու Սաիդ ալ Բաջիի անունով, ով Ջաբալ ալ Մենար բնակավայրում հիմնել է կրոնական կենտրոն, ապա թաղվել է այստեղ։
18-րդ դարում Օսմանյան կայսրության կուսակալները և բազմաթիվ հարուստ թունիսեցիներ քաղաքում կառուցել են իրենց նստավայրերը։
1920-ական թվականներին բարոն Ռուդոլֆ դ՛Էրլանժեն ստացել է թույլտվություն քաղաքը պահել կապտասպիտակ երանգներում և կառուցել տներ միայն անդալուզյան ոճով։
Քաղաքում ապրել են բազմաթիվ հայտնի մարդիկ, նրանց թվում է Պաուլ Կլեեն, Ավգուստ Մակեն, Միշել Ֆուկոն, ով մի քանի տարի դասավանդել է Թունիսի համալսարանում։ .


== Զբոսաշրջություն ==
Քաղաքը զբոսաշրջության խոշոր կենտրոն է։ Այնտեղ կարելի է հասնել ավտոբուսներով Թունիսից կամ ծովով։

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
History of Sidi Bou Said
About Sidi Bou Said in general
Lexicorient Archived 2012-12-30 at the Wayback Machine.
Sidi Bou Said Photos
Թըլթըլա

Թըլթըլա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Մեցալաանե

Մեցալաանե (էստ․՝ Metsalaane), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Կոնգուտա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 162 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Սոմալի (շրջան)

Սոմալի (ամհարերեն՝ ሶማሌ ክልል, Կաղապար:Lang-so), շրջան Եթովպիայի հարավ-արևելքում։ Վարչական կենտրոնը Ջիջիգա քաղաքն է։


== Պատմություն ==
Մինչև 1992 թվականը շրջանի վարչական կենտրոնն էր Քեբրի Դահեր քաղաքը, սակայն մայրաքաղաքը տեղափոխվել է Գոդե։ 1994 թվականին քաղաքական և ռազմավարական նպատակներով այն կրկին տեղափոխվել է Ջիջիգա։
2005 թվականի վերջում ջրհեղեղի արդյունքում զոհվել է մոտ 100 մարդ, ինչպես նաև 100 000 նեղաբնիկներ տուժել են։ Քենիայում ջրհեղեղը նաև ոչնչացրել է բնակարաններ՝ նախատեսված 25 000 սոմալիացի փախստականների համար։


== Աշխարհագրություն ==
Սահմանակցում է Սոմալի պետության հետ հարավ-արևելքում և հյուսիս-արևելքում, Քենիայի հետ` հարավ-արևմուտքում, Օրոմիա, Աֆար և Դիրե Դաուա էթովպական շրջանների հետ` արևմուտքում։ Շրջանը զբաղեցնում է Օգադեն պատմական շրջանի տարածքի գերակշռող մասը, որտեղ 1995 թվականից տեղակայված է Հարերգե պրովինցիան։


== Բնակչություն ==
2007 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանի բնակչությունը կազմում է 4 445 219 մարդ, նրանց 2 472 490-ը տղամարդ են, 1 972 729-ը` կին։ Քաղաքային բնակչությունը հաշվվում է 623 004 մարդ (14,02 %): Բնակչության միջին խտությունը` 15,9 մարդ/կմ²։ Շրջանում հաշվվում են 685 986 առանձին տնտեսություններ, այս կերպ, միջինում մեկ տնտեսությանը բաժին է ընկնում 6,8 մարդ (6-ը` քաղաքային շրջաններում և 6,5-ը` գյուղական)։
Էթնիկ կազմ. սոմալիացիներ (97,2 %), օրոմո (0,46 %), ամհարա (0,66 %), գուրագե (0,12 %): Ամենատարածված լեզուն սոմալիերենն է, որը համարվում է մայրենի բնակչության 96,82 %-ի համար։ Բնակչության 0,51 % մայրենի են անվանել օրոմոն, 0,92 %-ը` ամհարերենը։ Մահմեդականները կազմում են 98,4 %-ը, քրիստոնյա-մոնոֆիզիտները՝ 0,6 %-ը, այլ կրոնների ներկայացուցիչները՝ մոտ 1 %-ը։
Շրջանի տարածքում տեղակայվել է 8 ճամբար փախստականների համար և 1 տարանցիկ կենտրոն, որոնցում մնացել են 212 967 փախստականներ Սոմալիից։


== Ծանոթագրություններ ==
Լուչկովսկի գյուղական խորհուրդ (այլ կիրառումներ)

Լուչկովսկի գյուղական խորհուրդ, կարող է վերաբերել՝

Լուչկովսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լիպոդոլինսկի շրջանում
Լուչկովսկի գյուղական խորհուրդ - Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակսկի շրջանում
Ճարտարապետ Վեգեների տուն

Ճարտարապետ Վեգեների տուն (ռուս.՝ Дом архитектора Вегенера), եռահարկ առանձնատուն Ղրիմի Յալթա քաղաքի Սվերդլովի փողոց, 38 հասցեով։ Կառուցվել է 1903 թվականին։


== Պատմություն ==
Վեգեների տունը Յալթայի Մոդվինովյան զբոսայգում գտնվող գեղեցիկ և գրեթե լքված հինավուրց առանձնատուն է։ Գտնվում է Սվերդլովի փողոցի գրեթե վերջնամասում, պաշտպանության նախարարության առողջարանի տարածքում, թիվ 11 մասնաշենք։
Այս ինքնատիպ շենքը 1903 թվականին իր համար կառուցել է պետերբուրգցի հայտնի ճարտարապետ Օսկար Էմիլևիչ Վեգեները։ Նա եղել է Մասանդրայում Ալեքսանդր III-ի պալատի, Յալթայի կոմս Մորդվինովի պալատի շինարարության ղեկավարը, «Մետրոպոլ» հյուրանոցի նախագծի և Յալթայի այլ կառույցների հեղինակը։
Փոքր շենքի վրա պահպանվել են երկու սպիտակ մարմարե քանդակները։ Սա Յալթայի ճարտարապետության ձևավորման մեջ հազվադեպ հանդիպող տարր է։ Տան ճակատին ճարտարապետը տեղադրել է իր երկու անվանագիր-միացագրերը՝ գերմաներեն «O» և «W» տառերով։ Պատշգամբը զարդարված է եռանկյան, կողմնացույցի, քանոնի և անկյունաչափի պատկերով մետաղական զինանշանով։ Արտասովոր են բանալու անցքի տեսքով լուսամուտատեղերը։ Նայելով տան ճակատին՝ կարելի է համոզվել, որ ճարտարապետն ունեցել է հումորի լավ զգացողություն. ճարտարապետական ​​մանրամասների մեջ երևում է մարդու գլուխ։
Ներկայում առանձնատունը բարձիթողի վիճակում է, թեև այն իրական պատմաճարտարապետական արժեք ունի։ 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո տունը որպես բնակելի հանձնվել է մի քանի ընտանիքների, որոնք մի շարք վերափոխումներ են կատարել։ Այնուամենայնիվ, չնայած դրան, Վեգեների տունը ընդհանուր առմամբ պահպանել է իր նախկին տեսքը ինչպես արտաքնապես, այնպես էլ ներսում. պահպանվել են պատուհանների հինավուրց շրջանակները, նույնիսկ սողնակները, դռները, մանրահատակը, փայտյա տախտակները, փայտի ազնիվ տեսակների գերաններով կառուցված առաստաղները, բուխարիները, հախճասալերը, փայտա- և քարափորագրումները և այլն։


== Ծանոթագրություններ ==
Բելանի (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)

Բելանի (ուկրաիներեն՝ Білани), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բելանի գյուղում բնակվում էր 864 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Բեզիրգան

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բեզիրգան (այլ կիրառումներ)Բեզիրգան, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Կարպիանո

Կարպիանո  (իտալերեն՝ Carpiano), կոմունա Իտալիայում, Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում։
Բնակչությունը 2412 մարդ է։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 142 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 17 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20080։ Հեռախոսային կոդը՝ 02 ։


== Ծանոթագրություններ ==
Ուինթեր

Քիմ Մին Չոն (կորեերեն՝ 김민정, անգլ.՝ Kim Min Jeong, հունվարի 1, 2001(2001-01-01), Յանգսան, Հարավային Գյոնգսանգ, Հարավային Կորեա, առավել հայտնի է որպես Ուինթեր (կորեերեն՝ 윈터), հարավկորեացի երգչուհի և պարուհի։ Հանդիսանում է հարավկորեական Aespa գըրլ բենդի անդամ, որտեղ զբաղեցնում է վիժուալի և վոկալիստի դիրքերը։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ կյանք ===
Ծնվել է 2001 թվականի հունվարի 1-ին Հարավային Կորեայի Բուսան քաղաքում։ Հետագայում նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Յանգսան քաղաք, որտեղ պարային փառատոնի ժամանակ նրան է նկատում SM Entertainment լեյբլի աշխատակիցը։ Ավարտել է Յանգսանի՝ աղջիկների համար նախատեսված միջնակարգ դպրոցը։


=== 2020-ներկա։ Դեբյուտը Aespa խմբում ===
2020 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ներկայացվել է որպես SM Entertainment-ի նոր՝ Aespa գըրլ բենդի առաջին անդամ։ 2020 թվականի նոյեմբերի 17-ին խմբի հետ միասին դեբյուտ է կատարել «Black Mamba» թվային սինգլով։


== Ծանոթագրություններ ==
Յակով Ֆլիեր

Յակով Վլադիմիրովիչ Ֆլիեր (հոկտեմբերի 21, 1912(1912-10-21), Օրեխովո-Զուևո - դեկտեմբերի 18, 1977(1977-12-18), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային դաշնակահար, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1966)։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։
1934 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան (Կ․ Ն․ Իգումնովի դաշնամուրի դասարանը), 1937 թվականին ասպիրանտուրան։ Համերգներով հանդես է եկել 1935 թվականից, հյուրախաղերով՝ Եվրոպայի երկրներում, ԱՄՆ–ում և Ճապոնիայում։
Առաջին մրցանակներ՝ երաժիշտ–կատարողների Համամիութենական 1-րդ (Լենինգրադ, 1935) և դաշնակահարների միջազգային (Վիեննա, 1936), 3-րդ մրցանակ՝ Է․ Իզաիի անվան դաշնակահարների միջագգային (Բրյուսել, 1938) մրցույթներում։
1937 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում, 1947 թվականից պրոֆեսոր, 1965 սկսած դաշնամուրի ֆակուլտետի դեկան։ Ֆլիերի աշակերտներից են Լև Վլասենկոն, Բելլա Դավիդովիչը, Ռոդիոն Շչեդրինը, Սամվել Ալումյանը, Միխայիլ Պլետնյովը։
Ֆլիերը համարվում է խորհրդային լավագույն դաշնակահարներից մեկը, սակայն ավելի շատ զբավել է դասախոսությամբ, և մինչև 1962 թվականը հանդես չի եկել ԽՍՀՄ-ից դուրս, այսպիսով հանրաճանաչությամբ զիջելով Սվյատոսլավ Ռիխտերին և Էմիլ Գիլելսին։
Ժամանակակիցների կարծիքով, Ֆլիերը եղել է վիրտուոզ դաշնակահար։ Նրա երաժշտական ցանկը կազմված է եղել ռոմանտիկ երգահանների ստեղծագործություններով՝ Ռոբերտ Շուման, Ֆրեդերիկ Շոպեն, Ֆերենց Լիստ, Սերգեյ Ռախմանինով նաև կատարել է իր ժամանակակիցների ստեղծագործություններից, օրինակ Դմիտրի Կաբալևսկիի գործերը։ Ֆլիերի սակավաթիվ պահպանված ձայնագրություններից է դաշնամուրի համերգը Արամ Խաչատրյանի դիրիժորությամբ։
Պարգևատրվել է 4 շքանշանով։


== Գրականություն ==
Яков Флиер. Статьи, воспоминания, интервью. Составители Е. Б. Долинская, М. М. Яковлев. М.: Сов. композитор, 1983.
Цыпин Г. М. Я. В. Флиер. М.: Музыка, 1972.
Черников О. Рояль и голоса великих. Ростов-на-Дону: Феникс, 2011. — 224 стр. ISBN 978-5-222-17864-5


== Արտաքին հղումներ ==
Яков Флиер(անգլ.) Allmusic կայքում
Յակով Ֆլիեր Орехово-Зуево կայքում Archived 2007-04-29 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Չան Հինգ Դաո

Չան Հինգ Դաո (1228, Thái Bình, Վիետնամ - հոկտեմբերի 3, 1300, Hải Dương, Վիետնամ), Վիետնամի ռազմական գերագույն հրամանատարն էր Չան դինաստիայի կառավարման շրջանում։ Նրա գլխավորած զորքերը երեք անգամ ետ են մղել մոնղոլական զորքերի գրոհները 13-րդ դարում։ Նրա բազմակի հաղթանակները մոնղոլների Յուան դինաստիայի Խուբիլայի գլխավորած զորքերի նկատմամբ համարվում են պատմության լավագույն ռազմական սխրանքներից։ Չան Հինգ Դաոի խիզախությունն ու նրա ռազմական արվեստի վարժ իմացությունն արտահայտվում են այն մի քանի գրվածքներում, որը ինքը հեղինակել է։ Չան Հինգ Դաոն համարվում է պատմության լավագույն ռազմական առաջնորդներից մեկը։


== Առաջին մոնղոլական արշավանքը ==
1226 թվականին, երբ Չան դինաստիան տիրացավ Վիետնամի իշխանությանն արքայական ընտանիքը սկսեց քիչ-քիչ վերացնել քաղաքական այլ ուժերին, որպեսզի ավելի ուժեղացնի իր դիրքերը երկրում։ Հենց այս շրջանում մոնղոլները գրավել էին կենտրոնական Ասիայի մեծ մասը և արևելյան Եվրոպան. Նրանք արդեն արշավում էին հարավ։ 1254 թվականին երբ մոնղոլները կործանեցին Դալիի թագավորությունը, նրանք պատվիրակություն ուղարկեցին Վիետնամ որպեսզի իրենց զորքի համար ճանապարհ պահանջեն Վիետնամի միջով։ Այս պահանջի հիմնական նպատակը Սոնգ դինաստիայի վրա հարձակվելն էր։ Սակայն Չան կայսրը կասկածում էր, որ այս արարքով մոնղոլները հեշտությամբ կարող էին իրենց ենթարկել նաև Վիետնամը, այդ իսկ պատճառով հրաժարվեց։ 1258 թվականին մոնղոլներն առաջին անգամ արշավեցին Վիետնամի վրա, այսպիսով սկիզբ դնելով մոնղոլների և վիետնամցիների առաջին պատերազմին։ Այս արշավանքը ձախողվեց։ Հետագայում ևս երկու անգամ մոնղոլները փորձեցին գրավել Վիետնամը, սակայն ապարդյուն։


== Գրականություն ==
Taylor, K. W. (2013). A History of the Vietnamese (illustrated ed.). Cambridge University Press. ISBN 0521875862. Retrieved 7 August 2013.
Hall, Kenneth R., ed. (2008). Secondary Cities and Urban Networking in the Indian Ocean Realm, C. 1400-1800. Volume 1 of Comparative urban studies. Lexington Books. ISBN 0739128353. Retrieved 7 August 2013.Hung Dao Resources 2015


== Արտաքին հղումներ ==
Չան Հինգ Դաոյի արձանը Archived 2006-11-02 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
(8620) 1981 EK5

(8620) 1981 EK5, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 2-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,178493 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,789 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,568 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2069,81 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,173929 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,71° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(8620) 1981 EK5 աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Վիգեն Դիշչեքենյան

Վիգեն Դիշչեքենյան (Վիգէն Տիշչեքենեան, Viken Dishgekenian), լիբանանահայ երգիչ, հայրենասիրական (հեղափոխական) երգերի կատարող։


== Կենսագրություն ==
1986 թվականին ավարտել է Բեյրութի Հովակիմյան դպրոցը։ 1991 թվականից մի շարք հայկական և արաբական վարժարաններում քիմիա է դասավանդում։
Դեռ մանուկ հասակից կապված էր հեղափոխական երգերի հետ։ Սեփական առաջին երգը կատարել է 1997 թվականին՝ երգ Մհեր Չուլհաջյանի հիշատակին։ Ունի հեղափոխական երգերի 5 ձայնասկավառակ։ Լիբանանից դուրս համերգներ է տվել Ֆրանսիայում, Եգիպտոսում, Բրազիլիայում, Արգենտինայում, Ուրուգվայում, Քուվեյթում, Հորդանանում, Նիդերլանդներում։


== Տես նաև ==
Գառնիկ Սարգսյան
Հովիկ Գրիգորյան
Հրանտ և Գայանե
Հարութ Փամբուկչյան


== Արտաքին հղումներ ==
Վիգեն Դիշչեքենյան (հայ.) Ֆեյսբուքում
Աշոտ Դավթյան

Աշոտ Դավթյան (1968 թ. հունվարի 6 - 1993 թ. հոկտեմբերի 13), հայ ազատամարտիկ Արմավիրի տարածաշրջանից։


== Կենսագրություն ==
Աշոտ Դավթյանը ծնվել է 1968 թվականի հունվարի 6-ին Իրկուտսկ քաղաքում։ Ավարտել է Արմավիրի շրջանի Նոր Կեսարիա ավանի դպրոցը, 1986-1988 թթ. զորակոչվել և ծառայել խորհրդային բանակում։ 1991 թվականին մասնակցել է Արցախյան շարժմանը, եղել է երկրապահ տարբեր ջոկատների կազմում, կռվել Գորիսում, Ֆիզուլիում, Ստեփանակերտում, Ղուբաթլիում, Հադրութի շրջանում, Լաչինում։
Զոհվել է Հադրութ շրջկենտրոնի պաշտպանության մարտերի ժամանակ՝ 1993 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։ Թաղված է հայրենի Նոր Կեսարիա գյուղում։
Աշոտ Դավթյանն ամուսնացած էր, ունի մեկ դուստր՝ Հասմիկը։


== Աղբյուրներ ==
Ռ. Սահակյան, Գիրք վշտի և հպարտության
Դոբրինովցի

Դոբրինովցի (ուկրաիներեն՝ Добринівці), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Զաստավնայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դոբրինովցի գյուղում բնակվում էր 1 528 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Աստերոիդների ցանկ (85201-85300)

Աստերոիդների ցանկ (85101-85200)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (85301-85400)
 Աստերոիդների ցանկ (85101-85200)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (85301-85400)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (85001)-(90000)»։ www.minorplanetcenter.net
Ուդովկի

Ուդովկի (ռուս.՝ Удовки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ժողովածու (2854)

Ժողովածու (2854), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2854 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դարում՝ Պետրոս Թիֆլիսեցի գրիչի կողմից:Ստացողը եղել է Ստեփաննոս արքեպիսկոս Տարսոնին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 32, 3X21 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 270 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգիրով։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 1ա, 4ա, նախագաղափար՝ 183բ, ստացողի՝ 183բ։


== Բովանդակություն ==
Մարտինոսի Պէքանեան Համեմատութիւն հնոյ և նորոյ կտակի։
Ճառք, Քարոզք (Յովհ․ Երզնկացի, Մատթ․ Ջուղայեցի, Առ․ Սիւնեցի, Բարթ․ Մարագացի, Գր․ Լուսաւորիչ, Գր․ Սքանչելագործ, անանունք)։
Ստ․ Սիւնեցւոյ թուղթ հաւատոյ առ Գր․ Տղայ։
Գր․ Սքանչելագործի Յաղագս ճշմարիտ հաւատոյ։
Վահրամայ Բաբունւոյ Յաղագս երրորդութևան։
Բանք յաղագս երրորդութևան։
Աբր․ Աստապատեցւոյ Բանք առ ձեռք քարողութևան։
Յաղագս է մահու չափ մեղաց։


== Ծանոթագրություններ ==
Օժի (Էնայի գավառ)

Օժի (ֆր.՝ Augy), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Ֆեր ան Տարդենուա կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը Սուասոնն է։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02036:


== Բնակչություն ==
2010 թվականի տվյալներով՝ բնակչությունը կազմում է 90 մարդ։


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին համայնքի 54 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 42-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 12-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել 77,8%, 1999 թվականին եղել է 78,3%)։ 42 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 38-ը (21 տղամարդ և 17 կին), գործազուրկ էին 4-ից (2 տղամարդ և 2 կին)։ 12 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 5-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 3-ը՝ թոշակառուներ, 4-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով։


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Ծանոթագրություն ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ. Օժի (ֆր.)
Կրիմսկոե (գյուղ, Սակիի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿրիմսկոեԿրիմսկոե (ուկրաիներեն՝ Кримське, Ղրիմի թաթարերեն՝ Avel), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ավել։
2001 թվականի տվյալներով Կրիմսկոե գյուղում բնակվում էր 1 952 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Կիզերյոլ

Կիզերյոլ (ռուս.՝ Кизеръёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Սիգավեյ գետի աջ ափին՝ 3 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 13 կմ։


== Ջրագրության տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը 
Պեչորա։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 03050100212103000065423
Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 103006542
Ավազանի կոդը — 03.05.01.002
Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 03
Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 0


== Ծանոթագրություններ ==
Անտառային պատմություն (մուլտֆիլմ)

«Անտառային պատմություն» , Ալեքսանդր Իվանովի 1956 թվականին նկարված սովետական մուլտֆիլմ ատամները մաքրելու անհրաժեշտության մասին։


== Սյուժե ==
Արջը գողանում է մեղուներով լի փեթակը և այնքան է ուտում մեղրը, միչև իր ատամները սկսում են ցավել։ Նա աղմկում է ու գոռգոռում, ինչի հետևանքով անտառի բոլոր բնակիչներն արթնանում են։ Բոլորը ինչով կարողանում են փորձում են օգնել նրան, սակայն ոչինչ չի ստացվում, բայց նրանք չեն ցանկանում բժիշկ կանչել։ Ի վերջո նապաստակը չի դիմանում և կանչում է ատամնաբույժ Կռունկին։ Նա մեծ ջանքերով հանում է արջի ատամը և փոխարենը դնում ոսկե ատամ և տալիս է նրան իր ատամի մածուկն ու խոզանակը։ Արջը բոլորին շնորհակալություն է հայտնում օգնության համար։


== Ստեղծողները ==
Հնչյունավորել են.

Վլադիմիր Վոլոդին - արջ
Գեորգի Վիցին - կռունկ
Ռոստիսլավ Պլյատ - գայլ
Լարիսա Բուխարցևա - աղվես
Գեորգի Միլլյար - գորշուկ
Մարիա Վինոգրադովա - նապաստակ
Յուրի Խրժանովսկի - խլուրդ
Ալեքսանդրա Պանովա - ագռավ
Գալինա Նովոժիլովա- սկյուռ


== Տեսագրությունը ==
Մուլտֆիլմը բազմիցս կրկնօրինակվել է «Անտառային պատմություն» մուլտֆիլմերի հավաքածուների հետ DVD տարբերակով։


== Գրականություն ==
Կորնիլով Բորիս Պետրովիչ,  Ինչպես մեղրից սկսեց ցավել արջի ատամները, Մ., «Խոսք» (Խոսքը երեխաների մասին է), էջ 16, ISBN 978-5-9268-1312-5։


== Հղումներ ==
«Անտառային պատմություն» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում


== Ծանոթագրություններ ==
Ախնաձոր (գետ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ախնաձոր (այլ կիրառումներ)Ախնաձոր, գետակ Ճորոխի ավազանում։ Ոռոգելով համանուն գյուղը՝ միանում է Թորթումի Կազարիս ակունքին։


== Ծանոթագրություններ ==
(4846) Թութմոսիս

(4846) Թութմոսիս (անգլ.՝ Tuthmosis), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,213744 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7766 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6509 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2104,34 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,171075 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,28° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(4846) Թութմոսիս աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Բայդաղ

Բայդաղ, գյուղ Հայկական ԽՍՀի Ղափանի շրջանում, Ղափան շրջկենտրոնից 5 կմ արևելք, Ողջի գետի բարձրադիր ու լեռնային ձախ ափին։
Ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։
Գյուն ուներ Բայտատ անունով ձմեռանոց։


== Պատմություն ==
1959 թվականին գյուղը ձուլվել է Ղափան քաղաքի հետ։


== Բնակչություն ==
Բնակիչները ադրբեջանցիներ էին։
Բայդաղի ազգաբնակչության փոփոխությունը։.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Հարություն Կիվիրյան

Հարություն Կիվիրյան (օգոստոսի 23, 1993(1993-08-23), Մայկոպ, Ռուսաստան), առաջին հայն է խորհրդային, ռուսական տիեզերագնացների ջոկատում։
2021 թվականի հունվարի 27-ին տիեզերագնացների ընտրության միջգերատեսչական հանձնաժողովի կողմից ընտրվել է «Ռոսկոսմոսի» տիեզերագնացների ջոկատում փորձարկող տիեզերագնացի մասնագիտությունը ուսանելու համար։ Տիեզերագնացների ընտրության ծրագիրը մեկնարկել էր 2019 թվականին, որի արդյունքում Յուրի Գագարինի անվան տիեզերագնացների պատրաստման գիտահետազոտական փորձարարական կենտրոնին առաջարկվել էր 2 229 թեկնածուներից «Ռոսկոսմոսի» տիեզերագնացների ջոկատում որպես փորձարկող տիեզերագնաց նշանակել չորս հոգու՝ Հարություն Կիվիրյանին, Սերգեյ Իրտուգանովին, Ալեքսանդր Կոլյաբինին և Սերգեյ Տետերյատնիկովին։


== Կենսագրություն ==
Հարություն Կիվիրյանը ծնվել է 1993 թվականի օգոստոսի 23-ին Մայկոպում։ 2015 թվականին ավարտել է  Սանկտ Պետերբուրգի Ուստինովի անվան բալթյան պետական տեխնիկական համալսարանը, որպես ինժեներ, մասնագիտացումը` հրթիռաշինություն։ 
2012 թվականից մինչև 2015 թվականը ուսանել է «թևավոր հրթիռների համալիրների շահագործում և վերանորոգում» ռազմական ամբիոնում, ստացել՝ լեյտենանտի կոչում։
2019 թվականին Ս.Պ. Կորոլյովի անվան տեխնիկումում ուսանել է ծրագրային ղեկավարմամբ հաստոցների օպերատորի մասնագիտությունը՝ ստանալով 4-րդ կարգի որակավորում։


== Ծանոթագրություններ ==
Էդուարդ Խաչիկյան (օդաչու)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Էդուարդ Խաչիկյան (այլ կիրառումներ)Էդուարդ Վազգենի Խաչիկյան (օգոստոսի 14, 1960(1960-08-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 10, 1992(1992-10-10), Գյուլիստան), հայ օդաչու, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։


== Կենսագրություն ==
Ավարտել է Վոլչանսկի (Խարկովի մարզ, Ուկրաինա) քաղաքացիական ավիացիայի ուղղաթիռային օդաչուական ուսումնարանը (1981)։ 1981-1985 թվականներին աշխատել է Ատկալսկի (Ռուսաստան) ավիաուսումնական կենտրոնում, 1985 թվականից՝ «Էրեբունի» օդանավակայանում։
1989-1992 թվականներին Մի-8 ուղղաթիռի անձնակազմում (2-րդ օդաչու) մասնակցել է Արցախի ինքնապաշտպանությանը։ 
Ընդհանուր թռիչքաժամն Արցախ, այդ թվում՝ Շահումյան և Գետաշեն կազմել է 850 ժամ։


== Պարգևներ ==
Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Զոհվել է հերթական մարտական առաջադրանքը կատարելիս։ Թաղված է Եռաբլուրում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՀՀ ՊՆ Հայզինվոր կայքում
Արմինազ

Արմինազ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր
Վասպուրական (կոնյակ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վասպուրական (այլ կիրառումներ)Վասպուրական կոնյակ, տեսակավոր կոնյակ։ Մշակվում է 1980 թվականից, Երևանի կոնյակի գործարանում։ Թնդությունը 40 ծավալ % է, շաքարայնությունը՝ 10%։ «Վասպուրականը» մուգ ոսկեշող է, հարուստ բուրմունքով, վանիլի և շոկոլադի թավշե երանգով։ Հնացման ընդհանուր ժամկետը՝ 18 տարուց ավելի։
Կաղապար:Կոնյակ-անավարտ
Զորինովկա

Զորինովկա (ուկրաիներեն՝ Зоринівка), գյուղ Ուկրաինայի Լուգանսկի մարզի Մելովոեի շրջանում։
Չճշտված տվյալներով Զորինովկա գյուղում բնակվում էր 480 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Նիզամի Գյանջևիի ադրբեջանականացում

Նիզամի Գյանջեվիի ադրբեջանավորումը (պարսկերեն՝ نظامی گنجوی), պարսկական պոեզիայի դասական Նիզամի Գյանջևիի քաղաքականորեն պատճառաբանված ազգա-մշակութային պատկանելիության վերանայում, որը սկսվել է Խորհրդային Միությունում 1930-ականների վերջում։
Չնայած քաղաքական շարժառիթների՝ Նիզամիի ադրբեջանիզացումը մղում է տվել այլ բազմաթիվ կարևոր պատմական և գրականագիտական հետազոտումների սկսման, որից շահել է ամբողջ խորհրդային մշակույթը։


== Գյանջևիի ազգային նույնականացումը ==
Նիզամի Գյանջևիի էթնիկ արմատների մասին հայտնի է միայն այն, որ մայրական կողմից նա՝ քուրդ է։ Որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ նրա հայրը ծագումով Կենտրոնական Իրանի Քում քաղաքից էր։
Նախկին ԽՍՀՄ-ի սահմաններից դուրս ակադեմիական աշխատանքների և հեղինականվոր հանրագիտարանների մեծամասնությունում Նիզամի Գյանջևին ճանաչվում է որպես պարսկական բանաստեղծ։ Ռուսաստանի ակադեմիական հանրագիտարանները նրան դեռ ադրբեջանցի են համարում, սակայն ռուսաստանյան հետազոտողների մի մասը «պարսկական» տեսակետի կողմնակից է.


== Ծանոթագրություններ ==
Վազգեն (խմբապետ)

Տիգրան Տերոյան (1873, Վան - 1898, Կուռուբաշ, Արտամետ, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն, առավել հայտնի Վազգեն մականվամբ), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, խմբապետ, հայդուկապետ, բանաստեղծ, Հայ հեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ։


== Կենսագրություն ==
Սկզբնապես անդամագրվել է Արմենական կուսակցությանը, ապա ՀՅԴ-ը։ Քույր Զարուհին (Ժենյա) և կրտսեր եղբայրը Վարազդատը (Վազրիկ) նմանապես եղել են ՀՅԴ անդամներ և ակտիվորեն օժանդակել Վան-Վասպուրականում հայ ազատագրական շարժմանը։
ՀՅԴ կուսակցության անդամ։ Սովորել է Վանի Հայկազյան կենտրոնական վարժարանում։ 1893 թվականին ազատագրական գործունեության համար ձերբակալվել է։ Բանտից ազատվելուց հետո՝ 1895 թվականին անցել է Սալմաստ։ Այնտեղից Նիկոլ Դումանի 60-հոգանոց խմբի հետ, ճանապարհին կռիվներ մղելով, անցել է Վան։ Նրա ջոկատում է գործել Անդրանիկը (Օզանյան)։ 1896 թվականի հունիսին Վազգենը մասնակցել է Վանի ինքնապաշտպանությանը։ Դեմ է եղել Խանասորի արշավանքին (1897 թ. հուլիսի 25)։ Գուրգենի խմբում կռվել է Սպահան լճի մոտ։ Խուսափել է մասնակի և վաղաժամ ընդհարումներից, ձգտել գաղտնորեն զինելով ժողովրդին՝ նախապատրաստել ընդհանուր ապստամբության։ Կազմել է ընդհանուր ապստամբության առաջին հրահանգը։ Կողմ է եղել հայ-ասորական մարտական զինակցությանը։
Զոհվել է 1898 թվականի հունվարի 2-ին Վանից ոչ հեռու գտնվող Կուռուբաշ գյուղի ջրաղացում, երբ թուրքերը պաշարել էին նրան և իր զինակից ընկեր Շատախցի Միքոյին (Արշակ Չալկադրյան)։


== Հիշատակ ==
1906 թվականին Ժնևում լույս է տեսնում Անդրանիկ Օզանյանի «Մարտական հարահանգներ»-ը, որը նշանավոր հայդուկը ի թիվս մյուս ֆիդայիների, նվիրում է նաև Վազգենի հիշատակին։ 1943 թվականին Աթենքում վարդապետ ձեռնադրվելիս Կարապետ Լևոն Պալճյանը, որը հետագայում հայտնի է դառնում որպես Վազգեն Առաջին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս, ընդունում է Վազգենի անունը։ Վասպուրականի հետ կապված անձինք յուրօրինակ կերպով պահպանել են հայդուկի հիշատակը՝ իրենց զավակներին կոչելով Վազգենի անունով։


== Գրականություն ==
«Վազգէնի երգարան», Բոստոն, 1901։
Խանասորի Վարդան, Յիշատակարան, Փարիզ, 1928, 2-րդ հրտ., Պէյրութ, 1990, 3-րդ հրտ., Երևան, 1992։
Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, Բ. հատ., Թեհրան, 1982։
Հայկական հարց հանրագիտարան, Երևան, 1996, էջ 426։
Ռուբէն Սահակեան, Վազգէն (Տիգրան Տէրոյեան). Նահատակութեան 100 ամեակի առթիւ, Դրօշակ, 26 մարտ - 8 ապրիլ, Երևան, 1998, էջ 22-27։
Ով ով է (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 2, Երևան, 2007, էջ 514։