Հովհաննես Ինճիկյան

Հովհաննես Գրիգորի Ինճիկյան (սեպտեմբերի 25, 1913(1913-09-25), Ախալցխա - ապրիլի 5, 1990(1990-04-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ պատմաբան, արևելագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր (1974), պրոֆեսոր (1984)։


== Կենսագրություն ==
Հովհաննես Ինճիկյանը ծնվել է Ախալցխայում 1913 թվականին, տոհմիկ էրզրումցիների ընտանիքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Ախալցխայի հայկական դպրոցում։
1925-1926 թվականներին ավարտելով յոթերորդ դասարանը՝ մեկնել է Թիֆլիս, ընդունվել տեղի մանկավարժական տեխնիկումը, ավարտելուց հետո վերադարձել ծննդավայր և որպես ուսուցիչ աշխատել Ախալցխայի շրջանի գյուղերի հայկական դպրոցներում։
1934-1939 թվականներին սովորել է Մոսկվայի պատմության, փիլիսոփայության և գրականության ինստիտուտում, որն ավարտելուց հետո աշխատանքի է նշանակվել Մոսկվայի Լենինի անվան ռազմա-քաղաքական ակադեմիայում՝ որպես դասախոս։ 1941 թվականին զինվորագրվել է Կարմիր բանակի շարքերը և 50-րդ բանակի կազմում մասնակցել Մոսկվայի պաշտպանությանը։ 1942 թվականին 89-րդ Թամանյան դիվիզիայի հրամանատարության կողմից նշանակվել է 390-րդ հրաձգային գնդի ռազմական կոմիսար։

Զորացրվելուց հետո հաստատվել է Հայաստանում, որտեղ զբաղեցրել է մի շարք պատասխանատու պաշտոններ։ 1974 թվականին «Օսմանյան կայսրության ազգային բուրժուազիայի ձևավորման ու զարգացման առանձնահատկությունները» թեմայով պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 1952-1954 թվականներին եղել է ՀԿԿ կենտկոմի ագիտացիայի և պրոպագանդայի բաժնի վարիչ, 1955-1958 թվականներին միաժամանակ դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում և Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։ 1958-1971 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ արևելագիտության բաժանմունքի վարիչ, 1971-1984 թվականներին՝ Արևելագիտության ինստիտուտի փոխտնօրեն։


== Աշխատություններ ==
Ուսումնասիրությունները վերաբերում են Օսմանյան կայսրության սոցիալ-տնտեսական խնդիրներին, կապիտալիզմի զարգացման առանձնահատկություններին։
Հեղինակ է Թուրքիայի պատմության նոր շրջանին վերաբերող աշխատությունների։ «Օսմանյան կայսրության բուրժուազիան» (1977 թվական, ռուսերեն) մենագրության մեջ վերլուծել է Օսմանյան կայսրության բազմազգ բուրժուազիայի զարգացման ուղիները, ցույց տվել այդ ընթացքի առանձնահատկությունները, նշել, որ այլազգի, ոչ թուրք բուրժուազիան (հատկապես հայ, հույն և այլն) նշանակալի տեսակարար կշիռ է ունեցել երկրի տնտեսության զարգացման մեջ, իր քաղաքական դիրքորոշմամբ եղել պակաս պահպանողական, քան թուրք բուրժուազիան։ Ձևավորվող թուրք ազգային բուրժուազիան հակամարտության մեջ է մտել այլազգի բուրժուական խմբերի հետ և, ի վիճակի չլինելով դուրս մղել նրանց տնտեսական մրցակցությամբ, հաճախակի զավթել է այդ ազգերի, առաջինը հայ բուրժուազիայի, հարստությունը, արգելել և խոչընդոտել նրա գործունեությունը՝ ընդհուպ մինչև ֆիզիկական ոչնչացումը։ «Օսմանյան կայսրության անկումը» (1984) աշխատության մեջ արծարծել է XX դ. սկզբի Օսմանյան կայսրության քայքայման և անկման սոցիալ-տնտեսական պատճառները, ցույց տվել, որ 1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումը չկասեցրեց քայքայման ընթացքը և կայսրության փլուզումը, քանի որ երկրում չէին անցկացվել սոցիալ-տնտեսական քիչ թե շատ շոշափելի վերափոխություններ։ Երիտթուրքերը, շարունակելով ոչ թուրք, բուրժուազիային տնտեսությունից դուրս մղելու քաղաքականությունը, այն հասցրին ընդհուպ մինչև քրիստոնյա բնակչության, հատկապես հայերի, զանգվածային ոչնչացման։


== Երկեր ==
Զգայարաններ։ Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Մկրտչյան, Դ. Տ [խմբ.], Պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտ, Երևան, Հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1946։
Ծրագիր «Մարդու անատոմիա» դասընթացի։ Մանկավարժական ինստիտուտների բնագիտության ֆակուլտետի համար։ Կուրեպինա Մ. Մ, Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտ ՀԽՍՌ, Երևան, տպարան ՀԽՍՌ պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի, 1949։
Բոգդան Կնունյանց։ [Պրոֆեսիոնալ հեղափոխականի մասին], Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Երևան, ՀՍՍՌ քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերության հրատարակչություն, 1955։
Բոգդան Կնունյանց։ [Կյանքն ու գործունեությունը], Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Սահակյան Վ., Երևան, Հայպետհրատ, 1957։
Արևելագիտական ժողովածու։ [Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրների ուսումնասիրություն], Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Սարգսյան Ե. Ղ., Եգանյան Համլետ Մնացականի, Արևելագիտության սեկտոր ՀՍՍՌ ԳԱ., Երևան, ԳԱ հրատարակչություն, 1960։
Վ. Ի. Լենինը և Մերձավոր ու Միջին Արևելքի ժողովուրդների ազգային-ազատագրական պայքարը։ Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1969:
Եվ հեղափոխությունը դատեց։ Բ. Կնունյանց, Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Պողոսյան Լ. Ս. [խմբ.], Երևան, «Հայաստան», 1978։
Հեղափոխության մարտիկը։ (Բ. Մ. Կնունյանց. 1878-1978), Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, «Գիտելիք» ընկերություն, ՀԽՍՀ, Երևան, Ա. հ, 1979։
Օսմանյան կայսրության անկումը։ Սոցիալ-տնտեսական ակնարկ, Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Կիրակոսյան Ջոն Սահակի, Երևան, «Հայաստան», 1984։
Թուրք-հունական հարաբերությունները 1908-1914 թվականներին, Քիլիմջյան Գևորգ Ստեփանի, Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Երևանի պետական համալսարան, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 1988։
Հայ-քրդական հարաբերությունները Օսմանյան կայսրությունում XIX դարում և XX դարի սկզբին։ Բայբուրդյան Վահան Առաքելի, ԻնճիկյանՀովհաննես Գրիգորի, Երևան, «Հայաստան», 1989։
Արևմտահայերի 1915 թվականի կոտորածները և ինքնպաշտպանական մարտերը։ [Պատմավավերագրություն], Համբարյան Ազատ Սարգսի, Պողոսյան Հայկազ Մանուկի, Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Երևան, «Գիտելիք», 1990։
Սոցիալական հոգեբանությունը և ցեղասպանությունը։ Ինճիկյան Հովհաննես Գրիգորի, Հակոբյան Պիոն Հովսեփի, Հովհաննիսյան Ա., Իսոյան Ա, [խմբ.], Հայագիտական բարեգործական ընկերություն, Երևան, Հայագիտակ , 1995։


== Ծանոթագրություններ ==