Վալերի Կարպին

Վալերի Գեորգևիչ Կարպին (փետրվարի 2, 1969(1969-02-02), Նարվա, Էստոնական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ռուս ֆուտբոլիստ, մարզիչ, լրագրող։ 2012 թվականի մայիսի 28-ից Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ ։ 2005 թվականին եղել է Ռուսաստանի լողափի ֆուտբոլի հավաքականի ավագը։ Թիմի կազմում նվաճել է արծաթե մեդալ 2005 թվականի՝ իր համար տնային Եվրոպայի գավաթի խաղարկությունում, չնայած վնասվածքի պատճառով չի կարողացել խաղադաշտ դուրս գալ ։ Ռուսաստանի հավաքականի՝ խորհրդային պատմության առաջին գոլի հեղինակ։ Ռուսաստանի հավաքականի պատմության լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկը։ Մոսկվայի «Սպարտակ» ակումբի նախկին տնօրեն և գլխավոր մարզիչ։ 2017 թվականի փետրվարի 16-ից մինչև հուլիսի 24-ը՝ «Матч ТВ» հեռուստալիքի ֆուտբոլային հեռարձակումների փորձագետ և գլխավոր խմբագիր։ Ունի Էստոնիայի և Իսպանիայի քաղաքացիություն։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ կարիերա ===
8 տարեկանից սկսել է հաճախել Նարվայի ֆուտբոլային դպրոց, որտեղ նրա առաջին մարզիչը դարձել է Յուրի Շալամովը։ Հանդես է եկել Էստոնական ԽՍՀ հավաքականում և «Կաշվե գնդակ» ակումբի մրցաշարերում։ Խաղացել է նաև հոկեյ և 12 տարեկանում ընդգրկվել ԷԽՍՀ-ի մանկական հավաքականի կազմում։ 15 տարեկանում տեղափոխվել է Տալլինի Կալինսկի շրջանի մարզադպրոց, որտեղից տեղափոխվել է տեղի «Զվեզդա» ակումբ։
17 տարեկանում ընդգրկվել է Տալլինի «Սպորտ» ֆուտբոլային ակումբի կազմում, որը հանդես էր գալիս ԽՍՀՄ-ի երկրորդ լիգայում, իսկ գլխավոր մարզիչը եղել է Վալերի Օվչիննիկը։ Մեկ տարի անց, լինելով զինապարտ, Մերձբալթյան ռազմական շրջանի թիմի հետ միասին մեկնել է Լվով մրցաշարի, որտեղից տեղափոխվել է Մոսկվա՝ Մոսկվայի ԲԿՄԱ ակումբ։ Հիմնական թիմի կազմում պատանի ֆուտբոլիստը տեղ չի ստացել, այդ պատճառով էլ ծառայությունն անցկացրել է ԲԿՄԱ-2 ֆարմ-ակումբում։
1989 թվականին, ավարտելով զինվորական ծառայությունը խաղացել է Վորոնեժի «Ֆակել» ակումբում՝ հանդես գալով ձախ կիսապաշտպանի դիրքում։


=== «Սպարտակ» (Մոսկվա) ===
1990 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվայի «Սպարտակ» ակումբ, որտեղ նրան հրավիրել է սելեկցինոեր Վալենտին Պոկրովսկին: Սկզբնական շրջանում Կարպինի ստացած աշխատավարձը երեք անգամ ավելի քիչ է եղել նրանից, ինչ ֆուտբոլիստը վաստակել էր «Ֆակելում»։
Թիմի գլխավոր մարզիչ Օլեգ Ռոմանցևը Կարպինին տեղափոխել է կիսապաշտպանության աջ եզր։ Վալերին ակումբի կազմում նորամուտը կատարել է ԲԿՄԱ ակումբի դեմ խաղում և կատարել է երկու գոլային փոխանցում՝ ինչով օգնել է «Սպարտակին» հաղթել 5:4 հաշվով։ Չեմպիոնների գավաթի 1/8 եզրափակչի «Նապոլի» ակումբի դեմ խաղում հենց Վալերիին է վստահվել կատարելու առաջին հարվածը 11 մետրանոցների շարքում, և կիսապաշտպանը իրացրել է այն։
1991 մրցաշրջանում Կարպինը հաստատուն կերպով խաղացել «կարմրասպիտակների» հիմնական կազմում, սակայն գտնվել է այնպիսի խաղացողների ստվերում, ինչպիսիք էին Վասիլի Կուլկովը, Իգոր Շալիմովը և Ալեքսանդր Մոստովոյը։ Այդ խաղացողների՝ եվրոպական ակումբներ տեղափոխվելուց հետո Կարպինը դարձել է «Սպարտակի» առաջատարներից մեկը, որն այդ տարիներին միանձնյա գլխավորել է Ռուսաստանի առաջնությունը։ Թիմի կազմում Վալերին կարողացել է դառնալ Ռուսաստանի եռակի չեմպիոն։


=== «Ռեալ Սոսիեդադ» ===
ԱՄՆ-ում անցկացված աշխարհի առաջնությունից հետո տեղափոխվել է խաղալու Իսպանիայում։ Կարպինի առաջին ակումբը դարձել է բասկյան «Ռեալ Սոսիեդադը»։ Նշանակալի է եղել կարպինի մասնակցությունը բասկյան հեռուստատեսության հաղորդմանը, որտեղ նա ուղիղ եթերում կատարել է բասկերեն երգ՝ աղջկա հանդեպ պատանու սիրո մասին։ Վալերին միանգամից դարձել է ակումբի մեկնարկային կազմի խաղացող՝ զբաղեցնելով աջ կիսապաշտպանի դիրքը։
Իր կարիերայի վերջում՝ 2002 թվականին, Կարպինը վերադարձել է «Ռեալ Սոսիեդադ»։ Վերադարձից հետո անցկացրած առաջին իսկ մրցաշրջանը դարձել է լավագույններից մեկ նրա կարիերայում. թիմը զբաղեցրել է երկրորդ տեղը առաջնությունում՝ զիջելով «Ռեալ Մադրիդին», իսկ Վալերին եղել է թիմի անվերապահ առաջատարը և խփել ութ գոլ։ Այդ թիմում էլ երեսունվեցամյա Կարպինը 2005 թվականին ավարտել է կարիերան։


=== «Վալենսիա» ===
Մինչև 1995/96 մրցաշրջանը կնքել է հինգամյա պայմանագիր «Ռեալ Սոսիեդադ» ակումբի հետ․ տրանսֆերը կազմել է 1,1 մլրդ պեսետ (8,8 մլն դոլար), սակայն արդեն հաջորդ մրցաշրջանում հանդես է եկել «Վալենսիայի» կազմում, որը առաջնության ուժեղագույն թիմերից մեկն էր։ Կարպինը մրցաշրջանն անցկացրել է բավականին լավ մակարդակով սակայն թիմը տապալել է այն՝ առաջնության ավարտին զբաղեցնելով 10-րդ հորիզոնականը։


=== «Սելտա» ===
1997 թվականին Կարպինը ընդգրկվել է «Սելտա» ակումբի կազմում, ուր մի տարի առաջ տեղափոխվել էր հավաքականում նրա խաղընկեր Ալեքսանդր Մոստովոյը։ Դարձել է Իսպանիայի առաջնության 1998-99 մրցաշրջանի լավագույն ունիվերսալ խաղացող («Don Balon» ամսագրի վարկածով)։ «Սելտայի» համար այդ ժամանակաշրջանը լավագույնն էր իր պատմության մեջ. ակումբը մի քանի մրցաշրջան մասնակցել է եվրագավաթներին և հասել բարձր արդյունքների Եվրոպայում, իսկ ռուս կիսապաշտպանները մնացել են թիմի անփոխարինելի առաջատարները։
2000 թվականին դատական կարգով հասել է ռուս և իսպանիայի քաղաքացիների հավասար իրավունքների ճանաչմանը (ոչ միայն ֆուտբոլիստների) սոցիալական ապահովում ստանալու հարցում, այդ թվում նաև անաշխատունակության։ Ռուս մարզիկները կարող էին հավասարեցվել Եվրամիությունից խաղացողներին միայն Սիմուտենկովի գործի արդյունքներով 2005 թվականին։


== Կարիերան հավաքականում ==
1992-2003 թվականներին հանդես է եկել Ռուսաստանի հավաքականում՝ անցկացնելով 72 խաղ և խփելով 17 գոլ։  1999 թվականի հունիսի 5-ին Կարպինի գոլերից մեկը, ընդդեմ Ֆրանսիայի հավաքականի, իր հավաքականին պատվական հաղթանակ է բերե։ Կարպինը եղել է Ռուսաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներից մեկը, որն ստորագրել է «14-ի նամակը»։ Մասնակցել է 1994 և 2002 թվականների աշխարհի առաջնություններին, 1996 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը։
2002 թվականի ապրիլի 17-ին Ֆրանսիայի դեմ ընկերական խաղի 70-րդ րոպեին քաշքշուկի մեջ է ներքաշվել ֆրանսիայի հավաքականի մի շարք ֆուտբոլիստների հետ, որոնց վրդովվեցրել է նրա կոպիտ խաղը։ Խաղից հետո Կարպինը հանդերձարանում հարձակվել է ֆրանսիացի Պատրիկ Վիեյրայի վրա, ինչը վերաճել է կռվի երկու հավաքականների խաղացողների միջև, որի ընթացքում Կարպինը աչքի տակ կապտուկ է ստացել։
2003 թվականի մարտին որոշել է ավարտել ելույթները Ռուսաստանի հավաքականի կազմում։ 2005 թվականին եղել է Ռուսաստանի լողափի ֆուտբոլի հավաքականի ավագը։ Նվաճել է 2005 թվականի Եվրոպայի գավաթի արծաթե մեդալ՝ իր համար տնային խաղարկությունում։


== Մարզչական կարիերա ==


===== «Սպարտակ» (Մոսկվա) =====


===== «Մալյորկա» =====
2014 թվականի օգոստոսի 12-ին Կարպինը դարձել է Իսպանիայի առաջնության երկրորդ դիվիզիոնի «Մալյորկա» ակումբի գլխավոր մարզիչը։ Հինգերորդ տուրից հետո ակումբը մեկ միավորով զբաղեցնում էր մրցաշարային աղյուսակի վերջին՝ 22-րդ հորիզոնականը, և վաղ է ավարտել պայքարը երկրի գավաթի խաղարկությունում, ինչի պատճառով մարզիչըկանգնել էր աշխատանքից հեռացվելու վտանգի առաջ։ «Մալյորկայից» հեռանալուց հետո Կարպինը կարող էր ստանալ 400 հազար եվրո փոխհատուցում։ Սակայն նա աշխատանքից չի ազատվել, և ակումբը Կարպինի գլխավորությամբ անցկացրելէ 7 խաղ առանց պարտության (հինգ անընդմեջ հաղթանակ և երկու ոչ-ոքի), մի պահ հետ մնալով վեցերորդ հորիզնոկանանից, որը իրավունք է տվել մասնակցել Պրիմերա անցնելու համար անցկացվող ֆլեյ-օֆֆի խաղարկությանը, ընդամենը երկու միավորով։ Սակայն հետագայում ակումբը ավելի վատ է հանդես եկել, և 2015 թվականի հունվարի վերջին և փետրվարի սկզբին կրած երեք պարտությունից հետո Կարպինի աշխատանքից հեռանալու հարցը բարձրացվել է։ «Մալյորկան» և Կարպինը սկզբում չի կարողացել պայմանավորվել վճարման վերաբերյալ, սակայն 2015 թվականի փետրվարի 10-ին հայտարարվել է, որ Կարպինը ազատվել է աշխատանքից։


===== «Տորպեդո» (Արմավիր) =====
2015 թվականի հուլիսի 9-ին հայտնի է դարձել, որ Կարպինը դարձել է ՖԱԼ «Տորպեդո» (Արմավիր) ակումբի գլխավոր մարզիչ։ ՖԱԼ առաջնությունում Կարպինի առաջին հինգ խաղերը ավարտվել են 0:0 հաշվով, որը դարձել է լիգայի նոր ռեկորդը։ Այնուհետև հաջորդել է անհաջողությունների շարքը՝ 0։1 հաշվով պարտվել է  «Վոլգային» և 0։4 հաշվով «Տոմ» ակումբին։ 8-րդ տուրում «Տորպեդոն» խփել է առաջնությունում իր առաջին գոլ՝հաղթանակ տանելով «Սիբիրի» դեմ խաղում 2:0, այնուհետև Ռուսաստանի գավաթի խաղարկության նորամուտային խաղում նույն հաշվով հաղթանակի է հասել Դոնի Ռոստովի ՍԿԱ ակումբի դեմ խաղում։ Սակայն այնուհետև թիմը նորից ակում է ապրել, նա չի կարողացել դուրս գալ մրցաշարային աղյուսակի վտանգավոր գոտուց և մրցաշրջանի արդյունքներով դուրս է մնացել ՖԱԼ առաջնությունից։ 2016 թվականի հունիսի 23-ին Կարպինը հեռացել է թիմից։ Կողմերը խզել են պայմանագիրը երկկողմանի համաձայնությամբ։


==== «Ռոստով» ====
2017 թվականի դեկտեմբերի 19-ին նշանակվել է «Ռոստով» ակումբի մարզչի պաշտոնում, պայմանագիրը կնքվել է 2,5 տարի ժամկետով։


== Բիզնես, հեռուստատեսություն ==
«Ռեալ Սոսիեդադում» ելույթներն ավարտելուց հետո 2005 թվականին մնացել է Իսպանիայում և սկսել զբաղվել բիզնեսով, 2007-2010 թվականներին Կարպինի շինարարական ընկերությունը եղել է «Կարպին Կալիսիա» թիմի գլխավոր հովանավորը, որտեղ Կարպինը կատարել է նաև նախագահի պարտականությունները, ինչպես նաև Իսպանիայի ֆոլեյբոլի երկրորդ դիվիզիոնի «Վիգո Վալերի Կարպին» ակումբի հովանավորումը։ Վարել է ֆուտբոլին նվիրված «El Rondo» հաղորդումը իսպանական TVE2 հեռուստաալիքով։ Աշխատել է որպես մեկնաբան Իսպանիայի հավաքականի հինգ խաղերում։
2016 թվականի հուլիսից մինչև 2017 թվականի հուլիս եղել է «Матч ТВ» հեռուստաալիքի մեկնաբան։ 2017 թվականի մարտին աշխատել է որպես մեկնաբան Եվրոպայի լիգայի 1/8 եզրափակչի «Սելտա» - «Կրասնոդար» խաղերում։
Ֆուտբոլային թիմի գլխավոր մենեջեր է «Ով է ուզում դառնալ միլիոնատեր շոուում» (2017)։


== Անձնական կարիերա ==
2003 թվականի օգոստոսին ստացել է Էստոնիայի քաղաքացիություն, որպեսզի եվրամիության երկրներում չհամարվի լեգեոներ, սակայն պահպանել է Ռուսաստանի քաղաքացիությունը։ Ավելի ուշ ստացել է նաև Իսպանիայի քաղաքացիություն։
Առաջին կինը՝ Սվետլանա, դուստրերը, Մարիա (ծնվ. 24.2.1996) և Վալերիա (ծնվ. 18.02.2001)։ Երկրորդ կինը՝ իսպանացի դերասանուհի Ալբա Ֆերնանդեսը (ամուսնալուծություն)։ Երրորդ կինը (2017 թվականի հունիսին)՝ Դարյա Գորդևա (հարսանիքն անցկացվել է Նարվայում), աղջիկը՝ Դաշա (ծնվ. 04.09.2018)։ Կարպին ունի նաև ապօրինի դուստր՝ Վերոնիկան, որը ծնվել է 1990 թվականին, սակայն մինչև 2010 թվականին Կարպինը նրան չի ճանաչել որպես իր դուստր։


== Վիճակագրությունը որպես գլխավոր մարզիչ ==
2019 թվականի սեպտեմբերի 28-ի դրությամբ


== Ձեռքբերումներ ==


=== Ակումբային ===


==== Խաղացողի կարգավիճակում ====
 «Սպարտակ»

Ռուսաստանի առաջնության հաղթող - (3) 1992, 1993, 1994
ԽՍՀՄ գավաթի դափնեկիր - 1991/92
Ռուսաստանի գավաթի դափնեկիր - 1993/94
Համագործակցության գավաթի դափնեկիր - (2) 1993, 1994
ԽՍՀՄ առաջնության արծաթե մեդալակիր - 1991 «Սելտա»

Ինտերտոտոյի գավաթի դափնեկիր - 2000
Իսպանիայի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 2000/01 «Ռեալ Սոսիեդադ»

Իսպանիայի առաջնության արծաթե մեդալակիր - 2002/03 Ռուսաստանի հավաքական (լողափի ֆուտբոլ)

Եվրոպայի գավաթի արծաթե մեդալակիր - 2005


==== Մարզչի կարգավիճակով ====
 «Սպարտակ»

Ռուսաստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր - (2) 2009, 2011/12


=== Անձնական ===


==== Խաղացողի կարգավիճակում ====
«Ազգային հավաքականի առաջատար» մրցանակի դափնեկիր - 2000 («Спорт-Экспресс»)
Լավագույն ունիվերսալ խաղացող Իսպանիայի առաջնության 1998/99 մրցաշրջանում («Don Balon» ամսագիր)
Ընդգրկվել է Ռուսաստանի առաջնության 33 լավագույն խաղացողների ցանկում (3) - № 1 (1992, 1993), № 2 (1994)
100 ռուս ռմբարկուներ ակումբի անդամ
Գրիգոր Ֆեդոտովի ակումբի անդամ
Իրգոր Նետտոյի ակումբի անդամ


==== Մարզչի կարգավիճակումբ ====
Ռուսաստանի առաջնության ամսվա լավագույն մարզիչ՝ 2013 թվականի հուլիս, 2019 թվականի հուլիս, 2019 թվականի օգոստոս


=== Կարպինի խաղերը ԱՊՀ/Ռուսաստանի հավաքականի կազմում ===


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Ֆուտբոլիստի էջը «Ռուսաստանի ֆուտբոլի հավաքական»-ի կայքում»։ Վերցված է 2015-08-25 
Ֆուտբոլիստի էջը legioner.kulichki.com կայքում