Յանա Նովոտնա

Յանա Նովոտնա (չեխ․՝ Jana Novotná [ˈjana ˈnovotnaː], հոկտեմբերի 2, 1968(1968-10-02), Բռնո - նոյեմբերի 19, 2017(2017-11-19), Չեխիա), չեխ նախկին պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի։ Նա հաղթանակ է տարել 1998 թվականի Մեծ Սաղավարտի Ուիմբլդոնի մրցաշարի կանանց մենախաղում և եզրափակիչ է դուրս եկել նախորդ երեք խաղարկություններում։ Նովոտնան նաև շահել է Մեծ Սաղավարտի զուգախաղի մրցաշարերի 12 տիտղոսներ և 4 տիտղոս Մեծ Սաղավարտի խառը զուգախաղերում։ Նովոտնան մենախաղի իր ամենաբարձր վարկանիշին հասել է 1997 թվականին՝ № 2 և զուգախաղի № 1 վարկանիշին 1995 թվականին։


== Մարզական կարիերա ==
Յանա Նովոտնան պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1987 թվականի փետրվարին։ Իր կարիերայի առաջին տարիներին նա առավել հայտնի էր որպես զուգախաղի թենիսիտուհի։ 1990-ական թվականների սկզբին Նովոտնան սկսում է հաջողությունների հասնել Մեծ Սաղավարտի մենախաղերի մրցաշարում, այն բանից հետո, երբ նրա մարզիչն է դառնում Մեծ Սաղավարտի նախկին չեմպիոն Հանա Մանդլիկովան։ Նախկինում նրա մարզիչն էր Մայկ Էստեպը։


=== 1990 թվական ===
1990 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում Նովոտնան, ով «դասակարգված» էր 11 համարի տակ, հասնում է այդ մրցաշարի մենախաղում իր լավագույն արդյունքին։ Հասնելով 1/16 եզրափակիչ, նա բախվում է արգենտինուհի Գաբրիելա Սաբատինիի հետ («դասակարգված» 4-րդ համարի տակ)։ Նրանց միջև կայացած նախկին չորս հանդիպումներում Սաբատինին առավելության էր հասել երեքում, այդ թվում երկու անընդմեջ հաղթանակի։ Այս անգամ ուժերի դասավորությունը հակառակ է լինում և Նովոտնան հաղթանակ է տանում 6-4, 7-5 հաշվով։ Հետագա փուլերում՝ քառորդ եզրափակիչում, նրան բաժին է հասնում 8-րդ «դասակարգված» Մատերինա Մալեևան Բուլղարիայից։ Իր նախկին երկու հանդիպումներում Նովոտնան նրան պարտվել էր երկու անգամն էլ և հաշվի առնելով Մալեևայի հաջողությունները, թվում էր թե Նովոտնան կկրի իր երրորդ պարտությունը։ Այնուամենայնիվ, Նովոտնան իր մեջ ուժեր է գտնում հաղթելու հակառակորդին՝ 4-6, 6-2, 6-4։ Կիսաեզրափակիչ փուլում նրան բաժին է հասնում 1-ին «դասակարգված» Շտեֆի Գրաֆը Գերմանիայից։ Նրանք Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում հանդիպել էին երեք տարի առաջ՝ 1987 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում և Գրաֆը հեշտությամբ հաղթանակ էր տարել երկու սեթում։ Այս անգամ ևս Գրաֆը առավելության է հասնում 6-1, 6-2 հաշվով։ Նա առաջին անգամ դասակարգվում է տարվա ամփոփիչ Virginia Slims Championships-ին, որտեղ առաջին շրջանում պարտություն է կրում Գաբրիելա Սաբատինիից։ Նավոտնան տարին եզրափակում է դասակարգման աղյուսակի 13-րդ հորիզոնականում։


=== 1991 թվական ===
Նովոտնան 1991 թվականին հիանալի մեկնարկ է վերցնում և Ավստրալիայի բաց առաջնության չորրորդ շրջանում, որտեղ նա «դասակարգված» էր 10-րդ համարի տակ, պարտության է մատնում Զինա Գարիսոնին՝ 7-6, 6-4 և անցնում է քառորդ եզրափակիչ։ Քառորդ եզրափակիչում կրկին նրա հակառակորդ է դառնում № 1 ռակետ Շտեֆի Գրաֆը։ Նրանց միջև կայացած նախկին տաս հանդիպումներում Նովոտնան ամեն անգամ պարտություն էր կրել։ Այս անգամ Նովոտնան կարողանում է հաղթանակ տանել վերջին երեք տարիներին մրցաշարի հաղթող Գրաֆի նկատմամբ՝ 5-7, 6-4, 8-6։ Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում տիտղոսի համար մրցախաղին մասնակցելուց մեկ քայլ առաջ նա ստիպված էր լինելու կանգնեցնելու իսպանուհի Արանչա Սանչես-Վիկարիոյին կիսաեզրափակիչում։ Նովոտնան հեշտությամբ հաղթանակ է տանում 6-2, 6-4 հաշվով։ Եզրափակիչում նրա հակառակորդ է լինում Մոնիկա Սելեշը։ Չնայած Նովոտնան հաղթում է առաջին սեթում՝ 7-5, այնուամենայնիվ Մոնիկան վերջնական հաշվով հաղթանակ է տանում 5-7, 6-3, 6-1 հաշվով։ Տարվա վերջին նա զբաղեցնում է դասակարգման աղյուսակի 7-րդ հորիզոնականը։


=== 1993 թվական ===
Երկու տարի անց, 1993 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարում, Նովոտնան ցուցադրում է իր լավագույն խաղերից մեկը։ Սակայն Նովոտնան, ով «դասակարգված» էր 8-րդ համարի տակ, ճանապարտին պետք է հաղթահարեր Գաբրիելա Սաբատինիի (4-րդ դասակարգված), Մարտինա Նավրատիլովայի (2-րդ դասակարգված) և առաջին դասակարգված Շտեֆի Գրաֆի արգելքը։ Նովոտնան Սաբատինիին հաղթում է քառորդ եզրափակիչում, Նավրատիլովային՝ կիսաեզրափակիչում, մինչ եզրափակիչում կհանդիպեր Գրաֆի հետ։ Քառորդ եզրափակիչում Սաբատինիի հետ հանդիպումից առաջ նա արգենտինուհուն պարտվել էր վեց անգամ անընդմեջ։ Այս անգամ նա արգենտինուհուն հաղթում է երկու սեթում՝ 6-4, 6-3։ Կիսաեզրափակիչի մրցակցուհի Նավատիլովային նա պարտվել էր նախկին բոլոր հինգ հանդիպումներում։ Այնւոամենայնիվ, Նովոտնան առավելության է հասնում մրցակցուհու նկատմամբ՝ 6-4, 6-4 և դուրս գալիս եզրափակիչ։ Առաջին սեթում նա պարտվում է թայ-բրեյքում, այնուհետև հաղթանակ է տանում հաջորդ սեթում և որոշիչ սեթում շահում էր 4-1 հաշվով։ Հաջորդ գեյմում, հաղթելով 40-30 հաշվով, նա կատարում է կրկնակի սխալ մատուցում և թույլ է եալիս Գրաֆին մնալ պայքարի մեջ։ Գրաֆը շահում է հետագա հինգ սեթերը և արժանանում հաղթողի տիտղոսին։ Մրցանակաբաշխության արարողության ժամանակ Նովոտնան սկսում է լացել և նրան սփոփում է Քենթի արքայադուստր Կատերինան։ Նովոտնան տարվա վերջին հասնում է դասակարգման աղյուսակի 6-րդ հորիզոնական։


=== 1994 թվական ===
1994 թվականի մրցաշրջանը Նովոտնան սկսում է Ավստրալիայի բաց առաջնության քառորդ եզրափակչով։ Քառորդ եզրափակչում նա կրկին հանդիպում է Գաբրիելա Սաբատինիի հետ, որը, ինչպես պարզվում է, դառնում է նրանց միջև վերջին հանդիպումը։ Նախորդ հանդիպման ժամանակ, 1993 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարի քառորդ եզրափակչում, Նովոտնան հաղթանակ էր տարել։ Այս անգամ, Ավստրալիայի հարդի վրա, Սաբատինին հաղթանակ է տանում երկու սեթում՝ 6-3, 6-4։ Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում Նովոտնան առաջին շրջանում պարտվում է Աննա Սմաշնովային՝ երկու սեթում։ Ուիմբլդոնում Նովոտնան հասնում է մինչև քառորդ եզրափակիչ, որտեղ նա կրկին հանդիպում է Մարտինա Նավրատիլովայի հետ։ Այս անգամ Նավրատիլովան ռևանշի է հանում նախորդ տարվա պարտության համար, հաղթանակ տանելով երեք սեթում՝ 5-7, 6-0, 6-1։ Մեծ Սաղավարտի ամփոփիչ մրցաշարում՝ ԱՄՆ բաց առաջնությունում, 7-րդ «դասակարգված» Նովոտնան կիսաեզրափակիչում հանդիպում է առաջին համար Շտեֆի Գրաֆի հետ։ 1992 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունից ի վեր Նովոտնան 9 խաղ անընդմեջ պարտվել էր Գրաֆին։ Այդ գործընթացը շարունակվում է նաև այս անգամ, Գրաֆը հաղթանակ է տանում երկու սեթում՝ 6-3, 7-5։


=== 1997 թվական ===
Նովոտնայից չորս տարի է պահանջվում, որպեսզի հասնի Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի հերթական եզրափակիչին՝ Ուիմբլդոնի մրցաշարի եզրափակիչ։ Չորրորդ շրջանում Նովոտնան հաղթահարում է Մերի Ջո Ֆերնանդեսի արգելքը՝ 7-5, 4-6, 7-5։ Այնուհետև Նովոտնան առավելության է հանում Ինդոնեզիայից Յայուկ Բասուկիի նկատմամբ, երկու սեթում։ Նովոտնան դուրս է գալիս կիսաեզրափակիչ, որտեղ նրա մրցակցուհին է լինում իսպանուհի Արանչա Սանչես-Վիկարիոն։ Սանչես-Վիկարիոն Նովոտնայի նկատմամբ առավելության էր հասել նրանց նախորդ ինը հանդիպումներից յոթում, սակայն այդ հանդիպումների մեծամասնությունը կայացել էին գրունտի վրա՝ Սանչես-Վիկարիոյի համար լավագույն ծածկույթի։ Խոտածածկի վրա Նովոտնան որոշակի առավելություն ուներ և նա հաղթանակ է տանում երկու սեթում՝ 6-4, 6-2։ Եզրափակիչում նրա մրցակցուհին է լինում շվեյրցարուհի Մարտինա Հինգիսը։ Նովոտնան խաղը շատ արագ է սկսում և առավելության հասնում առաջին սեթում՝ 6-2։ Սակայն Հինգիսը գտնում է պայքարելու ձևը և հաղթում երկրորդ սեթում՝ 6-3։ Որոշիչ սեթում նույնպես Հինգիսը ուժեղ գտնվում և Նովոտնային «շնորհում» Ուիմբլդոնի մրցաշարի եզրափակիյի երկրորդ պարտությունը։ Այնուամենայնիվ, Նովոտնան հաղթում է WTA Tour-ի մրցաշարում, եզրափակիչում առավելության հասնելով ֆրանսուհի Մերի Պիրսի նկատմամբ և տարին ավարտում է իր համար WTA մենախաղի դասակարգման աղյուսակի լավագույն արդյունքով՝ № 2 ռակետ։ Մրցաշրջանի ընթացքում Նովոտնան հաղթանակի էր հասել նաև WTA մենախաղի երեք մրցաշարերում։


=== 1998 թվական. Ուիմբլդոնյան փառք ===
Ուիմբլդոնյան փառքը, վերջապես, գալիս է 1998 թվականին։ Քառորդ եզրափակիչում դժվարին հաղթանակ տանելով Վենուս Ուիլյամսի նկատմամբ՝ 7-5. 7-6(7-2), Նովոտնան կիսաեզրափակիչում վրեժխնդիր է լինում նախորդ տարվա պարտության համար՝ հաղթանակ տանելով Մարտինա Հինգիսի նկատմամբ երկու սեթում՝ 6-4, 6-4։ Նա տիտղոսին արժանանում է եզրափակիչում թենիսի վետերան Նատալի Տոզիայի նկատմամբ երկու սեթում հաղթանակից հետո՝ 6–4, 7–6(7–2)։ Նա դառնում է Բաց դարաշրջանում Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերի ամենատարեց հաղթողը՝ 29 տարեկան և 9 ամսական։ Այդ ռեկորդը գերազանցվում է իտալուհի Ֆրանչեսկա Սկիավոնեի կողմից 2010 թվականին, երբ նա հաղթանակ է տանում Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում 29 տարեկան և 11 ամսական հասակում և Ֆլավիա Պենետայի կողմից, ով 2015 թվականի ԱՄՆ բաց առաջնությունում հաղթանակ է տանում լինելով 33 տարեկան և 6 ամսականում։
Նովոտնան հաղթանակ է տարել Մեծ Սաղավարտչի զուգախաղերի 12 մրցաշարերում (չորսը՝ Ուիմբլդոնում, երեքը՝ Ֆրանսիայում, երեքը՝ ԱՄՆ-ում և երկուսը՝ Ավստրալիայում) և չորս մրցաշարերում Մեծ Սաղավարտի խառը զույգերում (երկուսը Ավստրալիայի բաց առաջնությունում, մեկը՝ Ուիմբլդոնում և մեկը՝ ԱՄՆ բաց առաջնությունում)։ Նա տարվա վերջին 11 անգամ արժանացել է զուգախաղի դասակարգման աղյուսակի առաջին ռակետի կոչման։
Նովոտնան եղել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի անդամը, որը հաղթանակ է տարել 1988 թվականի Ֆեդերացիայի Գավաթում։ 1988 թվականի Սեուլի Օլիմպիական խաղերում Նովոտնան արժանանում է կանանց զուգախաղի արծաթե մեդալի, 1996 թվականի Ատլանտայի Օլիմպիական խաղերի մենախաղի արծաթե մեդալի։ Նույն՝ 1996 թվականի, Օլիմպիական խաղերում, Նովոտնան արժանանում է կանանց զուգախաղի բրոնզե մեդալի։
Նա տիտղոսներ է նվաճել բոլոր չորս ծածկույթների վրա և 1998 թվականին անցնում է կարիերայում 10 միլիոն դոլլար մրցանակային ֆոնդի շահման նշագիծը, դառնալով հինգերորդ թենիսիտուհին, ով հասնում է այդ սահմանին։ Նա հաղթանակ է տարել ավելի քան 500 մենախաղերում և դարձել է 15-րդ կին թենիսիտուհին, ով Բաց դարաշրջանում կատարել է այդ հերոսությունը։
1998 թվականին Նովոտնան Մարտինա Հինգիսի հետ միասին ճանաչվում է WTA մրցաշարերի տարվա լավագույն զույգը, 1997 թվականին, Լինդսեյ Դևենպորտի հետ միասին, ճանաչվում է ITF տարվա լավագույն զույգ, 1996 թվականին WTA մրցաշարերի տարվա լավագույն զույգ Արանչա Սանչես-Վիկարիոյի, 1991 թվականին Ջիջի Ֆերնանդեսի և 1989-1990 թվականներին՝ Հելենա Սուկովայի հետ։
Նովոտնան պրոֆեսիոնալ մրցաշարերում մասնակցությունը դադարեցրել է 1999 թվականին, 14 տարվա կարիերայից հետո։ Այդ ընթացքում նա արժանացել է 100 տիտղոսների (24-ը մենախաղում և 76-ը զուգախաղում)։ 2005 թվականին Յանա Նովոտնան ընդգրկվում է Թենիսի միջազգային փառքի սրահում։
2000-2002 թվականներին Նովոտնան BBC հեռուստաընկերության համար մեկնաբան է աշխատում Ուիմբլդոնի մրցաշարում։ Սկսած 2009 թվականից Նովոտնան հանդես է գալիս Ուիմբլդոնի զուգախաղերի մրցաշարում՝ հրավիրվածների մրցաշարում։ 2010 թվականին նրա խաղընկերուհին է լինում Մարտինա Նավրատիլովան։ Նա նաև մասնակցում է Մեծ Սաղավարտի այլ մրցաշարերի հրավիրվածների մրցաշարերում։


== Մասնակցություն Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերի եզրափակիչներում (32) ==


=== Մենախաղ (4) ===


==== Հաղթանակ (1) ====


==== Պարտություններ (3) ====


=== Կանանց զուգախաղ (23) ===


==== Հաղթանակներ (12) ====


==== Պարտություններ (11) ====


=== Խառը զուգախաղեր (5) ===


==== Հաղթանակներ (4) ====


==== Պարտություն (1) ====


== Օլիմպիական խաղեր ==


=== Մենախաղ՝ 1 (1 բրոնզե մեդալ) ===


=== Զուգախաղ՝ 2 (2 արծաթե մեդալ) ===


== Տարվա ամփոփիչ մրցաշարի եզրափակիչներ ==


=== Մենախաղ՝ 1 (1 տիտղոս, 0 պարտություն) ===


=== Մենախաղ՝ 7 (2 տիտղոս, 5 պարտություն) ===


== WTA մրցաշարերի եզրափակիչներ ==


=== Մենախաղ՝ 40 (24–16) ===


=== Զուգախաղ՝ 128 (76–52) ===


== Մրցաշարերի վիճակագրություն ==


=== Մենախաղ ===


=== Զուգախաղ ===


=== Խառը զուգախաղեր ===


== Մրցանակներ և ճանաչում ==
1989 թվական - WTA Լավագույն զույգ Հելենա Սուկովայի հետ
1990 թվական - WTA Լավագույն զույգ Հելենա Սուկովայի հետ
1991 թվական - WTA Լավագույն զույգ Ջիջի Ֆերնանդեսի հետ
1996 թվական - WTA Լավագույն զույգ Արանչա Սանչես-Վիկարիոյի հետ
1997 թվական - ITF Աշխարհի չեմպիոն (կանայք, զուգախաղ) Լինդսեյ Դևենպորտի հետ
1998 թվական - WTA Լավագույն զույգ Մարտինա Հինգիսի հետ
2005 թվական - Թենիսի փառքի միջազգային սրահ


== Կարիերայում WTA տուրի մրցանակային գումարներ ==


== Առաջատար թենիսիստուհիների հետ հանդիպումների արդյունքներ ==
Աշխարհի № 1 ռակետները նշված են թավատառ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Յանա Նովոտնան WTA կայքում
Յանա Նովոտնան ITF կայքում Archived 2020-08-10 at the Wayback Machine.
Յանա Նովոտնան Ֆեդերացիայի Գավաթի կայքում Archived 2016-04-12 at the Wayback Machine.