Ծաղկոց անապատ

Ծաղկոց անապատ կամ Գառնակերի վանք,  Գառնակեր գյուղի ամենանշանավոր հուշարձանը։ Գտնվում է գառնակերից 0,7 կմ հարավ՝ Շամքոր գետի ձախ ափին։


== Պատմություն ==
Հայ մատենագրության մեջ Ծաղկոց անապատն առաջին անգամ հիշվում է 1467 թվականին երբ տեղում Ազարիա ծաղկողը նկարազարդել էր մի ձեռագիր ավետարան և հիշատակարանում նշել․

Ծաղկոց անապատը Գառնակերի վանք անվանաձևով հիշատակվում է Գողթնի Ցղնա գյուղում 1634թ․ ընդօրինակված «Մեկնութիւն սաղմոսաց» ձեռագրի հիշատակարանում․

Հայտնի է, որ մեկ տարի անց, երբ սուլթան Մուրադը 700 հազ․ բանակով արշավել է Հայաստան ու գրավել Երևանի բերդը, Գառնակերում ժամանակավոր ապաստան է գտել Հովհաննավանքի հովհաննես եպիսկոպոսն իր աշակերտների հետ․

1886թ․ հուշարձանի վերաբերյալ նշվել է, որ այն


== Ճարտարապետություն ==
Ծաղկոց անապատը բաղկացած է Սբ․ Աստվածածին եկեղեցուց և գավթից, իսկ տարածքը շրջափակող պարսպից ներս ունեցել է

Անմշակ քարով, կրաշաղախով կառուցված եկեղեցին ունի միանավ բազիլիկ թաղակապ հորինվածք։ Արտաքին չափերն են՝ 9,25×6,4 մ։ Լուսավորությունն իրականացված է չորս ճակատներից բացված մեկական նեղ, դեպի ներս լայնացող պատուհանների միջոցով։ Միակ մուտքով կապվում է արևմուտքից կից ուղղանկյուն հատակագծով գավթի հետ։ 1980-ական թվականներին գավիթը կիսավեր վիճակում էր․ պատերը պահպանվել էին 1,5 մ բարձրությամբ։ Միակ մուտքը հարավային ճակատից էր։ Նույն կողմից նկատվում էին նաև երկու լուսամուտի հետքեր։
Հայտնի է որ գավիթը կառուցվել է հնի տեղում ԺԹ դարի վերջին քառորդում Հովսեփ քահանա բալյանցի նախաձեռնությամբ․

1919 թվականին անապատը գտնվում էր ավերակ վիճակում։


== Կալվածքները ==
1840 թվականին Ծաղկոց անապատի կալվածքների մասին նշվել է․

1847 թվականին Ծաղկոց անապատն ունեցել է մեկ խաղողի, մեկ թթենու այգի, մեկ մեծ տուն, չորս փոքրիկ խցեր, 1852-ին՝ խաղողի մեկ այգի և պարսպին կից մեկ մեծ տուն, չորս փոքր սենյակ, իսկ 1860-1862թթ․ դրությամբ՝ մեկ այգի և պարսպին կից 3 փայտաշեն սենյակ։
Հայտնի է, որ 1886թ․ կալվածքը բաղկացած է եղել վարելահողից, խաղողի այգուց և 3 սենյակից։ 1910թ․ տիրում էր 3 դեսյատին հողատարածք զբաղեցնող խաղողի և թթենու այգիների։


== Վիմագրեր ==
Սբ․ Աստվածածին եկեղեցու որմերին ագուցված են ԺԵ-ԺԷ դարերին վերաբերող գեղաքանդակ խաչքարեր։ Դրանց թվում կան նաև արձանագրվածներ․


== Վանական դպրոց ==
Մինչև գյուղում ծխական դպրոց բացելը Ծաղկոնց անապատում գործող այս ուսումնական հաստատությունը կարևոր դեր էր կատարում։ Դպրոցում դասավանդվում էր «․․․հայերէն, զեկեղեցական երգս և արարօղութիւնս»։  Ուսուցիչներից էր «Յովհաննէս գիտնական վարդապետն Մաղաքեանցը»։


== Վանահայրեր ==
Ծաղկոց վանքի առաջնորդներից հայտնի են ․


=== Հովհաննես վարդապետ Մաքաղյանց ===
Հիշվում է 1820-ական թվականների սկզբից առնվազն մինչև 1839թ․։ Վանքում դասավանդել է նաև հայոց լեզու ։ Ի դեպ, 1839-ին պաշտոնավարել է Մովսես աբեղա Մաքաղյանցի հետ մեկտեղ։
1860թ․ հիշատակվում է Հարություն վարդապետը։
Մեկ վարդապետ է հիշվում վանահայրության պաշտոնում 1853, 1862 թվականներին։
Հարություն վարդապես Մամիկոնյանց հիշվում է 1864թ․։
Մեկ վարդապետ է հիշվում վանահայրության պաշտոնում 1878թ․։


=== Հովհաննես վարդապետ Բաղրամյանց ===
Վանահայր է նշանակվել 1882թ․-ին և պաշտոնավարել շուրջ 28 տարի։ Հայտնի է որ 1910թ․ Հովհաննես վարդապետը, որն արդեն 106-ն անց էր, դեռևս վանքի առաջնորդ էր։ Այդ մասին ժամանակակիցը նշել է․ «․․․Այստեղ է լինում վանահայրական պաշտօնով ծերունի Յոհաննէս վարդապետ Բաղրամեանը, որը 106 գարու անց է կացրել․․․։ ․․․վանահայրը զառամեալ հասակում է, դողդոջուն ձեռքերով և անզօր ֆիզիքապէս և մտաւորապէս կառավարելու անապատը, ժամանակն է ազատ կացուցանել նորան պաշտօնից, որից նորան հոգևոր իշխանութիւնը վաղուց պետք է հեռացրած լիներ»։


== Աղբյուր ==
Ս. Կարապետյան, ՀՅՈՒՍԻՍԱՅԻՆ ԱՐՑԱԽ, էջ 479-482 Archived 2021-01-23 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==