Մերուժան (բանաստեղծ)

Մերուժան Արտաշեսի Հովհաննիսյան (հայտնի է «Մերուժան» գրական անվամբ, հունիսի 13, 1940(1940-06-13), Վաղարշապատ, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 26, 2022(2022-01-26)), հայ բանաստեղծ, խմբագիր։


== Կենսագրություն ==
Մերուժանը ծնվել է 1940 թվականի հունիսի 13-ին, Վաղարշապատում։ 1957 թվականին եղել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի ազատ ունկնդիր, ապա սովորել է Երևանի պետական համալսարանում։ Եղել է «Հայ երիտասարդների միություն» (ՀԵՄ) խորհրդի անդամ։ Մերուժանի բնակարանում տեղի են ունեցել «Հայ երիտասարդների միության» մի շարք հավաքներ։ 1963 թվականին կայացած ընդլայնված հավաքին մասնակցել է մի քանի տասնյակ մարդ և ընտրվել է ՀԵՄ յոթ հոգանոց խորհուրդը (նույնպես տեղի է ունեցել Մերուժանի բնակարանում)։ Եղել է կազմակերպության ամենաակտիվ մասնակիցներից մեկը։ Ընդհատակյա տպարան հիմնելու համար տպատառեր և տպագրական հաստոցի մասեր հայթայթելու գործը նա է հաջողել, կարողացել է գրամեքենաներ ձեռք բերել։ Եվրոպական հայալեզու մամուլում տպագրելու նպատակով կարողացել է մի շարք ստեղծագործություններ ուղարկել արտերկիր։ 1963 թվականի դեկտեմբերի 29-ին կալանավորվել է, դատապարտվել է 5 տարի ազատազրկման։ Դրսևորած ըմբոստ վարքի պատճառով էլ ավելի է խստացվել նրա ռեժիմը, և մորդովական խիստ ռեժիմի քաղկալանավորների համար նախատեսված կալանավայրերից Մերուժանին տեղափոխել են Վլադիմիրի բանտ։ Ազատ արձակվելուց հետո վերադարձել է Հայաստան։ Պահպանել է իր կապերն այլախոհական շրջանակների հետ։ 1968 թվականին մասնակցել է Ազգային միացյալ կուսակցության (ԱՄԿ) անդամների հրատարակած «Երկունք» թռուցիկի երկրորդ համարի նախապատրաստման աշխատանքներին։ Մասնակցել է նաև այդ թռուցիկի առաջնորդող՝ «Հայաստանն ապագայում» վերնագրով հոդվածի մշակման աշխատանքներին, որը, սակայն, ԱՄԿ-ականների ձերբակալման պատճառով չի հրապարակվել։ Հետագայում դատապարտվել է ևս մեկ անգամ։ Այս դատապարտումը, սակայն, չի առնչվել հասարակական-քաղաքական գործունեությանը։ 1982 թվականին կրկին ձերբակալվել է նույն մեղադրանքով, դատապարտվել 14 տարվա ազատազրկման։ 1992 թվականին վաղաժամ ազատվել է կալանքից և արդարացվել։ 
Մահացել է 2022 թվականի հունվարի 26-ին։


== Գրական գործունեություն ==
Բանաստեղծական ժողովածուների, գրքերի ու հուշագրությունների հեղինակ է։ 2000-2003 թվականներին եղել է «Ժամանակ» օրաթերթի խմբագիր, 2003 թվականից՝ «Հարթակ» շաբաթաթերթի հիմնադիր-խմբագիր։ Հեղինակ է «Լուսամփոփ» (1976), «Ընթացք» (1992), «Վերջալույսի խոհեր» (1997), «Խոսքեր հրաժեշտից առաջ» (1997), «Մորմոքի պսակներ» (2001), «Ընտրանի» (2004), «Մեներգ» (2007), «Վլադիմիրի բանտում» (2007) գրքերի։ Մերուժանի գործերը թարգմանվել են ռուսերեն, անգլերեն։
Մերուժանը գրել, ապա՝ ինքն էլ տպագրել ու բազմացրել է «Հայկական դատի 85 տարին» հոդվածը, որը հետագայում նախաքննության կողմից որակվել է որպես խիստ հակախորհրդային ու դրվել Մերուժանին առաջադրված մեղադրանքների հիմքում։


== Երկեր ==
Սահմաններ։ Բանաստեղծություններ։ Երևան։ «Առերեսում»-Անի, 1997։
Շարքեր։ Բանաստեղծություններ։ Երևան։ «Առերեսում»-Անի, 1999։
Մորմոքի գիշերներ։ Մերուժան (Մերուժան Արտաշեսի Հովհաննիսյան), «Առերեսում»-ԱՆԻ, 2003, 88 էջ։
Վլադիմիրի բանտում։ Վիպակ ըստ եղելությանց։ Երևան։ Զանգակ-97, 2003։
Во Владимирской тюрьме: Повесть о пережитом, 2003.
Առանց նրանց։ Արձակ էջեր։ Հուշագրություն։ Երևան։ «Զանգակ-97», 2007։
Երեք գիրք։ Ժողովածու։ Երևան։ «Զանգակ-97», 2008։
Ջազ։ Համաշխարհային պոեզիայի էջերից։ Երևան։ «Զանգակ-97», 2009։
Զղջում։ [Մանկական բանաստեղծություններ] Երևան։ «Զանգակ-97», 2009։
Մորմոքներ։ Երևան։ «Զանգակ-97», 2010։
Փափուկ երգեր։ Բանաստեղծություններ։ Երևան։ «Զանգակ-97», 2010։
Երկվորյակ։ Բանաստեղծություններ։ Երևան։ «Զանգակ-97», 2010։
Մելամաղձ։ Բանաստեղծություններ։ Երևան։ «Զանգակ-97», 2011։
Զղջում։ [Մանկական բանաստեղծություններ] Երևան։ «Իրավունք», 2011։
Անփույթ տողեր։ [Բանաստեղծություններ]։ Երևան։ Հեղինակային հրատարակություն, 2012։
Ցավի ընդերքից։ Բանաստեղծություններ։ Երևան։ Գասպրինտ, 2014։
Ասք հիշատակյաց / Ժողովածու / Երևան։ Հեղինակային հրատարակություն, 2015։
Անարև ստվերներ։ Երևան։ Սպիկա, 2016։


== Գրականություն ==
Ֆելիքս Բախչինյան, Մենավոր հոգու պոեզիան, Երևան, 2003։


== Ծանոթագրություններ ==