Ազիդաջրածնական թթու

Ազիտաջրածնական թթու, HN3 ազոտի և ջրածնի միացություն է, միահիմն, թույլ թթու, անգույն, խիստ պայթունավտանգ (կարող է պայթել տաքացնելիս, հարվածելիս կամ շփելիս) սուր հոտով հեղուկ է։ Խիստ թունավոր է։ Հալման ջերմաստիճանը՝ –80 °C, եռմանը՝ 37 °C։ Նոսր ջրային լուծույթներում կայուն է։ Օքսիդիչ է։ Գործնական կիրառություն ունեն միայն ազոտաջրածնական թթուների աղերը՝ ազիդները։ Այս թթվի լավ լուծելի աղերը ևս խիստ թունավոր միացություններ են։ Թունավորման մեխանիզմը նման է ցիանիդներն (ցիտոքրոմների արգելափակում)։


== Քիմիական հատկություններ ==
Այս նյութի ջրային լուծույթը պայթունավտանգ չէ։ Սակայն երկար ժամանակ թողնելիս այն քայքայվում է, առաջացնելով ազոտ և հիդրօքսիլամին։

  
    
      
        
          
            H
            
              N
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            
              N
              
                2
              
            
            +
            N
            
              H
              
                2
              
            
            O
            H
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {HN_{3}+H_{2}O\rightarrow N_{2}+NH_{2}OH}}}
  Ջրային լուծույթում ազիդաջրածնական թթուն ցուցաբերում է թույլ թթվային հատկություններ(pKa)=4,59)։ Այն թթվային ուժով մոտ է քացախաթթվին։ Լուծույթներում այն դիսոցվում է, առաջացնելով իոններ։

  
    
      
        
          
            H
            
              N
              
                3
              
            
            ⇄
            
              H
              
                +
              
            
            +
            
              N
              
                3
              
              
                −
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {HN_{3}\rightleftarrows H^{+}+N_{3}^{-}}}}
  Այս թթուն ցուցաբերում է օքսիդիչ հատկություններ։ Մետաղների հետ փոխազդելիս առաջացնում են համապատասխան աղեր, ազոտ և ամոնիակ։

  
    
      
        
          
            C
            u
            +
            3
            H
            
              N
              
                3
              
            
            →
            C
            u
            (
            
              N
              
                3
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            +
            
              N
              
                2
              
            
            +
            N
            
              H
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cu+3HN_{3}\rightarrow Cu(N_{3})_{2}+N_{2}+NH_{3}}}}
  Այս թթվի աղերը կոչվում են ազիդներ։ Հատկապես կայուն են ալկալիական մետաղների իոնային ազիդները, բացառությամբ լիթիումի ազիդի (LiN3)։
HN3-ի և HCl-ի խառնուրդը նման է արքայաջրին։ Այս խառնուրդը կարող է լուծել ոսկին և պլատինը, անջատված քլորի հաշվին։

  
    
      
        
          
            H
            
              N
              
                3
              
            
            +
            3
            H
            C
            l
            →
            N
            
              H
              
                4
              
            
            C
            l
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            +
            
              N
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {HN_{3}+3HCl\rightarrow NH_{4}Cl+Cl_{2}+N_{2}}}}
  


== Ստացումը ==
Ազիդաջրածնական թթուն կարելի է ստանալ օրթոֆոսֆորական թթվի և նատրիումի ազիդի փոխազդեցությունից, որը կարելի սինթեզել նատրիումի ամիդից։

  
    
      
        
          
            2
            N
            a
            N
            
              H
              
                2
              
            
            +
            
              N
              
                2
              
            
            O
            →
            N
            a
            
              N
              
                3
              
            
            +
            N
            a
            O
            H
            +
            N
            
              H
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2NaNH_{2}+N_{2}O\rightarrow NaN_{3}+NaOH+NH_{3}}}}
  

  
    
      
        
          
            3
            N
            a
            
              N
              
                3
              
            
            +
            
              H
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
            →
            3
            H
            
              N
              
                3
              
            
            +
            N
            
              a
              
                3
              
            
            P
            
              O
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3NaN_{3}+H_{3}PO_{4}\rightarrow 3HN_{3}+Na_{3}PO_{4}}}}
  Ազիդաջրածնական թթուն կարելի է ստանալ հիդրազինի(N2H4) և ազոտային թթվի(HNO2) փոխազդեցությունից, ծծմբական թթվի(H2SO4) և մետաղի ազիդի փոխազդեցությունից, ացիլազիդի հիդրոլիզից։


== Գրականություն ==
Карапетьянц М. Х., Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. — М.։ Химия, 1994.
Ахметов Н. С. Общая и неорганическая химия. — М.։ Высшая школа, 2001.


== Ծանոթագրություններ ==