Հաբլի օրենք

Հաբլի օրենք, գալակտիկայի կարմիր շեղման և գալակտիկայից ունեցած հեռավորության միջև գծային կապով տրվող օրենք։ Ձևակերպել է Էդվին Հաբլը՝ 1929 թ․։ Տրվում է հետևյալ բանաձևով՝

  
    
      
        c
        z
        =
        
          H
          
            0
          
        
        D
        ,
      
    
    {\displaystyle cz=H_{0}D,}
  որտեղ 
  
    
      
        z
      
    
    {\displaystyle z}
   -գալակտիկայի կարմիր շեղումն է, 
  
    
      
        D
      
    
    {\displaystyle D}
  -նրանից ունեցած հեռավորությունը,
  
    
      
        
          H
          
            0
          
        
      
    
    {\displaystyle H_{0}}
  -համեմատականության գործակից է, որը անվանում են Հաբլի հաստատուն։ H0-ի միավորը Միավորների միջազգային համակարգում վ−1 է, սակայն ավելի հաճախ բերվում է (կմ/վ)/Մպկ տեսքով՝ այսպիսով տալով գալակտիկայի՝ 1 Մպկ հեռանալու արագությունը կմ/վ-ով։  H0-ի հակադարձ մեծությունը Հաբլի ժամանակն է։
Փոքր 
  
    
      
        z
      
    
    {\displaystyle z}
  -երի գործում է հետևյալ առնչությունը 

  
    
      
        c
        z
        =
        
          V
          
            r
          
        
      
    
    {\displaystyle cz=V_{r}}
  ,որտեղ 
  
    
      
        
          V
          
            r
          
        
      
    
    {\displaystyle V_{r}}
   գալակտիկայի տեսագծային արագությունն է, 
  
    
      
        c
      
    
    {\displaystyle c}
  -ն՝ լույսի արագությունը։
Ըստ Հաբլի օրենքի՝

Արտագալակտիկական տիեզերքում  (10 մեգապարսեկ (Մպկ) կամ ավելի) դիտվող օբյեկտները ունեն դոպլերյան շեղում, որը բացատրվում է Երկրից հեռանալու հարաբերական արագությամբ,
Երկրից հեռացող տարբեր գալակտիկաների դոպլերյան շեղումով չափվող արագությունը մի քանի հարյուր մեգապարսեկ հեռու գալակտիկաների համար մոտավորապես ուղիղ համեմատական է Երկրից ունեցած հեռավորությանըՀաբլի օրենքը համարվում է տիեզերքի ընդարձակման՝ դիտումներով առաջին փաստարկված հիմքը  և այսօր մեծ պայթյունի օգտին ամենից շատ մեջբերվող վկայությունն է։
Զուտ այս ընդարձակումոբ պայմանավորված աստղագիտական օբյեկտների շարժումը հայտնի է որպես հաբլյան լայնացում։
Չնայած այս օրենքը լայնորեն վերագրվում է Էդվին Հաբլին, առաջին անգամ այն հարաբերականության ընդհանուր տեսության հավասարումներից արտածել է Ջորջ Լեմետրը 1927 թվականի հոդվածում, որտեղ առաջ է քաշում տիեզերքի ընդլայնման գաղափարը և գնահատում է ընդլայնման արագության մեծությունը, որն այժմ կոչվում է Հաբլի հաստատուն Երկու տարի անց Էրվին Հաբլը հաստատեց այդ օրենքի գոյությունը և այժմ իր անունը կրող հաստատունի համար ավելի ճշգրիտ արժեք որոշեց։. 
Հեռացող օբյեկտների արագությունները Հաբլը հաշվարկել է նրանց կարմիր շեղումներից, որոնցից շատերը ավելի վաղ չափել էր Վեստո Սլայֆերը  1917 թվականին։


== Տիեզերքի տարիք ==
Օգտվելով Հաբլի օրենքից, կարելի է գնահատել տիեզերքի տարիքը՝ 

  
    
      
        
          t
          
            H
          
        
        =
        
          
            r
            V
          
        
        =
        
          
            1
            
              H
              
                0
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle t_{H}={\frac {r}{V}}={\frac {1}{H_{0}}}}
  ,տեղադրելով 
  
    
      
        
          H
          
            o
          
        
      
    
    {\displaystyle H_{o}}
  -ի արժեքը 
  
    
      
        
          t
          
            H
          
        
      
    
    {\displaystyle t_{H}}
  -ի համար, կստանանք 13․798 միլիարդ տարի արժեքը։


== Ծանոթագրություններ ==