Վլադիմիր Վերնադսկի

Վլադիմիր Իվանովիչ Վերնադսկի (ռուս.՝ Владимир Иванович Вернадский, փետրվարի 28 (մարտի 12), 1863, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 6, 1945(1945-01-06)[…], Մոսկվա, ԽՍՀՄ), 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի առաջին կեսի ռուս խորհրդային գիտնական, բնագետ, մտածող և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս, Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ առաջին նախագահ (1919-1921), Չեխոսլովակիայի (1926) և Փարիզի (1928) ԳԱ անդամ։


== Կենսագրություն ==


=== Մանկություն և պատանեկություն ===
Ծնվել է 1863 թվականի փետրվարի 28-ին Սանկտ Պետերբուրգում ազնվական ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Իվան Վերնադսկին, համաձայն ընտանեկան լեգենդի, եղել է զապորոժյան կազակների սերունդ։ Մինչև իրենց տեղափոխությունը Սանկտ Պետերբուրգ, նա եղել է տնտեսագիտության պրոֆեսոր Կիևում։ Պետերբուրգում զբաղեցրել է գաղտնի խորհրդատուի պաշտոն։ Մայրը՝ Աննա Պետրոսին, ռուս ազնվական էր։
1868 թվականին Վերնադսկիների ընտանիքն անբարենպաստ կլիմայի պատճառով տեղափոխվում են Խարկով՝ Ռուսական կայսրության առաջատար գիտական և մշակութային կենտրոններից մեկը։ 1873 թվականին Վլադիմիրը ընդունվում է Խարկովի դասական գիմնազիայի առաջին դասարան։
1885 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզ-մաթեմատիկական ֆակուլտետը։ 1890 թվականից եղել է Մոսկվայի համալսարանի պրիվատ-դոցենտ, 1898-1911 թվականներին՝ Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր։
1922-1939 թվականներին՝ իր կազմակերպած պետական ռադիումային ինստիտուտ տնօրեն։ Վերնադսկին 1927 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱ համակարգում կազմակերպում է կենդանի նյութի բաժին, 1929 թվականից՝ կենսաերկրաքիմիայի լաբորատորիա (տնօրեն՝ 1927-1945), որը հետագայում դառնում է Վերնադսկու անվան երկրաքիմիայի և անալիտիկ քիմիայի ինստիտուտ։


== Գիտական գործունեություն ==
Իր հետազոտություններում Վերնադսկին առաջ է քաշել գործնական նշանակության գիտական պրոբլեմներ, մշակել միներալների ծագման նոր էվոլյուցիոն տեսություն (գենետիկ միներալոգիա)։ Նրա ստեղծած կենսաերկրաքիմիան ուսումնասիրում է այն երկրաքիմական պրոցեսները, որոնց մեջ մասնակցում են օրգանիզմները։
Կենսոլորտի մասին ժամանակակից ուսմունքի հիմնադիրն է։ Այդ ուսմունքի մեծ դերը հատկապես բացահայտվեց սկսած 20-րդ դարի երկրորդ կեսից։ Դրան նպաստեցին էկոլոգիայի և արդի գիտատեխ․ հեղափոխության զարգացումը, որոնք առաջնակարգ խնդիր են դարձրել բնության վրա մարդու ազդեցության խնդիրը։ Վերնադսկու աշխատությունների շատ էջեր նվիրված են բնագիտության փիլիսոփայական հարցերին, գիտական մտքի և գիտական աշխարհայացքի էվոլյուցիայի վերլուծությանը, գիտության կաոուցվածքի հետազոտմանը։
Վերնադսկու դպրոցից են եղել Ա․ Ե․ Ֆերսմանը, Դ․ Ի․ Շչերբակովը, Ա․ Պ․ Վինոգրադովը, Ա․ Ա․ Սաուկովը։


=== Ուսմունքը կենսոլորտի և նոոսֆերայի մասին ===

Կենսոլորտի ամբողջական ուսմունքը ստեղծել է Վ. Ի. Վերնադսկին։ Նա առաջին անգամ կենդանի մարմիններին հատկացրել է Երկիր մոլորակի կարևորագույն վերարտադրողական ուժի տեղը, հաշվի առնելով նրանց գործունեությունը ոչ միայն ներկայիս ժամանակում, այլև անցյալում։


== Բնակության հասցեներ ==


=== Սանկտ Պետերբուրգ ===
1881-1897 - աշխատել և սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի առափնյա փողոցում։


=== Մոսկվա ===
1891-1911 - 20 տարի աշխատել է Մոսկվայի պետական համալսարանում Մոխովի փողոց։


=== Սիմֆերոպոլ ===
1920-1921 - ««Վորոնցով» տուն Սալգիրկա այգում։


=== Ղազախստան ===
1941-1943 - Ղազախստանի ԽՍՀ-ի Բորովո գյուղ։


== Պարգևներ ==
Ստացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1943)։
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։
ԽՍՀՄ ԳԱ-ում սահմանված են եղել Վ․ Ի․ Վերնադսկու անվան դրամական մրցանակ (1943 թվականից) և ոսկե մեդալ (1963 թվականից)։


== Տես նաև ==
Կենսոլորտ
Նոոսֆերա
Երկրաքիմիա
Կենսաերկրաքիմիա
«Ակադեմիկոս Վերնադսկի»


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Агафонов В. К. Академик В. И. Вернадский // Новоселье. —Нью-Йорк, 1946. — С. 129—146.
Агафонов В. К. Личные впечатления и воспоминания о Владимире Ивановиче Вернадском // Очерки по истории геологии знаний. — М.: Издательство АН СССР, 1963. — В. 11. — С. 107—123.
Бекман И. Н. Радий. — М.: МГУ имени М. В. Ломоносова, 2010. — (Учебное пособие).
 // Бюллетень Комиссии по разработке научного наследия академика Վ. Ի. Վերնադսկի. — 1988. — № 3.
Вернадский, Владимир Иванович // Философский энциклопедический словарь / Гл. редакция: Л. Ф. Ильичёв, П. Н. Федосеев, С. М. Ковалёв, В. Г. Панов. — М.: Советская энциклопедия, 1983. — 840 с. — 15 000 экз.
Вернадский, Владимир Иванович // Новая российская энциклопедия. — М.: Энциклопедия, 2007. — Т. 3. — С. 375.
Виноградов А. П. Краткая характеристика научной, педагогической и общественной деятельность // Владимир Иванович Вернадский: (1863-1945). — М., Л.: Изд-во АН СССР, 1947. — С. 6-16.
Владимир Вернадский: Жизнеописание. Избранные труды. Воспоминания современников. Суждения потомков / Сост. Г. П. Аксёнов. — М.: Современник, 1993. — 688 с. — ISBN 5-270-01747-4
Галимов Э. М. Об академике В. И. Вернадском : к 150-летию со дня рождения. — М.: Наука, 2013. — 230 с. — ISBN 978-5-02-038489-7
Гальцева, Р. А., Кузнецов, О. П. Вернадский, Владимир Иванович // Философская энциклопедия В 5-х т. / Под редакцией Ф. В. Константинова. — М.: Советская энциклопедия, 1960—1970.
Між російським і українським берегами. Володимир Вернадський і національне питання (у світлі щоденника 1917-1921 років) // Mappa mundi. Збірник наукових праць на пошану Ярослава Дашкевича з нагоди його 70-річчя. —Львів, 1996. — С. 735-756.
Гумилевский Л. И. Вернадский. — М.: Молодая гвардия, 1988. — (ЖЗЛ).
Добровольский Г. В. Полузабытая, но очень важная для почвоведения и учения о биосфере работа Վ. Ի. Վերնադսկի // Живыеи биокосные системы. — Ростов-н/Д: ЮФУ, 2013. — № 2. — ISSN 2308-9709.
Казначеев, В. П. Учение Վ. Ի. Վերնադսկի о биосфере и ноосфере. — Новосибирск: Наука. — 1989 с. — ISBN 5-02-029200-1
Карако П. С. Философия и методология науки: В. И. Вернадский. Учение о биосфере. — Минск: Экоперспектива, 2007. — 208 с. — ISBN 985-469-188-8
Научное и социальное значение деятельности Վ. Ի. Վերնադսկի։ Сб. науч. тр / [АН СССР, Ин-т истории естествознания и техники, Лен. отд., Комис. по разраб. науч. наследия акад. Վ. Ի. Վերնադսկի]; Под общ. ред. А. Л. Яншина. — Л.: Наука : Лен. отд-ние, 1989. — 416 с. — ISBN 5-02-025715-X
Петросьянц А. М. Атомная энергия в науке и промышленности. — М.: Энергоатомиздат, 1984.
Росов, В. А. В. И. Вернадский и русские востоковеды. Мысли — источники — письма. — СПб.: Сердце, 1993. — 144 с. — 2000 экз. — ISBN 5-88143-006-9
Сорокин В. «Роднее, милее Молчановки ничего нет» // Наука и жизнь : журнал. — 1986. — № 10. — С. 88.
Рукшин С. Е. Орден «Звезда Вернадского» // Universum: Вестник Герценовского университета. — СПб.: РГПУ имени А. И. Герцена, 2007. — № 2. — С. 80-81.
Шашуков Е. А. В. И. Вернадский и В. Г. Хлопин: в едином духовном поле // Тр. Радиевого ин-та им. В. Г. Хлопина. — М.: Радиевый институт имени В. Г. Хлопина, 2007. — Т. XII. — С. 198-206.
Химико-биотические взаимодействия и новое в учении о биосфере Վ. Ի. Վերնադսկի. — М.: МАКС-пресс, 2009. — (Наука. Образование. Инновации. Вып. 10). — ISBN 978-5-317-03005-6
Хронологический указатель трудов: [Составители библиографии: Бебих И. Г., Жидовинов С. Н., Матьева Г. И., Яншина Ф. Т.] // Владимир Иванович Вернадский. — М.: Наука, 1992. — С. 33-87. — (Материалы к биобиблиографии учёных).
Яншин А. Л., Яншина Ф. Т. Краткий очерк научной, педагогической и научно-организационной деятельности // Владимир Иванович Вернадский. — М.: Наука, 1992. — С. 11-32.


== Արտաքին հղումներ ==
Վլադիմիր Իվանի Վերնադսկու Էլեկտրոնային արխիվը - գրքերի և հոդվածների հավաքածու
Վլադիմիր Իվանի Վերնադսկու հրատարակչությունները Վ. Ի. Վերնադսկի Archived 2017-09-20 at the Wayback Machine. - Ռուսաստանի գիտական ժառանգությունը Էլեկտրոնային գրադարանում
Վ. Ի. Վերնադսկու օրագիրը
Վ. Ի. Վերնադսկու մասին
Մրցույթ Վ. Ի. Վերնադսկի
Հիմնադրամ Վ. Ի. Վերնադսկի
Ոսկե մեդալ Վ. Ի. Վերնադսկի
Վերնադսկու գերեզմանը
«Վ. Ի. Վերնադսկի – ռուս խորհրդային գիտնական, բնագետ, մտածող և հասարակական գործիչ»։ 2012։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-01-14-ին։ Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 11 
Հոդվածներ և զեկույցներ Archived 2016-12-19 at the Wayback Machine.