4-Ամինոսալիցիլաթթու

4-Ամինոսալիցիլաթթու, նաև հայտնի որպես պարաամինոսալիցիլաթթու, հիմնականում տուբերկուլոզի բուժման համար նախատեսված հակաբիոտիկ։ Մասնավորապես, այն կիրառվում է ակտիվ դեղորայքային տուբերկուլոզի բուժման համար՝ այլ հակատուբերկուլոզային դեղերի հետ զուգակցված։ Այն կիրառվել է նաև որպես սուլֆասալազինով երկրորդային բուժման բաղադրիչ, աղիների բորբոքային հիվանդությունների ժամանակ, ինչպիսիք են՝ խոցային կոլիտը և Կրոնի հիվանդությունը։ Այն հիմնականում նախատեսված է ներքին ընդունման համար։
Ընդհանուր կողմնակի ազդեցություններին են պատկանում սրտխառնոցը, որովայնային ցավը և փորլուծությունը։ Այլ կողմնակի ազդեցություններից են՝ լյարդի բորբոքումը և ալերգիկ ռեակցիաները։ Խորհուրդ չի տրվում այն կիրառել երիկամային անբավարարության առկայության դեպքում։ Չնայած, ըստ երևույթին, այն վնասակար ազդեցություն չի թողնում հղիության ժամանակ կիրառելիս, և բավարար չի ուսումնասիրվել դրա ազդեցությունը բնակչության տվյալ խմբում։ Համարվում է, որ 4-ամինոսալիցիլաթթուն արգելակում է մանրէների ֆոլաթթու արտադրելու ունակությունը։
4-Ամինոսալիցիլաթթուն առաջին անգամ արտադրվել է 1902 թվականին և հաստատվել կիրառման համար՝ 1943 թվականին։ Այն ներառվել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցուցակում, որպես առողջապահության համակարգին անհրաժեշտ առավել անվտանգ ու արդյունավետ դեղամիջոց։ 2005 թվականի դրությամբ տուբերկուլոզի բուժման կուրսը արժե մոտ 2700 ԱՄՆ$:


== Բժշկական կիրառում ==
4-Ամինոսալիցիլաթթուն հիմնականում կիրառվում է տուբերկուլոզային ինֆեկցիաների բուժման համար։


=== Տուբերկուլոզ ===
Ամինոսալիցիլաթթուն հաստատվել է կլինիկական կիրառման համար 1944 թվականին։ Այն ստրեպտոկոկից հետո երկրորդ հակաբիոտիկն է, որն արդյունավետ է տուբերկուլոզի բուժման ժամանակ։ Պարաամինոսալիցիլաթթուն համարվում էր տուբերկուլոզի ստանդարտ բուժման բաղադրիչը՝ մինչև ռիֆամպիցինի և պիրազինամիդի ներարկելը ։
Դրա արդյունավետությունը տուբերկուլոզի բուժման ժամանակ ավելի ցածր է, քան ներկայիս առաջնային հինգ դեղամիջոցներինը (իզոնիազիդ, ռիֆամպիցին, էթամբուտոլ, պիրազինամիդ, ստրեպտոմիցին) և դրա գինը ավելի բարձր է, սակայն միևնույնն է մինչև հիմա օգտակար է դեղորայքային կայունությամբ տուբերկուլոզի բուժման ժամանակ։ Պարաամինոսալիցիլաթթուն միշտ կիրառվում է այլ հակատուբերկուլոզային դեղերի հետ զուգակցված։
Տուբերկուլոզի բուժման համար կիրառվող դեղաչափն է՝ 150 մգ/կգ/օր, որը չափակարգվում է օրական 2-4 դեղաչափերի; այդ պատճառով մեծահասակների համար հիմնական դեղաչափն է՝ 2-4 գ, օրական 4 անգամ։ Այն ԱՄՆ-ում վաճառվում է «Paser» անվան տակ, Jacobus Pharmaceutical-ի կողմից, որը թողարկում է 4 գ․ փաթեթներ՝ դանդաղ արտազատման գրանուլներով։ Դեղը անհրաժեշտ է ընդունել թթու սննդի կամ ըմպելիքների հետ (նարնջի, խնձորի կամ լոլիկի հյութ)։ Պարաամինոսալիցիլաթթուն հասանելի է եղել իզոնիազիդի հետ զուգակցված տեսքով՝ Pasinah կամ Pycamisan անվան տակ։
Դեղերի Եվրոպական գործակալությունը խորհուրդ է տվել թույլատվություն տրամադրել պարաամինոսալիցիլաթթվի մարկետինգի համար՝ մեծահասակների և երեխաների մոտ դեղորայքային կայունությամբ տուբերկուլոզի բուժման ժամանակ, երբ բուժման այլ մեթոդները կիրառելի չեն ռեզիստենտականության (կայունություն) կամ տոլերանտության (ընտելացում) պատճառով։


=== Աղիների բորբոքային հիվանդություններ ===
Պարաամինոսալիցիլաթթուն նաև կիրառվել է աղիների բորբոքային հիվանդությունների բուժման համար (խոցային կոլիտ և Կրոնի հիվանդություն), բայց փոխարինվել է այլ դեղերով, ինչպիսիք են՝ սուլֆասալազինը և մեսալազինը։


=== Այլ ===
Պարաամինոսալիցիլաթթուն ուսումնասիրվել է մանգանով խելաթային թերապիայում կիրառման համար, և հետագա 17 տարվա հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այն կարող է խելաթացման այլ արձանագրություններից արդյունավետ լինել, ինչպիսիք են էթիլենդիամինտետրաացետային թթուն։


== Կողմնակի ազդեցություններ ==
Ստամոքսաղիքային անցանկալի երևույթները (փսխում, սրտխառնոց, փորլուծություն) համարվում են ընդհանուր; դանդաղ ազատագրումը նախատեսված է տվյալ խնդրի լուծման համար։ Այն նաև հեպատիտի առաջացման պատճառ է հանդիսանում։ Գլյուկոզո-6-ֆոսֆատդեհիդրոգենազի դեֆիցիտով մարդկանց անհրաժեշտ է խուսափել ամինոսալիցիլաթթվի կիրառումից, քանի որ այն կարող է բերել հեմոլիզի։ Խպիպը նույնպես կողմնակի ազդեցություն է համարվում, քանի որ ամինոսալիցիլաթթուն արգելակում է վահանաձև գեղձի հորմոնների սինթեզը։
Դեղորայքային փոխազդեցությունները նպաստում են ֆենիտոնինի մակարդակի բարձրացմանը։ Ռիֆամպիցինի հետ զուգընթաց կիրառելու դեպքում՝ ռիֆամպիցինի մակարդակը արյան մեջ նվազում է մոտ երկու անգամ։
ԱՄՆ-ի Աննդի և Դեղերի հսկման վարչությունը պարաամինոսալիցիլաթթուն դասել է հղիության C կարգին, նշելով, որ հայտնի չէ կթողնի այն վնասակար ազդեցություն պտղի վրա, թե ոչ։


== Դեղաբանություն ==
Եռացնելիս ամինոսալիցիլաթթուն դեկարբօքսիլանում է CO2-ի և 3-ամինոֆենոլի առաջացմամբ։


=== Ազդեցության ձև ===
Հայտնաբերվել է, որ պարաամինոսալիցիլաթթուն համարվում է նախադեղ, և այն փոխազդում է ֆոլատի հետ դեհիդրոպտերոատսինթազի և դեհիդրոֆոլատսինթազի օգնությամբ, առաջացնելով հիդրօքսիմեթիլհիդրոֆոլատի հակամետաբոլիտ, որն իր հերթին արգելակում է դիհիդրոֆոլատ ռեդուկտազի ակտիվությունը։


== Պատմություն ==
Պարաամինոսալիցիլաթթուն առաջին անգամ սինթեզվել է Սեյդելի և Բիտների կողմից 1902 թվականին։ Այն կրկին վերարտադրվել է շվեդ քիմիկ Jörgen Lehmann-ի կողմից, երբ հայտնաբերվեց, որ տուբերկուլոզային մանրէն ակտիվ կերպով նյութափոխանակության է ենթարկում սալիցիլաթթվին։ Լեհմանն առաջին անգամ 1944 թվականի վերջին փորձարկեց պարաամինոսալիցիլաթթուն՝ որպես պերօռալ հակատուբերկուլոզային բուժման մեթոդ։ Առաջին պացիենտի վիճակը զգալիորեն բարելավվեց բուժումից հետո։ Տվյալ դեղը ավելի արդյունավետ համարվեց, քան ստրեպտոմիցինը, որը օժտված է նյարդային տոքսիկությամբ և որի հանդեպ տուբերկուլոզը կարող է հեշտությամբ ռեզիստենտություն դրսևորել։ 1948 թվականին բժշկական հետազոտություններ իրականացնող Բրիտանական խորհուրդը ապացուցեց, որ ստրեպտոմիցինով և պարաամինոսալիցիլաթթվով զուգակցված բուժումը գերազանցում է 2 դեղամիջոցների ակտիվությանը, և հաստատեց տուբերկուլոզի ժամանակ զուգակցված բուժման սկզբունքը։


== Այլ անվանումներ ==
Ինչպես մնացած առևտրային կարևոր միացությունները, պարաամինոսալիցիլաթթուն նույնպես բաց է թողնվում տարբեր անվանումներով, ներառյալ պարաամինոսալիցիլաթթուն, p-ամինոսալիցիլաթթուն, 4-ամինոսալիցիլաթթուն և ուղղակի P:


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Drugs.com
RxList