Թագավորի նոր զգեստը

Թագավորի նոր զգեստը (դան․՝ Kejserens nye klæder), դանիացի գրող Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթներից։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1837 թվականի ապրիլի 7-ին «Հեքիաթներ, որ պատմվել են երեխաներին» (դան․՝ «Eventyr fortalte for Børn») մանկական պատմությունների ժողովածուում։
Սյուժեն փոխառնվել է Խուան Մանուելի՝ 1335 թվականին տպագրված «Կոմս Լուկանոր» գրքի առաջին մասում տպագրված նովելից։ Այդ փաստը նշված է Անդերսենի օրագրի մեջ, որտեղ նա Կարլ ֆոն Բյուլովի նովելների ժողովածուն հիշատակում է որպես այս պատմության աղբյուր։


== Սյուժե ==
Թագավորը (բնագրում՝ կայսրը) շատ էր սիրում նոր զգեստներ հագնել և ամբողջ փողը հագուստի վրա էր ծախսում։ Նա վարձում է երկու խաբեբաների, որոնք խոստանում են թագավորի համար զգեստ կարել այնպիսի նուրբ կտորից, որ հիմարները չեն կարող տեսնել։ Որոշ ժամանակ անց խաբեբաները ջուլհակի դատարկ հաստոցից թագավորին են հանձնում «անտեսանելի զգեստը»։
Թագավորը և իր պալատականները նկատում են, որ իրենք չեն կարողանում տեսնել նոր զգեստը, բայց հիմար չթվալու համար վախենում են դա խոստովանել։ Այսպիսով, թագավորը քայլում է մերկ, և բոլորը հիանում են նրա հոյակապ նոր զգեստով։ Միայն մի փոքրիկ տղա է խաբեությունը մերկացնում՝ գոռալով մի նախադասություն, որը հետագայում դարձել է թևավոր․


== Նմանատիպ պատմություններ ==
Համանման, բայց ավելի ծավալուն սյուժե է հիշատակվում 14-րդ դարի ժողովրդական բանահյուսության դրական հերոս Թիլ Ուլենշպիգելի մասին հոլանդական ժողովրդական լեգենդներում։ Ըստ լեգենդի՝ հմուտ գեղանկարիչ Ուլենշպիգելը վարձվում է մի լանդգրաֆի կողմից, որպեսզի նկարի վերջինիս անվանի մերձավորներին։ Սակայն բոլոր այն մարդիկ, ում պետք է նկարեր և որոնք ունեին ֆիզիկական արատներ, Ուլենշպիգելին սպառնում են մահացու պատիժներով, եթե նա իրենց գեղեցկացված չնկարի, այն դեպքում, երբ լանդգրաֆն էլ իր հերթին խոստանում է Ուլենշպիգելին մահապատժի ենթարկել, եթե նա նույնիսկ մի փոքր խեղաթյուրի խմբային նկարը։ Արդյունքում Ուլենշպիգելը, 60 օր անցկացնելով խնջույքներում ու շքեղության մեջ և այդպես էլ ոչինչ չնկարելով, դիմում է մերկ թագավորի մասին հեքիաթից հայտնի խորամանկության։ Ուլենշպիգելն ասում է, որ նկարը կարող են տեսնել միայն ազնվազարմները։ Արդյունքում բոլորը ազնվազարմ պարոնները և տիկինները հիանում են դատարկ պատերով, իսկ Ուլենշպիգելին հաջողվում է իրեն տրված պարգևներով անհետանալ։ Վերջում կատակը բացահայտվում է․ բոլորը, հասկանալով իրենց «հիմարությունը», հայտարարում են, որ ոչինչ չեն տեսնում, և այդ ժամանակ Ուլենշպիգելը գերադասում է վարվել հետևյալ կերպ․ «Երբ խոսում են հիմարները, խելացիներն ավելի լավ է թաքնվեն»։


== Էկրանավորումներ ==
Թագավորի նոր զգեստը (Յուրի Ժելյաբուժսկի, 1919)
Das Kleid (ԳԴՀ, 1961)
Թագավորի նոր զգեստը (ԱՄՆ, 1984)
Թագավորի նոր զգեստը (ԱՄՆ/Իսրայել, 1987)
Թագավորի նոր զգեստը (մուլտֆիլմ) (ԽՍՀՄ, 1990, տիկնիկային)
Des Kaisers neue Kleider (չեխ․՝ Cisárové nové šaty, իսպ.՝ Los vestidos nuevos del emperador, ԳՖՀ/Չեխիա/Իսպանիա, 1992)
Թագավորի նոր զգեստը (Císarovy nové saty, Չեխիա/Գերմանիա, 1994)
The Emperor’s New Clothes (ԱՄՆ/Իտալիա, 2001)


== Հետաքրքիր փաստեր ==

Տղայի՝ թագավորի «զգեստը» բացահայտող «Թագավորը մե՜րկ է։» արտահայտությունը դարձել է թևավոր խոսք։ Այն օգտագործում են, երբ բացահայտվում է քննարկվող անձի կամ օբյեկտի ինչ-որ անդուրեկան կամ անհամապատասխան գործունեության բնույթը։
Անգլերենում կա նույն ծագմամբ համանման դարձվածք՝ «The emperor has/wears no clothes»։
Պորտուգալերենում կա նույն ծագմամբ համանման դարձվածք՝ «O rei está nu e a rainha é louca» (Թագավորը մերկ է, իսկ թագուհին՝ խենթ։)։
Եվգենի Շվարցը գրական հեքիաթը վերափոխել է պիեսի, որտեղ խաբեբաները ներկայացված են որպես դրական կերպարներ։
Շախմատում թագավորին մերկ կամ միայնակ են անվանում, երբ նա ուրիշ ոչ մի խաղաքար չի ունենում։
Հեքիաթը վերամշակվել է Լեոնիդ Ֆիլատովի կողմից։
Անդերսենի հայրենիքում՝ Օդենսեում, տեղադրվել է հեքիաթը պատկերող արձանախումբ։
Մեջբերում «Երկնային դատարան» ռուսական սերիալի երկրորդ մասից․ «1334 թվականի փետրվարի 12։ Երկնային դատարանի մանկական սենյակ։ Քննվում է Խուան Ռամիրեսի գործը, որի վերջին արարքը եղել է "Թագավորը մե՜րկ է։" բացականչելը (Հեքիաթում դա տղայի համար լավ է վերջանում, իսկ իրականում երեխային մեղադրել են սրբերին ծաղրելու համար)»։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Пётр Вайль Сказки народов севера // Иностранная литература. — 1997. — № 12.