Հոսանքի ուժ

Հոսանքի ուժ, 
  
    
      
        I
      
    
    {\displaystyle I}
  ֆիզիկական մեծությունն է, որը հավասար է հաղորդչի հատույթով անցնող 
  
    
      
        Δ
        Q
      
    
    {\displaystyle \Delta Q}
  լիցքի հարաբերությանը այն 
  
    
      
        Δ
        t
      
    
    {\displaystyle \Delta t}
   ժամանակամիջոցին, որի ընթացքում լիցքն անցել այդ մակերեսով։

  
    
      
        I
        =
        
          
            
              Δ
              Q
            
            
              Δ
              t
            
          
        
        .
      
    
    {\displaystyle I={\frac {\Delta Q}{\Delta t}}.}
  
Սովորաբար նշանակում են 
  
    
      
        I
      
    
    {\displaystyle I}
  տառով, ֆր.՝ intensité du courant-ից։
Հոսանքի ուժը միավորների Միջազգային համակարգում (ՄՀ) չափվում է ամպերով։ Հայերեն նշանակումը Ա, միջազգային նշանակում A, ամպերը յոթ հիմնական միավորներից մեկն է։ 1Ա = 1ԿԼ/վ։
Ըստ Օհմի օրենքի հաղորդչի տեղամասում 
  
    
      
        I
      
    
    {\displaystyle I}
  հոսանքի ուժը  ուղիղ համեմատական է կիրառված 
  
    
      
        U
      
    
    {\displaystyle U}
  լարմանը և հակառակ համեմատական է տեղամասի 
  
    
      
        R
      
    
    {\displaystyle R}
   դիմադրությանը։

  
    
      
        I
        =
        
          
            U
            R
          
        
      
    
    {\displaystyle I={\frac {U}{R}}}
  Լրիվ շղթայի համար Օհմի օրենքից՝

  
    
      
        I
        =
        
          
            ε
            
              R
              +
              r
            
          
        
      
    
    {\displaystyle I={\frac {\varepsilon }{R+r}}}
  
Լիցքակիրներ, որոնց ուղղորդված շարժումը բերում է հոսանքի առաջացմանը, հանդիսանում են էլեկտրոնները, իոնները և խոռոչները։ Հոսանքի ուժը կախված է կիցքակիրների 
  
    
      
        q
      
    
    {\displaystyle q}
   լիցքից, նրանց 
  
    
      
        n
      
    
    {\displaystyle n}
  կոնցենտրացիայից, շարժման միջին 
  
    
      
        
          
            
              
                v
                
                  c
                  p
                
              
              →
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\vec {v_{cp}}}}
   արագությունից, հատույթի մակերեսի 
  
    
      
        S
      
    
    {\displaystyle S}
  մեծությունից և ձևից։
Եթե 
  
    
      
        n
      
    
    {\displaystyle n}
    և 
  
    
      
        
          
            
              
                v
                
                  c
                  p
                
              
              →
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\vec {v_{cp}}}}
    հաստատաուն են հաղորդչի ամբողջ ծավալիով, իսկ մակերեսը տափակ է, ապա հոսանքի ուժի հաշվման բանաձևը կարելի է ներկայացնել հետևյալ կերպ։

  
    
      
        I
        =
        q
        n
        S
        
          v
          
            c
            p
          
        
        cos
        ⁡
        α
        ,
      
    
    {\displaystyle I=qnSv_{cp}\cos \alpha ,}
  որտեղ  
  
    
      
        α
      
    
    {\displaystyle \alpha }
   — մակերեսին տարված նորմալի և արագության վեկտորի կազմած անկյունն է։
Ընդհանուր դեպքում փոքր 
  
    
      
        d
        S
      
    
    {\displaystyle dS}
  մակերեսով հոսող հոսանքի 
  
    
      
        d
        I
      
    
    {\displaystyle dI}
   հոսանքի ուժը հաշվվում է։

  
    
      
        d
        I
        =
        q
        n
        
          v
          
            c
            p
          
        
        cos
        ⁡
        α
        d
        S
        .
      
    
    {\displaystyle dI=qnv_{cp}\cos \alpha dS.}
  Իսկ ամբողջ մակերեսով հոսանքի ուժը հաշվելու բանաձևը կգրվի ամբողջ մակերեսով ինտեգրալի տեսքով։

  
    
      
        I
        =
        
          ∫
          
            S
          
        
        q
        n
        
          v
          
            c
            p
          
        
        cos
        ⁡
        α
        d
        S
        .
      
    
    {\displaystyle I=\int \limits _{S}qnv_{cp}\cos \alpha dS.}
  Քանի որ մետաղների դեպքում հոսանքակիրները էլեկտրոններն են՝

  
    
      
        I
        =
        
          ∫
          
            S
          
        
        e
        n
        
          v
          
            c
            p
          
        
        cos
        ⁡
        α
        d
        S
        ,
      
    
    {\displaystyle I=\int \limits _{S}env_{cp}\cos \alpha dS,}
  
որտեղ 
  
    
      
        e
      
    
    {\displaystyle e}
   —  էլեկտրոնի լիցքն է (տարրական լիցք)։

  
    
      
        q
        n
        
          
            
              
                v
                
                  c
                  p
                
              
              →
            
          
        
      
    
    {\displaystyle qn{\vec {v_{cp}}}}
  վեկտորը կոչվում է էլեկտրական հոսանքի խտություն, որը հավասար է լիցքի, հատույթի մակերեսի և լիցքի շարժման 
  
    
      
        
          
            
              
                v
                
                  c
                  p
                
              
              →
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\vec {v_{cp}}}}
  միջին արագության արտադրյալին։
Հոսանքի ուժը չափում են հատուկ սարքերով, որոնք կոչվում են ամպերմետր (միլիամպերմետր, միկրոամպերմետր, գալվանոմետր)։Միացնում են ամպերմետրը հաջորդաբար այն տեղին, որտեղ անհրաժեշտ է չափել հոսանքի ուժը։
Հոսանքի ուժի չափման հիմնական ձևերն են՝ մագնիսաէլեկտրական, էլեկտրամագնիսական և անուղակի (հայտնի դիմադրության վրա լարման չափման միջոցով)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Сивухин Д. В. Общий курс физики. — М.: Физматлит, 2004. — Т. III. Электричество. — С. 173—174. — 656 с. — ISBN 5-9221-0227-3