Եվրոպա (դիցաբանություն)

Եվրոպա (հին հունարեն՝ Εὐρώπη), հին հունական դիցաբանության մեջ փյունիկյան թագավորի դուստրը։ Նրա անունը ենթադրաբար ծագում է փյունիկերեն «մուտք» բառից՝ Արևմուտք»։


== Ընդհանուր բնութագիր ==
Ըստ ստուգված վարկածների՝ նա Կադմոսի քույրն էր, բայց հոր վերաբերյալ կան տարբեր կարծիքներ։ Համաձայն մեկ վարկածի՝ նա Ֆենիքսի դուստրն է՝ Փյունիկիայի Տյուրոս քաղաքի թագավոր Ագենորի թոռնուհին, ըստ մյուսի՝ Ագենորի դուստրն է, ըստ հազվագյուտ վարկածի՝ Թիթիուսի դուստրը։


=== Հին հունական առասպելաբանություն ===

Ըստ առասպելի՝ սադափե կոտոշներ ունեցող ձյան պես ճերմակ ցլի կերպարանքով Զևսը առևանգում է Եվրոպային, որը ընկերների հետ խաղում էր ծովափին։ Թեպետ Զևսը սիրում էր Եվրոպային, նա գիտեր, որ իր աստվածային կերպարանքը կվախեցներ արքայադստերը։ Տանելով Կրետե՝ ընդունում է իր իրական կերպարանքը, գայթակղում արքայադստերը, տիրանում նրան՝ դարձնելով իր տիրուհին։ Այս միությունից ծնվում են Մինոսը, Ռադամանտուսը և Սարպեդոնը։
Այնուհետև Եվրոպան ամուսնանում է Կրետեի արքա Ասթերիոնի հետ, որը, մնալով անզավակ, մահանում է՝ իր իշխանությունը թողնելով Եվրոպայի և Զևսի որդիներին։
Կադմոսի պատմությունը նույնպես կապված է Եվրոպայի առասպելի հետ։ Երբ Զևսը առևանգում է Եվրոպային, Ագենորը ուղարկում է իր որդիներին որոնելու նրան՝ հրամայելով առանց նրա չվերադառնալ։ Սակայն Ապոլլոնի Դելփյան պատգամախոսը Կադմոսին ասում է, որ նա չանհանգստանա Եվրոպայի համար։ Այդպես էլ չգտնելով քրոջը՝ նա դադարեցնում է որոնումները և հիմնում Թեբե քաղաքը։


== Եվրոպան արվեստում ==

Կոնստանտին Ֆեդինի վեպերից մեկը նվիրված է Եվրոպայի առևանգմանը։
«Եվրոպայի առևանգումը» թեմայով շատ կտավներ են ստեղծվել (Տիցիան, Պաոլո Վերոնեզե, Ռեմբրանդ վան Ռեյն, Գվիդո Ռենի, Կլոդ Լորեն, Ֆրանսուա Բուշե, Գյուստավ Մորո, Վալենտին Սերով, Ֆրանչեսկո Ալբանի, Լուկա Ջորդանո և այլք)։
Մոսկվայում՝ «Կիևյան» երկաթուղային կայարանի հարևանությամբ գտնվող Եվրոպայի հրապարակում, կառուցվել է այսպես կոչված «Եվրոպայի առևանգումը» շատրվան․ նիկելի, քրոմի և տիտանի համաձուլվածքից պատրաստված խողովակները խորհրդանշում են լողացող ցուլի եղջյուրները։ Ըստ այլ աղբյուրների՝ չժանգոտվող խողովակները խորհրդանշում են ցուլի գլուխը` Զևսին, և աղջկան` Եվրոպային, որը փակված է նրա եղջյուրներում։ Այն ստեղծվել է բելգիական ավանգարդ գեղանկարիչ Օլիվյե Ստրեբելի կողմից։
Օդեսայում՝ Մեծ շատրվանի ճանապարհին (Մեծ շատրվանի 9-րդ կայան) քաղաքի 200-ամյակի պատվին տեղադրվել է «Եվրոպայի առևանգումը» ցայտաղբյուրը (1994 թ., քանդակագործ՝ Ա. Պ. Տոկարև, ճարտարապետ՝ Վ.Ն Չեպելև)։
Կրետեում կառուցվել է Ցուլ-Զևսի և Եվրոպայի արձանը։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Աստղագիտության մեջ ==
1610 թվականին  Գալիլեո Գալիլեյի կողմից հայտնաբերված Յուպիտերի արբանյակներից մեկը և 1858 թվականին հայտնաբերված աստերոիդը անվանվել են ի պատիվ Եվրոպայի։


== Եվրոպա աշխարհագրական տերմին ==
Եվրոպայի առևանգման պատմությունը ավելի ուշ սկսվել է դիտարկվել որպես ծագումնաբանական առասպել, որը բացատրում է «Եվրոպա» անվան առաջացման պատմությունը, քանի որ Եվրոպա աշխարհամասը իր անունը ստացել է հենց թագուհու անունից։ Անվանումը կազմված է εὐρύς (էուրուս)՝ «լայն, ընդարձակ», և ὤψ (օփս, նաև ὠπός, օփոս)՝ «աչք, դեմք, կերպարանք», արմատներից։ Հետևաբար նրանց համակցություն համարվող «Eurṓpē» (Եվրոպա) անվանումը նշանակում է «ակնասևեռ» կամ «լայնատարած»։
Եվրոպա անվանումը՝ որպես աշխարհագրական տերմին, շրջանառության մեջ են դրել հին հույն աշխարհագրագետները։


== Գրականություն ==
«Եվրոպան հունական դիցաբանության մեջ»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Եվրոպա
www.europesname.eu
Վարբուրգի ինստիտուտի տվյալների պատկերագրական բազա (Եվրոպայի մոտ 250 պատկեր) Archived 2016-03-10 at the Wayback Machine.