Փոլին Դոնալդա

Փոլին Դոնալդա (անգլ.՝ Pauline Donalda, իրական անունը՝ Փոլին Լայթսթոուն, մարտի 5, 1882(1882-03-05), Մոնրեալ, Քվեբեկ, Կանադա - հոկտեմբերի 22, 1970(1970-10-22), Մոնրեալ, Քվեբեկ, Կանադա), կանադացի երգչուհի (սոպրանո), Մոնրեալի օպերայի գիլդիայի ուսուցիչը և հիմնադիրը։ Առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 1904 թվականին՝ Նիսում։ Էնրիկո Կարուզոյի հետ հանդես է եկել Քովենթ-Գարդենում։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ տարիներ ===
Փոլին Լայթսթոունը ծնվել է 1882 թվականի մարտի 5-ին Մոնրեալում։ 11 երեխայից բաղկացած հրեական ընտանիքում եղել է երրորդ երեխան։ Փոլինի ծնողները ռուս ներգաղթյալ Միխայիլ Լիխտենշտեյնն է և լեհուհի Ֆաննի Գոլդբերգը, Կանադա են ներգաղթել մոտավորապես 1868 թվականին, ամուսնացել են Մոնրեալում և ազգանունը փոխել Լայթսթոուն։ Ծնողները փորձել են երեխաներին տալ լավ կրթություն, այդ թվում՝ երաժշտական։ 7 տարեկանում Փոլինն առաջին անգամ բեմում ելույթ է ունեցել «Մոխրոտը» պիեսում՝ մարմնավորելով թագուհուն։ 10 տարեկանում հաղթել է երգի մրցույթը։ Երգչախմբի կազմում հաջող անհատական ելույթներից հետո՝ 1901 թվականին, Հրեական կոնգրեսում երգչախմբի ղեկավարը գնահատել է աշակերտուհու ներուժը և կազմակերպել ունկնդրում Վիկտորիայի Թագավորական քոլեջի երաժշտական տնօրենի մոտ։ Փոլինը քոլեջում սովորելու համար ստացել է լրիվ կրթաթոշակ, քոլեջի տնօրենը նրան խորհուրդ է տվել սովորել նաև Եվրոպայում։ Այն բանից հետո, երբ Մետրոպոլիտեն օպերան հաստատել է նրա ունակությունները, Փոլինը սըր Դոնալդ Սմիթ լորդ Ստրաչկոնի աջակցությամբ 1902 թվականին մեկնել է Ֆրանսիա։ Սմիթը նրան ամսական 50 դոլար կրթաթոշակ է շնորհել՝ ապրելու և սովորելու ծախսերը հոգալու համար։ Փոլինն իր բարեգործի պատվին ընտրել է «Փոլին Դոնալդա» բեմական անունը։ Երգել սկսել է Փարիզի կոնսերվատորիայում՝ Էդմունդ Դուվերնիի մոտ, նաև ուսումնասիրել է բեմական վարպետություն, ֆրանսերեն և իտալերեն։


=== Օպերային գործունեություն ===
Երկու տարի սովորելուց հետո նա առաջին անգամ ելույթ է ունեցել 1904 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Նիսում՝ գլխավոր դեր կատարելով Մանոն օպերայում։ Քննադատները գրել են. «Փոլին Դոնալդան հանդգնում է հանրության առաջ առաջին անգամ հայտնվել Մանոնի դերով։ Միայն նա քաջություն ունեցավ դա անել և հաջողություն ունեցավ։ Նա ունի անսովոր նուրբ մարմնակազմություն. ուժեղ, գերազանց և ճկուն ձայն. նրա նրբագեղությունն ու ինտելեկտն ընդգծվում են հրաշալի խաղով և շողշողացող աչքերով, որոնք անկեղծ են կյանքի համար կամ լի են սիրով»։
Առաջնելույթից հետո Փոլինը ստացել է եռամյա պայմանագիր Քովենթ-Գարդենում (Լոնդոն)։ Նրա առաջին ելույթը եղել է 1905 թվականի մայիսին «Կարմեն» օպերայում կատարելով Միքայելայի դերերգը։ Երկու շաբաթ անց «Ֆաուստում» խաղացել է Մարգարիտայի դերը, որը բարձր է գնահատվել անգլիացի քննադատների կողմից։ 1905 թվականի հունիսին Նելլի Մելբան, որը «Բոհեմ» օպերայում խաղացել է գլխավոր դեր, հիվանդացել է, և դերն առաջարկել են 23-ամյա Փոլինին՝ երգչուհիների ձայների միանմանության պատճառով։ Նա միայն 4 օր է օպերայի փորձ արել, ընդ որում՝ տեքստը ֆրանսերենից վերափոխել է իտալերենի։ Այդ օպերայում Էնրիկո Կարուզոյի հետ նրա խաղը բարձր է գնահատվել։ Իր առաջին խաղաշրջանում նա «Դոն Ժուան» օպերայում երգել է Ցեռլինայի հատվածը (կազմում եղել են Էնրիկո Կարուզոն, Անտոնիո Սքոթին, Էմմի Դեստինը, Մարսել Ժուռնեն)։ Հաջորդ խաղաշրջանին «Ռիգոլետտո» օպերայում նրա խաղընկերն է եղել Կարուզոն, իսկ «Տրավիատա» օպերայում՝ Ջոն ՄաքՔորմակը։ Փոլին Դոնալդան 9 տարի ելույթ է ունեցել Քովենթ Գարդենում, խաղացել է նաև Բրյուսելում գտնվող Լա Մոննում, Փարիզում գտնվող Օպերա-Կոմիկում և Նյու Յորքում գտնվող Մանհեթեն-կենտրոնում։ 1906 թվականին Փոլինն ամուսնացել է բարիտոն Փոլ Սևիյակայի հետ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին Փոլինի Ավստրալիայով մեկ շրջագայությունը չեղարկվել է, և երգչուհին ռազմական տարիներն անց է կացրել Կանադայում։ Նա շատ է ելույթ ունեցել Կարմիր խաչի, Հայրենասիրական հիմնադրամի աջակցության համար։ Փոլինը Եվրոպա է վերադարձել 1917 թվականին։ Սևիյակայի հետ ամուսնալուծությունից հետո ամուսնացել է դանիացի տենոր Միշա Լեոնի հետ (այս ամուսնությունը նույնպես ավարտվել է ամուսնալուծությամբ)։ Օպերային հյուրախաղերով նա մեկնել է Կանադա, Միացյալ Նահանգներ, Ռուսաստան, Հունգարիա, Հոլանդիա, Գերմանիա, Իռլանդիա, Ուելս և Շոտլանդիա։ Փոլին Դոնալդան հանդես է եկել հայտնի օպերային կատարողների, երաժիշտների և դիրիժորների՝ Լենդոն Ռոնալդի, Միխայիլ Էլմանի, Իգնացի Պադերևսկու և Եփրեմ Ցիմբալիստի հետ։ Փոլինի գործունեությունը շարունակվել է 1905 թվականից մինչև 1922 թվականը, երբ նա հեռացել է բեմից։


=== Ուսուցչական գործունեություն ===
1922 թվականին Փոլինը Փարիզում ստուդիա է բացել, որտեղ, մինչև 1937 թվականին Մոնրեալ վերադառնալը, դասավանդել է սկսնակ կատարողներին։ Ստուդիայում եղել է հիանալի ակուստիկա, մասնագիտական լուսավորությամբ բեմ և 100 հոգու համար նախատեսված դահլիճ։ Դոնալդայի դասախոսական դասարան հաճախ են այցելել հայտնի կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են Փոլ Դյուքը և Վենսան Դ'Էնդին, որոնք դիտել են աշակերտների ելույթները, որոնցից շատերը հետագայում դարձել են հայտնի կատարողներ։ Իր հայրենի քաղաքում 1942 թվականին ստեղծել է օպերայի գիլդիան և գլխավորել այն մինչև 1969 թվականը։ Օպերային գիլդիայի կազմակերպած առաջին ելույթը տեղի է ունեցել 1942 թվականի մայիսի 3-ին, ներկայացվել են «Գեղջկական ասպետությունից», «Կարմենից», «Սևիլյան սափրիչից» տեսարաններ։ Դոնալդայի ղեկավարած գիլդիան բեմադրել է 29 օպերա և աշխատանք է տրամադրել կանադացի կատարողներին։


== Մրցանակներ և հիշատակ ==
Փոլին Դոնալդան արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների, նա Կանադայի շքանշանի սպա է՝ «արվեստի մեջ նրա ներդրման համար, հատկապես օպերայում՝ որպես Մոնրեալի օպերայի գիլդիայի հիմնադիր և երգչուհի»։ 1966 թվականին Մոնրեալի քաղաքացիների խորհուրդը Փոլինին շնորհել է Մոնրեալի պատվավոր քաղաքացու մրցանակ։ Դոնալդան 1954 թվականին դարձել է ՄաքԳիլի համալսարանի երաժշտության պատվավոր դոկտոր։ Չնայած համեմատաբար կարճ օպերային գործունեությանը՝ Դոնալդան հայտնի է դարձել իր հատուկ ձայնով և լավ խաղով։ Արվել են Փոլինի ելույթների 9 ձայնագրություն, որոնք ներառված են Կանադայի մեծագույն ձայների ձայնագրություններում (Great Voices of Canada / Les Grandes voix du Canada, vol 1 (Analekta AN@ 7801, 7803, 1993)):


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Merna Forster 100 more canadian heroines. — Toronto: Dundurn, 2011. — 488 p. — ISBN 1554889707