Օլիվեր Կրոմվել

Օլիվեր Կրոմվել (անգլ.՝ Oliver Cromwell, ապրիլի 25 (մայիսի 5), 1599[…], Հանթինգդոն, Քեմբրիջշիր, Քեմբրիջշիր, Անգլիա - սեպտեմբերի 3 (13), 1658[…], Վեստմինստեր, Մեծ Լոնդոն, Անգլիա և , Commonwealth of England), Անգլիական հեղափոխության առաջնորդ, նշանավոր զորավար և պետական գործիչ։ 1643-1650 թվականներին՝ Անգլիայի խորհրդարանի բանակի գեներալ-լեյտենանտ, 1650-1653 թվականներին՝ լորդ-գեներալ, 1653 - 1658 թվականներին՝ Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի լորդ-պրոտեկտոր։ Օլի­վե­ր Կրոմվելը մե­ծա­ցել է պու­րի­տա­նա­կան (կրո­նա­կան ուղ­ղու­թյուն Անգ­լի­ա­յում) ըն­տա­նի­քում։ Հոր մա­հից հե­տո մեկ­նել է Լոն­դոն՝ իրա­վունք ու­սում­նա­սի­րե­լու։ Քա­ղա­քա­կան գոր­ծու­նե­ու­թյունն սկսել է 1628 թվականից, երբ ա­ռա­ջին ան­գամ ընտր­վել է Հա­մայնք­նե­րի պա­լա­տի պատ­գա­մա­վոր։ 1640 թվականից ընդ­դի­մու­թյան գոր­ծիչ­նե­րից էր։
Ստյո­ւարտ­նե­րի դեմ  նրա ճա­ռերն աչ­քի են ըն­կել բուր­ժո­ւա­զիա­յի և նոր ազն­վա­կա­նու­թյան շա­հե­րի պաշտ­պա­նու­թյամբ։ Թա­գա­վո­րի դեմ քա­ղա­քա­ցի­ա­կան պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ Կրոմ­վելն ստեղ­ծել է բա­նա­կի նոր տե­սակ՝ «եր­կա­թ­յա» կար­գա­պա­հու­թյամբ, որն ստա­ցել է «եր­կա­թա­կո­ղե­րի բա­նակ» ան­վա­նու­մը և դար­ձել վե­րա­կազմ­ված խորհր­դա­րա­նա­կան բա­նա­կի կո­րի­զը։
1645 թվականի հու­նի­սի 14-ին Նես­բի գյու­ղի մոտ տե­ղի ու­նե­ցած ճա­կա­տա­մար­տում ջախ­ջա­խել է Կար­լոս I Ստյո­ւար­տի բա­նա­կը։ 1650 թվականին Կրոմ­վե­լը պաշ­տո­նա­պես նշա­նա­կվել է լորդ-­գե­նե­րալ՝ հան­րա­պե­տու­թյան բո­լոր զին­ված ու­ժե­րի գլխա­վոր հրամանատար։ 1649-1650 թվականներին անգ­լի­ա­կան բա­նա­կը դա­ժա­նո­րեն ճնշել է դեռևս 1641 թվականին ծա­գած իռ­լան­դա­կան ազ­գա­յին ապստամբությունը։
1650-1652 թվականներին Կրոմ­վե­լը հնա­զան­դեց­րել և Անգ­լի­ա­յին է մի­աց­րել Շոտլանդի­ան։ 1653 թվականի դեկ­տեմ­բե­րի 16-ին Կրոմ­վե­լի և բա­նա­կի խորհր­դի ձեռ­նար­կած պե­տա­կան հե­ղաշր­ջու­մը փաս­տո­րեն վե­րաց­րել է հան­րա­պե­տու­թյու­նը և հաս­տա­տել ռազ­մա­կան բռնա­պե­տու­թյուն լորդ-պրո­տեկ­տոր Օլի­վեր Կրոմ­վե­լի մի­անձ­նյա իշ­խա­նու­թյամբ։
Հատ­կա­պես ակ­տիվ են եղել Կրոմ­վե­լի գա­ղու­թա­կա­լա­կան ձեռ­նար­կում­նե­րը։ Կրոմ­վե­լի մա­հից կարճ ժա­մա­նակ անց վե­րաց­վել է պրո­տեկ­տո­րա­տի վար­չա­կար­գը։ Երկ­րում ստեղծ­վել է քա­ղա­քա­կան խառ­նակ իրա­վի­ճակ, ակ­տիվացել են ժո­ղովր­դա­կան շար­ժում­նե­րը։
Այս պայ­ման­նե­րում բուր­ժու­ա­ազն­վա­կա­նա­կան շրջան­ներն ան­հրա­ժեշտ են հա­մա­րել վե­րա­կանգ­նել մի­ա­պե­տու­թյու­նը և Ստյո­ւարտ­նե­րի գա­հը։ 1660 թվականի ապ­րի­լին Լոն­դո­նում գու­մար­ված Սահ­մա­նա­դիր խորհր­դա­րա­նը Կարլոս I-ի որ­դուն հռչա­կել է թա­գա­վոր։


== Արտաքին հղումներ ==
Adamson, John (1990), «Oliver Cromwell and the Long Parliament», in Morrill, John, Oliver Cromwell and the English Revolution, Longman, ISBN 0-582-01675-4 
Adamson, John (1987), «The English Nobility and the Projected Settlement of 1647», Historical Journal 30 (3) 
BBC staff (3 October 2014), «The Execution of Charles I», BBC Radio 4—This Sceptred Isle—The Execution of Charles I., BBC Radio 4, http://www.bbc.co.uk/radio4/history/sceptred_isle/page/65.shtml?question=65, վերցված է 2007 թ․ նոյեմբերի 4 
Carlyle, Thomas, ed։ (1845), Oliver Cromwell's letters and speeches, with elucidations (1904 տպ.), http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98993729 
Churchill, Winston (1956), A History of English Speaking Peoples:, Dodd, Mead & Company, p. 314 
Coward, Barry (2003), The Stuart Age: England, 1603–1714, Longman, ISBN 0-582-77251-6 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Օլիվեր Կրոմվելի մասին հոդվածը Հայկական հանրագիտարանի կայքում