Միխայիլ Ցեխանովսկի

Միխայիլ Միխայլովիչ Ցեխանովսկի (ռուս.՝ Михаил Михайлович Цехановский, հունիսի 7, 1889(1889-06-07), Խմելնիցկի, Պոդոլսկի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 22, 1965(1965-06-22), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային նկարիչ և մուլտիպլիկացիայի ռեժիսոր։ ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964)։


== Կենսագրություն ==
Միխայիլ Ցեխանովսկին ծնվել է 1889 թվականի մայիսի 26-ին (հունիսի 7) Ռուսաստանի կայսրության Պոդոլսկի նահանգի Պրոսկուրով քաղաքում։ Հայրը՝ իսկական պետական խորհրդական, շաքարագործարանատեր և իրավաբան Միխայիլ Ցեխանովսկին, 1918 թվականին արտագաղթել է Գերմանիա, ապա տեղափոխվել Փարիզ, որտեղ էլ մահացել է։ Մայրը՝ Զինաիդա Գրիգորևնան, մահացել է 1899 թվականին, 32 տարեկան հասակում։
Միխայիլ Ցեխանովսկին Սանկտ Պետերբուրգի առաջին գիմնազիայի շրջանավարտ է։ Նկարել սկսել է գիմնազիայում, 1908-1910 թվականներին աշխատել է Փարիզում՝ քանդակագործության մասնավոր արվեստանոցում։ 1911-1914 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում (չի ավարտել), ապա սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայում, 1918 թվականին ավարտել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը։ 1918 թվականից մինչև 1923 թվականը ծառայել է Կարմիր բանակում, որտեղ զբաղվել է կիրառական արվեստով և քանդակագործական աշխատանքով, ապա վերադարձել է Պետրոգրադ, որտեղ շարունակել է զբաղվել կիրառական աշխատանքներով և աշխատել է որպես հրահագիչ-նկարիչ Պետական գեղարվեստաարդյունաբերական տեխնիկումում։


== Գրքերի նկարազարդում ==
1926 թվականից Միխայիլ Ցեխանովսկին աշխատել է «Радуга» հրատարակչությունում և Լենգիզի մանկական հրատարակչությունում՝ Վլադիմիր Լեբեդևի մոտ։ Ցեխանովսկին Սոլոմոն Տելինգատերի հետ միասին մասնակցել է Էլ Լիսիցկու առաջարկած կոնստրուկտիվիստական գրաֆիկական մեթոդին։ Միխայիլ Ցեխանովսկին նկարազարդել է այնպիսի հեղինակների գրքեր, ինչպիսիք են Իլյա Իոնովը (Տոպոտունն ու գրքույկը», ռուս․՝ «Топотун и книжка»), Մ. Իլյինը («Գրպանային ընկեր», ռուս․՝ «Карманный товарищ», «Մարդն ու տարերքը», ռուս․՝ «Человек и стихия»), Սամուիլ Մարշակը («Փոստ», ռուս․՝ «Почта», «Սեղանի ու աթոռի արկածները», ռուս․՝ «Приключения стола и стула», «Յոթ հրաշք», ռուս․՝ «Семь чудес»), Բորիս Ժիտկովը («Փոթորիկ», ռուս․՝ «Ураган», «Հեռագիր», ռեւս․՝ «Телеграмма», «Պատմվածքներ տեխնիկայի մասին», ռուս․՝ «Рассказы о технике», «Այս գրքի մասին», ռուս․՝ «Про эту книгу»)։ Միխայիլ Ցեխանովսկին նաև տպագրել է այսպես կոչված «կինոգրքույկներ»՝ «Գնդակ» (ռուս․՝ «Мяч»), «Բիմ Բոմ» (ռուս․՝ «Бим-Бом»), «Գնացք» (ռուս․՝ «Поезд»), որոնց էջերը թերթելիս ստացվել է կարճատև մուլտիպլիկացիա, որը պարունակել է կինեմատոգրաֆիական որոշ հնարքներ։


== Մուլտիպլիկացիա ==

1928 թվականից մինչև 1936 թվականը և 1938 թվականից մինչև 1942 թվականը Միխայիլ Ցեխանովսկին աշխատել է որպես ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Լենինգրադի «Սովկինո» կինոֆաբրիկայում (հետագայում՝ «Լենֆիլմ»)։ Ցեխանովսկու առաջին կինոաշխատանքը եղել է «Փոստ» (ռուս.՝ «Почта», 1929) մուլտֆիլմը, որը հիմնված է Սամուիլ Մարշակի գրքի՝ Ցեխանովսկու ստեղծած նկարազարդումների վրա և զարգացնում է գրքում իրականացված կոնստրուկտիվիստական մեթոդը։ 1929 թվականին Միխայիլ Ցեխանովսկին Եվգենի Շոլպոյի ու Արսենի Ավրաամովի հետ միասին կանգնած է եղլե «նկարված ձայնի»՝ կինոժապավենի վրա ձայնուղիների գրաֆիկական պատկերման միջոցով երաժշտական ստեղծագործությունների սինթեզավորման աունքներում։
1930 թվականին թողարկվել է «Փոստ» մուլտֆիլմի հնչուն տարբերակը (կոմպոզիտոր՝ Վլադիմիր Դեշևով, կոնֆերանսը՝ Դանիիլ Խարմսի), որը դարձել է խորհրդային առաջին հնչուն մուլտֆիլմը։ «Փոստը» դարձել է նաև խորհրդային առաջին մուլտֆիլը, որ ունեցել է լայ ն լսարան, լայնորեն ցուցադրվել է արտասահմանում, իսկ ձեռքով ներկված տարբերակը դարձել է խորհրդային առաջին գունավոր ֆիլմը։ Նոր են եղել նաև անսպասելի ռակուրսները և ռիթմիկ, սինխրոն ձայնը, նկարի կազմակերպումը։ «Պասիֆիկ 231» (1931 թվական, 10 րոպե) փորձարարական հնչուն ֆիլմը, որն ստեղծվել է Արթուր Հոնեգերի երաժշտությամբ, օգտագործել է ձայնի ու պատկերի լիակատար համաժամանակության գաղափարը վիզուալ-ձայնային ճկուն կոմպոզիցիայում, որը ներառել է դիրիժորի ու նվագածմբի գործողությունների նկարահանման մոնտաժ, որը համադրվել են շոգեքարշի բաղադրիչ մասերի շարժումների հետ։
«Տերտերի և նրա Բալդի ծառայի հեքիաթը» մուլտֆիլմը, որ նկարահանվել է Ալեքսանդր Պուշկինի համանուն ստեղծագործության հիման վրա, պետք է դառնար Միխայիլ Ցեխանովսկու առաջին լիամետրաժ մուլտֆիլմը և հինգերորդ ֆիլմը, որի երաժշտությունը գրել է Դմիտրի Շոստակովիչը։ Մուլտֆիլմի վրա աշխատանքներն սկսվել են 1933 թվականին, Շոստակովիչը պարտիտուրայի մի մասը գրել է 1933-1934 թվականներին։ 1936 թվականին Շոստակովիչն ստիպված է եղել դադարեցնել աշխատանքը «Սումբուր երաժշտության փոխարեն» (ռուս.՝ «Сумбур вместо музыки»)հոդվածի հրապարակումից հետո, որում քննադատվել է կոմպոզիտորի աշխատանքներում առկա «ձևապաշտությունը» (ռուս.՝ «формализм»)։ Կազմակերպչական խնդիրներ են առաջացել նաև կինոստուդիայում, իսկ սև-սպիտակ կերպարների մեխանիկական փոխկապակցված շարժումները քննադատները համարել են «պուշկինյան հեքիաթի բարձր ոճին» հակասող։ Ի վերջո ֆիլմի մուլտիպլիկացիան ամբողջությամբ նկարահանվել է ու հանձնվել պահպանության «Լենֆիլմի» արխիվում, որտեղ այն ոչնչացել է Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում՝ 1941 թվականին, Լենինգրադի ռմբակոծման հետևանքով տեղի ունեցած հրդեհի արդյունքում։ Լիամետրաժ ֆիլմից պահպանվել է միայն երկու րոպե տևողությամբ (60 մ ժապավեն) «Շուկա» հատվածն Ալեքսանդր Վվեդենսկու բանաստեղծություններով և Շոստակովիչի անավարտ պարտիտուրան, որը վերականգնել ու ավարտին է հասցրել կոմպոզիտորի աշակերտ Վադիմ Բիբերգանը 2005 թվականին։ Ցեխանովսկին իր օրագրերում մուլտֆիլմի ճակատագիրը կոչել է «աղետ»։
1942 թվականից Միխայիլ Ցեխանովսկին աշխատել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում որպես ռեժիսոր։ Նրա մուլտֆիլմերը բազմիցս արժանացել են մրցանակների միջազգային կինոփառատոններում։
Միխայիլ Ցեխանովսկին մահացել է 1965 թվականի հունիսի 22-ին Մոսկվայում։


== Ընտանիք ==
Առաջին կինը՝ Անտոնինա Վիսարիոնովնա Կիտաևա,
Երկրորդ կինը (1926 թվականից)՝ Վերա Ցեխանովսկայա (Շենգելիձե, 25 դեկտեմբերի, 1902 – 25 ապրիլի, 1977), աշխատել է որպես օգնական և համառեժիսոր ամուսնու ֆիլմերում։


== Ցեխանովսկու ստեղծագործության ուսումնասիրություն ==
2013 թվականին Արխիվային կինոյի «Белые Столбы» XVII փառատոնի շրջանակներում Ռուսաստանի Պետֆիլմֆոնդում ցուցադրվել է Միխայիլ Ցեխանովսկու «Гопак» (1931) փորձարարական ֆիլմը, որը խորհրդյային առաջին հնչուն մուլտֆիլմերից մեկն է, որը գտնել են Նիկոլայ Իզվոլովն ու Սերգեյ Կապտերևը չեխական կինոարխիվում։


== Մատենագիտություն ==
Նկարազարդումների հեղինակМ. Ильин. Карманный товарищ. Гиз, М. — Л. 1927
М. Ильин. Человек и стихия. Л.: Гидрометеоиздат, 1947
И. Ионов. Топотун и книжка. Л.: Гиз, 1926
Б. Житков. Ураган. М.— Л., Гиз, 1926
Б. Житков. Телеграмма. М. — Л., Гиз, 1927, 30 с.
Б. Житков. Рассказы о технике. М. — Л.: Детгиз, 1947
С. Маршак. Почта. Работа на камнях В. В. Цехановской и П. Соколова. «Радуга», Ленинград, Москва. 1927. 10 с.
С. Маршак. Семь чудес. Работа на камнях П. Соколова. «Радуга», Ленинград-Москва, 1927. 8 с.
С. Маршак. Приключения стола и стула. Работа на камнях В. В. Цехановской. «Радуга», 1928. 10 с.
С. Маршак. Почта. Детиздат ЦК ВЛКСМ, 1937. 21 с.
Е. Полонская Про пчёл и про Мишку-медведя. Л. — М.: Гиз, 1927. — 10 с.
Л. Савельев Пионерский устав. Л.: Гиз, 1926. — 12 с.Հոդվածների հեղինակКино и живопись // Пролетарское кино. — 1931. — № 4.
Специфика тонфильма // Пролетарское кино. — 1931. — № 12.
Цвет в кино(ռուս.) // Искусство кино. — 1940. — № 7—8.Միխայիլ Ցեխանովսկու մասինКузнецова В. А., Кузнецов Э. Д. Цехановский. — Л.: Художник РСФСР, 1973. — 114 с. — 10 000 экз.


== Ֆիլմագրություն ==

Ռեժիսոր1929 – Փոստ (ռուս.՝ Почта)
1931 – Гопак (Пляс)
1931 – Պասիֆիկ 231 (ռուս.՝ Пасифик 231)
1936 – Տերտերի և նրա Բալդի ծառայի հեքիաթը (ռուս.՝ Сказка о попе и о работнике его Балде, մեծ մասը չի պահպանվել)
1936 – Ազգի դրոշը (ռուս.՝ Флаг нации, մուլտպլիկացիոն հատված խաղարկային ֆիլմում)
1940 – Հեքիաթ հիմար մկնիկի մասին (ռուս.՝ Сказка о глупом мышонке)
1941 – 1941 թվականի կինոհամերգ (ռուս.՝ Киноконцерт 1941 года, ծաղիկների վալսը «Մարդուկ-Ջարդուկը» բալետից)
1942 – Տոնածառը (Ամանորյա հեքիաթ) (ռուս.՝ Ёлка (Новогодняя сказка), Պյոտր Նոսովի հետ համատեղ)[[944. Телефон.webm|thumb|300px|«Հեռախոս» (1944), ըստ Կոռնեյ Չուկովսկու չափածո հեքիաթի]]

1944 – Հեռախոս (ռուս.՝ Телефон)
1948 – Յոթներանգ ծաղիկը (ռուս.՝ Цветик-семицветик) – Մարիանսկե Լազնեի կինոփառատոնի մրցանակ (1949) լավագույն մանկական ֆիլմի համար
1950 – Հեքիաթ ձկնորսի և ձկան մասին (ռուս.՝ Сказка о рыбаке и рыбке) – Կառլովի Վարիի կինոփառատոնի մրցանակ (1951)
1952 – Կաշտանկա (ռուս.՝ Каштанка)
1954 – Գորտ արքայադուստրը (ռուս.՝ Царевна-Лягушка) – «Կաղնու արծաթե տերև» մրցանակ (1960) Մար դել Պլատայի կինոփառատոնում
1956 – Աղջիկը ջունգլիներում (ռուս.՝ Девочка в джунглях, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ) – Համամիութենական կինոփառատոնի խրախուսական մրցանակ (1958)
1958 – Ասք Չապաևի մասին (ռուս.՝ Сказ о Чапаеве, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
1959 – Լեգենդ արաբի կտակի մասին (ռուս.՝ Легенда о завещании мавра, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
1960 – Աղվեսը, կուղբը և մյուսները (ռուս.՝ Лиса, бобёр и другие, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
1962 – Վայրի կարապները (ռուս.՝ Дикие лебеди, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
1964 – Փոստ (ռուս.՝ Почта, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
1966 – Իվան Իվանովիչը հիվանդացել է․․․ (ռուս.՝ Иван Иванович заболел…)Սցենարի հեղինակ1931 – Պասիֆիկ 231 (ռուս.՝ Пасифик 231)
1940 – Հեքիաթ հիմար մկնիկի մասին (ռուս.՝ Сказка о глупом мышонке)
1941 – 1941 թվականի կինոհամերգ (ռուս.՝ Киноконцерт 1941 года)
1964 – Փոստ (ռուս.՝ Почта, Սամուիլ Մարշակի, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)Բեմադրող նկարիչ1929 – Փոստ
1944 – Հեռախոս (ռուս.՝ Телефон, Իվան Իվանով-Վանո, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
1964 – Փոստ (Բորիս Կոռնեևի հետ համատեղ)Նկարիչ1966 – Իվան Իվանովիչը հիվանդացել է․․․ (ռուս.՝ Иван Иванович заболел…)Ֆիլմեր Միխայիլ Ցեխանովսկու մասինՄիխայիլ Ցեխանովսկի։ Դրամատիկական գրաֆիկա (ռուս.՝ Михаил Цехановский. Драматическая графика, 1995) 56 րոպե, ռեժիսոր՝ Սերգեյ Սերյոգին
Որոնելով կորած «Փոստը» (ռուս.՝ В поисках утраченной «Почты», 2014), ռեժիսոր՝ Դմիտրի Զոլոտով, սցենարի հեղինակներ՝ Սերգեյ Կապտերև, Նիկոլայ Իզվոլով (Առաջին սերիա Երկրորդ սերիա)Մուլտֆիլմեր
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Кузнецова В. А., Кузнецов Э. Д. Цехановский / В. А. Кузнецова, Э. Д. Кузнецов. — Л.: Художник РСФСР, 1973. — 116 с.


== Արտաքին հղումներ ==
Цехановский Михаил Михайлович Archived 2018-02-25 at the Wayback Machine. — РГАЛИ
Միխայիլ Ցեխանովսկին russiancinema.ru կայքում
Միխայիլ Ցեխանովսկին animator.ru կայքում