Շահեն Շահինյան

Շահեն Մեսրոպի Շահինյան (մարտի 16, 1922(1922-03-16), Չալթր, Ռոստովի մարզ, ԽՍՀՄ - մարտի 16, 1988(1988-03-16)), գրող, բանահավաք, գավառագետ։ ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամ։


== Կենսագրություն ==
Շահեն Շահինյանը ծնվել է 1922 թվականի մարտի 16-ին Չալթր գյուղում (Ռոստովի մարզ, Ռուսաստան) հողագործի ընտանիքում։
Վաղ տարիքում կորցրել է հորը և կրտսեր քրոջ հետ մնացել են մոր խնամքին։ Սովորել է Չալթրի թիվ 1 դպրոցում։ Հատկապես տարվել է լեզուներով՝ հայերեն, ռուսերեն և գրականություն։ Ստեղծագործական հակումներն ի հայտ են եկել վաղ տարիքից։ 12 տարեկանում իր առաջին բանաստեղծությունը տվել է տարածաշրջանային թերթին։ Նույն տարիներին ուսուցիչների հանձնարարականով ընկերների հետ միասին սկսել է հավաքել բանահյուսության գործեր։ Դպրոցական տարիներին հետաքրքրվել է թատերարվեստով, մասնակցել գյուղական բեմում անցկացվող ներկայացումներին։ 8-րդ դասարանից հետո ընդունվել է Երևանի թատերական դպրոց, սակայն սկսվել է Հայրենական մեծ պատերազմը, և նա վերադարձել է Չալթր։ Նախքան զորակոչվելն աշխատել է «Կոմմունար» տարածաշրջանային թերթի խմբագրատանը, այնուհետև մոբիլիզացվել է աշխատանքային բանակի կազմում և ուղարկվել Շախտի քաղաք։ 1943 թվականին Շահինյանը մոբիլիզացվել է զինված ուժերի շարքերում և կռվել է Հյուսիսային Կովկասում, Ուկրաինայի հարավում, Ղրիմում։ Եղել է ականանետերի անձնակազմի հրամանատար։ Վիրավորվել է Սևաստոպոլի մերձակայքում, ապամոբիլիզացվել է վերքի պատճառով, տուն է վերադարձել որպես  երկրորդ խմբի հաշմանդամ։
Հետպատերազմյան տարիներին Շահինյանը նշանակվել է շրջանի Մշակույթի պալատի տնօրեն։ 1952 թվականին կրկին վերադարձել է տարածաշրջանային թերթի խմբագրություն, որտեղ նախ աշխատել է որպես սրբագրիչ, այնուհետև՝ որպես մի շարք բաժինների ղեկավար՝ պատասխանատու քարտուղար, տեղակալ և 15 տարի շարունակ, մինչև թոշակի անցնելը՝ որպես «Зари коммунизма» թերթի գլխավոր խմբագիր։
Ստացել է ընդհանուր բանասիրական և հատուկ լրագրողական կրթություն։ 1958 թվականին ընդունվել է ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության շարքերը։ Նրա հոդվածները, ակնարկները, պատմվածքները տպագրվել են ինչպես մարզային, այնպես էլ տարածաշրջանային թերթերի էջերում`«Молот», «Комсомолец», «Таганрогская правда» և այլն։
Շահինյանի կենդանության օրոք հրատարակվել են 4 բանահյուսական ժողովածուներ։ 1971 թվականին «Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի հրատարակչությունը» թողարկել է Շահինյանի կողմից գրված 30 առակ «Հայ ազգագրությունն ու բանահյուսությունը» շարքում։ Երկու տարի անց «Ռոստիզդատը» հրապարակել է «Ծառն ուժեղ է արմատաներով» երկլեզվյա ասացվածքների ժողովածոն՝ Գևորգ Էմինի նախաբանով։ 1979 թվականին «Ռոստիզդատը» հրատարակել է «Բարի խոսքը գարնանային օր է» բազմաժանր հավաքածուն։
Շահինյանը եղել է Ռուսաստանի գրողների միության Ռոստովի մասնաճյուղի բանահյուսության և ազգագրական բաժնի անդամ։
Շահինյանը զբաղվել է թարգմանչությամբ՝ հայերենից ռուսերեն, ռուսերենից հայերեն։ Հայերենից ռուսերեն է թարգմանել Երվանդ Շահազիզի «Նոր Նախիջևանի Սուրբ Խաչ վանք» և «Նոր Նախիջևան ու նոր նախիջևանցիներ» հետազոտական աշխատանքները (1999 և 2005 թվականների հրատարակություններ)։ Թարգմանել է հայ գրող Գևորգ Դևրիկյանի «Երկիրը կլոր է» պատմվածքը։ Շահինյանը հայերեն է թարգմանել Վ. Զակրուտկինի «Մարդկության մայրը», Պ. Լեբեդկոյի «Խաղաղ Դոնի հեքիաթները», Ա. Կորիշչենկոյի «Կարմիր ատամանի թոռները» և Ե. Կրիվենկոյի «Տունը ծիրանի տակ» աշխատությունները։
Շահինյանը շատ ժամանակ է հատկացրել հասարակական աշխատանքներին։ Եղել է Ռոստովի տարածաշրջանային լրագրողական կազմակերպության բյուրոյի անդամ, բազմիցս ընտրվել է ժողովրդական պատգամավորների շրջանային խորհրդի անդամ, շրջանի կուսակցական հանձնաժողովի և շրջանի գործադիր կոմիտեի անդամ, ինչպես նաև Համամիութենական գրքասեր հասարակության շրջանի մասնաճյուղի նախագահ։
Շահինյանն արժանացել է բազմաթիվ մեդալների, ինչպիսիք են՝ «Արիության մեդալ», «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ, «Աշխատանքի վետերան» մեդալ, «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ, «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար մեդալ», Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ և այլն։
Մահացել է 1988 թվականի մարտի 16-ին։


== Պարգևներ ==
«1941-1945 թվականներին Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
Սևաստոպոլի պաշտպանության համար մեդալ
Արիության մեդալ
«Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
«Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ
«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ
«Աշխատանքի վետերան» մեդալ


== Երկեր ==
Դարավոր արմատներ։ [Նմուշներ Նոր Նախիջևանի բանահյուսությունից] / Հավաք., կազմ. և ծանոթագր.՝ Շ. Մ. Շահինյան, Խմբ.՝ Գ. Խ. Դևրիկյան/Вековые корни ( «Даравор арматнер») [Текст] : образцы Нор Нахичеванского фольклора на арм. языке. / сост. Ш. М. Шагинян. Ер.: Советакан грох, 1980. 424 с.
Доброе слово – что весенний день [Текст]: из устного народного творчества донских армян / сост., предисл. и прим. Ш. М. Шагиняна, Ростов н/Д. 1979. 144 с.
Меч Авлуна [Текст]: сказки донских армян / собр., обр. и перевел на рус. яз. Ш. М. Шагинян, худ. А. П. Ованесян. Ростов н/Д.: «Литера – Д», 1994. 184 с., ил.
Арзу и Хамбер (Браслет). Фольклор армян Дона [Текст]: из устного народного творчества армян Дона / собр., обр. и перевел на рус. яз. Ш. М. Шагинян. Ростов н/Д.: РИО АО «Цветная печать», 1995. 200 с.
Новый Нахичеван и новонахичеванцы [Текст], пер. с арм. яз. Ш. М. Шагиняна кн. Е. Шахазиза «Новый Нахичеван и новонахичеванцы». Ростов н/Д.: РИО АО «Цветная печать», 1999. 160 с.
/Из книги Шагена Месроповича Шагиняна «По велению сердца. Из публицистики». Ростов н/Д: ЗАО «Книга», 2004. С. 134-136.
Шахазиз, Е. Новый Нахичеван и новонахичеванцы. Монастырь Сурб Хач Нового Нахичевана [Текст] / пер. с арм. Ш. М. Шагиняна, 1986. Ростов н/Д.: ЗАО «Книга», 2005. 240 с.
Загадки донских армян [Текст] / сост. и ред. Ш. Шагинян. Ростов н/Д.: ЗАО «Книга», 2005. 79 с.
Фразеологические обороты новонахичеванского армянского диалекта. Сост. Ш. М. Шагинян. 2011


== Մատենագիտություն ==
Наирьян Х. Из наследия Шагена Шагиняна [Текст], Х. Наирьян // Заря. 1996. 16 марта.
Айрумян А. Дело всей его жизни [Текст], А. Айрумян // Заря. 1997. 15 марта. № 31-32. С. 4.
Кристостурян, Х. Наш современник [Текст], Х. Кристостурян // Заря. 1997. 15 марта. № 31-32. С. 4.
Лусинян, С. Фильм о Ш. М. Шагиняне [Текст], С. Лусинян // Заря. 1999. 20 марта. №.
Хатламаджиян Г. К 80-летию со дня рождения Ш. М. Шагиняна [Текст], Г. Хатламаджиян // Заря. 2002. 16 марта. № 32-33. С. 3.
Фрейдлин Л. Нам очень повезло [Текст] к 80-летию Ш. М. Шагиняна, Л. Фрейдлин // Заря. 2002. 16 марта. № 32-33. С. 3.
Бабиян Г. Незабываемые встречи [Текст], Г. Бабиян // Заря. 2002. 16 марта. № 32-33. С. 3.
Ода Шагену [Текст], стих., посв. Ш. М. Шагиняну, Хартавакян К. С. // Мы из древнего града Ани. Хартавакян, К. – Ростов н/Д, «Приазовский край», 1999, с. 104.
Тирацуян, А. Всегда оставался Человеком [Текст] , А. Тирацуян // Заря. 2002. 16 марта. № 32-33. С. 3.
Харахашян, А. Дерево Шагена [Текст], А. Харахашян // Заря. 2002. 16 марта. № 32-33. С. 3.
Волошинова, В. Человек должен оставить о себе память [Текст] Золотые перья «Молота» / В. Волошинова // Молот. 2002. 16 апр.
Лусинян С. Остался для нас путеводной звездой [Текст] с юбилейного вечера посвященного 80-летию Ш. М. Шагиняна, С. Лусинян // Заря. 2002. 6 апр. № 41-42. С. 3.
Хутлубян, Х. Улица его имени [Текст], Х. Хутлубян // Заря. 2003. № № 31-32. 15 марта. С. 6.
Шагинян, С. Мой сосед и коллега [Текст], С. Шагинян // Заря. 2003. № № 138 139. 15 нояб. С. 6.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Памятники Дона. 90 лет Ш. М. Шагиняну
95 лет Ш. М. Шагиняну
Библиография на РГБ