Անիշ Կապուր

Անիշ Կապուր (անգլ.՝ Anish Kapoor, մարտի 12, 1954(1954-03-12)[…], Մումբայ, Հնդկաստան), բրիտանացի հնդիկ քանդակագործ, «Նոր բրիտանական քանդակ» խմբի անդամ, Թյորների մրցանակի դափնեկիր։ Բրիտանական կայսրության շքանշանի հրամանատար, ասպետ-բակալավր, Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամ (RA): 2014 թվականին արժանացել է Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչման։


== Կենսագրություն ==
Անիշ Կապուրը ծնվել է 1954 թվականի մարտի 12-ին Բոմբեյում, հնդկա-հրեական ընտանիքում։ Նրա հայրը, որն ունեցել է փենջաբական ծագում, զբաղվել է ռազմական հիդրոգրաֆիայով։ Մայրը, որը Բաղդադի հրեաների ընտանիքից էր, եղել է Պունայի սինագոգի կանտորի դուստրը։ Եղբայրը կանադացի սոցիոլոգ Իլան Կապուրն է (ծնվ.՝ 1959): Անիշ Կապուրը Դեհրադունում հաճախել է Doon school գիշերօթիկ դպրոցը։ 1971-1973 թվականերին եղել է Իսրայելում իր եղբայրներից մեկի հետ, ապրել է կիբուցում։ Սկսել է ուսումնասիրել էլեկտրատեխնիկա, բայց, չհաղթահարելով մաթեմատիկան, 6 ամիս հետո թողել է ուսումը։ Իսրայելում էլ որոշել է դառնալ նկարիչ։ 1973 թվականին տեղափոխվել է Անգլիա, որտեղ էլ ապրել է հետագայում։ Ուսումնասիրել է արվեստ Hornsey College of Art և Chelsea School of ArtDesign կրթական հաստատություններում։ Անիշ Կապուրն աշխատում է Լոնդոնում, հաճախ այցելում է Հնդկաստան։


== Ստեղծագործություն ==

1980-ականների սկզբներին Կապուրը հայտնի է դարձել որպես «Նոր բրիտանական քանդակ» խմբի անդամ։ Քանդակագործի ստեղծագործությունները, որպես կանոն, պարզ են, ունեն կոր գծեր, միագույն են և վառ գունավորված։ Վաղ շրջանի աշխատանքները հաճախ ծածկված էին լինում գունանյութով, որը ծածկում էր աշխատանքն ու հատակը նրա շուրջ։ Երբեմն Անիշ Կապուրի աշխատանքները ունենում են հայելային մակերևույթ, որն արտացոլում և աղավաղում է դիտողին և շրջապատը։ 1990-ականների վերջից ստեղծել  է մի շարք մասշտաբային աշխատանքներ, այդ թվում՝ Taratantara (1990), 35-մետրանոց ստեղծագործությունը, որ տեղադրվել է Baltik Flour Mills-ում (Գեյթսհեդ, Անգլիա) և Մարսիասը (2002)՝ պողպատից և պոլիվինիլից մեծ աշխատանք Թեյթ Մոդեռնի Տուրբինային պատկերասրահում։ 2000 թվականին Կապուրի աշխատանքներից մեկը՝ Պարաբոլիկ ջրերը, որ բաղկացած է պտտվող ներկած ջրից, ցուցադրվել է Լոնդոնում։ 2001 թվականին Երկնքի հայելին, որը մեծ հայելային ստողծագործություն է, որն արտացոլում է երկինքը և շրջապատող տարածքը, տեղադրվել է Նոթինգհեմում։ 2004 թվականին Կլաուդ Գեյտ (Ամպերի դարպասներ) կոչվող 110-տոննանոց պողպատե քանդակը հանդիսավոր կերպով բացվել է Չիկագոյի «Միլենիում» այգում։ 2006 թվականի աշնանը մեկ այլ հայելային քանդակ, որը նույնպես կոչվում է Երկնքի հայելի, ցուցադրվել է Նյու Յորքի Ռոքֆելլեր կենտրոնում։


== Ճանաչում ==
Կապուրը ներկայացրել է Մեծ Բրիտանիան 1990 թվականի Վենետիկի բիենալեում, որտեղ արժանացել է Premio Duemila-ին։ Հաջորդ տարի նա դարձել է Թյորների մրցանակի դափնեկիր։ Քանդակագործ աշխատանքների անհատական ցուցահանդեսներն անցկացվել են Թեյթ և Լոնդոնի Hayward պատկերասրահներում, Շվեյցարիայի Kunsthalle Basel-ում, Մադրիդի Սոֆյա թագուհու ազգային արվեստի թանգարանում, Օտտավայի ազգային պատկերասրահում, Բելգիայի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Բորդոյի CAPC ժամանակակից արվեստի թանգարանում և Բրազիլիայի բանկի մշակութային կենտրոնում։ Նրա աշխատանքները ներկայացված են աշխարհի տարբեր թանգարաններում, այդ թվում՝ Նյու Յորքի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Լոնդոնի Թեյթ Մոդեռնում, Միլանի Fondazione Prada-ում, Բիլբաոյի Գուգենհայմ թանգարանում, Հոլանդիայի De Pont Foundation-ում և Ճապոնիայի 21-րդ դարի ժամանակակից արվեստի թանգարանում։
Արժանացել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի (2003)։ Օքսֆորդի պատվավոր դոկտոր է (2014)։ 2017 թվականի փետրվարին Կապուրը, լինելով հրեա, հայտարարվել է որպես Ջենեսիսի մրցանակի դափնեկիր։


== Անձնական կյանք ==
1995 թվականին Կապուրն ամուսնացել է միջնադարյան արվեստի պատմաբան Սուզաննա Սփայքեյլի հետ։ Նրանք ունեցել են մեկ դուստր՝ Ալբան, մեկ որդի՝ Իշանը. և ապրել են Չելսիում (Լոնդոն)՝ ճարտարապետ Թոնի Ֆրետոնի նախագծած տանը։ Նրանք ամուսնալուծվել են 2013 թվականին։ Դրանից հետո Կապուրը հարաբերություններ է ունեցել այգու դիզայներ Սոֆի Ուոլքերի հետ, և նրանք ամուսնացել են 2016 թվականին (կամ 2017 թվականի սկզբին)։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Անիշ Կապուրի Մարսիասի քանդակը ոգեշնչել է Արվո Պյարտին` գրելու «Lamentate» (2002) ստեղծագործությունը դաշնամուրի և նվագախմբի համար։
2011 թվականի մայիսի 10-ին Փարիզի Grand Palais-ում բացված «Լևիաֆան» նոր ցուցադրությունը Կապուրը նվիրել է չինացի նկարիչ Այ Վեյվեյին, որը ձերբակալվել էր Չինաստանի իշխանությունների կողմից իրավապաշտպան գործունեության համար: Ավելին, Անիշ Կապուրն առաջարկել է ի նշան բողոքի մեկ օրով փակել աշխարհի բոլոր թանգարաններն ու պատկերասրահները։
2016 թվականին Անիշ Կապուրն ստացել է «ամենասև գույնի»՝ Vantablack-ի օգտագործման բացառիկ իրավունքներ, ինչը բացասական արձագանքներ է ունեցել նկարիչների շրջանում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
kamel mennour — Anish Kapoor Archived 2013-01-16 at the Wayback Machine.
Lisson Gallery Description and images of Kapoor’s work from his London-based gallery
Kapoor at Sculpture.org.uk
Portfolio
Marsyas About Kapoor’s 2002 installation piece in Tate Modern’s Turbine Hall
Cloud Gate Images and description of Kapoor’s public sculpture at Millennium Park, Chicago
Sky Mirror Website with images and articles on Kapoor’s public sculpture in Nottingham, England
BBC Hardtalk Gavin Esler inteviews Anish Kapoor for BBC World (TV), Nov. 11, 2006.
Лекция Ирины Кулик в Музее «Гараж». Ричард Серра — Аниш Капур. Ловушки для пространства