Օդա Օլբերգ

Օդա Օլբերգ (գերմ.՝ Oda Olberg, ամուսնական ազգանունը` Լերդա (գերմ.՝ Lerda), նաև` Օդա Օլբերգ-Լերդա (գերմ.՝ Oda Olberg-Lerda), հոկտեմբերի 2, 1872(1872-10-02), Բրեմերհաֆեն, Բրեմեն, Գերմանական կայսրություն - ապրիլի 11, 1955(1955-04-11), Բուենոս Այրես, Արգենտինա), սոցիալ-դեմոկրատ լրագրող, որը հանդես է եկել կանանց էմանսիպացիայի և սոցիալիստական եվգենիկայի օգտին։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է բարձրաստիճան ծովային սպայի ընտանիքում։ Երազում էր զբաղվել բժշկությամբ, բայց մոր խորհրդով նախ յուրացնում է բուժքրոջ մասնագիտությունը։ Լայպցիգում բնակվելու ընթացքում հաճախել է վարժարան, ինչպես նաև` բժշկության և փիլիսոփայության վերաբերյալ դասախոսություններ լսել։ 
Վաղ տարիքից ակտիվորեն մասնակցել է գերմանական սոցիալ-դեմոկրատական շարժմանը և արդեն 17 տարեկանում հրապարակել է իր առաջին հոդվածը։ 1896 թվականին անդամակցել է ՍԴՀԿ-ին։ Այդ ժամանակ էլ բուժման է մեկնել Իտալիա, որտեղ ծանոթացել է սոցիալիստ պատգամավոր և լրագրող Ջովանի Լերդայի հետ և նույն թվականին ամուսնացել նրա հետ` հետագայում ունենալով չորս երեխա։ Իտալիա տեղափոխվելուց հետո աշխատել է որպես անկախ լրագրող, ինչպես նաև` եղել է սոցիալիստական Avanti! թերթի խմբագրության կազմում, որտեղ էլ հանդիպել է Բենիտո Մուսոլինիի հետ։
1897 թվականին Zukunft-ի 18-րդ հատորում հրապարակվել է Olberg Das Recht auf den Tod («Մահվան իրավունք») հոդվածը, որը նվիրված էր աբորտներին։ 1902 թվականին Օլբերգը հրապարակել է Das Weib und der Intellectualismus («Կինը և ինտելեկտուալիզմը») աշխատանքը, որը պատասխան է դարձել Պաուլ Յուլիուս Մեբիուսի` կանանց ֆիզիոլոգիական թուլամտության մասին թեզերին։ 
Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ եղել է Arbeiter-Zeitung-ի թղթակիցը, ինչպես նաև տպագրվել է այնպիսի պարբերականներում, ինչպիսիք են Dokumente der Frauen-ը, Die Frau-ն և Die Unzufriedene-ը։ Պատերազմի տարիներին նա աշխատել է որպես բուժքույր, ապա կրկին` լրագրող Իտալիայում։ Նացիստների կողմից իշխանությունը զավթելուց հետո նա բռնադատվել է, և Հռոմում նրա բնակարանը մի քանի անգամ թալանվել է։ Օլբերգը փախել է Վիեննա, իսկ այնտեղից` Հարավային Ամերիկա։ 
1926 թվականին հրատարակված Die Entartung in ihrer Kulturbedingtheit («Այլասերումը մշակութային պայմաններում») գրքում, որը հիմնված է Լոմբրոզոյի աշխատանքների վրա, նա փորձել է բացատրել հանցավորության ֆենոմենը կենսաբանական անլիարժեքության միջոցով, ինչպես նաև` դիտարկել է պրոլետարիատի և լյումպեն-պրոլետարիատի դրությունը։ Օլբերգը հավատում էր, որ մշակույթը բնական ընտրության նվազման հետ մեկտեղ կհանգեցնի ժառանգականության վատթարացմանը։
1929 թվականին վերադարձել է Վիեննա։

Չնայած Օլբերգը պնդում էր ռասսայական մաքրության քաղաքականություն վարելու համար, նա նացիոնալ-սոցիալիզմի հակառակորդն էր.Ռասսայական մաքրության մասին զանգվածների տեղեկացվածության այդքան անհրաժեշտ կոչն այսօր մասամբ անտեղի է, քանի որ նացիոնալ-սոցիալիզմն այդ պահանջը վերաձևել է իր ռեակցիոն եղանակով։
1933 թվականին նացիստների իշխանության գալուց հետո նրանց կողմից այրվել են Օլբերգի Briefe aus Sowjetrußland, Der Fascismus in Italien և Die Entartung in Ihrer Kulturbedingtheit գրքերը։
1934 թվականին նա տեղափոխվել է Բուենոս Այրես և շարունակել է աշխատել որպես լրագրող։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ծանր հիվանդությունը խոչընդոտել է նրա վերադարձին, սակայն Օլբերգը շարունակել է տպագրվել թերթերում։ Մահացել է Բուենոս Այրեսում, 1955 թվականին։


== Հրապարակումներ ==
Das Elend in der Hausindustrie der Konfektion. Leipzig, 1896.
Das Weib und der Intellectualismus. Berlin/Bern, 1902.
Bibliographie der Sozialwissenschaften. Bibliographie des sciences sociales, Bibliography of social science. Bearb. in Verb. mit: Henry Barrault, Wilhelm Boehmert, David Kinley (etc.). Dresden, 1905.
Ciccotti, Ettore. Der Untergang der Sklaverei im Altertum. [Deutsch von Oda Olburg]. Berlin, 1910.
Der Fascismus in Italien. Jena, 1923.
Der lebendige Marxismus: Festgabe zum 70. Geburtstage von Karl Kautsky. Mit Beitr. von Max Adler, Otto Bauer, [Oda Olberg]. Hrsg. von Otto Jenssen. Jena, 1924.
Die Entartung in ihrer Kulturbedingtheit. München, 1926.
Nationalsozialismus. Wien/Leipzig, 1932.
Der Mensch sein eigener Feind. Nürnberg: Nest-Verlag, 1948.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Friedrich, Birgit. Publizistinnen und Publizisten aus Österreich im argentinischen Exil // Mitteilungen des Instituts für Wissenschaft und Kunst 44. — 1989. — 3: Österreichischer Journalismus im Exil 1933/34-1945. — S. 7-17.
Hausjell, Fritz. Oda Olberg-Lerda — die beste sozialistische Journalistin // Medien & Zeit — 1987. — 1. — S. 17-21.
Korotin, Ilse. Oda Olberg-Lerda (1872—1955) // Mitteilungen des Instituts für Wissenschaft und Kunst 50. — 1995. — 3: Frauen im Umkreis des Austromarxismus. — S. 37-44.
Korotin, Ilse. «Bemerkungen über Rassenhygiene und Sozialismus» — Oda Olberg-Lerda, die eugenische Bewegung und ihre Rezeption durch die Linke // Die Revolutionierung des Alltags. Frankfurt am Main [u. a.] 2004, S. 101—119.
Nachruf in der «Arbeiter-Zeitung». — 22. April 1955.
Oda Olberg-Lerda // Osterroth, Franz. Biographisches Lexikon des Sozialismus. Verstorbene Persönlichkeiten. — Bd. 1. — Hannover: J. H. W. Dietz Nachf., 1960. — S. 235.
Pietsch, Martina. Oda Olberg — Leben und Werk 1872—1955 — eine qualitative Analyse ihrer journalistischen und publizistischen Arbeiten. [Dipl.-Arb.] — Wien: Univ., 2005.