Ֆրիթաուն

Ֆրիթաունը (անգլ.՝ Freetown) Սիերա Լեոնեի մայրաքաղաքն է։ Բնակչությունը՝ ▲1 055 964 մարդ (2015)։
Ֆրիթաունը երկրի ամենամեծ տնտեսական, քաղաքական և մշակութային կենտրոնն է։


== Անվանում ==
Անվանումն առաջացել է անգլերեն ֆրի՝ «ազատ» և թաուն՝ «քաղաք» բառերի զուգակցումից։ Այսինքն՝ «Ազատների քաղաք»։


== Պատմություն ==

17-18-րդ դարերում քաղաքի փոխարեն ստրուկների շուկա էր, որոնց արտահանում էին Նոր Աշխարհ՝ տնկադաշտերում աշխատելու համար։ 1787 թվականին Լոնդոնից ժամանեցին առաջին 400 սևամորթները՝ նախկին ստրուկներ, որոնք Անկախության պատերազմում պայքարում էին անգլիացիների հետ և դրա համար ստացան անկախություն։ Ֆրիթաունը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1792 թվականի մարտի 11-ին։ Հետագայում քաղաք էին ժամանում Կարիբյան ծովի (մեծամասնությունը Ճամայկայից) անգլիական գաղութներից ազատված ստրուկները։


== Կլիմա ==
Ֆրիթաունը գտնվում է արևադարձային մուսոնային կլիմայում, խիստ անձրևոտ (մայիս-հոկտեմբեր) և չոր (նոյեմբեր-ապրիլ) եղանակներով։ Վերջին տարիները նշանավորվել են անձրևոտ եղանակների՝ հունիս, երբեմն նաև հուլիսի սկիզբ փոխվելով։ Չնայած նրան, որ Ֆրիթաունը գտնվում է հյուսիսային կիսագնդում, ձմեռային ամիսները ավելի շոգ են, քան ամառային։ Դա բացատրվում է տարվա տարբեր ժամանակներին քամիների գերիշխմամբ. խոնավ եղանակին քամին Ատլանտիկայից  բերում է անձրևներ, այն ժամանակ, երբ չոր եղանակին չոր ու փոշոտ քամիները Սահարայից բերում են չոր ու տաք օդ։ Չնայած նրան, որ կլոր տարի միջին ամսական ջերմաստիճանը բարձր է՝ +35 °C-ից այն չի բարձրանում։ Նաև չի իջնում +19 °C-ից։


== Բնակչություն ==
Ֆրիթաունի բնակչության ավելի քան 99 % կազմում են սևամորթերը։ Կան սպիտակների, արաբների, չինացիների ոչ մեծ համայնքներ։ Հավատացյալները համարյա հավասար կիսվում են տարներ եկեղեցիների քրիստոնյանների (40 %) և մուսուլման սուննիների (60 %)։ Հաղորդակցության միջազգային լեզուն քաղաքում կրիոն է։ Վարչական նպատակների ու գործնական բանակցությունների համար օգտագործվում է անգլերենը։ Քաղաքական ոլորտում գլխավորում են ազատված ստրուկների Նոր Աշխարհից ժամանած  հետնորդները։ Իսկ տնտեսության ոլորտում՝ լիբանանցիները։


== Վարչական բաժանում ==

Ֆրիթաունը բաժանված է երեք շրջանի՝ կենտրոնական, արևմտյան և արևելյան։ Բնակչության մեծամասնությունը ապրում է արևելյան շրջանում։ Այնտեղ է գտնվում Ելիզավետա II թագուհու ծովափը։ Այս շրջանը համարվում է ավելի աղքատ։
Կառավարական շենքերը, դիվանագիտական ներկայացուցչությունները, Դաունթաունը տեղակայված են կենտրոնական շրջանում։
Արևմտյան շրջանում ապրում է միջին կարգը։ Այստեղ են գտնվում առևտրական փողոցները, կազինոները, հյուրանոցները։


== Տնտեսություն ==
Քաղաքի տնտեսությունը նշանակալից չափով զարգանում է նավահանգստի շուրջը, որը աշխարհում ամենամեծ բնական խորահուն նավահանգիստներից է։ Նաև կան սննդի և ձկան մշակման արդյունաբերության ձեռնարկումնոր, ծխախոտի, շորերի, կոշիկի արտադրություն, անմշակ ալմազների առևտուր։ Քաղաքի (ինչպես նաև երկրի) տնտեսության մեջ մեծ դեր են խաղում Լիբանանից գաղթականների հետնորդները, մեծամասնությունը սուննիններն ու մարոնիտ քրիստոնյաները։


== Սպորտ ==


== Ֆուտբոլային կարիերա ==

Սիերա Լեոնեի մյուս քաղաքների նման, Ֆրեյթաունում ֆուտբոլը ամենատարածված սպորտն է։ Սիերա Լեոնյան ֆուտբոլային հավաքականը, որը հայտնի է որպես «Լեոնե Սթարես», խաղում է Ֆրեյթաունյի ազգային մարզադաշտում, որն ամենամեծն է Սիերա Լեոնեում։
Շերիֆ Սուման (ծնված 1986 թ. Հոկտեմբերի 12-ին Ֆրիթաունում, Սիերա Լեոնեում) մականունը Ավիլո (Awilo),  Սիերա Լեոնեյան միջազգային կարգի ֆուտբոլիստ, որը վերջին անգամ խաղացել է որպես ռինգվանդի կամ հարձակվող կիսապաշտպան  Բաքվի «Ռավան» և Սիերա Լեոնեի ազգային հավաքականների կազմում։


== Կարիերայի վիճակագրությունs ==
12 Նոյեմբեր 2013-ի դրությամբ


== Տուրիզմ ==
Զբոսաշրջությունը թույլ է զարգացած, ենթակառուցվածքի թերի զարգացվածության, որակյալ ապրանքների վրա բարձր գների, շրջակա միջավայրի աղտոտվածության պատճառով։ Գրանցվել իրավապահ մարմինների կողմից զբոսաշրջիկներից գումար առգրավվելու դեպքեր, ինչը սկսվում է դեռևս օդանավակայանից։


=== Տեսարժան վայրեր ===
Ֆրիթաունն ունի շատ հուշարձաններ՝ կապված աֆրոամերիկացիների կողմից քաղաքի հիմնադրման, աֆրոամերիկացի ստրուկների ազատության և կենտրոնական Ամերիկայի ներկայացուցիչների հետ։
Հաշտության ծառը խորհրդանշում է 1792 թվականին քաղաքի հիմնադրումը։ Դաունթաունում է տեղակայված Քոննաուտ հիվանդանոցը՝ առաջին բժշկական հիմնարկը` հիմնադրված եվրոպացիների կողմից արևմտյան Աֆրիկայում։
Նրա մոտ է գտնվում Թագավորական դարբասները՝ կառուցված քարերով։ Համաձայն գրառություններին` «ցանկացած ստրուկ, որը անցնում է այդ դարբասներվ,հայտարարվում է ազատ մարդ»։
Քաղաքում է գտնվում Ֆուրա Բեյը՝ արևմտյան Աֆրիկայի հնագույն համալսարանը, հիմնադրված 1827 թվականին։ Համալսարանը վճռական դեր է խաղացել երկրի գաղութային պատմության մեջ։ Համալսարանի առաջին ուսանողը՝ Սեմուել Կրոուտերը, եղել է Նիգերիայի առաջին անգլիացի եպիսկոպոսը, Աստվածաշնչի թարգմանիչը յորուբա լեզվով։
Ազգային երկաթուղային թանգարանում ներկայացված է մի ավտոմեքենա` հատուկ արտադրված 1961 թվականին թագուհի Ելիզավետա II-ի պետական այցի համար։ Ուոլս Ջոնսոն Սթրիթում է գտնվում մեծ շուկան, որտեղ ներկայացնած են տեղական արհեստավորների գործերը։
Ֆրիթունը շրջապատված է սպիտակ ավազից երկար ուղիներով։ Թերակղզու արևմտյան մասում Լամլի Բիչը երեկույթների և փառատոների անցկացման համար հայտնի տեղ է։ Քաղաքում գտնվում են Ջոն Մարոնի եկեղեցին (կառուցվել է 1820 թվականին), Գեորգևյան տաճարը (կառուցվել է 1828 թվականին), մզկիթ (կառուցված 1830-ականներին)։

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Քաղաքի պրոբլեմները ==
Քաղաքին զգալի վնաս է պատճառում քաղաքացիական պատերազմը, որի ընթացքում միացյալ հեղափոխական ճակատի ուժերը փորձել են գրոհով վերցնել քաղաքը և այն ենթարկվեց ականանետերով գնդակոծման։ Ավերվածներից շատը մինչ այսօր չի վերականգնվել։ Ենթակռուցվածքը թույլ է զարգացած, կան կանոնավոր ու շարունակվող ջրի և էլեկտրաէներգիայի հետ կապված ընդհատումներ։ Կենցաղային աղբը քաղաքացիները նետում են հենց ճանապարհին կամ քաղաքի միջով հոսող գետերը, որտեղից չեն հավաքում ամիսներով։ Օդը ախտոտված է ավտոմեքենաների և դիզել գեներատորների արտաժայթքումբերով։ Սանիտարա-համաճարակաբանական դիրքը ծանր է, հաճախ են ստամոքսաաղիքային վարակները ու մալարիաները։


== Տրանսպորտ ==

File:Lungi_International_Airport_Gate_Area.jpg
File:Freetown_International_Airport.JPG
Ֆիթաունում հասարակական տրանսպորտի հիմքը միկրոավտոբուսներն ու տաքսիները։ Քաղաքում շարժը շատ լարված է, ճանապարհային ցանցը վատ վիակում է և ծանրաբեռնվածությանը չի դիմանում։ Կանոնավոր ավտոբուսները միացնում են Ֆրիթաունը Սիերա Լեոնեի բոլոր մեծ քաղաքնրի հետ։
Քաղաքի ծառայությունները մատուցում է միջազգային Լունգի օդանավակայանը (IATA: FNA, ICAO: GFLL), տեղակայված Ֆրիթաունից 20 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Քանի որ օդանավակայանը գտնվում է ծովածոցի մյուս կողմում՝ քաղաքի ու օդանավակայանի հետ կապվելու հիմնական միջոցը լաստանավերն ու մարդատար կատերները (ցամաքով ճանապարհը կազմում է մոտավորապես 170 կիլոմետր)։ Օդանավակայանից կան մշտական թռիչքներ դեպի Փարիզ, Բրյուսել, Լոնդոն, Դակար, Աքրա, Կասաբլանկա։ Նաև կան թռիչքներ դեպի մոտակա աֆրիկյան որոշ քաղաքներ ու ներքին թռիչքներ։

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Հանցագործություններ ==
Քաղաքի ճանապարհային հանցագործությունների մակարդակը համեմատաբար ցածր է արևմտյան Աֆրիկայի համար։ Ավելի վտանգավոր շրջաններ է համարվում արևելյանը, որտեղ օտարերկրացիներին մեքենայից դուրս առանց ուղեկցման ցանկալի չէ նույնիսկ օրվա վաղ ժամերին։


== Ծանոթագրություններ ==