Սվանտե Պաաբե

Սվանտե Պաաբե կամ  Սվանտե Պեբո  (շվեդերեն՝ Svante Pääbo, ապրիլի 20, 1955(1955-04-20), Օսկար, Ստոկհոլմ և Ստոկհոլմ), շվեդ կենսաբան, պոպուլյացիոն գենետիկայի մասնագետ։ Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամ, Լեոպոլդինայի (2001), ԱՄՆ ԳԱԱ-ի արտասահմանյան անդամ (2004), Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի (2015) և Լոնդոնի թագավորական ընկերության (2016) անդամ։


== Կենսագրություն ==
Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1982) կենսաքիմիկոս Սունե Բերգստրամի որդին է։ Մայրը՝ Կարին Փիեբոն, էստոնական ծագում ունի։
Պաաբեն սովորել է թարգմանիչների դպրոցում, 1975 թվականից Ուփսալայի համալսարանում սովորել է եգիպտագիտություն, ռուսաց լեզու, գիտության և բժշկության պատմություն։ Ատենախոսություն է պաշտպանել մոլեկուլային իմունոլոգիայի բնագավառում (1986)։ Այնուհետև նա կարճ ժամանակ աշխատել է Ցյուրիխի համալսարանի մոլեկուլային կենսաբանության կենտրոնում և Լոնդոնի քաղցկեղի ուսումնասիրության ինստիտուտում։ 1987-1990 թվականներին Կալիֆոռնիայի Բերկլիի համալսարանի ասպիրանտուրայում ուսանելիս՝ Ալլան Ուիլսոնի լաբորատորիայում, նա զբաղվում էր հանածոների և նորագույն ժամանակաշրջանում ոչնչացված կենդանիներից գենետիկական նյութերի առանձնացումով։ 1990-1997 թվականներին` Մյունխենի համալսարանի ընդհանուր կենսաբանության պրոֆեսոր էր, 1997 թվականից` Լայպցիգի էվոլյուցիոն մարդաբանության ինստիտուտի գենետիկայի ամբիոնի վարիչ։
2008 թվականին նա ամուսնացավ իր գործընկեր Լինդա Վիգիլանտի հետ, որի հետ միասին 2005 թվականին որդի էին ունեցել՝ Ռունին։ Ըստ Neanderthal Man: In Search of Lost Genomes՝ Պաբլոն երկսեռական է եղել և, նա ենթադրում է, որ մինչև Լինդա Վիգիլանտին հանդիպելը գեյ է եղել։ Այժմ ունեն որդի և դուստր։


== Նվաճումներ ==
Պաաբոն  գիտության այնպիսի ճյուղի հիմնադիրներից մեկն է, ինչպիսին է հնէածագումնաբանությունը, որը ծագումնաբանական մեթոդներով ուսումնասիրում է առաջին մարդկանց և հոմինիդներին։ Նա սկսեց աշխատել այս ոլորտում 1984 թվականին՝ եվրոպական թանգարանների հավաքածուներից հին եգիպտական մումիաների ուսումնասիրությամբ, որոնցից նա օգտվել է եգիպտագիտության ուսուցչի միջոցով։ 1985 թվականին պատմության մեջ առաջին անգամ գենետիկ նյութը հանվեց մումիաներից։ 2006 թվականին նա հայտարարեց նեանդերթալցու գենի ամբողջական ապակոդավորման պլանի մասին։ 2009 թվականի փետրվարին հրապարակվեցին առաջին նախնական արդյունքները, իսկ 2010 թվականի մայիսին դրանք հրապարակվեցին «Science» ամսագրում։ 2010 թվականի մարտին Պաաբո խումբը, որն ուսումնասիրում էր Ալթայի Դենիսովայի քարանձավում հայտնաբերված ոսկորների բեկորից դուրս բերված ԴՆԹ-ն, եկավ այն եզրակացության, որ հնագույն ժամանակներում գոյություն է ունեցել անհայտ տեսակի հոմինիդ, դենիսովյան մարդը։ 2016 թվականին Պաաբո խումբը հրապարակեց մի աշխատություն, որում ամբողջ աշխարհի գրեթե 2000 մարդու գեների համեմատական վերլուծության հիման վրա եզրակացվեց, որ գոյություն են ունեցել նեանդերթալցիների և բանական մարդու տարբեր խմբերի միջև խաչասերման առնվազն երեք դրվագ։
«Պաաբո» խմբի 2002 թվականի զեկույցը, այսպես կոչված, «լեզվական գեն» FOXP2-ի հայտնաբերման վերաբերյալ, առաջացրել էր համատարած հասարակական ռեզոնանս և գիտական քննարկումներ։ Պաաբոն հանդիսանում է  Եվրոպական ակադեմիայի (1998), Բեռլին-Բրանդենբուրգյան գիտությունների ակադեմիայի (1999), Սաքսոնյան գիտությունների ակադեմիայի (2004), Ամերիկյան արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ (2011)։


== Մրցանակներ և պարգևներ ==
1992 — Լեյբնիցի անվան մրցանակ
1998 — Max Delbrück Medal մրցանակ
1999 — Լեոպոլդինի Carus-Medaille մրցանակ
2003 — Leipziger Wissenschaftspreis մրցանակ
2003 — Ernst Schering Prize  համանուն հիմնադրամի մրցանակ
2005 — Louis-Jeantet Prize for Medicine մրցանակ
2009 —   Կիստլերի մրցանակ
2010 — Newcomb Cleveland Prize մրցանակ
2013 —   Գրուբերի մրցանակ Պոպուլյացիոն գենետիկայի բնագավառում կատարած հետազոտության համար
2014 - Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան մեծ ոսկե մեդալ, «Հնէածագումնաբանության և հնագիտության բնագավառում ակնառու ձեռքբերումների համար» (Ա. Պ. Դերեվյանկոյի հետ միասին)
2016 — Կեյո մրցանակ
2016 —   Բժշկության բնագավառում առաջընթացի մրցանակ
2017 — Դեն Դեվիդի մրցանակ
2018 — HFSP Nakasone Award մրցանակ
2018 — Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակ
2018 — Կյորբերի համանուն հիմնադրամի մրցանակ
2018 — Նիրենբերգի մրցանակ, SIO
Ուայլի  համանուն հիմնադրամի մրցանակ (2019)
Դարվին- Ուոլլեսի մեդալ (2019)
Իռլանդիայի Գալվեյի ազգային համալսարանի պատվավոր դոկտոր (2015)Պարգևատրվել է  «Վաստակի համար» շքանշանով (2008) և «Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության առջև վաստակի համար» Մեծ խաչ  շքանշանով (2009)


== Աշխատություններ ==
ՌուսերենСванте Пэабо. Неандерталец. В поисках исчезнувшего генома. — М.: АСТ. Corpus — 2018. — 416 с. — ISBN 978-5-17-091066-3


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Claudia Eberhard-Metzger Fahndung nach dem kleinen Unterschied (Porträt: Svante Pääbo)(գերմ.) // Spektrum der Wissenschaft : magazin. —Heidelberg, 2008. — № 11. — С. 116—122. ISSN 0170-2971
Pääbo, Svante Ancient DNA(անգլ.) // Scientific American. — Springer Nature, 1993. — Т. 269. — № 5. — С. 60—66.
«Svante Paabo publications in PubMed»։ Վերցված է 2011-07-27 
«Svante Paabo publications in Google Scholar»։ Վերցված է 2011-07-27 
«Edge: Mapping the Neanderthal Genome - A Conversation With Svante Pääbo»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-12-13-ին։ Վերցված է 2011-07-27  
Candee, Marjorie Dent; Block, Maxine; Rothe, Anna Herthe (2007)։ Current biography yearbook։ New York: H. W. Wilson։ ISBN 0-8242-1084-0 
Harold M. Schmeck Jr (1985-04-16)։ «Intact Genetic Material Extracted from an Ancient Egyptian Mummy»։ New York Times