Հադրութի գրավում

Հադրութի գրավում, սկսվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի սկզբին Հադրութում և դրա շրջակա գյուղերում ու բարձունքներում։ Հադրութը պատմական Խամսայի մելիքությունների Դիզակի մելիքությունն է, որը Խորհրդային տարիներին ԼՂԻՄ-ի մաս էր կազմում և որը երբեք չի եղել Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում։
Ջաբրայիլ քաղաքը գրավելուց և նույնանուն շրջանի վրա գերակայություն հաստատելուց հետո ադրբեջանական ուժերն առաջացան հյուսիս՝ դեպի Հադրութ։ Ծանր հրետանային մարտերը սկսվեցին հոկտեմբերի 7-ից, իսկ հոկտեմբերի 9-ին ադրբեջանական ուժերը գրավեցին քաղաքին կից ստրատեգիական կարևոր նշանակություն ունեցող գյուղերն ու բարձունքները։ Ի սկզբանե հակամարտության երկու կողմերը պնդում էին, որ քաղաքը իրենց գերակայության տակ է, բայց ըստ երրորդ կողմի աղբյուրների՝ ադրբեջանական ուժերը հոկտեմբերի 14-ին կամ 15-ին արդեն գրավել էին քաղաքը։ Միևնույն ժամանակ ավելի շատ մարտեր տեղի ունեցան քաղաքի հյուսիսում և արևմուտքում՝ կողմերից յուրաքանչյուրը նպատակ ունենալով գրավել կարևոր նշանակության գյուղեր ու բարձունքներ մինչև հոկտեմբերի 30-ը, երբ երրորդ կողմը հավաստեց, որ ադրբեջանական ուժերը գտնվում են քաղաքի հյուսիսային հովտում։ 


== Իրադարձությունների ետնաբեմ ==
Հադրութն Արցախյան երկրորդ պատերազմից հետո գտնվում է Ադրբեջանի տարածքում։ 1939 թվականի սեպտեմբերի 10-ից Հադրութը եղել է Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության կազմում գտնվող Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի Հադրութ շրջանի մայրաքաղաքը։ Այս կարգավիճակը մնաց մինչև 1991 թվականի նոյեմբերի 26-ը, երբ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո կազմալուծվեց նաև ԼՂԻՄ-ը։ 1991 թվականին մայիսին ԽՍՀՄ ԶՈՒ–ի և ադրբեջանական ՕՄՕՆ-ի կարգադությամբ քաղաքը բռնի կերպով հայաթափվեց, որը տեղի ունեցավ Օղակ գործողության արդյունքում։ 1992 թվականի հոկտեմբերի 2-ին քաղաքն անցավ Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի գերակայության տակ։ Հադրութի տեղանքը ռազմավարական տեսակետից կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ հանդիսանում է Ղարաբաղը Ստեփանակերտին և Շուշիին կապող օղակը։


== Նախապատմություն ==
2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին բախումներ սկսվեցին Լեռնային Ղարաբաղի վիճելի տարածքում, որը դե ֆակտո գտնվում է չճանաչված և ինքնահռչակ Արցախի Հանրապետության հսկողության տակ, բայց դե յուրե Ադրբեջանի մասն է կազմում։ Երկու օր անց ադրբեջանցի պաշտոնյաները պնդեցին, որ նրանք ոչնչացրել են Հադրութի հրամանատարական դիտակետը։
Հոկտեմբերի 1-ին Արցախի իշխանությունները պնդեցին, որ Ադրբեջանի հրետանին ռմբակոծում էր Հադրութը։ Ադրբեջանի ՊՆ-ն շեշտեց, որ նրանք ռմբակոծում էին միայն  ռազմական բազաների վրա։ 
Արցախի իշխանությունները հայտնել են, որ ադրբեջանական ուժերը Սմերչ-ով 2 անգամ թիրախավորել են Հադրութը։
Հոկտեմբերի 4-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարեց, որ ադրբեջանական ուժերը գրավել են Ջաբրայիլ քաղաքը և Ջաբրայիլի տարածքում մի քանի բնակավայր։ Հոկտեմբերի 7-ին Ադրբեջանի ՊՆ-ն հաղորդեց, որ Ջաբրայիլի շրջանը գտնվում է ադրբեջանական ուժերի վերահսկողության տակ։


== Կռիվներ ==
Հոկտեմբերի 7-ին հայկական իշխանությունները հայտարարեցին, որ ադրբեջանական ուժերը ծանր հրետանիով ռմբակոծում էին Հադրութը։
Հոկտեմբերի 9-ին մոտ ժամը 17:00-ին Ադրբեջանի նախագահը հայտարարեց, որ ադրբեջանական ուժերը գրավել են Հադրութը քաղաքի հարավարևելյան հատվածի մի շարք գյուղեր։ Սա հերքվեց ինքնահռչակ Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանի կողմից, ով շեշտեց, որ Արցախի ՊՆ-ն իր վերահսկողության տակ է վերցրել Հադրութը։ Կոմսոմոլսկայա պրավդա և ԲԲՍ-ի ռուսական ծառայությունը հերքեց Ալիևի հայտարարությունները, իբր թե քաղաքը ադրբեջանական ուժերի վերահսկողության տակ է։
Հոկտեմբերի 10-ին Ռուսաստանը զեկուցեց, որ և՛ Հայաստանը և՛ Ադրբեջանը Մոսկվայում կայացած 10 ժամ տևած բանակցություններից հետո համաձայնվել են մարդասիրական նկատառումներով հրադադար հաստատել : Այդ օրը Հադրութում ծանր մարտեր տեղի ունեցան, որոնք ուղեկցվեցին քաղաքի վրա ռմբակոծություններով։ Ըստ Արցախի արտգործնախարարության՝ ադրբեջանական մի սաբոտաժային և հետախուզական խումբ է ներթափանցել Հադրութ։ Այս խումբը ենթադրաբար բաղկացած էր 200 մարդուց և քաղաքի երկու կողմից էր ներս թափանցել։ Ըստ Հադրութի իշխանությունների՝ Ադրբեջանը հարձակվեց Հադրութի վրա առանց հրետանու ու տանկերի ուղեկցության, վերջինիս նպատակը իր դիրքը դնելն էր։ Արցախն ու Ադրբեջանը մեղադրեցին միմյանց Հադրութի վրա հարձակվելու մեջ։ BBC-ի ռուսական ծառայությունը հայտնեց, որ քաղաքը հայերի վերահսկողության տակ է։ Երեկոյան Ադրբեջանի ՊՆ-ն հայտարարեց, որ ադրբեջանական ուժերը հետ են մղել Տողի վրա հայերի հարձակման փորձը։
Հոկտեմբերի 12-ին Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը շեշտեց, որ Հադրութի հարևանությամբ գտնվող գյուղերը Ադրբեջանի հսկողության տակ են և որ Հայաստանի հատուկ նշանակության զորքերը փորձեցին հետ գրավել քաղաքը, բայց չի հաջողվել։ Միևնույն ժամանակ Հայաստանի ՊՆ-ն հայտարարեց, որ քաղաքը Հայաստանի վերահսկողության տակ է, իսկ Ադրբեջանը անընդհատ փորձեր է ձեռնարկում քաղաք ներխուժելու։ Հաջորդ օրը Ադրբեջանի ՊՆ-ն նոր տեսանյութ է տարածել՝ պնդելով, որ այն նկարվել է Հադրութի կենտրոնից, բայց ԲԲՍ-ի ռուսական ծառայության թղթակիցը փաստեց, որ այն նկարվել է հարևան բարձունքներից և Թաղասեռից, ոչ թե Հադրութի կենտրոնից։ Հաջորդ  օրը Ադրբեջանի ՊՆ-ն հայտարարեց, որ Հադրութում իրավիճակը շարունակում է մնալ լարված։
Հոկտեմբերի 14-ին Ադրբեջանի ՊՆ-ն շեշտեց, որ ադրբեջանական ուժերը իրենց վերահսկողության տակ են առել Վարդաշատ բնակավայրը արևմուտքում, ինչպես նաև Հադրութի հյուսիսում գտնվող Քյուրաթաղը, Ջրակուսը և Ուխտաձորը։ Մինչ ադրբեջանական կողմը տեսանյութեր էր տարածում՝ պնդելով, որ Հադրութը և շրջակա կողմերը գտնվում են իր վերահսկողութայն տակ, հայկական կողմը շարունակում էր հերքել։
Հոկտեմբերի 17-ին Ադրբեջանի ՊՆ-ն շեշտեց, որ իրավիճակը Հադրութում շարունակում էր լարված մնալ։ Հոկտեմբերի 18-ին ՌԻԱ Նովոստիի թղթակիցն իր զեկույցում նշեց Հադրութի մոտակայքում հրետանային փոխհրաձգություն է անցկացվում : Ադրբեջանի Պն-ն շեշտեց, որ հայկական Սու-25 գրոհիչ  է գետնին հավասարեցրել, իսկ հայկական կողմը ժխտեց այս փաստը։ Հոկտեմբերի 20-ին առավոտյան ծանր մարտեր ընթացան Հադրութի մոտակայքում՝ Ադրբեջանի կողմից գրոհով։ Երկու օր անց Ադրբեջանի ՊՆ-ն շեշտեց, որ Հադրութ ժամանած կամավորական ուժը լքել է տարածքը, մինչ Արցախի իշխանությունները փաստեցին Կարմիր Շուկայի մոտ տեղի ունեցող բախման մասին։ Հոկտեմբերի 23-ին Հադրութի մոտակայքում բախումներ տեղի ունեցան։ Հոկտեմբերի 27-ին հայկական կողմը շեշտեց, որ ադրբեջանական ուժերը ռմբակոծում էին Մարտունին, ադրբեջանական կողմը հերքեց։


== Ծանոթագրություններ ==