ԽՍՀՄ հուշադրամներ

Հիշատակային և հոբելյանական մետաղադրամները (կամ պարզապես՝ հուշադրամներ), ինչպես նաև՝ ներդրումային մետաղադրամները, թողարկվել են ԽՍՀՄ Պետական բանկի կողմից՝ 1965-1991 թվականներին։ Ի տարբերություն հիմնական շրջանառու մետաղադրամների՝ դրանք թողարկվել են ի հիշատակ նշանակալից իրադարձությունների, պատմական հուշարձանների ու նշանավոր գործիչների՝ ունենալով հավաքորդական, դրամագիտական և ներդրումային նշանակություն։
ԽՍՀՄ Պետական բանկի կողմից թողարկված բոլոր հուշադրամներն ու ներդրումային դրամները հատվել են պետական դրամահատարաններում՝

 «Գոզնակ» միավորման Լենինգրադի դրամահատարան,
 «Գոզնակ» միավորման Մոսկվայի դրամահատարան:


== Վիճակագրություն ==
1965-1991 թվականների ընթացքում թողարկվել են մետաղադրամների 162 տեսակներ, այդ թվում 74-ը՝ մելքիորից, 2-ը՝ երկմետաղ, 40-ը՝ արծաթից, 14-ը՝ պալադիումից, 21-ը՝ ոսկուց, 11-ը՝ պլատինից։


== ԽՍՀՄ և միջազգային հանրություն ==


== «Սերմնացան» շարք ==


== Ազգային պատմություն ==


=== Հոկտեմբերյան հեղափոխություն ===


=== «Ռուսաստանի 1000-ամյակ» շարք ===
«Ռուսաստանի 1000-ամյակ» շարքի հուշադրամները թողարկվել են 1988 թվականին, պատրաստված են տարբեր թանկարժեք մետաղներից proof որակով։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանն ու պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), անվանական արժեքը, թողարկման տարեթիվը, ձախ մասում՝ մետաղի հարգը ու քիմիապես մաքուր մետաղի քաշը, աջ մասում՝ դրամահատարանի ապրանքանիշը։
Դարձերեսը՝ պատմական հուշարձանի պատկերը՝ համապատասխան մակագրություններով, համապատասխան թեմատիկ հոբելյանի անվանումը։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։


=== «Միասնական Ռուսական պետության 500-ամյակ» շարք ===
«Միասնական Ռուսական պետության 500-ամյակ» շարքի հուշադրամները թողարկվել են 1989-1991 թվականներին, պատրաստված են տարբեր ազնիվ մետաղներից proof որակով։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանն ու պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), անվանական արժեքը, թողարկման տարեթիվը, ձախ մասում՝ մետաղի հարգը ու քիմիապես մաքուր մետաղի քաշը, աջ մասում՝ դրամահատարանի ապրանքանիշը։
Դարձերեսը՝ պատմական իրադարձության խորհրդանշական պատկերները՝ համապատասխան մակագրություններով, եզրով վերևում՝ շարքի անվանումը՝ ռուս.՝ «500-ЛЕТИЕ ЕДИНОГО РУССКОГО ГОСУДАРСТВА»։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։


=== «Ռուսական Ամերիկայի հայտնագործման 250-ամյակ» շարք ===
«Ռուսական Ամերիկայի հայտնագործման 250-ամյակ» շարքի հուշադրամները թողարկվել են 1990-1991 թվականներին, պատրաստված են տարբեր ազնիվ մետաղներից proof որակով։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանն ու պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), անվանական արժեքը, թողարկման տարեթիվը, ձախ մասում՝ մետաղի հարգը ու քիմիապես մաքուր մետաղի քաշը, աջ մասում՝ դրամահատարանի ապրանքանիշը։
Դարձերեսը՝ պատմական իրադարձության խորհրդանշական պատկերները՝ համապատասխան մակագրություններով, եզրով վերևում՝ շարքի անվանումը՝ ռուս.՝ «250 лет открытия Русской Америки»։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Էսքիզները՝ Ալեքսանդր Բակլանովի։ Մետաղադրամները հատվել են Լենինգրադի դրամահատարանում։


== Ճարտարապետական հուշարձաններ ==


=== «ԽՍՀՄ պատմության և ճարտարապետության հուշարձաններ» շարք ===
«ԽՍՀՄ պատմության և ճարտարապետության հուշարձաններ» շարքի մետաղադրամները թողարկվել են 1988-1991 թվականներին 5 ռուբլի անվանական արժեքով՝ պատրաստված մելքիորից։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանը, պետության անվանումը՝ ռուս.՝ «СССР», անվանական արժեքը և թողարկման տարեթիվը։
Դարձերեսը՝ ճարտարապետական հուշարձանի պատկերը և ռուսերեն անվանումը, տեղակայման քաղաքի անվանումը, կառույցի կերտման տարեթիվը կամ ժամանակաշրջանը։ Դրամաշուրթը՝ հարթ, գրառումով՝ ռուս.՝ «ПЯТЬ РУБЛЕЙ ★ ПЯТЬ РУБЛЕЙ»։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 19.80 գ, տրամագիծը՝ 39.00 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը  (ըստ տարեթվի)․ 1988 թ․՝ 1 675 000 հատ UNC + 325 000 հատ proof, 1989 թ․՝ 1 700 000 հատ UNC + 300 000 հատ proof, 1990 թ․՝ 2 600 000 հատ UNC + 100 000 հատ BU + 300 000 հատ proof, 1990 թ․՝ 2 150 000 հատ UNC + 100 000 հատ BU + 250 000 հատ proof։  Էսքիզները՝ Ալեքսանդր Բակլանովի, «Բարեխոսության տաճար» մետաղադրամինը՝ Ալեքսանդր Բակլանովի և Ալեքսանդր Կոլոդկինի, «Մատենադարան» մետաղադրամինը՝ Ալեքսանդր Կոլոդկինի, «Սոֆիայի տաճար» և «Ռուսաստանի հազարամյակի հուշարձան» մետաղադրամներինը՝ Ա․ Գ․ Միրոշնիչենկոյի։ Հատվել են Լենինգրադի դրամահատարանում։


== Գիր և գրականություն ==


== Արվեստ ==


=== «Ռուսական բալետ» շարք ===
«Ռուսական բալետ» շարքի պալադիումե հուշադրամները թողարկվել են 1989-1991 թվականներին և պատրաստված են 999 հարգի պալադիումից։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանն ու պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), անվանական արժեքը, թողարկման տարեթիվը, ձախ մասում՝ մետաղի հարգը ու քիմիապես մաքուր մետաղի քաշը, աջ մասում՝ դրամահատարանի ապրանքանիշը։
Դարձերեսը․ կենտրոնում՝ բալետի պարուհի, եզրերով՝ ծաղկեփունջ և ռուս.՝ «РУССКИЙ БАЛЕТ» գրառումը։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Էսքիզները՝ Ալեքսանդր Բակլանովի։ Մետաղադրամները հատվել են Լենինգրադի դրամահատարանում։

«Ռուսական բալետ» շարքի ոսկե հուշադրամները թողարկվել են 1991 թվականին և պատրաստված են 585 հարգի ոսկուց UNC որակով կամ 999 հարգի ոսկուց proof որակով։
Դիմերեսը․ կենտրոնում՝ Մոսկվայի Մեծ թատրոնի շենքը, պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), վերևում՝ ռուս.՝ «БОЛЬШОЙ ТЕАТР» գրառումը, ներքում՝ անվանական արժեքը, ձախ մասում՝ մետաղի հարգը ու քիմիապես մաքուր մետաղի քաշը, աջ մասում՝ թողարկման տարեթիվը և դրամահատարանի ապրանքանիշը։
Դարձերեսը․ կենտրոնում՝ բալետի պարուհի, եզրերով՝ ծաղկեփունջ և ռուս.՝ «РУССКИЙ БАЛЕТ» գրառումը։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Էսքիզները՝ Ալեքսանդր Բակլանովի։ Մետաղադրամները հատվել են Լենինգրադի դրամահատարանում։


== Գիտություն ==


== Սպորտ ==


=== «22-րդ ամառային օլիմպիական խաղեր» շարք ===

«22-րդ ամառային օլիմպիական խաղեր» շարքի մելքիորե մետաղադրամները թողարկվել են 1977-1980 թվականներին 1 ռուբլի անվանական արժեքով։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանն ու պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), անվանական արժեքը՝ նրանցից հորիզոնական գծով բաժանված, եզերվում է շրջագծով։
Դարձերեսը՝ Մոսկվայի տեսարժան վայրը կամ այլ խորհրդանշական պատկեր, մոսկովյան օլիմպիադայի խորհրդանիշը, թողարկման տարեթիվը, եզրով վերևում՝ ռուս.՝ «ИГРЫ XXII ОЛИМПИАДЫ • МОСКВА • 1980» գրառումը։ Դրամաշուրթը՝ հարթ, գրառումով՝ ռուս.՝ «ОДИН РУБЛЬ ◾ ОДИН РУБЛЬ»։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 12.80 գ, տրամագիծը՝ 31.00 մմ։ Էսքիզները՝ Վիկտոր Երմակովի, «Օլիմպիադայի խորհրդանիշ» մետաղադրամինը՝ Յուրի Լուկյանովի։ Հատվել են Լենինգրադի դրամահատարանում։

«22-րդ ամառային օլիմպիական խաղեր» շարքի արծաթե հուշադրամները թողարկվել են 1977-1980 թվականներին 5 կամ 10 ռուբլի անվանական արժեքով և պատրաստված են 900 հարգի արծաթից։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանն ու պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), անվանական արժեքը՝ նրանցից հորիզոնական գծով բաժանված, եզերվում է շրջագծով։
Դարձերեսը՝ համապատասխան քաղաքը կամ մարզաձևը ներկայացնող պատկերը, մոսկովյան օլիմպիադայի խորհրդանիշը, դրամահատարանի ապրանքանիշը, թողարկման տարեթիվը, եզրով վերևում՝ ռուս.՝ «ИГРЫ XXII ОЛИМПИАДЫ • МОСКВА • 1980» գրառումը։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր․ 5 ռուբլի անվանական արժեքով մետաղադրամների քաշը՝ 16,67 գ, տրամագիծը՝ 33.00 մմ, 10 ռուբլի անվանական արժեքով մետաղադրամների քաշը՝ 33.33 գ, տրամագիծը՝ 39.00 մմ։ Էսքիզները՝ Վիկտոր Երմակովի, «Լենինգրադ» մետաղադրամինը՝ Վլադիմիր Նիկիտինի, «Կիև» և «Մինսկ» մետաղադրամներինը՝ Յուրի Լուկյանովի։ Մետաղադրամներից 14-ը հատվել է Մոսկվայի և Լենինգրադի դրամահատարաններում, իսկ մյուս 14-ը՝ միայն Լենինգրադի դրամահատարանում։

«22-րդ ամառային օլիմպիական խաղեր» շարքի ոսկե հուշադրամները թողարկվել են 1977-1980 թվականներին 100 ռուբլի անվանական արժեքով և պատրաստված են 900 հարգի ոսկուց։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանն ու պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), անվանական արժեքը՝ նրանցից հորիզոնական գծով բաժանված, եզերվում է շրջագծով։
Դարձերեսը՝ համապատասխան մարզական կառույցը կամ խորհրդանշական պատկերը, մոսկովյան օլիմպիադայի խորհրդանիշը, դրամահատարանի ապրանքանիշը, թողարկման տարեթիվը, եզրերով՝ ռուս.՝ «ИГРЫ XXII ОЛИМПИАДЫ • МОСКВА • 1980» գրառումը։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 17.45 գ, տրամագիծը՝ 30.00 մմ։ Էսքիզները՝ Վիկտոր Երմակովի։ Մետաղադրամներից չորսը հատվել է Մոսկվայի և Լենինգրադի դրամահատարաններում, իսկ երկուսը՝ միայն Մոսկվայի դրամահատարանում։

«22-րդ ամառային օլիմպիական խաղեր» շարքի պլատինե հուշադրամները թողարկվել են 1977-1980 թվականներին 150 ռուբլի անվանական արժեքով և պատրաստված են 999 հարգի պլատինից։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանն ու պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), անվանական արժեքը՝ նրանցից հորիզոնական գծով բաժանված, եզերվում է շրջագծով։
Դարձերեսը՝ խորհրդանշական պատկերներ անտիկ օլիմպիական խաղերից, մոսկովյան օլիմպիադայի խորհրդանիշը, դրամահատարանի ապրանքանիշը, թողարկման տարեթիվը, եզրով վերևում՝ ռուս.՝ «ИГРЫ XXII ОЛИМПИАДЫ • МОСКВА • 1980» գրառումը։ Դրամաշուրթը՝ ատամնավոր։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 15.55 գ, տրամագիծը՝ 28.60 մմ։ Էսքիզները՝ Վիկտոր Երմակովի։ Հատվել են Լենինգրադի դրամահատարանում։


=== «25-րդ ամառային օլիմպիական խաղեր» շարք ===
«25-րդ ամառային օլիմպիական խաղեր» շարքի հուշադրամները թողարկվել են 1991 թվականին 1 ռուբլի անվանական արժեքով և պատրաստված են մելքիորից proof-like որակով։
Դիմերեսը՝ պետական զինանշանն ու պետության անվանումը (ռուս.՝ СССР), անվանական արժեքը։
Դարձերեսը՝ մարզաձևը ներկայացնեղ մարզիկները, անտիկ օլիմպիական խաղերում համապասխան մարզիկների պատկերները, Սագրադա Ֆամիլիա տաճարի ոճավորված պատկերը և հին հունական զարդանախշ, եզրերով՝ ռուս.՝ «XXV ОЛИМПИАДА» և «БАРСЕЛОНА 1992» գրառումները։ Դրամաշուրթը՝ հարթ, գրառումով՝ ռուս.՝ «ОДИН РУБЛЬ ◾ ОДИН РУБЛЬ»։
Տեխնիկական բնութագրեր․ քաշը՝ 12.80 գ, տրամագիծը՝ 31.00 մմ։ Յուրաքանչյուրի հատված քանակը՝ 250 000 հատ։  Էսքիզները՝ Ալեքսանդր Բակլանովի։ Հատվել են Լենինգրադի դրամահատարանում։


== Բուսական և կենդանական աշխարհ ==


== Տես նաև ==
ԽՍՀՄ ռուբլի
Ռուսաստանի հուշադրամներ


== Նշումներ ==


==== Վրիպակներ և անհամապատասխանություններ ====


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
 Ганичев С. И. и др., Юбилейные и памятные монеты СССР 1965–1989. Каталог, Москва, «Внешторгиздат», 1989 — 100 էջ։
Рылов И. И., Соболин В. И.,  Монеты России от Николая II до наших дней. Каталог, Москва, «Пруф», 2004, էջ 62-150 — 504 էջ, ISBN 5-900720-32-2։
Ларин-Подольский И. А.,  Монеты России: от Владимира до Владимира. Большая иллюстрированная энциклопедия, Москва, «Э», 2016, էջ 206-231 — 288 էջ, ISBN 978-5-699-79423-2։
Cuhaj G.S., Michael T.,  2018 Standard Catalog of World Coins 1901-2000 (45th Ed.), Iola, «Krause Publications», 2017, էջ 1855-1870 — 2384 էջ, ISBN 978-1-4402-4797-2։


== Արտաքին հղումներ ==
ԽՍՀՄ հիշատակային մետաղադրամներ; moneta-russia.ru (ռուս.)
ԽՍՀՄ հոբելյանական և հիշատակային մետաղադրամների կատալոգ; fcoins.ru (ռուս.)
ԽՍՀՄ հոբելյանական և հիշատակային մելքիորե մետաղադրամների կատալոգ; shiraliv.ru (ռուս.)