armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Վիռվե

Վիռվե (էստ․՝ Virve), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 7 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Պեեդու

Պեեդու (էստ․՝ Peedu), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Ալբու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 52 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Վիկտոր Թորն

Վիկտոր Թորն (հունվարի 31, 1844(1844-01-31), Էշ-սյուր-Ալզետ, Լյուքսեմբուրգ - սեպտեմբերի 15, 1930(1930-09-15), Լյուքսեմբուրգ) , լյուքսեմբուրգցի քաղաքական գործիչ, Լյուքսեմբուրգի 11-րդ վարչապետ, ով պաշտոնավարել է մոտ մեկ տարի` 1916 թվականի փետրվարի 24-ից մինչև 1917 թվականի հունիսի 19-ը։
1885 թվականից մինչև 1888 թվականները եղել է Լյուքսեմբուրգի պետական խորհրդի անդամ։
1888 թվականից մինչև 1892 թվականները եղել է Էյչենի նախարարության հանրային աշխատանքների գլխավոր տնօրեն (նախարար)։
1915 թվականին եղել է Մոնենաստի նախարարության արդարադատության և հանրային աշխատանքների նախարար։
Վիկտոր Թորնը ձևավորել էր նոր կառավարություն, որտեղ ներկայացված էին երեք խոշոր կուսակցություններ։ Հիմնական խնդիրն էր երկրի մատակարարման խնդիրների բարելավումը, որն ավելի էր դժվարանում պատերազմի պատճառով։ Կառավարությունն սննդամթերքը ներմուծում էր բարձր գներով, որի արդյունքում զարգացավ սև շուկան և բերեց բնակչության շրջանում բողոքների աճի։ 1917 թվականին Կարմիր հողեր տարածաշրջանում տեղի ունեցավ գործադուլ, որը ճնշվեց գերմանական բանակի կողմից։
1917 թվականի հունիսի 19-ից մինչև իր մահը, Թորնը մնաց Պետական խորհրդի նախագահ։ 1921-1927 թվականներին եղել է Միջնորդ դատարանի մշտական պալատի մշտական անդամ, որը գտնվում էր Հաագայում։
Մահացել է 1930 թվականին Լյուքսեմբուրգում։


== Ծանոթագրություններ ==
Ալեքսանդրովսկի շրջան (Պերմի երկրամաս)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալեքսանդրովսկի շրջան (այլ կիրառումներ)Ալեքսանդրովսկի շրջան (ռուս.՝ Александровский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Պերմի երկրամասում։
Ստեղծվել է 1942 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Ալեքսանդրովսկ։


== Աշխարհագրություն ==
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 5530 կմ²։


== Բնակչություն ==
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 31477 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 5,69 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի Կառավարության կայք. Տարածաշրջանների մասին տարաբնույթ տեղեկություններ։ Անհրաժեշտ է փնտրել ըստ շրջանի անվանման։ (ռուս.)
Իվան Կռիլով

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կռիլով (այլ կիրառումներ) 
Իվան Անդրեևիչ Կռիլով (ռուս.՝ Ива́н Андре́евич Крыло́в, փետրվարի 2 (13), 1769[…], Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն[…] - նոյեմբերի 9 (21), 1844[…], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս բանաստեղծ, առակագիր, թարգմանիչ։ Կռիլովը ավելի քան 200 առակների հեղինակ է, որոնք լույս են տեսել 1809 առ 1843 թվականները։ Կռիլովի առակները («Գայլն ու գառը», «Կապիկն ու ակնոցը», «Ճպուռն ու մրջյունը», «Կարապը, խեցգետինը և գայլաձուկը» և այլն) օժտված են ժողովրդական ոգով, երգիծանքով, սուր ու դիպուկ լեզվով, որի պատճառով էլ առ այսօր լայն ժողովրդայնություն են վայելում։ Կռիլովի առակներից մի քանիսը թարգմանվել են նաև հայերեն տարբեր հեղինակների կողմից։
Գրել է զվարճալի պիեսներ, համարձակ ամսագրերի հեղինակ է։


== Կենսագրություն ==
Ռուս գրող է, առակագիր, Պետերբուրգի Գիտությունունների Ակադեմիայի ակադեմիկոս։
Ծնվել է 1769 թվականի փետրվարի 13-ին Մոսկվայում՝ բանակի հրամանատարի աղքատիկ ընտանիքում։ Շատ է սիրել կարդալ, մանկուց զբաղվել է ինքնակրթությամբ։ Համարվել է ժամանակի ամենազարգացած մարդկանցից մեկը։ Հոր մահից հետո Իվանը մոր հետ տեղափոխվում է Պետերբուրգ։
Մայրաքաղաքը Կռիլովի համար դառնում է գրականությամբ զբաղվելու լավագույն միջավայրը։ «Կլեոպատրա», «Ֆիլոմելա» ողբերգություններն ու «Կատաղած ընտանիքը» կատակերգությունը երիտասարդ Իվանին մեծ ճանաչում են բերում թատերական և գրական միջավայրում։ 
Աշխարհում հրաշալի առակագիրներ քիչ չեն եղել։ Ռուսաստանում այդպիսի առակագիր էր Կռիլովը։ Կռիլովը միշտ գրում էր իր ժամանակների համար ամենակարևոր թեմաներով։ Նրա առակների հերոսներն են ագահ գայլերը, անպաշտպան գառները, խորամանկ ու կեղծավոր աղվեսները, հիմար սագերն ու ամենահզոր առյուծը։ Իսկ մեծ առակագրի ժամանակակիցները այդ կերպարների շնորհիվ հեշտությամբ ճանաչում էին ցարական անիրավ անգետներին, պարծենկոտներին։ 
Պարզ ու հասկանալի են նրա առակները։ «Գայլն ու գառը», «Կապիկն ու ակնոցը», «Ճպուռն ու մրջյունը», «Կարապը, խեցգետինը և գայլաձուկը» և մյուս առակները սիրելի են բոլորի համար։ 
Գրել է զվարճալի պիեսներ, համարձակ ամսագրերի հեղինակ է։
Մահացել է 1844 թվականին՝ Սանկտ Պետերբուրգում


=== Մամուլ ===
«Գառն և գայլ»։ Ռուսերենից գրաբար թարգմանությունը՝ Երեմիա Իսահակյանցի։ «Արարատ», 1851, № 18։


== Գրականություն ==
Դմիտրի Բլագոյ, Ժողովրդական իմաստության գիրքը (Ի. Ա. Կռիլովի 200-ամյակի առթիվ)։ «Գրական թերթ», 1969, № 7։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Տեր-Գրիգորյան, Ռ. Ա. (2006) Գաբրիել արքեպիսկոպոս Այվազովսկին Ի. Կռիլովի առակների թարգմանիչ. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 3, էջ 94-105 Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
Դինամիկայի նշաններ

Դինամիկայի նշաններ, տարբեր երգեր կատարվում են տարբեր oգնությամբ։ Օրինակ, քայլերգը պետք է երգել բարձր, իսկ օրորոցայինը՝ ցածր։ Բարձրն ու ցածրը նշանակվում են հատուկ նշաններով, որոնք կոչվում են դինամիկ նշաններ։
Այդ նշանները գրվում են իտալերեն բառերով.

p - / պիանո / - կամաց, մեղմ
mp - / մեցոպիանո / - ոչ շատ կամաց
f - / ֆորտե / - բարձր
ff - / ֆորտիսիմո / - ուժգինԿան երգեր, որոնցում հնչողությունը մեղմից աստիճանաբար ուժգնանում է։ Դա կոչվում է կրեշչենդո և նշանակվում է cresc կամ < ։ Եվ հակառակը, երբ հնչողությունը աստիճանաբար մեղմանում է, դա կոչվում է դիմինուենդո և նշանակվում է dim > ։


== Աղբյուրներ ==
Երաժշտության տարրական տեսության դասագիրք
Վալո Տորինեզե

Վալո Տորինեզե  (իտալերեն՝ Vallo Torinese), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Թուրին գավառում։
Բնակչությունը՝ 734 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 122 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 6 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 10070։ Հեռախոսային կոդ՝ 011։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Կոմունայի վարչակազմ ==
Հեռախոսահամար։ 011 9249202
Էլեկտրոնային հասցե։ comune@vallo-torinese.it
Գլխավոր կայք։ http://www.vallo-torinese.it/


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք (իտալ.)
Ազգային վիճակագրության ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.
Կարակուջախ (Ելիզավետպոլից հարավ-արևելք)

Կարակուջախ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։ Գտնվում է Ելիզավետպոլ քաղաքից 32 կմ հարավ-արևելք, Կարաչայ գետի միջին հոսանքի ձախ կողմում, Կարաչինար գյուղի մոտ։


== Բնակչություն ==
1907 թվականին գյուղն ունեցել է 321, իսկ 1908-ին՝ 333 կովկասի թաթար բնակիչ։


== Տես նաև ==
Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Կարոնո Վարեզինո

Կարոնո Վարեզինո (իտալերեն՝ Caronno Varesino), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզում՝ Վարեզե գավառում։
Բնակչությունը 4602 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 920 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 5 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 21040: Հեռախոսային կոդը՝ 0331։


== Արտաքին հղում ==
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ(իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Կաթ (այլ կիրառումներ)

Կաթ, կարող է վերաբերել՝

Կաթ - սպիտակ գույնի սննդարար հեղուկ, որն արտադրում են էգ կաթնասունների կաթնագեղձերը
Կաթ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում
Վեսլևո

Վեսլևո (ռուս.՝ Веслево), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 46 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Պոլենա Տրոքիա

Պոլենա Տրոքիա (իտալերեն՝ Pollena Trocchia), քաղաք Իտալիայի Կամպանիա մարզի Նեապոլ գավառում։ Սահմանակից է Կազալնուովո դի Նապոլի, Չերկոլա, Էրկոլանո, Մասսա դի Սոմմա, Սանտ'Անաստազիա, Վոլլա համայնքներին։
Բնակչության թվաքանակը 2014 թվականի տվյալներով եղել է 13.567։ Բնակչության խտությունը կազմում է 1643,2 մարդ/կմ²։ Համայնքն զբաղեցնում է 8,11 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 80056: հեռախոսային կոդ՝ 081։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք
(7478) Հեյսե

(7478) Հեյսե (անգլ.՝ Hasse), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի հուլիսի 20-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,862023 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6182 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1058 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1768,51 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,203561 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,14° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(7478) Հեյսե աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Արմեն Մուրադյան

Արմեն Աբգարի Մուրադյան (հուլիսի 10, 1972(1972-07-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ բժիշկ։ ՀՀ առողջապահության նախարար (ապրիլի 23, 2014 - սեպտեմբերի 27, 2016)։
2016 թ. նոյեմբերի 4-ից մինչև դեկտեմբերի 29-ը զբաղեցրել է ԵՊԲՀ ռեկտորի պաշտոնակատարի պաշտոնը, իսկ 2016 թ. դեկտեմբերի 29-ից համալսարանի ռեկտորն է։


== Կենսագրություն ==
1989-1995 թվականներին սովորել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետում, 1995 - 1998 թվականներին Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի վիրաբուժության N2 ամբիոնում ուրոլոգիա մասնագիտությամբ։ 1998-2000 թվականներին եղել է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի ուռուցքաբանության և ճառագայթային թերապիայի ամբիոնի ասպիրանտ, 2003 թվականին մասնակցել է Առողջապահության կառավարման դպրոցի և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի «Առողջապահության կառավարման (մենջմենթ) և կազմակերպում» ծրագրի «Առողջապահության տնտեսագիտության, ֆինանսական կառավարման և մարքեթինգի հիմունքներ» դասընթացներին, 2004 թվականին՝ Շվեդիայի Ստոկհոլմ քաղաքում InDevelop Uppsala AB Առողջապահության համակարգի զարգացման բարձրագույն միջազգային ուսուցողական ծրագրին։
1987-1993 թվականներին եղել է սանիտար, ֆելդշեր ՀԽՍՀ Վիրաբուժության համամիութենական գիտական կենտրոնի վերակենդանացման բաժանմունքում և վիրահատարանում։ 2000 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզ «Շագանակագեղձի նախաքաղցկեղային վիճակի և քաղցկեղի կլինիկական ընթացքի կանխորոշման մոդելի հարցեր» թեմայով։ 2001 - 2002 թվականներին եղել է «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնի ուրոլոգիական բաժանմունքի հերթապահող բժիշկ, 2002-2003 թվականներին` «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնի ուրոլոգիական բաժանմունքի բժիշկ-ուրոլոգ, 2003 - 2011 թվականներին Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանում հիմնադրել է ուրոլոգիայի ամբիոն և ստանձնել ամբիոնի վարիչի պարտականությունները, 2003 -2008 թվականներին` «Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնի ուրոլոգիական կլինիկայի ղեկավար։ 2005 թվականին պաշտպանել է դոկտորական թեզ «Շագանակագեղձի տարածված քաղցկեղի համալիր բուժման բարելավման կլինիկա-կենսաբանական հիմունքներ» թեմայով։ 2004 - 2006 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարի խորհրդական, 2005 - 2011 թվականներին` Երևանի Մ. Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի պրոֆեսոր, 2006 թվականից` ՀՀ ԱՆ գլխավոր ուրոլոգ, 2008-2012 թվականներին` ՀՀ ԱՆ Վ. Ա. Ֆանարջյանի անվան Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի տնօրենի առաջին (բուժական գծով) տեղակալ, 2009 -2013 թվականներին` Հայկական ուրոլոգիական ասոցիացիայի նախագահ, 2012 -2014 թվականներին`«Իզմիրլյան» բժշկական կենտրոնի գործադիր տնօրեն։ ՀՀ Նախագահի հրամանագրով 2014 թվականի ապրիլի 23-ին նշանակվել է ՀՀ առողջապահության նախարար։
Երկու մենագրության և ավելի քան 70 գիտական աշխատանքի հեղինակ է։


== Պարգևներ ==
ԵՊԲՀ «Ոսկե մեդալ»
ՀՀ վարչապետի շնորհակալագիր


== Ծանոթագրություններ ==
Բալաբեկ Միքայելյան

Բալաբեկ Սիրականի Միքայելյան (1918, Ծովասար, Հայաստան - անհայտ), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։


== Կենսագրություն ==
Բալաբեկ Միքայելյանը ծնվել է 1918 թվականին, Մարտունու շրջանի Թազագյուղում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցում։ 1938 թվականին նշանակվել է շրջանի Վերին Գետաշեն գյուղի դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։
Միքայելյանը 1940 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Սովորել է հրետանային դպրոցում։ Հայրենական մեծ պատերազմի օրերին մասնակցել է Կերչում մղված ծանր մարտերին, 1942 թվականին ծանր վիրավորվել է և զորացրվել բանակից։
1942 թվականին վերադառնալով հայրենի գյուղ, Միքայելյանը նշանակվել է Թազագյուղի դպրոցի հայոց լեզվի ուսուցիչ։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի հայկական պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվի և գրականության ֆակուլտետը և աշխատել է որպես դպրոցի ուսմասվար։ 1850-1955 թվականներին Միքայելյանը նշանակվել է Երանոս գյուղի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ 1955 թվականին տեղափոխվել է Աբովյանի շրջան, Սարանիստ և Կապուտան գյուղերում աշխատել է որպես դպրոցի ուսմասվար, ապա՝ տնօրեն։
Բարձր են գնահատվել Միքայելյանի ծառայությունները։ Նա պարգևատրվել է «Խիզախության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար», «Աշխատանքային գերազանցության համար» և այլ մեդալներով ու պատվոգրերով։


== Պարգևներ ==
«Խիզախության համար» մեդալ
«Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
«Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ


== Ծանոթագրություններ ==
Կոտայքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Կոտայքի մարզի Կոտայք գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 17 հուշարձան (7 միավոր)։

 


== Տես նաև ==
Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==
Թավզա

Թավզա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Եվդոկիայի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Ֆիլիմոնովո (այլ կիրառումներ)

Ֆիլիմոնովո, կարող է վերաբերել՝

Ֆիլիմոնովո - գյուղ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Կանսկի շրջանի կազմում։
Ֆիլիմոնովո - գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Ֆիլիմոնովո - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
Արյուն (այլ կիրառումներ)

Արյուն, կարող է վերաբերել՝

Արյուն - հեղուկ շարակցական հյուսվածք, հյուսվածքային հեղուկի և ավշի հետ միասին կազմում է օրգանիզմի ներքին հեղուկ միջավայրը
Արյուն - ամսագրում տպագրվում են արյունաբանության և փոխներարկաբանության ոլորտի կլինիկական և փորձարարական աշխատանքներ
Արյուն - 1990 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ
Արզանի

Արզանի, գետ Թուրքիայում հավանաբար ժամանակակից Մուրադ Հայկական լեռնաշխարհում, գործածական է ուրարտական աղբյուրներում։


== Ծանոթագրություններ ==
Տոհմ

Տոհմ, իր ծագումը մի գծով տանող, միևնույն նախնուց սերած լինելու ինքնագիտակցությամբ, ընդհանուր տոհմանուն կրող և արյունակից մարդկանց խումբ։ Ծագել է նախնադարյան հոտից, տոհմում հետևել են արտամուսնությանը, և այդ օրենքի ուժով տոհմերը չեն մնացել մեկուսացված, այլ հենց սկզբից միավորվել են ցեղերի մեջ։ Սկզբում ցեղը կազմվել է ամուսնական հարաբերություններով կապված երկու տոհմերից։ Հետագայում, վերջինների բաժանման հետևանքով, ցեղի մեջ սկսել են մտնել ֆրատրիայում միավորված մեծ թվով տոհմեր։ Գիտության մեջ տարածված տեսակետներից մեկի համաձայն՝ տոհմային հասարակարգն անցել է զարգացման երկու հաջորդական փուլ՝ մայրական տոհմի դարաշրջան և հայրական տոհմի դարաշրջան։ Մայրական տոհմում մարդկանց արտադրողական հարաբերությունները, որպես կանոն, համընկել են արյունակից ազգականների միջև հարաբերություններին։ Այդ հարաբերությունները բնորոշվել են համայնական աշխատանքով և ապառմամբ, արտադրության հիմնական միջոցների համատոհմական գործերում տոհմակիցների իրավահավասարությամբ։ Այսպիսով, տոհմը այդ փուլում եղել է նախնադարյան հասարակության տնտեսական բջիջ։ 
Արտադրողական ուժերի զարգացման հետ տեղի է ունեցել անցում հայրական տոհմի դարաշրջանին։ Ժողովուրդների զգալի մասի մոտ այդ անցումը կապված է եղել հովվական անասնապահության, գյութանային երկրագործության և մետաղամշակության տարածման հետ։ Հասարակության տնտեսական բջիջը դարձել է նահապետական մեծ ընտանիքը։ Այդ ժամանակ էլ տոհմական հարաբերությունները սկսել են քայքայվել, և աստիճանաբար ձևավորվել են տարածքային համայնքները։ Հարևանությամբ ապրող տարատոհմ նահապետական ընտանիքները կազմել են դրացիական համայնք։ Ձևավորվել է փոքր ընտանիքը՝ որպես հասարակության տնտեսական բջիջ։ Այդ բոլոր փոփոխությունները հանգեցրել են տոհմական կարգերի վերջնական անկմանն ու դասակարգային հարաբերությունների ձևավորմանը։ Սակայն տոհմական զանազան կառուցվածքներ հաճախ պահպանվում են նաև դասակարգային հասարակության առաջացումից հետո։ 
Այլ տեսակետի համաձայն՝ դեռևս տոհմական հարաբերությունների վաղ փուլում տոհմը եղել է ոչ թե արտադրական բջիջ, այլ հիմնականում ունեցել է սոսկ ամուսնության կարգավորման դեր։ Ընդ որում, տոհմը դրսևորվել է մայրական կամ հայրական ձևով՝ կախված ոչ թե նրա զարգացման փուլից, այլ որոշակի պայմաններից։ Հասարակության տնտեսական բջիջը և հասարակական կարևորագույն մարմինը եղել է արտամուսնական օրենքի ներգործությամբ տարբեր տոհմերի ներկայացուցիչներ ընդգրկող համայնքը։ Այդպիսի համայնքի միջուկը կազմել են մի տոհմի ներկայացուցիչները։ Ըստ այդ տեսակետի՝ տոհմը և համայնքը եղել են տարբեր, բայց համատեղ գոյակցող հասարակական միավորներ։
Նովո-Կրուտիլովո

Նովո-Կրուտիլովո (ռուս.՝ Ново-Крутилово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Իսվերան

Իսվերան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Բերկրիի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճի հյուսիս-արևելյան ափամերձ տարածքում, Բերկրի գյուղաքաղաքից 9-10 կմ հարավ-արևմուտք, Բերկրի գետի աջ ափին։


== Բնակչություն ==
XX դարի սկզբին ուներ 17 տուն հարտոշի ցեղի քուրդ բնակիչ։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Զեմետչինսկի շրջան

Զեմետչինսկի շրջան (ռուս.՝ Земетчинский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Պենզայի մարզում։
Ստեղծվել է 1928 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Զեմետչինո։


== Աշխարհագրություն ==
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2103,2 կմ²։


== Բնակչություն ==
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 24676 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 11,73 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի Կառավարության կայք. Տարածաշրջանների մասին տարաբնույթ տեղեկություններ։ Անհրաժեշտ է փնտրել ըստ շրջանի անվանման։ (ռուս.)
Բարթոլոմյու շրջան (Ինդիանա)

Բարթոլոմյու շրջան (անգլ.՝ Bartholomew County), ԱՄՆ Ինդիանա նահանգի 92 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.054 կմ² է, բնակչությունը՝ 71.435 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Կոլոմբուս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1821 թ.։
Միխայիլ Ստարիցկի

Միխայիլ Պետրովիչ Ստարիցկի (դեկտեմբերի 2 (14), 1840, Klishchyntsi, Zhovino Volost, Zolotonoshsky Uyezd, Պոլտավայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 14 (27), 1904, Կիև, Ռուսական կայսրություն), ուկրաինացի գրող, թատերական գործիչ։
Սովորել է Խարկովի և Կիևի համալսարաններում։ Ստարիցկու աշխարհայացքը ձևավորվել է Շեչենկոյի, Չեոնիշեսկու և Նեկրասովի դեմոկրատական-հեղափոխական գաղափարների ազդեցությամբ։ 1864 թվականից հանդես է եկել սիրողական թատերախմբերում։ 1882 թվականին Ստարիցկին Կրուցիվնիցկու հետ կազմակերպել է ուկրաինական առաջին պրոֆեսիոնալ թատերախումբը, 1885-1891 թվականներին՝ ղեկավարել սեփական թատերախումբը։ Ստարիցկին ուկրաինական պրոֆեսիոնալ թատրոնի հիմնադիրներից է։ Առաջինն է ստեղծել բեմական կուռ անսամբլ։ Ստարիցկու բեմադրություններն աչքի են ընկել վառ թատերայնությամբ, ազգագրական արժանահավատությամբ։ 1881 թվականին լույս է տեսել Ստարիցկու «Հին տետրից։ Երգեր և խոհեր» բանաստեղծությունների ժողովածու։ Լայն ճանաչում է գտել նրա դրամատուրգիան։ «Վիճակված չէ» (1883 թվական), «Մթության մեջ» (1893 թվական), «ճակատագիր» (1894 թվական) և այլ ռեալիստ, սոցիալ-կենցաղային պիեսներում բացահայտված են ետռեֆորմյան շրջանի էական հակասությունները։ «Բոգդան Խմելնիցկի» (1887 թվական), «Մարուսյա Բոգուսլավկա» (1897 թվական), «Բուշի պաշտպանությունը» (1899 թվական) պատմական դրամաներում արտացոլված է ուկրաինական ժողովրդի պայքարը ընդդեմ լեհական շլյախտայի և թուրք-թաթարական նվաճողների՝ 16-17-րդ դարեր․։ Ստարիցկին (ռուսերենով) գրել է մի քանի պատմավեպ։


== Ծանոթագրություններ ==
Գայանե (պարախումբ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գայանե (այլ կիրառումներ)«Գայանե» պարախումբ, հիմնվել է 1960 թվականին, Բուենոս Այրեսում՝ Արգենաինահայ մշակութային միության հովանավորությամբ։ Ղեկավարներ՝ Ռոսա Չաքճյան, Միրթա Վարդանյան, Ալիսիա Անդրեասյան։ Ծրագիրն ընդգրկում է հայկական ժողովրդական պարեր։ Կից գործում է մանկական պարախումբ։
Արտեմ Չապայ

Արտեմ Չապայ (ուկրաիներեն՝ Артем Чапай, գրական կեղծանուն՝ Անտոն Վասիլյովիչ Վոդյանի, ուկրաիներեն՝ Антон Васильович Водяний, դեկտեմբերի 2, 1981(1981-12-02), Կոլոմիա, Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի գրող, լրագրող, թարգմանիչ և ակտիվիստ։ Նա գրում է նոնֆիքշն, ինչպես նաև հայտնի գեղարվեստական գրականություն։ Նա BBC-ի «Ուկրաինայի տարվա գիրք» մրցանակաբաշխության եզրափակչի քառակի մասնակից է եղել։


== Կենսագրություն ==
Արտեմը ծնվել և մեծացել է Արևմտյան Ուկրաինայի փոքր քաղաքում՝ Կոլոմիայում։ Նա իր կյանքի տարիների մեծ մասն անցկացրել է Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում։  Նա «Փրկենք հին Կիևը» շարժման հիմնադիրողներից և նշանավոր դեմքերից մեկն էր՝ ընդդեմ խոշոր կառուցապատողների կողմից ապօրինի շինարարության։  2022 թվականին Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժումից հետո նա իր ընտանիքը տարհանեց անվտանգ վայր մարտի սկզբին և զինվորագրվեց Ուկրաինայի Զինված ուժերի կազմում։  Քաղաքական առումով նա պաշտպանում է հակաավտորիտար ձախ գաղափարները։


== Կարիերա ==
1998 թվականին ավարտել է Կոլոմիայի գիմնազիան։ Նա 1998-2001 թվականներին սովորում էր Ուկրաինայի Անվտանգության ծառայության ազգային ակադեմիայում, սակայն «Ուկրաինան առանց Կուչմայի» բողոքի ակցիայի ժամանակ ստիպված եղավ թողնել ուսումը։ 2008 թվականին ավարտել է Կիև-Մոգիլայի ակադեմիա ազգային համալսարանփիլիսոփայության մասնագիտությամբ։ Նա ստացել է «Կենտրոնական Եվրոպայի նախաձեռնության կրթաթոշակ» Սլովենիայում բնակության վայրում գտնվող գրողների համար և Ավստրիայում թարգմանիչների համար Փոլ Սելանի կրթաթոշակ։
Նա կարիերայի առաջընթաց ունեցավ, երբ նրա երկրորդ գիրքը՝ «Ճանապարհորդություն Մամայոտայի հետ. Ուկրաինայի որոնումներում» (2011) ընդգրկվեց BBC-ի Ուկրաինայի տարվա գիրք մրցանակի կարճ ցուցակում։ Նա նաև ճանաչվել է իր մոտ ապագայի դիստոպիայի համար՝ «Կարմիր գոտի» (2014), «There Goes the Neighborhood» (2015) և «Ուկրաինա » (2018), որոնք նույնպես ներառվել են BBC-ի Ուկրաինայի գրքի կարճ ցուցակում։ Տարվա մրցանակ։
Նա նաև աշխատել է որպես Դոնբասի պատերազմը լուսաբանող լրագրող։ 2015 թվականին նա համագործակցեց Կատերինա Սերհատկովայի հետ՝ համահեղինակելու և հրատարակելու «Երեք նամակների պատերազմը» ՝ նրանց զեկույցների ժողովածուն, որը պատրաստվել էր Դոնբասում պատերազմի ժամանակ։ Նա և Կատերինան երեք պատմվածք են ավելացրել «Երեք նամակների պատերազմ» գրքում, որոնցից երկուսը առաջադրվել են որպես Կուրտ Շորկ մրցանակի եզրափակիչ՝ միջազգային լրագրության ոլորտում։
Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են յոթ լեզուների և հայտնվել «Լավագույն եվրոպական գեղարվեստական գրականություն» անթոլոգիայում։ Նրա «Ուկրաինան» 26 և պատմվածքներից բաղկացած ժողովածուն (վերնագիրը անգլերեն է, ոչ թե ուկրաիներեն) 2018 թվականի BBC-ի «Տարվա ոչ գեղարվեստական գրքի» մրցանակաբաշխության եզրափակիչ փուլի մասնակիցներից մեկն էր։
Նա նաև թարգմանել է ոչ գեղարվեստական գրականություն անգլերենից, այդ թվում՝ պաղեստինցի ամերիկացի մտավորական Էդվարդ Սաիդի «Հումանիզմ և դեմոկրատական քննադատություն», հնդիկ հակագաղութային առաջնորդ Մահաթմա Գանդիի «Սատյագրահան» Հարավային Աֆրիկայում և ամերիկացի լեզվաբան Նոամ Չոմսկու «Մտավորականների պատասխանատվությունը »։


== Ծանոթագրություններ ==
Բելոե (գյուղ, Ռոսլավլսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԲելոեԲելոե (ռուս.՝ Белое), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Գեորգե Իվանով

Գեորգե Իվանով (մակեդոներեն՝ Ѓорѓе Иванов, հանդիպում է նաև հետևյալ ուղղագրությամբ՝ Գեորգիյ Իվանով կամ Գեորգի Իվանով, մայիսի 2, 1960(1960-05-02), Valandovo, Valandovo Municipality, Հյուսիսային Մակեդոնիա), մակեդոնացի պետական ու քաղաքական գործիչ, Մակեդոնիայի նախագահը 2009 թվականի մայիսի 12-ից։ 2014 թվականի նախագահական ընտրությունների արդյուքնում վերընտրվել է՝ ընտրությունների երկրորդ փուլում ստանալով ընտրությանը մասնակցածների ընդհանուր թվի 55 %-ի քվեն։


== Կենսագրություն ==
Գեորգե Իվանովը ծնվել է 1960 թվականի մայիսի 2-ին Վալանդովո քաղաքում։ Հայրենի քաղաքում ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Վալանդովոյում ապրել է մինչ 27 տարեկանը, որից հետո տեղափոխվել է Սկոպյե, որտեղ էլ բնակություն է հաստատել։
Գերոգե Իվանովի մասնագիտական կարիերան սկսվել է 1988 թվականին, երբ նա սկսում է որպես խմբագիր աշխատել Մակեդոնայի Ռադիո և Հեռուստատեսության ռադիոկայանում։ Ավելի ուշ քաղաքական տեսություն ու քաղաքական փիլիսոփայություն է դասավանդել Սկոպյեի համալսարանի Իրավաբանության ֆակուլտետում։ 1999 թվականին դարձել է Աթենքի համալսարանի պրոֆեսոր։


== 2009 թվականի ընտրությունները ==
2009 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ թեկնածու է առաջադրվել ՄՆՀԿ-ԴԿՀՄԱՄ (Մակեդոնիայի ներքին հեղափոխական կազմակերպություն-Դեմոկրատական կուսակցություն հանուն Մակեդոնիայի ազգային միասնության, մակեդոներեն՝ Внатрешна Македонска Револуционерна Организација - Демократска Партија за Македонско Национално Единство) կողմից։ Ընտրությունների առաջին փուլը կայացավ 2009 թվականի մարտի 22-ին։ Այդ ժամանակ Գերոգե Իվանովն ստացավ ընտրողների ձայների 33.95 տոկոսը և անցավ երկրորդ փուլ։
2009 թվականի ապրիլի 5-ին տեղի ունեցավ ընտրությունների երկրորդ փուլը, որում Իվանովն ստացավ 453,616 քվե, այն դեպքում, երբ նրա հակառակորդ Լյուբիմոր Ֆրչկոսկին ստացավ ընդամենը 264,828 քվե։ Այդպիսով՝ Գեորգե Իվանովը դարձավ Մակեդոնիայի Հանրապետության չորրորդ նախագահը՝ այդ պաշտոնում փոխարինելով Բրանկո Ցրվենկովսկուն։


== Գրքեր ==
Цивилно општество (Քաղաքացիական հասարակություն)
Демократијата во поделените општества։ македонскиот модел (Դեմոկրատիան մասնատված հասարակություններում. մակեդոնական մոդել)
Современи политички теории (Ժամանակակից քաղաքական տեսություններ)
Политички теории — Антика (Political theories — Antiquity)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
www.ivanov.com.mk — Պաշտոնական կայքը Archived 2009-03-06 at the Wayback Machine.
Համառոտ կենսագրությունը Vreme Online կայքում Archived 2011-07-22 at the Wayback Machine.
Հիվանդություն

Հիվանդություն, պրոցես, որն առաջանում է օրգանիզմի վրա արտաքին կամ ներքին վնասակար գործոնների ազդեցությամբ։ Բնորոշվում է կենդանի օրգանիզմի կառուցվածքի և ֆունկցիաների խախտմամբ, հարմարվողականության նվազմամբ, պաշտպանական ուժերի ակտիվացմամբ։ Հիվանդության ժամանակ խախտվում է հավասարակշռությունը օրգանիզմի և շրջապատող միջավայրի միջև, որն արտահայտվում է կողմնակի ռեակցիաների առաջացումով, ինչպես նաև աշխատունակության անկումով։ Խախտվում է ընդհանրապես օրգանիզմի բնականոն կենսագործունեությունը և նրա ունակությունը՝ պահպանելու իր հոմեոսթազը :


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Health Topics, MedlinePlus descriptions of most diseases, with access to current research articles.
OMIM Comprehensive information on genes that cause disease at Online Mendelian Inheritance in Man
CTD The Comparative Toxicogenomics Database is a scientific resource connecting chemicals, genes, and human diseases.
NLM Comprehensive database from the US National Library of Medicine
Health Topics A–Z, fact sheets about many common diseases at Centers for Disease Control
The Merck Manual containing detailed description of most diseases
Report: The global burden of disease from World Health Organization (WHO), 2004
Free online health-risk assessment by Your Disease Risk at Washington University in St Louis
"Man and Disease", BBC Radio 4 discussion with Anne Hardy, David Bradley & Chris Dye (In Our Time, Dec. 15, 2002)
1960 թվականի ԱՄՆ-ի լավագույն սինգլներն ըստ Billboard ամսագրի

1960 թվականի ԱՄՆ-ի լավագույն սինգլները (անգլ․՝ Billboard Year-End Hot 100 singles of 1960), Billboard ամսագրի ամենահայտնի սինգլների վերջնական ցուցակը, ըստ 1960 թվականի վաճառքի տվյալների։


== 1960 թվականի ցուցակ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Billboard Hot 100


== Արտաքին հղումներ ==
Top 100 лучших синглов по годам (Архив)
Billboard Top Hits 1959-1967 mp3billboardtophits.blogspot.com
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրություն

Հասարակական աշխարհագրություն, ուսումնասիրում է բնակչության և տնտեսության տեղաբաշխման օրինաչափություններն ամբողջ աշխարհում, ինչպես նաև՝ այդ տեղաբաշխման տեղական առանձնահատկությունները որոշակի տարածաշրջաններում ու երկրներում։
Հասարակական աշխարհագրությունը գիտություն է, որի ուսումնասիրության առարկան տարածքային զուգակցություններն են (օրինակ՝ գյուղերի, քաղաքների, ճանապարհների, փոխադարձաբար կապված արդյունաբերական և գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների, հանգստի ու առողջապահական օբյեկտների համակարգեր)։


== Ծանոթագրություններ ==
Զալյուտիե (գյուղ, Ստարովիժևի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԶալյուտիեԶալյուտիե (ուկրաիներեն՝ Залюття), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ստարովիժևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1565 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Զալյուտիե գյուղում բնակվում էր 481 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2012 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 239,07 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Գիլիսելի

Գիլիսելի, լեռ Զանգեզուրի լեռներում։ Բարձրությունը 3070 մ է։


== Ծանոթագրություններ ==
Սարգիս Արուտչյան

Սարգիս Տիգրանի Արուտչյան (սեպտեմբերի 25, 1920(1920-09-25), Դոնի Ռոստով, Դոնի մարզ, ՌԽՖՍՀ - մայիսի 12, 2000(2000-05-12), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1984)։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։


== Կենսագրություն ==
Սարգիս Արուտչյանը ծնվել է 1920 թվականի սեպտեմբերի 25-ին, Դոնի Ռոստովում։ Միջնակարգ կրթություն ստացել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան դպրոցում։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ Դիպլոմային աշխատանքը հանձնելուց հետո մեկնել է ռազմաճակատ։ 
Ռազմական մկրտությունը ստացել է Շախտի քաղաքում։ Զինվորական երդում ընդունել է 73-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրետանային 11-րդ գնդում։ Ռազմական մարտերին մասնակցել է Միլլերովո, Դոնեցկ, Վորոշիլովգրադ, Բատայսկ, Նավոչերկասկ, Ռոստով քաղաքներում, Հյուսիսային Կովկասում և այլուր։ 1943 թվականին կոնտուզիայից և ծանր հիվանդությունից հետո զորացրվել է։ Պարգևատրվել է «Կովկասի պաշտպանության համար», «Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» և բազմաթիվ մարտական այլ մեդալներով։ 
1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը։ 1951 թվականին՝ ԵՊՀԹ, 1951-1970 թվականներին և 1985 թվականից՝ Սունդուկյանի անվան, 1970-1985 թվականներին` Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնների գլխավոր նկարիչ։

Սարգիս Արուտչյանի աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։


== Պարգևներ ==
«Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
«Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ


== Ստեղծագործություններ ==
Ձևավորել է շուրջ 20 ներկայացում` «Մեծապատիվ մուրացկաններ», «Ատամնաբույժն արևելյան», «Ուշ լինի, նուշ լինի», «Պըլը-Պուղի», «Եզոպոս», «Տարօրինակ միսիս Սևիչ», «Աստղերց իջած մարդ», «Խաղ սիրո և պատահականության», «Ցիլինդր», «Խանումի արարքները», «Գնա մեռի, արի սիրեմ» և այլն։
Դրամատիկական ներկայացումների ձևավորումներ

Ա. Միլլերի «Սալեմի վհուկները», 1965
Դոստոևսկու «Ապուշը», 1968
Վիլյամ Շեքսպիրի «Օթելլո», 1969, երեքն էլ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն
Ա. Անկիլովի «Զինվորի այրին», 1974, ՀՀ պետական մրցանակ, 1975, ԵՌԹՕպերային ներկայացումների ձևավորումներ՝

Ռոսսինիի, Սևիլյան սափրիչը, 1974
Պուչինիի «Բոհեմա», 1986Ներկայացումներ է ձևավորել նաև Թբիլիսիի, Լենինգրադի, Դյոր Շոպրոնի (Հունգարիա) և այլ թատրոններում։


== Ցուցահանդեսներ ==
1946 թվականից մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների։ 1967 թվականին, մասնակցել է Սան Պաուլոյի համաշխարհային ցուցահանդեսին։
Անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում (1974)։


== Ծանոթագրություններ ==
Սելցո-Պետրովսկոե

Սելցո-Պետրովսկոե (ռուս.՝ Сельцо-Петровское), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 18 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ֆալկենզե

Ֆալկենզե (գերմ.՝ Friesack), քաղաք Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։
Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը 40 511 մարդ է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների)։ Զբաղեցնում է 43,30 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 63 080։
Քաղաքը ստորաբաժանվում է 6 քաղաքային շրջանի։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական էջ Archived 2020-02-03 at the Wayback Machine.
Վորշա (Կլյազմայի վտակ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Վորշա (այլ կիրառումներ)Վորշա (ռուս.՝ Ворша), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլգոգրադի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կլյազմա գետի ձախ ափին՝ 336 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 71 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկսկոմու ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կլյազմա գետն է, գետի ենթաավազանը Օկի և Մոկշի գետերն են։ Գետավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության։

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 09010300712110000032051
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 110003205
Ավազանի կոդը - 09.01.03.007
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 10
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Տիրգա

Տիրգա (ռուս.՝ Тырга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Չոյա գետի ձախ ափով՝ 6 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 19 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության․

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 13010100312115100007296
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 115100729
Ավազանի կոդը - 13.01.01.003
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 15
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 1


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Գուդբոկ

Գուդբոկ (ռուս.՝ Гудбок), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Դոբրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 42 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Փերսաթ (Բաղդաթի շրջան)

Փերսաթ (վրաց.՝ ფერსათი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Բաղդաթի շրջանում։


== Դիրք ==
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 260 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Բաղդաթից հեռու է 4 կմ։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 2463 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։


== Տրանսպորտ ==
Գյուղը շրջկենտրոն Բաղդաթի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Տարածքով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։


== Ծանոթագրություններ ==
(8776) Կամպեստրիս

(8776) Կամպեստրիս (անգլ.՝ Campestris), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,68702 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1299 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2441 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1608,81 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,223768 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,44° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(8776) Կամպեստրիս աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Շահազ

Շահազ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում։ Գտնվում էր Գենջ գյուղաքաղաքից 38 կմ հյուսիս՝ Մերգեմեր գետի աջ վտակներից մեկի ափին։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Արթուր Ասատրյան

Արթուր Ասատրյան (մայիսի 30, 1960(1960-05-30), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ալտահար, պրոդյուսեր։ Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ (2011 թվական)։


== Կենսագրություն ==
1967–79 թվականներին սովորել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, 1985 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ալտի բաժինը։ 1985–87 թվականներին դասավանդել է Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի Նորաշեն գյուղի երաժշտական դպրոցում, 1987–92 թվականներին՝ Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի ջութակի դասարանում։
1995-2019 թվականներին եղել է Հայաստանի երգի պետական թատրոնի տնօրեն։
Արթուր Ասատրյանի նախաձեռնությամբ անցկացվել են «Ասուպ» ամենամյա մրցանակաբաշխությունը, Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետությունում՝ «Ընծա» ամենամյա համահայկական մրցույթ-փառատոնը։ Երևանի «Արամ Խաչատրյան» համերգասրահում անցկացվել է «Մենք վերանորոգում ենք մեր թատրոնը» վերնագրով 10 համերգ, հաշմանդամ երեխաների աջակցության համար կազմակերպել է «Փյունիկ» համերգաշարը, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկախության և Շուշիի ազատագրման տարեդարձին նվիրված համերգ-միջոցառումներ։
1997 թվականից Հայաստանի պետական ջազնվագախմբի, նաև երգիչներ Ալլա Լևոնյանի, Շուշան Պետրոսյանի, Արամոյի, Էմմա Պետրոսյանի, Զարուհի Բաբայանի թատերականացված մենահամերգների, 2008 թվականից՝ Ինգա և Անուշ Արշակյանների պրոդյուսերն է, եղել է «Հայկական ջազը 70 տարեկան է» հասարակական կազմակերպության տնօրեն, մի շարք միջոցառումների և համերգների պրոդյուսեր՝ «Հայկական Ջազ 70», «Մարտին Վարդազարյան-70», համաշխարհային համբավ ունեցող աստղերի` Ջերի Բերգոնզիի, Ալ Ջերոյի, Նինո Քատամաձեի, Գեորգի Գարանյանի, Իգոր Բուտմանի, Ջորջ Բենսոնի, «Շակատակ» խմբի մենահամերգներ, «Կոստանտին Օրբելյան-80» և այլն։ 2010 թվականին կազմակերպել է Տիգրան Համասյանի մենահամերգը Երևանում։


== Պարգևներ ==
ՀՀ մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարության ոսկե մեդալ, 2007
ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 2011։


== Ծանոթագրություններ ==
Կոչկիլդինո

Կոչկիլդինո (ռուս.՝ Кочкильдино, բաշկիրերեն՝ Күскилде), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միշկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Սիրկովո (գյուղ, Նովոգորոդսկի շրջան)

Սիրկովո (ռուս.՝ Сырково), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Նովոգորոդսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2431 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ասրաջա

Ասրաջա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ադանայի նահանգում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Վայրի հյուսիսիում

«Վայրի հյուսիսիում» (ռուս.՝ На севере диком), ռուս նկարիչ, ռեալիստական բնանկարի վարպետ Իվան Շիշկինի նկարներից։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1891 թվականին։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 161 × 118 սմ։
Այսօր «Վայրի հյուսիսիում» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Կիևի պետական պատկերասրահում (Կիև, Ուկրաինա)։  


== Պատմություն ==
Կտավի անվանումը Շիշկինը վերցրել է Լերմոնտովի համանուն բանաստեղծությունից: Այս կտավը հեղինակը նկարել է գրողի մահվան հիսնամյակին հրատարակության պատրաստվող երկերի ժողովածուի պատկերազարդման համար: Նկարի պատվիրատուն պետերբուրգցի հրատարակիչ Պյոտր Կոնչալովսկին էր՝ հայտնի գրահրատարակիչ Իվան Կուշներյովի բաժնետերերից:
Նկարն ունի երկու էսքիզ, որոնք այսօր պահպանվում են Ռուսական պետական թանգարանում:


== Նկարագիր ==
Ինչպես Լերմոնտովի բանաստեղծությունում, «Վայրի հյուսիսիում» ստեղծագործությունում նույնպես վառ կերպով արտահայտվում է մենության թեման: Անմատչելի մերկ ժայռին, խավարի, սառցի և ձյան մեջ կանգնած է մենավոր սոճին: Լուսինը լուսավորում է ձնածածկ մռայլ կիրճը և անսահման հեռուն: Թվում է, թե այդ ցրտի թագավորությունում չկա որևէ կյանքի նշույլ: Սակայն ընդդեմ սառնամանիքի, ձյան և քամու՝ ծառն ապրում է:


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Русский общеобразовательный портал»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-14-ին։ Վերցված է 2012-12-01
Վասիլկովի շրջան (այլ կիրառումներ)

Վասիլկովի շրջան, կարող է վերաբերել՝

Վասիլկովի շրջան - շրջան Ուկրաինայի Դնեպրոպետրովսկի մարզում
Վասիլկովի շրջան - շրջան Ուկրաինայի Կիևի մարզում
Ժողովածու (1865)

Ժողովածու (1865), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1865 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1656 թվականին Թորոս եպիսկոպոս գրչի կողմից, Երուսաղեմում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21x15.5 չափ։ Ձեռագիրը կազմված է 282 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգրով։ Ունի նկար ս․ Սարգիս (նկարված հետագայում՝ Հովհաննեսի ձեռքով), կիասախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 3 էջ, գրված է թղթի վրա՝ երկաթագրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կապույտ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ 37բ, 88բ, 104ա, 135ա, 198բ, 202ա, 277բ․ հետագայի՝ 259բ (1697 թ)։


== Բովանդակություն ==
Միխ․ Ասորւոյ ժամանակաց զրոյցք։
Գր․ Ականցւոյ Պատմութիւն ազգին նոտողաց։
Վարդ․ Այգեկցւոյ Յիշատակարան թարգմանութեան Միխ․ Ասորւոյ։
Յասորի գրոց վասն ԺԲ նահապետացն։
Գր․ Խլաթեցւոյ Խրատ ժամանակագրութեանց։
Դաշանց թուղթ, Յովհ․ ժամակագրութեանց։
Դաշանց թուղթ։
Յովհ․ Որոտնեցւոյ Հավաքեալ ի բանից իմաստասիրաց։
Տեսիլ Յովհ․ Կողեռնի։
Ներբողևանք (Դաւիթ, Ներս․ Շնորհալի)։
Խրատք Խիկարայ։
Բանը իմաստնոց։
Ան․ Շիրակացւոյ թիւք որչափութեանց Հին ու Նոր կտակարանաց։
Մովս․ Խորենացւոյ․ կից՝ Ոտանաւոր Մովս․ Երզնկացւոյ։
Մեկնութիւն Մատթէի։
Վանականի վրդ-ի Զի՞նչ է ճրագալուցին լուցանելն։
Յաղագս աստիճանաց եկեղեցւոյ։
Սամ․ Անեցւոյ հավաքումն ի գրոց պատմագրաց։
Պատմութիւն Աղէք․ Մակեդոնացւոյ։
Առ․ Սիւնեցւոյ Ներբողեան յԱստուածածինն։
Թովմ․ Մեծոփեցւոյ Պատմութիւն, Յիշատակարան։
Կիր․ Բանասիրի վարք թովմ․ Մեծոփեցւոյ։
Եղիշէի Յաղագս Թաբոր լերինն։
Վասն է նշանացն ի վերայ Երուփութեանց Հին և Նոր կտակարանց։
Դաշանց թուղթ։


== Ծանոթագրություններ ==
Բրեյտովոյի շրջան

Բրեյտովոյի շրջան (ռուս.՝ Брейтовский муниципальный район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Յարոսլավլի մարզում։
Ստեղծվել է 1929 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Բրեյտովո։


== Աշխարհագրություն ==
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2160 կմ²։


== Բնակչություն ==
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 7705 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 3,57 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի Կառավարության կայք. Տարածաշրջանների մասին տարաբնույթ տեղեկություններ։ Անհրաժեշտ է փնտրել ըստ շրջանի անվանման։ (ռուս.)
Գերկարճ (ֆլեշ) արձակ

Գերկարճ (ֆլեշ) արձակ (“flash fiction” “կայծակնային գեղարվեստական գրականություն” անգլ.՝ ) ծայրահեղ կարճության  գեղարվեստական գրական գործ է, որը դեռևս առաջարկում է կերպարի և սյուժեի զարգացում։ Գերկարճ գրական գործերը, որոնցից շատերը տարբերվում են բառերի քանակով, ներառում են վեց բառով պատմություն , 280-նիշ պատմություն կամ «թվիթթեր գրականություն» («twitterature» անգլ.՝ ) ; [3] «դրիբլ» կամ «մինիսագա», 50 բառ ; «դրեբլ», հայտնի նաև որպես «միկրոարձակ», 100 բառ ; «հանկարծակի արձակ», 750 բառ ; «կայծակնային արձակ», 1000 բառ և «միկրո պատմություն» ։
Որոշ գրականագետներ ենթադրում են, որ ֆլեշ արձակն ունի գրական եզակի որակ `ավելի մեծ պատմություն ակնարկելու կամ ենթադրելու իր ունակությամբ։


== Համացանց ==
Ինտերնետի հասանելիությունը բարձրացրեց գերկարճ (ֆլեշ) արձակի մասին  իրազեկվածությունը առցանց ամսագրերի օգնությամբ, որոնք ամբողջովին նվիրված են ոճին։ SmokeLong Quarterly  ամսագիրը, որը հիմնադրվել է 2003 թվականին Դեյվ Քլեպպերի կողմից, "նվիրված է լավագույն ֆլեշ-արձակը համացանց բերելու ... անկախ այն բանի, թե այն գրված է լայն ճանաչում ունեցող հեղինակների կողմից կամ նրանց, ովքեր նոր են եկել ասպարեզ:"  
Մյուս առցանց ֆլեշ-արձակ ամսագրերի թվում են Wigleaf, Flash Fiction Online և Flash Fiction Magazine ամսագրերը։
Այս թեմայի վերաբերյալ CNN- ի հոդվածում հեղինակը նշել է, որ «Ինտերնետի կողմից առաջարկվող հաղորդակցության ժողովրդավարացումը դրական փոփոխություններ է մտցրել» ֆլեշ- արձակի հատուկ տարածքում և ուղղակիորեն ազդել է այդ ոճի լայն ճանաչությանը։ 
Ներկայումս այս գրական ձևը հանրաճանաչ է դարձել, և առցանց գրական ամսագրերի մեծ մասը այժմ հրապարակում է ֆլեշ-արձակ։ Օրինակ, 2017 թվականի ամռանից  The New Yorker ամսագիրն սկսեց առցանց վարել ֆլեշ-գեղարվեստական պատմությունների շարք ամեն ամառ։


== Տես նաև ==
Արձակ բանաստեղծություն


== Ծանոթագրություններ ==
Արևելյան Ալգոյ (շրջան)

Արևելյան Ալգոյ  (գերմ.՝ Landkreis Ostallgäu), շրջան Գերմանիայի Դաշնությունում։ Շրջանի վարճական կենտրոնն է Մարկտօբերդորֆ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1.395,09 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 134 766 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 97 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 09 7 77։ Շրջանում 45 համայնք կա։


== Ծանոթագրություններ ==
Սելիխնովո (գյուղ, Պուշկինոգորսկի շրջան)

Սելիխնովո (ռուս.՝ Селихново), գյուղ Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Պուշկինոգորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2000 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 76 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Բեզրոդիխա (գետ)

Բեզրոդիխա, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նովոսիբիրսկի շրջանով, Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Ստորին Կարական գետի ձախ ափից 14 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ։


== Ջրային գրանցամատյան ==
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության մասը կազմում է Օբ գետը Բառնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի հիդրոհանգույցը, առանց Չումիշ գետի, գետի գետային ենթաավազանը կազմում է Օբի վտակների ավազանից մինչև Տոմ գետ թափվելու վայրը։ Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների.

Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - 13010200512115200004305
Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - 115200430
Ավազանի կոդը - 13.01.02.005
Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - 15
Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 2


== Ծանոթագրություններ ==
Արտավազդ Ե

Արտավազդ Ե (ծն. և մահվան թթ. անհայտ), Հայոց թագավոր մոտ 252, 253-272 թթ–ին։ Արտավազդի մասին տեղեկությունները շատ կցկտուր են։ Գահակալել է Շապուհ I–ի օգնությամբ, երբ Մեծ Հայքը ենթարկվել էր Սասանյան Իրանի գերիշխությունը։ Հռոմեական պատմիչ Տրեբելոս Պոլիոնոսը հաղորդում է, որ 260 թ–ին Արտավազդի զորքերը մասնակցել են Եդեսիայում Վալերիանոս կայսեր զորքերի դեմ Շապուհ I–ի շահած ճակատամարտին։ Արտավազդը Շապուհից նամակով խնդրել է արձակել Վալերիանոս կայսրին, որի գերման պատճառով Հռոմը թշնամացել է նաև Մեծ Հայքի հետ։ 272–273 թվականներին Ավրելիանոս կայսեր օգնությամբ Մեծ Հայքի նոր թագավոր է հռչակվել Խոսրով Բ Արշակունին։
Արսեն Ազատյան

Արսեն Ազատյան (մայիսի 14, 1959(1959-05-14), Երևան, Հայկական ԽՍՀ), հայ ռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր, մոնտաժող, օպերատոր։


== Կենսագրություն ==
Արսենը Ազատյանը ծնվել է 1959 թվականին Երևանում։ Ավարտել է Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուրայի ֆակուլտետի ռեժիսուրայի բաժինը։ 1981-1990 թվականներին աշխատել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում։
1990 թվականին Նարինե Մկրտչյանի հետ հիմնադրել է «Այսօր» կինոընկերությունը, որը հետագայում վերանվանվել է «Այսօր-Պլյուս»։ Կանադայի կառավարության աջակցությամբ կինոընկերությունում իրականացրել են Armenian Film Projects սցենարական ծրագիրը, որը 1995 թվականին Հոլանդիայի Մշակույթի նախարարության կողմից արժանացել է մրցանակի։
Նկարահանած գեղարվեստական ֆիլմերը մասնակցել են Բեռլինի, Մոսկվայի, Մոնրեալի, Ռոտերդամի, Էդինբուրգի, Սիդնեյի, Պուսանի և այլ կինոփառատոների, ստացել մրցանակներ։


== Ֆիլմագրություն ==


=== Ռեժիսոր ===


=== Սցենարիստ ===


=== Պրոդյուսեր ===


=== Մոնտաժող ===


=== Ֆիլմի տնօրեն ===


=== Օպերատոր ===


== Ծանոթագրություններ ==