Լիտոն Ստրեյչի

Ջայլս Լիտոն Ստրեյչի (անգլ.՝ Giles Lytton Strachey, մարտի 1, 1880(1880-03-01)[…], Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հունվարի 21, 1932(1932-01-21)[…], Բերկշիր, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), անգլիացի գրող, կենսագիր և գրականագետ։


== Կենսագրություն ==
Լիտոն Ստրեյչին ծնվել է ինժեների բազմազավակ ընտանիքում։ Նա իր հարազատներից շատ մտերիմ էր կրտսեր եղբոր՝ Ջեյմսի և իրենց զարմիկի՝ նկարիչ Դունկան Գրանտի հետ․ որի հետ Լիտոնը համասեռական կապ ուներ։ Ստրեյչին շատ ընկերական էր գրող Վիրջինիա Վուլֆի հետ, ում նա 1909 թվականին, չնայած իր համասեռամոլությանը, ամուսնության առաջարկ արեց, սակայն որից հրաժարվեց հաջորդ օրն իսկ։ 
Նա պատմություն է սովորել Լիվերպուլի համալսարանում, 1899-1905 թվականներին Քեմբրիջի համալսարանի Երրորդության քոլեջում։ Քեմբրիջում իր ընկերների՝ Լեոնարդ Վուլֆի, Քլայվ Բելի, Ջոն Քեյնսի և այլոց օգնությամբ, մտնում է մտավոր-գեղարվեստական՝ Բլումսբերի ​​խմբի մեջ։ Այստեղ նա հանդիպում է նաև Ստիվեն քույրերին, որոնցից Վիրջինիան՝ Վուլֆի, իսկ Վանեսան՝ Բելի կինն էր, ինչպես նաև արվեստի հայտնի հովանավոր Լեդի Օտոլայնն Մորելի հետ։ Ստրեյչին երկար տարիներ սերտ և առանձնահատուկ կապ է ունեցել նկարչուհի Դորա Քարինքթոնի հետ, որը նրան սիրահարված էր։ Ստրեյչին ինտիմ հարաբերություններ է ունեցել Դորայի ամուսնու՝  Ռալֆ Պարտրիջի հետ։ Այս սիրային եռանկյունին (ֆր.՝ ménage à trois) ընկած է 1995 թվականին նկարահանված Էմմա Թոմփսոնի մասնակցությամբ «Կարինգտոն» (անգլ.՝ Carrington) ֆիլմի հիմքում։ 
Լիտոն Ստրեյչին նիհար էր, մուգ մազերով, իր նուրբ ֆալցետ ձայնով և կծու, չոր հումորի զգացումով՝ նա Բլումսբերիի խմբի շատ հայտնի անձնավորություններից էր։


== Գործունեություն ==

1904-1914 թվականներին նա գրել է գրական-քննադատական ​​և թատերական հոդվածներ և գրախոսություններ Հանդիսատես (անգլ.՝ The Spectator): Նա հրատարակել է իր բանաստեղծությունները և ստեղծել մեծ աշխատանք գրականության քննադատության վերաբերյալ 1912 թվական Ֆրանսիական գրականության նշաններ անգլ.՝ Landmarks in French Literature: Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա հրաժարվել է զինվորական ծառայությունից՝ պացիֆիստական ​​նկատառումներով։ 
Լիտոն Ստրեյչիի առաջին մեծ հաջողությունը՝ որպես գրական մարդ, Ականավոր վիկտորիանոսներ (անգլ.՝ Eminent Victorians) էր, որը ճանաչում բերեց նրան նաև Բրիտանիայից դուրս։ Հրատարակվել է 1918 թվականին վիկտորյանական դարաշրջանի հայտնի գործիչների  կենսագրությունների չորս ժողովածով։ Հեղինակը իր բնորոշ հեգնանքով մերկացնում և ծաղրում է XIX դարավերջին Անգլիայի երկակի և վնասարար բարոյականությունը, մատնանշում է «ունևորների իշխանության» թույլ կողմերն ու արատները։ 1921 թվականին լույս է տեսել Վիկտորյա թագուհու (անգլ.՝ Queen Victoria) մասին նմանատիպ ստեղծագործություն։


== Հետմահու ճանաչում ==

Էդվարդ Ֆորսթերի Մորիս վեպի հերոսներից Վիսկոնտ Ռիսլիին մարմանվորում է Լիտոն Ստրեյչիին։
1953 թվականին կոմպոզիտոր Բենջամեն Բրիտտենը, Եղիսաբեթ II թագուհու թագադրման կապակցությամբ, ստեղծել է Գլորիանա օպերան։ Դրա լիբրետոն հիմնված էր Ստրեյչիի Էլիզաբեթ և Էսեքս, ողբերգական պատմություն վեպի հիման վրա (անգլ.՝ Elizabeth and Essex: A Tragic History, 1928 թվական)։


== Ստեղծագործություն ==
1912 թվական, Ուղենիշներ ֆրանսիական գրականության մեջ անգլ.՝ Landmarks in French Literature
1918 թվակա, Հայտնի վիկտորիանոսներ. Կարդինալ Մենինգ, Ֆլորենս Նայթինգեյլ, դոկտ. Առնոլդ, գեներալ Գորդոն  անգլ.՝ Eminent Victorians: Cardinal Manning, Florence Nightingale, Dr. Arnold, General Gordon
1921 թվական, Վիկտորիա թագուհի անգլ.՝ Queen Victoria
1922 թվական, Գրքեր և կերպարներ անգլ.՝ Books and Characters
1928 թվական, Էլիզաբեթ և Էսեքս. Ողբերգական պատմություն անգլ.՝ Elizabeth and Essex: A Tragic History
1931 թվական, Դիմանկարներ մանրանկարչության մեջ և այլ ակնարկներ անգլ.՝ Portraits in Miniature and Other Essays
1933 թվական, Անձնավորություններ և մեկնաբանություններ անգլ.՝ Characters and Commentaries
1964 թվական, Դիտարժան ակնարկներ անգլ.՝ Spectatorial Essays
1969 թվական, Էրմինտրուդ և Էսմերալդա անգլ.՝ Ermyntrude and Esmeralda
1971 թվական, Ինքնադիմանկար անգլ.՝ Lytton Strachey by Himself: A Self Portrait
1972 թվական, Իսկապես հետաքրքիր հարցը և այլ փաստաթղթեր անգլ.՝ The Really Interesting Question and Other Papers
2005 թվական, Ստրեյչիի նամակները անգլ.՝ The Letters of Lytton Strachey
1999 թվական Բեռլին, անգլ.՝ Կյանք, սխալ, ութ էքսցենտրիկներ անգլ.՝ Das Leben, ein Irrtum. Acht Exzentriker


== Մահ ==
Ստրեյչին մահացել է 1932 թվականին 51 տարեկանում ստամոքսի քաղցկեղից՝ Անգլիայի հարավ-արևելքում գտնվող Բերքշիր քաղաքում գտնվող իր կալվածքներում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Woolf Virginia, Вулф Вирджиния. (2009)։ «Dnevnik pisatelʹnit︠s︡y»։ T︠S︡entr knigi VGBIL im. M.I. Rudomino։ Վերցված է 2021-02-23