armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Նոնո Գրիգորյան

Նոնո Գրիգորյան (1927, Բուխարեստ, Ռումինիա), հայազգի կոմպոզիտոր, երաժշտության տեսաբան, մանկավարժ։


== Կենսագրություն ==
Նոնո Գրիգորյանը ծնվել է 1927 թվականին՝ Բուխարեստում։ Ավարտել է Բուխարեստի համալսարանի դիվանագիտության ֆակուլտետի, կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի և տեսության բաժինները։ 1947-ից ղեկավարել է ռադիոյի ուսանողական էստրադային նվագախումբը, և «Սայաթ-Նովա» երգի-պարի անսամբլը։ Եղել է մասնագետ խմբավարների վարչության անդամ։ 1955-1959 թվականներին եղել է Բուխարեստի ազգային վարժարանի տնօրեն, իսկ 1959-1962 թվականներին՝ Մանկավարժական նիստում ամբիոնի վարիչ։ 1962 թվականից ապրել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, որտեղ հիմնադրել է մասնավոր կոնսերվատորիա։ Հեղինակ է ռումինական և հայկական մի քանի տասնյակ էստրադային երգերի։ 1970 թվականին այցելել է Հայաստան, որտեղ ներկայացրել է իր ստեղծագործությունները։
Մարտիրոս Գևորգյան էֆենդի

Մարտիրոս Գևորգյան էֆենդի, հայ բժիշկ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Տիգրանակերտի նահանգի Տիգրանակերտի գավառի Չնգուշ ավանում։ Բարձրագույն դեղագործական կրթություն է ունեցել և դեղագործ աշխատել։ 1909 թվականին, երբ Խար­բերդ և Մե­զի­րե քաղաքների արանքում կառուցվել ու բացվել է հայասեր դոկտոր Հերբերտ Էտկինսոնի նոր և ժամանակակից հիվանդանոցը, Մարտիրոսն ընդունել է դրա հարուստ դեղատան վարիչի պաշտոնը։
1915 թվականի դեկ­տեմ­բե­րի 23-ին մահացել է դոկտոր Էտկինսոնը և հիվանդանոցի կառավարումն անցել է տիկին Էտկինսոնի ձեռքը։ Մի քանի օր անց թուրք ոստիկանները շրջապատել են հիվանդանոցը և ձերբակալել ու տարել 15 երիտասարդների, այդ թվում՝ Մարտիրոսին։
Տիկին Էտկինսոնը գիշերով, իր հետ վերցնելով 9-ամյա որդի Հենրիին, գնացել է ոստիկանապետի մոտ և ամեն ջանք թափելով ազատել բոլոր ձերբակալվածներին ու հիվանդանոց վերադարձրել։


== Գրականություն ==
Ճիզմէճեան Մանուկ, Խարբերդ եւ իր զաւակները, Ֆրեզնօ, 1955։


== Աղբյուրներ ==
Հարություն Մինասյան,  Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։
Լոսսիկյուլա

Լոսսիկյուլա (էստ․՝ Lossiküla), գյուղ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Սանգաստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 79 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Տիգելային հալում

Տիգելային հալում, տիգելային պրոցես, հրահեստ նյութերից պատրաստված անոթներում՝ տիգելներում, մետաղների և դրանց համաձուլվածքների ստացման պրոցես։ Հալման ենթակա մետաղով լցված տիգելը դրվում է փայտածուխով, կոքսով, մազութով, այրվող գազով կամ էլեկտրական էներգիայով ջեռուցվող վառարանի մեջ։ Հալվող մետաղի հետ վառելիքի կամ այրման արգասիքների շփումն ու փոխազդեցությունն աննշան են, որի շնորհիվ էլ հալվող մետաղն ստացվում է մաքուր։ Տիգելային հալում մետաղների և համաձուլվածքների հալման հնագույն եղանակներից է։ Այս եղանակով պղնձից և նրա համաձուլվածքներից ձուլուկների պատրաստման մասին են վկայում պեղումների ժամանակ հայտնաբերված կավե հրահեստ տիգելները կամ դրանց մնացորդները։ մեծ քանակությամբ տիգելներ են պեղվել Հայաստանի մի շարք հնագույն մետալուրգիական կենտրոնների (հիմնականում Մեծամորի) տարածքում։ Հնագույն ժամանակներում բարձրորակ պողպատների ստացման նպատակով կիրառվող տիգելային հալում և այդ պողպատների մշակումը մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում, քանի որ դրանց շնորհիվ ստացված պողպատներն ունեցել են բարձր կիրառական հատկություններ։ Այս եղանակով են հալել և մշակել հատուկ պողպատները (բուլատ, դամասկ), որոնցից պատրաստված սառը զենքը (դանակներ, դաշույններ, սրեր) մեծ համբավ է ունեցել բացառիկ ամրության, ճկունության ու սրության շնորհիվ։ Սկսած XVIII դարի կեսերից Եվրոպայում, ինչպես նաև Ուրալում բարձրորակ պողպատների տիգելյան հալման եղանակը զգալիորեն կատարելագործվել է երկաթի ցեմենաացման և խարամի շերտի տակ ընթացող հալման շնորհիվ։ Տիգելյան հալումը կիրառվում է նաև մեր ժամանակներում՝ որպես գունավոր մեաաղների ու դրանց համաձուլվածքների հալման և ձուլուկների պատրաստման պարզ եղանակ։
Խրիպինո

Խրիպինո (ռուս.՝ Хрипино), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 13 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Hawaiʻi Ponoʻī

Hawaiʻi Ponoʻī,  ԱՄՆ-ի Հավայի նահանգի պաշտոնական օրհներգը։ Այն նախկինում՝ 19-րդ դարի վերջերին, ծառայել է որպես անկախ Հավայան Թագավորության պետական օրհներգ և շարունակել է մնալ Հավայիի պետական օրհներգը սկսած Միացյալ Նահանգների 1898 թվականի անեքսիայից։


== Պատմություն ==
Երգի բառերը գրվել են 1874 թվականին Դեյվիդ Կալակաուլա թագավորի կողմից, իսկ երաժշտությունը կապիտան Հենրի Բերգերի, այնուհետև թագավորական նվագախմբի կողմից։ «Hawaiʻi Ponoʻī»֊ն Հավայան թագավորության պետական օրհներգերից մեկն է, այն նաև Հավայան Հանրապետության պետական  օրհներգն էր։ 
Այն ընդունվել է որպես պետական օրհներգ 1876 թվականին՝ փոխարինելով Լիլիուոկալանիի «He Mele Lāhui Hawaiʻi» ստեղծագործությանը։ Այն Հավայան Տարածքի կողմից ընդունված երգն էր, մինչ 1967 թվականը Հավայի նահանգի օրենսդիր մարմնով այն ընդունվեց որպես պետական օրհներգ։ Երաժշտությունը հիշեցնում է «Աստված Փրկիր Թագուհուն» ստեղծագործությանը և պրուսական օրհներգ «Heil dir im Siegerkranz»-ին։ «Hawaiʻi Ponoʻī» սովորաբար երգում են Հավայիում սպորտային միջոցառումների ժամանակ, ԱՄՆ-ի պետական օրհներգից անմիջապես հետո։
Հավայերեն «Hawaiʻi Ponoʻī» նշանակում է «Հավայիի սեփականը»։


== Տեքստ ==


== Ծանոթագրություններ ==
Անանուն ռելիեֆի փոքր ձևեր (Սիսիան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անանուն ռելիեֆի փոքր ձևեր (այլ կիրառումներ)Անանուն ռելիեֆի փոքր ձևեր, երկրաբանական բնության հուշարձան Հայաստանի Հանրապետությունում։ Բնության հուշարձանը գտնվում է Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքի հյուսիսարևելյան եզրին։ Այն գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում։ Բնության պետական հուշարձանների ցանկում ներառվել է 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն։


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Բնության պետական հուշարձաններից ցանկը Վիքին սիրում է Երկիրը հուշարձանների ցանկում
Կոնկի (գյուղ, Զավյալովսկի շրջան)

Կոնկի (ռուս.՝ Коньки), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Զավյալովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2003 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 69 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Մորիս Էսթև

Մորիս Էսթև (ֆր.՝ Maurice Estève, մայիսի 2, 1904(1904-05-02)[…], Culan - հունիսի 29, 2001(2001-06-29), Culan), Փարիզի դպրոցի ֆրանսիացի նկարիչ։


== Կենսագրություն և ստեղծագործական գործունեություն։ Ընտանիք ==

1913 թվականին նա ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Փարիզ։ Հիացած էր Լուվրով, հատկապես՝ Ուչելլոյի (Սան Ռոմանոյի ճակատամարտ), Կուրբեի, Դելակրուայի, Շարդենի նկարներով։ Նա սկսել է ինքնուրույն ստեղծագործել 1915 թվականին։ Աշխատել է տպարանում, կահույքագործի արհեստանոցում, երեկոները սովորել է նկարել։ 1919 թվականին Մորիս Էսթևն իր համար բացահայտել է Սեզանին։ 1923 թվականին Բարսելոնայում աշխատել է  գործվող նկարների արհեստանոցում։ Վերադառնալով Փարիզ՝ ընդունվել է Կոլարոսի մասնավոր ակադեմիա։ 1927 թվականին նրա գործերում զգացվում էրսյուրռեալիզմի ազդեցությունը, ամենից առաջ՝ Ջորջո դե Կիրիկոյի գեղանկարչության։ Էսթևի աշխատանքների առաջին ցուցադրությունը տեղի է ունեցել 1930 թվականին։ Նա տարվել է կինոյով և բեմանկարչությամբ։ 1930-ական թվականների երկրորդ կեսին Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի  ազդեցությամբ՝ ունեցել է էքսպրեսիոնիզմով տարվելու շրջան։ Բրաքի առաջարկով 1936 թվականին Մատիսի, Պիկասսոյի, Գրիսի և Լեժեի հետ Ստոկհոլմում մասնակցել է խմբակային ցուցահանդեսի։ 1937 թվականին աշխատել է Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսում՝ Ռոբեր Դելյոնեի և Սոնյա Դելոնեի հետ ձևավորելով ավիացիայի և երկաթուղային հաղորդակցության տաղավարները։
Պատերազմի սկզբին զորակոչվել է բանակ, զորացրվել է 1940 թվականին։ 1942-1943 թվականներին մի քանի անգամ ցուցադրվել է Բազենի, Գիշայի, Մենեսեի, Լյո Մոալի հետ։ 1942-1949 թվականներին պայմանագիր է կապել Փարիզի Լուի Կարե պատկերասրահի հետ։ 1945 թվականին այդտեղ է անցկացվել Բազենի, Էսթևի, Լապիկի մեծ ցուցահանդեսը, որի կատալոգի ներածական հոդվածները գրել են պոետներ Անդրե Ֆերնոն, Ժան Լեսկյուրը և Ժան Տարդյոն։ 1956 թվականին Պիեռ Ֆրանկաստելը Էսթևի մասին մենագրություն է հրատարակել։
Էսթևը, գեղանկարչության հետ զուգահեռ, զբաղվել է նաև գծանկարչությամբ, վիտրաժի և գոբելենի արվեստով։ 1955 թվականին նա վերադարձել է հայրենի Կյուլան, որտեղ էլ մահացել է։


== Ճանաչում ==
1970 թվականին արժանացել է Ազգային գեղարվեստի մեծ մրցանակի։ 1986 թվականին Ֆրանսիայի փոստը թողարկեց հինգ ֆրանկի նամականիշ՝ Էսթևի աշխատանքներից մեկի՝ Skibet-ի վերարտադրմամբ։ 1987 թվականին Բուրժում բացվել է նկարչի թանգարանը։ 1989 և 1997 թվականներին նրա հավաքածուն զգալիորեն համալրվել է։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Francastel P. Estève. Paris: Éditions Galanis, 1956
Hommage à Estève. Paris: Édition Société internationale d'art du XXe siècle, 1975
Harambourg L. Maurice Estève/ Harambourg L. L'École de Paris 1945-1965, Dictionnaire des peintres. Neuchâtel: Ides et Calendes, 1993
Prudhomme-Estève M., Maillard R. Catalogue raisonné de l'œuvre peint de Maurice Estève. Neuchâtel: Ides et Calendes, 1995


== Արտաքին հղումներ ==
Работы в музеях мира
Галерея on line Archived 2011-02-27 at the Wayback Machine.
Галерея on line
2–րդ դար

2–րդ դարը տևել է 101-200 թթ.


== Իրադարձություններ ==
Կորեական Ֆույ պետությունը նվաճում է Լյաոդուն թերակղզին։
Եգիպտոսի տարածքում ստեղծվում է Պեգու պետությունը, որը պայքարի մեջ է մտնում Պրոմե պետության հետ։
Առաջանում է ինդոնեզական Կանտհարա պետությունը (Հյուսիսային Վիետնամ)։
Ճապոնիայի կայսրերը։ Կոան, Կորեյ, Կոգեն։
Ինդոնեզիայի բնակիչները հարձակվում են հարավային Չինաստանի և Հնդկաչինի վրա։
Ասադա Մայ

Ասադա Մայ (ռուս.՝ Май Асада, հուլիսի 17, 1988(1988-07-17), Նագոյա, Ճապոնիա). Ճապոնացի գեղասահորդուհի, հանդես է եկել մենասահք ձևում։ Ուշադրության է արժանացել 2002-2005 թվականներին, երբ հաջող ելույթ է ունեցել Ճապոնիայի պատանիների առաջնությունում և պատանիների Աշխարհի առաջնություններում։ Այնուամենայնիվ, նա միջազգային հեղինակավոր մրցումներում մեդալներ չնվաճեց, իսկ ավելի ուշ շատ ավելի հայտնի դարձավ նրա կրտսեր քույրը՝ Մաո Ասադան, որը աշխարհի եռակի չեմպիոն էր, 2010 թվականի Օլիմպիական խաղերի մեդալակիր։
2010 թվականի ապրիլի դրությամբ Չմշկասահորդների միջազգային միության (ISU) վարկանիշում այն ​​զբաղեցնում է 139-րդ հորիզոնականը։


=== Անձնական կյանք ===
Մայ Ասադան ծնվել է ճապոնական Նագոյա քաղաքում։ Նրան անվանակոչել են բալետի հայտնի ռուս պարուհի Մայա Պլիսեցկայայի անունով։ Նրա մայրը նախկին մարմնամարզուհի է։ Հայրը գործարար է, ով զբաղվում է անշարժ գույքով։ Նրա կրտսեր քույրը ՝ Մաոն, գեղասահքի աշխարհի եռակի չեմպիոն է։


=== Կարիերա ===
Կիոկո Ասադան՝ Մայիի և Մաոյի մայրը, իր երիտասարդության տարիներին բալետ էր սիրում, ուստի նրա դուստրերը վաղ մանկությունից զբաղվում էին բալետով։ Ոտնաթաթերն ամրացնելու համար բալետի ուսուցիչները խորհուրդ տվեցին, որ քույրերը գեղասահքի գնան.: Մինչև որոշակի տարիքը հնարավոր էր դասերը համատեղել, բայց աստիճանաբար բալետը հետին պլան մղվեց։ Իր ծրագրերում նա հաճախ ներառում է ավանդական պարային շարժումներ, սահում է դասական երաժշտության ներքո։


=== Արդյունքներ ===
WD = դուրս է եկել մրցումներից։


== Ծանոթագրություններ ==
Հրաբխային գազեր

Հրաբխային գազեր, հրաբխից անջատվող բոլոր գազերի ընդհանուր անվանումը։ Տարբերում են էրուպտիվ և ֆումարոլային գազեր։ էրուպտիվ գազերն անմիջականորեն կապված են հրաբխային ժայթքման հետ։ Հրաբխային գազերի ջերմաստիճանը 95 — 760°C է։ Դրանց բաղադրության 88—99, 6% ֊ը ջրային գոլորշիներ են, մնացած 12—0, 4% ֊ը կազմում են քլորաջրածինը, ծծմբային գազերը, ածխաթթու գազը, ջրածինը, ծծմբաջրածինը և ազոտը։ Ուսումնասիրությունները վկայում են, որ թվարկած գազերի հարաբերությունները տարբեր հրաբխային մարզերում նույնը չեն, և որ առանձին գազերի խտությունները կախված են նրանց ջերմաստիճանից։ ժայթքումների ժամանակ անջատվում է գլխավորապես քլորաջրածին, ժայթքումներից հետո՝ ծծմբային գազեր, իսկ ավելի սառը ֆումարոլներում գերակշռում է ածխաթթու գազը։ Հրաբխային գազերի հետազոտությունը մաքուր վիճակում խիստ դժվար է, քանի որ անջատվող գազերը փոխադարձ ռեակցիաների հետևանքով փոխում են իրենց բաղադրությունը և խառնվում օդում պարունակվող գազերի հետ։
Պենիյիե

Պենիյիե (էստ․՝ Penijõe), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Լիհուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 2 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Փետրվարի 19

Փետրվարի 19, տարվա 50-րդ օրն է։

Տարվա ավարտին մնում է 315 (նահանջ տարիներին՝ 316) օր։


== Դեպքեր ==
356 - Կոստանդիոս II կայսեր հրամանագրով Հռոմում փակվում են հեթանոսական տաճարները
1851 - Թավրիզում հիմնվում է Արամյան դպրոցը
1878 - կնքվեց Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը
1915 - Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ սկսվեց Դարդանելյան գործողությունը
1928 - երկրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը (Սանկտ Մորից, Շվեյցարիա)
1954 - Ղրիմի մարզը ՌԽՍԴՀ կազմից անցնում է Ուկրաինայի կազմ
1984 - XIV Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը (Սարաևո, Հարավսլավիա)
1986 - տիեզերք դուրս եկավ «Միր» խորհրդային ուղեծրային կայանը։
2004 - Բուդապեշտում ադրբեջանցի սպա Ռամիլ Սաֆարովը կացնով սպանեց հայ սպա Գուրգեն Մարգարյանին
2006 - Մեքսիկայում ածխահանքում մեթանի պայթյունից զոհվում է 65 ածխահատ


== Ծնունդներ ==
1743 - Լուիջի Բոկերինի Luigi Boccerini , իտալ. կոմպոզիտոր (մ. 1809)
1869 - Հովհաննես Թումանյան, գրող ու բանաստեղծ (վ. 1923)
1885 - Արշավիր Շահխաթունի, դերասան, կինոդերասան, սպա
1920 - Յաան Կրոս Jaan Kross, էստոնացի գրող (մ. 2007)
1937 - Բորիս Պուգո Boriss Pugo, լատ. քաղաքական գործիչ (մ. 1991)
1946 - Ալեն Մանուկյան, ֆրանսահայ դիզայներ
1948 - Թոնի Այոմի, անգլիացի կիթառահար
1963 - Սիլ Seal, անգլիացի երգիչ-երգահան
1964 - Կարոտ Մկրտչյան, Արցախյան պատերազմի հերոս, հրամանատար
1981 - Վիտաս Витас, ռուս երգիչ-երգահան
1995 - Վլադիմիր Ֆեդոսեև, ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր (2011)


== Մահեր ==
1897 - Կարլ Վեյերշտրաս Karl Weierstrass գերմ. մաթեմատիկոս (ծն. 1815 թ.)
1931 - Թովմաս Նազարբեկյան,հայ ռազմական գործիչ
1951 - Անդրե Ժիդ, ֆրանսիացի գրող, դրամատուրգ (ծն. 1869)։
2004 - Գուրգեն Մարգարյան, լեյտենանտ
2008 - Եգոր Լետով ռուս երգիչ-երգահան (ծն. 1964 թ.)
2020 - Երվանդ Մանարյան հայ ռեժիսոր, դերասան ՀՀ ժողովրդական արտիստ (ծն.1924 թ.)


== Տոներ ==
Կետ ձկան համաշխարհային օր
Գիրք նվիրելու օր
Թուրքմենստան՝ Դրոշի օր
Իսլանդիա՝ Կանանց օր
Հայաստան՝ Գիրք նվիրելու օր
Հնդկաստան՝ Շիվաջիի օր
Մեքսիկա՝ Զինված ուժերի օր


== Ծանոթագրություններ ==
Մոլյոբկա

Մոլյոբկա (ռուս.՝ Молёбка), գյուղ Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Կիշերտսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 268 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Կոստանդին Աբովյան

Կոստանդին Աբովյան (1880, Երևան, Հայաստան - 1958), հայ թարգմանիչ, մանկավարժ։
Խաչատուր Աբովյանի թոռը։


== Կենսագրություն ==
Կոստանդին Աբովյանը ծնվել է 1880 թվականին Երևանում։ Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, այնուհետև՝ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, որը 1896 թվականին ավարտելով՝ մեկնել է Գերմանիա, սովորել Լայպցիգի, Ենայի համալսարաններում։ Կովկաս վերադառնալով՝ մինչև 1919 թվականը, որպես գերմաներենի ուսուցիչ, աշխատել է Ալեքսանդրապոլի առևտրական դպրոցում։ 1926 թվականից աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում և Օտար լեզուների ինստիտուտում որպես գերմաներենի դասախոս։
Մեծ է եղել Կոստանդինի դերը պապի գերմաներեն ձեռագրերի վերծանման և թարգմանության գործում։ Մեծապես նպաստել է Խաչատուր Աբովյանի արխիվի պահպանմանն ու հարստացմանը։


== Ծանոթագրություններ ==
Պավել Պոտյոմկին

Գրիգորի Ալեքսանդրովիչ Պոտյոմկին (ռուս.՝ Павел Серге́евич Потёмкин, հունիսի 27, 1743(1743-06-27), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 29, 1796(1796-03-29), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս պետական և ռազմական գործիչ, դիվանագետ, գեներալ-ֆելդմարշալ (1784 թ.)։


== Կենսագրություն ==
Պոտյոմկինի քաղաքական կարիերան սկսվել է 1762 թվականից մասնակցել է պալատական հեղաշրջման, որի հետևանքով գահ է բարձրացել Եկատերինա 2-րդը։ Աչքի է ընկել 1768-1774 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմում։ Մերձավորությունը Եկատերինա 2-րդի հետ (1770 թվականից սկսած) նպաստել է նրան դառնալու ամենահզոր ու ազդեցիկ անձնավորությունը երկրում։
Լինելով տաղանդավոր վարչագետ՝ մեծապես օգնել է Եկատերինա 2-րդին բացարձակ միապետության ամրապնդման գործում։ 1774 թվականին կազմակերպել է Ե․ Պուգաչովի գլխավորած գյուղացիական ապստամբության ճնշումը, 1775 թվականին վերացրել է Զապորոժյան սեչը՝ որպես նոր զանգվածային ելույթի հնարավոր օջախ։


=== Ռազմական կարիերա ===
1776 թվականից՝ Նովոռոսիայի, Ազովի և Աստրախանի նահանգների գեներալ-նահանգապետն էր։ 1783 թվականին իրագործել է Ղրիմը Ռուսաստանին միացնելու իր ծրագիրը, որի համար ստացել է Տավրիկյան իշխանի տիտղոսը։ Աջակցել է մերձսևծովյան շրջանի տնտեսական յուրացմանը և Նիկոլաևի, Սևաստոպոլի, Եկատերինոսլավի կառուցմանը։
1784 թվականին նշանակվել է Ռազմական կոլեգիայի նախագահ։ 1787-1791 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ բանակի հրամանատարն էր։ Հիվանդացել և վախճանվել է Յասսիում, որտեղ Թուրքիայի հետ հաշտության բանակցություններ էին վարում։ Պոտյոմկինն սերտ կապերի մեջ է եղել ժամանակի հայ ազգային-ազատագրման շարժման գործիչներից Հովհաննես Նազարյանի և Հովսեփ Արղությանի հետ։


=== Հյուսիսային Կովկասում ===
Փայփայում էր Հայաստանի թագավոր դառնալու միտքը։ 1780-ական թվականներին առաջ է քաշել Անդրկովկասում վրացական, հայկական և աղվան, բուֆերային պետություններ ստեղծելու նախագիծ։ Պոտյոմկինը բացի անձնական փառքից և հարստությունից, ձգտել է նաև ամրապնդել Ռուսաստանի միջազգային դիրքը, նպաստել նրա տնտեսական զարգացմանը։ Վ․ Դիուոյան Պոտյոմկին Պավել Աերգեևիչ (1743-1796 թթ.), գեներալ-անշեֆ, Կովկասի գեներալ-նահանգապետ, գրող։
Գրիգորի Ալեքսանդրովիչ Պոտյոմկինի ազգականը։ Սովորել է Մոսկվայի համալսարանում։ Մասնակցել է 1768-1774 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին, Ե․ Պուգաչովի գլխավորած գյուղացիական ապստամբության (1773-1775 թթ.-ի) ճնշմանը։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել Գեորգինսկի պայմանագրի կնքմանը։ Մերձավոր կապերի և նամակագրության մեջ է եղել Հովսեփ արքեպիսկոպոս Արղությանի և Ղարաբաղի հայ մելիքների հետ՝ նախատեսվող անդրկովկասյան արշավանքի և հայկական պետականության վերականգնման հարցի կապակցությամբ։ Մասնակցել է 1787-1791 թթ.-ի ռուս-թուրքական պատերազմին և Իզմայիլի գրավմանը (1790 թ.)։
Պոտյոմկինը գրել է «Պատմություն Պուգաչովի մասին» և «Կովկասյան ժողովուրդների նկարագրությունը» գործերը (անտիպ), բանաստեղծություններ, թարգմանել Ժ-Ժ․ Ռուսոյի, Վոլտերի երկերից։


== Տես նաև ==
Մեծ Զապորոժյան
Գեորգիեսկի պայմանագիր, 783
Երկուշաբթի

Երկուշաբթին շաբաթվա երկրորդ օրն է։ Անունը բաղկացած է երկու բառերից՝ «երկու» և «շաբաթ», նշանակելով որ այս օրն շաբաթվա երկրորդ օրն է։
Եվրոպական երկրներում երկուշաբթին համարվում է աշխատանքային շաբաթվա առաջին օր։
Որպես կրճատ գործածվող ձևն է՝ Եկշ։ Հանդիպում է նաև 2շբ ձևը։ Անգլերենում՝ Mon։


== Անունն այլ լեզուներում ==
Հայերենից բացի, երկուշաբթի բառը նույն իմաստով գործածվում է նաև վրացերենում և պարսկերենում՝

վրացերեն՝ ორშაბათი օրշաբաթի
պարսկերեն՝ دوشنبه դոշանբեՀին հռոմեացիների ժամանակներում երկուշաբթին նվիրված էր Լուսնին։
Դրան համապատասխան՝ եվրոպական շատ լեզուներում երկուշաբթիին ասում են «լուսնի օր»՝

գերմանական լեզուներում՝ռոմանական լեզուներում՝
Սագալա

Սագալա  (ռուս.՝ Сагала), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կոնդոմա գետի ձախ ափին՝ 248 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կոնդոմա, գետի ենթաավազանը՝ Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Եղեգնուտ (լիճ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Եղեգնուտ (այլ կիրառումներ)Եղեգնուտ, լիճ Արարատյան դաշտում։ Եղեգնուտից սկիզբ է առում Սև ջուր գետի վտակներից մեկը։ Ծանծաղ է․ խորությունը մինչև 2 մ։ Ձկնառատ է։ Այստեղ հաջողությամբ աճում է Կրասնոդարի երկրամասից բերված խեցգետինը։


== Ծանոթագրություններ ==
Սանտիա

Սանտիա (իտալերեն՝ Santhià), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերչելի գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 9130 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 171 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 53 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 13048։ Հեռախոսային կոդ՝ 0161։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության դինամիկա.


== Կոմունայի վարչակազմ ==
Հեռախոսահամար՝ 0161 936111
Էլեկտրոնային փոստ՝ info@santhia.net
Պաշտոնական կայք՝ http://www.santhia.net/ Archived 2009-08-31 at the Wayback Machine.


== Արտաքին հղումներ ==
http://www.santhia.net/ Archived 2009-08-31 at the Wayback Machine.
Վիճակագրության Ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.
Պալիևկա (այլ կիրառումներ)

Պալիևկա, կարող է վերաբերել՝

Պալիևկա - գյուղ, Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Մալովիսկայի շրջանում
Պալիևկա - գյուղ, Ուկրաինայի Սումիի մարզի Յամպոլի շրջանում
Սոֆի

Սոֆի Քսեոնը (սեպտեմբերի 17, 1986(1986-09-17), Գլազգո, Շոտլանդիա, Միացյալ Թագավորություն - հունվարի 30, 2021(2021-01-30), Աթենք, Հունաստան), նաև հայտնի որպես SOPHIE, շոտլանդացի երաժիշտ է, պրոդյուսեր, երգչուհի և դիջեյ, հայտնի է իր փորձարարական մոտեցմամբ փոփ երաժշտությանը։ 2010ականներին նա կարևոր դեր է խաղացել հայփերփոփ ժանրի ձեւավորման մեջ, աշխատելով PC Music լեյբլի երաժիշտների հետ։ Սոֆին որպես պրոդյուսեր աշխատել է Չարլի ԷքսՍիԷքսի, Vince Staples-ի, Kim Petras-ի, Մադոննայի, Let's Eat Grandma-ի և Namie Amuro-ի հետ։
Ի սկզբանե Սոֆին կիսվում էր իր երաժշտությամբ անանուն կերպով։ Նա հայտնի դարձավ իր "Bipp" (2013) և "Lemonade" (2014) սինգլներով, որոնք հետագայում ընդգրկվեցին իր Product (2015) սկավառակի ցանկում։ Սոֆիի առաջին ալբոմը՝ Oil of Every Pearl's Un-Insides-ը (2018), արժանացավ Գրեմմի մրցանակի՝ լավագույն էլեկտրոնիկ/պարային ալբոմ կատեգորիայում։


== Կենսագրություն ==
Սոֆին ծնվել է 1986թ սեպտեմբերի 17-ին Գլասգոյում։ Նրա հայրը էլեկտրոնային երաժշտության սիրահար էր ու փոքր տարիքից տարել է Սոֆիին ռեյվերի՝ պարային էլեկտրոնային երաժշտությանը նվիրված միջացարումների։ Հարցազրույցում Սոֆին ասել է, որ ամբողջ մանկությունը տրամադրել է երաժշտություն լսելուն, վերցնելով հոր սկավառակները։ Որպես ծննդյան օրվա նվեր ստեղնաշար ստանալուց հետո նա սկսել է հետաքրքրվել երաժշտություն ստեղծելով։ Նա վաղ տարիքում ցանկություն է հայտնել թողնել դպրոցը և լիովին նվիրվել երաժշտությանը։
Սոֆին տրանս կին է։
Սոֆին մահացել է 2021թ Հունվարի 30-ին ժամը 04:00-ին, Աթենքում։ Transgressive և Future Classic լեյբլները հայտարարության մեջ նշել են՝ «Իր ոգուն համապատասխան, նա դուրս էր եկել պատշգամբ լիալուսինը դիտելու համար և պատահաբար ընկնելու արդյունքում մահացել։ Նա միշտ կմնա մեզ հետ»։


== Սկավառակագրություն ==
Product (2015)
Oil of Every Pearl's Un-Insides (2018)
Oil of Every Pearl's Un-Insides Non-Stop Remix Album (2019)


== Ծանոթագրություններ ==
Դանիիլ Դուբով

Դանիիլ Դիմիտրիևիչ Դուբով (ռուս.՝ Даниил Дмитриевич Дубов, ապրիլի 18, 1996(1996-04-18), Մոսկվա, Ռուսաստան), ռուս շախմատիստ, գրոսմայստեր (2011), արագ շախմատի աշխարհի  չեմպիոն (2018): ՖԻԴԵ-ի պատվավոր անդամ Էդուարդ Դուբովի թոռն է։


== Մարզական նվաճումներ ==
2010 թվականից միջազգային վարպետ է։ Ռուսաստանի և Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունների բազմակի չեմպիոն է։ Ռուսաստանի պատանեկան հավաքականի անդամ է։ 2009 թվականին Կիրիշիում տեղի ունեցած «Աշխարհի պատանի աստղեր» մրցաշարի հաղթողն է։ Ռուսաստանի հավաքականի կազմում 2009 թվականին հաղթեց մինչև 16 տարեկանների պատանեկան օլիմպիադան։ 2012 թվականին երկրորդ տեղը գրավեց շախմատի Ռուսաստանի առաջնության բարձրագույն լիգայում, որն անցկացվում էր Տյումենում, և իրավունք ստացավ խաղալու սուպեր եզրափակչում։ 2013 թվականին մասնակցել է շախմատի աշխարհի գավաթի առաջնությանը։ Առաջին շրջանում վստահորեն հաղթեց Սերգեյ Ֆեդորչուկին (2 — 0): Երկրորդ շրջանում Դանիիլին սպասվում էր խաղ՝ գավաթի համար պայքարող Ռուսլան Պոնոմարյովի հետ։ Դա ողջ մրցաշարի ամենաինտրիգային խաղերից մեկն էր, քանի որ միայն «Մահվան» պարտիայից հետո աշխարհն իմացավ, թե ով է հաղթել։ Հաղթողը հենց Դանիիլն էր (5 — 4): Երրորդ շրջանում Դանիիլը պարտվեց Անտոն Կորոբովին (1½ — 2½)՝ այդպիսով դուրս մնալով մրցաշարից։
Բլից շախմատի աշխարհի առաջնության ժամանակ, որն անցկացվում էր Դոհայում 2016 թվականի դեկտեմբերի 29-30-ը, Դանիիլն զբաղեցրեց 3-րդ տեղը։
2017 թվականին հաղթեց շախմատի Ռուսաստանի բարձրագույն լիգան, որն անց էր կացվում Սոչիում, և իրավունք ստացավ խաղալու սուպեր եզրափակչում։
2017 թվականին շախմատի աշխարհի գավաթի ժամանակ հասավ մինչև 1/8՝ հաղթելով Դանիել Ֆրիդմանին (3½ — 2½), Սերգեյ Կարյակինին (1½ — 1), Վլադիսլավ Արտյոմևին (1½ — 1): 1/8-ում պարտվեց ապագա հաղթող Լևոն Արոնյանին (1 — 1½):
Այդ նույն տարվա դեկտեմբերին երրորդ տեղը գրավեց շախմատի Ռուսաստանի սուպեր եզրափակչի առաջնությունում։
2018 թվականի արագ շախմատի աշխարհի չեմպիոնն է։


== Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

Կաղապար:ՖԻԴԵ
Դանիիլ Դուբով շախմատիստի էջն ու խաղերը Chessgames.com կայքում
Անձնական քարտը Իվան Սոկոլով 365chess.com կայքում
Անձնական քարտը Իվան Սոկոլով Ռուսաստանի շախմատի ֆեդերացիայի կայքում (ruchess.ru)
Стратегия Петросяна. Даниил Дубов напомнил о себе ярким достижением в «Аэрофлоте» Archived 2018-12-31 at the Wayback Machine.
Daniil Dubov chess games at 365Chess.com
Դանիիլ Դուբով շախմատիստի էջն ու խաղերը Chessgames.com կայքում
Բելոգորսկ (քաղաքատիպ ավան, Տիսուլսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բելոգորսկ (այլ կիրառումներ)Բելոգորսկ (ռուս.՝ Белогорск), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Կեմերովոյի մարզի Տիսուլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3273 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Շևչենկո (գյուղ, Օնուֆրիևի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՇևչենկոՇևչենկո (ուկրաիներեն՝ Шевченка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Օնուֆրիևի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Շևչենկո գյուղում բնակվում էր 142 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Հեմպդեն Պարկ

Հեմպդեն Պարկ (անգլ.՝ Hampden Park), Շոտլանդիայի ազգային մարզադաշտը։ Գտնվում է Գլազգո քաղաքում։ Հանդիսանում է «Կուինս Պարկ» ակումբի և Շոտլանդիայի հավաքականի տնային խաղերի մարզադաշտը։ Կարող է ընդունել 51866 հանդիսականի։


== Տեղափոխումը ==
Մոտական կայարաններն են Mount Florida և King's Park-ը։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայքը
Իտանեն

Իտանեն (պորտ.՝ Itanhém) համայնք Բրազիլիայում, մտնում է Բաիա նահանգի մեջ։ Մի մաս է կազմում Բաիա նահանգի հարավային մարզը։ Մտնում է տնտեսական կարգավիճակ ունեցող Պորտու Սեգուրուի գավառի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 19 955 մարդ, ըստ 2006 թվականի տվյալների։ Տարածքը կազմում է 1 445,063 կմ2։ Բնակչության խտությունը՝ 13,8 մարդ/կմ²։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արտադրանքը կազմել է 78 859 774,00 (ըստ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի տվյալների)
Համախառն ներքին արտադրանքը մեկ շնչի հաշվով 2003 թվականին կազմում է 830,38 ռեալ (ըստ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի տվյալների)
Մարդկային զարգացման ինդեքսի պոտենցիալը 2000 թվականին կազմել է 0,673
Մոսկովո (գյուղ, Ուչալինսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՄոսկովոՄոսկովո (ռուս.՝ Москово, բաշկիրերեն՝ Мәҫкәү), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 485 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ռուլակ Սենտ Սիրք

Ռուլակ Սենտ Սիրք (ֆր.՝ Rullac-Saint-Cirq), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Ավերոն գավառում։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 366 մարդ, բնակչության խտությունը` 11.18 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 32.74 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 530 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 105 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 26 կմ հարավ։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 198 աշխատունակ (15-64 տարեկան)  բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 139-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 59։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,2 %։ 139 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 131 անձ (71 տղամարդ և 60 կին)։ Գործազուրկ են եղել 8 անձ (5 տղամարդ և 3 կին)։ 59 անաշխատունակներից 14-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 27-ը` թոշակառուներ, իսկ 18-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Ավերոն գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Սամցովո

Սամցովո (ռուս.՝ Самцово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դորոգոբուժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 28 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Acanthorrhinum

Acanthorrhinum, Ջղախոտազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Այն իր մեջ ներառում է 2 տեսակ, որոնք հանդիպում են Իսպանիայում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։


== Կարգաբանություն ==
Acanthorrhinum-ը պատկանում է երկշաքիլավոր բույսերի դասի Խուլեղինջածաղկավորների կարգի Ջղախոտազգիների ընտանիքի Antirrhineae ցեղախմբին։  


=== Տեսակների ցանկ ===
Acanthorrhinum ramosissimum (Coss. & Durieu) Rothm.
Acanthorrhinum rivas-martinezii (Sánchez Malta) Fern.Casas & Sánchez Mata


== Ծանոթագրություններ ==
Ռոպաժիի շրջան

Ռոպաժիի շրջան (լատիշ․՝ Ropažu novads), վարչա-տարածքային միավոր Լատվիայի Հանրապետության կենտրոնական մասում՝ Զիմգալե տարածաշրջանում։ Շրջանը չունի ներքին բաժանում վոլոստների, ստեղծվել է 2009 թվականի հուլիսի 1-ին։ Տարածքը կազմում է 326,4 կմ²։ Սահմանակից է Ինչուկալնսի, Սիգուլդայի, Մալպիլսի, Օգրեի, Իքշկիլեի, Գարկալնեի, Սալասպիլսի և Ստոպինյիի շրջանների հետ։


== Բնակչություն ==
2010 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ շրջանի բնակչությունը կազմում էր 7130 մարդ։
2011 թվականի Լատվիայի բնակչության մարդահամարի արդյունքներով ազգային կազմն էր՝


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շրջանի պաշտոնական կայքը (լատիշերեն)
Դուբյոնկի (գյուղ, Բոգորոդսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԴուբյոնկիԴուբյոնկի (ռուս.՝ Дубёнки), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Բոգորոդսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ռեյնգոլդ Գլիեր

Գլիեր Մորիցևիչ Ռեյնգոլդ (ռուս.՝ Рейнгольд Морицевич Глиэр, ի ծնե՝ Ռայնհոլդ Էռնեստ Գլիեր [գերմ.՝ Reinhold Ernest Glier], դեկտեմբերի 30 1874 (հունվարի 11 1875)[…], Կիև, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 23, 1956(1956-06-23), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային կոմպոզիտոր, դիրիժոր, մանկավարժ, երաժշտա-հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1938 թվական), արվեստագիտության դոկտոր (1941 թվական), պրոֆեսոր (1913 թվական)։


== Կենսագրություն ==
Ռեյնգոլդ Գլիերը ծնվել է 1874 թվականի դեկտեմբերի 30-ին (1875 թվականի հունվարի 11) Կիևում։ 1894 թվականին ավարտել է Կիևի երաժշտական ուսումնարանի ջութակի բաժինը և ընդունվել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի ջութակի դասարան։ 1900 թվականին ավարտեց Մոսկվայի կոնսերվատորիան, իսկ 1906-1908 թվականներին ուսանել է Օսկար Ֆրիդի մոտ դիրիժորություն և Գերմանիայից վերադառնալուց հետո սկսել է հանդես գալ որպես դիրիժոր՝ հինականում սեփական ստեղծագործություններով։

Տեսական առարկաներ է դասավանդել Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական դպրոցում։ 1920-1941 թվականներին եղել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։
Ռեյնգոլդ Գլիերն առաջին խորհրդային բալետի հեղինակն է։ Միակ ռուս կոմպոզիտորն է, ով եռակի արժանացել է Գլինկայի անվան մրցանակի՝ մինչհեղափոխական Ռուսաստանի ամենահեղինակավոր երաժշտական մրցանակի, և հետհեղափոխական խորհրդային Ռուսաստանի ամենահեղինակավոր Ստալինյան մրցանակի։ Դրա հետ մեկտեղ եռակի արժանացել է Լենինյան շքանշանի։ Մահացել է 1956 թվականի հուլիսի 23-ին։


== Ստեղծագործություններ ==
Գլիերը ռուս երաժշտության դասականների ռեալիստական ավանդույթների շարունակողն է։ Գրել է բալետներ («Կարմիր կակաչ», խորհրդային թեմայով գրված առաջին բալետը՝ 1927 թվական, 1957 թվականին՝ «Կարմիր ծաղիկ», «Պղնձե հեծյալը»՝ 1949 թվական), հինգ օպերա («Շահսենեմ»՝ 1925 թվական, «Լեյլի և Մեջնուն»՝ 1940 թվական և այլն), սիմֆոնիաներ, անսամբլային ու գործիքային ստեղծագործություններ, վոկալ շարքեր, պիեսներ։ Գլիերը ստեղծագործական և բարեկամական փոխհարաբերությունների մեջ է եղել Նիկողայոս Տիգրանյանի, Անուշավան Տեր-Ղևոնդյանի, Կոստանտին Սարաջևի, Քրիստափոր Քուշնարյանի հետ։ Բալետներից «Կարմիր կակաչ»-ը (1941 թվական) և «Պղնձե հեծյալը» (1949 թվական) բեմադրվել են Երևանում։ 1950 թվականին հեղինակային համերգներով հանդես է եկել Երևանում (նրա ղեկավարությամբ հնչել են առաջին սիմֆոնիան, ձայնի և նվագախմբի համար գրված կոնցերտը, «Պղնձե հեծյալ» բալետի սյուիտը ևն)։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1946,1948,1950)։


== Ծանոթագրություններ ==
Երբին

Երբին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Մագդալենա Մալեևա

Մագդալենա Գեորգիի Մալեևա (ապրիլի 1, 1975(1975-04-01), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի, նախկին 4-րդ ռակետ։ Մալեևա երեք քույրերից ամենակրտսերը։


== Մարզական կարիերան ==


=== Մինչև 1998 թ. ===
13 տարեկան 4 ամսականում հաղթել է Բուլղարիայի առաջնությունը, դառնալով թենիսի պատմության մեջ առաջին ամենաերիտասարդ թենիսիստուհին, ով նվաճել է այդ տիտղոսը։ 1989 թվականին, 14 տարեկանում, սկսել է հանդես գալ պրոֆեսիոնալ մրցաշարերում։ Նույն տարվա ապրիլին Թենիսի միջազգային ֆեդերացիայի (ITF) Բարի, (Իտալիա), քաղաքում կազմակերպված մրցաշարում հասել է եզրափակիչ փուլ։ 1990 թվականին ԱՄՆ-ի Բաց առաջնության աղջիկների մենախաղի եզրափակիչում հաղթել է Նոել վան Լոտումին։
1991 թվականին Մագդալենա Մալեևան հասել է Ավստրալիայի Բաց առաջնության 4-րդ փուլ, որտեղ պարտվել է ավագ քրոջը՝ Կատերինա Մալեևաին։ Նույն թվականին Հարավսլավիայում նա առաջին անգամ հասել է WTA-ում ընդգրկված մրցաշարի եզրափակիչ, որտեղ պարտություն է կրել։ Սակայն նույն մրցաշարում նա մասնակցել է նաև զուգախաղերի մրցաշարին և նվաճել իր առաջին զուգախաղի տիտղոսը։ Ֆեդերացիայի Գավաթի մրցաշարում Բուլղարիայի հավաքականի կազմում Հունգարիայի հավաքականի դեմ պայքարում մասնակցել է չորս խաղերի, որտեղ և՛ մենախաղերում, և՛ զուգախաղում հաղթանակ է տոնել, սակայն ԱՄՆ-ի հավաքականի դեմ պայքարում երկու անգամ պարտություն է կրել։
Հաջորդ տարի Սան Մարինոյի մրցաշարի մենախաղերում նա նվաճել է իր առաջին WTA տիտղոսը, իսկ ԱՄՆ Բաց առաջնությունում հասել է մինչև քառորդ եզրափակիչ, 2-րդ փուլում հաղթելով ամերիկուհի Մարտինա Նավրատիլովային։ Քառորդ եզրափակիչում նրա մրցակցուհին էր մեծ քույրը՝ Մանուելա Մալեևան, սակայն այստեղ Մագդալենան վնասվածքի պատճառով ստիպված է լինում հրաժարվել պայքարից։ Բարսելոնայի Օլիմպիադայի 3-րդ փուլում նա պարտվում է գործող տիտղոսակիր գերմանուհի Շտեֆի Գրաֆին, իսկ զուգախաղերում Կատերինայի հետ միասին հենց առաջին փուլում զիջում են ապագա բրոնզե մեդալակիրներին՝ Նատաշա Զվերևա-Լեյլա Մեսխի զույգին։

1993 թվականին հասել է Մեծ սաղավարտի երրորդ՝ Ուիմբլդոնի մրցաշարի 4-րդ փուլ։ Նույն տարվա մայիսին առաջին անգամ ընդգրկվել է WTA ուժեղագույն թենիսիստուհների տասնյակում, ինչի շնորհիվ տարեվերջին իրավունք է ստացել մասնակցելու WTA Ամփոփիչ մրցաշարին։ Այնուհետև տարեվերջյան ամփոփիչ արդյունքներով հաղթել է WTA-ի հայտարարած «Տարվա առաջընթաց» անվանակարգում։ 
1995 թվականը ամենահաջողն էր Մագդալենայի կարիերայում։ Նա հաղթել է երեք մրցաշարերում և ևս երեք անգամ խաղացել է եզրափակիչներում։ Արդյունքում, ևս մեկ անգամ հնարավորություն է ստանում մասնակցելու Ամփոփիչ մրցաշարին, սակայն պարտություն է կրում 2-րդ փուլում։
Ջևդեթ բեյ

Ջևդեթ բեյ (թուրք.՝ Cevdet Bey), թուրք պաշտոնյա, Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Վանի վիլայեթի նահագնապետ, հաջորդել է Թաշին բեյին։ Վանի պաշարման ժամանակ պատասխանատու է Վանում և շրջակա բնակավայրերում տասնյակ հազարավոր հայերի կոտորածի կազմակերպման համար։ Ըստ ամերիկացի միսիոներ և ականատես Կլերենս Աշերի՝ Ջևդեթ բեյի սրից կոտորվել է 55 000 հայ։
Եղել է Մեծ եղեռնի գլխավոր կազմակերպիչներից մեկի՝ Էնվեր փաշայի աներձագը։
Ջևդեթ բեյի կերպարը պատկերվել է Էլայաս Կոտեասի կողմից Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» (2002) ֆիլմում,  նա հիշատակվում է նաև Անրի Վերնոյի «Մայրիկ» ֆիլմում։


== Տե՛ս նաև ==
Ռաս ալ-Այն


== Ծանոթագրություններ ==
Լիդիա Ռեզցովա

Լիդիա Ալեքսեևնա Ռեզցովա (ռուս.՝ Лидия Алексеевна Резцова, մարտի 1 (14), 1910, Սարատով, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 17, 1995(1995-07-17)), խորհրդային նկարիչ-մուլտիպլիկատոր։ Ըստ արվեստագետների՝ Լիդիա Ռեզցովան ունեցել է մուլտիպլիկատի «տղամարդկային» (դինամիկ) ոճ։


== Կենսագրություն ==
Լիդիա Ռեզցովան ծնվել է 1910 թվականի մարտի 1-ին (մարտի 14) Սարատովում (Ռուսական կայսրություն)։ 1928-1931 թվականներին սովորել է Սարատովի գեղարվեստի տեխնիկումում։ Որպես նկարիչ աշխատել է Վոլսկ քաղաքի՝ «Բոլշևիկ» գործարանին կից ակումբում։ Մոսկվայում որպես մուլտիպլիկատոր աշխատել սկսել է «Մոսֆիլմում», իսկ 1936 թվականից՝ «Սոյուզմուլտֆիլմում»։ 1941-1943 թվականներին եղել է տարհանման մեջ։ 1965 թվականին անցել է թոշակի։
2007 թվականին լույս է տեսել «Կինոգիտական թողարկումներ» (ռուս.՝ «Киноведческие записки») ամսագրի 81-րդ թողարկումը, որում Կիրիլ Մալյանտովիչը հիշում է «Սոյուզմուլտֆիլմի» մուլտիպլիկատորների, այդ թվում նաև Ֆաինա Եպիֆանովայի մասին։


== Ֆիլմագրություն ==


=== Նկարիչ ===
1964 – Մատնաչափիկը (ռուս.՝ Дюймовочка)


=== Նկարիչ-մուլտիպլիկատոր ===


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Кирилл Малянтович. Аниматоры «Союзмультфильма». «Киноведческие записки» № 81, 2007.


== Արտաքին հղումներ ==
Լիդիա Ռեզցովան Аниматор.ру կայքում
Լիդիա Ռեզցովա Internet Movie Database կայքում
Անդրանիկ Մանուկյան (Խորհրդային Միության հերոս)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անդրանիկ Մանուկյան (այլ կիրառություններ)Անդրանիկ Մանուկյան (մայիսի 10, 1916(1916-05-10), Սյունիքի մարզ, Հայաստան - ապրիլի 4, 1986(1986-04-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), գվարդիայի կապիտան, ԽՄԿԿ անդամ (1940)։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում աչքի է ընկել Սևաստոպոլի, Ստալինգրադի, Կուրսկի պաշտպանության, Ուկրաինայի ազատագրման, Բեռլինի գրավման համար մղված մարտերում։ Մարտերում խիզախությամբ ու հնարամտությամբ աչքի ընկնելու համար գործուղվել է մասնակցելու հրամանատարական կազմի դասընթացների, ավարտել է դրանք և 1943 թվականին նշանակվել Բելառուսական 1-ին ռազմաճակատի 1-ին գվարդիական տանկային բանակի 8-րդ գվարդիական մեքենայացված կորպուսի 1-ին գվարդիական տանկային բրիգադի հետախուզության պետ։
Խորհրդային Միության հերոսի կոչման արժանացել է 1945 թվականի հունվարին Լեհաստանի գրավման ժամանակ կատարած հետախուզական գործողությունների համար։ Մասնակցել է նաև Օդերի գետանցմանը, Օդերի, Ֆրանկֆուրտի գրավմանը։
Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի շքանշաններով։ 1946 թվականին զորացրվել է, աշխատանքի անցել Բաքվում։ Ծառայել է ներքին գործերի համակարգում, հասել գնդապետի կոչման (բանակից զորացրվել էր մայորի կոչումով)։ 1973 թվականից տեղափոխվել և բնակություն է հաստատել Երևան քաղաքում։ Մահացել է 1986 թվականին՝ Երևանում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Воспоминания разведчика-педагога / А. А. Манукян. Ереван: Луйс, 1985. — 64 с.


== Արտաքին հղումներ ==
 Անդրանիկ Մանուկյան (Խորհրդային Միության հերոս) «Երկրի հերոսներ» կայքում
Ռոքա դ’Էվանդրո

Ռոքա դ’Էվանդրո  (իտալերեն՝  Rocca d'Evandro), կոմունա Իտալիայի Կամպանիա մարզի Կազերտա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3719 մարդ։ Բնակչության խտություն կազմում է 76 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 49 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 81040, հեռախոսային կոդ՝ 0823։
Ռուսաստանն օլիմպիական խաղերում

Ռուսաստանը մասնակցել է 9 ամառային և 6 ձմեռային օլիմպիական խաղերի։
1896 թվականի առաջին օլիմպիական խաղերում Ռուսաստանի ներկայացուցիչ, գեներալ Բուտովսկին Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի անդամ էր, սակայն ռուս մարզիկները դեռևս չէին մասնակցում օլիմպիական խաղերին։ 1900 թվականին առաջին անգամ Ռուսաստանը մասնակցեց Փարիզում կայանալիք օլիմպիական խաղերին։ Ռուս մարզիկների կողմից առաջին օլիմպիական ոսկե մեդալը նվաճվել է 1908 թվականին չորրորդ լոնդոնյան օլիմպիական խաղերի ժամանակ գեղասահորդ Նիկոլայ Պանին Կոլոմարկինի շնորհիվ։
ԽՍՀՄ-ը ամառային օլիմպիական խաղերին մասնակցել է Հելսինկում սկսած 1952 թվականից, ձմեռայինին՝ սկսած 1956 թվականից Կորտինա դ’Ամպեցոում։
ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո Ռուսաստանը, ինչպես նաև ԱՊՀ այլ երկրներ 1992 թվականին Բարսելոնայի ամառային օլիմպիական խաղերում և 1992 թվականին Ալբերտվիլի ձմեռային օլիմպիական խաղերում հանդես են եկել միևնույն դրոշի տակ։ Սակայն 1994 թվականի Լիլհամմերայի ձմեռային օլիմպիական խաղերում Ռուսաստանը հանդես է եկել սեփական դրոշի ներքո։
Ռուսաստանի դրոշի ներքո հանդես եկող մարզիկները ամառային օլիմպիական խաղերում նվաճել են 451 մեդալ, իսկ ձմեռային օլիմպիական խաղերում նվաճել են 124 մեդալ։ Միայն վերջին տասնմեկ օլիմպիական խաղերում ռուս մարզիկները նվաճել են 575 մեդալ, որոնցից 200-ը ոսկե մեդալներ են։
ԽՍՀՄ-ում անցկացվել է միայն մեկ օլիմպիական խաղեր, 1980 թվականին Մոսկվայում կայացած քսաներկուերորդ ամառային օլիմպիական խաղերում, որը կայացավ 1976 թվականի անհաջող հայտից հետո։ Օլիմպիական մի շարք խաղեր տեղի են ունեցել Լենինգրադում, Միտիշիում, ինչպես նաև ՌՍՖՍՀ-ում, Կիևում, Մինսկում և Թալինում։
Հետխորհրդային Ռուսաստանում 2014 թվականին Սոչիում անցկացվեցին XXII Ձմեռային օլիմպիական խաղերը։ Մոսկվայի դիմումը ամառային Օլիմպիական խաղերի համար անհաջողությամբ ավարտվեց, Սանկտ Պետերբուրգի դիմումը 2004 և 2016 թվականներին ամառային օլիմպիական խաղերի համար նույնպես անհաջող ավարտվեց։


== Մեդալներ ==


=== Մեդալներ ամառային օլիմպիական խաղերում ===


=== Մեդալներ ձմեռային օլիմպիական խաղերում ===


=== Մեդալներ ամառային սպորտային մրցույթներից ===


=== Ձմեռային սպորտի մեդալներ ===


== Մեդալակիրներ ==


=== Ձմեռային օլիմպիական խաղեր ===


=== Ամառային օլիմպիական խաղեր ===


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Sports-reference.com Archived 2020-01-14 at the Wayback Machine.
Ռուսասկան օլիմպիական խաղերի պաշտոնական կայքէջ
«Медалисты Олимпийских игр на сайте МОК»։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-21-ին։ Վերցված է 2018-02-23 
«Олимпийский комитет России»։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-03-16-ին։ Վերցված է 2018-02-23
Արգինա (Արմավիրի մարզ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արգինա (այլ կիրառումներ)Արգինա, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում` Բաղրամյանի տարածաշրջանում։ Գտնվում է մարզկենտրոնից 38 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Գյուղը հիմնադրվել է 1983 թվականին։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2013 թվականի վիճակագրական տվյալների Արգինա համայնքի բնակչությունը փաստացի կազմում է 590 մարդ։
Արգինայի ազգաբնակչության փոփոխությունը.


== Տնտեսություն ==
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==
Արգինայի տարածքում պահպանվել են մ.թ.ա. III հազարամյակ “Մոխրաբլուր-Արևիկ” բնակատեղին և մ.թ.ա. II-I հազարամյակների կիկլոպյան ամրոցի ավերակներ։


== Ենթակառուցվածքներ ==
Հայաստանի մանուկներ բարեգործական հիմնադրամի ջանքերով գյուղում վերանորոգվել է համայնքային կենտրոնը։


== Տես նաև ==
Արգինայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)


== Ծանոթագրություններ ==
Տուլայտա

Տյուստեյ (ռուս.՝ Тюстей), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սադրա գետի աջ ափով՝ 38 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության․

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը -  13010100212115100000540
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը -  115100054
Ավազանի կոդը - 13.01.02.003
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 15
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 1


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Բաշ-Բոյնու

Բաշ-Բոյնու, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Նիմեոցա

Նիմեոցա (էստ․՝ Nõmmeotsa), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Մյառյամաա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 35 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Կլոր դար (Վանի թաղամաս)

Կլոր դար, թաղամաս Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառի կենտրոն Վան քաղաքում, Այգեստան քաղաքամասում։ Գտնվում էր Վան քաղաքի հարավ-արևելյան հատվածում։


== Ծանոթագրություններ ==
Խեցաքար

Խեցաքար, կրաքար՝ կազմված ամբողջական կամ ջարդված խեցիներից։ Առաջանում է լիթորալ կամ մերձլիթորալ զոնաներում։ Օգտագործվում է շինարարությունում։
Պանթեոն (Հռոմ)

Պանթեոն (հին հուն. πάνθειον — տաճար կամ վայր՝ նվիրված բոլոր աստվածներին, հին հունարեն՝ πάντες — բոլոր և θεός — աստված), «բոլոր աստվածների տաճար» Հռոմում, հին հռոմեական ճարտարապետության ծաղկման ժամանակաշրջանի կենտրոնագմբեթ հուշարձան։ Կառուցվել է Հադրիանոս կայսեր օրոք 126 թվականին, նախկին Պանթեոնի տեղում, որը կառուցվել էր 2 դար առաջ Մարկոս Վիպսանիոս Ագրիպպայի կողմից։ Վերնաճակատի լատիներեն գրությունը՝ «М. AGRIPPA L F COS TERTIUM FECIT», թարգմանաբար նշանակում է. «Մարկոս Ագրիպպան՝ Լուցիայի որդին, ընտրված կոնսուլ երրորդ անգամ, կառուցեց սա»։ Կառույցն իրենից ներկայացնում է անտիկ աշխարհի խոշոր ինժեներական նվաճում։ Գտնվում է Պիացցա դելլա Ռոտոնդա հրապարակի վրա։ Հորինվածքով և կառուցվածքային լուծումով Պանթեոնը հին հռոմեական ճարտարապետության մեջ յուրահատուկ է։ Տարբերվում է դասական պարզությամբ և ներքին տարածքի կառուցվածքի ամբողջականությամբ, գեղարվեստական կերպարների փառահեղությամբ։ Բացառված չէ, որ տաճարի կառուցմանը մասնակցել է Ապոլլոդորոս Դամասկոսցին։
Պանթեոնի աղյուս-բետոնային ռոտոնդան ծածկված է կիսագնդաձև գմբեթով (տրամագիծը՝ 43 մետր և ավելի)։ Վերջինս բաղկացած է շրջանագծերից, որը հեշտությամբ տեսանելի են կեսոնային առաստաղի շնորհիվ։ Գմբեթը պատերի հետ միասին կազմում է ամբողջական պատյան՝ ամփոփելով իր մեջ ողջ տարածությունը, որն էլ համապատասխանում է գլանի և գնդի կեսի ներքին ծավալին։ Ենթադրվում է, որ հնագույն ժամանակներում գմբեթի մակերեսը զարդարում էին վարդաքանդակներ ու աստղեր, պարզապես դրանց մասին փաստացի ապացույցներ չկան։ Տաճարի հիմնական ծավալին կցված են որմնախորշեր, որոնք կենտրոնական դահլիճից առանձնացված են կորնթոսյան սյուներով։ Օղակաձև ծածկը առանձնացնում է սյունաշարը գմբեթի ներքին մակերեսից։ Նրա վրա տեղադրված են հինգ շարք քառակուսի կեսոններ։ Ցերեկային լույսը ներթափանցում է 9 մետր տրամագծով կամարից, շրջանաձև բացվածքի միջով։ Ներսում Պանթեոնը զարդարված է դեղնակարմիր-շագանակագույն բազմերանգ մարմարով՝ համադրած հազվագյուտ ճերմակ մարմարի հետ։ Պանթեոնի ներքին հարդարանքը լավ է պահպանվել՝ շնորհիվ այն բանի, որ իր գոյության ընթացքում շինությունը երբեք չի փակվել։
609 թվականի մայիսի 13-ին հեթանոս եկեղեցին օծվեց որպես Սանտա Մարիա Ռոտոնդա իտալերեն՝ Santa Maria ad Martires, երբ բյուզանդական կայսր Փոկասը նվիրաբերեց տաճարը Բոնիֆացիուս IV Պապին։ Այդուհետ մայիսի տասներեքին սկսեցին տոնել բոլոր սրբերի տոնը։ 8-րդ դարի կեսին, նոյեմբերի մեկին Գրիգորիոս III Պապը Սուրբ Պետրոսի մատուռներից մեկը օծեց բոլոր սրբերի պատվին, և այս իրադարձության շնորհիվ տոնակատարության ամսաթիվը տեղափոխվեց նոյեմբերի մեկ։ Այդ ժամանակից ի վեր կաթոլիկներն ու բողոքականները «Բոլոր Սրբերի տոնը» նշում են նոյեմբերի մեկին։ Պանթեոնում ամփոփված են մի քանի հանրահայտ մարդկանց աճյուններ, ինչպիսին են իտալացի նկարիչ Ռաֆայել Սանտին, Վիկտոր Էմանուիլ III և Ումբերտո I արքաները։ Պանթեոնի յուրահատկություններից մեկը տանիքի վրայի բացվածքն է։ Կեսօրին նրա միջով ներթափանցում է լուսային սյունը։ Այն «չի տարածվում», մնում է հսկա ճառագայթի նման և դառնում համարյա շոշափելի։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Italy, Rome, Pantheon, Virtual Tour with map and compass effect by Tolomeus (անգլ.)
Live Camera Pantheon Archived 2008-09-13 at the Wayback Machine., Տեսախցիկ, Պանթեոնի տեսքը
Յան (գետ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Յան (այլ կիրառումներ)Յան (ռուս.՝ Ян), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կիրովի մարզում Տուժինսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Տուժա գետի աջ ափին՝ 13 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Գետի ակունքը գտնվում է արևելքում Բեզդենեժե գյուղում, Տուժա գյուղից 13 կմ հարավ-արևմուտք։ Գետը հոսում է հյուսիս-արևելք Մալիցի և Կոպիլի գյուղում։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կամա, գետի ենթաավազանը՝ Կամից մինչև Սպիտակ գետի վտակները։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների՝

Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ — 10010300412111100036917
Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) — 111103691
Ավազանի կոդը — 10.01.03.004
Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի — 11
Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի — 1


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.