Ռոքսանդրա Ստուրդզա

Ռոքսանդրա կամ Ռոքսանա կամ Ռոքսանդրա Սկարլատովնա Էդլինգ-Ստուրդզա (հոկտեմբերի 12, 1786(1786-10-12), Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն և Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - հունվարի 16, 1844(1844-01-16) կամ 1844, Օդեսա, Խերսոնի նահանգ, Ռուսական կայսրություն), բարերար և գրող։ Նրա գլխավոր ձեռքբերումը Բալկաններում պատերազմների և հեղափոխությունների տարիներին Օդեսայում գտնվող երիտասարդ և կարիքավոր փախստականների համար դպրոցների և մանկատների հիմնադրում էր։ Նա Մոլդովայի իշխան Կոնստանտին Մուրուզիի թոռն էր, դա և իր սեփական գործողությունները, տեսլականը, կամքը և վճռականությունը նրան դարձրեցին երիտասարդ փախստականների ակտիվ պաշտպան ամբողջ Եվրոպայում։


== Վաղ կյանք ==
Արքայադուստր Ռոքսանդրան ծնվել է 1786 թվականի հոկտեմբերի 12-ին, Կոստանդնուպոլսում։ Նրա ծնողներն էին Սկարլատ Ստուրդզան և Սուլթանա Ստուրդզա-Մուրուզին (1762-1839): Ռոքսանդրան Ալեքսանդրու Ստուրդզայի քույրն էր և Մոլդավիայի իշխան Միխայիլ Ստուրդզայի զարմիկը։ 1790 թվականին Ստուրդզա ընտանիքը տեղափոխվել է Յասի, Մոլդավիա, այնուհետև 1800 թվականին հաստատվել է Սանկտ Պետերբուրգում, որտեղ Ռոքսանդրան շարունակել է իր ուսումը ռուսերեն և հունարեն։ 1806 թվականին նա դարձել է Ռուսաստանի Ալեքսանդր I-ի և նրա կնոջ՝ կայսրուհի Ելիզավետա Ալեքսեևնայի դատարանի արարողությունների ղեկավար։ 1809 թվականին Ռոքսանդրան հանդիպեց ռուսական կայսրության ապագա արտաքին գործերի նախարար Իոանիս Կապոդիստրիասի հետ։ Այս միջոցառումը մեծ ոգևորիչ նշանակություն ուներ, որի արդյունքում Ռոքսանդրան համակվել էր սոցիալական նպատակների և հունասիրության զգացումով։


== Ընտանիքի արմատներ ==
Ռոքսանդրայի մայրական պապը Մոլդովայի իշխանն էր, Կոնստանտին Մուրուզը (1730-1783)։ Մուրուսի ընտանիքը Կոստանդնուպոլսի հունական Ֆեներ թաղամասից էր։ Այս մեծ ընտանիքի անդամները քրիստոնյա օսմանյան սուբյեկտների մշակութային և քաղաքական առաջնորդներ էին, որոնք քաղաքական վերելքի ուղի էին հարթել սերունդների համար։ Ռոքսանդրայի հայր Սքարլաթ Ստուրդզան՝ Յասիի իշխանական ակադեմիայի նշանավոր շրջանավարտը, հունական ծագմամբ մոլդովական երկարատև Ստուրդզա ընտանիքի շառավիղ էր, որի անդամները ակտիվ էին մարդասիրական գործերով՝ սկսած 16-րդ դարից կամ ավելի շուտ։ Մոլդավիայից Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան, Ստուրդզայի ընտանիքի արտագաղթումից անմիջապես հետո Սքարլեթը դարձավ կայսրուհի Էլիզաբեթ Ալեքսեևիի խորհրդականը։


== Ամուսնություն ==
1816 թվականին Ռոքսանդրան ամուսնացել է բարոն Ալբերտ Կայետան Գրաֆեն ֆոն Էդլինգի հետ (1771-1841), Սաքսոնիա-Վայմարի գերագույն դքսության նախարար և մարշալ։ Էդլինգի հետ ամուսնության հետևանքով Ռոքսանդրան հայտնի է որպես կոմսուհի Ռոքսանդրա կամ Ռոքսանդրա Սկարլատովնա Էդլինգ-Ստուրդզա, և երկար տարիներ նա պահպանել է հողատարածքների սեփականությունը և բնակավայրերը Վայմարում, Բեռլինում, Վիենայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Վալախիայում, Բեսարաբիայում և Օդեսայում։ Այդ վայրերից էր, որ Ռոքսանդրան իր ժամանակը նվիրեց բարեգործական գործունեությանը, գրեց իր հուշերը և դարձավ մարդասիրական գործերի ջերմ աջակից։


== Նվաճումներ ==
Ռոքսանդրայի ժառանգությունը ազդեցությունն էր ապագայի վրա։ Նա իր ետևից թողեց արդարացի վերաբերմունք Եվրոպայի բազմաթիվ պատերազմների ժամանակաշրջանում։ Նա ստեղծեց դպրոցներ և համառորեն բարձրաձայնեց օգնության, խնամքի, ապաստանի և կրթության հարցերը Հունաստանի անկախության պատերազմի ժամանակ (1821-1832)։ Որպես հունասիրության ջերմ կողմնակից, դրանից բացի նա ոգեշնչվել է 1821 թվականի հունական հեղափոխությունների և հետագա տարիների նշանավոր գործիչ և առաջին անկախ Հունական Հանրապետության (1827-1831) առաջին ղեկավար Իոաննիս Կապոդիստրիասից։


== Բարերարություն և ալտրուիզմ ==
Ռոքսանդրան  իր գործունեությամբ հովանավորել է ստեղծելու մի կազմակերպություն, որն օգնում էր անապահով երեխաներին առողջ ապրել։ Որպես բարերարություն նա Բեսարաբիայում գտնվող իր ընտանիքի տնտեսություններից հագուստ և սնունդ է տվել՝ օգնելով աղքատության մեջ գտնվող փախստականներին, որոնք հասել էին Օդեսա՝ օսմանցիների դեմ ազատության համար հույների երկար պայքարի և ապստամբության հետևանքով։ Նրա գործողությունները նախատեսված էին տուժածներին մշակույթ, ուսուցում և աշխատանք տալու համար։ Ռոքսանդրայի լուսավոր սոցիալական մոտեցումը հարգանքի է արժանացել ամբողջ աշխարհում։
Նա մահացել է 1844 թվականի հունվարի 16-ին, Օդեսայում։


== Տես նաև ==
Բուխարեստի իշխանական ակադեմիա և Յասիի իշխանական ակադեմիա
Յասիի համալսարան
Ալեքսանդր Մուրուզի
Իոան Ստուրդզա, Դիմիտրե Ստուրդզա


== Հանրագիտարաններ, գրքեր և քաղվածքներ ==
New International Encyclopedia, New York, Dodd & Mead
Encyclopedia DRANDAKI-Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια ΔΡΑΝΔΑΚΗ, Π.-volume 22, page 412 http://www.vikelaia.gr
Encyclopedia HARH PATSH-ΧΑΡΗ ΠΑΤΣΗ http://www.nlg.gr
Encyclopedia YDRIA-ΥΔΡΙΑ • Encyclopedia DOMH • Encyclopedia PAPYRUS-LAROUSSE-BRITANNICA-Νεώτερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό ΗΛΙΟΥ http://www.nlg.gr
A. Brezianu and V. Spanu, 2007, USA, Moruzi Constantin, History of Moldova 978-0-8108-5607-3
Maria Tsatsou, Ideogramma, Athens, Memoirs of Roxandra Sturdza


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
http://www.hellenicaworld.com/Greece/History/en/Phanariotes.html
https://books.google.ca/?hl=en  Roxandra Sturdza
https://argolikivivliothiki.gr Στούρτζα Ρωξάνδρα (1786-1844)