Յակոբ Յակոբովիչի

Յակոբ Մելքոն Յակոբովիչի (ռումիներեն՝ Iacob Melcon Iacobovici, նոյեմբերի 18, 1879(1879-11-18), Կոստեշտի, Ռեչիցի, Բոտոշանի, Ռումինիա - հոկտեմբերի 9, 1959(1959-10-09), Բուխարեստ, Ռումինիա), ռումինահայ վիրաբույժ, ռումինական վիրաբուժության ժամանակակից դպրոցի հիմնադիրը։


== Կենսագրություն ==


=== Ծագում և վաղ կարիերա ===
Յակոբ Մելքոն Յակոբովիչին ծնվել է Բոտոշանի շրջանի Կոստեշտի քաղաքում։ Նրա ծնողները հայկական ծագում ունեցող գյուղացիներ էին, որոնք Մոլդովայի տարածաշրջան էին ժամանել ավելի քան մեկ դար առաջ։ Նրա հայրը՝ Մելքոնը, և մայրը՝ Ռոզան, աղքատ էին, ինչը նշանակում էր, որ նրանց որդին նյութական դժվարություններ ուներ, երբ սովորում էր Բոտոշանիի Ա. Տ. Լաուրյան միջնակարգ դպրոցում և Բուխարեստի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում։ Նա ավարտել է այդ հաստատությունը 1905 թվականին պտղի զարկերակաբանության վերաբերյալ թեզով, որը պաշտպանել է պրոֆեսորներ Պոլ Պետրինիի, Թոմա Իոնեսկուի, Դիմիտրիե Գերոտայի, Անաստասիե Օբրեգիայի և Դիմիտրիե Դրեգիչեսկուի մոտ։ Աշխատանքը նրան պարգևել է գերազանցության դիպլոմ և գովասանագիր Վիլհելմ ֆոն Վալդեյերի կողմից։ Ուսանելու տարիներին նա 1901 թվականին դարձել է էքստեռն, 1902 թվականին՝ ինտեռն Spitalul Brâncovenesc-ում և նույն թվականին՝ անատոմիայի ամբիոնի ասիստենտ։
1907 թվականին Յակոբ Յակոբովիչին հաղթել է Կոլցեա հիվանդանոցում Իոնեսկուի օգնական դառնալու մրցույթում։ 1912 թվականին դարձել է նույն հաստատության բժիշկ-խորհրդատու, ինչպես նաև բժշկական ֆակուլտետի գրադարանավար։ Բուխարեստում մնացել է մինչև 1919 թվականը՝ որպես ռազմական բժիշկ՝ մասնակցելով Երկրորդ Բալկանյան և Առաջին համաշխարհային պատերազմներին։ Նա ունեցել է բազմաթիվ գիտական հրապարակումներ և առաջարկել մի քանի նոր վիրաբուժական մեթոդներ։ 1919 թվականի հոկտեմբերին Տրանսիլվանիայի՝ Ռումինիայի հետ միավորվելուց և նոր Կլուժի համալսարանում բժշկական ֆակուլտետի ստեղծելուց հետո նա նշանակվել է Կլուժի վիրաբուժական կլինիկայի ղեկավար՝ լրիվ պրոֆեսորի կոչումով։


=== Կլուժում և վերադարձ Բուխարեստ ===
Յակոբ Յակոբովիչիի ստեղծած կլինիկան ներառում էր կենսաքիմիայի, ուրոլոգիայի, էնդոսկոպիայի, մորֆոլոգիայի և դիսեկցիոն լաբորատորիաներ, ինչպես նաև ամբուլատոր ու շտապ օգնության բաժանմունքներ և վնասվածքների, օրթոպեդիայի, ուրոլոգիայի ու կրծքավանդակի վիրաբուժության բաժիններ։ 1922 թվականին նա խմբագրել է որովայնի վերին հատվածի վիրաբուժության դասագիրքը։ 1926 թվականին մի քանի աշխատակիցների հետ նա հրատարակել է վիրաբուժության ներածության՝ Ռումինիայում առաջին դասագիրքը։ 1922-1923 թվականներին աշխատել է որպես համալսարանի ռեկտոր և իր պաշտոնավարման ընթացքում հիմնել է Cluj University Press-ը՝ երկրի առաջին համալսարանական մամուլը։ 
1923 թվականի մայիսի մի երեկոյան, երբ Յակոբովիչին ննջասենյակից գնում էր դեպի ճաշասենյակ, հարձակվողը փողոցից չորս կրակոց է արձակել նրա վրա, բայց վրիպել է։ Ոստիկանները համոզված էին, որ արարքը դժգոհ հակասեմական ուսանողի ձեռքի գործն էր։
Երբ Յակոբովիչին ժամանեց Տրանսիլվանիա, նահանգում ռումինացի վիրաբույժներ գրեթե չկային, վիրահատության մեթոդները հնացած էին, իսկ ռումիներեն ուսուցման նյութերը՝ սակավ։ Սկսելով այս պայմաններում՝ նրան հաջողվեց պատրաստել վիրաբույժներ, որոնք բաժանմունքներ էին զարգացնում Տրանսիլվանիայում և նույնիսկ նախկին Հին Թագավորությունում։ 
1929 թվականին, երբ Յակոբ Յակոբովիչին Ալեքսանդրու Պոպին նշանակեց դասախոս և, անուղղակիորեն, որպես կլինիկայի ղեկավար իր իրավահաջորդ, գրեթե բոլոր ավագ բժիշկները ազատվելու դիմում գրեցին և հեռացան այլ քաղաքներ։ Տասը տարում Յակոբովիչին պատրաստեց մոտ քառասուն վիրաբույժ, որոնք հետագայում դարձան ամբիոնի վարիչներ, իսկ ոմանք նաև՝ համալսարանի դասախոսներ։ 
Վիրահատությունների մեթոդներից, որոնցում նա նորամուծություն է արել, եղել են ստամոքսի խոցի, լեղուղիների շրջանցումը, տուբերկուլյոզի, գոտկատեղի, նեյրովեգետատիվ առանձնահատկությունների և պատերազմական վերքերի վիրահատությունները, ինչպես նաև աշխատել է վահանաձև գեղձի պաթոլոգիայի, թոքային էքսերեզի և երիկամների ուռուցքների ուղղությամբ։
1933 թվականին Սպիտալուլ Բրենկովենեսկի վիրաբուժության կլինիկայի ղեկավար Էռնեստ Ջուվարայի հանկարծամահ լինելուց հետո Յակոբովիչին նշանակվեց նրա փոխարինող։ Բուխարեստում նա շարունակեց աշխատել ևս տասնհինգ տարի։ Նա ստեղծեց վիրաբույժների ևս մեկ դպրոց, 1934 թվականին հիմնեց երկրի առաջին շտապօգնության հիվանդանոցը, իսկ 1935 թվականին Ռումինիայի բժշկական ակադեմիայի հիմնադիր անդամ էր։ Նրա ղեկավարությամբ Կլուժում և Բուխարեստում ընդհանուր առմամբ դուրս եկան շուրջ քսան պրոֆեսորներ։ Ազգային լեգեոնական պետության ժամանակ նա ժամանակավորապես հեռացվեց կլինիկայի տնօրենի պաշտոնից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նրա մոտ սկսեցին ի հայտ գալ Պարկինսոնի հիվանդության և սրտի սկլերոզի աճող նշաններ։ Նա թոշակի անցավ 1947 թվականին, իսկ 1949 թվականին ընդմիշտ լքեց կլինիկան։ Յակոբ Յակոբովիչին մահացավ 1959 թվականին և, վերջին կամքի համաձայն, անմիջապես այրվեց Cenusa դիակիզարանում՝ պարզ արարողությամբ։ Նա երեք շենք նվիրեց Բուխարեստում և իր վիլլան Տիրգու Օկնայում ներկայիս Կարոլ Դավիլայի անվան բժշկության և դեղագործության համալսարանին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Lucian Nastasă, Antisemitismul universitar in România (1919-1939), Editura Institutului Pentru Studierea Problemelor Minorităților Naționale, Cluj-Napoca, 2011,978-6-06-927445-3
V. Sârbu, «Iacob Iacobovici», Chirurgia, սեպտեմբեր–հոկտեմբեր 2005, 100(5):423-5