Թայյուան

Թայյուան (չին. պարզ. 太原, փինյին՝ Tàiyuán), քաղաքային շրջան Չինաստանում, Շանսի նահանգի վարչական կենտրոնը, գտնվում է Ֆենհե գետի վրա (բաս. Հուանհե)։ Գետի արևմտյան և արևելյան մասերը իրար են միանում հինգ կամրջով։


== Պատմություն ==
Թայյուան՝ հնադարյան մայրաքաղաք է, որը կառուցված Չժաո Ցզյանցի կողմից ( չին. ավանդ. 趙簡子 ) մոտ մեր թվարկությունից 500 տարի առաջ և անվանվել է Ցզինյան ( չին. ավանդ. 趙簡子 )։ Քաղաքը վերանվանվել է Թայյուան Ցին կայսրության օրոք։ Չինաստանի որոշ կայսրեր ծնվել են այստեղ, նրանցից հայտնի է Լի Շիմինը Թան կայսրությունից։
Սկզբնական Ցզինյանը եղել է հնադարյան Չժաո կայսրության ռազմավարական կենտրոններից մեկը։ Դրանից հետո մ.թ.ա. 221 թվականին Ցին թագավորությունը նվաճեց Չժաո թագավորությունը, քաղաքը դարձավ Թայյուան ​​շրջանի հրամանատարի նստավայրը։ Այդ տեղը Խան կայսրության օրոք ուներ նույն կարգավիճակը։ 
VI դարում լինելով Արևելյան Վեյ և Հյուսիսային Քի նահանգների երկրորդ մայրաքաղաքը, քաղաքը արագ զարգացավ և դարձավ բուդդայական մեծ կենտրոն։ 
562 թվականին ստեղծվեց նոր քաղաք, իսկ ավելի ուշ, Թան կայսրության  ժամանակներում (733 թվականին), այն միացվեց  հին քաղաքին։
Գոյություն ունեցող ավելի հին քաղաքներից մեկն Աստծո տաճարն  է (չինարեն՝ 聖母殿)՝ Ցզին Ցի համալիրի ներսում, որը կառուցված է  եղել 1023 թվականին և վերակառուցվել է 1102 թվականին։ 
Քաղաքում մի քանի անգամ ուժեղ ջրհեղեղներ են եղել. Մ.թ.ա. 453 թվական, Մ.թ.ա. 969 թվական, այն ավերվել է Պատերազմի ժամանակ՝ 1125 թվականին։
Մին դինաստիայի օրոք (1568 թվական) քաղաքային պարիսպը նորից վերաշինվել է։
XX դարում Սինհայական հեղափոխությունից հետո քաղաքը գտնվում էր Յան Սիշան միլիտարիստի հսկողության տակ։ Միլիտարիստական երկպառակտման դարշրջանում նա կարողացավ հեռու մնալ բախումների մեծամասնությունից, որի արդյունքում Թայյուանը կարողացավ համաշխարհային իրադրությունում զարգանալ։ 1936 թվականին Յան Սիշանը գաղտնի պայամանավորվել էր կոմունիստների հետ ճապոնական ագրեսիայի դեմ միակ ճակատը ստեղծելու մասին, և երբ 1937 թվականին սկսվեց ճապոնա-չինական պատերազմը, գոմինդանցիները և կոմունիստները միասին կռվում էին ճապոնացիների դեմ Թայյունին մոտենալու համար։ Սակայն 1937 թվականի նոյեմբերին ամեն դեպքում գրավվեց ճապոնացիների կողմից, ոորոնք մնացին այստեղ մինչև պատերազմի ավարտը։
1945 թվականին Ճապոնիայի կապուտիլյացիայից հետո քաղաքը կրկին անցավ Յան Սիշանի հսկողության տակ, որը քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ կռվեց կոմունիստների դեմ Չան Կայշիի կողմից։ Թայյունը զբաղված էր կոմունիստներով միայն 1949 թվականին։


== Վարչա-տարածքային բաժանում ==
Թայյուան քաղաքային շրջանը բաժանված է 6 շրջանի, 1 քաղաքային գավառի և 3 գավառի։


== Արդյունաբերություն ==
Սև մետաղաձուլություն, ծանր մեքենաշինություն, քիմիական և թեթև արդյունաբերություն։ Թայյուան շրջանում կան ածխի,երկաթի հանքաքարի և կրաքարի գտածոներ։


== Տրանսպորտ ==
Քաղաքային շրջանի կոմերցիոն ավիափոխադրումներն իրականցնում է Թայյուն Ուսու միջազգային օդանավակայանը։


== Կլիմա ==
Մայրցամաքա-մուսսոնային կլիմա, ձմռանը ձյուն է գալիս, բայց ոչ շատ։ Ամառը անձրևային է, գարունը՝ չոր և քամոտ։ Աշնանը եղանակը տաք է և պարզ։ Տարվա միջին ջերմաստիճանը 9,5 ℃ է։
Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը -6,4 ℃ է, հուլիսյանը՝ +23,5 ℃: Սառնամանիքները տևում են հոկտեմբերի կեսից մինչև ապրիլի կեսերը, այսինքն մոտավորապես 140-190 օր։ Տարեկան տեղումների քանակը 500 մմ է։


== Քույր քաղաքներ ==
 Մեծ Բրիտանիա, Նյուքասլ
 Ռուսաստան, Սարատով
 Ռուսաստան, Սիկտիվկար
 Գերմանիա, Խեմնից
 Ճապոնիա, Հիմեձի
 Ավստրալիա, Թասմանիա, Լոնսեստոն
 ԱՄՆ, Նեշվիլ
 Ուկրաինա, Դոնեցկ
 Ֆրանսիա, Սեն Դենի


== Ծանոթագրություններ ==