Մինի շախմատ

Minic Chess- ը շախմատային տարբերակների ընտանիք է, որը խաղում են սովորական շախմատի խաղաքարերով և ստանդարտ կանոններով, բայց ավելի փոքր խաղատախտակի վրա։ Այս տարբերակներով խաղը ավելի հեշտ է և կարճ, քան  ստանդարտ շախմատի խաղերը։ Շախմատի առաջին համակարգչային խաղը « Լոս Ալամոս» շախմատի 6 × 6 տարբերակն էր։ Համակարգչի հիշողության ցածր հզորությունը պահանջում էր խաղատախտակի կրճատված չափ և փոքր քանակությամբ խաղաքարեր։


== 3 × 3 և 3 × 4 խաղատախտակներ ==
3 × 3 խաղատախտակի շախմատը չունի հստակ սահմանված մեկնարկային դիրք։ Այնուամենայնիվ, դա լուծված խաղ է . Հայտնի է յուրաքանչյուր հնարավոր դիրքի արդյունքը։ Հայտնի է նաև յուրաքանչյուր կողմի համար լավագույն քայլը։ Խաղը ինքնուրույն լուծվեց 2001-ին Ալորիլի կողմից, իսկ 2004-ին `Կիրիլ Կրյուկովի կողմից։ Կրյուկովի լուծումը ավելի ամբողջական է, քանի որ այն թույլ է տալիս զինվորները  տեղադրել ամենուր, և ոչ միայն երկրորդ շարքում, ինչպես Ալորիլի տարբերակը։ 3 × 3 տարբերակի ամենաերկար պարտիան 16 քայլ է կատարում։
2009 թվականին Կրյուկովի հայտնել է 3 × 4 շախմատ լուծելու մասին։ Այս տախտակում կա 167,303,246.916 հնարավոր դիրքեր, իսկ ամենաերկար մատի համար 43 քայլ է պահանջվում։


== 4 × 4, 4 × 5 և 4 × 8 շախմատ ==
1981 թվականին մաթեմատիկոս Դեյվիդ Սիլվերմանը առաջարկեց դիագրամում ներկայացված 4 × 4 շախմատային տարբերակը։ Առաջին խաղացողը հեշտությամբ հաղթում է այս խաղում (1. axb3 + Qxb3 2. cxb3 + Kxb3 (կամ 2։ . . Kb4 3. bxc3 ստուգիչ) . bxa3 + Kc4 4: Qa2 checkmate): Սիլվերմանը  առաջարկեց մի տարբերակ ևս, սևը կարող է ընտրել զինվոր, իսկ Սպիտակները պետք է առաջին քայլը կատարեն այս զինվորով։ Այնուամենայնիվ, այս դեպքում Սևն էլ ավելի հեշտ է հաղթում (ընտրեք գրավատուն b2, 1.bxa3 (կամ 1.bxc3) b2 + 2: Qxb2 Qxb2 չմուշկ)։ Որպեսզի տարբերակն ավելի դյուրին դարձնել, Սիլվերմանը  վերջապես առաջարկեց մի շարք ավել օգտագործելով 4x5 տախտակը ։ Այս տարբերակով զինվորները կարող են կրկնակի քայլեր անել, եթե թիրախային վանդակն ազատ է։
4 × 5 տախտակի ՝ շախմատի մի այլ տարբերակ ՝ Միկրոշախամտն է,որզ Glimne- ն է ստեղծել 1997 թվականին։ տեղափոխությունը  թույլատրվում է այս տարբերակում։
4 × 8 տախտակի վրա կա նաև մի տարբերակ ՝ Demi-Chess, որը ստեղծել է Պիտեր Կրիստուֆեկը 1986 թվականին։ տեղափոխությունը թույլատրվում է այս տարբերակում։


== 5 × 5 շախմատ ==
Առաջին շարքում բոլոր տեսակի շախմատային կտորներ պարունակելու համար տախտակը պետք է լինի հինգ քառակուսի։ 1969-ին Մարտին Գարդները առաջարկեց շախմատի տարբերակ 5x5 տախտակում, որում կարող են կատարվել շախմատի բոլոր տեղաշարժերը, ներառյալ ՝ զինվորի կրկնակի քայլը, շրջապատի գրավումը, ինչպես նաև տեղափոխությունը։ Ավելի ուշ AISE- ն ( Associazione Italiana Scacchi Eterodossi, «Իտալական Heterodox Chess Association») հրաժարվեց զինվորի կրկնակի քայլից և տեղափոխությունից։ Խաղը հիմնականում խաղացվեց Իտալիայում և մշակվեց բացման տեսությունը։ Ավարտված խաղերի վիճակագրությունը հետևյալն է.
Սպիտակը շահեց խաղերի 40% -ը։
Սևերը շահեցին 28%։
32% -ը ոչ-ոքի։1989-ին Մարտին Գարդները առաջարկեց ևս մեկ տարբերակ, որը նա անվանեց Baby Chess : Ի տարբերություն Գարդների մինի շախմատի սև խաղաքրերը հայելային են։ Փաուլ Յակոբսը և Մարկո Մեյրովիցը առաջարկեցին մեկ այլ մեկնարկային 5 × 5 տարբերակ։ Effեֆ Մալետը ( Zillions of Games- ի հիմնական ծրագրավորողը) առաջարկեց ստեղծել այն մի տարբերակ, որում սպիտակներն ունեն երկու ձի երկու սև փղերի դիմաց։


== 5×6 շախմատ ==
5 × 6 տախտակի վրա կան մի քանի շախմատային տարբերակներ։ Հրապարակված ամենահին հրատարակությունը Փեթթի շախմատն է, որը հորինել է Բ. Ուոկեր Վաթսոնը 1930-ին։ Speed chess հորինել է դեն Օոդը 1988-ին։ Ելենա շախմատը հորինել է Սերգեյ Սիրոտկինը 1999 թվականին։
QuickChess- ը հորինել է Յոզեֆ Միչիոն 1991 թվականին։ Զինվօրի կրկնակի քայլը և տեղափոխությունը այս տարբերակում չի թույլատրվում, զինվորները կարող են նպաստել միայն գրավված վանդակներին։ Խաղը վաճառվել է Amerigames International- ի կողմից և 1993-ին ստացել է Ազգային ծնողական հրատարակությունների մրցանակ։ 1993 թվականին Miccio– ն ստացավ ԱՄՆ արտոնագիր, որում նկարագրվում էր շախմատի ևս 3 տարբերակ ՝ 5 × 6 տախտակի վրա։ Բացի Speed շախմատի և Elena Chess- ի նման երկու տարբերակներից, արտոնագիրը պահանջվեց ևս մեկ տարբերակի, որը անվանվեց Chess Attack : Միչիոն գովազդում էր այդ խաղերը, որպես կրթական գործիք, որպեսզի երեխաները սովորեն շախմատի կանոնները։ Փոքր տախտակն ու ավելի քիչ խաղաքարերը նվազեցնում են խաղի բարդությունը և թույլատրում ավելի արագ խաղեր։ The Speed շախմատը նախատեսված էր ուսանել կարճ տեղափոխության, իսկ Chess Attack- ում `երկար տեղափոխության համար։
Լասլո Պոլգարը 1994 թվականին  հրատարաkec Minichess 777 + 1 Positions (Quickchess- ը արագ է սովորեցնում շախմատը արագորեն), որն ամբողջովին նվիրված է 5x6 խաղատախտակով շախմատին։ Բացի նախնական կարգավորումից, ինչպես QuickChess- ում, Պոլգարը առաջարկեց օգտագործել խաղաքարերի ցանկացած այլ հնարավոր կարգավորումը, նույնիսկ ասիմետրիկ։ Գիրքը պարունակում էր խնդիրներ, կոմբինացիաներ և խաղեր 5 × 6 շախմատի համար։ Պոլգարը խորհուրդ է տալիս օգտագործել այս գիրքը որպես առաջին ուսուցողական գիրք երեխաների համար։
Chess Attack- ը, որն ունի նույն կարգավորումը, ինչ Gardner minichess- ը (բայց խաղացել է ավելի մեծ տախտակի վրա), վաճառվում է Նորվեգիայի Yes Games AS- ի կողմից 2008 թվականից։ Այս տարբերակով ՝ զինվորները կարող են կրկնակի քայլեր կատարել և կողմնակի զինվորի հարվածելը։ Խաղը հաստատեցին Մագնուս Կարլսենը և Ալեքսանդրա Կոստենյուկը ։
MinitChess- ը, որը հրապարակվել է 2010 թ.-ին հիմնվել է  2007 և 2009 թվականների ավելի վաղ տարբերակների վրա, խաղարկվում է Gardner տախտակի վրա` հայելային սև կտորներով։ Այս տարբերակում չկա տեղափոխություն, զինվորները կրկնակի քայլեր, զինվորները հակառակորդի առաջին շարքում վերակերպվում են միայն  թագուհու։ Այս տարբերակը նպատակ ունի հեշտությամբ գրել համակարգչային ծրագրեր `խաղալու համար ավելի բարդ և ստանդարտ շախմատային փորձառու խաղացողների համար, միևնույն ժամանակ պահպանելով խաղի հիմնական բնույթը. Անցկացվել են համակարգչային մի շարք մրցաշարեր։


== 6 × 6 շախմատ ==
Բացի « Los Alamos» շախմատից, կան նաև շախմատի այլ տարբերակներ, որոնք խաղում են 6 × 6 տախտակում։ Դիանա շախմատ (կամ տիկնայք շախմատ ) խաղը առաջարկվեց Հոփվուդի կողմից 1870 թվականին։ Նախնական դիրքը ցույց է տրված վերևում։ Տախտակի վրա թագուհիներ չկան, և զինվորները նույնպես չեն կարող դառնալ թագուհիներ։ Զինվորմերը առաջին քայլում չեն կարող առաջ շարժվել երկու խաղադաշտ։ Տեղափոխությունը կատարվում է թագավորի և նավակի դիրքերը փոխելով։ Նույն պայմանը, ինչ շախմատում է, կիրառվում է տեղափոխության համար (օրինակ ՝ թագավորը չպետք է շախի տակ լինի, ոչ էլ նավակը կամ թագավորը չպետք է տեղափոխվեին նախկինում և այլն)։ )
Սերժ Լ'Հերմիտը 1969-ին առաջարկել է խաղ գրեթե նույն կազմով, ինչ Դիանա շախմատը, բացառությամբ, որ «Սև արքայի» և ձիու դիրքերը փոխանակվում են «Դիանա» շախմատի իրենց դիրքերից։ Բացի այդ, ձիերը չեն կարող շարժվել առաջին երեք քայլերի ընթացքում, և թագավորը կարող է տեղափոխվել ձիու դիրքը ՝ առանց տեղափոխության իրավունքը կորցնելու։ 

Ա․ Վարդլեյը 1977 թ-ին առաջարկել է Simpler շախմատ ՝ 6 × 6 տարբերակը, որում երկու կողմերից մի զույգ խաղաքար հանվում է ՝ նավակներ, ձիեր, փիղ կամ նույնիսկ թագավոր և թագուհի։ Փղերի հեռացումը հանգեցնում է « Los Alamos» շախմատի ; նավակների, ձիերի կամ արքա/թագուհի հեռացման արդյունքը ցույց է տրված վերը նշված դիագրամներում։


== Տես նաեւ ==
Hexapawn - խաղում էր միայն ներդիրներով 3x3 տախտակի վրա
Microshogi - խաղաց 4 × 5 տախտակում
Մինիշոգի - խաղաց 5 × 5 տախտակում


== Նոտաներ ==


== Հղումներ ==
Pritchard, D. (2007)։ The Classified Encyclopedia of Chess Variants։ John Beasley։ ISBN 978-0-9555168-0-1 
Laszlo Polgar (1994)։ Minichess 777+1 Positions (Quickchess teaches chess quick)։ Laszlo Polgar։ ISBN 963-450-805-7 
Knight դատարանը ՝ Jեյսոն Դ. Ուիթմանի կողմից
Արագ շախմատ ՝ Հանս Բոդլենդերի կողմից
Մինի-շախմատային տարբերակներ
6 շարքեր ՝ Չարլզ Գիլմանի մնացած տարբերակները ։
Բոլորը մեկով ՝ 4 × 5, 4x8, 5x5, 5x6, 6x6 տախտակներ