Յան Թինբերգեն

Յան Թինբերգեն (հոլ.՝ Jan Tinbergen, ապրիլի 12, 1903(1903-04-12)[…], Հաագա, Նիդերլանդներ - հունիսի 9, 1994(1994-06-09)[…], Հաագա, Նիդերլանդներ), հոլանդացի տնտեսագետ, համարվում է էկոնոմետրիկայի հիմնադիրներից։ 1969 թ. Թինբերգենը նորվեգացի տնտեսագետ Ռագնար Ֆրիշի հետ կիսել է տնտեսագիտության ոլորտում առաջին Նոբելյան մրցանակը՝ «տնտեսական գործընթացների վերլուծության մեջ դինամիկ մոդելներ մշակելու և կիրառելու համար»։ 
Հոլանդացի տնտեսագետն առաջին մասնագիտությամբ ֆիզիկոս է․ նա ավարտել է Լեյդենի համալսարանը, որտեղ պաշտպանել է իր թեկնածուական ատենախոսությունը 1929 թվականին։ Սակայն իր հետաքրքրությունները փոխվեցին դեպի տնտեսագիտություն, քանի որ նա մտածում էր, որ տնտեսագիտության միջոցով ավելի մեծ օգուտ կարող էր բերել հասարակությանը։ Իր մասնագիտական գործունեության ընթացքում գիտական աշխատանքների համար նա միշտ ընտրել է թեմաներ, որոնք կօգնեին հաղթահարել ժամանակի ամենահրատապ սոցիալ-տնտեսական խնդիրները, ինչպես օրինակ՝ 1930-ականների Մեծ Ճգնաժամը, երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արհավիրքները, աղքատությունը և այլն։ 1931թ.-ից դասավանդում էր տնտեսագիտություն Ամստերդամի համալսարանում, իսկ 1933թ.-ին դարձել Ռոտերդամում Նիդերլանդական տնտեսագիտության դպրոցի պրոֆեսոր, 1945-1955 թթ. եղել է Կենտրոնական վիճակագրական բյուրոյի նախագահ (Հաագա), ինչպես նաև աշխատել է Ազգերի լիհգայում, 1947 թ.-ին եղել է  Էկոնոմետրիկական միության նախագահ։ 1966-1975 թթ. ղեկավարել է զարգացման պլանավորման հարցերով ՄԱԿ-ի հանձնաժողովը։
Թինբերգենի եղբայրները նույնպես հայտնի գիտնականներ են եղել. Նիկոլաաս Թինբերգենը (1907-1988) 1973թ.Նոբելյան մրցանակի է արժանացել ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում, Լյուկ Թինբերգենը (1961-1955) հայտնի թռչնաբան էր։


== Գիտական հայացքները ==
Տնտեսական ցիկլերի տեսություն

1932 թ. Յան Թինբերգենը հանդես եկավ այն գաղափարով, որ շուկայի մասնակիցների ներդրումային սպասումները ռացիոնալ են և կարող են ներկայացվել համապատասխան տնտեսագիտական մոդելի միջոցով։ Որոշ դեպքերում այդ (ներդրումային) սպասումները կարող են փոխարինվել տնտեսա-տեսական մտաեզրահանգումներով, որոշակի հաստատուն մեծություններով և իրական փոփոխականներով։ Օրինակ, պատահական փոփոխականի համար ռացիոնալ սպասումը իրենից ներկայացնում է մաթեմատիկական սպասում, այսինքն` որոշակի հաստատուն մեծություն։ Մեկ այլ օրինակ՝ փոփոխականը, որը իրականանում է համապատասխան ինչ-որ չափով մոտարկումներով օրենքի։ Այդպիսի սպասումները կարող են փոխարինվել ժամանակագրական շարքերով, որոնցում կիրառվում են փոփոխականի ընթացիկ մեծությունը և դրա ածանցյալ գործիքները։Թինբերգենը գրել է.«Կարող է հարց առաջանալ՝ որն է հանդիսանում ներդրումների իրականացման որոշիչ գործոնը. շահույթի սպասումը, թե, ընդհակառակը, նախկինում ստացած շահույթը։ Չնայած այս հարցի պատասխանը միանշանակ է, իմ կարծիքով, ներդրումների սպասման որոշիչ գործոնը հանդիսանում է արդեն ստացված շահույթը»։Նա առաջ է քաշել հիպոթեզ և ցույց է տվել, որ ընթացիկ բորսայական գները կարող են օգտագործվել  ապագա գնանշումների կանխատեսման համար։
1939 թ. Ազգերի լիգայի պատվերով բազմակի հավասարումներով ռեգրեսիոն մոդել մշակելու ընթացքում Թինբերգենն իրականացնում է բիզնես ցիկլերի շուրջ հետազոտություններ, որն ընդունված է համարել էկոնոմետրիկայում ժամանակակից վիճակագրական մեթոդների կիրառության սկիզբ։ Ազգերի լիգայի նախագիծը, բնականաբար, ուղղված էր ոչ թե նոր մեթոդոլոգիայի մշակմանը, այն ներդրումային ճգնաժամի հետ կապված ամենասուր սոցիալական խնդիրների համար լուծումներ որոնմանը։ Դրված էր խնդիր գնահատել տնտեսական տատանումների պատճառները, իսկ քանի որ տարբեր գործոններ են ազդում միևնույն ժամանակ,  տարրական վիճակագրական մեթոդներն այս դեպքում չէին կարող օգտագործվել։


== Ծանոթագրություններ ==