Աստիճան (երկրաչափություն)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աստիճան (այլ կիրառումներ)Աստիճան, րոպե, վայրկյան, ընդունված չափման միավորներ են հարթ անկյունների չափման համար։ Ինչպես նաև այս միավորները օգտագործվում են քարտեզագրության մեջ Երկրի մակերևույթին կամայական կետի կոորդինատների բնութագրման համար։


== Աստիճան ==
Աստիճան, նշանակվում է՝ °։ Մեկ պտույտը հավասար է 360°։ Ուղիղ անկյունը ունի 90°, իսկ փռված անկյունը՝ 180°։
Շրջանագծի բաժանումը 360° հորինել են աքադացիները (Բաբելոն)։

1° = 
  
    
      
        
          
            π
            180
          
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {\pi }{180}}}
   ռադիան ≈ 0,017453293 ռադիան
1° = 
  
    
      
        
          
            1
            360
          
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {1}{360}}}
   պտույտ ≈ 0,002777 պտույտ
1° = 
  
    
      
        
          
            400
            360
          
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {400}{360}}}
   գրադ ≈ 1,111111 գրադ


== Րոպեներ և վայրկյաններ ==
Ինչպես և ժամը ժամանակի չափման դեպքում, այնպես էլ աստիճանը բաժանում են 60 րոպեների (նշանակվում է ′), իսկ րոպեն՝ 60 վայրկյանի (նշանակվում է՝ ″)։ Այսպիսի բաժանման արմատները տանում են Հին Բաբելոն, որտեղ օգտագործվում էր վաթսունական հաշվարկի համակարգ։

1′ = 
  
    
      
        
          
            
              1
              
                ∘
              
            
            60
          
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {1^{\circ }}{60}}}
   ≈ 2,9088821×10−4 ռադիան
1″ = 
  
    
      
        
          
            
              1
              
                ∘
              
            
            3600
          
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {1^{\circ }}{3600}}}
   ≈ 4,8481368×10−6 ռադիան


== Անկյան վայրկյան ==

Անկյան վայրկյան (անգլ.՝ arcsecond, arc second, as, second of arc; հոմանիշներ՝ կորի վայրկյան, վայրկյան կորի), փոքր անկյունների արտահամակարգային աստղագիտական չափման միավոր, համարժեք է հարթ անկյան վայրկյանին։


=== Օգտագործումը ===
Անկյան վայրկյանը (նշանակումը՝ ″) օգտագործվում է աստղագիտության մեջ հարթ անկյունների չափման ժամանակ։ Անկյունների ժամային միավորներով չափման ժամանակ (մասնավորապես՝ ուղիղ ծագման չափման համար) օգտագործվում է «վայրկյան» միավորը (նշանակումը վ)։ Այս մեծությունների հարաբերությունը որոշվում է հետևյալ բանաձևով՝ 1վ = 15″։
Երբեմն անկյունային վայրկյանը (և նրա ածանցյալ միավորները) սխալմամբ անվանում են արկվայրկյան, որը հանդիսանում է պարզ տառադարձում անգլ.՝ arcsecond։


=== Ածանցյալ միավորներ ===
SI համակարգի նման, անկյան վայրկյանի հետ միասին օգտագործվում են նրա ածանցյալ միավորները՝ միլիվայրկյան (անգլ.՝ milliarcseconds, mas), միկրովայրկյան (անգլ.՝ microarcseconds, µas) և պիկովայրկյան (անգլ.՝ picoarcseconds, pas)։ Նրանք չեն մտնում ՍԻ համակարգ (ՍԻ-ում ներառված են միլիռադիան և միկրոռադիան), սակայն թույլատրված են օգտագործման.
Սակայն, համաձայն ԳՈՍՏ 8.417-2002, հարթ անկյան միավորների անվանումները և նշանակումները (աստիճան, րոպե, վայրկյան) չի թույլատրվում օգտագործել նախածանցներով, դրա հետ կապված ածանցյալ մեծությունները կամ պետք է օգտագործվեն Միավորների միջազգային համակարգի միավորների հետ (միլիռադիան և այլն), կամ անկյան վայրկյաններին, կամ նշանակվեն ելքային միավորներով (անգլ.՝ mas, µas, pas համապատասխանաբար)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Աստիճան, րոպե, վայրկյան
Պտույտ
Ռադիան