Փրկվածը (ֆիլմ, 2015)

«Փրկվածը» (անգլ.՝ The Revenant), ամերիկյան էպիկական ֆիլմ թրիլեր և վեսթերն ժանրերում, թողարկվել է 2015 թվականին, ռեժիսորը Ալեխանդրո Գոնսալես Ինյարիտուն է։ Հիմնված է Մայքլ Պանկեի վեպի վրա, 2002 թվականին գրվել է Ինյարիտուի և Մարկ Սմիթի կողմից, հիմնականում մաունտինմեն Գլաս Հյուի կյանքի մասին է։ Գլխավոր դերերում ԴիԿապիրոն և Թոմ Հարդին են։ Ներկայացվել է «Օսկարի» տասներկու անվանակարգերում՝ այդ թվում նաև տարվա լավագույն ֆիլմ, արժանացել՝ 3 «Օսկար» մրցանակի։


== Սյուժե ==
19-րդ դարի առաջին երեսնամյակ, Ամերիկայի հյուսիս-արևմուտք։ Որսորդ Հյու Գլասի (Լեոնարդո ԴիԿապրիո) վրա հարձակվում է արջը։ Խումբը բաժանվում է երկու մասի՝ վնասված Գլասի հետ մնում է նրա խորթ որդի Հոուկը և երկու որսորդ՝ Ջոն Ֆիցջերալդը ու Ջիմ Բրիջերը։ Նրանք պետք է սպասեին Գլասի մահանալուն և թաղեին նրան, բայց դրա փոխարեն Ջոն Ֆիցջերալադը սպանում է Հոուկին և Ջիմ Բրիջերին համոզում թողնել մահացածին։ Հանգամանքներին հակառակ Գլասին հաջողվում է գոյատևել և մարտահրավել նետել պարզունակ բնությանը, դաժան ձմռանը և հնդկացիների ցեղերի թշնամական հարձակումներին, միայն նրա համար, որպեսզի գոյատևի և վրեժ լուծի Ֆիցջերալդից։
Ճանապարհին նա հանդիպում է բազմաթիվ դժվարությունների և փորձությունների։ Նա բազմից ստիպված է լինում փախչել հնդկացիների ցեղերից, ովքեր փնտրում էին ցեղապետի կորած աղջկան։ Հնդկացիների կասկածի պատճառով, ընկնում է խումբը, որի մեջ նաև Գլասն էր։ Հետագայում պարզվում է, որ աղջկան առևանգել էին ֆրանսիացիները, ումից հնդկացիները գողացել էին եղնիկի կաշիները։ Աղջիկը պատահաբար փրկվում է Գլասի շնորհիվ, ով թաքուն մտել էր ֆրանսիական ճամբար, որպեսզի ձի գողանար։ Հնդկացիների հետ հերթական փոխհրաձգություններից հետո, որպեսզի գոյատևեր դաժան եղանակին և տաքանար, նա պատռում է մահացած ձիու փորը և մտնում նրա մեջ։
Արդյունքում Գլասը հասնում է ճամբար, որտեղ գտնում է իր խմբի մնացորդները, այդ թվում՝ նաև Ֆիցջերալդին և Ջիմ Բրիջերին։ Իմանալով Գլասի ողջ լինելու մասին՝ նա թալանում է իր կողմնակիցներին և փախչում։ Կարճատև հետապնդումից հետո Գլասը գտնում է Ֆրիցջերալդին։ Տղամարդկանց միջև ուժեղ պայքար է տեղի ունենում, ինչի արդյունքում Գլասը ծանր վիրավորում է Ֆրիցջերալդին։ Որոշելով Ֆրիցջերալդի հետագա ճակատագիրը վստահել կյանքին՝ նա նրան հանձնում է հնդկացիներին, ովքեր գանգը մաշկահանում են։ Այսպիսով վրեժը լուծվում է։
Ֆիլմի վերջին կադրերում Գլասը թափառում է ձյունապատ անտառում և տեսնում իր մահացած կնոջը։ Վերջին կադրում մոտիկից ցուցադրվում է Գլասի տանջված դեմքը, որը ուղիղ տեսախցիկին է նայում։


== Դերակատարներ ==


== Արտադրություն ==


=== Նախապատրաստումը և ֆինանսավորումը ===
Ծրագրի իրականացումը՝ «Փրկվածը» անունով, սկսվել է 2001 թվականի օգոստոսին՝ Ակիվա Գոլդսմենի իրավունքի ձեռքբերումով, որով կարող էին օգտագործել Մայքլ Պանկեի չհրապարակված վեպը։ Սցենարը գրվել է Դեյվ Ռաբեի կողմից։ Հետո Փակ Չան Ուկը նախագիծը վերցրեց իր ձեռքը՝ տալով գլխավոր դերը Սեմյուել Լ. Ջեքսոնին, սակայն հետագայում Ուկը լքեց նախագիծը։
Նախագծի զարգացումը դադարեցվեց մինչև 2010 թվականը, երբ Մարկ Լ. Սմիթը գրեց վեպի նոր տարբերակը Սթիվ Գոլինի՝ Anonymous Content ընկերության համար։ 2010 թվականի մայիսին Սմիթը հայտարարեց, որ ռեժիսորը լինելու է Ջոն Հիլլքոուտը, իսկ Քրիստիան Բեյլը բանակցություններ էր վարում գլխավոր դերի համար։ Հիլլքոուտը լքեց նախագիծը 2010 թվականի հոկտեմբերին։ Ենթադրվում էր, որ նրան կփոխարինի Ժան-Ֆրանսուա Ռիշեն, բայց 2011 թվականին պայմանագիր կնքվեց Ալեխանդրո Գոնսալես Ինյարիտուի հետ։ Այդ ժամանակ Գոլդսմենը բանակցություններ էր վարում Weed Road Pictures ընկերության հետ։
Նոյեմբերին ֆիլմի նկարահանումներին Anonymous Content-ի հետ միացավ Regency Enterprises ընկերությունը, իսկ 20th Century Fox-ը իր վրա վերցրեց ֆիլմի տարածումը։ Մի քանի օր անց Գոնսալեսը հայտարարեց, որ գլխավոր դերի համար հավակնում է երկու հոգի՝ ԴիԿապիրոն և Շոն Փենը։
Արտադրությունը դադարեցվեց 2012 թվականին այն բանից հետո, երբ Regency Enterprises ընկերությունը վարձեց Գոնսալենին Ջենիֆեր Վոգելի «Flim-Flam Man» նախագծի համար, որը հայտնի գիտական գիրք է, նրա հանցագործ հոր մասին։ Փենը նույնպես գլխավոր դերի թեկնածու էր։ Գոնսալեսը հայտարարեց, որ իր հաջորդ ֆիլմը լինելու է «Բըրդմեն»-ը ՝ կատակերգություն դերասանի մասին, ով ավելի վաղ սուպերհերոսի դեր է խաղացել։ Նկարահանումները անցկացվել են 2013 թվականի մարտին՝ երեք օրվա ընթացքում։ Նկարահանումից հետո Գոնսալեսը պլանավորեց սկսել «Փրկված»-ի արտադրությունը։
Ֆիլմին տրվել էր 60 միլիոն դոլար, որից 30 միլիոնը հատկացվելու էր Regency Enterprises-ին, իսկ մնացած ֆինանսավորումը իր վրա վերցրեց Բրետ Ռետների RatPac Entertainment ընկերությունը։ Հատուկ ֆիլմի ֆինանսավորման համար ստեղծվել է «Worldview Entertainment» ընկերությունը, որը հրաժարվեց դրանից 2014 թվականի հուլիսին՝ գլխավոր տնօրեն Քրիստոֆեր Վուդրոյի հեռանալուց հետո։ Regency Enterprises ընկերությունը առաջարկեց 20th Century Fox-ի ծախսերի մի մասը իր վրա վերցնել, բայց հրաժարվեց՝ համաձայնելով պայմանագիր կնքել ԴիԿապիրոյի և Թոմ Հարդիի հետ ու վճարել դերասաններին, անկախ նրանից՝ ֆիլմը կնկարահանվի թե ոչ։ Բյուջետային բանակցությունների մեջ մտավ Մեգան Էլիսոնի Annapurna Pictures ընկերությունը, սակայն անհաջողությունով ավարտվեց։ Արդյունքում Մերի Պերենտը դարձավ պրոդյուսեր։


=== Քասթինգ ===
2014 թվականի ապրիլին հայտնի դարձավ, որ ԴիԿապիրոն պայմանագիր է ստորագրել գլխավոր դերի համար։ Թոմ Հարդին բանակցություններ սկսեց 2014 թվականի հունիսի սկզբներին և պաշտոնապես միացավ դերասանական անձնակազմին հունիսի 30-ին։
Ուիլ Պոուլտերը բանակցություններ սկսեց հունիսի վերջին և հուլիսին հաստատվեց նրա մասնակցությունը ֆիլմում։ Դոնալ Գլիսոնը միացավ նախագծին հուլիսի 30-ին, իսկ հոկտեմբերի 24-ին՝ Բրեդ Կարթերը, ինչպես և Քրիստոֆեր Յոները, որը հրաժարվել էր «Բժիշկ Պրոկտորի կախարդական փոշին» նախագծում գլխավոր դերից։


=== Նկարահանումներ ===
Սկզբում որոշվել էր նկարահանումներն անցկացնել 2014 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2015 թվականի մարտը։ 2015 թվականի փետրվարին Ինյարիտուն հայտարարեց, որ նկարահանումները կհետաձգվեն մինչև ապրիլ կամ մայիս՝ գործընթացի հետ կապված բարդույթների պատճառով։
Օպերատոր ընտրվեց Էմանուել Լյուբեցկին, այդ ժամանակ Գոնսալեսը ցանկություն հայտնեց ֆիլմը նկարահանել ժամանակագրական կարգով, որը 7 միլիոնով մեծացրեց վերջնական բյուջեն։ Թոմ Հարդին ասել է, որ այդ պլանները խափանվել են եղանակի պատճառով, սակայն Ինյարիտուն հաստատեց, որ ֆիլմը նկարահանվել է ժամանագրական հերթականությամբ՝ բնության մեջ՝ բնական լուսավորությամբ, առանց կանաչ էկրանների օգտագործման։
Արդյունքում 60 միլիոն բյուջեն մեծացավ մինչև 90 միլիոն, ապա մինչև 135 միլիոն դոլար։
Նկարահանումները անցկացվել են Բրիտանական Կոլումբիայում և Ալբերտայում (Կանադա), հիմնականում Վիկտորիա, Բերնաբի և Կալգարի քաղաքներում, «Fortress Mountain Resort» լեռնադահուկային հանգստավայրում, նաև Արգենտինայի հարավում, որտեղ նկարահանվել է ֆիլմի ավարտը։ Անձնակազմի անդամները բողոքում էին նկարահանումների դժվարություններից և ծխելու արգելքից, ինչի արդյունքում անձնակազմից մի քանի հոգի հեռացան։ Նկարահանումները վերջացան 2015 թվականի օգոստոսի վերջին։
Նկարահանումների համար կառուցվել են դեկորացիոն օբյեկտներ՝ բերդ, որսորդների ճամբար, մի քանի գյուղեր և ավերված եկեղեցի։ Օգտագործվել են և տեխնոլոգիաներ, որոնք համապատասխանում են այդ ժամանակահատվածին։ Բիզոնների գանգերի լեռը մոդելավորվել է փայտերի միջոցով, որի ժամանակ օգտագործվել է 150 մուլյաժներ պենոպոլիստրիպոլից։ Դերասանների հագուստները կարվել են պատմական նկարներով մի քանի օրինակներով՝ հաշվի առնելով հնարավոր փոխանակումը ծայրահեղ բեռնվածության դեպքում։ ԴիԿապիրոյի հագուստն ուներ ևս 20 օրինակ։ Արջի հետ պայքարի բեմադրությանը նախորդել են մարդկանց վրա կենդանիների հարձակման մի քանի տասնյակ վավերագրական տեսանյութերի դիտում։ Արդյունքում ընտրվեց կենդանաբանական այգու տեսանյութը։


=== Սաունդթրեք ===
Ֆիլմի երաժշտությունը գրել է ճապոնացի կոմպոզիտոր Սակամոտո Ռյուիտին, Բրայս Դեսների և The National խմբի հետ համագործակցելով, ինչպես նաև էլեկտրոնային երաժիշտ Ալվա Նոտոյի հետ։ Նվագակցումը կատարել է Բեռլինի նվագախմբի դիրիժոր Անդրե Դե Ռիդերը։ Սաունդթրեքը թողարկվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ին թվային ներբեռնման համար, իսկ հունվարի 8-ին՝ CD ֆորմատով։


== Մարկեթինգ ==
2015 թվականի հուլիսի 17-ին թողարկվեց ֆիլմի առաջին թրեյլերը, իսկ սեպտեմբերի 29-ին՝ երկրորդը։


== Տարածում և շահույթ ==
2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ԱՄՆ-ում և Կանադայում ֆիլմը թողարկվեց սահմանափակ վաճառքով, այդ ամենից ստանալով 474 560 դոլար շահույթ, դրանով իր շահույթի մեծությամբ դառնում երկրորդը 2015 թվականի սահմանափակ վաճառքում «Սթիվ Ջոբս» կինոնկարից հետո։ Դրանից մի քանի օր առաջ՝ դեկտեմբերի 21-ին, «Փրկվածը» ֆիլմը և մի շարք կինոնկարներ, որոնք մասնակցում էին «Օսկար» մրցանակաբաշխությանը, հեղինակային իրավունքները խախտվել էին. ֆիլմերը տեղադրվել էին «Hive-CM8» կայքում, որտեղ գրանցվել էր ավելի քանի 739 580 ներբեռնումներ։
Ֆիլմը Ռուսաստանում էկրաններ բարձրացավ 2016 թվականի հունվարի 7-ին «Выживший» անունով, վաճառքի շահույթով ռեկորդ սահմանեց, մի օրում հավաքելով 160 միլիոն ռուբլի։ 2016 թվականի հունվարի 8-ին ֆիլմը լայնատարած վաճառքի հանվեց Միացյալ Նահանգներում, նախորդ երկու շաբաթվա ընթացքում աշխատելով 1,6 միլիոն դոլար։ Այդ օրը ֆիլմի շահույթը եղավ 14,4 միլիոն դոլար՝ սկզբում զբաղեցնելով երկրորդ տեղը ազգային մասշտաբով, ապա «Աստղային պատերազմներ»-ից առաջ անցավ։

Հանգստյան օրերին ֆիլմը հավաքել է 38 միլիոն դոլար՝ 70%-ով մեծացնելով վաճառքի նախնական կանխատեսումները և վաճառքի թվով զբաղեցնելով երկրորդ տեղը «Աստղային պատերազմներ»-ից հետո 41,6 միլիոն դոլարով։ Հյուսիսայում Ամերիկայից դուրս ֆիլմի շահույթը կազմել է 20,2 միլիոն դոլար (Ռուսաստան - 7,6 միլիոն, Գերմանիա - 4,3 միլիոն, Ավստրալիա - 2,9 միլիոն, Ավստրիա - 941 հազար, Շվեյցարիա - 837 հազար, Թայվան - 686 հազար), ինչի շնորհիվ դարձավ առաջինը վերջերս թողարկված կինոնկարների մեջ։ Հունվարի 15-ին ֆիլմը ցուցադրվեց Մեծ Բրիտանիայում։ Փետրվարի 27-ի տվյալներով ֆիլմի շահույթը կազմել է 385 միլիոն դոլար։


=== Քննադատություններ ===
Նոյեմբերի 23-ին տեղի ունեցավ ֆիլմի առաջին ցուցադրումը Սամուել Գոլդվինի հազար տեղանոց թատրոնում կինոարվեստի և գիտության ակադեմիաի կոմետետի անդամների առջև, ովքեր պատասխանատու էին «Օսկար»-ին ներկայացնելու համար։ Ցուցադրման ժամանակ հնչել են դժգոհության ձայներ, իսկ որոշ քննադատներ հեռացել են սրահից՝ ֆիլմը համարելով շատ արյունոտ և դաժան, երբ նետով ցրում են հերոսի գլուխը, ԴիԿապիրոն պատռում է իր մահացած հղի ձիու փորը հանելով փորոտիքը և պտուղը, որպեսզի մտնի նրա մեջ և տաքանա և երբ արջը իր ձագերի հետ հարձակվում է նրա վրա, ճանկռում մեջքը, պոկում միսը, տապալում գետնին և կանգնում նրա վրա։ Որոշ քննադատներ գնահատել են այդ պահերը, եռբ արջը բռնաբարում է ԴիԿապիրոին, բայց 20th Century Fox-ը հերքել է այդ կարծիքը, ասելով, որ արջը հարձակվել էր Հյու Գլասի վրա՝ իր ձագերին պաշտպանելու համար։ Արդյունքում, երբ Ինյարիտուն իմացավ այդ տարաձայնությունների մասին, առաջին միտքը, որ եկավ իր մտքին դա էր. 
«Օ՜ Աստված իմ, դա շատ հրաշալի միտք է, ինչու չեմ նկարահանել դա։ Բռաբարությունը, որը կդառնար ամենահիշարժան տեսարանը։ Ես կարծում եմ այն ավելի վառ կդառնար։ Ինչու՞ ես չէի մտածել դրա մասին։»Որոշ դիտողներ նկատել են ֆիլմի մեջբերումների մեծ քանակը Անդրեյ Տարկասովսկու ֆիլմերից։ Մասնավորապես youtube.com կայքում տեղադրել են տեսանյութ, որտեղ ցուցադրվում էր Տարկասովսկու ֆիլմերի մեջբերումները և համապատասխան հատվածները «Փրկվածը» ֆիլմից։ Հենց Ինյարիտուն էլ բազմիցս հայտարարել է, որ հիացած է Տարկասովսկու ֆիլմերից։


== Մրցանակներ ==
Դեկտեմբերի 1-ին ԱՄՆ-ի կինոնկարների ազգային խորհուրդը, սկզբում արհամարեց ֆիլմը 2015 թվականի մրցանակաբաշխություններին գրանցելու համար։ Միևնույն ժամանակ, ըստ քննադատների ԴիԿապիրոն չորս անգամ գրանցվել է «Օսկար»-ի անվանակարգերում, բայց մրցանակ չի ստացել, բայց կարող էր ստանալ հերթական անգամ գրանցվելով անվանակարգերում ըստ 2016 թվականի հունվարի 14-ի ցուցակի։
Հունվարի 10-ին «Ոսկե Գլոբուս» մրցանակաբաշխության ժամանակ՝ որը համարվում է «Օսկար»-ի նախաբանը, «Փրկվածը» ֆիլմը ստացավ «լավագույն դրամատիկ ֆիլմ» մրցանակը, Ինյարիտուն՝ «լավագույն ռեժիսորական աշխատանք», իսկ ԴիԿապիրոն՝ «լավագույն դերասան դրամատիկ ֆիլմում»։
Վերջապես հունվարի 14-ին ֆիլմը գրանցվեց «Օսկար»-ի ռեկորդային տասներկու անվակարգերի մրցանակները՝ «լավագույն ֆիլմ», «լավագույն ռեժիսորական աշխատանք», «լավագույն դերասան» (ԴիԿապիրոի համար դա հինգերորդ անվանակարգումն էր իր կարիերայում), «երկրորդ պլանի լավագույն դերասան», «լավագույն մոնտաժ», «լավագույն օպերատրական աշխատանք», «նկարչի լավագույն աշխատանք», «համազգեստի լավագույն դիզայն», «լավագույն ձայն», «լավագույն ձայնային մոնտաժ», «լավագույն վիզուալ էֆետկտներ», «լավագույն դիմահարդարում»։
2016 թվականի փետրվարի 28-ին «Օսկար»-ի մրցանակաբաշխությանը ֆիլմը արժանացել է երեք մրցանակի։ Մրցանակի հաղթողներն են Էմանուել Լյուբեցկին՝ լավագույն օպերատորական աշխատանքի համար, Ալեխանդրո Գ. Ինյարիտուն՝ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար և ԴիԿապիրոն՝ լավագույն դերասան։


== Տես նաև ==
«Եզրին» - 1997 թվականի ֆիլմ, գլխավոր դերերում Էնթոնի Հոփքինսը և Ալեք Բոլդուինը, նկարահանել է Լի Տամահորին։
«Ամայություն» - Ադամ Մակդոնալդի ֆիլմը, գլխավոր դերերում են Միսի Պերեգրիմը և Ջեֆ Ռուպը, վաճառքի է հանվել 2015 թվականին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Փրկվածը» (անգլ.) 20th Century Fox կայքում
«Փրկվածը»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Փրկվածը»(անգլ.) ֆիլմը Rotten Tomatoes կայքում
«Փրկվածը»(անգլ.) ֆիլմը Metacritic կայքում:
«Փրկվածը»(անգլ.) ֆիլմը Box Office Mojo  կայքում