Կառլ Վին

Կառլ Վին (գերմ.՝ Karl Wien, սեպտեմբերի 10, 1906(1906-09-10), Վյուրցբուրգ, Բավարիա, Գերմանական կայսրություն - հունիսի 14, 1937(1937-06-14), Nanga Parbat, Gilgit-Baltistan, Պակիստան), գերմանացի գիտնական աշխարհագրության ոլորտում, գիտությունների դոկտոր, լեռնագնաց, որը նոր երթուղիներով դեպի Ալպեր մի շարք վերելքներ է կատարել, ինչպես նաև կատարել է առաջին վերելքը Պամիրո Ալայի Քաուֆմանի (Լենինի) գագաթ։ Մասնակցել է գերմանական երեք հիմալայան արշավների դեպի Կանչենջանգա (1931), Սինիոլչու (6888 մ, առաջին վերելք, 1936) և Նանգա Պարբաթ (1937, եղել է ղեկավարը) գագաթներ։ Մահացել է ձնահյուսի ժամանակ ալպինիստական ամբողջ խմբի հետ միասին 1937 թվականի հունիսի լույս 15-ի գիշերը։


== Համառոտ կենսագրություն ==
Կառլ Վինը ծնվել է Բավարիայի Վյուրցբուրգ քաղաքում, ֆիզիկոս-գիտնականի՝ ապագա Նոբելյան մրցանակակիր Վիլհելմ Վինի ընտանիքում (ընտանիքի միակ զավակն էր)։ Մյունխենի համալսարանում բարձրագույն կրթություն ստանալուց հետո որոշ ժամանակ աշխատել է Բեռլինում՝ «Siemens & Halske»-ի տեխնիկական լաբորատորիայում, իսկ ավելի ուշ մայրենի բուհում դասավանդել է աշխարհագրություն և զբաղվել է գիտական աշխատանքով։ 1930 թվականին Ստացել է դոկտորի աստիճան։
1924 թվականին Կառլ Վինը միացել է Մյունխենի լեռնագնացների ակումբին, որտեղ ծանոթացել է բազմաթիվ ականավոր գերմանացի լեռնագնացների, մասնավորապես՝ Վիլհելմ Վելցենբախի հետ, որը դարձավ իր ուսուցիչը։ 1926 թվականին նրա հետ միասին Կառլն առաջին անգամ բարձրացավ Գրոսգլոկների հյուսիսային պատ, Գլոկերինի հյուսիսարևմտյան պատ, ինչպես նաև Այսկյոգելի հյուսիսային պատ։ 1927 թվականին Կառլ Վինը մասնակցել է Գերմանա-ավստրիական ալպինիստական ակումբի կողմից անցկացվող լուսանկարաչափական ուսումնասիրություններին Ցիլերտալյան Ալպերում։ 1928 թվականին Վիլլի Ռիկմերսի և Ռիչարդ Ֆինստերվալդերի գլխավորությամբ ռուս-գերմանական գիտահետազոտական արշավախմբի կազմում ճանապարհորդել է Պամիրո Ալայով, որտեղ Օյգեն Ալվայնի և Էրվին Շնայդերի հետ միասին կատարել է պատմության մեջ առաջին վերելքը դեպի Քաուֆմանի գագաթ (7134 մ) (հետագայում վերանվանվել է Լենինի գագաթ)` Կենտրոնական Ասիայի ամենաբարձր գագաթներից մեկը։
1931 թվականին Կառլ Վինը դարձավ Պաուլ Բաուերի գլխավորած գերմանական հիմալայյան արշավախմբի անդամ, որը բարձրացավ Կանչենջանգա, որի ընթացքում «տեխնիկական աշխատանքից» բացի կատարում էր տեղագրություն և կազմեց Արևելյան Հիմալայների ամենախոշոր սառցադաշտի՝ Զեմուի առաջին ճշգրիտ քարտեզները։ Սեպտեմբերի 15-ին Հանս Հարթմանը (արշավախմբի անդամ) և Կառլ Վինը հասան 7650 մետր բարձրության, որն առավելագույն բարձրությունն էր, որ հնարավոր էր բարձրանալ ամբողջ արշավի ընթացքում։
Երեք տարի անց գերմանացի աշխարհագրագետ Կառլ Տրոլի հետ լուսանկարաչափական և կլիմայաբանական ուսումնասիրություններ կատարեց Արևելյան Աֆրիկայի սարահարթում՝ ներառյալ Քենիա լեռան շրջանում։ Ավելի ուշ զբաղվել է Կարմիր ծովի կլիմայաբանական ուսումնասիրություններով։
1936 թվականին Կառլ Վինը միացավ Գերմանիայի հիմալայան հիմնադրամի կողմից ստեղծված ոչ մեծ հետազոտական մի արշավախմբի դեպի Սիկիմ։ Արշավախումբը գլխավորում էր Բաուերը։ Կառլ Վինից բացի մասնակիցների թվում էին նաև Ադոլֆ Գյոտները և դոկտոր Գյունտեր Հեպը։ Օգոստոս-հոկտեմբեր ամիսներին Կառլ Վինը և նրա գործընկերները զբաղված էին Կանչենջանգայի և նրա հարակից տարածքների՝ Նեպալ, Թենթ և Թվինս գագաթների, Զեմու, Սինիոլչու, Զումտու և Նեպալ սառցադաշտերի տեղագրական չափումներով և քարտեզագրությամբ։ Սեպտեմբերի 23-ին Կառլ Վինը և Ադոլֆ Գյոտները պատմության մեջ առաջին անգամ բարձրացան Սինիոլչու (6888 մ)։


== Արշավ դեպի Նանգա Պարբաթ ==
1937 թվականին Կառլ Վինը գլխավորեց երրորդ գերմանական արշավախումբը դեպի Նանգա Պարբաթ (առաջինը տեղի է ունեցել 1932 թվականին, իսկ երկրորդը՝ 1934 թվականին և ունեցել է ողբերգական ավարտ` շարունակ վատ եղանակային պայմանների արդյունքում մահացել է 9 լեռնագնաց և խարակակիր)։ Խմբի անդամներից յոթը լեռնագնացներ էին, որոնցից չորսը նախորդ հիմալայական արշավախմբի վետերաններն էին (Ա. Գյոտներ, Գ. Հեպ, Գ. Հարտման և Պտեր Մյուլռիտեր)։ 1937 թվականի հունիսի լույս 15-ի գիշերը Ռաքիոթ Փիկից մեծ ձնահյուս է ընկնում արշավախմբի միջնակա հիմնական ճամբարի վրա (ճամբար IV, 6180), որն իր տակ թաղեց վերելքին մասնակցող բոլոր 7 լեռնագնացներին, ինչպես նաև 9 խարակակիրներին (ընդհանուր առմամբ 16 մարդու)։ Կառլ Վինի մարմինը (ինչպես նաև նրա օրագրերը և անձնական իրերը) հայտնաբերվել են 1937 թվականի հուլիսին Պաուլ Բաուերի որոնողական արշավախմբի կողմից և վերաթաղվել սառցադաշտում։


== Ծանոթագրություններ ==