Կանանց պատերազմ (1929-1930)

«Կանանց պատերազմ» (անգլ.՝ Women's War, Իգբո Ogu Umunwanyi), 1929-1930-ական թվականներին բրիտանական գաղութ-պրոտեկտորատ Նիգերիայի հարավ-արևելքում` Աբա քաղաքում սկիզբ առած ազգային խռովության անվանումն է, որը տրվել է ժամանակակիցների կողմից։ Այս խռովությունը հայտնի է նաև խռովություն Աբայում անվամբ։ Այն համարվում է 20-րդ դարի 20-ական թվականների վերջի և 30-ական թվականների սկզբին գյուղացիների ամենամեծ խռովությունը Նիգերիայի հարավ-արևելյան նահանգներում, որը սկիզբ է առել որպես բողոք հարկերի և արմավենու յուղի ցածր գների դեմ։ Խռովության պատճառը անգլիական վարչության կողմից ընդունված ակտն էր` կանանց հարկման վերաբերյալ։ Խռովությունը ընդգրկել էր`Օվերին, Կալաբարը, Վարին և Օգոջան։ Անհանգստությունը տևել է 1929 թվականի նոյեմբերի 18-ից 1930 թվականի հունվարի կեսերը։
Առաջին համաշպարհային պատերազմի ժամանակ Նիգերիան Մեծ Բրիտանիային հանքային ջուր և գյուղատնտեսական հումք էր մատակարարում։ Աֆրիկացիները հարկադված մոբիլիզացվել էին գյուղատնտեսական աշխատանքների և ռազմական կապի կառուցման համար։ 1914 թվականին անգլիացիների դեմ ապստամբել են Աբեոկուտա քաղաքի բնակիչները։ Ապստամբությանը մասնակցել է Էգբա ազգի 10 հազար ներկայացուցիչ, որոնք պատկանում էին յորուբա խմբին։ 1914 թվականին Ասաբում ապստամբել է իբո ազգը։ Նրանց աջակցել են Բրասայի բնակիչները։ 1915 թվականին անգլիացիների դեմ ապստամբել են Օպոդո քաղաքի բնակիչները։ Ապստամբները առաջ էին քաշում ոչ միայն տնտեսական այլև քաղաքական պահանջներ։ 1916-1918-ական թվականներին անգլիացիների դեմ ապստամբել են Իսեյին քաղաքի բնակիչները։ 1918 թվականի հունիսին Աբեոկուտեի էգբա ազգը նորից է ապստամբել, կապված ուղղակի հարկերի ներդրման հետ։ Աբեոկուտեի ապստամբությունը ճնշվել է զենքի ուժով, հետևել են ճնշումներ։
1920-ական թվականների վերջին բարձր հարկերի և աշխատանքային ծռայության պատճառով, որոնցով գաղութային վարչությունը ճնշում էր աֆրիկացիներին, ստեղծվել է լարված դրություն։ 1929 թվականի նոյեմբերի 18-ին սկսվեց խռովությունը։ Բնակիչներս սկսեցին հարձակվել անգլիացիների կողմից ստեղծված «տեղական» դատարանների և նշանակված առաջնորդների վրա։ Խռովության մասնակիցները սեփական գործողությունները մոտիվացնում էին, հայտարարելո, որ ցանկանում են վերացնել տեղական դատարանները և արտաքսել եվրոպացիներին, վերադարձնել տարածքները նորանց, ում պատկանում էին մինչև անգլիացիների հայտնվելը։ Խռովությանը ներգրավված էին մեծ թվով տղամարդիկ, հիմնականում տեղացի առևտրականները, անգլիական ընկերությունների մրցակցությոինից տուժածներ։ Տղամարդիկ մասնակցում էին Բոնոյի և Ազումինի ապստամբություններին, որտեղ ոչնչացրել են մեծ թվով եվրոպական պահեստներ։
Խռովությունը, որը շարունակվել է մինչև 1930-ական թվականի հունվարի կեսերը, ճնշվել է։ «Կանանց պատերազմը» հանգեցրեց առաջնորդների սահմանած համակարգի չեղարկմանը, որը կապված չէր ազգային ինստիտուտների հետ, և 30 տարի շարունակ ներդրվել էր անգլիական վարչության կողմից։
1929 թվականի «Կանանց պատերազմը» նիգերիայի քաղաքական գործիչները բազմիցս հիշատակել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, երբ առաջադրվել էին սահմանադրական բարեփոխումների և անկախության պահանջները։ «Կանանց պատերազմը» քաղաքացիական սխրանքի օրինակ էր դարձել, որը ոգեշնչեց նիգերիացիների ապագա սերունդներին անկախության համար։
2019 թվականի ապրիլի 19-ին Նիգերիայում էկրան է բարձրացել «1929» գեղարվեստական ֆիլմը, որը նվիրված է «Կանանց պատերազմի» իրադարձություններին, նիգերիացի դերասանուհիներ` Սոլ Սոբովալի, Իրետի Դոյլի և Սեմ Դեդեյի մասնակցությամբ։ Ռեժիսորը Մոսես Էսկորն է։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Abaraonye F.I. The Women’s War of 1929 in South-Eastern Nigeria(անգլ.) // Women and Revolution: Global Expressions  / Diamond M.J. (eds). — Dordrecht: Springer, 1998. — ISBN 978-90-481-5073-1. — 
Katharina Verena Miko The Women’s Revolt of 1929/30 in South Eastern Nigeria: From the misinterpretation as a “riot” to the significance as a female anti-colonial struggle(անգլ.) // Occasional Paper  / Institut für Afrikanistik der Universität Wien, Department of African Studies, University of Vienna. — 2010. — № 10.