Բեննի Քարթեր

Բեննի Քարթեր (անգլ.՝ Benny Carter, լրիվ անունը՝ Bennett Lester Carter, օգոստոսի 8, 1907(1907-08-08)[…], Հառլեմ, Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - հուլիսի 12, 2003(2003-07-12)[…], Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի ջազմեն, ջազի ողջ պատմության մեծագույն սաքսոֆոնահարներից մեկը։
Փողհարել սովորել է իր հարևանից՝ Մայլի Բաբերից։ Լայն ճանաչման է հասել 1920-ական թվականներին Ֆլեթչեր Հենդերսոնի բիգ բենդի համար մեղեդիներ գործիքավորելու շնորհիվ։ 1930-ական թվականներին Ջոնի Հոջեսի հետ լայն գործածության մեջ է դրել ալտ սաքսոֆոնը։ Բարձր են գնահատվել նաև նրա կատարումները որպես մենակատար փողհար։ Հռչակի, փառքի գագաթնակետին հասած երաժիշտին հրավիրել են աշխատելու Լոնդոնում՝ «Բի-բի-սի»-ում, և նա իր կատարումներով նպաստել է Մեծ Բրիտանիայում ջազի ժողովրդականության աճին։ 1969 թվականից Բեննի Քարտերը դասախոսել է Փրինստոնի համալսարանում։ Միաժամանակ շարունակել է եռանդուն կերպով ելույթներ ունենալ և ձայնագրվել, և դա՝ նույնիսկ ութսուն, մինչև անգամ իննսուն տարին լրանալուց հետո։ 1986 թվականից սկսած՝ ութ անգամ առաջադրվել է հեղինակավոր «Գրեմի» մրցանակի և երկու անգամ հաղթող է ճանաչվել ու արժանացել այդ բարձր պարգևին։ 1987 թվականին նրան շնորհվել է պատվավոր Գրեմի մրցանակ՝ Grammy Lifetime Achievement Award՝ երաժշտական իր ողջ գործունեության ընթացքում ձեռք բերած նվաճումների համար։ 2000 թվականին էլ պարգևատրվել է արվեստի բնագավառում ԱՄՆ ազգային մեդալով։
Բեննի Քարթերի բիգ բենդի կատարումները հնչում են դասական մի շարք կինոնկարներում, այդ թվում՝ «Ամերիկացին Փարիզում» (1951) և «Կիլիմանջարոյի ձյուները» (1952) ֆիլմերում։


== Կենսագրություն ==
Բեննի Քարթերը ծնվել է Նյու Յորքում, երաժիշտների ընտանիքում։ Մանկությունն անց է կացրել Հարլեմում, Դյուկ Էլինգտոնի նշանավոր նվագախմբի աստղերից մեկը համարվող Բաբեր Մայլիի ընկերակցությամբ, ումից էլ փողհարել է սովորել։ Երբ հասկացել է, որ Մայլիին չի կարող գերազանցել որպես փողհար, երաժշտական փող գործիքը փոխարինել է սաքսոֆոնով։
Իբրև պրոֆեսիոնալ երաժիշտ՝ իր կարիերան սկսել է 15 տարեկանից, առաջին ձայնապնակը թողարկել 1927 թվականին, հաջորդ տարում ստեղծել իր բիգ բենդը։ 1930-1931 թվականներին ձայնագրվել է՝ համագործակցելով Ֆլեթչեր Հենդերսոնի հետ, որոշ ժամանակ եղել է McKinney's Cotton Pickers-ի նվագավարը, գործիքավորումներ կատարել Հենդերսոնի ու Դյուկ Էլինգտոնի, հետագա տարիներին՝ Լուի Արմսթրոնգի, Ռեյ Չարլզի, Էլլա Ֆիցջերալդի, Փեգի Լիի, Սառա Վոանի և այլ նշանավոր երաժիշտների համար։ Բացի այդ, հեղինակել է մի շարք երգեր, որոնցից երկուսը՝ Blues in My Heart-ը և When Lights are Low-ն, դարձել են հիթեր։ 1930-ական թվականների սկզբներին Բեննի Քարթերն արդեն ձեռք էր բերել լավագույն ալտ սաքսոֆոնահարի և սոլո փողհարի համբավ։ Այս ամենի հետ մեկտեղ՝ նա եղել է կինոնկարների համար երաժշտություն գրող առաջին սևամորթ հեղինակը։
Վախճանվել է 2003 թվականի հուլիսի 12-ին՝ 95 տարեկան հասակում, շնչառական խնդիրների պատճառով, Լոս Անջելեսի Սեդար Սինայ բժշկական կենտրոնում։


== Մրցանակներ և պատվավոր կոչումներ ==
Բեննի Քարթերը 1977 թվականին ներառվել է Down Beat ամսագրի ջազի փառքի սրահում, 1978-ին՝ սևամորթ կինոգործիչների փառքի սրահում , 1980-ին արժանացել է գործիքավորողների ու կոմպոզիտորների ամերիկյան ընկերության Golden Score մրցանակին, 1986-ին արվեստագետներին խրասխուսող ամերիկյան ոչ կառավարական National Endowment for the Arts ընկերությունը նրան շնորհել է NEA Jazz Masters մրցանակ։
1987 թվականին ստացել է Grammy Lifetime Achievement Award մրցանակ՝ երաժշտական իր ողջ գործունեության ընթացքում ձեռք բերած նվաճումների համար, 1994-ին՝ «Գրեմի»՝  Prelude to a Kiss-ի սոլո կատարման համար, այդ նույն տարում Հոլիվուդի փառքի ճեմուղում տեղի է ունեցել նրա աստղի հանդիսավոր բացման արարողությունը։ 
1990-ին Բեննի Քարտերը հռչակվել է «Տարվա ջազային լավագույն արտիստ»՝ Down Beat և JazzTimes պարբերականների անցկացրած քվեարկությունների արդյունքներով։ 1996-ին ընտրվել է Քենեդու անվան կենտրոնի պատվավոր անդամ։ Մինչ այդ՝ 1974 թվականին Փրինստոնի համալսարանն էլ նրան պատվավոր դոկտորի կոչում էր շնորհել։ Այդ պատվավոր կոչմանը նրան արժանացրել են նաև Rutgers-ը (1991), Հարվարդը (1994), Նոր Անգլիայի երաժշտական կոնսերվատորիան (1998).: 2016-ին Ամերիկայի պատմության ազգային թանգարանը իր կազմակերպած «Ջազի գնահատման միամսյակի» («Jazz Appreciation Month») գովազդային պլակատը թողարկել էր Բեննի Քարթերի պատկերով։
2000 թվականին ԱՄՆ-ի այն ժամանակվա նախագահ Բիլ Քլինթոնը անվանի երաժիշտին հանձնել է Արվեստի ազգային մեդալ։


== «Գրեմի» մրցանակներ ==
Հաղթել է 3 անգամ։
Առաջադրվել է 9 անգամ։


== Սկավառակագրություն ==
Ըստ AllMusic.com-ի տեղեկատվության


=== Որպես գործիքավորող ===


=== Որպես երկրորդ պլանի կատարող (նվագակցող) ===

Լուիս Բելսոնի հետ

Skin Deep (Norgran, 1953)Դիզի Գիլեսփիի հետ

The Complete RCA Victor Recordings (Bluebird, 1937–1949, [1995])Jazz at the Philharmonic-ի հետ

The Drum Battle (Verve, 1952 [1960])Փեգի Լիի հետ

Blues Cross Country (Capitol, 1962) -- նաև՝ որոշ գործիքավորումԴեյվ Փելի հետ

I Remember John Kirby (Capitol, 1961)Նենսի Վիլսոնի հետ

The Sound of Nancy Wilson (Capitol, 1968)
Nancy (Capitol, 1969)


=== Քարթերի հորինած երգերը ===
"Blues in My Heart" (1931, Իրվինգ Միլսի հետ)
"When Lights Are Low" (1936, Սպենսեր Վիլյամսի հետ)
"Cow-Cow Boogie (Cuma-Ti-Yi-Yi-Ay)"  (1942, Դոն Ռեյի և Ժեն դը Պոլի հետ)
"Key Largo" (1948, Կարլ Զուեսդորֆի և Լեա Ուորդի հետ)
"Rock Me to Sleep" (1950, Պոլ Վանդերվորտի հետ)
"A Kiss from You" (1964, Ջոնի Մերսերի հետ)
"Only Trust Your Heart" (1964, Սեմի Քենի հետ)


== Կինոնկարներում և տեսաֆիլմերում ==
Thousands Cheer (1943)
An American in Paris (1951)
Clash by Night (1952)
The Snows of Kilimanjaro (1952)
Jazz at the Smithsonian: Benny Carter (1982)
Benny Carter in Japan (1986)
Wolf Trap Salutes Dizzy Gillespie (1988)
Benny Carter: Symphony in Riffs (1989)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Benny's Music Class, Audio clips at the National Museum of American History web site
Benny Carter: "Souvenir of Benny" by Alex Henderson, The New York City Jazz Record
Biography on swingmusic.net
Benny Carter's entry in Jazz Improv magazine
Benny Carter Audio Collection, Institute of Jazz Studies, Dana Library, Rutgers University, Newark, New Jersey
Benny Carter Interview NAMM Oral History Library (1994)
Benny Carter interview, Smithsonian Jazz Oral History Program at the National Museum of American History