Գաբի (փիղ)

Գաբի, առաջին ասիական փիղը, որը ծնվել է Իսրայելում՝ արհեստական բեղմնավորման շնորհիվ։ Նրա վեցժամյա ծնունդին համացանցի միջոցով հետևել է մոտ 350 000 մարդ 108 երկրներից։ Հեռարձակումն իրականացվել է Երուսաղեմի բիբլիական կենդանաբանական այգու կայքում, որը համակարգել է հղիությունն ու ծնունդը փղերի արհեստական սերմնավորման իր ծրագրի միջոցով։


== Գաբիի ծննդյան նախադրյալներ ==
1993 թվականին Երուսաղեմի բիբլիական կենդանաբանական այգու փղագոմը Երուսաղեմի քաղաքապետ Թեդդի Կոլեկի աջակցությամբ զբաղվել է միջոցների հավաքմամբ՝ Թաիլանդում ասիական փղի 50 000 դոլար արժողությամբ էգ գնելու համար։ 2001 թվականի սեպտեմբերին կենդանաբանական այգին Ռամաթ Գանի Սաֆարի կենդանաբանական կենտրոնի կողմից ստացել է 5-ամյա արու փիղ։ Կենդանաբանական այգում այդ փղին անվանել են Թեդի, իսկ էգ փղերից մեկին՝ «Թամար»՝ ի պատիվ քաղաքապետի և նրա կնոջ։ Ինչ-ինչ պատճառներով Թեդին չի կարողացել բեղմնավորել փղերից ոչ մեկին։
Ի վերջո, Կենդանաբանական այգու գլխավոր անասնաբույժ Գաբի Էշքարն առաջարկել է սկսել փղերի արհեստական սերմնավորում։ Թամարն ընտրվել է պրոցեդուրայի անցկացման համար, և նրա վերարտադրողական ցիկլն առել են շարունակական վերահսկողության տակ։ Երբ եկել է ճիշտ ժամանակը, Ուիփսնեյդի կենդանաբանական այգու Էմեթ անունով փղից (Բեդֆորդշիր կոմսություն, Մեծ Բրիտանիա) ստացվել է սերմնահեղուկ և չոր սառույցի մեջ տեղափոխվել Իսրայել։ Փիղը հղիացել է երկու տարվա ընթացքում՝ բեղմնավորման չորս փորձերից հետո։ Նախագիծն իրականացվել է Reproduction Management Institute for Zoo Biology and Wildlife Research թիմի հետ համատեղ (Բեռլին)։ 
Թամարը 20 տարեկան էր, այդ պատաճառով նրա հղիությունը համարվում էր ռիսկային, քանի որ ասիական փղերը սովորաբար սկսում են բազմանալ 12-ից մինչև 15 տարեկան հասակում, և դա Թամարի առաջին հղիությունն էր։ Հղիության 21 ամիսների ընթացքում նրան տասնյակ անգամներ կատարել են ուլտրաձայնային հետազոտություն։ Հետազոտոիթյուներից մի քանիսի արդյունքները հրապարակվել են կենդանաբանական այգու կայքում՝ հանրության հետաքրքրությունը մեծացնելու համար։ Հադասի հիվանդանոցի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի բաժանմունքի բժիշկները վերլուծել են փղերի արյան նմուշները, որպեսզի վերահսկեն հղիությունը և կանխագուշակեն ծննդաբերության սկիզբը, ինչը ճի հաջողվել կատարել օրվա ճշգրտությամբ։


== Ծնունդ և վաղ մանկություն ==

Գաբիի ծնունդին կենդանաբանական այգու կայքում հեռարձակման շնորհիվ հետևել է աշխարհի 108 երկրներից ավելի քան 350 000 մարդ։ Անասնաբույժները դադարեցրել են հեռարձակումը չորս ժամ հետո՝ վախենալով ծննդաբերության բարդություններից։ Երկու արտասահմանյան անասնաբույժների և իսրայելցի գինեկոլոգի հետ խորհրդակցելուց հետո կենդանաբանական այգու գլխավոր անասնաբույժը Թամարին ներարկել է կալցիում, նրան մերսում է արել և կապել նրա ոտքը, որպեսզի արագացնի ծննդաբերությունը։ Երկու ժամ անց ծնվել է Գաբին։
90 կիլոգրամ քաշով փղիկը ծնվել է 2005 թվականի դեկտեմբերի 10-ին՝ առավոտյան 6։10-ին։ Ծնվելուց անմիջապես հետո անասնաբույժները նորածնին փաթաթել են սրբիչների մեջ և վրան շաղ տվել թեփ, որպեսզի տաքացնեն նրան, իսկ հետո հանձնել են մորը, որը շարունակել է խնամել որդուն։ Կենդանաբանական այգու աշխատակիցները փղիկին անվանել են դոկտոր Գաբի Էշքարի պատվին, որը մահացել է 2004 թվականին ճանապարհատրանսպորտային պատահարի ժամանակ։
Իր ակտիվ և ուրախ բնավորության շնորհիվ Գաբին միանգամից դարձել է կենդանաբանական այգու այցելուների սիրելին։ 2006 թվականի դեկտեմբերի 15-ին կենդանաբանական այգին տոնել է Գաբիի ծննդյան առաջին օրը՝ փուչիկներով և այցելուների համար նվերներով և հենց Գաբիի համար 100 կիլոգրամանոց տորթով։


== Տեղափոխում Թուրքիա ==

Գաբին իր մոր՝ Թամարի և մյուս երեք փղերի հետ ապրել է գրեթե 5 տարի։ 2010 թվականին Գաբին դարձել է ագրեսիվ և հակասոցիալական. դա բնորոշ վարքագիծ է 5-ամյա արու փղի համար։ Որոշվել է նրան ուղարկել Թուրքական Գազիանթեփ քաղաքի կենդանաբանական այգի, որտեղ նա կկարողանա սերունդ տալ և ավելացնել ասիական փղերի պոպուլյացիան անազատության մեջ։
Տեղափոխվելուց մի քանի ամիս առաջ կենդանաբանական այգու աշխատակիցները Գաբիին սովորեցրել են ծովային նավարկության համար նախատեսված հատուկ վանդակի։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 3-ի գիշերը Գաբին բեռնատարով ուղարկվել է Հայֆայի նավահանգիստ, որտեղ նա միացել է Ռամաթ Գանի Սաֆարի կենդանաբանական կենտրոնից երկու այլ ասիական փղերի, գետաձիու, զեբրայի և մի քանի լեմուրմերի։ Հոկտեմբերի 4-ին ամբողջ խումբը մեկնել էր Թուրքիա։ Կենդանիները ժամանել են հաջորդ օրը և բեռնատարով ուղարկվել են Գազիանթեպ։ Գաբին և մյուս երկու փղերը դարձել են Գազիանթեպի կենդանաբանական այգու առաջին փղերը։


== Արհեստական սերմնավորման այլ փորձեր ==
2007 թվականին Երուսաղեմի կենդանաբանական այգում հաջողությամբ արհեստական սերմնավորում են իրականացրել Աբիգայլ անունով մեկ այլ փղիկի։ Սակայն 2009 թվականի հուլիսին 32-ամյա փիղը և նրա չծնված ձագը մահացել են ծննդաբերության ժամանակ առաջացած բարդություններից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Link to view live birth
Video of Gabi's move to Turkey
Gabi (Boon-Chooi) at Gaziantep Zoo - fact sheet