Ստելլա Ադլեր

Ստելլա Ադլեր (անգլ.՝ Stella Adler, փետրվարի 10, 1901(1901-02-10), Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 21, 1992(1992-12-21), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի և դերասանական վարպետության ամենահայտնի դասավանդողներից մեկը։ Նա 1949 թվականին Նյու Յորքում հիմնել է սեփական «Stella Adler of Acting» դպրոցը։ Միակ ամերիկացի դերասանուհին է, որը սովորել է Կոնստանտին Ստանիսլավսկու մոտ։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ կյանք ===
 Ստելլա Ադլերը ծնվել է Նյու Յորքի Ստորին Իսթ-Սայդում։ Նա Սառա և Ջեյքոբ Պ. Ադլերի կրտսերի դուստրն է, Լյութերի և Ջեյ Ադլերների քույրը և Չարլզ ու Սելիա Ադլերների խորթ քույրը։ Նրա բոլոր հինգ եղբայրներն ու քույրերը եղել են դերասաններ։ Ադլերները կազմել են հրեա-ամերիկյան դերասանական Ադլեր դինաստիան, որի սկիզբը դրվել է Իդիշ թատերական շրջանում և եղել է վառ էթնիկական թատերական բեմի նշանակալի մասը, որը ծաղկել է Նյու Յորքում 19-րդ դարի վերջից մինչև 1950-ական թվականները։ Ստելլա Ադլերը դարձել է իր ընտանիքի ամենահայտնի և ազդեցիկ անդամը։ Նա սկսել է հանդես գալ չորս տարեկան հասակում իր ծնողների իդիշ-արտ անկախ ընկերության կազմում։


=== Կարիերա ===
Ադլերն իր դերասանական կարիերան սկսել է չորս տարեկան հասակում՝ խաղալով «Broken Hearts» ներկայացման մեջ, ստորին արևելյան կողմում գտնվող Grand Street թատրոնում, իր ծնողների անկախ Yiddish-Art ընկերության Independent Yiddish Art Company-ի կազմում։ Նա մեծացել է՝ ելույթ ունենալով իր ծնողների հետ, հաճախ խաղացել է տղաների և աղջիկների դերեր։ Նրա աշխատանքային գրաֆիկը թույլ չի տվել ուսմանը շատ ժամանակ հատկացնել, բայց երբ դա հնարավոր է եղել, նա սովորել է պետական դպրոցներում և Նյու Յորքի համալսարանում։ Լոնդոնում հոր թատերախմբի հետ, որի կազում ներառված է եղել մեկ տարի՝ Նյու Յորք վերադառնալուց առաջ, դեբյուտ է ունեցել 18 տարեկան հասակում՝ «Elisa Ben Avia» ներկայացման մեջ հանդես գալով Նաոմիի դերով։ Լոնդոնում նա հանդիպել է իր առաջին ամուսնուն՝ անգլիացի Գորացիա Էլիաշևին. նրանց կարճատև ամուսնությունը, սակայն, ավարտվել է ամուսնալուծությամբ։
Ադլերը Բրոդվեյում դեբյուտ է ունեցել 1922 թվականին՝ «The World We Live In» ներկայացման մեջ խաղալով թիթեռի դեր։ 1922-1923 թվականներին հայտնի թատերական գործիչ Կոնստանտին Ստանիսլավսկին իր առաջին (և վերջին) շրջագայությունն է կատարել ԱՄՆ-ում Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի հետ։ Ադլերը, ինչպես նաև նրա բազմաթիվ այլ հայրենակիցներ, տեսել են այդ ներկայացումները, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել դերասանուհու կարիերայի և 20-րդ դարի ամերիկյան թատրոնի վրա։ Նա 1925 թվականին միացել է ամերիկյան լաբորատոր թատրոնին, այնտեղ ծանոթացել է Ստանիսլավսկու, Ռիչարդ Բոլեսլավսկու և Մարիա Ուսպենսկայայի ուսմունքներին։ 1931 թվականին Սենֆորդ Մեյսների և Էլիա Կազանի հետ միացել է Հարոլդ Քլուրմանի (Քլուրմանը դարձել է Ադլերի երկրորդ ամուսինը 1943 թվականին), Լի Ստրասբերգի և Չերիլ Քրոուֆորդի կողմից հիմնադրված թատերախմբին։ Թատերախմբի հետ նա աշխատել է «Success Story», «Awake and Sing!», «Paradise Lost», «Golden Boy» և «More to Give to People» պիեսներում։ Թատրոնի անձնակազմը եղել է Ստանիսլավսկու ստեղծագործության վրա հիմնված դերասանական վարպետության մեթոդիկայի առաջատար մեկնաբանողը։
1934 թվականին Ադլերը Հարոլդ Քլուրմանի հետ այցելել է Փարիզ և հինգ շաբաթ շարունակ հաճախել Ստանիսլավսկու դերասանական վարպետության պարապմունքներին։ Այդ ընթացքում նա իմացել է, որ Ստանիսլավսկին վերանայել է իր հայացքները թատերական արվեստի վերաբերյալ՝ ընդգծելով, որ դերասանը պետք է ստեղծագործի երևակայությամբ, այլ ոչ թե հիշողությամբ։ Վերադառնալուց հետո նա խզել է հարաբերությունները Ստրասբերգի հետ՝ հիմնվելով գործողության մեթոդի հիմնարար տեսակետների վրա։
1937 թվականի հունվարին Ադլերը տեղափոխվել է Հոլիվուդ։ Այնտեղ նա ֆիլմերում վեց տարի նկարահանվել է Ստելլա Արդլեր անվան ներքո (անգլ.՝ Stella Ardler)՝ պարբերաբար մասնակցելով Ստրասբերգի, Քլուրմանի և Քրոուֆորդի թատրոնի բեմադրություններին, քանի դեռ այն չէր լուծարվել 1941 թվականին։ Ի վերջո, նա վերադարձել է Նյու Յորք, որպեսզի խաղա, ղեկավարի և դասավանդի։ Նա դասավանդել է Նյու Յորքի սոցիալական հետազոտությունների նոր դպրոցի շենքում, մինչև 1949 թվականին Ստելլա Ադլերի դերասանության ստուդիայի հիմնադրումը։ Հետագա տարիներին նա ուսուցանել է Մառլոն Բրանդոյին, Ջուդի Գառլենդին, Էլիզաբեթ Թեյլորին, Դոլորես դել Ռիոյին, Լինա Հորնին, Ռոբերտ դե Նիրոյին, Էլեյն Սթրիթչին, Մարտին Շինին, Հարվի Քեյթելին, Մելանի Գրիֆիտին, Փիթեր Բոգդանովիչին և Ուորեն Բիթիին։ Նա նաև դասավանդել է նոր դպրոցում և Եյլի դրամատիկական դպրոցում։ Տարիներ շարունակ Ադլերը ղեկավարել է Նյու Յորքի համալսարանի դրամայի ամբիոնը և դարձել դերասանական վարպետության ամերիկյան առաջատար դասախոսներից մեկը։ Մառլոն Բրանդոն գրել է․ 

1988 թվականին նա հրապարակել Է The Technique of Acting-ը՝ Մառլոն Բրանդոյի նախաբանով։ 1926-1952 թվականներին պարբերաբար հայտնվել է Բրոդվեյում։ Նա հայտնվել է միայն երեք ֆիլմերում՝ Love on Toast (1937), Shadow of The Thin Man (1941) և My Girl Tisa (1948)։ Նա իր դերասանական կարիերան ավարտել է 1961 թվականին՝ 55 տարեկան հասակում։ Այդ ընթացքում, ինչպես նաև դրանից հետո տարիներ շարունակ, նա եղել է դերասանական վարպետության հայտնի ուսուցիչ։


=== Անձնական կյանք ===
Ադլերը եղել է դերասան և թատերական ռեժիսոր Ջերի Ադլերի բարեկամը։
Ադլերն ամուսնացած է եղել երեք անգամ.

Հորացի Էլիաշեֆ՝ նրա միակ երեխայի՝ Էլենի հայրը։ Ամուսնության և բաժանման տարեթվերն անհայտ են։
Հարոլդ Կլուրման, ամուսնացած են եղել 1943-1960 թվականներին։
Միտչել Ուիլսոն՝ ֆիզիկոս և գրող։ Ամուսնացած են եղել մինչև Միտչելի մահը՝ 1973 թվականը։1938-1946 թվականներին նա եղել է դերասանուհի Սիլվիա Սինդիի հարսը։ Այդ ժամանակ Սինդին ամուսնացած է եղել նրա եղբոր՝ Լյութերի հետ, և լույս աշխարհ է բերել նրա զարմիկին։ Նույնիսկ Սինդիի և Լյութերի բաժանումից հետո նրանք մնացել են մոտ ընկերներ։


=== Մահ ===
Ստելլա Ադլերը մահացել է Լոս Անջելեսում 1992 թվականի դեկտեմբերի 21-ին 91 տարեկան հասակում։ Մահացել է սրտային անբավարարությունից՝ ապրելով իր բոլոր քույրերից և եղբայրներից երկար։ Թաղված է Նյու Յորքի Գլենդել քաղաքի Մաունթ Կարմել գերեզմանատանը։


== Դերասանական վարպետության հայացքներ ==
Ադլերը միակ ամերիկացի դերասանուհին է, որը սովորել է Կոնստանտին Ստանիսլավսկու մոտ։ Նա եղել է թատրոնի երևելի անդամ, բայց Լի Ստրասբերգի հետ անհամաձայնությունը Ստալիսլավսկու համակարգի մասին ստիպել է նրան լքել թատերախումբը։ Նա մի անգամ ասել է․

Ավելի ուշ Ադլերը կրկին հանդիպել է Ստանիսլավսկուն և հարցրել նրան Ստրասբերգի դերի մեկնաբանման մասին։ Կոնստանտին Ստանիսլավսկին նրան ասել է, որ հրաժարվել է հուզական հիշողությունից, որը Ստրասբերգի գերիշխող հարացույցն էր, բայց նրանք երկուսն էլ հավատում էին, որ դերասանները չունեն հիմք դրված այն, ինչը պահանջվում է նրանց տարբեր դերեր խաղալու համար, և որ անհրաժեշտ են լայնածավալ ուսումնասիրություններ՝ տարբեր մշակույթներից ծագող տարբեր հոգևոր արժեքներ ունեցող կերպարների փորձը հասկանալու համար։
Ինչպես և Ստանիսլավսկին, Ադլերը հասկանում էր «ոսկին», որը թաքնված էր կերպարի արտահայտման մեջ։ Դերասանները պետք է ցուցադրեն հուզական ապրումներ՝ պատկերացնելով բեմի տվյալ հանգամանքները, այլ ոչ թե հիշելով իրենց սեփական կյանքի ապրումները։ Նա նաև հասկանում էր, որ դերասանական աշխատանքի հիսուն տոկոսը ներքինն է (երևակայություն, հույզեր, գործողություններ, կամք), իսկ մնացած հիսունը՝ արտաքինը (քայլք, ձայն)։ Բեմում կերպարին ռեալիստական դարձնելու համար դերասաները պիտի ուսումնասիրեն դերը և ընտրություն կատարեն` հիմնվելով այն ամենի վրա, ինչ ստանում են նյութից։
Օրինակ, եթե կերպարը խոսում է ձիավարման մասին, մարդը պիտի իմանա ինչ-որ բան այդ մասին, հակառակ դեպքում նա կսկսի ձևացնել։ Ինչն ավելի կարևոր է, պետք է ուսումնասիրել տարբեր մարդկանց արժեքները, հասկանալու համար, թե ինչ կնշանակեին մարդկանց համար այն իրավիճակերը, որոնք դերասանի սեփական մշակույթում ոչինչ չէին նշանակի։ Ըստ Ադլերի՝ առանց այս աշխատանքի դերասանը բեմ է դուրս գալիս «մերկ»։ Այս մոտեցումը հայտնի է դարձել և Մարլոն Բրանդոյին, և Ռոբերտ դե Նիրոյին։
Ադլերը կերպարների անհանգստություններն ավելի գունագեղ դարձնելու համար մարզել է դերասանների զգայական երևակայությունը։ Նա կարծում էր, որ դերասանը բեմը կառավարելու համար անպայման պիտի տիրապետի դերասանական վարպետության ֆիզիկական և ձայնային տվյալների, և որ մարմնի ամբողջ լեզուն պիտի մանրամասնորեն մշակված լինի, իսկ ձայները պիտի լինեն պարզ և արտահայտիչ։ Նա հաճախ անվանել է սա բեմի արժանապատվություն։
Երգչուհի Յանսի Յանը 1980-ական թվականներին դարձել է Ադլերի աշակերտուհին՝ ցանկանալով իրեն ավելի հարմարավետ զգալ բեմում, և նրանք մնացել են մոտ ընկերներ մինչև Ադլերի մահը։ Նրա «Society’s Child» (2008) ինքնակենսագրականում Յանը հիշում է, որ Ադլերը չէր համակերպվում ուսանողների առաջընթացի բացակայության հետ։ Մի անգամ նա իր ուսանողներից մեկին տվել է 10 ցենտ, ու խնդերլ զանգել մորը՝ ասելու համար, որ նա այլևս «գործ չունի թատրոնում»։


== Stella Adler Studio of Acting ==
Stella Adler Studio of Acting-ը (նախկինում Stella Adler Conservatory) դերասանական վարպետության հեղինակավոր դպրոց է, որը հիմնադրվել է դերասանուհի և մանկավարժ Ստելլա Ադլերի կողմից։ Stella Adler-ի դերասանական վարպետության ստուդիան ունի երկու վայր՝ իր սկզբնական Նյու Յորքի կոնսերվատորիան, որը հիմնադրվել է 1949 թվականին, և դերասանական վարպետության ստուդիան Լոս Անջելեսում։ Stella Adler դերասանական վարպետության ստուդիան կապ չունի Stella Adler կոնսերվատորիայի հետ, որը ստեղծվել է Լոս Անջելեսում 1985 թվականին։


=== Հիմք ===
Որպես դերասան և ռեժիսոր աշխատելուն զուգահեռ, Ստելլա Ադլերը սկսեց դասավանդել 1940-ական թվականներին սկզբին Էրվին Պիսկատորի արվեստանոցում՝ Նյու Յորքի սոցիալական հետազոտությունների նոր դպրոցում։ Նա լքել է ֆակուլտետը 1949 թվականին ստեղծել է իր սեփական ստուդիան Նյու Յորքում, նույն տարում։
Համատեղելով այն, ինչ նա սովորել է իդիշյան թատրոնից, Բրոդվեյից, Հոլիվուդից և Կոնստանտին Ստանիսլավսկուց, Ստելլա Ադլերը ստեղծելց Stella Adler Theatre Studio-ն, հետագայում վերանվանվել է Stella Adler Conservatory of Acting և վերջերս՝ Stella Adler Studio of Acting, որտեղ նա դասավանդել է գործող վարպետությունը տասնամյակներ շարունակ, իսկ 1985 թվականին նա բացել է Stella Adler Academy ակադեմիա և թատրոն Լոս Անջելեսում։
Ստուդիան առաջարկում էր դերասանական վարպետության, ձայնի և խոսքի, շարժումների և դիմահարդարման դասընթացներ, ինչպես նաև վարպետության դասեր՝ խաղի վերլուծության, բնավորության, բեմի պատրաստման և դերասանական ոճի գծով։ Բեմական փորձը ձեռք է բերել բեմականացումներ և ներկայացումներ հրավիրված հանդիսատեսի առջև։ Նրա առաջին աշակերտների թվում էին Մառլոն Բրանդոն, Ռոբերտ դե Նիրոն, Ուորեն Բիթին, Էլեյն Սթրիթչը, Մարիո Վան Պիբլսը, Հարվի Քեյթելը և Քենդիս Բերգենը։
Ադլերի թոռը՝ Թոմ Օպենհեյմը, որը ղեկավարում է Նյու Յորքի Stella Adler Studio of Acting-ը և Լոս Անջելեսի Art of Acting ստուդիան, ամփոփում է դերասանական վարպետության իր մոտեցումը որպես այդպիսին. «կատարելագործումը՝ որպես դերասան, և կատարելագործումը՝ որպես մարդ, հոմանիշներ են»։


=== Նյու Յորքի հաստատություն ===
Ստելլա Ադլերի դերասանական վարպետության ստուդիան Նյու Յորքում հիմնադրվել է 1949 թվականին։ 1969 թվականին նա դարձավ առաջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունը, որը միացավ Tisch School of the Arts-ին։ 2000 թվականին ստուդիան դարձավ 501 շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն։ Stella Adler Studio of Acting-ը նպատակ է հետապնդում ստեղծել միջավայր թատերական արտիստների դաստիարակության համար, որոնք գնահատում են մարդկությանը, սեփական և ուրիշների համար գնահատող թատերական նկարիչների կրթության համար, որպես իրենց առաջին և արժեքավոր առաջնահերթություն՝ ապահովելով արվեստ և կրթություն մեծ համայնքի համար։
Stella Adler Studio of Acting պաշտոնական մասնաճյուղը West Coast Նյու Յորքում. Ստելլա Ադլերի դերասանական վարպետության ստուդիան կապված չէ Լոս Անջելեսի Stella Adler ակադեմիայի հետ։


=== Հաստատություն Լոս Անջելեսում ===
Հոլիվուդի Ադլերի երկար պատմությունը նշանակել է, որ նա սերտ և ուժեղ կապեր է ունեցել Լոս Անջելեսում։ Նա դասավանդել է տարիներ շարունակ Լոս Անջելեսուի տարբեր վայրերում, և, ի վերջո հոլիվուդյան ծառուղում բացել է Stella Adler Conservatory of Acting-ի դռները։ Հոլիվուդյան կոնսերվատորիայով անցած հայտնի մարդիկանցից են Նիկ Նոլթին, Սալմա Հայեկը, Էրիկ Շտոլցը, Շոն Էստինը, Ջոն Չարլզ Ջոփսոնը, Ջոն Ռիտերը, Սիբիլ Շեպարդը, Մայքլ Ռիչարդսը, Բենիսիո դել Տորոն և Մարկ Ռուֆալոն։
Պրոտեժե Ադլերը, Ջոաննա Լինվիլը և իրեն Գիլբերտը, համոզել են նրան բացել ակադեմիան 1985 թվականին Լոս Անջելեսում։ Միասին Գիլբերտը և Լինվիլը համարվում են դպրոցի համահիմնադիրները, և Ադլերը նրանց թույլտվություն է տվել օգտագործել իր անունը։ Գիլբերտը եղել է դպրոցի տնօրենը հիմնադրման պահից 20 տարի։
Նախնական դպրոցը գտնվել է Հոլիվուդի ծառուղո և Արգայլ պողոտայի անկյունում գտնվող փոքրիկ թատրոնում։ Հրդեհը ստիպել է 1991 թվականին ժամանակավորապես փակել դպրոցը։ Ստելլա Ադլերի մահվան պահին՝ 1992 թվականին, շենքը քանդման սպառնալիքի տակ է գտնվել, որպեսզի տեղ ազատի մետրոյի ենթադրյալ գծի համար։ 1994 թվականին Իրեն Գիլբերտը կրկին դպրոց է բացել Հոլիվուդի ծառուղու և Highland Avenue 6773 հասցեում։ Նոր դպրոցը վերանվանվել է Stella Adler Academy of Acting, և նշել է իր 25-ամյակը 2010 թվականին։ 1930-ական թվականներին այդ պատմական վայրում է գտնվել Հայտնի դեսպանական ակումբը։
Դպրոցը դերասանական ստուդիա է, որն առաջարկում է լայն ուսուցում թատրոնի, կինոյի և հեռուստատեսության դերասանների համար։ Շենքում են գտնվում Ստելլա Ադլերի ոչ կոմերցիոն թատրոնը, իրեն Գիլբերտի թատրոնը, թատրոն-ստուդիան, ուսումնական դասարանները, պարային ստուդիան, երաժշտական ստուդիան, գրադարանը, հանդերձասրահները, տեսատեխնիկական դահլիճը, սցենոգրաֆիա և վարչական տարածքներ, որոնք նախատեսված են Ստելլա Ադլերի տեխնիկայի ուսուցման համար։
Լինվիլը շարունակում է դասավանդել ակադեմիայում, որպես առաջատար հրահանգիչ վերջին 25 տարիների ընթացքում։ Իրեն Գիլբերտը մահացել է 2011 թվականին։
2010 թվականին դպրոցի շրջանավարտները ձևավորել են Stella Adler Los Angeles թատերական կոլեկտիվը։


== Ժառանգություն ==
Ադլերի տեխնիկան, որը հիմնված է երևակայության և հիշողության հավասարակշռված և պրագմատիկ համադրության վրա,հիմնականում վերագրվում է նուրբ և խորաթափանց մանրամասների ներմուծմանը և կերպարի խորը ֆիզիկական մարմնավորմանը։ Էլեյն Սթրիթչը մի անգամ ասել է.

Ռոբերտ Բարտոնը «Acting: Onstage and Off» գրքում գրել է.

1991 թվականին Ստելլա Ադլերն ընդգրկվել է Ամերիկյան թատրոնի փառքի սրահ։
2004 թվականին Օսթինի Տեխասի համալսարանին կից Հարրի Ռենսոմի կենտրոնը ձեռք է բերել Ադլերի ամբողջական արխիվը՝ նրա փաստաթղթերի մի փոքր հավաքածուի հետ, Ադլերի նախկին ամուսին Հարոլդ Քլուրմանից։ Հավաքածուն ներառում է նամակագրություն, ձեռագրեր, դասախոսությունների նշումներ, լուսանկարներ և այլ նյութեր։ Ադլերի ուսուցման ավելի քան 1100 ձայնագրություն և տեսագրություն 1960 թվականից մինչև 1980 թվականը թվայնացվել է կենտրոնի կողմից և հասանելի է կայքում։
2006 թվականին նա արժանացել է հետմահու աստղի Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում՝ Հոլիվուդի 6773 ծառուղում գտնվող Ստելլա Ադլեր թատրոնի դիմաց։


== Տես նաև ==
Կոնստանտին Ստանիսլավսկի


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Stella Adler Acting(անգլ.)