Պյատիգորսկ

Պյատիգորսկ (ռուս.՝ Пятигорск), քաղաք Ռուսաստան Դաշնության հարավում, բնակչության թվով երկրորդ քաղաքը Ստավրոպոլի երկրամասում։ Եվս յոթ բնակավայրերի հետ կազմավորում է Պյատիգորսկի քաղաքային օկրուգը և հանդիսանում է մունիցիպալ կազմավորման վարչական կենտրոնը։
2010 թվականի հունվարի 19-ից հանդիսանում է Հյուսիսկովկասյան դաշնային շրջանի վարչական կենտրոնը (ՌԴ դաշնային շրջանների վարչական կենտրոններից միակն է, որը չի հանդիսանում է դաշնային սուբյեկտի վարչական կենտրոն)։
Քաղաքը գտնվում է Պոդկումոկ գետի վրա, Միներալնիե Վոդի քաղաքից 12 կմ, իսկ Կիսլովոդսկ քաղաքից՝ 45 կմ հեռավորության վրա։
Այն հնագույն ցեխաբուժական բուժավայր է, ինչպես նաև Կովկասյան հանքային ջրերի շրջանի արդյունաբերական, գիտական, մշակութային, առևտրական և տուրիստական կենտրոն։


== Անվանում ==
1828 թվականին Ռուս ճարտարապետ Իզեֆ Կարլովիչը Բերնարդաձեն 1788-1840  թվականին  մշակել է ապագա քաղաքը, որը 1830 թվականին Փետրվարին ընդունվել է Ռուսաստանի կայսրության Նախարարների կոմիտեի կողմից։ Միևնույն ժամանակ, ռուսական ռազմական հրամանատար, գեներալ Գեորգի Արսենիևիչ Էմմանուելը տվել է ապագա թաղամասի անունը `Նովոգեորգիևսկ, Կոնստանտինոգորսկ, և, վերջապես, Պյատիգորսկ - Բեշավար լեռան անունով։
1830 թվականի Փետրվարի 18-ին Նախարարների կոմիտեն հավանություն է տվել ապագա թաղամասի և  նրա անունը Պյատիգորսկի նախագծին, իսկ 1830 թվականի Մայիսի 14-ին ռուսական սենատի կառավարությունը հրամանագիր է ստորագրել։ Ուստի Ռուսաստանի քարտեզի վրա հայտնվեց այդ անունը, Պյատիգորսկ։


== Աշխարհագրություն ==
Պյատիգորսկը գտնվում է Ստավրոպոլի հովտում Հյուսիսային Կովկասում, լայն տարածում է գտել Պոտկինքի գետի ափին, Մաշտուկի ստորոտում հարավ-արևմուտք և հարավային լանջերին, ծովի մակարդակից 500-600 մ բարձրության վրա։
Հանքային ջրերի ստորերկրյա աղբյուրների հարուստ առողջարանային տարածքը համեմատաբար աղքատ է մակերևութային ջրային ռեսուրսների վրա։ Այն անցնում է Պոտկինկ գետը, մի քանի փոքր վտակներ, գետեր և գետի Կումա, արևմուտքից հյուսիս-արևմուտք-հյուսիսից տեղաբաշխելիս։ Այս գետերը մակերեսային են, նրանք չեն ապահովում տարածաշրջանի խմելու ջուրը, քիչ են օգտագործվում հանգստի համար։ Տարածաշրջանը Կուբանի կողմից լրացուցիչ ջուր է ստանում արտադրության, տնային և առողջարանային կարիքների համար հատուկ ջրատարի միջոցով։
Պյատիգորսկը հարուստ է Քաղցրահամ ջուր ունեցող շատ բնական լճերով։ Հայտնի Տամբուկանսկո և Լիսոգոս լճերը պարունակում են դառը աղի ջուր և արժեքավոր աղբյուրներ բուժիչ ցեխեր։ Այնուամենայնիվ, լեռնաշղթաների բարձրությունից կարելի է տեսնել, թե ինչպես է լճերի հայելիները փայլում։ Ամռանը այս լճերի ափերին շատ զբոսաշրջիկներ, ու տեղացիներ կան նրանք տոնախմբություններ են կատարում։


== Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր ==


=== Ռելիեֆ ===
Քաղաքը տեղակայված է փոքր բարձրավանդակի վրա՝ ծովի մակարդակից 512 մ բարձրության վրա, Բեշթաու, Մաշուկ և երեք այլ Կովկասյան սարերի մոտ։ Հարավում լավ երևում է Էլբրուսի ձյունե լեռնագագաթը։


=== Կլիմա ===
Պյատիգորսկի կլիման խոնավ մայրցամաքային է։ Եղանակը գրեթե հաստատուն է, տեղի չեն ունենում եղանակի կտրուկ փոփոխություններ։ Ամռանը տաք է (հուլիսին՝ միջինում +21 °C), իսկ ձմռանը՝ բավական ցուրտ (հունվարին՝ միջինում −4 °C)։


== Ժողովրդագրություն ==
Պյատիգորսկը խոշոր քաղաք է և բնակչությամբ Ստավրոպոլի երկրամասում իր տեղն է զիջում միայն Ստավրոպոլին։

2014 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ՝ Պյատիգորսկը Ռուսաստանի 1100 քաղաքների մեջ ըստ բնակչության գրավում է 119-րդ տեղը։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսն է 97 կմ2, իսկ բնակչության խտությունը՝ 2398,1 մարդ/կմ2։ 2010 թվականին քաղաքում ապրում էին 63916 տղամարդիկ (44,85 %) և 78595 կանայք (55,15 %)։


=== Ազգային կազմ ===
Ըստ 2010 թվականի տվյալների՝ քաղաքում ապրում էին հետևյալ ազգությունները (1 %-ից ցածրի դեպքում ազգությունը ընդգրկված է «Այլ»-ի մեջ)։


== Քույր քաղաքներ ==
Պյատիգորսկն ունի վեց քույր քաղաքներ։

 Դուբյուք, ԱՄՆ
 Կոչին, Հնդկաստան
 Պանագյուրիշտե, Բուլղարիա
 Տրիկալա, Հունաստան
 Հևիզ, Հունգարիա
 Շվերտե, Գերմանիա


== Տնտեսություն ==
Պյատիգորսկի արդյունաբերությունը հիմնականում ուղղված է առողջարանային կարիքների սպասարկմանը։
Կան սննդի արդյունաբերության ձեռնարկներ `միս, կաթնամթերք, հացաթխման աշխատանքներ ։ Քաղաքի յուրօրինակ աշխարհագրական դիրքը հանքային ջրերի բազմաթիվ աղբյուրների մոտ կանխորոշեց հանքային ջրի շշալցման համար ձեռնարկությունների զարգացումը։
Լույսի արդյունաբերությունը ներկայացնում է բազմաթիվ փոքր խանութներ և փոքր գործարաններ հագուստի և բազմաշերտ արտադրանքի լայն տեսականիով։ Պյատիգորսկի արդյունաբերության մեջ հատուկ տեղ զբաղեցնում է կաշվի և մորթու վերամշակումը և վերին հագուստի կարի ձևավորումը։ "Մաշուկ" հագուստի գործարանը աշխատում է փետրվար ամսին։ Մինչև 2000-ական թվականներին քաղաքի թեթև արդյունաբերությունը ներկայացրեց այլ ձեռնարկություններ `կոշիկի և գորգերի գործարան։
Մշակվել են նաև մեքենաշինությունը և մետաղագործությունը։

Պյատիգորսկի գործարանը «Իմպուլս» - ատոմային էներգիայի և համակարգեր ուներ։ 2016 թվականին գործարանը ատոմակայանների  կառուցման համար լիցենզիա ստացավ։
«Պյատիգորսկսելմաշ» գործարանը - ստացավ թռչնաբուծության մեքենաներ և սարքավորումներ։ 2016 թվականի Մարտի 10-ին գործարանը դադարեց գոյություն ունենալ «Էլեկտրոտեխնիկական կայաններ»-ի Էներգոմերիային միանալուց հետո։
Ձեռնարկությունը "Ստանկոտերմ" - արտադրում է ջեռուցման և քաղաքային սարքավորումներ։


== Տրանսպորտ ==
Ֆրանսիական արտադրության առաջին ավտոբուսը սկսեց 1927 թվականին Ստավրոպոլից Պյատիգորսկ ուղևորներ տեղափոխել։ 1932 թվականին տեղի է ունեցել Գեորգիևսկի առաջին չվերթը ավտոբուսից, որը վերածվել է բեռնատարի։ Նախապատմական տարիներին փոքր ցածր էներգիայի ավտոբուսները ուղևորներին տեղափոխեցին, առողջարանային հանգստացողներին և առաջին քաղաքի երթուղին Վոկալ-Պրովալ։ Էքսկուրսիայի ուղևորությունների համար օգտագործվել են մի քանի շարքերով բաց ավտոմեքենաներ։ Իրենց օգնությամբ կարողեն հասնել օրինակ, Մաշուկ-ի գագաթը նեղ հողի ճանապարհին։ 1938 թվականին Պյատիգորսկում հայտնվեց առաջին տասը ուղևորատար տաքսիները։ 


===== Ավիատրանսպոտ =====
Մոտակա օդանավակայանը գտնվում է 20 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքից հասարակական տրանսպորտ չկա։


===== Երկաթուղային տրանսպորտ =====
Հյուսիս-կովկասյան երկաթուղին անցնում է քաղաքով։ Քաղաքում կա Պյատիգորսկի երկաթուղային կայարան, Մաշուկ կայարան։  Էլեկտրական գնացքը կարող է մոտ մեկ ժամ տևել, հասնելու Մինեռալզյան Վոդի կամ Կիսլովոդսկ։
Շնորհիվ այն բանի, որ քաղաքը մյուսների մեջ մտնում է սանիտարական գոտի, ուղևորների և շրջակա միջավայրի էլեկտրական գնացքների ամբողջ ճամփորդության ընթացքում ծայրամասային երկաթուղային ծառայությունը սպասարկում է ED9M գնացքների կողմից Հյուսիսային Կովկասի ուղևորատար շրջագայության կազմակերպությունը։ Գնացքները հագեցած են զուգարանակոնքի համար։
2016 թվականի Հունիսին երկու գծի վրա հայտնվել են ED9E երկաթուղային երկաթուղիներ, որոնք ցածր շարժունակ քաղաքացիների համար նախատեսված ռադիոներով և օդորակման համակարգով։ Բոլոր պլատֆորմների հարթակները բարձր են, հագեցած անցակետերով, լուսավորությամբ և նստարաններով։

Երկաթուղային տոմսերի ամրագրման գրասենյակները հեռավոր գնացքների համար գտնվում են Պյատիգորսկի կայարանի երկրորդ հարկում։
Բեռնատար գնացքների տոմսերը գտնվում են Լերմոնտովսկայա և Սկաչկի կայարաններում։


===== Տրամվայ =====
Քաղաքի ուղևորափոխադրումների առաջատարը տրամվայ է։ Նրա պատմությունը սկսվել է 1903 թվականի Մայիսին, երբ երկաթուղային կայարանում սկսվել է քաղաքում կառուցվող ավտոմեքենաների համար տրամվայի դեպարտադրությունը։ Տրամադրի տոմսը մինչև 2016 թվականի Դեկտեմբերի վերջը `17 ռուբլի, 2016 թվականի դեկտեմբերի վերջից` 19 ռուբլի, 2015 թվականից ի վեր արդեն տեղադրվել է «Էլեկտրոնային դրամապանակ» համակարգը, որը թույլ է տալիս վճարել հատուկ էլեկտրոնային քարտով։


===== Տաքսի =====
Քաղաքում կան մոտ հիսուն ֆիրմաներ, որոնք առաջարկում են տաքսի ծառայություններ։ Նրանց մեծ մասը աշխատում է ռադիոտեղորոշման սկզբունքով։ Մարդկանց մեծագույն կոնցենտրացիայի բնագավառներում մասնավոր առևտրականներն են։ Տաքսիի գինը մի փոքր ավելի բարձր է, քան CMS- ի այլ քաղաքներում, որն իր հերթին մատուցվող ծառայությունների որակը հեռու է կատարյալից։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
(2192) Պյատիգորիա աստերոիդը, որը հայտնաբերել է խորհրդային աստղագետ Տամարա Սմիրնովան 1972 թվականի ապրիլի 18-ին, կոչվել է քաղաքի պատվին։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք (ռուս.)
Քաղաքի մասին տեղեկություններ (ռուս.)
Եղանակը քաղաքում(ռուս.)
BBC News. Scraping by in a Russian resort(անգլ.)