Կուտենեյ (ազգային պարկ)

Կուտենեյ (ազգային պարկ) (անգլ.՝ Kootenay National Park, ֆր.՝ Parc national de Kootenay), Կանադայի ազգային պարկ` տեղակայված Բրիտանական Կոլումբիա կանադական մարզի հարավ-արևելքում։ Բնության բազմազանությունն արտացոլում է պարկի կարգախոսը` «Կակտուսներից դեպի սառույցներ»։


== Պատմություն ==

Հազարավոր տարիներ պարկի տարածքը եղել է կուտենեյ (կամ կտունահա) և քինբասքեթ հնդկական համայնքների բնակության ավանդական վայր։ Հնագետների կարծիքով` լեռներում տեղակայված են եղել սեզոնային որսորդական կայանատեղեր։ Բացի այդ, հնդկացիները պարբերաբար հատում էին սարերը՝ լեռների արևելքում գտնվող հարթավայրերում բիզոններ որսալու համար։
Պարկի տարածքում տեղակայված և երկաթով հարուստ սառն աղբյուրները վաղուց են գրավել հնդկացիներին լեռների տարբեր կողմերից։ Այս վայրում արդյունահանվում էր «կարմիր հողը», կամ կարմիր օքրան նկարչության համար։ 20-րդ դարի սկզբում կատարվում էր կարմիր օքրայի առևտրային արդյունահանումը։


== Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագրեր ==
Ժայռոտ լեռները կազմավորվել են երկրակեղևի շարժումների հետևանքով, երբ արևմութքից շարժվող ուժերը ճնշել են ժայռերը` կոտրելով նրանք և ստեղծելով ծալքեր։ Հետագա էրոզիան ազդել է գետերի և լճերի, հովիտների և կիրճերի գոյացմանը։
Միայն Կուտենեյ պարկում` նրա հարավային մասում է տեղակայված լեռնային գոգահովիտ (անգլ.՝ Rocky Mountain Trench): Գոգահովիտը ներկայացնում է իրենից երկար հովիտ` ձգված ԱՄՆ-ի սահմանից մինչև Յուկոնի սահմանը, որն առանձնացնում է ժայռոտ լեռներն շատ ավելի հին Կոլումբիա լեռներից։
Պարկի տարածքում տեղակայված են ինչպես տաք, այնպես էլ սառը աղբյուրներ։ Տաք աղբյուրները գտնվում են Սինքլեր կիրճում (անգլ.՝ Sinclair Canyon) և Ռեդուոլ բեկվածքում (անգլ.՝ Redwall Fault): Սառն աղբյուրները, որոնք հարուստ են երկաթով, տեղակայված են Փեյնթ Փոթսում (անգլ.՝ Paint Pots):


== Ֆլորա և ֆաունա ==
Պարկի տարածքում ներկայացված են տարբեր բնագոտիներ` սառույցները և քարերը, ծառերի գծից բարձր ալպիական տունդրան, սուբալպիական մարգագետինները և ծառերի մակարդակից ցածր անտառները, լեռնային հովիտները ներառյալ։ Բուսական և կենդանական աշխարհի հիմնական բազմազանությունը նարկայացված է լեռնային հովիտներում։
Պարկի հարավարևմտյան մասում ներկայացված են Կեղծթսուգա կենիատերևը, դեղին կաղամախին, հացազգիները։ Այստեղ կարելի է նաև հանդիպել կակտուսներ։ Պարկի կենդանական աշխարհը նույնպես հարուստ և բազմազան։ Պարկում ապրում են գրիզլիներ և սև արջեր, գայլեր, կոյոտներ, պումաներ, լուսաններ, կղխեր, կզաքիսներ, արջամկներ, սևապոչ և սպիտակապոչ եղնիկներ, որմզդեղներ, լեռնային այծեր և ձյունե խոյեր։
Լեռնային այծերը, որոնք ապրում են Վարդլ լեռան ստորոտներին, հանդիսանում են որպես պարկի խորհրդանիշ և գտնվում են նրա հատուկ պաշտպանության ներքո։


== Տարածքի պահպանում ==

Պարկը հիմնադրվել է 1920 թվականին որպես դաշնային և մարզային կառավարությունների միջև եղած համաձայնության մաս։ Համաձայնության հիմքն էր կազմում Բանֆ-Վինդերմերե մայրուղու կառուցումը, որը դառձավ կանադական ժայռոտ լեռների միջև անցնող առաջին ավտոճանապարհը։ Ավտոճանապարհի կառուցումն ավարտվեց 1922 թվականին։
Պարկը ներկայացնում է իրենից կանադական Ժայռոտ լեռների հարավարևմտյան մասի էկոհամակարգը։ Ժայռոտ լեռների կանադական մասում տեղակայված են հինգ ազգային պարկեր` Կուտենեյը և Յոհոն` արևմտյան մասում, Բանֆը, Ջասպերը և Ուոթերթոն Լեյքսը` արևելյան։ 1984 թվականից Կուտենեյ ազգային պարկը հանդիսանում է Համաշխարհային Ժառանգության Կանադական ժայռոտ լեռների պարկեր օբյեկտի մաս, որն ընդգրկում է յոթ ազգային և մարզային պարկ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Kootenay National Park» (անգլերեն)։ Парки Канады։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-04-27-ին։ Վերցված է 2010-04-05