Էգոն Բոնդի

Էգոն Բոնդի (չեխ․՝ Egon Bondy, իսկական անունը՝ Զբինեկ Ֆիշեր, չեխ․՝ Zbyněk Fišer, 20 հունվարի, 1930, Պրահա, Չեխիա — 9 ապրիլի, 2007, Բրատիսլավա, Սլովակիա), չեխ գրող, փիլիսոփա։ Եղել է Պրահայի ընդհատակի առաջնորդներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1930 թվականի հունվարի 20-ին Պրահայում։ Հայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ եղել է Չեխոսլովակիայի Հանրապետության բանակի գեներալ։ Մայրը մահացել է, երբ նա դեռ 13 տարեկան էր։ 1947 թվականին ավարտել է գիմնազիան, սակայն ֆինանսական խնդիրների պատճառով ստիպված է եղլ հրաժարվել բարձրագույն կրթություն ստանալուց։ Ապրել է աղքատության մեջ, զբաղվել է մաքսանենգությամբ, ինչի պատճառով մի քանի անգամ ձերբակալվել է։ Ծանոթացել է Կարել Տեյգեի, Զավիշ Կալանդրոյի, Վլադիմիր Բոուդնիկի հետ։ Հանդես է եկել երկրի «ստալինացման», տարածվեղ անտիսեմիտիզմի դեմ։ 1940-ական թվականների վերջից արդեն հանդել է եկել որպես բանաստեղծ-սյուրռեալիստ։ 1949 թվականին նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են Հրեական անուններ ժողովածուում. այդ ժամանակ էլ նա առաջին անգամ գործածում է գրական կեղծանունը, որով հայտնի է դառնում հետագայում։ 1950 թվականին հիմնում է Կեսգիշեր հրատարակչությունը, իսկ բանաստեղծությունների առաջին գիրքը հրատարակում է 1952 թվականին։ Պրահայի Կարլի համալսարանում ուսումնասիրել է փիլիսոփայություն ու հոգեբանություն (1957—1961)։ Միաժամանակ Ազգային թանգարանում աշխատել է որպես պահակ (մինչ 1962 թվականը), հետագայում Ազգային գրադարանում աշխատել է որպես գրագիր (մինչ 1967 թվականը)։ 1967 թվականին ստացել է փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։
Պրահայի գարնան ընթացքում մասնակցել է «նոր ձախերի» «Հեղափոխական երիտասարդության շարժմանը»։ 1970-ական թվականներին ծանոթացել է Իվան Մարտին Յիրոուսի հետ, երգերի տեքստեր է գրել The Plastic People of the Universe հայտնի ռոք խբի համար։ Նորմալիզացիայի տարիներին ստեղծագործությունները տպագրել է սեփական միջոցներով՝ առանց թույլտվության. այդ ժամանակ հրատարակում է համաշխարհային փիլիսոփայության պատմությունը 14 հատորով։ Եղել է սոցիալիստ տրոցկիական, ապա մաոական հակմամբ, փիլիսոփայության մեջ ավելի հակված է եղել մարքսիզմին, որ միավորում էր բուդդիզմի հետ։ Էգոն Բոնդին մշտապես կոնֆլիկտիների մեջ էր պաշտոնական գաղափարախոսության հետ։ Երկար տարիներ ընկերություն է արել Բոգումիլ Գրաբալի հետ։ Վերջինս Էգոն Բոնդիի կերպարը ներկայացրել է Քնքուշ բարբարոսը (1973, վեպի հիման վրա ֆիլմ է նկարահանվել 1989 թվականին, [1]) վեպում ու մի շարք այլ ստեղծագործություններում։
Թավշե հեղափոխությունից հետո նախկին խստությամբ քննադատել է հետսոցիալիստական ռեժիմը Չեխիայում, ԱՄՆ-ի դերն ու դիրքորոշումը։ 1989 թվականին տեղափոխվել է Տելչ, իսկ 1993 թվականին, իբրև երկրի բաժանման դեմ բողոքի արտահայտություն, տեղափոխվել է Բրատիսլավա, որտեղ մինչ 1995 թվականը փիլիսոփայություն է դասավանդել Կոմենսկու համալսարանում։ Ստացել է Սլովակիայի քաղաքացիություն։ Մահացել է ստացած այրվածքներից (քնել էր առանց ծխախոտը հանգցնելու, որից էր այրվել էր նրա հագուստը)։
2004 թվականին հրապարակված արխիվային փաստաթղթերի համաձայն՝ 1952 թվականից մինչ 1989 թվականը (ընդհատումներով) համագործակցել է Չեխոսլովակիայի պետական անվտանգության ծառայության հետ։
Էգոն Բոնդիի որդին առաջին ամուսնությունից բանաստեղծ Զբինեկ Ֆիշեր Կրտսերն է (ծնվել է 1959 թվականին)։


== Ստեղծագործությունը ==
Հեղինակել է բանաստեղծություններ, վեպեր, փիլիսոփայական ու քաղաքագիտական աշխատություններ։ Թարգմանել է գերմանացի (Քրիստիան Մորգենշտորն) ու ամերիկացի (Ֆերլինգետի) բանաստեղծությունները, Լաո Ցզիի, Էրիխ Ֆրոմի աշխատությունները։


== Ճանաչում ==
Էգոն Խոստովսկու մրցանակ (Տորոնտո, 1981)։


== Գրքեր ==


=== Բանաստեղծություններ ===
Pražský život — Poezie mimo domov, Mnichov 1985 (գրվել է 1952 թ.)
Nesmrtelná dívka — Poezie mimo domov, Mnichov 1989 (գրվել է 1952 թ., վերահրատ. 1992 թ.)
Básnické dílo sv. 1  — Pražská imaginace, Praha 1989 (1950-ական թվականների բանաստեղծություններ)
Básnické dílo sv. 2  — Pražská imaginace, Praha 1989 (1950—1953 թվականների բանաստեղծություններ)
Básnické dílo sv. 3  — Pražská imaginace, Praha 1990 (1954—1963 թվականների բանաստեղծություններ)
Básně 1988 aneb Čas spíše chmurný + Odplouvání — Inverze, Praha 1990.
Básnické dílo sv. 4 (Naivita) — Pražská imaginace, Praha 1991.
Básnické dílo sv. 5) — Pražská imaginace, Praha 1991 (1963—1971 թվականների բանաստեղծություններ)
Básnické dílo sv. 6 (Deník dívky, která hledá Egona Bondyho) — Pražská imaginace, Praha 1991.
Dvě léta — Inverze 1991 (1989—1990 թվականների բանաստեղծություններ)
Básnické dílo sv. 7 — Pražská imaginace, Praha 1992 (1971—1974 թվականների բանաստեղծություններ)
Básnické dílo sv. 8  — Pražská imaginace, Praha 1992 (1974—1976 թվականների բանաստեղծություններ)
Básnické dílo sv. 9  — Pražská imaginace, Praha 1993 (1977—1987 թվականների բանաստեղծություններ)
Ples upírů — Obrys-Kontur / Poezie mimo domov, Mnichov 1995.
Zbytky eposu — F. R. And G., Bratislava 1998 (գրվել է 1955 թ.)
Velká kniha — Maťa, Praha 2000 (գրվել է 1952 թ.)
Sbírečka — Maťa, Praha 2000 (գրվել է 1974 թ.)
Deník dívky, která hledá Egona Bondyho — PT, Bratislava 2001 (գրվել է 1971 թ.)
To jsou zbytečné verše — Maťa, Praha 2003 (գրվել է 1975 թ.)


=== Արձակ ===
Invalidní sourozenci — 68 Publishers, Toronto 1981 (Archa, Praha 1991) (գրվել է 1974 թ.)
Sklepní práce — 68 Publishers, Toronto 1988 (Votobia, Olomouc 1997) (գրվել է 1973 թ.)
Afghánistán — (součást souboru Orwelliáda) Delta, Praha 1990 (գրվել է 1980 թ.)
3x Egon Bondy — Šaman, Mníšek, Nový věk — Panorama, Praha 1990 (գրվել է 1975, 1974 և 1982 թվականներին)
Gottschalk, Kratés, Jao Li, Doslov — Zvláštní vydání, Brno 1991 (գրվել է 1988 թ.)
Cesta českem našich otců — Česká expedice, Praha 1991 (գրվել է 1983 թ.)
Nepovídka — Zvláštní vydání, Brno 1994 (գրվել է 1983 թ.)
Leden na vsi — Torst, Praha 1995 (psáno 1977)
Hatto — Zvláštní vydání, Brno 1995.
Příšerné příběhy 1975—1986 — Maťa, Praha 1995.
Severin — Votobia, Olomouc 1996.
Cybercomics — Zvláštní vydání, Brno 1997.
Agónie — Epizóda 96 — PT, Bratislava 1997.
Týden v tichém městě — PT, Bratislava 1998.
Údolí — PT, Bratislava 1998.
Bezejmenná — Zvláštní vydání, Maťa, Brno-Praha 2001 (գրվել է 1987 թ.)
677 — Zvláštní vydání, Brno 2001 (գրվել է 1977 թ.)
Máša a Běta — Akropolis, Praha 2006 (գրվել է 1978 թ.)
Šaman — Akropolis, Praha 2006 (գրվել է 1975 թ.)
Bratři Ramazovi — Akropolis, Praha 2007 (գրվել է 1985 թ.)


=== Գրական այլ ստեղծագործություններ ===
Ministryně výživy — Arkýř, Mnchov 1989 (վերահրատ. 1991 թ., գրվել է 1970 թ.)
Prvních deset let — Maťa, Praha 2003 (ինքնակենսագրություն, գրվել է 1981 թ.)
Hry — Akropolis, Praha 2007 (գրվել է 1968—1970 թվականներին)


=== Փիլիսոփայական աշխատություններ ===
Otázky bytí a existence. Svobodné slovo, Praha 1967 (գրվել է 1961 թ.)
Útěcha z ontologie. Academia, Praha 1967.
Buddha. Orbis, Praha 1968.
Filozofické eseje, sv. 1 (Útěcha z ontologie). DharmaGaia, Praha 1999.
Filosofické eseje, sv. 2 (Juliiny otázky, Doslov). DharmaGaia, Praha 1993.
Filozofické eseje, sv. 3. DharmaGaia, Praha 1994.
Filozofické eseje, sv. 4. DharmaGaia, Praha 1995.
Poznámky k dějinám filozofie sv. 1 (Indická filozofie). Vokno, Praha 1991
Poznámky k dějinám filozofie sv. 2 (Čínská filozofie). Vokno, Praha 1993.
Poznámky k dějinám filozofie sv. 3 (Antická filozofie). Vokno, Praha 1994.
Poznámky k dějinám filozofie sv. 4 (Filozofie sklonku antiky a křesťanského středověku). Vokno, Praha 1993.
Poznámky k dějinám filozofie sv. 5 (Středověká islámská filozofie, reformace). Vokno, Praha 1995.
Poznámky k dějinám filozofie sv. 6 (Evropská filozofie XVII. a XVIII. století). Vokno, Praha 1996.


=== Քաղաքագիտական աշխատություններ ===
Neuspořádaná samomluva. L. Marek, Brno 2002 (գրվել է 1984 թ.)
O globalizaci. L. Marek, Brno 2005.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Գրողին նվիրված կայք (չեխ.)
Հոդված Չեխական գրականության բառարանում (չեխ.)
Revolver revue  կայքում (չեխ.)
Մենք նորից ամենասկզբում ենք…, հարցազրույց, 2003 (չեխ.)
Մահախոսական (չեխ.)
Մահախոսականը The New York Times թերթում (անգլ.)
Մահախոսականը The Guardian թերթում (անգլ.)