Ադենոկախյալ վիրուս

Ադենոկախյալ վիրուս (անգլ.՝ Adeno-associated dependoparvovirus A), փոքր վիրուս, որը վարակում է մարդուն և այլ պրիմատներին։ Ադենոկախյալ վիրուսը, հավանաբար, մարդու մոտ հիվանդություններ չի առաջացնում, առաջացնում է իմունային պատասխան։
Ադենոկախյալ վիրուսը կարող է ճանաչել բաժանվող և չբաժանվող բջիջներ և կարող է իր գենոմը ներկառուցել տիրոջ գենոմի մեջ։ Այս առանձնահատկությունները AAV-ին դարձնում են գենային թերապիայի վիրուսային լավ վեկտորի թեկնածու։
Ադենոկախյալ վիրուսը պատկանում է Parvoviridae ընտանիքի Dependoparvovirus ցեղին։ Վիրուսը ունի ոչ մեծ չափեր (20 նմ), չունի լիպիդային թաղանթ և չի կոդավորում սեփական ռեպլիկացիայի ֆերմենտներ։


== Պատմություն ==
1965 թվականին Ռոբերտ Ատչիսոնը հրապարակեց մի հոդված, որում նկարագրված էր նոր վիրուս, որը կոչվեց ադենոկախյալ վիրուս։ Վիրուսային մասնիկները հայտնաբերվել են կապիկների ադենովիրուսների պատվաստուկների էլեկտրոնային մանրադիտակով ուսումնասիրման միջոցով, որոնք մի քանի անգամ տեղադրվել էին ռեզուս մակակայի երիկամի բջիջների առաջնային բջիջներում։ Ատչիսոնի խմբի կողմից հայտնաբերված նոր վիրուսային մասնիկները՝ 24 նմ տրամագծով, առանձնացվել էին ավելի խոշոր՝ 80 նմ տրամագծով ադենովիրուսից՝ ուլտրաֆիլտրման եղանակով։
Առանձնացումից հետո ցույց է տրվել, ադենոկախյալ վիրուսի մասնակի մաքրված վիրիոնները չեն կարող ինքնուրույն կրկնապատկվել, սակայն կարող են կրկնապատկվել և տարածվել ադենովիրուսներով վարակված կուլտուրաներում։ Այդ կերպ, ադենոկախյալ վիրուսը պարզվեց դեֆեկտիվ վիրուս-արբանյակ է, որին լիարժեք ռեպլիկացիայի համար անհրաժեշտ է օգնական վիրուս։ Քանի որ ադենոկախյալ վիրուսը չի գաղտնագրում սեփական ԴՆԹ-պոլիմերազները, բազմացման համար նրան անհրաժեշտ է օգնող վիրուս, որպես կանոն, ադենովիրուս։
2013 թվականի հուլիսին ռեվիզիայի հետևանքով ադենոկախյալ վիրուսին մոտ 4 ընտանիք միավորեցին մեկի մեջ, փոխելով ցեղը և անվանումը՝ Adeno-associated dependoparvovirus A։


== Գենային թերապիայի վեկտոր ==


=== Առավելությունները և թերությունները ===
Ադենոկախյալ վիրուսի վայրի տեսակը ունի մի քանի առավելություններ գենային թերապիայի մեջ։ Առավելություններից մեկը համարվում է այն, որ այս վիրուսը չի համարվում հիվանդածին։ Ադենոկախյալ վիրուսը կարող է ճանաչել չբաժանվող բջիջները և կարող է ներկառուցվել տիրոջ գենոմի տասներկուերորդ քրոմոսոմի սպեցիֆիկ տեղամասերում (AAVS1)։
Տվյալ առանձնահատկությունը ադենոկախյալ վիրուսին դարձնում է ավելի կանխագուշակելի, քան ռետրովիրուսները։ Ռետրովիրուսները համարվում են պոտենցիալ վտանգավոր մուտագեններ, քանի որ տիրոջ գենոմի մեջ ներկառուցվում են պատահականության սկզբունքով և կարող են տանել քաղցկեղային ուռուցքների առաջացմանը։ Ադենոկախյալ վիրուսի գենոմը ներկառուցվում է սպեցիֆիկ սայթերում, իսկ պատահական ներկառուցումները կատարվում են չնչին հաճախականությամբ։ Ադենոկախյալ վիրուսների հիման վրա գենային թերապիայի վեկտորների ձևավորուման ժամանակ վիրուսի ԴՆԹ-ից հեռացնում են rep և cap գեները։ Անհրաժեշտ գենը պրոմոտորի հետ միասին ներկառուցում են ծայրային ինվերտորային կրկնությունների տեղամասում (անգլ.՝ inverted terminal repeats, ITR), ինչի հետևանքով կորիզում՝ ԴՆԹ-պոլիմերազի միջոցով ԴՆԹ-ի երկրորդ շղթայի սինթեզից հետո ձևավորվում են կոնկատամերներ։ Ադենոկախյալ վիրուսների հիման վրա գենային թերապիայի վեկտորները տիրոջ բջջում ձևավորում են էպիսոմային կոնկատամերներ։ Չբաժանվող բջիջներում տվյալ կոնկատամերները մնում են ինակտիվ, բաժանվող բջիջներում ադենոկախյալ վիրուսների ԴՆԹ-ն կորսվում է բջջի բաժանման ժամանակ, քանի որ էպիսոմային ԴՆԹ-ն տեր բջջի ռեպլիկացիայի ժամանակ չի կրկնապատկվում։ Ադենոկախյալ վիրուսի ԴՆԹ-ի պատահական ներկառուցումները տիրոջ գենոմի մեջ պատահական երևույթ է։ Ադենոկախյալ վիրուսը օժտված է նաև ցածր իմունոգենությամբ, հավանաբար, նեյտրալացնող հակամարմինների առաջացման սահմանափակ արդյունավետությամբ, այն ժամանակ, երբ վերջիններիս մոտ ցույց չի տրված ցիտոտոքսիկությունը։ Նկարագրված առանձնահատկությունները, ինչպես նաև չբաժանվող բջիջներին վարակելու հնարավորությունը, գենային թերապիայի մեջ ապահովում են ադենոկախյալ վիրուսների առավելությունը ադենովիրուսների նկատմամբ։
Ադենոկախյալ վիրուսը ունի նաև որոշ թերություններ։ Վիրուսի գենոմի պարունակությունը հասանելի է թերապեվտիկ գեների կլոնավորման համար, կազմում է ընդամենը նուկլեոտիդների 4800 զույգ։ Այդ կերպ, տվյալ վեկտորը հարմար չէ մեծ գեների կլոնավորման համար։ Երկու գենոմների ծայրային ինվերտացիոն կրկնությունները կարող են հիբրիդացվել և ձևավորել գլուխ-պոչ կոնկատամեր, փաստացի կրկնապատկելով գենոմի պարունակությունը։
Վայրի տիպի վիրուսի ինֆեկցիան առաջ է բերում հումորալ իմունիտետի ակտիվացիա։ Չեզոքացնող հակամարմինների ակտիվությունը որոշ դեպքերում իջեցնում է AAV2 սերոտիպի օգտագործումը։ AAV2 կարող է ներթափանցել ուղեղ և համարվում է խիստ սպեցիֆիկ նեյրոնների նկատմամբ։


=== Կլինիկական փորձեր ===
Ներկա պահին ադենոկախյալ վիրուսի հիման վրա մուկովիսցիդոզի և հեմոֆիլիայի բուժման համար նախատեսված պատրաստուկները անցնում են առաջին կլինիկական փորձարկումները։ Խոստումնալից արդյունքներ են ստացվել Պարկինսոնի հիվանդության համար նախատեսված պատրաստուկի առաջին փորձարկումիներից հետո։ Կլինիկական փորձերի հիման վրա ապացուցված է ադենոկախյալ վիրուսների անվտանգությունը որպես վեկտոր օգտագործելու համար այնպիսի հիվանդություններում, ինչպիսիք են Կանավանի հիվանդությունը, մկանային դիստրոֆիան և Բիլշովսկի-Յանսկիի սինդրոմը։

Շագանակագեղձի քաղցկեղի բուժման համար կատարվող կլինիկական փորձերը երրորդ փուլում են, սակայն նրանց ex vivo բուժումը իր մեջ չի ներառում հիվանդների օրգանիզմ ադենոկախյալ վիրուսի անմիջական ներարկումը։


== Հիվանդածնություն ==
Ադենոկախյալ վիրուսը մարդու մոտ չի առաջացնում հիվանդություններ։ Սակայն ցույց է տրվել, որ տվյալ վիրուսը տղամարդկանց անպտղության մեջ համարվում է ռիսկի գործոն։ Ադենոկախյալ վիրուսի գենոմային ԴՆԹ հայտնաբերվում են խախտված կառուցվածքով և ֆունկցիաներով սպերմատոզոիդներով սերմնահեղուկի նմուշներում։ Սակայն, չի հայտնաբերվել ուղղակի կապ ինֆեկցիայի և տղամարդու անպտղության միջև։


== Կառուցվածք ==


=== Գենոմ, տրանսկրիպտոմ և պրոտեոմ ===
Ադենոկախյալ վիրուսի գենոմը պարունակում է միաշղթա (+ կամ -) ԴՆԹ (ssDNA)՝ 4,7 հազար նուկլեոտիդ երկարությամբ։ Գենոմային ԴՆԹ-ի մոլեկուլի ծայրերում գտնվում են ծայրային ինվերտորային կրկնություններ (անգլ.՝ inverted terminal repeats, ITRs)։ Գենոմը պարունակում է երկու սպիտակուցներ կոդավորելու ունակ շրջանակ՝ rep և cap։ Առաջինը պարունակում է չորս ծածկվող գեներ, որոնք գաղտնագրում են Rep սպիտակուցները, որոնք անհրաժեշտ են վիրուսի կենսացիկլի համար, երկրորդ շրջանակը պարունակում է կապսիդի սպիտակուցները կոդավորող ծածկվող նուկլեոտիդային հաջորդականություններ՝ VP1, VP2 և VP3, որոնք ձևավորում են կապսիդի իկոսաեդրիկ գլուխը։


=== Ծայրային ինվերտացիոն կրկնություններ ===
Ծայրային ինվերտացիոն կրկնությունների (անգլ.՝ Inverted Terminal Repeat, ITR) հաջորդականությունը կազմում է 145 նուկլեոտիդ։ ITR-ը ադենոկախյալ վիրուսի գենոմում տեղակայված են սիմետրիկ և անհրաժեշտ են գենոմային ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիայի համար։ ITR-ի այլ հատկություններից մեկը երկշղթա ՌՆԹ-ի կառուցումն է, ինչը ապահովում է ԴՆԹ-ի երկրորդ շղթայի սինթեզը առանց պրայմազայի մասնակցության։ Ծայրային ինվերտացիոն կրկնությունները օգտագործվում են նաև վիրուսի ԴՆԹ-ի մարդու 12-րդ քրոմոսոմի մեջ ինտեգրման պրոցեսին և քրոմոսոմից պրովիրուսի ԴՆԹ-ի անջատման մեջ։
Գենային թերապիայի դեպքում ցիս դիրքում թերապևտիկ գենից հետո պետք է տեղակայվի ITR-ը։ Այս կանոնակարգը օգտագործում են ադենոկախյալ վիրուսների հիման վրա ռեկոմբինատային վեկտորների ստացման ժամանակ (անգլ.՝ recombinant AAV, rAAV), որոնք պարունակում են ռեպորտային կամ թերապևտիկ գեներ։ Ցույց է տրված, որ ITR-ը չի պահանջում ցիս դիրք կապսիդի ռեպլիկացիայի և ձևավորման համար։ rep գենի նուկլեոտիդային հաջորդականության մեջ հայտնաբերվել է Rep-կախյալ տարր, որը գործում է cis-դիրքում (անգլ.՝ cis-acting Rep-dependent element, CARE)։ Ցիս դիրքում CARE ուժեղացնում է վիրուսային մասնիկների հավաքագրումը և կրկնապատկումը։


==== rep սպիտակուցներ և գեներ ====
«Գենոմի ձախ երեսը» պարունակում է երկու պրոմոտոր՝ p5 և p19, որոնցից արտագրվում են երկու տարբեր երկարության չծածկվող ի-ՌՆԹ-ներ։ Յուրաքանչյուր գեն, որը կոդավորում է համապատասխան ի-ՌՆԹ-ն, պարունակում է ինտրոն, որը կարող է սպլայսինգի ընթացքում կտրտվել։ Դրա հետևանքով կարող են սինթեզվել չորս տարբեր ի-ՌՆԹ-ներ, և, համապատասխանաբար, չորս տարատեսակ Rep սպիտակուցներ՝ ծածկվող հաջորդականություններով։ Սպիտակուցները անվանվել են իրենց զանգվածներին համապատասխան (տրված են զ․ա․մ․-երով)՝ Rep78, Rep68, Rep52 и Rep40։ Rep78 և 68 սպեցիֆիկ կերպով որպես պրայմեր կապվում են երկշղթա ՌՆԹ-ի հետ, որը առաջացնում են ծայրային ինվերտորային կրկնությունները և հետագայում նրան կտրում են ծայրային սայթի (անգլ.՝ terminal resolution site) հատվածում։ Ցույց է տրվել, որ Rep78 և 68 անհրաժեշտ են ադենոկախյալ վիրուսի գենոմը տիրոջ գենոմի մեջ ներկառուցելու համար։ Rep չորս սպիտակուցներ կապվում են АТР-ի հետ և օժտված են հելիկազային ակտիվությամբ։ Տվյալ սպիտակուցները տրանսկրիպցիան ուժեղացնում են p40 պրոմոտորից, սակայն տրանսկրիպցիան թուլացնում են p5 և p19 պրոմոտորներից։


==== cap գեներ և VP սպիտակուցներ ====

Ադենոկախյալ վիրուսի գենոմային ԴՆԹ-ի (+)-շղթայի «աջ մասը» պարունակում է ծածկվող հաջորդականություններ, որոնք կոդավորում են կապսիդի երեք սպիտակուց ՝ VP1, VP2 և VP3։ Այդ գեների տրանսկրիպցիան սկսում է մեկ պրոմոտորի՝ p40-ի կողմից։ Համապատասխան սպիտակուցների մոլեկուլային զանգվածը կազմում է 87, 72 և 62 զ․ա․մ․։ Բոլոր երեք սպիտակուցների տրանսլյացիան կատարվում է մեկ ի-ՌՆԹ-ի վրայից։ Տրանսկրիպցիայից հետո պրո-ի-ՌՆԹ-ն կարող է ենթարկվել երկու տարբեր սպլայսինգի, ընդ որում կտրվում է առավել երկար կամ կարճ ինտրոն և առաջանում է 2300 կամ 2600 նուկլեոտիդ երկարությամբ ի-ՌՆԹ։ Սովորաբար, հատկապես ադենովիրուսի առկայության պայմաններում, կտրվում է ավելի երկար ինտրոն։ Այս ձևի ժամանակ կտրվում է առաջին սկզբնական կոդոն AUG-ն, որից սկսվում է VP1 սպիտակուցի սինթեզը, և VP1 սպիտակուցի սինթեզի մակարդակը ընկնում է։ Առաջին AUG կոդոնը, որը ավելի երկար տրանսկրիպտի դեպքում մնում է, համարվում VP3 սպիտակուցի սկզբնային կոդոնը։ Սակայն, նուկլեոտիդների հաջորդականությունը, որը նույն շրջանակի սահմանում նախորդում է այս կոդոնին, պարունակում է ACG հաջորդականությունը, որը կոդավորում է տրեոինը, վերջինս շրջապատված է օպտիմալ Կոզակ հաջորդականությամբ։ Սա բերում է VP2 սպիտակուցի սինթեզի նվազմանը (որը իրենից ներկայացնում է VP3 սպիտակուց՝ N-խայրում լրացուցիչ ամինաթթուների առկայությամբ)։
Քանի որ մեծ ինտրոնը նախընտրում է կտրվել պրո-ի-ՌՆԹ-ից և քանի որ ACG կոդոնը համարվումէ առավել թույլ սկզբնական կոդոն, համապատասխան սպիտակուցները in vivo արտադրվում են 1:1:20 հարաբերակցությամբ, այդ նույն հարաբերությամբ էլ սպիտակուցները մտնում են վիրուսային մասնիկի կազմի մեջ։ VP1 սպիտակուցի N-ծայրի յուրահատուկ ֆրագմենտը ունի ֆոսֆոլիպազ А2-ի (անգլ.՝ PLA2) ակտիվություն, որը, հավանաբար, անհրաժեշտ էնդոսոմներից վիրուսային մասնիկների ազատման համար։ Մուրալիդարը համահեղինակների հետ ապացուցեց, որ սպիտակուցներ VP2 և VP3-ը խիստ անհրաժեշտ են վիրուսային մասնիկների հավաքագրման համար։ Ուորինգտոնը համահեղինակների հետ ցույց տվեցին, որ VP2 սպիտակուցը չեն ազդում N-ծայրային հատվածի հավաքագրման վրա, այն դեպքում, երբ VP1-ի ներկառուցոմները նվազեցնում են նրա ֆոսֆոլիպազային ակտիվությունը։
2002 թվականին VP3 սպիտակուցի բյուրեղային կառուցվածքը հայտնաբերվել է Քսի և Բյու համահեղինակների կողմից։


== Սերոտիպերը և ընկալիչները ==
2006 թվականի դրությամբ նկարագրվել են ադենոկախյալ վիրուսի 11 սերոտիպեր։ Բոլոր հայտնի սերոտիպերը կարող են վարակել մի շարք հյուսվածքների բջիջները։ Հյուսվածքային առանձնահատկությունը որոշվում է կապսիդի սպիտակուցի սերոտիպերով, այդ պատճառով ադենոկախյալ վիրուսի հիման վրա ստեղծված վեկտորները վերակառուցվում են, նրանց տալով անհրաժեշտ սերոտիպ։


=== Սերոտիպ 2 ===
Ադենոկախյալ վիրուսի սերոտիպ երկուսը ուսումնասիրվել է ավելի մանրակրկիտ։ Սերոտիպ 2 ադենոկախյալ վիրուսը օճտված է կմախքային մկանների, նեյրոնների, անոթների հարթ մկանների և հեպատոցիտներ նկատմամբ բնական խնամակցությամբ։
Ադենոկախյալ վիրուսի սերոտիպ 2-ի համար նկարագրվել են բջջային երեք ընկալիչներ՝ հեպարանսուլֆատպրոտեոգլիկան (անգլ.՝ HSPG), ինտեգրին aVβ5 և ֆիբրիլոբլաստների աճի գորճոնի 1 ընկալիչը (անգլ.՝ FGFR-1)։ Առաջինը համարվում է առաջնային ընկալիչը, վերջին երկուսը համարվում են կո-ընկալիչներ, և ադենոկախյալ վիրուսին թույլ են տալիս բջիջ ներթափանցել ընկալիչ-կախյալ էնդոցիտոզի միջոցով։ HSPG զգալի առկա է արտաբջջային նյութում և գործում է որպես առաջնային ընկալիչ, ընդ որում մաքրելով օրգանիզմը ադենոկախյալ վիրուսի մասնկիներից և իջեցնելով վարակի էֆեկտիվությունը։
Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ադենոկախյալ վիրուսի սերոտիպ 2-ը սպանում է քաղցկեղային բջիջները, այդ ընթացքում չվնասելով առողջ բջիջները։ " Մեր հետազոտությունները ցույց են տվել, որ 2-րդ տիպի ադենոկախյալ վիրուսը, որը վարակում է բջիջների պոպուլյացիայի մեծ մասը, սպանում է քաղցկեղային բջիջների մեծ մասը, այլ ոչ առողջ բջիջները" հայտնում է Կրեյգ Մեները Archived 2009-08-14 at the Wayback Machine., Պանսիլվանիայի Penn State բժշկական քոլեջի իմունոլոգիայի և միկրոկենսաբանության պրոֆեսորը։ Նշված հետազոտությունները կարող են օգնել նոր հակաքաղցկեղային բջիջների դեմ պատրաստուկների ստեղծման մեջ։


=== Այլ սերոտիպեր ===
Թեպետ ադենոկախյալ վիրուսի սերոտիպ 2-ը համարվում է գենետիկական ուսումնասիրությունների համար առավել հարմար սերոտիպը, ցույց է տրվել, որ այլ սերոտիպերը ավելի արդյունավետ են որպես վեկտոր օգտագործվելու համար։ Օրինակ, 6-րդ սերոտիպի ադենոկախյալ վիրուսը ավելի լավ վարակում է շնչառական ուղիների էպիթելը, 7-րդ սերոտիպի վիրուսը ունի մկների կմախքային մկանների տրամսդուկցիայի բարձր մակարդակ, 8-րդ սերոտիպի վիրուսը գերազանց տրասդուկտում է հեպատոցիտը, իսկ սերոտիպեր 1-ը և 5-ը շատ էֆեկտիվ կերպով գեները հասցնում են անոթների էնդոթել։ 6-րդ տիպի ադենոկախյալ վիրուսը, որը համարվում է 1 և 2 սերոտիպերի հիբրիդ, նույնպես օժտված է ցածր իմունոգենությամբ, քան 2-րդ սերոտիպի վիրուսը։
Սերոտիպերը տարբերվում են ընկալիչներով, որոնց հետ տեղի է ունենում նրանց կապումը։ Օրինակ, 4 և 5 սերոտիպերի տրանսդուկցիան կարել է արգելակել սիալաթթվով, իսկ 5-րդ սերոտիպի վիրուսը բջիջ է ներթափանցում թրոմբոցիտների աճի հորմոնի ընկալչի միջոցով։


== Իմունային պատասխան ==
Ադենոկախյալ վիրուսը գենային թերապիայում հետաքրքրություն է ներկայացնում, հաշվի առնելով մարդու մոտ իմունային պատասխան առաջացնելու թույլ ունակության շնորհիվ։ Այս հատկությունը վիրուսին դարձնում է տրանսդուկցիայի համար հարմար օբյեկտ, քանի որ իջեցնում է իմունային հիվանդածնության ռիսկը։


=== Բնածին իմունիտետ ===
Կենդանիների մոտ ցույց է տրված ադենոկախյալ վիրուսի նկատմամբ բնածին իմունիտետի առկայություն։ Մկների մեջ վիրուսի ներարկումը առաջացնում է ցիտոկինների բորբոքում, նեյտրոֆիլների և լյարդի այլ լեյկոցիտների ինֆիլտրացիա, ինչը, հավանաբար, զգալի կերպով նվազեցնում է ներմուծված վիրուսային մասնիկների թիվը։


=== Հումորալ իմունիտետ ===
Ցույց է տրվել, որ վիրուսը կարող է հումորալ պատասխան առաջացնել ինչպես կենդանիների, այնպես էլ մարդու մոտ։ Մարդկային պոպուլյացիաների 80 %-ը համարվում է սերոտիպ 2-ի նկատմամբ սերոպոզիտիվ։ Ցույց է տրված, որ չեզոքացնող հակամարմինները կարող են նվազեցնել ադենոկախյալ վիրուսների հիման վրա ստեղծված վեկտորների տրանսդուկցիան։


=== Բջջային իմունիտետ ===
Բջջային իմունիտետը ի պատասխան վիրուսին և վեկտորներին, որոնք ստեղծվել են վիրուսների հիման վրա, 2005 թվականին ուսումնասիրվել է ողջ ամբողջապես։ Ադենոկախյալ վիրուսի 2-րդ սերոտիպի հիման վրա ստեղծված վեկտորի ուսումնասիրությունները՝ հեմոֆիլիա В-ի բուժման համար, ցույց են տվել, որ կարող է տեղի ունենալ տրանսդուկցված բջիջների քայքայում։ Հետազոտություները ցույց են տվել, որ CD8+ T-լիմֆոցիտները կարող են in vitro ճանաչել ադենոկախյալ վիրուսի կապսիդը։ Սակայն, տվյալ ուսումնասիրությունները ավարտված չեն և այդպիսի ցիտոտոքսիկային պատասխանի հնարավորությունը ամբողջությամբ չի ուսումնասիրվել։


== Կենսական ցիկլ ==
Ադենոկախյալ վիրուսի կենսական ցիկլում՝ բջջի վարակումից մինչև նոր վիրուսային մասնիկների առաջացումը կարելի է առանջնացնել մի քանի փուլեր․

ամրացում պլազմային թաղանթին
էնդոցիտոզ
էնդոսոմի կազմում տեղափոխում
անցում դեպի բջջի կորիզ
վիրուսային երկշղթա ռեպլիկատիվ ԴՆԹ-ի ձևավորում
rep գենի էքսպրեսիա
cap գենի էքսպրեսիա, միաշղթա դուստր ԴՆԹ-ների սինթեզ
վիրիոնների հավաքագրում
վարակված բջջից վիրուսային մասնիկների դուրս բերումՏվյալ էտապներից ոմանք կարող են տարբերվել կախված բջջի տեսակից։ Վիրուսի ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիայի նկարագրերը կարող են տարբերվել նաև նույնատիպ բջիջներիմոտ, կախված բջջային ցիկլի փուլերից։
Ադենոկախյալ վիրուսը չի կարող կրկնապատկվել բջիջներում, որոնք վարակված չեն ադենովիրուսներով։ Վիրուսային մասնիկների ձևավորման այդ առանձնահատկությունը վկայում է այն մասին, որ ադենոկախյակլ վիրուսը ծագել է ադենովիրուսներից։ Ցույց է տրված, ադենոկախյալ վիրուսի ԴՆԹ-ի ռեպլիկացիան թեթևանում է ադենովիրուսների կամ այլ վիրուսների որոշ սպիտակուցների առկայության շնորհիվ, օրինակ սովորական հերպեսի, կամ գենոտոքսիկ ագենտների շնորհիվ, ինչպիսիք են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը կամ հիդրօքսիկարբամիդը։
Ադենովիրուսների գեների նվազագույն քանակը, որը անհրաժեշտ է ադենկախյալ վիրուսների բազմացման համար, նկարագրվել է Մատսուշիտայի, Էլինգերի և համահեղինակների կողմից։ Տվյալ բացահայտումը թույլ է տվել ստեղծել ռեկոմբինատային ադենոկախյալ վիրուսներ, որոնց անհրաժեշտ չէ ադենովիրուսների հետ կո-վարակումը։ Օգնական վիրուսների կամ գենտոքսիկ գործոնների բացակայության դեպքում, ադենոկախյալ վիրուսի ԴՆԹ-ն կարող է տիրոջ գենոմի մեջ ներկառուցվել էպիսոմային ձևով։ Առաջին դեպքում տեր օրգանիզմ գենոմի ինտեգրացիան կատարվում է Rep78 և Rep68 սպիտակուցների կողմից և պահանջում է ծայրային ինվերտացիոն կրկնությունների (անգլ.՝ ITR) ներկառուցվող հաջորդականություն։ Մկների մոտ ադենոկախյալ վիրուսների գենոմը կարող է գտնվել էպիսոմի ձևով (օղակաձև ԴՆԹ, գլուխ-պոչ դիրքով)՝ չբաժանվող հյուսվածքներում՝ օրինակ, կմախքային մկաններում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Шахбазов А.В., Северин И.Н., Гончарова Н.В., Гринев В.В., Космачева С.М., Потапнев М.П. Вирусные векторы для стабильной трансдукции мезенхимальных стволовых клеток человека: системы на основе аденоассоциированных вирусов и лентивирусов // Клеточные технологии в биологии и медицине. — 2008. — Т. 4. — С. 216-218.