Փարաջանով (ֆիլմ)

«Փարաջանով» (ֆր.՝ Je Paradjanov — soviétique artiste), ռեժիսորներ Ելենա Ֆետիսովայի և Սերժ Ավետիքյանի՝ 2013 թվականի կենսագրական դրաման կինոռեժիսոր Սերգեյ Փարաջանովի կյանքի մասին։
Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2013 թվականի հուլիսի 4-ին՝ Կառլովի Վարիում (Չեխիա) անցկացված կինոփառատոնի ժամանակ, այնուհետև 2013 թվականի հուլիսի 13-ին՝ Երևանում կայացած կինոփառատոնի ժամանակ։ Ֆրանսիական վարձույթում ֆիլմը թողարկվել է 2015 թվականի հունվարի 7-ին։


== Սյուժե ==
Կիև, 1958 թվական։ Ռեժիսոր Սերգեյ Փարաջանովը ստանում է ֆիլմ նկարահանելու հնարավորություն։ Նա պետք է էկրանավորի Միխայիլ Կոցյուբինսկու «Մոռացված նախնիների ստվերները» պատմվածքը։
Կարպատյան գյուղի նկարահանման հրապարակում Փարաջանովը հանգամանորեն պատրաստում է կադրը՝ ուշադրություն դարձնելով մանրամասներին, ինչն առաջացնում է ֆիլմի օպերատորի զայրույթը։ Վերջինս բորբոքվում է և ռեժիսորին մենամարտի հրավիրում։ Մարտը նշանակվում է հաջորդ առավոտյան։ Նույն առավոտ ակումբ են բերում երևակված նյութը, և օպերատորը, այն տեսնելով, Փարաջանովին արժևորում է որպես հանճարի։ Մենամարտը չեղյալ է հայտարարվում։
«Մոռացված նախնիների ստվերները» ֆիլմի պրեմիերայի ժամանակ մի երիտասարդ ցատկում է բեմ և հրապարակայնորեն հաղորդում Կիևում և Լվովում սկսված մտավորականների ձերբակալությունների մասին։ Փարաջանովը հայտարարվում է ազգայնական, նրա հարազատների նկատմամբ աշխատավայրերում սկսում են ճնշումներ գործադրել, իսկ շրջապատում արմատավորվում են իրազեկիչները։
Փարաջանովի ծննդյան օրն է։ Նրա տուն է գալիս երիտասարդ ճարտարապետ Արսենին՝ Կենտրոնական կոմիտեի ղեկավարի որդին։ Նրանց միջև սկիզբ է առնում բարեկամություն, որն Արսենիի հորը ներկայացվում է որպես համասեռամոլության դրսևորում։
Փարաջանովն ստիպված էր լքել Կիևը. չնայած նրա ֆիլմը հաջողությամբ շրջում էր ամբողջ աշխարհում, նա զրկվում է աշխատանքից և մեկնում Հայաստան, որտեղ հաստատվում է նրա սցենարի բեմադրությունը։ Սակայն այստեղ էլ հանգիստ աշխատանք չուներ։ Ստուգելու համար Մոսկվան պահանջում է «Սայաթ-Նովա» նոր ֆիլմի նկարահանված նյութը։
Փարաջանովը ձերբակալվում է և ազատազրկվում։ Նա պատիժը կրում է ուղղիչ-աշխատանքային տարբեր գաղութներում։
Թբիլիսի, 1983 թվական։ Ծերացող Փարաջանովն աշխատանք չունի, նրան կերակրում են հարևանները։ Թբիլիսի է ժամանում Մարչելո Մաստրոյանին, որը Վրաստանի ԽՍՀ մշակույթի նախարարի հետ հյուր է գնում Փարաջանովին։ Վերջինս ընդունելությունից իսկական պերֆոմանս է ստեղծում։ Մարչելոյի այն հարցը, թե հիմա Փարաջանովն ինչ է նկարահանում, նախարարին փակուղու մեջ է գցում։ Դավիթ Աբաշիձեն, որին տրվել էր ֆիլմ նկարահանելու հնարավորություն, համոզում է այն տալ իր ընկեր Փարաջանովին։ Ընդունվում է փոխզիջումային որոշում. Աբաշիձեն Փարաջանովի հետ նոր ֆիլմի համահեղինակն է։ «Լեգենդ Սուրամի ամրոցի մասին» ֆիլմը դիտելուց հետո հանձնաժողովը ծայրահեղ դժգոհություն է հայտնում աշխատանքի արդյունքների մասին, իսկ Փարաջանովը համոզված է, որ նրանց խոսքերը այն բանի ստույգ ապացույցն են, որ հանճարեղ ֆիլմ է նկարահանվել։


== Դերերում ==


== Նկարահանող խումբ ==
Սցենարի հեղինակ՝ Ելենա Ֆետիսովա
Բեմադրող ռեժիսորներ՝
Ելենա Ֆետիսովա
Սերժ Ավետիքյան
Բեմադրող օպերատոր՝ Սերգեյ Միխալչուկ
Բեմադրող նկարիչ՝ Վլադ Ռիժիկով
Հագուստների նկարիչ՝ Իրինա Գերգել
Կոմպոզիտոր՝ Միշել Կարսկի
Մոնտաժողներ՝
Ալեքսանդր Շտրաուս
Ալեքսանդր Շվեց
Գործադիր պրոդյուսեր՝ Վլադիմիր Կոզիր
Պրոդյուսերներ՝
Ելենա Ֆետիսովա
Մարտին Ադոյան
Թագուհի Կարապետյան


== Մրցանակներ և պարգևներ ==
2013 թվական
Festival du cinéma européen en Essonne միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակ (Ֆրանսիա)
Թալինի «Մութ գիշերներ» (Black Nights Film Festival) կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակ (Էստոնիա)
Կառլովի Վարիի կինոփառատոնի (Չեխիա) «Արևմուտքից Արևելք» ծրագրի գլխավոր մրցանակի անվանակարգ
Օդեսայի IV միջազգային կինոփառատոնի «Ոսկե Դյուկ» մրցանակ ուկրաինական լավագույն ֆիլմի համար
Բաթումիում կայացած արտհաուսյան կինոյի միջազգային փառատոնի (Batumi International Art-house Film Festival / BIAFF) մրցանակ տղամարդու լավագույն դերի համար (Սերժ Ավետիքյան)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Параджанов» Archived 2017-01-04 at the Wayback Machine. на Рускино.ру
«Փարաջանով (ֆիլմ)»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Параджанов» Archived 2014-01-02 at the Wayback Machine. на сайте INTERFILM Production Studio