Սպա (քաղաք)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սպա (այլ կիրառումներ)Սպա (ֆր.՝ Spa) — բելգիական քաղաք Լիեժ նահանգում։ Քաղաքապետարանը տեղակայված է Արդեններական լեռներում և հայտնի է, որպես համաժողովրդական առողջարան։ Քաղաքի մերձակայքում է գտնվում հայտնի Սպա-Ֆրանկոշարմ ավտոմրցավազքի վազքուղին, որտեղ անցկացվում է Ֆորմուլա 1-ի (անգլ.՝ FIA Formula One World Championship) մրցավազքը։

Մունիցիպալիտետի մակերեսը - 39,85 կմ² է։ Բնակչությունը՝ ▼10 378 մարդ (հունվարի 1, 2018)։
Միգուցե այսօր Սպան ավելի հայտնի է իր մրցավազքի վազքուղով՝ սակայն միջնադարում Սպա փոքրիկ քաղաքը տեղակայված էր, այնտեղ, որտեղ խաչվում են 3 երկրները՝ Բելգիա, Գերմանիա և Նիդերլանդներ, հայտնի էր իր բուժիչ ջրերով, որտեղ այցելել են ռուսական Պետրոս I կայսերը և ֆրանսիական արքայազն՝ Լուի-Ժոզեֆ Կոնդեը։
Անգլիական «spa» բառը ծագումը կապված է Սպա քաղաքի հետ։
Սպաի բուժիչ ջրերը հայտնի են եղել հին հռոմեացիններին, հավանակ է, որ նրանք էլ այն անվանել են ինքնահոսող աղբյուրներ, որոնց շատրվանը այսօր էլ զարդարում է առողջարանի հրապարակը - «Spa» (վալոներեն espa — շատրվան)։ Սպաի երկաթ պարունակող աղբյուրնների ածխաթթվով հարուստ ջրերը հռոմեացիները անվանել են՝ Aquae Sepadonae: Այն շատ համեղ էր, բուժում էր շատ հինվանդություններ և այնքան հայտնի էր, որ նրանց մասին գրել է Պլինիոս Ավագը՝ իր «Բնական պատմություն»ում։ Ածխաթթու գազը դուրս է գալիս ջրից հազարավոր մարգարիտե պղպջակների տեսքով և հնարավոր է, որ քաղաք-առողջարանը իր տեղանվան ծագման համար պարտական է մեկ այլ լատինական բառի՝ spargere - պղպջալ։
XIV դարում Սպան վերածվեց առողջարանի, իսկ XVI դարում Սպայի ջրերը վաճառվում էին Եվրոպայի շատ երկրներում։ Նորաձև առողջարանի ջրերի հետ «spa» բառը բառացիորեն տեղափոխվեց հյուսիսային Անգլիա, որը հյուսիսային բարբառով հնչյում էր ինչպես «spaw»:
1717 թ.-ին Սպաի ջրերում բուժվում էր Պետրոս I-ը։ Ինչպես գրել էի իր «Pierre le Grand aux eaux de Spa» աշխատությունում Ալբին Բոդին՝ «Վերջին տարիների չափից շատ ջանքերը, և արհամարհական վերաբերմունքը իր առողջությանը, չմնացին առանց վնսակար ազեդության՝ կայսեր օրգանիզմի վրա»։ գերմ.՝ Leib բժիշկ Արեկսինի խորհրդով (գերմ.՝ Leibgarde, գերմ.՝ Leib — մարմին + լատ.՝ guardia — պաշտպանություն, պահպանում) Պետրոս I-ը մեկնեց բուժման Սպայի բուժիչ ջրերում՝ ավստրիական Նիդեռլանդներում (ներկայիս Բելգիայում)։

4 շաբաթվա ընթացքում (1717 թ.-ի հունիսի 24-ից հուլիսի 25-ը) Պետրոս I-ը խմել է Պուոնսկական բուժիչ ջրերը։ Պետրոս I-ը ցանկանում էր հավերժացնել Սպա ժամանման հուշերը։ Կայսեր հրահանգով՝ Սպայում տեղադրվեց հուշարձան՝ ամստերդամական քանդակագործի աշխատանքներից, որի վրա Պետրոս I-ի կողմից փորագրված է լատիներենով շնորհագիր՝ շարահյուսված կասեր մերձավորներից մեկի կողմից։
1888 թ.-ի սեպտեմբերի 19-ին քաղաքում կայացավ առաջին գեղեցկության մրցույթը։ 350 թեկնածուներից 21-ը հասան եզրափակչին, որտեղ բացառապես տղամարդկանց ժյուրին «զննում էր» փակ դռների ետևում։ Հաղթող ճանաչվեց 18-ամյա Bertha Soucaret Գվադելուպայից, որպես մրցանակ ստացել է 5000 ֆրանսիական ֆրանկ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի առաջին օրերին քաղաքը ենթարկվել է գերմանական շրջափակման։ Այնտեղ են տեղակայվել զինվորական հիվանդանոցները գերմանացի զինվորների համար, իսկ ավելի ուշ այնտեղ տեղափոխվեց գլխավոր հրամանատարության շտաբը (Oberste Heeresleitung)։
1920 թ.-ի հուլիսի 5-16-ը քաղաքում անցկացվում էր Անտանտի երկների միջազգային կոնֆերանսը՝ նվիրված Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո խաղաղ կարգավորմանը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Irene Strenge. Spa im Ersten Weltkrieg (1914—1918)։ Lazarett und Großes Hauptquartier. Deutsche Besatzungspolitik in Belgien erschienen. Verlag Königshausen & Neumann. ISBN 3-8260-3693-X
К.Н.В. Пребывание в Спа русских государей Archived 2016-03-10 at the Wayback Machine. // Исторический вестник, 1884. - Т. 16. - № 6. - С. 628-650.


== Հղումներ ==
Քաղաքի կայքը
Սպա-Ֆրանկոշարմ վազուղու կայքը
Նկարներ Սպաից Archived 2008-05-31 at the Wayback Machine.
Ֆիլմի սկզբում ցուցադրվում է Սպա քաղաքի տեսքը և «Британник» հյուրանոցի ինտերիերը