Նորմանդական քառյակ

«Նորմանդական քառյակ», «նորմանդական ֆորմատ», չորս երկրների (Գերմանիա, Ռուսաստան, Ուկրաինա և Ֆրանսիա) ղեկավարների խումբ՝ Ուկրաինայի արևելքում իրավիճակի կարգավորման վերաբերյալ։


== Մասնակիցներ ==


=== Պետությունների և կառավարությունների ղեկավարներ ===

		
		
		


=== Արտգործնախարարներ ===

		
		
		


== Նախկին մասնակիցներ ==

		
		
		
		
		
		


== Պատմություն ==

Նորմանդական ձևաչափի սկիզբը դրվել է 2014 թվականի հունիսի 6-ին Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի և Ուկրաինայի ղեկավարների՝ Նորմանդիայում (Ֆրանսիա) կայացած հանդիպմանը, դաշնակիցների ափհանման 70-րդ տարեդարձի տոնակատարության ժամանակ։ Ֆրանսիայի այն ժամանակվա նախագահ Ֆրանսուա Օլանդի խոսքով՝ ինքը որոշել է խաղաղապահ առաքելության անցնել Ղրիմում տեղի ունեցած իրադարձություններից և Ուկրաինայի արևելքում պատերազմի սկսվելուց հետո։ Օլանդը Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին տոնական արարողությանը մասնակցելու հրավեր է ուղարկել և ստացել Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի աջակցությունը, որը համաձայնել է աջակցել նրա խաղաղապահ առաքելությանը։ Օլանդը Նորմանդիա Պյոտր Պորոշենկոյին էլ է հրավիրել, որը Ուկրաինայի նախագահ էր ընտրվել մայիսի 25-ին։ Այդ մասին նա տեղեկացրել Է Ռուսաստանի նախագահին։
Չորս պետությունների ղեկավարների ամենաերկար հանդիպումը կայացել է 2015 թվականի փետրվարի 11-12-ին Մինսկում։ 17 ժամ տևած բանակցություններում ձեռնարկվել են Մինսկի համաձայնությունների կատարման համալիր միջոցառումներ և մշակվել են Մինսկի համաձայնագրի իրագործման քայլեր։
2015 թվականի հոկտեմբերի 2-ին նորմանդական քառյակի առաջնորդները հանդիպելով Փարիզում՝ փաստացի համաձայնեցին, որ Մինսկի համաձայնությունները մեկ տարվա ընթացքում կատարել չի հաջողվի, որից հետո համաձայնագիրը գաղտնի երկարաձգվեց 2016 թվականի համար։
2016 թվականի օգոստոսին Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև հարաբերությունների կտրուկ սրացում տեղի ունեցավ՝ կապված Ղրիմի տարածքում ուկրաինացի դիվերսանտների երկու խմբերի ձերբակալման հետ։ Տեղի ունեցած միջադեպերը երկու կողմերից էլ ծայրահեղ հայտարարությունների առիթ են տվել։ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարել է, որ մինչև ահաբեկչության և սադրանքների քաղաքականությունից հրաժարվելը ուկրաինական ղեկավարության կողմից իմաստ չունի հանդիպումներ անցկացնել  նորմանդական ձևաչափով (հերթական նման հանդիպումը նախատեսվում էր անցկացնել սեպտեմբերին Չինաստանում G20-ի գագաթնաժողովի շրջանակներում)։
2016 թվականի սեպտեմբերի վերջին Մինսկի կոնտակտային խմբին հաջողվեց պայմանավորվել սահմանազատման գծի երեք տեղամասերում ուժերի բաժանման մասին, սակայն հոկտեմբերի սկզբին ուժերի բաժանման գործընթացը փաստորեն տապալվեց մինչև սկսվելը, որից հետո զինվորականները վերադարձան նախկին դիրքեր։ Դրանից հետո Անգելա Մերկելը նորմանդական քառյակի ղեկավարներին հրավիրել է Բեռլին՝ հերթական հանդիպմանը։ Այդ բանակցությունների արդյունավետության մեջ հենց սկզբից մեծ կասկածներ կային։ Փարիզում և Բեռլինում, սակայն, հույս ունեին, որ նորմանդական քառյակի ղեկավարների հանդիպումը կարող է նպաստել Մինսկի գործընթացի վերագործարկմանը։ Բայց միակ բանը, ինչի մասին պայմանավորվել էին Բեռլինում, Այն էր, որ նախարարների հանձնարարությունը առաջնորդներին ճանապարհային քարտեզ է ստորագրելու մինսկյան համաձայնագրերի կատարման վերաբերյալ մինչև նոյեմբերի վերջ։ Ուկրաինայի վարկածի համաձայն՝ այդ փաստաթղթի նպատակը պետք է լիներ սահմանի անվերահսկելի հատվածը Ուկրաինայի վերահսկողությանը հանձնելը։ Ռուսաստանի վարկածով՝ բանակցությունների մասնակիցները պայմանավորվել են շարունակել աշխատանքն Ուկրաինայում Դոնեցկի ևև Լուգանսկի մարզերի առանձին շրջանների հատուկ կարգավիճակի մասին օրենքի ընդունման ուղղությամբ։
Դա Պորոշենկոյին կից չորս պետությունների ղեկավարների վերջին համատեղ հանդիպումն էր։ 2018 թվականին Աախենում բանակցություններն ընթացել են առանց Վլադիմիր Պուտինի։ Դրանից հետո նորմանդական քառյակի առաջնորդների շփումը սահմանափակվում էր հեռախոսով։
Նորմանդական ձևաչափով շփումներն իրականացվում են և չորս երկրների արտգործնախարարների մակարդակով, և փորձագիտական մակարդակով։


=== Շփումներ (2014—2019) ===


=== Շփումներ (2019 թվականի մայիսից) ===
2019 թվականի մայիսի 24-ին Ուկրաինայի նորընտիր նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին Գերմանիայի դաշնային կանցլեր Անգելա Մերկելի հետ հեռախոսազրույցի ընթացքում քննարկել է իրավիճակը «Դոնբասի ժամանակավորապես օկուպացված տարածքներում»։ Կողմերը հաստատել են փոխադարձ շահագրգռվածությունը՝ խաղաղությունն Դոնբաս վերադարձնելու նպատակով ջանքերն ակտիվացնելու հարցում։ Մայիսի 29-ին Զելենսկին բանակցություններ է վարել Ֆրանսիայի և Գերմանիայի ԱԳ նախարարների հետ, որտեղ քննարկվել է, մասնավորապես, թե ինչպես կյանքի կոչել Մինսկի ձևաչափը։
Հունիսի 17-ից 18-ը Զելենսկին պաշտոնական այցեր է կատարել Փարիզ և Բեռլին։ Բանակցությունների գլխավոր թեմաներից մեկը դարձել է Ուկրաինայի արևելքում ռազմական հակամարտության դադարեցումը։ Վլադիմիր Զելենսկու և Անգելա Մերկելի հանդիպման ընթացքում որոշում է կայացվել առաջիկայում Ռուսաստանի մասնակցությամբ նոր գագաթնաժողով անցկացնել նորմանդական ձևաչափով։
Հունիսի 29-ին Օսակայում G20-ի գագաթնաժողովի ընթացքում Անգելա Մերկելը և Վլադիմիր Պուտինը պայմանավորվել են շարունակել աշխատանքը նորմանդական ձևաչափով։ Ավելի վաղ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը նույնպես հանդես էր եկել քառակողմ հանդիպման շուտափույթ անցկացման և դրա արդյունքների վերաբերյալ իրական բանաձևերի ընդունման օգտին։
Հուլիսի 11-ին կայացել է Վլադիմիր Զելենսկու և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի միջև առաջին հեռախոսազրույցը։ Ինչպես հայտնել Է ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը, նախագահները քննարկել են Դոնբասի իրադրությունը, ինչպես նաև երկու կողմերից պահված անձանց վերադարձի ուղղությամբ աշխատանքը։ Պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց այդ քննարկումը շարունակել փորձագետների մակարդակով։ Ավելի ուշ Ուկրաինայի նախագահի մամուլի ծառայությունը հայտնել էր, որ զրույցի գլխավոր թեման եղել է Կերչի նեղուցի շրջանում ձերբակալված նավաստիների, ինչպես նաև Ուկրաինայի մյուս քաղաքացիների ազատ արձակումը, որոնք պահվում են Ռուսաստանի տարածքում։ Հուլիսի 12-ին Փարիզում տեղի է ունեցել նորմանդական քառյակի երկրների ղեկավարների արտաքին քաղաքական խորհրդականների և օգնականների հանդիպումը, որի ընթացքում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել գերիների փոխանակման, այսպես կոչված, հացի զինադադարի մասին՝ բերքահավաքի ժամանակաշրջանում, Լուգանսկի սստանիցայում ականազերծելու մասին։ Կողմերը նաև որոշել են Դոնբասում ուժերի բազմացման համար հետևյալ տարածքները։
Օգոստոսի 6-ին Վլադիմիր Զելենսկին նորմանդական քառյակի երկրների ղեկավարներին կոչ է արել շուտափույթ անցկացնել Դոնբասի հարցով գագաթնաժողովը։ Այդ դիմումը պայմանավորված է Դոնեցկի մարզի Պավլոպոլի շրջանում ուկրաինացի չորս զինծառայողների զոհվելու հանգամանքով։ Օգոստոսի 7-ին Զելենսկին մամուլի ճեպազրույցի ժամանակ հայտնել է Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ իր հեռախոսազրույցի մասին. Ես ձեզ շատ եմ խնդրում ազդել այն կողմի վրա, որ նրանք դադարեցնեն մեր մարդկանց սպանությունը։ Բարձրացվել են նաև Լուգանսկի ստանիցայի կամրջի շուրջ տարածքի ականազերծման և դրա վերականգնման հարցերը, ինչպես նաև գերիների փոխանակման հարցը։ Ռուսաստանի նախագահն ընդգծել է, որ հակամարտության ապաէսկալացման համար անհրաժեշտ է, նախևառաջ, բացառել ուկրաինական զորքերի կողմից Դոնբասի բնակավայրերի հետագա գնդակոծումները, որոնք հանգեցնում են խաղաղ բնակչության շրջանում զոհերի... Հաստատվել է նաև Մինսկի պայմանավորվածությունների հետևողական իրագործման բացառիկ կարևորությունը, ներառյալ ԴԺՀ-ի և ԼԺՀ-ի հատուկ կարգավիճակի տրամադրման իրավական ասպեկտները։ Այս համատեքստում կարևորվել է կողմերի միջև կառուցողական երկխոսության անհրաժեշտությունը, այդ թվում՝ Մինսկի շփման խմբի շրջանակներում։
Սեպտեմբերի 2-ին Բեռլինում կայացած հանդիպմանը նորմանդական քառյակի անդամ երկրների ղեկավարների օգնականները քննարկել են այն պայմանները, որոնց դեպքում կարող է կայանալ գագաթնաժողովը։ Կոնկրետ ամսաթիվը չեն պայմանավորվել։ Բանակցությունների ընթացքում Ռուսաստանը ներկայացնում էր Ռուսաստանի նախագահի օգնական Վլադիսլավ Սուրկովը, Ուկրաինան՝ Ուկրաինայի նոր արտգործնախարար Վադիմ Պրիստայկոն, որն ավելի վաղ Ուկրաինան ներկայացնում էր որպես նախագահ Զելենսկու խորհրդական։ Ռուսական կողմը պնդում է 2016 թվականի նախորդ գագաթնաժողովի (նկատի է առնվում պետրովսկում եւ ոսկով ուժերի բաշխումը) պայմանավորվածությունների նախնական կատարումը, ինչպես նաև Շտայնմայերի բանաձևի համաձայնեցումը, որը վերաբերում է Դոնբասի հատուկ կարգավիճակի մասին օրենքի ուժի մեջ մտնելուն։
Սեպտեմբերի 7-ին Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև կայացած փոխանակումից հետո Վլադիմիր Զելենսկին և Վլադիմիր Պուտինը հեռախոսազրույց են ունեցել և պայմանավորվել մոտ ժամանակներս քննարկել նորմանդական ձևաչափով հանդիպման անցկացման ամսաթիվը։ Ուկրաինայի նախագահի գրասենյակի հաղորդագրության համաձայն՝ կողմերն ընդգծել են, որ գոհ են երկխոսության կարգավորման առաջին փուլի շրջանակներում պայմանավորվածությունների կատարման արդյունքից։ Զրույցի ընթացքում խոսվել է նաև Մինսկի գործընթացի շրջանակներում հետագա քայլերի մասին։ Կրեմլի մամուլի ծառայությունում ընդգծել են, որ պահված անձանց ազատ արձակումն ու հանձնումը մեծ նշանակություն ունի երկկողմ հարաբերությունների կարգավորման և առողջացման համար։ Զրույցի ընթացքում ընդգծվել է Դոնբասում հրադադարի ռեժիմի պահպանման, ինչպես նաև հակամարտող կողմերի շփման գծում ուժերի և միջոցների հետևողական հետախուզման կարևորությունը։ Պուտինը նաև նշել Է նորմանդական քառյակի գագաթնաժողովի համակողմանի նախապատրաստական աշխատանքների շարունակման աանհրաժեշտությունը, որպեսզի հերթական հանդիպումը լինի արդյունավետ և իրապես նպաստի բարձր մակարդակով առկա պայմանավորվածությունների, նախևառաջ Մինսկի միջոցառումների համալիրի կատարմանը։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը բանտարկյալների փոխանակումը անվանել է հնարավոր է՝ առաջին հսկայական քայլը դեպի խաղաղություն։ Մենք ուրախ ենք տեսնել Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև ավելի ակտիվ երկխոսության նշաններ...
Մենք կոչ ենք անում Ռուսաստանին անհապաղ ազատ արձակել բոլոր մյուս ուկրաինացիներին, ներառյալ Ղրիմի թաթարներին, որոնք անօրինական կերպով պահվում են բանտում, – «ՌԻԱ Նովոստի»-ին ասել է Պետդեպարտամենտի ներկայացուցիչը։ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը կարծիք է հայտնել, որ կայացած փոխանակումը որոշիչ քայլ է կառուցողական երկխոսության վերսկսման համար։ Ելիսեյան պալատի մամուլի հաղորդագրության մեջ նշվել է, որ Ֆրանսիան և Գերմանիան ակտիվացնում են իրենց ջանքերը «նորմանդական ձևաչափի» շրջանակներում, որպեսզի առաջընթացի հասնեն և իրականացնեն Մինսկի պայմանավորվածությունների քաղաքական ասպեկտը․ այս մասին հայտնել Է Ելիսեյան պալատի մամուլի ծառայությունը, փոխանցում է Ռիա նովոստի գործակալությունը։ Ֆրանսիան և Գերմանիան կակտիվացնեն իրենց ջանքերը, - ասել է նա։ Ֆրանսիան և Գերմանիան ակտիվացնում են իրենց ջանքերը «նորմանդական ձևաչափի» շրջանակներում։ Ֆրանսիայի ԱԳՆ-ում Ռուսաստանի և Ուկրաինայի քաղաքացիների փոխանակման ժամանակ տեսել են երկխոսությունը վերսկսելու երկրների ցանկությունը։ Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը կոչ է արել երկրներին ակտիվորեն աշխատել Մինսկի համաձայնագրերի իրականացման ուղղությամբ։
Հոկտեմբերի 10-ին մամուլի մարաթոնի ընթացքում Վլադիմիր Զելենսկին հայտարարել է, որ իր համար «նորմանդական ձևաչափը» նաև Ղրիմի հարցը վերադարձնելու հնարավորություն է։ Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտարարել է, որ Մոսկվայում ուշադիր ծանոթացել են նախագահ Զելենսկու հիմնական արտահայտություններին, հատկապես այն հայտարարություններին, որոնք վերաբերում են Ուկրաինայի հարավ-արևելքում կարգավորման գործընթացին, Մինսկյան համաձայնություններին և այլն... Ինչ վերաբերում է Ղրիմի հարցը ցանկացած ձևաչափով ներկայացնելուն, լինի դա նորմանդական, թե ինչ-որ մեկը, ապա դրա մասին խոսք լինել չի կարող»։ Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովն այս կապակցությամբ հայտարարել է, որ Ռուսաստանը թույլ չի տա վերանայել նախորդ հանդիպումներում Նորմանդական քառյակի առաջնորդների ձեռք բերված պայմանավորվածությունները։ Լավրովի խոսքով՝ «Տպավորություն կա, որ ուկրաինական կողմը պահանջում է նորմանդական գագաթնաժողովի անցկացում, որպեսզի վերանայի Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Գերմանիայի և Ֆրանսիայի ղեկավարների նախորդ հանդիպումների պայմանավորվածությունները։ Համաձայնությունների վերանայումը, սակայն, հարված կլինի նորմանդական քառյակի հեղինակությանը, և «Ռուսաստանն ամեն ինչ կանի դա թույլ չտալու համար»։
Ինչպես նշում են ԶԼՄ-ները, Զելենսկին չի թաքցնում բոլոր խոչընդոտները հնարավորինս արագ վերացնելու համար այն փորձերը, որոնք խանգարում են Նորմանդական ձևաչափով բանակցությունների գումարմանը՝ հույս ունենալով անձնական հանդիպման ժամանակ քննարկել բոլոր վիճելի հարցերը Ռուսաստանի նախագահի հետ։ Եթե մինչև Նոր Տարի չհաջողվի բանակցություններ վարել Նորմանդական ձևաչափով, Կիևը չի բացառում նոր հանդիպումներ կազմակերպելու փորձերից հրաժարվելու հնարավորությունը, ավելին, այդ դեպքում Ուկրաինայի իշխանությունները պատրաստ կլինեն ճանաչել Մինսկի համաձայնությունների անկարողությունը և կփորձեն արևմտյան գործընկերների օգնությամբ հակամարտության լուծման այլ ուղիներ փնտրել։
Հոկտեմբերի 22-ին Վլադիմիր Զելենսկին Գերմանիայի նախագահ Ֆրանկ-Վալտեր Շտայնմայերի հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարել է, որ Կիևը կատարել է իր մասը Նորմանդական քառյակի աշխատանքը վերսկսելու համար և հույս ունի մոտ ժամանակներս հանդիպում անցկացնել։ Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտարարել է, որ Մոսկվան որևէ փոփոխություն չի տեսնում Կիևի կողմից ստեղծված իրադրության մեջ, որը նպաստում է Նորմանդական քառյակի  գագաթնաժողովի նախապատրաստմանը. նախկինի պես հակասական վերաբերմունք կա ուկրաինական կողմի Շտայնմայերի բանաձևի նկատմամբ, չեն կատարվում Զոլոտոյե և Պետրովսկոյե բնակավայրերի շրջաններում ուժերի բաժանման վերաբերյալ պայմանավորվածությունները։


== Ծանոթագրություններ ==