Նյութի քանակ

Նյութի քանակ, Ֆիզիկական մեծություն է, որը ցույց է տալիս նյութում պարունակվող միանման կառուցվածքյին մասնիկների քանակը։ Կառուցվածքային մասնիկ ասելով հասկանում ենք ցանկացած տիպի մասնիկներ, որոնցից կազմված է տվյալ նյութը՝ ատոմներ, մոլեկուլներ, իոններ, էլեկտրոններ կամ ցանկացած այլ։ Նյութի քանակի չափման միավորը Միջազգային համակարգում մոլն է։ Քննարկման օբյեկտը չնշելու դեպքում նյութի քանակ տերմինը չի օգտագործվում։


== Կիրառություն ==
Այս ֆիզիկական մեծությունը օգտագործվում է նյութերի մակրոսկոպիկ քանակներ չափելու համար այն դեպքերում, երբ ուսումնասիրվող գործընթացների քանակական նկարագրության համար անհրաժեշտ է լինում հաշվի առնել նյութերի մանրադիտակային կառուցվածքը, օրինակ քիմիայում էլեկտրոլիզի գործընթացների  ուսումնասիրման ժամանակ, կամ թերմեդինամիկայում` իդեալական գազի հավասարման նկարագրման ժամանակ։
Քիմիական ռեակցիաների նկարագրելիս նյութի քանակը հանդիսանում է ավելի հարմար մեծություն, քան զանգվածը, քանի, որ մոլեկուլները փոխազդում են  անկախ իրենց զանգվածից որոշակի  քանակներով, որոնք ամբողջ թվերի բազմապատիկներ են։
Օրինակ ջրածնի այրման ռեակցիայի համար (2H2 + O2 → 2H2O) պահանջվում է երկու անգամ շատ ջրածին, քան թթվածին։ Ընդ որում, ռեակցիային մասնակցող ջրածնի զանգվածը 8 անգամ փոքր է թթվածնի զանգվածից (քանի որ ջրածնի ատոմային զանգվածը 16 անգամ փոքր է թթվածնի ատոմային զանգվածից)։ Այսպիսով, նյութի քանակի օգտագործումը հեշտացնում է քիմիական ռեակցիաների գրառումը` փոխազդող նյութերի քանակությունների հարաբերությունը արտահայտվում է գործակիցների միջոցով։
Մոլեկուլների թվով հաշվարկներ կատարելը հարմար չէ, քանի որ իրական փորձերում դրանց քանակը շատ մեծ է, դրա փոխարեն հաշվարկները կատարում նյութի քանակով` մոլերով։ Յուրաքանչյուր նյութի մեկ մոլում պարունակվում է Ավոգադրոյի թվով կառուցվածքային մասնիկներ (NA = 6,02214076×1023 "միավոր"/մոլ):
Նյութի քանակը նշանակում են լատինական 
  
    
      
        n
      
    
    {\displaystyle n}
   (էն) կամ հռոմեական 
  
    
      
        ν
      
    
    {\displaystyle \nu }
   (նյու) տառերով։  
  
    
      
        ν
      
    
    {\displaystyle \nu }
    տառով նշանակելը այնքան էլ հարմար չէ, որովհետև քիմիական թերմոդինամիկյում այն ցույց է տալիս նյութի քանակաչափական գործակիցը, որի արժեքը դրական է ռեակցիայի արգասիքների և բացասական ելանյութերի համար։ Սակայն դպրոցական դասընթացում օգտագործվում է հունական 
  
    
      
        ν
      
    
    {\displaystyle \nu }
   (նյու) տառը։
Նյութի քանակը զանգվածի հիման վրա հաշվելու համար օգտվում են մոլային զանգված հասկացությունից` 
  
    
      
        n
        =
        m
        
          /
        
        M
      
    
    {\displaystyle n=m/M}
  , որտեղ m — նյութի զանգվածն է, իսկ M —ը` մոլային զանգվածը։ Մոլային զանգվածը մեկ մոլ նյութի զանգվածն է։ Մեկ մոլ նյութի մոլային զանգվածը կարելի է որոշել նրա զանգվածի և Ավոգադրոյի թվի արտադրյալի միջոցով։ Մոլային զանգվածի (չափման միավորը գ/մոլ-ն է) թվային արժեքը համընկնում է հարաբերական մոլեկուլային զանգվածի արժեքի հետ։
Ավոգադրոյի օրենքից ելնելով գազային նյութերի նյութաքանակը կարելի է որոշել նրա ծավալի հիման վրա` 
  
    
      
        n
      
    
    {\displaystyle n}
   = V / Vm, որտեղ V —ը գազի ծավալն է նորմալ պայմաններում, իսկ Vm —ը գազի մոլային ծավալը նույն պայմաններում, որի արժեքը հավասար է 22,4 լ/մոլի։
Այսպիսով, նյութի քանակի հիման վրա ստացվում է հետևյալ բանաձևը`

  
    
      
        n
        =
        
          
            m
            M
          
        
        =
        
          
            N
            
              N
              
                
                  A
                
              
            
          
        
        =
        
          
            V
            
              V
              
                
                  m
                
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle n={\frac {m}{M}}={\frac {N}{N_{\mathrm {A} }}}={\frac {V}{V_{\mathrm {m} }}}}
  


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Пресс И. А. Основы общей химии. — 3-е изд., стереотип. — СПб.: Химиздат, 2017. — 352 с. — ISBN 978-5-93808-286-1.