Պավել Գայդեբուրով

Պավել Պավլովիչ Գայդեբուրով (ռուս.՝ Па́вел Па́влович Гайдебу́ров, փետրվարի 15 (27), 1877, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 4, 1960(1960-03-04), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ռուսական թատրոնի ու կինոյի դերասան, ռեժիսոր, թատերական գործիչ, մանկավարժ։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1940)։


== Կենսագրություն ==
Պավել Գայդեբուրովը ծնվել է 1877 թվականի փետրվարի 15-ին Լենինգրադում հայտնի գրականագետ Պավել Գայդեբուրովի ընտանիքում։ Պոետ Վասիլի Գայդեբուրովի կրտսեր եղբայրն է։ Յակով Գուրևիչի գիմնազիան ավարտելուց հետո 1896 թվականին ընդունվում է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ։ Մասնակցում է ուսանողական սիրողական ներկայացումներին, դերասանական վարպետության դասեր անցնում Պավել Սվոբոդինի մոտ։
1899 թվականին հեռացվում է համալսարանից՝ ուսանողական ելույթների համար և նույն թվականին սկսում պրոֆեսիոնալ բեմական գործունեությամբ զբաղվել պրովինցիայում՝ Ն․ Վասիլևայի անտրեպրիզում։ Առաջին բեմելը եղել է Մինսկում, որտեղ Չեխովի «Ճայը» ստեղծագործության մեջ մարմնավորել է Տրեպլևին։
1903 թվականին դերասանուհի Նադեժդա Սկարսկայայի հետ (Վերա Կոմիսարժևսկայայի քույրը), որը մեկ տարի անց դարձավ իր կինը, կոմսուհի Սոֆյա Պանինայի ժողովրդական տանը կից ստեղծեց Հանրամատչելի թատրոն, որը բացվեց 1903 թվականի նոյեմբերի 23-ին։ Առաջին ներկայացումը Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ամպրոպ» պիեսի ներկայացումն էր, որն արագ մեծ ճանաչում ստացավ աշխատավորների շրջանում։
Հանրամատչելի թատրոնը գոյատևեց մինչև 1914 թվականը։ Դեռևս 1905 թվականին Գայդեբուրովը վերջինիս հիման վրա ստեղծել էր Շրջիկ թատրոնը։ Ի տարբերություն Հանրամատչելի թատրոնի, որի խաղացանկը հիմնականում կազմված էր դասականներից, մինչև 1928 թվականը գործած Շրջիկ թատրոնը ձգտում էր թե՛ պրովինցիայի, թե՛ մայրաքաղաքի հանդիսատեսի համար բեմադրել նաև ժամանակակից պիեսներ, այդ թվում՝ Ա. Չեխովի, Մ. Գորկու, Հ. Իբսենի և Բ. Շոուի ստեղծագործությունները։ 1905 թվականի մարտի 7-ին Պետերբուրգում Գայդեբուրովի բեմադրած Հ. Իբսենի «Փոքրիկ Էյոլֆ» ներկայացմամբ բացված Շրջիկ թատրոնն իր մշտական թատերախմբով շրջում էր պրովինցիայի խոշոր քաղաքներով։ Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելը «շրջիկները» ամեն տարի շրջում էին Ռուսաստանի հյուսիսային ու կենտրոնական քաղաքներով, Ուկրաինայի, Բելառուսի, Կովկասի, Սիբիրի, Հեռավոր Արևելքի քաղաքներով։
10 տարվա ընթացքում մեծ հաջողությամբ բեմադրվել են Լ. Տոլստոյի, Ա. Օստրովսկու և Ա. Չեխովի պիեսները, Ա. Տոլստոյի եռագրությունը, Սոփոկլեսի «Անտիգոնե» և «Էդիպուս արքա» ողբերգությունները, Շեքսպիրի «Լիր արքա» և «Համլետ» պիեսները, Ջ. Բայրոնի «Մարինո Ֆալյերի» և «Սարդանապալ», Հ. Իբսենի «Պայքար գահի համար», «Հասարակության սյուները» և «Նորա» ստեղծագործությունները, Բոմարշեի եռագրությունը, Բ. Բյոռնսոնի պիեսները, Ֆ. Շիլլերի «Վիլհելմ Տել» դրաման և այլն։
Կնոջ հետ Գայդեբուրովը հիմնել է «Շրջիկ թատրոնի հրատարակչությունը» (1906-1924), ղեկավարել է «Շրջիկ թատրոնի գրությունների» հրատարակությունը (1914-1924, հրատարակվել է 69 թողարկում)։
1933 թվականից Գայդեբուրովը ղեկավարել է Լենշրջխորհկոմի անվան Կոլխոզասովխոզի շրջիկ թատրոնը, որտեղ բեմադրել է Ն. Գոգոլի «Ռևիզորը» (1934), Ի. Տուրգենևի «Ազնվականների բունը» (Նադեժդա Սկարսկայայի հետ համատեղ, 1943), Ա. Արբուզովի «Վեց սիրելիներ»-ը (1935), Լ. Տոլստոյի «Խավարի իշխանություն»-ը (1936), Ա. Կոռնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ»-ը (1936), Ա. Պուշկինի «Բորիս Գոդունով»-ը (1937), Դ. Ֆոնվիզինի «Տհասը» (1938) և այլ ներկայացումներ։ Պատերազմի տարիներին աշխատել է Յարոսլավլի Ֆ. Վոլկովի անվան թատրոնում։
1944-1950 թվականներին Գայդեբուրովը հանդես է եկել Մոսկվայի Կամերային թատրոնի բեմում։ 1955 թվականից ընդգրկվել է Ե. Վախթանգովի անվան թատրոնի թատերախմբում։ Դասավանդել է Կենդանի խոսքի ինստիտուտում։
Կինը՝ Նադեժդա Սկարսկայան (1868-1958), ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ է (1927)։
Պավել Գայդեբուրովը մահացել է 1960 թվականի մարտի 4-ին սրտային սուր անբավարարությունից։ Թաղված է Լենինգրադի Վոլկովոյի գերեզմանոցի Գրական կամրջակներում։


== Գրական ստեղծագործություններ ==

Գայդեբուրովի առաջին բանաստեղծությունը՝ «Օրորոցի մոտ»-ը, հրատարակվել է 1898 թվականին։
Գայդեբուրովը մի շարք բանաստեղծություններ է հրատարակել «Եվրոպայի բանբեր»-ում, «Ռուսական միտք», «Աստծո աշխարհ» և այլ ամսագրերում։ Առանձին գրքով լույս է տեսել 1913 թվականին։ Բանաստեղծություններում զգացվում է սիմվոլիստ պոետների ազդեցությունը։ «Բեմում և կյանքում» գրքի համահեղինակներից է (1959, Նադեժդա Սկարսկայայի հետ համատեղ)։ Թարգմանել է Էմիլ Վերհառնի «Ֆիլիպ II» ողբերգությունը (բեմադրվել է 1928 թվականին Շրջիկ թատրոնում)։


== Մրցանակներ և պարգևներ ==
ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1925)
ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1940)
Ստալինյան մրցանակ (երրորդ աստիճանի)՝ Սիմֆերոպոլի դրամատիկական թատրոնում Մ. Գորկու «Ծերունին» ներկայացման բեմադրման և գլխավոր դերի համար (1951)
Աշխատանքային կարմիր դրոշի երկու շքանշան (մարտի 11, 1939 և մարտի 21, 1947)


== Դերերը թատրոնում ==


=== Ռեժիսոր ===


== Ֆիլմագրություն ==


== Հրապարակումներ ==
Շրջիկ թատրոնի առաջին տարվա հաշվետվություն, Պետրոգրադ, 1907
Народный театр. Первые итоги, Պետրոգրադ, 1918
Театральное дело внешкольника, Պետրոգրադ, 1919
Зарождение спектакля, Պետրոգրադ, 1922
Проблемы пьесы «Старик» // Горьковский альманах, Մոսկվա, 1948
Полвека с Чеховым // Театральный альманах, Մոսկվա, 1948
На сцене и в жизни (Ն. Սկարսկայայի հետ համատեղ), Մոսկվա, 1959
Литературное наследие, Մոսկվա, ВТО, 1977, 464 էջ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
40 лет сценической деятельности П. П. Гайдебурова. — Л., 1939.
Страницы большой жизни // Скарская Н. Ф., Гайдебуров П. П. На сцене и в жизни. — М., 1959.
Брянцев А. Пламенный просветитель // «Театральная жизнь», 1960, № 9.
Зубков К. П. П. Гайдебуров // Там же.
Большакова Т. Жить широкими перспективами // Там же.
Сазанович Е. Гайдебуровский старик // «Юность», 2012, № 1-6 (остросюжетный психологический роман, в котором использованы некоторые реальные факты творческой биографии П. П. Гайдебурова).