Ռելաքսացիայի ժամանակ

Ռելաքսացիայի ժամանակ, ժամանակահատված, որի ընթացքում հավասարակշռությունից դուրս եկած ֆիզիկական համակարգի գրգռման ամպլիտուդային արժեքը նվազում է e անգամ (e-ն բնական լոգարիթմի հիմքն է)։ Սովորաբար նշանակվում է հունարեն τ տառով։
Համաձայն լը Շատելյե-Բրաունի սկզբունքի, կայուն հավասարակշռության վիճակից ֆիզիկական համակարգի շեղման դեպքում առաջանում են ուժեր, որոնք ձգտում են համակարգը վերադարձնել հավասարակշիռ վիճակի։ Եթե հավասարակշռության վիճակում որևէ f ֆիզիկական մեծության արժեքը 
  
    
      
        
          f
          
            0
          
        
      
    
    {\displaystyle f_{0}}
   է, ընդ որում շեղումը հավասարակշռությունից՝ 
  
    
      
        
          |
        
        f
        −
        
          f
          
            0
          
        
        
          |
        
        ≪
        
          f
          
            0
          
        
      
    
    {\displaystyle |f-f_{0}|\ll f_{0}}
  , ապա առաջին մոտավորությամբ կարելի է համարել, որ այդ ուժերն ուղիղ համեմատական են շեղմանը։ Կինետիկական հավասարումն f մեծության համար գրվում է

  
    
      
        
          
            
              d
              f
            
            
              d
              t
            
          
        
        =
        −
        λ
        (
        f
        −
        
          f
          
            0
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle {\frac {df}{dt}}=-\lambda (f-f_{0})}
  Տեսքով, որտեղ λ-ն որոշ պարամետր է,, իսկ մինուս նշանը ցույց է տալիս, որ համակարգի ռեակցիան գրգռման հանդեպ հանգեցնում է համակարգը հավասարակշռության վիճակին վերադառնալուն։
Ռելաքսացիայի ժամանակը՝

  
    
      
        τ
        =
        
          
            1
            λ
          
        
      
    
    {\displaystyle \tau ={\frac {1}{\lambda }}}
  Այս դեպքում f մեծությունը կփոխվի

  
    
      
        f
        (
        t
        )
        =
        
          f
          
            0
          
        
        +
        Δ
        
          f
          
            0
          
        
        
          e
          
            −
            t
            
              /
            
            τ
          
        
        
      
    
    {\displaystyle f(t)=f_{0}+\Delta f_{0}e^{-t/\tau }\,}
  Օրենքով, որտեղ 
  
    
      
        Δ
        
          f
          
            0
          
        
        =
        f
        (
        0
        )
        −
        
          f
          
            0
          
        
      
    
    {\displaystyle \Delta f_{0}=f(0)-f_{0}}
  -ն սկզբնական գրգռումն է։


== Կիրառությունը ==
Ռելաքսացիայի ժամանակի մոտավորությունը լայնորեն օգտագործվում է ֆիզիկայում կինետիկական պրոցեսների նկարագրության համար, երբ խոսքը վերաբերում է հավասարակշռված վիճակ հաստատվելու կինետիկային։ Անցումը անհավասարակշռված վիճակից հավասարակշռվածին ուղեկցվում է էներգիայի ցրումով և ոչ դարձելի պրոցես է։ Հավասարակշռության հաստատումը հաճախ ընթանում է մի քանի փուլերով, որոնք բնութագրվում են առանձին ռելաքսացիայի ժամանակներով։ Այսպես, լույսից մոլեկուլների գրգռման ժամանակ ջերմային հավասարակշռության հաստատումը տեղի է ունենում 
  
    
      
        
          10
          
            −
            12
          
        
      
    
    {\displaystyle 10^{-12}}
   վ կարգի ժամանակահատվածում, իսկ լյումինեսցենցիայի (լույսի ճառագայթումը գրգռված վիճակում) բնութագրական ժամանակը կարող է նանովայրկյանների և նույնիսկ միկրովայրկյանների կարգի լինել։
Շատ ֆիզիկական պրոցեսների նկարագրության ժամանակ ռելաքսացիայի ժամանակն ընտրվում է որպես նկարագրողական (ֆենոմենոլոգիական) պարամետր, սակայն առանձին դեպքերում այն կարելի է որոշել միկրոսկոպական պրոցեսների պարամետրերի միջոցով, որպիսիք են քվանտամեխանիկական անցման հավանականությունը կամ ցրման հատույթը։


== Տես նաև ==
Ռելաքսացիա


== Գրականություն ==
Физическая энциклопедия Время релаксации
Физическая энциклопедия Релаксация