Անտս Լայկմաա

Անտս Լայկմաա  (էստ․՝ Ants Laikmaa , մինչև 1935 թվականն ստորագրում էր որպես Հանս Լայպման (էստ․՝ Hans Laipman), մայիսի 5, 1866(1866-05-05), Վիգալա, Ռապլամաա, Էստոնիա - նոյեմբերի 19, 1942(1942-11-19), Կադառպիկու, Lääne-Nigula Rural Municipality, Լյաենեմաա, Էստոնիա), էստոնացի նկարիչ, հասարակական գործիչ, Էստոնիայի արվեստի ազգային դպրոցի հիմնադիրներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Անտս Լայկմաան ծնվել է Էստոնիայի Վիգալա շրջանի Առաստե գյուղի Պայբա կալվածքում՝ գյուղացու ընտանիքում։ Նա աղքատ ընտանիքի տասներեքերորդ զավակն էր։ Դպրոց է հաճախել Վելիսեում, Հաապսալուում, Լիհուլայում։ Մայրը մահացել է, երբ նա դեռ երեխա էր։ Նկարչությամբ հետաքրքրվել է վաղ տարիքից։ 1891 թվականին առանց ապրուստի միջոցների ոտքով Ռիգայից գնում է Դյուսելդորֆ, որտեղ 1891-93 և 1896-97 թվականներին բարեգործների օգնությամբ սովորել է Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիայում։ Եղել է Էդուարդ ֆոն Գեբգարդտի աշակերտը։ 1897-1899 թվականներին աշխատել է Դյուսելդորֆում։ 1899 թվականի աշնանը վերադարձել է Տալլին։ 1900-1907 թվականներին  որպես նկարիչ աշխատել է Տալլինում ու Հաապսալուում։ 1901 թվականին նա հիմնել է էստոնական արվեստի առաջին ցուցահանդեսը։ 1903 թվականին նա հիմնել է արվեստանոց, որ աշխատել է 1903-1907 և 1913-1932 թվականներին։ 1907 թվականին հիմնել է Էստոնական արվեստի միությունը (Eesti Kunstiselts)։
1904 թվականին 38-ամյա Անտս Լայկմաան հանդիպել է իր կյանքի ամենամեծ սիրուն՝ 21-ամյա Մարիա Հակերին, որն այն ժամանակ էստոնացի ամենահայտնի գրողներից մեկն էր։ Նույն տարում նա նկարել է Մարիայի երկու դիմանկարները, որ համարվում են Լայկմաայի լավագույն ստեղծագործություններից։ 1907-09 թվականներին նա հիմնականում Ֆինլանդիայում է բնակվել։ Ճանապարհորդել է Եվրոպայում, 1910-1912 թվականներին ապրել է Կապրիում ու Թունիսում։ 1913-1931 թվականներին Տալլինում աշխատել է որպես նկարիչ ու կերպարվեստի ուսուցիչ։ 1927 թվականին ծնվել է նրա միակ դուստրը՝ Աինո Մարիան (հետագայում՝ Anu Kilpiö, մահացել է 1969 թվականին)։ 1932 թվականին Անտս Լայկմաան բնակություն է հաստատել Էստոնիայի Տաեբլա շրջանի Կադառպիկու գյուղում գտնվող իր կալվածքում, որտեղ ապրել ու աշխատել է մինչև մահ։ Նա երբեք չի ամուսնացել։ Մահացել է 1942 թվականին, թաղվել է Կադառպիկուում։ 1960 թվականին նրա կալվածքում բացվել է նկարչի տուն-թանգարանը։


== Ստեղծագործությունը ==
Անտս Լայկմաան ստեղծագործել սկսել է որպես դիմանկարիչ («Ծեր Այտսամը», 1904)։ Նա ստեղծել է էստոնական մշակույթի շատ գործիչների դիմանկարներ, օրինակ՝ բանաստեղծուհի Մարիա Ունդերի (1904), կոմպոզիտոր Միյնա Հյարմայի (1904), դերասան Պաուլ Պիննի (1906) և այլոց դիմանկարները։ 1903 թվականին ստեղծել է «Աղջիկը Լյաենեմաայից» հայտնի նկարը։ Նույն թվականին նկարել է Ֆրիդրիխ Կրեյցվալդի դիմանկարը։ 1913 թվականին ստեղծել է իր լավագույն գործերից մեկը՝ «Սալմե» դիմանկարը, որում պատկերված էր իր զարմուհին։
1905 թվականին գաղթել է Ֆինլանդիա, որտեղ տարվում է բնանկարներով («Վալինկոսկի», 1909)։ Իր բնանկարների ու դիմանկարների մի մասը Լայկմաան ստեղծել է Կապրիում (1909-1910) («Անակապրիի համայնապատկերը», «Իտալացի տղայի դիմանկարը», «Mia Padrona» (1910) և այլն) և Թունիսում (1910-1913) ապրելու տարիներին։
Անտս Լայկմաան Էստոնիա է բերել իմպրեսիոնիզմը։ Նա մեծ դեր է ունեցել էստոնական արվեստի զարգացման գործում։ Անտս Լայկմաան եղել է Էստոնիայի ազգային թանգարանի հիմնադիրներից մեկը։


== Հայտնի ստեղծագործություններ ==
Ինքնադիմանկար (1902)
Աղջիկը Լյաենեմաայից (1903)
Մարիա Ունդերի դիմանկարը (1904)
Վիգալա նահանգ (1904)
Ավգուստ Կիտզբերգի դիմանկարը (1915)


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Անտս Լայկմաայի տուն-թանգարանի պաշտոնական կայքը Archived 2012-11-29 at the Wayback Machine. (անգլ.) (էստոներեն)
Անտս Լայկմաա (կենսագրություն) Archived 2012-03-19 at the Wayback Machine.