Հայկական բացառիկություն

Հայկական բացառիկություն (անգլ.՝ Armenian exceptionalism), մի շարք հավաքական գաղափարներ ընդգրկող ազգային բացառիկության տեսակ, որի շրջանակներում Հայաստանը և հայերը դրական կամ բացասական երանգների ներքո առանձնահատուկ են իրենց որակներով և բացառիկ ու անկրկնելի դեր են կատարում այլ երկրների և ազգերի հետ ընդհանուր ասպարեզում։ Որոշ հեղինակներ հակված են համարել, որ հայկական բացառիկության ակունքն են հանդիսանում կրոնական աղբյուրները։


== Պատմություն ==


=== Շահամիր Շահամիրյան ===

Շահամիր Շահամիրյանը Որոգայթ փառացում նշում է.

Իր Որոգայթ փառաց աշխատությունում քննադատելով հայերին իրենց անկարգության համար, այնուամենայնիվ Շահամիր Շահամիրյանը գրում է.

Շահամիրյանի կարծիքով, չնայած հայերը ունեն նույն բնույթը, որը ունեն աշխարհի մյուս ազգերը, այնուամենայնիվ Հայաստանը և հայերը իրենց վրա կրում են աստծո «հատուկ շնորհն ու ողորմությունը», քանի որ աստված, ըստ Շահամիրյանի, հենց հայերին է տվել Արարատյան աշխարհի, այսինքն՝ Հայաստանը, որը հարուստ է ցանկացած տեսակի բարիքներով.

Հիշատակելով Մեծ ջրհեղեղը, Շահամիրյանը բազմաթիվ անգամ Հայաստանը անվանում է երկրորդ դրախտ.


=== 21-րդ դար ===
ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանի հայկական բացառիկության ձևաչափը, ինչպես Շահամիրյանի մոտ, զգալի չափով ունի կրոնական արմատներ, ով բազմիցս հայտարարել է. «մենք Աստծո ընտրյալ ժողովուրդ ենք և հաղթելուց ու հաջողելուց բացի այլ ճանապարհ չունենք»։

— Արմեն Սարգսյան
Համաձայն Տարոն Սիմոնյանի, հայ ազգի բացառիկությունը, այն է՝ պատմական առաքելությունը բևեռացած «աշխարհները կանոնակարգելու» համար «քաղաքակրթության տարածումն է, որը «դառնալու է հայ ազգի գոյության հիմնական իմաստը, նրա «խաչը» ու առաքելությունը»։
Ամերիկացի պատմաբան Յուրի Սլյոզկինի կարծիքով, հայերը, տարանջատելով իրենք իրենց (ինչպես նաև մի քանի այլ ազգեր նույն կերպ), համարում են իրենց «ընտրյալ ազգ այն իմաստով, որ բացեիբաց աստվածացնում են իրենք իրենց և սկզբունքորեն սահմանազատվում են ուրիշներից»։ Նշված սահմանազատման նպատակով, ըստ Սլյոզկինի, հայերը անվանում են բոլոր այլ ազգերին հատուկ բառով՝ «օտար», այսինքն՝ «ոչ հայ»։


== Հիմնական դրույթներ ==


=== Հայաստանը որպես աստվածների երկիր ===


=== Արարատյան մարդ ===


== Գաղափարի պատմություն ==
Ըստ պատմաբան Բաբկեն Հարությունյանի և քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանի համահեղինակությամբ հրատարակված հոդվածի հայկական բացառիկության գաղափարի ակունքները դիտարկվում են հայ միջնադարյան պատմագրությունից, որտեղ ձևավորվել է թղնամի ժողովուրդներով շրջապատված քրիստոնյա ժողովրդի պատկերը։ Քաղկեդոնի ժողովից հետո Հայ եկեղեցու վարդապաետությունը սկսել է տարբերվել ժամանակի այլ եկեղեցիների ուսմունքից։ Այդ իրողությունը, ինչպես նաև այն փաստը, որ հայերը ապրում էին շրջապատված մշակույթով, ծագումով, կրոնով և լեզվով տարբերվող ազգերով, ուժեղացնում էր հայ ժողովրդի ինքնությունը, արձանագրում էր հայերի առանձնահատուկ՝ մյուսներից տարբերվող լինելը։ Եվ այդ փաստերի միախառնումը, ըստ Հարությունյանի և Իսկանդարյանի, հիմք է հանդիսացել առ այսօր տարածված հայ ժողովրդի բացառիկության և ընտրյալության գաղափարի ծագմանը։ Հայ պատմական ավանդության համար բնորոշ է հայ մշակույթի պատկերի և դերի հիպերբոլիզացիան, ինչպես նաև հարևանների մշակույթից դրա առանձնացումը։ Ժողովրդական գիտակցության մեջ ամրացվել է հայերի՝ որպես բարբարոսներով, խուժերով շրջապատված միակ քաղաքակիրթ ժողովրդի գաղափարը։ Նման ուժեղ ազգակենտրոնության արդյունք է դարձել խիստ առանձնացված, մեկուսի ազգային մշակույթի մասին պատկերացումը։
Խորհրդային տարիներին զարգացած հայ մշակույթի պատմաաշխարհագրական թեմաներով նմուշները, ըստ Հարությունյանի և Իսկանդարյանի, միաձուլվելով իրենց ազդեցությունն են թողել բազմադադարյա բացառիկության և ընտրյալության գաղափարի վրա։


== Հիմնական փաստարկներ ==


== Քննադատություն ==


== Տես նաև ==
Խուժ
Բացառիկություն
Ամերիկյան բացառիկություն


== Արտաքին հղումներ ==
Հայերը բացառի՞կ ազգ են, թե՞ սովորական
ARMENIAN AND AMERICAN: THE CHANGING FACE OF ETHNIC IDENTITY AND DIASPORIC NATIONALISM, 1915-1955, BENJAMIN F. ALEXANDER Archived 2019-12-29 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==