Մխիթար Գոշի մեդալ

Մխիթար Գոշի մեդալ - Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգև։ Հիմնադրվել է 1993 թ. հունիսի 23-ին ՀՀ Գերագույն խորհրդի կողմից ընդունված, 1993 թ. հուլիսի 27-ին ՀՀ Նախագահի կողմից ստորագրված և 1993 թ. օգոստոսի 8-ին ուժի մեջ մտած «Մխիթար Գոշի մեդալի մասին» ՀՀ օրենքով (օրենքն ուժը կորցրել է 2014 թ. օգոստոսի 9-ին)։ ՀՀ ամենահին մեդալն է Անանիա Շիրակացու մեդալի, Մխիթար Հերացու մեդալի և Մովսես Խորենացու մեդալի հետ մեկտեղ։
Վերասահմանվել է 2014 թ. հունիսի 21-ին ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունված, 2014 թ. հուլիսի 18-ին ՀՀ Նախագահի կողմից ստորագրված և 2014 թ. օգոստոսի 9-ին ուժի մեջ մտած «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևների և պատվավոր կոչումների մասին» ՀՀ օրենքով։


== Մեդալի կարգավիճակը ==
1993 թ. ընդունված օրենքի համաձայն Մխիթար Գոշի մեդալը շնորհվում է ակնառու պետական և հասարակական-քաղաքական գործունեության, ինչպես նաև դիվանագիտության, իրավագիտության ու քաղաքագիտության ասպարեզներում ունեցած նշանակալի ծառայությունների համար։
2014 թ. ընդունված օրենքով մեդալի կարգավիճակը չի փոփոխվել։
Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետի՝ մեդալով պարգևատրում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Պարգևատրման վերաբերյալ Նախագահը հրապարակում է հրամանագիր։


== Մեդալով պարգևատրվողները ==


=== 1993-2014 թթ. ===
1993 թ. ընդունված օրենքվ Մխիթար Գոշի մեդալով պարգևատրվողների շրջանակ չի սահմանվել։


=== 2014 թվականից ===
2014 թ. օգոստոսի 9-ին ուժի մեջ մտած օրենքով, այդ օրվանից սկսյալ Մխիթար Գոշի մեդալով պարգևատրվում են պետական, հասարակական, քաղաքական գործիչները, գիտնականները, դիվանագիտական գործիչները և իրավաբանները։


=== 2015 թվականից ===
2015 թ. ապրիլի 7-ին Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի կողմից ընդունվել, ապրիլի 22-ին Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի կողմից ստորագրվել և մայիսի 7-ին ուժի մեջ է մտել «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևների և պատվավոր կոչումների մասին Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքը։ Ըստ այդմ, Մխիթար Գոշի մեդալով պարգևատրվում են նաև այն անձինք, ովքեր նշանակալի ավանդ են ներդրել Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման, ցեղասպանությունների դատապարտման, կանխարգելման, ինչպես նաեւ ժխտողականության դեմ պայքարի գործում։


== Պարգևատրման միջնորդությունը ==


=== 1993-2014 թթ. ===
1993 թ. ընդունված օրենքի համաձայն, Մխիթար Գոշի մեդալով պարգևատրելու միջնորդությունը հարուցվում է Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի նախագահության, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից։


=== Ներկայումս ===
2014 թ. օգոստոսի 9-ից Հանրապետության Նախագահը մեդալը կարող է շնորհել ինչպես անձնական նախաձեռնությամբ, այնպես էլ պարգևատրման վերաբերյալ պաշտոնատար անձանց միջնորդությունների հիման վրա։ Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի 2014 թ. սեպտեմբերի 16-ի «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևների և պատվավոր կոչումների հետ կապված հարաբերությունները կարգավորելու մասին» թիվ ՆՀ-396-Ն հրամանագրով սահմանվել է, որ Մխիթար Գոշի մեդալով պարգևատրելու միջնորդությունները ներկայացնում են Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը, Հայաստանի Հանրապետության պետական մարմինների ղեկավարները, Երևանի քաղաքապետը՝ տվյալ մարմինների և Երևանի քաղաքապետարանի գործունեության ոլորտին առնչության դեպքում։ Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ղեկավարները Մխիթար Գոշի մեդալով պարգևատրելու միջնորդությունները ներկայացնում են համապատասխան միջնորդություն ներկայացնելու իրավասություն ունեցող պաշտոնատար անձանց միջոցով։


== Կրելու կարգը ==
1993-2014 թթ. Մխիթար Գոշի մեդալը կրում էին կրծքի ձախ կողմում՝ Մարտական ծառայության մեդալից հետո։
2014 թ. օգոստոսի 9-ից Մխիթար Գոշի մեդալը կրում են կրծքի ձախ կողմում՝ Մարտական ծառայության մեդալից հետո, Մխիթար Հերացու մեդալի, Անանիա Շիրակացու մեդալի և Մովսես Խորենացու մեդալի հետ հավասար՝ ըստ պարգևատրման հերթականության։
Այսպիսով, 2014 թ. Մխիթար Գոշի մեդալի, Մխիթար Հերացու մեդալի, Անանիա Շիրակացու մեդալի և Մովսես Խորենացու մեդալի կարգավիճակները հավասարեցվել են, մինչդեռ մինչ այդ Մխիթար Գոշի մեդալն ուներ ավելի բարձր կարգավիճակ։


== Մեդալի նկարագրությունը ==


=== 1993-2014 թթ. ===
1993-2014 թթ. հանձնվող Մխիթար Գոշի մեդալն իրենից ներկայացնում է 35 մմ տրամագիծ ունեցող սկավառակ, որի կենտրոնում պատկերված է Մխիթար Գոշը՝ արդարության խորհրդանիշ հանդիսացող նժարի ֆոնի վրա։ Ձախ ձեռքում ունի Դատաստանագիրքը, աջ ձեռքը բարձրացված է երդման համար։
Մեդալն ունի ուռուցիկ եզրաշերտ։ Մեդալը պատրաստվում է պղնձից (բրոնզափառ)։ Մեդալի ներքևի մասում կա 2 տողով մակագրություն՝ «Մխիթար Գոշ»։
Մեդալն օղակների միջոցով ամրանում է մետաքսապատ շերտաձողիկներին, որի կենտրոնական մասում տեղադրված է ներդիր՝ նույն մետաղից (բրոնզափառ)։
Ժապավենը հնգակող է, որի 2 կողերն ուղղահայաց են հիմքին։ Հիմքի երկարությունը 20 մմ է, աջ և ձախ կողերի բարձրությունը՝ 10 մմ, կենտրոնական մասի բարձրությունը՝ 15 մմ։ Ժապավենը ծիրանագույն է՝ կարմիր երիզներով։ Ժապավենը փաթաթվում է հնգակող մետաղե թիթեղյա շերտաձողի վրա, որի հակառակ երեսն ունի մեդալը հագուստին ամրացնելու հարմարանք։
Մեդալի հակառակ երեսին փորագրված է մեդալի հերթական համարը։
Մեդալը փոխարինող շերտաձողիկը պատրաստվում է մետաղյա թերթիկից, որի չափերն են՝ 25 մմ x 10 մմ։ Շերտաձողիկի ժապավենը կրում է մեդալի ժապավենային գունային նկարագիրը։
Շերտաձողիկի հակառակ երեսն ունի շերտաձողիկը հագուստին ամրացնելու հարմարանք։
Մեդալի հակառակ երեսին փորագրվում է մեդալի հերթական համարը։
Մեդալը փոխարինող շերտաձողիկը պատրաստվում է մետաղյա թերթիկից, որի չափերն են՝ 25 մմ x 10 մմ։ Շերտաձողիկի ժապավենը կրում է մեդալի ժապավենային գունային նկարագիրը։
Շերտաձողիկի հակառակ երեսն ունի շերտաձողիկը հագուստին ամրացնելու հարմարանք։


=== Ներկայումս ===
2014 թ. օգոստոսի 9-ից հանձնվող մեդալի նկարագրությունը և նմուշը, դրա վկայականի նմուշը, մեդալի շերտաձողիկի նկարագրությունը և նմուշը հաստատում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։
Մխիթար Գոշի մեդալը (այսուհետ՝ մեդալ) բաղկացած է 2 մաuից՝ կախիչից և դրան կապoղակով ամրացված uկավառակից։ Սկավառակի տրամագիծը 35 մմ է, կենտրոնում պատկերված է Մխիթար Գոշը՝ արդարության խորհրդանիշ նժարի ֆոնին։ Ձախ ձեռքին «Դատաստանագիրքն» է, աջը բարձրացված է երդման համար։
Սկավառակն ունի ուռուցիկ եզրաշերտ։ Մեդալը պատրաստված է բրոնզապատ պղնձից, ներքևի մասում կա մակագրություն «ՄԽԻԹԱՐ ԳՈՇ»։
Սկավառակը պատրաստված է պղնձի հատուկ համաձուլվածքից և արտադրված է դրոշմման եղանակով։ Այն անցնում է հատուկ մշակում և ձեռք բերում հատուկ գունավորում։
Կախիչը պատրաստված է թեթև մետաղից և ունի հնգակողմ բազմանկյան ձև, որը պաստառապատված է 24 մմ լայնության մետաքսե ժապավենով։ Ժապավենը ծիրանագույն է՝ կարմիր երիզներով։ Կախիչի աջ և ձախ կողմերի բարձրությունները 39 մմ են։ Կախիչի վերևի մասի երկարությունը 27 մմ է, ներքևինը՝ 47 մմ, հաստությունը՝ 1 մմ։ Կախիչի երկարությունը վերևի մասի կենտրոնից մինչև ներքևի գագաթը 50 մմ է։
Մեդալը դարձերեսի կողմից համարակալված է։
Մեդալի շերտաձողիկը պատրաստված է մետաղյա թերթիկից, որի չափերն են՝ 25 մմ x 10 մմ։ Շերտաձողիկի ժապավենը կրում է մեդալի ժապավենի գունային նկարագիրը։


== Պարգևատրման վիճակագրությունը ==
ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր) մեդալով պարգևատրվել է 156 անձ։
156 պարգևատրվածներից 92-ը ՀՀ, 64-ը՝ օտարերկրյա քաղաքացիներ են։ 
Պարգևատրված 64 օտարերկրյա քաղաքացիներից 18-ը  ԱՄՆ, 9-ը  Ֆրանսիայի, 6-ը՝  Արգենտինայի, 5-ը՝  Ռուսաստանի Դաշնության, 2-ական՝  Գերմանիայի,  Լեհաստանի,  Լիբանանի,  Կիպրոսի,  Սիրիայի և  Ուրուգվայի, 1-ական՝  Ավստրալիայի,  Բրազիլիայի,  Եգիպտոսի,  Թուրքիայի,  Լյուքսեմբուրգի,  Կանադայի,  Հունաստանի,  Ճապոնիայի,  Չեխիայի,  Չիլիի,  Սլովակիայի և  Ֆինլանդիայի քաղաքացիներ են։ Պարգևատրվել են նաև  Եվրոպական Միության և ԵԱՀԿ-ի 1-ական ներկայացուցիչ։
156 պարգևատրվածներից 138-ը տղամարդ են, 18-ը՝ կին։
Ըստ պարգևատրվածների կարգավիճակի պատկերը հետևյալն է. 

ՀՀ Դատախազության աշխատակիցներ - 20
ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ - 17
Դատավորներ - 12
Դիվանագետներ - 12
ՀՀ Նախագահի աշխատակազմի աշխատակիցներ - 7,
ՀՀ Հատուկ քննչական ծառայության աշխատակիցներ - 7
ՀՀ Քննչական կոմիտեի աշխատակիցներ - 2
ՀՀ Ազգային ժողովի աշխատակազմի պետական ծառայողներ և աշխատակիցներ - 4
Ոստիկանության ծառայողներ - 2
ՀՀ ԿԱ Պետական եկամուտների կոմիտեի աշխատակիցներ - 1
ՀՀ Արդարադատության նախարարություն - 3
ՀՀ Սփյուռքի նախարարություն - 2
Իրավաբան գիտնականներ - 3
Սփյուռքի գործիչներ - 31։Ըստ պարգևատրվածների կոչումների պատկերը հետևյալն է.

Արդարադատության պետական խորհրդական - 2,
Արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդական - 1,
Արդարադատության երկրորդ դասի պետական խորհրդական - 1,
Արդարադատության երրորդ դասի պետական խորհրդական - 2,
Արդարադատության առաջին դասի խորհրդական - 10,
Արդարադատության երկրորդ դասի խորհրդական - 1,
Արդարադատության երրորդ դասի խորհրդական - 2,
ոստիկանության գնդապետ - 2,
արդարադատության գեներալ-լեյտենանտ - 1,
արդարադատության գնդապետ - 1,
արդարադատության մայոր - 1։Ըստ տարեթվերի պարգևատրվել են.

2008 թ. - 4,
2009 թ. - 5,
2010 թ. - 4,
2011 թ. - 54,
2012 թ. - 13,
2013 թ. - 21,
2014 թ. - 25,
2015 թ. - 19,
2016 թ. մարտի 2-ի դրությամբ - 11 անձ։


== Մեդալակիրներ ==
Հիմնական հոդված՝ Մխիթար Գոշի մեդալակիրների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==