Անա Գոմես

Անա Մարիա Ռոզա Մարտինս Գոմես  (անգլ.՝ Ana Maria Rosa Martins Gomes, փետրվարի 9, 1954(1954-02-09), Լիսաբոն, Պորտուգալիա), ավելի հայտնի որպես` Անա Գոմես (անգլ.՝ Ana Gomes), պորտուգալացի նախկին դիվանագետ, քաղաքական գործիչ Սոցիալիստական կուսակցությանից (PS), Եվրախորհրդարանի պատգամավոր (2004-2019), իրավաբան։ Լայն ճանաչման է արժանացել Արևելյան Թիմորի՝ Պորտուգալիայի նախկին գաղութի, անկախության շուրջ բանակցություններում իր դերի և Պորտուգալիայի և Ինդոնեզիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման գործում։ Ավելի ուշ նա դադարեցրել է իր դիվանագետի կարիերան՝ քաղաքականություն մտնելու համար։ 2004-2019 թվականներին եղել է Եվրախորհրդարանի անդամ, որտեղ հանդես է եկել որպես մարդու իրավունքների պաշտպանության և կոռուպցիայի դեմ բացահայտ քարոզիչ։
2020 թվականի սեպտեմբերի 10-ին պաշտոնապես առաջադրել է իր թեկնածությունը 2021 թվականի Պորտուգալիայի նախագահական ընտրություններում՝  առանց Սոցիալիստական կուսակցության պաշտոնական աջակցության։ Զբաղեցրել է երկրորդ տեղը՝ հավաքելով ձայների 13%-ը, ինչը Պորտուգալիայի նախագահական ընտրություններում կնոջ երբևէ գրանցած լավագույն արդյունքն է։


== Կրթություն և վաղ քաղաքական կարիերա ==
Անա Գոմեսը ծնվել է 1954 թվականին Ալֆրեդո դա Կոստա ծննդատանը, Սան Սեբաստիա դա Պեդրեյրա քաղաքի Լիսաբոնի ծխական համայնքում, և մեծացել է ավտորիտար Էստադո Նովո ռեժիմի օրոք։Նրա հայրը՝ Խորխե Պեդրո Մարտինս Գոմեսը, առևտրական ծովային նավատորմի սպա էր, մայրը՝ Մարիա Ալիս Ռոզա Գոմեսը, տնային տնտեսուհի։ Երկուսն էլ քաղաքական հայացքներ ունեին և դեմ էին ավտորիտար ռեժիմին։ Իր պատանեկության տարիներին նա հորն ուղեկցել է ընդդիմադիր շարժումների Ժողովրդավարական միասնության ընտրական հանձնաժողովի հանրահավաքներին (CEUD, Comissão Eleitoral de Unidade Democrática), և Պորտուգալիայի Դեմոկրատական Շարժում/Դեմոկրատական ընտրական հանձնաժողովներ (MDP/CDE, Movimento Democrático Português/Comissões Democráticas Eleitorais), որոնք անհաջող մասնակցեցին 1969-ի կեղծ օրենսդրական ընտրություններին՝ ընդդիմադիր թեկնածուների լայնածավալ ոտնձգությունների և մանիպուլյացիայի ենթարկվող թեկնածուների նկատմամբ։ Նրա ծնողները նրան և քրոջը թույլ տվեցին ազատական կրթություն ստանալ, սկզբում Colégio da Baforeira-ում, Պարեդեի գիշերօթիկ դպրոցում, այնուհետև Սան Ժոաո դու Էստորիլի լիցեյը, ավելի ուշ՝ Մարիա Ամալիա Վազ դե Կարվալյո ճեմարանը Լիսաբոնում , որտեղ նա դարձավ Լիսաբոնի միջնակարգ կրթության ուսանողների ասոցիատիվ շարժման ակտիվիստ (MAEESL, Movimento Associativo de Estudantes do Ensino Secundário de Lisboa), որն այն ժամանակ ղեկավարում էր Նունո Կրատոն։ Գոմեսը պաշտոնապես խնդրեց ազատվել դպրոցում կրոնական կրթության դասերից, ինչը համարեց «քաղաքական ակտ»։
Գոմեսը սկսեց հաճախել Լիսաբոնի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը 1972 թվականին, մի շրջան, որը նշանավորվեց վարչակարգի աճող ակադեմիական ռեպրեսիաների մթնոլորտով։ Հատկանշական է, որ 1972 թվականը քաղաքական ոստիկանության գործակալների կողմից իրավաբանական ֆակուլտետի ուսանող Ռիբեյրո դոս Սանտոսի սպանության տարին էր, և հաջորդ տարվա սկզբին կրթության նախարար Վեյգա Սիմաոն ուներ «հսկողներ» (զգոններ, որոնք սովորաբար կոչվում են «գորիլաներ») տեղադրվել են ֆակուլտետում՝ ուսանողների նկատմամբ ոստիկանական հսկողություն իրականացնելու համար։ 
Մեխակների հեղափոխության ժամանակ, որը տապալեց բռնապետական ռեժիմը 1974 թվականին, Անա Գոմեսը հեռացվել էր իրավագիտության ֆակուլտետից «դիվերսիոն գործունեության» համար. 1973 թվականի դեկտեմբերին նա կարճ ժամանակով ձերբակալվել էր որպես ագիտատոր, մի խումբ ուսանողների հետ միասին, և հաջորդ ամիս ազատվել աշխատանքից։ Մոտավորապես այս ժամանակաշրջանում նա սկզբում կես դրույքով աշխատեց որպես մատուցողուհի Caldeiro ռեստորանում, որը պատկանում էր այն ժամանակվա հայտնի դերասանուհի Մարիա Խոսե Կուրադո Ռիբեյրոյին (աշխատել է Ռիտա Ռիբեյրոյի և Գուիդա Մարիայի հետ միասին), այնուհետև որպես թարգմանիչ՝ Companhia Portuguesa de Congelação-ի (Պորտուգալական Frozen Foods Company) արտահանման բաժնում։
Գոմեսը Largo do Carmo-ում ներկա է եղել 1974 թվականի ապրիլի 25-ի իրադարձություններին, երբ ընդդիմության զինված ուժերը, Սալգեյրո Մաիայի գլխավորությամբ և քաղաքացիական կողմնակիցների ամբոխը, պաշարել են Ազգային հանրապետական գվարդիայի շտաբը, որտեղ ապաստանել էր վարչապետ Մարսելո Կաետանոն՝ պահանջելով զիջել իշխանությունը։ Հետագայում մեկնել է Կաքսիա ամրոց՝ ականատես լինելու քաղբանտարկյալների ազատ արձակմանը։ Գոմեսը պատրաստվում էր ամուսնանալ իրավաբանականի ուսանող և քաղաքական ակտիվիստ Անտոնիո Մոնտեյրո Կարդոսոյի հետ, հենց այն ժամանակ, երբ տեղի ունեցավ հեղափոխությունը, բայց ամուսնությունը հետաձգվեց հաջորդ ամիս։
1974 թվականի նոյեմբերին Գոմեսն ընտրվել է Ֆակուլտետի ուսանողական խորհրդում MRPP-ի կողմից աջակցվող ընտրական ցուցակով (Դուրաո Բարոզուի և Գարսիա Պերեյրայի կողքին), ինչպես նաև Ֆակուլտետի կառավարման խորհրդում։ 1975 թվականի օգոստոսին՝ դստեր ծնվելուց հետո, թողել է իրավաբանական կրթությունն ու աշխատանքը և կենտրոնացել աշխատելու MRPP Կենտրոնական կոմիտեի մամուլի բաժնում՝ որպես թարգմանիչ։
1975 թվականի «թեժ ամառ» քաղաքական լարվածության ժամանակ, որի ընթացքում երկիրը գտնվում էր քաղաքացիական պատերազմի շեմին, որն ավարտվեց նոյեմբերի 25-ի կոմունիստական հեղաշրջման փորձով, Անա Գոմեսը դեմոկրատական ուժերի կողքին էր՝ աջակցելով գեներալ Ռամալյո Էանեսին և Սոցիալիստական կուսակցությունն՝ ընդդեմ Պորտուգալիայի կոմունիստական կուսակցության։ Կարճ ժամանակ անց, սակայն, 1976 թվականի հունվարին, հիասթափվելով կուսակցության գործեակերպից, նա հրաժարվեց MRPP-ից և ակտիվ քաղաքականությունից։ 
Գոմեսն աշխատանքի է անցել ներմուծող/արտահանող ընկերությունում՝ որպես քարտուղար և աշխատանքից հետո վերսկսել իրավաբանության դասերը՝ վերջապես ավարտելով այն 1979 թվականին։ Իրավագիտության ֆակուլտետում աշխատել է դասախոսի օգնական և Մանուել Ֆիգեյրայի մոտ վերապատրաստվել իրավաբան դառնալու համար՝ որպես հանրային միջազգային իրավունքի և ծովային իրավունքի մասնագետ, երբ ընկերներ Ժոաո Ռամոս Պինտոն և Խոսե դե Ֆրեյտաս Ֆերազը նրան առաջարկել են դիմել դիվանագիտական ծառայության։
Անա Գոմեսը թողել է ամեն ինրչ, որպեսզի կարողանա մուտք գործել արտաքին գործերի նախարարություն
1981 - Համայնքային իրավունքի դասընթաց, Կառավարման ազգային ինստիտուտ, Լիսաբոն
1988 - Ստրասբուրգի համալսարանի Մարդու իրավունքների միջազգային ինստիտուտի ամառային դասընթաց։


== Դիվանագիտական կարիերա ==
Անա Գոմեսը դիվանագետի կարիերան սկսել է 1980 թվականին և աշխատել է արտաքին գործերի նախարարության վարչությունում, որը զբաղվում էր Եվրոպական տնտեսական համայնքին Պորտուգալիայի միանալու բանակցություններով։
1980 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ Գոմեսը հրավիրվել է միանալու Նախագահ Էանեսի վերընտրմանը աջակցող ազգային հանձնաժողովին (CNARPE, Comissão Nacional de Apoio à Reeleição do Presidente Eanes)՝ որպես իրավաբան։ 1982 թվականին ընտրվեց Խոսե Ֆիլիպե Մորաես Կաբրալի փոխարեն՝ որպես նախագահ Անտոնիո Ռամալյո Էանեսի դիվանագիտական խորհրդական, և այդ պաշտոնում էր մինչև նրա պաշտոնավարման ավարտը՝ 1986 թվականը։ Բացի այդ, հանդես էր գալիս որպես նախագահի անձնական թարգմանիչ օտարերկրյա բարձրաստիճան անձանց հետ հանդիպումներին։
Այդ ժամանակ աշխատել է Արևելյան Թիմորի ապագաղութացման անավարտ գործի վրա (նախկինում պորտուգալական գաղութային սեփականություն,  այնուհետև ներխուժեց Ինդոնեզիան)։
Այնուհետև Անա Գոմեսը ծառայել է ՄԱԿ-ում՝ Պորտուգալիայի առաքելություններում, ինչպես նաև Ժնևում, Տոկիոյում և Լոնդոնում գտնվող դեսպանատներում։
1998 թվականին, Ինդոնեզիայի նախագահ Սուհարտոյի իշխանության անկումից հետո, Անա Գոմեսը մասնակցել է Արևելյան Թիմորի վերաբերյալ դիվանագիտական բանակցություններին Պորտուգալիայի իշխանությունների՝ Խայմե Գամայի գլխավորությամբ և Ինդոնեզիայի իշխանությունների՝ Ալի Ալաթասի գլխավորությամբ։ Ղեկավարել է Ջակարտայում Պորտուգալիայի դիվանագիտական ներկայացուցչությունը։ 2000 թվականին, Ինդոնեզիայի հետ երկկողմ հարաբերությունների վերականգնմամբ, Անա Գոմեսը Պորտուգալիայի առաջին դեսպանն էր Ջակարտայում, որը կարևոր դեր է խաղացել ինչպես Արևելյան Թիմորի անկախության գործընթացում, այնպես էլ Պորտուգալիայի և Ինդոնեզիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման գործում։ Դեսպան Ֆերնանդո դե Օլիվեյրա Նևեսի խոսքով, ինչպես ասվում է իր O Negociador (2019) աշխատության մեջ, Գոմեսը դրսևորեց «անսովոր պրոֆեսիոնալիզմ» և «արտասովոր դեր» ունեցավ բանակցություններում և դարձավ Ալի Ալաթասի ընկերը, ով եկել էր հիանալու նրանով։

1980 - հանրային մրցույթով ընդունվել է դիվանագիտական ծառայություն, Արտաքին գործերի նախարարություն, Լիսաբոն
1982-1986 թթ.՝ Հանրապետության Նախագահի դիվանագիտական ​​խորհրդական, գեներալ Անտոնիո Ռամալյո Էանես, Լիսաբոն
1986-1989 թթ.՝ ՄԱԿ-ում և այլ միջազգային կազմակերպություններում Պորտուգալիայի մշտական ներկայացուցչության առաջին քարտուղար (պատասխանատու է մարդու իրավունքների և մարդասիրական իրավունքի համար), Ժնև
1989-1991 թթ.՝ Տոկիոյում Պորտուգալիայի դեսպանատան խորհրդական
1991-1994 թթ.՝ Լոնդոնում Պորտուգալիայի դեսպանատան քաղաքական խորհրդական
1992 թ.՝ Եվրոպական միության նախագահության թիմի անդամ, որն աշխատում է Մերձավոր Արևելքի խաղաղության գործընթացի վրա
1992-1994 թթ.՝ Ժնևում ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնաժողովում Պորտուգալիայի պատվիրակության անդամ
1994 թ.՝ Լիսաբոն, Արտաքին գործերի նախարարության Եվրոպական Միավորի, Քաղաքական հարցերի բաժնի ղեկավար
1995-1996 թթ.՝ Եվրոպական հարցերով պետքարտուղարի աշխատակազմի ղեկավար, արտաքին գործերի նախարարություն, Լիսաբոն
1997-1998 թթ.՝ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում պորտուգալական պատվիրակության համակարգող, Նյու Յորք
1999-2000 թթ.՝ Նիդեռլանդների դեսպանատան Պորտուգալիայի շահերի բաժնի տնօրեն, Ջակարտա
2000-2003 թթ.՝ Պորտուգալիայի դեսպան Ինդոնեզիայում, Ջակարտա


== Քաղաքական կարիերա ==


=== Վաղ շրջան ===

2001 թվականի դեկտեմբերին, սոցիալիստ վարչապետ Անտոնիո Գուտերեշի հրաժարականից հետո, Նախագահ Խորխե Սամպայոն ցրեց Հանրապետության ասամբլեան և կոչ արեց նոր օրենսդրական ընտրություններ անցկացնել։ Սոցիալիստական կուսակցությունը, որը գլխավորում էր Ֆերո Ռոդրիգեսը, 2002 թվականի ընտրություններում պարտվեց Դուրաո Բարոզուի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությանը։ Անա Գոմեսը պարտվեց ընտրություններում և միացավ Սոցիալիստական կուսակցությանը ընտրությունների հաջորդ օրը՝ 2002 թվականի մարտի 18-ին։ Նույն տարում նրան հրավիրեցին կուսակցության ղեկավար պաշտոնների և ընդգրկեցին կուսակցության նախընտրական ցուցակներին Եվրախորհրդարանի համար։ Ընտրվել է Եվրախորհրդարանի պատգամավոր 2004 թվականի ընտրություններում և պաշտոնավարել երեք ժամկետ (վերընտրվել է 2009 և 2014 թվականներին)։
Քաղաքական պարտականություններ.

2002 - ընտրվել է Սոցիալիստական կուսակցության ազգային և քաղաքական հանձնաժողովների անդամ,
2003-2004 - Սոցիալիստական կուսակցության արտաքին կապերի ազգային քարտուղար,
2004 - շարունակական՝ Սոցիալիստական կուսակցության Ազգային կոմիտեի անդամ։


=== Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր, 2004–2019 թթ․ ===

Խորհրդարանում Գոմեսը աշխատել է արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում (2004-2014), նրա անվտանգության և պաշտպանության ենթահանձնաժողովում (2004-2019), մարդու իրավունքների ենթահանձնաժողովում (2009-2014) և քաղաքացիական ազատությունների, արդարադատության և ներքին գործերի հանձնաժողովում (2014-2019)։
Հեղինակել է 2008 թվականին Աֆրիկայում Չինաստանի դերի մասին զեկույցը, որը քննադատում էր մայրցամաքից չինական բնական ռեսուրսների ներմուծումը։ 2018 թվականին նա գլխավորել է Եվրախորհրդարանի պատվիրակությունը՝ Մալթայում օրենքի գերակայության և փողերի լվացման հետաքննության համար։
Ի հավելումն իր հանձնաժողովային առաջադրանքների, Գոմեսը եղել է ACP-ԵՄ Միասնական խորհրդարանական վեհաժողովում (2004–2009) և Իրաքի հետ հարաբերությունների, ինչպես նաև Արևմտյան Սահարայի միջխմբում և Եվրոպական պառլամենտ/Արևելյան Թիմոր։ Նա նաև մասնակցել է Եվրոպական խորհրդարանի մի շարք առաքելություններին Աֆղանստանում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Չադում, Չինաստանում, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, Արևելյան Թիմորում, Կոսովոյում, Լիբանանում, Ինդոնեզիայում (ներառյալ Աչեհը), Իրաքում, Իսրայելում, Պաղեստինում, Սուդանում (Դարֆուր), Թուրքիա, ԱՄՆ և այլն։ Նա մասնակցել է հետևյալ ընտրությունների դիտորդական առաքելություններին (EOM):

Եթովպիա (2005) - ԵՄ ԸԴԱ ղեկավար (EU's EOM),
Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն (2006) - Եվրոպական խորհրդարանի ԸԴԱ անդամ,
Արևելյան Թիմոր (2007) - Եվրոպական խորհրդարանի ԸԴԱ ղեկավար,
Անգոլա (2008) - Եվրոպական խորհրդարանի ԸԴԱ անդամ։


== Քաղաքական դիրքորոշումներ և հակասություններ ==
Եվրախորհրդարանում աշխատելու ընթացքում Գոմեսի գործունեության հիմնական ոլորտներն էին միգրացիան, մարդու իրավունքները, անվտանգությունը և պաշտպանությունը, միջազգային հարաբերությունները, գենդերային խնդիրները և զարգացումը։ 2010 թվականին նա ստորագրել է Spinelli Group-ի մանիֆեստը, որն աջակցում է դաշնային Եվրոպային։
2012 թվականին Գոմեսը պնդում էր, որ իրեն պահել են Բահրեյնի միջազգային օդանավակայանում ավելի քան յոթ ժամ՝ չնայած դիվանագիտական անձնագիր ուներ, երբ նա փորձել է մտնել Բահրեյն՝ Լիբիա Բենղազի տանող ճանապարհին կանգառի ժամանակ։
Գոմեսը հակասեմիտիզմի մեղադրանքներ է առաջադրել՝ հակաիսրայելական խոսնակներին Եվրախորհրդարան հրավիրելու և հրեական կազմակերպություններին որպես «այլասերված լոբբի» անվանելու համար։
Նրա ակտիվությունը և անդամակցությունը միգրացիոն կենտրոնացված «Եվրոպայի բարեկամներ» ՀԿ-ին Ռումինիայի վարչապետ Վիորիկա Դանչիլայի հարցազրույցում մեկնաբանել է որպես «բոլորովին ապաշնորհ»։
2014 և 2017 թվականներին Պորտուգալիայի գլխավոր դատախազի տեղակալի կողմից արված երկու խնդրանք՝ Անա Գոմեսի պատգամավորական անձեռնմխելիությունից հրաժարվելու վերաբերյալ նրա դեմ հարուցված քրեական գործի առնչությամբ հեռուստատեսային բանավեճում և պորտուգալական «Diário de» ամսագրին տված հարցազրույցում նրա արած հայտարարությունների կապակցությամբ։ Noticias-ը, «մինչդեռ թերթի հոդվածում նշվում էր, որ հետաքննություններ են ընթանում Վիանա նավաշինական գործարանների հետ կապված, և այդ կապակցությամբ Գոմեսը մեկնաբանել է, որ «ինչ-որ բան սկսում է տեղի ունենալ բացահայտ կոռուպցիայի գործի հետ կապված», երկուսին էլ «դեմ» որոշում են ընդունել Եվրախորհրդարանի կողմից։


== Անձնական կյանք ==
Անա Գոմեսը ամուսնացել է Լիսաբոնի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի գործընկեր Անտոնիո Մոնտեյրո Կարդոսոյի հետ (որին նա անվանել է «Տոնե») 1974 թվականի մայիսի 20-ին, Մեխակների հեղափոխությունից անմիջապես հետո, Լիսաբոն։ Այնուհետև զույգը ճաշել է մոտակա ռեստորանում՝ Galão-ում, իրենց ծնողների, փեսայի քրոջ հետ։ Ըստ Գոմեսի, ամբողջ գործը կարճ է եղել, և այդ միջոցառման նույնիսկ լուսանկար չի արվել («մենք թքած ունենք նման բուրժուական արատների վրա»), քանի որ զույգն այն ժամանակ ակտիվորեն զբաղված է եղել քաղաքական աշխատանքով MRPP կուսակցությունոմ ։ Ամուսնությունը երջանիկ էր, նրանք ունեցան մեկ դուստր՝ Ջոանան, մոտ մեկ տարի անց հարաբերությունները խզվեցին։ Հետագայում ամուսնացավ գործընկեր, դիվանագետ Անտոնիո Ֆրանկոյի հետ (1994 թվականին), ում հետ նա հանդիպել էր 1983 թվականին՝ աշխատելով նախագահ Անտոնիո Ռամալյո Էանեսի մոտ։ Ֆրանկոն մահացել է 2020 թվականին։
Անա Գոմեսը ներկայումս ապրում է Կասկայսում։


== Հրապարակումներ ==
Բազմաթիվ հոդվածներ տպագրվել են Courrier Internacional, Diário de Notícias, Expresso, Jornal de Leiria, Jornal de Notícias, Público և Visão պարբերականներում։
Գիրք՝ Todo-o-Terreno - 4 Anos de Reflexões (RCP Edições, Նոյեմբեր 2008, Լիսաբոն)։


== Այլ գործունեություն ==
Լիսաբոնի դասական համալսարանի ուսանողական միության անդամ (1974-1976),
Պորտուգալացի դիվանագետների միության խորհրդի անդամ (1982-1986 և 1994-1996),
Միջուկային զենքի չտարածման և զինաթափման հարցերով խորհրդարանականների փոխնախագահ, Եվրախորհրդարանի բաժին,
Amnesty International-ի պորտուգալական մասնաճյուղի անդամ,
Միջազգային զարգացման ՀԿ-ների CIDAC և Engenho & Obra անդամ,
Պորտուգալիայի կին իրավաբանների ասոցիացիայի անդամ։


== Ազգային պարգևներ ==
 GCC՝ Քրիստոսի զինվորական շքանշանի մեծ խաչ (9 հունիսի 2000 թվական),
 GOIH՝ Արքայազն Հենրիի շքանշանի մեծ սպա (18 մարտի 1986  թվական),
 ComM՝ Պատվո շքանշանի հրամանատար (27 ապրիլի 1993 թվական)։


=== Արտասահմանյան պարգևներ ===
Թիմոր-Լեստեի շքանշան (2009)։


=== Մրցանակներ ===
Ռութ Փիրսի մրցանակ Մարդու իրավունքների համար Մարդու իրավունքների ՀԿ-ների կողմից, Ժնև, 1989,
Տարվա անհատականություն մրցանակ - 1999, Էքսպրեսո շաբաթաթերթ, Լիսաբոն, 1999,
Տարվա անհատականություն մրցանակ - 1999, Միջազգային թղթակիցների ասոցիացիա, Լիսաբոն, 1999,
Հանրապետության Ժողովի Մարդու իրավունքների մրցանակ (Պորտուգալիայի խորհրդարան), 1999,
Տարվա ակտիվիստ - 2008, Պառլամենտ ամսագիր, Բրյուսել, 2008։


== Ծանոթագրություներ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ana Gomes 2021 Archived 2021-01-24 at the Wayback Machine.