Ֆրենկ Հերբերտ

Ֆրանկլին Պատրիկ Հերբերտ Կրտսեր (անգլ.՝ Franklin Patrick Herbert, Jr., հոկտեմբերի 8, 1920(1920-10-08)[…], Տակոմա, Վաշինգտոն, ԱՄՆ - փետրվարի 11, 1986(1986-02-11)[…], Մեդիսոն, Վիսկոնսին, ԱՄՆ), ամերիկացի ֆանտաստ գրող, առավել հայտնի է որպես «Ավազաբլրի ժամանակագրությունը» շարքի հեղինակ։ Նրան մեծ ճանաչում է բերել հատկապես այդ շարքի առաջին վեպը` «Ավազաբլուր» անվամբ։


== Կենսագրություն ==
Ֆրենկ Հերբերտը ծնվել է 1920 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Վաշինգտոն նահանգի Տակոմա քաղաքում։ Ավարտել է Սիեթլի Վաշինգտոնի համալսարանը։ Երիտասարդ տարիներից ցանկացել է գրող դառնալ։ 1938 թվականին ավարտել է դպրոցը, իսկ 1939 թվականին, խաբելով իր տարիքը, ընդունվել է աշխատանքի «Գլենդել սթար» թերթում։ Նախքան պրոֆեսիոնալ գրող դառնալը աշխատել է տարբեր թերթերում` որպես խմբագիր և ռեպորտյոր։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Հերբերտը եղել է նավատորմի լուսանկարիչ և 6 ամիս աշխատելուց հետո հեռացել։ 1941 թվականին ամուսնացել է Ֆլորա Պարկինսոնի հետ, սակայն 1945 թվականին ամուսնալուծվել է։ Այդ ամուսնությունից ունի դուստր՝ Պեննին։
1946 թվականին Հերբերտը ընդունվել է Վաշինգտոնի համալսարան, որտեղ հանդիպել է Բեվերլի Էնն Ստյուարտին. Հերբերտից բացի, նա միակն էր իրենց կուրսում, ով ուներ տպագրված պատմվածքներ։ 1946 թվականին նրանք ամուսնացան։ 1947 թվականին ծնվեց նրանց առաջին որդին, իսկ 1951-ին` երկրորդը։


== Գործունեություն ==
Գիտական ֆանտաստիկայի ժանրում առաջին ստեղծագործությունը «Ինչ-որ բա՞ն ես փնտրում» (անգլ.՝ «Looking for Something?») վերնագրով պատմվածքն էր, որը հրատարակվեց «Startling Stories» թերթում (1952)։
1950-ական թվականների ընթացքում թերթերում հրատարակվեցին մեկուկես տասնյակ պատմվածքներ և «Վիշապը ծովում» (անգլ.՝ «The Dragon in the Sea», 1955) վեպը։ Այդ վեպը հետագայում հրատարակվեց նաև «Ճնշման տակ» (անգլ.՝ «Under Pressure») անվամբ։
Հերբերտը մեծ հռչակ ձեռք բերեց 1963 թվականին «Analog» թերթում «Ավազաբլրի աշխարհը» («Dune World») վեպի հրատարակումից հետո, որը դարձավ «Ավազաբլուր» վեպի առաջին մասը։ Ավելի ուշ այդ թերթում հրատարակվեց վեպի շարունակությունը՝ «Ավազաբլրի գուշակը» («The Prophet of Dune»)։ 1965 թվականին վերոնշյալ երկու մասերը միացվեցին մեկ ամբողջական վեպի մեջ, որը լույս տեսավ առանձին հրատարակությամբ։ Ստեղծագործությունը համաշխարհային ճանաչում ձեռք բերեց և արժանացավ ֆանտաստիկ գրականության ժանրում այնպիսի պատվավոր մրցանակների, ինչպիսիք են «Նեբյուլա»-ն և «Հյուգո»-ն ։ Վեպը կայծակնային արագությամբ դարձավ 20-րդ դարի ամենահայտնի ֆանտաստիկ վեպերից մեկը։
Հաջորդ տարիներին Հերբերտի գրչի տակից դուրս եկավ ավազե մոլորակի մասին պատմության շարունակությունը` «Ավազաբլրի մեսիան» (անգլ.՝ «Dune Messiah», 1969), «Ավազաբլրի երեխաները» (անգլ.՝ «Children of Dune», 1976), «Ավազաբլրի աստված-կայսրը» (անգլ.՝ «God Emperor of Dune», 1981), «Ավազաբլրի հերետիկոսները» (անգլ.՝ «Heretics of Dune», 1984) և «Ավազաբլրի կապիտուլը» (անգլ.՝ «Chapterhouse: Dune», 1985)։
Ավազաբլրի մասին զրուցավեպը, որի իրադարձությունները կատարվում են հեռավոր ապագայում և շարունակվում հինգ հազարամյակների ընթացքում, այնպիսի հարցեր է առաջ քաշում, ինչպես էվոլյուցիայի ընթացում մարդկության գոյատևումը, բնապահպանության խնդիրները, կրոնների, քաղաքականության և իշխանությունների փոխազդեցությունը։
Աշխարհի շատ քննադատներ այս շարքը համարում են գիտական ֆանտաստիկայի դասականը, այս ժանրի առավել «վառ» և «ամբողջական» ներկայացուցիչը։ Ֆրենկ Հերբերտի որդին` Բրայան Հերբերտը, շարունակել է Ավազաբլրի աշխարհի մասին հոր վիպաշարը։
Ֆրենկ Հերբերտը գրել է նաև մի շարք այլ ստեղծագործություններ, որոնց մեջ կարելի է առանձնացնել հետևյալները՝ «Վիշապը ծովում» (անգլ.՝ «Dragon in the Sea», 1956), «Կանաչ ուղեղ» (անգլ.՝ «The Green Brain», 1966), «Ուղղությունը՝ ունայնություն» (անգլ.՝ «Destination: Void», 1966), «Հեյսենբերգի աչքերը» (անգլ.՝ «The Eyes of Heisenberg», 1966), «Երկնքի ստեղծողները» (անգլ.՝ «The Heaven Makers», 1968), «Սանտարոգիի արգելքը» (անգլ.՝ «The Santaroga Barrier», 1968), «Հելսթորմի փեթակը» (անգլ.՝ «Hellstrom’s Hive», 1973), «Աստղը խարազանի տակ» և «Դոսադիի գիտափորձը» (անգլ.՝ «The Dosadi Experiment», 1977) երկերգությունը։
2003 թվականին Բրայան Հերբերտը հրատարակեց «Ավազաբլրի երազողը» (անգլ.՝ «Dreamer of Dune») գիրքը։ Դա նրա հոր` Ֆրենկ Հերբերտի կենսագրությունն էր։ Այդ գրքի վրա աշխատանքը սկզբնավորվեց այն բանից, որ Բրայանը երկար տարիներ թերթ էր վարում Հերբերտների ընտանիքի ամենանշանակալից իրադարձությունների մասին։ Հետագայում այդ գրառումներն ամփոփվեցին հոր կենսագրականի մեջ։


== Ստեղծագործություններ ==


== Գրական մրցանակներ ==
Nebula - «Ավազաբլուր» վեպի համար (1965)
Hugo - «Ավազաբլուր» վեպի համար (1966)
Seiun - «Ավազաբլուր» վեպի համար (1974)
Apollo - «Հելսթորմի փեթակը» վեպի համար (1978)«Ավազաբլուր»-ը «Նեբյուլա» մրցանակին արժանացած առաջին վեպն է։ Ֆրենկ Հերբերտը անձամբ եղել է մրցանակակիրներին ընտրող ժյուրիի կազմում։


=== «Լոկուս» մրցանակ ===
1975 - 1-ին տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ» կատեգորիայում («Ավազաբլուր» վեպի համար)
1977 - 4-րդ տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ» կատեգորիայում («Ավազաբլրի երեխաները» վեպի համար)
1977 - 19-րդ տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ» կատեգորիայում
1978 - 7-րդ տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ» կատեգորիայում («Ավազաբլրի գիտափորձ» վեպի համար)
1982 - 6-րդ տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ» կատեգորիայում («Ավազաբլրի աստված-կայսրը» վեպի համար)
1982 - 26-րդ տեղ «Լավագույն անթոլոգիա» կատեգորիայում («Նեբյուլա»-յի 15 հաղթողները» անթոլոգիայի համար)
1983 - 19-րդ տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ» կատեգորիայում («Սպիտակ ժանտախտ» վեպի համար)
1985 - 19-րդ տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ» կատեգորիայում («Ավազաբլրի հերետիկոսները» վեպի համար)
1986 - 17-րդ տեղը «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ վեպ» կատեգորիայում («Ավազաբլրի կապիտուլը» վեպի համար)
1986 - 20-րդ տեղ «Լավագույն ժողովածու» կատեգորիայում («Աչք» ժողովածուի համար)
1988 - 13-րդ տեղ «Լավագույն ոչ ֆանտաստիկ ստեղծագործություն» կատեգորիայում («Ավազաբլրի ստեղծողը», էսսեի համար)
1988 - 13-րդ տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ գրող» կատեգորիայում
1998 - 3-րդ տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ գրող» կատեգորիայում
1999 - 9-րդ տեղ «Բոլոր ժամանակների լավագույն գիտաֆանտաստիկ գրող» կատեգորիայում


== Ֆիլմագրություն ==


== Տես նաև ==
Բրայան Հերբերտ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Allen, L. David. Cliffs Notes on Herbert's Dune & Other Works. Lincoln, NE: Cliffs Notes, 1975. 0-8220-1231-6
Clarke, Jason. SparkNotes: Dune, Frank Herbert. New York: Spark Publishing, 2002. 1-58663-510-7
Kevin Grazier The Science of Dune. Dallas, TX: BenBella Books, 2008. 1-933771-28-3
Herbert, Brian. Dreamer of Dune : The Biography of Frank Herbert. New York: Tor Books, 2003. 0-765-30646-8
Levack, Daniel JH; Willard, Mark. Dune Master: A Frank Herbert Bibliography. Westport, CT: Meckler, 1988. 0-88736-099-8
McNelly, Dr. Willis E. (ed.) The Dune Encyclopedia. New York: Berkeley Publishing Group, 1984. 0-425-06813-7
Miller, David M. Starmont Reader's Guide 5: Frank Herbert. Mercer Island, WA: Starmont, 1980. 0-916732-16-9
O'Reilly, Timothy. Frank Herbert. New York: Frederick Ungar, 1980.
O'Reilly, Timothy (ed.) The Maker of Dune. New York: Berkeley Publishing Group, 1987.


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆրենկ Հերբերտ
Պաշտոնական կայք