Կառլ Բյոմ

Կառլ Բյոմ (գերմ.՝ Karl Böhm, օգոստոսի 28, 1894(1894-08-28)[…], Գրաց, Ավստրիական կայսրություն - օգոստոսի 14, 1981(1981-08-14)[…], Զալցբուրգ, Ավստրիա), ավստրիացի դիրիժոր, կլասիցիզմի և ռոմանտիզմի շրջանի գերմանական և ավստրիական երաժշտության նշանավոր կատարող։


== Կենսագրություն ==
Կառլ Բյոմը ծնվել է Ավստրիայի Գրաց քաղաքում, իրավաբանի ընտանիքում։ Սկզբում որոշել էր գնալ հոր հետքերով և իրավաբանություն է սովորել Գրացի համալսարանում, նույնիսկ պաշտպանել է ատենախոսություն (1919)` ստանալով իրավագիտության դոկտորի կոչում։
Երաժշտություն է ուսանել Գրացում, ապա մասնավոր ուսուցիչների` Գվիդո Ադլերի և Մանդիչևսկու մոտ` Վիեննայում (1913-1914)։ Դիրիժորական կարիերան սկսել է 1917 թվականին Գրացում։ 1921 թվականից, Բրունո Վալտերի հետ համագործակցության շնորհիվ, Կառլ Բյոմն աշխատել է Մյունխենում` Բավարիայի պետական օպերայում։ 1927 թվականին Դարմշտադտում զբաղեցրել է երաժշտական տնօրենի պաշտոն, իսկ 1931 թվականից աշխատել է Համբուրգում։ 1933 թվականին առաջին անգամ ելույթ է ունեցել Վիեննայում` դիրիժորելով Վագների «Տրիստան և Իզոլդա» օպերան։
1934-1943 թվականներին Կառլ Բյոմը ղեկավարել է Դրեզդենի թատրոնը։ Հենց այդ ժամանակ էլ նա մոտիկից ծանոթանում է Ռիխարդ Շտրաուսի հետ` մասնակցելով նրա մի շարք ստեղծագործությունների առաջնախաղերին («Լռակյաց կինը», 1935 և «Դափնե», 1938)։ 1943-1945 և 1954-1956 թվականներին նա եղել է Վիեննայի պետական օպերայի ղեկավարը և 1955 թվականին` թատրոնի նոր շենքի բացմանը, եղել է «Ֆիդելիոյի» բեմադրության դիրիժորը։ Նա թողել է այդ պաշտոնը այն կշտամբանքների պատճառով, որ քիչ է լինում Վիեննայում։ Նրան այդ պաշտոնում փոխարինել է Հերբերտ ֆոն Կարայանը, իսկ Կառլ Բյոմը դրանից հետո դիրիժորություն է արել թատրոնում։
Կառլ Բյոմը մասնակցել է Զալցբուրգի (1938 թվականից) և Բայրոյթի (1962-1971) փառատոններին։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Բուենոս Այրեսում, Տոկիոյում, Մոսկվայում և այլուր` կատարելով Մոցարտի, Շտրաուսի, Վագների, Բրուքների, Բեթհովենի ստեղծագործությունները։ Սերտորեն համագործակցել է Վիեննայի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ, իրականացրել բազմաթիվ ձայնագրություններ։ 1967 թվականին կոչվել է նվագախմբի պատվավոր դիրիժոր։ 1974 թվականին ամբողջությամբ ձայնագրվել են Մոցարտի սիմֆոնիաները։ Երկու անգամ ստացել է «Գրեմմի» մրցանակ։
1980 թվականին Վիեննայի օպերայի` Ճապոնիայում կայացած հյուրախաղերի ժամանակ դիրիժորել է Ռիխարդ Շտրաուսի «Արիադնան Նաքսոսում» օպերան։ Իր մահից ոչ շատ առաջ մասնակցել է Գյոց Ֆրիդրիխի «Էլեկտրա» ֆիլմ-օպերայի ձայնագրման աշխատանքներին։


== Ստեղծագործություն ==
Կառլ Բյոմին համարում են 20-րդ դարի ամենահեղինակավոր ու մասշտաբային դիրիժորներից։ Նրա նվագացանկում հիմնական տեղ է զբաղեցրել գերմանական ու ավստրիական երաժշտությունը։ Բյոմի ոճը բնորոշվում է ռիթմիկ կարգապահությամբ, ոճի մաքրությամբ և դետալներին հատկացված ուշադրությամբ։
Կառլ Բյոմի ձայնագրությունները բազմաթիվ են. Մոցարտի Բեթհովենի, Շուբերտի, Բրամսի բոլոր սիմֆոնիաները, Ռիխարդ Շտրաուսի, Վագների և Ալբան Բերգի օպերաների ու սիմֆոնիկ ստեղծագործությունների մեծ մասը։ Դիրիժորի հուշերը` «Ես ամեն ինչ  լավ հիշում եմ» վերնագրով, հրատարակվել են տարբեր հրատարակչությունների կողմից և թարգմանվել այլ լեզուներով։


== Ճանաչում ==


=== Պարգևներ ===
Մարտական ծառայությունների խաչ 2-րդ աստիճանի (հունվարի 30, 1943)
Կոմանդորի արծաթե խաչ «Ավստրիական Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճան (1959)
«Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» օրդենի կոմանդոր (1960)
«Վիեննա քաղաքի պատվավոր շքանշան» (1964)
«Արվեստի բեռլինյան մրցանակ» «երաժշտություն» անվանակարգում (1967)
«Գիտության ու արվեստի ավստրիական պատվավոր խաչ» (1970)
«Պատվավոր լեգեոնի օրդենի կոմանդոր» (1976)
«Շտիրիայի պատվավոր մրցանակ»
«Բայրոյթի պատվավոր ոսկե մրցանակ»


=== Հիշատակ ===
1911 թվականին Ավստրիայում թողարկվել է 500 շիլինգ արժողությամբ արծաթե դրամ` Կառլ Բյոմի պատկերով։ 2012 թվականին Կառլ Բյոմը անունն ընդգրկվել է Gramophone ամսագրի Փառքի սրահում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Endler, Franz Karl Böhm: ein Dirigentenleben / Vorwort von Leonard Bernstein. — Hamburg: Hoffmann und Campe, 1981. — ISBN 3455087701