Յոզեֆ Մատեյ

Յոզեֆ Մատեյ (փետրվարի 19, 1922(1922-02-19), Brušperk - մարտի 28, 1992(1992-03-28), Frýdlant nad Ostravicí), չեխ կոմպոզիտոր, երաժիշտ և խմբավար։ Առավել ճանաչված է «Մուսա լեռան 40 օրը» օպերայով։


== Կենսագրություն ==
Յոզեֆ Մատյեյը ծնվել է երաժշտի ընտանիքում։ Հայրը մանկուց սովորեցրել է տրամբոն նվագել։ 15 տարեկանում մեկնել է Օստրավա, ուր Երգի և երաժշտության ինստիտուտն ավարտելուց հետո երկու տարի ներգրավվել է իբրև տրամբոնիստ թատերական նվագախմբում։ Այնուհետև ընդունվել է Պրահայի կոնսերվատորիա, որտեղ, բացի Յեզեֆ Կուհնի մոտ երգեհոնային արվեստ ուսանելուց, այցելել է նաև կոմպոզիտորական քոլեջ Էմիլ Հլոբիլի և Զդենկ Հուլի մոտ։ 1947 թ. Յոզեֆ Մատեյն ընդունվել է Երգարվեստի ակադեմիա և ուսանել Յարոսլավ Ռիդկեի մոտ։ Հետագայում դասավանդել է երաժշտական տեսություն և մելոդրամա Երգարվեստի ակադեմիայի թատերական ֆակուլտետում, աշխատել որպես տրամբոնիստ տարբեր երաժշտական համույթներում։ Եղել է Union երաժշտական կազմակերպության խմբավարը։ Իբրև կոմպոզիտոր նա համագործակցել է Վիտ Նեյեդլեի բանակային համույթի, ներգին գործերի նախարարության երգչախմբի և հիմնականում զինվորական փողային նվագախմբի, իսկ ավելի ուշ առաջատար սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ։
Նրա եղբայրը՝ Վլադիմիր Մատեյը (1920-2005), նույնպես երաժիշտ էր։ Եղել է Կարլովի Վարիի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր։ 1968 թ գաղթել է Շվեդիա, որտեղ և մահացել է։


== Ստեղծագործական ոճ ==
Յոզեֆ Մատեյի ստեղծագործական ոճը հիմնված է ժողովրդական երգերի վրա և մեծապես կրում է այլ ազգերի ժողովրդական երաժշտության ազդեցությունը, սակայն, երբեք չի կորցրել ազգայինի արմատները։
Սակայն Յոզեֆ Մատեյի գլուխգործոցը համարվում է «Մուսա լեռան 40 օրը» օպերան։ Խորապես ոգեշնչված Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան 40 օրը» բարոյափիլիսոփայական վեպով՝ Մատեյը ստեղծել է համանուն օպերան։ Այն հագեցած է հայկական, բալկանյան և լեհական ժողովրդական երաժշտությամբ և ներկայանում է ունկնդրին իբրև մի ոճային սինթեզ (2-րդ, 3-րդ և 5-րդ սիմֆոնիա, ջութակի և նվագախմբի համար կոնցերտ, եռակի կոնցերտ շեփորի, տրոմբոնի և փողի համար, 2-րդ լարային կվարտետ՝ նվիրված Ֆ. Վերֆելի հիշատակին և այլն)։


== Ստեղծագործություններ ==


=== Սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ ===
Երեք պար Բեսկիդի լեռների ստորոտից (1951)
Երեք սիմֆոնիկ պար (1952)
Առաջին սիմֆոնիա սոլի համար, երգչախումբ և նվագախումբ (1953-55)
Երկրորդ սիմֆոնիա (1959-60)
Երրորդ դրամատիկական սիմֆոնիա (1969-1970)
Չորրորդ սիմֆոնիա (1974)
Հինգերորդ սիմֆոնիա (1977)
Ծաղիկը Մամաևյան կուրգանի գերեզմանին։ Սիմֆոնիկ երեվակայություն (1987) 18.


=== Համերգային ստեղծագործություններ ===
Համերգ տրոմբոնի և նվագախմբի համար (1947-51), SU, r SU 22'
Համերգ բասային տրոմբոնի և նվագախմբի համար (1952), CHF 22'
Կամերային սոնատ հոբոյի և կամերային նվագախմբի համար (1955), SU, r SU 24'
Համերգ ջութակի և նվագախմբի համար (1961), PA, r PA 24'
Ռապսոդիա ալտի և նվագախմբի համար (1962), CHF 22'
Համերգ շեփորի և նվագախմբի համար (1963), SU, r SU 14'
Համերգ տրոմբոնի և աղեղի համար (1965), PA, r SU 15'
Համերգ ֆլեյտայի և կլավիկորդով լարային նվագախմբի համար (1967), CHF, PA, r PA 16'
Համերգ կլարնետի, դաշնամուրի և լարային նվագախմբի համար (1970), SU, r SU 20'
Համերգ թավջութակի և նվագախմբի համար (1972),SU, r PA 20'
Եռակի համերգ շեփորի, հորնի, տրամբոնի և կամերային նվագախմբի համար (1974), PA, r PA 18'


=== Կամերային ստեղծագործություններ ===
Առաջին լարային քառյակ (1947-48), ČHF 22'
Կախարդանք չորս տրոմբոնի համար (1950) 14'
Մելոդիկա (1955-56) 10'
Երկրորդ լարային քառյակ (1966), SU, r SU 19'
Սոնատ ջութակի և դաշնամուրի համար (1971), SU 18'
Երաժշտություն հինգ փողային գործիքների համար, «Օմագիոն և Լեոշ Յանաչեկը» (1978), ČHF, r PA 20'
Per organo երեվակայություն (1981) 12'


=== Վոկալ ստեղծագործություններ ===
«Փշոտ երկինք» ցիկլը երեք երգով և Դ. Հիլարովի բառերի ու Իլս Վեբերի գերմանական տեքստերի հիման վրա, արիա սոպրանոյի ու կամերային նվագախմբի համար (1967), ČHF 30'
Մոնոգրամ մեծ երգչախմբի, մենակատարների, ասմունքողի և մեծ նվագախմբի համար (1968), ČHF 26'
«Օֆելյա» երեք վոկալային որմնանկարներ սոլո սոպրանոյի, կանանց երգչախմբի և գորխիքային խմբի համար, Վիտեսլավ Նեզվալի թարգմանությամբ Արտուր Ռիմբաուդի բանաստեղծության հիման վրա (1974), ČHF, PA, r PA 12'
«Ստեղծագործողներ» կանտատա՝ երգչախմբի և մեծ նվագախմբի համար, Ֆրանտիշեկ Հրուբինի տեքստի հիման վրա (1985-86), CHF, r PA 14'


=== Օպերա ===
«Մուսա լեռան քառասուն օրը»՝ Ֆրանց Վերֆելի համանուն վեպի մոտիվներով, լիբրետո - Ֆրանվ Կաֆկա և Յարմիլա Կրուլիշով (1983)


=== Ստեղծագործություններ մեծ նվագախմբի համար ===
Վալչիկովի ֆանտազիա՝ «Հանդիպում Փարիզում» (1964), ČHF 8'
Հայ ժողովրդական երգ «Պար իմ սիրելիի համար» (1975), CHF 9'
«Ուր է թաղվել թխկիի տերևն աշնանը» (1976), ČHF 7'
«Հրաժեշտ ծաղիկներին», բալետի երաժշտություն (1977), CHF 14 '


=== Ուսանելի ստեղծագործություններ ===
Ինֆորմատորիում տրոմբոնի համար (ad lib. ֆագոտ, կոնտրաբաս, էֆոնիում, ալտ, շեփոր, կլարնետ) և դաշնամուր (1964)
Տաս երկձայներ և տաս եռաձայներ երկու, նաև երեք տրոմբոնի համար (ad lib. ֆագոտ, էֆոնիում, կոնտրաբաս) (1967)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Matěj Josef Archived 2011-08-13 at the Wayback Machine.