Մարթա Քոն

Մարթա Քոն (ի ծնե՝ Մարթ Հոֆնունգ, ֆր.՝ Marthe Hoffnung, ապրիլի 13, 1920(1920-04-13), Մեց, Մոզել), ֆրանսիացի գրող, բուժքույր, Հոլոքոստը վերապրած նախկին հետախույզ։ Նա Հոլոքոստի ժամանակ հետախույզի իր փորձառության մասին գրել է «Թշնամու թիկունքում» գրքում։  


== Վաղ տարիներ ==
Մարթա Քոնը ծնվել է 1920 թվականի ապրիլի 13-ին որպես Մարթ Հոֆնունգ Ֆրանսիայի Մեց քաղաքում։ Նա ծնվել է ուղղափառ հրեական ընտանիքում, յոթ երեխաներից մեկն է եղել։ Նրա ընտանիքն ապրել է Ֆրանսիայի գերմանական սահմանից ոչ հեռու, երբ Հիտլերն իշխանության է եկել։ Նացիստական օկուպացիայի էսկալացիայից հետո նրա քրոջն ուղարկել են Օսվենցում, իսկ ընտանիքը փախել է Ֆրանսիայի հարավ։


== Գործունեություն ==
1944 թվականի նոյեմբերին՝ Փարիզի ազատագրումից հետո, Մարթա Հոֆնունգը հավաքագրվել է և դարձել Ֆրանսիայի մարշալ Ժան դե Լատր դե Տասինյիի ղեկավարած 1-ին ֆրանսիական բանակի հետախուզական ծառայության անդամ։ Էլզասի ճակատային գիծը ճեղքելու 14 անհաջող փորձից հետո նա անցել է Գերմանիայի սահմանը Շաֆֆհաուզենից ոչ հեռու։ Լինելով բուժքույր, որն ազատորեն տիրապետել է գերմաներենի՝ նա գերմանացի բուժքրոջ կերպարանք է ընդունել և պնդել, որ փնտրում է իր կորած փեսացուին։ Հետո նա հետ է եկել շվեյցարական սահմանով, որպեսզի տեղեկատվությունը փոխանցի ֆրանսիական հետախուզությանը։ Նա կարողացել է իր ծառայությանը տեղեկություն հաղորդել այն մասին, որ Ֆրայբուրգի հյուսիս-արևմուտքում տարհանվել է Զիգֆրիդի գիծը և թե որտեղ են գտնվում գերմանական բանակի մնացորդները, որոնք դարանի մեջ էին ընկել Շվարցվալդում։
Պատերազմից հետո Մարթան վերադարձել է Ֆրանսիա, շարունակել է բուժքույրական գործունեությունը, իսկ 1956 թվականին, երբ սովորել է Ժնևում, ծանոթացել է բժշկության ամերիկացի ուսանող մայոր Լ. Քոնի հետ, որը եղել է նրա ընկերոջ սենյակակիցը։ Երեք տարի անց նրանք ամուսնացել են և ապրել ԱՄՆ-ում։ Երկար տարիներ աշխատել են միասին, ամուսինը՝ որպես անեստեզիոլոգ, կինը՝ բուժքույր։ Այժմ նրանք երկուսն էլ թոշակի են անցել
Քոնը 1945 թվականին երկու փաստաթղթերով պարգևատրվել է «Ռազմական խաչ» շքանշանով (որոշում № 134, 1945 թվականի օգոստոսի 9-ին ստորագրել է լեյտենանտ-գնդապետ Բուվեն, և № 1322, որը 1945 թվականի նոյեմբերի 10-ին ստորագրել է մարշալ Ժուենը)։ 1999 թվականին ֆրանսիական կառավարությունը պարգևատրել է նրան զինվորական մեդալով, որոշում № 3465 MR 1999 թվական։ Անդրե Բորդը՝ վետերանների հարցերով նախարարը, 2002 թվականին պարգևատրել է նրան Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանով, հրաման № 2702, MR 2004։ 2006 թվականին Ֆրանսիայի կառավարությունը կրկին շնորհել էնրան «Հետախուզության շքանշան» պատվավոր կոչումով։
2002 թվականն Մարթան Վենդի Հոլդենի հետ համահեղինակությամբ գիրք է գրել իր փորձի մասին՝ կոչելով այն «Թշնամու թիկունքում։ ֆրանսիական հրեա լրտեսի իրական պատմությունը նացիստական Գերմանիայում», որը հրատարակել է «Հարմոնի Բուքս» հրատարակչությունը։ Գիրքը թարգմանվել է ֆրանսերեն, հրատարակել են Plön, Selection du Reader’s Digest և The Editions Tallandier ընկերությունները։


== Պարգևներ ==
Ռազմական խաչ, 1945
Ռազմական շքանշան, 1999
Պատվավոր Լեգեոնի շքանշան, 2002
Սիմոնա Վիզենտալի արիության կին, 2002
Ազգերի երախտագիտության շքանշան, 2006
«Վաստակի համար» շքանշանի խաչ, Գերմանիայի բարձրագույն պարգև


== Ֆիլմ Մարթա Քոնի մասին ==
2019 թվականին ռեժիսոր Նիկոլա Էլիս Հենսը ֆիլմ է նկարահանել Մարթա Քոնի կյանքի մասին, պրոդյուսեր՝ Ամոս Գևա։ Ֆիլմը կոչվել է «Չիչինետ. ինչպես պատահաբար դարձա լրտեսուհի», տևողությունը՝ 88 րոպե։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
C-SPAN видео
Vowinkel Heike (July 16, 2012)։ «Sie war 24, Jüdin und spionierte die Wehrmacht aus»։ Die Welt (German)  Vowinkel Heike (July 16, 2012)։ «Sie war 24, Jüdin und spionierte die Wehrmacht aus»։ Die Welt (German)  Vowinkel Heike (July 16, 2012)։ «Sie war 24, Jüdin und spionierte die Wehrmacht aus»։ Die Welt (German)