Ղազարոս Սարյան

Ղազարոս Մարտիրոսի Սարյան (սեպտեմբերի 30, 1920(1920-09-30), Նոր Նախիջևան, Ռոստովի շրջան, Դոնի մարզ, ՌԽՖՍՀ - մայիսի 27, 1998(1998-05-27), Երևան, Հայաստան), հայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ։
Սովետահայ կոմպոզիտոր և մանկավարժ, Մարտիրոս Սարյանի որդին։


== Կենսագրություն ==
Ղազարոս (Լազար) Սարյանը ծնվել է 1920 թվականին սեպտեմբերի 30-ին՝ Դոնի Ռոստովի Նոր Նախիջևան քաղաքում, մեծանուն նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի ընտանիքում։ Փոքր տարիքից ապագա կոմպոզիտորը լսել է հայկական ժողովրդական երգեր իր մոր՝ Լուսիկ Աղայան-Սարյանի և քեռու Մուշեղ Աղայանի կատարմամբ, ապա երեք տարեկանից միացել նրանց երգեցողությանը։ 
Իր նախնական երաժշտական կրթությունը կոմպոզիտորը ստացել է Երևանի կոնսերվատորիային կից շնորհալի երեխաների խմբում: Նրա համադասարանցիներն են եղել Առնո Բաբաջանյանը, Էդվարդ Միրզոյանը, Ալեքսանդր Հարությունյանը։ Դպրոցական տարիքից սկսված նրանց ընկերությունը շարունակվել է ողջ կյանքում, դառնալով «Հայկական Հզոր խմբակի» պատմություն։
Իր կրթությունը Ղազարոս Սարյանը շարունակել է Երևանի կոնսերվատորիայում կոմպոզիտորներ Վարդգես Տալյանի և Սարգիս Բարխուդարյանի ղեկավարությամբ, ապա 1934-1938 թվականներին՝ Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանում, Վ. Շեբոլինի դասարանում։
1939 թվականին զորակոչվել է Խորհրդային բանակ, 1941–1945 թվականներին դարձել է Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ Այստեղ էլ որպես հրետանա-գնդացրային № 7 զորագնդի լեյտենանտ նրան անվանել են Լազար՝ իր անվան ռուսերեն տարբերակով։ Արժանացել է «Մարտական վասակների համար» և «Մարտական Կարմիր դրոշ» մեդալների և Կարմիր աստղ շքանշանի։ Նաև ղեկավարել է զորագնդի ինքնագործունեությունը, բայան նվագել, գրել երգել։
Պատերազմի ավարտից հետո Ղ.Սարյանն ընդունվել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիա, ուր ուսանել է Դմիտրի Կաբալևսկու, Դմիտրի Շոստակովիչի, Ա. Ալեքսանդրովի կոմպոզիցիայի մասնագիտական դասարաններում։ 1950 թվականին, ավարտելով Մոսկվայի կոնսերվատորիան, երիտասարդ կոմպոզիտորը վերադարձել է Հայաստան և նույն թվականից սկզբում դասավանդել Երևանի կոնսերվատորիայում՝ գործիքագիտություն, ապա և մասնագիտական կոմպոզիցիա։ 
1955-1956 թվականներին Ղազարոս Սարյանը Հայաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահն էր, իսկ 1960-1986 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ռեկտորը։ Նրա գործունեությունն առանձնացել է պրոֆեսիոնալիզմի, ազգայինի, համաշխարհային ստեղծագործական նոր հայտնությունների ներդրման սկզբունքներով։ Իսկ 1986 թվից մինչև կյանքի ավարտը՝ 1998, եղել է ստեղծագործական ամբիոնի վարիչ։ Նրա ստեղծագործական դասարանում իրենց մասնագիտական կրթությունն են ստացել այսօր լայն ճանաչում ստացած կոմպոզիտորներ Տիգրան Մանսուրյանը, Ռուբեն Ալթունյանը, Ռուբեն Սարգսյանը, Ստեփան Լուսիկյանը, Վարդան Աճեմյանը, Արմենուհի Կարապետյանը և այլք։
1963-1967 թվականներին Ղազարոս Սարյանը, ստանձնելով առաջին տնօրենի պաշտոնը, ղեկավարել է Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի կառուցման և առաջին ցուցադրության կազմակերպման աշխատանքները։


== Կոչումներ և պարգևներ ==
ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ 1972 թ.
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ 1991 թ.
Հայաստանի Հանրապետության Պետական մրցանակ 1983 թ.
«Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշան (1986 թ.)
Պրոֆեսոր (1972 թ.)


== Հիմնական ստեղծագործություններ ==
Սիմֆոնիկ՝

«Թեմա վարիացիաներով» (1947),
«Սիմֆոնիկ պոեմ» (1950),
«Խաղաղության օրը» վոկալ–սիմֆոնիկ սյուիտը (1953),
«Սիմֆոնիկ պատկերներ» (1955),,
«Ադաջիո և պար» լարայինների համար (1957),
«Հանդիսավոր նախերգանք» (1957),
«Սերենադ»(1959),
«Հայաստան» սիմֆոնիկ պաննո(1968),
Կոնցերտ ջութակի և նվագախմբի համար (1973),
Սիմֆոնիա (1980),
«Պասսակալյա» սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (1997),
«Անդանտե և Պրեստո» ջութակի և կամերային նվագախմբի համար (1997)։Կամերային, գործիքային ստեղծագործություններ՝

Թավջութակի և դաշնամուրի սոնատ (1948),
1-ին լարային կվարտետ (1949),
Լիրիկական երգեր (1950-ական),
«Արիա և տոկատ» ջութակի և դաշնամուրի համար (1965),
Դաշնամուրային պիես «Պար» (1955),
Դաշնամուրային պիես «Պապիկի ժամացույց» (1970),
2–րդ լարային կվարտետ (1986),
Թավջութակի և դաշնամուրի 2–րդ սոնատ (1989)։ Նվիրվում է Մեդեա Աբրահամյանին,
Դաշնամուրային 3 պոստլյուդ (1990),Կինոերաժշտություն, գեղարվեստական ֆիլմեր՝ 

«Մանրուք» (1954),
«Հովազաձորի գերիները» (1956),
«Նրա երազանքը» (1957),
«Առաջին սիրո երգը» (Ա. Բաբաջանյանի համահեղինակությամբ, 1958),
«01–99» (1959)։Կինոերաժշտություն, վավերագրական ֆիլմ՝«Մարտիրոս Սարյան» (1965)։


== Ընտանիք ==
Պապը - Ղազարոս Աղայան (1840-1911)
Հայրը - Մարտիրոս Սարյան (1880-1972), գեղանկարիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1960)
Մայրը - Լուսիկ Աղայան-Սարյան (1893-1974)
Եղբայրը - Սարգիս Սարյան (1917-1962)
Առաջին կինը - Գալինա Լեսնիկովա-Սարյան(1925-2008)
Որդի - Ռուբեն Սարյան (ծնվ. 1946)
Թոռնուհին - Աննա Սարյան (ծնվ. 1969) նկարիչ, ՌԴ նկարիչների միության անդամ
Թոռը - Ղազարոս Սարյան (ծնվ. 1983)
Դուստրը - Կատարինե Սարյան (ծնվ. 1945)
Թոռնուհին - Մարիամ Պետրոսյան (ծնվ. 1969) արձակագիր, ՀՀ գրողների միության անդամ, "Дом в котором" գրքի հեղինակ, 2009 թ. Русская премия-ի դափնեկիր
Դուստրը - Ռուզան Սարյան (ծնվ. 1959) - Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի տնօրեն
Թոռը - Մարտիրոս Իսահակյան (1978-2015)
Թոռնուհին - Բելլա Իսահակյան (ծնվ. 1982)
Երկրորդ կինը - Արաքսի Արծրունու Սարյան (Հարությունյան) (1937-2013) - երաժշտագետ, արվեստաբանության թեկնածու։ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2008)։ ՀՀ Պետական մրցանակի երաժշտության բնագավառի նախագահ 2004 թվականից։
Դուստրը - Լուսիկ Սարյան (1969-1991) - դաշնակահարուհի
Դուստրը - Սոֆյա Սարյան (ծնվ. 1971) - Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի գլխավոր ֆոնդապահ
Թոռը - Դավիթ Ներսեսյան (ծնվ. 1996)
Թոռնուհին - Լուսիկ Ներսեսյան (ծնվ. 1999)
Թոռը - Էմիլ Ներսեսյան (ծնվ. 2009)


== Հիշատակ ==

Ղազարոս Սարյանի անվամբ են կոչվում՝ 

Երևանի կոնսերվատորիայի օպերային ստուդիան,
Հունաստանի Սալոնիկ քաղաքի Համազգայինի մշակութային կենտրոնը,
Երևան քաղաքի № 1 արվեստի դպրոցը (Զեյթուն),
Արարատ քաղաքի երաժշտական դպրոցը


== Գրականություն ==
Берко М. «Лазарь Сарьян». (Творческий портрет), Е., 1994,
«Ղազարոս Սարյանը և նրա ժամանակը» (ժողովածու, կազմել է Ա. Սարյանը), Երևան, «Կոմիտաս», 2013։
Հայրապետյան Ս.Ս. Հայոց մեծերը, Տաղանդավոր եղբայրներ, հայր և որդիներ, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչոթյուն, 2013
Սովետական Հայաստանի երաժշտությունը 1973 թ. Երևան


== Արտաքին հղումներ ==
Սոնատ թավջութակի և դաշնամուրի համար։ Կատարում են Մեդեա Աբրահամյանը և Ռոզա ԹանդիլյանըՂազարոս Սարյան
Շողակաթ
Հայ կոմպոզիտորներ
Կվարտետ N 2
«Պար» և «Պապիկի ժամացույց»
Երեք պոստլյուդ
Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի կայք