Սիրամարգակն

Սիրամարգակն (լատ.՝ Inachis io) կամ ցերեկային սիրամարգակն, նիմֆալիդների ընտանիքի ցերեկային թիթեռների տեսակ։
Առանձնյակի լատիներեն կենսաբանական անունը՝ Īnachis, տրվել է ի պատիվ հին հունական արքա Ինախոսի և նրա դստեր Իոյի։


== Նկարագրություն ==
Առջևի թևերի երկարությունը կազմում է 27-31 մմ, ընդհանուր թևերը՝ մինչև 62 մմ։
Թիթեռների էգերը սովորաբար լինում են ավելի մեծ, քան արուները։ Թևերը ունեն վառ գունավորում։ Հիմնական գույներն են՝ շագանակագույնը և կարմիրը։
Թևերի վրա կան նաև չորս խոշոր «աչքեր» հիշեցնող կապույտ կետեր։ Այդ պատճառով էլ այս թիթեռները ստացել են «սիրամարգակն» անվանումը։ Ցերեկային սիրամարգակնի գունավորման առաջացումը պայմանավորված է հարսնյակի վրա ջերմության և ցրտի ազդեցությամբ։ Թևերի ստորին մակերեսը սև-շագանակագույն է, ավելի բաց, ալիքաձև ակոսավոր գծերով։


== Տարածվածություն ==


=== Բնական արեալ ===

«Սիրամարգակն» կոչվող թիթեռները տարածված են Եվրասիա աշխարհամասի արտաարևադարձային լայնություններում, ինչպես նաև Ճապոնիայում։ Հյուսիսում՝ մինչև հյուսիսային լայնության 60°-ը։
Հանդիպում են Արևելյան Եվրոպայի ողջ տարածքում՝ Ուկրաինայում, Բելառուսում, Մերձբալթյան հանրապետություններում, Լեհաստանում, Չեխիայում, Անդրկովկասի որոշ հատվածներում (հիմնականում Ադրբեջանի Հանրապետությունում)։
Տարածված են նաև Գերմանիայի արևելքում, բացակայում են Կրետե կղզում՝ Հունաստանում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։


=== Բնական միջավայր ===
Այս թիթեռները ապրում են դաշտավայրերում, մարգագետնային տարածություններում, անտառներում, գետերի ափերին, լճակների մոտ և այլուր։
Բացի այդ ապրում են նաև մարդաբնակ վայրերում՝ անտառային զբոսայգիներում, քաղաքային զբոսայգիներում և բնակելի տարածքներում։
Տարածված են ծովի մակարդակից մինչև 2000-2500 մետր բարձրություններում։


== Բազմացում և զարգացում ==

Բեղմնավորումը ներքին է։ Բաժանասեռ կենդանիներ են և լավ արտահայտված է սեռական դիմորֆիզմը։ Բազմացումը իրականանում է սեռական ճանապարհով։
Արուների սպերմատոզոիդները էգի սեռական ուղիներում շատ երկար պահպանում են կենսունակությունը։ Այս թիթեռները առավել լավ են հարմարվել գոյության պայմաններին՝ կենսակերպին և կենսամիջավայրին։
Բացառվում է հասուն թիթեռի և թրթուռի միջև ներտեսակային պայքարը (գոյության կռիվ, բնական ընտրություն), քանի որ նրանք սնվում են տարբեր տեսակի սննդով։


=== Ձու ===
Ինկուբացիոն շրջանում էգերը դնում են 100-300 ձու։


=== Թրթուր և հարսնյակ ===
Սիրամարգակնը, ինչպես և մյուս թիթեռները, զարգանում է լրիվ կերպարանափոխությամբ (լրիվ մետամորֆոզ)՝ ձու, այնուհետև անցնում է հարսնյակային փուլ։
Առողջ հարսնյակը դառնում է թրթուր, իսկ թրթուրը մեծանալով դառնում է հասուն միջատ՝ թիթեռ։ Ձվից դուրս եկած թրթուռները խիստ տարբերվում են սեռահասուն միջատից և հարսնյակից։
Սիրամարգակն կոչվող թիթեռների թրթուրը ունի սև գունավորում և չափերով շատ փոքր է։
Թրթուրը, առատ սնվելով, մի քանի անգամ մաշկափոխությունից հետո հասնում է որոշակի մեծության։ Այդ ժամանակ այն դադարում է սնվել և շարժվել, ամրանում է պարիսպների կամ ծառերի բներին և վերածվում հարսնյակի։
Հարսնյակային շրջանի փոփոխություններից են այն, որ միջատը ձեռք է բերում իր կենսական օրգանները և սկսում են զարգանալ հյուսվածքները։ Այս ձևափոխություններից հետո հարսնյակից դուրս է գալիս հասուն թիթեռը՝ իրեն բնորոշ գունավորմամբ։


== Փոստային նամականիշ ==

		
		


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Стриганова Б. Р., Захаров А. А. Пятиязычный словарь названий животных: Насекомые (латинский-русский-английский-немецкий-французский) / Под ред. д-ра биол. наук, проф. Б. Р. Стригановой. — М.: РУССО, 2000. — С. 270. — 1060 экз. — ISBN 5-88721-162-8..
Коршунов Ю. П. Определители по флоре и фауне России // Булавоусые чешуекрылые Северной Азии. Выпуск 4. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2002. — С. 57. — ISBN 5-87317-115-7..
Ламперт К. Атлас бабочек и гусениц. Места обитания. Физические характеристики. Поведение. Размножение/К. Ламперт; Под ред. А. И. Быховца. - Мн.: Харвест, 2003. 736 с


== Արտաքին հղումներ ==

Թեփուկաթևավորներ Archived 2011-10-05 at the Wayback Machine. թիթեռներ - սիրամարգակն
Peacock (Սիրամարգակն) թիթեռի մասին բրիտանական կայքում [1] , Մեծ Բրիտանիայի թիթեռներ
HD վիդեոներ սիրամարգակնի մասին
գլխավոր էջ, սիրամարգակն Archived 2010-11-16 at the Wayback Machine., թեփուկաթևավորների մասին թիթեռներին նվիրված կայքում
սիրամարգակն Archived 2010-01-29 at the Wayback Machine., ընդհանուր տեղեկատվություն
սիրամարգակն, իմանալ ամեն ինչ թիթեռների մասին
Peacock - Սիրամարգակն Archived 2016-02-16 at the Wayback Machine., Եվրոպայի ամենատարածված թիթեռները