Վրացերեն

Վրացերեն (ինքնանվանում՝ ქართული ენა ― քարթուլի էնա), քարթվելական լեզվախմբին պատկանող լեզու։ Վրաստանի պաշտոնականն լեզուն և Կովկասի որոշ ազգությունների գրական լեզուն։
Վրացերեն խոսում է մոտավորապես 5 միլիոն մարդ Վրաստանում և մի քանի հազարը՝ այլ երկրներում, հիմնականում Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Իրանում և Թուրքիայում։


== Դասակարգում ==
Վրացերենը Քարթվելական լեզվաընտանիքի առաջատար լեզուն է, որի մեջ են մտնում նաև սվաներենը, մեգրելերենը և լազերենը։


== Պատմություն ==
Հետազոտությունները հանգեցրել են այն ենթադրության, որ մ․ թ․ ա․ II հազարամյակի սկզբներին գոյություն է ունեցել մեկ ընդհանուր լեզու։ Վերջինս պայմանականորեն անվանում են նախաքարթվելական։
Վրացերենի զարգացումը բաժանվում է հետևյալ ժամանակաշրջանների.

հին 5 - 11 դարերից,
միջին 12 - 18 դարերից
նոր 19 դարից։


== Բարբառներ ==
Վրացերենը ունի մի քանի բարբառներ, որոնց տարբերությունը շատ չնչին է.

քարթլիի
կախեթիի
իմերեթիի
գուրիայի
փշավի
ռաչինի
աջարիայի
խևսուրի
թուշիի և այլ։Վրացերեն բարբառների թվին է պատկանում նաև հրեա-վրացական բարբառը, որով խոսում են վրաստանաբնակ հրեաները, նրանց այն մասը, որն այժմ բնակվում է Իսրայելում։ Ընդհանուր առմամբ՝ մոտավորապես 85.000 մարդ։


== Քերականություն ==


=== Բառակազմություն ===


=== Թվական Անուններ ===
Վրացերենի մեջ թվերի անունները կառուցվում են պարզ անուններից, որոնք տասներկուսն են՝ 1-ერთი (էրթի), 2-ორი (օրի), 3-სამი (սամի), 4-ოთხი (օթխի), 5-ხუთი (խութի), 6-ექვსი (էքվսի), 7-შვიდი (շվիդի), 8-რვა (րվա), 9-ცხრა (ցխրա), 10-ათი (աթի), 20-ოცი (օցի) և 100-ასი (ասի)։
11-ից մինչև 19 թվերի անունները կազմվում են 1-ից մինչև 9 թվերի անուններին կցելով. առջևից՝ թ («աթիի» կրճատ ձևը) և ետևից՝ մետի (=ավելի)։ Որոշ պարագաներին նախածանցված թ-ն արմատական թվականի առաջին բաղաձայնի հետ միաձուլելով ձևավորում է մի նոր բաղաձայն՝ թ+ս→ց, թ+շ→չ, թ+ց→ց, կամ առաջ է բերում արմատի առաջին բաղաձայնների փոխատեղություն՝ թ+րվ→թվր։ 11-თერთმეტი (թերթմետի), 12-თორმეტი (թորմետի), 13-ცამეტი (ցամետի), 14-თოთხმეტი (թոթխմետի), 15-თხუთმეტი (թխութմետի), 16-თექვსმეტი (թեքվսմետի), 17-ჩვიდმეტი (չվիդմետի), 18-თვრამეტი (թվրամետի) և 19-ცხრამეტი (ցխրամետի)։


==== Շաբաթվա անունները ====
Շաբաթվա առաջին չորս օրերի անունների կառուցվածքը նմանվում է նույն հայերենին՝

երկուշաբթի-ორშაბათი (օրշաբաթի)
երեքշաբթի-სამშაბათი (սամշաբաթի)
չորեքշաբթի-ოთხშაბათი (օթխշաբաթի)
հինգշաբթի-ხუთშაბათი (խութշաբաթի)


=== Գոյական Անուններ ===
Գոյականների ժամանակային կամ տարածական կապերը արտահայտելու համար կիրառվում են ածանցներ ու կապային բառեր, որոնք ունեն իրենց նշանակությունները՝

-վիթ՝ պես, նման (բավշվիվիթ՝ երեխայի նման)
-զե՝ վրա
-թան՝ քովը
-թան էրթադ՝ հետ, միասին (դեդասթան էրթադ՝ մայրիկի հետ միասին)
-շի՝ մեջ, ներս (քալաքշի՝ քաղաքի մեջ)
-դան՝ (որևէ մի տեղ)-էն
-գան՝ (որևէ մի անձ, առարկայ)-էն
գամո՝ պատճառով (շենս գամո՝ քո պատճառով)
գարդա՝ բացի
գարեշե՝ առանց (մշոբլեբիս գարեշե՝ առանց ծնողների)
-թվիս՝ համար (մեգոբրեբիսթվիս՝ ընկերների համար)
միեր՝ (միջոց)-ով
մագիվրադ՝ փոխարեն
միուխեդավադ՝ չնայած
շեսախեբ՝ մասին
շեմդեգ՝ հետո
-ծին՝ առաջ, միջև, դիմաց
-մդե՝ մինչև (խվալամդե՝ մինչև վաղը)


=== Դերանուններ ===
Աղյուսակի մեջ բերված են բոլոր վեց անձնական դերանունների խոնարհումները՝


== Հոլովներ ==


== Տե՛ս նաև ==
Վրացական այբուբեն
Ամիրանդարեջանիանի
Քարթվելական լեզուներ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վրացերենի դասընթաց (հնչյունաբանություն, բառագիտություն, ձևաբանություն)