Գեյ-Լյուսակի օրենք

Գեյ Լյուսակի օրենք, 1802 թվականին ֆրանսիացի գիտնական Ժոզեֆ Գեյ-Լյուսակը փորձով հայտնաբերել է տրված քանակով գազի ծավալի և ջերմաստիճանի կապը հաստատուն ճնշման տակ։ Ջերմադինամիկական համակարգի վիճակի փոփոխությունը հաստատուն ճնշման դեպքում կոչվում է իզոբար պրոցես (հունարեն․՝«իզոս»՝ հավասար և «բարոս»՝ ծանրություն)։
Գեյ-Լյուսակի փորձում հետազոտվող գազը լցված է ապակե բալոնի մեջ և փակված է սնդիկի կաթիլով, որը կարող է ազատ տեղաշարժվել մթնոլորտի հետ հաղորդակցվող գլանաձև բարակ և հորիզոնական դիրք ունեցող ապակե երկար խողովակում՝ ապահովելով բալոնում օդի ճնշման հավասարությունն արտաքին( մթնոլորտային) ճնշմանը։ Գազի ջերմաստիճանը կարելի է փոխել 0 °C-Ից մինչև 100 °C(եթե նորմալ մթնոլորտային ճնշումը հավասար է արտաքին ճնշմանը)` տաքացնելով կաթսայի ջուրը։ Գազի ծավալի փոփոխությունը որոշվում է սնդիկի կաթիլի տեղաշարժով։
Դիցուք t๐=0°C ջերմաստիճանում գազը զբաղենում է V๐ ծավալ։ t ջերմաստիճանում գազը զբաղեցնում է V ծավալ:△V-V-V๐ մեծությունը գազի ծավալների փոփոխությունն է ջերմաստիճանը t-ով փոխելիս:△V-ն կախված է ինչպես t-ից, այնպես էլ գազի սկզբնական ծավալից։ Գազի սկզբնական ծավալի յուրաքանչյուր միավորի՝ △V/V๐t է։ Բազմաթիվ, այդ թվում նաև տարբեր գուներով կատարված փորձերի հիման վրա Գեյ-Լյուսակը հայտնաբերել է, որ տվյալ քանակով գազի համար հաստատուն ճնշման դեպքում այդ հարաբերությունը հաստատուն է.

  
    
      
        α
        =
        
          
            
              Δ
              V
            
            
              V
              ∘
              t
            
          
        
        =
        c
        o
        n
        s
        t
      
    
    {\displaystyle \alpha ={\frac {\Delta V}{V\circ t}}=const}
                  
  
    
      
        α
        =
        
          
            1
            
              
                273
                
                  ∘
                
              
              C
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \alpha ={\frac {1}{273^{\circ }C}}}
  
α-ծավալային ընդարձակման ջերմաստիճանային գործակիցն է և ունի ջերմաստիճանի հակադարձ չաձայնություն
Անգլալեզու գրականության մեջ Գեյ–Լյուսակի օրենքը անվանում են Շառլի օրենք։


== Տերմինալոգիա ==


== Օրենքի ձևակերպումը ==
Տվյալ քանակով գազի ծավալն իզոբար պրոցեսում ջերմաստիճանից կախված փոխվում է գծային օրենքով։

  
    
      
         
        V
        ∼
        T
      
    
    {\displaystyle \ V\sim T}
  
կամ

  
    
      
        
          
            V
            T
          
        
        =
        
          c
          o
          n
          s
          t
        
        ,
      
    
    {\displaystyle {\frac {V}{T}}=\mathrm {const} ,}
  
որտեղ՝ 
  
    
      
        V
      
    
    {\displaystyle V}
  –ծավալ, 
  
    
      
        T
      
    
    {\displaystyle T}
  –ջերմաստիճան

  
    
      
        
          
            
              V
              
                1
              
            
            
              T
              
                1
              
            
          
        
        =
        
          
            
              V
              
                2
              
            
            
              T
              
                2
              
            
          
        
        
      
    
    {\displaystyle {\frac {V_{1}}{T_{1}}}={\frac {V_{2}}{T_{2}}}\quad }
  
կամ

  
    
      
         
        
          
            V
            
              1
            
          
        
        
          
            T
            
              2
            
          
        
        =
        
          
            V
            
              2
            
          
        
        
          
            T
            
              1
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \ {V_{1}}{T_{2}}={V_{2}}{T_{1}}}
  .


== Գրաֆիկը ==
Ծավալի կախումը ջերմաստիճանից կոորդինատային հարթության վրա պատկերվում է ուղիղ գծով, որը կոչվում է իզոբար։


== Տես նաև ==


== Աղբյուրներ ==
Ֆիզիկայի 11–րդ դասարանի դասագիրք


== Հղումներ ==
http://www.ausetute.com.au/gaylusac.html
http://chemed.chem.purdue.edu/genchem/topicreview/bp/ch4/gaslaws3.html#amonton
http://www.bookrags.com/biography/joseph-louis-gay-lussac-wsd/#gsc.tab=0
http://lib.armedu.am/resource/1683 Archived 2014-07-09 at the Wayback Machine.