Օդրի Լորդ

Օդրի Լորդ (անգլ.՝ Audrey Geraldine Lorde;փետրվարի 18, 1934(1934-02-18)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ - նոյեմբերի 17, 1992(1992-11-17)[…], Սանտա Կրուս, Սենթ Քրուս, Ամերիկյան Վիրջինյան կղզիներ, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող և բանաստեղծուհի, ֆեմինիստ, քաղաքացիական իրավունքների համար պայքարի ակտիվիստ։ Նրա պոեզիան առանձնանում է տեխնիկական վարպետությամբ և հուզական արտահայտությամբ, բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են քաղաքացիական և սոցիալիստական անարդարության զայրույթը և վրդովմունքը, որը նա տեսել է ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Նրա ստեղծագործությունների թեման, ինչպես արձակ, այնպես էլ բանաստեղծական է, կենտրոնացած է եղել քաղաքացիական իրավունքների, ֆեմինիազմի և կանանց սև ինքնության ուսումնասիրության վրա։


== Կյանքի վաղ տարիներ ==
Լորդը ծնվել է Նյու Յորքի Հարլեմ քաղաքում, Կարիբյան տարածաշրջանից ներգաղթածների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Ֆրեդերիկ Լորդը Բարբադոսից էր, իսկ մայրը՝ Լինդա Լորդը, Գրենադային պատկանող Կարիակու կղզուց։ Եղել է երեք դուստրերից ամենափոքրը։ Լորդի վաղ ուսուցման և դաստիարակության մեջ կարևոր դեր է խաղացել նրա մայրը։ Չորս տարեկանում սկսել է խոսել, Օդրին շուտով սովորել է կարդալ և գրել։ Իր առաջին բանաստեղծությունը գրել է ութերորդ դասարանում։
1951 թվականին ավարտել է Հանթերի քոլեջը՝ ինտելեկտուալ, շնորհալի երեխաների համար նախատեսված հաստատությունը։ Ուսման ընթացքում Լորդը  «Seventeen» ամսագրում հրապարակել է իր առաջին բանաստեղծությունը։ Ուսումնառության ընթացքում մասնակցել է Գարլեմի գրողների Գիլդիայի կողմից կազմակերպված պոեզիայի սեմինարներին։


== Կարիերա ==
Օդրի Լորդը 1954 թվականն անցկացրել է Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանում, և այդ ժամանակաշրջանը նկարագրել է որպես նորացման և ինքնահաստատման ժամանակ։ Ընդունել է իր ինքնությունը անհատական ​​և գեղարվեստական ​​մակարդակում՝ որպես բանաստեղծ։ Նյու Յորք վերադառնալուն պես Լորդը հաճախել է Հանթերի քոլեջ և ավարտել այն 1959 թվականին։ Շարունակելով ստեղծագործել, աշխատել է գրադարանավար։ Ուսումը շարունակել է Կոլումբիայի համալսարանում՝ 1961 թվականին ստանալով գրադարանագիտության մագիստրոսի աստիճան։ Այս ժամանակահատվածում աշխատել է Մաունթ-Վերնոնի հանրային գրադարանում։
1962 թվականին Օդրի Լորդն ամուսնացել է իրավաբան Էդվին Ռոլինսի հետ։ Նրանց ամուսնությունը տևել է մինչև 1970 թվականը, նրանք ունեցել են երկու երեխա։
1968 թվականին Լորդը պաշտոն է ստացել Միսիսիպի նահանգի Տուգալուի քոլեջում։ Այնտեղ և Մեքսիկայում անցկացրած ժամանակահատվածում, ձեռք է բերել կարևոր ստեղծագործական հմտություն։ Օդրին իր երիտասարդ սևամորթ ուսանողների հետ դասընթացներ է վարել, հաճախ քննարկելով այդ ժամանակ արդիական՝ քաղաքացիական իրավունքների հարցը։ Նրա բանաստեղծությունների գիրքը՝ Cables to Rage արտացոլում է Տուգալուում նրա գտնվելու փորձը։
1972 թվականից մինչև 1987 թվականը Լորդն ապրել է Սթաթեն Այլենդ կղզում։ Այս ժամանակահատվածը նշանավորվել է ստեղծագործությամբ, դասավանդմամբ և հասարակական կազմակերպությունների հետ համագործակցմամբ, մասնավորապես, նա համահիմնադրել է Kitchen-Table: Women of Color Press-ը , Հասարակական կազմակերպություններ Women’s Coalition of St. Croix-ը և Sisterhood in Support of Sisters-ը (վերջինս՝ 80-ականների վերջին, հիմնադրվել է Հարավային Աֆրիկայում՝ ապարտհեյդից տառափող կանանց օգնելու համար)։


=== Բեռլինյան տարիներ ===
1984 թվականին Լորդն աշխատել է Արևմտյան Բեռլինի ազատ համալսարանում, որպես հրավիրված պրոֆեսոր։ Լորդին հրավիրել է Դագմար Շուլցը, որի հետ հանդիպել է 1980 թվականին Կոպենհագենում՝ ՄԱԿ-ի կանանց համաշխարհային համաժողովին։ Գերմանիայում գտնվելու ընթացքում Լորդը դարձել է ազդեցիկ գործիչ աֆրո-գերմանական շարժման մեջ։ Բեռլինում մի խումբ սևամորթ ակտիվիստների հետ միասին Օդրի Լորդը հորինել է «աֆրո-գերմանացի» տերմինը և Գերմանիայում ստեղծել սև շարժումը։


=== Պոեզիա ===
Լորդի բանաստեղծական աշխատանքները պարբերաբար լույս են տեսել 60-ականների ընթացքում՝ Լենգսթոն Հյուզի «New Negro Poets» USA հրատարակությունում, մի քանի արտասահմանյան անթոլոգիաներում։ Այդ ժամանակ Լորդը ակտիվություն է ցուցաբերել քաղաքացիական իրավունքների, հակապատերազմական և ֆեմինիստական շարժումներում։ 1968 և 1970 թվականներին համապատասխանաբար լույս են տեսել Լորդի առաջին՝ «The First Cities» և երկրորդը «Cables to Rage» ժողովածուները։
1973 թվականին From a «Land Where Other People Live» ժողովածուն առաջադրվել է «Ազգային գրքի» մրցանակի։ Նրանում ներկայացված է Լորդի անձնական պայքարն իր ինքնության համար և սոցիալական անարդարության դեմ նրա զայրույթը։
Չնայած այդ հրատարակությունների հարաբերական հաջողությանը, 1976 թվականին «Coal» ժողովածուի թողարկումը Օդրի Լորդին դարձրել է «Black Arts Movement»-ի ազդեցիկ ձայնը, իսկ նրա հրատարակությունը «Norton» հրատարակչությունում ընդարձակ լսարանին օգնել է ծանոթանալ իր ստեղծագործությանը։ Գիրքը պարունակել է ինչպես նոր, այնպես էլ հին բանաստեղծություններ, միավորված այնպիսի թեմաներով, որոնք բանաստեղծուհուն հայտնիություն էին բերել․ զայրույթ ռասիզմի դեմ, նրա հիացմունք սև ինքնության հանդեպ։
1991-1992 թվականներին Լորդը եղել է Նյու Յորք նահանգի պաշտոնական բանաստեղծը։


=== Արձակ ===
«The Cancer Journals» (1980 թվական) գիրքը, որը մասամբ կազմված է 1970-ականների վերջի անձնական օրագրերից, և «A Burst of Light» (1988 թվական) գիրքը ոչ գեղարվեստական ​​արձակի օրինակներ են, որոնցում արտացոլված է Լորդի դիագնոստիկայի հետ կապված՝ կրծքագեղձի քաղցկեղը բուժելու և վերականգնվելու փորձը։ Երկու գրքերում էլ Լորդը վերլուծում է հիվանդության, դրա բուժման, ֆիզիկական գեղեցկության և պրոթեզավորման արևմտյան հայացքները, ինչպես նաև առաջ է քաշում մահվան խնդիրը, դրա հանդեպ վախի, վիկտիմիզացիայի, ներքին ուժերի կյանքի համար մղված պայքարի թեմաները։
Zami վեպ․ «A New Spelling of My Name»-ը (1982) գրված է որպես «կենսաբիոլոգիա»։ Այն նվիրված է գրողի մանկությանը և չափահասությանը։  Պատմվածքում արտացոլված է Լորդի սեռականության և ինքնաճանաչման էվոլյուցիան։
Sister Outsider գիրք․ «Essays and Speeches» (1984) գրքում Լորդն ընդգծում է մարգինալ խմբերի փորձի կաևորությունը, որպեսզի տեսանելի դարձնի նրանց պայքարը ռեպրեսիվ հասարակության մեջ։ Նա ընդգծում է մարդկանց տարբեր խմբերի (հատկապես սպիտակ և աֆրոամերիկացի կանանց) ընդհանուր լեզու գտնելու անհրաժեշտությունը։


=== Ֆիլմեր ===
Օդրի Լորդը մասնակցել է մի քանի փաստագրական ֆիլմերի ստեղծմանը։ Մասնավորապես, Before Stonewall (1984) և բրիտանական կարճաժամկետ Emergence (1986) ֆիլմը։ Մի քանի փաստագրական ֆիլմեր ստեղծվել են արխիվային գրառումների հիման վրա։ Մասնավորապես, 2012 թվականին թողարկվել է Դագմար Շուլցի Audre Lorde-Die Berliner Jahre 1984-1992 փաստագրական ֆիլմը Բեռլին կատարած այցերի ընթացքում նկարահանված կադրերի հիման վրա։


=== Ներդրումը ֆեմինիստական քննարկումներում ===
Լորդը եղել է ինտերսեկցինալության մեծ երկրպագու՝ քսաներորդ դարի երկրորդ կեսի ազատագրական շարժումների շուրջ քննարկումներում։
Ռասիզմը, կապիտալիզմը, ԼԳԲՏ անձանց իրավունքների, անօրինական ներգաղթյալների կամ ծանր ախտորոշմամբ մարդկանց քննադատելու փորձերը, առաջացրել են դիմադրություն։ Լորդի հասարակական ակտիվության հայտնի և կարևոր փաստ է դարձել նրա բանավեճը Մերի Դեյլիի (Mary Daly) հետ։ Լորդի ազդեցությունը հատկապես ընդգծվում է այսպես կոչված ֆեմինիզմի երրորդ ալիքի համատեքստում։


== Հետագա տարիներ՝ մահ և ճանաչում ==
1989 թվականին Լորդը և նրա գործընկեր Գլորիա Ջոզեֆը (Gloria Joseph) տեղափոխվել են Գլորիայի հայրենիք՝ Սանտա Կրուս։ 1978 թվականից ի վեր Օդրին պայքարել է կրծքագեղձի քաղցկեղի դեմ, վեց տարի անց նրա մոտ լյարդի քաղցկեղ են ախտորոշել։ Բանաստեղծուհին համընդհանուր ճանաչում էր վայելում դեռ կենդանության օրոք։ Մահացել է 1992 թվականի նոյեմբերի 17-ին՝ 58 տարեկան հասակում։
Նրա պատվին անվանվել է Audre Lorde Award գրական մրցանակը, Callen-Lorde Community Health Center բժշկական կենտրոնը և Audre Lorde Project հասարակական կազմակերպությունը։


== Ծանոթագրություններ ==