Հիմքեր

Հիմքեր, քիմիական նյութեր, որոնք թթուների հետ փոխազդելիս առաջացնում են աղեր։ Մեծ մասամբ մետաղների հիդրօքսիդներ են։ Ջրում դիսոցվելիս առաջացնում են հիդրօքսիլ իոններ՝ OH-։ Ըստ դիսոցման աստիճանի մեծության լինում են ուժեղ, միջին և թույլ հիմքեր։ Ուժեղ հիմքեր են ալկալինները։ Հիմքի լուծույթների ջրածնական ցուցիչը՝ pH>7։ Ըստ մոլեկուլում պարունակած OH- իոնների թվի լինում են միահիմն (NaOH և այլն), երկհիմն Ca(OH)2 և այլ հիմքեր։ Դանիացի քիմիկոս Ջ. Բրենստեդի տեսության համաձայն հիմքեր են համարվում պրոտոն միացնելու ունակ բոլոր մոլեկուլներն ու իոնները (օրինակ, NH3, ամիններ են), իսկ ըստ ամերիկացի քիմիկոս Դ. Լյուիսի՝ հիմքեր են չօգտագործված էլեկտրոնային զույգ պարունակող (էլեկտրոնային զույգի դոնոր) բոլոր նյութերը։

Հետևյալ բոլոր բանաձերը արտահայտում են հիմքերի տեսակներ.
  
    
      
        
          
            N
            
              H
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
        ⇌
        
          
            N
            
              H
              
                4
              
              
                +
              
            
            +
            O
            
              H
              
                −
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {NH_{3}+H_{2}O}}\rightleftharpoons {\mathsf {NH_{4}^{+}+OH^{-}}}}
  

  
    
      
        
          K
          
            b
          
        
        =
        
          
            
              [
              
                
                  N
                  
                    H
                    
                      4
                    
                    
                      +
                    
                  
                
              
              ]
              ⋅
              [
              
                
                  O
                  
                    H
                    
                      −
                    
                  
                
              
              ]
            
            
              [
              
                
                  N
                  
                    H
                    
                      3
                    
                  
                
              
              ]
            
          
        
        =
        1
        
          ,
        
        79
        ⋅
        
          10
          
            −
            5
          
        
        ;
      
    
    {\displaystyle K_{b}={\frac {[{\mathsf {NH_{4}^{+}}}]\cdot [{\mathsf {OH^{-}}}]}{[{\mathsf {NH_{3}}}]}}=1{,}79\cdot 10^{-5};}
  

  
    
      
         
        
          p
        
        
          K
          
            b
          
        
        =
        −
        log
        ⁡
        
          K
          
            a
          
        
        =
        4
        
          ,
        
        75.
      
    
    {\displaystyle \ \mathrm {p} K_{b}=-\log K_{a}=4{,}75.}
  

  
    
      
        
          
            P
            
              O
              
                4
              
              
                3
                −
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
        ⇌
        
          
            H
            P
            
              O
              
                4
              
              
                2
                −
              
            
            +
            O
            
              H
              
                −
              
            
          
        
        ;
        
          K
          
            
              b
              1
            
          
        
        =
        
          
            
              [
              
                
                  H
                  P
                  
                    O
                    
                      4
                    
                    
                      2
                      −
                    
                  
                
              
              ]
              ⋅
              [
              
                
                  O
                  
                    H
                    
                      −
                    
                  
                
              
              ]
            
            
              [
              
                
                  P
                  
                    O
                    
                      4
                    
                    
                      3
                      −
                    
                  
                
              
              ]
            
          
        
        =
        2
        
          ,
        
        10
        ⋅
        
          10
          
            −
            2
          
        
        ;
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {PO_{4}^{3-}+H_{2}O}}\rightleftharpoons {\mathsf {HPO_{4}^{2-}+OH^{-}}};K_{\mathrm {b1} }={\frac {[{\mathsf {HPO_{4}^{2-}}}]\cdot [{\mathsf {OH^{-}}}]}{[{\mathsf {PO_{4}^{3-}}}]}}=2{,}10\cdot 10^{-2};}
  

  
    
      
        
          
            H
            P
            
              O
              
                4
              
              
                2
                −
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
        ⇌
        
          
            
              H
              
                2
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
              
                −
              
            
            +
            O
            
              H
              
                −
              
            
          
        
        ;
        
          K
          
            
              b
              2
            
          
        
        =
        
          
            
              [
              
                
                  
                    H
                    
                      2
                    
                  
                  P
                  
                    O
                    
                      4
                    
                    
                      −
                    
                  
                
              
              ]
              ⋅
              [
              
                
                  O
                  
                    H
                    
                      −
                    
                  
                
              
              ]
            
            
              [
              
                
                  H
                  P
                  
                    O
                    
                      4
                    
                    
                      2
                      −
                    
                  
                
              
              ]
            
          
        
        =
        1
        
          ,
        
        58
        ⋅
        
          10
          
            −
            7
          
        
        ;
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {HPO_{4}^{2-}+H_{2}O}}\rightleftharpoons {\mathsf {H_{2}PO_{4}^{-}+OH^{-}}};K_{\mathrm {b2} }={\frac {[{\mathsf {H_{2}PO_{4}^{-}}}]\cdot [{\mathsf {OH^{-}}}]}{[{\mathsf {HPO_{4}^{2-}}}]}}=1{,}58\cdot 10^{-7};}
  

  
    
      
        
          
            
              H
              
                2
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
              
                −
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
        ⇌
        
          
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            O
            
              H
              
                −
              
            
          
        
        ;
        
          K
          
            
              b
              3
            
          
        
        =
        
          
            
              [
              
                
                  
                    H
                    
                      3
                    
                  
                  P
                  
                    O
                    
                      4
                    
                  
                
              
              ]
              ⋅
              [
              
                
                  O
                  
                    H
                    
                      −
                    
                  
                
              
              ]
            
            
              [
              
                
                  
                    H
                    
                      2
                    
                  
                  P
                  
                    O
                    
                      4
                    
                    
                      −
                    
                  
                
              
              ]
            
          
        
        =
        1
        
          ,
        
        32
        ⋅
        
          10
          
            −
            12
          
        
        .
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {H_{2}PO_{4}^{-}+H_{2}O}}\rightleftharpoons {\mathsf {H_{3}PO_{4}+OH^{-}}};K_{\mathrm {b3} }={\frac {[{\mathsf {H_{3}PO_{4}}}]\cdot [{\mathsf {OH^{-}}}]}{[{\mathsf {H_{2}PO_{4}^{-}}}]}}=1{,}32\cdot 10^{-12}.}
  


== Ծանոթագրություններ ==