Ֆեմինիզմի երրորդ ալիք

Ֆեմինիզմի երրորդ ալիք, տերմին, որով բացահայտվում են ֆեմինիստական գործունեության և հետազոտությունների մի քանի տեսակներ, որոնց ճշգրիտ պատմական շրջանակը վիճահարույց է, բայց սովորաբար նշվում է 1990-ական թվականների սկզբից մինչև 2010-ական թվականների սկիզբը։ «Երրորդ ալիքի ֆեմինիզմ» տերմինը սկսել է գործարկվել Ռեբեկա Ուոքերի կողմից 1992 թվականին, որն այն օգտագործել է էսսեի մեջ։
Մոտավորապես 2013 թվականից հաջորդել է մյուս փուլը` Ֆեմինիզմի չորրորդ ալիքը։


== Ընդհանուր բնութագիր ==
Երրորդ ալիքի ֆեմինիստուհիները կարծում են, որ անհրաժեշտ են հետագա փոփոխություններ կարծրատիպերում, մեդիայում և լեզվի մեջ կանանց պատկերման հարցում։ Երրորդ ալիքի գաղափարախոսությունը կենտրոնանում է գենդերային և սեքսուալության ավելի կառուցողական մեկնաբանության վրա։ Երրորդ ալիքի ֆեմինիստական տեսությունները ներառում են քվիր-տեսության, հակառասիզմի, վումանիզմի, հետծննդաբերական տեսության, էքզիստենցիալիզմի, տրանսցենդիտալիզմի, պոստմոդեռնիզմի, տրանսնացիոնալիզմի, կիբեռֆեմինիզմի, էկոֆեմինիզմի, անհատական ֆեմինիզմի, բրախմանիզմի և տրանսգենդերային խնդիրները և այլն։


== Պատմություն ==
Ֆեմինիզմի երրորդ ալիքը սկսվել է 1990-ական թվականներին` որպես ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքի թերությունների և գոյություն ունեցող ֆեմինիստական նախաձեռնությունների դեմ բացասական արձագանքի պատասխան։ Երրորդ ալիքը հիմնված էր նաև երկրորդ ալիքի ֆեմինիզմի նվաճումների վրա, ինչպիսիք են բռնության զոհերի համար ապաստարանների ստեղծումը, հանրային մակարդակով կանանց նկատմամբ բռնության խնդրի ճանաչումը, հակաբեղմնավորման և աբորտների հասանելիությունը, գենդերային հետազոտությունները և այլն։
Երրորդ ալիքի ֆեմինիզմի առաջացումը հիմնականում կապված է սևամորթ ֆեմինիստուհիների գործունեության հետ, ինչպիսիք են Բել Հուքսը և Օդրի Լորդը։ Նրանք աշխատել են ռասայի հետ կապված հարցերը ֆեմինիզմի գործունեության դաշտում ներառելու համար։ 
1991 թվականին Անիտա Հիլը սեռական ոտնձգությունների համար մեղադրել է Քլարենս Թոմասին, որն այն ժամանակ առաջադրվել էր ԱՄՆ-ի գերագույն դատավորի պաշտոնի համար։ Դատարանը Թոմասի համար մեղադրական դատավճիռ չի կայացրել։ Ի պատասխան այդ միջադեպի՝ Ռեբեկա Ուոքերը «Դառնալով երրորդ ալիք» վերնագրով հոդված է հրապարակել, որում նշել է. «Ես պոստֆեմինիզմի ֆեմինիստ չեմ։ Ես երրորդ ալիքի ֆեմինիստ եմ»։ 
Ֆեմինիզմի երրորդ ալիքին կապում են նաև Riot grrl ֆեմինիստական շարժումը, որն առաջացել է 1990-ական թվականների ինդի-/փանք-ռոքում։ Կատարողները հաճախ են դիմել գենդերային անհավասարության, բռնաբարությունների, ընտանեկան բռնության և աբորտի իրավունքի հետ կապված թեմաներին։
Երրորդ ալիքի ֆեմինիստուհիները օգտագործում են համացանցը և ժամանակակից տեխնոլոգիաները, որպեսզի ուժեղացնեն իրենց շարժումը և մեծացնեն լսարանը։ 
Որոշ հեղինակներ քննադատում են 1990-2000 թվականների վերաբերյալ «ֆեմինիզմի երրորդ ալիքի» փոխաբերության օգտագործումը, քանի որ այդ շրջանում երկրորդ ալիքի բողոքների հետ համեմատելի կանանց իրավունքների համար զանգվածային մոբիլիզացիաներ չեն նկատվել, իսկ ֆեմինիզմի զարգացումը հիմնականում տեղի է ունեցել տեսական հարթությունում։ Չինցիա Արուցան կարծում է, որ ֆեմինիզմի երրորդ ալիքը սկսվել է 2010 թվականի կեսերին՝ Ni una menos (կանաչ ալիք) շարժումից Արգենտինայում և «Սև բողոք» շարժումից Լեհաստանում։


== «Սոցիալական արդարության մարտիկներ» ==

«Սոցիալական արդարության մարտիկ» պեժորատիվը ի հայտ է եկել որպես ինտերնետային մեմ, որը կապված է երրորդ ալիքի ֆեմինիզմի հետ։ Այն սկսել է լայնորեն օգտագործվել 2013 թվականին` Գեյմերգեյթի մեկնարկից հետո։ Ըստ էության, «SJW» ասելով հասկանում են բլոգերները (հիմնականում Tumblr-ի օգտագործմամբ), որոնք դաստիարակվել են երրորդ ալիքի քաղաքական կոռեկտության և ֆեմինիզմի մշակույթում, և կարծում են, որ սոցիալական անարդարության դեմ պայքարը հանգում է մարդկանց այս կամ այն խմբերի ակնհայտ կամ անուղղակի խտրականության դեմ պայքարին։ Հիմնական գաղափարներ.

Ինքնության քաղաքականություն (անգլ.՝ identity politics): Համեմատած Մարքսի ժամանակների հետ, երբ սոցիալական անարդարության դեմ պայքարը հիմնականում հասկացվում էր որպես դասակարգային պայքար, զարգացած երկրներում սոցիալական շարժունակությունը զգալիորեն աճել է և աղքատների և հարուստների միջև եղած անջատումը նեղացել է։ Արդյունքում առաջին պլան են եկել ոչ թե դասային տարբերությունները, այլ այն հատկությունները, որոնք դժվար է կամ գրեթե անհնար է փոխել (մաշկի գույնը, սեռը, սեռական կողմնորոշումը և այլն)։ Նման խմբերի իրավունքները պաշտպանելուն ուղղված քաղաքականությունը կոչվել է ինքնության քաղաքականություն։
Արտոնությունների տեսություն (անգլ.՝ privilege theory): Արտոնությունը համակարգային առավելություն է, որը ձեռք է բերվում անհատի (խմբի, դասի և այլն) կողմից՝ այս կամ այն գերիշխող սոցիալական խմբին պատկանելու պատճառով և նրան տալիս է անհամաչափ մեծ՝ համեմատած մարգինալացված անհատների հետ, նյութական ռեսուրսների և ինստիտուցիոնալ իշխանության հասանելիություն։ Այս տեսության համաձայն, նույնիսկ եթե որևէ սոցիալական խումբ պաշտոնապես չի ենթարկվում խտրականության, այն դեռևս կարող է տառապել այլ սոցիալական խմբերի մոտ առկա արտոնությունների բացակայությունից։ Որպես օրինակ՝ սևամորթ ամերիկացիները 21 անգամ ավելի հաճախ են դառնում ոստիկանության զոհեր, քան նրանց սպիտակ հասակակիցները։ Այդ պատճառով սպիտակամորթ ամերիկացին այդ առումով արտոնյալ է սևի մոտ, չնայած ԱՄՆ-ում օրենսդրական մակարդակով խտրականության բացակայությանը։ Ինչ-որ սոցիալական խմբի համար արտոնությունների մակարդակը հաշվելու համար կազմվում են նման իրավիճակների ցանկեր, որոնցում այդ խմբի անդամները կարող են ենթարկվել կողմնակալ վերաբերմունքի (կամ հակառակը՝ օգուտ քաղել)` այդ խմբին պատկանելու պատճառով։ Այս տեսության կողմնակիցները կարծում են, որ արտոնությունները տրվում են առանց հիմնավորման, և բնակչության ավելի արտոնյալ խմբերը պետք է այս կամ այն կերպ փոխհատուցեն ավելի քիչ արտոնյալներին։ Առավել արմատական ​​մեկնաբանմամբ` բնակչության արտոնյալ խմբերի ներկայացուցիչներն ընդհանուր առմամբ իրավունք չունեն քննադատելու մարգինալացված/ոչ արտոնյալ խավերին։
Ինտերսեկցիոնալություն (անգլ.՝ intersectionality), ժամանակակից ֆեմինիստական տեսության առանցքային տարրերից մեկը։ Ինտերսեկցիոնալության տեսության համաձայն՝ ճնշման տարբեր ձևեր (սեքսիզմ և պատրիարքություն, ռասիզմ, կապիտալիզմ, հետերոսեքսիզմ և այլն) կրում են համակարգային բնույթ, թափանցում են ողջ հասարակության մեջ, սոցիալական բոլոր ինստիտուտներն ու սոցիալական փոխգործակցության մակարդակներ, ամրապնդում և աջակցում միմյանց։«Սոցիալական արդարության համար պայքարողը» տերմինը վիրավորական է համարվում, և վերը նշված գաղափարների կողմնակիցները իրենց այդպիսի անվանում չեն տալիս, չնայած կան բացառություններ։


== Տես նաև ==
Ֆեմինիզմի պատմություն
Ֆեմինիզմի առաջին ալիք
Ֆեմինիզմի երկրորդ ալիք


== Ծանոթագրություններ ==