Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆ

Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆ (անգլ.՝ Sharon Christa McAuliffe, սեպտեմբերի 2, 1948(1948-09-02), Բոստոն, ԱՄՆ - հունվարի 28, 1986(1986-01-28), Կանավերալի հրվանդան, Բրեվարդ շրջան, Ֆլորիդա, ԱՄՆ), ամերիկացիի կին-տիեզերագնաց, ուսուցիչ, 7 տիեզերագնացներից կազմված «Չելենջեր» (անգլ.՝ Challenger) Սփեյս Շաթլի անձնակազմի անդամ, և որը մահացել է դրա գործարկման ժամանակ, 1986 թվականի հունվարի 28-ին։
1985 թվականին Մաքոլիֆը մասնակցել է ՆԱՍԱ գործակալության կազմակերպած «Ուսուցիչը տիեզերքում նախագիծ» մրցույթին, և ավելի քան 11 000 հայտառուներից նա է ընտրվել։ Ենթադրվում էր, որ նա կդառնա տիեզերք բարձրացած առաջին ուսուցիչը։ Դառնալով STS-51-L առաքելության անդամ, նա պլանավորում էր փորձեր անցկացնել և երկու դաս անցկացնել Չելենջեր Սփեյս Շաթլից։ 
1986 թվականի հունվարի 28-ին, մեկնարկից 73 վայրկյան անց տիեզերանավը աղետի է ենթարկվել։ Մաքոլիֆի մահից հետո, ի պատիվ նրա՝ անվանակոչվել են դպրոցներ ու կրթաթոշակներ, իսկ 2004 թվականին նա հետմահու պարգևատրվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի Պատվո տիեզերական մեդալով։


== Կենսագրություն ==


=== Կրթություն ===
1970 թվականին Քրիստան ավարտել է Բոստոնի Ֆրամինգհամի պետական ​​քոլեջը (անգլ.՝ Framingham State Сollege) և ստացել է արվեստների (պատմության) բակալավրի աստիճան։ 1978 թվականին ավարտել է Մերիլենդի Բոուի պետական համալսարանը (անգլ.՝ Bowie State University) և ստացել արվեստների մագիստրոսի աստիճան (կրթական գործընթացի կազմակերպում)։


=== Աշխատանք և ընտանիք ===
1970 թվականից մինչև 1978 թվականը Շերոնը աշխատել է Մորնինգսայդի քաղաքների միջնակարգ դպրոցներում որպես պատմության և անգլերեն լեզվի ուսուցիչ, իսկ հետագայում՝ Մերիլենդ նահանգի Լենեմ քաղաքում։ Մագիստրոսի աստիճան ստանալուց հետո, 1978 թվականից սկսած աշխատել է Նյու Հեմփշիր նահանգի Կոնկորդ քաղաքի միջնակարգ դպրոցներում՝ որպես պատմության, անգլերենի և կենսաբանության ուսուցիչ։ 
Քրիստան ամուսնացել է Ստիվեն Մակոլիֆի հետ։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա՝ Սկոտը և Կերոլինը։


== Դեպի տիեզերք թռիչքի նախապատրաստում ==

Մինչև 1984 թվականը ԱՄՆ գիտնականներն ու տիեզերագնացները կատարել են 55 տիեզերական թռիչք, և նրանց հաջող վերադարձը Երկիր այլևս արտառոց երևույթ չէր դիտվում։ Ծագել էր մի այնպիսի միտք, թե գրեթե յուրաքանչյուր երիտասարդ և առողջ մարդ՝ մի քանի ամիս մարզվելուց հետո, կարող է Տիեզերք թռչել։ 
1984 թվականի աշնանը հայտարարվել է նախագծի առաջին մրցույթը՝ «Ուսուցիչը տիեզերքում»։ 11 հազար մարդ հայտ է ներկայացրել, որից երկրորդ փուլ են անցել 118 թեկնածուներ՝ ամեն մի նահանգից և նրանց ենթատարածքներից երկուական թեկնածու։
1985 թվականի հուլիսի 19-ին ԱՄՆ փոխնախագահ Ջորջ Բուշ-ավագը Սպիտակ տանը հանդիսավոր արարողության ժամանակ հայտարարել է մրցույթի հաղթողների՝ հիմնական հավակնորդի և նրան փոխարինողի անունները։ Նրանք էին միջնակարգ դպրոցի ուսուցչուհի 37-ամյա Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆը և 34-ամյա Բարբառա Մորգանը։ Քրիստան պատասխան խոսքում շնորհակալություն է հայտնել վստահության համար և արտասվել։ Դրանք երջանկության արցունքներ էին։ Չէ՞ որ ինքը՝ Քրիստա Մաքոլիֆը, ուրախ, էներգիայով լեցուն դպրոցական ուսուցչուհին, պետք է դառնար նոր դարաշրջանի չափանիշը։

1985 թվականի սեպտեմբերին Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆը և Բարբառա Մորգանը սկսել են մարզվել Հյուստոնում։ Եռամսյա մարզումներից հետո Քրիստան պատրաստ էր թռիչքի։ Նա նշանակվել է Չելենջեր տիեզերանավի օգտակար բեռների գծով մասնագետ։ Նա պետք է տիեզերանավի վրա անցկացներ 15 րոպե տևողությամբ դասեր՝ տիեզերանավի կյանքի և գիտական աշխատանքների մասին, տիեզերքի հետազոտության և օգտագործման մասին, ինչպես նաև նկարահաներ ուսումնական նյութեր։


== Աղետ և հետևանք ==
 

1986 թվականի հունվարի 28-ին Քրիստա Մաքոլիֆը՝ անձնակազմի մյուս վեց անդամների հետ միասին բարձրացել են STS-51-L Չելենջեր։ Թռիչքից 73 վայրկյան անց, 48.000 ֆուտ (14.630 կմ) բարձրության վրա թռչող սարքը պայթյունի հետևանքով փլուզվել է, արդյունքում անձնակազմի բոլոր 7 անդամները զոհվել են։ Ըստ NASA-ի, Մաքոլիֆի ներկայության հետևանքով վթարը երկրի բնակչության վրա մեծապես ազդեցել է, քանի որ բազմաթիվ դպրոցականներ ուղիղ եթերով հետևում էին տիեզերանավի մեկնարկին, իսկ լրատվամիջոցները՝ լայնորեն լուսաբանում այն։
Չելենջերի աղետը հետաքննելու համար ստեղծվել է Նախագահական հանձնաժողով, որը հայտնի է եղել նաև որպես Ռոջերսի հանձնաժողով։ Այն որոշել է, որ վթարը տեղի է ունեցել Մորտոն-Տիոկոլի (անգլ.՝ Morton-Thiokol ) կողմից պատրաստված ռետինե պնդօղակների խափանման պատճառով, որոնք ապահովում էին Սփեյս-Շաթլի կողային պինդ վառելիքային արագացուցիչի (Solid Rocket Booster) միացման հերմետիկությունը։ Պնդօղակների խափանումը վերագրվել է կառուցվածքի թերությանը, քանի որ դրանց օգտագործման արդյունավետությունը կարող է շատ հեշտությամբ վնասվել այն գործոնների հետևանքով, որոնք պայմանավորված են ցածր ջերմաստիճանով․ տիեզերանավի գործարկման օրը՝ ըստ Ֆարենհայտի սանդղակի 36° է եղել կամ 15°-ով ցածր էր, քան նախորդ գործարկման ամենացուրտ օրը, հավանաբար պնդօղակները չեն ապահովել պատշաճ ամրություն։
Բարբարա Մորգանը՝ նրա փոխարինողը, 1998 թվականի հունվարին դարձել է արհեստավարժ տիեզերագնաց և STS-118 տիեզերական թռիչքով թռել է տիեզերք և 2007 թվականի օգոստոսի 8-ին թռել է STS-118 տիեզերական թռիչքով դեպի Միջազգային տիեզերակայան Չելենջերին փոխարինող Էնդեավոր (անգլ.՝ Endeavour) ուղեծրային արբանյակով։


== Մահ ==

1986 թվականի հունվարի 28-ին, տեղական ժամանակով ժամը 11:30-ին, Չելենջերը 7 տիեզերագնացներով ուղևորվել է թռիչքի։ Անմիջապես թռիչքից հետո այն վթարի է ենթարկվել, անձնակազմի բոլոր անդամները մահացել են, որոնց թվում էր Շերոն Քրիստա Մաքոլիֆը։ Նա թաղված է Կոնկորդ քաղաքի գերեզմանատանը։ Նրա գերեզմանի վրա փայլեցված գրանիտե սալիկ է դրված՝ հետևյալ մակագրությամբ. 

 Քրիստա Մաքոլիֆը հետմահու պարգևատրվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի Պատվո տիեզերական մեդալով։


== Հետաքրքիր փաստ ==
Apple-ի հիմնադիր Ստիվ Ջոբսը Չելենջերի թռիչքից ոչ շատ առաջ հայտ էր ներկայացրել, որ ընդգրկվի անձնակազմի մեջ։ Նրան մերժել էին և այդ տեղում վերցրել էին հենց Քրիստա Մակոլիֆին։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Christa's Lost Lessons
The Christa Corrigan McAuliffe Collection at the Henry Whittemore Library in Framingham State College
Christa McAuliffe Planetarium
Christa Corrigan McAuliffe Center for Education and Teaching Excellence