Հայկական անուն

Հայկական անուն, անձնանուններ և ազգանուններ՝ տարածված ամբողջ աշխարհի հայերի շրջանում։


== Անուն ==

Ըստ ծագման՝ անձնանունները բազմազան են։ Մեծ խումբ են կազմում վաղնջորեն հայերեն և ուրարտերեն (լեզուն գոյություն է ունեցել մինչև մ.թ.ա. 6-րդ դար) անուններ։ Դրանց մի մասը կապված է հեթանոսական հայ աստվածների և դիցաբանության հետ։
4-րդ դարի սկզբից քրիստոնեությունը դարձավ հայկական պետականության պաշտոնական կրոն, և առօրյա գործածության մեջ մտան հրեական և հունական ծագման աստվածաշնչյան անուններ։ Հայաստանի առաջին բաժանումից հետո՝ 4-7-րդ դարերում, երկրի մի մասը պատկանում էր Պարսկաստանին (Իրան), ինչի հետևանքով առաջացել են պարսկական (իրանական) ծագման անուններ։ 7-րդ դարում երկիրը հափշտակվել է արաբների կողմից, և արաբական որոշ անուններ գործածության մեջ են մտել հայերի շրջանում։ 11-րդ դարի սկզբից Հայաստան են ներխուժել թուրք-սելջուկ ցեղերը, և բնակչությունն ընդօրինակել է թուրքական անուններ։ 18-րդ դարի սկզբից Հայաստանը մտել է Ռուսական կայսրության կազմի մեջ, և Ռուսաստանում, իսկ ավելի ուշ՝ ԽՍՀՄ-ում, սկսել են գործածության մեջ մտնել տարածված անուններ։
19-րդ դարում հանդիպում են գրական ստեղծագործությունների և կինոարվեստի կերպարների անուններ՝ Համլետ, Օֆելյա։
Ըստ Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայության՝ երկրում նորածիններին տրվող ամենատարածված անուններն են․

2012 թվականից տևական ժամանակ Հայաստանում երեխաների ամենահանրահայտ անունները եղել են Միլենան և Նարեկը։


== Ազգանուն ==


=== Վերջածանցներ ===
Ժամանակակից հայերեն ազգանունները սովորաբար ավարտվում են -յան վերջածանցով՝ ցույց տալով պատկանելությունը, և վերջինս ամենից հաճախ օգտագործվում է որպես հայրանուն։ Շատ հազվադեպ այդ ազգանուններն առաջանում են որևէ որակի կամ հատկանիշի մատնանշումից։
Որոշ ազգանուններ ունեն -ունի վերջածանցը՝ իմաստով համանման -յան-ին, և վերաբերում են մ.թ.ա. առաջին հազարամյակի քաղաք-պետությունների հնագույն արիստոկրատական ​​տոհմական անուններին (Արշակունիներ, Բագրատունիներ, Պահլավունիներ)։
-նց վերջածանցը՝ գրաբարյան սեռական հոլովի հոգնակի թվի վերջավորությունը, կարող է գործածվել ինչպես առանձին, այնպես էլ ավելանալ -յան-ին և -ունի-ին։ Վերջածանցն արտահայտում է ծագման պատկանելությունը՝ սկսած նախահորից, որի անունը կարող է օգտագործվել որպես ազգանուն (Թոնունց)։ Այսպես, «Սարգսյան» ազգանունն արտահայտում է ամենամերձավոր բարեկամություն (դուստր կամ Սարգիս որդի). այս ձևը կիրառվել է մոտավորապես 18-րդ դարից, երբ Օսմանյան կայսրության կառավարությունն սկսել էր անցկացնել կանոնավոր մարդահամարներ։ Իր հերթին՝ «Սարգսյանց» ազգանունը ցույց է տալիս պատկանելություն Սարգսից առաջացող մի ամբողջ ցեղի։ Այս ձևը, ամենայն հավանականությամբ, առաջացել է Արևելյան Հայաստանի ժամանակաշրջանում ավատատիրական հարաբերությունների հաստատման ժամանակ և համարվում էր արտոնյալ դասի պատկանելության նշան։
-յան-ից և ունի-ից առաջ գոյություն են ունեցել -լի և -ճի վերջածանցները, ինչը նշանակում է, որ ազգանունն առաջացել է մասնագիտության կամ աշխարհագրական անունից։
Անդրկովկասի՝ Ռուսական կայսրությանը անդամակցությունից հետո արևելահայերից շատերի ազգանունները ստացել են ռուսականացված տարբերակ և -ով ածանցով վերջ (Սարկիսով, Օգանեսով, Հարությունով և այլն)։
Որոշ սփյուռքահայեր հանել են վերջածանցները (Շառլ Ազնավուր և Էնդի Սերքիս)։


=== Արմատներ ===
Ըստ ծագման՝ ազգանունների արմատները կարող են լինել․

արաբական,
հրեական,
հունական,
իրանական` Նալբանդյան, Բաղրամյան, Եդիգարյան, Շահնազարյան, Միհրանյան, Արշակունի, Պահլավունի, Տիգրանյան, Արտաշեսյան, Շահբազյան, Զարգարյան,
թուրքական՝ Օզանյան, Կարախանյան, Քոչարյան, Կապուտիկյան, Շահինյան, Քարդաշյան, Գյուլբենկյան, Դեմիրճյան, Փարաջանով, Դոլուխանովա, Իգիթյան։Տեր նախամասնիկը նշանակում է քահանայի վերածել։


== Ծանոթագրություններ ==