Երիտասարդության տուն (Վիբորգ)

Երիտասարդության տուն (ռուս.՝ Дом молодёжи), 1930 թվականին ճարտարապետ Յալմարի Լանկինենի նախագծով Վիբորգում կառուցված շենք, որը եղել է լյութերական մայր տաճարի ծխական տուն, այնուհետև երկար ժամանակ ծառայել է որպես կայազորային սպաների տուն։ Հյուսիսեվրոպական նեոկլասիցիզմի ոճով կառուցված վեց հարկանի շենքը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում՝ Դիմիտրովի փողոցում և ընդգրկված է ճարտարապետական հուշարձանների ցանկում։


== Պատմություն ==
Վիբորգ քաղաքի ֆիննական Լյութերական ծխական համայնքը կազմավորվել է 1906 թվականին, իսկ 1931 թվականին վերանվանվել Վիբորգի մայր տաճարի ծխական համայնք։ Տաճարից ոչ հեռու գտնվող տարածքում ճարտարապետ Յալմարի Լանկինենի նախագծով 1928-1930 թվականներին ծխական համայնքի կարիքների համար կառուցվում է վեց հարկանի շենք։ Այն դառնում է  այսպես կոչված Հյուսիսեվրոպական  նեոկլասիցիզմի անցումային ճարտարապետական ոճի վերջին նմուշներից մեկը, որն աստիճանաբար ավելի շատ ընդգրկում էր ֆունկցիոնալիզմի տարրեր և 1930-ականներին վերջապես դուրս մղվեց մոդեռնիզմի ուղղության կողմից։ Հարթ սվաղված ճակատը առաջին և երկրորդ հարկերի պատուհանների միջև զարդարված է ռելիեֆային երկրաչափական նախշերով ամրակներով, որոնք նախատեսված են  դրոշների տեղադրման համար, քանի որ Սկանդինավյան և Բալթյան երկրների բնորոշ առանձնահատկություններից մեկը  ազգային դրոշների հաճախակի կախելն է։ Գլխավոր շքամուտքի ձևավորումը բնորոշ էր  այդ ժամանակաշրջանի Ֆեննոսկանդիայի շատ հասարակական շենքերին։ Սվաստիկայի զարդանախշը օգտագործվել է ֆրանսիական կողային փոքր պատշգամբների վանդակաճաղերի դեկորատիվ զարդարման նպատակով։ Շենքի վերին մասը ավարտվում է քիվով և երկրաչափական զարդաքանդակով։ 

Վերելակով ապահովված հիմնական շենքին կից բակային մասնաշենքում տեղակայված է 600 տեղանոց ընդարձակ հանդիսասրահը բարձր պատուհաններով և երկրորդ հարկից մուտքով։ Այստեղ տեղի են ունեցել ծխական համայնքի ժողովները և զանազան միջոցառումներ։ Ծխական հաստատությունները տեղակայված էին հիմնական մասնաշենքի ներքևի հարկերում, իսկ վերին հարկերը, որպես բնակարան հատկացված էին եկեղեցու սպասավորներին։
Երկար ժամանակ շենքը չի օգտագործվել իր նախնական նպատակի համար. խորհրդա-ֆիննական պատերազմների (1939-1944) հետևանքով լյութերական ծխական համայնքի գործունեությունը դադարել է, իսկ Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտից հետո տարածքները հատկացվել են 1945 թվականին ստեղծված Վիբորգի կայազորի սպաների տանը։ Երկաթակուռ սվաստիկայի զարդանախշերը Նյուրնբերգյան դատավարության որոշումներով արգելված նացիստական գաղափարախոսության մյուս խորհրդանիշերը, ինչպես նաև կրոնական որոշ խորհրդանիշներ հանվել են հետպատերազմյան վերակառուցման ընթացքում։ Միաժամանակ, պահպանվել են շենքի ճակատային մասի և պատուհանների որմնախորշերի գաղափարական տեսանկյունից չեզոք երկրաչափական զարդարանքները։ Լավ պահպանվել են երկրորդ հարկում գտնվող նախասրահի և հանդիսասրահի մուտքի զարդարանքները, սյուները, գունավոր դեկորատիվ հատակը, դահլիճի նախշերով դռները և բազրիքի ճաղավանդակները։
Վիբորգի կայազորի սպայի տունը գործել է ավելի քան վաթսուն տարի և զգալի ներդրում է ունեցել քաղաքի մշակութային զարգացման գործում՝ հանդես գալով որպես կրթության և մշակութային հանգստի միջոցառումներ կազմակերպելու կենտրոն ոչ միայն զինվորական անձնակազմի, այլ նաև բոլոր քաղաքացիների համար։ Մեծ ճանաչման է արժանացել ժողովրդական թատրոնի կոլեկտիվը, որը ներկայացումներ է բեմադրել հանդիսությունների դահլիճում։ Սպորտային միջոցառումների կազմակերպման գործում նույնպես հաջողություններ են ձեռք բերվել։ «Զվեզդա» ֆուտբոլային թիմը մեծ հաջողությունների է հասել և համբավ ձեռք բերել (1948-1953 թվականներին թիմը խաղացել է «Սպայի տան» հովանու ներքո)։ Ռազմական մասսայական միջոցառումների անցկացման հիմնական վայրը համարվել է 30-րդ գվարդիական բանակային կորպուսի թանգարանը, որտեղ մասնավորապես անցկացվել են դպրոցականների հոկտեմբերիկների և պիոներիայի շարքերի ընդունելության միջոցառումները։ 
2012 թվականին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարի 2010 թվականի հուլիսի 7-ի թիվ 840 որոշման հիման վրա լուծարվել է Վիբորգի կայազորի սպայի տունը։ Վիբորգի ավետարանական լյութերական համայնքը 1991 թվականին ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարությունից ստացել է Պողոս Պետրոսի տաճարի շենքը և փորձել սեփականության իրավունքով ձեռք բերել նաև նախկին ծխական տունը։ Սակայն դատարանը մերժել է կրոնական կազմակերպության հայցը և տունը փոխանցվել է Վիբորգի քաղաքային վարչակազմին, որտեղ էլ բացվել է երիտասարդության տունը` մշակութային երիտասարդական միջոցառումների տարածաշրջանային ակումբային կենտրոնը։ Այդտեղ իր աշխատանքն է շարունակում 30-րդ գվարդիական բանակային կորպուսի նախկին թանգարանը «Վիբորգ` զինվորական փառքի քաղաք» ցուցասրահի միջոցով։


== Գրականություն ==
Мысько А.С. Архитектура Выборга разных эпох. Путешествия в прошлое. — СПб.: «Издательский центр «Остров», 2019. — 352 с. — ISBN 978-5-94500-136-7
Неувонен П., Пёюхья Т., Мустонен Т. Выборг. Архитектурный путеводитель / Пер. Л. Кудрявцевой. — 2-е изд. — Выборг: «СН», 2008. — 160 с. — ISBN 5-900096-06-8


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Довоенные изображение здания на «Виртуальном Выборге» Archived 2021-02-07 at the Wayback Machine.