Արիզոնյան երազանք

«Արիզոնյան երազանք («Արիզոնի երազ», անգլ.՝ Arizona Dream), ռեժիսոր Էմիր Կուստուրիցայի առաջին անգլալեզու ֆիլմը, որը նկարահանվել է Հոլիվուդում ամերիկացի դերասանների մասնակցությամբ։ Արժանացել է Բեռլինի կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակին։


== Սյուժե ==
Ակսելն աշխատում է Նյու Յորքի ձկնային ռեսուրսների նախարարությունում։ Նրա զարմիկ Փոլը գալիս է Արիզոնայից, որպեսզի Ակսելին տանի հորեղբայր Լեոյի հարսանիքին։ Չնայած Ակսելը չի ուզում գնալ, Փոլին հաջողվում է խմեցնել նրան և տանել հայրենիք։ 
Հորեղբայր Լեոն ուզում է, որ Ակսելը շարունակի կադիլակների վաճառքի ժառանգական բիզնեսը։ Ակսելն սկզբում ուզում է վերադառնալ Նյու Յորք, բայց, պարտք զգալով հորեղբոր առաջ, որը ծնողների ողբերգական մահից հետո դաստիարակել էր իրեն, մնում է։
Խանութում աշխատելու ժամանակ Ակսելը Փոլի միջոցով ծանոթանում է քառասունամյա այրի Էլենի և նրա խորթ աղջիկ Գրեյսի հետ։ Խոսակցության ժամանակ Գրեյսը խոստովանում է Ակսելին, որ իր գլխում միշտ ինքնասպանության մասին մտքեր են հայտնվում, և որ իրեն վախեցնում է նրա՝ Էլենի հետ աճող նմանությունը։ Ակսելը Փոլի հետ հյուր է գնում Էլենին և դառնում է խորթ մոր և աղջկա վեճի ականատեսը։ Շուտով Ակսելի ու Էլենի միջև սկսվում են ռոմանտիկ փոխհարաբերություններ։ Որպեսզի իրականցնի Էլենի երազանքը, Ակսելը փորձում է աերոպլան կառուցել, բայց ամեն երեկո Գրեյսը ջարդում է ինքնառիթը, ինչը վրդովեցնում է Ակսելին։ Էլենի տուն են գալիս Փոլը և հորեղբայր Լեոն, նրանք փորձում են համոզել Ակսելին վերադառնալ։
Ակսելը օդանավարանում նկատում է հին ատրճանակ։ Աերոպլանի առաջին իսկ հաջողված թռիչքն աղետով է վերջանում․ Ակսելը և Էլենը բախվում են ծառին։ Ակսելը հիշում է «մի ռուսի» խոսքերը պատից կախված զենքի մասին և որոշում է, որ ատրճանակը պետք է կրակի։ Նա թաքուն մտնում է Գրեյսի ննջասենյակ և ատրճանակը դնում նրա ճակատին։ Գրեյսն արթնանում է և առաջարկում նրան ռուսական ռուլետկա խաղալ։
Փոլը գնում է դերասանական փորձերի, որտեղ կրկնում է Ալֆրեդ Հիչքոքի «Դեպի հյուսիս հյուսիս-արևմուտքով» ֆիլմից ցածր թռչող ինքնաթիռով տեսարանը։ Փոլի ելույթից հետո հայտնվում է հորեղբայր Լեոյի հարսնացուն և տեղեկացնում, որ հորեղբայրն իրեն վատ է զգում։ Ակսելն ուղեկցում է հորեղբորը շտապ օգնության կառքում։ Ճանապարհին հորեղբայրը մահանում է։
Մի քանի շաբաթ հետո Ակսելը վերադառնում է Էլենի մոտ։ Հանդիպումն ուղեկցվում է վեճով և հարաբերությունների պարզաբանմամբ։ Գալիս է Էլենի ծննդյան օրը։ Գրեյսը նրան աերոպլան է նվիրում։ Գրեյսը և Ակսելը տանիքում լուսավորություն կախելիս հասկանում են, որ նրանց միջև զգացմունքներ են առաջացել։
Երեկոյան տոնակատարություն է տեղի ունենում։ Գրեյսի հետ բարձրանալով նրա սենյակ՝ Ակսելն առաջարկում է փախչել։ Գրեյսը համաձայնվում է դա ավելի ուշ անել՝ պնդելով, որ ինքն անավարտ գործեր ունի։
Գրեյսը, Փոլը, Ակսելը և Էլենը նստած են հյուրասենյակում և երգում են հրավիրված մեքսիկացիների երգը։ Աստիճանաբար բոլորը ցրվում են, Փոլը մնում է հյուրասենյակում և դիտում է «Կնքահայրը»։ Գրեյսn իր սենյակում հագնում է սպիտակ զգեստ, վերցնում է ատրճանակը և դուրս գալիս փողոց։ Պատուհանից նրան նկատում են Ակսելն ու Էլենը և վազում նրա հետևից, բայց չեն հասցնում․ Գրեյսն ատրճանակը դնում է բերանի մեջ և կրակում։ 
Մի որոշ ժամանակ է անցնում։ Ակսելը մտնում է իր հորեղբոր լքված խանութ։ Կադրի հետևում նրա ձայնն ասում է, որ նա ոչինչ չգիտի կյանքի մասին, և նրան կյանքը դուր է գալիս։
Գոյություն ունի նաև ալտերնատիվ վերջաբան, որը թողարկվել է ֆիլմի լրացուցիչ նյութերի հետ․ Ակսելն ամուսնանում է Միլիի հետ։ Հորեղբորից ժառանգություն է ստանում «Կադիլակների» վաճառքի սրահը, բայց Ակսելն այնտեղ փոքր եվրոպական մեքենաներ է վաճառում։ Փոլը նկարահանվում է ֆիլմում և դառնում հայտնի աստղ։ Ակսելի հարսանիքի ժամանակ նա ինքնագրեր է բաժանում։


=== Հերոսների երազանքներ ===
Հերոսներից յուրաքանչյուրն ինչ-որ բանի մասին է երազում․

Փոլը երազնում է դառնալ հայտնի դերասան և բառացի կրկնում է կուլտային ֆիլմերի տեսարաններն ու երկխոսությունները։
Էլենը երազում է ինքնաթիռ կառուցել և Պապուա Նոր Գվինեա թռչել։
Գրեյսը երազում է կրիա դառնալ և ապրել հավերժ։
Հորեղբայր Լեոյի հայրը երազում է մինչև լուսին հասնող կադիլակների աստիճաններ կառուցել։


== Դերերում ==


== Մրցանակներ և անվանակարգեր ==
1193 - Բեռլինի կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակ («Արծաթե արջ») և Ոսկե արջ անվանակարգի մրցանակ
1993 - Մանակի եղբայրների անվան կինոփոռատոնի «Ոսկե տեսախցիկ 300» մրցանակ, որը տրվել է Վիլկո Ֆիլաչին
1994 - Վարշավայի կինոփառատոնում հանդիսատեսի մրցանակ


== Փաստեր ==
Կինոթատրոնում «Կատաղած ցուլ» ֆիլմը դիտելիս Փոլը թվարկում է մի քանի դերասան, որոնց թվում էին Մառլոն Բրանդոն, Ալ Պաչինոն, Ռոբերտ դե Նիրոն և Ջոնի Դեփը։
Ֆիլմում մի քանի անգամ մեջբերվում են Ալֆրեդ Հոչկոկի «Դեպի հյուսիս հյուսիս-արևմուտքով» ֆիլմի հայտնի տեսարանը, ինչպես նաև «Կնքահայրը» ֆիլմի առաջին և երկրորդ մասերից երկխոսություններ։ Ֆիլմի սկզբում մեջբերվում է հայտնի «Նանուկը հյուսիսից» փաստագրական ֆիլմը։
Գլխավոր հերոսի անունը վերցված է «Guns N' Roses» խմբի մենակատարի անունից, իսկ ազգանունը՝ «Deep Purple» խմբի կիթառահարի ազգանունից։
Կուստուրիցան մոնտաժել է ֆիլմը մի քանի տարի։ Արդյունքում, չնայած Բեռլինյան կինոփառատոնի «Արծաթե արջին», ֆիլմի վաճառքը ձախողվել է։ Ֆրանսիացի պրոդյուսերները, ովքեր շատ ուժ, փող ու ժամանակ էին ծախսել, Կուստուրիցայի և հոլիվուդյան աստղերի համատեղ աշխատանքի գաղափարը համարել են ձախողված։
«This is a film» և «In the Deathcar» երգերի երաժշտությունները Էնրիկո Մասիասի «Solenzara» երգի մեջբերումներ են։
«Gypsy Reggae» ստեղծագործության մեջ մեջբերվում է Ջեյմս Տորնտոնի «The Streets of Cairo» երգը։


== Սաունդթրեք ==
Գորան Բրեգովիչ և Իգի Փոփ - In the Deathcar
Գորան Բրեգովիչ - Dreams
Գորան Բրեգովիչ - Old Home Movie
Գորան Բրեգովիչ և Իգի Փոփ - TV Screen
Գորան Բրեգովիչ - 7/8 & 11/8
Գորան Բրեգովիչ և Իգի Փոփ - Get the Money
Գորան Բրեգովիչ - Gunpowder
Գորան Բրեգովիչ - Gypsy Reggae
Գորան Բրեգովիչ - Death
Գորան Բրեգովիչ և Իգի Փոփ - This Is a Film
Ջոնի Դեփ - American Dreamers - Old Home Movie


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Արիզոնյան երազանք»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
«Արիզոնյան երազանք»(անգլ.) ֆիլմը Allmovie կայքում: