Կոմունիստական զտումներ Սերբիայում

Կոմունիստական զտումներ Սերբիայում, պատերազմական հանցագործություններ, որ Հարավսլավիայի պարտիզանական շարժման անդամներն ու հետպատերազմյան կոմունիստական իշխանությունները 1944-1945 թվականներին Սերբիայում իրենց վերահսկողությունը հաստատելուց հետո կատարել են այն անձանց նկատմամբ, ովքեր դիտվել են որպես պատերազմի հանցագործներ, գաղափարական հակառակորդներ, ֆաշիստների հետ գործակցողներ։ Այդ զտումների մեծ մասը տեղի է ունեցել 1944 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1945 թվականի մայիս ընկած ժամանակամիջոցում։ Այդ ընթացքում սպանվել կամ կալանավայրային ճամբարներում հիվանդանալու պատճառով մահացել է առնվազն 55.973 մարդ։ Զոհերից շատերն սպանվել են առանց որևէ դատաքննության և զանգվածաբար։ Նրանք պատկանել են տարբեր ազգությունների, բայց մեծ մասը եղել է գերմանացի, սերբ կամ հունգարացի։ Ոմանք պնդում են, որ սպանությունները պլանավորված չեն եղել, այլ կրել են անկազմակերպ վրիժառության բնույթ՝ տեղի ունենալով հետպատերազմական քաոսի պայմաններում։
Զոհերի ճշգրիտ թիվը հայտնի չէ. այդ ուղղությամբ հետաքննությունը շարունակվում է։ Ըստ աղբյուրներից մեկի տվյալների՝ ամբողջ Սերբիայում կոմունիստական զտումների արդյունքում առնվազն 80.000 մարդ է զոհվել, մեկ այլ աղբյուր պնդում է, որ զոհերի ընդհանուր թիվն անցնում է հարյուր հազարից։ Պարտիզանների սպանած գերմանացիներից շուրջ չորս հազարի անունները հայտնի են, սակայն նշվում է, որ սպանված գերմանացիների թիվը շատ ավելի մեծ է։ Հիմնականում 1944 թվականի աշնանը տեղի ունեցած այդ ողբերգական ու դաժան իրադարձությունները որոշ աղբյուրներ բնորոշել են որպես արյունալի աշուն։ 2009 թվականին Սերբիայի կառավարությունը պետական հանձնաժողով է կազմավորել 1944 թվականի սեպտեմբերի 12-ից հետո տեղի ունեցած զտումների զոհերի գաղտնի թաղումների վայրերը հետաքննելու նպատակով։ Հանձնաժողովը կազմել է 55.973 անձանց, այդ թվում՝ 27.367 գերմանացիների, 14.567 սերբերի և 6.112 հունգարացիների վերաբերյալ տեղեկություններ պարունակող գրանցամատյան։
Հարավսլավական «1944-1945 թվականների պատերազմական հանցագործությունների զոհերի մասին վկայությունների գրքում» հիշատակված է 1686 սպանությունների մասին, որոնցից շուրջ 1000-ը ենթադրաբար կատարել են հունգարացիները։ Պատմաբան Կասաշի գնահատումներով՝ սպանվել է շուրջ 5.000 հունգարացի։ Ըստ այլ աղբյուրների՝ սպանվածների թիվը տատանվում է 40.000-ից 50.000-ի միջև։ Որոշ աղբյուրներ էլ զոհերի հավանական թվաքանակ են համարում 20.000-ից 25.000-ը։ Հաշվարկների մեջ հիշատակվում է նաև 35.000-ը (Չերես Տիբորը որպես ճշգրտված թիվ նշում է 34.491-ը ): Զտումներին զոհ գնացած գերմանացիների թիվը տատանվում է 17.000-ից 100.000-ի, սերբերինը՝ 23.000-ից 47.000-ի միջև։ 


== Գրականություն ==
Petranović Branko (1992)։ Srbija u Drugom svetskom ratu 1939—1945 (Serbia in World War Two 1939-1945) (Serbian)։ Belgrade: Vojnoizdavački i novinski centar 
Kasaš Aleksandar (1996)։ Mađari u Vojvodini 1941-1946 (Hungarians in Vojvodina 1941-1946) (Serbian)։ Novi Sad: Filozofski Fakultet u Novom Sadu 
Tomasevich Jozo (1975)։ War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks։ Stanford: Stanford University Press։ ISBN 978-0-8047-0857-9 
Radanović Milan (2014)։ Oslobođenje: Beograd, 20. oktobar 1944. (Liberation: Belgrade, October 20th, 1944)։ Beograd: Rosa Luxemburg Stiftung։ ISBN 978-86-88745-15-4։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-09-21-ին։ Վերցված է 2020-09-29 
Radanović Milan (2015)։ Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji (Punishment and Crime: Collaborationist forces in Serbia)։ Beograd: Rosa Luxemburg Stiftung։ ISBN 978-86-88745-15-4։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-26-ին։ Վերցված է 2020-09-29 
Fifty thousand Hungarian martyrs report about the Hungarian Holocaust in Jugoslavia, 1944–1992 – ed. István Nyárádi, 1992
Márton Matuska: Days of the revenge. Forum Publisher, Novi Sad, 1991
Anton Salwetter: Heimatbuch Deutsch-Etschka. Reutlingen-Betzingen 1974.
Erika Reusch-Meirer: Sigmundfelder Heimatbuch. Villingen-Schwenningen 1988.
Documentation Project Committee: Genocide of the Ethnic Germans in Yugoslavia 1944–1948. Donauschwäbische Kulturstiftung, München 2003. 3-926276-47-9


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
The State Commission for the secret burial places of victims after 12 September 1944, list of names with biographical information and details of persecution
Srbe podjednako ubijali okupatori i „oslobodioci”
Proganja misterija iz Rajine šume
Istorija bez anestezije
Službena internet stranica Komisije za tаjne grobnice ubijenih posle 12. septembrа 1944. Ministаrstvа prаvde Republike Srbije
Jugoslovensko krvаvo proleće, Sаvo Gregović, Večernje novosti, feljton, 10 nаstаvаkа, 8–17 July 2004.
Uništаvаnje srpske elite, LJubomir Tešić, Večernje novosti, feljton, 10 nаstаvаkа, 17. – 26. June 2006.
Između srpа i čekićа, Srđаn Cvetković, Večernje novosti, feljton, 11 nаstаvаkа, 14. – 24. December 2006.
Beogrаd u mreži OZNE, LJubomir Tešić, Večernje novosti, feljton, 10 nаstаvаkа, 2. – 12. Mаy 2007.
Igre kаžnjene smrću, Miodrаg – Mijа Ilić, Večernje novosti, feljton, 18 nаstаvаkа, 13. – 30. Mаy 2007.
Grobnice svudа po Srbiji Archived 2020-11-10 at the Wayback Machine., S. Dedić – V. Arsić, Pres, 7. June 2009.
Memorial site of the victims
Milan Radanović: An analysis of the State Commission for Secret Burial Places Registry of the Victims Archived 2022-03-09 at the Wayback Machine.