Գլխոտանիներ

Գլխոտանիներ (լատ.՝ Cephalopoda, հին հունարեն՝ ϰεφαλή «գլուխ» և հին հունարեն՝ πούς «ոտք»), փափկամորթների տիպի անողնաշարավոր կենդանիների դաս։ Ազատ լողացող, շարժուն կենդանիներ են։ Ռուսաստանում հայտնի են մոտ 70 տեսակ։


== Արտաքին կառուցվածք ==
Մարմինը երկսիմետրիկ է, 1-ից մինչև 18 մ երկարությամբ։
Հայտնի է մոտ 600 տեսակ։ Ունեն կատարելագործված արյունատար համակարգ և գլխուղեղ՝ շրջապատված կռճիկային գանգով։ Աչքերը լավ են զարգացած։ Շնչառությունը կատարվում է 1-2 զույգ փետրաձև խռիկներով։ Բերանի շուրջ ունեն
Խեցիներ չունեն, բայց ունեն ոտքերին փոխարինող շոշափուկներ, որոնք տեղադրված են գլխին։ Երբ ութոտնուկը քնած է, նրա 6 շոշափուկներն անշարժ են, իսկ 2-ը, շարունակ շրջանակներ գծելով, պահպանում են նրան։ Խոշոր ութոտնուկի յուրաքանչյուր շոշափուկի վրա կա 300 ծծիչ, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է բռնած պահել մի քանի կիլոգրամ ծանրության բեռ։
Կաղամարը հայտնի է նրանով, որ ունի «ռեակտիվ շարժիչ». նրա կաշվե թիկնոցի տակ ջուր է լցվում, և նա, մկանները կծկելով, ջուրը դուրս է մղում ձագարաձև խողովակով և հրման ուժի ազդեցությամբ «հրթիռի» պես սլանում է առաջ՝ ժամում 40 կմ արագությամբ։ Վտանգի դեպքում նա թանաքի իր պարկից նաև հեղուկ է արտազատում և պղտորում ջուրը՝ «ծխածածկույթ» ստեղծելով։


== Տարածում ==
Գլխոտանիները տարածված են բոլոր օվկիանոսների խորքերում, սակայն նրանց մեծ մասը նախընտրում է ապրել ներքևի շերտում։ Նրանք ապրում են աղի ջրամբարներում։ Բայց կան բացառություններ։ Lolliguncula brevis կալմարը, հայտնաբերվել է Չեսապիսկի ծովածոցում, որը կարող է ապրել աղի ջրում՝ աղայնության - մինչև 17 պրոմիլե։


== Դասակարգում ==
Դաս. Cephalopoda
Ենթադաս. Аммоноидеи (Ammonoidea),
Ենթադաս. Nautiloidea,
Ենթադաս. Belemnitida.
Ընտանիք. Nectocarididae
Տեսակ. Nectocaris
Տեսակ. Petalilium
Տեսակ. Vetustovermis


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Barskov, I.S., M.S. Boiko, V.A. Konovalova, T.B. Leonova & S.V. Nikolaeva (2008)։ «Cephalopods in the marine ecosystems of the Paleozoic»։ Paleontological Journal 42 (11): 1167–1284։ doi:10.1134/S0031030108110014  A comprehensive overview of Paleozoic cephalopods.
Campbell, Neil A., Reece, Jane B., and Mitchell, Lawrence G.: Biology, fifth edition. Addison Wesley Longman, Inc. Menlo Park, California. 1999. ISBN 0-8053-6566-4.
Felley, J., Vecchione, M., Roper, C. F. E., Sweeney, M. & Christensen, T., 2001-2003: Current Classification of Recent Cephalopoda. National Museum of Natural History: Department of Systematic Biology: Invertebrate Zoology: Cephalopods
N. Joan Abbott, Roddy Williamson, Linda Maddock. Cephalopod Neurobiology. Oxford University Press, 1995. ISBN 0-19-854790-0
Marion Nixon & John Z. Young. The brains and lives of Cephalopods. Oxford University Press, 2003. ISBN 0-19-852761-6
Hanlon, Roger T. & John B. Messenger. Cephalopod Behaviour. Cambridge University Press, 1996. ISBN 0-521-42083-0
Martin Stevens & Sami Merilaita. Animal camouflage: mechanisms and function. Cambridge University Press, 2011. ISBN 0-521-19911-5
Rodhouse P. G., Nigmatullin, Ch. M. (1996)։ «Role as Consumers»։ Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 351 (1343): 1003–1022։ doi:10.1098/rstb.1996.0090 
Classification key to modern cephalopods: ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0150e/a0150e03.pdf(չաշխատող հղում)


== Արտաքին հղումներ ==
CephBase – cephalopod database Archived 2006-01-18 at the Wayback Machine.
TONMO.COM – The Octopus News Magazine Online – cephalopod articles and discussion
Tree of Life Web Project – Cephalopoda Archived 2012-03-24 at the Wayback Machine.
Mikko's Phylogeny Tree Archived 2007-01-06 at the Wayback Machine.
Fish vs. Cephalopods