armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Ավարես (գետ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ավարես (այլ կիրառումներ)Ավարես, գետ Թուրքիայում, Ճորոխի աջակողմյա վտակը։ Մայր գետին է միանում Ավարես գյուղի մոտ։


== Ծանոթագրություններ ==
Վիադուտոս

Վիադուտոս (պորտ.՝ Viadutos), համայնք Բրազիլիայում, մտնում է Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի մեջ։ Մի մաս է կազմում Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի հյուսիսարևելյան մարզը։ Մտնում է տնտեսական կարգավիճակ ունեցող Էրեշինի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5 763 մարդ, ըստ 2006 թվականի տվյալների։ Տարածքը կազմում է 268,473 կմ2։ Բնակչության խտությունը՝ 21,5 մարդ/կմ²։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արտադրանքը կազմել է 48 385 747,00 (ըստ Բրազիլիայի ինստիտուտի աշխարհագրության և վիճակագրության տվյալների)
Համախառն ներքին արտադրանքը մեկ շնչի հաշվով 2003 թվականին կազմում է 8 184,33 ռեալ (ըստ Բրազիլիայի ինստիտուտի աշխարհագրության և վիճակագրության տվյալների)
Մարդկային զարգացման ինդեքսի պոտենցիալը 2000 թվականին կազմել է 0,793


== Պատմություն ==
Քաղաքը հիմնադրվել է 1959 թվականի փետրվարի 18-ին։
Սուրբ Հակոբի աղբյուր

Աղսու, աղբյուր Թուրքիայի Իգդիրի մարզում, Մեծ Մասիսի հյուսիսային լանջին։
Երբ մորեխ ու թրթուռ է լինում, շրջակա բնակիչները այստեղից ջուր են բերում և ցրում դաշտերում։ Ջուրն իր հետ բերում է վնասակար միջատներին ոչնչացնող սև և սպիտակ փետրավոր թռչուններ թթի ղուշ կամ Սուրբ Հակոբա սարյակ անունով։


== Ծանոթագրություններ ==
Կուռի (այլ կիրառումներ)

Կուռի, կարող է վերաբերել՝

Կուռի - գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Միսսո շրջանում
Կուռի - գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Պյուհալեպա շրջանում
JJ Bunny

JJ Bunny (20-րդ դար), նախկինում Նոլիվուդի, ներկայումս՝ ամերիկյան կինոդերասանուհի։ Ապրում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Նա նաև հնչյունավորող դերասանուհի է և կինոռեժիսոր։ Դերակատարումով հանդես է եկել 2009 թվականին իր նկարահանած «Caged» ֆիլմում Caged", ինչպես նաև մի շարք այլ կինոնկարներում։


== Ֆիլմագրություն ==


=== Մրցանակներ ===
2010 NIGERIA FASHION AND BEAUTY AWARD (Նիգերիայի նորաձևության և գեղեցկության մրցանակ) 2010
2011 NOLLYWOOD USA ACHIEVEMENT AWARD (Նոլիվուդյան-ամերիկյան նվաճում) 2011


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
JJ Bunny Internet Movie Database կայքում
http://www.jjbunny.com JJ Bunny. պաշտոնական կայք
Աստերոիդների ցանկ (246101-246200)

Աստերոիդների ցանկ (246001-246100)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (246201-246300)
 Աստերոիդների ցանկ (246001-246100)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (246201-246300)
Մոսպանովսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)

Մոսպանովսկի գյուղական խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ Мосьпанівська сільська рада), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Չուգունևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մոսպանովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1050 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 61.71 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 17.02 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Մեծ մզկիթ Ջեննե

Ջեննեյան մզկիթ մայր տաճար  (արաբ․՝ الجامع الكبير في جينيه‎‎), արևի տակ չորացած տիղմից կառուցված ամենամեծ  կավե կառույցն է (շինություն)  աշխարհում։ Մզկիթը գտնվում է Ջեննե քաղաքում, Մալի, Հարավային Աֆրիկայի Բանի  (Բաղնիքի) գետի ողողահունում (ափին)։ Համալիրի մեջ է մտնում «Հին քաղաք Ջեննեն»,  1988 թվականին մզկիթը ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։


== Պատմություն ==

Ջեննեի առաջին մզկիթի կառուցման թվագրության մասին  փաստացի տվյալներ չկան, բայց կան հիշատակություններ ոչ ավելի վաղ, քան 1200 թվականն է, և ոչ ուշ, քան 1330 թվականն է։
Մի քանի հարյուրամյակների ընթացքում Ջեննեն եղել է առևտրային կենտրոն և շատ կարևոր հանգույց  տրանսսահարական ճանապարհի ոսկեվաճառների համար։ 15-րդ դարից 16-րդ դարերի ընթացքում Ջեննեն դարձավ այն վայրերից մեկը, որտեղից սկսվեց իսլամի տարածումը Աֆրիկայի ամբողջ տարածքում։
Մզկիթի  համալիրի ընթացիկ կառուցումը ընթացավ երեք տարի և ավարտվեց 1907 թվականին (այլ տվյալներով 1909 թվական)։  Շինարարական աշխատանքներին հետևում են Ջեննե քաղաքի որմնադիրների համքարության վերակացուն։  Այդ ժամանակ Ջեննեն համարվում էր Ֆրանսիական Արևմտյան Աֆրիկայի գաղութ, և հնարավոր է, որ  ֆրանսիացիները առաջարկել են քաղաքական և տնտեսական աջակցություն շինարարական աշխատանքներին և մզկիթին և նրա հարևանությամբ գտնվող մեդրեսին։ Մզկիթը կառուցված է մամլած կավից, ավազից և ջրից։ Այն կանգնեցվել է բարձր՝ երեք մետրանոց հարթակի վրա հենց այն տեղում, որտեղ 13-րդ դարից 14-րդ դարերը գտնվում էր մզկիթի համալիրի հին կառույցը։ Կառույցի չափերը հասնում են 75×75 մետրի, իսկ կենտրոնական աշտարակի բարձրությունը հասնում է մոտ 13 մետրի։
Մզկիթը էլեկտրաֆիկացվել է վերջերս։
Որոշ վայրերում մզկիթի օրիգինալ մակերեսը պատված է կղմինդրասալիկներով, որն էլ ոչնչացնում է վերջինիս պատմական կառուցվածքը, իսկ երբեմն էլ վտանգի տակ է դնում շենքի կառուցվածքային ամբողջականությունը։ Մզկիթի ծխականները դեմ էին նրա արդիականացմանը, որ ընթանում էր 1990-ական թվականներին։
Ինչպես ենթադրում են շատ ճարտարապետներ, Ջեննեի մզկիթը սուդանա-սահալինային ոճի ամենամեծ ձեռքբերումն է, թեև որոշակի իսլամական ազդեցությամբ։ Մզկիթի մուտքը բաց է միայն մուսուլմանների համար։ Այս մասին զգուշացնում են մուտքի մոտ տեղադրված ինֆորմացիոն վահանակները։ Այս կանոնը տարածվում է Մալիի գրեթե բոլոր մզկիթներում ։


== Համաշխարհային ժառանգություն ==
1988 թվականից մզկիթը գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում, Աֆրիկայում և այժմ այն Մալիի ամենատարածված տեսարժան վայրերից մեկն է ։


== Ծանոթագրություններ ==
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի աջ (Էջմիածին)

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի աջը, հուշարձան Արմավիրի մարզում, Էջմիածնի մուտքի մոտ։ Հուշարձանը տեղադրվել է 2010 թվականին։ Հուշարձանի վրա փորագրված են «Հայր Աստված», «Հավատ, հույս, սեր» և «Հայաստան, Նաիրի» բառերը։


== Հեղինակ ==
Գր. Նալբանդյան


== Ծանոթագրություններ ==
Ծուղակ (շախմատ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ծուղակ (այլ կիրառումներ)Ծուղակ, շախմատում՝ հակառակորդին թվացյալ շահեկան շարունակության հրահրելու փորձ, որն իրականում սխալ է լինում։
Լայն իմաստով, ըստ Յակով Նեյշտադտի, ծուղակը ցանկացած խորամանկ քայլ է, որը պարունակում է թաքնված սպառնալիք և նախորոշված է թշնամու վրիպման վրա։ 
Նեղ իմաստով ծուղակը ոչ թե ցանկացած սխալի սադրանք է, այլ միայն այնպիսին, որը կապված է որոշակի ռիսկի հետ։
Ծուղակները բնույթով կարող են դասակարգվել ըստ «սադրանքի բնույթի». դրանց մի մասը դրդում է բնական, ակնհայտ թվացող պատասխանի, որը սխալ է դուրս գալիս, իսկ մյուսները մրցակցին սադրում են «շատ ձեռնտու» թվացող ակտիվ գործողությունների։ Նաև տարբերակում են անողի համար ռիսկային և ոչ ռիսկային ծուղակներ։
Հատկապես սիրված են սկզբնախաղային ծուղակները։ Նրանցից շատերը վաղուց հայտնի են, բայց հանդիպում են նաև նորույթներ՝ տնային պատրաստությունների տեսքով։
Երբեմն ծուղակը, հակառակորդի ճիշտ պատասխանի դեպքում, կարող է վատթարացնել ծուղակ դնողի դիրքը, ինչը հստակ արտացոլվում է Լեգալի մատում։


== Օրինակներ ==


=== Սկզբնախաղային ծուղակ ===

Սկզբնախաղային ծուղակները հանդիպում են գրեթե յուրաքանչյուր սկզբնախաղում։ Այդ պատճառով տարածված է ծուղակների մասին շախմատային գրքեր գրել՝ կախված սկզբնախաղից։ Օրինակ, Յակով Նեյշտադտի «250 ծուղակ և կոմբինացիա» գիրքը բաժանված է բաց, կիսաբաց և փակ սկզբնախաղերի։
Օրինակ, ֆրանսիական պաշտպանությունում Նիմցովիչի համակարգը.

1. e4 e6
2. d4 d5
3. e5 c5
4. c3 Ձc6
5. Ձf3 Թb6
6. Փd3 cd
7. cdԱռաջին հայացքից սևերը շահում են զինվոր, քանի որ սպիտակադաշտ փիղը d4 դաշտը փակում է այն պաշտպանող սպիտակ թագուհուց։

7… Ձ:d4?
8. Ձ:d4 Թ:d4Բայց անսպասելիորեն սպիտակները կիրառում են շախով բաց գրոհ

9. Փb5+!՝թագուհու հետագա շահումով.

10.Թ:d4


=== Այլ օրինակ ===

1934 թվականին կայացած Ս. Ֆոյեր - Ալբերիկ Օ'Քելլի պարտիայում սպիտակներին հաջողվեց պատրաստել յուրօրինակ ծուղակ.

10. Փe3Սպիտակներն ավարտում են զարգացումը՝ իբր զոհաբերելով զինվորը։

10... Ն:b2?
11. de de??Սևերի կոպիտ սխալ։ 11… de?-ի փոխարեն անհրաժեշտ էր e5-ը վերցնել մեկ այլ զինվորով՝ 11… fe, և 12. Ձ:e5-ի դեպքում նավակով նահանջել b8։ Սպիտակները կունենային միայն դիրքային առավելություն։

12. Թ:d8+ Ա:d8
13. 0-0-0 +!Անսպասելի շախ՝ նավակի և պարտիայի շահումով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Вайнштейн Б. С. Ловушки Ферзьбери. — М.: Физкультура и спорт, 1990. — С. 192 ISBN 5-278-00272-7
Завьялов А. А. Дебютные ловушки. Сборник 333 шахматных ловушек. — Ярославль., 1997. — С. 144 ISBN 5-86895-019-4
Завьялов А. А. 444 дебютные ловушки. — М.: Воениздат, 2005. — С. 208 ISBN 5-94377-019-4
Нейштадт Я. И. 250 ловушек и комбинаций. — М., 1973. — С. 128
Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 217—218. — 621 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.
Մելգի

Մելգի (էստ․՝ Mälgi), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Կոնգուտա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 72 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Աստերոիդների ցանկ (81401-81500)

Աստերոիդների ցանկ (81301-81400)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (81501-81600)
 Աստերոիդների ցանկ (81301-81400)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (81501-81600)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (80001)-(85000)»։ www.minorplanetcenter.net
Բորովայա (գյուղ, Խիսլավիչսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԲորովայաԲորովայա (ռուս.՝ Боровая), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Կուրյակինո

Կուրյակինո (ռուս.՝ Курякино), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Տուտաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Կարլ Չիլինգիրյան

Կարլ Չիլինգիրյան (գերմ.՝ Carl Tchilling-Hiryan, փետրվարի 27, 1910(1910-02-27), Համբուրգ, Գերմանական կայսրություն - մայիսի 8, 1987(1987-05-08), Համբուրգ, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), հայկական ծագմամբ գերմանացի գործարար։


== Կարիերա ==
1949 թվականին Մաքս Հերցի հետ հիմնել է "Frisch-Röst-Kaffee Carl Tchiling GmbH" ՍՊԸ-ն, որն այսօր հայտնի է որպես «Չիբո»։ Մինչև «Չիբո» ընկերության հիմնադրումը Չիլինգիրյանը հայտնի էր որպես չրերի մասնագետ։


== Մահը ==

Չիլինգիրյանը իր ծնողների՝ Կարապետ Չիլինգիրյանի (հուլիսի 21, 1869 - նոյեմբերի 12, 1927) և Էռնա Չիլինգիրյանի, ծնյալ` Պետերսոն (մայիսի 18, 1887 - հուլիսի 12, 1959) հետ թաղված է Համբուրգի Օհլսդորֆ գերեզմանատան ընտանեկան գերեզմանում։


== Գրականություն ==
Barbara Leisner, Heiko K. L. Schulze, Ellen Thormann: Der Hamburger Hauptfriedhof Ohlsdorf. Geschichte und Grabmäler. 2 Bände und eine Übersichtskarte 1:4000, Hans Christians, Hamburg 1990, ISBN 3-7672-1060-6.


== Արտաքին հղումներ ==
HANDEL / KAFFEE - Heiß wie die Hölle. In: Der Spiegel 42/1962 vom 17. Oktober 1962, online auf spiegel.de.(գերմ.)
Der Parkfriedhof Ohlsdorf in Hamburg, Teil II(չաշխատող հղում). Münchener Begräbnisverein e.V.(գերմ.)
Թել Ավիվի համալսարան

Թել Ավիվի համալսարան (եբրայերեն՝ אוניברסיטת תל אביב‎), Իսրայելի խոշորագույն համալսարաններից մեկը, գտնվում է Թել Ավիվ քաղաքի Ռամաթ Ավիվ շրջանում։ Համալսարանը հիմնադրվել է 1956 թվականին և ունի 9 ֆակուլտետ։ Այնտեղ սովորում է ավելի քան 26 300 ուսանող։


== Պատմություն ==
Համալսարանի բացվելուն նախորդել են մի շարք ոչ մեծ բարձրագույն դպրոցներ և ինստիտուտներ, որոնք Թել Ավիվում գործում էին դեռևս նախքան Իսրայել պետության ձևավորումը։ Հատկապես հարկ է նշել 1935 թվականին հիմնադրված «Իրավագիտության և տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցը», որի ակունքներում են եղել Պալտիել Դիկշթեյնը, Շմուել Էյզենշտադտը, Մաքս Լազերսոնը և Բենյամին Զիվը։


== Ֆակուլտետներ ==
Համալսարանում կա 9 ֆակուլտետ, որոնցում գործում է ավելի քան 100 ինստիտուտ, դպրոց և հավելյալ ակադեմիական ստորաբաժանում։ Ֆակուլտետներն են․

Կացի անվան արվեստի ֆակուլտետ,
Ֆլեյշմանի անվան ինժեներական գիտության ֆակուլտետ,
Սակլերի անվան ճշգրիտ գիտությունների ֆակուլտետ,
Էնթինի անվան հասարակական գիտությունների ֆակուլտետ,
Բուխմանի անվան իրավաբանական ֆակուլտետ,
Վայզի անվան կենսաբանական ֆակուլտետ,
Ռեկանատիի անվան մենեջմենտի ֆակուլտետ,
Սակլերի անվան բժշկական ֆակուլտետ,
Գերշոն Գորդոնի անվան սոցիալական գիտությունների ֆակուլտետ։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Տես նաև ==
Վայզ աստղադիտարան


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Գառնհովիտ (այլ կիրառումներ)

Գառնհովիտ, կարող է վերաբերել՝

Գառնհովիտ - գետ Արագածոտնի և Շիրակի մարզերում
Գառնհովիտ - հեղեղատ Արաքսի ավազանում
Դարիկո

Դարիկո (վրաց.՝ დარიკო), 1936 թվականին «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված գեղարվեստական ֆիլմ։ Պրեմիերան կայացել է 1937 թվականի հունվարի 13-ին։


== Սյուժե ==
Ֆիլմը պատմում է կալվածատերերի դեմ գյուղացիների ապստամբության մասին։
Հարուստ Դրոիձեն փորձում է խլել այրի Բաբալեին պատկանող հողամասը։ Այդ նպատակով նա Սիմոնին՝ Բաբալեի որդուն, մեղադրում է հողի սեփականության իրավունքը հաստատող փաստաթղթերը կեղծելու մեջ։ Սիմոնին ձերբակալում են։ Սիմոնին ու նրա մորը հանում են իրենց տնից և դատապարտում աքսորի Հյուսիս։ Հարուստ Դրոիձեի որդին փորձում է բռնաբարել Դարիկոյին՝ Սիմոնի կնոջը, և Դարիկոն, պաշտպանելով իր պատիվը, սպանում է նրան։ Դարիկոն լքում է գյուղը և ապաստանում անտառում՝ զինված գյուղացիների մոտ, ովքեր տեղի բնակիչներին պաշտպանում են կազակների հարձակումներից։ Սիմոնը, ում հաջողվում է փախչել բանտից, միանում է իր կնոջը։


== Դերերում ==
Թամար Ցիցիշվիլի - Դարիկո
Նինա Չխեիձե - Մարինա
Սերգո Զաքարիաձե - Սիմոն
Ալեքսանդր Ժորժոլիանի - գրագիր Մոսե
Արկադի Խինտիբիձե - Տիտիկո


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Դարիկո» ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Դարիկո» ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում
«Դարիկո» ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում
Օռլովսկի (այլ կիրառումներ)

Օռլովսկի կարող է վերաբերել.


=== Անձինք ===
Ալեքսանդր Օռլովսկի (1777–1832) - ռուս ռազմանկարիչ
Կոնստանտին Օռլովսկի (1810–1876)- Թիֆլիսի քաղաքային կառավարիչ
Վլադիմիր Օռլովսկի (1889–1942) - խորհրդային գիտա-ֆանտաստիկ գրող
Բորիս Օռլովսկի (1793–1837) - ռուս քանդակագործ
Պիտեր Օռլովսկի (1933–2010) - ամերիկացի բանաստեղծ


=== Տեղանուններ ===
Օռլովսկի շրջան (Ռոստովի մարզ) - Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի շրջաններից մեկը
Օռլովսկի (Օռլովսկի շրջան) - բնակավայր այդ շրջանում
Օռլովսկի (Անդրբայկալի երկրամաս) - բնակավայր Ռուսաստանի Դաշնության Անդրբայկալի երկրամասում
Վիտամին B3

Վիտամին B3 վիտամին է որն ունի 3 ձև՝ նիկոտինամիդ (նիացինամիդ), նիացին (նիկոտինաթթու) և նիկոտինամիդ ռիբոզիդ։ Վիտամին B3-ի բոլոր երեք ձևերն էլ օրգանիզմում ձևափոխվում են նիկոտինամիդադենինդինուկլեոտիդի (ՆԱԴ)։ ՆԱԴ-ը անհրաժեշտ է կյանքի համար, և առանց վիտամին B3-ի կամ տրիպտոֆանի օրգանիզմում այն չի կարող սինթեզվել։ 2004 թվին նիկոտինամիդ ռիբոզը ճանաչվել է վիտամին B3-ի ձևերից մեկը։ Խումբը երբեմն անվանում են վիտամին B3 համալիր։


== Գործողության մեխանիզմ ==
ՆԱԴ ը, նրա ֆոսֆորիլացված ձևի՝ նիկոտինամիդադենինդինուկլեոտիդֆոսֆատի (ՆԱԴՖ) հետ միասին, մասնակցում է ԴՆԹ-ի ռեպարացիայի և կալցիումի մոբիլիզացիայի գործընթացներում փոխանակման ռեակցիաներին։


== Աղբյուրներ ==
Վիտամի B3-ի պարունակությունը շատ է լոբիի, կաթի, մսի և հավկիթի մեջ։ Հարստացված ալյուրի ոչ կոէնզիմ ձևի (ազատ նիացինի պարունակութամբ) մեջ վիտամի B3-ի կենսամատչելիությունը նույնպես բարձր է։ Հացահատիկները նիացինի հարուստ աղբյուր չեն։ ԱՄՆ ում նիացինի միջին ընդունումը առաջարկվող սննդային քանակից բարձր է։


== Թունավորում ==
Վիտամին B3-ի օրական առավելագույն չափաբաժինը սահմանվել է 35 մգ։ Օրական 30 մգ չափաբաժնի դեպքում նկատվել են՝ մշտապես դեմքից սկսվող կարմրություն, որը զուգակցվում է մաշկի չորությամբ, քորով, պարեսթեզիայով և գլխացավով։ Լյարդի թունավորումը ամենալուրջ թունավոր ռեակցիան է, որը հանդիպում է >2 գրամ/օրը չափաբաժնի դեպքում։ Նշվել է կայծակնային հեպատիտի դեպքեր 3-9 գրամ/օրը դեղաչափերի ժամանակ, որի դեպքում կարիք է լինում լյարդի փոխպատվաստում։ Այլ պատասխան ռեակցիաներն են՝ գլյուկոզային անտանելիությունը, հիպերուրիկեմիան, մակուլյար այտուցը և մակուլյար կիստան։


== Անբավարարություն ==
Վիտամին B3-ի անբավարարությունը կարող է բերել պելագրայի՝ հիվանդություն, որը հայտնաբերվում է Հյուսիսային Ամերիկայում հարբեցողներից շատերի շրջանում։ Ախտանիշներն են՝ փսխում, ախորժակի կորուստ, որովայնի ցավ և ընդհանուր թուլություն։


== Ծանոթագրություններ ==
Շրջափակման երեխաները

«Շրջափակման երեխաները» (ռուս.՝ Дети блокады), բազմասերիանոց վավերագրական ֆիլմ, որ նկարահանվել է ռեժիսոր Ալլա Չիկիչևայի կողմից և պատմում է երեխաների կյանքի մասին շրջափակված Լենինգրադի պայմաններում։


== Սցենար ==
Պատմելով իրենց մանկության, իրենց ընտանիքի կենցաղի, դպրոցի և բակի, «մեծահասակներին» հատուկ երևույթների մանկական ընկալման մասին՝ ֆիլմի հերոսները ներկայացնում են քաղաքի կյանքը, որին պատել էր մեծ դժբախտություն, ոգու ուժի և կյանքի անսահման ծարավի մասին։  Յուրաքանչյուր սերիա նվիրված է մեկ հերոսի։ Եզրափակիչ, լիամետրաժ ֆիլմում հերոսների պատմությունները ձևավորում են միասնական խճանկար, լրացնում միմյանց։ Ֆիլմի յուրաքանչյուր սերիայից հանդիսատեսն իմանում է, թե հետագայում ինչ է դարձել շրջափակման երեխան, ինչի է հասել և ինչ պարգև է ստացել երկիրն այն բանի շնորհիվ, որ մի փոքրիկ մարդ ապրել է մինչև Հաղթանակի օրը։


== Ֆիլմի հերոսներ ==
Զոյա Վինոգրադովա – Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ
Վալենտին Գավրիլով – Ռուսաստանի վաստակաոր ճարտարապետ
Գլեբ Բոգոմոլով – նկարիչ
Ալեքսանդր Գորոդնիցկի – բանաստեղծ, երգերի հեղինակ, եկրաֆիզիկոս, ԲԳԱԱ ակադեմիկոս
Իվան Կրասկո – Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ
Լյուդմիլա Վերբիցկայա –Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի նախագահ


== Նկարահանող խումբ ==
Սցենարի հեղինակ՝ Սվետլանա Կոսիխ, Ալլա Չիկիչևա
Բեմադրող ռեժիսոր՝ Ալլա Չիկիչևա
Բեմադրող օպերատոր՝ Դմիտրի Ֆրոլով
Մոնտաժի ռեժիսոր՝ Վալերի Շչեդրինսկի
Տնօրեն՝ Ալյոնա Բրունեց


== Մրցանակներ ==
«Ոսկե փետուր-2007» «Հեռուստատեսային հրապարակախոսական/վավերագրաական լավագույն հաղորդում» անվանակարգում, Սվետլանա Կոսիխ, Ալլա Չիկիչևա
«ՏԷՖԻ-2008» ազգային մրցանակաբաշխության եզրափակչի մասնակից երկու անվանակարգերում՝ Լավագույն վավերագրական սերիալ և Լավագույն օպերատորական աշխատանք,
«ՏԷՖԻ-2008», Դմիտրի Ֆրոլովն արժանացել է մրցանակի Հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմի / սերիալի լավագույն օպերատոր անվանակարգում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Сериал "Дети блокады"
Շուլգինո (գյուղ, Պավլովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՇուլգինոՇուլգինո (ռուս.՝ Шульгино), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 202 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Պեսկովկա (գյուղ, Լեբեդինի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Պեսկովկա (այլ կիրառումներ)Պեսկովկա (ուկրաիներեն՝ Пісківка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պեսկովկա գյուղում բնակվում էր 38 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Անաբար (շրջան, Նաուրու)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Անաբար (այլ կիրառումներ)
Անաբար, շրջան Միկրոնեզիայում գտնվող Նաուրուի Հանրապետության հյուսիսում։ Տարածքը կազմում է 1.5 քառ. կմ, իսկ բնակչությունը 2004 թվականին կազմել է 855, իսկ խտությունը՝ 577 մարդ քառ. կմ-ի վրա։ Տարածքով Նաուրուի 5-րդ շրջանն է։
Վիրգոլանդիա

Վիրգոլանդիա (պորտ.՝ Virgolândia), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս նահանգի Հարավ-արևմտյան մասում։ Մտնում է Անդրելանդիյա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5587 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 281,541 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 19,8 մարդ/կմ2։


== Պատմություն ==
Քաղաքը հիմնադրվել է 1948 թվականի դեկտեմբերի 28-ին։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 15.395.006,00 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 2.641,56 ռեալ (տվյալները Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 0,667 (տվյալները ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։


== Աշխարհագրություն ==
Կլիման տարածքում լեռնային արևադրձային է։
Թռչնիկ

Թռչնիկ, ամսօրյա, այնուհետև՝ կիսամսյա հանդես։ Հրատարակվել է 1861 - 1862-ին, Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիր-տնօրեն՝ Գ. Պալյան։ Հարել է հայ հասարակական մտքի պահպանողական թևին։ Միջանկյալ դիրք է գրավել «Մեղուի» և «Արևելյան դար»-ի բանակռվում։ Մասնակցել է գրաբար-աշխարհաբար բանավեճին՝ հօգուտ աշխարհաբարի։ Տպագրել է բանաստեղծություններ, աշխարհագրական, բնագիտական, առողջապահական հոդվածներ, խորհուրդներ մանուկներին, զվարճալի պատմություններ։


== Ծանոթագրություններ ==
Բյուսե ան Օթ

Բյուսե ան Օթ (ֆր.՝ Bucey-en-Othe), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 426 մարդ, բնակչության խտությունը` 32.69 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 13.03 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 130 կմ հարավ-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 90 կմ հարավ-արևմուտք, Տրուա քաղաքից` 17 կմ արևմուտք։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 301 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 237-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 64։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 78,7 %։ 237 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 220 անձ (119 տղամարդ և 101 կին)։ Գործազուրկ են եղել 17 անձ (9 տղամարդ և 8 կին)։ 64 անաշխատունակներից 19-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 32-ը` թոշակառուներ, իսկ 13-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Օբ գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Պրիզրեն

Պրիզրեն (ալբաներեն՝ Prizreni, սերբերեն, կյուրեղագիր՝ Призрен, թուրքերեն՝ Prizren), քաղաք և համայնք Կոսովոյում։ Նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ 2011 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով համայնքի բնակչության թվաքանակը եղել է 177.781, բուն քաղաքինը՝ 85.119:
Քաղաքն ընկած է Կոսովոյի հարավային մասում՝ Պրիզրենի Բիստրիցա գետի ափերին, Շար սարի լանջերին, Հյուսիսային Մակեդոնիայի մայրաքաղաք Սկոպյեից 99 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք, Կոսովոյի մայրաքաղաք Պրիշտինայից 85 կիլոմետր դեպի հարավ, Ալբանիայի մայրաքաղաք Տիրանայից 175 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք։ Համայնքի սահմանագծերը համընկնում են Ալբանիայի և Հյուսիսային Մակեդոնիայի հետ Կոսովոյի ունեցած պետական սահմաններին։
Քաղաքի մշակութային կյանքի կարևոր իրադարձություններից է 2011 թվականից ի վեր ամեն տարի անցկացվող ժողովրդական երաժշտության NGOM Fest փառատոնը։


== Պատմություն ==
Քաղաքը հազարամյակների պատմություն ունի. հիշատակվել է դեռևս Պտղոմեոսի «Աշխարհագրության» մեջ՝ որպես հին հռոմեական Theranda բնակավայր (մեր թվականության 2-րդ դար)։ Պրոկոպիուս Կեսարացու (5-րդ դար) De aedificiis աշխատության IV գրքի 4-րդ գլխում հիշատակված է արդեն որպես հինհռոմեական Դարդանիա մարզի կազմում գտնվող, վերակառուցված բնակավայր, Petrizên անվանումով։ Մի որոշ ժամանակ էլ կրել է  Justiniana Prima անվանումը։ Ենթադրվում է, որ քաղաքի ներկայիս անվանումն առաջացել է կամ Պրոկոպիուսի հիշատակած Petrizên-ից, կամ էլ հին սերբերեն Призрѣнь բառից՝ при-зрѣти, նկատի առնելով բերդը, որը տեսանելի է բավականին հեռվից (համեմատել չեխական Brno Přízřenice-ի կամ Ozren-ի հետ)։
Պրիզրենի պատմական կենտրոնում գտնվող պատմամշակութային բազմաթիվ հուշարձաններից, որոնք հաճախ վտանգվել են նոր կառուցապատումներ իրականացնելու ցանկության, պատերազմների, հրդեհների, քաղաքային իշխանությունների անտարբերության և այլ պատճառներով, հիշատակության են արժանի հատկապես հետևյալները.
Շատրվան (Shadervan, (թուրքերեն՝ Şadırvan)Քարե հին կամուրջըՍերբիայի արքա Ստեֆան Միտուլինի կառուցած, Լևիշկայի Աստվածամայր անվանումը կրող, 14-րդ դարի սերբական ուղղափառ եկեղեցին, որը գտնվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության ներքո՝ որպես Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան
Սինան փաշայի մզկիթը 


== Քույր քաղաքներ ==
 Շկոդեր (Ալբանիա)
 Ստամբուլ (Թուրքիա)
 Տիրանա (Ալբանիա)
 Դուրես (Ալբանիա)
 Վլորա (Ալբանիա)
 Սարանդա (Ալբանիա)
 Զագրեբ (Խորվաթիա)
 Օսյեկ (Խորվաթիա)
 Մոստար (Բոսնիա և Հերցեգովինա)
 Հռենոսի Բինգեն (Գերմանիա)
 Ուլցին (Չեռնոգորիա)
 Մամուշա (Կոսովո)


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Կլիմա ==
Կլիման խոնավ մերձարևադարձային է. հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝  3.3 °C (37.9 °F), հուլիսինը՝ 28.5 °C (83.3 °F), տեղումների միջին տարեկան քանակությունը՝  850 մմ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պրիզրեն viewkosova.com
Պրիզրենի համայնքապետարան by Republic of Kosovo
Prizren, Serbian capital Archived 2021-06-14 at the Wayback Machine.
Պրիզրենի համալսարան
Ալիսորիկ

Ալիսորիկ, գյուղ Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառում։
1873 թ.-ին ուներ 64 տուն՝ 207 ադրբեջանցի բնակչով։
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն և երկրագործությունն էր։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն


== Տես նաև ==
Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Հայ դրամագիտական ընկերակցություն

Հայ դրամագիտական ընկերակցություն (անգլ.՝ Armenian Numismatic Society), հիմնվել է 1971 թվականին, Լոս Անջելեսում (ԱՄՆ)։
Հիմնադիրներ՝ Ե. Ներսեսյան, Ջ. Մարտիրոսյան, Վ. Գևենյան։ Սկզբում կոչվել է Հայկական դրամի ակումբ, 1972 թվականից՝ Դրամագիտական և գեղարվեստական ընկերակցություն, 1974 թվականից՝ Հայ դրամագիտական ընկերակցություն։ Ունի շուրջ 200 անդամ ինչպես մասնագետ դրամագետներ, այնպես էլ դրամահավաքներ, թանգարանների աշխատողներ (ԱՄՆ-ից, Հայաստանից, Կանադայից, Ֆրանսիայից, Անգլիայից, Իրանից և այլն)։ Նպատակն է նպաստել հայկական դրամագիտության զարգացմանը, խթանել հետաքրքրությունը հայկական դրամի և դրամագիտական այլ նյութերի նկատմամբ։ 1975 թվականից լույս է տեսնում ընկերության օրգան «Հայ դրամագիտական հանդես»-ը։ 1979 թվականին Հայ դրամագիտական ընկերակցությունը հիմնել է «Հատուկ հրատարակություն» մատենաշարը. արդեն հրատարակվել է հայկական դրամագիտությանը նվիրված 7 գիրք (1991)։ 
1993 թվականին, ի հիշատակ դրամագետներ Մ. Աբգարյանի, Ա. Տոնապետյանի, Ն. Ժամկոչյանի և Խ. Մուշեղյանի, հիմնվել է «Հայ դրամագիտական հիշատակային պարգևներ» հիմնադրամը։
Բեշչաուլ

Բեշչաուլ (ռուս.՝ Бещаул), գյուղ Ռուսաստանի Օմսկի մարզի Նիժնեօմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 100 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
1422

1422 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1422 թվականն է, 
XV դարի 22-րդ տարին։


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Իտաժայի գավառ

Իտաժայի  (պորտ.՝ Microrregião de Itajaí), գավառ Բրազիլիայում՝ Սան Պաուլու նահանգի կազմում։ Մտնում է Կամպինաս մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 486 247 մարդ՝ 2005 թվականի տվյալներով։ Զբաղեցնում է 1452,289  կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 334,8  մարդ/կմ²։


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արտադրանքը կազմել է 3 468 036 302,00 (ըստ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի տվյալների)
Համախառն ներքին արտադրանքը մեկ շնչի հաշվով 2003 թվականին կազմում է 7 726,77 ռեալ (ըստ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի տվյալների)
Մարդկային զարգացման ինդեքսի պոտենցիալը 2000 թվականին կազմել է 0,817


== Գավառի կազմ ==
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.

Իտաժաի
Իտապեմա
Պորտու Բելու
Լաինո Բորգո

Լաինո Բորգո (իտալերեն՝ Laino Borgo), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2245 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 40 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 56 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87014։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0981։


== Ծանոթագրություններ ==
Զագորե (գյուղ, Նագորևսկոե գյուղական բնակավայր)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԶագորեԶագորե (ռուս.՝ Загорье), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 196 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Բիքսեն Լիզարազյու

Բիշենտե  Լիզարազյու (Լիսարասու), (բասկ.՝ Bixente Lizarazu [biˈʃente lisaˈrasu], ֆր.՝ Bixente Lizarazu) (դեկտեմբերի 9, 1969(1969-12-09)[…], Սեն Ժան դը Լյուզ), ազգությամբ բասկ ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, եզրային պաշտպան, հանդես է եկել «Բորդոյում», Աթլետիկ «Բիլբաոյում», «Բավարիայում», Մարսելի «Օլիմպիկում»։  1998 թվականի Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության և 2000 թվականի  Եվրոպայի առաջնության չեմպիոն։ Համարվում է ֆուտբոլի պատմության մեջ  լավագույն եզրային պաշտպաններից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Բասկերի ֆրանսիական երկրում։ Ծնողները նրան անվանել են Բիշենտե (ֆր.՝ Bixente), սակայն տեղի պետական պաշտոնյան հրաժարվում է նրա փաստաթղթում գրանցել բասկի անուն, և տղային գրանցում են ֆրանսիացու անուն՝ Վենսան   (ֆր.՝ Vincent)։
Հետաքրքրվել է սըրֆինգով, դայվինգով, երաժշտությամբ։  Սերտ հարաբերությունների մեջ է եղել բնապահպանական կազմակերպության հետ։ Ֆուտբոլային կարիերայի ավարտից հետո զբաղվել է բրազիլական ջուջուցուով և 2009 թվականին դարձել է իր տարիքակիցների  Եվրոպայի չեմպիոն։ Աշխատում է ֆրանսիական հեռուստատեսությունում  որպես ֆուտբոլի  մեկնաբան, միաժամանակ վարում է մեկ այլ ֆուտբոլային հաղորդում։ Մի քանի անգամ սպառնալիքներ է ստացել  բասկյան ձախ ծայրահեղական, ազգայնական անջատողականների կազմակերպության՝  ԷՏԱ-ի կողմից։ Դրանից հետո նա սկսեց օգտվել  թիկնապահների ծառայություններից։  Ունի երկու երեխա, տղան՝ Չիմիստան, և աղջիկը՝ Ուխաինան։ Հետագայում Լիզարազյուն բնակություն է հաստատել  Սիբուր քաղաքում։ Նրա ֆուտբոլիստ   ընկերներն են  Զինեդին Զիդանը և Քրիստոֆ Դյուգարին։


== Կարիերա ==
Ֆրանսիայի հավաքականում իր առաջին խաղն անց է կացրել 1992 թվականի նոյեմբերի 14-ին Փարիզում տեղի ունեցած Ֆրանսիա- Ֆինլանդիա խաղի ժամանակ (2:1)։ Հավաքականում վերջին խաղն անց է կացրել 2004  թվականի հունիսի 25-ին՝ Եվրոպայի առաջնությունում, Հունաստանի դեմ խաղի ժամանակ (0:1)։


== Նվաճումներ ==


=== «Բավարիա» ===
Գերմանիայի չեմպիոն (1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2006)
Գերմանիայի գավաթակիր (1998, 2000, 2003, 2005, 2006)
Չեմպիոնների լիգայի հաղթող  (2001)
Միջմայրցամաքային գավաթակիր (2001)
Գերմանական լիգայի գավաթակիր (1999, 2001)Ֆրանսիայի հավաքական

Աշխարհի չեմպիոն (1998)
Եվրոպայի չեմպիոն (2000)
Կոնֆեդերացիաների գավաթ (2001, 2003)


== Ծանոթագրություններ ==
Վելիկի Օստրոժոկ

Վելիկի Օստրոժոկ (ուկրաիներեն՝ Великий Острожок), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Խմելնիկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1850 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վելիկի Օստրոժոկ գյուղում բնակվում էր 545 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 181,67 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Սեն Գրատիան (Իլ դը Ֆրանս )

Սեն Գրատիան (ֆր.՝ Saint-Gratien), համայնք Ֆրանսիայի Իլ դը Ֆրանս երկրամասի Վալ դ՛Ուազ դեպարտամենտում։ Ընկած է Փարիզից մոտավորապես 15 կիլոմետր դեպի հյուսիս, դեպարտամենտի դե ֆակտո վարչական կենտրոնից՝ Սերժիից 18 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք։ 2006 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է  21 436:


== Անվանումը ==
Բնակավայրի անվանումը պատմական փաստաթղթերում հիշատակվել է հետևյալ ձևերով. Sanctus Gratianus, Sanctus Gracianus՝ 1186 թվականին։
Բնակավայրինտրվել է 4-րդ դարում նահատակված մի երիտասարդ հովվի անունը. եկեղեցին 628 թվականին սրբադասել է նրան, նրա պատվին մատուռ է կառուցվել, մասունքներն ամփոփվել են քաղաքի եկեղեցու խորանի ներքո։


== Տնտեսություն ==
2010 թվականի տվյալներով համայնքի աշխատունակ տարիքի 13 639 մարդկանցից (15-64 տարեկան) տնտեսապես ակտիվ էին 10 153-ը (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 74,4 տոկոս՝ 1999 թվականի 72,0 %-ի դիմաց։ Տնտեսապես ոչ ակտիվ 3486 անձանցից 1406-ը սովորողներ էին, 1032-ը՝ թոշակառուներ, 1048-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով։
2010 թվականին համայնքում հաշվվում էր 8296 հարկատու տնային տնտեսություն։ Յուրաքանչյուր բնակչի հաշվով տարեկան միջին եկամուտը կազմել է 21 002 եվրո։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները (Cassini и INSEE):


== Քաղաքին առնչված անվանի անձինք ==
Մարշալ Նիկոլյա դը Կատինա - Լյուդովիկոս 14-րդի զորահրամանատարներից. իր տոհմական կալվածք Սեն Գրատիանում է անցկացրել կյանքի վերջին տարիները և թաղվել այդտեղ։
Իշխանուհի Մաթիլդա Բոնապարտ - Սեն Գրատիանում է անցկացրել կյանքի վերջին տարիները և թաղվել քաղաքի եկեղեցում։
Ալեքսանդր Դյումա - մեծահամբավ վիպասան. ապրել է Սեն Գրատիանում։
Կամիլ Կորո - իմպրեսիոնիստ նկարիչ. ստեղծագործել է Սեն Գրատիանում։
Ֆիլիպ Բուաս, սուսերամարտիկ, օլիմպիական խաղերի կրկնակի չեմպիոն
Էրիկ Բուաս, սուսերամարտիկ, 2004 թ. ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայքէջը (Ֆրանսերեն)
Mérimée database - Cultural heritage (Ֆրանսերեն)
Land use (IAURIF) Archived 2021-05-06 at the Wayback Machine. (անգլերեն)
Իվանով (գյուղ, Կալինովկայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԻվանովԻվանով (ուկրաիներեն՝ Іванів), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կալինովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1537 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Իվանով գյուղում բնակվում էր 4 628 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5771 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 801,94 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Սյուզան Բերրի

Սյուզան Բերրի (1954), բրիտանացի գիտնական, նյարդակենսաբան։ 
1976 թվականին ավարտել է Ուելսի համալսարանը։ Այդ շրջանում պաշտպանել է դոկտորական աշխատանքը Պրինտոնի համալսարանում, որտեղ 1976 թվականին ստացել է մագիստրոսի աստիճան կենսաբանության ոլորտում, իսկ 1981 թվականին գիտությունների դոկտորի աստիճան կենսաբանության ոլորտում։  
Հայտնի է իր իսկ բնածին հիվանդության բուժմամբ, որով տառապել է դեռ մանկուց։ Բերրին մանուկ հասակից դեռևս տառապել է ուժեղ արտահայտված շլությունից։ Վաղ տարիքում վիրահատվելը շտկեց նրա աչքերի փոխադարձ կողմնորոշումը, բայց ուղեղը դեռ աշխարհը տեսնում էր երկու չափումներով՝ վերահսկելով առանձին այս կամ մյուս աչքը։ Հակառակ համապատասխան նյարդային կառուցվածքների վերջնական ձևավորման հետևանքով ստրաբիզմի նման ձևի անուղղելիության սխալ տեսությանը, չնայած ստերեոսկոպիկ սիմուլյատորների օգնությամբ մարզվելու անհաջող փորձերին, Սյուզան Բարրին ստերեոսկոպիկ տեսողություն ունեցավ 48 տարեկան հասակում՝ ուլունքով ժանյակ օգտագործելով (մարզիչ՝ Ֆրեդերիկ Բրոկ)։  
Բերրին բլոգ է վարում Psychology Today ամսագրում, որտեղ պատմում են ուղեղի նեյրոնային կառույցների պլաստիկության տեսության գործնական կիրառման մասին։ Նա կարծում է, որ որոշ անհնար արդյունքներ մեծահասակների ուսուցման մեջ արդյունավետորեն հասանելի են, եթե ուսուցումը ներառում է ինքնազգացողություն, ուրախություն և խելացի տեխնիկա։
Ամուսնացած է տիեզերագնաց Դանիել Թոմասոն Բերրիի հետ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Официальный сайт (անգլ.)
Դուբսկոե

Դուբսկոե (ռուս.՝ Дубское), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պերևոզսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ալտոպաշո

Ալտոպաշո  (իտալերեն՝ Altopascio), կոմունա Իտալիայի Տոսկանա մարզի Լուկա գավառում։ Սահմանակցում է Բիենտինային (PI), Կապանորիին, Կաստելֆրանկո դի Սոտոյին (PI), Կիեզինա Ուցանեզեին (PT), Ֆուչեկիոյին (FI), Մոնտեկառլոյին, Պորկարիին։
Բնակչության թվաքանակը 2011 թվականի տվյալներով եղել է 15.072։ Բնակչության խտությունը՝ 398 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 28 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 55011։ Հեռախոսային կոդ՝ 00583։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները 1861-2001 թթ.


== Քույր քաղաքներ ==
 Էլ Պերելո.
 Սեն-Ժիլ.


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Frank McArdle: Altopascio: A Study in Tuscan Rural Society, 1587-1784. Cambridge University Press, Erstausgabe 1978, digitaler Reprint 2005. ISBN 978-0-521-02307-8 (Paperback)


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալ.)Tourism in Altopascio
Դիկինսոն շրջան (Միչիգան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Դիկինսոն շրջան (այլ կիրառումներ)Դիկինսոն շրջան (անգլ.՝ Dickinson County), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2,012 կմ² է, բնակչությունը՝ 26,168 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Այրոն Մաունտին բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1891 թ.։
Ռոդադերոյի ծովային ակվարիում և թանգարան

Ռոդադերոյի ծովային ակվարիում և թանգարան (իսպ.՝ Acuario y Museo del Mar del Rodadero), պետական ակվարիում և ծովային թանգարան, որը տեղակայված է Ինկա Ինկա ծոցում, Ռոդադերո ափին, Սանտա–Մարթայում, Կոլումբիայում։ Այն բացվել է 1965 թվականին, Կապիտան Ֆրանսիսկո Օսպինա Նավիայի կողմից։ Ակվարիումը Կոլումբիայի թանգարանների ազգային ցանցի և ԱԿՈՊԱԶՈԱ-յի մասն է. վերջինս Կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների համաշխարհային միության կոլումբիական ճյուղն է։ Թանգարան կարելի է հասնել մոտորանավակով։ Ակվարիումը ունի 13 ավազան, որոնք ուղիղ կապ ունեն Կարիբյան ծովի հետ, և 15 ապեկեպատ ակվարիում, որոնք պարունակում են շուրջ 805 կենդանիներ, այդ թվում` շնաձկներ, ծովային կրիաներ, դելֆիններ, ծովառյուծներ, խեցգետնանմաններ, ձկներ և ծովային թռչուններ, որոնցից 98%-ը բնիկ են տարածքում։ 
Ակվարիումում նաև թանգարանի հատված կա, որը ցուցադրում է մասնատված մարդկանց և ծովային առարկաներ, ինչպես նաև` ցուցահանդես, որը ներկայացնում է Տայրոնայի նախակոլումբիական մշակույթը և կապը ծովի հետ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Հետագա ընթերցանություն ==
Caputo Lorraine, Newton Paula, McColl Richard (2009)։ Viva Travel Guides Colombia (Guidebook)։ V!VA travel guides (1st ed.)։ Viva Publishing Network։ ISBN 978-0-9791264-4-4։ OCLC 412768072։ Վերցված է 2009-12-16  


== Արտաքին հղումներ ==
Santa Marta's Aquarium Seals ՅուԹյուբում. By Oliver Bernal Gómez. (2007)
Santa Marta's Aquarium dolphins ՅուԹյուբում. By Oliver Bernal Gómez. (2007)
707

707 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 707 թվականն է, 
VIII դարի 7-րդ տարին։


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Չևոշ

Չևոշ (ռուս.՝ Чевош), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ույմեն գետի ձախ ափով՝ 70 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 22 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կատուն գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը -  13010100212115100000267
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 115100026
Ավազանի կոդը - 13.01.01.002
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 15
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 1


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Չեռնոբիլի զոհերի հիշատակին (հուշահամալիր, Կրասնի Սուլին)

«Չեռնոբիլի զոհերի հիշատակին» հուշահամալիր (ռուս.՝ Мемориал памяти Жертвам Чернобыля), հուշահամալիր Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Տեղադրվել է 1997 թվականին։


== Պատմություն ==
Չեռնոբիլի ատոմակայանում տեղի ունեցած աղետի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիրը բացվել է 1997 թվականի ապրիլի 26-ին՝ «Պատանեկություն» զբոսայգում ի հիշատակ 228 կրասնիսուլինցիների, որոնք 1986-1988 թվականներին մասնակցել են ատոմակայանի վթարի հետևանքների վերացմանը։ Նրանցից 29 զոհվել է։ Կարմիր Սուլինի բնակիչ Վ. Վ. Ժեգլյակովը պարգևատրվել է Արիության շքանշանով։
Հուշահամալիրի բացման օրը զբոսայգում հավաքվել է մեծ բազմություն, եկել են նաև իրադարձության անմիջական մասնակիցները, նրանց ընտանիքների անդամները, քաղաքի և շրջանի ղեկավարության ներկայացուցիչները, քաղաքացիներ։


== Նկարագրություն ==
Հուշահամալիրը կազմած է բացված գրքի տեսքով մարմարե երկու սալիկներից։ Գրքի «էջերից» մեկին պատկերված է կրակ, մյուսին գրված է. «Չեռնոբիլյան ողբերգության զոհերին»։ Պատվանդանին գեղեցիկ ծողկաման է։ Նախագծի հեղինակն է քաղաքի գլխավոր ճարտարապետ Վ. Վ. Գորելկինը։ Հուշարձանը պարտաստել է Նովոշախտինսկ քաղաքի «Պետրո» ընկերակցությունը։ Հուշահամալիրի գլխավոր հուշարձանի աջ և ձախ կողմերում երկու քարե սալեր են, որոնց վրա փորագրված են Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարը վերացնելիս զոհված կրասնիսուլինցիների ազգանունները։
Հուշահամալիրի հեռավորությունը քաղաքի կենտրոնից 750 մետր է։


== Ծանոթագրություններ ==
Բերնիսե

Բերնիսե (հոլ.՝ Bernisse ( արտասանություն)), համայնք Նիդերլանդների Հարավային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 57,34 կմ² է, բնակչությունը՝ 12.393 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 14.100 եվրո է։
Ժանժալու

Ժանժալու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում։ Գտնվում է Մանազկերտ քաղաքից 22 կմ հարավ-արևելք՝ սարավանդին։


== Բնակչություն ==
XX դարի սկզբին ուներ 43 տուն բնակիչ։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Միխայիլ Վալինսկի

Միխայիլ Վալինսկի (ռուս.՝ Михаи́л Я́ковлевич Вали́нский, հունիսի 15, 1951(1951-06-15), Վիննիցա, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս դիվանագետ։


== Կենսագրություն ==
1979 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
1979 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։

1997-2000 թվականներին Անգոլայում եղել է Ռուսաստանի դեսպանատան խորհրդական-դեսպանորդ։
2006 թվականի օգոստոսից մինչև 2008 թվականի ապրիլը եղել է Ռուսաստանի ԱԳՆ Աֆրիկայի դեպարտամենտի գլխավոր խորհրդական։
2008 թվականի ապրիլ-դեկտեմբեր ամիսներին եղել է Ռուսաստանի ԱԳՆ Աֆրիկայի դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
2008 թվականի դեկտեմբերի 1-ից մինչև 2016 թվականի մարտի 9-ը Գվինեա Բիսաուում եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։


== Դիվանագիտական աստիճան ==
2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (1999 թվականի մայիսի 21)։
1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2011 թվականի հունիսի 12)։
Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2015 թվականի մայիսի 29)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կենսագրությունը Գվինեա Բիսաուում Ռուսաստանի դեսպանատան կայքում
(944) Իդալգո

(944) Իդալգո (անգլ.՝ Hidalgo), աստերոիդ կենտավրոսների խմբում։ Հայտնաբերվել է 1920 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Վալտեր Բաադեի կողմից Բերգդորֆում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,737702 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9412 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 9,5342 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Իդալգո աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,1443 ա. մ. հեռավորության վրա։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 5020,02 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,071713 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 42,55° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է D դասին։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(944) Իդալգո աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Խարաբեք (Քղիի գավառ)

Խարաբեք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի քաղաքից 45 կմ հյուսիս-արևելք։


== Աշխարհագրություն ==
Գյուղի տարբեր կողմերում տարածվում էին անտառներ։


== Պատմություն ==
1914 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ գյուղն ավերվել է, բնակչությունն ամբողջությամբ սրի է քաշվել։


== Բնակչություն ==
XIX դարի վերջին ուներ 25 տուն, իսկ 1909 թվականին՝ 40 տուն՝ 280 հայ բնակչով։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==
Խարաբեքն ուներ Ս. Մինաս անունով եկեղեցի։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Սարգիս Հակոբյան (ֆիզիոլոգ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սարգիս Հակոբյան (այլ կիրառումներ)Սարգիս Արշակի Հակոբյան (15 մայիսի (28), 1915, գյուղ Չովդառ (այժմ՝ Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջանում) -  հունիսի 10, 2005, Երևան), ֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1955), պրոֆեսոր (1956)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1962)։ ԽՍՀՄ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։


== Կենսագրություն ==
1939 թվականին ավարտել է Բաքվի համալսարանի կենսաբանական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Բաքվի համալսարանի ֆիզիոլոգիայի, բժշկական ինստիտուտի կենսաքիմիայի ամբիոններում։ 1949-1954 թթ.՝ Երևանի արյունաբանության և արյան փոխներարկման ինստիտուտի բաժնի, 1949-1973 թթ.՝ ԵՊՀ մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, 1973-1998 թթ.՝ գիտական խորհրդատու։ Աշխատանքները վերաբերում են արյան փոխներարկման, արյունաբանության հարցերին, ինչպես նաև կենդանի օրգանիզմների վրա միջավայրի արտակարգ գործոնների (թափանցող ճառագայթներ, արագացում, աղմուկ, թրթռում, թթվածնաքաղց) ազդեցության համակողմանի ուսումնասիրությանը։


== Երկեր ==
Ինչ է ծերացումը և մահը, ինչպես վերակենդանացնել մեռնող օրգանիզմը։ Երևանի պետական համալսարան, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 1959։
Ժամանակակից կիբերնետիկան և մարդու ուղեղը։ Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 1961։
Իոնացնող ճառագայթը բարեկամ և թշնամի։ ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, Ա. հ., 1969։
Ձեռնարկ մարդու անատոմիայի և ֆիզիոլոգիայի գործնական պարապմունքներ։ (Մեթոդական օգնություն ուսուցչին), Երևան, «Հայաստան», 1971 (համահեղինակ)։
Ներզատիչ գեղձերի ֆիզիոլոգիա։ Էնդոկրինոլոգիա։ Դասախոսության։ Երևանի աշխատանքային Կարմիր Դրոշի շքանշանակիր պետական համալսարան, Երևան, Ա. հ., 1972 (համահեղինակ)։
Կիբերնետիկան, մարդը և մեքենան։ Երևան, Ա. հ., 1975։
Կենսաբանական գիտությունների զարգացումը Սովետական Հայաստանում։ Համառոտ ակնարկ, Երևան, Ա. հ., 1976։
Դասախոսի վարպետության մասին։ ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, «Հայաստան», 1976։
Դասախոսությունների օրինակելի թեմատիկա։ Կենսաբանություն, ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, Ա. հ., 1979։
Գիտատեխնիկական առաջընթացը և աշխատանքային ֆիզիոլոգիայի խնդիրները։ ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, «Գիտելիք», 1979 (համահեղինակ)։
Կենսաբանությունը և կրոնը մարդու ու նրա հոգեկանի մասին։ «Գիտելիք» ընկերություն ՀԽՍՀ, Երևան, «Գիտելիք», 1982։
Ինչպես կանխել վաղաժամ ծերացում։ «Գիտելիք» ընկերություն ՀԽՍՀ, Երևան, «Գիտելիք», 1983 (համահեղինակ)։
Գինեմոլությունը չարիք է։ Երևան, «Գիտելիք», 1985 (համահեղինակ)։
Մարդու նյարդային տիպը, խառնվածքը և բնավորության դաստիարակությունը։ «Գիտելի» ընկերություն ՀԽՍՀ, Երևան, «Գիտելիք», 1986 (համահեղինակ)։
Մարդու կյանքի և աշխատունակության ռիթմերը։ «Գիտելիք» ընկերություն, ՀԽՍՀ, Երևան, Ա. հ., 1989 (համահեղինակ)։
Կենսառիթմեր։ «Կենսաբանական ժամացույցներ»։ Երևան, «Լույս», 1990 (համահեղինակ)։


== Ծանոթագրություններ ==
Վերխնեմարկովո

Վերխնեմարկովո (ռուս.՝ Верхнемарково), գյուղ Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Ուստ-Կուտսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1908 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Հայկյան մրցանակաբաշխություն

Հայկյան մրցանակաբաշխություն - Երիտասարդական մրցանակաբաշխություն։  Հայկյան մրցանակներ հատկացվում են երիտասարդական, ուսանողական ծրագրերին, կառույցներին։ Հայկյան մրցանակաբաշխությունն իրականացնում է Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամը։ Հայկյան մրցանակաբաշխությունը հիմնադրվել է 2001 թվականին։ Մրցանակաբաշխության նպատակն է խթանել ուսանողական ինքնակառավարման մարմինների ակտիվությունը, ուսանողական ինքնատիպ նախաձեռնությունները, գիտության ոլորտում երիտասարդների ներգրավվածությունը, միջազգային համագործակցությունը և պետական երիտասարդական քաղաքականության իրականացման այլ ոլորտներում կատարված աշխատանքները։
Հայկյան մրցանակներ են շնորհվում հետևյալ անվանակարգերում՝
• Լավագույն ուսանողական ինքնակառավարման մարմին
• Լավագույն  մարզային ուսանողական ինքնակառավարման մարմին
• Լավագույն երիտասարդական գիտական նվաճում
• Երիտասարդական ոլորտին առավելագույնս աջակցած միջազգային կառույց
• Ինքնատիպ երիտասարդական նախագիծ
• Ռազմահայրենասիրական  լավագույն նախագիծ
• Լավագույն երիտասարդական հաղորդում
• Լավագույն միջբուհական ծրագիր
• Լավագույն երիտասարդական ՀԿ Երևան քաղաքում
• Լավագույն  երիտասարդական ՀԿ մարզում
• Լավագույն երիտասարդական միջազգային ծրագիր
«Հայկյանն» ունի ավելի քան 10 տարվա պատմություն։ Այն երիտասարդական դաշտի սպասված ծրագրերից է։ Մրցանակաբաշխության նպատակն է բացահայտել և խրախուսել շնորհալի երիտասարդներին, ոլորտի ակտիվ, ստեղծագործ կառույցներին, աջակցել երիտասարդների հասարակական ներուժի իրացմանն ու զարգացմանը։ Այս ծրագրի միջոցով Երիտասարդական հիմնադրամը փորձում է բարձրացնել երիտասարդ քաղաքացիների ու երիտասարդական կազմակերպությունների դերը հասարակական հարաբերություններում։
Մրցանակաբաշխության ընթացքում, ավանդական անվանակարգերից բացի, շնորհվում են նաև հատուկ մրցանակներ։ Հայկյան մրցանակակիրները ստանում են խորհրդանշական արձանիկ և արժեքավոր նվերներ։


== Աղբյուր ==
https://president.am/hy/press-release/item/2014/02/21/President-Serzh-Sargsyan-attended-the-award-ceremony-of-Armenia-Youth-Foundation/
https://www.youtube.com/watch?v=NOqycehQpEU