Ֆեռնանդո Սոր

Ֆեռնանդո Սոր (իսպ.՝ Fernando Sor, իսկական անունը Խոսե Ֆեռան Սոր-ի-Մունտադես կատ.՝ Josep Ferran Sors i Muntades, փետրվարի 13, 1778(1778-02-13), Բարսելոնա, Իսպանիա - հուլիսի 10, 1839(1839-07-10), Փարիզ), իսպանացի դասական վիրտուոզ կիթառահար և կոմպոզիտոր, 19-րդ դարի հայտնի դասական կիթառահարներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Ֆեռնանդո Սորը վաղ տարիքից սովորել է կիթառ, ջութակ և թավջութակ նվագել։ Նա երաժշտական ​​կրթություն է ստացել Մոնսերրատի վանքի երգչախմբի դպրոցում, ապա սովորել Բարսելոնայի զինվորական ակադեմիայում։ Սորի երաժշտական ունակությունները ի հայտ են եկել դեռևս վաղ տարիքից. 13 տարեկանում ստեղծագործել է Հանդիսավոր պատարագ մենակատարների, երգչախմբի և երգեհոնի համար, իսկ 1796 թվականին գրել Է Տելեմաքս օպերան, որը բեմադրվել է Սանտա Կրուզ թատրոնում։ 1799 թվականին տեղափոխվել է Մադրիդ և տարբեր վարչական պաշտոններ զբաղեցրել Բարսելոնայում և Մալագայում։ Այդ ժամանակի ստեղծագործությունները պատկանում են սիմֆոնիային, լարային քառյակներին, տարբեր ստեղծագործություններ կիթառի և դաշնամուրի համար, ինչպես նաև կիթառի սոլո ստեղծագործություններ։ 
1808 թնականին Ֆրանսիական զորքերի Իսպանիա ներխուծմամբ և անկախության պատերազմի սկզբում Սորը հայրենասիրական դիրքորոշում է ունեցել և գրել է մի շարք հեղափոխական երգեր, որոնցից առավել հայտնի էին Ապրիր շղթաներով (իսպ.՝ Vivir en cadenas) և Եկեք հաղթողներ (իսպ.՝ Venid, vencedores) ստեղծագործությունները։ 1810 թվականին կոմպոզիտորը, ինչպես նաև այդ ժամանակի իսպանացի մտավորականության մեծ մասը, ստիպված էին զիջել և վարչական պաշտոն ստանձնել ֆրանսիացիների հովանու ներքո։


== Մանկավարժական գործունեություն ==
1813 թվականին ֆրանսիական զորքերը վտարվել են Իսպանիայից, և Սորը մեկնել է Փարիզ, որտեղ էլ սկսել է ակտիվ համերգային և մանկավարժական գործունեություն։ Կոմպոզիտորը երկու տարի անց տեղափոխվել է Լոնդոն, որտեղ լույս են տեսել նրա իտալական արիետ տասնմեկ հավաքածուները ձայնի և դաշնամուրի համար, ինչպես նաև դաշնամուրի և կիթառի համար ստեղծագործությունները։ 
Սորի չորս բալետները բեմադրվել են 1821-1824 թվականներին Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաքում, որոնցից մեծ հաջողության է հասել Մոխրոտը։ Այդ ստեղծագործությունը բեմադրվել է նաև Փարիզում : 1823 թվականին Սորի կինը՝ հայտնի բալերինա Ֆելիցատա Գյուլեն-Սորը, հրավեր էր ստացել մոսկովյան թատրոնի ռեժիսոր Կոկոշկինից : Նա կայսերական թատրոնների մոսկովյան թատերախմբի առաջին ռեժիսորն էր (1823-1831)։ Կոմպոզիտորը Կնոջ պնդմամբ նրա հետ տեղափոխվել է Մոսկվա։ Հաջորդ տարի՝ 1824 թվականին, Մոխրոտը բեմադրվել է  մոսկովյան Մոխովի թատրոնի բեմում։ Ֆրանսուա Ալբերայի ) խորեոգրաֆիայի հիման վրա նկարահանված բեմադրությունը բեմադրել են Գյուլեն-Սորը, ով նաև պարում էր գլխավոր դերը և մոսկովյան բալետի պարող Իվան Լոբանովը։ Մոխրոտ ստեղծագործությունը ներկայացվել է նաև 1825 թվականի հունվարի 6-ին` հրդեհից հետո վերակառուցված Մոսկվայի Մեծ թատրոնի բացմանը։ 
Սորը երեք տարի հետո բաժանվել է կնոջից և վերադարձել Փարիզ, որտեղ էլ հրապարակել է իր նոր ստեղծագործությունների շարքը՝ այդ թվում նաև Ռուսաստանի հուշեր, որում նա օգտագործել է ռուսական ժողովրդական մեղեդիներ։ Ֆրանսիայում շարունակելով իր կատարողական և մանկավարժական գործունեությունը՝ Սորը հանդիպել է իր հայտնի հայրենակից Դիոնիսիո Ագուադոյին, որի հետ հետագայում նա հաճախ հանդես է եկել զուգերգերով։ Սորը կյանքի վերջին տարիները տառապել է դստեր մահվան պատժառով:


== Ստեղծագործություն ==
Սորի ստեղծագործությունները հսկայական դեր են կատարել կիթառի արվեստի զարգացման գործում։ Բազմաթիվ համերգներով հանդես գալով Եվրոպայում՝ նա ժամանակակից հայտնի կիթառահարների հանրաճանաչ վիրտուոզի համբավ է ձեռք բերել  Մաուրո Ջուլիանիի, Մատեո Կարկասիի, Ֆերդինանդո Կարուլի հետ միասին։ Որպես կոմպոզիտոր, Սորը առավել հայտնի էր կիթառի համար իր ավելի քան 60 ստեղծագործություններով, որոնք ընդգրկված էին աշխարհի առաջատար կատարողների երգացանկերում, խաղացանկերում,  ինչպես նաև երգեր և սիրավեպեր, որոնք նշանավորվում էին պայծառ մելոդիզմով։ 
Կոմպոզիտորը կիթառին վերաբերվել է որպես լուրջ երաժշտական ​​գործիքի, որը հարուստ էր պոլիֆոնիկ հնարավորություններով։ Սորի ոճի վրա ազդել են վիեննական կլասիցիզմի կոմպոզիտորները, հատկապես Հայդն ու Մոցարտը։ Սորը մեծ նշանակություն է ունեցել նաև որպես մանկավարժ՝ իր Կիթառի դպրոցով (անգլ.՝ Méthode pour la Guitare): Այն հրատարակվել է 1830 թվականին և մեծ սեր վայելել։ Սորի ուսանողների թվում են եղել հետագայում հայտնի մի շարք կիթառահարներ, որոնցից էին Նապոլեոն Կոստը։ Նա կոմպոզիտորի մահից հետո խմբագրել և հրատարակել է Սորի մի շարք ստեղծագործությունները։


== Մահ ==
Սորը մահացել է 1839 թվականին քաղցկեղից։ Թաղվել Է Մոնմարտր անանուն գերեզմանատանը, որը հայտնաբերվել է ընդամենը հարյուր տարի անց։


== Գլխավոր ստեղծագործություններ ==


=== Օպերա ===
1796 թվական Տելեմաքս
Դոն Տրաստուլլո չավարտված, կորած
Բալետներ (նշված է առաջին բեմադրության վայրը)
1821 թվական, Սմիրնսկի տոնավաճառ Լոնդոն, անհետացած
1821 թվական, Առատաձեռն տերը  Լոնդոն, անհետացած
1822 թվական, Մոխրոտ Լոնդոն
1823 թվական, Սիրահարված նկարիչը Լոնդոն, մոսկովյան տարբերակով՝ Ալֆոնս և Լեոնորա կամ Սիրահարված նկարիչը, 1824 թվական, Փոքր թատրոն, ջութակի սոլո՝ գրված հատուկ Ամատովի համար
1826 թվական, Հերկուլեսը և Օմֆալան Մոսկվա
1827 թվական հունիսի 11, Սիցիլիացի կամ սիրո նկարիչ, պարուսույց Անատոլի, Փարիզի օպերա
1828 թվական, Հասանը և խալիֆան Լոնդոն անհետացած


=== Ստեղծագործություններ կիթառի համար ===
Երեսուն շեղումներ
Տատանումների տասը ցիկլ, այդ թվում Մոցարտի թեմայի վերաբերյալ վարիացիաներ
Տասնմեկ ֆանտազիա
Երեսունութ կարճ պիես
Քսանչորս էտյուդ
Տասներկու մենուետ
Մեծ սոլո
Սերենադ
Երեք սոնատ
Քսանչորս վալս
Վեց բագատել
Արիների դասավորություն Մոցարտի Կախարդական սրինգից


=== Վոկալային ստեղծագործություններ ===
Բոլերո և Սեգիդիլա ձայնի՝ կիթառի կամ դաշնամուրի համար
Իտալական արիետա ձայնի և դաշնամուրի համար
Իսպաներեն, իտալերեն և անգլերեն երգեր և զուգերգեր ձայնի և դաշնամուրի համար


=== Այլ ստեղծագործություններ ===
Վալսեր, քվադրիլ և այլ ստեղծագործություններ դաշնամուրի համար` երկրորդ և չորրրորդ ձեռք
Երեք պիեսներ տավիղի համար
Սիմֆոնիա ֆա մաժոռ (1804)
Երկու սիմֆոնիա, անհետացած
Երեք լարային քառյակ, անհետացած
Քառյակ կիթառի և լարային տրիոյի համար, անհետացած


== Նշումներ ==


== Մատենագրություն ==
1989 թվական Փարիզ, Ֆեռնանդո Սոր Կիթառ ռոմանտիզմի եզրին ֆր.՝ Piris B. Fernando Sor: une guitare à l’orée du Romantisme:


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Иллюстрированный биографический энциклопедический словарь»։ abc-guitar.narod.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-05-ին։ Վերցված է 2020-12-06 
«classicalguitar.net - Fernando Sor»։ www.classicalguitar.net։ Վերցված է 2020-12-06 
«Fernando Sor (1778 - 1839) by Andrew Daly»։ www.musicweb-international.com։ Վերցված է 2020-12-06 
«AllMusic»։ AllMusic (en-us)։ Վերցված է 2020-12-06  
«Fernando Sor»։ www.guitareclassiquedelcamp.com։ Վերցված է 2020-12-06