Ալեքսանդր Թոփչյան

Ալեքսանդր Էդուարդի Թոփչյան (սեպտեմբերի 7, 1939(1939-09-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 3, 2021(2021-09-03), Երևան, Հայաստան), հայ գրող, գրականագետ, գրաքննադատ, դրամատուրգ, արձակագիր, թարգմանիչ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1970 թվականից։
Էդուարդ Թոփչյանի որդին, Ստեփան Թոփչյանի եղբայրը, Անահիտ Թոփչյանի ամուսինը։


== Կենսագրություն ==
Սովորել է Երևանի Գրիգոր Խանջյանի անվան թիվ 56 միջնակարգ դպրոցում։ 1962 թվականին ավարտել է ԵՊՀ։ 1962-1963 թվականներին աշխատել է «Պիոներ կանչ» պարբերականում, 1963-1965 թվականներին՝ «Հայաստան» հրատարակչությունում, 1966-1975 թվականներին՝ «Գարուն» ամսագրում, 1975-1988 թվականներին՝ «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում, 1982-1989 թվականներին՝ Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի գրական բաժնի վարիչ, 1991-1995 թվականներին՝ ՀՀ ԱԺ լրատվության հանձնաժողովում։ 1960-1980 թվականների ընթացքում Հայաստանի, Մոսկվայի և միութենական այլ հանրապետությունների գրական մամուլում տպագրված հոդվածները նրան միութենական ճանաչում են բերել։
Հեղինակ է բազում թարգմանությունների ռուսերենից և ֆրանսերենից, որոնց թվում են Մոլիերի, Լարոշֆուկոյի, Շոդերլո դը Լակլոյի, Ապոլիների, Պրեվերի, Կոկտոյի, Ժիրոդուի, Անույի, Ռընարի, Սագանի և այլոց գործերը։ Հրատարակել է մոտ 500 գրականագիտական հոդված մամուլում՝ նվիրված արդի գրականության հարցերին։ Որպես գլխավոր խմբագիր և հրատարակության վարիչ, Թոփչյանի գործունեության շնորհիվ հրատարակվել են Ռուբեն Սևակի, Վազգեն Շուշանյանի, Հրաչ Զարդարյանի, Հարութ Կոստանդյանի, Նիկողոս Սարաֆյանի և այլ հայ գրողների ստեղծագործությունները, ինչպես նաև հայ գրողների ժողովածուներ և անթոլոգիաներ այլ լեզուներով։ Ալեքսանդր Թոփչյանի հեղինակությամբ լույս են տեսել նաև մի քանի գեղարվեստական գրքեր։ ԽՄԿԿ անդամ 1971 թվականից։


== Մատենագիտություն ==


=== Գրքեր ===


==== Գրականագիտական աշխատություններ ====
Բառի սահմանները (1978)
Ժամանակ և պատկեր (ռուսերեն, 1983)
Ապագայի ներկայությամբ (1987)


==== Գեղարվեստական գործեր ====
Արտագերս (1994)
Այնտեղ (2002)
Եվ անգամ մահից հետո (2005)
Բանկ Օտոման (2008)


==== Թարգմանություններ (ֆրանսերենից և ռուսերենից) ====
Լադա Յոզեֆ, Խորամանկ սանամեր աղվեսի պատմությունը, Երևան, «Հայաստան», 1964, 83 էջ։
Պրևեր Ժակ, Արյու և փետուր (բանաստեղծությունների ժողովածու), Ե., «Հայաստան», 1965։
Լոնդոն Ջեկ, Երկեր 12 հատորով, հ. 4, (գրքի մեջ մտնող «Կյանքի սերը» պատմվածաշարը թարգմանել է Ա. Թոփչյանը), Ե., «Հայաստան», 1966, 715 էջ։
Պրևեր Ժակ, Հեքիաթներ չարաճճի երեխաների համար, Ե., «Հայաստան», 1972։
Սիմենոն Ժորժ, Դեղին շունը, Ե., «Հայաստան», 1975։
Քաչա Վահե, Գիշատիչների խնջույքը, Ե., «Սովետական գրող», 1976, 368 էջ։
Ֆրանսուա դը Լառոշֆուկո, Մաքսիմներ, Ե., «Սովետական գրող», 1978։


=== Մամուլ ===
Չհրաժարվել հույզերից։ «Գարուն», 1967, № 1։ (Գրախոսություն Վազգեն Առաքելյանի «Երեքնուկներ», Ծովինարի «Ապրիլ», Լևոն Զաքարյանի «Իմ փողոցը», Յուրի Սահակյանի «Արևը քո դեմքին» բանաստեղծական ժողովածուների մասին)։


== Պարգևներ, կոչումներ և մրցանակներ ==
Ռուբեն Սևակի անվան մրցանակ, 1986
ՀԳՄ Միքայել Նալբանդյանի անվան մրցանակ, 1992
Սուրբ Էջմիածնի «Կանթեղ» մրցանակ, 2004
ՀԳՄ Դ.Դեմիրճյանի անվան մրցանակ, 2005
Պողոսյան մրցանակ, 2006
Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, 2009
Ֆրանսիական կառավարության բարձր պարգև՝ «Արվեստների և գրականության սպայի» (Officier de l’Ordre des Arts et des Lettres) շքանշան, 2010
Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2012)


== Ծանոթագրություններ ==