Քիմիական արտադրություն

Քիմիական արտադրություն, Արդյունաբերության այն ճյուղը, որ զբաղվում է մետաղների, պլաստմասաների, կաուչուկների, մանրաթելերի, պարարտանյութերի և զանազան այլ քիմիական նյութերի արտադրությամբ, կոչվում է քիմիական արդյունաբերություն։ Քիմիական արդյունաբերությունը ապահովում է տնտեսության զարգացումը, կապի, հեռահաղորդակցության և փոխադրական միջոցների կատարելագործումը, գյուղատնտ  եսական մթերքների արտադրության աճն, ու հասարակության կենսամակարդակի բարձրացումը։ Քիմիական արտադրության վրա մեծ ազդեցություն ունեն տեսական գիտելիքները, որոնց ցայտուն դրսևորումներն են ջերմաքիմիայի, քիմիական կինետիկայի, հավասարակշռության և կատալիզի մասին ուսմունքների զարգացումը։ Արտադրական գործընթացի արդյունավետությունը բարձրացնելու համար հարկավոր են

քիմիական ռեակցիայի արագությունը, որին հասնում են կիրառելով բարձր ջերմաստիճաններ, ելանյութերի մեծ կոնցետրացիաներ և կատալիզատորներ
դարձելի ռեակցիայի հավասարակշռությունը նպաստավոր ուղղությամբ տեղաշարժելը ( վերջանյութի ելքի մեծացումը)Միայն վերոնշյալ խնդիրների գիտական մշակումների շնորհիվ հնարավոր դարձավ ամոնիակի սինթեզի նոր արտադրաեղանակի ստեղծումը, ծծմբական և ազոտական թթուների ստացման եղանակների կատարելագործումը․

 
  
    
      
        
          N
          
            2
          
        
        +
        3
        
          H
          
            2
          
        
        ⇒
        2
        N
        
          H
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle N_{2}+3H_{2}\Rightarrow 2NH_{3}}
  

  
    
      
        F
        e
        
          S
          
            2
          
        
        →
        S
        
          O
          
            2
          
        
        →
        S
        
          O
          
            3
          
        
        →
        
          H
          
            2
          
        
        S
        
          O
          
            4
          
        
      
    
    {\displaystyle FeS_{2}\rightarrow SO_{2}\rightarrow SO_{3}\rightarrow H_{2}SO_{4}}
  

  
    
      
        N
        
          H
          
            3
          
        
        →
        N
        O
        →
        N
        
          O
          
            2
          
        
        →
        H
        N
        
          O
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle NH_{3}\rightarrow NO\rightarrow NO_{2}\rightarrow HNO_{3}}
  

Արտադրության արդյունավետության կարևոր ցուցանիշ է վերջանյութի ելքը (η), որը վերջանյութի՝ գործնականում ստացված զանգվածի (mգ) հարաբերությունն է տեսականորեն հնարավոր զանգվածին (mտ). 

 
  
    
      
        η
        =
        
          
            
              m
              
                g
              
            
            
              m
              
                t
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \eta ={\frac {m_{g}}{m_{t}}}}
  
       կամ
 
  
    
      
        η
        =
        
          
            
              m
              
                g
              
            
            
              m
              
                t
              
            
          
        
        ∗
        100
        %
      
    
    {\displaystyle \eta ={\frac {m_{g}}{m_{t}}}*100\%}
  

Վերջանյութի տեսականորեն հնարավոր առավելագույն զանգվածը որոշվում է ռեակցիայի հավասարումով։ Որքան մեծ է վերջանյութի ելքը, այնքան ավելի քիչ են արտադրական թափոնները, էներգիայի և կողմնակի նյութերի ծախսը, այնքան ավելի շահութաբեր է արտադրությունը։ 
Քիմիական գիտության և ճարտարագիտության սերտ համագործակցության շնորհիվ լուծվել են վերոնշյալ խնդիրները։ Քիմիական արտադրությունները մեքենայացվում և ավտոմատացվում են աշխատանքի արտադրողականությունը բարձրացնելու և արտադրանքի ինքնարժեքն իջեցնելու նպատակով։ 
Ժամանակակից քիմիական արտադրությունը հագեցած է ռեակցիայի ընթացքը վերահսկող և կարգավորող բազմաթիվ չափիչ սարքերով, որոնց ցուցմունքները հաղորդվում են կենտրոնական վահանակին, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի արդյունավետ կառավարելու արտադրությունը։
Քիմիական զանազան արտադրություններում կիրառվում են մի շարք ընդհանուր սկզբունքներ․

հումքի ընտրություն, հանքաքարի հարստացում, մաքրում և համալիր օգտագործում,
փոխազդող նյութերի կոնցենտրացիայի, իսկ տարասեռ ռեակցիաների պարագայում՝ հպման մակերևույթի մեծացում,
բարենպաստ ջերմաստիճանի և ճնշման կիրառում,
գործընթացի անընդհատության, չփոխազդաց ելանյութերի շրջապտույտ,
ջերմափոխանակության իրագործում և հակահոսք,
անվտանգության տեխնիկա, հիգենայի պայմանների ապահովում, շրջակա միջավայրի պահպանություն։


== Ծծմբական թթվի արտադրություն ==
Ծծմբական թթվի համաշխարհային տարեկան արտադրանքն անցնում է 100 միլիոն տոննայից։ Օգտագործվում է պարարտանյութերի, մետաղների, պլաստմասանների, կաուչուկների, մանրաթելերի և սինթետիկ լվացող միջոցների արտադրության ոլորտներում, նավթի վերամշակման ոլորտում։ Որպես հիմնական հումք ծառայում են բնության մեջ հանդիպող ծծումբը և պիրիտ (հրաքար)հանքաքարը՝ 

  
    
      
        F
        e
        
          S
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle FeS_{2}}
   , որում ծծմբի զանգվածային բաժինը 45 % է։ Ծծմբական թթվի արտադրություն է կազմակերպվում նաև այն մետաղաարտադրական գործարաններում, որտեղ մետաղների ստացման համար օգտագործվում են սուլֆիդային հանքեր։ 
Պիրիտից (ծծմբի կոլչեդան),ինչպես նաև այլ հանքքանյութերից ծծմբական թթվի արտադրությունը բաղկացած է 3 հիմնական փուլերից․

Առաջին փուլ-իրականացվում է 
  
    
      
        S
        
          O
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle SO_{2}}
   -ի ստացումը
Երկրորդ փուլ-իրականացվում է 
  
    
      
        S
        
          O
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle SO_{2}}
   -ի օքսիդացումը
Երրորդ փուլ-իրականացվում է 
  
    
      
        S
        
          O
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle SO_{3}}
   -ի լուծումը ջրում․


== Ամոնիակի արտադրություն ==
Ամոնիակից հսկայական քանակությամբ ստանում են ամոնիումի աղեր, ազոտական թթու և պայթուցիկ նյութեր։ Ամոնիակի արտադրության հիմքում ընկած է գերաժմանացի քիմիկոս, Նոբելյան մրցականի դափնեկիր Ֆ․ Հաբերի մշակած եղանակը, այն է, ամոնիակի անմիջական ստացումն ազոտից ու ջրածնից (ամոնիակի սինթեզ)․

  
    
      
        
          N
          
            2
          
        
        +
        3
        
          H
          
            2
          
        
        ⇒
        2
        N
        
          H
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle N_{2}+3H_{2}\Rightarrow 2NH_{3}}
  

  
    
      
        △
        H
        =
        −
        92
        K
        j
      
    
    {\displaystyle \triangle H=-92Kj}
  


== Աղբյուր ==
Քիմիա 12 դաս. ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքեր
Հեղինակ՝ Ա. Խաչատրյան, Լ. Սահակյան