Հնդկահավ

Հնդկահավ (Meleagris gallopavo (Linnaeus, 1758)), հնդկահավերի ցեղին, Phasianidae ընտանիքին պատկանող Նոր աշխարհի խոշոր թռչուն։ Համարվում է տնային հնդկահավի նախնին։


== Ընդհանուր բնութագիր ==

Տարածված են ԱՄՆ հարավ-արևելքում և Մեքսիկայում։ Վայրի հնդկահավերն ունեն մեծ չափսեր, կշռում են մինչև 8 կիլոգրամ (արու)։ Արուի երկարությունը 100-110 սանտիմետր է, էգինը՝ 85 սանտիմետր։ Ոտքերը երկար են, ուժեղ։ Թռչունները ունակ են թռչել միայն փոքր հեռավորության վրա։


== Արտաքին տեսք ==

Հնդկահավի վերին հանտվածը դեղնա-շագանակագույն և կարմրա-շագանակագույն է, ունի մետաղական փայլ, փետուրներն ունեն սև եզրանաշխ, մեջքի ստորին հատվածը և պոչը ծածկող փետուրները շագանակագույն են՝ կանաչ և սև զոլերով։ Որովայնի հատվածը դեղնավուն շագանակագույնից անցնում է գորշ մոխրագույնի։ Թափափետուրները սև և շագանակագույն են՝ ավելի բաց զոլերով։ Պոչը շագանակագույն է՝ սև ալիքավոր զոլերով։
Գլուխը և պարանոցի վերին հատվածը կապույտ է, փետրածածկ չէ։ Կան, այսպես կոչված կարմիր «գորտնուկներ». ճակատին՝ կտուցի հիմքի մոտ կախված է մսային հավելուկ, իսկ կոկորդի վրա՝ մաշկի ծալք։
Ոտքերը կարմիր կամ մանուշակագույն են։ Կրծքավանդակի վրա կա խիտ թավամազ փունջ, որը նման է ձիու մազերին։
Էգի չափսերը, համեմատած արուի հետ, ավելի փոքր են, իսկ գունավորումը՝ ավելի դժգույն։


== Կենսակերպ ==

Հանդիպում են Հյուսիսային Ամերիկայի անտառներում։
Սնվում են բուսական և կենդանական սննդամթերքով՝ ընկույզով, կաղինով, սերմերով, տարբեր պտուղներով, ինչպես նաև միջատներով։


== Բազմացում ==
Բնավորվում են գետնի վրա։ Ապրիլին էգը 10-15 և նույնիսկ 20 ձու է դնում և անձնազոհաբար պաշտպանում է դրանք։
Վայրի հնդկահավերը հաճախ են զուգավորվում տնային էգերի հետ, իսկ ձագերն ունենում են ավելի լավ որակ, քան տնային հնդկահավերից։


== Հնդկահավ և մարդիկ ==


=== Հնդկահավի օգտագործումն ացտեկների շրջանում ===
Իր «Նոր Իսպանիայի գործերի ընդհանուր պատմությունը» (1547-1577) հիմնարար աշխատությունում Բերնարդինո դե Սաագունը, հիմնվելով բույսերի հատկությունների մասին ացտեկների տեղեկատվության վրա՝ առողջության վերականգնման կերակրատեսակներում ներկայացրել է հնդկահավի կիրառման վերաբերյալ տարբեր տեղեկություններ։


== Ժամանակակից արժեք ==
Վայրի հնդկահավը ինչպես հրացանով (արուներին վրա են հասնում կտղումի ժամանակ, այսինքն՝ ամուսնական շրջանում), այնպես էլ թակարդներով որսորդության առարկա է։ Վերջինս հեշտտանում է թռչնի ծայրահեղ հիմարությամբ։
Հնդկահավի միսը թեև ոչ այնքան նուրբ է, որքան հավինը, բայց ավելի սննդարար է։ Էգ հնդկահավի միսն ավելի համեղ է, քան արուինը, հետևաբար,  ընտրում են առաջինը, որպեսզի լցոնեն այն շագանակով և գետնասնկով։ Ծեր հնդկահավերը պիտանի են միայն եփելու նրանցից ապուրներ և արգանակներ պատրաստելու համար։ Քանի որ վայրի հնդկահավերը սնվում են կաղինով, հատապտուղներով և պտուղներով, նրանց միսն ավելի համեղ է, քան տնայիններինը։ Հնդկահավի մսից, որը առանձնացված է ոսկորներից, պատրաստում են դոբ, ինչի համար միսը փաթաթում են և շոգեխաշում, կամ պատրաստում են աղացած մսով, պիստակներով և այլ բանով լցոնած հնդկահավ։
Ընտելացրած հնդկահավը համարվում է գյուղատնտեսական թռչունների հիմնական տեսակներից մեկը։
Վայրի և տնային հնդկահավին նվիրված են եղել 29 երկրների փոստային նամականիշեր, ներառյալ Խորհրդային Միությանը (1990 թվականի երեք նամականիշերի թողարկում)։

		


== Դասակարգում ==
Տարբերվում են հնդկահավի յոթ ենթատեսակ.

Meleagris gallopavo gallopavo
Meleagris gallopavo intermedia
Meleagris gallopavo merriami
Meleagris gallopavo mexicana
Meleagris gallopavo onusta
Meleagris gallopavo osceola
Meleagris gallopavo silvestrisԿարիոտիպ։ 80 քրոմոսոմ (Դիպլոիդ հավաքակազմ՝ 2n):

Մոլեկուլային գենետիկաԴեպոնացված նուկլեոտիդային հաջորդականությունները Տվյալների բազայում EntrezNucleotide, GenBank, NCBI, ԱՄՆ։ 290 813 (Մարտի 5, 2020)։
Սպիտակուցների դեպոնացված հաջորդականությունները տվյալների բազայում EntrezProtein, GenBank, NCBI, США: 30 600 (Մարտի 5, 2020)։Տնային հնդկահավին, որպես գենետիկորեն լավ ուսումնասիրված թռչունների տեսակ, պատկանում է Galliformes կարգի պահված դեպոնացված նուկլեոտիդային հաջորդականությունների զգալի մասը։
Գենոմ։ 1,31-1,68 պգ (C-value).
Տնային հնդկահավի գենոմի ամբողջական սեկվենտացումը ավարտվել է 2010 թվականին, ընդ որում, հնդկահավը դարձել է թռչունների երրորդ տեսակը (հավից և զեբրային ամադինայից հետո), որի համար առկա է ֆիզիկական քարտեզ և ամբողջական գենոմի հաջորդականության հավաք։ Քրոմոսոմային մակարդակով իրականացված M. gallopavo գենոմի հավաքման լավ որակի շնորհիվ տեսակը կարևոր նշանակություն ունի համեմատական գենոմիկայում՝ թռչնի գեների էվոլյուցիան պարզելու համար։


== Տես նաև ==
Հնդկահավեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==

Հնդկահավ հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում 
«Հնդկահավ»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
Բերնարդինո դե Սաագուն «Նոր Իսպանիայի գործերի ընդհանուր պատմությունը». Ասթեքների գիտելիքները բժշկության և բուսաբանության մեջ. — 2013. — 218 с. — ISBN 978-617-7085-07-1


== Արտաքին հղումներ ==

Turkey as U.S. national bird
Turkeys from England
National Wild Turkey Federation – Map of the locations of the five sub-species of wild turkey Archived 2006-04-15 at the Wayback Machine.
View the turkey genome in Ensembl