Վալոնիայի թագավորական օպերա

«Վալոնիայի թագավորական օպերա» (ֆր.՝ Opéra royal de Wallonie), օպերային թատրոն Լիեժում, Բելգիայի ամենամեծ օպերային թատրոններից մեկն է` Ֆլամանդական օպերայի և Լա Մոնեի հետ միասին։ Օպերային թատերախումբը գոյություն ունի 1967 թվականից և զբաղեցնում է Լիեժի կենտրոնում, Օպերայի հրապարակում գտնվող Արքայական թատրոնի շենքը։ Հանդիսասրահն ունի 1041 տեղ։


== Պատմություն ==

Արքայական թատրոնի շենքը կառուցվել է ճարտարապետ Օգյուստ Դյուկերի նախագծով։ Առաջին քարը դրվել է 1818 թվականի հուլիսի 1-ին, դերասանուհի մադմուազել Մարսի կողմից։ Որպես շինանյութ օգտագործվել են 1789 թվականի Լիեժի հեղափոխության ժամանակ ավերված միջնադարյան Սուրբ Լամբերտի տաճարի պահպանված մասերը։ Թատրոնի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1820 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ 
1842 թվականին շենքի առջև կանգնեցվել է կոմպոզիտոր Գրետրի Անդրեի արձանը` պատրաստված քանդակագործ Գիյոմ Գեֆի կողմից, որի հիմքում թաղվել է Լիեժում ծնված կոմպոզիտորի սիրտը։ 
1854 թվականին թատրոնի շենքը դարձել է քաղաքի սեփականությունը։ 1861 թվականին այն նշանակի վերակառուցման է ենթարկվել. ճարտարապետ Ժյուլիեն Էտիեն Ռեմոնի նախագիծը ծրագրում էր երկարացնել ու լայնացնել շինությունը։ Միևնույն ժամանակ, հանդիսասրահի նստատեղերի թիվը 1066-ից դարձել է 1554, պատշգամբներում հայտնվել են նստարաններ, որպեսզի հանդիսատեսը ներկայացման ժամանակ կարողանար նստել, իսկ դահլիճի նոր կլասիցիզմի ոճով ձևավորումը փոխարինվել է նորով։ 1887 թվականին շենքում անց է կացվել էլեկտրականություն։

Թատրոնը մեծապես տուժել է Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ, երբ քաղաքը գրավվել է գերմանական ուժերի կողմից։ Տարածքն օգտագործվել է ռազմական կարիքների համար, այստեղ եղել է զինվորների հանրակացարան։ Ներկայացումները վերսկսվել են 1919 թվականի հոկտեմբերից։
1930 թվականին քաղաքում Համաշխարհային ցոցւահանդեսի անցկացման հետ շենքի ճակատային մասում հայտնվում են քանդակագործ Օսկար Բերխմանի քանդակներից։ 
1967 թվականից սկսած շենքում գործում է Վալոնիայի թագավորական օպերայի թատերախումբը։


== Վերակառուցում ==
Երեք տարվա ընթացքում (2009 թվական, մարտ-2012 թվական, սեպտեմբեր) թատրոնը վերանորոգման փուլում է եղել։ Վերանորոգման ընթացքում ընդլայնվել է հանդիսասրահը, վերանորոգվել է ճակատային մասն ու ներքին տարածքը, փոխվել է հնչյունային տեխնիկան։
Սկսած 2009 թվականից հիմնական բեմական մասը դարձել է «Օպերայի տունը», վրանային ճամբար բաց երկնքի տակ, որում կար ներկայացման համար անհրաժեշտ ամեն ինչ. բեմ, հանդիսասրահ 1136 հոգու համար, գրասենյակային և տեխնիկական տարածքներ։
Թատրոնի վերանորոգված շենքի բացումը կայացել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, այդ օրը կայացել է Սեզար Ֆրանկի «Սդրադելա» (1841) օպերայի առաջնախաղը։


== Խաղացանկ ==
Խաղացանկում ներկայացված են իտալացի (Վերդի, Ռոսինի, Դոնիցետի), գերմանացի (Վագներ) և ֆրանսիացի (Ֆրանկ) կոմպոզիտորների օպերաները։ Թատրոնի տնօրեն Ստեֆանո Մացոնի դի Պրալաֆերը փորձել է միջազգային կապեր զարգացնել այլ օպերային թատրոնների հետ, սկսած 2007 թվականից Լիեժում հանդես են եկել Էլինա Գարանչան, Խոսե Կուրան, Խուան Դիեգո Ֆլորեսը և Ռուջերո Ռայմոնդին։ 
Օպերաներից ու համերգներից բացի թատրոնում անց են կացվում խորհրդաժողովներ ու կինոդիտումներ։


== Գրականություն ==
Frédéric Marchesani Le Théâtre de Liège. Du Théâtre royal à l'Opéra royal de Wallonie. — Namur: IPW, 2012. — 304 с. — ISBN 978-2-87522-086-8
Jules Martiny Histoire du Théâtre de Liège, depuis son origine jusqu'à nos jours. — Liège: Vaillant-Carmanne, 1887. — 596 с.
Philippe Vendrix La genèse d'un opéra. Le Théâtre de Liège en 1820. — Liège: Société liégeoise de Musicologie, 1995. — 151 с.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Թատրոնի պաշտոնական կայք(ֆր.)(անգլ.)
«Աթիլա» օպերան Լիեժում, ռեժ.` Ռ. Ռայմոնդի