Մկրտիչ Մկրտչյան (երաժիշտ)

Մկրտիչ Կարապետի Մկրտչյան (ֆր.՝ Mekertitch Mekertitchyan, հունիսի 7, 1957(1957-06-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգիչ, խմբավար, թարգմանիչ։


= Կրթություն =
1964-1974 թթ. ուսանել է Երևանի Ս. Զորյանի անվան 56 միջնակարգ դպրոցում։ 1974 թվականին ընդունվել է և 1979 թվականին ավարտել է Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտի ֆրանսիական բաժինը։ Զուգահեռաբար վոկալ դասեր է վերցրել ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստուհի Մարիամ Չմշկյանից։ 1979-1981 թթ. ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1981 թվականին ընդունվել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի վոկալ նախապատրաստական բաժինը, 1983 թվականին՝ առաջին կուրս։ Սովորել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի Գոհար Գալաչյանի դասարանում։ Հաճախել է խմբավարության դասերի Հովհաննես Միրզոյանի դասարանում։ Կոնսերվատորիան ավարտել է 1987 թվականին։


= Կատարողական գործունեություն =
Դեռևս ուսանողական տարիներից զբաղվել է համերգային գործունեությամբ, հանդես է եկել մենահամերգներով։ 1986 թվականին ընդունվել է Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիա որպես մեներգիչ։ Նույն թվին կազմակերպել և 15 տարի շարունակ ղեկավարել է «Նարեկ» արական երգչախումբը (նախ Երևանի թիվ 3 մշակույթի տանը, այնուհետև՝ Հայֆիլհարմոնիային կից)։ 1981-1993 թթ. եղել է Խոր Վիրապ եկեղեցու երգչախմբի խմբավարը։ Զբաղվել է հայ հոգևոր երաժշտության և Կոմիտասի ժառանգության ուսումնասիրությամբ։ «Նարեկ» երգչախմբով առաջին անգամ բեմ է հանել Կոմիտասի «Պատարագ»-ն ամբողջությամբ։ Երեք տարի շարունակ Իրանի Սպահան քաղաքի հայ համայնքի հրավերով աշխատել է Նոր Ջուղայի «Կռունկ» երգչախմբի հետ։ 
Որպես մեներգիչ հանդիսանում է եվրոպացի կոմպոզիտորների՝ Հ. Բեռլիոզի, Ժ. Բիզեի, Մ. Ռավելի, Կ. Դեբյուսիի, Յ. Բրամսի, Ֆ. Շուբերտի, Ռ. Շումանի և այլոց շատ ստեղծագործությունների առաջին կատարողը Հայաստանում։ 1992-1999 թթ. աշխատել է որպես Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի մենակատար։ Դիրիժորներ Օհան Դուրյանի, Լորիս Ճգնավորյանի, Գևորգ Մուրադյանի, Հովհաննես Միրզոյանի ղեկավարությամբ մասնակցել է համաշխարհային դասական կոմպոզիտորների մեսսաների և ռեքվիեմների կատարմանը Երևանում։ Դիրիժոր Զավեն Վարդանյանի ղեկավարությամբ մասնակցել է Յ. Ս. Բախի «Չարչարանքների» և շատ կանտատների առաջին կատարմանը Երևանում։ Զուգահեռաբար աշխատել է Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում որպես մեներգիչ։
2000 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, ընդունվել է Սորբոնի համալսարանի երաժշտագիտական ֆակուլտետ, որտեղ երկու տարի ուսումնասիրել է գրիգորյանական խորալները և դրանց կատարման սկզբունքները։ Այնուհետև կատարելագործվել է Ֆրենի կոնսերվատորիայում և արժանացել ֆրանսիական բարձրագույն գերազանց դիպլոմի՝ օպերային ու կամերային երգեցողության և խմբավարության գծով։ Որպես մեներգիչ մասնակցել է օպերային ներկայացումների փարիզյան շրջանի տարբեր թատրոններում։ Կազմակերպել է պրոֆեսիոնալ երգիչներից բաղկացած «Հանդիպակաց ձայներ» վոկալ քառյակը, որի երկացանկում տեղ են գտել եվրոպական շատ կոմպոզիտորների՝ Ջ. Ռոսսինիի, Յ. Բրամսի, Ժ. Մասնեի, Շ. Գունոյի, Ք. Սեն-Սանսի և այլոց ինչպես հայտնի, այնպես էլ ոչ շատ կատարվող վոկալ անսամբլները։ Բացառապես ֆրանսիացի երգիչներից կազմել է 12 հոգուց բաղկացած արական երգչախումբ և ձայնագրել Կոմիտասի «Պատարագ»-ը։ Որպես մեներգիչ և որպես խմբավար՝ իր ղեկավարած «Նարեկ» արական երգչախմբով կատարել է մեծ թվով ձայնագրություններ, թողարկել է մեկ տասնյակից ավելի ձայնասկավառակ։ 
2002-2003 թթ. եղել է փարիզյան շրջանի Իեր քաղաքի կոնսերվատորիայի երգչախմբի ղեկավար։ 
2006 թվականից ղեկավարում է Արնուվիլ քաղաքի Վարագա Սբ. Խաչ եկեղեցու երգչախումբը։ 
2014-2015 թթ. եղել է փարիզյան շրջանի Սարսել քաղաքի կոնսերվատորիայի արական երգչախմբի ղեկավար։ 
Շարունակում է իր համերգային գործունեությունը՝ եվրոպացի և ռուս դասականների կողքին անդրադառնալով հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններին։
Համերգներով հանդես է եկել Իտալիայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում, Չեխիայում, Բելգիայում, Ռուսաստանում, Էստոնիայում, Լատվիայում, Ուկրաինայում, Բելառուսում, Իրանում և ԱՄՆ-ում։ 
Հայաստանի և Սփյուռքի մամուլին պարբերաբար թղթակցում է հայ մշակույթի գործիչների վերաբերյալ հոդվածներով։ 


= Օպերային դերերգեր =
Ժերմոն - Ջ. Վերդիի «Տրավիատա»
Ռիգոլետտո - Ջ. Վերդիի «Ռիգոլետտո»
Սեմպրոնիո - Յ. Հայդնի «Դեղագործը»
Պապագենո - Վ. Ա. Մոցարտի «Կախարդական սրինգ»
Էսկամիլիո - Ժ. Բիզեի «Կարմեն»
Գուսան - Ա. Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ»
Մոսի - Ա. Տիգրանյանի «Անուշ»։


= Կատարումներ =


=== Որպես երգիչ ===


==== Ռուս և արևմտաեվրոպացի կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ ====
Բորոդին - Երկու ռոմանս
Մասնե - Էլեգիա
Վերդի - Ռեքվիեմ
Ֆալվո - Dicitencello vuje


===== Հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ =====
Կոմիտաս - Ալազյազ, Խնկի ծառ
Կոմիտաս - Կռունկ
Կոմիտաս - Հաբրբան, Գոհար Գասպարյանի հետ
Կոմիտաս - Մոկաց միրզա
Սայաթ-Նովա - Աշխարհս մե փանջարա է
Տիգրանյան - Անուշ
Անհայտ հեղինակ - Տիրամայրն


=== Որպես խմբավար ===
Եկմալյան - Պատարագ
Կոմիտաս - Յիշեսցուք
Կոմիտաս - Բարեխօսութեամբ մօր Քո և կուսի... («Պատարագ»)
Կոմիտաս - Օրհնեալ է Աստուած («Պատարագ»)


= Մեջբերումներ Մկրտիչ Մկրտչյանի մասին =


= Մանկավարժական գործունեություն =
2003-2016 թթ. դասավանդել է փարիզյան շրջանի Վոքրեսոն քաղաքի, իսկ 2008-2009 թթ. Լյուսե քաղաքի կոնսերվատորիաներում՝ որպես դասական երգեցողության դասախոս։


= Թարգմանչական գործունեություն =
Ֆրանսերենից, գերմաներենից և իտալերենից թարգմանել է ավելի քան 70 հեղինակների բանաստեղծություններ, այդ թվում՝ Վիկտոր Հյուգո, Պոլ Վեռլեն, Սյուլլի Պրյուդոմ, Թեոֆիլ Գոթիե, Յոհան-Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթե, Հայնրիխ Հայնե։ Կատարել է նաև մեծ քանակությամբ արձակ ստեղծագործությունների թարգմանություններ՝ Գի դը Մոպասանի, Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերիի, Մարսել Էմեի, Ռոմեն Գարիի վիպակներ, նովելներ և պատմվածքներ։
Հայաստանում եվրոպական ծրագրով նրա մենահամերգները մշտապես ուղեկցվում են համերգի ծրագրի իր սեփական թայգմանություններով՝ ֆրանսերենից և գերմաներենից, իսկ Ֆրանսիայում հայկական և ռուսական ծրագրերով նրա մենահամերգները՝ հայերենից և ռուսերենից կատարած իր ֆրանսերեն թարգմանություններով։


= Պատկերասրահ =

		
		
		
		
		
		
		


= Աղբյուրներ =
Heratchian H., Krikorian A., Le dictionnaire biographique, Paris, 2021, p. 389. (հայ.՝ Հրաչյան Հ., Գրիգորյան Ա., Կենսագրական բառարան, Փարիզ, 2021, էջ 389)։
Մկրտիչ Մկրտչյանի՝ կոմիտասյան և հոգևոր երաժշտության կատարումները. Վահան Արծրունու հարցազրույցը Մկրտիչ Մկրտչյանի հետ, Հանրային ռադիո, 2021, նոյեմբերի 16
Ռուբեն Թելունցի հարցազրույցը Մկրտիչ Մկրտչյանի հետ, ԱՄՆ, 2013