Արսիա լեռ

Արսիա լեռ (լատ.՝ Arsia Mons), հանգած վահանաձև հրաբուխ Մարս մոլորակի վրա, տեղակայված է Թարսիս նահանգում։ Այս շրջանի երեք հրաբուխներից ամենահարավայինը։ Արեգակնային համակարգի ամենաբարձր լեռը, Օլիմպոսը, գտնվում է Արսիայից հյուսիս-արևմուտք։ Հրաբուխը նավանել են առասպելական հռոմեական անտառի, Արսիա Սիլվայի անունով։
Արսիայի տրամագիծը կազմում է մոտ 435 կմ, բարձրությունը՝ համարյա 19 կմ (Օլիմպոս հրաբուխը ընդամենը 2 կմ-ով է ավելի բարձր), ինչը ավելին քան 9 կմ-ով բարձր է նրան շրջապատող սարահարթից։ Հրաբուխի կալդերան ունի համարյա 110 կմ լայնություն։ Մթնոլորտային ճնշումը գագաթի մոտ ցածր է քան 107 պասկալ։ Օլիմպոսից հետո, սա մոլորակի երկրորդ հրաբուխն է բարձրությամբ։
Ամեն տարի, հարավային մարսյան ձմեռվա սկզբում Արսիայի վրա դիտարկվում է հետաքրքիր եղանակային երևույթ։ Այդ ժամանակ Արեգակի ճառագայթները հաքացնում են լեռան ստորոտները, օդը բարձրանում է, տանելով իր հետ փոքր քանակով փոշի։ Արդյունքում, բարձրացող օդը իջնում է հրաբուխի կալդերա, և մանր նստվածքները, որոնք քշվել էին լեռան ստորոտներից, ձևավորում են պտտվող փոշու ամպ, բավականին խիտ, որպեսզի հնարավոր լինի այն դիտարկել ուղեծրից։ Ամեն տարի այդ երևույթը դիտարկվում է միայն բավականին կարճ ժամանակի ընթացքում։ Արսիայի վրա փոշու ամպը կարող է բարձրանալ մինչև 15-30 կմ։
Արսիայի կալդերան ձևավորվել է այն բանից հետո, երբ լեռը մագմայի ժայթքումից հետո կոլապս է ապրել։ Հրաբուխի ստորոտներին կան այլ երկրաբանական ձևավորումներ։


== Հնարավոր քարանձավներ ==
2007 թվականին Արսիա լեռան ստորոտների վրա արբանյակային լուսանկարների միջոցով հայտնաբերվեցին յոթ հնարավոր քարանձավների մուտքեր։ Նրանք ստացել են հետևյալ ոչ պաշտոնական անվանումները՝ Դենա, Քլոե, Վենդի, Էննի, Էբբի, Նիկկի և Ջին։ Նրանք հիշեցնում են «դիտահորեր», որոնք առաջացել են քարանձավների առաստաղների քանդվելու արդյունքում։

Դենա (6°05′02″ հս․. լ. 239°03′40″ ավ. ե.6,084° с. ш. 239,061° в. д.﻿ / 6.084; 239.061)
Քլոե (4°17′46″ հս․. լ. 239°11′35″ ավ. ե.4,296° с. ш. 239,193° в. д.﻿ / 4.296; 239.193)
Վենդի (8°05′56″ հս․. լ. 240°14′31″ ավ. ե.8,099° с. ш. 240,242° в. д.﻿ / 8.099; 240.242)
Էննի (6°16′01″ հս․. լ. 240°00′18″ ավ. ե.6,267° с. ш. 240,005° в. д.﻿ / 6.267; 240.005)
Էբբի և Նիկկի (8°29′53″ հս․. լ. 240°20′56″ ավ. ե.8,498° с. ш. 240,349° в. д.﻿ / 8.498; 240.349)
Ջին (5°38′10″ հս․. լ. 241°15′32″ ավ. ե.5,636° с. ш. 241,259° в. д.﻿ / 5.636; 241.259)Այս շրջանաձև օբյկտների ցերեկվա և գիշերվա ջերմաստիճանների տարբերությունը ընդամենը շրջապատող միջավայրում ջերմաստիճանի տարբերության ընդամենը երրորդ մասն է կազմում։ Չնայած այն բանին, որ այս տարբերությունը ավելի մեծ է քան Երկրի քարանձավների համար, սա միայն ապացուցում է խորը ճեղքերի առկայությունը։ Այնուամենայնիվ, չափազանց բարձր լինելու պատճառով այս օբյեկտները դժվար թե լինեն ապաստարաններ մարսյան կյանքի ձևերի համար։
Օբյեկտներից մեկի ավելի նոր լուսանկարի վրա երևում է, թե ինչպես է Արևը լուսավորում կողքի պատը, որը ենթադրում է միայն ուղղահայաց փոսի առկայությունը, այլ ոչ թե մուտք ավելի մեծ ստորերկրյա տարածք։ Այնուամենայնիվ, օբյեկտի մթությունը խոսում է այն մասին, որ նրա խորությունը պետք է լինի ոչ պակաս քան 78 մետր։


== Տես նաև ==
Օլիմպոս (Մարս)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Հրախային գործունեությունը Մարսի վրա Archived 2004-06-03 at the Wayback Machine. (անգլ.)
Մոլորակների վրա հրաբխային գործունեության մասին հանրամատչելի հոդված Archived 2008-02-27 at the Wayback Machine.