Սրբազան անտառ

Սրբազան անտառ կամ Հրեշների այգի (իտալերեն՝ Sacro Bosco, իտալերեն՝ Parco dei Mostri), մոմումենտալ քանդակներով համալիր այգի է Իտալիայի Բոմարցո քաղաքում, Օրսինիների ամրոցի ստորոտում։ Մաներիզմի ոճի «անակնկալներով» այգի է, իտալական Վերածննդի հուշարձան։ Այգում մոտավորապես 30 դիցաբանական, ֆանտաստիկ արձան և շինություն կա։ Նրա ստեղծման պատմությունը վերականգնված է պայմանականորեն։


== Պատմություն ==
Ուսումնասիրողներն ընդունել են, որ այգին կառուցվել է կոնդոտիեր Պիերե Ֆրանչեսկո Օրսինիի կամ Վիչինո Օրսինիի օրոք։ Շինարարությունն սկսվել է 1548 և ավարտվել 1580 թվականին։ Այգին նախագծել է ճարտարապետ Պիրո Լիգորիոն (մոտ. 1510—1583), որը հայտնի է Տիվոլիի Վիլա դ՛Էստե անսամբլով։
Այգում կառուցված եկեղեցին նվիրված է Վիչինո Օրսինիի կնոջ՝ Ջուլիա Ֆարնեզեի հիշատակին (մահացել է 1560 թվականին). այն նախագծել է Ջակոպո Բարոցի դա Բինյոլան։
Այգու առաջին հիշատակումը Անիբալե Կարոյի՝ 1564 թվականի նամակում է։ Այդ ժամանակ այգին կոչվում էր «Սրբազան անտառ», «Հրեշների այգի» անունը նա ստացել է 20-րդ դարում, երբ մի քանի հարյուրամյակ մոռացության մատնվելուց հետո Բատինիների ընտանիքը Հռոմի արվեստի և ճարտարապետության ինստիտուտի ու Հռոմի ֆրանսիական ակադեմիայի աջակցությամբ վերականգնել էր այն։ 1954 թվականից այգին բաց է այցելուների առաջ։


== Արձաններ և շինություններ ==
Այգու արձաններից են՝ Պեգասը, երկու Սիրեն, Պրոտևսը, Հաննիբալի փիղը, վիշապ, հսկայական կրիա, հսկա (Հերակլեսը կամ Ռոլանդը), Ցերբերուս շունը, երկու Սերես, Աֆրոդիտե, դժոխքի դռները և այլն, շինություններից են՝ ընկնող տունը, Բնության այգու մանրակերտը, և Հավերժության տաճարը։
Կարծիք կա, որ քանդակների սյուժեները Բերնարդո Տոսոյի «Պոլիֆիլի երազը» պոեմից են, իսկ այլաբանական խորհրդանիշները ոչ մեկ անգամ են տարբեր ձևով մեկնաբանվել։


== Այգին հետագա արվեստում ==
Այգու առաջին այցելուներից է եղել Սալվադոր Դալին 1938 թվականին, նրա տեսածներից որոշ թեմաներ հետագայում օգտագործվեցին նրա «Սուրբ Անտոնիոսի գայթակղումը» (1946) նկարում։ Այգու մոտիվներից իր նկարներում օգտագործել է նաև Կարել Վիլինկը։
Միքելանջելո Անտոնիոնին այգում նկարահանել է «Հրեշների վիլան» դոկումենտալ ֆիլմը (1950)։ Բրասայը 1953 թվականին այգում լուսանկարների շարք է արել։
Ագու արձաններին էսսե են ձոնել Մարիո Պրացը (1949) և Անդրե Պեյր դե Մանդյարգը (1958)։
Այգին և արձանները տեղ են գտել Մանուել Մուխիկա Լայնեսի պատմական «Բոմարցո» (1962) վեպում և նրա մոտիվներով Ալբերտո Ջինաստերայի գրած համանուն օպերայում, նաև Հելա Հասեի «Բոմարցոյի այգիները» վեպում (1968)։
Այգու արձաններով է ոգևորվել Նիկի դե Սեն Ֆալը և ստեղծել է «Տարո խաղի այգին»։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Kretzulesco-Quaranta E. Incantesimo a Bomarzo. Firenze: Sansoni, 1960
Theurillat J. Les mystères de Bomarzo et des jardins symboliques de la Renaissance. Genève: Les Trois anneaux, 1973
Calvesi M. Il sacro bosco di Bomarzo. Roma: Lithos, 1998
Haase H. Les jardins de Bomarzo [1982]. Paris: Seuil, 2000
Calvesi M. Gli incantesimi di Bomarzo. Il Sacro Bosco tra arte e letteratura. Milano: Bompiani, 2000
Sheeler J. Le Jardin de Bomarzo — Une énigme de la Renaissance. Arles: Actes Sud, 2007
Guidoni E. Il Sacro bosco di Bomarzo nella cultura europea. Vetralla: D. Ghaleb, 2006


== Աղբյուրներ ==
Պաշտոնական կայքը Archived 2008-12-03 at the Wayback Machine. (իտալ.)
Այգու լուսանկարները Archived 2007-06-30 at the Wayback Machine.