Վասիլի Կրեյտան

Վասիլի Պետրովիչ Կրեյտան (ռուս.՝ Василий Петрович Крейтан, ծննդյան անուն՝ Վիլհելմ Ֆերդինանդ Կրետան, գերմ.՝ Wilhelm Ferdinand Kreitan, 1832, Ֆրեդրիկսհամն, Վիբորգի նահանգ, Ֆինլանդիայի մեծ իշխանություն, Ռուսական կայսրություն – 29 մայիսի (10 հունիսի), 1896, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն), ռուս քանդակագործ, «տասնչորսի խռովության» մասնակից, Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների արտելի հիմնադիրներից մեկը։


== Կենսագրություն ==

Վասիլի Կրեյտանը ծնվել է 1832 թվականին Վիբորգի նահանգի Ֆրեդրիկսհամն քաղաքում, գերմանական ծագմամբ քանդակագործ և փորագրող Պետր Կրեյտանի (Կրետան) ընտանիքում. վերջինս հեղինակել է Փրկչի անձեռակերտ դիմանկարի եկեղեցու սրբապատկերները, Սուրբ Պետրոսի ու Պողոսի լյութերական եկեղեցու (Սանկտ Պետերբուրգ) բարձրաքանդակները, մասնակցել է Ձմեռային պալատի վերակառուցմանը 1837 թվականի հրդեհից հետո։ Վասիլի Կրեյտանի ավագ եղբայրը՝ Ֆեոդոր Պետրովիչ (Քրիստիան Ֆրիդրիխ) Կրեյտանը (1823-1869), եղել է նկարիչ, քանդակագործ, ավարտել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիան։
Վասիլի Կրեյտանը նախնական կրթությունն ստացել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Սուրբ առաքյալներ Պետրոսի և Պողոսի լյութերական ծխին կից ուսումնարանում։
1858 թվականին ընդունվել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա՝ պրոֆեսորներ Նիկոլայ Պիմենովի ու Պյոտր Կլոդտի քանդակագործության դասարան։ Սովորելու ընթացքում բազմիցս արժանացել է ակադեմիայի խրախուսական մեդալների. 1857 թվականին ստացել է փոքր արծաթե մեդալ բնօրինակից ծեփակերտման համար, 1858 թվականին՝ փոքր արծաթե մեդալ «Համաշխարհային ջրհեղեղ» հարթաքանդակի համար, 1859 թվականին՝ մեծ արծաթե մեդալ բնօրինակից ծեփակերտման համար, իսկ 1862 թվականին՝ փոքր ոսկե մեդալ «Սերմնացան» (ռուս.՝ «Сеятель») քանդակի համար (ցուցադրվում է Ռուսական պետական թանգարանում՝ Միխայլովյան պալատի շքասանդուղքի վրա։

1863 թվականին Վասիլի Կրեյտանը Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի կողմից իրավունք է ստանում մասնակցելու մեծ ոսկե մեդալի համար անցկացվելիք մրցույթին, որ նվիրված էր Եկատերինա II կայսրուհու կողմից Ակադեմիական կանոնադրության սահմանման հարյուրամյակին ու հաղթողին հնարավորություն էր տալիս վեց տարով որպես կրթաթոշակառու մեկնելու արտասահման։
«տասնչորսի խռովությանը» նախորդած իրադարձություններին Վասիլի Կրեյտանը չի մասնակցել և Ակադեմիայի խորհրդին ուղղված կոլեկտիվ դիմումը չի ստորագրել, սակայն իմանալով 1863 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ակադեմիայի խորհրդի նիստում տեղի ունեցած դեպքերի մասին, ի նշան տասներեք նկարիչների հետ համախոհ լինելու, դիմում է ներկայացրել Ակադեմիայից դուրս գալու մասին։
Վասիլի Կրեյտանն իր դիմումի համաձայն ազատվում է ակադեմիայից՝ ստանալով երկրորդ աստիճանի նկարչի կոչում և դառնալով տասնչորսերորդ խռովարարը, որ հետագայում մասնակցում է Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների արտելի հիմնադրմանն ու նրա գործունեությանը։
1869 թվականին ակադեմիական ցուցահանդեսին ներկայացրած դիմանկարային կիսանդրու համար Վասիլի Կրեյտանն ստացել է առաջին աստիճանի նկարչի կոչում։ Զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, տվել մասնավոր դասեր։ Որպես նկարչության ու գծագրության հաստիքային ուսուցիչ աշխատել է Պետերբուրգի 2-րդ ռազմական գիմնազիայում և Պաժերի կորպուսում։ 1870 թվականից մինչև 1891 թվականը ծեփագործություն է դասավանդել Գեղարվեստի խրախուսման կայսերական միությունում։


== Քանդակներ ==
1880 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքային դուման որոշում է ընդունել Ալեքսանդրովյան այգում տեղադրել գիտության ու արվեստի ականավոր գործիչների մի քանի կիսանդրիներ։ Ստեղծվել է մրցութային հանձնաժողով, որ գլխավորել է ճարտարապետության ու գեղանկարչության պրոֆեսոր Նիկոլայ Բենուան։ Սկզբում նախատեսված էր տեղադրել տասնչորս կիսանդրի, որոնցից վեցը կլինեին շատրվանի մոտ, վեցը՝ Ֆլորայի արձանի և երկուսը՝ Հերակսելի արձանի մոտ։ Մամուլում կարծիք է հայտնվում, թե կիսանդրիների մեծ քանակն այգուն կտա գերեզմանատան տեսք։ Միխայիլ Լերմոնտովի կիսանդրու տեղադրման դեմ «Правительственный вестник» պարբերականի 1892 թվականի օգոստոսի 20-ի համարում իր բողոքն է հայտնել կառավարող Սրբազնագույն սինոդի օբեր-պրոկուրոր Կոնստանտին Պոբեդոնոսցևը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Крейтанъ (Василій Петровичъ) // Энциклопедический словарь = Энциклопедическій словарь / начатый профессором И. Е. Андреевским, продолжается под редакцией К. К. Арсеньева и заслуженного профессора Ф. Ф. Петрушевского. — Санкт-Петербург: Ф. А. Брокгауз (Лейпциг), И. А. Ефрон (Санкт-Петербург), 1895. — Т. XVIA «Кояловичъ — Кулонъ». — С. 626. — 960 с.
Самойлов А. Н. В. П. Крейтан // Русское искусство. Очерки о жизни и творчестве художников второй половины XIX века. — М.: Издательство «Искусство», 1962. — Т. 1. — С. 496. — 692 с.


== Արտաքին հղումներ ==
«Крейтан Василий Петрович в Энциклопедии Каслинского завода архитектурно-художественного литья» (ռուսերեն)։ Каслинский завод архитектурно-художественного литья։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-07-ին։ Վերցված է 2010-08-22