Յոհաննե Դիբվադ

Յոհաննե Դիբվադ (օգոստոսի 2, 1867(1867-08-02), Քրիստիանիա, Նորվեգիա - մարտի 4, 1950(1950-03-04), Օսլո, Նորվեգիա), նորվեգացի թատրոնի դերասանուհի և պրոդյուսեր։ Շուրջ կես դար եղել է նորվեգական թատրոնի առաջատար դերասանուհին։


== Վաղ և անձնական կյանք ==

Յոհաննե Դիբվադը ծնվել է Քրիստիանիա (ներկայումս՝ Օսլո) քաղաքում դերասան Մատիաս Ջուելի (1835-1894) և դերասանուհի Յոհաննե Էլվիգի (1847-1882) ընտանիքում։ Երկուսն էլ աշխատում էին Քրիստիանիայի թատրոնում։ Յոհաննեի մայրն առաջին նորվեգացին էր, ով խաղաց Նորայի դերը Հենրիկ Իբսենի «Տիկնիկների տունը» պիեսում (1880)։ Մայրը մահացել է 1882 թվականին՝ 34 տարեկան հասակում, իսկ Յոհաննեն մեծացել է Բերգենում ապրող մորաքրոջ մոտ։ Խնամակալները ձգտում էին աղջկան հեռու պահել թատրոնից, սակայն Յոհաննեն ցանկանում էր դառնալ դերասանուհի։
1891-1916 թվականներին Յոհաննեն ամուսնացած է եղել փաստաբան և երգահան Վիլհելմ Դիբվադի հետ։


== Կարիերա ==


=== Դերասանուհի ===
Յոհաննեի Դիբվադի դեբյուտը կայացել է 1887 թվականի նոյեմբերի 7-ին Բերգենի Ազգային բեմում «Gertrude eller den lille skat» կատակերգությունով։ Հաջորդը Նորայի դերն էր «Տիկնիկների տունը» պիեսում։ Բեկումնային էր նրա «Fanchon»-ի դերը Շառլոթ Բիրչ-Փֆեյֆերի «En liden Hex» պիեսում նախ Բերգենոմ, իսկ ավելի ուշ՝ 1888 թվականին, Քրիստիանիայի թատրոնում։ Այն տեսարանը, որտեղ Յոհաննեն լուսնի լույսի տակ պարում է իր ստվերի հետ, ցնցեց հանդիսատեսին։ Թատրոնի տնօրեն և քննադատ Գուննար Հեյբերգը մեկնաբանել է այդ տեսարանը որպես «մեծ դերասանի ծնունդ»։
1888-1899 թվականներին Յոհաննեն շարունակեց խաղալ Քրիստիանիայի թատրոնում։ 1899 թվականին՝ Ազգային թատրոնի բացումից հետո, սկսեց համագործակցել թատրոնի տնօրեն Բյոռն Բյոռնսոնի հետ և այստեղ անցկացրեց իր կարիերայի մեծ մասը։ Քրիստիանիայի թատրոնում իր գործունեության ընթացքում Յոհաննեն խաղացել է 76 դեր, այդ թվում՝ «Հեդվիգի» դերը «Վայրի բադիկը» պիեսում (1889), «Նորայի» դերը «Տիկնիկների տունը» պիեսում (1890) և «Ջուլիետի» դերը «Ռոմեո և Ջուլիետ» պիեսում (1899)։ Ազգային թատրոնում նա խաղացել է այնպիսի դերեր, ինչպես՝ «Կլարա Սանգ» «Over Ævne I» պիեսում (1899), «Մայա» «Երբ մենք՝ մահացածներս, արթնանում ենք» պիեսում և «Գերդ» «Բրանդ» պիեսում։ Յոհեննեն նաև մեկնել է շրջագայությունների՝ 1903 թվականին Կոպենհագեն, 1907 թվականին Բեռլին և 1937 թվականին Փարիզ։


=== Թատրոնի պրոդյուսեր ===
1906 թվականին Յոհաննե Դիբվադը բեմադրեց իր առաջին պիեսը՝ Մորիս Մետերլինկի «Pelléas and Mélisande»-ը։ Ավելի ուշ բեմադրեց ավելի քան քառասուն պիես՝ հաճախ նաև խաղալով գլխավոր դերում։ Նրա բեմադրություններից են Եվրիպիդեսի «Մեդեա» ողբերգությունը (1918), Նուրդալ Գրիգի «Barabbas»-ը (1927) և Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Մարի Ստյուարտ»-ը (1929)։


=== Պարգևներ ===
1924 թվականին Յոհաննե Դիբվադը պարգևատրվել է Սուրբ Օլավի շքանշանով։ Որպես դերասան 60-ամյա հոբելյանին՝ 1947 թվականի նոյեմբերի 7-ին, Յոհաննեն հանդես եկավ Իբսենի «Պեր Գյունտ» պիեսում՝ որպես «Mor Aase», և պարգևատրվեց Սուրբ Օլավի Մեծ խաչով։ Նրա վերջին բեմելը տեղի ունեցավ մեկ ամիս անց՝ 1947 թվականի դեկտեմբերի 8-ին։
Դերասանուհին մահացավ 1950 թվականի մարտի 4-ին Օսլոյում 82 տարեկան հասակում։ 1962 թվականին Օսլոյի Ազգային թատրոնի դիմաց տեղադրվեց նրա բրոնզե արձանը (ճարտարապետ Պեր Ունգ)։ Յոհաննեն առաջին նորվեգացի դերասանն էր, ում դիմանկարով դրոշմանիշ պատրաստվեց (1967)։ Ազգային թատրոնի դիմացի տարածքը նրա անունով կոչվում է «Յոհաննե Դիբվադի հրապարակ», իսկ թատրոնի հասցեն՝ «Յոհաննե Դիբվադի հրապարակ 1»։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Kristian Elster, Jr.: Skuespillerinden Johanne Dybwad. Til belysning av realismen i skuespillkunsten (1931)
Axel Otto Normann: Johanne Dybwad. Liv og kunst (1937)
Carla Rae Waal: Johanne Dybwad. Norwegian Actress (1967)