Մարդու իրավունքների պաշտպան

Մարդու իրավունքների պաշտպան, օմբուդսմեն, անկախ հասարակական փաստաբան պաշտոնատար անձ, որը նշանակվում է երկրի կառավարության կամ խորհրդարանի կողմից։ Վայելելով որոշ աստիճանի անկախություն՝ իրականացնում է պետական ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու խախտված իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանությունը։ Պաշտոնի պաշտոնական անվանումը տարբեր երկրներում տարբերվում է։
Առաջին անգամ խորհրդարանական օմբուդսմենի հիմնարկությունը եղել է Ռիխսթագը Շվեյցարիայում 1809 թվականին՝ համաձայն այս տարվա ընդունված սահմանադրության։
Երկար ժամանակ օմբուդսմենի ստեղծման գաղափարը չի ընդունվել այլ իրավական համակարգերում, բացի շվեդականից։ Միայն ժամանակի ընթացքում օմբուդսմենի պաշտոնը, շվեդական օրինակով, ներկայացվել է Հյուսիսային Եվրոպայի այլ երկրներում. 1919 թվականին Ֆինլանդիայում, 1952 թվականին Նորվեգիայում, իսկ մեկ տարի անց՝ Դանիայում։ Առաջին ոչ եվրոպական երկիրը, որն ընդունել է օմբուդսմենի պաշտոնը, 1962 թվականին եղել է Նոր Զելանդիան, առաջին սոցիալիստական պետությունը՝ Լեհաստանը (1987): Ներկայումս աշխարհի շուրջ 100 երկրներում օմբուդսմենները զբաղեցնում են իրենց պաշտոնները։


== Օմբուդսմեններ ==


=== Աբխազիա ===
Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակ։ 2016-2017 թթ. Դմիտրի Մարշան։ Ներկայումս պաշտոնը թափուր է։


=== Ավստրալիա ===
Ներկայումս պրոֆեսսոր Ջոն Մաքմիլան։


=== Ադրբեջան ===
2002 թվականի հուլիսի 2-ից մինչև ներկա ժամանակ Էլմիրա Սուլեյմանովա։ Մարդու իրավունքների կոմիսար՝ ընտրված խորհրդարանի կողմից։


=== Ալբանիա ===
2000 թվականի փետրվարի 16-ից մինչև ներկա ժամանակ Էմիր Դոբյանի  (ալբ․՝ Emir Dobjani), ժողովրդի պաշտպան (ալբ․՝ Avokati i Popullit)՝ վերընտրված 2005 թվականի փետրվարի 17-ին։


=== Հայաստան ===
2004 թվականի փետրվարի 19 — 2006 թվական — Լարիսա Ալավերդյան։ Մարդու իրավունքների պաշտպան, նշանակվել է նախագահի հրամանով։
2006 թվականի փետրվարի 20-2011 թվական — Արմեն Հարությունյան։
2011 թվականից՝ Կարեն Անդրեասյան
2016 թվականից` Արման Թաթոյան


=== Վրաստան ===
2004 թվականի սեպտեմբերի 16 — 2009 թվական — Սոզար Սուբարի, Վրաստանի ժողովրդական պաշտպան` հաստատված երկրի խորհրդարանի կողմից։
2008 թվականից — Գեորգի Տուգուշի։
2012 թվականի դեկտեմբերի 7-ից — Ուչա Նաունաշվիլի։


=== Ղազախստան ===
2002 — 2007 — Բոլատ Կենժեկեշեվիչ Բայկադամով (ծնվել է 1945 թվականին քաղաք Ալմաթիում)։
2007 թվականից — Շակիրով Ասկար Օրազալիևիչ (ծնվել է 1956 թվականին, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու, նախկին դիվանագետ)։


=== Ղրղզստան ===
2002 — 2008 թվականի փետրվար —  Տուրուսնուբայ Բաքիր, առաջին օմբուդսմեն (ղրղզ.՝ Акыйкатчы)
2008 — 2013 — Տուրուսնուբեկ Ակուն
2013 թվականից — Ամանբաև Բակտիբեկ Աբդիլաշիմովիչ
2015 թվականի դեկտեմբերի 30-ից — Օտորբաև Կուբատ Տաբիլդիևիչ


=== Լատվիա ===
2007 — 2011 — Ռոման Ապսիտիս
2011 թվականից — Յուրիս ՅանսոնսՕմբուդսմենը նշանակվում է Լատվիայի խորհրդարանի կողմից 5 տարով (իսկզբանե՝ 4): 1995 թվականից մինչեւ 2007 թվականի սկիզբը գործել է  Մարդու իրավունքների պետական բյուրոն։


=== Մոլդովա ===
Մոլդովայում օմբուդսմենը (խորհրդարանական փաստաբանը) նշանակվում է 1997 թվականի հոկտեմբերի 17-ի խորհրդարանական փաստաբանների № 1349-XIII օրենքի համապատասխան հոդվածների համապատասխան մասերով։
2008 թվականից Մոլդովայում օմբուդսմենի պարտականությունները կատարում են

Աուրելյա Գրիգորիուն
Տուդոր Լազերը
Անատոլի Մունտյանուն
Թամարա Պլեմեդլյալեն


=== Լեհաստան ===
Քաղաքացիական իրավունքների գծով հանձնակատար


=== Ռուսաստան ===
Մարդու իրավունքների հանձնակատարը Ռուսաստանի Դաշնությունում, նշանակվում է Պետական դումայի կողմից

1994—1995 — Սերգեյ Կովալյով Ադամովիչ, մարդու իրավունքների առաջին հանձնակատարը Ռուսաստանի Դաշնությունում
1998—2004 — Միրոնով Օլեգ Օրեստովիչ
2004 թվականի փետրվարի 13-ից — Վլադմիր Լուկին Պետրովիչ
2014 թվականի մարտի 18-ից — Էլա Ալեքսանդրովնա Պամֆիլովա
2016 թվականի ապրիլի 22-ից — Տատյանա Նիկոլաևնա2009 թ. Սեպտեմբերի 1-ին ստեղծվեց ՌԴ նախագահի հովանու ներքո գտնվող Երեխաների իրավունքների հանձնակատարի պաշտոնը

2009 թվականի սեպտեմբերի 1 — 2009 թվականի դեկտեմբերի 29 — Ալեքսեյ Իվանովիչ Գոլովան
2009 թվականի դեկտեմբերի 30-ից — 2016 թվականի սեպտեմբերի 9 — Պավել Ալեքսեյեվիչ Աստախով
2016 թվականի սեպտեմբերի 9-ից Աննա Յուրևնա ԿուզնեցովաՌուսաստանի ձեռներեցների իրավունքների պաշտպանության հանձնակատար

2012 թվականի հունիսի 21-ից — Բորիս Յուրևիչ Տիտով։Ուսանողների իրավունքների պաշտպանության հանձնակատարը Ռուսաստանում

2012 թվականի դեկտեմբերի 24-27-ին ինտերնետային քվեարկություն  http://vote.stud-forum.ru Archived 2018-11-11 at the Wayback Machine. կայքում Ռուսաստանի Դաշնության Կրթության եւ գիտության նախարարության հանձնակատարի պաշտոնի ընտրման համար։
2013 թվականի հունվարի 24-ից — Արտյոմ Խրոմով


== Ուկրաինա ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի մարդու իրավունքների հանձնակատար

1998-2012 — Նինա Իվանովնա Կարպաչյովա
2012 թվականի ապրիլից — Վաելրիա Վլադիմիրովնա ԼուտովսկայաՈւկրաինայի երեխաների իրավունքների հանձնակատարը
Օգոստոսի 11-ից Ուկրաինայում ներմուծվում է երեխայի իրավունքների հանձնակատարի պաշտոնը։

Օգոստոսի 11-ից մինչեւ 2014 թ. Փետրվարի 24 — Յուրի Ալեքեյևիչ Պավլենկո
2014 թվականի դեկտեմբերի 18-ից — Նիկոլայ Միխայիլովիչ Կուլեբա2014 թվականի դեկտեմբերից բիզնես-օմբուդսմեն — Ալգիրդաս Շեմետա


== Ուզբեկստան ==
2015 թվականի մայիսի 15-ից — Ուլուգբեկ Մուխամադիև
1995 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2015 թվական — Սայերա Շարաֆովնա Ռաշիդովնա


== Տաջիկստան ==
2008 թվականից — Զարիֆ Ալիզոդա։ Մարդու իրավունքների առաջին հանձնակատարը Տաջիկստանում։ Ընտրությունների ժամանակ նա կառավարելիս է եղել Տաջիկստանի սահմանադրական դատարանի նախագահի պաշտոնը։


== Ֆինլանդիա ==
2010 թվականից — Պետրի Յասկելյայնեն
Երեխայի պաշտպաններ

Մարիա Աուլա (2005—2014)
Թոմաս Կուրտիլա (2014-ից)


== Էստոնիա ==
Էստոնիայում Երեխայի իրավունքների պաշտպանության օմբուդսմենի գրասենյակը ստեղծվել է 2011 թ. մարտի 19-ին եւ նշանակվել է պետական մակարդակով վստահված արդարադատության կանցլերին, որի պաշտոնը 2008 թվականի մարտից զբաղեցրել է իրավաբան և փաստաբան Ինդրեկ Թեդերը (էստ․՝ Indrek Teder): Էստոնիայի մայրաքաղաքում՝ Տալլինում, 2012 թվականին ստեղծվել է նաև քաղաքային օմբուդսմենի պաշտոնը։ 2012 թվականի հունիսի 1-ից այն զբաղեցրել է Յուրի Կալյուեվը(էստ․՝ Jüri Kaljuvee): Տալլինի քաղաքապետարանի ընդդիմությունը քննադատել է այդ որոշումը, քանի որ քաղաքային օմբուդսմենի պաշտոնը «հարկավոր չէ եւ հարկ կլինի վճարել հարկատուների գրպաններից»։
Այլ պետություններ

Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետություն - Վ. Կալո (2006-ից 2017), Վ. Կոսինսկի (2017-ից)
Հարավային Օսիա - Ի. Տասոև (2012-ից)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան