Հայնրիխ Հայնե

Հայնրիխ Հայնե (գերմ.՝ Christian Johann Heinrich Heine, դեկտեմբերի 13, 1797(1797-12-13)[…], Դյուսելդորֆ, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն[…] - փետրվարի 17, 1856(1856-02-17)[…], Փարիզ, Ֆրանսիական երկրորդ կայսրություն[…]), գերմանացի բանաստեղծ, հրապարակախոս և գրաքննադատ, ծագումով հրեա։
Գերմանիայից դուրս նա առավելապես հայտնի է իր վաղ շրջանի  քնարական բանաստեղծություններով, որոնք փոխադրվել են երաժշտության այնպիսի կոմպոզիտորների կողմից, ինչպիսիք են Ռոբերտ Շումանը,  Ռիխարդ Վագները, Յոհաննես Բրամսը, Պյոտր Չայկովսկին  և Ֆրանց Շուբերտը։  Հայնեի ուշ շրջանի չափածո և արձակ երկերը աչքի են ընկնում  երգիծական-հեգնական ոճով։ Նրա արմատական քաղաքական հայացքները հանգեցրին գերմանական իշխանությունների կողմից իր բազմաթիվ երկերի արգելմանը։ Իր կյանքի վերջին 25 տարին անցկացրել է Փարիզում՝ որպես հայրենիքից վտարանդի։
Հայնեն համարվում է ռոմանտիկական դարաշրջանի վերջին և ամենափայլուն պոետներից մեկը։ Նա քնարական շունչ ու ոգի տվեց խոսակցական լեզվին, ֆելիետոնն ու ուղեգրությունը բարձրացրեց գեղարվեստական մակարդակի, նրբագեղություն հաղորդեց մինչ այդ կոպիտ համարվող գերմաներենին։
Մեծ բանաստեղծը  «Երիտասարդ Գերմանիա» շարժման համակիրներից էր։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1797 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Դյուսելդորֆում, գործվածքեղենի սնանկացած հրեա վաճառական Սամսոն Հայնեի ընտանիքում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի կաթոլիկ լիցեյում, իսկ տանը նրա ուսման ու դաստիարակության հարցերով հիմնականում զբաղվել է մայրը՝ Բետտին, որը, լինելով խելացի ու կրթված կին, ուզում էր, որ որդին լավ կրթություն ստանա։
Ֆրանսիացի զավթիչների արտաքսումից և Դյուսելդորֆի՝ Պրուսիայի հետ միավորումից հետո Հայնրիխն ուսումը շարունակեց տնտեսագիտական ուսումնարանում, ապա փորձառութուն ձեռք բերելու համար մեկնեց Մայնի Ֆրանկֆուրտ։ Դրանով փորձ էր արվում պատանուն նպատակամղելու, որ դառնա տոհմի առևտրաֆինանսական ավանդույթների շարունակողը։ Բայց փորձը տապալվեց,  Հայնրիխը վերադարձավ հայրենի օջախ։ 1816 թվականին ծնողները ևս մեկ փորձ ձեռնարկեցին. Հայնրիխին ուղարկեցին Համբուրգ՝ բանկիր քեռու մոտ։ Վերջինս, իսկական մանկավարժի պես, հնարավորություն ընձեռեց, որ տղան դրսևորի իր ունակությունները. նրան կարգեց մի փոքր ընկերության ղեկավար։ Բայց ընդամենը պարզվեց, որ Հայնրիխին կես տարուց էլ պակաս ժամանակ է պետք գործը լիովին տապալելու համար։ Միանգամից չհուսահատվելով՝ քեռին այս անգամ էլ նրան վստահեց հաշվապահական հաշիվների հսկողությունը։ Բայց պատանին ավելի ու ավելի էր տարվում քնարերգությամբ և անտեսում փողային հաշիվները։ Բանն ավարտվեց նրանով, որ քեռին ու իր քրոջորդին գժտվեցին, և պատանին դարձյալ բռնեց տունդարձի ճանապարհը։
Քեռու մոտ անցկացրած ժամանակաշրջանում Հենրիխը սիրահարվել էր քեռու աղջկան՝ Ամալյային, ու մերժվել էր... Պատանեկան անպատասխան սիրո ապրումները ելք են գտել՝ արտացոլվելով Հայնեի «Երգերի գրքի» քնարական բանաստեղծություններում։
Ծնողները տվեցին իրենց համաձայնությունը, որ տղան ընդունվի համալսարան։ Սկզբում նա ընդունվեց Բոննի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ, բայց երբ պատահմամբ մի անգամ ներկա գտնվեց գերմանական լեզվի ու պոեզիայի պատմության դասախոսությանը, որ վարում էր Ավգուստ Շլեգելը, գրավվեց ու մտափոխվեց։ 1820 թվականին Հայնեն փոխադրվեց Գյոթինգենի համալսարան, բայց որոշ ժամանակ անց հեռացվեց՝ ուսանողներից մեկին, իրեն հասցված վիրավորանքներին ի պատասխան, մենամարտի կանչելու պատճառով։ 1821-1823 թվականներին ուսումը շարունակեց Բեռլինի համալսարանում. ունկնդրում  էր Հեգելի դասախոսությունները, հաճախակի շփումներ ունենում քաղաքի գրական շրջանակներում։ 1825 թվականին, ավարտելով ուսումը, ստացավ  դոկտորի դիպլոմ։ Ի դեպ, դիպլոմն ստանալիս, իր համոզմունքներին հակառակ, ստիպված էր խաչակնքել, քանի որ դիպլոմ տրվում էր միայն քրիստոնյաների։
Հայնեն բացահայտ ողջունեց 1830 թվականի հեղափոխությունը, որին ի պատասխան՝ խստացվեց գրաքննությունը նրա գրվածքների նկատմամբ, հալածանքներ սկսվեցին։ Բանաստեղծն ստիպված էր տեղափոխվել Փարիզ։ Տասներեք տարի այստեղ ապրելուց հետո միայն նրան հնարավորություն ընձեռվեց այցելելու հայրենիք։
1848 թվականի ամռանը Եվրոպայով մեկ շշուկներ տարածվեցին, որ Հայնեն մահացել է։ Իրականում նա, հրաժեշտ տալով լույս աշխարհին, վերջին անգամ Լուվրի թանգարան այցելելուց հետո, ծանր հիվանդության պատճառով գամվել էր անկողնուն։ Դեռ 1846 թվականին էին նրա մոտ ի հայտ եկել զարգացող կաթվածի ախտանշաններ, բայց նա չէր հանձնվել՝ շարունակելով մնալ կյանքին սիրահարված և շարունակելով ստեղծագործել։ Ութ տարի շարունակ ծանր հիվանդությամբ տառապելուց հետո էլ նա չէր կորցրել հումորի զգացումը և կատակներ էր անում...1851 թվականին լույս տեսավ հեղինակի կենդանության օրոք տպագրված բանաստեղծական վերջին ժողովածուն՝ «Ռոմանսերոն», որի մի շարք գործերում հուսալքությունն ու հոռետեսությունն են իրենց զգացնել տալիս՝ դառնալով իր մոտալուտ մահն զգացող բանաստեղծի ապրումների արձագանք։ Հայնեն մահացավ 1856 թվականի փետրվարի 17-ին,  հուղարկավորվեց Փարիզի Մոնմարտր թաղամասի գերեզմանատանը։
Հայերեն լույս է տեսել Հայնրիխ Հայնեի երկերի երկհատորյակը։ Նրա բանաստեղծությունները հայացրել են պոետական խոսքի այնպիսի վարպետներ, ինչպիսիք են Հովհաննես Թումանյանը, Եղիշե Չարենցը, Հովհաննես Հովհաննիսյանը, Ալեքսանդր Ծատուրյանը, Գեղամ Սարյանը և ուրիշներ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Кирпичников А. Две биографии. Ж. Санд и Генрих Гейне, М., 1886—1887
Вейнберг П. И. Генрих Гейне, его жизнь и литературная деятельность. — СПб.: Тип. и лит. И. Г. Салова, 1891. (2-е изд. — 1903)
Шелер Альфред, Генрих Гейне, М., 1906
Овсянико-Куликовский Д. Н., Поэзия Генриха Гейне, СПБ., 1909
Анненский И. Ф. Гейне прикованный. Гейне и мы // Анненский И. Ф. Книги отражений. — М., 1979;
Коган П. С., Очерки по ист. зап.-европ. литературы, т. II.
Меринг Ф., ст. в кн. «Мировая лит-pa и пролетариат», 1925
Фриче В. М., Очерк развития зап.-европейской литературы, 1927
Гейне в воспоминаниях современников. — М., 1988;
Гиждеу С. П. Лирика Генриха Гейне. — М., 1983;
Дейч А. Н. Судьбы поэтов. Гельдерлин. Клейст. Гейне. — М., 1974.
Пронин В. А. Генрих Гейне // История зарубежной литературы XIX века. (Под ред. Н. П. Михальской) — Ч. 2. — М.,1991. — С. 115—126.
Дежуров А. С. «Книга песен» Генриха Гейне // Зарубежная литература XIX в. Практикум для студентов, аспирантов, преподавателей-филологов и учащихся старших классов школ гуманитарного профиля. — М., 2002. — С. 104—122.
Strodtmann Ad., H. Heine, Leben und Werke (1867—1869, 2 Bde, русск. сокр. пересказ Чуйко).
Hüffer H., Aus dem Leben H. Heine’s, 1878.
Ducros L., H. Heine et son temps, 1886.
Prölss Rob., H. Heine, 1886.
Bölsche, H. Heine, Versuch einer ästhetisch-kritischen Analyse seiner Werke, 1887.
Brandes G., Das Junge Deutschland, 1891 (есть русск. перев.).
Betz P. L., Heine im Frankreich, 1895
Legras Jules, H. Heine poète, 1897
Karpeles G., H. Heine, Aus seinem Leben und seiner Zeit, 1899 (А. Г. Горнфельд, Друзья и враги Гейне (из кн. G. Karpeles’а), см. его книгу «На Западе», СПБ., 1910 или «Русск. богатство», 1900, V)
Zurlinde O., H. Heine und die deutsche Romantik, 1899
Lichtenberger H., H. Heine penseur, 1905
Fürst R., H. Heine, Leben, Werke und Briefe, 1912
Plotke, H. Heine als Dichter des Judentums, 1913
Brauweiler E., Heine’s Prosa, 1915
Wendel H., H. Heine, ein Lebens- und Zeitbild, 1917
Wolff M. J., H. Heine, 1922
Jess H., H. Heine, 1924
Petriconi Giac., Arrigo Heine, Roma, 1925
Belart W., Gehalt und Aufbau von H. Heine’s Gedichtsammlungen, 1925
Bieber H., H. Heine, Gespräche, Briefe, Tagebücher, Berichte seiner Zeitgenossen, 1925
Clarke A. M., Heine et la monarchie de Juillet, 1927;
Ras G., Börne und Heine als politische Schriftsteller, 1927;
Beyer, Der junge Heine, 1911.
Григорьев А., Собр. сочин., под ред. А. Спиридонова, т. I (указ. ст.), П., 1918
Писарев, Гейне Гейне, Сочин, т. II;
Его же, Вольные русские переводчики, там же;
Грузинский А. Е., Литературные очерки, Алекс. Н. Веселовский. Герцен-писатель. Комарович. Достоевский и Гейне, «Современный мир», 1916, Ї 10;
Шувалов С., Лермонтов и Гейне, сб. «Венок Лермонтову»;
Тынянов Ю., Блок и Гейне, сб. «О Блоке», П., 1922;
Его же, Тютчев и Гейне, «Книга и революция», 1922, Ї 4;
Чулков Гейне, Тютчев и Гейне, «Искусство», Ї 1;
Блок А., Предисловие к «Путевым картинам», Собр. сочин. Гейне, т. II, «Всемирная лит-ра», 1923;
Его же, Герцен и Гейне, сб. «А. И. Герцен», Гиз, 1920;
Его же, Герцен и юдаизм, «Жизнь искусства», П., 1923, Ї 31;
Книпович Е. Ф., Блок и Гейне, сб. «О Блоке», «Никитинские субботники», 1929;
Фёдоров А., Русский Гейне, сб. «Русская поэзия XX в.», Л., 1929.
Дейч А. И. Гейне, 1933. — 256 с. (Жизнь замечательных людей)


== Արտաքին հղումներ ==
Մարգարյան, Նազելի, Արշակ Չոպանյանը Հայնրիխ Հայնեի մասին. Պատմաբանասիրական հանդես, 2007, № 2 . pp. 172-179(չաշխատող հղում)
Heinrich Heineի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
The German classics of the nineteenth and twentieth centuries: masterpieces of German literature translated into English" 1913–1914 «Heinrich Heine,»։ Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 24 
Parallel German/English text of Heine's poem Geoffroy Rudel and Melisande of Tripoli
Deutsche Welle's review of Heinrich Heine in 2006, 150 years after his death
Art of the States: The Resounding Lyre – musical setting of Heine's poem "Halleluja"
Loving Herodias by David P. Goldman, First Things
Heinrich Heine(German author)-Britannica Online Encyclopedia