Լոնդոնի թագավորական ընկերություն

Լոնդոնի թագավորական ընկերություն բնության մասին գիտելիքների զարգացման վերաբերյալ, կրճատ՝ Թագավորական ընկերություն (անգլ.՝ The Royal Society of London for the Improvement of Natural Knowledge), առաջատար գիտական ընկերություն Մեծ Բրիտանիայի առաջատար գիտական կազմակերպություն, աշխարհի հնագույն գիտական ընկերություններից մեկը, ստեղծվել է 1660 թվականին և հաստատվել է Թագավորական խարտիայով 1662 թվականին։ Ընկերության նշանաբանն է․ 

Նշանակում է, որ պետք է ապացույց ծառայեն փորձերը, հաշվարկները, այլ ոչ՝ հեղինակությունների խոսքերը։
Լինելով մասնավոր կազմակերպություն, որը գործում է կառավարությունից ստացած սուբվենցիայի հաշվին՝ կարևոր դեր է կատարում Մեծ Բրիտանիայի գիտական հետազոտությունների կազմակերպման և զարգացման գործում և հանդիսանում է գիտական քաղաքականության հարցերի լուծման հիմնական խորհրդակցական մարմին՝ հանդես գալով որպես բրիտանական Գիտությունների ակադեմիա։ Մտնում է գիտության վերաբերյալ Բրիտանական խորհրդի մեջ։ Անդամների թիվը հասնում է ավելի քան հազարի։
Կազմակերպությունը հրատարակում է Թագավորական ընկերության փիլիսոփայական գրառումներ (անգլ.՝ The Philosophical Transactions of the Royal Society, կրճատ Phil. Trans.), կամ Փիլիսոփայական գրառումներ ամսագիրը, որը աշխարհի հնագույն գիտական ամսագրերից մեկն է (1665)։
Թագավորական ընկերության նախագահը Քիմիայի Նոբելյան մրցանակակիր (2012) Վենկի Ռամակրիշնանն է, որը պաշտոնը զբաղեցրել է 2015 թվականի նոյեմբերի 30-ին։


== Պատմություն ==

Լոնդոնի թագավորական ընկերությունը հիմնվել է 1645 թվականին Ջոն Ուիլկինսի մտահղացմամբ։ 1646-1647 թվականների իր գրառումներում Ռոբերտ Բոյլը այդ հանդիպումները  անվանել է Ծպտյալ քոլեջ (անգլ.՝ Invisible College)։ Ջոն Վալլիսի հավաստմամբ այդ հանդիպումները առաջարկել է գերմանացի Թեոդոր Հանկը։
Ընկերության հանդիպումները տեղի էին ունենում ամեն շաբաթ Լոնդոնում։ Ի սկզբանե դրանք մասնավոր հավաքներ էին, որոնց մասնակցում էին բնագիտական և այն ժամանակ «Նոր փիլիսոփայություն» և «Փորձարարական փիլիսոփայություն» կոչվող այլ բնագավառների մի քանի համախոհ փիլիսոփաներ։ Անգլիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1648-1649), որն ավարտվեց Կարլ I-ի գլխատմամբ, խումբը տեղափոխվեց Օքսֆորդ, որտեղ զուգահեռ սկսեց աշխատել Լոնդոնի խմբի հետ։ Այս հանդիպումները շարունակվեցին մինչև Օլիվեր Կրոմվելի մահը (1658 թվական)։ Անգլիայում միապետության վերականգնումից և 1660 թվականին Կարլ II-ի գահ բարձրանալուց հետո ընկերության հանդիպումները շարունակվեցին Լոնդոնում՝ պահպանելով Օքսֆորդի և Լոնդոնի գիտնականների խմբերի միությունը։ Ընկերության հանդիպումների ընթացքում քննարկվում էին բնափիլիսոփայության, մեխանիկայի, անասնաբուծության խնդիրներ։


=== Առաջին նիստ ===
Առաջին պաշտոնական նիստը, որն արձանագրությամբ հաստատվել է, տեղի է ունեցել 1660 թվականի նոյեմբերի 28-ին Լոնդոնի Գրեշեմ քոլեջում։ Նիստի մասնակիցները 12-ն էին։ Նրանք որոշեցին հրավիրել ևս 40 մարդ։ Հրավիրվածներից 5-ը չդարձան Թագավորական ընկերության անդամ, մնացած 35-ից 19-ը գիտության մարդիկ էին, իսկ մյուսները քաղաքական գործիչներ, զինվորականներ, կառավարիչներ և մեկը կամ երկուսը գրականության ներկայացուցիչներ էին։ Առաջին նիստի ժամանակ որոշվեց պաշտոնական թույլտվություն ստանալ թագավորից։ Երկրորդ հավաքի ժամանակ` դեկտեմբերի 5-ին, Ռոբերտ Մորեյը հայտնեց, որ թագավորը ողջունելի է համարում ընկերության գոյությունը։
Երկու տարի անց Կարլ II-ը ընկերությունը հասցրել է պետական հիմնարկի աստիճանի։ Առաջին պաշտոնական նիստը տեղի է ունեցել 1663 թվականի ապրիլի 22-ին։

Կազմակերպության հիմնադրման ժամանակ Թագավորական ընկերությունը մշակել է հետազոտությունների ծրագիր, որը ներառել է հետևյալ խնդիրները․

մի կողմից՝ կիրառական ծովագնացություն (ժամանակի ու տարածության մեջ կողմնորոշում, հատկապես կոորդինատների որոշում, քարտեզների կազմում)
ռազմական գործ (օդում արկի շարժման ուսումնասիրություն)
մետալուրգիա
բժշկություն և այլնմյուս կողմից՝ գիտական, քանի որ կոպեռնիկյան հեղափոխության և աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններից հետո բնության նկատմամբ նոր հայացք մշակելու անհրաժեշտություն էր զգացվում։1663 թվականին ընկերությունը պաշտոնապես կոչվում էր Լոնդոնի թագավորական ընկերություն բնական գիտելիքների բարելավման համար (անգլ.՝ The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge), ժամանակակից անվանումը՝ Թագավորական ընկերություն (անգլ.՝ The Royal Society)։
1901 թվականին ընկերության նախաձեռնությամբ ստեղծվել է Բրիտանական ակադեմիան` 1899 թվականին հիմնադրված Ակադեմիաների միջազգային ասոցիացիայում (անգլ.՝ Association Internationale des Academies (IAA)) մասնակցելու համար։

Ըստ խնդիրների ու գործառույթների Թագավորական ընկերությունը հաճախ համեմատում են գիտությունների ակադեմիայի հետ, երբեմն անվանելով Մեծ Բրիտանիայի գիտությունների ակադեմիա (անգլ.՝ The Royal Society — UK National Academy Of Science)։


=== Կազմակերպության հիմնադիր անդամներ ===
Ուիլյամ Բոլ (1627-1690 թթ.)
Ռոբերտ Բոյլ (1627-1691 թթ.)
Ուիլյամ Բրաունկեր (1620-1684 թթ.)
Ալեքսանդր Բրյուս, Կինկարդինի 2-րդ կոմս (1629-1681 թթ.)
Ջոնաթան Գոդարդ (1617-1675 թթ.)
Աբրահամ Հիլ (1633-1721 թթ.)
Ռոբերտ Մորեյ (1608-1673 թթ.)
Պաուլ Նիլ (1613-1686 թթ.)
Ուիլյամ Պետի (1623-1687 թթ.)
Լուորենս Ռուկ (1622-1662 թթ.)
Ջոն Ուիլկինս (1614-1672 թթ.)
Քրիստոֆեր Ռեն (1632-1723 թթ.)


== Նախագահներ ==


== Կազմակերպության ռուսական և խորհրդային անդամներ ==
Լոնդոնի թագավորական ընկերության կազմի մեջ տարբեր ժամանակներում ընտրված գիտնականների ցանկ.

Լոնդոնի թագավորական ընկերության բոլոր անդամների ցանկ


== Պարգևներ և մրցանակներ ==
1731 - Կոպլի մեդալ, հանձնվում է ամեն տարի գիտության որևէ բնագավառում նվաճումների հասնելու համար
1775 - Բեյկերյան մեդալ և դասախոսություն, շնորհվում է բնագիտության բնագավառի ձեռքբերումների համար
1800 - Ռումֆորդի մեդալ, շնորհվում է երկու տարին մեկ (զույգ թվականներին) ջերմային կամ օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրման բնագավառի ձեռքբերումների համար
1826 - Թագավորական մեդալ, հանձնվում է ամեն տարի բնագիտության զարգացման (2 մեդալ) և կիրառական գիտություններում ակնառու ավանդի համար (մեկ մեդալ)
1877 - Դևի մեդալ, ի պատիվ Հեմֆրի Դևի, շնորհվում է քիմիայի բնագավառում նվաճումների համար
1890 - Դարվինի մեդալ, ի պատիվ Չառլզ Դարվինի, հանձնվում է զույգ թվականներին էվոլյուցիայի, պոպուլյացիոն կենսաբանության, օրգանիզմների կենսաբանության, կենսաբազմազանության բնագավառներում ձեռքբերումների համար
1901 - Սիլվեսթերի մեդալ, շնորհվում է երկու տարին մեկ (զույգ թվականներին) մաթեմատիկայի բնագավառի նվաճումների համար
1902 - Հյուզի մեդալ, ի պատիվ Դևիդ Էդուարդ Հյուզի, ֆիզիկական գիտությունների ամենամյա մրցանակ, հատկապես էներգիայի արտադրության, պահպանման և օգտագործման հետ կապված նվաճումների համար
1960 - Լևերհյուլմի մեդալ, հանձնվում է երեք տարին մեկ քիմիայում կամ ճարտարագիտական գործում նվաճումների համար
1986 - Մայքլ Ֆարադեյի մրցանակ, շնորհվում  է գիտության մասսայականացման նվաճումների համար
1989 - Գաբորի մեդալ, ի պատիվ Դենիս Գաբորի, շնորհվում է երկու տարին մեկ (կենտ թվականներին) կյանքի մասին գիտությունները այլ դիսցիպլինների հետ կապող նվաճումների համար։


== Գրականություն ==
Լոնդոնի Թագավորական ընկերությունը գտավ իրեն արժանի պատմաբան հանձին գիտնական Թոմաս Թոմսոնի, որի 1812 թվականին գրած «Լոնդոնի թագավորական ընկերության պատմությունը նրա ստեղծման սկզբից մինչև XVIII դարի վերջը» աշխատությունը («History of the R. Society, from its institution to the end of the XVIII Century» (Լոնդոն, 1812)) գերազանցել է այդ թեմայով գրվածները։
Гатина М. Р., Михель Д. В. Ранняя история Лондонского Королевского общества глазами современных историков науки // Диалог со временем : Альманах интеллектуальной истории. — ИВИРАН, 2011. — Вып. 34. — С. 191—205։


== Տես նաև ==
Գիտությունը Մեծ Բրիտանիայում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
The Royal Society (անգլ.), Թագավորական հասարակության պաշտոնական կայք.
Ցուցակ Հասարակության անդամների ցուցակ 1660 թվական