Նեֆերտեմի գլուխ

Նեֆերտեմի գլուխ (անգլ.՝ Head of Nefertem, հայտնի նաև որպես «Լոտոսի ծաղկից դուրս եկող գլուխ» կամ «Թութանհամոնը որպես արևի աստված»), արտեֆակտ, որը հայտնաբերվել է արևմտյան Թեբեի Արքաների հովտում՝ Թութանհամոնի դամբարանում (KV62)։ Պատկերում է մանկահասակ փարավոնին և թվագրվում է Եգիպտոսի նոր թագավորության տասնութերորդ արքայատոհմով։ Ստացել է «Գտածո 8» անունը և Կահիրեի եգիպտական թանգարանում ցուցադրված է JE 60723 գույքագրման համարի տակ։ 


== Հայտնաբերում ==
Նեֆերտեմի գլխի հայտնաբերումը վիճահարույց է, քանի որ Հովարդ Քարթերն իր պեղումների գրանցամատյանում այդ իրը չի գրանցել։ Գլուխը հայտնաբերվել է 1924 թվականին Պիեռ Լակաուի ու Ռոքս Էնգելբախի կողմից Ռամզես XI-ի դամբարանում՝ KV4, որն օգտագործվում էր որպես պեղումների պահեստ, կարմիր գինու տուփի մեջ՝  շշերի արանքում։ Այդ ժամանակ Քարթերը Եգիպտոսում չի եղել Թութանհամոնի դամբարանի փակման ու գործադուլի, ինչպես նաև լորդ Կարնարվոնի այրու՝ Լեդի Ալմինայի՝ պեղումների լիցենզիայի հետ կանչման կամ չեղարկման պատճառով։ Հետագայում նա հաստատել է, որ գտել է գլուխը KV62 դամբարանի մուտքի միջանցքում՝ գետաքարերի արանքում։ Պեղումների առաջին փուլում գլխի մասին չի հիշատակվել․ այդ ժամանակ Քարթերը միայն նշել է մուտքի միջնամասում մասամբ կոտրված և ամբողջական ալաբաստրե անոթների և ներկված կավե ծաղկամանների մասին։ Գլխի նույնիսկ լուսանկարչական փաստագրումը չկա պեղումների գրանցամատյանում, մինչդեռ դամբարանում հայտնաբերված մնացած իրերինը՝ կա։ Այս փաստերը ոչ միայն հետագա վեճերի առիթ են տվել եգիպտական հնությունների ուսումնասիրման մեջ, այլ նաև կասկած հարուցել, թե Քարթերը փորձել է գողանալ գլուխը։ 


== Նկարագրություն ==

Մասնակի վնասված Նեֆերտեմի գլուխը պատրաստված է փայտից և ունի 30 սմ բարձրություն։ Սվաղի ծածկույթը ներկված է կարմիրով, չնայած մեծ հատվածներ վնասված են․ Քարթերը դա վերագրել է 1924 թվականին եգիպտական իշխանությունների կողմից արտեֆակտի առգրավմանը։ Հոնքերը, բնորոշ եգիպտական աչքերի ընդգծումը և կիսանդրու բիբերը ներկված են մուգ կապույտ գույնով։ Գլուխն ամբողջովին սափրված է, ունի Թութանհամոնի դիմագծերը և պատկերում է նրան մանուկ հասակում։ Իր մահվան դիմակում Թութանհամոնի ականջները դակված են։ 
Հայտնաբերված բոլոր արտեֆակտներից միայն այս մեկում է նա պատկերված որպես երեխա։ 


== Նշանակություն ==
Արձանիկը փարավոնին ներկայացնում է որպես ծպտված Նեֆերտեմ՝ ծագող արևի աստված։ Մանուկ-աստված Նեֆերտեմը դուրս է գալիս կապույտ լոտոսից, որը կապվել է առավոտյան արևի վերածննդի հետ, քանի որ ծաղկի կոկոնները գիշերը փակվում են, լուսաբացին՝ բացվում։ Կիսանդրու կապույտ պատվանդանը խորհրդանշում է նախնադարյան ջրերը, որոնցից առաջացել է արևը արարչագործության սկզբում։ Փարավոնը սերտորեն կապված է արևի հետ, սակայն նրա պատկերումը հենց այս արև աստծո կերպարանքով նպատակ է ունեցել երաշխավորելու, որ նա վերածնվելու է ևս մեկ անգամ, այնպես, ինչպես արևն է վերածնվում այգաբացին։ 


== Եգիպտական արվեստում ==
Ինչպես Էլ–Ամառնայում հայտնաբերված Էխնաթոնի և Նեֆերտիտիի դուստրերի արձանիկները, Նեֆերտեմի գլուխը ևս ունի երկարավուն ձև ու Ամառնայի արվեստին բնորոշ պարանոցի կնճիռներ։ Սա վկայում է այն մասին, որ գլուխն ստեղծվել է Ամառնայի ժամանակաշրջանում։ Երեխա ժամանակ փարավոնի պատկերումը տասնութերորդ արքայատոհմի ավարտի ժամանակաշրջանի բոլոր եգիպտական արվեստներից ամենագեղեցիկն է։ Նեֆերտեմի գլուխը ցուցադրվել է Թութանհամոնի դամբարանի բնօրինակ գտածոների ընտրանու շրջիկ ցուցահանդեսներում, ի թիվս այլոց՝ Թութանհամոնի գանձերի (1972–1981) հետ։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականության ցանկ ==
Zahi Hawass. The Head of Nefertem. (= King Tutankhamun. The Treasures Of The Tomb.) Thames & Hudson, London 2007, 978-0-500-05151-1, p. 16.
Thomas Hoving. Tutankhamun: The Untold Story. 1980. Rowman & Littlefield (reprint, 2002). 9780815411864.
Thomas Garnet Henry James. Tutankhamun. White Star, 2000, 9788880954514. Metro Books, 2002, 9781586637422.
Peter Munro. "Tutanchamun als Sonnengott." In the exhibition catalogue Tutanchamun in Köln. von Zabern, Mainz 1980, 3-8053-0438-2, pp. 140–141.
M. V. Seton-Williams: Tutanchamun. Der Pharao. Das Grab. Der Goldschatz. Ebeling, Luxembourg 1980, 3-8105-1706-2, p. 120.


== Արտաքին հղումներ ==
The Griffith Institute, Oxford: Tutankhamun: Anatomy of an Excavation. The Howard Carter Archives. "Head of the King", Carter No. 008