Համաշխարհային փոստային միություն

Համաշխարհային փոստային միություն (ՀՓՄ - UPU, ֆր.՝ Union Postale Universelle և անգլ.՝ Universal Postal Union), 1874 թվականին հիմնադրված միջպետական կազմակերպություն Համաշխարհային փոստային միության կողմից կազմավորվող միասնական փոստային տարածքում փոստային կապի ապահովման և կատարելագործման համար։ Միավորում է աշխարհի գրեթե բոլոր երկրները։
Համաշխարհային փոստային միության հիմնադրման հետ 1874 թվականին առաջին անգամ փոստային առաքանիների միատեսակ սակագներ են սահմանվել արտասահման նամակներ և այլ փոստային առաքանիներ ուղարկելու դեպքում։


== Նպատակ ==
Համաշխարհային փոստային միության նպատակներն են համարվում․

Համաշխարհային փոստային կոնվենցիայի և լրացուցիչ համաձայնագրերի միջոցով միատեսակ միջազգային փոստային կապերի հաստատում և միջազգային փոստի փոխանակման դյուրացում
Աջակցություն միության անդամ պետությունների փոստային համագործակցություն
Միջազգային փոստային կապի համար սակագների սահմանում (ներառյալ տարանցիկ ծախսեր)
Միության անդամների միջև վիճելի հարցերի կարգավորում.


== ՀՓՄ օրգաններ ==
Կազմակերպչական և կառուցվածքային ՀՓՄ-ները բաժանվում են չորս հիմնական մարմնի։

Համաշխարհային փոստային կոնգրես (բարձրագույն մարմին)։Գումարվում է յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ, որտեղ Միության բոլոր անդամ պետությունները ներկայացված են հավասար հիմունքներով։ XXIV Համաշխարհային փոստային կոնգրեսը տեղի է ունեցել 2008 թվականի հուլիսի 23-ից օգոստոսի 12-ը Ժնևում (Շվեյցարիա)։Վարչական խորհուրդ (նախկինում՝ Գործադիր խորհուրդ)։
Փոստային շահագործման խորհուրդ (որի կազմում ընդգրկված է փոստային-ֆինանսական ծառայությունների հանձնաժողովը, որի համանախագահն է «Ռուսաստանի փոստը»։
Միջազգային բյուրոն որպես Բեռնում մշտական քարտուղարություն և կառավարման մարմին։ՀՓՄ-ն նաև վարում է երկու կոոպերատիվ կազմավորումների գործերը․

Փոստային տեխնոլոգիաների կենտրոնի, գործող մարմնի կոոպերատիվի «Telematix» (Telematics Cooperative) և
EMS


== Անդամակցություն ==
Անդամ են հանդիսանում միության կանոնադրությունը և այլ պարտադիր փաստաթղթերը ստորագրած երկրները։ ՄԱԿ-ի անդամ պետությունները միության անդամ են դառնում պարզ հայտարարության միջոցով, մյուս բոլոր ինքնիշխան պետություններն ընդունվում են, եթե դրա համար տրվի միության անդամ պետությունների առնվազն մեկ ձայն։ Ներկայումս, ՀՓՄ-ն միավորում է 192 երկրներ, վերջիններից մեկը 2006 թվականի հուլիսին միացավ Չեռնոգորիան։ Սակայն աշխարհում գոյություն ունեն մի քանի երկրներ, որոնք չեն հանդիսանում ՀՓՄ-ի անդամ․

Մարշալյան կղզիներ (մտնում է ԱՄՆ փոստային համակարգի մեջ)
Պալաու (մտնում է ԱՄՆ փոստային համակարգի մեջ)
Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգներ (մտնում է ԱՄՆ փոստային համակարգի մեջ)
Անդորրա (մտնում է Ֆրանսիայի և Իսպանիայի փոստային համակարգի մեջ)
Թայվան (մասամբ ճանաչված պետություն)
Աբղազիա (մասամբ ճանաչված պետություն, համագործակցում է Ռուսաստանի փոստային համակարգի հետ)
Հարավային Օսիա (մասամբ ճանաչված պետություն)
Կոսովո (մասամբ ճանաչված պետություն)Գոյություն ունեն նաև ՀՓՄ-ի անդամներ, որոնք ինքնուրույն երկրներ չեն․

Արուբա, Կյուրասաո և Սինթ Մաարտեն (նախկինում Նիդերլանդական Անտիլներ, ՀՓՄ-ի անդամներ են սկսած 1875 թվականից)
Մեծ Բրիտանիայի անդրծովյան տարածքներ (1877 թվականից ՀՓՄ-ի կոլեկտիվ անդամ)
Անգիլիա
Բերմուդյան կղզիներ
Հնդկական օվկիանոսի բրիտանական տարածքներ
Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ
Ջիբրալթար
Կայմանյան կղզիներ
Մոնտսերատ
Համբարձման կղզի
Փիթքերն կղզիներ
Սուրբ Հեղինեի կղզի, Համբարձման կղզի և Տրիստան դա Կունյա
Թերքս և Քայքոս կղզիներ
Տրիստան դա Կունյա
Ֆոլկլենդյան կղզիներ
Հարավային Սանդվիչյան կղզիներ


== Պատմություն ==


=== Նախապատմություն ===
Փոստային հաղորդագրությունների զարգացման հետ մեկտեղ, կառավարությունները սկսել են միմյանց հետ կնքել տարանցման այլ անձանց միջոցով նամակագրության առաքման կարգի, փոստային վճարների չափերի և պայմանավորվող կողմերի միջև դրանք բաշխելու մասին փոստային կոնվենցիաներ։ Այդ կոնվենցիաները կնքելիս կողմերը հաճախ հոգ էին տանում առավել շատ բան այն մասին, որ իրենց տարածք հնարավոր ավելի շատ փոստային առաքանիներ գրավեն և երկարացնեն դրանց տարանցման ճանապարհը, և այդպիսով արհեստականորեն բարձրացնում էին տարանցիկ փոստային տուրքերը (որոնք գանձվել էին ըստ քաշի և հեռավորության)՝ դիտարկելով փոստային առաքանիների տարանցիկ անցումը բացառապես որպես եկամուտների աղբյուր։
Մեծ քայլով առաջ էր ավստրո-գերմանական փոստային միությունը, որը կնքվել է 1850 թվականին Պրուսիայի, Ավստրիայի, այլ գերմանական պետությունների և Տաքսիսների փոստի վարչության միջև, փոստային վճարների միատեսակ և միասնական գանձման հիմունքներով։ Այս միությունը դադարեցրեց իր գոյությունը 1866 թվականի պատերազմից հետո, սակայն 1867-1873 թվականների ընթացքում նախ Հյուսիս-գերմանական միությունը, ապա Գերմանական կայսրությունը կնքեցին մի շարք փոստային կոնվենցիաներ։
Հյուսիսային Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախաձեռնությամբ 1863 թվականին Փարիզում տեղի է ունեցել առաջին միջազգային փոստային Կոնգրեսը, սակայն գործը հետագա մտքերի փոխանակում չի անցել։


=== Ստեղծում ===

ՀՓՄ-ն հիմնադրվել է 1874 թվականին Բեռնում կայացած Միջազգային փոստային Կոնգրեսում՝ «Համընդհանուր փոստային միություն» անվամբ, հյուսիսգերմանական միության գլխավոր փոստմեյստեր Հենրիխ ֆոն Ստեֆանի նախաձեռնությամբ և 22 պետությունների ներկայացուցիչների ներկայությամբ։ Գերմանիայի առաջարկած հիմնական սկիզբը փոստային տարածքի միասնությունն է, ամբողջական ազատությունը և տարանցման հնարավոր անհատույց լինելը, փոստային տաքսայի միասնությունը և հավասարակշռման սկզբունքը, այլ ոչ թե փոստային վճարների բաշխումը, մասն ընդունվել է ամբողջությամբ, մի մասը ծառայել է որպես տարբեր տեսակի փոխզիջումների առարկա։
Հոկտեմբերի 9-ին այդ Կոնգրեսում ընդունվել է «համընդհանուր միասնական փոստային պայմանագիրը», որը տարածվել է Ավստրո-Հունգարիայում, Բելգիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Գերմանիայում, Հունաստանում, Դանիայում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Լյուքսեմբուրգում, Նիդեռլանդներում, Նորվեգիայում, Պորտուգալիայում, Ռուսաստանում, Ռումինիայում, Սերբիայում, Թուրքիայում, Չեռնոգորիայում, Շվեյցարիայում, Շվեդիայում, իսկ արտաեվրոպական երկրներից՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Եգիպտոսում։ Ֆրանսիան Փոստային միության կազմի մեջ է մտել միայն 1876 թվականի հունվարի 1-ից։


== Օգտագործված լեզուներ ==
Երկար ժամանակ ՀՓՄ-ի պաշտոնական լեզուն ֆրանսերենն էր, իսկ բանվորները՝ ռուսերենը, անգլերենը և իսպաներենը։ Ներկայումս պաշտոնական լեզուն ֆրանսերենն է, աշխատանքային լեզուն 1994 թվականին եղել է անգլերենը։ Միևնույն ժամանակ, ՀՓՄ փաստաթղթերի և հրապարակումների մեծ մասը (ներառյալ «փոստային միություն» ամսագիրը) հասանելի են ՄԱԿ-ի հիմնական լեզուներով՝ արաբերեն, չինարեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, իսպաներեն և պորտուգալերեն։


== ՀՓՄ հուշարձան ==
Բեռնում Համաշխարհային փոստային միության կազմակերպության հիշատակին հուշարձան է կանգնեցվել։ 1902 թվականին, միջազգային կոնգրեսի հանձնարարությամբ, դրա նախագծի մշակմամբ զբաղվել է Շվեյցարիայի Դաշնային խորհուրդը։ Հայտարարվել է միջազգային մրցույթ, որի համար տրամադրվել է 122 էսքիզ։ Քանդակագործներին տրամադրվել է հուշարձանի ձևի և նյութի ընտրության ազատություն։ Ժյուրին գլխավորել Է Ցյուրիխի արվեստի դաշնային հանձնաժողովի նախագահ, պրոֆեսոր Ֆ. Բլյունտշլին։ Ժյուրին կանգնեցրել է իր ուշադրությունը հուշարձանի վեց նախագծերի վրա և առաջարկել հեղինակներին մանրամասն մշակել իրենց էսքիզները։ Մրցույթի երկրորդ փուլում հաղթող է ճանաչվել ֆրանսիացի քանդակագործ Ռենե դե Սեն Մարսոն։
Հուշարձանը ամպերի վրա բարձրացող երկրագունդ է։ Այն շրջապատում է հինգ կանանց մի խումբ, որոնք մարմնավորում են աշխարհի հինգ մասերը։  Հուշարձանի հիմքը Շվեյցարիայի լեռներն են, որոնց թվում է Բեռն քաղաքի այլաբանական պատկերը։
ՀՓՄ-ի հետ կապված հոբելյանական տարեթվերի կապակցությամբ որոշ երկրներում ևս տեղադրվել են փոստային արկղեր։

		
		


== Տես նաև ==
Փոստի համաշխարհային օր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Новосёлов В. А. (2008-10-30)։ «Глава 6. Всемирный почтовый союз»։ Знакомство с филателией: Мир филателии։ Смоленск: Мир м@рок; Союз филателистов России։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-14-ին։ Վերցված է 2010-06-08  
«ВПС»։ Русско-английский толковый словарь филателистических терминов — В. Юный филателист։ Белпочта։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-14-ին։ Վերցված է 2010-06-08