Ուիլյամ Արթուր Լյուիս

Ուիլյամ Արթուր Լյուիս (անգլ.՝ Sir William Arthur Lewis, հունվարի 23, 1915(1915-01-23)[…], Կաստրի, British Windward Islands - հունիսի 15, 1991(1991-06-15), Բրիջթաուն, Բարբադոս), բրիտանացի ականավոր տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ «տնտեսական զարգացման վերաբերյալ նորարարական հետազոտությունների համար՝ զարգացող երկրների հիմնախնդիրների համադրմամբ» (1979)։ Եղել է Փրինստոնի համալսարանի քաղաքատնտեսության պրոֆեսոր։ Առաջադրել է դուալիստական տնտեսության տեսությունը։ Այսպես կոչված՝ «Լյուիսի տնտեսագիտական մոդելի» հեղինակն է։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1915 թվականի հունվարի 23-ին Վեստ Ինդիայում՝ Սեյնթ Լյուսիայում, մանկավարժների ընտանիքում։ Միջնակարգ կրթություն ստացել է ծննդավայրում. 1929 թվականին՝ 14 տարեկան հասակում ավարտել է Սուրբ Մարիամի անվան քոլեջը։ Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես կլերկ։ 1934 թվականին ընդունվել է Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցը, որն ավարտել է 1937 թվականին՝ ստանալով բակալավրի աստիճան և գերազանցության դիպլոմ։ Հենց այդտեղ էլ երեք տարի անց պաշտպանել է իր պատրաստած ատենախոսությունը և ստացել գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1938—1948 թվականներին դասավանդել է Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցում, այնուհետև՝ 1948—1957 թվականներին՝ Մանչեստրի համալսարանում (պրոֆեսորի կոչումով)։ 1958 թվականին զբաղեցրել է Վեստ Ինդիայի համալսարանական քոլեջի տնօրենի պաշտոնը, իսկ 1962 թվականին, երբ այն վերափոխվել է Վեստ Ինդիայի համալսարանի, դարձել է դրա պատվավոր վիցե-պրեզիդենտը (փոխնախագահը)։ 1963 թվականին նշանակվել է Փրինստոնի համալսարանին առընթեր՝ Վուդրո Վիլսոնի անվան պետական ու միջազգային հիմնախնդիրների դպրոցի պրոֆեսոր, 1968 թվականին՝ Փրինստոնի համալսարանի քաղաքատնտեսության ամբիոնի պրոֆեսոր։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխատել է Մեծ Բրիտանիայի աշխատավարձին առնչվող հարցերի հանձնաժողովում և գաղութների գործերի նախարարությունում։ 1951—1973 թվականներին ընդգրկված է եղել Միավորված ազգերի կազմակերպության՝ զարգացող երկրների գծով փորձագիտական խմբում, միաժամանակ՝ 1953 թվականից որպես տնտեսական հարցերով խորհրդական համագործակցել Ոսկե ափի կառավարության, 1955 թվականից՝ Գանայի կառավարության հետ, Քվամե Նքրումայի ղեկավարած կառավարությանն օգնել 1957—1958 թվականների հնգամյա պլանի կազմման գործում։ 1970—1973 թվականներին եղել է Զարգացման կարիբյան բանկի նախագահը (Caribbean Development Bank): 1983 թվականին եղել է Ամերիկայի տնտեսագիտական ընկերակցության նախագահը։
Ուիլյամ Արթուր Լյուիսի դիմանկարը պատկերված է արևելակարիբյան 100 դոլարանոց թղթադրամի դարձերեսին։


=== Ընտանիքը ===
1938 թվականին Արթուր Լյուիրսն ամուսնացել է քանդակագործուհի Գլեդիս Ջեյկոբսի հետ։ Ունեցել են երկու դուստր։


== Պարգևներ ==
1963 թվականին Մեծ Բրիտանիայի իշխանությունները Արթուր Լյուիսին ասպետական տիտղոս են շնորհել։ Նրան պատվավոր դոկտորի կոչում են շնորհել Ամերիկայի, Եվրոպայի, Աֆրիկայի երկու տասնյակ համալսարաններ, այդ թվում՝ Հարվարդի, Կոլումբիայի, Եյլի, Վեստ Ինդիայի, Մանչեստրի, Ուելսի, Բրիստոլի, Լագոսի, Տորոնտոյի համալսարանները։ Ընտրվել է Լոնդոնի տնտեսագիտական դպրոցի ղեկավար խորհրդի պատվավոր անդամ։
1966—1973 թթ. — Գանայի համալսարանի պատվավոր նախագահ.
1969 թվականին դարձել է Իսրայելի Վեյցմանյան ինստիտուտի պատվավոր անդամ։ 1983 թվականին նշանակվել է Ամերիկյան տնտեսագիտական ընկերակցության նախագահ։ Եղել է բրիտանական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիայի թագավորական տնտեսագիտական ընկերության (Royal Economic Society) խորհրդի անդամ, Գանայի տնտեսագիտական ընկերության նախագահ, ԱՄՆ-ի գունամորթ բնակչությանն աջակցող ազգային ընկերակցության տնտեսական-խորհրդատվական կոմիտեի անդամ։


== Հիշատակը ==

Արթուր Լյուիսի անունով են կոչվել՝

Սեյնթ Լյուսիայի համայնքային քոլեջը,
Մանչեստրի համալսարանի մասնաշենքերից մեկը,
Փրինստոնի համալսարանին առընթեր՝ Վուդրո Վիլսոնի անվան պետական ու միջազգային հիմնախնդիրների դպրոցի գլխավոր լսարանը,
Վեսթ Ինդիայի համալսարանի հասարակական ու տնտեսագիտական ուսումնասիրությունների ինստիտուտը՝ իր երեք կամպուսներով։Ի հիշատակ Արթուր Լյուիսի՝ 

2015 թվականից ի վեր Մանչեստրի համալսարանում ամեն տարի անցկացվում են նրան նվիրված դասախոսություններ.
2020 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Google-ը թողարկել է հատուկ Արթուր Լյուիսին նվիրված Google Doodle:


== Աշխատություններ ==
Աշխատանքը Վեստ Ինդիայում (1939)
Մոնոպոլիան բրիտանական արդյունաբերության մեջ (1945)
Վերադիր ծախսերը․ տնտեսական վերլուծության ուրվագիծ (1950)
Տնտեսական աճի տեսությունը (1955)
Տնտեսական աճի տեսությունը (1970)
Տնտեսական աճի դինամիկ գործոնները (1974)
Տնտեսական աճը և տնտեսական անկայունությունը 1870-1913 թթ (1978)
Льюис У. А. Машина экономического роста замедляет ход = The Slowing Down of the Engine of Growth (1979) // Мировая экономическая мысль сквозь призму веков. — М.: Мысль, 2004. Т. V. Кн. 1.
Lewis W. A. Labour in the West Indies. — London, 1939.
Lewis W. A. Economic Problems of Today. — London, 1940.
Lewis W. A. An Economic Plan for Jamaica//Agenda, 3(4), 1944. — Pр. 154—163.
Lewis W. A. Monopoly in British Industry. — London, 1945.
Lewis W. A. Economic Survey, 1919—1939. — London, 1949.
Lewis W. A. The Principles of Economic Planning, 1949.
Lewis W. A. The Industrial Development of the Caribbean. Kent House, Port of Spain, 1951.
Lewis W. A. Economic Development with Unlimited Supplies of Labour // The Manchester School, 1954.
Lewis W. A. The Theory of economic Growth. — London: Allen & Unwin, 1955.
Lewis W. A. Reflections on unlimited labour, Princeton, DP 55, October 1968.
Lewis W. A. The Evolution of the International Economic Order. — Princeton: Princeton University Press, 1977.
Lewis W. A. Growth and Fluctuations, 1870—1913. — London: Allen & Unwin, 1978.
Lewis W. A. The Dual Economy Revisited // The Manchester School of Economics and Social Studies. 1979. No. 47, pp. 211—229.


== Գրականություն ==
Блауг М. Льюис, У. Артур // Великие экономисты после Кейнса = Great Economists since Keynes: An introduction to the lives & works of one handred great economists of the past. — СПб.: Экономикус, 2009. — С. 165-168. — 384 с. — (Библиотека «Экономической школы», вып. 42). — 1 500 экз. — ISBN 978-5-903816-03-3


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Ուիլյամ Լյուիս


== Արտաքին հղումներ ==

Ինքնակենսագրությունը Նոբելյան մրցանակի կայքում
Պատկերը 100 դոլարանոց թղթադրամի վրա Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
Տեղեկատվություն Նոբելյան կայքէջում (անգլ.)
Артур У. Льюис (1915-1991) Arthur W. Lewis // Տնտեսագետների պատկերասրահ