Բազեի երգը

«Բազեի երգը» (ռուս.՝ «Песня о Соколе»), Մաքսիմ Գորկու ստեղծագործությունը։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1895 թվականի մարտի 5-ին «Սամարասկայա գազետա» (ռուս.՝ «Самарская газета») թերթում։ Առաջին հրատարակության ժամանակ տեքստը կազմել է «Սև ծովում» պատմվածքի մի մասը, որը մտնում էր «Ստվերային նկարներ» ժողովածուի մեջ։ «Ակնարկներ և պատմություններ» ժողովածուում (1898) հեղինակը կատարել է մի շարք փոփոխություններ, իսկ ժողովածուի երկրորդ հրատարակության համար 1899 թվականին զգալիորեն վերանայել է այն և տվել վերջնական անվանումը։ «Բազեի երգը» ստեղծագործությունը թարգմանվել է աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում՝ մալայերեն։


== Սյուժե ==
Ուժեղ թշնամու հետ հակամարտության ժամանակ վիրավորվելուց հետո Բազեն երկնքից ընկնում է ժայռերին և լորտուի չարախինդ հարցին պատասխանում է. «Այո, մեռնում եմ, ես լավ ապրեցի, ես գիտեմ ինչ է երջանկությունը, ես տեսել եմ երկինքը, դու այն չես կարող տեսնել այդքան մոտիկից, հե՜յ դու, խղճուկ»։ Իսկ հետո բղավեց տառապանքով և ցավով՝ հավաքելով իր բոլոր ուժերը. «Օ՜, եթե միայն մեկ անգամ կարողանամ բարձրանալ երկինք»։ Օձի խորհրդով («Թերևս թևերդ քեզ կբարձրացնեն և դու կապրես մի քիչ քո տարերքի մեջ») նա անդունդի եզրից նետվեց կիրճ, բայց հարվածելով ժայռերին գլորվեց ներքև, որտեղ մոլեգին հեղեղը բռնեց նրա մարմինը։ «Նա երկար մտածում էր թռչնի մահվան և նրա սիրո մասին դեպի երկինքը» և որոշեց փորձել իր վրա՝ «երկնքում թռչել գոնե մի փոքր», պարզելու համար թե ի՞նչ է երկնային թռիչքը, ինչո՞ւ են թռչունները դա համարում երջանկություն։ Նա նույնպես նետվեց ժայռերից, սակայն ի տարբերություն Բազեի՝ չվնասվեց, այլ ծիծաղեց. «Ահա թե ինչում է երկնային թռիչքի գեղեցկությունը։ Այն անկման մեջ է։ Ծիծաղելի թռչուններ»։
Մինչդեռ ալիքների բախման ժամանակ «թնդում էր երգը Բազեի մասին», «խոլ-խիզախների խենթությանը վեհ երգում ենք փառք մենք»։


== Քննադատություն ==
Խորհրդային հրապարակախոսությունը և գրական քննադատությունը մեծ ուշադրություն են դարձրել «Բազեի երգը» ստեղծագործության վրա։ Եմելյան Յարոսլավսկին իր հուշերում նշել է, որ «Գորկու կոչերը և նրա կրակոտ զինվորական երգերը՝ «Մրրկահավի երգը», «Բազեի երգը», ունեին ավելի շատ հեղափոխական ազդեցություն ժողովրդի վրա, քան կուսակցական կազմակերպությունների անհատական հեղափոխական հանձնաժողովների հռչակագրերը» ։ Մեկ այլ հեղափոխական՝ Պյոտր Զալոմովը, հիշում է.

Վլադիմիր Լենինը իր բաց նամակը` հղված Մաքսիմ Գորկուն, որը հրատարակվել է 1914 թվականին, անվանել է ««Բազեի երգը» հեղինակին» ։
Մաքսիմ Գորկու կենսագրության հեղինակ Իլյա Գրուզդևի կարծիքով «Նշանավոր մարդկանց կյանքը» շարքում (1960) նշվում է.

Գորկու ստեղծագործությունը գնահատվել է նաև աջ թևի քննադատության կողմից, օրինակ՝ Միխայիլ Մենշիկովը 1900 թվականին պնդել է.


== Արվեստում ==
Լեհ կոմպոզիտոր Գժեգեժ Ֆիտելբերգը Գորկու ստեղծագործության հիման վրա գրել է «Բազեի երգը» սիմֆոնիկ պոեմը (լեհ.՝ Pieśń o sokole, 1905): Գորկու խոսքերի հիման վրա գրված են խորհրդային կոմպոզիտորների՝ Ռուվիմ Պերգամենտի (1942), Գրիգորի Ֆինարովսկիի (1946, 2-րդ հրատարակությունը՝ 1966), Ալեքսանդր Կլեյնի (1948), Յուրի Չիչկովի (1953) համանուն ստեղծագործությունները։
1967 թվականին ռեժիսոր մուլտիպլիկատոր Բորիս Ստեպանցևի կողմից նկարահանվել է «Բազեի երգը» մուլտիպլիկացիոն մուլտֆիլմը։ Ըստ ռեժիսորի խոսքերի.
— Э. Тадэ. Песня о соколе // "Смена", 1968, № 980.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Антонченков П. Т. Изучение «Песни о Соколе» М. Горького в VII классе средней школы // Учёные записки Якутского государственного педагогического института. — Якутск, 1955. — Вып. IV, с. 87–104.