Կոլա դի Ռիենցո

Կոլա դի Ռիենցո (իտալերեն՝ Cola di Rienzo, 1313, Հռոմ, Պապական մարզ - հոկտեմբերի 8, 1354, Հռոմ, Պապական մարզ), իրական անունը Նիկոլա Դի Լորենցո, իտալացի միջնադարյան քաղաքական գործիչ, տրիբուն։ Ֆրանչեսկո Պետրարկայի ընկեր և անտիկ մշակույթի մեծ սիրահար։ Պայքարում էր հռոմեական ազնվականության դեմ։ Փորձում էր միավորել իտալական պետությունները և վերկանգնել Հին Հռոմի երբեմնի մեծությունը։ Ռիխարդ Վագների «Ռիենցո» օպերայի (1842) և Էդվարդ Բուլվեր֊Վիլտորի համանուն վեպի հերոս։


== Կենսագրություն ==


=== Նախնական շրջանը ===
Ռենցին ծնվել է Հռոմում։ Նրա հայրը՝ Լորենցո Գաբրինին, իտալացի պանդոկատեր էր։ Նրա հոր քրիստոնեական անունը կարճացվել էր ՝ դառնալով «Ռիենցո», իսկ Նիկոլո անունը համապատասխանաբար դարձել էր «Կոլա», այստեղից էլ Կոլա դի Ռիենցո անունը, որով նա հայտնի է պատմության մեջ։
1321 թվականին մոր մահից հետո պատանի Կոլան լքում է Հռոմը։ Նա տեղափոխվում է Անանյի՝ հորեղբոր տուն։ Քսան տարեկան հասակում Կոլան որպես ուսանող վերադառնում է Հռոմ։ 1343 թվականին Հռոմի քաղաքային իշխանությունները ուղարկում են նրան Ավինյոն՝ հանդիպելու Հռոմի Կղեմես VI պապին։ Կոլան ներկայացնում էր Հռոմի ժողովրդական կուսակցությունը, որն այդ շրջանում իշխանության էր եկել քաղաքում։ Պապը նշանակում է Կոլային հռոմենական քաղաքացիական գանձարանի նոտար։ 1344 թվականին Կոլան վերադառնում է Հռոմ։


=== Իշխանությունը Հռոմում և աքսորումը ===
Հռոմ վերադառնալուց հետո Կոլան հեղաշրջում է նախապատրաստում։ 1347 թվականի մայիսի 20֊ին Կոլան Կապիտոլիում բլրի վրա ժողովրդական հավաք է հրավիրում։ Քաղաքի ազնվականների դեմ հրամանագրեր են արձակվում։ Կոլան ամբոխի աջակցությամբ ստաձնում է քաղաքի միանձնյա իշխանի լիազորությունները։ Հետագայում նա ընդունում է տրիբունի տիտղոսը։ Կոլան բարեփոխումներ է նախաձեռնում Հռոմի հարկային, օրենսդրական և կառավարման ոլորտներում։ Նա մտադրվում է դարձնել Հռոմը «Սուրբ Իտալիայի» մայրաքաղաք։ 1347 թվականին Կոլան հռոմեական քաղաքացիություն է շնորհում Իտալիայի ողջ քաղաքային բնակչությանը։ Նա կոչ է անում համաքաղաքացիներին պատրաստվել Իտալիայի հռոմեական կայսրի ընտրություններին։
1347 թվականի նոյմեբերի 20֊ին քաղաքի ազնվականությունը ՝ Օրսինի և Կոլոնա ընտանիքների առանջորդությամբ, ապստամբում է Կոլայի դեմ։ Քաղաքի իշխանությունները ճնշում են խռովությունները։
Քաղաքի բնակչության դժգոհությունը աճում է, ազնվականները շարունակում են ըմբոստանալ։ Պապը հայտարարում է Կոլային հանցագործ, հեթանոս և հերետիկոս]]։ Դեկտեմբերի 15-ին հերթական ամպստամբությունն է բռնկվում, որն ավարտվում է Կոլայի հրաժարականով։ Նա հեռանում է քաղաքից և երկու տարի ապրում է ճգնավորների հետ Աբրուցո շրջանի Մաելա լեռան վրա։


=== Իննովկենտիոս VI պապը և վերադարձը Իտալիա ===
1350 թվականին Կոլան տեղափոխվում է Պրահա։ Պրահայում նա փորձում է ստանալ Կառլոս IV կայսեր օժանդակությունը։ Կառլոսը հանձնում է նրան Պրահայի Արքեպիսկոպոսին։ 1352 թվականի հուլիսին արքեպիսկոպոսը ուղարկում է Կոլային Պապ Կեղեսի մոտ։ Նոր պապ Իննովկենտիոս VI-ը արդարացնում է Կոլային և հետ է ուղարկում Հռոմ։ Կոլան Հռոմում օժանդակում է կարդինալ Գիլ Ալբորոնզին, ով փորձում էր քաղաքում վերականգնել Հռոմի պապի իշխանությունը։ 1354 թվականին Կոլան ստանում է սենատորի կոչում և պատվով մուտք է գործում Հռոմ։


=== Մահը ===
Կոլայի հերթական վերելքը երկար չի տևում։ Կոլոնա ընտանիքի անդամները շարունակում են հետապնդումները նրա հանդեպ։ Փողի պակասից և իրավիճակի անկայունությունից դրդված Կոլան հրաժարական է տալիս։ 1354 թվականի հոկտեմբերի 8-ին ամբոխը հերթական անգամ ըմբոստանում է։ Կոլան փորձում է դիմել մարդկանց և հանդարտեցնել կրքերը։ Ի պատասխան խռովարարները քարեր են նետում նրա ուղղությամբ։ Նա փորձում է փախուստի դիմել, սակայն չի հաջողում և տեղում սպանվում է։


== Ժառանգությունը ==
Պետրարկան փառաբանում էր Կոլային՝ անվանելով նրան նոր «Կամիլուս», «Բրուտոս», «Ռոմուլոս» ։ Կոլային էր նվիրված նրա «Վեհ ոգին»(իտալերեն՝  Spirito gentil ) ստեղծագործությունը։ Կոլայի կերպարում Պետրարկան մարմնավորում էր Իտալիայի միավորման մասին իր ունեցած իղձերը։
1818 թվականին Բայրոնը իր «Չայլ Հարոլդի ուխտագնացությունը»(անգլ.՝ Childe Harold's Pilgrimage) պոեմում անդրադարձ է կատարում «վերջին տրիբուն» դի Ռիենցոյին։ Բայրոնի շնորհիվ «վերջին տրիբուն» բնորոշումը վերջնականապես կապվում է դի Ռիենցոյի անվան հետ։ 19-րդ դարում Կոլայի կենսագրության հանդեպ հետաքրքրության մի նոր ալիք է բարձանում։ Իտալիայում և այլ երկրներում նրա կենսագրության մասին պատմող մի շարք ներկայացումներ են բեմականացվում։ 1828 թվականին հրապարակվում է 14-րդ դարում անանուն հեղինակի կողմից գրված Քրոնիկներից մի հատված, որը պատմում էր Դի Ռիենցոյի կենսագրության մասին։ Այն լույս է տեսնում «Կոլա Դի Ռիենցոյի կյանքը»(իտալերեն՝ Vita Di Cola Di Rienzo) վերնագրի ներքո։ 1835 թվականին Էդվարդ Բուլվեր֊Վիլտորը հրապարակում է իր «Ռիրենցի. Վերջին հռոմեական տրիբունը» նովելը։ Կոլային էին նվիրված Վագների «Ռիենցի օպերան», իտալացի կոմպոզիտոր Ջուզեպպե Ջիոակինո Բելլիի «lo scordarello» սոնետը և գերմանացի պատմաբան Ֆերդինանդ Գրեգորորվիուսի «Հռոմ քաղաքի պատմությունը միջին դարերում» գրքի մի ամբողջ հատված։
Որոշ հետազոտողների կարծիքով Կոլայի մահը ազդարարում է պապական կուսակցության՝ Գվելֆերի ազդեցության վերջնական անկումը և Վերածնունդի դարաշրջանի սկիզբը ։
1871 թվականին Հռոմում բացվում է Կոլային նվիրված հուշարձանը։ Այն տեղակայված է Կապիտոլիումի աստիճանների մոտ գտնվող կանաչ գոտում։ Արձանի հեղինակը Ջիրոլամո Մասինին էր, պատվանդանի հեղինակը ՝ Ֆրաչեսկո Ազուրին։ Հուշարձանը պատրաստված է բրոնզից, մարմարից և աղյուսից։ Հուշարձանի կառուցման գաղափարն առաջ էր քաշել Ռիսորզիմենտոյի մասնակից ՝ Բյաջո Պլաչիդին, ով ստանում է Հռոմի քաղաքապետ Լեոպոլդ Տորլոնիայի աջակցությունը։ 1886 թվականին քաղաքային խորհրդի նիստում հաստատվում է արձանի տեղադրման նախագիծը։ Արձանը պատկերում է Կոլային ճառ ասելիս, նրա աջ ձեռքը վեր է խոյանում։ Իր մեծությամբ արձանը համապատասխանում է կենդանի մարդու չափսերին։ Պատվանդանին փորագրված է «Կոլա Դի Ռիենցո» անունը։ Այլ գրություններ հուշարձանը չի պարունակում ։


== Ծանոթագրություններ ==