«Յըլդըրըմ» բանակախումբ

«Յըլդըրըմ» բանակախումբը (թուրքերեն՝ Yıldırım Ordular Grubu) Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի ռազմական կազմավորում է (բանակների խումբ), որը գոյություն է ունեցել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Հայտնի է նաև «Կայծակ» բանակախումբ անվամբ։ Երբեմն այն անվանում էին Գերմանական կայսերական բանակի «F» բանակախումբ (գերմ.՝ Heeresgruppe «F»), քանզի «Յըլդըրըմ» բանակախմբի հրամանատարությունն իրականացնում էին գերմանացի ռազմական խորհրդականները և, բացի այդ, այդ բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին գերմանական բանակի մի քանի ոչ մեծաթիվ ստորաբաժանումներ։


== «Յըլդըրըմ» բանակախմբի պատմություն ==
1917 թվականի հուլիսին օսմանյան և գերմանական հրամանատարությունները կազմավորեցին «Յըլդըրըմ» բանակախումը (այլ կերպ այն կոչվում էր «F» բանակախումբ), որի ընդհանուր հրամանատար նշանակվեց գերմանացի գեներալ Էրիխ ֆոն Ֆալքենհայնը։ Բանակախմբի մեջ սկզբնապես մտնում էին օսմանյան VI և VII բանակների զորամասերն ու ստորաբաժանումները։ Այնուհետև VI բանակը, որը մարտնչում էր Միջագետքում, դուրս հանվեց «Յըլդըրըմ» բանակախմբից, իսկ նրա փոխարեն «Յըլդըրըմի» կազմի մեջ մտցվեց նորակազմ օսմանյան VIII բանակը։ Այսպիսով՝ օսմանյան VII և VIII բանակներից կազմված «Յըլդըրըմ» բանակախումբը՝ գեներալ Ֆալքենհայնի գլխավորությամբ կազմում էր Կենտրոնական տերությունների հիմնական ուժը՝ Պաղեստինյան ռազմաճակատում։
Մուդրոսի զինադադարի ստորագրումից, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից և Թուրքիայի անկախության պատերազմի սկսվելուց հետո Օսմանյան ռազմական նախարարությունը որոշում կայացրեց ստեղծելու «Յըլդըրըմ» բանակախմբի զորքերի տեսչախումբ (զորահրամանատար՝ Մեհմետ Ջեմալ փաշա), որի շտաբը տեղակայված էր Իկոնիա քաղաքում, և որի մեջ մտցվեցին XII, XVII և XX բանակային կորպուսները։


== «Յըլդըրըմ» բանակախմբի անվանումը ==
Այս բանակախմբի անվանումը թուրքերեն նշանակում է «Կայծակ»։ Հավանաբար, անվանումը ցույց էր տալիս, որ նա ընդունակ է կայծակնային հարվածներ հասցնելու և կայծակնային պատերազմ վարելու։
«Յըլդըրըմ» անունը կրել է թուրքական օսմանյան գահատոհմի 4-րդ սուլթանը՝ Բայազետ Ա-ն (ծնվ. 1360 թ., գահ բարձրացած 1389 թ.՝ 29 տարեկան հասակում, գերի ընկած Լենկ Թեմուրին՝ Անկարայի ճակատամարտում՝ 1402 թ. հուլիսին և դրանից հետո շուտով վախճանված)։ Նրան անվանում էին «Բայազեդ Յըլդըրըմ», այսինքն՝ «կայծակ Բայազետ»։


== «Յըլդըրըմ» բանակախմբի մարտավարությունը ==
«Յըլդըրըմ» բանակախումբը ներառում էր զորքեր և զորամասեր, որոնք կիրառում էին Առաջին համաշխարհային պատերազմի Արևմտյան ռազմաճակատի զորքերի ամենավերջին մարտավարական հնարքները, մասնավորապես՝ ինֆլիտրացիայի մարտավարությունը։ Բացի այդ, «Յըլդըրըմ» բանակախմբի զորքերն ու զորամասերը հանդերձված էին մերձամարտի սպառազինությամբ ու հանդերձանքով, ինչպես օրինակ՝ պողպատե սաղավարտներով (գերմ.՝ Stahlhelm) և պոչավոր նռնակներով։ Ի լրումն այդ ամենի, «Յըլդըրըմ» բանակախմբի զորքերն ու զորամասերը ստանում էին հրետանային և գնդացրային կրակային օժանդակություն։


== «Յըլդըրըմ» բանակախմբի կազմը ==


=== Առաջին համաշխարհային պատերազմ ===


==== 1917 թվականի օգոստոս ====

1917 թվականի օգոստոսին «Յըլդըրըմ» բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.

«Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Էրիխ ֆոն Ֆալքենհայն)
Օսմանյան կայսրության VII բանակ, Սիրիա (զորահրամանատար՝ գեներալ Մուստաֆա Քեմալ փաշա)
Օսմանյան կայսրության III բանակային կորպուս
XXIV հետևակային դիվիզիա
Լ հետևակային դիվիզիա
Օսմանյան կայսրության XV բանակային կորպուս
XIX հետևակային դիվիզիա
XX հետևակային դիվիզիա
Գերմանական ասիական կորպուս
Օսմանյան կայսրության VI բանակ, Միջագետք (զորահրամանատար՝ Խալիլ փաշա)
Օսմանյան կայսրության XIII բանակային կորպուս
II հետևակային դիվիզիա
VI հետևակային դիվիզիա
Օսմանյան կայսրության XVIII բանակային կորպուս
XIV հետևակային դիվիզիա
ԼI հետևակային դիվիզիա
ԼII հետևակային դիվիզիա
XԼVI հետևակային դիվիզիա


==== 1918 թվականի հունվար ====

1918 թվականի հունվարին «Յըլդըրմը» բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.

«Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Էրիխ ֆոն Ֆալքենհայն)
Օսմանյան կայսրության VII բանակ, Սիրիա (զորահրամանատար՝ գեներալ Մուստաֆա Ֆևզի Չաքմաք փաշա)
Օսմանյան կայսրության III բանակային կորպուս
I հետևակային դիվիզիա
XIX հետևակային դիվիզիա
XXIV հետևակային դիվիզիա
Օսմանյան կայսրության XV բանակային կորպուս
XXVI հետևակային դիվիզիա
LIII հետևակային դիվիզիա
III հեծելազորային դիվիզիա
Գերմանական ասիական կորպուս
Օսմանյան կայսրության VIII բանակ, (զորահրամանատար՝ Իսմայի Ջևաթ Չոբանլու փաշա)
Օսմանյան կայսրության XXII բանակային կորպուս
III հետևակային դիվիզիա
VII հետևակային դիվիզիա
XX հետևակային դիվիզիա
II հեծելազորային դիվիզիա
XVI հետևակային դիվիզիա
LIV հետևակային դիվիզիա


==== 1918 թվականի հունիս ====

1918 թվականի հունիսին «Յըլդըրըմ» բանակախմբի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.

«Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Օտտո Լիման ֆոն Սանդերս)
Օսմանյան կայսրության VII բանակ, Սիրիա (զորահրամանատար՝ գեներալ Մուստաֆա Ֆևզի Չաքմաք փաշա)
Օսմանյան կայսրության III բանակային կորպուս
I հետևակային դիվիզիա
XXIV հետևակային դիվիզիա
III հեծելազորային դիվիզիա
Օսմանյան կայսրության XV բանակային կորպուս
XXVI հետևակային դիվիզիա
LIII հետևակային դիվիզիա
XIX հետևակային դիվիզիա
Գերմանական ասիական կորպուս
Օսմանյան կայսրության VIII բանակ, (զորահրամանատար՝ Իսմայի Ջևաթ Չոբանլու փաշա)
Օսմանյան կայսրության XXII բանակային կորպուս
III հետևակային դիվիզիա
VII հետևակային դիվիզիա
XX հետևակային դիվիզիա
II հեծելազորային դիվիզիա


==== 1918 թվականի սեպտեմբեր ====
1918 թվականի սեպտեմբերին «Յըլդըրըմ» բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.

«Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Օտտո Լիման ֆոն Սանդերս)
Օսմանյան կայսրության IV բանակ (զորահրամանատար՝ գեներալ Մեհմետ Ջեմալ փաշա)
Օսմանյան կայսրության II բանակային կորպուս (հրամանատար՝ Գալաթալի Շևքեթ բեյ)
LXII հետևակային դիվիզիա
Ժամանակավոր դիվիզիա x 3
Հորդանանյան խումբ
XXIV հետևակային դիվիզիա
III հեծելազորային դիվիզիա
Օսմանյան կայսրության VIII բանակային կորպուս, (զորահրամանատար՝ Յասին Հիլմի բեյ)
LVIII հետևակային դիվիզիա
Ամմանյան դիվիզիա
Օսմանյան կայսրության VII բանակ, (զորահրամանատար՝ Մուստաֆա Քեմալ փաշա)
Օսմանյան կայսրության III բանակային կորպուս (հրամանատար Իսմեթ բեյ)
I հետևակային դիվիզիա
XI հետևակային դիվիզիա
Օսմանյան կայսրության XX բանակային կորպուս (հրամանատար Ալի Ֆուաթ բեյ)
XXVI հետևակային դիվիզիա
LIII հետևակային դիվիզիա
Օսմանյան կայսրության VIII բանակ, (զորահրամանատար՝ Իսմայիլ Ջևաթ փաշա)
XXII բանակային կորպուս (հրամանատար՝ Ռեֆեթ բեյ)
VII հետևակային դիվիզիա
XX հետևակային դիվիզիա
Ձախաթևյան կորպուս (հրամանատար՝ Գուստավ ֆոն Օպպեն)
XVI հետևակային դիվիզիա
XIX հետևակային դիվիզիա
Գերմանական ասիական կորպուս
II հեծելազորային դիվիզիա


=== Մուդրոսի զինադադարից հետո ===


==== 1918 թ. նոյեմբեր ====

1918 թվականի նոյեմբերին «Յըլդըրըմ» բանակախմբի կազմի մեջ մտնում էին հետևյալ զորամիավորումներն ու զորամասերը.

«Յըլդըրըմ» բանակախումբ (հրամանատարություն. զորահրամանատար՝ գեներալ Մուստաֆա Քեմալ փաշա)
Օսմանյան կայսրության II բանակ (զորահրամանատար՝ Նիհաթ փաշա)
Օսմանյան կայսրության XII բանակային կորպուս
XXIII հետևակային դիվիզիա
XV բանակային կորպուս
XLI հետևակային դիվիզիա
XLIV հետևակային դիվիզիա
VII բանակ (զորահրամանատար՝ Ալի Ֆուաթ փաշա)
III բանակային կորպուս
XXIV հետևակային դիվիզիա
XI հետևակային դիվիզիա
XX բանակային կորպուս
XLIII հետևակային դիվիզիա
I հետևակային դիվիզիա


== Տես նաև ==
I բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
II բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
III բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
IV բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
V բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VI բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VIII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
IX բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
Կովկասյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն)
«Յըլդըրըմ» բանակախումբ
Արևելյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն)
I բանակային կորպուս
II բանակային կորպուս
III բանակային կորպուս
IV բանակային կորպուս
V բանակային կորպուս
VI բանակային կորպուս
VII բանակային կորպուս
VIII բանակային կորպուս
IX բանակային կորպուս
XI բանակային կորպուս
XII բանակային կորպուս
XIII բանակային կորպուս
XIV բանակային կորպուս
XV բանակային կորպուս
XVI բանակային կորպուս
XVII բանակային կորպուս
XVIII բանակային կորպուս
XIX բանակային կորպուս
XX բանակային կորպուս
XXI բանակային կորպուս
XXII բանակային կորպուս
XXV բանակային կորպուս


== Գրականություն ==
Edward J. Erickson: Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War. Greenwood Publishing Group, 2001. ISBN 0-313-31516-7.
Hans Werner Neulen: Feldgrau in Jerusalem. 2. Aufl., München: Universitas, 2002, ISBN 3-8004-1437-6, S. 225ff.
Werner Steuber: Jildirim. Deutsche Streiter auf heiligem Boden, Reihe: Schlachten des Ersten Weltkriegs Band 5; 1. Auflage 1922. Stalling, Oldenburg. 2. Auflage 1925.
Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları. \Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademlerdeki Komutanların Biyografileri. Ankara, Genkurmay Başkanlığı Basımevi, 1972, 9.
Zekeriya Türkmen. Mütareke Döneminde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920). Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1972. 48. isbn: 975-16-1372-8.


== Ծանոթագրություններ ==