Գաբրիել Լեքեջյան

Գաբրիել Լեքեջյան (1853 կամ 1860 - 1920, հայտնի է նաև որպես Գ. Լեքեջյան), հայ նկարիչ և լուսանկարիչ, 1880-ականներից մինչև 1920-ական թվականները ակտիվ գործունեություն է ծավալել Կոստանդնուպոլսում և Կահիրեում։ Նրա կյանքի մասին քիչ բան է հայտնի, սակայն նա թողել է մի կարևոր ստեղծագործություն՝ իր «Photographie Artistique G. Lekegian & Cie» ստուդիայի անունով։ Օսմանյան Եգիպտոսի բազմաթիվ այժմ արդեն պատմական լուսանկարներով նա փաստագրել է երկիրը 19-րդ դարի սկզբին։ Ի թիվս այլ հավաքածուների, նրա լուսանկարները պահվում են Նյու Յորքի հանրային գրադարանում և Լոնդոնի Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանում։


== Կենսագրություն ==

Մոտ 1880 թվականին Լեքեջյանն ապրում էր Կոստանդնուպոլսում, այժմ՝ Ստամբուլում, որն այն ժամանակ Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաքն էր, որտեղ նա աշակերտել է իտալացի արտագաղթած նկարիչ Սալվատորե Վալերիին։ Աշխատելով ջրաներկով՝ Լեքեջյանն իր ուսուցչի մանրակրկիտ ոճով մի շարք կերպարային և ժանրային էտյուդներ է արել՝ ցուցադրելով Վալերիից և ֆրանսիացի ակադեմիական նկարիչ Ժան Լեոն Ժերոմից փոխառված արևելյան հակումներ։ Լեքեջյանի նկարները 1881 թվականին ցուցադրվել են Կոստանդնուպոլսում, իսկ 1885 թվականին՝ Լոնդոնում։ Դրանցից շատ քչերն են պահպանվել։ հայտնի է, որ Պոլսում պալատական պահակախմբի և ջրի սափորով կնոջ նկարները պահպանվել են։
Կահիրե տեղափոխվելուց հետո նա աշակերտել է հայկական կամ հունական լուսանկարչական ստուդիաներից մեկում։ Կահիրեի եվրոպական թաղամասում՝ Shepheard's Hotel-ի դիմաց իր ստուդիան հիմնելուց հետո, Լեքեջյանն իրեն դրսևորեց որպես «արտիստիկ» լուսանկարիչ։ Նրա աշխատանքներն առանձնանում էին գեղագիտական առումով և ավելի բարձր էին հիմնականում հայ, ֆրանսիացի կամ հույն (Ժան Պասկալ Սեբահ, Զանգակի եղբայրներ) մրցակիցների աշխատանքներից։

Հաջողակ գործարար Լեքեջյանը ստեղծել է Արևելքի բազմաթիվ էկզոտիկ պատկերներ, որոնք համապատասխանում էին նրա հիմնականում եվրոպացի և ամերիկացի հաճախորդների երևակայությանը։ Բացի այդ, նրա լուսանկարները գեղարվեստական փաստաթղթեր են ապահովել արևելագետ նկարիչների համար, ինչպիսին է Լյուդվիգ Դոյչը, որն իր նկարները ստեղծել է Փարիզի արվեստանոցում։ Ինչպես գրել է Իսրայելի թանգարանի լուսանկարչության բաժնի գլխավոր համակարգող Նիսսան Պերեսը՝ Դոյչի «Էլ Ազար - Կահիրեի արաբական համալսարան» և «Գրագիրը» նկարներում պատերի շարվածքի մանրամասները և տեսադաշտի անկյունը, անկասկած, համեմատելի են Լեքեջյանի նույն վայրերի լուսանկարների հետ։
Լեքեջյանը դարձել է եգիպտական թագավորական ընտանիքի սիրելի լուսանկարիչը։ Ընտանիքի անդամներից մի քանիսը, օրինակ՝ արքայադուստր Նազլին, արել են իրենց դիմանկարները։ Այն բանից հետո, երբ 1883-1884 թվականներին Լեքեջյանը դարձել է անգլո-եգիպտական բանակի պաշտոնական լուսանկարիչը, նրա բիզնեսն ավելի է բարգավաճել։ Նա գրքեր նկարազարդելու և տարածաշրջանում կառավարական շենքերի պատկերներ տրամադրելու պատվերներ է ստացել։ Այդ պատկերները համարվում են Լեքեջյանի ամենաքիչ հայտնի, բայց ուշագրավ գործերը՝ որպես վավերագրական լուսանկարչության վաղ ձևեր։
Բացի աճող թվով զբոսաշրջիկների համար հայտնի տեսարաններից, ինչպիսիք են բուրգերը, Լուքսորի տաճարը և Նեղոսի տեսարանները, Լեքեջյանը ստեղծել է նաև Եգիպտոսի պատմական շենքերի բազմաթիվ պատկերներ, ինչպես նաև տեսարաններ զինվորների, բեդվինների, այլ եգիպտացիների, ներառյալ՝ Սուդանից ներգաղթյալների առօրյա կյանքի լուսանկարները։ Ըստ Հայկական լուսանկարչության հիմնադրամի՝

 
Իր «Նոր Եգիպտոս» (1905 թ.) գրքում, որի համար Լեքեջյանը ներկայացրել էր շենքերի, բնիկ մարդկանց և Մուհամմադ Ալի փաշայի ձիավոր արձանի լուսանկարները, ամերիկացի ճանապարհորդական գրող Ամեդե Բեյլո դը Գերվիլը (1869-1913) գրել է. «Շատ քիչ լավ լուսանկարիչներ կան այստեղ՝ Եգիպտոսում, և ես պետք է խորհուրդ տամ այն սիրող լուսանկարիչներին, որոնք չեն զարգացնում իրենց աշխատանքները, շատ զգույշ լինել։ Ես ունեցել եմ բազմաթիվ սկավառակներ և ֆիլմեր, որոնք բացարձակապես փչացել են տգետների կողմից, որոնք իրենց անվանում են «մրցանակային լուսանկարիչներ»։ Կահիրեում գտնվողներին ես կարող եմ հիմնովին խորհուրդ տալ Մ. Լեքեջյանին կամ Մ. Դիտրիխին, արքունի լուսանկարչին։ 
Քանի որ Լեքեջյանը պատրաստում էր կոլոդիոնային պատկերներ 10×8 մեծ չափերից մինչև չափազանց մեծ՝ 20×16 չափեր, «Նոր Եգիպտոսի» հեղինակն այնուհետև գրել է, որ նա, «բացի որոշ ուշագրավ դիմանկարներից, ունի տեսարանների եզակի հավաքածու. ինչպես մեծ վերարտադրանկաներ, այնպես էլ փոստային բացիկներ»։
Անվանի այլ լուսանկարիչների գործերի հետ մեկտեղ, ինչպիսիք են Ֆելիքս Բեատոն, Ժան Պասկալ Սեբահը կամ Զանգակի եղբայրները, նրա նկարները հաճախ հրապարակվում էին Եգիպտոսի զբոսաշրջային վայրերը ցուցադրող ալբոմներում։ 1920-ականների սկզբին Լեքեջյանի ստուդիան հիմնականում պատրաստում էր դիմանկարներ և փոստային բացիկների հավաքածուներ նրա հին նեգատիվներից, և ենթադրվում է, որ նա փակել էր իր բիզնեսը և շուտով անցել թոշակի։


== Ճանաչում ==

Կահիրեի և Լուքսորի մերձակայքում գտնվող Հին Եգիպտոսի վայրերի նրա լուսանկարների հավաքածուն, ինչպես նաև տեղացի մարդկանց և իրադարձությունների պատկերները հրապարակվել են մոտ 1880 թվականին՝ «Եգիպտոսի լուսանկարները ցույց են տալիս Կահիրեն, Լուքսորը և Նեղոսի ափերը» խորագրով։
1889 թվականին Փարիզում կայացած միջազգային ցուցահանդեսում Լեքեջյանն արժանացել է «Պրոֆեսիոնալ գեղարվեստական լուսանկարչության» մեդալի, իսկ 1893 թվականին Չիկագոյում կայացած Համաշխարհային կոլումբիական ցուցահանդեսում նրան շնորհվել է գլխավոր մրցանակը։
2010 թվականին Իտալիայի Բոլոնիայի Մունիցիպալ միջնադարյան թանգարանը ներկայացրել է Memoires d'Egypte խորագրով ցուցահանդեսը Ֆելիքս Բեատոյի, Ֆելիքս Բոնֆիլսի, Անդրեաս Ռայզերի և Լեքեջյանի Մերձավոր Արևելքի պատմական լուսանկարների ուղեկցող կատալոգով։
Լեքեջյանի լուսանկարները Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանի, Wellcome Collection-ի, Լոնդոնի, շվեդական Հալվիլ թանգարանի, Նիդերլանդների Լեյդենի համալսարանի գրադարանի, Ռայսի համալսարանի TIMEA - Travelers in the Middle East Archive-ի և Նյու Յորքի հանրային գրադարանի թվային հավաքածուների մաս են։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Մատենագիտություն ==
Vaczek Louis (1981)։ Travelers in ancient lands: a portrait of the Middle East, 1839–1919։ Boston: New York Graphic Society։ ISBN 0-8212-1130-7։ OCLC 7577393 
Perez, Nissan N. (1988) Focus East: Early Photography in the Near East 1839-1885. New York: Harry N. Abrams, Inc., p.190
Peeters Agnes (1994)։ Palmen en tempels : fotografie in Egypte in de XIXe eeuw = la photographie en Egypte au XIXe siècle = 19th-century photography in Egypt (nl, en, fr)։ Leuven Paris: Peeters Peeters-France։ ISBN 2-87723-147-X։ OCLC 906661405 
Jacobson, Ken (2007). Odalisques & Arabesques: Orientalist Photography 1839–1925. London: Quaritch. ISBN 9780955085253, OCLC 883254420. p. 249–250
Hannavy John (2008)։ Encyclopedia of nineteenth-century photography։ New York, NY: Routledge։ ISBN 978-0-415-97235-2։ OCLC 123968757  p. 840
Golia Maria (2010)։ Photography and Egypt։ London: Reaktion։ ISBN 978-1-86189-543-1։ OCLC 318873198 
Ferri Antonio (2010)։ Memoires d'Egypte: da un album fotografico del 1895 : fotografie di Beato, Bonfils, Lekegian, Reiser (իտալերեն)։ Bologna: Bononia University Press։ ISBN 978-88-7395-552-8։ OCLC 710817016 
Petit A. (2011)։ Ägypten. Eine Reise durch drei Zeiten; Bildband der frühen Orientfotografie (գերմաներեն)։ BoD – Books on Demand։ էջեր 22–36։ ISBN 978-3-8423-6091-4 
Gordon Robert, Kurzwelly Jonatan (2018)։ «Photographs as Sources in African History»։ Oxford Research Encyclopedia of African History։ London: Oxford University Press։ ISBN 978-0-19-027773-4։ doi:10.1093/acrefore/9780190277734.013.250  


== Արտաքին հղումներ ==
Photographs by G. Lekegian on Google Arts &amp; Culture
Photographs by G. Lekegian in the Digital Collections of the New York Public Library
Photographs by G. Lekegian in the online collection of the Victoria and Albert Museum, London
Photographs by G. Lekegian at Rice University Digital Scholarship Archive