Եվսեյ Մոիսեենկո

Եվսեյ Եվսեևիչ Մոիսեենկո (ռուս.՝ Евсей Евсеевич Моисеенко, օգոստոսի 15 (28), 1916 կամ օգոստոսի 28, 1916(1916-08-28), Uvaravičy, Գոմելի գավառ, Մոգիլյովյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 29, 1988(1988-11-29), Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային, բելառուս և ռուս նկարիչ, գրաֆիկ, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1970)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1986)։ Լենինյան մրցանակի (1974) և ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի (1983) դափնեկիր։


== Կենսագրություն և ստեղծագործություն ==
Եվսեյ Մոիսեենկոն ծնվել է 1916 թվականի օգոստոսի 15 (28)-ին Ուվարովիչի բնակավայրում (ներկայում՝ գյուղ Բելառուսի Գոմելի մարզի Բուդա-Կոշելյովսկի շրջանում)։
7-րդ դասարանն ավարտելուց հետո մեկնել է Մոսկվա, որտեղ 1931 թվականին ընդունվել է Մ. Կալինինի անվան գեղարվեստաարդյունաբերական ուսումնարան՝ մետաղի վրա փորագրման և պապիե-մաշեի բաժին։ 1931-1935 թվականներին սովորել է այս ուսումնարանում՝ Բ. Լանգի, Ֆիլիմոնովի, Նիկոլաևի մոտ։ Ավարտել է ուսումնարանի պապիե-մաշեի փորագրման բաժինը։ Դիպլոմային աշխատանք եղել է «Չապաև» թղթապանակ-հասցեն։
1935 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտ։ Մանկավարժների թվում եղել են Ի. Բրոդսկին և Վ. Յակովլևը։ Նկարչի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Ա. Օսերկինը, որի արվեստանոցում նա սովորել է։
Կրթությունն ընդհատել է պատերազմը։ 1941 թվականի հուլիսի 5-ին կամավոր միացել է ժողովրդական աշխարհազորայիններին։ Լենինգրադի մատույցներում իր զորամասի հետ հայտնվել է շրջափակման մեջ և գերի ընկել ֆաշիստների մոտ։ Մինչև 1945 թվականի ապրիլը գտնվել է Ալտենգրաբովի համակենտրոնացման ճամբարում։ Երբ բանտարկյալներն ազատ են արձակվել դաշնակից զորքերի կողմից, Մոիսեենկոյին ուղարկել են հայրենիք։ Պատերազմն ավարտել է 3-րդ գվարդիական հեծելազորային կորպուսում։
Զորացրվելուց հետո՝ 1945 թվականին, վերադարձել է ինստիտուտ և 1947 թվականին ավարտել այն Ա․ Օսմյորկինի արվեստանոցում՝ ստանալով նկարչի որակավորում։ Դիպլոմային աշխատանք եղել է «Գեներալ Դովատոր» նկարը։
Եվսեյ Մոիսեենկոն եղել է բնանկարի, նատյուրմորտի վարպետ։ Նկարչին ճանաչում են բերել հաստոցային նկարները քաղաքացիական և Հայրենական մեծ պատերազմների թեմաներով, այդ թվում՝ «Կարմիրները եկան» (1961), «Մայրեր, քույրեր» (1967), «Կեռաս» (1969), «Հաղթանակ» (1972), «Մայիսի 9» (1975)։ Այդ աշխատանքներում նա փիլիսոփայորեն վերաիմաստավորում է պատերազմի թեման։
«Առաջին հեծյալ», «Կարմիրները եկան, «Լրաբերներ», «Կեռաս» կտավների համար արժանացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարչի (1970) կոչման։
1970-1980-ական թվականներին թեմատիկ գեղանկարչության հետ մեկտեղ հանդես է եկել որպես տաղանդավոր դիմանկարիչ։ 
Կյանքի վերջին տարիներին անդրադարձել է ավետարանական սյուժեներին («Խաչելություն», 1988)։
1958 թվականից մինչև կյանքի վերջ ղեկավարել է անհատական արվեստանոց Ի․ Ե․ Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում։ Դաստիարակել է նկարիչների մի քանի սերունդ։ 1963 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում. 
Նկարչի ոճին հատուկ են սուր գրաֆիկականությունը, երբեմն հասնելով էքսպրեսիայի վրձնով ազատ աշխատանքի հետ համատեղ, արվեստանոցային կոմպոզիցիան, վառ, մաքուր գույները։
ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս է (1973, թղթակից անդամ՝ 1962): ԽՍՀՄ Նկարիչների միության (1947), Նկարիչների միության գեղանկարչական բաժանմունքի բյուրոյի, Լենինգրադի նկարչների միության վարչության և նախագահության անդամ է (1956), ԽՍՀՄ նկարիչների միության քարտուղար (1973)։ 
Եվսեյ Եվսեևիչ Մոիսեենկոն մահացել է 1988 թվականի նոյեմբերի 29-ին Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ)։


== Պարգևներ և կոչումներ ==
Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1986)
ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963)
ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1965)
ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ(1970)
Լենինյան մրցանակ (1974) – «Մարտական  տարիներ» («Կարմիրները եկան», «Ընկերներ», «Կեռաս», «Հաղթանակ») նկարների շարքի համար
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1983) – «Հիշողություն» («Մանկությունից», «Վետերաններ», «Երգ», «Հիշողություն», «Օգոստոս») նկարների շարքի համար
Ի. Ե. Ռեպինի անվան ՌԽՖՍՀ պետական մրցանակ (1966) «Կարմիրները եկան» նկարի համար
Լենինի շքանշան (1986)
Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան (1967)
Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1976)
Մեդալ «Ի նշանավորումն Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի»
«Տարվա լավագույն նկարի համար» մեդալ (1967)
ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի արծաթե մեդալ (1962)
Մ. Բ. Գրեկովի  անվան ոսկե մեդալ (1970)
Կիրովի գործարանի 1-ին մրցանակ (1972)


== Աշակերտներ ==
Դմիտրի Շուվալով
Շալվա Բեդոև
Անդրեյ Վիստրապով
Ժումակին Կայրամբաև
Սերգեյ  Կիչկո
Ելենա Օրլովա Աֆինոգոնևա
Ալեքսանդր Պետրով
Նիկոլայ Ռամանով
Օլգա Խորոշևա
Ալեքսեյ Խուդյակով
Վալենտին Չիկով
Անդրեյ Յակովլև
Մատլյուբա Յախյաևա
Մամեդ Մամեդով, «Յոթնյակ» խմբի մասնակից


== Հիշատակ ==
Սանկտ Պետերբուրգի այն տան պատին, որտեղ 1953 թվականից մինչև 1988 թվականը ապրել և ստեղծագործել է Եվսեյ Մոիսեենկոն (Սուվորովի պողոտա, 56), տեղադրվել է հուշատախտակ։
Գոմելի մարզում՝ Բուդա-Կոշելևոյում, 2007 թվականի օգոստոսի 25-ին բացվել է Եվսեյ Մոիսեենկոյի անվան պատկերասրահը՝  ի նշան Բուդա-Կոշելևսկի շրջանի բնակիչների երախտագիտության։
2016 թվականի փետրվարին նկարչի «Ազատություն»․նկարը գործարար Անդրեյ Ֆիլատովի մասնավոր հավաքածուից անհատույց երկարաժամկետ ցուցադրության է հանձնվել Իսրայելի Յադ Վաշեմ հուշահամալիրին։


== Տես նաև ==
Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միություն


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==


== Արտաքին հղումներ ==
 Եվսեյ Մոիսեենկո «Երկրի հերոսներ» կայքում
Եվսեյ Մոիսեենկոն ArtOnline.Ru կայքում Archived 2020-02-24 at the Wayback Machine.(ռուս.)
Կենսագրությունը Art-catalog.Ru կայքում(ռուս.)
Կենսագրությունը «Գոմելի մարզի թանգարաններ» կայքում Archived 2019-06-30 at the Wayback Machine.(ռուս.)
Գոմելի մարզի մշակույթի գործիչներ(ռուս.)
Кудреватый М. Г. Особенности композиционного решения картины Е. Е. Моисеенко «Черешня» // Научные труды. Вып. 26 : Сб. статей / Науч. ред., сост. О. А. Еремеев, В. С. Песиков; А. В. Чувин, Е. М. Елизарова. СПб. : Институт имени И. Е. Репина, 2013. 136 с. C. 3-9.