Յակուբ Սաննու

Աբու Նադդարա (արաբ․՝ أبو نظارة‎‎՝ ակնոցավոր), ի ծնե անունը՝ Յակուբ Սաննու, 1839, Կահիրե, Եգիպտոս - 1912), բանաստեղծ, երգիծաբան, հրապարակախոս, Եգիպտոսի ազգային թատրոնի հիմնադիր (1873)։ Արաբական վերածննդի նշանավոր գործիչ է, արաբական հրապարակախոսության հայտնի դեմքերից մեկը։ Ծագումով ղպտի։


== Կենսագրություն ==
Յակուբը եգիպացի հուդայական էր, ով ծնվել էր եգիպտացի մոր և իտալացի հոր ընտանիքում։ Հայրն աշխատում էր Յանկեն արքայազնի մոտ, ով Եգիպտոսի ու Սուդանի խեդիվ Մուհամմադ Ալի փաշայի թոռն էր։ Տասներեք տարեկանում պատանի Յակուբը գրում է առաջին բանաստեղծությունը՝ արաբերենով, և կարդում արքայազնի առաջ։ Տաղանդավոր պատանին հետաքրքրում է նրան։
Յակուբը ստանում է ավանդական հրեական կրթություն և պատանի հասակում ուսումնասիրել է եվրոպական լեզուներ։ Փաշայի հովանավորության շնորհիվ նա իր բանասիրական կրթությունն ավարտում է Իտալիայի Լիվոռնո քաղաքում, ուր սովորում է լեզուներ և արվեստներ։ Եգիպտոս վերադառնալով սկսում է դասավանդել լեզուներ և իր հոդվածներով հանդես գալիս անգլիական տիրապետության դեմ։


== Ստեղծագործություն ==
Սաննուն հետաքրքրված էր թատրոնով և 1870 թվականին Եգիպտոսում բացում է առաջին պրոֆեսսիոնալ դրամատիկական թատրոնը արաբերեն խոսակցական լեզվով։ Շատ կարճ ժամանակում նա գրում է 32 պիես, որտեղ նա ծաղրում էր տգետներին, կոպիտ փաշաներին և ֆեոդալներին։ Դրանով իսկ Սաննուն իր դերն է խաղում լուսավորականության և ռեֆորմների պայքարի համար։ Սանուին գնահատում է Իսմայիլ խեդիվը, ով եվրոպականացմանն կողմնակից էր և անգամ տալիս է նրան «Եգիպտոսի Մոլիերի» տիտղոսը։
Սակայն «Եգիպտոսի Մոլիերին» հետաքրքրում էր ոչ միայն թատրոնը, նա նաև հասարակական կյանքով էր հետաքրքրվում։ Իր աշակերտների շարքում ֆրանսերեն սովորելու եղել են ալ-Աֆղանին և Մուհամմադ Աբդոն։ Շուտով Սաննուն ուսուցչից վերածվում է աշակերտի տարված լինելով ալ-Աֆղանիի գաղափարներով, կտրուկ փոխում է իր կարծիքը։ Նրա թատրոնը փակվում է «Հայրենիք և ազատություն» բեմադրությունից հետո և Սաննուն սկսում է զբաղվել լրագրությամբ։

Սկզբում համագործակցում է մոդեռնիստերի թերթերի հետ իսկ հետո բացում է իր սեփական սատիրիկ թերթը, որը կոչվում է «Աբու նազարա զարկա» («Երկնագույն ակնոցներով մարդը»)(արաբ․՝  ابو نظارة زرقاء‎‎)։ Դրանում Սաննուն հրատարակում էր հոդվածներ ուղղված խեդիվի և նրա վարչակարգի, եվրոպական էքսպանսիայի դեմ և ազատագրական պայքարի կոչ անում՝ «Եգիպտոսը եգիպտացիների համար» կարգախոսով։ Այս թերթում նրա հոդվածներում առկա է սատիրա ժանրը, որը նորություն էր արաբական հրապարակախոսության մեջ։ Նա այստեղ ծաղրի էր ենթարկում թե էմիրներին և խեդիվներին և թե թուրք և եվրոպացի կառավարիչներին։
Հեղինակի սատիրան ուղղված էր նաև դատարկախոս-ճարտասանների դեմ, որոնք ուրիշներին կռվի կոչ են անում իսկ իրենք երկնագույն ակնոցներով նայում այդ կռիվը՝ իրենց անձը վտանգի չենթարկելով։ Այս սատիրայական թերթի հետ էին համագործակցում նաև ալ-Աֆղանին և Աբդոն։ Այն գոյություն ունեցավ 34 տարի։ Թեև իր այս գործունեության համար Յակուբ Սաննուն արտաքսվում է Եգիպտոսից, այնուամենայնիվ, հաստատվելով Փարիզում, նա դեռ երկար տարիներ շարունակում է հրատարակել հոդվածներ և տարածել ամբողջ արաբական աշխարհում։


== Կյանքի վերջին տարիներ ==
Քաղաքական գործունեության համար ենթարկվել է հալածանքի, 1878 թվալկանից ապաստանել Փարիզում, հրատարակել «Աբու Նադդարա» երգիծական հանդեսը։ Քաջատեղյակ էր հայ ժողովրդի պատմությանն ու մշակույթին։ Փարիզում սերտ կապեր Է հաստատել «Հայոց հայրենասիրական միության» անդամների հետ (1886), հանդես եկել սուլթանական ցեղասպան քաղաքականության դեմ։
Յակուբ Սաննուն առաջինն էր, ով ստեղծագործեց ժողովրդին հասկանալի լեզվով՝ եգիպտական արաբերենով։ Նա մահացել է 1912 թվականին։ Իր գործը շարունակել են թատերագիր Թաուֆիկ ալ-Հաքիմը, Մուհամմադ Թեյմուրը և ուրիշներ։


== Աղբյուրներ ==
Али-заде Э.А. Египетская новелла. М., 1974
Борисов В.М. Современная египетская проза. М„ 1961.
Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.


== Արտաքին հղումներ ==
Աբու Նադդարա, արաբերեն(չաշխատող հղում)
Եգիպտական թատրոնի հիմնադիր, արաբերեն
Եգիպտական Մոլիեր, արաբերեն
Յակուբ Սաննու, արաբերեն(չաշխատող հղում)
Յակուբ Սաննու, արաբերեն Archived 2014-08-01 at the Wayback Machine.
Յակուբ Սաննուի թատրոն, արաբերեն Archived 2014-09-05 at the Wayback Machine.


== Տես նաև ==
Արաբական հրապարակախոսություն


== Ծանոթագրություններ ==