Սոչիի դենդրարիում

Սոչիի դենդրարիում (ռուս.՝ Сочинский дендрарий), մերձարևադարձային բուսական և կենդանական աշխարհի բնօրինակ եզակի հավաքածու, լանդշաֆտային արվեստի հուշարձան Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Սոչի քաղաքի Խոստինսկի շրջանում։


== Պատմություն ==

1889 թվականին «Պետերբուրգյան թերթի» հրատարակիչ, կոլեկցիոներ, դրամատուրգ Սերգեյ Խուդեկովը Սոչիում Լիսոյ լեռան լանջին ձեռք է բերել 50 դեսյատին հող։ Այնտեղ 1899 թվականին կառուցվել է նրա «Նադեժդա» վիլլան` կնոջ՝ Նադեժդա Ալեքսեևնայի պատվին։ 15 հեկտար տարածքը զբաղեցնում էր զբոսայգին, որի կողքին սալորենու և դեղձենու այգիներն էին։ Այգու բույսերը ձեռք էին բերվում Ղրիմի, Կովկասի և Գերմանիայի բուսաբանական այգիներից (նրանց մի մասը, օրինակ, բերվել է Օլդենբուրգի դուքսի Գագրայի տնկարանից)։ Լինելով էկզոտիկ բույսերի մեծ գիտակ՝ Խուդեկովն այգում տնկել է 400 տեսակի ծառեր և թփեր և 1892 թվականին  ընկերոջ՝ այգեպան Կ. Ա. Լանգաուի հետ իրականացրել այգու պլանավորումը։ Այգին կառուցվել է 19-րդ դարի վերջի ֆրանս-իտալական այգիների ոճով և շարունակ համալրվել է նոր բույսերով։ 1917 թվականին այնտեղ աճում էր ավելի քան 550 տեսակ։ Այգին զարդարում էին քանդակներն ու ծաղկամանները, որոնք պատվիրվել էին Ֆրանսիայից։
1922 թվականին այգին ազգայնացվել է։ 1944 թվականին դենդրարիումը փոխանցվել է Սոչիի անտառային փորձարարական կայարանին (հետագայում վերափոխվել է Լեռնանտառային և անտառային էկոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի)։ 1977 թվականի հունիսին Կուրորտնի պողոտայից դեպի այգու ամենբարձր  կետ գործարկվել է այգու ճոպանուղին։
Ռուսաստանի Դաշնության բնական ռեսուրսների և էկոլոգիայի նախարարության 2012 թվականի փետրվարի 9-ի թիվ 27 հրամանի հիման վրա դաշնային բյուջետային ստորաբաժանումների կառուցվածքը, կազմը և տեղակայումը օպտիմալացնելու նպատակով Սոչիի դենդրարիումը ներառվել է Սոչիի ազգային պարկի կազմում՝ որպես կառուցվածքային միավոր։
2012 թվականին Վերին այգում բացվել է սալիկապատված դոլմենի մոդելը։


== Ներկա վիճակ ==
Այժմ այգու տարածքը կազմում է 49 հեկտար։ Այնտեղ աճում է ծառերի և թփերի ավելի քան 1500 տեսակ։ Կա սոճիների մեծ հավաքածու` 1890 նմուշների 76 տեսակ, Ռուսաստանում ամենախոշոր կաղնու հավաքածուն՝ 80 տեսակ, արմավներ՝ 24 տեսակ, նոճիներ, շատ հազվադեպ մերձարևադարձային բույսեր։
Այգին բաղկացած է երկու մասից`վերին և ստորին։ Ստորին մասում կառուցվել  է ակվարիում, որտեղ ներկայացված են Կարմիր ծովի բնակիչները, կա նաև լճակ։
Այգին ունի առանձին անկյուններ, որտեղ կոմպակտ կերպով աճում են Կովկասից, Ճապոնիայից, Չինաստանից, Ավստրալիայից, Միջերկրածովյան և Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկայից բերված բույսեր։
Այգին համարվում է ինստիտուտի կարևոր փորձարարական բազա։ Այնտեղ փորձարկվել են հազվագյուտ անտառային և դեկորատիվ էկզոտիկ բույսեր, որոնք այժմ կազմում են Պրիկարպատիայի, Կենտրոնական Ասիայի, Ռումինիայի, Չեխիայի և շատ այլ երկրների բուսաբանական այգիների հավաքածուները։ Տարեկան դենդրարիումից աշխարհի տարբեր հաստատություններ են ուղարկվում հազվագյուտ բույսերի սերմերի 1000-ից ավելի նմուշներ։ Էկզոտիկ ծառատեսակներով կատարվում են նաև Սոչիի կանաչապատման աշխատանքները։


== Հետաքրքիր փաստեր ==
Այգում 1979 թվականին նկարահանվել է «Ինքնասպանների ակումբ, կամ Տիտղոսավոր մարդու արկածները» ֆիլմից դրվագ, գլխավոր դերում՝ Օլեգ Դալ։


== Գրականություն ==
Боровиков В. М., Корнешко А. Л. Деревья и кустарники Сочинского дендрария: Каталог. - Сочи: Изд-во газеты «Красное знамя», 1954. - 168, [40] с. - 20 000 экз.
Глоба-Михайленко Д. А., Корнешко А. Л. Сочинский Дендрарий. - М., 1962.
Солтани, Г.А.; Анненкова, И.В.; Орлова, Г.Л. и др. Коллекционные растения сочинского "Дендрария". Аннотированный каталог. - Сочи: ФГБУ Сочин. нац. парк, 2016. - 171 с.


== Ծանոթագրություններ ==