Ալեքսանդրա Արապովա

Ալեքսանդրա Պետրովնա Արապովա (ռուս.՝ Александра Петровна Арапова, 1845[…], Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - 1919[…]), Նատալյա Նիկոլաևնա Գոնչարովայի ավագ դուստրը Պյոտր Լանսկոյի հետ երկրորդ ամուսնությունից։


== Կենսագրություն ==
Ալեքսանդրա Արապովան եղել է Նիկոլայ I-ի սանուհին, կայսերական արքունիքի ազնվական օրիորդ։ Աչքի է ընկել խելքով ու կրթվածությամբ։ 1866 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1871 թվականին) ամուսնացել է սպա Իվան Արապովի հետ։
1917 թվականի վերջին Ալեքսանդրա Արապովայի մոտ է գնացել նրա քույրը՝ Պուշկինի դուստր Մարիա Գարտունգը, որը մնացել էր առանց ապրուստի միջոցների։ Արապովան գրել է իր ծանոթին՝ բարոնուհի Մարիա Վրանգելին. «Գուցե ինչ-որ մեկը կապեր ունի կառավարության հետ, և Դուք Ձեր էներգիայով ու կարեկից սրտով համոզեք նրանց մասնակից դառնալ դառը ճակատագրին... Եթե հնարավորություն կա, օգնեք անմահ բանաստեղծի կենդանի մնացած վերջին դստերը»։ Մարիա Գարտունգը մահացել է 1919 թվականին՝ չհասցնելով ստանալ թոշակը։ Ըստ Մարիա Վրանգելի խոսքերի՝ Արապովան ինքը մահացել է (նույն թվականին) հյուծվածությունից։


== Ստեղծագործություն ==
Ալեքսանդրա Արապովան հեղինակել է ակնարկներ, վեպեր, թարգմանություններ ֆրանսերենից, ինչպես նաև պատմության և պուշկինագիտության տեսակետից կարևոր օրագրեր։ Ալեքսանդրա Արապովայի խնդրանքով Ալեքսանդրա Նիկոլաևնա Գոնչարովայի հայրը՝ բարոն Գուստավ Ֆրիզենգոֆը նրան ուղղված նամակին կցել է Ալեքսանդրայի հուշերն այն իրադարձությունների մասին, որոնց արդյունքը դարձել է Պուշկինի մենամարտը։ Հեծելազորային գնդի պատմաբան Սերգեյ Պանչուլիձևի համար Արապովան շարադրել է ընտանիքում հայտնի մանրամասները Ժորժ Շառլ Դանտեսի կենսագրությունից։ Գրական ժառանգությունից հայտնի են նրա հուշերը մոր մասին, որ վերանգրված են «Նատալյա Նիկոլաևնա Գոնչարովա-Լանսկայա. Ա. Ս. Պուշկինի կնոջ ընտանեկան ժամանակագրության մասին» (ռուս.՝ «Наталия Николаевна Пушкина—Ланская: К семейной хронике жены А. С. Пушкина»)։
Ըստ ժամանակակիցների՝ Ալեքսանդրա Արապովան իր հուշերում փորձել է «հերքել այն չար զրպարտությունները, որ արատավորել են Նատալյա Նիկոլաևնայի հիշատակը»։ Նրա հուշերը հրատարակվել են 1907-1908 թվականներին «Новое время» ամսագրի հավելվածներում և առաջ են բերել մեծ արձագանք հասարակության շրջանում, դրանցով հետաքրրքվել է Լև Տոլստոյը, դրանց հղումներ են կատարել բազմաթիվ պուշկինագետներ։ Հուշերը հիմնված են հիմնականում ծանոթների, ծառաների, պատմածների, բարձր հասարակությունում տարածված բամբասանքների վրա։ Սակայն դրանցում կան նաև տեղեկություններ գրողի այրու կյանքի մասին, որոնց ականատեսը եղել է Արապովան, ինչպես նաև Նատալյա Նիկոլաևնայի պատմածները, և այդ հատվածը համարվում է առավել կարևոր պուշկինագիտության համար։ Ալեքսանդրա Արապովայի հայտնած տեղեկությունների շարքում հատկապես կարևորություն ունեն նրանք, որ վերաբերում են Պուշկինի՝ իր հարսի՝ Ալեքսանդրայի միջև իբր թե գոյություն ունեցած ինտիմ կապին և Նատալյա Պուշկինայի ու Դանտեսի ժամադրությանը Իդալիա Պոլետիկայի մոտ։ Մենամարտին նախորդած իրադարձությունների մասին Արապովայի պատմությունները (այդ թվում նաև Պուշկինի և Դանտեսի հանդիպման մասին) պարունակում են լուրջ սխալներ։ Ըստ Նիկոլայ Ռաևսկու՝

...Փորձառու գրող Ա. Պ. Արապովան հմտությամբ հորինում է երկխոսություններ (ինչպես ռուսերեն, այնպես էլ ֆրանսերեն) և հասցնում ծայրը ծայրին... Այդ պատմության մեջ շատը, անկասկած, վերաբերում է բելետրիստիկայի, այլ ոչ թե մեմուարային գրականությանը։ 
Այսպես, ըստ Արապովայի խոսքերի՝ ժամադրության ընթացքում Պոլետիկայի տան մոտ հերթապահել է Պ. Լանսկոյը, որն այն ժամանակ դեռ ծանոթ չէր Պուշկինայի հետ։ Սակայն Մ. Ի. Յաշինի ուսումնասիրությունների համաձայն, 1836 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1837 թվականի փետրվար (այն ժամանակ, երբ կարող էր տեղի ունենալ ժամադրությունը) Լանսկոյը Պետերբուրգում չի եղել։


== Ժառանգությունը ==
Ալեքսանդրա Արապովան իր արխիվը փոխանցել է Պուշկինյան տանը 1918 թվականին։ Այն պահպանվում է ձեռագրերի բաժնում. փաստաթղթերի թվում է Նատալյա Պուշկինայի նամակագրությունը հարազատների։ Բանաստեղծի այրու նամակները թույլ են տվել նոր տեսանկյունից նայել Նատալյա Նիկոլաևնայի անձին և կազմել նրա օբյեկտիվ դիմանկարը։ Արապովայի հուշերը վերահրատարակվել են 1994 թվականին։


== Երեխաներ ==
Ելիզավետա Իվանովնա Արապովա (Բիբիկովա)
Պյոտր Իվանովիչ Արապով
Անդրեյ Իվանովիչ Արապով
Նատալյա Իվանովնա Արապովա


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումները ==
С.А. Телина։ «А.П. Арапова» (ռուսերեն)։ Мордовский республиканский объединенный краеведческий музей им. И. Д. Воронина։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-08-ին։ Վերցված է 2010-08-22 
«А.П. Арапова (генеалогическое древо)» (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-08-ին։ Վերցված է 2010-08-22 
«Архив А.П. Араповой»։ Ф. 10 (№ 25558-25764); 207 ед. хр.; 1820-1918 (ռուսերեն)։ Институт русской литературы (Пушкинский Дом) РАН։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-08-ին։ Վերցված է 2010-08-22