Քլոր

Քլոր (հուն․՝ χλωρός - «կանաչ»), քիմիական տարր է, որի նշանն է Cl և ատոմային համարը՝ 17։ Գտնվում Մենդելեևի պարբերական համակարգի 7-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում։ Քլորը (Cl2) հայտնաբերել է Կարլ Վիլհելմ Շեելեն 1774 թվականին։ Քիմիական ոչ ակտիվ մետաղ է։ Մտնում է հալոգենների խմբի մեջ։
Այն դեղնականաչավուն թունավոր գազ է, դեղնականաչավուն գույնով, օդից ծանր tհալ=-101°С, tեռ=-34°С։ Քլորի մոլեկուլը երկվալետն է (բանաձև cl2)։ Բնական քլորը հանդիպում է 2 իզոտոպների ձևով 35Cl և 37Cl։ Քլորի բնական միացություններն են՝


== Քլորի հայտնաբերման պատմություն ==
Քլորը հայտնաբերել է շվեդ քիմիկոս Կ. Շեելեն 1774 թվականին։ Քլոր անունը տրվել է իր գույնի պատճառով (հունարեն՝  «քլորոս» նշանակում է դեղնականաչավուն)։ Մյուս հալոգենները հայտնաբերվել են տասնամյակներ անց։
Լաբորատոր պայմաններում քլորը ստանում են՝ տաքացման պայմաններում աղաթթուն օքսիդացնելով մանգանի երկօքսիդով.

  
    
      
        
          
            4
            H
            C
            l
            +
            M
            n
            
              O
              
                2
              
            
            →
            M
            n
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            ↑
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4HCl+MnO_{2}\rightarrow MnCl_{2}+Cl_{2}\uparrow +2H_{2}O}}}
  Քլորը թունավոր գազ է, և որպեսզի անոթից այն չտարածվի լաբորատորիայում, վերջինս որսում են ալկալու (NaOH) լուծույթով։ Ալկալու հետ քլորը փոխազդում և առաջացնում է անվնաս աղեր։


== Բնության մեջ ==
Բնության մեջ հանդիպում է քլորի երկու իզոտոպներ 35Cl և 37Cl: Հալոգեններից երկիր ընդերքում ամենատարածվածը քլորն է։ Քլորը շատ ակտիվ տարր է, եռանդուն կերպով փոխազդում է բոլոր մետաղների ու բազմաթիվ ոչմետաղների հետ։ Բնության մեջ հանդիպում է բնական միացությունների ձևով՝ հալիտը՝ NaCl, սիլվինը՝ KCl, սիլվինիտը՝ KCl·NaCl, կառնալիտը՝ KCl · MgCl2 · 6Н2O: Մարդու օրգանիզմը պարունակում է 0,25 % քլորի իոն։


== Իզոտոպներ ==
Բնության մեջ հանդիպում է քլորի 2 կայուն իզոտոպներ. 35 և 37 զանգվածային թվով։ 


== Ֆիզիկական հատկություններ ==

Սովորական պայմաններում քլորը սուր, հեղձուցիչ հոտով, դեղնականաչավուն, օդից 2,5 անգամ ծանր գազ է։ Թունավոր է։ Սենյակային ջերմաստիճանում 0,6 ՄՊԱ ճնշման տակ հեղուկանում է։ Սենյակային ջերմաստիճանում 1 ծավալ ջրում լուծվում է 2,5 ծավալ քլոր, ստացված դեղին լուծույթը անվանում են քլորաջուր, tհալ=-101°С, tեռ=-34°С, երբ քլորը պնդանում է, առաջացնում է կանաչավուն բյուրեղներ։ Քլորը օդից մոտ 2,5 անգամ ծանր գազ է։ Սենյակային ջերմաստիճանում 1 լ ջրում լուծվում է 2,5 լ քլոր։ Այդ լուծույթը կոչվում է քլորաջուր։ Ոչ մեծ ճնշման տակ քլորը վերածվում է հեղուկի, և այդ ձևով այն պահում ու փոխադրում են պողպատե μալոններով, իսկ մեծ քանակները երկաթուղային ցիստեռններով։


=== Լուծելիություն ===
Քլորը օժտված է մեծ էլեկտրաբացասականությամբ։ Քլորի ատոմն ուժգնորեն իրեն է միացնում 1 էլեկտրոն և վերածվում շատ կայուն քլորիդի իոնի։
Անմիջականորեն չի փոխազդում C-ի, N2-ի, O2-ի և ազնիվ գազերի հետ։


== Քիմիական հատկություններ ==
Քլորը շատ ռեակցունակ նյութ է և փոխազդում է բազմաթիվ նյութերի հետ։ Բնորոշ է քլորի փոխազդեցությունը մետաղների, օրինակ՝ նատրիումի, պղնձի, երկաթի և մի շարք այլ մետաղների հետ։ Օդից ծանր է 1.19 սմ քառակուսի անգամ։ Կարող է առաջացնել ծուխ առանց կրակի։ Ունի օրգանական նյութերի մոլեկուլներին միանալու հատկություն։

Փոխազդում է մետաղների հետ սովորական պայմաններում.
  
    
      
        
          
            2
            N
            a
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            2
            N
            a
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Na+Cl_{2}\rightarrow 2NaCl}}}
  
  
    
      
        
          
            2
            S
            b
            +
            3
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            2
            S
            b
            C
            
              l
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Sb+3Cl_{2}\rightarrow 2SbCl_{3}}}}
  
  
    
      
        
          
            2
            F
            e
            +
            3
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            2
            F
            e
            C
            
              l
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Fe+3Cl_{2}\rightarrow 2FeCl_{3}}}}
  Փոխազդում է ոչ մետաղների հետ (բացի թթվածնի, ազոտի, ածխածնի)
  
    
      
        
          
            5
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            2
            P
            →
            2
            P
            C
            
              l
              
                5
              
            
          
        
        ,
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {5Cl_{2}+2P\rightarrow 2PCl_{5}}},}
  
  
    
      
        
          
            2
            S
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            
              S
              
                2
              
            
            C
            
              l
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2S+Cl_{2}\rightarrow S_{2}Cl_{2}}}}
  կամ

  
    
      
        
          
            S
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            S
            C
            
              l
              
                2
              
            
          
        
        .
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {S+Cl_{2}\rightarrow SCl_{2}}}.}
  Փոխազդում է ջրի հետ.
  
    
      
        
          
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            ⇄
            H
            C
            l
            +
            H
            C
            l
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cl_{2}+H_{2}O\rightleftarrows HCl+HClO}}}
  
  
    
      
        
          
            H
            C
            l
            O
            ⇄
            H
            C
            l
            +
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {HClO\rightleftarrows HCl+O}}}
   (մարէազերծում է ջուրը)Փոխազդում է ալկալիների հետ.
  
    
      
        
          
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            2
            N
            a
            O
            H
            →
            N
            a
            C
            l
            +
            N
            a
            C
            l
            O
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cl_{2}+2NaOH\rightarrow NaCl+NaClO+H_{2}O}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            2
            K
            O
            H
            →
            K
            C
            l
            +
            K
            C
            l
            O
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cl_{2}+2KOH\rightarrow KCl+KClO+H_{2}O}}}
   (ժավելաջուր)
  
    
      
        
          
            3
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            6
            K
            O
            H
            →
            5
            K
            C
            l
            +
            K
            C
            l
            
              O
              
                3
              
            
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Cl_{2}+6KOH\rightarrow 5KCl+KClO_{3}+3H_{2}O}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            C
            a
            (
            O
            H
            
              )
              
                2
              
            
            O
            H
            →
            C
            a
            O
            C
            
              L
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cl_{2}+Ca(OH)_{2}OH\rightarrow CaOCL_{2}+H_{2}O}}}
  Փոխազդում են հալոգենիդների և հալոգենաջրածինների հետ.
  
    
      
        
          
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            2
            H
            B
            r
            →
            2
            H
            C
            l
            +
            B
            
              r
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cl_{2}+2HBr\rightarrow 2HCl+Br_{2}}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            2
            K
            J
            →
            2
            K
            C
            l
            +
            
              J
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cl_{2}+2KJ\rightarrow 2KCl+J_{2}}}}
  Քլորը ուժեղ օքսիդիչ է.
  
    
      
        
          
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
            →
            2
            H
            C
            l
            +
            K
            C
            l
            O
            +
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cl_{2}+H_{2}S\rightarrow 2HCl+KClO+S}}}
  Փոխազդում է ամոնիակի հետ.
  
    
      
        
          
            4
            N
            
              H
              
                3
              
            
            +
            3
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            N
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            3
            N
            
              H
              
                4
              
            
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4NH_{3}+3Cl_{2}\rightarrow NCl_{3}+3NH_{4}Cl}}}
  Փոխազդում է օրգանական նյութերի հետ.
  
    
      
        
          
            C
            
              H
              
                3
              
            
            
              -
            
            C
            
              H
              
                3
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            C
            l
            +
            H
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CH_{3}{\text{-}}CH_{3}+Cl_{2}\rightarrow C_{2}H_{5}Cl+HCl}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            
              H
              
                4
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            C
            
              H
              
                3
              
            
            C
            l
            +
            H
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CH_{4}+Cl_{2}\rightarrow CH_{3}Cl+HCl}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            
              H
              
                2
              
            
            
              =
            
            C
            
              H
              
                2
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            C
            l
            
              -
            
            C
            
              H
              
                2
              
            
            
              -
            
            C
            
              H
              
                2
              
            
            
              -
            
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CH_{2}{\text{=}}CH_{2}+Cl_{2}\rightarrow Cl{\text{-}}CH_{2}{\text{-}}CH_{2}{\text{-}}Cl}}}
  
  
    
      
        
          
            
              C
              
                6
              
            
            
              H
              
                6
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            
              C
              
                6
              
            
            
              H
              
                5
              
            
            C
            l
            +
            H
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {C_{6}H_{6}+Cl_{2}\rightarrow C_{6}H_{5}Cl+HCl}}}
  Փոխազդելով շմոլ գազի հետ առաջացնում է ֆոսգեն.
  
    
      
        
          
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            C
            O
            →
            C
            O
            C
            
              l
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cl_{2}+CO\rightarrow COCl_{2}}}}
  


== Ստացման եղանակներ ==

Արդյունաբերության մեջ քլորը ստանում են NaCl-ի հալույթի կամ լուծույթի էլեկտրոլիզից.
  
    
      
         
        
          2
          N
          a
          c
          l
          +
          2
          
            H
            
              2
            
          
          O
          
            
              →
              
                e
                l
                e
                c
                t
                r
                o
                l
                i
                
                  z
                  
                    ∘
                  
                
              
            
          
           
          2
          N
          a
          O
          H
          +
          C
          
            l
            
              2
            
          
          ↑
          +
          
            H
            
              2
            
          
          ↑
        
      
    
    {\displaystyle ~\mathrm {2Nacl+2H_{2}O{\xrightarrow {electroliz^{\circ }}}\ 2NaOH+Cl_{2}\uparrow +H_{2}\uparrow } }
  Լաբորատորիայում քլորը ստանում են աղաթթվի և ուժեղ օքսիդիչների փոխազդեցությունից.
  
    
      
        
          
            4
            H
            C
            l
            +
            M
            n
            
              O
              
                2
              
            
            →
            M
            n
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4HCl+MnO_{2}\rightarrow MnCl_{2}+Cl_{2}+2H_{2}O}}}
  
  
    
      
        
          
            2
            K
            M
            n
            
              O
              
                4
              
            
            +
            16
            H
            C
            l
            →
            2
            K
            C
            l
            +
            2
            M
            n
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            5
            C
            
              l
              
                2
              
            
            ↑
            +
            8
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2KMnO_{4}+16HCl\rightarrow 2KCl+2MnCl_{2}+5Cl_{2}\uparrow +8H_{2}O}}}
  


== Կիրառություն ==
Քլորը լայնորեն օգտագործվում է արդյունաբերության մեջ։ Այն օգտագործվում է աղաթթվի արդյունաբերական ստացման և այնպիսի նյութերի պատրաստման համար, որոնք օգտագործվում են գործվածքներն սպիտակեցնելու համար։
Խմելու ու կենցաղային նպատակների համար նախատեսված ջուրը մինչև ջրատար խողովակների ցանց մղելը հիվանդաբեր միկրոօրգանիզմներից ախտահանվում է իր մեջ աննշան քանակի քլոր լուծելով՝ քլորելով։
Գյուղատնտեսական բույսերի վնասատուների և հիվանդությունների դեմ պայքարելու համար օգտագործվող կարևորագույն պրեպարատները (ինսեկտոֆունգիցիդները)՝ ԴԴՏ, հեքսաքլորան և գրանոզան, այնպիսի օրգանական նյութեր են, որոնց պատրաստման ժամանակ քլոր է գործադրվում։
Արդյունաբերությունում քլորից ստանում են քլորաջրածին և աղաթթու։ Քլորի ջրային լուծույթի մանրէասպան հատկության վրա է հիմնված բնակչությանը ջուր մատակարարող կայաններում գազային քլորի օգտագործումը, հատկություն, որը պայմանավորված ատոմային թթվածնի գոյացմամբ։ Քլորն օրգանիզմն ստանում է հիմնականում կերակրի աղի ձևով։ Քլորը կուտակվում է մաշկի մեջ, ավելցուկային ընդունման դեպքում պահվում է օրգանիզմում։ Սննդամթերքների մեջ պարունակվում է չնչին քանակությամբ։
Քլորից ստանում են նաև ժավելային հեղուկ, որն օգտագործվում է սպիտակեղենի լվացման համար։ Մեծ քանակներով արտադրվում է քլորակիր, որը կիրառվում է թղթի արդյունաբերությունում՝ մանրաթելերի սպիտակեցման համար։ Քլորակիրը երկու աղի խառնուրդ է, որն առաջանում է հանգած կրի կախույթի մեջ քլորը անցկացնելիս։
Քլորի(IV) օքսիդը՝ ClO2, օգտագործվում են նաև ախտահանման նպատակներով։ Կալիումի քլորատը՝ KClO3, ուժեղ օքսիդիչ է, վերականգնիչների հետ առաջացնում է պայթուցիկ խառնուրդներ, օգտագործվում է լուցկու, բենգալյան կրակների և հրավառության համար խառնուրդների արտադրությունում։ Նատրիումի քլորատը՝ NaClO3, ծառայում է որպես մոլախոտերի դեմ պայքարի միջոց։ Մեծ քանակներով քլոր օգտագործվում է քլոր պարունակող օրգանական նյութեր՝ լուծիչներ, մոնոմերներ և պոլիմերներ, թունաքիմիկատներ, ստանալու համար։255
Քլորի զանգվածային բաժինն օրգանիզմում կազմում է 0,15%։ Քլորիդ իոններ է պարունակում արյան պլազման՝ գերազանցապես NaCl և KCl աղերի լուծույթների ձևով։ Դրանք կարգավորում են օսմոտիկ ճնշումը, ապահովում են իոնների հոսքը բջջային մեմբրանների միջոցով, ակտիվացնում են ֆերմենտները։ Կերակրի աղի օրական պահանջը 5-10 գ է։ Մարդու և կենդանիների ստամոքսում արտադրվում է աղաթթու, որը կազմում է ստամոքսահյութի 0,3%-ը և անհրաժեշտ է սննդի նորմալ մարսողության, ինչպես նաև սննդի հետ օրգանիզմում ներթափանցող հիվանդագին մանրէները ոչնչացնելու համար։ Բժշկության մեջ լայնորեն օգտագործվում են կերակրի աղի ֆիզիոլոգիական և հիպերտոնիկ լուծույթները։
Քլորն արտաբջջային հեղուկների և ստոմոքսահյութի հիմնական անիոնն է։ Քլորի իոնները կարևոր դեր են խաղում թթվահիմնային հավասարակշռության և օսմոտիկ ճնշման պահպանման, ինչպես նաև օրգանիզմում ջրի հավասարակշռության ապահովման մեջ։ Կենսաբանական միջավայրերում հիմնականում հանդիպում է քլորի անիոնայինձևը։ Քլորը պարունակվում է ինչպես արյան պլազմայում, այնպես էլ ավիշում և ողնուղեղային հեղուկում։
Քլորը կարող է բարձր ճնշման, աթերոսկլերոզի, սիրտ-անոթային և այլ հիվանդությունների պատճառ դառնալ։ Այն շատ վատ ազդեցություն է թողնում մազերի և մաշկի վրա, քայքայում է սպիտակուցները։ Քլոր պարունակող միջոցներով մաքրված մակերեսներին առաջանում են քիմիական նյութերի բարակ թաղանթ, որը ցնդելով հայտնվում է օդի մեջ, ապա նաև մարդու շնչուղիներում։ Քիմիական նյութերից շատերը կուտակվելով օրգանիզմում՝ առաջացնում են են քրոնիկ հիվանդություններ։


== Տես նաև ==
Պարբերական աղյուսակ
Հալոգեններ
Քլորաջրածին
Աղաթթու


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Основы общей химии, т. 3, Б. В. Некрасов. — М.: Химия, 1970;
Якименко Л. М., Производство хлора, каустической соды и неорганических хлорпродуктов, М., 1974;
Постановление Госгортехнадзора России от 05.06.2003 N 48, Об утверждении Правил безопасности при производстве, хранении, транспортировании и применении хлора ПБ от 05.06.2003 N 09-594-03;
Федеральный закон от 21.07.1997 N 116-ФЗО промышленной безопасности опасных производственных объектов (с изменениями на 18 декабря 2006 года);
Постановление Госгортехнадзора России от 18.10.2002 N 61-А, Об утверждении Общих правил промышленной безопасности для организаций, осуществляющих деятельность в области промышленной безопасности опасных производственных объектов, ПБ от 18.10.2002 N 03-517-02;
Приказ Минздрава РФ от 28 марта 2003 г. N 126 «Об утверждении Перечня вредных производственных факторов, при воздействии которых в профилактических целях рекомендуется употребление молока или других равноценных пищевых продуктов»;
Приказ МПР РФ от 2 декабря 2002 г. N 786 «Об утверждении федерального классификационного каталога отходов» (с изм. и доп. от 30 июля 2003 г.);
Постановление Госкомтруда СССР от 25.10.1974 N 298/П-22 «Об утверждении списка производств, цехов, профессий и должностей с вредными условиями труда, работа в которых дает право на дополнительный отпуск и сокращенный рабочий день» (с изменениями на 29 мая 1991 года);
Постановление Минтруда России от 22.07.1999 N 26 «Об утверждении типовых отраслевых норм бесплатной выдачи специальной одежды, специальной обуви и других средств индивидуальной защиты работникам химических производств»;
Постановление Главного государственного санитарного врача РФ от 30.05.2003 N 116 О введении в действие ГН 2.1.6.1339-03 «Ориентировочные безопасные уровни воздействия (ОБУВ) загрязняющих веществ в атмосферном воздухе населенных мест».(с изменениями на 3 ноября 2005 года);
ГОСТ 6718-93 Хлор жидкий. Технические условия.


== Արտաքին հղումներ ==
Хлор на Webelements
Хлор в Популярной библиотеке химических элементов
Первая германская газобаллонная атака на западноевропейском театре мировой войны у г. Ипра 22 апреля 1915 г. отрывок из книги Де-Лазари А. Н. Химическое оружие на фронтах Мировой войны 1914—1918 гг. Краткий исторический очерк. 
Плаванье в хлорированной воде повышают риск возникновения астмы Archived 2015-05-14 at the Wayback Machine.