Մոբիլ

Մոբիլ (անգլ.՝ Mobile [moʊˈbiːl]), նավահանգստային քաղաք ԱՄՆ-ի հարավում, Ալաբամա նահանգի մեծությամբ երրորդ քաղաքը, նավահանգիստ Մեքսիկական ծոցի Մոբիլ Բէի ծովախորշում, համանում գետի գետաբերանի մոտ։ Քաղաքը ունի կարևոր տնտեսական դեր Ալաբամա նահանգի համար։


== Պատմություն ==


=== Սկզբնագաղութային ժամանակաշրջան ===
Մոբիլը հիմնադրվել է 1702 թվականին ֆրանսիացիների կողմից՝ Ժան Բատիստ դե Բենվիլյայի ղեկավարությամբ և ամբողջական անունը եղել է Ֆորտ Լուի դե լյա Մոբիլ։ Այնուհետև, փոթորիկների շարքից և ջրհեղեղներից հետո, որոշում կայացվեց այդ նավահագիստը տեղափոխել ավելի հյուսիս՝ 1711 թվականին, բայց Մոբիլ ծովախորշից ոչ հեռու, որը փաստացի համարվում է Մոբիլ և Ալաբամա գետերի գետաբերանը։
1702 թ.-ից 1720 թվականներին նավահանգիստը համարվում է ֆրանսիական Լուիզիանայի մայրաքաղաքը։ Այնուհետև 1720 թվականին մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Բիլկոս (Միսիսիպի), իսկ ավելի ուշ 1723 թվականին Նոր Օրլեան։ Այդ իսկ պատճառով քաղաքը կորցրեց իր մայրաքաղաք լինելու կարգավիճակը, և դրա հետ մեկտեղ ֆրանսիական միապետության ֆինանսատնտեսական լրավճարի մեծ մասից։ Այնուհանդերձ 1723 թվականին քաղաքում սկսվեց առաջին քարե շենքերի կառուցումը և այն անվանափոխվեց Ֆորտ Կոնդե՝ Լյուդովիկ XIV եղբոր պատվին։
1763 թվականին քաղաքին սպասվում էր ուժեղ ցնցում, քանի որ ֆրանս-հնդկական պատերազմի ավարտից և Փարիզյան խաղախ համաձայնագրի ստորագրումից հետո քաղաքը հանձնվեց Մեծ Բրիտանյաին։ Անգլիցիների ժամանումը ունեցավ շատ վատ ազդեցություն քաղաքի բնակչության համար՝ տարածվեցին խտրականությունների, ռասիզմի, ռասայակն խտրականության, ստրկության ծայրահեղ ձևեր։ Նախկին կրեոլները, մետիսները և գունավորները ստիպված եղան լքել քաղաքը, տեղափոխվելով Մեքսիկա և Լուիզիանա։
Ավելի ուշ քաղաքը հանձնվեց ԱՄՆ-ին և մտավ Ալաբամա նահանգի կազմի մեջ։ Քաղաքի կարգավիճակը պաշտոնապես ամրագրվեց 1819 թվականի Մոբիլ անվանումով։


=== ԱՄՆ-ի կազմում ===
Մոբիլ ծովախորշը 1860-ական թվականների Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է մեծ կռիվների վայր։ Լինելով նահանգի միակ ծովային նավահանգիստը, քաղաքը արագ զարգանում էր, որպես արտահանության կենտրոն, որտեղից արտահանվում են Բիրմինգհեմ երկաթի հանքաքարը և պողպատ, ինչպես նաև փայտանյութ ու գյուղարտադրություն։ Ինչպես նաև Մոբիլը համարվում է ԱՄՆ-ի առափնյա անվտանգության գլխավոր բազան և մարզական կենտրոն։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչությունը 195 111 մարդ (2010), երրորդ հորիզոնականը Ալաբամայում։ Ալգոմերացիայի բնակչությունը կազմում է 412 922 մարդ։ 1970 թվականին քաղաքում բնակվում էին 190 հազար մարդ, արվարձաններով 377 հազար, այդ թվում ժողովուրդի 1/3-ը սևամորթներ։ Այդ ժամանակներից ուժեղացավ սպիտակամորթների հոսքը արվարձաններ, դրա համար Մոբիլի ժամանակակից բնակչության թվում սպիտակամորթները կեսից էլ քիչ են կազմում (մոտավորապես 49%)։ Թվաքանակով նրանց գրեթե հավասարվել են աֆրոամերիկացիները  (մոտավորապես 48%), ավելացել են ասիացի և լատինամերիկացի համայնքները։ Ժամանակակից Մոբիլում տիրում է անգլերեն լեզուն, սևամորթները՝ Աֆրիկայից ԱՄՆ-ը բերված նախկին ստրուկնրի հետնորդներն են, խոսում են իրենց յուրահատուկ բարբառով (էբոնիկս)։


== Կլիմա ==
Մոբիլի աշխարհագրական դիրքը Մեքսիկական ծոցի ափին ապահովում է մեղմ մերձարևադարձային կլիմա, տաք և խոնավ ամառներով և մեղմ անձրևային ձմեռներով։ Ամենացածր ջերմաստիճանը արձանագրվել է 1899 թվականի փետրվարի 13-ին (-18°С), իսկ ամենաբարձրը 2000 թվականի օգոստոսի 29-ին (+41°С)։


== Տնտեսություն ==
Մոբիլը խոշոր նավահանգիստ է Մեքսիկական ծոցում։ Հանդիսանում Բիրմինգհեմ քաղաք տանող ջրանցքանման ճանապարհի սկիզբը։ Նավահանգստի բեռնափոխադրությունը 23,7 միլիոն տոննա (1972 թվականին բոքսիտների զգալի ներմուծում)։ Փայտարտամշակման և թղթարտադրական, քիմիական, կավահողի արտադրության, ցեմենտի, նավաշինության, նավագնացության, նավավերանորոգման, նավթավերամշակման, նավթի և գազի հանքարդյունաբերության հիմնարկների զարգացած են։ Կա մեծ այլումինի գործարան։ Զարգացած է առևտուրը Լատինական Ամերիկայի հետ։


== Կրթություն ==
Քաղաքում է գտնվում Հարավային Ալաբամայի համալսարանը՝ բժշկական կենտրոնով, Սպրինգղիլյան քոլեջը, Մոբիլյան քոլեջը, քաղաքային սպորտաառողջարանային համալիրը 16 000 մարդու համար նախատեսված, ինչպես տաև ամերիկյան York համալսարանի գլխավոր գրասենյակը։


== Շենքեր ==
Մոբիլում գտնվում է 15 շենք ավելի քան 30 մետր երկարությամբ։ Ամենաբարձրը RSA Battle House Tower-ն է (227 մետր)՝ Ալաբամա նահանգի ամենաբարձրը 2006 թվականից։ Դրանից բացի այստեղ են գտնվում RSA–BankTrust Building (նահանգում 4-րդը ըստ բարձրության) և Renaissance Riverview Plaza Hotel-ը (10-րդ հորիզոնականը)։


== Հայտնի բնիկներ ==
* Դեմարկուս Քազընս՝ ամերիկացի հայտնի բասկետբոլիստ
* Թիմ Քուկ՝ ամերիկացի գործարար, Էփլ ընկերության գործադիր տնօրեն
* Արոն Իյողանսեն՝ ամերիկացի ֆուտբոլիստ, իսլանդական ծագումով


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==