Ֆլորիան Լեոպոլդ Գասման

Ֆլորիան Լեոպոլդ Գասման (գերմ.՝ Florian Leopold Gassmann, մայիսի 3, 1729(1729-05-03)[…] կամ մայիսի 4, 1729(1729-05-04), Մոստ - հունվարի 21, 1774(1774-01-21), հունվարի 20, 1774(1774-01-20)[…] կամ հունվարի 22, 1774(1774-01-22), Վիեննա, Հաբսբուրգի միապետություն[…]), չեխական ծագմամբ ավստրիացի կոմպոզիտոր և դիրիժոր։


== Կենսագրություն ==
Ֆլորիան Լեոպոլդ Գասմանը ծնվել է Բոհեմիայում, առևտրականի ընտանիքում։ Քանի որ հայրը չի խրախուսել նրա տարվածությունը երաժշտությամբ, 12 տարեկանում փախել է տնից և շուտով հայտնվել Բոլոնիայում, որտեղ երկու տարի սովորել է նշանավոր պադրե Մարտինիի մոտ։
1762 թվականին Գասմանը որպես բալետային կոմպոզիտոր հրավիրվել է Վիեննա։ Պալատական բեմի համար ստեղծած իր բալետներով նա գրավում է կայսր Իոսիֆ II-ի ուշադրությունը և 1764 թվականին նշանակվում կամերային երաժշտության` արքայական պալատի կոմպոզիտոր` մտնելով մարդկանց այն նեղ շրջանակի մեջ, ում հետ կայսրն ամեն օր երաժշտությամբ էր զբաղվում։
Հետագայում Գասմանը ձեռք է բերել ճանաչում նաև որպես օպերային կոմպոզիտոր։ Նա եղել է ազգությամբ ոչ իտալացի այն քիչ մարդկանցից մեկը, ով ճանաչում է ստացել նաև Իտալիայում։ 1772 թվականի մարտին Գասմանը դարձել է Գեորգ Ռեյտել Կրտսերի հետնորդը պալատական կապելմայստերի (պալատական կապելայի ղեկավար) պաշտոնում։
Նույն թվականին Գասմանը հիմնադրել է «Վիեննայի երաժշտական ընկերությունը» (Tonkünstlersocietät), որը բացառիկ կարևոր դեր է խաղացել Վիեննայի կյանքում։ Ընկերության հիմնական գործունեությունն ուղղված է եղել երաժիշտների այրի կանանց ու որբացած երեխաների համար թոշակային ֆոնդ ստեղծելուն (առաջին ներդրումներն արել են կայսրուհի Մարիա Թերեզան և նրա որդի Իոսիֆը)։ Այս նպատակով ընկերությունը կանոնավոր ձևով` տարին չորս անգամ, կազմակերպում էր բարեգործական համերգներ` դրանով սկզբնավորելով Վիեննայում հասարակական համերգների կազմակերպումը։ Հասարակությանը ծանոթացնում էին գործող կոմպոզիտորների նոր ստեղծագործություններին և թույլ չէին տալիս մոռանալ արդեն մահացածներին։ «Վիեննայի երաժշտական ընկերությունը» հաճախ դառնում էր երիտասարդ երաժիշտների մեկնարկային բեմահարթակ։ Տասը տարի անց ընկերության մասին Մոցարտը` հորն ուղղված նամակներից մեկում գրել է. «Նվագախմբում կա 180 երաժիշտ, և ոչ մի վիրտուոզ, ով սիրո կաթիլ անգամ կունենար մերձավորի հանդեպ, չի մերժի հասարակության խնդրանքը` ելույթ ունենալ համերգում։ Եվ դրանով նա վայելում է ինչպես հասարակության, այնպես էլ կայսեր բարեհաճությունը»։
Գասմանը զբաղվել է նաև մանկավարժական գործունեությամբ։ Նրա ամենահայտնի աշակերտը Անտոնիո Սալիերին է, ում Գասմանը Վիեննա է բերել 16 տարեկան հասակում` իր վրա վերցնելով նրա ոչ միայն երաժշտական, այլև ընդհանուր կրթությունը։ Կյանքի վերջում Սալիերին հիշում է. «Իմ մայրաքաղաք գալու օրը ուսուցիչն ինձ ուղեկցեց իտալական եկեղեցի` աղոթելու համար։ Այնտեղից դուրս գալիս նա ինձ ասաց. «Ես ենթադրում եմ, որ քո երաժշտական կրթությունը պետք է սկսվի Աստծուց։ Այժմ միայն քեզնից կախված կլինի` դու կհասնե՞ս հաջողության, թե՞ ոչ։ Ամեն դեպքում ես իմ պարտքը կատարել եմ»։ Հազվադեպ են պատահում այդպիսի մարդիկ»։ Ի հիշատակ իր հովանավորի` Սալիերին իր բազմաթիվ աշակերտներին, որպես կանոն, անվճար դասեր է տվել։ Նրա աշակերտներից են եղել Գասմանի դուստրերը` Մարի Աննան և Մարիա Թերեզան (Ռոզենբաում), ովքեր հետագայում դարձել են օպերային նշանավոր երգչուհիներ։
1770 թվականին` Իտալիա կատարած հերթական ուղևորության ժամանակ, որտեղ բեմադրվում էին նրա օպերաները, Գասմանի հետ դժբախտություն է կատարվում, որն ազդում է նրա առողջության վրա. ձիերը ծառս են լինում, և Գասմանը, փորձելով դուրս թռչել կառքից, փաթաթվում է շղթաների մեջ։ «Ձիերը ոտնակոխ էին արել նրան,- գրում է Ֆ. Բրաունբերենսը,- երեք քառորդ ժամ, և նրա երկու կողոսկրերը խրվել էին կրծքի մեջ։ Այդ ժամանակից ի վեր` նրա մոտ նկատվում էր անսովոր ուժեղ զարկերակ... Նա գրեթե չէր կարողանում քնել` օրվա մեջ ընդամենը մեկ-երկու ժամ»։ Այս դժբախտ պատահարն էլ, ամենայն հավանականությամբ, դարձել է կոմպոզիտորի վաղաժամ մահվան պատճառը։
1906 թվականին Գասմանի պատվին է անվանակոչվել Վիեննայի փողոցներից մեկը (Gassmannstraße):


== Ստեղծագործություն ==
Գասմանը 23 օպերաների, հոգևոր երաժշտության բազմաթիվ ստեղծագործությունների (մեսսա, մոտետ, սաղմոս, ստաբատ մատեր) հեղինակ է։ Գրել է 15 օպերա, ինչպես նաև կամերային ստեղծագործություններ` տրիո, կվարտետ, կվինտետ, որոնցից շատերը ստեղծվել են երաժշտությամբ զբավող կայսրերի համար` ոչ միայն Իոսիֆի, այլև Ֆրիդրիխ Մեծի։ Նա մոտիկից ծանոթ էր նշանավոր բանաստեղծ, լիբրետոյագիր Պիետրո Մետաստազիոյի հետ, ում տանը հավաքվում էին Վիեննայի մտավորականներն ու արտիստները։ Լավ ծանոթ էր նաև Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկին, ում հետ կիսում էր իտալական օպերա-շարքերից անբավարարությունը։ Կոմպոզիտորի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը` «Օպերա-շարք» (L’opera seria, 1769) վերնագրով, գրվել է Ռանիերի դա Կալցաբիջիի լիբրետոյով, որտեղ ծաղրվում են ժամանակի իտալական օպերաները։


== Ստեղծագործություններ ==


==== Օպերաներ ====
1757 — «Մերոպա» (Merope)
1759 — «Թռչնորսները» (Gli uccellatori)
1760 — «Փիլիսոփայություն և սեր» (Filosofia, ed amore)
1761 — «Կատոնը Ուտիկայում» (Catone in Utica)
1764 — «Օլիմպիադա» (L’Olimpiade)
1765 — «Սիրո հաղթանակ» (Il trionfo d’amore)
1766 — «Աքիլլեսը Սկիրոսում» (Achille in Sciro)
1767 — «Ամուր և Պսիքեա» (Amore, e Psiche)
1768 — «Ճգնաժամային գիշեր» (La notte critica)
1769 — «Օպերա-շարք» (L’opera seria, լիբրետո` Ռ. դե Կալցաբիջի, ըստ Մեաստազիոյի)
1770 — «Աեցիո» (Ezio)
1770 — «Երիտասարդ կոմսուհին» (La Contessina)
1771 — «Սիրահարված փիլիսոփան» (Il filosofo innamorato)


==== Ալյ ստեղծագործություններ ====
5 մեսսաներ
Օրատորիա «Ազատագրված Վետուլիան» (La Betulia liberata, լիբրետո` Պ. Մետաստազիո, 1772)
Կանտատ «Ամուր և Վեներա» (Amore, e Venere, 1768)
Կանտատ «Վեհերոտ սեր» (L'amor timido)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Carl Ferdinand Pohl Gaßmann, Florian Leopold // Allgemeine Deutsche Biographie. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1878. — Т. 8. — С. 402–405. (գերմ.)