Յահյա Ջամե

Յահյա Աբդու-Ազիզ Ջամուս Ջունկունգ Ջամե կամ Յահյա Ջամե (անգլ.՝ Yahya Abdul-Azziz Jemus Junkung Diliu Jammeh, մայիսի 25, 1965, Կանիլայի, Գամբիա), գամբիացի զինվորական, պետական և քաղաքական գործիչ, Գամբիայի Իսլամական Հանրապետության նախագահը` 1996-2017 թվականներին։


== Կենսագրություն ==
Յահյա Ջամեն ծնվել է 1965 թվականի մայիսի 25-ին Մեծ Բրիտանիայի տիրապետության տակ գտնվող Գամբիայի հարավ-արևմուտքում տեղակայված Կանիլայի գյուղում։


=== Վաղ տարիներ, կրթություն և զորաբանակային գործունեություն ===

1984 թվականին ծառայության է անցել Գամբիայի ազգային ժանդարմերիայում և մինչև 1986 թվականը ծառայել է հատուկ ծառայությունների բաժնում։
1986 թվականին ստացել է սերժանտի կոչում։ 1986-1989 թվականներին սերժանտ Յահյա Ջամեն սովորել է ժանդարմերիայի վերապատրաստման դպրոցում։
1989 թվականին նշանակվել է Գամբիայի նախագահի թիկնապահների պատասխանատու։ Այդ աշխատանքով զբաղվել է մինչև 1990 թվականը։ 1991 թվականին Յահյան դարձավ ազգային ժանդարմերիայի հրամանատար, իսկ հաջորդ տարում ստացավ լեյտենանտի կոչում։
Բացի այդ, նա նաև նշանակվեց Գամբիայի ոստիկանության հրամանատար։ Յահյա Ջամեն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Ալաբամա նահանգում սովորել է ռազմական ոստիկանության բազային կուրսեր և 1994 թվականին ստացել ռազմական գործի դիպլոմ։


=== Պետության ղեկավարի պաշտոնում ===
1994 թվականի հուլիսի 22-ին 29-ամյա լեյտենանտ Յահյա Ջամեն գլխավորում է 25-30 տարեկան հինգ զինվորականներից կազմված հեղափոխական խումբը և Գամբիայիում կատարում հեղաշրջում։
Հեղաշրջման արդյունքում տապալվում է Ժողովրդա-առաջադիմական կուսակցության հիմնադիր Դաուդա Կայրաբա Ջավարայիկժամանակավորառավարությունը։ Դաուդա Կայրաբա Ջավարաը կառավարում էր Գամբիան 1965 թվականից ի վեր (Գամբիան ստացավ անկախություն Մեծ Բրիտանիայից)։
1996 թվականի սեպտեմբերի 26-ին երկրում տեղի ունեցան նախագահական ընտրություններ։
Նախագահական ընտրություններում հաղթեց Յահյա Ջամեն` հավաքելով ամբողջ ձայների 55.77 %-ը։
2003 թվականին տեղի ունեցած ժողովրդի հետ հանդիպման ժամանակ Ջամեն մեջբերել է, որ «Երիտասարդ մարդիկ, ովքեր անձրևային եղանակին խաղում են ֆուտբոլ և հրաժարվում են աշխատել երկրի համար, պետք է գնան բանտ»։
2006 թվականի սեպտեմբերի 22-ին հերթական նախագահական ընտրություններում Յահյա Ջամեն հավաքում է ընդհանուր ձայների 67.33 %-ը և վերընտրվում Գամբիայի նախագահ։
2009 թվականի սկզբին ահաբեկչության պատճառով վախճանվում է նախագահի հորաքույրը։
Նրա մահվան ժամանակաշրջանը համընկնում է Գամբիայում բռնկված «Վհուկների որս» կազմակերպության գործունեության սկսման հետ։ Ըստ «Amnesty International» միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության տվյալների, Գամբիայում հազարավոր մարդիկ այս շրջանում դարձել են առևանգումների և քարոզչության զոհ, որոնց հետևում կանգնած է «վհուկներ որսող» խմբավորումը։ Հանցագործները զոհերին պահում էին գաղտնի կենտրոններում, և նրանց ստիպում էին խմել թմրեցնող թուրմեր և հաբեր։
Առևանգված անձանց մեծամասնությունը ծերերն էին։ Գերությունից ազատված որոշ քաղաքացիների մոտ հայտնաբերվում էր նաև երիկամային հիվանդություններ։ Ականատեսները ասում են.

Յահյա Ջամեի կառավարման տարիներին երկրում սրացավ ՁԻԱՀ-ի վտանգը։ Նախագահը այս ամենի մեջ մեղադրել է միասեռականներին։ Ըստ երկրում սահմանված օրենքի, միասեռականները ենթարկվում էին խիստ պատասխանատվության և նույնիսկ մինչև մահապատժի։

2010 թվականի աշնանը Յահյա Ջամեն հեռուստատեսությանը տված իր հարցազրույցում հայտարարել է, որ պատրաստ է սպանել նրան, ով կհամարձակվի «ապակայունացնել իրավիճակը Գամբիայում»։
2010 թվականի նոյեմբերի 8-ին իր ելույթում նշել է, որ Գամբիայի թագավոր դառնալու և երկիրը միանձնյա ղեկավարել ցանկություն ունի։
Սակայն նրա ներկայիս կառավարման և միապետական կառավարման մեջ չէին լինելու էական տարբերություններ, քանի որ Յահյան ներկայումս կառավարում է գրեթե միանձնյա, հաշվի չառնելով խորհրդարանյ որոշումները։
Նրա այս քայլի դրդապատճառը այն էր, որ միապետության պարագայում կդադարեցվեին պարբերաբար կատարվող նախագահական ընտրությունները։
Նրա այս որոշումը առաջացրել է գամբիական մամուլի և հոգևորականության քննադատությանը։ Արդյունքում Գամբիան չդարձավ միապետություն։
2013 թվականի հունվարին, Յահյա Ջամեն ընդունում է չորսօրյա աշխատանքային շաբաթվա մասին դեկրետ, որի համաձայն ուրբաթ օրը հայտարարվում է աղոթքների օր և դառնում պաշտոնապես ազատ օր։
2015 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Ջամեն, հաշվի առնելով Գամբիայում իսլամադավան բնակչության ճնշող մեծամասնություն լինելու հանգամանքը, իսլամը հռչակում է երկրի պաշտոնական կրոն, իսկ Գամբիան՝ իսլամական հանրապետություն (Գամբիան դարձավ 5-րդ իսլամական հանրապետությունը Իրանի, Պակիստանի, Աֆղանստանի և Մավրիտանիայի հետ միասին)։


== Տեսակետներ ==


=== Միասեռականություն ===

2008 թվականի մայիսի 15-ին իր ելույթում Յահյա Ջամեն նշել է, որ ինքը պատրաստ է կտրել Գամբիայում ապրող յուրաքանչյուր միասեռականի գլուխը և որ միասեռականությունը Գամբիայում դատապարտվում է ավելի խիստ, որքան Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում կամ այլ իսլամադավան երկրում։
Թալինդինգում իր ելույթի ժամանակ Ջամեն գեյերին և լեզբուհիներին Գամբիան լքելու վերջին հնարավորություն տվեց։
2013 թվականի սեպտեմբերի 27-ին ՄԱԿ-ի խորհրդում ունեցած իր ելույթում նա նույնասեռականներին բնութագրել է ինչպես չար, հակամարդկային, ինչպես նաև հակակրոնական արարածների։
Նա նշեց, որ նույնասեռականները ի վերջո դադարեցնելու են մարդու գոյությունը։
2014 թվականի փետրվարի 18-ին Ջամեն համասեռամոլներին անվանել է «վնասատուներ» և մեկնաբանել.

Նա նաև հավելել է, որ ԼԳԲՏ-ն ի վերջո հանգեցնելու է բորոտության, սիֆիլիսի և այլ վեներական հիվանդությունների գերակայության։


=== Բուժական մեթոդներ ===
2007 թվականի հունվարին Յահյեն պնդում էր, որ կարող է բուժել ՄԻԱՎ և ՁԻԱՀ հիվանդությունները բնական դեղաբույսերի միջոցով։ Նա նշում էր, որ բուժման առաջին քայլը այն է, որ հիվանդը պետք է դադարեցնի հակառետրովիրուսային դեղամիջոցների ընդունումը։
Ըստ նրա, դեղամիջոցներով բուժումը կարող է ունենալ վտանգավոր արդյունքներ։
2011 թվականի դեկտեմբերին հերթական անգամ նշեց ՁԻԱՀ-ի և ՄԻԱՎ-ի ուսումնասիրություններում ունեցած լավ արդյունքների մասին։
Դեռևս 2007 թվականի օգոստոսին Գամբիայի նախագահը հայտարարել էր, որ մշակել է բուսական թուրմերով բուժում՝ արյան գերճնշման` հիպերտոնիայի համար, ինչպես նաև կարող է բուժել կանանց անպտղությունը։


=== Պատմական հայացքներ և կրոնադավանություն ===
2010 թվականի հուլիսի 26-ին Յահյա Ջամեն թերթերից մեկում նշել է, որ Գամբիան կարևոր դեր ունի ավիացիոն արդյունաբերության մեջ և օրինակ բերել առաջին ատլանտյան թռիչքը։
Միևնույն ժամանակ Ջամեն նշել է, որ Գամբիան եղել է Աֆրիկայի տարածքով ամենամեծ և ամենահին պետություններից մեկը։
Նա հավելել է, որ իր երկրի անհաջողությունների պատճառը եղել է Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը, որը Գամբիայի տարածքները վաճառել է Ֆրանսիային։
Ինչպես Գամբիայի բնակչության 90 %-ը, Յահյա Ջամեն ևս դավանում է իսլամ։ 2010 թվականի հուլիսին տված իր հարցազրույցում նա ընդգծել է, որ այն մարդիկ ովքեր չեն հավատում Աստծոն, չեն կարող շնորհակալ լինել մարդկությանը և նրանց ավելի ցածր են քան խոզերը։


== Անձնական կյանք ==
Յահյա Ջամեն իր առաջին ամուսնությունը ավարտել է ամուսնալուծությամբ։ Իր երկրորդ կնոջ` Զեյնաբ Սումա Ջամեի հետ ամուսնացել է 1999 թվականին։
Նրանք ունեցել են երկու երեխաներ։ Երեխաներն են մեկ աղջիկ (Մարիամ Ջամե) և մեկ տղա (Մուհամմեդ Ջամե)։ Տղան ծնվել է 2007 թվականին, երբ նրանց առաջնեկը 8 տարեկան էր։
Յահյա Ջամեի երկու երեխաներն էլ ծնվել են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։
Նրանք ցանկացել են երեխաներին շնորհել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների քաղաքացիություն, սակայն դա չի ստացվել, քանի որ երեխաների երկու ծնողներն էլ եղել են Գամբիայի քաղաքացիներ։
2010 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Ջամեն հայտարարել է իր ամուսնությունը 21-ամյա (կամ հնարավոր է 18-ամյա) երկրորդ կնոջ հետ՝ Ալիմա Սալլահ անունով։
Նա եղել է Սաուդյան Արաբիայում Գամբիայի դեսպան Օմար Գաբրիլլ Սալլահի դուստրը։ Սակայն իր երկրորդ կինը չի ստացել «Գամբիայի առաջին տիկին» պատվանունը, քանի որ այդ կարգավիճակը կարող էր կրել միայն իր առաջին կինը։
Իր երկրորդ ամուսնության լուրը ցնցում է Զեյնաբ Սումա Ջամեին և նույնիսկ կազմվում են նրանց ամուսնալուծությամ ծրագիրը։
Սակայն նրանք չեն ամուսնալուծվում և խնդիրը լուծվում է խաղաղ ճանապարհով։


== Տիտղոս ==
Յայկա Ջամեի պաշտոնական անվանումն է Նորին գերազանցություն շեյխ պրոֆեսոր։ Նա համարվում է երկրի միանձնյա ղեկավարը և զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարը։
Երկրում կատարել է արմատական փոփոխություններ, որոնցից նշանավորներից է այն, որ իր կառավարման օրոք Գամբիան աշխարհիկ պետությունից դարձավ կրոնական՝ իսլամական հանրապետություն։
Նա ավելացրել է.

Երկրի նախկին ԱԳ նախարար Սեյդի Սանին մեկնաբանել է նախագահի արարքը.


== Մրցանակներ ==
 ԱՄՆ, Ջորջիա նահանգի պատվավոր քաղաքացի, 1993 թվական
 Լիբանան, Ալ-Ֆատիի մրցանակ, կրոնաասպետական ուխտի բարձրագույն կոչում, 1995 թվական
 Չինաստանի Հանրապետություն, Պսպղուն Ջեյդի շքանշան, 1997 թվական
 Գամբիա, Պանաֆրիկյան մարդասիրական մրցանակ, 1997 թվական


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Գամբիայի նախագահ Յահյա Աբդու-Ազիզ Ջամուս Ջունկունգ Ջամեն գրանցել է գինեսի երկու ռեկորդներ։ 2001 թվականին նա դարձավ «ամենաերիտասարդ նախագահը», իսկ 2006 թվականին՝ «Ամենաերիտասարդ պետության ղեկավարը»։


== Ծանոթագրություններ ==