Baťa

Baťa (չեխ․՝ Baťa, կանադական ապրանքանիշը՝ Bata Shoes առանց t-ի վրա դրված նշանի), կոշիկ արտադրող ընկերություն, որը հիմնադրել է Թոմաշ Բատյան Զլինում։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Եվրոպայում խոշորագույն ընկերություններից մեկն է եղել։ Ներկայումս ընկերությունը գտնվում է Լոզանում, մասնաճուղը գործում է նաև Չեխիայում։


== Պատմություն ==

1894 թվականին Թոմաշ Բատյան երկու եղբայրների և երեք ծառայողների հետ միասին բացել է իր բիզնեսը Ա․ Բատյա անվանմամբ։
1900 թվականին ընկերությունն իրավաբանորեն գրանցվել է որպես սահմանափակ պատասխանատվությամբ բաց ընկերություն և ընդգրկել 50 աշխատակիցների։ 1908 թվականին Թոմաշ Բատյան դարձել է ընկերության միակ սեփականատերը։ 
Պատերազմի սկզբում ընկերությունում աշխատում էր 400 մարդ, սակայն 1915 թվականին ավստրո-հունգարական զորքերի պատվերների հետևանքով նրանց թիվը կտրուկ մեծացել է՝ հասնելով 5200-ի։ 1924 թվականին ներդրվել է կոնվեյերային արտադրություն, իսկ 1928 թվականին՝ կոնվեյեր, ինչի շնորհիվ արտադրողականությունը մեծացել է երեք չորրորդով, իսկ աշխատողների քանակը՝ 35 տոկոսով։ 1928 թվականին ստեղծվել են առաջին մասնաճյուղերը սահմանից դուրս, 1930 թվականին հայտարարվել է քառասունժամյա աշխատանքային շաբաթ։ 1931 թվականին իրավաբանական կազմը փոփոխվել է բաժնետիրական ընկերության, Բատյան ուներ բաժնետոմսերի մի ամբողջական փաթեթ։
Բատյան ոչ միայն գործարան է կառուցել, այլև ստեղծել իր և աշխատողների համար բոլոր պայմանները։ Հենց ինքը հումք է արտադրել և վաճառել դրանք առանց միջնորդների, ինչի շնորհիվ էլ ահռելի գումարներ է տնտեսել։ Ունեցել է նաև կաշեգործարան, հաստոցների արտադրության գործարան, եղել է դաշտերի և անտառների սեփականատեր։ Աշխատողների համար կառուցել է «Baťovy domky» (անհատական կացարան) և հանրակացարաններ, ինչը համեմատաբար բարձր աշխատավարձի հետ մեկտեղ Զլինում աշխատուժի ներհոսքի և ֆաբրիկայի աճի հիմնական, գլխավոր պատճառն էր։ Ապագա աշխատակիցների համար կային դպրոցներ, մանկապարտեզներ և այլ ծառայություններ։ Ամբողջ Զլինը ստեղծվել էր ճարտարապետ Ֆրանտիշկ Գահուրայի «Պարտեզի քաղաք» անվանմամբ ֆունկցիոնալ ծրագրով (չեխ․՝ Zahradní město)։


== Ընկերությունը Բատյայի մահից հետո ==

Թոմաշ Բատյայի՝ սեփական ինքնաթիռով ողբերգական մահից հետո (1932) նրա խորթ եղբոր՝ Յան Անտոնին Բատյայի ղեկավարությամբ ընկերությունը ընդլայնել է իր արտադրական ոլորտները։ Ներդրվել է պնևմոտեխնիկայի, ռետինատեխնիկական իրերի, կիսասինթետիկ մանրաթելերի, խաղալիքների, մետաղամշակման հաստոցների, տրիկոտաժային մեքենաների, ինքնաթիռների, հեծանիվների և այլնի արտադրություն։ Կոնցեռնը ներառում է նաև շինարարական արտադրություն և «Atlas» ապահովագրական ընկերություն։ 
1938 թվականին կոնցեռնին էր պատկանում 63 արտասահմանյան ընկերություն, երկաթուղի մինչև Վիզովիցա (չեխ․՝ Vizovice), տուրիստական գործակալություն, մասնավոր տրանսպորտ, ավիաչվերթներ դեպի Օտրոկովիցե, շինարարական ֆիրմա, առևտրային տներ և կրպակներ՝ շուրջ 8 հազար առևտրային կրպակներ հայրենիքում և ավելի քան 8 հազար արտասահմանում, բնակելի հիմնադրամ, սեփական անտառներ և դաշտեր։ Կոնցեռնը տրամադրել է ավելի քան 67 000 աշխատատեղ։


== Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ ==
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի իրադարձությունները մեծ վնաս են հասցրել ձեռնարկությանը։ Կառավարիչները, այդ թվում՝ Յան Անտոնին Բատյան, մեկնել են Ամերիկա։ 
«Baťa» ընկերության Չեխիայի մասնաճյուղը 1945 թվականի հոկտեմների 27-ին ազգայնացվել և անվանափոխվել է՝ ստանալով «Svit» անվանումը (ժողովրդական ձեռնարկություն)։ Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կառավարությունը «Չեբո» ապրանքանիշի տակ «Baťa»-ի գործարաններում կարված կոշիկներ է արտահանել ԽՍՀՄ և սոցիալական ցանցի երկրներ (չեխ․՝ České boty-ից)։ Իսկ օտարերկրյա գործարանների և մասնաճյուղերի համար «Baťa» բաժնետիրական ընկերության կենտրոնը դարձել է Կանադայի Տորոնտո քաղաքը։ 
Զլինում 1991 թվականին բացվել է մասնաճյուղ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Բատյա» ընկերության պաշտոնական կայք