Պլանկի երկարություն

Պլանկի երկարություն, երկարության հիմնարար միավորը Պլանկի միավորների համակարգում։ Նշանակվում է 
  
    
      
        
          l
          
            P
          
        
         
      
    
    {\displaystyle l_{P}\ }
  ։ Միավորների միջազգային համակարգում մոտ 1,6×10−35 մետր է։ Պլանկի երկարությունը երկարության բնական միավոր է, քանի, որ սահմանվում է միայն հիմնարար ֆիզիկական հաստատունների միջոցով։ Դրանք են՝ լույսի արագությունը, Պլանկի հաստատունը, գրավիտացիոն հաստատունը։
Պլանկի երկարությունը հավասար է

  
    
      
        
          l
          
            P
          
        
        =
        
          
            
              
                ℏ
                G
              
              
                c
                
                  3
                
              
            
          
        
        ≅
        1,616
        252
        (
        81
        )
        ×
        
          10
          
            −
            35
          
        
      
    
    {\displaystyle l_{P}={\sqrt {\frac {\hbar G}{c^{3}}}}\cong 1{,}616252(81)\times 10^{-35}}
   մ,որտեղ

  
    
      
        ℏ
      
    
    {\displaystyle \hbar }
  -ը Պլանկի բերված հաստատունն է՝ h/2π,

  
    
      
        G
      
    
    {\displaystyle G}
  -ն՝ գրավիտացիոն հաստատունը,

  
    
      
        c
      
    
    {\displaystyle c}
   - ն՝ լույսի արագությունը վակուումում։Փակագծերի վերջին երկու թիվը ցույց են տալիս վերջին երկու կարգի անորոշությունը (ստանդարտ շեղումը)։
ՄՄ համակարգում դիտարկվող Տիեզերքի շառավիղը (1,3×1026 մետր կամ 13 միլիարդ լուսատարի) 4,6×1061 Պլանկի երկարություն է։

  
    
      
        π
      
    
    {\displaystyle \pi }
   բազմապատկիչի ճշտությամբ Պլանկի զանգվածը հավասար է սև խոռոչի զանգվածին՝ Շվարցշիլդի շառավղին, որը նրա կոմպտոնի ալիքի երկարությունն է։ Նման սև խոռոչի շառավիղը Պլանկի երկարության մեծության կարգի կլինի։


== Նշանակությունը ==
Պարզ վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ խնդրահարույց է ֆիզիկական օբյեկտների դիրքի չափումը Պլանկի երկարության ճշտությամբ։ Իրոք, ձեռնարկենք հետևյալ մտային փորձը։ Ենթադրենք, որ ուզում ենք որոշել օբյեկտի դիրքը և այդ նպատակով նրա վրա ուղղում ենք էլեկտրամագնիսական ճառագայթման հոսք, այսինքն՝ ֆոտոններ։ Որքան մեծ է ֆոտոնների էներգիան, այնքան կարճ է նրանց ալիքի երկարությունը և այնքան ճշգրիտ կլինի չափումը։ Եթե ֆոտոնը ունենար Պլանկի երկարության չափերով օբյեկտի չափման համար բավարար էներգիա, այն պետք է կոլապսի ենթարկվելով դառնար միկրոսկոպական սև խոռոչ, և չափումը անհնար կլիներ։ Այսպիսով, Պլանկի երկարությունը հիմնարար սահմանափակումներ է դնում երկարության չափման ճշգրտության վրա։
Այս մտային փորձը օգտագործում է ինչպես հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը, այնպես էլ քվանտային մեխանիկայի անորոշությունների սկզբունքը։ Ըստ այդ երկու տեսությունների, հնարավոր չէ այնպիսի ճշգրտությամբ չափում, որը կգերազանցի Պլանկի երկարությանը։ Այսպիսով, հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը և քվանտային մեխանիկան միավորող ցանկացած քվանտային գրավիտացիոն տեսության մեջ ժամանակի և տարածության մասին ավանդական պատկերացումը կիրառելի չէ Պլանկի երկարությունից փոքր հեռավորության կամ Պլանկի ժամանակից փոքր ժամանակային միջակայքի համար։
Համաձայն լարերի տեսության, լրացուցիչ 6 (կամ 7) չափողականությունները կրճատված են մինչև Պլանկի երկարության չափերը, ուստի չեն կարող նկատվել փորձնականորեն։


== Հղումներ ==
http://fizika.hfd.hr/fizika_b/bv00/b9p023.htm Archived 2008-12-20 at the Wayback Machine.


== Տե՛ս նաև ==
Պլանկի ժամանակ
Պլանկի ջերմաստիճան