Ֆուլդա (քաղաք)

Ֆուլդա (գերմ.՝ Fulda), քաղաք Գերմանիայի Դաշնության Հեսսեն երկրամասում: Մեծությամբ այդ երկրամասի իններորդ բնակավայրն է և Արևելյան Հեսսեն տարածաշրջանի վարչական կենտրոնը: Ընկած է Ֆուլդա գետի ափին, Մայնի Ֆրանկֆուրտից մոտավորապես 100 կիլոմետր դեպի հյուսիս, Գերմանիայի կենտրոնական մասում և առավելագույնը երեքժամյա ուղևորությամբ է հեռու գերմանական խոշոր քաղաքներ Բեռլինից, Քյոլնից, Համբուրգից, Մյունխենից: Իսկ Եվրամիության աշխարհագրական կենտրոնն էլ գտնվում է հարևան Գելնհաուզենում: Ֆուլդայի մերձակայքում է առանձնացված Գերմանիայի 14 կենսոլորտային արգելոցներից մեկը:


== Կլիմա ==
Ֆուլդան գտնվում է մեղմ, բարեխառն կլիմայի գոտում:

Միջին տարեկան առավելագույն ջերմաստիճանը՝ 12,6 °C 
Միջին տարեկան նվազագույն ջերմաստիճանը՝ 4,8 °C 
Տեղումների միջին տարեկան քանակը՝ 664,7 մմ 
Միջին օրական արևաջերմ ժամանակամիջոցը՝ 3,8 ժամ 


== Պատմություն ==
Քաղաքի ներկայիս տարածքում դեռ Մերովինգների ժամանակներում բերդամրոց է եղել:
Վաղ միջնադարում՝ 742 թվականին Բոնիֆացիուսն այստեղ հիմնել է առաջին եկեղեցին: Դրանից երկու տարի անց կազմավորվել է աբբայությունը, որի՝ այսպես կոչված՝ «Բարձր տաճարում» հետագայում ամփոփվել են սրբադասված Բոնիֆացիուսի՝ «գերմանացիների առաքյալի» մասունքները: Վանահոր պաշտոնում նրան հաջորդել է Բաուգուլֆոն: 751 թվականին այստեղ կառուցված ոչ մեծ եկեղեցին 790-ից հետո վերակառուցվել է, ստացել նավակերպ բազիլիկի տեսք՝ ապսիդի շուրջը ունենալով երկու շրջանաձև աշտարակ: Աբբայության շուրջը ժամանակի ընթացքում կազմավորվել է բնակավայրը, որին 1114 թվականին շնորհվել է քաղաքի կարգավիճակ: Իր ծոցում պահած պաշտամունքային կարևորագույն կառույցի շնորհիվ Ֆուլդան պատկերավոր կերպով անվանվել է կաթոլիկության օրրան, դարձել Հյուսիսային Եվրոպայի մշակութային կենտրոններից մեկը: 965 թվականին Ֆուլդա է այցելել իսպանահպատակ արաբ (ըստ որոշ աղբյուրների՝ հրեա) ճանապարհորդ Իբրահիմ իբն Յակուբը, որը, տպավորված, իր գրքում նկարագրել է աբբայությունն ու վանական գանձերը:
Ֆուլդան, իշխանի ու եպիսկոպոսի տիտղոս ունեցող վանահայրերի գլխավորությամբ, մինչև 19-րդ դարի սկիզբը պահպանել է իր քաղաքական ինքնուրույնությունը;
Մեր օրերում Ֆուլդան համբավված է ոչ միայն վանական համալիրով, այլև կիրառական գիտությունների խոշոր ու հեղինակավոր համալսարանով, բեռնատար ավտոմեքենաների անվադողեր արտադրող մեծ ձեռնարկությամբ, արդյունաբերության ավտոմատացման համակարգեր ու տվիչներ-ցուցիչներ թողարկող Jumo գործարանով...


== Անվանի անձինք ==
Ադամ Ֆուլդացի (մոտ. 1445—1505) — երաժշտության տեսաբան, կոմպոզիտոր
Գեորգի Ադելման (1811—1888) — վիրաբույժ, մանկավարժ
Ալֆրեդ Դրեգգեր — ՔԴԿ-ի առաջնորդներից, 1956—1970 թթ. Ֆուլդայի օբեր-բուրգամիստր
Կառլ Ֆերդինանդ Բրաուն (1850—1918) — ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր
Հենրիխ Բուրհարդ (1894—1945) — Երրորդ ռայխի զորահրամանատարներից մեկը, զենիթային զորքերի գեներալ
Վոլֆգանգ Դրաֆ (1940—2011) — բժիշկ
Սեբաստիան Կել (ծնվ. 1980) — ֆուտբոլիստ
Ֆրանց Լեբլայն (1744—1810) — բուսաբան
Թոբիաս Սամմետ (ծնվ. 1977) — կոմպոզիտոր, երգիչ, Edguy և Avantasia երաժշտախմբերի հիմնադիր
Հուգո Շտելե (1826—1848) — կոմպոզիտոր


== Գործընկեր քաղաքներ ==
 Առլ, Ֆրանսիա, 1964
 Կոմո, Իտալիա, 1960
 Քրեդիտոն, Մեծ Բրիտանիա
 Դոկկում, Նիդերլանդներ
 Լիտոմերիցե, Չեխիա, 2001
 Սերգիև Պոսադ, Ռուսաստան, 1991,
 Վայմար, Գերմանիա
 Վիլմինգտոն, ԱՄՆ, 1997


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
(Գերմաներեն) Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
(Գերմաներեն) Městský archiv Fulda