Սաբհա

Սաբհա կամ Սեբհա (արաբ․՝ سبها‎‎, անգլ.՝ Sabhā)՝ քաղաք Լիբիայի հարավ-արևմուտքում՝ Տրիպոլիից մոտ 640 կիլոմետր (400 մղոն) հարավ։ Այն պատմականորեն եղել է Ֆեցցան շրջանի և Ֆեցցան-Գադամես ռազմական տարածքի մայրաքաղաքը, իսկ այժմ Սաբհա շրջանի մայրաքաղաքն է։ Սաբհայի ավիաբազան, որը գտնվում է քաղաքից հարավ, Լիբիական ռազմաօդային ուժերի բազա է, որտեղ տեղակայված են բազմաթիվ ՄԻԳ-25 ինքնաթիռներ։
Սաբհայում է մեծացել և միջնակարգ կրթություն ստացել Լիբիայի նախկին ղեկավար Մուամմար Կադդաֆին, որտեղ էլ հետագայում ներգրավվել է քաղաքական գործունեության մեջ։ Լիբիայի քաղաքացիական պատերազմից և դրա արդյունքում երկրում տիրող անկայունությունից հետո, ըստ տեղեկությունների, Սաբհան, որպես ստրուկներ վաճառող քաղաք, ավելի մեծ նշանակություն ձեռք բերեց։ Սակայն Լիբիայում մարդու իրավունքների ազգային հանձնաժողովի կողմից անցկացված հետաքննությունը պարզել է, որ չնայած անօրինական ստրկություն է եղել, տեղեկությունները, սակայն, չափազանցված են եղել, քանի որ այստեղ ստրուկների աճուրդներ հազվադեպ են եղել և բացի այդ, դրանք չեն հրապարակվել։ Ավելի ուշ, 2019 թվականի հունվարին քաղաքը գրավվել է Լիբիայի ազգային բանակի հավատարիմ ուժերի և նրանց առաջնորդ Խալիֆա Խաֆթարի կողմից, սակայն, 2020 թվականի մայիսին, տեղի որոշ քաղաքական գործիչներ իրենց հավատարմությունը տվեցին ազգային համաձայնության կառավարությանը։


== Պատմություն ==
Պատմական ժամանակներում Սաբհան եղել է լիբիական քարավանների առևտրի գլխավոր կենտրոնը։ Սաբհայից ոչ հեռու գտնվող Սաբհա Օազիսը OTRAG հրթիռների փորձարկման վայր էր այն բանից հետո, երբ դրանց գործարկումն արդեն անհնար էր Զաիրի Հյուսիսային Շաբում (այժմ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն)։ 1981 թվականի մարտի 1-ին գործարկվեց OTRAG հրթիռ, որի առավելագույն բարձրությունը 50 կմ էր կազմում (31 մղոն)։ Այն նաև, Սովետական տիեզերական ծրագրի համար 1984-1991 թվականներին եղել է հեռավոր փորձադաշտ։
Ատոմային Էներգիայի միջազգային գործակալության 2004 թվականի զեկույցի համաձայն՝ Սաբհայի բազան միացել Լիբիայի միջուկային զենքի ստեղծման ծրագրին։ 2011 թվականի սեպտեմբերին Հակագադդաֆիական ուժերը  Ֆեցցանի արշավանքի ընթացքում գրավեցին Սաբհան։ Միջուկային զենքերի ծրագրի հետքեր չհայտնաբերվեցին։
2017 թվականիի ապրիլին BBC-ն հայտնել էր, որ Սաբհայում աֆրիկացի գաղթականներից կազմված ստրուկների շուկա կար։
2019 թվականի հունվարին քաղաքի վերահսկողությունը փոխանցվեց Լիբիայի ազգային բանակի հավատարիմ ուժերին, որի առաջնորդը Խալիֆա Խաֆթարն էր։


== Կլիմա ==
Սաբհան ունի անապատային տաք կլիմա։


== Ուղենիշ ==
Սաբհան հայտնի է Ֆորտ Ելենա ամրոցով, որը Լիբիայի տաս դինար թղթադրամի ետնամասում պատկերված ամրոցն է։ Ֆորտ Ելենան նախկինում հայտնի էր որպես Ֆորտեցա Մարգարիտա, որը կառուցվել է Իտալիայի գաղութային ժամանակաշրջանում։ Ներկայումս բերդը ռազմական հաստատություն է։ Հենց քաղաքում է գտնվում Սաբհա համալսարանը, որը զբաղվել է անապատային դաշտերի ուսումնասիրություններով։ Կան բազմաթիվ ոռոգման ջրանցքներ, որոնք օգտագործվում են աճող մշակաբույսերին քաղցրահամ ջրով ապահովելու համար։


== Տրանսպորտ ==
Քաղաքը սպասարկում է Սաբհա օդանավակայանը, որն ընդլայնվել է 1970-ականների վերջին։ Սաբհայից դեպի Միսրատա նավահանգիստ երկաթի հանքաքար տեղափոխելու համար առաջարկվել է 800 կմ (500 մղոն) երկարությամբ երկաթգիծ կառուցել։


== Զեկույցներ ստրուկների աճուրդների մասին ==
2017 թվականին ՄԱԿ-ի միգրացիոն գործակալությունը հաղորդեց, որ Սաբհան վերածվել է ստրուկների աճուրդով զբաղվող ժամանակակից քաղաքի։ Յուրաքանչյուր ստրուկ (հիմնականում գաղթականներ Լիբիայի հարավային երկրներից, հատկապես Նիգերիայից) վաճառվում էր մոտ 325 ԱՄՆ դոլարով՝ ամեն ամիս գրանցելով մինչև 1000 նման վաճառք։ Գաղթականների մեծ մասն այստեղ է եկել՝ փրկվելով Բուրկինա Ֆասոյի, Նիգերիայի և հարևան Աֆրիկյան այլ երկրների ողբերգական պայմաններից։ Այնուամենայնիվ, Լիբիայում մարդու իրավունքների ազգային հանձնաժողովը պարզել է, որ, համաձայն CNN-ի, ստրկության վերաբերյալ լրատվամիջոցները չափազանցված են եղել, ինչպես նաև դրա հետ կապված դեպքերը հրապարակային չեն եղել։


== Խաֆթարն իշխանության գլուխ է անցնում ==
2019 թվականի հունվարին Լիբիայի ազգային բանակի առաջնորդ Խալիֆա Խաֆթարի հավատարիմ ուժերը սկսել են Սաբհան իրենց վերահսկողության տակ վերցնելու գործընթացը և ամսվա վերջին նրանց հաջողվել է քաղաք մտնել։ 2019 թվականի հունվարի 29-ին հայտարարվեց, որ Խաֆթարը հաջողությամբ գրավել է Սաբհան։ Մինչև 2020 թվականի մայիսի 2-ը Տրիպոլիում գործող կառավարության հավատարիմ քաղաքական գործիչներն ու ակտիվիստները հայտարարել էին, որ աջակցում են Ազգային համաձայնության կառավարությանը (ԱՀԿ), որը ներկայումս գտնվում է ԱՀԿ-ի կողմնակից քաղաքային կառավարությունների վերահսկողության ներքո։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
 Sabha travel guide from Wikivoyage
Sabha map at WikiMapia