Օտտիլիա Ադելբորգ

Եվա Օտտիլիա Ադելբորգ (շվեդերեն՝ Eva Ottilia Adelborg, դեկտեմբերի 6, 1855(1855-12-06)[…], Karlskrona city community, Կառլսկրունա, Բլեքինգե, Շվեդիա - մարտի 19, 1936(1936-03-19)[…], Gagnef, Gagnef Municipality, Դալարնա, Շվեդիա), շվեդ նկարչուհի, մանկական գրքերի նկարազարդող, ժանյակագործության դպրոցի հիմնադիր: 2000 թվականին Շվեդիայում սահմանվեց Օտտիլիա Ադելբորգի անվան գրական մրցանակ: Gagnef-ի քաղաքապետարանում ստեղծվել է Օտտիլիա Ադելբորգի թանգարան:


== Կենսագրություն ==
Եվա Օտտիլիա Ադելբորգը ծնվել է 1855 թվականին Շվեդիայի Կարլսկրունա քաղաքում, Բրոր Ջեյկոբ Ադելբորգի (շվեդերեն՝ Bror Jacob Adelborg) և Հեդվիգ Կատարինայի (շվեդերեն՝ Hedvig Catharina af Uhr) ընտանիքում: Նա շվեդական բանակի կապիտան Էրիկ Օտտո Բորգի (1741-1787) թոռնուհին էր, որը Adelborg ազգանունը ստացել էր Շվեդիայի թագավոր Գուստավ III-ից: Նրա մի  քույրը՝ Գերտրուդան, Շվեդիայում կանանց իրավունքների պաշտպանության համար պայքարող մարտիկ էր, իսկ մյուս քույրը՝ Մարիա Ադելբորգը, նույնպես նկարչուհի դարձավ: Նկարչության հանդեպ Ադելբորգի տաղանդը դրսևորվել է վաղ տարիքում: 1878-1884 թվականներին սովորել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում, հետագայում շարունակել է գեղարվեստի գծով ուսումնասիրությունները՝ շրջագայելով և ծանոթանալով Հոլանդիայի (1898), Իտալիայի (1901) և Ֆրանսիայի արվեստի գլուխգործոցներին :


== Գործունեություն ==
Ադելբորգը հայտնի դարձավ, որպես մանկական գրքերի նկարազարդող: Նկարչուհին նկարում էր տարբեր տեխնիկայով, մատիտով, ջրաներկով, փայտածխով, յուղաներկով և այլ ներկանյութերով: 1885-1920 թվականներին նկարազարդել է իր մեկ տասնյակից ավելի գրքեր և այլ հեղինակների բազմաթիվ գրքեր: Նրա ամենահայտնի գրքերից մեկը Ծաղիկների այբուբենն էր Prinsarnes blomsteralfabet («Ծաղկային այբուբեն», 1892), որը ստեղծվել էր նկարիչ Ուոլտեր Քրեյնի ստեղծագործությունների ազդեցության ներքո: Նրա մեկ այլ հաջողված աշխատանքը դարձավ Pelle Snygg och barnen i Snaskeby (1896) մանկական գիրքը:
Այս և նրա վաղ շրջանի այլ աշխատանքների համար Ադելբորգին կոչում են «երեխաների համար նկարներով շվեդական գրքերի ստեղծող»: Նրա աշխատանքների ոճը համեմատվում է Էլզա Բեսկովի աշխատանքների հետ: 1911 թվականին նա ստեղծեց պաստառ Շվեդիայի կին նկարիչների առաջին խոշոր ցուցահանդեսի կազմակերպման համար:
Նկարչությունից բացի, Ադելբորգը հետաքրքրվում էր նաև արհեստներով, և 1899 թվականին նա դարձավ նոր ստեղծված Շվեդական արհեստների ասոցիացիայի խորհրդի անդամ: 1903 թվականին նա տեղափոխվեց Gagnef, որտեղ հիմնեց ժանյակագործության դպրոց:
Ադելբորգը մահացել է 1936 թվականի մարտի 19-ին Gagnef–ում: Եվա Օտտիլիա Ադելբորգի աշխատանքները գտնվում են Gagnef–ի քաղաքապետարանի Օտտիլիա Ադելբորգի թանգարանում, Ցորնի թանգարանում (շվեդերեն՝ Zornsamlingarna) և Ստոկհոլմի ազգային թանգարանում:


== Մատենագիտություն ==


==== Եվա Ադելբորգի գրքեր ====

Barnens julbok : gamla visor och rim. Stockholm: Alb. Bonnier. 1885. Libris 1597949
Barnens lilla julbok : gamla visor och rim tecknade. Stockholm: Fritze. 1887. Libris 1623698
Almanach 1889 / ritad. Stockholm: P. A. Norstedt. 1888. Libris 10557557
Sagan om Askungen. Stockholm: Bonnier. 1890. Libris 1625943
Ängsblommor : en samling barnrim och historier upptecknade och ritade. Stockholm: Albert Bonnier. 1890. Libris 10396960
Prinsarnes blomsteralfabet. Stockholm: Bonnier. 1892. Libris 3040872
Blomstersiffror med rim. Stockholm: Bonnier. 1894. Libris 1620730
Pelle Snygg och barnen i Snaskeby. Stockholm: Bonnier. 1896. Libris 1643772
Ute blåser sommarvind : vaggvisa / [musik: Alice Tegnér] ; [ritad af Ottilia Adelborg]. Stockholm: Bonnier. 1900. Libris 1645740
Bilderbok : samlad ur barntidningar. Stockholm: Bonnier. 1907. Libris 3040863
Från Gagnä-mäns näs : skrifverier och ritningar. Stockholm: Bonnier. 1909. Libris 1480062
Småjäntorna och andra visor / ritade ; musik av Alice Tegnér. Stockholm: Skoglund. 1912. Libris 1639683
Gråns : en by som varit. Stockholm: Bonnier. 1918. Libris 1513220
Dalritningar. Stockholm: Bonnier. 1920. Libris 1648770 - Fulltext: Kungl. Biblioteket ; Projekt Runeberg
Krabbataska : en gammaldags saga från Estland / bearb. och ritad. Stockholm: Folkskolans barntidn. 1924. Libris 1469247


==== Այլ հեղինակների կողմից գրված գրքեր՝ Ադելբորգի նկարազարդումներով ====
Hagerberg, A. V. (1889?). Stora barn och små [Musiktryck] : (julklapp). Stockholm: Abr. Lundquist. Libris 2634000
Romdahl, Clara (1891). Barnamat : lite roligt åt de små på vers och prosa. 6. portionen / af En barnavän. Stockholm: Lars Hökerberg. Libris 10535711
Romdahl, Clara (1891). Barnamat : lite roligt åt de små på vers och prosa. 7. portionen / af En barnavän. Stockholm: Lars Hökerberg. Libris 10535718
Palm, Amy; Adelborg Ottilia (1893). Barnen på Broby: berättelse för barn. Stockholm: Hökerberg. Libris 1205231
Rydberg, Viktor (1895). Lille Viggs äfventyr på julafton [Ingår i Skrifter, vol. VIII] (3, 46 sidor) af Geijerstam, Gustaf (1896). Mina pojkar. En sommarbok för stora och små. 2. uppl. / ill. af Ottilia Adelborg. Stockholm: Fahlcrantz. Libris 1644395
Topelius, Zacharias (1898). Walters äfventyr. Åtta äventyrssagor med Walter. Illustrerad av Ottilia Adelborg. Stockholm: Bonniers. Libris 1246881
Roos, Anna Maria (1901). Mariæ nyckelpigas visbok. Stockholm: Abr. Lundquist. Libris 1728189
Oterdahl, Jeanna (1901). Solhult. Stockholm: Wilhelm Bille. Libris 1392044
Hammarsköld, Carin (1924). Sagan om sanningens källa och tre andra sagor. Stockholm: Hökerberg. Libris 1474507
Bergquist von Mirbach, Magda (1925). Sagokungar och bergatroll. Stockholm: Diakonistyr. Libris 1470088
Bergquist von Mirbach, Magda (1926). Det var en gång en konung, jämte andra sagor för stora och små. Stockholm: Diakonistyr. Libris 1317457


== Գրականություն ==
Gerda Boëthius E. Ottilia Adelborg, s. 66, Svenskt biografiskt lexikon.
Adelborg, Ottilia (1986). Sagotid : bilder och berättelser ; Ottilia Adelborgs liv av Anne Marie Rådström ; Ottilia Adelborgs böcker av Mary Ørvig. Stockholm: Bonniers Juniorförlag. Libris 7285698. ISBN 91-48-51417-9
Berghammar, Beatrice (2004). Ottilia Adelborg och barnens jultidningar : tillkomst, spridning, gestaltning. Stockholm: Konstvetenskapliga inst., Univ. Libris 9933879
Boëthius, Axel (1943). ”Adelborgs i Gagnef”. Dalarnas hembygdsbok 1943,: sid. 5-24. 0348-3762. ISSN 0348-3762. Libris 11357943
Boëthius, Gerda (1944). ”Ottilia Adelborgs upptäcktsfärder med pennstift och dagbok”. Fataburen 1944,: sid. 131-146. 0348-971X. ISSN 0348-971X. Libris 10449996
Boethius, Gerda: E Ottilia Adelborg i Svenskt biografiskt lexikon (1918)
Essen, Susanne von (1972). Ottilia Adelborg, bilderbokskonstnärinna. Stockholm: Litteraturvetenskapliga institutionen, univ. Libris 1713112
Klingberg, Göte (1994). ”Ottilia Adelborgs första bilderböcker”. Folklig vers i svensk barnlitteratur (Stockholm  : Natur och kultur, 1994) 10),: sid. 131-146. Libris 2079099
Knutson, Ulrika (2013). ”Guldpenslarna : sagan om de goda feerna i barnens bildvärld”. Svensk illustration  : en visuell historia 1900-2000 / (2013): sid. 27-47. Libris 14982710
Nordström, Lillemor (2000). Första boken om Ottilia Adelborg. Första boken om, 99-3258714-1 (1. uppl). Stockholm: Almqvist & Wiksell. Libris 7222101. ISBN 91-21-17956-5
Ottilia Adelborg 1855-1936 : minnesutställning 14-28 november 1937 [Katalog med föret. av Gerda Boëthius.] [Portr.]. Dalarnas konstförening. Falun. 1937. Libris 2535604
Ottilia Adelborg : Nationalmuseum april-maj 1986. Nationalmusei utställningskatalog, 0585-3222 ; 491. Stockholm: Nationalmuseum. 1986. Libris 8370137. ISBN 91-7100-301-0
Rådström, Anne Marie (1980). Fröken Ottil : en bok om Ottilia Adelborg, barnens konstnär och en pionjär för folklig kultur. Dalarnas hembygdsbok, 0348-3762 ; 1980. Falun: Dalarnas mus. Libris 7748552. ISBN 91-85378-32-1
Skarp, Erik (2008). Från akleja till ögontröst : en utgivningshistoria om Ottilia Adelsborgs bok "Prinsarnes blomsteralfabet". Stockholm: E. Skarp. Libris 11228364
Werkmäster, Barbro (1975). ”Barnkammarens konstnärer”. Kvinnor som konstnärer (1975): sid. 144-168. Libris 10595680
Werkmäster, Barbro (1984). The image of cleanliness : a study of Ottilia Adelborg's picture-book Clean Peter and the children of Grubbylea. Uppsala: Uppsala universitet. Libris 8435190


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ottilia Adelborg (1855-1936)
Ottilia Adelborg