Գադոլինիում

Գադոլինիում (լատ.՝ Gadolinium)՝ քիմիական տարր է, որի նշանն է Gd, տարրերի պարբերական համակարգի 3-րդ խմբի քիմիական f-տարր, լանթանիդ է, կարգահամարը՝ 64, ատոմական զանգվածը՝ 157, 25։ Ատոմի էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքն է 4f75s25p65d16s2, К-, L-, M-, N- թաղանթները լրացված են


== Պատմություն ==
Առաջին անգամ գադոլինիտ միներալից անջատել է Ժ․ Շ․ Մարինյակը, 1880 թվականին։ Անվանվել է ի պատիվ ֆինն քիմիկոս Յ․ Գադոլինի։


== Բնության մեջ ==

Բնության մեջ հանդիպում է այլ լանթանիդների հետ, գադոլինիտ, քսենոտիմ և այլ միներալներում։ Երկրակեղևը պարունակում է 0, 001 % (ըստ զանգվածի) գադոլինիում։ Պարունակթյունը օվիկիանոսի ջրում՝ 2, 4×10−6մգ/լ։


=== Հանքավայրեր ===
Գադոլինիումը մտնում է լանթանիդների կազմի մեջ, որոնք հիմնականում հանդիպում են ԱՄՆ-ում, Ղազախստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Հնդկաստանում, Սկանդինավիաում։


== Ստացում ==
Մետաղական գադոլինիումը ստանում են GdCl2•6H2O-ի, նատրիումի ու լիթիումի քլորիդների հալված խառնուրդի էլեկտրոլիզից՝ օգտագործելով կադմիումե կաթոդ։

  
    
      
        
          2
           
          G
          d
          
            F
            
              3
            
          
          +
          3
           
          C
          a
          ⟶
          2
           
          G
          d
          +
          3
           
          C
          a
          
            F
            
              2
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2\ GdF_{3}+3\ Ca\longrightarrow 2\ Gd+3\ CaF_{2}} }
  Կադմիումից անջատում են թորելով վակուում պայմաններում (1300 °C)։


== Գներ ==
Մետաղական մաքուր՝ 99, 9 %, գադոլինիումի 1 կգ գինը 2014 թվականին կազմել է 132, 5 ԱՄՆ դոլլար։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==

Սպիտակ, արծաթափայլ մետաղ է, խտությունը՝ 7886 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 1312-1315 °C, եռմանը՝ 2830 °C։ Ֆեռոմագնիսական է։ Գադոլինիումը միացություններում եռարժեք է։


== Քիմիական հատկություններ ==
Քիմիապես ակտիվ տարր է։ Օդում դանդաղ օքսիդանում է՝ առաջացնելով Gd2O3։

  
    
      
        
          2
           
          4
          G
          d
          +
          3
          
            O
            
              2
            
          
          ⟶
          2
          G
          
            d
            
              2
            
          
          
            O
            
              3
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2\ 4Gd+3O_{2}\longrightarrow 2Gd_{2}O_{3}} }
  Գադոլինիումի հիդրօքսիդը թույլ հիմք է։ Տաքացնելիս գադոլինիումը միանում է ջրածնի հետ։
Աղերն անգույն են, քլորիդը, սուլֆատը, նիտրատը ջրում լուծելի են, ֆտորիդը, կարբոնատը և ֆոսֆատը՝ անլուծելի։

  
    
      
        
          2
          G
          d
          +
          3
          
            X
            
              2
            
          
          ⟶
          2
          G
          d
          
            X
            
              3
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \mathrm {2Gd+3X_{2}\longrightarrow 2GdX_{3}} }
  Գադոլինիումը միացություններ է առաջացնում նաև ոչ մետաղների և մետաղների հետ։


== Իզոտոպներ ==
Բնության մեջ գտնվում են գադոլինիումի 152, 154, 155, 156, 157, 158 և 160 զանգվածի թվերով կայուն իզոտոպներ։ Արհեստականորեն ստացվել են 145-161 զանգվածի թվերով ռադիոակտիվ իզոտոպներ, որոնցից երեքը (148, 149 և 150 զանգվածի թվերով) α-ճառագայթիչներ են։


== Կիրառություն ==
Գադոլինիումը ջերմային նեյտրոնների զավթման հատվածքով (70000 բառն) գերազանցում է հայտնի բոլոր տարրերին և կիրառվում միջուկային ռեակտորներում։
Գադոլինիումի որոշ աղեր, օրինակ՝ Gd2(SO4)3•8H2O, կիրառվում են գերցածր ջերմաստիճաններ (բացարձակ զրոյին մոտ) ստանալու համար։


== Տես նաև ==
Պարբերական աղյուսակ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Գադոլինիում Webelements-ում
Գադոլինիումը քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում