Հարձակումներ Աբկայքի և Հուրայսի վրա (2019)

Հարձակումներ Աբկայք և Հուրայս նավթավերամշակման գործարանների վրա, Սաուդյան Արաբիայի արևելքում՝ Աբկայքում, աշխարհի խոշորագույն նավթի առաջնային վերամշակման գործարանի և Հուրայս նավթավերամշակման գործարանի վրա անօդաչուների հարձակումը տեղի է ունեցել 2019 թվականի սեպտեմբերի 14-ին՝ տեղի ժամանակով ժամը 4:00-ի սահմաններում։ Հարձակումը տեղի է ունեցել Սաուդյան Արաբիայի արևելքում գտնվող Աբկայքի նավթավերամշակման գործարանի և Հուրայսի նավթավերամշակման գործարանի վրա։ Հարձակման պատճառով հրդեհներ են սկսվել Saudi Aramco պետական ձեռնարկություններում, որոնք հաշված ժամերի ընթացքում վերացվել են, սակայն Սաուդյան նավթի արդյունահանման ժամանակավոր անկումը կրկնակի (9,8 մլն բարելից մինչև 4,1 մլն բարել) է առաջացրել, ինչը համապատասխանում է համաշխարհային նավթարդյունահանման 5 %-ին։ Հարձակման պատասխանատվությունը ստանձնել են հուսիները։


== Հարձակումներ ==
Հարձակումներն ընդգծել են ինչպես Սաուդյան ենթակառուցվածքի ծայրահեղ խոցելիությունը, չնայած երկրի հսկայական ռազմական բյուջեին, այնպես էլ ժամանակակից տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ զանգվածային գրոհների էժանությունը. տասնյակ այլ դրոններ, որոնցից յուրաքանչյուրի կառուցումը կարող էր արժենալ 15 հազար դոլար, պատճառվել է օրական հարյուր միլիոն դոլարի վնաս։ Դեռևս 2013 թվականին մասնագետները կարծում էին, որ նման հարձակումը հազարավոր հրթիռներ կպահանջի։
Աբկայքի գործարանը պաշտպանվում էր Skyguard հակաօդային պաշտպանության երեք մարտկոցներով, բայց նրանք, ինչպես և սպառազինության մեջ գտնվող MIM-104 Patriot և Shahie համակարգերը ցույց տվեցին իրենց անվճարունակությունը փոքր ցածր թռչող դրոնների խմբի դեմ։ Փորձագետները նաև նշում են Սաուդյան հաշվարկների ավանդական վատ պատրաստվածությունը։


== Հետևանքներ ==

Հարձակումը լուրջ վնաս է հասցրել Սաուդյան Արաբիայի նավթային ենթակառուցվածքին և ուժեղացրել է աշխարհաքաղաքական լարվածությունը Մերձավոր Արևելքում։
Աբկայքում հարվածը հասցվել է դեսուլֆուրիզացիոն սյուներով և վակուումային գազային անջատիչներով (սֆերոիդամ), որը ծառայում է նավթային գազի բաժանմանը, սֆերոիդների մեծ մասը վնասվել է բացառիկ ճշգրտությամբ, վնասվել է նաև սյուների մոտ կեսը։ Վնասված սարքավորումների մի մասը վերանորոգման ենթակա չէ, փոխարինումը ամիսներ կտևի։
Հարձակումից հետո նավթի համաշխարհային գների կտրուկ թռիչք է տեղի ունեցել։ Brent տեսակի նավթի գնի բարձրացումը ռեկորդային է եղել 1991 թվականից ի վեր։


== Դիվանագիտական արձագանք ==
Դատապարտելով հարձակման նավթավերամշակման գործարանում հանդես են եկել այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Քաթարը, Գերմանիան, ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան, ինչպես նաև ՄԱԿ-ը։
Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հայտարարել է, որ այդ հարձակումը «չափազանց տհաճ պատմություն է, որը բացասական ազդեցություն է թողնում էներգետիկ շուկաների վրա, Կրեմլը հույս ունի, որ թագավորությունը շուտով կհաղթահարի այդ միջադեպի հետևանքները»։
ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն հայտարարել Է, որ հարձակման հետևում կանգնած է Իրանը։
Իրանի ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Աբաս Մուսավին մերժել է Պոմպեոյի հայտարարությունը՝ նման մեղադրանքներն անհիմն անվանելով և միևնույն ժամանակ նշելով, որ նա «այդքան էլ զարմացած չէր» նման խոսքերով։ Նրան աջակցել է Չինաստանի ԱԳՆ-ն, որը դատապարտել է ԱՄՆ-ին Սաուդյան Արաբիայի նավթավերամշակման գործարանի վրա հարձակման մեջ Իրանին մեղադրելու համար։


== Ռազմաքաղաքական արձագանք ==
2019 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Անկարայում գտնվելով Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Սաուդյան Արաբիային առաջարկել է ձեռք բերել Ս-300 «Ֆավորիտ» կամ Ս-400 Տրիումֆատոր զենիթահրթիռային համալիրներ՝ իրենց տարածքը օդից նոր հարձակումներից պաշտպանելու համար։
2019 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Սաուդյան Արաբիան միացավ ծովի անվտանգության միջազգային կոալիցիային (ԱՄՆ ղեկավարությամբ)։
Որպեսզի ամրապնդվի հակաիրանական միությունը, ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն բլից-այցեր է կատարել Սաուդյան Արաբիա և ԱՄԷ։
2019 թվականի սեպտեմբերի 21-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հավանություն տվեց Մերձավոր Արևելք լրացուցիչ զորքեր ուղարկելուն։  Չնայած դրոնների հարձակման պատասխանատվությունը ստանձնել են Եմենի ապստամբ հուսիները, ԱՄՆ-ին մեղադրել են Իրանի վրա հարձակում նախապատրաստելու մեջ, քանի որ հայտնաբերված բոլոր անօդաչու սարքերն արտադրվել են հենց այնտեղ։ Պենտագոնի ղեկավար Մարկ Էսպերը հայտարարել է, որ Բահրեյնի ռազմածովային բազայում տեղակայված ամերիկյան բոլոր ուժերը կկենտրոնանան հակահրթիռային պաշտպանության վրա։
ԱՄՆ-ի նման գործողություններին ի պատասխան՝ Իրանի արտգործնախարար Մոհամադ Ջավադ Զարիֆը CNN-ին տված հարցազրույցում նախազգուշացրել է, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետության նկատմամբ ցանկացած ագրեսիվ գործողությունների արդյունքը կլինի մեծամասշտաբ պատերազմը Մերձավոր Արևելքում։ Քաղաքական գործչի խոսքով՝ Իրանը չի ցանկանում մասնակցել որևէ ռազմական առճակատման, սակայն չի արձագանքի իր տարածքի վրա հարձակվելու դեպքում։


== Ծանոթագրություններ ==