Մագնեզիում

Մագնեզիում, պարբերական համակարգի 2 խմբի գլխավոր ենթախմբի քիմիական տարր, որի նշանն է Mg և ատոմային համարը՝ 12։ Ատոմն էլեկտրոնային շերտում ունի ns² կառուցվածքը, այսինքն s-տարրեր են։ Ենթախմբում բոլոր տարերը մետաղական տարրեր են, ատոմային համարի մեծացման հետ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են, որը կապված է ատոմների շառավիղի մեծացման և իոնացման էներգիայի փոքրացման հետ։


== Բնության մեջ ==
Մագնեզիումի կլարկն - 1,95 % (19,5 կգ/մ)։ Ընդերքում ամենատարածվածն է, մեծ քանակներով գտնվում է ծովի ջրերում։
Մագնեզիում ստացման հիմնական աղբյուրներն են՝

Ծովի ջուր - (Mg 0,12-0,13 %),
Կառնալիտ - MgCl² • KCl • 6H2O (Mg 8,7 %),
Բիշոֆիտ - MgCl2 • 6H2O (Mg 11,9 %),
Կիզերիտ - MgSO4 • H2O (Mg 17,6 %),
Դառն աղ - MgSO4 • 7H2O (Mg 16,3 %),
Կաինիտ — KCl • MgSO4 • 3H2O (Mg 9,8 %),
Մագնեզիտ — MgCO3 (Mg 28,7 %),
Դոլոմիտ — CaCO3·MgCO3 (Mg 13,1 %),
Բրուսիտ — Mg(OH)2 (Mg 41,6 %)։Երկրակեղևում կազմում է մոտ 2%։ Հանդիպում է հիմնականում կարբոնատների (MgCO3, CaCO3), սուլֆատների (MgSO4՝ ծովի ջուր) սիլիկատների և ալյումասիլիկատների ձևով։


== Ստացում ==
Մագնեզիումը հիմնականում ստանում են քլորիդի էլեկտրոլիզով՝ որպես հավելույթ ավելացնելով KCl.

  
    
      
        
          
            M
            g
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            M
            g
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {MgCl_{2}\rightarrow Mg+Cl_{2}}}}
  Մշակվել է մագնեզիումի ստացման մեկ այլ մեթոդ։ Մագնեզիումի օքսիդը բարձր ջերմաստիճանում վերականգնում են սիլիցիումով կամ կոքսով.

  
    
      
        
          
            M
            g
            O
            +
            C
            →
            M
            g
            +
            C
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {MgO+C\rightarrow Mg+CO}}}
  Մագնեզիումի տարեկան արտադրանք կազմում է հարյուր հազարավոր տոննաներ։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Մագնեզիումը արծաթավուն սպիտակ մետաղ է, վեցանիստ բյուրեղացանցով, բյուրեղացանցի տվյալներն են՝ a = 0,32029 նմ, c = 0,52000 նմ, Z = 2: Սովորական պայմաններում մագնեզիումի խտությունը 20 °C-ում - 1,738 գ/սմ³ է։ Հալման ջերմաստիճանը 650 °C է, իսկ եռման՝ 1090 °C:
Մագնեզիումը կարելի է երկար պահել օդում։


== Քիմիական հատկություններ ==
Փոխազդում է օդի հետ և ազոտի հետ, այս ռեակցիաները միացման են և ուղեկցվում են ջերմության անջատմամբ։

  
    
      
        
          
            2
            M
            g
            +
            
              O
              
                2
              
            
            →
            2
            M
            g
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Mg+O_{2}\rightarrow 2MgO}}}
  

  
    
      
        
          
            3
            M
            g
            +
            
              N
              
                2
              
            
            →
            M
            
              g
              
                3
              
            
            
              N
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Mg+N_{2}\rightarrow Mg_{3}N_{2}}}}
  Մագնեզիումը տաքացման պայմաններում և ճնշման տակ միանում է ջրածնի հետ՝ առաջացնելով հիդրիդներ։

  
    
      
        
          
            3
            M
            g
            +
            
              H
              
                2
              
            
            →
            M
            g
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Mg+H_{2}\rightarrow MgH_{2}}}}
  Այս հիդրիդները քայքայվում են ջրի ազդեցությամբ՝ ենթարկվելով հիդրոլիզի.

  
    
      
        
          
            M
            g
            
              H
              
                2
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
            O
            →
            M
            g
            (
            O
            H
            
              )
              
                2
              
            
            +
            2
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {MgH_{2}+2H_{2}O\rightarrow Mg(OH)_{2}+2H_{2}}}}
  Մագնեզիումը փոխազդում է նաև այլ ոչ մետաղների հետ։ Օրինակ՝

  
    
      
        
          
            2
            M
            g
            +
            S
            i
            →
            M
            
              g
              
                2
              
            
            S
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2Mg+Si\rightarrow Mg_{2}Si}}}
  
  
    
      
        
          
            3
            M
            g
            +
            S
            →
            M
            g
            S
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Mg+S\rightarrow MgS}}}
  Լինելով ուժեղ վերականգնիչ փոխազդում է ոչ մետաղների օքսիդների հետ.

  
    
      
        
          
            3
            M
            g
            +
            S
            i
            
              O
              
                2
              
            
            →
            2
            M
            g
            O
            +
            S
            i
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Mg+SiO_{2}\rightarrow 2MgO+Si}}}
  Մագնեզիումը բուռն փոխազդում է թթուների հետ՝ առաջացնելով ջրածին.

  
    
      
        
          
            3
            M
            g
            +
            
              H
              
                2
              
            
            S
            
              O
              
                4
              
            
            →
            M
            g
            S
            
              O
              
                4
              
            
            +
            
              H
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {3Mg+H_{2}SO_{4}\rightarrow MgSO_{4}+H_{2}}}}
  Օքսիդիչ թթուների հետ փոխազդելիս ջրածին չի անջատվում. ստացվում է մետաղի աղ, ջուր և թթվի վերականգնման արգասիք.

  
    
      
        
          
            M
            g
            +
            12
            H
            N
            
              O
              
                3
              
            
            →
            M
            g
            (
            N
            O
            3
            
              )
              
                2
              
            
            +
            
              N
              
                2
              
            
            +
            6
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Mg+12HNO_{3}\rightarrow Mg(NO3)_{2}+N_{2}+6H_{2}O}}}
  


== Կիրառություն ==
Զգալի քանակներով մագնեզիում օգտագործվում է այլ մետաղների արտադրության համար։ Գործնական մեծ նշանակություն ունեն մագնեզումական համաձուլվածքներըորոնք մագնեզիումից բացի պարունակում են նաև Al Mn, Zn րայլ տարրեր։


=== Համաձուլվածքներ ===
Մագնեզիումի համաձուլվածքները ամենաթեթև կառուցանյութեր են, որոնց գլխավոր սպառողները ինքնաթիռա- և ավտոմեքենաշինությունն են։ Մագնեզիումի ձուլակտորի գինը 2006 թվականին կազմել է 3 դոլլար։


=== Միացություններ ===
Մագնեզիումի օքսիդները սպիտակ փոշիներ են։ Ստանում են համապատասխան կարբոնատների ջերմային քայքայմամբ.

  
    
      
        
          
            M
            g
            C
            
              O
              
                3
              
            
            →
            M
            g
            O
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {MgCO_{3}\rightarrow MgO+CO_{2}}}}
  Մագնեզիումի օքսիդը ջրում չի լուծվում։
Մագնեզիումի հիդրօքսիդը կարելի է ստանալ աղի և որևէ ալկալու փոխազդեցությունից։ Օրինհակ՝

  
    
      
        
          
            M
            g
            (
            N
            
              O
              
                3
              
            
            
              )
              
                2
              
            
            +
            2
            N
            
              H
              
                4
              
            
            O
            H
            →
            M
            g
            (
            O
            H
            
              )
              
                2
              
            
            +
            2
            N
            
              H
              
                4
              
            
            N
            
              O
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Mg(NO_{3})_{2}+2NH_{4}OH\rightarrow Mg(OH)_{2}+2NH_{4}NO_{3}}}}
  Մագնեզիումի հիդրօքսիդը արդյունաբերությունում ստանում են օքսիդի և ջրի միացման ռեակցիայով։


=== Մագնեզիումի աղերը ===
Ունեն մեծ կիրառություն, հատկապես սուլֆատները և կարբոնատները։
Մեծ քանակությամբ մագնեզիումի սուլֆատ՝ MgSO4, պարունակվում է ծովի ջրում։ Յոթջրյա բյուրեղահիդրատը՝ MgSO4 • 7H2O «դառն աղ» անվամբ հայտնի է որպես լուծողական։
Օգտագործում են կոսմետիկական և ատամի մածուկների արտադրության մեջ, ռենտգենյան ախտորոշման միջոց, ներկերի և գունանյութերի արտադրության մեջ, առնետների ոչնչացման միջոց։


=== Բժշկության մեջ ===
Մագնեզիումի կենսաբանական նշանակությունը նույնպես էական է։ Բժշկության մեջ, որպես դեղամիջոց, օգտագործում են մագնեզիումի սուլֆատը, օքսիդը և կարբոնատը։ Այդ մետաղն անհրաժեշտ է մկանների և նյարդային համակարգի ճիշտ գործունեության համար։ Մարդու օրգանիզմը պարունակում է մոտ 25 գ մագնեզիում, որի մեծ մասը գտնվում է ոսկորներում։ Մարդը մագնեզիում է յուրացնում բանջարեղենի միջոցով. բոլոր կանաչ բույսերը պարունակում են քլորոֆիլ, առանց որի, ինչպես գիտեք, անհնար է ֆոտոսինթեզը։


== Մագնեզիում կիրառման նորմերի աղյուսակ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Эйдензон М. А., Магний, М., 1969; Тихонов В. Н.
Аналитическая химия магния, М., 1973 Иванов А. И., Ляндрес М. Б., Прокофьев О. В.
Производство магния, М., 1979. С. И. Дракин. П. М. Чукуров.
Дэвис А. Нутрицевтика. Питание для жизни, здоровья и долголетия. — М.: Саттва, Институт трансперсональной психологии, 2004. — С.180—188. — ISBN.5-93509-021-X
Минделл Э. Справочник по витаминам и минеральным веществам. — М.: Медицина и питание, 2000. — С.83—85. — ISBN.5-900059-03-0


== Արտաքին հղումներ ==
«Latest Magnesium News» (անգլերեն)։ Magnesium .com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013 թ․ նոյեմբերի 1-ին։ Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 30–ին 
«Магний»։ Популярная библиотека химических элементов։ Վերցված է 2013 թ․ հոկտեմբերի 30–ին 
Պարբերական աղյուսակ