Տայսյո

Տայսյո կամ Տալշյո(ճապ.՝ 大正 - «մեծ արդարություն»), Ճապոնիայի պատմության ժամանակաշրջան է։ Թվագրվում է 1912 թվականի հուլիսի 30-ից մինչև 1926 թվականի դեկտեմբերի 25-ը, որը համընկնում է Տայսյո կայսրի կառավարման տարիներին։ Ժամանակաշրջանը ազատական ​​շարժման ժամանակ էր, որը հայտնի էր որպես «Տայսյո ժողովրդավարություն»։ Գենրոներին (ավագանի, խորհրդատու) փոխարինել են խորհրդարանը և Դեմոկրատական ​​կուսակցությունը:


== Տայսյոյի ժամանակաշրջան ==
Տայսյոյի ժամանակաշրջանը կապված է ճապոնական կայսր Տայսյոյի կառավարման ժամանակաշրջանի հետ։ Պատմության պարբերականացման ճապոնական համակարգը՝ մինչև «մեկ միապետ՝ մեկ կառավարման կարգախոս» համակարգի ներդրումը , ենթադրում էր, որ պատմական ժամանակաշրջանները համապատասխանում են այն տարածքի անվանը, որտեղ գտնվում էր այդ ժամանակվա իշխանությունը, այսինքն. Ճապոնիայի պատմության դասական պարբերականացումը կապված է մայրաքաղաքի գտնվելու վայրի հետ՝ Ասուկա, Նարա, Հեյան, Կամակուրա, Մուրոմաչի, Էդո։ Տայսյոյի ժամանակաշրջանն ընդգրկում է 14 տարվա պատմություն 1912-ից 1926 թվականներին, այդպիսով լինելով ճապոնական պատմական պարբերականացման համակարգի ամենակարճ ժամանակաշրջանը։
1912 թվականը, այսինքն՝ Մեյձիի դարաշրջանի 45-րդ տարին կամ Տայսյոյի դարաշրջանի զրոյական տարին, համընկնում է Չինաստանում Սինհայական հեղափոխության սկզբի հետ։ Նաև Տայսյոյի ժամանակաշրջանի սկիզբը համընկնում է Հյուսիսային Կորեայի պետականության և գաղափարախոսության հիմնադիր Կիմ Իր Սենի ծննդյան հետ, այսինքն՝ Ջուչեի օրացույցի սկզբի հետ։
Տասյոյի ժամանակաշրջանի Ճապոնական օրացույցի տարիները սկսում են 1912 թվականից։ 


== Կարևոր իրադարձություններ Ճապոնիայում ==
1920 թվականի դեկտեմբերի 10-ին ստեղծվել է Ճապոնիայի սոցիալիստական ​​լիգան։ 1921 թվականի նոյեմբերի 4-ին սպանվել է Ճապոնիայի վարչապետ Հարա Տակաշին։ Նոյեմբերի 29-ին գահաժառանգ արքայազն Հիրոխիտոն նշանակվել է Տայսյո կայսրի ռեգենտ, որը քրոնիկ հիվանդ էր։ 1922 թվականի հուլիսի 15-ին ստեղծվել է Ճապոնիայի կոմունիստական ​​կուսակցությունը։
1923 թվականի սեպտեմբերի 1-ին երկրաշարժ է տեղի ունեցել Կանտո շրջանում՝ մահացածնել են 174 հազար մարդ, անհետ կորել՝ 542 հազար։ Դեկտեմբերի 27-ին մահափորձ է իրականացվել արքայազն և ռեգենտ Հիրոխիտոյի դեմ։ Ապրիլի 22-ին,նդունվել է «Հասարակական կարգի պաշտպանության մասին» օրենքը, որը նախատեսում է խոսքի և հավաքների ազատության էական սահմանափակում։ 1926 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ստեղծվել է Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցությունը։ Դեկտեմբերի 25-ին Կայսր Տայսյոն մահացել է, և կայսր է դարձել Հիրոխիտոն։


== Արտաքին քաղաքականության կարևոր իրադարձություններ ==
Տայսյոյի ժամանակաշրջանին համընկնել են մասնակցությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմին, Չինաստանի հետ հակամարտության սրումը և ԽՍՀՄ-ի հետ հակամարտության սկիզբը։
1914 թվականի օգոստոսի 23-ին 1911 թվականի անգլո-ճապոնական պայմանագրով Ճապոնիայի կայսրությունը մտել է Առաջին համաշխարհային պատերազմ Մեծ Բրիտանիայի կողմից։ 1915 թվականի հունվարի 18-ին Ճապոնիան «Քսանմեկ պահանջ» է ներկայացրել Չինաստանին՝ Չինաստանում տարածքային, տնտեսական և քաղաքական իրավունքների համար։ 1916 թվականի հուլիսի 3-ին Ռուսաստանը և Ճապոնիան Պետրոգրադում ստորագրել են դաշնակցային պայմանագիր 5 տարի ժամկետով։ 1917 թվականի նոյեմբերի 2-ին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները և Ճապոնիայի կայսրությունը Վաշինգտոնում կնքել են Լանսինգ-Իսիի համաձայնագիրը՝ Ամերիկայի կողմից Չինաստանում Ճապոնիայի «հատուկ շահերի» ճանաչման մասին։ 1918 թվականի հունվարի 12-ին Ճապոնիան մտել է խորհրդային տարածք՝ Սիբիր և Հեռավոր Արևելք։ Մայիսի 16-ին Չինաստանը և Ճապոնիան ստորագրել են գաղտնի ռազմական համագործակցության համաձայնագիր։ Նույն տարվա օգոստոսի 3-ին Տոյամա պրեֆեկտուրայում սկսվել են «բրնձի խռովությունները», որոնք ընդգրկել են Ճապոնիայի մեծ մասը։ 1919 թվականի մարտի 1-ին Կորեայում սկսվել է հակաճապոնական ապստամբությունը։ Ճապոնիան՝ Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի և Իտալիայի հետ մեկտեղ, մշտական ​​անդամություն է ստացել նորաստեղծ Ազգերի լիգայի խորհրդում։ Ապրիլի 6-ին Հեռավոր Արևելքի Հանրապետություն է ձևավորվել, որպես բուֆերային պետություն ՌՍՖՍՀ-ի և Ճապոնիայի կողմից գրավված տարածքների միջև, իսկ մայիսին Ճապոնիան ստորագրել է Հեռավոր Արևելքը ճանաչող հռչակագիր և հայտարարել Անդրբայկալիայից զորքերի տարհանման մասին։


== Ծանոթագրություններ ==