Ալֆրեդ Ժարրի

Ալֆրեդ Ժարրի (ֆր.՝ Alfred Jarry սեպտեմբերի 8, 1873(1873-09-08)[…], Լավալ, Ֆրանսիա - նոյեմբերի 1, 1907(1907-11-01)[…], Փարիզ, Ֆրանսիա), ֆրանսիացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, աբսուրդիզմի նախակարապետ, «պատաֆիզիկա» եզրույթի հեղինակ։


== Կյանքը և գործունեությունը ==

Ծնվել է Բրետենում, վաճառականի ընտանիքում։ 1879 թվականին ծնողները ամուսնալուծվել են, երեխաները շարունակել են ապրել մոր հետ։ Սովորել է Ռենում, կրթությունը շարունակել է Փարիզում՝ Հենրիխ IV-ի լիցեյում  (նրա ուսուցիչներից է եղել Անրի Բերգսոնը, իսկ դասընկերներից՝ ապագա գրող Լեոն-Պոլ Ֆարգը և ապագա բանասեր Ալբեր Տիբոդեն։ Ձախողել է Փարիզի Էկոլ բարձրագույն դպրոցի քննությունները, նույնը  նաև Սորբոնի համալսարանում։ Այդպես էլ երբեք բարձրագույն կրթություն չի ստացել։ 
Մուտք է գործել  մայրաքաղաքի «Մերկյուր դե Ֆրանս» հրատարակչության շրջանակ, Շվոբ Մարսելի, Ռեմի դը Գուրմոնի հետ, մշտապես հյուրընկալվել  էր հայտնի բանաստեղծուհի  Ռաշիլդի տանը։ Հենց այստեղ էլ 1894 թվականին առաջին անգամ ընթերցվել է գրոտեսկային տիկնիկային դրաման՝ «Ուբյու արքան»։ 1896 թվականին նրան ներկայացրել է հայտնի ռեժիսոր Օրելեն Լյունե Պոն, որի ընթացքում հասարակական սկանդալ է բռնկվել, որը համեմատվել է Վիկտոր Հյուգոյի  Էռնանի դրամայի պրեմիերայի պատմական սկանդալի հետ։ Ժարրին թարգմանել է Սամուել Քոլրիջի և Սթիվենսոնի բանաստեղծությունները, փոխադրել է Քրիստիան Դիտրիխ Գրաբեի «Հումոր, սատիրա, իրոնիա» կատակերգությունը։ Փորձել է ամսագիր հրատարակել, զբաղվել է հեծանվասպորտով։
Սպառելով ժառանգությունը՝ սնանկացել է, որոշ ժամանակ ապրել մաքսային Անրի Ռուսսոյի տանը։ Ժարրիի «Դոկտոր Ֆաուստրոլի գործերը և դատողությունները, պատաֆիզիկա» դրաման մերժվել է «Մերկյուր դե Ֆրանս» հրատարակչության և այլ հրատարակիչների կողմից։ Ժարրին միշտ աչքի է ընկել իր կտրուկ բնավորությամբ, վիճել է բոլորի հետ, քաղցած է եղել, հիվանդացել է, տարվել հարբեցողությամբ, օգտագործել է թմրանյութեր։ Կաթվածահար է եղել և մահացել հիվանդանոցում։


== Հռչակում ==

Ժարրիի ստեղծագործություններին նորովի անդրադարձել են Ապոլիները և սյուրռեալիստները։ 1926  թվականին թատրոնում Անտոնեն Արտոն Ռոժե Վիտրակի ու Ռոբեր Արոնի  հետ ստեղծել է «Ալֆրեդ Ժարրիի թատրոնը»։ Ժարրին Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում և Լատինական Ամերիկայում դարձել է գրական և թատերական ավանգարդի պաշտամունքային կերպար, մասնավորապես ԱՄՆ-ում և Լատինական Ամերիկայում  ՈՒԼԻՊՈ (ֆր.՝ OULIPO, հապավում՝ Ouvroir de littérature potentielle) խմբի խորհրդանշական հովանավորն է համարվել։ Լավալում (Մայեն) տեղադրվել է նրա արձանը, (հեղ․ Օսիպ Ցադկին)։ Ուբյու արքայի մասին ֆարսի հիման վրա 1966 թվականին Ցիմերմանը բալետ է գրել։ 1948 թվականին կազմավորվել է Պետաֆիզիկայի կատակային քոլեջը, իսկ 1979 թվականին՝ Ալֆրեդ Ժարրիի ընկերների միությունը։ 2007 թվականին գրողի մահվան 100-ամյա հոբելյանի կապակցությամբ կազմակերպվել են տարաբնույթ միջոցառումներ։


== Հիմնական ստեղծագործություններ ==
Minutes de sable mémorial (1894, բանաստեղծություններ)
Ubu Roi (1894)
Les Jours et les Nuits (1897, վեպ)
Ubu enchaîné (1900)
Le Surmâle (1902, վեպ)
Ubu sur la Butte (1906)
Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien (հրատ. 1911)


== Էկրանավորում ==
1997 — Յուբյու հայրիկը / (ֆր.՝ Père Ubu), (ռեժ․ Հայնրիխ Զաբլ / (ֆր.՝ Heinrich Sabl))


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Arnaud N. Alfred Jarry, d’Ubu roi au Docteur Faustroll. Paris: La Table Ronde, 1974
Beaumont K. Alfred Jarry: a critical and biographical study. New York: St. Martin’s Press, 1984
Béhar H. La dramaturgie d’Alfred Jarry. Paris: Champion, 2003.
David S.-C. Alfred Jarry, le secret des origines. Paris: PUF, 2003
Besnier P. Alfred Jarry. Paris: Fayard, 2005
Fell J. Alfred Jarry: an imagination in revolt. Madison: Fairleigh Dickinson University Press, 2005
Делёз Ж. Один неведомый предшественник Хайдеггера: Альфред Жарри// Он же. Критика и клиника. СПб: Machina, 2002, с.125-136
Таганов А. Н. Буффонное слово в творчестве Альфреда Жарри (Оперетта-буфф «Леда») // Художественное слово в пространстве культуры. Функции и трансформации. Иваново: ИвГУ, 2006. С. 85-92.
Таганов А. Н. Жанр альманаха в творчестве Альфреда Жарри // Малые жанры: Теория и история: Сб. науч. тр. Иваново: Иван. гос. ун-т, 2006.
Хьюгилл Э. ’Патафизика: Бесполезный путеводитель / Пер. с англ. В. Садовского; общ. ред. С. Дубина. М.: Гилея, 2017. С. 321—376.


== Արտաքին հղումներ ==
Ալֆրեդ Ժարրին bookmark.am֊ում
Ալֆրեդ Ժարիի ընկերների Միության կայքը