Տրոպոնին

Տրոպոնին, կամ Տրոպոնինային կոմպլեքս, 3 կանոնավոր սպիտակուցների կոմպլեքս է (Տրոպոնին C, Տրոպոնին I, և Տրոպոնին T), որը մկանների կծկման բաղադրիչ է կմախքային մկաններում և սրտամկանում, բայց ոչ հարթ մկաններում։ Արյան մեջ տրոպոնինի քանակը կարելի է օգտագորգել որպես ուղեղի կաթվածի մարկեր, սակայն նրա զգայունությունը շատ ցածր է։ Տրոպոնին I և Տրոպոնին T օգտագործվում են սրտամկանի ինֆարկտի և սուր կորոնար համխտանիշի ախտորոշման, բուժման էֆեկտիվության և կանխատեսման համար ։


== Ֆունկցիա ==
Տրոպոնինը կպած է Տրոպոմիոզին սպիտակուցին, և պառկած է ակտինային թելերի միջև մկանային հյուսվածքում։ Թուլացած մկանում տրոպոմիոզինը արգելակում է միոզինային կամրջի կպման վայրը, ինչի շնորհիվ էլ արգելակում էմկանի կծկումը։ Երբ տեղի է ունենում մկանի դրդում գործողության պոտենցյան, տեղի է ունենում կալցիումական անցուղիների բացում սարկոպլազմատիկ թաղանթում և կալցիումի անցում սարկոպլազմա։ Կալցիումի մի մասը ամրանում է Տրոպոնինին, ինչ արդյունքում է տեղի է ունենում նրա կառուցվածքային փոփոխություն։ Տեղի է ունենում տրոպոմիոզինիի տեղաշարժ այնպես, որ միոզինային գլխիկը կարողանում է միանալ ակտինային թելերին և տեղի է ունենում մկանի կծկում։

Տրոպոնինը հայտաբերվում է ինչպես կմախկային մկաններում այնպես էլ սրտամկանում, բայց տրոպնինի ձևերը տարբեր են, կախված մկանի տիպից։ Հիմնական տարբերությունը այն է, որ Տրոպոնին C կմախքային մկաններում ունի 4 հատված կալցիումի իոններին միացնելու, իսկ սրտամկանում 3 հատված։ Կալցիումի քանակը, որը միանում է Տրոպոնինի հետ վերջնականապես բացահայտված չէ։


== Ֆիզիոլոգիա ==
ԵՎ սրտամկանում և կմախքային մկաններում մկանի կծկումը որոշվում է կալցիումի քանակով։ Երբ կալցիումի քանակը շատանում է տեղի է ունենում կծկում, իսկ երբ քնակը ընկնում է տեղ է ունենում մկանի թուլացում։
Տրոպոնինը հանդիսանում է բարդ սպիտակուց, որը միանալով կալցիումի հետ բերում է մկանի կծկմանը։ Տրոպոնին կազմված է 3 միավորից՝ ՏրոպոնինC, ՏրոպոնինT, ՏրոպոնինI։ Մկանի թուլացման ժամանակ Տրոպոնինը փակում է ակտինի այն հատվածվածները, որտեղ պետք է կպնեն միոզինը մկանի կծկում առաջացնելու համար։ Երբ կալցիումը ամրանում է N-դոմենին Տրոպոնին C-ի տեղ է ունենում կառուցվածքային փոփոխություններ, ինչի արդյունքում Տրոպոմիոզինը տեղաշարժվում է ինչի արդյունքում տեղ է ունենում միոզինի և ակտինի միացմանը ինչն էլ բերում է մկանի կծկման։
Տրոպոնինի յուրաքաանչյուր ենթամիավոր կատարում է տարբեր ֆունկցիա.՝

Տրոպոնին C- միանում է կալցիումի իոնների և բերում է Տրոպոնին I կառուցվածքային փոփոխությունների
Տրոպոնին T- միանում է տրոպոմիոզինին և կազմում է Տրոպոնին-Տրոպոմիոզին կոմպլեքս
Տրոպոնին I- միանում ակտինային թելերում, ինչի արդյունքում պահվում է Տրոպոնին-Տրոպոմիոզին կոմպլեքսը իր տեղում։Հարթ մկաններև չունեն Տրոպոնին։


=== Ենթամիավորներ ===
TnT և TnI սրտամկանում տարբերվում են կմաքային մկանների  համապատասխան Տրոպոնիններից։ Գոյություն ունեն 2 տեսակի TnT և 2 տեսակի TnI կմախքային մկաններում։  Միայն մեկ տեսակի հյուսվածք սպեցիֆիկ  Տրոպոնին I է հայտնի սրտամկանինում (cTnI), միևնույն ժամանակ նկարագրված է սրտտամկանում Տրոպոնին T (cTnT) մի քանի ձևեր  գրականության մեջ։ Սպեցիֆիկ TnC սրտամկանի համար հայտնի չէ։ TnC մարդու սրտամկանում հայտն է այպես, ինչպիսիք առկա են դանդաղ կմախքային մկաններ։ Մյուս ձև TnCի, արագ կմախային մկանների TnC տիպ, առկա է կմախքային մկաններում. cTnI հայտնաբերվում է միայն սրտամկանում . Չկան օրինակներ cTnI հայտնաբերման նորմալ կամ վնասված կմախքային մկաններում։  cTnT ավելի քիչ է սիրտ սպեցիֆիկ։ Կան օրինակներ cTnT-ի հայտնաբերան քրոնիկական կմախքային վնասվաքներով մարդկանց մոտ։


== Հետազոտություններ ==


=== Սրտային հիվանդություններ ===
Որոշ ենթատիպեր Տրոպոնինի (սրտային ՏրոպոնինիI և սրտային Տրոպոնինի T) հանդիսանում են սրտամկանի վնասման սպեցիֆիկ և զգայուն իդնիկատորններ։ Նրանք որոշվում են մարդու արյան մեջ տարբերելու համար անկայուն ստենոկարդիան և սրտամկանի ինֆրկը մարդում մոտ, ով ունի հետկրծոսկրային ցավեր կամ սուր կորոնար համախտանիշ։ Հիվանդի մոտ ով մոտակա ժամանակում տարել է սրտամկանի ինֆարկտ  կլինի վնասված հատված սրտամկանում և սրտային Տրոպոնինը կլինի բարձր արյան մեջ։ Սրտային Տրոպոնինների քանակը արյան մեջ կարող է բարձր պահմանվել մինչև 2 շաբաթ ։
Սրտային Տրոպոնինները մարկեր են յուրաքանչյուն տիպի սրտամկանի վնասման, որ միայն սրտամկանի ինֆարկտի ժամանակ։ Առողջապահության համախշարհային կազմակերպությունը փաստում է տալիս, որ սրտամկանի ինֆարկտի ժամանակ սրտային տրոպոնինների քանակն բարձրանում է 2μg կամ բարձր։ Նաև կարևոր են սրտամկանի ինֆարկտի մյուս մարկերների կրիտիկական բարձրացումը ինչպիսին է կրեատինկինազան։ Ուրիշ երևույթներ, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի բերում են սրտամկանի վնասման կարող են բարձրացնել սրտային տրոպոնինների քանակը, օրինակ երիկամային անբավարությունը։ Ծանր տախիկարդիան(օրինակ մակերիկամային) կարող է նույնպես բերել սրտային տրոպոնինների բարձրացման, ինչը հետևանք է թթվածնի պահանջի մեծացման սրտամկանի կողմից։
Տրոպոնինները նաև բարձրանում են սրտային անբավարարություն ունեցող հիվանդների մոտ, որը կանխատեսում է մահացության և փորոքային ռիթմի խախտման։ Նրանք կարեող են բարձրանալ նաև բորբոքային վիճակներում, ինչպիսիք են միոկարդիտը և պերիկարդիտը, որոնք բերում են սրտամկանի վնասման։ Սրտային տրոպոնինները կարող են նաև ցույց տալ այնպիսի կարդիոմիոպաթիանների, ինչպիսիք են դիլատացիոն կարդիոմիոպաթիան, հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիա կամ աջ փորոքի հիպերտրոֆիա, Տակոցուբոյի կարդիոմիոպաթիա նաև սրտային ամիլոիդոզ։ Սրտային Տրոպոնինները բարձրանում են նաև սրտային վիրահատությունների, սրտի տրանսպլանտացիայի, միջնախասրտային միջնապատի դեֆեկտի փակման, կորոնար անգիոպլաստիկայի, աբլացիաներ ժամանակ։


=== Ոչ սրտային դեպքեր ===
Սրտային և ոչ սրտային դեպքերի բաժանումը արհեստական են, ներքևում թվարկված դեպքերը սրտային առաջնային հիվանդություններ չեն, սակայն բերում են սրտամկանի վնասման։
Հիվանդների 40% մոտ Տրոպոնինի քանակը բարձրանում է այնպիսի կրիտիկական իրավիճակներում ինչպիսին է սեպսիսը։ Այսպիսի հիվանդների մոտ բարձրանում է մահացության ռիսկը ։ Սուր ստամոքս-աղիքային արյունահոսությունների ժամանակ նույնպես կարող ենք ունենալ անհամապատասխանություն սրտամականի թթվածնի պահանջի և արյունամատակարարման միջև։
Քիմիոթերապևտիկ ագենտները նունպես կարող են բերել սրտամկանի վնասման։ Որոշ թույներ նույպես կարող են բերել սրտամկանի վնասման(սկարպիոնի թույն, օձի թույն)։ Թունավոր գազերով և ցիանիդներով թունավորումների հետևանքով հիպօքսեմիկ սրտային վնասումը նույնպես կարող է բերել տրոպոնինների բարձրացման։  Սրտի վնասում տեղի է ունենում մոտավորապես 1/3-ի մոտ թունավոր գազերով թունավորման դեպքում, և նրանց մոտ արվում է տրոպոնինային սկրինինգ ։
Ինչպես առաջնային թոքային հիպերտենզիայի, այպես էլ թոքային զրկերակի էմբոլիայի և Թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդության ժամանակ նույպես կարող ենք ունենալ Տրոպոնինի բարձրացում։
Մարդիկ վերջին շրջանի երիկամային անբավարությամբ ունենում են ունել քրոնիկական բարձր Տրոպոնին T, որը խոսում է վատ կանխատեսման մասին։ Տրոպոնին I քիչ հավանականությամբ բայց կաող է կեղծ բարձրացած լինել ։
Ծանր ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը ինչպիսին է մարաթոնային վազքը, կարող է մարդկանց 1/3-ի մոտ բերել տրորոնինի բարձրացման, սակայն այն չի նշանակում վատ կանխատեսում տվյալ մարդկանց մոտ։Բարձր Տրոպոնին T հայնաբերվել է մկանների բորբոքային հիվանդությունների ժամանակ, ինչպիսիք եք պոլիմիոզիտը և դեմատոմիոզիտը։ Տրոբոնինի բարձրացում ունենում ենք նաև ռաբդոմիոլիզի ժամանակ։
Հիպերտենզիվ հղիության հիվանդությունների, ինչպիսիք են պրեկլամպսիան, կարող ենք ունենալ Տրոպոնինի բարձրացում ինչը վկայում է ինչ որ չափով միոֆիբրիլների վնասման մասին ։
Սրտային Տրոպոինին T և I որոշումը կարող են օգտագործվել մոնիթորինգի համար կարդիոտոքսիկ դեղորայքների սրտամականի վրա ազդեցության նպատակով ։


=== Կանխատեսումային կիրառություն ===
Տրոպոնինների քանակի բարձրացումը կարևոր կանխատեսումային նշանակություն ունի շատ դեպքերում, երբ այն օգտագործովում է տվյալ հիվանդության ախտորոշման համար ։
Կոհորտային հետազոտությամբ, որը ուսումնասիրում սրտի լուռ վնասումնները, հայտաբերվել է, որ տղամարդկանց մոտ Տրոպոին I կանխատեսում է մահացությունը և առաջին սրտային իշեմիկ պատահարի առաջացումը տղամարդկանց, անկախ սիրտ-անոթային հիվանդություններից սկզբում։  Ուղեղի կաթվածով մարդկանց մոտ տրոպոնինի բարձրացումը չի հանդիսանում կարևոր մարկեր վիճակի հետագա կանխատեսման համար ։


=== Ենթամիավորներ ===
Սզբում cTnI  և հետո cTnT օգտագործվում են սրտամկանի բջիջների մահվան հայտնաբերման համար։ Երկու պրոտեիններն էլ լայնորնեն կիրառվում են սրտամկանի սուր ինֆարկտը, անկայուն ստենոկարդիան,հետ վիրահատական սրտամկանի վնասման և այլ հիվանդությունների ախտորոշման համար, որոնք բերում են սրտամկանի վնասման։ Երկու մարկերներն էլ կարող են հայտնաբերվել արյան մեջ կրծքային ցավից 3-6 ժամ հետո և հասնում են իրենց պիկին 16–30 ժամ հետո։  cTnI և cTnT կարող են հայտաբերվել արյան մեջ սիմպտոմներից նույնիսկ 5–8 օր հետո, ինչը դրձնում է երկու մարկերներն էլ օգտակար սրտամկանի ինֆարկտի ուշ ախտորոշման համար։


== Հայտնաբերում ==
Սրտային Տրոպոնին T և I հայտնաբերվում են իմունոանալիզի մեթոդով։
Տրոպոնինի բարձրացումը սկսվում սրտամկանի նեկրոզից 2–3 ժամ հետո, հասնում է պիկին 24 ժամում, և պահպանվում է 1–2 շաբաթ ։


== Ծանոթագրություններ ==