Մել Մերմելշտեյն

Մել Մերմելշտեյն (հունգ.՝ Mel Mermelstein, սեպտեմբերի 25, 1926(1926-09-25), Մուկաչևո, Չեխոսլովակիա - հունվարի 28, 2022(2022-01-28), Լոնգ Բիչ, Լոս Անջելես շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հունգարացի հրեա, որ կենդանի է մնացել Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբարում։ 
Հայտնի է դարձել Պատմության վերանայման ինստիտուտի դեմ հարուցած դատական գործում հաղթելուց հետո։


== Կենսագրություն ==
Մել Մերմելշտեյնը ծնվել է 1926 թվականի սեպտեմբերի 25-ին անդրկարպատյան  Մուկաչևո քաղաքում, որ այն ժամանակ պատկանում էր Չեխոսլովակիային։


=== Օսվենցիմ ===
1944 թվականի մայիսի 19-ին Մել Մերմելշտեյնն իր ընտանիքի ու հրեական համայնքի այլ ներկայացուցիչների հետ տեղափոխվել է Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբար։ Այնտեղ նրա երկու քույրերին ու մորը մահապատժի են ենթարկել՝ ուղարկելով համար հինգ գազի խցիկ։
Մել Մերմելշտեյնն իր հոր ու եղբոր հետ Օսվենցիմում աշխատել է որպես սևագործ բանվոր։ Այդ երեքից կենդանի մնալ հաջողվել է միայն Մել Մերմելշտեյնին։ Հետագայում նա պահվել է Բուխենվալդում ընդհուպ մինչև այդ ճամբարի ազատագրումը։
Պատերազմի ավարտից հետո Մերմելշտեյնը բնակություն է հաստատել Նյու Յորքում, որտեղ ծառայել է ԱՄՆ բանակում։ Ամուսնացել է ամերիկացի ուսուցուհու հետ. նրանք ունեցել են չորս երեխա։ 1960 թվականին տեղափոխվել են Կալիֆորնիա։


=== Դատական գործ ===
1980 թվականին Պատմության վերանայման ինստիտուտը խոստացել է 50 հազար դոլար վճարել նրան, ով կապացուցի, որ հրեաներին Օսվենցիմում սպանել են գազով։ Մերմելշտեյնը բաց նամակներ է ուղարկել «Լոս Անջելես Թայմս», «The Jerusalem Post» և մի շարք այլ թերթերի, որտեղ ներկայացրել է նոտարի կողմից վավերացված փաստաթղթեր այն մասին, որ ինքն ականատես է եղել իր հարազատների սպանությանը գազի խցիկում։ Չնայած դրան՝ Պատմության վերանայման ինստիտուտը հրաժարվել է նրան տալ խոստացված գումարը։
Այդ ժամանակ Մել Մերմելշտեյնը դատական հայց է ներկայացրել Լոս Անջելեսի վերահսկիչ դատարան (անգլ.՝ Los Angeles County Superior Court)՝ Պատմության վերանայման ինստիտուտին մեղադրելով պայմանագրի խախտման, ինչպես նաև զրպարտության համար և պահանջելով վճարել խոստացված գումարն ու բարոյական վնասի փոխհատուցումը։ Մերմելշտեյնին դատարանում ներկայացրել է փաստաբան Ջոն Ուիլյամ Կոքսը (անգլ.՝ William John Cox):
Գործի քննման ժամանակ դատարանն ընդունել է Մերմելշտեյնի փաստարկները։ Դատավոր Թոմաս Թ. Ջոնսոնը հայտարարել է, թե 1944 թվականի ամռանը Օսվենցիմում հրեաների սպանությունը գազի խցիկներում անվիճելի փաստ է և չի կարող կասկածի ենթարկվել։
Դատարանի՝ 1985 թվականի հուլիսին ընդունած որոշման համաձայն Պատմության վերանայման ինստիտուտը Մերմելշտեյնին վճարել է 90 հազար դոլար և հրապարակել նամակ, որում ներողություն է խնդրել նրանից։


=== Հետագա ճակատագիր ===
1991 թվականին ԱՄՆ-ոմ էկրան է բարձրացել ռեժիսոր Ջոզեֆ Սերջենտի (անգլ.՝ Joseph Sargent) «Երբեք չի մոռացվի» (անգլ.՝ Never Forget) ֆիլմը, որ պատմում է նացիստական ճամբարից փրկված մարդու հարուցած դատական գործի մասին ընդդեմ Պատմության վերանայման ինստիտուտի՞ Մել Մերմելշտեյնին ֆիլմում մարմնավորում է Լեոնարդ Նիմոյը, նրա կնոջը՝ Բլայթ Դանները, փաստաբան Կոքսին՝ Դեբնի Քոուլմենը, իսկ Մել Մերմելշտեյնը ֆիլմում նկարահանվել է իր հոր դերում։
1999 թվականին Մերմելշտեյնը լույս է ընծայել «By bread alone» ինքնակենսագրական գիրքը, որում ներկայացրել է Օսվենցիմում անցկացրած տարիներն ու դատական գործն ընդդեմ Պատմության վերանայման ինստիտուտի։
Մերմելշտեյնը հիմնադրել է «Auschwitz Study Foundation» ոչ առևտրային կազմակերպությունը, որ զբաղվում է մարդկանց իրազեկմամբ Հոլոքոստի հարցերի վերաբերյալ։ Կազմակերպության կարգախոսն է՝ «Հոլոքոստի ուսումնասիրումը մարդկության ուսումնասիրումն է»։


== Մատենագրություն ==
By bread alone (ISBN 0-9606534-0-6)


== Տես նաև ==
Հոլոքոստի ժխտում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Մերմելշտեյնի ոչ առևտրային կազմակերպության կայքը Archived 2001-02-22 at the Wayback Machine.
Մել Մերմելշտեյն Internet Movie Database կայքում