Ցեզիումի բրոմիդ

Ցեզիումի բրոմիդ, CsBr, բրոմի և ցեզիումի բինար, անօրգանական միացություն, բրոմաջրածնի ցեզիումային աղը։ Անգույն (բյուրեղային վիճակում) նյութ է՝ իոնային բյուրեղացանցով․ լավ է լուծվում ջրում, սուբլիմացիայի չի ենթարկվում, ունի ջերմային կայունություն։ CsBr-ի բյուրեղային ցանցը խորանարդային է, որը նման է CsCl-ի կառուցվածքին։


== Մոլեկուլային և բյուրեղային կառուցվածք ==
Ցեզիումի բրոմիդը վառ արտահայտված իոնային կառուցվածքով նյութ է, որտեղ ամեն Cs+ իոն շրջապատված է բրոմի ութ Br− իոնով։ Իոնացման էներգիան կազմում է I = 7,78 Էվ․[էջ 373]։ Ատոմացման էներգիան (Eատ)՝ 395 կՋ/մոլ․[էջ 380]։ Ցեզիումի բրոմիդը գազային վիճակում առաջացնում է Cs2Br2 բանաձևով դիմեր միացություն, որն ունի շեղանկյուն կառուցվածք։

Միացության բյուրեղային ցանցը խորանարդային է, տարրական (α-CsBr), տարածական խումբը՝ P m3m, a = 0,429 նմ, Z = 1։
Տաքացման պայմաններում α-CsBr-ը մոդիֆիկացվում է՝ դառնալով β-CsBr (NaCl-ի նման)․[էջ 91]։ Տարածական խումբը՝ F m3m, a = 0,723 նմ, Z = 4։ Բյուրեղային ցանցի էներգիան՝ U = 625,9 կՋ/մոլ․[էջ 101]։ Cs-Br կապի երկարությունը գազային վիճակում կազմում է 307 պիկոմետր, հեղուկ վիճակում՝ 355 պիկոմետր, պինդ վիճակում՝ 362 պիկոմետր։ Ցեզիումի բրոմիդի բյուրեղները հեղուկ գալիումի հետ տաքացնելիս դիլոկացիայի են ենթարկվում, հանգեցնում է անբնական ճկունության և միացության առաձգականության։
Տարրերի զանգվածային բաժինները․ Cs 62,45 %, Br 37,55 %։


== Ֆիզիկական հատկություններ ==
Ցեզիումի քլորիդը նորմալ պայմաններում անգույն (մեծ բյուրեղային տեսքով) կամ սպիտակ (փոշու նման) միացություն է, որը լավ է լուծվում ջրում (100 գ H2O-ում 123,3 գրամ CsBr՝ 50 °С-ում, 214 գ՝ 80 °С-ում)․[էջ 620]։ Լուծման ջերմությունը ջրում, սենյակային պայմաններում կազմում է −25,96 կՋ/մոլ։ Բյուրեղահիդրատներ չի առաջացնում։ Ջրային լուծույթում բյուրեղանալով առաջացնում է անջուր խորանարդային բյուրեղներ կամ անջուր շեղանկյունաձև դոդեկաեդրեր․[էջ 100]։
Ցեզիումի բրոմիդի ջրային լուծույթի խտությունը 20 °C ջերմաստիճանում․[էջ 645]․

Միացությունը լուծվում է մեթանոլում, էթանոլում․ լավ է լուծվում մրջնաթթվում և հիդրազինում, վատ է լուծվում ացետոնում, եթերներում, պիրիդինում, ացետոննիտրիլում, նիտրոբենզոլում։
Լավ է լուծվում բրոմաջրածնական թթվում։ CsBr-ի առավելագույն կոնցենտրացիայի և HBr-ի տարբեր կոնցենտրացիաների կախումը 25 °C ջերմաստիճանային պայմաններում․

Հիմնական թերմոդինամիկական բնութագրեր․[էջ 462, 532]․
գազային վիճակում․

ձևավորման հիմնական էնթալպիա - ΔHo298 = −208 կՋ/մոլ
ձևավորման հիմնական էնթրոպիա - So298 = 267 Ջ/(մոլ·Կ)
Գիբսի էներգիա - ΔGo298 = −240 կՋ/մոլբյուրեղային վիճակում 

ձևավորման հիմնական էնթալպիա - ΔHo298 = −392 կՋ/մոլ
ձևավորման հիմնական էնթրոպիա - So298 = 117 Ջ/(մոլ·Կ)
Գիբսի էներգիա - ΔGo298 = −379 կՋ/մոլ


== Ստացում ==
Լաբորատոր պայմաններում ցեզիումի բրոմիդը ստացվում է հիդրօքսիդների, կարբոնատների, հիդրոկարբոնատների կամ սուլֆիդների և բրոմաջրածնական թթվի փոխազդեցությունից․

  
    
      
        
          
            C
            s
            O
            H
            +
            H
            B
            r
            =
            C
            s
            B
            r
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsOH+HBr=CsBr+H_{2}O}}}
  
  
    
      
        
          
            C
            
              s
              
                2
              
            
            C
            
              O
              
                3
              
            
            +
            2
            H
            B
            r
            =
            2
            C
            s
            B
            r
            +
            C
            
              O
              
                2
              
            
            ↑
            +
            
              H
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cs_{2}CO_{3}+2HBr=2CsBr+CO_{2}\uparrow +H_{2}O}}}
  Մեկ այլ տարբերակ է ցեզիումի կարբոնատի և կալցիումի բրոմիդի կամ բարիումի բրոմիդի միջը փոխանակային ռեակցիայից․

  
    
      
        
          
            C
            
              s
              
                2
              
            
            C
            
              O
              
                3
              
            
            +
            C
            a
            B
            
              r
              
                2
              
            
            =
            2
            C
            s
            B
            r
            +
            C
            a
            C
            
              O
              
                3
              
            
            ↓
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {Cs_{2}CO_{3}+CaBr_{2}=2CsBr+CaCO_{3}\downarrow }}}
  


== Քիմիական հատկություններ ==
Ցեզիումի բրոմիդը բավականին կայուն միացություն է։ Գազային բաղադրությամբ՝ 2100-2400 կելվին պայմաններում, դիսոցման հաստատունը չի գերազանցում 0,025-ը։
Ցեզիումի քլորիդի ջրային լուծույթը փոխազդում է հեղուկ բրոմի հետ, որի հետևանքով առաջանում է ցեզիումի դիբրոմբրոմատ․

  
    
      
        
          
            C
            s
            B
            r
            +
            B
            
              r
              
                2
              
            
            =
            C
            s
            [
            B
            r
            (
            B
            r
            
              )
              
                2
              
            
            ]
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsBr+Br_{2}=Cs[Br(Br)_{2}]}}}
  Քլորի հետ փոխազդելով առաջացնում է ցեզիումի դիքլորբրոմատ․

  
    
      
        
          
            C
            s
            B
            r
            +
            C
            
              l
              
                2
              
            
            =
            C
            s
            [
            B
            r
            (
            C
            l
            
              )
              
                2
              
            
            ]
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {CsBr+Cl_{2}=Cs[Br(Cl)_{2}]}}}
  


== Կիրառություն ==
Մտնում է լյումինաֆորի բաղադրության մեջ՝ լյումինէսցենտային էկրանների համար, օգտագործվում է ռադիոգրության մեջ։
Համարվում է ալկալիական մետաղների աղբյուր՝ քրոմատոգրաֆիայի համար, օգտագործվում է ընտրողական գազային քրոմատոգրաֆիայի մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==