Ամֆիթատրոն Դուրրասում

Ամֆիթատրոն Դուրրասում (ալբ․՝ Amfiteatri i Durrësit, լատ.՝ Amphitheatrum Dyrrhachium), հռոմեական ամֆիթատրոն, որը գտնվում է Ալբանիայի Դուրրաս քաղաքում։ 1-ին դարի սկզբում, այլ տվյալներով՝ 2-րդ դարում կառուցված ամֆիթատրոն, որը համարվում է անտիկ ժամանակաշրջանի խոշորագույն հուշարձաններից մեկը Ալբանիայում և Բալկանյան տարածաշրջանում։ Հուշարձանն ընդգրկված է Ալբանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում և գտնվում է Ալբանական մշակութային հուշարձանների ինստիտուտի պահպանության ներքո։


== Նկարագիր ==
Ամֆիթատրոնը գտնվում է Դուրրասի կենտրոնում, Ադրիատիկ ծովի ափից  350 մետր հեռավորության վրա։ Էլիպսաձև է, երկարությունը կազմում է 132,4 մետր, լայնությունը՝ 113,2 մետր, բարձրությունը՝ 20 մետր, ասպարեզի պարամետրերը` 61,4x 42,2 մետր։ Հուշարձանի արևմտյան մասը հենված է բլրի վրա, արևելյան մասը գտնվում է բլրի ստորոտի հարթությունում։ Ամֆիթատրոնը կարող է տեղավորել 15-20 հազար հանդիսական։
Ամֆիթատրոնի ներսում կան կամարաձև շինություններ, որտեղ պահվել են կենդանիներ գլադիատորական մարտերին մասնակցելու համար, այդ շինություններից մեկում տեղակայված է եղել մատուռ, որտեղ պահպանվել են հնագույն քրիստոնեական խճանկարներ։ Ամֆիթատրոնի տրիբունաները ծածկված են եղել սպիտակ կավով։


== Պատմություն ==
Դուրրասի ամֆիթատրոնը կառուցվել է 1-ին կամ 2-րդ դարում։ Մինչև 5-րդ դարն այն օգտագործվել է գլադիատորական մարտեր կազմակերպելու համար։ Ամֆիթատրոնի գործունեության դադարեցման պատճառները անհայտ են, հետազոտողների կարծիքով այն կարող է կապված լինել 345-346 թվականների երկրաշարժերի հետ, կամ էլ կապվում է բյուզանդական կայսր Ֆեոդոսիա Ավագի 391 թվականի հրամանով բոլոր հեթանոսական կենտրոնների փակման հետ։ Մոտավորապես 5-րդ դարից ամֆիթատրոնը  սկսվեց օգտագործվել քրիստոնեական կարիքների համար։ 6-րդ դարում ամֆիթատրոնի սրահներից մեկում կառուցվեց մատուռ առաջին քրիստոնյա եպիսկոպոս սուրբ Աստիայի պատվին։
Ամֆիթատրոնը հայտնաբերվել է 20-րդ դարի սկզբին։ 1966 թվականին սկսվեցին ամֆիթատրոնի նպատակային  պեղումները և ուսումնասիրությունները։ 1996 թվականին  Դուրրասի ամֆիթատրոնը մտավ Ալբանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների նախնական ցանկի մեջ։


== Խնդիրներ ==
Ամֆիթատրոնը գտնվում է հողմահարության և հոսող ջրերի ողողման վտանգի մշտական ազդեցության ներքո, բացի այդ իրենցից վտանգ են ներկայացնում հարակից տարածքներում կատարվող շինարարական աշխատանքները։ 2004 թվականին  Մշակութային հուշարձանների ինստիտուտի և Պարմայի համալսարանի միջև կնքվել է  շինության պահպանման և ռեստավրացիայի վերաբերյալ համաձայնագիր, որի համաձայն ամֆիթատրոնը նախատեսվում է օգտագործել մշակութային միջոցառումների անցկացման նպատակով, իսկ տեղական իշխանությունները պարտավորվել են հուշարձանի շուրջը ստեղծել համապատասխան ենթակառուցվածքներ։ Մշակութային հուշարձանների ինստիտուտը Դուրասի քաղաքապետարանի հետ համատեղ ամֆիթատրոնի վերակառուցման նպատակով հատկացրել է 40000 լեկ։
2013 թվականին Եվրոպա Նոստրան ամֆիթատրոնը մտցրել է ոչնչացման առավել մեծ սպառնալիքի ներքո գտնվող եվրոպական մշակութային յոթ հուշարձանների ցանկի մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Miraj, L. Dyrrachium in the Early Christian and Byzantine Period (Tiranë 2013).
Miraj, L. ‘The Chapel in the Amphitheater of Dyrrachium and its Mosaics’, Antichità AltoAdriatiche-LIII (Trieste 2003) 245-291.
Miraj, L. ‘The Earliest Coinage of Epidamnos/Dyrrachion as a Source’, Greek Influence along the East Adriatic Coast, Proceedings of the International Conference held in Split, September 24-26, 1998 (Split 2002) 435-470.
Miraj, L. ‘Adaptime ne amfiteater gjate shekujve VI-XII’, Monumentet, (1991/1-2) 47-60.
Miraj, L.‘Rezultate të gërmimeve arkeologjike në amfiteatrin e Durrësit’, Iliria, (1991/1-2) 276-278.
Miraj, L.‘Mbishkrime për ndërtimet e Dyrrahut’, Iliria, (1991/1-2) 249-259.
Miraj, L.‘Rezultate të germimeve arkeologjike në amfiteatër dhe termat romake, Durrës’, Iliria, (1990/2) 258-259.
Miraj, L.‘Raport nga germimet arkeologjike ne amfiteatrin e Durresit’, Iliria, (1989/2) 286-288.
Miraj, L.‘Gërmime të reja në amfiteatrin e Durrësit’, Iliria, (1988/2) 264-265.
Miraj, L.‘Raport mbi gërmimet arkeologjike në amfiteatrin e Durrësit’, Iliria, (1987/2) 248-249.
Miraj, L.‘Amfiteatri i Durrësit’, Iliria, (1986/2) 151-171.
Miraj, L.‘Rreth Fortifikimeve para Bizantine të Dyrrahut’, Akte të Konferencës Arkeologjike rreth Durrësit (1983) 6-11.
Miraj, L.‘Disa të dhena rreth amfiteatrit të Durrësit’, Durrësi, (1983/1) 21-29.