Չինական աերոստատի միջադեպ

Չինական աերոստատի միջադեպ, իրադարձություն, որը սկսվել է 2023 թվականի հունվարի 28-ին, երբ չինական ստրատոսֆերային աերոստատը Խաղաղ օվկիանոսից մտավ Ալյասկա՝ ԱՄՆ-ի օդային տարածք։
ՉԺՀ-ի պաշտոնական հայտարարության համաձայն, քաղաքացիական օդապարիկը պատահաբար հայտնվել է ԱՄՆ օդային տարածքում՝ շեղվելով պլանավորված ուղուց։ 2023 թվականի փետրվարի 1-ին ԱՄՆ-ի լրագրողները հանրության ուշադրությունը դարձրեցին Մոնտանա նահանգի վրայով աերոստատի թռիչքի վրա և ԱՄՆ պաշտպանության նախարարությունը հայտարարեց, որ համարում է օդապարիկը օտերկրյա հետախուզական սարք։ 2023 թվականի փետրվարի 4-ին ԱՄՆ-ն Ատլանտյան օվկիանոսի օդային տարածքում F-22 Raptor կործանիչը օդապարիկը  խոցեց և ապա բեկորները ջրի տակից հանեցին ուսումնասիրության համար։


== Իրադարձությունների զարգացում ==
Չինական օդապարիկը մտել է ԱՄՆ օդային տարածք 2023 թվականի հունվարի 28-ին Ալեուտյան կղզիներում, այնուհետև այն անցել է Կանադայի օդային տարածքով և հունվարի 31-ին կրկին հատել է ԱՄՆ սահմանը Այդահո նահանգի վրայով անցնելիս, որից հետո ինֆորմացիան հասցրել են ԱՄՆ նախագահին՝ Ջո Բայդենին։
Փետրվարի 2-ին նույն օդապարիկը լուսանկարվել է ստրատոսֆերայում,  Բիլինգսում՝ Մոնտանա։ Օբյեկտը երեք ավտոբուսի չափ էր։ ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության պաշտոնյաները քննարկեցին աերոստատի խոցման հարցը, բայց որոշեցին այն չեղարկել՝ հակաօդային պաշտպանության թիրախների և մարտագլխիկների նկատմամբ ռադարային գաղտնիության պատճառով, և այն ռիսկի, որ հրթիռները և օդապարիկների մասերը կարող են վնասել քաղաքացիական ինֆրաստրուկտուրան։
Կան ապացույցներ և տեսանյութեր, որոնք վկայում են ԱՄՆ-ի կողմից ցամաքային կամ հակաօդային պաշտպանության համակարգերից օդապարիկի վրա հարձակվելու անհաջող փորձի մասին  Մոնտանա նահանգում։ Տեղի իշխանությունները բացատրություններ չեն գտնում այս ցուցմունքներին պատասխանելու համար, իսկ ՊՆ-ի ներկայացուցիչները ոչ մի մեկնաբանություն չեն տալիս։
Փետրվարի 3-ին օդապարիկը ընթացավ դեպի Կանզաս և Միսսուրի նահանգներ։ Օդապարիկին հետևել են ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի ինքնաթիռները, U-2 ինքնաթիռները ներառյալ։
Չնայած Չինաստանի արտաքին գործերի նախարարության կողմից նախօրեին ստացված հայտարարությանը, որ աերոստատը քաղաքացիական և գիտական օբյեկտ է, և Չինաստանը ներողություն հայտնեց «օդապարիկի ոչ միտումնավոր ԱՄՆ-ի օդային տարածք մուտք գործելու» համար, 2023 թվականի փետրվարի 4-ին ԱՄՆ զինվորականները խոցեցին օդապարիկը Ատլանտյան օվկիանոսի օդային տարածքում, Հարավային Կարոլինայի ափից մոտ 12 մղոն հեռավորության վրա՝ F-22-ով։ Օգտագործվել է AIM-9X օդ-օդ հրթիռային զենք։ Օվկիանոսն ընկած օդապարիկի մասերի որոնումն իրականացվում են ԱՄՆ ռազմածովային նավատորմի 2-րդ նավերը։ Չինական զոնդի բեկորները ուսումնասիրվելու են ՀԴԲ-ի կողմից։
Փետրվարի 6 ապարատի բեկորներից մի քանիսը, որոնք կշռում են 910 կգ, տեղափոխվել են ՀԴԲ «Կվանտիկո» լաբորատորիա։


== Հետևանքներ ==
ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը միջադեպի պատճառով հետաձգել է ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենի հնարավոր դիվանագիտական այցը Չինաստան։
Չինաստանի արտաքին գործերի նախարարության մեկնաբանությունը. « Չինաստանը խիստ դժգոհություն և բողոք է հայտնում քաղաքացիական անօդաչու օդապարիկի վրա Միացյալ Նահանգների կողմից հարձակվելու կապակցությամբ: <…> Չինաստանը հստակորեն խնդրել է ԱՄՆ-ին լուծել խնդիրը հանգիստ, պրոֆեսիոնալ և զսպված։»
Չինաստանը մերժել է Պենտագոնի խնդրանքը՝ ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Լլոյդ Օսթինի և Չինաստանի ազգային պաշտպանության նախարար Վեյ Ֆենհեի միջև փակ զրույցի կազմակերպմանը, երբ շաբաթ օրը ամերիկյան կործանիչները խոցել են չինական օդապարիկը։ 


== Օդապարիկի հայտնաբերումը աշխարհի այլ կետերում ==
Փետրվարի 3-ին նմանատիպ օդապարիկ են նկատել Լատինական Ամերիկայի երկնքում։ 
Կոստա Ռիկայի կառավարությունը հաստատել է, որ փետրվարի 2-ին անհայտ օբյեկտ է մտել իրենց տարածք։ Կոլումբիայի ռազմաօդային ուժերը դիտել են օդապարիկը փետրվարի 3-ի առավոտյան մոտ 17 000 մ բարձրության վրա։ Նմանատիպ հաղորդագրություններ են հնչել Վենեսուելայի դիտորդների կողմից։
Փետրվարի 6-ին ՉԺՀ արտաքին գործերի նախարարությունը խոստովանեց, որ օդապարիկը նույնպես չինական ծագում ունի և կորել է «փորձնական թռիչքների» ժամանակ։
Նմանատիպ չինական օդապարիկներ են նկատվել Ճապոնիայի, Հնդկաստանի և Ֆիլիպինների մոտակայքում։


== Ծանոթագրություններ ==