Տուուգանբայ Աբդիև

Տուուգանբայ Աբդիև (ղրղզ.՝ Тууганбай Абдиев, մայիսի 3, 1937(1937-05-03), Nichke, Toktogul District, Ղրղզական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 1, 2008(2008-12-01), Բիշքեկ, Ղրղզստան), բանաստեղծ-իմպրովիզատոր, դաստանների հեղինակ, կոմուզահար։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1937 թվականի ապրիլի 7-ին, Ղրղզական ԽՍՀ-ի Կետմեն-Տյուբինսկի մարզի Նիչկե-Սայ գյուղում, ֆերմերի ընտանիքում։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է 1976 թվականին, ավարտելով` Ժուսուպ Բալասագընի անվան Ղրղզստանի ազգային համալսարանը։
1955 թվականին աշխատել է Տոգտոգուլյան մարզային մշակույթի պալատում, 1956-61 թվականներին` Ջալալ-Աբադսկի ղրղզական դրամատիկական թատրոնում։ 1961 թվականի մարտի 10-ից և մինչև կյանքի օրերը եղել է Ղրղզստանի Տ. Սատիլգանովի անվան պետական ֆիլհարմոնիայի դերասան։
Աբդիևը կատարել է ժողովրդական էպոսներ, հայտնի հեղինակների դաստաններ և կյույեր. «Ակ Բակի», «Ակ-Մեեր», «Ակ տամակ, կոկ տամակ», «Բալա Կերբեզ», «Ժանիշ-Բայշ», «Կարագուլ Բոտոմ», «Կարա եզգեյ», «Կեր Տոլգո», «Կուրմանբեկ», «Լու-լու Մամաժան», «Մունդուկ ևԶարլիկ», «Միրզա Կերբեզ», «Տոգուզ Կայրիկ», «Չոն Կերբեզ»։
Հրատարակել է իր ստեղծագործությունների մի շարք հավաքաածուներ. «Տանշի կոմուզ» (1979, «Կոմուզի անցումները»), «Իր կանատինդա» (1984, «Երգի թևերով»), «Զալկալար, Զամանդաշտար, Չոնկոլոր» (1999)։ 1990-ական թվականներին դարձել է ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ։
1984 թվականին «Երգ սիրո մասին» գեղարվեստական ֆիլմում խաղացել է գլխավոր դերը, որը նկարահանվել է ըստ Չինգիզ Այթմատովի «Եվ դարից երկար ձգվում է օրը» վեպի (ռեժիսոր` Դորոնբեկ Սադիրբաև)։
1986 թվականին Աբդիևը պարգևատրվել է պատվավոր Ղրղզական ԽՍՀ-ի վաստակավոր արտիստ կոչմամբ, 1993 թվականին նրան շնորհվել է Ղրղզստանի ժողովրդական արտիստ կոչումը։
1993, 1995, 2000 թվականներին հաղթել է Բիշքեկում անցկացվող բանաստեղծ-իմպրովիզատորների «Ակ տանդայ — 93», «Մանաս — 1000» և «Կուրմանբեր — 500» միջազգային մրցույթներում։
2005 թվականին Աբդիևը դարձել է III աստիճանի «Մանաս» շքանշանի ասպետ։
Տուգանբայ Աբդիևը «Ռուխանիյատ» մրցանակի դափնեկիր է։
ԽՍՀՄ-ի փլուզումից և Ղրղզստանում արևմտյան երաժշտական ձևերի տարածումից հետո Աբդիևը ավելի մեծ ուշադրություն է դարձրել Ղրղզստանի ավանդական մշակույթին, երիտասարդների շրջանում դրա ժողովրդակայնացմանը. գլխավորել է Ժուսուպ Բալասագընի անվան Ղրղզստանի ազգային համալսարանի կոմուզահարների խումբը, դասավանդել է «Այտիշ» դպրոցում, որն ստեղծվել էր նույնանուն բարեգործական ֆոնդի կողմից։
Տուուգանբայ Աբդիևը երկարատև հիվանդությունից հետո մահացել է 2008 թվականի դեկտեմբերը 1-ին, Բիշքեկ քաղաքում։ Ղրղզստանի ժողովրդական արտիստ Տուուգանբայ Աբդիևի հոգեհանգիստն անց է կացվել դեկտեմբերի 3-ին, Աբդիլաս Մալդիբաևի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում։ Թաղված է Բիշքեկի «Ալա-Արչա» գերեզմանատանը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Туутанбай Абдиев. // Информационный портал «Открытый Кыргызстан»
Скончался акын-импровизатор Тууганбай Абдиев (некролог). // Новости Кыргызстана. 2 декабря 2008.
Тууганбай Абдиев на информационном портале «Argument.kg» Archived 2017-08-05 at the Wayback Machine. (ղրղզ.)
Тууганбай Абдиев. // Национальная библиотека Киргизии. (ղրղզ.)
«Судьба таланта»: искусный и мудрый акын Тууганбай. Информационный портал «Азаттык». 27 января 2009 года.  (ղրղզ.)
Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы / Башкы редактор Ү. Асанов, Жооптуу редактор А. Акматалиев. — Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. — С. 17. — 254 с. Արխիվացված է Սեպտեմբեր 18, 2017 Wayback Machine-ի միջոցով: (ղրղզ.)