Փիթեր Ջեքսոն

Փիթեր Ռոբերտ Ջեքսոն (անգլ.՝ Sir Peter Robert Jackson, հոկտեմբերի 31, 1961(1961-10-31)[…], Pukerua Bay, Porirua City, Վելինգթոն, Նոր Զելանդիա), նորզելանդացի ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան և պրոդյուսեր։ Ամբողջ աշխարհին հայտնի է իր «Մատանիների տիրակալը» և «Հոբիթ» ֆիլմաշարերով, որոնք նկարահանվել են Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքինի համանուն գրքերի հիման վրա։ Ստացել է «Օսկար»-ի երեք մրցանակ, նաև՝ «Ոսկե գլոբուս», BAFTA, «Սատուրն» կինոմրցանակներ՝ լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար։ Նրա նկարահանած «Մատանիների տիրակալը։ Թագավորի վերադարձը» և «Հոբիթ։ Անսպասելի ճանապարհորդություն» ֆիլմերը դարձել են կինոաշխարհի ամենաշահութաբեր ֆիլմերից՝ վաստակելով ավելի քան 1 միլիարդ դոլար։ Որպես ամենաշահութաբեր ռեժիսոր՝ Ջեքսոնը զիջում է միայն Ջեյմս Քեմերոնին։


== Վաղ տարիներ ==
Փիթեր Ջեքսոնը ծնվել է 1961 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Նոր Զելանդիայի Պուկերուա-Բեյ փոքրիկ քաղաքում, Ուիլյամ և Ջոան Ջեքսոնների ընտանիքում։ Նա իր հայրենիքի՝ Նոր Զելանդիայի մասին ասել է, որ «այն ոչ թե փոքր երկիր է, այլ մեծ գյուղ»։ Նրա ծնողներն արմատներով Անգլիայից էին, հայրը մասնակցել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Փոքրուց Փիթերը սիրում էր լուսանկարչությունը, ուստի նրա ծնողների ընկերներից մեկը նվիրում է նրան սիրողական լուսանկարչական սարք, որով էլ պատանու մեջ ծնում է ապագա ռեժիսորին։
Առաջին փորձերից սկսած Ջեքսոնը մեծ ուշադրություն էր դարձնում հատուկ էֆեկտներին և հաճախ նրա մոտ բավականին մեծ հաջողություններ էին գրանցվում։ Շուտով նա մասնակցում է կարճամետրաժ ֆիլմերի մրցույթի, որտեղ ներկայացնում է մի ֆիլմ, որտեղ պատկերված էր, թե ինչպես է հսկայական հրեշը ավերում քաղաքը։


== Գործունեություն ==


=== Առաջին ֆիլմեր ===
1983 թվականին նա սկսում է նկարահանել «Վատ ճաշակում» սիրողական ֆիլմը, որն այլմոլորակայինների մասին էր։ Ջեքսոնն այնտեղ ոչ միայն ռեժիսոր, սցենարի հեղինակ, օպերատոր և մոնտաժոր էր, այլ նաև՝ մի քանի դերի կատարող, այդ թվում նաև՝ գլխավոր դերերից մեկի։
«Վատ ճաշակում» ֆիլմի ստեղծման ժամանակ Ջեքսոնը հասկացավ, որ այն դուրս է գալիս սիրողական ֆիլմի սահմաններից, չնայած այն ստեղծվել էր բավականին փոքր բյուջեով։ Ֆիլմի ստեղծումը տևեց մոտ 4 տարի, որից հետո Ջեքսոնի ընկերներից մեկին հաջողվեց ֆիլմը ցուցադրել Կաննի միջազգային կինոփառատոնում՝ 1987 թվականին։ Այն անսպասելիորեն դրական արձագանք գտավ և ցուցադրվեց 12 երկրներում։
1980-ական թվականների վերջից Ջեքսոնը սկսում է աշխատել իր կին և գործընկեր Ֆրենսիս Ուոլշի հետ, որը սկզբում միայն նրա ֆիլմերի սցենարիստն էր, սակայն հետագայում աշխատում է նաև որպես պրոդյուսեր։ Նրանց է պատկանում կինոարտադրող մի քանի ընկերություններ, որոնցից են՝ WingNut Films, Weta Workshop և Weta Digital ընկերությունները։
1989 թվականին դուրս եկավ Ջեքսոնի հաջորդ ֆիլմը՝ «Ծանոթացեք Ֆիբլների հետ» տիկնիկային երգիծական կատակերգությունը, որտեղ նա ծաղրում է «Մապետ շոու»-ն և այլ ֆիլմեր։ Ջեքսոնն այսպես է մեկնաբանել իր ֆիլմը. «Այստեղ ներկայացված է հումոր, որը վերաբերում է բազմաթիվ մարդկանց։ Այն շատ մռայլ է, սատիրական և շատ վայրի»։ «Ֆիբլները» նրա առաջին ֆիլմն էր, որտեղ համագործակցեց Ռիչարդ Թեյլորի հետ, որն էլ հետագայում պետք է աշխատեր նրա բոլոր ֆիլմերի վրա։
Փիթեր Ջեքսոնի առաջին պրոֆեսիոնալ խաղարկային ֆիլմը՝ «Կենդանի դիակը» սարսափ կատակերգությունը, դուրս եկավ 1992 թվականին։ Այն պատմում էր մի էկզոտիկ կենդանու մասին, որն ընկնելով քաղաքային կենդանաբանական այգի՝ ամբողջ քաղաքի վրա վիրուս է տարածում և մարդիկ դառնում են կենդանի դիակներ։ Ֆիլմը Ջեքսոնին բերեց մեծ հաջողություններ, նաև՝ բազմաթիվ մրցանակներ։


=== «Երկնային արարածներ» և «Մոռացված արծաթ» ===
1994 թվականին Փիթեր Ջեքսոնը նկարահանեց «Երկնային արարածներ» հոգեբանական դրաման, որը հիմնված էր նորզելանդական Քրայսթերչ քաղաքում տեղի ունեցած իրական դեպքերի վրա։ Ֆիլմը պատմում է երկու ընկերուհիների մասին, որոնք այնքան ինքնամոռաց են մտածում կախարդական աշխարհների մասին, որ արդյունքում սպանում են իրենցից մեկի մորը։ Այս ֆիլմի սցենարը նոմինացվեց «Օսկար»-ի, ընդ որում՝ այն դերասանուհի Քեյթ Ուինսլեթի առաջին ֆիլմն էր։
Հաջորդ տարի, ռեժիսոր Քոսթ Բոութսի հետ համատեղ, Փիթերը նկարահանեց «Մոռացված արծաթ» կեղծ վավերագրական ֆիլմը։ Այս ստեղծագործությունը պատմում է նորզելանդացի մոռացված ռեժիսոր Քոլին Մակքենզիի մասին, որը ենթադրաբար հիմք է դրել գունային և ձայնային ֆիլմարտադրությանը։ Ֆիլմում որևէ փաստ չկա այն մասին, որ պատմությունը հորինված է, այդ իսկ պատճառով շատ հանդիսատեսներ անակնկալի եկան, երբ իմացան, որ նա իրականում գոյություն չի ունեցել։


=== «Սարսափներ» ===
Շուտով պրոդյուսեր Ռոբերտ Զեմեկիսը հրավիրում է Ջեքսոնին համատեղ նկարահանելու «Սարսափներ» (1996) մեծաբյուջե ֆիլմը, որի գլխավոր դերերում էր Մայքլ Ջեյ Ֆոքսը։ Ֆիլմը ձախողվեց վարձույթում, սակայն այնտեղ տեղ գտած հատուկ էֆեկտները նորություն էին 1990-ականների համար։ Նույն թվականին Փիթերը դառնում է նորզելանդական «Ջեք Բրաունը հանճար է» ֆիլմի պրոդյուսերը։ 1997 թվականի փետրվարին Universal Studios ընկերությունն առաջարկում է Ջեքսոնին նկարահանել «Քինգ-Քոնգ» ֆիլմի ռիմեյքը, քանի որ այդ շրջանում սկսել էին նկարահանվել Գոձիլայի և Ջո Յանգի մասին պատմող նոր ֆիլմեր։


=== «Մատանիների տիրակալը» ===

«Սարսափներ» ֆիլմի ստեղծումից հետո Փիթեր Ջեքսոնը սկսեց աշխատել իր գլխավոր գլուխգործոցի՝ «Մատանիների տիրակալը» եռագրության նկարահանման վրա։ Դեռ 1997 թվականին նա, պրոդյուսեր Սաուլ Զեյնցից ստացել էր գրքի էկրանավորման իրավունքները։ Սկզբում Փիթերն աշխատում էր Miramax ընկերության հետ և ցանկանում էր նկարահանել երկու ֆիլմ, սակայն շուտով ընկերությունը պահանջում է նկարահանել ընդամենը մեկ ֆիլմ։ Արդյունքում ռեժիսորը հրաժարվում է այդ ընկերությունից և դիմում է New Line Cinema ընկերության պրոդյուսեր Ռոբերտ Շեյին, որը հետաքրքրված էր եռագրության ստեղծմամբ։ Նկարահանումները սկսվեցին 1999 թվականի հոկտեմբերի 11-ին, Նոր Զելանդիայում և ավարտվեցին 2000 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։ Ֆիլմերը դուրս եկան երեք տարին մեկ, 2001 թվականին՝ «Մատանու եղբայրությունը», 2002 թվականին՝ «Երկու ամրոցը» և 2003 թվականին «Թագավորի վերադարձը»։ Այս աշխատանքը Ջեքսոնին և իր գործընկերներին ընդհանուր բերեց 17 օսկար, ընդ որում՝ «Թագավորի վերադարձը» ֆիլմը կրկնեց «Բեն Հուր» և «Տիտանիկ» ֆիլմերի ռեկորդը՝ ստանալով 11 օսկար, այդ թվում նաև՝ լավագույն ֆիլմի և ռեժիսորի համար։ Այս ֆիլմը «Տիտանիկ» ֆիլմից հետո դարձավ երկրորդը, որը համաշխարհային վարձույթում հավաքեց ավելի քան 1 միլիարդ դոլար։
«Մատանիների տիրակալը։ Մատանու եղբայրություն» ֆիլմի նկարահանումներից հետո Փիթեր Ջեքսոնը դաջվածք արեց՝ էլֆական 10 թվի տեսքով։


=== «Քինգ-Քոնգ» ===
2005 թվականի դեկտեմբերի 14-ին էկրան բարձրացավ Փիթեր Ջեքսոնի հաջորդ ֆիլմը՝ «Քինգ-Քոնգ»-ը, որը 1933 թվականին նկարահանված «Քինգ-Քոնգ» ֆիլմի ռիմեյքն էր։ Աշխատանքները սկսելուց առաջ Ջեքսոնը ստանում է 20 միլիոն դոլար, որը ռեժիսորի համար ամենաբարձր եկամուտն էր՝ ստացած ֆիլմի ստեղծման սկզբում։ Ֆիլմը ամերիկյան վարձույթում հավաքեց 218 միլիոն դոլար, իսկ համաշխարհայինում՝ 547 միլիոն դոլար։ Այն ստացավ նաև երեք «տեխնիկական» օսկար՝ լավագույն ձայնի, լավագույն ձայնային մոնտաժի և լավագույն հատուկ էֆեկտների համար։ 2002 թվականից Ջեքսոնն ընդգրկված էր «Premiere» ամսագրի կինոարտադրության ամենաազդեցիկ դեմքերի ցանկում։ 2002 թվականին նա զբաղեցնում էր 41-րդ հորիզոնականը, 2003 թվականին՝ 20-րդը, 2004 թվականին՝ 6-րդը, իսկ 2005 թվականին նա գլխավորում էր ցանկը։


=== «Քնքուշ ոսկորներ» ===
2009 թվականի դեկտեմբերի 11-ին դուրս եկավ ռեժիսորի նոր ֆիլմը՝ «Քնքուշ ոսկորներ»-ը, որի հիմքում ընկած է Էլիս Սիբոլդի համանուն գիրքը։ Ֆենտեզի ժանրում նկարահանված ֆիլմը՝ համեմված սպանության տեսարաններով, որոշ նմանություններ ունի «Երկնային արարածներ» ֆիլմի հետ։


=== «Հոբիթ» և «Բժիշկ ով» ===
Դեռևս 2006 թվականից Փիթեր Ջեքսոնը հետաքրքրվում էր «Հոբիթ կամ գնալն ու գալը» գրքի էկրանավորման հարցերով. նա խորհրդակցում էր MGM ընկերության հետ՝ New Line ընկերության հետ համատեղ երկու ֆիլմ նկարահանելու մասին։ 2006 թվականից Ջեքսոնի երկու ընկերությունների (Wingnut Films և New Line Cinema) միջև անընդհատ վեճեր են տեղի ունենում, ինչն էլ հանգեցնում է Ջեքսոնին ֆիլմի ռեժիսորի պաշտոնից հեռացնելուն։ New Line Cinema ընկերության գլխավոր Ռոբերտ Շեյը հայտարարեց, որ «...Ջեքսոնը երբեք չի ստեղծի որևէ ֆիլմ այդ ընկերությունում, քանի ես աշխատում եմ այստեղ...»: Այս իրադարձությունները հանգեցրին ընկերության դեմ համացանցային ընդվզումների, և 2007 թվականի օգոստոսին Շեյը փորձեց համաձայնության գալ Ջեքսոնի հետ։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 18-ին հայտարարվեց, որ Փիթեր Ջեքսոնը և New Line Cinema ընկերությունը համաձայնության են եկել և համատեղ նկարահանելու են «Մատանիների տիրակալի» երկու սիկվելները. Ջեքսոնը լինելու էր ֆիլմերի պրոդյուսերը, իսկ ռեժիսոր էր դառնալու Գիլյերմո դել Տորոն։ Սակայն 2010 թվականի սկզբին դել Տորոն լքեց նախագիծը՝ նկարահանումների սկզբի աշխատանքների ձգձգման պատճառով, և մեկ ամիս անց Ջեքսոնը վերադարձավ ռեժիսորի թեկնածուների շարքին. հոկտեմբերի 15-ին նա արդեն ռեժիսորի աթոռին էր։ Ֆիլմի նկարահանումները սկսվեցին 2011 թվականի մարտի 20-ին։ 2012 թվականի հուլիսի 30-ին Ջեքսոնն իր ֆեյսբուքյան էջում հայտարարեց, որ երկու ֆիլմի փոխարեն նկարահանվելու են երեքը։ «Հոբիթ»-ի նկարահանումների պատճառով 2013 թվականի օգոստոսին նա հրաժարվեց իր սիրելի «Բժիշկ ով» հեռուստասերիալի ռեժիսորությունից։


== Կամեո ==
Իր բոլոր ֆիլմերում Փիթեր Ջեքսոնը նկարահանվում է որևէ էպիզոդիկ դերում.

«Սարսափներ»-ում նա խաղում է մի հսկա ռոք երգչի դեր, որին պատահաբար դիպչում է «The FAIRWATER Gazette» թերթի խմբագրությունից դուրս եկող գլխավոր հերոսը։
Նա հայտնվում է «Մատանիների տիրակալը» եռագրության բոլոր ֆիլմերի մեջ։ Առաջին ֆիլմում նա երևում է որպես Բրիի բնակիչ, երկրորդում որպես ուրուկ-հայ, իսկ երրորդում որպես օրկ, որը մահանում է Լեգոլասի նետի հարվածից։
«Թագավորի վերադարձը» ֆիլմում նրա երկրորդ կամեոն տեղի է ունենում Շելոբի քարանձավի տեսարանը նկարահանելու ժամանակ, երբ պետք է երևար Սեմի ձեռքը։ Այդ ձեռքն իրականում Ջեքսոնինն է։ Շոն Ասթինի ժամանակավոր բացակայությունը չի խանգառում ռեժիսորին մինչև վերջ նկարահանել դրվագը։
«Հոբիթ։ Անսպասելի ճանապարհորդություն» ֆիլմում նա խաղում է թզուկի դեր, որը բռնել էր արկինստոնը, այնուհետև փախչում էր քաղաքից վիշապի հարձակման ժամանակ։
«Քինգ-Քոնգ»-ում նա կատարում է օդաչուի դերը, որը փորձում էր սպանել շենքի տանիք բարձրացած կապիկին։
«Քնքուշ ոսկորներ»-ում խաղում է խանութում լուսանկարչի դերը։
«Հոբիթ։ Սմոգի պարապուտը» ֆիլմում կատարում է գազար ուտող պատահական անցորդի դեր։Փիթերի երեխաները՝ Բիլի և Քեթի Ջեքսոնները, «Մատանիների տիրակալը» եռագրությունից սկսած խաղացել են ռեժիսորի բոլոր ֆիլմերում։


== Ֆիլմագրություն ==


== Մրցանակներ և նոմինացիաներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Փիթեր Ջեքսոնը Ֆեյսբուքում
Փիթեր Ջեքսոն (անգլ.) Internet Movie Database կայքում
«The Vintage Aviator» ընկերություն