Սիլիցիդներ

Սիլիցիդներ, սիլիցիումի միացությունները մետաղների և որոշ ոչ մետաղների հետ։ Սովորաբար դժվարահալ բյուրեղական նյութեր են։


== Սիլիցիդների հատկությունները ==
Հատկությունները պայմանավորված են քիմիական կապի բնույթով։ Ալկալիական (բացառությամբ Na և K), հողալկալիական նաև պղնձի և ցինկի ենթախմբերի մետաղների հետ սիլիցիումն առաջացնում է իոնակովալենտային սիլիցիդներ, որոնցում քիմիական կապը սիլիցիումի և մետաղի ատոմների միջև իոնական է, իսկ սիլիցիումի ատոմների միջև՝ կովալենտային։ Էլեկտրաբացասական (P) տարրերի հետ սիլիցիումի առաջացրած միացությունները (սիլիցիումի բորիդ, կարբիդ, նիտրիդ...) կովալենտային սիլիցիդներ են։ Անցումային տարրերի (d և f) հետ սիլիցիումն առաջացնում է մետաղակերպ սիլիցիդներ։ Հողալկալիական մետաղների Սիլիցիդներում (M2Si, MSi, MSi2) սիլիցիումի ատոմներն առաջացնում են կղզյակներ, շղթաներ և շերտեր։ Կովալենտային և մետաղակերպ սիլիցիդները դժվարահալ են կայուն թթուների, օքսիդիչների, ագրեսիվ գազերի նկատմամբ։ Սիլիցիդները հանդես են գալիս M3Si до MSi2։ MSi2, M5Si3, M3Si, M2Si3, M2Si բանաձևերով։


== Սիլիցիդների ստացում ==
Սիլիցիդներ ստացվում են մետաղը (կամ նրա օքսիդը) և սիլիցիումը (կամ նրա միացությունները՝ SiC, Si02, SiCl4 ...) միահալելով կամ համատեղ տաքացնելով (հաճախ վերականգնիչների՝ C,H2 առկայությամբ)։

  
    
      
        
          
            2
            M
            e
            O
            +
            2
            S
            i
            →
            M
            
              e
              
                2
              
            
            S
            i
            +
            S
            i
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2MeO+2Si\rightarrow Me_{2}Si+SiO_{2}}}}
  

  
    
      
        
          
            2
            C
            a
            
              H
              
                2
              
            
            +
            S
            i
            →
            C
            
              a
              
                2
              
            
            S
            i
            +
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2CaH_{2}+Si\rightarrow Ca_{2}Si+H_{2}}}}
  

  
    
      
        
          
            S
            i
            
              O
              
                2
              
            
            +
            4
            M
            g
            →
            M
            
              g
              
                2
              
            
            S
            i
            +
            2
            M
            g
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {SiO_{2}+4Mg\rightarrow Mg_{2}Si+2MgO}}}
  


== Սիլիցիդների կիրառությունը ==
Սիլիցիդներ օգտագործվում են ինքնաթիռաշինության և հրթիռային տեխնիկայում՝ որպես հրակայուն (մետաղախեցեղեն) կոմպոզիցիոն նյութերի բաղադրիչներ։ MoSi2-ից պատրաստում են օդում աշխատող բարձր ջերմաստիճանային (1600 °C) վառարանների էլեկտրաջեռուցիչներ, FeSi2-ը, Fe3Si2, Fe2Si մտնում են պողպատները լեգիրացնելու և թթվազերծելու համար օգտագործվող ֆեռոսիլիցիումի բաղադրության մեջ։ Բազմաթիվ սիլիցիդներ կայուն են հալված մետաղների և աղերի առկայությամբ և օգտագործվում են քիմիական մետալուրգիական արդյունաբերության մեջ՝ որպես հրակայուն և կոռոզիակայուն երեսապաաող նյութեր։ Տեխնիկական ֆիզիկայում վանադիումի սիլիցիդը օգտագործվում է որպես գերհաղորդիչ, իսկ ռենիումի սիլիցիդը, որպես կիսահաղորդիչ։