Ֆիզիկական գրավչության կարծրատիպ

Ֆիզիկական գրավչության կարծրատիպ, հոգեբանների կողմից նկարագրած միտում, որը ենթադրում է, որ ֆիզիկապես գրավիչ մարդիկ ունեն նաև այլ սոցիալապես ցանկալի անձնային հատկանիշներ: Կարծրատիպավորումը մի գործընթաց է, որի միջոցով եզրակացություններ են արվում այլ մարդկանց մասին՝ հիմնվելով այն կատեգորիաների մասին գիտելիքների վրա, որոնց նրանք պատկանում են։


== Ակնարկ ==
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ արևմտյան մարդիկ ավելի պատրաստակամորեն են լսում և հավատում մարդկանց, ովքեր, ըստ ընդունված չափանիշների, համարվում են գեղագիտական գրավիչ:
Ավելի քիչ ինդիվիդուալ մշակույթներում գեղեցիկ մարդկանց բնորոշ են այն առանձնահատկությունները, որոնք այդ մշակույթները գնահատում են, ինչպիսիք են հոգատարությունը և հավատարմությունը։ Ինչ վերաբերում է Արևելքում գեղեցկության ընկալմանը, Հիլերը և Քիմը հայտնաբերել են, որ Կորեայի համալսարանների ուսանողները գեղեցիկ մարդկանց ավելի հուսալի և հոգատար են համարում: Բայց նրանք չեն կիսում հյուսիսամերիկյան համալսարանների ուսանողների այն հակումները, որոնց համաձայն գեղեցիկ մարդիկ ավելի ինքնավստահ և գերիշխող են, քան ոչ այդքան գրավիչ մարդիկ։ Դա կարելի է տեսնել առասպելներում և հեքիաթներում, ինչպես նաև ֆիլմերի ամբողջ պատմության ընթացքում՝ «լավերը» հիմնականում երիտասարդ և գեղեցիկ են լինում, իսկ «վատերը»՝ տգեղ։ Նախորդ հետազոտությունները ցույց են տվել, որ տեղեկատվության կողմնակալ ընկալումը համապատասխանում է ֆիզիկական գրավչության կարծրատիպին։
Կարծրատիպը հանդես է գալիս որպես ինքնուրույն իրագործվող մարգարեություն, որտեղ գրավիչ մարդկանց ընկալումը, որպես հասարակության ավելի արժեքավոր անդամներ, հանգեցնում է նրանց նախապատվության, դրական արձագանքի և շոշափելի օգուտների: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ գրավչությունը դրականորեն փոխկապակցված է որոշ առանձնահատկությունների հետ, ինչպիսիք են անձնական եկամուտը, սոցիալական հմտությունները և ինքնավստահությունը: Այս կոգնիտիվ խանգարումը կարելի է համարել հալո էֆեկտի հատուկ տեսակ։
Ֆիզիկական գրավչությունը կարող է զգալի ազդեցություն ունենալ այն բանի վրա, թե ինչպես են մարդիկ գնահատվում զբաղվածության կամ սոցիալական հնարավորությունների, բարեկամության, սեռական վարքի և ամուսնության տեսանկյունից: Շատ դեպքերում մարդիկ գրավիչ մարդկանց վերագրում են դրական հատկանիշներ, ինչպիսիք են բարձր ինտելեկտը և ազնվությունը, առանց հասկանալու դա գիտակցաբար: Ֆիզիկապես գրավիչ մարդիկ ավելի դրական և ճշգրիտ են գնահատվում առաջին տպավորությամբ, սակայն ֆիզիկական գրավչության կարծրատիպը հետագայում հանգեցնում է կողմնակալ կարծիքների և որոշումների այն ժամանակ, երբ մարդկանց համեմատում են տարբեր մակարդակների գրավչությամբ:
Փֆայֆերի կողմից անցկացված հետազոտությունը ցույց է տվել ֆիզիկական արտաքինի և աշխատավարձի միջև դրական հարաբերակցություն: Ավելի գրավիչ մարդիկ, միջին հաշվով, ավելի հեշտությամբ են աշխատանք գտնում և ավելի բարձր աշխատավարձ ունեն, քան այլ աշխատողներ: Այս հետազոտության համաձայն, հարցազրուցավարի վարկանիշի գնահատման հետևանքները սովորաբար ավելի մեծ ազդեցություն են ունենում տղամարդկանց վրա, քան կանանց վրա, իսկ ինքնագնահատումը (գրավչությունը) ավելի մեծ ազդեցություն է ունենում կանանց վրա, քան տղամարդկանց: Այնուամենայնիվ, այս ուսումնասիրության մեջ այլ մարդկանց (այս դեպքում հարցազրուցավարի) գնահատականները ավելի մեծ ազդեցություն ունեն, քան ինքնագնահատականը։
Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ուսուցիչները գրավիչ երեխաներին ընկալում են որպես ավելի ինտելեկտուալ, ավելի զբաղված դպրոցում և ավելի հակված հաջողության, քան ոչ գրավիչ երեխաներին: Բացի այդ, այլ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ հաճախորդների ընկալումը սպասարկման ծառայություններից կողմից բարելավվում է ֆիզիկական գրավչության առկայությամբ։
Որոշ դեպքերում ֆիզիկական գրավչությունը տարբերվում է սեռական գրավչությունից. օրինակ, տարբեր պատճառներով մարդիկ կարող են երիտասարդը գրավիչ համարել, սակայն առանց սեռական ներգրավման:
Կանայք, միջին հաշվով, հակված են զգալ ուշադրություն դարձնել այն տղամարդկանց, ովքեր մի փոքր ավելի բարձրահասակ են և ունեն համեմատաբար նեղ իրան և լայն ուսեր։ Տղամարդիկ, ընդհանուր առմամբ, սովորաբար գրավում են կանանց, ովքեր մի փոքր ավելի ցածրահասակ են, ունեն երիտասարդ տեսք և ցույց են տալիս այնպիսի հատկություններ, ինչպիսիք են սիմետրիկ դեմքը, լի կուրծքն ու լի շուրթերը:
Որպես կանոն, ֆիզիկական ներգրավումը կախված է երեք գործոններից․ բոլոր մարդկային մշակույթների համար ընդհանուր ունիվերսալ հասկացություններից, մշակութային և սոցիալական ասպեկտներից և անհատական սուբյեկտիվ նախասիրություններից։ Չնայած երկու սեռերի գեղեցկության մասին ընդունված պատկերացումներին՝ տղամարդիկ հակված են զգալիորեն ավելի բարձր նշանակություն տալ զուգընկերոջ արտաքին տեսքին, քան կանայք։


== Պրեմիում գեղեցկության ֆենոմեն ==
Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ գրավիչ ֆիզիկական արտաքինը նպաստում է այն բանին, որ մարդուն համարեն ավելի լավ, խելացի, հաջող, կարևոր և արժեքավոր․

Աֆեկտի և տրամադրության առումով ֆիզիկապես գրավիչ մարդկանց միավորներն ավելի բարձր են, քան արտաքնապես ավելի քիչ գրավիչ մարդկանց։
Մարդիկ հակված են գրավիչ մարդկանց համարել ավելի խելացի, հաջողակ, ավելի շփվող, ավելի դոմինանտ, սեքսուալ թեժ, հոգեկան առողջ և ավելի բարձր ինքնագնահատականի տեր, քան ֆիզիկապես ոչ այդքան գրավիչ մարդկանց:
Ֆիզիկապես գրավիչ մարդիկ ավելի շփվող են և ավելի քիչ սոցիալապես մտահոգված և միայնակ, քան ֆիզիկապես ոչ այդքան գրավիչ մարդիկ:
Ֆիզիկապես գրավիչ մարդիկ ավելի հայտնի են, քան ոչ այդքան գրավիչ մարդիկ, և մարդիկ ավելի հավանական է համագործակցեն այն մարդկանց հետ, ովքեր ֆիզիկապես գրավիչ են:
Մարդիկ ավելի հավանական է տրամադրեն անձնական տեղեկություններ ֆիզիկապես գրավիչ մարդկանց, քան քան ֆիզիկապես ոչ այդքան գրավիչներին։
Հոգեբանական խանգարումներով ֆիզիկապես ոչ գրավիչ մարդիկ համարվում են ավելի ապականված և ունեն ավելի անբարենպաստ կանխատեսում, քան ֆիզիկապես գրավիչ մարդիկ, որոնք ունեն նույն հոգեբանական խանգարումները:
Ֆիզիկապես գրավիչ մարդը, ամենայն հավանականությամբ, ավելի քիչ մեղավոր կճանաչվի, քան նույն հանցագործության մեջ մեղադրվող ավելի քիչ գրավիչ մարդը:
Ֆիզիկապես ոչ այդքան գրավիչ մարդիկ, որոնք մեղադրվում են սեռական հանցագործությունների մեջ, համարվում են ավելի վտանգավոր, քան նույն հանցագործությունը գործած ֆիզիկապես գրավիչ մարդիկ:
Ֆիզիկապես գրավիչ անձինք, ովքեր մեղավոր են ճանաչվել կոնկրետ հանցագործության համար, ավելի մեծ հավանականությամբ կստանան ավելի առատաձեռն դատավճիռներ, քան պակաս գրավիչ մեղադրյալները:
Մարդիկ ավելի շատ ուշադրություն են դարձնում ֆիզիկապես գրավիչ անծանոթներին, քան ցանկացած սեռի ոչ այդքան գրավիչ անծանոթներին: Օրինակ, մարդիկ խուսափում էին նստել ֆիզիկական այլանդակություններով մարդկանց կողքին։
Դեմքի այլանդակություններով և այլ թերություններով մարդիկ համարվում են ավելի քիչ ցանկալի։ Նույնիսկ նորածինները կարծես նախընտրում են ֆիզիկապես ավելի գրավիչ դեմքերը։


== Թերություններ ==
Գեղեցկության վրա արձագանքը կարող է հանգեցնել միջանձնային լարվածության և վեճի: Օրինակ, մարդիկ կարող են վերագրել նրանց ավելի շատ բացասական և եսակենտրոն հատկություններ նախանձի պատճառով։ Չափազանց գրավիչ անհատները կարող են մերժվել իրենց սեփական սեռի մարդկանց կողմից, որոնք նախանձում են նրանց։ Գրավիչ մարդիկ հաճախ շփոթվում են, թե արդյոք իրենց արտաքինն է գրավում մարդկանց, թե ներքին հատկանիշները: Գրականության վերանայումը ցույց է տալիս, որ գրավիչ տղամարդիկ ունեն շատ ավելի մեծ սոցիալական և տնտեսական օգուտներ, քան գրավիչ կանայք: Գրավիչ կանայք սովորաբար բախվում են թշնամական աշխատանքային միջավայրին կին գործընկերների հետ, եթե միայն գրավիչ կինը ցածր պաշտոն չի զբաղեցնում:


== Ծանոթագրություններ ==


== Նշումներ ==
Իգլի Էլիս Հ․, Էշմոր Ռիչարդ Դ․, Մախիջանի Մոնա Գ․, Լոնգո Լորա Ք․ (1991)։ «Այն ինչ գեղեղիկ է՝ լավ է, սակայն․․․ Մետաանալիտիկ հետազոտություն ֆիզիկական գրավչության կարծրատիպերի ակնարկների վերաբերյալ»։ Psychological Bulletin 110 (1): 109–128։ doi:10.1037/0033-2909.110.1.109 
Ռոուդ Դեբորահ Լ․ (2010)։ Գեղեցկության կախվածությունը. Կյանքի և օրենքի մեջ արտաքին տեսքի անարդարությունը։ Նյու Յորք: Oxford University Press։ ISBN 978-0195372878 
Dion K. K., Փաք Ա․ Վ․ Փ․, Դիոն Ք․ Լ․ (1990)։ «Ֆիզիկական գրավչության կարծրատիպավորում. Սոցիալ-մշակութային հեռանկար»։ Journal of Cross-Cultural Psychology 21 (3): 378–398։ doi:10.1177/0022022190213007 
Միլլեր Արթուր Գ․ (1970)։ «Ֆիզիկական գրավչության դերը տպավորության ձևավորման գործում»։ Psychonomic Science 19 (4): 241–243։ doi:10.3758/BF03328797  
Փարեք Հ․, Քանեքար Ս․ (1994)։ «Ֆիզիկական գրավչության կարծրատիպը սպառողական իրավիճակում»։ The Journal of Social Psychology 134 (3): 297–300։ PMID 8057630։ doi:10.1080/00224545.1994.9711733 
Փֆայֆեր Քրիսթիան (2012)։ «Ֆիզիկական գրավչությունը, զբաղվածությունը և վաստակը»։ Applied Economics Letters 19 (6): 505–510։ doi:10.1080/13504851.2011.587758  
Ռոհներ Ջին Քրիսթոֆ, Ռասմուսեն Անդերս (2012)։ «Ճանաչման կողմնակալ վերաբերմունք և ֆիզիկակական գրավչության կարծրատիպ»։ Scandinavian Journal of Psychology 53 (3): 239–246։ PMID 22416805։ doi:10.1111/j.1467-9450.2012.00939.x