Կալիումի ցիանիդ

Կալիումի ցիանիդ՝ կապտաթթվի կալիումական աղ, որն ունի KCN բանաձևը։ Անգույն բյուրեղների տեսքով աղ է, որն իր արտաքին տեսքով նման է շաքարավազին։ Չափազանց թունավոր է, ամենաթունավոր նյութերից մեկն է։ Լավ լուծվում է ջրում՝ 25 °C-ում առաջացնում է 41,7 % զանգվածային բաժնով հագեցած լուծույթ։ Վատ է լուծվում էթանոլում, չի լուծվում ածխաջրածիններում։
Կալիումի ցիանիդի հիդրոլիզի արդյունքում անջատվում է ցիանաջրածին, որը որոշ մարդիկ ընկալում են որպես նուշի հոտ, իսկ ոմանք չեն զգում։ Կա տեսակետ, որ հոտի ընկալումը պայմանավորված է ժառանգական գործոններով։


== Ստացում ==
Լաբորատորիայում կալիումի ցիանիդը ստանում են կապտաթթվի և կալիումի հիդրօքսիդի խիտ լուծույթի փոխազդեցությամբ․

  
    
      
        
          
            
              H
              C
              N
            
            +
            
              
                
                  K
                  O
                  H
                
                →
                
                  
                    
                      K
                      C
                      N
                    
                    +
                    
                      
                        
                          H
                          
                            2
                          
                        
                        O
                      
                    
                  
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\rm {{HCN}+{\rm {{KOH}\rightarrow {\rm {{KCN}+{\rm {H_{2}O}}}}}}}}}
  Այն կարելի է ստանալ նաև կալիումի ամիդի և կոքսի փոխազդեցությամբ՝ 500-600 °C ջերմության պայմաններում.

  
    
      
        
          
            
              K
              N
              
                H
                
                  2
                
              
            
            +
            
              
                
                  C
                
                →
                
                  
                    
                      K
                      C
                      N
                    
                    +
                    
                      
                        
                          
                            H
                            
                              2
                            
                          
                        
                        ↑
                      
                    
                  
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\rm {{KNH_{2}}+{\rm {{C}\rightarrow {\rm {{KCN}+{\rm {{H_{2}}\uparrow }}}}}}}}}
  Այն նաև ստացվում է քլորոֆորմի, ամոնիակի և կալիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությամբ․

  
    
      
        
          
            
              C
              H
              C
              
                l
                
                  3
                
              
            
            +
            
              
                
                  N
                  
                    H
                    
                      3
                    
                  
                
                +
                
                  
                    
                      4
                      K
                      O
                      H
                    
                    →
                    
                      
                        
                          K
                          C
                          N
                        
                        +
                        
                          
                            
                              3
                              K
                              C
                              l
                            
                            +
                            
                              
                                4
                                
                                  H
                                  
                                    2
                                  
                                
                                O
                              
                            
                          
                        
                      
                    
                  
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\rm {{CHCl_{3}}+{\rm {{NH_{3}}+{\rm {{4KOH}\rightarrow {\rm {{KCN}+{\rm {{3KCl}+{\rm {4H_{2}O}}}}}}}}}}}}}
  Կալիումի ցիանիդը առաջին անգամ ստացվել է 1762 թվականին շվեդ դեղագետ Կարլ Վիլհելմ Շեելեի կողմից։


== Կիրառություն ==
Կիրառվում է հանքանյութից ոսկու և արծաթի կորզման ժամանակ (ցիանացում)․

  
    
      
        
          
            
              4
              A
              u
            
            +
            
              
                
                  8
                  K
                  C
                  N
                
                +
                
                  
                    
                      
                        O
                        
                          2
                        
                      
                    
                    +
                    
                      
                        
                          2
                          
                            H
                            
                              2
                            
                          
                          O
                        
                        →
                        
                          
                            
                              4
                              K
                              [
                              A
                              u
                              (
                              C
                              N
                              
                                )
                                
                                  2
                                
                              
                              ]
                            
                            +
                            
                              
                                4
                                K
                                O
                                H
                              
                            
                          
                        
                      
                    
                  
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\rm {{4Au}+{\rm {{8KCN}+{\rm {{O_{2}}+{\rm {{2H_{2}O}\rightarrow {\rm {{4K[Au(CN)_{2}]}+{\rm {4KOH}}}}}}}}}}}}}
  ,Օգտագործվում է նաև ցինկի, կադմիումի, պղնձի, արծաթի և ոսկու գալվանատեխնիկայում, ինչպես նաև ոսկերչության մեջ։


== Քիմիական հատկություններ ==
Կապտաթթուն, որը համապատասխանում է ցիանիդ իոնին, շատ թույլ թթու է և աղերից դուրս է մղվում ավելի ուժեղ թթուների կողմից։ Այսպես, օրինակ,  օդում ածխաթթու գազի և ջրի հետ շփվելիս կալիումի ցիանիդը ժամանակի ընթացքում վեր է ածվում ոչ թունավոր կալիումի կարբոնատի (պոտաշ)․

  
    
      
        
          
            
              2
              K
              C
              N
            
            +
            
              
                
                  
                    C
                    O
                  
                  
                    2
                  
                
                +
                
                  
                    
                      
                        H
                        
                          2
                        
                      
                      O
                    
                    →
                    
                      
                        
                          
                            K
                            
                              2
                            
                          
                          C
                          
                            O
                            
                              3
                            
                          
                        
                        +
                        
                          
                            
                              2
                              H
                              C
                              N
                            
                            ↑
                          
                        
                      
                    
                  
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\rm {{2KCN}+{\rm {{CO}_{2}+{\rm {{H_{2}O}\rightarrow {\rm {{K_{2}CO_{3}}+{\rm {{2HCN}\uparrow }}}}}}}}}}}
  


== Թունավորություն ==

Ուժեղագույն անօրգանական թույն է։ Աղեստամոքսային համակարգով օրգանիզմ թափանցելու դեպքում մահացու քանակը մարդու համար կազմում է 1,7 մգ/կգ։ Ցիանիդ իոնը արգելակում է բջիջների կողմից թթվածնի յուրացման պրոցեսը և բջիջները մահանում են թթվածնային քաղցի պատճառով։.


== Ծանոթագրություններ ==