Վիքիպեդիայի գրաքննություն

Վիքիպեդիայի գրաքննություն, պետական մակարդակով, տարբեր երկրներում, տարբեր ձևով արտահայտված գրաքննություն է։ Կիրառվել է ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի հինգ մշտական անդամ երկրներից չորսում՝ Մեծ Բրիտանիայում, Չինաստանում, Ռուսաստանում և Ֆրանսիայում։ Վիքիպեդիայի գրաքննությունը կիրառվում է նաև Իրանում, Պակիստանում, Սաուդյան Արաբիայում, Սիրիայում, Թայլանդում, Թունիսում, Թուրքիայում և Ուզբեկստանում։
Որոշ դեպքերում համատարած համացանցային գրաքննություն է կիրառվում, որը ներառում է Վիքիպեդիայի ողջ բովանդակությունը։ Մյուս դեպքերում կիրառվում են միջոցառումներ կանխելու համար կոնկրետ բովանդակության դիտումը։


== Գրաքննությունը տարբեր երկրներում ==


=== Չինաստան ===

Չինաստանը եղել է առաջին երկիրը, որ կիրառել է Վիքիպեդիայի գրաքննուոթյունը։ Չինարեն Վիքիպեդիան գործարկվել է 2001 թվականի մայիսին։ Առաջին անգամ նրա հասանելիությունը Չինաստանի տարածքից արգելափակվել է 2004 թվականի հունիսի 3-ին՝ կապված 1989 թվականի հունիսի 4-ին կատարված Տյանանմեն հրապարակի դեպքերի 15-ամյակի հետ.։
2004 թվականի հունիս 22-ին Վիքիպեդիայի հասանելիությունը Չինաստանում առանց որևէ բացատրության վերականգնվել է։ Նույն տարվա սեպտեմբերին առանց որևէ ակընհայտ պաըճառի այն նորից արգելափակվել է չորս օրով։
2005 թվականի հոկտեմբերին Չնաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում Վիքիպեդիայի հասանելիությունը կրկին փակվել է։ Պատճառը նշվել է Թայվանի հետ հարաբերությունների անդրադարձում «ՉԺՀ-ի կերպարի խեղաթյուրումը»։


=== Ֆրանսիա ===
2013 թվականի ապրիլին ֆրանսերեն Վիքիպեդիայի Պիեռ սյուր Օտ ռազմական ռադիոկայանի մասին հոդվածը գրավել է ֆրանսիական ներքին հետախուզության (DCRI ) ուշադրությունը։ Վարչությունը փորձել է հեռացնել հոդվածը ֆրանսերեն Վիքիպեդիայից։ Հետախուզությունը ճնշում է գործադրել Ֆրանսիայի քաղաքացի, ֆրանսերեն Վիքիպեդիայի կամավոր և ադմինիստրատոր Ռեմի Մատիսի վրա և ստիպել են ջնջել հոդվածը։ Վիքիմեսդիա Հիմնադրամը հարցում է ուղղել Ֆրանսիական հետախուզությանը, թե հոդվածի խնդրահարույց հատվածները, քանի որ հոդվածի նյութը վերցված է եղել 2004 թվականի Լուարա 7 հեռուստաընկերության ստեղծած, և համացանցում բաց դրված վավերագրական կինոնկարից։ Հետախուզությունը հրաժարվել է մանրամասներ բացահայտել և պնդել է հոդվածի հեռացմանը։
Ավելի ուշ հոդվածը վերականգնել է Ֆրանսիայի սահմաններից դուրս ապրող մեկ այլ մասնակից։


=== Ռուսաստան ===
2015 թվականի օգոստոսի 18-ին Ռուսական «Ռոսկոմնադզոր» հանձնաժողովը «Չարաս» հոդվածի պատճառով ռուսերեն Վիքիպեդիան մտցրել է Արգելված կայքերի ցանկ։ Վիքիպեդիան աշխատում է պաշտպանված HTTPS պրոտոկոլով, ապա հնարավոր չէ կայքում առանձին էջ արգելափակել, և այդ պատճառով ժամանակավոր արգելափակել Ռուսաստանի տարածքում, բայց որոշ ժամանակ անց կայքի հասանելիությունը վերականգնվել է։
Որոշ լրագրողներ նշում են, որ Ռուսաստանի տարածքում Վիքիպեդիայի արգելափակումը բերել է Սթրեյզանդի էֆեկտ։ Եթե հոդվածը մինչև արգելափակման սպառնալիքը ուներ մոտ տասը այցելություն, ապա Ռոսկոմնադզորդի հայտարարությունից հետո այցելությունները աճել են հազար անգամ, իսկ սկանդալի գագաթնակետին այցելությունները հասել են 100000-ի մեկ օրում։


=== Թուրքիա ===

2017 թվականի ապրիլի 29-ին թուրքական իշխանությունները Թուրքիայի տարածքից արգելափակել են Վիքիպեդիայի մուտքը։ Թուրքիայի տեղեկատվության և հաղորդակցային տեխնոլոգիաների նախարարությունը նշել է, որ արգելափակումը հիմնվել է Թուրքիայի ՔՕ 5651 հոդվածին (համացանցի կառավարում)։ Թուրքիայի կապի նախարարությունը պարզաբանել է, որ Վիքիպեդիան արգելափակվել է, քանի որ այն «միջազգային ասպարեզում  դարձել էր Թուրքիայի դեմ զրպարտչական քարոզարշավի մաս»։ Վիքիպեդիայի հիմնադիր Ջիմմի Ուելսը այս առիթով հայտարարել է, որ ինքը միշտ սատարելու է թուրքիայի ժողովրդին և նրա տեղեկատվության հասանելիության իրավունքի պայքարը՝ մարդու հիմնարար իրավունքներից մեկը։


== Արտաքին հղումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==