Սիմեոն Առաջին

Սիմեոն Առաջին Մեծ (բուլղար․՝ Симеон Велики, մոտ 864, Պլիսկա, Բուլղարական առաջին կայսրություն - մայիսի 27, 927, Պրեսլավ, Բուլղարական առաջին կայսրություն), Բուլղարիայի իշխան 893 թվականից, 918 թվականից՝ թագավոր — ցար։
Բուլղարիայի իշխան Բորիս Առաջինի որդին է և Բուլղարիայի թագավոր Պետր Առաջինի հայրը։ 
Թագավոր է օծվել այն բանից հետո, երբ Բորիս Առաջինը գահազրկել է իր արդեն թագադրված ավագ որդուն՝ Վլադիմիր Ռասատեին, ով գլխավորել էր քրիստոնեությունը տապալելու նպատակով բուլղար ազնվականների նախաձեռնած հեթանոսական ապստամբությունը։


== Պատմություն ==
Սիմեոնը ծնվել է 864 կամ 865 թվականին, Բուլղարիայի քրիստոնեացումից հետո։ Նա Բորիս Առաջինի երրորդ որդին էր, Կրում Ահեղ խանի հետնորդը։ Քանի որ գահը պիտի ժառանգեր մեծ եղբայրը, Սիմեոնին նախապատրաստել են բուլղարական ուղղափառ եկեղեցին գլխավորելու համար։ Նա փայլուն կրթություն է ստացել. սովորել է Կոստանդնուպոլսի Մագնաուրյան դպրոցում։ Մոտավորապես 888 թվականին վերադարձել է հայրենիք և մտել Պրեսլավի վանքը։ Սիմոնը նրա մկրտության ավազանի անունն է, իսկ թե ինչ անուն են նրան տվել ծնվելիս՝ անհայտ է։
Մոտավորապես այդ նույն ժամանակ Բորիս Առաջինը նույնպես վանք է մտել՝ գահը հանձնելով ավագ որդուն՝ Վլադիմիր Ռասատեին, որը փորձել է վերականգնել հեթանոսությունը։ Բորիսը լքել է վանքը, գահընկեց արել խռովարարների առաջնորդ դարձած ավագ որդուն, կուրացրել նրան 893 թվականին, այնուհետև հրավիրել է եկեղեցական-ժողովրդական ժողով, որն ընդունել է հետևյալ կարևոր որոշումները. պետության և եկեղեցու պաշտոնական լեզուն դարձնել բուլղարերենը՝ հունարենի փոխարեն, մայրաքաղաքը խռովարար Պլիսկայից տեղափոխել Պրեսլավ, գահ բարձրացնել Սիմեոն Առաջինին։
Սիմեոն Առաջինի անվան հետ է կապված բուլղարական պետության ոսկեդարը։ Նրա մղած հաղթական կռիվները բյուզանդացիների, հունգարների, սերբերի դեմ, ինչպես նաև իմաստուն դիվանագիտությունը բուլղարական պետությունը հասցրել են իր տարածքային բարձրակետին, որը համեմատելի է լոկ իր նախորդներից մեկի՝ Կրում  Ահեղ խանի դարաշրջանի հետ։ Սիմեոն Մեծը բուլղարական առաջին թագավորությունը դարձրել է ամենահզոր պետությունը Բալկաններում և ամբողջ Արևելյան Եվրոպայում։
Նրա օրոք Բուլղարիան տարածվում էր հյուսիսում՝ Բուդապեշտից, Կարպատների հյուսիսային լանջերից ու Դնեպրից մինչև Էգեյան ծովը՝ հարավում, արևմուտքից արևելք՝ Ադրիատիկ ծովից մինչև Սև ծով։
Սիմեոն Առաջինի դարաշրջանը բնութագրվում է մշակութային աննախադեպ վերելքով, որ հետագայում արժանացավ «բուլղարական քաղաքակրթության ոսկեդար» բնորոշող անվանմանը։
Բուլղարիայի նոր մայրաքաղաք Պրեսլավը կարելի էր համեմատել միայն Կոստանդնուպոլսի հետ։
Բուլղարական ուղղափառ եկեղեցին դարձավ առաջինը, որ պատրիարքականի կարգավիճակի արժանացավ քրիստոնեական աշխարհում մինչ այդ ընդունված Պենտարքիայից՝ հինգ պատրիարքություններից հետո։ Դա Եվրոպայում ազգային առաջին ինքնուրույն ուղղափառ եկեղեցին էր, որին գլխավորում էր պատրիարքը։
Սուրբ բնագրերի՝ գլագոլիցայով արված բուլղարերեն թարգմանությունները տարածվում էին սլավոնական բոլոր երկրամասերով և հին սլավոնական լեզուն կամ հին բուլղարերենը  դարձնում պատարագի կամ եկեղեցական լեզու /церковнославянский язык/:
Այդ դարաշրջանում է, որ Բուլղարիայի մայրաքաղաք Պրեսլավի գրադպրոցում ստեղծել են նոր այբուբեն և Կյուրեղի (Կիրիլի) պատվին անվանել կիրիլիցա (կյուրեղագիր), որն սկսել է փոխարինել Կյուրեղի ու Մեթոդիոսի ստեղծած գլագոլիցային։
Իր իշխանության շրջանի միջակայքում Սիմեոնը իշխանի տիտղոսը փոխարինել է թագավորի՝ «ցարի», «բասիլևսի» տիտղոսով։ Բյուզանդական կայսրությունը հարկադրված էր ընդունել, ճանաչել Սիմեոնի արքայական տիտղոսը։ Դա երկրորդ համանման դեպքն էր (Կառլոս Մեծից հետո)։
Սիմեոնի հաստատած պետականության հիմնադրույթը կայանում էր քաղաքակիրթ, քրիստոնյա, սլավոնական պետության ստեղծման և զարգացման, հզորացման մեջ՝ կայսեր (ցարի) գլխավորությամբ, ինքնուրույն ազգային եկեղեցով՝ պատրիարքի գլխավորությամբ և նշանակալից գրադպրոցներով։


== Գրականություն ==
В. К—ов., (1890–1907)։ «Симеон, царь болгарский»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ 
Николов, А., Факти и догадки за събора през 893 година. — В: България в световното културно наследство. Материали от Третата национална конференция по история, археология и културен туризъм «Пътуване към България» — Шумен, 17-19. 05. 2012 г. Съст. Т. Тодоров. Шумен, 2014, 229—237
Nikolov, A. Making a new basileus: the case of Symeon of Bulgaria (893—927) reconsidered. — In: Rome, Constantinople and Newly converted Europe. Archeological and Historical Evidence. Vol. I. Ed. by M. Salamon, M. Wołoszyn, A. Musin, P. Špehar. Kraków-Leipzig-Rzeszów-Warszawa, 2012, 101—108
Fine, Jr., John V.A. 5 Bulgaria under Simeon, 893–927 // The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century. — Ann Arbor: University of Michigan Press, 1991. — ISBN 978-0-472-08149-3
Zlatarski, Vasil 2 Ot slavjanizacijata na dǎržavata do padaneto na Pǎrvoto carstvo (852–1018): 4 Borba s Vizantija za političesko nadmoštie // Istorija na bǎlgarskata dǎržava prez srednite vekove. — 2 ed.. — Sofia: Nauka i izkustvo, 1971. — Vol. I. Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo. OCLC 67080314.
Tsanev, Stefan 10 (889–912) Zlatnijat vek. Knjaz Rasate-Vladimir, car Simeon Veliki; 11 (912–927) Kǎrvavijat vek. Simeon — car na bǎlgari i romei // Bǎlgarski hroniki. — Sofia: Plovdiv: Trud, Žanet 45, 2006. — ISBN 954-528-610-5
Runciman, Steven Emperor of the Bulgars and the Romans // A history of the First Bulgarian Empire. — London: George Bell & Sons, 1930.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Detailed list of Bulgarian rulers»  (96.2 KB)
The Realm of War and the Realm of Peace, an article by Georgi Todorov
"Noise Is Being Made Near the Bosphorus" at the Wayback Machine (archived August 10, 2007),  lyrics
OrdoSimeoni, Order of Simeon the Great at the Wayback Machine (archived August 28, 2007)