Սաադեթ Աբդուլաևա

Սաադեթ Աբութալիբ քըզի Աբդուլաևա (ադրբ.՝ Səadət Abutalıb qızı Abdullayeva, հունվարի 18, 1940(1940-01-18), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - մարտի 12, 2017(2017-03-12), Բաքու, Ադրբեջան), ադրբեջանցի երաժշտագետ, գիտնական, ազգագրագետ և մանկավարժ, արվեստի պատմության դոկտոր, պրոֆեսոր։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1940 թվականի հունվարի 18-ին, Բաքու քաղաքում։ Աբութալիբ Աբդուլաևի դուստրն է։
1947-1957 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիային կից երաժշտական դպրոցում (այժմ՝ Բյուլբուլի անվան երաժշտական հատուկ միջնակարգ դպրոց)։
1957 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիա (այժմ՝ Բաքվի երաժշտական ակադեմիա)։
1962 թվականին ավարտել է կոնսերվատորիան` «Ադրբեջանական ժողովրդական երաժշտություն» մասնագիտացմամբ։
1962-1971 թվականներին աշխատել է Արբեջանի մշակույթի նախարարության Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Ճարտարապետության և արվեստի ինստիտուտի «Երաժշտություն» բաժնում որպես կրտսեր գիտաշխատող։
1965-1967 թվականներին սովորել է ինստիտուտում գործող ասպիրանտուրայի բաժնում։
1968 թվականին նրան շնորհվել է արվեստագիտության թեկնածուի կոչում։
1971-1979 թվականներին աշխատել է որպես դասախոս, ավագ դասախոս, 1979-1992 թվականներին եղել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայի Ադրբեջանական ժողովրդական երաժշտության պատմության և տեսության ամբիոնի դոցենտ։
1992-2017 թվականներին եղել է նույն ամբիոնի պրոֆեսոր։
1978 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամ։
2004 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում, 2006 թվականին՝ արվեստագիտության դոկտորի կոչում։
Մահացել է 2017 թվականի մարտի 12-ին, Բաքվում։


== Գիտական գործունեություն ==
Գիտական հետազոտությունները կապված են պատմության, կառուցվածքի, ձայնի և օգտագործման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության, թյուրքական տարածքում նմանատիպ գործիքների հետ դրանց համեմատության, ինչպես նաև` հետագա զարգացման հետ:Ժամանակակից ադրբեջանական երաժշտական գործիքագիտության հիմնադիրներից մեկն է։ Իր աշխատություններում նա առաջ է քաշել Ադրբեջանի տարածքում լայնորեն օգտագործված, այնուհետև` գործածությունից դուրս եկած երաժշտական գործիքների վերականգնման խնդիրը։


== Մանկավարժական գործունեություն ==
Ս. Աբդուլաևան 1971-2017 թվականներին դասախոսություններ է կարդացել «Ադրբեջանական ժողովրդական երաժշտական ստեղծագործություն», «Գործիքավորում» մասնագիտացված առարկաների, «Ադրբեջանական ժողովրդական երաժշտության հիմունքներ» ընդհանուր դասընթացի վերաբերյալ, ուսանողների հետ անցկացրել է անհատական և կամընտրական դասընթացներ գործիքավորման վերաբերյալ։ Ղեկավարել է ուսանողների գիտական զեկույցները, դիպլոմներն ու ավարտական աշխատանքները։ Նա մեթոդական հիմք է մշակել ադրբեջանական ժողովրդական գործիքների նվագախմբի համար։ Նրա ղեկավարությամբ 15 հոգի կատարել են դիսերտացիոն աշխատանքներ և ստացել փիլիսոփայության դոկտորի կոչում արվեստագիտությունից։


== Մրցանակներ ==
2000 թվականին նրան շնորհվել է Ադրբեջանի կրթության նախարարության պատվավոր դիպլոմ՝ երաժշտագետների պատրաստման գործում արդյունավետ գիտական և մանկավարժական գործունեության համար։
2013, 2015, 2016 թվականներին պարգևատրվել է «Նախագահի կրթաթոշակով», որը նախատեսված է Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միության անդամների համար։


== Նրա մասին ==
Союз композиторов Азербайджана. Справочник (декабрь 1973 — июнь 1979 гг.). Баку, Ишыг, 1979, с. 123.
Союз композиторов СССР. Справочник. Москва, Сов. комп., 1981, с. 260.
Союз композиторов Азербайджана. Справочник (сентябрь 1979 г. — июль 1984 г.). Баку, Ишыг, 1985, с. 242.
Əfəndiyeva İ. «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzeti, 1990, № 48, 7 dekabr.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı. Məlumat kitabçası (1990—2001). Bakı: 2002, s. 13-14.
Rzayev N. «Həqiqət bürcü» qəzeti, 2003, № 1, 11-18 yanvar; «Mədəniyyət» qəzeti, 2003, № 05, 01 fevral;
Seyidova S., Əfəndiyeva İ. «Musiqi dünyası», 2005, № 1-2, s. 123—125;
Əfəndiyeva İ. «Mədəni-Maarif» jurnalı, 2005, № 7, s. 33-34;
Muğam ensiklopediyası. Heydər Əliyev Fondu. Bakı, 2008, s. 11.
Azərbaycan milli ensiklopediyası, c. 1. Bakı, 2009, s. 39.
Энциклопедия азербайджанского мугама. Баку, 2012, c. 34.
Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı. Məlumat kitabçası. Bakı, 2012, s. 17-20.
Кафаров С. Газета «Зеркало», 2013, № 126, 26 января.
Qafarov S. Səadət Abdullayeva. Bakı, Şərq-Qərb, 2014, 32 s.
Şamaxı ensiklopediyası. Bakı, 2015, s. 19-20.
Hidayətqızı S. Muğam qəsri. Bakı, Apostol, 2016, s. 555.
Azərbaycan bəstəkarları və musiqişünasları. http://abm.musigi-dunya.az
Həsənova C. «Musiqi dünyası», 2017, 1/70, s. 74-75.
Hüseynova L. «Konservatoriya». Elmi jurnal, 2017, № 1 (35), s. 4.
Багирова C. Газета «Каспий», 2018, 14 марта, с. 10.
Rəhmanov R. Çalğı alətlərilə bağlı yaradıcılıq ömrü (Səadət Abdullayevanın xatirəsinə)


== Աշխատանքներ ==


=== Գրքեր ===
Народные музыкальные инструменты Азербайджана. Баку, Азернешр, 1972, 36 с.
Современные азербайджанские народные музыкальные инструменты. Bakı, İşıq, 1984, 76 с.
Азербайджанская инструментальная музыка. Москва, Mузыка, 1990, 96 c.
Историография азербайджанских народных музыкальных инструментов. Bakı, AzPU, 1991, 130 c.
Azərbaycan xalq çalğı alətləri [Азербайджанские народные музыкальные инструменты]. Bakı, Adiloğlu, 2002, 454 s.:
Azərbaycan xalq çalğı alətləri və orkestrləşdirmə [Азербайджанские народные музыкальные инструменты и оркестровка]. Bakı, Maarif, 1996, 174 s. (совместно с С.Алескеровым).
Народный музыкальный инструментарий Азербайджана (музыковедческо-органологическое исследование). Баку, Элм, 2000, 486 с.
Azərbaycan xalq çalğı alətləri [Азербайджанские народные музыкальные инструменты]. Bakı, Adiloğlu, 2002, 454 s.
Azərbaycan folklorunda çalğı alətləri [Музыкальные инструменты в азербайджанском фольклоре]. Bakı, Adiloğlu, 2007, 216 s.
Azərbaycan musiqisi və təsviri sənət [Азербайджанская музыка и изобразительное искусство]. Bakı, Oğuz eli, 2010, 416 s.
Музыкальные инструменты очаровывают мир. Баку: Нурлар, 2016, 288 с. (текст на азербайджанском, английском и русском языках).
Nizamidə musiqi, musiqidə Nizami [Низами о музыке, Низами в музыке]. Bakı: Nurlar, 2018, 360 s.


=== Ընտրված հոդվածներ ===
Çalğı alətlərimizin sorağı ilə [Расспрашивая наши музыкальные инструменты] // «Qobustan» sənət toplusu, 1971. — № 1 (9). — S. 69-70.
Rübabın izi ilə [По следам рубаба] /Azərbaycan musiqisi: tarix və müasir dövr. — Bakı: 1994. — S. 82-88.
Rud, bərbət və ud çalğı alətləri haqqında mühakimələr [Суждения о музыкальных инструментах руд, барабат и уд] / Ekologiya, fəlsəfə, mədəniyyət. Elmi məqalələr məcmuəsi, 7-ci buraxılış. — Bakı: Təbib, 1995. — S. 67-70.
Musiqişünaslığımızda əks olunmayan xalq çalğı alətlərimiz [Музыкальные инструменты, не отраженные в нашем музыковедении] / Azərbaycan şifahi xalq və professional musiqinin problemləri. Elmi məqalələr toplusu. — Bakı: 2002. — S. 5-13.
«Глашатай» радостей и побед народа // İrs-Наследие. — 2002. — № 4. — C. 52-53.
Мелодия из глубины веков // İrs-Наследие. — 2003. — № 5. — C. 40-41;
Чарующие звуки балабана // İrs-Наследие. — 2003. — № 8. — С. 48-49.
Роль композиторского творчества в становлении и развитии оркестра азербайджанских народных музыкальных инструментов / Bəstəkar və zaman (Azərbaycan bəstəkarlarının yubileylərinə həsr olunmuş konfrans materialları və elmi məqalələr toplusu). — Bakı: Adiloğlu, 2003. — S. 42-50.
Türk məkanında xalq çalğı alətlərinin müqayisəli öyrənilməsinin ilkin nəticələri [Первичные результаты по сравнительному изучению народных музыкальных инструментов в тюркском пространстве ] / «Ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə». II Uluslararası folklor konfransının materialları". — Bakı: 2004. — S. 333—338.
Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında çalğı alətləri [Музыкальные инструменты в азербайджанском устном народном творчестве] // Musiqi dünyası. — 2004. — 3-4/21. — S. 170—177.
«Koroğlu» dastanında aşıq sənəti, çalğı alətləri, eyniadlı hava və instrumental silsilələri [Ашыгское искусство, музыкальные инструменты, одноименные песенные и инструментальные циклы в эпоcе «Кёроглу»] // Musiqi dünyası. — 2006. — 3-4/29. — S. 91-96.
Mövsüm və məişət mərasim şənliklərində çalğı alətlərimiz [Музыкальные инструменты в календарных и семейно-обрядовых увеселениях] / Bəstəkar və zaman, III buraxılış. — Bakı: Adiloğlu, 2008. — S. 254—270.
Dədə Qorqud və qopuz [Деде Горгуд и гопуз] / Folklor və etnoqrafiya.-2008. — № 3-4. — S. 61-69.
Azərbaycan musiqi ifaçılığı təsviri sənətdə /Азербайджанское музыкальное исполнительство в изобразительном искусстве / Konservatoriya. — 2009. — № 1. — S. 127—136.
Muğam və təsviri sənət [Мугам и изобразительное творчество] / «Muğam aləmi» Beynəlxalq elmi simpoziumun materialları, 18-20 mart 2009-cu il. — Bakı: Şərq-Qərb, 2009. — S. 26-39;
Азербайджанское инструментоведение: достижение и перспективы / Международный симпозиум «Музыкальные инструменты тюркских народов». — Баку: 2010. www.musicmuseum.az/turksoy2010/tstez01.doc
Музыкальный инструмент мирового значения // İrs-Наследие. — 2011. — № 1(49). — C. 44-49.
Самый певучий среди инструментов // İrs-Наследие. — 2011. — № 2 (50). — C. 54-58;
Саз — неотъемлемый инструмент азербайджанских ашугов // İrs-Наследие. — 2011. — № 3 (51). — C. 58-63;
Азербайджанский канун // İrs-Наследие. — 2011. — № 4 (52). — C. 56-59;
Чарующий слух музыкальный инструмент // İrs-Наследие. — 2011. — № 5 (53). — C. 28-33.
Çalğı alətlərimizin yayılma hüdudları [Границы распространения наших музыкальных инструментов] / Tarixi yaşadan unudulmuş musiqi alətləri. Milli musiqinin tədqiqi. Elmi məqalələr toplusu. — Bakı: Mütərcim, 2011. — S. 27-45.
Пастушья свирель звучит в оркестрах // İrs-Наследие. — 2012. — № 1 (55). — C. 40-45.
Под ритмы нагары, гавала и гоша-нагары // İrs-Наследие. — 2012. — № 5 (59). — C. 28-34.
Azərbaycan instrumental muğam ifaçılığı — ənənələrinin varisliyi kontekstində [Инструментальное исполнение мугамов в контексте преемственности традиций] / «Muğam aləmi». III Beynəlxalq elmi simpoziumunun materialları, Bakı, 12-15 mart, 2013. — Bakı: 2013. — S. 3-9.
Древние азербайджанские музыкальные инструменты. // İrs-Наследие. — 2013. — № 2 (62). — C. 34-40.
Nizami Gəncəvinin etik və estetik görüşləri «musiqili» misralarda [Этно-эстетические взгляды Низами Гянджеви в «музыкальных» строфах]// Konservatoriya. — 2016. — № 3 (33). — S. 21-27.
Dahi bəstəkar və korifey musiqişünas [Гениальный композитор и корифей музыковедения] / Üzeyir Hacıbəyli müasirlərin düşüncəsində. I cild. Müəllif və tərtibçi Səadət Təhmirazqızı. — Bakı, 2016, — S. 90-99.
Nizami Gəncəvinin əsərlərində musiqili səhnələr [Музыкальные сцены в произведениях Низами Гянджеви] // Konservatoriya. — 2017. — № 1 (35). — S. 5-13.
Azərbaycan çalğı alətləri haqqında qaynaqları araşdırarkən… [Изучая первоисточники по азербайджанским музыкальным инструментам...]// Musiqi dünyası. — 2016. — 4 (69). — S. 11- 16.
Nizami Gəncəvinin əsərlərində musiqi və rəqs ifaçıları [Исполнители музыки и танца в произведениях Низами Гянджеви] / Türksoylu xalqların musiqi mədəniyyətinin tədqiqi problemləri. XVI Beynəlxalq elmi-praktiki konfransın materialları. — Bakı: 2017. — S. 13-18.
Nizami Gəncəvinin əsərləri orta əsr çalğı alətləri haqqında əsas mənbə kimi [Произведения Низами Гянджеви как основной источник по средневековым музыкальным инструментам] // Konservatoriya. — 2018. — № 1 (39). — S. 69-78.


== Ծանոթագրություններ ==