Աննա Սվիրշչինսկա

Աննա Սվիրշչինսկա (լեհ.՝ Anna Świrszczyńska, փետրվարի 7, 1909(1909-02-07), Վարշավա, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 30, 1984(1984-09-30), Կրակով, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն), լեհ բանաստեղծուհի, արձակագրուհի, թարգմանչուհի, մանուկների համար գրքերի հեղինակ։ Հայտնի է նաև Աննա Սվիր (լեհ.՝ Anna Świr) անունով։


== Կենսագրություն ==
Աննան նկարիչ Յան Սվերշչինսկու դուստրն է։ Ավարտել է Վարշավայի համալսարանի լեհական բանասիրության բաժինը։ 1930 թվականին մամուլում լույս է ընծայել իր առաջին բանաստեղծությունները։ Սեփական միջոցների հաշվին 1936 թվականին հրատարակել է իր առաջին գիրքը, այդ նույն տարում անդամագրվել է Լեհաստանի գրողների միությանը։ Աշխատել է որպես խմբագիր, մանուկների համար ոտանավորներ ու արձակ գործեր է գրել։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի առաջին տարիներին ապրել է Վարշավայում, մասնակցել ընդհատակյա պայքարին, հոդվածներ, բանաստեղծություններ գրել ընդհատակում գաղտնի հրատարակվող պարբերականների համար։ Ֆաշիստները բռնել են նրան, կալանավորել, մի ամբողջ ժամ պահել մահվան սպառնալիքի տակ։ Բայց Սվիրշչինսկան չի կոտրվել։ 1943 թվականին նրա գրած «Օրփեոս» բանաստեղծությունը մրցանակի է արժանացել ընդհատակյա գրական մրցույթում։ Աննան՝ որպես սանիտարուհի, մասնակցել է նաև Վարշավայի ապստամբությանը, աշխարհազորայինների պարտությունից հետո հասել է Կրակով, որտեղ էլ անց է կացրել իր կյանքի մնացած տարիները։ Աշխատել է ռադիոյի խմբագրությունում, անիմացիոն ֆիլմերի համար սցենարներ գրել, օպերային լիբրետոներ թարգմանել, դասական արձակի մի շարք գործեր վերածել թատերգությունների (Դիդրոյի «Վանականուհին», Ֆլոբերի «Տիկին Բովարին» և այլն)։ 1951 թվականից զբաղվել է զուտ գրական աշխատանքով։ 1958 թվականին լույս է ընծայել իր երկրորդ գիրքը։ Կյանքի վերջին քսան տարիները գրական արտադրանքի տեսակետից եղել են չափազանց բեղուն։
Աննա Սվիրշչինսկայի ստեղծագործության մեջ մեծ տեղ է գրավում Երկրորդ աշխարհամարտի թեման։ Ընդ որում՝ նա նաև մի ամբողջական ժողովածու է լույս ընծայել՝ նվիրված այդ թեմային. 1974 թվականին հրատարակած Budowałam barykadę («Բարիկադներ ենք կառուցում») բանաստեղծական ժողովածուում արտահայտիչ ու խորաթափանց պատկերներով արտացոլել է իր և հարազատ լեհ ժողովրդի տառապալից ապրումներն ու պայքարը պատերազմական ծանր տարիներին։ Մեծ թիվ են կազմում նաև Աննա Սվիրի այն բանաստեղծությունները, որոնցում նա պարզ, անկեղծ, անմիջական ու տպավորիչ կերպով գրում է կնոջ մարմնի մասին՝ նրա կյանքի տարբեր փուլերում։ Հատկանշական է, որ Աննա Սվիրի բանաստեղծական ժողովածուներից մեկը վերնագրված է «Jestem baba» («Կնիկ եմ», 1972 թ.):
Գրասեր հասարակության և գրաքննադատների միասնական կարծիքով՝ նա 20-րդ դարի լեհ առավել ինքնատիպ, խոշորագույն բանաստեղծներից մեկն է։
Աննա Սվիրշչինսկան պարգևատրվել է «Լեհաստանի վերածնունդ» առաջին և երկրորդ աստիճանի շքանշաններով, Կրակով քաղաքի մրցանակով, գրական մի շարք այլ մրցանակներով։


== Երկերի ընտրանի ==


=== Բանաստեղծությունների և պատմվածքների ժողովածուներ ===
Wiersze i proza (1936)
Liryki zebrane (1958)
Czarne słowa (1967)
Wiatr (1970)
Jestem baba (1972)
Poezje wybrane (1973)
Budowałam barykadę (1974)
Szczęśliwa jak psi ogon (1978)
Wybór wierszy (1980)
Poezje (1984)
Teatr poetycki (1984)
Cierpienie i radość (1985)
Kobiety, baby (1988)
Czysta rozkosz (1992)
Radość i cierpienie. Utwory wybrane (1993)
Ogromniejąca perła samotności: poezja (1996)
Poezja (1997, կազմող՝ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Չեսլավ Միլոշ)
Liryki najpiękniejsze (1999)
Jestem baba. Wiersze z różnych lat (2000)


=== Թատերգություններ ===
Śmierć Orfeusza (1938)
Orfeusz. Sztuka w 3 aktach (1943)
Ostrożny. Sztuka w 2 odsłonach (1946)
Strzały na ulicy Długiej (1947)
Odezwa na murze (1951, Լեհաստանի մշակույթի և արվեստի նախարարության մրցանակ)
Czerwone sztandary (1952)
Życie i śmierć (1956)
Trzy kobiety i ja (1960)
Miałem dwie żony (1963)
Śmierć w Kongo (1963)
Kiedy rzeka była źródłem (1967)
Mama płaci alimenty (1967)


=== Աննա Սվիրշչինսկայի ստեղծագործությունները այլ լեզուներով ===
Աննա Սվիրշչինսկայի բանաստեղծությունների մի քանի ժողովածուներ են հրատարակվել անգլերեն և ռուսերեն թարգմանությամբ։ Ընդ որում՝ նրա չափածո գործերից շատերը բնագրից անգլերեն է թարգմանել լեհ անվանի բանաստեղծ և թարգմանիչ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Չեսլավ Միլոշը։ Վերջինս նաև գիրք է գրել բանաստեղծուհու մասին Jakiegoż to gościa mieliśmy: o Annie Świrszczyńskiej («Ի՛նչ հյուր ունեինք. Աննա Սվիրշչինսկայի մասին») խորագրոով, որը հրատարակվել է 1997 թվականին և 2003-ին վերահրատարակվել։


==== Նեպալերեն ====
Աննա Սվիրշչինսկայի մի շարք բանաստեղծություններ Սուման Փոխրելը թարգմանալ է նեպալերեն և հրատարակել  Manpareka Kehi Kavita խորագիրը կրող անթոլոգիայում։


==== Հինդի ====
Սիդեշվար Սինգհը, Մանոջ Փաթելը և այլ թարգմանիչներ Աննա Սվիրշչինսկայի բազմաթիվ ստեղծագործություններ թարգմանել են հինդի լեզվով։


==== Էստոներեն ====
Հենդրիկ Լինդեպուուն էստոներեն է թարգմանել Աննա Սվիրշչինսկայի բանաստեղծությունների մի ամբողջ ժողովածու և լույս է ընծայել առանձին գրքով (Anna Świrszczyńska. Ma ehitasin barrikaadi. Halliste: Hendrik Lindepuu Kirjastus, 2019. 187 pages. 9789949736119):
Աննա Սվիրշչինսկայի մի շարք բանաստեղծություններ շվեդերեն թարգմանությամբ տպագրվել են Շվեդիայի գրական ամսագրերում։


== Երաժշտական անդրադարձ ==
Իսպանացի կոմպոզիտոր Լուիս դե Պաբլոն Աննա Սվիրշչինսկայի բանաստեղծությունների հիման վրա 2019 թվականին գրել է  Cantata femenina Anna Swir ստեղծագործությունը։
Ջազ և սոուլ ոճերի լեհ երգչուհի Մոնիկա Բորզիմը համերգային շրջագայությունների ժամանակ կատարել է Աննա Սվիրի բանաստեղծությունների հիման վրա գրված երգեր, որոնք հետագայում ամփոփել է 2017 թվականին թողարկված «Jestem przestrzeń» («Ես տիեզերք եմ») երաժշտական ալբոմում։


== Գրականություն ==
Miłosz Cz. Jakiegoż to gościa mieliśmy: o Annie Świrszczyńskiej. Kraków: Znak, 2003
«Gdzie jestem ja sama»: o poezji Anny Świrszczyńskiej/Renata Stawowy, ed. Kraków: Universitas, 2004
Ingbrant R. From her point of view: woman’s anti-world in the poetry of Anna Świrszczyńska. Stockholm: Stockholm University, 2007
Британишский В. - Речь Посполитая поэтов. Очерки и статьи. СПб: Алетейя, 2005, с.402-412
Чеслав Милош. Об Анне Свирщинской


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_swirszczynska_anna(լեհ.) Archived 2010-03-27 at the Wayback Machine.
http://www.tat.pl/autor.php?id=834(լեհ.)
https://www.poetryfoundation.org/poems-and-poets/poets/detail/anna-swir
mówię do swego ciała. talking to my body, Świrszczyńska, Anna
Anna Świrszczyńska
Anna Świrszczyńska
Scenariusz wystawy Anna Świrszczyńska
M.Baranowska – Odkrycie początku świata