Սեն Արևշատյան

Սեն Սուրենի Արևշատյան (հունվարի 7, 1928(1928-01-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 25, 2014(2014-07-25), Երևան, Հայաստան), հայ փիլիսոփա, պատմաբան, 1982 - 2007 թվականներին Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի տնօրեն։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1928 թվականի հունվարի 7-ին Երևանում։ Հայրը՝ Սուրեն Արևշատյանը, թատերական ինստիտուտի դասախոս էր, մեծ հարգանք վայելող մտավորական, հռետորության բուհական առաջին ձեռնարկի հեղինակ։ 1951 թ. Սեն Արևշատյանը գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1951-1954 թվականներին ՀՍՍՀ ԳԱ ասպիրանտուրայում մասնագիտացել է հայ հին և միջնադարյան փիլիսոփայության պատմության մեջ։ 1956 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ XIV-XV դարերի մատենագիր, ականավոր գիտնական Գրիգոր Տաթևացու փիլիսոփայական հայացքների վերաբերյալ։ 1954-1959 թվականներին Ս. Արևշատյանը եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության և իրավունքի սեկտորի գիտաշխատող։ 1959 թվականի ապրիլին նա աշխատանքի է անցել ՀԽՍՀ Մինստրների խորհրդին առընթեր հին ձեռագրերի նորաստեղծ գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ Մատենադարանում` որպես սկզբնաղբյուրների գիտական թարգմանության բաժնի վարիչ։ 1972 թվականին ստացել է փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1973 թվականին Ս. Արևշատյանը ղեկավարել է Մատենադարանի հին բնագրերի ուսումնասիրության և հրապարակման բաժինը, իսկ 1982 թվականի մարտին նշանակվել է Մատենադարանի տնօրեն, նաև համատեղության կարգով եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատմաբանասիրական հանդեսի պատասխանատու քարտուղարը (1958-1960 թթ), փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող` 1972-1979 թթ։ Սեն Արևշատյանը 1975-1978 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում։ Մինչև 2014 թվականն այդ ինստիտուտի գիտաթեմատիկ խմբի գիտական ղեկավարն էր։ 1982 թվականին Սեն Արևշատյանն ընտրվում է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, 1996 թվականին՝ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս։ Ակադեմիկոս Արևշատյանը 25 տարի՝ 1982-2007 թվականներին եղել է Մատենադարանի տնօրեն, իսկ 2007-2014 թվականներին Մատենադարանի կառավարման խորհրդի նախագահ։


== Գիտական գործունեությունը ==
Սեն Արևշատյանը հեղինակ է ավելի քան 150 գիտական աշխատությունների, այդ թվում 30 մենագրությունների և բազմաթիվ հոդվածների, որոնք լույս են տեսել ոչ միայն Հայաստանում, այլև՝ Մոսկվայում, Փարիզում, Վարշավայում, Շտուտգարտում, Սանկտ Պետերբուրգում, Աթենքում, Կահիրեում և այլուր։ Դրանք վերաբերում են հիմնականում հայ հին և միջնադարյան փիլիսոփայության պատմությանը, բայց դրանց ընդգրկումն իրականում շատ ավելի լայն է, իսկ տեսական առումով դրանք պարունակում են հայկական մշակույթի և նրա պատմությանը վերաբերող ընդհանուր տեսական հարցադրումներ։ Այս տեսակետից գիտական լուրջ արժեք են ներկայացնում նրա «Գրիգոր Տաթևացու փիլիսոփայական հայացքները», «Միջանադարյան Հայաստանի դպրոցների պատմության շուրջը», «Փիլիսոփայական գիտության ձևավորումը հին Հայաստանում (5-6-րդ դարեր)», «Դավիդ Անհաղթ» և այլ մենագրություններ, որոնցից յուրաքանչյուրը բովանդակում է նոր գաղափարներ, մշակույթի պատմության ժամանակաշրջանների նոր իմաստավորում, գրավոր հուշարձանների նոր ընթերցում։ Պրոֆեսոր Արևշատյանի գիտական գործունեության կարևոր մասն են կազմում հայ ականավոր իմաստասերներ Մեսրոպ Մաշտոցի, Եզնիկ Կողբացու, Դավիթ Անհաղթի, Անանիա Շիրակացու, Հովհան Որոտնեցու, Գրիգոր Տաթևացու երկերի ռուսերեն թարգմանությունները։


== Պարգևատրումներ ==
Սեն Արևշատյանը Երևանի պատվավոր քաղաքացի է, պարգևատրվել է շքանշաններով ու մեդալներով, Եվրոպայի մշակույթի «Պո-Արաքս» ընկերության (Վենետիկ) անդամ է, Փիլիսոփայական միջազգային ակադեմիայի իսկական անդամ, «Արարատ» միջազգային ակադեմիայի (Փարիզ) թղթակից անդամ։ 2008 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ Կրթության և Գիտության նախարարության ոսկե մեդալով, արժանացել է Հայ Առաքելական եկեղեցու «Սուրբ Սահակ, Սուրբ Մեսրոպ» շքանշանի, 2010 թվականին պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։


== Գիտական աշխատությունների ցանկ ==
Դավիթ Անհաղթ (Անյաղթ) «Մեկնութիւն ի վերլուծականն Արիստոտելի» Երևան 1967
Փիլիսոփայական գիտության ձևավորումը հին Հայաստանում (V-VI-րդ դդ) Երևան - 1973
Արիստոտելը և հայ փիլիսոփայությունը։ Հոդվածների ժողովածու
Դավիթ Անհաղթ, Երևան - 1980
Գլաձորի համալսարանը միջնադարյան Հայաստանի լուսավորության կենտրոն։ Երևան - 1984
Հայ Փիլիսոփայության պատմություն։ Հին շրջան և վաղ միջնադար։ Երևան - 2007
Սուրբ Գրիգորի վարդապետությունը։ Երևան - 2007
Գրիգոր Տաթևացի. Սողոմոնի առակների մեկնությունը։ Երևան 2009
Философские взгляды Григора Татеваци. Ер. - 1957
Давид Непобидимый (Анахт). Определения философии.
Анания Ширакаци. Космография. Ер. 1962
Role of David the Invincible in the development of ancient Armenian philosophy. Er-1980


== Ծանոթագրություններ ==