Քաղաքացիական պատերազմ Իրաքում

Քաղաքացիական պատերազմ Իրաքում, ռազմական հակամարտություն Իրաքում, որը սկսել է 2011 թվականի դեկտեմբերին ամերիկյան զորքերը երկրից դուրս բերելուց հետո։ Իրաքի ապստամբ խմբավորումները ռազմական պայքար սկսեցին երկրի կենտրոնական իշխանության դեմ և հակամարտություն բռնկվեց տարբեր կրոնական խմբերի միջև։ Ամերիկյան զորքերի հեռանալուց հետո զինված խմբավորումները ակտիվ պայքար սկսեցին շիական մեծաթիվ բնակչության նկատմամբ։ Իրաքում զինված խմբավորումներին կառավարում էր «Իրաքի անկախ բանակը», որը մինչ այժմ Բաշշար ալ-Ասադի դեմ պայքարում աջակցում է սիրիական ընդիմությանը։ 2017 թվականի նոյեմբերին Իրաքի բանակը ԻԼԻՊի գրոհայիններից ազատագրել է Ռավա քաղաքը, որն Իրաքում ահաբեկիչների վերջին հենարանն էր։


== Հակամարտության ժամանակագրություն ==


=== 2011 ===
Դեկտեմբերի 15 — ԱՄՆ-ն պաշտոնապես ավարտեց իրաքյան պատերազմը։
Դեկտեմբերի 18 — Վերջին 500 զինվորները լքեցին Իրաքը, որով ավարտվեց Իրաքում ԱՄՆ-ի ռազմական ներկայությունը։
Դեկտեմբերի 22 — Առնվազն 72 մարդ զոհվեց և ավելի քան 170 մարդ վիրավորվեց ամբողջ Բաղդատում տեղի ունեցած պայթյունների հետևանքով, ևս 9 մարդ զոհվեց Մոսուլում և Քիրքուքում տեղի ունեցած տարբեր հարձակումների հետևանքով։


=== 2012 ===
Հունվարի 5 — Իրաքում ահաբեկչության հետևանքով զոհվեց 78 մարդ։
Հունվարի 14 — Իրաքում ահաբեկչության հետևանքով զոհվեց 50 մարդ։
Մարտի 20 — Ահաբեկչական գործողությունների հետևանքով զոհվեց մոտ 40 մարդ։
Ապրիլի 19 — Ահաբեկչության հետևանքով Իրաքում զոհվեց 30 և վիրավորում ստացավ 100 մարդ։
Մայիսի 31 — Բաղդատում պայթյունի հետևանքով զոհվեց 16 մարդ, վիրավորում ստացավ ևս 56 տեղացի։
Հունիսի 13 — Իրաքի մի քանի քաղաքներում եղան ուժեղ պայթյուններ։ Ահաբեկչության հետևանքով զոհվեցին 93-ը և ավելի քան 300-ը վիրավորվեցին։
Հուլիսի 23 — Ահաբեկչությունների հետևանքով զոհվեցին 110 մարդ։
Օգոստոսի 1 — Բաղդատում երկու պայթյունների հետևանքով զոհվեցին 21 մարդ։
Օգոստոսի 15 — Երեք պայթյունների հետևանքով զոհվեցին 10 մարդ։
Սեպտեմբերի 10 — Իրաքում 20 պայթյունը խլեց 100 կյանք.
Հոկտեմբերի 27 — Ահաբեկչությունների հետևանքով զոհվեցին 35-ը, վիրավորվեցին 85-ը։
Նոյեմբերի 6 — Իրաքի ռազմական բազայի մոտ տեղի ունեցած ահաբեկչությանը զոհ գնացին 10-ը, վիրավորում ստացան 20-ը։
Դեկտեմբերի 17 — Իրաքում ահաբեկչության հետևանքով զոհվեց 26 մարդ։


=== 2013 ===
Փետրվարի 17 — Բաղդատում պայթյունի հետևանքով զոհվեց 20 մարդ։
Ապրիլի 2 — Գրոհայինները հարձակվեցին գազի հավնաքավայրի վրա՝ սպանելով 2 ինժեների և վիրավորելով 1-ին։
Ապրիլի 6 — Ահաբեկչություն Բաակուբ, զոհվեցին առնվազն 25-ը։
Ապրիլի 15 — Ահաբեկչությունների շարք Իրաքում․ 18 պայթյուն, 31 զհո, 200 վիրավոր։
Ապրիլի 25 — Իրաքում սունի գրոհայինները վերցրեցին Բաղդատի հյուսիսում գտնվող Սուլեյման-Բեկ քաղաքը։
Մայիսի 15 — Իսլամիստները Իրաքում գնդակահարեցին 12 մարդու։
Մայիսի 20 — Ահաբեկչությունների հետևանքով զոհվեց 95 մարդ։
Մայիսի 22 — Բաղդատում ահաբեկչության հետևանքով զոհվեց 12 մարդ։
Մայիսի 27 — Բաղդատի շիական թաղամասում ահաբեկչությունների հետևանքով զոհվեց 50 մարդ։
Հունիսի 10 — Ահաբեկչությունների հետևանքով զոհվեց 22 մարդ, մի քանի տասնյակը ստացան վիրավորում։
Հունիսի 16 — Իրաքի հարավում ահաբեկչությունների հետևանքով զոհվեցին 14-ը։
Հունիսի 28 — Ահաբեկչության հետևանքով Իրաքում զոհվեց առնվազն 19 մարդ։
Հունիսի 30 — Ֆուտբոլային դաշտում պայթյունի հետևանքով զոհվեց 12 մարդ։
Հուլիսի 2 — Ահաբեկչությունեների հետևանքով զոհվեց 46 մարդ։
Հուլիսի 12 — Իրաքյան սրճարանում պայթյունի հետևանքով զոհվեց 38 մարդ։
Հուլիսի 20 — Բաղդատում ահաբեկչության հետևանքով զոհվեց 65 մարդ, ևս 190-ը ստացավ վիրավորում։
Հուլիսի 29 — 12 պայթյուն, առնվազն 44 զոհ, ավելի քան 200 վիրավոր։
Սեպտեմբերի 20 — Սունիական մզկիթում պայթյունի հետևանքով զոհվեց 18 մարդ։
Սեպտեմբերի 21 — Բաղդատում տեղի ունեցավ 3 պայթյուն, զոհվեց 70 մարդ։
Սեպտեմբերի 30 — Մահապարտը պայթյուն իրականացրեց շիական մզկիթում, որին զոհ գնացին 40-ը, վիրավորվեցին 50-ը։
Հոկտեմբերի 7 — Բաղդատում ահաբեկչությանը զոհ գնացին 72-ը։
Հոկտեմբերի 17 — Ահաբեկչության հետևանքով Իրաքում զոհվեց 60 մարդ։
Հոկտեմբերի 21 — Բաղդատի ազգային սրճարանում երկու պայթյունի հետևանքով զոհվեցին 55-ը, վիրավորվեցին 45-ը։
Դեկտեմբերի 9 — Իրաքում պայթյունը խլեց 31 կյանք, 20-ը վիրավորվեցին։


=== 2014 ===
Հունվարի 1 — Իսլամական պետության ահաբեկիչները գրոհեցին Մոսուլը։
Հունվարի 2 — Գրոհայինները վերցրեցին Ռամադին։
Հունվարի 3 — Կառավարակն ուժերի դեմ պայքարում Անբարում զոհվեցին տասյանկ ահաբեկիչներ։
Հունվարի 4 — Կառավարական ուժերը հաստատեցին Ֆալուջա քաղաքը կորցնելու մասին լուրը։ Հաջորդ օրը Իրաքի կառավարությունն ավիահարվածներ հասցրեց Ռամադիին։ Արդյունքում զոհվեց 22 մարդ։
Հունվարի 6 — ԻԼԻՊ-ը հարձակում գործեց Բաղդատի արվարձան Աբու-Գրեյբի վրա։
Ապրիլի 27 — Ահաբեկչություն Բաղդատում, որին զոհ գնաց 10 մարդ, վիրավրվեցին 36-ը։
Մայիսի 24 — Մեկ օրում Իրաքում զոհվեց Իսլամական պետության 92 զինյալ։ Կառավարակն ուժերը ահաբեկիչներին հարվածներ հասցրին արևմտյան Անբար շրջանում։ Ավիացիան վերացրեց 85 զինյալ և 5 տրանսպորտային միջոց։ Երկրի հյուսիսում վերացվեց ևս 7 ահաբեկիչ։ Մոսուլում ձերբակալվեց ԻԼԻՊ-ի 5 անդամ, վնասազերծվեց ճանապարհին դրված 17 ական։ Քիրքուկում տեղի ունեցավ պայթյուն, որին զոհ գնաց 7 մարդ, վիրավորվեցին 17-ը։ Երկրի հյուսիսում զոհվեցին Իրանի 4 քաղաքացի, ևս 5-ը ստացան վիրավորում։Հունիսի սկզբին զինյալները մարտեր սկսեցին Իրաքի կենտրոնական և հյուսիսային շրջաններում։ Այդ պահի դրությամբ նրանց ձեռքում էր Ֆալուջան։ Հունիսի 3-ին հակաահաբեկչական գործողությունների արդյունքում զոհվեց 78 զինյալ։ Հունիսի 5-ին Սամարե քաղաքում ահաբեկիչներին զոհ գնացին ոստիկանության 38 աշխատող, մոտ 50-ը ստացավ վիրավորում։ Վերացվեց 36 ահաբեկիչ։ Հունիսի 6-իմ երկրի հյուսիսում զոհվեց 13 մարդ, 56-ը ստացավ վիրավորում։ Հունիսի 7-ին գրոհայինները վերցրեցին Ռամադի քաղաքի համալսարանի մեծ մասը՝ պատանդ վերցնելով տասնյակ ուսանողների և աշխատողների։ Նույն օրը Բաղդատում մի քանի պայթյունների հետևանքով զոհվեց 60 մարդ։
Այսպես սկսեց իսլամիստների գրոհը Հյուսիսային Իրաքի վրա։ Տարբեր տվյալների համաձայն, մոտ 1300 զինյալ գրավեցին Նայնավա շրջանի պետական հիմնարկույթունները, ռազմական օբյեկտները և Մոսուլի միջազգային օդանավակայանը։ Մոսուլի մոտ 500 հազար բնակիչ լքեցին քաղաքը։ Իրաքի վարչապետ Նուրի ալ Մալիքը հայտարարեց երկրի ողջ տարածքում արտակարգ դրություն։
Մոսուլում իսլամիստները տիրացան ահռելի ծավալով ավարի՝ մոտ 430 մլն դոլար կանխիկ գումար և ոսկու ձուլակտորներ։ Մոսուլի բանտից արձակվեցին մոտ 2400 բանտարկայլ։ Հունիսի 11-ին իսլամիստները գրավեցին Մոսուլում գտնվող թուրքական հյուպատոսությունը՝ գերի վերցնելով Թուրքիայի 48 քաղաքացու, այդ թվում նաև հյուպատոսին։ Սակայն շուտով թուրքերն ազատ արձակվեցին։ Նույն օրը իսլամիստները վերցրեցին նաև Տիկրիտ քաղաքն՝ այրելով կառավարական շենքերը և տեղի բանտից ազատ արձակելով հարյուրավոր բանտարկյալների։ Նրանք հայտարարեցին երկրի մայրաքաղաք Բաղդատը գրավելու մտադրության մասին։ Աստիճանաբար Իրաքում սկսեց երկիրը երեք հիմնական՝ շիա, սյունի և քուրդ հատվածների միջև բաժանելու գործընթացը։
Այդ պահին իսլամիստների տրամադրության տակ էր գտնվում Մոսուլի հիմնական մասը, ամբողջ Ռամադին, Ֆալուջան, Սուլեյման Բեկը, Սալահ Էդ Դինը, Անբարը։
Օգոստոսի սկզբին «Իսլամական հանրապետության» ուժայինները գրավեցին եզդիներով բնակեցված Սինջար քաղաքը։ Լուրեր տարածվեցին, որ իսլամիստները սպանել են մինչև 500 եզդի խաղաղ բնակչի, այդ թվում կանանց և երեխաների։ Մոտ 300 եզդի կին իսլամիստները վերցրին ստրկության։ Հազարավոր եզդիները փախան Ջեբել Սինջար, որտեղ սկսեցին մահանալ սովից։
Օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ զինված ուժերն ավիահարվածներ հասցրեց իսլամիստներին։ ԱՄՆ և Մեծ Բրիտանիայի ռազմական ինքնաթիռները պարենային օգնություն հասցրին Ջեբել Սինջարի լեռներում ապաստանած եզդիներին.: Դրանից հետո եզդիների մի մասը լքեց երկիրն՝ անցնելով քրդերի տիրապետության տակ գտնվող սիրիական տարածք, որն ունի «Սիրիական Քուրդիստան» անվանումը։
Օգոստոսի 13-ին ԱՄՆ ուժայինները վայրէջք կատարեցին Սինջարի լեռների վրա, որպեսզի գնահատեն եզդիներին այնտեղից էվակուացնելու հնարավոր տարբերակները։
Օգոստոսի 18-ին քրդական փեշմերգաների ջոկատներն իրենց վերահսկողության տակ վերցրեցին Մոսուլի շրջանի մի քանի բնակավայր(Համանուն քաղաքից 50 կմ հյուսիս-արևմուտք)։


=== 2015 ===
Հունվարի 12 — Իրաքի մայրաքաղաքից 130 կմ հեռավորության վրա գտնվող Տիկրիտ քաղաքի արվարձանում տեղի ունեցավ պայթյուն, որին զոհ գնացին 10 աշխարհազորային և երկու զինվոր։ Եվս 18 մարդ վիրավորվեցին։
Հունվարի 25 — Պայթուցիկ սարքերն աշխատեցին Բաղդատի երկու ռեստորաններում։ Զոհվեց 7 և վիրավորվեց 11 մարդ։
Հունվարի 30 — Բաղդատում երկու պայթյունները խլեցին 12 մարդու կյանք, տարբեր աստիճանի վիրավորում ստացան 30-ը։ Նախորդ օրը տարբեր պայթյունների և կրակոցների հետևանքով զոհվել էին առնվազն 21 մարդ։
Փետրվարի 3 — Պայթյունների շարքը Բաղդատում խլեց ավելի քան 10 մարդու կյանք, տասնյակը վիրավորվեցին։ Բաղդատի կենտրոնում գտնվող շիական Կարադա (անգլ.՝ Karradah) թաղամասում եռակի պայթյունը խլեց 5 մարդու կյանք, վիրավորվեցին 15-ը։ Պայթյուններ հնչեցին նաև երկրի հարավում։
Փետրվարի 7 — Բաղդատում տեղի ունեցավ պայթյունների շարք։ Ամենաուժգին պայթյունը եղավ Նոր Բաղդատ շրջանում։ Տեղական ոստիկանության տվյալներով զոհվեցին 22 մարդ, վիրավորվեցին 45-ը։ Մի քանի ժամ հետո երկու պայթյուն տեղի ունեցավ իրաքյան պետության կենտրոնական շրջանում։
Փետրվարի 9 — Պայթյուն տեղի ունեցավ երկրի արևմուտքում։
Փետրվարի 28 — Պայթյուն տեղի ունեցավ Իրաքի հյուսիս-արևելքում, որոնց արդյունքում զոհվեց 11, վիրավորում ստացավ 50 մարդ։
Մարտի 2 — Իրաքի բանակը զինված գործողություններ սկսեց Տիկրիտ քաղաքը իսլամիստներից ազատելու համար։
Մարտի 31 — Իրաքի բանակն ազատագրեց Տիկրիտը։
Ապրիլի 10 — Մահապարտ-ահաբեկիչը պայթուցիկ սարքը գործարկեց Բաղդատից 30 կմ հեռավորության վրա, որի արդյունքում զոհվեց 6 մարդ, վիրավորվեցին 14-ը։ Երկրորդ պայթյունը տեղի ունեցավ Բաղդատի կենտրոնում, որը խլեց 5 մարդու կյանք, վիրավորվեցին 12-ը։
Ապրիլի 14 — Երկու պայթյուն տեղի ունեցավ Բաղդատում։ Զոհվեց 8, վիրավորվեց 30 մարդ։
Մայիսի 2 — 10 րոպեի տարբերությամբ երկու պայթյուն տեղի ունեցավ Բաղդատում, որի արդյունքում զոհվեց 7 մարդ, տարբեր
Մայիսի 15 — «Իսլամական Պետության» զինյալները վերցրեցին Անբար շրջանում գտնվող Ռամադի քաղաքը։ Գործողության արդյունքում զոհվեց 70 մարդ, որից 50-ը՝ ուժայիններ։
Հունիսի 30 — Բակուբա քաղաքում տեղի ունեցած պայթյունների հետևանքով զոհվեց 17 մարդ, վիրավորում ստացան 28-ը։
Հուլիսի 18 — Իրաքում պայթյունների հետևանքով զոհվեց 115 մարդ։
Հուլիսի 20 — Բանի Սաադեում պայթյուններին զոհ գնաց 120-130 մարդ։
Օգոստոսի 13 — Բաղդատում տեղի ունեցած տարբեր պայթյուներին զոհ գնաց ավելի քան 60 մարդ, 200-ից ավել վիրավորվեցին։
Դեկտեմբերի 16 — Իսլամական պետությունը ձեռնարկեց 2015 թվականի ամենախոշոր զինված գործողությունը Իրաքի հյուսիսում։ Նրանք գրոհեցին քրդաբնակ  շրջանների վրա։ Ահաբեկիչների զանգվածային հարծակումը հնարավոր եղավ հետ մղել ավիահարվածների շնորհիվ, որը գլխավորում էր ԱՄՆ-ն։
Դեկտեմբերի 20 — Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարը հայտարարեց Իրաքից թուրքական զորքերը դուրս բերելու մասին։ Նույն օրը իրաքյան կառավարությունը ստեղծեց Մոսուլը իսլամիստներից ազատագրելու համակարգող խումբ։
Դեկտեմբերի 28 — Իրաքի բանակն ազատագրեց Ռամադի քաղաքի մեծ մասը։


== 2016 ==
...

Հոկտեմբերի 22- Երբ միջազգային կոալիցիոն ուժերը հասան Մոսուլին, «Իսլամական պետության» ահաբեկիչները քաղաքում գլխատեցին 284 տղամարդու և տղա երեխայի։
Հոկտեմբերի 23- Ահաբեկիչները Մոսուլի 16 բնակչի նետեցին Երրորդ կամրջից։
Հոկտեմբերի 24- Իրաքի բանակը Մոսուլում չեզոքացրեց «Իսլամական պետության» 772 ահաբեկչի՝ ազատագրելով 74 բնակավայր։ Բանակը հայտարարեց, որ ևս 23 զինյալ գերի է վերցվել։
Հոկտեմբերի 25- Իրաքի բանակը Մոսուլում «Իսլամական պետությունից» ազատագրեց մոտ 800 կմ քառակուսի տարածք։
Հոկտեմբերի 27- Իրաքի աշխարհազորայինները գրավեցին «Իսլամական պետության» գլխավոր շտաբներից մեկը։
Հոկտեմբերի 29 - Պայթյունի հետևանքով Իրաքում զոհվեց 7 մարդ, տարբեր աստիճանի վիրավորում ստացավ 20-ը։
Հոկտեմբերի 31 - Մոսուլի ազատագրման գործողությունը սկսելուց հետո Իրաքի բանակն առաջին անգամ մտավ քաղաք։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Իրաքի քաղաքացիական պատերազմը Վիքիպահեստում
FRACTURED LANDS: HOW THE ARAB WORLD CAME APART(անգլ.)