Ումեո

Ումեո (շվեդերեն արտասանություն: [ˈʉːmɛo] ( ), ֆիններեն՝ Uumaja), քաղաք Շվեդիայի հյուսիսում, Վեստերբոթեն լենի և համանուն կոմունայի վարչական կենտրոնը։
Բնակչությունը՝ մոտ 115․0 հազար մարդ (2010), որի մեկ երրորդը՝ ուսանողներ։
Քաղաքում է գտնվում հյուսիսային Շվեդիայի ամենամեծ համալսարանը։ Վերջինումս գործում է նաև հիվանդանոց։ Ումեոն Շվեդիայի բժշկական հետազոտությունների կենտրոնն է։
Քաղաքում կա 2 ցերեկային և 1 գիշերային դպրոց (ներգաղթյալների համար շվեդերենի ուսուցման և որակավորման բարձրացման համար)։
Ումեոն 2014 թվականի Լատվիայի մայրաքաղաք Ռիգայի հետ եղել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքը։
Ումեոն 2014 թվականի դրությամբ համարվում է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքներից մեկը։


== Քաղաքի պատմություն ==

Քաղաքի մասին առաջին հիշատակումները թվագրվում են 1314 թվականին։ 14-րդ դարը Շվեդիայի դեպի հյուսիս ընդարձակման ժամանակաշրջանն էր։ Ի սկզբանե քաղաքն իրենից ներկայացնում էր ոչ մեծ բնակավայր, որի փայտե եկեղեցիով, շուկայով և նավահանգստով կենտրոնը գտնվում էր ժամանակակից Բաքենի տարածքում։ 15-րդ դարում Շվեդիայի ազդեցությունը ժամանակակից Վեստերբոթեն լենի տարածքում զգալիորեն մեծացել է։ 1443 թվականին հայտնվում են Սևարա և Տեֆտեո գյուղերի մասին առաջին հիշատակումները, որոնք այժմ գտնվում են Ումեո կոմունայի կազմում։
1501-1508 թվականներին փայտե եկեղեցու փոխարեն կառուցվել է քարե եկեղեցի, իսկ 1526 թվականին համայնքը բողոքականություն է ընդունել այն բանից հետո, երբ նրա քահանան է դառնում լյութերանական Բու Վարնիկսոնը (շվեդերեն՝ Bo Warniksson)։
1652 թվականին քաղաքում կառուցվել է առաջին դպրոցը։ Ումեո բնակավայրի բնակչությունը այդ պահին կազմում էր մոտ 200 մարդ։ Քաղաքում առկա էին երկու երկար, նեղ փողոցներ և մի քանի ոչ մեծ նրբանցքներ։ Քաղաքը շրջապատում էր երեք մուտքերով պարիսպը, որտեղ հարկեր էին գանձվում ապրանքների տեղափոխման համար։
1735 թվականին քաղաքում ստեղծվել է առաջին դեղատունը, իսկ 1764 թվականին կառուցվել է առաջին հիվանդանոցը։


=== Քաղաքի զինանշան ===
Քաղաքը հիմնադրվել է 1622 թվականին, իսկ նրա առաջին զինանշանն, որն իրենից ներկայացնում է հյուսիսային եղջերուի երեք գլուխ, ստեղծվել է 1642 թվականին։ Այն հաստատվել է որպես պաշտոնական զինանշան 1646 թվականին Շվեդիայի թագավորի կողմից։ Հետագայում զինանշանի արտաքին տեսքը և եղջերուների գլուխների դասավորությունը փոփոխվել է, սակայն դրանց թիվը մնացել է անփոփոխ։


== Աշխարհագրություն և կլիմա ==

Քաղաքը գտնվում է Ումեէլվ գետի ափին՝ Բոտնիկի ծոցի մեջ թափվելու վայրից ոչ հեռու։ Քաղաքի տարածքում կան բազմաթիվ լճեր։ Դրանցից խոշորներն են՝ Նյուդալաշյոն և Գրեսշյոն լճերը, ինչպես նաև Էսթերֆյորդեն ծոցը։
Ումեո բնակավայրը գտնվում է մերձարկտիկական կլիմայական գոտում, սահմանային գոտում տարածված է ցամաքային կլիման՝ կարճ և տաք ամառներով։ Ձմեռները երկարատև են և ցուրտ, մեծ է Գոլֆստրիմ տաք հոսանքի ազդեցությունը։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը կազմում է -8 ˚C, իսկ հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 16 ˚C: Պատմության ընթացքում գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը եղել է 2014 թվականի հուլիսի 23-ին (32.2 ˚C)։ Ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1978 թվականի փետրվարի 15-ին (38.2 ˚C)։


== Էկոլոգիա ==
2021 թվականին Շրջակա միջավայրի եվրոպական գործակալությունը հայտարարեց, որ այս քաղաքն ունի ԵՄ ամենամաքուր օդը։ Մասնիկների պարունակությունը 3.7 մկգ խորանարդ մետրի համար։  Եվրամիության առավելագույն մակարդակը 25 է։ 


== Սպորտ ==
Ումեոն ֆուտբոլի կանանց թիմի հայրենի քաղաքն է, որը ժամանակին աշխարհի ամենաուժեղ թիմերից էր, 2000 -ականներին նվաճելով բազմաթիվ ազգային և եվրոպական տիտղոսներ։  Ֆուտբոլի տղամարդկանց լավագույն թիմը ՝ «Ումեա» ֆուտբոլային ակումբը, այս պահին խաղում է Շվեդիայի առաջնության «Սուպերետտան» -ում, որը շվեդական տղամարդկանց ֆուտբոլի երկրորդ ուժեղագույն դիվիզիոնն է։ 
Քաղաքն ունի նաև Բյորկլյովենի տղամարդկանց հոկեյի թիմ, որը խաղում է Ալսվենսկանում (Շվեդիայի երկրորդ ուժեղագույն լիգա) և ստորգետնյա ֆուտբոլի Dahlen ակումբը (անգլ.), որը խաղում է Շվեդիայի Սուպերլիգայում։ 


== Փողոցներ ==
Քաղաքի ամենաերկար փողոցներից մեկը ՝ Ստորգատանը, ունի մոտ 4 կմ երկարություն ՝ անցնելով քաղաքի հիմնական թաղամասերով ՝ Ումելվեն գետի հյուսիսային կողմում։  Ստորգատանում են գտնվում մի շարք պատմական շենքեր Ումեոյի քաղաքապետարանից և քաղաքի հինգ հիմնական զբոսայգիներից։ 


== Տնտեսություն ==
Ումեոյի համալսարանի հետազոտությունների հիմնական ոլորտներն են կենսաբանական և բժշկական գիտությունները (հատկապես բույսերի բջջային և մոլեկուլային կենսաբանությունը), էկոլոգիան և մի քանի այլ ոլորտներ։ 
Umeå համալսարանը համագործակցում է մի շարք շվեդական ընկերությունների հետ, ինչպիսիք են ABB- ն, Volvo- ն, Skanska- ն, Ericsson- ը և Ohrlings PricewaterhouseCoopers- ը։ 
Քաղաքում է գտնվում Volvo Trucks- ի բեռնատար խցիկների արտադրության գործարաններից մեկը, որտեղ աշխատում է մոտ 2 հազար մարդ։  Այն նաև տեղակայված է Կոմացու Ֆորեսթի եվրոպական շտաբ -բնակարանում։ 
Քաղաքի ծայրամասում կա նավահանգիստ Բալթիկ ծովի ափին, որտեղ կանոնավոր կերպով գործում են Ումեա - Վաասա լաստանավերը։  Քաղաքը հատում է նաև Հյուսիսային Շվեդիայի հիմնական մայրուղիները, մոտենում է Հարավային Շվեդիայի երկաթուղին, իսկ Ումեո օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 4 կիլոմետր հարավ։


== Քույր-քաղաքներ ==
 Վաասա, Ֆինլանդիա
 Հելսինգյոր, Դանիա
 Վյուրցբուրգ, Գերմանիա
 Պետրոզավոդսկ, Ռուսաստան
 Սասկատուն, Կանադա
 Քաշան, Իրան
 Օքսֆորդ, Մեծ Բրիտանիա


== Ծանոթագրություններ ==