Լացո Նովոմեսկի

Լացո Նովոմեսկի (սլովակ.՝ Laco Novomeský, դեկտեմբերի 27, 1904(1904-12-27)[…], Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա - սեպտեմբերի 4, 1976(1976-09-04)[…], Բրատիսլավա, Սլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, Չեխոսլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն), սլովակ և չեխ բանաստեղծ, արձակագիր, հրապարակախոս, Չեխոսլովակիայի քաղաքական և պետական գործիչ։ Սլովակիայի Ազգային խորհրդի անդամ (1945-1946 և 1968-1971)։ Չեխոսլովակիայի հերոս (1969)։ Չեխոսլովակիայի ժողովրդական արտիստ (1964)։ Չեխոսլովակիայի Կլեմենտ Գոտվալդի անվան մրցանակի դափնեկիր (1964, 1974)։


== Կենսագրություն ==
Լացո Նովոմեսկին ծնվել է 1904 թվականին Բուդապեշտում։ Ավարտել է Մոդրայի մանկավարժական սեմինարիան։ 1923-1925 թվականներին սովորել է Բրատիսլավայի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում։ 1924 թվականին հրատարակել է մի շարք ամսագրեր։ 1925 թվականին միացել է Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցությանը, եղել է կուսակցության ծայրահեղական թևի ակտիվիստ։ Զբաղվել է լրագրական և սոցիալ-քաղաքական աշխատանքներով։ 1929 թվականից ապրել է Պրահայում։ Նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են Չեխիայի և Սլովակիայի կոմունիստական հրապարակումներում։ Ներգրավվել է Չեխոսլովակիայի մտավորականների շրջանակում։ 1934 թվականին ստորագրել է հակաֆաշիստական մանիֆեստ։ 1938 թվականին վերադարձել է Սլովակիա։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ 1943 թվականին եղել է Սլովակիայի ընդհատակյա կոմունիստական կուսակցության կազմակերպիչների և անդամների ցանկում, 1944 թվականին մասնակցել է Սլովակիայի Ազգային ապստամբությանը։ 1944 թվականի հոկտեմբերին ընդգրկվել է Սլովակիայի Ազգային խորհրդի պատվիրակության կազմում, եղել է Լոնդոնում, որտեղ բանակցություններ է վարել աքսորում գտնվող չեխ ղեկավարների հետ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Լացո Նովոմեսկին դարձել է ականավոր սլովակ քաղաքական գործիչ։ 1945 թվականի օգոստոսին ընտրվել է Սլովակիայի ազգային խորհրդի պատվիրակ։ 1945 թվականին դարձել է  Սլովակիայի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ, 1945-1950 թվականներին՝ Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ, ԽՄԿԿ կուսակցական համագումարների պատվիրակ։ 1948 թվականի հեղաշրջումից և կոմունիստների իշխանության գալուց հետո նրա կարիերան ավելի արագ է կերտվել։ 1951 թվականին ղեկավարել է Սլովակիայի «Matica slovenská» ազգային մշակութային և կրթական ընկերությունը։ 1950 թվականին նրան մեղադրանք է առաջադրվել բուրժուական նացիոնալիզմի համար, և նա զրկվել է բոլոր պաշտոններից։ 1951 թվականին ձերբակալվել է։ 1954 թվականի ապրիլին դատապարտվել է 10 տարվա ազատազրկման («Գուստավ Հուսակայիի գործով»)։ Ավելի ուշ՝ պատժի կեսը կրելուց հետո, պայմանական վաղաժամկետ ազատ է արձակվել։ Ապրել է Պրահայում ոստիկանության հսկողության տակ, չունենալով թույլտվություն վերադառնալու Բրատիսլավա։

1963-1970 թվականներին եղել է Սլովակիայի գիտությունների ակադեմիայի Բրատիսլավայի գրականության ինստիտուտի տնօրենը։ 1963 թվականից հետո կարողացել է կրկին հրապարակել իր աշխատանքները, նորից միացել է Կոմունիստական կուսակցությանը և հանդիսավոր ընդունվել Գրողների միության կազմում։ 1968-1971 թվականներին եղել է Սլովակիայի Ազգային խորհրդի փոխնախագահ և անդամ, 1968-1974 թվականներին՝ «Matica slovenská»-ի նախագահ, 1974 թվականից՝ պատվավոր նախագահ։


== Ստեղծագործական ուղի ==
1920-1930-ական թվականներին Նովոմեսկին եղել է լրագրող և ակտիվ կերպով աշխատակցել է կոմունիստական մամուլին, եղել է ՉԿԿ-ի կենտրոնական օրգաններ «Ռուդե պրավո», «Պրավդա» և այլ թերթերի խմբագիր, 1930-ական թվականներին դարձել է մարքսիստական հասարակական-քաղաքական և գրական «Դավ» ամսագրի խմբագիրը։ 1927 թվականին լույս է ընծայել «Հարություն» բանաստեղծությունների ժողովածուն, որը նրան լայն ճանաչում է բերել։ Նովոմեսկու բանաստեղծական ժողովածուները տոգորված են հումանիստական գաղափարներով և բողոքով ընդդեմ սոցիալական անիրավահավասարության և տառապող համայն մարդկության նկատմամբ ունեցած ցավով («Ռոմբոիդ», 1932, «Բաց պատուհաններ», 1935, «Սրբազանը ցանկապատի այն կողմում», 1939)։ 1948 թվականին լույս է տեսել «Արգելված մատիտով» ժողովածուն, որը միավորել է 1930-ական թվականների վերջի և 1940-ական թվականների բանաստեղծությունները։ 1950-1960-ական թվականներին Նոմեսկին ստեղծել է քաղաքացիական ինտիմ և փիլիսոփայական լիրիկայի ցիկլը՝ «Այնտեղից», «Վիլլա», «Թերեզա» (1963) Հոկտեմբերյան հեղափոխության մասին պոեմը։


== Պարգևներ, մրցանակներ ==
Չեխոսլովակիայի ժողովրդական արտիստ (1964)
Լյուդովիտ Շտուրի շքանշան (1967)
Կլեմենտ Գոտվալդի շքանշան (1968)
Սլովակիայի պետական մրցանակ (1969)
Հաղթական փետրվար շքանշան (1973)
Հանրապետության շքանշան (ՉԽՍՀ) (1974)
Կլեմենտ Գոտվալդի անվան Չեխոսլովակիայի պետական մրցանակ (1964, 1974)
Չեխոսլովակիայի հերոս (1969)
Լենինի շքանշան (1969)
Պրահայի Կարլի համալսարանի պատվավոր դոկտոր


== Գրականություն ==
PERNÝ, L. Modernista, ktorý chcel zmeniť slovenské myslenie. In Nové Slovo. 2014.
BÚTOROVÁ-NOVOMESKÁ, Elena: Vzpomínání. In: Vertigo, časopis o poézii a básnikoch, 2014, č. 4, s. 7 – 12.
PEKNÍK, M., PETROVIČOVÁ, E. 2006. Laco Novomeský – kultúrny politik, politik v kultúre.Bratislava: Ústav politických vied SAV. 2006. ISBN 80-224-0902-2
VÁLEK, M. 1979. Laco Novomeský - Vo výbere Miroslava Válka. Kruh milovníkov poézie. Bratislava: Slovenský spisovateľ. 1979
ŠMATLÁK, S. 1967. Básnik Laco Novomeský


== Ծանոթագրություններ ==