Մայրը (ֆիլմ, 1926)

«Մայրը» (ռուս.՝ «Мать»), 1926 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է  ռեժիսոր Վսևոլոդ Պուդովկինը Նաթան Զարխիի սցենարով է։ Ֆիլմի սյուժեն վերցված է Ա. Մ. Գորկու «Մայրը» վեպից։


== Սյուժե ==
Ֆիլմի գործողություններն սկսվում են Վլասովների ընտանիքում վիճաբանության տեսարանից։ Դրանով իսկ արդեն ի սկզբանե բախվում են հեղափոխական որդին՝ Պավել Վլասովը և նրա հայրը՝ հարբեցող և սևհարյուրյակային, որը, ի վերջո, մահանում է սևհարյուրյակայինների նախաձեռնած մարտերից մեկում։ Պավել Վլասովը շարունակում է զբաղվել հեղափոխական գործունեությամբ, որի պատճառով նա ստիպված է իր տանը թաքցնել զենք։ Ինչը և նրան կործանել, քանի որ մայրը հերթական խուզարկության ժամանակ մատնում է արգելված զենքի գտնվելու վայրը՝ հույս ունենալով, որ դա որդուն կօգնի խուսափել բանտից։ Սակայն արդեն հաջորդ դրվագում՝ դատարանի տեսարանում, Նիլովնան տեսնում է, որ իրեն խաբել են, և բռնում է հեղափոխության ուղին։ Պավել Վլասովը դատապարտվում է և բանտարկվում, որտեղ նա մտադիր չէ երկար մնալ։ Վլասովն սկսում է պատրաստվել փախուստի, որը պետք է տեղի ունենա մայիսմեկյան ցույցի ժամանակ։ Փախուստը հաջողվում է։ Պավել Վլասովը միանում է ցուցարարներին, որտեղ գտնում է իր մորը։ Սակայն ցույցի մասին լուրն արդեն հասցվել է իշխանություններին, որոնք դրա ցրման համար ուղարկում են հեծյալ ոստիկանության ջոկատին։ Փոխհրաձգության արդյունքում Պավել Վլասովը մահանում է մոր գրկում, իսկ նա, կորցնելով որդուն, վերցնում է կարմիր դրոշը, և հպարտորեն գլուխը բարձրացրած, մահանում է ժանդարմական ձիերի սմբակների տակ։


== Դերերում ==
Վերա Բարանովսկայա – Նիլովնա, Մայր
Նիկոլայ Բատալով – Պավել Վլասով
Ալեքսանդր Չիստյակով – Վլասով-հայր
Իվան Կովալ-Սամբորսկի – Վեսովշչիկով, երիտասարդ բանվոր
Վսևոլոդ Պուդովկին – ոստիկանության սպա
Իվան Բոբրով – երիտասարդ բանտարկյալ
Ալեքսանդր Գրոմով – հեղափոխական
Վլադիմիր Ուրալսկի – ուսանող
Ն. Վիդոնով – բանվոր
Աննա Զեմցովա – Աննա, ուսանողուհի
Ֆյոդոր Իվանով – բանտապահ
Վասիլի Սավիցկի – կամակատար-սևհարյուրյակային
Վյաչեսլավ Նովիկով – բանվոր (լուսագրերում նշված չէ)
Պ. Պոլտորացկի – դատավոր (լուսագրերում նշված չէ)


== Հետաքրքիր փաստեր ==

1927 թվականին ֆիլմի կրկնօրինակը տարվել է Սորենտո՝ Գորկու մոտ։ Անաստասիա Ցվետաևան «Ուղևորություն Գորկու մոտ» (ռուս.՝ «Поездка к Горькому») պատմվածքում նկարագրել է ֆիլմի փակ դիտումը, որին ներկա են եղել Մ. Գորկին, նրա որդին՝ Մաքսիմը, խորհրդային դեսպան, գրականագետ-ռոզենկրեյցեր Բ. Մ. Զուբակինը և Սորենտոյում ֆաշիստական վարչակազմի ներկայացուցիչները։
Բրյուսելում (1958) համաշխարհային ցուցահանդեսի շրջանակներում աշխարհի քննադատների անցկացրած հարցման համաձայն՝ ֆիլմն զբաղեցրել է ութերորդ հորիզոնականը, իսկ ռեժիսոր Վ. Պուդովկինը՝ տասներորդը կինոյի պատմության մեջ լավագույնների թվում։
Բրյուսելում կայացած Համաշխարհային ցուցահանդեսի շրջանակներում երիտասարդ կինոռեժիսորների քվեարկության արդյունքում ֆիլմը ճանաչվել է բոլոր ժամանակների և ժողովուրդների լավագույն վեց ֆիլմերի շարքում։
Ֆիլմը երրորդն է ճանաչվել աշխարհի Կինոգետների հարցման արդյունքներով, որն անցկացրել է իտալական «Ա. Մոնդադորի» հրատարակչությունը Միլանում՝ կինոարվեստի պատմության մեջ լավագույն հարյուր ֆիլմերի հայտնաբերման համար (1978)։
Ալեքսանդր Չիստյակովի առաջին դերն է կինոյում, որը  Ռուսաստանի չեմպիոն  է դարձել մուրճը նետում մարզաձևից։
Մի ժամանակ ստուդիայում նույնիսկ մտադրություն է եղել ֆիլմին այլ անուն տալ՝ «Հայր»։ Այդ տարբերակի սցենարի ընթացքում Նիլովնան պատահական գնդակի զոհ է դարձել, իսկ գիտակցության վերակառուցման և հեղափոխությանը մասնակից դառնալու ողջ բարդ գործընթացը «փոխանցվել է» Վլասով հորը։
Սկզբում ենթադրվում էր, որ Նիլովնային կմարմնավորի Մարիա Բլյումենտալ-Տամարինա։
«Կինո» թերթի թղթակցի հետ զրույցում Դուգլաս Ֆերբենքսը հայտարարել է, որ «Պոտյոմկինից» հետո նա «վախենում էր դիտել խորհրդային ֆիլմերը, մտածում էր, որ «Պոտյոմկինը» եզակի է, բայց հիմա համոզվել է, որ ԽՍՀՄ-ը կարող է բացառիկ ֆիլմեր ցուցադրել, և որ «Մայրը» կինեմատոգրաֆիական առումով սարսափելի բարձր արժեք ունի»։


== Ծանոթագրություններ ==