Անգլերենի քերականության պատմություն

Անգլերենի քերականության պատմություն, սկսվում է տասնվեցերորդ դարի վերջին Վիլյամ Բուլոկարի «Քերականություն» թռուցիկով։ Վաղ աշխատություններում անգլերենի քերականության կառուցվածքն ու կանոնները հիմնված էին լատիներենի վրա։ Ավելի ժամանակակից մոտեցում, որը ներառում էր հնչույթաբանությունը հիմնադրվել է 19-րդ դարում։


== Քերականությունը տասնվեցից տասնութերորդ դարերում ==
Անգլերենի առաջին քերականությունը՝ Վիլյամ Բուլոկարի «Քերականություն» թռուցիկը, որը նպատակ էր հետապնդում՝ ցույց տալու, որ անգլերենը նույնպես ունի կաննոններ ինչպես Լատիներենը, հրատարակվել է 1586 թվականին։ Բուլոկարի քերականությունը ձևավորվել է Վիլյամ Լիլիի լատիներենի քերականության հիման վրա՝ «Rudimenta Grammatices» 1534) ։ Լիլիի քերականությունն այն ժամանակ ուսուցանվում էր Անգլիայի դպրոցներում՝ Հենրի VIII-ի հրամանով 1542 թվականին։ Չնայած նրան, որ Բուլոկարը գրել է իր քերականությունը անգլերենով և օգտագործել է իր իսկ ստեղծած «բարեփոխված ուղղագրության համակարգը», բազմաթիվ անգլերեն քերականական ստեղծագործություններ, չնայած Բուլոկարի ջանքերին, պետք է գրվեին լատիներենով, հատկապես սա վերաբերում էր այն գրքերին, որոնց հեղինակները նպատակ էին հետապնդում հրապարակել գիտական ստեղծագործություններ։ Քրիստոֆեր Կուպերի «Grammatica Linguæ Anglicanæ» աշխատությունը (1685) անգլերենի վերջին քերականությունն էր, որը գրվել է լատիներեն լեզվով։
Լատինական քերականական գրության լուծը ճնշում է գործադրում անգլիական քերականության վաղ պատմության մեծ մասի վրա։ Քերականագետների նպատակն էր յուրացնել ընթերցանությունը և գրելու համակարգը, որը կսովորեցներ տարբեր խավերի ագլերեն լեզվակիրներին նույնը օրինակը՝ հենվելով մի շարք ուղեցույցների վրա, որոնք վերցված կլինեն լատիներենից։ Անգլերենի համար լատիներենից անկախ քերականական կանոն հաստատելու հեղինակների փորձերին հաջորդեցին մյուսների կողմից լատիներենի վրա հիմնված համարժեքի ճշմարտության հավասար հայտարարություններ։ Դեռևս տասնիններորդ դարի սկզբին Լինդլի Մյուրեյը, ով այդ ժամանակում ամենաշատ գործածվող քերականական ստեղծագործություններից մեկի հեղինակն էր,ստիպված էր մեջբերել «քերականական հեղինակությունները»՝ ամրապնդելու այն պնդումը, որ անգլերենի քերականականհոլովները տարբերբում են հին հունական կամ լատինական հոլովներից։
Ավանդույթի վրա կենտրոնացումը, սակայն, հերքում էր այն դերը, որ այլ հասարակական ուժեր արդեն սկսել էին խաղալ 17-րդ դարի սկզբին։ Մասնավորապես, առևտրի աճը և դրա առաջացրած սոցիալական փոփոխությունները նոր խթան ստեղծեցին քերականության համար։ Մի կողմից միջազգային առևտրում Բրիտանիայի դերի ուժեղացումը ստեղծեց անգլերենի քերականության պահանջարկ այլ լեզուներով խոսողների համար:Հետեւաբար, տասնյոթերորդ դարի երկրորդ կեսին քերականական ստեղծագործությունները տպագրվեցին եվրոպական տարբեր լեզուներով։ Մյուս կողմից Անգլերենի քերականությունը գրվել էր Բրիտանիայում «ոչ կիրթ խավի համար, ովքեր խոսում էին մայրենի լեզվով», ինչպիսիք են կանայք, առևտրականները, վաճառականները և երեխաները։ Տասնութերորդ դարի սկզբին կրթությունն ավելի լայն տարածում գտավ, շատ քերականական աշխատություններ, ինչպիսիք են՝ Ջոն Բրայթլենդի «Անգլերեն լեզվի քերականությունը» (1759) և Ջեյմս Գրինվուդի «Էսսե գործնական անգլերենի քերականության մասին» նախատեսված էին նրանց համար, ովքեր չունեին լատիներեն հիմք, ներառյալ կանայք և երեխաները։
Եթե մինչև տասնյոթերորդ դարի վերջը անգլերենի քերականությունը սկսել էր համեստորեն՝ կազմելով 16 նոր քերականական աշխատություն, ապա 115 տարի առաջ Բուլոկարի թռուցիկից հետո, տասնութերորդ դարի վերջում այդ տեմպերը դրականորեն արագացան, այդ դարում ավելացվել է 270 նոր վերնագիր։ Այս վերնագրերի 83 տոկոսը հրատարակվել է տասնութերորդ դարի վերջում։ Ե՛վ հրատարակությունը, և՛ պահանջարկը, ընդ որում, կշարունակեին աճել ինչպես սունկը։ Տասնիններորդ դարի առաջին կեսին հայտնվեցին անգլերենի քերականության վերաբերյալ գրեթե 900 նոր գրքեր։ Ցույց տալով քիչ ինքնատիպություն՝ նոր գրքերի մեծամասնությունը պնդում էր այն, որպես իրենց համար արդարացում, որ իրենց թիրախային լսարանի կարիքները դեռևս բավարարված չեն կամ որ որոշակի «քերականական պահը» պատշաճ կերպով չի ուսումնասիրվել նախկինում գոյություն ունեցող տեքստերում կամ հաճախ երկուսն էլ։ Ամենուր տարածվում էին տեքստեր, որոնք և՛ ուտիլիտարիստական էին, և՛ էգալիտարիստական։ Էդվարդ Շելլիի «Քերականություն ժողովրդի համար» կամ անգլերենի քերականությունն առանց դժվարությունների «միլիոնների» համար (1848), օրինակ, գրվել է «մեխանիկների և աշխատասեր երիտասարդության համար, իրենց միայնակ պայքարում գիտելիք ձեռք բերելու համար»։ Դարի գիրքը վերնագրված էր «Անգլերեն լեզվի քերականությունը մի շարք նամակներում» նախատեսված է դպրոցների և ընդհանրապես երիտասարդների օգտագործման համար, բայց հատկապես զինվորների, նավաստիների, աշկերտների և գութանների օգտագործման համար»։


== Տասնութերորդ դարի քերականությունը ==
1745 թվականիին էնն Ֆիշերը հրապարակեց իր Անգլերենի Քերականությունը, որը, ըստ պնդումների, ազդեցություն է ունեցել քերականագետների վրա 18-րդ դարում և տպագրվել ավելի քան 30 համարակալված հրատարակություններով՝ դարձնելով այն ամենահայտնի վաղ անգլերենի քերականությունական աշխատություններից մեկը և առաջինը գրված կնոջ կողմից։ Ավելի ուշ, Ռոբերտ Լոութը՝ Օքսֆորդի և այնուհետև Լոնդոնի եպիսկոպոս, եբրայական պոեզիայի գիտնական և կարճ ժամանակով Օքսֆորդի պոեզիայի պրոֆեսոր, 18-րդ դարի շատ անգամներ ընդօրինակված քերականագետներից ամենահայտնիներից էր։ Լինելով համեստ հոգևորական՝ նա հրատարակեց «Կարճ ակնարկ անգլերենի քերականությանը» քննադատական նշումներով (1762 թվական), նրա միակ աշխատությունը այս թեմայով, առանց իր անունը վերնագրի էջում նշելու։ Նրա ազդեցությունը տարածվեց իր ուսանողների՝ Լինդլի Մյուրեյի և Ուիլյամ Քոբեթի ստեղծագործությունների շնորհիվ մինչև 19-րդ դարի վերջ։ Նա նաև դարձավ քննադատության առարկա հետագա լեզվաբանների կողմից։ Լոութը գրում էր ընդդեմ նախդիրների միահյուսմանը, օգտագործելով «whose»-ը որպես «which»-ի ստացական հոլով, իսկ որոշ դեպքերում «who»-ի փոխարեն օգտագործելով «whom»-ը։
Ամերիկայում 1765 թվականին ամերիկացի բժիշկ Սամուել Ջոնսոնը, Նյու Յորքի Քինգս քոլեջի հիմնադիրն ու առաջին նախագահը (այժմ՝ Կոլումբիայի համալսարան) Նյու Յորքում հրատարակեց Անգլերեն քերականության առաջին հիմքերը, որոնք կիրառվում են անգլերեն լեզվում։ Այն «կարծես թե առաջին անգլերեն քերականությունն է, որը գրվել է ամերիկացու կողմից և տպագրվել Ամերիկայում»։ 1767 թվականին Ջոնսոնը այն միացրել է եբրայերենի քերականության հետ և հրապարակել այն որպես «Անգլերենի և եբրայերենի քերականություն»՝ լինելով այդ երկու լեզուների առաջին սկզբնաղբյուրները՝ առաջարկելով երեխաներին միասին սովորել այդ լեզուները, որը մինչև 1776 թվականը տպագրվեց ևս չորս անգամ ։ Ջոնսոնը զարգացրեց իր քերականությունը Լոութից անկախ, բայց հետագայում նրա հետ նամակագրություն ու քերականություն փոխանակեցին։
2003 թվականին գիտնական Կարեն Քայկան նկարագրել է ինը անգլիացի կանանց, ովքեր հրապարակել են քերականություն տասնութերորդ դարի վերջին՝ Էլլին Դևիսը, Դորոթեա Դյու Բոիսը, տիկին Մ.Կ. Էդվարդսը, տիկին Էվսը, Էլենոր Ֆենը (նույն ինքը՝ տիկին Թեյչվելը և տիկին Լովչայլդը), Էն Ֆիշերը, Ջեյն Գարդիներ՝ ծնված Արդենում, Բլանշ Մերսին և միսիս Թեյլորը։ Նրանք «միասին հրատարակեցին ընդհանուր առմամբ տասներկու առանձին քերականություններ, և հարյուրից ավելի փաստագրված հրատարակություններ, որոնք հայտնվել են տասնիններորդ դարում»։ Անգլերենի քերականության ուսումնասիրությունը կարևոր էր անգլերեն լավ գրելու և ավելի ուշ այլ լեզուներ սովորելու համար։ Այն մեծ նշանակություն ուներ Միացյալ Նահանգների շատ մարդկանց համար, ովքեր ունեին քիչ կամ ընդհանրապես առանց եկամուտ էին և չունեին տարրական կրթություն՝ սկսած նախկին ստրուկներից մինչև երկաթուղային բաժանարարներ կամ ջուլհակներ։ Այս լեզվի ուսուցումը թույլ էր տալիս մարդկանց սահուն կերպով խոսել և գրել, այդպիսով կարողանում էին ընդլայնել իրենց գործունեությունը։


== Տասնիններորդ դարից առ այսօր ==
Տասնիններորդ դարում ժամանակակից լեզվի ուսումնասիրությունները համակարգվեցին։ Անգլերենի դեպքում առաջինը տեղի ունեցավ մայրցամաքային Եվրոպայում, որտեղ այն ուսումնասիրվեց պատմական և համեմատական լեզվաբանների կողմից։ 1832 թվականին դանիացի բանասեր Ռասմուս Ռասկը հրատարակեց անգլերենի քերականությունը՝ Engelsk Formlære, որը հնդեվրոպական լեզուների քերականության ընդարձակ համեմատական իր ուսումնասիրությունների մի մասն էր։ Գերմանացի բանասեր Յակոբ Գրիմը՝ Գրիմ եղբայրների ավագը, անգլերենի քերականությունը ներառել է գերմանական լեզուների իր մոնումենտալ քերականության մեջ՝ «Deutsche Grammatik» (1822–1837): Գերմանացի պատմաբան-լեզվաբան Էդուարդ Ադոլֆ Մաեցները 1860-1865 թվականներին հրապարակել է իր 1700 էջանոց «Englische Grammatik», անգլերեն թարգմանությունը՝ «Անգլերենի քերականություն՝ մեթոդական, վերլուծական և պատմական» լույս է տեսել 1874 թվական ։ Թերևս քիչ ներդրում ունենալով անգլերենի գիտական ուսումնասիրությունների մեջ, այս աշխատանքները, այնուամենայնիվ, ցույց տվեցին, որ անգլերենը լրջորեն ուսումնասիրվում էր առաջին պրոֆեսիոնալ լեզվաբանների կողմից։
Քանի որ հնչյունաբանությունը դարձավ լիարժեք ոլորտ, խոսակցական անգլերենը սկսեց ուսումնասիրվել նաև գիտականորեն, ինչը տասնիններորդ դարի վերջում ստեղծեց լեզվի կառուցվածքը ուսումնասիրող միջազգային նախաձեռնություն։ Այս նախաձեռնությունը ներառում էր տարբեր համալսարանների գիտնականներին, նրանց ուսանողներին, ովքեր վերապատրաստվում էին որպես անգլերենի ուսուցիչներ, և նոր հետազոտություններ հրատարակող ամսագրեր։ Բոլոր մանրուքները պատրաստ էին նոր «մեծածավալ անգլերենի քերականության» համար, որոնք միավորել էին նախորդ տասնամյակների տարբեր մոտեցումները։ Առաջին աշխատությունը, որը հավակնում էր նոր գիտակարգի՝ բրիտանացի լեզվաբան Հենրի Սուիթի «Անգլերենի նոր քերականություն՝ տրամաբանական և պատմական» աշխատությունն էր, որը հրատարակվել է երկու մասով՝ «Հնչյունաբանություն և ձևաբանություն» (1892 թվական) և «Շարահյուսություն» (1896 թվական), դրա վերնագիրը ենթադրում է ոչ միայն շարունակականություն և հակադրություն Մեյցների ավելի վաղ աշխատության հետ, այլ նաև ազգակցական կապ ժամանակակից «Անգլերենի նոր բառարան պատմական սկզբունքների վրա» (սկիզբ է 1884 թվական) աշխատության հետ, ավելի ուշ՝ «Օքսֆորդի անգլերենի բառարան» (1895 թվական)։ Երկու այլ ժամանակակից աշխատություններ քերականության վերաբերյալ նույնպես ազդեցիկ էին։ Ջոն Քոլինսոն Նեսֆիլդի գիրքը՝ «Անգլերենի քերականություն՝ անցյալ և ներկա», ի սկզբանե գրվել է գաղութային Հնդկաստանի համար։ Հետագայում այն ընդլայնվեց՝ գրավելու նաև Բրիտանիայի ուսանողներին՝ սկսած տարբեր մասնագիտական քննություններին նախապատրաստվող երիտասարդներից մինչև «ուսումնական հաստատություններ ստեղծված օրիորդների համար»։ Նեսֆիլդի մյուս գրքերը ներառում են «Անգլերենի կառուցման դասընթաց տարրական դասարանների համար», «Անգլերենի կառուցման դասընթաց ավագ դասարանների համար», բայց հենց նրա «Անգլերենի քերականության և շարադրման ձեռնարկ»-ը իսկապես հայտնի է եղել ինչպես Բրիտանիայում, այնպես էլ նրա գաղութներում, այնքան, որ հիմք հանդիսացավ շատ այլ քերականության և կառուցման այբբենարաններ, այդ թվում՝ Ուորիների Անգլերենի քերականություն և կառուցում, և Անգլերեն քերականություն և կառուցում ավագ դպրոցի համար, որոնք կոչվում են Վրեն և Մարտին, Պ․ Ս Վրենի և Հ․ Մարտինի ՛՛Խոսակցական անգլերենի քերականությունը (1924 թվական), Հ. Է. Պալմերի,որը գրվել է անգլերենը որպես օտար լեզու ուսուցանելու և ուսումնասիրելու համար, ներառում էր անգլերենի ինտոնացիոն օրինաչափությունների ամբողջական նկարագրությունը։
Անգլերենի լայնածավալ քերականական աշխատությունների հաջորդ խումբը գրվել է դանիացի և հոլանդացի լեզվաբանների կողմից։ Դանիացի լեզվաբան Օտտո Ջեսպերսենը, ով Հենրի Սվիթի հետ մի քանի գրքերի հեղինակ էր, սկսեց աշխատել իր յոթհատորյակի «ժամանակակից անգլերենի քերականության» վրա՝ պատմական սկզբունքների վրա քսաներորդ դարի առաջին տասնամյակում։ Առաջին հատորը՝ «Հնչյուններ և ուղղագրություններ», լույս է տեսել 1909 թվականին Այնուհետև քառասուն տարի պահանջվեց, որպեսզի ավարտվեն շարահյուսության մնացած հատորները (հատորներ 2-ից 5), ձևաբանություն (հատոր 6) և նորից շարահյուսություն (հատոր 7)։ Ջեսպերսենի սկզբնական ներդրումը նախադասության տարբեր մասերի վերլուծությունն էր՝ ըստ նրա անվանած կարգերի, դասակարգման, հանգույցի և կապի, հրաժարվելով բառերի սովորական դասերից։ Նրա գաղափարները ոգեշնչելու են Նոամ Չոմսկուն և Ռանդոլֆ Քվիրկի հետագա գործերում։
Անգլերեն քերականություն գրելու հոլանդական ավանդույթը, որը սկսվել է Թոմաս Բասոնի «Խոնարհումները անգլերենում և նիդեռլանդերենում» նույն թվականին (1586 թվական), ինչպես Ուիլյամ Բուլոկարի  «Անգլերենի քերականությունը» (գրված անգլերենով), նոր ուժ ստացավ 20-րդ դարի սկզբին երեք քերականագետների մոտ՝ Հենդրիկ Պոուտսմա, Էցկո Կրուիսինգա և Ռեյնարդ Զանդվորթ։ Պոուտսմայի «Ուշ ժամանակակից անգլերենի քերականությունը», որը հրատարակվել է 1904-1929 թվականներին և գրվել է «մայրցամաքային, հատկապես հոլանդացի ուսանողների համար», ընտրել է իր բոլոր օրինակները անգլիական գրականությունից։


== Անգլերենի քերականության ժամանակացույց ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Aarts, Bas (2011), Oxford Modern English Grammar, Oxford: Oxford University Press., http://ukcatalogue.oup.com/product/9780199533190.do 
Ash, John (1810) [1763], Grammatical institutes: or, An easy introduction to Dr. Lowth's English grammar, https://books.google.com/books?id=RMUDAAAAQAAJ 
Auer, Anita (2008), «Eighteenth-century grammars and book catalogues», in Tieken-Boon van Ostade, Ingrid, Grammars, Grammarians and Grammar-Writing in Eighteenth-Century England, Topics in English Linguistics, 59, Berlin and New York: Mouton de Gruyter, pp. 57–78, doi:10.1515/9783110199185.1.57, ISBN 978-3-11-019627-6 
Bullokar, William (1586a), Bref Grammar for English, London:Edmund Bollifant, https://books.google.com/books?id=uGILAAAAIAAJ 
Biber, Douglas; Johansson, Stig; Leech, Geoffrey; Conrad, Susan; Finegan, Edward (1999), Longman grammar of spoken and written English, Pearson Education Limited. Pp. 1203, ISBN 0-582-23725-4 
Brown, Goold (1851) [1836], The grammar of English grammars: with an introduction, historical and critical, New York: Samuel S. & William Wood. Pp. 1028, https://books.google.com/books?id=HbZiAAAAMAAJ 
Bullokar, William (1586b), William Bullokarz Pamphlet for Grammar, London:Edmund Bollifant, https://books.google.com/books?id=uGILAAAAIAAJ 
 Cambridge Grammar of English: A Comprehensive Guide, Cambridge University Press. Pp. 973, 2006, ISBN 0-521-58846-4 
Cobbett, William (1883) [1818], A Grammar of the English Language, In a Series of Letters: Intended for the Use of Schools and of Young Persons in General, but more especially for the use of Soldiers, Sailors, Apprentices, and Plough-Boys, New York and Chicago: A. S. Barnes and Company, https://books.google.com/books?id=LIgAAAAAYAAJ 
Curme, George O. (1931), A Grammar of the English Language, Volume 3: Syntax, Boston: D. C. Heath 
Curme, George O. (1935), A Grammar of the English Language, Volume 2: Parts of Speech and Accidence, Boston: D. C. Heath 
Dons, Ute (2004), Descriptive adequacy of early modern English grammars, Berlin: Walter de Gruyter. Pp. 304, ISBN 3-11-018193-2, https://books.google.com/books?id=K7ffwL7Gs14C 
Finegan, Edward (1999), «English grammar and usage», in Romaine, Suzanne, The Cambridge history of the English language, volume IV, 1776–1997, Cambridge University Press. Pp. 783, pp. 536–588, ISBN 0-521-26477-4, https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC 
Fowler, William Chauncey (1881) [1850], English grammar: The English language in its elements and forms. With a history of its origin and development. Designed for use in colleges and schools, New York: Harper & Brothers, Publishers, https://books.google.com/books?id=la8VAAAAYAAJ 
Fries, Charles Carpenter (1952), The Structure of English: An Introduction to the Construction of English Sentences, New York: Harcourt, Brace, and Company 
Glau, Gregory R. (1993), «Mirroring Ourselves? The Pedagogy of Early Grammar Texts», Rhetoric Review 11 (2):  418–435, doi:10.1080/07350199309389015 
Görlach, Manfred (1999), English in nineteenth-century England: an introduction, Cambridge University Press. Pp. 338, ISBN 0-521-47684-4 
Halliday, M. A. K. (1984), Introduction to Functional Grammar, Cambridge, MA: Harvard University Press, ISBN 0-674-46120-7 
Harry, Philip (1907), «Reviewed work(s): Geschichte der Fabeldichtung in England bis zu John Gay (1726). by Max Plessow», Modern Language Notes 22 (5):  157–158, doi:10.2307/2916967 
Hodson, Jane (2008), «Joseph Priestley's two Rudiments of English Grammar: 1761 and 1768», in Tieken-Boon van Ostade, Ingrid, Grammars, Grammarians and Grammar-Writing in Eighteenth-Century England, Topics in English Linguistics, 59, Berlin and New York: Mouton de Gruyter, pp. 177–190, doi:10.1515/9783110199185.3.177, ISBN 978-3-11-019627-6 
Howatt, Philip Reid; Widdowson, H. G. (2004), A History of English Language Teaching, Oxford University Press. Pp. 417, ISBN 0-19-442185-6, https://books.google.com/books?id=g2e7iw_F-ZcC 
Huddleston Rodney D., Pullum Geoffrey K., eds. (2002)։ The Cambridge grammar of the English language։ Cambridge University Press. Pp. 1860։ ISBN 0-521-43146-8  
Jespersen, Otto (1909–1940), A modern English grammar on historical principles (volumes 1–7), Heidelberg: C. Winter, https://books.google.com/books?id=mcS5OgAACAAJ 
Jonson, Ben (1756) [1640], «The English grammar: Made by Ben Jonson for the benefit of all strangers, out of his observation of the English language now spoken and in use», The Works of Ben Jonson: Volume 7, London: D. Midwinter et al, https://books.google.com/books?id=SaM_AAAAYAAJ 
Johnson, Samuel (1766), A dictionary of the English Language...: to which is prefixed, a Grammar of the English Language, London: A. Millar et al, https://books.google.com/books?id=fGITAAAAQAAJ 
Kruisinga, Etsko (1909–1932), A Handbook of Present-day English, 4 volumes, Utrecht: Kemink en zoon 
Linn, Andrew (2008), «English grammar writing», in Aarts, Bas; McMahon, April, Handbook of English Linguistics, Wiley-Blackwell. Pp. 824, pp. 72–92, ISBN 978-1-4051-8787-9 
Fisher, Ann (1750) [1745], A New Grammar of the English Language with Exercises of Bad English, Newcastle: I. Thompson, https://books.google.com/books?id=yQi7GwAACAAJ 
Lowth, Robert (1775) [1762], A short introduction to English grammar: with critical notes, London: J. Dodsley and T. Cadell, https://books.google.com/books?id=xcQDAAAAQAAJ 
Maetzner, Eduard Adolf Ferdinand Maetzner; Grece, (Translator) Clair James (1874a), An English grammar: methodical, analytical, and historical. With a treatise on the orthography, prosody, inflections and syntax of the English tongue, and numerous authorities cited in order of historical development. Volume I, London: J. Murray; Boston: Robert Brothers, https://books.google.com/books?id=O_gOAAAAMAAJ 
Maetzner, Eduard Adolf Ferdinand Maetzner; Grece, (Translator) Clair James (1874c), An English grammar: methodical, analytical, and historical. With a treatise on the orthography, prosody, inflections and syntax of the English tongue, and numerous authorities cited in order of historical development. Volume III, London: J. Murray; Boston: Robert Brothers, https://books.google.com/books?id=oqNDAAAAIAAJ 
Michael, Ian (1970), English Grammatical Categories and the Tradition to 1800, Cambridge University Press. Pp. 622, ISBN 0-521-07634-X 
Michael, Ian (1987), The teaching of English: from the sixteenth century to 1870, Cambridge University Press. Pp. 634, ISBN 0-521-24196-0, https://archive.org/details/teachingofenglis0000mich 
Murray, Lindley (1809) [1795], English grammar: adapted to the different classes of learners, 17th edition, Philadelphia: Benjamin Johnson et al. Pp. 308, https://books.google.com/books?id=gSkNAAAAYAAJ 
Murray, Lindley (1838) [1797], Abridgment of Murray's English Grammar: With an Appendix, Containing Exercises in Orthography, in Parsing, in Syntax, and in Punctuation: Designed for the Younger Classes of Learners, Philadelphia: J. and W. Paul, https://books.google.com/books?id=CNsMAAAAYAAJ 
Plessow, Max (1906), Geschichte der Fabeldichtung in England bis zu John Gay (1726). Nebat Neudruck von Bullokars "Fables of Æsop," 1585, "Booke at Large" 1580, "Bref Grammar for English" 1586, und "Pamphlet for Grammar" 1586, Berlin: Mayer und Müller. Pp. 392, https://books.google.com/books?id=uGILAAAAIAAJ 
Poutsma, Hendrik (1904–1929), A Grammar of Modern English: for the use of continental, especially Dutch, students, Groningen: P. Noordhoff 
Priestley, Joseph (1772), The Rudiments of English Grammar: Adapted to the Use of Schools, London: J. and F. Rivington, T. Lowndes, S. Crowder, T. Becket, and J. Johnson. Pp. 202, https://books.google.com/books?id=ujsJAAAAQAAJ 
Quirk, Randolph; Greenbaum, Sidney; Leech, Geoffrey; Svartvik, Jan (1985), A comprehensive grammar of the English language, Harlow: Longman. Pp. 1779, ISBN 0-582-51734-6, https://archive.org/details/comprehensivegra00quir 
Storm, Johan Frederik Breda (1892), Englische Philologie, volume 1, part 1, Leipzig: O. R. Reisland. Pp. 484, https://books.google.com/books?id=Qgj_fuMXzAUC 
Storm, Johan Frederik Breda (1896), Englische Philologie, volume 1, part 2, Leipzig: O. R. Reisland. Pp. 614, https://books.google.com/books?id=Fu_QAAAAMAAJ 
Sweet, Henry (1900) [1892], A New English Grammar, Logical and Historical, Part 1, Introduction, Phonology, and Accidence, Oxford: Clarendon Press, https://books.google.com/books?id=pORLAAAAMAAJ 
Sweet, Henry (1898), A New English Grammar, Logical and Historical, Part 2, Syntax, Oxford: Clarendon Press, https://books.google.com/books?id=U60VAAAAYAAJ 
Tieken-Boon van Ostade, Ingrid (2006), «English at the onset of the normative tradition», in Mugglestone, Lynda, The Oxford history of English, Oxford University Press. Pp. 485, pp. 240–273, ISBN 0-19-924931-8, https://books.google.com/books?id=UcM7sN3idSgC 
Tieken-Boon van Ostade, Ingrid, ed։ (2008), Grammars, Grammarians and Grammar-Writing in Eighteenth-Century England, Topics in English Linguistics, 59, Berlin and New York: Mouton de Gruyter, doi:10.1515/9783110199185, ISBN 978-3-11-019627-6 
Ward, William (1765), An essay on grammar as it may be applied to the English language, London: Horsfield, https://books.google.com/books?id=x65ZAAAAMAAJ 
Ward, William (1767), A grammar of the English language, in two treatises: The first, containing rules for every part of its construction, The second, shewing the nature of the several parts of speech, York: A. Ward, for C. Etherington. Pp. 271, https://books.google.com/books?id=SsQDAAAAQAAJ 
Webster, Noah (1804), A grammatical institute of the English language: comprising an easy, concise, and systematic method of education designed for the use of English schools in America. Part second, containing a plain and comprehensive grammar grounded on the true principles and idioms of the language, New York: E. Duyckinck. Pp. 116, https://books.google.com/books?id=tX8SAAAAIAAJ 
Webster, Noah (1822), A Philosophical and Practical Grammar of the English Language, New Haven: Howe & Spalding. Pp. 223, https://books.google.com/books?id=ZqIAAAAAYAAJ 
Zandvoort, Reinard Willem (1945), A handbook of English grammar, Groningen: Wolters-Noordhoff. Pp. 349, ISBN 9780582553200, https://books.google.com/books?id=6814AAAAIAAJ