Բահայի օրենքները

Բահայի հավատի բոլոր ինստիտուտների գործունեությունը հենվում է Բահաուլլայի օրենքների վրա։ Բահաուլլան (Բահայի հավատի հիմնադիրը) պնդում էր, որ ցանկացած հասարակության հիմքում դրված է օրենքը։  Առանց օրենքի չկա կարգ ու կանոն, իսկ կարգ ու կանոնը համատեղ մարդկային գործունեության անհրաժեշտ պայմանն է` լինի դա հոգևոր, մշակութային, տեխնիկական կամ մտավոր։ 


== ՔԻԹԱԲ-Ի-ԱՂԴԱՍԸ` ՕՐԵՆՔՆԵՐԻ ԳԻՐՔԸ ==
Շողի Էֆֆենդին Բահաուլլայի Քիթաբ-ի-Աղդաս՝ օրենքների գիրքն անվանում էր «Բահաուլլայի ստեղծածներից ամենավեհը», «Բահաուլլայի մտքի ամենալուսավոր ցոլք» և «Նոր Համաշխարհային կարգի ավետում»։ Քիթաբ-ի-Աղդասում գրված օրենքները կոչված են սահմանել ինչպես անհատի, այնպես էլ համայնքի հոգևոր կյանքը։ Բահաուլլայի օրենքները վերաբերում են աղոթքին, պահքին, ամուսնությանը, ամուսնալուծությանը, կրթությանը, թաղումներին, կտակին և ժառանգությանը, սեռերի միջև փոխհարաբերություններին, մարմնի խնամքին, աշխատանքին։


== ԱՂՈԹՔՆԵՐԸ ԵՎ ՄԵԴԻՏԱՑԻԱՆ ==
Բահաուլլայի` հավատացյալների համար նախատեսած կարևորագույն օրենքներից մեկն է ամենօրյա աղոթքը և մեդիտացիան։ Բահաուլլայի և Աբդուլ-Բահայի աղոթքների ժողովածուները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Այն ամբողջությամբ բաղկացած է մեդիտացիաների համար Բահաուլլայի տեքստերից։ Այդ գրքերը բահայիի համար ծառայում են որպես հոգևոր կյանքի հիմք։  


== ԻՆՔՆԱԶՍՊՈՒՄՆ ԱԼԿՈՀՈԼԻՑ և ԹՄՐԱԴԵՂԵՐԻՑ ==
Բահաուլլան սովորեցնում էր, որ ալկոհոլի, ինչպես նաև թմրադեղերի կամ պատրանքներ առաջացնող միջոցների օգտագործումը վնասակար ազդեցություն է թողնում բարձրագույն ֆիզիկական և մտավոր գործառույթների վրա, իսկ դա, իր հերթին, խոչընդոտում է հոգևոր զարգացմանը։ Բահայիներին արգելված է կիրառել դրանք որևէ տեսքով։ Միակ բացառությունը բժշկի խորհուրդն է, սակայն այն պետք է սահմանափակվի միայն այն դեպքերով, երբ այլ բուժում գոյություն չունի։ Այլ արգելքներ, որոնք վերաբերում են սննդին կամ ըմպելիքներին, Բահայի ուսմունքը չի դնում։ Ծխելը, օրինակ, չի արգելվում` չնայած և դատապարտվում է որպես սովորություն, որը վնասակար է մարմնական առողջության համար և հաճախ տհաճ է շրջապատի համար։


== ՊԱՍԸ ==
Բահայի ուսմունքը պասը դիտարկում է որպես հոգին կարգապահության ընտելացնող միջոց։ Բահաուլլան բոլոր 15-70տ բահայիներին պատվիրեց տարին մեկ անգամ պահպանել տասնիննօրյա պաս, այսինքն, հրաժարվել սննդից ամեն օր արևածագից մինչև արևամուտ։ Ըստ բահայի օրացույցի պասի շրջանն ընկնում է Ալա (Վեհություն) ամսի վրա և տևում է մարտի 2-ից մինչև 21-ը ներառյալ։ Պասի շրջանը դիտվում է որպես հոգևոր վերածննդի և նոր աշխատանքների նախապատրաստման շրջան։ Քիթաբ-ի-Աղդասում նշվում է, որ պաս պահպանելու անհրաժեշտությունից ազատվում են կերակրող մայրերը, հղի կանայք, զառամյալները, հիվանդները և նրանք, ովքեր ճանապարհորդում են, զբաղված են ծանր աշխատանքով, ինչպես նաև տասնհինգ տարեկանից ցածր երեխաները։


== ԻՆՔՆԱԶՍՊՈՒՄԸ ՉԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ==
Բացի կարգադրություններից հավատացյալներին` որպես անհատներ, Բահաուլլանն թողեց բազմաթիվ օրենքներ և կանոններ, որոնք վերաբերում են համայնքային կյանքին։ Այսպես, Բահաուլլան հոգևոր առողջության համար ծայրահեղ վնասակար էր համարում չարախոսությունը, մերձավորներին դատապարտելու հակումը. «Չարախոսությունը հանգցնում է սրտի լույսը և սպանում հոգու կյանքը»։ Չարախոսությունը մերձավորի դատապարտումն է երրորդ անձի ներկայությամբ` լինի դա չար մտադրությամբ, թե առանց դրա։ Բահայի համայնքի անդամին թույլատրված է Տեղական Հոգոևոր Ժողով բողոք ներկայացնել որևէ մեկի գործողությունների վերաբերյալ (առանց լայն հրապարակման)` թողնելով հարցի հետագա լուծումն այդ մարմնի հայեցողության վրա, իսկ ինքը` հավատացյալը պետք է խուսափի այդ թեմային վերաբերող խոսակցություններից։


== ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ==
Բահայի օրենքով ամուսնությունը դիտվում է միաժամանակ և՛ որպես հոգևոր, և՛ որպես հասարակական ինստիտուտ։ Ամուսնությունը շոշափում է ոչ միայն ամուսինների և նրանց երեխաների, այլև ծնողների, տատիկների ու պապիկների, թոռների, ամուսնու ու կնոջ այլ հարազատների շահերը։ Ավելին, ամուսնությունն ազդում է (համենայն դեպս առողջ հասարակության մեջ պետք է ազդի) ամուսինների ամենամոտ շրջապատի բոլոր այլ սոցիալական կապերի վրա։ Այդ պատճառով Բահաուլլան նշում էր ամուսինների համար միմյանց բնավորությունների ավելի լավ ուսումնասիրության անհրաժեշտությունը, որպեսզի թեթևամտության պատճառով ամուսնական միության նպատակով զուգընկերոջ ընտրության մեջ սխալ թույլ չտրվի։ Ամուսնանալ ցանկացող Բահայի համայնքի անդամը պետք է ունենա իր ծնողների, ինչպես նաև ապագա կնոջ կամ ամուսնու համաձայնությունը (անկախ այն բանից, պատկանում է արդյոք կինը կամ տղամարդը Բահայի համայնքին)։ Բահայիները չեն ընդունում Արևելքում գոյություն ունեցող ավանդույթը, որի համաձայն հարսնացուին կամ փեսացուին ընտրում են նրանց ծնողները։ Սակայն, որպես հակակշիռ արևմտյան ավանդույթներին, ամուսնանալ ցանկացողներին չի տրվում ընտրության լիակատար ազատություն, քանի որ իրականում նրանց որոշումը շոշափում է շատ մարդկանց շահեր։ Երիտասարդները պետք է հաշվի առնեն ծնողների կարծիքը, ում վրա երեխաների ընդունած որոշման հետևանքները կարող են շատ լուրջ կերպով անդրադառնալ։
Բահայի հավատը կարգադրում է մինչև ամուսնություն պահպանել անարատությունը, քանի որ սեքսուալ բնազդը տրված է մարդուն երեխաներ ծնելու և ամուսնական կապերն ամրացնելու համար։ Ամուսնության մեջ ամուսինները պետք է անպայման պահպանեն փոխադարձ հավատարմություն։ Այդ պահանջին մեծ նշանակություն է տրվում։ Ամուսնությունը ոչ մի դեպքում պարտադիր չէ բահայիի համար, սակայն թախանձագին խորհուրդ է տրվում և անվանվում է «բարեկեցության պատվար»։ Ամուրիությունը չի համարվում առաքինություն, այլ, ընդհակառակը, դասվում է անցանկալի սահմանափակումների շարքին։
Բահայիների մոտ բացակայում է ամուսնության կնքման սահմանված ծեսը։ Ծիսակատարությունը կարող է լինել շատ հասարակ։ Միակ պահանջը փոխադարձ երդումն է. «Մենք բոլորս, հիրավի, կհետևենք Աստծո կամքին»։ Ծեսն անցկացվում է Հոգևոր Ժողովի իմացությամբ, որը հավաստիացել է ծնողների համաձայնության մեջ և նրա նշանակված վկաների մասնակցությամբ։ Արարողությունը սովորաբար ավարտվում է հարսնացուի և փեսացուի ընտրած աղոթքների կարդալով և երաժշտությամբ։


== ԱՄՈՒՍՆԱԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ ==
Բահայի ուսմունքով ամուսնալուծությունը թույլատրվում է, բայց հավանություն չի տրվում։ Համարվում է, որ ընտանեկան կյանքի սովորական դժվարությունները «մաքրում են» ամուսինների «բնավորությունները» և ամրացնում ամուսնական միությունը, որը կարելի է համեմատել հասարակության շենքի աղյուսիկի հետ։ Ըստ որում ընդունվում է, որ բնավորությունների անհամատեղելիության պատճառով ընտանեկան կյանքում կարող են ծագել անհաղթահարելի դժվարություններ։ Այն դեպքերում, երբ ամուսինների միջև օտարացումը հասնում է այն աստիճանի, որ խոսք է գնում ամուսնալուծության մասին, բահայի օրենքով նախատեսված է այսպես կոչված «սպասման տարին», այսինքն, ամուսինների առանձին կյանքի տարին։ Այդ շրջանն անհրաժեշտ է, որպեսզի ամուսինները շրջապատի խորհուրդներից օգտվելու հնարավորություն ունենան և բախումը հաշտեցնելու փորձեր ձեռնարկեն և այդպիսով պահպանեն միությունը։ Կողմերից յուրաքանչյուրը կարող է Տեղական Հոգևոր Ժողովի օգնությանը դիմել։ Տեղական Հոգևոր Ժողովի անդամները հանդիպում են ամուսինների հետ և պարզում, թե նրանք արդյոք պատրաստ են հաշտեցման փորձ անել։ Եթե հաշտեցումն անհնար է, Հոգևոր Ժողովը նշանակում է ամսաթիվ, որից սկսվում է «սպասման տարին»։ Այդ պահից նրանք ձեռք են բերում առանձին կացարան։
«Սպասման տարվա» ընթացքում Հոգևոր Ժողովը փորձում է օգնել զույգին հաղթահարել ծագած դժվարությունները։ Չի բացառվում նաև մասնագետների օգնությունը։ Բահայի օրենքով ամուսնալուծությունը կարող է կնքվել «սպասման տարվա» ավարտից ոչ շուտ։
Նման գործընթացը կարելի է անվանել «բուժում ընտանիքի համար»։ Ամուսնությունը, երբ այն «հիվանդ» է, բուժում են խնայող միջոցներով` տրամադրելով «ընտանեկան օրգանիզմին» ուժերը հավաքելու և հիվանդությունը հաղթահարելու հնարավորություն։ 


== ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՇԱՐԺՈՒՄՆԵՐԻՆ ՉՄԱՍՆԱԿՑԵԼԸ ==
Բահաուլլայի կարծիքով Բահայի հավատի արտակարգ կարևոր օրենք է համարվում լրիվ հրաժարումը որևէ քաղաքական շարժուներում մասնակցելուց։ Թվում է, թե Բահայի հավատի համախոհները, որոնք պայքարում են հանուն ամբողջ մարդկության բարօրության, այդ նպատակների իրականացման համար պետք է մասնակցեն տարբեր քաղաքական գործողություններում։ Կյանքում ամեն ինչ այլ է։ Բահայիներին թույլատրված է մասնակցել ընտրություններում և քվեարկել ցանկացած թեկնածուի օգտին, ով, ինչպես նրանց հուշում է խիղճը, ընդունակ է առավել մեծ օգուտ բերել հասարակությանը։ Հավատացյալները նաև կարող են զբաղեցնել պետական պաշտոններ, որոնք կապված չեն քաղաքական գործունեության հետ։ Սակայն բահայիներն իրավունք չունեն միանալու որևէ կուսակցության և շարժումների։
Դրա բացատրությունը պետք է փնտրել Բահայի հավատի հիմնական սկզբունքներից մեկում, այսինքն, այն համոզվածության մեջ, որ մեր օրերում բոլոր ժողովուրդների և պետությունների համար չկա ավելի կարևոր խնդիր, քան մարդկության միասնության նվաճումը։ Միայն այդ նոր աստիճանի դեպքում մարդկային քաղաքակրթության վերելքը, ինչպես սովորեցնում էր Բահաուլլան, ճանապարհ կբացի իսկական սոցիալական առաջընթացի համար. «Բարօրությունը, խաղաղությունը, համերաշխությունը կլինեն միայն այն ժամանակ, երբ կհաստատվի ամուր միասնություն»։ Բահաուլլան ենթադրում էր, որ քաղաքական շարժումներն իրենց էությամբ բաժանում են մարդկանց` հակադրելով նրանց միմյանց։ Դրանք ընդունակ չեն ծառայել ամբողջ մարդկության ընդհանուր շահերին։ Ցանկացած քաղաքական միջոցներ, ինչպես նշում էր Բահաուլլան, լինեն դրանք ազգային, ռասայական, մշակութային կամ գաղափարական իմաստի, սահմանափակ են և ոչ կատարյալ։
Քաղաքականությանը չմիջամտելու սկզբունքը չի խանգարում, որ բահայիները որոշակի դիրք զբաղեցնեն զուտ սոցիալական կամ բարոյական բնույթի որոշ վիճելի հարցերի վերաբերյալ` պայմանով, որ այդ հարցերը չեն դառնում քաղաքական վեճերի առարկա։ Շատ տարիներ Բահայի հավատի հետևորդները նկատելի դեր են խաղացել այնպիսի սոցիալական հարցերի լուծման մեջ, որոնցից են ռասայական հավասարության նվաճումը և խտրականության ոչնչացումը։
Քաղաքականությանը չմիջամտելու սկզբունքը և՛ գաղափարապես, և՛ գործնա-կանում սերտ կապված է իշխանությունների նկատմամբ օրինապահության սկզբունքի հետ։ Բահաուլլան իր համախոհներին կոչ էր անում ենթարկվել կառավարությանը, որը ներկայումս գտնվում է իշխանության ղեկին և ձեռնպահ մնալ այն թուլացնելու կամ տապալելու որևէ փորձերից։ Իշխանության փոփոխության դեպքում` ունենալով իշխանություններին հավատարիմ մնալու այդ նույն սկզբունքը, բահայիները պետք է դառնան նոր Վարչական Կարգի օրինապահ հպատակներ։ Այդպիսի դիրքը լավագույնս համաձայնեցվում է քաղաքականությանը չմիջամտելու պահանջի հետ։


== ԽՈՐՀՐԴԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ` ԲԱՀԱՅԻՆԵՐԻ ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔԸ ==
Բահայի հավատի բոլոր օրենքների և հասարակական կառուցվածքների հիմքում դրված է «խորհրդակցությամբ» որոշումների կոլեկտիվ ընդունման սկզբունքը։ Ի նկատի ունենք կարծիքների անկեղծ, սակայն բարյացակամ փոխանակումը ճշմարտության պարզման և իսկական համերաշխության նվաճման նպատակով։ Չափազանցություն չի լինի, եթե ասենք, որ Բահայի հավատի յուրաքանչյուր համախոհ անցնում է «խորհրդակցության» դպրոց։
Ոչ պակաս կարևոր դեր է հատկացվում խորհրդակցության սկզբունքին բահայի ընտանեկան կյանքում, հատկապես ամուսնու և կնոջ միջև։ Բոլոր դեպքերում հավատա-ցյալներին, երբ դա տրամաբանական է, խորհուրդ է տրվում անգամ անձնական գործերում ուրիշների մոտ խորհուրդ փնտրել։ Սակայն, Արդարության Համաշխարհային Տունը նախազգուշացնում է.
«Պետք է հիշել, որ բահայիների ցանկացած համատեղ քննարկման նպատակն է խնդրի լուծման փնտրումը, ինչը տարբերվում է որոշ շրջաններում մեր օրերում ընդունված պրակտիկայից, երբ խմբի մասնակիցները մերկացնում են իրենց հոգին, ինչպես այդ արվում է Հավատով արգելված խոստովանության ժամանակ… Մեզ արգելված է որևէ մեկին խոստովանել մեր մեղքերը և վատ արարքները… ինչպես դա անում են որոշ կրոնական աղանդներ։ Բայց եթե մենք ցանկանանք ընդունել մեր սխալը կամ մեր թերությունները, զղջալ կամ ներողություն խնդրել, ոչ ոք մեզ չի արգելում այդպես վարվել»։
Բահայի Հոգևոր Ժողովների ևս մեկ հետաքրքիր առանձնահատկությունն է միաբանության գիտակցական ձգտումը։ Ձայների մեծամասնությամբ որոշումների ընդունումը կատարելությունից հեռու, հարկադիր միջոց է.  «Բահայիների խորհրդի ավարտի իդեալական տարբերակն է միաբան որոշման ընդունումը։ Երբ այդ անհնար է, պետք է քվեարկություն անցկացվի… Որոշումն ընդունելուց անմիջապես հետո այն դառնում է ամբողջ Ժողովի որոշում, այլ ոչ միայն այն անդամների, ովքեր մեծամասնություն են կազմել»։


== Ժառանգություն և կտակ ==
Բոլոր բահայիները պետք է կտակ գրեն։ Նրանք լիակատար ազատություն ունեն՝ որոշելու, թե ինչպես տնօրինեն իրենց ունեցվածքը։ Սակայն Բահաուլլան սահմանել է ժառանգման հստակ ցուցումներ, երբ մարդը մահանում է առանց կտակ թողնելու։ Ըստ այդ ցուցումների հանգուցյալի ունեցվածքը բաշխվում է յոթ կատեգորիայի ժառանգների՝ երեխաների, ամուսնու, հոր, մոր, եղբայրների, քույրերի և ուսուցիչների միջև, ըստ որի ավելի բարձրում գտնվողները ավելի մեծ մասնաբաժին են ստանում։ Այն դեպքերում, երբ ժառանգների որոշակի կատեգորիաներ գոյություն չունեն, մասնաբաժինը բաժին է ընկնում մասամբ մյուս կատեգորիայի ժառանգներին, մասամբ՝ Տեղական հոգևոր ժողովին։


== Թաղման կարգը ==
Քանի որ մարմինը հոգու տաճարն է, ուստի մեռած մարմնին պետք է մեծագույնս պատվել և հարգանքով վերաբերվել։ Բահաուլլան հրամայել է թաղել մեռածներին մետաքսի մեջ, իսկ հնարավորության դեպքում՝ բյուրեղյա դագաղների մեջ, քանի որ մարմինը, թեկուզ և հող է դարձել, բայց այնուամենայնիվ մի ժամանակ այն բարձրացվել է մարդու անմահ հոգու միջոցով։
Մահացածի հուղարկավորությունը կատարվում է դագաղներում, իսկ դիակիզումը թույլատրելի չէ (բացառությամբ պետության կողմից սահմանված դեպքերի)։ Աբդուլ-Բահան բացատրում է այս պահանջը. «Մարդու մարմինը, որը ձևավորվել է աստիճանաբար, նույնպես պետք է աստիճանաբար անհետանա։ Սա համահունչ է իրերի ու բնության բնական կարգին և Աստվածային օրենքին։ Եթե մահից հետո ավելի լավ լիներ, որ այն այրվեր, ապա ի սկզբանե այն այնպես մտածված կլիներ, որ մահվանից հետո ինքնաբերաբար բռնկվեր ու մոխիր դառնար։ Բայց երկնային կամքով հաստատված Աստվածային կարգի համաձայն մահից հետո մարմինը մի փուլից մյուսը պետք է անցնի։ Այն պետք է նախորդից տարբերվի, որպեսզի երկրի վրա գոյություն ունեցող հարաբերությունների համաձայն կարողանա աստիճանաբար համակցվել և միաձուլվել այլ տարրերի հետ՝ շրջանցելով տարբեր փուլեր, մինչև հասնի բույսերի արքայություն, որտեղ այն կդառնա բույսեր և ծաղիկներ՝ վերածվելով գերագույն դրախտի ծառերի՝ ձեռք բերելով բույր և պայծառ գույներ»։
Հուղարկավորության մասին օրենքի համաձայն չի կարելի մարմինը տեղափոխել մահվան վայրից՝ մեկ ժամվա ճանապարհը գերազանցող հեռավորության վրա, ցանկացած մատչելի տրանսպորտով։ Մահացածի մարմինը պետք է փաթաթված լինի մետաքսի կամ բամբակի ծածկոցով, իսկ դագաղը լինի բյուրեղապակյա, քարե կամ ամուր, լավ որակի փայտից։ Նախքան մահացածի մարմինը հողին հանձնելը, հատուկ աղոթք են կարդում հանգուցյալի համար և, եթե այդպիսի հնարավորություն կա, մատին դնում էին հատուկ գրությամբ մատանի։ Հուղարկավորության կարգի մանրամասները պետք է հատուկ նշվեն բահայիյի կողմից գրված իր կտակում, և հարազատները պետք է ծանոթանան դրա հետ։
Հասկանալի է, որ այսօր հնարավոր է միայն հուղարկավորության ծիսակատարության վերաբերյալ Քիթաբ-ի-Աղդասի պահանջների մասնակի կատարումը, բայց հանգուցյալի համար աղոթքների ընթերցումն անկասկած իրականացվում է։


== ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ==
Վիլիամ Ս. Հեթչեր, Ջ. Դուգլաս Մարտին - Նոր համաշխարհային կրոն
Юлий Аркадьевич Иоаннесян - Вера бахаи
Peter Smit - An Introduction to the Baha'i Faith
Bahá'u'lláh and the New Era — Esslemont — View on the new Baha’i Reference Library
Bahíyyih Khánum — Bahá'í World Centre
The Dawn Breakers — Nabil


== Տես նաև՝ ==
Բահայի
Բաբի տաճարը Հայֆայում
Շողի Էֆֆենդի
Աբդուլ-Բահա
Բահաուլլա
Բահայի այգիներ
Շողի Էֆֆենդի
Բահայիների օրացույցը


== Հղումներ ==