Արիս Ալեքսանյան

Արիս Ալեքսանյան (1901, Թուրքիա - հունիսի 27, 1961(1961-06-27), Համիլտոն, Օնտարիո, Կանադա), նշանավոր ճանապարհորդ, հայ կանադացի գործարար։ Հոդվածներում և հրատարակումներում հանդիպում է Ա. Լ. Ալեքսանյան և Արիս Լ. Ալեքսանյան անուններով։


== Վաղ կյանք ==
Արիս Ալեքսանյանի կյանքի սկզբնական շրջանի մասին քիչ տեղեկություններ կան։ Ծնվել է 1901 թվականին Աղինում` Թուրքիայում։ Ծննդյան հստակ ամսաթիվը հայտնի չէ։ Վաղ տարիքում ծնողների վաղաժամ մահվան արդյունքում որբացել է։ Հայոց ցեղասպանությունից փրկվելու համար 6 ամիս թաքնվել է Թուրքիայի Անատոլիա շրջանում։ Այս ժամանակահատվածում վիրավորվել է,, սակայն, ի վերջո, նրան հաջողվել է փախչել երկրից։ 1920 թվականին ժամանել է Նյու Յորք, իսկ 1921 թվականին տեղափոխվել Կանադա։


== Ջորջթաուն, Օնտարիո որբանոց ==
1923 թվականին Արիսը տեղափոխվեց Ջորջթաուն (Օնտարիո)` դառնալու ուսուցիչ և օգնական հայ որբերի դպրոցում և ֆերմայում։ Տղաները Հայոց ցեղասպանության տուժածներից էին։ 1900-1914 թվականներին Կանադան ընդունել է շուրջ 1500 հայ փախստականի։ 1920-ական թվականների սկզբում նոր խմբեր եկան Կանադա, այդ թվում` նաև մի խումբ, որը հետագայում կոչվեց «Ջորջթաունյան տղաներ»։ Ընդհանուր առմամբ, Ջորջթաունյան դպրոցն ընդունեց 109 տղայի, որոնց կրթում էին ֆերմերության համար։ Այս ընթացքում Արիսը հիմնեց «Արարատ» ամսաթերթը, որն արտացոլում էր որբանոցի տղաների գրական և արվեստի ստեղծագործություները։ Ամսաթերթն օգնեց տղաներին զարգացնել իրենց անգլերեն լեզվի հմտությունները։ Արիսը որպես կերպար ընդգրկվեց Ջորջթաունի որբանոցի մի ներկայացման մեջ։ "The Georgetown Boys" ներկայացման պրեմիերան կայացավ 2008 թվականին Ջորջթաունի Ջոն Էլիոթ թատրոնում։ Արիսը հանդես է եկել նաև "Call Me Aram" մանկական գրքում, որը նույնպես Ջորջթաունյան տղաների մասին է։ Իսկ վերջերս հանդես եկավ "The Georgetown Boys: A Musical" մյուզիքլում, որը բեմադրվեց 2009 թվականի ապրիլին Ջոն Քենեդու անվան Կատարողական արվեստի կենտրոնում։


== Ամուսնություն և ընտանիք ==
1927 թվականին Արիս Ալեքսանյանն ամուսնացավ Մերի Պողոսյանի հետ, ով վերջերս էր ժամանել Կանադա Եգիպտոսից։ Համիլթոն տեղափոխվելուց առաջ որոշ ժամանակ նրանք ապրեցին որբանոցում։ Միասին ունեցան երեք զավակ` Արամը, Արմենը և Ալբերտը։


== Գործունեություն ==


=== Տեղափոխություն դեպի Համիլթոն, Օնտարիո ===
1927 թվականին Արիսը տեղափոխվեց Համիլտոն (Օնտարիո), որտեղ բացեց արևելյան գորգերի խանութ՝ անվանելով այն «Oriental Art Galleries»։ Առաջին վաճառքը նրան բերեց 64 դոլլար եկամուտ։ Նա ներմուծում էր գորգեր աշխարհի տարբեր երկրներից, իսկ հետո սկսեց ճանապարհորդել դեպի Մերձավոր Արևելք՝ իր բիզնեսի համար գորգեր գնելու նպատակով։ Այս ժամանակահատվածում սկսեց իրականացնել նաև գորգերի մաքրման ծառայություն։


=== Աշխարհի ճանապարհորդ ===
1940-ականների վերջին և 1950-ականների սկզբին Արիսը հիմնականում մեկնում էր Մերձավոր Արևելք՝ գորգեր գնելու։ Համիլտոնում շատ քիչ մարդիկ կարող էին այս ժամանակատվածում գնալ այդպիսի էկզոտիկ երկրներ, ուստի նրա ուղևորությունները բխում էին տեղական հետաքրքրություններից։ Այդ ճամփորդությունները հաճախ լուսաբանվում էին «The Hamilton Spectator» ամսագրում։ Համիլտոնի իր խանութի պատուհանին նա փակցրել էր քարտեզ, որի վրա նշում էր իր ուղևորությունները։ Տարբեր երկրներից վերադառնալուց հետո նա տեղական համայնքի և եկեղեցական խմբերի համար դասախոսություններ էր կարդում՝ ցուցադրելով նաև լուսանկարներ և ֆիլմեր իր ուղևորությունների մասին։ Նա ասում էր, որ պատերազմից հետո՝ մինչև 1958 թվականը, ճամփորդել է շուրջ 304.000 մղոն։ Արիսը նաև հմուտ լեզվագետ էր. կարողանում էր խոսել վեց լեզվով։ Այդ կարողությունն օգտագործում էր գործնական բանակցությունների ժամանակ ավելի քան 15 երկրում։


=== Գորգերի բիզնեսի ընդլայնում ===
1950 թվականին Արիսն ընդլայնեց իր բիզնեսը՝ բացելով գորգերի երկրորդ խանութը Օտտավայում։ Ընդլայնեց նաև գորգերի մաքրման ծառայությունը Համիլտոնում։ 1955 թվականին ընկերությունը գրանցվեց «Alexanian and Sons Limited» անվամբ։


=== Ներգրավում համայնքներում ===
Արիս Ալեքսանյանը ներառված էր տարբեր հասարակական խմբերում։ Նա աջակցում էր Հայ առաքելական եկեղեցուն, Համիլտոնի խմբի հնագույն վայրերին և «Kiwanis» ակումբին։ Իր ուղևորությունների ընթացքում ձեռք է բերել կապեր և ընկերներ աշխարհի տարբեր վայրերում։ Ընկերացել էր Միրզա Օսման Ալի Բաիգի հետ, ով Կանադայում Պակիստանի բարձրագույն ներկայացուցիչն էր։ Վերջինս Համիլտոն էր այցելել 1955 թվականին։


== Մահ ==
Արիս Ալեքսանյանը մահացել է 1961 թվականի հունիսի 27-ին։ «Hamilton Spectator»-ը լուսաբանել է նրա կենսագրությունը և մահը՝ նրան նկարագրելով որպես «Կանադայի գորգերի առաջատար ներմուծողներից մեկը և, հավանաբար, Համիլտոնի ամենաշատ ճամփորդած գործարարը»։


== Ժառանգություն ==
Հասարակական գործունեությանն իր նվիրվածության շնորհիվ Արիսն իր ընտանիքին և գործընկերներին ոգեշնչել է հանրության կյանքում ներգրավվածության ավանդույթ։ «Alexanian Carpet and Flooring»-ը տևական ժամանակ հովանավորում էր արվեստին, մասնավորապես՝ թատրոնին, երաժշտությանը և օպերային։ Ալբերտը Օնտարիոյի Արվեստի խորհրդի անդամ է և «Council for Business and the Arts in Canada», «Canadian Association of Family Enterprises» ընկերությունների կամավոր։ Արմենը շուրջ 50 տարի աշխատել է «Kiwanis Club» ընկերությունում՝ զբաղեցնելով տարբեր պաշտոններ, այդ թվում՝ նախագահի։ Նա նաև «University of Waterloo Circle K Club»-ի հատուկ խորհրդականն է։ Արամը Կանադայում հայկական եկեղեցու աջակիցն էր և Համիլտոնի Սուրբ Մարիամ հայկական եկեղեցու հիմնադիր անդամը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրքեր ==
Apramian Jack (1976)։ The Georgetown Boys։ Winona: Georgetown Boy's Association։ էջ 139 
Ray Randy (2004)։ I Know That Name: The People Behind Canada's Best-Known Brand Names From Elizabeth Arden to Walter Zeller։ Toronto: Hounslow Press։ էջ ISBN 1-55002-500-7 


== Արտաքին հղումներ ==
Բազմամշակութային Կանադա (անգլ.)
Հայկական Ջորջթաունյան տղաների մասին նյութ (անգլ.)
«Call Me Aram Book» գիրքը (անգլ.)
«Alexanian Carpet and Flooring»-ի կայքը (անգլ.)