armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Մեհրի

«Մեհրի»,  Հովհաննես Թումանյանի պոեմներից է։ Գրել է 1890 թվականին։


== Պատմություն ==
Հովհաննես Թումանյանն այս պոեմը գրել է 1890 թվականին։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1890 թվականին Մոսկվայում հրատարակված «Բանաստեղծություններ» ժողովածուի առաջին հատորի 21-41 էջերում։ Հովհաննես Թումանյանի մահից հետո վերահրատարակվել է 1940-1959 թվականներին Երևանում հրատաակված  Հովհաննես Թումանյանի Երկերի ժողովածուի 6-րդ հատորի 24-35 էջերում։
«Մեհրին» Թումանյանի՝ արևմտության կյանքի և ճակատագրի նկատմամբ ցուցաբերած քաղաքացիական և ստեղծագործական հետաքրքրության դրսևորումներից մեկն է։
1891 թվականին Տիգրան Փիրումյանը բանաստեղծի խոսքերից գրի է առել պոեմի ստեղծման պատմության որոշ տվյալներ։ Ըստ այդ վկայության պոեմի 4-րդ գլխի «Սիրելի Մեհրի, մնացիր բարով…» տողով սկսվող հատվածը Թումանյանը ստեղծել է երզում և թղթին  հանձնել պոեմի ստեղծումից մեկ տարի առաջ, այնուհետև անգիտագցաբար ու տառ առ տառ վերարտադրել «Մեհրիի» մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==
Ծերունի Մասեհյան

Ծերունի Մասեհյան (դասական ուղղագրությամբ՝ Ծերունի Մասեհեան, 1811), 19-րդ դարի իրանահայ արքունական ոսկերիչ է եղել, ով հայտնի է որպես Իրանի ամենաթանկագին զարդերից մեկի՝ ադամանդակուռ գլոբուսի պատրաստման խմբի ղեկավար, և Շեկսպիրի ու Բայրոնի ամենահայտնի հայերեն ու պարսկերեն թարգմանչի՝ իրանահայ դեսպան Հովհաննես Մասեհյանի հայր։


== Կենսագրություն ==
Ծերունի Մասեհյանը ծնվել է 1811 թվականին։
Նա ամուսնացել է Աննա Երվանդյանի հետ, ով Անտոն-խան Երվանդյանի քույրն է եղել։ Անտոն-խան Երվանդյանը Նասեր Էդ Դին շահի թագաժառանգի՝ Մոզաֆֆար Էդ Դին Միրզայի ֆրանսերենի ուսուցիչն է եղել՝ այն ժամանակ դրսում ուսումնառած հատուկենտ մարդկանցից։


== Գործունեություն ==

Մասեհյանը 50 տարի աշխատել է որպես Նասեր էդ Դին շահի արքունական «զարգար բաշիի» (ոսկերչապետի), և ստացել բազում գովասանագրեր։

Նրա ամենահայտնի գործն ադամանդակուռ գլոբուսն է, որը պատրաստվել է Նասեր Էդ Դին շահի պատվերով 1875 թվականին գլխավորելով որկերիչների մի խումբ։ Գլոբուսում օգտագործվել է՝

Մաքուր ոսկի՝ 34 կգ
Թանկարժեք քարեր՝ 3656
Թանկարժեք քարի տեսակներ՝ ադամանդ, զմրուխտ, հակինթ, փիրուզ և մարգարիտ
Թանկարժեք քարերի քանակ՝ 51366 հատԱյն համարվում է Իրանի ազգային հարստություն և այժմ պահվում է Իրանի կենտրոնական բանկի գոհարեղենի թանգարանում։


== Աղբյուրներ ==
Պարսկերեն՝ Ժանեթ Լազարյան, «Ոսկերիչներ և արծաթագործներ», Իրանահայերի հանրագիտարան։ Հիրմանդ տպագրատուն, Թեհրան։ էջ. 463։ պարսկերեն՝ لازاریان، ژانت د (۱۳۸۲). «طلاسازان و نقره‌سازان». دانشنامه ایرانیان ارمنی.


== Ծանոթագրություններ ==
(7699) Բոզեկ

(7699) Բոզեկ (անգլ.՝ Bozek), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի փետրվարի 2-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,393409 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,001 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7858 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1352,46 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,266182 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,71° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(7699) Բոզեկ աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Արտյոմ Շահբազ

Արտյոմ Շահբազ (Արտավազդ Արամի Շահբազյան, 1909, Կարս, Կարսի մարզ, Կովկասյան երկրամաս, Ռուսական կայսրություն - ոչ վաղ քան հունիսի 22, 1941), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ Հայրենական պատերազմի մասնակից։
Ծնվել է Կարս քաղաքում։ 1931 թվականին ավարտել է Լենինականի գյուղատնտեսական տեխնիկումը։ 1931-1941 թվականներին աշխատել է հանրապետական թերթերում, ժողովրդական ստեղծագործության հանրապետական տանը, Հայկական հեռագրական գործակալությունում (այժմ՝ Արմենպրես)։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Զոհվել է 1941 թվականին, ռազմաճկատում։


== Արտյոմ Շահբազի երկերի մատենագրությունը ==
Ակնարկներ և պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 130 էջ։
Ակնարկներ և չափածո Էջեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 335 էջ։


== Աղբյուրներ ==
Մորիս Բերգ

Մորիս «Մո» Բերգ (մարտի 2, 1902(1902-03-02), Հառլեմ, Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - մայիսի 29, 1972(1972-05-29) կամ մայիսի 30, 1972(1972-05-30), Belleville, Էսեքս շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի բեյսբոլիստ-քեթչեր, Բեյսբոլի բարձրագույն լիգայի մարզիչ, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ դարձել է Ռազմավարական ծառայությունների վարչության լրտես։ 1933 թվականին դարձել է Ամերիկյան լիգայի չեմպիոն։ Չնայած որ հանդես է եկել բարձրագույն լիգայի 15 մրցաշրջաններում, խաղալով Ամերիկյան լիգայի 4 թիմերում։ Բերգը մշտապես եղել է միջին որակի խաղացող, որը, որպես կանոն, մշտապես օգտագործվել է որպես պահեստային քեթչեր։ Նրան հաճախ անվանել են «բեյսբոլի ամենախելացի տղա»։ Բեյսբոլիստ Քեյսի Սթենգելը մի անգամ Բերգին անվանել է «ամենատարօրինակ մարդը, որը երբևէ խաղացել է բեյսբոլ»։
Բերգն սովորել է Փրինսթոնի համալսարանում և Կոլումբիայի համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետում։ Բերգը խոսել է մի քանի լեզուներով և օրվա ընթացքում մշտապես կարդացել մինչև 10 թերթ։ Նրա հեղինակությունը պայմանավորված է եղել «Information, please!» ռադիովիկտորինայի ժամանակ հաջողությամբ հանդես գալով, որտեղ նա պատասխանել հունական և լատինական ծագմամբ անունների և բառերի ստուգաբանության, Եվրոպայի և Հեռավոր Արևելքի պատմական իրադարձությունների, ինչպես նաև ընթացիկ քաղաքական գործընթացների վերաբերյալ հարցերին։
ԱՄՆ կառավարության լրտեսի կարգավիճակում մեկնել է Հարավսլավիա՝ Դիմադրության շարժման խմբերի վերաբերյալ տեղեկատվություն հավաքելու համար, որոնց աջակցության հարցը դիտարկում էր ԱՄՆ կառավարությունը։ Այնուհետ նա ուղարկվել է Իտալիա, որտեղ հանդիպել է մի շարք գիտնականների հետ, այդ թվում հայտնի մեխանիկ Անտոնիո Ֆերիի և ֆիզիկոսների հետ, որոնք աշխատում էին Գերմանական միջուկային ծրագրում։
Պատերազմից հետո Բերգը որոշ ժամանակ աշխատել է Ռազմավարական ծառայությունների վարչության հենքի վրա ստեղծված Կենտրոնական հետախուզական վարչությունում, սակայն 1950-ական թվականների կեսերին դարձել է գործազուրկ։ Իր կյանքի վերջին երկու տասնամյակն անց է կացրել առանց աշխատանքի՝ ապրելով իր եղբայրների և քույրերի հետ։
2018 թվականին թողարկվել է «Լրտեսական խաղ» ֆիլմը, որտեղ Բերգի դերը մարմնավորել է Փոլ Ռադը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Nicholas Dawidoff The Catcher was a Spy: The Mysterious Life of Moe Berg. — New York: Vintage Books, 1994. — ISBN 0-679-76289-2
Իոլանդա Մոնտես

Իոլանադա Իվոն Մոնտես Ֆարրինգտոն (հունվարի 3, 1932(1932-01-03), Սպոքան, Վաշինգտոն, ԱՄՆ, ավելի հայտնի է Տոնգոլելե (Tongolele) բեմական կեղծանունով), Ամերիկայում ծնված մեքսիկացի դերասանուհի, պարուհի։ Համարվում է ամերիկյան ամենահայտնի պարուհիներից մեկը։ Համարվում է նաև գրող և նկարչուհի։ Երեք անգամ կազմակերպվել է նրա աշխատանքների ցուցահանդեսը։


== Կենսագրություն ==
Իոլանդա Մոնտեսը ծնվել է 1932 թվականի հունվարի 3-ին Սպոկանում (Վաշինգտոն նահանգ)։ Հայրը՝ Էլմեր Սվեն Մոնտեսը, եղել է իսպանացի, մայրը՝ Էդնա Փերլ Ֆարինգտոնը, շվեդուհի։ Մանկուց նա հրապուրվել է պարերով։ Որպես բալերինա հանդես է եկել Սան Ֆրանցիսկոյում։ 1947 թվականին տեղափոխվել է Մեքսիկա, որտեղ աշխատանքի է անցել Տիվոլի կաբարեում՝ որպես պարուհի և մեծ հաջողությամբ կատարել իր աշխատանքը։ Նույն թվականին հանդես է եկել իր բեմական կեղծանունով՝ Տոնգոլելե։ Պարուհու կարիերան հսկայական հաջողություն է բերել նրան և գրավել կինոգործիչների ուշադրությունը։ 1947 թվականին Իոլանդա Մոնտեսը իր դեբյուտն է կատարել «Գիշերային սեր» ֆիլմում և դրանից հետո նկարահանվել է 28 ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։ 2001 թվականին նկարահանվել է «Դե Ռուբի» կաբարեի տիրուհի Իոլանդայի դերում մեքսիկական «Կրքեր ըստ Սալոմեի» հեռուստասերիալում, որը դերասանուհուն հռչակ է բերել աշխարհի շատ երկրներում։


== Անձնական կյանք ==
1956 թվականին Իոլանդա Մոնտեսն ամուսնացել է կուբացի Խոակին Գոնսալեսի հետ, ում հետ նա հանդիպել է 1940-ականների վերջից, իսկ 1950 թվականին իր ապագա ամուսնուն պարգևել է երկվորյակ եղբայրների՝ Ռուբենին և Ռիկարդոյին.։ Համատեղ կյանքը շարունակվել է մինչև Գոնսալեսի մահը՝ 1996 թվականի դեկտեմբերի 22-ը։


== Ֆիլմագրություն ==


=== Televisa հեռուստաընկերության հեռուստասերիալներ ===
1983 - Կրքոտ Իզաբելլա,
2001-02 - Կրքեր ըստ Սալոմեի - Իոլանդա։


=== Ֆիլմեր ===
Մեքսիկական կինոմատոգրաֆիայի ոսկե դարը

1947 - Գիշերային սեր,
1948 - Նրանք սպանեցին Տոնգոլելեին - Իոլանդա,
1951 - Սպանեք ինձ, քանի որ ես մեռնելու եմ,
1953 - Եվ ահա ձրիակերները- բալերինա,
1958 – Միշտ երաժշտություն։


=== Հետագա տարիների ֆիլմեր ===
1967 - Հովազ կանայք- Տոնգոլելե,
1971 - Մարդ-օձեր (ԱՄՆ-ի հետ համատեղ) - Կալեա։


== Պարգևներ և մրցանակներ ==
2006 - ACE
2010 - Lunan del Auditorio
2011 - Premio al Merito Cultural
2014 - Medalla Agustin Lara


== Մատենագիտություն ==
Su, Margo; Leduc, Renato (1989) Alta Frivolidad (High Frivolity), México, ed. Cal y Arena, 9789684931879
García Hernández, Arturo (1998) No han matado a "Tongolele" (They have not killed "Tongolele"), México, ed. La Jornada Ediciones, 9789686719383
Agrasánchez Jr., Rogelio (2001) Bellezas del Cine Mexicano (Beauties of the Mexican Cinema), México, ed. Archivo fílmico Agrasánchez, 968-5077-11-8


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Las Cruces Sun-News – NewsBank, April 10, 2008
L.A. Times Archives Archived 2012-11-02 at the Wayback Machine., April 3, 1990
Հունվարի 21

Հունվարի 21, տարվա 21-րդ օրն է։

Տարվա ավարտին մնում է 344 (նահանջ տարիներին՝ 345) օր։


== Դեպքեր ==
1793 - Լուի XVI-ը գիլյոտինով ենթարկվում է մահապատժի
1961 - Ֆրի Սթեյթ երկրամասում հանքախորշի փլուզման հետևանքով կենդանի թաղվում է 435 աշխատող


== Ծնունդներ ==
1878 - Վահան Թեքեյան, հայ բանաստեղծ (վ. 1945)։
1887 - Հակոբ Անտոնյան, հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ
1906 - Իգոր Մոիսեև, բալետի սովետական արտիստ և բալետ-մայստեր
1938 - Ֆելիքս Դանիելյան,հայ կենդանաբան
1938 - Գևորգ Եղիազարյան (տնտեսագետ),հայ տնտեսագետ
1941 - Պլասիդո Դոմինգո, իսպանացի տենոր
1949 - Չիոնգ Տան Շանգ, վիետնամցի քաղաքական-պետական գործիչ
1950 - Վլադիմիր Եպիսկոպոսյան, հայ դերասան
1950 - Անխել-Մարիա Վիլյար, իսպանացի ֆուտբոլիստ
1960 - Դմիտրի Խառատյան, ռուսաստանցի դերասան
1961 - Վլադիկ Խաչատրյան, պաշտպանության բանակի գեներալ-մայոր
1963 - Հակիմ Օլաջուվոն, նիգերիացի նախկին բասկետբոլիստ
1967 - Արտաշես Մինասյան, շախմատի գրոսմայստեր
1972 - Նվեր Հովհաննիսյան, ազատարմարտիկ, Արցախյան և Քառօրյա պատերազմների մասնակից (մ. 2018)
1978 - Արփինե Քեթցյան, հայ քանդակագործ
1981 - Դևիդ Սանդբերգ, շվեդ կինոռեժիսոր
1985 - Սուրեն Մանուկյան, հայ պատմաբան
1989 - Հենրիխ Մխիթարյան, հայ ֆուտբոլիստ


== Մահեր ==
1609 - Ժոզեֆ Սկալիգեր (ծն. 1540), ֆրանսիացի պատմագիր
1774 - Մուստաֆա III, Օսմանյան կայսրության սուլթան
1789 - Փոլ Անրի Հոլբախ, (ծն. 1723 թ.) ֆրանսիացի մատերիալիստ փիլիսոփա
1825 - Ֆեոդոսի Շչեդրին, ռուս քանդակագործ
1872 - Պետրոս Դուրյան (ծն. 1851), հայ բանաստեղծ
1872 - Ֆրանց Գրիլպարցեր, ավստրիացի բանաստեղծ և դրամատուրգ
1879 - Լյուբեն Կարավելով, բուլղար գրող
1916 - Հրանտ Հայրամե, հայ բժիշկ
1924 - Վլադիմիր Լենին (ծ. 1870) Սովետական Միության հիմնադիրը
1950 - Ջորջ Օրվել (ծն. 1903), անգլիացի գրող
1984 - Ալան Մարշալ, ավստրալիացի գրող


== Տոներ ==


== Պետական տոներ ==
Նիդերլանդներ՝ Գրկախառնությունների օր
Կոմանդանտե (ֆիլմ)

Կոմանդանտե (անգլ.՝ Comandante), ամերիկացի ռեժիսոր Օլիվեր Սթոունի փաստագրական ֆիլմը Կուբայի առաջնորդ Ֆիդել Կաստրոյի մասին։


== Սյուժե ==
2002 թվականի փետրվարին ֆիլմի ռեժիսոր Օլիվեր Սթոունը ամենատարբեր թեմաներով հարցազրույց է անցկացնում 75-ամյա Ֆիդել Կաստրոյի հետ։ Ըստ պայմանավորվածության Ֆիդել Կաստրոն կարող էր ցանկացած պահի ընդհատել հարցազրույցը, սակայն նա ոչ մի անգամ դա չարեց։ Ֆիլմի 95 րոպեներն ընտրված են այդ 30 ժամանոց հարցազրույցից։ Նկարահանումները կատարվում են Հավանայի տարբեր մասերում՝ փողոցներում, համալսարաներում, սրճարանում, մեքենայի մեջ։


== Ցուցադրումներ ==
Ֆիլմն ԱՄՆ-ում արգելվել է այն պատճառաբանությամբ, թե այն պրոպագանդում է Ֆիդել Կաստրոյի դրական կերպարը։


== Հղումներ ==
http://www.imdb.com/title/tt0342213/
http://www.allmovie.com/work/1:278867(չաշխատող հղում)
Խվորոստան

Խվորոստան (ռուս.՝ Хворостань), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վորոնեժի մարզում։ 
Գետաբերանը տեղակայված է Դոն գետի ձախ ափում՝ 1340 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 79 կմ է, ավազանի տարածքը 1080 կմ2 է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոլուչևկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Դոնի ավազանի վտակներից մինչև Խոպրա։ Ենթավազանը՝ Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 05010100812107000003355
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 107000335
Ավազանի կոդը - 05.01.01.008
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 07
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Ռոմոդանովսկի գյուղական խորհուրդ (Միրգորոդսկի շրջան)

Ռոմոդանովսկի գյուղական խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ Ромоданівська селищна рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռոմոդանովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 3930 մարդ։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Նիկոլա-Լենիվեց

Նիկոլա-Լենիվեց (ռուս.՝ Никола-Ленивец), գյուղ Ռուսաստանի Կալուգայի մարզի Ձեռժինսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Միխայիլ Բաղդասարով (կրկեսի դերասան)

Միխայիլ Աշոտի Բաղդասարով (մայիսի 23, 1945(1945-05-23), Բաքու, ԽՍՀՄ - մայիսի 3, 2021(2021-05-03), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային, ռուսական կրկեսի դերասան, գիշատիչ կենդանիներ վարժեցնող, կրկեսային բազմաթիվ ծրագրերի ստեղծող, Սասունցի Դավիթ «Վագրեր-շոու» կրկեսային համարների ստեղծող և ղեկավար, Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1980), Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստ (1997)։ Նիժնի Նովգորոդի կրկեսի գեղարվեստական ղեկավարն է։


== Կենսագրություն ==
Միխայիլ Բաղդասարովը մանկության տարիներից շատ է սիրել կենդանիներին։ 13 տարեկանից երազել է դառնալ կենդանիներ վարժեցնող։ 16 տարեկանում դարձել է ունիֆորմիստ այն կրկեսում, որտեղ աշխատում էին հայտնի կենդանի վարժեցնողներ Մարգարիտա Նազարովան և Կոնստանտին Կոնստանտինովսկին։ Գիշատիչների հետ վարվեցողության մեջ ցուցաբերած խիզախության և տաղանդի համար Մարգարիտա Նազարովան Միխայիլ Բաղդասարովին ընդգրկեց իր խմբում, և ինը տարի շարունակ վերջինս աշխատեց նրա ղեկավարությամբ։
1973 թվականից սկսեց հանդես գալ ինքնուրույն ծրագրով։ Առաջին մեծ հաջողությունը գրանցեց 1979 թվականին, երբ ներկայացրեց իր նոր կրկեսային համարը՝ «Սասունցի Դավիթ»-ը, որտեղ Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» բալետի երաժշտության ներքո կրկեսային հրապարակ դուրս բերեց առյուծներին, վագրերին, հովազներին, յագուարներին, ընձառյուծներին և պումաներին։
1991 թվականի հոկտեմբերին Միխայիլ Բաղդասարովը ներկայացրեց իր նոր «Վագրեր-շոու» համարը՝ 18 ուսսուրիյսկական վագրերով։ Ծրագրում Բաղդասարովի օգնականի դերում հանդես է գալիս նրա դուստրը՝ Կարինա Բաղդասարովան։
1994 թվականից սկսած՝ այս շոուին մասնակցում է նաև Բաղդասարովի որդին՝ Արթուր Բաղդասարովը։


== Կոչումներ ==
Արվեստի բնագավառում մատուցած ծառայությունների համար 1980 թվականին Բաղդասարովին շնորհվել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստի, իսկ 1997 թվականին՝ Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչում։ 2003 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստի կոչում շնորհվեց Կարինա և Արթուր Բաղդասարովներին։


== Միջադեպ շոուի ժամանակ ==
2006 թվականին՝ ներկայացման ժամանակ, վերահսկողությունից դուրս եկած վագրը հարձակվեց Արթուր Բաղդասարովի վրա և նրան բազմաթիվ վնասվածքներ հասցրեց։ Միայն Միխայիլ Բաղդասարովին հաջողվեց ձայնային հրազենից արձակված կրակոցների միջոցով ստիպել կենդանուն բաց թողնել Արթուրին։ Բժիշկներին դժվարությամբ հաջողվեց փրկել Արթուր Բաղդասարովի կյանքն ու ձեռքը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կարինա և Արթուր Բաղդասարովների պաշտոնական կայք
Հարցազրույց Կարինա և Արթուր Բաղդասարովների հետ
Մի ամբողջ կյանք տևող շերտավոր չվերթ Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
Հարցազրույց Միխայիլ Բաղդասարովի հետ
Միխայիլ Բաղդասարով․ սկզբում համբերությունն էր Archived 2012-11-23 at the Wayback Machine.
Ապարանք (այլ կիրառումներ)

Ապարանք, կարող է վերաբերել՝

Ապարանք - բնակության համար նախատեսված շինություն
Ապարանք - գյուղ Մեծ Հայքի Մոկք աշխարհում, այնուհետև գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում
Էրիթրոցիտների նստեցման արագություն

Էրիթրոցիտների նստեցման արագություն՝ ԷՆԱ, էրիթրոցիտների նստման ռեակցիա-ԷՆՌ, ախտորոշիչ ցուցանիշ, որի
շնորհիվ բացահայտվում է արյան պլազմայի սպիտակուցային բաղադրամասերի, ինչպես նաև էրիթրոցիտների թվի և ծավալի փոխհարաբերությունը ախտաբանական տարբեր պրոցեսների ժամանակ։ Էրիթրոցիտների նստեցման արագության մեխանիզմը պայմանավորված է էրիթրոցիտների միջոցով արյան պլազմայի սպիտակուցային մասնիկների կլանմամբ և ագլոմերատների (էրիթրոցիտների կուտակումներ) առաջացմամբ։ Բնականոն պայմաններում տղամարդկանց ԷՆԱ հավասար է 1–10 մմ/ժամ, կանանցը՝ 3–14 մմ/ժամ։ Էրիթրոցիտների նստեցման արագությունը մեծանում է արյան պլազմայում կոպիտ դիսպերսված նյութերի (գամմա գլոբուլիններ, ֆիբրինոգեն) պարունակության ավելացման, որը նկատվում է բորբոքային պրոցեսների (թոքաբորբ, տուբերկուլոզ, ռևմատիզմ, սեպսիս), հյուսվածքների քայքայումով ուղեկցվող հիվանդությունների (սրտամկանի ինֆարկտ, ուռուցքներ) դեպքում, ինչպես նաև հղիության ընթացքում։ Միելոմային հիվանդության ժամանակ ԷՆԱ հասնում է մինչև 90 մմ/ժամ։ ԷՆԱ փոքրանում է էրիթրեմիայի, վարակիչ դեղնախտի և սպիտակուցային անբավարարության դեպքում։
Պավղոս

Պաւղոս, Պողոս (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), 13-րդ դարի հայ քարգործ վարպետ։ Պաւղոսի կազմած մեզ հայտնի երեք խաչքարերը գտնվել են Գոշավանքում։ Դրանցից երկու լավագույնները դրված են եղել Մ․ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու հարավային մուտքի աջ ու ձախ կողմերում (արևելյանը, որը մեջտեղից երկու կես է եղել, այժմ Հայաստանի պատմության պետական թանգարանում է), իսկ երրորդը՝ Մ․ Հոգու մատուռի մոտ։ Պաւղոսը խաչքարային արվեստի ամենատաղանդավոր վարպետներից է։ Նրա գործերին բնորոշ են բազմերանգությունը, զարդերի նրբահյուս ոճավորումը, «գեղանկարչական» թեթևությունը, կոթողային վեհությունը։ Քարգործ վարպետի անունը հանդիպում է միայն Ս․ Հոգու մատուռի խաչքարի վրա՝ ութթեանի աստղի զարդաքանդակի մեջ հյուսված, «ՊԱՒՂՈՍ» ձեով։tԱրձանագրությանtմեջtթվականը եղծված է, սակայն նշված է, որ այն կազմել է Պաւղոսը և իր եղբոր՝ Հովհաննեսի հետ կանգնեցրել ծնողների հիշատակին։ Պաւղոսի խաչքար, Գոշավանք (XIII դարի), գործ՝ Պաւղոսի (այժմ՝ Հայաստանի պատմության պետական թանգարանում, Երևան) խաչքարերից մեկի վրա է պահպանվել թվականը (1291)։ Պաւղոսի և նույն շրջանի վարպետ Մոմիկի խաչքարերի արվեստը ոճական ներքին հարազատություն ունի։
Դալիկդաղ

Դալիկդաղ, լեռ Թուրքիայի Իգդիրի մարզում, Հայկական Պար լեռնահամակարգում, Մեծ Մասիսից ավելի քան 26 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը 943 մ է։ Իգդիրից Կարակոյունլու գյուղ տանող ճանապարհի աջ կողմը։


== Ծանոթագրություններ ==
Մեծ Հայք կամավորական ջոկատ (այլ կիրառումներ)

Մեծ Հայք կամավորական ջոկատ, կարող է վերաբերել՝

Մեծ Հայք կամավորական ջոկատ - կամավորական ջոկատ։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Երևանում
Մեծ Հայք կամավորական ջոկատ - կամավորական ջոկատ։ Կազմավորվել է 1989 թվականին Երևան էլեկտրոտեխնիկական գործարանի կամավորներից
Ստոյնա Վանգելովսկա

Ստոյնա Վանգելովսկա (մակեդոներեն՝ Стојна Вангеловска, փետրվարի 5, 1965(1965-02-05), Սկոպիե, Մակեդոնիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ), հարավսլավացի, հետագայում՝ մակեդոնացի բասկետբոլիստուհի։ 1988 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր։


== Կենսագրություն ==
Ստոյնա Վանգելովսկան ծնվել է 1964 թվականի փետրվարի 5-ին (ՄՕԿ-ի տվյալներով՝ 1965), Սկոպիեում։
Ստոյնա Վանգելովսկան առաջին անգամ ընդգրկվել է Հարավսլավիայի օլիմպիական հավաքականի կազմում 1984 թվականին։ Լոս Անջելեսի Օլիմպիական խաղերում Ստոյնան դարձավ ամենաերիտասարդ բասկետբոլիստուհին իր երկրի հավաքականի կազմում, նա ընդամենը 19 տարեկան 176 օրական էր։ Հարավսլավացի բասկետբոլիստուհիները նախնական շրջանաձև մրցաշարում հինգ խաղերից հաղթեցին ընդամենը մեկում և գրավեցին վերջին տեղը։ Հարավսլավիայի բասկետբոլի հավաքականի աղջիկների համար 1984 թվականի Օլիմպիական խաղերում այդ տեղը դարձավ հանրագումարային։
Մեդալային հաջողություններ չբերած Օլիմպիական խաղերից հետո Վանգելովսկան շարունակում էր խաղալ իր երկրի հավաքականում և հաջորդ Օլիմպիական խաղերին, հարավկորեական Սեուլում նա հանդես եկավ որպես Հարավսլավիայի հավաքականի ավագ։ Կանանց բասկետբոլի մրցաշարն անցկացվեց երկու փուլով, առաջինում ութ թիմերը բաժանվեցին երկու խմբի, որից եզրափակիչ էին դուրս գալիս առաջին երկու տեղերը գրաված թիմերը, իսկ մյուսները պայքարում էին 5-8 տեղերի համար։  Հարավսլավացի բասկետբոլիստուհիները հաղթեցին Չեխոսլովակիային և Չինաստանին, զիջեցին ԱՄՆ-ի հավաքականին՝ դուրս գալով եզրափակիչ երկրորդ տեղից։ Հաղթելով Ավստրալիայի հավաքականին մեկ միավորի տարբերությամբ, Հարավսլավիայի հավաքականը դուրս եկավ եզրափակիչ, որտեղ զիջեցին ամերիկացի  բասկետբոլիստուհիներին։  Ստոյնա Վանգելովսկան իր թիմի հետ դարձավ արծաթե մրցանակակիր։
Հետագայում Ստոյնան դարձավ աշխարհի և Եվրոպայի առաջնության լավագույն խաղացող, իսկ սպորտային կարիերան ավարտելուց հետո դարձավ Մակեդոնիայի օլիմպիական կոմիտեի փոխնախագահ, տնօրենների խորհրդի անդամ, ինչպես նաև ընդգրկվեց Մակեդոնիայի օլիմպիական կոմիտեի Ավագների ակումբ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
STOJNA VANGELOVSKA
Աչառի ծմակ

Աչառի ծմակ, լեռ Ադրբեջանի Դաշկեսանի շրջանում, Թարգմանչաց վանքի մոտ։


== Ծանոթագրություններ ==
Գեորգի Չեռնովոլ

Գեորգի Չեռնովոլ (ռուս.՝ Гео́ргий Андре́евич Черново́л, նոյեմբերի 15, 1937(1937-11-15)), ռուս դիվանագետ։


== Կենսագրություն ==
1966 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը և 1979 թվականին ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության բարձրագույն դիվանագիտական դպրոցը։ Տիրապետում է ֆրանսերենին, հունարենին և անգլերենին։
1962 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։

1995 թվականի հունիսի 26-ից մինչև 2000 թվականի մարտի 29-ը Կոտ դ'Իվուարում եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
1995 թվականի հունիսի 26-ից մինչև 2000 թվականի մարտի 29-ը Բուրկինա Ֆասոյում եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։2000 թվականից թոշակի է։


== Անձնական կյանք ==
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։


== Դիվանագիտական աստիճան ==
2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (1993 թվականի ապրիլի 30)
1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (1995 թվականի հունվարի 19)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Биография на сайте Центра военно-политических исследований МГИМО
Անիհիլացում (ֆիլմ)

«Անիհիլացում» (անգլ.՝ Annihilation), ռեժիսոր Ալեքս Գառլենդի նկարահանած գիտաֆանտաստիկ ֆիլմը։ Սցենարը հիմնված է Ջեֆ Վանդերմեերի համանուն վեպի վրա։


== Սյուժե ==
Կենսաբանի ամուսինը կորչում է անսովոր գոտում։ Նա գիտական արշավախումբ էր գլխավորում, որի կազմում կային կենսաբան, մարդաբան, հոգեբան և տեղագրագետ, և նրանք գնում են դեպի այդ գոտին։


== Դերերում ==
Նատալի Փորտման
Ջենիֆեր Ջեյսոն Լի
Թեսսա Թոմփսոն
Օսկար Այզեկ
Ջինա Ռոդրիգես
Սոնոյա Միձունո
Դևիդ Գյասի


== Արտադրություն ==
2013 թվականի մարտին հայտարարվել է, որ Paramount Pictures-ը պլանավորում է ֆիլմ նկարահանել Ջեֆ Վանդերմեերի վեպի հիման վրա։ 2014 թվականի հոկտեմբերին հայտնի դարձավ, որ ֆիլմի ռեժիսորը կլինի Ալեքս Գառլենդը։ Նկարահանումները տեղի են ունեցել 2016 թվականի գարնանը և ամռանը։


== Ծանոթագրություններ ==
Խաչելություն (այլ կիրառումներ)

Խաչելություն, կարող է վերաբերել՝

Խաչելություն - մահապատժի պատմական տեսակ
Խաչելություն - Հիսուս Քրիստոսի մահապատիժը խաչելության միջոցով, որով փաստորեն ավարտվեցին Քրիստոսի չարչարանքները
Հայերը Կիպրոսում

Հայերը Կիպրոսում բնակվել են վաղ միջնադարից (4-5-րդ դարեր), երբ այնտեղ եղել են առանձին հայ պաշտոնյաներ, զինվորականներ, առևտրականներ։ Որպես համայնք՝ այն ձևավորվել է ձևավորվել է 12-րդ դարում։ Կիլիկիայի Հայոց թագավորության անկումից (1375) և Հայոց ցեղասպանությունից (1915-23) հետո Կիպրոսում հայերի թվաքանակը ստվարացել է։ Ներկայումս կիպրահայերի թիվը կազմում է 4.000 մարդ, ովքեր հիմնականում ապրում են Նիկոսիա և Լարնակա, մասամբ նաև՝ Լիմասոլ, Ֆամագուստա, Պաֆոս քաղաքներում։
Կիպրոսի հայ համայնքի թվաքանակի մասին նմանատիպ ցուցանիշ է հրապարակված նաև Կիպրոսաբնակ հայության համացանցային հանգույցում։ Հայկական սփյուռքի ավանդական կառույցները (դպրոց, եկեղեցի, մամուլ) ակտիվորեն են գործել՝ լինելով հայ համայնքի ինքնակազմակերպման և հայապահպանության արդյունավետ մեխանիզմներ։
Հայերը՝ որպես Կիպրոսի Հանրապետության քաղաքացիներ, լիովին ինտեգրված են այդ երկրի հասարակությանը և ակտիվ մասնակցություն են ցուցաբերում հատկապես հասարակական-քաղաքական կյանքին։ 2006 թվականի մարտի 6-ին հայազգի Մարիոս Գարոյանն ընտրվեց Կիպրոսի խորհրդարանի (Ներկայացուցիչների պալատ) նախագահ։ Նա 2006 թվականի հոկտեմբերի 22-ից Կիպրոսի առաջատար քաղաքական կուսակցություններից մեկի՝ Ժողովրդավարական կուսակցության նախագահն է։
Կիպրոսահայությունն ունի կրոնական համայնքի կարգավիճակ։ Հայ համայնքը Ներկայացուցիչների պալատում ունի 1 ներկայացուցիչ։ Կիպրոսի խորհրդարանում հայ համայնքի ներկայացուցիչն է նշանավոր գործարար և հասարակական-քաղաքական գործիչ Վարդգես Մահդեսյանը։ Կիպրական հասարակությանը հայերի ինտեգրվածության մասին է վկայում թեկուզ այն, որ ս.թ. նոյեմբերի 5-ին Կիպրոսի նախագահ Դիմիտրիս Քրիստոֆիասը գլխավորել է Լիմասոլում հայկական դպրոցի բացման արարողությունը։


== Արտաքին հղումներ ==
cyprusarmenians.com. կիպրահայերի կայք
Կիպրոսի հայկական ազգային կոմիտեի կայք Archived 2011-09-04 at the Wayback Machine.
Gibrahayer.org. կիպրահայերի կայք Archived 2015-01-31 at the Wayback Machine.
Պալ Սաբո

Պալ Սաբո (հունգ.՝ Szabó Pál, ապրիլի 5, 1893(1893-04-05), Biharugra, Sarkad District, Békés County, Հունգարիա - հոկտեմբերի 31, 1970(1970-10-31), Բուդապեշտ, Հունգարական Ժողովրդական Հանրապետություն), հունգարացի գրող, դրամատուրգ, սցենարիստ, լրագրող և քաղաքական գործիչ։


== Կենսագրություն ==
Հունգարական Խորհրդային Հանրապետության (1919) գործիչ, անկումից հետո ենթարկվեց բռնաճնշումների։
1930-ին եղել է «Անկախ մանր տնտեսատերեր» կուսակցության համահիմնադիր և փոխնախագահ։
Նա նաև մասնակցել է Անկախության կուսակցության, 1848 թ. կուսակցության և ձախակողմյան Ազգային գյուղացիական կուսակցության (1939-1944 թթ.՝ դրա նախագահ) գործունեությանը։
1945-1970 թվականներին եղել է խորհրդարանի անդամ։ Երբ 1954-ին ստեղծվեց Ազգային ժողովրդական ճակատը, նա դարձավ նրա առաջին նախագահը։
«Մարդիկ» առաջին վեպում նկատելի է։ Ժիգմոնդ Մորիցի ազդեցությունը։
«Տերտերներ, կիրակիներ» (1933), «Աշնանացան» (1940), «Հարսանիք, կնունք, օրորոց» (1942–43) վեպերում արտացոլված է գյուղացիների կյանքը։ Հրատարակվել են նաև Սաբոի «Նոր երկիր» (1953) վեպը և «Այնտեղ՝ Տիսայից, Դանուբից այն կողմ» (1960) (գյուղի սոցիալիստական վերափոխման մասին) վիպակը, «Անհանգիստ կյանք» (1954–58) քառահատոր ինքնակենսագրական վեպը, «Այդպիսին է ողջ աշխարհը» (1958), «Կապույտ երկնքի տակ» (1963) արձակ ժողովածուները։


== Ստեղծագործություններ ==
Isten malmai. — Budapest, 1949.
Munkák és napok. — Budapest, 1955.
Szépülő szegénység. — Budapest, 1969.


== Ծանոթագրություններ ==
102


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
102 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է կիրակի օրը։ Սա մեր թվարկության 102 թվականն է, 
II դարի 2-րդ տարին։
Էլուքտերե

Էլուքտերե, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
ՏՆՏ (հեռուստաընկերություն)

«ՏՆՏ», ռուսական դաշնային հեռուստաընկերություն։ Հիմնվել է 1997 թ. սեպտեմբերին, հեռարձակումը սկսել է 1998 թ. հունվարի 1-ին։ Ռուսաստանի ամենադիտվող ալիքների հնգյակի շարքում է։ 2012 թ. սկզբին պոտենցիալ դիտողների թիվը կազմել է շուրջ 104 միլիոն մարդ։ Հեռուստացանցը համագործակցում է 645 գործընկեր հեռուստաալիքների հետ՝ Ռուսաստանի 1050 քաղաքներում։


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
ТНТ Վիդեոալիքը RuTube կայքում Archived 2010-08-19 at the Wayback Machine.
Վիդեոալիքը ՅուԹյուբ կայքում


== Ծանոթագրություններ ==
Պալմիտինաթթու

Պալմիտինաթթու, CH3(CH2)14COOH, միահիմն հագեցած կարբոնաթթու։ Անգույն բյուրեղներ են, հալված ջերմաստիճանը՝ 63,1°С, եռմանը՝ 351,5°С։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Ջրում չի լուծվում, չափավոր լուծվում է սպիրտում, բենզոլում, ացետոնում։ Բնության մեջ տարածված ճարպաթթու է, գլիցերինային էսթերների ձևով մտնում է համարյա բոլոր բնական ճարպերի բաղադրության մեջ․ խոզի ճարպում՝ 30% , կովի յուղում՝ 25% են։ Պալմիտինաթթուի և բարձրակարգ սպիրտների էսթերներն առաջացնում են մոմեր։


== Նշանակություն ==
Պալմիտինաթթուի ցետիլային էսթերը կազմում է սպերմացումի կարևորագույն բաղադրիչը, միրիցիլայինը՝ մեղրամոմի են։ Կենդանիների օրգանիզմում Պալմիտինաթթուի կենսասինթեզն իրականանում է А կոֆերմենտի մասնակցությամբ։ Պալմիտինաթթու ստանում են բնական ճարպերից․ վերջինս ենթարկում են հիդրոլիզի և ստացված թթուների խառնուրդից անջատում վերաբյուրեղացմամբ։


== Կիրառում ==
Պալմիտինաթթուի որոշ էսթերներ օգտագործվում են լվացող միջոցների, կոսմետիկական պատրաստուկների ստացման համար։ Պալմիտինաթթուի և ստեարինաթթվի խառնուրդը ստեարինի հիմքն է։


== Ծանոթագրություններ ==
...Նա մի տգեղ, աղքատ մարդ էր...

«...Նա մի տգետ, աղքատ մարդ էր...», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից, որի գրման ստույգ  տարեթիվը հայտնի չէ։


== Պատմություն ==
Հովհաննես Թումանյանի այս բանաստեղության գրման տարեթիվը ստույգ հայտնի չէ։ Դատելով ձեռագրից ու բովանդակությունից, պետք է գրված լինի «Այստեղ ահա ինչ են ասում...» ոտանավորի հետ՝ այսինքն 1890 թվականի հուլիսին։
Թումանյանի ընտանեկան արխիվում պահվում է մեկ ինքնագիր։ Ինքնագրի թերթիկի հակառակ էջում՝ մոտավորապես նույն թեմայով կես արձակ, կես չափածո գրեթե անընթեռնելի մի շարադրանք կա։
Առաջին անգամ 1979 թվականին տպագրվել է «Լրաբեր հասարակական գիտությունների» (№ 1, էջ 30-31) հանդեսում։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 1-ին հատորում արտատպվել է ինքնագրից։


== Ծանոթագրություններ ==
Ռոսոշևսկի գյուղական խորհուրդ (Վելիկոպիսարևսկի շրջան)

Ռոսոշևսկի գյուղական խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ Розсошівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Վելիկոպիսարևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռոսոշևսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 767 մարդ։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Տեմրյուկ

Տեմրյուկ (ռուս.՝ Темрюк), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում, հանդիսանում է Տեմրյուկի շրջանի վարչական կենտրոնը։


== Աշխարհագրություն ==
Քաղաքը գտնվում է Կրասնոդար քաղաքից 130 կմ հարավ-արևմուտք և հանդիսանում է Թամանյան թերակղզու ամենամեծ բնակավայրը։
Քաղաքը գտնվում է Կուբան գետի աջ ափին, որը թափվում է Ազովի ծովի Տեմրյուկի ծովածոցը։


== Բնակչություն ==
Ազգային կազմը2010 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի տվյալների համաձայն՝


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Տեմրյուկ քաղաքի և շրջանի մասին Կրասնոդարի երկրամասի վարչության կայքում Archived 2005-10-23 at the Wayback Machine.
Տեմրյուկ քաղաքի զինանշանի պատմությունը
Տեմրյուկ քաղաքի պատմությունը
Գառնիկ Կարապետի Ղանդիլյան

Գառնիկ Կարապետի Ղանդիլյան  (օգոստոսի 23, 2001, Գյումրի - նոյեմբերի 10, 2020, Կարմիր շուկա, Արցախի պաշտպանության բանակի զինծառայող։


== Կենսագրություն ==


=== Կյանք և ուսում ===
Ծնվել է 2001 թվականի օգոստոսի 23-ին Գյումրիում՝ Կարապետ և Հռիփսիմե Ղանդիլյանների ընտանիքում։ Ունի կրտսեր քույր և եղբայր՝ Քնարիկ և Վարդան Ղանդիլյանները։
2008 թվականից սովորել է Գյումրու 38 հիմնական դպրոցում, 2015 թվականին տեղափոխվել է Գյումրու օլիմպիական հերթափոխի պետական մարզական քոլեջ՝ որտեղ նաև հաճախել է ձյուդոյի։ Ունի 7 մեդալ, և բազմաթիվ պատվոգրեր։


=== Զինվորական ծառայություն ===
Գառնիկ Ղանդիլյանը պարտադիր ժամկետային զինծառայության է անցել 2019 թվականի ձմեռային զորակոչով Գյումրու Զինկոմիսարիատից։ 2019 թվական դեկտեմբերի 16-ին զորակոչվել է բանակ։ Ծառայում էր Արցախում։


=== Արցախյան պատերազմ ===
2020 թվականի Սեպտեմբերի 27-ի վաղ առավոտյան, Ադրբեջանի Հանրապետությունը լայնամասշտաբ հարձակում է գործել արցախա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծի ամբողջ երկայնքով։ 44օր շարունակ Գառնիկը համառ մարտեր է մղել թշնամու հետ։ Վարորդ էր՝ պատերազմի ողջ ընթացքում ապահովել է անհրաժեշտ բոլոր պարագաներով՝ սնունդով, հագուստով, զինամթերքով, վիրավորներին տեղափոխել հիվանդանոցներ։ Անմահացել է 2020 թվականի նոյմբերի 10-ին, հրադադարի ընդունումից ժամեր հետո։


=== Հուղարկավորություն ===
2020 թվականի Նոյեմբերի 13-ին տեղի է ունեցել Գառնիկ Ղանդիլյանի հուղարկավորությունը, զինվորական կարգով, Հերոսին հողին են հանձնել Շիրակի զինվորական պանթեոնում։


=== Պարգևներ և հիշատակում ===
2021 թվականի փետրվարի 15-ին, Գառնիկ Ղանդիլյանը՝ հակառակորդի սանձազերծած լայնածավալ ռազմական գործողությունների ընթացքում Արցախի Հանրապետության պետական սահմանները պաշտպանելիս ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար՝ հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով։


== Ծանոթագրություններ ==
Ծաղկասար

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծաղկասար (այլ կիրառումներ)Ծաղկասար, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Ծաղկասար լեռան հարավարևմտյան լանջին։ Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 61 կիլոմետր հյուսիս–արևմուտք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1990 մետր։


== Անվանումներ ==
Բնակավայրն ունեցել է հետևյալ անվանումները․ Բողութլի, Պիրտիկան, Պիրտիկյան, Փիրթիքան, Փիրթիքան Հայի, Փիրթիքան Վերին, Փիրթիքյան, Փիրթիքյան Վերին։


== Բնակչություն ==
Ծաղկասարի նախնիները 1831 թվականին տեղափոխվել են Մուշի, Կապանի և Ալաշկերտի գյուղերից։
Ծաղկասարի ազգաբնակչության փոփոխությունը.


== Տնտեսություն ==
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և պտղաբուծությամբ։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==
Գյուղից 1,5 կիլոմետր արևելք գտնվում է մ.թ.ա. 4-րդ-3-րդ հազարամյակների «Ծաղկասար» բնակատեղին, գյուղի արևելյան մասում՝ 17-18-րդ դարերի Սուրբ Թադևոս Առաքյալ մատուռը։


== Տես նաև ==
Ծաղկասարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)


== Ծանոթագրություններ ==
Բազիյաթ

Բազիյաթ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Ֆրաիլես

Ֆրաիլես (իսպ.՝ Frailes), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Խաեն պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեռա Սուր շրջանում։ Տարածքը կազմում է 41.37 կմ2։ Բնակչությունը՝ 1768 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 89 կմ հեռավորության վրա։


== Արտաքին հղումներ ==
Cronista de Frailes Archived 2007-09-28 at the Wayback Machine.
Frailespatico(չաշխատող հղում)
ԱՄՆ կառավարության աշխատանքի դադարեցում (2018-2019)

ԱՄՆ կառավարության աշխատանքի դադարեցում 2018-2019 թվականներին (անգլ.՝ United States federal government shutdown of 2018–2019), երկրորդ դադարեցումը 2018 թվականից հետո՝ 2019 թվականի հունվարի դրությամբ դեռևս շարունակվող։ Սկսվել է 2018 թվականի դեկտեմբերի 22-ին՝ Ներկայացուցիչների պալատի կողմից ընդունված բանաձևով, որը վերաբերում է Միացյալ Նահանգների կառավարության ֆինանսավորմանը։ Աշխատանքների կասեցումը տեղի ունեցավ, երբ ԱՄՆ Կոնգրեսը և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը չկարողացան համաձայնության գալ՝ 2019 ֆինանսական տարվա միջոցների բաշխման հարցում, ինչն էլ հանգեցրեց 9 գործադիր դեպարտամենտների թուլացմանը, ինչը վնասեց մոտ 400 պետական ծառայությունների՝ 800 000 աշխատակիցների հետ միասին։ Սա ԱՄՆ պատմության մեջ ամենականխատեսելի դադարեցումն էր, չնայած այն չի տարածվում ողջ դաշնային կառավարության վրա, այլ միայն կառավարության գործողությունների 25 %-ի վրա, ինչն ավելի ցածր շեմ է, քան 2013 թվականին էր։

Դադարեցումը տեղի ունեցավ ամերկա-մեքսիկական պատի կառուցման շուրջ առաջացած տարաձայնությունների պատճառով։ Նախագահ Թրամփը պնդում էր 5,6 միլիարդ դոլար հատկացնել դաշնային ֆոնդերից։ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում դեմոկրատները մերժեցին այդ պահանջը՝ հղում կատարելով Թրամփի այն նախընտրական խոստմանը, որ պատի կառուցման համար կվճարի Մեքսիկան։ Դեմոկրատների կողմից վերահսկվող Ներկայացուցիչների պալատը քվեարկեց հատկացումների մասին օրենքը, որը նորից չէր նախատեսում պատի կառուցման համար կառավարությանը միջոցներ հատկացնել։ Այնուամենայնիվ, Թրամփը վերադարձավ այն նույն պահանջին, որ պատի կառուցման համար անհրաժեշտ է միջոցներ հատկացնել։ Թրամփը հայտարարեց, որ վետո կդնի ցանկացած օրինագծի վրա, որը չի նախատեսի պատի կառուցման համար միջոցների տրամադրում։ Սենատում մեծամասնության առաջնորդ Միտչ Մաքքոնելն իր հերթին արգելափակեց հանրապետականների կողմից վերահսկվող ԱՄՆ Սենատի այն օրենքների ընդունումը, որոնք Թրամփը չի հաստատի, անգամ այն օրինագիծը, որը նա նախկինում թույլ էր տվել ընդունել։
Ներկայացուցիչների տան խոսնակը համոզված է, որ Թրամփի` անօրինական ներգաղթի ծավալների սահմանափակմանն ուղղված գործողությունները որևէ դրական արդյունքի չեն հանգեցնելու.

2019 թվականի հունվարի 15-ի դրությամբ՝ ԱՄՆ կառավարության աշխատանքի դադարեցումը շարունակվում է արդեն 25 օր և գերազնացել է 1995-1996 թվականների աշխատանքների դադարեցմանը՝ դառնալով ԱՄՆ պատմության մեջ կառավարության աշխատանքի ամենաերկար դադարեցման  նախադեպը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Թրամփը «բթամտություն» է անվանել Մեքսիկայի սահմանին պատ կառուցելու գործում դեմոկրատների ցանկության բացակայությունը
Ռեյչըլ Բեքվիս

Ռեյչըլ Բեքվիս (անգլ.՝ Rachel Beckwith, հունիսի 12, 2002(2002-06-12), Սիեթլ, Վաշինգտոն, ԱՄՆ - հուլիսի 23, 2011(2011-07-23), Սիեթլ, ԱՄՆ), բարեգործությամբ զբաղվող ամերիկացի աղջիկ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 2002 թվականի հունիսի 12-ին ԱՄՆ-ի Սիեթլ քաղաքում։


== Բարեգործություն ==
Ռեյչըլն իր ծնողներին համոզել է չհրավիրել ոչ ոքի նրա ծննդյան 9 ամյակին, և ընկերներին խնդրել է նվերի համար հատկացվող գումարը փոխանցել նրա ինտերնետային էջին։ Այնտեղ նա հավաքում էր միջոցներ Աֆրիկայի մաքուր ջրի պակասից տառապող ժողովուրդների համար հորեր կառուցելու համար։
Ինչպես հետագայում պարզվել է, աղջիկն այդ քայլին գնացել է այն բանից հետո, երբ եկեղեցին, որտեղ հաճախում էին նրա ծնողները, որոշում էր կայացրել աջակցել «charity: water» հիմնադրամին։ Եկեղեցին կոչ էր արել նաև իր ծխականներին դրամահավաք կազմակերպել։ Հենց այստեղ էլ աղջիկը տեղեկացել է, որ ամեն օր ավելի քան 4.5 հազար աֆրիկացի երեխաներ զոհվում են կեղտոտ ավազաններից ջուր խմելու և զանազան հիվանդություններ ստանալու արդյունքում։
Աղջկա նպատակը 300 ԱՄՆ դոլար հավաքագրելն էր, որը, ըստ հիմնադրամի հաշվարկների, կկարողանար փրկել 15 մարդու։ Ավելի վաղ Ռեյչըլն արդեն զբաղվել էր բարեգործությամբ։ Նա երկու անգամ երկարացրել է մազերը, որպեսզի կեղծամներ պատրաստեն ուռուցքային հիվանդությունների պատճառով մազերը կորցրած երեխաների համար։
Սակայն աղջկան հաջողվեր է հավաքել ընդամենը 220 դոլար։


== Մահ ==
Բարեգործական էջի բացման պահից մեկուկես ամիս անց տեղի ունեցավ ողբերգություն․ Սիեթլի տանող մայրուղու վրա իրար էին բախվել 13 մեքենա։ Այս վթարի միակ զոհը Ռեյչըլ Բեքվիսն էր։
Միացված լինելով կյանքի ապահովման ապարատին, աղջիկն այդպես էլ գիտակցության չեկավ։ Փորձելով ինչ-որ կերպ աջակցել, աղջկա հարազատները, ընկերները կամ պարզապես ծանոթները սկսեցին նվիրաբերել փոքր գումար «charity: water» կազմակերպության կայքում գործող Ռեյչըլի էջին։ Նվիրատվող գումարը սկսեց և արագորեն աճել՝ գրավելով հանրության ուշադրությունը։ Այն բանից հետո, երբ ակնհայտ դարձավ, որ Ռեյչըլը գիտակցության չի գա, կյանքի ապահովման սարքավորումներն անջատեցին, իսկ նրա օրգանները նվիրաբերեցին ուրիշ երեխաների։
Ռեյչըլի արարքն ու նրա ողբերգական ճակատագիրը մեծ արձագանք գտավ ամերիկյան հանրության շրջանում։ 2011 թվականի հոկտեմբերին, երբ դրամահավաքի ժամկետը լրացավ, պարզվեց, որ 31 997 մարդ ամբողջ աշխարհից նվիրաբերել է 1 265 823 դոլար։ Այդ գումարը բավարար կլիներ, որպեսզի խմելու ջրի խնդիրը լուծել ավելի քան 60.000 կարիքավորների համար։
Ռեյչըլի մայրը՝ Սամանտա Փոլը շարունակում է նրա աղջկա գործը՝ նվիրաբերություններ է հավաքում Աֆրիկայում հորերի կառուցման համար։


== Տես նաև ==
Հեյզել Մայներ
Սադակո Սասակի


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Страница Рэйчел Бэквис на сайте фонда «charity: water»(անգլ.)
Рэйчел Бэквис, погибшая в ДТП, помогла в сборе миллионов для других людей Archived 2012-06-05 at the Wayback Machine.
Символом миссии по спасению тысяч людей стала школьница из США, погибшая в ДТП
Կլյուչևոե (ավան, Վելիկոնովոսյոլկովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿլյուչևոեԿլյուչևոե (ուկրաիներեն՝ Ключове), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վելիկոնովոսյոլկովսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կլյուչևոե ավանում բնակվում էր 49 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Յանիս Լուսիս

Յանիս Վոլդեմարի Լուսիս (լատիշ․՝ Jānis Lūsis, մայիսի 19, 1939(1939-05-19), Ելգավա, Լատվիա - ապրիլի 29, 2020(2020-04-29), Ռիգա, Լատվիա), լատվիացի խորհրդային նիզականետորդ, օլիմպիական չեմպիոն (1968, Մեխիկո), Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր (1972, Մյունխեն), Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր (1964, Տոկիո)։ Եվրոպայի չեմպիոն (1962, 1966, 1969, 1971)։ ԽՍՀՄ չեմպիոն (1962—1966, 1968—1973, 1976)։ Աշխարհի ռեկորդակիր (1968—1969, 1972—1973)։ ԻԱԱՖ փառքի դահլիճի (անգլ.՝ IAAF Hall of Fame, Թեթև աթլետիկայի միջազգային միության փառքի դահլիճ) անդամ։


== Կենսագրություն ==
Յանիս Լուսիսը ծնվել է 1939 թվականի մայիսի 19-ին Լատվիայի Ելգավա քաղաքում։ 1961 թվականին ավարտել է Լատվիայի մարզական մանկավարժության ակադեմիան (լատիշ․՝ Latvijas Sporta pedagoģijas akadēmija)։ 1968 թվականին Մեխիկոյում դարձել է Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։ 1965 թվականին ստացել է սպորտի վաստակավոր վարպետի կոչում։ Պրոֆեսիոնալ մարզիկի կարիերան սկսել է 1957 թվականին և ավարտել 1976 թվականին՝ Մոնրեալում կայացած Օլիմպիական խաղերի ժամանակ (այդ ժամանակ գարավել է 8-րդ տեղը)։ Յանիս Լուսիսը Լատվիան ներկայացնող միակ մարզիկն է, ում հաջողվել է վաստակել Օլիմպիական խաղերի ոսկե, արծաթե ու բրոնզե մեդալներ։ Անձնական ռեկորդն է՝ 93 մ 80 սմ (1972)։


=== Ընտանիք ===
Յանիս Լուսիսի կինը՝ Էլվիրա Օզոլինյան (ծնվել է 1939 թվականին), 1960 թվականին դարձել է օլիմպիական չեմպիոն նիզակի նետում մարզաձևում։ Նրանց որդին՝ Վոլդեմար Լուսիսը (ծնվել է 1974 թվականին) նույնպես դարձել է նիզականետորդ և մասնակցել է 2000 և 2004 թվականների Օլիմպիական խաղերին, սակայն հաջողության չի հասել։


== Պետական մրցանակներ ==
Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
«Պատվո նշան» շքանշան
Երեք աստղի շքանշան
ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Յանիս Լուսիս (լուսանկարներ)
Յանիս Լուսիսի կենսագրությունը(չաշխատող հղում)
Յանիս Լուսիսը Օլիմպիական խաղերում Archived 2009-01-21 at the Wayback Machine. (անգլ.)
Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնություն 1912/1913

1912/1913 մրցաշրջանի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունը երեսուներորդն էր։ Ընդամենը մեկ միավորի առավելությամբ միանձնյա հաղթող դարձավ  Անգլիայի հավաքականը։ Առաջին անգամ բոլոր մասնակից թիմերը տարան առնվազն մեկ հաղթանակ։
Մրցաշարը մեկնարկեց  Իռլանդիա- Ուելս խաղով, որում ուելսցիները համառ պայքարում հաղթեցին նվազագույն հաշվով։ Հաջորդ խաղում իռլանդացիները անակնկալ կերպով հաղթեցին անգլիացիներին և ուելսցիների հետ մեկտեղ դարձան առաջատար։ Շոտլանդացիները գոլազուրկ ոչ-ոքի խաղացին ուելսցիների հետ, ապա 2-1 հաշվով հաղթեցին իռլանդացիներին և ուելսցիների հետ գլխավորեցին մրցաշարային աղյուսակը։ Անգլիացիներին մրցաշարում միանձնյա հաղթելու համար վերջին երկու խաղում պետք էր հաղթել, ինչը և նրանք արեցին։


== Մրցաշարային աղյուսակ ==
Խ = Խաղ; Հ = Հաղթանակ; Ո = Ոչ-ոքի; Պ = Պարտություն; ԽԳ = Խփած Գնդակ; ԲԳ = Բաց Թողած Գնդակ; ԳՏ = Գնդակների Տարբերություն; Մ = ՄիավորԱղբյուր. 

Հաղթանակի համար շնորհվում էր 2 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1։


== Արդյունքներ ==


== Հաղթող ==


== Ռմբարկուներ ==
Stereo Hearts

«Stereo Hearts», ամերիկյան Gym Class Heroes ռեփ ռոք խմբի երգը, որում իր մասնակցությունն ունի նաև ամերիկյան Maroon 5 խմբի վոկալիստ Ադամ Լևինը։ Այն թողարկվել է 2011 թվականի հունիսի 14-ին՝ որպես Gym Class Heroes-ի «The Papercut Chronicles II» անվանումը կրող թվով հինգերորդ ստուդիական ալբոմի առաջին սինգլ։ Երգը գրվել է Թրևի Մակքոյի, Ադամ Լևինի, Բենի Բլանկոյի, Սթերլինգ Ֆոքսի, Ամար Մալիկի և Robopop-ի կողմից։ Երգը Միացյալ Նահանգների Billboard Hot 100 հիթ շքերթում զբաղեցրել է չորրորդ հորիզոնականը։


== Տեսահոլովակ ==
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Հիրո Մյուրայը, ներկայացվել է 2011 թվականի օգոստոսի 11-ին։


== Կրկներգ ==


== Հիթ-շքերթներ և հավաստագրումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբ վիդեոհոսթինգում
Երգի տեքստը Archived 2015-10-09 at the Wayback Machine. MetroLyrics կայքում
Արտիբաշ

Արտիբաշ (ռուս.՝ Артыбаш), գյուղ Ռուսաստանի Ալթայի հանրապետության Տուրոչանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 560 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Իձյասյու

Իձյասյու (ռուս.՝ Идзясъю), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված Ելվա գետի աջ ափին՝ 156 կմ ձհեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 34 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 03020200212103000021647
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 103002164
Ավազանի կոդը -  03.03.00.002
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 03
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
VEF

VEF, լատիշերեն հապավված Valsts elektrotehniskā fabrika (պետական էլեկտրատեխնիկական ֆաբրիկա), էլեկտրական և էլեկտրոնային արտադրանք թողարկող խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկություն Լատվիայի Հանրապետության մայրաքաղաք Ռիգայում։  Հիմնադրվել է 1919 թվականին։ Նախքան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելը թողարկել է ապրանքների լայն տեսականի, ներառյալ աշխարհի ամենափոքր ֆոտոխցիկը՝  Minox Riga-ն։ Պատերազմից հետո դարձել է հաղորդակցական (կոմունիկացիոն) տեխնոլոգիաների խոշորագույն արտադրողը Խորհրդային Միությունում և Լատվիական ԽՍՀ-ի ամենամեծ արդյունաբերական ձեռնարկությունը։


== Պատմություն ==
VEF-ը  հիմնադրվել է 1919 թվականի ապրիլին՝ որպես փոստ-հեռագրային վարչության վերանորոգման արհեստանոց։ Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը արտադրական շինությունները պատկանել են 1887 թվականին հիմնադրված UNION ֆաբրիկային։ Ընկերությունը VEF է անվանակոչվել 1932 թվականին։
Հեռախոսներ սկսել է արտադրել 1922 թվականից, ռադիոընդունիչներ՝ 1924-ից, ավտոմատ հեռախոսակայաններ՝ 1928 թվականից։ Ռիգայի և լատվիական այլ քաղաքների հեռախոսային կայաններում աշխատել են հենց այս ձեռնարկության՝ մինչև 1940 թվականը թողարկած սարքավորումները։ 1930-ական թվականներին այստեղ յուրաքանչյուր ամիս արտադրվել են 500 հեռախոս ու 400 հեռախոսակայան։ Արդեն իսկ 1930-ական թվականներից ֆաբրիկան թողարկել է շուկայական պահանջարկ ունեցող էլեկտրոնիկայի լայն տեսականի՝ կապի սարքավորումներ, հեռախոսներ, էլեկտրալամպեր, լուսանկարչական սարքեր, արդուկներ, լապտերներ, ռադիոընդունիչներ, ինչպես նաև՝ լուսանկարչական թուղթ, բանվորական սեղաններ, փոքր խմբաքանակներով՝ ավտոմեքենաներ, մոտոցիկլետներ, մինչև անգամ՝ մարզական ու մարտական ինքնաթիռներ։
Խորհրդային իշխանության տարիներին մեծ պահանջարկ էին վայելում հատկապես ձեռքի, դյուրակիր VEF-202, «Սպիդոլա» մակնիշների ռադիոընդունիչները, ձայնագրիչները...
1999 թվականին ֆաբրիկան սեփականաշնորհվել է և վերակազմավորվել։


== Արտադրատեսակներ ==


=== Ֆոտոխցիկներ ===
Minox


=== Ռադիոընդունիչներ ===
VEF Spidola
Vega VEF
VEF LatviaԵվ շատ ուրիշներ...


=== Հեռախոսներ ===
VEF-TA-ն՝ իր բազմաթիվ տարբերակներով


=== Համակարգիչներ ===
VEF ORMIKA
VEF-1022
VEF-MIKRO 1024
VEF-MIKRO 1025


==== Համակարգչային կցվող սարքեր ====
Keyboard Mikro 6025
5.25" Floppy Disks Reader Mikro 5625


=== Օդանավեր ===
VEF Irbītis I-11
VEF Irbītis I-12
VEF Irbītis I-14
VEF Irbītis I-15
VEF Irbītis I-16
VEF Irbītis I-17
VEF Irbītis I-18
VEF Irbītis I-19
VEF JDA-10M


=== Մոտոցիկլետ ===
Pandera


== Գրականություն ==
Історія підприємства Archived 2013-06-02 at the Wayback Machine.(լատիշերեն)VEF. Історія.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Offizielle Website der SIA VEF un Ko Archived 2015-12-06 at the Wayback Machine. (lettisch, russisch, englisch, abgerufen am 27. Juni 2017)
VEF: Рождение и становление , 1919–1940 гг. (russisch, abgerufen am 27. Juni 2017)
Informationen zur VEF Minox Kamera Archived 2016-03-28 at the Wayback Machine. (englisch, abgerufen am 27. Juni 2017)
Отечественная радиотехника XX века
История VEF
Домашня сторінка VEF un Co
VEF Minox Riga Serial No. Archived 2016-03-28 at the Wayback Machine.