Յան Բարշչևսկի

Յան Բարշչևսկի (բելառուս․՝ Ян Баршчэўскі,լեհ.՝ Jan Barszczewski, 1796, Murahi, Polotsky Uyezd, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 28 (մարտի 12), 1851, Chudniv, Zhytomyr uezd, Վոլինիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), 19-րդ դարի  բելառուս և լեհ գրող։ Համարվում է բելառուսական նոր գրականության հիմնադիրներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Յան Բարշչևսկին ծնվել է ռուսական կայսրության Վիտեբսկի նահանգի Պոլոցկի գավառի Մուրագի գյուղում, տոհմական դաստակերտում, կաթոլիկ քահանայի ընտանիքում, որը, ըստ որոշ տեղեկությունների, ազնվականական ծագում ուներ։ Գրողի ծննդյան տարեթիվը դեռևս ճշգրտված չէ. ուսումնասիրողներն այն զետեղում են 1780-ից 1796 թվականների միջակայքում։ Սովորել է ճիզվիտական կոլեգիումում, հենց այդ ընթացքում էլ գրական իր առաջին փորձերն է կատարել, արձակուրդներին այցելել է Ներշչադ լճի մերձակա գյուղերը, ժողովրդական գրական ստեղծագործություններ գրի առել, հետագայում դրանք օգտագործել է իր երկերում։
1820-1830-ական թվականներին ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում, լեհ և բելառուս գրական գործիչների խմբակ ստեղծել ու ղեկավարել։ 1844 թվականին պետերբուրգյան լեհալեզու «Niezabudka» ամսագրում լույս է տեսել նրա «Փայտե ծերուկն ու միջատ կինը» վիպակը։ Այդ նույն տարում հրատարակվել է Բարշչևսկու լավագույն գործը համարվող «Շլյախտիչ Զավալնյան կամ Բելառուսը ֆանտաստիկ պատմություններում» վիպակի առաջին մասը։ Պետերբուրգում նա մտերմացել է Ադամ Միցկևիչի հետ, ծանոթացրել իր չափածո ստեղծագործություններին, խորհրդակցել։ Ծանոթ ու մտերիմ էր նաև Տարաս Շևչենկոյին։ 1849 թվականին Կիևում լույս է ընծայել «Proza і wіerszе» ժողովածուն։  Գրական իր երկերում հանդես է եկել ազատական-լուսավորական դիրքերից։
1840-ական թվականների վերջրին Բարշչևսկին ծանր հիվանդացել է, տևական ժամանակ տառապել տուբերկուլյոզից։ Մահացել է 1851 թվականի մարտի 11-ին, Չուդնովո գյուղում, որի եկեղեցուն կից գերեզմանատանը 2019 թվականին տեղորոշվել է նրա շիրմաքարը։
1994 թվականին «Բելառուսֆիլմ» կինոստուդիայում «Ազնվական Զավալնյան կամ Բելառուսը ֆանտաստիկ պատմություններում» վիպակի հիման վրա գեղարվեստական ֆիլմ է նկարահանվել։


== Գրականություն ==
«Барщевский, Ян»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
Хаўстовіч, М. В. Мастацкі метад Яна Баршчэўскага / М. В. Хаўстовіч. — Мінск : БДУ, 2003. — 204 с.
Шыдлоўскі, С. А. Шляхецкі саслоўны ідэал у творах Яна Баршчэўскага / С. А. Шыдлоўскі // Вестник Полоцкого государственного университета : Серия А (гуманитарные науки). — 2005. — № 7. — С. 128—134. (բելառուս.)
Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя. — Мн., 1989.
Белорусская ССР: краткая энцикл. Т. 5. — Мн., 1982. — С.43.
Гісторыя беларускай літаратуры: XIX — пач. XX ст.: Падруч. для філ. фак. пед ВНУ / Т. Э. Багдановіч, У. В. Гніламёдаў, Л. С. Голубеваі інш; Пад агул. рэд. М. А. Лазарука, А. А. Семяновіча. — 2-е выд., дапрац. — Мн.: Выш. шк., 1998.
Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыкл. давед. — Мн., 1995.
Хаўстовіч М. Паэт і казачнік азёрнага краю // Ян Баршчэўскі. Выбр. тв. — Мн., 1998.
Бахарэвіч А. Курсіў чарнакніжніка (Ян Баршчэўскі) // Гамбурскі рахунак Бахарэвіча. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Сайт о Яне Барщевском
Л. Рублевская. Сын бури и сарматских ценностей. Archived 2007-03-11 at the Wayback Machine.
В Украине найдены документы о смерти одного из основателей белорусской литературы. Archived 2019-11-20 at the Wayback Machine.
М. Хаўстовіч. Творчасць Яна Баршчэўскага
Eintrag zu Jan Barszczewski im Brockhaus-Efron (russisch)