Յալմար Թեսեն

Յալմար Փեթեր Թեսեն (անգլ.՝ Hjalmar Peter Thesen, 1925, Հարավային Աֆրիկա - 2006), չորրորդ սերնդի հարավաֆրիկացի բնագետ գրող։ Նրա բոլոր աշխատանքները նկարագրում են վայրի կենդանիների վտանգներով լի կյանքը Նայսնա քաղաքի շրջակայքում կամ Հարավային Աֆրիկայում։ Հեղինակը նաև լավ ծանոթ է Հարավային Աֆրիկայի պատմությանը և աֆրիկյան աբորիգենների կյանքին, որը հաճախ նկարագրում է իր աշխատանքներում։


== Ինքնակենսագրություն ==
Յալմարի հայրը՝ Չարլզ Վիլհելմ Թեսենը, կիսով չափ անգլիացի է, կիսով չափ նորվեգացի, մայրը՝ Ջորջենա Թեսենը (Էլիզա Բեսի Ջորջիանա, անգլ.՝ Eliza Bessie Georgiana) ծնվել է Կանադայում՝ շոտլանդական ընտանիքում։
1943 թվականի վերջին Յալմար Թեսենը դպրոցական ատեստատ է ստացել Գրեյամսթաունում և ընդունվել Հարավային Աֆրիկայի ռազմածովային նավատորմ, որտեղից ավելի ուշ գործուղվել է Մեծ Բրիտանիայի Թագավորական նավատորմ և ծառայել Հեռավոր Արևելքում։
Քեյփթաունի համալսարանն ավարտելուց հետո ապագա գրողը սկսել է աշխատել ընտանեկան ընկերությունում, որին պատկանում էին փայտասղոցման գործարանը և մեծ անտառային տարածքները։ Հետագայում Յալմարն ամուսնացել է Ջուդի անունով մի կնոջ հետ, բայց նրանք չունեին տուն և հորեղբայրը նրանց տվել է լողացող տուն, որը կառանված էր Քրեբս Քրիք գետում, և հարսանիքից հետո այս «մեղրամիսի տունը» մեկ տարի շարունակ կոչվում էր անգլ.՝ «Seahorse» («Ծովային ձի»), ավելի ուշ՝ «Thesen»։ Ջուդիի և Յալմարի ընտանիքի պատվին կոչվել է նաև նախկին ռազմածովային երրորդ նավակը, որը Կնիսնա ծովից փրկել է կապիտան-լեյտենանտ Սթիվ Էրիքսենը (անգլ.՝ Steve Eriksen)։


== Մատենագիտություն ==
«Վտանգավոր հարևանություն» (անգլ.՝ A Deadly Presence)Գրողի առավել հայտնի ստեղծագործությունը, որը գրի է առնված անգլ.՝ National Character in South African English Children's Literature գրքում։ Գիրքը լույս է տեսել 1982 թվականի օգոստոսի 31-ին, իսկ 1997 թվականին «Վտանգավոր հարևանություն» վեպը թարգմանվել է ռուսերեն և տպագրվել «Դրոֆա» և «Ալֆա-գիրք» հրատարակչությունների կողմից ստեղծված «Կանաչ շարք» գրքերի շարքում։ 
Այս վեպն այն մասին է, թե ինչպես է հազվագյուտ սև ընձառյուծը խեղվել մարդկանց կողմից և ստիպված եղել որսալ նրանց գոյատևելու համար։ Վեպի գործողության վայրը Նայսնա քաղաքի շրջակայքն է, որը գտնվում է Հարավային հրվանդանի վայրի անտառներում և լեռնաշղթաներում։

«Վերադարձ» (անգլ.՝ The Way Back)Գիրքը թողարկվել է 1993 թվականի հունիսի 30-ին։ Ռուսերենով հրատարակվել է 1997 թվականին «Կանաչ շարք» գրքերի շարքում։ Այն պատմում է Աննա անունով մի կնոջ մասին, որը ծանր հիվանդությունից հետո վերադառնում է բնականոն կյանքին։ Դրան զուգահեռ պատմվում է նաև նրա սիրելի Ուրբաթ կատվի պատմությունը, որը մոլորվել էր վայրի Հարավային Աֆրիկայում և վերադառնում է Աննայի մոտ։

«Ծովի կապանքները» (անգլ.՝ Bond of the Sea)Գիրքը թողարկվել է 1991 թվականին և վերահրատարակվել 1993 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։ Ռուսերենով հրատարակվել է 1997 թվականին «Կանաչ շարք» գրքերի շարքում։ Այն պատմում է Հարավային Աֆրիկայի ծովային բնակիչների մասին։ 

«Ժայռերի արձագանքները»  (անգլ.՝ The Echoing Cliffs)Գիրքը պատմում է քարե դարի վերջին քարանձավային բնակիչների մասին, որոնք պատմության քմահաճույքով դեռ գոյատևել են ընդամենը երեք դար առաջ, երբ Հարավային Աֆրիկայում վայրէջք կատարեցին առաջին սպիտակամորթները։ Այն առաջին անգամ հրատարակվել է 1963 թվականին։

«Օրերի երկիրը․ Քնիսնայի և հարավային հրվանդանի տարեգրությունը» (անգլ.՝ Country days: Chronicles of Knysna & the southern Cape)Գիրքը լույս է տեսել 1974 թվականին։ Այն բնագետ գրողի գրառումն է Հարավային Աֆրիկայի մասին։

«Հսկաների ամրոցը» (անգլ.՝ The Castle of Giants)Գիրքը լույս է տեսել 1969 թվականին։ Այն պատմում է Բուշմենների Հոտենտոտներ ցեղի մի տղայի հարաբերությունների և նրանց կողմից սպիտակամորթ մարդկանց տեսլականի մասին։

«Անծանոթներ ծովից» (անգլ.՝ Strangers from the Sea)Գիրքը լույս է տեսել 1969 թվականին։ Վերահրատարակվել է 1989 թվականին։ Գիրքը պատմում է Հարիբ անունով աֆրիկացու կյանքի մասին։

«Վարպետ Ոչ մեկը» (անգլ.՝ Master of None)
«Մահացու ներկայություն» (անգլ.՝ A Deadly Presence)Գիրքը թողարկվել է 1982 թվականին։

«Բանաստեղծություններ Աֆրիկյան տապանից» (անգլ.՝ Poems In Out of The African Ark)Գիրքը լույս է տեսել 1988 թվականին։


== Անձնական կյանք ==
Յալմարը և նրա կինը՝ Ջուդին, ունեցել են երկու որդի՝ Գայը և Քրիստոֆերը, և երկու դուստր՝ Ջորջինան և Հարիեթը (Հաթի)։ Նրանք ամբողջ ընտանիքով ապրում էին Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում՝ Կնիսնա քաղաքում, որը հայտնի տուրիստական ուղղություն է։ Ջուդին մահացել է 2010 թվականին։


== Ժառանգություն ==
Հեղինակի անգլերեն աշխատանքներին կարելի է ծանոթանալ Ազգային գրական-անգլիական թանգարանում (անգլ.՝ Nasionale Afrikaanse Letterkunde Museum en Navoringsentrum), որի հիմնական հավաքածուների թվում պահվում են նաև Յալմար Թեսենի գրառումները, որոնց հետազոտություններով զբաղվում է «Աֆրիկյան հետազոտությունների տեղեկատու ծառայությունների ազգային կենտրոնը» (անգլ.՝ NISC AS),որը բացվել է 1995 թվականին Գրեյամսթաունում։
Թեսենի գրառումները պահվում են նաև ԱՄՆ-ի խոշորագույն ազգային գրադարանում՝ Կոնգրեսի գրադարանում, Աֆրիկյան կառավարման համալսարանի գրադարանում (անգլ.՝ The Management University of Africa) և Օքսֆորդի մանկական գրականության հանրագիտարանում։
Հարուստ պատմություն ունեցող ժառանգած կալվածքը, որը դարձել է Քնիսնայի պատմության մի մասը և բազմաթիվ սերունդների հուշարձան-թանգարանը, ինչպես նաև տեղական ֆլորան և ֆաունան, ոչնչացվել է 2017 թվականի հրդեհից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
««Краткая история семьи Тесен и её связи с Книсной и окружающим районом»» (HTML)։ www.thesenknysna.co.za (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 Mar 2019-ին։ Վերցված է 2020-4-19  
Review by J. D. Seddon Четвертичные образования Северо-Западной Сахары(անգլ.) = Formations Quaternaires du Sahara Nord-Occidental // South African Archaeological Society. —