Յանիկուլում

Յանիկուլում (իտալերեն՝ Gianicolo), բլուր Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմի արևմտյան հատվածում։ Երկրորդ ամենաբարձր բլուրն է Մոնտե Մարիոյից հետո։ Յանիկուլումը չի համարվում Հռոմի յոթ բլուրներից, քանի որ գտնվել է հին քաղաքի սահմաններից դուրս և տեղակայված է Տիբեր գետի արևմուտքում։


== Տեսարաններ ==

Յանիկուլումը Հռոմի լավագույն դիրքերից մեկն է, որտեղից կարելի է տեսնել կենտրոնական քաղաքի համայնապատկերը՝ գմբեթներով և զանգակատներով։ Լեռան վրա մյուս տեսարժան վայրը Սան Պիետրո ին Մոնտորիո եկեղեցին է, որը համարվում է Պետրոս առաքյալի խաչելության վայրը։ Բարոկկո ոճով կառուցված դելլ Ակվա Պաոլա շատրվանը նույնպես բլրի վրա է։ Վերջինս կառուցվել է Պողոս V Պապի կողմից XVII դարի վերջում։ Այստեղ են գտնվում նաև մի քանի հետազոտական հաստատություններ, ինչպիսին են Ամերիկյան և Իսպանական ակադեմիաները։ Հռոմի Ամերիկյան համալսարանը, Պապական Ուրբանական համալսարանը, Պապական Հյուսիս Ամերիկյան քոլեջը, «Orto Botanico dell'Università di Roma «La Sapienza»» համալսարանը և Պալացցո Մոնտորիո իսպանական դեսպանատունը նույնպես գտնվում են Յանիկուլում բլրի վրա։
Լանտե ալ Ջիանիկոլո վիլլան նույնպես կարևոր կառույց է։ Այն կառուցվել է (1520-1521 թթ) մաներիստական ճարտարապետ Ջուլիո Ռոմանոյի կողմից։


== Պատմություն ==


=== Պատմություն և դիցաբանություն ===

Յանիկուլումը եղել է Յանուս աստծո պաշտամունքի վայրը։ Նրա դիրքը հարմար վայր էր հանդիսանում գուշակների համար։
Հին հռոմեական դիցաբանության մեջ Յանիկուլումը Յանուս աստծո հիմնադրած քաղաքի անունն էր։ Վերգիլիոսի «Էնեական» էպիկական պոեմում Էվանդեր արքան Էնեային ցույց է տալիս Սատուրնիա և Յանիկուլում քաղաքների ավերակները Կապիտոլիում բլրի վրա։ Սրանով Վերգիլիոսը շեշտադրում է բլրի նշանակությունը՝ որպես Հռոմի հոգևոր կենտրոն։
Ըստ Տիտոս Լիվիոսի, Անկոս Մարկիոս թագավորի կառավարման օրոք Յանիկուլումը ընդգրկված էր Հին Հռոմի մեջ։ Այն ամրացած էր պարսպով և կամրջով, որը կառուցվել էր Տիբեր գետի վրա՝ քաղաքի մնացյալ հատվածը հասանելի դարձնելու համար։
Մ.թ.ա. 508 թվականին Կլուզիում քաղաքի և Հռոմի միջև պատերազմում Լարս Պորսենայի զորքերը գրավում են Յանիկուլումը և պաշարում Հռոմը։


=== Ջրաղացներ ===
Ավրելիանոս կայսեր կառուցած Ավրելիանոսի պատը շարունակվում էր մինչև բլուրը, որտեղ աշխատում էին ջրաղացներ, որոնք քաղաքին ապահովում էին ալյուրով։ Ջրաղացները մատակարարվում էին բլուրն ի վար իջնող ջրուղիներից։ Վերջիններս գործածվում էին նաև 537 թվականին, երբ գոթերը պաշարելով քաղաքը, կտրում են քաղաքի ջրամատակարարումը։ Հետագայում դրանք վերականգնվում են, և հավանաբար գործածվել են մինչև Գրիգոր IV Պապի կառավարման ժամանակաշրջանը (827–844)։


=== XIX դարից մինչ օրս ===

1849 թվականի պաշտպանական մարտերը, որ ընթանում էին Ջուզեպպե Գարիբալդիի և Ֆրանսիական զորքերի միջև, տեղի են ունեցել Յանիկուլում բլրի վրա։ Այստեղ կան մի քանի հուշարձաններ՝ նվիրված Գարիբալդիին և Իտալիայի անկախության համար մղված մարտերում ընկածներին։
Օրական մեկ անգամ, կեսօրին Յանիկուլումից թնդանոթը կրակում էր Տիբերի ուղղությամբ, որպես ժամանակի ազդանշան։ Այս ավանդույթը վերագրվում է 1847 թվականի դեկտեմբերին, երբ թնդանոթը Սուրբ Հրեշտակի ամրոցից ազդանշան էր տալիս շրջակա զանգակատներին, որպեսզի կեսօրին հնչեին զանգերը։ 1904 թվականին, ծիսակարգը տեղափոխվում է Յանիկուլում և շարունակվում մինչև 1939 թվականը։ 1959 թվականի ապրիլի 21-ին, 20 տարի ընդմիջումից հետո վերականգնվում է հանրաճանաչ կոչի ավանդույթը։


== Հուշարձաններ ==
Յանիկուլումի կատարին կանգնեցված է Գարիբալդիի հեծյալ արձանը, որը քանդակագործ Էմիլիո Գալլորիի աշխատանքն է։ Վայրի ընտրությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն գտնվում է Դորիա Պամֆիլի վիլլայում, որտեղ Գարիբալդին 1849 թվականի ապրիլին կազմակերպում է Հռոմեական Հանրապետության պաշտպանությունը։
Բլրի վրա կան բազմաթիվ նշանավոր իտալացիների արձաններ և հուշարձաններ։ 2011 թվականին տեղեկագիրք է հրատարակվում տեղի «Ամիլկարե Չիպրիանի ասոցացիայի» կողմից, որում այս հուշարձանների լայնածավալ վերականգնումից հետո, թվարկում է ընդհանուր առմամբ 84 կիսանդրի բլրի վրա։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
The Janiculum at Lacus Curtius
Roman Bookshelf – The Pauline Fountain (Janiculum) – views from the 18th and 19th century
Recent excavations of the mills
Passegiata del Gianicolo (in Italian)