Պիեռ Կոռնեյլ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կոռնել (այլ կիրառումներ)Պիեռ Կոռնեյլ (ֆր.՝ Pierre Corneille, հունիսի 6, 1606(1606-06-06)[…], Ռուան - հոկտեմբերի 1, 1684(1684-10-01)[…], Փարիզ), ֆրանսիացի դրամատուրգ, համարվում է «ֆրանսիական ողբերգության հայր»։ Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1647)։


== Կենսագրություն և ստեղծագործություններ ==
Պիեռ Կոռնեյլը ծնվել է 1606 թվականին Ռուան քաղաքում՝ դատական պաշտոնյայի ընտանիքում։ Ավարտելով ճիզվիտական քոլեջը, ուսումնասիրելով իրավագիտություն և ստանալով փաստաբանի պաշտոն՝ Կոռնեյլը վարել է այն ոչ ուրախությամբ և հաջողությամբ։ Սկսել է գրել կատակերգություններ՝ «Մելիտե» (1629 թվական), 1631-1369 թվականներին՝ «Կլիտանդր», «Դատական սրահ», «Թագավորական հրապարակ», որոնք այժմ մոռացված են, բայց ժամանակին ջերմորեն են ընդունվել հանդիսականների կողմից։ Սկսում է իր ուժերը փորձել նաև ողբերգության մեջ՝ Սենեկայի համանուն պիեսի մոտիվներով գրելով «Մեդեա» պիեսը։
1636 թվականին Կոռնեյլը ստեղծում է «Սիդ» ողբերգությունը (որպես աղբյուր օգտագործել է իսպանացի դրամատուրգ Գիլյեն դե Կաստրոյի պիեսը՝ Էլ Սիդի պատանեկության և սխրանքների մասին), որը մեծ հռչակ է բերում ֆրանսիացի դրամատուրգին՝ թարգմանվելով գերմաներեն, անգլերեն, իտալերեն և այլ լեզուներով։ Ֆրանսիայում տարածվում է մի թևավոր խոսք. «Գեղեցիկ, ինչպես Սիդը»։
Կոռնեյլի փառքը առաջացնում է կարդինալ Ռիշըլյոյի նախանձն ու զայրույթը։ Կարդինալի դրդումով Ֆրանսիական ակադեմիան սկսեց բացահայտել «Սիդ» ողբերգության սխալները և շեղումները «օրենքներից» և ապա խստագույնս դատապարտեց այն։ Դրամատուրգը միառժամանակ լռեց՝ քաշվելով իր ծննդավայր՝ Ռուան։ 1639-1640 թվականներին նա հանդես եկավ նոր հոյակապ ողբերգություններով՝ «Հորացիուս», և «Կիննա». 1643 թվականին գրեց «Պողիկտոսը»։ 1652 թվականին նրա «Պերտարիտ» ողբերգությունը սառը ընդունելության է արժանանում։ Ցնցված Կոռնեյլը յոթ տարով դադարում է նոր ստեղծագործություններ գրելուց և միայն 1659 թվականի հանդես է գալիս «Էդիպոս» ողբերգությամբ։ 1662 թվականին հաստատվում է Փարիզում, շարունակում է գրել, բայց նրա փառքը խամրում է, թուլանում է նրա կերպարների հմայքը, մարում են նրա ստեղծագործական ուժերը։ Նրան փոխարինելու է գալիս մի նոր տաղանդ՝ Ժան Ռասինը։ Կոռնեյլը դադարեց գրել 1674 թվականին և տաս տարի անց՝ 1684 թվականի սեպտեմբերի 30-ին վախճանվեց 78 տարեկան հասակում։
Կոռնեյլի ողբերգությունները տիպիկ կլասիցիստական ողբերգության օրինակ են։ Կոռնեյլը հետևում է կլասիցիստական թատրոնի նորմերին, հատկապես եռամիասնության՝ տեղի, ժամանակի և գործողության միասնության օրենքին, սակայն այն կիրառում է հարաբերականորեն. «Եթե ես շեղվում եմ դրանցից, ապա ամենևին ոչ այն պատճառով, թե չգիտեմ դրանք»։ Երբեմն նա նույնիսկ վիճարկում է այդ օրենքները՝ վկայակոչելով իր ժամանակակիցների համար անառարկելի հեղինակություններին. «Տեղի միասնության վերաբերյալ ես ոչ մի ցուցմունք չեմ գտնվում ոչ Արիստոտելի, ոչ Հորացիուսի մոտ» («Խոհեր եռամիասնության մասին») ։


=== Կոռնելի պիեսները (ամբողջական ցուցակ) ===
«Մելիտե» (Mélite, 1629)
«Քլիտանդր» (Clitandre (1631)
«Այրի» (La Veuve, 1632)
«Դղյակի պատշգամբասրահը» (La Galerie du Palais, 1633)
«Ընկերակցուհին» (La Suivante, 1634)
«Թագավորական հրապարակ» (La Place royale, 1634)
«Մեդեա» (Médée, 1635)
«Թյուիլրիի պարտեզում խաղացած կատակերգություն» (Comedie de Tuileries, համահեղինակ, 1635)
«Կոմիկական պատրանք» (L’Illusion comique, 1636)
«Սիդ» (Le Cid, 1636, թարգմանվել է հայերեն)
«Հորացիոս» (Horace, 1640)
«Կիննա» (Cinna, 1641)
«Պողիկտոս» (Polyeucte, (1642, թարգմանվել է հայերեն)
«Պոմպեոսի մահը» (La Mort de Pompée, 1644)
«Ստախոսը» (Le Menteur, 1644)
«Ռոդոգունե» (Rodogune, 1644)
«Թեոդորա» (Théodore, 1646)
«Հերակլիոս» (Héraclius, 1647)
«Անդրոմեդե» (Andromède, 1650)
«Դոն Սանչո Արագոնցի» (Don Sanche d’Aragon, 1650)
«Նիկոմեդես» (Nicomède, 1651)
«Պերտարիդե» (Pertharite, 1652)
«Էդիպոս» (Œdipe, 1659)
«Ոսկե գեղմ» (La Toison d’or, 1660)
«Սերտորիուս» (Sertorius, 1662)
«Սոփոնիսբե» (Sophonisbe, 1663)
«Օթոն» (Othon, 1664)
«Ագեսիլաոս» (Agésilas, 1666)
«Աթթիլա» (Attila, 1667)
«Տիտոս և Բերենիկե» (Tite et Bérénice, 1670)
«Պսիքե» (Psyché) (Մոլիերի և Ֆիլիպ Կինոյի հետ համահեղինակությամբ, 1671)
«Պուլքերիա» (Pulchérie, 1672)
«Սուրեն» (Suréna, 1674)


== Ծանոթագրություններ ==