Բելառուսի պետական կարգ

Բելառուսի Հանրապետություն, Սահմանադրության համաձայն, ինքնուրույն, առանձին, սոցիալական, ժողովրդավարական, իրավական և ունիտար պետություն է։ Պետության ղեկավարը նախագահն է։ Երկրում պետական իշխանությունն իրականացվում է այն օրենսդրական, գործադիր և դատական տարանջատման հիման վրա։ Կառավարման ձևը բնութագրվում է որպես խառը Հանրապետություն, նախագահական հանրապետություն։


== Սահմանադրություն ==

Սահմանադրությունը Բելառուսի Հանրապետության հիմնական օրենքն է։ Ներկայումս գործող Սահմանադրությունն ընդունվել է Բելառուսի Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի կողմից 1994 թվականի մարտի 15-ին։ Հետագայում Սահմանադրության փոփոխություններն ու լրացումները կատարվել են երեք անգամ (միշտ՝ հանրաքվեի միջոցով)։ Համաձայն 1995 թվականի մայիսի 14-ի հանրաքվեի արդյունքների՝ Սահմանադրությունում մտցվել են դրույթներ բելառուսերենով ռուսաց լեզվի հավասար կարգավիճակի մասին, ինչպես նաև խորհրդարանը ցրելու և նոր ընտրություններ նշանակելու հնարավորության մասին՝ վերջինիս կողմից Սահմանադրության և օրենքների կոպիտ կամ համակարգված խախտման դեպքում։ 1996 թվականի նոյեմբերի 24-ի հանրաքվեում ընդունվել է Սահմանադրության նոր խմբագրություն, որն ընդլայնում է նախագահի լիազորությունները և բարեփոխում է երկրի իշխանության մարմինների համակարգը։ 2004 թվականի հոկտեմբերի 17-ի հանրաքվեում Սահմանադրությունից հանվել է նախագահական ժամկետների սահմանափակումը, որը կարող է զբաղեցնել նույն անձը։


== Օրենսդիր իշխանություն ==
Օրենսդիր իշխանությունն իրականացնում է երկպալատանի խորհրդարանը՝ Ազգային ժողովը։ Ստորին պալատը Ներկայացուցիչների պալատն է, վերին պալատը՝ Հանրապետության խորհուրդը։
Ազգային ժողովը ստեղծվել է 1996 թվականին՝ Սահմանադրության փոփոխության կապակցությամբ, երբ դադարել են Բելառուսի Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի, նախկին խորհրդարանի լիազորությունները մինչ այդ։ Ազգային ժողովի լիազորությունների ժամկետը 4 տարի է։
Ներկայացուցիչների պալատի կազմը 110 պատգամավոր է։ Պատգամավորների ընտրությունն իրականացվում է ընդհանուր, ազատ, հավասար, ուղղակի ընտրական իրավունքի հիման վրա՝ գաղտնի քվեարկությամբ։ Ընտրությունները տեղի են ունենում միամանդատ շրջաններում։ Առաջին գումարման Ներկայացուցիչների պալատը (1996-2000) կազմավորվել է լուծարված Գերագույն խորհրդի պատգամավորներից։ Երկրորդ գումարման Ներկայացուցիչների պալատը գործել է 2000-2004 թվականներին, երրորդը՝ 2004 թվականից։ Ներկայացուցիչների պալատի հիմնական լիազորությունները․

քննարկում և ընդունում է օրենքների նախագծերը;
նշանակում է նախագահի ընտրություն;
համաձայնություն է տալիս նախագահին վարչապետի նշանակման հարցում;
անվստահության քվե է հայտնում կառավարությանը;
նախագահի դեմ մեղադրանքներ է ներկայացնում։Հանրապետության խորհուրդը տարածքային ներկայացուցչության պալատն է։ Այն բաղկացած է 64 անդամից՝ 8 անդամ է ընտրում մարզային և Մինսկի քաղաքային խորհուրդը՝ գաղտնի քվեարկությամբ, ևս 8 անդամ նշանակում է նախագահը։ Հանրապետության խորհրդի հիմնական լիազորությունները։

Ներկայացուցիչների պալատի ընդունած օրենքների նախագծերի հավանությունը կամ մերժումը;
ընտրում է Սահմանադրական դատարանի վեց դատավոր և ընտրությունների և Հանրապետական հանրաքվեների անցկացման կենտրոնական հանձնաժողովի վեց անդամ;
համաձայնություն է տալիս Սահմանադրական դատարանի նախագահի, Գերագույն դատարանի նախագահի և այլ բարձրագույն պաշտոնատար անձանց նախագահի նշանակմանը;
վերահսկում է պատգամավորների տեղական խորհուրդների աշխատանքները, կարող է վերացնել նրանց որոշումը կամ արձակել օրենսդրության խախտման դեպքում;
քննարկում է արտակարգ և ռազմական դրություն սահմանելու մասին նախագահի հրամանագրերը;
որոշում է կայացնում նախագահին պաշտոնանկ անելու մասին։


== Գործադիր իշխանություն ==
Գործադիր իշխանությունն իրականացնում է կառավարությունը՝ Բելառուսի Հանրապետության Նախարարների խորհուրդը։ Այն բաղկացած է վարչապետից, նրա տեղակալներից, նախարարներից, պետական կառավարման հանրապետական ղեկավար մարմիններից և ղեկավարում է իրեն ենթակա պետական կառավարման մարմինների և գործադիր իշխանության այլ մարմինների համակարգը ։


== Դատական իշխանություն ==
Դատական իշխանությունը պատկանում է դատարաններին, դատական համակարգը կառուցվում է տարածքային և մասնագիտացման սկզբունքների հիման վրա։ Արդարադատությունն իրականացվում է գործընթացում կողմերի մրցակցության և հավասարության հիման վրա։ Պետությունում նորմատիվ ակտերի սահմանադրականության նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է Բելառուսի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանը։ Դատական համակարգը բաղկացած է շրջանային և քաղաքային դատարաններից՝ առաջին ատյանի դատարաններից, մարզային և Մինսկի քաղաքներից, Գերագույն դատարաններից, տնտեսական դատարաններից։ 


== Նախագահ ==

Բելառուսի Հանրապետության նախագահը պետության ղեկավարն է, Բելառուսի Հանրապետության Սահմանադրության, մարդու և քաղաքացու իրավունքների և ազատությունների երաշխավորը։ Այն ներկայացնում է Բելառուսի Հանրապետությունը այլ պետությունների և միջազգային կազմակերպությունների հետ հարաբերություններում։ Ունի լիազորությունների լայն շրջանակ, որոնցից հիմնականը․

որոշում Է Բելառուսի Հանրապետության կառավարության կառուցվածքը, պաշտոնի նշանակում և պաշտոնից ազատում է վարչապետի տեղակալներին, նախարարներին և կառավարության այլ անդամներին, որոշում է ընդունում կառավարության կամ նրա անդամների հրաժարականի մասին;
նշանակում է պետական կառավարման հանրապետական մարմինների ղեկավարներին և որոշում նրանց կարգավիճակը;
ստորագրում է օրենքներ. իրավունք ունի Սահմանադրությամբ սահմանված կարգով վերադարձնել օրենքը կամ դրա առանձին դրույթները՝ իր առարկություններով Ներկայացուցիչների պալատ;
իրավունք ունի չեղյալ հայտարարել կառավարության ակտերը;
Բելառուսի Հանրապետության զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարն է
նշանակում է Հանրապետական հանրաքվե;
կարող է հրապարակել օրենքի ուժ ունեցող հրամանագրեր։Բելառուսի Հանրապետությունում առաջին նախագահական ընտրությունները տեղի են ունեցել 1994 թվականի հուլիսի 10-ին։ Հաղթել է Ալեքսանդր Լուկաշենկոն։ Նա նաև հաղթել է բոլոր հետագա ընտրություններում՝ 2001, 2006, 2010, 2015 և 2020 թվականներին։


== Տեղական ինքնակառավարում ==
Բելառուսի Հանրապետությունը ունիտար պետություն է, ուստի տեղական ինքնակառավարումը հիմնականում լուծում է տեղական հարցերը։ Տեղական կառավարումը և ինքնակառավարումը քաղաքացիների կողմից իրականացվում են պատգամավորների տեղական խորհուրդների, գործադիր և կարգադրիչ մարմինների, տարածքային հասարակական ինքնակառավարման մարմինների, տեղական հանրաքվեների միջոցով։
Տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեությունը կարգավորվում է Բելառուսի Հանրապետության Բելառուսի Հանրապետությունում տեղական կառավարման և ինքնակառավարման մասին 2010 թվականի հունվարի 4-ի թիվ 108-ը օրենքով՝ փոփոխություններով և լրացումներով։ Պատգամավորների տեղական խորհուրդների իրավասությունը կարգավորվում է օրենքի 17-րդ հոդվածով։


== Քաղաքական կուսակցություններ ==
Բելառուսի Հանրապետությունում կուսակցական համակարգը զարգացած չէ, ինչը բացատրվում է տարբեր պատճառներով, որոնց թվում են կուսակցականության ավանդույթի բացակայությունը, մեծամասնական ընտրակարգով բոլոր ընտրությունների անցկացումը, կուսակցությունների գրանցման և գործունեության համար բարդ պայմանները, քաղաքացիական հասարակության թույլ զարգացումը և այլ կուսակցություններ գործնականում ազդեցություն չեն թողնում քաղաքականության վրա։ Հիմնական կուսակցություններն են․

Բելառուսի կոմունիստական կուսակցություն;
Աշխատանքի և արդարության հանրապետական կուսակցություն;
Բելառուսի ձախերի «Արդար աշխարհ կուսակցություն»;
ԲԱՃ կուսակցություն;
ԲԱՃ պահպանողական-քրիստոնեական կուսակցություն
Միավորված քաղաքացիական կուսակցություն;
Բելառուսական Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն (Գրոմադա);
Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցություն։


== Բելառուսի ՊԱԿ ==

Բելառուսի Հանրապետության պետական անվտանգության կոմիտե (բելառուս․՝ Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь)


== Ծանոթագրություններ ==