Հանտավիրուսային կարդիոպուլմոնալ համախտանիշ

Հանտավիրուսային կարդիոպուլմոնալ համախտանիշ (հանտավիրուսային թոքային համախտանիշ), մի շարք նմանատիպ կլինիկայով հիվանդությունների խումբ, որոնք հարուցվում են Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում տարբեր տեսակի հանտավիրուսային հարուցիչներով։ Առաջին անգամ հիվանդությունը գրացվել է 1993 թվականին  Ամերիկայի Միացիալ Նահանգների Four Corner (Չորս Անկյուն) կոչվող տարածքում:Մարդկանց փոխանցվում է շնչառական ուղիներով փափկահամրուկների Sigmodontinae ընտանիքի կրծողների արտաթորանքի կամ օրգանական հեղուկների ներշնչման ժամանակ։ Կան ապացույցներ կրծողների կրծելու միջոցով հիվանդության փոխանցման ուղու մասին, ինչպես նաև, հազվադեպ, բայց հանդիպում են դեպքեր մարդուց մարդուն փոխանցվելու։


== Պատմություն ==

Հանտավիրուսային կարդիոպուլմոնալ համախտանիշը հայտնաբերվել է 1993 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հարավ-արևմուտքում՝ «Չորս անկյուն»-ի (Four corners) տարածքում։ Հիվանդությունը նկարագրվել է Բրյուս Թեմպեստոմի կողմից, այն բանից հետո, երբ հիվանդանոցում մահացավ առողջ երիտասարդ, ով հիվանդանոց էր ընկել դժվարացած շնչառության պատճառով։ Բժիշկները փորձում էին փրկել նրա կյանքը, ախտանիշները վերացնելով, բայց պատանին հանկարծամահ է լինում։ Նրա մահվան քննության արդյունքում բացահայտվեց, որ վերջերս նրա ընկերուհին և Four corners շրջանի հինգ այլ մարդիկ ևս մահացել են նման ախտանիշներից։ ԱՄՆ-ի հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնը սկսեց խնդրի լիարժեք ուսումնասիրություն և շուտով հայտնաբերվեց հիվանդության աղբյուրը։ Սկզբնական ժամանակահատվածում այն անվանեցին Four corners disase (Չորս անկյան հիվանդություն )։
Այնուհետև, ավելի ուշ տեղաբնիկների բողոքների կապակցությամբ, որով նրանք դեմ էին հիվանդության այդ անվանմանը, պնդելով, որ նման անունը կարող է բացասաբար անդրադառնալ տարածաշրջանի հեղինակության վրա, այն փոխվեց, կոչվելով՝ Sin Nombre վիրուս (իսպաներենից թարգմանաբար՝ «Անօգուտ վիրուս»)։


== Համաճարակաբանություն ==
Համաշխարհային առողջապահության կազմակերպության գնահատականի համաձայն ԱՄՆ-ի տարածաշրջանում Հանտավիրուսային կարդիոպուլմոնալ համախտանիշից միջին մահացությունը կազմում է 50%-ից ավելի։
Հիվանդությունը տարծված է Միացյալ Նահանգների ողջ տարածքում։ Ներկայիս տվյալներով Վիրուսների դասակարգման համաշխարհային կոմիտետում (ICTV) գրանցված է 13 վիրուս, որոնք հարուցում են այս հիվանդությունը։


== Կլինիկական դրսևորումներ ==

Վիրուսի միջին ինկուբացիոն ժամանակաշրջանը վիրուսի օրգանիզմ ընկնելուց հետո կազմում է 21 օր։ Andes Virus-ի համար այն տատանվում է 11-32 օր, իսկ Sin Nombre Virսs-ի համար՝ 9-33 օր։
Հիվանդությունը ամենից հաճախ անցնում է մի քանի փուլով։ Սկզբնական ախտանիշները ոչնչով չեն տարբերվում սովորական մրսածությունից՝ մարմնի ջերմության բարձրացում, տենդ, շնչառական ախտանիշներ ( հազ, շնչառության դժվարացում), մկանացավեր և ընդհանուր սնուցում։ Սիրտ-թոքային ախտանիշները ի հայտ են գալիս հիվանդության երկրորդ էտապում և դրսևորվում է առողջության զգալի վատացմամբ. հասարակ հազը և շնչառության դժվարացումը վերածվում են հիպօքսեմիայի, շոկի և սրտային անբավարարության։ Մահվան դեպքերի մեծամասնությունը Հանտավիրուսային կարդիոպուլմոնալ համախտանիշից տեղի է ունենում հենց այս էտապում՝ առաջին ախտանիշների վատացումից 48 ժամ հետո:, Այս փուլը բնութագրվում է անոթային անբավարարությամբ ներքին արյունահոսության պատճառ դառնալով, ինչը հանգեցնում է ինտերստիցիալ թոքաբորբի, այտուցների, հյուսվածքների բորբոքման, ֆիբրինի կուտակման և թոքերի հյուսվածքում հիալինային թաղանթների ձևավորմանи:


== Տես նաև ==
Անգլիական քրտինք


== Ծանոթագրություններ ==