Մանկական ճարպակալում

Մանկական ճարպակալման ժամանակ մարմնի ավելորդ ճարպը բացասաբար է անդրադառնում երեխայի առողջության կամ բարեկեցության վրա։ Քանի որ մարմնի ճարպի քանակությունը օրգանիզմում որոշելու մեթոդները դժվար են, ճարպակալման ախտորոշումը հաճախ հիմնված է BMI-ի (Մարմնի զանգվածի ինդեքս) վրա։ Երեխաների ճարպակալման աճի և առողջությանը հասցրած բազմաթիվ անբարենպաստ հետևանքների պատճառով այն ճանաչվում է որպես հանրային առողջության լուրջ խնդիր։ Ավելորդ քաշի տերմինը, քան ճարպակալումը, հաճախ օգտագործվում է մանկական ճարպակալումը քննարկելիս, հատկապես բաց քննարկման ժամանակ
:


== Դասակարգում ==

Մարմնի զանգվածի ինդեքսը (BMI) նշել է, որ է ճարպակալումը երեխաների մոտ սկսվում է երկու տարեկանից համար։ Այն որոշվում է քաշի և բարձրության հարաբերակցությամբ։
Երեխաների BMI-ի համար նորմի սահմանը տարբերվում է տարիքից և սեռից։ Մինչդեռ 85-րդ տոկոսից բարձր BMI-ը սահմանվում է որպես ավելաքաշ, 95% գերազանցող կամ հավասար BMI-ն` որպես գիրություն, հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնների կողմից ։ 
ԱՄՆ-ի կանխարգելիչ ծառայության աշխատանքային խումբը հաղորդել է, որ բարձր BMI-ով ոչ բոլոր երեխաները պետք է նիհարեն։ Բարձր BMI-ն կարող է բացահայտել քաշի հավանական խնդիր, բայց չի տարբերակում ճարպը կամ նիհար հյուսվածքը։ Բացի այդ, BMI-ն սխալմամբ կարող է բացառել որոշ երեխաների, ովքեր ունեն ավելցուկային ճարպային հյուսվածք։ Հետևաբար ձեռնտու է լրացուցիչ զննումներ կատարել, ինչպիսիք են ճարպային հյուսվածքի կամ մաշկի ծալման չափումները։


== Հետևանքներ առողջության վրա ==


=== Հոգեբանական ===
Գեր երեխաների մոտ առաջացած առաջին խնդիրները սովորաբար հուզական կամ հոգեբանական են։ Գեր երեխաները հաճախ իրենց հասակակիցների կողմից բռնություն են զգում։ Ոմանք իրենց ընտանիքի կողմից ոտնձգությունների կամ խտրականության են ենթարկվում։ Կարծրատիպերը շատ են և կարող են հանգեցնել ցածր ինքնագնահատականի և ընկճվածության։


=== Ֆիզիկական ===
Մանկական ճարպակալումը, այնուամենայնիվ, կարող է հանգեցնել կյանքի համար վտանգավոր պայմանների՝ շաքարախտի, արյան բարձր ճնշման, սրտի հիվանդությունների, քնի հետ կապված խնդիրների, քաղցկեղի և այլ խանգարումների։ Մյուս խանգարումների մի մասը ներառում է լյարդի հիվանդություն, վաղ սեռական հասունություն, ուտելու խանգարումներ, ինչպիսիք են անորեքսիան և բուլիմիան, մաշկի վարակները և ասթմա ու շնչառական այլ խնդիրներ։
Պատանեկության շրջանում ճարպակալման վաղ ֆիզիկական հետևանքներն անդրադառնում են երեխայի գրեթե բոլոր օրգանների վրա՝ լեղապարկերը, հեպատիտը և ներգանգային ճնշման բարձրացումը։ Պատանեկության շրջանում ճարպակալումը մեծացրել է բարձր տարիքում մահացության մակարդակը։
2008 թվականի ուսումնասիրությամբ պարզվել է, որ գիրացած երեխաները ունեն կարոտիդային զարկերակներ, որոնք վաղաժամ ծերացել են երեսուն տարի անց, ինչպես նաև խոլեսթերինի աննորմալ մակարդակները։

 


=== Երկարաժամկետ էֆեկտներ ===
Երեխաները, ովքեր ճարպակալում են, հավանաբար մեծահասակների պես գեր են։ Այսպիսով, նրանք ավելի շատ ունենում են մեծահասակների առողջության հետ կապված խնդիրներից, ինչպիսիք են սրտի հիվանդությունը, 2-րդ տիպի շաքարախտը, ինսուլտը, քաղցկեղի մի քանի տեսակներ և օստեոարթրիտը։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ երեխաները, ովքեր 2 տարեկանից սկսած ճարպակալում են, ավելի հավանական է, որ մեծ տարիքում էլ կլինեն գեր։ Ըստ «Նյու Յորք Թայմս»-ի մի հոդվածի, գեր երեխաներն ապրում են հինգ տարի ավելի քիչ։


== Պատճառները ==
Մանկական ճարպակալումը կարող է բերել մի շարք գործոնների, որոնք հաճախ գործում են համատեղ։ «Օբսոգեն միջավայրը» տարրերի այս խառնուրդի համար որոշված բժշկական տերմին է։ Երեխայի ճարպակալման ամենամեծ ռիսկը կապված է երկու ծնողների ճարպակալումն հետ։ Դա կարող է արտացոլվել ընտանիքի միջավայրի և գենետիկայի կողմից։ Կարող են առաջանալ նաև հոգեբանական գործոններից և երեխայի մարմնի տեսակից։ 
2010 թվականի ուսումնասիրության մեջ նշվում է, որ մանկական ճարպակալումը, ամենայն հավանականությամբ, բնական ընտրության փոխազդեցության արդյունք է, որը նպաստում է նրանց ավելի շատ քրտնաջան էներգետիկ նյութափոխանակության ունեցողներին և այսօրվա էժան սնունդի հեշտ հասանելիությամբ և առօրյա կյանքում էներգիայի պակասի պահանջմունքներով։
Գործոնները ներառում են տեխնոլոգիայի օգտագործման ավելացում, խորտիկների և կերակուրների մասնաբաժնի մեծացում, երեխաների ֆիզիկական գործունեության նվազում։ Ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ այն երեխաները, ովքեր օգտագործում են էլեկտրոնային սարքեր օրական 3 և ավելի ժամ, ունեին ավելաքաշի ռիսկի 17-44%, կամ գիրության 10-61% աճ։
Մանկական ճարպակալումը տարածված է աֆրիկաամերիկյան և իսպանական համայնքների երեխաների շրջանում։ Դրա պատճառը հիմնականում այն է, որ երեխաները ավելի քիչ ժամանակ են ծախսում տնից դուրս գալու, խաղալու և ակտիվ մնալու համար։


=== Գենետիկա ===
Մանկական ճարպակալումը հաճախ գենետիկական և շրջակա միջավայրի գործոնների միջև փոխազդեցության արդյունք է։ Ախորժակը և նյութափոխանակությունը վերահսկող զանազան գեներում պոլիմորֆիզմները անհատներին նախազգուշացնում են ճարպակալման դեպքում, երբ որ բավարար կալորիաներ կան։ Ավելի քան 200 գեն ազդում է քաշի վրա՝ որոշելով գործունեության մակարդակը, սննդի նախասիրությունները, մարմնի տեսակը և նյութափոխանակությունը։ Ալֆա դիօքսիգենազ FTO ճարպակալման հետ կապված սպիտակուց ունենալը մեծացնում է և' ճարպակալման, և' շաքարախտի հավանականությունը։ 
Որպես այդպիսին, ճարպակալումը մի շարք հազվագյուտ գենետիկ պայմանների հիմնական առանձնահատկությունն է, որոնք հաճախ առկա են մանկական տարիքում․

Պրադեր-Վիլի համախտանիշը, բնութագրվում է հիպերֆագիայի և սննդի նախասիրություններով, ինչը հանգեցնում է տուժածների շրջանում քաշի արագ աճի։
Բարդեթ–Բիդելի համախտանիշ
ՄՈՄՈ համախտանիշ
Լեպտինի ընկալիչների մուտացիաներ
Բնածին լեպտինի անբավարարություն
Մելանոկորտինի ընկալիչների մուտացիաներԵրեխաների մոտ սկիզբ առած ծանր ճարպակալման 7%-ը պարունակում է մեկ տեղաբաշխում։
Ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ երկու գեր ծնողների սերունդների 80%-ը ճարպակալված են։ Ճարպակալման տոկոսը, որը կարող է ժառանգվել գենետիկորեն, տատանվում է 6%-ից մինչև 85%, կախված հետազոտվող բնակչությունից։


=== Ընտանեկան պրակտիկա ===
Վերջին տասնամյակների ընթացքում ընտանեկան պրակտիկան զգալիորեն փոխվել է, և այդպիսի մի շարք գործելակերպներ մեծապես նպաստում են մանկական ճարպակալմանը։

Կրծքով կերակրող մայրերի նվազող թվով ավելի շատ նորածիններ դառնում են ճարպոտ երեխաներ, քանի որ նրանք մեծանում են և փոխարենը սնվում են մանկական կերերով։
Ավելի քիչ երեխաներ են գնում դուրս և զբաղվում ակտիվ խաղերով, քանի որ տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են հեռուստատեսությունն ու տեսախաղերը, երեխաներին պահում են ներսում։
Քայլելու կամ հեծանիվ վարելը փոխարեն դեպի կանգառ կամ ուղղակի դպրոց, ավելի շատ դպրոցական տարիքի երեխաներ իրենց ծնողների ուղեկցությամբ՝ մեքենայով են գնում դպրոց՝ նվազեցնելով ֆիզիկական ակտիվությունը։


=== Սոցիալական քաղաքականություն ===

Տարբեր համայնքներ և երկրներ որդեգրել են բազում սոցիալական պրակտիկա և քաղաքականություն, որոնք կա'մ օգտակար են, կա'մ վնասակար են երեխաների ֆիզիկական առողջության համար։ Այս սոցիալական գործոնները ներառում են. 

դպրոցական լանչերի որակը
դպրոցների շեշտը ֆիզիկական գործունեության վրա
պուրակների, հեծանվային արահետների և մայթերի տարածվածությունը և հասանելիությունը
պետական սուբսիդիաներ եգիպտացորենի յուղի և շաքարի համար
արագ սննդի ռեստորանների և կոնֆետների գովազդ
առողջ և անառողջ սնունդների գները
թարմ, առողջ և մատչելի սնունդների մուտք։


=== Գովազդ ===
Անառողջ մթերքների գովազդումը կապված է երեխաների ճարպակալման մակարդակի հետ։ Որոշ երկրներում քաղցրավենիքի, հացահատիկային և արագ սննդի ռեստորանների գովազդումը երեխաների հեռուստաալիքներով անօրինական է կամ սահմանափակված է։ Լրատվամիջոցները՝ ծնողներին մեղադրում են անառողջ սննդի համար իրենց երեխաների պահանջները զիջելու մեջ։


=== Սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակը ===
Շատ ավելի տարածված է այն երիտասարդների համար, ովքեր ռասայական կամ էթնիկ փոքրամասնության կրողներ են, կամ նրանց համար, ովքեր ավելի ցածր սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակ ունեն, ավելորդ քաշ ունենալ և զբաղվել ավելի քիչ առողջ վարքով և նստակյաց գործողություններով։


== Կանխարգելում ==
Դպրոցները մեծ դեր են խաղում երեխաների գիրությունը կանխելու գործում` ապահովելով ապահով և օժանդակ միջավայր։ Տանը ծնողները կարող են օգնել, որպեսզի իրենց երեխաները ավել քաշ չունենան՝ փոխելով ընտանիքում սննդակարգը և վարժությունների ձևը։ Երեխաների սովորելու լավագույն միջոցը օրինակն է, այնպես որ ծնողները պետք է առաջնորդվեն օրինակով՝ առողջ ապրելակերպ վարելով։ Ճարպակալման փորձարկումները խորհուրդ են տրվում վեց տարեկանից բարձր անձանց մոտ։ Թե՛ ֆիզիկական ակտիվությունը, և թե՛ դիետան կարող են կանխել մոտ 0-ից մինչև 5 տարեկան երեխաների մոտ ճարպակալման ռիսկի նվազեցմանը։ Մինչդեռ, բացառիկ ֆիզիկական ակտիվությունը կարող է նվազեցնել ճարպակալման ռիսկը 6-ից 12 տարեկան երեխաների, և 13-ից 18 տարեկան դեռահասների մոտ։ Երեխաների խնամքի ծառայությունների բարելավմանն ուղղված այնպիսի գործունեությունների իրականացումը, ինչպիսիք են նախադպրոցական հաստատությունները, մանկապարտեզները՝ առողջ սննդի, ֆիզիկական գործունեության և ճարպակալման կանխարգելման վրա, քիչ ազդեցություն է թողնում երեխայի սննդակարգի, ֆիզիկական գործունեության և քաշի կարգավիճակի վրա։


=== Դիետա ===
Սննդառության սովորությունների հետևանքները երեխաների ճարպակալման վրա դժվար է որոշել։ Երեք տարվա պատահականորեն վերահսկվող ուսումնասիրությունների արդյունքնում, 1,704՝ 3-րդ դասարանի երեխաների մոտ, որն ապահովում էր օրական երկու առողջ սնունդ՝ վարժությունների ծրագիր և դիետիկ խորհրդատվություն, չկարողացան ցույց տալ մարմնի ճարպի տոկոսային զգալի նվազում՝ համեմատած վերահսկիչ խմբի հետ։ Դա մասամբ պայմանավորված էր նրանով, որ չնայած երեխաները հավատում էին, որ ավելի քիչ են ուտում, իսկական կալորիականության սպառումն չի նվազել միջամտությամբ։ Միևնույն ժամանակ դիտարկված էներգիայի ծախսերը խմբերի միջև մնացել են նույնը։ Դա տեղի է ունեցել, չնայած ճարպի ընդունումը նվազել է 34%-ից մինչև 27%։ 5106 երեխաների երկրորդ հետազոտությունը ցույց տվեց նման արդյունքներ։ Չնայած երեխաները ուտում էին բարելավված սնունդ, BMI-ի վրա ազդեցություն չի հայտնաբերվել։ Ինչո՞ւ այդ ուսումնասիրությունները չհանգեցրեցին մանկական ճարպակալումը զսպելու ցանկալի հետևանքին։ Փոփոխություններ կատարվել են հիմնականում դպրոցական միջավայրում, մինչդեռ զգացվում է, որ դրանք պետք է տեղի ունենան տանը, համայնքում և դպրոցում միաժամանակ՝ էական ազդեցություն ունենալու համար։
Կալորիականությամբ հարուստ ըմպելիքները և ուտելիքները երեխաների համար մատչելի են։ Շաքարով լցված ըմպելիքների սպառումը կարող է նպաստել մանկական ճարպակալմանը։ 198 ամսվա ընթացքում 548 երեխաների ուսումնասիրության ընթացքում ճարպակալման հավանականությունը ավելացել է 1.6 անգամ` յուրաքանչյուր օրվա ընթացքում սպառվող յուրաքանչյուր լրացուցիչ ըմպելիքի համար։ 
Կալորիականությամբ հարուստ, պատրաստված նախուտեստները հասանելի են շատ վայրերում։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ դպրոցներում անպիտան սննդի մատչելիության աճը կարող է կազմել վերջին տասնամյակում դեռահասների շրջանում միջին BMI-ի աճի բարձրացման մոտ մեկ հինգերորդ մասը։ Արագ սննդի ռեստորաններում ուտելը շատ տարածված է երիտասարդների շրջանում, 7-ից 12-րդ դասարան սովորողների 75%-ը սպառում են արագ սնունդ։ Արագ սնունդը ազդում է նաև մանկական ճարպակալման աճի վրա։ ՄաքԴոնալդսը ունի տասներեք կայքեր, որոնք ամեն ամիս դիտում են 365,000 երեխաներ և 294,000 պատանիներ։ Բացի այդ, արագ սննդի ռեստորանները խաղալիքներ են տալիս երեխաներին՝ դնելով սննդի մեջ, ինչը գրավում է երեխաներին, որպեսզի գնեն արագ սնունդ։ Երեխաների քառասուն տոկոսը խնդրում է իրենց ծնողներին ամեն օր տանել արագ սննդի ռեստորաններ։ Ներառյալ ուսումնասիրությունը, պարզել է, որ դպրոցների մերձակայքում գտնվող արագ սննդի ռեստորանները մեծացնում են ուսանողների՝ բնակչության շրջանում ճարպակալման վտանգը։
Մեկից երկու տարեկան երեխաների մոտ կաթի ամբողջ սպառումը՝ 2%-ը, ոչ մի ազդեցություն չի ունեցել քաշի, հասակի կամ մարմնի ճարպի տոկոսի վրա։ Հետևաբար այս տարիքային խմբի համար խորհուրդ է տրվում օգտագործել կաթ։ Այնուամենայնիվ, պարզվել է, որ կաթնային քաղցրեղենը փոխարինելու միտումը հանգեցնում է ավելորդ քաշի ավելացման։


=== Օրինական ===
Որոշ իրավասու մարմիններ օգտագործում են օրենքներ և կանոնակարգեր՝ երեխաներին և ծնողներին առաջնորդելու ուղղությամբ՝ ավելի առողջ սնունդ ընտրելու հարցում։ Երկու օրինակ է՝ կալորիաների հաշվարկման օրենքները և դպրոցներում զովացուցիչ ըմպելիքներ վաճառող մեքենաների արգելումը։ Միացյալ Թագավորությունում ճարպակալման առողջապահական կազմակերպությունը կոչ է արել, որ պետք է քայլեր ձեռնարկել, որպեսզի նվազեցնեն մանկական գիրությունը, օրինակ, արգելելով գովազդներ՝ անառողջ սնունդի մասին մինչև երեկոյան 9:00։ Քննադատվել է Միացյալ Թագավորության ներկայիս կառավարության ձախողումը՝ սննդի մեջ շաքարի, ճարպի և աղի մեծ պարունակությունը։ Առողջապահության ոլորտի փորձագետները, առողջապահության ոլորտի ընտրության հանձնաժողովը և արշավի մասնակիցները նկարագրեցին պահպանողական պլանները երեխաների ճարպակալման վերաբերյալ՝ որպես «թույլ» և «ջրազերծված»։


=== Ֆիզիկական ակտիվություն ===

Երեխաների ֆիզիկական անգործությունը նույնպես ցույց է տվել, որ լուրջ պատճառ է հանդիսանում, և երեխաները, ովքեր չեն կարողանում կանոնավոր ֆիզիկական գործունեություն ծավալել, ավելի մեծ ճարպակալման վտանգ ունեն։ Հետազոտողները ուսումնասիրել են 133 երեխաների ֆիզիկական ակտիվությունը երեք շաբաթվա ընթացքում՝ օգտագործելով արագացուցիչ, չափելու յուրաքանչյուր երեխայի ֆիզիկական գործունեության մակարդակը։ Նրանք պարզել են, որ ճարպակալած երեխաները 35%-ով ավելի քիչ են մասնակցել դպրոցական ֆիզիկական խաղերին, իսկ հանգստյան օրերին` 65%-ով, համեմատած գեր երեխաների հետ։
6000 մեծահասակների ֆիթնես հետազոտության արդյունքում հետազոտողները պարզել են, որ 14-ից 19 տարեկան հասակում ակտիվ համարվողների 25%-ը նույնպես ակտիվ մեծահասակներ են, համեմատած 14-ից 19 տարեկան անգործության մեջ գտնվողների 2%-ի հետ։ Ֆիզիկապես ոչ ակտիվ մնալը մարմնում թողնում է չօգտագործված էներգիա, որի մեծ մասը պահվում է որպես ճարպ։ Հետազոտողները ուսումնասիրել են 16 տղամարդու 14-օրյա ժամանակահատվածում և նրանց սնունդը ապահովել են ամեն օր պահանջվող էներգիայի 50%-ով ավելի քանակությամբ ճարպեր և ածխաջրեր։ Նրանք հայտնաբերեցին, որ ածխաջրերի գերբեռնվածությունը արտադրում է 75–85% ավելորդ էներգիա, որը պահվում է որպես մարմնի ճարպ և ճարպերի գերբեռնվածություն՝ 90-95% ավելորդ էներգիա ։ 
Շատ երեխաներ չեն կարողանում մարզվել, քանի որ նրանք երկար ժամանակ են անցկացնում նստակյաց գործունեության մեջ, ինչպիսիք են համակարգչի օգտագործումը, վիդեո խաղեր խաղալը կամ հեռուստացույց դիտելը։ Տեխնոլոգիան մեծ գործոն ունի երեխաների ակտիվության վրա ։ Մի պատահական դատավարություն ցույց տվեց, որ կրճատելով հեռուստացույց դիտելը և համակարգչի օգտագործումը կարող է նվազեցնել տարիքային ճշգրտված BMI-ի նվազմանը։
Տեխնոլոգիական գործողությունները մանկական ճարպակալման միակ կենցաղային ազդեցությունները չեն։ Ցածր եկամուտ ունեցող տնային տնտեսությունները կարող են ազդել երեխայի քաշը ստանալու ձգտման վրա։ Ավելի քան երեք շաբաթվա ընթացքում հետազոտողները ուսումնասիրեցին սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի (SES) փոխհարաբերությունները մարմնի կազմի հետ` 194 երեխաների, մոտ 11-12 տարեկան։ Նրանք չափում էին քաշը, հասակը, մաշկի ծայրերը, ֆիզիկական ակտիվությունը, հեռուստացույց դիտելը և սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակը։
Մանկական անգործությունը կապված է Միացյալ Նահանգներում ճարպակալման հետ, ավելի մեծ թվով երեխաներ՝ մեծ քաշ են ունենում ավելի փոքր տարիքում։ 2009 թվականին ուսումնասիրության արդյունքում նախադպրոցական տարիքի սովորողների 89%-ը գտնվել է նստակյաց վիճակում, մինչդեռ նույն ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ նույնիսկ դրսում գտնվելու դեպքում երեխաների 56 տոկոսը դեռ նստակյաց են։


=== Տնային միջավայր ===
Երեխաների սննդի ընտրության վրա ազդում են նաև ընտանեկան սնունդը։ Հետազոտողները տնային տնտեսություններին հարցաթերթիկ են տրամադրել 18,177 երեխաների՝ 11–21 տարեկան հասակում և հայտնաբերել, որ հինգ ծնողներից չորսը թույլ են տալիս իրենց երեխաներին որոշում կայացնել իրենց սննդի վերաբերյալ։ Ավելի քիչ հավանական է հաղորդել կաթնամթերքի անբավարար սպառման մասին։ Մեծ Բրիտանիայում 2010 թվականին հրապարակված հետազոտության արդյունքները ենթադրում են, որ իրենց տատիկների և պապիկների խնամքի տակ մեծացած երեխաները ավելի հավանական է, որ կլինեն գեր։


=== Զարգացման գործոնները ===
Զարգացման տարբեր գործոններ կարող են ազդել ճարպակալման մակարդակի վրա։ Օրինակ, կրծքով կերակրումը կարող է պաշտպանել ճարպակալումից կյանքի հետագա տարիների ընթացքում։ Երեխայի մարմնի աճի օրինաչափությունը կարող է ազդել նիհարելու հակումի վրա։ Հետազոտողները չափել են ստանդարտ շեղումը (SD քաշը և երկարությունը) միավորները՝ 848 նորածինների խմբային ուսումնասիրության։ Նրանք պարզեցին, որ նորածինները, ովքեր 0,67-ից բարձր SD գնահատական ունեին, աճ են արձանագրել (նրանք ավելի քիչ հավանական են, որ ավելորդ քաշ ունեն), համեմատած այն նորածինների հետ, ովքեր ունեն 0,67 SD միավորից ցածր (նրանք ավելի հավանական է, որ նիհարեն)։
Հետազոտողները նաև համատեղ հետազոտություն են կատարել 19397 նորածնի վերաբերյալ, նրանց ծննդյան պահից մինչև յոթ տարեկան և հայտնաբերել են, որ չորս ամսվա ընթացքում ճարպերի քանակը նորածինների մոտ 1.38 անգամ ավելի մեծ են, քան յոթ տարեկան հասակում, համեմատած նորմալ քաշի երեխաների հետ։ Մեկ տարեկան հասակում ճարպերը 1,17 անգամ ավելի են, քան յոթ տարեկանում, համեմատած նորմալ քաշի երեխաների հետ։


=== Բժշկական հիվանդություն ===
Քուշինգի սինդրոմը (մի պայման, որի դեպքում մարմինը պարունակում է ավելցուկային քանակությամբ կորտիզոլ) նույնպես կարող է ազդել երեխաների ճարպակալման վրա։ Հետազոտողները վերլուծել են երկու իզոֆորմ (սպիտակուցներ, որոնք ունեն նույն նպատակը, ինչպես մյուս սպիտակուցները, բայց ծրագրավորված են տարբեր գեներով) 16 մեծահասակների բջիջներում, որովայնի վիրահատություն է անցնում։ Նրանք հայտնաբերեցին, որ իզոֆորմի մեկ տեսակը ստեղծում է օքսո-ռեդուկտազի ակտիվություն (կորտիզոնի փոփոխություն դեպի կորտիզոլ) և այդ ակտիվությունն աճել է 127,5 մմ դեղաչափով 127,5 մգ, երբ մեկ այլ ձև իզոֆորմը բուժվում է կորտիզոլով և ինսուլինով։ Կորտիզոլի և ինսուլինի գործունեությունը հնարավոր է ակտիվացնի Քուշինգի սինդրոմը։
Հիպոթիրեոզն է հորմոնալ պատճառը գիրություն, բայց դա էապես չի ազդում գեր մարդկանց վրա։ Հիպոթիրեոզով վարակված 108 հիվանդների համեմատ` հիպոթիրեոզիզմի 131 գիրությամբ հիվանդների համեմատությամբ, հետազոտողները պարզել են, որ հիպոթիրեոզով հիվանդությամբ տառապողները կալորիականության մասշտաբով ունեն ընդամենը 0,077 միավոր ավելին, քան առանց հիպոթիրեոզիզմի հիվանդները։


=== Հոգեբանական գործոնները ===
Հետազոտողները հետազոտել են 1,520 երեխա՝ 9-10 տարեկան, հայտնաբերել են դրական հարաբերակցություն ճարպակալման և ցածր ինքնագնահատականի միջև։ Նրանք նաև պարզել են, որ ինքնագնահատականի նվազումը հանգեցրել է, որ ճարպոտ երեխաների 19%-ը տխրություն է զգում, նրանց 48%-ը ձանձրանում է, իսկ նրանց 21%-ը նյարդայնանում է։ Համեմատության համար նշենք, որ նորմալ քաշի երեխաների 8%-ը տխուր էր զգում, նրանց 42%-ը ձանձրույթ էր զգում, և նրանց 12%-ը նյարդայնություն էր զգում։
Սթրեսը կարող է ազդել երեխայի ուտելու սովորությունների վրա։ 
Դեպրեսիայի զգացողությունը կարող է առաջացնել երեխայի գերլարում։ Բոլոր ճարպակալած դեռահասներից 8.2%-ը ասել է, որ ընկճված է, համեմատած ոչ ճարպոտ դեռահասների 8,9%-ի հետ։ Սակայն հակադեպրեսանտները, կարծես, շատ քիչ են ազդում մանկական ճարպակալման վրա։ Հետազոտողները տրամադրել են դեպրեսիայի հարցաթերթիկ 487 ավելաքաշ/ճարպակալված սուբյեկտների մոտ և պարզել են, որ ցածր դեպրեսիայի ախտանիշ ունեցողներից 7%-ը օգտագործում են հակադեպրեսանտներ և ունեն միջին BMI գնահատական 44.3-ով, չափավոր դեպրեսիայի ախտանիշ ունեցողների 27%-ը օգտագործում էր հակադեպրեսանտներ և ուներ միջին BMI:
Մի շարք ուսումնասիրություններ ուշադրություն են դարձրել նաև ուշադրությանը-դեֆիցիտի հիպերակտիվության խանգարման (ԱՀՆ) և երեխաների մոտ ճարպակալման միջև։ 2005 թվականին կատարված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ երեխաների ճարպակալման պատճառով հոսպիտալացված երեխաների մի ենթախմբի շրջանակներում 57,7%-ը ունեցել է համախտանիշային ADHD: Այնուամենայնիվ, այս ուսումնասիրությունները որոշեցին, որ երեխաները ավելի շատ աննկատելի տիպի ADHD-ի ցուցումներ են դրսևորում, քան համակցված տիպի ADHD։ Նույն կապը ճարպակալման և ADHD-ի միջև կա նաև մեծահասակների բնակչության շրջանում։ Երեխաներում ADHD-ի և ճարպակալման միջև փոխհարաբերությունների գոյություն ունեցող հիմնական բացատրությունները ներառում են, բայց չեն սահմանափակվում հիպո-դոպամիներգիկ ճանապարհի աննորմալություններով, ADHD-ը` ստեղծելով աննորմալ ուտելու վարք, որը հանգեցնում է ճարպակալման կամ իմպուլսիվության հետ կապված հիվանդությունների։ ԱՀՀ փոխհարաբերությունների վերաբերյալ գրականության համակարգված ուսումնասիրությունը եզրակացրեց, որ բոլոր վերանայված ուսումնասիրությունները հայտնում են, որ ADHD հիվանդները ավելի ծանր էին, քան սպասվում էր։ Այնուամենայնիվ, նույն համակարգված վերանայումն ասում էր նաև, որ այդ կապը սատարող բոլոր ապացույցները դեռևս սահմանափակ են, և հետագա հետազոտությունները դեռ անհրաժեշտ են այս կապի վերաբերյալ ավելին իմանալու համար։ Հաշվի առնելով երեխաների մեջ և՛ ճարպակալման, և՛ ԱՀՀ-ի տարածվածության մակարդակը, երկուսի միջև հնարավոր փոխհարաբերությունները հասկանալը կարևոր է հանրային առողջության համար, մասնավորապես, բուժման և կառավարման տարբերակների ուսումնասիրության ժամանակ։
Երեխաների ճարպակալման հոգեբանական բուժման համար ուղղակի միջամտությունը վերջին տարիներին տարածված է դարձել։ Երեխաների և դեռահասների շրջանում ճարպակալման հոգեբանական բուժման մետա-վերլուծությունը պարզեց, որ ընտանեկան վարքագծային բուժումը (FBT) և ծնողական բուժումը հոգեբանական շրջանակներում հանդիսանում են երեխաների մոտ ճարպակալման բուժման ամենաարդյունավետ պրակտիկան։


== Կառավարում ==
Երեխաների ճարպակալումը բուժվում է դիետիկ փոփոխություններով և ֆիզիկական ակտիվությամբ։ BMI հետևելու և քաշի շուրջ խորհրդատվություն տրամադրելու օգուտը նվազագույն է։


=== Ապրելակերպ ===
Բացառապես կրծքով կերակրումը առաջարկվում է բոլոր նորածինների մեջ` դրա սննդային և այլ օգտակար ազդեցությունների համար։ Ծնողները, ովքեր փոխում են իրենց սերունդների սննդակարգն ու ապրելակերպը` առաջարկելով համապատասխան սննդի բաժիններ, ավելացնելով ֆիզիկական ակտիվությունը և նվազագույն պահելով նստակյաց վարքագիծը, կարող են նաև նվազեցնել երեխաների ճարպակալման մակարդակը։ 
Եթե երեխաները լինեին ավելի շարժունակ և պակաս նստակյաց, գիրության մակարդակը կնվազեր։ Ծնողները պետք է ճանաչեն նշանները և խրախուսեն իրենց երեխաներին լինել ֆիզիկապես ավելի ակտիվ։ Քայլելը կամ հեծանիվ վարելը, փոխարենը՝ օգտագործելու ավտոմոբիլային տրանսպորտը կամ հեռուստացույց դիտելը, կնվազեցնի նստակյաց գործունեությունը։


=== Դեղամիջոցներ ===
Ներկայումս երեխաների մոտ ճարպակալման բուժման համար հաստատված դեղամիջոցներ չկան։ Օրլիսթեյթ և սիբութրամինը կարող է օգտակար լինել չափավոր օգտագործման պարագայում։ Մեթֆորմինը նվազագույն օգտակար է։ Կոխրանի 2016 թվականի ակնարկը եզրակացրեց, որ դեղամիջոցները կարող են փոքր չափով իջեցնել BMI-ն և մարմնի քաշը գեր երեխաների և դեռահասների մոտ։ Այս եզրակացությունը հիմնված էր միայն ցածր որակի ապացույցների վրա։


=== Վիրաբուժություն ===
2015 թվականի դրությամբ չկա լավ ապացույց, որը համեմատում է վիրահատությունը երեխաների հետ ճարպակալման կենսակերպի փոփոխությանը, չնայած կան մի շարք բարձրորակ ուսումնասիրություններ, որոնք հետևում են այս խնդրին։ Բարիաթրիկ վիրաբուժական պրոցեդուրաները ավելի ու ավելի հաճախ են օգտագործվում դեռահասների խիստ ճարպակալմամբ դեռահասների շրջանում` քաշի կորուստը նպաստելու համար։


== Համաճարակաբանություն ==

1980 թվականից 2013 թվականներին երեխաների մոտ ավելաքաշի և ճարպակալման տարածվածությունը աճել է մոտ 50%-ով։ Ներկայումս աշխարհում երեխաների 10%-ի մոտ կա ավելաքաշություն կամ գիրություն։ 2014 թվականին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը ստեղծեց բարձր մակարդակի հանձնաժողով՝ մանկական ճարպակալումը դադարեցնելու համար։
Ամբողջ աշխարհում ավելի քան 42 միլիոն ավելաքաշ երեխաներ ունենալով, աշխարհում երեխաների ճարպակալումը մեծանում է։ 1980 թվականից ի վեր ճարպոտ երեխաների թիվը կրկնապատկվել է Հյուսիսային Ամերիկայի բոլոր երեք երկրներում՝ Մեքսիկայում, ԱՄՆ-ում և Կանադայում։ Չնայած ԱՄՆ-ում մանկական ճարպակալման մակարդակը դադարել է աճել, ներկայիս մակարդակը շարունակում է մնալ բարձր։ 2010 թվականին 6-ից 11 տարեկան երեխաների 32,6 տոկոսը ավելաքաշ էին, իսկ 6-9 տարեկան երեխաների 18 տոկոսը` գեր։

Աշխարհում մինչև 5 տարեկան ավելորդ քաշ ունեցող երեխաների ցուցանիշը՝ 1990 և 2020 թվականների համեմատությամբ
Աղբյուրը՝ ourworldindata.org


=== Կանադա ===
Կանադացի երեխաների շրջանում ավելորդ քաշի և ճարպակալման մակարդակը կտրուկ աճել է։ Տղաների մոտ 1980-ականներին աճել է 11%-ից մինչև 30%:


=== Բրազիլիա ===
Բրազիլացի երեխաների մոտ ավելորդ քաշի և ճարպակալման մակարդակը 1980-ական թվականներից 4%-ից հասավ 14%-ի։ 2007 թվականին երեխաների ճարպակալման գերակշռությունը աղջիկների մոտ 11,1% էր, իսկ տղաների մոտ` 8.2%:


=== Միացյալ Նահանգներ ===
Գիրության շրջանը երեխաների և դեռահասների, Միացյալ Նահանգներում գրեթե եռապատկվել է 1980-ականների սկզբին և 2000 թվականին։ Այն, սակայն էականորեն չի փոխվել մինչև 2000 և 2006 թվականներին։ 2008 թվականին Միացյալ Նահանգներում ավելաքաշ և ճարպոտ երեխաների մակարդակը 32% էր, և դադարել էր աճել։ 2011 թվականին նորածինների և փոքրիկների ազգային համախմբային ուսումնասիրությունը պարզեց, որ ԱՄՆ-ում երեխաների գրեթե մեկ երրորդը ավելորդ քաշ կամ ճարպակալում ունեն 9 ամսական և 2 տարեկան հասակում։ Հետագա ուսումնասիրության ընթացքում նորածինների քաշի կարգավիճակը (առողջ և գեր) խիստ կապված էր նախադպրոցական քաշի կարգավիճակի հետ։


=== Ավստրալիա ===
21-րդ դարի սկզբից Ավստրալիան պարզել է, որ երեխաների ճարպակալման քանակությունը ավելացել է Միացյալ Նահանգների հետ համեմատած։ Ստացված տեղեկատվությունը եզրակացրել է, որ աճը տեղի է ունեցել ցածր սոցիալ-տնտեսական տարածքներում, որտեղ մեղավոր է վատ սնունդը։


== Հետազոտություն ==
Ավստրալիայի Կոլաչ քաղաքում 2-ից 12 տարեկան 1800 երեխաների ուսումնասիրությամբ փորձարկվել է սահմանափակ սննդակարգի ծրագիր (առանց գազավորված ըմպելիքների կամ քաղցրավենիքի) և ֆիզիկական վարժությունների մեծացում։ Միջանկյալ արդյունքները ներառում էին դպրոցական գործունեության ծրագրերից հետո 68% աճ, հեռուստատեսության դիտման 21% իջեցում և միջինում 1 կգ քաշի իջեցում՝ համեմատած կառավարման խմբի հետ։ 
Ամերիկյան ճարպակալման ասոցիացիայի կողմից իրականացված հետազոտությունը, որը վերաբերում է ծնողների վերաբերմունքին իրենց երեխաների քաշի նկատմամբ, ցույց է տվել, որ ծնողների մեծամասնությունը կարծում է, որ տրոհումը չպետք է կրճատվի կամ փոխարինվի։ Գրեթե 30%-ը ասաց, որ մտահոգված է իրենց երեխայի քաշով։ Ծնողների 35%-ը կարծում էին, որ իրենց երեխայի դպրոցը նրանց այնքան էլ չի սովորեցնում մանկական ճարպակալման մասին, իսկ ավելի քան 5%-ը կարծում է, որ մանկական ճարպակալումը ամենամեծ ռիսկն է իրենց երեխայի կյանքի, երկար առողջությունը պահպանելու համար։
Ավելորդ քաշի կամ ճարպոտ երեխաների թվաքանակի աշխարհիկ միտումների վերանայումը հանգել է այն եզրակացության, որ վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում տարածվածությունը աճել է առավել արդյունաբերական երկրներում՝ բացառությամբ Ռուսաստանից և Լեհաստանից, և ցածր եկամուտ ունեցող մի շարք երկրներում, հատկապես քաղաքային տարածքներ։ Գերակշռությունը կրկնապատկվել կամ եռապատկվել է 1970-ականների սկզբից և 1990-ականների վերջին Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Կանադայում, Չիլիում, Ֆինլանդիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Հունաստանում, Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում։ Մինչև 2010 թվականը Հյուսիսային Ամերիկայի և արևելյան Միջերկրածովյան ԱՀԿ շրջաններում երեխաների ավելի քան 40%-ը, Եվրոպայում 38%-ը, արևմտյան Խաղաղ օվկիանոսի 27%-ը և հարավարևելյան Ասիայի 22%-ը կանխատեսվում էր ճարպակալում։ Այնուամենայնիվ, 2006 թվականին Վերանայման նախադիտում էին վերջին տվյալները, որոնք, չնայած դեռ շատ շուտով հաստատ կլինեն, ենթադրում են, որ ԱՄՆ–ում, Մեծ Բրիտանիայում և Շվեդիայում մանկական ճարպակալման աճը կարող է թուլանալ3։
Բրիտանական երկայնական ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ մանկության նկատմամբ սահմանափակված ճարպակալումը նվազագույն ազդեցություն է ունենում մեծահասակների արդյունքների վրա 30 տարեկանում։ 
Տնտեսական հետազոտությունների ազգային բյուրոյի 2017 թվականի Հոդվածում պարզվել է, որ ԱՄՆ-ում մանկական ճարպակալումը բարձրացնում է բժշկական ծախսերը տարեկան 1,354 դոլարով։


== Ծանոթագրություններ ==