Սվետլանա Մակարովիչ

Սվետլանա Մակարովիչ (սլովեն.՝ Svetlana Makarovič; հունվարի 1, 1939(1939-01-01), Մարիբոր, Սլովենիա), սլովենացի բանաստեղծուհի, գրող, հրապարակախոս, դերասանուհի, սեփական երգերի կատարող։ Եղել է «Սլովենական պոեզիայի առաջին լեդի»։ 


== Կենսագրություն ==
Սվետլանայի մայրը կաթոլիկների ընտանիքից էր և երբ ամուսնացել է աթեիստի հետ, ծնողները նրան զրկում են իր ողջ ժառանգությունից։ Սովորելով հետպատերազմյան ծանր պայմաններում՝ Սվետլանան չէր հասցնում սովորել դպրոցի բոլոր առարկաները՝ բացառությամբ ռուսաց լեզվի և դաշնամուրի պարապմունքների։ Պատանեկության տարիներին ընդունվել է արվեստի դպրոց, սակայն շուտով նրան վատ սովորելու պատճառով հեռացրել են։ Հետագայում դաստիարակչուհի է աշխատել Լյուբլյանայի թուլամիտ երեխաների համար նախատեսված գիշերօթիկ դպրոցում։ Շուտով հեռացել է այդտեղից և որոշել, որ երբեք երեխա չի ունենա։ 
Իր առաջին բանաստեղծությունները գրել է 17 տարեկանում։ 18 տարեկանում որոշել է զբաղվել հոգեբանությամբ, սակայն, երբ ծնողները բաժանվել են, թողել է հոգեբանությունը և սկսել է ելույթ ունենալ սրճարանում և առողջարանային հյուրանոցներում։ 20 տարեկանում նշանվել է, սակայն հարսանիքից անմիջապես առաջ փախել է և որոշ ժամանակ ապրել՝ իր իսկ խոստովանությամբ թափառելով՝ «ինչպես թափառող կատուն»։ 
1964 թվականին թողարկել է բանաստեղծությունների առաջին հավաքածուն՝ «Կիսախավար» (սլովեն.՝ Somrak): Դրանից հետո Սվետլանան բուռն սիրավեպ է սկսել բանաստեղծ և դրամատուրգ Գրեգոր Ստրնիշի հետ, ով 10 տարով մեծ էր նրանից։ Չնայած դրան, նա շարունակում է բավականին աղքատ կենսակերպ վարել. ապրում է թատրոնի ետնաբեմերում, որտեղ նրան բերել էր Գրեգորը, օգնել է նրան դրամաներ գրել։ Սակայն անկուսակցական լինելու պատճառով Մակարովիչը դերասանական շնորքը ցուցաբերելու  մեծ շանսեր չի ունեցել։
Որոշ ժամանակ Սվետլանա Մակարովիչը ապրել է ավստրիական Գրաց քաղաքում, որտեղ նրան հրավիրել էր ծանոթ պրոֆեսոր։ Այնտեղ նա փորձելով գումար վաստակել սեփական բնակարանում՝ կոմիվոյաժոռներին սլովեներեն է սովորեցրել, ուսանողների հետ ռադիոբեմադրություններ է բեմադրել, նկարահանվել է կինոյում։


== Մատենագրություն ==


=== Պոեզիան պատանեկան տարիքում ===
Somrak, Cankarjeva založba, 1964 (Twilight)
Kresna noč, DZS, 1968 (Midsummer night)
Volčje jagode, Obzorja, 1972 (Wolfberries)
Srčevec, Cankarjeva založba 1973
Pelin žena, Mladinska knjiga, 1974 (Poison Woman)
Vojskin čas (pesniški list), Založništvo Tržaškega tiska, 1974 (Time of the Army)
Izštevanja, Cankarjeva založba, 1977 (Count out)
Pesmi (besedila sodobnih jugoslovanskih pisateljev / Svetlana Makarovič, Niko Grafenauer, Tomaž Šalamun), Mladinska knjiga, 1979 (Poems)
Sosed gora, Obzorja, 1980 (Neighbour mountain)
Pesmi o Sloveniji za tuje in domače goste, Lutkovno gledališče, 1984 (Poems of Slovenia for foreign and domestic guests)
Svetlana Makarovič, France Mihelič – Pesmi Svetlane Makarovič in Risbe Franceta Miheliča, Cankarjeva založba, 1987
Krizantema na klavirju. Šansonska besedila Svetlane Makarovič, Printing, 1990 (Chrysanthemum on piano)
Tisti čas, Mladika, 1993 (That time)
Bo žrl, bo žrt (izbrane pesmi), Mladinska knjiga 1998 (Will eat, will be eaten)
Samost, samozaložba, 2002 (Aloneness)


=== Արձակը պատանեկան տարիքում ===
Prekleti kadilci, Center za slovensko književnost, 2001 (Damn smokers)
S krempljem podčrtano, Center za slovensko književnost, 2005 (Underlined with a claw)
Saga o Hallgerd, Arsem, 2010 (The Hallger Saga)


=== Գրականությունը երիտասարդ տարիքում ===
Maček Titi, Samozaložba, 1980 (Titi the Cat)
Gal v galeriji, Mladinska knjiga, 1981 (Gal in the gallery)
Dedek mraz že gre, Lutkovno gledališče, 1982 (Dedek Mraz is coming)
Krokodilovo kosilo: pesnitev – grozovitev, samozaložba, 1983 (Crocodile lunch: poem – dreadness)
Čuk na palici, Delavska enotnost, 1986 (Owl on the stick)
Črni muc, kaj delaš?, Dokumentarna, 1987 (Black cat, what are you doing?)
Kaj bi miška rada?, Dokumentarna, 1987 (What would a mouse want?)
Poprtnjački, Dokumentarna, 1988 (Clothers)
Kaj lepega povej, DZS, 1993 (Tell me something nice)
Show strahov: pesnitev grozovitev, DZS, 1995 (The fear show: poem – dreadness)
Veliki kosovirski koncert, Lutkovno gledališče, 2001 (The grand kosovirian concert)
Strahec v galeriji, Narodna galerija, 2003 (Spook in the gallery)
Mačnice, Center za slovensko književnost, 2006 (Catters)
Coprniški muc: pesnitev coprnitev, Miš, 2008 (Witchy Cat: poem of witcherness)


=== Արձակ և չափածո աշխատանքներ ===
Kosovirja na leteči žlici, Mladinska knjiga, 1974 (Kosovirs and flying spoon)
Kam pa kam, kosovirja?, DZS, 1975 (Where to, Kosovirs?)
Mačje leto, Dokumentarna, 1987 (Year of the Cat)
Zajčkovo leto, Državna založba Slovenije, 1993 (Year of the bunny)
Mi, kosovirji, Miš, 2009 (We, the Kosovirs)


=== Պատմվածքներ երիտասարդների համար ===
Հեքիաթների ժողովածուներ`

Miška spi, Mladinska knjiga, 1972 (Sleepin Mouse)
Take živalske, Borec, 1973 (Those Beastlies)
Vrček se razbije, Mladinska knjiga, 1975 (Jug Is Broken)
Glavni petelinček, Mladinska knjiga, 1976 (The Chief Rooster)
Vrtirepov koledar: 1977, Partizanska knjiga, 1976 (Tailwhippers Calendar)
Pravljice iz mačje preje, Borec, 1980 (Cat Yarn Fairytales)
Mačja preja, Mladika, 1992 (Cat yarn)
Smetiščni muc in druge zgodbe, Mladinska knjiga, 1999  (Scruffycat and Other Stories)
Svetlanine pravljice = Svetlana's fairytales, Miš, 2008 (Svetlana's Fairytales)


=== Հեղինակային թարգմանություններ ===
Picko in Packo, translation of Wilhelm Busch picture book Max und Moritz, Založništvo tržaškega tiska, 1980
Maček Mačkursson, translation of works of Jólakötturinn Hallveig Thorlacius, Mladinska knjiga, 1997
Strahopetko, translation of Fünfter sein Ernst Jandl, Mladinska knjiga, Ljubljana, 1999


== Ֆիլմագրություն ==


=== Ալբոմներ ===
Nočni šanson (1984)
Dajdamski portreti (1985)
Pelin žena (with Dennis González) (1986)
Namesto rož (1999)


== Մրցանակներ ==


=== Ճանաչման մրցանակներ ===
2011 թվական` Լյուբլյանայի «ազատ կին»


=== Մրցանակներ ===
1968 թվական` Հարավսլավիայի «Ստերիջինո պոզորժե» մրցանակը Նովի Սադում
1975 թվական` Լևստիկի մրցանակ (pesniški-ի list Vojskin čas ցուցակի համար)
1975 թվական` Հարավսլավիայի Zmajeve dječje igre մրցանակ
1976 թվական` Prešeren Fund մրցանակ («Պատերազմի ժամանակ» բանաստեղծական շարքի համար)
1987 թվական` Յանուշ Կորչակի պատվո ցուցակ
1994 թվական` Ջենկոյի անվան մրցանակ
1994 թվական` IBBY Պատվո ցուցակ
1998, 2000, 2002 թվականներ` Անդերսենի մրցանակի անվանակարգ
2000 թվական` Prešeren մրցանակ
2002 թվական` Վիկտոր (բոլոր աշխատանքների համար)
2009 թվական` Սլովենիայի Հանրապետության վաստակավորի ոսկե շքանշան
2011 թվական` «Լևստիկ» մրցանակ (բոլոր աշխատանքների համար)
2012 թվական` Պոեզիայի ոսկե մետաղադրամ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
[1]
Alojz Ihan, intervju: Svetlana Makarovič, Sodobnost (1963–), 1996, letnik 44, številka 5
Svetlana Makarovič o njenih pravljicah in junakih ՅուԹյուբում
Svetlana Makarovič, Norci so zunaj ՅուԹյուբում
Svetlana Makarovič, Pozdravljena luna ՅուԹյուբում