Ռազմական հեղաշրջում Սուդանում (2019)

Ռազմական հեղաշրջում Սուդանում, տեղի է ունեցել 2019 թվականի ապրիլի 11-ի առավոտյան, ինչի հետևանքով Սուդանի նախագահ Օմար ալ-Բաշիրը, որն այդ պաշտոնը զբաղեցնում էր գրեթե 30 տարի, իշխանությունից հեռացվել է երկրի զինված ուժերի կողմից երկար ժամանակ շարունակվող բողոքներից հետո։


== Նախապատմություն ==

Սուդանում բողոքները շարունակվել են 2018 թվականի դեկտեմբերի 19-ից, երբ մի քանի քաղաքներում ցույցերի շարք է բռնկվել գնաճի և տնտեսական վիճակի վատթարացման պատճառով։ 2019 թվականի հունվարին ցուցարարների ուշադրությունը տնտեսական հարցերից անցել է երկրի նախագահ Օմար ալ-Բաշիրի պաշտոնաթողության կոչերին։
2019 թվականի փետրվարին ալ-Բաշիրը երկրում առաջին արտակարգ դրությունն է հայտարարել վերջին քսան տարվա ընթացքում աճող անկարգությունների ֆոնին, ինչպես նաև մի շարք փոփոխություններ է կատարել իշխանության մեջ, որոնք այդպես էլ չեն շտկել իրադրությունը։


== Հեղաշրջում և հետևանքներ ==
Ապրիլի 11-ի առավոտյան սուդանցի զինվորականները լուծարել են նախարարների կաբինետը և Ազգային ժողովը, ինչպես նաև հայտարարել են եռամսյա արտակարգ դրություն, որին կհետևի երկամյա անցումային շրջանը։ Ահմեդ Ավադ իբն Աուֆը, որը միաժամանակ եղել է Սուդանի պաշտպանության նախարարը և երկրի փոխնախագահը, իրեն դե ֆակտո հայտարարել Է պետության ղեկավար, ինչպես նաև հայտարարել Է երկրի սահմանադրության գործողությունը կասեցնելու մասին և պարետային ժամ է սահմանել երեկոյան ժամը 10-ից մինչև առավոտյան ժամը 4-ը՝ փաստացի արգելելով բողոքի գործունեությունը։
Պետական զանգվածային լրատվամիջոցները հայտնել են, որ բոլոր քաղաքական բանտարկյալները, ներառյալ ալ-Բաշիրի դեմ բողոքի առաջնորդները, ազատ են արձակվել բանտից։ Նախկին նախագահ ալ-Բաշիրի «Սուդանի ազգային կոնգրես» կուսակցությունը հայտարարել է, որ իրենք հանրահավաք կանցկացնեն՝ ի պաշտպանություն երկրի տապալված ղեկավարի։ Իր հերթին զինվորները հարձակում են գործել Խարթումում «Ազգային Կոնգրեսի» հիմնական գաղափարական թևի՝ Իսլամական շարժման գրասենյակների վրա։
Ապրիլի 12-ին Ռազմական խորհրդի քաղաքական կոմիտեի ղեկավար Ումար Զեյն ալ Աբիդինը հայտարարել էր, որ նախկին նախագահ ալ-Բաշիրը չի տրամադրվի Միջազգային քրեական դատարանին, այլ կդատապարտվի հայրենիքում։ Նա նաև պատմել է, որ անցումային շրջանի ժամկետը կարող է կրճատվել մինչև մեկ ամիս, եթե երկրում իրավիճակը կայունանա։ Այդ դեպքում իշխանությունը կհանձնվի քաղաքացիական կառավարությանը։
Նույն օրը երեկոյան Ահմեդ Ավադ իբն Աուֆը հեռացել Է Անցումային ռազմական խորհրդի նախագահի պաշտոնից և իրեն փոխարինող նշանակել գեներալ-լեյտենանտ Աբդել Ֆաթահ ալ-Բուրհանին, որը զբաղեցնում էր զինված ուժերի գլխավոր տեսուչի պաշտոնը։ Դա տեղի է ունեցել Միջազգային քրեական դատարանին ալ-Բաշիրին չհանձնելու նրա որոշման կապակցությամբ բողոքներից հետո, և քանի որ, ցուցարարների կարծիքով, Աուֆ-ն նախկին նախագահ Բաշիրի իշխանության առաջատար դեմքերից մեկն է։
Ապրիլի 13-ին ալ-Բուրհանը կոչ է արել այդ օրը հանդիպում անցկացնել ազատության և փոփոխությունների օգտին հանդես եկող ընդդիմության հետ։ Իր հերթին, Սուդանի արագ աջակցության ուժերը կոչ են արել ստեղծել անցումային խորհուրդ, որում պետք է ընդգրկվեն քաղաքացիական և ռազմական գործիչներ, ինչպես նաև միջազգային դիտորդների հսկողության ներքո անցկացնել ազատ ընտրություններ և ձևավորել դատարաններ և գլխավոր դատախազություն՝ կոռուպցիայի դեմ պայքարելու համար։ Նույն օրը ալ-Բուրհանը չեղյալ է հայտարարել պարետային ժամը և հրամանագիր է ստորագրել բողոքի ակցիաների ժամանակ արտակարգ դատարանի կողմից ձերբակալված բոլոր մարդկանց ազատ արձակելու մասին։ Հրաժարական ուղարկվել է Ազգային անվտանգության և հետախուզության ծառայության ղեկավար Սալահ «Գոշ» Աբդալլային, ով վերահսկում է բողոքի ցրումը։ Բանակցությունները ցուցարարների և զինվորականների միջև քաղաքացիական կառավարությանն անցնելու վերաբերյալ տեղի են ունեցել այդ օրը։
Ապրիլի 14-ին հայտարարվել էր, որ խորհուրդը համաձայնել է նշանակել քաղաքացիական վարչապետ, և որպեսզի քաղաքացիական անձինք ղեկավարեն յուրաքանչյուր նախարարություն, բացառությամբ պաշտպանության և ներքին գործերի նախարարությունների։ Նույն օրը Ռազմական խորհրդի պաշտոնական ներկայացուցիչ Շամս Էլ Դին Կաբբաշի Սինտոն հայտարարել է, որ Աուֆ-ն հեռացվել է պաշտպանության նախարարի պաշտոնից, իսկ գեներալ-լեյտենանտ Աբու Բաքր Մուստաֆան նշանակվել է Ազգային անվտանգության և հետախուզության ծառայության տնօրենի պաշտոնում։
Ապրիլի 15-ին Շամս ադ-Դին Կաբբաշին հայտարարել է, որ նախկին իշխող «Ազգային Կոնգրես» կուսակցությունը չի մասնակցի անցումային կառավարությանը։ Չնայած նրան, որ կուսակցությունն իրավունք չունի մասնակցել անցումային գործընթացին, նրան չի արգելվել մասնակցել առաջիկա ընտրություններին։ Հայտնի ակտիվիստ Մոհամմեդ Նաջի ալ-Ասամը հայտարարել է, որ զինվորականների և ցուցարարների միջև վստահությունը նույնպես աճում է այն բանից հետո, երբ գնալով ավելի են ընթանում բանակցությունները և ավելի շատ քաղբանտարկյալներ են ազատվում, չնայած նստացույցը ցրելու բանակի վատ կազմակերպված փորձին:Հայտարարվել է նաև Ռազմական խորհրդի վերակազմավորման մասին, որը սկսվել է գեներալ-գնդապետ Հաշեմ Աբդելյա Մութթալիբ Ահմեդ Բաբակրայի՝ բանակի շտաբի պետ, իսկ գեներալ-գնդապետ Մոհամեդ Օտման ալ-Հուսեյնի՝ շտաբի պետի տեղակալ նշանակվելուց հետո։ Աֆրիկյան միությունը Սուդանին 15 օր է տվել քաղաքացիական կառավարություն հաստատելու համար։ Եթե իշխող ռազմական խորհուրդը չշեղվի իշխանությունից, ապա Սուդանը կհեռացվի կազմակերպության աշխատանքից, իսկ անդամակցությունը կդադարեցվի։
Ապրիլի 16-ին Ռազմական խորհուրդը հայտարարել է, որ ալ-Բուրհանը կրկին կատարել է ցուցարարների պահանջները և աշխատանքից ազատել երկրի երեք գլխավոր դատախազներին, այդ թվում՝ գլխավոր դատախազ Օմար Ահմեդ Մոհամեդ Աբդելսալամին, պետական մեղադրող Ամերա Իբրահիմ Մեջիդին և պետական մեղադրող Հեշամ Օսման Իբրահիմ Սալեհին։ Նույն օրը երկու իրազեկ աղբյուրներ CNN-ին հայտնել են, որ ալ Բաշիրին, նրա ներքին գործերի նախկին նախարար Աբդելռահիմ Մոհամեդ Հուսեյնին և իշխող կուսակցության նախկին ղեկավար Ահմեդ Հարունին կոռուպցիայի և ցուցարարների մահվան մեղադրանքներ կառաջադրվեն։
Նույն օրը Աֆրիկյան միությունը երկարացրել է իշխանությունը զինվորականներից նոր քաղաքացիական՝ հավասարությանը փոխանցելու վերջնագրի ժամկետը։ Աֆրիկյան երկրների առաջնորդները Կահիրեի գագաթնաժողովում համաձայնության են եկել ռազմական խորհրդին երեք ամիս տրամադրել իշխանության փոխանցման համար։
Ապրիլի 27-ին ընդդիմության և զինվորականների միջև բանակցությունների մի շարք անհաջող փորձերից հետո «հանուն ազատության և փոփոխությունների» դաշինքն ու ռազմական խորհուրդը համաձայնության են եկել երկրի կառավարման խորհուրդ ստեղծելու շուրջ։ Կողմերը պետք է համաձայնության գային նոր խորհրդում երկու ուժ ներկայացնող անձանց թվի շուրջ։ Ցուցարարների ուժերն առաջարկել են, որ խորհրդում ընդգրկվեն 8 քաղաքացիական և 7 զինվորական ներկայացուցիչներ, իսկ բանակը պնդում է, որ խորհուրդը բաղկացած կլինի 10 հոգուց, որոնցից 7-ը պատվիրակելու է ռազմական խորհուրդը, 3-ը ներկայացնելու են քաղաքացիական ուժերը։


== Երկրի նախկին ղեկավարության ձերբակալություններ ==
Ալ-Բաշիրի ձերբակալությունից հետո, ինչպես հաղորդվում է, նրան պահել են տնային կալանքի տակ և ուժեղացված հսկողության տակ՝ փոխարինելով անձնական թիկնապահին։ Անցումային ռազմական խորհրդի անդամ գեներալ-գնդապետ ալ-Աբիդինը հայտարարել է, որ ռազմական կառավարությունը չի հանձնի ալ-Բաշիր Հաագայի Միջազգային քրեական դատարանում մեղադրանքներ ներկայացնելու համար, որտեղ ալ-Բաշիրը մեղադրվում է մարդկության դեմ հանցագործությունների, ինչպես նաև 2003 թվականից մինչև 2008 թվականն ընկած  ժամանակաշրջանում Դարֆուրում տեղի ունեցած ցեղասպանության հետ կապված ռազմական հանցագործությունների մեջ։ Ալ-Աբիդինն ասել է, սակայն, որ ռազմական կառավարությունը ձգտելու Է Սուդանում հետապնդել ալ-Բաշիրին։
Ալ-Բաշիրի ավելի քան 100 դաշնակիցներ, այդ թվում՝ վարչապետ Մուհամադ Թահիր Այլան, «Ազգային կոնգրես» կուսակցության առաջնորդ Ահմեդ Հարունը, «Ազգային կոնգրեսի» անդամ Ավադ ալ-Ջազը, պաշտպանության նախկին նախարար և Խարթում նահանգի նահանգապետ Աբդել Ռահիմ Մոհամմեդ Հուսեյնը և նախկին փոխնախագահներ Բաքրի Հասան Սալեհը և Ալի Օսման Թահան, նույնպես ձերբակալվել են։ Հաղորդվում էր նաև, որ ալ-Բաշիրի կառավարությունում ծառայող ավելի շատ մարդիկ են ձերբակալվել նաև 2019 թվականի ապրիլի 14-ին։ Նրանց թվում են եղել կուսակցության քաղաքական սեկտորի ղեկավար Աբդել Ռահման ալ-Հիդիրը, ներքին գործերի նախկին նախարար Իբրահիմ Մահմուդը, նախագահի գործերի նախկին նախարար Ֆադլ Աբդալլան և կուսակցության երիտասարդական սեկտորի ղեկավար Մոհամեդ ալ-Ամինը։
Ապրիլի 17-ին բանտի երկու աշխատակիցներ, ինչպես նաև ալ-Բաշիրի ընտանիքի անդամները հաստատել են, որ նախկին նախագահ Օմար ալ-Բաշիրին նախագահական պալատից, որտեղ նա գտնվում էր տնային կալանքի տակ, տեղափոխել են Խարթումի խիստ ռեժիով Քոբար բանտ։ Քոբարը` նույն բանտն է, որտեղ ալ-Բաշիրը քաղաքական բանտարկյալների էր պահում իր իշխանության օրոք։ Ալ-Բաշիրը, Ինչպես հաղորդվում է, շրջապատված է խիստ պահպանությամբ և պահվում է մեկուսի բանտարկության մեջ։ Թարգմանությունը տեղի է ունեցել Ուգանդայի արտաքին գործերի նախարար Հենրի Օրեմ Օկելլոյի՝ Ուգանդայում Սուդանի նախկին նախագահին ապաստան տրամադրելու հնարավորության մասին խոսելուց մեկ օր անց։Ալ-Բաշիրի մի քանի այլ դաշնակիցներ նույնպես պահվում են բանտում։ Ալ-Բաշիրի տեղափոխման մասին հաղորդումներն ավելի ուշ հաստատվել են «Ալ-Ջազիրայի» կողմից բանտային պահակի կողմից։ Ռազմական խորհրդի ներկայացուցիչ Շամս Էլդին Կաբաշին հավելել է, որ ալ-Բաշիր, Աբդուլա ալ-Բաշիր և Ալաբաս ալ-Բաշիր եղբայրներից երկուսը նույնպես կալանավորվել են։
Ապրիլի 25-ին Sky News Arabia հեռուստաալիքը, վկայակոչելով իր աղբյուրներին, հայտնել էր, որ ռազմական կառավարությունը կալանքից ազատել է երկրի ազգային ասամբլեայի նախագահ Իբրահիմ Ահմեդ Օմերին և Սուդանի երկու նախկին փոխնախագահներ Հասաբո Մուհամեդ Աբդել Ռահմանին և Մուհամեդ Օսման Կիբրին։ Իր հերթին ռազմական խորհրդի պաշտոնական ներկայացուցիչը հերքել է այդ տեղեկությունը։


== Ծանոթագրություններ ==