Passé composé ժամանակաձև

Passé composé-ն (ֆրանսերեն արտաբերությունը՝ ​[pase kɔ̃poze], բաղադրալ անցյալ ժամանակաձև, անգլ.՝ compound past ) ժամանակակից ֆրանսերենում ամենաշատ գործածվող անցյալ ժամանակաձևն է։ Այն ցույց է տալիս խոսելու պահից առաջ կամ էլ անցյալի որևէ (հավանաբար անհայտ) ժամանակահատվածում ավարտված գործողություն։ Passé composé-ն համապատասխանում է հայերեն վաղակատար ներկա կամ անցյալ կատարյալ ժամանակաձևերին (J'ai parlé, թրգ․՝ Ես խոսել եմ կամ Ես խոսեցի) ։ Passé composé-ն կազմվում է օժանդակ բայի (avoir կամ être) և բայի անցյալժամանակի դերբայի (Participe passé) օգնությամբ։


== Խոնարհում ==
Passé composé ժամանակաձևը կազմվում է օժանդակ բայի (հիմնականում avoir/ունենալ)  և անցյալ դերբայի օգնությամբ։ Երբ passé composé-ն կազմվում է être օժանդակ բայի օգնությամբ, անցյալ դերբայը համաձայնեցվում է ենթակայի հետ, և կառույցի ձևը (և իմաստը) պասիվ է, այսինքն՝ ուղիղ խնդիր չկա։
Passé composé-ն սովորաբար թարգմանվում է հայերեն որպես անցալ կատարալ՝ ես տեսա, կամ որպես վաղակատար ներկա՝ ես տեսել եմ ։

J'ai vu quelque chose (Ես տեսել եմ ինչ-որ բան /ես տեսա ինչ-որ բան)
 Tu as parlé de quelque chose (Դու ինչ-որ բանից խոսել ես/ դու ինչ-որ բանից խոսեցիր)
 Le garçon est sorti (Տղան գնացել է /տղան գնաց)Օժանդակ բայը կարող է նույն կերպ գործածվել ցանկացած ժամանակաձևով՝ կազմելով ֆրանսերենի բաղադրյալ ժամանակաձևերը։


=== Avoir օժանդակ բայ ===
Passé composé ժամանակաձևի կազմութան մեջ սովորաբար avoir (ունենալ) օժանդակ բայն է գործածվում, որի դեպքում համաձայնեցում չի կատարվում (բացառությամբ որոշ դեպքերի, որոնց մասին ներկայացված է ներքևում, իսկ որոշ դեպքերում être (լինել) բայն է օգտագործվում)։
Avoir բայի խոնարհումը անցյալ դերբայի (participe passé-ի) հետ.


=== Être օժանդակ բայ ===
Passé composé ժամանակաձևի կազմության մեջ être օժանդակ բայի գործածության դեպքում կատարվում է համաձայնեցում, այն է՝ անցյալ դերբայը թվով և սեռով համաձայնեցվում է ենթակայի հետ։ Ստորև բերված է այն բայերի ցանկը, որոնց passé composé ժամանակաձևը (անանցողական գործածում) կազվում է être օժանդակ բայի օգնությամբ (մնացած բոլոր բայերը խոնարհվում են avoir օժանդակ բայի օգնությամբ ). 

Devenir – դառալ – (être) devenu(e)(s)
Revenir – վերադառալ – (être) revenu(e)(s)
Monter –բարձրաալ – (être) monté(e)(s)
Rester – մնալ – (être) resté(e)(s)
Sortir – գնալ – (être) sorti(e)(s)
Venir – գալ – (être) venu(e)(s)
Aller – գնալ – (être) allé(e)(s)
Naître – ծնվել – (être) né(e)(s)
Descendre – իջնել – (être) descendu(e)(s)
Entrer – մտնել/ներս գալ – (être) entré(e)(s)
Retourner – վերադառալ – (être) retourné(e)(s)
Tomber – ընկնել – (être) tombé(e)(s)
Rentrer – նորից ներս գալ– (être) rentré(e)(s)
Arriver – ժամանել – (être) arrivé(e)(s)
Mourir – մահանալ – (être) mort(e)(s)
Partir – լքել/հեռանալ – (être) parti(e)(s)
Repartir – նորից հեռանալ – (être) reparti(e)(s)
Décéder – վախճավել– (être) décédé(e)(s)
Passer – անցնել/գնալ – (être) passé(e)(s)


==== Être օժանդակ բաի խոնարհումը անցալ դերբայի հետ ====
Être օժանդակ բայը գործածվում է անանցողական բայերի հետ, որոնք սովորաբար ցույց են տալիս շարժում կամ վիճակի փոփոխություն։ Քանի որ այս բայերից մի քանիսը կարող են օգտագործվել նաև որպեսանցողական բայեր , être-ի փոխարեն դրանց հետ գործածվում է avoir օժանդակ բայը։ Այս դեպքում փոխվում է նաև բայի իմաստը և այն ունենում է ուղիղ խնդիր, օրինակ.՝ 

Il est sorti (նա գնացել է / գնաց)
Il a sorti un outil pour le réparer (նա մի գործիք է հանել/հանեց դա սարքելու համար)


==== Անդրադարձ ձևեր ====
Ի հավելումն վերը նշված բայերի, բոլոր անդրադարձ/դերանվանական բայերի հետ ևս օգտագործվում է être օժանդակ բայը։ Օրինակ․՝ 

Je me suis lavé(e), Je ne me suis pas lavé(e)'' (=Ես լվացվել եմ/լվացվեցի, ես չեմ լվացվել/չլվացվեցի )


== Participe passé-ի (անցալ դերբայի) կազմությունը ֆրանսերենում ==
Առաջին խմբի բայերի (-ER վերջավորությամբ) և aller բայի անցյալ դերբայը կազմվում է -er վերջավորության փոխարեն ավելացնելով -é ։ Ինչպես․՝

parler (խոսել)    - er + é = parlé (խոսել/խոսեց-)
arriver (ժամանել)  - er + é = arrivé (ժամանել/ժամանեց-)
manger (ուտել)      - er + é = mangé (կերել/կերա-)

Երկրորդ խմբի բայերի (-IR վերջավորությամբ) անցյալ դերբայը կազմվում է -ir վերջավորության փոխարեն ավելացնելով -i : Ինչպես․՝

finir (ավարտել)    - ir + i = fini (ավարտել/ավարտեց-)
choisir (ընտրել)  - ir + i = choisi (ընտրել/ընտրեց-)
grandir (մեծանալ) - ir + i = grandi (մեծացել/մեծաց-)

Երրորդ խմբի բայերի (-RE վերջավորությամբ) անցյալ դերբայը կազմվում է -re վերջավորության փոխարեն ավելացնելով -u : Ինչպես․՝ 

pendre (կախել)     - re + u = pendu (կախել/կախեց-)
vendre (վաճառել)     - re + u = vendu (վաճառել/վաճառեց-)
entendre (լսել)   - re + u = entendu (լսել/լսեց-)

Անցալ դերբայի անկանոն ձևերը պետք է հիշել առանձին։ Դրանք են.՝acquérir:    acquis      (ձեռք բերել/գնել)
apprendre:   appris      (սովորել)
atteindre:   atteint     (հասնել)
attendre:    attendu     (սպասել)
avoir:       eu          (ունենալ)
boire:       bu          (խմել)
comprendre:  compris     (հասկանալ)
conduire:    conduit     (վարել)
connaître:   connu       (իմանալ)
construire:  construit   (կառուցել)
courir:      couru       (վազել)
couvrir:     couvert     (ծածկել)
craindre:    craint      (վախենալ)
croire:      cru         (հավատալ)
décevoir:    déçu        (խաբել/մոլորեցնել)
découvrir:   découvert   (հայտնաբերել)
devoir:      dû          (անհրաժեշտ/պարտավոր լինել)
dire:        dit         (ասել)
écrire:      écrit       (ասել)
être:        été         (լինել)
faire:       fait        (անել)
instruire:   instruit    (սովորեցնել/պատրաստել)
joindre:     joint       (միանալ)
lire:        lu          (կարդալ)
mettre:      mis         (դնել)
offrir:      offert      (առաջարկել)
ouvrir:      ouvert      (բացել)
paraître:    paru        (հայտնվել)
peindre:     peint       (ներկել)
pouvoir:     pu          (ունակ լինել)
prendre:     pris        (վերցնել)
produire:    produit     (արտադրել)
recevoir:    reçu        (ստանալ/ընդունել)
savoir:      su          (իմանալ)
souffrir:    souffert    (վիրավորել)
surprendre:  surpris     (զարմանալ)
suivre:      suivi       (հետևել)
tenir:       tenu        (բռնել, պահել)
venir:       venu        (գալ)
vivre:       vécu        (ապրել)
voir:        vu          (տեսնել)
vouloir:     voulu       (ցանկանալ)


== Դերբայի և խնդրի համաձայնություն ==
Ֆրանսերենում բաղադրյալ ժամանակաձևերում անցյալ դերբայը համաձայնեցվում է գործողոթյան խնդրի հետ։ Ֆրանսերենում համաձայնեցումը կատարվում է անցալ դերբային -e ավելացնելով, եթե տվյալ ենթակայի կամ ուղիղ խնդրի քերականական սեռը իգական է, և -s ավելացնելով, եթե այն հոգնակի է։ (Պետք է նկատի ունենալ, որ առաջին և երկրորդ խմբի բայերի անցալ դերբայը ավարտվում է ձայնավորով, հետևաբար արական և իգական, եզակի և հոգնակի ձևերը բոլորը նույն կերպ են արտաբերվում։ Երրորդ խմբում կան անցյալ դերբայներ, որոնք համր բաղաձայն հնչյուով են ավարտվում, օրիակ.՝ mis, fait : Այս դեպքում արտաբերությունը փոխվում է։ )

Անցյալ դերբայը գրեթե միշտ համաձայնեցվում է եթակայի հետ, երբ օժանդակ բայը être-ն է(առանձին դեպքեր կարող են ներկայացնել դերանվանական բայերը), կամ էլ երբ անցյալ դերբայը գործածվում է որպես ածական (որը, ըստ էության, նույն դեպքն է)։
Երբ օժանդակ բայն էavoir-ը, անցյալ դերբայը համաձայնեցվում է ուղիղ խնդրի հետ, եթե վերջինս նախադասության մեջ նախորդում է անցյալ դերբային։Օրինակներ :

Les hommes sont arrivés. (Տղամարդիկ ժամանել են/ժամանեցին)
Այս դեպքում անցյալ դերբայը համաձայնեցվում է, և դրան ավելանում է -s, քանի որ օժանդակ բայը être-ն է (անցյալ դերբայը հանդես է գալիս որպես ստորոգելի)։
Les filles sont venues. (Աղջիկները եկել են/եկան)
Կրկին համաձայնեցում է կատարվում, քանի որ օժանդակ բայը être-ն է։ Անցյալ դերբային ավելացավ -e, քանի որ ենթական իգական սեռի է, և ավելացավ -s , քանի որ այն հոգնակի է (անցյալ դերբայը հանդես է գալիս որպես ստորոգելի)։
Nous sommes levé(e)s. (Մենք արթնացել ենք/արթնացանք)
Փակագծերում տրված հավելյալ -e-ն գործածվում է, եթե խոսքն իգական սեռին պատկանող որևէ խմբի մասին է (այսինքն՝ եթե Nous-ն իգական սեռի է)
J'ai vu la voiture. (Ես տեսել եմ մեքենան/տեսա)
Je l'ai vue. (Ես դա տեսել եմ/տեսա)
Օժանդակ բայը avoir-ն է, բայց համաձայնեցում կատարվում է, քանի որ ուղիղ խնդիրը ՝ l' -ն , նախորդում է անցյալ դերբային՝ vue-ին։
Les voitures que j'ai vues étaient rouges. (Մեքենաները, որոնք ես տեսել եմ/տեսա, կարմիր էին)
Որոնք/que հարաբերական դերանունը վերաբերում է մեքենաներին/Les voitures (նախադասության ուղիղ խնդրին) և կրկին դրված է անցյալ դերբայից/vues առաջ, այդ պատճառով էլ համաձայնեցում է կատարվում (les voitures sont vues)։
Où sont mes lunettes ? Où est-ce que je les ai mises ? (Որտեղ է իմ ակնոցը։ Որտեղ եմ ես այն դրել/դրեցի)les-ն վերաբերում է mes lunettes-ին, որն էլ երկրորդ նախադասության համար հանդես է գալիս որպես ուղիղ խնդիր և դրված է անցյալ դերբայից՝ mises-ից առաջ։ Նշանակում է՝ համաձայնեցում է կատարվում։Voilà l'erreur que j'ai faite. (Ահա սխալը, որը ես թույլ էի տվել/թույլ տվեցի)
Que հարաբերական դերանունը վերաբերում է ուղիղ խնդրին՝ l'erreur-ին, որն էլ եզակի և իգական սեռի գոյական է։)