Գարդասիլ

Գարդասիլ, հայտնի է նաև որպես գարդիսիլ, սիլգարդ կամ ուղղակի մարդու պապիլոմավիրուսի դեմ (6, 11, 16, 18 ենթատիպերի) պատվաստանյութ, պատվաստանյութ, որը նպատակաուղղված է մարդու պապիլոմավիրուսի 6, 11, 16 և 18 ենթատիպերի առաջացրած հիվանդությունների կանխարգելմանը։ ՄՊՎ-ի 16 և 18 տեսակները համարվում են արգանդի վզիկի քաղցկեղների առաջացման շուրջ 70%-ի պատճառը և պատասխանատու են ՄՊՎ-ով հարուցված հետանցքի, վուլվայի, հեշտոցի և անդամի քաղցկեղի դեպքերի համար։ 6 և 11 տեսակներն առաջացնում են սրածայր կոնդիլոմաների դեպքերի մոտավորապես 90%-ը։
Բացի այդ, բարձր ռիսկայնության մարդու պապիլոմավիրուսը կանանց շրջանում սեռական ճանապարհով փոխանցվող ամենատարածված  վարակն է։ Թեև գարդասիլը ցանկացած փուլում չի բուժում վարակի հետևանքով առաջացրած հիվանդությունը, այնուամենայնիվ, առողջ անձանց խորհուրդ է տրվում վիրուսի հնարավոր ախտահարումից զերծ մնալու համար ընդունել պատվաստանյութը։
Գարդասիլը Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից պապիլոմավիրուսի կանխարգելմանն ուղղված երկու պատվաստանյութերից մեկն է։ Այն բավականաչափ անվտանգ է և իր բաղադրության մեջ չի պարունակում կենդանի վիրուսներ։ Գարդասիլը ընդունվում է միջմկանային ներարկման միջոցով։


== Բժշկական կիրառություն ==
Գարդասիլը պրոֆիլակտիկ պատվաստանյութ է և կանխարգելում է ՄՊՎ-ի վարակները։ Առավելագույն ազդեցության և արդյունավետության համար խորհուրդ է տրվում գարդասիլով պատվաստվել նախ և առաջ դեռահասներին՝ նախքան սեռական ակտիվություն ցուցաբերելը։ Այս պատվաստանյութը ունի բացառապես պրոֆիլակտիկ նշանակություն և ոչ մի կերպ չի բուժում մարդու պապիլոմավիրուսի օրգանիզմ ներթափանցման արդյունքում առաջացած հիվանդություններն ու հիվանդագին վիճակները։ Այնուամենայնիվ, վիրուսի չորս ենթատիպերից նույնիսկ մեկով վարակված կինը նույնպես կարող է պատվաստվել՝ նպատակ ունենալով զերծ մնալ ՄՊՎ-ի մյուս տարատեսակների առաջացրած կլինիկական հիվանդություններից և բարդույթներից։ Ներբանային գորտնուկների բարորակ գոյացությունն առաջանում է նույն պապիլոմավիրուսի 1, 2 և 4 ենթատիպերի կողմից և գարդասիլի կողմից չի կանխարգելվում։ Քանի որ գարդասիլը չի խոչընդոտում արգանդի վզիկի քաղցկեղ առաջացնող բոլոր ենթատիպերի հասունացումը, ապա պատվաստանյութը ուղղակիորեն չի կարող փոխարինել արգանդի պարանոցի կամ վզիկի նախաչարորակ և չարորակ (քաղցկեղային) ընթացքները հայտնաբերելու համար տեսականորեն և գործնականում կիրառվող Պապանիկոլաուի թեստին (կամ ուղղակի պապ թեստ)։
Նախքան ախտահարվելը, պատվաստանյութի ընդունման պարագայում հետագայում կարելի է զերծ մնալ հիվանդության բուժման նկատառումներով արգանդի վզիկի կենսազզնման հետևանքով առաջացող հավանական անպտղությունից, ինչպես նաև նվազեցնել ՄՊՎ-ով վարակված երեխաների շրջանում ի հայտ եկող շնչառական խնդիրներից (մասնավորապես՝ լարինգեալ պապիլոմատոզը)։ Պատվաստուկը չեզոքացնում է նաև 6 և 11 ենթատիպի վիրուսների ներթափանցման արդյունքում առաջացող և սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակները, ինչպես նաև 16, 18 տարատեսակների առաջացրած վուլվայի և հեշտոցի քաղցկեղները։ ՄՊՎ-ի վարակները՝ հատկապես վիրուսի 16-րդ ենթատիպի, նպաստում են նաև գլխի և պարանոցի շրջանների քաղցկեղի առաջացմանը (պապիլոմավիրուսը այս տեսակի քաղցկեղի 26-35% դեպքերի գլխավոր պատճառն է)։ Տեսականորեն, գարդասիլը կարող է խոչընդոտել նաև արդեն իսկ օրգանիզմ ներթափանցած պապիլոմավիրուսի զարգացմանը, սակայն այս վարկածը դեռևս ապացուցված չէ։


=== Արդյունավետություն ===

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից ի սկզբանե գարդասիլի ընդունման համար սահմանել է երկու դեղաչափով պատվաստումային օրացույցը՝ իմունոգենության վերաբերյալ տվյալների հիման վրա։ Երկու դեղաչափով պատվաստման օրացույցի հաստատումը գլխավորապես պայմանավորված է երիտասարդ կանանց և աղջիկների շրջանում իմունային պատասխանի պատշաճ դրսևորմամբ։ Երկվալենտ, քառավալենտ և իննավալենտ պատվաստանյութերի երեք դեղաչափի կիրառությունը բարձր իմունգենություն է ցույց տվել 9-15 տարեկան աղջիկների մոտ։ Հակամարմինների տիտրն առնվազն 10 տարի բարձր է երկվալենտ պատվաստանյութի կիրառման ժամանակ՝ 100% շճադրական,  հակամարմինների բարձր տիտր, առնվազն 9,9 տարի՝ քառավալենտ և իննավալենտի համար՝ 5 տարի։ Մարդու պապիլոմա վիրուսի դեմ պատվաստանյութի արդյունավետությունն ու անվտանգությունը գնահատվել է երեք հետազոտություններով։ Երկարաժամկետ հետազոտությունների ժամանակ բացահայտվել է, որ շճադրականների մոտ IgG ցուցանիշների մակարդակը իմունաբանական հետազոտության արդյունքում համապատասխանաբար եղել է 97,6%, 96.3%, 100% և 91․4%:
Գարդասիլի կլինիկական արդյունավետությունը դրսևորվում է ՄՊՎ վարակի, ինչպես նաև արգանդի վզիկի, հեշտոցի և արտաքին սեռական օրգանների ախտահարման կանխարգելման առումով։ Մասնագետների հետագա հետազոտությունների արդյունքները եզրահանգում են նրան, որ 9-14 տարեկան աղջիկների համար ՄՊՎ-ի դեմ երկվալենտ պատվաստումների իմունգենությունը ավելի ցածր չէ, քան 15-24 տարեկան 3 դեղաչափ ստացված կանանց մոտ։ Չորս ռանդոմիզացված հետազոտություններում (քառավալենտ, երկվալենտ և իննավալենտ պատվաստանյութերի) և 2 ոչ ռանդոմիզացված հետազոտությունների (քառավալենտ և երկվալենտ) պատվաստանյութերի, իմունոգենության արդյունքներն համեմատել են 9-14 տարեկան աղջիկների 2 դեղաչափ օրացույցի և 12-26 տարեկան երիտասարդ կանանց 3 դեղաչափ օրացույցի արդյունքների հետ։


== Պատմական ակնարկ ==
Այս պատվաստանյութի զարգացման ուղղությամբ տարվող հետազոտությունները սկսվել են դեռևս 1991 թվականին Ավստրալիայի Քուինսլենդի համալսարանի գիտնականներ Յան Չուի և Յան Ֆրազերի նախաձեռնությամբ։ Արդյունքում՝ Քուինսլենդի համալսարանի գիտնականները կարողանում են գտնել պատվաստանյութի ստեղծման մեթոդը՝ ոչ վարակիչ վիրուսային մասնիկների միավորման միջոցով։ Այդ գործընթացը ինքնին կարող է ուժեղացնել մարդու իմունային համակարգը։ Հետագայում պատվաստանյութի վերջնական ձևը զուգահեռաբար մշակել են Ջորջթաունի և Քուինսլենդի համալսարանների բժշկական խորհուրդների և Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտի գիտնականները։


== Բաղադրություն ==
ՄՊՎ 6, 11, 16 և 18 ենթատիպերի ոչ վարակիչ վիրուսային մասնիկներ։
ամորֆային ալյումինի սուլֆատ։
Խմորասնկեր՝ բնորոշ միցելիում չունեցող սնկեր, որոնց վեգետատիվ մարմինը մեծ մասամբ միայնակ կամ բողբոջող բջիջներ են։
L-հիստիդին՝ հիմնային հատկություններով օժտված ամինաթթու։
Պոլիսորբատ 80։
Նատրիումի բորատ։


== Գարդասիլը Հայաստանում ==
Հայաստանում մարդու պապիլոմավիրոսի դեմ պայքարի ազգային ծրագիրը ներդրվել է 2017 թվականին, իսկ 2019 թվականի փետրվարի 1-ից բարձրացվել է տարիքային շեմը։ Ներկայումս 13-45 տարեկան Հայաստանի ցանկացած քաղաքացի կարող է պատվաստվել գարդասիլով, 13-14 տարեկանները՝ 2 դեղաչափով (0.6) իսկ ավելի մեծ տարիքային խմբի տերկայացուցիչները՝ 3 դեղաչափով (0.2.6) ամիսներին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Մարդու պապիլոմավիրուսի դեմ պատվաստումների ներդրում
Հայաստանի առողջապահության նախարարության պարզաբանումը պապիլոմավիրուսի մասին հաճախ տրվող հարցերի կապակցությամբ