Արթուր Էվանս

Սըր Արթուր Ջոն Էվանս (անգլ.՝ Arthur John Evans, հուլիսի 8, 1851(1851-07-08)[…], Nash Mills, Դակորում, Հարթֆորշիր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հուլիսի 11, 1941(1941-07-11)[…], Wootton, Vale of White Horse, Օքսֆորդշիր, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի պատմաբան և հնագետ։ 1893-1920 թվականներին պեղումներ է կատարել Կրետե կղզում։ Հայտնաբերել է Կնոսոսի պալատի ավերակները, տաճարական, տնտեսական այլ կառույցներ։ Նրա հայտնագործություններն ապացուցեցին հին կրետացիների «մինչ փյունիկյան» պատկերագրության գոյությունը, պատկերացում տվեցին մինչհելլենական մշակույթի վերաբերյալ (որն Էվանսը անվանեց «մինոսյան»՝ առասպելական Մինոս թագավորի անունով), կարևոր նշանակություն ունեցան Կրետե-Միկենյան մշակույթի ուսումնասիրման համար։
Արքայական միության և Արքայական ինժեներական ակադեմիայի իսկական անդամ, փիլիսոփայական գիտությունների պատվավոր դոկտոր (1901)։ 1874-1908 թվականներին գլխավորում էր Արքայական դրամագիտական միությունը, 1902 թվականին միութան կողմից արժանացել է մեդալի։ 1911 թվականին իր ունեցած ներդրման համար արժանացել է ասպետի կոչման։ 1936 թվականին ստացել է Քոփլիի մեդալ՝ «Կրետե կղզում կատարած առաջին աշխատանքների համար, որոնք իրենց ներդրումն են ունեցել մինոսյան քաղաքակրթության պատմության ուսումնասիրության մեջ»։ Շվեդական ակադեմիայի կողմից ստացել է նաև ոսկե մեդալ։
Արթուր Էվանսը սերում էր սիրողական հնագետի ընտանիքից, կրթություն է ստացել Հերոու դպրոցում և Օքսֆորդի համալսարանում, որտեղ մասնագիտացել է ժամանակակից պատմության մեջ։ Չկարողանալով կրթաթոշակ ստանալ հնագիտություն ուսումնասիրելու համար՝ 1875-1882 թվականներին որպես լրագրող է աշխատում Բոսնիայում և Խորվաթիայում։ Ավստրիական իշխանությունների կողմից արտաքսվելուց հետո հաստատվել է Օքսֆորդում։ 1883-1908 թվականներին Օքսֆորդի Աշմոլյան թանգարանում եղել է գիտնական-հսկիչ։ Նաև Բրիտանական թանգարանի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ էր։ Հետաքրքրվելով Կրետեի հնություններով՝ 1899 թվականին ձեռք բերեց Կնոսոսի բլուրը և 1900-1930 թվականներին պեղումներ կատարեց։ 1908 թվականից ստանալով մեծ ժառանգություն՝ սեփական միջոցներով իրականացրեց Կնոսոսի պալատի վերականգնողական աշխատանքները, որը 1936 թվականին փոխանցեց Աթենքի Բրիտանական հնագիտական դպրոցին։ Կատարելով հնագիտական բազմաթիվ հայտնաբերումներ՝ Ա․ Էվանսը ժխտում էր հույների մասնակցությունը մինոսյան քաղաքակրթության ստեղծմանը և ձգտում էր հնացնել կրետեական գտածոները, որպեսզի այն չկապի միկենյան մշակույթի հետ։ Նա մենաշնորհեց նաև հնագույն էգեյան գրի վերծանման բնագավառում կատարվող ուսումնասիրությունները, սակայն հաջողություն չունեցավ։ Չնայած սխալներին՝ Էվանսի հիմնական հայտնաբերումները և տեսական ձեռքբերումները (մասնավորապես՝ Հին Կրետեի պատմության ժամանակագրությունը) հետագայում չվերանայվեցին։


== Կենսագրություն ==


=== Ծագում ===
Արթուր Էվանսը ծնվել է 1851 թվականի հուլիսի 8-ին Նեշ Միլսում, Ջոն Էվանսի ու Հարիեթ Էվանսի (ի ծնե՝ Դիկինսոն) առաջին երեխան էր։ Զույգն ուներ 3 որդի և երկու դուստր։ Էվանսի հայրը լատիներենի և դասական հնությունների գիտակ էր, ում հայրը՝ Արթուր Էվանսը՝ ապագա հնագետի պապը, ղեկավարում էր Մարկետ Բոսվորթի գիմնազիան։ Ջոն Էվանսն ամուսնացավ իր գործատուի դստեր՝ իր զարմուհի Հարիեթի հետ և զբաղվում էր ընտանեկան ընկերության՝ թղթի գործարանի ղեկավարմամբ, որը նրան հարուստ մարդ դարձրեց։ Թղթի գործարանին մեծ քանակությամբ ջուր էր հարկավոր․ անհրաժեշտ աղբյուրներ փնտրելով՝ Ջոն Էվանսը տարվեց երկրագիտությամբ և հնագիտությամբ, հատկապես քարի դարի հուշարձաններով․ մանուկ հասակից Արթուրն ուղեկցում էր հորը։ 1858 թվականին մահացավ Արթուրի մայրը, հայրն սկսեց զբաղվել կենցաղային ապրանքների արտադրությամբ, որն ապահովում էր բավարար եկամուտ, որպեսզի վերջինս զբաղվի հնագիտությամբ և հնավաճառությամբ։ 1859 թվականին երկրագետ Ջոզեֆ Փրեստվիչի հետ սկսեց զբաղվել Ֆրանսիայի Սոմմա հովտի ուսումնասիրությամբ։ Նախնական կրթությունը Արթուր Էվանս կրտսերն ստացել է Չիպերֆիլդի Քալիփերս նախապատրաստական դպրոցում, որտեղ նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել դպրոցի հիմնադիր և բնագիտության ուսուցիչ Չ․ Ջոնսը։ Նա Արթուրի մեջ սերմանեց ոչ միայն բնության հանդեպ սերը, այլև բույսերի և կենդանիների տեսակների դասակարգման հանդեպ ուշադրությունը։ Այս նույն դպրոցում էր սովորում նաև Արթուրի կրտսեր եղբայրը՝ Լյուիսը, որը ծնվել էր 1853 թվականին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Вуд М. Троя: В поисках Троянской войны / Пер. с англ. В. Шарапова. — М.: СТОЛИЦА-ПРИНТ, 2007. — 400 с. — ISBN 978-5-98132-096-5
Захаров А. А. Эгейский мир в свете новейших исследований. — Петроград: М. и С. Сабашниковы, 1924. — 155 с.
Молчанов А. А. Посланцы погибших цивилизаций: (Письмена древней Эгеиды). — М.: Наука, 1992. — 188 с. — (Литературоведение и языкознание). — ISBN 5-02-0110-43-4
Brown K. C. Before Knossos: Arthur Evans' Travels in the Balkans and Crete. — Oxford: Ashmolean Museum, 1993. — 96 p. — ISBN 9781854440297
Cottrell L. The Bull Of Minos. — N. Y.: Rinehart And Company, 1958. — 303 p.
Gere C. Knossos and the Prophets of Modernism. — University of Chicago Press, 2009. — 287 p. — ISBN 9780226289533
Dare D., Hardie M. A Passion for Nature: 19th-century Naturalism in the Circle of Charles Alexander Johns. — Hypatia Publications, 2008. — 275 p. — ISBN 9781872229584
Kirigin, Branko Arthur Evans in Dubrovnik and Split (1875-1882). — Oxford: Archaeopress Open Access, 2015. — 14 p.
MacGillivray J. A. Minotaur: Sir Arthur Evans and the archaeology of the Minoan myth. — London: Jonathan Cape, 2000. — 373 p. — ISBN 9780224043526
Marinatos, Nanno Sir Arthur Evans and Minoan Crete: Creating the Vision of Knossos. — Chicago: I.B.Tauris, 2015. — 224 p. — ISBN 9781780768113
Miller W. Review on: Time and Chance: The Story of Arthur Evans and His Forebears by Joan Evans // The American Historical Review. — 1944. — Vol. 49. — P. 717—718.
Myres J. L. Arthur John Evans. 1851-1941 // Obituary Notices of Fellows of the Royal Society. — 1941. — Vol. 3. — P. 940—968.


== Արտաքին հղումներ ==
«Эванс, Артур Джон»։ Энциклопедия Кругосвет 
«Sir Arthur Evans»։ The Sir Arthur Evans archive 
«Evans, Arthur John, Sir»։ Dictionary of Art Historians: A Biographical Dictionary of Historic Scholars, Museum Professionals and Academic Historians of Art։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 10-ին։ Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 10 
«Sir Arthur Evans (1851—1941)»։ Sir John Evans Centenary Project։ University of Oxford, Ashmolean Museum։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ ապրիլի 2-ին։ Վերցված է 2016 թ․ նոյեմբերի 10