Սեմյուել Մորզե

Սեմյուել Ֆինլի Բրիզ Մորզե  (անգլ.՝ Samuel Finley Breese Morse, ապրիլի 27, 1791(1791-04-27)[…], Չալզթաուն, Բոստոն, ԱՄՆ - ապրիլի 2, 1872(1872-04-02)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի նկարիչ և հեռագրության բնագավառի գյուտարար։ Նյու Յորքի նկարի ազգային ակադեմիայի հիմնադիրներից է և առաջին նախագահը։ 1837 թվականին հայտնագործել է էլեկտրամագնիսական հեռագրական ապարատը, իսկ 1838 թվականին՝ այդ ապարատի համար մինչև այժմ կիրառվող հեռագրական կոդը, որը կոչվում է Մորզեի կոդ։


== Կենսագրություն ==
Սեմյուել Մորզեն ծնվել է 1791 թվականին Մասաչուսեթսում, հարուստ ամերիկյան ընտանիքում։ Հայրը հայտնի աշխարհագրագետ էր և հոգևորական։ Երիտասարդ Սեմյուելը քոլեջը ավարտելուց հետո Բոստոնում կլերկ է աշխատում, բայց նկարչությամբ ոգևորված 1811 թվականին մեկնում է Անգլիա՝ արվեստ ուսանելու։ 1813 թվականին Մորզեի Լոնդոնի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիային ներկայացված «Մահացող Հերակլեսը» նկարը ոսկե մեդալի է արժանանում, սակայն 1815 թվականին ԱՄՆ վերադարձած նկարիչը գնահատականի չի արժանանում։ Տասը տարի Մորզեն համեստ կյանք է վարում, ապրուստի միջոց հայթայթելով դիմանկարչությամբ։
Սեմյուել Մորզեն լինելով շփվող և ընկերասեր մարդ, ծանոթություններ է հաստատում և Նյու Յորքում նկարում բազմաթիվ դիմապատկերներ։ Նրա ընկերների շարքում էին քաղաքագետ Լաֆայետը, վիպասան Կուպերը և անգամ ԱՄՆ նախագահ Աբրահամ Լինքոլնը։ 1825 թվականին Սեմյուել Մորզեն հիմնում է Նյու Յորքի նկարի ազգային ակադեմիան (անգլ.՝ National Academie of Sesing) և դառնում առաջին նախագահը։ 1829 թվականին նրան գործուղում են Եվրոպա, ուսումնասիրելու նկարչական դպրոցների կազմակերպումը։
Երկրորդ ճանապարհորդության ժամանակ Մորզեն ծանոթանում է Դագերի հետ և հետաքրքրվում էլեկտրականության ասպարեզում վերջին հայտնագործություններով։ Մինչև 1836 թվականը Մորզեն դասավանդում է գեղանկար և զբաղվում քաղաքականությամբ։ Երբ նրան ցույց են տալիս հեռագրի մոդելը, նա ամբողջովին տրվում է գյուտարարությանը։ 1837 թվականին Մորզեն զարգացնում է հեռագրում կետերի և գծերի օգտագործման գաղափարը. որը աշխարհում հայտնի է որպես Մորզեի այբուբեն։ Նրան հաջողվեց ամերիկյան կոնգրեսից որոշ մարդկանց հետաքրքրել իր գաղափարներով և 1843 թվականին ստացավ 30000 $՝ Բալթիմորից Նյու Յորք հեռագրական գիծ կառուցելու համար։ 1844 թվականի մայիսի 24-ին գիծը աշխատեց և Մորզեն ներքաշվեց դատական քաշքշուկների մեջ։ Երկար պայքարից հետո՝ 1854 թվականին Գերագույն դատարանը ճանաչեց Սեմյուել Մորզեի հեղինակային իրավունքները։
Թերթերը, երկաթգիծը և բանկերը միանգամից օգտագործում գտան հեռագրին։ Հեռագրագծերը պատեցին աշխարհը և Մորզեի փառքն ու դրամագլուխը բազմապատկվեցին։ 1858 թվականին տասը Եվրոպական երկրներից իր գյուտի համար ստացավ 400 000 ֆրանկ։ Կյանքի վերջում Մորզեն զբաղվում էր բարեգործությամբ՝ հոգում էր դպրոցների, համալսարանների, հոգևորականների և աղքատ նկարիչների ծախսերը։ Մահացել է 1872 թվականին 81 տարեկան հասակում։ Հեռախոսի, ռադիոյի և հեռուստատեսության գյուտերից հետո հեռագրի գյուտը հետին պլան մղվեց, բայց Մորզեի հիասքանչ դիմապատկերները հայտնի են ողջ աշխարհին։ Սեմյուել Մորզեի 1837 թվականի հեռագրական ապարատը պահպանվում է ԱՄՆ Ազգային թանգարանում, իսկ քաղաքամերձ տունը պահպանվում է որպես պատմական հուշարձան։
Այդ պահին, իհարկե, չգիտակցվեց այդ գյուտով կատարված մարդկության ամենամեծ հայտնագործություններից մեկը՝ տվյալների թվայնացման և տվյալների թվային փոխանակման եղանակը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Սեմյուել Մորզեն դասարան․ամ֊ում Archived 2016-09-06 at the Wayback Machine.
Սեմյուել Մորզեի համառոտ կենսագրականը