Ֆրանցիսկյան վանք (Դուբրովնիկ)

Ֆրանցիսկյան վանք (խորվ.՝ Franjevački samostan u Dubrovniku), կաթոլիկ ֆրանցիսկյան վանք Խորվաթիայի Դուբրովնիկ քաղաքում: Գտնվում է քաղաքի պատմական կենտրոնում: Ճարատարապետական հուշարձան է: Հիմնադրվել է 1317 թվականին:


== Պատմություն ==
Ֆրանցիսկյանների առաջին վանքը Դուբրովնիկում կառուցվել է 1235 թվականին Հին քաղաքի պատերից դուրս: Նոր վանքը արդեն քաղաքային պատերից ներս հիմնադրվել է 1317 թվականին, սակայն համալիրի առանձին հատվածների շինարարությունը շարունակվել է հարյուրամյակներով: Մոտ 1360 թվականին կառուցվել է կլուատրը՝ կամարաշարերով բաց սրահը, որը դիմացել է 1667 թվականի երկրաշարժին և ներկայումս համարվում է վանքի գլխավոր տեսարժանությունը:
Վանական եկեղեցին գրեթե ամբողջությամբ ոչնչացել է 1667 թվականի երկրաշարժից և ավելի ուշ վերականգնվել բարոկկո ոճով:
Զանգակատունը, կլուատրը և գրադարանի շենքը վնասվել են 1991-1992 թվականներին Դուբրովնիկի պաշարման ժամանակ: Պատերազմի ավարտից հետո այն վերականգնվել է:


== Ճարտարապետություն ==


=== Եկեղեցի ===
Վանքի՝ 1667 թվականի երկրաշարջից փրկված միակ հատվածը գոթական պորտալն է, որը կառուցվել է 1498 թվականին: Այն ելք ունի դեպի Ստրադուն և վանքի գլխավոր մուտքի կարևոր դերն է կատարում: Պորտալը ստեղծվել են Լեոնարդ և Պետր Պետրովիչ եղբայրների արհեստանոցում (Դուբրովնիկ): Նրա կենտրոնական հատվածը լյունետ է՝ Պիետայի տեսարանով: Պիետայի տեսարանի շուրջը սուրբ Հիերոնիմոսի և Հովհաննես Մկրտիչի կերպարներն են, լյունետի վերևում Հայր Աստծո կերպարն է: Երկրաշարժից հետո եկեղեցին վերականգնվել է բարոկկո ոճով: Գլխավոր խորանը՝ հարություն առնող Քրիստոսի կերպարով  և չորս մարմարե սյուներով, ստեղծել է Ցելիոս Անկոնացին 1713 թվականին, կողմնային հատվածների հինգ խորանները կառուցել է վենետիկցի Ջուզեպե Սարդին 1684-1696 թվականներին: Խորանի զարդարանքները կատարել է խորվաթ նշանավոր նկարիչ Ցելեստին Մեդովիչը 1888 թվականին: Վանքում է թաղված բանաստեղծ Իվան Գունդուլիչը:


=== Կլուատր ===

Վանքն ունի երկու կլուատր՝ վերին (փակ է զբոսաշրջիկների համար) և ստորին (ռոմանական ոճով՝ համեմված գոթիկայի տարրերով): Ռոմանական կլուատրը՝ շքեղորեն զարդարված փայտե փորագիր սյուներով, ստեղծվել է մոտ 1360 թվականին Միհոյե Բրայկովի կողմից և համարվում է Խորվաթիայում ռոմանական ոճի լավագույն կառույցներից մեկը: Կլուատրի սյունաշարը զույգ ութանկյուն սյուներից է բաղկացած, ընդ որում յուրաքանչյուրի խոյակը տարբերվում է հարևան սյունի խոյակից: Սյուներին պատկերված են մարդկային գլուխներ, կենդանական, ծաղկային թեմաներով նախշեր: Կլուատրն ընդհանուր առմամբ ունի 120 սյուն և 12 զանգվածեղ քառանկուն հաստ որմնասյուններ: 1860 թվականին կլուատրը զարդարվել է ֆրեսկոներով, որոնք ներկայացնում են սուրբ Ֆրանցիսկոսի կյանքի դրվագներ: Կլուատրի կենտրոնում շատրվան է՝ սուրբ Ֆրանցիսկոսի քանդակով:


=== Դեղատուն ===
Վանքի հիմնադրումից անմիջապես հետո եղբայրներն այնտեղ դեղատուն են հիմնել, որը սկզբնական շրջանում բավարարել է հիվանդ վանականների պահանջները, իսկ ավելի ուշ դարձել վանքի համար եկամտի աղբյուր: Որոշ աղբյուրների համաձայն՝ Դուբրովնիկի Ֆրանցիսկյանների վանքի դեղատունն աշխարհում գործող ամենահին երրորդ դեղատունն է: 1938 թվականից դեղատունը զուգահեռաբար նաև որպես թանգարան է ծառայում:


=== Գրադարան ===
Վանքին է պատկանում Խորվաթիայի ամենահարուստ ու ամենահին գրադարաններից մեկը: Գրքերի հավաքածուն պարունակում է ավելի քան 70.000 միավոր գիրք, որոնցից 1.200-ն ունեն բացառիկ արժեք ու կարևորություն: Ներկայումս այն վանքի թանգարանի մի մասն է կազմում, որտեղ բացի գրքերից ցուցադրված են եկեղեցական հին իրեր, ոսկերչական ինքնատիպ աշխատանքներ, արվեստի գործեր:


== Տեղակայություն և այցելություններ ==
Ֆրանցիսկյան վանքը գտնվում է Դուբրովնիկ Հին քաղաքում՝ Պիլեի դարպասների և Օնոֆրիո շատրվանի մոտ: Այն գտնվում է քաղաքի կենտրոնական փողոցի՝ Ստրադունի հյուսիսային հատվածում. վանքի գլխավոր մուտքը Ստրադունի կողմից է: Ֆրանցիսկյանների վանքը գործող կրոնական կառույց է, նրա մի մասը, որտեղ ապրում են հոգևորականները, փակ է այցելությունների համար: Զբոսաշրջիկների համար բաց են կլուատրը, որի մուտքն անվճար է, և թանգարանային հատվածը (ֆրանցիսկյան թանգարան, դեղատուն, գրադարան), որի մուտքը վճարովի է:


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Դալմաթիայի ու Իստրայի ֆրանցիսկյանների կայք (խորվ.)
Դուբրովնիկի Ֆրանցիսկյան վանք
Ֆրանցիսկյան վանքի թանգարան