Բելգիայի վարչապետ

Բելգիայի վարչապետ (ֆր.՝ Premier ministre de Belgique, հոլ.՝ Eerste minister van België, գերմ.՝ Premierminister von Belgien), Բելգիայի Ֆեդերալ Հանրապետության գլուխ, հանդիսանում է Բելգիայի ֆեդերալ իշխանության բարձրագույն պաշտոն, որի մաս նրանից բացի կազմում են նաև 14 ավագ նախարարներ։ Ֆեդերալ պետության քարտուղարները (կրտսեր նախարարներ) հանդիսանում են իշխանության անդամներ, բայց Խորհրդի կազմի մեջ չեն մտնում։ Ըստ Սահմանադրության՝ Բելգիայի միապետը գլխավորում է Խորհուրդը, սակայն փաստացի այն չի ղեկավարում 1957 թվականից։


== Լիազորություններ ==
Բացի պետական քաղաքականության կոորդինացումից՝ վարչապետը պատասխանատվություն է կրում կոալիցիոն համաձայնության կատարման համար։ Նա նաև նախագահում է Նախարարների խորհրդի նիստերի ժամանակ և ղեկավարում նախարարների միջև իրավասությունների կոնֆլիկնտերը։ Բացի այդ, վարչապետը պետական իշխանության ներկայացուցիչն է ինչպես տանը, այնպես էլ արտերկրում։ Հենց վարչապետն է հարաբերություններ պահպանում թագավորի հետ և իշխանության հռչակագիրը ներկայացնում պառլամենտում։ Նա նաև կարող է պառամենտից վստահության քվե խնդրել, որը չստանալը կհանգեցնի իշխանության լուծարման։ Ֆեդերալ պետական բարենորոգումից հետո վարչապետը ձեռք բերեց մի շաք լրացուցիչ առաջադրանքներ, ինչպես օրինակ տարատեսակ տեղամասերի և ընդհանուր երկրների միջև փոխհարաբերությունների հսկումը, հանձնաժողովի նիստերի ղեկավարումը։


== Պաշտոնը զբաղեցնելու կարգը ==
Ֆեդերալ ընտրությունների հաջորդ օրը գործող վարչապետը թագավորին ատաջարկում է իր պաշտոնաթողությունը։ Այնուհետև միապետը վարչապետին առաջակում է շարունակել գլխավորել ժամանակավոր իշխանությունը մինչև նոր իշխանության ձևավորումը։ Միապետը խորհրդատվություն է կազմակերպում նոր իշխանության ձևովորման տարբերակները քննարկելու նպատակով։ Խորհրդատվությունից հետո միապետը նշանակում է տեղեկատու, ով պատասխանատվություն է ստանձնում տարբեր քաղաքական կուսակցությունների նոր իշնանությանն ուղղված պահանջները հավաքագրելու համար։
Վարչապետն ընտրվում է միապետի կողմից։ Քանի որ միապետը չի կարող որևէ լիազորություն ստանձնել առանց նախարարների համաձայնության, նոր վարչապետի ընտրման մասին օրենքը ստորագրվում է պաշտոնաթող վարչապետի կողմից։ Արդյունքում նոր վարչապետը ստորագրում է նախկին վարչապետի պաշտոնաթողության մասին որոշումը։


== Ժամանակավոր կառավարություն ==
Ժամանակավոր կառավարություն[nl] ստեղծվել է Բելգիական հեղափոխության (1830 թվականի սեպտեմբերի 9) ժամանակ՝ որպես վարչական հանձնաժողով, որն իր վրա էր կրում իշխանությունը Բրյուսելում։ 1830 թվականի սեպտեմբերի 26-ին նա իր վրա վերցրեց ժամանակավոր կառավարության պարտականությունները, իսկ 1830 թվականի սեպտեմբերի 29-ին՝ միապետի իշխանությունը։
1830 թվականի հոկտեմբերի 4-ին ժամանակավոր կառավարությունը հռչակեց Բելգիայի անկախությունը։ Մինչև 1830 թվականի նոյեմբերի 10-ի աշխատանքների սկիզբը Բելգիայի Ազգային Կոնգրեսը, որն ընտրվել է 1830 թվականի նոյեմբերի 3-ին, Ժամանակավոր կառավարությունը շարունանկեց իր գործունեությունը մինչև 1831 թվականի փետրվարի 25-ը, երբ Բելգիայի ռեգենտ ընտրվեց Կոնգրեսի ներկայացուցիչ բարոն Էրազմ-Լուի Սյուրլ դե Շոկյեն[en]: Ժամանակավոր կառավորությունը որպես այդպիսին ղեկավար չուներ, սակայն փաստաթղթերը ստորագրում էր Շարլ-Լատուր Ռոժեն[en]:


== Բելգիայի կառավարության ղեկավարների ցանկ ==
Բելգիական հեղափոխության ընթացքում հռչակվեց Բելգիայի անկախացումը Նիդեռլանդների միացյալ թագավորությունից, ինչը ընդունվեց նիդեռլանդական միապետ Վիլհելմ I-ի կողմից 1839 թվականի ապրիլի 19-ին։
Բելգիայի քաղաքական կուսակցությունը ձևավորվել է իր անկախացումից մի քանի տասնամյակ անց։ Մինչև 1914 թվականի օգոստոսի 17-ին գերմանական զորքերի հարձակումը դե Բրոկվիլի կաբինետը[nl] տեղափոխվել էր Անտվերպեն, իսկ 1914 թվականի հոկտեմբերի 13-ին՝ ֆրանսիական Հավր, Սենտ-Ադրեսս, Նորմանդիայի ծովափ, որտեղ իր գործունեությունը շարունակեց իբրև վտարված կառավարություն։ 1916 թվականի հունվարին կաբինետը դարձավ եռակուսակցական (Բելգիայի առաջին կոալիցիոն կառավարություն)։ Բրյուսելում կառավարության գործունեության վերսկսումից հետո 1918 թվականի նոյեմբերի 21-ին կառավարչի պաշտոնը սկսեց կոչվել վարչապետ (ֆր.՝ Premier ministre), որը սակայն Սահմանադրությունում ամրագրվեց միայն 1970 թվականին։
1940 թվականի հունիսին գերմանական զորքերի առաջին հարձակամնա ժամանակ Յուբեր Պյերլոյի կաբինետը (հոլ.՝ Regering-Pierlot III) տեղափոխվեց Ֆրանսիայի Բորդո, իսկ հոկտեմբերին՝ Լոնդոն, որտեղ աշխատեց իբրև վտարված կառավարություն։ Թագավոր Լեոպոլդ III-ը մնաց Բրյուսելում և 1940 թվականից մնաց տնային կալանքի տակ, իսկ 1944 թվականի աշնանը դուրս հավեց ՍՍ զորքերի կողմից։ Խորհրդային զորքերի կողմից 1944 թվականին Բելգիայի ազատագրումից հետո թափուր աթոռն անցավ թագավորի եղբոր՝ արքայազն Շարլի ռեգենտի տակ։ Հետպատերազմյա կառավարությունը սոցիալիստ Ախիլ վան Ակկերի գլխավորությամբ, թագավորին մեղադրելով կոլլաբորացիոնիզմի մեջ, արգելեց նրա վերադարձը երկիր, և նա մինչև 1950 թվականը գտնվում էր Շվեյցարիայում։ Նրա վերադարձին նպաստեց 1950 թվականի Բեգիայի միապետական արքա Լեոպելդ III-ին Բելգիա վերադառնալու թույլտվության և լիազորությունների վերականգնման մասին հանրաքվեն (կողմ էր քվեարկել ընտրեղների 57,68%-ը)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Список руководителей Бельгии (անգլ.)