Ռոբերտ Սապոլսկի

Ռոբերտ  Մորիս Սապոլսկի (անգլ.՝ Robert Sapolsky, ապրիլի 6, 1957(1957-04-06), Բրուքլին, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի հանրահայտ նեյրոէնդոկրինոլոգ, Ստենֆորդի համալսարանի կենսաբանության և նեյրոբժշկության պրոֆեսոր, գիտական գրքերի հեղինակ։ 
Ռոբերտ Սապոլսկին աշխարհի առաջատար նեյրոկենսաբաններից մեկն է։ Նա հանդիսանում է  Քենիայի Կապիկների հետազոտման ինստիտուտի թանգարանի (անգլ.՝  Institute of Primate Research Museums of Kenya ) գիտաշխատող և հանրահայտ ՄակԱրթուր գիտաթոշակի (անգլ.՝  MacArthur Fellowship ) ստացող։ Նրան անվանում են «Մեր ժամանակների ամենալավ գիտական գրողներից մեկը» կամ «Բնական պատմության առաջատար մասնագետներից մեկը»։ Բացի բազմաթիվ գիտական հոդվածներից, Սապոլսկին մի շարք գիտական և գիտամատչելի գրքերի հեղինակ է։


== Կենսագրություն ==
Սապոլսկին ծնվել է Բրուքլինում՝ Սովետական Միությունից գաղթած օրթոդոքս հրեա ընթանիքում։ Մանկուց նա հետաքրքրվում էր կապիկներով,  12 տարեկանում նա արդեն նամակներ էր գրում հայտնի պրիմատոլոգներին։
Սապլոսկին հաճախել է Ջոն Դուիի անվան բարձրագույն դպրոց(անգլ.՝  John Dewey High School) ։ Իր դպրոցական տարիներին Սապոլսկին շարունակել է գրքեր կարդալ իրեն հետաքրքրող թեմայով և սկսել է սովորել սվահիլի։
1978 թվականին Սապոլսկին ավարտել է Հարվարդի համալսարանը ՝ կենսաբանական մարդաբանություն մասնագիտությամբ։
1987 թվականից սկսած աշխատում է Ստենֆորդում, որտեղ 1995 թվականին ստանում է պրոֆեսորի հաստիք։


== Գիտական գործունեություն ==
Ստենֆորդում անցկացրած իր երեսուն տարիների ընթացքում Սապոլսկին ուսումնասիրել է տարբեր տեսակի հիվանդությունների և ստրեսների առաջացման դրդապատճառները։ Նա ճանապարհոդել է Քենիա՝ Մասայ Մարա ազգային արգելոց (անգլ.՝ Masai Mara National Reserve), ուսումնասիրելու պավիանների մի քանի խմբեր և պարզելու, թե ինչ ազդեցություն ունեն նրանց մեջ հաստատված խմբային հիերարխիան, սոցիալական պահելաձևը կամ անհատական հատկանիշները ստրեսների առաջացման և խորացման վրա։
Սապոլսկու կենսաբանական լաբորատորիան աշխատում է երեք կարևոր հիմնախնդիրների շուրջ՝ ինչպես է մահանում նեյրոնը, ինչպես է նեյրոնի մահը արագացվում ստրեսի պատճառով, գենային թերապիայի նոր ռազմավարությունների մշակում, որոնք կպաշտպանեն վտանգված նեյրոնները տարատեսակ հիվանդույթուններից։ Հայտնաբերվող շարունակական ստրեսը կարող է լուրջ վնասներ պատճառել հիպպոկամպուսին ՝ գլխուղեղի այն բաժինը, որը պատասխանատու է հիշողությունների և սովորելու համար։


== Գրելու հմտությունները ==
Ռոբերտ Սապոլսկին զարգացրել է իր գրելու հմտություններն Աֆրիկայում՝ դաշտային հետազոտությունների անցկացման ժամանակ։ Նա աշխատում և ապրում էր մենակ , առանց որևէ ընկերակցության և արտաքին աշխարհի հետ կապի միջոցների։ Այդ ժամանակ նա ընտելացել էր նամակներ գրել իր բոլոր ծանոթներին ՝ նրանցից պատասխան ստանալու ակնկալիքով։ Հետզհետե նա գնալով ավելի էր հմտացել նույն ինֆորմցիան ավելի հակիրճ և հասկանալի վերարտադրելու և փոխացնելու գործում։ Այժմ Սապոլսկին հիմնականում գրում է Սան Ֆրանցիսկոն Ստենֆորդի հետ կապող գնացքով երթևեկելիս։
Սապոլսկին հայտնի է դարձրել Նյու Յորքեր (անգլ.՝  The New Yorker)  թերթում տպագրված մի շարք Էսսեների շնորհիվ։


== Անձնական հայացքներ ==
Սապոլսկին աթեիստ է։ Չնայած այն հանգամանքին, որ նա դաստիարակվել է հավատացյալ հրեաների ընտանիքում, 13 տարեկանից սկսած Սապոլսկին սկսել է հրաժարվել իր ունեցած կրոնական պատկերացումներից։ Համարում է դա իր կյանքի շրջադարձային կետերից մեկը ։


== Գրքացանկ ==
Սապոլսկին հետևյալ գրքերի հեղինակն է՝

Ստրես, ծերացող ուղեղը ու նեյրոնի մահվան մեխանիզմները  (անգլ.՝ Stress, the Aging Brain, and the Mechanisms of Neuron Death), MIT Press հրատարակչություն,1992թ.
Ինչպես են զեբրերը խուսափում խոցերից (անգլ.՝ Why Zebras Don't Get Ulcers  ), Holt Paperbacks հրատարակչություն, 1994թ.
Տեստոստերոնի հետ կապված խնդիրը, և այլ էսսեներ մարկային անհարմարությունների կենսաբանության շուրջ   (անգլ.՝ The Trouble with Testosterone: And Other Essays on the Biology of the Human Predicament  ), Holt Paperbacks հրատարակչություն, 1997թ.
Աղբով սնվող կապիկները  (անգլ.՝  Junk Food Monkeys  ), Headline Publishing հրատարակչություն, 1997թ.
Մի պրիմատի օրագրեր (անգլ.՝  A Primate's Memoir   ), Touchstone Books հրատարակչություն, 2002թ.
Մանքիլուվ և կենդանիների կյանքին նվիրված այլ էսսեներ (անգլ.՝  Monkeyluv : And Other Essays on Our Lives as Animals  ), Scribner հրատարակչություն, 2005թ.


== Ծանոթագրություններ ==