Էգո

Էգո (լատ.՝ ego, հին հունարեն՝ ἐγώ «ես»), հոգեվերլուծական տեսության համաձայն՝ մարդու անհատականության այն հատվածը, որն ընկալվում է որպես «ես» և ընկալման միջոցով շփվում է արտաքին աշխարհի հետ։ Էգոն պլանավորում, գնահատում, հիշում և այլ կերպ արձագանքում է ֆիզիկական և սոցիալական միջավայրի ազդեցությանը։


== Էգոն Ֆրեյդի հոգեվերլուծության մեջ ==
Էգոն, id-ի (նա) և Սուպեր էգոյի (Սուպեր Ես) հետ Զիգմունդ Ֆրոյդի առաջարկած երեք հոգեբանական սուբյեկտներից մեկն է մարդկային հոգեկանի դինամիկան նկարագրելու համար։ Էգոն, ըստ Ֆրոյդի, կատարում է գործադիր գործառույթներ՝ լինելով արտաքին և ներքին աշխարհների միջնորդ, ինչպես նաև Id-ի և Սուպեր էգոյի միջև։ Այն ապահովում է վարքագծի շարունակականություն, բայց հետևողականություն՝ գիտակցելով անձնական հղման կետը, որտեղ անցյալի իրադարձությունները (հիշողության մեջ հիշվում են) փոխկապակցված են ներկա և ապագա իրադարձությունների հետ (ներկայացված հեռատեսությամբ և երևակայությամբ)։ Էգոն չի համընկնում ո՛չ հոգեկանի, ո՛չ մարմնի հետ, թեև մարմնական սենսացիաները կազմում են անհատի վաղ փորձի առանցքը։ Էգոն, հասնելով զարգացման, կարող է փոխվել ողջ կյանքի ընթացքում, հատկապես սպառնալիքի, հիվանդության և գոյության պայմանների փոփոխությունների ազդեցության տակ։
Երբ ցանկացած անհատ զարգանում է, տեղի է ունենում էգոյի տարբերակում և Սուպեր էգոյի զարգացում։ Սուպեր էգոն ներառում է արգելակումներ և բնազդային ազդակների վերահսկում ծնողական և սոցիալական չափանիշների ընդունման միջոցով։ Եվ այսպես, առաջանում է բարոյական հակամարտություն, որն անհրաժեշտ է անհատի աճի ու հասունացման համար։ Էգոն միջնորդի դեր է կատարում Սուպեր էգոյի և Id-ի միջև՝ անգիտակցաբար ստեղծելով պաշտպանիչ մեխանիզմներ՝ ժխտում, փոխարինում, պրոյեկցիա, ռացիոնալացում, ռեակտիվ ձևավորում, տարիքային հետընթաց, արտամղում, սուբլիմացիա և այլն։ Երբ ճանաչվում է մեկ պաշտպանական մեխանիզմ, այն զիջում է մյուսներին։ Ենթադրվում է, որ օգտագործման դեպքում էգոյի ուժը նվազում է։
Անմիջական արձագանքից մինչև վերահսկվող վարքագիծը, նախաբանից մինչև ռացիոնալ մտածողություն, առաջընթացը դանդաղ է և տեղի է ունենում բազմաթիվ հաջորդական փուլերում ամբողջ մանկության ընթացքում։ Նույնիսկ ֆիզիկական հասունության հասնելով՝ մարդիկ միմյանցից էապես տարբերվում են էգոյի գործունեության ձևերով և արդյունավետությամբ։ Այս կարևոր հատկությունը Ֆրոյդն անվանել է «էգոյի ուժ»։
«Ուժեղ էգո» ունեցող մարդն ունի հետևյալ հատկանիշները՝ նա օբյեկտիվ է շրջապատող աշխարհի և իր գնահատականներում, նրա գործունեությունը կազմակերպվում է ավելի երկար ժամանակով, որպեսզի հնարավոր լինի պլանավորել և պատվիրել, կարողանում է կատարել ընդունված որոշումները և առանց վարանելու ընտրել առկա այլընտրանքներից, կուրորեն չի ենթարկվում իր ձգտումներին և կարող է դրանք ուղղորդել դեպի սոցիալական օգտակար ալիք, կարողանում է դիմակայել ֆիզիկական և սոցիալական միջավայրի անմիջական ճնշմանը՝ մտածելով և ընտրելով իր ուղին։
Մյուս կողմից, «թույլ էգոն» ավելի շատ երեխայի է նման. իրականության և սեփական անձի ընկալումը խեղաթյուրված է, նա ավելի քիչ հաջողությունների է հասնում արդյունավետ աշխատանքում, քանի որ նրա էներգիան ծախսվում է իր մասին խեղաթյուրված և անիրատեսական գաղափարների պաշտպանության վրա, կարող է տառապել նևրոտիկ ախտանիշներով։


== Էգոն Կարլ Յունգի վերլուծական հոգեբանության մեջ ==
Կարլ Յունգի վերլուծական հոգեբանության մեջ էգոն հասկացվում է որպես գիտակցության բոլոր բովանդակությունը ներառող բարդույթ, որն անգիտակցականի հետ հոգեկանի կառուցվածքի մի մասն է՝ բաղկացած անձնական և կոլեկտիվ անգիտակցականից։

— Կարլ Յուգ, «Տեվիստոկյան դասախոսություններ»


== Էգոն Ժակ Լաքանի հոգեվերլուծության մեջ ==
Էգոն Ժակ Լաքանի հոգեվերլուծության մեջ (ֆր.՝ moi) նշանակում է երևակայական դեպք, որը ձևավորվում է 1949 թվականին նրա նկարագրած հայելային փուլն անցնելու արդյունքում։
Հոգեվերլուծության տեսության մեջ եսը, Էգոն հակադրվում է պարզապես եսի հետ՝ ընդգծելով, որ դրանցից առաջինը ներկայացում է, հոգեկանի երևակայական օրինակ, որի կառուցումը խնդիր է մտավոր ապարատ, որը ամենևին էլ անհիշելի ժամանակներից տրված չէ որպես վերլուծողի ակնհայտ աջակցություն, կլինիկայում «վերլուծող մասը» և «էգոյի խանգարված մասը»։ Հոգեվերլուծության մեջ նման հակադրություններ գոյություն չունեն, քանի որ «Ես»-ը միշտ բխում է ուրիշի հետ անգիտակցական հարաբերությունից և հանդիսանում է նույնականացումների գումար։ 
Այնուամենայնիվ, երբ Զիգմունդ Ֆրոյդը հոգեվերլուծության ներածություն 31-րդ դասախոսության մեջ ասում է. «Wo Es war, soll Ich werden» («Որտեղ Նա եղել է, Ես պետք է լինեմ») նա նկատի չունի պարզապես Ես-ի ամրապնդման և անգիտակցական ներկայացումների մասին իրազեկվելու գործընթացը, ինչպես երբեմն ենթադրվում է, այլ ասում է, որ Եսը հիմնականում անգիտակից է, և դրա ձևավորումը հայտնվում է որպես ապագայի համար բաց գործընթաց։


== Էգոն այլ ուղղություններով ==
Զիգմունդ Ֆրոյդից և Կարլ Յունգից հետո այլ գիտնականներ նույնպես բացել են էգոյի հայեցակարգը։ Էգոն դիտվում է որպես «վարքի աղբյուր և անձի միացնող կենտրոն իր մարդկային միջավայրում» (Metzger, Psychologie, 1941): Էգոն մարդու զարգացման գործընթացում առանձնացված է մեկ սկզբնական գիտակցությունից, որն անբաժանելի միասնության մեջ ընդգրկում է «արտաքին աշխարհը» և սեփական անհատականությունը։ Անընդհատ ուղեկցվում է «իր հետ նույնական լինելու» գիտակցությամբ. եթե մարդը հստակ ճանաչում է իր մարմնական և մտավոր-հոգևոր փոփոխությունները, ապա նա գիտի, որ չնայած դրանց, նա «իր հիմքում» (այսինքն՝ իր Էգոյի խորքում) մնում է միշտ նույնը։ Էգոյի տեսողական ոլորտը ներառում է մարմինը և այն ամենը, ինչը կարող է ծառայել այս ոլորտի ընդլայմանը (որը մշտական ​​ձգտման առարկա է)՝ հագուստ, զարդեր, ինչպես նաև գույք, որի մեջ էգոն կարող է «աճել»։ Հաճախ Էգոն դիտվում է որպես ստեղծագործական միասնություն. իրականությունը իմաստ է ստանում միայն այն դեպքում, երբ դրա հետ փոխկապակցված է. Ֆիխտեն դա արտահայտում է՝ «Էգոն պահանջում է, որ այն ընդգրկի ողջ իրականությունը և հասնի անվերջության»։ Նիցշեն, ընդհակառակը, էգոյի մասին ասում է. «Էգոն անձնական (personenarten) ուժերի բազմություն է, որոնցից մեկը կամ մյուսը առաջ է գալիս»։


== Տես նաև ==
Ալտեր էգո
«Ես» կոնցեպցիա


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Алексеев С. А., Оршанский И. Г., (1890–1907)։ «Я, в философии и психологии»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ 


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆրեյդ Զ. Դասախոսություններ հոգեվերլուծության ներածության վերաբերյալ