armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Նատրիումի ացետիլենիդ

Նատրիումի ացետիլենիդ, անօրգանական միացություն, միատեղակալված նատրիումի ացետիլենիդ՝ NaHC2 բանաձևով, անգույն բյուրեղներ, փոխազդում է ջրի հետ։


== Ստացումը ==
Ացետիլենի անցկացումը նատրիումի և ամոնիակի լուծույթի միջով․
  
    
      
        
          
            2
            N
            a
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            
              C
              
                2
              
            
             
            
              
                →
                
                  −
                  
                    40
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            2
            N
            a
            H
            
              C
              
                2
              
            
            +
            
              C
              
                2
              
            
            
              H
              
                4
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Na+3H_{2}C_{2}\ {\xrightarrow {-40^{o}C}}\ 2NaHC_{2}+C_{2}H_{4}\uparrow }}}
  


== Ֆիզիկական հատկությունները ==
Նատրիումի ացետիլենիդը կազմում է անգույն բյուրեղներ ուղղանկյունանիստի ձևով, տարածական խումբը P 4/nmm, միջուկի տվյալները a = 0,382 նմ, c = 0,817 նմ, Z = 2։


== Քիմիական հատկությունները ==
Քայքայվում է վակուումում տաքացնելիս առաջացնելով դինատրիումի ացետիլենիդ․
  
    
      
        
          
            2
            N
            a
            H
            
              C
              
                2
              
            
             
            
              
                →
                
                  
                    145
                    
                      o
                    
                  
                  C
                
              
            
             
            N
            
              a
              
                2
              
            
            
              C
              
                2
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            
              C
              
                2
              
            
            ↑
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2NaHC_{2}\ {\xrightarrow {145^{o}C}}\ Na_{2}C_{2}+H_{2}C_{2}\uparrow }}}
  


== Գրականությունը ==
Химическая энциклопедия / Редкол.։ Кнунянц И.Л. и др.. — М.։ Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — 639 с.
Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.։ Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
Руководство по неорганическому синтезу։ В 6-ти т. / Ред. Брауэр Г.. — М.։ Мир, 1985. — Т. 3. — 392 с
Պլազմայի ֆիզիկա

Պլազմայի ֆիզիկա, ֆիզիկայի ճյուղ, որը ուսումնասիրում է պլազմայի վարքն ու հատկությունները, մասնավորապես, մագնիսական դաշտերում։
Պլազման դիտարկվում է որպես ոչկառուցվացքային և քվազիչեզոք համակարգ կազմված կոլեկտիվ դինամիկայով օժտված լիցքավորված մասնիկներից։
Խիտ պլազմայի՝ ֆիզիկայի համար ճշգրիտ է այն պնդումը, որ կարելի է իրեն համարել հոծ միջավայրի ֆիզիկայի ենթաբաժին, քանի որ խիտ պլազմայի ուսումնասիրման ժամանակ խոսքը մասնակի կամ լրիվ իոնացված հոծ միջավայրի մակրոսկոպիկ վարքի մասին է։ Սակայն չլիցքավորված պլազման ոչ միշտ է ադեկվատորեն նկարագրվում հոծ միջավայրի մեխանիկայի մեթոդներով։


== Ուսումնասիրության հիմնական ուղղություններ ==
պլազմայի կայունությունը արտաքին դաշտերում
ալիքները պլազմայում
պլազմայի էլեկտրական, մագնիսական և օպտիկական հատկությունները
դիֆուզիան,հաղորդականությունը և այլ կինետիկ երևույթները պլազմայում
պլազմայի դինամիկան իր մեջ գերսառեցված մագնիսական դաշտի հետ
տիեզերական պլազմայի ֆիզիկան (իոնոսֆերա, աստղերի կառուցվածք, միջաստղային և միջգալակտիկական տարածությունների պլազմա)
պլազմայի մրրկայնությունը
պլազմայի ոչ գծային դինամիկական կառուցվածքը
պլազմայում կոլեկտիվ երևույթները


== Հիմնական կիրառություններ ==
պլազմայի պահումը մագնիսական թակարդներում (Տոկամակ, Ստելլատոր);կառավարվող թերմոդինամիկ սինթեզ
մագնիսահիդդրոդինամիկ գեներատոր
պլազմային հրթիռային շարժիչ


== Ուսումնասիրման և ուսուցման կազմակերպում ==
Ամենից բարձր իմպակտ գործոնը մասնագիտացված ամսագրերից պարունակում է «Physics of Plasmas» ամսագիրը, որը հրատարակվում է Ամերիկական ֆիզիկայի համալսարանի կողմից։
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիան հրատարակում է «Физика плазмы» ամսագիրը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Арцимович Л.А., Сагдеев Р.3. Физика плазмы для физиков. — М.: Атомиздат, 1979.
Арцимович Л. А. Элементарная физика плазмы. — 3-е изд. — М.: Атомиздат, 1969. — 189 с.
Кингсеп А. С. Плазма как объект физических исследований // Соросовский образовательный журнал, №2. — 1996.
Кролл Н, Трайвелпис А. Основы физики плазмы. — М.: «Мир», 1975.
Чен Ф. Введение в физику плазмы. — М.: «Мир», 1987.
Կրիմսկոե (ավան, Ձեռժինսկի քաղաքային խորհուրդ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿրիմսկոեԿրիմսկոե (ուկրաիներեն՝ Кримське), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ձեռժինսկի քաղաքային խորհուրդում։
2001 թվականի տվյալներով Կրիմսկոե ավանում բնակվում էր 59 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Ամանգիլդինո (գյուղ, Աբզելիլովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԱմանգիլդինոԱմանգիլդինո (ռուս.՝ Амангильдино, բաշկիրերեն՝ Амангилде), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 779 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ալեքս Տելլես

Ալեքս Նիկոլաո Տելլես (պորտ.՝ Alex Nicolao Telles, դեկտեմբերի 15, 1992, Կաշիաս դու Սուլ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, աջ պաշտպան։ Հանդես է գալիս պորտուգալական «Պորտու»-ի կազմում։


== Ակումբային կարիերա ==
2012 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Ալեքս Տելլեսը պայմանագիր է կնքել բրազիլական «Գրեմիո» ֆուտբոլային ակումբի հետ։ Թիմի կազմում նա իր նորամուտը նշել է 2013 թվականի փետրվարի 3-ին՝ «Ինտերնացիոնալի» դեմ խաղում։
2014 թվականի հունվարին Ալեքսը տեղափոխվել է թուրքական «Գալաթասարայ»։ Տրանսֆերի արժեքը կազմել է 8.8 միլիոն եվրո։
2015/16 մրցաշրջանը Տելլեսը վարձակալական հիմունքներով անցկացրել է իտալական «Ինտերի»-ի կազմում։
2016 թվականի հուլիսին Ալեքս Տելլեսը տեղափոխվել է պորտուգալական «Պորտու»։ Տրանսֆերի արժեքը կազմել է 6.5 միլիոն եվրո։


== Վիճակագրություն ==


== Ձեռքբերումներ ==
Թուրքիայի գավաթակիր - 2013/14
Թուրքիայի չեմպիոն - 2014/15
Թուրքիայի սուպերգավաթակիր - 2015


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էջը tff.org կայքում
Էջը gremio.net կայքում Archived 2013-08-17 at the Wayback Machine. (պորտուգալերեն)
Էջը soccerway.com կայքում
Alex Telles featured in Brazil: the talent factory 2013
Էջը uefa.com կայքում
Էջը transfermarkt.com կայքում
Չժեցյան

Չժեցյան (չին.՝ 浙江, ու՝ 浙江, Tsek Kaon), գավառ Չինաստանի արևելքում։ Մարզային կառավարությունը գտնվում է Հանչժոու քաղաքում։


== Աշխարհագրություն ==
Զբաղեցնում է 106 078 կմ² տարածք (24-րդ տեղ)։

		
		
		


== Պատմություն ==
Նահանգը ձևավորվել է 1368 թվականին Մին կայսրության հիմնադրումից հետո։ 1381 թվականին դրա կազմության մեջ ներառվեցին Հուչժոուական և Ցզյասինյան վարչությունները, որոնք նախկինում ուղղակիորեն ենթարկվում էին կայսերական արքունիքին, և նահանգը ձեռք բերեց իր ներկայիս սահմանները։


== Կառավարում ==
Քաղաքային ղեկավարությունը նահանգում իրականացնում է Չինաստանի կոմունիստական ​​կուսակցության կոմիտեն, Կոմիտեի քարտուղարը 2012 թվականի դեկտեմբերից Սյա Բաոլուն է։ Սյա Բաոլուն ղեկավարում է նաև ներկայացուցչական իշխանության ամենաբարձր մարմինը՝ նահանգի ազգային ներկայացուցիչների ժողովի Մշտական կոմիտեն։ Նահանգի գործադիր իշխանությունը Ազգային կառավարությունն է, 2017 թվականի հունվարից ղեկավարն է Չե Ցզյունը։


== Վարչաքաղաքական բաժանում ==
Տարածքա-վարչական առումով Չժեցյան նահանգը բաժանվում է երկու նախանահանգային նշանակության և ինը քաղաքային շրջանների.

Վարչաշրջանի այս 11 ստորաբաժանումները, իրենց հերթին, բաժանվում են քաղաքային մակարդակի 90 ստորաբաժանումների (32 քաղաքային տարածք, 22 քաղաքային մակարդակի քաղաքներ, 35 շրջան և մեկ ինքնավար շրջան)։ Դրանք, իրենց հերթին, բաժանվում են 1,570 համախմբված մակարդակի ստորաբաժանումների (761 բնակավայր, 505 վաստակ, 14 ազգային վաստակ, 290 փողոցային հանձնաժողով)։


== Տնտեսություն ==


=== Գյուղատնտեսություն ===
Չժեցյանը Չինաստանում հայտնի է որպես «Ձկների և բրնձի երկիր»։ Նահանգի հյուսիսում գտնվող հարթավայրը Չինաստանի մետաքսի հիմնական արտադրողն է, իսկ Չժոուշանում ամենաշատ ձկնարտադրող մարզերից է։
Բրինձը նահանգի ամենակարևոր բերքն է, որին հաջորդում են ցորենը, եգիպտացորենը և քաղցր կարտոֆիլը։ Մշակվում են նաև ջութ, բամբակենի, սևուկ և շաքարավազ։


=== Արդյունաբերություն ===
Նահանգի կարևոր արդյունաբերություններն են` էլեկտրամեխանիկական, տեքստիլի, քիմիական, սննդային վերամշակումը, նավաշինություն, շինարարական նյութերի արտադրությունը։


== Մշակույթը ==
Նահանգի տարածքում մշակութային օբյեկների շարքերում գտնվում է այսպես կոչված Լունյու քարանձավները, արհեստական կառույցները, որոնք ենթադրաբար ստեղծվել են Ցին դինաստիայի ժամանակ։


== Սպորտ ==
Չինական ազգային ֆուտբոլային Սուպերլիգայում նահանգը ներկայացնում է «Հանչժոու Գրինտուան» թիմը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Չժեցյան նահանգի տեսարժան վայրերը  //АБИРУС նախագիծ
Յոզղաթի գավառակ

Յոզղաթ, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթում։ Կենտրոնը Յոզղաթ քաղաքն էր։
Բնակչության մասին ստույգ տեղեկություններ չկան։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Լյուդմիլա Բաբուշկինա

Լյուդմիլա Բաբուշկինա (ռուս.՝ Людмила Валентиновна Бабушкина, հունվարի 27, 1951(1951-01-27), Ձերժինսկ, Նիժնի Նովգորոդի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս քաղաքական գործիչ, 2011 թվականի դեկտեմբերի 20-ից Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովի նախագահ, Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովի նախագահ (2007 թվականից մինչև 2011 թվականը)։


== Կենսագրություն ==
Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Կարմիր բանակի անվան Ձերժինսկի Տեխնիկում, որն ավարտել է 1969 թվականին և ուղարկվել է Ռեժևսկի քիմիական գործարան (Սվերդլովսկի մարզի ռեժ), որտեղ սկզբում աշխատել է որպես տեխնիկ, ապա՝ ինժեներ-տնտեսագետ։ 1980-ական թվականների վերջին հեռակա ավարտել է աշխատանքի տնտեսագիտության ֆակուլտետը արհմիութենական շարժման բարձրագույն դպրոցը։
1991 թվականին Բաբուշկինան գլխավորել Է Ռուսաստանի Դաշնության Սվերդլովսկի մարզի Կենսաթոշակային ֆոնդի կառավարման ստեղծվող Ռեժևսկի մասնաճյուղը, իսկ 1997 թվականի դեկտեմբերին տեղափոխվել է Եկատերինբուրգ՝ Ռուսաստանի Դաշնության Սվերդլովսկի մարզի Կենսաթոշակային ֆոնդի կառավարման վարչության կառավարչի տեղակալի պաշտոնում։
2000 թվականի մարտի 26-ին ընտրվել է Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովի պատգամավոր։ Վերընտրվել է 2004 թվականի մարտին և 2008 թվականի մարտին։ 2004 թվականի ապրիլին ընտրվել է նախագահի տեղակալ, այդ կապակցությամբ թողել է Կենսաթոշակային ֆոնդի բաժնի կառավարչի տեղակալի պաշտոնը։
2011 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ընտրվել Է Սվերդլովսկի մարզի միապալատ օրենսդիր ժողովի կազմում։ Առաջին նիստում ընտրվել է Օրենսդիր ժողովի նախագահ։

2016 թվականի սեպտեմբերի 18-ին վերընտրվել Է Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովի պատգամավոր։ Այս ընտրություններում Բաբուշկինան կուսակցության «շոգեքարշն» էր, քանի որ Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր ժողովում երկու պատգամավորական տեղերի թեկնածու էր անցնում՝ կուսակցական ցուցակով և միամանդատ ընտրատարածքով։ Քվեարկության արդյունքների հրապարակումից հետո տատիկը հրաժարվել է կուսակցական ցուցակով իրեն ստացած մանդատից։


== Պարգևներ և պատվավոր կոչումներ ==
Բարեկամության շքանշան (2019 թվականի հոկտեմբերի 4), ակտիվ օրինաստեղծ գործունեության և երկարամյա բարեխիղճ աշխատանքի համար։
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշան (2014 թվականի օգոստոսի 14), ակտիվ օրինաստեղծ գործունեության, օրինականության ամրապնդման, քաղաքացիների իրավունքների և շահերի պաշտպանության գործում ունեցած վաստակի, իրավաբանական կադրերի պատրաստման և երկարամյա բարեխիղճ աշխատանքի համար
Ֆեդերացիայի խորհրդի պատվոգիր
Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային Ժողովի Պետական Դումայի նախագահի շնորհակալություն։
Սվերդլովսկի մարզի նահանգապետի պատվոգիր
Սվերդլովսկի մարզի Օրենսդիր Ժողովի պատվոգիր
Չեխիայի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության մեդալ
«Ռուսաստանի Դաշնության Կենսաթոշակային հիմնադրամի պատվավոր աշխատող» կրծքանշան։
«Տուգուլիմի շրջանի պատվավոր քաղաքացի» կոչում։


== Ծանոթագրություններ ==
Սադովի (Բելայա Գլինայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՍադովիՍադովի (ռուս.՝ Садовый), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Բելայա Գլինայի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 211 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
(4139) Ուլյանին

(4139) Ուլյանին (անգլ.՝ Ulʹyanin), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1975 թվականի նոյեմբերի 2-ին Տամարա Սմիռնովայի կողմից Նաուչնիում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,142871 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6098 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,676 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2035,11 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,176894 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,59° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(4139) Ուլյանին աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Ելանչիկբաշ

Ելանչիկբաշ (ռուս.՝ Еланчикбаш, բաշկիրերեն՝ Йылансыкбаш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 76 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Շուշիի առանձնակի գումարտակ

Շուշիի առանձին գումարտակ, ԼՂՀ ՊԲ-ի ստորաբաժանում։ Կազմավորվել է 1992 թվականի սեպտեմբերի 1-ին՝ մինչև այդ կազմավորված ՀՅԴ կուսակցության կամավորական ջոկատների հիմքի վրա։ Գումարտակը պարբերաբար համալրվել է կամավորներով (շուրջ 1600 ազատամարտիկ), որոնցից 11-ը՝ ԱՄՆ-ից, 7-ը՝ Կանադայից, 6-ը՝ Սիրիաից, 23-ը՝ Լիբանանից, 1-ը Իտալիայից, 7-ը Ֆրանսիայից, 9-ը՝ Իրանից, 6-ը՝ Վրաստանից, 3-ը՝ Ռուսաստանից, 45-ը՝ Ջավախքից։ 1991-1994 թվականներին զորամիավորումը մասնակցել է ԼՂՀ Շահումյանի (Բուզլուխ, Մանաշիդ. Կարաչինար), Հադրութի (Տող, Ցու, Ասրինշեն), Ասկերանի (Հասանաբադ, Ղուշչուլար, Փառուխ, Լեսնոյ, Խոջալու), Շուշիի (Քարինտակ, Զառըսլու, «Սափբաբ» բարձունք), Մարտունիի (Մյուփշեն), Մարտակերտի (Կարմիրավան, Սփրավենդ, Կիչան, Մաղավուզ, Մաղաղիս, Սարսանգի ջրամբար, Գյուլաթաղ, Մեհմանա, Չլդրան, Գյուներիայա, Մանիքլու, Կուսապատ, Դամղու, Ջրաբերդ), Աղդամի (Ղզըլքենգեռլի, Բոյահմեդլի), Ֆիզուլիի (Յովսարի Քյուրդմահմեդլի, Ախանլի, Աշադի Աեյիդահմեղլի), Կուբաթլոփ, Ջաբոսյիլի, Քելբաջափ, Զանգելանի շրջանների, Կրկժանի, Մափբեկլոփ, ՇուշիԼաչին հատվածի, Գետաշենի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։


== Մասնակիցներ ==
Զորամիավորումից զոհվել են 56 (2 սփյուռքահայ), վիրավորվել 157 (6 սփյուռքահայ), անհայտ կորել 3 ազատամարտիկ։ ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել են Հ. Հովսեփյանը, ժ. Սեֆիլյանը, հետմահու՝ Ա. Ղափբյանը (նաև՝ ՀՀ 2-րդ աստիճանով), Վ. Ստեփանյանը, Պ. Ղևոնդյանը (նաև՝ «Ասկե արծիվ», արժանացել է Արցախի հերոս կոչմանը), 2-րդ աստիճանով՝ Մ. Ավաշյանը, Մ. Կալոյանը, Բ. Ղուկասյանը, Պ. Մանուկյանը, Ռ. Մարգարյանը (նաև՝ ՀՀ 2-րդ աստիճանով), Ա. Մարկրայանը, Հ. Մուրադյանը, Ն. Շահբազյանը, հետմահու՝ Ա. Ալավեպյանը, Ա. Ափխանյանը, Վ. Ավագիմյանը, Վ. Բախշյանը, Հ. Գասպարյանը, Գ. Գփգորյանը, Ա. Պողոսյանը, Կ. Եղիազարյանը, Մ. Զաքարյանը, Վ. ԶաԽրյանը, Մ. Կարապետյանը, Ա. Հարությունյանը, Ա. Մինասյանը, Ա. Ջավադյանը, Վ. Ռոստոմյանը, Վ. Սահակյանը, Հ. Քալաշյանը, Ա. Օհանյանը և ուրիշներ, ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով՝ 25 (4-ը՝ հետմահու), «Մարտական ծառայության համար»՝ 40 (13-ը՝ հետմահու), «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով՝ 168 (12-ը՝ հետմահու), «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով՝ 46 (31-ը՝ հետմահու) ազատամարտիկ։ Ջոկատի համար կարևոր նշանակություն են ունեցել Շուշի-Լաչին հատվածի և Զանգելանի ազատագրական, Մարտակերտի շրջանի Մրխավենդ, Կիչան պաշտպանական գոտու և Ֆիզուլիի ինքնապաշտպանական գործողությունները։ Մարտական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Ժ. Սեֆիլյանը (ընդհանուր հրամանատար), Պ. Ղևոնդյանը, Հ. Հովսեփյանը, Ա. Մխիթաղանը, Ա. Կիրակոսյանը, Ա. Եղյանը, շտաբի պետեր՝ Ռ. Մարգարյանը, Կ. Ավետյանը, վաշտի հրամանատարներ՝ Բ. Ղուկասյանը, Ա. Նազարյանը, Ս. Կարապետյանը, Ա. Ալավերղյանը, Մ. Ղազարյանը, Է. Սիմոնյանցը, Մ. Կալոյանը, խմբերի հրամանատարներ՝ Վ. Ստեփանյանը, Վ. Բաշխյանը, Ա. Ղարիբյանը և ուրիշներ։


== Հիշատակ ==
Գումարտակի զոհված ազատամարտիկների հիշատակը հավերժացնող հուշաքար տեղադրվել է Արագած լեռան հարավային գագաթին՝ 2003 թվականին։


== Արտաքին հղումներ ==
Իրական կադրեր Արցախյան պատերազմի տարիներից
Ալ-Քուվեյսիմահ

Ալ-Քուվեյսիմահ (արաբ․՝ القويسمة‎‎‎), քաղաք Հորդանանի հյուսիս-արևմուտքում՝ Ամմանի մարզում։


== Աշխարհագրություն ==
Ալ-Քուվեյսիմահ քաղաքը գտնվում է Հորդանանի հյուսիսային հատվածում։ Համարվում է նաև Ամմանի արվարձաններից մեկը։ Մայրաքաղաք Ամմանի հետ միացված է ավտոխճուղով։
Ալ-Քուվեյսիմահը գտնվում է ծովի մակարդակից 984 մետր բարձրության վրա։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2004 թվականին Հորդանանում անցկացված մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 135 500 մարդ։ Վերջին տասնամյակում բնակչության աճի տեմպերն արագացել են։ Ստորև ներկայացված է Ալ-Քուվեյսիմահի բնակչության դիանմիկ աճը։


== Տե՛ս նաև ==
Հորդանանի վարչական բաժանում
Ամմանի մարզ


== Ծանոթագրություններ ==
Սերեբրյակովի տուն (Տագանրոգ)

Սերեբրյակովի տուն (ռուս.՝ Дом Серебрякова), առանձնատուն ՌԴ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում (Պետրովսկայա փողոց, 47)։ XVIII դարի երկրորդ կեսին այն պատկանել է առաջին գիլդիայի հայ վաճառական Հակոբ Միքայելի Սերեբրյակովին (Աստվածագործյան)։


== Պատմություն ==
Առաջին գիլդիայի հայ վաճառական Հակոբ Միքայելի Սերեբրյակովը (Աստվածագործյան) եղել է 1853 թվականին հիմնադրված և 1858 թվականին գործարկված Տագանրոգի կաշվի գործարանի առաջին սեփականատերը։ 1865 թվականին նա կառուցել է բազմաբնակարան եկամտաբեր տուն Պետրովսկայա փողոցում։ Շինությունը գտնվում էր Ուկրաինսկայա և Տուրգենևսկայա նրբանցքների միջև։ Մեծ տան առաջին հարկը հատկացված էր խանութներին, որոնցում կարելի էր ձեռք բերել փարիզյան հագուստ և կոշիկներ։ Նույն տանը բացվել էր նաև Լադոխինի նոտարական գրասենյակը։ Շենքի ճարտարապետական ոճը ռուսական կլասիցիզմն է։
1895 թվականի ապրիլի 12-ին Տագանրոգ է այցելել մեծ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին։ Հայտնի է, որ նրան ընդունել են Պետրովսկայա, 47 տանը։ Հակոբ Սերեբրյակովը եղել է ակտիվ հասարակական գործիչ և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Այն վայրում, որտեղ այժմ կառուցված է Հունական փողոց, 62 տունը, նախկինում գործել է Հայ-առաքելական եկեղեցու Սուրբ Հակոբ եկեղեցին։ Վաճառականը հատուկ գնել էր այդ հողակտորը և այնտեղ կառուցել եկեղեցին, որը բացվել է 1906 թվականի գարնանը։ Այն կանգուն մնաց մի քանի տասնամյակ և քանդվեց 1930 թվականին։
1920 թվականից հետո Պետրովսկայա, 47 տունն անցավ Կարմիր բանակի 9-րդ հրաձգային դիվիզիային։ Ապա այդ տարածքը զբաղեցրել է թիվ 16 դպրոցը։ XXI դարում այդ շենքում գործում է Տագանրոգի կառավարման և տնտեսության ինստիտուտը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Бюндюгова Т. История давно минувших дней…[Серебрякове и его семье] // Alma mater.- 2001.- № 5.- с.1
Լյուցիուս Ջեքսոն

Լյուցիուս Բրաուն «Լյուք» Ջեքսոն (անգլ.՝ Lucious Brown "Luke" Jackson, հոկտեմբերի 31, 1941(1941-10-31), Սան Մարկոս (Տեխաս) - հոկտեմբերի 12, 2022(2022-10-12), Հյուստոն), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։


== Խաղացողի կարիերա ==
Խաղացել է ծանր հարձակվողի և կենտրոնականի դիրքերում։ Սովորել է Հարավային Տեխասի և Տեխասի Պանամերիկյան համալսարաններում։ 1964 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Ֆիլադելֆիա-76» ակումբի կողմից՝ 4-րդ համարի ներքո և իր ամբողջ սպորտային կարիերան անցկացրել է այդ ակումբում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 8 մրցաշրջան։ 1966/1967 թվականների մրցաշրջանի ժամանակ Ջեքսոնը «Սիքսերս»-ի կազմում դարձել է NBA չեմպիոն։ Մեկ անգամ մասնակցել է NBA բոլոր աստղերի խաղին (1965)։ Ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի մեջ (1965)։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 522 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 5170 միավոր (9,9 մ/խ), կատարել 4613 անդրադարձ և 818 փոխանցում։


== Կարիերան ԱՄՆ-ի հավաքականի կազմում ==
1963 թվականին Ջեքսոնը ԱՄՆ-ի հավաքականի կազմում Սան Պաուլոյում անցկացվող Պանամերիկյան խաղերի ժամանակ դարձել է չեմպիոն։ Այդ նույն տարի ԱՄՆ-ի հավաքականի կազմում Բրազիլիայում անցկացվող աշխարհի առաջնությանը գրավել է չորրորդ տեղը։ 1964 թվականին ԱՄՆ-ի հավաքականի կազմում Տոկիոյում անցկացվող Ամառային օլիմպիական խաղերում դարձել է օլիմպիական չեմպիոն։


== NBA կարիերայի ցուցանիշներ ==


=== Ամենամյա մրցաշրջան ===


=== Փլեյ Օֆ ===


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վիճակագրությունը NBA.com կայքում (անգլ.)
Փոքր Սարիարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Շիրակի մարզի Փոքր Սարիար գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 4 հուշարձան (4 միավոր)։

 


== Տես նաև ==
Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==
Գոբուստան արգելոց

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԳոբուստանԳոբուստանը (ադրբ.՝ Qobustan) հնագիտական արգելանոց է ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում, Բաքվի մոտ։ Գտնվում է Մեծ Կովկասյան լեռնաշղթայի հարավարևելյան ստորոտներում` Կասպից ծովի ափից ոչ հեռու, դաշտավայրում։ Գտնվում է Մեծ Հայքի Փայտակարան աշխարհից հս., Աղվանքի Բազկան գա­վա­ռում։ Այս տարածքը հայոց պատ­մ­ու­թ­յան որոշ փուլերում եղել է Մեծ Հայքի կազմում կամ ազդեցության ոլորտում։


== Ստուգաբանություն ==
Գոբուստան թարգմանվում է որպես «հեղեղատներ երկիր», որը ծագում է «գուբ» - փոս, հեղեղատ և ստան - երկրամաս, երկիր։


== Ժայռանկարներ ==
Ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում գտնվող Գոբուստանի, Բեյուքդաշի, Քիչիքդաշի, Ջինգիրդաղի, Շոնղարդաղի և Շիհգայի լեռներում կենտրոնացված են վկայություններ այս տարածքի քարեդարի և հաջորդող ժամանակաշրջանների բնակիչների մասին՝ ժայռանկարներ, մարդու կայան, տապանաքարեր և այլն։ Գոբուստանում հաճախ են հանդիպվում տղամարդու և կնոջ նկարներ։ Տղամարդիկ պատկերված են որսորդների հագուստով, աղեղով և նետով։ Նրանք բարձրահասակ են և ատլետիկ մարմնով։ Գոբուստանի ժայռապատկերներում հանդիպում են կենդանիների պատկերների, որոնք ապրել են այստեղ վերջին 25 հազար տարիներին՝ ջեյրան, վայրի այծ, եղնիկ, վայրի խոզ, ձի, առյուծ և այլն։ Ժայռերին նույնպես կարելի է տեսնել թռչունների, ձկներ, օձերի, մողեսների և բազմաթիվ միջատների նկարներ։


== Տես նաև ==
Ադրբեջանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ
Դափ

Դափ, դահիրա, տամբուրեն, հարվածային երաժշտական գործիք։ Կազմված է փայտյա կլոր, ոչ լայն շրջանակից՝ մի կողմը պատած կաշվե թաղանթով։ Իր բազմազան ձևերով ու անուններով կիրառվել և կիրառվում է թե՛ Արևելքի, թե՛ Արևմուտքի ժողովուրդների մոտ։ Փայտե շրջանակի ներսի կողմից կախված են լինում մետաղյա օղեր, բոժոժներ, արծաթյա դրամներ, ձայնահան այլ պարագաներ։ Նվագում են` ձեռքերի ափերով, մատներով զարկելով թաղանթին, նաև թափահարելով։ Հայերի, ինչպես և կովկասյան մյուս ժողովուրդների մոտ դափերն անսամբլային գործիքներ են։
Դափահարը, ըստ էության՝ դհոլահար է, սակայն դափին ոչ ամեն դհոլահար կարող է տիրապետել։ Դափը պահանջում է մատնահարվածների նուրբ զգացողություն տեխնիկական վարպետություն, որի լավագույն կատարողներից են եղել Բաբկեն Ավոյանը, Վլադիմիր Եգերյանը, Հայկ Քոչարյանը, Շավարշ Գևորգյանը, երիտասարդ սերնդից՝ Սամվել Թորոսյանը, Մեսրոպ Խալաթյանը և ուրիշներ։


== Ծանոթագրություններ ==
Սերգեևկա (գյուղ, Ֆյոդորովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՍերգեևկաՍերգեևկա (ռուս.՝ Сергеевка, բաշկիրերեն՝ Сергеевка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆեոդորովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 57 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Զե Դոկա

Զե Դոկա (պորտ.՝ Zé Doca), համայնք Բրազիլիայում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ Մարանիան նահանգի արևմտյան մարզում։ Մտնում է Պինդարեի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է  51 966 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 2 413,751 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 21,5 մարդ/կմ²։


== Պատմություն ==
Քաղաքը կազմավորվել է 1987 թվականի հոկտեմբերի 4-ին։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արդյունքը 2003 թվականի դրությամբ կազմում է 61 008 331,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով 2003 թվականի դրությամբ կազմում է 1 237,69 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը 2000 թվականի դրությամբ կազմում է 0,590 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Տեղեկություններ  Զե Դոկայի մասին
Ցունտինսկի շրջան (Դաղստան)

Ցունտինսկի շրջան (ռուս.՝ Цунтинский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Դաղստան հանրապետությունում։
Ստեղծվել է 1930 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Կիդերո։


== Աշխարհագրություն ==
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1327 կմ²։


== Բնակչություն ==
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 17889 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 13,48 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի Կառավարության կայք. Տարածաշրջանների մասին տարաբնույթ տեղեկություններ։ Անհրաժեշտ է փնտրել ըստ շրջանի անվանման։ (ռուս.)
(5833) Պետերսոն

(5833) Պետերսոն (անգլ.՝ Peterson), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի օգոստոսի 5-ին Հենրի Հոլտի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,498559 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,3931 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,604 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2390,19 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,150616 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 19,31° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(5833) Պետերսոն աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Ալեխանդրո Գրիմալդո

Ալեխանդրո Գրիմալդո (իսպ․՝ Alejandro Grimaldo García, սեպտեմբերի 20, 1995, Վալենսիա), իսպանացի պաշտպան, ով հանդես է գալիս «Բարսելոնա Բ»-ում։


== Ակումբային կարիերա ==


=== «Վալսենսիա» ===
Գրիմալդոն իր կարիերան սկսել է իսպական «Վալենսիայի» ակադեմիայում։


=== «Բարսելոնա» ===
2008 թվականին Գրիմալդոն տեղափոխվել է «Բարսելոնա»։ Երկրորդ թիմում Գրիմալդոն իր դեբյուտը նշել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 4-ին՝ «Կարտահենի» դեմ խաղում։ Նա եղել է ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը (15 տարեկան և 349 օրական), ով հանդես է եկել «Սեգունդայում»։


== Ազգային հավաքական ==
2013 թվականին Գրիմալդոն իր դեբյուտն է նշել Իսպանիայի Մ21 հավաքականում։


== Ձեռքբերումներ ==
Եվրոպայի Մ19 չեմպիոն - 2012


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պրոֆիլը soccerway.com կայքում
Պրոֆիլը transfermarkt.com կայքում
Առուկյուլա (գյուղ, Վառբլա շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԱռուկյուլաԱռուկյուլա (էստ․՝ Aruküla), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վառբլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 58 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Ջարիլգաչ (կղզի)

Ջարիլգաչ (ուկրաիներեն՝ Джарилгач), Ուկրաինայի և Սև ծովի ամենամեծ և երկարությամբ երկրորդ կղզին։ Շրջապատված է Կարկինիտի և Ջարիլգաչի ծովածոցերով։ Կղզու մակերեսը կազմում է 62 կմ²։ Չնայած իր զգալի չափերի, այն չունի որևէ տնտեսական կամ ռազմավարական նշանակություն և անմարդաբնակ է։
Կղզու տարածքում է գտնվում Ջարիլգաչի բնության ազգային պարկը, ստեղծված 2009 թվականին։
Կղզու երկարությունը 42 կմ (հիմնական մասը 23 կմ, նեղ մասը 19 կմ), առավելագույն լայնությունը՝ 4,8 կմ։ Ամենաբարձր կետն է 2,8 մ, միջին բարձրությունը ծովի մակերևույթից 0,4 - 0,5 մ։ Կղզու ափերը ունեն միջինում 0,4 մ բարձրություն։


== Արտաքին հղումներ ==
Ջարիլգաչ կղզին Սև ծովում։ Կրճատ նկարագիրը լուսանկարներով։
Աղսու (գետ, Եշիլիրմաքի ավազան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղսու (այլ կիրառումներ)Աղսու, գետ Թուրքիայի Սեբաստիայի նահանգում, Գայլ գետի ձախ օժանդակը։ Հոսում է Սեբաստիայի նահանգի Կելկիտ-Չիֆտլիկի գավառով և Գայլ (Կելկիթ) գետին է միանում գավառի կենտրոնից 2 կմ արևելք։


== Ծանոթագրություններ ==
Կասկեսրուչեյ

Կասկեսրուչեյ (ռուս.՝ Каскесручей, վեպս.՝ Kaskez, ֆիններեն՝ Kaskesoja), գյուղ Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Պրիօնեժսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Թանպատ

Թանպատ, քարայր Հայկական լեռնաշխարhում, Փոքր Մասիսի լեռնազանգվածում։ Շրջակայքում անասնապահները ձմռանը հաճախ ապաստանում էին այստեղ։ Այս անունը արդյո՞ք իր ձևի մեջ չի պահպանել Մովսես Խորենացու (5-րդ դարի) հիշատակած Տամբատ դաստակերտի անունը։


== Ծանոթագրություններ ==
Ժողովածու (3286)

Ժողովածու (3286), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3286 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19,3X12,8 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 322 թերթից։ Գրված է երկսյուն, միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 153ա, 271ա, հետագայի՝ պահպանակ Ա, 318բ (1876 թ․), կնիք՝ 240բ (1774 թ․, Անանիա վարդապետ)։


== Բովանդակություն ==
Երեմիայի Մեղրեցւոյ Բառագիրք։
Բառք Հանդէս բանաստեղծաց, Ի դրոց Գր․ Նարեկացւոյ․ Քերականի։
Վանականի վրդ-ի համեմատութիւն կտակարանաց։
Գր․ Կեսարացւոյ Անուանք քաղաքաց։
Հարցմունք վասն Իլիոն քաղաքի, պիթազորեանց և դստերացն Նոյի։
Առ․ Սիւնեցւոյ Վասն ԺԲ կենդանակերպից։
Վասն երակ առնելոյ։


== Ծանոթագրություններ ==
(21710) Նույհավան

(21710) Նույհավան, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1999 թվականի սեպտեմբերի 7-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(21710) Նույհավան աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Ագուա Բոա (Մատու Գրոսու)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ագուա Բոա (այլ կիրառումներ)Ագուա Բոա (պորտ.՝  Água Boa), համայնք Բրազիլիայում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսարևելյան մարզում։ Մտնում է Կանարանայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 25 021 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 7 582 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 3,3 մարդ/կմ²։


== Պատմություն ==
Քաղաքը հիմնադրվել է 1976 թվականի հուլիսի 9-ին։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 180.697.714,00 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 12.197,77 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 0,777 (տվյալները ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)
Կազալբելտրամե

Կազալբելտրամե (իտալերեն՝ Casalbeltrame), քաղաք Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում։
Բնակչությունը 832 մարդ է (2010 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 55 մարդ/կմ² է։ Տարածքը 15 կմ² է։ Փոստային ինդեքսը՝ 28060։ Հեռախոսային կոդը՝ 0321։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Սան Նովելոն։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Կոմունայի վարչակազմ ==
Հեռախոսահամար։ 0321 83154
Էլեկտրոնային հասցե։ info@casalbeltrameonline.it
Գլխավոր կայք։ www.casalbeltrameonline.it Archived 2021-02-23 at the Wayback Machine.


== Տես նաև ==
Իտալիայի գավառներ


== Արտաքին հղումներ ==
http://www.casalbeltrameonline.it/ Archived 2021-02-23 at the Wayback Machine.
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Սենակի շրջան

Սենակի շրջան (վրաց.՝ სენაკის მუნიციპალიტეტი՝ սենակիս մունիցիպալիտետի) 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի երկրամասի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Սենակ քաղաքն է։
Գալար (գետ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գալար (այլ կիրառումներ)Գալար, գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Հրազդանի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի Արքայից լեռ գագաթից՝ 2400 մ բարձրությունից։ Երկարությունը 14 կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 87 կմ2։ Լեռնային է՝ քարքարոտ, սահանքներով և ջրվեժներով։ Գետահովիտը V-աձև է, կիրճանման, ստորին հոսանքում ցածրանում և լայնանում է։ Սնումը հիմնականում հալոցքային (48%) և ստորերկրյա (38%) է, վարարումը՝ ապրիլ-հունիսին, որի ընթացքում ձևավորվում է տարեկան հոսքի 67%-ը։
Տարեկան միջին ծախսը 0,98 մ3/վ է, առավելագույնը՝ 30,9 մ3/վ։ Գետահովիտն ունի ռեկրեացիոն նշանակություն, կան բազմաթիվ հանգստյան տներ, հանքային ջրերի ելքեր։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։
Տուուդի

Տուուդի (էստ․՝ Tuudi), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Լիհուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 180 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
(7427) 1992 VD

(7427) 1992 VD, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի նոյեմբերի 2-ին Նոբուհիրո Կավասատոյի կողմից Ուենոհարայում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,648126 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4185 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8778 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1574,01 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,228716 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,53° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(7427) 1992 VD աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Մասսա (կոմունա)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մասսա (այլ կիրառումներ)Մասսա (ֆր.՝ Massat), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Մասսա կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սեն Ժիրոն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09182։


== Բնակչություն ==
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 710 մարդ։


== Տնտեսություն ==
2007 թվականի տվյալներով 414 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 270-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 144-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 65,2 %, 1999 թվականին եղել է՝ 67,9 %)։ 270 աշխատունակ բնակիչներից 216-ը աշխատում էին (115 տղամարդ և 101 կին), անաշխատանք էին 54-ը (29 տղամարդ և 25 կին)։ 144 անգործունակ մարդկանցից 30-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 47-ը թոշակառու, 67-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։


== Պատկերասրահ ==

		


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
«Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ՝ Մասսա» (ֆրանսերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-18-ին։ Վերցված է 2012-2-1 
«Մասսա» (ֆրանսերեն)։ cassini.ehess.fr։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-02-03-ին։ Վերցված է 2013-01-25
Ինդետերմինիզմ

Ինդետերմինիզմ (լատ.՝ in - ժխտական մասնիկ և դետերմինիզմ), փիլիսոփայական սկզբունք, որով ժխտվում է երևույթների օբյեկտիվ պատճառական կապը կամ այդ կապի համընդհանրությունը։ Ինդետերմինիզմի գաղափարի ծագումը կապված է մարդու կամքի օբյեկտիվ պայմանավորվածության բացահայտման դժվարությունների հետ։ 19-20-րդ դարերում հասարակական կյանքի երևույթների ինդետերմինիստական բացատրությունը պայմանավորված է մի կողմից՝ բուրժական աշխարհայացքում անկումային տրամադրությունների ուժեղացմամբ, որը հանգեցնում է հասարակական երևույթների օրինաչափ կապի ժխտմանը (վոլյունտարիզմ), մյուս կողմից՝ այն բանի գիտակցմամբ, որ մեխանիստական-դետերմինիստական սկզբունքի տարածումը հասարակական երևույթների վրա աղճատում է դրանց բուն էությունը։
20-րդ դարի սկզբին քվանտային մեխանիկայի հայտնագործությունների, մասնավորապես անորոշությունների առնչությունների մեկնաբանման հետ կապված ինդետերմինիզմը աշխուժանում է։ Ինդետերմինիզմի հաղթահարման համար անհրաժեշտ է բացահայտել դասական դետերմինիզմի սահմանափակությունները, պատճառականության և անհրաժեշտության ու պատահականության դիալեկտիկան՝ հիմք ընդունելով վիճակագրական օրինաչափությունների օբյեկտիվ բնույթը։ «Ինդետերմինիզմ» տերմինը երբեմն օգտագործվում է նաև «հավանականային» իմաստով, նշելու համար ոչ-միարժեք պատճառական կապերը։ Այս դեպքում միարժեք պատճառական կապի ժխտումը անվանվում է ադետերմինիզմ։
Զուլալ Գազանճյան

Զուլալ Գազանճյան (հոկտեմբերի 10, 1936(1936-10-10), Մուսա լեռ, Հաթայի մարզ, Թուրքիա - փետրվարի 24, 2008(2008-02-24), Նիս), սփյուռքահայ բանաստեղծ։


== Կենսագրություն ==
Զուլալ Գազանճյանը ծնվել է 1934 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, Մուսալեռում։ 
Մանուկ հասակում մուսալեռցիների հետ տեղափոխվել է Անջար և նախնական կրթությունը ստացաել Անջարի ազգային «Յառաջ» նախակրթարանում, այնուհետև տեղափոխվել է Հալեպ։ 1949 թվականին մեկնել է Վենետիկ և ուսումը շարունակել «Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում»։ Ստեղծագործել է դպրոցական տարիներից։ 1954 թվականին վերադարձել է Հալեպ և մինչև 1961 թվական տեղի ազգային վարժարաններում աշխատել որպես ուսուցիչ։ 1961 թվականին հաստատվել է Փարիզում։
Հրատարակել է «Կեանքը՝ Քոյրս» (1964), «Արևածաղկի Մը Նման» (1975) քերթուածներու հատորները, «Շարունակելի» (1988, Վենետիկ), «Բանաստեղծութիւններ» (1996, Երևան) և «Քերթուածներ» խորագիրով քերթուածներու հատորը (2008, Հալեպ)։
Գրական-վերլուծական և բանասիրական հոդվածներով աշխատակցել է գրական մամուլին։


== Մահ ==
Մահացել է ծանր հիվանդությունից հետո, 2008 թվականի փետրվարի 24-ին, Ֆրանսայի Նիս քաղաքում։


== Երկեր ==
«Կեանքը Քոյրս», Փարիզ 1964:
«Արեւածաղկի մը Նման», Փարիզ 1975:
«Շարունակելի», Վենետիկ 1992:
Հատընտիր հայ հին բանաստեղծութեան։ Հատոր Ա։ 1995։
«Բանաստեղծութիւններ», Երևան, 1996:
«Հատընտիր Հայ Հին Բանաստեղծութեան», Վենետիկ, 1998, երկու հատոր։
Քերթուածներ, Հալէպ։ Բերիոյ Հայոց թեմի հրատ., 2008:


== Գրականություն ==
Բախտիար Հովակիմյան, Հայոց ծածկանունների բառարան, Ե., ԵՊՀ հրատ., 2005, էջ 579-580։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Մարուշ Երամյան | Ի՞ՆՉ ԿԸ ԿՈՐՍՆՑՆԵՆՔ
Արայիկ Ոսկանյան

Արայիկ Անդրանիկի Ոսկանյան (Հուլիսի 3, 1969, Երևան, Հայաստան), հայ բժիշկ-վիրաբույժ, բժշկական գիտությունների թեկնածու (2003), դոցենտ։ «Աստղիկ» ԲԿ ընդհանուր վիրաբուժության բաժանմունքի վարիչ, Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի հետբուհական և շարունակական կրթության ֆակուլտետի էնդոսկոպիկ և էնդոկրին վիրաբուժության ամբիոնի դասախոս։


== Կենսագրություն ==
Արայիկ Ոսկանյանը ծնվել է 1969 թվականի հուլիսի 3-ին Երևանում։ 1976-1986 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 90 միջնակարգ դպրոցում։ 1986 թվականին ընդունվել և 1994 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը՝ գերազանցության դիպլոմով։ 1994-1997թթ. ԵՊԲՀ-ում անցել է կլինիկական օրդինատուրա՝ ընդհանուր վիրաբուժություն մասնագիտությամբ։ 
1997-1998թ. -«Մալաթիա» ԲԿ վիրաբույժ
1998-2003թթ. ԱԱԻ էնդոսկոպիկ վիրաբուժության ամբիոն, ավագ լաբորանտ
2003-2010թթ. ԱԱԻ էնդոսկոպիկ վիրաբուժության ամբիոն, ասիստենտ 
2011թ-ից առ այսօր ԵՊԲՀ էնդոսկոպիկ և էնդոկրին վիրաբուժության ամբիոն, դոցենտ
2016թ-ից առ այսօր «Աստղիկ» ԲԿ ընդհանուր վիրաբուժության բաժանմունքի վարիչ
2003թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ ստանալով բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան
2016թ. շնորհվել է Երևանի քաղաքապետարանի պատվոգիր
2017թ․ «Համազգային վստահություն» խորհուրդ 2017 մրցանակաբաշխությանը արժանացել է «Տարվա վիրաբույժ» պատվավոր կոչմանը2000-2008թթ Եվրոպայի էնդոսկոպիկ վիրաբույժների ասոցիացիայի անդամ
2015թ.-ից Եվրոպայի վիրաբույժների ասոցիացիայի անդամ։


== Վերապատրաստումներ ==
2005թ- ԱԱԻ Երիտասարդ դասախոսների ուսուցում
2011թ- Համբուրգ, լյարդի վիրաբուժության կուրս 
2011թ- ԱԱԻ լապարասկոպիկ վիրաբուժության կուրս
2015թ- ԱԱԻ լապարասկոպիկ վիրաբուժության կուրս
2016թ- ԵՊԲՀ էնդոկրին վիրաբուժության կուրս
2017թ- Թայվան, լյարդի տրանսպլանտացիա
2017թ- ՌԴ Կազան, հեպատոպանկրեատոբիլիառ լապարասկոպիկ վիրաբուժություն։


== Ծանոթագրություններ ==
Կոմպետա

Կոմպետա (իսպ.՝ Cómpeta), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մալագա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ալկսարկիա Կոստա դել Սոլ շրջանում։ Տարածքը կազմում է 54 կմ2։ Բնակչությունը՝ 3862 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 53 կմ հեռավորության վրա։


== Բնակչություն ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Competa magazine
Competa Property Portal
Wikanda
Արտաշես Աբելյան

Արտաշես Ղազարոսի Աբելյան (մայիսի 2, 1932(1932-05-02) - սեպտեմբերի 21, 2003(2003-09-21), Գյումրի, Հայաստան), հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1989)։


== Կենսագրություն ==
Արտաշես Աբելյանը ծնվել է 1932 թվականին, Սալոնիկում։ 1948 թվականին հայրենադարձել է։ 1958 թվականին ավարտել է Լենինականի թատրոնի դրամատիկական ստուդիան։ 1958 թվականից եղել է նույն թատրոնի դերասան։


== Դերեր ==
Դերերն աչքի են ընկել ընդգծված պլաստիկայով և երաժշտականությամբ։

Սոս («Սոս և Վարդիթեր», ըստ Պերճ Պռոշյանի)
Վարազդատ (Լյուդվիգ Միքայելյանի «Վարազդատ»)
Կիպար (Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար»)
Արթին (Երվանդ Օտյանի «Չարշըլը Արթին աղա»)


=== Դերեր կինոյում ===
«Քաոս», 1973
«Հին օրերի երգը», 1982
«Ուրախ ավտոբուս», 2000


== Ծանոթագրություններ ==
Սեբիրյանկա

Պենյուխ (ռուս.՝ Себирянка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Իվանովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Տեզա գետի աջ ափին՝ 64,7 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 21 կմ է, ավազանի տարածքը 74,7 կմ2։ Ակունքը գտնվում է Ֆոմինսկոե գյուղի մոտ, 15 կմ հարավ-արևմուտք Շույա քաղաքի կենտրոնում։ Հոսում դեպի արևելք, ապա հարավ-արևելք, և ապա հյուսիս-արևելք։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կլյազմա գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկա և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 09010301112110000033426
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 110003342
Ավազանի կոդը - 09.01.03.011
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 10
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Շեյխ-Խաթթաբ

Շեյխ-Խաթթաբ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Պիլգանի

Պիլգանի (ուկրաիներեն՝ Пильгани), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Գորոխովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պիլգանի գյուղում բնակվում էր 274 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 8,54 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 32,08 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Կարմասան (գյուղ, Ուֆիմսկի շրջան)

Կարմասան (ռուս.՝ Кармасан, բաշկիրերեն՝ Ҡармасан), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 728 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Դպրապետ (այլ կիրառումներ)

Դպրապետ

Դպիրների, սովորողների, քարտուղարների, ատենադպիրների պետ, վարժապետ, դպրոցի պետ (տնօրեն)։ Միջնադարյան դպրոցներում դպրապետ են անվանվել դպրոց ունեցող ուսուցիչները։ Բարձրագույն դպրոցի դպրապետը կոչվել է րաբունապետ, րաբունիների, այսինքն՝ վարդապետների պետ կամ վարդապետաց վարդապետ։ Ցածր կարգի դպրոցի դպրապետն էլ երբեմն կոչվել է րաբունապետ՝ նկատի ունենալով վարդապետական գավազան տալու, գիտական աստիճան շնորհելու նրա իրավունքը, գիտելիքներն ու հեղինակությունը։
Երգեցիկ դպիրների խմբի ղեկավար, փաստորեն՝ խմբավար, որ հին ու միջնադարյան Հայաստանում միաժամանակ եղել է մեներգիչ։
Ղեբի

Ղեբի (վրաց.՝ ღები), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Օնի շրջանում։


== Դիրք ==
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1350 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Օնից հեռու է 35 կմ։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 296 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==
Մարաբու

Մարաբու (Leptoptilus), արագիլների ընտանիքի թռչունների սեռ։ Հայտնի է մարաբուի 3 տեսակ՝ աֆրիկական մարաբու, հնդկական մարաբու և ճավայական մարաբու։ Փետրազուրկ գլխով և հսկայական կտուցով խոշոր, ծանրամարմին թռչուններ են (բարձրությունը՝ 110-150 սմ, թևերի բացվածքը՝ մինչև 3 մ, կտուցը՝ 30 սմ, քաշը՝ 5-6 կգ)։ Պարանոցի առջևի մասում ունեն փետրազուրկ մսալի ելուստ (ճավայական մարաբուն չունի), որի վրա հենում են իրենց կտուցը։ Բնադրում են ծառերի, ժայռերի վրա, աֆրիկականը և հնդկականը՝ գաղութներով, ճավայականը՝ զույգերով։ Դնում են 2-4 ձու, թխսում են և՝ էգը, և՝ արուն (մոտ 1 ամիս)։ Սնվում են գլխավորապես լեշով, ինչպես նաև գորտերով, կրծողներով և միջատներով։
Սենուսիտներ

Սենուսիտներ, սենուսականներ (արաբ․՝ السنوسية‎‎ - աս-Սանուսիյա), մուսուլմանական կրոնա-քաղաքական Սենուսիյյա օրդենի անդամներ։ Օրդենը 1837 թվականին հիմնադրել է Մուհամմադ իբն Ալի աս-Սենուսին (1787 կամ 1791-1859)՝ Մեքքայում։ 1843 թվականին սենուսիտները փոխադրվել են Կիրենայկա (Լիբիա)։ Սենուսիտները կոչ էին անում վերականգնել իսլամի նախնական «մաքրությունը», «սրբազան պատերազմ» մղել «անհավատների» դեմ։ 19-րդ դարի կեսից սենուսիտները գլխավորել են լիբիացիների պայքարն ընդդեմ թուրքական տիրապետության, 1911-1931 թվականներին մասնակցել իտալացի գաղութարարների դեմ պայքարին։ 1951-1969 թվականներին Սենուսիտների օրդենի հիմնադրի թոռը՝ Մուհամմադ Իդրիսը, Լիբիայի թագավորն էր (Իդրիս I-ը)։ Սենուսիտների գաղափարների համախոհներ կան (Լիբիայից բացի) Ալժիրում, Նիգերում, Չադում, Սուդանում և Աֆրիկայի մի շարք այլ երկրներում։