Սիմոն Սթևին

Սիմոն Սթևին (հոլ.՝ Simon Stevin, 1548[…], Բռյուգե - փետրվար 1620, Հաագա, Միացյալ պրովինցիաների հանրապետություն), ֆլամանդացի մաթեմատիկոս, մեխանիկ և ինժեներ։


== Կենսագրություն ==

Սիմոն Սթևինի կյանքի մասին մանրամասները մեզ չեն հասել։ Նա սկսել է որպես Բրյուգգեի վաճառական, մասնակցել է հոլանդական հեղափոխությանը։ Նրա ծննդյան և մահվան ստույգ ամսաթվերը հայտնի չեն, նույնիսկ պարզ չէ, թե որ քաղաքում է նա մահացել (կա՛մ Հաագայում, կա՛մ Լեյդենում)։ Հայտնի է, որ նա շատ է ճամփորդել առևտրային գործերով, ապա որոշ ժամանակ եղել է արքայազն Մորիցա Օրանսկու անձնական խորհրդականը։
Սիմոն Սթևինը առավել հայտնի դարձավ իր «Տասնորդական» (De Thiende) գրքի շնորհիվ, որը լույս է տեսել 1585 թվականին ֆլամենդերեն և ֆրանսերեն։ Հենց դրանից հետո Եվրոպայում սկսեց տասնորդական կոտորակների լայն օգտագործումը։ Տասնորդական հնդեվրոպական թվերը Եվրոպայում արմատավորվել են շատ ավելի վաղ՝ XIII դարից, իսկ ահա կոտորակները օգտագործվել են կամ բնական, կամ վեց տասնորդական, կամ մասշտաբային ամբողջական թվերի վրա։
Սթևինի տրակտատը պարունակում էր տասնորդական ֆրակցիաների թվաբանության գործնական նկարագրությունը, ինչպես նաև դրանց կիրառման օգտակարության վառ և լավ փաստարկված քարոզչությունը, մասնավորապես, միջոցառումների համակարգերում և դրամային գործում։
Տասնորդական ստորակետը (Անգլիայում՝ միանիվ ձեռնասայլակ) դեռ չի հորինել, և Սթիվենը հստակության համար մատնանշել է յուրաքանչյուր թվից (կամ դրանից հետո) մի խմբակի մեջ գտնվող իր լիազորությունների համարը, որը դրական է մի ամբողջ մասի համար, որը բացասական է մանտիսայի համար։
Սթևինի մեկ այլ արժանիքն անտիկ ավանդույթի հետ անջրպետն է և իռացիոնալ թվերի իրավունքների լիարժեք հավասարումը։ Իր «թվաբանություն» տրակտատում նա սահմանել է թիվը որպես «ինչ-որ բանի քանակի չափ» և հայտարարել, որ «դելիմայի միավորը», և որ ոչ մի իռացիոնալ, սխալ և այլն չկան։ Ինչ-որ զգուշությամբ նա օգտագործել է նաև բացասական թվեր։
Օրեմից հետո Սթևինը ներմուծեց կոտորակային (չնայած այս դեպքում ոչ տասնորդական) աստիճանի ցուցանիշներ (օրինակ՝ 2/3)։

Նա ապացուցեց մարմնի հավասարակշռությունը թեք հարթության վրա՝ ելնելով հավերժական շարժիչի անհնարինությունից։
Ստևինը ձևակերպել է ուժերի վեկտորային ավելացման կանոնը, ճիշտ է, միայն ուղղահայաց ուժերի մասնավոր դեպքի համար։ Ընդհանուր առմամբ, կանոնը սահմանել է Ռոբերվալը։

Մոտ 1600 թվականին Սթևինը համաքաղաքացիներին ցույց է տվել իր գյուտը՝ անիվներով ցամաքային առագաստանավը, և դրա վրա արքայազնին ափերի երկայնքով ավելի արագ է գլորել, քան ձիով։
1586 թվականին փորձարարական կերպով ապացուցեց, որ տարբեր զանգվածների մարմինները ընկնում են նույն արագացմամբ (հաճախ այս արդյունքը կապված է Գալիլեյի փորձերի հետ)։
Սթևինն ապացուցել է թեորեմը, ըստ որի հավասարակշռության դեպքում միատարր լողացող մարմնի ծանրության կենտրոնը պետք է բարձր լինի դուրս մղված հեղուկի ծանրության կենտրոնից։
Ի հավելում այս ամենի Սթևինը գրել է աշխատանքներ մեխանիկայի, երկրաչափության մասին, հորինել է կրկնակի հաշվապահական հաշվառում (դեբիտ/կրեդիտ)։ 1590 թվականին կազմել է աղյուսակներ, որոնցում նշվում է ցանկացած վայրում մակընթացությունների առաջացման ժամանակը՝ կախված Լուսնի դիրքից։
Սթևինը երաժշտության տեսության մի տրակտատի հեղինակ է («Van de spiegheling der singconst»), որը չի հրապարակվել հեղինակի կենդանության օրոք։
Առաջիններից մեկը, ով աջակցեց Կոպեռնիկոսի աշխարհի հելիոցենտրիկ համակարգին։


== Սթևինի աշխատանքներ ==

Tafelen van Interest, 1582;
Problemata geometrica, 1583;
De Thiende (La Theinde, Տասներորդ), 1585;
La pratique d’arithmétique, 1585;
L’arithmétique in 1585;
De Beghinselen der Weeghconst, 1586;
De Beghinselen des Waterwichts, 1586 (հիդրոստատիկա);
Vita Politica, 1590;
De Stercktenbouwing (ամրաշինական կառույցներ), 1594;
De Havenvinding, 1599;
De Hemelloop, 1608;
Wiskonstighe Ghedachtenissen
Castrametatio, dat is legermeting and Nieuwe Maniere van Stercktebou door Spilsluysen, 1617;
Vande spiegheling der singconst


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Архимед. Стевин. Галилей. Паскаль. Начала гидростатики. — М.-Л.։ ГТТИ, 1933.
История математики под редакцией А. П. Юшкевича в трёх томах. Том 1. С древнейших времен до начала Нового времени. Archived 2018-11-25 at the Wayback Machine. — М.։ Наука, 1970.
Мах Э. Механика. Историко-критический очерк её развития. — Ижевск։ РХД, 2000.