Վրաց-իսրայելական հարաբերություններ

Վրաց-իսրայելական հարաբերություններ, միջազգային երկկողմ քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, առևտրային, ռազմական, մշակութային հարաբերություններ Վրաստանի և Իսրայելի միջև։ Հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի հունիսի 1-ին։ Վրաստանը դեսպանատուն ունի Թել Ավիվում, իսկ Իսրայելը` Թբիլիսիում։


== Պատմություն ==

Իսրայելում ապրում են մոտ 120.000 վրացական հրեաներ, իսկ Վրաստանում` 13.000 հրեա։ 2008 թվականին Հարավային Օսեթիայում տեղի ունեցած հնգօրյա պատերազմից հետո Իսրայելի արտգործնախարարությունը հայտարարել է, որ ճանաչում է Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը և կողմերին կոչ է արել կոնֆլիկտը լուծել խաղաղ ճանապարհով։ 2012 թվականին Արչիլ Կեկելիան նշանակվել է Իսրայելում Վրաստանի դեսպան։ Նրա գլխավոր երկու խնդիրներն են եղել վերադարձնել Երուսաղեմի Սուրբ Խաչի եկեղեցու նկատմամբ իրավունքը, որը 300 տարի առաջ անցել է հունական ուղղափառ եկեղեցուն, ինչպես նաև ամրապնդել Իսրայելի հետ ունեցած տնտեսական կապերը։
ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի` Երուսաղեմը Իսրայելի մայրաքաղաք ճանաչելուց հետո Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր, իշխող կուսակցության անդամ Շոթա Շալելաշվիլին առաջարկել է սատարել ԱՄՆ-ի նախագահի առաջարկությունը։
2018 թվականի դեկտեմբերին Իսրայելի արտգործնախարարի տեղակալ Ցիպի Հոտովելին հրավիրվել է Վրաստան նորընտիր նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլիի երդմնակալության արարողությանը։ Հոտովելին հանդիպումներ է ունեցել նախագահի, ինչպես նաև կառարության ղեկավար Մամուկա Բախտաձեի և արտաքին գործերի նախարար Դավիթ Զալկալիանիի հետ։ Ի թիվս այլ հարցերի` քննարկվել է Վրաստանի դեսպանության տեղափոխումը Թել Ավիվից Երուսաղեմ։


== Կարևոր այցելություններ ու հանդիպումներ ==


=== Վրաստանից ===
Հունիսի 17-19, 1995 - Էդուարդ Շևարդնաձեն այցելել է Իսրայել։
Հունվարի 13-14, 1998 - Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեն այցելել է Իսրայել։
Նոյեմբերի 29 - դեկտեմբերի 4, 1998 - խորհրդարանի նախագահ Զուրաբ Ժվանիան այցելել է Իսրայել։
Հունվարի 5-7, 2000 - Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեն այցելել է Իսրայել։
Հունվարի 20-23, 2003 - Վրաստանի պետական նախարար Ավթանդիլ Ջորբենաձեն այցելել է Վրաստան։
Հունիսի 23-27, 2003 - Վրաստանի խորհրդարանի նախագահ Նինո Բուրջանաձեն այցելել է Իսրայել։
Հոկտեմբերի 26-29, 2003 - Վրաստանի արտգործնախարար Իրակլի Մանագարաշվիլին այցելել է Իսրայել։
Հուլիսի 28-29, 2004 - Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին աշխատանքային այցով մեկնել է Իսրայել։
Հոկտեմբերի 31-նոյեմբերի 1, 2006 - Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին աշխատանքային այցով մեկնել է Իսրայել։
Հոկտեմբերի 22-24, 2007 - Վրաստանի արտգործնախարար Գելա Բեժուաշվիլին այցելել է Իսրայել։
Մայիսի 14-15, 2008 - Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին մեկնել է Իսրայել։
Մայիսի 1, 2018 - Վրաստանի պաշտպանության նախարար Լևան Իզորիան մեկնել է Իսրայել։ Այցի ընթացքում նա Թել Ավիվում հանդիպել է իսրայելցի գործընկերոջ` Ավիգդոր Լիբերմանի հետ։ Հանդիպման ժամանակ քննարկվել են անվտանգության, երկկողմ հարաբերությունների, աշխարհի ռազմաքաղաքական իրավիճակի ոլորտներերում համագործակցության հարցեր։ Հանդիպման վերջում ստորագրվել է փոխհամաձայնության հուշագիր։


=== Իսրայելից ===
Սեպտեմբերի 7-11, 1998 - Մոշե Կացավն այցելել է Վրաստան։
Մարտի 22, 1999 - վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն այցելել է Վրաստան։
Հունվարի 25-26, 2001 - Իսրայելի նախագահ Մոշե Կացավն այցելել է Վրաստան։


== Առևտրային հարաբերություններ ==
ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո ամրապնդվել են Իսրայելի և Վրաստանի միջև առևտրային հարաբերությունները։

Իսրայելի ներդրումները Վրաստանի տնտեսության մեջ.

2016 թվականին երկու երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը կազմել է մոտ 30 միլիոն դոլար, իսկ 2017 թվականին` 91 միլիոն դոլար։ Իսրայելը Վրաստանից հիմնականում ներմուծում է նավթամթերք, իսկ Վրաստան է արտահանում գյուղատնտեսական քիմիկատներ` մոտ 30 միլիոն դոլարի։
2018 թվականի մայիսին Իսրայելի` առևտրի նախարար Էլի Կոենը պաշտոնական այցով մեկնել է Վրաստան։ Այնտեղ նա հանդիպել է իր գործընկեր Դմիտրի Կումսիշվիլիի հետ։ Պետական գործիչները միասին հուշագիր են ստորագրել երկու երկրների միջև ազատ առևտրի հռչակման նպատակահարմարությունն ուսումնասիրելու մասին։


== Դեսպանների ցանկ ==


=== Վրաստանի դեսպաններ Իսրայելում ===
Ռևազ Գաչեչիլաձե (15.02.1998 - 19.02.2004)
Լաշա Ժվանիա (15.03.2005 - 12.06.2008)


=== Իսրայելի դեսպաններ Վրաստանում ===
Բարուխ Բեր-Ներիա (26.06.1993 - 1996)
Լիլի Հահամ (1996 - 24.04.1998)
Էհուդ Էյտամ (24.04.1998 - 03.09.2011)
Ռիվկա Կոեն (03.09.2001 - 18.01.2005)
Շաբտայ Ցուր (18.01.2005 — 07.10.2008)
Իցհակ հերբեր (07.10.2008 — 27.08.2012)
Յուուվալ Ֆոքս (27.08.2012 — ներկայումս պաշտոնավարում է)


== Համագործակցություն ռազմական ոլորտում ==
Իսրայելն ու Վրաստանը ակտիվորեն համագործակցում են ռազմական ոլորտում։ Իսրայելը Վրաստանին վաճառել է զրահապատ մեքենաներ և հրազեն, իսկ իսրայելական հատուկ ջոկատայինները նախապատրաստել են վրացի զինվորականներին։ Իսրայելը Վրաստանին է վաճառել անօդաչու թռչող սարքեր, LAR-160 հրթիռների կայաններ, հակատանկային արկեր։ Stratfor և RT ընկերությունները 2008 թվականի օգոստոսի 5-ի հայտնել են, որ Իսրայելը ծրագրել է դադարեցնել Վրաստանին զենքի վաճառքը Ռուսաստանի հետ ռազմական գործողություններ սկսելու պատճառով։


== Մշակութային գործունեություն ==
2010 թվականի մարտի 9-ին Վրաստանի Կինոյի տանը Իսրայելի դեսպանության հովանավորությամբ կազմակերպվել է իսրայելյան կինոյի փառատոն։ Այն անց է կացվել 2010 թվականի մարտի 9-ից 16-ը։ Փառատոնի շրջանակներում ցուցադրվել են հետևյալ ֆիլմերը` «Վալս Բաշիրի հետ» (Արի Ֆոլմանի անիմացիոն ֆիլմ), «Շլոմիի աստղը» (Շեմի Զարխին), «Ռուտենբերգ» (Էլի Կոեն), «Կոլումբական սեր» (Շայ Կանոտ), «Կեդմա» (Ամոս Հիտայ), «Բոֆոր» (Յոսեֆ Սեդար), «Պտտվի'ր ձախ աշխարհի վերջից» (Ավի Նեշեր)։


== Զբոսաշրջություն ==
2010 թվականին Իսրայելն ու Վրաստանը ստորագրել են զբոսաշրջության և օդային հաղորդակցության ոլորտին առնչվող երկկողմ համաձայնագիր։ 2010 թվականի հոկտեմբերին Վրաստանի տնտեսության ու կայուն զարգացման նախարար Բեռա Կոբալիան այցելել է Իսրայել։


== Կոնֆլիկտներ ==
2010 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Վրաստանում ձերբակալվել են իսրայելցի գործարարներ Զեև Ֆրենկելը և Ռոնի Ֆուկսը` մեղադրվելով ֆինանսների փոխնախարար Ավթանդիլ Հարաիձեին 7 միլիոն դոլարի չափով կաշառք առաջարկելու մեջ։ Կոնֆլիկտը կապված էր Ֆուքսի ընկերության պահանջի հետ, այն է` Վրաստանի կառավարությունից 100 միլիոն դոլարի պահանջ նախօրոք կատարած փոխանցումների համար։ Ֆուքսը թբիլիսյան դատարանի կողմից դատապարտվել է 7, իսկ Ֆրենկելը` 6.5 տարվա ազատազրկման։ Այս միջադեպը լարվածություն է առաջացրել երկու երկրների հարաբերություններում։


== Ծանոթագրություններ ==