Հայ առաքելական եկեղեցու քննադատություն

Հայ Առաքելական եկեղեցու քննադատություն, Հայ առաքելական եկեղեցու ներկայիս և պատմական գործողությունների, ուսմունքի, բացթողումների, կառուցվածքի, աստվածաբանական տարաձայնությունների վերաբերյալ դիտողությունների ամբողջություն։ Հայ առաքելական եկեղեցու քննադատները հաճախ են քննության ենթարկում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի անդրանիկությունը և գերազանցությունը ի հակակշիռ Հայաստանի աշխարհիկ առաջնորդների, եկեղեցական կառուցվածքի և կառավարման բաղադրիչները։


== Հայ առաքելական եկեղեցու հավատքի քննադատություն ==


== Հայ առաքելական եկեղեցու սպասավորների և պաշտամունքի քննադատություն ==


== Հայ առաքելական եկեղեցու կազմակերպման քննադատություն ==


=== Եկեղեցու ղեկավար ===


=== Կուսակրոնություն ===


=== Կանանց իրավունքներ ===


=== Կանանաց ձեռնադրություն ===


== Հայ առաքելական եկեղեցու պատմության մեջ գործողությունների քննադատություն ==
Այս բաժինը կազմակերպված է ժամանակագրական կարգով և ընդգրկում է մի շարք գործողություններ, որոնց կատարման համար քննադատվում է Հայ առաքելական եկեղեցին։


=== Հայաստանի պետականության քայքայում ===
Հայ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ (1993-1996) Հրանտ Բագրատյանի կարծիքով, 301 թվականին Հայաստանում դառնալով Հայ առաքելական եկեղեցին նոր ընդունված կրոնի պաշտոնական կառույց, ի սկզբանե հսկայական դեր է ունեցել Հայաստանում «կենտրոնացված պետության ձևավորման, միջոցների կոնսոլիդացիայի և տնետսական ու հոգևոր-մշակութային վերելքի համար»։ Սակայն այդպես է շարունակվել ավելի քան կես դար, որն էլ Բագրատյանը անվանում է «կոնսոլիդացիայի շրջան»։ Բագրատյանը վկայում է, որ «որ նման շրջան են ունեցել նաև քրիստոնեական մյուս պետությունները. Ֆրանսիա, Անգլիա, Ռուսաստան, Լեհաստան, Շվեդիա և այլն։ Սակայն մի 50-150 տարվա ընթացքում տեղի է ունենում մետամորֆոզ. բոլոր քրիստոնյա եկեղեցիները ձեռք են բերում կենտրոնացված հարկեր ստանալու իրավունք, սկսում են աճել, դառնում են խոշոր սեփականատերեր ու մրցակցում թագավորների հետ»։ Ինչպես նշում է Բագրատյանը, Հայաստանում, որպես կանոն, շինականները վճարում էին հողի հարկ (պետության բաժինը՝ բերքի 15-30%-ի չափով), աշխատապարտ էին ու ռենտա էին վճարում ֆեոդալին կամ իշխանին ու բերքի 10% (եղել է նաև 7 կամ 8%՝՚) վճարում էին եկեղեցուն։ Այսինքն, ըստ Բագրատյանի, «բերքի առնվազն կեսը գյուղացին պիտի տար ու մի բան էլ աշխատեր իշխանի, պետության կամ եկեղեցու կալվածքում»։ Բագրատյանը վկայում է, որ «նույն վիճակն էր նաև բոլոր մյուս քրիստոնեական պետություններում։ Ընդ որում, որպես կանոն, անկախ գյուղացու կամ այլ մասնավոր հողատիրոջ կարգավիճակից, վերջիններս եկեղեցական հարկը պարտադիր էր։ Հատկանշական է, որ նույնիսկ մարզպանական Հայքում կամ Օսմանյան կայսրությունում, այսպես կոչված օտար նվաճողները թույլ էին տալիս, որ իրենց տարածքներում ՀԱՍԵ-ն հարկեր գանձի։ Այսինքն, բերքի առնվազն կեսը գյուղացին պիտի տար ու մի բան էլ աշխատեր իշխանի, պետության կամ եկեղեցու կալվածքում։ Նույն վիճակն էր նաև բոլոր մյուս քրիստոնեական պետություններում։ Ընդ որում, որպես կանոն, անկախ գյուղացու կամ այլ մասնավոր հողատիրոջ կարգավիճակից, վերջիններս եկեղեցական հարկը պարտադիր էր»։ Բագրատյանը շարունակում է.


=== Հայ առաքելական եկեղեցին որպես գործիք օտար նվաճողների համար՝ ընդդեմ Հայաստանի և հայերի ===
Հայ մտավորական, պատմաբան, հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի կարծիքով, «Հայ Առաքելական եկեղեցին հովանավորվում էր մեզ նվաճած ազգերի կողմից` քաղկեդոնականության շրջանում՝ ընդդեմ քաղկեդոնականների, կաթոլիկության շրջանում` ընդդեմ հայ կաթոլիկների։ Թե պարսից շահերը, թե օսմանյան սուլթանները հովանավորում էին Հայաստանի իրենց հատվածում գտնվող առաքելադավանությանն ընդդեմ նույն հատվածի հայերի, որոնք չէին դավանում Հայ Առաքելական եկեղեցուն։ Օրինակ, սուլթանները հովանավորում էին Պոլսո պատրիարքին և Մշո Սուրբ Կարապետ վանքի վանահորը, որ թեմական կենտրոն էր՝ ընդդեմ նույն Տարոն գավառի հայ կաթոլիկ գյուղերի։ Պարսից շահերը հովանավորում էին էջմիածնի կաթողիկոսին`ընդդեմ Նախիջևանի տարածքում գտնվող հայ կաթոլիկ գյուղերի։ Երևանի խանի տրամադրած խանական զորագնդի գլուխ անցած էջմիածնի վարդապետները 16-17 դարերում արշավում էին Նախիջևան և հրդեհում էին հայ կաթոլիկ գյուղերն ու եկեղեցիները»։


=== Ստրկամիտ և պարտվողական մտածելակերպի ձևավորում և արմատավորում ժողովրդի մոտ ===
Հայ մտավորական, պատմաբան, հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի կարծիքով, Հայ առաքելական եկեղեցին ի տարբերություն Հայ կաթոլիկ եկեղեցու իր հետևորդների մոտ ձևավորել է ստրկամիտ մտածելակերպ։ Կարապետյանի վկայակոչում է.


== Հայ առաքելական եկեղեցու գաղափարական և քաղաքական քննադատություն ==


== Տես նաև ==
Կաթոլիկ եկեղեցու քննադատություն


== Արտաքին հղումներ ==
Հայ Առաքելական եկեղեցու, թե˚ եկեղեցականների բարեկարգություն
Քննադատություն հանուն քննադատության հայ եկեղեցու հասցեին Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
Ուրվագիծ 27.09.2017 - Հրանտ Բագրատյան
Ատրճանակներ, խնամիություն, կաշառակերություն։ Ինչպես են ապրում հայ հոգևորականները (ռուս.)


== Ծանոթագրություններ ==