Ալֆրեդ Ռիդ

Ալֆրեդ Ռիդ (անգլ.՝ Alfred Reed, հունվարի 25, 1921(1921-01-25), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 17, 2005(2005-09-17), Մայամի, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), ամերիկացի կոմպոզիտոր, նոր-դասական երաժշտական ուղղության ներկայացուցիչ, երաժշտական խմբերի, նվագախմբերի, երգչախմբերի և կամերային նվագախմբերի համար գրված ավելի քան երկու հարյուր հրատարակված ստեղծագործության հեղինակ։ Նաև հրավիրվել է որպես դիրիժոր մի քանի նվագախմբերի կողմից՝ տարբեր համերգային շրջագայությունների ընթացքում՝ հանդես գալով Հյուսիսային Ամերիկայում, Լատինական Ամերիկայում, Եվրոպայում և Ասիայում։


== Կյանքը ==
Ալֆրեդ Ռիդը ծնվել է 1921 թվականի հունվարի 25-ին Նյու Յորքում, իսկ երաժշտությամբ լրջորեն սկսել է զբաղվել տասը տարեկանից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ծառայել է 529-րդ բանակի օդուժի նվագախմբում։ Ելնելով ծառայողական պահանջներից, Ռիդը հաճախում է Նյու Յորքի Ջուլիարդյան երաժշտական դպրոց՝ ուսանելով Վիտտորիո Ջիանինիին, որից հետո նա դառնում է նախ NBC-ի (Ազգային հեռարձակող ընկերության), ապա ABC-ի (Ամերիկյան հեռարձարկող ընկերության) կոմպոզիտորն ու գործիքավորողը։ 1953 թվականին Ալֆրեդ Ռիդը դառնում է Բեյլորի համալսարանի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորը։ Այստեղ նա ստացավ բակալավրի (1955 թ.) ապա մագիստրոսի (1956 թ.) աստիճան։ Իր մագիստրոսական թեզը՝ Ռապսոդիա ալտի և նվագախմբի համար, արժանացավ Լուրիա մրցանակի 1959 թվականին։
1955 թվականից 1966 թվականներին Ալֆրեդ Ռիդը եղել է Հանսեն երաժշտական հրատարակչության գլխավոր խմբագիրը։ Նաև եղել է Մայամիի համալսարանի երաժշտագիտության պրոֆեսոր, որտեղ աշխատել է կոմպոզիտոր Քլիֆթոն Վիլիամսի հետ 1966 թվականից մինչև վերջինիս մահը՝ 1976 թվականը։ Մայամիի համալսարանի երաժշտական դպրոցում Վիլիամսի և Ռիդի աշխատասենյակները մոտ էին միմյանց, և Ռիդը Երաժշտության մեդիայի ամբիոնի վարիչն էր։ 1966 թվականին Ռիդը հիմնադրեց երաժշտական շոու-բիզնեսի ուսումնական ծրագրով առաջնորդվող առաջին քոլեջը Մայամիի համալսարանում, որի օրինակին հետևեցին ուրիշ քոլեջներ ու ինստիտուտներ։


== «Հայկական պարեր» ստեղծագործությունը ==
Ոգեշնչվելով Կոմիտասի գրառած հայ գեղջկական երգերից, Ալֆրեդ Ռիդը գրել է նաև երկու մասից բաղկացած «Հայկական պարեր» ("Armenian dances") շարքը՝ նվագախմբի համար՝ հիմնված հայ գեղջկական երգերի վրա։
Առաջին մասն ավարտել է 1972 թվականի ամռանը։ Այն առաջին անգամ կատարել է Իլինոյզի համալսարանի սիմֆոնիկ նվագախումբը 1973 թվականի հունվարի 10-ին։ Կոմպոզիտորն այն նվիրել է Ցեղասպանությունից փախած հայ գաղթականների զավակ, ամերիկյան դիրիժոր Հարրի Բեգյանին, որն այդ ժամանակ ղեկավարում էր այդ նվագախումբը։ «Հայկական պարեր» ստեղծագործության առաջին մասն ունի հինգ առանձին բաժին՝ որոնցից ամեն մեկում ներկայացված են «Ծիրանի ծառ», «Կաքավիկ», «Հոյ Նազան», «Ալագյազ սարն ամպել է» և «Գնա, գնա» ժողովրդական երգերը։

Ծիրանի ծառ. սա պիեսի առաջին մեղեդին է, որ սկսվում է կարճ փողային մուտքով։ Այս զգայական և նուրբ երգը բաղկացած է երեք միահյուսվող մեղեդիներից։
Կաքավի երգը (Con moto). այս երգի ժողովրդական խոսքերը մշակել է Հովհաննես Թումանյանը, որի հիման վրա երգը գրել է Կոմիտաս վարդապետը։ Ունի պարզ մեղեդի, որը սկսվում է հոբոյով, ապա մեղեդին զարգացնում են շեփորներն ու այլ փողային նվագարանները։
Հոյ Նազան (Allegretto non troppo). սա աշխույժ պարերգ է, որի մեղեդին Ռիդի ստեղծագործության մեջ հանդես է գալիս հիմնականում 5/8 տեմպով։ Սա սիրահար երիտասարդի գովքն է՝ ուղղված իր սիրած աղջկան՝ Նազանին։
Ալագյազ սարն ամպել է. այս ընդգրկուն և գեղեցիկ երգը, որ ունի 3/4 տեմպ, ծառայում է որպես հակադրություն իրեն նախորդած և հաջորդող աշխույժ երգերի։
Գնա, գնա (Allegro vivo con fuoco). սա խիստ արագ ուրախ կատակերգ է՝ 2/4 տեմպով, որը, մինչ պիեսի ավարտը, հաղորդում է ընդարձակվելու և արագության տպավորություն։«Հայկական պարեր»-ի Երկրորդ մասը նույնպես նվիրված է Հարրի Բեգյանին։ Սրա պրեմիերան կայացել է 1976 թվականի ապրիլի 4-ին՝ դարձյալ Իլինոյզի համալսարանի սիմֆոնիկ նվագախմբի կատարմամբ և Հարրի Բեգյանի ղեկավարմամբ։ Երկրորդ մասը բաղկացած է երեք առանձին բաժնից, որոնցից յուրաքանչյուրը հրիմնված է մեկ հայկական ազգային երգի վրա. «Հով արեք, սարեր ջան», «Խումար պառկե» և «Լոռվա հորովել»։

Հով արեք, սարեր ջան. այս քնարական երգում կյանքի դառնությունները ճաշակած մարդն իր հարազատ ծննդավայրի սարերին է խնդրում հովացնել անարդարություններից այրվող իր սիրտը։ Սա խոր և ընդգրկուն երգ է, որի նուրբ մեղեդային գիծը սահմանափակում է արտահայտվելու շրջանակը։ Եվ Ալֆրեդ Ռիդն էլ վերնագրի կողքին անգլերենով նշել է "The Peasant's Plea", որ նշանակում է «Գեղջուկի պահանջը» ։
Խումար պառկե. «Խումար» բառը նաև հայկական իգական անձնանուն է։ Կոմիտասն այս երգը մշակել է սոպրանոյի և երգչախմբի համար։ Ավյունով լեցուն, զվարթ այս պարերգում պատկերված է հայկական գյուղական մի ուրախ տեսարան, երբ երկու երիտասարդներ հանդիպում են իրար և ամուսնանում։ Այս երգը բնութագրվում է կենսական ռիթմիկ նախշերով։ Ալֆրեդ Ռիդն այս երգի վերնագրի կողքին անգլերենով նշել է՝ «Հարսանեկան պար» ("Wedding dance"):
Լոռվա հորովել. այս երգի ազգագրական տարբերակն ունի երաժշտական իմպրովիզացիոն բարդ կառուցվածք, որը խորությամբ ուսումնասիրել է Կոմիտասը։ Նրա հարուստ ռիթմական ու մեղեդային կառուցվածքում ի հայտ են գալիս դեռևս նախաքրիստոնեական մեղեդային տարրեր։ Երգն առնչվում է աշխատանքի պահին հողագործի հոգեկան ու ֆիզիկական վիճակներին։ Հորովելը նրա աշխատանքի ընթացքում ծնված երգ է, որով խնդրանքներ է հղում իր եզներին ու բացականչություններով գովերգում հայրենի բնությունը, աշխատանքն ու նրա արգասիքը գութանով աշխատելու ընթացքում։ Այդ բոլոր արտահայտությունները մշակվել են որպես ազատորեն հոսող մեղեդի։ Սա «Լոռվա հորովել»-ն է և Ալֆրեդ Ռիդն անգլերենով այդպես էլ նշել է՝ «Երգ Լոռիից» ("Songs from Lori"): Ի դեպ, այս մեղեդու մեջ կա մի հատված, երբ պարզորոշ առանձնանում է Գաբրիել Երանյանի «Կիլիկիա» երգի (խոսք՝ Նահապետ Ռուսինյանի) թեման։Այս և Ռիդի՝ փողային նվագախմբի համար գրած ստեղծագործություններից շատերը թողարկվել են սկավառակով՝ ճապոնական Tokyo Kosei փողային նվագախմբի կատարմամբ։


== Ստեղծագործությունները և մշակումները ==
Ստեղծագործություններ նվագախմբի համար

1962 Greensleeves - "What Child is This?"
American Sketches - No. 1 "Strings 'n Things"
American Sketches - No. 2 "Fashion Show"
American Sketches - No. 3 "Country Night"
American Sketches - No. 4 "By the Lagoon"
American Sketches - No. 5 "The Mechanical Doll"
Serenade
Suite Concertante for strings and harpՍտեղծագործություններ անսամբլների համար

1944 «Ռուսական Սուրբ Ծննդյան երաժշտություն» (Russian Christmas Music)
«Ռուս մանուկների տաղը» ("Carol of the Little Russian Children")
Antiphonal Chant
«Գեղջկական երգ» ("Village Song")
Cathedral Chorus
1955 Lumberjack Overture
1956 Ballade for Solo Eb Alto Saxophone & Band
1958 Might and Majesty, a Biblical Suite
1959 Music Man
The Wells Fargo Wagon
Till There Was You
Seventy-Six Trombones
1962 A Festival Prelude
1962 A Sacred Suite
1962 rev. 1986 Greensleeves Fantasy for Concert Band
1963 A Festive Overture
1966 Rahoon for Solo Clarinet and Band
1967 The Music-Makers
1967 Passacaglia
1968 Intrada Drammatica
1968 Wapawekka - White Sands
1970 A Jubilant Overture
1970 The Pledge of Allegiance for Concert Band
1971 A Ceremonial Fanfare
1972 A Northern Legend
1972 «Հայկական պարեր» (Armenian Dances") Մաս Ա, Կոմիտաս վարդապետի (1869–1935թթ.) գրառած ազգային երգերի հիման վրա
Ծիրանի ծառ - The Apricot Tree
Կաքավիկ - The Partridge's Song
Հոյ Նազան - Hoy, My Nazan
Ալագյազ սարն ամպել է - Alagyaz
Գնա, գնա - Go, Go!
1972 Imperatrix
1972 In Memoriam, an Elegy for the Fallen
1973 Punchinello, Overture
1973 Alleluia! Laudamus Te
1976 First Suite for Band
March
Melody
Rag
Gallop
1977 «Հայկական պարեր» (Armenian Dances") Մաս Բ
Հով արեք, սարեր ջան
Խումար պառկե
Լոռվա հորովել
1977 Othello A Symphonic Portrait for Symphonic Band in Five Scenes (ըստ Ուիլյամ Շեքսպիրի համանուն պիեսի)
Prelude (Venice) - The tyrant custom hath made the flinty and steel couch of war my thrice-driven bed.
Aubade (Cyprus) - Good Morning, General
Othello and Desdemona - She loved me for the dangers I had passed, and I loved her that she did pity them.
Entrance of the Court - Behold, the Lion of Venice!
The Death of Desdemona; Epilogue - I kissed thee ere I killed thee: no way but this….
1978 Prelude and Capriccio
1978 Second Suite for Band (Latino Mexicana)
Son Montuno
Tango ("Sargasso Serenade")
Guaracha
Paso Double ("A la Corrida!")
1979 Second Symphony for Band
Lento (ma ritmico)
Allegro con fuoco
Molto moderato e sostenuto
1980 A Christmas Intrada
1981 Acalarado for Marching Band
1981 The Hounds of Spring, A Concert Overture
1981 Rushmore
1982 Queenston Overture
1982 The Garden of Proserpine Symphonic Pastorale
1982 Viva Musica
1983 Three Revelations from the Lotus Sutra
Awakening: To awaken in the Light of the Universe
To contemplate the Depths of the Soul
To rejoice in the Beauty of Peace
1984 Pro Texana Concert-March
1985 El Camino Real
1985 Ramparts of Courage
1986 Second Century
1988 Praise Jerusalem!
1988 Third Symphony for Band
Pesante e molto sostenuto Allegro agitado
Variations on the "Porazzi"՝ Վագներյան թեմայով
Allegro deciso
1990 Mr. Music
1991 A Springtime Celebration
1992 Fourth Symphony for Band
Elegy
Intermezzo
Tarantella
1992 Hymn Variants
1992–1993 Fourth Suite for Band - City of Music
Intrada
Arie
Marsch
1993 Concertino for Marimba and Winds
1993 Greensleeves
1994 Fifth Symphony for Band
Moderately and sustained
Sakura (Cherry Blossoms)
Allegro molto, con fuoco
1995 Fifth Suite for Band (International Dances)
Hoe Down (America)
Sarabande (France)
Yamabushi Kagura (Japan)
Hora (Israel and Rumania)
1995 The King of Love My Shepherd Is
1997 Sixth Suite for Band
March Miniature
Summer Stroll
Halloween Hobgoblin
Awa Odori (Japanese Dance)
1998 Prism
1999 Millennium III Concert Overture
2000 Children's Suite for Solo Alto-Saxophone and Band or Wind Ensemble
Kiyoko's Lullaby
Kiyoko's Playtime
2000 Giligia (A Song of Remembrance)
2002 Exhortation and Praise
2004 Ebo Signation
A Christmas Celebration
Angels We Have Heard On High
It Came Upon The Midnight Clear
A O Comell Ye Faithful (Adeste Fideles)
Silent Night
A little Concert-Suite
Intrada
Siciliana
Scherzo
Gigue
Acclamation! A Global Greeting for Winds'
Canto E Camdombe
Choral Prelude In E Minor
Concertino for Marimbaphon and Winds
Nocturne
Scherzetto
Toccata
Concerto for Trumpet and Winds
Curtain Up! (A Theater Overture for Winds)
Danza Caribe
Evolutions
East And West - The Kohoku New Town March
Golden Jubilee
Jidai - Year Of Years!
Millennium
Music in the Air!
O Little Town based on "O Little Town of Bethlehem" - for Choral Ensemble and Concert Band
O Most Wonderful for Choral Ensemble and Concert Band
Ode for Trumpet for Trumpet and Band
Poetry and Power
Rosalind in the Forest of Arden
Seascape for Euphonium solo and Band
Serenade
Serenade for Clarinet and Band
Seventh Suite for Band A Century of Flight
prologue: Look to the Skies!
Intermezzo: The Winds and Waves of Wajima
March: To Fly With the Wings of Eagles
Siciliana Notturno for Alto-Saxophone and Concert Band
Silver Shadow (Concert March)
Slavonic Folk Suite for SATB Chorus (optional) and Band
Children's Carol
Cathedral Chorus
Symphonic Prelude
The Big East March
The Crowning Glory
The Enchanted Island
The Golden Years
Third Suite for Band (Scenes De Ballet)
Fanfare and Intrada
Pas de deux
Polka excentrique
Danse generale
«Տասներկուերորդ գիշեր» (Twelfth Night) Ուիլյամ Շեքսպիրի ստեղծագործության հիման վրա
Prelude: Illyria
Viola and Orsino
The Merry Conspirators
Malvolio's Lament in “Prison”
V A Double Wedding, and All's Well!
Two Bagatelles
Victory! (Concert March for Winds)
With Trumpets and Drums for drums, trumpet, voice, and band


== Ստեղծագործություններ երգչախմբի և նվագախմբի համար ==
All Hall to the Days, Christian Madrigal for harp, piano or guitar in score, strings, mixed choir
The Pledge of Allegiance for mixed choir and orchestra


== Կամերային երաժշտություն ==
1954 Organ Meditations for solo organ
1983 Two Bagatelles for trombone quartet
Double Wind Quintet
Havana Moon for Clarinet Choir (3 bb, Alto, Bass, CBass), Percussion, Strings Bass
Pastorale for Clarinet and Piano
Scherzo Fantastique for Bass, Contrabass Clarinet, Contrabass, Piano, Woodwinds
Siciliana Notturno for Solo Alto-Saxophone, Piano, Saxophone, Voice, Woodwinds
Trilogue, Scherzo for Double Bass, Vibraphone, Marimba


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Alfred Reed Collection - Special Collections in Performing Arts at the University of Maryland
Alfred Reed interview by Bruce Duffie
Program Note by Alfred Reed, from the scores to Armenian Dances (Part I) and Part II