Անդրե Ժիդ

Անդրե Ժիդ  (ֆր.՝ Andre Gide, նոյեմբերի 22, 1869(1869-11-22)[…], Փարիզ, Ֆրանսիական երկրորդ կայսրություն - փետրվարի 19, 1951(1951-02-19)[…], Փարիզ, Ֆրանսիայի չորրորդ հանրապետություն), ֆրանսիացի գրող, դրամատուրգ, բանաստեղծ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1947)։


== Կենսագրություն ==
Անդրե Ժիդը ծնվել է Փարիզում։ Տասնմեկ տարեկանում զրկվելով հորից, Ժիդը՝ ստանում է խստաշունչ մոր դաստիարակությունը։ Ուսանում է Մոնպելյեի ալզասյան լիցեյում։ Տասնհինգ տարեկանից մաքրեմաքուր զգացմունքներով կապվում է զարմուհու՝ Մադլեն Ռոնդոյի հետ։ Այս զգացմունքները արտահայտում է «Անդրե Վալտերի տետրերը» (1891) և «Անդրե Վալտերի բանաստեղծությունները» (1892) արձակ բանաստեղծությունների ժողովածուներում։
Այնուհետև ծանոթանում է Պոլ Վալերիի և Ստեֆան Մալարմեի հետ, հաճախում Հերիդայի հյուրասրահ, որտեղ հավաքվում էին պառնասականները։ Այստեղ որոշում է դառնալ սիմվոլիստական վեպի հայրը, ինչպես Մալարմեն՝ պոեզիայում, իսկ Մորիս Մետերլինկը՝ թատրոնում։ Գրում է «Տրակտատ Նարգիզի մասին» (1893) էսսեն։
Քսանչորս տարեկանում մեկնում է Ալժիր, ապա Թունիս՝ թոքախտից ապաքինվելու։ Նրան ուղեկցում է նկարիչ Պոլ Լորանսը։
1895 թվականին մոր մահից հետո ամուսնանում է Մադլեն Ռոնդոյի հետ և նրա հետ կրկին մեկնում Աֆրիկա։ Նույն թվին հրատարակում է «Խրուտներ» սոտին, որը Պոլ Կլոդելի կարծիքով ամենամբողջական փաստաթուղթն է 1885 - 1890 թթ. փարիզյան գրական աշխարհի մասին։ Միաժամանակ աշխատում է «Երկրային կերակուրներ» քնարական գործի վրա, որը հրատարակվում է 1897-ին։ Այս գործը մեծ ազդեցություն է ունենում երիտասարդ մի քանի սերունդների վրա։
1909 թվականին Կոպոյի և Շլեմբերժեի հետ միասին հիմնում է «Նուվել ռըվյու ֆրանսեզ» գրական հանդեսը, որտեղ նույն թվականին լույս է ընծայում «Նեղ դուռը»։
1914 թվականին հրատարակում է «Վատիկանի նկողները» սոտին, որը կարելի է նաև վեպ համարել։ Սրան հաջորդում է «Հովվերգական սիմֆոնիա» սիմվոլիստական վիպակը, ապա՝ «Եթե հատիկը չմեռնի» (1920) ինքնակենսագրական պատմվածքը։ Ժիդի միակ վեպը՝ «Դրամանանենգները» (1925) մի բարդ վեպ է, ուր նա անդրադառնում է գրականության ստեղծման խնդրին։
Ժիդը Աֆրիկայում ճանապարորդելուց հետո հանդես է գալիս գաղութատիրության չարաշահումների դեմ «Ճանապարհորդություն Կոնգոյում» (1927) և «Վերադարձ Չադից» (1928)։ 1931 թվականին հրատարակում է «Էդիպ» թատերգությունը։
Այնուհետև ընդունվում է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1936-ի հուլիսին ճանապարհորդում է ԽՍՀՄ-ում։ Ուղևորությունից վերադառնում է ամբողջովին հիասթափված և գրում «Վերադարձ ԽՍՀՄ»-ից (1936)։ Կոմունիստներն այս գործի համար չներեցին նրան։
1938 թվականին մահանում է կինը։ Երկրորդ աշխարհամարտի նախօրեին Ժիդը տպագրում է իր գիտակցական կյանքի հիսուն տարիները՝ «Օրագրեր» (1898-1939)։ Պատերազմի տարիներին գերմանացիների կողմից աքսորվում է Թունիս։ 1946 թվականին տպագրվում է «Թեսևս» դրաման։
1947 թվականին արժանանում է Նոբելյան մրցանակ։ 1950 թվականին գրական աշխարհը մի վերջին անգամ ողջունում է մեծանուն գրողին, դիտելով Կոմեդի-Ֆրանսեզի բեմադրած «Վատիկանի նկուղները»։ Մահկանացուն կնքել է 1951 թվականին։


== Ստեղծագործություններ ցանկ ==


==== Բանաստեղծական ժողովածուները ====
Անդրե Վալտերի տետրերը
Անդրե Վալտերի բանաստեղծությունները
Երկրային կերակուրներ
Նոր երկրային կերակուրներ
Ամինտաս


==== Սոտիներ ====
Վատիկանի նկուղները
Վատ շղթայակապ Պրոմեթևսը
Խրուտներ


==== Պատմվածքներ ====
Նեղ դուռը
Իզաբել
Բարոյազուրկը
Հովվերգական սիմֆոնիա
Կանանց դպրոցը
Ռոբեր
Ժընևև
Թեսևս


==== Վեպ ====
Դրամանենգները


==== Թատերգություններ ====
Սավուղ
Էդիպ
Պերսեփոնե
Վատիկանի նկուղները
Դատավարություն (ըստ Կաֆկայի)


==== Այլ գործեր ====
Ուրիենի ճանապարհորդությունը
Անառակ որդու վերադարձը
Եթե հատիկը չի մեռնում
Տրակտատ Նարգիզի մասին
Ճանապարհորդություն Կոնգոյում
Վերադարձ Չադից
Կորիդոն
Դոստոևսկի
Վերադարձ ԽՍՀՄ-ից
Օսկար Ուայլդ
Պատրվակներ
Օրագիր (1889-1939)
Օրագիր (1939-1949)


==== Նամակգրություն ====
Պոլ Կլոդելի հետ (1899-1926)
Պոլ Վալերիի հետ (1890-1942)
Անդրե Սուարեսի հետ (1908-1920)
Ֆրանսուա Մորիակի հետ (1912-1950)
Ռոժե Մարտեն դյու Գարի հետ (1913-1951)։


== Աղբյուրներ ==


== Արտաքին հղումներ ==

Գրականության մեջ ազդեցության դերի մասին
Անդրե Ժիդը Զանգակ հրատարակչությունում
Անդրե Ժիդը դասարան․ամ կայքում Archived 2016-09-05 at the Wayback Machine.
Անդրե Ժիդը գրապահարանում