Անդրե Քերթես

Անդրե Քերթես (ֆր.՝ André Kertész, հունգ.՝ Kertész Andor, ի ծնե Անդոր Քերթես, հուլիսի 2, 1894(1894-07-02), Բուդապեշտ, Տրանսլեյտանիա, Ավստրո-Հունգարիա - սեպտեմբերի 28, 1985(1985-09-28)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), հունգարացի, ֆրանսիացի և ամերիկացի լուսանկարիչ, համաշխարհային լուսանկարչության խոշորագույն վարպետներից մեկը։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է հրեական ընտանիքում, երեք որդիներից միջնեկն է։ Նրա հայրը՝ գրավաճառ Լիպոտ Կոնը (1842-1909), Ավստրո-Հունգարական կայսրությունում ոչ հունգարական փոքրամասնության հունգարականացման ակտիվ քաղաքականության ժամանակաշրջանում փոխել է ազգանունը Քերթեսի, մահացել է 1909 թվականին սրընթացիկ թոքախտից։ Մայրը՝ Էրնեստինա Հոֆմանը (1863-1933), եղել է Տելեկայի հրապարակում գտնվող սրճակշռման կրպակի սեփականատերը։ Հոր մահից հետո մեծ մասամբ նրան Սիգետբեչում՝ իր գյուղական տանը, դաստիարակել է մորեղբայրը։ 1912 թվականին մորեղբոր միջոցներով ավարտել է կոմերցիոն ուսումնարանը։ Ուսումնառությունից հետո աշխատել է Բուդապեշտի ֆոնդային բորսայում։ 1913 թվականին ձեռք է բերել առաջին լուսանկարչական ապարատը՝ «Իկա»-ն։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին և վիրավորվել է (1915)։ Հետպատերազմյան տարիներին աշխատել է բորսայում, փորձել է մասնագիտական մակարդակով զբաղվել գյուղատնտեսությամբ և մեղվաբուծությամբ։ 1918 թվականին բոլոր ստեղծած նեգատիվները ոչնչացվել են, ինչից հետո Քերթեսը որոշել է վերադառնալ ֆոնդային շուկա։
1925 թվականին բնակություն է հաստատել Փարիզում, փող աշխատելու նպատակով 25 ֆրանկով (դրամական միավոր) վաճառել է կնիքներ։ Հենց այդ ժամանակ էլ նա սկսել է իր համագործակցությունը «Frankfurter Illustrierte», «Berliner Illustrirte», «Nationale de Fiorenza», «Sourire», «Uhu» և «Times» հրատարակչությունների հետ։ Մտերմացել է դադաիստների խմբի հետ, ծանոթացել և ընկերացել է Բրասաիի հետ։ Ստեղծել է Պիտ Մոնդրիանի, Ալեքսանդր Կոլդերի, Մարկ Շագալի, Սերգեյ Էյզենշտեյնի և ուրիշների դիմանկարներ։ Նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսը (և ընդհանրապես լուսանկարիչների առաջին անհատական ցուցահանդեսն աշխարհում) կայացել է փարիզյան ավանգարդային «Սրբազան գարուն» պատկերասրահում (1927), «Երեխաներ» առաջին ալբոմը հրատարակվել է 1933 թվականին։ Նույն թվականին Քերթեսն ամուսնացել է Էլիզաբեթ Սալիի հետ։ 1933 թվականին ստեղծել է Նյու ժանրի «Աղճատում» շարքը, 1934 թվականին հրատարակել է «Փարիզն Անդրե Քերթեսի աչքերով» ալբոմը։ 1936 թվականից ապրել է Նյու Յորքում, որտեղ և համագործակցության պայմանագիր է ստորագրել «Keystone» ընկերության հետ։ 1937 թվականին Անդրեն սկսել է աշխատել «Վոգ» և «Harper's Bazaar» հրատարակչությունների հետ։ 1941-1944 թվականներին Քերթեսը՝ որպես հակառակորդ երկրի հպատակ, չի կարողացել հրատարակել իր աշխատանքները։ 1944 թվականին ստացել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների քաղաքացիություն։ Ավելի ուշ նա որոշել է վերադարձնել իր նեգատիվները Փարիզից, բայց առաքման ժամանակ դրանց մեծ մասը կորել է։ 1949 թվականից մինչև 1962 թվականը Քերթեսն աշխատել է «Conde Nast» հրատարակչության համար։


== Ստեղծագործություն ==
Քերթեսի աշխատանքներն առանձնացել են նրբաճաշակ պարզությամբ և ստեղծագործության հստակությամբ, բնական լույսի և ստվերի, մշուշի և քաղաքային արհեստական լուսավորության խաղով, կտրուկ ուժգնացող ռակուրսներով, ապակու և տեսնելու համար այլ «բնական» խոչընդոտների միջով նկարահանմամբ։ Նրա ոճականությունը խորն ազդեցություն է թողել ֆոտոարվեստի շատ մեծ վարպետների վրա (մասնավորապես Անրի Կարտիե Բրեսոնի վրա)։ Քերթեսի ստեղծագործությունում հիմնաքարային դեր են խաղացել ընթերցող մարդկանց դիմանկարները։ Նրանցով ստեղծվել է On Reading ընդհանուր անվանումը կրող շարքը, որը հաջողությամբ ցուցադրվել է աշխարհի շատ պատկերասրահներում։


== Ճանաչում և ժառանգություն ==
1946 թվականին Քերթեսի անհատական ցուցահանդեսն անցնում է Չիկագոյի Գեղարվեստի ինստիտուտում։ 1963 թվականին կազմակերպվել է նրա մեծ ռետրոսպեկտիվ ցուցադրությունը Ֆրանսիայի ազգային գրադարանում, 1964 թվականին՝ Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ 1983 թվականին պարգևատրվել է Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանով, 1984 թվականին իր ժառանգությունը (նեգատիվներ և նամակներ) կտակել է ֆրանսիական պետականությանը։
Մերկուրիի խառնարաններից մեկն անվանակոչվել է Քերթեսի պատվին։


== Ցուցահանդեսների ալբոմներ և կատալոգներ ==
A. Kertész: photographer/ John Szarkowski, ed. New York: Museum of Modern Art, 1964.
From my window. Boston: New York Graphic Society, 1981
Hungarian memories. Boston: Little, Brown, 1982
André Kertész: of Paris and New York. Chicago: Art Institute of Chicago, 1985
André Kertész, diary of light 1912—1985. New York: Aperture Foundation, 1987.
Stranger to Paris: Au Sacre du Printemps Gallerie, 1927. Toronto: Jane Corkin Gallery, 1992
Dans l’appartement d’André Kertész à New York. Budapest: Musée Hongrois de la Photographie: Institut Français de Budapest, 2001
André Kertész/ Bourcier N., ed. Paris: Phaidon-Press, 2001
Kertész, made in USA. Paris: Editions PC, 2003
André Kertész. Նյու Յորք, International Center of Photography 16 сентября 2005 г. - 27 ноября 2005


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Վաշինգտոնի գեղարվեստական պատկերասրահի էջը կայքում Archived 2017-03-09 at the Wayback Machine. (անգլ.)
Photo Central: André Kertész: Life and Its Juxtapositions (անգլ.)
Անդրե Քերթեսը Art Photo Gallery կայքում (անգլ.)
Անդրե Քերթեսը Լուսանկարչության վարպետ կայքում