Բուրգդորֆ (քաղաք)

Բուրգդորֆ (գերմ.՝ Burgdorf, ալեմանյան բարբառ՝ Burdlef), քաղաք և համայնք Շվեյցարիայում՝ Բեռնի կանտոնում, Էմմե գետի հովտում։ Նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Զբաղեցնում է 15.6 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որի 25.1%-ն օգտագործվում է գյուղատնտեսական նպատակներով, 40.7%-ն անտառապատ է։ 2017 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով քաղաքում ապրում էր 16,280 մարդ։ 2000–ից 2010 թվականն ընկած տասնամյակի ընթացքում բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը կազմել է 5.2%: Ընդ որում՝ միգրացիայի ցուցանիշը եղել է 6.6%, ծնունդների ու մահերի ցուցանիշը՝ -1.1%:


== Ժողովրդագրություն ==
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը պատմական ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները.


== Պատմություն ==
Հնագիտական պեղումների արդյունքները վկայում են, որ Բուրգդորֆի ներկայիս տարածքում ու շրջակայքում մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս նորքարեդարյան ժամանակներում։ Հայտնաբերվել են նաև ուշ բրոնզի դարաշրջանի և հալշտատ (Hallstatt) մշակույթի հետքեր։
Միջնադարում տարածքը եղել է Բուրգունդիայի թագավորության կազմում։ 1080 թվականից այստեղ իշխել են Զերինգեն ազնվականական տոհմի դուքսերը։ Հավանաբար հենց նրանց ներկայացուցիչներն էլ Էմմե գետի ձախ ափին ամրոց են կառուցել, որն առաջին անգամ պատմական փաստաթղթերում հիշատակվել է 1080 թվականին՝ որպես castellum Bertoldi ducis: Իսկ ամրոցի մոտ հիմնված բնակավայրի մասին առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 1236 թվականին (in oppido Burchtorff):
Բուրգդորֆի պատմության կարևոր դրվագներից է այն փաստը, որ հենց այստեղ է 1798 թվականին կրթադաստիարակչական իր հաստատությունը հիմնել նշանավոր մանկավարժ Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցին։


== Պատմամշակութային հուշարձաններ ==
Բուրգդորֆի հին քաղաքամասն ամբողջությամբ, ինչպես նաև մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ ընդգրկված են Շվեյցարիայի համազգային նշանակության պատմամշակութային ժառանգության ցանկում, այդ թվում՝ նախկին Grosse Apotheke-ն ու Diesbacher House-ը, նախկին օրիորդաց դպրոցը՝ Mädchenschule-ն, նախկին Niederspital-ը (հիվանդանոցը), Gehöft Grafenscheuren-ը, Grosshaus-ը (Մեծ շենքը), zum Ochsen շենքը, Villa Schnell-ը, կանտոնային տեխնիկումը, Ֆրանց Գերչի թանգարանը (Museum Franz Gertsch), շվեյցարական ռեֆորմիստական եկեղեցին, պատմական զենքուզրահի հավաքածուն (Sammlung Historisches Armeematerial Collection), միջնադարյան ամրոցը, Quarantine շենքն ու մատուռը և Villa Roth-ը։  Քաղաքն ամբողջությամբ ներառված է Շվեյցարական ժառանգության գույքացուցակում։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


=== Տեսարժան վայրեր ===

Հին քաղաքամասն իր փողոցներով, հրապարակներով, պատմական շինություններով
Ուշ գոթիկայի ոճով 1471/1490 թթ. կառուցված ռեֆորմիստական եկեղեցին
Ամրոցը
"Badi"-ն՝ հանրային լողավազանը
Franz Gertsch թանգարանը
Kornhaus (cornhouse)
Burgdorf Flüeh-ը (4 հսկա ժայռեր) և Էմմե գետը
Burgdorf Schützematte-ը՝ մարդկանց հանդիպավայր դարձած մի ընդարձակ դաշտ


== Քույր քաղաքներ ==


== Անվանի անձինք ==

Յան Մարտից (1680 – 1743) - գյուտարար
Սամուել Հիերոնիմուս Գրիմ (1733 – 1794) - բնանկարիչ
Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցի (1746–1827) - մանկավարժ
Կառլ Էդվարդ Էշլիման - ժարտարապետ
Մաքս Շնեկենբուրգեր  (1819 – 1849) - բանաստեղծ
Ջոն Ավգուստուս Սուտտեր Կրտսեր (1826 – 1897) - Կալիֆոռնիական Սակրամենտոյի հայտնաբերողն ու պլանավորողը
Էմիլ Թեոդոր Կոխեր (1841–1917) - բժիշկ, հետազոտող, 1909 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի
Ֆրանց Շնայդեր (1910 – 1993) - կինոռեժիսոր, սցենարիստ
Հերման Հալլեր (1914 – 2002) - կոմպոզիտոր
Լիսա դելլա Կազա (1919 – 2012) - երգչուհի
Վիլլի Միշել (ծնվ. 1947) - Franz Gertsch թանգարանի համահիմնադիր 
Ռես Ինգոլդ (ծնվ. 1954) - նկարիչ
Քրիստինե Բրանդ (ծնվ. 1973) - գրող, ժուռնալիստ
Քրիստա Մարկվալդեր (ծնվ. 1975) - քաղաքական գործիչ, Շվեյցարիայի Ազգային խորհրդի նախկին նախագահ
Պաբլո Նուվելլե (ծնվ. 1986) - DJ, կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայքէջ
http://www.schloss-burgdorf.ch