Կոլումբիայի ղեկավարների ցանկ

Կոլումբիայի նախագահ, Կոլումբիայի կառավարության ու երկրի ղեկավարը։ Ներկայիս Կոլումբիայի տարածքում, հնագույն ժամանակներից մինչև հիմա, գոյություն են ունեցել տարբեր երկրներ, կառավարման տարբեր համակարգերով։ Հնում երկրի տարածքում ամենանշանավոր մշակույթը չիբչան էր, որն ստեղծել է մի շարք պետական կազմավորումներ։ Երկրի հարավ-արևմուտքում՝ Անդ շրջանը ներկայիս Էկվադորի հետ սահմանին մտնում էր ինկերի կայսրության կազմի մեջ։
Իսպանական գաղութացման սկսվելուց հետո, 1550 թվականին ստեղծվեց Նոր Գրանադան, որը որպես առանձին վարչատարածքային միավոր մտնում էր Պերույի փոխարքայության կազմի մեջ։ Իսպանիայում Բուրբոնների գահակալությունից հետո XVIII դարում ստեղծվեց առանձին Նոր Գրանադայի փոխարքայությունը, որում մտնում էին Կիտոն (ներկայիս Էկվադոր), Վենեսուելան ու ներկայիս Պանաման։
Իսպանիայից անկախանալու ու ժամանակավոր կառավարություն ստեղծելու շրջանը հայտնի է ինչպես «Հիմար հայրենիք»։ 1819—1823 թվականներին, հակագաղութացման պատերազմների ընթացքում, վերջնականապես հաստատվեց անկախություն։ 1829 թվականին Կոլումբիայից առանձնացավ Վենեսուելան, իսկ 1830 թվականին՝ Էկվադորը։ Դրա հետ կապված պետությունը փոխեց իր անվանումը և կոչվեց Նոր Գրանադա։
Կոլումբիայի ղեկավարների տվյալ ցանկում ժամանակագրական հերթականությամբ դասավորված են անձինք, ովքեր Կոլումբիայի տարածքում ղեկավարել են ամբողջ պատմության ընթացքում, սկսած իսպանական գաղութացումից։ Անկախության հռչակումից հետո, կապված պատմական իրադարձությունների ու սահմանադրական սահմանափակումների հետ, գործադիր իշխանության ղեկավարը միշտ չէ, որ կոչվում է նախագահ, սակայն փոխարինեց այս պաշտոնը տարբեր պաշտոններով։


== Ժամանակագրություն ==


== Մինչկոլումբիական շրջան ==

Մինչիսպանական շրջանում Կոլումբիայի տարածքում գոյություն է ունեցել չիբչա-մուիսկների պետությունը։ Այդ պետությունը ոչնչացվեց իսպանացի գաղութարարների կողմից։


== Նոր Գրանադայի թագավորության գաղութ (1538—1718) ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Նոր Գրանադայի փոխարքայություն  (1718—1724) ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Նոր Գրանադան Պերույի փոխարքայության կազմում  (1724—1740) ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Նոր Գրանադայի փոխարքայություն  (1740—1813) ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Հիմար հայրենիք (ընդունել է Ֆերդինանդ VII-ի իշխանությունը) ==
Հիմար հայրենիք, դա Կոլումբիայի պատմության շրջաններից մեկն է, երբ գաղութ Նոր Գրանադայի փոխարքայությունը առաջին անգամ ինքնավարություն ստացավ։  Նապոլեոն Բոնապարտի կողմից Իսպանիայի թագավոր՝ Ֆերդինանդ VII-ի ձերբակալությունից հետո իսպանական մի քանի քաղաքներ խզեցին կապերը Նապոլեոնի եղբոր՝ Ժոզեֆի մարիոնետական կառավարության հետ, որը թագադրվել էր, որպես Իսպանիայի թագավոր։ Հենց որ այդ լարվածության մասին լուրերը հասան Նոր Աշխահ, տարբեր քաղաքներ իրենց անկախությունը հռչակեցին Իսպանիայից։ Նոր Գրանադայի տարածքը փլուզվեց, տարբեր գավառներ անկախություն հռչակեցին ու ստեղծեցին սեփական կառավարությունը կրեոլների ղեկավարությամբ։ Առաջնակարգ նախագահ դարձան գավառների (նահանգների) ղեկավարները։


=== Կունդինամարկա  (1810—1814, ընդունել է Ֆերդինանդ VII-ի իշխանությունը) ===
1810 թվականի հունվարի 29 Կադիսում ֆրանսիական զորքերի կողմից քաղաքի պաշարման ժամանակ լուծարվեց թագավորության Վերին կենտրոնական ու կառավարող խունտան, դրանով իսկ ոչնչացվեց Իսպանիայում ֆրանսիական օկուպացիային դիմադրող վերջին ուժերի հենակետը։ Երբ դրա մասին լուրը հասավ Նոր Աշխարհ, տեղական քաղաքական առաջնորդները փորձեցին օգտվել ստեղծված հարմարավետ իրավիճակից ու ստեղծեցին սեփական խունտաները (կառավարությունները) կրեոլների ղեկավարությամբ։ Բոգոտայում`Նոր Գրանադայի փոխարքայության մայրաքաղաքում դրա մասին լուրը ստացվեց 1810 թվականի հուլիսի 20-ին, և հաջորդող իրադարձությունները հանգեցրեցին Բոգոտայի բաց ռատուշայի ստեղծմանը (իսպ.՝ cabildo abierto): Սկզբից ռատուշան փորձեց ձեռք բերել լեգիտիմություն ու որոշեց երկրի ղեկավարի տիտղոսը դնել փոխարքա, բայց հետո որշում կայացրեց երկրի ղեկավարի տիտղոսը դարձնել ռատուշայի փոխնախագահ։ Բոգոտայի քաղաքապետ Խոսե Միգել Պեյ դե Անդրադեն դարձավ առաջին կրեոլը, ով ղեկավարում էր ներկայիս Կոլումբիայի տարածքում օրենսդիր ու գործադիր իշխանությունը։ Քանի որ իսպանական գաղութներում տարածվել էր անկախության գաղափարը, ռատուշային փոխարինեց Ազատ և անկախ Կունդինամարկայի կառավարությունը, Բոգոտա մայրաքաղաքով, նախագահ Խորխե Տադեո Լոսանոյի կամ, ինչպես անվանվում է նրա տիտղոսը, «Կունդինամարկայի նախագահ ու փոխռեգանտ»։ Կունդինամարկայի անկախ պետությունը գոյատևեց մինչև 1812 թվականը, երբ այն մտավ Նոր Գրանադայի Միացյալ Նահանգների կազմի մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==


=== Կարտախենա դե Ինդիաս (1810—1812, ընդունել է Ֆերդինանդ VII-ի իշխանությունը) ===
Երբ Բոգոտայի ռատուշայի անկախության հռչակման լուրը հասավ ծովափնային քաղաք` Կարտախենա դե Ինդիաս, տեղական իշխանությունները 1810 թվականի օգոստոսի 13-ին ստեղծեցին սեփական Վերին խունտան, իսկ 1811 թվականի նոյեմբերի 11-ին վերջնականապես անկախացան Իսպանիայից ու Նոր Գրանադայի փոխարքայությունից, դառնալով ինքնուրույն պետություն, որը սկզբից կառավարում էր Իգնասիո Կավերոն, որպես խունտայի ներկայացուցիչ, իսկ ավելի ուշ, որպես գավառապետ-նախագահ։ Այդ պաշտոնը վերացվեց այն բանից հետո, երբ Կատախենը միացավ Նոր Գրանադայի Միացյալ նահանգերին։


== Ծանոթագրություններ ==


=== Անտյոկիայի Հանրապետություն (1810—1815, ընդունել է Ֆերդինանդ VII-ի իշխանությունը) ===


== Ծանոթագրություններ ==


=== Տունխայի հանրապետություն (1812, ընդունել է Ֆերդինանդ VII-ի իշխանությունը) ===
Սկզբում Տունխա գավառը չէր աջակցում Իսպանիայից անկախություն հռչակած Բոգոտայի գործողությունները, բայց քանի որ գավառի քաղաքները կոչ էին անում անկախություն հռչակել ու աջակցում էին անկախություն հռչակած Կունդինամարկային, Տունխան ստիպված էր արագ գործել։ 1811 թվականի նոյեմբերի 26-ին Տունխան ստորագրեց կոնֆեդերացիայի ակտը միանալով Նոր Գրանադայի Միացյալ Նահանգներին, իսկ 1811 թվականի դեկտեմբերի 9-ին պաշտոնապես անկախություն հռչակեց Իսպանիայից։ Հենց այդ ժամանակվանից Տունխայի հանրապետությունը վերջնականապես ոտքի կանգնեց նախագահ-նահանգապետ` Խուան Նեպոմուսենո Նինյոյի օրոք, մինչև այդ Կունդինամարկան վերջնակապես հաղթահարվեց ու Տունխան կրկին մտավ Միացյալ նահանգների կազմի մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Նոր Գրանադայի Միացյալ նահանգներ (1812—1816) (ընդունել է Ֆերդինանդ VII-ի իշխանությունը) ==

Նոր Գրանադայի Միացյալ նահանգերը կազմավորվել են 1811 թվականի նոյեմբերի 26-ին, որպես Տունխա, Պամպլոնա, Անտյոկիա, Կարտախենա և Նեյվա անկախ նահանգների կոնֆեդերացիա։ Սկզբում նախագահի պաշտոնը բացակայում էր, քանի որ նահանգները չէին ցանկանում իշխանությունը զիջել մի մարդու, որպեսզի խուսափեն ֆավորիտիզմից։ Իր առաջին պաշտոնական նստաշրջանի ժամանակ դաշնային կոնգրեսը ընտրեց առաջին նախագահին` Կամիլո Տորրես Տենորիոյին ու վստահեցին նրան մինչև եռապետության ստեղծումը։ Եռապետությունը փորձարարական գործադիր իշխանությունը, որի դեպքում երեք մարդ ստանում էր տարբեր չափի լիազորություններ, որը նրանց թույլ էր տալիս նրանց միաժամանակ կառավարել տարբեր նահանգներ։ Սակայն այդ համակարգը արատավոր էր ու վերջնականապես իր անվճռականությունը ցույց տվեց Պաբլո Մարիլյոյի ներխուժման ժամանակ, եռապետության անդամները հետապնդումների ենթարկվեցին, ստիպված էին հերթով փոխանցել իշխանությունը միմյանց, մինչև բոլորը չսպանվեցին կամ գերի չվերցվեցին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Ահաբեկչության ռեժիմ (1816—1819) ==
Նոր Գրանադա իսպանական ներխուժման գագաթնակետը դարձավ փոխարքայի իշխանության վերականգնումն ու իսպանացիների կառավարման վերահաստատումը։ Նախագահի պաշտոնը վերացվեց, իսկ անկախության մարտիկները գերի վերցվեցին, սպանվեցին, ստիպված էին թաքնվել կամ լքել երկիրը։ Այս ժամանակը ստացավ «Ահաբեկչության ռեժիմ» անունը, շրջանը, երբ իսպանացի գաղութական կառավարիչները որոշեցին դաս տալ նրանց, ովքեր ձեռնոց էին նետել իսպանական թագավորին, կազմակերպել էին հանրային դատեր և շատերին հրապարակայնորեն մահապատժի ենթարկել։


== Ծանոթագրություններ ==


== Մեծ Կոլումբիա (1819—1831) ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Նոր Գրանադայի հանրապետություն (1831—1858) ==
     Պահպանողական կուսակցություն
     Լիբերալական կուսակցություն
     Ֆեդերալիստական կուսակցություն


== Գրանադական կոնֆեդերացիա (1858—1861) ==
     Պահպանողական կուսակցություն
     Լիբերալական կուսակցություն


== Նոր Գրանադայի Միացյալ նահանգեր (1861) ==


== Կոլումբիայի Միացյալ նահանգներ (1861—1886) ==
     Պահպանողական կուսակցություն
     Լիբերալական կուսակցություն


== Կոլումբիայի Հանրապետություն (1886 թվականից) ==
     Պահպանողական կուսակցություն
     Լիբերալական կուսակցություն
     Լիբերալական կուսակցություն (ձախ թեւ)
     իբերալական կուսակցություն (աջ թեւ)
     Սոցիակալան կուսակցություն կամ Ազգային միասնություն
     Ռազմական ռեժիմ
     Հանրապետական դաշինք


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Կոլումբիայի տարադրամի` պեսոյի վրա, տարբեր ժամանակներում պատկերված են եղել, Կոլումբիայի ղեկավարները` Սիմոն Բոլիվարը, Ֆրանսիսկո դե Պաուլա Սանտանդերը, Անտոնիո Նարինյոն, Կամիլլո Տորրեսը և Ռաֆայել Նունյեսը։
Ալվարո Ուրիբե Վելեսը դարձավ երկրի առաջին նախագահը, ում հաջողվեց պաշտոնավարել երկու ամբողջական ժակետ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==


== Գրականություն ==
Латинская Америка: Энциклопедический справочник / Гл. ред. В. В. Вольский. — М.: Советская энциклопедия, 1982. — Т. 2. — 656 с.
Советская историческая энциклопедия / Главный редактор Е. М. Жуков. — М.: Советская энциклопедия, 1965. — Т. 7 Каракеев — Кошакер. — С. 544. — 59 500 экз.
Jesús María Henao, Gerardo Arrubla Historia de Colombia para la enseñanza secundaria. — Bogota: Libreria Colombiana. Camacho Roldan & Tamayo, 1920.
Luis Alvaro Gallo Martinez Diccionario biografico de Antioqueños. — Bogota, 2008. — ISBN 978 958 44 3979 6
Ignacio Arizmendi Posada Gobernantes colombianos, 1819-1983, 2ed. — Bogota: Interprint, 1983.
Helen Delpar Red Against Blue: The Liberal Party in Colombian Politics, 1863 - 1899. — The Uneversity of Alabama Press, 1981. — ISBN 978-0-8173-5615-6
David Bushnell The making of modern Colombia: a nation in spite of itself. — The Uneversity of California Press, 1993. — ISBN 0-520-08289-3
Marco Palacios Between legitimacy and violence: a history of Colombia, 1875-2002. — Duke Uneversity Press, 2007. — ISBN 0-520-08289-3
Antonio de Alcedo, Aaron Arrowsmith The geographical and historical dictionary of America and the West Indies: Containing an entire translation of the Spanish work of Colonel Don Antonio de Alcedo, with large additions and compilations from modern voyages and travels and from original and authentic information. — Deighton: Cambridge, 1812. — Т. 2.
THE CAMBRIDGE HISTORY OF LATIN AMERICA / Под ред. Leslie Bethell. — Cambridge University Press, 1984. — Т. 1-11. — ISBN 0-521-23223-6


== Արտաքին հղումներ ==
«Presidentes»։ .:: Presidencia de la República de Colombia ::. (իսպաներեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-10-ին։ Վերցված է 2010-10-18 
Ben Cahoon։ «Colombia»։ World Statesmen.org (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-10-ին։ Վերցված է 2010-10-18 
«Colombia»։ Regnal Chronologies (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-10-ին։ Վերցված է 2010-11-03 
«Colombia»։ Archontology.org (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-10-ին։ Վերցված է 2010-10-18 
«Spanish and Portuguese Colonial Possessions»։ Philosophy of History (անգլերեն)։ Friesian School։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-10-ին։ Վերցված է 2010-10-18 
«LOS 114 PRESIDENTES DE COLOMBIA»։ eltiempo.com (իսպաներեն)։ 7 августа 1998 года։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-10-ին։ Վերցված է 2010-10-19 
«American Colonies - New Granada»։ www.historyfiles.co.uk (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-10-ին։ Վերցված է 2010-10-19 
Ones, Synnøve (Ноябрь 2000 года)։ «The politics of government in the Audiencia of New Granada, 1681-1719» (անգլերեն)։ University of Warwick։ Վերցված է 2010-10-19 
Bushnell, D։ «Colombia: Elecciones Presidenciales de 1826 a 1990»։ The Making of Modern Colombia (իսպաներեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-10-ին։ Վերցված է 2010-10-19