Հարի Հարիսոն

Հարի Մաքսվել Հարիսոն (ի ծնե Հենրի Մաքսվել Դեմփսի, մարտի 12, 1925(1925-03-12)[…], Սթենֆորդ, Ֆեյրֆիլդ շրջան, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ - օգոստոսի 15, 2012(2012-08-15)[…], Բրայթոն, Բրայթոն և Հոուֆ, Արևելյան Սասիքս, Հարավարևելյան Անգլիա, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), եղել է ամերիկացի գիտաֆանտաստիկ գրող, ճանաչում է ստացել «Չժանգոտվող պողպատից առնետի» կերպարի և իր «Make Room! Make Room!» վեպի (1966) շնորհիվ։ Վերջինս հիմք է հանդիսացել «Կանաչ սոյլենթ» ֆիլմի համար (1973)։ Հարիսոնը (Բրայան Ալդիսի հետ միասին) Բիրմինգեմ Գիտական Ֆանտաստիկայի Խմբի համանախագահ։


== Կարիերա ==
Նախքան խմբագիր ու գրող դառնալը, Հարիսոնը սկսել է գիտաֆանտաստիկ դաշտում որպես պատկերազարդող՝ նկարազարդելով երկու գիտաֆանտաստիկ կոմիկական գրաշարեր՝ «Տարօրինակ երևակայություն» և «Տարօրինակ գիտություն»։ Այս և այլ կոմիկական գրաշարերում նա հիմնականում աշխատել է Վոլի Վուդի հետ։ Վուդը սովորաբար թանաքով ներկում է Հարիսոնի գծապատկերները և այդ երկուսը ազատ աշխատում էին տարբեր հրատարակիչների հետ տարբեր ժանրերում՝ ներառյալ կովբոյական ու սարսափ կոմիքսները։ Նա և Վուդը դադարեցրեցին իրենց համագործակցությունը 1950-ին և գնացին իրենց առանձին ուղիներով։ Հարիսոնը օգտագործել է այնպիսի գրչական կեղծանուններ, ինչպիսիք են՝ Ֆելիքս Բոյդ, Հենկ Դեմփսի, Ուեյդ Քեմպֆերտ։
Նրա առաջին՝ «Ժայռի սուզորդը» պատմվածքը տպագրվել է 1951 թվականի փետրվարին «Worlds Beyond» ամսագրում՝ խմբագրված Դեմոն Նայթի կողմից։ Ամսագիրը նախկինում տպագրել էր նրա պատկերազարդումները։ Լինելով Նյու Յորքում՝ նա համագործակցում է Հիդրա Ակումբի հետ, որը հանդիսանում էր Նյու Յորքի գիտաֆանտաստիկ գրողների կազմակերպությունը։ Հիդրա ակումբում ընդգրկված էին այնպիսի ակնառու դեմքեր, ինչպիսիք էին՝ Ալֆրեդ Բեսթերը, Ջեյմս Բլիշը, Էնթոնի Բաուչերը, Ավրամ Դեյվիդսոնը, Ջուդիթ Մերիլը և Թեոդոր Աթարջնը։ Այնտեղ ընդգրկված էր նաև Այզեկ Ազիմովը։
Հարիսոնը շատ ավելի հայտնի դարձավ իր հետագա գործերով՝ մասնավորապես իր հումորային գիտաֆանտաստիկ գործերով. ինչպես «Չժանգոտող պողպատից առնետ» և իր «Բիլլ, գալակտիկական հերոս» վեպը։

1950—1960-ական թվականներին նա «Ֆլեշ Գորդոն» (Flash Gordon) ամսագրի հիմնական գրողն էր։
Հարիսոնի ոչ բոլոր ստեղծագործություններն էր եղել կոմիկ ժանրի։ Նա գրել է շատ պատմություններ լուրջ թեմաներով, որոնցից ամենահայտնին գերբնակվածություն և աշխարհի սպափվող ռեսուրսների մասին «Make Room! Make Room!» վեպն է, որը օգտագործվել է որպես հիմք 1973 թվականին «Կանաչ սոյլենթ» գիտական գեղարվեստական ֆիլմի համար (թեև ֆիլմում սյուժեն և թեման փոխվում են)։
Հարիսոնը սերտորեն կապված էր Բրայան Ալդիսի հետ։ Նրանք համագործակցել են մի շարք ծաղկաբանության նախագծերում, և շատ աշխատանք են կատարել 1970-ականներին, որպեսզի բարձրացնեն չափանիշները քննադատության դաշտում, այդ թվում «Ջոն Վ. Քեմփբելլի հուշահամալիրի մրցանակաբաշխություն լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպի համար» հաստատությունում։
1990 թվականին Հարի Հարիսոնը պատվո հյուր էր ConFiction-ի՝ քառասունութերորդ Համաշխարհային ԳՖ-ի Կոնվենցիային Հաագայում՝ Նիդեռլանդներում, Ջո Հալդեմանի և Վոլֆգանգ Ժեսքեի հետ միասին։
Հարիսոնը ազատականության գրող էր։ Նա իր աշխատանքում համատեղում էր մարդու մտածողությունն ու մարդու ուժը, թեև մտածող մարդը հաճախ է ունենում կարիք օգտագործելու ուժը։
Հարի Հարիսոնը չի հաղթել խոշոր մրցանակ որևէ կոնկրետ գեղարվեստական աշխատանքի համար։ «Գիտական Ֆանտաստիկայի փառքի սրահ» Հարիսոնը ստացել է 2004 թվականին և Ամերիկայի գիտաֆանտաստիկ և ֆանտազիա գրողները ճանաչել են Հարիսոնին ԱԳՖԳ-ի գրոսմայստեր 2008 թվականին։ Նա դարձել է պաշտամունքային հերոս Ռուսաստանում։


== Անձնական կյանքը ==
Հարիսոնը (ի ծնե Հենրի Մաքսվել Դեմփսի) ծնվել է Սթամֆորդում՝ Կոնեկտիկուտում։ Նրա հայրը՝ Հենրի Լեո Դեմփսին, ով ծագումով մասամբ իռլանդացի տպագրիչ էր, փոխեց իր ազգանունը Հարիսոնի, Հարիի ծնվելուց հետո։ Հարին այդ մասին ինքն էլ չի իմացել մինչ երեսուն տարեկանը, երբ դատարանում նա փոխել է իր անունը Հարի Մաքս Հարիսոնի։ Նրա մայրը՝ Ռիա Կիրջասոֆը եղել է ռուս հրեա։ Նա ծնվել էր Ռիգայում՝ Լատվիայում, բայց մեծացել է Սանկտ Պետերբուրգում, Ռուսաստանում։ Նրա մորեղբայրը՝ Մաքս Դեյվիդ Կիրջասոֆը (1888-1923) եղել է ամերիկյան հյուպատոս Ճապոնիայում, մահացել է իր կին Ալիսի հետ 1932 թվականի Յոկոհամայի և Տոկիոյի մեծ երկրաշարժի ժամանակ։
Հարիոսնը բնակվել է աշխարհի տարբեր մասերում՝ Մեքսիկայում, Անգլիայում, Իտալիայում, Դանիայում և Իռլանդիայում։ Նա եղել է Էսպերանտոյի փաստաբան (որը սովորել է ռազմական ծառայության ընթացքում)։ Այդ լեզուն հաճախ է հայտնվում նրա վեպերում, մասնավորապես «Չժանգոտվող պողպատից առնետը» և «Մահվան աշխարհ» շարքերում։ Նա եղել է Իռլանդիայի Էսպերանտոյի ընկերության պատվավոր նախագահ, միևնույն ժամանակ անդամակցելով Էսպերանտոյի այլ կազմակերպությունների հետ, ինչպես՝ Էսպերանտո-ԱՄՆ և Էսպերանտոյի Միջազգային Ասոցիացիա, որի պատվավոր մեկենասների կոմիտեի անդամ էր։ Բացի Էսպերանտոյից, ազատ խոսել է յոթ լեզուներով։ Հարցազրույցներից մեկի ժամանակ խոստովանել է, որ 20 լեզվով կարող է ասել. «Բերե՛ք ինձ, խդրում եմ, գարեջրի պինտա»։
1943 թվականին «Ֆորեսթ Հիլս» ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո Հարիսոնը զինվորագրվում է ԱՄՆ-ի օդուժի բանակին Համաշխարհային երկրորդ պատերազմի ընթացքում, որպես զենքի նշանակետի հրահանգիչ։ Փրայիսթն ասում էր, որ նա դառնում է դիպուկահար, ռազմական ոստիկան և մասնագետ համակարգչային ավտոմատացված ռումբերի ու հրացան պտուտահաստոցների բնագավառում։ Բայց բանակային փորձը նրա մոտ ատելություն է առաջացնում ռազմականի հանդեպ, որը նրան որպես գրողի հետագայում լավ ծառայություն է մատուցում": Հետո նա վերադառնում է քաղաքացիական կյանքի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։
1946 թվականին Հարիսոնը ցուցակագրվում է Նյու Յորքի Հանթեր քոելջում, իսկ հետագայում բացում է կոմիքսների նկարազարդումների ու գիտական ամսագրերի ստուդիաՀարիսոնը ամուսնանում է Էվելին Հարիսոնի հետ, ում ընդգրկում է մուլտֆիլմում, որը նա նկարել էր Հիդրա ակումբում 1950 թվականին։ Նրանք բաժանվում են 1951 թվականին և Էվելինը շոտով ամուսնանում է գիտաֆանտաստիկ գրող Լեսթեր դել Ռեյի հետ։
Հարիսոնն ամուսնանում է Ջոան Մերկել Հարիսոնի հետ 1954 թվականին Նյու Յորքում։ Նրանց ամուսնությունը տևում է մինչև 2002 թվականը, երբ Ջոանը մահանում է քաղցկեղից։ Նրանք ունեին երկու երեխաներ՝ Թոդը (ծնված 1955 թվականին) և Մոիրան (ծնված 1959 թվականին), որոնց նա նվիրել է իր «Make Room! Make Room!» վեպըՓրայիսթը գրում է, որ Հարիսոնը շատ տնային տեղափոխություններ է կատարել արտասահմանում.

Շատ տարիների տեղափոխություններից և երեխաների մեծացնելուց հետո, նա իր հետագա տարիներն անցկացնում է բնակվելով Իռլանդիայում։ Քանի որ նրա պապաը իռլանդացի էր, նա կարողանում է ձեռք բերել քաղաքացիություն և վայելում է հարկերից ազատ կարգավիճակը։ Նա նաև պահպանում է Բրայթոնի բնակարանը Անգլիայում իր հաճախակի այցելությունների համար։ Երբ 2002 թվականին Հարիի կին Ջոանը մահացավ, իր Անգլիայի տունը դարձավ մշտական։
Հարիսոնի վեբ կայքը հայտնեց նրա մահվան մասին 2012 թվականի օգոստոսի 15-ին, իր Անգլիայի տանը։
Ուսումնասիրելով նրա մահվան օրը, Հառլան Էլիսոնն ասաց. «Դա օր է, առանց աստղերի»։


== Մատենագրություն ==


=== Վեպեր ===


=== Վիպակներ ===
Մարդը P.I.G.-ից և Մարդը R.O.B.O.T.-ից (1974)
Մոլորակի պատմություն (1978)


=== Կարճ պատմվածքներ ===
Երկու հեքիաթ և ութ վաղը (1965)
Պայքար ռոբոտների հետ (1967)
Պարզ թիվ (1970)
Մեկ քայլ երկրից (1970)
Հարի Հարիսոնի լավագույնը (1976)
Չժանգոտվող պողպատից տեսիլքներ (1992)
Գալակտիկական երազանքներ (1994)
50-ից 50 (2001)
Մարդը P.I.G.-ից և R.O.B.O.T.-ից


=== Օբնիմուս հատորներ ===
Մահվան աշխարհ եռագրություն (1974). Մահվան աշխարհ, Մահվան աշխարհ 2 & Մահվան աշխարհ 3) (վտ. Մահվան աշխարհի օբնիմուս, 1999)
Չժանգոտվող պողպատից առնետի արկածները (1978)՝ օբնիմուս հավաքածու՝ Չժանգոտվող պողպատից առնետը, Չժանգոտվող պողպատից առնետի վրեժը և Չժանգոտվող առնետը փրկում է աշխարհը
Դեպի աստղերը (1991)՝ օբնիմուս հավաքածուն "Դեպի աստղերը" երեք վեպերը
Ճանապարհի ռազմիկները (1995), Ջոն Հոլմի հետ. Մուրճը և Խաչը ու Մի թագավորի ճանապարհ վեպերի օբնիմուսը
Չժանգոտվող պողպատից առնետի եռյակ (2002)՝ Չժանգոտվող պողպատից առնետը ծնվել է, Չժանգոտվող պողպատից առնետը մշակվել է և Չժանգոտվող պողպատից առնետը երգում է բլյուզ վեպերի օբնիմուսը


=== Կոմիքսներ ===
Պատահական Ռիք Ռոն Թըրների հետ
Ֆլեշ Գորդոն (1958–1964), արտատպված «Comics Revue»-ում
Չժանգոտվող պողապտից առնետը (1979–1985) հրապարակվել է «2000 AD» ամսագրի զավեշտական հատվածում Քելվին Գոսնելի կողմից, Կառլոս Էսքուերայի հետ (առևտրի նյութեր. 2010 թվականի հուլիս, ISBN 1-906735-51-4)
Հարի Հարիսոնի Բիլը, Գալակտիկական հերոսի կոմիքսները; 3 թողարկում


=== Ժողովածու ===
Դու կարող ես լինել Չժանգոտվող պողպատից առնետը. Մի Ինտերակտիվ Խաղային Գիրք 1988՝ ընտրիր քո սեփական արկածային ոճը
Short story։ The Return of the Stainless Steel Rat 1981 - published in Ares  Magazine #10 by Simulations Publications Incorporated. The magazine issue included a solitaire paragraph game designed by Greg Costikyan


=== Ոչ գեղարվեստական գրքեր ===
Ժամանակի առջև, Թեոդոր Գորդոնի հետ (Կրկնակի օր, 1972)
Գիտական ֆանտաստիկայի հորիզոնները, Բրայան Ադլիսի հետ (Առնո Պրես, 1975), ISBN 0-405-06320-2. Լուսանկարչական հրատարակություն քննադատական ամսագրում, թողարկված 1964 և 1965 թվականներին։
Դժողքի քարտեզագիրները. Գիտաֆանտաստիկ գրողների որոշ անձնական պատմություններ, Բրայան Ալդիսի հետ (Հարփեր և Ռոու, 1976) ISBN 0-06-010052-4.
Կրակի մեծ գնդակ (Փիեռոթ հրատարակություն, ISBN 0-905310-07-1; Գրոսեթ և Դունլափ, ISBN 0-448-14377-1; երկուսն էլ 1977 թվականին)
Մեխանիզմ. Գիտական ֆանտաստիկայի ամրակցման մի պատկերազարդ ձեռնարկ (Կարդալ գրքեր, 1978) ISBN 0-89169-504-4
Տիեզերանավերը ըստ էության և գրականությունում, Մալքոլմ Էդվարդսի հետ (Exeter Books, 1979) ISBN 0-89673-019-0
Harry Harrison! Harry Harrison!. Հուշեր, (Tor, 2014) ISBN 978-0-7653-3308-7


==== Անթոլոգիաներ (որպես խմբագիր) ====
Ջոն Քեմփբել (1966)
Nebula մրցանակաբաշխության պատմություններ թիվ 2 (1967) (Բրայան Ալդիսի հետ) (vt, Նեբուլ մրցանակաբաշխության պատմություններ 1967)
Ափեման, տիեզերագնաց (1968) (Լեոն Սթովերի հետ)
Լավագույն ԳՖ։ 1967 (1968) (vt, Տարվա լավագույն գիտական ֆանտաստիկա) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Հրաժեշտի Ֆանտաստիկ Վեներան (1968) (abr as vt, Ամեն ինչ Վեներայի մասին, 1968)
ԳՖ։ Հեղինակի ընտրությունը (1968) (vt, Աստղերին ֆոնին)
Լավագույն ԳՖ. 1968 (1969) (rev vt, Տարվա լավագույն գիտական ֆանտաստիկան, Թիվ 2) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Անջատել պայթյունը։ ԳՖ տղաների համար (1969)
Չորս ապագայի համար (1969)
Հիացմունքի խոսքեր (1969)
Լավագույն ԳՖ. 1969 (1970) (vt, Տարվա լավագույն գիտական ֆանտաստիկան, Թիվ 3) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Նովա 1 (1970) (1976)
ԳՖ. Հեղինակի ընտրությունը 2 (1970)
2000 թվականը (1970)
Լավագույն ԳՖ. 1970 (1971) (vt, Տարվա լավագույն գիտական ֆանտաստիկան, Թիվ 4) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Պայծառ ֆանտաստիկան (1971)
ԳՖ. Հեղինակի ընտրությունը 3 (1971)
Ապշեցուցիչ-անալոգային ընթերցողը, հատոր առաջին (1972) (Բրայան Ալդիսի հետ) (Հետո վերանվանվել է Ապշեցուցիչ-անալոգային ընթերցողը, գիրք 1 և Ապշեցուցիչ-անալոգային ընթերցողը, գիրք 2)
Ժամանակի առջև (1972)
Լավագույն ԳՖ. 1971 (1972) (vt, Տարվա լավագույն գիտական ֆանտաստիկան, Թիվ 5) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Նովա 2 (1972)
Ապշեցուցիչ-անալոգային ընթերցողը, հատոր երկրորդ (1973) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Ապշեցուցիչ. Ջոն Քեմփբելլի հիշատակի անթոլոքգիան (1973) (vt, Ջոն Քեմփբելլի հիշատակի անթոլոքգիա)
Լավագույն ԳՖ. 1972 (1973) (vt, Տարվա լավագույն գիտական ֆանտաստիկան 1972) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Նովա 3 (1973) (vt, Հնացած մարդը)
Գիտական ֆանտաստիկա կարդացող (1973) (Քերոլ Փուգների հետ)
Լավագույն ԳՖ. 1973 (1974) (abr vt, Տարվա լավագույն գիտական ֆանտաստիկան, Թիվ 7) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Նովա 4 (1974)
ԳՖ. Հեղինակի ընտրություն 4 (1974)
Լավագույն ԳՖ. 1974 (1975) (abr vt, Տարվա լավագույն գիտական ֆանտաստիկան, Թիվ 8) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Տասնամյակ. 1940-ականները (1975) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Դժոխքի քարտեզագիրները. Գիտաֆանտաստիկ գրողների որոշ անձնական պատմություններ (1975) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Գիտաֆանտաստիկ վեպեր (1975) (Ուիլլիս Մքնելիի հետ)
Լավագույն ԳՖ. 1975, Իններորդ տարեկանը (1976) (vt, Տարվա լավագույն գիտական ֆանտաստիկան, Թիվ 9) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Տասնամյակ. 1950-ականները (1976) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Տասնամյակ. 1960-ականները (1977) (Բրայան Ալդիսի հետ)
Չի լինի պատերազմը (1991) (Բրյուս ՄքԱլիսթերի հետ)


== Արտաքին հղումներ ==
Հարի Հարիսոնի նորությունների բլոգ
Հարի Հարիսոն Internet Movie Database կայքում
"Աշխարհներ աշխարհների կողքին"
Որպես էլեկտրոնային գիրք հրապարակված աշխատանքների օրինակներԿենսագրություն և աշխատանքներՊաշտոնական կայք
Հարի Հարիսոնի թերթերը(չաշխատող հղում) at the University of South Florida
Հարի Հարսիսոնի գործերը Գուտենբերգ նախագծում


== Ծանոթագրություններ ==