Յակիր Ահարոնով

Յակիր Ահարոնով (եբրայերեն՝ ‏יקיר אהרונוב‏‎‎, օգոստոսի 28, 1932(1932-08-28), Հայֆա, Իսրայել), իսրայելցի ֆիզիկոս-տեսաբան, Իսրայելի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (1990),  ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1993)։ Արժանացել է ԱՄՆ Ազգային գիտական մեդալի (2009), Վոլֆի մրցանակի դափնեկիր է (1998)։


== Կենսագրություն ==
Դպրոցն ավարտել է 1950 թվականին։ 1950-1952 թվականներին  ծառայել է բանակում, զորացրվել է լեյտենանտի կոչումով (Սեգեն միշնե)։ 1952-1956 թվականներին սովորել է Տեխնիոնում (Հայֆա), այն ավարտելով բակալավրի աստիճանով։ Ուսումը շարունակել է Բրիստոլի համալսարանում (Մեծ Բրիտանիա) Դեյվիդ Բոմի ղեկավարությամբ, որտեղ 1960 թվականին  ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան (PhD): 1960-1961 թվականներին աշխատել է Բրանդեյսի համալսարանում (ԱՄՆ), 1961-1967 թվականներին՝ Իեշիվա համալսարանում (ԱՄՆ), (1961-1964 թվականներին` պրոֆեսորի ասիստենտ, 1964-1967 թվականներին դոցենտ)։ 1967 թվականից մինչև 1973 թվականը նա միաժամանակ եղել է  Իեշիվա համալսարանի և Թել Ավիվի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1973 թվականից մինչև 2006 թվականը  եղել է Թել Ավիվի համալսարանի և Հարավային Կարոլինայի նահանգի համալսարանի պրոֆեսոր։ 2006-2008 թվականներին եղել է Ջորջ Մեյսոնի համալսարանի պրոֆեսոր  (ԱՄՆ)։ 2008 թվականից Չեփմենի համալսարանի պրոֆեսոր է (ԱՄՆ)։
Յակիր Ահարոնովի գիտական ուսումնասիրությունները ընդգրկում են քվանտային մեխանիկայի և դաշտի քվանտային տեսության ոչ տեղային, տոպոլոգիական ազդեցությունների բնագավառները։ Նրա հետաքրքրությունների ոլորտում է նաև քվանտային մեխանիկայի մեկնաբանության հարցերը։
1959 թվականին նա (իր գիտական ղեկավար Դեյվիդ Բոմի հետ համատեղ) տեսականորեն կանխատեսեց ոչ տեղային քվանտոմեխանիկական ազդեցության էֆեկտը (հետագայում կոչվեց Ահարոնով-Բոհմի էֆեկտ)։ Էֆեկտի առաջին փորձնական հաստատումը ի հայտ եկավ արդեն 1960 թվականին։ 1998 թվականին այս տեսական հայտնագործության համար Յակիր Ահարոնովը պարգևատրվեց ֆիզիկայի բնագավառում Վոլֆի մրցանակով։ 1988 թվականին, Դավիդ Ալբերտի և Լև Վայդմանի համահեղինակությամբ առաջարկվեց քվանտոմեխանիկական չափումների նոր տարատեսակ, թույլ չափումներ, ինչը հնարավորություն է տալիս որոշակի հավանականությամբ չափել ալիքային ֆունկցիայի աստիճանական զարգացումը, առանց դրա տատանում առաջացնելու։
Յակիր Ահարոնովը հանդիսանում է Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերության իսկական անդամ (1978), Տեխնիոնի (1992), Հարավային Կարոլինայի նահանգի համալսարանի (1993), Բրիստոլի համալսարանի (1997) և Բուենոս Այրեսի համալսարանի (1999), գիտությունների պատվավոր դոկտոր։


== Պարգևներ և ճանաչում ==
1983 - Ռոտշիլդյան մրցանակ ֆիզիկայի բնագավառում
1984 - Վեյցմանի մրցանակ ֆիզիկայի բնագավառում
1989 - Իսրայելի Պետական մրցանակ ճշգրիտ գիտությունների բնագավառում
1991 - Էլլիոտ Կրեսսոնի մեդալ Ֆրանկլինի ինստիտուտից (ԱՄՆ)
1995 - «Հյուլլետ-Պակարդ» մրցանակ
1998 - Վոլֆի մրցանակ ֆիզիկայի բնագավառում
2006 - ԵՄԵՏ մրցանակ ճշգրիտ գիտությունների բնագավառում (Իսրայել)
2009 - Thomson Reuters Citation Laureate
2009 - ԱՄՆ Ազգային գիտական մեդալ


== Գրականություն ==
Квантовые парадоксы. Квантовая теория для растерянных (совместно с Даниэлем Рорлихом) / Yakir Aharonov, Daniel Rohrlich. Quantum paradoxes. Quantum theory for the perplexed. Wiley-VCH, 2005. ISBN 3-527-40391-4, ISBN 978-3-527-40391-2


== Տես նաև ==
Ահարոնով-Բոհմի էֆեկտ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
 Якир Ахаронов՝ հոդվածը Հրեական էլեկտրոնային հանրագիտարանում
Страница Якира Ааронова на сайте университета штата Южная Каролина (անգլ.)
Страница Якира Ааронова на сайте Тель-Авивского университета (անգլ.)