Բրանկո Գավելլա

Բրանկո Գավելլա (անգլ.՝ Branko Gavella, հուլիսի 29, 1885(1885-07-29) կամ հուլիսի 28, 1885(1885-07-28), Զագրեբ, Ավստրո-Հունգարիա - ապրիլի 8, 1962(1962-04-08)[…], Զագրեբ, Խորվաթիա, ՀՍՖՀ), թատրոնի խորվաթ ռեժիսոր, քննադատ և էսսեիստ։


== Կենսագրություն ==
Բրանկո Գավելլան ծնվել է Զագրեբում (այն ժամանակ Ավստրո-Հունգարիայի կազմում)։ Ավարտել է տեղի ավագ դպրոցը, այնուհետև ընդունվել Վիեննայի համալսարան, որտեղ ուսանել է փիլիսոփայություն և անցել գերմաներեն ուսումնասիրություններ։ 1908 թվականին ստացել է դոկտորի կոչում և վերադարձել Զագրեբ։ 1909 թվականին աշխատանքի է անցել Զագրեբի ազգային և համալսարանական գրադարանում։ Հաջորդ տարում սկսել է գրել թատերական ակնարկներ, 1910-1918 թվականներին հրատաարկվել է տեղական գերմանալեզու Agramer Tagblatt օրաերթում։
Միաժամանակ եղել է HAŠK սպորտային միության ակտիվ անդամ, ինչպես նաև անդրադարձել է խորվաթական առաջին ֆուտբոլային ասոցիացիայի լիգայի առաջնությանը, որը տեղի է ունեցել 1912 թվականի սեպտեմբերին, որին մասնակցել են HŠK Croatia և Tipografski ŠK  HAŠK-ի դաշտում, որն էլ հետագայում դարձել է Մակսիմիր ստադիոն ։
1914 թվականին Գավելլան եղել է Խորվաթիայի ազգային թատրոնի ռեժիսոր, իսկ 1930-ական թվականերին նրա թատերական թսսեները հրատարակվել են տարբեր մշակութային ամսագրերում, այդ թվում՝ Danas գրական ամսագրում, որի խմբագիրն է եղել Միրոսլավ Կռլեժան (հիմնվել է 1934 թվականի հունվարին Բելգրադում, թողարկվել է ամսագրի միայն հինգ համար, այնուհետև՝ 1934 թվականի մայիսին արգելվել է Հարավսլավիայի իշխանությունների կողմից)։ Հետագա տասնամյակներում մեծ է եղել Գավելլայի ազդեցությունը Խորվաթիայի ազգային թատրոնի վրա, հատկապես երբ նա դարձել է թատրոնի դրամատիկական բաժնի ռեժիսոր և բեմադրել է մի շարք պիեսներ և օպերաներ և կառուցողական դեր է խաղացել թատրոնի դրամատիկական դպրոցի ձևավորման գործում։ Թատրոնում բեմադրել է այնպիսի հեղինակների ստեղծագորխություններ, ինպիսիք են՝ Մարին Դրժիչը, Իվան Գուդուլիչը, Տիտուշ Բրեզովաչկին, Միրոսլավ Կռլեժան, Միլան Բեգովիչը, ինչպես նաև աշխարհահռչակ հեղինակների գործեր՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի, Լուիջի Պիրանդելլոյի և Ռիխարդ Վագների։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գավելլան մի քանի տարի որպես ռեժիսոր աշխատել է Բրատիսլավայում, Օստրավայում և Լյուբլյանայում նախքան 1949 թվականին կրկին Զագրեբ վերադարձնալը։ Լյուբլյանայում կատարած աշխատանքի համար (մասնավորապես Ջեյմս Գոուի և Առնոդ դ՛Ուսյոյի Deep are the Roots և  Իվան Տուրգենևի «Մեկ ամիս գյուղում» պիեսների և  Լեոշ Յանաչեկի Jenůfa օպերայի բեմադրություն) 1949 թվականին Գավելլան պարգևատրվել է Սլովենիայի բարձրագուն պարգևով՝  Ֆրանց Պրեշերնի անվան մրցանակով։
Զագրեբ վերադառնալով՝ 1950 թվականին հիմնադրել է Թատերական արվեստի ակադեմիան (խորվ.՝ Akademija za kazališnu umjetnost, այժմ՝ Դրամատիկական արվեստի ակադեմիա (Զագրեբի համալսարան))։ Երեք տարի անց, դժգոհ լինելով Խորվաթիայի ազգային թատրոնի պահպանողական մոտեցումից, Գավելլան 1953 թվականի մայիսին եղել է այլընտրանքային Զագրեբի դրամատիկական թատրոնի հիմնադիրներից, որի պրեմիերան կայացել է 1953 թվականի հոկտեմբերին՝ Միրոսլավ Կռլեժայի «Գողգոթա» պիեսի բեմադրությամբ (1970 թվականին թատրոնը, ի պատիվ հիմնադրի, կոչվել է նրա անունով)։
Թատերական նվաճումների համար 1959 թվականին Գավելլան արժանացել է Վլադիմիր Նազորի անվան մրցանակի և 1961 թվականին դարձել Հարավսլավիայի գիտության և արվեստի ակադեմիայի անդամ (այժմ՝ Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիա)։
Մահացել է 1962 թվականին՝ 76 տարեկան հասակում։ Թաղված է Միրոգոյ գերեզմանատանը։
Գործունեության ընթացքում Գավելլան գրել է շուրջ 270 պիես, օպերաներ ու օպերետներ, ինչպես նաև հեղինակել է մի շարք էսսեներ խորվաթ դրամատուրգների մասին, այդ թվում՝ Դրժիչի, Ավգուստ Շենոայի, Իվո Վոյնովիչի, Կռլեժայի մասին։ Խորվաթիայի պատմության և թատրոնի տեսության մասին նրա աշխատությունները զետեղվել են մի քանի գրքերում, որոնցից մի քանիսը հրատարակվել են հետմահու։ Խորվաթերեն է թարգմանել մի շարք պիեսներ և լիբրետոներ։


== Գրքեր ==
Hrvatsko glumište (Croatian Theatre, Zagreb, 1953, )
Glumac i kazalište (Actor and Theatre, Novi Sad, 1967, )
Književnost i kazalište (Literature and Theatre, Zagreb, 1970, )


== Ծանոթագրություններ ==