Էմիլ Դյուրկհայմ

Էմիլ Դյուրկհայմ (ֆր.՝ Émile Durkheim, ապրիլի 15, 1858(1858-04-15)[…], Էպինալ - նոյեմբերի 15, 1917(1917-11-15)[…], Փարիզ), ֆրանսիացի փիլիսոփա, պոզիտիվիստ-սոցիոլոգ, ֆրանսիական սոցիոլոգիական դպրոցի հիմնադիր։ Դյուրկհայմի սոցիոլոգիական ըմբռնումների վրա հատկապես ազդել են Օ․ Կոնտի մտքերը։


== Գաղափարներ ==
Դյուրկհայմը հասարակությունը համարել է առանձին հոգևոր իրողություն, որը չի հանգում անհատների համագումարին եւ որի օրենքները տարբերվում են անհատական հոգեբանության օրենքներից։ Նա փորձել է սոցիալական երևույթների տեսական վերլուծությունը միացնել էմպիրիկականին։ Հասարակությունը վերլուծելիս պետք է ելնել սոցիալական փաստերից, որոնք հանդես են գալիս հասարակական հիմնարկությունների, օրենքների, կանոնադրությունների ձեւով․ կարծում էր Դյուրկեյմը։ Սոցիոլոգիան, բնական գիտությունների նման, պետք է կիրառի հետազոտման օբյեկտիվ մեթոդներ։ Հասարակությունը, ըստ Դյուրկհայմի, բնորոշվում է սոցիալական համերաշխությամբ, որը լիում է երկու տեսակի՝ օրգանական և մեխանիկական։ Մեխանիկական համերաշխությունը բնորոշ է արխաիկ հասարակություններին և հիմնված է անհատական գիտակցության նմանության վրա, իսկ օրգանականը՝ ժամանակակից հանրություններին և հիմնված է ֆունկցիայի բաժանման և անհատական տարբերության վրա։


=== Մատերիալիզմ ===
Դյուրկհայմի գաղափարների վրա մեծապես ազդել են ժամանակի մատերիալիստական ըմբռնումները։ Նա հակասական վերաբերմունք ուներ մարքսիզմի հանդեպ, այնուամենայնիվ՝ կարծում էր, որ հեղափոխությունը սխալ է և նախընտրում էր զարգացման բուրժուա-ռեֆորմիստական  


=== Ինքնասպանություն ===
<<Ինքնասպանություն>> Է. Դյուրկհեյմի ամենահայտնի աշխատություններից մեկն է, որը լայնորեն կիրառվում է սոցիոլոգիայում և հոգեբանության մեջ։ Աշխատությունը տպագրվել է 1897 թվականին և համարվում է առաջին աշխատանքը, որում ինքնասպանության երևույթը դիտարկվում է սոցիալական տեսանկյունից։ Դյուրկհեյմը կարծում էր, որ ինքնասպանությունը ի հայտ է գալիս ոչ միայան հոգեբանական, անձնային պատճառերով, այլ նաև սոցիալական որոշ ֆակտորների ազդեցության ներքո։
Իր սոցիոլագիական հետազոտության արդյունքում Դյուրկհեյմը պարզեց, որ որքան սոցիալապես ինտեգրված է անձը հասարակական կյանքում, այնքան ցածր է հավանականությունը որ նա կգործի ինքնասպանություն։ Նա պարզեց, որ ինանքսպանությունը առավել տարածված է տղամարդկանց շրջանում, քան կանանց, որ միայնակ մարդիկ ավելի շատ են գործում ինքնասպանություն, քան նրանք ովքեր ունեն զույգ, երեխաներ, ընկերներ։
Դյուրկհեյմը առանձնացնում էր ինքնասպանության մի քանի տիպեր հիմնվելով ինքնասպանություն  գործող անձի և նրա սոցիալական միջավայրի հետ ունեցած հարաբերությունների վրա։
1. Էգոիստական ինքնասպանություն- Համաձայն Դյուրկհեյմի, երբ անձը դառնում է սոցիալապես մեկուսացված կամ զգում է, որ տեղ չունի հասարակությունում, սկսում է ոչնչացնել իրեն։ Սա Դյուրկհեյմը համարում էր էգոիստ անձի ինքնասպանություն, ով չունի մարդասիրական զգացմունքներ և կտրված է հասրակությունից։ 
2. Ալտրուիստական ինքնասպանություն- Այս տիպի ինքնասպանությունը տեղի է ունենում երբ մարդկանց առանձին խմբեր շատ սերտ են հարաբերվում միմյանց հետ։ Այս տիպի ինքնասպանությունը ի հայտ է գալիս, երբ անհատը չափից ավելի է ընդգրկվում որևէ սոցիալական խմբում։  
3.Անոմիական ինքնասպանություն-Այս տիպի ինքնասպանությունը ի հայտ է գալիս, երբ կտրուկ կերպով խախտվում է սոցիալական հավասարակշռությունը, օրինակ՝ երբ մարդը կտրուկ սննկանում է։ Այլ կերպ ասած տվյալ տիպի ինքնասպանությունը ի հայտ է գալիս անսպասելի իրադարձությունների հետևանքով։  
4. Ֆատալիստիկ ինքնասպանություն- Ֆատալիստիկ ինքնասպանությունը առաջանումն է, երբ հասարակության մեջ սոցիալական վերահսկողությունը չափից ավել է արտահայտված։


== Ծանոթագրություններ ==