Թալես Միլեթացի

Թալես Միլեթացի (հին հունարեն՝ Θαλῆς ὁ Μιλήσιος, մոտ մ. թ. ա. 625[…], Միլեթ - ոչ վաղ քան մ. թ. ա. 548 և ոչ ուշ քան մ. թ. ա. 545, Միլեթ), հին հույն փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, տոմարագետ, աստղագետ, ճարտարապետ։ Թալեսը համարվում է հունական յոթ իմաստուններից մեկը։ Արիստոտելը նրան համարում է հույն առաջին փիլիսոփան։ Ընդունված է Թալեսին պատմականորեն համարել առաջին անհատը, ով զբաղվել է գիտական փիլիսոփայությամբ։ Հաճախ նրան անվանում են գիտության հայր։ Թալեսը՝ որպես ժամանակակից գիտության նախակարապետ, բեկումնային քայլ է կատարել, երբ բնության առարկաներն ու երևույթները բացատրելիս առասպելաբանությանը դիմելու փոխարեն օգտագործել է բնագիտական տեսություններ ու վարկածներ։ Նա մատերիայի նախասկիզբ համարել է ջուրը
:
Ծնվել է Միլեթոս քաղաքում։ Թալեսը Միլեթյան դպրոցի առաջին փիլիսոփա-գիտնականն է, առաջին մաթեմատիկոսն ու բնագետը։ Նա եղել է իր ժամանակի ամենախոշոր մարդը, միաժամանակ զբաղվել է առևտրով, եղել է հայտնի վաճառական, քաղաքական խոշոր գործիչ, ճարտարապետ, աստղաբաշխ, ճանապարհորդել է զանազան քաղաքներ, դեպի Եգիպտոս, որտեղ զբաղվել է Նեղոսի հեղեղումների ուսումնասիրությամբ։ Վերադառնալով Միլեթոս իրեն նվիրում է գիտական զբաղմունքի մինչև խոր ծերություն։
Իր ճանապարհորդության ժամանակ նա քաղդեական ու եգիպտական գիտնականներից վերցնում է աստղաբաշխական ու երկրաչափական գիտելիքներ, որը հետագայում զարգացնում է։ Նա աստղաբաշխության մեջ կատարում է մի շարք հայտնագործություններ, որոնք օգտագործում են առևտրականները ծովագնացության ժամանակ։ Նա գուշակում է 585 թվի մայիսի 28-ի արևի խավարումը։ Նա առաջինն է սահմանում տարին 365 օր, առաջինը «գտավ» Փոքր Արջի համաստեղությունը։ Նա կանխատեսում էր կլիմայական փոփոխությունները։
Մաթեմատիկայում Թալեսը կիրառել է երկրաչափությունը բուրգերի բարձրությունը, ափից նավերի հեռավորությունը հաշվարկելու համար։ Նա համարվում է առաջին մարդը, ով գործադրել է դեդուկտիվ դատողությունը երկրաչափության մեջ, դուրս բերել այսպես կոչված՝ Թալեսի թեորեմի չորս հետևությունները։ Նա առաջին մարդն է, ում մաթեմատկական հայտնագործություն է վերագրվում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Boyer, C.B. (1989), A History of Mathematics (2nd տպ.), New York: Wiley, ISBN 978-0-471-09763-1  (1991 pbk ed. 0-471-54397-7)
Burnet John (1957) [1892]։ Early Greek Philosophy։ The Meridian Library  Third Edition Archived 2015-12-28 at the Wayback Machine.
Herodotus, Histories, A. D. Godley (translator), Cambridge: Harvard University Press, 1920; 0-674-99133-8. Online version at Perseus
Hans Joachim Störig, Kleine Weltgeschichte der Philosophie. Fischer, Frankfurt/M. 2004, 3-596-50832-0.
Kirk G.S., J.E. Raven (1957)։ The Presocratic Philosophers։ Cambridge: University Press 
Lloyd G. E. R. (1970)։ Early Greek Science: Thales to Aristotle 
Nahm Milton C. (1962) [1934]։ Selections from Early Greek Philosophy։ Appleton-Century-Crofts 
Pliny the Elder, The Natural History (eds. John Bostock, M.D., F.R.S. H.T. Riley, Esq., B.A.) London. Taylor and Francis. (1855). Online version at the Perseus Digital Library.
Allman George Johnston (1911)։ «Thales of Miletus»։  in Chisholm Hugh։ Encyclopædia Britannica 26 (11th ed.)։ Cambridge University Press։ էջ 721 
Couprie Dirk L. (2011)։ Heaven and Earth in Ancient Greek Cosmology: from Thales to Heraclides Ponticus։ Springer։ ISBN 9781441981158 
Luchte James (2011)։ Early Greek Thought: Before the Dawn։ London: Bloomsbury Publishing։ ISBN 978-0567353313 
O'Grady Patricia F. (2002)։ Thales of Miletus: The Beginnings of Western Science and Philosophy։ Western Philosophy Series 58։ Ashgate։ ISBN 9780754605331 
Mazzeo Pietro (2010)։ Talete, il primo filosofo։ Bari: Editrice Tipografica 
Priou, Alex (2016). "The Origin and Foundations of Milesian Thought." The Review of Metaphysics 70, 3–31.
Wöhrle Georg., ed. (2014)։ The Milesians: Thales. Translation and additional material by Richard McKirahan։ Traditio Praesocratica 1։ Walter de Gruyter։ ISBN 978-3-11-031525-7 


== Արտաքին հղումներ ==

Thales of Miletus from The Internet Encyclopedia of Philosophy
Thales of Miletus Archived 2019-02-20 at the Wayback Machine. MacTutor History of Mathematics
Thales' Theorem – Math Open Reference (with interactive animation)
Thales biography by Charlene Douglass (with extensive bibliography)
Thales of Miletus Life, Work and Testimonies by Giannis Stamatellos
Thales Fragments