Յալմար Բերգման

Յալմար Բերգման (շվեդերեն՝ Hjalmar Bergman), շվեդ գրող, վեպերի, վիպակների, թատերգությունների, կինոսցենարների, պատմավեպերի, կենսագրական, մանկական գրքերի հեղինակ, թարգմանիչ։ Ստեղծագործել է նաև Հոլգեր Բրատե (Holger Brate) կեղծանունով։ Շվեդներից շատերը նրան համարում են 20-րդ դարի իրենց մեծագույն գրողը։ Բոլոր դեպքերում՝ Յալմար Բերգմանը շվեդ կարևորագույն հեղինակներից մեկն է, Յուհան Ավգուստ Ստրինդբերգի հետևորդներից մեկը հատկապես իր ստեղծագործական վերելքի շրջանում՝ 1912-ից 1930 թվականներին։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1883 թվականի սեպտեմբերի 19-ին շվեդական Էռեբրու քաղաքում, բանկիրի ընտանիքում։ Մի կարճ ժամանակամիջոց՝ 1900-1901 թվականներին փիլիսոփայություն է ուսումնասիրել Ուպսալայի համալսարանում, ընդհատել է ուսումնառությունը՝ ազատ գրողի կարիերա սկսելու մտադրությամբ։ 1901 – 1908 թվականներին ճամփորդել է Եվրոպայում, մեկ տարի ապրել Ֆլորենցիայում։
Առաջին վեպը՝ „Maria, Jesu moder“-ը (Մարիամը՝ Հիսուսի մայրը), լույս է տեսել 1905 թվականին և առանձնապես մեծ հաջողություն չի ունեցել, սակայն Բերգմանը չի հուսահատվել և շարունակել է ստեղծագործել։ 1908 թվականի նա ամուսնացել է գրող Ստինա Լինդբերգի հետ, ով դերասան և ռեժիսոր Ավգուստ և Ավգուստա Լինդբերգների դուստրն էր, ռեժիսոր Պեր Լինդբերգի քույրը։
Առաջին լուրջ հաջողությունը Բերգմանին բերել է 1910 թվականին հրատարակված „Hans Nåds testamente“ (Նորին ազնվության կտակը) վեպը, որը տարիներ անց էկրանավորվել է։
Մինչև հոր մահը, որ տեղի է ունեցել 1915 թվականին, Բերգմանը շռայլորեն օգտվել է ընտանիքի նահապետի հովանավորությունից, բայց նրա վախճանից հետո պարզվել է, որ ընտանիքը մեծ պարտքերի տակ է, և երիտասարդ գրողը հարկադրված է եղել հոգ տանել մեծ գումարներ վաստակելու մասին։ Նա չի ընկճվել, ընդունել է մարտահրավերը և հաջորդած 10-15 տարիներին՝ իր ստեղծագործական վերելքի շրջանում, հասել է լուրջ նաճումների՝ ստեղծելով մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվող բազմաթիվ երկեր։
Դրանց մեծ մասում գործողությունները ծավալվում ու զարգանում են Միջին Շվեդիայի մի փոքրիկ քաղաքում, որը բալզակյան եղանակով վերածված է զուգահեռ աշխարհի։ Այնտեղ ապրող տասնյակ ընտանիքների խայտառակ գաղտնիքներն աստիճանաբար բացահայտվում են՝ ստանալով խորհրդանշական իմաստավորում։ Ընդ որում՝ հոռետեսական խոհերն ու հույզերը հավասարակշռված են հաճախ գրոտեսկի հասնող հումորով։
Ստեղծագործական վերջին շրջանում գրողն իր ուժերը փորձել է Հոլիվուդում կինոսցենարներ գրելու ասպարեզում, սակայն անհաջողության է մատնվել, տուրք տվել ալկոհոլամոլությանն ու թմրամոլությոանը, ինչի հետևանքով էլ ժամանակից շուտ՝ 47 տարեկան հասակում, կնքել է իր մահկանացուն։


== Շվեդերեն երկեր ==


=== Վեպեր ===
Solivro, 1906
Blå Blommor, 1907
Savonarola, 1909, վերամշակվել ու վերահրատարակվել է 1928 թ․
Hans nåds testamente, 1910
Vi Bookar, Krokar och Rothar, 1912
Loewenhistorier, 1913
Komedier i Bergslagen, I-III, 1914-1916
I:Två släkter, 1914
II:Dansen på Frötjärn, 1915
III:Knutsmässo marknad, 1916
Falska papper (följetong i Bonniers Månadshäften), 1915
Mor i Sutre, 1917
En döds memoarer, 1918
Markurells i Wadköping, 1919
Herr von Hancken, 1920
Farmor och Vår Herre, 1921
Eros' Begravning, 1922
Jag, Ljung och Medardus, 1923
Chefen fru Ingeborg, 1924
Flickan i frack, 1925
Jonas och Helen, 1926
Kerrmans i paradiset, 1927
Lotten Brenners ferier, 1928
Clownen Jac, 1930


=== Վիպակներ ===
Amourer, 1910
Noveller (41), 1913-1920, bl.a. publicerade i Hvar 8 Dag och Bonniers Månadshäften
Herr Markurells död, publicerad i Vintergatan 1922
Loewennoveller (4), 1915-1926
Noveller (43), 1921-1930
Den andre, 1928
Kärlek genom ett fönster (13), 1929


=== Թատերգություններ ===
Maria, Jesu moder, läsdrama, 1905
Eva, 1908
Vävaren i Bagdad, 1920-talet
Falska papper, 1916
Ett experiment, 1917
Friarna på Rockesnäs, 1918
Lodolezzi sjunger, 1918
Sagan, 1919
Spelhuset, slutet av 1910-talet
Skandalskrivaren, 1919
Swedenhielms, 1923
Dollar, 1926, 1938 թվականին Գուստաֆ Մոլանդերը վերածել է սցենարի, որի հիման վրա նկարահանված Դոլար ֆիլմում դերակատարումով հանդես է եկել նաև Ինգրիդ Բերգմանը։
Döden som läromästare, 1926
Patrasket, 1928
Markurells i Wadköping; scenversion, 1929
Snödropparna
Parisina
Lönngången
Fusk
Porten
Marionettspel (3)
Radiodramatik (7)
Ett proverb - B.B.-novellen
Ett festspel
Filmnoveller (11)


=== Զանազան ===
Junker Erik, 1908
Nya sagor (14), 1924
Sagor (36), 1909-1927
Karl XII, 1925 (սցենար)


=== Էկրանավորումներ ===
1919 Hans nåds testamente
1920 Mästerman
1922 Vem dömer
1923 Eld ombord
1923 Anna-Clara och hennes bröder
1923 Norrtullsligan
1925 Karl XII
1925 Kalle Utter
1925 Karl XII, del II
1925 Flygande holländaren
1926 Flickan i frack
1927 En perfekt gentleman
1930 Väter und Söhne
1931 Markurells i Wadköping
1938 Dollar 
1940 Hans nåds testamente
1943 Ein glücklicher Mensch, ըստ „Swedenhjelms“ պիեսի
1947 Familien Swedenhielm – ըստ „Swedenhjelms“ պիեսի
1956 Flickan i frack
1957 Herr Sleeman kommer – հեռուստաֆիլմ
1957 Ensi-illan jälkeen – հեռուստաֆիլմ
1958 Döden som läromästare – հեռուստաֆիլմ
1958 Avsked – հեռուստաֆիլմ
1959 Herr Sleeman kommer – հեռուստաֆիլմ
1959 En skugga – հեռուստաֆիլմ
1959 Der Nobelpreis – հեռուստաֆիլմ „Swedenhjelms“ պիեսի հիման վրա
1960 Shoestring Theatre – հեռուստասերիալ, 1 դրվագ
1960 I Italien – հեռուստաֆիլմ
1960 ITV Play of the Week – հեռուստասերիալ, 1 դրվագ
1961 Swedenhielms – հեռուստաֆիլմ
1961 Der neue Talar – հեռուստաֆիլմ
1962 Dödens arlekin – հեռուստաֆիլմ
1965 Hans nåds testamente – հեռուստաֆիլմ
1966 Patrasket – հեռուստաֆիլմ
1967 Teatterituokio – հեռուստասերիալ, 1 դրվագ
1968 – 1969 Markurells i Wadköping – հեռուստասերիալ, 4 դրվագ
1974 Bakom masker – հեռուստաֆիլմ
1974 Döden som läromästare – հեռուստաֆիլմ
1974 En skugga – հեռուստաֆիլմ
1978 Kärlek genom ett fönster – հեռուստաֆիլմ
1980 Swedenhielms – հեռուստաֆիլմ
1981 Clownen Jac – հեռուստաֆիլմ
1983 Farmor och vår herre – հեռուստասերիալ, 4 դրվագ
1983 Herr Sleeman kommer – հեռուստաֆիլմ
1983 Tone Bengtssons litteraturhistoria – հեռուստասերիալ, 1 դրվագ
1993 Chefen fru Ingeborg – հեռուստասերիալ, 1 դրվագ
2000 Herr von Hancken – հեռուստասերիալ, 4 դրվագ
2003 Swedenhielms – հեռուստաֆիլմ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Hjalmar Bergmanի գործերը Գուտենբերգ նախագծում