Մարիա Կնեբել

Մարիա Օսիպովնա (Իոսիֆովնա) Կնեբել (ռուս.՝ Мари́я О́сиповна (Ио́сифовна) Кне́бель, մայիսի 6 (18), 1898, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 1, 1985(1985-06-01), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), խորհրդային ռեժիսոր և մանկավարժ, դերասանուհի, արվեստի պատմության դոկտոր, ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1958)։ 


== Կենսագրություն ==
Մարիա Կնեբելը ծնվել է Մոսկվայում, գրահրատարակիչ Իոսիֆ Կնեբելի ընտանիքում։ 1918 թվականից սովորել է Միխայիլ Չեխովի ստուդիայում, 1921 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնի 2-րդ ստուդիայի դպրոց (ուսուցիչ՝ Նիկոլայ Դեմիդով), որտեղ կատարել է հիմնականում յուրահատուկ դերեր։ Դպրոցը ավարտելուց հետո՝ 1924 թվական, ընդունվել է Մոսկվայի գեղարվեստի թատրոնի թատերախումբ, որտեղ աշխատել է մինչև 1950 թվականը»։ 
Ռեժիսորական կարիերան Մարիա Կնեբելը սկսել է 1935 թվականին Մ. Ն. Երմոլովայի անվան  ստուդիայում (հետագայում` Մ. Ն. Երմոլովայի անվան Մոսկվայի թատրոն)` բեմադրելով Էժեն Սկրիբի «Խարդավանքների արվեստը» ներկայացումը։ 1930-ականների երկրորդ կեսին  թատրոնում բեմադրել է մի շարք անկախ ներկայացումներ։   
1940-ական թվականներին, որպես ռեժիսոր, Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնում մասնակցել է Նիկոլայ Պոգոդինի «Կրեմլյան  ղողանջներ» (1942) և Կոնստանտին Սիմոնովի «Ռուս մարդիկ» (1943) ներկայացումների   բեմադրություններին (1942)։ Ալեքսեյ Պոպովի հետ միասին, Կնեբելը բեմադրեց Ալեքսեյ Տոլստոյի «Դժվար տարիներ» պիեսը,  Իվան Ահեղի դերում հանդես եկավ Նիկոլայ Խմելյովը։ 1957 թվականին ինքնուրույն բեմադրում  է «Անանուն աստղը» ներկայացումը, Միխայիլ Սեբաստիանի պիեսի հիման վրա։ 
Նիկոլայ Խմելյովի մահից հետո, ծագած տարաձայնության արդյունքում, նա ստիպված էր հեռանալ Մ. Ն. Էրմոլովայի անվան թատրոնից։ 
1950 թվականից եղել է Կենտրոնական մանկական թատրոնի ռեժիսոր, իսկ 1955-1960 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր։ Մարիա Կնեբելը հատկապես մոտ էր Անտոն Չեխովի դրամատուրգիային։ Նա բեմադրել է «Իվանով» (1955, Մոսկվայի Պուշկինի անվան թատրոն) և «Բալենու այգին» (1965, Խորհրդային բանակի Կենտրոնական թատրոն, «Իռլանդիայի ազգային թատրոն», Դուբլին) ներկայացումները։ 1969 թվականին բեմադրել է Ալեքսանդր Օստրովսկու «Տաղանդներն ու երկրպագուները» (Մոսկվայի Վ. Մայակովսկու անվան ակադեմիական թատրոն)։ 
1932 թվականից Մարիա Օսիպովնա Կնեբելը զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով, 1940 թվականից դասավանդել է Շչեպկինի անվան թատերական դպրոցում, 1948 թվականից՝ Թատերական արվեստի ինստիտուտի ռեժիսուրայի բաժնում (1960 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Նրա ջանքերի շնորհիվ ԽՍՀՄ-ում տպագրվել են Միխայիլ Չեխովի ստեղծագործությունները։
Նրան հուղարկավորել են Վեդենսկոե գերեզմանատանը (27-րդ տեղամաս)։ 


== Ստեղծագործական ուղի ==


=== Դերեր ՄԳԱԹ-ում ===
Չծնված հոգին, որը տանում է հանցագործության տուփը, հարբուխ; հարևան Բեռլենգո (1924-1925) - Մորիս Մետերլինկի «Կապույտ թռչուն»,
Տիկին Սնիտչեյ (1925) - «Կյանքի ճակատամարտը», որը նկարահանվել է Չարլզ Դիքենսի պատմվածքի հիման վրա,
Թավշե թիկնոցով բնակչուհին (1929) – Վսևոլոդ Իվանովի «Բլոկադա»-ում,
Կարպուխինա (1929) - Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Քեռու երազը»,
Կուզ պառավը (1930) - Լև Տոլստոյի «Հարություն» վեպի հիման վրա նկարահանված կինոնկարում,
Կինոօպերատորի օգնական (1930) - Մ. Դ. Ուոտկինսի «Գովազդ»-ում,
Շառլոտա (1934) - Անտոն Չեխովի «Բալենու այգին»,
Միսիս Ուորդլ (1934) - «Պիկվիկյան ակումբի հետմահու հուշերը», որը նկարահանվել է Չարլզ Դիքենսի վեպի հիման վրա։


=== Թատերական ներկայացումներ ===
1936 - Ալեքսեյ Արբուզովի «Երկար ճանապարհը»
1937 - Մաքսիմ Գորկու «Վերջինները»
1937 - Մաքսիմ Գորկու «Արևի երեխաները»
1940 - Շեքսպիրի «Ինչպես, դա ձեզ դուր է գալիս» (Նիկոլայ Խմելյովի հետ համատեղ)
1946 - «Իվան Ահեղ» («Դժվար տարիներ»), Ալեքսեյ Տոլստոյի պիեսի հիման վրա (Ալեքսեյ Պոպովի հետ, Մոսկվայի գեղարվեստական դրամատիկական թատրոն)
1952 - Վիկտոր Ռոզովի «Կյանքի էջ», (Կենտրոնական մանկական թատրոն)
1952 - Պյոտր Երշովի հեքիաթի հիման վրա նկարահանված «Կուզկիկ քուռիկ», (Կենտրոնական մանկական թատրոն)
1954 - Մոլիերի «Քաղքենին ազնվականության մեջ»
1955 - Անտոն Չեխովի «Իվանով», (Պուշկինի անվան Մոսկվայի դրամատիկական թատրոն)
1956 - Չարլզ Դիքենսի «Օլիվեր Թվիստ»
1957 - Միխայիլ Սեբաստյանի «Անանուն աստղը»
1958 - Ժեն Դե-Յաոյի «Կախարդական ծաղիկը»
1960 - «Ընտանիք» Ի. Պոպով։
1965 - Անտոն Չեխովի «Բալենու այգին», (Խորհրդային բանակի թատրոն, Իռլանդիայի ազգային թատրոն (Abbey Theatre) Դուբլին)
1969 - Ալեքսանդր Օստրովսկու «Տաղանդներ և երկրպագուներ», (Մայակովսկու անվան դրամատիկական թատրոն)
1972 - «Հորեղբոր երազը» (Մ. Ի. Կնեբելի և Պ. Ա. Մարկովի բեմաբեմականացումը Ֆեոդոր Դոստոևսկու վեպի հիման վրա, Վ. Մայակովսկու անվան Մոսկվայի ակադեմիական թատրոն)
1976 - Միխայիլ Սալտիկով-Շչեդրինի «Ստվերները», Կ. Ս. Ստանիսլավսկու անվան Մոսկվայի դրամատիկական թատրոն    )


== Ճանաչում և մրցանակներ ==
ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ(1958),
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1978),
Պարգևատրվել է 2 շքանշաններով և մեդալներով։


== Երկեր ==
Кнебель М. Слово в творчестве актёра. М.: Искусство, 1954; 3-е, иправл. изд.: М.: ВТО, 1970. — 160 с.; То же: М: ГИТИС, 2009. — ISBN 5-91328-048-2; ISBN 978-5-91328-048-0.
Кнебель М. О действенном анализе пьесы и роли. М., 1961.
Кнебель М.О. Об этой книге и её авторе [: Предисловие] // Демидов Н.В. Искусство жить на сцене. М.:Искусство, 1965.
Кнебель М. Школа режиссуры Немировича-Данченко. М.: Искусство, 1966. — 167 с.
Кнебель М. Вся жизнь [: Воспоминания актрисы]. М.: ВТО, 1967. — 588 с.
Кнебель М. О том, что кажется особенно важным [: Статьи, очерки, портреты]. М.: Искусство, 1971. — 520 с.
Кнебель М. Поэзия педагогики. М.: ВТО, 1984. — 528 с.
Кнебель М. Поэзия педагогики. О действенном анализе пьесы и роли. М.: ГИТИС, 2005. — 576 с. — ISBN 5-7196-0265-8.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Фонд М. О. Кнебель в РГАЛИ Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
Биография на сайте энциклопедии «Кругосвет»
Мария Осиповна Кнебель. О действенном анализе пьесы и роли