Էնս Բյորնեբու

Էնս Բյորնեբու (նորվ.՝ Jens Bjørneboe, հոկտեմբերի 9, 1920(1920-10-09), Քրիստիանսանդ, Վեստ-Ագդեր, Նորվեգիա - մայիսի 9, 1976(1976-05-09)[…], Nøtterøy, Վեստֆոլ, Նորվեգիա), նորվեգացի բանաստեղծ, նկարիչ և դրամատուրգ։


== Կենսագրություն և ստեղծագործական կյանք ==
Էնս Բյորնեբուն ծնվել է 1920 թվականի հոկտեմբերի 9-ին կամ 3-ին նորվեգական Քրիստիանսանդում։ Ապրել ու մեծացել է հարուստ ընտանիքում։ Դեռ փոքր տարիքից տառապում էր անհավասարակշռվածությամբ։ Մի քանի տարի ծանր կերպով հիվանդանում է և գամվում անկողնուն։ 12 տարեկան հասակից արդեն սկսում է ալկոհոլի չարաշահումը։ Մեկ տարի անց փորձեց ինքնասպանությամբ կյանքին վերջ դնել։  Էնս Բյորնեբուին հեռացրին դպրոցից։ Հետո նաև նույն ճակատագրին արժանացավ համալսարանում ուսանելու տարիներին։ Սովորել է գեղագիտություն և արվեստ։ Ճամփորդել է Եվրոպայով մեկ։ Հետաքրքրվել է անտրոպոսոֆիայով։ Հընթացս 1943-1945 թվականների ապրել և ստեղծագործել է Շվեդիայում։ 1946 թվականին կայացան առաջին ցուցահանդեսները, որոնք հիմնականում տեղի ունեցան Օսլոյում և Քրիստիանսանդում։
Գրականությունում Էնս Բյորնեբուն հանդես է եկել որպես կատաղի սոցիալական քննադատ։ Քաղաքական հայացքներով գրողը անարխիստ էր։ Կտրուկ կերպով հարձակում է գործում Նորվեգիայի դատական և պատժական համակարգերի վրա։ Տագնապով հետևել է նացիզմի աճման փորձերին։ Նրա համար գրականության ասպարեզում ներշնչանքի աղբյուր է հանդիսացել գերմանացի գրող Բերտոլդ Բրեխտը։ 1966 թվականին Էնսը լույս է ընծայում «Առանց ոչ մի թելի» վեպը։ Այն 1967 թվականին դատարանի կողմից որակվեց որպես պոռնոգրաֆիական ստեղծագործություն։ Արդյունքում գիրքն հանվեց շրջանառությունից և երկար տարիներ արգելվեց Նորվեգիայում։ Էնս Բյորնեբուն միշտ վեճերի և սկանդալների կիզակետում էր։
Բանաստեղծը շատ տարիներ պայքարել է հոգեկան խանգարման և ալկոհոլի չարաշահման դեմ։ Հերթական դեպրեսիայի ժամանակ սկանդալային գրող Էնս Բյորնեբուն ինքնասպանություն է գործում՝ կյանքին վերջ տալով կախվելով պարանից։


== Ընտիր ստեղծագործություններ ==


=== Բանաստեղծություններ ===
«Dikt/«Բանաստեղծություններ» (1951)
Ariadne/ Արիադնա(1953)
Den store by/ Մեծ քաղաքը (1958)
Aske, Vind og Jord/ Մոխիր, քամի, հող (1968)


=== Վեպեր ===
Jonas/ Յունաս(1955)
Under en hårdere himmel/ Ծանր երկնքի ներքո (1957)
Vinter i Bellapalma/ Ձմեռը Բելապալմեում (1958)
Blåmann/ Սևամորթը (1959)
Den onde hyrde/ «Չարագործ քահանան» (1960)
Drømmen og hjulet/ Երազ և անիվ (1964)
Frihetens øyeblikk/ Ազատության ակնթարթը (1966, первый том трилогии «История скотства»)
Uten en tråd/«Մարմինն առանց թելերի» (1966)
Uden en trævl 2/ Առանց ոչ մի թելի 2 (1968)
Kruttårnet/ Վառոդե աշտարակ (1969)
Stillheten/ Լռություն (1973)
Haiene/ Акулы (1974)


=== Դրամաներ ===
Til lykke med dagen/ Երջանիկ ծննդյան տարեդարձ (1965)
Fugleelskerne/ «Թռչունների բարեկամը» (1966)
Amputasjon/«Անդամահատում» (1970)
Tilfellet Torgersen/ Տորգերսենի գործը (1973)


=== Էսսե ===
Norge, mitt Norge/ Նորվեգիա, իմ Նորվեգիա (1968)
Om Brecht/ Բրեխտի մասին (1977, հետմահու)


== Պարգևներ ==
Նորվեգիայի գրաքննադատների ասոցիացիայի մրցանակ (1973, «Stillheten» վեպի համար)


== Գրականություն ==
Garton J. Jens Bjørneboe: prophet without honor. Westport: Greenwood Press, 1985
Wandrup F. Jens Bjørneboe: der Mann, der Mythos und die Kunst; eine Biographie. Gifkendorf: Merlin, 1990
Martin J. Keeper of the protocols: the works of Jens Bjørneboe in the crosscurrents of Western literature. New York: P. Lang, 1996


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էնս Բյորնեբու (անգլ.) Internet Movie Database կայքում
Страница в Журнальном зале
Haagen Ringnes-intervjuet med Jens Bjørneboe, gjort rett før hans død
Engelskspråklig hjemmeside om Jens bjørneboe
Jens Bjørneboe og det ondes problem
NRK: Lyd og video med Jens Bjørneboe
Jens Bjørneboe i NRK|NRK Forfatter
Jens Bjørneboe i [[Dagbladet|Dagbladet Forfatter
«Arven etter Bjørneboe» i Dagbladet
Digitaliserte bøker av Bjørneboe og om Bjørneboe i Nasjonalbiblioteket.
Arkiv etter Jens Bjørneboe hos Nasjonalbiblioteket