Բերան

Բերան (հայտնի է որպես բերանի խոռոչ, լատ.՝ cavum oris), կենդանինեի անատոմիայում անցք է, որի միջոցով կենդանիները սնունդ են ընդունում և արձակում են վոկալ ձայներ։ Անցքին հաջորդում է բերանի խոռոչը, որը գտնվում է աղեստամոքսային տրակտի վերին ծայրում, որը դրսից սահմանափակվում է շրթունքներով, իսկ ներսից՝ ըմպանով և բարձրակարգ կենդանիների մոտ պարունակում է լեզու և ատամներ։ Այդ խոռոչը հայտնի է նաև որպես այտային խոռոչ (լատիներեն bucca «այտ» բառից)։ Արտաքինից բերանը կարող է ունենալ տարբեր ձևեր։ Մարդու մոտ այն շրջափակված է շրթունքներով, թռչունների մոտ ունի կտուցի ձև։ Բերանը մասնակցում է ոչ միայն մարսողության, այլև շնչառության գործընթացին։ Բերանի շարժումներն իրականացվում են մկանների միջոցով, ինչը թույլ է տալիս իրականացնել բերանի խոռոչի բոլոր կարևոր գործառույթները։
Կենդանիների որոշ տիպեր, այդ թվում նաև ողնաշարավորները, ունեն լիարժեք մարսողական համակարգ, որը սկսվում է բերանով և ավարտվում հետանցքով։ Օրգանիզմի սաղմնային փուլում բերանի հայտնվելը չափանիշ է, որն օգտագործվում է կենդանիներին առաջնաբերանայինների ու երկրորդաբերանայինների դասակարգման համար։


== Ծամող ապարատ ==
Բերանի խոռոչում սննդի մեխանիկական մշակումը ապահովում է ծամելու միջոցով, որի հիմքում ընկած է ստորին ծնոտի պարբերական շարժումները վերինի նկատմամբ։ Ծամման գործընթացի համար պատասխանատու է ծամող ապարատը, որը կազմված է ծնոտներից, որտեղ դասավորված են ատամները և մկանները, որոնք շարժում են ստորին ծնոտը։ Այս գործընթացում ակտիվ դեր է խաղում նաև լեզուն։


== Բերանի այլ գործառույթներ ==

Արևադարձային գոտիներում բնակվող կոկորդիլոսները կարող են հատուկ բացել բերանը, որպեսզի հովացնեն այն բերանի լորձաթաղանթից գոլորշիացման շնորհիվ։ Որոշ կաթնասուններ բերանով կատարվող շնչառությունն օգտագործում են ջերմակարգավորման համար, որովհետև դա մեծացնում է ջրի գոլորշիացումը թոքերի, լեզվի ու բերանի խոնավ մակերևույթներից։ Թռչունները նույնպես գերտաքացումից խուսափում են երախը շարժելու միջոցով՝  թևերը թափահարելով երախի կոկորդի մոտ, կաթնասունների շնչառության նման։ Որո կենդանիներ իրենց բերանն օգտագործում են սպառնալիքի ցուցադրման համար։ Նրանք կարող են լայն բացել իրենց երախը՝ ցուցադրելով իրենց ատամներն ու բերանի լորձաթաղանթի գույնը։ Այդ «նշանը» պոտենցիալ հակառակորդին հնարավորություն է տալիս գնահատել վտանգի աստիճանն ու կրճատել ուղղակի բախման հավանականությունը։
Թռչունների շատ տեսակներ բաց կտուցն օգտագործում են որպես վախի կամ վտանգի դրսևորում։ Որոշ թռչուններ այդ էֆեկտն ուժեղացնում են ֆշշոցով կամ խորը շնչառությամբ, մյուսները՝ կտուցով կափկափում։
Կենդանիները բերանը կարող են օգտագործել նաև որպես հաղորդակցման համար ձայների արտաբերման գործիք։ Ձայներ արտաբերելու համար թոքերից դուրս եկող օդն անցնում է ձայնալարերի միջով կոկորդում։ Մարդկանց մոտ կոկորդը, փափուկ և կոշտ քիմքերը, ալվեոլային ելունդը, լեզուն, ատամներն ու շրթունքները կոչվում են արտիկուլյատորներ և որոշակի դեր են կատարում խոսքի ձևավորման մեջ։ Մյուս ալտիկուլյատորների նկատմամբ լեզվի դիրքի փոփոխությունը կամ շրթունքների շարժումը տարբեր կերպ սահմանափակում են թոքերից դուրս եկող օդի հոսանքը՝ առաջացնելով տարբեր ձայներ։ Գորտերի ձայնային ապարատը թույլ է տալիս ուժեղացնել ձայնը՝ օգտագործելով կոկորդի մոտ տեղակայված պարկիկները։ Գորտերի ձայնային պարկերը կարող են հանդես գալ որպես ռեզոնատոր ձայնն արտաքին միջավայր փոխանցելու համար։ Թռչունների երգեցողությունն ստեղծվում է շնչափողի հիմքի մոտ տեղակայված ձանային օրգանի՝ սիրինքսի վրայով անցնող օդի հոսանքով։ Յուրաքանչյուր դայլայլի համար թռչունը բացում և փակում է կտուցը, որը կարող է շարժվել և նպաստել ռեզոնանսին։


== Ծանոթագրություններ ==