Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ

Հիշատակային և հոբելյանական մետաղադրամները (կամ պարզապես՝ հուշադրամներ), ինչպես նաև՝ ներդրումային մետաղադրամները, թողարկվում են Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի կողմից՝ սկսած 1994 թվականից։ Ի տարբերություն հիմնական շրջանառու մետաղադրամների՝ դրանք հատվել են ոչ թե դրամաշրջանառությունն ապահովելու նպատակով, այլ թողարկվել են ի հիշատակ պատմական և ժամանակակից նշանակալից իրադարձությունների, նրանց արտադրությունը կարող է պահանջել հատուկ տեխնոլոգիաների կիրառում, կարող են ունենալ հավաքորդական և ներդրումային նշանակություն:
Նշված մետաղադրամները պատրաստված են թանկարժեք (585, 900, 999 հարգի ոսկի, 925, 999 հարգի արծաթ) և ոչ թանկարժեք (մելքիոր, արույր, արույրապատ պողպատ) մետաղներից։
Ոսկե մետաղադրամները թողարկվել են 100, 500, 1000, 5000, 10 000, 25 000, 50 000, 100 000, 200 000 և 1 միլիոն հայկական դրամ (֏) անվանական արժեքով, արծաթե դրամները՝ 5, 10, 25, 75, 100, 200, 500, 1000, 1957, 2000, 5000, 10 000, 20 000 և 30 100 դրամ, մելքիորից՝ 100 դրամ, իսկ արույրից՝ 200 դրամ, արույրապատ պողպատից՝ 50 դրամ։ Մետաղադրամները հատվել են UNC, BU, special UNC, antique finish և proof որակներով։
ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից թողարկված առաջին հուշադրամն է «Սարդարապատ» մետաղադրամը։ Ամենափոքր մետաղադրամը 100 դրամ անվանական արժեքով «Նոյյան տապան» ոսկե հուշադրամն է՝ ընդամենը 1.00 գ քաշով, իսկ ամենամեծ մետաղադրամները 20 000 դրամ անվանական արժեքով «Նոյյան տապան» ներդրումային արծաթե դրամներն են, որոնք կշռում են 5 կգ։ «20-րդ դարի հայոց կաթողիկոսներ» հուշադրամը հատվել է ամենից սակավ քանակով՝ ընդամենը 25 հատ։
Հայաստանի Հանրապետությունում պետական դրամահատարանի բացակայության պայմաններում ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից թողարկված հուշադրամներն ու ներդրումային դրամները հատվում են արտերկրում, մի շարք դեպքերում էլ դրանց արտադրության և տարածման իրավունքը տրվում է մասնավոր ընկերությունների։ ՀՀ Կենտրոնական բանկը համագործակցել է հետևյալ դրամահատարանների և ընկերությունների հետ՝

 Ավստրիայի դրամահատարան,
 «Մայեր» դրամահատարան,
 «Գայգեր Էդելմետալե» ընկերություն և «Լայպցիգեր Էդելմետալֆերարբայտունգ» դրամահատարան,
 Լեհաստանի դրամահատարան,
 «Քոին Ինվեսթ» ընկերություն,
 Լիտվայի դրամահատարան,
 Մեծ Բրիտանիայի արքայական դրամահատարան,
 «Ալմար Իմփորթ Էքսփորթ», «Ջենեսիս Ինտերնեյշնլ» և «Լիալուսին» ընկերություններ,
 Նիդերլանդների արքայական դրամահատարան,
 «Ինտերնեյշնլ Քոին Հաուս» ընկերություն,
 Չեխիայի դրամահատարան,
 Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարան,
 Կրեմնիցայի դրամահատարան,
 Ֆինլանդիայի դրամահատարան:ՀՀ հուշադրամների էսքիզների հեղինակներն են գլխավորապես հայ նկարիչ-դիզայներները՝ Էդուարդ Կուրղինյան, Հարություն Սամուելյան, Վարդան Վարդանյան, Կարապետ Աբրահամյան, Հրաչյա Ասլանյան, Լուսինե Լալայան, Արմեն Քյուրքչյան, Աննա Խաչատրյան, ինչպես նաև՝ լեհ նկարիչ-դիզայներներ Ուրսուլա Վալեժակը և Ռոբերտ Կոտովիչը:


== Վիճակագրություն ==
2022 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ թողարկվել են մետաղադրամների 472 տեսակներ, այդ թվում 4-ը՝ մելքիորից, 6-ը՝ արույրից, 11-ը՝ արույրապատ պողպատից, 336-ը՝ արծաթից, 115-ը՝ ոսկուց։


== Մետաղադրամներ ոչ թանկարժեք մետաղներից ==


=== «Հայաստանի մարզեր և Երևան» շարք ===
«Հայաստանի մարզեր և Երևան» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2012 թվականին 50 դրամ անվանական արժեքով, պատրաստված են արույրապատ պողպատից UNC որակով։
Դիմերեսը. կենտրոնում՝ համապատասխան մարզի (և մայրաքաղաքի) տեսարժան վայրի կամ խորհրդանշանի տեսարանը և մետաղադրամի թողարկման տարեթիվը, եզրով՝ թողարկող բանկի (ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ) և մարզի անվանումները։
Դարձերեսը՝ անվանական արժեքը՝ եզերված զարդանախշային ձևավորմամբ։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 3.50 գ, տրամագիծը՝ 21.50 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 60 000 հատ։ Էսքիզները՝ Էդուարդ Կուրղինյանի և Կարապետ Աբրահամյանի, մետաղադրամները հատվել են Ֆինլանդիայի դրամահատարանում։ Բնորոշվում են որպես հիշատակային շրջանառու մետաղադրամներ։


=== «Հայաստանի վայրի ծառերը» շարք ===
«Հայաստանի վայրի ծառերը» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2014 թվականին 200 դրամ անվանական արժեքով, պատրաստված են արույրից UNC որակով։
Դիմերեսը. կենտրոնում՝ համապատասխան ծառի ճյուղի պատկերը, նրա լատիներեն անվանումը և մետաղադրամի թողարկման տարեթիվը, եզրով՝ թողարկող բանկի անվանումը (ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ) և ծառի հայերեն համառոտ անվանումը։
Դարձերեսը՝ անվանական արժեքը՝ եզերված զարդանախշային ձևավորմամբ։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր.քաշը՝ 4.50 գ, տրամագիծը՝ 24.00 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 200 000 հատ։ Էսքիզները՝ Էդուարդ Կուրղինյանի և Կարապետ Աբրահամյանի, մետաղադրամները հատվել են Սլովակիայի Կրեմնիցայի դրամահատարանում։ Բնորոշվում են որպես հիշատակային շրջանառու մետաղադրամներ։ Արժութային հարցերով միջազգային ասոցիացիայի կողմից կազմակերպված 2015 թվականի միջազգային մրցույթում այս շարքը հաղթել է «Լավագույն հիշատակային շրջանառու մետաղադրամ» անվանակարգում։


== Արծաթե մետաղադրամներ ==


=== 1994-1999 թթ. թողարկված մետաղադրամներ ===


=== 2000-2005 թթ. թողարկված մետաղադրամներ ===


=== 2006-2014 թթ. թողարկված մետաղադրամներ ===


=== 2015-2019 թթ. թողարկված մետաղադրամներ ===


=== 2020-2022 թթ. թողարկված մետաղադրամներ ===


=== «Ազգային պատկերներ» շարք ===
ի մետաղադրամները թողարկվել են 1994 թվականին 25 դրամ անվանական արժեքով և պատրաստված են 999 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանը, պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» («Սարդարապատ» մետաղադրամի դեպքում՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆ»), անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը։
Դարձերեսը՝ մետաղադրամի անվանումը և համապատասխան ճարտարապետական հուշարձանը, ինչպես նաև՝ այլ խորհրդանշական պատկերներ և գրառումներ։ Դրամաշուրթը՝ հարթ, համարակալված։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 31.10 գ, տրամագիծը՝ 38.00 մմ։ Մետաղադրամները հատվել են ԱՄՆ «Ալմար Իմփորթ Էքսփորթ» ընկերությունում։


=== «Հայոց պետականություն» շարք ===
«Հայոց պետականություն» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 1995 թվականին 500 դրամ անվանական արժեքով և պատրաստված են 999 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը՝ Հայաստանի զինանշանը, նրա տակ՝ անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը, եզրով՝ պետության անվանումը (ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ)։
Դարձերեսը՝ արքայատոհմի զինանշանը կամ նրա մի մասը («Ազգային ժողովի շենքը» հուշադրամի վրա՝ պետական կառույցի շինությունը), շարքի անվանումը (ՀԱՅՈՑ ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ), մետաղադրամի անվանումը։ Եզերվում է կետերից շրջագծով։ Դրամաշուրթը՝ հարթ, գրառումով՝ 5TO .999 AG, և համարակալված։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 155.5 գ, տրամագիծը՝ 63.00 մմ, յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 300 հատ։ Էսքիզները՝ Հրաչյա Ասլանյանի, մետաղադրամները հատվել են ԱՄՆ «Լիալուսին» ընկերությունում։


=== «Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակ» շարք ===
«Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակ» շարքի արծաթե մետաղադրամները թողարկվել են 1998-1999 թվականներին, պատրաստված են 999 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը՝ Հայաստանի զինանշանը, պետության անվանումը (ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ), անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը։
Դարձերեսը՝ պատմական հուշարձանի պատկերը, տեղանքի հայերեն ու անգլերեն անվանումները, «ՔՐԻՍՏՈՆԵԱՅ ՀԱՅԱՍՏԱՆ» և անգլ.՝ «CHRISTIAN ARMENIA» գրառումները, հոբելյանական տարեթվերը (301-2001) և տարելիցը (1700)։ Եզերվում է կետերից շրջագծով։ Դրամաշուրթը՝ հարթ, համարակալված։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 31.10 գ, տրամագիծը՝ 38.00 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 1700 հատ։ Էսքիզները՝ Հրաչյա Ասլանյանի, մետաղադրամները հատվել են Նիդերլանդների արքայական դրամահատարանում։


=== «Կովկասի կենդանական աշխարհ» շարք ===
«Կովկասի կենդանական աշխարհ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2006-2008 թվականներին 100 դրամ անվանական արժեքով, պատրաստված են 925 հարգի արծաթից BU որակով։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանը, անվանական արժեքը (DRAM 100 ԴՐԱՄ) և թողարկման տարեթիվը, եզրերով՝ պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» և անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA»:
Դարձերեսը. կենտրոնում՝ կենդանու պատկերը, եզրերով՝ նրա լատիներեն և հայերեն անվանումները, որոնք մետաղադրամի ներսի կողմից եզերվում են կարմիր գծերով։ Դրամաշուրթը՝ հարթ։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 28.28 գ, տրամագիծը՝ 38.61 մմ, յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 3000 հատ։ Էսքիզները՝ Անդժեյ Նովակովսցիի և Ռոուսանա Նովակովսցիի, մետաղադրամները հատվել են Լեհաստանի դրամահատարանում։


=== «Հայ գեղանկարիչներ» շարք ===
«Հայ գեղանկարիչներ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են՝ սկսած 2006 թվականից, 100 դրամ անվանական արժեքով, պատրաստված են 925 հարգի արծաթից BU կամ proof որակով։
Դիմերեսը՝ դրվագ համապատասխան արվեստագետի ստեղծագործությունից։
Դարձերեսը՝ համապատասխան արվեստագետի կերպարը և այլ խորհրդանշական պատկերներ։ Դրամաշուրթը՝ հարթ։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 28.28 գ, ձևը՝ ուղղանկյուն, կլորացված եզրերով, 40.00×28.00 մմ չափերով։


=== «Կենդանակերպի նշանները» շարք ===
«Կենդանակերպի նշանները» շարքի արծաթե մետաղադրամները թողարկվել են 2007-2008 թվականներին 100 դրամ անվանական արժեքով՝ պատրաստված 925 հարգի արծաթից BU որակով։
Դիմերեսը՝ Հայաստանի զինանշանը, նրա տակ՝ անվանական արժեքը՝ «DRAM 100 ԴՐԱՄ» կամ «DRAM 10000 ԴՐԱՄ», զինանշանից վերև՝ թողարկման տարեթիվը, նրանց շուրջ՝ կենդանակերպի 12 նշանների խորհրդանիշների պատկերներով օղակ, իսկ մետաղադրամի եզրերով՝ պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» և անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA»:
Դարձերեսը՝ կենդանակերպի համապատասխան նշանի ոճավորված պատկերը և խորհրդանիշը՝ աստղազարդ երկնքի ֆոնին, կենդանակերպի նշանի լատիներեն և ռուսերեն անվանումները (հայերեն անվանումները բացակայում են), համապատասխան կենդանակերպի նշանի թալիսման-քարը խորհրդանշող՝ աստղի տեսքով ցիրկոնե ներդիր։ Դրամաշուրթ՝ հարթ։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 28.28 գ, տրամագիծը՝ 38.61 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 12 000 հատ։ Էսքիզները՝ Ուրսուլա Վալեժակի, մետաղադրամները հատվել են Լեհաստանի դրամահատարանում։


=== «Ֆուտբոլի արքաներ» շարք ===
«Ֆուտբոլի արքաներ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2008-2011 թվականներին 100 դրամ անվանական արժեքով, պատրաստված են 925 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը՝ շարքի տարբերանշանը՝ անգլ.՝ «KINGS OF FOOTBALL» մակագրությամբ եզրապատված արքայական թագի և այն պահպանող երկու առյուծների տեսքով, նրանից ցած՝ անվանական արժեքը, թողարկման տարեթիվը և պետական զինանշանը, եզրերով՝ պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» և անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA»:
Դարձերեսը՝ ֆուտբոլիստի կիսանդրին՝ ազգային դրոշի գույներով արված վառ տափանի և թռչող գնդակի ֆոնին, եզրով վերևում՝ ֆուտբոլիստի անունը կամ կեղծանունը անգլերեն, ներքևում՝ նրա ինքնագիրը։ Դրամաշուրթը՝ հարթ։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 28.28 գ, տրամագիծը՝ 38.61 մմ։ Էսքիզները՝ Ռոբերտ Կոտովիչի, մետաղադրամները հատվել են Լեհաստանի դրամահատարանում։


=== Հայ անվանի գործիչներ ===


=== Հայկական գիտական և մշակութային հաստատություններ ===


=== «Ավետարանի տեսարանները հայ մանրանկարչության մեջ» շարք ===
«Ավետարանի տեսարանները հայ մանրանկարչության մեջ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2010 թվականին 1000 դրամ անվանական արժեքով, պատրաստված են 999 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը. աջ վերին անկյունում՝ ՀՀ զինանշանը, կենտրոնում՝ «Ավետում», «Մոգերի երկրպագությունը», «Մուտք Երուսաղեմ» և «Համբարձում» տեսարանների խորհրդանշական պատկերները՝ ավետաբեր Աղավնին, նորածին Հիսուսը, արմավենու ճյուղերով շրջապատված Հիսուսը և Հիսուսը համբարձվելիս, եզրերով՝ պետության անվանումը՝ «Հայաստանի Հանրապետություն» և անգլ.՝ «Republic of Armenia», անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը։
Դարձերեսը՝ համապատասխան տեսարանի պատկերով մանրանկարը, անվանումը հայերեն և անգլերեն։ Դրամաշուրթը՝ հարթ։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 31.10 գ, ձևը՝ քառակուսի՝ 32.00×32.00 մմ չափերով, յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 6000 հատ։ Էսքիզները՝ Հարություն Սամուելյանի։ Մետաղադրամները հատվել են Ֆինլանդիայի դրամահատարանում։


=== «Ծաղիկների գեղեցկությունը» շարք ===
«Ծաղիկների գեղեցկությունը» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2010-2011 թվականներին 1000 դրամ անվանական արժեքով, պատրաստված են 925 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը՝ բույսերի մասերի և մի քանի գունավոր շերտերի պատկերը, անվանական արժեքը, թողարկման տարեթիվը, պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» և անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA»:
Դարձերեսը՝ բույսի պատկերը և նրա անվանումը հայերեն ու լատիներեն, մետաղի հարգը (Ag925)։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 28.28 գ, տրամագիծը՝ 38.61 մմ, յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 10 000 հատ։ Էսքիզները՝ Էդուարդ Կուրղինյանի, հուշադրամները հատվել են Գերմանիայի «Մայեր» դրամահատարանում, դրանց արտադրությունը և տարածումը նախաձեռնել է շվեյցարական «Ինտերնեյշնլ Քոին Հաուս» ընկերությունը: «Դրամների համաստեղություն 2011» միջազգային մրցույթում «Լվածաղիկ Զանգեզուրի» հուշադրամը զբաղեցրել է երրորդ տեղը «Հուշանվերային մետաղադրամ» անվանակարգում։


=== «Խաչքարեր» շարք ===
«Խաչքարեր» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2011 թվականին 1000 դրամ անվանական արժեքով և պատրաստված են 925 հարգի արծաթից (մարմարե ներդիրով) antique finish որակով։
Դիմերեսը՝ Հայաստանի զինանշանը, նրա տակ՝ անվանական արժեքը (դրամ 1000 dram) և երկրի անվանումը անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA», աջ մասում՝ անվանումը հայերեն՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ»։
Դարձերեսը. կենտրոնում՝ խաչքարի մանրակերտը՝ զարդանախշի ֆոնին, վերևում՝ համապատասխան վանքի խորհրդանշական պատկերը, ներքևում՝ թողարկման տարեթիվը (2011), կողքերից՝ խաչքարի ստեղծման ժամանակաշրջանը և վանքի անվանումը հայերեն և անգլերեն։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 25.00 գ, ձևը՝ ուղղանկյուն՝ կլորացված եզրերով, 27.00×47.00 մմ չափերով, յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 2500 հատ։ Էսքիզները՝ ռուսական «Ռեսուրս» ընկերության նկարիչների։ Հուշադրամները հատվել են Գերմանիայի «Մայեր» դրամահատարանում, դրանց արտադրությունը և տարածումը նախաձեռնել է լիխտենշտայնյան «Քոին Ինվեսթ» ընկերությունը։ «Դրամների համաստեղություն 2012» միջազգային մրցույթում այս շարքը զբաղեցրել է երկրորդ տեղը «Տարվա շարք» անվանակարգում։


=== «Մենամարտի արվեստը» շարք ===
«Մենամարտի արվեստը» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2011-2012 թվականներին 1000 դրամ անվանական արժեքով և պատրաստված են 925 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը․ կենտրոնում՝ այն վայրի պատկերը «պոզիտիվ» և «նեգատիվ» տարբերակներով, որտեղ առաջացել է այս կան այն մարտաձևը, պետության անվանումը և անվանական արժեքը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ 1000 ԴՐԱՄ» և անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA 1000 DRAM», թողարկման տարեթիվը։
Դարձերեսը՝ մարտիկների պատկերը՝ բնապատկերի ֆոնին, մարտարվեստի անվանումը հայերեն և անգլերեն, մետաղի հարգը (Ag925)։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 28.28 գ, տրամագիծը՝ 38․61 մմ, յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 5000 հատ։ Էսքիզները՝ Էդուարդ Կուրղինյանի, մետաղադրամները հատվել են Գերմանիայի «Մայեր» դրամահատարանում, դրանց արտադրությունը և տարածումը նախաձեռնել է շվեյցարական «Ինտերնեյշնլ Քոին Հաուս» ընկերությունը։


=== «Նոյյան տապան» շարք ===

ՀՀ Կենտրոնական բանկը «Նոյյան տապան» ներդրումային արծաթե մետաղադրամների շարքը սկսել է թողարկել 2011 թվականից, և դրանք թողարկվում են յուրաքանչյուր տարի մինչև այժմ (2022)։ «Նոյյան տապան» ներդրումային արծաթե դրամները թողարկվում են յոթ քաշային տարբերակներով և անվանական արժեքներով, պատրաստված են 999 հարգի արծաթից UNC որակով։ 2012 թվականին թողարկվել են նաև 100, 200 և 500 դրամ անվանական արժեքներով հուշադրամներ՝ համարժեք տեխնիկական բնութագրերով, համանման դիզայնով, հատված proof որակով։
Դիմերեսը. կենտրոնում՝ պետական զինանշանը, նրանից ցած՝ անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը, աջ մասում՝ մետաղադրամի քաշը տրոյան ունցիայով կամ կգ-ով, մետաղի հարգը (Ag999), ձախ մասում՝ դրամահատարանի ապրանքանիշը, եզրերով՝ պետության անվանումը՝ անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA» և «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ»։
Դարձերեսը՝ ձիթենու ճյուղը կտուցին աղավնին՝ Նոյյան տապանի, Արարատ լեռան և արևածագի ոճավորված պատկերների ֆոնին, եզրերով՝ «ՆՈՅՅԱՆ ՏԱՊԱՆ» և անգլ.՝ «NOAH'S ARK» գրառումները։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր, հուշադրամներինը՝ ընդհատվող ատամնավոր, համարակալված։
Էսքիզները՝ Էդուարդ Կուրղինյանի։ Մետաղադրամները հատվել են Գերմանիայի «Գայգեր Էդելմետալե» ընկերության «Լայպցիգեր Էդելմետալֆերարբայտունգ» դրամահատարանում: Շարքի դրամների հատման իրավունքից բացի, ՀՀ Կենտրոնական բանկը գերմանական «Գայգեր Էդելմետալե» ընկերությանը տվել է նաև դրանց գովազդման, տարածման և վաճառքի իրավունքը։


=== «Վանքեր և եկեղեցիներ» շարք ===
«Վանքեր և եկեղեցիներ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2012 թվականին 1000 դրամ անվանական արժեքով և պատրաստված են 925 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը՝ Հայաստանի զինանշանը, նրա տակ՝ անվանական արժեքը (դրամ 1000 dram) և երկրի անվանումը անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA», աջ մասում՝ անվանումը հայերեն՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ»։
Դարձերեսը. կենտրոնում՝ եկեղեցական կառույցի պատկերը, ներքևում՝ զարդանախշը, վերին կեսի եզրերով՝ թողարկման տարեթիվը (2012) և վանքի անվանումը հայերեն ու անգլերեն լեզուներով։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 25.00 գ, ձևը՝ ուղղանկյուն՝ կլորացված եզրերով, 27.00×47.00 մմ չափերով, յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 2500 հատ։ Հուշադրամները հատվել են Գերմանիայի «Մայեր» դրամահատարանում, դրանց արտադրությունը և տարածումը նախաձեռնել է լիխտենշտայնյան «Քոին Ինվեսթ» ընկերությունը։


=== «Հայոց այբուբենի տառերը» շարք ===
«Հայոց այբուբենի տառերը» շարքի արծաթե մետաղադրամները թողարկվել են 2013 թվականին 500 դրամ անվանական արժեքով՝ պատրաստված 999 հարգի արծաթից BU և proof որակներով։
Դիմերեսը. կենտրոնում՝ Հայաստանի զինանշանը, նրա տակ՝ անվանական արժեքը, եզրով՝ թողարկման տարեթիվը, մետաղի հարգը և պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» և անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA»:
Դարձերեսը. կենտրոնում՝ համապատասխան մեծատառի գեղարվեստական պատկերը, եզրով՝ հայոց այբուբենը։ Դրամաշուրթը. BU որակով հուշադրամներ՝ ատամնավոր, proof որակով հուշադրամներ՝ ընդհատվող ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 15.55 գ, տրամագիծը՝ 30.00 մմ։ Էսքիզները՝ Արմեն Քյուրքչյանի, մետաղադրամները հատվել են Նիդերլանդների արքայական դրամահատարանում, դրանց արտադրությունը և տարածումը նախաձեռնել է շվեյցարական «Ինտերնեյշնլ Քոին Հաուս» ընկերությունը։ «Դրամների համաստեղություն 2014» միջազգային մրցույթում արծաթե հուշադրամների շարքն արժանացել է «Կազմկոմիտեի հատուկ մրցանակին»։


=== «Աշխարհի հնագույն ծառերը» շարք ===
«Աշխարհի հնագույն ծառերը» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2014 թվականին 100 դրամ անվանական արժեքով, պատրաստված են 999 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը. կենտրոնում՝ պետական զինանշանը, անվանական արժեքը (DRAM 100 ԴՐԱՄ) և թողարկման տարեթիվը, եզրով՝ պետության անվանումը՝ անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA» և «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ», դրամահատարանի ապրանքանիշը և մետաղի հարգը (Ag999), ներքևում՝ համապատասխան ծառի տերևների և պտուղների պատկերումը․ յուրաքանչյուր մետաղադրամի վրա պտուղներից մեկը գունավորված է։
Դարձերեսը՝ ծառի ոճավորված պատկերը, աջ մասում՝ նրա տերևների և պտուղների խոշորացված պատկերը, ներքևում՝ ծառի անգլերեն անվանումը՝ նրա տերևներից գունավոր զարդանախշի ֆոնին։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 31.10 գ, տրամագիծը՝ 38.61 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 1500 հատ։ Էսքիզները՝ Ուրսուլա Վալեժակի, մետաղադրամները հատվել են Լեհաստանի դրամահատարանում։ «Դրամների համաստեղություն 2015» միջազգային մրցույթում այս շարքը զբաղեցրել է երրորդ տեղը «Տարվա շարք» անվանակարգում։


=== «Աշխարհի լաբիրինթոսները» շարք ===
«Աշխարհի լաբիրինթոսները» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2016-2017 թվականներին 5000 դրամ անվանական արժեքով և պատրաստված են 925 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը՝ համապատասխան լաբիրինթոսը խորհրդանշող պատկերներ, վերևում՝ մետաղադրամի դարձերեսի համալիր տեսքով պետական զինանշանը, անվանական արժեքը (DRAM 5000 ԴՐԱՄ), թողարկման տարեթիվը, պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» և անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA», Հայաստանի զինանշանը, եզրերով՝ լաբիրինթոսի տեղակայման վայրի և պետության անվանումները հայերեն ու անգլերեն լեզուներով։
Դարձերեսը՝ լաբիրինթոսի գծապատկերը՝ իր առանձնահատուկ օբյեկտներով (ոսկեզօծ պատվածքով), եզրերով՝ «ԱՇԽԱՐՀԻ ԼԱԲԻՐԻՆԹՈՍՆԵՐԸ» և անգլ.՝ «LABYRINTHS OF THE WORLD» գրառումները։ Մետաղադրամների վրա առկա է ներդիր՝ լաբիրինթոսի արահետներով գլորվող ոսկեզօծ գնդիկ։ Դրամաշուրթը՝ հարթ։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 62.20 գ, ձևը՝ անհատական։ Էսքիզները՝ Գիեդրյուս Պաուլաուսկիսի։ Հուշադրամները հատվել են Լիտվայի դրամահատարանում։ 


=== «Աշխարհի կերամիկան» շարք ===
«Աշխարհի կերամիկան» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2018 թվականին 1000 դրամ անվանական արժեքով և պատրաստված են 925 հարգի արծաթից proof որակով։
Դիմերեսը՝ ...։
Դարձերեսը՝ ...։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 31.10 գ, ձևը՝ քառակուսի՝ 40.00×40.00 մմ չափերով։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 1500 հատ, «Հայկական կերամիկա» մետաղադրամը՝ մինչև 2000 հատ։ Էսքիզները՝ Հարություն Սամուելյանի, մետաղադրամները հատվել են Լեհաստանի դրամահատարանում։


=== «Հայկական գորգ» շարք ===
«Հայկական գորգ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2018 թվականին 1000 դրամ անվանական արժեքով, պատրաստված են համանման դիզայնի երկու տարբերակով՝ 925 հարգի արծաթից ու ոսկեզօծ պատվածքով 925 հարգի արծաթից (proof որակով)։
Դիմերեսը՝ ...:
Դարձերեսը՝ ...։ Դրամաշուրթը՝ հարթ։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 33.60 գ, ձևը՝ ուղղանկյուն՝ կլորացված եզրերով, 32.50×48.00 մմ չափերով, յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 250 հատ։ Էսքիզները՝ Աննա Խաչատրյանի և Վարդան Վարդանյանի, մետաղադրամները հատվել են Լիտվայի դրամահատարանում։


== Ոսկե մետաղադրամներ ==


=== 1997-2010 ===


=== 2011-2022 ===


=== «Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակ» շարք ===
«Հայաստանում քրիստոնեության ընդունման 1700-ամյակ» շարքի ոսկե մետաղադրամները թողարկվել են 1998-1999 թվականներին, պատրաստված են 900 հարգի ոսկուց proof որակով։
Դիմերեսը՝ Հայաստանի զինանշանը, պետության անվանումը (ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ), անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը։
Դարձերեսը՝ պատմական հուշարձանի պատկերը, տեղանքի հայերեն ու անգլերեն անվանումները, «ՔՐԻՍՏՈՆԵԱՅ ՀԱՅԱՍՏԱՆ» և անգլ.՝ «CHRISTIAN ARMENIA» գրառումները, հոբելյանական տարեթվերը (301-2001) և տարելիցը (1700)։ Եզերվում է կետերից շրջագծով։ Դրամաշուրթը՝ հարթ, համարակալված։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 8.60 գ, տրամագիծը՝ 22.00 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 1700 հատ։ Էսքիզները՝ Հրաչյա Ասլանյանի, մետաղադրամները հատվել են Նիդերլանդների արքայական դրամահատարանում։


==== «Կենդանակերպի նշանները» շարք ====
«Կենդանակերպի նշանները» շարքի ոսկե մետաղադրամները թողարկվել են 2008-2009 թվականներին 10 000 դրամ անվանական արժեքով՝ պատրաստված 900 հարգի ոսկուց BU որակով։
Դիմերեսը՝ Հայաստանի զինանշանը, նրա տակ՝ անվանական արժեքը՝ «DRAM 100 ԴՐԱՄ» կամ «DRAM 10000 ԴՐԱՄ», զինանշանից վերև՝ թողարկման տարեթիվը, նրանց շուրջ՝ կենդանակերպի 12 նշանների խորհրդանիշների պատկերներով օղակ, իսկ մետաղադրամի եզրերով՝ պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» և անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA»:
Դարձերեսը՝ կենդանակերպի համապատասխան նշանի ոճավորված պատկերը և խորհրդանիշը՝ աստղազարդ երկնքի ֆոնին, կենդանակերպի նշանի լատիներեն և ռուսերեն անվանումները (հայերեն անվանումները բացակայում են)։ Դրամաշուրթ՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 8.60 գ, տրամագիծը՝ 22.00 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 10 000 հատ։ Էսքիզները՝ Ուրսուլա Վալեժակի, մետաղադրամները հատվել են Լեհաստանի դրամահատարանում։


=== Հայ անվանի գործիչներ ===


=== «Հայոց այբուբենի տառերը» շարք ===
«Հայոց այբուբենի տառերը» շարքի ոսկե մետաղադրամները թողարկվել են 2013 թվականին 5000 դրամ անվանական արժեքով՝ պատրաստված 999 հարգի ոսկուց BU և proof որակներով։
Դիմերեսը. կենտրոնում՝ Հայաստանի զինանշանը, նրա տակ՝ անվանական արժեքը, եզրով՝ թողարկման տարեթիվը, մետաղի հարգը և պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» և անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA»:
Դարձերեսը. կենտրոնում՝ համապատասխան մեծատառի գեղարվեստական պատկերը, եզրով՝ հայոց այբուբենը։ Դրամաշուրթը. BU որակով հուշադրամներ՝ ատամնավոր, proof որակով հուշադրամներ՝ ընդհատվող ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 3.89 գ, տրամագիծը՝ 20.00 մմ։ Էսքիզները՝ Արմեն Քյուրքչյանի, մետաղադրամները հատվել են Նիդերլանդների արքայական դրամահատարանում, դրանց արտադրությունը և տարածումը նախաձեռնել է շվեյցարական «Ինտերնեյշնլ Քոին Հաուս» ընկերությունը։


=== «Սուրբ Էջմիածնի սրբազան գանձերը» շարք ===
«Սուրբ Էջմիածնի սրբազան գանձերը» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 2013-2016 թվականներին 1000 դրամ անվանական արժեքով և պատրաստված են 925 հարգի արծաթից (ոսկեզօծ պատվածքով) proof որակով։
Դիմերեսը՝ Հայաստանի զինանշանը, նրանից ցած՝ անվանական արժեքը (դրամ 1000 dram) և երկրի անվանումը անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA», իսկ աջից՝ անվանումը հայերեն՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ»։
Դարձերեսը՝ սրբազան գանձի պատկերը և անվանումը հայերեն ու անգլերեն լեզուներով, «ՍՈՒՐԲ ԷՋՄԻԱԾԻՆ» և անգլ.՝ «HOLY ETCHMIADZIN» գրառումները, և Էջմիածնի նշանը՝ մեծատառ «Է», թողարկման տարեթիվը արաբական թվանշաններով և հայոց այբուբենի տառերով՝ «2013 ՌՆԿԲ», «2014 ՌՆԿԳ» կամ «2016 ՌՆԿԵ»։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր. քաշը՝ 25.00 գ, ձևը՝ ուղղանկյուն՝ կլորացված եզրերով, 27.00×47.00 մմ չափերով, յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ մինչև 2500 հատ։ 2013-2014 թվականների մետաղադրամների էսքիզները՝ ռուսական «Ռեսուրս» ընկերության նկարիչների, 2016 թվականի մետաղադրամներինը՝ լիխտենշտայնյան «Քոին Ինվեսթ» ընկերության նկարիչների, դրանց մշակման հարցում աջակցություն է ցուցաբերել Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը։ Հուշադրամները հատվել են Գերմանիայի «Մայեր» դրամահատարանում, դրանց արտադրությունը և տարածումը նախաձեռնել է լիխտենշտայնյան «Քոին Ինվեսթ» ընկերությունը։


=== «Նոյյան տապան» շարք ===

«Նոյյան տապան» շարքի ոսկե հուշադրամները թողարկվել են 2017 թվականին չորս քաշային տարբերակներով և անվանական արժեքներով, պատրաստված են 999 հարգի ոսկուց proof որակով։ Իսկ արդեն 2020 թվականից սկսած յուրաքանչյուր տարի թողարկվում են նույն քաշային տարբերակներով, անվանական արժեքներով, համարժեք տեխնիկական բնութագրերով, համանման դիզայնով ներդրումային դրամներ՝ հատված UNC որակով։
Դիմերեսը. կենտրոնում՝ պետական զինանշանը, նրանից ցած՝ անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը, աջ մասում՝ մետաղադրամի քաշը գ-ով կամ տրոյան ունցիայով, մետաղի հարգը (Au999,9), ձախ մասում՝ դրամահատարանի ապրանքանիշը, եզրերով՝ պետության անվանումը՝ անգլ.՝ «REPUBLIC OF ARMENIA» և «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ»։ 2017 թվականի թողարկված հուշադրամների վրա՝ պետական զինանշանից վեր, առկա են նաև մետաղադրամի եզակի հերթական համարն ու ընդհանուր հատված քանակը։
Դարձերեսը՝ ձիթենու ճյուղը կտուցին աղավնին՝ Նոյյան տապանի, Արարատ լեռան և արևածագի ոճավորված պատկերների ֆոնին, եզրերով՝ «ՆՈՅՅԱՆ ՏԱՊԱՆ» և անգլ.՝ «NOAH'S ARK» գրառումները։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Էսքիզները՝ Էդուարդ Կուրղինյանի։ Մետաղադրամները հատվել են Գերմանիայի «Գայգեր Էդելմետալե» ընկերության «Լայպցիգեր Էդելմետալֆերարբայտունգ» դրամահատարանում։ Շարքի դրամների հատման իրավունքից բացի, ՀՀ Կենտրոնական բանկը գերմանական «Գայգեր Էդելմետալե» ընկերությանը տվել է նաև դրանց գովազդման, տարածման և վաճառքի իրավունքը։


== Տես նաև ==
Հայկական դրամ


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
 Հայաստանի Հանրապետության դրամանիշերը, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, «Տիգրան Մեծ», 2013 — 220 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության դրամանիշերը, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2018 — 252 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2012, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2013 — 37 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2013, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2014 — 28 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2014, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2015 — 33 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2015, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2016 — 41 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2016, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2017 — 41 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2017, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2018 — 41 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2018, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2019 — 41 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2019, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2020 — 37 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2020, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2021 — 41 էջ։
 Հայաստանի Հանրապետության հուշադրամներ 2021, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, 2022 — 37 էջ։
Cuhaj G.S., Michael T.,  2018 Standard Catalog of World Coins 1901-2000 (45th Ed.), Iola, «Krause Publications», 2017, էջ 83-87 — 2384 էջ, ISBN 978-1-4402-4797-2։
Cuhaj G.S., Michael T.,  2018 Standard Catalog of World Coins 2001-Date (12th Ed.), Iola, «Krause Publications», 2017, էջ 44-51 — 1488 էջ, ISBN 978-1-4402-4798-9։


== Արտաքին հղումներ ==
ՀՀ հուշադրամներ; ՀՀ ԿԲ կայք
ՀՀ հիշատակային և հոբելյանական շրջանառու մետաղադրամներ; ՀՀ ԿԲ կայք
ՀՀ ներդրումային դրամներ; ՀՀ ԿԲ կայք
Հայաստանի մետաղադրամների կատալոգ; ehobbex.com (ռուս.)