Բեատրիչե դ՛Էստե

Բեատրիչե դ՛Էստե (անգլ.՝ Beatrice d'Este, հունիսի 29, 1475(1475-06-29), Ֆեռարա, Duchy of Ferrara - հունվարի 3, 1497, Միլան, Միլանի դքսություն), Բարիի ու Միլանի դքսուհի, Լյուդովիկո Սֆորցայի կինը։ Համարվել է իտալական Վերածննդի ամենագեղեցիկ և կայացած արքայադուստրերից մեկը։ Լինելով դ՛Էստե ընտանիքի անդամ՝ հանդիսացել է Էրկոլե I դ՛Էստեի կրտսեր դուստրն ու Իզաբելա դ՛Էստեի քույրը։


== Կյանք ==


=== Ամուսնություն ===
Ֆերարայի Էստե տոհմն ու Միլանի Սֆորցաները միշտ ունեցել են բարեկամական հարաբերություններ, և 1490 թվականին դաշինքն ամրապնդելու համար Լյուդովիկո Սֆորցան պաշտոնապես խնդրել է Էրկոլե դ՛Էստեի դստեր ձեռքն ամուսնության նպատակով։ Այն ժամանակ դեռևս Բարի դուքս ու Միլանի դքսի ռեգենտ Լյուդովիկոն նախապես խնդրել էր Բեատրիչեի ավագ դստեր՝ Իզաբելայի ձեռքը, սակայն քանի որ վերջինս արդեն նշանված էր Ֆրանչեսկո Գոնզագայի հետ, Էրկոլեն նրա փոխարեն առաջարկել է Բեատրիչէին։ Լյուդովիկոն չի առարկել, և 1491 թվականի հունվարին նրանք ամուսնացել են։
Պաշտոնական հարսանիքները պետք է տեղի ունենային 1490 թվականին, երբ միևնույն արարողության ընթացքում Բեատրիչեն պետք է ամուսնանար Լյուդովիկոյի հետ, իսկ Իզաբելան՝ Ֆրանչեսկոյի, սակայն Բարիի դուքսն այն մի քանի անգամ հետաձգել է։ Վերջապես, մոտավորապես մեկ տարի անց, նրանք ամուսնացել են կրկնակի Սֆորցա-Էստե հարսանիքով․ Լյուդովիկոն ամուսնացել է Բեատրիչեի հետ, իսկ վերջինիս եղբայր Ալֆոնսո դ՛Էստեն՝ Ջան Գալեացո Սֆորցայի քրոջ՝ Աննա Սֆորցայի հետ։ Հարսանեկան արարողության ժամանակ Լեոնարդո դա Վինչին է ղեկավարել նվագախումբը։


=== Միլանի դքսուհի ===

Բեատրիչեն բարձրակարգ կրթություն է ստացել և օգտվել իր պաշտոնից որպես Իտալիայի ամենահիսաքանչ արքունիքներից մեկի տիրուհի՝ իր շուրջը համախմբելով այնպիսի գրագետ մարդկանց, բանաստեղծների և արվեստագետների, ինչպիսիք են՝ Նիկոլո դա Կորեգիոն, Բեռնարդո Կաստիլիոնեն, Դոնատո Բրամանտեն, Լեոնարդո դա Վինչին ու այլք։
Նրա հովանավորությունը տարածվել է մի շարք շենքերի, այդ թվում՝ Միլանի Սֆորցա ամրոցի ու կարտեզյան Չերտոզա վանքի վրա։

Վերածննդի դարաշրջանի պատմագիր Ֆրանչեսկո Մուրալտոն նշել է նրա գեղեցկության ու պարելու նկատմամբ սիրո մասին, նաև ավելացրել, որ նա «նոր հագուստներ ստեղծող» էր։
1492 թվականին որպես ամուսնու դեսպան այցելել է Վենետիկ, քանի որ վերջինս ցանկանում էր ճանաչվել որպես Միլանի դուքս։ Միլանի նախկին դուքս Ջան Գալեացո Սֆորցայի մահից հետո Լյուդովիկոյի գահազավթումն օրինականացվել է, և 1495 թվականի Ֆորնովոյի ճակատամարտից հետո և՛ նա, և՛ իր կինը մասնակցել են Վերչելի կոմունայում Ֆրանսիայի թագավոր Կառլ VIII-ի և իտալական արքայազնների միջև կազմակերպված խաղաղության համագումարին, որտեղ Բեատրիչեն ցուցադրել է իր բազմաթիվ ունակությունները։
Սակայն նրա փայլուն կարիերան ընդհատվել է 21 տարեկանում, 1497 թվականի հունվարի 3-ին ծննդաբերության ժամանակ։ Կնոջ մահից ժամեր անց Ֆրանչեսկո Գոնզագային գրած իր նամակում Լյուդովիկոն նրան տեղեկացրել է, որ իր կինը «հոգին ավանդել է աստծուն» կեսգիշերից կես ժամ անց։ Նրանց զավակը մեռելածին որդի էր, որը ծնվել էր գիշերվա ժամը տասնմեկին։


=== Զավակներ ===
Մասիմիլիանո Սֆորցա (25 հունվարի, 1493 - 4 հունիսի, 1530), Միլանի դուքս 1512-1515 թվականների ընթացքում։
Ֆրանչեսկո II Սֆորցա (4 փետրվար, 1495 - 24 հոկտեմբերի, 1535), Միլանի դուքս 1521-1535 թվականների ընթացքում։
Մեռելածին որդի (3 հունվարի, 1497)։


== Մեծարում ==
Բեատրիչե դ՛Էստեն պատկանել է Վերածննդի ժամանակաշրջանի կանանց լավագույն դասին և դարաշրջանի մշակութային ազդեցություն ունեցողներից մեկն է եղել։ Նրա հովանավորությանն ու լավ ճաշակին են պարտական Միլանի Սֆորցա ամրոցն իր շքեղության համար, ինչպես նաև Պավիայի Չերտոզա վանքն ու Լոմբարդիայում գտնվող շատ այլ կառույցներ։ Նրա գերեզմանը պահպանվել է Չերտոզա վանքում, որտեղ նա հուղարկավորված է եղել ամուսնու կողքին։


== «Մի տիկնոջ դիմանկար» ==
Բեատրիչե դ՛Էստեին հաճախ շփոթել են Ամբրոջո դե Պրեդիսի հեղինակած և այժմ Միլանի Ամբրոզյան գրադարանում գտնվող «Մի տիկնոջ դիմանկար» կտավի բնորդուհու հետ։ 2010 - 2013 թվականների ընթացքում ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ կտավում պատկերված կինը ոչ թե Բեատրիչեն է, այլ Աննա Սֆորցան։ Բեատրիչե դ՛Էստեի պատմականորեն փաստագրված կիսադեմը կարելի է տեսնել Pala Sforzesca կտավի մեջ։ Բեատրիչեի արտաքին տեսքի մեկ այլ իսկական վավերագրություն կարելի է համարել 1490-ական թվականների սկզբին Քրիստոֆորո Ռոմանոյի հեղինակած կիսանդրին։
		


== Գրականություն ու երաժշտություն ==
Էլայն Քյոնիքսբուրգի «Երկրորդ տիկին Ջոկոնդան» վեպում էական նշանակություն է տրված նրա անհրապույր տեսքին։ «Նա փոքրամարմին է, թխմորթ ու լիովին անբարետես», ասում է գլխավոր հերոսը նրան առաջին անգամ տեսնելուց հետո։ Երբ նա հանդիպում է Լեոնարդո դա Վինչիին, գանգատվում է իր «անշուք դարչնագույն մազերից» և այլն։
Իր «Միլանի դքսուհին» վեպում հեղինակ Մայքլ Էնիսը պարզաբանել է Բեատրիչեի պաշտոնավարումը որպես Բարիի դքսուհի և ի վերջո որպես Միլանի առաջին տիկին, ինչպես նաև նրա ընկերությունն ու թշնամությունն Իզաբելա Արագոնցու հետ։
Ֆրանսիացի երգահան Ռեյնալդո Հանը 1905 թվականին դաշնամուրի, փողային գործիքների, երկու տավիղի և հարվածային գործիքների համար գրված իր «Le Bal de Béatrice d'Este» սյուիտում վերստեղծել է նրա արքունիքը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Cartwright Julia (1903)։ Beatrice D'Este, Duchess of Milan, 1475–1497: A Study of the Renaissance։ J. M. Dent