Կալիումի քլորատ

Կալիումի քլորատ (Բերթոլեի աղ) — 
  
    
      
        K
        C
        I
        
          O
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle KCIO_{3}}
  , քլորական թթվի կալիումական աղ։ Անգույն բյուրեղներ, խտությունը՝ 2320 կգ/մ³, հալման ջերմաստիճանը՝ 356° С, թունավոր է, ջրում վատ է լուծվում (մոտ 7,5 գ` 100 գ ջրում, 20°C–ում)։ Կալիումի քլորատը օքսիդիչ է, ծծմբի, ֆոսֆորի, ածխածնի և օրգանական նյութերի հետ առաջացնում է պայթուցիկ խառնուրդներ։ Ստացվում է 
  
    
      
        K
        C
        l
      
    
    {\displaystyle KCl}
  -ի ջրային լուծույթի էլեկտրոլիզով։ Օգտագործվում է լուցկու արդյունաբերությունում և պիրոտեխնիկայում, նաև քիմիական աշխատանոցում թթվածին ստանալու համար, իսկ բժշկության մեջ՝ որպես ախտահանիչ։


== Պատմություն ==
Առաջին անգամ ստացվել է 1786 թվականին Կլոդ Բերթոլեի կողմից (այստեղից էլ անվանումը` Բերթոլեի աղ), քլորը, տաք խտացրած կալիումի հիդրօքսիդով անց կացնելով։

  
    
      
        
          
            6
            K
            O
            H
            +
            3
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            K
            C
            l
            
              O
              
                3
              
            
            +
            5
            K
            C
            l
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {6KOH+3Cl_{2}\rightarrow KClO_{3}+5KCl+3H_{2}O}}}
  


== Քիմիական հատկություններ ==
Տաքացնելիս (400°С) քայքայվում է՝ առաջացնելով 
  
    
      
        K
        C
        I
        
          O
          
            4
          
        
      
    
    {\displaystyle KCIO_{4}}
  , ավելի բարձր ջերմաստիճաններում (550- 600°С)՝ կալիումի քլորիդ և թթվածին։

  
    
      
        
          
            4
            K
            C
            l
            
              O
              
                3
              
            
            →
            3
            K
            C
            l
            
              O
              
                4
              
            
            +
            K
            C
            l
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4KClO_{3}\rightarrow 3KClO_{4}+KCl}}}
   (400 °C);

  
    
      
        
          
            K
            C
            l
            
              O
              
                4
              
            
            →
            K
            C
            l
            +
            2
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {KClO_{4}\rightarrow KCl+2O_{2}}}}
   (550—620 °C)Կատալիզատորների (
  
    
      
        M
        n
        
          O
          
            2
          
        
        ,
        F
        
          e
          
            2
          
        
        
          O
          
            3
          
        
        ,
        C
        u
        O
      
    
    {\displaystyle MnO_{2},Fe_{2}O_{3},CuO}
  ) առկայությամբ քայքայվում է ավելի ցածր ջերմաստիճաններում (200 °C)։

  
    
      
        
          
            2
            K
            C
            l
            
              O
              
                3
              
            
            →
            2
            K
            C
            l
            +
            3
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2KClO_{3}\rightarrow 2KCl+3O_{2}}}}
   (150—300 °C, կատ. 
  
    
      
        M
        n
        
          O
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle MnO_{2}}
  )Ջրասպիրտային լուծույթում ռեակցիայի մեջ է մտնում ամոնիումի սուլֆատի հետ, առաջացնելով ամոնիումի քլորատ։ 

  
    
      
        
          
            (
            N
            
              H
              
                4
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            2
            K
            C
            l
            
              O
              
                3
              
            
             
            
              
                →
                
              
            
             
            2
            N
            
              H
              
                4
              
            
            C
            l
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              K
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {(NH_{4})_{2}SO_{4}+2KClO_{3}\ {\xrightarrow {}}\ 2NH_{4}ClO_{3}+K_{2}SO_{4}}}}
  


== Կիրառում ==


=== Այրվող նյութեր ===
Կալիումի քլորատի խառնուրդները վերականգնիչների հետ (ֆոսֆոր, ծծումբ, օրգանական միացություններ) պայթուցիկ և զգայուն են շփման, հարվածների նկատմամբ։ Զգայունությունը ավելանում է բրոմատների և ամոնիումի աղերի առկայությամբ։ Բերթոլեի աղի հետ բաղադրության բարձր զգայունության պատճառով, նրանք գրեթե չեն օգտագործվում արդյունաբերական և ռազմական պայթուցիկ նյութերի արտադրության համար։ Երբեմն օգտագործվում է հրարվեստում, որպես քլորատի աղբյուր, մտնում է լուցկու գլխիկի այրվող նյութի բաղադրության մեջ։


=== Բժշկության մեջ ===
Որոշ ժամանակ կալիումի քլորատի լուծույթները կիրառվում էին թույլ հականեխիչի տեղ, արտաքին դեղամիջոց կոկորդ ողողելու համար։


== Թունավորություն ==
Կալիումի քլորատի մահացու չափը կազմում է 1գ/կգ։


== Ծանոթագրություններ ==