Կարլստադ

Կարլստադ (շվեդերեն՝ Karlstad), քաղաք Շվեդիայում, Վերմլանդ ավատի և Կարլստադ կոմունայի կենտրոնը։ Գտնվում է Վենեռն լճի հյուսիսային ափին։ Կարլստադը Շվեդիայի 18-րդ խոշոր քաղաքն է՝ 83 994 բնակչով։
Կարլստադը գտնվում է Կլարելվենի գետաբերանին, որը թափվում է Վենեռն՝ երկրի խոշորագույն լիճը (երրորդն իր տարածքով Եվրոպայում` Լադոգա և Օնեգա լճերից հետո)։


== Պատմություն ==
Հերցոգ Կարլը (ավելի ուշ` Շվեդիայի թագավոր Կառլ IX) 1584 թվականի մարտի 5-ին բնակավայրին շնորհել է քաղաքի կարգավիճակ և այն դարձրել գավառի կենտրոն։ Կարլստադում այդ ժամանակ կար 45 տուն։ Քաղաքի անունը բառացիորեն նշանակում է Կառլի քաղաք։
Հերցոգը քաղաքում կառուցել է նաև իր նստավայրը՝ (շվեդերեն՝ Kungsgården, անգլ.՝ The King's Manor)։ Այդ շինության տեղում ճարտարապետ Քրիստիան Հալլերը (անգլ.՝ Christian Haller) 1724-1730 թվականներին կառուցել է Կարլստադի Մայր տաճարը։
Շվեդիայի ժամանակակից պատմության մեջ նշանակալի պետական հեղաշրջումը արմատներ է ունեցել Կարլստադում։ 1809 թվականի մարտի 7-ի գիշերը Գևորգ Ադլերսպարեն Կարլստադը գրավելու համար օգտագործել է իրեն վստահված արևմտյան բանակի մի մասը։ Այնուհետև Ադլերսպարեն պաշտոնապես հայտարարել է հեղափոխությունը, և մարտի 9-ին նրա բանակը սկսել է շարժվել դեպի մայրաքաղաք՝ նպաստելու Գուստավ IV Ադոլֆ թագավորին գահընկեց անելուն։ 
Ինչպես շատ այլ հին քաղաքներ, Կարլստադը ևս տուժել է մի քանի խոշոր հրդեհից։ 1865 թվականի հուլիսի 2-ին տեղի ունեցած հրդեհից հետո քաղաքում 240 տնից պահպանվել է միայն 7-ը, այդ թվում պահպանվել է նաև մայր տաճարը։ Դրանից հետո Կարլստադը վերակառուցվել է ցանցային շաբլոնի համաձայն՝ լայն փողոցներով։
1905 թվականի օգոստոսի 31-ից մինչև սեպտեմբերի 23-ը Կարլստադում ընթանում էին շվեդ և նորվեգացի ներկայացուցիչների բանակցություններ շվեդ-նորվեգական ունիայի խզման պայմանների շուրջ։


== Մշակույթ և տեսարժան վայրեր ==


=== Կարլստադի Մայր տաճար ===
Կարլստադի Մայր տաճարը գտնվում է քաղաքի գլխավոր հրապարակից՝ Stora torget-ից 100 մետր հեռավորության վրա։ Գլխավոր գմբեթի բարձրությունը տաճարը դարձնում է Կարլստադի ամենանկատելի շինություններից մեկը։ Տաճարը երևում է նաև E18 ավտոմայրուղուց և Կլարելվեն գետից։


=== Քարե կամուրջ ===
Քարե կամուրջը կառուցվել է 1797 թվականին և Շվեդիայի կամուրջներից ամենաերկարն է, որը մինչ օրս օգտագործվում է փոխադրումների համար։ Կառուցվել է քաղաքից մեկնելու համար․ այժմ այն գործնականորեն գտնվում է կենտրոնում և իրար է միացնում Haga և Hagaborg/Norrstrand բնակելի շրջանները։ Այս պահին կամրջով երթևեկությունը բաց է ավտոբուսների և հետիոտների համար։


== Տնտեսություն ==


=== Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ ===
Telia Company - հեռահաղորդակցային ընկերություն, Շվեդիայի և Ֆինլանդիայի բջջային կապի շուկաների առաջատարն է։ Ունի խոշոր (ավելի քան 340 մարդ) R&D կենտրոն Կարլստադում։
TietoEnator - շվեդա-ֆիննական ՏՏ ընկերություն, որը մատուցում է ծրագրային արտադրանքի մշակման ծառայություններ, հաճախորդների համակարգային աջակցություն և պատվիրատուների խորհրդատվություն։ Կարլստադի գրասենյակ այցելում են ավելի քան 500 մարդ։


=== Ցելյուլոզի-թղթի արդյունաբերություն ===
Stora Enso - աշխարհի խոշորագույն փայտարդյունաբերական ընկերություններից մեկը, որը Կարլստադում գիտահետազոտական կենտրոն ունի։
Metso - քաղաքում տեղակայված է Metso Paper Karlstad AB-ի շտաբ-բնակարան, հետազոտական կենտրոն, ձուլման և հավաքման արտադրամաս - Metso կոնցեռնի ստորաբաժանումները, որոնք մասնագիտացված են ցելյուլոզի-թղթի արդյունաբերության համար սարքավորումների թողարկմամբ։


=== Այլք ===
Löfbergs Lila - Կարլստադում է գտնվում հայտնի շվեդացի սուրճ արտադրողի գործարանը։


== Սպորտ ==
Ֆերյեստադի թիմը (Löfbergs Lila Arena տնային ստադիոն) մի քանի անգամ հաղթել է Շվեդիայի տափօղակով հոկեյի առաջնությունում, վերջին անգամ՝ 2006 թվականին։
Բոլթիկի թիմը (Տինգվալլա տնային ստադիոն) գնդակով հոկեյում աշխարհում ամենատիտղոսավորներից է։


== Կրթություն ==


=== Կարլստադի համալսարան ===
Կարլստադի համալսարանը (անգլ.՝ Karlstad University , շվեդերեն՝ Karlstads universitet) պետական կրթական հաստատություն է, որը համալսարանի կարգավիճակ է ստացել 1999 թվականին։ 2005 թվականի դրությամբ համալսարանում սովորում է ավելի քան 10000 ուսանող։ Ունի հետևյալ ֆակուլտետները․

Տնտեսագիտության, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ֆակուլտետ
Տեխնոլոգիաների և գիտության ֆակուլտետ
Հասարակագիտության և կենսաբանության ֆակուլտետ
Աշխարհագրության ֆակուլտետ
Արվեստի և կրթության ֆակուլտետ


== Տրանսպորտ ==


=== Օդանավակայան ===
Կարլստադի օդանավակայանը պաշտոնապես բացվել է 1997 թվականին։ Առաջարկում է 2 կանոնավոր չվերթ։ Տարեկան ուղևորների մոտավոր թիվը կազմում է 171,680 մարդ (2003)։ Օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 16 կմ հյուսիս-արևմուտք։
«Skyways» ավիաընկերությունը կանոնավոր չվերթներ է իրականացնում Կարլստադի օդանավակայանից հետևյալ ուղղություններով․

Արլանդա, Ստոկհոլմ, թռիչքի տևողությունը 55 րոպե է։
Կոպենհագեն, թռիչքի տևողությունը 1 ժամ 15 րոպե է։


== Կլիմա ==


== Քույր քաղաքներ ==
Մոսս (Նորվեգիա)
Հորսենս (Դանիա)
Նոկիա (Ֆինլանդիա)
Բլյոնդյուոուս (Իսլանդիա)
Յիգևա (Էստոնիա)
Կարլովաց (Խորվաթիա)


== Տես նաև ==
Կարլշթաթ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
«Карлстад»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 


== Արտաքին հղումներ ==
Կարլստադի քաղաքապետարանի պաշտոնական կայք (անգլ.), (շվեդ.)