Հասարակաբանություն

Հասարակաբանություն, սովորաբար բարբառային ծագում ունեցող բառեր, արտահայտություններ, քերականական ձևեր և դարձվածքներ, որոնք հիմնակնում գրական լեզվի նորմաների տեսակետից այս կամ այն չափով խոցելի լինելով հանդերձ տարածված ու գործածական են առօրյա ընդհանուր լեզվում։


== Նկարագրություն ==
Հասարակաբանությունը բնորոշ է լեզվի քիչ կրթված կրողներին, այն ակնհայտորեն շեղվում է գրական լեզվի գոյություն ունեցող կանոններից։ «Հասարակաբանություն» տերմինի հեղինակը Դմիտրի Ուշակովն է. նա տերմինն օգտագործել է «անկիրթ կամ քիչ կրթված քաղաքային բնակչությունը նկարագրելու համար, որը չի տիրապետում գրական կանոններին»։ Երբեմն խոսակցական լեզվի բառերն օգտագործում են դիտմամբ, օրինակ՝ քաղաքական գործիչները կամ բարձրաստիճան պաշտոնյաները. նրանք այդ անում են ամբողջ լսարանի հետ ընդհանուր լեզու գտնելու համար։
Տարածքային բարբառներից հասարակաբանությունը տարբերվում է գործածման կոնկրետ սահմանների բացակայությամբ, իսկ գրական լեզվից (ներառյալ խոսակցական լեզուն)՝ օգտագործվող լեզվական միջոցների խառը բնույթով, ոչ նորմատիվությամբ։
Հասարակաբանությունն իրականանում է բանավոր խոսքում. ընդ որում՝ այն կարող է արտացոլվել գեղարվեստական գրականության մեջ և մարդկանց՝ հասարակաբանությունը կրողների մասնավոր նամակագրություններում։ Ընդհանուր առմամբ, հասարակաբանության գործածության ոլորտը բավականին նեղ է և սահմանափակվում է տնային և կենցաղային հաղորդակցմամբ։
Ժամանակակից հասարակաբանության մեջ առանձնացվում են երկու ժամանակային շերտեր՝ հին և ավանդական շերտը, որը պարզ ցույց է տալիս իր բարբառային ծագումը, և համեմատաբար նոր շերտը, որը հասարականության մեջ է եկել հիմնականում սոցիալական ժարգոններից։ Սրան համապատասխան՝ տարբերակում են երկու հասարակաբանություն՝ հասարակաբանություն 1 և հասարակաբանություն 2։
Հասարակաբանություն 1-ի կրողները ցածր կրթամշակութային մակարդակ ունեցող ծեր քաղաքացիներ են։ Իսկ հասարակաբանություն 2-ի կրողները ոչ բավարար կրթություն և ցածր կրթամշակութային մակարդակ ունեցող միջին կամ երիտասարդ սերնդի ներկայացուցիչներն են։ Տարիքային տարբերությունից բացի հասարակաբանության մեջ գործում է նաև սեռային տարբերությունը. հասարակաբանություն 1-ի կրողները հիմնականում ծեր կանայք են, իսկ հասարակաբանություն 2-ի կրողները՝ տղամարդիկ։ Լեզվաբանական մոտեցմամբ հասարակաբանության այս երկու շերտերի միջև տարբերությունները դրսևորվում են բոլոր մակարդակներում՝ հնչյունաբանությունից մինչև ձևաբանություն։ «Ընդհանուր սլենգ» տերմինը կիրառվում է նաև հասարակաբանություն 2-րդը բնորոշելու համար։
1980-ական թվականների վերջին և 1990-ական թվականների սկզբին, Վերակառուցման ժամանակ սոցիոլոգիայի ոլորտում լայն տարածում է ստացել «հասարակ մարդ» տերմինը, որը տրվում էր ցածր կրթական մակարդակ ունեցող և ոչ ինտելեկտուալ աշխատանքով զբաղվող մարդկանց։ Այս ռուսալեզու խումբը տարբերվում էր երեք հիմնական հատկանիշներով՝ գործունեության ոլորտով, արժեհամակարգով և նպատակներով։ Հատկանիշները որոշված են անհատի սոցիալական պատկանելության նշանակալիության կարգով։ Մարդու՝ «հասարակ մարդկանց» խմբին պատկանելը որոշելու գործում մեծ դեր է խաղում գործունեության ոլորտը։
Հասարակաբանության հիմնական գծերը հնչյունաբանական մակարդակում հետևյալն են՝

խոսքի ընդհանուր անփութություն, արտաբերականության և լսելիականության առումով խոսքի աղճատված պատկերը,
ցածր ձայն, արագ տեմպ, բերանի մինիմալ բացում, անհասկանալի խոսք,
բաղաձայնների խմբի չափազանաց պարզեցում,
ոչ արտահայտիչ ինտոնացիա։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Просторечие // Большая российская энциклопедия. Том 27. — М., 2015. — С. 616.
Бельчиков Ю.А. Просторечие // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: СЭ, 1990. — С. 402.
Грузберг Л. А. Городское просторечие // Научно-методический, культурно-просветительский журнал «Филолог». — № 13. ISSN 2076-4154
Дьячок М. Т. Русское просторечие как социолингвистическое явление // Гуманитарные науки. — Вып. 21. — М., 2003. — С. 102—113.