Սերգեյ Սարինյան

Սերգեյ Ներսեսի Սարինյան (1924, նոյեմբերի 17, գյուղ Սեյտիշեն, ԼՂՀ - 2017, հունիսի 8, Երևան), հայ գրականագետ-քննադատ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1970), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ՝ 1990)։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1980, «Հայ նոր գրականության պատմություն» կոլեկտիվ աշխատության համար)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1957)։


== Կենսագրություն ==
Սերգեյ Սարինյանը ծնվել է Սեյտիշեն (այժմ՝ Խաչեն) գյուղում, ԼՂԻՄ-ի Ստեփանակերտի (այժմ՝ Ասկերանի) շրջանում։ 1942-1943 թթ. մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ 1941–1942 թթ., 1944 թվականին եղել է Սեյտիշենի միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայերեն բաժինը։ 1952–1958 թթ. եղել է Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի գիտաշխատող, 1958–1960 թթ.՝ ավագ գիտաշխատող, 1960 թվականից՝ հայ նոր գրականության բաժնի վարիչը։


== Աշխատություններ ==
Սերգեյ Սարինյանի աշխատությունները նվիրված են հայ նոր գրականության պատմության, գրական ուղղությունների, գրականագիտության մեթոդաբանության ու տեսության հարցերին («Քննադատական ռեալիզմի սկզբնավորումը հայ գրականության մեջ», 1955, «Հայկական ռոմանտիզմ», 1966)։ Նրա գրչին են պատկանում հայ դասականների մասին մենագրություններ ու հոդվածներ («Րաֆֆի», 1957,«Մուրացան», 1976)։ Իր ուսումնասիրություններում Սերգեյ Սարինյանը հետազոտել է 19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբի հայ գրականության պատմության պարբերացման, զարգացման օրինաչափությունների, գրական դպրոցների և դասական գրողների ստեղծագործության գիտական մեկնաբանման սկզբունքները։ Նրան բնորոշ է գրական երևույթների կոնկրետ պատմական ու տիպաբանական, գեղագիտական ու փիլիսոփայական համարժեքների միասնական քննությունը։ Սերգեյ Սարինյանը հանդես է գալիս նաև ժամանակակից հայ գրականության հրատապ խնդիրներին նվիրված քննադատական աշխատություններով («Քննադատությունը և գեղարվեստական զարգացումը», 1973, «Գեղարվեստական գրականության պատմականությունը», 1979)։ Նրա գործուն մասնակցությամբ հրատարակվել է «Հայ նոր գրականության պատմություն»-ը (հ․ 1-5, 1962-1979, ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1980)։ Հեղինակակից է Մոսկվայում ռուսերեն հրատարակված «Հայ գրականություն» (1976) դասընթացի։ Սերգեյ Սարինյանի առաջաբանով և ծանոթագրություններով «Բիբլիոտեկա պոետա» («Библиотека поэта») մատենաշարով Լենինգրադում տպագրվել է Վահան Տերյանի «Բանաստեղծություններ» (1980) գիրքը։


== Պարգևներ ==
ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1980)
Գիտության վաստակավոր գործչի կոչում (1985)
Միքայել Նալբանդյանի անվան մրցանակի դափնեկիր (1986)
Հայրենական մեծ պատերազմի II աստիճանի շքանշան
«Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալ (ԼՂՀ)
«Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան (2004)
ՀՀ Նախագահի մրցանակ («Հայոց գրականության երկու դարը» գրքի 4-րդ հատորի համար) (2005)
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ
«Մովսես Խորենացի» մեդալ (2009)


== Աշխատություններ (մատենագիտություն) ==
1. «Հայոց գրականության պատմություն» չորրորդ, դեռևս չհրատարակված հատոր (առաջին մասի առաջաբանը՝ «Գրականությունը 1885-1905 թվականներին» (25 էջ) և երկրորդ մասի առաջաբանը՝ «Գրականությունը 1905-1920 թվականներին» (25 էջ) գրել է Ս. Ն. Սարինյանը)։
2. «Հայտնության խորհուրդը կամ բանաստեղծության փիլիսոփայությունը», հայերեն, անգլերեն, ռուսերեն, Ստեփանակերտ, 2016
3. «Ի հեճուկս. ի գիտություն», Երևան, 2016
4. «Հայոց գրականության երկու դարը», 6 հատորով, գիրք վեցերորդ, Երևան, 2015
5. «Հայոց գրականության պատմություն» հատոր երրորդ (ընդհանուր խմբագրությամբ՝ Ս. Ն. Սարինյանի, հատորի «Ներածություն»-ը, «Գրականության նորոգությունը 17-18-րդ դարերում», «Սայաթ Նովա» գլուխները, «19-րդ դարի 30-40-ական թվականներ»-ի «Ներածություն»-ը, «Խաչատուր Աբովյան» գլուխը, «19-րդ դարի 50-60-ական թվականներ»-ի «Ներածություն»-ը, «Գեղարվեստական արձակը» գլուխը, «19-րդ դարի 70-80-ական թվականներ»-ի «Ներածություն»-ը, «Գեղարվեստական արձակը» (Կ. Դանիելյան, Ս. Սարինյան), «Պերճ Պռոշյան», «Րաֆֆի» գլուխները գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 2015
6. Պարույր Սևակ, «Սայաթ Նովա» մենագրություն (ընդհանուր խմբագրությամբ՝ Ս. Ն. Սարինյանի, 500 էջ, առաջաբանը գրել է Ս. Ն. Սարինյանը), Երևան, 2012
7. «Րաֆֆի. գաղափարների և կերպարների համակարգը» (երկրորդ հրատարակություն), Երևան, 2010
8. «Ապաշխարանք և թողություն» (Զորի Բալայանի «Հաղթելով մահին» գրքի մասին), Երևան, 2010
9. «Հայոց պատմություն», հատոր երրորդ, գիրք առաջին (գլուխ իններորդ. «Հայ մշակույթը 18-րդ դարի երկրորդ կեսին և 19-րդ դարի առաջին կեսին», «Գրականություն» հատվածը գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 2010
10. «Հայոց գրականության երկու դարը», 6 հատորով, գիրք հինգերորդ, Երևան, 2009
11. «Հայ գրականություն» (դասագիրք), Հ. Գ. Բախչինյան, Ս. Ն. Սարինյան, Երևան, 1993, 1996, 2006, 2007, 2009
12. «Շարունակվող լեգենդ», Երևան, 2008
13. «Ի հեճուկս» (Հուշերի երկրի առասպելը), Ստեփանակերտ, 2006
14. «Պարույր Սևակ։ Բանաստեղծության գիտությունը։», Երևան, 2006
15. «Հայոց ազգային գաղափարաբանություն (պատմաքննական տեսություն)», (երկրորդ լրամշակված հրատարակություն), Երևան, 2005
16. «Հայ վեպի պատմություն» (19-րդ դար) (ընդհանուր խմբագրությամբ՝ Ս. Ն. Սարինյանի, գրքի «Ներածություն»-ը, «Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպը», «Պերճ Պռոշյան», «Հակոբ Պարոնյան», «Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան)», «Մուրացան», «Լևոն Շանթ» գլուխները գրել է Ս. Ն. Սարինյանը), Երևան, 2005
17. «Մուրացան (մենագրություն). տիպաբանությունը, էթիկան, պատմության փիլիսոփայությունը։», Երևան, 2004
18. «Հայոց գրականության երկու դարը», 6 հատորով, գիրք չորրորդ, Երևան, 2004
19. «Հայոց գրականության երկու դարը», 6 հատորով, գիրք երրորդ, Երևան, 2002
20. «Հայ գաղափարաբանություն (պատմաքննական տեսություն)», Երևան, 1998
21. «Բանաստեղծի հայտնությունը», Ստեփանակերտ, 1998
22. «Հայ քննադատության պատմություն», 2 հատորով, հատոր երկրորդ, (ընդհանուր գիտական ղեկավարությամբ ու խմբագրությամբ՝ Ս. Ն. Սարինյանի, հատորի առաջին մասի («Քննադատությունը 19-րդ դարի 90-ական թվականներին») «Ներածություն»-ը, երկրորդ մասի («Գրական քննադատությունը 1900-1910-ական թվականներին») «Ներածություն»-ը և «Քննադատությունը «Մեհյան» և «Նավասարդ» հանդեսներում» գլուխը գրել է Ս.Ն. Սարինյանը), Երևան, 1998
23. «Լևոն Շանթ», Երևան, 1991
24. «Հայոց գրականության երկու դարը», 6 հատորով, գիրք երկրորդ, Երևան, 1989
25. «Հայոց գրականության երկու դարը», 6 հատորով, գիրք առաջին, Երևան, 1988
26. «Հայ ռեալիզմի պատմական ուղին։ Հայ ռեալիզմի պատմության և տեսության հարցեր։», Երևան, 1986
27. «Հայ քննադատության պատմություն», 2 հատորով, հատոր առաջին, (ընդհանուր գիտական ղեկավարությամբ ու խմբագրությամբ՝ Ս. Ն. Սարինյանի, հատորի «Ներածություն»-ը, «Գրական քննադատությունը 19-րդ դարի 70-80-ական թվականներին», «Րաֆֆին քննադատ» գլուխները գրել է Ս. Ն. Սարինյանը), Երևան, 1985
28. «Րաֆֆի. գաղափարների և կերպարների համակարգը», Երևան, 1985
29. «Սերունդներ և ավանդներ», Երևան, 1984
30. Ваан Терьян, “Стихотворения” (вступительная статья С. Сариняна), Ленинград, 1980
31. «Հայ նոր գրականության պատմություն», 5 հատորով, հատոր հինգերորդ (ընդհանուր գիտական ղեկավարությամբ և խմբագրությամբ՝ Ս. Ն. Սարինյանի, հատորի «Ատոմ Յարճանյան-Սիամանթո» և «Վահան Տերյան» գլուխները գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 1979
32. «Գեղարվեստական գրականության պատմականությունը», Երևան, 1979
33. «Մուրացան. տիպաբանությունը, էթիկան, պատմության փիլիսոփայությունը», Երևան, 1976
34. “Армянская литература”, В.С. Налбандян, С.Н. Саринян, С.Б. Агабабян, (второй раздел “Новоармянская литература”, С.Н. Саринян), Москва, 1976
35. «Գրական դեմքեր» (ժողովածու), Երևան 1976
36. «Հայ ժողովրդի պատմություն», հատոր հինգերորդ (հատորի «Գրականություն» բաժինը գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 1974
37. «Քննադատությունը և գեղարվեստական զարգացումը», Երևան, 1973
38. «Հայ նոր գրականության պատմություն», 5 հատորով, հատոր չորրորդ (ընդհանուր գիտական ղեկավարությամբ և խմբագրությամբ՝ Ս. Ն. Սարինյանի, հատորի «Ներածություն»-ը և «Մուրացան» գլուխը գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 1972
39. Պարույր Սևակ, «Երկերի ժողովածու» հատոր առաջին («Պարույր Սևակի ստեղծագործությունը» (առաջաբան) գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 1972
40. Նար-Դոս, «Երկերի ժողովածու» հատոր առաջին («Նար-Դոսի ստեղծագործությունը» (առաջաբան) գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 1968
41. «Հայկական ռոմանտիզմ», Երևան, 1966
42. «Հայ նոր գրականության պատմություն», 5 հատորով, հատոր երրորդ (ընդհանուր գիտական ղեկավարությամբ և խմբագրությամբ՝ Ս.Ն. Սարինյանի, հատորի «Ներածություն», «Պերճ Պռոշյան», «Րաֆֆի», «Սրբուհի Տյուսաբ»  գլուխները գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 1964
43. «Գրական դիտողություններ» (հոդվածների ժողովածու), Երևան, 1964
44. «Հայ նոր գրականության պատմություն», 5 հատորով, հատոր երկրորդ (ընդհանուր գիտական ղեկավարությամբ և խմբագրությամբ՝ Ս.Ն. Սարինյանի, հատորի «Այլ արձակագիրներ» գլուխը գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 1962
45. «Հայ նոր գրականության պատմություն», 5 հատորով, հատոր առաջին (խմբկոլեգիա՝ Ասատրյան Ա. Ա., Ինճիկյան Ա. Մ., Հովնան Գ. Ն., Ջրբաշյան Էդ. Մ., Սարգսյան Խ. Ս., Սարինյան Ս. Ն.), Երևան, 1962
46. Պերճ Պռոշյան, «Երկերի ժողովածու» հատոր առաջին («Պերճ Պռոշյանի ստեղծագործությունը» (առաջաբան) գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 1962
47. Սրբուհի Տյուսաբ, «Երկեր» (գրքի առաջաբանը գրել է Ս. Սարինյանը), Երևան, 1959
48. «Րաֆֆի», Երևան, 1957
49. «Քննադատական ռեալիզմի սկզբնավորումը հայ գրականության մեջ», Երևան, 1955  


== Աղբյուրներ ==
Սերգեյ Սարինյանի կենսագրությունը ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի կայքում


== Ծանոթագրություններ ==