Սղնախ (գյուղ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սղնախ (այլ կիրառումներ)
Սղնախ, գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում, որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Ասկերանի շրջանի Սղնախ համայնքի բնակավայր, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Խոջալուի շրջանի բնակավայր։ 


== Անվան ծագում ==
Պատմագիտական ուսումնասիրություններում, մամուլում գյուղանունը ներկայացվում է «Սղնախ» ձևով։ Այնինչ, ըստ աղբյուրի, պետք է գրվեր «Սխնախ», նկատի ունենալով, բարբառային «սխ»՝ պինդ, ամուր իմաստը։ Օրինակ, XIII դարում մի ձեռագիր հիշատակարանում Կաչաղակաբերդը ներկայացվում է «Սխսաղան Հավքախաղաց»։ 
Ըստ Ս․Մելքումյանի՝ «Սղնախ» նշանակում է ամրոց, ամրություն, իսկ Բ․Ուլուբաբյանի կարծիքով՝ դա նույնական է թուրքական «Սղմախ»  բառին, որ նշանակում է «սեղմել ամրացնել»։ Ըստ գրքի հեղինակների՝ «Սխնախ»-ը պարսկական ծագում ունի, նշանակում է «ամրացված բնակավայր», «նախ»-ը դիտելով որպես «խան-բնակավայր»-ի դրափոխված տարբերակ։
Սղնախ գյուղի անունից է առաջացել ներկայիս Վրաստանի Կախեթի մարզի Սիղնաղ (Սղնախ) քաղաքի անունը։ Գյուղի ադրբեջանական անունը համապատասխանում է հայկական անվանը և գրվում է ադրբ.՝ Sığnaq։


== Աշխարհագրություն ==
Ասկերանի շրջանի Սղնախ համայնքը տեղաբաշխված է Արցախի Հանրապետության կենտրոնական հատվածում։ Շրջկենտրոն Ասկերան քաղաքից գտնվում է 35 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 19 կմ հեռավորության վրա։ 
Համայնքը լեռնային է, ունի 821,4 հա տարածք, որոնցից 261,43 հա-ը անտառային է։ Սղնախ համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետի վտակը։


== Պատմություն ==


=== Հայ-ադրբեջանական հակամարտություն ===


==== Արցախյան պատերազմ, 1991-1994 ====


==== Հայ-ադրբեջանական պատերազմ, 2020 ====

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։


== Պատմամշակութային հուշարձաններ ==
Սղնախ գյուղում կան մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնցից 3-ը հաշվառված են պետության կողմից։ Հաշվառված հուշարձաններն են՝ «Խաչին տակ» գյուղատեղին, «Շամիրեն կարան» քարանձավը, «Խաչին տակ» խաչքարը։ Սղնախում գտնվում է նաև Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, գերեզմանոց, շուրջ 10 աղբյուրներ «Գյուղի աղբյուր», «Մկրտիչի», «Պեց», «Նավաթխան», «Քշմըրոր», «Մարանդի», «Պտրուսանց», «Ճոթի», «Ռուսեն», «Փըրվըզար»։
«Խաչին տակ» գյուղատեղին գտնվում է գյուղից 0․5 կմ հարավ-արևելք և թվագրվում է 13-18 դարերով։ Համանուն խաչքարը գտնվում է գյուղատեղիում և թվագրվում է 14-15 դարերով։ «Շամիրեն կարան» քարանձավը թվագրվում է վաղ միջնադարով և գտնվում գյուղից 0․6 կմ հարավ-արևելք։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 19-րդ դարում։ Նույն դարով է թվագրվում նաև գերեզմանոցը։
Սղնախ գյուղի տարածքում է գտնվում նաև Կուկուին պյուն կոչվող եկեղեցին, որը կոչվում է նաև Մզամանց եղցի, ինչպես նաև Պուտ քար, Խնձորի խաչ, Բեդի օջախ սրբավայրերը, իսկ հարավարևելյան մասում կա մեծ քարանձավ։


== Համայնքային կյանք ==
Սղնախում գործում էր միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ հաճախում էր 32 աշակերտ։ Առկա էր մշակույթի տուն, բուժկետ, գյուղապետարան։ Համայնքային հիմնական ճանապարհները ասֆալտապատ էին, գրունտային և խճապատ։ Կոմունիկացիաների տեսակետից գյուղը զարգացած էր․ հասանելի էր հեռուստատեսությունը, ռադիոն, համացանցը։ Սղնախն ապահովված էր էլեկտրաէներգիայով, գազամատակարարմամբ և ջրամատակարարմամբ։


== Բնակչություն ==
Սղնախ համայնքի բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի դրությամբ 292 մարդ էր (59 տնտեսություն)։


== Տնտեսություն ==
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։  Բնակավայրի տարածքի 491,38 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության հողեր են։


=== Պատմական ակնարկ ===
Ժամանակակցի վկայությամբ 1888 թվականին Սղնախում գործում էր մետաքսագործարան։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Տիրայր Մուրադյան, Գայանե Հովսեփյան «Մարտերը Սղնախում․ գյուղի անկումը»(հայ.) // «Հետք».