Նեապոլյան վեպեր

«Նեապոլյան վեպեր», իտալացի գրող Էլենա Ֆերանտեի չորս մասից բաղկացած շարքն է։ Վեպերի անուններն են՝ «Իմ հանճարեղ ընկերուհին» (2012 թվական), «Նոր ազգանվան պատմություն» (2013 թվական), «Նրանք, ովքեր հեռանում են և նրանք, ովքեր մնում են» (2014 թվական), «Կորած երեխայի պատմությունը» (2015 թվական)։ Իտալական հրատարակության մեջ ամբողջ շարքը կրում է L'amica geniale («Իմ հանճարեղ ընկերուհին») առաջին վեպի անվանումը։ Շարքը բնութագրվել է որպես «bildungsroman» կամ հասունանալու պատմություն։ Harper's Magazine-ին տված հարցազրույցում Էլենա Ֆերանտեն հայտարարել է, որ չորս գրքերը համարում է «մեկ վեպ», որը հրատարակվել է հերթականորեն՝ երկարության և տևողության պատճառով։ Շարքը վաճառվել է ավելի քան 10 միլիոն օրինակ 40 երկրներում։
Գիրքը երկու խորաթափանց և խելացի աղջիկների՝ Էլենա (երբեմն կոչվում է «Լենու») Գրեկոյի և Ռաֆֆաելլա («Լիլա») Սերուլլոյի կյանքի մասին է՝ մանկությունից մինչև հասուն տարիք և ծերություն, որոնք փորձում են կառուցել իրենց կյանքը Նեապոլի ծայրամասում գտնվող աղքատ թաղամասում։ Վեպերը պատմում է  Էլենա Գրեկոն։


== Ստեղծագործություններ ==
«Իմ հանճարեղ ընկերուհին» (2011)
Իտալերեն վերնագիրը՝ L'Amica geniale
Նեապոլյան վեպերը սկսվում են 2010 թվականին, երբ հին ընկերուհու որդին հեռախոսով զանգահարում է գլխավոր հերոսին՝ 60-ն անց մի կնոջ՝ Էլենա անունով (սովորաբար կոչվում է «Լենու»)։ Էլենայի մանկության ընկերուհի Լիլան (մականունը՝ «Ռաֆֆաելլա») անհետացել է, և որդին չի կարողանում գտնել նրան։ Էլենան ընդունում է այս պահվածքը որպես մի բան, որի մասին Լիլան միշտ խոսել է վերջին տարիներին և նրա անհետացումը համարում է գիտակցված որոշում։ Իրար հանդեպ սիրալիր, բայց երկիմաստ վերաբերմունքի ոգով Էլենան սկսում է գրի առնել այն ամենը, ինչ կարող է հիշել Լիլայի մասին՝ սկսած 1950-ականների Նեապոլից։
Էլենան և Լիլան մեծանում են մի աղքատ թաղամասում, որը լի է բռնությամբ և կռիվներով, որտեղ Լիլան միայնակ հասկանում է, որ անմեղ տղամարդը սպանվել է տեղի հանցագործների՝ Սոլարայի ընտանիքի կողմից։ Ոչ ոք չի ակնկալում, որ աղջիկները կրթություն ստանան տարրական դպրոցից դուրս։ Էլենան աշխատասեր է և գրավում է մաեստրա Օլիվերոյի՝ իր տարրական դպրոցի ուսուցիչներից մեկի, մի չամուսնացած կնոջ ուշադրությունը, որը խրախուսում է նրան փախչել աղքատ պլեբեյ դասի կյանքից։ Ի զարմանս բոլորի, պարզվում է, որ շատ ըմբոստ Լիլան հրաշամանուկ է, ով ինքն իրեն գրել-կարդալ է սովորել։ Նա արագորեն վաստակում է դասարանում ամենաբարձր գնահատականները, կարծես թե առանց ջանքերի։ Էլենան և՛ հիացած, և՛ վախեցած է Լիլայով, հատկապես այն բանից հետո, երբ Լիլան գրում է մի պատմություն, հատկապես այն բանից հետո, երբ Լիլան գրում է մի պատմություն, որը Էլենայի կարծիքով հանճարեղ է։ Նա ուզում է հետ չմնալ Լիլայից և անտեսում է ուսուցչի զգուշացումը՝ չշփվել «պլեբեյների» հետ։ Մի անգամ, երբ Լիլան Էլենայի տիկնիկին գցում է դոն Աքիլեի նկուղը, Էլենան նույնն է անում Լիլայի տիկնիկի հետ՝ որպես ապացույց, որ նա կարող է լինել նույնքան համարձակ, որքան իր ընկերը։ Երբ Լիլան անվախ գնում է՝ խնդրելու տիկնիկները վերադարձնել, Էլենան գնում է նրա հետ, թեև նրանք ի վերջո չեն կարողանում հետ վերցնել դրանք։
Երկու աղջիկների ճանապարհները բաժանվում են, երբ Լիլայի ծնողները հրաժարվում են վճարել տարրական դպրոցից դուրս հետագա կրթության համար:։ Էլենայի հայրը, սակայն, համաձայնում է վճարել, որպեսզի Էլենան շարունակի ուսումը, մտահոգված ուսուցչի ճնշումից հետո, ինչը զայրացնում է նրա խանդոտ մորը։ Իր արժանիքն ապացուցելու համար Լիլան գաղտնի հանձնում է միջնակարգ դպրոցի քննությունը, որն այնքան է զայրացնում հորը, որ նա պատուհանից նետում է նրան ներքև։ Վնասվածքներից ապաքինվելուց հետո Լիլան խրախուսում է Էլենային թողնել դպրոցը՝ փորձելով ստիպել Էլենայի ծնողներին հրաժարվել նրա կրթության աջակցությունից։ Բայց Էլենան ներում է Լիլային՝ իմանալով, թե որքան դժվար է Լիլայի համար ետ մնալը, մինչ նա առաջ է շարժվում։ Էլենան հաճախում է միջնակարգ դպրոց, իսկ վերջում՝ ավագ դպրոց։ Լիլան պնդում է, որ Էլենան, լինելով Լիլայի փայլուն ընկերուհին, երբեք չդադարի սովորել։
Երբ Էլենան սովորում է, Լիլան զբաղվում է իր հոր կոշիկի խանութով։ Նա երազում է նոր տեսակի կոշիկների դիզայնի մասին՝ հարստանալու համար։ Նա նաև շատ է գեղեցկանում՝ գրավելով թաղամասի երիտասարդ տղամարդկանց մեծ մասին, ներառյալ Մարչելո Սոլարային՝ տեղական հզոր Կամորայի առաջնորդի երիտասարդ որդուն։ Չնայած իր ընտանիքի ճնշումներին՝ Մարչելոյի հետ ամուսնանալու համար, Լիլան Սոլարասներին սկզբունքորեն չար է համարում։ Մարչելոյից փախչելու համար նա ընդունում է Ստեֆանո Կարաչիին՝ տեղի նպարեղենի տիրոջը, երբ վերջինս խնդրում է ամուսնանալ իր հետ։ Այն բանից հետո, երբ Կարաչիները քաղցրացնում են գործարքը՝ համաձայնելով ֆինանսավորել Լիլայի կոշիկի նախագիծը, նրա ընտանիքը համաձայնում է ամուսնությանը։ Լիլան և Ստեֆանոն ամուսնանում են, երբ նա տասնվեց տարեկան է։ Հարսանիքի ժամանակ Էլենան, ով հանդիպել է ավտոմեխանիկ Անտոնիո Կապուչիոյի հետ, փորձում է հեռու մնալ «պլեյբեյների» աղմկոտ պահվածքից։ Ստեֆանոն դրժում է Լիլային տված երկու խոստումը՝ հրավիրելով Սոլարա եղբայրներին իրենց հարսանեկան ընդունելությանը և նրանց վաճառելով Լիլայի ու նրա եղբոր ձեռագործ կոշիկները, և որ Ստեֆանոն ասել է նրան, որ հավերժ գանձ է պահելու։ Լիլան ամուսնությունն ավարտված է համարում հենց այն սկսվում է։
«Նոր ազգանվան պատմություն» (2012)
Իտալերեն վերնագիրը՝ Storia del nuovo cognome
Այլևս ոչինչ չզգալով Ստեֆանոյի հանդեպ՝ Լիլան սառն է նրա հանդեպ։ Ստեֆանոն շարունակ ծեծում  է նրան։ Սոլարաները աստիճանաբար տիրում են կոշիկի ավելի շահութաբեր նախագծին, և Լիլան ստիպված օգնում է նրանց կոշիկի խանութում։
Քանի որ Լիլան շարունակում է ըմբոստանալ տարբեր ձևերով, և՛ նրա ընտանիքը, և՛ նրա խնամիներն անհանգստանում են, որ նա դեռ չի հղիացել։ Նրա բժիշկը դրա մեղավորը համարում է սթրեսը և նշանակում է արձակուրդ։ Լիլան, հուսահատված, որ մենակ չմնա իր մոր և տալի հետ, Էլենային ասում է, որ գա իր հետ։ Էլենան համաձայնվում է պայմանով, որ նրանք գնան որոշակի ծովափնյա հանգստավայր՝ իմանալով, որ Նինոն այնտեղ կլինի։ Շուտով Էլենան և Լիլան ավելի ու ավելի են իրենց օրերն անցկացնում Նինոյի հետ։ Զարմանալիորեն, Լիլան և Նինոն են, ովքեր սիրահարվում են միմյանց և սկսում սիրավեպ՝ նույնիսկ Էլենային օգտագործելով որպես իրենց ընդհանուր վստահելի անձ։ 
Քանի որ արձակուրդը մոտենում է ավարտին, Լիլան վերջապես հղիանում է, և նա ու Նինոն ծրագրում են միասին ապրել։ Սակայն նրանց սիրավեպը կարճ է տևում, Նինոն հեռանում է նրանից։ Լիլան ի վերջո վերադառնում է ամուսնու՝ Ստեֆանոյի մոտ։ Որդի ծնվելուց հետո նա տարվում է այն մտքով, որ վաղ մանկության կրթությունն ամենակարևորն է և ամեն կերպ փորձում է որդուն գրել և կարդալ սովորեցնել։ Պարզելով, որ Ստեֆանոն սիրավեպ է ունենում Ադա Կապուչոյի հետ, Լիլան վերջապես որոշում է ընդմիշտ հեռանալ նրանից։ Նա փախչում է ավելի փոքր, ավելի անմխիթար թաղամաս Էնցոյի՝ մանկության ընկերոջ հետ, ով սիրահարված է իրեն և խոստացել է պաշտպանել նրան։
Էլենան ավարտում է միջնակարգ դպրոցը՝ առանց կոնկրետ ծրագրերի։ Լսելով Պիզայում անվճար համալսարանի մասին, նա հանձնում է քննությունները և կարողանում համալսարանական կրթություն ստանալ։ Էլենան այնտեղ դժվար ժամանակներ է ապրում։ Ի վերջո, նա հանդիպում է Պիետրո Այրոտային, ով անհարմար, չոր, բայց բարի և պատշաճ ուսանող է դասախոսների ընտանիքից։ Երկուսն էլ ընկերանում են և ավարտելուց հետո նա Էլենային առաջարկություն է անում, որն էլ ընդունում է։ Ավարտելուց առաջ Էլենան գրում է մի փոքրիկ պատմություն իր կյանքի մասին։ Այն տալիս է Պիետրոյին՝ որպես նվեր։ Նա իր հերթին այն տալիս է իր մորը՝ Ադելին, ով այն փոխանցում է հրատարակչություն, որն անմիջապես ընդունում է այն։ Գիրքը հանգեցնում է Էլենայի ֆինանսական հաջողության և քննադատների գնահատանքի։ 
«Նրանք, ովքեր հեռանում են և նրանք, ովքեր մնում են» (2014)
Իտալերեն վերնագիրը՝ Storia di chi fugge e di chi resta
Իր հարսանիքից առաջ Էլենան կարճ ժամանակով տեսնում է Լիլային և իմանում, որ նա աշխատում է երշիկի գործարանում։ Այդ ընթացքում Լիլան նույնպես սիրահարվել է Էնցոյին, երբ նրանք երկուսով միասին համակարգչային ծրագրավորում են սովորում, բայց չի ցանկանում երեխա ունենալ։ Մինչդեռ Էլենան, ով չէր ցանկանում երեխա ունենալ մինչև երկրորդ գիրքը գրելը, անմիջապես հղիանում է։ Անցնում է մի քանի տարի, և Էլենան իսկապես հասցնում է ևս մեկ գիրք գրել մինչև իր երկրորդ դստեր ծնունդը, բայց այն բանից հետո, երբ Լիլան և Ադելը նրան ասում են, որ դա լավ չէ, նա որոշում է հրաժարվել նախագծից և իրեն նվիրել իր ընտանիքին։
Էլենան նորից բախվում է Նինոյին, այն բանից հետո, երբ ամուսինը՝ Պիետրոն, նրան տուն է բերում։ Նրա ուշադրությունից ոգեշնչված՝ Էլենան գրում է ֆեմինիստական ​​տեքստ, որը Ադելը համարում է հրապարակման արժանի։ Նա և Նինոն նույնպես սիրավեպ են սկսում, ինչը Էլենային ստիպում է հասկանալ, որ դժգոհ է ամուսնությունից և որոշում է հեռանալ Պիետրոյից։
Էլենան իր ծրագրերով կիսվում է Լիլայի հետ։ Թեև Լիլան այժմ հասկանում է, որ իր որդին, ում կարծում էր, որ Նինոյինն է, իրականում կենսաբանորեն Ստեֆանոյինն է։Նա դիտարկում է Նինոյին որպես դատարկ, վատնող մարդ։ Լիլան սկսում է հարստանալ. նա և Էնցոն այժմ հաջողությամբ աշխատում են որպես համակարգչային ծրագրավորողներ։ Լիլան որոշում է աշխատել Միքել Սոլարայի մոտ, ով այնքան տարված է Լիլայով, որ պատրաստ է նրան չափազանց մեծ գումար վճարել։ 
«Կորած երեխայի պատմությունը» (2015)
Իտալերեն վերնագիրը՝  Storia della bambina perduta
Մի քանի ամիս տևած վեճերից հետո Էլենային վերջապես հաջողվում է հեռանալ Պիետրոյից։ Էլենան ի վերջո որոշում է ընդունել Նինոյին այնպիսին, ինչպիսին նա կա և դուստրերի հետ տեղափոխվում է Նեապոլ։ Մի քանի ամիս անց Լիլան և Էլենան աղջիկներ են ծնում մեկ ամսվա տարբերությամբ։ Լիլան իր երեխային անվանակոչում է Թինա, նույն անունը, ինչ Ելենայի վաղուց կորած տիկնիկը, մինչդեռ Էլենան դստերը կոչում է Իմմա՝ մոր անունով, որը մահանում է քաղցկեղից իր թոռնուհու ծնվելուց անմիջապես հետո։ Լիլայից իմանում է, որ Նինոն շարունակել է բազմաթիվ սիրավեպեր ունենալ բազմաթիվ կանանց հետ, նույնիսկ առաջարկություն արել Լիլային։ Նինոյից զզվելով՝ Էլենան վերջապես ուժ է գտնում ընդմիշտ բաժանվելու նրանից։
Այս իրարանցման մեջ Էլենան փորձում է ավարտել երրորդ գիրքը, որը նա պայմանագրով պարտավոր էր գրել, բայց ժամանակ չունենալով, նա պարզապես ուղարկում է իր հրատարակչին այն գիրքը, որը գրել էր, երբ հղի էր իր միջնեկ երեխայով։ Հրատարակիչը մեծապես աջակցում է՝ այն համարելով հիանալի աշխատանք։
Էլենայի գրքի հաջողությունը դժվարություններ է առաջացնում Սոլարաների համար, երբ թերթի հոդվածում բացահայտվում է, որ այն պարունակում է նրանց ապօրինի գործունեության կեղծ պատմությունները։ Սոլարաները դատական ​​հայց են ներկայացնում Էլենայի դեմ։ Այն բանից հետո, երբ Միքելը վիրավորում է Լիլային, Լիլան տալիս է նրանց անօրինական գործարքների բոլոր ապացույցները Էլենային, որը փաստում է Սոլարաների հանցագործությունները։ Էլենան հասկանում է, որ դա ոչինչ չի անի նրանց կանգնեցնելու համար, բայց Լիլան, այնուամենայնիվ, այն հրապարակում է, սակայն հետո հիասթափվում է, երբ այն Էլենային ավելի մեծ համբավ է տալիս։
Կարճ ժամանակ անց ԷԼենան խնդրում է Նինոյին վերադառնալ։ Երեխաների հետ զբոսանքի ժամանակ Թինան առեղծվածային կերպով անհետանում է։ Էնցոն կարծում է, որ Սոլարաները առևանգել են կամ սպանել նրան, մինչդեռ Լիլան պնդում է, որ իրենց դուստրը դեռ ողջ է և կարող է մի օր վերադառնալ իրենց մոտ։
Էլենան, որն այդ ժամանակ հայտնի գրող էր, վերջին անգամ հեռանում է իրենց մանկության թաղամասից։ Լիլան տարվում է Նեապոլի պատմությամբ։ Անցնում են տասնամյակներ, թեև նրանք կապի մեջ են մնում, մինչև Էլենան վերջապես փոքրիկ վեպ է գրում իրենց ընկերության մասին։ Այդ պահից Լիլան Էլենային հեռացնում է իր կյանքից։ 
Ավելի ուշ, հասնելով գրքի սկզբին, Լիլային դեռևս չի կարելի գտնել՝ առանց նրա նոր հետքերի։ Մի օր Էլենան փոստով ստանում է երկու տիկնիկները, որոնք նրանք կորցրել են մանկության տարիներին։


== Կերպարներ ==
Գրեկո ընտանիք

Էլենա («Լենու») Գրեկո (հասուն տարիքում դառնում է հաջողակ հեղինակ)
Վիտորիո Գրեկո (Էլենայի հայրը, քաղաքապետարանի դռնապան)
Իմակոլատա Գրեկո (Էլենայի մայրը, տնային տնտեսուհին)
Պեպպե, Ջաննի և Էլիսա Գրեկո (Էլենայի կրտսեր եղբայրներն ու քույրերը)Չերուլո ընտանիք

Ռաֆֆաելլա («Լիլա» կամ «Լինա») Սերուլլո (որպես չափահաս մարդ ղեկավարում է համակարգչային հաջող բիզնես)
Ֆերնանդո Սերուլլո (Լիլայի հայրը, աշխատում է կոշիկի խանութում)
Նունցիա Սերուլլո (Լիլայի մայրը, տնային տնտեսուհին)
Ռինո Սերուլլո (Լիլայի ավագ եղբայրը, Լիլայից հինգից յոթ տարով մեծ, աշխատում է ընտանիքի կոշիկի խանութում)
Ռինոյի և Լիլայի մի քանի անանուն կրտսեր եղբայրներ և քույրերՍարատորե ընտանիք

Դոնատո Սարատորե (գնացքի տոմսերի տեսուչ և բանաստեղծ)
Լիդիա Սարատորե (Դոնատոյի կինը, տնային տնտեսուհին)
Նինո Սարատորե (նրանց ավագ որդին, Լիլայից և Էլենայից երկու տարով մեծ, որպես չափահաս պրոֆեսոր է և քաղաքականապես ակտիվ)
Մարիզա Սարատորե (Նինոյի քույրը, Լիլայի և Էլենայի տարիքի)
Պինո, Կլելիա և Չիրո Սարատորե (կրտսեր երեխաներ)Կարաչի ընտանիք

Դոն Աքիլե Կարաչի (սեփականատեր և աշխատում է մթերային խանութում)
Մարիա Կարաչի (նրա կինը, աշխատում է ընտանիքի մթերային խանութում)
Ստեֆանո Կարաչին (նրանց ավագ որդին, որը հինգից յոթ տարով մեծ է Լիլայից և Էլենայից, աշխատում է ընտանիքի մթերային խանութում)
Պինուչա Կարաչի (Ստեֆանոյի կրտսեր քույրը)
Ալֆոնսո Կարաչի (Ստեֆանոյի և Պինուչիայի կրտսեր եղբայրը, Լիլայի և Էլենայի տարիքի)Սոլարա ընտանիք

Սիլվիո Սոլարա
Մանուելա Սոլարա (նրա կինը)
Մարչելլո Սոլարա
Միքել ՍոլարաԿապուչիո ընտանիք

Հանգուցյալ հայր Կապուչիոն
Մելինա Կապուչիո (խելագար կինը, սիրահարված Դոնատո Սարատորեին, մաքրում է թաղամասի շենքերի աստիճանները)
Անտոնիո Կապուչիո (նրանց որդին, աշխատում է ավտոտնակում)
Ադա Կապուչիո (Անտոնիոյի քույրը, օգնում է մորը մաքրել աստիճանները, հետագայում աշխատում է Կարաչիի մթերային խանութում)
կրտսեր երեխաներԱյրոտա ընտանիք

Գվիդո Այրոտա (հունական գրականության պրոֆեսոր)
Ադել Այրոտա (նրա կինը, գրականագետ)
Մարիաոսա Այրոտա (նրանց դուստրը, արվեստի պատմության պրոֆեսոր Միլանում)
Պիետրո Այրոտա (նրանց որդին՝ նաև պրոֆեսոր, և Էլենայի ամուսինը և երկու ավագ դուստրերի հայրը)Սկանո ընտանիք

Նիկոլա Սկանո (մրգերի և բանջարեղենի վաճառող)
Ասունտա Սկաննո (նրա կինը, միրգ և բանջարեղեն վաճառող)
Էնցո Սկանոն (նրանց ավագ որդին, որպես մեծահասակ, հաջողակ համակարգչային բիզնես է վարում Լիլայի հետ)
կրտսեր երեխաներ


== Մրցանակներ ==
My Brilliant Friend: Longlist of the International IMPAC Dublin Literary Award:
The Story of the Lost Child: nominated for the Strega Prize, the most prestigious Italian literary award:


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
"Elena Ferrante, Art of Fiction No. 228." Interviewed by Sandro and Sandra Ferri. Paris Review. Spring 2015. No. 212.
"Elena Ferrante's Naples: A Visual Promenade." Le Nouvel Observateur, October 28, 2016. A tour of the novels' Neapolitan settings.