Էնդրյու Ֆիշեր

Էնդրյու Ֆիշեր (իտալերեն՝ Andrew Fisher, օգոստոսի 29, 1862(1862-08-29), Crosshouse - հոկտեմբերի 22, 1928(1928-10-22), West Hampstead, Քամդեն, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), ավստրալիացի քաղաքական և պետական գործիչ, լեյբորիստ, եղել է երկրի հինգերորդ վարչապետը՝ այդ պաշտոնը զբաղեցնելով երեք ժամկետ։ Նրա ղեկավարությամբ 1910-1913 թվականներին ավարտվել է հսկայական օրենսդրական ծրագիր, որը նրան, պրոտեկցիոնիստ վարչապետ Ալֆրեդ Դիկինի հետ, դարձրել է նոր ազգի օրենսդիր կառույցի հիմնադիրներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Էնդրյու Ֆիշերը ծնվել է 1862 թվականի օգոստոսի 29-ին Ռոբերտ Ֆիշերի և Ջեյն Գարվինի՝ յոթ երեխայից բաղկացած ընտանիքում։ Հայրն աշխատել է հանքում, իսկ 1863 թվականին եղել է կոոպերատիվ խանութի հիմնադիրներից մեկը։ Էնդրյու Ֆիշերը հիմնականում գրադարանում զբաղվել է ինքնուսուցմամբ, ինչի շնորհիվ էլ օգնել է հորը խանութ հիմնել։ Նա երեկոյան դպրոց է հաճախել, իսկ 10 տարեկանում սկսել է աշխատել հանքում։ 17 տարեկանում նրան ընտրել են տեղի արհմիութենական կազմակերպության քարտուղար։
1885 թվականին Ֆիշերը տեղափոխվել է Քվինսլենդ, որտեղ երկար ժամանակ աշխատել է ածխի և ոսկու արդյունահանման հանքերում, ինչպես նաև ստացել վարորդական իրավունք։ 1891 թվականին դարձել է հանքագործների ասոցիացիայի և բանվորների քաղաքական կազմակերպության նախագահ, որոնք եղել են Լեյբորիստական կուսակցության տեղական գրասենյակները։ Դրանով սկսվել է Էնդրյու Ֆիշերի քաղաքական գործունեությունը։
1901 թվականին Ֆիշերն ամուսնացել է Մարգարեթ Իրվինի հետ, որից ունեցել է 6 երեխա։
1911 թվականին մեկնել է Մեծ Բրիտանիա և այցելել հարազատ վայրեր, որտեղ նրան դիմավորել են որպես հերոս։
Քաղաքական գործունեության ավարտից հետո նա 1916 թվականին դարձել է հանձնակատար՝ ներկայացնելով Ավստրալիան Լոնդոնում։ Նա այդ պաշտոնում փոխարինել Է Ջորջ Ռիդին և պաշտոնավարել է 5 տարի։ Դրանից հետո Ֆիշերը վերադարձել է Ավստրալիա, որտեղ հանդիպել է իր կողմնակիցների հետ, որոնք ցանկացել են իր քաղաքական գործունեության շարունակությունը։ Սակայն Ֆիշերն ինքը քաղաքականության նկատմամբ հետաքրքրություն չի զգացել և մեկ տարի անց մեկնել է Լոնդոն։


== Քաղաքական գործունեություն ==
1893 թվականի ապրիլին Էնդրյուն Գիմպիից հաղթել է Քվինսլենդի Օրենսդիր ժողովի ընտրություններում՝ որպես Լեյբորիստական կուսակցության թեկնածու։ 1896 թվականին նա կորցրել է իր տեղը, սակայն վերընտրվել է 1899 թվականին։
Միացյալ Ավստրալիայի առաջին ընտրություններում Ֆիշերն Ուայդ Բեյ շրջանում Լեյբորիստական կուսակցության թեկնածու էր։ Նա հաղթել է այս և հաջորդող հինգ ընտրությունում։ 1904 թվականին եղել է առևտրի և մաքսային կառավարության նախարար։ 1905 թվականին դարձել է Ավստրալիայի լեյբորիստական կուսակցության երկրորդ մարդը, իսկ 1907 թվականին՝ նրա առաջնորդը։


=== Վարչապետ ===
Ֆիշերը երեք անգամ դարձել է վարչապետ և երեք անգամ էլ եղել երկրի գանձապետը։ Առաջին անգամ նա նախարար Է դարձել Ալֆրեդ Դիկինի պրոտեկցիոնիստական կառավարության պաշտոնաթողությունից հետո, և պաշտոնաթող է եղել Դիկինի և Ջոզեֆ Քուկի կոալիցիայի ուժեղացումից հետո, չնայած այն բանին, որ գեներալ-նահանգապետը չի ստորագրել ամբողջ կառավարության հրաժարականը։
Երկրորդ անգամ Ֆիշերը վարչապետ է դարձել չորրորդ համընդհանուր ընտրություններում Լեյբորիստական կուսակցության հաղթանակից հետո (Ներկայացուցիչների պալատում 75-ից 43-ը և 36-ից 23-ը Սենատում)։ Ֆիշերին հաջողվել է ամբողջ ժամկետով մնալ գրասենյակում։ Այս ընթացքում ակտիվ օրինաստեղծ ծրագիրը ներառում էր Commonwealth Bank-ի ստեղծումը, Գերագույն դատարանի ընդլայնումը, Կանբերրայում մայրաքաղաքի սահմանումը։ Սոցիալական առումով ներդրվել են աշխատանքային փոխհատուցումներ և կանանց համար դեկրետային արձակուրդ, իրականացվել է տարիքային և հաշմանդամության թոշակների ազատականացում։ Թագավորական հանձնաժողովի հանձնարարականները հիմք են տվել հետագայում շաքարի արդյունաբերության զարգացմանը։
1913 թվականին մեկ տեղով ընտրություններում հաղթել էին լիբերալները։ Վարչապետ է դարձել Ջոզեֆ Քուկը, իսկ Էնդրյու Ֆիշերը գլխավորել է պաշտոնական ընդդիմությունը։ Հաջորդ ընտրություններում՝ 1914 թվականի սեպտեմբերին, նա կրկին վարչապետ է դարձել։ Այդ ժամանակ արդեն պատերազմ էր ընթանում և Ֆիշերը խոստացել էր, որ Ավստրալիան կաջակցի Միացյալ Թագավորությանը «մինչև վերջին մարդը և մինչև վերջին շիլինգը» (անգլ.՝ to the last man and last shilling)։ 1915 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Էնդրյու Ֆիշերը ստիպված է եղել լքել պաշտոնն առողջական խնդիրների պատճառով։ Ֆիշերի տեղը զբաղեցրել է իր տեղակալ Ուիլյամ Մորիս Հյուզը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Bastian, Peter (2009), Andrew Fisher: An Underestimated Man, University of New South Wales Press
Day, David (2008), Andrew Fisher: Prime Minister of Australia, Fourth Estate
ughes, Colin A (1976), Mr Prime Minister. Australian Prime Ministers 1901–1972, Oxford University Press, Melbourne, Victoria, Ch.6. 0-19-550471-2
Grattan, Michelle, (editor.) (2013), Australian prime ministers (Revised and updated տպ.), Chatswood, N.S.W. New Holland, ISBN 978-1-74257-429-5 


== Արտաքին հղումներ ==
Andrew Fisher: a reforming treasurer – treasury.gov.au
Prime Ministers of Australia: Andrew Fisher Archived 2018-04-08 at the Wayback Machine., National Museum of Australia
Andrew Fisher – Scaramouche
Commentary and video of the Memorial to Andrew Fisher at his birthplace