Յոզեֆ Շումպետեր

Յոզեֆ Ալոիս Շումպետեր - (գերմ.՝ Joseph Alois Schumpeter, փետրվարի 8, 1883(1883-02-08)[…], Տրժեստ - հունվարի 8, 1950(1950-01-08)[…], Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ), ավստրիացի և ամերիկացի տնտեսագետ, քաղաքագետ, հասարակագետ և տնտեսագիտական մտքի պատմաբան։ Զարգացրել ու տարածել է Վերներ Զոմբարտի ստեղծած «ստեղծարար քանդման» տեսությունն ու եզրույթը (տերմինը) տնտեսագիտության բնագավառում, ինչպես նաև «ընտրախավային (էլիտար) ժողովրդավարության» տեսությունն ու եզրույթը քաղաքագիտության բնագավառում։
Անվանի տնտեսագետի գիտական ժառանգությունն ուսումնասիրելու նպատակով և ի պատիվ նրա վաստակի՝ 1986 թվականին ստեղծվել է Յոզեֆ Շումպետերի միջազգային ընկերությունը, 2001 թվականին էլ Բեռլինում հիմնվել է Շումպետերի ինստիտուտը։ Նրա անձնական գրադարանի մի մասը ներկայումս պահվում է Տոկիոյի Հիտոցուբասի համալսարանում։
Յոզեֆ Շումպետերը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ տնտեսագետներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1883 թվականի փետրվարի 8-ին, Մորավիայի Տրշեշտ քաղաքում։ Ծնողները գերմանացիներ էին, երկու տատը՝ չեխուհիներ։ Հայրը, որ գործվածքեղենի ֆաբրիկայի սեփականատեր էր, մահացել է, երբ տղան եղել է ընդամենը 4 տարեկան էր։ 1893 թվականին Յոզեֆը մոր հետ տեղափոխվել է Վիեննա, որտեղ մայրը կարճ ժամանակ անց ամուսնացել է իրենից 33 տարով մեծ, ֆելդմարշալ-լեյտենանտ Զիգմունդ ֆոն Քելերի հետ։ Յոզեֆը սովորել է Վիեննայի ամենահամբավավոր դպրոցում՝ Տերեզիանումում, որտեղ փայլուն գիտելիքներ է ստացել, տիրապետել հին հունարենին, լատիներենին, ֆրանսերենին, անգլերենին, իտալերենին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1901 թվականին ընդունվել է Վիեննայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ, որտեղ նրան, այլոց թվում, դասախոսել են ավստրիական տնտեսագիտական դպրոցի հիմնադիրներ Ֆրիդրիխ ֆոն Վիզերը և Օյքեն ֆոն Բյոմ-Բավերկը։ 1906 թվականին Յոզեֆ Շումպետերը հաջողությամբ պաշտպանել է իր պատրաստած ատենախոսությունը և ստացել իրավաբանության դոկտորի գիտական աստիճան։ Ուսումնառությունը շարունակել է Բեռլինում, որտեղ, մասնավորապես, ունկնդրել է Գուստավ ֆոն Շմոլերի դասախոսությունները, այնուհետև ուսանել է նաև Լոնդոնում։ 1907—1908 թվականներին աշխատել է Կահիրեում՝ որպես փաստաբան։
1908 թվականին Լայպցիգում լույս է տեսել Շումպետերի առաջին ծավալուն մենագրությունը՝ «Ազգային տնտեսության էությունն ու բովանդակությունը» խորագրով։ Այդ աշխատության մեջ հեղինակն ի մի էր բերել ինչպես մարժինալիստների տեսական նվաճումները, որոնք ժխտվում էին տնտեսագիտության պատմական դպրոցի ներկայացուցիչների կողմից, այնպես էլ՝ տնտեսագիտական վերլուծության մեջ կիրառվող մաթեմատիկական մեթոդները, հնարքները, որոնց նկատմամբ ավստրիական դպրոցի ներկայացուցիչները կասկածանք էին դրսևորում։
1912 թվականին լույս է տեսել նրա ամենահայտնի աշխատությունը՝ «Տնտեսական զարգացման տեսությունը» (ռուս.՝  «Теория экономического развития»): 1919 թվականին Շումպետերին առաջարկում են Ավստրիայի Հանրապետության ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։ 1932 թվականից մինչև կյանքի վերջը նա դասավանդել է Հարվարդի համալսարանում։ Այդ շրջանում են գրվել նրա հիմնական աշխատությունները՝ «Տնտեսական ցիկլեր» (1939), «Կապիտալիզմ, սոցիալիզմ, դեմոկրատիա» (1942)։ Կյանքի վերջում նա աշխատում էր «Տնտեսական վերլուծության պատմություն» (ֆր.՝  "Histoire de l'Analyse économique") աշխատության վրա, որն անավարտ է մնացել։


== Գիտական նվաճումներ ==
Յոզեֆ Շումպետերն ուշադրության կենտրոնում է պահել շուկայական համակարգի դինամիկ զարգացման հիմնախնդիրները, այն գործոնները, որոնք առաջընթաց ու տնտեսական աճ են ապահովել։ Առաջինը նա է ձեռնամուխ եղել տնտեսական դինամիկայի ուսումնասիրությանը՝ հակադրվելով նոր դասական (նեոկլասիկ) ուղղության ներկայացուցիչներին, ովքեր կողմնակից էին ստատիկ վերլուծությանը։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում Յոզեֆ Շումպետերի աշխատանքը բարձր գնահատանքի է արժանացել։ Նա պաշտոնավարել է ոչ միայն որպես Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր (1932 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը), այլ նաև էկոնոմետրիկ ընկերության նախագահ (1940—1941), Ամերիկյան տնտեսագիտական ընկերակցության նախագահ 1948 թվականին։


== Աշխատություններ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն Յոզեֆ Շումպետերի մասին ==


== Արտաքին հղումներ ==
Joseph Alois Schumpeter (1893–1950)։ The Concise Encyclopedia of Economics։ Library of Economics and Liberty (2nd ed.) (Liberty Fund)։ 2008 
Andersen Esben Sloth։ «Review of Schumpeter: A Biography»։ Journal of Economic Literature։ Արխիվացված է օրիգինալից 27. 3. 2009-ին։ Վերցված է 19. 5. 2006  
Kilcullen John։ «Reading Guide 10: Schumpeter, Capitalism, Socialism and Democracy»։ Macquarie University։ Արխիվացված է օրիգինալից 25. 10. 2012-ին։ Վերցված է 4. 12. 2007  
«Joseph A. Schumpeter»։ HET։ Արխիվացված է օրիգինալից 17. 5. 2013-ին։ Վերցված է 29. 4. 2013  
Drucker Peter։ «Modern Prophets: Schumpeter and Keynes?»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-12-18-ին։ Վերցված է 4. 12. 2007 
DeLong J. Bradford։ «Creative Destruction's Reconstruction: Joseph Schumpeter Revisited»։ The Chronicle of Higher Education։ Վերցված է 4. 12. 2007 
Schumpeter Joseph Alois։ «Schumpeter's Business Cycles: A Theoretical, Historical, And Statistical Analysis of the Capitalist Process»։ Business History Review։ Արխիվացված է օրիգինալից 9. 10. 2016-ին  
Harvard University Archives։ «Papers of Joseph Alois Schumpeter : an inventory» 
«Web Joseph Alois Schumpeter in Memoriam»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-03-30-ին։ Վերցված է 2021-06-08 
Joseph Schumpeter, Selected Writings