Ֆրանսեզ Ալդա

Ֆրանսեզ Դեյվիս Ալդա (անգլ.՝ Frances Davis Alda, մայիսի 31, 1879(1879-05-31) կամ մայիսի 31, 1883(1883-05-31), Քրայսթչորչ, Նոր Զելանդիա - սեպտեմբերի 18, 1952(1952-09-18), Վենետիկ, Իտալիա), Նոր Զելանդիայում ծնված ու Ավստրալիայում մեծացած օպերային սոպրանո։ Հանրահայտություն է ձեռք բերել 20-րդ դարի առաջին երեք տասնամյակում իր հրաշալի երգեցիկ ձայնի, հղկված տեխնիկայի ու վառ անհատականության շնորհիվ, ինչպես նաև՝ Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն օպերային թատրոնում Էնրիկո Կարուզոյի հետ հաճախակի բեմելներով։


== Կարիերա ==
Ֆանի Ջեյն Դեյվիսը ծնվել է Նոր Զելանդիայի Քրայսթչերչ քաղաքում, 1879 թվականի մայիսի 31-ին Դեյվիդ Դեյվիսի ու Լեոնոր Սայմոնսենի ընտանիքում ()։ Լեոնորը, որը խոստումնալից երգչուհի էր երաժշտական ընտանիքից, 1880 թվականի սեպտեմբերին ամուսնալուծվել է Դեյվիդից ու վերսկսել երգչուհու իր կարիերան․ դուստրն իր վաղ մանկությունն անցկացրել է մոր հետ ճանապարհորդելով, երբ վերջինս մեկնում էր օպերային շրջագայությունների։ Ավստրալիասիայում հաջողության չհասնելով՝ նա Ֆանիին ու իր կրտսեր եղբորը 1883 թվականին տարել է Կալիֆոռնիայի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքը, որտեղ ամուսնացել է Հերման Ադլերի հետ, սակայն 1884 թվականին, ամուսնությունից կարճ ժամանակ անց, մահացել որովայնամզի բորբոքումից։ Մոր մահից հետո դստերն ուղարկել են մայրական տատիկ-պապիկի մոտ Ավստրալիայի Վիկտորիա նահանգի Մելբուռն քաղաքը։

Մելբուռնում հանդես է եկել Ուիլյամ Գիլբերտի և Արթուր Սալլիվանի բեմադրություններում, որից հետո՝ 22 տարեկանում, մեկնել է Եվրոպա լրացուցիչ կրթություն ստանալու և միջազգային կարիերա սկսելու համար, ինչպես իր ապագա սոպրանո մրցակցուհի Նելլի Մելբան։ Փարիզում հանրահայտ Մաթիլդա Մարքեզիի մոտ դասեր առնելուց հետո, որի կողմից արժանացել է բեմական իր կեղծանվանը, 1904 թվականին Ալդան իր դեբյուտն է կատարել Փարիզի «Օպերա Կոմիկ» թատրոնում Ժյուլ Մասնեի «Մանոն» օպերայում։ Լոնդոնի Կովենտ գարդեն արքունական թատրոնում հանդես է եկել 1906 թվականին, իսկ Միլանի Լա Սկալայում՝ 1906-1908 համերգաշրջանի ընթացքում։
1908 թվականին Լա Սկալայի նախկին իմպրեսարիո Ջուլիո Գատի-Կասացան դարձել է Մետրոպոլիտեն օպերայի տնօրեն, և նույն թվականի դեկտեմբերի 7-ին Ալդան դեբյուտով հանդես է եկել այնտեղ։ 1910 թվականի ապրիլի 4-ին նրանք ամուսնացել են։ Նյու Յորքում ծավալել է իր հետագա կարիերան՝ հանդես գալով այնպիսի հայտնի օպերաներում, ինչպիսիք են՝ «Մարթա», «Մանոն Լեսկո», «Օթելլո», «Ֆաուստ», «Բոհեմ» օպերաները։ 1908 թվականին սկսել է ձայնագրվել «Victor Talking Machine Company» ձայնագրման ընկերությունում և  այդ ձայնագրություններից շատերը բեսթսելլեր են դարձել։ Վիկտոր Հերբերտի «Մադելեն» և Հենրի Հարդլեյի «Կլեոպատրայի գիշերը» օպերաներում մարմնավորել  գլխավոր հերոսուհիներին, իսկ Վալտեր Դամրոշի «Կիրանո»  օպերայում՝ Ռոքսանին։ Հաճախակի հանդես է եկել Էնրիկո Կարուզոյի հետ։
1927 թվականին շրջագայել է Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում։ Հաջորդ տարի հեռացել է ամուսնուց, հետո՝ ամուսնալուծվել։ 1929 թվականին հեռացել է Մետրոպոլիտենից, բայց շարունակել է համերգներով հանդես գալ, մասնակցել ռադիոթողարկումների և  ելույթ ունենալ վոդևիլ ժանրում։ 1937 թվականին հրատարակված նրա ինքնակենսագրականը կոչվել է «Տղամարդիկ, կանայք և տենորներ»։
1941թվականի ապրիլի 14-ին Հարավային Կարոլինայի  Չառլստոն քաղաքում ամուսնացել է Մանհեթենի գովազդային գործակալ Ռեյ Վիր Դենի հետ, որն իրենից տաս տարով փոքր էր։
Լոնգ Այլենդում վայելել է իր հանգստի անցնելը, ճանապարհորդել։ Վախճանվել է կաթվածից 1952 թվականի սեպտեմբերի 18-ին 73 տարեկնում Իտալիայի Վենետիկ քաղաքում։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Profile of Frances Alda, «Նոր Զելանդիայի ամենանշանավոր դուստրը» Archived 2008-10-16 at the Wayback Machine.
Մելբան ընդդեմ Ալդայի
Madame Frances Alda. Կարծես չի սիրում Ավստրալիան
Նկար Կոնգրեսի գրադարանի՝ Ջորջ Գրանտեմ Բեյնի հավաքածուից
Caruso and Alda singing Verdi ՅուԹյուբում
Historical recording in 1912 with Caruso ՅուԹյուբում
Vitaphone Short Film, 1927 - Alda sings the Ave Maria from Verdi's Otello ՅուԹյուբում
Discography of Frances Alda on Victor Records from the Encyclopedic Discography of Victor Recordings (EDVR)