Տնային ոգին ու նպարավաճառը

«Տնային ոգին ու նպարավաճառը» (դան․՝ Nissen hos Spekhøkeren), հեքիաթ, որը 1852 թվականին հրապարակել է դանիացի գրող Հանս Քրիստիան Անդերսենը, և որը պատմում է տնային ոգու (նիսսե) մասին, որը պետք է ընտրություն կատարի պոեզիայի ու նպարավաճառի կրպակում իրեն տրվող սուրբծննդյան շիլայի միջև։
Էնդրյու Լենգը «Տնային ոգին ու նպարավաճառը» հեքիաթն ընդգրկել է իր «Հեթիաքների վարդագույն գրքում» (1897)։
Spekhøkeren նշանակում է ոչ միայն «նպարավաճառ», այլև նյութապաշտ-«ֆիլիստեր»․ նա բանաստեղծությունների եզակի գրքից պոկված էջերն օգտագործում է այնպիսի ապրանքների փաթեթավորման համար, ինչպիսին է պանիրը։ Այդ պատճառով հեքիաթի վերնագիրն անգլերեն թարգմանվել է նաև որպես «The Goblin and the Huckster» (թարգմ․՝ «Տնային ոգին ու մանրավաճառը»)։


== Սյուժե ==
Մի ուսանողը ապրում է ձեղնահարկում, իսկ նպարավաճառն ապրում է առաջին հարկում տնային ոգու հետ։ Քանի որ նպարավաճառը Սուրբ ծննդյան տոնի առթիվ տնային ոգուն հյուրասիրում է յուղի մեծ կտորով շիլա, տնային ոգին կապված է նպարավաճառի հետ: Մի անգամ ուսանողը գնում է խանութ՝ պանիր և մոմեր գնելու համար։ Այդտեղ նա տեսնում է, որ իր պանիրը փաթաթված է բանաստեղծությունների գրքից պոկված մի թերթով, և պանրի փոխարեն գնում է այդ գիրքը՝ կատակելով, թե խանութպանը պոեզիայի մասին ոչինչ չգիտի։ Տնային ոգին, վիրավորվելով այդ կատակից, կախարդանի միջոցով տան բոլոր իրերին ստիպում է խոսել, և նրանք բոլորն էլ համաձայնում են, որ պոեզիան անօգուտ է։ Տնային ոգին գնում է այդ մասին պատմելու ուսանողին, բայց տեսնում է, որ ուսանողը նստած կարդում է խանութից գնած գիրքը։ Ձեղնահարկում անսովոր լուսավորություն էր։ Գրքից բարձրանում էր շլացուցիչ ճառագայթը և վերածվում հզոր, բարձր ծառի բնի։ Վերջինս իր ճյուղերը լայնորեն տարածել էր ուսանողի վրա։ Դրանից հետո տնային օգին մշտապես վերադառնում էր, որպեսզի դռան դիտանցքից նայի լույսի ծառին, բայց չէր կարող այնտեղ մնալ, քանի որ նպարավաճառը նրան յուղով շիլա էր տալիս։ Մի անգամ, երբ տանը հրդեհ էր բռնկվել, տնային օգին կարմիր գլխարկով վազեց փրկելու բանաստեղծությունների գիրքը և հանկարծ հասկացավ, որ ինքն այդ գիրքը համարում է տան ամենամեծ գանձը։ Այնուամենայնիվ, նա որոշում է, որ այդպես էլ չի կարող ընտրություն կատարել նպարավաճառի ու ուսանողի միջև, քանի որ վերջինս իրեն Սուրբ ծննդյան շիլա (Julegrød) չի տալիս։


== Հրատարակում ==
«Nissen hos Spækhøkeren» ստեղծագործությունն առաջին անգամ հրատարակվել է 1852 թվականի նոյեմբերի 30-ին և բազմիցս վերատպագրվել է հեղինակի կենդանության օրոք։
Հեքիաթի անգլերեն թարգմանությունն ընդգրկվել է Էնդրյու Լենգի «Հեթիաքների վարդագույն գրքում» (1897)։


== Վերլուծություն ==
Տիկին Պոլի՝ անգլերեն թարգմանությանը տված «Տնային ոգին ու մանրավաճառը» անվանումը դժվար թե կարելի է սխալ թարգմանություն համարել։ Չնայած spekhøker բառը թարգմանվում է որպես «ապրանքավաճառ» կամ «խանութպան», այն ունի նաև թաքնված ենթատեքստ՝ նկարագրելով այն անձին, որը չարչիական կամ ճղճիմ բնավորության տեր մարդ է, ֆիլիստեր, որը բացակայում է անգլերենից որոշ թարգմանիչների մոտ։
Ստեղծագործության մեջ Անդերսենը նկարագրել է իր սեփական կյանքը։ Դրա առաջին հրապարակումը, որը տպագրվել է սեփական միջոցներով, ջախջախիչ ձախողում է կրել։ Հրատարակությունը նույն ճակատագրին է արժանացել, ինչ հեքիաթում նկարագրվող բանաստեղծությունների գիրքը. էջերը պոկել են, որպեսզի դրանցով պանիր փաթաթեն։ Երբ այս ստեղծագործության պատմողը կարծիք է հայտնում, որ նման դաժան վերաբերմունքի չպետք է արժանանար բանաստեղծությունների նման հրաշալի գիրքը, դա հեղինակի խայթող խոսքն է այն քննադատների հասցեին, որոնք չեն կարողացել գնահատել իր աշխատանքը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Andersen Hans Christian (1900)։ «Nissen hos Spekhøkeren»։ Eventyr af H.C. Andersen։ Georg Morris Cohen Brandes. Hans Tegner (illustrator)։ Kjøbenhavn: Nordiske forlag, E. Bojesen, 1900։ էջեր 139–144 
Lang Andrew, ed. (1897)։ «The Goblin and the Grocer»։ The Pink Fairy Book։ H. J. Ford (illustrator)։ New York, London and Bombay: Longmans, Green, and Co.։ էջեր 12–17 
Pedersen, Viggo Hjørnager (1997), «Description and Criticism: Some Approaches to the English Translations of Hans Christian Andersen», in Trosborg, Anna, Text Typology and Translation, Amesterdam: John Benjamins Publishing, ISBN 9027216290, https://books.google.com/books?id=5jLOKD3gFyMC&pg=PA107