Օռլան-10

Օռլան-10, ռուսական բազմաֆունկցիոնալ ԱԹՍ, նախատեսված է դժվարամատչելի տեղանքում հետախուզական աշխատանքների, այդ թվում նաև որոնողական և վերանորոգման աշխատանքների համար։ Մշակվել է ռուսական «Հատուկ տեխնոլոգիական կենտրոն» ձեռնարկության կողմից։ Ընդգրված է մարտավարական օղակի համատեղ կառավարման համակարգում (ՄՕՀԿՀ), ինչի շնորհիվ խոցելու նպատակով կարող է հաղորդել թիրախները ՄՕՀԿՀ-ին միակցված մարտական մեքենաներին (հրետանային ինքնագնաց կայանք, տանկեր, հետևակի մարտական մեքենա, ՀՕՊ մեքենաներ)։
ԱԹՍ-ի մշակողներն ունեն ռադիոտեխնիկական հետախուզության ոլորտում արտոնագրեր, որոնք վերաբերում են թիրախների կոորդինատների որոշմանը դրանց ռադիոկայաններից ստացվող ռադիոճառագայթների միջոցով, ինչպես նաև բջջային հեռախոսների և այլ ճառագայթող սարքերի աշխատանքին։


== Նկարագրություն ==
Համալիրի կազմում ներառված են օպերատորների աշխատատեղերը, ռադիոալիքների կառավարման և տվյալների փոխանցման սարքավորումը, տեխնիկական սպասարկման և ԱԹՍ-ի աշխատանքը ապահովող սարքավորումներ և ավտոնոմ աշխատանքի համար նախատեսված 1 կՎտ հզորությամբ բենզագեներատորը։
Կառավարման մեկ կետից կարելի է կառավարել մինչև 4 Օռլան-10 ԱԹՍ։ Անհրաժեշտության դեպքում համալիրի օգնությամբ հնարավոր է ստեղծել մինչև 30 օպերատորից բաղկացած լոկալ ցանց՝ միաժամանակ բաց թողնվող ԱԹՍ-ների օգտակար բեռնվածության կառավարման համար։ 
Քարտեզի փոխարեն օգտագործվում է մի քանի կետերի հետ կապակցված տեղանքի կետային պատկեր  կամ էլեկտրոնային քարտեզ։ Երթուղու համար նշվում է մինչև 60 կետ, որոնցում հանձնարարվում է թռիչքի բարձրությունն ու թռիչքի հատկանիշը՝ բարձրության անցումը կամ օդային պարեկությունը։ Երթուղու ճշգրտումն իրականացվում է ռադիոալիքի միջոցով։ Օռլան-10-ի նոր մոդիֆիկացիան հագեցած է բարձր թույլատվությամբ 12 տեսախցիկներով, ինչը թույլ է տալիս ստեղծել որակյալ 3D քարտեզներ։  
Հնարավոր է նշել «գլխավոր» ու վայրէջքի կետերը, նաև արտակարգ իրավիճակներում (ռադիոկապի կորուստ, ԳԼՈՆԱՍՍ/GPS-ի ազդանշանների բացակայություն, շարժիչի խափանում) ԱԹՍ-ի վարքի ալգորիթմները։ Օպերատորը կարգավորում է օգտակար բեռնվածության միացման և անջատման կետերը, իսկ տեսախցիկի օգտագործման դեպքում՝ կադրերի մասնակի համընկնման հարաբերությունը։ 
Համալիրի հնարավորությունները

օգտակար բեռնվածության և բորտային սարքավորումների անձնակազմի օպերատիվ փոխարինում
Լուսանկարահանման և վիդեոնկարահանման ապահովում ընթացիկ պարամետրերի (կոորդինատներ, բարձրություն, կադրի համար) գրանցման զուգորդմամբ
Օգտագործում դժվարին եղանակային պայմաններում և սահմանափակ հնարավորությամբ հարթակներում
Վերահսկող-չափող սարքավորման տեղադրում թևի բարձակների (կոնսոլ) ներսում
Բորտային գեներատորի առկայությունը թույլ է տալիս օգտագործել ակտիվ բեռնվածությունները ողջ թռիչքի ընթացքում
Մեկ ԱԹՍ-ի օգտագործումը որպես վերահաղորդիչ այլ ԱԹՍ-ների համարՅուրահատկություններ

միաժամանակ մինչև 3-4 տեսակի բեռների տեղադրում
Կրիպտոպաշտպանված հրահանգատելեմետրիկ ալիք
Լուսանկարների (տեսանյութերի) տեղեկատվության փոխանցման կրիպտոպաշտպանված ալիք
Երկաստիճան խոտանակայուն կոդավորում երկու տեսակի ալիքներում
Սեփական մշակման վիտեոկոդեկներ
մեկ կառավարման կետից կարելի է կառավարել մինչև 4 ԱԹՍ
Ցանկացած ԱԹՍ կարող է ծառայել որպես ալիքի վերահաղորդիչ այլ ԱԹՍ-ների համարՕռլան-10-ը հանդիսանում է թշնամու վերգետնյա կապի միջոցների ճնշման համար նախատեսված РБ-341В Լեեր-3 ՌԷՊ համալիրի բաղադրիչ մաս։


== Տեխնիկական տվյալներ ==
Հիմնական տվյալներ․

Թռիչքային զանգված՝ 14 կգ
Օգտակար բեռնվածության զանգված՝ մինչև 5 կգ
Շարժիչ՝ ներքին այրման շարժիչ (А-95 բենզին)
Վայրէջքի եղանակը՝ պարաշյուտի վրա
Արագությունը օդում՝ 90-150 կմ/ժ
Թռիչքի առավելագույն շարունակականությունը՝ 16 ժ
Համալիրի կիրառման առավելագույն հեռավորությունը՝ մինչև 120 կմ կառավարման վերգետնյա կայանից (մինչև 600 կմ ավտոնոմ ռեժիմով)
Թռիչքի առավելագույն բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 5000 մ
Մեկնարկման ժամանակ քամու առավելագույն թույլատրելի արագությունը՝ 10 մ/վ
Երկրի մակերևույթում աշխատանքային ջերմաստիճանի դիապազոնը՝ -30 - +40 °C


== Կիրառություն ==
Կիրառվում է Սիրայում ռազմական գործողությունների ընթացքում։
Օռլան-10 ԱԹՍ-ն օգտագործվել է Սոչիի մոտ Տու-154 օդանավի ավիավթարից հետո որոնողափրկարարական աշխատանքների ժամանակ վերջրային վիճակի օդային մշտադիտարկում իրականացնելու նպատակով։
2018 թ․ հոկտեմբերի 13-ին Օռլան-10-ը խոցվել է Լիսիչանսկի օդային տարածքում Ուկրաինայի միացյալ ուժերի կազմում ներառված Մի-24 ուղղաթիռի կողմից։ Ընդ որում, ԱԹՍ-ն խոցվել է ՀՕՊ միջոցների կողմից հայտնաբերվելուց միայն 2 ժամ անց։
Լեռնային Ղարաբաղում տեղակայված ռուսական խաղաղապահ ուժերի կազմում ևս առկա է Օռլան-10 ԱԹՍ։


== Պատկերասրահ ==
7-րդ գվարդիական դեսանտագրոհային դիվիզիայի Օռլան-10 հրետանային հետախուզության անօդաչու համալիրի հաշվարկը «Սլավոնական եղբայրություն 2018» զորավարժությունների ժամանակ
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Применение БЛА семейства «ОРЛАН» для аэросъемочных работ — примеры съемок с Орлана-10М (страницы 20-28)