Սպիտակ նյութ

Սպիտակ նյութ,  դրանք կենտրոնական նյարդային համակարգի այն մասերն են, որոնք հիմնականում կազմված են միելինապատ աքսոններից։ Նրանց անվանում են նաև հաղորդչական ուղիներ։ Սպիտակ նյութը հաղորդում է գործողության պոտենցիալները նյարդային համակարգում, և իրար է կապում նյարդային համակարգի տարբեր հատվածներ։
Սպիտակ նյութը այդպես է կոչվել իր համեմատաբար ավելի բաց երանգ ունենալու շնորհիվ, ինչը միելինի բարձր պարունակության արդյունք է։ Նոր կտրված ուղեղի հյուսվածքը ունի վարդագույն երանգ, ինչը մազանոթների վնասվելու պատճառով է լինում։ Սպիտակ երանգ ստանում է ֆորմալդեհիդի մեջ պահպանման ժամանակ։


== Կառուցվածք ==


=== Սպիտակ նյութ ===

Սպիտակ նյութը կազմված է խրձերից, որոնք միացնում են իրար ուղեղի գորշ նյութի (նեյրոններ պարունակող) տարբեր մասեր, և փոխանցում են նյարդային ազդակ։ Միելինը գործում է որպես մեկուսիչ, ինչի շնորհիվ աքսոնով փոխանցվող էլեկտրական ազդակի արագությունը մեծանում է։


=== Գորշ նյութ ===
Ուղեղի մյուս կարևոր բաղկացուցիչը դա գորշ նյութն է (իրականում ունի վարդագույն երանգ մազանոթների պատճառով), որը կազմված է նեյրոններից։ Սև նյութը դա ուղեղում հայտնաբերված երրորդ գունավորված բաղկացուցիչն է, որը ունի սև գույն մելանինի բարձր քանակ պարունակող դոֆամինէրգիկ բջիջների պատճառով։ Մանրադիտակի տակ դիտելուց սպիտակ նյութը երբեմն կարող է երևալ ավելի մուգ, քան գորշ նյութը՝ ներկման եղանակի հետ կապված։ Սպիտակ նյութը չի պարունակում նեյրոնների մարմիններ, դենդրիտներ, կարճ աքսոններ, որոնք հայտնաբերվում են գորշ նյութի կազմում։


=== Տեղակայում ===
Սպիտակ նյութը կազմում է ուղեղի խորանիստ հատվածների մեծ մասը, և ողնուղեղի մակերեսային մասերը։ Գորշ նյութի կուտակումները սփռված են սպիտակ նյութի մեջ։ Դրանցից են՝ հիմնային կորիզները (պոչավոր կորիզ, կճեպ, դժգույն կորիզ, սև նյութ, սուբթալամիկ կորիզ) և ուղեղի ցողունի կորիզները (կարմիր կորիզ, գանգուղեղային նյարդերի կորիզներ)։
Ուղեղիկը ունի ուղեղին նման կառուցվածք, մակերեսայնորեն դասավորված գորշ նյութի շերտով, խորանիստ սպիտակ նյութով և սպիտակ նյութի մեջ գտնվող գորշ նյութի կուտակումներով, որոնցից են՝ ատամնավոր կորիզը, գնդաձև կորիզը, խցանանման կորիզը և վրանաձև կորիզը։ Հեղուկով լցված փորոքները (Կողմնային փորոքներ, երրորդ փորոք, չորրորդ փորոք) նույնպես գտնվում են սպիտակ նյութի խորքում։


=== Միելինապատ աքսոնների երկարություն ===
Տղամարդիկ ունեն ավելի շատ սպիտակ նյութ քան թե կանայք։ 20 տարեկանում միելինապատ աքսոնների երկարությունը 176,000կմ է տղամարդկանց մոտ, և 149,000կմ կանանց մոտ։ Տարիքի հետ սպիտակ նյութի գումարային երկարությունը պակասում է։ 80 տարեկան տղամարդու մոտ այն կազմում է 97,200կմ և 82,000կմ կնոջ մոտ։ Քանակի պակասելը հիմնականում պայմանավորված է բարակ թելերի կորստով։


== Ֆունկցիա ==
Սպիտակ նյութը հյուսվածք է, որը հաղորդում է տեղեկություն գորշ նյութի տարբեր մասերի միջև։ Սպիտակ նյութը այդ գույնի է միելինի պարունակության պատճառով, որը պատում է աքսոնները։ Միելինը հայտնաբերվում է համարյա թե բոլոր երկար նյարդաթելերում և գործում է որպես էլէկտրական մեկուսիչ։ Դա շատ կարևոր է, որովհետև թույլ է տալիս տեղեկատվությանը արագ հաղորդվել։
Գորշ նյութը հասունանում է 20 տարեկանում, իսկ սպիտակ նյութը շարունակում է աճել մինչև միջին տարիքը։


== Կլինիկական նշանակություն ==
Ցրված սկլերոզը սպիտակ նյութը ախտահարող ամենահաճախ հանդիպող հիվանդությունն է։ Այդ հիվանդության ժամանակ աքսոնները շրջապատող միելինը քայքայվում է բորբոքման արդյունքում։
Ալկոհոլի օգտագործման հետ կապված հիվանդությունների ժամանակ սպիտակ նյութի քանակը պակասում է։ Կենդանիների վրա կատարված փորձերը ցույց են տալիս, որ ալկոհոլի օգտագործումը պակասեցնում է սպիտակ նյութի քանակը օլիգոդենդրոցիտների վնասման պատճառով։ Օլիգոդենդրոցիտները պատում են աքսոնները և պարունակում են միելին։
Սպիտակ նյութում դիտվող ամիլոիդների կուտակումը կապված է Ալցհեյմերի հիվանդության և այլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների հետ։ Սպիտակ նյութի վնասումները հիմնականում դարձելի են, բայց գորշ նյութի վնասումները հաճախ լինում են անդարձելի։


== Պատկերում ==


== Ծանոթագրություններ ==