Բորազոլ

Բորազոլ (բորազին, եռբորինեռիմիդ), քիմիական բանաձևն է B3H6N3, անգույն հեղուկ է։ Մոլեկուլը իրենից ներկայացնում է վեցանդամանի հարթ օղակ, որում բորի և ազոտի ատոմները հաջորդաբար միացված են միմյանց, նրանցից յուրաքանչյուրին միացված է մեկ ջրածնի ատոմ։ Բորազոլի մոլեկուլը իզոէլեկտրիկ է բենզոլի մոլեկուլին և ունի անալոգային կառուցվածք։ Բոր և ազոտ տարրերի ատոմների միջև ընկած հեռավորության փոքրացումը պայմանավորված է դելոկալիզացված π-էլեկտրոններով(d(B—N) = 0,144 նմ, միակի կապի դեպքում d(B—N) = 0,154 նմ)։


== Հատկություններ ==
Բորազոլը հանդիսանում է բենզոլի անօրգանական անալոգը, այն նման է բենզոլին նաև իր ֆիզիկական հատկություններով(ագրեգատային վիճակով, եռման միջակայքով, խտությամբ և այլն)։ Իսկ քիմիական հատկություններով բենզոլն ու բորազոլը խիստ տարբերվում են, բորազոլն ավելի ռեակցիոնունակ է։ Բորազոլն օքսիդանում է օդում, ջրումում լուծելիս այն փոխազդում է ջրի հետ, առաջացնելով բորի հիդրօքսիդ(В(ОН)3), ամոնիակ(NH3) և ջրածին(H2), այն պակաս ջերմադիմացկուն է քան բենզոլը։ Ջրածնի այն ատոմները, որոնք միացած են բորի ատոմներին, կարող են տեղակալվել առանց ցիկլը քանդելու։ Բորի քլորիդի BCl3 կամ բորի բրոմիդի BBr3 ազդեցությամբ, տաքացման պայմաններում, առաջացնում է պինդ և կայուն միացություն եռհալոգենբորազոլ(B3N3H3Hal3)։


== Ստացում ==
Բորազոլ կարելի է ստանալ

Լիթիումի քառհիդրոբորատի և ամոնիումի քլորիդի տաքացումով։
  
    
      
        
          
            3
            L
            i
            B
            
              H
              
                4
              
            
            +
            3
            N
            
              H
              
                4
              
            
            C
            l
            →
            
              B
              
                3
              
            
            
              H
              
                6
              
            
            
              N
              
                3
              
            
            +
            3
            L
            i
            C
            l
            +
            9
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3LiBH_{4}+3NH_{4}Cl\rightarrow B_{3}H_{6}N_{3}+3LiCl+9H_{2}}}}
  Տաքացման պայմաններում երկբորանի և ամոնիակի փոխազդեցությունից։
  
    
      
        
          
            3
            
              B
              
                2
              
            
            
              H
              
                6
              
            
            +
            6
            N
            
              H
              
                3
              
            
            →
            2
            
              B
              
                3
              
            
            
              H
              
                6
              
            
            
              N
              
                3
              
            
            +
            12
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3B_{2}H_{6}+6NH_{3}\rightarrow 2B_{3}H_{6}N_{3}+12H_{2}}}}
  Բորի եռքլորիդի և ամոնիումի քլորիդի փոխազդեցությամբ, երկփուլ ռեակցիայով։
  
    
      
        
          
            3
            B
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            3
            N
            
              H
              
                4
              
            
            C
            l
            →
            C
            
              l
              
                3
              
            
            
              B
              
                3
              
            
            
              H
              
                3
              
            
            
              N
              
                3
              
            
            +
            9
            H
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3BCl_{3}+3NH_{4}Cl\rightarrow Cl_{3}B_{3}H_{3}N_{3}+9HCl}}}
  

  
    
      
        
          
            C
            
              l
              
                3
              
            
            
              B
              
                3
              
            
            
              H
              
                3
              
            
            
              N
              
                3
              
            
            +
            3
            N
            a
            B
            
              H
              
                4
              
            
            →
            
              B
              
                3
              
            
            
              H
              
                6
              
            
            
              N
              
                3
              
            
            +
            3
            
              /
            
            2
            
              B
              
                2
              
            
            
              H
              
                6
              
            
            +
            3
            N
            a
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cl_{3}B_{3}H_{3}N_{3}+3NaBH_{4}\rightarrow B_{3}H_{6}N_{3}+3/2B_{2}H_{6}+3NaCl}}}
  


== Գրականություն ==
Карапетьянц М. Х. Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. М.։ Химия 1994


== Ծանոթագրություններ ==