Նաիմա Վիֆսթրանդ

Նաիմա Վիֆսթրանդ կամ Սիրի Նաիմա Մաթիլդա Վիֆսթրանդ (շվեդերեն՝ Siri Naima Matilda Wifstrand, շվեդերեն արտասանություն: [ˈnâjma ˈvîːfstrand], սեպտեմբերի 4, 1890(1890-09-04), Կունգսհոլմ, Շվեդիա - հոկտեմբերի 23, 1968(1968-10-23), Գուստավ Վազա, Շվեդիա), շվեդ կինոդերասանուհի, օպերետային երգչուհի, տրուբադուր, ռեժիսոր և կոմպոզիտոր։ Միջազգայնորեն, նա առավել հռչակավոր է դարձել հասուն տարիներին Ինգմար Բերգմանի մի շարք ֆիլմերում խաղացած իր խիստ արտահայիչ երկրորդային դերերով։


== Կենսագրություն ==
Սիրի Նաիմա Մաթիլդա Վիֆսթրանդը ծնվել է Ստոկհոլմում, 1890 թվականին։ Նրան մեծացրել է մայրը։ Նրա մանկությունն անցել է Ստոկհոլմի կենտրոնական փողոցներից մեկում՝ Ֆլեմինգաթան փողոցում (շվեդերեն՝ Fleminggatan)։ Վիֆսթրանդը երբևէ դերասանական կրթություն չի ստացել, բայց արվեստը կատարելապես ուսումնասիրել է այն ժամանակ, երբ նա 1905 թվականին միացավ Աննա Լունդբերգի թատերախմբին, որն այն ժամանակ հեղինակավոր և հարգված թատերական ընկերություն էր Շվեդիայում։ Նա նրանց հետ ճանապարհորդեց մի քանի տարի՝ հայտնվելով փոքր դերերում և օժանդակ տեսարաններում։ Այսպիսով նա ստացավ փոքր դերեր Հելսինկիի և Ստոկհոլմի թատրոններում։ Բայց այդ ժամանակ Վիֆսթրանդը չէր մտածում դերասան դառնալու մասին, փոխարենը նա ձգտում էր երգչուհի դառնալ։ Եվ որպես մեծագույն օպերետային երգչուհի էլ նա հայտնի դարձավ և 30 տարի շարունակ վայելում էր շատ հաջող աստղային կարիերան Շվեդիայում (որպես դերասանուհի նրա խոսքային դերերը եղել են դրանից շատ ժամանակ անց, երբ երգչուհու կարիերայից հետո, 1940-ական թվականներին նա աստիճանաբար հասավ դերասանական վարպետության, իսկ այնուհետև ճանաչում ստացավ որպես շվեդական բեմի և կինոյի երկրորդային դերեր կատարող լավագույն դերասանուհի)։


=== Կարիերա և շրջադարձ ===
Վիֆսթրանդը երաժշտական ու երգեցողական կրթություն ստանալով Ստոկհոլմում, Շվեդիայի երաժշտական թագավորական ակադեմիայում, 1910 թվականին մեկնում է Լոնդոն և հետագա կրթությունը շարունակում Ռայմոնդ ֆոն զուր-Մյուհլենի (գերմ.՝ Raimund von zur-Mühlen) մոտ։ Ուսումնառությունից հետո նա Սկանդինավիայի ամենճանաչված երգչուհիներից մեկն էր։ 1913-1918 թվականներին նա աշխատել է Օսկարսթիեթերն (Oscarsteatern - Շվեդիայի օպերետայի և երաժշտության առաջատար բեմ) թատրոնում և երկար տարիներ շրջագայել է Շվեդիայում և Սկանդինավիայում։ Նրա մեծագույն շրջադարձը եղավ 1916 թվականին Կալմանի Չարդաշի թագուհին (Die Csárdásfürstin) օպերետում կոմսուհի Ստասիի դերը (սոպրանո)։ 1920-ական թվականներին նա աշխատել է հիմնականում Օսլոյի և Կոպենհագենի օպերաներում։ Երկար տարիներ նա ապրել է Լոնդոնում, որտեղ նա նաև հանդես է եկել միայնակ՝ իր կիթառով կատարելով տրուբադուրական երգեր։ Հետաքրքրականն այն, որ երբ Բրիտանիայում տեղի ունեցավ հեռուստատեսային հեռարձակման առաջին փորձերը, Վիֆսթրանդը դարձավ, այսպես ասած, առաջին «հեռուստաաստղերից» մեկը, քանի որ նա 1930-ական թվականներին հայտնվեց հեռուստատեսությունում և կատարեց մի շարք երգեր։

1937 թվականին շվեդ բեմադրիչ Պեր Լինդբերգը (Per Lindberg) դերասանուհուն տվեց Պեչումի կնոջ՝ Սելի Պեչումի (անգլ.՝ Celia Peachum) դերը Բրեխտի Երեք գրոշանոց օպերայում (շվեդերեն՝ Tolvskillingsoperan), որը չափազանց հաջող բեմադրություն էր և շրջագայեց Ռիքսթիեթերնի (շվեդերեն՝ Riksteatern - Շվեդիայի Ազգային պետական թատրոն) հետ։ Երբ Բերտոլդ Բրեխտը հետագայում հեռացավ Գերմանիայից՝ նացիստների պատճառով, նա առաջին անգամ տեղափոխվեց Շվեդիա, որտեղ նա մի որոշ ժամանակ ապրեց և գրեց Կուրաժ մայրիկը հատկապես Վիֆսթրանդի համար, բայց, ցավոք, անձամբ նա երբեք էլ չխաղաց այդ դերը, իսկ այն դարձավ Բրեխտի ամենահաջող պիեսներից մեկը։ Վիֆսթրանդը Շվեդիայում գտնվելու ընթացքում օգնել է Բրեխտին ինչպես ֆինանսական, այնպես էլ անձնական բնակության վայրերով։


=== Նկարահանում և Բերգման ===

Նաիմա Վիֆսթրանդը 1940-ական թվականներին պլանավորում էր թողնել բեմական կարիերան` դիմելով ռեժիսորությանը, նախ` 1944-1946 թվականներին՝ Շվեդիայի Թագավորական օպերայում։ Այնուամենայնիվ, 1940-ական թվականներին շվեդական որոշ ֆիլմերում մի քանի հաջողակ օժանդակ դերերի շնորհիվ, որտեղ Նաիման զարմացրեց քննադատներին և ներկայացավ որպես զարմանալիորեն ուժեղ և խարիզմատիկ կերպարային դերասանուհի, Շվեդիայի մի շարք երիտասարդ բեմադրիչներ և կինոռեժիսորներ մոտեցան նրան և դերեր առաջարկեցին դրամատիկական ներկայացումներում։ Այս երիտասարդ ռեժիսորներից մեկը Ինգմար Բերգմանն էր։ Ավելի ուշ Վիֆսթանդը դարձավ ռեժիսորի խմբի ամենահուսալի և վաղեմի դերասաններից մեկը։ Մալմյոյի քաղաքային թատրոնում Բերգմանի գործունեության բոլոր լեգենդար տարիներին (1954-1961) Վիֆսթրանդը եղել է խմբի մասը։ Հետագայում Բերգմանը նրան դերեր տվեց նաև իր ամենահիշարժան սկզբնական ֆիլմերից մի քանիսում, ինչպիսիք են՝ Վայրի ելակ, Ամառային գիշերվա ժպիտներ և Կախարդը։ Դրանից բացի, 1962-1963 թվականներին Վիֆսթրանդն աշխատել է նաև Ստոկհոլմի նորաբաց քաղաքային թատրոնի թիմի հետ, իսկ Գյոթենբուրգի քաղաքային թատրոնում՝ 1964 թվականից։
Նաիմա Վիֆսթրանդն ամուսնացած է եղել կապիտան Էրլինգ Նիելսենի հետ 1921-1928 թվականներին։


== Ընտրյալ ֆիլմեր ==
Մադամն այցելում է Օսլո (նորվեգերեն՝ Madame besøker Oslo) 1927
Երկու կին (շվեդերեն՝ Två kvinnor), 1947
Երաժշտությունը մթության մեջ (շվեդերեն՝ Musik i mörker), 1948
Ծարավ (շվեդերեն՝ Törst), 1949
Հանուն իմ թեժ երիտասարդության (շվեդերեն՝ För min heta ungdoms skull), 1952
Կանայք սպասում են (շվեդերեն՝ Kvinnors väntan), 1952
Կանացի անուրջներ (շվեդերեն՝ Kvinnodröm), 1955
Ամառային գիշերվա ժպիտներ (շվեդերեն՝ Sommarnattens leende), 1955
Պարոն Սլիմանը գալիս է (շվեդերեն՝ Herr Sleeman kommer), 1957
Մորու բացատը, 1957
Դեմք (շվեդերեն՝ Ansiktet), 1958
Դատավորը (շվեդերեն՝ Domaren), 1960
Գայլի ժամը (շվեդերեն՝ Vargtimmen), 1968


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Naima Wifstrand Internet Movie Database կայքում