armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
(6223) Դալ

(6223) Դալ (անգլ.՝ Dahl), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,735925 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4102 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0616 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1652,93 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,217795 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,85° անկյուն։
Դալ աստերոիդը պատկանում է Նեմեզիսի աստերոիդների ընտանիքին, որը տեղաբաշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(6223) Դալ աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Ալեքսանդր Աբարյան

Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ  Աբարյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:Ալեքսանդր Ավագի Աբարյան (դեկտեմբերի 16, 1897(1897-12-16), Դերբենդ, Դաղստանի մարզ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 25, 1967(1967-01-25), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ռեժիսոր, Հայկական և Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Դերբենտում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1916-1917 թվականներին մասնակցել է սիրողական ներկայացումների։ Ապա նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Աստրախան, որտեղ հաճախել է Վ. Վարդանյանի թատերական ստուդիայի պարապմունքներին, հանդես եկել մի շարք դերերում։ 1921-1926 թվականներին հանդես է եկել Կիսլովոդսկում. նախ խաղացել է տարբեր խմբերում, ապա 1925 թվականին ստեղծել է իր խումբը, բեմադրել «Դավաճանություն», «Չար ոգի», «Պեպո», «Քաջ Նազար», «Հին աստվածներ» և այլն, բոլոր պիեսներում խաղալով գլխավոր դերերը։ 1926-1927 թվականների թատերաշրջանում Բաքվում խաղալուց հետո տեղափոխվել է Թբիլիսի, մոտ երկու տասնամյակ՝ մինչև 1947 թվականը իր բախտը կապել է Թբիլիսիի Ստեփան Շահումյանի անվան հայկական դրամատիկական և Պատանի հանդիսատեսի թատրոնների հետ, որի ղեկավարն ու ռեժիսորն է եղել մի քանի տարի։ 1937-1944 թվականներին եղել է Թբիլիսիի Ստեփան Շահումյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը (1954 թվականից՝ ռեժիսոր), 1947–1953 թվականներին՝ Լենինականի պետթատրոնի գլխավոր ռեժիսորը։ Լենինականի թատրոնում աշխատելուց հետո նորից է մեկնել Թբիլիսի, որտեղ էլ անցել են նրա կյանքի վերջին 15 տարիները, դարձյալ Թբիլիսիի հայկական թատրոնում։ Մահացել է հունվարի 25-ին, Լենինականում, թաղվել Թբիլիսիում։


== Բեմադրություններ ==
Իր հիսնամյա ռեժիսորական և դերասանական գործունեության ընթացքում բեմադրել է հիսունից ավելի պիես, որոնցից հիշատակության արժանի են՝ «Թովմաս եղբոր տնակը», «Քաջ Նազար», «Գիքոր», «Շահնամե», «Խաթաբալա», «Լյուբով Յարովայա», «Քանդած օջախ», «Պեպո», «Ռուզան», «Դավիթ Բեկ», «Դավաճանություն», «Ուրիել Ակոստա», «Եկամտավոր պաշտոն», «Թշնամիներ», «Կինտո»,«Մեր քաղաքի երիտասարդը», «Արևելյան ատամնաբույժ», «Մաշենկա», «Հրաբխի վրա», «Բարձունքներում», «Եզոպոս» և այլն։ Կատարած դերերից են՝ Բագրատ («Պատվի համար»), Վուրմ («Սեր և խարդավանք»), Կոստիլյով («Հատակում») և այլն։


== Գրականություն ==
Ս. Հարությունյան, Ալեքսանդր Աբարյան, Երևան, 1969


== Ծանոթագրություններ ==
(8850) Բիգնոնիա

(8850) Բիգնոնիա (անգլ.՝ Bignonia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի նոյեմբերի 15-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,987191 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7185 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2559 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1885,79 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,190902 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,64° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(8850) Բիգնոնիա աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Ընտանի խոզ

Ընտանի խոզ (լատ.՝ Sus scrofa domesticus), վայրի խոզի ենթատեսակ, որը մարդու կողմից ընտելացվել է մոտ 7.000 տարի առաջ (նույնիսկ ավելի վաղ), և որը տարածված է գրեթե ողջ աշխարհում։ Երկսմբակավոր կենդանի է, ունենում է 0.9-ից 1.8 մետր երկարություն (գլխից մինչև պոչ), հասուն ժամանակ՝ 50-ից 350 կիլոգրամ քաշ, իսկ լավագույն ցեղատեսակների պատկանող և լավ բտված կենդանիները՝ նույնիսկ դրանից էլ շատ ավելին (քաշը կարող է հասնել մինչև 500 կիլոգրամի)։ Երկսմբակավորները, որպես կանոն, բուսակեր են, բայց ընտանի խոզը, ինչպես և իր իր վայրի նախնին՝ վարազը, ամենակեր է (մինչև անգամ օձ են ուտում)։ Ընտանի խոզը իր վայրի նախնուն կարող է 2-3 անգամ գերազանցել ոչ միայն քաշով, այլև խոճկորատվությամբ. մայր խոզը ծնում է 10–12-ից մինչև 28–32 ձագ՝ տարեկան երկու անգամ; Հարկ է նշել, որ ընտանի խոզերի չափերը, քաշը, խոճկորատվության ցուցանիշը մեծապես կախված են դրանց ցեղատեսակից։
Ամբողջ աշխարհում հաշվվում է ընտանի խոզերի շուրջ հարյուր ցեղատեսակ։ Հայաստանում հիմնականում պահում են սպիտակ խոշոր, լանդրաս, ուելսյան, ուկրաինական, տափաստանային սպիտակ և հյուսիսկովկասյան ցեղատեսակների խոզեր (ՀՀ-ում մսատու խոզաբուծությամբ  զբաղվում են գլխավորապես հյուսիսարևելյան մարզերում և Արարատյան դաշտում)։ ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ երկրներում ստացել են նաև ընտանի խոզի դեկորատիվ տեսակներ՝ մինիփիգեր, որոնց պահում են տանը, սենյակային պայմաններում։ Իսկ Ֆրանսիայում բուծում են հատուկ ցեղի ընտանի խոզեր, որոնց օգտագործում են գետնի տակ աճող  մեծարժեք սունկեր՝ տրյուֆելներ որոնելու համար։
Ընտանի խոզերը բուծվում են հիմնականում մսատվության համար։ 2006 թ-ին աշխարհում արտադրվել է 98,9 միլիոն տոննա խոզի միս։ Արտադրական, առևտրային նպատակներով օգտագործվում է ընտանի խոզերի ոչ միայն միսը, այլև ոսկրերը, կաշին, ստևը (մազերը)։


== Գրականություն ==
Animal Welfare AVMA Policy on Pregnant Sow Housing
CAST Scientific Assessment of the Welfare of Dry Sows kept in Individual Accommodations- March 2009
Ладан П. Е., Козловский В. Г., Степанов В. И. Свиноводство: Учебник для студентов зооинженерных факультетов сельхозвузов. — М.: Колос, 1978. — 304 с.
Табакова Л. П. Частная зоотехния и технология производства продукции животноводства. — М.: КолосС, 2007. — 318 с. — ISBN 978-5-9532-0445-3
Sarah M. Nelson. Ancestors for the Pigs. Pigs in prehistory. 1998.(անգլ.)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

JSR Genetics, Pig genetics company
An introduction to pig keeping
JJ Genetics, gilt pig breeders
British Pig Association
The process of pig slaughtery
Swine Care
Globe and Mail article Canada's transgenic Enviropig is stuck in a genetic modification poke Archived 2017-05-15 at the Wayback Machine.
Information on Micro Pigs
«О свиньях»։ www.zooclub.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-01-13  
«Породы свиней»։ www.big-fermer.ru (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-05-18-ին։ Վերցված է 2019-01-13
Գորոդիշչեի շրջան (Պենզայի մարզ)

Գորոդիշչեի շրջան (ռուս.՝ Городищенский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Պենզայի մարզում։
Ստեղծվել է 1928 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Գորոդիշչե։


== Աշխարհագրություն ==
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2053 կմ²։


== Բնակչություն ==
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 52479 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 25,56 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի Կառավարության կայք. Տարածաշրջանների մասին տարաբնույթ տեղեկություններ։ Անհրաժեշտ է փնտրել ըստ շրջանի անվանման։ (ռուս.)
Աղօթագիրք (2530)

Աղօթագիրք (2530), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2530 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1806 թվականին Պողոս Սևանեցի գրիչի կողմից Սևան կղզում։ Ստացողը եղել է Խաչատուր Թիլիղեցին։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 16․6X10․6 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 49 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգիր, նոտրգիր։ Ունի կիսախորան մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 48ա։


== Բովանդակություն ==
Աղոթք (Եփրեմ, Գր․ Լուսաւորիչ, Գր․ Նարեկացի, Յովհ․ Գառնեցի)։
Տաղք


== Ծանոթագրություններ ==
Աբխազիայի Սամսոն Չանբայի անվան պետական դրամատիկական թատրոն

Աբխազիայի Սամսոն Չանբայի անվան պետական դրամատիկական թատրոնը Աբխազիայի գլխավոր դրամատիկական թատրոնն է և գտնվում է Սուխում քաղաքում։


== Պատմություն ==
Թատրոնը հիմնադրվել է 1930 թվականին Սուխումում։ Ավելի ուշ թատրոնը կոչվեց Սամսոն Չանբայի անունով։
2010-2012 թթ թատրոնը հիմնովին վերանորոգվել է։
1979 թվականից թատրոնի գլխավոր ռեժիսորն ու գեղարվեստական ղեկավարը հանդիսանում է Զաուր Կովեն


== Թատրոնի խաղացանկը ==
Միխայիլ Բգաժբայ՝ «Գուարապյան գրագիրը»
Նիկոլայ Էրդման՝ «Ինքնասպանը»
Պեդրո Կալդերոն դե լա Բարկա՝ «Կյանքը երազ է»
Ալեքսանդր Գրիբոյեդով՝ «Խելքից պատուհասը»
Շեխադե՝ «Տարագիրը Բրիսբենից»
Ֆրիդրիխ Դյուրենմատ՝ «Ծեր տիկնոջ այցը»
Յուրի Բոնդարև՝ «Ափը»
Ուիլյամ Շեքսպիր` «Հուլիոս Կեսար»
Կառլո Գոլդոնի՝ «Խառնաշփոթ Կյոջիում»


== Աղբյուրներ ==


== Հղումներ ==
О художественном руководителе театра Заур Кове Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine.
История здания, в котором расположен театр Archived 2012-06-30 at the Wayback Machine.
Երկաթե վարագույր

Երկաթե վարագույր (անգլ.՝ Iron Curtain), քաղաքական կլիշե, որը ակտիվ գործածության մեջ է մտցրել Ուինսթոն Չերչիլը՝ 1946 թվականի մարտի 5-ի իր Ֆուլտոնյան ելույթում, որը խորհրդանշում է Սառը պատերազմի սկիզբը։ Երկաթե վարագույր ասելով՝ նկատի է առնվել տեղեկատվական, քաղաքական և սահմանային այն արգելքը, որը ԽՍՀՄ-ն և այլ սոցիալիստական պետությունները մեկուսացրել է կապիտալիստական պետություններից։
Մեկուսացման քաղաքականությունը ունեցել է փոխադարձ բնույթ։ Ըստ «Բրիտանիկա» հանրագիտարանի և արևմտյան մամուլի՝ վարագույրը ստեղծել է Խորհրդային Միությունը, իր ինքնամեկուսացման քաղաքականության շրջանակներում։ Ըստ Խորհրդային մամուլի՝ երկաթե վարագույրը ԽՍՀՄ-ը մեկուսացնելու արևմտյան քաղաքականության արդյունքն է։
Երկաթե վարագույրը իր քարոզչական իմաստով օգտագործվել է դեռ Չերչիլից առաջ՝ Ժորժ Կլեմանսոյի (1919) և Յոզեֆ Գեբելսի (1945) կողմից։ Ինչ վերաբերում է Խորհրդային Միության մեկուսացմանը, ապա այն սկսել էր դեռ 1917-1920 թվականներին։ 1917 թվականին այս արտահայտությունն առաջին անգամ օգտագործեց ռուս փիլիսոփա Վասիլի Ռոզանովը, որը Հոկտեմբերյան հեղափոխության դեպքերը համեմատեց թատերական ներկայացման հետ, որից հետո «ճռռալով» ռուսական պատմության վրա իջավ երկաթե հսկայական վարագույրը։ Խորհրդային Միության ինքնամեկուսացումն ուժգնացել է 1934-1939 թվականներին։
Երկաթե վարագույրն սկսեց քանդվել 1980-ականների վերջում ԽՍՀՄ-ի և արևմտաեվրոպական երկրների հրապարակայնության և բացության քաղաքականության արդյունքում։ Երկաթե վարագույրի վերջնական անկման խորհրդանիշն է համարվում Բեռլինի պատի անկումը։ Այս շրջանի պաշտոնական ավարտն է համարվում 1991 թվականի մայիսի 20-ը, երբ ԽՍՀՄ-ում ընդունվեց «ԽՍՀՄ-ից մեկնելու կարգի մասին» օրենքը։
Ռուսաստանի և Արևմտյան Եվրոպայի երկրների միջև նոր երկաթե վարագույրի առաջացումը և փոխադարձ մեկուսացումը սկսեց կրկին ուժգնանալ 2014 թվականին՝ Ուկրանիայում տեղի ունեցած դեպքերից հետո, երբ եվրոպական երկրների սանկցիաների արդյունքում Ռուսաստանը որոշեց ստեղծել նոր «երկաթե վարագույր»։


== Ծանոթագրություններ ==
Ագարակաձոր (կամուրջ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ագարակաձոր (այլ կիրառումներ)Ագարակաձոր, Ագարակաձորի կամուրջ, Ագյար, Այար, Դադայի կամուրջ, Դադալուի կամուրջ, Դալի Փերան, XIII դարի կամուրջ Արփա գետի վրա։ Գտնվում է Վայոց ձորի մարզում, Ագարակաձոր գյուղից 2,5 կմ արևմուտք։
Հնում մտնում էր Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Վայոց ձոր գավառի մեջ։ Միակամար է և մինչև օրս կանգուն ու բանուկ է։ Կառուցված է վարդագույն ավազաքարից և կրաշաղախով։ Աջ ափին կամրջի կամարային բացվածքի կրունկը հենվում է ժայռի վրա, իսկ ձախ ափին՝ արհեստական հիմքի։ Չնայած ափերի տարբեր բարձրության, երկու կրունկները գտնվում են մի հորիզոնի վրա։ Սլաքաձև կամարը 15,85 մետր հենամիջային տարածությամբ, կարծես թռիչք է կատարում գետի վրա։ Կամուրջը մի քանի անգամ ենթարկվել է նորոգման։ Վերջին անգամ նորոգվել է 1957 թ.-ին։


== Պատկերասրահ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ագարակաձոր գյուղի կամուրջ
Քարաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Սյունիքի մարզի Քարաշեն գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 9 հուշարձան (6 միավոր)։

 


== Տես նաև ==
Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==
Նիռավա

Նիռավա (էստ․՝ Nõrava), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կոսե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 74 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Միջին Գրյազնայա

Միջին Գրյազնայա (ռուս.՝ Средняя Грязная), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Գրյազնայա գետի ձախ ափին՝ 22 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոմը գտնվում է Նովոկուզնեցկ քաղաքից մինչև Կեմերովո քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Մյակոտի

Մյակոտի (ուկրաիներեն՝ Мякоти), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մյակոտի գյուղում բնակվում էր 1 247 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4768 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 261,54 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Մարտվիլի շրջան

Մարտվիլի շրջան (վրաց.՝ მარტვილის მუნიციპალიტეტი՝ մարտվիլիս մունիցիպալիտետի), 2-րդ մակարդակի վարչական միավոր է Վրաստանում։ Մտնում է Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի երկրամասի (մխարեի) կազմի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Մարտվիլ քաղաքն է։
−77.82X−78.29

−77.82X−78.29, հարավկորեական գըրլ բենդ Everglow-ի երկրորդ մինի ալբոմը։ Այն թողարկվել է 2020 թվականի սեպտեմբերի 21-ին` YH Entertainment-ի կողմից։ Այն հասանելի է երկու տարբերակով և պարունակում է չորս տրեքերը` La Di Da-ի հետ, որը թողարկվել է որպես առաջատար սինգլ։


== Թրեք լիստ ==


== Չարթեր ==


== Մրցանակներ ==


== Ռելիզի պատմություն ==


== Ծանոթագրություններ ==
Իգոր Կրեստովսկի

Իգոր Կրեստովսկի (ռուս.՝ И́горь Все́володович Кресто́вский, մայիսի 23 (հունիսի 4), 1893, Վարշավա, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 20, 1976(1976-06-20), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս և խորհրդային քանդակագործ և նկարիչ։   


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1893 թվականի մայիսի 23-ին, Վարշավայում՝ բանաստեղծ, արձակագիր և գրական քննադատ Վսևոլոդ Կրեստովսկու (1840-1895) ընտանիքում։     
Ավարտել է Տաշքենդի կադետական դպրոցը։ Սովորել է Պետրոգրադի հոգենևրոլոգիական ինստիտուտում, իսկ 1916 թվականին ընդունվել է Գեղարվեստի Կայսերական ակադեմիային կից Գեղարվեստի բարձրագույն ակադեմիա, որը ավարտել է 1924 թվականին (երկու տարի սովորել է Հուգո Զալեմանի մոտ, հետո երեք տարի գնացել է սովորելու Վսևոլոդ Լեշևի արվեստանոցում)։  
1937–1976 թվականներից դասավանդել է Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում։ Նա նաև աշխատում էր որպես ռեստավրատոր, Հայրենական մեծ պատերազմն սկսվելուց հետո գլխավորել է Լենինգրադի քանդակների պաշտպանության աշխատանքներըը։ Պատերազմից հետո մասնակցել է Պետերգոֆի պալատի և զբոսայգու համալիրի վերականգնմանը։      
Ապրել է Գեղարվեստի ակադեմիայի մոտակայքում՝ քաղաք Լենինգրադ, Վասիլևյան կղզու 4-րդ գիծ, տուն 17, բնակարան 26 հասցեով։   
Մահացել է 1976 թվականի հունիսի 20-ին, Լենինգրադում։ Թաղված է Լահտինյան գերեզմանատանը։


== Ստեղծագործություն ==
Դիմանկարների, հուշարձանային դեկորատիվ քանդակների հեղինակն է։ Հեղինակել է գիտնական հողագետ Վասիլի Դոկուչաևի հուշարձանը (տեղադրվել է 1962 թվականին Լենինգրադյան շրջանի Պուշկին քաղաքում), վիրաբույժ Նիկոլայ Պիրոգովի կիսանդրին (տեղադրվել է 1932 թվականին Լենինգրադում), գրող Պավել Դալեցկու դիմանկարը (1960 թվական) և շատ այլ աշխատանքներ։   


== Ընտանիք ==
Հայրը՝ Վսևոլոդ Կրեստովսկին (1840-1895), բանաստեղծ, արձակագիր և գրական քննադատ, «Պետերբուրգի ետնախորշերը» վեպի հեղինակն է, որն առաջին անգամ հրատարակվել է «Հայրենական գրառումներ» ամսագրում (1864-1866 թվականներ)
Մայրը՝ Եվդոկիա Կրեստովսկայա (Լագոդա, Պետրովա) (Վսևոլոդ Կրեստովսկու երկրորդ կինն է)
Եղբայրները և քույրերը․
Վասիլի Կրեստովսկի (1889-1914), նկարիչ
Վլադիմիր Կրեստովսկի (1888-1969), բժիշկ, առողջապահության կազմակերպիչ
Մարիա Կրեստովսկայա (1862-1910), գրող (Վսևոլոդ Կրեստովսկու դուստրն է առաջին ամուսնությունից)
Օլգա Կրեստովսկայա (1891-1976), գրող է` «Օլգա Իյորկ» գրական կեղծանվամբ
Կինը՝ Մարիա Վիկենտիևնա
Երեխաները․
Յարոսլավ Կրեստովսկի (1925-2004), գեղանկարիչ
Սվյատոսլավ Կրեստովսկի
Օլեգ Կրեստովսկի (ծն. 06.07.1927 թվական), ջրաբան


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ОТКЗ
Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (Հալեպ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող (այլ կիրառումներ)Հայոց ցեղասպանության հուշակոթող, հուշակոթող Սիրիայի Հալեպ քաղաքի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու բակում։


== Պատմություն ==
Հուշարձանը նվիրված է Հայոց մեծ եղեռնի 80-րդ տարելիցին։ Տեղադրվել է 1995 թվականին Հալեպ քաղաքի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու բակում։ Հուշարձանը կառուցվել է սիրիահայ համայնքի ջանքերով։


== Հեղինակներ ==
Քանդակագործներ՝ Սմբատ և Ռաֆիկ Մկրտչյաններ
Ճարտարապետ՝ Լևոն Մկրտչյան


== Ծանոթագրություններ ==
Աղնեկթափա

Աղնեկթափա, լեռ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Նշված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։


== Ծանոթագրություններ ==
Օբուխովո (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՕբուխովոՕբուխովո (ռուս.՝ Обухово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 13 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Սուզուտի այգիներ

Սուզուտի այգիներ, այգիներ Նախիջևանի գավառում։ Գտնվում են Երնջակ գավառում` Շոռոթ գյուղաքաղաքից դեպի հարավ։ Մոտակա բլրալանջերին և Սուզուտի ձորահովտում կային խաղողի և մրգատու որոշ ծառերի բազմաթիվ հնամենի այգիներ, որոնք մեծ նշանակություն են ունեցել Երնջակ գավառի բնակչության համար։ 1960 թվականների տեղահանությունից հետո այդ այգիները մնացին անխնամ և չորանալով աստիճանաբար վերացան։


== Ծանոթագրություններ ==
Տաթևիկ Ղափլանյան

Տաթևիկ Հրաչյայի Ղափլանյան (հունիսի 19, 1952(1952-06-19), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 22, 2010(2010-12-22), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հայ դերասանուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1987)։ 
Հրաչյա Ղափլանյանի դուստրը։


== Կենսագրություն ==
Տաթևիկ Ղափլանյանը ծնվել է Երևանում, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Հրաչյա Ղափլանյանի ընտանիքում։ Երկար տարիներ աշխատել է Երևանի Դրամատիկական թատրոնում՝ հանդես գալով տարբեր դերախաղերով։
1993 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ խաղացել է Ա.Լինդգրենի «Երկարագուլպա Պեպին» ներկայացման մեջ։ 2005 թվականին մահացել է նրա դեռ 30-ը չբոլորած որդին, որից հետո նա սկսել է հաճախ ժամանել Երևան։ 2009 թվականին Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում բեմադրել է «Իմ անուշ տղա» ներկայացումը` նվիրված որդու հիշատակին։ Մահացել է Լոս Անջելեսում, թաղված է Երևանում։


== Դերերը թատրոնում ==


== Ֆիլմագրություն ==


== Պարգևներ ==
ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1987


== Ծանոթագրություններ ==
Վախտանա

Վախտանա (վրաց.՝ ვახტანა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում։


== Դիրք ==
Գտնվում է ծովի մակարդակից 900 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 8 կմ։


== Ծանոթագրություններ ==
Էլ Էսկորիալ (քաղաք)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Էլ Էսկորիալ (այլ կիրառումներ)Էլ Էսկորիալ (իսպ.՝ El Escorial), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Մադրիդ նահանգի, ինչպես նաև Մադրիդի ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կուենկա-դել-Գվադառամա թաղամասում։ Տարածքը՝ 68, 8 կմ²։ Բնակաչությունը 15108 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գյուղից քաղաք հեռավորությունը 46 կմ է։


== Ժողովրդագրություն ==


=== Զարգացումը ===


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Արտաքին հղումներ ==
Ayuntamiento de El Escorial
Instituto de Estadística de la Comunidad de Madrid > Ficha municipal Archived 2009-03-10 at the Wayback Machine.
Concello de El Escorial (Իսպաներեն)
Ajuntament d'El Escorial
Fitxa municipal a l'Instituto de Estadística de la Comunidad de Madrid Archived 2009-03-10 at the Wayback Machine.
Series estadístiques del municipi a l'Instituto de Estadística de la Comunidad de Madrid >  Archived 2008-04-01 at the Wayback Machine.
Nomenclàtor Oficial i llista de carrers al'Instituto de Estadística de la Comunidad de Madrid: (չաշխատող հղում)
Instituto de Estadística de la Comunidad de Madrid > Series estadísticas del municipio Archived 2008-04-01 at the Wayback Machine.
Instituto de Estadística de la Comunidad de Madrid: Nomenclátor Oficial y Callejero(չաշխատող հղում)
Արմիդե (Գլյուկ)

Արմիդե (ֆր.՝ Armide), ավստրիացի կոմպոզիտոր Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկի օպերա հինգ գործողությամբ։ Ստեղծվել է 1777 թվականին ըստ Ֆիլիպ Կինոյի լիբրետոյի։ Առաջնախաղը կայացել է 1777 թ. սեպտեմբերի 23 Փարիզի Ազգային օպերային թատրոնում (այն ժամանակ կրում էր «Երաժշտության թագավորական ակադեմիա» (ֆր.՝ Académie Royale de Musique) անունը)։
«Արմիդեն» պատկանում է Գլյուկի ռեֆորմիստական օպերաների թվին և համարվում է նրա լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Ներկայումս երբեմն բեմադրվում է։ Գոյություն ունեն օպերայի ձայնագրություններ։


== Ծանոթագրություններ ==
Աստերոիդների ցանկ (39901-40000)

Աստերոիդների ցանկ (39801-39900)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (40001-40100)
 Աստերոիդների ցանկ (39801-39900)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (40001-40100)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (35001)-(40000)»։ www.minorplanetcenter.net
Վիլտ

Վիլտ (անգլ.՝ wilt—թառամել), թառամում, բույսերի անոթասնկային (տրախեամիկոզային) հիվանդություն։ Հարուցիչները անկատար սնկերի դասի Verticileum և Fusarium ցեղից են։ Ըստ հարուցիչների տեսակի տարբերում են վերտիցիլային (վերտիցիլիոզ) և ֆուզարիալ (ֆուզարիոզ) թառամում։ վերտիցիլիոզով վարակվում են մոտ 350 տեսակ երկշաքիլ բույսեր, օրինակ, բամբակենին, տաքդեղը, ավելի քիչ՝ խորդենին, սմբուկը, կարտոֆիլը, արևածաղիկը, դեղձենին, ծիրանենին, խնձորենին են, իսկ ֆուզարիոզով՝ բանջարաբոստանային (հատկապես դդմազգի) կուլտուրաները, հատիկաընդավորները, բազմամյա խոաբույսերը են։ Վարակի աղբյուրը հիմնականում հողը և վարակված սերմերն են, ինչպես նաև բուսական մնացորդները, ոռոգման ջուրը։ Հարուցիչները հողաբնակ են, որոնք, արմատային համակարգով թափանցելով բույսի քսիլեմի ջուր փոխադրող անոթները և սնվելով հյուսվածքներով, առաջացնում են բույսի վերերկրյա օրգանների թառամում (հաճախ ոչնչանում է ամբողջ բույսը, հազվադեպ՝ առանձին օրգանները)։ Բազմամյա բույսերի վիլտ արտահայտվում է առանձին ճյուղերի արագ թառամումով և չորացումով, իսկ բույսի մահացումը կարող է տեղի ունենալ տարիների ընթացքում։ Հիվանդության նշանները սովորաբար երևում են բույսի կոկոնակալման ժամանակ, երբեմն՝ ավելի վաղ։ Հիվանդ բույսի ցողունի շեղակի կտրվածքի վրա օղակների կամ կետերի ձևով նկատ վում է ջուր փոխադրող անոթների հյուսվածքների գոլորշիացում։ Պայքարի միջոցները, վիլտադիմացկուն սորտերի ստեղծում, հիվանդ բուսական մնացորդների այրում, առողջ սերմերով ցանք, ճիշտ ցանքաշջրանառություն (վարակվող կուլտուրաների փոխարինում չվարակվողներով), հողի մշակման արդյունավետ եղանակների կիրառում, սերմերի ախտահանում, ջերմատներում (ֆուզարիոզի դեպքում)՝ հողի վարակազերծում (քիմիական կամ ջերմային եղանակով) են։
Լեգախարե

Լեգախարե (վրաց.՝ ლეგახარე), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Չխորոծղուի շրջան‎‎‎ում։


== Դիրք ==
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 220 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Չխորոծղույից հեռու է 11 կմ։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 588 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==
Բիզինիանո

Բիզինիանո (իտալերեն՝ Bisignano), քաղաք Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 10 840 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 128 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 85 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87043։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0984։


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայք (իտալ.)


== Ծանոթագրություններ ==
Մոսկովսկոե (գյուղ, Շոստկայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՄոսկովսկոեՄոսկովսկոե (ուկրաիներեն՝ Московське), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Շոստկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մոսկովսկոե գյուղում բնակվում էր 76 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ռադուլին

Ռադուլին (ուկրաիներեն՝ Радулин), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1776 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ռադուլին գյուղում բնակվում էր 479 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 25,19 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 19,02 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Արտեմ Օհանջանյան

Արտեմ Սեդրակի Օհանջանյան (1936 կամ օգոստոսի 6, 1936(1936-08-06), Թեհրան, Իրան և Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), կինոռեժիսոր և սցենարիստ, պատմաբան (Ավստրիա)։ Վիեննայի համալսարանի դոկտոր (1990), ՀՀ ԳԱԱ պատվավոր դոկտոր (2001)։


== Կենսագրություն ==
Արտեմ Օհանջանյանը ծնվել է 1936 թվականին, Բաքվում։ 1938 թվականից բնակվել է Թեհրանում, 1958 թվականից՝ Վիեննայում։
1964 թվականին ավարտել է Վիեննայի երաժշտական ակադեմիան։ 1967-1969 թվականներին դասավանդել է Վիեննայի արվեստի ակադեմիայում։
Օհանջանյանի սցենարներով ստեղծել է 70 վավերագրական և գեղարվեստական ֆիլմեր՝ մեծ մասը նվիրված Հայկական հարցին (1-ին մրցանակներ՝ 1972 թվական, Մադրիդ, 1988 թվական, Վիեննա)։ 1992-1993 թվականներին եղել է ՀՀ մշակույթի նախարարության լիազոր-ներկայացուցիչը Ավստրիայում։
1996 թվականից եղել Ավստրիայում Հայկական պատմության և մշակույթի հանդիսություն ընկերության փոխնախագահ, 2001 թվականից՝ Հայկական հարցի գծով ՀՀ ԳԱԱ և Ավստրիայի հայկական եկեղեցական վարչության ներկայացուցիչը Ավստրիայում։ 1967 թվականից սկսած՝ նա զբաղվել է ցեղասպանության ուսումնասիրությամբ։


== Ստեղծագործական ուղի ==
Հեղինակ է հայկական հարցին և հայերի ցեղասպանությանը նվիրված մի շարք աշխատությունների։ «Հայաստան։ Թաքուն ցեղասպանություն» (1989) աշխատության մեջ, օգտագործելով հիմնականում Ավստրիայի արխիվներում հայտնաբերած վավերական փաստաթղթեր, շարադրել է արևմտահայերի զանգվածային ջարդի և տեղահանության պատմությունը ժամանակի կարևոր իրադարձությունների ընդհանուր ֆոնի վրա, ցույց տվել այդ հարցի նկատմամբ Գերմանիայի և Ավստրո-Հունգարիայի հասարակական կարծիքը, ինչպես նաև լուսաբանել Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան քառասուն օրը» վեպի ստեղծման պատմությունը։ Կազմել է «Հայերի ցեղասպանությունը» (Մյունխեն, 1988 թվական) փաստաթղթերի ժողովածուի 2-րդ հատորը, որում առաջին անգամ հրապարակվել են Ավստրիայի արխիվներում պահվող շատ փաստաթղթեր։


== Աշխատություններ ==
«Հայաստան, թաքուն ցեղասպանություն»
«1915 թ. անհերքելի վկայություններ»
«Հայկական հարցը և Գերմանիան ու Ավստրո-Հունգարիան»
«Հայկական ժայռապատկերներ» (գերմաներեն), 2007 թ.
«Հայաստան՝ 1915 թ.» (գերմաներեն), 2007 թ.
«Հայաստան՝ 1915 թ.» (անգլերեն), 2011 թ.


== Երկեր ==
Armenien. Der verschwiegene VSIkermord, Wien, 1989.


== Ծանոթագրություններ ==
Գելաձեեբի (Խուլոյի շրջան)

Գելաձեեբի (վրաց.՝ გელაძეები), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խուլոյի շրջանում։


== Դիրք ==
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1210 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Խուլոյից 8 կմ հեռավորության վրա։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 328 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==
Աստերոիդների ցանկ (63601-63700)

Աստերոիդների ցանկ (63501-63600)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (63701-63800)
 Աստերոիդների ցանկ (63501-63600)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (63701-63800)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (60001)-(65000)»։ www.minorplanetcenter.net
Աղավեր (Էրզրումի գավառ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղավեր (այլ կիրառումներ)Աղավեր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 21 կմ հյուսիս-արևմուտք, Երզնկա տանող ճանապարհի վրա։


== Բնակչություն ==
1878 թվականին ուներ 31 տուն` 265 բնակչով։


== Տնտեսություն ==
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկարգործությունն էր։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Կարիկ Պասմաճյան

Կարիկ (Կարապետ) Գրիգորիի Պասմաճյան (դեկտեմբերի 20, 1947(1947-12-20), Երուսաղեմ, Միացյալ Թագավորություն - 1989, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, արվեստի գործերի հավաքորդ, միլիոնատեր։


== Կենսագրություն ==
Սովորել է Երուսաղեմի Թարգմանչաց դպրոցում։ 1966 թվականին տեղափոխվում է Երևան։ 1972 թվականին ավարտում է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը և մեկնում Փարիզ ու հաստատվում այնտեղ։ Մինչև 1969 թվականը նա չի գրել հայերենով։ 1967 թվականին Գուրգեն Մահարին թարգմանել է իր բանաստեղծությունները, հրատարակել «Գրական թերթ»-ում։ Երկու տարի անց իր առաջին հայալեզու գրվածքները տպագրվում են նույն շաբաթաթերթում, և նա ստանում է հայ բանաստեղծի կոչում։ Կատարել է բազմաթիվ թարգմանություններ անգլերենից ու արաբերենից՝ ներկայացնելով իր ժամանակաշրջանի անգլոամերիկյան ու արաբական բանաստեղծների աշխատանքները։ Անգլերեն թարգմանել է Պարույր Սևակի ու Եղիշե Չարենցի բանաստեղծությունները ու հրատարակել անգլագիր հանդեսներում։ Գրական ակնարկներով, բանաստեղծություններով թղթակցել է Հայաստանի, սփյուռքի և անգլիական պարբերականներին։ Գրել է նաև հոդվածներ արվեստի մասին և արվեստի մասին գործեր հավաքել։ Փարիզում գտնվող Ռասպայ բուլվարի վրա նա բացել էր Galerie Garig Basmadjan պատկերասրահը։ 1988 թվականին նրա հավաքածուից որոշ նմուշներ ցուցադրվում էին Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում և Պետերբուրգի Էրմիտաժում։ 1989 թվականին Մոսկվայում անհայտ պայմաններում անհետանում է հայ միլիոնատեր Կարիկ Պասմաճյանը։ Նա Մոսկվա էր գնացել ԽՍՀՄ Մշակույթի նախարարության հրավերով` տանելով իր հետ ավելի քան 100 մլն դոլար արժողությամբ կտավների հավաքածու։


== Ժողովածուներ ==
Լուսատտիկ (1971)
Շթաքարեր (1973)
Բեղմնափոշի (1976)
Վերադառնում եմ իմ սկիզբը (1978)
Անավարտ խաղ (1980)


== Արտաքին հղումներ ==
Կարիկ Պասմաճյանը Էյ Վի Փրոդաքշն կայքում
Հարցազրույց 1989 թվականին Մոսկվայում առևանգված հայ միլիոնատեր մտավորական Կարիկ Պասմաճյանի հետ
Թարմացված տվյալներ անհայտացման մասին
Ակտիվ լարում

Ակտիվ լարում կամ լարման ակտիվ բաղադրիչ, լարման գործող արժեքի վեկտորի պրոյեկցիան հոսանքի վեկտորի ուղղության վրա։ Uա=Ucosφ։ Ակտիվ լարումը չափվում է P ակտիվ հզորության և I հոսանքի գործող արժեքի հարաբերությամբ՝ Uա=P/I։ Լարման Ս վեկտորի վերածումը Սա (ակտիվ լարում) և Uռ=Usinφ (ռեակտիվ լարում) բաղադրիչների ցույց է տրված z լրիվ դիմադրությամբ շղթայամասի վեկտորային դիագրամայի և հաջորդաբար միացված r-ակտիվ, x ռեակտիվ դիմադրությունների համարժեք սխեմայի վրա։
Ուստ-Ալդանսկի ուլուս

Ուստ-Ալդանսկի ուլուս (ռուս.՝ Усть-Алданский улус , район, յակուտ.՝ Уус-Алдан улууһа), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Սախա-Յակուտիայի հանրապետությունում։
Ստեղծվել է 1930 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Բորոգոնցի։


== Աշխարհագրություն ==
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 18300 կմ²։


== Բնակչություն ==
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 20927 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1,14 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի Կառավարության կայք. Տարածաշրջանների մասին տարաբնույթ տեղեկություններ։ Անհրաժեշտ է փնտրել ըստ շրջանի անվանման։ (ռուս.)
Կազմավորիչ ուժ

Կազմավորիչ ուժ, ուժ, որը ստեղծում կամ վերանայում է Սահմանադրությունը։ Դա այն մարմինն է, որն օժտված է սահմանադրական իրավասությամբ։
Սկզբնական (հիմնադիր) կազմավորիչ ուժը դա քաղաքական իշխանության իրականացմանը անհրաժեշտ հիմնարար կանոնների հաստատման կարողությունն է։
Ըստ սահմանման, սկզբնական կազմավորիչ ուժը հայտնվում է սահմանադրական ընդհատումից հետո, միանվագ կերպով՝ առանձնապես բացառիկ և կարևորագույն նշանակության իրադարձություններին զուգորդելով և անշուշտ ոչնչացնելով նախորդող սահմանադրական կարգը։
Գանձակի գետ (գետակ)

Գանձակի գետ, գետակ Սևանա լճի ավազանում, Գավառագետի ձախակողմյան վտակը։ Մայր գետին է միանում Կամո քաղաքից հարավ։


== Ծանոթագրություններ ==
ՀԽՍՀ ռադիոարդյունաբերություն

ՀԽՍՀ ռադիոարդյունաբերության մեջ կարևոր տեղ ունի էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաների արտադրությունը, որով ՀԽՍՀ-ն ԽՍՀՄ-ում գրավում էր առաջատար տեղ։ Արտադրության այս ճյուղը հանրապետությունում զարգացել էր 1956 թվականին հիմնադրված Երևանի մաթեմաթիկական մեքենաների ԳՀԻ-ի բազայի վրա։ Այստեղ մշակված և 1959 թվականին Երևանում ստեղծված մաթեմատիկական հաշվողական մեքենաների «էլեկտրոն» գործարանում 1961 թվականից սկսեցին թողարկվել «Հրազդան» մակնիշի ԷՀՄ-ները։
1964 թվականին ստեղծվեցին և նույն գործարանում թողարկվեցին «Նաիրի-1», 1967 թվականին՝ «Նաիրի-2» կիսահաղորդչային տարրերի, 1970 թվականին՝ «Նաիրի-3» հիբրիդային միկրոսխեմաների, 1977 թվականին ինտեգրալ սխեմաների վրա հիմնված ԷՀՄ-ները։ Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների ԴՀԻ-ում ստեղծված «ԵՄ-1030» և «ԵՍ-1045» ԷՀՄ-ները ՏՓ1-ի երկրներում ընդունված միասնական սերիայի մեքենաներից էին։
1974 թվականին «էլեկտրոն» գործարանի բազայի վրա կազմավորվեց «էլեկտրոն» հայկական արտադրական միավորումը, որը մասնաճյուղեր ունի էջմիածնում, Երևանում և Ղափանում։ Ճյուղի ձեռնարկությունների արագ զարգացման շնորհիվ ՀԽՍՀ մեքենաշինության արտադրանքի ընդհանուր ծավալում շարունակում էր աճել ռադիոարդյունաբերության տեսակարար կշիռը։
Իգուալեխա

Իգուալեխա (իսպ.՝ Igualeja)  մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մալագա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Տարածքը կազմում է 44 կմ2 ։ Բնակչությունը՝ 908 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 109  կմ հեռավորության վրա։


== Արտաքին հղումներ ==
պաշտոնական կայք
Página con datos sobre Igualeja Archived 2008-03-02 at the Wayback Machine.
Վեսկիսոո

Վեսկիսոո (էստ․՝ Veskisoo), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Վենդռա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 4 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Մայք Բիբի

Մայքլ «Մայք» Բիբբի, (անգլ.՝ Michael "Mike" Bibby, մայիսի 13, 1978(1978-05-13), Չերի Հիլ, Քեմդեն շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, խաղարկող։ Առավել նշանակալի մարզական կարիերա է անցկացրել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Վանկուվեր Գրիզլիս», «Սակրամենտո Քինգս» և «Ատլանտա Հոքս» ակումբներում։ 1973 թվականին NBA-ի չեմպիոն ճանաչված Հենրի Բիբիի որդին է։


== Արտաքին հղումներ ==
Էջը NBA.com կայքում(անգլ.)
էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում Archived 2016-03-22 at the Wayback Machine.(անգլ.)
Նոր թատրոն (Մոսկվա, 1932)

Նոր Թատրոն (ռուս.՝ Новый театр), դրամատիկական թատրոն Մոսկվայում, գործել է 1930-1940 թվականներին։


== Պատմություն ==
Պետական Նոր թատրոնը հիմնադրվել է Փոքր թատրոնի հիման վրա, ստեղծել է 1925 թվականին Ֆ. Ն. Կավերինը։ Թատրոնը բացվել է 1932 թվականի նոյեմբերի 13-ին (կամ նոյեմբերի 16-ին) և 1932 թվականին մեծ տարածք է ստացել Ռիկովի անվան ակումբում ԽՍՀՄ ԿԸՀ, Սերաֆիմովիչի 2 փողոցում։ Շուտով Նոր թատրոնը զրկվել է Կառավարության տան իր դահլիճից։ Սկսվեց անհաջողությունների գիծը, երկար, համարյա կես տարի, ներկայացումներ, որտեղ թատրոնը ցույց է տվել իր լավագույն հին ներկայացումները. «Կինոսիրավեպ», «Առանց մեղքի մեղավորները»։ 1935 թվականի մարտին թատրոնը տեղափոխել է նախկին «Ռոտ ֆրոնտ»-ի ակումբի մի խոքր տարածք։ Վիթխարի գունագեղ պաստառների ստեղծելու պլանները անկատար մնացին։ Նախկին քաղտաժանակիրների և ազատ աքսորականների ընկերության ցրումից հետո 1935/1936 թվականին տվել է ներկայացումներ Տաժանակրության և աքսորի կենտրոնական տան դահլիճում (Վորովսկոյի փողոց, տուն 31), որտեղ մինչև այդ տեղակայված էր Պատմա-հեղափոխական թատրոնը։
1936 թվականի աշնանը Նոր թատրոնը միավորվել է Մոսկվայի Գեղարվեստական աշխատանքային թատրոնի հետ՝ վերանվանվելով Մոսկվայի դրամատիկական թատրոն, որը հայտնի է որպես Մոսկվայի դրամատիկական թատրոն Ֆ. Ն. Կավերինի գլխավորությամբ և տեղափոխվել է Նովոսլոբոդսկի փողոց, տուն 37, Կալյաևի անվան ակումբ։


== Թատերախումբ ==


=== Ռեժիսորներ ===
Կավերին, Ֆյոդր Նիկոլաևիչ
Վեչեսլավ, Սերգեյ Միխաիլովիչ


== Դերասաններ ==
Նադեժդա Ալեքսանդրովնա Սմիրնովա
Սերգեյ Միխայիլովիչ Վիչեսլավ
Բորիս Յուլևիչ Օլենին
Նիկոլայ Կապիտոնովիչ Սվոբոդին
Ֆյոդր Պավլովիչ Սելեզնյով
Կլավդիա Միխայլովնա Պոլովիկովա,
Նատալյա Սերգեևնա Ցվետկովա (1903 - 1952)
Ալեկսանդ Պավլովնա Շատով
Վերա Ալեքսեևնա Ցարյովա-Կավերինա


== Ներկայացումներ ==
«Աշխարհի չեմպիոն» (1933) Մ.Դ. Ռոմա-ի պիեսի հիման վրա (նկարիչ Ե. Մ. Մանդելբերգ)
«Конец — делу венец» (1933/34)
«Կինոսիրավեպ»
«Առանց մեղքի մեղավոր են»
«Замоскворечье»
«Սրտի այն կողմը» Յու. Կ. Սմոլիչաի պիեսի հիման վրա (նկարիչ Ա. Ֆ. Բոսուլաև, կոմպոզիտոր` Յու. Ս. Մեյտուս)
«Ուրիել Ակոստա» (1934) Կառլ Գուցկովի պիեսի հիման վրա (կոմպոզիտոր Ա. Ա. Կրեյն)
«Парижский тряпичник» (1935) Ֆելիքս Պիաի պիեսի հիման վրա
«Վախկոտը» по пьесе Ա. Ա. Կրոնի պիեսի հիման վրա (նկարիչ Բ. Ռ. Էրդման)


== Գրականություն ==
Друзина М. Ф. Н. Каверин — рыцарь студийности / Студийные течения в советской режиссуре 1920 – 1930-х годов: Сборник научных трудов / Ред.-сост. В. М. Миронова, отв. ред. Д. И. Золотницкий. — Л., 1983 — 134 с.
Крон А. А. О старших товарищах Archived 2015-01-08 at the Wayback Machine.
Снежницкий Л. Д. Режиссёрские искания Ф. Н. Каверина // Каверин Ф. Н. Воспоминания и театральные рассказы — М.: Всероссийское театральное общество, 1964 — 411 с.


== Ծանոթագրություններ ==
Գեղարքունի (ճանապարհային կայան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գեղարքունի (այլ կիրառումներ)Գեղարքունի, ճանապարհային կայան Մեծ Հայքում։ Հիշատակվում է «Մղոնաչափքում» և տեղադրվում է Դվին֊Պարտավ ճանապարհին։ Յ․ Մարկվարտը ենթադրում է հետագայի Սևան քաղաքի տեղում, որը, ըստ նրա, արաբական հեղինակ Իստախրիի հիշատակած Կիլ Կուն է։


== Ծանոթագրություններ ==
Վալե (կանտոն, Շվեյցարիա)

Վալե (UK: , US: , ֆրանսերեն:  ( ); գերմ.՝ (Kanton) Wallis [[Միջազգային հնչյունական այբուբեն|[ˈvalɪs]]] ( ); իտալերեն՝ (Canton) Vallese [valˈleːze, -eːse]) (նաև՝ Վալիս; ֆր.՝ Valais, գերմ.՝ Wallis, իտալերեն՝ Vallese, ռոմանշ.՝ Vallais), երկլեզվյա կանտոն Շվեյցարիայի Համադաշնության հարավ-արևմուտքում (բնակչության 62,8 %-ը խոսում է ֆրանսերեն, 28,4 %-ը՝ գերմաներեն)։ Զբաղեցնում է 5.224 քառակուսի կիլոմետր տարածք (այդ ցուցանիշով երրորդն է շվեյցարական կանտոնների մեջ)։ 2012 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 321.732: Վարչական կենտրոնը Սյոն քաղաքն է։ Շվեյցարական համադաշնության մաս է դարձել 1815 թվականին։ XVII դարից կանտոնի տարածքի մի մասի վրա գոյատևել է Յոթ տասնյակի Հանրապետությունը, որ յոթ համայնքների միություն էր։


== Վարչական բաժանումը ==
Կանտոնը բաժանված է 14 շրջանի.

Բրիգ (Brig)
Գունդիս (Gundis)
Էնտրեմոն (Entremont)
Գոմս (Goms)
Էրինգ (Ering)
Լյոկ (Leuk)
Մարտինախ (Martinach)
Մոնտի (Monthey)
Արևելյան Ռարոն (Östlich Raron)
Սեն Մորիս[en] (Saint-Maurice)
Զիդերս (Siders)
Զիտտեն (Sitten)
Ֆիսպ (Visp)
Արևմտյան Ռարոն (Westlich Raron)


== Տնտեսություն ==
Կանտոնի տնտեսության գլխավոր ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, հատկապես խոշոր եղջերավոր և կաթնատու անասնապահությունը։ Գինու արտադրության ծավալներով Վալեն առաջին տեղն է զբաղեցնում Շվեյցարիայում։ Այս կանտոնում է գտնվում Կլեզոն-Դիքսենս հիդրոհամալիրը, որն արտադրում է Շվեյցարիայի ամբողջ էլեկտրականության քառորդ մասը։


== Տեսարժան վայրեր ==
Թանգարան Սենբեռնար
Մատտերհորն
Ալալինհորն և Միտտելալալին սարերը, որոնցից վերջինի վրա են գտնվում աշխարհի ամենաբարձր պտտվող ռեստորանը և ամենաբարձր ճոպանուղին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Официальный сайт кантона Вале(ֆր.)(գերմ.)
Туристическая организация кантона
Photo database
Ջանեթ

Ջանեթ (արաբ․՝ جانت‎‎),  քաղաք և համայնք Ալժիրի հարավ-արևելքում՝ Իլիզի վիլայեթում: Ջանեթ շրջանի վարչական կենտրոնն է:


== Աշխարհագրական դիրքը ==
Քաղաքը գտնվում է վիլայեթի հարավում՝ Տասսիլին Աջջեր սարահարթի հարավային մասում, երկրի մայրաքաղաք Ալժիրից մոտավորապես 1470 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք: Ծովի մակարդակից բացարձակ բարձրությունը կազմում է 1053 մետր:
Ջանեթ համայնքը սահմանակից է Իլիզի և Բորջ էլ Հուաս համայնքներին, ինչպես նաև Լիբիայի և Նիգերի տարածքներին: Նրա տարածքը կազմում է 57,460 կմ²:


== Կլիմա ==
Քաղաքի կլիման բնութագրվում է որպես անապատային կլիմա (BWh՝ ըստ Կյուպպենի դասակարգման): Տարվա ընթացքում գործնականում տեղումներ չեն լինում (միջին տարեկան քանակը 18 մմ է): Միջին տարեկան ջերմաստիճանը 23,4 °C է: Ամենացուրտ ամսում (հունվար) միջին ջերմաստիճանը 12,4 °C է, ամենատաք ամսին՝ հունիսին՝ 31,6 ° C:


== Բնակչություն ==
2008 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում էր 14 655 մարդ:  Տղամարդիկ կազմել են ընդհանուր բնակչության  53,7 %-ը, կանայք` համապատասխանաբար 46,3 %-ը: Բնակչության գրագիտության մակարդակը կազմել է 85,6 %: Տղամարդկանց գրագիտության մակարդակը կազմել է 92,1 %, կանանց մոտ` 78 %: Ջանեթի բնակիչների 4,1 %-ն ունեցել է բարձրագույն կրթություն, 19,8 %-ը` միջնակարգ կրթություն:


== Տրանսպորտ ==
Քաղաքի հարավային կողմով անցնում է N3 ազգային մայրուղին: Գործում է համանուն օդանավակայանը:


== Ծանոթագրություններ ==
Լեչո

Լեչո (հունգ.՝ lecsó), հունգարական խոհանոցի դասական ուտեստ, շատ տարածված է Եվրոպայի երկրներում։
Ինչպես մնացած հայտնի ուտեստները չունեն ճշգրիտ բաղադրատոմս, այդպես էլ յուրաքանչյուր երկրում յուրաքանչյուր տան տիկին պատրաստում է այն իր ձևով։ Բաղադրատոմսում հաստատուն են մնում երեք բարնջարեղեններ. քաղցր պղպեղ, լոլիկ, սոխ։
Հաճախ լեչոն կատարում է խավարտի դեր, ինչպես ասում ենք, Գերմանիայի արևելյան շրջաններում՝ խորոված գրիլի մսի, երշիկի կամ նրբերշիկի վրա։
Լեչոյի բաղադրատոմսի մեջ են մտնում տարբեր մսային մթերք (Հունգարիայում հաճախ օգտագործվում են խոզապուխտի երշիկ կամ ապխտած միս)։ Դասական հունգարական լեչոն պատրաստվում է որպես առանձին ուտեստ, երբ այն պատրաստ է լինում, նրան ավելացնում են հարված ձվեր, ուտում են սպիտակ հացով։
Լեչոն շատ նման է ֆրանսիական ռատատույին։


== Բաղադրիչներ ==
լոլիկ – 5 կգ
պղպեղ – 1 կգ
աղ - 2,5 ճաշի գդալ
մաղադանոս կամ համեմ – 1 փունջ
շաքարավազ – 1 բաժակ
բուսայուղ – 1 բաժակ
քացախ 9 % – 2 ճաշի գդալ


== Պատրաստման եղանակ ==
Պատրաստման սկզբում անհրաժեշտ է ջուր եռացնել, այդ ընթացքում՝ լոլիկները լվանալ և գցել եռացած ջրի մեջ, որպեսզի կեղևը հեշտությամբ դուրս գա։ Մաքրած լոլիկները կտրատել, լցնել կաթսայի մեջ և եփել։ Ապա կտրատել պղպեղները, ավելացնել լոլիկին և եռացնել։ Երբ պղպեղը եփվի, փափկի, աղ ավելացնել։ Կանաչին կտրատել, ավելացնել լեչոյին։ Երբ կանաչին եփվի, անմիջապես լցնել բանկաների մեջ և փակել։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Տես նաև ==
Ռատատույ
Պիստո
Այվար


== Ծանոթագրություններ ==
Սուպրունի (գյուղ, Լեբեդինի շրջան)

Սուպրունի (ուկրաիներեն՝ Супруни), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սուպրունի գյուղում բնակվում էր 10 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Աղաջբաշի (լեռ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Աղաջբաշի (այլ կիրառումներ)Աղաջբաշի, լեռ Կարսի սարահարթում, Աղաճպաշի ձևով հիշատակված է («Ցագազո լերինն Աղաճպաշիի») ձեռագրաց ցուցակում։


== Ծանոթագրություններ ==
Իլ Օմոն

Իլ Օմոն (ֆր.՝ Isle-Aumont), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 510 մարդ, բնակչության խտությունը` 146.55 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3.48 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 150 կմ հարավ-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 85 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 11 կմ հարավ։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 336 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 259-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 77։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 77,1 %։ 259 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 248 անձ (120 տղամարդ և 128 կին)։ Գործազուրկ են եղել 11 անձ (7 տղամարդ և 4 կին)։ 77 անաշխատունակներից 25-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 34-ը` թոշակառուներ, իսկ 18-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Օբ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Մաչերատա Կամպանյա

Մաչերատա Կամպանյա (իտալերեն՝ Macerata Campania), քաղաք Իտալիայի Կամպանիա մարզի Կազերտա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 10 124 մարդ։ Բնակչության խտություն կազմում է 1446 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 7կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 81047, հեռախոսային կոդ՝ 0823։
Անիի ազատագրում (1199)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անիի ազատագրում (այլ կիրառումներ)Անիի ազատագրում, ռազմական բախում Անիի մատույցեներում հայ-վրացական զորքերի և Շադդադյանների միջև, որը տեղի է 1199 թվականին։ Հայ-վրացական միացյալ բանակը 1195 թվականին սկսում է ազատագրել հայոց տիրույթները։ Ռազմական գործողությունները ղեկավարվում էին հայ իշխանների՝ Զաքարյանների կողմից, որոնք վրաց արքունիքում մեծ կշիռ ունեին։ 1195 թվականին Գանձակ և Շամքոր քաղաքների միջև տեղի է ունենում ճակատամարտ, որտեղ հայ-վրացական ուժերը հաղթանակ են տոնում հակառակորդի նկատմամբ, որից հետո ազատագրվում են նաև Արագածոտն և Գեղարքունիք գավառները։ Այս ամենից հետո հայ-վրացական ուժերը սկսում են ազատագրել Շիրակը, որը իրենից ենթադրում էր Անիի գրավում։


== Նախապատմություն ==
Վրացական արքունիքում սկսել էին մեծ դիրք գրավել հայ իշխանները, որոնք սելջուկ-թյուրքերի արշավանքների ժամանակ արտագաղթել էին Վրաստան։ Սարգիս Զաքարյանը առաջինն էր, որը կարևոր պաշտոն ստացավ վրաց արքունիքում՝ ամիրսպասալար, որը վրաց զորքերի գերգույն հրամանատարն էր։ Նրա որդիներից Զաքարեն ժառանցել հոր պաշտոնը, իսկ Իվանեն դարձավ աթաբեկ, որի պարտականությունն էր թագաժառանգների դաստիարակումը։ 1195 թվականին սկսվում է հայ-վրացական ուժերի կողմից Հայաստանի ազատագրումը․ այդ գործողության հրամանատարներն էին Զաքարե և Իվանե Զաքարյանները։
Հայ-վրացական ուժերը կարողանում են Շամքորի ճակատամարտում հաղթանակ տանել Գանձակի ամիրայության նկատմամբ, որի հետո շարժվում են դեպի Արագածոտն, որի կենտրոնը Ամբերդն էր։ Ամբերդի գրավմամբ ամբողջանում է Արագածոտնի ազատագրումը, որից հետո ազատագրվում է նաև Գեղարքունիքը։ Չեզոքացնելով Հայաստանի հարավից և հարավ-արևելքից եկող սպառնալիքները՝ Զաքարյան եղբայրները սկսում են Շիրակի ազատագրումը։


== Արշավանք ==

1199 թվականին հայ-վրացական միացյալ ուժերը արշավանք են սկսում դեպի Շիրակ։ Արշավանքը պատրաստված էր հնարավորինս մանրակրկտորեն և զորքի առաջխաղացմանը նպաստելու համար արված էր ամեն ինչ։ Անին գրաված Շադդադյաններից այդ ժամանակ իշխում էր Քեյ-Սուլթանը, որը հասկանում էր, որ բախումը հայ-վրացական ուժերի հետ ճակատագրական է լինելու, քանի որ Անին այդ ժամանակաշրջանում համարվում էր հայոց ազատության և անկախության խորհրդանիշը։ Սակայն Անիի ամրությունները շատ հզոր էին և այն կարող էին դիմանալ մի քանի անգամ ավելի հզոր արշավանքների, քան Զաքարյանների արշավանքն էր, բայց ռազմական գործողությունները ընթանում են հայ-վրացական ուժերի օգտին։


== Անիի ազատագրում ==
Շադդադյանները չեն կարողանում լուրջ դիմադրություն ցուցաբերել արշավանքին և Անիի հայ բնակչությունը ամրոցի դարպասները բացում է և առանց դիմադրության բերդը հանձնում հայ–վրացական ուժերին։ Անիի գրավումը հետագայում կարևոր դեր խաղաց հայ-վրացական հարաբերություններում, որոնք ստացան ավելի լուրջ դաշնակցական բնույթ։ Անիի ազատագրումից հետո Զաքարյաններին է անցնում Բագրատունիների արքայական ժառանգական տիտղոսը՝ «շահնշահ հայոց» և նրանք դառնում են ազատագրված Հայաստանի ինքնիշխան տերերը։ Զաքարյանները իրենց արքունիքը Լոռիից տեղափոխում են Անի, իսկ Շիրակի հայկական 10-հազարանոց զորաբանակը միանում է Զաքարյանների բանակին։


== Տես նաև ==
Զաքարյանների իշխանապետություն
Զաքարյաններ
Շամքորի ճակատամարտ (1195)
Ամբերդի գրավում (1196)
Գեղարքունիքի ազատագրումը Զաքարյանների կողմից


== Ծանոթագրություններ ==