Կովկասյան նահանգապետություն

Կովկասյան նահանգապետություն- Ռուսական կայսրության ադմինիստրատիվ միավոր։ Առաջացել է 1785 թվականին Կովկասյան փոխարքայության կազմում։ 1822 թվականին Կովկասյան նահանգապետության մեծ մասը մտավ Ստավրոպոլյան նահանգապետության կազմը


== Բնակավայրերը և ադմինիստրատիվ կառույցները ==
Կովկասյան նահանգապետությունը կազմված էր վեց վարչաշրջաններից (ռուս.՝ уезд)՝ Եկատերինոգրադսկայան, Կիզլյառը, Մոզդոկը, Ալեքսանդրովյան, Գեորգիևսկյան և Ստավրոպոլյան։ Ազով-Մոզդոկյան գծի վրա վեց ամրոցներ (Ստավրոպոլ, Եկատերինոգրադսկայա, Կիզլյառ, Մոզդոկ, Գեորգիևսկ, Ալեքսանդրովյան) հայտարարվել էին քաղաքային վարչաշրջանային կենտրոններ։


== Պատմություն ==
XVIII դար
1775 թվականին Ռուսական կայսրության կողմից պլանավորվեց մի շարք ամրությունների կառուցում Թերեքից մինչև Դոն՝ այսպես կոչված Ազով-Մոզդոկյան գիծը։ 1777 թվականին կառուցվել էր 10 ամրոցներ, այդ թվում նաև Ստավրոպոլյան (ներկայիս Ստավրոպոլը)։ 1773 նահանգապետության տարածք այցելեց ակադեմիկոս Գլյուդենշտեդը, իսկ 1793 թվականին՝ ակադեմիկոս Պալլասը։ 1785 թվականի մայիսի 5-ին կազմավորվեց Կովկասյան նահանգապետությունը՝ վեց վարչաշրջաններից։

Ալեքսանդրովյան վարչաշրջան- քաղաք Ալեքսանդրովսկ, հետագայում անվանափոխված նույնանուն կայանով
Եկատերինոգրադսկայան վարչաշրջան- քաղաք Եկատիրնոգրադ, որը եղել է մաիժամանակ նաև Կովկասյան նահանգապետության կենտրոնը։ Ավելի ուշ անվանափոխվում է նույնանուն կայանով։ Ձևավորվել է 1785 թվականի մայիսի 5-ին Կովկասյան փոխարքայության կազմում։ Վարչաշրջանը վերացվել է 1790 թվականին, տարածքը բաշխվել է Ալեքսանդրովսկյան, Գեորգիևսկյան և Մոզդոկյան շրջանների միջև։
Գեորգիևսկյան վարչաշրջան- քաղաք Գեորգիևսկ։ Ձևավորվել է Կովկասյան փոխարքայության կազմում 1785 թվականի մայիսի 5-ին։ 1827 թվականին վարչաշրջանը վերափոխվեց նույնանուն շրջանի։ 1830 թվականի մայիսի 14-ի(21) Սենատի հրամանով  անվանափոխվեց Պյատիգորսկ անունով և կենտրոնը տեղափոխվեց քաղաք Պյատիգորսկ։
Կիզլյառի վարչաշրջան- Քաղաք Կիզլյառ։ 1827 թվականին վարչաշրջանը վերափոխվեց շրջանի։ 1847 թվականի մայիսի 2-ից՝ նորից վարչաշրջան։ 1867 թվականի դեկտեմբերի 9-ին վարչաշրջանի մի մասը քաղաք Կիզլյառի հետ միասին անցնում է Ստավրոպոլյան նահանգապետությունից Թերեքյան մարզ։ Մնացած տարածքները մտավ Նովոգրիգորևսկյան վարչաշրջանի մեջ՝ Պրասկովեյա կենտրոնով։
Մոզդոկյան վարչաշրջան- քաղաք Մոզդոկ
Ստավրոպոլյան վարչաշրջան- քաղաք ՍտավրոպոլՆահանգապետության կենտրոն նշանակված էր Եկատիրինոգրադը։ 1787 թվականի վերջին Կովկասյան նահանգապետությունում հաշվվում էր 30 000 տղամարդ և 34 բնակավայր։
1790 թվականի ապրիլի 30-ին Կովկասյան նահանգապետությունը վերացվեց և ադմինիստրատիվ կառույցները տեղափոխվեցին Աստրախան։ Նահանգապետությունը նորից ստացավ մարզի կարգավիճակ Աստրախանի նահանգապետության կազմում։
Նահանգապետեր 

XIX դար
1802 թվականին Կովկասյան նահանգապետությունը առանձնացվեց Աստրախանի նահանգապետությունից և վերականգնվեց 5 վարչաշրջաններով՝

Կիզլյառյան- քաղաք Կիզլյառ
Գեորգիևսկյան-քաղաք Գեորգիևսկ
Մոզդոկյան- քաղաք Մոզդոկ
Ալեքսանդրովյան վարչաշրջան- քաղաք Ալեքսանդրովսկ, հետագայում անվանափոխված նույնանուն կայանի։Գեորգիևսկը հռչակվեց նահանգապետության կենտրոն։
1822 թվականին Կովկասյան նահանգապետությունը վերափոխվեց մարզի։
1824 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Ալեքսանդր I-ի հրամանով մարզային ներկայացուցչական տեղերը փոխադրվեցին Գեորգիևսկից տեխափոխվեց Ստավրոպոլ։
1825 թվականին ստեղծվում է քոչվոր ժողովուրդների հատուկ կառավարություն (Մագոմետանյան քոչվոր ժողովուրդների Գլխավոր ներկայացուցչություն)
1826 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Կովկասյան մարզում համաձայն մարզի ղեկավար գեներալ-լեյտենանտ Գ. Ա. Էմանուելյաի հրամանի բացվել են առաջին խնայողական բանկերը։
1842 թվականին ստեղծվել է Կովկասյան թեմը՝ վարչությունով Ստավրոպոլ քաղաքում։
1847 թվականի մայիսի 2-ին Նիկոլայ I Կովկասյան մարզը անվանափոխվեց Ստավրոպոլյան նահանգապետության, իսկ նրա երեք մարզերը (Կիզլառյան, Ստավրոպոլյան և Պյատիգորսկյան) դարձան վարչաշրջաններ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Կովկասյան փոխարքայություն // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.