Ջոն Թոմփսոն

Ջոն Թոմփսոն (անգլ.՝ John Griggs Thompson,հոկտեմբերի 13, 1932(1932-10-13), Ottawa, Կանզաս, ԱՄՆ), մաթեմատիկոս-հանրահաշվաբան, վերջավոր խմբի ոլորտի մասնագետ, Ֆլորիդայի համալսարանի (Գեյնեսվիլ, Ֆլորիդա) մաթեմատիկայի ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ Աշխարհի երկու մաթեմատիկոսներից մեկն է (Ժան-Պիեռ Սերի հետ), որն արժանացել է միանգամից երեք մրցանակի՝ Ֆիլդսյան մրցանակ (1970), Վոլֆի մրցանակ (1992) և Աբելի մրցանակ (2008)։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1932 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Կանզաս նահանգի Օտտավա քաղաքում։ 1955 թվականին Եյլի համալսարանում ստացել է բակալավրի աստիճան։
1959 թվականին Չիկագոյի համալսարանում պաշտպանել է ատենախոսություն փիլիսոփայության դոկտորի գիտական աստիճանի համար։ Աշխատանքն իրականացրել է կատեգորիաների տեսության հիմնախնդիրներից մեկի՝ Սաունդերս Մակլեյնի ղեկավարությամբ։
Մինչև 1962 թվականը Ջոն Թոմփսոնն աշխատել է Հարվարդի համալսարանում որպես դոցենտ, այնուհետև նշանակվել է Չիկագոյի համալսարանի մաթեմատիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, որտեղ աշխատել է մինչև 1970 թվականը։ Չիկագոյի համալսարանից հետո Թոմփսոնը որպես մաթեմատիկայի պրոֆեսոր տեղափոխվել է Քեմբրիջի համալսարան (Մեծ Բրիտանիա), որտեղ 23 տարվա շարունակական աշխատանքից հետո վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ և զբաղեցրել Ֆլորիդայի համալսարանի պրոֆեսորի (Professor emeritus) ներկայիս պաշտոնը։
Ջոն Թոմփսոնը Քեմբրիջի համալսարանի մաթեմատիկայի պատվավոր պրոֆեսորի կոչման հետ մեկտեղ արժանացել է պատվավոր դոկտորի կոչման Եյլի, Օքսֆորդի և Իլինոյսի համալսարաններում, ինչպես նաև Օհայո նահանգի համալսարանում։ 
Թոմփսոնը ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի (1971), Ամերիկայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի (1998), Լոնդոնի Թագավորական հանրության (1979), Նորվեգիայի գիտությունների և գրականության ակադեմիայի անդամ է, Իտալիայի Գիտությունների ակադեմիայի արտաքին անդամ։


== Նվաճումներ ==
Թոմփսոնի դոկտորական ատենախոսությունը նվիրված էր q պարզ կարգի կանոնավոր ավտոմորֆիզմով վերջավոր խմբի նիլպոտենտության մասին հայտնի թեորեմի ապացույցին։ 
1970 թվականին Ջոն Թոմփսոնն արժանացել է մաթեմատիկայի ոլորտում նվաճումների համար առավելագույն մրցանակի՝ Ֆիլդսյան մրցանակի։ Մրցանակը շնորհվել է գիտնականին՝ 1963 թվականին Թոմփսոն-Ֆեյթի թեորեմի ապացույցի համար։ Մաթեմատիկոսների հիմնարար աշխատանքը և լուծելի տեղային ենթախմբերի վերաբերյալ Թոմփսոնի հետագա ուսումնասիրությունները հիմք են հանդիսացել վերջավոր խմբերի տեսության արագ զարգացման համար և, մասնավորապես, հանգեցրել պարզ հասարակ խմբերի ամբողջական դասակարգմանը։
1992 թվականին նա արժանացել է Վոլֆի մրցանակի հետևյալ ձևակերպմամբ՝ «Վերջավոր խմբերի տեսության բոլոր ասպեկտների և մաթեմատիկայի այլ ճյուղերի հետ դրանց կապի վրա ունեցած խորը ազդեցության համար»։
2000 թվականին ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնը Թոմփսոնին շնորհել է ԱՄՆ Ազգային գիտական մեդալ։
2008 թվականին Ջոն Թոմփսոնը Դե-Ֆրանս քոլեջի պրոֆեսոր Ժակ Թիթսի հետ արժանացել է ևս մեկ հեղինակավոր մրցանակի՝ «Աբելի մրցանակի»՝ «հանրահաշվի բնագավառում հիմնարար նվաճումների, մասնավորապես՝ խմբերի ժամանակակից տեսության ստեղծման համար»։
Մաթեմատիկայում ունեցած ակնառու ներդրումների համար Թոմփսոնն արժանացել է նաև մի շարք այլ միջազգային մրցանակների, այդ թվում՝ Սիլվեստրի մեդալի, Պուանկարեի մեդալ և այլ մրցանակների։


== Գործընկերների ակնարկներ ==
Մաթեմատիկայի առանցքային տեսություններից մեկի՝ խմբերի տեսության թեորեմի ապացույցի համահեղինակ Ուոլթեր Ֆեյթ.

Նա մաթեմատիկոս է, որն ուսումնասիրում է կարևոր խնդիրները և չի վախենում դժվարություններից։ Հաճախ նա հաղթահարում է այդ դժվարությունները՝ առաջարկելով նոր գաղափարներ, որոնք ապագայում մեծ ազդեցություն են ունենում ապագայի մաթեմատիկայի զարգացման վրա։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
List of mathematical articles by John G. Thompson
Biography from the Abel Prize center