Մանոլիս Գլեզոս

Մանոլիս Գլեզոս (հուն․՝ Μανώλης Γλέζος, սեպտեմբերի 9, 1922(1922-09-09) կամ սեպտեմբերի 7, 1922(1922-09-07), Apeiranthos, Հունաստանի թագավորություն - մարտի 30, 2020(2020-03-30), Աթենք, Հունաստան), հույն ձախ քաղաքական գործիչ, գրող, հակաֆաշիստական շարժման խորհրդանիշ։ Լենինյան միջազգային մրցանակի դափնեկիր «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար»։ Ընդհանուր առմամբ, իր համոզմունքների համար դատապարտվել է 16 տարի, չորս անգամ մահապատժի է դատապարտվել։


== Կենսագրություն ==
Մանոլիս Գլեզոսը ծնվել է Նաքսոս կղզում, Ափիրանֆոս գյուղում կամ Ապերատուում։
1935 թվականից ընտանիքով տեղափոխվել է Աթենք։ Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, աշխատել է դեղատանը։ 1940 թվականին ընդունվել է տնտեսագիտական և առևտրային հետազոտությունների բարձրագույն դպրոց (այժմ` Աթենքի տնտեսագիտության և բիզնեսի համալսարան)։ 1939 թվականից մասնակցել է Դոդեկանես կղզիների և Մետաքսասի դիկտատուրայի իտալական օկուպացիայի դեմ դիմադրության շարժմանը։ Չնայած ագրեսորների դեմ պայքարելու ցանկությանը, տարիքը (17 տարի) թույլ չի տվել նրան ծառայել հունական բանակում։ Իտալա-գերմանական օկուպացիայի պայմաններում միացել է ընդհատակյա պայքարին՝ միաժամանակ շարունակելով աշխատել Հունական Կարմիր Խաչի առաքելությունում և Աթենքի մունիցիպալիտետում։
1941 թվականի մայիսի 31-ի գիշերը ընդհատակյա Ապոստոլոս Սանտասի հետ միասին բարձրացել է Ակրոպոլիս և խափանել ապրիլի 27-ին այնտեղ տեղադրված սվաստիկայով նացիստական դրոշը, որը գտնվում էր ուժեղացված պահպանության տակ։ Դա Հունաստանում նացիստական օկուպանտներին դիմադրության առաջին ակտն էր, որը բազմաթիվ հույների պայքարի էր հանել։ Գլեզոսի և Սանտասի ներխուժումը խանդավառությամբ է ընդունվել նաև միջազգային հակաֆաշիստական շարժման կողմից։ Այդ սխրանքի համար Շառլ դը Գոլն Գլեզոսին անվանել է «Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի առաջին պարտիզանը»։
Հիտլերականները Գլեզոսին և Սանտասին հեռակա մահապատժի են դատապարտել։ 1942 թվականի մարտի 24-ին Մանոլիս Գլեզոսը ձերբակալվել է գերմանական թիկնապահների կողմից և կտտանքների ենթարկվել բանտում, ինչի հետևանքով հիվանդացել է տուբերկուլոզով։ Նացիստները նրան ազատ են արձակել բանտից, սակայն 1943 թվականի ապրիլի 21-ին նրան ձերբակալել են արդեն իտալական օկուպացիոն զորքերը։ 3 ամիս բանտում մնալուց հետո Գլեզոսն ազատ է արձակվել։ 1944 թվականի փետրվարի 7-ին կրկին ձերբակալվել է՝ այս անգամ հույն կոլաբորացիոնիստների կողմից։ Սեպտեմբերի 7-ին նրան հաջողվել է փախչել։
Հունաստանին օկուպանտներից ազատելու պահից Մանոլիս Գլեզոսը դառնում է Հունաստանի Կոմունիստական կուսակցության տպագիր մարմնի՝ «Ռիզոսպաստիս» թերթի խմբագիրը (իսկ 1947 թվականից՝ գլխավոր խմբագիրը)։  Օգոստոսի 10-ին թերթը փակվեց, իսկ 1948 թվականի մարտի 3-ին Մանոլիս Գլեզոսին ձերբակալեցին և դատապարտեցին մի քանի հոդվածներով։ Առաջին անգամ մահապատժի է դատապարտվել 1948 թվականի հոկտեմբերին, իսկ 1949 թվականի մարտի 21-ին նրան կրկին դատապարտել են։ Սակայն հանրության բողոքները ստիպել են իշխանություններին ցմահ ազատազրկմամբ փոխարինել հակաֆաշիստ հերոսի մահապատիժը։ Գտնվելով բանտում՝ Մանոլիս Գլեզոսը 1951 թվականի սեպտեմբերի 9-ին խորհրդարանի պատգամավոր է ընտրվել Միացյալ Ժողովրդավարական ձախ կուսակցությունից, սակայն իշխանությունները չեղարկել են մանդատը։

 1958 թվականին Մանոլիս Գլեզոսը ձերբակալվել էր ԽՍՀՄ օգտին լրտեսության մեղադրանքով մի քանի գործընկերների հետ։ 1959 թվականի հուլիսին նա դատապարտվել էր 5 տարվա ազատազրկման և 4 տարվա աքսորի, սակայն 1962 թվականին միջազգային հանրության ճնշման տակ ազատ էր արձակվել։ Դեռևս գտնվելով բանտում՝ 1961 թվականին նա կրկին ընտրվել է Հունաստանի խորհրդարան, սակայն մանդատը երկրորդ անգամ չեղարկվել է իշխանությունների կողմից։
1967 թվականին Մանոլիս Գլեզոսը կրկին կալանավորվել է ռազմական հեղաշրջման գիշերը «Սև գնդապետների» խունտայի կողմից և բանտում անցկացրել 4 տարի։
Հունաստանում ժողովրդավարության վերականգնումից հետո Մանոլիս Գլեզոսը զբաղվել է Միացյալ Ժողովրդավարական ձախ կուսակցության վերածնմամբ։ 1981 և 1985 թվականներին ընտրվել Է Հունաստանի խորհրդարանի անդամ, իսկ 1984 թվականներին նաև դարձել է Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր (Համերկրային սոցիալիստական շարժման ցուցակով)։ 1985-1989 թվականներին գլխավորել է Միացյալ Ժողովրդավարական ձախ կուսակցությունը, որը մերձեցել է ձախերի և առաջընթացի կուսակցական կոալիցիային (Սինասպիզմոս), որը 1991 թվականին վերակազմավորվել է միասնական կուսակցության։
1986 թվականին կամավոր լքել Է Եվրախորհրդարանը, որպեսզի զբաղվի ուղիղ ժողովրդավարության և սոցիալիստական բաշխման նախագծերով։ Գլեզոսը հեռացել է հայրենի Նաքսոս կղզի, որտեղ ընտրվել է Ափիրանֆոս գյուղի տեղական խորհրդի նախագահ։ Նրան հաջողվել է տեղական վարչակազմի գործադիր իշխանությունը փոխարինել 1100 բնակչություն ունեցող այդ համայնքի բոլոր բնակիչների որոշումների ընդունման արդյունավետ մեխանիզմով։ Արդյունքում գյուղում բացվել են համալսարան, օդերևութաբանական կայան և չորս թանգարան (երկրաբանական, հնագիտական, բնական պատմության և ժողովրդական արվեստի)։ Սակայն գիտափորձը ձախողվել է կենտրոնական իշխանությունների ջանքերով, որոնք Ափիրանֆոսը վերագրել են ավելի խոշոր վարչական միավորի՝ տեղական մունիցիպալիտետին։ Վերջինս փակել է օդերևութաբանական կայանը և երկու համալսարանական մասնաճյուղ։

2000 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Մանոլիս Գլեզոսը գլխավորել է «Սինասպիզմոս» ձախ կուսակցության ընտրական ցուցակը։ 2002 թվականին հիմնադրել է «Ակտիվ քաղաքացիներ» սեփական քաղաքական միավորումը։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովից դուրս ձախ արմատական ուժերի նախընտրական միությունը, որը նրա շուրջ ձևավորվել է 2002 թվականի տեղական ընտրություններում Աթենք-Պիրեյի (Ատտիկե վարչական շրջան) հիպերնոմում, նվաճել է ընտրողների ձայների 10,8 տոկոսը և 4 տեղ՝ քաղաքապետարանում։ 2004 թվականին Գլեզոսի գլխավորած «Ակտիվ քաղաքացիները» մտան արմատական ձախերի Սիրիզա կոալիցիայի մեջ՝ «Սինասպիզմոսի» հետ միասին, ինչպես նաև եվրակոմունիստական, լևոսոցիալիստական, տրոցկիստական և մաոիստական մի շարք փոքր կուսակցությունների կողքին։
2010 թվականի մարտի 4-ին Մանոլիս Գլեզոսը մասնակցել է Աթենքում բողոքի ցույցին և տուժել արցունքաբեր գազ կիրառած ոստիկանների գործողություններից։ Գազն ընկնում է նրա դեմքին այն ժամանակ, երբ նա փորձում էր պաշտպանել երիտասարդ ընկերներին։ Ազատագրական պայքարի 87-ամյա վետերանը աչքի եղջերաթաղանթի այրվածքներ է ստացել և հետագայում դասախոսությամբ հանդես եկել ոստիկանական ակադեմիայում՝ ուժային կառույցներին կոչ անելով հրաժարվել սեփական ժողովրդի դեմ արցունքաբեր գազի կիրառումից։
2014-ին Սիրիզաից ընտրվել է Եվրախորհրդարան։ Մի քանի ամիս անց հրաժարվել է մանդատից։ Հունաստանի խորհրդարանական ընտրություններում 2015 թվականի սեպտեմբերին գլխավորել է «Ժողովրդական միասնության» ցուցակը՝ ՍԻՐԻԶԻՑ ձախ անջատումը, որը դեմ էր Ալեքսիս Ցիպրասի կառավարության կողմից խիստ խնայողության սահմանման պահանջներին։


== Ոչ քաղաքական գործունեություն ==
Բացի իր քաղաքական գործունեությունից, Գլեզոսը մշակել է Ափիրանֆոս քաղաքի համար, որտեղ նա ծնվել է, ջրհեղեղների կանխարգելման, էրոզիայի դեմ պայքարի և ստորգետնյա ջրերի պահպանման համակարգ, որն աշխատում է նախագծման միջոցով, որպես շատ փոքր ամբարտակների շարք, ջրային հորիզոնների հոսքի վերահղման համար։
Գլեզոսը երկրաբան և սիրողական էկոլոգ է։ Նա ընտրվել է Հունական երկրաբանական հասարակության (1986, երկրաբանական գիտությունների տարածմանը նպաստելու, այդ գիտություններում անձնական ներդրման և շրջակա միջավայրի պաշտպանության համար) և Հունաստանի երկրաբանական պալատի (2002, ջրի գիտության և շրջակա միջավայրի պաշտպանության մեջ ներդրած ավանդի համար) պատվավոր անդամ։ Մանոլիս Գլեզոսը Պատրսկու պատվավոր դոկտորն է (1996, երկրաբանական գիտությունների զարգացման և շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործում ունեցած վաստակի համար), Սալոնիկի Արիստոտելի համալսարանի (2001, ջրային և հողային ռեսուրսների և շրջակա միջավայրի պաշտպանության համար) և Հունաստանի պոլիտեխնիկական համալսարանների (2003, երկրաբանության և հանքարդյունաբերության մեջ ներդրած ավանդի համար), ինչպես նաև Հունաստանի Կապոդիստրիայի անվան ազգային համալսարանի փիլիսոփայության դպրոցը (2008)։ Մանոլիս Գլեզոսի կողմից կազմակերպված Երկրաբանական թանգարանի հավաքածուն Նաքսոսում ամենախոշոր երկրներից մեկն է։
Մանոլիս Գլեզոսը 12 հրատարակված և հրատարակման համար պատրաստված գրքերի հեղինակ է։ Նրա գրչին են պատկանում «Գրքի պատմությունը» (հրատարակվել է 1974 թվականին), «Դիկտատուրայից դեպի ժողովրդավարություն» (1974 թվականին), «Լեզվի օտարման ֆենոմենը» (1977 թվականին), «Մարդը և բնությունը», «Ազգային դիմադրությունը 1940-1945 թվականներին» (2006 թվականին) և այլ աշխատություններ։
Տիրապետում է անգլերեն, ֆրանսերեն և իտալերեն լեզուներին։ Գտնվելով բանտում՝ ինքնուրույն ռուսերեն եմ սովորել։ Բազմիցս այցելել է Խորհրդային Միություն, որտեղ նրա աջակցությամբ անցկացվել են համերաշխության արշավներ և Պամիրում լեռնագագաթ է կոչվել։ Գլեզոսի սեփական խոստովանությամբ՝ Նիկիտա Խրուշչովը նույնիսկ նրան առաջարկել է աշխատել տնտեսական փոխօգնության խորհրդում, որպեսզի ներդնի Գլեզոսի առաջարկած Սոցիալիստական երկրների տնտեսական համագործակցության միասնական արժույթի գաղափարը։


== Մրցանակներ ==

Լրագրության միջազգային մրցանակ (1958 թվականին)
Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի անվան «Աշխարհի ոսկե մեդալ» (1959 թվական)։
Լենինյան միջազգային մրցանակ «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար» (1963 թվական)։
«1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 70-ամյակ» (2015 թվականի հոկտեմբերի 12-ին)


== Ֆիլմ ==
Ռուսաստանի ժամանակագրա-փաստագրական և ուսումնական ֆիլմերի կենտրոնական կինովիդեոստուդիա (1963). ««Մանոլիս Գլեզոսը Էլլադայի որդին է»։ Վավերագրական ֆիլմ». 38 րոպե. http://net-film.ru/ru/film-5814/. 


== Մատենագիտություն ==
Ригас Э. Рыцарь Акрополя (в защиту Манолиса Глезоса). — М.։ Политиздат, 1959. — 46 с.
Витин М. Г. Манолис Глезос // Вопросы истории, № 9, Сентябрь 1967. — C. 141—154


== Ծանոթագրություններ ==