Մահբուբ ուլ Հակ

Մահբուբ ուլ Հակ (ուրդու՝ محبوب الحق‎‎محبوب الحق, փետրվարի 22, 1934(1934-02-22), Gurdaspur, Փանջաբ, Բրիտանական Հնդկաստան, Բրիտանական կայսրություն - հուլիսի 16, 1998(1998-07-16), Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), պակիստանցի խաղերի տեսաբան, տնտեսագետ և միջազգային զարգացման տեսաբան, ով 1985 թվականի ապրիլի 10-ից մինչև 1988 թվականի հունվարի 28-ը եղել է  Պակիստանի 13-րդ ֆինանսների նախարարը։
Փանջաբի համալսարանում տնտեսագիտություն ուսումնասիրելուց հետո տեղափոխվում է Քեմբրիջ, որտեղ Ամարտյա Սենի հետ միասին ստանում է տնտեսագետի աստիճան։ Նա ավելի ուշ տեղափոխվել է Եյլի համալսարան, որտեղ  ստացել է դոկտորի աստիճան և հետագայում աշխատել է որպես գիտաշխատող  Հարվարդ Քեննեդի դպրոցում։ Նա 1960-ականներին Պակիստան է վերադարձել որպես Պակիստանի գլխավոր տնտեսագետ  և տեղափոխվել է ԱՄՆ սոցիալիստական կառավարության ընտրություններից հետո։ 1970-ական թվականներին համաշխարհային բանկում աշխատել է որպես քաղաքականության տնօրեն, ինչպես նաև Ռոբերտ Մըք Նամարայի գլխավոր տնտեսական խորհրդական։
Պակիստան է վերադարձել 1982 թվականին և 1985 թվականին դարձել է երկրի ֆինանսների նախարար, վերահսկել է զգուշավոր տնտեսական ազատականացման ժամանակաշրջանը։ 1988 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ ծառայել է որպես Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագրի կառավարչի հատուկ խորհրդական։ Հակը ստեղծել է մարդկային ներուժի զարգացման  մասին զեկույց, որը ներառում է հանրաճանաչ մարդկային զարգացման ինդեքսը, որը չափում է ժողովրդական բարեկեցության զարգացումը՝ ի հաշիվ իրենց եկամուտների։ Նա վերադարձել է Պակիստան է 1996 թվականին՝ Իսլամաբադում հիմնելու մարդկային զարգացման կենտրոն։ 


== Վաղ կյանք ==
Մահբուբ ուլ Հակը ծնվել է 1934 թ. փետրվարի 24-ին Փանջաբ նահանգում։ 1947 թվականի օգոստոսին պատանեկության տարիների ընթացքում տեսել է կրոնական բռնություններ, որոնք կապված էին Պակիստանի և Հնդկաստանի անկախության հետ։ Կրոնական բռնությունները անջնջելի տպավորություն են թողել Մահբուբ ուլ Հակի կյանքում։ Լահոր հասնելուց հետո Հակին տրվել է կառավարության կողմից հովանավորվող բնակարան, և նա որոշել է շարունակել իր կրթությունը։ 1954 թվականին նա դիմել և ընդունվել է Փանջաբ համալսարան՝ հասարակական գիտությունների ֆակուլտետ։
1958 թվականին նա ստացել է տնտեսագիտության բակալավրի աստիճան և վաստակել է կրթաթոշակ, որպեսզի ուսումը շարունակի Մեծ Բրիտանիայում։ Նա ընդունվել է Քեմբրիջի համալսարան, որտեղ կրկին նույն ոլորտում ստացել է բակալավրի աստիճան։ Քեմբրիջում Հակը ստացել է իր բակալավրի աստիճանը Ամարտյա Սենի հետ, ում հետ նա ձևավորել է սերտ և ցմահ բարեկամություն։  Կրկին կրթաթոշակ ստանալով՝ Հակը մեկնել է ԱՄՆ իր դոկտորական ուսուցման համար, որտեղ ամերիկյան տնտեսական համակարգը ավելի ուշ իր ազդեցությունը կունենար նրա՝ երկար կապիտալիզմի պաշտպանության գործում։ Նա ընդունվել է Յել համալսարանի ասպիրանտուրա  և ստացել տնտեսագիտության PhD աստիճան, որը հաջորդել է Հարվարդի նախադոկտորական աշխատանքին։ Նախադոկտորական աշխատանքն ավարտելուց հետո Հակը վերադարձել է իր երկիր՝ կառավարական համակարգին միանալու համար։


== Կարիերա ==
Հակը աշխատել է Համաշխարհային բանկի քաղաքակրթության համակարգողի տնօրենի պաշտոնում  (1970–1982) և գլխավորել է Պակիստանի ֆինանսների նախարարությունը՝ որպես ֆինանսների նախարար  (1982–1988): 1989 թվականին նա նշանակվել է Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագիր-ի կառավարիչ և ղեկավարել է միջազգային գիտնականների խումբը՝ ստեղծելու առաջին Մարդկային զարգացման զեկույցը։

Պակիստան վերադառնալուց հետո Հակը միացավ Պլանային հանձնաժողովին և մինչև 20-ական թվականները դարձավ Պլանային հանձնաժողովի գլխավոր տնտեսագետ  : Նա պահպանեց իր կապերը Ֆինանսների նախարարության հետ և շարունակեց աշխատել որպես Պակիստանի կառավարության տնտեսագետ-խորհրդատու։ 
1960-ին նա ամբողջ երկրում հանդես է եկել ելույթներով։ Նա աջակցում էր նախագահ Այուբ Խանի քաղաքականությունը։  Հակը կողմնակից էր կապիտալիզմին՝ որպես ազգային տնտեսության տնտեսական հիմք, և օգնել է առաջնորդել կառավարությանը՝ մատակարարելով ազատ շուկայական սկզբունքներ տնտեսությունը խթանելու համար։   1965 թվականի հանրային ասուլիսի կոնֆերանսի ժամանակ Հակը պնդել  է, որ ՙՙ22 արդյունաբերական ընտանեկան խմբեր եկել են տնտեսության ղեկավարման և Պակիստանի ֆինանսական քաղաքական ոլորտ և որ նրանք հսկողության տակ են առել արդյունաբերական արժեթղթերի երկու երրորդը, բանկային համակարգի 80%-ը և ապահովագրության բնագավառի արժեթղթերի 79%-ը՚՚ : Տնտեսական արագ զարգացումը պատճառ հանդիսացավ, որպեսզի Հակի թիմը կասկածի այսպիսի օրինակների աճի երկարաժամկետ կենսունակությանը։ Մինչդեռ միջազգային համայնքը ողջունում էր Պակիստանին որպես զարգացման օրինակ, Հակը բարձրացրեց այնպիսի հարցեր, որոնք այնքան էլ համապատասխան չէին եկամտի աճի բաշխմանը։   Հակը անակնկալի եկավ, որ 22 ընտանիքների ամուր օլիգարխիան հսկողության տակ էր առել ազգային տնտեսությունը և մասնավոր հատվածը։ Մինչդեռ աջակցում էր հզոր օլիգարխ ընտանիքների հարկման ավելացմանը, Հակը 1971 թվականին լքում է երկիրը՝ պատերազմից անմիջապես առաջ, որի արդյունքում արևելյան Պակիստանը վերածվեց Բանգլադեշի։ 


== Ձեռքբերումներ ==
Հակը հնդիկ տնտեսագետ Ամարտյա Սենի հետ համատեղ ուժերով մշակեց Մարդկային զարգացման ինդեքս, որը դարձավ ամենաազդեցիկ և լայնորեն տարածված ինդեքսը՝ չափելու աշխարհի մարդկային զարգացումը։ Մարդկային զարգացման ինդեքսը տարեկան մարդկային զարգացման զեկույցների համար օգտագործվեց մինչև 1990 թվականը՝ Միացյալ ազգերի զարգացման համակարգի կողմից։


== Մահ ==
Նա մահացավ 1998 թվականի հուլիսի 16-ին Նյու Յորքում՝ թողնելով իր կնոջը՝ Խադիջա Հաքին, որդուն՝ Ֆարհանին և դստերը՝ Տոնեեմային։ Մարդկային զարգացման կենտրոնում նրա ներդրումների ճանաչողությունը 1998 թվականի դեկտեմբերի 13-ին բերեց Մարդկային զարգացման կենտրոնի պաշտոնական վերանվանմանը Մահբուբ ուլ Հակի անվամբ, որի նախագահն էր Խադիջա Հակը։


== Օգտագործված ցանկ ==
The Strategy of Economic Planning (1963)
The Poverty Curtain: Choices for the Third World (1976). Columbia University Press. 247 pages. ISBN 0-231-04062-8
The Myth of the Friendly Markets (1992)
Reflections on Human Development (1996) Oxford University Press. 1st edition (1996): 288 pages, ISBN 0-19-510193-6. 2nd edition (1999): 324 pages, ISBN 0-19-564598-7
The U.N. and the Bretton Woods Institutions: New Challenges For The Twenty-First Century / Edited By Mahbub Ul Haq ... [Et Al.] (1995)
The Vision and the Reality (1995)
The Third World and the international economic order (1976)
New Imperatives of Human Security (1995)
A New Framework for Development Cooperation (1995)
Humanizing Global Institutions (1998)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
UNDP Human Development Reports website
Mahbub-ul-Haq page on United Nations in Pakistan site Archived 2004-11-01 at the Wayback Machine. – Contains a tribute, his speeches and the Human Development Review Journal
The Mahbub-ul-Haq Development Center Archived 2017-03-14 at the Wayback Machine.