Սաբրիե Էրեջեպովա

Սաբրիե Էրեջեպովա (Ղրիմի թաթարերեն՝ Sabriye Erecepova, Сабрие Эреджепова, հուլիսի 12, 1912(1912-07-12), Բախչիսարայ, Սիմֆերոպոլի շրջան, Տավրիկյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1977, Ուզբեկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային Ղրիմի թաթար երգչուհի, Ղրիմի ինքնավար հանրապետության վաստակավոր արտիստուհի (1940), Ուզբեկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստուհի (1966)։


== Կենսագրություն ==
Սաբրիե Էրեջեպովան ծնվել է 1912 թվականի հուլիսի 12-ին Բախչիսարայում, ուսուցիչ Քերիմ Ջեմիլևի ընտանիքում։ Ավարտել է Սիմֆերոպոլի № 13 ղրիմա-թաթարական 9-ամյա օրինակելի-ցուցադրական դպրոցը։ Սովորել է երգել Վարվառա Խանբեկովայի մոտ։ Առաջին անգամ բեմում հանդես է եկել 16 տարեկանում երգչախմբի կազմում 1928 թվականին դերասանուհի Սառա Բայկինայի հոբելյանին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո դասավանդել է Սկալիստոեի յոթնամյա դպրոցում։ 1932 թվականից երիտասարդ երգչուհին Ղրիմում հանդես է եկել ռադիոյում ժողովրդական երգերի երգացանկով։
1935 թվականին հրավիրվել է «Զապորոժեցը Դանուբի հետևից» ֆիլմի հնչյունավորմանը (ռեժիսոր՝ Ի. Կավալերիձե) և կադրից դուրս երգել է «Մեջբուր օլդիմ» («Պարտադրանքով») և «Փենջերեդեն կյար գելիր» («Պատուհանից դուրս ձյուն է թափվում») երգերը։
1939 թվականին Մոսկվայում մասնակցել է Էստրադայի համամիութենական I մրցույթին «Նոգյայ բեիթլերի» («Նոգայական չաստուշակներ») երգով, կատարումն ընթացել է «բիս» բացականչումների ներքո, և ժյուրիի նախագահ Իսահակ Դունաևսկին ստիպված է եղել նույնիսկ հանգստացնել հանդիսատեսներին։ Էրեջեպովան պարգևատրվել է «Տաղանդավոր երիտասարդ երգչուհի» դիպլոմով։ Նույն ժամանակահատվածում նա փորձել է իր ուժերը հեռուստատեսությունում։
1940 թվականին արժանացել է Ղրիմի ինքնավար հանրապետության վաստակավոր արտիստի կոչման։
Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ (մինչև Ղրիմի օկուպացիան) Ղրիմի թաթարական երաժշտա-դրամատիկական ակադեմիական թատրոնի կազմում համերգներով հանդես է եկել ռազմաճակատում և հոսպիտալներում, իսկ օկուպացիայի տարիներին որպես Ղրիմի ռադիոկոմիտեի մենակատար ընդգրկվել է այդ թատրոնի կազմում և հանդես եկել Սիմֆերոպոլում։ 1943 թվականին թատերախումբը տեղափոխվել է Ռումինիա։ 1944 թվականին արտաքսվել է Միջին Ասիա, որտեղ 1950 թվականի սեպտեմբերի 15-ին դատապարտվել է 25 տարի ճամբարում լինելու՝ պատերազմի ժամանակ թշնամու տարածքում գտնվելու համար։ 1956 թվականի մարտի 12-ին հանցակազմի բացակայության հիմքով գործը կարճվել է և նա ազատ է արձակվել։ Անվան վերականգնումից հետո աշխատել է Ուզբեկստանի «Խայտարմա» անսամբլում, իսկ 1966 թվականին Սաբրիեին շնորհվել է Ուզբեկստանի ԽՍՀ վաստակավոր արտիստի պատվավոր կոչում։
Հեղինակել է «Մենիմ էնիշլի-յոկուշլի յոլլարի» («Իմ փշոտ ճանապարհները») հուշերը։
Մահացել է 1977 թվականի սեպտեմբերի 18-ին, թաղվել է Տաշքենդ քաղաքում։


== Կոչումներ ==
Ղրիմի ինքնավար հանրապետության վաստակավոր արտիստ (1940)
Ուզբեկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1966)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Бекирова, М. «Йырларынъ юртунъда танъ киби атаджакъ…»// Янъы дюнья. — 2006. — июль 22. — С. 5.: фото.
Efsaneviy yırcı edi = Слово о легендарной певице // Qırımnıñ sadıq qızları = Верные дочери Крыма / L. Halilova; L. Cemileva. — Agmescit : Ocag, 2004. — С. 147—155.: фото.
Нагаев, С. Йыр санатымызны инкишаф эттирген, онынъ хазинесине къошулгъан бир джевер / С. Нагаев// Къырым. — 2006. — июль 22. — С. 4-5.: фото.
Османов, А. Кърым — ана : Сабрие Эреджепованынъ догъгъанына 80 йыл олды/ А. Османов // Йылдыз. — 1992. — № 3. — С. 198—204.: фото.
Усеинова, Г. Не властно время над песней / Г. Усеинова // Голос Крыма. — 1997. — 18 июля. — С. 6.
Эмирусеинова, З. Сабрие Эреджепова/ З. Эмирусеинова // Очерки истории и культуры крымских татар. — Симферополь : Крымучпедгиз, 2005. — С. 156—158. : фото.


== Արտաքին հղումներ ==
Авдет (№ 29, 26.07.2010): «Она пела не для всех, она пела для каждого»
Вечер памяти заслуженной артистки Крыма и Узбекистана Сабрие Эреджеповой (20 февраля 2013)
Сабрие Эреджепова на discogs.com