Թուրք-դանիական հարաբերություններ

Թուրք-դանիական հարաբերությունները վերաբերում են Դանիայի և Թուրքիայի միջև ներկայիս և պատմական հարաբերություններին։ Դանիան դեսպանատուն ունի Անկարայում, իսկ Թուրքիան ունի դեսպանատուն Կոպենհագենում։ Երկու երկրներն էլ ՆԱՏՕ-ի անդամ են։ Դանիայի և Թուրքիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունները լարվել են «Jyllands-Posten» թերթում Մուհամմադի ծաղրանկարների և Roj TV-ի գործի պատճառով (Roj TV-ի հեռարձակման լիցենզիան դադարեցվել է Դանիայի Գերագույն դատարանի կողմից 2014 թվականի փետրվարի 27-ին ):


== Պատմություն ==
Այս հարաբերությունները սկսվել են 250 տարի առաջ և, փաստացի, սկսվել են 18-րդ դարում առևտրի ոլորտում։ 1756 թվականի հոկտեմբերի 14-ին կնքվեց Բարեկամության և առևտրի մասին համաձայնագիր սուլթան Օսման III-ի և Դանիայի թագավոր Ֆրեդերիկ V-ի կողմից։ 1758 թվականին Դանիան արտակարգ ներկայացուցիչ է նշանակել Օսմանյան կայսրությունում ։


=== Երեսնամյա պատերազմ ===
Դանիան և Օսմանյան կայսրությունը միասին կռվում էին Սուրբ Հռոմեական կայսրության դեմ՝ որպես դաշնակիցներ 1618-1629 թվականներին։  1643 թվականին Դանիան դաշնակցեց կաթոլիկ տերությունների հետ ընդդեմ Օսմանյան կայսրության և Շվեդիայի։


=== Հյուսիսային պատերազմ ===
Հյուսիսային պատերազմում Դանիան և Օսմանյան կայսրությունը պատերազմում էին միմյանց դեմ։


=== Ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմներ ===
Երկրորդ կոալիցիայի պատերազմում Դանիան և Օսմանյան կայսրությունը պատերազմում էին միմյանց դեմ։


=== Նապոլեոնյան պատերազմներ ===
Թե՛ Դանիան, թե՛ Ֆրանսիան, թե՛ Օսմանյան կայսրությունը դաշնակիցներ էին Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ՝ 1803-1815 թվականներին, ընդդեմ Միացյալ Թագավորության, Ավստրիայի, Ռուսաստանի և Շվեդիայի։


=== 20 -րդ դար ===
1920 թվականին տեղի ունեցած հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ Դանիան հանդես եկավ որպես միջնորդ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև պատերազմում։ 1926 թվականին Անկարայում կնքվեց առևտրային համաձայնագիր։ 1932 թվականին երկու երկրները հաշտության համաձայնագիր կնքեցին Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքում։ 1948 թվականին ստորագրվեց վճարման պայմանագիր։
1999 թվականի նոյեմբերի 26-ին ստորագրվեց «Համատեղ գործողությունների պլան» քաղաքական, անվտանգության և պաշտպանության ոլորտում, երբ Թուրքիայի արտգործնախարար Իսմայիլ Չեմը այցելեց Դանիա։


== Ծաղրանկարի ճգնաժամը ==
Դանիայի և Թուրքիայի միջև երկկողմ հարաբերությունները լարվեցին, երբ դանիական «Jyllandsposten» թերթը հրատարակեց մարգարե Մուհամմադի ծաղրանկարները։ Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը դատապարտեց հրապարակումը և քննադատեց Դանիային։ Թուրքական մամուլում հրապարակվում էր Էրդողանի խոսքից մեջբերումներ, որոնցում, մասնավորապես, ասվում էր. «Մուհամմադ մարգարեի ծաղրանկարները հարձակում են մեր հոգևոր արժեքների դեմ։ Պետք է լինի մամուլի ազատության սահմանափակում»։


== Roj TV-ի գործը ==
Թուրքիան պնդում է, որ հեռուստաալիքը հանդիսանում է Քրդական բանվորական կուսակցության (ՔԲԿ) համար նախատեսված հարթակ, որին նրանք համարում են ահաբեկչական կազմակերպություն և լոբբինգի է ենթարկել Դանիայի կառավարությանը՝ չեղարկելով Roj TV-ի հեռարձակման լիցենզիան։ Թուրքիայի արտգործնախարարության պաշտոնյան հայտարարել է. «Մենք հաստատ գիտենք, որ «Roj» հեռուստաընկերությունը ՔԲԿ-ի ահաբեկչական կազմակերպության մի մասն է։ . . ՔԲԿ-ն ԵՄ-ի կողմից հաշվառված է որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։ Դանիան ԵՄ անդամ է, և մենք ակնկալում էինք, որ ահաբեկչական խմբավորման հեռարձակող կազմակերպությանը չի տրվի անվճար հեռարձակում»։ Մինչդեռ կայանի գլխավոր մենեջեր իրաքցի քուրդ Մանուչեհր Թահսիլի Զոնոոզին խոստովանում է, որ կայանը կապ է պահպանում ՔԲԿ-ի հետ, նա դա բնութագրում է որպես անկախ քրդական հեռուստալիք, որը ՔԲԿ-ի վերահսկողության տակ չէ։ Թուրքական իշխանությունները բազմիցս պաշտոնական բողոքներ են ներկայացրել Դանիայի ռադիոյի և հեռուստատեսության վարչությանը կապված Roj TV–ի հետ, բայց մինչ օրս վարչության կողմից չի ընդունվել ոչ մի բողոք, քանի որ հեռուստաալիքը չի խախտել որևէ կանոն։ 2010 թվականի նոյեմբերին Միացյալ Նահանգների դիվանագիտական հեռագրերի արտահոսքի պատճառով հայտնվեց մի դիվանագիտական հաղորդագրություն, որը վերաբերում էր թուրք ներկայացուցչի պահանջին, որ «որպես 2009 POTUS-ի միջնորդավորված գործարքի շրջանակներում Թուրքիայի առարկությունները Անդերս Ֆոգ Ռասմուսենին որպես ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար նշանակելու մասին։ Գլխավոր քարտուղար նշանակելով՝ Դանիան խոստացել էր պարզաբանել իր օրինական պահանջները, որոնցով նախազգուշացվում են «Roj» հեռուստատեսության փակման վերաբերյալ Թուրքիայի պահանջին միանալու մասին»։
Roj TV-ի հեռարձակման լիցենզիան դադարեցվել է Դանիայի Գերագույն դատարանի կողմից 2014 թվականի փետրվարի 27-ին։


== Տնտեսական հարաբերություններ ==
Տնտեսական հարաբերությունները նպաստում են Թուրքիայի արտահանմանը։ 2004 թվականին Թուրքիայի արտահանումը Դանիա աճել է 40%-ով։ Առևտրաշրջանառությունը ներկայումս կազմում է 979,6 միլիոն ԱՄՆ դոլար։


== Ծանոթագրություններ ==