Վոլնովախայի մոտ ավտոբուսի գնդակոծում

Վոլնովախայի մոտ ավտոբուսի գնդակոծում, 2015 թվականի հունվարի 13-ին «Դոնեցկ-Զլատոուստովկա» ուղևորատար ավտոբուսի գնդակոծումը, որը շարժվում էր Ն-20 ավտոճանապարհով և կանգ էր առել Վոլնովախա քաղաքից ոչ հեռու գտնվող անցակետում` անձնագրային հսկողություն անցնելու համար։ Հարձակման հետևանքով զոհվել է 12, վիրավորվել՝ 18-ը։
Ուկրաինայի արևելքում հակամարտության կողմերը կատարվածի մեղքը բարդել են միմյանց վրա։ Ինչպես Ուկրաինան, այնպես էլ ինքնահռչակ Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետությունը կատարվածն ահաբեկչական գործողություն են ճանաչել։
ԵԱՀԿ հատուկ մոնիթորինգային առաքելության հետազոտությունների համաձայն՝ տեղի ունեցածի պատճառը հյուսիս-հյուսիս-արևելյան ուղղությունից հրթիռակոծությունն է եղել։ ԵԱՀԿ-ի զեկույցում կա անօդաչու թռչող սարքի լուսանկար, որտեղ երևում են ձագարափոսերը։ Human Rights Watch-ի, փորձագետների կարծիքով, որոնք ուսումնասիրել են պատահարի վայրը, գնդակոծությունն իրականացվել է «Գրադ» համազարկային հրթիռային կայանքից հյուսիս-արևելյան ուղղությամբ՝ ապստամբների կողմից վերահսկվող տարածքներից։


== Իրադարձությունների ընթացք ==

ԶԱԶ A07A1 «I-VAN» ուղերթային ավտոբուսը, ԱՆ 0985 ԱԱ, ավտոմոբիլային պետհամարանիշով ավտոբուսը, որը վարել էր «Դոնեցկ («Յուժնի» ավտոկայան)-Զլատոուստովկա» երթուղով, շարժվել էր Զլատոուստովկայից Դոնեցկ ուղղությամբ և կանգ էր առել № 5 բլոկում (47°36’47.07"N 37°31’45.93"E) Բուգաս գյուղի մոտակայքում՝ Վոլնովախու սահմանային գոտում անձնագրային հսկողություն իրականացնելու համար։ Դրա ընթացքում նա ենթարկվել է գնդակոծության։
Միջադեպից հետո «Դոնեցկ-Մարիուպոլ» մայրուղում մարդատար ավտոբուսների երթևեկությունը մի քանի օրով դադարեցվել է։ 2015 թվականի հունվարի 16-ին Դոնեցկի ՄՊՎ-ի մամուլի ծառայությունը հայտնել էր «Դոնեցկ-Մարիուպոլ» մայրուղու վրա երթևեկությունը վերսկսելու մասին։


== Տեղի ունեցածի վարկածներ ==


=== Ուկրաինայի վարկածներ ===
Ուկրաինական կողմի վարկածի համաձայն՝ տեղի ունեցածի պատճառ է դարձել ԴԺՀ-ի կողմնակիցների կողմից ԲՄ-21 Գրադ բլոկ-պոստից գնդակոծումը Վոլնովախայի մերձակայքում, որի մոտ կանգ է առել ավտոբուսը՝ արձակելով ավելի քան 40 արկ, ինչի հետևանքով արկերից մի քանիսը պայթել են երթուղային ավտոբուսի մոտ։
Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարության գլխավոր շտաբի ներկայացուցչի հայտարարության համաձայն՝ գնդակոծությունն իրականացվել է Դոկուչաևսկ քաղաքից։ Դոկուչաևսկը գտնվում է Վոլնովախայից մոտ 20 կմ դեպի հյուսիս-արևելք (մի քանիսը՝ դեպի «Վոլնովախա-Դոնեցկ» մայրուղուց»)։ Տեղի բնակիչների պնդմամբ՝ ԴԺՀ-ի դիրքերից քաղաքի մերձակայքում պարբերաբար գնդակոծություններ են իրականացվել «Գրադներից» և հրետանիից։
Կրակոցների դրդապատճառները, որոնք անմիջականորեն հանգեցրել են ողբերգության, գլխավոր շտաբի ներկայացուցիչ, գեներալ Բոգդան Բոնդարը ձևակերպել է այսպես. «Ահաբեկիչները կրակ են բացել Դոկուչաևսկի կենտրոնից, որտեղ գտնվում էին տեղի և ռուսական ալիքների թղթակիցները, որպեսզի նկարահանեն նյութն այն մասին, թե ինչպես են մեր զինվորականները կրակելու քաղաքի կենտրոնում»։ Բոնդարը հերքել է ավտոբուսի գնդակոծությանը Ուկրաինայի ԶՈւ մասնակցության մեղադրանքները։
Ուկրաինայի ԱԳՆ պաշտոնական հայտարարության մեջ ասվում է. «Գնդակոծությունն իրականացվել է Դոկուչաևսկ քաղաքի շրջանից, որը գտնվում է անօրինական զինված խմբավորումների վերահսկողության տակ։ Բոլոր փաստերը ցույց են տալիս, որ այդ սարսափելի ողբերգությունը պատահականություն չէր. բլոկպոստի շրջանում Ուկրաինայի Զինված ուժերի դիրքեր չկան, հետևաբար ահաբեկիչները գիտակցաբար թիրախավորել են խաղաղ քաղաքացիներին»։
Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության ներկայացուցիչ Վալենտին Նալիվայչենկոն հայտարարել է, որ Վոլնովախայի շրջանում խաղաղ բնակիչների զոհվելու գործով հիմնական կասկածյալը Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետության առաջնորդ Ալեքսանդր Զախարչենկոն է։ Նալիվայչենկոյի խոսքով՝ ահաբեկչությունը ծրագրված է եղել ԴԺՀ ղեկավարության կողմից և կատարվել է նրանց հրահանգով։


=== ԴԺՀ-ի վարկած ===
Սկզբում ԴԺՀ-ի կառավարության անանուն աղբյուրը ՏԱՍՍ-ին հայտնել է, որ ավտոբուսի գնդակոծումը տեղի է ունեցել ինքնահռչակ Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետության զինված կազմավորումների կողմից վերահսկվող տարածքում, Դոկուչաևսկ բնակավայրում։ ԴԺՀ-ի պաշտպանության նախարարությունը նաև հայտարարել է, որ ապստամբները մասնակից չեն հրետակոծությանը, և կատարվածը որակել է որպես «սադրանք Ուկրաինայի կողմից»։
ԴԺՀ-ի Արտաքին գործերի նախարարության կայքում պաշտոնական հայտարարություն է տեղադրվել, որում ԴԺՀ-ն հայտարարում է կատարվածին իր մասնակցության մասին և պահանջում է «տվյալ ողբերգության անկախ հետաքննություն» անցկացնել։

ԴԺՀ-ի Ժողովրդական խորհրդի նախագահ Անդրեյ Պուրգինը հայտարարություն է արել, որի համաձայն ԴԺՀ-ի ուժերը չէին կարող գնդակոծել այն ավտոբուսը, որը գտնվում էր «խորը ուկրաինական թիկունքում», և նրանք «հնարավորություն չունեին գնդակոծելու այդ բլոկպոստը ոչ Թելմանովոյի, ոչ էլ Ելենովկայի կողմից»։
ԴԺՀ-ի ներկայացուցիչները, մերժելով ԴԺՀ-ի գնդակոծման մասին վարկածը, ենթադրում էին, որ ավտոբուսը կրակի տակ է ընկել հրաձգային զենքից. «կրակել են ինքնաձիգից կամ գնդացիրից, 50 մետրից։ ...եթե կրակեին «Գրադներից», ինչպես պնդում է ուկրաինական կողմը, ավտոբուսը չէինք կարող իմանալ։ «Գրադներից» գնդակոծումը հետևանքների բոլորովին այլ բնույթ ունի։ Եվ ավտոբուսում «Գրադներով» կրակելուց հետո վիրավորվածներ հաստատ չէին մնա»։
Հետագայում հայտնվել է ՄՕՆ-50-ի ուղղորդված գործողության հակացուցված բեկորային ականանետի կամ ցատկող ՕԶՄ-72-ի պայթելու վարկածը, որով ականապատվել են բլոկ-պոստայի մոտ ճանապարհի եզրագծերը, այդ թվում՝ ավտոբուսի կանգառի վայրում։
Այս վարկածների շրջանակներում է նաև ավտոբուսի վարորդ Սերգեյ Չերենկոյի հարցազրույցը, որը հայտնվել է 2015 թվականի հունվարի 19-ին Կորեսպոնդենտ ամսագրի կայքում։ Վարորդը նշել է. «Կրակել են ավտոբուսի մուտքին։ Ես գնում էի Դոնեցկի ուղղությամբ, կրակոցները գալիս էին ձախ կողմից, Վոլնովախայից։ Դա մեզ մոտ կոչվում է «Հյուսիսային շրջան»։ Ոչ Դոկուչաևսկից… …Բլոկպոստը գնդակոծել են Գրադարները։ Բայց եթե Գրադների արկ լիներ, ես ձեզ հետ չէի խոսի։ Պարզապես բլոկպոստի մոտ դեռ ականներ կան։ Եվ դա աշխատեցրել է ականը, հենց բեկորը»։
Հունվարի 18-ին ԴԺՀ-ի Ժողովրդական խորհրդի փոխնախագահ Դենիս Պուշիլինը հայտարարել է, որ համաձայն է ԵԱՀԿ հանձնաժողովի եզրակացությունների հետ և հայտնել է դրա «անկողմնակալության» մասին։ Պուշլինն ասել է. «Մենք ստիպված ենք արձանագրել, այնուամենայնիվ, ճիշտ մոտեցում և անկողմնակալություն (ԵԱՀԿ) վերջին աղմկահարույց աղետի մեջ, որը տեղի է ունեցել ալիքի տակ, այնտեղ, որտեղ արդեն ԵԱՀԿ առաքելությունն արձանագրել է առնվազն այն կողմը, որտեղից արկը թռել է»։


=== Ականատեսների վկայություններ ===
Ավտոբուսի տուժած ուղևորները մանրամասն հարցազրույցներ են տվել։ Նրանց կարծիքով՝ գնդակոծությունը կատարվել է Դոկուչաևսկ քաղաքի կողմից «Գրադ» համակարգից։


== Հետաքննություն ==
Ուկրաինայի գլխավոր դատախազությունը տեղի ունեցածն ահաբեկչական գործողություն է ճանաչել։ Դոնեցկի մարզի դատախազությունը դեպքի առթիվ քրեական վարույթ է հարուցել Ուկրաինայի Քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասով (ահաբեկչական գործողություն)։
Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետության դատախազությունը քրեական գործ է հարուցել «անհայտ անձանց կողմից ահաբեկչական գործողություն կատարելու փաստի առթիվ, ինչը ծանր հետևանքներ է առաջացրել ավտոբուսի ուղևորների մահվան տեսքով»։
ԵԱՀԿ հատուկ մոնիթորինգային առաքելության (ՍՄՄ, SMM) անդամները ողբերգության վայրում հայտնվել են հենց նույն օրը՝ ժամը 17:45-ին: Առաջին հաշվետվության համաձայն՝ նրանք ականատես են դարձել ավտոբուսից երկու զոհվածների մարմինների հեռացմանը. զննելով ողբերգության վայրը՝ նրանք պարզել են, որ «ավտոբուսում վնասվածքներ են եղել բեկորային անցքերի տեսքով, որոնք համապատասխանում են մոտակայքում պայթած հրթիռային արկի ազդեցությանը, ՍՄՄ-ի գնահատմամբ՝ ավտոբուսի կողքից 12-15 մետր հեռավորության վրա»։
Հունվարի 15-ին առաքելությունն իրականացրել է ողբերգության վայրի աէրոհետախուզություն։ Անօդաչու թռչող սարքը իրադարձությունների վայրում հարվածային խառնարանների կերպարներն ու տեսոդելներն է հավաքել։ ՍՄՄ-ում հայտնել են, որ ողբերգության հետաքննությամբ կզբաղվի աշխատանքային խումբը՝ Ուկրաինայի և Ռուսաստանի Դաշնության զինվորականների, ինչպես նաև ԴԺՀ-ի ներկայացուցչի կազմում։ ԵԱՀԿ փորձագետների զեկույցի համաձայն, որոնք ուսումնասիրել են 5 խառնարան, որից 2 խառնարան մանրամասն՝ ավտոբուսից 10 մետր հեռավորության վրա, պարզել են, որ ավտոբուսի գնդակոծությունն իրականացվել է «Գրադի» կայանքներից հյուսիս-հյուսիս-արևելք ուղղությամբ, ինչը միանշանակ չի գնահատվել։ ԵԱՀԿ-ում ՌԴ-ի մշտական ներկայացուցիչ Անդրեյ Կելինը հյուսիս-հյուսիս-արևելքից գնդակոծման ուղղությամբ ԵԱՀԿ-ի տվյալները գնահատել է որպես Կիևի և Վաշինգտոնի հակասական վարկածներ։ Նրա խոսքով՝ այդ վարկածը կայանում էր նրանում, որ գնդակոծությունն իրականացվել է «արևելքից բաժանման գծով», մինչդեռ հյուսիս-արևելքից գնդակոծության հաստատված փաստը «խախտում է նախկին վարկածը»։ Նա նաև հայտարարել է, որ գնդակոծության սահմանված ուղղությամբ բաժանարար գիծը բարդ ձև ունի, ինչն անհնար է դարձնում հրետակոծության ենթարկված կողմի տեղակայումն առանց մանրակրկիտ քննության։
Եթե ռուս պաշտոնատար անձինք և ԶԼՄ-ները ԵԱՀԿ եզրակացությունները մեկնաբանել են որպես Կիևի պնդումներին հակասող, ապա ուկրաինական ԶԼՄ-ները (այդ թվում ՈՒԱԼԳ գործակալությունը), իրենց հերթին, մեղադրել են նրանց զեկույցի արդյունքները խեղաթյուրելու մեջ՝ ընդգծելով, որ հետաքննությունը «ընդհակառակը, հաստատում է Կիևի կասկածները», քանի որ «նշված ուղղությամբ (հ-հ-ա) գտնվում են Դոկուչաևսկը, Ելենովկան, Նովոտրոիցկին և այլ բնակավայրեր, որոնք վերահսկվում են զինյալների կողմից»։
Հունվարի 19-ին Ուկրաինայի գլխավոր դատախազ Վիտալի Յարեման հրապարակել է ուկրաինական հետաքննության առաջին տվյալները։ Ուկրաինացի քննիչների և փորձագետների եզրակացության համաձայն՝ ընդհանուր առմամբ ուկրաինական բլոկպոստի տեղակայման շրջանում 88 հրթիռ է արձակվել՝ միաժամանակ ԲՄ-21 Գրադ երեք ռեակտիվ համակարգերից։ Անկառավարելի 120 մմ բեկորային-ֆուգասային հրթիռի ընկնելուց փոսը գտնվել է ավտոբուսից 12 մետր հեռավորության վրա և նրա արտաքին նշաններով փորձագետները պարզել են, որ այն արձակվել է 52-55 աստիճանի անկյան տակ՝ Դոկուչաևսկի հյուսիսարևելյան ծայրամասի «19 կմ հեռավորության վրա»։
Դեպքի վայրն ուսումնասիրվել է Human Rights Watch-ի մասնագետների կողմից, որոնք հանգել են այն եզրակացության, որ տեղի ունեցածը «Գրադ» համազարկային հրթիռային կայանքներից հյուսիս-արևելքից՝ ապստամբների կողմից վերահսկվող տարածքից գնդակոծման հետևանք է։ Կազմակերպության մասնագետների կարծիքով՝ ավտոբուսի վնասվածքները բնորոշ են բեկորային-ֆուգասային մարտական մասով հրթիռի պայթյունի համար, համանման վնասվածքներ են նկատվել նաև այլ դեպքերում՝ ռեակտիվ արկերով գնդակոծման հետևանքով տրանսպորտային միջոցների վնասվածքներ։


== Տուժածներ ==
Մահացել է ընդամենը 12 մարդ։ Դեպքի վայրում զոհվել է 10 մարդ, որոնցից 4-ը՝ տղամարդ, 6-ը՝ կին, այդ թվում՝ 14-ամյա աղջիկ։ Եվս 18 մարդ ստացել են վնասվածք, նրանցից 13-ը տեղափոխվել են Վոլնովախայի հիվանդանոց։ Նրանց թվում են 1 ոստիկան և 1 սահմանապահ։ Արդեն Վոլնովախայի հիվանդանոցում ևս մեկ կին է մահացել։
Դոնեցկի մարզային պետական վարչակազմի հրապարակած տվյալների համաձայն՝ ընդհանուր առմամբ վիրավորվել է 17 մարդ, որոնց թվում 16-ը մնացել են Վոլնովախայում, ևս 1-ը տեղափոխվել է Մարիուպոլ։ Հետագայում հայտնի է դարձել, որ մահացել է ևս մեկ տղամարդ։


== Արձագանք ==
2015 թվականի հունվարի 14-ը սգո օր էր հայտարարվել Դոնեցկի մարզում, հունվարի 15-ը՝ սգո օր ողջ Ուկրաինայում։
Ուկրաինայի շատ քաղաքներում սգո երթեր ու հանրահավաքներ են տեղի ունեցել։


== Տես նաև ==
Գնդակոծություն Կրամատորսկում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Տեսանյութ՝ ավտոբուսի գնդակոծման հետեևանքներով YouTube-ում։