Իզաբել դե Շարյեր

Իզաբել դե Շարյեր, նաև Շարյեր (ֆր.՝ Isabelle de Charrière), կեղծանուն՝ Բելլ վան Զյոյլեն (հոլ.՝ Belle van Zuylen), ի ծնե՝ Իզաբելլա Ագետնա Ելիզաբեթ վան Տյոլ վան Սերոսկերկեն (ֆր.՝ Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken), հոկտեմբերի 20, 1740(1740-10-20)[…], Slot Zuylen, Ստիխտսե Վեխտ, Ուտրեխտ, Նիդերլանդներ - դեկտեմբերի 27, 1805(1805-12-27)[…], Colombier), նամակային ժանրի հոլանդա-շվեյցարացի գրող, որը ստեղծագործել է գերմաներենով և ֆրանսերենով, ավելի շատ հայտնի է իր ֆրանսիական անվան ներքո։


== Կենսագրություն ==
Իզաբել դե Շարյերը ծնվել է 1740 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Ստիխտսե Վեխտ համայնքի Զույլեն ամրոցում` Դիեդերիկ Ջակոբ վան Տույլ վան Սերոսկերկենի (1707-1776) և Ելենա Ջակոբա դե Վիկի (1724-1768) ընտանիքում։ Նա յոթ երեխաներից ավագն էր։
Ծագումով հոլանդուհին պատկանել է մեծատոհմիկ հաագաական դասին։
1786 թվականին Իզաբել դե Շարյերը վերաբնակվել է Փարիզում և մտերմացել Անն Լուիզ Ժերմեն դը Ստալի և Բենժամեն Անրի Կոնստան դը Ռեբեկի հետ։ Հեղափոխության ժամանակ դե Շարյեր ամուսինները կորցրել են իրենց եկամուտների մեծ մասը և վերադարձել Կոլոմբյե։


== Ստեղծագործության գնահատական ==
Սլավոնական բանասիրության դոկտոր Ա. Լ. Պոգոդինը (1872-1947) 1930 թվականի իր աշխատությունում այսպես է արձագանքել դե Շարյերի «Կալիստա, կամ Նամակներ Լոզաննայից» ստեղծագործության մասին`


== Հրատարակումներ ==
Տիրապետելով գերմաներենին այնքան ազատ, ինչպես ֆրանսերենին, դե Շարյերը իր ստեղծագործություններից մի քանիսը սկզբնապես գրել է գերմաներենով, որը այն ժամանակ շատ տարածված էր Նևշատելի կանտոնում։

Առաջին վեպ «Le noble - Conte moral» (1762), ազնվականության քննադատությամբ,
Portrait de Mll de Z., sous le nom de Zélide, fait par elle-même (1762),
«Առակներ» (Fables, 1764),
«Ժյուստին» (Justine, 1764),
«Portrait de Madame Hasselaar la jeune, née Hasselaar, sous le nom de Camille» (1764),
«Portrait de Mme Geelvinck» (1764),
«Lettre sur les opérations militaires en Corse» (1768),
«Նամակներ» (Lettres neuchateloises, նամակավեպ, 1784), հրատ. 1833,
«Lettres de Mistriss Henley, publiées par son amie» (1784),
«Նամակներ Լոզաննայից» (Lettres écrites de Lausanne, Տուլուզա, 1785),
«Կալիստա, կամ Նամակներ Լոզաննայից» (Caliste, ou lettres écrites de Lausanne, նամակավեպ, 1786, հրատ. 1845),
«Caliste, ou continuation des lettres écrites de Lausanne» (1787),
«Bien-Né» (1788)
«Eclaircissemens relatifs à la publication des „Confessions“ de Rousseau» (1790)
բարոյախոսական պատմվածք «Aiglonette et Insinuante, ou la Souplesse» (1790) - գրվել է Մարի Անտուանետի համար,
«Zadig (opéra)» (1791),
«Lettres trouvées dans des portefeuilles d'émigrés» (1793),
կատակերգություն «L’émigré» (1794),
«L’Inconsolable» (1794),
«Elise, ou l’Université» (1795),
«Camille, ou le nouveau roman» (1796),
«Honorine d’Userche» (1796), հրապ. 1808,
«La parfaite Liberté ou les vous et les toi» (1796),
«Trois femmes» (1797) - տարբերվում է վերլուծման սրությամբ և փիլիսոփայական մտքի խորությամբ,
«Réponse à l'écrit du colonel de La Harpe, intitulé „De la neutralité des gouvernans de la Suisse depuis l’année 1789“» (1797),
«Asychis ou le Prince d’Egypte» (1798),
«L’abbé de La Tour, ou Recueil de nouvelles et autres écrits divers» (1798, հատոր 2),
«Les ruïnes de Yedburg» (1799),
«Sainte Anne» (1799),
«L'Enfant gâté ou le fils et la nièce» (1800),
«Louise et Albert» (1803),
«Sir Walter Finch et son fils William» (1806),
«L’enfant gaté» և այլն


=== Բանաստեղծությունների հավաքածուներ ===
Ամբողջ բանաստեղծությունների հավաքածուն 10 հատորներում։ Œuvres complètes, Édition critique par J-D. Candaux, C.P. Courtney, Pierre et Simone Dubois, P. Thompson, J. Vercruysse, D.M. Wood. Амстердам, G.A. van Oorschot, 1979-1984.


=== Տեքստեր, որոնք չեն ընդգրկվել բանաստեղծությունների հավաքածուների մեջ ===
Die wiedergefundene Handschrift: Victoire ou la vertu sans bruit. Magdalene Heuser. In: Editio. Internationales Jahrbuch für Editionswissenschaft. 11 (1997), էջ՝ 178-204.
Վաղ տեքստեր։ Նոր նյութեր հոլանդական արխիվներից։ - Early writings. New material from Dutch archives. Éd. Kees van Strien, Лувен, Peeters, 2005. VI-338 էջ
Արտագրում և չհրատարակված տեքստեր։ Correspondances et textes inédits. Éd. Guillemette Samson, J-D. Candaux, J. Vercruysse et D. Wood. Париж, Champion, 2006. 423 էջ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Philippe Godet: Madame de Charrière et ses amis, d’après de nombreux documents inédits (1740-1805) avec portraits, vues, autographes, etc.. Genève, A. Jullien, 1906 (xiii,519 p. + 448 p.). Genève, Slatkine Reprints, 1973.
Geoffrey Scott. The portrait of Zélide. London, Constable, 1925. xiii, 215 p. Scott on Zélide : the portrait of Zélide. Introduction by Richard Holmes. London, Flamingo, 2002. Reprint by Turtle Point Press, New York, 2010. 256 p. with an introduction by Shirley Hazzard, afterword by Richard Dunn.
Constance Thompson Pasquali, Madame de Charrière à Colombier : iconographie, Neuchâtel, Bibliothèque de la Ville, 1979
C.P. Courtney. A preliminary bibliography of Isabelle de Charrière (Belle de Zuylen). Oxford, Voltaire Foundation, 1980. 157 p.
C.P. Courtney. Isabelle de Charrière (Belle de Zuylen). A secondary bibliography. Oxford, Voltaire Foundation, 1982. 50 p.
C.P. Courtney. Isabelle de Charrière and the 'Character of H.B. Constant'. A false attribution. In: French Studies (Oxford), 36 (1982), no. 3, p. 282-289.
C.P. Courtney, Isabelle de Charrière (Belle de Zuylen). A biography. Oxford, Voltaire Foundation, 1993. 810 p. 9780729404396
Kathleen M. Jaeger, Male and Female Roles in the Eighteenth Century. The Challenge to Replacement and Displacement in the Novels of Isabelle de Charrière, New York, Peter Lang, 1994. XI, 241 pp. 978-0-8204-2179-7
C.P. Courtney, Belle van Zuylen and Philosophy. Utrecht, Universiteit Utrecht, 1995. 32 p.
Jacquline Letzter, Intellectual tacking. Questions of education in the works of Isabelle de Charrière. Amsterdam, Rodopi, 1998. 217 p. 978-9042002906
Jacquline Letzter and Robert Adelson, Women Writing Opera: Creativity and Controversy in the Age of the French Revolution. Berkeley, University of California Press, 2001. xvii, 341 p. 978-0520226531
Carla Alison Hesse, The other enlightenment: how French women became modern. Princeton NJ, Princeton University Press, 2001. - XVI, 233p.  978-0691114804
Vincent Giroud and Janet Whatley, Isabelle de Charrière. Proceedings of the international conference held at Yale University, 2002. New Haven CT. The Beinecke rare book and manuscript library, 2004. v, 151 p. 978-0845731604
Jelka Samsom, Individuation and attachment in the works of Isabelle de Charrière New York, Peter Lang, 2005. 978-3039101870
Monique Moser-Verrey, Isabelle de Charrière and the Novel in the 18th century. Utrecht, Universiteit Utrecht, 2005. 32 p.
Nicole Pellegrin, Useless or pleasant? Women and the writing of history at the time of Belle van Zuylen (1740–1805). Utrecht, University Utrecht, 2005. 32 p.
Suzan van Dijk, Valérie Cossy, Monique Moser, Madeleine van Strien, Belle de Zuylen/Isabelle de Charrière: Education, Creation, Reception. Amsterdam, Rodopi, 2006, 343 p. 978-90-420-1998-0
Gillian E. Dow, Translators, interpreters, mediators: women writers 1700-1900. [Mary Wollstonecraft, Isabelle de Charrière, Therese Huber, Elizabeth Barrett Browning, Fatma Aliye, Anna Jameson, Anne Gilchrist] Oxford, Peter Lang, 2007. 268 p. 978-3-03911-055-1
Heidi Bostic, The fiction of enlightenment: women of reason in the French eighteenth century [Francoise de Graffigny, Marie-Jeanne Riccoboni, Isabelle de Charrière]. Newark DE, University of Delaware Press, 2010. 270 p. 978-1611491302


== Արտաքին հղումներ ==
«Իզաբել դե Շարյեր»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
Իզաբել դե Շարյեր // Women Writers.(անգլ.),(ֆր.)
Uitgebreide website over Belle van Zuylen / Madame de Charrière
Nieuwe en aanvullende website van het Genootschap Belle van Zuylen
Bibliografische database 1: op naam tot 2007
Bibliografische database 2: Nieuwste Publicaties: op jaar, met aanvullingen voor 2007
Bulletins van het Genootschap Belle van Zuylen:
Lettre de Zuylen et du Pontet 1976-2005
Globale inhoudsopgave Lettre de Zuylen et du Pontet
Lettre de Zuylen 1976-1980 ISSN 0920-945X
Lettre de Zuylen et du Pontet 1981-2005 ISSN 0920-9468
Cahiers ISABELLE DE CHARRIÈRE / BELLE DE ZUYLEN Papers 2006-2015 ISSN 1872-7832
Lettre de Zuylen 2017
Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland Portret
Womenwriters database
Jeugdige brieven van Belle uit het Utrechts Archief Archived 2019-04-08 at the Wayback Machine.(met transcripties en vertalingen, Website echter nog steeds in bewerking geen dode link!)
Brieven van Belle aan haar neef Carel Lodewijk van Tuyll van Serooskerken in het Nationaal Archief
Muziek van Belle van Zuylen op cd te vinden
Afbeeldingen
Stoplap gemaakt door Belle van Zuylen in 1758 Archived 2019-04-30 at the Wayback Machine.
Miniatuur-schildering van Charles-Emmanuel de Charrière door Léonard Isaac Arlaud (1767-1800). Bibliothèque de Genève
SIEFAR dictionnaire 2002