Անագի օքսիդ(II)

Անագի օքսիդ(II), անօրգանական, բինար քիմիական միացություն՝ կազմված անագից և թթվածնից, քիմիական բանաձևը՝ SnO, սև-կապտավուն բյուրեղ (մեկ այլ տվյալով շագանակագույն-սև)։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Մուգ կապույտ բյուրեղ է (գրեթե սև), ունի տետրագոնային համակարգ, կառուցվածքը նման է կապարի օքսիդին (а=0,3802 նմ, с=0,4837 նմ, Z=2, տարածական խումբը՝ P42/nmm)։ 90 ԳՊա–ից ավել ճնշումներում անցնում է շեղանկյուն ձևափոխության (а=0,382 նմ, b=0,361 նմ, с=0,430 նմ, Z=2, տարածական խումբը՝ Рm2n)։
Անագի օքսիդը համարվում է կիսահաղորդիչ, որի ջերմահաղորդականության տեսակը կախված է արտադրության մեթոդից։


== Ստացումը ==
Սնդիկի օքսիդ ստանում են սնդիկի հիդրօքսիդը իներտ մթնոլորտում քայքայելով.

  
    
      
         
        
          
            S
            n
            (
            O
            H
            
              )
              
                2
              
            
            
              
                →
                
                  
                    100
                    
                      o
                    
                  
                  C
                  ,
                  
                    N
                    
                      2
                    
                  
                
              
            
            S
            n
            O
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {Sn(OH)_{2}{\xrightarrow {100^{o}C,N_{2}}}SnO+H_{2}O}}}
  Ստացվում է անագի դիօքսիդից.

  
    
      
         
        
          
            S
            n
            
              O
              
                2
              
            
            +
            S
            n
            
              
                →
                
                  
                    1000
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
            2
            S
            n
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {SnO_{2}+Sn{\xrightarrow {1000^{o}C}}2SnO}}}
  Լաբորատորիայում սնդիկի օքսիդ ստացվում է սնդիկի օքսալատը իներտ մթնոլորտում տաքացնելով.

  
    
      
         
        
          
            S
            n
            
              C
              
                2
              
            
            
              O
              
                4
              
            
            
              
                →
                
                  
                    100
                    
                      o
                    
                  
                  C
                  ,
                  
                    N
                    
                      2
                    
                  
                
              
            
            S
            n
            O
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
            +
            C
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {SnC_{2}O_{4}{\xrightarrow {100^{o}C,N_{2}}}SnO+CO_{2}+CO}}}
  Անագի քլորիդի ու նատրիումի կարբոնատի փոխազդեցությունից.

  
    
      
         
        
          
            S
            n
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            N
            
              a
              
                2
              
            
            C
            
              O
              
                3
              
            
            
              
                →
                
                  
                    900
                    
                      o
                    
                  
                  C
                  ,
                  
                    N
                    
                      2
                    
                  
                
              
            
            S
            n
            O
            +
            2
            N
            a
            C
            l
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {SnCl_{2}+Na_{2}CO_{3}{\xrightarrow {900^{o}C,N_{2}}}SnO+2NaCl+CO_{2}}}}
  


== Քիմիական հատկություններ ==
Անագի օքսիդը օդում կայուն է, բայց հիմնական հատկություններով ամֆոտեր է։ Ջրում քիչ է լուծվում, իսկ հիմքերի լուծույթում հեղուկանում է։ Փոխազդում է ուժեղ և կոնցենտրիկ թթուների հետ.

  
    
      
         
        
          
            S
            n
            O
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            
              
                →
                
              
            
            S
            n
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {SnO+H_{2}SO_{4}{\xrightarrow {}}SnSO_{4}+H_{2}O}}}
  

  
    
      
         
        
          
            S
            n
            O
            +
            3
            H
            C
            l
            
              
                →
                
              
            
            H
            [
            S
            n
            C
            
              l
              
                3
              
            
            ]
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {SnO+3HCl{\xrightarrow {}}H[SnCl_{3}]+H_{2}O}}}
  Լուծվում է ուժեղ թթուներով՝ առաջացնելով կոմպլեքս իոններ, օրինակ Sn(OH2)32+ կամ Sn(OH)(OH2)2+, թթուների լուծույթներում ավելի քիչ՝ Sn3(OH)42+։
Լուծվում է հիմքերի ջրային լուծույթներում և դրանցում հեղուկանում է.

  
    
      
         
        
          
            S
            n
            O
            +
            N
            a
            O
            H
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            
              
                
                  
                    ⇄
                  
                  
                    
                      20
                      
                        o
                      
                    
                    C
                  
                
              
            
            N
            a
            [
            S
            n
            (
            O
            H
            
              )
              
                3
              
            
            ]
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {SnO+NaOH+H_{2}O{\stackrel {20^{o}C}{\rightleftarrows }}Na[Sn(OH)_{3}]}}}
  

  
    
      
         
        
          
            S
            n
            O
            +
            2
            N
            a
            O
            H
            
              
                →
                
                  
                    400
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
            N
            
              a
              
                2
              
            
            S
            n
            
              O
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {SnO+2NaOH{\xrightarrow {400^{o}C}}Na_{2}SnO_{2}+H_{2}O}}}
  Հայտնի են նաև այլ անջուր միացություններ, օրինակ՝ K2Sn2O3, K2SnO2։
Ջերմաստիճանի ազդեցությամբ քայքայվում է.

  
    
      
         
        
          
            2
            S
            n
            O
            
              
                →
                
                  
                    400
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
            S
            n
            
              O
              
                2
              
            
            +
            S
            n
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {2SnO{\xrightarrow {400^{o}C}}SnO_{2}+Sn}}}
  Օդի թթվածնով օքսիդանում է.

  
    
      
         
        
          
            2
            S
            n
            O
            +
            
              O
              
                2
              
            
            
              
                →
                
                  >
                  
                    220
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
            2
            S
            n
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {2SnO+O_{2}{\xrightarrow {>220^{o}C}}2SnO_{2}}}}
  Ջրածնով, ածուխով, սիլիցիումով մետաղական անագը վերականգնվում է.

  
    
      
         
        
          
            2
            S
            n
            O
            +
            
              H
              
                2
              
            
            
              
                →
                
                  >
                  
                    ?
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
            2
            S
            n
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle ~{\mathsf {2SnO+H_{2}{\xrightarrow {>?^{o}C}}2Sn+H_{2}O}}}
  Անագը և թթվածինը կարող են անստեխիոմետրիկ բաղադրությամբ միացություններ առաջացնել։


== Կիրառումը ==
Անագի օքսիդը շատ դեպքերում օգտագործվում է հիմնականում մետաղական անագի ստացման համար։ Հատուկ վերականգնիչներով օքսիդից վերականգնում են անագը և օգտագործում ռուբինային ապակու ստացման համար։ Փոքր քանակությամբ օգտագործվում է եթերային ռեակցիաների մեջ, որպես կատալիզատոր։
Անագի օքսիդը ցեզիումի օքսիդի հետ օգտագործում են լյումինաֆորների արտադրանքի մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==