Կերչ-Ենիկալի ջրանցք

Կերչ-Ենիկալի ջրանցք (ուկրաիներեն՝ Керч-Єнікальський канал), ծովային նավարկելի ջրանցք Կերչի նեղուցում։ Կապում է Ազովի և Սև ծովերը։


== Պատմություն ==

Ջրանցքը ստեղծվել է 19-րդ դարի վերջին ծովագնացությամբ առևտրական կապերը բարելավելու նպատակով։ Ջրանցքի շինարարությունը շարունակվել է 1874 թվականից մինչև 1877 թվականը։ Այն անվանվել է Կերչ-Ենիկալի ջրանցք Կերչ-Ենիկալի վարչական տարածքի անունով։ Սկզբնական շրջանում ջրանցքի խորությունը եղել է 5.7 մ։
1903 թվականին ջրանքցքը խորացվել է մինչև 6.4 մ, իսկ 1908 թվականին՝ մինչև 7.3 մ։  Ջրանցքի ընդհանուր երկարությունը 26.4 կմ է։ Այս խորությունը բավարար չի եղել նավագնացության համար և բնորոշվել է ոչ բավարար միջոցների տրամադրմամբ։
Ավելի ուշ մշակվել է ջրանցքի հետագա խորացման ծրագիր՝ մինչև 8.5 մ, և երկարության ավելացում՝ մինչև 64 կմ 810 մ։ Ծրագիրը պետք է ֆինանսավորվեր 1912 թվականի ապրիլի 17-ի օրենքով՝ «Շինարարական ծախսերի համար պետական գանձարանից գումար դուրս գրելու մասին»։
Սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմը, այնուհետև Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմը խանգարել են ծրագրի իրականացմանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ջրանցքը զգալի վնասներ է կրել, լցվել պայթուցիկ նյութերով ու խորտակված նավերով։
1945-1965 թվականներին հիմնական աշխատանքն ուղղվել է ջրանցքի խորացմանը, ինչպես նաև ջրանցքի հատակից թափոնների դուրսբերմանը։
1965-1966 թվականներին Կերչ-Ենիկալի ջրանցքը խորացվել է Սև ծովի կողմից մինչև Կերչի նավահանգիստ և ընդլայնվել է ջրանցքի մուտքի հատվածը Տուզլա կղզու կողմից։
1969-1970 թվականներին ջրանցքը ընդլայնվել է մինչև 120 մ և խորացվել մինչև 9-9.75 մ։ Մեծացվել է նաև շրջադարձների շառավղի չափը։ 1970 թվականին Կերչ-Ենիկալի ջրանցքում նավի թաղվածքը հռչակվել է 8 մ, ինչը թույլ է տվել ժամանակի խորհրդային ամենախոշոր նավերին անցնել ջրանցքով։
1970 թվականից հետո կատարվել են ջրի դուրս քաշման որոշ աշխատանքներ։
2004 թվականից հետո ջրանցքի վերանորոգման ոչ մի աշխատանք չի կատարվել։


== Նկարագրություն ==


=== Ընդհանուր տեղեկություններ ===
Ջրանցքը սկսվում է Սև ծովից, անցնում է Կերչի նեղուցով և թափվում Ազովի ծովը (կոորդինատներ — լայնություն։ 45°27’6.95"N երկայնություն։ 36°41’7.44"E): Ջրանցքի երկարությունը 24.3 կմ է, լայնությունը՝ 120 մ, խորությունը՝ մինչև 9.3 մ։
Ջրանցքը բաղկացած է չորս թեքումներից՝ Պավլովսկի, Բուրունսկի, Ենիկալի և Չուշկինսկի։ Բացի վերջինից՝ մնացածն անվանված են Կերչի թերակղզու ափերի անուններով։
Համաձայն 2016 թվականի հունվարի 21-ի՝ Կերչի ծովային նավահանգստի կապիտանի կարգադրումների՝ ջրանցքի թեքվածները հետևյալ խորությունն ունեն.

Պավլովսկի թեքվածք - 8.3 մ
Բուրունսկի թեքվածք - 9.2 մ
Ենիկալի թեքվածք - 9.2 մ
Չուշկինսկի թեքվածք - 9.3 մ։Ջրանցքի թողունակությունը 150 նավ է մեկ օրվա մեջ։ 2012 թվականին ջրանցքով օրական միջին հաշվով 30-40 նավ է անցել, 2017 թվականին՝ ավելի քան 60։
Նավերի մուտքը ջրանցք մառախուղի, ձյան տեղումների, հորդառատ անձրևների և քամու՝ 140մ/վ արագության գերազանցման ժամանակ արգելված է։


=== Նավերի չափերի սահմանափակում ===
2002 թվականին Ուկրաինայի տրանսպորտի նախարարության հրամանով հաստատվել են Կերչ-Ենիկալի ջրանցքին մոտենալու և նրանով անցնելու կանոնները, որոնցում, ի թիվս այլ չափանիշների, սահմանվում է նավերի չափը։ Այն չպետք է գերազանցի 215 մ երկարությունը, 8 մ նստվածքը։ Սրանից մեծ չափեր ունեցող նավերի անցումը ջրանցքով Կերչի կապիտանի կողմից դիտարկվում է ամեն կոնկրետ դեպքի համար։
Հարկ է նշել, որ այդ սահմանափակումները եղել են և ավելի խիստ։ Այսպես, 2004 թվականին Չուշկինի թեքվածքի խորությունը կազմել է 6.1 մ, ինչը մեխանիկորեն նվազեցրել է ջրացքով անցնող նավերի նստվածքի չափը։
Կերչ-Ենիկալի ջրանցքի՝ Ռուսաստանին անցնելուց հետո ջրանցքի թույլատրելի անցումը նավերի համար 2014 թվականին մեծացվել է մինչև 252 մ, ինչը հաստատվել է Ռուսաստանի տրանսպորտի նախարարության կողմից։ Թույլատրելի նստվածքը մնացել է նույնը՝ 8 մ։
2017 թվականի մայիսի 24-ին Կերչի նավահանգստի կապիտանը ծանուցել է, որ Կերչի նեղուցի անցման մոտ կամարներ տեղադրելուց հետո «Սոյուզմորնիպրոեկտ» ԲԸ ցուցումով Կերչ-Ենիկալի ջրանցքով անցնող նավերը պետք է բավարարեն հետևյալ պայմանները.

երկարություն - 160 մ
լայնություն - 31 մ
նստվածք - 8 մ
ստորջրյա չափեր - 33 մ։Սակայն այս կարգավորումները հաստատելուց հետո արդեն գրանցվել է 160 մ երկարությունը գերազանցող նավերի անցում։
Ուկրաինական պաշտոնատար անձինք վկայում են, որ երկարության սահմանափակման պատճառով ուկրաինական նավահանգիստները ֆինանսական կորուստներ են կրում, և խոստանում են այս առիթով դիմել միջազգային դատարան։


=== Նավերի ուղղության կառավարում ===
Նավերի ուղղության կարագավորումը կատարվում է Կերչի նավահանգստի «Նավերի ուղղության կառավարման ծառայության» կողմից։ 215 և ավել մետր երկարություն ունեցող նավերի մուտքը թույլատրվում է միայն ցերեկվա ժամերին նավաքարշի օգնությամբ։ 3.5 մ նստվածքով նավերի մուտքը թույլատրված է ջրանցքի ձախ հատվածով։ Կերչ-Ենիկալի ջրանցքով նավարկությունը երկկողմանի է՝ բացառությամբ N 19 և N 20 հատվածից մինչև N 23 և N 24 հատվածի (Ենիկալի թեքվածքից մինչև Կերչի նավահանգստի մոտակայքը), որտեղ միակողմանի նավարկություն է 140 մ երկարությունը չգերազանցող նավերի համար։
Միակողմանի նավարկություն սահմանվում է.

165 մ երկարություն և 25 մ լայնություն ունեցող նավերի համար
մեծ նստվածքով նավերի համար՝ նավի վատ կառավարման և դրեյֆի մեծ անկյան առկայության դեպքում
վտանգավոր բեռներով նավերի համար
սահմանափակ տեսանելիության դեպքում։


=== Ջրանցքով անցնելու ուղեվճար ===
Կերչ-Ենիկալի ջրանցքով նավերի անցումը վճարովի է։ Նավատիրական ընկերությունը վճարում է ջրանցքի, լոցմանի, նավարկման, փարոսի վճար։ Դրանցից ամենաթանկը ջրանցքի գումարն է. այն կազմում է բոլոր վճարումների 80 %-ը։ Հարկերը հավաքում է Կերչի ծովային առևտրական նավահանգիստը, որը նաև կարգավորում է նավերի երթուղին ջրանցքով և ապահովում է նրա աշխատանքային վիճակը։ Ստացված գումարը ծախսվում է խորությունը մեծացնելու և ջրանցքի ընթացիկ աշխատանքների վրա։
Հարկաչափերը հաստատված են Դաշնային հակամենաշնորհային ծառայության կողմից։ Երկար նավագնացության նավերի համար, որոնք ջրանցքն անցնում են տրանզիտով, ջրանցքի հարկը կազմում է 7.00-9,95 ռուբլի/GT (GT — gross tonne — միավոր, որով չափվում է նավի համախառն տարողությունը. 1 GT մոտավորապես հավասար է 2,83 ³.), փարոսի վճարը՝ 1,25-1,9 ռուբլի/GT՝ կախված նավի տեսակից։ Առափնյա տրանզիտային նավերի համար հարկաչափը կազմում է 3,50-4,85 ռուբլի/GT, իսկ փարոսի վճարը՝  0,64-0,87 ռուբլի/GT:
2000-ական թվականների սկզբին Կերչ-Ենիկալի ջրանցքից նավերի վճարները կազմել են տարեկան մոտ վեց միլիոն դոլար։


== Թամանի նավարկման ճանապարհ ==
Պավլովսկի ու Բուրունսկի թեքումներից աևրելք անցնում է «Նավարկուղի-50»-ը՝ 4.5 մ խորությամբ, որը Ենիկալի թեքվածքին միացում է այն նույն տեղում, որտեղ Բուրունսկի թեքվածքն է միանում։ «Նավարկուղի-50»-ը ձգվում է Կերչի նավահանգստին զուգահեռ, հատում է Ենիկալի թեքվածքը, այնուհետև ուղղվում Ազովի ծով Ենիկալի ու Չուշկինսկի թեքվածքների մոտով։ Նրա ամենացածր խորությունը 3 մ է։ «Նավարկուղի-50»-ը և «Նավարկուղի-52»-ը, որոնք զուգահեռ են Կերչ-Ենիկալի ջրանցքին և ձևավորում են Թամանի նավարկման ճանապարհը։
Թամանի նավարկման ճանապարհով նավերի ուղղության կարգավորումը իրականցնում է Կերչի նեղուցի «Նավարկման կառավարման տարածքային ծառայությունը»։
2012 թվականին Թամանի նավարկման ճանապարհով օրական անցել է միջին հաշվով 20 նավ։


== Ծանոթագրություններ ==