armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Սիսակ (քաղաք)

Սիսակ (խորվ.՝ Sisak, գերմ.՝ Sissek, հունգ.՝ Sziszek), քաղաք Խորվաթիայի կենտրոնական մասում։ Գտնվում է մայրաքաղաք Զագրեբից 57 կմ հարավ-արևելք` Օդրա, Կուպա և Սավա գետերի միախառնման տեղում։
Բնակչությունը 33.322 մարդ է (2011)։ Սիսակը Սիսակ-Մոսլավինա շրջանի վարչական կենտրոնն է։


== Ընդհանուր տեղեկություններ ==

Քաղաքը գտնվում է Զագրեբ - Սիսակ - Պետրինյա ավտոմայրուղու և Զագրեբ - Սիսակ - Խրվաթսկա-Կոստայնիցա երկաթգծի հարևանությամբ։ Կանոնավոր ավտոբուսային և երկաթուղային կապով կապված է Խորվաթիայի խոշորագույն քաղաքներին։
Սիսակը Խորվաթիայի գետային խոշորագույն նավահանգիստն է։ Քաղաքից սկսած` Սավա գետը նավարկելի է, և նավերը նրանով հասնում են մինչև Դանուբ։
Քաղաքում գործում են մետալուրգիական, թեթև, սննդի, քիմիական արդյունաբերության ձեռնարկություններ։
Սիսակը քաղաք-առողջարան է` բազմաթից հանքային աղբյուրներով, որոնցում ջրի ջերմաստիճանը 42-54 °C է։ քաղաքիից ոչ հեռու գտնվում է Լոնսկո պոլե (Lonjsko polje) բնության պարկը։


== Պատմություն ==

Քաղաքն ունի մոտ 2.500 տարվա պատմություն։ Մինչև Հռոմեական կայսրության ներխուժումը քաղաքը կելտական էր և կոչվում էր Սեգեստիկա։ Հռոմեական կայսրության օրոք երեք գետերի միախառնման տեղում գտնվող քաղաքը արագ զարգացավ` ձեռք բերելով Պանոնիա նահանգի մայրաքաղաքի կարգավիճակ։ Արդեն Սիսցիա անունը կրող քաղաքի եպիսկոպոս Կվիրինումը, որ 309 թվականին նահատակվեց հռոմեացիների ձեռքով, դարձավ քաղաքի հովանավոր սուրբը։
Հռոմեական կայսրության անկումից հետո քաղաքը բազմիցս նվաճվել է հոների, ավարների, սլավոնների կողմից։ 9-րդ դարում սլավոնները, հաստատվելով Սավա գետի ափին, միաձուլեցին ոչ սլավոններին։ Այդ ժամանակից քաղաքը պատկանել է տեղացի իշխաններին, ապա հունգարա-խորվաթական իշխանությանը։
16-րդ դարում քաղաքի վրա հարձակվում են թուրքերը։ Նրանցից պաշտպանվելու համար կառուցվում են հզոր ամրություններ։ Սիսակը պատմության մեջ է մտել, երբ Սրբազան Հռոմեական կայսրության զորքերը Սիսակի ճակատամարտում ջարդում են թուրքական զորքերին, որը Բալկաններում թուքերին հետ մղելու առաջին լուրջ հաջողությունն էր։ Սավայի շրջանը անցնում է Հաբսբուրգների իշխանությանը։
Առաջին աշխարհամարտից հետո ամբողջ Խորվաթիայի հետ Սիսակը դառնում է Սերբերի, խորվաթների և սլովենացիների թագավորության մաս, իսկ ավելի ուշ` Հարավսլավիայի թագավորության մաս։
Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ քաղաքի մերձակայքում ակտիվ գործողություն են ծավալել հակաֆաշիստական պարտիզանական ջոկատները, իսկ բուն քաղաքում ֆաշիստները ձևավորել են համակենտրոնացման ճամբար, որում ոչնչացվել են բազմաթիվ սերբեր, հրեաներ և գնչուներ։
Հարավսլավիայի տրոհումից հետո 1991 թվականին քաղաքը մտավ Խորվաթիայի կազմի մեջ։ Այս պատերազմի ընթացքում Սիսակը տուժել է սերբերի կրակոցներից։ Մարտական գործողությունների դադարից հետո քանդված ու վնասված շենքերը վերականգնվել են։ 1991-1992 թվականներին քաղաքում տեղի են ունեցել զանգվածային սպանություններ, որի արդյունքում սպանվել են բազմաթիվ սերբեր, ինչպես նաև մի քանի խորվաթներ և բոսնիացի մուսուլմաններ։


== Տեսարժան վայրեր ==
16-րդ դարի եռանկյունաձև ամրոց Կուպա և Սավա գետերի միջև
Մալի Կապտոլ (Mali Kaptol) պալատ` բարոկկո ոճով, Վելիկի Կապտոլ (Veliki Kaptol) պալատ` կլասիցիզմի ոճով
Կուպայի հին կամուրջ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի
Հռոմեական Սիսցիա քաղաքի ավերակներ


== Քույր քաղաքներ ==
 Գաբրովո


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Քաղաքի պաշտոնական կայք
Տեղեկատվություն զբոսաշրջիկների համար
Մ.թ.ա. 115


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Մահացել է Մեծ Հայքի արքա  Արտավազդ Ա-ն։ Արտաշես Ա Բարեպաշտ արքայի ավագ որդին, Տիգրան Ա արքայի եղբայրը։
(5521) Մորպուրգո

(5521) Մորպուրգո (անգլ.՝ Morpurgo), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի օգոստոսի 15-ին Էլեանորա Հելինի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,576529 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0793 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0737 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1510,61 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,238315 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,16° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(5521) Մորպուրգո աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
(4538) Վիշյանանդ

(4538) Վիշյանանդ (անգլ.՝ Vishyanand), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Կենձո Սուզուկիի կողմից Տոյոտայում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,423747 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0511 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7963 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1378,25 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,2612 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,95° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(4538) Վիշյանանդ աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Վիտալե դա Բոլոնիա

Վիտալե դա Բոլոնիա (իտալերեն՝ Vitale da Bologna), Վիտալե դի Ալմո դել Կավալի կամ Վիտալե դելի Էքվի (իտալերեն՝ Vitale di Almo de' Cavalli, Vitale degli Equi, 1289, Բոլոնիա, Պապական մարզ - 1359, Բոլոնիա, Պապական մարզ), Պրոտոռենեսանսի (տրեչենտո) ժամանակաշրջանի իտալացի նկարիչ։


== Կենսագրություն ==
Վիտալե դա Բոլոնիան 14-րդ դարի Բոլոնիայի նկարչական դպրոցի վառ ներկայացուցիչ է։ Նա հիմնականում հայտնի է Սուրբ Փրկիչ (San Salvatore) եկեղեցու իր պոլիպտիխով և Սանտա Մարիա դեի Սերվի (Santa Maria dei Servi) տաճարի որմնանկարներով։ Բացի Բոլոնիայից, նկարիչը նաև աշխատել է Պոմպոզայում և Ուդինեում։
Նրա ամենահայտնի գլուխգործոցներից է վիշապին հաղթող Սուրբ Գևորգի (Saint George and the Dragon) պաննոն (1330), որն այժմ պահվում է Բոլոնիայի ազգային պատկերասրահում։ Հայտնի են նա նրա Madonna dei denti (1345) և Սանտա Ապոլոնիա դի Մեծցարետա եկեղեցու որմնանկարները, որոնք ևս գտնվում են Բոլոնիայի ազգային պատկերասրահում։ Միակ ստեղծագործությունը, որն ունի ստորագրություն, Madonna dei denti գործն է, որը ստեղծվել է Բեռնարդո Դադիի ազդեցությամբ, ինչը թույլ է տալիս սահմանել նրա ոճային առանձնահատկությունը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Eugenio Riccomini, La pittura bolognese del Trecento, (I maestri del colore; 245) Fabbri, Milano 1966.
Francesco Arcangeli, Pittura bolognese del '300, presentazione di Cesare Gnudi; profili di artisti e schede a cura di Pier Giovanni Castagnoli, Alessandro Conti, Massimo Ferretti. Bologna 1978.
Rosalba D’Amico e Massimo Medica, Vitale da Bologna: per la Pinacoteca Nazionale di Bologna, Nuova Alfa, Bologna 1986.
Serena Skerl Del Conte, Vitale da Bologna e la sua bottega nella chiesa di Sant’Apollonia a Mezzaratta, (Saggi studi ricerche; 3) Nuova Alfa, Bologna 1993. ISBN 8877793864
Rosalba D’Amico, Vitale in Santa Maria dei Servi e la cultura figurativa della metà del Trecento a Bologna, in «Strenna storica bolognese», 1994, pp. 179—193;
Alessandro Volpe, Mezzaratta: Vitale e altri pittori per una confraternita bolognese, Bononia University Press, Bologna 2005. ISBN 8873950922


== Արտաքին հղումներ ==
Artcyclopedia
Francesco Filippini, Vitale da Bologna Archived 2019-07-13 at the Wayback Machine., Bollettino d'Arte, 1, 1912
Ռոսոխի (գյուղ, Դերաժնյայի շրջան)

Ռոսոխի (ուկրաիներեն՝ Розсохи), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռոսոխի գյուղում բնակվում էր 265 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1339 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 197,91 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ֆանդանգո (ռեստլեր)

Քուրտիս Ջոնաթան Հասի (անգլ.՝ Curtis Jonathan Hussey, հուլիսի 22, 1981(1981-07-22), Բոստոն, ԱՄՆ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում՝ ելույթներ ունենալով Ֆանդանգո ռինգային անվամբ։
Մասնագիտական նորամուտը կատարել է 1999 թվականին ելույթներ ունենալով Նոր Անգլիայի բազմաթիվ փոքրամասշտաբ առաջնություններում և բազմաթիվ առիթներով տիրելով PLW Նոր Անգլիայի, PWF հյուսիսարևելյան թիմային, PWF հյուսիսարևելյան ծանրքաշային, NCW Նոր Անգլիայի, SCCW թեթևքաշային և մի շարք այլ չեմպիոնական տիտղոսների։
2006 թվականին մարզական պայմանագիր կնքելով «World Wrestling Entertainment» (WWE) կազմակերպության հետ, Հասին սկսում է ելույթներ ունենալ «Deep South Wrestling» (DSW), այնուհետև՝ «Florida Championship Wrestling» (FCW) կրտսեր առաջնություններում։ «FCW»-ի կազմում մի քանի անգամ ճանաչվել է FCW Ֆլորիդայի թիմային չեմպիոն։ 2010-11 թվականներին մասնակցել և հաղթանակ է տարել «WWE NXT» իրական հեռուստաշոուի 4-րդ եթերաշրջանում՝ որպես մրցանակ ստանալով հիմնական կազմում հանդես գալու պայմանագիր։
2013 թվականին Հասին հանրությանը ներկայանում է «Ֆանդանգո» ռինգային անվամբ։ Ֆանդանգոյի կերպարը հանրության կողմից արժանանալով դրական ընդունելության, մեծ ազդեցություն է ունենում «iTunes» առցանց բազայի հիթ շքերթներում նրա մուտքային երաժշտության բարձր հորիզոնականներ գրավելու, ինչպես նաև զանգվածային լրատվամիջոցների կողմից բազմիցս լուսաբանվելու հարցում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էջը WWE.com կայքում(անգլ.)
Էջը IMDb կայքում(անգլ.)
Լիզոգենիա

Լիզոգենիա բակտերիաների լիզիսի ենթարկվելու ընդունակություն, որն ուղեկցվում է բակտերիոֆագի անջատումով։ Լիզոգենիաի տեսությունը մշակել են ֆրանսիացի գիտնականներ Ա. Լվովը և Ա. Հուտմանը (1950)։ Նրանք բացահայտեցին, որ լիզոգեն վիճակը կապված է բակտերիաների բջիջներում առկա պրոֆագի հետ։ Լիզոգեն բակտերիաների յուրաքանչյուր սերունդում լիզիսի են ենթարկվում բջիջների աննշան մասը (1 միլիոն բջջից մոտ 1-ը), և ազատվում է չափավոր ֆազերի 70— 150 մասնիկ։ Պրոֆագի վարակիչ վիճակի անցնելու հաճախականությունը կարող է մեծանալ մի շարք գործոններով (օրինակ, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներով) ազդելիս։ Բջջի վիճակը որոշվում է վարակի սկզբնական փուլում և հիմնականում կախված է իմունիտետի առաջացման ժամանակից։ Եթե իմունիտետը առաջանում է ավելի վաղ, քան վարակի ցարգացումը կհասնի ոչ դարձելի լիզիսի փուլին, ապա կարող է տեղի ունենալ լիզոգենիզացում։ Բակտերիաների գենոմում միաժամանակ կարող են պարունակվել տարբեր ֆագերի պրոֆագեր (պոլիլիզոգենիա)։ Նշված դեպքում բջիջը իմունիտետ է ունենում բոլոր ֆագերի դեմ։ Արհեստականորեն ստացվել են լիզոգեն բակտերիաներ, որոնք իրենց հատկություններով չեն տարբերվում բնական պայմաններում հայտնաբերված լիզոգեն բակտերիաներից։ Լիզոգենիան բակտերիաների վիրուսային վարակի բարդ ձևն է։
Ժենտ

Ժենտ (ղազ.՝ жент), կասպա (ղազ.՝ қоспа) կամ իյենտ (բաշկիրերեն՝ йент), ավանդական ղազախական ուտեստ, բաշկիրների տարածաշրջանային ուտեստ։
Ժենտը համարվում է ղազախական ավանդական տոնական ուտեստ, պատրաստված ցորենի հացահատիկից (տապակած), ավելացնելով չորացած մանրացված կաթնաշոռ, հալած յուղ, շաքարավազ, մեղր, չամիչ, ընկույզ և այլ բաղադրիչներ։ Ժենտը սովորաբար մատուցվում է թեյով։ Այն պատրաստվում է երեխայի ծնվելուց հետո, шілде тоя կապակցությամբ (երեխայի ծննդյան տոնակատարությունը), бесік тоя (երեխայի առաջին օրորոցի տոնակատարությունը) և қырқынан шығару (երեխայի ծնվելուց հետո քառասուն օրվա տոնակատարությունը)։
Բաշկիրները, որոնք ապրում են Օրենբուրգի մարզի Սակմար գետի ավազանում, անվանում են «ժենտ» կամ «իյենտ» ուտեստ՝ չորացած մանրացված կաթնաշոռից (բաշկիրերեն՝ ҡыҙыл эремсек՝ կաթնաշոռային զանգված կարմրավուն երանգով, որը ստանում են կովի կամ այծի թթված կաթից, եռացնելով մինչև հեղուկի գոլորշիացումը) ավելացնելով յուղ, շաքարավազ, վարսակաալյուր կամ չորացրած թխենի։ Բաշկիրները այլ շրջաններում այս ուտեստն անվանում են «աժիկեյ» (բաշկիրերեն՝ әжекәй, ղազախների մոտ՝ ежегей):
Ղազախների ժենտը պատրաստվում է հետևյալ կերպ. տապակած ցորենով դույլի մեջ (ղազ.՝ тары) ավելացնում են մեկ կիլոգրամ շաքարավազ և 3-4 կիլոգրամ կարագ կամ հալած յուղ, ապա խառնում է ստացված զանգվածին և մատուցում սեղանին։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ և հետպատերազմյան տարիներին տարածված էր ժենտի պատրաստման այս մեթոդը. ապորտը խառում են սանդի և եգիպտացորենի հետ և խառնում այնքան ժամանակ, մինչև ապորտի մարմինը ներծծվի մանրացված ցորենով։ Ստացված զանգվածը չորացնում և բաժանում կտորների։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
А. Х. Маргулан, В. В. Востров Культура и быт казахского колхозного аула. — Наука, 1967. — С. 226. — 302 с.
Մոլդովա (այլ կիրառումներ)

Մոլդավա տերմինը կարող է վերաբերել՝

Մոլդովա - ժամանակակից պետություն Արևելյան Եվրոպայում
Մոլդովա - միջնադարյան պետություն, Ռումինիայի 4 պատմական մարզերից մեկը
Մոլդովա - պետություն Արևելյան Եվրոպայում, 1917
Մոլդովա - ինքնավար հանրապետություն Ուկրաինական ԽՍՀ կազմում 1924–1940
Մոլդովա - ԽՍՀՄ միութենական հանրապետություն 1940–1990
Մոլդովա - պատմական շրջան Ռումինիայի հյուսիսարևելյան մասում՝ Արևելյան Կարպատյան լեռների և Պրուտ գետի միջև
Մոլդովա - գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Լյուգանուսե շրջանում


== Տես նաև ==
Մոլդովա - գետ Ռումինիայում
Մոլդովա - գյուղ Էստոնիայում
(2419) Մոլդավիա - աստղակերպ
Մոլդավա (այլ կիրառումներ)
Զիմնեե

Զիմնեե (ուկրաիներեն՝ Зи́мне), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1450 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Զիմնեե գյուղում բնակվում էր 943 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,32 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 406,47 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Հայերը Կուբայում

Հայերը Կուբայում բնակություն են հաստատել Առաջին համաշխարհային պատերազմից (1914-18 թթ.) հետո։ Նրանք Արևմտյան Հայաստանի գավառներից և Կ. Պոլսից տեղափոխված գաղթականներ են եղել, ովքեր փորձել են անցնել ԱՄՆ, սակայն առաջացած դժվարությունների պատճառով հարկադրված հաստատվել են Կուբայում մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջը։ 1945-47 թթ., երբ Կուբայի հայերին ներգաղթի իրավունք է տրվել, շատերը մեկնել են ԱՄՆ, գաղութը կազմալուծվել է։
1920-40-ական թվականներին Կուբայում բնակվել է շուրջ 500 հայ, ովքեր կենտրոնացած էին Հավաննայում, Լաս Տունաս, Վիլա Հոլգին քաղաքներում։ Կուբայում կազմակերպված հայ համայնք չկա. 100 հայ ապրում է Հավաննա, Լաս Տունաս քաղաքներում։
Ֆրեդերսդորֆ Ֆոգելսդորֆ

Ֆրեդերսդորֆ Ֆոգելսդորֆ  (գերմ.՝ Fredersdorf-Vogelsdorf), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի տարածքում։
Մտնում է Մերկիշ Օդեռլենդի շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 12 801 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 16,36 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 12 0 64 136։
Կոմունան ստորաբաժանվում է 2 գյուղական շրջանների։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական էջ
Կորիտնիցա (գյուղ, Վլադիմիր-Վոլինի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿորիտնիցաԿորիտնիցա (ուկրաիներեն՝ Коритниця), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կորիտնիցա գյուղում բնակվում էր 367 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 0,05 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014 (Ընտրական մրցաշար, ՈՒԵՖԱ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014 (այլ կիրառումներ)Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014-ի ընտրական մրցաշար Եվրոպական գոտում անց է կացվում 2012 թվականի սեպտեմբերի 7-ից 2013 թվականի նոյեմբերի 20-ը։ Եզրափակիչ մրցաշարին մասնակցելու իրավունք կստանան 13 հավաքական։


== Մասնակիցները ==
Մրցաշարին մասնակցում են վիճակահանության օրվա դրությամբ ՈՒԵՖԱ-ի անդամ հանդիսացող բոլոր 53 երկրների հավաքականները։


== Վիճակահանությունը ==
Մրցաշարի վիճակահանությունն անցկացվեց 2011 թվականի հուլիսի 30-ին, Ռիո դե Ժանեյրոյում (Բրազիլիա)։


=== Վիճակահանության ընթացակարգը ===
53 թիմերը բաժանված էին զամբյուղների ըստ ՖԻՖԱ-ի հավաքականների 2011 թվականի հուլիս ամսվա վարկանիշում ունեցած իրենց դիրքի։
Թիմերը բաժանվեցին 9 խմբի, որոնցից ութը՝ 6-ական թիմով և մեկը՝ 5 թիմով։
Խմբում դիրքի համարը համախպատասխանում է զամբյուղի համարին։
Վիճակահանությունը սկսվում է 6-րդ զամբյուղից և ավարտվում 1-ինով։ Խմբերը լրացվում են այբբենական կարգով (A-H)։
Քաղաքական նկատառումներով Հայաստանի և Ադրբեջանի, ինչպես նաև Ռուսաստանի և Վրաստանի հավաքականները նույն խմբում չեն ընդգրկվում։


== Մրցաշարի ձևաչափը ==
9 խմբերից յուրաքանչյուրում անց է կացվում մրցաշար 2 շրջանով (թիմերից յուրաքանչյուրը խաղում է մյուսի հետ սեփական և մրցակցի դաշտերում)։ Խմբերի հաղթողները դուրս են գալիս եզրափակիչ մրցաշար։ Իսկ խաղացանկը որոշվել է Պրահաում, Չեխիա 2011 թվականի նոյեմբերի 28-ին։


=== A խումբ ===


=== B խումբ ===


=== C խումբ ===
713

713 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է չորեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 713 թվականն է, 
VIII դարի 13-րդ տարին։


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Կոլիլա

Կոլիլա (էստ․՝ Kolila), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Ռիդալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 12 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Տերմիդորյան հեղաշրջում (1794)

Տերմիդորյան հեղաշրջում, պետական հեղաշրջում ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանում, 1794 թվականի հուլիսի 27-ին, որն ուղղված էր Հասարակական փրկության կոմիտեում գերակշռող յակոբինյանների վարչակարգի դեմ։
Տերմիդորյան հեղաշրջումը հետևանք էր յակոբինյան վարչակարգի ներքին հակասություններից առաջացած ճգնաժամի։ Յակոբինյանները կարճ ժամանակամիջոցում լուծեցին բուրժուական հեղափոխության գլխավոր խնդիրները՝ վերացրին ֆեոդալական միապետական կարգերը, ապահովեցին հանրապետական Ֆրանսիայի ազգային միասնությունը։ Սակայն, իրականացնելով բաշխման խիստ կարգավորման սկզբունքը (մաքսիմում, ռեկվիզիցիա), յակոբինյանները ձեռք չտվեցին մասնավոր սեփականության վրա հիմնված բուն արտադրամիջոցներին, ինչի հետեանքով չկարողացան կասեցնել խոշոր բուրժուազիայի, մասնավորապես՝ սպեկուլյացիայով հարստացած նոր բուրժուազիայի տնտեսական հզորության արագ աճը։
Ֆեոդալական կարգերի վերականգնման վտանգը հարկադրեց բուրժուազիային, ինչպես նաև հարուստ գյուղացիությանը ժամանակավորապես համակերպվեց հեղափոխ-դեմոկրատական դիկտատուրայի հետ, իսկ երբ ռազմաճակատներում ձեռք բերած հաղթանակներով վերացավ այդ վտանգը, նրանք (նաև՝ միջակ գյուղացիությունը) հանդես եկան յակոբինյան վարչակարգի դեմ։ Միաժամանակ, յակոբինյանների քաղաքականության հակասականությունները (մաքսիմումի հաստատումը ոչ միայն սննդամթերքի, այլև՝ բանվորների աշխատավարձի վրա, հակաբանվորական Լը Շաւցեչքւեի օրենքի պահպանումը և ալնն) առաջացրին նաև հեղափոխական կառավարության հենարանի քաղաքային ու գյուղական չքավորության մի մասի դժգոհությունը։
Մ․ Ռոբեացիեռի կառավարության դեմ դավադրությունը ղեկավարող ժ․ Ֆուշեն, ժ․ Լ․ Տալյենը, Պ․ Բարրասը համախմբեցին յակոբինյանների կողմից ջախջախված դանտոնականներին ու էբերականներին, ապահովեցին «ճահճի» աջակցությունը, կապեր հաստատեցին ժիրոնդիաոների հետ, ներգրավվեցին նաև ժ․ Կոլլոդրբուան, ժ․ Բիյովարենը (այսպես կոչված ձախ տերմիդորականները), հասարակական փրկության կոմիտեի անդամների մի մասը։ Հակահեղափոխական այդ խմբավորման մեջ ղեկավար դերը պատկանում էր նոր, հեղափոխության ընթացքում հարստացած բուրժուազիային՝ աջ տերմիղորականներին։
Տերմիդորի 9-ին Կոնվենտի նիստում դավադիրները տապալեցին Լ․ Սեն-ժյուստի ելույթը, որը փորձում էր բացահայտել պատրաստվող հակահեղափոխական խռովությունը, և որոշում անցկացրին հեղափոխական կառավարության ղեկավարների ձերբակալման մասին։ Դավադիրների դեմ ելան զինված սանկյաչառները։ Սակայն ուժերի գերակշռությունը տերմիդորականների կողմն էր, իսկ ռոբեսպիեռականները ցուցաբերեցին աններելի անվճռականություն։ Մեծամասնություն ունենալով Կոնվենտում՝ տերմիդորականները Ռոբեսպիեռին ու նրա համախոհներին հայտարարեցին օրենքից դուրս, ձերբակալեցին և տերմիդորի 10-ի առավոտյան, առանց դատի, գիլյոտինի ենթարկեցին։
Տերմիդորյան հեղաշրջումը, որը քողարկված էր «հեղափոխություն բռնապետության դեմ» լոզունգով, ոչնչացրեց յակոբինյան դիկտատուրայի դեմոկրատական սոցիալական նվաճումները, վերացրեց մաքսիմումը, ջախջախեց Յակոբինյան ակումբը և արյունալի հալածանքներ սկսեց յակոբինյանների ու նրանց կողմնակիցների դեմ։ Տերմիդորյան հեղաշրջումով ավարտվեց Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխությանը։
Գրեյս և Ֆրենկի

«Գրեյս և Ֆրենկի» (անգլ.՝ Grace and Frankie), ամերիկյան կատակերգական սերիալ, որն ստեղծել են Մարթա Քաուֆմանը և Հովարդ Ջ․ Մորիսը Նեթֆլիքսի համար։ Սյուժեի կենտրոնում Գրեյսն է (Ջեյն Ֆոնդա) և Ֆրենկին (Լիլի Թոմլին), որոնց կյանքերը հատվում են այն բանից հետո, երբ նրանց ամուսինները հայտնում են, որ սիրում են միմյանց և ծրագրում են ամուսնանալ։ Երկրորդական պլանի դերերը կատարել են Սեմ Ուոթերսոնը, Մարտին Շինը, Բրուքլին Դեքերը, Իթան Էմբրին, Ջուն Դայան Ռաֆայելը և Բարոն Վոնը։ Շոուի՝ 13 սերիայից բաղկացած առաջին եթերաշրջանի պրեմիերան Նեթֆլիքսում կայացել է 2015 թվականի մայիսի 8-ին։ Երկրորդ, երրորդ, չորրորդ, հինգերորդ և վեցերորդ եթերաշրջանները, որոնք դարձյալ բաղկացած էին 13 սերիայից, թողարկվել են համապատասխանաբար 2016 թվականի մայիսի 6-ին, 2017 թվականի մարտի 24-ին, 2018 թվականի հունվարի 19-ին, 2019 թվականի հունվարի 18-ին և 2020 թվականի հունվարի 15-ին։
Թեև սկզբում կային քննադատների տարաբնույթ արձագանքներ, սերիալի վերջին եթերաշրջաններն առավել դրական են ընդունվել։ Ֆոնդան և Թոմլինը պրայմ թայմ «Էմմի» մրցանակի «Լավագույն դերասանուհի կատակերգական սերիալում» անվանակարգում ստացել են հինգ առաջադրում, ինչպես նաև Թոմլինն առաջադրվել է Ոսկե գլոբուսի՝ հեռուստատեսային սերիալում (կատակերգություն կամ մյուզիքլ) կնոջ լավագույն դերի համար։
2019 թվականի սեպտեմբերի 4-ին սերիալը երկարացվել է 16 էպիզոդներից բաղկացած յոթերորդ և եզրափակիչ եթերաշրջանով՝ դրանով իսկ շոուն դարձնելով սթրիմինգ-ծառայության պատմության մեջ ամենաերկար սերիալը։


== Սյուժե ==
Գրեյսն ու Ֆրենկին պատկառելի տարիքի կանայք են, որոնք երկար տարիներ միմյանց թշնամի են եղել։ Ոչ ոք երբեք չէր էլ կարող պատկերացնել նրանց իբրև ընկերներ, բայց անսպասելի լուրը փոխում է ամեն ինչ։ Հին թշնամիները մտերմացել են, երբ իմացել են, որ իրենց ամուսինները սիրահարվել են միմյանց և ցանկանում են որքան հնարավոր է շուտ պաշտոնապես գրանցել իրենց հարաբերությունները։


== Դերասանական կազմ ==


=== Հիմնական կազմ ===
Ջեյն Ֆոնդա՝ Գրեյս Հենսոն (ի ծնե Փյորսել)
Լիլի Թոմլին՝ Ֆրենկի Բերգսթայն (ի ծնե Մենգելա)
Մարտին Շին՝ Ռոբերտ Հենսոն
Սեմ Ուոթերսո՝ Սոլ Բերգսթայն
Ջուն Դայան Ռաֆայել՝ Բրիաննա Հենսոն
Բրուքլին Դեքերը՝ Մելորի Հենսոն
Իթան Էմբրի՝ Կոյոտ Բերգսթայն
Բարոն Վոն՝ Նվաբադյուկ «Բադ» Բերգսթայն


=== Երկրորդական կազմ ===


== Եթերաշրջաններ ==


== Ծանոթագրություններ ==
Սառցե սրտի լեգենդը

«Սառցե սրտի լեգենդը» (ռուս.՝ «Легенда о ледяном сердце»), 1957 թվականի խորհրդային ֆիլմ-հեքիաթ։ Էլդար Շենգելայայի և Ալեքսանդր Սախարովի առաջին համատեղ աշխատանքը  «ժամանակակից հեքիաթի» ժանրում։ Նկարահանվել է «Մոսֆիլմ» և Ֆրունզենյան ստուդիայի կինոստուդիաներում։
Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1958 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։


== Սյուժե ==
Ֆիլմը նկարահանվել է ղրղզական ժողովրդական հեքիաթի և Վիլհելմ Հաուֆի «Սառը սիրտը» հեքիաթի սյուժեի հիման վրա, որի գործողությունները տեղափոխվել են ժամանակակից աշխարհ։ Հզոր հրաշագործը կախարդել է դերասանուհի, երգչուհի և պարուհի Այնականին, և այժմ նա սառը սրտի պատճառով չի կարող սիրել։ Բարի հրաշագործի օգնությամբ իրեն սիրահարված էքսկավատորավար Մեյերքանը փորձում է աղջկա սիրտը հալեցնել սրնգի հնչյուններով։ Բայց սիրահարների երջանկության ճանապարհին կանգնած է թատրոնի խորամանկ ու ագահ տնօրենը, ով այրում է սրինգը, և կրկին գեղեցիկ Այնականի սիրտը վերածվում է սառույցի։ Նրան սիրահարված Մերքանը պետք է ինչ-որ բան մտածի, որպեսզի Այնականը կարողանա ջերմորեն ու նվիրումով սիրել…


== Դերերում ==
Դ. Իբրահիմովա  – Այնական, դերասանուհի, երգչուհի և պարուհի
Ասանբեկ Ումուրալիև  – Մերքան, էքսկավատորավար, սիրահարված է Այնականին
Կասիմալի Բեկտենով  – Կամբար, Բարի կախարդ
Մուրատբեկ Ռիսկուլով  – Աշիկ, թատրոնի տնօրեն, ադմինիստրատոր
Աշրալ Բատալիև  – Նազիրայի հայրը
Սաբիրա Կումուշալիևա  – Նազիրայի մայրը
Բակա Օմուրալիև  – երամակապան, որ սիրահարված է Նազիրային
Իսկրա Ռաիմկուլովա  – Նազիրա (լուսագրերում նշված չէ)


== Ստեղծողներ ==
Սցենարի հեղինակներ՝ Վիկտոր Վիտկովիչ, Գրիգորի Յագդֆելդ
Բեմադրությունը՝ Ալեքսեյ Սախարովի, Էլդար Շենգելայայի
Օպերատոր՝ Կոնստանտին Բրովին
Երկրորդ օպերատոր՝ Լ. Կալաշնիկով
Համակցված նկարահանումների օպերատոր՝ Բ. Տրավկին, Ն. Ռենկով
Նկարիչ՝ Վլադիմիր Կամսկի, Կոնստանտին Ստեպանով
Կոմպոզիտոր՝ Յուրի Լևիտին
Հնչյունային օպերատոր՝ Օ. Ուլենիկ
Կրկնօրինակման ռեժիսոր՝ Բ. Եվգենև
Խմբագիր՝ Ի. Ռոստովցևա
Մոնտաժող՝ Ա. Կարպովա
Գրիմը՝ Բ. Անտոնովա, Լ. Գրուշինա
Հագուստները՝ Վ. Կովրիգինա
Բալետմայստեր՝ Կ. Գոլեյզովսկի
Երգերի տեքստի հեղինակ՝ Ռ. Ռիսկուլով
Ֆիլմերի արտադրության վարչության նվագախումբ, դիրիժոր՝ Ա. Ժյուրայտիս
Գեղարվեստական ղեկավար՝ Սերգեյ Յուտկևիչ
Ֆիլմի տնօրեն՝ Ա. Սկիտև


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Սառցե սրտի լեգենդը»
«Սառցե սրտի լեգենդը»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
Հակամիզամուղային հորմոն

Հակամիզամուղային հորմոն (ՀՄՀ, վազոպրեսին), հիպոթալամուսի առջևի կորիզներում սինթեզվող և նեյրոհիպոֆիզից արտադրվող հորմոն։ Մասնակցում է ջրաաղային փոխանակությանը։ Կաթնասունների ու թռչունների մոտ արգինին-վազոպրեսինն է, իսկ խոզերի և վարազների մոտ՝ լիզին-վազոպրեսինը։ ՀՄՀ-ի հիմնական թիրախ-օրգանները երիկամներն են ու արյունատար անոթները։ ՀՄՀ-ի ազդեցությամբ նվազում է արտադրվող մեզի քանակը, մեծանում է դրա խտությունը, բարձրանում արյան ճնշումը։ Կիսատրոհման պարբերությունը 16-24 րոպե է։


== Նշանակություն ==
ՀՄՀ-ի հիմնական ընկալիչները գտնվում են նեֆրոնների հեռադիր ոլորուն և հավաքող խողովակներում, որտեղ հորմոնը մեծացնում է ջրի հետներծծումը։
ՀՄՀ-ի պարունակությունն ավելի մեծ է չոր բնակլիմայական տարածքներում ապրող կենդանիների՝ օրինակ՝ ուղտերի մոտ, և հակառակը, քիչ է բարձր խոնավության պայմաններում ապրող կենդանիների մոտ։ 
ՀՄՀ-ն մեծացնում է նաև ներքին օրգանների հարթ մկանների լարվածությունը։ Այն մեծ քանակներով նեղացնում է նախամազանոթային զարկերակիկները, որի հետևանքով բարձրանում է ծայրամասային անոթային դիմադրությունն ու արյան ճնշումը։ Այստեղից էլ առաջացել է դրա երկրորդ անունը՝ վազոպրեսին։ Ոչ կաթնասուն ողնաշարավորների նեյրոհիպոֆիզից արտադրվում և այդ նույն ֆունկցիաները կատարում է վազոտոցին հորմոնը։
ՀՄՀ-ն մասնակցում է նաև արյան մակարդմանը, քանի որ լյարդում խթանում է արյան մակարդման որոշ գործոնների, հատկապես՝ VIII գործոնի արտադրությունն ու թրոմբոցիտների միացքավորումը (ագրեգացիան)։
ՀՄՀ-ի ընկալիչներ կան նաև ուղեղում։ ՀՄՀ-ն մասնակցում է հիշողության մեխանիզմներին, ակտիվացնում է ծարավի կենտրոնը և մասնակցում է ջուր խմելու վարքի ձևավորմանը, սոցիալական և սեքսուալ վարքին։
Այս հորմոնը բարձրացնում է ագրեսիվությունը, մասնակցում է կենդանիների հայրական բնազդի և տղամարդկանց «հայրական սիրո» ձևավորմանը։
ՀՄՀ-ն քիմիական կազմով նման է օքսիտոցինին, ուստի մեծ քանակների դեպքում կարող է կապվել վերջինիս ընկալիչներին և մեծացնել արգանդի լարվածությունը, խթանել կծկումներն ու նեղացնել անոթները։


== Ընկալիչներ ==
ՀՄՀ-ի նկատմամբ կան 2 տեսակի ընկալիչներ՝ V1 և V2։ V1 ընկալիչները տեղակայված են արյունատար անոթների հարթ մկաններում։ Արդյուքնում բարձրանում է ներբջջային Ca-ի խտաստիճանը, առաջանում է մկանների կծկում և անոթների նեղացում։
V2 ընկալիչները տեղակայված են նեֆրոնների հեռադիր և հավաքող խողովակներում։ Սրանց և հորմոնի փոխազդման շնորհիվ ուժեղանում է թաղանթային սպիտակուց ակվապորին-2-ի սինթեզն ու դրա տեղակայումը խողովակների թաղանթի ապիկալ մասում՝ ձևավորելով ջրի անցուղիներ։ V2 ընկալիչներն ավելի զգայուն են ՀՄՀ-ի նկատմամբ, այդ պատճառով V1 ընկալիչներով հարուցված անոթասեղմիչ ազդեցություններն ի հայտ են գալիս ՀՄՀ-ի բարձր խտաստիճանների դեպքում միայն։
ՀՄՀ-ի անբավարար արտադրությունը նպաստում է ոչ շաքարային շատամիզության առաջացմանը, որն ուղեկցվում է անհագ ծարավով և շատախմությամբ։ Հիվանդ մարդն այս դեպքում օրական կարող է կորցնել 10-15 լ մեզ։


== Ծանոթագրություններ ==
539

539 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է հինգշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 539 թվականն է, 
VI դարի 39-րդ տարին։


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Սահակ Բ Ուղկեցի, Ամենայն հայոց կաթողիկոս 534 թվականից (ծ. անհայտ)
Ագրարային ռեֆորմ

Ագրարային ռեֆորմներ, տիրապետող քաղաքական իշխանության ձեռնարկումներ, նպատակն է փոփոխել ագրարային հարաբերությունները
Ագրարային ռեֆորմների սոցիալական բնույթը որոշվում է արտադրաեղանակով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Լեհաստանում, Հունգարիայում, Ռումինիայում և մի շարք այլ երկրներում կատարված ռեֆորմները հիմնական գծերով հիշեցնում էին ստոլիպինյան ռեֆորմը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ժողովրդա-դեմոկրատական երկրներում Ագրարային ռեֆորմները վերացրին կալվածատիրական հողատիրությունը և հիմք ստեղծեցին գյուղատնտեսության սոցիալիստական վերափոխության համար։ Այդտեղ հողը (բացի ՄԺՀ-ից) մասամբ ազգայնացվեց։ Աշխատավոր գյուղացիությանը տրվեցին կալվածատերերից ու կուլակային խոշոր տնտեսություններից բռնագրավված հողերը։ Հետագայում պետական-հողատիրական տնտեսություննեի և գյուղացիական արտադրական կոոպերացիայի հիման վրա գյուղում առաջ եկան սոցիալիստական արտադրական հարաբերություններ։
Ետպատերազմյան տարիներին Ագրարային ռեֆորմների մի շարք կապիտալիստական երկրներում (Ճապոնիայում՝ 1946-1949 թթ.-ին, Իտալիայում՝ 1950 թ.) ուղի հարթեցին գյուղատնտեսության մեջ կապիտալիզմի ավելի արագ զարգացման համար։ Զարգացող երկրներում, որտեղ գյուղատնտեսությունը ազգային էկոնոմիայի կարևորագույն ճյուղն է, Ագրարային ռեֆորմները սերտորեն միահյուսվում են իմպերիալիզմի, նեոգաղութակալության դեմ մղվող պայքարին։ Ագրարային ռեֆորմները որպես համադեմոկրատական վերափոխումների կենտրոնական խնդիր, ըստ էության, որոշում են բնակչության հիմնական զանգվածների դիրքորոշումը ազգային-ազատագրական հեղափոխության մեջ։ Գաղութակալությունից ազատագրված շատ երկրներում իշխանության գլուխ կանգնած ազգային բուրժուազիան, գյուղացիական շարժման ճնշման ներքո, ձեռնամուխ է եղել Ագրարային ռեֆորմին։ Սակայն ռեֆորմը ոչ մի երկրում դեռ չի ավարտվել։ Առաջացել է բարդ, անցման տիպի բազմաձև տնտեսություն, որտեղ հիմնականը մանրապրանքային տնտեսությունն է, իսկ առաջատարը՝ կապիտալիստականը։ Նման պայմաններում գյուղական բուրժուազիան հավաքագրվում է և՛ ֆեոդալական-կալվածատիրական միջավայրից, և՛ գյուղացիական վերնախավից։ Գյուղի ինքնագործ բնակչության հիմնական մասը կիսապրոլետարները և պրոլետարներն են։ Թեև ֆեոդալական հարաբերություններն այլևս տիրապետող չեն, հողագործական կապիտալիզմը դեռևս գտնվում է նախնական կուտակման փուլում, գյուղատնտեսության մեջ արդյունաբերական հեղաշրջումը միայն սկսվում է։ Այսպիսով Ագրարային ռեֆորմի թափը զարգացող երկրներում պայմանավորված է ազգային-ազատագրական հեղափոխության ընթացքով։


== Աղբյուրներ ==
Չերքեզներ

Չերքեզներ (ռուս.՝ Черкесы), հայտնի են իրենց ինքնանվանմամբ որպես ադըղե (չերք.՝ Адыгэхэр, Adygekher, ռուս.՝ Ады́ги), հյուսիսկովկասյան էթնիկ խումբ, Չերքեզիայի բնիկ ժողովուրդը, որի զգալի մասը բռնի տեղահանվել է ռուսների կողմից Կովկասի գրավման ժամանակ 19-րդ դարում, առավելևս 1864 թվականին՝ ռուս-չերքեզական պատերազմի ավարտից հետո։ Նեղ իմաստով «չերքեզ» եզրը ընդգրկում իր մեջ տասներկու ադըղական ցեղ (երեք ժողովրդական և ինը ազնվական), որոնց թվում են՝ աբզախներ, բեսլենեյներ,  բժեդուգներ, հատուխայներ, կաբարդացիներ, մամխեղներ, նատուխայներ, շապսուգներ, տեմիրգոյներ, ուբըխներ, եգերուխայներ և ժանեյներ, որոնցից ամեն մեկը ներկայացված է աստղի տեսքով Չերքեզիայի կանաչա-ոսկեգույն դրոշին։ Չնայած դրան, խորհրդային դասակարգումը բաժանում էր չերքեզներին հետևյալ կերպով՝ ադըղեներ (ադըղեները Ադըղեայում), չերքեզներ (ադըղներ Կարաչայ-Չերքեզիայում), կաբարդացիներ (ադըղեներ Կաբարդա-Բալկարիայում), և շապսուգներ (ադըղեներ Կրասնոադիր երկրամասում), չնայած այն բանի, որ այդ բոլոր չորս խմբերն էլ տարբեր վարչատարածքային միավորումների տարածքում բնակվող նույն ժողովուրդն է։


== Գրականություն ==
Народы Кавказа, т․ 1, М․, 1960․|}}


== Ծանոթագրություններ ==
Շուրոչկա

«Շուրոչկա» (ռուս.՝ «Шурочка»), խորհրդայի լիամետրաժ գունավոր գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է Իոսիֆ Խեյֆիցը 1982  թվականին «Լենֆիլմ»  կինոստուդիայում Ալեքսանդր Կուպրինի «Մենամարտ» վիպակի հիման վրա։
Ֆիլմի պրեմիերան ԽՍՀՄ-ում տեղի է ունեցել 1983 թվականի օգոստոսի 22-ին։


== Սյուժե ==
Պոդպորուչիկ Ռոմաշովի մոտ է գալիս Շուրոչկա Նիկոլաևան։ Չկարողանալով ընտրություն կատարել սիրո և պարտքի զգացումի միջև՝ Ռոմաշովը մենամարտի է կանչում Շուրոչկայի ամուսնուն՝  իր հրամանատար կապիտան Նիկոլաևին։


== Գլխավոր դերերում ==
Ելենա Ֆինոգեևա – Շուրոչկա Նիկոլաևա
Անդրեյ Նիկոլաև – Գեորգի Ալեքսեևիչ Ռոմաշով, պոդպորուչիկ


== Դերերում ==


== Նկարահանող խումբ ==
Սցենարը և բեմադրությունը՝ Իոսիֆ Խեյֆիցի
Գլխավոր օպերատոր՝ Դմիտրի Դոլինին
Գլխավոր նկարիչ՝ Վլադիմիր Սվետոզարով
Կոմպոզիտոր՝ Օլեգ Կարավայչուկ


== Քննադատություն ==
Գրաքննադատ Դմիտրի Բիկովը ֆիլմն անվանել է վիպակի լավագույն էկրանավորում (դրանք եղել են վեցը) հենց գլխավոր հերոսուհու վրա շեշտը դնելու համար, և նշել է, որ ֆիլմն արդեն վերնագրով հստակ մատնանշում է վիպակի գաղափարը․ «Իզուր չէ, որ Ֆինոգեևայի գլխավոր դերակատարմամբ Խեյֆիցի ստեղծած հրաշալի էկրանավորումը հենց «Շուրոչկա» ֆիլմն է, քանի որ Շուրոչկան շատ ավելի կարևոր կերպար է, քան Ռոմոչկան»։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Шурочка» Аннотированный каталог фильмов киностудии «Ленфильм» 1918—2003.
««Шурочка»»։ Фильмы։ Энциклопедия отечественного кино։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-03-17-ին։ Վերցված է 2014-03-17  
««Шурочка»»։ Статья։ Онлайн-энциклопедия Кирилла и Мефодия։ Վերցված է 2014-03-17 
Шурочка // Энциклопедия кино. — 2010.
««Шурочка»»։ Национальный кинопортал «Film.ru»։ Վերցված է 2014-03-17
Բալըկ (այլ կիրառումներ)

Բալըկ, կարող է վերաբերել՝

Բալըկ - գետակ Հայկական լեռնաշխարհում
Բալըկ - գետակ Կուրի ավազանում
Բալըկ - լճակ Հայկական լեռնաշխարհում, Կարսի մարզում
Հայրաթոռ

Հայրաթոռ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բալուի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Գլուշկովցի

Գլուշկովցի (ուկրաիներեն՝ Глушківці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գլուշկովցի գյուղում բնակվում էր 1 121 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4509 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 248,61 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Մոլասորգո

Մոլոսորգո, ղանղուրդան, Ջոնսոնի խոտ, բարի լույս (անգլ.՝ Sorghum halepense), դաշտավլուկազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա կոճղարմատավոր բույս, մոլախոտ։
1-2 մ ցողունի բարձրությամբ բույս է, որի ծաղկաբույլը հուրան է։ Կոճղարմատները հատվածավոր են, հաստ միջհանգույցներով և հանգույցներով։ Դրանց հիմնական զանգվածը տարածվում է մինչև 20 սմ, առանձին արմատները թափանցում են մինչև 60-80 սմ։ Բազմանում են հիմնականում վեգետատիվ ճանապարհով, մասամբ՝ սերմերով։ Տարածված է միջերկրածովյան երկրներից մինչև Հնդկաստան և Չինաստան։ Հանդիպում է նաև Ղրիմում, Կովկասում և Միջին Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում, ինչպես նաև Զանգեզուրի և Վայքի ցածրադիր գոտիների ջրովի հողերում։ Աղբոտում է առավելապես շարահերկ (խորդենի, բամբակ, կենաֆ), բոստանաբանջարանոցային կուլտուրաների ցանքերը, խաղողի այգիները։


== Նկարագրություն ==
150 սմ բարձրությամբ, մերկ, ուղղաձիգ և հարթ ցողունով, գծային-նշտարաձև տերևներով, թունավոր, բազմամյա խոտաբույս է։ Ծաղիկները հավաքված են երկար հուրաններում։


== Տարածվածություն ==
Որպես մոլախոտ աճում է ցանքսերում։ Հանդիպում է Արագածոտնի, Արմավիրի, Սյունիքի մարզերում։


== Նշանակություն ==
Բուժական նպատակներով օգտագործում են սերմերի և արմատների թուրմը։ Կոճղարմատները պարունակում են շաքարներ, օսլա, սպիտակուցներ, ճարպեր, բջջանյութ և այլն։ Սորգոն հայտնի տեխնիկական, պարենային կերաբույս է և անասնակեր։ Բույսի արմատների և կոճղարմատների ջրային թուրմն օգտագործում են նևրալգիայի և ռևմատիզմի բուժման համար։ Բուժական նպատակով այժմ գրեթե չի գործածվում։


== Պայքարի ագրոտեխնիկական միջոցներ ==
ամառային խորը վար
շարահերկ կուլտուրաների խորը և հաճախակի կուլտիվացում
քաղհան-կուլտիվացման ժամկետների ճիշտ ընտրություն
առվույտի վաղ հունձ (ընկճում և ոչնչացնում է Մոլոսարգոն)
ցրտավար (27—30 սմ)
առուների եզրերի բույսերի մշտական հունձ


== Պայքարի քիմիական միջոցներ ==
հերբիցիդների կիրառում։


== Ծանոթագրություններ ==
Պոլյանկա (Վիտեբետի վտակ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պոլյանկա (այլ կիրառումներ)Պոլյանկա (ռուս.՝ Полянка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կալուգայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վիտեբետ գետի ձախ ափին 44 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, ջրատնտեսային տեղամասը՝ Օկա, ենթաավազանը՝ Օկի և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 09010100512110000020117
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 110002011
Ավազանի կոդը - 09.01.01.005
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 10
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ (Երևան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ (այլ կիրառումներ)Աֆղանցիներ կամավորական ջոկատ, կազմավորվել է 1989 թվականին, Երևանում՝ Աֆղանստանում ԽՍՀՄ ռազմական գործողություններին մասնակցած հատուկ նշանակության զորամասերում ծառայած հայ զինվորականներից՝ Նվեր Չախոյանի և Գ. Հարությունյանի նախաձեռնությամբ։ Ունեցել է շտաբ և հատուկ համազգեստ (դեսանտային)։ 1993 թվականին լուծարվել է. ջոկատի որոշ ազատամարտիկներ ներգրավվել են Հայաստանի պաշտպանության նախարարության և այլ ուժային կառույցներում։ 1989-1994 թվականներին ջոկատը և Հայաստանի զինված ուժերի կառույցներում ներգրավված ազատամարտիկները մասնակցել են Հայաստանի Գորիսի (Կոռնիձոր, Տեղ, Շուռնուխ, Խնձորեսկ), Մեղրիի (Նյուվադի), Նոյեմբերյանի (Ոսկեպար, Կիրանց), Վարդենիսի (Սոթք), Եղեգնաձորի (Խաչիկ) և Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի (Կիչան, Վաղուհաս, Չլդրան), Շահումյանի (Բուզլուխ, Էրքեջ, Մանաշիդ), Ասկերանի (Սղնախ, Չանախչի), Շուշիի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ն. Չախոյանը (գլխավոր հրամանատար), Ա. Հարությունյանը, Վ. Ղարսոյանը։ Ջոկատից զոհվել է 4 ազատամարտիկ։
Կաստրոպոնսե

Կաստրոպոնսե (իսպ.՝ Castroponce) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալիադոլիդ պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Տարածքը կազմում է 25 կմ2։ Բնակչությունը՝ 169 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 77 կմ հեռավորության վրա։
Կարբի (Գորիի շրջան)

Կարբի (վրաց.՝ კარბი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում։


== Դիրք ==
Գտնվում է ծովի մակարդակից 860 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 28 կմ։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 613 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==
Սանտ Անիելլո

Սանտ Անիելլո (իտալերեն՝ Sant'Agnello), կոմունա Իտալիայում՝ Կամպանիա մարզի Նեապոլի գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 8.421 մարդ (2001 թվական), բնակչության խտությունը կազմում է 2105 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 4 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 80065, հեռախոսային կոդ՝ 081։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Անյելոն։ Տոնը նշվում է դեկտեմբերի 14-ին։


== Բնակչություն ==


== Կապի տվյալներ ==
Հեռախոս՝ 081 5332111
Էլեկտրոնային փոստ՝ urp@comune.sant-agnello.na.it
Պաշտոնական կայք http://www.comune.sant-agnello.na.it/


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.
Տերմանտ

Տերմանտ (ռուս.՝ Термант), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Մուեզերսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սուլա գետի աջ ափին՝ 2,8 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է, ավազանի տարածքը 46,2 կմ2։

Գետաբերանից 8 կմ հեռավորության վրա, աջ ափին թափվում է գետ՝ Պայ։
Գետաբերանից 4 կմ հեռավորության վրա, աջ ափին թափվում է գետ՝ Վարա։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կարելիի ավազան, Ֆինլանդիայի և ՌԴ սահմանին, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Պատկանում է Կարելիի ավազանային շրջանին, Բալթիկ ծովի ավազան։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 01050000112102000010211
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 102001021
Ավազանի կոդը - 01.05.00.001
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 02
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Օվդիմ

Օվդիմ (ռուս.՝ Овдым), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Սիսոլա գետի ձախ ափին՝ 451 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 16 կմ։


== Ջրագրության տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած Սիկտիվկար քաղաքից մինչև ակունք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝
Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 03020200112103000018570
Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 103001857
Ավազանի կոդը - 03.02.02.001
Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 03
Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 0


== Ծանոթագրություններ ==
Հավանա

Հավանա (իսպ.՝ La Habana), Կուբայի մայրաքաղաքն է, հանդիսանում է երկրի քաղաքական, մշակութային և տնտեսական կենտրոնը։
Առաջին անգամ հիշատակվել է 1515 թվականին, այն հիմնադրել են իսպանացիները, բաժանված է 15 մունիցիպալիտետների, մակերեսը կազմում է 726,75  կմ², բնակչությունը, ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, կազմում է 2 135 498  մարդ։ Ծովի մակարդակից միջին բարձրությունը ցածր է՝ մոտ 60 մ։


== Անվանում ==
Հիմնադրել է իսպանացի կոնկիստադոր Դիեգո Վելասկեսը 1515 թվականին Կուբա կղզու հարավային ափին։ Այդ կոչվել է Սան Կրիստոբալ՝ ի պատիվ Քրիստափոր Կոլումբոսի։ Սակայն 1519 թվականին քաղաքը փոխադրվել է կղզու հյուսիսարևմտյան ափ և նոր տեղում սկսել է կոչվել Սան Կրիստոբալ դե լա Հավանա («Սուրբ Քրիստափոր Հավանացի»), բայց այդ անունը չպահպանվեց․ դրանից մնաց միայն վերջին մասը (իսպ.՝ La Habana), ինչպես պատահել է այն ժամանակվա իսպանական և պորտուգալական շատ այլ անվանումների հետ։
Ենթադրում են, որ Հավանա բառն առաջացել է Sabana ― «սավաննա», այսինքն՝ «բարձրախոտային տափաստան» ժողովրդական աշխարհագրական տերմինից, քանի որ կղզու արևելյան լեռնային շրջանների բնակիչները նրա արևմտյան դաշտային մասն անվանում էին սավաննա։
«Սավաննայի» հնչյունափոխումը «Հավանա»-ի միանգամայն հնարավոր է
։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Տուրիստական կայք
(4223) Շիկոկու

(4223) Շիկոկու (անգլ.՝ Shikoku), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի մայիսի 7-ին Ցուտոմու Սեկիի կողմից Գեյսեյում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,004363 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6743 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3345 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1902,07 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,189267 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,25° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(4223) Շիկոկու աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Սանտա Տերեզա դի Ռիվա

Սանտա Տերեզա դի Ռիվա (իտալերեն՝ Santa Teresa di Riva) կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Մեսինա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 8897 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 1112 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 98028։ Հեռախոսային կոդը՝ +39 0942։


== Արտաքին հղումներ ==
http://www.comunesantateresadiriva.com/ Archived 2008-10-10 at the Wayback Machine.
Օսիպենկի

Օսիպենկի (ռուս.՝ Осипенки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Տուֆաշեն

Տուֆաշեն (նախկին անվանումը` Արմուտլի),
գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Շիրակի մարզի Արթիկի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 26 կմ հարավ-արևելք։ Վերանվանվել է Տուֆաշեն 1946 թ. մայիսի 31-ին։


== Բնակչություն ==
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Տուֆաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 483, առկա բնակչությունը` 383 մարդ։ 1831 թվականից ի վեր բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 1829-1830 թթ.-ին գաղթել են Ալաշկերտի և Մուշի շրջաններից։
Տուֆաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.


== Տնտեսություն ==
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։


== Օգտակար հանածոներ ==
Գյուղը հարուստ է տուֆի պաշարներով։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==
Գյուղում կան XIX դարի «Ժամ» եկեղեցի, «Թուխ Մանուկ» մատուռ (VII-XI դարեր), «Արմենքար» կիկլոպյան ամրոց։


== Տես նաև ==
Տուֆաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Տուֆաշեն գյուղի էջը  CAA կայքում Archived 2011-08-20 at the Wayback Machine.
Չիլինո

Չիլինո (ռուս.՝ Чилино), գյուղ Ռուսաստանի Տոմսկի մարզի Կոժևնիկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 789 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ինվարիանտներ (այլ կիրառումներ)

Ինվարիանտներ (լատ.՝ invarians անփոփոխ), ընդհանուր տեսակետից օբյեկտն ինվարիանտ է որոշակի փոփոխությունների նկատմամբ, եթե նույնն է մնում այդ փոփոխությունների դեպքում։ Այս հատկությունը կոչվում է ինվարիանտություն, իսկ օբյեկտն ինքը՝ ինվարիանտ։
Մի երկրաչափություն զբաղվում է իրեն հատուկ ձևափոխությունների խմբի ինվարիանտների ուսումնասիրությամբ։ Կարևոր և հաճախ դժվար խնդիր է ձևափոխությունների խմբի բոլոր ինվարիանտների (կամ ինվարիանտի լրիվ համակարգի) նկարագրումը։

Ինվարիանտ (մաթեմատիկա)
Ինվարիանտ (ֆիզիկա)
Հադրութի Արթուր Մկրտչյանի անվան հայրենագիտական թանգարան

Հադրութի Արթուր Մկրտչյանի անվան հայրենագիտական թանգարան, գտնվում է ԼՂՀ Հադրութ քաղաքում։


== Պատմություն ==

Հիմնադրվել է 1984 թվականին փետրվարի 28-ին։ Հիմնադիրը և առաջին տնօրենը Գ. Լ. Մարդանյանն էր։ 
1986-1991 թվականներին թանգարանի տնօրենն էր, իսկ հետագայում նաև ԼՂ ԳԽ առաջին նախագահ՝ Ա.Ա.Մկրտչյանը։ Վերջինիս օրոք թանգարանը կոչվել է «Դիզակ», իսկ հետագայում Ա.Մկրտչյանի եղերական մահից տարիներ անց, հիմք ընդունելով նրա` թանգարանի համար կատարած մեծածավալ գիտալուսավորական, ուսումնահայտնագործական, հավաքչական և ընդհանուր գիտական աշխատանքները, վերանվանվել է իր` Ա. Մկրտչյանի անվան։ Թանգարանի մուտքում տեղադրված է Ա.Մկրտչյանի կիսանդրին` ԼՂՀ զինանշանի ներքո։ Մուտքում է տեղադրված նաև  Հադրութի շրջանի վարչատարածքային քարտեզ-մանրակերտը։


== Թանգարանի ստորաբաժանումներ ==
Թանգարանում գործում է վեց սրահ, որտեղ համապատասխանաբար ներկայացվում են՝

Հադրութի շրջանի մասին ընդհանուր տեղեկություններ,
Շրջանի բուսական և կենդանական աշխարհը,
Նախնադարյան հասարակարգ,
բրոնզե դար,
միջնադար,
Շրջանի կենցաղը պատկերող առարկաներ,
Նախահեղափոխական շրջան,
1941-1945 թվականներին նվիրված սրահ։Վերջին սրահում ներկայացված են արցախյան գոյապայքարում զոհված հադրութցի ազատամարտիկների լուսանկարները`ըստ գյուղերի։ Առանձին վահանակներով են ներկայացված Մարտական խաչի ասպետների և անհետ կորած ազատամարտիկների լուսանկարները։ Այստեղ է դրված զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված հուշարձանի մանրակերտը։ Առանձին վահանակով ներկայացված է Արթուր Մկրտչյանի  անցած ուղին։ Առանձին վահանակով ներկայացված է նաև ապրիլյան քառօրյա պատերազմում զոհված անվեհեր դիզակցիների լուսանկարները։
Այժմ տնօրենն է՝ Մարինե Կարապետյանը։


== Մասնաճյուղեր ==
«Հադրութի Ա. Մկրտչյանի անվան հայրենագիտական թանգարան» ՊՈԱԿ-ն ունի երկու մասնաճյուղերը՝  Մեծ թաղեր գյուղում «Մեծ Թաղերի Խուդյակովի անվան տուն-թանգարան» և Տումիում՝ «Տումի Թևան Ստեփանյանի անվան տուն-թանգարան»։ Վերջինս գործում է 2014 թվականից։


== Ծանոթագրություններ ==
Խարաբակորիկ

Խարաբակորիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Նեզդրինո

Նեզդրինո (ռուս.՝ Нездрино), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)