Հովհաննես Մազմանյան

Հովհաննես Մազմանյան (ռուս.՝ Ованес Мазманян, Мазманов, 1890/92, Կարս, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 30, 1920, Կարս, Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն), հայ ռազմական գործիչ, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության Զինված ուժերի գնդապետ։


== Կենսագրություն ==
Գնդապետ Հովհաննես Մազմանյանը ծնվել է 1892 թվականին (որոշ հետազոտողներ պնդում են 1890 թվականը) Կարս քաղաքում։ Առաջին Համաշխարհային պատերազմի առաջին օրերին զորակոչվել է ցարական բանակ։ Մասնակցել Սարիղամիշի ճակատամարտին։


=== Կարսի հանձնումը ===

Անդրկովկասյան նոր կառավարությունը կովկասյան (հայկական) զորքերին ուղարկում է դիրքեր զբաղեցնել Կարսի շրջանում, հրադադարի կնքման հրամանով։ Հայկական կորպուսի հրամանատար գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանը 2-րդ դիվիզիայի հրամանատար Մովսես Սիլիկյանին և Կարսի բերդի պարետ գեներալ Դեեվին հրամայում է դադարեցնել ռազմական գործողությունները և սկսել բանակցություններ թուրքերի հետ սահմանային դեմարկացիայի ստեղծման համար։ Թուրքական զորքերի հրամանատարը ի պատասխան հայկական կողմի խանդրանքի՝ հրադադարի, պահանջում է, որ մինչ բանակցությունները, հայկական զորքերը դուրս բերվեն Կարսի բերդից նկատելի հեռավորության վրա և թույլ տան թուրքական զորքերին առանց խոչընդոտների մտնել քաղաք։ Թիֆլիսից հայկական կողմին հրաման է գալիս, որ դադարեցնեն ռազմական գործողությունները և ընդունեն թուրքական կողմի պայմանները։ 
1920 թվականի հոկտեմբերի 29-ի երեկոյան ռազմական բերդապետ Դանիել Բեկ-Փիրումյանի ռազմական խորհուրդը որոշում է ընդունում Կարսը հանձնել թշնամուն առանց կռվի։ 30-ին հայկական զորքերը լքում են Կարսը տեղի 20,000 բնակիչների հետ միասին։ Ճակատի ամբողջ հրամանատարությունը հանձնվում է թուրքերին, բացառությամբ մի քանի հոգու, ովքեր նախընտրում են մահը քաղաքի հանձնման դիմաց։ 
Կարսում անձնասպան են եղել հետևյալ հայ սպաները՝ բերդի պարետ, գնդապետ Մելիք-Հովսեփյանը, Սեպուհի բրիգադի հազարապետ Չիլինգարյանը, մարտկոցի հրամանատար գլխապետ Բագրատունին և առաջին գնդի հրամանատար գնդապետ Հովհաննես Մազմանյանը։ Չնայած դրան, առավել հայտնի և խորհրդանշական դարձավ վերջինիս մահը։ Երեկոյան ժամը 9-ին Կարս մուտք գործեց թուրքական 11-րդ դիվիզիան։
Ըստ ականատեսների վկայության, գնդապետ Մազմանյանի վերջին բառերն են եղել՝

Մազմանյանի ինքնասպանության հաղորդագրության պահի մասին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության Ազգային ժողովում հայտնել է Կոստան Զարյանը

Ըստ մեկ այլ վարկածի, որը ներկայացրել է առաջին հանրապետության վարչապետ Սիմոն Վրացյանը՝ հոկտեմբերի 30-ի առավոտյան Մազմանյանի գունդը պետք է հակահարձակման անցներ, սակայն նրա զինվորները հրաժարվում են իրենց հրամանները կատարելուց, որից հետո գնդապետ Մազմանյանը ինքնասպան է լինում (այսինքն՝ Կարս բերդի անկումից առաջ)։
Մազմանյանի դիակը տեղափոխվել է Կարսի կայարան և այնտեղ մնացել։ Մի վկայության համաձայն՝ գնդապետի դիակը նաև պղծվել է թուրքերի կողմից։
Հովհաննես Մազմանյանը դարձավ Հայ մարտիկի աշխարհընկալման, հոգեբանության ու վարմունքի իրական խորհրդանիշը։
Մազմանովյան հայրենասիրություն արտահայտությունը գործածվել է որպես հայրենիքի հանդեպ ամենաուժեղ սիրո խորհրդանիշ, ինչպես նաև մազմանովյան սինդրոմ-ը, որը համարվում էր ինքնամոռացություն կամ ինքնասպանություն, դավաճանական գործողությունների դեմ անզորության դեպքում։


== Հիշատակ ==
Հովհաննես Մազմանյանի հիշատակին գրվել են մի շարք երգեր.
2013 թվականին Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզի Մաստարա գյուղում կանգնեցրել են Հովհաննես Մազմանյանի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Հարություն Վահանյան)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Մի երգի պատմություն. գնդապետ Մազմանովի հիշատակին (հայ.)
Գնդապետ Մազմանյանը ժողովրդական երգերում Archived 2018-08-03 at the Wayback Machine.