Լայպցիգ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լայպցիգ (այլ կիրառումներ)Լայպցիգ (գերմ.՝ Leipzig, արտասանվում է Լայպցիչ ˈ(laɪptsɪç)), Գերմանիայի Սաքսոնիա երկրամասի ամենամեծ քաղաքն է։ Քաղաքի բնակչությունը 2021 թվականի դրությամբ 605,407 է (1.1 միլիոն բնակիչ մեծ ուրբանիզացիոն գոտում), այն Գերմանիայի ութերորդ ամենաշատ բնակչություն ունեցող քաղաքն է և երկրորդ ամենաշատ բնակիչ ունեցող քաղաքն է Արևելյան Գերմանիայում  Բեռլինից հետո։


== Ֆիզիկական և աշխարհագրական բնութագրերը ==


=== Աշխարհագրական դիրքը ===
Լայպցիգը գտնվում է Լեյպցիգեր Թիֆլենդբուխտի կենտրոնում, որը կազմում է Հյուսիս-գերմանական հարթավայրի հարավային մասը, Վայս-Էլստեր, Պլայս և Պարտե գետերի միախառնման վայրում, որոնք քաղաքում ունենալով բազմաթիվ ճյուղավորված ալիքներ, այստեղ կազմում են մի տեսակ ներքին դելտա ՝ բնութագրիչ ջրհեղեղի ընդարձակ անտառ, որը քաղաքը կտրում է հյուսիսից հարավ։ Միևնույն ժամանակ, ներկայումս քաղաքի ծայրամասերը համեմատաբար աղքատ են անտառներում, բայց լոսյոն հանքավայրերի շնորհիվ դրանք ակտիվորեն օգտագործվում են գյուղատնտեսության մեջ։
20-րդ դարից ի վեր քաղաքի հարավում իրականացվում է շագանակագույն ածուխի հանքավայրերի բաց արդյունահանում (միջին գերմանական ածխի ավազան); Մելիորացիայի ծրագրի շրջանակներում պաշարները սպառելուց հետո քարհանքերի մի մասը ջրհեղեղ է առաջացել ՝ կազմելով այսպես կոչված Նոր Լայպցիգի լճերի համակարգը (գերմ. ՝ Leipziger Neuseenland), որոնք օգտագործվում են որպես քաղաքացիների զանգվածային հանգստի և լողանալու վայր։


=== Կլիմա ===
Լայպցիգը գտնվում է բարեխառն կլիմայական գոտում, խոնավ և բարեխառն մայրցամաքային կլիմայական պայմաններում։ Օվկիանոսի ազդեցությունը մեծ է, որի պատճառով ձմռան ջերմաստիճանը շատ ավելի բարձր է, քան Ռուսաստանի նման լայնություններում։ Ամառները տաք են և խոնավ, ձմեռները ՝ զով և փոփոխական։ Ձմռանը միջին ջերմաստիճանը -5-ից +7 ° C է, իսկ ամռանը +13-ից +23 ° C: Եղանակը շատ անկայուն է, ձմռանը հաճախ է պատահում, որ մի օր + 10 ° C է և անձրև, իսկ հաջորդ օրը ՝ բավականին ուժեղ ցրտահարություն (-10 ° C- ից ցածր), ինչը հանգեցնում է ճանապարհների խնդիրների և քաղաքի ենթակառուցվածքների խաթարման։ Կենտրոնական Եվրոպային բնորոշ փոփոխական և քմահաճ կլիմայի պատճառով գրեթե երբեք հստակ հայտնի չէ, թե ինչ եղանակ է սպասվում։


== Բնակչություն ==
Ինչպես եվրոպական քաղաքների մեծ մասում, Լայպցիգի բնակչությունը միջնադարում և վաղ նոր ժամանակներում աճում էր ծայրաստիճան դանդաղ `հաճախակի ռազմական բախումների, համաճարակների և սովի պատճառով։ Քաղաքի բնակչությունը սկսեց արագ աճել միայն 19-րդ դարում արդյունաբերականացման սկզբից. Եթե մոտ 1800-ին Լայպցիգում, և հիմնականում նախկին միջնադարյան պարիսպների մեջ, ապրում էր ընդամենը 32,000 մարդ, ապա 1870-ին ընդլայնված քաղաքն արդեն ուներ ավելի քան 100,000 բնակիչ ... 1930 թ.-ին Լայպցիգի բնակչությունը հասավ առավելագույնի ՝ կազմելով 718.200 մարդ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին, սակայն, Լայպցիգն ուներ ընդամենը մոտ 580,000 բնակիչ։ Նրանց թիվը, որը 1950 թ.-ին հասել էր 617 000-ի, հաջորդ տասնամյակների ընթացքում կայունորեն նվազել էր ՝ 1990 թ.-ին հասնելով 530 000-ի, իսկ 1998 թ.-ին ՝ վերջին պատմության մեջ ամենացածր կետը ՝ 437,000: 1999-2000 թվականներին Լայպցիգի տարածքի ընդլայնումից հետո բնակչության դինամիկան կայունացավ, և 2000-ականների կեսերից Լայպցիգի բնակչության աճը վերսկսվեց, չնայած սկզբում դանդաղ տեմպերով։ 2015 թ.-ին, ըստ քաղաքային ռեգիստրի գրասենյակի, Լայպցիգի բնակչությունն աճել է 15 975 մարդով, ինչը համընդհանուր գերմանական ռեկորդ է խոշոր քաղաքների շրջանում (2014-ին աճը կազմել է մոտ 13,000 մարդ)։ Միևնույն ժամանակ, աճի դրական դինամիկան պայմանավորված է ոչ միայն ներհոսքով, հիմնականում երկրի այլ շրջաններից և քաղաքներից, համեմատաբար երիտասարդներից, այլև Գերմանիայից և Եվրոպայից, ինչպես նաև 2013 թվականից ի վեր `ծնելիության մակարդակի գերազանցման պատճառով մահացության մակարդակի վրա (1965 թվականից ի վեր առաջին անգամ) տարի)։
Ըստ Սաքսոնիայի վիճակագրական վարչության պաշտոնական (պահպանողական) գնահատման ՝ 2018 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ Լայպցիգի բնակչությունը 587 857 մարդ էր։ Միևնույն ժամանակ, 2011 թ. Դեկտեմբերի 31-ի տվյալների համաձայն (հաշվի առնելով 2011 թ. Մարդահամարի արդյունքները) `ընդամենը 510 043 բնակիչ (և նույն ամսաթվին ավելի վաղ այն գնահատվում էր 531 809 բնակիչ)։ Ըստ 2019 թ.-ի վերջին քաղաքային ռեգիստրի անընդհատ թարմացվող գրանցամատյանի, Լայպցիգի բնակչությունը կազմում էր 601,668 մարդ (առաջնային բնակության իրավունքով. Հաշվի առնելով երկրորդական բնակության իրավունք ունեցողները ՝ 606,959):
2017-ի վերջին Լայպցիգի բնակչության 13,4% -ը կազմում էին օտարերկրացիները, ինչը Արևելյան Գերմանիայի ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկն է։ Նրանց մեծ մասը ներգաղթյալներ էին Ռուսաստանի Դաշնությունից (մոտ 8000 մարդ), Սիրիայից (մոտ 5000 մարդ), Լեհաստանից (շուրջ 4000 մարդ), Ուկրաինայից (3000-ից ավելի մարդ), Վիետնամից և Ղազախստանից։


== Կրոն ==
Ներկայումս Լայպցիգի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը (2015 թ. Տվյալների համաձայն ՝ ավելի քան 83%) իրեն չի դասում որպես որոշակի կրոն [15]:
Միջնադարում և մինչև բարեփոխումները Լայպցիգը պատկանել է Մերսեբուրգի եպիսկոպոսությանը։ XIII դարում հիմնադրված քաղաքում կար չորս վանք ՝ Դոմինիկյան Սբ. Պողոսը, Օգոստինյան վանքը Սբ. Թոմաս, Ֆրանցիսկյան վանք Սբ. Spirit- ը և Cistercian (հետագայում Բենեդիկտյան) վանքը Սբ. Որջ
Առաջին բողոքական քարոզներն անցկացվել են Լայպցիգում դեռ 1522-ին, սակայն, քանի որ քաղաքը Ալբերտին դքսության մաս էր, բարեփոխումը պաշտոնապես մտցվեց միայն 1539 թվականի մայիսին ՝ խստորեն կաթոլիկ Մորուքավոր Georgeորջի մահից հետո։ Ներկայումս, վարչական տեսանկյունից, քաղաքի բոլոր լյութերական համայնքները ենթակա են Սաքսոնիայի պետական ​​եկեղեցուն կամ Անկախ ավետարանական եկեղեցուն։ 2015 թվականի դրությամբ շուրջ 65,000 մարդ (քաղաքային բնակչության 11% -ը) իրենց համարում էր Ավետարանական լյութերական եկեղեցի։
Կաթոլիկ եկեղեցական ծառայությունները կրկին թույլատրվեցին 1697 թվականից ՝ կապված Ուգոստոս Ուժեղը կաթոլիկ հավատքի դարձնելու հետ։ 1921 թվականին Մայսենի եպիսկոպոսության նորոգմամբ Լայպցիգը դարձավ համապատասխան դեկանատի վարչական կենտրոնը։ Ներկայումս քաղաքի գլխավոր կաթոլիկ եկեղեցին Սբ. Երրորդություն Լայպցիգի կաթոլիկ եկեղեցին ունի շուրջ 25,000 մարդ (բնակչության մոտ 4% -ը)։
1700-ից քաղաքում գործում է նաև ակտիվ ավետարանական բարեփոխված համայնք, որը կազմավորվել է լեյպցիգ հուգենոտների ժամանումից հետո։ Դրա հիմնական տաճարը Ռինգ Ստրասեի բարեփոխված եկեղեցին է, որը կառուցվել է 1900 թվականին։
Քաղաքում ներկայացված այլ քրիստոնեական դավանանքները ներառում են տարբեր ուղղափառ եկեղեցիների համայնքներ (մոտ 1700-ից), ինչպես նաև անգլիկաններ, հին կաթոլիկներ, բապտիստներ, մեթոդիստներ, մենոնիտներ, յոթերորդ օրվա ադվենտիստներ և այլն։
Լայպցիգում հրեական կրոնական կյանքի առաջին գրավոր գրառումը սկսվում է 1248 թվից. հրեական համայնքը գոյություն ուներ այստեղ միայն մինչև 1441 թվականը։ Հաջորդ դարերում հրեաներին թույլատրվում էր քաղաք այցելել որպես մորթու վաճառական միայն առևտրի տոնավաճառների ժամանակ։ 19-րդ դարի կեսերին վերահիմնադրվեց կրոնական հրեական համայնքը. 1855-ին կառուցվել է այսպես կոչված Մեծ ժողովարանը (ավերվել է 1938-ին)։ 1929 թ.-ին համայնքի թիվը կազմում էր ավելի քան 14,000 մարդ ՝ այն դարձնելով ամենամեծը Սաքսոնիայում և ամենամեծներից մեկը Գերմանիայում։ Հրեական կյանքի համակարգված ոչնչացումը սկսվեց Լայպցիգում `նացիոնալ-սոցիալիստների իշխանության գալուց անմիջապես հետո, և այնքան« հաջող »էր, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին քաղաքում համայնքի 24 կենդանի մնացած անդամ կար։ Միայն 1980-1990 թվականներին, նախկին ԽՍՀՄ երկրներից հրեական զանգվածային արտագաղթի ընթացքում, քաղաքի հրեական համայնքը կարողացավ համալրել իր շարքերը, իսկ այսօր այն կազմում է ավելի քան 1000 մարդ։ Onceամանակին 17 սինագոգներից ներկայումս միայն մեկն է մնում ակտիվ։
Քաղաքի ամենաերիտասարդ կրոնական համայնքը մուսուլման է ՝ շուրջ 20 000 մարդ։


== Սպորտ ==
•1900 թվականին Լայպցիգում հիմնադրվեց Գերմանիայի ֆուտբոլային միությունը։
•1893 թվականին հիմնադրված Լայպցիգ ֆուտբոլային ակումբը 1903 թվականին դարձավ ֆուտբոլի Գերմանիայի առաջին չեմպիոնը։
•Քաղաքը դարձավ ՖԻՖԱ-ի 2006 թվականի Աշխարհի գավաթի անցկացման վայրը։ Կենտրոնական մարզադաշտում (Red Bull Arena) անցկացվեցին լիգայի 5 հանդիպումներ։
•Տեղական ֆուտբոլային ակումբը ՝ RB Leipzig, որը հիմնադրվել է 2009 թվականին, 2014 թվականից խաղում է Երկրորդ Բունդեսլիգայում։ 2016-ին նա ճանապարհ ընկավ դեպի գերմանական ֆուտբոլի գլխավոր լիգա և 2016/17 մրցաշրջանում միանգամից գրավեց երկրորդ տեղը ՝ իրավունք ստանալով խաղալու ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայում։
•Մեկ այլ տեղական ակումբ ՝ «Լոկոմոտիվը» հաջողությամբ խաղաց ԳԴՌ-ի ժամանակ. Չորս անգամ նվաճեց ԳԴՌ-ի գավաթը, իսկ 1987-ին խաղաց ՈւԵՖԱ-ի գավաթակիրների գավաթի եզրափակչում (պարտվեց «Այաքսից»)։
•Լեյպցիգում է խաղում հանդբոլի կանանց ուժեղագույն թիմերից մեկը։ Գերմանիա, որը 15 անգամ նվաճեց ԳԴՌ չեմպիոնությունը և 6 անգամ Գերմանիայի չեմպիոնությունը, ինչպես նաև երկու անգամ նվաճեց Եվրոպայի գավաթը (1966 և 1974)
•Լեյպցիգի տղամարդկանց հանդբոլի ակումբ (անգլ.) նվաճեց նաև Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթը (1966 թ., կանանց պես), և 6 անգամ դարձավ ԳԴՀ չեմպիոն
•Քաղաքում տեղի ունեցավ սուսերամարտի աշխարհի 2005 թ.
•1965 թ.-ին այստեղ անցկացվեցին ժամանակակից հնգամարտում պատանիների XIII և I Աշխարհի առաջնություններ։


== ԶԼՄ-ներ ==
Լայպցիգում Գրքի տոնավաճառի և մինչ վերջերս գրքերի մեծ թվով հրատարակիչների առկայության պատճառով քաղաքը երբեմն անվանում են «Լայպցիգի գրքերի քաղաք» (գերմ. ՝ Buchstadt Leipzig):
Leipziger Volkszeitung (LVZ) - ը քաղաքի միակ ամենօրյա թերթն է։ Հիմնադրվել է 1894 թվականին։ Դարձավ աշխարհում առաջին ամենօրյա թերթը։


== Անվանում ==
Հայտնի է 1015 թվականից։ Անվանումը ստացել է այստեղ ավելի վաղ գոյություն ունեցած սլավոնական Липск (Ли́па՝ «լորենի») բնակավայրից։


== Պատմություն ==
Լայպցիգի մասին առաջին գրավոր արձանագրությանը հանդիպում ենք 1015 թվականին, գերմանացի պատմիչ Տիտմար Մարզենբուրգի (գերմ. Thietmar von Merseburg) գրություններում։ 1165 թվականին Մայսենի մարզպետ Օտտոն II Հարուստը (գերմ.՝ Otto der Reiche) շնորհում է քաղաքի կարգավիճակ։
Գտնվելով Թագավորական (լատ.՝ Via Regia) և Կայսրական (լատ.՝ Via Imperii) ճանապարհների խաչմերուկում, քաղաքը աստիճանաբար դառնում է առևտրական խոշոր կենտրոն։ Լայպցիգում կազմակերպվող առևտրային տոնավաճառները կարևոր նշանակություն ունեիր Արևելյան Եվրոպայի հետ տնտեսական հարաբերություններում։
1409 թվականին հիմնվում է համալսարանը, ինչը նպաստում է քաղաքում արդարադատության, տպագրության զարգացմանը։


== Տեսարժան վայրեր ==

Քաղաքի տեսարժան վայրերից է Սուրբ Թովմաս եկեղեցին (գերմ. Thomaskirche, XIX դար), որը հայտնի է 1212 թվականին հիմնված տղաների երգչախմբով (գերմ. Thomanerchor)։ 1723 - 1750 թվականներին երգչախումբը գլխավորել է կոմպոզիտոր Յոհան Սեբաստիան Բախը։ Եկեղեցու բակում կանգնեցվել է Բախի արձանը, իսկ եկեղեցու հարևանությամբ՝ Բախի թանգարանն է։


== Ծանոթագրություններ ==