Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարան

Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարան (եբրայերեն՝ מוזיאון תל אביב לאמנות‎ Muzeon Tel Aviv Leomanut),  Թել Ավիվում գտնվող արվեստի թանգարան։ Համարվում է Իսրայելի ամենամեծ և ամենակարևոր արվեստի թանգարաններից մեկը։ Թանգարանի ցուցադրությունը ներկայացված է Իսրայելի արվեստ, ժամանակակից արվեստ, լուսանկարչություն, նկարչություն, գրաֆիկա, դիզայն, ճարտարապետություն, 16-19-րդ դարերի արվեստ բաժիններում։ Բացի հիմնական ցուցադրության հատվածից, թանգարանն ունի քանդակների այգի և երիտասարդական բաժին։ Իր գոյության առաջին տարիներին թանգարանը գործել է «Դիզենգոֆի տանը», որտեղ 1948 թվականին ընդունվել է Իսրայելի անկախության հռչակագիրը։


== Պատմություն ==
Հիմնադրվել է 1932 թվականին, այն շենքում, որտեղ ապրել է Թել Ավիվի առաջին քաղաքապետ Մեիր Դիզենգոֆը։ Դիզենգոֆը հաստատել է Խորհրդատվական խորհրդի կազմը, որի մեջ ընդգրկված են եղել Ռեուվեն Ռուբինը, Արիե Ալուիլը, Բատյա Լիշանսկին և Հաիմ Գլիսբերգը։
Քաղաքի համար նոր թանգարանի նշանակությունը Դիզենգոֆը նկարագրել է իր ելույթում՝

Թանգարանը, որտեղ ներկայացվեցին իսրայելցի և օտարազգի արվեստագետների ստեղծագործությունները, դարձավ ակտիվ երիտասարդ քաղաքի մշակութային կենտրոն։ 1948 թվականի մայիսի 14-ին այս շենքում հայտարարվեց Իսրայելի պետության ստեղծման հռչակագիրը։
Դիզենգոֆի տանը Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարանի հաջողությունը և դրա հավաքածուի ընդլայնումը ավելի մեծ ցուցահանդեսային սրահների ստեղծման անհրաժեշտություն առաջ բերեցին։ 1959 թվականին Շվերոտ Տարսատում բացվեց Հելենա Ռուբինշտեյնի տաղավարը։ Երբ 1971 թվականին Շաուլ-Հա-Մելեխ բուլվարում բացվեց թանգարանի հիմնական շենքը, ցուցադրությունը տեղաբաշխվեց երկու շենքերում։
1938 թվականին թանգարանի հիմնական շենքում ստեղծվել է թեմատիկ գրադարան, որը ներառում է մոտ 50000 գիրք, 140 պարբերական և 7000 լուսանկար, որոնք վերաբերում են արվեստի տարբեր ոլորտներին։ 1988 թվականին բացվել է Յոզեֆ և Ռեբեկա Մեյերհոֆների Արվեստի կրթության կենտրոնը։ 1999 թվականին ցուցահանդեսային տարածքն ընդարձակվել է թանգարանի արևմտյան մասում կառուցված նոր պատկերասրահի հաշվին, հիմնադրվել է Լոլա Բիր Էբներ քանդակների այգին։
Թանգարանի ընդլայնումը հանգեցրեց ցուցահանդեսների մակարդակի և ծավալների ընդարձակման և համակողմանի մշակութային գործունեության, այդ թվում` թանգարանում դասական երաժշտության և ջազ համերգների կազմակերպում, ֆիլմերի  ցուցադրություն, դասախոսությունների, մանկական ներկայացումների  կազմակերպում։


== Թանգարանային համալիր ==
Թանգարանային համալիրը բաղկացած է մի քանի շինություններից`գլխավոր մասնաշենք, որը ներառում է Շաուլ Հա-Մելեխի պողոտայի նոր թևաշենքը, Ելենա Ռուբինշտեյնի տաղավարը Հաբիմա թատրոնի հարևանությամբ և Դիզենգոֆ փողոցում գտնվող կրթական կենտրոնը։


=== Գլխավոր մասնաշենք ===
1971 թվականին թանգարանի տնօրեն դոկտոր Հաիմ Գամզուն ավարտել է Շաուլ Հա-Մելեխի պողոտայի վրա գտնվող թանգարանի հիմնական շենքի կառուցումը, Բեյթ-Արիել գրադարանի և Թել Ավիվի շրջանային դատարանի հարևանությամբ։ Թանգարանի հիմնական շենքը նախագծել է ճարտարապետ Դան Էյթանի և Ցիխակա Յաշարի կողմից։ Այս նախագծի համար նրանք արժանացել են Ռիխտերի մրցանակի։


=== Նոր բաժին ===

2002 թվականին մրցույթ է հայտարարվել քանդակի այգու հարակից թանգարանի նոր արևմտյան թևաշենքի նախագծման համար։ Մրցույթում հաղթել է Պրեսթոն Սքոթ Կոենի նախագիծը։
Այս նախագծի համաձայն նոր թևաշենքի կառուցման արժեքը կազմել է 45 միլիոն դոլար։ Այդ նպատակով ներգրավվել են տարբեր դոտացիաներ, որոնցից ամենակարևորը Սամմի Օֆերի և նրա կնոջ կողմից  տրամադրված 20 միլիոն շեկելն էր։ Օֆերն իր միջոցները ներդրել է իր և իր կնոջ անունից։ Այնուամենայնիվ, հանրային ընդդիմության բազմաթիվ բողոքների պատճառով, որոնք պահանջում էին փոխել թանգարանի անունը, Օֆերը չեղյալ է համարել դոտացիան, և դրամահավաքը շարունակվել է։
2007 թվականի փետրվարին տեղեկացվել էր, որ նոր թևաշենքի կառուցման համար հովանավոր-ամուսիններ Պոլ և Գերտա Ամիրները տրամադրել են 10 միլիոն ԱՄՆ դոլար։
2011 թվականի հոկտեմբերին ավարտվել է լուսային կասկադով նոր թևաշենքի կառուցումը՝ շրջապատված տաս ցուցահանդեսային տաղավարներով, որոնցից յուրաքանչյուրը նվիրված է առանձին թեմայի։ Շենքը հանրության համար բացվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 2-ին։
Ծրագրի արժեքը կազմել է մոտ 225 միլիոն դոլար։ Հիմնական մասը (140 միլիոն դոլար) ֆինանսավորվել է հովանավորների կողմից, մնացածը՝ 85 միլիոն դոլար, հատկացվել է Թել Ավիվի քաղաքապետարանի կողմից։
Թանգարանի հինգ հարկանի շենքը ներդաշնակորեն ներառում է գորշ բետոնից կառուցված ճարտարապետական համալիրի մեջ։ Թանգարանի կենտրոնական տաղավարը լուսավորվում է բնական լույսով, որը ներս է սողոսկում թափանցիկ առաստաղի միջով և տարածվում սպիտակ պատերի վրա։


=== Թանգարանի մասնաճյուղեր ===
Ելենա Ռուբինշտեյնի տաղավարը, որը բացվել է 1959 թվականին Հաբիմա թատրոնի հարևանությամբ, հանդիսանում է թանգարանի մասնաճյուղ և նվիրված է ժամանակակից արվեստին։ Մասնաճյուղի կուրատորը` տիկին Էլեն Գինտոնը, նկարիչ Դեյվիդ Հինգտոնի կինն է և ներկայացնում է բազմաթիվ երիտասարդ ժամանակակից իսրայելցի նկարիչների շահերը, օգնում նրանց կազմակերպելու ցուցահանդեսներ։


=== «Մեյերհոֆ» կրթական կենտրոն ===
Արվեստի բնագավառի «Մեյերհոֆ» կրթության կենտրոնը գտնվում է Դուբնով փողոցում։ Կենտրոնը կազմակերպում է արվեստի դասընթացներ երեխաների, դեռահասների, ուսուցիչների և մեծահասակների համար։ Կենտրոնն ունի դիդակտիկ ցուցահանդեսներ և կազմակերպում է էքսկուրսիաներ դպրոցականների համար։


== Մշտական հավաքածու ==
Թանգարանի հավաքածուն ներկայացնում է 20-րդ դարի առաջին կեսի և ժամանակակից արվեստի մեծ շարժումների մի շարք առաջատար արվեստագետների՝ ֆովիզմ, գերմանական էքսպրեսիոնիզմ, կուբիզմ, ֆուտուրիզմ, ռուսական կոնստրուկտիվիզմ, Դե ստիլ շարժում և սյուրռեալիզմ, ֆրանսիական արվեստ, Փարիզի դպրոցի իմպրեսիոնիստներ և պոստիմպրեսիոնիստներ, ներառյալ Խայիմ Սուտինի ստեղծագործությունները, Պաբլո Պիկասոյի կապույտ և նեո-դասական ժամանակաշրջանից մինչև իր ուշ ժամանակահատվածի էական գործեր, Ալբեր Գլեզի, Ժան Մետցենժեի կուբիստական նկարները, Ժակ Լիպշիցի մի քանի քանդակներ և Խոան Միրոյի սյուրռեալիստական ստեղծագործություններ։
1989 թվականին ամերիկացի փոփ արտիստ Ռոյ Լիխտենշտայնը թանգարանի համար ստեղծեց հսկայական երկպանել որմնանկար, որը գտնվում է մուտքի նախասրահում։
Հավաքածուն ներառում է մի շարք գլուխգործոցներ, այդ թվում`1916 թվականին ավստրիացի նկարիչ Գուստավ Կլիմտի ստեղծած Friedericke Maria Beer-ը,  1914 թվականին Վասիլի Կանդինսկու ստեղծած «Անանուն իմպրովիզացիան»։
1950 թվականին նվիրաբերված Փեգիի Գուգենհայմ հավաքածուն ներառում է աբստրակտ ու սյուրռեալիստական արվեստագետների 36 աշխատանքներ, այդ թվում`Ջեքսոն Պոլլոքի, Ուիլյամ Բազիոտիսի և Ռիչարդ Պուզետ-Դարտի ստեղծագործությունները և սյուրռեալիստներ Իվ Տանգիի, Ռոբերտո Մատտայի և Անդրե Մասսոնի աշխատանքներից։
Քանդակներ ցուցադրված են մուտքի մոտ և քանդակի ներքին այգում։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարանի պաշտոնական կայք
אלי ערמון אזולאי ודניאל ראוכוורגר. «מוזיאון ת"א על פרשת דרכים», הארץ, 29 ביולי 2011
ניצן דבי. «פתרון דיור לעיצוב», כלכליסט, 4 בספטמבר 2011
2011 ,22 ,בספטמבר ,Xnet ,«מיכאל יעקובסון. «הבניין החדש של מוזיאון תל אביב לאמנות
2011 ,28 ,באוקטובר ,Xnet ,«מיכאל יעקובסון. «על אגף הספרייה בבניין המוזיאון החדש
אסתי אהרונוביץ, אלי ערמון אזולאי. «הזרם האקטיביסטי», הארץ, 9 בספטמבר 2011
אסתר זנדברג. «איזה בזבוז מפואר», הארץ, 3 בנובמבר  2011
זיוה שטרנהל. «הבשורה האדריכלית של מוזיאון תל אביב», הארץ, 17 באוקטובר  2012
אלי ערמון אזולאי. «האילו שינויים מתכננת סוזן לנדאו למוזיאון תל אביב», הארץ, 2 בנובמבר  2012