Ջեյմս Ռենդի

Ջեյմս Ռենդի ծնունդով՝ Ռենդալլ Ջեյմս Հեմիլտոն Ցվինգե (անգլ.՝ James Randi, Randall James Hamilton Zwinge, օգոստոսի 7, 1928(1928-08-07), Տորոնտո, Կանադա - հոկտեմբերի 20, 2020(2020-10-20), Պլանտեշյն, Բրովարդ շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), կանադա-ամերիկյան  իլյուզիոնիստ և գիտական սկեպտիկ։ «Պարանորմալ երևույթների մասին հայտարարությունների գիտական հետաքննության կոմիտեի» (CSICOP) հիմնադիրներից մեկն է և Ջեյմս Ռենդի կրթական  հիմնադրամի հիմնադիրը (անգլ.՝ JREF), Բրայթս շարժման հայտնի մասնակից։


== Կենսագրություն ==
Ջեյմս Ռենդին ծնվել է 1928 թվականի օգոստոսի 7–ին Կանադայի Օնտարիո նահանգի Տորոնտո քաղաքում և եղել է ընտանիքի երեք երեխաներից ամենամեծը։ Հեծանվով վթարի ենթարկվելուց հետո տղան 13 ամիս գիպսի մեջ է անցկացրել, և չնայած բժիշկները պնդում էին, թե նա երբեք չի կարող քայլել, բայց նա ապաքինվել է՝ հերքելով բոլոր հոռետեսական կանխատեսումները։ Ռենդին վնասվածքներից ապաքինման ընթացքում, կարդացել է շատ գրականություն և հետաքրքրվել է իլյուզիոնիզմով։
17 տարեկան հասակում Ջեյմս Ռենդին թողել է ուսումը և սկսել է աճպարարություն անել փողոցային ներկայացումների ժամանակ։ Ավելի ուշ, աշխատելով ֆիլիպինյան գիշերային ակումբներում և Ճապոնիայում, Ռենդին ականատես է եղել բազմաթիվ հնարքների, որոնք իլյուզիոնիստները ներկայացնում էին որպես հրաշք։


== Գործունեություն ==
1946 թվականին Ջեյմս Ռենդին սկսել է իր՝ իլյուզիոնիստի մասնագիտական գործունեությունը։ Սկզբնական շրջանում նա հանդես է եկել որպես Ռենդալ Ցվինգե, այնուհետև սկսել է աշխատել  Ամազինգ Ռենդի (The Amazing Randi, բառացի՝ ապշեցուցիչ Ռենդի) բեմական կեղծանվամբ։
1956 թվականին նա հայտնվել է «Այսօրվա շոու» (The Today Show) հաղորդման թողարկումներից մեկում, իսկ 1960-ականների կեսերին «Ռենդիի զարմանալի շոու» (The Amazing Randi Show) հաղորդումը վարել է նյույորքյան ռադիոյում։ Արդեն 1960-ական թվականների վերջին և 1970-ական թվականների առաջին կեսին նա հանդես է եկել ամերիկյան հեռուստահաղորդումներում՝ որպես իլյուզիոնիստ։ Էլիս Քուփերի 1973-1974 թվականների շրջագայության ժամանակ Ռենդին կատարել է ատամնաբույժի և դահիճի դեր, ինչպես նաև հանդես է եկել բեմական ռեկվիզիտի մի մասի, այդ թվում գիլիոտինի ստեղծողը։


== Պարանորմալ բացահայտում ==
1970-ական թվականներից Ռենդին զբաղվել է պարանորմալ երևույթների, հրաշքների, հոգեկան ունակությունների մասին հաղորդումների հրապարակային բացահայտմամբ։ Առավել մեծ հնչեղություն ստացածներից է 1972 թվականի պատմությունը, երբ Ռենդին դեմ է արտահայտվել այդ պահին փառքի գագաթնակետին գտնվող Ուրի Գելլերին, որի խաղացանկի ամենահջողված համարը հայացքի ուժով գդալի ծռելն էր։ Ռենդին հայտարարել է, որ  համարը սովորական հնարք է, և խորհուրդ է տվել հեռուստաստուդիայի անձնակազմին, որտեղ ելույթ էր ունենալու Գելլերը, ինչպես բացառել խաբեության հնարավորությունը։ Հետագայում Ռենդին բազմիցս հանդես է եկել Գելլերի դեմ՝ բացահայտելով նրան որպես շառլատանի։ Գելլերը 19 անգամ հրապարակայնորեն սպառնացել է Ռենդիին դատական հայցով, վեց դեպքերում հայցերն իսկապես ներկայացվել են և հասել դատարան, բայց ոչ մի դեպքում Գելլերին չի հաջողվել Ռենդիից փոխհատուցում կամ թեկուզ փոքր գումար ստանալ։
1970-ական թվականներին Ջեյմս Ռենդին ընդունել է «Պարանորմալ երևույթների վերաբերյալ հայտարարությունների գիտական հետաքննության կոմիտեի» կազմակերպմանն ու աշխատանքին մասնակցելու հրավերը։
1983 թվականին Ռենդին հրապարակավ հայտարարել է, որ իր նախաձեռնությամբ իր երկու գործընկերները՝ պրոֆեսիոնալ իլյուզիոնիստները, ներթափանցել են Վաշինթոնի Սենտ Լուիս համալսարանի այսպես կոչված «պսի-լաբորատորիա»՝ որպես փորձարարներ, այնտեղ ստուգումներ են անցել և նրանց երևակայական էքստրասենսորային ունակություններն իսկական են ճանաչվել։ Բազմամիլիոնանոց բյուջե ունեցող լաբորատորիան իրականցրել է տելեկինեզի, հեռուստահաղորդման և պարանորմալ ունակությունների հետազոտության նախագիծ, հետազոտողները պնդում էին, որ թեստավորման մեթոդիկան կատարյալ է և անհնար է խաբել։ Ռենդին ծաղրել է «գիտնականներին», ովքեր չեն կարողացել տարբերել կեղծ աճպարարներին էքստրասենսներից։ Այդ սկանդալից հետո ԱՄՆ–ում փակվել են պարանորմալ հետազոտությունների ֆինանսավորման բազմաթիվ ծրագրեր։


== Գրական գործունեություն ==

Ջեյմս Ռենդին մի քանի գրքերի հեղինակ է։ Այսպես, 1982 թվականի իր «Ճշմարտությունը Ուրի Գելլերի մասին» (The Truth About Uri Geller) գրքում նա կասկածի է ենթարկում Ուրի Գելլերի պարանորմալ ունակությունները և պնդում է, որ գդալի ճկմամբ հնարքը կարող է կատարել ցանկացած աճպարար՝ օգտագործելով որոշակի մանիպուլիացաներ։
1992 թվականին լույս է տեսել նրա «Կախարդանք» (Conjured) աշխատանքը, որն իր մեջ ներառում է մի քանի հայտնի իլյուզիոնիստների կենսագրություններ։
Ջեյմս Ռենդին հիվանդ էր քաղցքեղով․ 2009 թվականի հունիսին նրան ախտորոշվել է հաստ աղիքի չարորակ նորագոյացություն։ 2010  թվականին նա հայտարարել է, որ բուժումը հաջող է անցել և ինքն այժմ առողջ է։
2010  թվականի մարտին դիտելով «Հարվի Միլք» ֆիլմը՝ կատարել է քամինգ աութ՝ որպես բաց գեյ։ 
Ջեյմս Ռենդին մի շարք գրքերի հեղինակ է՝ այդ թվում նաև «Ոգեհարցության և գերբնականության առեղծվածայնացման նկրտումների, խարդախությունների և մոլորեցումների հանրագիտարան» տեղեկագիրքը (An Encyclopedia of Claims, Frauds, and Hoaxes of the Occult and Supernatural)։


== Ջեյմս Ռենդի հիմնադրամ ==
1996 թվականին, արդեն նախկին իլյուզիոնիստը հիմնադրել է Ջեյմս Ռենդի կրթական հիմնադրամը, որն աջակցում է երիտասարդների աշխարհայացքի ձևավորմանն ուղղված կրթական ծրագրերին, հրատարակում է գրականություն, օգնում՝ ուսումնական ծրագրերի ստեղծմանը։ Հիմնադրամը տարեկան մի քանի հազար ԱՄՆ դոլարի ընդհանուր չափով պարգևավճարներ է վճարում ամերիկացի աշակերտներին լավագույն աշխատանքների համար, որոնք ցույց են տալիս այդ աշխատանքի հեղինակի գիտական ներուժը՝ ընտրված գիտական ուղղության քննադատական մոտեցման հետ միասին։ 
Հիմնադրամն զբաղվում է նաև պարանորմալ երևույթների մասին հաղորդումների ուսումնասիրությամբ և ստուգմամբ։ Այն մեկ միլիոն դոլարի չափով մրցանակ է երաշխավորում  յուրաքանչյուրին, ով կկարողանա ցուցադրել էքստրասենսորային, պարանորմալ կամ գերբնական բնույթի ցանկացած հմտություն լաբորատոր հսկողության պայմաններում։ Այսօրվա դրությամբ ոչ մեկին չի հաջողվել մրցանակ ստանալ։


== Քննադատություն ==

Լիլի Բլաքը «Էքստրասենսերի բոլոր գաղտնիքները» գրքում նշել է․ 

Մեդիում Ռոզմարի Ալտեյը CNN–ին տված հարցազրույցում կասկած է հայտնել, որ մրցանակային ֆոնդն ընդհանրապես գոյություն ունի, ինչը նշանակում է, որ նույնիսկ հաղթանակի դեպքում գումարը չի վճարվի։
Ստյուարդ Գորդոնն իր «Պարանորմալ երևույթների հանրագիտարան» գրքի 377 էջում  նշել է․ 


== Պարգև ==
Ջեյմս Ռենդիի պատվին աստերոիդը անվանվել է (3163) Ռենդի - 3163 Randi (1981 QM)։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

{{{1}}} Ջեյմս Ռենդի. պաշտոնական կայք
James Randi  Skeptic's Dictionary կայքում
James Randi Internet Movie Database կայքում
Works by or about Ջեյմս Ռենդի in libraries (WorldCat catalog)Մեդիա

James Randi interview Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine. (մայիս 2009) MagicNewswire.com կայքում, որտեղ Ռենդին խոսում է իր մոգության գործունեության մասին, Ուրի Գելլերի և մյուսներին հակադրվելու մասին
James Randi interview (նոյեմբեր 2007) BSAlert.com կայքում ռադիո-շոու, որտեղ Ռենդին քննարկում է NBC ռադիոյում Phenomenon TV շոուն, Ուրի Գելլերի ներկայիս կարգավիճակը և արտահայտում է իր կարծիքը, թե որքան սնահավատ է հասարակությունը։
«Homeopathy: The Test – webchat with James Randi»։ BBC։ November 26, 2002 
"20 Major Aspects of Liars, Cheats, and Frauds" by James Randi"