Ֆրենսիս Հարփեր

Ֆրենսիս Էլեն Ուոթքինս Հարփեր (անգլ.՝ Frances Ellen Watkins Harper, սեպտեմբերի 24, 1825(1825-09-24), Բալթիմոր, Մերիլենդ, ԱՄՆ - փետրվարի 22, 1911(1911-02-22), Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի աբոլիցիոնիստ, սուֆրաժիստ, բանաստեղծուհի և գրող։ Ծագմամբ եղել է աֆրոամերիկուհի։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել տարբեր սոցիալական բարեփոխումների իրականացմանը և եղել է Կանանց քրիստոնեական միության անդամ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է ազատ սևամորթների ընտանիքում, Բալթիմոր, Մերիլենդ նահանգ։ Եղել է ընտանիքի միակ երեխան։ Երեք տարեկանում որբ է դարձել և դաստիարակվել է մորաքրոջ և մորեղբոր ընտանիքում։ Նրա մորեղբայր Ուիլյամ Ուոթքինսը հոգևորական է եղել և սևամորթ երեխաների համար դպրոց է պահել։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել Ֆրենսիսի անհատականության ձևավորման վրա։ Տասնչորս տարեկանից աղջիկը դերձակուհի է աշխատել։

1850 թվականին նա դարձել է առաջին կին կարուձև դասավանդողը յունոնիստական սեմինարիայում։ 1851 թվականին Փենսիլվանիայի աբոլիցիոնիստական միավորման նախագահ Ուիլյամ Սթիլի հետ Կանադայի ստորերկրյա երկաթուղու անցատեղերում օգնել է փախստական ստրուկներին։ 1853 թվականին ընդգրկվել է Ամերիկյան հակաստրկատիրական միավորում, սկսել է հանդես գալ հասարակության առաջ որպես ճառասան։ Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո մասնակցել է կանանց (այդ թվում աֆրոամերիկացիների) ընտրական իրավունք տրամադրելու պայքարին, մասնակցել է այլ սոցիալական բողոքների։ 1873 թվականին Ֆիլադելֆիայում և Փենսիլվանիայում եղել է Կանանց քրիստոնեական միության «գունավոր» բաժանմունքի նախագահ։ 1894 թվականին մասնակցել է Կանանց գունավոր ազգային միավորման հիմնադրմանը և զբաղեցրել է փոխնախագահի պաշտոնը։ Մահացել է 85 տարեկանում, 1911 թվականի փետրվարի 22-ին՝ Ամերիկայի կանանց քվեարկելու իրավունք ստանալուց ինը տարի առաջ։
Իր բանաստեղծությունների առաջին «Forest Leaves» գիրքը հրատարակել է 1845 թվականին 20 տարեկանում, իսկ առաջին «Iola Leroy» վեպը՝ 67 տարեկանում։ Վաճառքի առումով նրա հեղինակած առավել հաջողակ ստեղծագործությունը դարձել է բանաստեղծությունների «Poems on Miscellaneous Subjects» (1854) ժողովածուն։ Նրա «Two Offers» նովելը հրատարակվել է 1859 թվականին «Anglo-African Magazine» հանդեսում։ Դա ԱՄՆ-ում հրատարակված առաջին նովելն էր, որի հեղինակը եղել է սևամորթ կին։ 1872 թվականին լույս է տեսել նրա «Sketches of Southern Life» ժողովածուն, որում նկարագրվել է գրողի ճանապարհորդությունը Ամերիկայի հարավում, ազատություն ստացած նախկին ստրուկների հետ հանդիպումները և կեցության ծանր պայմանները, որոնց մեջ ստիպված էին ապրել նրանք։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Parker, Alison M. (2010). Articulating Rights: Nineteenth-Century American Women on Race, Reform, and the State, Northern Illinois University Press, 97–138.
Parker, Alison M. (2012). Susan B. Anthony and the Struggle for Equal Rights, University of Rochester Press, 145–171.
Cutter, Martha J., "The Politics of Hybridity in Frances Harper's Iola Leroy", Unruly Tongue: Identity and Voice in American Women's Writing 1850 – 1930, University Press of Mississippi/Jackson, 1999, 141–160.
"Unsolved Mysteries and Emerging Histories: Frances E. Harper's Iola Leroy", John Ernest, Resistance and Reformation in Nineteenth-century African-American Literature, University Press of Mississippi/Jackson, 1995, 180–207.
Shockley, Ann Allen, Afro-American Women Writers 1746–1933: An Anthology and Critical Guide, New Haven, Connecticut: Meridian Books, 1989.
Boyd, Melba Joyce, Discarded Legacy: Politics and Poetics in the Life of Frances E. W. Harper, 1825–1911. Wayne State University Press, 1995.
Smith Foster, Frances, ed., A Brighter Coming Day: A Frances Ellen Watkins Harper Reader, 1990.
Field, Corinne T., "Frances E. W. Harper and the Politics of Intellectual Maturity", in Mia Bay, Farah J. Griffin, Martha S. Jones, and Barbara D. Savage (eds), Toward An Intellectual History of Black Women, The University of North Carolina Press Chapel Hill, 2015, 110–126.
Carby, Hazel, "Introduction" to Iola Leroy.  Beacon Press, 1987.
Graham, Maryemma, ed., The Complete Poems of Frances E. W. Harper, 1988.
Ernest, John, Resistance and Reformation in Nineteenth-Century African-American Literature, 1995.


== Արտաքին հղումներ ==
Frances Ellen Watkins Harper. Enlightened Motherhood: An Address/by Mrs. Frances E. W. Harper; before the Brooklyn Literary Society, November 15th, 1892. Published 1892.
Frances Ellen Watkins Harper. Idylls of the Bible. Philadelphia, 1901.
Frances Ellen Watkins Harper. Light Beyond the Darkness. Chicago: Donohue and Henneberry, 189-?
Frances Ellen Watkins Harper. Poems on Miscellaneous Subjects. Boston: J.B. Yerrinton & Son, Printers, 1854.
Frances Ellen Watkins Harperի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
Frances Ellen Watkins Harper Poems at Poets.org
Frances Ellen Watkins Harper, "Free Labor", Wisconsin Curriculum guidelines
NEH's EDSITEment lesson Frances Ellen Watkins Harper's Learning to Read
«Frances Ellen Watkins Harper»։ www.findagrave.com 
Հարփեր, Ֆրենսիս // Encyclopedia Britannica(անգլ.)