Քլոդ ՄաքՔեյ

Քլոդ ՄաքՔեյ, ի ծնե Ֆեստուս Կլաուդիուս ՄաքՔեյ (անգլ.՝ Claude McKay, Festus Claudius McKay, սեպտեմբերի 15, 1889(1889-09-15) կամ 1890[…], Clarendon Parish, Միդլսեքս, Ճամայկա - մայիսի 22, 1948(1948-05-22)[…], Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ), վեստ-ինդիական ծագմամբ ամերիկացի գրող, վեստ-ինդիական գրականության դասական, հարլեմյան վերածննդի ակտիվ գործիչներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Մեծահարուստ ֆերմերների որդի է, հայրն աշանտի ժողովրդից է, մայրը՝ Մալգաշներից։ Յոթ տարեկանից ապրել է ավագ եղբոր՝ դպրոցական ուսուցչի մոտ և դաստիարակվել նրանց կողմից։ Նա տասը տարեկան հասակում սկսել է բանաստեղծություններ գրել։ Քլոդի բանաստեղծությունների դեբյուտային ժողովածուն (1912) դարձել է Ճամայկայի պատուայի առաջին գիրքը։ Նույն թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։
Ընդունվել Է Ալաբամայի Տասկիգայի համալսարան, սակայն ցնցվել է նրա կիսապատերազմական կարգով և ռասիստական իրավիճակով, տեղափոխվել է Կանզասի պետական համալսարան։ Այնտեղ կարդացել է Ուիլյամ Դյուբուի Սևամորթ ժողովրդի հոգի գիրքը, որը նրա համար բացահայտում էր դարձել։ 1914 թվականին թողել է ուսումը և տեղափոխվել Նյու Յորք։ 1917 թվականին բանաստեղծություններ է հրապարակել Ուոլդո Ֆրենկի և Վանա Վիկ Բրուքսի The Seven Arts ամսագրում, դարձել է The Liberator սոցիալիստական ամենամսյա ամսագրի (Մաքս Իսթմենի հետ միասին) համահեղինակ։ Դարձել է սևամորթ արմատականների խմբի անդամ, մտերմացել է Մարկուս Գարվիի և գունավոր բնակչության առաջընթացի խթանման ազգային ասոցիացիայի հետ։

1919 թվականին տեղափոխվել է Լոնդոն, որտեղ ապրել է մինչև 1921 թվականը։ Մոտ էր Բանվորների Սոցիալիստական դաշնությանը և նրա ղեկավար Սիլվիա Պանկհերսթին։ Բանաստեղծություններ է տպագրել Cambridge Magazine շաբաթաթերթում, որը հրատարակել է Չարլզ Օգդենը։ 1922 թվականից մինչև 1923 թվականն այցելել է Խորհրդային Ռուսաստան, մասնակցել է Մոսկվայի Կոմինտերնի IV կոնգրեսի աշխատանքին։ Հանդիպել է Տրոցկիի, Զինովևի, Բուխարինի, Ռադեկի, ինչպես նաև Նիկոլայ Չուկովսկու հետ, որն այդ հանդիպման մասին հիշողություններ է թողել։ Սոցիալիզմի գաղափարների հանդեպ ամբողջ համակրանքի դեպքում կոմունիստական կուսակցության անդամ չի դարձել։
Վերադարձել է ԱՄՆ։ 1920-ականների վերջից առավելապես հանդես է եկել որպես արձակագիր։ Նրա 1928 թվականին գրված առաջին վեպն արժանացել է Հարմոնի հիմնադրամի մրցանակին՝ սևամորթային նվաճման համար, մեծ ազդեցություն է ունեցել Արևմտյան Հնդկաստանի, սևամորթ Աֆրիկայի, Եվրոպայի մտավորականների վրա, սակայն խիստ քաղաքականացված քննադատություն է առաջացրել Ու. Դյուբայի մոտ՝ էկզոտիզմի և մարմնի կյանքի նկատմամբ չափից ավելի ուշադրության համար (ՄաքՔեյը բիսեքսուալ էր)։ ՄաքՔեյի երկրորդ՝ Բանջոյ վեպն Էմե Սեզերի աջակցությունն է ստացել որպես սևամորթ կյանքի ճշմարիտ պատկեր։
1930 թվականից մինչև 1933 թվականն ապրել է Մարոկկոյում։ 1940 թվականին դարձել է ԱՄՆ քաղաքացի։ 1944 թվականին, սոցիալիստական գաղափարներից հիասթափված լինելով, ընդունել է կաթոլիկություն։ Վերջին տարիներին ապրել է Չիկագոյում, աշխատել կաթոլիկ երիտասարդական կազմակերպությունում։ Մահացել է 1942 թվականի մայիսի 22-ին Իլինոյսում` 59 տարեկան հասակում՝ սրտի կաթվածից։


== Ընտրյալ ստեղծագործություններ ==


=== Բանաստեղծություններ ===
Յամայկայի երգեր/ Songs of Jamaica (1912)
Ոստիկանական բալլադներ/ Constab Ballads (1912)
Գարունը Նյու Հեմփշիրում և այլ բանաստեղծություններ/ Spring in New Hampshire and Other Poems (1920)
Հառլեմի ստվերները/ Harlem Shadows (1922)
The Selected Poems of Claude McKay (1953, ընտրյալ բանաստեղծություններ)
Complete poems (2004, բանաստեղծությունների ամբողջական ժողովածու)


=== Վեպեր ===
Home to Harlem (1928, ֆրանսերեն թարգմանությունը` Լուի Գիյու, 1932)
Բանջո/ Banjo (1929)
Banana Bottom (1933)


=== Նովելներ ===
Gingertown (1932)


=== Ինքնակենսագրական երկեր ===
Տնից երկար ճանապարհ/ A Long Way from Home (1937)
Յամայկայի իմ կանաչ բլուրները/ My Green Hills of Jamaica (1979)


=== Էսսե ===
Հառլեմ։ նեգրերի մետրոպոլիտ/ Harlem: Negro Metropolis (1940)


== Ճանաչում ==
1912 թվականին Ճամայկայի ինստիտուտի կողմից նրան շնորհվել է Էնթոնի Մեսգրեյվի մեդալը։ 1977 թվականին Ճամայկայի կառավարությունը ՄաքՔեյին հռչակել է ազգային բանաստեղծ, նա հետմահու պարգևատրվել է Ճամակայի շքանշանով։ 2002 թվականին աֆրոամերիկացիների մշակույթի պատմաբան Մոլեֆի Կետե Ասանտեն (անգլ.՝ Molefi Kete Asante) իր կենսագրական հանրագիտարանում ՄաքՔեյին ընդգրկել է 100-ի ամենամեծ աֆրոամերիկացիների շարքում՝ ճանաչելով նրա վճռորոշ ազդեցությունը սևամորթների գաղափարների ձևավորման և այնպիսի հեղինակների սերնդի վրա, ինչպիսիք են Ռիչարդ Ռայթը և Ջեյմս Բոլդուինը։


== Ժառանգություն ==
2012 թվականին ամերիկացի և ֆրանսիացի հետազոտողների կողմից Կոլումբիայի համալսարանի արխիվում հայտնաբերվել է ՄաքՔեյի «Amiable with Big Teeth: A Novel of the Love Affair Between the Communists and the Poor Black Sheep of Harlem» չհրապարակված վեպը։ Այն նվիրված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախապատմությանը և սկզբին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
James R. Giles, Claude McKay. Boston: Twayne Publishers, 1976
Wayne F. Cooper, Claude McKay: Rebel Sojourner in the Harlem Renaissance, a Biography. Baton Rouge: Louisiana State UP, 1987
Tyrone Tillary, Claude McKay: A Black Poet’s Struggle for Identity. Amherst: University of Massachusetts Press, 1992
Claude McKay, centennial studies/ A.L. McLeod, ed. New Delhi : Sterling Publishers, 1992
Winston J. A Fierce Hatred of Injustice: Claude McKay’s Jamaica and His Poetry of Rebellion. London: Verso, 2001
Sree Ramesh K., Nirupa Rani K. Claude McKay: the literary identity from Jamaica to Harlem and beyond. Jefferson: McFarland, 2006
Holcomb G.E. Claude McKay, code name Sasha: queer Black Marxism and the Harlem Renaissance. Gainesville: University Press of Florida, 2007


== Արտաքին հղումներ ==
Հոդված Ամերիկյան գրականության դիգիտալ կենսագրական բառարանում հոդված(անգլ.)
Հոդված 20-րդ դարի Գրականության հանրագիտարանում(անգլ.)
Հոդված Հանրաճանաչ մշակույթի հանրագիտարանում(անգլ.)
Կենսագրությունը և բանաստեղծությունները «Պոեզիայի» հիմնադրամի կայքում(անգլ.)