Մարիա Մեդիչի

Մարիա Մեդիչի (իտալերեն՝  Maria de Medici, ֆր.՝  Marie de Médicis ապրիլի 26, 1575(1575-04-26), Ֆլորենցիա - հուլիսի 3, 1642(1642-07-03), Քյոլն, Կուրրեյնի շրջան, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն), Ֆրանսիայի թագուհին։
Հենրի IV Բուրբոնի երկրորդ կինը, Լյուդովիկոս XIII մայրը։


== Կենսագրություն ==


=== Մանկություն ===
Մարիա Մեդիչին ծնվել է 1575 թվականի ապրիլի 26-ին Ֆլորենցիայում։ Տոսկանայի Մեծ դուքս Ֆրանչեսկո I-ի և նրա առաջին կնոջ՝ Յոհաննա Ավստրիացու դուստրն է, մայրական կողմից Իզաբելլա I-ի ծոռի ծոռը և Հռոմի Սրբազան կայսրության կայսր՝ Կառլոս V ազգականը։ 

Երբ Մարիան երկու տարեկան էր, դժբախտ պատահարի արդյունքում մահացավ նրա մայրը, իսկ հայրը ամուսնացավ իր երկարամյա սիրուհու՝ Բյանկա Կապելլոյի հետ՝ խորամանկ և իշխանավոր մի կին, ով տոսկանյան ամրոցում ստացել էր «կախարդուհի» մականունը։ Մարիա Մեդիչիի միակ ընկերուհին նրա սպասուհի և կաթնաքույր Լեոնորա Դորի Գալիհայն էր, չնայած սոցիալական կարգավիճակի և ծագման տարբերությանը (մոտ 1571-1617 թվականներ)։


== Ֆրանսիայի թագուհի ==
1599 թվականին ֆրանսիական թագավոր Հենրի 4-րդ Ֆրանսիացին անզավակ Մարգարիտա դե Վալուայի հետ ամուսնության խզումից և իր սիրուհու՝ Գաբրիել դ’Էստրեյի մահից հետո, ում հետ նա ուզում էր ամուսնանալ, բանակցություններ է սկսում Ֆերդինանդ Մեդիչիի ներկայացուցչի հետ նրա զարմուհու՝ Մարիա Մեդիչիի  հետ հնարավոր ամուսնության համար, ով այդ ժամանակ քսանչորս տարեկան էր։ Երկար բանակցություններից հետո, որը ավարտին հասավ 1600 թվականի մարտին երկու կողմերը համաձայնության եկան, Ֆերդինանդ I-ը վեց հարյուր կռոն օժիտ տվեց, այդպիսով Մարիա Մեդիչին բերեց իր ամուսնուն Ֆրանսիայի պատմության մեջ ամենամեծ օժիտը։ Հոկտեմբերին Ֆլորենցիայի Պիտտի ապարանքում տեղի ունեցավ պսակադրությունը, որին ներկա չէր փեսան, ըստ հավատարմագրի, երբ արքայադուստրը ժամանեց Ֆրանսիա, Լիոնում տեղի ունեցավ հարսանիքը։ Իսկ ինը ամիս անց 1601 թ սեպտեմբերի 27-ին Մարիա Մեդիչին ունեցավ իր առաջնեկին՝ Ֆրանսիայի ապագա թագավոր Լյուդովիկոս 13-րդին։ Նա ունեցավ ևս հինգ երեխա՝ երկու որդի և երեք դուստր։ Նրա երկրորդ տղան՝ Նիկոլասը մահացավ վաղ հասակում (1607-1611)։ 

Մարիան հմայիչ կին էր, սակայն իր իշխող բնավորությամբ և մշտական խանդի տեսարաններով վանում էր ամուսնուն։ Հենրի 4-րդին հատկապես դուր չէր գալիս Ֆրանսիա ժամանած պալատական տիկին Լեոնորա Գալիգեյի և նրա ամուսին՝ Կոնչինիի (ով Մեդիչիի սիրելին էր) ազդեցությունը թագուհու վրա։ Լեոնորան մեծ ազդեցություն ուներ թագուհու վրա, ինչը շատերը վերագրում էին կախարդախարդանքին. նա իր ամուսնու հետ միասին մեծ թագուհու այդ վերաբերմունքի հաշվին մեծ կարողություն կուտակեցին։
Երբ 1610 թվականին Հենրի 4-րդը բողոքականներին աջակցելու համար (ովքեր ցանկանում էին զավթել Մարիա Մեդիչիի իշխանությունը), զորքի հետ  ցանկանում էր ուղևորվել Գերմանիա, իշխանության ձգտող Մարիա Մեդիչին (վերջինիս չէր գոհացնում թագուհի լինելը և ցանկանում էր կառավարել երկիրը ինքնուրույն) համոզում է Հենրի թագավորին Սեն-Դենիում իրեն թագադրել։ Հաջորդ օրը, մայիսի 14-ին, թագավորը սպանվեց Ռավալյակի կողմից։ Այդ սպանությանը Մարիա Մեդիչիի մեղսակից լինելու մասին կասկածները այդպես էլ մնացին չհերքված։
Նա դժվարին հանգամանքներում ստանձնեց իր անչափահաս որդու՝ Լյուդովիկոս XIII-ի ռեգենտությունը։ Ազնվականության վերին խավը դժգոհ էր նրանից, և Մարիան սկսեց հենվել կղերական և իսպանական կուսակցությունների վրա։ Նրա գլխավոր խորհրդականները դարձան իսպանական և հռոմեական բանագնացները, ինչպես նաև Կոնչինին, ում 1614 թվականին թագուհին շնորհել է մարքիզ դ’ Անկր տիտղոսը։ Մարիա Մեդիչիի թագավորության ընթացքում իշանական ընտանիքները բազմիցս ապստամբություն են բարձրացրել։ Դրանք ճնշել Մարիային հաջողվել է միայն մեծ ջանքերի և կորուստների գնով։

1614 թվականին երիտասարդ թագավորին չափահաս հայտարարելուց հետո, Մարիան շարունակեց իր ձեռքում պահել իշխանությունը, մինչև Լյուդովիկոսը, Ալբերտ դե Լյուինի դրդումով, պատվիրեց սպանել Կոնչինիին (1617 թվական), իսկ մորը հեռացրել Բլոիս, ինչը ի կատար է ածվեց։ Մայր-թագուհուց հետո աքսորվեց նաև նրա խորհրդատուն՝ ապագա կարդինալ Ռիշելյեն։


== Կյանքի վերջին տարիներ ==
1619 թվականին փետրվարին Մարիան փախավ Անգուլեմ, հաշտվեց որդու հետ, իսկ Լյուինի մահից հետո (1621 թվական) վերադարձավ Փարիզ, որտեղ նորից գլխավորեց պետական խորհուրդը։ Իր ազդեցությունն ամրապնդելու համար նա իր խորհրդատու Ռիշելյեին հնարավորություն տվեց դառնալ Ֆրանսիայի կարդինալ և առաջին նախարար, բայց շատ չանցած նրան սկսեց հեռու պահել պետական գործերից։ Նա իզուր ջանքեր էր գործադրում։ 1630 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ «խաբվածների օրը» նա վերջնականապես ճանաչեց իր պարտությունը Ռիշելիեից, իսկ 1631 թվականին հեռացավ Բրյուսել։ Ռիշելյեի պահանջով Բրյուսելից վտարվելով (1638), Մեդիչին տեղափոխվեց Ամստերդամ, որտեղ նրան ընդունեցին մեծ հանդիսությամբ, իսկ հետո տեղափոխվեց Քյոլն, որտեղ մահացավ Ռուբենսի տանը՝ աղքատության և միայնության մեջ, 1642 թվականի հուլիսի 3-ին։


== Հետաքրքիր փաստեր ==

Մարիա Մեդիչիի բնավորության նկարագրություններում հաճախ կարելի է հանդիպել իր թութակի նկատմամբ նրա սիրո մասին հիշատակումներին, որին նա պահել է մինչև կյանքի վերջը։ Մահից առաջ մայր-թագուհին իր սիրելիին կտակել է կարդինալ Ռիշելյեին։
Փարիզը պարտական է Մարիա Մեդիչիին՝ Լյուքսեմբուրգյան պալատի համար,  Cours la Reine ծառուղով, լավ ջրատարներով և Լուվրում Ռուբենսի այլաբանական պատկերների հավաքածուով։


== Ամուսնություն և ժառանգներ ==
1600 թ. դեկտեմբերի 17-ից Հենրի IV կինը։ Ամուսնության ընթացքում ծնվել են վեց երեխաներ։

Լյուդովիկոս (1601-1643 թթ.), Ֆրանսիայի ապագա թագավոր՝ Լյուդովիկոս XIII,
Իզաբելլա (1602—1644 թթ.), Իսպանիայի և Պորտուգալիայի թագուհի, Ֆիլիպ IV կինը,
Քրիստինա (1606—1663 թթ.), Սավոյաի դքսուհի, Կիպրոսի և Երուսաղեմի անվանական թագուհի
Նիկոլյա (1607—1611 թթ.), մահացել է վաղ հասակում,
Գաստոն Օռլեանցի (1608—1660 թթ.), Օռլեանի դուքս, Շարտրի և Բլորիսի կոմս,
Հենրիետա Մարիա (1609—1669 թթ.), Չարլզ I Ստյուարտի կինը, Չարլզ II մայրը։


== Կինեմատոգրաֆ ==
Լիզ Դելամար` «Կապիտան» ֆիլմում (Ֆրանսիա 1960 թ.)
Մարիա Վիմմեր, «Ռիշելյե»` վեց սերիանոց հեռուստատեսային ֆիլմում։


== Ծագումնաբանություն ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
d’Estrées, «Mémoires d’Etat sous la régence de Marie de Médicis» (П., 1666);
Ponchartrain, «Mémoires concernant les affaires de France sous la régence de Marie de Médicis» (Гаага, 1720);
miss Pardoe, «The life of Mary de Medicis» (Л., 1852);
Perrens, «Les mariages espagnols sous Henri IV et la régence de Marie de Médicis» (П., 1869);
Perrens, «L’Eglise et l'état en France sous le règne d’Henri IV etc.» (П., 1872).
Э.Фисэль. Жизнь Марии Медичи. М.: Эксмо, 2012. — 304 с. — Серия «Исторические портреты», 5 000 экз., ISBN 978-5-699-51430-4
Мария Медичи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.


== Արտաքին հղումներ ==
Наталья Басовская, Алексей Венедиктов. Мария Медичи - Королева Франции: затерянная среди «звёзд эпохи». Всё так. Эхо Москвы (13 декабря 2014). Проверено 23 декабря 2014.