Անատոլի Ռյաբով

Անատոլի Պավլովիչ Ռյաբով (ռուս.՝ Анато́лий Па́влович Ря́бов, էրզ.՝ Анатолий Павлович Рябовонь, ապրիլի 15, 1894(1894-04-15), Լոբասկի, Լուկյանովի գավառ, Նիժնի Նովգորոդի մարզ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 23, 1938(1938-05-23), Սարանսկ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), էրզիացի լեզվաբան, մանկավարժ, հասարակական գործիչ, պրոֆեսոր, լատինական հիմքով էրզիական այբուբենի հեղինակ, 1938 թվականին ենթարկվել է ռեպրեսիայի։


== Կենսագրություն ==
Անատոլի Ռյաբովը ծնվել է էրիզիական Լոբասկի գյուղում։ Ավարտել է Պոչինկովսկու հոգևոր ուսումնարանը, 1916 թվականին՝ Նեժինի մանկավարժական ինստիտուտը։ Ուսուցչական սեմինարիայում, Օմսկի մանկավարժական տեխնիկումում դասավանդել է բանասիրական առարկաներ։ 1922-1924 թվականներին եղել է Նիժնեգորոդսկի մարզային կրթության բաժնի աշխատող, 1924-1930 թվականներին՝ ՌԽՖՍՀ Ազգային փոքրամասնությունների խորհրդի Մորդովյան բյուրոյի (ենթաբաժնի) մեթոդաբան, ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի ազգությունների խորհրդում նոր այբուբենի համամիութենական կենտրոնական Կոմիտեի աշխատակից։ Այնտեղ մշակել է լատինական հիմքով նոր Էրզիական այբուբենի նախագիծը (1932): 1934-1937 թվականներին եղել է Սարանսկի գյուղատնտեսական-մանկավարժական ինստիտուտի մորդվական լեզուների ամբիոնի վարիչ։ 1937 թվականի հունիսին ձերբակալվել և մեկ տարի անց գնդակահարվել է։ Արդարացվել է հետմահու՝ 1956 թվականին։


== Գիտահետազոտական գործունեություն ==
Հետազոտական գործունեությունը սկսել է 20-ական թվականների կեսերին։ Մասնակցել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի առաջին լեզվական արշավախմբին՝ Դմիտրի Բուբրիխի (1927) ղեկավարությամբ, զբաղվել է Էրզյան գրական լեզվի բարբառային հենքի դրսևորումներով։
30-ական թվականներից սկսած համագործակցել է պրոֆեսոր-լեզվաբան Եվգենի Պոլիվանովի հետ, որն իր ազդեցությունն է թողել Ռյաբովի գիտական տեսակետների զարգացման վրա։ Նրա հետ միասին գրել է «Էրզիա-մորդովյան լեզվի համակարգային նկարագրական քերականությունը», որը մնացել է անտիպ։ Այս գրքի երկու բաժիններ պահվում են Չեխիայի գիտությունների ակադեմիայի արխիվներում (Պրահա)։
Մորդովյան լեզվաբանության բնագավառում Ռյաբովը հայտնի է նաև որպես «Мордовские окончания 1 и 2 pluralis praesents в безобъектном спряжении», «О мордовских образованиях nomina tewus pluralis типа kile’k „берёзы“» (Доклады АН СССР, 1928 ժողովածուում), «К вопросу об обозначении палатализации в новом алфавите» (в ж.: Революция и письменность, 1932 № 4-5), «Об ударении в эрзя-мордовском языке» (նույն տեղում), «Итоги языковых конференций Мордовии (1933-1935)» (նույն տեղում, 1936 № 2) հեղինակ։


== Մորդովական լեզվաբանության նվաճումներ ==
Ռյաբովն աշխատել է Էրզյան գրականության միասնական նորմերի ստեղծման վրա։ Պատրաստել է Էրզյան ուղղագրության 2 նախագիծ։ Սարանսկում հանդես է եկել ելույթներով և զեկույցներով Էրզյան լեզվի ուղղագրության, մորֆոլոգիայի և տերմինաբանության խնդիրների շուրջ 1-ին (1933), 2-րդ (1934), 3-րդ (1935) գիտաժողովներում։ Կարևորել է նաև մորդովական ազգային դպրոցներում ուսուցման խնդիրները՝ նրանց տրամադրելով մեթոդական գրականություն։
Այբբենարանների հեղինակն ու համահեղինակ է՝ 

«Валдо чи» - «Светлый день» (1925)
«Лисьма пря: Букварде мейле ловнома книга» - «Родник: книга для чтения после букваря» (1926)
«Уроки эрзянского языка» ուսումնական ուղեցույց
«Эрзянь келень грамматика (Морфология)» դպրոցական դասագիրք
«Грамматика эрзянского языка (Морфология)» (1933)  դպրոցական դասագիրք
«Эрзянь келень грамматика (Синтаксис)» (1934)  դպրոցական դասագիրք
«Эрзянь-рузонь валкске» - «Эрзянско-русский словарь» (1930) երկլեզվյա բառարան
«Рузонь-эрзянь валкске» - «Русско-эрзянский словарь» (1931)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Артамошкина Л. Т. Анатолий Павлович Рябов (1884-1938). - Саранск, 1957.
Объедкин В. Д. А. П. Рябов (к 80-летию со дня рождения) // Сов. финно-угроведение. - 1974. - № 2.
Феоктистов А. П. Из истории мордовской лексикографии (1920-1930) // Сов. финно-угроведение. - 1984. - № 3.
Циганкин Д. В. Анатолий Павлович Рябов // Просветители и педагоги мордовского края. - Саранск, 1986.
Мордовия. Кто есть кто: Энциклопедический словарь-справочник. - Ульяновск, 1997. - С. 354-355.