Իտա Կոզակևիչ

Իտա Մարիա Կոզակևիչ (լեհ.՝ Ita Maria Kozakiewicz, լատիշ․՝ Ita Marija Kozakeviča;), Լատվիայում լեհերի միության հիմնադիր և առաջին նախագահը, Լատվիայի ազգային վերածննդի գործիչ, Լատվիայի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր Ժողովրդական ճակատից։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1955 թվականի հուլիսի 3-ին Ռիգայում լեհ-լատվիական խառը ընտանիքում։ 1962-1974 թվականներին սովորել է «Ֆրանսիական» թիվ 11 միջնակարգ դպրոցում։ Անրի Բարբուսան Ռիգայում, ապա 1974-1981 թվականներին ուսումը շարունակել է Լատվիայի պետական ​​համալսարանի ռոմանական բանասիրության բաժնում։
Ավարտելուց հետո նա աշխատել է որպես սրբագրիչ Ռիգայի Liesma հրատարակչությունում և որպես լրագրող և խմբագիր Daiļrade թերթում։ Նա խոսում էր լատվիերեն, ռուսերեն, լեհերեն, ինչպես նաև ֆրանսերեն, իսպաներեն, գերմաներեն և վրացերեն՝ լեհերենից և ֆրանսերենից լատվիերեն թարգմանված։ Հետազոտել է բանահյուսությունը։
Նույնիսկ համալսարանում սովորելու տարիներին նա սկսեց մասնակցել Լատվիական ԽՍՀ-ում լեհական փոքրամասնության կիսապաշտոնական գործունեությանը։ 1989 թվականին նա դարձել է Լեհական մշակույթի բարեկամների լատվիական ընկերության նախագահը, որը հիմնադրվել է 1988 թվականի նոյեմբերին։ Նա 1990 թվականին  Եկաբպիլսում լեհական հասարակության հիմնադիրներից էր, այնուհետև գլխավորեց Լատվիայի նախապատերազմյան լեհերի վերածնված միությունը։ Միևնույն ժամանակ նա եղել է Լատվիայի ազգային մշակութային ընկերությունների ասոցիացիայի (ԼԱՄԸԱ) համանախագահ, որը միավորում էր ազգային փոքրամասնությունների կազմակերպությունները։ Նպաստել է 1989 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Լեհաստանի և Լատվիայի կրթության նախարարությունների միջև համագործակցության համաձայնագրի ստորագրմանը և ուսուցիչների Լեհաստանից Լատվիա հրավիրմանը։
1988 թվականին նա սկսեց համագործակցել Լատվիայի ժողովրդական ճակատի հետ, որը ձգտում էր ինքնավարության, իսկ հետո՝ երկրի անկախության։ 1989 թվականին եղել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավորի թեկնածու Ջեկաբպիլսի ընտրատարածքից, ինչպես նաև տեղական ինքնակառավարման մարմինների թեկնածու։ 1990 թվականի մարտի 18-ի ընտրությունների արդյունքներով Ջեկաբպիլսի թիվ 129 ընտրատարածքից դարձել է Լատվիական ԽՍՀ 12-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Զբաղվել է ազգային փոքրամասնությունների հարցերով, ղեկավարել է Մարդու իրավունքների և ազգային հարցերի հանձնաժողովը, եղել է նախագահության անդամ։ 1990 թվականի մայիսի 4-ին Ժողովրդական ճակատի այլ պատգամավորների հետ քվեարկել է Լատվիայի Հանրապետության անկախության վերականգնման մասին հռչակագրի ընդունման օգտին։ 1990 թվականի հունիսին Չեզիսում նրան շնորհվել է «Կին - Լատվիա» կոչումը։
Նա ողբերգականորեն մահացավ 1990 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, երբ լողում էր Տիրենյան ծովում՝ վերադառնալով Հռոմ՝ Մոնտե Կասինո այցելելուց հետո՝ լեհական սփյուռքի համաժողովի շրջանակներում Kraj — Emigracja:
Նրան թաղել են Ռիգայի Միխայլովսկի գերեզմանատանը։


== Հայացքներ ==
Նրան առաջին հերթին հետաքրքրում էին ազգային և կրոնական խնդիրները։ Ըստ Ռ.Մ.Շաց-Մարյաշի հուշերի, ով սերտորեն համագործակցում էր նրա հետ, չնայած ռուսաֆիկացման մերժմանը, ինտերֆրոնտի գործողություններին և անկախ Լատվիական պետության ձևավորման համար մղվող պայքարին, նա հանդես էր գալիս որպես պետություն ագրեսիվ լատվիական ազգայնականության և գաղափարախոսություն հակառակորդ։
Նա համարել է երկրի բոլոր բնակիչներին քաղաքացիություն տրամադրելու «զրոյական» տարբերակի հնարավորությունը՝ հասարակության մեջ լարվածությունից և փոքրամասնությունների ճնշումից խուսափելու համար. «Հիմա լատիշները դեռ իրենց կողմից օտար իշխանության իրավախախտումների օբյեկտ են, բայց կգա ժամանակը, նրանք տեր կդառնան, և Աստված մի արասցե, որ նրանք դառնան այլ ժողովուրդների հանդեպ իրավախախտումների սուբյեկտ»։


== Ընտանիք ==
Հայրy` Եժի (Յուրիս) Կոզակևիչը լեհ է, մայրը՝ Ռիտա Լիդաքսը՝ լատվիացի։ Ընտանիքը հայրական կողմից հաստատվել է Լատվիայում 1863 թվականին լեհական ապստամբության պարտությունից հետո։ 1978 թվականին նա ամուսնացավ Ստանիսլավ Ռիսզարդ Լիպեկի հետ, սակայն ամուսնությունը շուտով փլուզվեց։ Երկրորդ ամուսինը մաթեմատիկոս Ինդուլիս Ստրազդինն է, հետագայում ընտրվել է Լատվիայի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։


== Հիշողություն ==
2001 թվականին նախագահ Ալեքսանդր Կվասնևսկու կողմից նա հետմահու պարգևատրվել է Հրամանատարի խաչով՝ Լեհաստանի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար շքանշանի աստղով։
Լատվիայի ազգային մշակութային ընկերությունների ասոցիացիան (ԼԱՄԸԱ) և Ռիգայի լեհական միջնակարգ դպրոցը կրում են Իտա Կոզակևիչի անունը, որի վրա տեղադրված է հուշատախտակ։
Նրան է նվիրված «Իտա» վավերագրական ֆիլմը (Նորա Իկստենա, Հարիջս Բեկերիս), ինչպես նաև «A. V. Melnalksnis Zvaigznei tikai stunda» գիրքը (2004, Tylko jedna godzina dla gwiazdy-ի լեհերեն թարգմանությունը 2007 թվականին) :
Լատվիայի նախագահ Վայրա Վիկե-Ֆրեյբերգայի խոսքով՝ Իտա Կոզակևիչը «Լատվիայի ազատության և անկախության խորհրդանիշն էր»։


== Ծանոթագրություններ ==