Շառավղային արագություն

Շառավղային արագություն ( աստղագիտության մեջ՝ ճառագայթային արագություն, սպեկտրասկոպական շառավղային արագություն ) կետի (նկարում՝ A) արագության պրոյեկցիան այդ կետը կոորդինատների սկզբնակետին (O) միացնող ուղղի (OA) վրա։

Գլանային, գնդային և բևեռային կոորդինատական համակարգերում արագության բաղադրիչներից մեկն է (մյուս բաղադրիչը ազիմուտային արագությունն է)։ Ուստի այդ կոորդինատական համակարգերում այն ընդհանրացված արագություն է։


== Սահմանումը ==
Ըստ սահմանման, շառավղային արագությունը սկալյար մեծություն է և հաշվարկվում է ըստ

  
    
      
        
          v
          
            r
          
        
        =
        
          
            
              v
              →
            
          
        
        ⋅
        
          
            
              
                e
                →
              
            
          
          
            r
          
        
      
    
    {\displaystyle v_{r}={\vec {v}}\cdot {\vec {e}}_{r}}
  բանաձևի, որտեղ 
  
    
      
        
          
            
              
                e
                →
              
            
          
          
            r
          
        
        =
        
          
            
              
                r
                →
              
            
            
              |
              
                
                  
                    r
                    →
                  
                
              
              |
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\vec {e}}_{r}={\frac {\vec {r}}{\left|{\vec {r}}\right|}}}
  -ը շառավիղ-վեկտորի օրթն է։
Լրիվ արագությունը որոշվում է շառավղային և ազիմուտային արագությունների գումարով՝

  
    
      
        
          
            
              v
              →
            
          
        
        =
        
          v
          
            r
          
        
        ⋅
        
          
            
              
                e
                →
              
            
          
          
            r
          
        
        +
        
          
            
              
                v
                
                  ϕ
                
              
              →
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\vec {v}}=v_{r}\cdot {\vec {e}}_{r}+{\vec {v_{\phi }}}}
  :
Կոորդինատներով արտահայտած, շառավղային արագությունը միշտ հավասար է

  
    
      
        
          v
          
            r
          
        
        =
        
          
            
              d
              r
            
            
              d
              t
            
          
        
        =
        
          
            
              r
              ˙
            
          
        
      
    
    {\displaystyle v_{r}={\frac {dr}{dt}}={\dot {r}}}
  :Եթե երկու կետերից մեկն ընդունենք կոորդինատական համակարգի սկզբնակետ, ապա շառավղային արագությունը կբնութագրի այդ կետերի՝ կամ միմյանց մոտենալու արագությունը (եթե 
  
    
      
        
          v
          
            r
          
        
        <
        0
      
    
    {\displaystyle v_{r}<0}
  ) կամ միմյանցից հեռանալու արագությունը (եթե 
  
    
      
        
          v
          
            r
          
        
        >
        0
      
    
    {\displaystyle v_{r}>0}
  )։
Դրա համաձայն, աստղագիտության մեջ, որտեղ հաշվարկման սկիզբ (այն կետը, որտեղ գտնվում է դիտորդը) է համարվում Երկիրը, ճառագայթային արագությունը որոշվում է որպես օբյեկտի (սովորաբար՝ աստղագիտական) արագությունը տեսողության ճառագայթի նկատմամբ։ Այս մեծությունը չափում ենք՝ հաշվի առնելով Դոպլերի էֆեկտը։ Օրինակ, ստանալով մեծ թույլտվությամբ սպեկտր և համեմատելով հայտնի սպեկտրալ գծերի չափված ալիքի երկարությունները լաբորատոր փորձերի տվյալների հետ։


== Ճառագայթային արագություն ==
Աստղագիտության մեջ շառավղային արագությունը սովորաբար վերաբերում է ճառագայթային արագությանը (սպեկտրասկոպական շառավղային արագությանը)։ Եթե հաշվարկման սկիզբ է համարվում Երկիրը (այն կետը, որտեղ գտնվում է դիտորդը), ճառագայթային արագությունը որոշվում է որպես աստղագիտական օբյեկտի արագություն տեսողության ճառագայթի նկատմամբ։ Այս մեծությունը չափում ենք՝ հաշվի առնելով Դոպլերի էֆեկտը։ Օրինակ, ստանալով մեծ թույլտվությամբ սպեկտր և համեմատելով հայտնի սպեկտրալ գծերի չափված ալիքի երկարությունները լաբորատոր փորձերի տվյալների հետ։


=== Ճառագայթային արագությունների համեմատական աղյուսակ ===


== Ծանոթագրություններ ==