Շերխան

Շերխան (անգլ.՝ Shere Khan, (պարսկերեն՝ شاه /shah), թյուրք./խան), անգլիացի գրող Ռեդյարդ Կիպլինգի «Ջունգլիների գրքի» հորինված կերպար, Մաուգլիի գլխավոր անտագոնիստը։


== Անվան ծագում և իսկական անուն ==
Կիպլինգի ստեղծագործության մեջ «Շերխան» մականունը վերաբերում է փորձառու վագրին, որն ինքն իրեն անվանում է ջունգլիների լիիրավ ու միանձնյա տիրակալ։ Ծնունդից հետո նրան տրվել է «Լունգրի» (անգլ.՝ Lungri) անունը, քանի որ նա ծնվել էր կաղ ոտքով։
Կիպլինգը վագրին այդպես է կոչել ի պատիվ փադիշահ և զորավար Շեր-խանի (հինդի՝ «Առյուծ արքա», «Վագր արքա»)։ Շեր բառը վերցված է ուրդուից, հինդդից ու պարսկերենից, որոնցից  բառացիորեն թարգմանաբար նշանակում է «վագր»։ «Խան» բառը վերցված է թյուրքական տիտղոսի անվանումից։ Շեր-խան (իսկական անունը՝ Ֆարիդ խան) նրան սկսել են անվանել այն բանից հետո, երբ որսի ընթացքում նա սպանել է վագր։ Անվան կրճատ ձևերը՝ Խաննի, Կաննի։
Ըստ Կիպլինգի՝ «Shere Khan» պետք է արտասանել «Շիր խան» (անգլ.՝ Sheer Karn)։ Այնուամենայնիվ, կերպարի անունը անգլերեն, ռուսերեն և այլ լեզուներով էկրանավորումներում միշտ արտասանվում է «Շերխան»։


== Շերխանի կյանքն ու մահը ==
Լինելով հասուն վագր՝ Շերխանը հարձակվում է նորածին Մաուգլիի ծնողների վրա, ինչի արդյունքում տղան հայտնվում է երկու գայլերի ընտանիքում։ Հետագայում նրան իր ոհմակ է ընդունում Ակելան։ Իր որսը կորցնելու պատճառով վրդովված վագրը երդվում է, որ վաղ թե ուշ կսպանի Մաուգլիին։
Կիպլինգը նրան նկարագրում է որպես արյունախում վագր, որից վախենում էին ջունգլիների գրեթե բոլոր բնակիչները (բացառություն են կազմում Մաուգլին, Ակելան, Խատխի փիղը, Կաա օձն ու Մաուգլիի որդեգիր մայրը՝ Ռաքշան)։ Այսպես, «Ինչպես է գալիս վախը» պատմվածքում Շերխանը բռնում և սպանում է մի մարդու սոսկ հանուն ազարտի։
Մաուգլիի ծնողների վրա հարձակվելուց տասը տարի անց Շերխանը երիտասարդ գայլերին դրդում է դուրս գալ Ակելայի դեմ՝ հաջողության հասնելով հատկապես այն ժամանակ, երբ Ակելան վրիպում է որսի ժամանակ։ Շերխանը գայլերից պահանջում է իրեն տալ Մաուգլիին՝ սպառնալով հակառակ դեպքում իրեն վերցնել նրանց ամբողջ ավարը։ Մաուգլին հարձակվում է Շերխանի ու նրա ոհմակի վրա և փախուստի մատնում նրանց վառվող ջահի օգնությամբ՝ սպառնալով, որ երբևէ կքերթի իրեն ատելի վագրի կաշին։
«Վա՜գրը, վա՜գրը» պատմվածքից հայտնի է, որ տեղի բնակիչները գիտեն կաղ վագրի մասին, որն ահաբեկել է բոլորին, և հավատում են, որ նա ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ տեղի ուզուրպատորի վերամարմնավորումը, որը վիրավորվել էր ոտքից ապստամբության ժամանակ և սկսել կաղալ։ Սակայն Մաուգլին չի հավատում այդ պատմություններին՝ ծիծաղելով նրանց վրա։
Մոխրագույն Եղբայր անունով գայլը հարձակվում է Տաբակի բորենու՝ Շերխանի գլխավոր կամակատար վրա և նրանից իմանում, թե որտեղ և երբ է Շերխանը պատրաստվում հարձակվել Մաուգլիի վրա։ Սպանելով բորենուն՝ նա իր իմացածի մասին հայտնում է Մաուգլիին։ Ոհմակից հեռացած Ակելայի և արդեն միայնակ գայլ դարձած Ակելայի օգնությամբ Մոխրագույն Եղբայրն ու Մաուգլին դարան են պատարստում Շերխանի համար ներղ կիրճում, որտեղ նրանցից վախեցած գոմեշները ոտնատակ են տալիս վագրին՝ սպանելով նրան։


== Պայքար վագրի մորթու համար ==
Շերհանի մահվանից հետո Մաուգլին, կատարելով իր խոստումը, քերթում է վագրին։ Այդ ժամանակ սկսվում է պայքար սպանված Շերխանի մորթու համար, երբ հանկարծ հայտնված որսորդ Բելդեոն փորձում է այն խլել Մաուգլիից, սակայն վրա հասած Ակելայն տապալում է նրան։
Մաուգլին վերադառնում է գյուղ մորթին ուսին գցած և տանելով գոմեշների նախիրը։ Սակայն գյուղացիները դուրս են անում նրան գյուղից՝ կասկածելով կախարդության մեջ։ Մաուգլին ուղևորվում է Խորհրդի բլուր, որտեղ հավաքվում է գայլերի ոհմակի խորհուրդը, նետում Շերխանի մորթին և դրա շուրջը կատարում ծիսական պար ու երգում՝ դրանով արտահայտելով իր ողջ զայրույթն ու տագնապները։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Руденко Т. А. Большая энциклопедия животных. — М.: Olma Media Group, 2007. — С. 364. — 376 с. — 5000 экз. — ISBN 5-3730-1684-5
Стахорский С. В. Энциклопедия литературных героев. — М.: Аграф, 1997. — Т. 1. — С. 261. — 495 с. — ISBN 5-7784-0013-6
Vivek Iyer Tigers of Wrath(անգլ.). — L.: Polyglot Publications, 2007. — С. 2,110. — 200 с. — ISBN 0-9550-6281-0
James O'Reilly, Larry Habegger Travelers' Tales India: True Stories(անգլ.). — Illustrated. — San Francisco, CA: Travelers' Tales, 2004. — С. 48,49. — 496 с. — (Travelers' Tales Guides). — ISBN 1-9323-6101-4