Սարյակներ (ընտանիք)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սարյակներ (այլ կիրառումներ)
Սարյակների ընտանիք (լատ.՝ Sturnidae), թռչունների դասին պատկանող, ճնճղուկանմանների կարգի մեջ դասվող ընտանիք։ Երգեցիկ թռչուն, որը ներառում է 104—118 տեսակ՝ բաժանված 25—32 ցեղերի։ Նրանց ազգակից են համարվում ագռավների, պիրոլների, Dicruridae, Mimidae ընտանիքների ներկայացուցիչները։


== Նկարագիր ==
Փոքրամարմին կամ միջին մեծության թռչունների ընտանիք։ Մարմինը միջինում կազմում է 16,5-42 սմ։ Կտուցը գրեթե այնքան երկար է, որքան գլուխը։ Վերջնամասում փոքր-ինչ կորացած է։ Բայց կտուցի ձևը կարող է էականորեն տարբեր լինել տարբեր տեսակների մոտ։ Օրինակ՝ Սովորական սարյակի կտուցը կարճ է և սուր, Aplonis brunneicapilla տեսակինը՝ մեծ և երկար։ Որոշ տեսակների գլխին մազափունջ կա, օրինակ՝ Վարդագույն սարյակի մոտ։ Ոտքերն ամուր են և հարմարեցված կյանքի տարբեր պայմաններին։ Դրանց ձևի շնորհիվ կարողանում են կանգնել ծառի վրա, քայլել հողի վրա։ Փետուրները խիտ են, մեծ մասամբ մուգ գունավորմամբ և մետաղային փայլով։ Տարբեր տեսակների մոտ փետուրների գույնը տարբեր է։ Հանդիպում են ինչպես վառ՝ դեղին, կարմիր, վարդագույն, այնպես էլ մուգ՝ մոխրագույն, սև երանգներ։ Դրանց փոփոխությունները կապված են բնական արեալներից, եղանակային տատանումներից, կամ կոնկրետ բնակավայրից, որտեղ բնադրում են։ Դրա օգնությամբ կարողանում են ձուլվել բնությանը և թաքնվել գիշատիչներից։ Արուների մոտ փետուրների գույնն ավելի վառ է, ինչը օգնում է բազմացման սեզոնի ընթացքում գրավել էգերին։ Շատ տեսակներ դա անում են նաև երգելու միջոցով։


== Տարածում ==
Առավելապես տարածված են Եվրասիայի և Աֆրիկայի երկրներում (բացառություն է կազմում Փայլուն սարյակը (Aplonis metallica), որի բնական արեալը գտնվում է Նոր Գվինեայում և Ավստրալիայի հյուսիս-արևմուտքում)։ Սարյակների ավելի մեծ տեսակային կենսաբազմազանություն հանդիպում է Հին աշխարհի տրոպիկական գոտիներում, հատկապես՝ Աֆրիկայում։ Սարյակների ընտանիքի ներկայացուցիչներ հանդիպում են նաև Հայաստանում։
Տարբեր տեսակների բնակավայրերը տեղակայված են տարբեր վայրերում։ Սարյակների ընտանիքի ներկայացուցիչների մի զգալի զանգված բնակվում է անտառային տարածքներում։ Դա կարող է լինել և խոնավ անտառները և բարեխառն գոտիների անտառներ։ Դա կապված է բնադրման համար համապատասխան վայրի ընրության հետ։ Այդպիսի վայրերում նրանք բնադրում են չորացած ծառերի փչակներում։ Այլ տեսակներ, հատկապես կապված սեզոնային միգրացիայի հետ, բնակվում են բաց տարածություններում՝ կիսաանպատներ, Աֆրիկայի սավաննաներում կամ անապատներում։ Հանդիպում են ինչպես նստակյաց, այնպես էլ քոչվոր և չվող տեսակներ։


== Սոցիալական վարքագիծ ==
Սոցիալական տեսակետից դիտարկելիս կարելի է սարյակների ընտանիքի ներկայացուցիչներին համարել խմբային կենդանիներ։ Սովորաբար գրեթե բոլոր տեսակներն ապրում են երամներով և հաճախ բնակվում են գաղութներով։ Առանձին տեսակների երամներ կարող են կազմված լինել հազարավոր առանձնյակներից և հասնել ահռելի չափերի։ Այդպիսի երամները երկնքում առաջացնում են սև զանգված, որը նման է լինում տորնադոյի։ Թեև այդքան շատ են մեկ երամում, բայց միևնույն է շարժվում են համաչափ։ Բացառությունների շարքին կարելի է դասել Lamprotornis shelleyi և Aplonis grandis տեսակներին, որոնք մենակյաց կյանք են վարում։
Որոշ տեսակներ այլ տեսակի թռչունների հետ շփման ժամանակ ագրեսիվ վարք են ցուցաբերում և հանում են նրանց իրենց բնակավայրերից։


== Բազմացում ==
Սարյակները բնադրում են բնության մեջ տարբեր վայրերում։ Բնադրում են ծառերի փչակներում, ժայռերի ծերպերին և խորքերում, քանդված պատերի խոռոչներում։ Շատ անտառային տեսակներ էականորեն կախված են փայտփորներից և Megalaima տեսակից, ովքեր, փորելով ծառերի բները, հարմար պայմաններ են ստեղծում սարյակների բնադրման համար։ Որոշ տեսակներ զբաղեցնում են այլ թռչունների բներ, իսկ որոշներն էլ իրենք են բույն պատրաստում։ Բայց բոլոր դեպքերում, բույնը ներսից պատված է լինում փափուկ ծածկույթով, որը կազմված է լինում զանազան նյութերից՝ փետուրներ, բուրդ, չորացած տերևներ և ճյուղեր։ Օրինակ՝ Աֆրկայում հանդիպող Եռագույն սպրեո (Spreo superbus) տեսակի թռչնի բույնը կառուցված է ակացիաի թփեի արանքում։
Բնի կառուցման գործընթացին մասնակցում են զույգով։ Ձվադրման ընթացքում 2-6 ձու են դնում, որոնց վրա նստում է էգը, որոշ դեպքերում միասին՝ միմյանց փոխարինելով։ Առավել հաճախ ձվի գույնը բաց կապտավուն է, երբեմն պուտերով։ Լինում են նաև սպիտակ, մարմնագույն։


== Դասակարգում ==
Ցեղ՝ Ապլոնիս սարյակներ (Aplonis)
Ցեղ՝ Մինո սարյակներ (Mino)
Դեղնադեմք մինո (Mino dumontii)
Ոսկեկուրծք մինո (Mino anais)
Mino kreffti
Ցեղ՝ Basilornis
Basilornis celebensis
Basilornis galeatus
Basilornis corythaix
Լեռնային շլեմոնյան սարյակ (Basilornis mirandus)
Ցեղ՝ Անտառային սարյակներ (Sarcops)
Անտառային սարյակ (Sarcops calvus)
Ցեղ՝ Streptocitta
Streptocitta albicollis
Streptocitta albertinae
Ցեղ՝ Enodes
Enodes erythrophris
Ցեղ՝ Scissirostrum
Scissirostrum dubium
Ցեղ՝ Saroglossa
Saroglossa spiloptera
Saroglossa aurata
Ցեղ՝ Ampeliceps
Ampeliceps coronatus
Ցեղ՝ Gracula
Gracula religiosa
Gracula indica
Gracula enganensis
Gracula robusta
Gracula ptilogenys
Ցեղ՝ Մայնա (Acridotheres)
Acridotheres grandis
Acridotheres cristatellus
Acridotheres javanicus
Acridotheres cinereus
Acridotheres fuscus
Acridotheres albocinctus
Acridotheres ginginianus
Սովորական մայնա (Acridotheres tristis)
Ցեղ՝ Leucopsar
Leucopsar rotchildi
Ցեղ՝ Sturnia
Sturnia sturnina
Sturnia philippensis
Չինական սարյակ (Sturnia sinensis)
Sturnia erythropygia
Ցեղ՝ Սարյակներ (Sturnus)
Սպիտակերես սարյակ (Sturnus albofrontatus)
Բրամինյան սարյակ (Sturnus pagodarum)
Կամբոջական սարյակ (Sturnus burmannicus)
Սևավիզ սարյակ (Sturnus nigricollis)
Sturnus contra
Սևաթև սարյակ (Sturnus melanopterus)
Վարդագույն սարյակ (Sturnus roseus)
Կարմրակտուց սարյակ (Sturnus sericeus)
Մոխրագույն սարյակ (Sturnus cineraceus)
Սովորական սարյակ (Sturnus vulgaris)
Սև սարյակ (Sturnus unicolor)
Մոխրագլուխ սարյակ (Sturnus malabaricus)
Ցեղ՝ Creatophora
Creatophora cinerea
Ցեղ՝ †Fregilupus
Ցեղ՝ Necropsar
Ցեղ՝ Coccycolius
Coccycolius iris
Ցեղ՝ Lamprotornis
Lamprotornis purpuropterus
Ցեղ՝ Կարճպոչ սարյակներ(Cinnyricinclus)
Cinnyricinclus leucogaster
Cinnyricinclus sharpii
Cinnyricinclus femoralis
Ցեղ՝ Սպրեո սարյակներ-спрео (Spreo)
Երկգույն սարյակ (Spreo bicolor)
Spreo fischeri
Spreo albicapillus
Spreo superbus
Ցեղ՝ Compsarus
Compsarus regius
Compsarus unicolor
Ցեղ՝ Երկարապոչ սարյակներ (Onychognathus)
Կարմրաթև երկարապոչ սարյակ (Onychognathus morio)
Կարճակտուց երկարապոչ սարյակ (Onychognathus tenuirostris)
Շագանակաթև երկարապոչ սարյակ (Onychognathus fulgidus)
Onychognathus walleri
Սոմալական երկարապոչ սարյակ (Onychognathus blythii)
Onychognathus frater
Onychognathus tristramii
Onychognathus nabouroup
Onychognathus salvadorii
Սպիատակտուց երկարապոչ սարյակ (Onychognathus albirostris)
Onychognathus neumanni
Ցեղ՝ Սրապոչ սարյակներ (Poeoptera)
ԱՆտառային սրապոչ սարյակ (Poeoptera lugubris)
Շտուլմանի սրապոչ սարյակ (Poeoptera stuhlmanni)
Կենրիկի սրապոչ սարյակ (Poeoptera kenricki)
Ցեղ՝ Սպիտակատամ սարյակ (Grafisia)
Սպիտակատամ սարյակ (Grafisia torquata)
Ցեղ՝ Speculipastor
Speculipastor bicolor
Ցեղ՝ Սպիտակաթև սարյակներ (Neocichla)
Սպիտակաթև սարյակ (Neocichla gutturalis)
Ցեղ՝ Buphagus


== Ծանոթագրություններ ==