Ալկի Զեի

Ալկի Զեի (հուն․՝  Άλκη Ζέη, դեկտեմբերի 15, 1923(1923-12-15), Աթենք, Հունաստան - փետրվարի 27, 2020(2020-02-27), Աթենք, Հունաստան), հույն բանաստեղծուհի և դրամատուրգ, երեխաների և մեծահասակների համար պատմվածքների և վիպակների հեղինակ։ Արվեստի և գրականության շքանշանի կոմանդոր։


== Կենսագրություն ==
Ամբողջական անունը Անգելիկա (Αγγελική) է։ Հայրը` Զինոն Զեիսը (Ζήνων Ζέης), աշխատել է որպես բանկային ծառայող։ Նա մեծացել էր Կրետեում, սակայն իր ընտանիքը կղզուց տեղափոխել է Անդրոս։ Մայրը` Էլլին, Սամոս կղզուց էր, սակայն իր մանկությունն անց էր կացրել Զմյուռնիայում։ Ալկի Զեիի մանկությունն անցել է Սամոսում` իր ավագ քրոջ հետ։ Այդ ժամանակ նրանց մայրը տուբերկուլյոզից բուժվում էր Աթենքից հյուսիս գտնվող Պառնիս լեռան առողջարանում։ 1937 թվականին ընտանիքի հետ Աթենք վերադառնալով` Ալկին սկսել է սովորել մասնավոր դպրոցում, որտեղ ծանոթացել է իր ընկերուհու` Գերոգիա Սարիվակսևանի Կարակոստայի հետ, որը հետագայում դառնալու էր գրող Ժորժ Սարին։ Միջնակարգ դպրոցի երեք ավագ դասարանները Ալկի Զեին ավարտել է Սխոլի Աիդոնոպուլու մասնավոր դպրոցում։ Գրական առաջին քայլերն անել նրան օգնել է գրող Դիդի Սոտիրիուն` նրա քեռու` Պլատոն Սոտիրիուի կինը։ Դեռևս միջնակարգ դպրոցի աշակերտ լինելու ժամանակ Ալկին մասնացկել է թատերական ստուդիայի տիկնիկային խմբի գործունեությանը։ Այդ ժամանակ սկսել է պիեսներ գրել տիկնիկային թատրոնի համար։ Այդ ժամանակ նրա ստեղծած կերպարներից մեկը` «Նեխածը», արդյունքում դարձել է Աթենքի «Բարբա Միտուսիս» (հուն․՝ Μπάρμπα Μυτούσης) տիկնիկային թատրոնի գլխավոր հերոսների մեկը։
Ավարտել է Աթենքի համալսարանի փիլիսոփայության և Աթենքի կոնսերվատորիայի դրամատիկական ֆակուլտետները։ Ամուսնացել է թատերական գրող և ռեժիսոր Գեորգիոս Սևաստիկողլուի հետ։ Ամուսինը, որ Հունական դիմադրության, այնուհետև` Հունաստանում 1946-1949 թվականների քաղաքացիական պատերազմի մասնակից էր, երկիրը լքել է 1949 թվականին և քաղաքական ապաստարան է գտել Խորհրդային Միությունում։ Ալկի Զեին ևս լքել է Հունաստանը` ամուսնուն միանալու համար։ Նախ որոշ ժամանակ ապրել է Իտալիայում, որտեղ սովորել է Էդուարդո դե Ֆիլիպոյի մոտ։ Կյանքի այդ շրջանի մասին նա ավելի ուշ պատմել է Մոսկվայում գրած «Իմ ուսուցիչ Էդուարդո դե Ֆիլիպո» ակնարկում։ 1954 թվականին նրան հաջողվել է Ֆրանսիայով հասնել ԽՍՀՄ։ Որոշ ժամանակ Տաշքենդում ապրելով` Զեին ամուսնու հետ տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։
1964 թվականին ընտանիքի հետ վերադարձել է Հունաստան։
Ավելի ուշ շարունակել է գրել` մի շարք հոդվածներ հրապարակելով «Երիտասարդական ձայն» ամսագրում, որի խմբագրակազմում էին Մարիոս Պլորիտիսը, Տասոս Լիգնադիսը, Կոստիս Սկալիորասը։
Հունական գրականության մեջ առաջին անգամ հայտնվել է 1963 թվականին, մինչև երկիր վերադառնալը։ «Ընձայռուծն ապակու հետևում» վեպը հունական մանկական գրականության մեջ ժամանակաշրջան է որոշել, քանի որ առաջին անգամ անչափահաս ընթերցողի համար լուսաբանել է քաղաքական թեմաներ։ Սա պատմական վեպ էր, որի գործողությունները տեղի էին ունենում բռնապետ գեներալ Մետակսասի օրոք։
Ռազմական բռնապետության հաստատման հետ 1967 թվականին նորից լքել է երկիրը` տեղափոխվելով Փարիզում ապրելու։
1971 թվականին Զեին գրել է «Պետրոսի մեծ զբոսանքը» գիրքը, այս անգամ նկարագրելով շրջափակման ու ազատագրման տարիների իրադարձությունները։
Նրա պատմավեպերում նշանակալի է այն, որ դրանք ուղղակի պատմական իրադարձությունների նկարագրություն չեն, այլ պարունակում են հերոսների ինքնակենսագրական տարրեր։
«Պետրոսի մեծ զբոսանքը» գիրքը պիեսի տեսքով թարգմանվել է մի շարք լեզուներով և տարածվել է «Պետրոսի պատերազմը» վերնագրով։
Նրա «Ընձայռուծը ապակու հետևում» գիրքը ներառվել է ֆրանսիական դպրոցների ուսումնական ծրագրում։
«Վիշապի ոտքերի դոփյունը» վեպի գործողությունները տեղի են ունենում նախահեղափոխական Ռուսաստանում, սակայն այստեղ հղում կա Հունաստանում Մետակսասի բռնապետության ժամանակշրջանին, ինչպես նաև` 1973 թվականի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ցույցին։ Այս վեպում գրողը ցույց է տալիս որոշակի պատմական իրադարձությունների ու որոշակի գաղափարների` ազատության, ժողովրդավարության, դիմադրության, համընդհանուր լինելը։ Նա այսպիսով վերացնում է ժամանակի ու տարածքի սահմանները` տեքստը հասանելի դարձնելով ցանկացած պատմամշակութային միջավայրի համար։ Նույնը վերաբերում է նաև նրա մյուս պատմավեպերին։ Այս բոլոր երեք գրքերն արժանացել են Mildred Batchelder Prize մրցանակին (l970, l974, 1980), որոնք հանձնվել են ԱՄՆ-ում ALSC -ի կողմից` որպես անգլերեն լավագույն թարգմանված արտասահմանյան գրքեր։
Գրող Ժորժ Սարիի հետ, ում նա ծանոթ էր դեռ դպրոցական տարիներից, Զեին նոր սկզբունք է բերել մանկապատանեկան վեպ` ինչպես ինքնակենսագրական ոճով, այնպես էլ` ժանրում քաղաքական, հասարակական և պատմական տարրեր մտցնելով։
2010 թվականին Ալկի Զեին պարգևատրվել է Աթենքի ակադեմիայի կողմից։
2015 թվականին պարգևատրվել է Արվետսի և գրականության ֆրանսիական շքանշանով։


== Աշխատանքներ ==
Քեռի Պլատոնը (Ο θείος Πλάτων)
Ռելսերի մոտ (Κοντά στις ράγες
Կոշիկներ (Αρβυλά κια καιγόβες
Մի ապրիլյան կիրակի (Μια Κυριακή του Απρίλη)
Հանիբալի կոշիկը (Τα παπούτσια του Αννίβα)
Աքիլեսի հարսնացուն (մեծահասակների համար) (Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα (για ενηλίκους))
Մանուշակագույն հովանոցը (Η μωβ ομπρέλα)
Ալիսան մարմարի աշխարհում (Η Αλίκη στη χώρα των μαρμάρων)
Կոնստանտինան և նրա սարդերը (Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της)
Խաբեբա պապիկը (Ψεύτης Παππούς)
Ընձառյուծն ապակու հետևում (Το καπλάνι της βιτρίνας)
Պետրոսի մեծ զբոսանքը (Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου)
Իսպանական կոշիկներ (Σπανιόλικα Παπούτσια)
Կատուների զրույցներ (Γατοκουβέντες)
Տասներկուերորդ տատիկը և այլն...(Η δωδέκατη γιαγιά και άλλα..)
Երիտասարդ ձայն (Νεανική Φωνή)
Ուրիշ ժամանակներ, ուրիշ երեխաներ... (Ժորժ Սարիի հետ համատեղ) (Άλλοι καιροί, άλλα παιδιά…(Μαζί με την Ζωρζ Σαρή))


== Ծանոթագրություններ ==