Ջրածին

1.0079
Ջրածինը (H) պարբերական համակարգի առաջին տարրն է։ Առաջին անգամ մաքուր վիճակում ստացել է Հենրի Կավենդիշը 1766 թվականին։ Այն տիեզերքում ամենատարածված տարրն է։ Երկրի վրա այն գտնվում է հիմնականում միացությունների ձևով։ Ջրածինը միացություններում միավալենտ է։
Ջրածնի ատոմը կազմված Է  մեկ պրոտոն ունեցող միջուկից և մեկ էլեկտրոնից։ Հանդես է գալիս H2 պարզ նյութի ձևով։


== Պատմություն ==
Ջրածինը հայտնաբերվել է 16-րդ դարի կեսերին Պարացելսի կողմից, որը ստացել է երկաթի վրա ծծմբական թթու ազդելով։ 1766 թվականին Կավենդիշը հաստատել է նրա հատկությունները և ցույց է տվել նրա տարբերությունը մյուս գազերից և անվանել է «այրվող օդ»։ Լավուազիեն 1783 թվականին առաջին անգամ ջրածին ստացավ ջրից և ապացուցեց, որ ջուրը ջրածնի և թթվածնի քիմիական միացությունն է և նրան անվանեց «հիդրոգենիում», որը նշանակում է ջուր ծնող։ Ջրածինը երկրի վրա հանդես է գալիս միացություններում՝ ջրում, նավթում, կենդանի հյուսվածքներում, իսկ ազատ վիճակում՝ շատ չնչին քանակներով մթնոլորտի վերին շերտերում։
Ջրածին անջատվում է նաև հրաբխային ժայթքումների ժամանակ։ Սպեկտրոսկոպի օգնությամբ ջրածին հայտնաբերվել է արեգակի և աստղերի վրա։
Տիեզերքի նյութը ժամանակակից պատկերացումներով կազմված է 30-50%-ի չափով ազատ ջրածնից, որի ատոմը հանդիսանում է տիեզերքի կառուցման հիմնական աղյուսիկը։

Բացի ջրածնից՝ 1 ատոմական զանգվածով, հայտնի են նաև 2 և 3 ատոմական զանգվածներով ջրածիններ՝ ծանր ջրածիններ՝ դեյտերիում (D) և տրիտիում (T), որոնք թթվածնի հետ առաջացնում են ծանր ջուր՝ (M=2Օ)։


== Անվան ծագում ==
1787 թվականին Ա․ Լավուազիեն «այրվող գազը» դասակարգեց քիմիական տարրերի շարքը և անվանեց ջրածին hydrogène (հին հունարեն՝ ὕδωρ - «ջուր» և γεννάω - «ծնում եմ») - «ջուր ծնող»։
1801 թվականին Ա․ Լավուազիեն հետևորդ ակադեմիկոս Վ. Մ. Սևերգինը ջրածինը անվանեց «ջրաստեղծ նյութ», նա գրել է.


== Տարածվածություն ==


=== Տիեզերքում ===
Ջրածինը ամենատարածված տարրն է տիեզերքում․ կազմում է աստղերի և արևի զանգվածի մոտ կեսը (պլազմայի ձևով), արեգակի մթնոլորտի 84 %-ը, միջաստղային միջավայրի և միգամածությունների հիմնական մասը։ Աստղերի ընդերքում՝ ջրածնի ատոմների միջուկներից՝ պրոտոններից սինթեզվում են հելիումի ատոմի միջուկներ (ջերմամիջուկային սինթեզ), անջատվում է ահռելի քանակներով էներգիա։
Ջրածինը հայտնաբերվել է նաև այլ մոլորակների մթնոլորտում (H2, CH4, NH3, OH-, SiH-, PH- և այլն)։


=== Երկրի ընդերքում և կենդանի օրգանիզմներում ===
Ջրածնի պարունակությունը երկրակեղևում (ըստ զանգվածի) 0,15 % է, ընդհանուր պարունակությունը երկրի վրա՝ 1 % (16 %՝ ըստ ատոմների թվի)։ Ազատ վիճակում հանդիպում է հազվադեպ՝ որոշ հրաբխային և այլ բնական գազերում, օդում՝ 1•10−4։ Մթնոլորտի վերին շերտերում ջրածնի պարունակությունը շատ ավելի մեծ է, մերձերկրյա տարածությունում առաջացնում է երկրի պրոտոնային ռադիացիոն գոտին։
Ջրածինը մտնում է ամենատարածված նյութի՝ ջրի (11, 19% ըստ զանգվածի), նաև քարածխի, նավթի, բնական գազերի, կավերի, կենդանական և բուսական օրգանիզմների բաղադրության մեջ։
Ջրածնի իզոտոպային բաղադրությունը տարբեր տեղերում նույնը չէ․ ծանր ջրածինի (D) պարունակությունը օվկիանոսների վերին շերտերում ավելի մեծ է, քան մթնոլորտային տեղումներում և սառցադաշտերում։


== Ստացում ==

Ջրածնից փոքր իոնացման պոտենցիալներով մետաղների և թթուների փոխազդեցությունից (բացի HNO3 և խիտ H2SO4-ից).
  
    
      
        
          
            Z
            n
            +
            2
            H
            C
            l
             
            ⇄
            

            
             
            Z
            n
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Zn+2HCl\ \rightleftarrows {}\ ZnCl_{2}+H_{2}}}}
  
  
    
      
        
          
            F
            e
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
             
            ⇄
            

            
             
            F
            e
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Fe+H_{2}SO_{4}\ \rightleftarrows {}\ FeSO_{4}+H_{2}}}}
  Ալկալիական և հողալկալիական մետաղների ու ջրի փոխազդեցությունից.
  
    
      
        
          
            N
            a
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
             
            ⇄
            

            
             
            2
            N
            a
            O
            H
            +
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Na+2H_{2}O\ \rightleftarrows {}\ 2NaOH+H_{2}}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            a
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
             
            ⇄
            

            
             
            C
            a
            (
            O
            H
            
              )
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Ca+2H_{2}O\ \rightleftarrows {}\ Ca(OH)_{2}+H_{2}}}}
  Որոշ մետաղների կամ ոչ մետաղների և ալկալու ջրային լուծույթի փոխազդեցությունից.
  
    
      
        
          
            2
            A
            l
            +
            2
            N
            a
            O
            H
            +
            6
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            2
            N
            a
            [
            A
            l
            (
            O
            H
            
              )
              
                4
              
            
            ]
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Al+2NaOH+6H_{2}O\rightarrow 2Na[Al(OH)_{4}]+3H_{2}\uparrow }}}
  
  
    
      
        
          
            Z
            n
            +
            2
            K
            O
            H
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            
              K
              
                2
              
            
            [
            Z
            n
            (
            O
            H
            
              )
              
                4
              
            
            ]
            +
            
              H
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Zn+2KOH+2H_{2}O\rightarrow K_{2}[Zn(OH)_{4}]+H_{2}\uparrow }}}
  
  
    
      
        
          
            S
            i
            +
            2
            N
            a
            O
            H
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            N
            
              a
              
                2
              
            
            S
            i
            
              O
              
                3
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Si+2NaOH+H_{2}O\rightarrow Na_{2}SiO_{3}+2H_{2}}}}
  Մետաղների հիդրիդների և ջրի կամ թթուների փոխազդեցությունից.
  
    
      
        
          
            N
            a
            H
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            N
            a
            O
            H
            +
            
              H
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {NaH+H_{2}O\rightarrow NaOH+H_{2}\uparrow }}}
  
  
    
      
        
          
            C
            a
            
              H
              
                2
              
            
            +
            2
            H
            C
            l
            →
            C
            a
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CaH_{2}+2HCl\rightarrow CaCl_{2}+2H_{2}\uparrow }}}
  Ալկալիների, թթուների և որոշ աղերի ջրային լուծույթների էլեկտրոլիզով.
  
    
      
         
        
          2
          N
          a
          C
          l
          +
          2
          
            H
            
              2
            
          
          O
          
            
              →
              
                e
                l
                e
                c
                t
                r
                o
                l
                i
                
                  z
                  
                    ∘
                  
                
              
            
          
           
          2
          N
          a
          O
          H
          +
          C
          
            l
            
              2
            
          
          ↑
          +
          
            H
            
              2
            
          
          ↑
        
      
    
    {\displaystyle ~\mathrm {2NaCl+2H_{2}O{\xrightarrow {electroliz^{\circ }}}\ 2NaOH+Cl_{2}\uparrow +H_{2}\uparrow } }
  
  
    
      
         
        
          2
          
            H
            
              2
            
          
          O
          
            
              →
              
                N
                a
                O
                
                  H
                  
                    ∘
                  
                
              
            
          
           
          2
          
            H
            
              2
            
          
          +
          
            O
            
              2
            
          
          ↑
        
      
    
    {\displaystyle ~\mathrm {2H_{2}O{\xrightarrow {NaOH^{\circ }}}\ 2H_{2}+O_{2}\uparrow } }
  Շիկացած ածխի և ջրային գոլորշու փոխազդեցությունից (1000°С).
  
    
      
        
          
            C
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            C
            O
            +
            
              H
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {C+H_{2}O\rightarrow CO+H_{2}\uparrow }}}
  Երկաթագոլորշային եղանակով՝ շիկացած երկաթի և ջրային գոլորշու փոխազդեցությունից.
  
    
      
        
          
            3
            F
            e
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            F
            
              e
              
                3
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Fe+4H_{2}O\rightarrow Fe_{3}O_{4}+4H_{2}\uparrow }}}
  Մեթանի կոնվերսիայով (փոխարկմամբ) (900°С).
  
    
      
        
          
            C
            
              H
              
                4
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            C
            O
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CH_{4}+H_{2}O\rightarrow CO+3H_{2}\uparrow }}}
  կամ

  
    
      
        
          
            C
            
              H
              
                4
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            C
            
              O
              
                2
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CH_{4}+2H_{2}O\rightarrow CO_{2}+4H_{2}\uparrow }}}
  


== Ֆիզիկական հատկություններ ==

Ջրածինը սովորական պայմաններում անգույն, անհամ, անհոտ գազ է։ 14,5 անգամ թեթև է օդից (ամենաթեթև գազն է)։Ջրում քիչ է լուծվում՝ 1 լ ջրում 20°С-ում լուծվում է 18 մլ ջրածին։-252,8°С-ում 1 մթնոլորտային ճնշման տակ ջրածինը դառնում է շարժուն հեղուկ, որը ևս անգույն է։
Ջրածինը լավ լուծվում է որոշ մետաղներում (Ni, Pd, Pt) 1 ծավալ պալադիումում լուծվում է 850 ծավալ ջրածին՝ տաքացնելիս այն քանակապես անջատվում է։
Ջրածնի դիրքը 1 և 7 րդ խմբում պայմանավորված է նրանով, որ ջրածնի ատոմը կարող է կորցնել էլեկտրոն նմանվելով ալկալիական մետաղներին եվ վերցնել էլեկտրոն նմանվելով հալոգեններին այսպիսով ջրածնի ատոմը օժտված է վերօքս երկակիությամբ կարող է լինել և օքսիդիչ, և վերականգնիչ։
Ջրածնի ատոմը պարզագույնն է՝ բաղկացած է միջուկից և մեկ էլեկտրոնից, իոնացման պոտենցիալը՝ 13,595 Էվ, էլեկտրոնային խնամակցության էներգիան (հիմնական վիճակում գտնվող ատոմի և բացասական իոնի էներգիաների տարբերությունը)՝ 0,754 էվ։ Քվանտային մեխանիկայի օգնությամբ հաշված են ջրածնի ատոմի հնարավոր էներգետիկ վիճակները։
Այլ գազերի հետ համեմատած ջրածինն ունի ամենամեծ տեսակարար ջերմահաղորդականությունը՝ 4,12• 10−4 կալ/սմ վրկ։ Ջրածինը չափազանց դժվար հեղուկացող գազ է (կրիտիկական ջերմաստիճանը՝ -240°С)։
Հեղուկ ջրածինը թեթև (70,8 կգ/մ3, -253°С), անգույն, դյուրաշարժ հեղուկ է։
Պինդ ջրածինը բյուրեղական է, խտությունը՝ 88 կգ/մ3։ Սովորական պայմաններում ջրածնի մոլեկուլը երկատոմ է՝ Н2 (ատոմների հեռավորությունը՝ 0,7414 А), դիսոցման էներգիան՝ 4,776 էվ (մոլ)։


== Իզոտոպներ ==
Իզոտոպները 11H-պրոտիում (ըստ զանգվածի 99,98 %), 21H-դեյտերիում (ըստ զանգվածի 0,02 %)։ Արհեստական եղանակով ստացվել է 31H տրիտիում։
Ատոմական համարը՝ 1, ատոմական զանգվածը՝ 1.008։ Ամենաթեթև տարրն է պարբերական համակարգում։ Երկրի կեղևի ամբողջ զանգվածի, ներառյալ ջուրը և օդը ջրածնին բաժին է ընկնում ընդամենը 1%։ Ջրածինը 14 անգամ թեթև է օդից։


== Իզոտոպների հատկություններ ==
Իզոտոպների հատկությունները ջրածնում բերված է աղյուսակում։


== Քիմիական հատկություններ ==
Ջրածնի ատոմը խիստ ռեակցիաունակ է և շատ արագ առաջացնում է H2 մոլեկուլը։ Ատոմական ջրածնով աշխատող այրիչը ստեղծում է 4000 °С բարձր ջերմաստիճան, որը պայմանավորված է H2-ի կապի մեծ էներգիայով H+H→H2 ΔH=-436 կՋ է։ Բացի հիդրիդներից, որտեղ ջրածնի օքսիդացման աստիճանը -1 է, մնացած միացություններում ունի +1 օքսիդացման աստիճան։
Տաքացնելիս ջրածինը միանում է ոչ մետաղների մեծ մասի (օքսիդանում է) և ակտիվ մետաղների (վերականգնվում է) հետ, առաջացնում հիդրիդներ։ Ոչ մետաղների հիդրիդներն անգույն, սովորաբար տհաճ հոտով, թունավոր գազեր են, մետաղներինը՝ սպիտակ, բյուրեղական (իոնական) նյութեր։
Ջրածնի և հալոգենների խառնուրդները պայթուցիկ են․ ֆտորի հետ անմիջապես, քլորի հետ պայթում է լուսավորելիս, անգամ -252 °C-ում բրոմի և յոդի հետ՝ տաքացնելիս։ Առաջանում են հալոգենաջրածիններ՝ ֆտորաջրածին (HF), քլորաջրածին (НСl), բրոմաջրածին (HBr) և յոդաջրածին (HI), որոնց ջրային լուծույթներն ուժեղ թթուներ են։
Սովորական պայմաններում թթվածնի հետ ջրածինը միանում է դանդաղ, տաքացնելիս՝ պայթյունով։ Պայթուցիկ են 4-94 ծավավալ % H2 պարունակող խառնուրդները՝ թթվածնի և 4-74% Н2 պարունակող խառնուրդները օդի հետ։
Ջրածինը թթվածնի հետ առաջացնում է նաև ջրածնի պերօքսիդ՝ H202։ Տաքացնելիս ջրածինը ծծմբի հետ միանում է հեշտությամբ, սելենի և տելուրի հետ՝ դժվարությամբ։ Առաջանում են ծծմբաջրածին՝ H2S, սելենաջրածին՝ H2Se, և տելուրաջրածին՝ H2Te, որոնք տհաճ հոտով ջրում լուծելի գազեր են (լուծույթները թթուներ են)։
Ջրածինը ազոտի հետ միանում է կատալիզատորի առկայությամբ՝ տաքացնելիս։ Ստացվում է ամոնիակ, NH3, որի ելքը մեծանում է ճնշումը բարձրացնելիս։ Ազոտի մյուս միացությունները ջրածնի հետ՝ հիդրազինը (N2H4), և ազոտաջրածնական թթուն (NH3), հեղուկներ են։
Ատոմական ջրածինը միանում է ֆոսֆորի, արսենի և անտիմոնի հետ։ Առաջանում են ֆոսֆին՝ PH3, արսին՝ AsH3, և ստիբին՝ SbH3, որոնք տհաճ հոտով, խիստ թունավոր գազեր են։
Ածխածինը ջրածնի հետ միանում է բարձր ջերմաստիճաններում՝ առաջացնելով (կատալիզատորի բացակայությամբ) մեթան՝ CH4, որը ածխաջրածինների պարզագույն ներկայացուցիչն է։ Սիլիցիումաջրածինները և բորաջրածինները՝ В2Н6, В4Н10, В5Н9, В5Н11 և այլն, ստացվում են մագնեզիումի, սիլիցիդի կամ բորիդի և թթուների փոխազդեցությամբ։ Տաքացնելիս ջրածինն իրենց օքսիդներից վերականգնում է բազմաթիվ մետաղներ (Mo, W, Cr, Fe, Си և այլն) և ոչ մետաղներ (Сl, Տ, N, Si և այլն)։
Ածխածնի (II) օքսիդը (СО) կատալիզատորի առկայությամբ Ջրածնով վերականգնելով ստանում են օրգանական նյութեր (НСНО, СН3ОН և այլն)։
Ջրածինը միանում է չհագեցած ածխաջրածինների հետ, վերականգնում օրգանական միացությունները։ Ալկալիական, հողալկալիական և մի քանի այլ մետաղների հետ ջրածինը միանում է բարձր ջերմաստիճաններում առաջացնելով մետաղների հիդրիդներ՝ LiH, NaH, CaH2, ВеН2 և այլն։ Այդ հիդրիդները կայուն են, հալվում են առանց քայքայվելու, ջրի առկայությամբ հիդրոլիզվում են՝ անջատելով ջրածին, ուժեղ վերականգնիչներ են։ Նրանց հալույթները էլեկտրոլիտներ են, ենթարկվում են էլեկտրոլիզի (անոդի վրա անջատվում է ջրածին)։
Ջրածինը լավ է լուծվում բազմաթիվ մետաղներում (Pd, Pt, Ni և այլն)՝ առաջացնելով ներդրման պինդ լուծույթներ։ Մետաղներում լուծվելու ունակության շնորհիվ ջրածինը․ թափանցում է մետաղների միջով (դիֆուզիա), կոռոզիայի է ենթարկում պողպատը (դեկարբոնացում)։

Լույսի կամ ջերմության ազդեցությամբ H2 միանում է հալոգենների և այլ ոչ մետաղների հետ։
  
    
      
        
          
            
              H
              
                2
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            2
            H
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {H_{2}+Cl_{2}\rightarrow 2HCl}}}
  
  
    
      
        
          
            
              H
              
                2
              
            
            +
            S
            →
            
              H
              
                2
              
            
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {H_{2}+S\rightarrow H_{2}S}}}
  
  
    
      
        
          
            3
            
              H
              
                2
              
            
            +
            
              N
              
                2
              
            
            →
            2
            N
            
              H
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3H_{2}+N_{2}\rightarrow 2NH_{3}}}}
   (400-500°С,p,Fe)Ջրածինը միանում է թթվածնի հետ՝ հսկայական քանակի էներգիայի անջատմամբ (ջրածնաթթվածնային բոցի ջերմաստիճանը հասնում է 3000°С։
  
    
      
        
          
            2
            
              H
              
                2
              
            
            +
            
              O
              
                2
              
            
            →
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
            +
            Q
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2H_{2}+O_{2}\rightarrow 2H_{2}O+Q}}}
  այս գազերի 2։1 հարաբերությունը կոչվում է շառաչող գազ, քանի որ ավարտվում է պայթյունով։

Ջրածինը ուժեղ վերականգնիչ է, այն վերականգնում է շատ մետաղներ իրենց օքսիդներից.
  
    
      
        
          
            P
            b
            O
            +
            
              H
              
                2
              
            
            →
            P
            b
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {PbO+H_{2}\rightarrow Pb+H_{2}O}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            u
            O
            +
            
              H
              
                2
              
            
            →
            C
            u
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CuO+H_{2}\rightarrow Cu+H_{2}O}}}
  փոխազդում է նաև որոշ ոչ մետաղների օքսիդների հետ, ստացվում է ոչ մետաղ.

  
    
      
        
          
            2
            N
            
              O
              
                2
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            →
            
              N
              
                2
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2NO_{2}+4H_{2}\rightarrow N_{2}+4H_{2}O}}}
  Մետաղների հետ ջրածինը առաջացնում է հիդրիդներ, որոնք պինդ նյութեր են և կարծես ջրածնի շտեմարան լինեն, որովհետև ջրի հետ՝ տալիս են ջրածին, որը հնարավոր է ապագայում օգտագործել որպես վառելիք՝ բենզինի փոխարեն։
  
    
      
        
          
            
              H
              
                2
              
            
            +
            2
            N
            a
            →
            2
            N
            a
            H
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {H_{2}+2Na\rightarrow 2NaH}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            a
            +
            
              H
              
                2
              
            
            →
            C
            a
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Ca+H_{2}\rightarrow CaH_{2}}}}
  Օրգանական քիմիական ռեակցիաներում ջրածինը օգտագործում են հիդրացնելու համար։
  
    
      
        
          
            R
            
            
            −
            
            
            C
            H
            
            
            =
            
            
            C
            H
            
            
            −
            
            
            
              R
              ′
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
          
        
        →
        
          
            R
            
            
            −
            
            
            C
            
              H
              
                2
              
            
            
            
            −
            
            
            C
            
              H
              
                2
              
            
            
            
            −
            
            
            
              R
              ′
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {R\!\!-\!\!CH\!\!=\!\!CH\!\!-\!\!R'+H_{2}}}\rightarrow {\mathsf {R\!\!-\!\!CH_{2}\!\!-\!\!CH_{2}\!\!-\!\!R'}}}
  


== Կիրառություն ==
Ջրածինը կիրառվում է դիրիժաբլների լցման համար, որպես թեթև գազ, վեր բարձրացնող ուժ, ավտոգեն զոդման ժամանակ բոցի ջերմաստիճանը հասնում է 2000 °C–ի։ Քիմիական արդյունաբերությունում որպես վերականգնիչ հատկապես Ni, Pt, Pd-ի առկայությամբ, 1 ծավալ Pd-ի մեջ լուծվում Է 850 ծավալ ջրածին։ Օգտագործվում է քարածուխից արհեստական բենզինի ստացման համար, ամոնիակի, սպիրտների, հալոգենաջրածինների սինթեզում։
Անգլիացի քիմիկոս Ջոն Դալտոնը 19-րդ դարի սկզբին առաջարկել է ջրածնի ատոմի զանգվածը, որպես ամենաթեթև տարր, ընդունել որպես ատոմական զանգվածի միավոր։ 1815 թվականին անգլիացի գիտնական Պրաուտր հայտնել է այն միտքը, որ բոլոր տարրերի ատոմները կառուցված են ջրածնի n ատոմներից։
Արեգակի վրա հայտնաբերվել է 69 քիմիական տարր՝ ջրածնի գերակշռությամբ։ Ջրածինը 5.1 անգամ շատ է, քան հելիումը և 10 հազար անգամ ավելի, քան բոլոր մետաղները միասին վերցրած (վերցրած ոչ թե կշռով, այլ ատոմների թվով)։ Այդ ջրածինը ծախսվում է ոչ միայն էներգիա արտադրելու վրա։ Ջերմա- միջուկային պրոցեսների ընթացքում նրանից առաջանում են նոր քիմիական տարրեր, իսկ արագացված պրոտոնները արտանետվում են՝ մերձարեգակնային քամի։ Այս երևույթը հայտնաբերվել է վերջերս՝ կոսմիկական տարածքն ուսումնասիրելու ժամանակ՝ արհեստական արբանյակների օգնությամբ։
Այն որոշակի վտանգ է ներկայացնում տիեզերագնացների համար։ Բացի այդ՝ պրոտոնների հոսքն առաջ է բերում երկրորդային կոսմիկական ճառագայթում, որը հասնում է մինչև երկրի մակերևույթ։ Առաջացող մագնիսային փոթորիկները կարող են ազդել կենսագործունեության պրոցեսների վրա և երկրի մագնիսային դաշտի կողմից կլանված ջրածնի միջուկը չի կարող չազդել կոսմոսի հետ նրա զանգվածափոխանակության վրա։
Մեծ քանակությամբ ջրածին կիրառվում է ամոնիակ, HCl սինթեզելու համար, հեղուկ ճարպերի հիդրոգենացման համար։ Որպես թեթև գազ հելիումի հետ լցնում էին օդապարիկները։ Ջրածինը օգտագործում են բարձր ջերմաստիճան ստանալու համար (3000-4000°С)։ Սակայն ջրածնի ամենալուրջ խնդիրը՝ միջուկային այս ռեակցիան է 21H+31H=42He+n+17,6 կՋ
Այս ռեակցիան ընթանում է 10 միլիոն աստիճանում, եթե հնարավոր լիներ կառավարել այս ռեակցիան, մարդկությունը կլուծեր էներգիայի պրոբլեմը։
Կարևոր է նաև պինդ վիճակում ջրածնի ստացումը (մետաղական ջրածին), որը օժտված է գերհաղորդականությամբ։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Ջրածնի խորվաթական անունը՝ Vodik, շրջանառության մեջ է մտցրել բանասեր Բոգոսլև Շուլեկը։


== Տես նաև ==
Պարբերական աղյուսակ
Հիդրոգենացում
Քիմիական կապ
Հիդրոնիում


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Մոլորակի աղյուսները, հեղինակ՝ Մ. Գ. Զալինյան, էջեր՝ 7-8
Начала химии. Современный курс для поступающих в вузы։ Учебное пособие для вузов /Н. Е. Кузьменко, В. В. Еремин, В. А. Попков. — М.։ Издательство «Экзамен»,2005.
Учебный справочник школьника. Учебное издание. — М.։ Дрофа, 2001.
Дигонский С. В., Тен В. В. Неизвестный водород. — СПб։ Наука, 2006 ISBN 5-02-025114-3
Chart of the Nuclides (17th ed.)։ Knolls Atomic Power Laboratory։ 2010։ ISBN 978-0-9843653-0-2 
Ferreira-Aparicio P, Benito M. J., Sanz J. L. (2005)։ «New Trends in Reforming Technologies: from Hydrogen Industrial Plants to Multifuel Microreformers»։ Catalysis Reviews 47 (4): 491–588։ doi:10.1080/01614940500364958 
Newton David E. (1994)։ The Chemical Elements։ New York: Franklin Watts։ ISBN 0-531-12501-7 
Rigden John S. (2002)։ Hydrogen: The Essential Element։ Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press։ ISBN 0-531-12501-7 
Romm, Joseph, J. (2004)։ The Hype about Hydrogen, Fact and Fiction in the Race to Save the Climate։ Island Press։ ISBN 1-55963-703-X 
Scerri Eric (2007)։ The Periodic System, Its Story and Its Significance,։ New York: Oxford University Press։ ISBN 0-19-530573-6 


== Արտաքին հղումներ ==
Basic Hydrogen Calculations of Quantum Mechanics
Hydrogen at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
High temperature hydrogen phase diagram
Wavefunction of hydrogen
Low Energy Linear Accelerator - Monatomic Hydrogen diagram Archived 2013-11-12 at the Wayback Machine.