Հայկական վերածնունդ

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Հայկական վերածնունդ (այլ կիրառումներ)Հայկական վերածնունդ, պայմանական եզրույթ մշակութաբանության և պատմական գիտությունների մեջ, որը բնորոշում է հայկական մշակույթի պատմության 10-14-րդ հարյուրամյակների ժամակաշրջանը։
Սկսվել է Հայաստանից արաբներին քշելուց հետո, երբ 885 թվականին մի շարք ապստամբությունների արդյունքում Աշոտ Ա Բագրատունու գլխավորությամբ հաջողվեց վերականգնել հայկական պետականությունը՝ դրանով նախանշելով նաև հայկական մշակույթի նոր Ոսկեդարը։ Այսպիսով, արդեն 9-րդ դարակեսին և 10-րդ դարում հայտնվում են Հայկական վերածննդի նախանշանները։ Այս ժամանակահատվածում բարենպաստ պայմաններ էին առևտրով, արհեստներով զբաղվելու և քաղաքային կյանքը վերածնելու համար։ Աշոտ Գ-ի օրոք (953-977 թվականներ) թագավորության մայրաքաղաք Անին դարձավ Արևելքի ամենախոշոր և ամենագեղեցիկ քաղաքներից մեկը։ Իր ամենածաղկուն ժամանակաշրջանն Անին ապրեց Գագիկ Ա (990-1020 թվականներ) թագավորի գահակալության տարիներին։


== Հայկական վերածննդի գործիչներ ==


=== Գեղարվեստական գրականություն ===

Գրիգոր Նարեկացի (951-1003)
Վարդան Հայկազն
Ներսես Շնորհալի (մոտ 1100-1173)
Գրիգոր Մարաշեցի
Գրիգոր Տղա (մոտ 1133-1193)
Ներսես Լամբրոնացի (1153-1198)
Վարդան Այգեկցի (անհայտ է -1250)
Հովհաննես Արքաեղբայր (1220-ականներ -1289)
Հովհաննես Երզնկացի (1230-1293)
Ֆրիկ (մոտ 1230-ականներ-1310-ականներ)
Կոստանդին Երզնկացի (մոտ 1250-ականներ-1314/1328)
Խաչատուր Կեչառեցի (1260-1331)
Մովսես Երզնկացի (մոտավորապես 1250-ականներ-1323)
Կիրակոս Երզնկացի (մոտավորապես 1270-1356)
Տերտեր Երևանցի
Հովհաննես Թլկուրանցի


=== Պատմագրություն ===
Թովմա Արծրունի
Հովհաննես Դրասխանակերտցի (845/850-մոտավորապես 929)
Ուխտանես (մոտավորապես 935-1000)
Մովսես Դասխուրանցի
Շապուհ Բագրատունի
Անանուն Արծրունի
Ստեփանոս Տարոնացի
Արիստակես Լաստիվերցի (մինչև 1022-1072/1087)
Մատթեոս Ուռհայեցի (11-րդ դարի երկրորդ կես - 1144)
Սամուել Անեցի (մոտավորապես 1100/1105-1185/90)
Մխիթար Գոշ (1120-1213)
Մխիթար Անեցի (12-րդ դարի երկրորդ կես)
Հովհաննես Տավուշեցի (1181—1251)
Վարդան Արևելցի (մոտավորապես 1198—1271)
Հովհաննես Ավագերեց
Կիրակոս Գանձակեցի (մոտավորապես 1200—1271)
Սմբատ Սպարապետ (1208—1276)
Մխիթար Այրեվանեցի
Վահրամ Րաբունի
Ստեփանոս եպիսկոպոս
Հեթում պատմիչ (1240-ական—1310-ական թվականների միջակայքում)
Գրիգոր Ակներցի (մոտավորապե 1250—1335)
Ստեփանոս Օրբելյան (անհայտ -1304)
Ներսես Պալիանենց (անհայտ -1367)
Անանուն Սեբաստացի


=== Աստվածաբանություն ===
Խոսրով Անձևացի (անհայտ է-մոտավորապես 963)
Անանիա Մոկացի (մոտավորապես 900-968)
Անանիա Նարեկացի (անհայտ է-մոտավորապես 980-ականներ)
Սամուել Կամրջաձորեցի
Հովհաննես Կոզերն
Անանիա Սանահնեցի (անհայտ է - 1070-ականներ)
Պողոս Տարոնեցի (անհայտ է-1123)
Հովհաննես Իմաստասեր (1045/1050-1129)
Հակոբ Սանահնցի (անհայտ է - 1085)
Սարգիս Շնորհալի
Դավիթ Քոբայրեցի (մոտավորապես 1150-1220)
Գրիգոր Սկևռացի (մոտավորապես 1160/1170-1230)
Վահրամ Րաբունի
Գևորգ Սկևռացի (մոտավորապես 1246-1301)
Մովսես Երզնկացի (մոտավորապես 1250-ականներ-1323)
Հովհաննես Արճիշեցի (անհայտ է -1327)
Մխիթար Սասնեցի (1260-1337)
Հովհաննես Որոտնեցի (1315-1386)
Գրիգոր Տաթևացի (մոտավորապես 1346-1409)


=== Լեզվագիտություն ===
Գրիգոր Մագիստրոս (մոտավորապես 990-1059)
Արիստակես Գրիչ
Հովհաննես Երզնկացի Պլուզ (մոտավորապես 1230-1293)
Հովհաննես Երզնակցի Ծործորեցի (1270-ականներ-1338)
Եսայի Նչեցի (1260/1265-մոտավորապես 1338)
Գևորգ Սկևռացի (13-րդ դար - 1301)
Հովհաննես Կրնեցի (1290/1292-1347)
Վարդան Արևելցի (մոտավորապես 1198-1271)


=== Փիլիսոփայություն ===
Պողոս Տարոնեցի (անհայտ է-1123)
Հովհաննես Իմաստասեր (1045/1050-1129)
Դավիթ Քոբայրեցի (մոտավորապես 1150-1220)
Վահրամ Րաբունի
Հովհաննես Երզնկացի Պլուզ (մոտավորապես 1230-1293)
Հովհաննես Որոտնեցի (1315-1386)
Գրիգոր Տաթևացի (մոտավորապես 1346-1409)


=== Իրավունք ===

Դավիթ Ալավկաորդի (1070/1080-1140)
Մխիթար Գոշ (1120-1213)
Սմբատ Սպարապետ (1208-1276)


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Հայկական մշակույթ


== Գրականություն ==
Армяне / Варданян Л.М., Саркисян Г.Г., Тер-Саркисянц А.Е.. — Наука, 2012. — С. 59. — 648 с. — ISBN 978-5-02-037563-5
Чалоян В.К., Армянский ренессанс, Москва, 1963