Վազէկտոմիա

Վազէկտոմիա, վիրահատական միջամտություն, որի ընթացքում տղամարդու սերմնածորանները հատվում ու կապվում (փակվում) են այնպես, որ սերմնահեղուկը չկարողանա անցնել սերմնատար ծորաններ (սերմնաժայթքում) և կանխվի բեղմնավորումը։ Վազէկտոմիան սովորաբար կատարվում է ամբուլատոր պայմաններում, բուժհաստատություններում։
Կան մի քանի մեթոդներ, որոնցով վիրաբույժը կարող է իրականացնել վազեկտոմիա, որոնք բոլոր դեպքերում ենթադրում են սերմնածորաններից յուրաքանչյուրի առնվազն մեկ ծայրի խցանում (փակում)։ Որպես ոչ բարդ վիրահատություն՝ այն սովորաբար տևում է մինչև 30 րոպե։ Միջամտությունների սենյակում կարճատև (սովորաբար մեկ ժամից պակաս) վերականգնումից հետո վիրահատված տղամարդուն ուղարկում են տուն՝ հանգստանալու։ Քանի որ վիրահատությունն ընթանում է նվազագույն միջամտությամբ, վազէկտոմիայի ենթարկված շատ տղամարդիկ վերադառնում են իրենց բնականոն սեռական վարքագծին մեկ շաբաթվա ընթացքում՝ չնչին անհարմարություններով կամ դրանց բացակայությամբ։
Քանի որ այդ միջամտությունը բեղմնականխման մշտական մեթոդ է և դժվար դարձելի, տղամարդկանց խորհուրդ է տրվում խորհել այն խնդրի շուրջ, թե վազեկտոմիայի երկարատև արդյունքն, ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ իրենց վրա թե՛ հուզական, թե՛ ֆիզիկական առումով։ Վիրահատությունը հաճախ խորհուրդ չի տրվում ամուրի երիտասարդ տղամարդկանց, քանի որ այս միջամտության արդյունքում նրանց կենսաբանական ծնող դառնալու հնարավորությունները այս կամ այն կերպ մշտապես նվազում են՝ գրեթե զրոյանալով։


== Բուժական կիրառությունները ==
Այս միջամտությունը համարվում է բեղմնականխման մշտական մեթոդ այն պատճառով, որ վազէկտոմիայի դարձելիությունը ծախսատար է և տղամարդու սերմնաբջիջների քանակը և/կամ դրաց շարժունակությունը հաճախ չեն վերադառնում մինչվիրահատական մակարդակին։ Վազէկտոմիայի ենթարկված տղամարդիկ ունեն չնչին (գրեթե զրոյի հասնող) հնարավորություն՝ հաջողությամբ բեղմնավորելու կնոջը, սակայն, վազէկտոմիան որևէ կերպ չի ազդում սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների ցուցանիշների վրա։
Վազէկտոմիայի ավարտից հետո առնանդամի միջով սերմնահեղուկը չի կարող դուրս գալ օրգանիզմից։ Ամորձիներում դեռ շարունակվում են արտադրվել սերմնաբջիջներ, սակայն դրանք կարճ ժամանակում քայքայվում և ներծծվում են մարմնի մեջ։


== Արդյունավետությունը ==
Վազէկտոմիայի հետո առաջին մի քանի ամիսների ընթացքում ձախողումներն, այսինքն՝ հղիության դեպքերը, սովորաբար, չպաշտպանված սեռական հարաբերությունների արդյունք են, որոնք վիրահատական միջամտությունից չափազանց կարճ ժամանակ անց, երբ սպերմայի որոշ քանակություն դեռ շարունակում է անցնել սերմնատար ծորաններով։
Միջամտությունից հետո ավելի ուշ ժամանակահատվածում նույնպես գրանցվել են ձախողումներ, երբ սերմնատար ծորանների անցանելիության ինքնաբերաբար վերականգնման արդյունքում տեղի է ունեցել հղիության։ Մանկաբարձների և գինեկոլոգների թագավորական քոլեջը վկայում է՝ գոյություն ունի ուշ ձախողումների համաձայնեցված ցուցանիշ, որը կազմում է շուրջ մեկ դեպք 2000 վազէկտոմիայի ենթարկվածների շրջանում, ինչը շատ ավելի լավ ցուցանիշ է, քան արգանդափողերի կապման ցուցանիշը՝ մեկ դեպք յուրաքանչյուր 200-300 վիրահատվածներից։


== Բարդությունները ==
Հետվիրահատական կարճատև հնարավոր բարդություններից են վարակները, վնասվածքները և արյունահոսությունը ամորձապարկում, ինչի արդյունքում տեղի է ունենում արյան կուտակում (հեմատոմա/արյունահավաք)։ 2012 թ. անցկացված մի հետազոտության համաձայն՝ վազէկտոմիայից հետո վարակման ցուցանիշը կազմել է 2.5%։
Հիմնական երկարատև բարդություններն են քրոնիկական ցավերը կամ համախտանիշները ամորձապարկի, կոնքի և/կամ որովայնի ստորին հատվածի շրջաններում, ինչը հայտնի է որպես վազէկտոմիայի հետվիրահատական ցավի համախտանիշ։ Վազէկտոմիան ազդեցություն չի ունենում շագանակագեղձի և ամորձիների քաղցկեղի առաջացման վտանգի վրա։ Վազէկտոմիայի ենթարկված տղամարդկանց շրջանում երկարատև ցավեր ունենալու հաճախականությունը տատանվում է 15%-ից 33%-ի միջև։ Վազէկտոմիայի հետվիրահատական ցավի համախտանիշը քրոնիկական, երբեմն հյուծվածությամբ ուղեկցվող վիճակ է, որ կարող է զարգանալ միջամտությունից անմիջապես հետո կամ մի քանի տարի անց։


== Հոգեբանական ազդեցությունները ==
Տղամարդկանց շուրջ 90%-ն ուսումնասիրությունների ընթացքում, հայտնել է, որ գոհ է մնացել վազէկտոմիայի արդյունքից, մինչդեռ 7-10%-ը զղջացել է որոշման համար։ Ավելի պակաս զղջումը հատուկ է այն դեպքերին, երբ երկու զուգընկերն էլ  համաձայն են եղել վիրահատական միջամտություն կատարելուն։
Հետազոտություններից մեկի արդյունքները վկայում են, որ վազէկտոմիայի ենթարկվելու պահին երիտասարդ հասակում գտնվող տղամարդկանց շրջանում զգալիորեն ավելի մեծ է զղջման և վազէկտոմիան դարձելու փորձերի հավանականությունը։ Այսպես, հետազոտություններից մեկը փաստում է, որ ասենք քսան-քսանինը տարեկանում վազէկտոմիայի ենթարկված տղամարդիկ շուրջ 12.5 անգամ ավելի մեծ հավանականությամբ են դիմում վազէկտոմիան դարձելու միջամտության հետագա կյանքում։ Սա թելադրում է մինչվիրահատական առավել ծավալուն խորհրդատվության պարտադիր պահանջի անհրաժեշտությունը։
Որպեսզի հնարավոր լինի ապահովել վերարտադրողականությունը վազէկտոմիայից հետո՝ արհեստական բեղմնավորմամբ, որոշ տղամարդիկ, նախքան ամլացումը, նախընտրում են սպերմայի կրիոկոնսերվացումը (սառեցում)։ Վազէկտոմիայի դիմող բոլոր տղամարդկանց խորհուրդ է տրվում մտածել սերմնահեղուկի որոշ քանակության սառեցման մասին՝ նախքան միջամտությունը։


== Վազէկտոմիայի դարձելիությունը ==
Թեև վազէկտոմիայի դիմող տղամարդիկ չպետք է միջամտությունը դարձելի համարեն և թեպետ վազէկտմիայի ենթարկված տղամարդիկ ու նրանց զուգընկերները մեծ մասամբ գոհ են մնում վիրահատության արդյունքից, այդուհանդերձ, կյանքի պայմաններն ու հայացքները կարող են փոփոխվել։ Նման դեպքում գոյություն ունի վիրահատական միջամտություն՝ վազովազոստոմիա, սերմնածորանների անցանելիության վերականգնում (միկրովիրահատության տեսակ, որն առաջին անգամ իրականացրել է Ըրլ Օուենը 1971 թվականին։ Եթե վազէկտոմիայի դարձելության միջամտությունից հետո հետո անցել է մինչև 10 տարի, ապա հետվիրահատական շրջանում հղիանալու հաջողման տիպական ցուցանիշը շուրջ 55% է։ Ցուցանիշը նվազում է մինչև 25%-ի, եթե վիրահատությունից անցել է ավելի քան 10 տարի։ Դարձելիության միջամտությունից հետո սերմնաբջիջների քանակն ու շարժունակությունը սովորաբար շատ ավելի ցածր են լինում նախավիրահատական մակարդակից։ Փաստերը վկայում են, որ վազէկտոմիայի ենթարկված տղամարդկանց մոտ կարող է արտադրվել շատ ավելի մեծ քանակությամբ ոչ նորմալ սպերմա, ինչը թերևս կարող է բացատրել, թե ինչու դարձելիության կատարման առումով հաջողված միջամտությունից հետո միշտ չէ, որ վերականգնվում է պտղաբերությունը։ Վազէկտոմիայի դարձելիության դիմած տղամարդկանց սերմնահեղուկում անէուպլոիդ և դիպլոիդ բջիջների բարձր ցուցանիշը կարող է հանգեցնել պտղի ձևավորման արատների ավելի բարձր հաճախականության։


== Տես նաև ==
Male contraceptive
Sperm granuloma
Testicular sperm extraction
Orchiectomy


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Vasectomy : Procedure 
MedlinePlus Encyclopedia
How to treat: vasectomy and   reversal, Australian Doctor, 2 July 2014 Archived 10 April 2020 at the Wayback Machine.
Կաղապար:Birth control methods
Կաղապար:Male genital procedures
Կաղապար:Ectomy, stomy, and otomy