Թնդանոթ

Թնդանոթ, հրանոթի տեսակ է, փողային հրետանու մյուս տեսակներից տարբերվում է փողի մեծ երկարությամբ (40-80 տրամաչափ), հեռահարությամբ, արկի սկզբնական արագությամբ, բայց փողի բարձրացման անկյունը քիչ է։ Պայմանականորեն համարվում է, որ 40 տրամաչափից քիչ փողի երկարություն ունեցող թնդանոթները համարվում են թնդանոթ-հաուբիցներ։ Թնդանոթները հիմնականում նախատեսված են գետնամերձ հետագծով կրակ վարելու համար։ Թնդանոթից կարելի է կրակ վարել ինչպես փակ դիրքերից դեպի չդիտարկվող նշանակետեր(հրետանային մարտկոցներ, կենդանի ուժի կուտակումներ և շարասյուններ, բնակավայրեր), այնպես էլ ուղիղ նշանառությամբ(ռազմանավեր, տանկեր, ամրաշինական կառույցներ)։


== Պատմություն ==

 

Առաջին հրազենը(եղեգնյա «հրե նետ») հայտնի է Չինաստանից դեռևս 10-րդ դարից. Չինական առաջին ռմբանետերը և գնդային արկերը թվագրված են 12-րդ դարի կեսերինа. Ամենահին, հնէաբանական հետազոտութունների ժամանակ գտնված չինական ռմբանետը ձուլված է եղել 1288 թվականից ոչ ուշ։
Համարվում է, որ վառոդի ներկայիս բաղադրությունը մշակվել է դեռև միջնադարյան արաբական աշխարհի գիտնականների կողմից XIII—XIV դարերում Հիմնականում հիշատակվում է սիրիացի գիտնական-քիմիկոս Հասան Ալ Ռամահի անունը։ Գոյություն ունեն թվով չորս արաբական ձեռագիր աղբյուրներ, թվագրված 1320 թ, որոնցից մեկը պահվում է Սանկտ Պետերբուրգում, երկուսը Փարիզում, իսկ մյուս Ստամբուլում։ Ըստ այդ ձեռագրերի մամլուքները մոնղոլական հեծելազորի դեմ 1260 թ Այն Ջալութ ճակատամարտում օգտագործել են ոչ մեծ ձեռքի երկարափող հրանոթ-հրացաններ։ 1274 թ Սիջիլմասայի մոտ առաջին անգամ արաբներն օգտագործել են պաշարման հրազենային զենք։
Ըստ վառոդի Եվրոպա ներթափանցման տեսություններից մեկի, այն Եվրոպա է հասել մետաքսի ճանապարհով, ըստ մեկ այլ տեսության կամ 13-րդ դարում մոնղոլյան նվաճումների արդյունքում են եվրոպացիները ծանոթացել վառոդի գյուտին կամ ֆրանկ-մոնղոլական դաշինքի ժամանակ Կիլիկյան Հայաստանով է անցել Եվրոպա։ Իսկ արդեն 14-րդ դարում հրազենը արաբական նվաճումների արդյունքում Իսպանիայից Իտալիա ու Ֆրանսիա է հասել։


== Թնդանոթների տեսակներ ==

Թնդանոթները ըստ նշանակության լինում են՝ 

Ավիացիոն հրանոթ
Առափնյա թնդանոթ
Նավային թնդանոթ
Հակատանկային թնդանոթ
Զենիթային հրանոթ
Տանկային հրանոթ
Երկաթուղային թնդանոթ
Ատոմային թնդանոթԸստ գործողության լինում են՝

Վառոդային հրանոթ
Շոգեթնդանոթ
Էլեկրտամագնիսական թնդանոթ (Գաուսի թնդանոթ)
Հատուկ թնդանոթներ, քարշակների վրա, որոնք ունեն շրջանային տեսադաշտ և փողի բարձրացման մեծ անկյուն, հիմնականում օգտագործվում են որպես հակաօդային միջոց՝ զենիթային հրանոթներ։
Հակատանկային թնդանոթներ, որոնց արկերը ունենում են շատ մեծ սկզբնական արագություն։


== Հայտնի թնդանոթներ ==
Ցար-թնդանոթ ռուս ձուլական արհեստի գլուխգործոց, ձուլված է Անդրեյ Չեխովի արհեստանոցում, ստեղծման պահին աշխարհում ամենամեծ թնդանոթն է եղել։
«Լեոպոլդ» երկաթուղային թնդանոթ օգտագործվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գերմանիայում։
Դորա օգտագործվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գերմանիայում, մարտական գործողությունների մասնակցած ամենախոշոր տրամաչափի ու ամենածանր թնդանոթն է։
		
		
		
		
		
		


== Տես նաև ==
Հրանոթ
Արկ
Հրետանու կրակ
Հաուբից
Հրասանդ
Ռիբեդակին - Թնդանոթ 17-րդ դար


== Ծանոթագրություն ==


== Գրականություն ==
Chase, K. W., Firearms: a Global History to 1700, «Cambridge University Press», 2003 — 290 էջ։
Kelly, Jack., Gunpowder: Alchemy, Bombards, and Pyrotechnics: The History of the Explosive that Changed the World, «Basic Books», 2003 — 272 էջ։
Մաո Ցզի-բեն,  Սա հայտնագործված է Չինաստանում (խմբ. թարգմանություն չինարենից ռուսերեն և ծանոթագրություն Ա. Կլիշկո), Մոսկվա, 1959 — 35-45, էջեր 35-45 — 160 էջ։


== Հղումներ ==