Աիշա Թայմուր

Աիշա Էիսմաթ Թայմուր (արաբ․՝ عائشة عصمت تيمور‎‎‎ կամ Աիշա ալ-Թայմուրյյա عائشة التيمورية‎‎, 1840, Կահիրե, Եգիպտոս - 1902, Կահիրե, Եգիպտոսի խեդիվատ, Օսմանյան կայսրություն), Օսմանյան դարաշրջանում եգիպտացի հասարակական գործիչ, բանաստեղծ, արձակագիր և ֆեմինիստ։ Նա 19-րդ դարի սկզբին ակտիվ գործունեություն էր ծավալում մարդու իրավունքների ոլորտում։ Նրա գրքերը լույս տեսան այն ժամանակ, երբ Եգիպտոսում կանայք հասկացան, որ իսլամով նրանց տրված որոշ իրավունքներից նրանք զրկված են։
Մերվառ Ֆայեզ Հաթեմի խոսքերով՝

Թայմուրը հատկանշական է նրանով, որ Վեներա մոլորակի վրա նոր հայտնաբերված խառնարանը կրում է իր անունը։


== Անձնական կյանք ==


=== Վաղ կյանք ===
Թայմուրը Իսմայիլ Թայմուրի դուստրն էր, որը Թուրքական իշխանական միջավայրի անդամ էր։ Նրա հայրը Թայմուրին կրթության է տվել, իսկ հոր մահվանից հետո նա ստանձնել է իր եղբոր՝ Ահմեդ Փաշա Թայմուրին կրթելու գործը։ 14 տարեկանում նա ամուսնացել և տեղափոխվել է Ստամբուլ ։


=== Կրթություն ===
Թայմուրի մայրը նրան ասեղնագործություն էր ցանկանում սովորեցնել, սակայն հակառակ նրան Թայմուրի հայրը նրան սովորեցնում էր Ղուրան, իսլամական իրավագիտություն, արաբերեն, թուրքերեն և պարսկերեն։ Նրա հայրը նրան սովորեցնում էր նաև երկեր, որի արդյունքում նա սկսեց իր գրական կարիերան գրելով իր իմացած երեք լեզուներով։ Թայմուրը նվիրված էր կրթությանը, սակայն Եգիպտոսում այդ ժամանակ իր սեռի պատճառով նա ստիպված էր միայն տանը ուսանել։ Թայմուրը խտրականության դեմ իր բողոքի ձայնը բարձրացրեց իր գրած բանաստեղծություններում, երբ դեռ 13 տարեկան էր։ 14 տարեկանում նա թողեց ուսումը և գրական կարիերան՝ Մահմուդ Բեյ ալ-Իսլամբուլի հետ ամուսանանալու պատճառով։ Իր դստեր, հոր և ամուսնու մահից հետո նա վերադառնում է Եգիպտոս և այստեղ սովորում է բանաստեղծական երկեր առարկան դասավանդելու հմտությունները։


=== Ընտանիք ===
Թայմուրը ծնվել է գրական ընտանիքում․ նրա եղբայրը՝ Ահմեդ Փաշա Թայմուրը հետազոտող և վիպասան էր։ Նա նաեւ ունի երկու եղբորորդիներ՝ դրամատուրգ Մոհամմադ Թայմուր, և վիպասան Մահմուդ Թայմուրը։
Թայմուրի հայրը միշտ ցանկացել է իր դստերը տալ համապատասխան կրթության ։ Թայմուրը 1854 թվականին՝ 14 տարեկանում, ամուսնացել է Մահմուդ Բեկ Ալ-Իսլամբուլիի հետ, ով թուրք հռչակավոր անձ էր, ապա զույգը մեկնել է Ստամբուլ։ 1873 թվականին Թայմուրի դուստրը՝ Թավհիդան, մահացել է անհայտ հիվանդությունից։ Նրա հայրը մահացել է 1882 թվականին, որին այնուհետև հաջորդեց ամուսնու 1885 թվականի ամուսնու մահը, որից հետո նրա վերադարձել է Եգիպտոս, որտեղ շարունակել է իր գրական կարիերան։ Դստեր սուգը արտահայտող նրա բանաստեղծությունները համարվում են այս ժանրի և մեր ժամանակների լավագույն նմուշները.


== Ակտիվիզմ ==
Ամուսնու և դստեր մահից Թայմուրը սկսել է իր աշխատանքները, որոնք պաշտպանում էին կանանց իրավունքները։ Նրա ստեղծագործությունները լույս տեսան Եգիպտոսի սոցիալ-տնտեսական վերափոխման ժամանակ, որի ժամանակ կանայք հասկացան, որ զրկվում են իսլամից տրվող նրանց իրավունքներից։ Թայմուրին անվանում են «եգիպտական ֆեմինիզմի մայր»։ Նա աշխատել է այլ կին մտավորականների և ակտիվիստների հետ կրթության արշավների, բարեգործական աշխատանքների և գաղութատիրության դեմ պայքարելու համար։ Սա եգիպտական ֆեմինիզմի հիմնասյունն էր:.


== Գրվածքներ ==
Թայմուրը գրել է բանաստեղծություններ արաբերենով, թուրքերենով և պարսկերենով։ 


=== Աշխատություններ ===
Hilyat al-tiraz [Decorative Embroidery] (արաբերեն)։ Cairo։ 1884  Պոեզիա.
Nata'ij al-ahwal fi-l-aqwal wa-al-af`al [The Consequences of Circumstances in Words and Deeds] (արաբերեն)։ Cairo։ 1887 
Mir'at al-ta'ammul fi-l-umur [The Mirror of Contemplation] (արաբերեն)։ Cairo։ 1892  էսսեներ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Journal of Political Ecology: Case Studies in History and Society Archived 2013-05-28 at the Wayback Machine.
Aisha 'Esmat al-Taymuriyya Writers from Egypt. Accessed September 2007 
Gender and politics Wanda C. Krause, Mideast & N. Africa Encyclopedia. Accessed September 2007