Չեզոք գոտում

«Չեզոք գոտում», Վլադիմիր Վիսոցկու երգը պետական սահմանին տեղի ունեցած դեպքի մասին։ Գրվել է 1965 թվականի ապրիլին։ Անվանման տարբերակներն են. «Երգ չեզոք գոտու մասին», «Չեզոք գոտի», «Թուրքիայի կամ Պակիստանի սահմանին»։


== Նկարագրություն ==
Վլադիմիր Վիսոցկու ստեղծագործության մի շարք հետազոտողների կարծիքով երգի բովանդակությունը ողբերգական է. այն երկու սահմանապահների իրենց հարսանիքի նախօրեին զոհվելու մասին է, դեպքը տեղի է ունեցել երկու պետությունների անհեթեթ թշնամության պատճառով։ Սովետական սահմանապահի մոտ եկել էր հարսնացուն։ Կապիտանը որոշեց նրա համար ծաղիկներ հավաքել և նվիրել։ Սահմանի հակառակ կողմում նույն պատկերն է։ Երկկողմանի «ծաղկահավաքը» տեղի է ունենում «չեզոք գոտում», քանի որ չեզոք գոտում «անկրկնելի գեղեցկություն ունեցող ծաղիկներ են աճում»։
Պատմությունը հավանաբար պատմվում է ականատեսի աչքերով, որի խոսքը ազատ չէ խոսակցական լեզվից. «...Իսկ ձախ կողմում նրանց դիրքերն են...Նրանց ղեկավարին, ըստ ծանուցագրի, նույնպես կին է ժամադրել` խելառությունը բռնել էր...»: Պոետի ստեղծագործության հետազոտողներից մեկը` Յակով Կորմանը, ենթադրում է, որ երգի մեջ ծաղիկները կենցաղի գաղտնիքների մարմնավորումն են։ Քննադատների կարծիքով, երգը նաև փոխաբերություն է պարունակում սահմանների արհեստականության մասին։ Վիսոցկու ստեղծագործության ոչ բոլոր հետազոտողներն են համաձայն երգի մեկնաբանության հետ, որտեղ խոսվում է հերոսների զոհվելու մասին։ Ա. Կուլագինը «Նոր գրականության տեսություն» ամսագրում պնդում է, որ խոսքը միայն երազի մասին է։ Նրա կարծիքով, «երկու սահմանապահներն էլ կործանվել են ոչ թե ականից, այլ ծաղիկների բույրից»։


== Պատմություն ==
Ժամանակակիցների խոսքերով, Վիսոցկու կողմից երգ գրվել է Մոսկվա-Լենինգրադ գնացքում` 1965 թվականի ապրիլի 10-ին Նևայի ափին գտնվող քաղաքում «Թատրոն Տագանկայում» հյուրախաղերի ժամանակ։ Առաջին անգամ կատարվել է կոլեգաների առջև` փորձի ժամանակ։ Լենինգրադում այդ նույն հյուրախաղերի ժամանակ տեղի է ունեցել Վիսոցկու երկու մենահամերգները, որոնց ժամանակ երգը ներկայացվել է լայն հանդիսատեսին։ Հետագայում պոետը օգտագործել է այս ստեղծագործությունը ոչ միայն իր համերգային ներկայացումների ժամանակ. չեզոք գոտու մասին երգի հղումը ներկայացվում է Վիսոցկու հայտնի «Նա եղել է Փարիզում» երգի մեջ։
Պոետ Եվգենի Եվտուշենկոն «Չեզոք գոտում» երգն անվանել է Վիսոցկու ստեղծագործության ամենազիլերից մեկը։ Երգի կրկներգի բառերը նա կապում է Վիսոցկու մանկության հետ, երբ 1946-1949 թվականներին նա ապրում էր հոր` ՍՍՀՄ-ի զորքերի մայորի հետ Գերմանիայում։


== Հակազդեցությունը ՍՍՀՄ-ի մամուլում ==
Ֆյոդոր Ռազակովն իր «Սովետական շրջանի խայտառակ իրադարձությունները» գրքում պատմում է Վիսոցկու վրա ղեկավարության ճնշող կողմերի մասին` կապված մամուլում նրա դեմ արված հրապարակումերի հետ, այդ թվում նաև 1968 թվականի հուլիսի 7-ին «Տյումենյան ճշմարտություն» թերթում գրված հոդվածի հետ, որն ստորագրել էր Տյումենի նահանգապետ Ե. Բեզրուկովը։ Հոդվածում Վիսոցկու մասին խոսվում էր որպես անվայելուչ և վատ երգերի հեղինակի, նրան վերագրվում էր երիտասարդությանը վարակելու, անվստահության մթնորոլորտ առաջացնելու և այլնի դեմ։ Հոդվածագրի կարծիքով Վիսոցկին հանդիսանում էր գաղափարական դիվերսանտ, որը փորձում է կոտրել դեռահասների, պատանիների ու աղջիկների հոգիները։ Որպես իր ասածների արտացոլում Բեզրուկովը ընթերցողների ուշադրությունն էր հրավիրում երիգի կրկներգի բառերին. «Իսկ չեզոք գոտում անսովոր գեղեցկության ծաղիկներ էին»։
Ռիմա Կազակովան հիշում է, որ «Չեզոք գոտում» երգի մասին կարծիք կար նաև, որ այն բարոյալքում է մեր սահմանապահներին։


== Առաջին հրատարակությունը, թարգմանությունը այլ լեզուներով ==
Երգի բառերը առաջին անգամ հրատարակվել են Վիսոցկու կյանքի օրոք` 1977 թվականին, Փարիզում, «Ռուս գուսանների երգեր» հավաքածուում (հիմնադիր Վլադիմիր Ալլոյ)։
1978 թվականի դեկտեմբերին հրապարակվել է հեղինակային երգերի տեքստերը, որոնք տապագրվել են «Մետրոպոլ» ալմանախի առաջին թողարկման մեջ։
1984 թվականիներգը հրապարակվել է Չինաստանում` Վիսոցկու չինարեն թարգմանված յոթ բանաստեղծությունների թվում։
ՍՍՀՄ-ում երգը լույս է տեսել նույնանուն սկավառակի 8-րդ համարում` «Վիսոցկու համերգներին» (1989, փետրվար)։
2013 թվականին Իսպանիայում լույս է տեսել «Zona Desmilitarizada» (ռուս.՝ «Չեզոք գոտի») գիրքը, որը պարունակում էր Վիսոցկու 42 երգերը թարգմանված։


== Այլ կատարողներ ==
Բորիս Գրեբեշնիկովը հարցազրույցի ժամանակ հաստատել է, որ «Չեզոք գոտում» երգը իր առաջին հասարակական կատարումն է։
Գարիկ Սուկաչովը երգն առաջին անգամ կատարել է 2003 թվականին Կրեմլում։ Ավելի ուշ այն մտել է նրա «Պերեսվետի» (2005) և «Իմ Վիսոցկին» (2014) ալբոմների մեջ։
Վլադիմի Շախրինը երգը կատարել է 2015 թվականին անսամբլի ուղեկցությամբ։
Դմիտրի Պեվցովը երգը կատարել է 2016 թվականի նոյեմբերին։


== Տես նաև ==
Վլադիմիր Վիսոցկու երգացանկ


== Ծանոթագրություններ ==

}}


== Գրականություն ==
Зайцев В. А. Окуджава, Высоцкий, Галич: поэтика, жанры, традиции. — ГКЦМ В. С. Высоцкого, 2003. — С. 99—106. — 270 с. — ISBN 5901070070
Акимов Б., Терентьев О. Владимир Высоцкий: эпизоды творческой судьбы // Студенческий меридиан : журнал. — Молодая гвардия, 1989. — № 4. — С. 47. — ISSN 0321-3803.
Берестов В. Мир Высоцкого: исследования и материалы. — ГКЦМ В. С. Высоцкого, 1998. — Т. 2. — С. 330.


== Արտաքին հղումներ ==
 Вечерний Ургант. Гарик Сукачев — «Песня о нейтральной полосе»  YouTube (06.03.2015).