Վրաստանի լեզուներ

Վրաստանը հին ժամանակներից հայտնի է որպես Կովկասի բազմամշակութային և բազմալեզու երկրներից մեկը։ Վրաստանի շատ ազգություններ ապրում են հեռավոր, անմատչելի շրջաններում, հետևաբար խոսում են իրենց սեփական լեզվով։ Ընդհանուր առմամբ երկրում խոսում են 6 տարբեր լեզվաընտանիքների 23 լեզուներով։


== Պետական լեզու ==
Վրաստանի պետական լեզուն վրացերենն է, որով խոսում է մոտավորապես 4 միլիոն մարդ։ Այն պատկանում է կովկասյան լեզվախմբին և մ․ թ․ 5-րդ դարից օգտագործում է սեփական այբուբենը։ Վրացերենը մայրենի լեզու է Վրաստանի բնակչության ավելի քան 80%-ին։


== Մյուս լեզուները ==
Վրաստանի մյուս լեզուներից հարկ է նշել հարավկովկասյան ընտանիքին պատկանող մեգրելերենը (մոտ 500 000 խոսող), հնդեվրոպական հայերենը (մոտ 450 000 խոսող) և ռուսերենը (խոսողների թիվը զգալիորեն նվազել է ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո), թյուրքական ադրբեջաներենը (մոտ 300 000 խոսող), ինչպես նաև արևմտակովկասյան աբխազերենն ու արևելաիրանական օսերենը (վերջինով խոսում է մոտ 100 000 մարդ)։
Վրաստանի լեզուները, որոնցով խոսում է ավելի քան 100 000 և ավելի մարդ․

վրացերեն   4 միլիոն․, հարավկովկասյան (քարթվելական),
մեգրելերեն   600 հազ., հարավկովկասյան (քարթվելական),
հայերեն   250 հազ., հնդեվրոպական,
ռուսերեն   400 հազ., հնդեվրոպական (սլավոնական),
ադրբեջաներեն   300 հազ., թյուրքական,
աբխազերեն   100 հազ., արևմտակովկասյան,
օսերեն   100 հազ., հնդեվրոպական, իրանական։


== Վրաստանի լեզուների դասակարգում ==
Վրաստանի 23 լեզուները պատկանում են 6 տարբեր լեզվաընտանիքների, որոնցից 3-ը՝ հարավկովկասյանը, արևմտակովկասյանը և արևելակովկասյանը բնիկ կովկասյան լեզուներ են։ Ներկայումս այս երեք խմբերը միմյանց ազգակից չեն համարվում։ Մնացած երեք՝ հնդեվրոպական, թյուրքական և աֆրասիական լեզվաընտանիքներին են պատկանում այն լեզուները, որի կրողները Կովկաս են տեղափոխվել ավելի ուշ (օրինակ՝ հայերը Կովկասում հաստատվել են մ․ թ․ ա․ 7-րդ դարում)։ Հաջորդ դասակարգումը նկարագրում է լեզուների միջև ազգակցական կապերը և այդ լեզուների կրողների թիվը (նշում՝ թվերը ցույց են տալիս միայն Վրաստանում խոսողների թիվը։ «Ընդհանուր» նշումն ընդգրկում է ինչպես լեզվակիրներին, այնպես էլ լավ տիրապետողներին)․

Հարավկովկասյան խումբ (քարթվելական) ընդհանուր առմամբ Վրաստանում 4.5 միլիոն խոսող։
Քարթուլի
Վրացերեն (քարթուլի) (4 միլիոն խոսող, ընդհանուր - 5 միլիոն)
Բարբառներ՝ իմերեթական, լեչխումական, գուրիական, աջարական, կախեթական, ինգիլոական, թուշեթական, խևսուրեթական, մոխևյան, փշավյան, մթիուլական, փերեիդնական, մեսխո-ջավախքի, վրացական հրեաների լեզու։
Լազական
Մեգրելերեն (500.000)
Լազերեն (2.000)
Սվանեթական
սվաներեն (15.000)
Արևմտակովկասյան խումբ, ընդհանուր առմամբ 100 000 խոսող։
Աբխազական
Աբխազերեն (100 000) Բարբառներ՝ Բզիբական, Աբսուանական, Սամուրզականական։
Արևելակովկասյան խումբ, ընդհանուր առմամբ 10 000 խոսող։
Նախիական
Բատիշական (3 500)
Չեչենական (մի քանի հազար փախստական)
Դաղստանյան
Ավարերեն
Լեզգիներեն (մոտ 1 000)
Լեզգինական
Լեզգիներեն (4 000)
Ուդիական (1 000)
Հնդեվրոպական խումբ, ընդհանուր առմամբ 700 000 (ընդհանուր՝ 1,2 միլիոն)
Հայկական
Հայերեն (450 000)
Իրանական
Հյուսիսարևելյան խումբ
Օսերեն (100 000)
Հյուսիսարևմտյան ճյուղ
Քուրմանջի (40 000)
Հունական
Հունարեն (150 000)
Սլավոնական ճյուղ
Ռուսերեն (ընդհանուր՝ 400 000)
Ուկրաիներեն (ընդհանուր՝ 50 000)
Լեհերեն (մոտ 5 000)
Թյուրքական խումբ, ընդհանուր առմամբ 400 000 խոսող։
Օղուզերեն
Ադրբեջաներեն (300 000)
Ուրումներեն (100 000)
Թուրքերեն (օսմաներեն) (3 000)
Կումաներեն
Թաթարերեն (3 000)
Աֆրասիական խումբ, ընդհանուր առմամբ՝ 4 000 կրող։
Սեմիթական ճյուղ
Արամեական ճյուղ
Բոհթան-Նեո Արամեերեն (մոտ 1 000)
Ասորերեն (Արևելյան Ասորերեն) (մոտ 3 000)


== Աղբյուրներ ==
Климов Г. А. Введение в кавказское языкознание. М. 1986. - 208 с. (Пер. на нем. яз.: Einführung in die kaukasische Sprachwissenschaft. Hamburg, 1994.) 2-е изд.: Махачкала: Институт ЯЛИ, 2007. ISBN 5-00-001267-4


== Արտաքին հղումներ ==
Ernst Kausen: Die Sprachen Georgiens und ihre Klassifikation.