Երկրաշարժ Հայիթիում (2021)

Երկրաշարժ Հայիթիում 2021 թվականին, 2021 թվականի ամենաուժեղ և ամենամահաբեր երկրաշարժերից մեկը, որի հետևանքով զոհվել է 2 189  և վիրավորվել 9 000 մարդ։
Օգոստոսի 14-ին, տեղական ժամանակով ժամը 08:29-ին, Տիբուրոն թերակղզում տեղի է ունեցել 7,2 մագնիտուդով երկրաշարժ, որի էպիկենտրոնը գտնվում է Պետիտ-Տրու-դե-Նիպ քաղաքից 8-10 կիլոմետր հեռավորության վրա և Հայիթիի մայրաքաղաք Պորտ-օ-Պրենսից 125 կիլոմետր հեռավորության վրա։
Երկրաշարժը լուրջ ցունամիի սպառնալիք է ստեղծել, սակայն դրանք չեն գրանցվել։
ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայությունը երկրաշարժը գնահատել է որպես լայնածավալ աղետ։
Երկրաշարժը գրանցվել է վերջին 25 տարվա ընթացքում Լատինական Ամերիկայի ամենամահաբեր երկրաշարժերի տասնյակում։


== Իրադարձություններ ==
Երկրաշարժին, հավանաբար, հանգեցրել է Էնրիկիլիո-Պլանտեյն-Գարդենի բեկման ձախակողմյան տեղաշարժը։ Այս բեկման տեղաշարժերը եղել են նաև 1751, 1770 և 2010 թվականներին տեղի ունեցած երկրաշարժերի պատճառները։
Հայիթիից բացի, երկրաշարժը զգացվել է Ճամայկայում, Ֆլորիդա նահանգում, ԱՄՆ-ում և Կուբայի արևելքում։
Երկրաշարժը սկսվել է 2021 թվականի օգոստոսի 14-ին՝ Հյուսիսամերիկյան արևելյան ժամանակով 08:29:09-ին (12:29: 09 UTC)։
Երկրաշարժի հիպոկենտրոնը գտնվել է 10 կմ խորության վրա։
7,2 մագնիտուդով առաջին ցնցումից հետո՝ ժամը 08:49:33-ից մինչև 23:20:45-ն ընկած ժամանակահատվածում, տեղի է ունեցել մի քանի հետցնցում, որոնցից ուժեղագույնը տեղի է ունեցել ժամը 23:20:45-ին, որի ուժգնությունը կազմել է 5,8 մագնիտուդ։
5,2 մագնիտուդով առաջին հետցնցումը տեղի է ունեցել առաջին ցնցումից 20 րոպե անց։
Ավերվել են մեծ թվով շենքեր, որոնց թվում են պատմական տեսարժան վայրերը։ Լես Անգլեսում 1907 թվականին կառուցված Անարատ Հղիության տաճարի փլվելու հետևանքով զոհվել է 17 մարդ։ Երկու մարդ հայտնվել էին փլատակների տակ, որոնց ավելի ուշ նրանց փրկել են տեղի շինարարները։ Տոյրակ գյուղում, Սուրբ Ընտանիքի դյու Տոյրաք տաճարի փլվելու հետևանքով զոհվել է 20 մարդ։
Հայիթիի քաղաքացիներին նախազգուշացրել են մինչև 3 մետր բարձրությամբ ցունամիի վտանգի մասին, սակայն դրանք չեն գրանցվել։ Շուտով նախազգուշացումը հանվել է։
ՄԱԿ-ը հայտարարել է հետևանքների վերացման հարցում Հաիթիին օգնելու մասին, սակայն տեղի ավազակախմբերը խոչընդոտում են հումանիտար օգնությանը։ Այս մասին հայտարարել Է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ներկայացուցիչ Ստեֆան Դյուժարիկը։
Օգոստոսի 20-ին լուրեր են տարածվել երկու բժիշկների առևանգման մասին, որոնք մասնակցել են Պորտ-օ-Պրենս քաղաքի Բեռնարդ Մևսի հիվանդանոցում տեղի ունեցած երկրաշարժից տուժածների վերակենդանացման աշխատանքներին։ Առևանգողները կապնվել են առևանգվածների հարազատների հետ, սակայն փրկագին չեն պահանջել։ Բժիշկներից մեկը փորձառու վիրաբույժ էր, մյուսը՝ մանկաբարձ։ Առևանգման հետևանքով մանկաբարձը չի կարողացել ներկա գտնվել կեսարյան հատմանը, որն անհրաժեշտ է կնոջը, ինչի հետևանքով նա և նրա երեխան մահացել են։ Ի նշան բողոքի՝ հիվանդանոցը հայտարարել է 2 օրով փակվելու մասին։


== Հետևանքներ ==
Երկրաշարժը հանգեցրել է մեծ ավերածությունների։ Իշխանությունները սահմանել են արտակարգ դրության ռեժիմ՝ կապված հետևանքների հետ։
Օգոստոսի 17-ին Հայիթիի իշխանությունները հայտարարել են, որ երկրաշարժերի արդյունքում զոհերի թիվը կազմում է 2 189 մարդ, ևս 12 200-ը տուժել են, նրանցից 3 200-ը գտնվում են հիվանդանոցներում, կան անհետ կորածներ։
Հայիթիի վարչապետը հայտարարել է, որ երկրում կհայտարարվի եռօրյա սուգ, զոհերի հիշատակին։
Լե-Կե քաղաքում ավերվել է առնվազն 860 տուն, ևս 700-ը՝ վնասվել։
Հայիթիի քաղաքացիական պաշտպանության գործակալության տվյալներով՝ առնվազն 60 700 տուն ավերվել է, 76 100-ը՝ վնասվել։
Երկրաշարժի հետևանքով Լե-Կե քաղաքում փլուզվել է Le Manglier հյուրանոցը, ինչի պատճառով զոհվել է մի քանի մարդ, այդ թվում Լե-Կեի նախկին սենատոր և քաղաքապետ Գաբրիել Ֆորտունեն։ ։
Լե-Կեի կաթոլիկ եպիսկոպոսի նստավայրի մի մասը փլուզվել է, ինչի հետևանքով զոհվել է հոգևորական և երկու ծառայող, իսկ կարդինալը վիրավորվել է։
Որոնողափրկարարական գործողությանը մասնակցում են կամավորներ, այդ թվում՝ օտարերկրյա կազմակերպություններից։
Հիվանդանոցները եղել են լեփ-լեցուն, և որոշ տուժածներ տեղավորվել են փողոցում և միջանցքներում։
Երկրաշարժի պատճառով վնասվել են կապի միջազգային գծերը, ETECSA հեռահաղորդակցային ընկերությունը տեղեկացրել է կապի հետ կապված հնարավոր խնդիրների մասին։


== Արձագանք ==
Հայիթինյան ծագմամբ ճապոնացի թենիսիստուհի Նաոմի Օսական հայտարարել է, որ Ցինցինատիում WTA-1000 կարգի մրցաշարում վաստակած բոլոր միջոցները կուղղի Հայիթիում տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքների վերացմանը և տուժածներին օգնելուն։
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ցավակցություն է հայտնել Հայիթիի վարչապետ Արիել Անրիին։
ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը ցավակցություն է հայտնել երկրաշարժի կապակցությամբ։ Ավելի ուշ ԱՄՆ-ն Հայ՛իթիին 65 հոգանոց փրկարարներ է ուղարկել։
ԱՄՆ-ի առափնյա պահակախումբը ուղղաթիռներ է ուղարկել Հայիթի։ Նրանց օգնությամբ տարահանվելու են տուժածները։
Թուրքիայի ԱԳՆ-ն հայտնել է, որ իր խորին ցավակցությունն է հայտնում զոհերի կապակցությամբ։
Կանադայի վարչապետ Ջասթին Թրյուդոն հայտարարել է, որ երկիրը «պատրաստ է ցանկացած օգնություն ցուցաբերել» Հայիթիին։
Լատինական Ամերիկայի մի շարք երկրներ, այդ թվում Մեքսիկան, Պերուն, Արգենտինան, Չիլին և Վենեսուելան օգնություն են առաջարկել ողջ մնացածների որոնման հարցում։
34 փրկարարներից բաղկացած խումբը Էկվադորից Հայիթի է ուղարկվել որոնողափրկարարական գործողությանը օգնելու համար։
Մեքսիկան Հայիթի է ուղարկել 15,4 տոննա առաջին անհրաժեշտության իրեր, այդ թվում՝ սնունդ և դեղորայք։
Մեքսիկան C-295 և C-130 ինքնաթիռների հետ Հայիթի է ուղարկել հումանիտար օգնության տեսքով՝ դեղորայքներ և առաջին անհրաժեշտության ապրանքներ։
Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին ցավակցություն է հայտնել երկրաշարժի հետևանքով զոհվածների ընտանիքներին։
Հայիթիի նախկին առաջին տիկին Մարտինա Մոիզը ցավակցություն է հայտնել երկրաշարժի հետևանքով զոհվածների ընտանիքներին։
Հումանիտար հարցերի գլխավոր քարտուղարի տեղակալ և ՄԱԿ-ի արտակարգ օգնության համակարգող Մարտին Գրիֆիտսը Twitter-ի իր էջում հայտնել է Հայիթիին օգնելու համար 8 մլն դոլար հատկացնելու մասին։
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ներկայացուցիչ Ստեֆան Դյուժարիկը հայտարարել է, որ կազմակերպությունն աշխատում է Հայիթիի իշխանությունների հետ և պատրաստ է անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերել։
Մոլդովայի արտաքին գործերի և եվրոպական ինտեգրման նախարարությունը ցավակցություն են հայտնել Հայիթիի քաղաքացիներին երկրաշարժի կապակցությամբ։
Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսը Սուրբ Պետրոսի հրապարակում հավատացյալների առջև կիրակնօրյա քարոզից հետո հայտարարել է, որ ցավակցություն է հայտնում երկրաշարժի կապակցությամբ։
Տուժածներին օգնություն են ցուցաբերում Կուբայից ժամանած բժիշկները, որոնք գտնվում են Հայիթիի գործուղումների մեջ։
Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն ցավակցություն է հայտնել զոհվածների ընտանիքներին։
Օգոստոսի 16-ին Թայվանի կառավարությունը հայտարարել է Հայիթիին 1 000 000 դոլարի չափով հումանիտար օգնություն ուղարկելու պլանների մասին։ Օգոստոսի 17-ին Թայվանի ԱԳՆ-ն հայտարարել էր հումանիտար օգնություն ուղարկելու մասին։ Տեղեկացվել է նաև, որ Հայիթիում Թայվանի դեսպանը կազմում է անհրաժեշտ միջոցների ցանկը։ Թայվանը նաև հայտարարել է Հայիթիին C-130 ինքնաթիռ ուղարկելու պատրաստակամության մասին, եթե դա անհրաժեշտ լինի։
Հարավային Կորեայի նախագահը ցավակցական նամակ է հղել Հայիթիի վարչապետին։
Արգենտինայի ԱԳ նախարար Ֆելիպե Սոլան հայտարարել է, որ Հայիթիի իշխանություններին օգնելու համար կծավալվի Սպիտակ սաղավարտների հանձնաժողով։


== Տես նաև ==
Հայիթիի երկրաշարժ (2010)


== Ծանոթագրություններ ==