Արցախի դատական համակարգ

Արցախի Հանրապետության դատական համակարգ, Արցախի Հանրապետության տարածքում արդարադատություն իրականացնող պետական իշխանության մասնագիտացված մարմինների համակարգ։ Դատական իշխանությունը պետական իշխանության հատուկ, անկախ մարմիններին՝ դատարաններին պատկանող բացառիկ իրավունքն է հատուկ դատավարական կարգով քննել է իրավական վեճերն օրինակության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և վերականգման նպատակով։


== Կառուցվածք ==


=== ԼՂՀ-ի դատարաններ ===
ԼՂՀ դատարաններն անկախ են, դատավորները՝
անփոփոխելի, պաշտոնավարում են մինչ 65 տարին
լրանալը։ Դատավորի լիազորությունները դադարեցվում են միայն Սահմանադրությամբ և օրենքով նախատեսված դեպքերում։
Դատական համակարգը բաղկացած է ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի, վերաքննիչ և գերագույն, ինչպես նաև օրենքով նախատեսված մասնագիտացված դատարաններից։


=== ԼՂՀ բարձրագույն դատական մարմին ===
ԼՂՀ բարձրագույն դատական մարմինը Գերագույն դատարանն է, որը բաղկացած է սահմանադրական և վճռաբեկ
պալատներից։ Գերագույն դատարանի նախագահին և
մյուս դատավորներին նշանակում է Ազգային Ժողովն՝ հանրապետության նախագահի առաջարկությամբ։


=== ԼՂՀ-ի Արդարադատության խորհուրդ ===
ԼՂՀ-ում գործում է նաև Արդարադատության խորհուրդը, որը կազմված է 5 դատավորից և նախագահի
ու Աղգային Ժողովի նշանակած 2-ական իրավաբաններից։
Գերագույն դատարանի նախագահներ են եղել Նիկոլայ Դադայանը (1991-2002), Վլադիմիր Հովսեփյանը (2002-2007), Արարատ Ղանիելյանը (2007-2010), 2010 թվականից Արամայիս Ավագյանն է։


=== ԼՂՀ դատախազություն ===
Միասնական համակարգ
է, որը ղեկավարում է նախագահի առաջադրմամբ Ազգային Ժողովի
նշանակած (6 տարի ժամկետով) գլխավոր դատախազը։
Դատախազությունն օրենքով սահմանված դեպքերում ու կարգով հարուցում և իրականացնում է քրեական հետապնդում, դատարանում պաշտպանում է մեղադրանքը, հսկողություն է իրականացնում պատիժների ու հարկադրանքի այլ միջոցների կիրառման օրինականության նկատմամբ և այլն։ ԼՂՀ Կառավարության նիստ
ԼՂՀ գլխավոր դատախազներ են եղել Յուրի Սահակյանը
(1992-1993), Վլադիմիր Գասպարյանը (1994-1995), Մավրիկ Ղուկասյանը (1995-2006), Արմեն Ջալինյանը (2006-2007),
2007-ից Արշավիր Ղարամյանն է։


== ԼՂՀ մարդու իրավունքների պաշտպան ==
Մարդու իրավունքների պաշտպանը (ՄԻՊ) անկախ
պաշտոնատար անձ է, որն իրականացնում է պետական և
տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց կողմից մարդու և քաղաքացու խախտված իրավունքների վերականգնումն ու ազատությունների պաշտպանությունը։ ՄԻՊ-ն անփոփոխելի է։ ԼՂՀ
ՄԻՊ-ն ստեղծվել է 2009-ին։
ԼՂՀ ՄհՊ-ը Յուրի Հայրապետյանն է։


== ԼՂՀ վերահսկիչ պալատ ==
Վերահսկիչ պալատը (ՎՊ) անկախ մարմին է, որը
հսկողություն է իրականացնում բյուջետային միջոցների, օտարերկրյա պետություններից և միջազգային կազմակերպություններից ստացված փոխառությունների
ու վարկերի, պետական ու համայնքային սեփականության
օգտագործման նկատմամբ։ ՎՊ-ի գործունեության
ծրագիրը հաստատում է Աժ-ն։ ԼՂՀ ՎՊ-ն ստեղծվել է
2008-ին (նախագահ՝ Արմեն Մոսիյան)։
Նույն անձը չի կարող 2-ից ավելի անգամ անընդմեջ նշանակվել ԼՂՀ գլխավոր դատախազ, ՄԻՊ և ՎՊ նախագահ,
իսկ վերջիններս իրենց պաշտոնավարության ընթացքում չեն կարող պաշտոն զբաղեցնել պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում կամ առևտրական կազմակերպություններում, զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, կատարել վճարովի այլ աշխատանք՝ բացի գիտական, մանկավարժ, և ստեղծագործ, աշխատանքից։


== Տես նաև ==
Հայաստանի Հանրապետության դատական համակարգ


== Արտաքին հղումներ ==
Արցախի դատական համակարգ