Զարեհ Խրախունի

Զարեհ Խրախունի (Արթո Ստեփանի Ճյումպյուշյան) (հոկտեմբերի 16, 1926(1926-10-16), Ստամբուլ, Թուրքիա - նոյեմբերի 27, 2015(2015-11-27)), հայ բանաստեղծ։


== Կենսագրություն ==
Սովորել է Գաբամաճյան վարժարանում, 1945 թվականին ավարտել է Վիեննայի Մխիթարյանների վարժարանը, 1951 թվականին՝ Կ. Պոլսի համալսարանը։ Գրական առաջին փորձերը կատարել է 1943 թվականից։ Առաջին հրատարակված գործը՝ «Յաղթականը», լույս է տեսել 1948 թվականին, Մխիթարյան Սանուց միության «Սան» գրական ամսաթերթի մեջ։ 1952-1958 թվականներին պաշտոնավարել է Էսայան վարժարանում՝ դասավանդելով փիլիսոփայություն, տրամաբանություն, հոգեբանություն և հայերեն։ Դասավանդել է նաև Կեդրոնական վարժարանում, որտեղ եղել է տնօրենի օգնական։ Այս շրջանում էլ ծավալել է իր գրական գործունեությունը։ Գրել է բազմաթիվ բանաստեղծական ժողովածուներ, հոդվածներ, ուսումնասիրություններ, գրախոսականներ, խմբագրականներ, կատարել թարգմանություններ՝ հատկապես ֆրանսիական արդի գրականությունից։ Եղել է 1959 թվականից Ստամբուլում հրատարակված «Թօ» գրական հանդեսի խմբագիրներից։


== Ստեղծագործական գործունեություն ==
Խրախունու պոեզիան հատկանշվում է փիլիսոփայական ենթատեքստով, բանաստեղծական ավանդույթների յուրովի օգտագործումով։ Հեղինակ է բանաստեղծությունների ժողովածուների, արվեստաբանական ու գրականագիտական ուսումնասիրությունների։

«Լուսնապարտէզ» (1968)
«Տօնակարգ» (1973)
«Զբոսապտոյտ» (1978)
«Ամպ ու աւազ ափերուս», 1982 թվական, թրգմ. Ֆրանսերեն (1988)
«Ստուեր եւ արձագանք» (1988)Թարգմանվել է ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն, վրացերեն, ռուսերեն։


== Մրցանակներ ==
1989 թվականին արժանացել է Վազգեն Ա հայրապետի կոնդակին և Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ շքանշանին։ Արժանացել է Համազգային «Անահիտ» գրական, ՀԲԸՄ Ալեք Մանուկյան մշակութային հիմնադրամի, ֆրանսահայ գրողների «Էլիզ Գաւուքճեան-Այվազեան» գրական, «Հայկաշեն Ուզունյան» գրական մրցանակներին։ Պարգևատրվել է ՀՀ «Մովսես Խորենացի», Թուրքիայի Հայով պատրիարքության Ա կարգի շքանշաններով։
2012 թ. փետրվարի 3-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։


== Երկեր ==
Տօնակարգ, Իսթանպուլ, 1973, 104 էջ։
Զբօսապտոյտ, Իսթանպուլ, 1978։
Ես և ուրիշներ, Երևան, 1982, 209 էջ։
Դիւցազնահանդես, Իսթանպուլ, 1984, 208 էջ։
Ուղիներ, Իսթանպուլ, 1987, 136 էջ։
Ստուեր եւ արձագանք, Մոնրէալ, 1988, 104 էջ։
Նշմարներ միւս երեսէն (յօդուած, խմբ. ուսումնասիրութիւններ, ծանոթութիւններ, գրախօսութիւններ, թարգմանութիւններ, ակնարկ), Իսթանպուլ, 1991, 392 էջ։
Ազատերգութիւն, Երևան, 1993, 212 էջ։
Ազատերգութիւն, Լոս Անճելըս, 1993, 174 էջ։
Քար Հայաստանի, Էջմիածին, 1997, 116 էջ։
Շերտի վրայ ճարտարախաղ, Իսթանպուլ, 1998, 112 էջ։
Դարապատում (դյուցազներգություն), Երևան, 2001, 90 էջ։
Մեսրոպատօն, Իսթանպուլ, 2005, 148 էջ։
Հարցարան, Իսթանպուլ, 2007, 160 էջ։
Տօնազանգ, Երեւան, 2007, 300 էջ։
Տօնականչ, Երևան, 2010, 312 էջ։
Կաթիլներ, կաթիլներ, Իսթանպուլ, 2013, 156 էջ։


== Գրականություն ==
Վազգեն Գաբրիելյան, Հայ նորագույն գրականություն (Սփյուռքահայ գրականություն), Երևան, 2008, էջ 409-423։
Հայկական համառոտ հանրագիտարան, հատ. 2, Երևան, 1995, էջ 537։
Ով ով է (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 1, Երևան, 2005։


== Իր մասին ==
Դանիէլեան Սուրէն, Զարեհ Խրախունի. Բանաստեղծութեան Ազատագրումը, Ս. Էջմիածին, 1999։
Աբրահամեան Քնարիկ, Զարեհ Խրախունին եւ արեւելահայ բանաստեղծութիւնը, Եր., 2003:


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Զարեհ Խրախունի. Հրաշատօն
Զարեհ Խրախունի-85 Archived 2017-05-31 at the Wayback Machine.