Հատուկ օդային ծառայություն

Հատուկ օդային ծառայություն (անգլ.՝ Special Air Service, SAS), Մեծ Բրիտանիայի զինված ուժերի ստորաբաժանում, որը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1950 թվականի մայիսի 31-ին։ Համարվում է Մեծ Բրիտանիայի հատուկ նշանակության զորքերի (UKSF) մասը և որպես մոդել է հանդիսացել հատուկ նշանակության ստորաբաժանումների համար ամբողջ աշխարհի տարբեր երկրներում։ SAS-ը, Հատուկ նավակային ծառայության, Հատուկ հետախուզական գնդի, Հատուկ նշանակության ուժերի աջակցության խմբի և հատուկ նշանակության 18-րդ կապի գնդի հետ համատեղ ձևավորում են Մեծ Բրիտանիայի հատուկ նշանակության զորքերը՝ հատուկ նշանակության զորքերի կառավարման պետի հրամանատարությամբ։
SAS-ի 22-րդ գունդը ձևավորվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Գնդի ծառայող «Increment» համահավաք ջոկատը գործում է MI6 արտաքին հետախուզության շահերից ելնելով։


== Պատմություն ==

SAS ստորաբաժանումը ստեղծվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ լեյտենանտ Դևիդ Սթերլինգի կողմից, ստեղծման պաշտոնական ամսաթիվ է համարվում 1941 թվականի օգոստոսի 24-ը։
Ստորաբաժանումը համալրված էր օդադեսանտային զորքերի կամավորներից, որոնց հիմնական խնդիրն էր հանդիսանում ռեյդեր և դիվերսիոն ակցիաներ իրականացնել թշնամու թիկունքում Հյուսիսային Աֆրիկայում։
1946 թվականի նոյեմբերի 30-ին ստորաբաժանումը պաշտոնապես լուծարվել է, սակայն 1947 թվականին Artists Rifles (Բրիտական կամավորական գունդ) ստորաբաժանման հիման վրա ձևավորվել էր ժամանակակից SAS:


== Խնդիրներ ==
SAS-ի հիմնական խնդիրներն են հանդիսանում՝

Հատուկ գործողությունները
Հակաահաբեկչական գործողություններ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս
Հատուկ նշանակության զինվորների պատրաստում տարբեր երկրներից։


== Կազմակերպչական կառուցվածք ==
Հատուկ օդային ծառայությունը Մեծ Բրիտանիայի զինված ուժերի կորպուս է։ Ներկայացված է երեք գնդերի տեսքով՝ SAS-ի 21-րդ գունդ (Artists), SAS-ի 22-րդ գունդ, SAS-ի 23-րդ գունդ։
Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի տարբերակիչ հատկանիշներ և նշանակություններ.

SAS-ի 21-րդ գունդը և SAS-ի 23-րդ գունդը համարվում են օգնական ուժեր, դրանց ուժերն ուղղված են Բրիտանական զինված ուժերի ազդեցությունը մեծացնելու վրա (support and influence), նաև մասնակցում են հակամարտությունների կարգավորման գործողություններին։
SAS-ի 22-րդ գունդը իրականացնում է հարձակողական-գրոհային գործողություններ, հակահեղափոխական և հակաահաբեկչական ակցիաներ։Անվանապես SAS-ի շտաբ-կայանը տեղակայված է Stirling Lines-ում (ստորաբաժանման հիմնադիր Դևիդ Ստերլինգի պատվին), Անգլիայի Հերեֆորդ քաղաքում։ Շտաբը կրում է «Կրեմլ» անվանումը։ Ստորաբաժանումը տեղակայված է Հերեֆորդից հյուսիս-արևմուտք մոտ երեք մղոն հեռավորության վրա, Քրեդենհիլ կոչվող վայրում։


== Սպառազինություն ==
Ավտոմատ հրացան Diemaco C7A1
Կարճափող հրացան Diemaco C8A1
Ատրճանակ-գնդացիր MP5 և նրա մոդիֆիկացիաները
Ձեռքի գնդացիր FN Minimi
Ականանետ M203
Ատրճանակ Browning Hi-Power
Ատրճանակներ Sig Sauer P226 և Sig Sauer P228
Դիպուկահար հրացան L96 A1
Արկ M18A1 «Կլեյմոր»
Ատրճանակ HK USP
Ավտոմատ հրացան HK G36


== Համատեղ գործողություններ ==
SAS-ը համատեղ գործողություններ է անցկացրել տարբեր երկրների հատուկ նշանակության ստորաբաժանումների հետ.

 Ավստրալիա - Special Air Service Regiment
 Մեծ Բրիտանիա – SBS
 Նոր Զելանդիա - New Zealand Special Air Service
 Կանադա - Joint Task Force 2 (Հայտնի է նաև JTF 2 անունով)
 ԱՄՆ - 1st SFOD-Delta
 Իսրայել - Sayeret Matkal
 Գերմանիա - GSG9
 Նիդերլանդներ - Unit Interventie Mariniers (Հայտնի է նաև Bijzondere Bijstands Eenheid անունով)


== Հայտնի մարդիկ ==
Բեար Գրիլսը 1994-1997 թվականներին ծառայել է SAS-ի 21-րդ գնդում։
Գևին Համիլթոն՝ 19-րդ (լեռնային) դասակի, D գումարտակի, SAS 22-րդ գնդի հրամանատար Ֆոլկլենդյան պատերազմի ժամանակ։ 1982 թվականի հունիսի 10-ին հերոսաբար զոհվել է՝ պաշտպանելով ենթակաների նահանջը։


== Տես նաև ==
Հատուկ նշանակության զորքեր
Բրիտանական կոմանդոս


== Արտաքին հղումներ ==
Who Dares Wins — SAS Info website Archived 2016-05-09 at the Wayback Machine.
A website dedicated to British elite units and special forces, including the renowned Special Air Service
Video footage of the SAS in action at the Iranian Embassy Siege
Специальная авиационная служба SAS — www.agentura.ru Archived 2010-09-15 at the Wayback Machine.
САС - Специальная авиадесантная служба Сухопутных войск ВС Великобритании


== Լրացուցիչ գրականություն ==
Тарас А. Е. Так сражается SAS. — Мн.: Харвест, 2003.
Д. Галин. Специальная авиадесантная группа сухопутных войск Великобритании // «Зарубежное военное обозрение», № 11, 2011 стр.41-49


== Ծանոթագրություններ ==