Սանտա Մարիա ին Կոսմեդին բազիլիկ

Սանտա Մարիա ին Կոսմեդին (իտալերեն՝ Basilica di Santa Maria in Cosmedin or de Schola Graeca), բազիլիկ Հռոմում, Իտալիայում։ Տեղակայված է Տիբեր գետի ձախ ափին, Հռոմի Ռիպա շրջանում։ Եկեղեցին առանձնանում է միջնադարյան հարուստ ձևավորմամբ և թանկարժեք պարագաներով, սակայն զբոսաշրջիկներին գրավում է այստեղի ռոմանտիկ լեգենդներով համակված «Ճշմարտության բերանը»՝ Bocca della Verità։


== Պատմություն ==
Եկեղեցին կառուցվել է 8-րդ դարում, Բյուզանդական պապականության ժամանակաշրջանում (լատ.՝ aedes Herculis Pompeiani տաճարի տեղում)։

Քանի որ բազիլիկը գտնվում էր շատ բյուզանդական կառույցներին մոտ, 7-րդ դարում այն կոչվում էր de Schola Graeca, և նրա հարակից փողոցը դեռևս կոչվում է della Greca։ Հույն վանականները, որոնք փախչում էին պատկերամարտության հետապնդումներից, ձևավորեցին եկեղեցին 782 թվականին։ Այդ ժամանակ Ադրիանոս I Պապը օժանդակեց եկեղեցու վերակառուցմանը։ Եկեղեցում կառուցվեց նավ՝ երկու ենթակողմերով և սյունասրահ։ Իր գեղեցկության համար եկեղեցին ստացել է «cosmedin»՝ գեղազարդ հատկանիշը (հունարեն kosmidion բառից)։ Սուրբ Նիկողայոս Հայրապետին նվիրված ավանդատունն ու աղոթատեղը ավելացվել են 9-րդ դարում Նիկողայոս I Պապի պատվերով։ Վերջինս նաև կառուցել էր պապական նստավայրը, սակայն դրանք ավերվել են 1084 թվականին Հռոմի կողոպտման ժամանակ, Ռոբերտ Օտվիլի գլխավորած նորմանական զորքի կողմից։
Սանտա Մարիա ին Կոսմեդինը Գելասիոս II, Կելեստինոս III և Բենեդիկտոս XIII պապերի տիտղոսակիր եկեղեցին է։ Եկեղեցու նախկին տիտղոսակիր կարդինալ-սարկավագներից է եղել Քենթերբերիի վերջին հռոմեացի կաթոլիկ արքեպիսկոպոս Ռեջինալդ Փոուլը։
Սանտա Մարիա ին Կոսմեդինում գտնված արձանագրությունները բազիլիկի պատմությունը ներկայացնող արժեքավոր աղբյուրներ են։ Դրանք հավաքագրվել և հրատարակվել են Վինչենցո Ֆորչելլայի կողմից։
Եկեղեցու հիմնական վերականգնումը ավարտվել է 1118-1124 թվականներին։ Երբ Բենեդիկտյանները ձեռք բերեցին եկեղեցին, 1718 թվականին Ջուզեպպե Սարդիի կողմից եկեղեցին՝ մասնավորապես նոր ճակատամասը, վերափոխվեց բարոկկո ոճով։ Այնուամենայնիվ, 1894-1899 թվականների վերականգնման ժամանակ հեռացվեցին բարոկկո ոճով արված հարդարանքները։


== Ճարտարապետություն ==

Եկեղեցու սյունասրահում, հյուսիսային կողմում գտնվում է «ճշմարտության բերան» (Bocca della Verità) անտիկ քանդակը, որը, հավանաբար, ջրատար խողովակի ծածկ է եղել։ Ըստ լեգենդի, եթե որևէ մեկն իր ձեռքը դնի քանդակի բերանի մեջ և կեղծ երդում տա, ապա բերանը կփակվի և ձեռքը «կկտրվի»։ Նման վկայելի դեպք երբևէ չի եղել։
Եկեղեցու զանգակատունը միջնադարյան ամենաբարձր զանգակատունն է Հռոմում։
Սանտա Մարիա ին Կոսմեդինի ներկայիս ինտերիերն ունի երկու ենթակողմերով նավ, որը բաժանված է 4 որմնասյուներով և 18 անտիկ սյուներով։ 8-12-րդ դարերի զարդանկարները պահպանված են նավի վերին մասում և հաղթակամարում։ Եկեղեցու հատակը սալիկապատված է «կոսմատեսկո» ոճով։ Խորանը պատրաստված է կարմիր գրանիտից (1123 թ․)։
Ավանդատանն են գտնվում 8-րդ դարի խճանկարային հատվածներ, որոնք բերվել են այստեղ հին Սուրբ Պետրոսի բազիլիկից։ 18-րդ դարում վերականգնված մկրտարանն ու Խաչելության մատուռը կարելի է տեսնել նաև այսօր։
Եկեղեցու ձախ կողմում բեմի վրա պահվում է Սուրբ Վալենտինի ծաղկեպսակով զարդարված գանգը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Մատենագրություն ==
Giovanni Mario Crescimbeni, Stato della basilica diaconale, collegiate, e parrocchiale di S. Maria in Cosmedin di Roma (Roma: Antonio de' Rossi 1719).
G. B. Giovenale, La Basilica di S. Maria in Cosmedin (Roma: P. Sansaini, 1927) [Volume 2 of Monografie sulle chiese di Roma].
Richard Krautheimer, Corpus basilicarum christianarum Romae. The early Christian basilicas of Rome (IV-IX cent.). (Roma: Pontificio Istituto de archeologia cristiana, 1937) [Volume 2 of Monumenti dell'antichità Cristiana].
Federico Gizzi, Le chiese medievali di Roma, Newton Compton.
Elio Fox, Santa Maria in Cosmedin (Trento, Italy: Eurographik, 1969).
Gemma Fusciello, Santa Maria in Cosmedin a Roma (Roma: Edizioni Quasar, 2011).


== Արտաքին հղումներ ==
Webb Matilda (2001)։ «Santa Maria in Cosmedin»։ The Churches and Catacombs of Early Christian Rome։ Brighton: Sussex Academic Press։ էջեր 175–177։ ISBN 1-902210-58-1 (չաշխատող հղում)
"S. Maria in Cosmedin", in Mariano Armellini, Le chiese di Roma dal secolo IV al XIX.
Federico Gizzi, Le chiese medievali di Roma, Newton Compton.