Մարի Լանգ

Մարի Լանգ (անգլ.՝ Marie Lang, մարտի 8, 1858(1858-03-08), Վիեննա, Ավստրիական կայսրություն - հոկտեմբերի 14, 1934(1934-10-14), Altmünster, Գմունդեն, Վերին Ավստրիա, Ավստրիա), ավստրիացի ֆեմինիստ, թեոսոֆիստ և հրատարակիչ։ 1858 թվականին Վիեննայում ծնված Լանգը դաստիարակվել է ազատական, միջինից բարձր դասի ընտանիքում։ Առաջին ամուսնուց ամուսնալուծվելուց հետո 1884 թվականին նա ամուսնացել է Էդմունդ Լանգի հետ և միասին ազդեցիկ սալոն են ունեցել, որտեղ հյուրընկալել են քաղաքական գործիչների և մտավորականների։ 1880-ականների վերջերին միանալով կանանց շարժմանը՝ Լանգը դարձել է կանանց իրավունքների ազդեցիկ պաշտպան։ 1893 թվականին Օգյուստ Ֆիկերտի և Ռոզա Մայրեդերի հետ միասին հիմնել են Allgemeiner Österreichischer Frauenverein (Ավստրիայի կանանց ընդհանուր ասոցիացիա)։ Չնայած ասոցիացիաները կարգավորող օրենքի 30-րդ բաժնի դրույթների, ըստ որի արգելում էր կանանց ներգրավումը քաղաքականության մեջ, երեք ընկերուհիներն օգտագործել են իրենց ազդեցիկ քաղաքական և մտավորական կապերը` կանանց և երեխաների քաղաքացիական իրավունքները կարգավորող օրենքներում օրենսդրական փոփոխություններ կատարելու և կանանց ընտրական իրավունքի օգտին։ 1898 թվականին Լանգը հիմնադրել է կանանց «Dokumente der Frauen» (Կանանց փաստաթղթեր) հանդեսը և որպես գլխավոր խմբագիր աշխատել մինչև 1902 թվականը։
1902 թվականին Լանգը Լոնդոնում մասնակցել է Աբոլիցիոնիստների միջազգային ֆեդերացիայի համաժողովին և այցելել է Պասմոր Էդվարդսի բնակավայր՝ դառնալով սոցիալական բարեկեցության ծրագրերի ջատագով։ Վերադառնալով Ավստրիա՝ նա դասախոսություններ է կարդացել Frauenverein-ի կարգավորման շարժման վերաբերյալ և կազմակերպել է Վիեննայի բնակավայրերի միությունը և  մինչև 1909 թվականը ընդգրկվել նրա խորհրդի կազմում։ 1901 թվականին նա հիմնադրել է Ottakring Settlement House-ը, որը կանանց սոցիալական ծառայություններ է մատուցել։ 1905 թվականին միանալով կանանց ընտրական իրավունքի հանձնաժողովին՝ նա ակտիվորեն ներգրավվել է 30-րդ բաժինը փոխելու և կանանց ձայնի իրավունք ստանալու համար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Լանգն աշխատել է ռազմական հիվանդանոցում՝ կատարելով շվեդական մերսման թերապիա։ Նրա ամուսինը մահացել է 1918 թվականին, և երկու տարի անց նա հեռացել է Settlement Society-ից` ընտանիքին ժամանակ հատկացնելու համար։ Մարի Լանգին հիշում են որպես Ավստրիայում կանանց շարժման դարաշրջանի առաջատար դեմքերից մեկին։ Լանգի հիմնադրած «Բնակավայրերի միություն» (Settlement Society) ընկերությունը գործել է մինչև 2003 թվականը և օրինակ է ծառայել ավստրիական բազմաթիվ սոցիալական ծառայությունների, ինչպիսիք են մեծահասակների կրթությունը, երեխաների և մայրության խնամքը, ամառային ճամբարի ծրագրերը և տուբերկուլյոզի բուժումը։


== Վաղ կյանք ==

Մարի Կատարինա Օգյուստ Ֆրեդերիկ Վիսգրիլը ծնվել է 1858 թվականի մարտի 8-ին Ավստրիական կայսրության մայրաքաղաք Վիեննայում՝ Էմիլի (ծնդյան անունը՝ Շոլց) և Կառլ Վիսգրիլի ընտանիքում (հայտնի է նաև որպես Կառլ Մաթիաս Վիսգրիլ)։ Նրա ընտանիքը սերել է վիեննական ազատական բարձր-միջին դասի խավից։ Մայրը եղել է դերասանուհի և կատակերգու դերասան Վենցել Շոլցի զարմուհին։ Հայրը եղել է վարպետ հյուսն, քաղաքացիական ազատության ջատագով, աջակցել է 1848 թվականի հեղափոխություններին։ Վիսգրիլը կրթություն ստացել է տանը՝ տեղի գիմնազիայի ուսուցչի մոտ։
1880 կամ 1881 թվականին Վիսգրիլն ամուսնացել է պալատի ոսկերիչ Թեոդոր Կյոչերտի հետ։ Մինչև 1884 թվականին ամուսնալուծվելը նրանք ունեցել են մեկ որդի՝ Էրիխը։ Ինչպես պահանջվում էին ժամանակի իրավական կոնվենցիաները, ամուսանալուծությունից հետո նա կորցրել է իր որդու խնամակալությունը, բայց մայրն ու որդին մտերիմ են եղել։ Հենրիխ Կյոչերի և Մելանի Լանգի ամուսանության ժամանակ հանդիպել է հրեա փաստաբան Էդմունդ Լանգին։ 1885 թվականին Վիսգրիլն ու Էդմունդը որդի են ունեցել՝ Հայնցին, որից հետո զույգն ամուսնացել է։ Ամուսնանալուց հետո Էդմունդն ընդունել է բողոքականություն։ 1886 թվականին Լանգն ունեցել է երկրորդ որդուն՝ Էրվինին, որը հետագայում դարձել է նկարիչ և ամուսնացել պարուհի Գրետա Վիզենտալի հետ։


== Գործունեություն ==
Լանգ ընտանիքը ներգրավված էր Վիեննայի սալոնային մշակույթում և գրեթե ամեն երեկո նրանց տանը կազմակերպում էին նկարիչների և քաղաքական գործիչների հավաքույթներ։ Նրանք ամառներն անց էին կացնում Գրինցինգի Schloß Belle Vue-ում : Այս տեղը հայտնի է որպես մի վայր, որտեղ Զիգմունդ Ֆրոյդը իրականացրել է իր երազը՝ Իրմայի ներարկումը։ Ֆրեդերիկ Էքշտեյնի և Ֆրանց Հարթմանի հետ զույգը նաև ստեղծել է թեոսոֆիական ուսումնասիրության խումբ։ 1888 թվականին նրանք հանդիպել են փիլիսոփա Ռուդոլֆ Շտայներին և նրան ծանոթացրել թեոսոֆիական գրականության, ինչպես նաև Լանգի ընկերոջ՝ Ռոզա Մայրեդերի հետ։ Կանայք իրենց ազդեցիկ դերն են ունեցել Շտայների զարգացման գործում, և Լանգն ու Մայրերդերը շարունակել են նամակագրությունը երկար տարիներ։ Շտայները խոստովանել է, որ Լանգը կառույցի հոգին էր, և որ իր անհատականությունն ու հետաքրքրությունն աստոսոֆիայի նկատմամբ խթանել են տարբեր տեսակետներ ունեցող խմբի անդամների մասնակցությանը։ Նրա հյուրընկալությունը տարածվել է կոմպոզիտոր Հուգո Վոլֆի վրա, ում մասին երկար շաբաթներ նա հոգ է տարել հիվանդության ընթացքում։


== Ծանոթագրություններ ==


=== Մատենագիտություն ===

Beller Steven (1989)։ Vienna and the Jews, 1867–1938: A Cultural History։ Cambridge, Cambridgeshire: Cambridge University Press։ ISBN 978-0-521-40727-4 
Bischof Gunter, Pelinka Anton, Thurner Erika, eds. (2017)։ Women in Austria։ Contemporary Austrian Studies 6։ Abingdon-on-Thames, Oxfordshire: Taylor & Francis։ ISBN 978-1-351-29906-0 
Bittermann-Wille Christa, Hofmann-Weinberger Helga (2009)։ «Frauen in Bewegung (1848–1918) – aus der Praxis eines themenzentrierten Dokumentationsprojekts zur österreichischen historischen Frauenbewegung [Women in Motion (1848-1918) – From the Study of a Topic-Centered Documentation Project on the Austrian Historical Women's Movement]»։  in Gehmacher Johanna, Vittorelli Natascha։ Wie Frauenbewegung geschrieben wird: Historiographie, Dokumentation, Stellungnahmen, Bibliographien [How the Women's Movement Is Written: Historiography, Documentation, Statements, Bibliographies]։ Vienna, Austria: Löcker Verlag։ էջեր 183–196։ ISBN 978-3-85409-521-7 
Broussard Sarah Kemeny (March 2006)։ An Introduction to the Leaders and Journals of the Allgemeine Österreichische Frauenverein (AÖFV), or General Austrian Women's Organization: 1893–1910 (Undergraduate Honors Thesis)։ Provo, Utah: Brigham Young University։ Արխիվացված է օրիգինալից 17 May 2018-ին 
Degener Herrmann August Ludwig (1909)։ «Lang, Marie, Schriftst [Lang, Marie: Writer]»։ Wer ist's?: Zeitgenossenlexikon [Who Is It?: Contemporary Lexicon] (German) (IV ed.)։ Leipzig, Germany: Verlag von H. A. Ludwig Degener։ էջեր 793–794 
de Haan Francisca, Daskalova Krasimira, Loutfi Anna, eds. (2006)։ Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries։ Budapest, Hungary: Central European University Press։ ISBN 978-963-7326-39-4 
Hemleben Johannes (2013)։ Rudolf Steiner: An Illustrated Biography։ Forest Row, East Sussex: Rudolf Steiner Press։ ISBN 978-1-85584-285-4 
Janik Allan S., Veigl Hans (1998)։ Wittgenstein in Vienna: A Biographical Excursion Through the City and its History։ Vienna: Springer Verlag։ էջ 159։ ISBN 978-3-211-83077-2  
Kandel Eric (2012)։ The Age of Insight: The Quest to Understand the Unconscious in Art, Mind, and Brain, from Vienna 1900 to the Present։ New York City, New York: Random House Publishing Group։ ISBN 978-1-58836-930-7 
Kayser, Thomas (24 April 2012) (german). ﻿Bebauungsplan "Pfaffenhau V", Ortsteil Ehrenstein, Entwurfsbeschluss﻿ (Report). Blaustein, Germany: Blaustein Gemeinderat. https://www.blaustein.de/ratsinformationssystem/council/redirect.php?publish%5Bmode%5D=9&publish%5Btarget%5D=1&publish%5Bd%5D=24&publish%5Bm%5D=4&publish%5By%5D=2012&publish%5Bg%5D=120&id2=100276&id=1503-1471245775-121290-0.pdf&publish%5Bdesc%5D=28%2F2012%20-%20Bebauungsplan%20Pfaffenhau%20V,%20Ortsteil%20Ehrenstein,%20Entwurfsbeschluss%20und%20Festlegung%20der%20Stra%DFennamen. 
Korotin Ilse (2016a)։ «Lang Marie, geb. Wisgrill; Schriftstellerin, Sozialarbeiterin und Frauenrechtsaktivistin»։ BiographiA: Lexikon österreichischer Frauen [Biography: Lexicon of Austrian women; Federn, Else: Women's Rights Activist and Social Worker] (German)։ 1: A–H։ Vienna, Austria: Böhlau Verlag։ էջեր 782–783։ ISBN 978-3-205-79590-2։ Արխիվացված է օրիգինալից 1 October 2018-ին 
Korotin Ilse (2016b)։ «Federn, Else: Frauenrechtsaktivistin und Fürsorgerin»։ BiographiA: Lexikon österreichischer Frauen [Biography: Lexicon of Austrian women; Lang Marie, b. Wisgrill; Writer, Social Sorker and Women's Rights Activist] (German)։ 2: I – O։ Vienna, Austria: Böhlau Verlag։ էջ 488։ ISBN 978-3-205-79590-2։ Արխիվացված է օրիգինալից 27 July 2019-ին 
Natter Tobias G. (2016)։ Klimt and the Women of Vienna's Golden Age 1900–1918։ Munich: Prestel Verlag։ ISBN 978-3-7913-5582-5 
Lang Marie (2 June 1913)։ «Letter to 'Werthe Frau!' (Rosika Schwimmer)»։ Alexander Street Press (German)։ Budapest, Hungary: National Archives of Hungary։ Վերցված է 10 November 2019 Կաղապար:Subscription needed
Rumplmayr Julia (November 2018)։ Das Frauenwahlrecht, ein Meilenstein [Women's Suffrage, A Milestone]։ Welt der Frauen (German) (Linz, Austria: Welt Der Frau Verlags GMBH)։ Վերցված է 10 November 2019 
Salzer Monika, Karner Peter (2009)։ «Marie Lang – Die Wiener Frauenbewegung [Marie Lang – The Viennese Women's Movement]»։ Vom Christbaum zur Ringstraße: evangelisches Wien [From the Christmas Tree to the Ring Road: Evangelical Vienna] (German) (2nd revised ed.)։ Vienna: Picus Verlag։ էջեր 98–99։ ISBN 978-3-854-52636-0։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 November 2019-ին  – via Evangelisches Museum Österreich 
Santifaller Leo, Obermayer-Marnach Eva (1993)։ «Lang, Marie (pt. 1)»։ Österreichisches Biographisches Lexikon, 1815–1950 (German)։ 4: Knolz-Lange, Wilhelm (2 ed.)։ Vienna: Verlag der Österreichische Akademie der Wissenschaften։ էջ 443։ ISBN 978-3-7001-3213-4  and Santifaller Leo, Obermayer-Marnach Eva (1993)։ «Lang, Marie (pt. 2)»։ Österreichisches Biographisches Lexikon, 1815–1950 (German)։ 4: Knolz-Lange, Wilhelm (2 ed.)։ Vienna: Verlag der Österreichische Akademie der Wissenschaften։ էջ 444։ ISBN 978-3-7001-3213-4 
Sewell, May Wright, ed։ (1909). ﻿The International Council of Women: From 1899 to 1904﻿ (Report). Boston, Massachusetts: International Council of Women. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.rsleus&view=1up&seq=217. 
Sparholz Irmgard (1987)։ «Marie Lang und die Settlement-Bewagung in Österreich» [Marie Lang and the Settlement Movement in Austria]։ Zeitgeschichte (German) (Innsbruck, Austria: Studien-Verlag) (15): 271–281։ ISSN 0256-5250։ Վերցված է 5 November 2019 
Steiner Rudolf (2005)։ Autobiography: Chapters in the Course of my Life, 1861–1907։ Great Barrington, Massachusetts: SteinerBooks։ ISBN 978-0-88010-901-7 
Steiner Rudolf (1996)։ The Education of the Child and Early Lectures on Education։ Great Barrington, Massachusetts: Anthroposophic Press։ ISBN 978-0-88010-414-2 
«Marie-Lang-Weg» [Marie Lang Way]։ Wien Geschichte Wiki (German)։ Vienna, Austria: Vienna City and State Archives, Vienna City Library։ 4 May 2016։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 November 2019-ին։ Վերցված է 7 November 2019 
«Neue Straßen- und Platzbenennungen in Floridsdorf: Rathaus&WienKultur erweisen sich als blamabel uninformiert» [New Street and Place Names in Floridsdorf: Rathaus & WienKultur Are Proving To Be Embarrassingly Uninformed]։ WIFF21 (German)։ Vienna, Austria: Wir für Floridsdorf։ 11 May 2016։ Արխիվացված է օրիգինալից 7 November 2019-ին։ Վերցված է 7 November 2019 
 ﻿Report of the Fourth Conference of the International Woman Suffrage Alliance, 15–20 June 1908﻿ (Report). Amsterdam, North Holland: F. Van Rossen. 1908. https://search.alexanderstreet.com/view/work/bibliographic_entity%7Cdocument%7C1519561?account_id=196403&usage_group_id=1338161. Կաղապար:Subscription needed
«'Suchen Sie sich einen einfach reichen Mann' Oskar Kokoschka und das Mädchen Li» ['Simply Find Yourself a Rich Man' Oskar Kokoschka and the Girl Li]։ Bundesdenkmalamt (German)։ Vienna, Austria: Federal Monuments Office։ 19 August 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից 5 November 2019-ին։ Վերցված է 5 November 2019 
«Verein Wiener Settlement» [Vienna Settlement Society]։ Frauen in Bewegung (German)։ Vienna, Austria: Austrian National Library։ 2016։ Արխիվացված է օրիգինալից 19 October 2018-ին։ Վերցված է 9 November 2019