Յուվյասկուլյա

Յուվյասկուլյա, նախկինում Յուվյասկյուլյա և Յուվեսկուլյե (ֆիններեն՝ Jyväskylä [ˈjyvæsˌkylæ]), քաղաք և մունիցիպալիտետ կենտրոնական Ֆինլյանդիայում , Կենտրոնական Ֆինլանդիա մարզի վարչական կենտրոն։ Քաղաքի անվանումը թարգմանվում է որպես «հացահատիկի գյուղ»։
Ունի 128,2 հազար բնակչություն։
Քաղաքը գտնվում է Տամպերեից 147 կմ դեպի հյուսիս-արևելք և 270 կմ Հելսինկիից հյուսիս, Պյայանե և Կեյտելե լճերի մոտ։
Հիմնադրվել է Նիկոլայ 1-ին կայսրի հրամանով 1837 թվականի մարտի 22-ին։
Հասարակական կարծիքի հարցումների համաձայն 2012 թվականին Յուվյասկուլյան Ֆինլանդիայի քաղաքացիների շրջանում գրավել է երրորդ տեղը ապրելու գրավչության առումով։


== Կրթություն ==

Յուվյասկուլյան հայտնի է որպես Ֆինլանդիայի Աթենք։
1858 թվականին այստեղ բացվել է առաջին ֆիննալեզու լիցեյը, որը համարվել է միջին բարձր մակարդակի առաջին ֆիննալեզու ուսումնական հաստատությունը։ 1863 թվականին բացվել է ֆիննական լեզվի ուսուցիչների պատրաստման առաջին ուսումնարանը, 1864 թվականին՝ առաջին ֆիննալեզու դպրոցը աղջիկների համար, 1914 թվականին՝ Ֆինլանդիայում առաջին ամառային համալսարանը։
1966 թվականից գործում է Ֆինլանդիայի խոշոր համալսարաններից մեկը՝ Յուվյասկուլյայի համալսարանը, որտեղ սովորում է մոտ 16 հազար ուսանող։ Համալսարանում կա յոթ ֆակուլտետ, այդ թվում երկրում միակ ֆիզիկական կուլտուրայի ֆակուլտետը։
Բոլոր ուսումնական հաստատություններում սովորում է ընդամենը 40 հազար մարդ։


== Տրանսպորտ ==
Քաղաքով են անցնում E75 և E63 ավտոմայրուղիները։
Յուվյասկուլյայի երկաթուղային կայարանը միացած է միջազգային կայարանի հետ։
Կայարանից գնացքները շարժվում են դեպի ֆինլանդիայի Հելսինկի, Տամպերե, Տուրկու, Վաասա և այլ քաղաքներ։
Քաղաքի կենտրոնից դեպի հյուսիս գտնվող Տիկակոսկի շրջանում գտնվում է Յուվյասկուլյայի օդանավակայանը, որն իրականացնում է կանոնավոր ուղիղ չվերթեր դեպի Հելսինկիի և Կայանիի օդանավակայաններ։


== Սպորտ ==
«Յուվյասկուլյա» — ֆուտբոլային ակումբ
ՅՈՒՊ — հոկեյի ակումբ


== Տեսարժան վայրեր ==
Քաղաքում գտնվում են Ալվար Աալտոյի նախագծերով կառուցված շենքեր։ Քաղաքում անց է կացվում Ֆինլանդիայի ռալլին։


== Քույր քաղաքներ ==
 Ռուսաստան, Օբնինսկ, Ռուսաստան
 Ռուսաստան, Սարատով, Ռուսաստան
 Ռուսաստան, Յարոսլավլ, Ռուսաստան


== Հայտնի բնակիչներ և Յուվյասկուլյայում ծնվածներ ==
Արի Ահոնեն — Ֆինլանդիայի հոկեյիստ դարպասապահ
Ֆերրի Գրաֆ — Ավստրիացի երգչուհի (ներկայումս բնակվում է Յուվյասկուլյայում)
Յուհա Կանկունեն — ավտոարշավորդ, ռալիի աշխարհի քառակի չեմպիոն
Օտտո Կուուսինեն — Ֆինն քաղաքական գործիչը, 1892-1900 թվականներին սովորել է Յուվյասկուլյայի լիցեյում
Օլլի Մյայատտյա — Ֆինն հոկեյիստ, NHL Pittsburgh Penguins ակումբի պաշտպան, օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր
Սոֆի Օկսանեն — 1977 թվականին այստեղ ծնված էստոնացի-ֆինն դրամատուրգ (հայրը՝ ֆինն, մայրը` էստոնացի), որի «Մաքրագործում» վեպը և նույնանուն պիեսը թարգմանվել են աշխարհի 28 լեզուներով, այդ թվում` ռուսերեն
Յանի Սոյնինեն — Ֆինն ցատկորդ, օլիմպիական չեմպիոն
Ռայմո Սումմանեն — Ֆինն հոկեյիստ և մարզիչ


== Կլիմա ==
Յուվյասկուլյա քաղաքում կլիման չափավոր մայրցամաքային է ծովային հատկանիշներով։ Ձմեռը երկար է, համեմատաբար մեղմ։ Ամառը կարճ է և զով։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը +3.3 °C է։ Տարեկան տեղումները կազմում են 643 մմ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Կնիպովիչ Ն. Մ. (1890–1907)։ «Ювэскюлэ»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ 


== Արտաքին հղումներ ==
https://www.jyvaskyla.fi Йювяскюля. պաշտոնական կայք (ֆին.)
Туризм в городе Йювяскюля(ռուս.)