Վիկտորիեն Սարդու

Վիկտորիեն Սարդու (ֆր.՝ Victorien Sardou, սեպտեմբերի 5, 1831(1831-09-05), Փարիզ - նոյեմբերի 8, 1908(1908-11-08)[…], Փարիզ, Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետություն և Մարլի-լե-Ռուա), ֆրանսիացի թատերագիր, ում ստեղծագործությունները տիրապետում էին ֆրանսիական երկրորդ կայսրության ժամանակաշրջանի թատրոններում։ Հեղինակ է շուրջ յոթ տասնյակ թատերգությունների, որոնցից շատերը հատուկ գրվել են ժամանակի ամենամոդայիկ դերասանուհիների՝ Սառա Բեռնարի ու Վերժինի Դեժազեի համար։ Նրա Les Pattes de mouche (1860 թ.) թատերախաղը, որ բնորոշվել է որպես «բարքերի կատակերգություն», երկար ժամանակ համարվել է անթերի կառուցված թատերախաղի նմուշօրինակ։
1863 թվականին Վ. Սարդուն պարգևատրվել է Պատվո Լեգեոնի շքանշանով, 1877 թվականին ընտրվել ֆրանսիական ակադեմիայի ակադեմիկոս։


== Ստեղծագործություններ ==
Դպրոցն ավարտելուց հետո Վիկտորիենն սկզբնական շրջանում բժշկագիտություն է ուսումնասիրել, այնուհետև դասավանդել է, հոդվածներ գրել ամսագրերի, էժանագին հանրագիտարանների համար։ 1854 թվականին գրել է իր առաջին թատերախաղը, որ կատակերգություն էր։ Սարդուի ստեղծագործությունների երկար շարքում կան վոդևիլներ («Nos intimes»), բարքերի կատակերգություններ («Maison neuve», 1866), կենցաղային դամաներ («Dora», 1877, «Odette», 1881), պատմական կատակերգություններ («M-me Sans-Gêne», 1893) և մինչև անգամ ողբերգություն («Patrie», 1869): 19-րդ դարավերջին Սարդուի շատ թատերգություններ հաջողությամբ ներկայացվել են ոչ միայն ֆրանսիական, այլև ուրիշ երկրների թատրոններում, իսկ նրա «Տոսկա» թատերգության հիման վրա իտալացի համբավավոր կոմպոզիտոր Ջակոմո Պուչինին գրել է իր համանուն օպերան, որ համարվում է նրան մեծ հռչակ բերած, լավագույն գործերից մեկը։
Սարդուի ստեղծագործություններում ակնհայտ դրսևորվել է հեղինակի՝ ինտրիգներ վարպետորեն հյուսելու, անակնկալ, սուր իրավիճակներ, բեմական էֆեկտներ ստեղծելու, հրատապ, մոդայիկ թեմաներ արծարծելու ձիրքը։ XX դարասկզբին նա շատ արագ կորցրել է իր ժողովրդականությունը, անխնա քննադատության ենթակվել (մասնավորապես՝ Բեռնարդ Շոուի կողմից)՝ սյուժետային (դիպաշարային) ստանդարտ քայլերի դիմելու, բեմական նույնանման հնարքներ կիրառելու, գաղափարազուրկ երկեր ստեղծելու համար։ Էմիլ Զոլան էլ իր հերթին գրել է, որ Սարդուն մեկ անգամ արդեն հաջողվածը հաճախ է գործածում իր երկերում՝ վերածելով շաբլոնի և ստեղծագործելիս կողմնորոշվում է ըստ ոչ այնքան պահանջկոտ հասարակության ճաշակի ու թեև դրսևորում է ոգեշնչվածություն, բեմը զգալու ակնառու ունակություն, որոշակի վարպետություն, այնուհանդերձ  ի զորու չէ արարելու իրապես նշանակալից, մշտամնա ստեղծագործություն։
Սարդուի կերտած կերպարները սխեմատիկ են, կտրուկ տարաջատվում են դրականների ու բացասականների. առաջինները իդեալականացված են, հերոսականացված, իսկ երկրորդները կատակերգություններում ընդգծված կերպով ծաղրանկարային են, ողբերգություններում՝ նենգադավ չարագործներ։
Սարդուի թատերախաղերի հիման վրա, բացի Պուչինիի «Տոսկա»-ից, գրվել են այլ օպերաներ ևս. Էմիլ Պալադիլի «Հայրենի՜ք»-ը (1886), Ումբերտո Ջորդանոյի «Ֆեդորա»-ն (1898) ու «Մադամ Սեն-Ժան»-ը (1915) և այլն (ընդհանուր առմամբ՝ յոթ մեծածավալ երաժշտական գործ)։ Եվ, բացի այդ, նրա բազմաթիվ ստեղծագործություններ հիմք են հանդիսացել շուրջ յոթ տասնյակ կինոնֆիլմերի նկարահանման համար։


== Ուշագրավ փաստեր ==
Սարդուն հրապուրվել է սպիրիտիզմով (ոգեհարցությամբ) և ճանաչված մեդիումի համբավ է ձեռք բերել։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
История западноевропейского театра, т. 3. Под общей ред. С. С. Мокульского [и др.], — М., 1963.
Blanche Roosevelt (2009) Victorien Sardou BiblioLife 1-110-54130-9
Stephen Sadler Stanton (1990) Camille and Other Plays: A Peculiar Position; The Glass of Water; La Dame aux Camelias; Olympe's Marriage; A Scrap of Paper Hill and Wang 0-8090-0706-1
McCormick, John. 1998. "Sardou, Victorien." In The Cambridge Guide to Theatre. Ed. Martin Banham. Cambridge: Cambridge UP. 964. 0-521-43437-8.
Lacour, L. 1880. Trois théâtres.
Matthews, Brander. 1881. French Dramatists. New York.
Doumic, R. 1895. Écrivains d'aujourd'hui. Paris.
Sarcey, F. 1901. Quarante ans de théâtre. Vol. 6.


== Արտաքին հղումներ ==
Վիկտորիեն Սարդուի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
youthful portrait(archived)
Сарду Викторьен հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում 
Сарду, Викторьен // Литературная энциклопедия
«Сарду, Викторьен»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907