Ջոն Էշբերի

Ջոն Լորենց Էշբերի (անգլ.՝ John Lawrence Ashbery, հուլիսի 28, 1927(1927-07-28)[…], Ռոչեստեր, Նյու Յորք, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 3, 2017(2017-09-03)[…], Hudson, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի բանաստեղծ։ Նա հեղինակել է ավելի քան 20 բանաստեղծական ժողովածուներ և արժանացել ամերիկյան պոեզիայի հեղինակավոր մի շարք մրցանակների։


== Կյանքը ==
Էշբերին ծնվել է Ռոչեսթերում (Նյու Յորք նահանգ), ուսուցչուհի Հելեն Լորենսի և  ագարակապան Չեսթեր Ֆրեդերիկ Էշբերիի ընտանիքում։ Նրա մանկությունն ու պատանեկությունն անցել են Օնտարիո լճի  մոտ գտնվող ագարակում։ Մանուկ էր, երբ եղբայրը մահացավ : Էշբերին սովորել է Դիրֆիլդ ակադեմիայում, որ արական դպրոց էր։ Այստեղ նա կարդացել է այնպիսի բանաստեղծների, ինչպիսիք են Ուիսթեն Հյու Օդենը և Դիլան Թոմասը, ու նրանցից ոգեշնչվելով՝  սկսել է բանաստեղծություն գրել։ Բանաստեղծություններից երկուսը լույս են տեսել «Պոեզիա» ամսագրում դասընկերոջ կողմից, որն իր անունով է ներկայացրել է դրանք, առանց  Էշբերիի   թույլտվությունն ստանալու։ Էշբերին  հրատարակել է նաև մի կարճ ​​պատմվածք և մի քանի բանաստեղծություն, այդ թվում` սոնետ իր  հիասթափված դպրոցական սիրո մասին, որը լույս է ընծայվել դպրոցական թերթում՝ «Դիրֆիլդ սքրոլլ »-ում։ Նրա սկզբնական նախասիրությունը նկարչությունն էր. 11-ից մինչև 15 տարեկանը Էշբերին նկարչության կանոնավոր դասեր է առել Ռոչեսթերի արվեստի թանգարանում։
Էշբերին  1949 թվականին ավարտել է Հարվարդի քոլեջը, որտեղ եղել է համալսարանական Harvard Advocate  գրական ամսագրի և Signet Society-ի անդամ։ Հարվարդում նա ընկերակցել է գրողներ Քենեթ Քոչի, Բարբարա Էպշտայնի, Վ. Ռ. Լանգի, Ֆրենկ Օ'Հարայի և Էդվարդ Գորիի հետ, եղել է  Ռոբերտ Քրիլիի, Ռոբերտ Բլայի և Փիթեր Դեյվիսոնի համակուրսեցին ։ Էշբերին մի կարճ ժամանակ սովորել է Նյու Յորքի համալսարանում, ՝նախքան 1951 թվականին Կոլումբիայի համալսարան տեղափոխվելը։
Նյու Յորքում 1951-1955 թվականներին աշխատելուց հետո , որպես խմբագիր ՝ 1950-ականների կեսերին, երբ ստացավ  Ֆուլբրայթ Ֆելլուշիփ, 1965 թվականին, Էշբերին տեղափոխվում և  ապրում է Ֆրանսիայում։ Նա եղել է արվեստի և գրականության 12 հատորների խմբագիր (1964-1967 թվականներին) և թողարկում Հարրի Մեթյու «Լոկուս Սոլուսի» նոր պոեզիան ( 1962 թվական)։ Նյու Յորքի Հերալդ Տրիբունայի եվրոպական հրատարակության համար աշխատել է որպես արվեստի խմբագիր և արվեստի քննադատ,   Art International- ում(1960-1965 թվականներին) և Փարիզի ARTnews- ի (1963-1966 թվականներին) թղթակից, երբ Թոմաս Հեսը դարձավ խմբագիր։ Այդ ժամանակահատվածում նա ապրում էր ֆրանսիացի բանաստեղծ Պիեր Մարտիիի հետ, որի գրքերը `« Ամեն մի հարց , բացի մեկից » (1990 թվական),« Լանդշաֆտը դռան ետևում է » (1994 թվական) և «Լանդշաֆտիստը» (2008 թվական), որը թարգմանել է, ինչպես թարգմանել նաև  Արթուր Ռիմբաուդը (Իլյումինատորները), Մաքս Յակոբ (Զառախաղի գավաթը) և բազմաթիվ անվանումներ նաև Ռայմոնդ Ռոուսելից ։ ԱՄՆ վերադառնալուց հետո նա կարիերան շարունակեց որպես Նյու Յորքի և Newsweek ամսագրերի արվեստի քննադատ,  ARTnews- ի խմբագրական խորհուրդում աշխատեց  մինչև 1972 թվականը ։ Մի քանի տարի անց սկսեց խմբագիր աշխատել,  Partisan Review-ում, 1976-1980 թվականներին։
1963 թվականի աշնանը Էշբերին ծանոթացավ Էդվարդ Ուորենի՝ Նյու Յորքի գրական թատրոնում ընթերցող պլանավորված պոեզիային։ Նա նախկինում գրել էր մի քանի գործեր ի շահ Ուորենի արվեստի։ Նույն թվականին նա մասնակցել է Փարիզի «Գարերի Իլեա Սոննաբենդում» Ուորհոլի Ծաղկի ցուցահանդեսին, նկարագրելով Ուորհոլի Փարիզ կատարած այցը «որպես ամենամեծ տրանսատլանտյան աղմուկ, քանի որ Օսկար Ուայլդը 90-ական թվականներին Բուֆալոն բերեց մշակույթը»։ Էշբերին վերադարձավ Նյու Յորք մոտ 1965 թվականին ։ Նա մտերիմ ընկերն էր դարձել բանաստեղծ Ջերարդ Մալանգայինի, Վորխոլի օգնականի հետ, որի վրա նա կարևոր ազդեցություն ունեցավ բանաստեղծի կողմից։ 1967 թվականին նրա բանաստեղծությունը Եվրոպայում օգտագործվեց որպես Էրիկ Սալզմանի Աղվեսների և Ոզնինների  հիմք, որպես Դենիս Ռասել Դևիսի վարած Hunter College- ի «Նոր ձայնային  շարքի» մաս։ Երբ բանաստեղծը 1968 թվականին ուղարկեց Salzman Three Madrigals- ը, կոմպոզիտորը դրանք ներկայացրեց 1989 թվականին Nonesuch Records- ի կողմից թողարկված Nude Paper ալբոմում։
1970-ականների սկզբին Էշբերին սկսեց դասավանդել Բրուքլինի քոլեջում, որտեղ նրա ուսանողներից էր բանաստեղծ Ջոն Յաուինը։ 1983 թվականին ընտրվել է որպես արվեստի և գիտության ամերիկյան ակադեմիայի գիտաշխատող։ 1980-ականներին տեղափոխվել է Բարդ քոլեջ, որտեղ նա եղել է Չարլզ Փ. Սթիվենսոնի հետ և ունեցել  կրտսեր դոկտորի կոչում, լեզուների և գրականության պրոֆեսոր, մինչև 2008 թվականը, երբ նա թոշակի է անցել, սակայն, թոշակի անցնելուց հետո նա դեռ շարունակում էր արժանանալ մրցանակների։ Ընթերցանության աշխատություններ գրելու ընթացքում նա  սովորել է բակալավրի և մագիստրատուրայի բաժիններում ՝ մի քանի տարբեր ուսումնական հաստատություններում։ Նա 2001 թվականից մինչև 2003 թվականը Նյու Յորք Սթեյթի   դափնեկիր էր,  ինչպես նաև երկար տարիներ աշխատել է որպես Ամերիկյան բանաստեղծների ակադեմիայի ռեկտոր։ Նա համագործակցում  էր գրական ամսագրի կոնյունկտուրայի խմբագրող խմբին։ 2008 թվականին Էշբերին ճանաչվում է MtvU- ի տարվա պոետի  դափնեկիր։
Էշբերին  2010 թվականին Ուեսլեյան համալսարանում , գրել է Ուեսլեյան «Հարգարժան գրողների շարքը» աշխատությունը։  Նա եղել է Raymond Roussel ընկերության հիմնադիր անդամ ՝ Միխել Բարսելոի, Ջոան Բոֆիլ-Ամարգոսի, Միշել Բուտորի, Թոր Հալվորսենի և Հերմես Սալզեդաի հետ միասին։
Էշբերին  ապրում էր Նյու Յորքում ՝ Հուդսոնում,  իր կնոջ հետ։  Նա մահացել է բնական ճանապարհով, 2017 թվականի Սեպտեմբերի 3-ին, 90 տարեկան հասակում ՝ Հուդսոնի իր  տանը


== Աշխատանքը ==
Էշբերիի  մրցանակների երկար ցանկը սկսվում է 1956 թվականին ստացած  Yale Younger Poets Prize- ով։ Ընտրությունը, WH Auden- ի կողմից, Էշբերիի  հավաքածուի առաջին համալրման համար, հետագայում որոշակի հակասություններ առաջացրեց ։ Էշբերիի  աշխատությունները ցույց են տալիս, որ իր ստեղծագործությունների վրա ազդեցություն ունեին  Վալենս Սթիվենսի, Բորիս Փասթերնակի և բազմաթիվ ֆրանսիական սյուրռեալիստների ստեղծագործությունները, թև նա 1956 թվականին գրել էր ՝ «Ատել  ժամանակակից ֆրանսիական պոեզիան , բացի Ռայմոնդ Ռուզեսից» և  «20-րդ դարի 20-ականների  անգերազանցելի թարգմանությունները, բայց ոչ բնօրինակները»։
1950-ականների վերջին եղել է Ջորջ Բիբերը, Տիբոր դը Նագիի պատկերասրահի համանախագահը, դասավանդել է  ավանգարդային պոեզիա ՝ Կենեթի, Ֆրեն Օ'Հարայի, Ջեյմս Շույների, Բարբարա Հյուրի, Քենվարդ Էլմսլիի և ուրիշների մասին,չնայած նրանց տարբեր ոճերին ՝ Նյու Յորքի դպրոցում։ 1953 թվականին Myers- ը մեկնարկեց Semi-Colon ամսագիրը, որտեղ Նյու Յորքի դպրոցական բանաստեղծները հայտնվել են հեղինակների ընտրողական խառնուրդի մեջ, ինչպիսիք են Աուդենը, Ջեյմս Ինգրամը, Մերիլը և Սուլուլ Բելլը
Էշբերին որոշ գործեր է թողարկել ավստրալիական Nomad ամսագրում 1960-ական թվականների սկզբին։ Նա Ֆրանսիայում աշխատությունների  հավաքածուներ է գրել, «The Tennis Court»  (1962 թվականին) և Rivers and Mountains (1966 թվականին) թերթրում,և  վերադառնում է Նյու-Յորք, 1970 թվականին հրատարակված «Գարնան կրկնակի երազանքը» գրելու համար ։
1970-ականների ընթացքում քննադատական ​​ճանաչումը մեծացնելով, Էշբերին անհասկանալի ավանգարդ փորձարարականից դարձավ Ամերիկայի ամենակարևոր բանաստեղծներից մեկը (չնայած դեռևս ամենավիճահարույցներից մեկն էր)։ Երեք բանաստեղծությունների (1973 թվականի) հրապարակումից հետո հանդես եկավ «Convex Mirror» աշխատությունով, որի համար արժանացել է ամերիկյան երեք խոշոր պոեզիայի պարգևների։ Ստացել է Պուլիցցերի մրցանակին ՝ ազգային գրքի մրցանակ և «Ազգային գրքի քննադատների շրջանակը» մրցանակ։  Հավաքածուի տիտղոսային պոեմը համարվում է XX դարի վերջին ամերիկյան բանաստեղծական գրականության գլուխգործոցներից մեկը։
Նրա հետագա  լրացումը տվյալ հավաքածույում, ավելի դժվարին՝ Houseboat Days (1977), ամրապնդեց Էշբերիի հեղինակությունը,  1979 թվականին։ 1988 թվականին Միննապոլիսում 375 ոտնաչափ լայնությամբ Իրեն Հիքսոն Կամուրջում տեղադրվել էր «Կամուրջի պոեմը», օգտագործելով մետաղական տառեր։ Բանաստեղծը ընտրվել է կամուրջի ճարտարապետ, նկարիչ Սիահ Արմաջանի կողմից և հանձնարարվել է Ուոլկեր արվեստի կենտրոնի կողմից ։ 1980-ականների և 1990-ականների ընթացքում Էշբերին ամերիկայի և ավելի լայնորեն անգլերենի բանաստեղծության կենտրոնական գործիչ էր դարձել, քանի որ նրան հավատացողների թիվը ընդլայնվում էր ։
Էշբերիի ստեղծագործությունները բնութագրվում են ազատ հոսող, հաճախ պարբերական սինթետիկ, լայն լեզվական խաղ, որը հաճախ փոխվում է զգալի հումորի և երբեմն դաժան, երբեմն անթույլատրելի հարթ կամ պարոդիկ տոնով։ Մարդկային մտքի խաղն իր շատ բանաստեղծությունների մի մասն է։ Էշբերին մի անգամ ասել է, որ իր նպատակը «բանաստեղծություն է, որի մասին քննադատը չի կարող խոսել նույնիսկ»։  Ֆորմալ կերպով, ամենավաղ բանաստեղծությունները ցույց են տալիս ավանդական բանաստեղծական պրակտիկայի ազդեցությունը, սակայն Թենիսի Դատարանի երդման շնորհիվ ավելի շատ հեղափոխական ներգրավված ձևով։ Էշբերին ներմուծեց մի բան, որը մոտենում է ավանդույթի և նորարարության միջև հաշտեցման «Գարնան կրկնակի երազանքի» բանաստեղծություններից շատերի հետ, թեև իր երեք բանաստեղծությունները գրված են արձակ ձևով։ Չնայած նրան, որ նա երբեք չի մոտեցել Թենիսի Դատարանի երդման բանաստեղծությունների կամ The Skaters- ի և «In Dusk-Charged Air» - ի ռադիկալ փորձերին, իր հավաքածուից գետերի և լեռների, սինթետիկ և սիմվանտային փորձերի, լեզվական արտահայտչամիջոցների, հեգնանքի, հաճախակի կտրուկ հերթափոխի, և խստորեն հետևում են նրա աշխատանքի  տարրերին։
Էշբերիի գեղարվեստական ​​քննադատությունը հավաքվել է 1989 թվականի հատորացված տեսարաններում, 1957-1987 թվականները. Արվեստի քրոնիկները, խմբագրված բանաստեղծ Դեյվիդ Բերգմանի կողմից։ Նա գրել է մի նոր վեպ, Նինյեսի Նեստը, իր բժիշկ Ջեյմս Շույլերի հետ, իսկ 20-ական և 30-ական թվականներին մի քանի պիեսներ, որոնցից երեքը հավաքվել են «Երեք խաղերում» (1978 թվականին)։ Հարբերդի Չարլիս Էլիոտ Նորտոն դասախոսությունները Հարվարդի համալսարանում 2000 թվականին տպագրվել են որպես այլ ավանդույթներ։  2005 թվականին համալրել է իր արձակագիրների, Selected Prose- ի մեծ հավաքածուն։  2008 թվականին նրա 1956-1987 թվականների հավաքված բանաստեղծությունները տպագրվել են որպես Ամերիկայի գրադարանի շարքի մի մաս։


== Պարգևներ ==
2017 The Raymond Roussel Society Medal
2011 National Humanities Medal
2011: Inducted into the New York Writers Hall of Fame
2011: National Book Foundation Medal for Distinguished Contribution to American Letters
2008: America Award for a lifetime contribution to international writing
2008: Robert Creeley Award
2005: finalist for National Book Award for Where Shall I Wander (2005)
2002: Bestowed the rank of Officier de la Légion d'honneur by the Republic of France.
1995: Robert Frost Medal
1985: MacArthur Fellows Program Fellowship
1984: Bollingen Prize in Poetry for A Wave (1984)
1984: Lenore Marshall Poetry Prize for A Wave (1984)
1976: Pulitzer Prize in Poetry for Self-Portrait in a Convex Mirror (1975).
1976: National Book Award for Self-Portrait in a Convex Mirror (1975).
1976: National Book Critics Circle Award for Self-Portrait in a Convex Mirror (1975).
1972: Ingram Merrill Foundation Fellowship
1962: Ingram Merrill Foundation Fellowship
1956: Yale Younger Poets Prize, for Some Trees (1956) awarded by W.H. Auden


== Գրացանկ ==


=== Պոեզիա ===


==== Ժողովածուներ ====
Turandot and other poems (1953)
Some Trees (1956), winner of the Yale Younger Poets Prize
The Tennis Court Oath (1962)
Rivers and Mountains (1966)
The Double Dream of Spring (1970)
Three Poems (1972)
The Vermont Notebook (1975), illustrated prose poems
Self-portrait in a Convex Mirror (1975), awarded the Pulitzer Prize, the National Book Award and the National Book Critics Circle Award
Houseboat Days (1977)
As We Know (1979)
Shadow Train (1981)
A Wave (1984), awarded the Lenore Marshall Poetry Prize and the Bollingen Prize
April Galleons (1987)
Flow Chart (1991), book-length poem
Hotel Lautréamont (1992)
And the Stars Were Shining (1994)
Can You Hear, Bird? (1995)
The Mooring of Starting Out: The First Five Books of Poetry (1997)
Wakefulness (1998)
Girls on the Run (1999), a book-length poem inspired by the work of Henry Darger
Your Name Here (2000)
As Umbrellas Follow Rain (2001)
Chinese Whispers (2002)
Where Shall I Wander (2005) (finalist for the National Book Award)
Notes from the Air: Selected Later Poems (2007) (winner of the 2008 International Griffin Poetry Prize)
A Worldly Country (2007)
Planisphere (2009)
Collected Poems 1956-87 (Carcanet Press) (2010), ed. Mark Ford
Quick Question (2012)
Breezeway (2015)
Commotion of the Birds (2016)
They Knew What They Wanted: Collages and Poems (2018)


==== Պոեմներ ====


=== Թարգմանություններ ===
A Nest of Ninnies (1969), with James Schuyler. (Carcanet Press 1987, Paladin Books 1990)
Three Plays (1978). Carcanet Press (1988).
Mayoux Jean-Jacques (1960)։ Melville։ Trans. by John Ashbery 
The Ice Storm (1987), (32-page pamphlet)
Reported Sightings: Art Chronicles, 1957-1987 (1989) (Alfred A. Knopf), ed. David Bergman, Art Criticism and Commentary
Other Traditions(2001)[1]
100 Multiple-Choice Questions (2000) (reprint of 1970 experimental pamphlet)
Selected Prose 1953-2003 (2005)
Martory, Pierre The Landscapist Ashbery (Tr.) Carcanet Press (2008)
Rimbaud, Arthur Illuminations Ashbery (Tr.) W. W. Norton & Company (2011)
Collected French Translations: Poetry, edited by Rosanne Wasserman and Eugene Richie (2014)
Collected French Translations: Prose, edited by Rosanne Wasserman and Eugene Richie (2014)


== Ծանոթագրություններ ==