Գրետա Արվիդսոն

Գրետա Արվիդսոն (շվեդերեն՝ Greta Arwidsson, հուլիսի 5, 1906(1906-07-05), Uppsala Cathedral Assembly, Շվեդիա - հունվարի 31, 1998(1998-01-31), Օսկար, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա), շվեդ հնագետ և արխիվագետ, Շվեդիայում հնագիտության առաջին կին ուսուցիչը։


== Կենսագրություն ==
Գրետա Արվիդսոնը ծնվել է 1906 թվականին, Ուպսալայում։ Նրա հայրը՝ Իվար Արվիդսոնը, կենդանաբանության պրոֆեսոր էր Ուպսալայի համալսարանում։ Բացի այդ, նա Հյուսիսային թանգարանի համար ուսումնասիրել է ձկնորսության հնագույն մեթոդներն ու գործիքները։ Նրա կինը՝ Աննա Արվիդսոնը, նույնպես մասնակցել է այդ հետազոտական գործունեությանը։ 1936 թվականին Գրետայի հայրն ու մայրը մահացել են, և Գրետան մենակ է մնացել իր երկու եղբայրների հետ:
Սկզբում Գրետան պատրաստվում էր ուսուցիչ դառնալ, և միայն 1930 թվականին, արդեն ունենալով բակալավրի աստիճան, նա սկսել է ուսումնասիրել Սկանդինավյան երկրների հնագիտությունը` պրոֆեսոր Սունե Լինդվիստի ղեկավարությամբ։ Նրա հետ միասին Գրետան մասնակցել է հնագիտական արշավանքների, որտեղ, մասնավորապես, նա ստեղծել է հողից գտածոներն առանց վնասելու հանելու միջոց` հալած պարաֆինի օգնությամբ: 1932 թվականին նա հրապարակել է Վալսգերդի գտածոների մասին իր առաջին հոդվածը: Այնուհետև Գրետա Արվիդսոնը պաշտպանել է իր թեզը, որի թեման զենքի և վահանների նախշերն էին, որոնք նրա մասնակցությամբ հայտնաբերվել էին թաղման նավերում։ Աշխատելով թեմայի վրա` նա 1938-1939 թվականներին ճանապարհորդել է Եվրոպայի տարբեր երկրներ՝ նպատակ ունենալով թանգարաններ այցելել Գերմանիայում, Նիդեռլանդներում, Բելգիայում, Ֆրանսիայում և Մեծ Բրիտանիայում և, չնայած նախապատերազմյան լարված իրավիճակին, կարողացել է հավաքել մեծ քանակությամբ փաստական նյութեր։ Իր թեզը պաշտպանելուց հետո նա դարձել է Ուպսալայի համալսարանի հնագիտության դասախոս:
1946 թվականին Գրետա Արվիդսոնը ստացել է Գոթլանդի գլխավոր արխիվի և մշակութային ժառանգության պահապանի պաշտոնը՝ դառնալով առաջին կինը, որը զբաղեցրել է այդ պաշտոնը։ Գոթլանդ տեղափոխվելով` Արվիդսոնը շատ բան է արել տեղի պատմական հուշարձանները, այդ թվում և` Վիսբյուի քաղաքային պատը պահպանելու և վերականգնելու համար։ Նա նաև շարունակել է զբաղվել հնագիտական հետազոտություններով նախ՝ Գոթլանդում, այնուհետև` Լովյոն կղզում, որտեղ հայտնաբերվել է խոշոր դամբարան: 1954 թվականին, երբ Ստոկհոլմի քոլեջում (այժմ՝ համալսարան) ազատվել է հնագիտության դասախոսի պաշտոնը, Արվիդսոնը հայտ է ներկայացրել և նշանակվել է։ Ավելի ուշ, 1958-1961 թվականներին, նա եղել է նաև հումանիտար ֆակուլտետի դեկան և համալսարանի կառավարման անդամ : 1963 թվականին դարձել է Շվեդիայի Գրականության, պատմության և հնությունների թագավորական ակադեմիայի անդամ, 1974 թվականին՝ Լոնդոնի հնությունների թագավորական ընկերության անդամ, իսկ 1978 թվականին՝ Գերմանական հնագիտական ինստիտուտի անդամ:
1973 թվականին թոշակի անցնելով՝ Գրետա Արվիդսոնը շարունակել է Վալսգերդի հնագիտական գտածոների նախկինում սկսված ուսումնասիրությունը և այդ թեմայով մի շարք աշխատանքներ է հրապարակել։ Բացի այդ, նա հավաքել, վերլուծել և ընդհանրացրել է նախկինում առկա նյութերը Բիրկայի դամբարանի վերաբերյալ, և դրանք լրացնելով իր սեփական հետազոտությամբ, տպագրել է երեք հատորով, որոնցից վերջինը լույս է տեսել 1989 թվականին:
Գրետա Արվիդսոնը մահացել է 1998 թվականին, 92 տարեկան հասակում և թաղվել է Ուպսալայում:


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Birgit Arrhenius։ «Greta Arwidsson»։ Svenskt kvinnorbiografiskt lexikon (շվեդերեն) 
«Greta Arwidsson»։ Riksarkivet (շվեդերեն) 
«Greta Arwidsson»։ Historiska museet (շվեդերեն)