Ջիմի Քարթեր

Ջիմի Քարթեր (անգլ.՝ Jimmy Carter, հոկտեմբերի 1, 1924(1924-10-01)[…], Փլեյնս, Ջորջիա, Սամտեր շրջան, Ջորջիա, ԱՄՆ), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների 39-րդ նախագահը Դեմոկրատական կուսակցությունից։ Այս պաշտոնը զբաղեցրել է 1977 թվականի հունվար 20-ից մինչև 1981 թվականի հունվար 20-ը։ 


== Վաղ տարիներ ==

Ջիմ Քարթերը ծնվել է Ջեյմս Էրլ Քարթեր ավագի և Լիլիան Քարթերի ընտանիքում։ Հայրն զբաղվել է ձեռնարկատիրությամբ՝ գետնանուշի աճեցմամբ։ Ջեյմսը մանկուց բապտիզմ է դավանել։ Ունեցել է եղբայր՝ Բիլլին (1937-1988 թվական), և երկու քույր՝ Գլորիան (1926-1990 թվական) և Ռութը (1929-1983 թվական)։ Ավարտել է Ջորջիա նահանգի  տեխնոլոգիական ինստիտուտը և ռազմածովային ակադեմիան, յոթ տարի Խաղաղօվկիանոսյան և Ատլանտյան նավատորմերում ծառայել է որպես սուզանավի սպա։ Ծովակալ Հայման Ռիքովերն ընտրել է լեյտենանտ Քարթերին ատոմային սուզանավերի ստեղծման ծրագրի համար։ Ավարտել է USS Seawolf (SSN-575) ավագ ընդունող թիմի ծառայությունը։
1945 թվականին ծանոթացել է Ռոզալին Սմիթի հետ (նրանց ընտանիքներն արդեն ծանոթ էին մինչ այդ), 1947 թվականի հուլիսին նրանք ամուսնացել են։  Ընտանեկան զույգն ունեցել է չորս երեխա՝ Ջոն Ուիլյամ «Ջեք» (1947 թվական), Ջեյմս Էրլ «Չիպ»(1950 թվական), Դոննել Ջեֆրի «Ջեֆ»(1952 թվական) և Էմի Լին (1967 թվական)։ Հետագայում Քարթերը պնդել է, որ իր ամենամեծ ձեռքբերումը Ռոզալինի հետ ամուսնությունն է եղել. «Նա իմ կյանքի ապոթեոզն է»։
1953 թվականին նա հրաժարական է տվել և վերադարձել Պլեյնս՝ զբաղվելող ընտանեկան տնտեսությամբ, գետնանուշի աճեցմամբ՝ շարունակելով մահացած հոր գործը։ Ընդ որում, Ռոզալինն իր վրա է վերցրել հաշվապահական պարտականությունները՝ փաստացի դառնալով բիզնեսում ամուսնու գործընկերը։
Ավելի ուշ Քարթերը սկսել է մասնակցել տեղական հասարակական-քաղաքական կյանքին։ Դարձել է Սամտեր շրջանի կրթության հարցերով վարչակազմի անդամ, այնուհետև գլխավորել է շրջանային խորհուրդը։ 1962 և 1964 թվականներին ընտրվել է Ջորջիա նահանգի Սենատը։ 1966 թվականին Ջորջիայի նահանգապետի ընտրություններում թեկնածու է եղել, սակայն պարտություն է կրել ներկուսակցական ընտրություններում։  1970 թվականին Քարթերը կրկին առաջադրվել էր նահանգապետի պաշտոնում և հաղթանակ է տարել՝ ստանալով ձայների ավելի քան 59 տոկոսը։
1974 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Քարթերը հայտարարել է 1976 թվականի ընտրություններում Դեմոկրատական կուսակցությունից նախագահական ընտրարշավին մասնակցելու մասին։


== Նախագահական ընտրություն ==

1976 թվականի նախընտրական արշավի ընթացքում պարզ է դարձել, որ Քարթերի՝ համազգային մասշտաբով ճանաչման և աջակցության նվաճման հիմնական շանսը կարող էր դառնալ հարավի դեմոկրատներից մրցակից Ջորջ Ուոլեսի նկատմամբ համոզիչ հաղթանակը։ Քարթերը սկսել է նրանից, որ հրապարակավ հակադրվել է մրցակցին և սկսել է նրան ավելի ու ավելի կտրուկ հարձակումների ենթարկել։ Նրան հաջողվել է Ֆլորիդայում կայացած նախնական ընտրություններում հաղթանակ տանել Ուոլեսի նկատմամբ, Իսկ Հյուսիսային Կարոլինայում տարած հաղթանակից հետո նրան դուրս մղել խաղից։  Ժամանակի ընթացքում Քարթերը հաղթել է հարավային նահանգների բոլոր բաց նախնական ընտրություններում, բացառությամբ Ալաբամայում և Միսիսիպիում։
Քարթերի կերպարը որպես «նոր հարավի» թեկնածու ամրապնդվել է հայտնի աֆրոամերիկացի առաջնորդների կողմից, ինչպիսիք են Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Յանգը Ջորջիայից և Դեթրոյթի քաղաքապետ Քոուլմեն Յանգը։ Դեմոկրատների ազգային ժողովի նախաշեմին Քարթերը առնվազն 1100 պատվիրակի աջակցություն է ապահովել իր համար։ 1976 թվականի հուլիսի 14-ին կոնվենցիայով քվեարկության առաջին իսկ փուլում նա դեմոկրատական կուսակցության թեկնածու է առաջադրվել ԱՄՆ-ի նախագահի պաշտոնում։ Քարթերն իր համար ընտրել է Մինեսոտայի լիբերալ-սենատոր Ուոլթեր Մոնդեյլին։ 
1976 թվականի նոյեմբերի 2-ին ընտրվել է ԱՄՆ նախագահ։ 
Պաշտոնն ստանձնելու ելույթից․

«Մենք հաստատակամորեն մտադիր ենք համառություն և իմաստություն ցուցաբերել Երկրի վրա զենքի պաշարները սահմանափակելու մեր ձգտման մեջ այն սահմաններից դուրս, որոնք անհրաժեշտ են յուրաքանչյուր երկրի սեփական անվտանգությունն ապահովելու համար։ Միացյալ Նահանգները միայնակ չի կարող ազատել աշխարհը միջուկային ոչնչացման սարսափելի ուրվականից, բայց մենք կարող ենք և կհամագործակցենք ուրիշների հետ»։


== Նախագահություն ==


=== Արտաքին քաղաքականություն ===

1978 թվականին Քեմփ Դևիդում Քարթերի նախագահությամբ կայացած հանդիպման ժամանակ Եգիպտոսի նախագահ Անվար Սադաթը և Իսրայելի վարչապետ Մենախեմ Բեգինը պայմանավորվել են խաղաղության, փոխադարձ ճանաչման և Եգիպտոսին Սինայի թերակղզին հանձնելու մասին։ Դա ավարտել է եգիպտա-իսրայելական չորս պատերազմների շարքը։
Քարթերի նախագահության շրջանում խորհրդա-ամերիկյան հարաբերությունները կայուն չէին։ Մի կողմից, Քարթերը շարունակել է ԽՍՀՄ-ի հետ ռազմավարական սպառազինությունների սահմանափակման շուրջ բանակցությունները և 1979 թվականին Բրեժնևի հետ ստորագրել է ՕՍՎ-2 պայմանագիրը։ Պատմության մեջ է մտել այդ համաձայնագրի ստորագրման արարողության ժամանակ երկու առաջնորդների հայտնի համբույրը, որն ընկալվել էր որպես խորհրդա-ամերիկյան հաշտեցման ակտ։ Նույն թվականին Աֆղանստանի կառավարության խնդրանքով ԽՍՀՄ-ը զորքեր է մտցրել Աֆղանստան, և Քարթերը հրամանագիր է ստորագրել աֆղանական հակակոմունիստական և ահաբեկչական ուժերի ֆինանսավորման մասին։ ԽՍՀՄ-ի հետ հարաբերություններում լիցքաթափման քաղաքականությունը զրոյացել է։ Հայտնվել է Քարթերի այսպես կոչված «նոր միջուկային ռազմավարությունը», որը նա ներկայացրել է 1980 թվականի հուլիսի 25-ի № 59 գաղտնի նախագահական դիրեկտիվում։ Այն ելնում էր հակամարտող տերությունների կողմից ամբողջ միջուկային զինանոցի օգտագործման ոչ պարտադիր արագընթաց միջուկային պատերազմի հնարավորությունից, այլ երկարատև միջուկային պատերազմից, երբ հարվածները սկզբում կարող են հասցվել ԽՍՀՄ ռազմական օբյեկտներին, մինչդեռ մյուս հրթիռները նախկինի պես ուղղված կլինեն նրա քաղաքներին։ Դա ներկայացվել է որպես ճկունության տարրերի ներդրում միջուկային զսպման ռազմավարության մեջ, բայց դրանով հաստատել է ԽՍՀՄ-ի հետ միջուկային պատերազմի հայեցակարգը, չնայած այն հռչակագրին, որը փոխադարձաբար ընդունվել էր նրա նախագահության ժամանակ։
Խորհրդա-ամերիկյան հարաբերությունները կտրուկ վատացել են, երբ պայմանագիրը չի վավերացվել Կոնգրեսի կողմից, ԱՄՆ-ն բոյկոտել է 1980 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերը Մոսկվայում։ Քարթերը Սպիտակ տանը ընդունել է խորհրդային այլախոհ Վլադիմիր Բուկովսկուն։ 
1979 թվականին Քարթերը վերականգնել Է Չինաստանի հետ դիվանագիտական հարաբերությունները, ինչը մեծապես կանխորոշել է ԱՄՆ-ի հաղթանակը «սառը պատերազմում»։

Իրանում տեղի է ունեցել Իսլամական հեղափոխություն, Ռուհոլլահ Խոմեյնիին ԱՄՆ-ին հայտարարել է «Մեծ սատանա», 1979 թվականին պատանդ են վերցվել Թեհրանում ամերիկյան դեսպանատան աշխատակիցները։ Բանակցություններն անհաջող են ընթացել։ 1980 թվականի ապրիլի 24-ին ԱՄՆ-ն փորձել էր պատանդներին ազատ արձակելու ռազմական գործողություն իրականացնել, սակայն այն ձախողվել է։ 
1970-ական թվականների վերջին ԱՄՆ-ն չի աջակցել նիկարագուացի դիկտատոր Սոմոսին, նրան տապալել են Սանդինիստական հեղափոխության ընթացքում։ Քարթերը Կենտրոնական Ամերիկայում Կենտրոնական հետախուզական վարչության գործողությունների արգելք է սահմանել, ինչն առիթ է տվել հյուսիսամերիկյան առաջատար ՀՄԿ-ին խոսել «ԱՄՆ-ի Կենտրոնական Ամերիկայի քաղաքականության լիակատար փլուզման» և նույնիսկ «պարտված ճակատամարտի մասին, որը ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև գլոբալ դիմակայության մեջ պարտության կհանգեցնի»։ Այդ վակուումը լցրել է արգենտինացի Վիդելան, որն իրեն հայտարարել է «արևմտյան կիսագնդում կոմունիզմի դեմ միակ մարտիկ», ՍԻԴԵՆ և 601-րդ գումարտակը ձեռնամուխ են եղել Նիկարագուական պարտիզան կոնտրասի ուսուցմանը։ 
1980 թվականի հունվարի 23-ին Ջիմի Քարթերը հանդես է եկել «Երկրի դրության մասին» ամենամյա ուղերձով, որում հրապարակել է արտաքին քաղաքական նոր ուսմունքը։ Պարսից ծոցի տարածաշրջանը հայտարարվել է ԱՄՆ շահերի գոտի, որի պաշտպանության համար Միացյալ Նահանգները պատրաստ է գնալ զինված ուժի կիրառման։ Համաձայն «Քարթերի դոկտրինայի»՝ Պարսից ծոցի տարածաշրջանի նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու ցանկացած տերության փորձերը նախապես հայտարարվել են ամերիկյան ղեկավարության կողմից ոտնձգություն ԱՄՆ-ի կարևոր շահերի նկատմամբ։


=== Ներքին քաղաքականություն ===
Քարթերի դիրքերը հիմնականում լիբերալ-դեմոկրատական էին։ Նա պնդում է, որ կարելի է կրճատել գործազրկությունը մինչև 4.5%-ի և նվազեցնել գնաճը մինչև տարեկան 4%-ի։ Խոստացել է հիմնովին վերանայել դաշնային հարկային համակարգը, որն անվանել է «մարդկային ցեղի խայտառակություն»։ Հայտարարել է, որ կփորձի ներդնել սոցիալական ապահովության միասնական դաշնային համակարգ և նվազեցնել հիվանդանոցներում բուժման ծախսերը։ Քարթերը խոստացել է նաև դաշնային պաշտոնյաների աշխատակազմի ամբողջական վերակազմակերպում և «բաց կառավարության» ստեղծում։ Հենց սկզբից նախագահը այցելություններ է կատարել ոչ մեծ գավառական քաղաքներ, որտեղ հանդիպել է տեղի հասարակության հետ։ Պատասխանել է համաքաղաքացիների հարցերին «Հարցրու նախագահ Քարթերին» ռադիոծրագրում։ Վիետնամում պատերազմի կոչից խուսափած անձանց համաներում է հայտարարել, կառավարության կազմում եղել են երկու կին, պատասխանատու քաղաքական պաշտոններ է փնտրել ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների համար։
Քարթերի նախագահության ժամանակ նավթի գների բարձրացում է տեղի ունեցել։ Այս ֆոնին գործազրկությունն ու գնաճը բարձր է եղել, քան երբևէ։


=== Ճագարի հարձակում ===
1979 թվականի գարնանը Քարթերը այցելել է Ջորջիա նահանգի հայրենի Պլեյնս քաղաք՝ հանգստանալու նպատակով։ Ապրիլի 20-ին ձկնորսության ժամանակ նրա նավակին է մոտեցել վայրի ջրային ճագար։ Ըստ մամուլի տեղեկությունների՝ ճագարը սպառնագին թշշացրել է, ատամներով կրճտացրել և փորձել է հասնել նավակին։ Հետ մղելով հարձակումը՝ նախագահն սկսել է թիավարել, որից հետո ճագարը շրջվել և լողալով վերադարձել է ափ։ Որոշ ժամանակ անց պատմությունը հայտնվել է մամուլում։ The Washington Post թերթը հրապարակել է «Նախագահի վրա հարձակվել է ճագարը» վերնագրով հոդվածը, որից հետո նորությունը վերցրել են այլ ԶԼՄ-ներ։ Քարթերի քննադատների մեկնաբանությունում այդ միջադեպը դարձել է նրա ոչ հաջող և թույլ քաղաքականության փոխաբերություն, ինչպես նաև 1980 թվականի ընտրություններում Ռեյգանից Քարթերի ջախջախիչ պարտության խորհրդանշական կանխորոշում։ 


=== Պարտություն Ռեյգանից ===
1980 թվականի նոյեմբերին կայացած նախագահական ընտրություններում Քարթերը, որն առաջադրվել էր երկրորդ ժամկետով, պարտվել է հանրապետական Ռոնալդ Ռեյգանին։ 1981 թվականի հունվարի 20-ին՝ Քարթերի նախագահական լիազորությունների ավարտից և Ռեյգանի երդմնակալության արարողությունից մի քանի րոպե անց, իրանցիներն ազատ են արձակել պատանդներին։
Իր նախագահական արշավի ընթացքում Ռեյգանը ամերիկյան տնտեսության վիճակը բնութագրել է «դեպրեսիա» բառով (անգլ.՝ depression), ինչը հարուցել է Քարթերի քննադատությունը, որը մատնանշել է այդ տերմինի՝ հանրապետական թեկնածուի ոչ պատշաճ օգտագործումը։ Ի պատասխան Ռեյգանն առաջ է քաշել հետևյալ կարծիքը․ «Աստիճանական ետաճումն այն է, երբ ձեր հարևանը կորցնում է աշխատանքը, դեպրեսիան, երբ աշխատանքը կորցնում եք դուք, իսկ տնտեսության վերականգնումը, երբ աշխատանքը կորցնում է Ջիմի Քարթերը»։


== Պաշտոնաթող ==
2015 թվականի օգոստոսին Քարթերը Ատլանտայի իր «Քարթերի կենտրոն» կազմակերպության գրասենյակում հայտնել էր, որ օգոստոսի 3-ին հեռացրել են նրա լյարդի մելանոման, սակայն քաղցկեղը մետաստազավորել է նաև օրգանիզմի այլ մասերում։ 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին նախկին նախագահը հայտարարել է իր լիարժեք ապաքինման մասին։
2018 թվականի հոկտեմբերի 1-ին քաղաքական գործիչ Ջորջ Բուշ ավագից հետո դարձել է ԱՄՆ-ի երկրորդ նախկին նախագահը, որը հասել է 94 տարիքի, իսկ մեկ տարի անց՝ առաջին նախագահը, որն ապրել է մինչև 95 տարի։ Միացյալ Նահանգների վեց նախագահներից մեկն է, որը հաղթահարել է 90-ամյակի սահմանը (Ադամս, Հուվեր, Ռեյգան, Ֆորդ և Բուշ ավագ)։


=== Խաղաղասիրական գործունեություն ===
Իր ուշ շրջանի խաղաղասիրական գործունեության համար 2002 թվականին արժանացել է Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի՝ «ամբողջ աշխարհում հակամարտությունների խաղաղ կարգավորմանն ուղղված ջանքերի և մարդու իրավունքների համար պայքարի» ձևակերպմամբ։
1982 թվականից Քարթերը դասախոսական աշխատանք է կատարել Ջորջիա նահանգի Ատլանտայի Էմորի համալսարանում։ Նույն թվականին հիմնադրել է Քարթերի հասարակական ինստիտուտը, որի նպատակն էր իրավապաշտպան և բարեգործական գործունեության իրականացումը։
Պաշտոնաթող նախկին նախագահը հումանիտար հարցերի լուծմամբ է զբաղվել Եթովպիայում, Ուգանդաայում, Բոսնիայում, Սուդանում և այլ երկրներում խաղաղապահ առաքելությունների կազմում, որպես դիտորդ հանդես է եկել տարբեր պետությունների ընտրություններում։ Քարթերը վերջին առաքելություններից մեկը կատարել էր 2013 թվականի նոյեմբերին Նեպալում, որտեղ նա գլխավորել է խորհրդարանական ընտրությունների միջազգային դիտորդների խումբը։
Մասնավորապես, որպես իրավապաշտպան Ջիմի Քարթերը հասել է Հյուսիսային Կորեայի բանտից ամերիկյան քաղաքացու ազատ արձակմանը։ Ամերիկացի Այջալոն Գոմեսը 2010 թվականի հունվարի 25-ին փորձել է Չինաստանի կողմից ներթափանցել Հյուսիսային Կորեայի տարածք և ձերբակալվել է կորեացի սահմանապահների կողմից։ Հետագայում սահմանն ապօրինի հատելու համար դատապարտվել 8 տարվա ուղղիչ աշխատանքների և 700 հազար ԱՄՆ դոլարի չափով տուգանքի։ Նախկին նախագահ Ջիմի Քարթերը օգոստոսի 25-ին մասնավոր այցով Փխենյանան Է ժամանել և հասել է Գոմեսի ազատ արձակմանը՝ իշխանությունների հետ բանակցությունների միջոցով։ Քարթերն ու Գոմեսը Փհենյանից հեռացել են 2010 թվականի օգոստոսի 27-ին։
Քարթերը նաև հայտնի է եղել Աֆրիկայի երկրներում դրակունկուլյոզի պայքարի դեմ իր գործունեությամբ։ Նրա ջանքերի շանորհիվ այսօր մնացել է միայն 1700 մարդ, որոնք հիվանդ են այս հիվանդությամբ, իսկ նախկինում նրանց թիվը կազմել է 3,5 մլն։

2007 թվականից Քարթերը «Ավագների» (անգլ.՝ The Elders) խմբի անդամ է, անկախ առաջնորդների, գլխավորապես, պետությունների նախկին ղեկավարների կազմակերպություն, որը ստեղծվել է ցեղային խտրականության դեմ մարտիկ և Հարավաֆրիկյան Հանրապետության նախագահ Նելսոն Մանդելայի ջանքերի շնորհիվ։ Կազմակերպության ներկայացուցիչները, ինչպես ասված է «Ավագների» պաշտոնական փաստաթղթում, «իրենց փորձն ու ազդեցությունը ներդրել են խաղաղության, արդարության և մարդու իրավունքների ծառայության համար»։ 2015 թվականի ապրիլի 27-29-ը «Ավագները», որոնք անհանգստացած էին միջազգային դիմակայության սրմամբ և Ղրիմի՝ Ռուսաստանին միանալու հետևանքով առաջացած աշխարհաքաղաքական լարվածության աճով, եղել են Մոսկվայում և հանդիպել Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ։ Այդ բանակցություններից հետո «Ամերիկայի ձայն» ռադիոկայանին տված հարցազրույցում, որը գրավել է բազմաթիվ լրատվամիջոցների ուշադրությունը, Քարթերը Ղրիմի՝ Ռուսաստանին միացումը գնահատել է որպես «գրեթե անխուսափելի քայլ»։
2015 թվականի հոկտեմբերին Քարթերը Պուտինին է փոխանցել ԱՄՆ-ում պատրաստված Սիրիայի քարտեզները՝ նրանց հասցրած Իսլամական պետության դիրքերով, որպեսզի ռուսական ավիացիան կարողանա ճշգրիտ հարվածներ հասցնել։ Այդ ժեստը, որն Ամերիկայում ընկալվել է որպես կատակային, Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն գնահատել է որպես «ջանքերի միավորում ահաբեկչության դեմ պայքարում և անհանգստություն սիրիական ժողովրդի ճակատագրի համար»։


== Պարգևներ ==


=== Ամերիկյան ===
Զինվորական ծառայության ընթացքում պարգևատրվել է «Ամերիկյան նավատորմի համար», «Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում տարած հաղթանակի», «Չինաստանում ծառայության համար», «Ազգային պաշտպանության ծառայության համար» մեդալներով։

Էլլիս կղզու պատվավոր մեդալ
Ֆիլադելֆիայի ազատության մեդալ (1990 թվական)
Հուվերի մեդալ
Ազատության նախագահական մեդալ Ռոզալին Քարթերի հետ համատեղ (1999 թվական)
«Գրեմմի» մրցանակ 2006 թվականի լավագույն խոսակցական ալբոմի համար՝ «Մեր արժեքները վտանգված են։ Ամերիկայի բարոյական ճգնաժամը» (2007 թվական)։
«Գրեմմի» մրցանակ՝ 2015 թվականի լավագույն խոսակցական ալբոմի համար՝ «Լիարժեք կյանք։ Մտորումներ 90» (2016 թվական)։
«Գրեմմի» մրցանակ՝ 2019 թվականի լավագույն խոսակցական ալբոմի համար՝ «Հավատ։ Ճանապարհորդություն բոլորի համար» (2019 թվական)։


=== Օտարերկրյա ===
Նիլի շքանշան մեծ շղթայով (Եգիպտոս, 1979 թվական).:
Վասկո Նունյես դե Բալբոա շքանշանի մեծ խաչի ասպետ (Պանամա, 1995 թվական։
ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների մրցանակ (ՄԱԿ, 1998 թվական).
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակ (Նորվեգիա, 2020 թվական)։
Մեծ Խաչի ասպետի աստիճանի թագի շքանշան (Բելգիա, 2011 թվական)։
Մանուել Ամադոր Գերերո շքանշան մեծ խաչի ասպետ (Պանամա, 2011)։
Սան Մարտին մեծ խաչի ասպետ (Արգենտինա, 2017 թվական)։ Որոշ տվյալներով՝ Արգենտինայի նախագահ Մաուրիսիո Մակրիի անձնական պարգևատրումը ԱՄՆ կատարած այցի ժամանակ հետաձգվել է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի պահանջով, սակայն Քարթերը, այնուամենայնիվ, ընդունել է մրցանակը։


=== Անվանակոչել են նրա պատվին ===
2009 թվականի հոկտեմբերի 11-ին ԱՄՆ-ում ստեղծվել է Ջիմի Քարթերի անվան օդանավակայանը։ 39-րդ նախագահի անունը Տարածաշրջանային օդանավակայան է ստացել Պլեյնս քաղաքից 30 կմ հեռավորության վրա, որտեղ ծնվել է Քարթերը։
«Սիմվուլֆ» նախագծի սուզանավը USS Jimmy Carter (SSN-23):
«Electric Six» խմբի «Jimmy Carter» երգը անվանվել է Ջիմի Քարթերի պատվին։
Ջեյ Մանլի Jimmy Carter Syndrome ալբոմն անվանվել է Ջիմի Քարթերի պատվին։
«President Carter» երգը հիփ-հոփ կատարող Լիլ Ուեյնը նվիրել է Ջիմի Քարթերին։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Քարթերը 2012 թվականի սեպտեմբերի 5-ին գերազանցել է ԱՄՆ նախկին նախագահի կարգավիճակում գտնվելու ռեկորդը։ Նա գերազանցել է ԱՄՆ նախկին նախագահ Հերբերտ Հուվերին, որը նախագահությունից հետո ապրել է ևս 31 տարի։ Քարթերը նախագահի պաշտոնից հեռանալուց հետո ապրել է 40 տարի է։
2014 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Քարթերը դարձել է ԱՄՆ-ի վեցերորդ նախագահը, որը հասել է 90-ամյա տարիքին (Ադամս, Հուվեր, Ռեյգան, Ֆորդ և Բուշ), իսկ 2018 թվականի հոկտեմբերի 1-ին՝ 94-ամյա սահմանագիծը հատած երկրորդ նախագահը (Ջորջ Բուշ ավագին)։ 2018 թվականի նոյեմբերի 30-ին՝ ԱՄՆ 41-րդ նախագահի մահից հետո, Քարթերը դարձել է ԱՄՆ-ի՝ ներկայում ապրող նախագահներից ամենատարեցը։
2019 թվականի մարտի 22-ին դարձել է ԱՄՆ պատմության մեջ ամենաերկար ապրած նախագահը՝ գերազանցելով Ջորջ Բուշին, որն ապրել է 94 տարի, 171 օր։
2019 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, նշելով 95-ամյակը, դարձել է ԱՄՆ-ի բոլոր նախագահներից առաջինը, որը հասել է այդ տարիքին։ 2020 թվականի հոկտեմբերի 1-ին դարձել է առաջին 96 տարեկան նախագահը։
Էդվարդ Սնոուդենի հետ սկանդալից հետո հայտարարել է։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կենսագրությունը urokiistorii.ru կայքում