Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանություն

Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանություն, քվանտային մեխանիկայի մեկնաբանություն, որը հաստատում է տիեզերական ալիքային ֆունկցիայի օբյեկտիվ ռեալիզմը և ժխտում է ալիքային ֆունկցիայի կոլապսի իրականությունը։ Բազմաթիվ աշխարհները նշանակում են, որ բոլոր հնարավոր այլընտրանքային պատմությունները և ապագաները իրական են․ դրանցից յուրաքանչյուրը իրական «աշխարհ» (կամ «տիեզերք») է նկարագրում։ Պարզ ասած, այս հիպոթեզը պնդում է, որ կան շատ մեծաթիվ, հավանաբար անսահման քանակով տիեզերքներ, և որ ամեն ինչ, որ հնարավոր է տեղի ունենար մեր անցյալում, բայց չի կատարվել, տեղի է ունեցել մեկ այլ տիեզերքի կամ տիեզերքների անցյալում։ Այս տեսությունը հայտնի է նաև հարաբերական վիճակի ձևակերպում, Էվերետի մեկնաբանություն, տիեզերական ալիքային ֆունկցիայի տեսություն, բազմաթիվ տիեզերքների մեկնաբանություն կամ պարզապես բազմաթիվ աշխարհներ անունով։
Հարաբերական վիճակի սկզբնական ձևակերպումը տվել է Հյու Էվերետը 1957 թվականին։ Ավելի ուշ՝ 1960-ականներին և 1970-ականներին, Բրյուս Դևիթը ձևակերպումը հանրամատչելի դարձրեց և անվանեց բազմաթիվ աշխարհներ։ Քվանտային տեսության մեկնաբանության վերաբերյալ դեկոհերենտության մոտեցումը ընդլայնվեց և մշակվեց՝ դառնալով հանրաճանաչ։ Ֆիզիկայում և փիլիսոփայության մեջ բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանությունը բազմատիեզերքի հիպոթեզներից մեկն է։ Ներկայումս այն մյուս դեկոհերենտության մեկնաբանությունների հետ (կոլապսի տեսությունը, ներառյալ պատմական կոպենհագենյան մեկնաբանությունը և թաքնված փոփոխականների տեսությունը, ինչպես օրինակ դը Բրոյլ-Բոմի տեսությունը) համարվում է գերիշխող մեկնաբանություն։
Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանությունից առաջ իրականությունը միշտ դիտարկվում էր որպես միակ բացահայտ պատմություն։ Մինչդեռ բազմաթիվ աշխարհներում իրականությունը դիտարկվում է որպես բազմաթիվ ճյուղերով ծառ, որտեղ յուրաքանչյուր հնարավոր քվանտային ելք իրականանում է։ Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանությունը հաշտեցնում է ոչ դետերմինիստական իրադարձությունը, ինչպես օրինակ պատահական ռադիոակտիվ տրոհումն է, քվանտային մեխանիկայի ամբողջապես դետերմինիստական հավասարումների հետ։
Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանության մեջ ալիքային ֆունկցիայի կոլապսի սուբյեկտիվ տեսքը բացատրվում է քվանտային դեկոհերենտության մեխանիզմով, և ենթադրվում է, որ սա պետք է լուծի քվանտային մեխանիկայի բոլոր կոռելյացիոն պարադոքսները, ինչպես օրինակ Այնշտայն-Պոդոլսկի-Ռոզենի պարադոքսը և Շրյոդինգերի կատուն, քանի որ յուրաքանչյուր իրադարձության յուրաքանչյուր հնարավոր ելք գոյություն ունի իր սեփական «պատմության» մեջ կամ «աշխարհում» կամ սահմանում է դրանք։


== Հիմունքներ ==
Չնայած մինչև Հյու Էվերետի սկզբնական աշխատանքը բազմաթիվ աշխարհների մի քանի տարբերակներ էին առաջարկվել, դրանք բոլորը մեկ գաղափար էին արտահայտում․ ֆիզիկայի հավասարումները, որոնք մոդելավորում են համակարգերի ժամանակային էվոլյուցիան առանց դիտորդներ ներառելու, բավական են մոդելավորելու համար այնպիսի համակարգեր, որոնք ներառում են դիտորդներ․ մասնավորապես, գոյություն չունի դիտման հետևանքով առաջացած ալիքային ֆունկցիայի կոլապս, ինչն առաջարկում է կոպենհագենյան մեկնաբանությունը։ Եթե ընդունենք, որ տեսությունը գծային է ալիքային ֆունկցիայի նկատմամբ, ապա մոդելավորված քվանտային մեխանիկայի ճշգրիտ տեսքը, լինի դա ոչ ռելյատիվիստական Շրյոդինգերի հավասարումը, ռելյատիվիստական քվանտային դաշտի տեսությունը կամ քվանտային գրավիտացիայի կամ լարերի տեսության որևէ տարբերակ, չի խախտում բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանության հիմնավորվածությունը, քանի որ բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանությունը մետատեսություն է, որն ընդունելի է բոլոր գծային քվանտամեխանիկական տեսություններում, և ֆիզիկայում ալիքային ֆունկցիայի ոչ գծայնությունը վկայող որևէ փորձնական հաստատում չկա։ Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանության հիմնական եզրակացությունն այն է, որ տիեզերքը (կամ, այս կոնտեքստում, մուլտիվերսը) կազմված է շատ, հավանաբար անհաշվելի անվերջ ճյուղավորվող, չփոխազդող զուգահեռ տիեզերքներից կամ քվանտային աշխարհներից։
Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանությունը սկզբնավորվել է Էվերետի «Տիեզերական ալիքային ֆունկցիայի տեսությունը» դոկտորական թեզում (Պրինստոնի համալսարան), որը մշակվել է թեզի խորհրդատու Ջոն Արչիբալդ Ուելլերի ղեկավարությամբ։ Թեզի ավելի կարճ ամփոփ տարբերակը հրապարակվել է 1957 «Քվանտային վիճակի հարաբերական վիճակի ձևակերպումը» վերնագրով (վերնագրի «հարաբերական վիճակի» ձևակերպումը Ուելլերին է)։ Սկզբնապես Էվերետն իր մոտեցումն անվանել է «կոռելյացիոն մեկնաբանություն», որտեղ «կոռելյացիոնը» վերաբերում է քվանտային խճճվածությանը։ «Բազմաթիվ աշխարհներ» արտահայտությունը Բրյուս Դևիթինն է, որը շնորհիվ Էվերետի տեսությունը ավելի հանրաճանաչ դարձավ։ Դևիթի «բազմաթիվ աշխարհները» ավելի հանրաճանաչ դարձավ, քան Էվերետի «տիեզերական ալիքային ֆունկցիան» կամ Էվերետ-Ուելլերի «հարաբերական վիճակի ձևակերպումը», այնպես որ շատերը մոռացան, որ սա պարզապես տերմինների տարբերություն է, և Էվերետի ու Դևիթի հանրամատչելի հոդվածների բովանդակությունը նույնն է։
Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանությունը շատ նմանություններ է կիսում քվանտային մեխանիկայի հետագա, «հետէվերետյան» մեկնաբանությունների հետ, որոնք նույնպես կիրառում են դեկոհերենտությունը՝ բացատրելու համար չափումների պրոցեսը կամ ալիքային ֆունկցիայի կոլապսը։ Բազմաթիվ աշխարհների մեկնաբանությունը մյուս պատմություններին կամ աշխարհներին վերաբերում է որպես իրականի, քանի որ տիեզերական ալիքային ֆունկցիան համարում է «հիմնական ֆիզիկական էություն» կամ «հիմնարար էություն, որը բոլոր ժամանակներում ենթարկվում է դետերմինիստական ալիքային ֆունկցիային»։ Մյուս դեկոհերենտային մեկնաբանությունները, ինչպիսիք են կայուն պատմությունները, էկզիստենցիալ մեկնաբանությունը և այլն, կամ վերաբերում են հավելյալ քվանտային աշխարհներին որպես մետաֆորիկ ինչ-որ իմաստով, կամ ագնոստիկ են իրենց իրականության նկատմամբ։


== Ծանոթագրություններ ==