Էնն Արբոր

Էնն Արբոր (անգլ.՝ Ann Arbor, /(ˌ)æn-ˈɑːrbər/), նաև՝ Անն Արբոր, քաղաք ամերիկյան Միչիգան նահանգում; Վաշտինո շրջանի վարչական կենտրոնն է։ 2000 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 114 110 (այդ ցուցանիշով Միչիգան նահանգում զբաղեցնում է յոթերորդ տեղը); Ընդ որում՝ բնակիչների 32 %-ը (36 892 մարդ) ուսանողներ են։
Էնն Արբորն առաջին հերթին համբավվել է նրանով, որ այդ քաղաքում է գտնվում Միչիգանի համալսարանի գլխավոր կամպուսը (Դեթրոյթից է այստեղ տեղափոխվել դեռևս 1837 թվականին, և որոշ ժամանակ անց համալսարանի ու բնակավայրի պատմությունները սերտորեն շաղկապվել են): Համալսարանը նշանակալի դեր է կատարում քաղաքի տնտեսությունը ձևավորելու գործում՝ ապահովելով շուրջ 30 հազար աշխատատեղ, այդ թվում՝ մոտավորապես 12 հազարը՝ բժշկական կենտրոնում։ Բացի այդ, համալսարանի գիտաարտադրական հետազոտությունների ու զարգացման որոշ ենթակառուցվածքներ ևս՝ որպես գործարար ընկերություններ, տեղափոխվել են Էնն Արբոր և այստեղ զարկ են տալիս բարձր տեխնոլոգիաների վրա հիմնված արտադրության։ Էնն Արբորում են գտնվում նաև Միչիգանի համալսարանի գեղարվեստական թանգարանը և Դոթրոյթի աստղադիտարանը։


== Աշխարհագրություն ==
Քաղաքն ընկած է Դեթրոյթից մոտավորապես 55 կիլոմետր դեպի արևմուտք, զբաղեցնում է 72 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որից 1,8 կմ² (2,43 % -ը) ջրային է (հիմնականում Հուրոն գետի մակերևույթը)։ Տեղանքը բարենպաստ է գյուղատնտեսության, հատկապես՝ այգեգործության համար։ Մերձակա բլուրների բարձրությունը տատանվում է 230-ից  300 մետրի միջև։ Օդանավակայանն ընկած է քաղաքից դեպի հարավ՝ ծովի մակերևույթից 256 մետր բարձրության վրա։


== Կլիմա ==
Էնն Արբորին բնորոշ է խոնավ մայրցամաքային կլիման (ըստ Köppen climate classification-ի դասակարգման՝ կլիմայական քարտեզներում դա նշվում է Dfa համառոտագրությամբ)։ Քաղաքի եղանակի ձևավորման վրա զգացվում է Մեծ լճերի ազդեցությունը, որը դրսևորվում է հատկապես ուշ աշնանն ու վաղ ձմռանը ամպամածության նկատելի աճով։


== Պատմություն ==
Բնակավայրը 1824 թվականին հիմնադրել են հողակտորների սպեկուլյացիայով զբաղվող երկու առևտրական։ Հենց նրանք էլ անվանակոչել են՝ օգտագործելով իրենց կանանց միանման անունը՝ Ann, և շրջակայքում տարածված կաղնու տարատեսակի անվանումը՝ bur oak:
Առաջին բնակիչները ծագումով անգլիացիներ էին։ Հետագայում նրանց գումարվել են գերմանացիներ, իռլանդացիներ, աֆրոամերիկացիներ... 1851 թվականին Էնն Արբորին քաղաքի կարգավիճակ է շնորհվել։ 1880-ական թվականների սկզբներից քաղաքի բնակչության թվաքանակն արագ տեմպերով աճել է   Հունաստանից, Իտալիայից, Ռուսաստանից, Լեհաստանից գաղթածների հաշվին։ Նշանակալի զարգացում է ապրել արդյունաբերությունը։ Քաղաքի առաջընթացի ապահովման գործում կարևոր դեր է խաղացել երկաթուղային հաղորդակցությունը մերձակա խոշոր բնակավայրերի ու շուկաների հետ։ XX դարասկզբից Էնն Արբորում նկատելիորեն ուժեղացել է հրեական համայնքը, որը 1916 թվականին այնտեղ կառուցել է առաջին սինագոգը։
1960-1970-ական թվականներին քաղաքը ձեռք է բերել ձախամետ քաղաքական կենտրոնի համբավ. այնտեղ ծավալվել են Վիետնամական պատերազմին ԱՄՆ-ի մասնակցության դեմ, մարիխուանայի օգտագործումն օրինականացնելու օգտին, «Ուսանողները՝ հանուն ժողովրդավարական հասարակության» և այլ հզոր շարժումներ։ Բացի այդ, 1967 թվականին Էնն Արբորում հիմնադրվել է «Աստծո խոսք» միջդավանաբանական խարիզմատիկ շարժումը, 1999-ին՝ Թոմաս Մոյի՝ կրոնա-պահպանողական քարոզչությամբ զբաղվող իրավաբանական կենտրոնը։
1956 թվականին էննարբորցիները քվեարկել են իրենց քաղաքն ու մերձակա տարածքները Էնն Արբորի քաղաքային ագլոմերացիայի մեջ միավորելու օգտին։ 2003 թվականի նոյեմբերի 4-ին անցկացված հանրաքվեով հաստատվել է այսպես կոչված՝ «կանաչ գոտու» պլանը։
2008 թվականին Էնն Արբորը ԱՄՆ-ի 100 լավագույն փոքր քաղաքների ցանկում գրավել է 27-րդ տեղը։


== Տնտեսություն ==
Էնն Արբորում են գտնվում բեռնափոխադրումներ իրականացնող Con-way ընկերության ու նրա դուստր ավտոտրանսպորտային  ձեռնարկության՝ Con-way Freight-ի, ինչպես նաև՝ արագ սննդի (ֆասթֆուդի) ռեստորանային ցանցի Domino’s Pizza միջազգային ընկերության գլխավոր գրասենյակները։


== Քույր քաղաքներ ==
Էնն Արբորը բարեկամական և գործընկերային հարաբերություններ է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

 Տյուբինգեն, Բադեն-Վյուրթեմբերգ, Գերմանիա (since 1965)
 Բելիզ, Բելիզ (since 1967)
 Հիկոնե, Ճապոնիա (since 1969) The schools in Ann Arbor and Hikone have regular exchanges.
 Փիթրբորո, Օնտարիո, Կանադա (since 1983)
 Խուիգալպա, Նիկարագուա (since 1986)
 Դակար, Սենեգալ (since 1997)
 Ռեմեդիոս, Կուբա (since 2003)


== Գրականություն ==
Fisher, Dale (1996)։ Ann Arbor: Visions of the Eagle։ Grass Lake, MI: Eyry of the Eagle Publishing։ ISBN 978-0-9615623-4-2 
Marwil, Jonathan (1991)։ A History of Ann Arbor։ University of Michigan Press։ ISBN 978-0-472-06463-2 
Schmittroth, Linda, ed. (1994)։ Cities of the United States (4th ed.)։ Detroit: Gale Group 
Shackman, Grace (2006)։ Ann Arbor Observed։ University of Michigan Press։ ISBN 978-0-472-03175-7 
Brown, Bill (2010)։ You Should've Heard Just What I Seen: Collected Newspaper Articles, 1981–1984։ Colossal Books։ ISBN 978-0-557-66844-1 
Encyclopedia of Michigan։ St. Clair Shores, MI: Somerset Publishers։ 1981։ ISBN 978-0-403-09995-5 
Michigan Gazetteer։ Wilmington, DE: American Historical Publications։ 1991 
«Pictorial History of Ann Arbor»։ Ann Arbor District Library։ 2003։ Արխիվացված է օրիգինալից April 28, 2014-ին։ Վերցված է November 8, 2009 
«Social Characteristics of Ann Arbor»։ US Census Bureau։ 2000։ Արխիվացված է օրիգինալից January 17, 2010-ին։ Վերցված է November 8, 2009  


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
Ann Arbor Area Convention and Visitor's Bureau
ArborWiki – A wiki for Ann Arbor