Շրի Լանկայի ռուփի

Ռուփի (Սինհալերեն` රුපියල්, Թամիլերեն` ரூபாய்) (արժույթի նշան` රු, ரூ, Rs; Rs, կոդ` LKR), Շրի Լանկայի արժույթն է՝ բաժանված 100 ցենտի։ Այն թողարկվում է Շրի Լանկայի Կենտրոնական բանկի կողմից։ Սովորաբար Rs հապավումն է օգտագործվում, սակայն «LKR»-ը երբեմն օգտագործվում է նույնպես ռուփի կոչվող այլ արժույթներից տարբերելու համար։


== Պատմություն ==
1825 թվականին բրիտանական ֆունտը դարձավ Ցեյլոնի պաշտոնական դրամական հաշիվ, փոխարինելով ցեյլոնյան ռիքսդոլարին 1 ֆունտ=13 1/3 ռիքսդոլար գործակցով, իսկ բրիտանական արծաթե դրամը դարձավ օրինական վճարամիջոց։ 1827 թվականին թողարկված Ֆունտով նշված գանձապետական ​​թղթադրամներն արդեն փոխարինել էին նախկին ռիքսդոլարների թղթադրամներին։ Ռիքսդոլարային թղթադրամները, որ չէին ներկայացվել փոխանակման համար, 1831 թվականի հունիսին կորցրեցին իրենց դրամական արժեքը։
Հնդկաստանի ռուփին 1836 թվականի սեպտեմբերի 26-ին դարձավ Ցեյլոնի ստանդարտ մետաղադրամը, իսկ Ցեյլոնը վերադարձավ հնդկական դրամական տարածք։ Ֆունտ կոչվող գանձապետական ​​թղթադրամները շարունակում էին շրջանառվել 1836 թվականից հետո, ռուփիի հետ միասին։ Օրինական արժույթը մնացել էր բրիտանական արծաթը և հաշիվները պահվում էին ֆունտով, շիլլինգով և պենսով։ Այնուամենայնիվ, վճարումները կատարվում էին ռուփիներով և աննա մետաղադրամներով (ֆիքսված հաշվարկային գործակից) 1 ռուպին 2 շիլինգի ֆիկտիվ հավասարությամբ (այսինքն՝ 1 ֆունտ=10 ռուփի)։
Ցեյլոնի բանկը կղզում թղթադրամներ թողարկող առաջին մասնավոր բանկն էր, իսկ գանձապետական թղթադրամները 1856 թվականին հանվեցին։
Հնդկաստանի ռուփին պաշտոնապես հաստատվել է 1869 թվականի հունիսի 18-ին որպես անսահմանափակ օրինական վճարամիջոց։ 1871 թվականի օգոստոսի 23-ին ռուփին վերափոխվեց տասնորդական համակարգով։ Այսպիսով, 100 ցենտով ռուփին դարձավ Ցեյլոնի հաշվարկային դրամը, իսկ 1872 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտավ որպես միակ օրինական վճարամիջոց՝ փոխարինելով բրիտանական արժույթին 1 ռուպի = 2 շիլինգ 3 պենս գործակցով։


== Մետաղադրամներ ==

1870 թվականին հատված պղնձե 1/4, 1/2, 1 և 5 ցենտանոց մետաղադրամները ներմուծվել են 1872 թվականին, հետևելով 1892 թվականի արծաթե 10, 25 և 50 ցենտանոցներին։ 1904 թվականին դադարեցվել է 1/4 ցենտանոցի արտադրությունը։ 1909 թվականին խոշոր, պղնձե 5 ցենտանոցը փոխարինվել է ավելի փոքրիկ պղնձանիկելային մետաղադրամով, որը քառակուսի էր՝ կլորացված անկյուններով։ 1919 թվականին օգտագործված արծաթի փոշին նվազեցվեց .800-ից մինչև .500:
1940-1944 թվականների ընթացքում կատարվել է մետաղադրամի մեծածավալ փոփոխություն։ 1940 թվականին դադարեցվել է 1/2 ցենտի արտադրությունը՝ 1942 թվականին ներմուծված նվազեցված քաշով և հաստությամբ բրոնզե 1 ցենտանոցի հետ միասին։ Նույն տարում նիկել-բրոնզը փոխարինեց պղինձ-նիկելին 5 ցենտանոցներում, իսկ արծաթին 1943 թվականին փոխարինեց 25 և 50 ցենտանոցներում։ 1944 թվականին արտադրվեցին նիկել-բրոնզե ուրվագծերով ձևավորված 2 և 10 ցենտանոց մետաղադրամներ։ Ուրվագծված 10 ցենտանոց մետաղադրամը փոխարինեց արծաթե 10 ցենտանոց մետաղադրամին։ Ավելի ուշ 1957 թվականին թողարկված 2 ցենտանոց մետաղադրամները այս ժամանակահատվածի՝ երբևէ Եղիսաբեթ II թագուհուն պատկերած միակ մետաղադրամներն էին։ Թագավոր Ջորջ VI-ի դիմանկարով մետաղադրամները շարունակում էին թողարկվել նաև նրա մահվանից հետո։ 1957 թվականին թողարկվել են բուդդիզմի 2500-ամյակին նվիրված պղնձանիկելային 1 ռուփիանոց և .925 արծաթե 5 ռուփիանոց մետաղադրամները։
1963 թվականին թողարկվեցին նոր մետաղադրամներ, որը չէր ներառել բրիտանական միապետի դիմանկարը և պատկերում էր Ցեյլոնի ազգային դրոշը։ Թողարկված մետաղադրամները ալյումինե 1 և 2 ցենտանոց մետաղադրամներ էին, նիկել-բրոնզե 5 և 10 ցենտանոցներ, պղինձ-նիկելե 25 և 50 ցենտանոցներ և 1 ռուփիանոցներ։ Այս մետաղադրամները նախորդ շարքի նույն ձևերն ու չափերն ունեին, սակայն դրանք կազմված էին տարբեր նյութերից։ 1976 թվականին թողարկվեցին սահմանափակ թվով յոթակողմ 2 ռուփիանոց և տասակողմ 5 ռուփիանոց հիշատակի մետաղադրամներ։ 1978 թվականի արժեզրկումը դրդեց 5 և 10 ցենտանոցներում ալյումինը փոխարինել է նիկել-պղնձով, իսկ կարճ ժամանակ անց 1 և 2 ցենտանոցները դադարեցվեցին։ 1984 թվականին ներմուծվել են պղինձ-նիկելային 2 ռուփիանոցները և ալյումին-բրոնզե 5 ռուփիանոց մետաղադրամները՝ ամբողջությամբ փոխարինելով համապատասխան թղթադրամներին։ 1987 թվականին թողարկվեց 10 ռուփիանոց հուշադրամ, որը 5 ցենտանոցի նման  քառակուսի, կլորացված եզրերով մետաղադրամ էր։ 1998 թվականին թողարկվեց երկմետաղ 10 ռուփիանոց հուշադրամ-մետաղադրամ։ Նախկինում թողարկված ռուփիի դրամական միավորների նման, դրանք կրկին արտադրվում էին միայն սահմանափակ առաջարկով և նախատեսված չէին փոխարինելու համապատասխան թղթադրամները։
1972 թվականից ի վեր թողարկված մետաղադրամների դիմերեսը կրում էր Շրի Լանկայի Հանրապետության ազգային դրոշը։ Մետաղադրամի դիմերեսին դրամի թվային արժեքն է,սինհալերեն, թամիլերեն և անգլերեն ներքևի մասում, թողարկման տարեթիվը՝ վերին մասում գտնվող սինհալերեն Շրի Լանկա  գրության տակ։ 2005 թվականին դեկտեմբերի 14-ին Շրի Լանկայի Կենտրոնական բանկը թողարկել է 25 և 50 ցենտ, 1, 2 և 5 ռուփի անվանական արժեքներով մետաղադրամների նոր շարք։ 1, 2, 5 և 10 ցենտերի ցածր դրամական միավորները, չնայած օրինական վճարամիջոցի, չէին երևում շրջանառության մեջ և հիմնականում չէին թողարկվում  բանկերի կողմից։ Դրանից բացի, այդ դրամական միավորների հատումը դադարեցվել է արտադրության հետ կապված ծախսերի և առևտրային պահանջարկի բացակայության պատճառով։
Նոր մետաղադրամների դիմերեսի և դարձերեսի դիզայնը նույնն էր մնացել գոյություն ունեցող շրջանառվող նույն դրամական միավորի մետաղադրամների հետ։ Սակայն նրանց քաշը և բաղադրությունը փոխվել էին ավելի փոքր չափերի և էլեկտրամագնիսական պողպատի, ի հակադրություն ամուր խառնուրդի, ավելի հեշտ ճանաչելու և արտադրական ծախսերը խնայելու նպատակով։
2010 թվականի ապրիլի 5-ին Շրի Լանկան փոխարինեց 10 ռուփի թղթադրամը՝ տասնմեկ կողմ ունեցող նիկել-պողպատյա էլեկտրամեկուսացված մետաղադրամով։


=== 2017 թվականի մետաղադրամների նոր շարք ===


=== Հուշադրամներ ===
Շրի Լանկայի Կենտրոնական բանկը հուշադրամներ է թողարկել սկսած 1957 թվականից։
2010 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Շրի Լանկայի կենտրոնական բանկը 60-ամյակը նշելու կապակցությամբ թողարկեց 5000 ռուփի անվանական արժեքով փայլատ ամուր գունավոր արծաթե հուշադրամ։ Դա Կենտրոնական բանկի կողմից թողարկված առաջին բազմագույն մետաղադրամն էր։
Շրի Լանկայի Կենտրոնական բանկի կողմից թողարկված հուշադրամները.


== Թղթադրամներ ==

Ցեյլոնի կառավարությունը ներմուծեց 1885 թվականին թողարկված իր առաջին ռուփիի թղթադրամը։ Հինգ ռուփիանոց թղթադրամներին (1885-1925) հետևեց 10 ռուփիանոց (1894-1926) և 1000 ռուփիանոց թղթադրամները (1899 և 1915): Երկրորդ թողարկումն ընդգրկում է մեկ ռուփի (1917-1939), երկու ռուփի (1917-1921), 50 ռուփի (1914) և 100 ռուփի (1919) թղթադրամներ: 1920-ական թվականների ընթացքում (իսկ որոշ դեպքերում 1930-ական թվականներին) շրջանառության մեջ մտան մեկ ռուփի (վերը նշված), երկու ռուփի (1925-39), երկու տեսակի հինգ ռուփի (1925-28 և 1929-39), երկու տեսակի 10 ռուփի (1927-28 և 1929-39), 50 ռուփի (1922-39), 100 ռուփի (1926-39), 500 ռուփի (1926) և 1000 ռուփի (1929) թղթադրամներ:


== Տես նաև ==
Շրի Լանկայի տնտեսությունը


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==