Ռոբերտ Վենտուրի

Ռոբերտ Վենտուրի (անգլ.՝ Robert Venturi, հունիսի 25, 1925(1925-06-25)[…], Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 18, 2018(2018-09-18)[…], Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ), ամերիկացի ճարտարապետ, Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակի դափնեկիր։ Պոստմոդեռնիզմի հիմնադիրներից է, 20-րդ դարի ճարտարապետության ակնառու դեմքերից մեկը։ Կնոջ` Դենիզ Սքոթ Բրաունի հետ նախագծել է շինություններ, ստեղծել տեսական աշխատություններ, որոնք իրենց ազդեցությունն են թողել ամերիկյան ճարտարապետական միջավայրում։ Արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների։


== Կենսագրություն ==
Ռոբերտ Վենտուրին ծնվել է 1925 թվականի հունիսի 25-ին Ֆիլադելֆիայում` քվակերների ընտանիքում։ 1947-1950 թվականներին սովորել է Փրինսթոնի համալսարանում, իսկ 1954-1956 թվականներին` Հռոմի Ամերիկյան ակադեմիայում։ Աշխատել է Օ. Ստոնորովի (Ֆիլադելֆիա), Է. Սաարինենի (Բլումֆիլդ Հիլս, Միչիգան) և Լուիս Կանի (Ֆիլադելֆիա) ճարտարապետական ընկերություններում։ 1964 թվականին Ջ. Ռաուխի հետ բացել է սեփական ընկերությունը, որի բաժնետեր է հետագայում դարձել նաև Վենտուրիի կինը` Դ. Բրաունը։ «Վենտուրի, Ռաուխ և Սքոթ Բրաուն» համատեղ ընկերությունը վերջին տասնամյակներին ակտիվորեն զբաղվել է նաև կահույքի դիզայնով։ 1957 թվականից Վենտուրին Փենսիլվանիայի համալսարանում զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ։
1991 թվականին Վենտուրին միայնակ արժանացել է Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակի։ Չնայած կին ճարտարապետների բազում հորդորներին, որ Դենիզ Սքոթ Բրաունը ևս ներառվի մրցանակակիրների ցանկում, մրցանակի ժյուրին չի ընդունել նման որոշում։


== Տեսական աշխատանքներ ==

Վենտուրիի «Ճարտարապետության բարդություններն ու հակասությունները» և «Լաս Վեգասի դասերը» աշխատությունները Չարլզ Ջենքսի աշխատանքների հետ ճարտարապետական պոստմոդեռնիզմի տեսական հիմնքն են դրել։ Նրա աշխատանքները պակաս կարևոր չեն ժամանակակից ճարտարապետության համար, քան իր ժամանակին Լե Կորբյուզիեի գործերը։
Վենտուրիի բազմաթիվ նորամուծություններից մեկը մոդեռնիզմի իդեալների վերանայումն է և ճարտարապետների ուշադրությունը փոփ արտին հրավիրելը։ Նա վերանայում է մեդեռնիզմի ավանդույթները` բնորոշելով նոր ճարտարապետությունը, որ հաջորդելու է մոդեռնիզմին։
Զարգացնելով իր տեսությունը` Վենտուրին հետաքրքիր, երբեմն անսպասելի համեմատություններ է անում, որպեսզի բացահատի ճարտարապետության մասին ունեցած իր բնորոշումները։ Դրա համար նա համեմատում է Հռոմն ու Լաս Վեգասը, աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմն ու փոփ արտը, Վիտրուվիոսին ու Գրոպիուսին, Միս վան դեր Ռոեին ու ՄաքԴոնալդսին, Սկարլատիին ու Բիթլզին։ Հենց այս համեմատությունները բնորոշում են Վենտուրիի պոստմոդեռնիստական մոտեցումը. նա հեշտությամբ խառնում է ժամանակները, ոճերն ու ժանրերը, որպեսզի արտահայտի ճարտարապետական պոստմոդեռնիզմի գաղափարափոսությունը, որի համար արդեն տարբերություն չկա անցյալի և ներկայի, տարբեր մշակույթների միջև։
Խոսելով Հռոմի մասին` Վենտուրին նշում է 1950-ական թվականների ամերիկացի ճարտարապետների հրապուրվածությունը դրանով։ Բայց քանի որ նրանց գիտակցությունը սերտորեն կապված էր մոդեռնիստական ուղղությանը, ապա Հռոմում նրանք չէին տեսնում սիմվոլիզմ, այլ ուրիշ ժամանակների և տեղի աբստրակտ կոմպոզիցիաներ։ Արդյունքում երբ նրանք Ամերիկայում նախագծում էին նոր հրապարակներ, կոմպոզիցիոն տարրերի չոր վերարտադրում էին իրականացնում։ Որպեսզի ընդունեն Հռոմի դասերը, ճարտարապետները պետք է Լաս Վեգասի սիմվոլիզմի դասերն ըմբռնեն։ Լաս Վեգասի սիմվոլիզմը, ըստ Վենտուրիի, փոփ արտի սիմվոլիզմն է, որ կրկին բացահայտում է պատկերավորման դերն արվեստում։
Հակադրելով Սկարլատիին և Բիթլզին` Վենտուրին խոսում է ժամանակակից մարդու ճաշակի մասին. մարդը կարող է դասական երաժշտություն լսել, բայց միաժամանակ` նաև փոփ արտ։ Այսինքն` ժամանակակից մարդն ազատ է իր նախասիրությունների և ճաշակի մեջ։ Վենտուրին հարց է բարձրացնում. իսկ ինչու՞ այդ դեպքում մարդուն չի գրավում փոփ ճարտարապետությունը։ Պատասխանն այն է, որ մարդը ճարտարապետության մասին հին պատկերացումներ ունի։ Դրանցից մեկն այն է, որ արվեստում գոյություն ունի գերիշխող մեկ ուղղություն և  ցանկացած արվեստ, որ չի հետևում այդ ուղղությանը, ավելի ցածր է։
Վենտուրին ճարտարապետության մեջ նախընտրում է հիբրիդները, երկիմաստ, հակասական ձևերը։ Նա փորձում է գտնել կենդանություն` ասելով, որ «ավելի փոքրը ձանձրալի է» (համեմատաբար` Միս վան դեր Ռոե. «Ավելի փոքրը մեծ է»)։ Մոդեռնիզմի ճարտարապետությունը նա հանդիմանում է ամբողջականության, պարզության, հստակության, ուղղագիծ, ձանձրալի լինելու համար։


== Նշանավոր գործեր ==

Վենտուրիի տուն, Ֆիլադելֆիա, 1964
Բենջամին Ֆրանկլինի հուշահամալիր, Ֆիլադելֆիա, 1976
Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի` Սեյնսբերի Վինգ մասնաշենք, Լոնդոն, 1987-1991
Սիեթլի գեղարվեստակա թանգարան, Սիեթյ, 1991
Մանկության թանգարան, Հյուսթոն, 1992
Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Սան Դիեգո, 1996
Դելավերի համալսարանի մասնաշենք, Դելավեր, 1996
Փրիսթոնի համալսարանի մասնաշենք, Նյու Ջերսի, 2000
Բեյքեր գրադարան, Հաննովեր, 2002
Եպիսկոպոսական ակադեմիայի ժամատուն, Փենսիլվանիա, 2008
Դամբերտոն Օքսի գրադարան, Վաշինգտոն, 2005
Կենտուկիի համալսարան, Կենտուկի, 2005


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ծամծմված սիմվոլիզմը ճարտարապետության մեջ
Ռոբերտ Վենտուրին Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակի կայքում Archived 2006-08-10 at the Wayback Machine.
Bernstein Fred A. (2018-09-19)։ «Robert Venturi, Architect Who Rejected Modernism, Dies at 93» (en-US)։ Վերցված է 2022-04-05 
Archived 2006-08-10 at the Wayback Machine.