Լեոնիդ Հուրվիչ

Լեոնիդ Հուրվիչ (անգլ.՝ Leonid Hurwicz, օգոստոսի 21, 1917(1917-08-21), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 24, 2008(2008-06-24)[…], Մինեապոլիս, Մինեսոտա, ԱՄՆ), հրեական ծագմամբ ամերիկացի ականավոր տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ օպտիմալ մեխանիզմների տեսության հիմնման համար (2007)։ Մինեսոտայի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր։ Աշխատել է Քոուլզի հանձնախմբում։


== Կենսագրություն ==


=== Մանկություն ===
Լեոնիդ Հուրվիչը ծնվել է 1917 թ. Մոսկվա քաղաքում՝ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից 2 ամիս առաջ, Լեհաստանից գաղթած հրեա ընտանիքում, որը հեռացավ Մոսկվայից 1919 թ. և վերադարձավ Վարշավա։ 1938 թ. Վարշավայի համալսարանում մագիստրոսի աստիճան ստանալուց հետո, ուսումը շարունակեց Լոնդոնի տնտեսագիտական դպրոցում, որտեղ հաճախել է Նիկոլաս Կալդորի և Ֆրիդրիխ Հայեկի դասախոսություններին։
1939 թ. մեկնել է Ժնև, սակայն 1939 թ. սեպտեմբերի 1-ին սկսվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Ծնողները և եղբայրը Վարշավայից փախան պատերազմի պատճառով և ընկան խորհրդային ճամբարներ։ Լեոնիդի բախտն ավելի բերեց․ որոշ ժամանակ նա ապրեց Շվեյցարիայում և կրթությունը շարունակեց Ժնևի Միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտում (անգլ.՝ Graduate Institute of International Studies) և Պորտուգալիայում։ Հաճախում էր նաև Լյուդվիգ ֆոն Միզեսի սեմինարները։


=== Գաղթը ԱՄՆ ===
1940 թվականին Հուրվիչը մեկնում է ԱՄՆ, որտեղ հասցնում է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում աշխատել որպես ասիստենտ՝ Պոլ Սամուելսոնի և Օսկար Լանգի մոտ՝ Չիկագոյի համալսարանում։ Պատերազմի տարիներին Լեոնիդը դասավանդում էր Չիկագոյի համալսարանի օդերևութաբանական ինստիտուտում․ միաժամանակ վիճակագրություն էր դասավանդում նաև տնտեսագիտական ֆակուլտետում։ Մասնակցում էր նաև Քոուլզի հանձնախմբի աշխատանքներին՝ տնտեսագիտության բնագավառում կատարվող ուսումնասիրություններին (1942 հունվարից մինչև 1946 թվականի հուլիս, ինչպես նաև 1950 թ. հոկտեմբերից մինչև 1951 թ. հունվարը և մինչև 1961 թվականը շարունակում էր մնալ որպես խորհրդատու)։
1944 թ. ամուսնացավ Էվելին Ջենսենի հետ։ Ունի 4 երեխա՝ Սառան (1946), Մայքլը (1949), Ռութը (1951) և Մաքսիման (1953)։


=== Աշխատանքային գործունեություն ===
1945-1946 թթ. Հուրվիչն ստանում է Ջոն Սայմոն Գուգենհայմի կրթաթոշակ, իսկ 1946 թվականին Այովայի պետական քոլեջում դառնում դոցենտ։
1951 թ. Լեոնիդ Հուրվիցը Մինեսոտայի համալսարանին կից գործող Բիզնեսի և կառավարման դպրոցում դառնում է տնտեսագիտության և մաթեմատիկայի պրոֆեսոր, որտեղ աշխատում է մինչև մահ։ 1961 թ. նշանակվում է վիճակագրության ֆակուլտետի դեկան, իսկ 1969 թ.՝ տնտեսագիտության անվանի պրոֆեսոր։ 1988 թ. Հուրվիչը թոշակի է անցնում, սակայն 1989 թվականից համարվում էր Կուրտիս Կարլսոնի՝ տնտեսագիտության պատվավոր պրոֆեսոր և շարունակում էր դասախոսություններ կարդալ տնտեսագիտության ասպիրանտներին։
2008 թ. հունիսի կեսերին հոսպիտալացվեց երիկամների անբավարարություն ախտորոշմամբ և հունիսի 24-ին մահացավ։


=== Պատվավոր դասախոսություններ և պրակտիկա ===
1955 - հրավիրված պրոֆեսոր Ստենֆորդի համալսարանի վարքի ժամանակակից ուսումնասիրությունների և հետազոտությունների կենտրոնում
1959 - երկրորդ անգամ է հրավիրվում Ստենֆորդի համալսարան
1965 - հրավիրված դասախոս Բանգալորի համալսարանում (Հնդկաստան)
1969 - հրավիրված դասախոս և տնտեսագիտության պրոֆեսոր Հարվարդի համալսարանում
1972 - Էլի անվան պատվավոր դասախոսություն (ԱՄՆ տնտեսագիտական ասոցիացիայի կոնֆերանս)
1976 - տնտեսագիտության հրավիրված պրոֆեսոր Բերկլիի Կալիֆորնիայի համալսարանում
1982 - տնտեսագիտության հրավիրված պրոֆեսոր Տոկիոյի համալսարանում
1986 - տնտեսագիտության հրավիրված դասախոս Պեկինի ժողովրդական համալսարանում
1988 - հրավիրված գիտնական ապակենտրոնացման տեսության բնագավառում (Ինդոնեզիայի համալսարան, Ջակարտա)
1988, 1989 - հրավիրված պրոֆեսոր Հյուսիսարևմտյան համալսարանում
1998 - հրավիրված պրոֆեսոր Սանտա Բարբարայի Կալիֆորնիայի համալսարանում
1999 - հրավիրված պրոֆեսոր Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում
2001 - հրավիրված պատվավոր պրոֆեսոր Իլինոյսի համալսարանում
2002 - հրավիրված պրոֆեսոր Միչիգանի համալսարանում


=== Հասարակական աշխատանք գիտական միությունում ===
1969 թվականից Էկոնոմետրիկ միության նախագահն է։ 1965 թվականից ԱՄՆ գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի, իսկ 1974 թվականից՝ ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահը։


== Գիտական ձեռքբերումներ ==
Հուրվիչին և իր ընկերներին հաջողվեց ստեղծել մի տեսություն, որն օգնում էր ի հայտ բերել տնտեսագիտությունը կարգավորող շուկայական էֆեկտիվ մեխանիզմներ և սխեմաներ, ինչպես նաև որոշել՝ այս կամ այն իրավիճակում պետության միջամտելու անհրաժեշտության աստիճանը։ Գիտնականները դրեցին օպտիմալ մեխանիզմների հիմքերը և բացատրեցին ռեսուրսների օպտիմալ տեղաբաշխման գործընթացը։
Գիտնականի անունով է կոչվում իր կողմից՝ որոշումների կայացման տեսության համար առաջարկված Հուրվիցի գործակիցը (ց տառով)։


== Մրցանակներ և պարգևներ ==
1977 - ԱՄՆ տնտեսագիտական ասոցիացիայի պատվավոր անդամ
1980 - գիտությունների պատվավոր դոկտոր, Հյուսիսարևմտյան համալսարան (ԱՄՆ)
1984 - պատվավոր պրոֆեսոր, Կենտրոնական Չինաստանի գիտությունների և տեխնոլոգիայի համալսարան (Վուխան)
1984 - պատվավոր գիտնական, Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ (ԱՄՆ)
1989 - Doctor Honoris Causa (Universitat Autònoma de Barcelona, Իսպանիա)
1990 - ԱՄՆ Ազգային գիտական մեդալ
1993 - տնտեսագիտության պատվավոր դոկտոր, Կեյոյի համալսարան (Տոկիո)
1994 - Doctor honoris causa (Վարշավայի տնտեսագիտական դպրոց)
2004 - Doctor rer. pol. honoris causa (Բիլֆիլդի համալսարան)
2007 - Նոբելյան մրցանակ (Էրիք Մեսքինի և Ռոջեր Մայերսոնի հետ)։ Հուրվիչը դարձավ ամենատարեց նոբելյան մրցանակակիրը։2007 թ. ապրիլի 14-ին Մինեսոտայի համալսարանում կայացավ «Perspectives on Leo Hurwicz» անվամբ կոնֆերանս՝ նվիրված Լեոնիդ Հուրվիչին։ Կոնֆերանսին մասնակցում էին նոբելյան մրցանակակիրներ Քեննեթ Էրրոուն և Դենիել Մակ-Ֆադդենը։


== Աշխատություններ ==
Stochastic Models of Economic Fluctuations (1944)
Optimality and Informational Efficiency in Resource Allocation (1960) in Arrow, Karlin and Suppes (eds.), Mathematical Methods in the Social Sciences, Stanford University Press
On Informationally Decentralized Systems 1972 in Radner and McGuire, Decision and Organization, North-Holland
On Allocations Attainable through Nash Equilibria (1979)
Designing Economic Mechanisms (2006) (Ս․ Ռեյտերի հետ համատեղ)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Լեոնիդ Հուրվիչի բիբլիոգրաֆիան Archived 2007-10-17 at the Wayback Machine. (անգլ.)
Հուրվիչի կյանքն ու գիտական գործունեությունը (անգլ.)
Perspectives on Leo Hurwicz, A Celebration of 90 Years (timeline) (անգլ.)