Տիեզերաբանությունը հուդայականության մեջ

Տիեզերաբանությունը հուդայականության մեջ, հուդայականության փիլիսոփայության ու աստվածաբանության մեջ հաճախ հանդիպում են տիեզերաբանության (աշխարհի առաջացման էվոլյուցիայի ու հատկությունների մասին գիտություն) հետ կապված աշխարհընկալման խնդիրներ, որոնք արտահայտվում են այդ գիտության զարգացման տարբեր էտապներում։ Տիեզերքի առաջացման ու կառուցվածքի մասին հրեաների պատկերացումների էվոլյուցիայի վերաբերյալ տեղեկություններ մեզ հասել են սկսած աստվածաշնչյան ժամանակներից՝ Թալմուդի ու այլ միջնադարյան փիլիսոփաների շնորհիվ։ Այդ մասին գրել է նաև Մայմոնիդը՝ Արիստոտելի աշխատությունների մշակմանն ուղղված իր գրվածքների շրջանակներում։ Նոր ժամանակների անցման շրջանում հատկանշական է հրեա գիտնականների դրական վերաբերմունքի Կոպերնիկուսի համակարգի նկատմամբ։


== Ներածություն ==
Մայմոնիդի առավել հայտնի դավանանքներում տիեզերքի կառուցվածքի մասին ճիշտ հայացքներ նշված չեն, չնայած Մայմոնիդն իր «Միշնե Տորա» կոդեքսում ներառում է Աշխարհի կառուցվածքի նկարագրությունը։ Սրա հետ մեկտեղ մի քանի անգամ դրվում է այն հարցը, թե ինչպես է պետք հասկանալ Աստվածաշնչում նկարագրված Աշխարհի կառուցվածքի նկարագրությունը, որքանով է այլաբանական մոտեցումը կիրառելի Սուրբ Գրքի մեկնաբանության գործում  և ինչպես համաձայնեցնել աստվածաշնչյան պատմություններն ու գիտական պատկերացումները։


== Ծանոթագրություններ ==


== Մեկնաբանություններ ==


== Գրականություն ==
Вавилонский Талмуд (Гемара) = תלמוד בבלי. — Вильна: Вдова и братья Ромм, 1880.
Вавилонский Талмуд (Гемара) в ивритском Викитексте
Мишна (ранняя часть Талмуда) в ивритском Викитексте
Иерусалимский Талмуд, венецианское издание = תלמוד ירושלמי. — Сфарим, 1924.
Иерусалимский Талмуд в ивритском Викитексте
Маймонид (Перевод на англ. яз.: М. Фридлендер) The Guide for the Perplexed (Friedlander) // Путеводитель растерянных = The Guide for the Perplexed. — Cosimo Classics, 2007. — Vol. 1-3. — 484 p. — ISBN 978-1602065000
Маймонид (Русский перевод: М.А. Шнейдер) Первая часть. // Путеводитель растерянных = արաբ․՝ دلالة الحائرين‎‎, далалат аль-хаирин. — Иерусалим: МОСТЫ КУЛЬТУРЫ/Гешарим, 2000. — 592 p. — (Библиотека Иудаика). — 1500 экз. — ISBN 5-93273-043-9
Профессор Гад Бен-Ами Царфати (եբրայերեն՝ גד בן-עמי צרפתי‎) Талмудическая космология = הקוסמוגרפיה התלמודית. — Тарбиц(եբրայերեն՝ תרביץ‎). — 1966 (եբրայերեն՝ תשכ"ו‎). — С. 137—148.
 Астрономия՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում
«Маасе Берешит»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)։ St. Petersburg։ 1890–1907 
«Небо»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)։ St. Petersburg։ 1890–1907 
Bernard Goldstein. The Physical Astronomy of Levi ben Gerson. — Perspectives on Science. — 1997. — С. 1-30.
Сара Кляйн-Бреслави. Комментарий Маймонида к рассказу о сотворении мира = եբրայերեն՝ Pirush ha-Rambam lesipur briat ha-Olam‎. — Иерусалим: Реувен Мас, 1987.
André Neher (Андре Неер) Copernicus in the Hebraic Literature from the Sixteenth to the Eighteenth Century. — Journal of the History of Ideas. — 1977. — Т. 38. — С. 211—226.
André Neher (Андре Неер) Еврейская мысль и научная революция в шестнадцатом веке: Давид Ганс (1541–1613) и его время = Jewish Thought and the Scientific Revolution of the Sixteenth Century: David Gans (1541–1613) and his Times. — Oxford: Oxford University Press, 1986.
Колетт Сират, перевод с английского Т. Баскаковой. История средневековой еврейской философии = A history of Jewish Philosophy in the Middle Ages / У. Гершович, Д. Фролов. — 1-е изд. — Иерусалим-М.: Гешарим-Мосты культуры, 2003. — Т. 1. — 712 с. — ISBN 5-93273-101-X
Jeremy Brown Новое небо и новая Земля: восприятие системы Коперника евреями = New Heavens and a New Earth: The Jewish Reception of Copernican Thought. — 1-е изд. — NY, USA: Oxford University Press, 2013. — Т. 1. — 394 с. — ISBN 978-0199754793
Moshe Simon-Shoshan. «The Heavens proclaim the Glory of God...»: A study in Rabbinical Cosmology. — BDD. եբրայերեն՝ Bekhol Derakhekha Daehu‎ (На всех путях познавай Его), Journal of Torah and Scholarship. — Рамат-Ган: Bar-Ilan University Press, 2008. — С. 67-96.
Aune David E. (2003)։ «Cosmology»։ Westminster Dictionary of the New Testament and Early Christian Literature։ Westminster John Knox Press 
Bautch Kelley Coblentz (2003)։ A Study of the Geography of 1 Enoch 17-19։ Brill։ ISBN 9789004131033 
Beale G.K. (2004)։ The Temple and the Church's mission։ InterVarsity Press 
Berlin Adele (2011)։ «Cosmology and creation»։  in Berlin Adele, Grossman Maxine։ The Oxford Dictionary of the Jewish Religion։ Oxford University Press 
Bernstein Alan E. (1996)։ The Formation of Hell: Death and Retribution in the Ancient and Early Christian Worlds։ Cornell University Press 
Bremmer J.N. (1999)։ «Paradise in the Septuagint»։  in Luttikhuizen Gerard P.։ Paradise interpreted: representations of biblical paradise in Judaism and Christianity։ Brill 
Burnett Joel S. (2010)։ Where is God?: divine absence in the Hebrew Bible։ Fortress Press 
Collins Adela Yarbro (2000)։ Cosmology and Eschatology in Jewish and Christian Apocalypticism։ Brill 
Dahl Edward H., Gauvin Jean-Francois (2003)։ Sphaerae Mundi։ McGill-Queen's Press - MQUP 
Davies William David (1982)։ The Territorial Dimension of Judaism։ University of California Press 
Deist Ferdinand E. (2000)։ The material culture of the Bible: an introduction։ Sheffield Academic Press 
Delumeau Jean, O'Connell Matthew (2000)։ Westminster Dictionary of the New Testament and Early Christian Literature։ University of Illinois Press 
Farmer Ronald L. (2005)։ Revelation։ Chalice Press 
Fishbane Michael (2003)։ Biblical Myth and Rabbinic Mythmaking։ Oxford University Press։ ISBN 0-19-826733-9 
Fretheim Terence E. (2003)։ «Heaven(s)»։  in Gowan Donald E.։ The Westminster theological wordbook of the Bible։ Westminster University Press 
Gillingham Susan (2002)։ The image, the depths, and the surface։ Continuum 
Habel Norman C. (1975)։ The Book of Job։ Cambridge University Press 
Habel Norman C. (2001)։ «Earth First: Inverse Cosmology in Job»։  in Habel Norman C., Wurst Shirley։ The Earth Story in Wisdom Traditions։ Sheffield Academic Press 
Hartley John E. (1988)։ The Book of Job։ Eerdmans 
Hess Richard S. (2007)։ Israelite Religions: An Archeological and Biblical Survey։ Baker Academic Press 
Hiebert Theodore (2009)։ «Genesis»։  in O'Day Gail R., Petersen David L.։ Theological Bible Commentary։ Westminster John Knox Press 
Hoppe Leslie J. (2000)։ The Holy City: Jerusalem in the theology of the Old Testament։ Liturgical Press 
Horowitz Wayne (1998)։ Mesopotamian cosmic geography։ Eisenbrauns 
Janin Hunt (2002)։ Four Paths to Jerusalem։ McFarland 
Kaiser Christopher B. (1997)։ Creational theology and the history of physical science։ Brill 
Keel Othmar (1997)։ The symbolism of the biblical world։ Eisenbrauns 
Kelly Henry A. (2010)։ «Hell with Purgatory and two Limbos»։  in Moreira Isabel, Toscano Margaret։ Hell and Its Afterlife: Historical and Contemporary Perspectives։ Ashgate Publishing 
Kittel Gerhard, Friedrich Gerhard, eds. (1985)։ «Kosmos»։ Theological Dictionary of the New Testament։ Eerdmans 
Knight Douglas A. (1990)։ «Cosmology»։  in Watson E. Mills (General Editor)։ Mercer Dictionary of the Bible։ Mercer University Press 
Knight Douglas A., Levine Amy-Jill (2011)։ The Meaning of the Bible: What the Jewish Scriptures and Christian Old Testament Can Teach Us։ HarperCollins 
Lee Sang Meyng (2010)։ The Cosmic Drama of Salvation։ Mohr Siebeck 
Lucas E.L. (2003)։ «Cosmology»։  in Alexander T. Desmond, Baker David W.։ Dictionary of the Old Testament: Pentateuch։ InterVarsity Press 
Mabie F.J (2008)։ «Chaos and Death»։  in Longman Tremper, Enns Peter։ Dictionary of the Old Testament։ InterVarsity Press 
Mills Watson E. (1998)։ «Introduction»։ Mercer Commentary on the Bible: Pentateuch/Torah։ Mercer University Press 
Noort Ed (1999)։ «Gan-Eden in the context of the mythology of the Hebrew bible»։  in Luttikhuizen Gerard P.։ Paradise interpreted: representations of biblical paradise in Judaism and Christianity։ Brill 
O'Dowd R. (2008)։ «Creation imagery»։  in Longman Tremper, Enns Peter։ Dictionary of the Old Testament։ InterVarsity Press 
Olson Daniel C. (2003)։ «1 Enoch»։  in Dunn James, Rogerson John William։ Eerdmans commentary on the Bible։ Eerdmans 
Page Lee H. (1990)։ «Council, Heavenly»։  in Watson E. Mills (General Editor)։ Mercer Dictionary of the Bible։ Mercer University Press 
Parrish V. Steven (1990)։ «Creation»։  in Watson E. Mills (General Editor)։ Mercer Dictionary of the Bible։ Mercer University Press 
Parsons Mikeal (2008)։ Acts։ Baker Academic 
Pennington Jonathan T. (2007)։ Heaven and earth in the Gospel of Matthew։ Brill 
Perdue Leo G. (1991)։ Wisdom in Revolt: Metaphorical Theology in the Book of Job։ Sheffield Academic Press 
Reike Bo (2001)։ «Hell»։  in Metzger Bruce Manning, Coogan Michael David։ The Oxford guide to ideas & issues of the Bible։ Oxford University Press 
Ringgren Helmer (1990)։ «Yam»։  in Botterweck G. Johannes, Ringgren Helmer։ Theological Dictionary of the Old Testament։ Eerdmans 
Rochberg Francesca (2010)։ In the Path of the Moon: Babylonian Celestial Divination and Its Legacy։ Brill 
Ryken Leland, Wilhoit Jim, Longman Tremper, Duriez Colin, Penney Douglas, Reid Daniel G., eds. (1998)։ «Cosmology»։ Dictionary of Biblical Imagery։ InterVarsity Press 
Sarna Nahum M. (1997)։ «The Mists of Time: Genesis I-II»։  in Feyerick Ada։ Genesis: World of Myths and Patriarchs։ New York: NYU Press։ էջ 560։ ISBN 0-8147-2668-2 
Schadewald Robert J. (2008)։ Worlds of Their Own։ Xlibris Corporation 
Seybold Klaus (1990)։ Introducing the Psalms։ T&T Clarke 
Smith Mark S. (2003)։ The Origins of Biblical Monotheism։ Oxford University Press 
Stordalen Terje (2000)։ Echoes of Eden։ Peeters 
Tigghelaar Eibert J.C. (1999)։ «Eden and Paradise»։  in Luttikhuizen Gerard P.։ Paradise interpreted: representations of biblical paradise in Judaism and Christianity։ Brill 
Walton John H., Matthews Victor H., Chavalas Mark W., eds. (2000)։ The IVP Bible background commentary: Old Testament։ InterVarsity Press 
Walton John H. (2006)։ Ancient Near Eastern Thought and the Old Testament: Introducing the Conceptual World of the Hebrew Bible։ Baker Academic։ ISBN 0-8010-2750-0 
Walton John H. (2011)։ Genesis։ Zondervan 
Welch John Woodland (2009)։ The Sermon on the Mount in the light of the Temple։ Ashgate 
Wright J. Edward (2002)։ The Early History of Heaven։ Oxford University Press 
Wright J. Edward (2004)։ «Whither Elijah?»։  in Chazon Esther G., Satran David, Clements Ruth։ Things revealed: studies in early Jewish and Christian literature in honor of Michael E. Stone։ Brill 
Wyatt Nick (2001)։ Space and Time in the Religious Life of the Near East։ Sheffield University Press