Տերևատ

Տերևատ, գայլահատ, դափնյակ, գոճմակ, գայլախոտ (լատ.՝ Dáphne), գոճմակազգիների (Thymelaeaceae) ընտանիքի մշտադալար կամ տերևաթափ թփերի ցեղ։ Թուփն ունի բաց գորշավուն կեղև և տերևակոթունների հետքերով ծածկված ճյուղեր։ Տերևները հավաքված են խիտ աղվամազով ծածկված ընձյուղների գագաթին, մանր են, երկարավուն էլիպսաձև, 0․5-0․7 սմ լայնությամբ, կաշվեկերպ։ Ծաղիկները 3-5-ական տեղավորված են ճյուղերի գագաթներին, սպիտակ են։ Դափնյակը թունավոր բույս է։ Վտանգավոր է հատկապես երեխաների համար։ Օժտված է բարձր դեկորատիվությամբ։ Աճում է միայն պարարտ, չեզոք կամ թույլ թթվային հողերում, խիստ տուժում է օդի չորությունից, վատ է տանում վերատնկումը։ Բազմանում է սերմերով և արմատային մացառներով։
Կարելի է օգտագործել սահմանափակ քանակությամբ, հատկապես անտառային և բարձրլեռնային շրջաներում։ Մեծ հետաքրքություն է ներկայացնում նաև որպես դեղաբույս, որից ստանում են մի շարք արժեքավոր դեղամիջոցներ։ Դափնյակը ունի մանրէասպան հատկություն։


== Տարածում ==
Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերի միջին և վերին լեռնային գոտիներում, ենթալպյան նոսրանտառներում։ Աճում է խոնավ և ստվերոտ վայրերում, քարքարոտ թեքությունների վրա և այլ վայրերում։ Թուփն աճում է նաև Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Իրանում։


== Կենսաբանական նկարագիր ==
Ցողունը գորշավուն կեղևով է, տերևակոթունների հետքերով ծածկված ճյուղերով, բարձրանում է՝ 50 սմ-ից մինչև 1,5 (2, երբեմն՝ 3) մ։ Տերևները թույլ թավոտ են, հերթադիր կամ հակադիր, մանր, երկարավուն-էլիպսաձև, կաշեկերպ։ Ծաղկաբույլը գլխիկանման է կամ ողկուզանման, ծաղիկները՝ երկսեռ, սպիտակ, վարդագույն կամ դեղին, տհաճ հոտով։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։


== Տեսակներ ==

Հայտնի է մոտ 100, ՀՀ-ում՝ 5 տեսակ՝ 

Տերևատ անդրկովկասյան (D. transcaucasica),
Տերևատ լերկատերև կամկնձիկավոր (D. glomerata),
Տերևատ սովորական (անտառային) կամ մահացու (D.mezereum),
Տերևատ կովկասյան (D. caucasica),
Տերևատ նեղսրտերև (D. angustifolia)։
Daphne acutiloba Rehder
Daphne alpina L.
Daphne altaica Pall.
Daphne angustiloba
Daphne arbuscula Čelak.
Daphne arisanensis
Daphne aurantiaca
Daphne axillaris
Daphne baksanica Pobed.
Daphne bholua Buch.-Ham. ex D.Don
Daphne blagayana Freyer
Daphne brevituba
Daphne caucasica Pall.
Daphne championii
Daphne cneorum L.
Daphne depauperata
Daphne emeiensis
Daphne erosiloba
Daphne esquirolii
Daphne feddei
Daphne gemmata
Daphne genkwa Siebold & Zucc.
Daphne giraldii Nitsche
Դափնյակ լերկատերև Daphne glomerata Lam.
Daphne gnidioides
Daphne gnidium L.
Daphne gracilis
Daphne grueningiana
Daphne holosericea
Daphne jasminea
Daphne jezoensis Maxim.
Daphne jinyuensis
Daphne kamtschatica Maxim.
Daphne kiusiana Miq.
Daphne kosaninii
Daphne laciniata
Daphne laureola L.
Daphne leishanensis
Daphne limprichtii
Daphne longilobata (Lecomte) Turrill
Daphne longituba
Daphne macrantha
Daphne malyana
Daphne mezereum L.
Daphne modesta
Daphne mucronata
Daphne myrtilloides
Daphne oleoides
Daphne pedunculata
Daphne penicillata
Daphne petraea Leyb.
Daphne pontica L.
Daphne pseudomezereum
Daphne purpurascens
Daphne retusa Hemsl.
Daphne rhynchocarpa
Daphne rodriguezii
Daphne rosmarinifolia
Daphne sericea Vahl
Daphne sophia
Daphne striata Tratt.
Daphne sureil W.W.Sm.& Cave
Daphne tangutica Maxim.
Daphne tenuiflora
Daphne tripartita
Daphne xichouensis
Daphne yunnanensis


== Նշանակություն ==
Պտուղը վառ կարմրավուն, թունավոր, հյութալի կորիզապտուղ («հատապտուղ») է։ Դեղաբույս է, պարունակում է գլիկոզիդներ, ճարպայուղ, շաքար, սապոնիններ, դեղին ներկանյութ և այլն։ Պատրաստուկները (պտղի և կեղևի) օգտագործում են խիթերի, ստամոքսաղիքային և մաշկային որոշ հիվանդությունների, հոդաբորբերի (ռևմատիզմ, պոդագրա), այտուցների ժամանակ։ Գեղազարդիչ է և մեղրատու։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Бондарева О. Убийственная красота дафны // Приусадебное Хозяйство : Журнал. — 2005.


== Արտաքին հղումներ ==
Бондарева О. Дафны. Заметки практика.
Daphne in Flora of China @ efloras.org(անգլ.) 
Волчник в Биологическом энциклопедическом словаре 
Бондарева О. Дафны. Заметки практика.