Ջոնի Էփլսիդ

Ջոնի Էփլսիդ (անգլ.՝ Johnny Appleseed, իսկական անուն-ազգանունը՝ Ջոն Չեփմեն անգլ.՝ John Chapman), Էփլսիդ/Appleseed մականունը անգլերենից բառացի թարգմանած նշանակում է «Խնձորի սերմ», սեպտեմբերի 26, 1774(1774-09-26), Leominster, Վուստեր շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ - մարտի 18, 1845(1845-03-18), Ֆորտ Ուեյն, Ինդիանա, ԱՄՆ), ամերիկացի նորարար այգեգործ, ով 19-րդ դարի սկզբներին խնձորենու առաջին այգիներն է հիմնել Փենսիլվանիայի, Օնտարիոյի, Օհայոյի, Իլինոյսի, Ինդիանայի նահանգների ընդարձակ տարածքներում ու ներկայիս Արևմտյան Վիրջինիա նահանգի հյուսիսային շրջաններում՝ արդեն իսկ իր կենդանության օրոք դառնալով լեգենդար անձնավորություն, բանահյուսական ստեղծագործությունների, ինչպես նաև՝ ԱՄՆ ազգային հերոս։ Միաժամանակ եղել է Նոր (Սվեդենբորգյան) եկեղեցու միսիոներ։ Նրա մեծագործությունները հավերժացվել են մի շարք պատմական վայրերում ու թանգարաններում.    Օհայո նահանգի Ուրբանա քաղաքում գտնվող թանգարանում (անգլ.՝ Johnny Appleseed Museum), այդ նույն նահանգի Էշլանդ շրջանում գտնվող Ջոնի Էփլսիդի ժառանգության կենտրոնում (անգլ.՝ Johnny Appleseed Heritage Center), Ինդիանա նահանգի Ֆորտ Ուեյն քաղաքում, որտեղ Չեփմենն անց է կացրել իր կյանքի վերջին տարիները։
Ջոնի Էփլսիդին պատկերավոր կերպով անվանում են «ամերիկացիների Դիոնիսոս»՝ նկատի առնելով, որ տեխնոլոգիապես չափազանց հեշտ էր նրա ծառերի բերքից ալկոհոլային խմիչք՝ խնձորի սիդր պատրաստել և բավարարել ԱՄՆ-ի «վայրի» արևմուտքը յուրացնողների պահանջարկը։


== Կենսագրություն ==
Ջոն Չեփմենը ծնվել է 1774 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Մասաչուսեթս նահանգի Լեմինստեր քաղաքում։ Նրա ծննդավայրում տեղադրվել է գրանիտե հուշաքար, և փողոցն էլ կոչվել է Ջոնի Էփլսիդի անունով (անգլ.՝ Johnny Appleseed Lane): Ջոնը երկու տարեկան է եղել, երբ մայրը երկրորդ որդուն ծննդաբերելիս մահացել է։ 1780 թվականին հայրը՝ Նաթանիելը, ավարտելով զինվորական ծառայությունը, վերադարձել է, ամուսնացել Լյուսի Քուլիի հետ, ումից ունեցել է ևս տասը երեխա։
18 տարեկանից Ջոնին քոչվորական կյանք է վարել։ 1805 թվականի վերջերին աշխատանքի է անցել Քրոուֆորդ ազգանունով մի մարդու մոտ, ով խնձորի ընդարձակ այգներ ուներ։ Այդ ժամանակից էլ նրա հոգում ծլարձակել են հրապուրանքն ու սերը խնձորենու և այգեգործության նկատմամբ։ Նա, որ իր ողջ կյանքն ապրել է ամուրիական կենցաղավարությամբ, առաջինն է եղել, ով խնձորենիներ է տնկել Միացյալ Նահանգների Միջին արևմուտք անվանվող տարածաշրջանում։ Ավանդազրույցներում նկարագրվում է, որ Ջոնին թափառել է երկրում, շատ անգամ՝ բոկոտն, գլխարկի փոխարեն ճաշ եփելու անոթը գլխին, կյանքի մեծ մասն անցկացնելով խնձորենիներ տնկելով, Աստվածաշունչը քարոզելով, հետաքրքիր պատմություններ պատմելով։ Շեշտվում է նրա բարեկամությունը թե՛ ներգաղթածների և թե՛ բնիկ ամերիկացիների հետ (անգամ հնդկացիական ամենառազմատենչ ցեղերի ներկայացուցիչները նրան որևէ նեղություն չեն պատճառել), մտերմացել է նույնիսկ վայրի կենդանիների հետ, ու նաև այս հանգամանքը նկատի առնելով՝ նրան համարում են բնության, շրջակա միջավայրի առաջին պաշտպանը։ Ասում են, որ կյանքի վերջին տարիներին սնվել է զուտ բուսական ծագում ունեցող կերակուրներով։ Ջոնի Էփլսիդի մասին ստեղծված պատմությունները, ավանդազրույցները հետագայում նյութ են դարձել նրան նվիրված գրքերի, կինոնկարների, արվեստի այլ գործերի համար։
Վախճանվել է Ֆորտ Ուեյնում, թաղվել այդ քաղաքի զբոսայգում, որը  ներկայումս կրում է նրա անունը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
William Kerrigan, Johnny Appleseed and the American Orchard: A Cultural History. Baltimore, MD: johns Hopkins University Press, 2012.
Encyclopedia of American Folklore by Linda S. Watts
Storytelling: An Encyclopedia of Mythology and Folklore by Josepha Sherman


== Արտաքին հղումներ ==
"The Appleseed Walk" an homage to the legacy of Johnny Appleseed
"Johnny Appleseed: A Pioneer Hero" from Harper's Magazine, November 1871.
Johnny Appleseed Festival in Sheffield, PA
Searching for Johnny film documentary by director Miroslav Mandic
Searching for Johnny Archived 2019-01-03 at the Wayback Machine. Official movie site
"Johnny Appleseed Trail in North Central MA"