Ցեզիումի քլորիդ

Ցեզիումի քլորիդ, անօրգանական երկտարր միացություն կազմված քլորից և ցեզիումից, քլորաջրածնական թթվի ցեզիումական աղը։ Բյուրեղային վիճակում անգույն նյութ է՝ իոնական բյուրեղացանցով. բավականին ջերմադիմացկուն է։ Ցեզիումի քլորիդը լավ լուծվում է ջրում և խիտ աղաթթվում։
Բնության մեջ հիմնականում հանդիպում է միներալների հետ խառնուրդի տեսքով։ Պարունակվում է կառնալիտում (մինչև 0,002 %), սիլվինում և կաինիտում[էջ 210-211]։ Քիչ քանակությամբ մտնում է նաև հանքային ջրերի բաղադրության մեջ։ Օրինակ՝ Բադ Դյուրկհայմի հանքային աղբյուրները (Գերմանիա), որտեղ և առաջին անգամ հայտնաբերվել է ցեզիումը, պարունակում են 0,17 մգ/լ ցեզիումի քլորիդ[էջ 206]։
CsCl-ի բյուրեղային կառուցվածքը խորանարդաձև է. հանդես է գալիս AX տեսքով, որտեղ յուրաքանչյուր A (Cs) ատոմ շրջապատված է ութ X (Cl) ատոմով։
1905 թվականին ֆրանսիացի քիմիկոս Ակսպիլը (ֆր.՝ Hackspill) վակուումում կալցիումի միջոցով վերականգնել է մետաղական ցեզիում։ Այդ մեթոդը հետագայում ցեզիում ստանալու համար հաճախ է գործածվել։


== Մոլեկուլային և բյուրեղային կառուցվածք ==
Ցեզիումի քլորիդը վառ արտահայտված իոնական քիմիական կապով նյութ է, որտեղ յուրաքանչյուր ցեզիումի Cs+ իոն շրջապատված է ութ քլորի Cl− իոնով։ Մոլեկուլի դիպոլ մոմենտը կազմում է 10,42 Դ.[էջ 377]։ Ատոմացման էներգիան կազմում է 443 կՋոուլ/մոլ, կապի երկարությունը (ատոմի կենտրոնների միջև եղած հեռավորությունը)` 291 պիկոմետր.[էջ 380]: Էլեկտրոնի խնամակցության էներգիան կազմում է 0,445 էՎ.[էջ 10-150]: Միացությունում տարրերի բաղադրությունը` Cs 78,94 %, Cl 21,06 %: Ցեզիումի քլորիդը կարող է հանդես գալ դիմեր բաղադրությամբ՝ Cs2Cl2, որը ունի հարթ շեղանկյուն կառուցվածք։

Բյուրեղավանդակը ունի խորանարդային կառուցվածք (α-CsCl), բյուրեղագրաֆիկ խումբը՝ P m3m (Oh1), մոլեկուլի պարամետրերը՝ a = 0,410 նմ, Z = 1: 454 °С ջերմաստիճանային պայմաններում α-CsCl-ը վերափոխվում է β-CsCl, որի բյուրեղագրաֆիկ խումբը՝ F 3m3, մոլեկուլի պարամետրերը՝ a = 0,694 նմ, Z = 4: Մադելունգի հաստատունը CsCl- համար կազմում է 1,763։
CsCl-ի բեկման ցուցիչը ալիքի տարբեր երկարությունների դեպքում.[էջ 10-227].

Աբբեի թիվը ցեզիումի քլորիդի համար՝ Vd = 43,92; Ve = 43,58:
Բյուրեղացման էներգիան (U) կազմում է 650,7 կՋոուլ/մոլ։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Ցեզիումի քլորիդը նորմալ պայմաններում հանդես է գալիս անգույն կամ սպիտակ բյուրեղների տեսքով, լավ լուծվում է ջրում (186,5 գրամ CsCl 100 գ H2O 20 °С ջերմաստիճանային պայմանում, 250 գ 80 °С-ում, 270,5 գ 100 °С-ում).[էջ 620]: Օդում ցնդում է՝ ինչպես կալիումի քլորիդը։ Բյուրեղահիդրատների չի առաջացնում։
Ցեզիումի քլորիդի լուծելիության կախումը ջերմաստիճանից.[էջ 8-112].

Լուծելիությունը մի քանի անջուր, անօրգանական նյութերում.

ծծմբի օքսիդում` 25 °С ջերմաստիճանային պայմաններում. լուծվում է 0,295 գրամ/100 գ լուծույթում,
ամոնիակում` 0 °С ջերմաստիճանային պայմաններում. 0,38 գրամ/100 գ լուծույթում։Լուծվում է մեթանոլում, քիչ է լուծվում էթանոլում (3,17 և 0,76 գրամ CsCl 100 գ լուծույթում՝ 25 °С ջերմաստիճանում), լավ է լուծվում մրջնաթթվում (107,7 գրամ CsCl 100 գ լուծույթում՝ 18 °С ջերմաստիճանում) և հիդրազինում.[էջ 97].:
Ցեզիումի քլորիդի լուծելիության կախումը ջերմասըիճանից՝ մեթանոլի և էթանոլի դեպքում.

Վատ է լուծվում ացետոնում (0,004 % 18 °С-ում) և ացետոնիտրիլում (0,0083 գրամ 100 գ լուծույթում՝ 18 °С-ում)։ Գործնականում չի լուծվում էթիլացետատում և այլ բարդ եթերներում, մեթիլէթիլկետոնում, ացետոֆենոնում, պիրիդինում, քլորբենզոլում։
Նատրիումի քլորիդը և կալիումի քլորիդը հրաշալի լուծվում են կոնցենտրիկ աղաթթվում։ Ստորև ներկայացված է ցեզիումի քլորիդի լուծելիությունը աղաթթվում՝ կախված ջերմաստիճանից և կոնցենտրացիայից։

CsCl-ի ջրային լուծույթի խտությունը 20 °C-ում.[էջ 645].

CsCl-ի ջրային լուծույթի ակտիվությունը տարբեր կոնցենտրացիաների դեպքում՝ 25 °С ջերմաստիճանում.[էջ 5-95].

Մի քանի ֆիզիկական հատկություններ CsCl-ի ջրային լուծույթի համար՝ 20 °C ջերմաստիճանում.[էջ 8-61,62].

Ցեզիումի քլորիդի լուծելիության (m, մոլ/կգ), ջրի ճնշումի (P, ՄՊա; 0,10-ից 400 ՄՊա միջակայքում) և ջերմաստիճանի (T, Կ; 273-313 Կ միջակայքում) միջև տեղի ունի հետևյալ առնչությունը.

  
    
      
         
        m
        =
        11,000
        −
        8
        
          ,
        
        80
        ⋅
        
          10
          
            −
            3
          
        
        P
        +
        3
        
          ,
        
        3
        ⋅
        
          10
          
            −
            6
          
        
        
          P
          
            2
          
        
        +
        (
        0,067
        5
        −
        4
        ,
        167
        ⋅
        
          10
          
            −
            5
          
        
        P
        )
        ⋅
        (
        T
        −
        293
        
          ,
        
        15
        )
        −
        0
        
          ,
        
        81
        ⋅
        
          10
          
            −
            4
          
        
        ⋅
        (
        T
        −
        293
        
          ,
        
        15
        
          )
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle \ m=11{,}000-8{,}80\cdot 10^{-3}P+3{,}3\cdot 10^{-6}P^{2}+(0{,}0675-4,167\cdot 10^{-5}P)\cdot (T-293{,}15)-0{,}81\cdot 10^{-4}\cdot (T-293{,}15)^{2}}
  


== Ստացումը ==
Լաբորատորիայում ցեզիումի քլորիդ կարող ենք ստանալ սեզիումի հիդրօքսիդի, կարբոնատի, հիդրոկարբոնատի կամ ցեզիումի սուլֆիդի և աղաթթվի փոխազդեցությունից.

  
    
      
        
          
            C
            s
            O
            H
            +
            H
            C
            l
            =
            C
            s
            C
            l
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsOH+HCl=CsCl+H_{2}O}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            
              s
              
                2
              
            
            C
            
              O
              
                3
              
            
            +
            2
            H
            C
            l
            =
            2
            C
            s
            C
            l
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
            ↑
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cs_{2}CO_{3}+2HCl=2CsCl+CO_{2}\uparrow +H_{2}O}}}
  
Արդյունաբերության մեջ ցեզիումի քլորիդ ստանում են հանքաքարի վերամշակումով, ավելի ճիշտ պալլուցիտը, որը համարվում է ցեզիումի ստացման հիմնական հանքային նյութը։ Մեկ այլ տարբերակով մշակում են պալլուցիտը խիտ աղաթթվով՝ ջերմաստիճանային պայմաններում.

  
    
      
        
          
            C
            
              s
              
                2
              
            
            O
          
        
        ⋅
        
          
            A
            
              l
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
          
        
        ⋅
        
          
            4
            S
            i
            
              O
              
                2
              
            
            +
            8
            H
            C
            l
            =
            2
            C
            s
            C
            l
            +
            2
            A
            l
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            4
            S
            i
            
              O
              
                2
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cs_{2}O}}\cdot {\mathsf {Al_{2}O_{3}}}\cdot {\mathsf {4SiO_{2}+8HCl=2CsCl+2AlCl_{3}+4SiO_{2}+4H_{2}O}}}
  Ցեզիումի քլորիդը իր ջրային լուծույթից կարող ենք դուրս մղել անագի քլորիդով, յոդի մոնոքլորիդով կամ ցեզիումի քլորիդով.

  
    
      
        
          
            4
            C
            s
            C
            l
            +
            S
            b
            C
            
              l
              
                3
              
            
            =
            4
            C
            s
            C
            l
          
        
        ⋅
        
          
            S
            b
            C
            
              l
              
                3
              
            
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4CsCl+SbCl_{3}=4CsCl}}\cdot {\mathsf {SbCl_{3}\downarrow }}}
  
  
    
      
        
          
            C
            s
            C
            l
            +
            I
            C
            l
            =
            C
            s
            [
            I
            (
            C
            l
            
              )
              
                2
              
            
            ]
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsCl+ICl=Cs[I(Cl)_{2}]\downarrow }}}
  
  
    
      
        
          
            2
            C
            s
            C
            l
            +
            C
            e
            C
            
              l
              
                4
              
            
            =
            C
            
              s
              
                2
              
            
            [
            C
            e
            C
            
              l
              
                6
              
            
            ]
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2CsCl+CeCl_{4}=Cs_{2}[CeCl_{6}]\downarrow }}}
  Ցեզիումի քլորիդի նստումից հետո այն ենթարկում են հիդրոլիզի` քանի որ պարունակում է կրկնակի աղ, կամ լուծույթը մշակում են ծծմբաջրածնով.

  
    
      
        
          
            4
            C
            s
            C
            l
          
        
        ⋅
        
          
            S
            b
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            =
            4
            C
            s
            C
            l
            +
            S
            b
            O
            C
            l
            ↓
            +
            2
            H
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4CsCl}}\cdot {\mathsf {SbCl_{3}+H_{2}O=4CsCl+SbOCl\downarrow +2HCl}}}
  Մաքուր ցեզիումի քլորիդ ստանալու համար ստանում են նրա Cs[I(Cl)2] կամ Cs[I(Cl)4] նստվածքներից մեկը, ապա այն մշակում են աղաթթվի լուծույթով։ CsCl ստանում են նաև այդ աղերը ենթարկելով ջերմային քայքայման.[էջ 357-358]

  
    
      
        
          
            C
            s
            [
            I
            (
            C
            l
            
              )
              
                2
              
            
            ]
            →
            C
            s
            C
            l
            +
            I
            C
            l
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cs[I(Cl)_{2}]\rightarrow CsCl+ICl\uparrow }}}
  Ցեզիումի քլորիդի ստացման համար հումք է ծառայում նաև կառնալիտը:[էջ 307-314]: Ռուսաստանում ցեզիումի քլորիդի արտադրությունը կենտրոնացված է մեկ արդյունաբերական ձեռնարկության մեջ՝ «Ծանր մետաղների գործարան»-ում, որը գտնվում է Նովոսիբիրսկ քաղաքում։
Չնայած նրան, որ ցեզիումի քլորիդը ունի օգտագործման բավականին մեծ ասպարեզներ, նրա տարեկան արտադրությունը բավականին քիչ է։ 2010 թվականին նրա արտադրությունը կազմել է ընդամենը քսան տոննա։


== Քիմիական հատկություններ ==
Ջրային լուծույթում ցեզիումի քլորիդը գործնականում ամբողջությամբ դիսոցվում է իոնների․

  
    
      
        
          
            C
            s
            C
            l
            +
            6
            
              H
              
                2
              
            
            O
            =
            [
            C
            s
            (
            
              H
              
                2
              
            
            O
            
              )
              
                6
              
            
            
              ]
              
                +
              
            
            +
            C
            
              l
              
                −
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsCl+6H_{2}O=[Cs(H_{2}O)_{6}]^{+}+Cl^{-}}}}
  Ջրային լուծույթում փոխանակային ռեակցիայի մեջ է մտնում մի քանի միացությունների հետ․

  
    
      
        
          
            C
            s
            C
            l
            +
            A
            g
            N
            
              O
              
                3
              
            
            =
            C
            s
            N
            
              O
              
                3
              
            
            +
            A
            g
            C
            l
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsCl+AgNO_{3}=CsNO_{3}+AgCl\downarrow }}}
  
  
    
      
        
          
            C
            s
            C
            l
            +
            N
            a
            C
            l
            
              O
              
                4
              
            
            =
            N
            a
            C
            l
            +
            C
            s
            C
            l
            
              O
              
                4
              
            
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsCl+NaClO_{4}=NaCl+CsClO_{4}\downarrow }}}
  
  
    
      
        
          
            2
            C
            s
            C
            l
            +
            
              H
              
                2
              
            
            [
            P
            t
            C
            
              l
              
                6
              
            
            ]
            =
            2
            H
            C
            l
            +
            C
            
              s
              
                2
              
            
            [
            P
            t
            C
            
              l
              
                6
              
            
            ]
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2CsCl+H_{2}[PtCl_{6}]=2HCl+Cs_{2}[PtCl_{6}]\downarrow }}}
  
  
    
      
        
          
            2
            C
            s
            C
            l
            +
            
              H
              
                2
              
            
            [
            C
            e
            C
            
              l
              
                6
              
            
            ]
            =
            2
            H
            C
            l
            +
            C
            
              s
              
                2
              
            
            [
            C
            e
            C
            
              l
              
                6
              
            
            ]
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2CsCl+H_{2}[CeCl_{6}]=2HCl+Cs_{2}[CeCl_{6}]\downarrow }}}
  CsCl-ը տաքացման պայմաններում փոխազդում է ծծմբական թթվի հետ կամ ցեզիումի հիդրոսուլֆատը (550-700 °С) վերափոխվում է ցեզիումի սուլֆատի․

  
    
      
        
          
            2
            C
            s
            C
            l
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            =
            C
            
              s
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            H
            C
            l
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2CsCl+H_{2}SO_{4}=Cs_{2}SO_{4}+2HCl\uparrow }}}
  
  
    
      
        
          
            C
            s
            C
            l
            +
            C
            s
            H
            S
            
              O
              
                4
              
            
            =
            C
            
              s
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            H
            C
            l
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsCl+CsHSO_{4}=Cs_{2}SO_{4}+HCl\uparrow }}}
  Ցեզիումի քլորիդը շատ քիչ վերականգնիչ է, օքսիդանում է մինչև քլոր՝ ուժեղ օքսիդիչ թթուների ազդեցության տակ․

  
    
      
        
          
            10
            C
            s
            C
            l
            +
            8
            
              H
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            K
            M
            n
            
              O
              
                4
              
            
            =
            5
            C
            
              l
              
                2
              
            
            ↑
            +
            2
            M
            n
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            
              K
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            5
            C
            
              s
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            8
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {10CsCl+8H_{2}SO_{4}+2KMnO_{4}=5Cl_{2}\uparrow +2MnSO_{4}+K_{2}SO_{4}+5Cs_{2}SO_{4}+8H_{2}O}}}
  Մի քանի քլորիդների հետ առաջացնում է աղեր․ 2CsCl • BaCl2, 2CsCl • CuCl2, CsCl • 2CuCl, CsCl • LiCl и ряд других:
Փոխազդում է հալոգենային միացությունների հետ՝ առաջացնելով պոլիհալոգենիդներ․

  
    
      
        
          
            C
            s
            C
            l
            +
            I
            C
            
              l
              
                3
              
            
            =
            C
            s
            [
            I
            C
            
              l
              
                4
              
            
            ]
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsCl+ICl_{3}=Cs[ICl_{4}]}}}
  


== Կիրառություն ==
Ցեզիումի քլորիդը հանդիսանում է ցեզիումի ստացման հիմնական հումքը, ինչպես նաև մետաղաթերմիայում մի շարք մետաղների ստացման հումք․

  
    
      
        
          
            2
            C
            s
            C
            l
            +
            M
            g
             
            
              
                →
                
                  
                    P
                  
                
                
                  700
                  −
                  800
                  
                     
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            M
            g
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            2
            C
            s
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2CsCl+Mg\ {\xrightarrow[{P}]{700-800\ ^{o}C}}\ MgCl_{2}+2Cs}}}
  Էլեկտրոլիզի եղանակով ցեզիումի քլորիդից ստանում են ցեզիումի հիդրօքսիդ․[էջ 90]․

  
    
      
        
          
            2
            C
            s
            C
            l
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
            =
            2
            C
            s
            O
            H
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            ↑
            +
             
            
              H
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2CsCl+2H_{2}O=2CsOH+Cl_{2}\uparrow +\ H_{2}\uparrow }}}
  Ցեզիումի քլորիդը հանդիսանում է մենդելևիում իոնի հետազոտության հիմնական եղանակը։
Ռադիոէլեկտրոնային արդյունաբերության մեջ ցեզիումի քլորիդը օգտագործում են ռադիո- և հեռուստասարքերում՝ վակուումային խողովակներ ստեղծելու համար, ռենտգենֆլուրոռեսցենտային էկրանների արտադրության մեջ, ինչպես նաև ռադիոգրաֆիայում։
CsCl-ի հիմնական օգտագործման ասպարեզը համարվում է ուլտրացենտրիֆուգային սպիտակուցներում գրադիենտային խտության ապահովումը։ Այս մեթոդով ապահովում են հավասարակշռությունը ցենտրիֆուգային սարքերում և ապահովում են միջին մածուցիկություն։ Ցեզիումի քլորիդը մտնում է ԴՆԹ-ի, ՌՆԹ-ի, որոշ սպիտակուցների և նուկլեոտիդների բաղադրության մեջ
Ցեզիումի քլորիդը ունի կիրառման այլ ոլորտներ ևս․

ակտիվացնում է էլեկտրոնները մոլիբդենի զոդման գործում,
էլեկտրադիմացկում ապակու արտադրության մեջ,
տիտանի երկօքսիդի արտադրության մեջ,
հորատային լուծույթների արտադրության մեջ,
գարեջրի և հանքային ջրի արտադրության մեջ,
հանդիսանում է ջրի կոշտության վերացման եղանակ՝ մագնեզիումի և կալցիումի իոնները վերացնելու համար,
օգտագործվում է ֆլյուքսի արտադրության մեջ, որը օգտագործվում է զոդման գործում,
հանդիսանում է մշակաբույսերի վնասատուների դեմ պայքարի միջոց։


=== Կիրառումը օրգանական քիմիայում ===
Ցեզիումի քլորիդը մեծ նշանակություն ունի օրգանական սինթեզում, և այն հիմնականում օգտագործում են որպես կատալիզատոր կամ նուկլեոֆիլային հայտանյութ.

գլուտամինաթթվի սինթեզ.
  
    
      
        
          
            C
            
              H
              
                2
              
            
            
            
            =
            
            
            C
            H
            C
            O
            O
            C
            
              H
              
                3
              
            
            +
            A
            r
            C
            H
            
            
            =
            
            
            N
            
            
            −
            
            
            C
            H
            (
            C
            
              H
              
                3
              
            
            )
            
            
            −
            
            
            C
            O
            O
            C
            (
            C
            
              H
              
                3
              
            
            
              )
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
                  
                    C
                    P
                    M
                    E
                    ,
                     
                    
                      0
                      
                        o
                      
                    
                    C
                  
                
                
                  T
                  B
                  A
                  B
                  ,
                   
                  C
                  s
                  C
                  l
                  ,
                   
                  
                    K
                    
                      2
                    
                  
                  C
                  
                    O
                    
                      3
                    
                  
                
              
            
             
            A
            r
            C
            H
            
            
            =
            
            
            N
            
            
            −
            
            
            C
            (
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                4
              
            
            C
            O
            O
            C
            
              H
              
                3
              
            
            )
            (
            C
            
              H
              
                3
              
            
            )
            
            
            −
            
            
            C
            O
            O
            C
            (
            C
            
              H
              
                3
              
            
            
              )
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CH_{2}\!\!=\!\!CHCOOCH_{3}+ArCH\!\!=\!\!N\!\!-\!\!CH(CH_{3})\!\!-\!\!COOC(CH_{3})_{3}\ {\xrightarrow[{CPME,\ 0^{o}C}]{TBAB,\ CsCl,\ K_{2}CO_{3}}}\ ArCH\!\!=\!\!N\!\!-\!\!C(C_{2}H_{4}COOCH_{3})(CH_{3})\!\!-\!\!COOC(CH_{3})_{3}}}}
  տետրանիտրոմեթանի սինթեզ.
  
    
      
        
          
            C
            (
            N
            
              O
              
                2
              
            
            
              )
              
                4
              
            
            +
            C
            s
            C
            l
             
            
              
                →
                
                  

                  
                
                
                  D
                  M
                  F
                
              
            
             
            C
            (
            N
            
              O
              
                2
              
            
            
              )
              
                3
              
            
            C
            l
            +
            C
            s
            N
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {C(NO_{2})_{4}+CsCl\ {\xrightarrow[{}]{DMF}}\ C(NO_{2})_{3}Cl+CsNO_{2}}}}
  


=== Կիրառումը անալիտիկ քիմիայում ===
Ցեզիումի քլորիդը լայնորեն կիրառվում է անալիտիկ քիմիայում, որպես հայտանյութ։ Նա մտնելով ռեակցիայի մեջ՝ անջատում է նստվածք, որի միջոցով հայտնաբերվում և դասակարգվում են միկրո-քիմիական նյութերը (միկրոկրիստալոսկոպիա)։ Դրա մի քանի օրինակներ բերված են ստորև ներկայացված աղյուսակում.

Ցեզիումի քլորիդը կիրառվում է անալիտիկ քիմիայում նաև որակական ռեակցիաների համար.


=== Կալորաչափություն ===
Ցեզիումի քլորիդը ջերմաստիճանային կալորիաչափերի և ջերմաչափերի չափագրման հիմքում է։


=== Կիրառումը բժշկության մեջ ===
Ցեզիումի քլորիդի թերապևտիկ հատկությունները բացահայտվել են 1888 թվականին՝ Իվան Պավլովի և Սերգեյ Բոտկինի կողմից։ Այս միացությունը կիրառում են գերճնշման և անոթասեղմումների դեպքում, ինչպես նաև սիրտ-անոթային անբավարարությունների ժամանակ։
Մի քանի բժշկական թեստեր ցույց են տվել, որ ցեզիումի քլորիդը կարող է բուժել քաղցկեղի մի քանի տարատեսակներ։ Սակայն դրա կիրառումը որպես քաղցկեղի բուժման միջոց հանգեցրել է շուրջ հիսուն մարդու մահվան։ American Cancer Society-ի տվյալներով, չկան հավաստի գիտական այն բանի մասին, որ ցեզիումի քլորիդի ավելցուկը մարդկանց մոտ կարող էր առաջացնել ուռուցք։
ԱՄՆ-ում տրվել է արտոնություն, որպեսզի ցեզիումի քլորիդը կիրառվի նյարդային համակարգի բուժման համար։ CsCl-ը կարգավորում է սրտի առիթմիան։ Աշխարհի մի շարք շրջաններում, որտեղ շատ է ցեզիումի աղերի քանակը, այնտեղ կյանքը համեմատաբար երկար է տևում։ Նախնական փորձարարական տվյալներով ցեզիումի քլորիդը և ցեզիումի այլ աղերը օգտակար են դեպրեսիվ խանգարումները բուժելու համար։ Ցեզիումի քլորիդի թերապևտիկ ազդեցությունն այն է, որ նա պաշտպանում է նեյրոնները ապոպտոզից, ակտիվացնում է կասպազ-3-ը և ցածր է պահում կալիումի իոնների քանակը։
137Cs ռադիոակտիվ իզոտոպի ճառագայթման միջոցով ախտորոշվում և բուժվում են մի շարք հիվանդություններ։ Ցեզիումի մեկ այլ իզոտոպ՝ 131Cs կիրառվում է ռադիոթերապիայի մեջ, և անմիջապես ախտորոշում է սրտամկանի ինֆարկտը։
2013 թվականի հուլիսի 22-ին ցեզիումի քլորիդը գրանցված չի եղել թմրանյութերի մատյանում, այլ գրանցված է եղել Ռուսաստանի Դաշնության դեղերի ցանկում։


== Ֆիզիոլոգիական ազդեցություն ==
Ցեզիումի քլորիդը քիչ թունավոր միացություն է և մարդու համար ունի վտանգավորության ցածր սահման։ Թունավորության ցուցանիշները՝

Առնետներ. ներորովայնային միջին մահացու չափաքանակը՝ 1500 մգ/կգ,
Առնետներ, պերօրալ. միջին մահացու չափաքանակը՝ 2600 մգ/կգ,
Մկներ,պերօրալ. միջին մահացու չափաքանակը՝ 2306 մգ/կգ,
Մկներ, ներերակային. միջին մահացու չափանակը՝ 910 մգ/կգ։Ցեզիումի քլորիդի թունավոր ազդեցությունը կայանում է նրանում, որ պակասեցնում է օրգանիզմում կալիումի քանակը, որը հանգեցնում է լուրջ կենսաքիմիական խնդիրների։ Այս միացության փոշին կարող է առաջացնել վերին շնչառական ուղիների գրգռում, շնչառական խանգարումներ և ասթմա։


== Մեկնաբանություններ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Плющев В. Е., Стёпин Б. Д. Химия и технология соединений лития, рубидия и цезия. - М.: «Химия», 1970. - С. 96-100. - 406 с.
Cassileth B. R., Yeung K. S., Gubili J. Cesium Chloride // Herb-Drug Interactions in Oncology. - Second edition. - PMPH-USA, 2010. - P. 158-160. - 769 p. - ISBN 978-1-60795-041-7.
Eldridge J. E. Cesium Chloride (CsCl) // Handbook of Optical Constants of Solids / Edited by Edward D. Palik. - London: Academic Press, 1998. - Vol. 3. - P. 731-741. - ISBN 0-12-544423-0.
Toxicological Profile for Cesium. - Atlanta: Agency for Toxic Substances and Disease Registry, 2004. - 306 p.


== Արտաքին հղումներ ==
«Кристаллическая структура хлорида цезия» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-17-ին։ Վերցված է 2011-03-03 
«Java 3D-модель кристаллической решётки хлорида цезия» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-17-ին։ Վերցված է 2011-04-08 
«Оптические характеристики кристалла хлорида цезия» (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-17-ին։ Վերցված է 2011-05-13