Օսվենցիցմի դաջվածք անողը

«Աուշվիցի դաջվածք անողը» (անգլ.՝ The tattooist of Auschwitz), սցենարիստ Հեզեր Մորիսի վեպը՝ հիմնված Լյուդվիգի (Լալե) Սոկոլովի իրական պատմության վրա, որը 1942 թվականին հայտնվել է Օսվենցիմ-Բիրկենաու համակենտրոնացման ճամբարում (գրող և հետաքննող լրագրող Քրիստին Քենելլին Օսվենցիմի ներկայացումը համարել է ոչ իրատեսական)։ Ստեղծագործությունն առաջին անգամ հրապարակվել է 2018 թվականի հունվարին Մեծ Բրիտանիայում Bonnier Zaffre հրատարակչության կողմից։


== Սյուժե ==
1942 թվական։ Վերադառնալով Սլովակիայի Կրոմպախի քաղաք՝ ծնողների տուն, Լալեն իմանում է, որ փոքր քաղաքներից հրեաներին հավաքում և ուղարկում են աշխատելու գերմանացիների համար։ Արդուկելով կոստյումը և հավաքելով իրերը՝ 24-ամյա տղան մեկնում է Պրահա։ Այնտեղից նրան տեղափոխում են Լեհաստան, և Լալեն հայտնվում է Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբարում։
Բանտարկյալների մեծ մասի նման Լալեն կառուցում է բարաքներ, և շուտով ծանր աշխատանքի ու ոչ բավարար սննդի հետևանքով լրջորեն հիվանդանում է։ Բծավոր տիֆով հիվանդանալուց և ապաքինվելուց հետո երիտասարդն իմանում է, որ իրեն անխուսափելի մահից փրկել է դաջվածք անողը՝ ֆրանսիացի Պեպանը։ Վերջինս Լալեին առաջարկում է դառնալ իր օգնականը։ Այժմ նրա հիմնական աշխատանքը դառնում է ճամբար ժամանող բանտարկյալների ձեռքին համարներ դաջելը։
Մի քանի ամիս անց այստեղ առաջին անգամ հայտնվում են աղջիկներ և կանայք. հերթական դաջվածքներն անելիս Լալեն ծանոթանում է Գիտայի՝ № 34902 բանտարկյալի հետ։ Չնայած անմարդկային պայմաններին և ծանր վիճակին՝ երիտասարդները սիրահարվում են միմյանց։
Օգտվելով իր արտոնություններից՝ Լալեն փորձում է օգնել իր ընկերներին, և հատկապես Գիտային և նրա ընկերուհիներին՝ գոյատևելու այդ դժոխքում. նրանց հետ կիսում է սնունդի, գտնում դեղամիջոցներ, այլ բանտարկյալների կողմից ձեռք բերված զարդերը փոխանակում շոկոլադով ու երշիկով, որ բերում են ազատ աշխատող մարդիկ։


== Հիմնական հերոսներ ==
Լալե – Լյուդվիգ Սոկոլով, կալանավոր № 32407, դաջվածք անող
Գիտա – Գիզելա Ֆորման, կալանավոր № 34902, ՍՍ վարչական կորպուսի աշխատակցուհի
Պեպան – դաջվածք անող
Հեսս – Ռուդոլֆ Հյոս, ճամբարի պարետ
Լեոն – Լալեի օգնականը
Բարեցկի – Շտեֆան Բարեցկի, Լալեի թիկնապահը, 1942 թվականի աշնանից մինչև 1945 թվականի հունվար եղել է բլոկի պետ Բիրկենաուի տղամարդկանց ճամբարում։ 1961 թվականին դատվել է Ֆրանկֆուրտում և դատապարտվել ցմահ ազատազրկման։ 1988 թվականին ինքնասպան է եղել։
Հուստեք – օբերշարֆյուրեր
Շվարցհուբեր – Յոհան Շվարցհուբեր, ճամբարի ավագ պարետ
Գերր Մենգելե – Յոզեֆ Մենգելե, ճամբարի բժիշկ
Սիլկա – Գիտայի ընկերուհին, ճամբարում բանտարկության ժամանակ գոյատևելու համար սեռական կապ է ունեցել ճամբարի ավագ պարետ Շվարցհուբերի հետ։ Ճամբարից ազատվելուց հետո դատապարտվել է որպես նացիստների հանցակից և դատապարտվել 15 տարվա տաճանակրության Սիբիրում։ Հետո վերադարձել է Բրատիսլավա։


== Ստեղծման պատմություն ==
Գիրքը, որը Մորիսի առաջին վեպն է, ի սկզբանե գրվել է որպես սցենար։ Լալեի պատմությունը գրել Մորիսին առաջարկել է նրա ու Լալեի որդու ընդհանուր ընկերը Լալեի կնոջ՝ Գիտայի մահվանից հետո։ Մորիսը հանդիպել է Լալեի հետ նրա մահվանից (2006 թվական) երեք տարի առաջ, լսել նրա պատմությունը Գիտայի հետ  Օսվենցիմում անցկացրաժ ժամանակի մասին և կատարել է նշումներ իր սցենարի համար։ Այդ հանդիպումների ժամանակ Լալեն Մորիսին պատմել է տրավմաների, ցավի և վերապրածի մեղքի մասին, որը ինքն զգացել է։
Լալեի հետ առաջին հանդիպումից վեց տարի անց Մորիսի բարեկամուհին նրան առաջարկել է պատմությունը ներկայացնել գրքի տեսքով։
2019 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ վեպը վաճառվել էր ավելի քան երեք միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհում։ 2018 թվականին Իռլանդիայում վաճառվել է «Օսվենցիմի դաջվածք անողը»» վեպի 61 391 օրինակ։ 2018 թվականին այն դարձել է «Նյու Յորք Թայմսի» թիվ 1 բեսթսելլեր և թիվ 1 «միջազգային բեսթսելլեր»։


== Թարգմանություններ ==
2018 թվականի նոյեմբերի տվյալներով՝ գիրքը թարգմանվել էր 17 լեզուներով։ Մինչև 2019 թվականի սեպտեմբեր պաշտոնական թարգմանությունները հրատարակվել են 47 լեզուներով։ Այդ թարգմանություններից մեկը  սլովակերեն է, որը եղել է Լալեի մայրենի լեզուն։ Մորիսը նշել է գրքի սլովակերեն տարբերակի թողարկումը Արևելյան Սլովակիայում՝ Կրոմպախիում, որտեղ ծնվել է Լալեն։


== Շարունակություն ==
2019 թվականին լույս է տեսել Մորիսի երկրորդ գիրքը, որը պատմում է Գիտայի ընկերուհի Սիլկա Քլայնի պատմությունը և կոչվում է  «Ճանապարհ Օսվենցիմից» (անգլ.՝ Cilka’s Journey)։


== Տես նաև ==
Նացիստական Գերմանիա
Մահվան ճամբարներ
Նյուրնբերգյան դատավարություն


== Ծանոթագրություններ ==