Իոսիֆ Տիմչենկո

Իոսիֆ Անդրեևիչ Տիմչենկո (ռուս.՝ Ио́сиф Андре́евич Ти́мченко, ապրիլի 26, 1852(1852-04-26), Օկոպ, Խարկովի ուեզդ, Խարկովի նահանգ, Մալոռուսական գեներալ-նահանգապետություն, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 20, 1924(1924-05-20), Օդեսա, ԽՍՀՄ), խորհրդային մեխանիկ-գյուտարար։ 


== Կենսագրություն ==
Իոսիֆ Տիմչենկոն ծնվել է Ռուսական կայսրության Խարկովի նահանգի Օկոպ գյուղում, ճորտ գյուղացու ընտանիքում։ Եղել է 3-րդ գիլդիայի վաճառական, օպտիկայի մասնագետ և մեխանիկ, Խարկովի կայսերական համալսարանի մատակարար Ալեքսանդր Էդելբերգի մեխանիկական արհեստանոցների աշակերտ։ 1874 թվականին ընկերների հետ մեկնել է Օդեսա։ Նիկոլայ Միկլուխո-Մակլայի գաղափարներով տարված՝ նրանք պատրաստվել են մեկնել Օվկիանիա ճամփորդության։ Սակայն ընկերները շուտով վերադարձել են Խարկով, Տիմչենկոն մնացել է Օդեսայում, որտեղ աշխատանքի է ընդունվել  Ռուսաստանի նավագնացության և առևտրի ընկերությունում։ 1880 թվականից աշխատել է Օդեսայի Նովոռոսիյսկի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետում որպես մեխանիկ։ 15000 ռուբլի փոխառությամբ նա Պրեոբրաժենսկայա փողոցում նոր արտադրամասի շենք է կառուցել։
Մահացել է Օդեսայում։


== Հայտնագործություններ ==
Իոսիֆ Տիմչենկոյին են պատկանում մի շարք կոնստրուկտորական մշակումներ՝   

1875 թվականին ստեղծել է շոգեկաթսաների ճնշաչափերը ստուգող սարք,
1875 թվականին էլեկտրական ժամացույց է պատրաստել, որը նախ նվիրել է նահանգապետին, ապա ուղարկել Սանկտ Պետերբուրգ՝ որպես նվեր կայսրին։ Ժամացույցը կորել է ճանապարհին,
Նախագծել է ծրագրային ապահովման մեխանիկական սարք՝ ուղեծրերում երկնային մարմինների տեղաշարժին հետևելու համար, որն օգտագործվել է Օդեսայի աստղադիտարանում,
Մշակել է միկրովիրաբուժական գործիքներ աչքի վիրահատությունների համար,
Տիմչենկոյի հայտնագործությունները ներառում են օդերևութաբանական գործիքներ, ինչպիսիք են պլյուվիոգրաֆը, անեմորումբոգրաֆը և սնդիկի բարոմետրի գրամեքենան,
1893 թվականին Տիմչենկոն Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, ֆիզիկոս Ն. Ա. Լյուբիմովի հետ միասին մշակել է «խխունջ»՝ ցատկման մեխանիզմով, որը հնարավորություն էր տալիս ընդհատվող կերպով փոխել կադրերը ստրոբոսկոպի մեջ։ Նույն մեխանիզմը կիրառվել է կինետոսկոպում, որը մշակել է Միխայիլ Ֆրեյդենբերգի հետ համատեղ։ Կինետոսկոպը, որն օգտագործել է լուսանկարչական սկավառակով նկարահանումների համար, առաջին անգամ ցուցադրվել է 1894 թվականի հունվարին ռուս բնագետների և բժիշկների իններորդ համագումարում։ Ցուցադրված «Ցատկող ձիավորը» և «Նիզակ նետողը» ֆիլմերը նկարահանվել են Օդեսայի ձիարշավարանում,
Տիմչենկոն մասնակցել է նաև Ֆրոյդենբերգի ավտոմատ հեռախոսակայանի մշակմանը։Փարիզում, Պետրոգրադում, Օդեսայում և Նիժնի Նովգորոդում մասնակցել է համառուսական և միջազգային ցուցահանդեսների, որտեղ պարգևատրվել է հինգ ոսկե և երեք արծաթե մեդալներով։


== Ճանաչում և մրցանակներ ==
1882 - արծաթե մեդալ Մոսկվայի XV Համառուսական արդյունաբերական և արվեստի ցուցահանդեսում,
1884 - ոսկե մեդալ Օդեսայի գյուղատնտեսական և ֆաբրիկա-գործարանային ցուցահանդեսում,
1886 - ոսկե մեդալ Քիշնևում գյուղատնտեսության և արդյունաբերության Բեսարաբական ցուցահանդեսում,
1889 - Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսի արծաթե մեդալ,
1896 - Նիժնի Նովգորոդի XVI համառուսական արդյունաբերական և գեղարվեստի ցուցահանդեսի ոսկե մեդալ,
1900 - Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետ,
1900 - Ոսկե մեդալ Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսում,
1902 - Սանկտ Պետերբուրգի ձկնորսության միջազգային ցուցահանդեսի ոսկե մեդալ և 1-ին մրցանակ,
1910 - Օդեսայի գեղարվեստական և արդյունաբերական ցուցահանդեսի արծաթե մեդալ։


== Հիշատակ ==

Ուկրաինայի կինեմատոգրաֆիստների ազգային միության միջնորդությամբ և Օդեսայի քաղաքապետի կարգադրությամբ որոշվել է Օդեսայում հավերժացնել գյուտարարի հիշատակը։ Այդ նպատակով Պրեոբրաժենսկայա փողոցի թիվ 24 տան ճակատին հուշատախտակ է տեղադրվել, նախատեսվում է նաև Տիմչենկոյի և նրա ընտանիքի հուշարձանը կանգնեցնել Երկրորդ քրիստոնեական գերեզմանատանը,
Խարկովում 2012 թվականի մայիսի 12-ին Մոսկովյան պողոտայի թիվ 10/12 տան ճակատին, որտեղ նախկինում եղել է Տիմչենկոյի մեխանիկական արհեստանոցը, տեղադրվել է հուշատախտակ,
2016 թվականի ապրիլի 26-ին Օդեսայի նախկին Կոլխոզնայա փողոցը վերանվանվել է Տիմչենկոյի փողոց։


== Գրականություն ==
Мишаков О. О., Леві I. З. Видатний вітчизняний механік-винахідник Й. А. Тимченко, «Вісник Акад. наук УРСР» № 8, 1952.
Соколов И. В. Вклад русской науки и техники в изобретение кинематографа, в книге: Труды по истории техники, вып. 4, М., 1954.


== Մատենագիտություն ==
Банита Л. Видатний український механик // Україна. — № 3. — 1951. — С. 34;
Мишаков О. О., Леві I.З. Видатний вітчизняний механік-винахідник Й. А. Тимченко // Вісник Академії наук УРСР. — 1952. — № 8. — С. 72-77;
Соколов И. В. Скачковый механизм «улитка» И. А. Тимченко // История изобретения кинематографа. — М.: Искусство, 1960. — С. 98-102;
Цесевич В. П., Корпун Я. Ю. Механік-винахідник Й. А. Тимченко. — К.: Державне видавництво технічної літератури, 1961. — 62 с.;
Шимон О. О. Хто ж був першим? // Сторінки з історії кіно на Україні. — К., 1964. — С. 7-15;
Островский Г. Л. Дом, где родился кинематограф // Одесса, море, кино. — Одесса; Маяк, 1989. — С. 9-13;
Малиновский А. В. Кто изобрел кино? // Кино в Одессе. — Одесса, 2000. — С. 7-11;
Капельгородська Н., Глущенко Є. Визнані і забуті винахідники // Начерки далекої кіноісторії. — К.: АВДІ, 2005. — С. 22-24;
Костроменко В. Впереди паровоза // Очерки истории Одесской киностудии. — Одесса, 2010. — С. 6-15;
Рапопорт А. Одесса — родина кино. Жизнь и кинетоскоп Иосифа Тимченко // Киноведческие записки. — 2010. — № 97. — С. 299—315;
Владимир Наумович Миславский, Гергеша В.Механик-изобретатель Иосиф Тимченко в документах и воспоминаниях. — Харьков: Фактор, 2012. — 288 с. — ISBN 978-966-180-344-1
Чернявский Ю. Стук выходящего — Львів : Кальварія, 1997. — 109 с.


== Ծանոթագրություններ ==