Ծաղկի բանաձև

Ծաղկի բանաձևը լատինական տառերով, սիմվոլներով և թվերով ծաղիկների կառուցվածքի պատկերման պայմանական ձև է։
Սկսած 19-րդ դարից բուսաբանության գիտական և կրթական աշխատանքներում ծաղիկների կառուցվածքի և ձևի արտահայտման համար սկսեցին օգտագործել ծաղկի բանաձևը։


== Ծաղկիների սեռը ==
Բանաձևի սկզբում նշվում է ծաղկի սեռը։

 — արական ծաղիկ (պարունակում է միայն առէջներ);
 — իգական ծաղիկ (պարունակում է միայն պտղաթերթիկներ);
 — երկսեռ ծաղիկ։


== Ծաղկի սիմետրիան ==
Ապա նշվում է ծաղկի սիմետրիայի ձևը։

  
    
      
        ∗
      
    
    {\displaystyle \ast }
   — ծաղիկը ունի սիմետրիայի մի քանի առանցքներ(կանոնավոր կամ ակտինոմորֆ);

  
    
      
        ↑
      
    
    {\displaystyle \uparrow }
   — ծաղիկն ունի սիմետրիայի միայն մեկ առանցք (անկանոն կամ զիգոմորֆ);
 — ծաղիկը կազմված է երկու մասերից, որոնցից յուրաքանչյուրը ունի սիմետրիայի հորիզոնական առանցք (դիսիմետրիկ);
 — պարուրաձև ծաղիկ;
 — ցիկլիկ ասիմետրիկ ծաղիկ։Ծաղկի սիմետրիայի տարբեր ձևերի միջև անցումներ 
  
    
      
        ∗
      
    
    {\displaystyle \ast }
  / — ճառագայթային սիմետրիկից մինչև պարուրաձև։


== Ծաղկի մասեր ==
Հետևալ տառերը ծաղկի բանաձևում արտահայտում են վարսանդը, առէջը և ծաղկապատը։

Ca կամ K — բաժակաթերթիկներ (calyx);
Co կամ C — ծաղկեպսակ կամ պսակ (corolla);
P — պարզ ծաղկապատ (perigonium);
A — առէջներ (անդրոցեում) (androceum);
G կամ g — վարսանդ, պտղաթերթիկներ (գինեցեում) (gynoeceum).


== Մասերի քանակը և այլ նշումներ ==
Ծաղկի մասի տառի կողքին նշվում է տվյալ մասի քանակը (հնգաթերթ պսակ - 
  
    
      
        C
        
          o
          
            5
          
        
        
      
    
    {\displaystyle Co_{5}\;}
  , վեց առէջ 
  
    
      
        
          A
          
            6
          
        
        
      
    
    {\displaystyle A_{6}\;}
  ) իսկ եթե քանակը որոշակի չէ, կամ մեծ 12-ից՝ նշվում է 
  
    
      
        ∞
      
    
    {\displaystyle \infty }
  ։
Եթե ծաղկի ինչ-որ մասեր միաձուլված են, ապա նրանց թիվը գրվում է փակագծերի մեջ՝ միաձուլված հնգամաս պսակ
  
    
      
        C
        
          o
          
            (
            5
            )
          
        
        
      
    
    {\displaystyle Co_{(5)}\;}
  ։
Եթե ծաղկի մասերը դասավորված են շրջանաձև, ապա թվերի միջև գրվում է «+» 
  
    
      
        
          A
          
            5
            +
            5
          
        
        
      
    
    {\displaystyle A_{5+5}\;}
  ։
Ծաղկում հանգույցի դասավորությունը նշվում է գծիկով։ Հանգույցի կեղծ պատերի դեպքում՝ 
  
    
      
        
          G
          
            
              
                (
                
                  |
                
                2
                )
              
              _
            
          
        
        
      
    
    {\displaystyle G_{\underline {(|2)}}\;}
  ։
Առանձին մասերի կառուցվածքի խախտումներ։

  
    
      
        
          A
          
            
              5
              
                s
                t
              
            
          
        
        
      
    
    {\displaystyle A_{5^{st}}\;}
   — ստամինոդիում;

  
    
      
        
          A
          
            3
          
        
        
      
    
    {\displaystyle A_{3}\;}
  ° — թափվող մասի առկայություն

  
    
      
        
          A
          
            
              5
              
                ∞
              
            
          
        
        
      
    
    {\displaystyle A_{5^{\infty }}\;}
   — մասերի քանակի երկրորդային ավելացումՊարզ ծաղկապատի դեպքում բաժակի և պսակի նշանները չեն օգտագործվում, գրվում է միայն P (պերիգոնիում) — 
  
    
      
        
          P
          
            3
            +
            3
          
        
        
      
    
    {\displaystyle P_{3+3}\;}
  ։


== Օրինակներ ==
Շուշանի և կակաչի ծաղկի բանաձևերը։ 
  
    
      
        ∗
        
          P
          
            3
            +
            3
          
        
        
        
          A
          
            3
            +
            3
          
        
        
        
          G
          
            (
            
              
                3
                _
              
            
            )
          
        
      
    
    {\displaystyle \ast P_{3+3}\;A_{3+3}\;G_{({\underline {3}})}}
  

  
    
      
        ∗
      
    
    {\displaystyle \ast }
   — կանոնավոր ծաղիկ;

  
    
      
        
          P
          
            3
            +
            3
          
        
        
      
    
    {\displaystyle P_{3+3}\;}
   — պարզ ծաղկապատ, բաժանված պսակաթերթեր, 2 շարքով շրջանաձև դասավորված;

  
    
      
        
          A
          
            3
            +
            3
          
        
        
      
    
    {\displaystyle A_{3+3}\;}
   — առէջներն ազատ են, 2 շարքով շրջանաձև դասավոռված;

  
    
      
        
          G
          
            (
            
              
                3
                _
              
            
            )
          
        
      
    
    {\displaystyle G_{({\underline {3}})}}
  — վարսանդը մեկն է, կազմված երեք միաձուլված պտղաթերթիկներով (ցենոկարպային վարսանդ), հանգույցը վերին է։Այլ օրինակներԽնձորենի — 
  
    
      
        ∗
        C
        
          a
          
            5
          
        
        
        C
        
          o
          
            5
          
        
        
        
          A
          
            ∞
          
        
        
        
          G
          
            5
          
        
      
    
    {\displaystyle \ast Ca_{5}\;Co_{5}\;A_{\infty }\;G_{5}}
  
Մասրենի — 
  
    
      
        ∗
        C
        
          a
          
            5
          
        
        
        C
        
          o
          
            5
          
        
        
        
          A
          
            ∞
          
        
        
        
          G
          
            
              ∞
              _
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \ast Ca_{5}\;Co_{5}\;A_{\infty }\;G_{\underline {\infty }}}
  
Ոլոռ — 
  
    
      
        ↑
        C
        
          a
          
            5
          
        
        
        C
        
          o
          
            (
            1
            ,
            2
            ,
            1
            )
          
        
        
        
          A
          
            (
            9
            )
            ,
            1
          
        
        
        
          G
          
            
              1
              _
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \uparrow Ca_{5}\;Co_{(1,2,1)}\;A_{(9),1}\;G_{\underline {1}}}
  
Կարտոֆիլ — 
  
    
      
        ∗
        C
        
          a
          
            (
            5
            )
          
        
        
        C
        
          o
          
            (
            5
            )
          
        
        
        
          A
          
            5
          
        
        
        
          G
          
            (
            
              
                2
                _
              
            
            )
          
        
      
    
    {\displaystyle \ast Ca_{(5)}\;Co_{(5)}\;A_{5}\;G_{({\underline {2}})}}
  
Խուլեղինջ — 
  
    
      
        ↑
        C
        
          a
          
            5
          
        
        
        [
        C
        
          o
          
            (
            5
            )
          
        
        
        
          A
          
            1
            :
            4
          
        
        
        ]
        
          G
          
            
              
                (
                
                  |
                
                2
                )
              
              _
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \uparrow Ca_{5}\;[Co_{(5)}\;A_{1:4}\;]G_{\underline {(|2)}}}
  


== Հիմնական ընտանիքների ծաղկի բանաձերը ==


== Գրականություն ==
Биология: Энциклопедия / Гл. ред. М. С. Гиляров (Большая Российская энциклопедия), М. 678, էջեր 678 — 678 էջ, ISBN 5-85270-252-8։
Ботаника. Учебник для вузов: в 4 т, հ. 3 (խմբ. Под ред. А. К. Тимонина, И. И. Сидоровой), М., «Изд. центр «Академия»» — 576, էջեր 576 — 576 էջ, ISBN 978-5-7695-2746-3։