Սև հովազ (ֆիլմ)

«Սև հովազ» (անգլ.՝ Black Panther), ամերիկյան գեղարվեստական ֆիլմ, նկարահանվել է 2018 թվականին՝ Ռայան Քուգլերի կողմից։ Հիմք է հանդիսացել Marvel Comics հրատարակչության Ստեն Լիի և Ջեք Կյորբիի կողմից հորինված կերպարը։ Մարվել կինոմատոգրաֆիկական աշխարհի տասնութերորդ նկարն է։ Գլխավոր հերոսներն են Չեդվիկ Բոուզմանը, Մայքլ Բ. Ջորդանը, Լյուպիտա Նիոնգոն, Դանայ Գուրիրան, Մարթին Ֆրիմենը, Դանիել Կալույան, Անջելա Բասսեթը, Ֆերոսթ Ուիտաքերը և Էնդի Սերքիսը։ Գործողությունները կատարվում են իրադարձություններից հետո, որոնք ցուցադրվել են «Կապիտան Ամերիկա։ Քաղաքացիական պատերազմ» ֆիլմից հետո։ Սյուժեյի համաձայն՝ Տ’Չալլան վերադառնում է տուն՝ մեկուսացված Վականդա, սակայն հորիզոնին հայտնվում է իր հին թշնամին, Տ’Չալլայի թագավորական կարողությունները ենթարկվում են փորձի։
Ուեսլի Սնայփսը առաջին անգամ հիշատակեց նրա մասին, որ ցանկանում է աշխատել «Սև հովազ»-ի էկրանավորմանը 1992 թվականին։ 2005 թվականի սեպտեմբերին ֆիլմը հայտարարվեց տասը Marvel ֆիլմերից մեկը, որի արտադրությամբ կզբաղվի Marvel Studios-ը։ Մարկ Բեյլին նշանակվեց սցենարիստ 2011 թվականին։ Ֆիլմը պաշտոնապես անոնսացվել է 2014 թվականին Բուզմանի հետ, ով կլինի գլխավոր դերում, ով առաջին անգամ հայտնվեց «Կապիտան Ամերիկա։ Քաղաքացիական պատերազմ» ֆիլմում։ 2015 թվականի վերջերին Քոուլը և Քուգլերը միացել են ֆիլմի ստեղծման գործընթացին։ Հիմնական նկարահանումները սկսվել են 2017 թվականի հունվարին  EUE/Screen Gems և Pinewood Atlanta Studios կինոստուդիաներում և ավարտվել են 2017 թվականի ապրիլին։
Ֆիլմը թողարկվել է էկրաններ 2018 թվականի փետրվարի 16-ին IMAX ձևաչափով։


== Սյուժե ==
Հարյուրամյակներ առաջ հինգ աֆրիկյան ցեղեր կռվում էին երկնաքարի համար, որը պարունակում էր վիբրանիում։ Կռվողներից մեկը կուլ տվեց  «սրտաձև խոտ», որը եղել է երկաթի կողմից ճառագայթահարված, և ստացավ գերմարդկային կարողություններ և ուժեր։ Նա դարձել է առաջին «Սև հովազը» և միաձուլել է բոլոր այդ ցեղերը (բացի Ջաբարի ցեղից), Վականդայի ժողովուրդը ձևավորելու համար։ Ժամանակի ընթացքում վականդացիները սովորեցին օգտագործել վիբրանիումը՝ ժամանակակից տեխնիկա ստեղծելու և ամբողջ աշխարհից կտրվելու համար, իրենց դնելով ոչ զարգացած երկրի տեղ։
1992 թվականին Տ'Չակա թագավորը գնում է Օքլենդ՝ իր եղբորը՝ Ն'Ջոբային այցելելու։ Սև շուկայում զենքերի վաճառող Ուլիս Կլոն գնում է Վականդա և գողանում է վիբրանիումը, իսկ Տ'Չական մեղադրում է իր եղբորը՝ Ուլիսին օգնելու համար։ Ն'Ջոբայի ընկերը ցույց է տալիս, որ ինքը Զուրի է, մեկ այլ գաղտնի վականդացի և հաստատում է Տ'Չակայի կասկածանքները։
Մեր օրերում, Հելմուտ Զեմոյի ձեռքով սպանված Տ'Չակայի մահից հետո, Տ'Չալլան վերադառնում է Վականդա, գահը զբաղեցնելու համար։ Նա և Օկոյեն, ով Դորա ՄԻնաջեյի ղեկավարն էր, կանչում են իր նախկին սիրականին՝ Նակիային, որպեսզի նա կարողանա մասնակցել նրա թագադրմանը, իր մայր՝ Ռամոնդայի և կրտսեր քույր՝ Շուրայի հետ։ Թագադրման արարողության ժամանակ Ջաբարիայի ցեղապետը ձեռնոց է նետում Տ'Չալլային՝ առաջարկելով կռիվ թագի համար։ Տ'Չալլան հաղթում է Մ'Բակուային և համոզում է նրան հանձնվել, այլ ոչ թե մեռնել։
Կլոն և Էրիկ Սթիվենոն թանգարանից գողանում են վականդական արտեֆակտ։ Տ'Չալլան իմանում է, որ Կլոն ցանկանում է վաճառել այդ արտեֆակտը Հարավային Կորեայի Պուսան կոչվող քաղաքի խաղատներից մեկում։ Վ'Կաբին, Տ'Չալլայի ընկերը և Օկոյեի սիրականը, խնդրում է նրան կա՛մ սպանել Կլոյին, կա՛մ վերադառնալ իր հետ։ Տ'Չալլան, Օկոյեն և Նակիան գնում են այդ խաղատունը, որտեղ Տ'Չալլան իմանում է, որ ենթադրյալ գնորդը ԿՀՎ-ի հետախույզ Էվերետ Ռոսսոն է։ Բռնկվում է փոխհրաձգություն, Կլոն փախչում է, իսկ Օկոյեն, Նակիան և Ռոսսը հետապնդում են նրան։ Շուրիայի օգնությամբ Տ'Չալլան բռնում է Կլոյին։
Այն ժամանակ, երբ Ռոսսը հարցեր է տալիս Կլոյին, նա պատմում է, որ Վականդայի համաշխարհային իմիջը, միայն ծածկույթ է տեխնոլոգիապես զարգացած քաղաքակրթության համար։ Էրիկը դարան է սարքում և դուրս է հանում այնտեղից Կլոյին, Ռոսսը ստանում է ծանր վերք, երբ նա իր վրա վերցրեց այն փամփուշտը, որը թռչում էր Նակիայի ուղղությամբ։ Տ'Չալլան նկատում է, որ Էրիկի հագած մատանին նման է իր մատանուն։ Նա որոշում է Ռոսսին տանել Վականդա, որտեղ նրանց տեխնոլոգիաները կարող են փրկել նրան, այլ ոչ թե հետապնդել Կլոյին։
Մինչև Շուրին բուժում է Ռոսսին, Տ'Չալլան վիճում է Զուրիայի հետ, թե ինչ է կատարվել Ն'Ջոբայի հետ։ Զուրին բացատրում է, որ Ն'Ջոբան պլանավորել է կիսել Վականդայի տեխնոլոգիանները ամբողջ աշխարհում գտնվող աֆրիկյան արմատներով մարդկանց հետ, իրենց ճնշողներին հաղթահարելու համար։ Երբ Տ'Չական սպասեցնել է տվել Ն'Ջոբային, նա հարձակվել է Զուրիայի վրա և ստիպել է Տ'Չակային սպանել իրեն։ Նրանք թողել են Ն'Ջոբայի տղային՝ Էրիկին, քանի որ իր հետ վերադառնումը կդժվարացներ խոբեությունը այն մասին, որ Ն'Ջոբան կորել է։ Էրիկը վերջնականապես դառնում է սպեցնազի անդամ և կրում է «Քիլլմոնգեր» մականունը։
Քիլլմոնգերը սպանում է Կլոյին, այնուհետև տանում է Կլոյի դիակը Վականդա։ Նա ներկայանում է ցեղերի մեծերին, բացահայտելով իր կերպարը և ասում է, որ ցանկանում է գահ բարձրանալ։ Նա մարտի է հրավիրում Տ'Չալլային, Զուրիի սպանությունից հետո, նա հաղթում է Տ'Չալլային և նետում է դիակը ջրվեժ։ Նակիային հաջողվում է պահպանել սրտաձև խոտի մզվածք, իսկ մնացածները ոչնչացվել են Քիլլմոնգերի հրամանով։ Քիլլմոնգերը, ում աջակցում էր Վ'Քաբին և իր բանակը, պատրաստվում է սկսել զենքի արտահանում ամբողջ աշխարհ։ Նակիան, Շուրին, Ռամոնդան և Ռոսսը գնում են Ջաբարի ցեղի մոտ, որտեղ նրանք գտնում են ուշաթափված Տ'Չալլային, ում փրկել են Ջաբարինները, որպես՝ Մ'Բակույի կյանքի պատասխան։ Նակիայի խոտով բուժված Տ'Չալլան խնդրում է Մ'Բակույից օգնություն, սակայն նա չի համաձայնվում։
Տ'Չալլան վերադառնում է, Քիլլմոնգերին հակահարված տալու համար։ Քիլլմոնգերը հրամանում է Բ'Կաբիին և իր բանակին հարձակվել Տ'Չալլայի վրա։ Դորա Մինլաջեն, Շուրին և Նակիյեն կռվում են Քիլմոնգերի հետ, ով հագնում է Սև հովազի զգեստը։ Շուրին օգնում է Ռոսսին կառավարել ինքնաթիռը, որպեսզի ոչնչացնի ինքնաթիռները, որոնք տանում են զենք ամբողջ աշխարհի համար։ Կռվից հետո Օկոյե Վ'Կաբին և իր բանակը հետ են նահանջում։ Կռվի ժամանակ Տ'Չալլան կոտրում է Քիլլմոնգերի զգեստը և մահացու վիրավորում։ Սակայն Քիլլմոնգերը մերժում է բուժվելու առաջարկից ու բանտ նստելուց, ցանկանալով մահանալ ազատ մարդ
Տ'Չալլան պլանավորում է ստեղծել ինֆորմացիոն կենտրոն, որտեղ մահացել է Ն'Ջոբուն, Նակիայի և Շուրիի գլխավորությամբ։


=== Մարքեթինգ ===
Marvel-ը նախապես  ֆիլմից թողարկեց մի քանի հատվածներ և արտեր 2017 թվականի ապրիլին, պրես-կոնֆերանսի ժամանակ, որը նվիրված է եղել երրորդ ֆազայի մի քանի ֆիլմերին։ Քայլ Բյուքենենը Vulture.com-ից բարձր գնահատեց օպերատորական աշխատանքը, զգեստները և նկարչի աշխատանքը և նշանակություն տվեց սևամորթ դերասաններին և կերպարներին։ Առաջին թրեյլերը ցուցադրվել է 2017 NBA Finals-ի չորրորդ խաղի ժամանակ։ Ֆիլմից զգեստերը ցուցադրվել են D23 Expo 2017 ցուցահանդեսի ժամանակ։ Մի քանի օրվա ընթացքում թրեյլերը նայել են 89 միլլիոն անգամ, այդ թվում նաև 19 մլն մարդ, ովքեր եղել են ՆԲԱ եզրափակչի չորրորդ խաղին։


=== Քննադատումներ և գնահատականներ ===
Ֆիլմը դրական գնահատվեց արևմուտքի պրեսսայի կողմից։ Այն ունի 97% ռեյթինգ Rotten Tomatoes կայքում և 88/100 Metacritic-ում։ Արևմտյան քննադատները գովել են ֆիլմը աֆրոցենտրիզմի և աֆրո-ֆուտուրզմի, աֆրիկյան քաղաքակրթության և լրիվ սևամորթ դերասանական կազմից, քանի որ համարյա թե բոլոր նախորդ ֆիլմերը եղել են սպիտակամորթ հերոսներ, որոնք կազմում են արևմտյան քաղաքակրթության մի մաս։ Դրանից բացի այդ ֆիլմում շոշափվում է այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են սևամորթների ճնշում և հեղափոխություն։ Քննադատները համարում են, որ այդ ֆիլմի թողարկումը շատ կարևոր է, քանի որ մինչև այժմ սևամորթների և աֆրիկյան մշակույոը մինչև այժմ անտեսվում է արդի կինոմատոգրաֆիայում։
Նշանակալից է ֆիլմի լսարանի ռասայական կազմը, օրինակ ԱՄՆ-ում ֆիմի թողարկման օրը սևամորթ հանդիսատեսները կազմել են 37%-ը, իսկ սպիտակները 33%, հաշվի առնելով այն, որ ԱՄՆ-ի բնակչության սևամորթները կազմում են միայն 13,1 %, իսկ սպիտակամորթները՝ 78,1 %:
-->


== Սաունդթրեք ==
2017 թվականի ապրիլին Լյուդվիգ Յորանսոնը վարձվեց ֆիլմի համար սաունդթրեք ստեղծելու համար։ 2018 թվականի հունվարի 4-ին թողարկվեց ֆիլմի գլխավոր սաունդթրեքը՝ «All the Stars», որը կատարում են ռեփեր Քենդրիկ Լամարը և SZA։
2018 թվականի փետրվարին Black Panther ալբոմ սաունդթրեքը թողարկվել է առաջին հորիզոնականով ամերիկյան Billboard 200-ում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Սև Հովազ»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Սև Հովազ»(անգլ.) ֆիլմը Box Office Mojo  կայքում
«Սև Հովազ»(անգլ.) ֆիլմը Rotten Tomatoes կայքում
«Սև Հովազ»(անգլ.) ֆիլմը Metacritic կայքում: