Յան Յունգ

Յան Յունգ (էստ․՝ Jaan Jung, նոյեմբերի 6 (18), 1835, Լիֆլանդիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 13 (26), 1900, Լիֆլանդիայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն, Էստոնիա), էստոնացի նշանավոր մշակութա-հասարակական գործիչ, պատմաբան, կենսագիր, հնագետ, բանահավաք, հրապարակախոս, երաժիշտ, թարգմանիչ, դասագրքերի հեղինակ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1835 թվականի հոկտեմբերի 25 (նոյեմբերի 6), Էստոնիայի Լիֆլանդական գուբերնիայում;
Յան Յունգը եղել է նահանգի պարզ դպրոցական ուսուցիչ և հնագիտության սիրահար։
19-րդ դարի երկրորդ կեսին, նա օգտագործելով լայնածավալ նամակագրություն, նախաձեռնել է լայն նախագիծ, որը զբաղվում էր Էստոնիայի հին հուշարձանների և հնադարյան ժամանակների հուշարձանների ընդհանուր գույքագրմամբ և գրանցավորմամբ։ Այնուհետև դարձել է երկրում էստոնացիներին հայտնաբերելու ուղղությամբ շարժման կազմակերպիչը։
Արդյունքում նրան հաջողվել է գրանցել Էստոնիայի պատմության գրեթե 500 հուշարձաններ։ Դրանցից ամենակարևորները, Յունգը սկսեց հրատարակել «Muinasaja teadus eestlaste maalt» (հուշարձանների առաջին ցանկը լույս է տեսել 1898, 1899 թվականներին և 1910 թվականին՝ հետմահու) ցանկում։
Այս քայլը դարձել է Էստոնիայի հնագիտության զարգացման առաջին քայլը։
Հավաքել տվյալներ իր երկրամասին հայտնի քարերի մասին, և 1910 թվականին հետմահու տպագրվել է Յան Յունգի «Գիտություն Էստոնիայի հին ժամանակների հողերի մասին» գիրքը, որը նա նկարագրել է մի շարք մենաքարեր, որոնք նա հայտնաբերել է Էստոնիայում։
Մատիաս Յոհան Էյսենի (1857-1934) և Օսկար Կալլասի (1868-1946) հետ եղել է ժողովրդական երաժշտության հավաքագրման նախաձեռնողը։ Մինչև օրս Էստոնիայի Տարտու քաղաքի բանահյուսության արխիվում պահպանում է ֆոլկլորագիտության ամենախոշոր համաշխարհային հավաքածուները։
Զբաղվել էր նաև թարգմանություններով։
Համագործակցել է մի շարք էստոնալեզու թերթերի հետ։ Էստոնիայի գիտական հասարակության և Ֆինլանդիայի հարմարավետ հասարակության հասակարության անդամ է (Suomen Muinaismuisto-Yhtiö)։
Յան Յունգի աշխատությունները ներկայումս գտնվում է Էստոնիայի գրականության թանգարանում։
Մահացել է 1900 թվականի մայիսի 31-ին (հունիսի 13), Էստոնիայի Լիֆլանդական գուբերնիայում։ Թաղված է Պիլաստվեր գերեզմանոցում։


== Ընտրված մատենագիտություն ==
Eesti rahwa wanast usust, kombedest ja juttudest. Tartu: H. Laakmann, 1879.
Halliste ja Karksi kirikute ja kihelkondade ajalugu: Halliste kiriku 25-aastase juubileumi mälestuseks 29. Okt. 1892. Tartu, 1893.
Jutustused Türgi sõaplatsist 1877 թ. Viljandi, 1877.
Järwa maa ja Paide lossi ja linna aja loust. Tartu: H. Laakmann, 1879.
Liiwimaa kuningas Magnus ja Wene Zaar Joann Wassiljewitsh IV, ehk, tükike Wene - ja Läänemere maade ajalugust aastast 1530 kunni 1584. Tartu: H. Laakmann, 1874.
Liiwlaste würst Kaupo, ja sõdimised tema päewil, kui ka Liiwi rahwast ja nende kadumisest siin maal. Tartu: H. Laakmann, 1876.
Mönda Isamaa wanust aegust. Tartu: H. Laakmann, 1874.
Nurmegunde maa ja Põltsama lossi ja linna aja loust. Tartu: H. Laakmann, 1879.
Rootslaste wäljarändamine Hiiomaalt aastal 1781, ja teiste Eestimaal elawa Rootslaste loust aastast 1345 kunni 1800. Tartu: H. Laakmann, 1875.
Sakala maa ja Wiliandi lossi ja linna aja loust : lõpetuses mõned Wiliandi maa rahwa wanad jutud. Tartu: H. Laakmann, 1878.
Sõda Wolmari linna al ja Rakwere linna õnnetu kadumine. Tartu: H. Laakmann, 1876.
Õntsa dr. Martin Luteruse elu lugu : Luteruse 400 aastase sündmise pääwa mälestuseks. Tartu ։ H. Laakmann, 1883.
Muinasaja teadus Eestlaste maal. I(II) osa-ը : kohalised muinasaja kirjeldused Liiwimaalt, Pernu ja Wiljandi maakonnast. Tallinn: Artsturm, 2000.
Läti Hendriku Liiwi maa kroonika ehk Aja raamat. Alguskirja järele välja annud J. Jung. 4 vihikut. Tartu: H. Laakmann, 1881-1884.


== Արտաքին հղումներ ==
Յան Յունգ (1835-1900)