Սաադա (քաղաք)

Սաադա (արաբ․՝ صعدة‏‎‎; անգլ.՝ Sadah), քաղաք Եմենում։ Եմենի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող համանուն Սաադա մուխաֆազայի վարչական կենտրոնն է (մայրաքաղաքը) և Եմենի հյուսիսարևմտյան մասի գլխավոր քաղաքը։   


== Պատմություն ==
Հին ժամանակներից Սաադան տեղակայված էր հյուսիսի և հարավի միջև առևտրային ճանապարհների խաչմերուկում։ Նախկինում քաղաքը հայտնի էր որպես Կարնա (Κάρνα)՝ Մինսկյան պետության մայրաքաղաք։ Քաղաքով անցնում էին քարավանային ուղիներ հարավից դեպի ժամանակակից Սաուդյան Արաբիայի տարածք։
Հենց այստեղ է 9-րդ դարում Իմամ Ալ-Հադի Յահյա բեն Ալ-Հուսեյն բեն Ալ-Քասիմը սկսել զեյդիտություն քարոզել։ Զեյդիտների ժամանակաշրջանում (860-1962 թվականներին) շուրջ 1200 տարվա ընթացքում, Սաադան Եմենի զեյդիտների կրոնական կենտրոնն էր, իսկ 1962 թվականի հեղափոխությունից հետո Սաադա նահանգը կենտրոնական քաղաքի հետ միասին մնացել է զեյդիտների միակ հենակետը։   


== Աշխարհագրական դիրք ==
Ծովի մակերևույթից բարձր է 1875 մետր, իսկ ծովի մակերևույթից բացարձակ բարձրությունը 1836 մետր է։
Քաղաքը գտնվում է անապատում։ Տեղակայված է Սահար և Մաար լեռների միջև՝ Սաուդյան Արաբիայի սահմանից 80 կմ հեռավորության վրա։ Սաադան ավանդաբար եղել է վարչական և առևտրային կենտրոն Եմենի հյուսիսում՝ Սաուդյան Արաբիա տանող ճանապարհին։


== Քաղաքի նկարագրություն ==
Սաադայի ամենանշանավոր հնագույն կառույցներից մեկը 16-րդ դարում կառուցված կավից պարսպապատն ։ Լինելով Եմենի կարևորագույն պատմական հուշարձաններից մեկը՝ այն գրեթե ամբողջությամբ պահպանվել է։ Երկարությունը հասնում է 3326 մետրի։ Պատն ունի չորս դարպաս և 52 աշտարակ։ Նրա բարձրությունը 8 մետր է։ Իր նշանակությամբ կառույցը հավասարեցված է Սանայի պատերին։
Քաղաքի ճարտարապետական զարդը Ալ-Հադի պահպանված հնագույն մզկիթն է, որը գտնվում է պարսպապատերի ներսում։ Սա Եմենի հնագույն և ամենագեղեցիկ մզկիթներից մեկն է։ Այն կառուցվել է 9-րդ դարում Իմամ Ալ-Հադի Յահյա բեն Ալ-Հուսեյն բեն Ալ-Քասիմին կողմից, որը զեյդիտների դինաստիայի հիմնադիրն է։ Մինչ օրս մզկիթը շարունակում է մնալ զեյդիտների կարևոր ուսումնական կենտրոնը, որտեղ գտնվում է նրանց սրբավայրը՝ Իմամ Ալ-Հադի Յահյա բեն Ալ-Հուսեյն բեն Ալ-Քասիմի դամբարանը։
Պարսպի ներսում կարելի է տեսնել կավե բազմաթիվ հնագույն կառույցներ, որտեղ այժմ գտնվում են կառավարական հաստատությունները, մեդրեսեն և շուկաները։ Սաադայի շուկաներում վաճառվում են օճառի քարից (ստեատիտ) պատրաստված հայտնի կաթսաներ։
Միջնադարյան քաղաքը կառուցված է տոփած կավից, իսկ շուրջն աճում է աղմկոտ նոր քաղաք՝ տիպիկ արաբական հարաբերություններով, ավտոտնակներով փողոցներով, արհեստանոցներով և մանրածախ խանութներով։


== Տեսարժան վայրեր ==
Քաղաքի տեսարժան վայրերից են․

հին կավե շինություններ՝ ներառյալ մինչև 4 հարկանի տներ,
16-րդ դարի քաղաքային պարիսպը, որը շրջապատում է հին քաղաքը,
Ալ-Հադի մզկիթը,
Սաադայից 10 կմ հյուսիս՝ Ալ-Թալ գյուղում, ամեն շաբաթ օր բացվում է շուկա, որը համարվում է երկրում ամենամեծերից մեկը։
Ակիմ գյուղի հյուսիս-արևմտյան այգիներից 60 կմ հեռավորության վրա պահպանվել է հնագույն ամրոց, որը հսկում էր Արաբական թերակղզու ներքին շրջաններից հարավ գնացող առևտրականներին։


== Բնակչություն ==

17-20-րդ դարերին եղել է եմենցի հրեաների հոսք, և Իսրայելը կարող էր ամրապնդել իր հատուկ հրեական ազդեցությունը Եմենում և, նույն չափով, Սաադա քաղաքում։ Հրեաները տնտեսապես ազդել են քաղաքի ճակատագրի վրա՝ որպես առևտրականներ և արհեստավորներ, և հատկապես արծաթագործության մեջ, ինչը նպաստել է Սաադայի կայուն վերականգնմանը։
Ներկայումս շրջակա տարածքի ցեղերը որոշում են քաղաքի ճակատագիրը։ Ամեն կիրակի անցկացվում են շուկաներ։ Շուկայում կարելի է գտնել գորգեր, արծաթյա իրեր, էլեկտրոնային սարքավորումներ, շատ այլ ապրանքներ։
2013 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 70 203 մարդ։
Քաղաքի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների.


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Густерин П. В. Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — 352 с. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4