TED (համաժողովներ)

TED (հապավում անգլերենից՝ Technology, Entertainment and Design - տեխնոլոգիա, ժամանց և դիզայն), մեդիա կազմակերպություն, որը «տարածման արժանի գաղափարներ» կարգախոսի ներքո ազատ արտոնագրով ելույթներ է հրապարակում։ Այն որպես կոնֆերանս հիմնադրվել է 1984 թվականի փետրվարին, իսկ ամեն տարի կոնֆերանսներ տեղի են ունեցել 1990 թվականից սկսած։ TED-ի սկզբնական շեշտադրումը տեխնոլոգիաների և դիզայնի վրա էր, որը կապված էր Սիլիկոնային հովտում ծագելու հետ, սակայն այն ժամանակի ընթացքում ընդլայնել է իր հորիզոնը՝ ներառելով բազմաթիվ գիտական, մշակութային և ակադեմիական թեմաներ։
TED-ի հիմնական կոնֆերանսները ամեն տարի անցկացվում են Վանկուվերում (Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա)` Վանկուվերի կոնվենցիայի կենտրոնում։ Մինչև 2010 թվականը կոնֆերանսները տեղի են ունեցել Լոնգ Բիչում։ TED իրադարձությունները անցկացվում են նաև Հյուսիսային Ամերիկայում, ինչպես նաև Եվրոպայում և Ասիայում՝ ելույթների ուղիղ հեռարձակմամբ։ Նրանք գիտության և մշակույթի հետազոտության և պրակտիկայի մեջ ընդգրկում են թեմաների լայն շրջանակ, հաճախ նույնիսկ պատմություններ պատմելով։ Խոսնակներին տրվում են առավելագույնը 18 րոպե իրենց գաղափարները առավել նորարարական և գրավիչ ձևով ներկայացնելու համար։ Նախկին խոսնակների թվում են Բիլ Քլինթոնը, Ջեյն Գուդոլը, Ալբերտ Գոռը, Թեմփլ Գրանդինը, Գորդոն Բրաունը, Դևիդ Քեմերոնը, Բիլլի Գրեհեմը, Ռիչարդ Դոքինզը, Բիլ Գեյթսը, Դոլֆ Լունդգրենը, Բոնոն, Google-ի հիմնադիրներ Լարի Փեյջը և Սերգեյ Բրինը, ինչպես նաև այլ Նոբելյան մրցանակակիրներ։ TED-ի ներկայիս հոգաբարձուն բրիտանացի նախկին համակարգչային լրագրող և ամսագրի հրատարակիչ Քրիս Անդերսոնն է։
Ելույթների թեմաները բազմազան են՝ գիտություն, արվեստ, դիզայն, քաղաքագիտություն, մշակույթ, բիզնես, գլոբալ խնդիրներ, տեխնոլոգիաներ և ժամանց։ Ներկայացնողին տրվում է առավելագույնը 18 րոպե ժամանակ՝ ներկայացնելու իր գաղափարները։ Ներկայացնողներից են եղել անյպիսի նշանավոր մարդիկ, ինչպիսիք են ԱՄՆ նախկին նախագահ Բիլ Քլինթոնը, Մեծ Բրիտանիայի նախկին վարչապետ Գորդոն Բրաունը, նոբելյան մրցանակակիր Ջեյմս Ուոտսոնը, Մյուրեյ Գել–Մանը, ինչպես նաև Վիքիպեդիայի հիմնադիր Ջիմմի Ուելսը և ուրիշները։

2006 թվականի հունիսից TED- ելույթները ներկայացվել են առցանց անվճար դիտելու Attribution-NonCommercial-NoDerivatives Creative Commons-ի լիցենզիայով արտոնագրի՝ TED.com կայքի միջոցով։ 2018 թվականի փետրվարի դրությամբ կայքէջում հասանելի է ավելի քան 2600 TED ելույթներ։ 2011 թվականի նոյեմբերին TED ելույթները ամբողջ աշխարհով դիտվել էին շուրջ մեկ միլիարդից ավելի անգամ։ Այնուամենայնիվ ոչ բոլոր ԹԵԴ ելույթներն են հայտնի։ Գիտնականների կողմից տրամադրված ելույթները  ավելի շատ են հակված դիտելու առցանց, իսկ արվեստի ու դիզայնի տեսանյութերը դիտվում են միջինից ավելի քիչ անգամ։


== Պատմություն ==


=== 1984-99․ հիմնադրում և վաղ տարիներ ===

TED-ի գաղափարը ծագել է 1984 թվականին ճարտարապետ և գրաֆիկ դիզայներ Ռիչարդ Սաուլ Ուուրմանի կողմից, ով շեշտը դրել է տեխնոլոգիայի, զվարճանքի և դիզայնի (այսինքն՝ «TED»-ի) ոլորտների կոնվերգենցիայի վրա։ Առաջին համաժողովի ընթացքում, որը կազմակերպվել էր Հարրի Մարքսի և Ուուրմանի կողմից նույն թվականին, ներկայացվել էր Philips-ի և Sony-ի կողմից մշակված կոմպակտ սկավառակի (CD) ցուցադրությունները և Էփլ Մակինտոշ համակարգչի առաջին ցուցադրումներից մեկը։ Ներկայացումներով է հանդես եկել հայտնի մաթեմատիկոս Բենոու Մանդելբրոտը և այլ տեղեկատվական վերնախավի այլ ազդեցիկ անդամներ, որոնցից են Նիկոլաս Նեգրոպոնտեն և Ստյուարտ Բրանդը։ Համաժողովը ֆինանսապես անհաջողություն ապրեց․ սրանից միայն վեց տարի անց իրականացավ երկրորդ TED համաժողովը։
1990 թվականից առաջընթաց ապրող «TEDsters» համայնքը մինչև 2009 թվականը ամեն տարի հավաքվում էր Կալիֆոռնիայի Monterey Bay ազգային համալսարանում, սակայն իր մասնակիցների տարեց տարի հսկայական աճի շնորհիվ՝ այն շուտով տեղափոխվում է Լոնգ Բիչ։ Սկզբնապես TED խոսնակները ընտրվում էին վերջինիս կարգախոսին համապատասխան, սակայն 1990-ականների ընթացքում խոսնակների ցանկը ընդլայնվում է, ներառելով գիտնականների, փիլիսոփաների, երաժիշտների, կրոնական առաջնորդների, բարերարների և այլոց։


=== 2000-16․ աճ ===

2000 թվականին Ուուրմանը 65 տարեկանում փնտրելով իրեն փոխարինողի՝ հանդիպում է նոր մեդիա գործարարի և TED-ով ոգևորված Քրիս Անդերսոնին, ապա սկսում են քննարկել հետագա իրադարձությունները։ Անդերսոնի բրիտանական Future մեդիա կազմակերպությունը գնել է TED-ը։ 2001 թվականի նոյեմբերին Անդերոսնի շահույթ չհետապնդող The Sapling հիմնադրամը (կարգախոսը`«մեծ գաղափարների տարածման խթանում») Future-ից 6  միլիոն եվրոյով գնում է TED-ը։ 2002 թվականի փետրվարին Անդերսոնը TED ելույթ ունեցավ, որի ժամանակ նա բացատրեց կոնֆերանսի իր տեսլականը և որպես կուրատոր իր ապագա դերը։ Ուուրմանը լքում է իր պաշտոնը 2002 թվականի կոնֆերանսից հետո։
2006 թվականին մասնակցության համար պետք էր վճարել 4,000 ԱՄՆ դոլար, և մուտքը միայն հրավերով էր։ Անդամության մոդելը 2007 թվականի հունվարին կազմում էր տարեկան 6,000 դոլար անդամավճար, որը ներառում էր կոնֆերանսին մասնակցությունը, ակումբային փոստով առաքումը, ցանցային գործիքներ և համաժողովների DVD-ները։ 2017 թվականին կոնֆերանսին մասնակցելու համար մեկ մասնակիցի անդամավճարը կազմում էր 8,500 դոլար։
2014 թվականին համաժողովը տեղափոխվել է Վանկուվեր։
Ներկայումս TED-ը ֆինանսավորվում է տարբեր եկամուտների հոսքերի համակցությամբ, որը ներառում է համաժողովներին անդամակցության վճարը, կորպորատիվ հովանավորումները, հիմնադրամի աջակցությունը, լիցենզավորման վճարները և գրքերի վաճառքը։ Կորպորատիվ հովանավորությունները բազմազան են, որոնցից են Գուգլը, Ջեներալ էլեկտրիկը, AOL, Գոլդման Սաքսը, Կոկա-Կոլան, և շատ ուրիշները։ Հովանավորները չեն մասնակցում միջոցառման ստեղծագործական նպատակներին, և նրանց ոչ էլ հնարավորություն է տրված ներկայանալ հիմնական բեմից՝ անկախության շահերից ելնելով։
TED-ի Նյու Յորքի և Վանկուվերի գլխավոր գրասենյակների աշխատակիցների թիվը կազմում է մոտավորապես 180 աշխատակից։


== TED մրցանակներ ==
TED մրցանակը ներկայացվել է 2005 թվականին։ Մինչև 2010 թվականը այն տարեկան կտրվածքով երեք անհատի տրամադրում էր 100,000 ԱՄՆ դոլար և «ցանկանում փոխել աշխարհը»։ Յուրաքանչյուր հաղթող հանդիսավոր կերպով ամենամյա կոնֆերանսի ժամանակ ներկայացնում է իր ցանկությունը։ 2010 թվականից ընտրական գործընթացի փոփուխության պատճառով հաղթող կարող էր դառնար միայն մի անհայտ, որպեսզի TED-ը իր առավելագույն ճիգերով հաղթողի ցանկությունը ի կատար ածեր։ 2013 թվականին մրցանակը կազմում էր 1 միլիոն դոլար։ Նախկին տարիներին TED մրցանակակիրն են․


== Ted talks ==
Ted համաժողովի ժամանակ յուրաքանչյուր ելույթ կոչվում է Ted talk։ Ելույթների հոլովակները հրապարակում են TED.com կայքում։ Դրանք կարելի է անվճար դիտել կայքում, ներբեռնել համակարգիչ HD որակով, ինչպես նա բաժանորդագրվել։ Հոլովակները հասանելի են նաև YouTube-ում։
Այֆոն և Անդրոիդ սարքավորումների համար հասանելի են, ինչպես պաշտոնական, այնպես էլ՝ ոչ պաշտոնական հավելվածները։ Մինչև 2013 թվականը հավելված ռուսական տարբերակը բացակայում էր։ Տարվա վերջում, «TED Open Translation Project» նախագծի շրջանակներում արվել է թարգմանություն։ Հավելվածը ունի պարզ նավիգացիա, որը թույլ է տալիս նայել հոլովակները սուբտիտրներով, ինչպես նաև լսել համացանցային TED ռադիո։ 2009 թվականից TED-հոլովակները հասանելի են անվճար ներբեռման Ovi/Ovi Store համացանցային խանութում։
TED Open Translation նախագծի շրջանակներում ավելի քան 8000 կամավորներ թարգմանում են ելույթները մի քանի տասնյակ լեզուներով։ 2012 թվականի հոկտեմբերին թարգմանվել է ավելի քանի 32 հազար ելույթ։ Թարգմանությունները հասանելի են ենթագրերի ձևաչափով։


== TED Prize ==
TED Prize, TED մրցանակ որը տրվում է 2005 թվականից։ Սկզբնական շրջանում մեկ տարվա ընթացքում տրվում էր երեք մրցանակ 100.000 դլար «աշխարհը փոխելու ցանկության համար»։
2010 թվականից սկսսած տրվում է մեկ պարգև։

2005 թվական - Բոնո, Էդվարդ Բուրտինսկի, Ռոբերտ Ֆիշչել
2006 թվական - Լարրի Բրիլիանթ, Ջեհանե Նուջամի, Կամերոն Սինկլայր
2007 թվական - Բիլ Քլիփթն, Էդվարդ Ուիլսոն, Ջեյմս Նախտվեյ
2008 թվական - Նեյլ Թուրոկ, Դեյվ Էգգերս, Կարեն Արմստրոնգ
2009 թվական - Սիլվիա Էրլ, Ջիլ Թարթեր, Ժոզե Անտոնիո Աբերու
2010 թվական - Ջեյմս Թրեվոր Օլիվեր
2011 թվական - ՋՐ
2012 թվական - City 2.0


== TEDx ==
TEDx-ը համարվում է TED-ի ծրագրերից, որը թույլ է տալիս մարդկանց կամ խմբերի տարբեր երկրներում, քաղաքներում, համալսարաններում, հասարակական կազմակերպություններում կազմակերպել TED-ի ոճի համաժողովներ։ TED համաժողվները համարվում են անկախ միջոցառումներ, որոնց անցկացվում է TED լիցենզիայով։

2009, մայիսի 24 - TEDxMoscow, Մոսկվա
2009, սեպտեմբերի 11 - TEDxPerm, Պերմ
2010, սեպտեմբերի 17 - TEDxPerm, Պերմ
2010, հոկտեմբերի 14 - TEDxVorobyovy-Gory, Մոսկվա
2010, նոյեմբերի 27 - TEDxPermStateUniversity, Պերմ
2010, դեկտեմբերի 16 - TEDxVorobyovy-Gory, Մոսկվա
2010, դեկտեմբերի 18- TEDxPermU@HSE,Պերմ
2011, փետրվարի 5 - TEDxPermScienceCenter, Պերմ
2011, փետրվարի 16 - TEDxVorobyovy-Gory, Մոսկվա
2011, մարտի 2 - TEDxVorobyovy-Gory, Պերմ
2011, մարտի 2 - TEDxEkaterinburg, Եկատիրինբուրգ
2011, մարտի 19 - TEDxVorobyovy-Gory, Մոսկվա
2011, ապրիլի 6 - TEDxVorobyovy-Gory, Մոսկվա
2011, ապրիլի 14 - TEDxYouth@Vorobyovy-Gory,Մոսկվա
2011, ապրիլի 21 - TEDxYuriGagarinBlvd, \Պերմ
2011, մայիսի 27 - TEDxTomsk
2011, մայիսի 16 - TEDxWinzavod, Մոսկվա
2011, մայիսի 17 - TEDxVorobyovy-Gory, Մոսկվա
2011, մայիսի 27 - TEDxVorobyovy-Gory, Մոսկվա
2011, հոկտեմբերի 5 - TEDxTomsk
2011, հոկտեմբերի 22 - TEDxNovosibirsk, Նովոսիբիրսկ
2011, հոկտեմբերի 29 - TEDxKIDs@Garage, Մոսկվա
2011, նոյեմբերի 12 - TEDxKIDs@Garage, Մոսկվա
2012, նոյեմբերի 27 - TEDxSkolkovo. Սկոլովո
2012, փետրվարի 4 - TEDxSkolkovo. Սկոլովո
2012, հունիսի 27 - TEDxSkolkovoLive. Մոսկվա
2012, հունիսի 16 - TEDxNevaRiver, Սանկտ-Պետերբուրգ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
TED-ի պաշտոնական կայքը
TEDx Երևանի պաշտոնական կայքը
TED-ի դասախոսությունները հայերեն լեզվով
TED. տեխնոլոգիա, ժամանց, դիզայն. տարածվելու արժանի գաղափարներ
TED Blog: պաշտոնական բլոգ
TED YouTube ալիք
TEDTalks видео-подкаст
Сервис для скачивания субтитров с TED.com Archived 2012-05-30 at the Wayback Machine.
TEDxSkolkovo Archived 2015-03-20 at the Wayback Machine.
TEDxSkolkovo Facebook