Դիկեմբե Մուտոմբո

Դիկեմբե Մուտոմբո Մպոլոնդո Մուկամբա Ժան-Ժակ Վամուտոմբո (լինգալա՝ Dikembe Mutombo Mpolondo Mukamba Jean-Jacques Wamutombo, հունիսի 25, 1966(1966-06-25), Կինշասա, ԿԴՀ), ավելի հայտնի է որպես Դիկեմբե Մուտոմբո (լինգալա՝ Dikembe Mutombo), կոնգոյացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, որը Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում հանդես է եկել «Դենվեր Նագեթս», «Ատլանտա Հոքս», «Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերս», «Նյու Ջերսի Նեթս», «Նյու Յորք Նիքս» և «Հյուստոն Ռոքեթս» ակումբների կազմում։ Համարվում է բլոկշոտերի և պաշտպանողական խաղի վարպետ։ Չորս անգամ ճանաչվել է NBA լավագույն պաշտպանողական խաղացող, 8 անգամ մասնակցել է NBA բոլոր աստղերի խաղին, 6 անգամ ընդգրկվել է բոլոր աստղերի պաշտպանության հավաքականների մեջ և 3 անգամ NBA բոլոր աստղերի հավաքականների մեջ։ 2007 թվականի հունվարի 10-ին Դիկեմբեն NBA-ում կարիերայի ընթացքում բլոկշոտերի բացարձակ ցուցանիշով զբաղեցրեց երկրորդ տեղը՝ անցնելով Քարիմ Աբդուլ-Ջաբարին, և զիջելով միայն Հակիմ Օլաջուվոնին։ Աֆրիկական լուբա ազգի գաղթական։ Տիրապետում է անգլերենին, իսպաներենին, պորտուգալերենին, ֆրանսերենին և աֆրիկական ևս հինգ լեզուների։ Ունի նաև ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն։ 2009 թվականի ապրիլի 21-ին «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերս» ակումբի դեմ խաղում ստացած ծնկի վնասվածքից հետո Մուտոմբոն հայտարարեց բասկետբոլային կարիերայի ավարտի մասին։
Մուտոմբոն ակտիվորեն զբաղվում է բարեգործական գործունեությամբ։ 1997 թվականին ստեղծել է Դիկեմբե Մուտոմբոյի ֆոնդը, որի ամենամեծ ձեռքբերումը համարվում է Կինշասայում ժամանակակից հիվանդանոցի կառուցումը։ Մուտոմբոն իր գործունեության ընթացքում արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների՝ այդ թվում նաև Ջ. Ուոլթեր Քենեդիի անվան մրցանակին, President’s Volunteer Service Award, Laureus World Sports Awards։


== Վաղ տարիներ ==
Դիկեմբե Մուտոմբոն ծնվել է 1966 թվականի հունիսի 25-ին Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության մայրաքաղաք Կինշասայում։ Նրա հայր Սամուելը եղել է դպրոցի տնօրենը, իսկ մայրը՝ Բյամբա Մարին, զբաղվում էր տասը երեխաների դաստիարակությամբ (8 տղա և 2 աղջիկ), որոնցից յոթերորդը Դիկեմբեն էր։ Նրա ընտանիքը ուներ միջին եկամուտ, ուստի նա ապրում էր բավականին լավ պայմաններում, հաճախում էր դպրոց, որտեղ աշխատում էր նրա հայրը, իսկ յուրաքանչյուր կիրակի ընտանիքի հետ միասին գնում էր բողոքական եկեղեցի։ Վաղ մանկությունից Դիկեմբեյի հայրը երեխաներին սովորեցում էր ինչպես բիզնեսով զբաղվել և փող աշխատել։  Այդ պատճառով էլ Մուտոմբոն իր քույրերի և եղբայրների հետ միասին փողոցում վաճառում էր հաց, մաստակ և կոնֆետներ։ Դպրոցում նա զբաղվում էր թեթև ատլետիկայով և մենամարտություններով, խաղում էր ֆուտբոլ դարպասապահի դիրքում։ Դպրոցի բակում նաև բասկետբոլային օղակ կար, բայց Մուտոմբոն չէր սիրում բասկետբոլ խաղալ և երբեք չէր մտածի, որ կսկսեր դա խաղալ։ Թեև նրա ընտանիքում բոլորը բարձր հասակ ունեին, Դիկեմբեն հասակով գերազանցեց իր ընտանիքի անդամներին և դպրոցում նրա հասակը կազմում էր ավելի քան 2 մետր։


== Ջորջթաունի համալսարան ==
Մուտոմբոն պլանավորելով դառնալ բժիշկ 1987 թվականին տեղափոխվեց ԱՄՆ, որպեսզի Ջորջթաունի համասլարանում կրթություն ստանար ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության կրթաթոշակի համար։ Համալսարանի նախագահը Դիկեմբեին առաջարկեց ընդունվել բասկետբոլային ակումբ, բայց քանի որ Մուտոմբոն տեղափոխման ուսանող էր, նա կարողացավ ընդունվել հաջորդ տարի։ Մուտոմբոն ծանոթացավ ուսանողական «Հոյաս» ակումբի մարզիչ Ջոն Թոմփսոնի հետ և նրան պատմեց, որ լավ բռնում է գնդակը, քանի որ մանկության տարիներին դարպասապահ է եղել։ Մարզիչը Դիկեմբեին առաջարկեց ծանոթանալ ակումբի հետ և նկատեց, որ նա իսկապես լավ է բռնում գնդակը, բարձր ցատկում է, սակայն խնդիրներ ունի ֆիզիկական պատրաստության հետ։ Հաջորդ տարի Մուտոմբոն պաշտոնապես ընդունվեց ակումբ։ Թոմփսոնի հետ նա լավ հարաբերություններ սահմանեց, և Դիկեմբեն վերաբերվում էր նրան, ինչպես հորը։ Տպագրական սխալի պատճառով թեթրթում գրեցին, որ Մուտոմբոն ունի 155 սանտիմետր հասակ, և քանի որ նրան քիչ էին ճանաչում, բոլորը զարմացած էին, թե մարզիչը ում է վերցրել ակումբ։ 1985 թվականին Պատրիկ Յուինգի համալսարանից հեռանալուց հետո «Ջորջթաուն Հոյաս»-ում դժվարություններ առաջացան կենտրոնականի հետ։ Գրեդի Մետինը քիչ էֆեկտիվ էր, իսկ Բեն Գիլերին հարձակման վատ խաղի համար մի քանի րոպեով հաճախ դուրս էր գալիս փոխանակության։ Այդ նույն տարի՝ 1988 թվականին, համալսարանի ակումբում հայտնվեց ևս մեկ կենտրոնական, որը նախկին տարվա ուսանողների միջև լավագույն բասկետբոլիստ և հետագայում 1992 թվականի NBA դրաֆթի երկրորդ ընտրություն Ալոնզո Մոուրնինգն էր։ Առաջին մրցաշրջանում Մուտոմբոն դեռևս լավ չէր կարողանում բասկետբոլ խաղալ, ուստի հիմնականում դուրս էր գալիս փոխանակության և հարթակի վրա միջինում անցկացում էր 11 րոպե՝ հավաքելով 3,9 միավոր և կատարելով 3,3 անդրադարձ։ Բացի դրանից նա իր 
դեբյուտային մրցաշրջանի ընթացքում կարողացավ կատարել 75 բլոկշոտ՝ ներառելով NCAA-ի ռեկորդային 12 բլոկշոտը խաղի ընթացքում, որը նա իրականացրել էր Սենթ Ջոնսի համալսարանի դեմ խաղում։
1989/90 մրցաշրջանի ընթացքում Մուտոմբոն լավացրեց իր ցուցանիշները։ Դիկեմբեն շատ էր աշխատում, և նրա առաջադիմությունը դժվար էր չնկատել։ Թոմփսոնը երկու կենտրոնականներից դուետ կազմեց, որոնց երկրպագուները անվանում էինRejection row։ Դիկեմբեն մրցաշրջանի ընթացքում մեկնարկային հնգյակի կազմում հանդես եկավ 31-ից 24 խաղում, իսկ հարթակի վրա նրա ժամանակը ավելացավ մինչև 26 րոպե, որը նրան թույլ տվեց խաղի ընթացքում միջինում հավաքել 10,7 միավոր և կատարել 10,5 անդրադարձ։ Չնայած Դիկեմբեի օգնությանը, ակումբը դուրս թռավ NCAA մրցույթի երկրորդ ռաունդում։ Ըստ մրցաշրջանի արդյունքների նա ընդգրկվեց կոնֆերենցիայի բոլոր աստղերի առաջին հավաքականի մեջ։
1990/91 մրցաշրջանի առաջին խաղում Մուտոմբոն համալսարանի պատմության ընթացքում իրագործեց երրորդ տրիպլ-դաբլը։ Հավայի Լոայի դեմ խաղում նա հավաքեց 32 միավոր, կատարեց 21 անդրադարձ և 11 բլոկշոտ։ Դիկեմբեն Ջեյսոնի պետական համալսարանի դեմ խաղում սահմանեց իր սեփական արդյունավետության ռեկորդը՝ հավաքելով 34 միավոր։ Մուտոմբոն 16 խաղ շարունակ եղել է ակումբի անդրադարձերի առաջնորդը, իսկ կոնֆերենցիայի եզրափակչային շարքի 3 խաղերի ընթացքում հավաքել է 34 միավոր և կատարել է 44 անդրադարձ։ Ըստ մրցաշրջանի արդյունքների Դիկեմբեն ընդգրկվեց կոնֆերենցիայի բոլոր աստղերի և համաամերիկյան հավաքականների մեջ։ «Ջորջթաուն Հոյաս»-ի կազմում ելույթների ժամանակ նա խաղի ընթացքում միջինում հավաքել է 9,9 միավոր, կատարել 8,6 անդրադարձ և 3,7 բլոկշոտ և դարձավ համալարանի պատմության բլոկշոտերի կատարման քանակով երրորդը և անդրադարձերի քանակով ութերորդը։
Մուտոմբոն ուսման ժամանակ մեկ անգամ եղել է ԱՄՆ Կոնգրեսի և Միջազգային բանկի ամառային ինտերն։ 1991 թվականին Մուտոմբոն ձեռք է բերում դիվանագիտության և լեզվաբանության բակալավրի աստիճան։


== Կարիերան NBA-ում ==


=== Դենվեր Նագեթս ===
1991 թվականի հունիսի 26-ին NBA դրաֆթի ժամանակ Մուտոմբոն ընտրվել է «Դենվեր Նագեթս» ակումբի կողմից՝ առաջին ռաունդի չորրորդ համարի ներքո՝ Լարի Ջոնսոնից («Շառլոթ Հորնեթս»), Քենդի Անդերսոնից («Նյու Ջերսի Նեթս») և Բիլի Օուենսից («Սակրամենտո Քինգս») հետո։ Իր պայմանագրին և ֆինանսներին կառավարելու համար Դիկեմբեն վարձեց Դևիդ Ֆալքին և ProServ կազմակերպությանը։ Այն փողերը, որոնք նա վաստակում էր պայմանագրով, Դիկեմբեն չէր պլանավոլորում ծախսել թանկ գնումների վրա, այլ գցում էր իր բանկային հաշվի վրա։ NBA-ում Մուտոմբոյի նորամուտը կայացավ նոյեմբերի մեկին՝ «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորս»-ի դեմ խաղում։ Այդ խաղում բասկետբոլիստը հանդես եկավ մեկնարկային հնգյակում, և ակումբում դարձավ արդյունավետությամբ երկրորդը՝ հավաքելով 18 միավոր, կատարելով 16 անդրադարձ և 3 բլոկշոտ, սակայն նրա ակումբը պարտվեց 105-108 հաշվով։ Իր դեբյուտային մրցաշրջանի ընթացքում Դիկեմբեն խաղի ընթացքում միջինում հավաքում էր 16,6 միավոր, կատարում էր 12,3 անդրադարձ և 3 բլոկշոտ։ Իր հաջողությունների շնորհիվ նա հրավիրվեց մասնակցելու NBA բոլոր աստղերի խաղին, ինչպես նաև ընդգրկվեց NBA սկսնակների հավաքականի մեջ և «NBA տարվա սկսնակ» մրցանակի քվեարկության ժամանակ գրավեց երկրորդ տեղը։
1992/93 մրցաշրջանը «Նագեթս»-ը սկսեցին նոր Դեն Իսլ մարզչի հետ։ Նրա ղեկավարության ներքո ակումբը մրցաշրջանի ընթացքում 12 հաղթանակ ավելի հավաքեց, քան նախորդ մրցաշրջանում, և ակումբին մի քիչ չբավարարեց փլեյ օֆ դուրս գալու համար։ 1993/94 մրցաշրջանին ակումբին հաջողվեց Արևմտյան կոնֆերենցիայում դառնալ ութերորդը և դուրս գալ փլեյ օֆ։ «Նագեթս»-ը առաջին ռաունդի ժամանակ հանդիպեց առաջնության ամենահզոր ակումբի՝ «Սիեթլ Սուպերսոնիքս»-ի հետ։ Պարտվելով առաջին երկու խաղերը, Դենվեր քաղաքի ակումբին հաջողվեց հավաքվել և հաղթանակ տանել հաջորդ երկու խաղերում։ Երրորդ խաղում Մուտոմբոն կարողացավ կատարել 15 անդրադարձ և 8 բլոկշոտ։ Դիկեմբեն լրացուցիչ ժամանակի վերջին վայրկյաններին կարողացավ կատարել որոշիչ անդրադարձը։ Այդ հաղթանակը շարքում դարձավ NBA-ի պատմության առաջին խաղը, երբ այն ակումբը, որը կոնֆերենցիայում զբաղեցրել է ութերորդ տեղը և կարողացել է հաղթանակ տանել պարբերական առաջնության առաջնորդի նկատմամբ։ Մուտոմբոն 5 խաղի ընթացքում կարողացավ կատարել 31 բլոկշոտ, որով սահմանեց հինգ խաղից կազմված շարքի ռեկորդը։ Երկրորդ ռաունդում «Նագեթս»-ը հանդիպեց «Յութա Ջազ»-ի հետ։ Պարտվելով ռաունդի երեք մեկնարկային խաղերը, ակումբը կարողացավ հավասարեցնել հաշիվը, բայց այնուամենայիվ զիջեց որոշից յոթերորդ խաղում։ Կոնգոյեցին փլեյ օֆի խաղերում միջինում հավաքում էր 13,3 միավոր, կատարում 12 անդրադարձ և 5,8 բլոկշոտ։
1994/95 մրցաշրջանին ակումբի գլխավոր խաղացողներից ԼաՖոնսո Էլիսը վնասվածք ստացավ, և ակումբի ղեկավարությունը ստիպված եղավ փոխել երեք գլխավոր մարզիչներին։ Մուտոմբոն երեք մրցաշրջան շարունակ հանդես էր գալիս առաջնության բոլոր 82 խաղերի մեկնարկային հնգյակի կազմում և խաղի ընթացքում միջինում հավաքում էր 11,5 միավոր, կատարում 12,5 անդրադարձ և 3,9 բլոկշոտտ։ Պաշտպանությունում իր խաղի համար նա ստացավ իր առաջին լավագույն պաշտպանողական խաղացողի տիտղոսը, ընդգրկվեց բոլոր աստղերի պաշտպանության երկրորդ հավաքականի կազմում և մասնակցեց բոլոր աստղերի խաղին։
Դենվերում իր վերջին մրցաշրջանի ժամանակ Մուտոմբոն խաղի ընթացքում միջինում հավաքում էր 11 միավոր, կատարում 11,8 անդրադարձ և 4,5 բլոկշոտ։ Դիկեմբեն մրցաշրջանի կեսին ստացավ ձառ ափի վնասվածք և 1996 թվականի փետրվարի 17-ին չկարողացավ մասնակցել «Շառլոթ Հորնեթս»-ի դեմ խաղին՝ այդպիսով խզելով իր 295 ելույթների շարքը, որը համարվում է NBA-ի պատմության երրորդ ցուցանիշը։ Մրցաշրջանի ավարտից Մուտոմբոն սկսեց ասել, որ ամենայն հավանականությամբ պայմանագրի ավարտից հետո նա կլքի ակումբը՝ որպես ազատ գործակալ։ Գլխավոր մարզչի և գլխավոր մենեջերի գործողությունների անբավարարվածությունը, ինչպես նաև ակումբի տարակուսելի հեռանկար բերեց նրան, որ Մուտոմբոն մրցաշրջանի ավարտից պայմանագիր կնքեց «Ատլանտա Հոքս» ակումբի հետ։ Ատլանտա քաղաքի ակումբը կենտրոնականին առաջարկեց հնգամյա 55 միլիոն դոլարանոց պայամանգիր։


=== Ատլանտա Հոքս ===
Ի տարբերություն «Նագեթսի», «Հոքս» եղել էր Արևելյան կոնֆերենցիայի հզորագույն ակումբներից մեկը,․ որը նախկին մրցաշրջանին կարողացել էր հասնել կոնֆերենցիայի կիսաեզրափակչին։ Ակումբում Մուտոմբոյին խաղընկերները դարձան հարձակվող պաշտպան Սթիվ Սմիթը, հարձակվողներ Քրիստիան Լեթները և Թայրոն Կորբինը, ինչպես նաև առաջնության լավագույն պաշտպաններից մեկը՝ Մուկի Բլեյլոքը։ Մուտոմբոն նոր ակումբի դեբյուտային մրցաշրջանում արժանացավ լավագույն պաշտպանողական խաղացողի երկրորդ տիտղոսին՝ դառանլով 
առաջնության անդրադարձերի և բլոկշոտերի կատարմամբ երկրորդը։ Պաշտպանության նրա խաղընկեր Բլեյլոքը դարձավ առաջնության անդրադարձերի առաջնորդը։ Պաշտպանությունում երկու խաղացողների հաջող գործողությունները ակումբին թույլ տվեցին այդ մրցաշրջանում դառնալ NBA-ի ամենապինդ ակումբներից մեկը։ «Հոքս»-ը դարձավ կոնֆերենցիայի չորրորդը և կարողացավ դուրս գալ մինչև փլեյ օֆի երկրորդ ռաունդը, որտեղ նրանք պարտվեցին ապագա չեմպիոն «Չիկագո Բուլս»-ին։
1997/98 թվականների մրցաշրջանի ժամանակ Մուտոմբոն երրորդ անգամ արժանացավ լավագույն պաշտպանողական խաղացողի տիտղոսին, ընդգրկվեց NBA լավագույն խաղացողների հավաքականների մեջ և նորից մասնակցեց բոլոր աստղերի խաղին։ Մրցաշրջանի ընթացքում ելույթ ունեցավ բոլոր 82 խաղերում՝ խաղի ընթացքում հարթակի վրա անցկացնելով ավելի քան 35 րոպե, հավաքելով 13,4 միավոր, կատարելով 11,4 անդրադարձ և 3,4 բլոկշոտ։ Ակումբը նորից հաղթահարեց 50 հաղթանակի շեմը և դուրս եկավ փլեյ օֆ, բայց պարտվեց առաջին ռաունդում։
1998/99 մրցաշրջանին Մուտոմբոն պաշտպանությունում շարունակեց լավ խաղ ցուցաբերել և ընդգրկվեց բոլոր աստղերի պաշտպանության երկրորդ հավաքականի կազմում։ Նա դարձավ տարվա խաղացողի մրցանակի՝ IBM Award-ի, հաղթողը։


== NBA կարիերայի ցուցանիշներ ==


=== Ամենամյա մրցաշրջան ===


=== Փլեյ Օֆ ===


== Աշխատավարձ ==


== Մրցանակներ և ձեռքբերումներ ==


=== Սպորտային ===
4 անգամ ճանաչվել է NBA լավագույն պաշտպանողական խաղացող։ 1995, 1997, 1998, 2001
8 անգամ մասնակցել է NBA բոլոր աստղերի խաղին։ 1992, 1995, 1996, 1997, 1998, 2000, 2001, 2002
3 անգամ ընդգրկվել է NBA բոլոր աստղերի հավաքականի մեջ։
երկրորդ հավաքական։ 2001
երրորդ հավաքական։ 1998, 2002
6 անգամ ընդգրկվել է բոլոր աստղերի պաշտպանության հավաքականի մեջ։
առաջին հավաքական։ 1997, 1998, 2001
երկրորդ հավաքական։ 1995, 1999, 2002
ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի մեջ։ 1992
2 անգամ դարձել է պաբերական առաջնության խաղի ընթացքում անդրադարձների միջին ցուցանիշի առաջնորդ։ 2000 (14,1), 2001 (13,5)
4 անգամ դարձել է պարբերական առաջնության անդրադարձերի կատարման քանակի առաջնորդ։ 1995 (1029), 1997 (929), 1999 (610), 2000 (1157)
պարբերական առաջնության հարձակման ժամանակ անդրադարձերի առաջնորդ։ 2001 (307)
2 անգամ դարձել է պարբերական առաջնության պաշտպանությունում անդրադարձերի առաջնորդ։ 1999 (418), 2000 (853)
3 անգամ դարձել է պարբերական առաջնության խաղի ընթացքում բլոկշոտերի միջին ցուցանիշի առաջնորդ։ 1994 (4,1), 1995 (3,9), 1996 (4,5)
5 անգամ դարձել է պարբերական առաջնության բլոկշոտերի կատարման քանակի առաջնորդ։ 1994 (336), 1995 (321), 1996 (332), 1997 (264), 1998 (277)
կարիերան ավարտել է NBA-ի պատմության ընթացքում բլոկշոտերի կատարման երկրորդ տեղով՝ 3256
կարիերայի միջին ցուցանիշներ։ 9,9 միավոր խաղի ընթացքում, 10,4 անդրադարձ խաղի ընթացքում, 2,7 բլոկշոտ խաղի ընթացքում
«All Century Team» Ջորջթաունի համալսարանի


=== Հասարակական ===
«Սպորտում լավ տղամարդիկ» Sporting News (1999, 2000)
President's Volunteer Service Award (1999)
Ջ. Ուոլթեր Քենեդիի անվան մրցանակ (2001, 2009)
National Civil Rights Museum Sports Legacy Award (2007)
Laureus Sport for Good Award (2010)
B.C. Forbes Peopling of America Award (2010)
Miracle Corners of the World award (2010)
Honorary Degree, Doctor of Humane Letters, Ջորջթաունի համալսարան(2010)
John Thompson, Jr. Legacy of a Dream Award (2010)
Honorary Degree, Doctor of Humane Letters — SUNY/Cortland (2010)
World Economic Forum — Young Global Leader
Wilt Chamberlain Award — Operation Smile
NAACP Phoenix Award
The Henry Iba Citizen Athlete Award
Ernie Davis Humanitarian Award
The Samuel J. Halsey Award, Ջորջթաունի համալսարան
Constituency for Africa’s Trailblazer Award


== Տես նաև ==
1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
NBA էջ
Basketball-Reference.com: Դիկեմբե Մուտոմբո Archived 2012-09-05 at the Wayback Machine.
Դիկեմբե
Դիկեմբե Մուտոմբո Հիմնադրամ
ClutchFans.net Դիկեմբե Մուտոմբո էջ Archived 2006-03-31 at the Wayback Machine. – Հյուստոն Ռոքեթսի երկրպագուների կայք