Ռազմական հետախուզություն

Ռազմական հետախուզություն, միջոցառումների համալիր, որն անց է կացնում պետությունը՝ ի դեմս ռազմական գերատեսչության (նրա աշխատակցի), հիմնականում ուղղված է հնարավոր թշնամու կամ նրա գործողությունների, նրա մարտական հնարավորությունների և խոցելիության, ինչպես նաև ռազմական գործողությունների թատերաբեմի մասին տեղեկությունների ձեռքբերման և մշակման վրա։
Նախկինում ռազմական հետախուզությունը համարվում էր թշնամու մասին տեղեկությունների հավաքում, խաղաղ ժամանակ ռազմական գործակալների, լրտեսների, քարտեզների, հատակագծերի, ստատիստիկ աշխատանքների միջոցով, իսկ պատերազմի ժամանակ՝ դասալիքների, գերիների, լրտեսների, հետախուզության միջոցով։


== Հետախուզական գործունեության տեսակները ==
Ռազմական հետախուզությունը կախված նպատակներից, գործունեության մասշտաբից և խնդիրների լուծման բնույթից բաժանվում է հետևյալ տեսակների.

ռազմավարական (զինված ուժեր (ԶՈւ), Զինված ուժերի տեսակ, ռազմաճակատների խումբ (զորքեր (ուժեր), զորքերի տեսակ) և դրանց համարժեք կազմավորումները;
օպերատիվ (զորքային, ռազմաճակատային, բանակային, կորպուսային) և դրանց համարժեք կազմավորումները;
մարտավարական (դիվիզիա, բրիգադ, զորագունդ) և դրանց համարժեք կազմավորումները (ստորաբաժանումներ, զորամասեր, միավորումներ) նրանից բացի վարում են մարտական և հատուկ հետախուզություն (կախված կազմավորման նպատակից՝ հետևակային, տանկային, ցամաքային և այլն)։


== Տիպերը ==
Կախված գործունեության ոլորտից, ներգրավված ուժերից և միջոցներից, ռազմական հետախուզությունը բաժանվում է տեսակների.

տեղեկատվական (տեղեկատվական ոլորտ);
ցամաքային;
օդային;
ծովային;
տիեզերական;
հատուկ;
հրետանային;
ինժեներական։


== Ռազմական-ռազմավարական հետախուզություն ==
Հետախուզական գործունեության ամենաբարձր և ամենադժվար տեսակը, որի հաջողություններից կամ ձախողումներից կախված է Զինված ուժերի և պետության կենսունակությունը։ Իրականացվում է բոլոր հնարավոր ձևերով և միջոցներով՝ օրինական (պաշտոնական) կամ ոչ օրիանական (գաղտնի)։
Տարբերում են խաղաղ և պատերազմական պայմաններում կայուն գործող համազգային ռազմական-ռազմավարական հետախուզություն և ռազմաճակատային ռազմական գործողությունների թատերաբեմի ռազմական-ռազմավարական հետախուզություն, որոնք սերտորեն համագործակցում են պատերազմի պայմաններում։
Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության տեղեկությունները տրամադրվում են պետության բարձրագույն զինվորական և քաղաքական ղեկավարությանը և ազդում են պետական քաղաքականության և ռազմավարության մշակման վրա։
Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության օրինական տեսակն է համարվում պետության զորքերի տեսակների ռազմական կցորդների ռազմական-դիվանագիտական գործունեությունը, որտեղ լիազորագրված է դիվանագիտական ներկայացուցչությունը։
Որպես կանոն, ռազմական-ռազմավարական հետախուզության գլխավոր ծառայություն են համարվում Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբների մասնագիտացված հետախուզական ռազմական գերատեսչությունները։
Ռազմավարական հետախուզությունը ռազմական գերատեսչության շահերից նաև կարող են իրականացնել արտաքին հետախուզության ազգային ծառայությունները և այլ ոչ ռազմական հետախուզական կազմակերպությունները։
Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության յուրահատուկ ձև է համարվում կառավարական և ոչ կառավարական գիտական հետազոտական հաստատությունների և անհատների գործունեությունը։
Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության ոլորտում պրոֆեսիոնալ գործունեության պատրաստումը իրականացվում է մասնագիտացված կենտրոններում, քոլեջներում, ինստիտուտներում, ակադեմիաներում, ֆակուլտետներում և ամբիոններում։
Ռազմական-ռազմավարական հետախուզության ամենաթանկարժեք, տեխնիկապես հագեցած և ճյուղավորված համակարգ ունեն Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։


== Մարտավարական հետախուզություն ==
Ցամաքային զորքերի մարտավարական հետախուզությունը բաժանվում է ցամաքային և օդային հետախուզությունների։ Ցամաքային հետախուզությունը ներառում է՝ զորքային, ռադիո- և ռադիոտեխնիկական, ռադիոլոկացիոն, քիմիական և բակտերիոլոգիական հետախուզության տեսակները։
Զորքային հետախուզությունը վարում են հետախուզական, մոտոհրաձգային, գնդային, պարաշյուտադեսանտային և դեսանտագրոհային ստորաբաժանումները։
Մարտավարական զորքային հետախուզությունը վերաբերում է փոքր պատերազմի ոլորտին։
Զորքային հետախուզություն վարելու մեթոդներ են համարվում՝ հետևումը, գաղտնալսումը, որոնումը, հարձակումը, դարանակալումը, հարցաքննումը, հետախուզություն մարտով։
Համազորային միավորումներում, զորամասերում և նրանց ստորաբաժանումներում զորքային հետախուզություն վարելու համար նշանակվում են՝

դիվիզիայից՝ հետախուզական ջոկատներ, հետախուզական պահակախմբեր, հետախուզական խմբեր, սպայական հետախուզական պահակախմբեր, որոնումներ իրականացնելու, դարանակալումների համար ստորաբաժանումներ, հետախուզություն մարտով իրականացնելու համար ստորաբաժանումներ, դիտակետեր;
գնդից՝ հետախուզական ջոկատներ, հետախուզական պահակախմբեր, սպայական հետախուզական պահակախմբեր, որոնումներ իրականացնելու, դարանակալումների համար ստորաբաժանումներ, դիտակետեր;
գումարտակից՝ մարտական հետախուզական պահակախմբեր, դարանակալումների համար ստորաբաժանումներ, պահակային ստորաբաժանումներ, դիտակետեր;
վաշտից՝ պահակային ստորաբաժանումներ, դիտորդներ, իսկ երբեմն՝ մարտական հետախուզական պահակախմբեր;
դասակից՝ դիտորդներ, պահակախմբեր։Զորքային հետախուզություն վարելու հիմնական մեթոդներից է համարվում գերեվարումը։


== Հայտնի կազմակերպություններ (մարմիններ) ==
Գլխավոր հետախուզական վարչություն (Ռուսաստան)
Աբվեր (Գերմանիա, 1919-1944)
ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության հետախուզական վարչություն
Մեծ Բրիտանիայի ռազմական հետախուզություն
Իսրայելի ռազմական հետախուզական ծառայություն (ԱՄԱՆ, 1950)


== Հիշատակ ==
Խորհրդային հետախույզներին նվիրված հուշարձանը Կալինինգրադում։ Բացվել է 2013 թվականի հուլիսին։


== Տես նաև ==
Հետախուզություն
Ռազմավարական հետախուզություն


== Հղումներ ==
Այս հոդվածը գրելիս նյութեր են օգտագործվել Բրոքհաուսի և Եփրոնի հանրագիտական բառարանից
«Ռազմական հետախուզություն» կայք


== Ծանոթագրություններ ==