Ստանիսլավ Բարանչակ

Ստանիսլավ Բարանչակ (լեհ.՝ Stanisław Barańczak, 13 նոյեմբերի, 1946, Պոզնան — 26 դեկտեմբերի, 2014, Նյուտոն, Մասաչուսետս, ԱՄՆ), լեհ բանաստեղծ, թարգմանիչ, էսսեիստ։


== Կենսագրություն ==
Ստանիսլավ Բարանչակը ծնվել է 1946 թվականի նոյեմբերի 13-ին Լեհաստանի Պոզնան քաղաքում։ Ավարտել է Պոզնանի Ադամ Միցկևիչի անվան համալսարանի Լեհական բանասիրություն բաժինը (1969)։ 1967—1971 թվականներին եղել է Հոսանք (լեհ.՝ Nurt) ամսագրի խմբագրության անդամ։ Նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ Դեմքի շտկում, լույս է տեսել 1968 թվականին։ Եղել է Լեհաստանի բանվորական միասնական կուսակցության անդամ (1967-1969)։ 1973 թվականին պաշտպանել է ատենախոսություն Միրոն Բյալոշևսկու ստեղծագործության վերաբերյալ ու ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։
Ստորագրել է 59-ի նամակը (1975), անդամակցել Բանվորների պաշտպանության հանձնաժողովին, ինչի պատճառով 1977 թվականին նրան արգելել են զբաղվել մանկավարժությամբ և հեռացրել են համալսարանից։ Եղել է իրավապաշտպանական շարժման ակտիվ մասնակից։ Դասավանդել է Պոզնանի ու Կրակովի ընդհատակյա համալսարաններում։
1980 թվականին դարձել է Համերաշխություն պրոֆմիության անդամ, վերադարձել համալսարան։ 1981 թվականից՝ Լեհաստանում ռազմական դրության հայտարարումից հետո, ապրել ու ստեղծագործել է արտասահմանում։ Դասավանդել է Հարվարդի համալսարանում, եղել է Փարիզի Zeszyty Literackie (1983) գրական ամսագրի հիմնադիրներից մեկը։ 1986—1990 թվականներին եղել է Նյու Յորքի The Polish Review եռամսյա լրագրի խմբագրության ադամ։ Ինչպես նաև անդամակցում է Լեհ գրողների ընկերությանը։
Ստանիսլավ Բարանչակի քույրը՝ Մալգոժատա Մուսերովիչը, բանաստեղծուհի է։ Ստանիսլավ Բարանչակը տառապել է Պարկինսոնյան հիվանդությամբ։
Ստանիսլավ Բարանչակը մահացել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ԱՄՆ Մասաչուսետս նահանգի Նյուտոն քաղաքում, թաղվել է 2015 թվականի հունվարի 3-ին Քեմբրիջի գերեզմանատանը։


== Ստեղծագործություն ==
Լեհական քնարերգության մեջ 1960-ական թվականներին սկիզբ առած նոր ալիքի խոշորագույն ներկայացուցիչն է։ Կատարել է փարգմանություններ անգլերենից, գերմաներենից ու ռուսերենից լեհերեն և լեհերենից գերմաներեն ու անգլերեն։ Թարգամել է Վիլյամ Շեքսպիրի, մետաֆիզիկ բանաստեղծների, ՅԱն Կոխանովսկու (անգլերենից թարգմանել է Շեյմաս Խինիի հետ համատեղ), Մենլի Ջերարդ Հոփքինսի, Էմիլի Դիկինսոնի, Տոմաս Ստերնզ Էլիոթի, Օսիպ Մանդելշտամի, Էդվարդս Էսթլին Քամինգսի, Էլիզաբեթ Բիշոպի, Ուիստան Հյու Օդենի, Պաուլ Ցելանի, Վիսլավա Շիմբորսկայայի և Զբիգնև Հերբերտի (անգլերեն), Շեյմաս Խինիի, Իոսիֆ Բրոդսկու և այլոց ստեղծագործությունները։


== Գրքեր ==
1968 Korekta twarzy
1970 Jednym tchem
1971 Nieufni i zadufani. Romantyzm i klasycyzm w młodej poezji lat sześćdziesiątych
1972 Dziennik poranny. Wiersze 1967—1971
1973 Ironia i harmonia. Szkice o najnowszej literaturze polskiej
1974 Język poetycki Mirona Białoszewskiego
1977 Ja wiem, że to niesłuszne. Wiersze z lat 1975—1976 (Փարիզ)
1978 Sztuczne oddychanie (Լոնդոն)
1979 Etyka i poetyka. Szkice (Փարիզ)
1980 Knebel i słowo. O literaturze krajowej w latach siedemdziesiątych
1980 Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu (Կրակով, ընդհատակյա հրատարակչություն)
1981 Wiersze prawie zebrane
1981 Książki najgorsze (Կրակով, ընդհատակյա հրատարակչություն)
1981 Dziennik poranny. Poezje 1967—1981
1981 Bo tylko ten świat bólu…
1983 Czytelnik ubezwłasnowolniony. Perswazje w masowej kulturze literackiej PRL
1984 Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta (Լոնդոն)
1986 Atlantyda i inne wiersze z lat 1981—1985 (Լոնդոն)
1988 Przed i po. Szkice o poezji krajowej przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych
1988 Widokówka z tego świata i inne rymy z lat 1986—1988 (Փարիզ)
1990 Tablica z Macondo, albo osiemnaście prób wytłumaczenia sobie i innym po co i dlaczego się pisze (Լոնդոն)
1991 Biografioły
1991 159 wierszy. 1968—1988
1994 Podróż zimowa
1995 Pegaz zdębiał
1996 Poezja i duch Uogólnienia. Wybór esejów 1970—1995
1998 Geografioły
1998 Chirurgiczna precyzja


== Ճանաչում ==
Կոցելսկիների հիմնադրամի մրցանակ (1972),
Նիկե գրական մրցանակ (1998),
Լեհաստանի Վերածննդի շքանշանի հրամանատարական խաչ (2006),
Վրոցլավի բանաստեղծական մրցանակ Սիլեզիուս ստեղծագործության ամբողջականության համար (2009),
Պոզնանի պատվավոր քաղաքացի,
Սիլեսկի համալսարանի (լեհ.՝ Uniwersytet Śląski w Katowicach, UŚ) ու Յագելոնյան համալսարանի (լեհ.՝ Uniwersytet Jagielloński) պատվավոր դոկտոր։


== Ծանոթագրություններ ==