Կարիմ Տինչուրին

Կարիմ Գալիևիչ Տինչուրին (թաթ.՝ Кәрим Тинчурин, սեպտեմբերի 15, 1887(1887-09-15), Q13203081?, Kerensky Uyezd, Պենզայի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 15, 1938(1938-11-15), Կազան, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), թաթար գրող, դերասան,  դրամատուրգ  և արձակագիր, թաթարական պրոֆեսիոնալ թատրոնի և դրամատուրգիայի հիմնադիրներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Կարիմ Գալիևիչը ծնվել է գյուղացիական ընտանիքում 1887 թվականի  սեպտեմբերի 15-ին Պենզայի մարզի Տարականովկա (Բելոօզյորկա) գյուղում։  1900 թվականին  գալիս է Կազան և ընդունվում  «Մուխամմադիա» մեդրեսե, որը բողոքի պատճառով թողնում է  1906 թվականին։  1910 (1911) թվականին ընդունվում է «Սայար» թատերախումբ,  դառնում է դերասան և իր կյանքը նվիրում թատրոնին։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին Տինչուրինը Կարմիր Բանակի քաղվարչության 13-րդ  թատերախմբի գլխավոր ռեժիսորն էր և ղեկավարը։  1920 թվականին  Սամարայում (Սամարայի դերասանական ստուդիայում)  եղել է 1-ին թաթարական թատրոնին կից թաթարական թատերական ստուդիայի գլխավոր ռեժիսորն ու ղեկավարը,  1921 թվականին՝  Օրենբուրգի թաթարական պրոլետարական խմբի (Գ. Կարիևի անվան թաթարական թատրոնի)  ղեկավար։  1922 թվականին Կազան վերադառնալուց հետո  Թաթարստանի կառավարությունը առաջարկում է ստեղծել թաթար արտիստների պետական թատերախումբ և Տինչուրինին նշանակել գլխավոր ռեժիսոր։ 1922 թվականի նոյեմբերին ղեկավարել է Թաթարական պետական թատրոնը։   1928-1929 թվականներին եղել է Աստրախանի թաթարական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը,  1933 թվականին հիմնել է  Դրամայի և կոմեդիայի թաթարական պետական թատրոնը  (ներկայումս կոչվում է իր անվամբ)։  1926 թվականին  Տինչուրինին շնորհվում է  «ԹԱՍՍՀ վաստակավոր արտիստի» կոչում, 1936 թվականին լայն հասարակությունը նշում է  նրա աշխատանքային գործունեության քսանհինգամյակը։  Նրա դրամատուրգիան մտել է ազգային թատրոնի ոսկե ֆոնդ («Կազանյան սրբիչ», «Հանգած աստղեր», «Կապույտ գլխաշոր» և այլն)։ Ավանդաբար իր յուրաքանչյուր թատերական շրջանը Կամալի անվան ԹՊԱԹ-ը  բացում է  «Կապույտ գլխաշոր» մելոդրամայով։ 1988 թվականից Տինչուրինի անունով է կոչվում դրամայի և կոմեդիայի թատրոնը։
Ձերբակալվում է 1937 թվականի սեպտեմբերի 17-ին,  ԹԱՍՍՀ  ՆԳԺԿ-ի եռյակի  կողմից 1938 թվականի նոյեմբերի 14-ին, 58-2, 58-6, 58-7, 58-11 հոդվածներով դատապարտվում է  որպես  «ազգայնական («սուլթանգալիևշչինա») կազմակերպության մասնակից, Ճապոնիայի օգտին լրտեսություն կատարելու և մշակութային ճակատում վնասարարության մեղադրանքով»։  Դատավճիռը`պատժի առավելագույն աստիճան և անձնական գույքի բռնագրավում։ Գնդակահարվել է 1938 թվականի նոյեմբերի 15-ին, թաղված է Կազան քաղաքում։ Արդարացվել է 1955 թվականի նոյեմբերի 14-ին։


== Ստեղծագործություններ ==
Պիես «Моназара» («Բանավեճ») - 1906
Պիես «Хәләл кәсеп» («Արդար աշխատանք») - 1912
Պիես «Шомлы адым» («Ճակատագրական քայլ») - 1912
Պիես «Беренче чәчәкләр» («Առաջին ծաղիկները») - 1913
Պիես «Назлы кияү» («Քմահաճ  փեսացուն») -  1915
Պիես «Ач гашыйк» («Սոված սիրահարը») -  1915
Պիես «Соңгы сәлам» («Վերջին ողջույնը») -  1916
Պիես «Җилкуарлар» («Թեթևսոլիկը») -  1916
Պիես «Сүнгән йолдызлар» («Հանգած աստղեր») -  1922
Պիես «Казан сөлгесе» («Կազանյան  երեսսրբիչ») -  1923
Պիես "Американ" («Ամերիկացին») -  1924
Պիես Җилкәнсезләр" «Անառագաստ»)-  1925
Պիես «Зәңгәр шәл» («Կապույտ գլխաշոր») -  1926
Պիես «Ил» («Պարս») -  1927
Պիես «Кандыр буе» («Կանդրեում») -  1930
Պիես «Алар өчәү иде» («Նրանք երեքն էին») -  1935


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ТИНЧУРИН Карим Галеевич (1887-1938). Драматург и режиссер, основоположник татарской музыкальной драмы.