Էլդար Շենգելայա

Էլդար Շենգելայա (վրաց.՝ ელდარ შენგელაია, հունվարի 26, 1933(1933-01-26), Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988)։


== Կենսագրություն ==
Էլդար Շենգելայան ծնվել է 1933 թվականի հունվարի 26-ին Թիֆլիսում (ներկայում՝ Թբիլիսի)։
1958 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը (Սերգեյ Յուտկևիչի և Սերգեյ Սկվորցովի արվեստանոց), որտեղ սովորել է Ալեքսանդր Կուրոչկինի, Էդվարդ Աբալյանի, Ալեքսեյ Սախարովի հետ։
1958-1960 թվականներին եղել է «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայի, իսկ 1960 թվականից՝ «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայի ռեժիսոր։
1984 թվականին նկարահանել է «Կապույտ լեռներ, կամ անհավանական պատմություն» ֆիլմը, որի թողարկումը համընկել է Վերակառուցման գործընթացի սկզբի հետ։ Մամուլում ֆիլմն արժանացել է դրական արձագանքների։ 1984 թվականին այն ստացել է Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակ, իսկ 1985 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։
1993 թվականին նկարահանել է «Էքսպրես-տեղեկատվություն» կատակերգությունը (Վրաստանի և Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության համատեղ արտադրություն), որը դրական գնահատականների արժանացավ տարբեր կինոփառատոններում («Թբիլիսի-93», «Սան Ռաֆայել-94»), սակայն վարձույթում գրեթե հաջողություն չի ունեցել։
1975-1980 թվականներին վարել է ռեժիսորական արվեստանոց Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում։
1976 թվականից եղել է Վրաստանի կինոգործիչների միության վարչության առաջին քարտուղարը և ԽՍՀՄ կինոգործիչների միության վարչության քարտուղարը։
1985 թվականին ընդգրկվել է Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի կազում։
Վարել է ակտիվ քաղաքական գործունեություն. 1981-1990 թվականներին եղել է Վրացական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր, 1989-1991 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր։ Վրացական «Ժողովրդական ճակատ» (1989) ընդդիմադիր քաղաքական կազմակերպության հիմնադիրներից մեկն է։
1990 թվականից Վրաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր է («Դեմոկրատական կենտրոն» ընդդիմադիր խմբավորման անդամ է)։ 1992, 1995, 1999 և 2004 թվականներին ընտրվել է Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր, տարբեր տարիների եղել է մշակութային հարցերի հանձնաժողովի նախագահ, խորհրդարանի նախագահի տեղակալ։
1993 թվականին մասնակցել է «Վրաստանի քաղաքացիների միություն» քաղաքական կազմակերպության հիմնադրմանը։


== Ընտանիք ==
Հայրը – Նիկոլայ Շենգելայա (1903-1943), կինոռեժիսոր, ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1935)
Մայրը – Նատո Վաչնաձե (1904-1953), դերասանուհի, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1941)
Եղբայր – Գեորգի Շենգելայա (ծնվել է 1937 թվականին), կինոռեժիսոր
Նախկին կինը – Արիադնա Շենգելայա (ծնվել է 1937 թվականին) դերասանուհի, Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ (2000)
Դուստր – Նատալյա Շենգելայա (ծնվել է 1958 թվականին), դերասանուհի
Դուստր – Կատյա Շենգելայա (ծնվել է 1967 թվականին)


== Ֆիլմագրություն ==


=== Ռեժիսոր ===
1957 – «Սառցե սրտի լեգենդը» (Ալեքսեյ Սախարովի հետ համատեղ)
1959 – «Ձյունե հեքիաթ» (Ալեքսեյ Սախարովի հետ համատեղ)
1963 – «Սպիտակ քարավան» (Թամազ Մելիավայի հետ համատեղ)
1965 – «Միքելա» (նովել «Անցյալի էջեր» կինոալմանախում)
1968 – «Արտասովոր ցուցահանդես»
1973 – «Խելառները»
1977 – «Սամանիշվիլու խորթ մայրը»
1983 – «Կապույտ լեռներ կամ անհավանական պատմություն»
1993 – «Էքսպրեսս տեղեկատվություն»
1996 – «Dog Rose» («Մասուր»)


=== Սցենարիստ ===
1965 - «Միքելա» (նովել «Անցյալի էջեր» կինոալմանախում)
1973 - «Խելառները»
1993 - «Էքսպրեսս տեղեկատվություն»
1996 - «Dog Rose» («Մասուր»)


=== Մասնակցություն ֆիլմում ===
2007 - «Միխայիլ Երշով։ Ընդմիշտ հիշողության մեջ» (վավերագրական)


== Մրցանակներ և կոչումներ ==
Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1979)
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988)
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1985)
Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակ (1994, ֆիլմ «Էքսպրեսս տեղեկատվություն»)
Վրացական ԽՍՀ Լենինի կոմերիտմիության մրցանակ (1965, ֆիլմ «Սպիտակ քարավան»)
Հաղթանակի Սուրբ Գեորգիի անվան շքանշան (2009)
Համամիութենական կինոփառատոն (հատուկ մրցանակ «Աշխատանքի մարտու պոետիկ ներկայացման համար», ֆիլմ «Սպիտակ քարավան», Լենինգրադ, 1964)
Անդրկովկասի պետությունների ու Ուկրաինայի կինոփառատոն Կիևում (մրցանակ «Ռեժիսորական լավագույն աշխատանքի համար», ֆիլմ «Արտասովոր ցուցահանդես», 1969)
Համամիութենական կինոփառատոն (Գլխավոր մրցանակ, ֆիլմ «Սամանիշվիլու խորթ մայրը», Երևան, 1978)
Միջազգային կինոփառատոն Կահիրեում (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ ռեժիսուրայի համար, ֆիլմ «Սամանիշվիլու խորթ մայրը», 1978)
Համամիութենական կինոփառատոն (Գլխավոր մրցանակ, Դիպլոմ, ֆիլմ «Կապույտ լեռներ, կամ անհավանական պատմություն», Կիև, 1984)
«Ոսկե արծիվ» միջազգային կինոփառատոն Թբիլիսիում (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ, ֆիլմ «Էքսպրեսս տեղեկատվություն», 1993)
Ռուսական կինոյի փառատոն Սան Ռաֆայելում (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ, ֆիլմ «Էքսպրեսս տեղեկատվություն», Ֆրանսիա, 1994)
«Ոսկե ծիրան» IX միջազգային կինոփառատոն Երևանում («Փարաջանովյան թալեր» - Փարաջանովի անվան մրցանակ կինեմատոգրաֆիայում ունեցած ներդրման համար, 2012)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էլդար Շենգելայան Internet Movie Database կայքում
ШЕНГЕЛАЯ ЭЛЬДАР НИКОЛАЕВИЧ
Эльдар Шенгелая на сайте Кино-Театр. Ру (ռուս.)