Հիմաչալ Պրադեշ

ՀիմաչալՊրադեշ (հինդի՝ हिमाचल प्रदेश, ՄՀԱ։ ɦɪmaːtʃəl prəd̪eːʃ ; անգլ.՝ Himachal Pradesh), նահանգ Հնդկաստանի հյուսիսում։
Տարածքը 55 673 կմ² է, բնակչությունը՝ 6 856 509 (2011 թվականի դրությամբ), վարչական կենտրոնը՝ Սիմլա։ Նահանգի տարածքը հատվում է Արևմտյան Հիմալայների լեռնաշղթաներով։ Անտառապատ է։ Զբաղվում են հացահատիկի, կարտոֆիլի մշակությամբ, պտղաբուծությամբ, անտառահատմամբ, արհեստագործությամբ, դեղաբույսերի մթերմամբ։ Արդյունահանվում է քացախ։ Հիմաչալ-Պրադեշում է գտնվում Աիմլա լեռնային առողջարանը։
Հինդիից թարգմանաբար «հիմաչալ» նշանակում է «ձնածածկ լեռների երկիր», իսկ «պրադեշ» բառը նշանակում է «շրջան, տարածաշրջան»։


== Աշխարհագրություն ==

Նահանգը հյուսիսում սահմանակցում է Ջամմու և Քաշմիր, արևմուտքում և հարավ-արևմուտքում՝ Փենջաբ, հարավում՝ Հարյանա և Ուտար Պրադեշ, հարավ-արևելքում՝ Ուտարակհանդ նահանգների և արևելքում՝ Տիբեթի ինքնավար շրջանի հետ։ Հյուսիսում և արևելքում ձգվում են Հիմալայների լեռնաշղթաները (նահանգի սահմաններում 6-7 հազար մետր բարձրություններ), հարավում՝ Սիվալիկ լեռնաշղթան։ Գլխավոր գետը Սաթլեզ գետն է (Ինդոսի վտակ)։ Հիմաչալը գտնվում է արևմտյան Հիմալայներում։ Զբաղեցնում է 55 673 կմ² տարածք։ Հիմաչալ-Պրադեշը լեռնային նահանգ է՝ ծովի մակարդակից 650-6000 մ բարձրությունների վրա։ 

Ցամաքուրդը բաղկացած է գետերից և սառցադաշտերից։ Հիմալայան գետերը հատում են ամբողջ լեռնաշղթան։ Որոշ գետերի տարիքն ավելի բարձր է, քան լեռնաշղթայի տարիքը։ Հիմաչալի գետերը թափվում են և՛ Ինդոսի, և՛ Գանգեսի ավազան։ Գետային համակարգի մեջ են մտնում Չինաբ, Ռավի, Բիաս, Սաթլեզ և Ջամնա գետերը։ Այդ գետերն ունեն ձնհալքային և անձրևային սնում։
Նահանգում վառ արտահայտված է բարձր գոտիականությունը։ Կլիման հարավում շոգ մերձարևադարձային է, իսկ հյուսիսում և արևելքում՝ ցուրտ, ալպիական։ Այնպիսի վայրերում, ինչպիսին է Դարմսալան, շատ են անձրևները, իսկ Լահաուլ և Սփիտիում հաճախ լինում են ցուրտ և չոր եղանակներ։ Հիմաչալում կա երեք սեզոն՝ շոգ, ցուրտ և անձրևոտ։ Շոգ սեզոնը («ամառ») շարունակվում է ապրիլի կեսերից մինչև հունիսի վերջը։ Նահանգի մեծ մասում (բացի ալպիական գոտուց) այդ սեզոնին տաք է՝ 28-32 ˚C: Ձմեռը տևում է նոյեմբերի վերջից մինչև մարտի կեսերը։ Ալպիական հատվածում (հիմնականում >2200 մ) հաճախ ձյուն է տեղում։


== Բուսական և կենդանական աշխարհ ==

2003 թվականի «Հնդկաստանի անտառների հետազոտություն» հաշվետվության համաձայն, անտառային տարածքները կազմում են Հիմաչալ Պրադեշի տարածքի 66,52 %-ը, սակայն անտառային ծածկույթի մակարեսը կազմում է ընդամենը 25,78 %: Նահանգի բուսականությունը կախված է բարձրությունից և խոնավությունից։
Նահանգի հարավային (ցածրադիր) հատվածն ունի ինչպես արևադարձային և մերձարևադարձային չոր լայնատերև անտառներ, այնպես էլ խոնավ արևադարձային անտառներ։
Հիմաչալը իր այգիների շնորհիվ մրգային նահանգ է համարվում։ Գարնան ամիսներին այստեղ ծաղկում են դաշտային ծաղիկները։ Աճեցվում է թրաշուշան, մեխակ, թավշածաղիկ, վարդ, քրիզանթեմ, կակաչ և շուշան։
Հիմաչալում հանդիպում է թռչունների 1200 տեսակ և կենդանիների 359 տեսակ։ Ամենահայտնիներն են՝ ընձառյուծը, ձյունահովազը (նահանգի պաշտոնական կենդանին), մշկայծյամը, սևագլուխ տրապոգանը և այլն։ Նահանգում գործում է 12 արգելանոց և արգելոց։ Կուլու վարչական կենտրոնում գտնվող Մեծ Հիմալայներ ազգային պարկը ստեղծված է Հիմալայան լեռնաշղթայի բնությունը պահպանելու համար, մինչդեռ Պին հովիտը (ազգային պարկ) պահպանում է ցուրտ անապատի բուսական և կենդանական աշխարհը։


== Ծանոթագրություններ ==