Գերագույն հրամանատար

Գերագույն հրամանատար կամ գերագույն գլխավոր հրամանատար, սովորաբար պատերազմական, երբեմն նաև խաղաղ պայմաններում պետության կամ պետությունների կոալիցիայի զինված ուժերի բարձրագույն ղեկավար։ Օժտվում է արտակարգ իշխանությամբ նաև տվյալ երկրի և ռազմաբեմի տերիտորիայում քաղաքացիական հաստատությունների և անձանց նկատմամբ։
Առաջին անգամ համապատասխան անգլերեն տերմինը՝ եզրույթը կամ բառեզրը (commander-in-chief) օգտագործել է Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի արքա Կարլոս I-ը (1625—1649 թթ.):

Բրիտանական համագործակցության որոշ երկրներում, որոնք ճանաչում են բրիտանական միապետին, որպես իրենց պետության ղեկավար կամ պետության գլուխ, օրինակ, Ավստրալիայում և Կանադայում, գերագույն գլխավոր հրամանատար է հանդիսանում գեներալ-նահանգապետը կամ ավելի ճիշտ թարգմանությամբ՝ ընդհանուր կառավարիչը, որը վարում է իր պաշտոնը Մեծ Բրիտանիայի թագավորի կամ թագուհու անունից։


== Գերագույն գլխավոր հրամանատարները (ԳԳՀ) նորանկախ Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ (1991-ից մինչև այժմ) ==

		
Հայաստանի Հանրապետության ներկայումս գործող Սահմանադրության համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետությունում Գերագույն գլխավոր հրամանատարը՝ ԳԳՀ, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետն է. ՛՛զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարն է, համակարգում է պետական մարմինների գործունեությունը պաշտպանության բնագավառում, նշանակում և ազատում է զինված ուժերի և այլ զորքերի բարձրագույն հրամանատարական կազմը՛՛ : Մինչև այդ գործած Սահմանադրության հոդված 55-ի կետ 12-ի համաձայն, ՀՀ Նախագահը եղել է ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը. ՛՛զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարն է, նշանակում է զինված ուժերի բարձրագույն հրամանատարական կազմը՛՛:
Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ 1991 թ.-ից ի վեր Հայաստանի Հանրապետության Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարի պաշտոնը զբաղեցրել են ՀՀ հետևյալ նախագահները.
     Նախագահի պաշտոնակատար     Անկուսակցական      Առաջադրվել է Հայաստանի հանրապետական կուսակցության կողմից


== Գերագույն գլխավոր հրամանատարները այլ պետությունների պատմության մեջ ==
1939-1945 թվականների երկրորդ համաշխարհային պատերազմում գերագույն գլխավոր հրամանատարի պաշտոն են զբաղեցրել Գերմանիայում Ադոլֆ Հիտլերը (1938-1945 թթ.), գրոսադմիրալ Կ․ Դյոնիցը (1945 թվականի ապրիլի 30-ից), իսկ հակահիտլերյան կոալիցիայում՝ Հյուսիս-Արևմտյան Եվրոպայի դաշնակիցների Ռազմարշավային (էքսպեդիցիոն) ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարն էր գեներալ Դ․ Էյզենհաուերը (1943 թվականի դեկտեմբեր-1945 թվականի հուլիս)։ Մի շարք երկրներում, ըստ սահմանադրության, գերագույն գլխավոր հրամանատար են՝ հանրապետության նախագահը (պրեզիդենտը) (ԱՄՆ, Ֆրանսիա), կանցլերը (ԳՖՀ), կայսրը (Ճապոնիա), թագավորը կամ թագուհին (Մեծ Բրիտանիա, Շվեդիա)


=== Գերագույն գլխավոր հրամանատարները Ռուսաստանի պատմության մեջ ===

Ռուսաստանի պատմության մեջ այս զինվորական պաշտոնը զբաղեցվել է 1914 թվականի հուլիսի 20-ին։ Այդ պաշտոնին է նշանակվել Նորին Կայսերական Մեծություն մեծ իշխան Նիկոլայ Նիկոլաևիչ (կրտսեր) Ռոմանովը
Այդ մասին տրվել է Կայսր Նիկոլայ II-ի հետևյալ հրամանագիրը. «Համապետական բնույթի պատճառներով հնարավոր չհամարելով այժմ ևեթ կանգնելու մեր ցամաքային և ծովային ուժերի գլուխ, որոնք նախատեսված են ռազմական գործողություններ վարելու համար, մենք ճիշտ համարեցինք ամենաողորմածորեն հրամայել մեր գեներալ-ադյուտանտ, Գվարդիայի զորքերի և Պետերբուրգի ռազմական օկրուգի գլխավոր հրամանատար, հեծելազորի գեներալ Նորին Կայսերական Մեծություն Մեծ Իշխան Նիկոլայ Նիկոլայևիչին լինել Գերագույն Գլխավոր Հրամանատար»։


==== 1-ին Աշխարհամարտում ====
1-ին համաշխարհային պատերազմի կամ 1-ին Աշխարհամարտի տարիներին Ռուսաստանում ԳԳՀ-ի պաշտոնը զբաղեցրել են.

գեներալ-ադյուտանտ, հեծելազորի գեներալ Մեծ իշխան Նիկոլայ Նիկոլայևիչ (20 հուլիսի 1914 — 23 օգոստոսի 1915)
Համառուսաստանյան Կայսր Նիկոլայ II (23 օգոստոսի 1915 — 2 մարտի 1917)2 մարտի 1917 թ. Նիկոլայ II-ը, իր հրաժարականից առաջ, դարձյալ Գերագույն գլխավոր հրամանատար նշանակեց Նիկոլայ Նիկոլայևիչին։ Մեծ Իշխան Նիկոլայ Նիկոլայևիչը ժամանեց Գերագույն գլխավոր հրամանատարի Ռազմակայան (Ставка Верховного главнокомандующего), որը տեղակայված էր բելառուսական Մոգիլյով քաղաքում, սակայն գեներալ Մ.Վ.Ալեքսեևի հետ խորհրդակցելուց հետո, հարկադրված էր ՛՛հրաժարվել՛՛ իր նոր պաշտոնից։ Պատճառն այն էր, որ Ռուսաստանի Ժամանակավոր կառավարությունը, որի ձեռքին էր այդ ժամանակ արդեն իրական իշխանությունը, Գերագույն գլխավոր հրամանատարի պաշտոնին նշանակել էր հենց գեներալ Մ.Վ.Ալեքսեևին։
Այսպիսով Ռուսաստանի հաջորդ ԳԳՀ-ներն էին՝

հետևակազորի գեներալ Միխայիլ Վասիլյևիչ Ալեքսեևը (11 մարտի 1917 — 21 մայիսի 1917)
հեծելազորի գեներալ Ալեքսեյ Ալեքսեյևիչ Բրուսիլովը (22 մայիսի 1917 — 19 հուլիսի 1917)
հետևակազորի գեներալ Լավր Գեորգիևիչ Կոռնիլովը (19 հուլիսի 1917 — 27 օգոստոսի 1917)ԳԳՀ-ի պաշտոնից գեներալ Կոռնիլովին հեռացնելուց հետո՝ Ժամանակավոր Կառավարության ղեկավար Կերենսկին ԳԳՀ-ի պաշտոնն առաջարկեց գեներալ-լեյտենանտ Ալեքսանդր Սերգեևիչ Լուկոմսկուն և հետևակազորի գեներալ Վլադիսլավ Նապոլենովիչ Կլեմբովսկուն, սակայն այդ երկու ռազմական գործիչներն էլ հրաժարվեցին Կերենսկու առաջարկից։ Վերջինս հարկադրված էր ինքը ստանձնելու ԳԳՀ-ի պաշտոնը։ Ի դեպ, այդ ժամանակ Ռուսաստանը միապետությունից պաշտոնապես անցավ հանրապետական կարգերի և մինչև բոլշևիկյան հեղաշրջումը հանդիսանում էր Ժողովրդավարական Հանրապետություն։

Ռուսաստանի Ժամանակավոր կառավարության նախարար-նախագահ Ալեքսանդր Ֆյոդորովիչ Կերենսկի (30 օգոստոսի 1917 — 3 նոյեմբերի 1917)
գեներալ-լեյտենանտ Նիկոլայ Նիկոլայևիչ Դուխոնին (3 նոյեմբերի 1917 — 20 նոյեմբերի 1917) (պարտականությունների կատարող կամ՝ պաշտոնակատար)
ենթասպա Նիկոլայ Վասիլյևիչ Կռիլենկո (20 նոյեմբերի 1917 — 5 մարտի 1918)Բոլշևիկների կողմից հարկադրական և խայտառակ Բրեստի հաշտության պայմանագիրը ստորագրելուց հետո տեղի ունեցավ բանակի և նավատորմի վերակազմավորում։ Այդ կապակցությամբ ԳԳՀ-ի պաշտոնը լուծարվեց։
Այն ժամանակվա ղեկավար փաստաթղթերի համաձայն՝ ԳԳՀ-ն ղեկավարում էր միայն գործող բանակը և գործող նավատորմը։


==== Ռուսաստանում Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին ====


===== «Կարմիրների» ԳԳՀ-ները =====
Յոակիմ Յոակիմովիչ Վացետիս (1 սեպտեմբերի 1918 — 9 հուլիսի 1919)
Սերգեյ Սերգեյևիչ Կամենև (9 հուլիսի 1919 — 28 ապրիլի 1924)։ 1923 թվականի օգոստոսի 28-ից՝ ԽՍՀՄ Զինված Ուժերի Գլխավոր հրամանատար։Այնուհետև՝ 1924 թ. ապրիլի 28-ին, բանակի կոլեգիալ ղեկավարումից կենտրոնացված ղեկավարմանն անցնելու կապակցությամբ՝ Գլխավոր հրամանատարի պաշտոնը լուծարվել է։


===== Սպիտակ շարժման ԳԳՀ-ները =====
Գեներալ-լեյտենանտ Վասիլի Գեորգիևիչ Բոլդիրև (24 սեպտեմբերի 1918 — 18 նոյեմբերի 1918)
Ծովակալ Ալեքսանդր Վասիլյևիչ Կոլչակ (18 նոյեմբերի 1918 — 4 հունվարի 1920)Ռուսական բանակի (1919 թ.) Գերագույն գլխավոր հրամանատար և Ռուսաստանի Գերագույն Կառավարիչ ծովակալ Կոլչակը Ռուսական բանակի Արևելյան ռազմաճակատի փլուզումից հետո պատրաստվում էր համառուսաստանյան իշխանությունը փոխանցել գեներալ Անտոն Իվանովիչ Դենիկինին, սակայն պաշտոնապես դա այդպես էլ չկատարվեց։


==== ԽՍՀՄ ====


===== Գերմանա-խորհրդային պատերազմի տարիներին =====
Գերմանա-խորհրդային պատերազմի կամ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ (1941 թվականի օգոստոսի 8-ից) և ետպատերազմյան շրջանում ԽՍՀՄ գերագույն գլխավոր հրամանատար էր Իոսիֆ Ստալինը։
1941 թվականի օգոստոսի 8-ին, Գերմանա-խորհրդային պատերազմի կամ ԽՍՀՄ Հայրենական Մեծ Պատերազմի ընթացքում, ԽՍՀՄ Զինված Ուժերի ԳԳՀ նշանակվեց Իոսիֆ Վիսարիոնովիչ Ստալինը։ Ստալինը շարունակեց զբաղեցնել այդ պաշտոնը նաև խաղաղ ժամանակ՝ 1945-1953 թթ., փաստորեն լինելով ԽՍՀՄ ԶՈՒ ցմահ ԳԳՀ-ն։ Նրանից հետո՝ 1953—1955 թթ. փաստորեն ԳԳՀ-ի պաշտոնի ժամանակավոր պաշտոնակատար է եղել Ստալինին ԽՍՀՄ Կառավարության նախագահի պաշտոնում փոխարինած Մալենկովը։


===== ԽՍՀՄ ԳԳՀ-ները 1955-1990 թթ. =====
Իոսիֆ Վիսարիոնովիչ Ստալինից հետո՝ 1955—1990 թթ. ոչ պաշտոնապես ԳԳՀ էին անվանում ԽՍՀՄ Պաշտպանության Խորհրդի նախագահին։

— Նիկիտա Խրուշչով
ԽՍՀՄ 1990 թվականի մարտի 14-ի № 1360-I օրենքով Սահմանադրության մեջ մտցվեց 15.1. գլուխ՝ «ԽՍՀՄ Նախագահը» և, ըստ այդ գլխի՝ ԽՍՀՄ Նախագահը հանդիսանում էր ԽՍՀՄ Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարը։
1990 թվականի մարտի 15-ին ԽՍՀՄ Նախագահ ընտրվեց Միխայիլ Սերգեևիչ Գորբաչովը, ով էլ դարձավ ԽՍՀՄ ԶՈՒ ԳԳՀ-ն։
1991 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ԽՍՀՄ Նախագահը (պաշտոնաթող լինելուց առաջ) հրապարակեց № УП-3162 հրամանագիրը՝ «ԽՍՀՄ Նախագահի կողմից ԽՍՀՄ Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարի լիազորությունները ցած դնելու և ԽՍՀՄ Նախագահին առընթեր Պաշտպանության Խորհրդի լուծարման մասին» (ռուս.՝ «О сложении Президентом СССР полномочий Верховного Главнокомандующего Вооружёнными Силами СССР и упразднении Совета обороны при Президенте СССР»), որում ասվում էր.

— Միխայիլ Գորբաչով


==== Ռուսաստանի Դաշնություն ====

Ռուսաստանում, ըստ Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրության գլուխ 4-ի հոդված 87-ի, մաս 1-ինի՝ տե՛ս статье 87 Конституции Российской Федерации, Ռուսաստանի Դաշնության Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարն է Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահը։
ՌԴ Նախագահն է հաստատում Ռուսաստանի ռազմական դոկտրինը և նշանակում ՌԴ Պաշտպանության նախարարին ու ՌԴ Զինված Ուժերի Գլխավոր Շտաբի պետին, ինչպես նաև ՌԴ ԶՈՒ ԳՇ մյուս ղեկավարներին։
Ռուսաստանի Զինված Ուժերը բաղկացած են 3 տեսակից. Ցամաքային զորքեր՝ ՑԶ, Ռազմածովային նավատորմ՝ ՌԾՆ և Ռազմաօդային Ուժեր՝ ՌՕՈՒ։ Ի լրումն դրանց, կան նաև երեք անկախ զորատեսակներ. Ռազմավարական նշանակության հրթիռային զորքեր՝ ՌՆՀԶ, Օդատիեզերական զորքեր՝ ՕՏԶ և Օդադեսանտային զորքեր՝ ՕԴԶ։ Հակաօդային պաշտպանության զորքերը՝ նախկին ԽՍՀՄ ՀՕՊ զորքերը, 1998 թ. մտցվել են ՌՕՈՒ-ի ենթակայության ներքո։
1992 թվականի մայիսի 7-ին Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահ Բորիս Նիկոլայևիչ Ելցինը հրապարակեց № 467 Հրամանագիրը՝ «Ռուսաստանի Դաշնության Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարի պաշտոնը ստանձնելու վերաբերյալ» («О вступлении в должность Верховного Главнокомандующего Вооружёнными Силами Российской Федерации»). Նախագահի, որպես ԳԳՀ-իլիազորությունները ամրագրված են Ռուսաստանի Դաշնության 1992 թվականի դեկտեմբերի 9ի № 4061-I Օրենքով՝ «Ռուսաստանի՝ Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրության՝ Հիմնական Օրենքի փոփոխությունների և լրացումների մասին» («Об изменениях и дополнениях Конституции (Основного Закона) Российской Федерации — России»), որն ուժի մեջ է մտել «Ռոսիյսկայա գազետա» («Российской газета») թերթի 1993 թ. հունվարի 12-ի համարում լոյս տեսնելուց հետո։ 1993 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ուժի մեջ է մտել Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրությունը, որը հաստատում է Ռուսաստանի Նախագահի՝ Գերագույն Գլխավոր Հրամանատար լինելու կարգավիճակը։

Բորիս Նիկոլայևիչ Ելցին (7 մայիսի 1992 — 31 դեկտեմբեր 1999)
Վիկտոր Ստեպանովիչ Չեռնոմիրդին (5 նոյեմբերի 1996 — 6 նոյեմբերի 1996)
Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Պուտին (31 դեկտեմբերի 1999 — 7 մայիսի 2008)
Դմիտրի Անատոլյևիչ Մեդվեդև (7 մայիսի 2008 — 7 մայիսի 2012)
Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Պուտին (2012 թ. մայիսի 7-ից առ այսօր)


== Գերագույն գլխավոր հրամանատարները Արևմուտքի և Արևելքի պետությունների պատմության մեջ ==
1939-1945 թվականների երկրորդ համաշխարհային պատերազմում գերագույն գլխավոր հրամանատարի պաշտոն են զբաղեցրել Գերմանիայում Ադոլֆ Հիտլերը (1938-1945 թթ.), գրոսադմիրալ Կ․ Դյոնիցը (1945 թվականի ապրիլի 30-ից), իսկ հակահիտլերյան կոալիցիայում՝ Հյուսիս-Արևմտյան Եվրոպայի դաշնակիցների Ռազմարշավային (էքսպեդիցիոն) ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարն էր գեներալ Դ․ Էյզենհաուերը (1943 թվականի դեկտեմբեր-1945 թվականի հուլիս)։ Մի շարք երկրներում, ըստ սահմանադրության, գերագույն գլխավոր հրամանատար են՝ հանրապետության նախագահը (պրեզիդենտը) (ԱՄՆ, Ֆրանսիա), կանցլերը (ԳՖՀ), կայսրը (Ճապոնիա), թագավորը կամ թագուհին (Մեծ Բրիտանիա, Շվեդիա)։


=== Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ===
Համաձայն ԱՄՆ-ի Սահմանադրության հոդված II-ի, մաս 2-ի, դրույթ I-ի՝ ԱՄՆ-ի Նախագահը հանդիսանում է ԱՄՆ-ի Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարը։
Մինչև 1947 թ., ԱՄՆ-ի Նախագահը հանդիսանում էր միակ ընդհանուր վերադասը թե՛ Բանակի համար (որը ենթարկվում էր ԱՄՆ-ի Ռազմական կամ Պաշտպանության նախարարին) և թե՛ Ռազմածովային Նավատորմի համար (որը ենթարկվում էր ԱՄՆ-ի Ռազմածովային նավատորմի նախարարին)։ The National Security Act of 1947, and the 1949 amendements to the same act, created the Department of Defense and the services (Army, Navy, Marine Corps and Air Force) became subject to the "authority, direction and control" of the Secretary of Defense; the civilian cabinet-level official serving as the head of the Department of Defense and who is appointed by the President with the advice and consent of the Senate.2002 թ. հոկտեմբերի 24-ին ԱՄՆ Պաշտպանության նախարար Դոնալդ Ռամսֆելդը հայտարարեց իր որոշումը, որ Գերագույն գլխավոր հրամանատար՝ "Commander-in-chief" տերմինը այդուհետև կվերապահվի միայն Նախագահին։


==== ԱՄՆ-ի նահանգներ ====
ԱՄՆ-ի նահանգներում դրանց Կառավարիչները կամ Նահանգապետները հանդիսանում են ԱՄՆ-ի Ազգային գվարդիայի՝ նահանգում տեղակայված զորքերի և այդ նահանգի Աշխարհազորի ու Նահանգի պաշտպանական ուժերի համար։ Օրինակ՝ Քենթուքքի նահանգում, որը պաշտոնապես կոչվում է Քենթուքքի Համագործակցություն, նահանգի օրենսդրության համաձայն՝ KRS 37.180:

Համանման դրույթ է պարունակում նաև Կալիֆորնիա նահանգի Սահմանդրության հոդված 5-ի մաս 7-ը՝


=== Հնդկաստան ===
Հնդկաստանի Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարն է հանդիսանում Հնդկաստանի Նախագահը։


=== Հորդանան ===
Հորդանանի Հաշիմյան Թագավորության Սահմանադրության համաձայն՝ Գերագույն գլխավոր հրամանատար է հանդիսանում Հորդանանի թագավորը։


=== Իսպանիա ===

Ինչպես շատ այլ Եվրոպական միապետությունների դեպքում, Իսպանիայի միապետի դիրքը, որպես զինված ուժերի ղեկավարի՝ ծագում են դարավոր ավանդույթներից։
1978 թ. Իսպանիայի Սահմանադրությունն իր հոդված 62 (h)-ով Իսպանիայի թագավորին տալիս է՝ ՛՛Իսպանիայի Զինված Ուժերի գերագույն հրամանատարի իրավունքներըԱյնուամենայնիվ, Սահմանադրության հոդված 64-ը պահանջում է, որ Թագավորի բոլոր պաշտոնական հրամաններն ու կարգադրություններըպետք է համաստորագրված լինեն Իսպանիայի Կառավարության նախագահի կամ Իսպանիայի Պաշտպանության նախարարության լիազորված որևէ պաշտոնյայի կողմից, որպեսզի ուժի մեջ մտնի։ Ավելին, Սահմանադրության հոդված 97-ը վերապահում է անում, որ Իսպանիայի Կառավարության կազմը պետք է վարի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը, քաղաքացիական և ռազմական վարչարարությունը և Պետության պաշտպանությունը։ Բացի այդ, Սահմանադրության հոդված 98-ը սահմանում է Կառավարության կազմը (որի անդամ Թագավորը չի հանդիսանում)։ Սահմանադրության որևէ դրույթ չի պահանջում, որպեսզի Թագավարությունը և կամ Կառավարությունը հայցեն Ընդհանուր Կորտեսի կամ Իսպանիայի խորհրդարանի, այսինքն՝ օրենսդիր գերագույն մարմնի հաստատումը՝ զինված ուժերի ստորաբաժանումները կամ զորամասերը արտասահման ուղարկելուց առաջ։
1984 թվականից ի վեր՝ Իսպանիայի Պաշտպանության Շտաբի պետը զինված ուժերի արհեստավարժ պետն է՝ Իսպանիայի Պաշտպանության նախարարին ենթակա լինելով հանդերձ։ Իսպանիայի Պաշտպանության Շտաբի պետն է պատասխանատու ռազմական գործողությունների և ռազմական կազմակերպչական գործունեության համար։


=== Իրան ===
Իրանի Իսլամական Հանրապետության Սահմանադրության հոդված 110-ի համաձայն՝ Իրանի Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամաատարն է հանդիսանում Իրանի գերագույն ղեկավարը (ռահբարը), ով ունի գործնականում անսահմանափակ լիազորություններ բոլոր ռազմական և ռազմաքաղաքական հարցերում։
Նա լիազոր է հայտարարել պատերազմ, խաղաղություն և համընդհանուր զորահավաք։ Ռահբարն է իրականացնում բարձրագույն զորահրամանատարների նշանակումը, տեղափոխումը, հեռացումը և պաշտոնաթողության ընդունումը։
Ռահբարին է ենթարկվում Ազգային անվտանգության գերագույն խորհուրդը։


=== Թուրքմենստան ===
Համաձայն Թուրքմենստանի Սահմանադրության հոդված 53-ի՝ Թուրքմենստանի Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարն է հանդիսանում Թուրքմենստանի Նախագահը։ Վերջինս տալիս է կարգադրություններ՝

համընդհանուր կամ մասնակի զորահավաքի մասին,
Զինված Ուժերի կիրառման մասին,
ԶՈՒ զորամասերի տեղակայման վայրերի փոփոխման մասին,
ԶՈՒ զորամասերը մարտական վիճակի բերելու մասին,
ԶՈՒ բարձրագույն ղեկավարության նշանակումների մասին,
Թուրքմենստանի Պետական անվտագության խորհրդի գործունեության ղեկավարման մասին։.


=== Ղազախստան ===
Ղազախստանի Զինված Ուժերի ԳԳՀ-ն Ղազախստանի նախագահն է, ով իրականացնում է ռազմական շինարարության կամ բանակաշինության գործընթացը, ռազմական կազմակերպության նախապատրաստումն ու կիրառումը, պետության ռազմական անվտանգության ապահովումը։


=== Տաջիկստան ===
Верховным Главнокомандующим Вооружёнными Силами Таджикистана является Президент Республики Таджикистан.


=== Ուկրաինա ===
Ուկրաինայի Սահմանադրության հոդված 106-ի համաձայն՝ Ուկրաինայի Նախագահը հանդիսանում է Ուկրաինայի Զինված Ուժերի ԳԳՀ-ն։ Նա է նշանակում պաշտոնի և ազատում պաշտոնից Ուկրաինայի Զինված Ուժերի բարձրագույն հրամանատարությանը, այլ զինվորական կազմավորումների բարձրագույն հրամանատարությանը, իրականացնում է ղեկավարումը՝ երկրի ազգային անվտանգության և պաշտպանության ոլորտներում։


=== Երրորդ Ռայխ ===
1938 թվականին լուծարվեց Գերմանական կայսրության կամ Երրորդ Ռայխի ռազմական նախարարությունը, և ստեղծվեց «OKW»-ն՝ «Գերմանիայի Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարությունը»։ Ընդհուպ մինչև իր մահը Զինված Ուժերի Գերագույն Գլխավոր Հրամանատարի պաշտոնը զբաղեցնում էր Ադոլֆ Հիտլերը։ Նրան փոխարինեց գրոսադմիրալ Կարլ Դյոնիցը (1945 թվականի ապրիլի 30-ից)։


=== Գերագույն գլխավոր հրամանատարները ՆԱՏՕ-ում ===

1950 թվականից սահմանվել է Հյուսիս-ատլանտյան դաշինքի (ՆԱՏՕ) եվրոպական միացյալ զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարի պաշտոնը, որ զբաղեցրել են բացառապես ամերիկյան գեներալները՝

Դ․ Էյզենհաուեր (1950-1952),
Մ․ Ռիջուեյ (1952-1953),
Ա․ Գրյունթեր (1953-1956),
Լ․ Նորսթեդ (1956-1963),
Լ․ Լեմնիթցեր (1963-1969),
Է․ Գուդփեյստեր (1969- 1974),
Ա․ Հեյգ (1974-1979),
Բ. Ռոջերս (1979-1987),
Ջ. Գալվին (1987-1992),
Ջ. Շալիկաշվիլի (1992-1993),
Ջ. Ջոուլվեն (1993-1997),
Ու. Քլարք (1997-2000),
Ջ. Ռալսթոն (2000-2003),
Ջ. Ջոնս (2003-2006),
Բ. Քրադդոք (2006-2009),
Ջ. Սթավրիդիս (2009-2013),
Ֆ. Բրիդլավ (2013-ից մինչև այժմ)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Նշումներ ==