Լուկրեցիա Բորի

Լուկրեցիա Բորի (անգլ.՝ Lucrezia Bori, իսպ.՝ Lucrecia Borja y González de Riancho, դեկտեմբերի 24, 1887(1887-12-24), Վալենսիա, Իսպանիա - մայիսի 14, 1960(1960-05-14)[…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), իսպանացի օպերային լիրիկական սոպրանո, որը Մետրոպոլիտեն օպերայի համար արդյունավետ դրամահավաքներ է իրականացրել։


== Կենսագրություն ==
Լուկրեցիա Բորջիա ի Գոնսալես դե Ռիանքոն ծնվել է 1887 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Իսպանիայի Վալենսիա քաղաքում, իսպանական բանակի սպայի ընտանիքում։ Ընտանիքը սերում էր իտալական Ռենեսանսի ժամանակաշրջանի ազդեցիկ Բորջիաներ գերդաստանից, և երեխային անվանել են իր նախնու՝ Լուկրեցիա Բորջիայի պատվին։
Նրա ձայնն ունեցել է անկրկնելի տեմբր և թափանցիկ որակ։ Ուսանել է Միլանում և դեբյուտը կատարել Հռոմի «Տեատրո Ադրիանո» օպերային թատրոնում 1908 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Բիզեի «Կարմեն» օպերայից Միքաելայի դերերգով։ 1910 թվականի դեկտեմբերին Լա Սկալայում հանդես է եկել դեբյուտով՝ կատարելով Դոմենիկո Չիմարոզայի «Գաղտնի ամուսնություն» օպերայից Կարոլինայի դերերգը, իսկ հաջորդ տարի «Վարդի ասպետը» օպերայի իտալական պրեմիերայի ժամանակ երգել է Օկտավիան։
Մետրոպոլիտեն օպերայում կարիերան սկսել է 1910 թվականի ամռանը, երբ այդ թատրոնը հյուրախաղերով գտնվում էր Փարիզում։ Նույն տարվա հունիսի 9-ին Պուչինիի «Մանոն Լեսկո» օպերայում Մանոնի դերում փոխարինել է հիվանդացած մի երգչուհու։ 1912/13 համերգաշրջանի բացման երեկոյին Նյու Յորքում Էնրիկո Կարուզոյի հետ դեբյուտով հանդես է եկել Մետրոպոլիտեն օպերայում։ 1915 թվականին ստիպված է եղել թողնել երգելը ձայնալարերի ուռուցքների վիրահատման նպատակով, որին հաջորդած երկարատև ապաքինումից հետո բեմ է վերադարձել 1921 թվականին։ Օպերային կարիերայի ընթացքում երգել է 629 անգամ և գլխավոր դերեր կատարել 39 օպերաներում։ Հայտնի էր Ժյուլ Մասնեի «Մանոն» օպերայի գլխավոր հերոսուհու դերակատարմամաբ, ինչպես նաև «Բոհեմ» օպերայից Միմիի, «Երեք արքաների սերը» օպերայից Ֆլորայի, «Պելեաս և Մելիսանդե» օպերայից Մելիսանդեի և «Տրավիատա» օպերայից Վիոլետայի դերակատարումներով։
1932 թվականի վերջից Բորին սկսել է զբաղվել դրամահավաքի գործընթացով։ Մեծ ճգնաժամն սկսվելուց հետո Մետրոպոլիտենը շարունակում էր առանց դժվարության տոմսեր վաճառել, բայց բաժնետերերի ներդրումները նվազել էին, և արդեն 1932 թվականի վերջին տնօրենների խորհուրդը հասկացել էր, որ բավականին մեծ գումար անհրաժեշտ կլիներ, եթե որոշվեր կազմակերպել հաջորդ համերգաշրջանը։ 1933 թվականի սկզբին Բորին համաձայնել է ֆոնդեր հայթայթելու նպատակով աշխատել թատրոնի մենեջերների հետ։ Այս աշխատանքում նա պարզապես մասնակից չէր․ նա ղեկավարում էր «Մետրոպոլիտեն օպերան փրկելու հանձնաժողով» կոչվող կազմակերպությունը, և մամուլում լայնորեն լուսաբանվող գործողություններով՝ թռուցիկներով ու նամակներով կոչեր անելով, ինչպես նաև անձնական շփումներով, դիմում էր հնարավոր բոլոր բարերարներին։ Վագների «Տրիստան և Իզոլդա» օպերայի 1933 թվականի մարտի 11-ի ռադիոթողարկման ժամանակ իր կոչին արձագանքած հազարավոր մարդկանց անձնապես երախտագիտություն է հայտնել։ Նաև շատ է ճանապարհորդել ու մասնակցել բազմաթիվ բենեֆիսների ու հանդես եկել կատարումներով։ Այս ամբողջ ընթացքում շարունակել է իրականացնել իր դերակատարումների ծանրաբեռնված ժամանակացույցը։ Պահանջվել է ընդամենը երկու ամիս անհրաժեշտ $300,000 գումարը հավաքելու համար։ 1933 թվականի մայիսին Մետրոպոլիտեն օպերայի տնօրենը հրապարակավ շնորհակալություն է հայտնել երգչուհուն ասելով, որ նա կատարել է անհնար համարված սխրագործություն։ «Նա իրավիճակն իր ձեռքն էր վերցրել և ձգտել նպատակի կատարմանն այնպիսի երևակայությամբ ու տաղանդով, որն իր աշխատանքում իրեն դարձնում է բոլոր ժամանակների ամենամեծ արվեստագետներից մեկը»։
1933 - 1935 թվականների ընթացքում եղել է «Փրկենք Մետրոպոլիտենը» կազմակերպությանը հաջորդած «Պահպանենք Մետրոպոլիտենը» կազմակերպության նախագահը։ 1934/35 օպերային համերգաշրջանն ապահովելու համար այս կազմակերպության կողմից հավաքվել է մոտավորապես նույն չափի գումար, ինչքան նախորդ տարի։ 1935 թվականին դարձել է տնօրենների խորհրդի կազմում ընդգրկված առաջին կատարողը, սակայն շարունակել կազմակերպության նախագահի իր պարտականությունները ևս։
1936 թվականի մարտի 29-ի նրա հրաժեշտի համերգը բացառիկ իրադարձություն էր Մետրոպոլիտենում, որի ընթացքում երգել է տեսարաններ «Մանոն» և «Տրավիատա» օպերաներից Կիրսթեն Ֆլագսթադի, Էլիզաբեթ Ռեթբերգի, Ռոզա Պոնսելեի, Ջովանի ՄԱրտինելլիի և այլոց մասնակցությամբ։
Մետրոպոլիտեն օպերայից հեռանալուց հետո շարունակել է հանդես գալ մենահամերգներով և ձայնագրություններ անել, իսկ երգելը թողնելուց հետո ընտրվել է Մետրոպոլիտեն օպերայի գիլդայի նախագահ։
1960 թվականի մայիսի 2-ին տարել է ուղեղային արյունահոսություն և վախճանվել մայիսի 14-ին Նյու Յորքի Ռուզվելտ հիվանդանոցում։ Երբեք չի ամուսնացել, մտածելով, որ արվեստագետները չպետք է ամուսնանան։


== Ձայնագրություններ ==
Բորիի ամբողջական ձայնագրությունները թողարկվել են 1995 թվականին Ռամոֆոն բրիտանական ձայնագրման լեյբլի չորս խտասկավառակների վրա, 81016-2 և 81017-2 համարների ներքո։ Պահպանվում է նաև 1936 թվականի մարտի 29-ի՝ Մետրոպոլիտեն օպերայում տեղի ունեցած հրաժեշտի համերգի ուղիղ եթերի  ձայնագրությունը։
«Ոսկե կտուցով կարմրակատարը» և Անտոնիո դի Լիտերեսի «Ացիս և Գալատեա» ստեղծագործություններից մեներգների ձայնագրությունները թողարկվել են «SanCtuS Recordings» ընկերության «Դարի ձայները էկզոտիկա են երգում» խտասկավառակի վրա, որտեղ Բորին ներկայանում է իր ժամանակի լավագույն երգիչների հետ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականության ցանկ ==
Վերջին Պրիմադոննաները, հեղինակ՝ Լանֆրանկո Ռասպոնի, Ալֆրեդ Ա․ Նոպֆ, 1982. 0-394-52153-6


== Արտաքին հղումներ ==
Լուկրեցիա Բորիի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
Works by Lucrezia Bori at Recorded Sound Archives