Լուիջի դա Պորտո

Լուիջի դա Պորտո (իտալերեն՝ Luigi da Porto, օգոստոսի 10, 1485, Վինչենցա, Վենետո, Իտալիա - մայիսի 10, 1529, Վինչենցա, Վենետո, Իտալիա), իտալացի գրող և պատմագիր, հայտնի է որպես Ռոմեոյի և Ջուլիետի մասին պատմության հեղինակ։


== Կենսագրություն ==
Ծագել է Վիչենցի ազնվականական ընտանիքից, ստացել է ռազմական կրթություն։ Վարել է արկածներով, ռազմական բախումներվ ու սիրային արկածներով։ Ռազմական ու քաղաքական իրադարձությունների մասին գրել է «Հանգերը», որը հրատարակվել է  1539 թվականին, իսկ 1857 թվականին հրատարակվել են նրա «Պատմական նամակները»։
Լուիջի դա Պորտոն համարվում է «Երկու ազնիվ սիրահարների նորահայտ պատմությունը» (իտալերեն՝ Historia nuovamente ritrovata di due nobili amanti), որը հրատարակվել է 1530 թվականին և վերահրատարակվել «Հանգերի» հետ միասին 1539 թվականին Պիետրո Բեմբոյի խմբագրությունում։ Մոնտորսո Վիչենտինոյի վիլլայում բուժելով իր հոգու ու մարմնի վերքերը՝ Լուիջին գրել է այդ պատմությունը Ռոմեոյի ու Ջուլիետի սիրային տառապանքների մասին։ Հետագայում Ուիլյամ Շեքսպիրը դրանից էլ ոգեշնչվել է իր  «Ռոմեո և Ջուլիետ» հայտնի ողբերգությունն ստեղծելիս։
Լուիջի դա Պորտոյի ստեղծագործության ստեղծման վայրերին՝ Մոնտորսոյի Դա Պորտո-Բարբարան վիլլան սիրային ստեղծագործության երկրպագուների շրջանում նույնքան ճանաչում չունի, ինչպես Վերոնան։


== Ռոմեո և Ջուլիետ ==
Լուիջի դա Պորտոյի պատմության համար ոգեշնչման աղբյուր, հավանաբար, ծառայել է Մազուչչո Սալեռնիտանոյի «Մարիոտո և Գանոցցա» (իտալերեն՝ Mariotto e Ganozza) ստեղծագործությունը, որը նա վերամշակել է և ներմուծել բազմաթիվ տարրեր, որոնք հետագայում փոխառվել են անգլիացի դրամատուրգի կողմից։ Լուիջի դա Պորտոն ավելացրել է Մերկուտիոյի, Տիբալդ Կապուլետի, վանական Լորենցոյի, Պարիսի կերպարները, ինչպես նաև նրա շնորհիվ են ավելացել պարահանդեսի և դամբարանում սիրահարների երկու ինքնասպանության տեսարանները։
Ստեղծագործության հենց սկզբից զուգահեռ է նկատվում պատմական իրողությունների հետ. մարտերի միջանկյալ տեսարանները, որոնց դա Պորտոն մասնակցել է, քայլերթը Գրադիսկայից դեպի Ուդինե, նետաձիգ Ուխտավորը գրողի ընկերն է, որը մխիթարել է Լուիջիին սիրային հիասթափությունից հետո։ Իրադարձությունները տեղի են ունենում Ուխտավորի հայրենի քաղաքում՝ Վերոնայում։
Երկու պատերազմող ընտանիքների ազգանունները՝ Կապելլետտի և Մոնտեկի,  հավանաբար ծագում են Դանթեի «Աստվածային կատակերգություն» ստեղծագործությունից, որտեղ պատերազմող ընտանիքների ներկայացուցիչներ Պաոլոյի և Դարիայի դժբախտ սերը հիշատակվում է Գասպարե Ամբրոջիո Վիսկոնտիի (իտալերեն՝ Gaspare Ambrogio Visconti) «Երկու սիրահարներ» բանաստեղծության մեջ։ Ալիգիերիի շնորհիվ հայտնվել է Ռոմեոյի՝ Ռոմեո դի Վիլանովի հերոսի անունը VI v.127 երգից։ Պատմության իրադարձությունները տեղափոխվում են Բարտոլոմեո դելլա Սկալայի ժամանակներ՝ 1301-1304 թվականների Վերոնա քաղաք, որ դա Պորտոյի կենդանության օրոք Վենետիկի համար ռազմավարական նշանակություն է ունեցել։

		
		
Հեղինակի հայրենի վիլլայ պատուհաններից տեսարան է բացվում դեպի սկալիգերների շքեղ ամրոցները Մոնտեքիոյում (ներկայում կոչվում են Ռոմեոյի և Ջուլիետի ամրոցներ իտալերեն՝ Castelli di Romeo e Giulietta)։ Նրանք ոգեշնչել են Լուիջիին ստեղծել անհաշտ ընտանիքների մասին ստեղծագործության հիմնական հայեցակարգը։ Մոնտեքիոյի անվան մեջ հեշտ է նկատել կապը Ռոմեո Մոնտեգյուի ազգանվան հետ։
Ոչ վաղ անցյալում կատարված ուսումնասիրությունները հաստատում են դա Պորտոյի պատմության ինքնակենսագրական բնույթը։ Ռոմեոյի և Ջուլիետի կերպարների հետևում թաքնված են Լուիջին և նրա զարմուհի Լյուչինա Սավորնյանը։ Լուիջին սիրահարվել է 16-ամյա Լյուչինային պարահանդեսի ժամանակ, որտեղ նա հիացրել է հյուրերին իր հրաշալի երգով, սակայն ավելի ուշ ընտանիքների կոնֆլիկտի պատճառով ամուսնացել է Ֆրչեսկո Սավորնյան դել Տորոյի հետ։ Սիրահարները ներքաշված են եղել 17-րդ դարի սկզբին Ֆրիուլիում Ստրումիերի և Զամբերլինի ընտանիքների միջև եղած վեճի մեջ։ Հակամարտության արդյունքը դարձել է ճարպոտ հինգշաբթի օրվա կոտորածը (իտալերեն՝ Crudele giovedì grasso)։ Այդ տեսությունն ապացուցում է կապը Ֆրիուլիի պատմական ժամանակագրությունների ու դա Պորտոյի ստեղծագործության մանրամասների միջև, ինչպես նաև այն, որ հիշատակվում են Ուդինե քաղաքի որոշ դետակներ, այլ ոչ թե Վերոնայի։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Carlo Pulsoni Bembo correttore di Luigi Da Porto?. — Aevum, 1993. — Т. LXVIII. — С. 501–518.
Patrizi DA PORTO, Luigi (Alvise). — Massimiliano Pavan. — Rom: Istituto della Enciclopedia Italiana, 1986. — Т. 32 (Dall'Anconata–Da Ronco). Արխիվացված է Նոյեմբեր 7, 2017 Wayback Machine-ի միջոցով:


== Արտաքին հղումներ ==
Giulietta e Romeo (իտալ.) – Լուիջի դա Պորտոյի ստեղծագործությունը
Լուիջի դա Պորտոն girodivite.it կայքում (իտալ.)
Ճմարիտ պատմությունը Ռոմեոյի ու Ջուլիետի մասին ՅուԹյուբում
Նյութեր Լուիջի դա Պորտոյի մասին «Ռոմեո և Ջուլիետ» թեմատիկ կայքում