Բրիտանական խոհանոց

Բրիտանական խոհանոց, ուտեստների պատրաստման սովորույթներ և ավանդույթներ Մեծ Բրիտանիայում։ Բրիտանական խոհանոցը ոչ այնքան վատ համբավ ունի, հիմնականում ուշադրություն են դարձնում սննդի այն բաղադրիչների որակի վրա, որոնք սովորաբար տեղական արտադրություն ունեն ։ Բրիտանական ավանդական խոհանոցի սոուսներն ու համեմունքները համեմատաբար հեշտ են պատրաստվում, և դրանք օգտագործում են, որպեսզի ընդգծեն սննդի բնական համը, այլ ոչ թե փոխեն այն։ Մեծ Բրիտանիայի ծաղկման ժամանակաշրջանում բրիտանական խոհանոցը ենթարկվել է մի շարք երկրների` առաջին հերթին Հնդկաստանի խոհանոցի ազդեցությանը։ Այսպես, օրինակ անգլո-հնդկական ուտեստը՝ պատրաստված հավից` տիկա մասալան, համարվում է բրիտանական ազգային ուտեստ։ Բրիտանական խոհանոցի հետևում ստեղծվեց «երևակայությունից զուրկ և ծանր» խոհանոցի համբավ։ Բրիտանական խոհանոցը միջազգային ճանաչում է ստացել լավագույն նախաճաշով և ավանդական Ծննդյան տոների ընթրիքով։ Այս հեղինակությունը հատկապես ամրապնդվեց Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակահատվածներում, երբ կառավարությունը Մեծ Բրիտանիայում ներդրեց սննդի ռացիոնալացումը։ Բրիտանական ավանդական ուտեստներն են՝ ձուկ ու ֆրի, կարտոֆիլի թխվածքաճաշ մսով և կարտոֆիլի պյուրե։
Բրիտանական խոհանոցն ունի մի շարք ազգային և տարածաշրջանային տարբերակներ, ինչպիսիք են օրինակ՝ անգլիական, շոտլանդական,  Ուելսի, ջիբրալթարյան և անգլո-հնդկական խոհանոցները, որոնցից յուրաքանչյուրը մշակել է իր տարածաշրջանային կամ տեղական ուտեստները,և դրանցից շատերը ստացել են սննդի ծագման տեղի անունը, ինչպես օրինակ Չեշիր պանիրը, Մանչեսթերյան տտիպը, Յորքշիրյան պուդինգը և ուելսյան բովված հացը պանրով .


== Տերմինաբանություն ==
Որոշ խոհարարական տերմինների և ապրանքների անուններ անգլերեն և հայերեն լեզուներով կարող են համահունչ լինել, բայց նշանակությամբ չհամապատասխանեն։ Այս առումով, հաճախ խառնաշփոթություն է առաջանում անգլերեն-հայերեն մենյուն կազմողների համար կամ խոհարարական գրքերի բաղադրատոմսերի թարգմանությունների մեջ (այսպես կոչված լեզվական խնդիր)։ Խոհարարական տերմինների և ապրանքների ճիշտ և սխալ ուղղագրության մի քանի օրինակներ ։


== Սնման ավանդույթներ և յուրահատուկ ուտեստներ ==
Մեծ Բրիտանիայում առավոտն սկսվում է անգլիական ավանդական նախաճաշով, որն իր մեջ ներառում է ձվածեղ, նրբերշիկ, հաց կամ բեկոն, լոլիկ, սունկ, լոբի` լոլիկի սոուսով, օմլետ, վարսակի փաթիլներ, խաշած ձու ։ Ուտելու ժամանակ մատուցվում է թունդ սև թեյ` կաթով կամ սուրճով։
Ճաշին ուտում են սենդվիչ լցոնով, օրինակ՝ ձկով, եգիպտացորենով և մայոնեզով, խոզապուխտով, պանրով, հավ սոուսով կամ ձու մայոնեզով։
Հայտնի անգլիական ավանդույթ է երեկոյան ժամը հինգին թեյ խմելը, որի հետ մատուցվում են չամիչով թխվածքաբլիթներ (նման է զատկական կարկանդակի), ինչպես նաև ջեմ և կարագ։ Ճաշին Միացյալ Թագավորությունում նախընտրում են բանջարեղենային սուպ-պյուրեներ (օրինակ լոլիկի), որի հետ տրվում է նաև մի կտոր հաց կարագով։ Երկրորդական ուտեստներից բրիտանացիները նախընտրում են են տավարի մսից սթեյքներ, խոհարարության տարբեր գլուխգործոցներ՝ զարդարված կարտոֆիլով կամ բանջարեղենով։ Անգլիական խոհանոցում սոուսներ գրեթե չեն օգտագործում։ Աշխարհում հայտնի է «անգլիական մանանեխ»-ը։
Բացի դրանից՝ բրիտանացիների մոտ գոյություն ունի նաև «կիրակնօրյա ճաշի» ավանդույթը, որը տարածվել է նաև Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Սովորաբար որպես այդպիսի կերակրի մաս մատուցվում է հնդկահավի տապակած միս, տավարի միս, հավի միս, խոզի միս, գառան միս, բանջարեղեն, կարտոֆիլ կամ  ավանդական պուդինգ, որը մատուցվել է հիմնական ուտեստից առաջ։
Հայտնի անգլիական ճաշատեսակներն են ձուկը (հաճախ ձողաձուկ) և ֆրի, որոնք վաճառվում են ձկների և չիպսերի խանութներում։

Քորնի մածուկ - ոչ փոքր ձվաձև թխված բլիթ, որը հաճախ շերտավորվում է բոլոր տեսակի լցոններով։ Դասական տարբերակը համարվում է կարտոֆիլով, սոխով և տավարի կտորներով։ Պանրի, հավի և խոզի կարկանդակները նույնպես հայտնի են։
Շոտլանդական ձու - խաշած ձվեր, որոնք պատված են աղացած մսով, իսկ այնուհետև տապակած պաքսիմատով։
Հովիվի կարկանդակ - կարտոֆիլի թխվածքաճաշ` լցոնված աղացած տավարի մսով
Պանրով կրեկետներ
Տապակած միս - տավարի մսի մեծ կտոր, որը պատրաստվում է ջեռոցում։
Սենդվիչ վարունգով - պատրաստում է նաև ինքը` անգլիական թագուհին
Ջեմ բանջարեղենից
Խնձորով կարկանդակներՍրան զուգահեռ Մեծ Բրիտանիայի տարբեր շրջաններ ունեն իրենց նրբահամ ուտեստները։

Ուելս - գառ` պատրաստված անանուխի սոուսով
Շոտլանդիա - վարսակի ապուր՝ մսով և համեմունքներով
Անգլիա - սթեյքներ
Հյուսիսային Իռլանդիա - կարմրախայտ


== Ժամանակագրական տվյալներ Մեծ Բրիտանիայի սննդամթերքի և խոհարարության մասին ==


=== Նախապատմություն (մինչև 43 թվականը) ===
Հաց սերմերի խառնուրդից - մոտավորապես մ.թ.ա. 3700 տարի առաջ
Վարսակ - մ.թ.ա. 1000 տարի առաջ
Ցորեն- մոտավորապես մ.թ.ա. 500 տարի առաջ
Ճագար- երկաթի դարի վերջ / հռոմեական դարաշրջանի սկիզբը


=== Հռոմեական դարաշրջան (43 - 410թվականները) ===
Խնձորներ
Ծնեփակ
Նեխուր
Սոխ
Գինձ
Վարունգ
Սուսամբար
Գլուխ սոխ
Վայրի գազար
Ոլոռ
Փասիան
Հազրեվարդ
Անանուխ
Շաղգամ
Գինի


=== Միջնադար։ Նոր աշխարհը հայտնաբերելուց առաջ (410-1492 թվականներ) ===
Ապխտած ձուկ - սկսած 9-րդ դարից  (ներմուծվում է Դանիայից և Նորվեգիայից)
Տարեկանի հաց - վիկինգների դարաշրջան,շուրջ 500 տարի
Դեղձ - անգլո-սաքսոնական ժամանակարջան
Նարինջ - 1290 թվական
Շաքարեղեգ - XIV դար
Գազար - XV դար


=== 1492-1914թվականներն ընկած ժամանակաշրջան ===
Հնդկահավ - 1524 թվական
Կարմիր պղպեղ և մաղադանոս- 1548 թվական
Ռաֆինացված շաքար - 1540-ական թվականներ
Լիմոն - 1577 թվական
Դեղձ - XVI դար
Կարտոֆիլ - 1586 թվական
Ծովաբողկ - XVI դար
Թեյ - շուրջ 1610 թվական կամ ավելի ուշ
Բանան - 1633 թվական
Սուրճ - 1650 թվական
Շոկոլադ - 1650-ական թվականներ
Պաղպաղակ - առաջին գրավոր տեղեկությունը 1672 թվականին
Բրոկոլի - սկսել է օգտագործվել 1724 թվականից
Լոլիկ - սկսել են գործածել 1750-ական թվականներին
Սենդվիչ - ստացել է իր անգլերեն անվանումը (անգլ.՝ sandwich) XVIII դարում
Կարրի (ուտեստ) - առաջին անգամ հայտնվել է մենյույի մեջ 1773 թվականին
Խավարծիլ - սկսել է օգտագործվել սննդի մեջ XIX դարի սկզբից
Առաջին հնդկական ռեստորանը բացվել է 1809 թվականին
Ձուկ և ֆրի («Ֆաստֆուդ») - 1858 կամ 1863 թվականին
Marmite (համեմունք`պատրաստված գարեջրի խմորիչներից - 1902 թվական


=== 1914 թվականից հետո ===
Շաքարեղեգ - 1914-1918 թվականներ
Կտրտած հաց - 1930 թվական
Առաջին չինական ռեստորանը բացվել է 1937 թվականին


== Ծանոթագրություններ ==

Մեկնաբանություններ
Աղբյուրներ


== Գրականություն ==
Пахотин, Александр Иосифович. Большой англо-русский, русско-английский словарь мнимых друзей переводчика : справ. пособие. — М. : Изд. А. К. Карева, 2006. — 304 с. — (Новая серия учебных пособий). — 5000 экз. — ISBN 5-98035-012-8.


== Արտաքին հղումներ ==
Բրիտանական խոհանոցի ապուրների բաղադրատոմսեր
Անգլիական խոհանոցի բաղադրատոմսեր