Շամպինյոն երկսպոր

Շամպինյոն (լատ.՝ Agaricus bisporus), ագարիկոն, աղարիկոն, թնոպի, բազիդիավոր սնկերի ցեղ։ Հայտնի է 80 տեսակ։ Agaricaceae ընտանիքի Basidiomycetes դասի Psalliota ցեղին պատկանող և մի քանի ուտելու համար պիտանի և ոչ պիտանի՝ թունավոր ենթատեսակներ ընդգրկող սապրոտրոֆիկ սնուցումով «ապրող» սնկերից է։


== Անվանում ==
Հայերենում տարածված են ոչխարասունկ, սարի սունկ և այլ անուններ։ Ոչխարասունկ անունն ստացել է սարերում արածող ոչխարների անցած տեղերում աճելու համար։ Շամպինյոն անունը գալիս է ուղղակի «սունկ» նշանակող ֆր.՝ champignon բառից։


== Կենսաբանական նկարագիր ==

Ունի երեք տարատեսակ՝

սպիտակ,
բաց դեղնավուն
դարչնագույն։Գլխարկը (տրամագիծը՝ 3-13 սմ) բարձիկանման է, մսալի, ամուր, սպիտակ, կեղտոտ-սպիտակ, հետագայում՝ գրեթե դարչնագույն՝ ավելի բաց գունավորված եզրերով, երբեմն կենտրոնում՝ թեփուկավոր։ Թիթեղները խիտ են, ազատ, սկզբում՝ վարդագույն, ապա՝ մուգ դարչնագույն։ Սպորափոշին մուգ դարչնագույն է։ Պտղամիսը սպիտակ է, կտրվածքում՝ վարդագույն, հաճելի սնկային համով և բույրով։
Ոտիկը (երկարություն՝ 3-10 սմ, հաստություն՝ 2-4 սմ) գլանաձև է, ամուր, հարթ, սպիտակ, հետագայում՝ գորշացող, հաստ, ամուր օղակով։


== Հայաստանում ==
ՀՀ-ում՝ 11 տեսակ՝

Շամպինյոն սովորական (A. campestris),
Շամպինյոն դաշտային (A. arvensis),
Շամպինյոն անտառային (A. silvaticus) և այլն։Առավել տարածված և լայնորեն օգտագործվող տեսակը

Շամպինյոն երկսպորավորն (A. bisporus) է։


== Տարածում և էկոլոգիա ==
Աճում է ամենուրեք՝ մեծ խմբերով, առավելապես՝ գոմաղբով պարարտացված հողի վրա, այգիներում, պարտեզներում, ջերմոցներում և արոտավայրերում։
Ընդհանուր՝ Հյուսիսային Ամերիկա, Եվրոպա, Հարավային Կովկաս (Վրաստան, Հայաստան)։ Եվրոպայի մի շարք երկրներում հազվադեպ է հանդիպում։ Հայաստանում հայտնաբերված է Արագածի ֆլորայի շրջանում՝ Արխաշան գետի ափ, Սևանի շրջակայքում։
Շամպինյոնի մշակումն ունի բավականին հին պատմություն։ Ըստ մի շարք հետազոտողների՝ մշակովի շամպինյոնը պատկանում է Psalliota campestris տեսակին։ Սակայն կան և հակառակ տեսակետներ, ըստ որոնց մշակովի շամպինյոնը հավաքական տեսակ է։ Դրա էությունն այն է, որ արհեստական մշակման համար ստեղծված են շամպինյոնի մի շարք տեսակներ, որոնք իրարից տարբերվում են և ձևաբանական, և կենսաբանական հատկանիշներով։


== Նշանակություն և կիրառում ==
Ամենաբւսրձրորակ ուտելի սնկերից է։ Օգտագործվում է թարմ, թթու և աղ դրած։ Արհեստականորեն աճեցվում է շատ երկրներում, այդ թվում՝ ՀՀ-ում՝
հատուկ սնկանոցներում։ Աշխարհում աճեցվող սնկերի արտադրանքի ծավալում զբաղեցնում է առաջին տեղը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Жизнь растений / гл. ред. А. А. Фёдоров. — М.: «Просвещение», 1976. — Т. 2. Грибы (под ред. М. В. Горленко). — С. 286—288).
Benjamin Denis R. (1995)։ Mushrooms: poisons and panaceas—a handbook for naturalists, mycologists and physicians։ New York: WH Freeman and Company։ ISBN 0-7167-2600-9 
Genders Roy (1969)։ Mushroom Growing for Everyone։ London: Faber։ ISBN 0-571-08992-5 
Kuo, M. (January 2004)։ «Agaricus bisporus: The common mushroom»։ MushroomExpert.Com 
City of Hope Research [1] Archived 2013-06-23 at the Wayback Machine.


== Արտաքին հղումներ ==

Սովորական սնկերի բաղադրության լիարժեք տեղեկատվություն(անգլերեն)
Սնկերի եփման խոհարարական բաղադրատոմսեր(անգլերեն)
Complete common mushroom nutrition info
Mushroom cookbook and information
Information about a human study with Agaricus bisporus taking place at the City of Hope. Archived 2013-06-23 at the Wayback Machine.
A high-definition video of a French cave of " Champignons de Paris " closed in 2009.