armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սահակ Լիսիցյան

Սահակ Դանիելի Լիսիցյան (սեպտեմբերի 10, 1864(1864-09-10), Թիֆլիս, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն - մարտի 30, 1934(1934-03-30), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ճարտարագետ։
Ստեփան Լիսիցյանի եղբայրը։


== Կենսագրություն ==
Սովորել է Բելգիայի Լիեժ քաղաքի պոլիտեխնիկ դպրոցում։ Նախագծել և կառուցել է Երևանի և Անդրկովկասի մի շարք քաղաքների ջրմուղներ։ 1887-1918 թվականներին եղել է Թիֆլիսի ջրմուղի և սանիտարատեխնիկական բաժնի վարիչը։ Իր նախագծած ընդարձակ զտիչներն օգտագործելով՝ կառուցել է ավելի կատարելագործված ջրամատակարարման համակարգ, որը թույլ է տվել Քուռ գետի ջրերի հաշվին լրացնել Ավճալայի աղբյուրների ջրի պակասը և ավելացնել մատակարարվող ջրի քանակը։ 1909 թվականին ջրմուղայինների համագումարում նա զեկուցել է Նատախտարիի աղբյուրներից օգտվելու առավելությունների մասին, որի հիման վրա մշակվել և իրագործվել է նոր ջրմուղի նախագիծ։ Իրականացվել է նաև նրա՝ Քուռի աջ բազուկը ծածկելու և այն փողոց դարձնելու առաջարկը։

1908 թվականին Լիսիցյանի նախագծով և Ա. Ղարաջյանի միջոցներով կառուցվել է մի շինություն, որը միացվել է Խուդադյանի տանը և շենքում տեղավորվել են ընկերության բոլոր հիմնարկությունները՝ որբանոց, գրադարան-ընթերցարան, ճաշարան և խորհրդի գրասենյակը։
1919 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Շվեյցարիա։ 1925 թվականին կառավարության հրավերով վերադարձել է Հայաստան և նշանակվել Երևանի ջրմուղի վարիչ։
Նրա մասնակցությամբ նախագծվել և կառուցվել են՝

Երևանի առաջին ջրմուղը
Շուլավերի և Անդրկովկասի շատ քաղաքների ջրամատակարարման համակարգերԼիսիցյանին է պատկանում Այղր լճից ջուրն էլեկտրականությամբ բարձրացնելու գաղափարը։ Նրա ղեկավարման տարիներին սարքավորվել է առաջին բաղնիքը, բարելավվել քաղաքի ջրամատակարարումը։ Ճարտարագետի մտահղացմամբ կառուցվել են Գետառի մաքրող զտիչները, որոնց շնորհիվ քաղաքին մատակարարվող ջրի քանակն ավելացվել է 40 հազար դույլով՝ հասնելով մինչև 200 հազար դույլի։
1925-1930 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանի տեխնիկական ֆակուլտետում, այնուհետև՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։


== Մահը ==
Հիվանդության պատճառով կյանքի վերջին տարիներին չի զբաղվել մասնագիտական գործունեությամբ։ Ժողկոմխորհի որոշմամբ նրան նշանակվել է անհատական կենսաթոշակ։ Մահացել է Երևանում։ Թաղված է Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում։


== Ծանոթագրություններ ==
Յամատոկորիյամա

Յամատոկորիյամա (ճապ.՝ 大和郡山市 Յամատոկորիյամա-սի), Ճապոնիայի Նարա պրեֆեկտուրայում գտնվող քաղաք։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 42,68 կմ², բնակչությունը՝ 87 178 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների համաձայն), բնակչության խտությունը՝ 2042,60 մարդ/կմ²։


== Աշխարհագրական դիրք ==
Քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Նարա պրեֆեկտուրայում։ Այս քաղաքի հետ սահմանակցում են Նարա, Տենրի, Իկոմա քաղաքները և Անդո, Իկարուգա, Հեգուրի, Կավանիսի ավանները։


== Բնակչություն ==
Իկոմա քաղաքի բնակչությունը կազմում է 87 178 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 2042,60 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.


== Սիմվոլիկա ==
Քաղաքը խորհրդանշող ծառ է համարվում Pinus thunbergii-ն, ծաղիկ՝ քրիզանթեմը։


== Եղբայր քաղաքներ ==
 Կոֆու, Ճապոնիա


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Յամատոկորիյամա քաղաքի պաշտոնական վեբկայք(ճապոներեն)
Սուխովկա (Ցելինսկի շրջան)

Սուխովկա (ռուս.՝ Суховка), ավան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ցելինսկի շրջանում։ Մտնում է Նովոցելինսկոյե գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Գորոդնյա (քաղաք, Ուկրաինա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գորոդնյա (այլ կիրառումներ)Գորոդնյա (ուկրաիներեն՝ Городня), քաղաք Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Գորոդնյայի շրջանում։
2009 թվականի տվյալներով Գորոդնյա քաղաքում բնակվում էր 12 932 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Ալփարսլան Թյուրքեշ

Ալփարսլան Թյուրքեշ (թուրքերեն՝ Alparslan Türkeş, նոյեմբերի 25, 1917(1917-11-25), Նիկոսիա, Նիկոսիայի շրջան, Կիպրոս - ապրիլի 4, 1997(1997-04-04), Անկարա, Թուրքիա), թուրք ռազմական և քաղաքական գործիչ։ «Գորշ գայլեր» կազմակերպության հիմնադիր-առաջնորդը։ 1960 թվականի մայիսի 27-ի զինվորական հեղաշրջման կազմակերպիչներից։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Կիպրոսի Նիկոսիա քաղաքում թուրք կիպրացի ընտանիքում։ Ի ծնե անունը եղել է Հուսեյն Ֆեյզուլլահ կամ Ալի Արսլան (աղբյուրները տարաձայնում են)։ Հրանտ Դինքի պնդմամբ՝ Թյուրքեշը հայ որբ էր Սեբաստիայից, որը որդեգրվել էր թուրք կիպրացի ընտանիքի կողմից։ 
1932 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ստամբուլ։ Ծառայել է թուրքական բանակում 1938 թվականից։ 1945 թվականին մի շարք այլ ծայրահեղ ազգայնականների հետ միասին ձերբակալվել է, զինվորական դատարանում դատապարտվել է ազատազրկման «ֆաշիստական և ռասիստական գործունեություն ծավալելու» մեղադրանքով։ Ազատվել է բանտից 10 ամիս հետո։ 
Ավարտել է Անկարայի «Հարբիե» ռազմական ուսումնարանը (1948) և ԱՄՆ-ի ռազմական ակադեմիան (1954)։ 1954-1960-թթ. ծառայել է Թուրքիայի Զինված Ուժերում օտարերկրյա ներկայացուցչություններում և ՆԱՏՕ-ի կառույցներում. 1960-1965-թթ.՝ Հնդկաստանում Թուրքիայի դեսպանատան ռազմական կցորդ. 1965-1980 թթ.՝ Հանրապետական-զյուղատնտեսական ազգային (1969 թ-ից՝ «Ազգայնական շարժում») կուսակցության նախագահ։
1960 թ․ զինվորական հեղաշրջման կազմակերպիչներից մեկն է եղել, սակայն հեղաշրջման ղեկավարության ներսում տարաձայնությունների արդյունքում հեռացվել է ղեկավար կազմից և գործուղվել Հնդկաստան։ 1970-ական թթ․ փոխվարչապետի պաշտոնն է զբաղեցրել մի շարք կառավարություններում։
Թուրքիայում ֆաշիստական կարգեր հաստատելու մեղադրանքով 1982 թ. դատապարտվել և 5 տարի 5 ամիս կալանքի տակ է պահվել։ 1987 թ. սեպտեմբերի 6-ի հանրաքվեն վերականգնել է Թյուրքեշի քաղաքական իրավունքները։
ԽՍՀՄ փլուզումից (1991) հետո Թյուրքեշն առաջնորդվելով «մեկ ազգ՝ վեց պետություն» կարգախոսով. գաղտնի բանակցություններ է վարել Կենտրոնական Ասիայի հանրապետությունների և Ադրբեջանի ղեկավարների հետ։ 1992 թ. ապրիլին Բաքվում քարոզել է պանթյուրքիզմի` թուրքական ցեղի գերազանցության, «Թուրանական կայսրության» ստեղծման գաղափարները, կոչ արել ընտրողներին նախագահական ընտրությունների ժամանակ պաշտպանել Աբուլֆազ Էլչիբեյի թեկնածությունը։ Ղարաբաղյան հակամարտության լուծման համար ընդունել է նախահարձակ ռազմական գործողության ճանապարհը։
Ունեցել է ծայրահեղ հակառուսական դիրքորոշում. մերժել է Ադրբեջանի անդամակցությունը ԱՊՀ-ին։
Մահացել է 1997 թ․ ապրիլի 4-ին Անկարայում։ Ուներ գնդապետի կոչում։


== Ծանոթագրություններ ==
Միզաթթու

Միզաթթուն, 2, 6, 8 եռօքսիպուրին, C5H4O3N4, անգույն բյուրեղական նյութ է։
Տաքացնելիս քայքայվում է նախքան հալվելը։ Վատ է լուծվում ջրում։ Հայտնաբերել է Կ․ Շեելեն մեզում (1776)։ Գոյություն ունեն կետոնային (I) և էնոլային (II) ձևափոխությունները։ Մարդու և կաթնասունների օրգանիզմում պուրինային փոխանակության վերջնական արդյունք է և առաջանում է քսանտինի ֆերմենտային օքսիդացման հետևանքով։ Փոքր քանակներով միզաթթու պարունակվում է հյուսվածքներում (ուղեղ, լյարդ, արյուն), մեզում և քրտինքում։ Նյութափոխանակության որոշ խանգարումների դեպքում միզաթթուն և նրա թթու աղերը՝ ուրատները, կուտակվում են օրգանիզմում (երիկամի, միզապարկի քարեր)։ Միզաթթուն հայտնաբերվել է նաև որոշ բույսերում։


== Ծանոթագրություններ ==
Օբերհաուզեն

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Օբերհաուզեն (այլ կիրառումներ)Օբերհաուզեն, քաղաք Հռենոսյան շրջանում՝ Դույսբուրգ և Էսսեն քաղաքների միջև։ Քաղաքում է անցկացվում կարճ ֆիլմերի համաշխարհային փառատոնը։ Օբերհաոզենի ծովային կյանքի կենտրոնը ութոտնուկ Պաուլի տունն է։


== Պատմություն ==
Օբերհաուզենն անվանակոչվել է 1847 թվականի իր երկաթուղային կայանի անունով, որը վերցվել է Օբերհաուզեն ամրոցից։ Նոր գյուղաքաղաքը ձևավորվել է 1867 թվականին մարդկանց ներհոսքի հետևանքով (հիմնականում տեղի գազային և պողպատային հարուստ պաշարների համար)։ Այնուհետև քաղաքի կազմի մեջ են մտնում շրջակա գյուղաքաղաքներն, ինչպիսիք էին Ալշտադենը, Սթիրումի և Դյումփթենի մասերը։ 1901 թվականին քաղաքի կարգավիճակ ստանալուց հետո Օբերհաուզենը 1929 թվականին պարունակում է Սթրեկտրադ և Օշտերֆելդ քաղաքները։ Օբերհաուզենի քիմիական գործարանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նավթային կազմակերպության թիրախն էր։
Օբրհաուզենը խիստ կենտրոնացված էր լեռնահանքային նյութերի և պողպատի արտադրության վրա մինչև 1960-ական թվականները։ Լեռնահանքային պողպատի արտադրության վերջին գործարանը փակվեց 1992 թվականին։ Ցինկի՝ 1981 թվականին փակված գործարանը 1997 թվականից հռենոսյան տարածաշրջանի արդյունաբերական թանգարանի է վերածվել։
1954½ թվականից քաղաքն սկսեց անցկացնել Կարճ ֆիլմերի համաշխարհային, ամենամյա փառատոնը։


== Ժողովրդագրությունն ու արդյունաբերությունը ==
Բնակչության տարքային անկման ցուցանիշներն են՝ is 0-18, 18.2%; 18-64, 62.9%; >65, 18.9%։ Օտարազգի բնակչությունը կազմում է 12.4%։
Օբերհաուզենը ներկայացնում է քիմիական գործընթացներ, մեխանիկական ինժեներություն և կրթություն։ Նոր կենտրոնական Օբերհաուզենն (գերմ.՝ Neue Mitte Oberhausen) ապահովում է լուսային արդյունաբերությունը։


== Քաղաքային պատկեր ==
Օբերհաուզենն ունի 4 կենտրոն, իսկ Ալտ-Օբերհաուզենը, Շտեկրադն ու Օշտերֆելդը քաղաքի հաղորդակցման կենտրոններն են։ Քաղաքային նոր կենտրոնը իր զբոսավայրերով գրավում է մարդկանց մեծ հեռավորություններից, քանի որ այն հարուստ է մի շարք բացառիկ խանութներով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
(անգլ.)
Իլ Ֆլոտանտ

Լողացող կղզի ՝ (ֆր.՝ île flottante) ֆրանսիական աղանդեր, բաղկացած բեզեից և անգլիական կրեմից (վանիլային քաստարդ կրեմ)։ 

Բեզեն պատրաստում են շաքարավազից և ձվի հարած սպիտակուցից, ավելացնելով վանիլային էքստրակտ և առանց դադարի հարում են։
Անգլիական կրեմը պատրաստում են տաք կաթով, ձվի դեղնուցով, շաքարավազով և համեմունքներով։
Աղանդերի վերին շերտը կարելի է պատել կարամելով, նշով, պրալինով, լիմոնով կամ այլ ցիտրուսներով։
Այն թխվում է բարձր ջերմաստիճանում և 30 րոպեում։
Աղանդերի անվան հետ որոշակի շփոթություն կա։ Ֆրանսիական խոհանոցում երբեմն օգտագործում են (ֆր.՝ œufs à la neige) («Ձվեր ձյան մեջ») և (ֆր.՝ île flottante) («Լողացող կղզի») տերմինները, վերջինիս անվանումը անգլերն ծագում ունի։


== Տես նաև ==
List of custard desserts
List of dairy products
List of French desserts


== Գրականություն ==
Le Grand Larousse gastronomique / Isabelle Jeuge-Maynart. — Larousse, 2007. — P. 465. — ISBN 978-2-03-582360-1
Irma S. Rombauer, Marion Rombauer Becker, Ethan Becker, Maria Guarnaschelli Joy of cooking. — Simon and Schuster, 1997. — P. 1035.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Recipe on FranceThisWay
Schneenockerln recipe Archived 2012-02-07 at the Wayback Machine.
Šnenokle: Recipe
Lapte de pasare cu vanilie
Madártej: Recipe Archived 2010-03-02 at the Wayback Machine.
Ina Garten recipe


== Աղբյուրներ ==
«Œufs à la neige ou îles flottantes ? Les deux !»։ Les produits laitiers (ֆրանսերեն)։ Վերցված է 2018-01-17 (չաշխատող հղում)
Խոռնաբուջի

Խոռնաբուջի (վրաց.՝ ხორნაბუჯი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Սիղնաղի շրջանում։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 135 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==
Յոն Բաուտիստա

Յոն Բաուտիստա Օրխիլես (իսպ.՝  և բասկ.՝ Jon Bautista Orgilles, հուլիսի 3, 1995(1995-07-03), Mahón / Maó, Balearic Islands, Balearic Islands, Իսպանիա), իսպանացի ֆուտբոլիստ, Ռեալ Սոսիեդադ ակումբի հարձակվող։


== Ակումբային կարիերա ==
Բաուտիստան Ռեալ Սոսիեդադ ակումբի սան է։ 2013 թվականին Բաուտիստան սկսել է խաղալ ակումբի երկրորդ կազմում։ 2016 թվականի ապրիլի 24-ին Վիլյառեալ ակումբի դեմ խաղի ժամանակ նա կատարեց իր նորամուտը Լա Լիգայում։ Մայիսի 8-ին Ռայո Վալեկանո ակումբի դեմ խաղի ժամանակ Բաուտիստան խփել է իր առաջին գոլը Ռեալ Սոսիեդադ ակումբի կազմում։ 2017 թվականի մայիսի 31-ին Բաուտիստան երկարաձգել է պայմանագիրը Ռեալ Սոսիեդադ ակումբի հետ մինչև 2023 թվականը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆուտբոլիստի վիճակագրությունը soccerway կայքում
Ֆուտբոլիստի էջը sports.ru կայքում
Real Sociedad profile
Յոն Բաուտիստա պրոֆիլը BDFutbol կայքում
Տոբոլի

Տոբոլի (ուկրաիներեն՝ Тоболи), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կամեն-Կաշիրսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տոբոլի գյուղում բնակվում էր 1 155 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3945 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 292,78 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Լևոն Գրիգորյան (իրավաբան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լևոն Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)Լևոն Արմենակի Գրիգորյան (մայիսի 31, 1929(1929-05-31), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ իրավաբան։ Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1973):


== Կենսագրություն ==
Լևոն Գրիգորյանը ծնվել է 1929 թվականի մայիսի 31-ին, Երևանում։ 1951 թվականին ավարտել է Մոսկվայի իրավաբանական ինստիտուտը։ 1951-1954 թվականներին սովորել է Համախորհրդային իրավաբանական գիտությունների ինստիտուտի ասպիրանտուրայում «պետական իրավունք» մասնագիտությամբ։ 1955 թվականի հուլիս - 1957 թվականի սեպտեմբերին եղել է Համախորհրդային իրավաբանական հեռակա ինստիտուտի Ռոստովի մասնաճյուղի պետական իրավունքի ամբիոնի դոցենտ, 1960 թվականից՝ ԽՍՀՄ Ազգային անվտանգության կոմիտեի Բարձրագույն դպրոցի դասախոս, դոցենտ, պետական և միջազգային իրավունքի ամբիոնի պրոֆեսոր։ 1972 թվականից եղել է ընդհանուր իրավական կարգապահության ամբիոնի պրոֆեսոր, 1978-1983 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ներքին գործերի նախարարության ակադեմիայի կառավարման հիմնախնդիրների վարչության գիտական կենտրոնի պետ, 1983 թվականից՝ պետության և իրավունքի ամբիոնի պրոֆեսոր, ներքին ծառայության գնդապետ։
Աշխատությունները վերաբերում են պետական իրավունքի խնդիրներին։ Հրատարակել է ավելի քան 200 գիտական աշխատանք, այդ թվում մենագրություններ, դասագրքեր, բրոշյուրներ, հոդվածներ և այլն։
Գրիգորյանի աշխատանքները հրատարակվել են տարբեր լեզուներով։


== Պարգևներ ==
Աշխատանքային արիության մեդալ։


== Երկեր ==
Советы - органы власти и народного самоуправления, М., 1965.
Советское государственное право, М., 1971.
Народавластие в СССР, М., 1972.
60 лет советской государственности, М., 1977.
ОВД в политической системе социалистического государства, М., 1987.
Развитие социалистической демократии на современном этапе, М., 1988.


== Ծանոթագրություններ ==
Զելենոպոլսկի (Կագալնիցկի շրջան)

Զելենոպոլսկի (ռուս.՝ Зеленопольский), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կագալնիցկի շրջանում։ Մտնում է Կիրովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Ապոլլոնը Վուլկանի դարբնոցում (նկար, Վելասկես)

«Ապոլլոնը Վուլկանի դարբնոցում» (իսպ.՝ Apolo en la Fragua de Vulcano), իսպանացի նկարիչ, Իսպանական ոսկեդարի մեծագույն ներկայացուցիչ Դիեգո Վելասկեսի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1630 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 223 × 290 սմ։
Այսօր «Ապոլլոնը Վուլկանի դարբնոցում» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Պրադո թանգարանում (Մադրիդ, Իսպանիա)։


== Պատմություն ==
Իսպանացի նկարիչ Անտոնիո Պալոմինոյի հաղորդմամբ այս կտավը Վելասկեսը նկարել է Իտալիայում՝ 1630 թվականին, երբ առաջին անգամ էր այցելում այդ երկիր։ Այս և «Հովսեփի պատմուճանը>» նկարները հեղինակի մոտ են գտնվել հնդհուպ մինչև 1634 թվականը, երբ Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ IV-ը գնում է՝ զարդարելու Բուեն Ռետիրո պալատը։ Ֆրանսիացիների կողմից 1819 թվականին ավերվում է պալատը, որից հետո «Ապոլլոնը Վուլկանի դարբնոցում» ստեղծագործությունը տեղափոխվում է Մադրիդ՝ Պրադո։


== Նկարագիր ==
«Ապոլլոնը Վուլկանի դարբնոցում» ստեղծագործության սյուժեն վերցված է Պուբլիուս Օվիդիուս Նասոյի «Կերպարանափոխություններ» պոեմից։ Վուլկանի արհեստանոցի շեմին հայտնվում է Ապոլլոնը։ Կրակի և դարբնության հովանավոր աստվածն աչքի տակով նայում է լույսի, արևի, բնության պայծառ սկզբնավորման, արվեստների հովանավոր, մուսաների առաջնորդ Ապոլլոնին։   Վերջինս լուր է բերել այն մասին, որ Վուլկանի կինը՝ Վեներան, մոռանալով ամուսնական ուխտի մասին՝ շնանում է պատերազմի աստված Մարսի հետ։ Վուլկանի օգնականները, որոնց հետ նա կռել է աստվածների զենք ու զրահը, զարմանքից ափիբերան բացել են բերանները։


== Պատմություն ==
Իտալիայում ճանապարհոդելու ժամանակ Վելասկեսն ազդվել է վենետիկյան գեղանկարչությունից, ինչը երևում է գույների կիրառումից, օրինակ՝ Ապոլլոնի պատմուճանի տարբերվող նարնջագույնը։   Հռոմում գտնվելու ժամանակ էլ տարվել է Միքելանջելոյի արվեստով և սկսել է նկարել Վուլկանի շատ մեծ և ուժեղ ֆիգուրներ։ Մարմինները վրձնել է աթլետիկ կառուցվածքով՝ արտահայտելով ողջ ուժը։
Մյուս կողմից էլ Վելասկեսը ձգտում էր իր կտավներին խորություն հաղորդել։ Նա սկսեց օգտագործել այսպես ասած «տարածականության սերտաճեցում»՝ ֆիգուրները նկարելով մեկը մյուսի դիմաց, որպեսզի դիտողի մոտ խորության զգացում առաջանա։
Ի տարբերություն իտալացի վարպետների, Վելասկեսը չի իդեալականացրել իր հերոսներին։ Նույնիսկ կարելի է նշել, որ Վուլկանը շատ տգեղ է, իսկ Ապոլլոնի դեմքը, չնայած որ շրջապատված է լույսերով, նույնպես իդեալական չէ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
La pintura en el barroco. José Luis Morales y Marín. Espasa Calpe S.A. 1998
Museo del Prado. Pintura española de los siglos XVI y XVII. Enrique Lafuente Ferrari. Aguilar S.A. 1964
Cirlot, L. (dir.), Museo del Prado II, Col. «Museos del Mundo», Tomo 7, Espasa, 2007. 978-84-674-3810-9, pp. 24–25
McKim-Smith Gridley, Andersen-Bergdoli Greta, Newman Richard (1988)։ Examining Velazquez։ Yale University 
Velázquez and The Surrender of Breda: The Making of a Masterpiece. Anthony Bailey. Henry Holt and Company. 2011


== Արտաքին հղումներ ==
Velázquez , exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Apollo in the Forge of Vulcan (see index)
Diego Velázquez, Apollo in the Forge of Vulcan, Colourlex
Մարգարա

Մարգարա, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում։ Ընդգրկված է Մեծամոր համայնքի կազմում։


== Աշխարհագրություն ==
Բնակավայրը տեղակայված է Արաքս գետի ձախափնյա հարթավայրում։ Մարզկենտրոն Արմավիր քաղաքից հեռու է 18 կմ հարավ-արևելք՝ ծովի մակերևույթից 840 մ բարձրության վրա։


== Պատմություն ==


=== Պատմամշակութային հուշարձաններ ===
Մարգարայի մոտ է գտնվում Արաքս գետի գլխավոր կամուրջներից մեկը՝ Մարգարայի կամուրջը, որը բացվել է 2023 թ. փետրվարի 11-ին երկրաշարժից տուժածներին օգնություն տրամադրելու համար։


== Բնակչություն ==
Բնակիչների նախնիների մեծ մասը 1828-1831 թվականներին գաղթել է Մուշից և Իգդիրից։
Ստորև ներկայացված է Մարգարայի ազգաբնակչության փոփոխությունն ըստ տարիների


== Տնտեսություն ==
Բնակչությունը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։


== Ծանոթագրություններ ==
Բորիս Ռեիզով

Բորիս Գեորգիի Ռեիզով (ռուս.՝ Борис Георгиевич Реизов, Ռեիզյանց Բաղդասար Գևորգի, նոյեմբերի 1, 1902(1902-11-01), Նոր Նախիջևան, Ռոստովի շրջան, Դոնի զորքի մարզ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 21, 1981(1981-03-21), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային գրականագետ։ ՍՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1970), ՌԽՖԱՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1969), Լենինգրադի համալսարանի պրոֆեսոր (1940 թվականից), Կլերմոնի համալսարանի պատվավոր դոկտոր (1973)։
1926 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի Հյուսիսկովկասյան համալսարանը։ Գրել է ռուսերեն։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են արևմտաեվրոպական և ռուս գրականությանը, գրականագիտության տեսական ու մեթոդաբանական խնդիրներին։ Հետազոտել է գրական պրոցեսը՝ կապված դարաշրջանի հասարակական մտքի հետ, այն դիտարկել զարգացման ու պատմական հեռանկարի մեջ։ Հեղինակ է 17 մենագրության («Բալզակի ստեղծագործությունը», 1939, «Ֆլոբերի ստեղծագործությունը», 1955, «Ֆրանսիական պատմավեպը ռոմանտիզմի դարաշրջանում», 1958, «Կլասիցիզմի և ռոմանտիզմի միջև», 1962, «19-րդ դարի ֆրանսիական վեպը», 1969, «Վալտեր Ակոտի ստեղծագործությունը», 1965, «18-րդ դարի իտալական գրականությունը», 1966, «Ստենդալ», 1974 և այլն)։ Սերտ կապեր է ունեցել ՀԽՍՀ ԳԱ Մ․ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի հետ, դասախոսություններով հանդես եկել Երևանի բուհերում։ Ռեիզովի երկերը թարգմանվել են եվրոպական շատ լեզուներով։ ՍՍՀՄ պետական մրցանակ (1974)։


== Ծանոթագրություններ ==
Աստերոիդների ցանկ (120801-120900)

Աստերոիդների ցանկ (120701-120800)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (120901-121000)
 Աստերոիդների ցանկ (120701-120800)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (120901-121000)
Տերքուշ

Տերքուշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր
Լապրադ (Օդի գավառ)

Լապրադ (ֆր.՝ Laprade), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 91 մարդ, բնակչության խտությունը` 19.74 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.61 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 610 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 135 կմ արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 27 կմ հյուսիս։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 56 աշխատունակ (15-64 տարեկան)  բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 38-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 18։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 67,9 %։ 38 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 36 անձ (22 տղամարդ և 14 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2 անձ (1 տղամարդ և 1 կին)։ 18 անաշխատունակներից 3-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Օդ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Բագարան (լեռ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բագարան (այլ կիրառումներ)Բագարան, լեռ Հայաստանի Շիրակի մարզի,  Շիրակի դաշտում, Բագրավան գյուղից հյուսիս-արևելք, Սարակապ գյուղից 3 կմ հարավ։ Բարձրությունը 1656 մ։


== Ծանոթագրություններ ==
Օսկարի 79-րդ մրցանակաբաշխություն

Օսկարի 79-րդ մրցանակաբաշխությանը (անգլ.՝ 79th Academy Awards), որի ընթացքում մրցանակների արժանացան 2006 թվականի լավագույն ֆիլմերը։ Այն կայացավ 2007 թ. Փետրվարի 25-ին «Կոդակ» թատրոնում, Լոս Անջելեսում։ Արարողությունը վարում էր Էլեն Դիջեներեսը։
Երեկոյի ամենամեծ հաղթողը «Հանգուցյալները» ֆիլմն էր, որը ստացավ չորս մրցանակ, իսկ ֆիլմի ռեժիսոր Մարտին Սկորսեզեն շահեց երկար սպասված իր առաջին Օսկարը ռեժիսորական անվանակարգում։ Մինչ այդ նա հինգ անգամ առաջադրվել էր Օսկարի այդ անվանակարգում, սակայն ոչ մի անգամ չէր հաղթել։
Դերասանական անվանակարգերում հաղթեցին Հելեն Միրենը` լավագույն դերասանուհու համար և Ֆորեստ Ուիթակերը` լավագույն դերասանի համար, ովքեր իրենց խաղացած ֆիլմերում մարմնավորել էին իրական մարդկանց։


== Հաղթողներ և թեկնածուներ ==
Հետևյալ հինգ ֆիլմերը արժանացել են մի քանի Օսկարի։

4 Օսկար։ «Հանգուցյալները»
3 Օսկար։ «Ֆավնի լաբիրինթոսը»
2 Օսկար։ «Անհարմար ճշմարտություն», «Երազանքի աղջիկներ» և «Փոքրիկ միսս երջանկություն»Հետևյալ ֆիլմերը առաջադրվել են մի քանի անվանակարգում։

8 անվանակարգ։ «Երազանքի աղջիկներ»
7 անվանակարգ։ «Բաբելոն»
6 անվանակարգ։ «Ֆավնի լաբիրինթը»
5 անվանակարգ։ «Արյունոտ ադամանդ» և «Թագուհին»
4 անվանակարգ։ «Հանգուցյալները», «Նամակներ Իվոձիմայից», «Փոքրիկ միսս երջանկություն» և «Սկանդալային օրագիր»
3 անվանակարգ։ «Ապոկալիպտո», «Մարդկանց որդին» և «Փոքր երեխաներ»
2 անվանակարգ։ «Անհարմար ճշմարտություն», «Մեքենաներ» և «Մեր հայրերի դրոշները»
Մուկասովո 2-րդ

Մուկասովո 2-րդ (ռուս.՝ Мукасово 2-е, բաշկիրերեն՝ 2-се Моҡас), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բայմակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 31 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Պատրաստեք թաշկինակները (ֆիլմ)

«Պատրաստեք թաշկինակները» (ֆր.՝ «Préparez vos mouchoirs», հանդիպում է նաև թարգմանական հետևյալ տարբերակը՝ «Պատրաստեք Ձեր թաշկինակները»), ռեժիսոր Բերտրան Բլիեի նկարահանած ֆիլմն է, էկրան է բարձրացել 1978 թվականին։ 1979 թվականին ֆիլմն «Օսկար» մրցանակ է ստացել՝ լավագույն օտարալեզու ֆիլմ անվանակարգում, «Սեզար» մրցանակ՝ լավագույն երաժշտության և ներկայացվել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակին՝ «Լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ» անվանակարգում։


== Սյուժե ==
Ռաուլը, որը շատ է սիրում իր կնոջը՝ Սոլանժին, մտահոգ է նրա ընկճախտով և ինքնազգացողության հաճախակի վատացմամբ։ Մտածելով, որ ամեն ինչում ինքն է մեղավոր, առաջարկում է կնոջը՝ սիրավեպ սկսել այլ տղամարդու հետ, որն էլ հանդիսանում է նույն սրճարանում պատահականորեն ճաշող Ստեֆանը։ Նա ցնցված է այդ առաջարկից, սկզբում հրաժարվում է, սակայն Ռաուլի հետ հետագա մտերմության ժամանակ իմանում է, որ Սոլանժի համար ամենալավ բուժումը հղիությունը կլինի։ Քանի որ դա Ռաուլին չի հաջողվել, ապա Ստեֆանին առաջարկում է փորձել իր բախտը...


== Դերերում ==
Ժերար Դեպարդիե՝  Ռաուլ
Կարոլ Լոր՝ Սոլանժ
Պատրիկ Դևեր՝ Ստեֆան
Միշել Սերո՝ Հարևան
Ռիտոն Լիբման՝ Քրիստիան Բելոյ
Ժան Ռուժերի՝ Մեսյո Բելոյ
Էլեոնորա Խիրտ՝ Տիկին Բելոյ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Приготовьте носовые платки»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Приготовьте носовые платки»(անգլ.) ֆիլմը Allmovie կայքում:
Գեղաշեն (Գենջի գավառ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գեղաշեն (այլ կիրառումներ)Գեղաշեն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Հարավային Պենխու ազգային պարկ

Հարավային Պենխու ազգային պարկ (իսպ.՝ Parque nacional marino de Penghu del sur), ազգային պարկ Թայվանի Պենխու վարչաշրջանի հարավում։ Ծովային պարկերն են Դունջիուն, Սիջիուն, Դունյուպինգյուն, Սիյուպինգյուն և մի քանի ավելի փոքր կղզիներ։ Այն գտնվում է Թայվանի ծովային ազգային պարկերի կառավարման ներքո։ 2017 թվականին պարկն ունեցել է 8403 այցելու։


== Պատմություն ==
Ժամանակին կղզիներում բնակվում էին հազարավոր մարդիկ։ Քանի որ տարածքն ուներ քիչ տրանսպորտային միջոցներ և քիչ աշխատատեղեր, բնակչության թիվը նվազել է և այժմ ապրում է միայն 50 մարդ։
2008 թվականին Պենխուի ցուրտ եղանակի պատճառով ոչնչացվել են մեծ քանակով ծովային կենդանիներ։ Պենխուի հարավային մասի վրա կլիման ավելի քիչ ազդեցություն է ունեցել, որովհետև այն տեղակայված է ավելի ցածր լայնություններում և այնտեղ ավելի տաք է։ Ազգային պարկի ստեղծման պատճառներից մեկն այն է, որ այն կարող է պաշտպանել շատ ծովային կենդանիների։ Պենխուի սյունաձև բազալտային բնական արգելավայր Նանխայան, որի կազմի մեջ մտնում է Դունջիուն, Խիջիուն և մի քանի ավելի փոքր կղզիներ ստեղծվել են 2008 թվականին ։ Հարավային Պենխու ազգային պարկը հիմնադրվել է 2014 թվականի հունիսի 8-ին և բացվել է 2014 թվականի հոկտեմբերի 18-ին։


== Տես նաև ==
Թայվանի ազգային պարկեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Ներկացրիչ(էլեկտրական)

Ներկացրիչ էլեկտրական՝ նախատեսված է մետաղե, պլաստմասսայե, փայտե և այլ իրերի հարթ ու ձևավոր մակերևույթների ներկման կամ լաքապատման, ինչպես նաև շինություններում օդի խոնավացման և զանազան հեղուկների փոշեցրման համար։
Ներկացրիչը բաղկացած է՝

ներկընդունիչ և ծայրափողակ-փոշեցրիչ ունեցող պոմպից
էլեկտրաթրթռիչից (որը շարժման մեջ է դնում պոմպը)
փոշեցրվող հեղուկի բաքից։Պոմպն ու թրթռիչը տեղադրված են պլաստմասսայե իրանի մեջ, որին ներքևից ամրացվում է հեղուկի բաքը։


== Օգտագործում ==
Ներկացրիչը միացվում և անջատվում է բռնակոթի վրա գտնվող սեղմնակոճակով։ Ներկացրիչից արտամղվող հեղուկի քանակը և շիթի լայնությունը կարգավորվում են մատուցման բռնակի պտույտով։ Ներկացրիչի աշխատանքի արդյունավետությունը և լաքաներկի ծածկույթի որակը զգալիորեն կախված են փոշեցրվող հեղուկի մաքրությունից և մածուցիկությունից, ուստի օգտագործելուց առաջ ներկը կամ լաքը հարկավոր է լավ խառնել, ապա քամել մետաղե կամ թանզիֆե մաղով։ Հեղուկի մածուցիկությունը կարելի է որոշել կաթիլի անկմանը հետևելով. վերջին կաթիլները չպետք է թելի պես ձգվեն (ծորան)։ Աննշան մածուցիկություն ունեցող ջուրը և լուծիչները կարելի է օգտագործել առանց լրացուցիչ նոսրացման։ Ծայրափողակի կամ պոմպի խցանման դեպքում հարկավոր է հանել ծայրափողակը, մաքրել անցքը և լվանալ լուծիչով, այնուհետև անջատել բաքը, հանել պոմպը և լուծիչով խնամքով լվանալ։
Պարեն (գյուղ, Պենժինսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պարեն (այլ կիրառումներ)Պարեն (ռուս.՝ Парень), գյուղ Ռուսաստանի Կամչատկայի երկրամասի Պենժինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 66 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Լեյլա Ստեփանյան

Լեյլա Գուրգենի Ստեփանյան, հայ լեզվաբան, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի դասախոս, ՀՀ ԳԱԱ և ՀՊՃՀ տեղեկագիր։ Տեխնիկական գիտություններ հանդեսի պատասխանատու քարտուղար։


== Կենսագրություն ==
Հայրը՝ Գուրգեն Ստեփանյան, մայրը՝ Արշալույս Մարդանյան։

1973 թվականին ավարտել է Երևանի Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը
1975-1981 թվականներին դասավանդել է միջնակարգ դպրոցներում
1981-1995 թվականներին, աշխատել է Երևանի ճարտարագիտական համալսարանի հրատարակչությունում որպես խմբագիր
1995 թվականից ԵՃՀ հայոց լեզվի և գրականության ամբիոնի դասախոս։Երկար տարիներ ուսումնասիրել է Պոլինեզիայի կղզիներում ապրող ռապա ժողովրդի բառագանձի մեջ հայերենի առկայությունը։
Մի շարք գիտական հոդվածների և գրքի հեղինակ է։


== Արտաքին հղումներ ==
Լեյլա Ստեփանյանը «Վարդանանք» հեռուստածրագրում
Լեյլա Ստեփանյանի բանախոսությունը «Պոլինեզիական լեզուների հայկական առեղծվածները» խորագրով
Այմարա. Հարավային Ամերիկայի հայերը՞ Archived 2014-03-09 at the Wayback Machine.


== Աշխատություններ ==
«Հայկական ենթաշերտ պոլինեզիական լեզուներում»
«Պալինեզացիների նախահայրենիքն ըստ տեղանունների (Pulotu/Polotu-Պուլոտու/Պոլոտու)»


== Ծանոթագրություններ ==
(6040) 1990 DK3

(6040) 1990 DK3, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի փետրվարի 24-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,404553 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0554 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7537 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1361,92 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,264334 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,43° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(6040) 1990 DK3 աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Ժովտնևոե (գյուղ, Սումիի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԺովտնևոեԺովտնևոե (ուկրաիներեն՝ Жовтневе), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ժովտնևոե գյուղում բնակվում էր 73 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Չիկագոյի գիտության և արդյունաբերության թանգարան

Չիկագոյի գիտության և արդյունաբերության թանգարան, (ֆր.՝ Musée des sciences et de l'industrie de Chicago
) գտնվում է Չիկագոյի  Իլինոյս  նահանգում ՝ Հայդ Պարկի տարածքում։ Այն նախագծվել է գեղեցիկ արվեստների (անգլ.՝ Fine Arts Building) պալատում 1893 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսի համար։ Թանգարանը Չիկագոյի չորրորդ մշակութային կարևոր վայրերից է։
2005 թ.-ին անցկացված հարցման արդյունքում «Չիկագո տրիբունի» ընթերցողները ընտրեցին Չիկագոյի գիտության և արդյունաբերության թանգարանը՝ որպես «Չիկագոյի յոթ հրաշալիքներից մեկը», Միչիգան լճից, Չիկագոյի մետրոյից, Ուիլիս-թաուերից, Water Tower-ից  և Չիկագոյի համալսարանից հետո։


== Պատմություն ==
Գեղեցիկ արվեստի պալատը նախագծվել է Չարլզ Բ. Ատվուդի կողմից։ Ի տարբերություն «Սպիտակ քաղաքի» մյուս շենքերի, դրա ճակատը պատրաստված էր աղյուսից և ծածկված սվաղով։ Համաշխարհային ցուցահանդեսից հետո այն տեղափոխվեց Կոլումբիայի թանգարան, նախքան  բնական պատմության դաշտային թանգարան դառնալը։ 
Երբ 1920 թվականին բացվեց նոր դաշտային թանգարան, հին տարածքը թափուր մնաց։ Չիկագոյի գեղարվեստի ինստիտուտի պրոֆեսոր Լորադո Թաֆթը արշավ  կազմակերպեց շենքի վերականգնման և նոր արվեստի թանգարանի վերափոխման համար։ Մի քանի տարի անց շենքն ընտրվեց գիտության թանգարան։
Գիտության թանգարանի վերածվելիս շենքի արտաքին մասը ձևափոխվել է կրաքարի` ամբողջովին պահպանելով 1893 թ.-ի  Բոզար ոճը, իսկ ներսը, որը նախագծված էր Ալֆրեդ Պ.Շոուի կողմից,  վերափոխվել է «մարդատար-փոստատար շոգենավի» ոճով։


== Ծանոթագրություններ ==
 


== Արտաքին հղումներ ==
https://www.msichicago.org/
Ձնակուտակում

Ձնակուտակում, ագրոտեխնիկական միջոցառում. կիրառվում է դաշտերում ձյունը կուտակելու և պահելու նպատակով։ Ձնակուտակումը հնարավորություն է տալիս հողում ավելացնել խոնավության պաշարները և պաշտպանել ձմեռող բույսերը (աշնանացան հացաբույսեր, բազմամյա խոտաբույսեր են) ցրտահարումներից։ 1 հա-ում կուտակված 1 սանտիմետր հաստության ձյան շերտի հալումից ստացվում է 20-35 տոննա ջուր։ Ձնակուտակումը իրագործվում է զբաղված ցելերում կուլիսային բույսերի ցանքով, դաշտապաշտպան անտառաշերտերի ստեղծումով, ձյան թմբավորումով։ Վերջինս առավել արտադրողական ձևն է, որ կատարվում է ձնվարիչ-թմբավորող գործիքներով ձմռան սկզբին, երբ դաշտում 10-15 սմ ձյան շերտ է նստում։ Թմբերն ստեղծվում են փչող քամիներին ուղղահայաց։ Թմբերի բարձրությունը կարող է լինել 30-70 սմ, միջթմբային տարածությունը՝ 5-10 սմ։
(8334) 1984 CF

(8334) 1984 CF, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի փետրվարի 10-ին Ջեյմս Գիբսոնի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,785439 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5077 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0632 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1698 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,212014 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,13° անկյուն։
1984 CF աստերոիդը պատկանում է Գեֆյոնի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 766 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,74 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, իսկ արտաքին սահմանը՝ 2,82 ա. մ.-ի վրա։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(8334) 1984 CF աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Բրի (Էնայի գավառ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բրի (այլ կիրառումներ)Բրի (ֆր.՝ Brie), համայնք Ֆրանսիայում, Պիկարդիա մարզի Էնա գավառում։ Մտնում է Տերնե համայնքի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Լան շրջանի օկրուգը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 02122։


== Բնակչություն ==
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 59մարդ։


== Տնտեսություն ==
2010 թվականի տվյալներով 42 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 30-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 12-ը անգործունակ (Ակտիվության ցուցանիշը — 71.4 %, 1999 թվականին եղել է՝ 79.6 %)։ 30 աշխատունակ բնակիչներից 29-ը աշխատում էին (15 տղամարդ և 14 կին), անաշխատանք էին 1-ը։
12 անգործունակ մարդկանցից 2-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 7-ը թոշակառու, 3-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ. Բրի (ֆր.)
Հայաստանի շնաբանական միություն

Հայաստանի շնաբանական (կինոլոգիական) միություն, ՀՇՄ, Հայաստանի խոշորագույն շնաբանական կազմակերպությունը։ Միության նախագահն է Վիոլետա Գաբիրելյանը, տեղակալը՝ Գայանե Գաբրիելյանը։
2011 թվականի փետրվարի 10-ին Միջազգային շնաբանական միության Մոսկվայում կայացած Ցեղային հանձնաժողովի նիստի ընթացքում Հայաստանի շնաբանական միության և Հայաստանի շնաբանական-սպորտային միության նախագահ Վիոլետա Գաբրիելյանի շնորհիվ հայկական գելխեղդ՝ գամփռը ճանաչվել է որպես Հայաստանի ազգային ցեղատեսակ։


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Պերիտո Մորենո

Պերիտո Մորենո (իսպ.՝ Perito Moreno, «գիտնական Մորենո»), սառցադաշտ Արգենտինայի Սանտա Կրուս նահանգի հարավ-արևելքում։ Տեղակայված է Լոս Գլասիրարես ազգային պարկի տարածքում։ Պերիտո Մորենոն Պատագոնիայի արգենտինյան մասի ամենահետաքրքիր զբոսաշրջային վայրերից մեկն է։ Սառցադաշտը գտնվում է Էլ-Քալաֆաթե գյուղից 78 կմ հեռավորության վրա, ուր կարելի է հասնել ինքնաթիռով։


== Նկարագրություն ==
Պերիտո Մորենոն զբաղեցնում է 250 կիլոմետր քառ․ տարածք, հանդիսանում է Պատագոնիայի հարավային մասի 48 սառցադաշտերից մեկը, որոնք գտնվում են Անդյան լեռներում, Արգենտինայի և Չիլիի սահմանին։ Այս սառցադաշտը աշխարհում քաղցրահամ ջրերի երրորդ խոշորագույն պահուստն է։
Սառցադաշտը կրում է հետազոտող Ֆրանցիսկո Մորենոյի անունը, ով առաջին անգամ ուսումնասիրել է այս տարածաշրջանը 19-րդ դարում։ Մորենոն կարևոր դեր է ունեցել Արգենտինայի տարածքային շահերը Չիլիի հետ սահմանային վեճում պաշտպանելու հարցում։
Պերիտո Մորենոյի լայնությունը 5 կիլոմետր է, միջին բարձրությունը` 60 մետր։ Միջին խորությունը 170 մետր է, առավելագույնը` 700 մետր։ Նրա շարժման արագությունը օրական 2 մետր է (մոտավորապես՝ 700 մետր/տարի)։ Այնուամենայնիվ, ծավալի կորուստը մոտավորապես նույնն է, հետևաբար (առանց հաշվի առնելու փոքր շեղումները), սառցադաշտը չի նահանջել և առաջ չի եկել 90 տարվա ընթացքում։


== Ճեղքում ==
Պերիտո Մորենոն Պատագոնիայի երեք չնահանջող սառցադաշտերից մեկն է։ Պարբերաբար սառցադաշտը առաջանում է Լագո Արխենտինո լճի վրա, հասնում հակառակ ափին և ստեղծում է բնական պատնեշ, որը բաժանում է լիճը երկու մասի։ Առանց ջրի կորստի լճի հարավային մասում ջուրը կարող է բարձրանալ հիմնական մակարդակից մինչև 30 մետր վեր։ Այսպիսի ծավալով ջրի հսկայական ճնշումը արդյունքում կոտրում է իրեն պահող սառցե արգելքը։ Այսպիսի բեկման ցիկլը անկանոն է և կրկնում է տարբեր հաճախականությամբ՝ տարին մեկ անգամից մինչև տասնամյակը մեկ։
Սառցադաշտը առաջին անգամ ճեղքվել է 1917 թվականին՝ ողողելով հնագույն անտառը Չիլիում։ Նախավերջին ճեղքումը տեղի է ունեցել ոչ թե մարտին (երբ Հարավային կիսագնդում ավարտվում է ամռանը), ինչպես սովորաբար լինում է, այլ 2008 թվականի հուլիսի 8-9-ը։ Իսկ վերջինը եղել է 2012 թվականի մարտի 2-ին։ Մինչ դա եղել է 2006, 2004, 1988, 1984, 1980, 1977, 1975, 1972, 1970, 1966, 1963, 1960, 1956, 1953, 1952, 1947, 1940, 1934 և 1917 թվականներին։ Միջին հաշվարկով սառցադաշտը ճեղքվում է  ամեն 4 կամ 5 տարին մեկ, սակայն 2008 թվականին տեղի ունեցավ ենթադրյալ ժամանակից 2 տարի առաջ, և դա տեղի ունեցավ ձմռանը։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Perito Moreno Glacier: the eighth wonder of the world — Patagonia.com.ar
Любительское видео обрушения 70-метровой ледовой стены 15 марта 2004 года ՅուԹյուբում
Разрушение ледяной перемычки («моста») во время последнего прорыва 10 марта 2016 года (профессиональная съёмка) ՅուԹյուբում
Կոսովշչինսկի գյուղական խորհուրդ (Սումսկի շրջան)

Կոսովշչինսկի գյուղական խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ Косівщинська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոսովշչինսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 3085 մարդ։ Խորհրդում կա 7 բնակավայր։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Հաննա Կրալ

Հաննա Կրալ (լեհ.՝ Hanna Krall, մայիսի 20, 1935(1935-05-20), Վարշավա, Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետություն), լեհ գրող և լրագրողուհի։


== Կենսագրություն ==
Հաննա Կրալը ծնվել է Վարշավայում, հրեական ընտանիքում։ Մեծացել է Լյուբլինում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին թաքնվել է, հայրն ու շատ ազգականներ զոհվել են։ Պատերազմից հետո դաստիարակվել է մանկատանը։ Ավարտել է Վարշավայի համալսարանը։ 1955 թվականից աշխատել է Վարշավայի «Ժիցիե Վարշավի» (լեհ.՝ Życie Warszawy) թերթում։ 1966-1969 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ-ում լեհական «Պոլիտիկա» (լեհ.՝ Polityka) շաբաթաթերթի թղթակիցը։ 1969-1981 թվականներին աշխատել է «Պոլիտիկա» թեթում և հեռացել է Լեհաստանում ռազմական իրադրություն հայտարարվելուց հետո։ Աշխատել է կինոյում, լրագրություն է դասավանդել։ 1990-ական թվականներին համագործակցել է «Գազետա Վիբորցա» (լեհ.՝ Gazeta Wyborcza)։ Հաննա Կրալի սցենարներով նկարել են ռեժիսոր Յան Յակուբ Կոլսկին, Կշիշտոֆ Կեսլյովսկին՝ ում հետ Հաննան մտերիմ է եղել։ Նա գրել է հիշողություններ Կոնստանտին Պաուստովսկու մասին։


== Գնահատական ==
1999 թվականին ստացել է Մշակույթի հիմնադրամի Մեծ մրցանակը։ 2003 թվականին ստացել է Կաթոլիկ եկեղեցու Ecce Homo շքանշանը։ Եվրոպական փոխըմբռնման գործում ունեցած ներդրման համար 2000 թվականին ստացել է Լայպցիգի գրքի մրցանակը։ Եվրոպական մշակույթում ներդրման համար 2005 թվականին ստացել է  Գերդերի մրցանակ։ Ռիկարդ Խուխի մրցանակը ստացել է 2008 թվականին։ Ստացել է Լեհաստանի և արտերկրի բազմաթիվ գրական մրցանակներ։ Հաննա Կրալի գրքերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։


== Ստեղծագործություններ ==
Na wschód od Arbatu, Warszawa: Iskry, 1972 (репортажи из СССР)
Zdążyć przed Panem Bogiem, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1977 (վեպ Վարշավայի գետտոյի մասին, համահեղինակ Մարեկ Էդելման)
Sześć odcieni bieli, Warszawa: Czytelnik, 1978
Sublokatorka, Paryż: Libella, 1985; Kraków 1985
Okna, Londyn: Aneks, 1987; Warszawa 1987
Trudności ze wstawaniem, Warszawa 1988 (պաշտոնական հրատարակություն - Warszawa: Alfa, 1990)
Hipnoza, Warszawa: Alfa, 1989
Taniec na cudzym weselu, Warszawa: BGW, 1993
Co się stało z naszą bajką, Warszawa: Twój Styl, 1994 (պատմվածք երեխաների համար)
Dowody na istnienie, Poznań: Wydawnictwo a5, 1995
Tam już nie ma żadnej rzeki, Kraków: Wydawnictwo a5, 1998
To ty jesteś Daniel, Kraków: Wydawnictwo a5, 2001
Wyjątkowo długa linia, Kraków: Wydawnictwo a5, 2004 (գրական մրցանակ Նիկե, 2005)
Spokojne niedzielne popołudnie, Kraków: Wydawnictwo a5, 2004
Król kier znów na wylocie, Warszawa: Świat Książki, 2006 (ներկայացվել է Angelus մրցանակի)
Żal, Warszawa: Świat Książki, 2007
Różowe strusie pióra, Warszawa: Świat Książki, 2009
Biała Maria, Warszawa: Świat Książki, 2011


== Գրականություն ==
Mrugalla G. Die polnische Schriftstellerin Hanna Krall. München: Edition Text + Kritik, 1997
Kot W. Hanna Krall. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2000
Hanna Krall/ Red. Elżbieta Kalinowska-Styczeń. Kraków: Villa Decius, 2000
Mąka-Malatyńska K. Krall i filmowcy. Poznan: Wydawnictwo Poznańskie, 2006
Antczak J. Reporterka: rozmowy z Hanną Krall. Warszawa: Rosner i Wspólnicy, 2007


== Ծանոթագրություններ ==
Սիս Վերին

Սիս Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Լաքադիվյան կղզիներ

Լաքադիվյան կղզիներ (անգլ.՝ Laccadive Islands), կղզեխումբ Արաբական ծովում, Հինդուստան թերակղզու Մալաբարյան ափից արևմուտք, Հնդկաստանի կազմում։ Բաղկացած է 27 կորալային օղակղզիներից (բարձրությունը 3֊4.5 մ)։ Տարածությունը 28 կմ է։


== Անվանում ==
Անվանումը սանսկրիտերեն է․ լաֆշնա «հարյուր հազար», դվիպա «կղզի», այսինքն՝ «հարյուր հազար կղզի»։


== Ծանոթագրություններ ==
Կոմպիանո

Կոմպիանո  (իտալերեն՝ Compiano), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզում՝ Պարմա գավառում։
Բնակչությունը՝ 1092 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 30 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 37 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 43053։ Հեռախոսային կոդը՝ 0525։


== Ժողովրադգրություն ==
Բնակչության աճը։


== Կոմունային վարչակազմ ==
Հեռախոսահամար։ 0525 825125
Էլեկտրոնային հասցե։ compiano@comune.compiano.pr.it
Գլխավոր կայք։ http://www.comune.compiano.pr.it


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի գլխավոր կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Գրուշկովցի (գյուղ, Կալինովկայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԳրուշկովցիԳրուշկովցի (ուկրաիներեն՝ Грушківці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կալինովկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գրուշկովցի գյուղում բնակվում էր 556 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2147 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 258,97 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Նաիրի (այլ կիրառումներ)

Նաիրին կարող է վերաբերել՝

Նաիրի - Հայաստանի և հին հայկական ցեղերի ասորական անվանումը
Նաիրի - Վանի թագավորության անվանումներից մեկը
«Նաիրի» - հայկական հևի մետալ խումբ Երևանում
Նաիրի (կինոթատրոն) - կինոթատրոն Երևանում
«Նաիրի» - ԵրՄՄԳՀԻ մշակած համակարգիչ
Նաիրի Զարյան - հայ գրող, բանաստեղծ
Երկիր Նաիրի - 1930 թ. կինոնկար
Երկիր Նաիրի - Եղիշե Չարենցի արձակ ստեղծագործությունը
Նաիրի (շրջան) - ՀՀ-ի նախկին շրջան
Նայիրի (թերթ) - Լիբանանյան ազգային-գրական պարբերաթերթ
Պոդլեսնայա Սլոբոդա

Պոդլեսնայա Սլոբոդա (ռուս.՝ Подлесная Слобода), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Լուխովիցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 286 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Յոլմեջ

Յոլմեջ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի քաղաքից 6 կմ հյուսիս-արևմուտք։


== Պատմություն ==
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ գրեթե բոլոր հայերը բնաջնջվեցին։


== Բնակչություն ==
XX դարի սկզբին ուներ 250 հայ և 160 թուրք բնակիչ։


== Տնտեսություն ==
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու հողագործությունն էր։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==
Յոլմեջն ուներ հայկական եկեղեցի։


== Կրթություն ==
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Պեստովսկի շրջան

Պեստովսկի շրջան (ռուս.՝ Пестовский муниципальный район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Նովգորոդի մարզում։
Ստեղծվել է 1927 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Պեստովո։


== Աշխարհագրություն ==
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2110,44 կմ²։


== Բնակչություն ==
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 21685 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 10,28 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի Կառավարության կայք. Տարածաշրջանների մասին տարաբնույթ տեղեկություններ։ Անհրաժեշտ է փնտրել ըստ շրջանի անվանման։ (ռուս.)
Երկրների ցանկ ըստ կյանքի միջին տևողության

Հոդվածը երկրների ցուցակն է ըստ ծննդյան պահին կյանքի միջին տևողության, որը ներկայացված է տարբեր աղբյուրներով։


== Մեթոդաբանություն ==
Կյանքի միջին տևողությունը ներկայացվում է առանձին կանանց և տղամարդկանց համար։ Որոշ ոչ անկախ երկրներ նունպես ներառված են ցանկում։
Արժեքները ցույց են տալիս երկրների աողջապահության համակարգը, ինչպես նաև կախված են այլ գործոններից ինչպիսիք են պատերազմները, տարբեր հիվանդությունները։
Ըստ ՄԱԿ-ի աշխարհի բնակչության 2015 թվականի ամփոփման աշխարհում կյանքի միջին սպասվող տևողությունը 71 տարի է (70 տղամարդկանց համար և 72 կանանց համար)  2010-2015 թվականների համար, իսկ ըստ Փաստերի գրքի 2016 թվականի համար 69  է (67 տղամարդկանց համար և 71.1 կանանց համար)։ Ըստ Աշխարհի առողջպահական կազմակերպության կանայք միջինում ապրում են ավելի երկար, քան տղամարդիկ բոլոր երկրներում բացառությամբ Սվազիլենդում և Մալիում։
Կյանքի միջին տևողության ամենացածր ցուցանիշ ունեն Սիերա Լեոնեն, Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետությունը, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունը, Գվինեա Բիսաուն, Լեսոթոն, Սոմալին, Սվազիլենդը, Անգոլան, Մալին, Բուրունդին, Կամերունը և Մոզամբիկը։ Այս երկրներից միայն Լեսոթոն, Սվազիլենդն ու Մոզամբիկն ունեին ՄԻԱՀ-ի բարձր մակարդակ։
Կյանքի սպասվող տևողությունը ծննդյան պահին հաշվելը կարող է լինել խնդրահարույց։ Քիչ զարգացած երկրների համար տվյալները այնքան էլ հավաստի չեն։


== ՄԱԿԶԾ (2018) ==


== Միավորված աղյուսակ ==


== Երկրների ցանկը ըստ Առողջապահության միջազգային կազմակերպության (2015) ==


== Ցանկը ըստ ՄԱԿ-ի 2010-2015 ==
2015 թվականի հուլիսիինՄիավորված ազգերի կազմակերպության տնտեսական և սոցիալական հարցերով հանձնաժողովը հրապարակեց այս ցանկը։ Այս ցանկը ցույց է տալիս կյանքի միջին տևողությունը 2010-2015 թվականների համար։

-


== Ցանկ ըստ ՀՀԲ-ի 2010 թվական զեկույցի ==
Հիվանդությունների համաշխարհային բեռը 2010 թվականի ուսումնասիրությամբ հրապարակել է 2012 թվականին կյանքի սպասվող տևողությունը, որն բավական տարբերվում է ՄԱԿ-ի հրապարակած կյանքի սպասվող տևողությունից։ Այստեղ այն ներկայացվում է միջակայքերով։


== Երկրների ցանկ ըստ ԿՀԾ (2017) ==

ԱՄՆ-ի Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը հրապարակել է հետևյալ տվյալները աշխարհի փաստերի գրքում։ 


== Ցանկ ըստ ՏՀԶԿ-ի (2016) ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Global Agewatch has the latest internationally comparable statistics on life expectancy from 195 countries.
Life expectancy trends interactive graph
Life expectancy interactive world map
Global Life Expectancy (Infographic)|LiveScience
U.S. States life expectancy compared to the world (Infographic & Study)|Simply Insurance