Արիստիդիշ Պերեյրա

Արիստիդիշ (Արիստիդես) Մարիա Պերեյրա (պորտ.՝ Aristides Maria Pereira, նոյեմբերի 17, 1923(1923-11-17)[…], Boa Vista, Boa Vista, Barlavento Islands, Կաբո Վերդե - սեպտեմբերի 22, 2011(2011-09-22), Կոիմբրիա), Կաբո Վերդեի և Գվինեա Բիսաուի քաղաքական և պետական գործիչ, Աֆրիկյան անկախության կուսակցության հիմնադիրներից մեկը։ Հակամոլոնիալ զինված պայքարի մասնակից, Ամիլկարա Կաբրալի զինակից։ 1973-1990 թվականներին եղել է ՊԱԻԳԿ-ի և ՊԱԻԿՎ-ի գլխավոր քարտուղարը։ 1975 թվականի հուլիսի 5-ից մինչև մարտի 22-ը Կաբո Վերդեի առաջին նախագահը։ Հեռացել է քաղաքականությունից առաջին բազմակուսակցական ընտրություններում պարտվելուց հետո։


== Վաղ տարիներ ==
Ծնվել է կաթոլիկ հոգևորականի բազմազավակ ընտանիքում, որը հրաժարվել է կուսակրոնության պահպանումից։ Արիստիդիշ Պերեյրայի հայրը քարոզում էր եկեղեցում և աշխատում էր որպես ուսուցիչ, մայրը հասարակ գյուղացի էր։ Պերեյրի ընտանիքը խորապես հավատարիմ է եղել ավանդական արժեքներին և գյուղական պատրիարքությանը։
Ավարտել է Սան Վիսենտիի միջնակարգ դպրոցը։ 1947 թվականին երաշտի և տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ տեղափոխվել է Բիսաու։ Ավարտել է տեխնիկական ուսումնարանը և ստացել է տեխնիկա-հեռագրային մասնագիտություն։ Համաձայնվել է Կաբո Վերդեի մի խումբ մարդկանց հետ, որոնք ֆուտբոլային թիմ են ձևավորել Բիսաուում։
Ուղարկվել է աշխատելու Բաֆաթայում, սակայն ծանր էր տանում մայրցամաքային պորտուգալական Գվինեայի կլիման։ Մի քանի ամիս անցկացրել է հիվանդանոցում, որից հետո վերադարձել է Կաբո Վերդե։ Աշխատել է Բիսաուում և Բոլամում։ Ազգային շարժման հետ սկզբում կապ չի ունեցել, թեև պատանեկության տարիներին վրդովվել է գաղութային իշխանությունների բռնությամբ։


== Հակամոլոնիալ շարժում ==
1951 թվականին Արիստիդիշ Պերեյրան ծանոթացել է Ամիլկար Կաբրալի հետ։ Նրա ազդեցությամբ միացել է MINGP ընդհատակյա հակագոլոնիալ շարժմանը։ 1956 թվականին մասնակցել է Գվինեայի և Կաբո Վերդեի Աֆրիկյան անկախության կուսակցության (ՊԱԻԳԿ) հիմնադրմանը։ Ամբողջությամբ կիսում էր Կաբրալի գաղափարները, պատկանում էր նրա մերձավոր համախոհներին։
Ամիլկարա Կաբրալի պաշտոնավարման ընթացքում ՊԱԻԳԿ-ի գլխավոր քարտուղար Արիստիդիշ Պերեյրան նրա տեղակալն էր։ Մասնակցել է 1950-ական թվականների երկրորդ կեսի ընդհատակյա պայքարին։ 1963-1973 թվականների անկախության պատերազմի ժամանակ Պերեյրան FARP պարտիզանական բանակի կազմակերպիչներից էր, 1965 թվականից՝ Ռազմական խորհրդի անդամ։ Գտնվել է Գվինեայի ՊԱԻԳԿԻ շտաբ-բնակարանում։ Ղեկավարել է ՊԱԻԳԿԻ դիվանագիտական ծառայությունը, ղեկավարել է կուսակցական պատվիրակություն պորտուգալական գաղութների ազգայնական կազմակերպությունների խորհրդաժողովում (CONCP)։ Արդյունավետ համագործակցություն է ծավալել ՄՊԼ-ի և ՖՐԵԼԻՄՈ-ի հակակոլոնիալ շարժումների, աֆրիկյան մի շարք կառավարությունների և արևմտաեվրոպական հասարակության հետ։
Արիստիդիշ Պերեյրան ՊԱԻԳԿ էր տեղափոխվել «թիվ 2»-ի անվիճելի ղեկավար՝ Ամիլկար Կաբրալից հետո։ Կուսակցական իշխանության, ազդեցության և հեղինակության ծավալով նա գերազանցում էր նույնիսկ Լուիշ Կաբրալին, որը Ամիլկարայի խորթ եղբայրն էր։
1973 թվականի հունվարի 20-ին Ամիլքար Կաբրալը սպանվել է պորտուգալական PIDE/DGS հատուկ ծառայության գործողության արդյունքում։ Դավադիրները՝ Իոսենսիո Կանիի և Մամադու Նջայի գլխավորությամբ, գերի են վերցրել Արիստիդիշ Պերեյրին և դաժան ծեծի ենթարկել։ Նրան փորձել են մոտորանավակով դուրս բերել Կոնակրից։ Սակայն դավադրությունը արագ ճնշվել է, Պերեյրան ազատ է արձակվել գվինեացի զինվորականների կողմից։


== Կաբո Վերդեի նախագահ ==
Արիստիդիշ Պերեյրան զբաղեցրել է Կաբո Վերդեի առաջին նախագահի պաշտոնը։ Կղզիներում միակուսակցական մարքսիստական ռեժիմ է սահմանվել իրական սոցիալիզմի տեսակով։
Միևնույն ժամանակ Պերեյրայի կառավարումն առանձնանում էր Գվինեա Բիսաուում և, առավել ևս, Անգոլայում և Մոզամբիկում համանման ռեժիմների ֆոնի վրա։ Քաղաքական ռեպրեսիաներն այդքան լայն ծավալներ ձեռք չեն բերել, պահպանվել են ավանդական տնտեսական ձևերը, պրագմատիկ հիմքի վրա կապեր են պահպանել արևմտյան երկրների հետ և որոշ չափով նույնիսկ ՀԱՀ-ի հետ։ Կաբո Վերդեի Հանրապետությունը մասնակցել է Չմիավորման շարժմանը, ակտիվորեն զարգացրել է հարաբերությունները Լիբիայի և Չինաստանի հետ։
Անկախության առաջին տարիները Արիստիդիշ Պերեյրան անցկացրել է Կաբո Վերդեի և Գվինեա Բիսաուայի միավորման գործընթաց։ Սակայն 1980 թվականի նոյեմբերին Բիսաուում տեղի է ունեցել պետական հեղաշրջում։ Պերեյրայի վաղեմի զինակից Լուիշ Կաբրալը հեռացվել է իշխանությունից (ընդ որում Պերեյրան չի ցանկացել Կաբրալին ընդունել Կաբո Վերդեում, ինչը կտրուկ վատթարացրել է նախկին բարեկամական հարաբերությունները)։ Գվինեա Բիսաուի նոր ղեկավար Ժուան Բեռնարդու Վիեյրան հանդիսացել է նացիոնալիստների՝ Կաբո Վերդեի մուլաթների նկատմամբ թշնամանքի արտահայտողը։


== Հեռանալը քաղաքականությունից ==
1990 թվականին, համաշխարհային միտումների ֆոնին, Կաբո Վերդեի իշխանությունները հրաժարվել են միակուսակցական համակարգից։ 1991 թվականին անցկացվել են նախագահի և խորհրդարանի ազատ այլընտրանքային ընտրություններ։ Նախագահ Պերեյրան առաջադրվել է իշխող ՊԱԻԿՎ-ից։ Վճռական հաղթանակ է տարել ընդդիմադիր «Շարժում հանուն ժողովրդավարության» կուսակցությունը (MpD)։ MpD-ի առաջնորդ Անտոնիու Մոնտեյրուն հավաքել է ձայների ավելի քան 73 %-ը, Արիստիդիշ Պերեյրան՝ 27 %-ից պակաս։
Նախագահի պաշտոնից հրաժարականից հետո Արիստիդիշ Պերեյրան հեռացել է ակտիվ քաղաքականությունից։ Ապրել է ընտանիքի հետ մասնավոր կյանքով։ Հարցազրույց էր տալիս մամուլին, շատ էր պատմում ՊԱԻԳԿ-ի պատմության և սեփական կենսագրության մասին։ 2003 թվականին հրատարակել է «O meu testemunho: uma luta, um partido, dois paíse» հիշողությունների գիրքը։


== Վախճան ==
Արիստիդիշ Պերեյրան 87 տարեկան հասակում մահացել է Կոիմբրի համալսարանի հիվանդանոցում։ Սգո արարողությունը կազմակերպվել էր կառավարական մակարդակով։


== Ընտանիք ==
Արիստիդեշ Պերեյրան ամուսնացած էր, ուներ երկու դուստր։ Նրա կինը՝ Կարլինա Պերեյրան, ՊԱԻԳԿ-ՊԱԻԿՎ ռեժիմի օրոք գլխավորել է Կաբո Վերդեի կանանց կազմակերպությունը։


== Ծանոթագրություններ ==