Օրթոֆոսֆորական թթու

Օրթոֆոսֆորական թթու (ֆոսֆորական թթու), միջին ուժի անօրգանական թթու է, քիմիական բանաձևն է H3PO4, այն ստանդարտ պայմաններում իրենից ներկայացնում է անգույն հիդրոսկոպիկ բյուրեղներ։ 213 °C ջերմաստրճանից բարձր ջերմաստիճանում փոխակերպվում է պիրոֆոսֆորական թթվի H4P2O7։ Ջրում լավ լուծելի է։ Հիմնականում օրթոֆոսֆորական թթու անվանում են 85%-անոց ջրային լուծույթը(անգույն, անհոտ հեղուկ է)։ Լուծվում է նաև էթանոլում և այլ լուծիչներում։


== Ստացում ==

Ֆոսֆորական թթու հիմնականում ստանում են կալցիումի ֆոսֆատից։

  
    
      
        
          
            C
            
              a
              
                3
              
            
            (
            P
            
              O
              
                4
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            →
            3
            C
            a
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Ca_{3}(PO_{4})_{2}+3H_{2}SO_{4}\rightarrow 3CaSO_{4}+2H_{3}PO_{4}}}}
  Կարելի է ստանալ ֆոսֆորի պենտաքլորիդի(PCl5) հիդրոլիզից։

  
    
      
        
          
            P
            C
            
              l
              
                5
              
            
            +
            4
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            5
            H
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {PCl_{5}+4H_{2}O\rightarrow H_{3}PO_{4}+5HCl}}}
  Կարելի է ստանալ ջրի և ֆոսֆորի հնգավալենտ օքսիդի փոխազդեցությունից։

  
    
      
        
          
            
              P
              
                2
              
            
            
              O
              
                5
              
            
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            2
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {P_{2}O_{5}+3H_{2}O\rightarrow 2H_{3}PO_{4}}}}
  


== Հատկություններ ==
Ֆոսֆորական թթուն եռահիմն, միջին ուժի թթու է։ Այն երբ փոխազդում է ավելի ուժեղ թթվի հետ, ցուցաբերում է երկդիմի հատկություն։
Օրթոֆոսֆորական թթուն կամ իր լուծելի աղերը կարելի է հայտնաբերել դրանց վրա արծաթի նիտրատի լուծույթով ազդելով։ Նկատվում է դեղին գույնի նստվածք (չեզոք միջավայր)։


== Ֆոսֆատներ ==
Ֆոսֆորական թթվի աղերը կոչվում են ֆոսֆատներ։ Կարող են առաջանալ է դիհիդրոֆոսֆատ, հիդրոֆոսֆատ և ֆոսֆատ։

  
    
      
        
          
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            N
            a
            O
            H
            →
            N
            a
            
              H
              
                2
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {H_{3}PO_{4}+NaOH\rightarrow NaH_{2}PO_{4}+H_{2}O}}}
  

  
    
      
        
          
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            N
            a
            O
            H
            →
            N
            
              a
              
                2
              
            
            H
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {H_{3}PO_{4}+2NaOH\rightarrow Na_{2}HPO_{4}+2H_{2}O}}}
  

  
    
      
        
          
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            3
            N
            a
            O
            H
            →
            N
            
              a
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {H_{3}PO_{4}+3NaOH\rightarrow Na_{3}PO_{4}+3H_{2}O}}}
  Հիմնականում դիհիդրոֆոսֆատները լուծելի են, իսկ հիդրոֆոսֆատներն ու ֆոսֆատները քիչ լուծելի են։ Դիհիդրոֆոսֆատները և հիդրոֆոսֆատները կարող են փոխակերպվել հետևյալ ուրվագրով։

  
    
      
        
          
            N
            a
            
              H
              
                2
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            →
            N
            a
            P
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {NaH_{2}PO_{4}\rightarrow NaPO_{3}+H_{2}O}}}
  

  
    
      
        
          
            2
            N
            
              a
              
                2
              
            
            H
            P
            
              O
              
                4
              
            
            →
            N
            
              a
              
                4
              
            
            
              P
              
                2
              
            
            
              O
              
                7
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Na_{2}HPO_{4}\rightarrow Na_{4}P_{2}O_{7}+H_{2}O}}}
  


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Карапетьянц, Михаил Христофорович|Карапетьянц М. Х. Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. М.։ Химия1994
Блум У. Адгезивные системы обзор и сравнение// Дент. Арт.- 2003,№ 2.-С.5-11.
Давыдова А. В. Характеристика адгезивных систем// Материалы научно-практической конференции «Новые технологии в стоматологии».- Ростов на Дону, 2004.-С.45-46
Enamel-dentin adhesives, self-etching primers// CRA Newsletter.- Vol.24,№ 11.-2000.-P.1-2.