Հավայի

Հավայի (անգլերեն՝  Hawaii), ԱՄՆ-ի նահանգ, որը գտնվում Խաղաղ օվկիանոսում։ Ընդգրկում է Հավայան կղզիները։ Այն 1959 թվականի օգոստոսի 21-ին դարձավ ԱՄՆ 50-րդ նահանագը։
Բնակչությունը կազմում է 1 419 561 մարդ (2014 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է ամբողջ բնակչության 70 %-ը։ Պաշտոնական լեզուն անգլերենն է։ Տուրիստական գոտիներում անգլերենի հետ միասին օգտագործվում է նաև ճապոներենը։ Առօրյա կյանքում, միմյանց հետ շփվելով տարբեր էթնիկ խմբեր, խոսում են տարբեր լեզուներով, այդ թվում նաև հավայերեն։
Հավայի նահանգի վարչական կենտրոնը Հոնոլուլուն է, իսկ մյուս ամենախոշոր քաղաքներն են` Հիլո, Կաիլուա-Կոնա, Կանեհոեն։ Տնտեսապես առավել զարգացած կղզին Օհաուն է։
Նահանգի մյուս պաշտոնական անվանումը՝ Ալոհա նահանգ։


== Աշխարհագրություն ==

Նահանգը գտնվում է Հավայան կղզիներում և Խաղա օվկիանոսի կենտրոնական մասում։ Տարածքը կազմում է 28 311 կմ²։ Հավայան կղզիներում գտնվում է Մաունա-Լոա և Կիլաուէա հրաբուխները և հանգած հրաբուխ` Մաունա-Քեան (բարձրությունը 4205 մ)։ Հավայի նահանգը երկրի մակերևույթով ամենաարագ աճող երկիրն է  (դա հրաբխային գործունեության հետևանք է)։ Հողի բնույթի շնորհիվ, որը պահում է խոնավությունը, նահանգում չկան լճեր։ Բացառություններ են` Ուաիաու, Հալուոլու լճերը և Կա-Լոկո ջրամբարը։


=== Կլիմա ===
Նահանգը ունի արևադարձային կլիմա։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 18-ից 25 աստիճան։ Տարեկան տեղումները կազմում են 4000 մմ։ Նահանգը ունի արևադարձային տափաստաններ և սավանաներ։


== Տնտեսություն ==

Տնտեսության հիմքն են հանդիսանում` զբոսաշրջությունը և ծառայությունները։ Կղզիներում կան մի շարք հանգստավայրեր, բնական և պատմական վայրեր, այդ թվում նաև ազգային պարկեր։
Արդյունաբերության գլխավոր ճյուղերն են շաքարավազը և մրգային պահածոները։
Գյուղատնտեսություն Վերամշակվում է 1 միլիոն հեկտար։ Գլխավոր սպառողական մշակաբույսը բրինձն է։ Անասնապահությունը ունի երկրորդական նշանակություն։ Լավագույն հողերը զբաղեցնում են արտահանման տնկարկները, մշակաբույսերից` արքայախնձոր, շաքարեղեգ, սուրճի, սիզալ, բանան և գուավա։
Հավայի նահանգը հիմնական տրանսպորտային հանգույց է Հյուսիսային Խաղաղ օվկիանոսում, որի ունի  կապող ճանապարհ, ԱՄՆ-ի և Կանադայի, Արևելյան Ասիայի, Ֆիլիպինների, Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի հետ։


== Ժողովրդագրություն ==


=== Բնակչություն ===
Էթնիկական կազմը։10 % — Հավայանցիներ
38,6 % — ասիացիներ (ֆիլիպինցիներ և ճապոնացիներ 14 %, չինացիներ 5 %)
24,7 % — Եվրոպական ծագման ամերիկացիներ
14,7 % — Մետիսներ
8,9 % — լատինոամերիկացիներ (պուերտորիկացիներ և մեքսիկացիներ)
3,1 % — աֆրոամերիկացիներ և այլն։Շրջանում տիրել են եվրոպացիներ` գերմանացիներ, պորտուգալացիներ, բրիտանացիներ. Նախկին ԽՍՀՄ-ից գաղթածների թիվը կազմում է 5 հազար ։


=== Կրոն ===
2000 թվականի տվյալներով Հավայի նահանգում տարբեր կրոնի հետևորդների և դավանանքի ներկայացուցիչներ բաշխվել են հետևյալ կերպ ։ 
Քրիստոնեություն՝ 351 000 (28,9 %)
Բուդդայականություն՝ 110 000 (9 %)
Հուդայականություն՝ 10 000 (0,8 %)
այլ կրոններ՝ 100 000 (10 %)
Ոչ ոք չի պատկանում որևէ կրոնի 650 000 (51,1 %)


== Անհատներ ==
Հավայիյի անհատ անձինք

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Անվանել են ի պատիվ Հավայի ==
Երկրաբանություն

Հավայիտ- հրաբխային ապարի տեսակ
Հավայիտ (մինարալ)- հանքային կվարցի բազմազանություն
Հավայան հրաբխի տեսակ -Հրաբուխ
Հավայան ժայթքման տեսակ-ժայթքող հրաբուխ
Հրաբխային ռուբեր հավայան տեսակ-հրաբխային ռուբերՄշակույթ

Հավայան կիթառ
Հավայան պար
Այլ

Հավայան արծիվ


== Տես նաև ==
Հավայի (կղզի)
Հավայան կիթառ
Հավայան կղզիների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Hawaii.gov – Պաշտոնական կայք
Հավայան կղզիներ