Ակամբարոյի արձանիկներ

Ակամբարոյի արձանիկներ, մարդկանց և անհետացած կենդանիների, մասնավորապես՝ դինոզավրեր պատկերող ավելի քան 33 հազար կավե մինիարձանիկների հավաքածու։ Հավաքածուն ստեղծել է սիրողական հնագետ Վալդեմար Ջուլսրուդը, որի պնդմամբ դրանց առաջին նմուշները գտել է 1945 թվականին Մեքսիկայում, Ակամբարոյի մոտ կատարած պեղումների ժամանակ։ Գիտական հետազոտությունների ընթացքում հաստատվել է այս «անպատեհ գտածոների» ժամանակակից (ոչ վաղ, քան 1930-ական թվականներ) ծագումը։


== Հայտնաբերմա պատմություն ==

1945 թվականին Վալդեմար Ջուլսրուդը՝ երկաթեղեն իրերի վաճառական և գերմանացի ներգաղթյալ, ով հետաքրքրված էր մեքսիկական հնագիտությամբ, Ակամբարոյի ծայրամասում ձիով անցնելիս, Տորո լեռան ստորոտին պատահաբար հայտնաբերել է մի քանի սրբատաշ քարեր, կերամիկայի բեկորներ և կավե փոքրիկ արձանիկ՝ ընկած ողողված հողի մեջ։ Ավելի վաղ՝ 1923 թվականին, Ջուլսրուդը մասնակցել է Չուպիկուարոյի հնագույն մշակույթի պեղումներին։ Պեղումների վայրը գտնված վայրից ընդամենը տասնհինգ կիլոմետր էր հեռու, այդ իսկ պատճառով նա ենթադրել է, որ գտնվածը վերաբերում է նաև Չուպիկուարոյի մշակույթին։
Վալդեմար Ջուլսրուդին հետաքրքրել է իր գտած արձանիկը։ Տեղի գյուղացիների հետագա որոնումներն ու պեղումները, որոնցից նա սկսել է արձանիկներ գնել 1 պեսոյով (այն ժամանակ մոտ 10 ԱՄՆ ցենտ), հնարավոր են դարձրել այդ իրերի փոքր հավաքածու կազմել։ Սակայն արձանիկների մեջ հայտնաբերվել են անհետացած կենդանիներ, այդ թվում՝ դինոզավրեր։ Ուստի հասկանալի էր, որ Չուպիկուարոյի մշակույթի ենթադրությունը կասկածի տակ դրվեց։
Ենթադրվում է նաև, որ նմանատիպ արձանիկներ են հայտնաբերվել Ակամբարո քաղաքի մյուս ծայրամասում՝ Էլ Չիվո լեռան մոտ։ Իսկ նման իրերի ընդհանուր թիվը առ այսօր, ըստ տարբեր աղբյուրների, գնահատվում է 33-ից 37 հազար։


== Հավաքածուի նկարագրություն ==
Ջուլսրուդի հավաքածուն ներառում է ոչ միայն արձանիկներ. Այն պարունակում է նաև օբսիդիանից և նեֆրիտից պատրաստված երաժշտական գործիքներ և դիմակներ։ Բացի այդ, պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են մարդու մի քանի գանգ, սառցե դարաշրջանի ձիու ատամներ և մամոնտի կմախք։ Ինչ վերաբերում է արձանիկների հավաքածուին, որը հավաքածուի ամենածավալուն հատվածն է, ապա հետաքրքիր է, որ առարկաներից ոչ մեկը չի կրկնվում։ Արձանիկները հիմնականում պատրաստված են բաց կրակով թրծված տարբեր կավերից, իսկ որոշները՝ քարից։ Նրանց չափերը մոտավորապես տատանվում են տասը սանտիմետրից մինչև մեկուկես մետր։ Բոլոր արձանիկներին բնորոշ է շարժման ճշգրիտ պլաստիկությունը։

Ցուցանմուշների մեծ մասը տարբեր ռասաների պատկանող մարդկանց պատկերներ էին` պոլինեզիացիներ, նեգրոիդներ, մոնղոլոիդներ, եվրոպոիդներ (այդ թվում` մորուքավորներ) և այլն։ Ավելին, մարդկանց կերպարներում առկա է մեղմ հումոր և իրենց թուլությունների հանդեպ մեղմ վերաբերմունք։
Ավելի քան երկուսուկես հազար ֆիգուրներ պատկերում են տարբեր արարածների, որոնք նմանեցվում են դինոզավրերի, այդ թվում՝ իգուանոդոնին, տիրանոզավրի, բրախիոզավրի, անկիլոզավրի, պլեզիոզավրի, պտերանոդոնի և այլն։ Կան նաև շատ անհայտ տեսակներ, օրինակ, թևավոր վիշապանման։ Արձանիկների զգալի մասն այս արարածների հետ մարդկանց պատկերներն են։ Նման առօրյա էսքիզները ցույց են տալիս փոխազդեցությունների լայն շրջանակ՝ միմյանց վրա որսից մինչև ընտելացում։
Զգալիորեն ավելի քիչ են ներկայացված անհետացած կաթնասունների նմանվող ֆիգուրներ՝ սառցե դարաշրջանի ձին, բրդոտ ռնգեղջյուրը, պլեյստոցենյան շրջանի հսկա կապիկները և այլն։


== Գիտական ուսումնասիրություններ ==
Հնագետ Չարլզ դի Պեսոյի՝ արձանիկների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ արձանիկները ժամանակակից ծագում ունեն։ Դի Պեսոն նկատել է, որ արձանիկների մակերեսները գրեթե նոր են և զուրկ են հողի մեջ առնվազն 1500 տարի մնացցած կավե առարկաներին բնորոշ հատկություններ։ Արձանիկների երեսին չկային քերծվածքներ կամ պատինաներ, որոնք բնորոշ են այս տարածքի հնագույն կավե իրերին։ Բացի այդ, արձանիկների վրա վնասներ չկան, որոնք երբեմն պատճառվում են հնագիտական գտածոներ փորող մարդկանց կողմից։ Եթե արձանիկների ինչ-որ մասեր բացակայում էին, ապա պարզ երևում էր, որ դա արվել է դրանց արտադրողի կողմից, որպեսզի դրանց հնության տպավորություն ստեղծվի։ Դի Պեսոն նաև նշել է, որ բոլոր արձանիկները հայտնաբերվել են ցեխի մեջ, որով լցվել են նոր փորված փոսերը պեղումների վայրերում, ինչպես, օրինակ, ժայռից հայտնաբերվել են Տարասկոյի իսկական արտեֆակտներ։ Դի Պեսոյի խոսքերով, արձանիկներն արտադրվել են տեղացիների կողմից 1940-ականների սկզբից շահույթ ստանալու նպատակով։ Արձանիկների տեսքի գաղափարները վերցվել են ֆիլմերից, կոմիքսներից, գրադարանային գրքերից, ինչպես նաև, հավանաբար, հիմնվելով Մեխիկոյի թանգարաններ այցելելու տպավորությունների վրա։
Բացի այդ, նշվում են արձանիկների ժամանակակից ծագման հետևյալ փաստարկները.

Եթե դինոզավրերի արձանիկներն իսկապես ձևավորվել են բնությունից, ապա ինչո՞ւ այնտեղ չեն գտնվել այդպիսի բրածոներ։
Ինչու՞ մեքսիկական հայտնի մշակույթներից որևէ մեկում դինոզավրերի մասին խոսք չկա։
Եթե դինոզավրերը դեռ համեմատաբար վերջերս են եղել, ապա ո՞րն է նրանց անհետացման պատճառը։


=== Թվագրում ===
Ակամբարոյի արձանիկները թերմոլյումինեսցենցիայի միջոցով վերլուծելու առաջին փորձերը ցույց են տվել, որ դրանց տարիքը թվագրվում է մոտ 2500 մ.թ.ա.. Այնուամենայնիվ, այս ուսումնասիրություններն իրականացվել են այն ժամանակ, երբ թվագրության մեթոդն ինքնին նոր էր զարգանում, և ավելի ուշ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ առաջին վերլուծությունների արդյունքը սխալի արդյունք էր։ Օրինակ՝ Գարի Կարիվոն և Մարկ Հանը փորձել են թվագրել 20 արձանիկներ՝ օգտագործելով ջերմալյումինեսցենտային թվագրումը։ Նրանք պարզել են, որ արձանիկները այրման են ենթարկվել 450°C-ից մինչև 650°C ջերմաստիճաններում, և ցույց են տվել, որ ներկայիս ստանդարտ բարձր ջերմաստիճանների օգտագործումը վերլուծության մեջ հանգեցնում է սխալ արդյունքների։ Ավելի ճիշտ վերլուծությունից հետո նրանք պարզել են, որ արձանիկների տարիքը չի գերազանցում 30 տարին 1969 թվականի վերլուծության պահից։
2009 թվականին փորձ է արվել թվագրել արձանիկները Ա։ Ի։ Գերցենի անվան Ռուսաստանի պետական ​​մանկավարժական համալսարանի երկրաբանության և երկրաէկոլոգիայի ամբիոնի իզոտոպային կենտրոնում, որն անհաջող է ստացվել տրամադրված նյութի փոքր քանակության պատճառով։


== Ակամբարոյի արձանիկների հնության կողմնակիցների կարծիքներ ==
Ակամբարոյի արձանիկների հնության կողմնակիցների կարծիքները մանրամասն ներկայացված են պրոֆեսոր Չարլզ Հափգուդի գրքում, ով ուսումնասիրել է դրանք։ Դրանց թվում են հետևյալ փաստարկները.

Բոլոր կավե արձանիկները բաց այրման են ենթակվել։ Դրա համար անհրաժեշտ է փայտ, որը ներկա փուլում Ակամբարոյի չորային շրջանում չափազանց թանկ է։
Ներդրման պահին Ակամբարոյի արձանիկները վաճառվում էին չափազանց ցածր գնով (մոտ 10 ԱՄՆ ցենտ), ինչը, իբր, չէր արդարացնում դրանց արտադրության արժեքը։
Ասում են, որ Ջուլսրուդի հավաքածուն ներառում է զգալի թվով քարե արձանիկներ, որոնք բոլորն էլ կրում են էրոզիայի նշաններ, որոնք հնարավոր չէ կեղծել։


== Վալդեմար Ջուլսրուդի թանգարան ==
1964 թվականին Վալդեմար Ջուլսրուդը մահից հետո նրա տունը վաճառվել է։ Արձանիկների հավաքածուն՝ փաթեթավորված արկղերում, տեղադրվել է Ակամբարոյի քաղաքապետարանի շենքում։ 1999 թվականին հայտնաբերվել է, որ արտեֆակտների զգալի մասը անհետ կորել է։ Սկանդալի արդյունքը եղավ 2000 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Վալդեմար Ջուլսրուդ թանգարանի կազմակերպումն ու բացումը դրա համար հատկացված առանձին փոքր շենքում։ Ներկայումս հավաքածուի մի համեստ մասը ցուցադրված է այդտեղ՝ որպես մշտական ցուցադրություն։


== Տես նաև ==
[Անպատեհ գտածո]]
Իկայի քարեր


== Ծանոթագրություններ ==