Վիգեն (երգիչ)

Վիգեն (ի ծնե՝ Վիգեն Տերտերյան, պարսկերեն՝ ویگن دردریان, անգլ.՝ Viguen Derderian, նոյեմբերի 23, 1929(1929-11-23), Համադան, Իրան - հոկտեմբերի 26, 2003(2003-10-26), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), իրանահայ էստրադային երգիչ և դերասան, հայտնի էր որպես «Իրանական փոփի արքա» և «Ջազի սուլթան»։ Հայտնի է ամբողջ Մերձավոր Արևելքում։ Վիգենը երգում էր ինչպես պարսկերեն, այնպես էլ հայերեն։ Կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է ԱՄՆ-ում։
Վիգենը իրանահայ էր և պարսկական փոփի ոսկե դարաշրջանում (1970-ականների սկիզբ) մինչև 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխությունը իրանցի շատ կատարողներ և հայտնիներ, այդ թվում՝ Դելկեշը, Պուրանը և Էլահեն, ասոցացվում էին նրա հետ։
Վիգենի նորարարական և լավատեսական երաժշտական ոճը մեծ ազդեցություն ունեցավ իրանական երաժշտության նոր ժանրի ճանապարհը հարթելու վրա։ Այն ազդված էր Արևմտյան Եվրոպայի և Լատինական Ամերիկայի ոճերից։ Նրա երաժշտական և կատարողական տաղանդները շուտով գրավեցին իրանցի շատ հայտնի բանաստեղծների և երգահանների ուշադրությունը, ինչպիսիք են Փարվիզ Վաքիլին և Քարիմ Ֆաքուրը, և նրանք միասին ստեղծեցին իրանական ամենահիշարժան երգերը։


== Վաղ կյանք ==
Վիգենը ծնվել է Իրանի արևմտյան Համադան քաղաքում՝ ութ երեխաներ ունեցող իրանահայ ընտանիքում։ Նրա հայրը մահացել է թոքաբորբի հետ կապված բարդություններից, երբ Վիգենն ընդամենը ութ տարեկան էր։ Մայրը և ավագ եղբայր Զավենը նրան մեծացրել են ընտանեկան անհամաձայնության պատճառով հայրենի տնից հեռանալուց հետո։ Նրա ավագ եղբայր Կարոն իրանցի հայտնի բանաստեղծ էր և գրել է Վիգենի «Lala'ee» («Օրորոցային») հայտնի երգի բառերը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա ընտանիքը տեղափոխվել է հյուսիսային Թավրիզ քաղաք, որտեղ տեղի ադրբեջանցի ազգայնականները խորհրդային օկուպացիոն ուժերի օգնությամբ այդ տարածքում հռչակել էին անջատողական հանրապետություն։ Այստեղ Վիգենը ռուս զինվորից գնել է իր առաջին կիթառը և հայտնաբերել, որ ամերիկյան, իտալական և իսպանական երաժշտությունն իրեն հոգեհարազատ է։ Այդ մեղեդիներից շատերը սկսեցին հնչել պարսկերեն բառերով և դարձան ու մինչ օրս մնում են Իրանի ամենահայտնի երգերից։


== Գեղարվեստական վերելք ==
Պատանի հասակում Վիգենը տեղափոխվել է Թեհրան և 1951 թվականին սկսել է հանդես գալ մայրաքաղաքի հյուսիսային ծայրամասում գտնվող «Café Shemiran» բարձրակարգ ռեստորան-բարում։
Իրանի որոշ երկրպագուների կողմից Վիգենը հավասարեցվում էր Էլվիս Փրեսլիին. կենսուրախ տեսքը և բարձրահասակ ու մարզական կազմվածքը լրացնում էին նրա՝ որպես Իրանի առաջին տղամարդ փոփ-աստղի գրավչությունը, հատկապես իրանցի երիտասարդ կանանց շրջանում այն ժամանակ, երբ 1950-ական և 60-ական թվականներին ազատական գաղափարները հաստատվել էին երկրում։ Նա նաև իրանցի առաջին դերասաններից էր, ով ելույթ է ունեցել կիթառով։


== Ավելի ուշ աշխատանքներ ==
1971 թվականին Վիգենը տեղափոխվել է ԱՄՆ և հաստատվել Կալիֆոռնիայում։ Նա ամեն տարի վերադառնում էր Իրան՝ համերգներ տալու և Վեգասի ոճով ելույթ ունենալու գիշերային ակումբներում։ 1979 թվականի իսլամական հեղափոխությունից հետո նա աքսորվել է Միացյալ Նահանգներ, քանի որ Իրանում փոփ երաժշտությունն այլևս թույլատրված չէր։ Իր կարիերայի 50-ամյակը նա նշել է 2001 թվականի փետրվարին Լոս Անջելեսի Հոլիվուդյան պալադիումում։
Նրա ամենանշանավոր երգերից են՝ «Baroon Barooneh» («Անձրև է գալիս»), «Asb-e Ablagh» («Զտարյուն ձի»), «Mahtab» («Լուսնի լույս»), «Lala'ee» («Օրորոցային»),«Gol-e Sorkh» («Կարմիր վարդ»), «Ragheeb» («Մրցակից»), «Simin-bari» («Սիմին-բարի»), «Awazekhan» («Երգիչ») և «Del-e Divaneh» («Խենթ սիրտ»)։ Իր երկարամյա գործունեության ընթացքում Վիգենը ձայնագրել է ավելի քան 600 երգ։


== Կինոյում ==
Վիգենի նորամուտը կինեմատոգրաֆում տեղի է ունեցել 1955 թվականին, երբ նրան հայտնաբերել է իրանահայ անվանի ռեժիսոր Սամուել Խաչիկյանը՝ իր «Chaharrah-e Havades» («Իրադարձությունների խաչմերուկ») ֆիլմում դեր կատարելու համար։ Հետագա տարիներին նա խաղացել է Խաչիկյանի և այլ պրոդյուսերների բազմաթիվ այլ կինոնկարներում, այդ թվում՝«Zalembala» (1956, Սիամակ Յասամի), «Tappeh-eh Eshgh» (1959, Խաչիկյան), «Arshin Malalan» և «Cheshmeh Oshagh» (1960, Սամադ Սաբահի), «Atash Khakestar» (1961, Խոսրո Փարիզի), «Arooseh Darya» (1965, Արման)։ Ավելի ուշ նա հիմնադրել է «Viguen Film»-ը՝ սեփական կինոնկարներ արտադրելու համար, բայց այդ գործին հետամուտ չի եղել։


=== Ֆիլմագրություն ===


== Անձնական կյանք ==
Վիգենի առաջին կնոջ անունը Օլգա էր, նրանք ունեին երեք դուստր՝ դերասանուհի Այլինը (հայտնի է նաև որպես Էյլին կամ Էյլեն), Այլինի երկվորյակ քույրը՝ երգչուհի Ժակլին Մյունսը (հայտնի է նաև որպես Ջաքլին կամ Ժակլին) և Քեթրինը։
Նրա երկրորդ կնոջ անունը Նադյա էր, և նրանք ունեցել են մեկ դուստր՝ Էվելին, և մեկ որդի՝ Էդվին Տերտերյան անունով։
Նրա երրորդ կինը Կարեն Հոլստոն Տերտերյանն էր (1951–2015), և նա ուներ խորթ դուստր՝ Ռոբին Նավոն Բրեյքֆիլդ։


== Մահ ==
Վիգենը մահացել է տանը 2003 թվականի հոկտեմբերի 26-ին քաղցկեղից։ Թաղված է Կալիֆոռնիայի Ուեսթլեյք Վիլիջ քաղաքում գտնվող Pierce Brothers Valley Oaks գերեզմանատանը։
Կյանքի ընթացքում Վիգենը ձայնագրել է ավելի քան վեց հարյուր երգ, նկարահանվել է վեց կինոնկարում և հյուրընկալվել հայտնի հեռուստատեսային շոուներում, այդ թվում՝ The Bob Hope Show, The Jack Benny Show և «Անհնարին առաքելություն» հեռուստասերիալում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Dehkordi Morteżā Ḥoseyni (2010)։ «DARARIĀN, Vigen»։ Encyclopaedia Iranica 
Vigen Death in BBC
Vigen Biography on BBC Persian
Vigen Bio on Iranian Chamber
Sheet Music of songs by Viguen