Տատյանա Ակսակովա-Սիվերս

Տատյանա Ալեքսանդրովնա Սիվերս (ամուսնությամբ` Ակսակովա, ռուս.՝ Татьяна Александровна Сиверс, հոկտեմբերի 12 (24), 1892, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 2, 1981(1981-12-02), Իժևսկ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ազնվական ծագմամբ ռուս հուշավիպագիր։
Պատմաբան և ծագումնաբան Ալեքսանդր Սիվերսի դուստրը։


== Կենսագրություն ==
Տատյանա Ակսակովա-Սիվերսը դաստիարակվել է իր հայրական տանը` 1898-1903 թվականներին, նրա ուսուցիչն է եղել Յուլիա Միխայլովնա Գեդդան։ 1903-1910 թվականներին ապրել է մոր ընտանիքում՝ Մոսկվայում։ 1910 թվականին, ավարտելով Մոսկվայի Արսենևի գիմնազիան, մինչև 1913 թվականը սովորել է Ստրոգանովի Կայսերական արդյունաբերական արվեստի կենտրոնական ուսումնարանում։
1914 թվականի օգոստոսից՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուց հետո, աշխատել է Կարմիր խաչի պահեստներում` Նիկոլաևսկի պալատում, այնուհետև Իվերսկի համայնքի գթության քույրերի դասընթացներն ավարտելուց հետո՝ ռազմական հոսպիտալում։ 1915 թվականի ապրիլին մեկնել է մոր մոտ` Պոպելևո (Կալուգայի մարզ) (1916 թվականի գարնանը մի քանի ամսով վերադարձել է Մոսկվա)։                      
1917 թվականի դեկտեմբերին` Պոպելևի կալվածքից վտարվելուց հետո, բնակվել է Կոզելսկում և գերմաներեն դասավանդել ուսուցիչների սեմինարիայում։ 1918 թվականին մեկնել է Մոսկվա՝ տեսակցելու սպեկուլյացիայի մեղադրանքով Բուտիրկայի բանտում գտնվող իր ամուսնուն, որի նկատմամբ հարուցված գործը կարճվել էր փաստաբան Յակուլովի օգնության շնորհիվ։ Վերադառնալով Կոզելսկ՝ աշխատել է կաթի ֆերմայում որպես գործավար (1918-1919 օգոստոս), այցելել է Օպտինայի մենաստան Մարիա Միխայլովնա Ակսակովայի մոտ, որտեղ տարել է նաև որդուն։
1920 թվականի մայիսին տեղափոխվել է Կալուգա, որտեղ Աննա Իլյինիչնա Տոլստոյի (Լև Տոլստոյի թոռնուհի) հետ հիմնադրել է «Կուստարի» կանանց ձեռագործական արտելը։ 1923 թվականին մեկնել է Վիսբադեն (Գերմանիա) մոր մոտ, 1926 թվականին՝ Նիս (Ֆրանսիա), վերցնելով իր որդուն և եղբորորդուն նրանց թողել է հարազատների մոտ։ 
1928 թվականից բնակվել է Լենինգրադում և տեսակցությունների է գնացել նախնական կալանքի տակ գտնվող հորը։ 1930 թվականին մեկնել է Ալմա-Աթա՝ տեսակցելու իր ամուսնուն, որն այնտեղ ձերբակալվել էր ցանքսի աշխատանքները տապալելու համար, 1933 թվականին մեկնել է Վլադիմիր՝ այցելելու իր հորը, ով աքսորից հետո բնակվում էր այնտեղ։ Աշխատել է որպես բժշկական վիճակագիր Մայրության և մանկության  պաշտպանության 5-րդ կայանում (ձմեռ, 1933), բժշկական մատենավար (1934-1935), Ս. Պերովսկու անվան հիվանդանոցի սանիտարական բյուրոյի բուժքույր (1934-1935)։ 
1935 թվականի փետրվարի 11-ին նա ձերբակալվել է «Նախկին մարդիկ» օպերացիայի շրջանակներում և դատապարտվել հինգ տարվա աքսորի՝ որպես «սոցիալապես վտանգավոր տարր»` Լվով եղբայրների լրտեսական գործունեությանը մեղսակցության մեղադրանքով, նրանց հանձնարարականների կատարման նպատակով մեկնել է արտերկիր և իբր հանդիսացել է «անգլիական  հետախույզի և ահաբեկչի» քույր։ 1935 թվականի մարտի 6-ից աքսորն անցել է Սարատովում, որտեղ աշխատում էր որպես ասեղնագործ և ֆրանսերենի դասեր էր տալիս։ 
«Հակախորհրդային զրպարտության» մեղադրանքով 1937 թվականի նոյեմբերի 3-ի գիշերը նա ձերբակալվել և 1937 թվականի դեկտեմբերի 24-ին դատապարտվել է 8 տարվա ազատազրկման։ Պատիժը կրել է Պեզմոգի Լոկչիմլագ ճամբարում (Կոտլասի մոտ), որտեղ աշխատել է հիվանդանոցի վիրաբուժական բաժանմունքում։ 1943 թվականի հուլիսին, հիվանդության պատճառով, նա վաղաժամկետ ազատ է արձակվել և արտաքսվել Վյատսկիե Պոլյանի (Կիրովի մարզ)։ Աշխատել է շրջանային հիվանդանոցում որպես բժշկական վիճակագիր (1943 թվականից), դասավանդել է գերմաներեն (բանվորական երիտասարդության դպրոցում, 1949 թվականից՝ մեքենաշինական տեխնիկում), ղեկավարել է Տեխնիկայի տան անգլալեզու խմբակը։ Ռեաբիլիտացիայի է ենթարկվել 1955 թվականին (1935 թվականի գործով) և 1957 թվականին (1937 թվականի գործով), 1967 թվականի գարնանը վերադարձել է Լենինգրադ։ 
Մահացել է 1981 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Իժևսկում, թաղվել է Յուժնոյե գերեզմանատանը, սակայն գերեզմանը կորել է։


== Ընտանիք ==
Եղբայրը` Ալեքսանդրը (28.7.1894, Սանկտ Պետերբուրգ - 28.10.1929, Սոլովեցկի վանք), եղել է Ալեքսանդրովսկի Ցարսկոսելսկի լիցեյի շրջանավարտ, 1920-ականներին ծառայել է «Մոնոգո-Լեսե»-ում։ 1.4.1925 թվականին ձերբակալվել է «լիցեյիստների գործով», դատապարտվել 10 տարվա ազատազրկման և ուղարկվել Սոլովեցկի հատուկ նշանակության ճամբար։ 1929 թվականի աշնանը պատասխանատվության է ենթարկվել «հակահեղափոխական դավադրության մասնակիցների» գործով և հոկտեմբերի 24-ին դատապարտվել մահապատժի, որը իրականացվել է նույն տարվա հոկտեմբերի 27-ին (այլ տվյալներով, մահացել է 30.03.1930): Ամուսնացած է եղել Տատյանա Նիկոլաևնա Յումատովայի հետ և ունեցել են մեկ որդի` Ալեքսանդրը։
Ամուսինը` Բորիս Սերգեևիչ Ակսակովը (10.8.1886, Կալուգայի նահանգ - 3.3.1954, Մոսկվա, թաղված է Պյատնիցկի գերեզմանատանը), եղել է երկրորդ կադետական կորպուսի և Պավլովսկի ռազմական ուսումնարանի շրջանավարտ, պորուչիկ (1912)։ Պսակադրությունը տեղի է ունեցել 1914 թվականի հունվարի 26-ին` Արբատի դարպասների մոտ գտնվող Բորիսի և Գլեբի եկեղեցում։ Եղել է Տարուսսկի գավառի զեմստվոյի 2-րդ տեղամասի պետ (31.3.1914 թվականից), 1914 թվականի օգոստոսից եղել է ռազմաճակատում (սանիտարական գնացքի հրամանատար), այնուհետև` 56-րդ պահուստային գնդի վաշտի հրամանատար (Մոսկվա)։ 1917 թվականին վերադարձել է ռազմաճակատ և նշանակվել  26-րդ կորպուսի պարետ։ 1918 թվականի գարնանից բնակվել է Մոսկվայում. 1918 թվականի ամռանը ձերբակալվել է սպեկուլյացիայի և ոսկու ձուլակտորների վաճառքի արգելքը խախտելու մեղադրանքով, օգոստոսի սկզբին գործը կարճվել է։ 1919 թվականից մինչև 1920 թվականի ապրիլը մարտնչել է Սպիտակ գվարդիայում, որից հետո բնակվել է Կոզելսկում, աշխատել Սիզրան-Վյազեմսկի երկաթուղու վարչության գյուղատնտեսական ծառայությունում։ 1928 թվականին մեկնել է Կզըլ-Օրդա, որտեղ աշխատել է որպես Ղազախստանի Հանրապետության մատակարարման ծառայության ղեկավար։ Ղազախստանում ցանքսի գործընթացը տապալելու մեղադրանքով 1930 թվականի մարտ-հուլիս ամիսներին գտնվել է կալանքի տակ, 1931 թվականի հուլիսի 20-ին վերադարձել է Լենինգրադ և աշխատել որպես տնտեսագետ։ 1934 թվականի սեպտեմբերին ամուսինները բաժանվել են։ 6/10/1938 թվականին ամուսնացել է Լիդիա Դմիտրիևնա Նեկրասովայի հետ (նոյեմբեր 1898 - 22/07/1988, Մոսկվա. Թաղված է  Պյատնիցկի գերեզմանատանը՝ ամուսնու հարևանությամբ), որը նյարդաբան էր և աշխատում էր Միտիշչիի հիվանդանոցի բաժանմունքի վարիչ։ Աշխատել է Մոսկովյան ալրաղաց տրեստի պլանային բաժնի ղեկավար (1935), իսկ կյանքի վերջին տարիներին՝ սննդի արդյունաբերության նախարարության ապարատում։ Պարգևատրվել է Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանով (29.05.1916), «1812 հայրենական պատերազմի հիշատակի» (08/26/1912) բրոնզե մեդալով, «Ռոմանովների տոհմի կառավարման 300-ամյակի հիշատակի» (02/21/1913) մեդալով։

Որդին` Դմիտրին (07.24.1915, Մոսկվա - 1967, Անտանանարիվու)  1926 թվականից բնակվել է Ֆրանսիայում, իր ազգական Վալենտինա Գաստոնովնա դե Գերնի հետ, և ընդունել է Ֆրանսիայի քաղաքացիություն։ Փարիզի École Violet ինժեներական դպրոցն ավարտելուց հետո ֆրանսիական բանակում ծառայել է որպես սպա, ապա աշխատել է որպես էլեկտրիկ ինժեներ, ապրել է Տրիպոլիում (1953)։ Ամուսնացած է եղել Ռենե Դելատրի հետ (14.8.1921, Մոնպելիե - 27.9.1997, Նիս)։1935 թվականին պատրաստվել է ամուսնանալ Վլադիմիր Սերգեևիչ Լվովի (1899-1937 կամ 1943)՝ իշխան Սերգեյ Լվովի որդու հետ։ Ամուսնությունը տեղի չի ունեցել Ակսակովայի և Վլադիմիր Լվովի ձերբակալման պատճառով (1935 թվականի փետրվարին)։ Ակսակովան նամակ է գրել Եկատերինա Պավլովնա Պեշկովային օգնության խնդրանքով, Վլադիմիր Լվովին Կույբիշևից տեղափոխել են Սարատով, որտեղ նրան ուղարկել էին ծնողների հետ։ Վլադիմիր Լվովը տեղափոխվել է Սարատով 1936 թվականի ապրիլին։ 10/30/1937 ձերբակալվել և դատապարտվել է 10 տարվա աշխատանքային ճամբարի։ Մահացել է ճամբարում՝ 11/29/1943, լյարդի քաղցկեղից (այլ աղբյուրների համաձայն` 1937 թվականի նոյեմբերին նրան գնդակահարել են)։ Համարվում է Ելիզավետա Տեմկինա-Կալագեորգի չորրորդ և կայսրուհի Եկատերինա II-ի և Գրիգորի Ալեքսանդրովիչ Պոտյոմկինի հինգերորդ սերնդի ժառանգորդ։ Հոր կողմից Տատյանա Ալեքսանդրովնայի տատը Նադեժդա Պետրովնան է, ծննդյամբ՝ Մարտոսը, Վերա Կալագեորգի և Պետեր Մարտոսի դուստրը։


== Գրական գործունեություն ==
1950-ականներից նա զբաղվում էր թարգմանություններով, մասնավորապես, թարգմանել է Ա. Մունտեի «Սան Միկելեի լեգենդը» վեպը (տպագրվել է 1969 թվականին) [4]:
Նրա գրած հուշերը տպագրվել են Փարիզում 1988 թվականին։ 

Аксакова Т. А. Семейная хроника : в 2-х книгах. — Paris : Atheneum, 1988. — 371 + 351 с.


=== Ընտրյալ երկեր ===
Источник — Электронные каталоги РНБ

Аксакова Т. А. Семейная хроника. — М. : Территория, 2005. — Кн. 1, 2.
Аксакова-Сиверс Т. А. Семейная хроника / [текстолог. подгот. Е. В. Михайлова и А. В. Соболева; предисл. А. В. Соболева]. — М.: Индрик, 2006. — 742 с. — (Deus conservat omnia). — ISBN 5-85759-340-9
Мунте А. Легенда о Сан-Микеле / Пер. с англ. [Т. Аксаковой. Пер. С. Тархановой]. — М.: Худож. лит., 1969. — 383 с.


== Պարգևներ ==
«1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ [4]


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Кулешов А. С., Рыкова О. В. Дочь камергера // Родина. — 2004. — № 7. — С. 56.
Кулешов А. С. Аксакова Т. А. // Калужская энциклопедия. — 2-е изд., перераб. и доп. — Калуга, 2005. — С. 15.


== Արտաքին հղումներ ==
Аксаковы : Семейные хроники Archived 2020-10-27 at the Wayback Machine. // Телеканал «Культура». — 2015. — 8 июля.
«Аксакова-Сиверс Татьяна Александровна (1892—1982), литератор»։ Воспоминания о ГУЛАГе и их авторы (ռուսերեն)։ Музей и общественный центр «Мир, прогресс, права человека» имени Андрея Сахарова։ Վերցված է 2015-06-10 
«Аксакова И. А. — Пешковой Е. П.»։ Голоса АрхипеЛАГа. Подборка из № 2/2014 (ռուսերեն)։ Русское поле : Содружество литературных проектов։ 2014։ Վերցված է 2015-06-09 
«197/162. Борис Сергеевич»։ Аксаковы. Поколенная роспись (ռուսերեն)։ Мемориальный Дом-музей С. Т. Аксакова в г. Уфа։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-04-ին։ Վերցված է 2015-06-10