Սերգեյ Մարկով (ռազմական գործիչ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սերգեյ Մարկով (այլ կիրառումներ)Սերգեյ Լեոնիդովիչ Մարկով (ռուս.՝ Марков Сергей Леонидович) (հուլիսի 7, 1878, Սանկտ Պետերբուրգի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 25, 1918, Շաբլիևկա գյուղի շրջան, Կուբանի մարզ, կամավորական զորքերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածք), ռուս ռազմական գործիչ, քաղաքական գործիչ, զինվորական գիտնական և ուսուցիչ։
Ռուս-ճապոնական պատերազմի մասնակից։ Գլխավոր շտաբի ակադեմիայի ռազմական ուսուցիչ (1911-1914 թթ., 1916 թ.)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից, 4-րդ հրաձգային «երկաթե» զորքերի շտաբի ղեկավար (1914-1915 թթ.)։ 13-րդ հրաձգային գումարտակի հրամանատար (1915-1916 թթ.)։ Վերին զորահրամանատարի շտաբի օպերատիվ բաժնի ղեկավարի տեղակալ, ապա Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Ռուսաստանի զորքերի Արևմտյան ճակատի և Հարավ-արևմտյան շտաբների հրամանատար (1917 թ.)։ Գլխավոր շտաբի գեներալ-լեյտենանտ (1917 թ.)։ Որպես Կորնիլովյան ապստամբության համակիր՝ ձերբակալվել է Ժամանակավոր կառավարության կողմից, Բերդիչևսկի և Բիխովսկու գեներալների նստացույցների մասնակից (1917 թ.)։
Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից (1918 թ.)։ Ռուսաստանի հարավում անցկացված Սպիտակ շարժման և Կամավորական զորքի կազմակերպիչ։ Ճանաչված է դարձել իր անձնական խիզախության և մարտավարական վարպետության շնորհիվ, մանավանդ՝ Կուբանում անցկացված մարտերի ժամանակ:47։
Մահացել է Շաբլիևկա գյուղի շրջակայքում անցկացված մարտերում Կուբանի երկրորդ ապստամբության սկզբում։ Կամավորական զորքերի միջավայրում ունեցել է կարևորագույն նշանակություն, ապա Մարկովցիի գունավոր զորամասերում։


== Կենսագրություն ==


=== Ծագում և ընտանիք ===
Սերգեյ Լեոնիդի Մարկովը ծնվել է 1878 թվականի հուլիսի 7-ին Սանկտ Պետերբուրգի գուբերնիայում, սպայի՝ ուղղափառություն դավանող մոսկովյան մեծահարուստի ընտանիքում։
Կինը՝ Մարինա (Մարիաննա) Պավլովնա, ի ծնե՝ իշխանուհի Պուտյատինա, խորհրդատուի դուստր։
Երեխաներ՝ որդին՝ Լեոնիդը ծնվել է 1908 թվականի հունվարի 6-ին, և դուստրը՝ Մարիաննան ծնվել է 1909 թվականի հունիսի 24-ին։ 1920 թվականին ընտանիքը արտագաղթել է Ռուսաստանից, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ապրել է Բելգիայում, իսկ 1950-ական թվականներին գեներալ Մարկովի երեխաները տեղափոխվել են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։
Մարկովի ընտանիքը ընկերություն էր անում իշխան Պուտյատինի ընտանիքի հետ և սերտորեն համագործակցում էր Ռերիխների ընտանիքի հետ։


=== Կրթություն և զինվորական ծառայության սկիզբ ===
1895 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Մոսկվայի առաջին կադետական կորպուսը և սեպտեմբերի 8-ին տեղափոխվել է Կոնստանտինովյան հրետանային ուսումնարանը։ 1898 թվականի օգոստոսի 21-ին դարձել է գվարդիայի փոխլեյտենանտ և ուսումնարանն ավարտել է 2-րդ հրետանային բրիգադի լեյբ-գվարդիայում։ Հետաքրքրվելով ռազմական գիտություններով՝ 1901 թվականին որոշել է ընդունվել Գլխավոր շտաբի Նիկոլաևյան ակադեմիա։ Նույն թվականի հոկտեմբերին կրկնակի մրցութային քննություն է հանձնել և ընդունվել է Ակադեմիայի կրտսեր դասարան։ 1902 թվականի օգոստոսի 21-ին ուսումնառության ընթացքում դարձել է լեյտենանտ։ Ավարտելով երկու դասարան և լրացուցիչ դասընթացներ՝ 1904 թվականի հունիսի 12-ին դարձել է շտաբս-կապիտան:9։


=== Ռուս-ճապոնական պատերազմում ===

Ակադեմիան ավարտելուց հետո որպես կամավորական մեկել է Ռուս-ճապոնական պատերազմի Մանչժուրիայի ռազմաճակատ։ 1904 թվականի հուլիսի սկսել է ծառայել Մանչժուրիայի 2-րդ բանակի Լյաոյան քաղաքի ռազմական հաղորդագրությունների կառավարման վարժությունում։ Օգոստոսի 7-ից անցել է գեներալ-կվարտիրմեյստերի հրամանատարության, օգոստոսի 8-ին Ռազմա-տոպոգրաֆիկական բաժամունքի միջոցով առաջադրանք է ստացել կատարել Լյաոյանից մինչև Մուկդեն ճանապարհների և տարածքների հետախուզություն։ Եղել է Սիբիրի զիվորական կորպուսի անդամ և ապահովել է կապ Մանչժուրիայի բանակի հետ։ Օգոստոսի 16-ից մինչև 19-ը մասնակցել է Շոուշանպո գողի մոտ տեղի ունեցած մարտերին և «բարձրություն 99»-ին։ Օգոստոսի 22-ից սպաների գլխավորությամբ ապահովել է ռուսական բանակի հետախուզությունը Մուկդենից մինչև Տելին։
1904 թվականի սեպտեմբերից մինչև դեկտեմբեր ամիսները եղել է Գլխավոր շտաբի Արևելյան դասակի Մանչժուրիայի բանակի սպա։ Այդ ժամանակ՝ հոկտեմբերի 3-ին, Նովգորոդի բլրի ճակատամարտի ժամանակ վիրավորվել է նրա եղբայրը՝ Լեոնիդ Մարկովը՝ Վիլմանստրանդսկու զորքի փոխլեյտենանտ, ով մահացել է հոկտեմբերի 13-ին։ Դեկտեմբերի 6-ին Արևելյան շտաբի վերաձևավորման արդյունքում նշանակվել է Սիբիրի բանակային կորպուսի 1-ին շտաբում։ 1905 թվականի հունվարի 12-ից 16-ը մասնակցել է Սանդեպուի ապստամբությանը և Մուկդենսկի մարտին՝ 1905 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին։
1905 թվականի հունիսի 24-ին ստացել է կապիտանի կոչում և փոխադրվել է Գլխավոր շտաբ՝ շտաբի ավագ ադյուտանտի նշանակմամբ։ 1904 թվականի ամառվանից մինչև 1905 թվականի փետրվար ամիսը պարգևատրվել է հինգ շքանշաններով․ սուրբ Աննայի 4-րդ աստիճանը «Խիզախության համար» գրությամբ և 3-րդ աստիճանի՝ թրերով և ժապավենով, սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ և 3-րդ աստիճանի թրերով, սուրբ Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի՝ թրերով և ժապավենով։ Ռուս-ճապոնական պատերազմի արդյունքներով գրել է «Եվս մեկ անգամ Սանդեպով» գրքույկը 1911) և մեկ ամբողջ գլուխ «Ռուս-ճապոնական պատերազմը Գլխավոր շտաբի Նիկոլաևյան ակադեմիայի հաղորդագրությունների» կոլեկտիվ հետազոտության մեջ (1906)։


==== Կուբանի երկրորդ արշավանքը և մահը ====

1918 թվականի հունիսի 22-ին 1-ին հետևակային դիվիզիայի գլխավորությամբ 2-րդ խմբի Կամազորայինների խմբերի, 1-ին հեծելազորային դիվիզիայի և Դոնի զորամասերի հետ հանդես է եկել Կուբանի երկրորդ արշավանքի ժամանակ։ Հունիսի 25-ին իր զորախմբերի հետ մոտեցել է Ցարիցին-Տորգովայա երկաթգծային ճյուղին, որտեղ հանդիպել է խորհրդային զորքերի հզոր դիմադրությանը՝ Շաբլիևկա երկաթկայարանի մոտ։ Կամավորականների մարտը բարդություններով է ընթացել, սակայն կեսօրին մոտ Մարկովի զորքերը կարողացել են գրավել հողատարածքը և խորհրդային ուժերը սկսել են հեռանալ Շաբլիևկայից։ Մարկովը հրամայել է ուղարկել հետևակի մի քանի հարյուր զինվոր՝ Վելիկոկնյաժեսկայա երկաթկայարանի պաշտպանության համար, իսկ ինքը՝ Տունենբերգ և Տիմանովսկի գնդապետների հետ անցել է բաց տարածք և հետախուզական դիտակետ ստեղծել՝ երկաթգծի մոտակայքում։ Միևնույն ժամանակ խորհրդային զրահապատ գնացքը կրակ է բացել հետախուզական դիտակետի ուղղությամբ, իսկ նռնակը պայթել է հենց Մարկովի մոտ՝ մահացու կերպով վիրավորելով գլուխն ու ձախ ուսը։
Հանվել է կրակի տակից և տեղափոխվել ոչ հեռու գտնվող մի տուն, որտեղ գիշերվա ժամը 4-ին մահացել է։ Առավոտյան ժամը 5-ին 1-ին Ինժեներային գումարտակի պատվո պահակախմբի ուղեկցությամբ Մարկովի դին տեղափոխել են Տորգովայա երկթակայարան՝ Դենիկինի շտաբի տեղակայման վայր։ Դենիկինը, իր խոսքերով, ծանր տանելով Մարկովի մահը, գրել է նրա ծաղկեպսակի վրա․ «Ե՛վ կյանքը, և՛ մահը հանուն Հայրենիքի երջանկության»։ Մարկովի մահվան լուրը ստանալուց անմիջապես հետո Սպայական դասակը Դենիկինի հրամանով վերանվանվել է Գեներալ Մարկովի 1-ին Սպայական դասական՝ սպիտակ բանակի չորս «գունավոր» դասակներից մեկը Ռուսաստանի հարավում, որը հետագայում վերանվանվել է Մարկովի դիվիզիա։


== Զինվորական կոչումներ ==
Սկսել է ծառայել (01.09.1895)
Փոխլեյտենանտ (31.10.1878) (08.08.1898)
Լեյտենանտ (08.08.1902)
Կապիտան (31.05.1914)
Փոխգնդապետ (29.03.1909)
Գնդապետ (06.12.19013)
Գեներալ մայոր (06.12.1915)
Գեներա լեյտենանտ (16.08.1917)


== Շքանշաններ ==
Սուրբ Աննայի շքանշան 4-րդ աստիճանի, «Խիզախության համար» գրությամբ (1904)
Սուրբ Ստանիսլավի շքանշան 3-րդ աստիճանի, թրերով (1904)
Սուրբ Աննայի շքանշան 3-րդ աստիճանի թրերով և ժապավենով (1905)
Սուրբ Ստանիսլավի շքանշան 2-րդ աստիճանի, թրերով (1905)
Սուրբ Վլադիմիրի շքանշան 4-րդ աստիճանի, թրերով և ժապավենով (1905)
Սուրբ Վլադիմիրի շքանշան 3-րդ աստիճանի (1914)
Սուրբ Աննայի շքանշան 2-րդ աստիճանի (1915)
Սուրբ Գևորգի շքանշան 4-րդ աստիճանի (1915)
Գեորգիևան հրացան (1915)
Բարձրյալի բարեկամություն (1916)
«1812 թվականի Հայրենական պատերազմի 100-ամյակի» շքանշան (1913)
«Ռոմանովների արքաատոհմի թագավորության 300-ամյակի հիշատակի» շքանշան (1913)Արտասահմանյան․

Չերնոգորիա․ Դանիել I իշխանի շքանշան 3-րդ աստիճանի (1908)
Բուխարայի էմիրատներ․ Ոսկե աստղի շքանշան (1910)


== Աշխատություններ ==

Приказы Скобелева в 1877-1878 гг. / Составил и редактировал Генерального штаба капитан Марков. — СПб, б/г.
С. Л. М. Еще раз о Сандепу. 1-й Сибирский армейский корпус в боях под Хейгоутаем с 11 по 15 января 1905 года. Из дневника офицера, причисленного к Генеральному штабу. — СПб, б/г.
Марков, капитан. Операция на реке Шахэ. Действия Восточного отряда генерал-лейтенанта Штакельберга // Сост. А. Баиов Русско-японская война в сообщениях академии Генерального штаба. —СПб, 1906. — С. 305—339.
Марков С. Л. Записки по истории Русской армии. 1856—1891. — СПб, 1910.
Гиссер Г. Г., Марков С. Л. Военная география России (прикладная часть). Исследование отдельных театров военных действий. — 1—2 изд. — СПб.: Типография Штаба войск Гвардии и Петербургского военного округа, 1909, 1911.
Гиссер Г. С., Марков С. Л. Военная география иностранных государств. — СПб: Типография Штаба войск Гвардии и Петербургского военного округа, 1911.
Бобин, Марков, Менжинский. География внеевропейских стран. — Пг, 1915.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==


=== Հետազոտություններ և գիտահանրամատչելի գրականություն ===
Ангель-хранитель: памяти генерала Маркова // Вестник первопоходника. —Лос-Анджелес, 1963. — В. 17. — С. 13—14.
Гагкуев Р. Г. Генерал Марков // Марков и марковцы / Под ред. В. Ж. Цветкова, сост. Р. К. Гагкуев, Н. Л. Калиткина, В. Ж. Цветков. — ռուսերեն գիրք. — Москва: Посев, 2001. — С. 9—58. — 552 с. — (Белые воины). — 2000 экз. — ISBN 5-85824-146-8
Калиткина Н. Л. «Я смерти не боюсь». Генерал-лейтенант С. Л. Марков // Марков и марковцы / Под ред. В. Ж. Цветкова, сост. Р. К. Гагкуев, Н. Л. Калиткина, В. Ж. Цветков. — ռուսերեն գիրք. — Москва: Посев, 2001. — С. 59—72. — 552 с. — (Белые воины). — 2000 экз. — ISBN 5-85824-146-8
Литвинов В. В. Гражданская война в России и генерал С. Л. Марков(ռուս.) // Вопросы духовной культуры. — С. 109—119.
Николаев К. Н. Белый Витязь // Часовой. —Париж, 1958. — В. 388 (6). — С. 12.
Семёнова Елена. Генерал С.Л. Марков. И жизнь, и смерть за счастье Родины // Голос эпохи : литературно-общественный журнал. — В. 2 (409), 1(0209).
Софронов Игорь. И жизнь, и смерть — за счастье Родины // Братишка : журнал подразделений специального назначения. — 2009. — В. 4. — ISSN 977160677001.
Чибирнов А. Герои русского сопротивления – генерал С.Л.Марков. Наследство шефа // Галлиполийский вестник. — 1938, 1 июля. — В. 61.
Веригин В. Генерал-лейтенант Сергей Леонидович Марков - солдат, гражданин и патриот // Вестник первопоходника : орган союза участников 1-го Кубанского ген. Корнилова похода. —Лос-Анджелес, 1968, август-сентябрь. — В. 82—83. — С. 9—12.


=== Հիշողություններ և փաստաթղթեր ===
А. Г. (анонимный автор) Из встреч с генералом Марковым // Донская волна : журнал. —Екатеринодар, 1918, 24 июня. — В. 3. — С. 5—6.
Павлов В. Е. Доклад генерала Маркова. Бой у станции Шаблиевская. Смерть генерала Маркова. Похороны генерала Маркова (главы из книги «Марковцы в боях и походах за Россию») // Марков и марковцы / Под ред. В. Ж. Цветкова, сост. Р. К. Гагкуев, Н. Л. Калиткина, В. Ж. Цветков. — ռուսերեն գիրք. — Москва: Посев, 2001. — С. 205—217. — 552 с. — (Белые воины). — 2000 экз. — ISBN 5-85824-146-8
Марковцы в боях и походах за Россию в освободительной войне 1917—1920 годов. В 2 т. / Сост. В. Е. Павлов. — Париж: Тип. Сергея Березняка, 1962. — 796 с.
Демьяненко Я. Маленькое воспоминание о генерале С. Л. Маркове // Военная быль. — 1961. — В. 51. — С. 20.
Деникин А. И. Генерал Марков // Очерки русской смуты. — Издание Поволоцкого. — Париж, 1921. — Т. 1. Вып. 1. Крушение власти и армии. Февраль-сентябрь 1917 г. — С. 94—101.
Эльснер Е. Ф. Памяти генерала С. Л. Маркова // Жизнь. —Ростов-на-Дону, 1919, 13 июня.


== Արտաքին հղումներ ==
«Ռուսաստանի ձայնը» ռադիոկայան (2011-09-27)։ ««Մոլորությունների տեսություն» ռադիոհաղորդում։ Զրույցի թեմա․ գեներալ Մարկով»։ YouTube։ Վերցված է 2012-12-25 
«Սերգեյ Լեոնիդի Մարկովի կենսագրություն»։ «Քրոնոս» կայք։ Վերցված է 2014-01-28 
«Գեներալ Մարկովին նվիրված հուշարձանի մասին»։ Վերցված է 2014-01-28