Պետրո Կոնաշևիչ-Սահայդաչնի

Պետրո Կոնաշևիչ-Սահայդաչնի (ուկրաիներեն՝ Петро Конашевич-Сагайдачний; լեհ.՝ Piotr Konaszewicz-Sahajdaczny; born near 1582 Կուլչիցիում, այժմ Սամբորի շրջան հուլիսի 9, 1582, Kulchytsi, Ruthenian Voivodeship, Մալոպոլյան պրովինցիա, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա - ապրիլի 20, 1622(1622-04-20), Կիև, Կիևի վոեվոդություն, Մալոպոլյան պրովինցիա, Լեհական թագավորության թագ, Ռեչ Պոսպոլիտա,  եղել է ուկրաինական քաղաքական և քաղաքացիական առաջնորդ,
լեհ-լիտվական համագործակցության ինչպես ցամաքային, այնպես էլ ծովային փայլուն ռազմական ղեկավար։ Լինելով կազակ հեթման, նա կազակների անկանոն ռազմական կազմավորումը վերածել է կանոնավոր բանակի։ Նրա ղեկավարությամբ կազակները, ուղղափառ հոգևորականներն ու գյուղացիները սկսել են ի հայտ գալ որպես միասնական ժողովուրդ։ Նրա զորքերը նշանակալի դեր են խաղացել 1621 թվականին թուրքերի դեմ Խոտինի ճակատամարտում։


== Վաղ կյանք ==

Պետրո Կոնաշևիչը ծնվել է Կուլչիցի գյուղում Սամբիրից  երեք մղոն հեռավորության վրա, ազնվական ընտանիքում։ Նրա հոր ազգանունը Կոնոնովիչ էր
: 
Ավարտել է Վոլինիայի Օստրոհ ակադեմիան։ Նրա դպրոցի ընկերը Մելետի Սմորթրիցկին «Հրամատիկա» գրքի հեղինակն էր, որով ուկրաինացիների, ռուսների և բելառուսների բազմաթիվ սերունդներ սովորում էին սլավոնական լեզվի քերականությունը։ Վաղ հասակից նա սովորում է զենքի և ձիավարման հմտություններ, միանում է Զապորոժյան կազակներին և մասնակցում կազակական ռազմական արշավանքների։ Նրա տաղանդը ռազմական ոլորտում, ռազմավարությունը, խիզախությունն ու մեծ դժվարությունների ժամանակ առաջնորդություն ցուցաբերելու ունակությունը ձեռք են բերվել կազակների առաջնորդ Սամիլիո Կիշկայի առաջնորդությամբ։  Հետագայում Սահաիդաչնին տեղափոխվում է Լվիվ, իսկ այնուհետև Կիև, որտեղ նա դառնում է Կիևանի դատավոր և դաստիարակ Աքսակ ընտանիքում։


== Խոշոր արշանքներ ==


=== Վաղ թուրքական արշավանք ===
16-րդ դարի վերջին Պետրո Կոնաշևիչ-Սահայդաչնին ուղևորվում է դեպի Զապորոժիե, որտեղ 1605 թվականին ընտրվում է որպես Զապորոժյան կազակների առաջնորդ։ Նրա վերահսկողության ներքո եղած զորքը մասնակցում է արշավների Ղրիմի թաթարների և թուրքերի դեմ։ Կազակների նավատորմը գրավում է թուրքական ամրոցը՝ Վարնան, այրում և ոչնչացնում է ուժեղ թուրքական նավատորմը (10,000 նավակ)։ Իսկ 1616 թվականին իր ծովային արշավանքների ժամանակ (Ղրիմի և Թուրքիայի համար) Ղրիմի թերակղզում գրավում է  Կաֆան (Թեոդոսիա)՝ ստրուկների առևտրի ամենամեծ կենտրոնը։ Նա ստրկությունից ազատում է շատ քրիստոնյա տղամարդկանց, կանանց և երեխաների։


=== Մոսկովյան արշավանք ===
1618 թվականին Սահաիդաչին միանում է հակաթուրքական սուրբ լիգային։ Մինչ նա կռվում էր թուրքերի հետ, Լեհ-լիտվական համագործակցությունը խնդրում է նրա օգնությունը  Մոսկվայի (ռուս. ՝ Цардом) հետ պատերազմելու համար։ նրանք ուզում էին, որ նա լեհ-լիտվական համագործակցության թագավոր Վլադիսլավ IV Վասային  Մոսկվայի մոտ ապահովի 20,000 կազակներով։ Պետրո Կոնաշևիչ-Սահայդաչնին կատարում է նրանց ցանկացածը և գրավում Պուտիվլ, Կուրսկ, Լիվնի, Ելեց և շատ այլ քաղաքների բերդերը։ Սերպուխովի մոտ Սահայդաչնին ստիպում է մուսկովյան բանակին փախչել։ Մուսկովյան զորքերը վոյեվոդի Գ. Վոլկոնսկիու  հրամանատարությամբ ստիպում են կազակների կազմը շրջանցել, բայց չեն կարողանում կանգնեցնել կազակների գնդերի առաջխաղացումը դեպի Մոսկվա։ 1618 թվականի սեպտեմբերին նա ստիպում է փախչել մուսկովյան մեկ այլ ազնվականի՝ Վասիլիի Բուտուրլինի բանակին։ Ավելի ուշ Ջան Կարոլ Չուդկիևիչը և Սահայդաչնին  պաշարում են Մոսկվան և հոկտեմբերի 11-ին անհաջող փորձ կատարում գրավելու Արբաթ Գաթիսը։
Հոկտեմբերի վերջին Սահայդաչնիի բանակը շարժվում է ասպատակելու դեպի Մոսկվայից հարավ շրջանները։ Այդ արշավանքի ժամանակ գրավվում է Սերփուկով քաղաքը, իսկ դեկտեմբերի սկզբին` Կալուգան։ Յան III Սոբեսկին գրել է, որ իր հաջող արշավանքը խուճապ է առաջացրել ռուսների մեջ և նրանց հարկադրել է անմիջապես հնարավոր բանակցությունների մասին մտածել։ Ամբողջ արշավանքը վերջապես 1618 թվականի դեկտեմբերին գագաթնակետին է հասնում պայմանագրի ստորագրումով
(Truce of Deulino)։ Արդյունքում համագործակցությունը մեծագույն տարածքային ընդլայնում է ունենում։
Կազակների արշավանքը դեպի Մոսկվա նկարագրվել է ուկրանիացի պատմաբան Վալերի Սմոլիի կողմից որպես Սահայդաչնիի կենսագրության ոչ լավագույն էջ։ Սահայդաչնին և իր կազակները իրենց համարել են որպես օրթոդոքս քրիստոնյաների աջակիցներ և Մոսկվայի հնարավոր դաշնակիցներ։
Սակայն նրանք թողեցել են այն «արյունոտ հետքը», որը տարածվում էր Լիվնիից մինչև Մոսկվա և դեպի Կալուգա ու Կիև 
։
Ռուս, ուկրաինացի և ամերիկացի պատմաբանների ուսումնասիրության մեջ կազակները մեղադրվել են ուղղափառ եկեղեցիների, քաղաքների, գյուղերի ոչնչացման և թալանման մեջ, երեխաների և կանանց սպանելու համար, որոնք պատկանել են ուղղափառ (հունական) քրիստոնեական եկեղեցուն
։
Ավելի ուշ Սահայդաչնին
խնդրում է  Երուսաղեմի պատրիարք Թեոփանոս III-ին ներել իրեն։
Սահյդաչնին վերադառնում է Զապորժիե և ոչ միայն չճանաչվում որպես առաջնորդ
այլև Ուկրաինայի հեթման (մեկ այլ աղբյուր պնդում է, որ 1621 թվականին նա եղել է Համագործակցության գրանցված կազակների գնդի գնդապետ)
։
Լեհերի հետ կոնֆլիկտից խուսափելու համար Սահայդաչնին համաձայնվում է կազակների գրանցումը սահմանափակել 3000 տղամարդու, մնացածները համարվում էին գյուղացիներ։ Նա նաև արգելում է կազակների չարտոնված ծովային արշավանքները դեպի  Թուրքիա, և թագավորը Սահայդաչնիին իրավունք է տալիս կոչվել կազակների առաջնորդ։


== Ծանոթագրություններ ==