Մոշե Կաստել

Մոշե Կաստել  (եբրայերեն՝ משה קסטל‎, 1909[…], Երուսաղեմ, Պաղեստինը Օսմանյան կայսրության կազմում - դեկտեմբերի 12, 1991(1991-12-12) կամ 1992, Թել Ավիվ, Իսրայել), իսրայելցի  նկարիչ։


== Կենսագրություն ==
Մոշե Էլզար Կաստելը ծնվել է Երուսաղեմում  1909 թվականին ռաբբի Եհուդա Կաստելի և նրա կնոջ` Ռահելի ընտանիքում։  Ընտանիքը ծագել է Կաստիլիայի իսպանական հրեաներից, որոնք Սուրբ Երկիր են գաղթել Իսպանիայից 1492 թվականին հրեաներին արտաքսելուց հետո։ Ապագա նկարչի հայրը ծնվել է Խևրոնում։ Նրանք կրոնական դպրոցներ բացեցին սեֆարդյան երեխաների համար Երուսաղեմի Նահալաթ Շիվայի և Բուխարյան թաղամասերում։ Մոշեն իր մանկական տարիներն անցկացրել է Բուխարյան թաղամասում, որտեղ հաճախել է հայրական դպրոց։ 13 տարեկան հասակում նա ընդունվել է «Բեցալել» արվեստի ակադեմիա, որը ղեկավարել է Բորիս Շացը,  այստեղ նա սովորել է 1921-1925 թվականներին։ Իր ուսուցիչ Շումել Բեն Դավիդի խորհրդով երիտասարդ նկարիչը վարպետության դասընթացը շարունակում է Փարիզում։ 1927 թվականին եղբորից` Իոսիֆից, դրամական օգնություն ստանալով Կաստելը տեղափոխվում է Փարիզ և շարունակում կատարելագործել իր վարպետությունը Ժյուլիանի ակադեմիայում և Լուվրին կից դպրոցում։ Նա երկար ժամանակ էր անցկացնում թանգարանի սրահներում` ստեղծելով Ռեմբրանդ վան Ռեյնի, Դիեգո Վելասկեսի, Էժեն Դելակրուայի և Գյուստավ Կուրբեի աշխատանքների կրկնօրինակները։ Հենց այդ ժամանակ էլ նա եկավ այն եզրահանգման, որ «արվեստը հիմնված չէ պատկերների վրա, այլ հիմնականում ունի մատերիայի նշանակություն և այն, թե ինչպես են ներկի շերտերը բաշխվում և տարածվում նկարի վրա»։
1927 թվականի մայիսին Հրեական երիտասարդության համաշխարհային միությունը հովանավորեց նրա առաջին ցուցահանդեսը Փարիզում։ Այդ ժամանակ Փարիզում գտնվող Վլադիմիր Ժաբոտինսկին գրեց նրա կատալոգի ներածականը։
1940 թվականին նկարիչը վերադարձավ Պաղեստին և բնակվեց Ցֆատ քաղաքում։ Ցֆատում նա հիմնադրեց «նկարիչների թաղամաս» փարիզյան Մոնպառնասի օրինակով։ 1949 թվականին նա ամուսնացավ դերասանուհի Բիլայի հետ (ծննդյամբ` Բաուման)։


== Գործունեություն ==

1947 թվականին Կաստելը Իոսիֆ Զարիցկու, Եհեզկել Շտրայխմանի, Մարսել Յանկոյի և մյուս համախոհների հետ միասին դարձավ «Նոր Հորիզոններ» (Օֆակիմ Խադաշիմ) գեղարվեստական միավորման հիմնադիրներից մեկը։ 1959 թվականին նա Մոնպառնասում ձեռք է բերում ստուդիա, որտեղ անցկացնում էր տարեկան մի քանի ամիս։ 1955 թվականին Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարանում անցկացվում է նրա անհատական ցուցահանդեսը։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվում են Քնեսեթում, Երուսաղեմի Բինյանեյ-Հա Ումա Միջազգային համաժողովների կենտրոնում, Նյու Յորքի Ռոքֆելլեր կենտրոնում, ինչպես նաև Երուսաղեմում Իսրայելի նախագահի պաշտոնական նստավայրում։


== Գեղարվեստական ոճ ==
1930-1940-ական թվականներին Մոշե Կաստելի ստեղծագործությունների հիմնական թեման սեֆարդյան հրեաների կյանքն էր Սուրբ Երկրում։ 1950-ական թվականներին նրա աշխատանքների թեմատիկան փոխվեց և նա ոգևորությունը պարպեց «հրեական քաղաքակրթության հին նախակարապետների վրա»։ Այցելելով գալիլեական Կորազիմ քաղաքի հինավուրց սինագոգ, նա այնքան էր զարմացած բազալտե զարդաքանդակներով և խճանկարներով, որ ինքն էլ սկսեց օգտագործել բազալտի կտորներ, որոնց նա տալիս էր տարբեր ձևեր` օգտագործելով որպես իր աշխատանքների  համար հիմնական նյութ։ Մոշե Կաստելը խառնում էր մանրացված բազալտը ավազի և հարուստ գունավոր ներկերի հետ, որը հեշտությամբ ճանաչելի էր դարձնում նրա հեղինակային ոճաձևը։ Այս ժամանակաշրջանի նրա աշխատանքների  թեման հիմնված է հին դիցաբանական մոտիվների, հրեական միստիցիզմի և սիմվոլիզմի վրա, որոնք սկիզբ են առնում հին հրեական և շումերական քաղաքակրթությունից։ Լինելով «Նոր հորիզոնների» անդամ` Մոշե Կաստելն իր ստեղծագործություններում զուգակցում է արևելագիտության մոտիվները և «քանանյան արվեստը» եվրոպական աբստրակտ գեղանկարչության տարրերի հետ։
Մոշե Կաստելի ամենահայտնի աշխատանքներից են` «Շաբաթը Ցֆատում» (1940, Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարան), «Զոհար և Կաբալա քաղաք» (1956), «Կարմիր մագաղաթ» (1965, Իսրայելի թանգարան), «Փառք Երուսաղեմին» և «Ոսկե թղթագլան» պաննոներ (երկուսն էլ 1970-1971) Իսրայելի նախագահի պալատում։


== Ճանաչում և պարգևներ ==

1941 և 1946 թվականներին Թել Ավիվի քաղաքապետարանը Մոշե Կաստելին շնորհեց երիտասարդ նկարիչների համար նախատեսված Մեիր Դիզենգոֆի մրցանակ։
Սան Պաուլոյում (Բրազիլիա) կայացած բիենալեի ժամանակ նա ստացավ «Premier do Estado» մրցանակ։
2010 թվականին Մաալե Ադումիմ քաղաքում Դավիդ Ռեզնիկի նախագծով կառուցված շենքում բացվեց Մոշե Կաստելի արվեստի թանգարանը։ Թանգարանում ցուցադրվում են նկարչի կողմից տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված աշխատանքները։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Մոշե Կաստելի կերպարվեստի թանգարանի կայք Archived 2014-10-30 at the Wayback Machine.