Տեկլա Հուլտին

Տեկլա Յոհաննա Վիրջինիա Հուլտին (ֆիններեն՝ Thekla (Tekla) Johanna Virginia (Wirginia) Hultin, ապրիլի 18, 1864(1864-04-18), Յակիմա (կայարան, Լահդենպոխսկի շրջան), Ֆինլանդիայի մեծ իշխանություն, Ռուսական կայսրություն - մարտի 31, 1943(1943-03-31), Հելսինկի, Ֆինլանդիա), ֆինն հասարակական և պետական գործիչ, Ֆինլանդիայում առաջին կին փիլիսոփայության դոկտորը։ Եղել է հայտնի լրագրող, աշխատել է «Պյայվյալեհտի» թերթում, այնուհետև զբաղեցրել է «Իսյանմաան Յուսթյավյա» թերթի գլխավոր խմբագրի պաշտոնը[⇨]: Իշխանությունների կողմից թերթը փակելուց հետո սկսել է ակտիվորեն զբաղվել քաղաքականությամբ, աշխատել է որպես Լեոպոլդ Մեխելինի քարտուղար, դարձել 20-րդ դարի սկզբում Ֆինլանդիայի քաղաքական կյանքի նշանավոր գործիչ։ Պայքարել է ինչպես ռուսական իշխանությունների վարած ռուսականացման քաղաքականության դեմ, այնպես էլ Շվեդիայի ճնշող տիրապետության դեմ։ Եղել է ֆիննական խորհրդարանի (1908-1924), Հելսինկիի քաղաքային խորհրդի (19241930) անդամ[⇨]:


== Կենսագրություն ==
Տեկլա Հուլտինը ծնվել է 1864 թվականի ապրիլի 18-ին Ֆինլանդիայի մեծ իշխանությունում՝ Յակիմա համայնքում (այժմ այդպես է կոչվում Կարելիայի Հանրապետության Լախդենպոխսկի շրջանի Յակիմա կայարանը)՝ Յուլիուսա Հուլտինի և Էդլա Կատարինա Սավանդերի ընտանիքում։ Նրա հայրը պետական փոքր պաշտոնյա էր՝ բնակչության գլխահարկի ցուցակի կազմող։ Նրանց ընտանիքում կար 5 երեխա, բոլորն էլ աղջիկ էին, Տեկլան ամենամեծ դուստրն էր։

Սովորել է աղջիկների մասնավոր դպրոցում. սկզբում Սորտավալայում (1874-1878), այնուհետև Համինայում (1878-1881)։ 1883-1885 թվականներին սովորել է Հելսինկիի Ֆիննական ուսումնարանում։ 1886 թվականներին սկսել է ուսումն Ալեքսանդրյան կայսերական համալսարանում (այժմ՝ Հելսինկիի համալսարան)։ 1891 թվականին դարձել է փիլիսոփայության թեկնածու, 1894 թվականին՝ փիլիսոփայության մագիստրոս, 1897 թվականին՝ փիլիսոփայության դոկտոր։
Որպես ուսուցիչ աշխատել է Հյամեենլիննայի տեղական իգական դպրոցում (այժմ՝ Հյամեենլիննայի ընդհանուր դպրոց)։ Զբաղվել է շվեդերենից և գերմաներենից ֆիններեն տնտեսագիտական գրականության թարգմանությամբ։ Աշխատել է որպես հայտնի քաղաքական գործիչ Լեո Մեխելինի քարտուղար։
1893-1901 թվականներին եղել է «Պյայվյալեհտի» թերթի հաստիքային թղթակից։ 1900 թվականին, արդեն որպես փորձառու և հայտնի լրագրող, համաձայնվել է դառնալ «Իսյանմաան Յուսթյավյա» թերթի գլխավոր խմբագիր («Հայրենիքի ընկեր», «Հայրենասեր»), սակայն արդեն 1900 թվականի վերջին գեներալ-նահանգապետ Նիկոլայ Բոբրիկովի հրամանով թերթը փակվել է։ Այդ իրադարձությունը մի կողմից Հուլթինին բերել է էլ ավելի հայտնիություն, բայց, միաժամանակ, բարձրացրել է հայրենիքում իր հետագա գոյության հարցը. նա սկսել է սպասել արտաքսման իր հերթին, քանի որ դա տեղի էր ունեցել հայրենասիրական տրամադրություններով իր բազմաթիվ ծանոթների հետ, սակայն վտարումը տեղի չի ունեցել։
1901 թվականի հուլիսին Հուլտինին հաջողվել է Կենտրոնական վիճակագրական բյուրոյում ստանալ երկրորդ վիճակագրի պաշտոնը (այժմ՝ Վիճակագրական կենտրոն), նա այդ աշխատանքում մնացել է մինչև 1929 թվականը (սակայն նա ցանկացել է զբաղեցնել առաջին վիճակագրի պաշտոնը, սակայն նրան զգացնել են տվել, որ հարկ չկա նույնիսկ փորձ անել):


=== Քաղաքական գործունեություն ===
Տեխնիկական զանազան պաշտոններ է զբաղեցրել Ֆինլանդիայի սեյմում. եղել է միջնորդությունների հանրային հանձնաժողովի քարտուղար (1897), սեյմի տնտեսական հանձնաժողովի քարտուղար (1900)։
1901-1904 թվականներին Ֆինլանդիայի արդյունաբերական հանձնաժողովի կենտրոնական կոմիտեի քարտուղար։
1906 թվականին սեյմը որոշում է ընդունել Ֆինլանդիայում դասային ներկայացուցչությունը վերացնելու և համընդհանուր ու հավասար ընտրական իրավունք, այդ թվում կանանց ընտրելու և ընտրվելու իրավունք ներդնելու մասին։ Սելի Մեխելինը՝ Լեո Մեխելինի դուստրը, հայտարարել է, որ Տեկլա Հուլտինի քաղաքական գործունեությունն ազդել է բոլոր նրանց վրա, ումից կախված էր պատմական այդ որոշման ընդունումը։
1907 թվականին Տեկլա Հուլտինը Երիտֆիննական կուսակցության կողմից թեկնածու է առաջադրվել էդուսկունտայի (ֆիննական խորհրդարան, որ 1906 թվականի բարեփոխումից հետո փոխարինել է դասային սեյմին) համընդհանուր առաջին ընտրություններում, սակայն չի ընտրվել։ Ընդհանուր առմամբ, համընդհանուր առաջին ընտրությունները կանանց հույսերը չեն արդարացրել, քանի որ 200 տեղանոց խորհրդարանում ընտրվել են միայն 19 կին ներկայացուցիչներ։ Ուժերի միավորման նպատակով 1907 թվականի ամռանը Հելսինկիում տեղի է ունեցել կանանց հավաք, որտեղ որոշում է ընդունվել հասարակական նոր կազմակերպության՝ «Ֆինլանդիայի կանանց միության» ստեղծման մասին։ Կազմակերպության առաջին նախագահ է ընտրվել Տեկլա Հուլտինը։ Միությունն զբաղվում էր կանանց կրթության ընդլայնման և բարելավման, կանանց սոցիալական կարգավիճակի բարելավման, ինչպես նաև ընդհանուր ազգային շահերի վրա հիմնված միջդասակարգային համագործակցության հարցերով։
1908 թվականին համընդհանուր երկրորդ ընտրություններում Տեկլա Հուլտինը խորհրդարանի պատգամավոր է ընտրվել Վիբորգի նահանգի արևմտյան ընտրատարածքում։ Հուլտինն ակտիվորեն զբաղվել է Կանանց միության գործերով, բայց պատգամավոր ընտրվելուց շատ չանցած՝ 1909 թվականին, կազմակերպության նախագահի պաշտոնը հանձնել է Երիտֆիննական կուսակցության իր զինակից Լուսինա Հագմանին, իսկ ինքը կենտրոնացել է պատգամավորի իր պարտականությունների վրա։ Այդ տարիներին խորհրդարանական ընտրությունները բավականին հաճախ են անցկացվել, և Հուլտինն ամեն անգամ վերընտրվել է իր շրջանում։ Ընդհանուր առմամբ նա խորհրդարանի պատգամավոր է եղել 16 տարի՝ 1908 թվականի օգոստոսի 1-ից մինչև 1924 թվականի ապրիլի 30-ը։ Հայտնի է, որ նա բավականին հաճախ է խորհրդարանում ելույթ ունեցել, ընդ որում նրա ելույթները հիմնականում առանձնացել են խիստ գործնական ոճով։ Խորհրդարանում ընտրվելու պահից սկսած կազմվել է Երիտֆիննական կուսակցության խորհրդարանական խումբը, իսկ 1918 թվականի նոյեմբերի 5-ից մինչև խորհրդարանում իր գործունեության ավարտը գործել է Ազգային կոալիցիա կուսակցությունների խորհրդարանական խումբը։
1924-1930 թվականներին եղել է Հելսինկիի քաղաքային խորհրդի անդամ։ 1925 թվականի նախագահական ընտրություններում եղել է Ազգային կոալիցիայի ընտրական կոլեգիայի անդամ։
1930-ական թվականներին հրապարակվել են նրա օրագրերը. 1935 թվականին տպագրվել է առաջին հատորը, որն ընդգրկում էր 1899-1914 թվականները, 1938 թվականին՝ երկրորդ հատորը (մինչև 1918 թվականը)։ Մահացել է 1943 թվականի մարտի 31-ին Հելսինկիում։


== Անձնավորություն, ընտանիք ==
Դեռ պատանեկության տարիներից Տեկլան ունեցել է բազմաթիվ երկրպագուներ (նրանցում թվում, մասնավորապես, կարելի է նշել լրագրող և քաղաքական գործիչ Յուլիուս Լյուլյուին), սակայն ոչ մի անգամ ամուսնացած չի եղել, երեխաներ չի ունեցել։ Նրա ամենամտերիմ մարդիկ միշտ էլ եղել են քույրերը։
Հասարակական գործունեության բնագավառում Հուլտինի զինակիցները նրան բնութագրել են իրազեկ և հետաքրքրվող, վճռական և հնարագետ, «տղամարդավարի» մտածող։ Միևնույն ժամանակ ֆինն քաղաքական գործիչ Հենրիկ Ռենվալլը մի անգամ թերթում գրել է, որ «որքան էլ Տեկլա Հուլտինն առնական լինի, նրա հոգում փոթորկում են տառապանքի, սպասման և հիասթափությունների կանացի ուժեղ ալիքները»։ Տեկլայի մտերիմ ընկերուհին ասել է, որ եթե այլ մարդկանց հիշատակը հավերժացնելու համար հարմար է արձանը, ապա «Տեկլայի համար անհրաժեշտ է շատրվան կառուցել»։


== Ընտրյալ մատենագրություն ==
Historiallisia tietoja Suomen vuoritoimesta Ruotsin vallan aikana // Suomen teollisuushallituksen tiedonantoja XXVI. 1897.
Taistelun mies : piirteitä Jonas Castrenin elämästä ja toiminnasta. 1927.
Päiväkirjani kertoo I : 1899—1914. 1935.
Päiväkirjani kertoo II : 1914—1918. 1938.


== Հիշատակ ==
1911 թվականից Հելսինկիի Ատենեում թանգարանում՝ Ֆինլանդիայի արվեստի կենտրոնական թանգարանում, պահպանվում է ֆինն հայտնի նկարիչ Էերո Յարնեֆելտի՝ 1905 թվականին նկարված «Տեկլա Հուլտինի դիմանկար» կտավը[⇨]:
Հելսինկիի շրջանի Կատայանոկկա քաղաքի այն տան պատին, որտեղ ապրել է Հուլտինը, տեղադրված է հուշատախտակ։ 2014 թվականի գարնանը՝ Հուլտինի ծննդյան 150-ամյակին, Հելսինկիի հրապարակի ամենակենտրոնը, որն ընկած է Սանոմատալո մամուլի տան և «Կիասմա» ժամանակակից արվեստի թանգարանի միջև, կոչվել է Տեկլա Հուլտինի անունով՝ Tekla Hultinin Aukio: Քաղաքային պլանավորման հանձնախմբի որոշման մեջ ասված է, որ հրապարակը Հուլտինի անունով է կոչվել ի նշան նրա՝ որպես լրագրողի և խորհրդարանի պատգամավորի նկատմամբ տածած հարգանքի։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Сайнио, В. Текла Хултин // Сто замечательных финнов. Калейдоскоп биографий = 100 suomalaista pienoiselämäkertaa venäjäksi / Ред. Тимо Вихавайнен (Timo Vihavainen); пер. с финск. И. М. Соломеща. — Хельсинки : Общество финской литературы, 2004. — 814 с. — ISBN 951-746-522X. — Электронная версия книги на сайте Финского биографического общества. — Արխիվածված է՝ 18 դեկտեմբերի, 2012։ Ստուգված է՝ 27 դեկտեմբերի, 2012։
Kiiski, V. Tekla Hultin, poliitikko. — Jyväskylä : Jyväskylän yliopisto, 1978. — 320 s. — (Studia historica Jyväskyläensia, 15). — ISBN 9789516780101.


== Արտաքին հղումներ ==
«Tekla Hultin» (ֆիններեն)։ Eduskunta։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-02-12-ին։ Վերցված է 12.02.2018  
Sainio, V. (22.5.2000)։ «Hultin, Tekla (1864—1943)»։ Kansallisbiografia-verkkojulkaisu. Studia Biographica 4 (ֆիններեն)։ Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura։ ISSN 1799-4349։ Վերցված է 12.02.2018  
«Suomalainen Naisliitto — 110 vuotta» (ֆիններեն)։ Suomalainen Naisliitto։ 2017։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-03-20-ին։ Վերցված է 20.02.2018