armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Բագլիկովի փողոց (Ալուշտա)

Բագլիկովի փողոց (ռուս.՝ Улица Багликова), փողոց Ղրիմի Ալուշտա քաղաքի կենտրոնում։ Անվանվել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատի պարտիզան-հետախույզ Նիկոլայ Տիմոֆեևիչ Բագլիկովի (1901 կամ 1903-1942) պատվին։ Սկիզբ է առնում Խորհրդային հրապարակից և ավարտվում Գորկու փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 530 մետր է։


== Նկարագրություն ==
Ալուշտա քաղաքի Բագլիկովի փողոցը սկիզբ է առնում Խորհրդային հրապարակից, հատում է Հոկտեմբերի 50-ամյակի, Զարեչնայա, Բերեգովայա, Գվարդեյսկայա փողոցները և ավարտվում Գորկու փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 42 շինություն։ Երկարությունը 530 մետր է։
Բագլիկովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298500։
Փողոցն անվանվել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատի պարտիզան-հետախույզ Նիկոլայ Տիմոֆեևիչ Բագլիկովի (1901 կամ 1903-1942) պատվին։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին նա եղել է Ալուշտայի պարտիզանական ջոկատի պարենի և զինամթերքի բազաների գլխավոր կազմակերպիչներից։ Լավ ծանոթ լինելով Ղրիմի անտառներին` նա կարողանում էր կազմակերպել տարբեր գործողություններ այդ տարածքներում։ Գերմանական ջոկատների դեմ չորս մարտերի մասնակից էր։ Զոհվել է 1942 թվականին` հետախուզական գործողություն իրականացնելու ժամանակ հայտնվելով շրջափակման մեջ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Կարմիր դրոշ» շքանշանով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Улица Багликова в Алуште
Подробная карта Улица Багликова, город Алушта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты


== Արտաքին հղումներ ==
г. Алушта, улица Багликова Archived 2019-04-10 at the Wayback Machine.
Լուբրիանո

Լուբրիանո (իտալերեն՝ Lubriano), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 956 մարդ (ըստ 2008 թվականի), բնակչության խտությունը՝ 58 մարդ/կմ2։ Տարածքը կազմում է 17 կմ2։ Փոստային ինդեքսը՝ 1020, հեռախոսային կոդը՝ 0761։
Քաղաքի հովանավոր սուրբը համարվում է Սան Պրոկոլոն։


== Ժողովրդագրություն ==


== Բնակավայրի վարչակազմ ==
Հեռախոս. 0761 780459
Էլեկտրոնային փոստ. sindaco@comunelubriano.com
Պաշտոնական կայք. http://www.comunelubriano.com/ Archived 2012-07-08 at the Wayback Machine.


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրի պաշտոնական կայքը (իտալ.) Archived 2012-07-08 at the Wayback Machine.
Վիճակագրության միջազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.
Դերբենտ Քեյ

Դերբենտ Քեյ, լեռներ Արևելյան Անատոլիայում։ Հնում նրա հյուսիսային լանջերում գտնվում էին խեթական Խաթուսա քաղաքը։


== Ծանոթագրություններ ==
Տրանսպոզացիա

Տրանսպոզիցիա (լատ.՝ transpositio – տեղափոխություն), երաժշտական ստեղծագործության կամ դրա որևէ հատվածի փոխադրությունը մի տոնայնությունից մեկ այլ տոնայնության։ Տրանսպոզիցիա կատարվում է ստեղծագործությունը մեկ ուրիշ՝ ավելի բարձր կամ ցածր ձայնով կամ այլ ձայնածավալի նվագարանով կատարելուն հարմարեցնելու, ինչպես և նոտաների ընթերցումը հեշտացնելու (Տրանսպոզիցիա՝ դեպի բանալիում պակաս նշաններ ունեցող տոնայնություն) նպատակով։
Լուբո

Լուբո (ֆր.՝ Loubaut), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Լը Մաս դ’Ազիլ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Պամե շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09172։


== Բնակչություն ==
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 31 մարդ։


== Տնտեսություն ==
2007 թվականի տվյալներով 26 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 13-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 13-ը՝ անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 50,0 %, 1999 թվականին եղել է՝ 76,9 %)։ 13 աշխատունակ բնակիչներից 11-ը աշխատում էին (7 տղամարդ և 4 կին), անաշխատանք էին 2-ը (կին)։ 13 անգործունակ մարդկանցից 3-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 7-ը՝ թոշակառու, 3-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Տես նաև ==
Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
«Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ՝ Լուբո» (ֆրանսերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-05-18-ին։ Վերցված է 2012-1-29 
«Լուբո» (ֆրանսերեն)։ cassini.ehess.fr։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-02-03-ին։ Վերցված է 2013-01-24
Ֆուրան

Ֆուրան, նաև՝ ֆուրֆուրան, հետերոցիկլային միացություն։
Անգույն, քլորաֆորմի հոտով հեղուկ է, հալման ջերմաստիճանը՝ - 85,68°С, եռմանը՝ 31,83°С, խտությունը՝ 936,6 կգ/մ³։ Վատ է լուծվում ջրում (մոտ 1° % 25°С), խառնվում է օրգանական լուծիչների հետ։ Ստանում են հիմնականում ֆուրֆուրոլից։ Օգտագործվում է տետրահիդրոֆուրանի, պիրոլի ստացման համար։
Ունի թմրեցնող ազդեցություն։ Օդում սահմանային թույլատրելի խտությունը 0,5 մգ/մ³ է։
Պյառնու գետ

Պյառնու (էստոներեն՝ Pärnu jõgi), գետ Էստոնիայում։ Թափվում է Բալթիկ ծովի Ռիգայի ծոցը։ Երկարությունը՝ 144 կմ։


== Անվանումը ==
Անվանումն առաջացել է էստոներեն pärn «լորենի» հասարակ անունից։


== Ծանոթագրություններ ==
Բիչկի (այլ կիրառումներ)

Բիչկի, կարող է վերաբերել՝

Բիչկի - գյուղ Ռուսաստանի Կուրսկի մարզի Դմիտրիևսկի շրջանի կազմում։
Բիչկի - գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի կազմում։
Բիչկի - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Շումյաչինսկի շրջանի կազմում։
Խլախտ

Խլախտ (լատ.՝ Malleus), մարդու և կենդանիների (առավելապես միասմբակավորների) վարակիչ, մեծ մասամբ քրոնիկ հիվանդություն։ Բնորոշվում է լորձաթաղանթների, մաշկի վրա, թոքերում յուրահատուկ հանգույցների առաջացմամբ։ Խլախտով (շատ հազվադեպ) հիվանդանում են նաև ուղտերը, կատուների ընտանիքի գիշատիչ կենդանիները։ Հիվանդությունն առաջինը նկարագրել է Արիստոտելը, հարուցիչը հայտնաբերել է Լյոֆլերը (1882 թ.)։
Հարուցիչը B. Mallei ոչ սպորավոր ցուպիկն է։ Ինֆեկցիայի աղբյուրը հիվանդ կենդանիներն են։


== Հիվանդության զարգացում ==
Խլախտը զարգանում է թոքերում, քթի խոռոչում և մաշկի վրա։ Քթային խլախտի դեպքում նկատվում են լորձաթաղանթի հիպերեմիա, հանգույցներ, որոնք, հետագայում քայքայվելով, վերածվում են խոցերի, ավշային հանգույցների մեծացում, մաշկայինի դեպքում՝ հանգույցներ, խոցեր։ Թոքային խլախտը թաքնված բնույթի է։


== Ախտորոշում ==
Խլախտն ախտորոշում են կլինիկական, բակտերիալոգիական, ախտանատոմիական և ալերգիական հետազոտություններով։ Հիմնական մեթոդը ալերգիականն է. կատարվում է ակնային, երբեմն՝ ենթամաշկային եղանակով և հայտնի է մալեինացում անունով։ Ակնային մալեինացում կատարվում է երկու անգամ՝ 5-6 օր ընդմիջումով։


== Բուժում ==
Բուժումը չի մշակված։ Կանխարգելումը, անապահով տնտեսություններում հայտարարվում է կարանտին, պայմանական առողջ կենդանիներին պարբերաբար ստուգում են կրկնակի մալեինացմամբ (կլինիկական հիվանդ, կասկածելի և դրական ռեակցիայով կենդանիներին այրում են)։ Կանխարգելման նպատակով ապահով տնտեսություններում ամեն տարի ալերգիական եղանակով ստուգում են կենդանիներին։ Կարանտինը հանվում է վերջին հիվանդի հայտնաբերումից 45 օր հետո։


== Ծանոթագրություններ ==
Դոֆին շրջան (Փենսիլվանիա)

Դոֆին շրջան (անգլ.՝ Dauphin County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.445 կմ² է, բնակչությունը՝ 268.100 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Հարիսբուրգ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1785 թ.։
Գիշերային լողորդը

«Գիշերային լողորդը» (անգլ.՝ Nachtschwimmer), շվեյցարացի գրող և լրագրող Հանսյորգ Շերթենլայբի (Hansjörg Schertenleib) գերմաներեն վեպը, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 2002 թվականին, իսկ 2012 թվականին լույս է տեսել լրամշակված տարբերակը։ Առաջին տարբերակի համեմատությամբ փոխվել է վերնագիրը, ընտրվել է այլ հրատարակիչ, փոփոխվել է պատմությունը, որոշ երկրորդական կերպարներ հանվել են։
Հայերեն տպագրվել է 2017 թվականին «Զանգակ» հրատարակչությունում Շվեյցարիայի դեսպանատան հետ համագործակցությամբ։ Շերթենլայբի գրքերը թարգմանվել են 16 լեզուներով։ «Գիշերային լողորդը» առաջինը գերմաներենից հայերեն է թարգմանել է Լիանա Սաֆարյանը։ Վեպի թարգմանությունը 2017 թվականի սեպտեմբերի ամենավաճառված գրքերից է եղել Հայաստանում։


== Դիպաշար ==
Հանսյորգ Շերթենլայբի «Գիշերային լողորդը» վեպը դեռահաս սերնդի մասին է, տարանցիկ ժամանակների հետաքրքիր հյուսվածք՝ առաջին սիրո, կարոտի, գաղտնիքների, վախերի, հույզերի ու ատելությունների, ինքնակայացման, ծնողների ու միջավայրի դեմ ընդդիմության մի բարդ ճանապարհի մասին։ Վեցօրյա ոդիսականի մեջ բացվում է պատանի հերոսի կենսագրությունը՝ սիրուն ու հաստատման հասնելու ճանապարհը լցնելով գեղեցկության, նվիրումի արժևորումով, պայքարելու կամքով։


== Կերպարներ ==
Փաթրիկ՝ շվեյցարացի պատանի,
Ֆիոնա՝ իռլանդացի պարմանուհի, որի հետ Փաթրիկը շփվել է համացանցով,
Ալեքս՝ Փաթրիկի եղբայրը, ջրահեղձ է եղել մանուկ հասակում,
Մոյրա՝ Ֆիոնայի մայրը, ամուսինը լքել է նրան,
Էնթոնի «Թոնի»՝ Ֆիոնայի մորեղբայրը,
Կոնոր՝ Ֆիոնայի եղբայրը,
Դարա, Դանա՝ Ֆիոնայի երկվորյակ քույրերը
Սուինի՝ հոգևորական, որի հետ Փաթրիկը ծանոթանում է օդանավում,
Քեթլին՝ Փաթրիկի կնքամայրը,
Բեռնհարդ՝ Քեթլինի ամուսինը,
Ռոնան՝ Ֆիոնայի նախկին ընկերը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Հանսյորգ Շերթենլայբ․ «Գիշերային լողորդը» (շարունակությունը՝ գրքում)
Հայերեն հրատարակման շնորհանդես «Զանգակում»
Աստերոիդների ցանկ (55301-55400)

Աստերոիդների ցանկ (55201-55300)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (55401-55500)
 Աստերոիդների ցանկ (55201-55300)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (55401-55500)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (55001)-(60000)»։ www.minorplanetcenter.net
Նաստասինո (այլ կիրառումներ)

Նաստասինո, կարող է վերաբերել՝

Նաստասինո - գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Նաստասինո - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի կազմում։
Աստղերի տեսագծային արագություն

Աստղերի տեսագծային արագություն, աստղերի տարածական հարաբերական (Արեգակի նկատմամբ) արագության պրոյեկցիան տեսագծի ուղղությամբ։


== Աստղերի տեսագծային արագություն որոշումը ==
Աստղերի տեսագծային արագությունների որոշումը հիմնված Է Դոպլեր-Ֆիզոյի օրենքի վրա։ Եթե լույս արձակող մարմինը շարժվում Է դիտողի նկատմամբ, ապա նրա արձակած ալիքների երկարությունները փոփոխվում են 
  
    
      
        △
        λ
        =
        
          
            
              V
              
                r
              
            
            c
          
        
        λ
      
    
    {\displaystyle \bigtriangleup \lambda ={\frac {V_{r}}{c}}\lambda }
   օրենքով։ (
  
    
      
        
          V
          
            r
          
        
      
    
    {\displaystyle V_{r}}
   և 
  
    
      
        c
      
    
    {\displaystyle c}
   համապատասխանաբար տեսագծային և լույսի արագություններն են, 
  
    
      
        λ
      
    
    {\displaystyle \lambda }
   ալիքի երկարությունն է, իսկ 
  
    
      
        △
        λ
      
    
    {\displaystyle \bigtriangleup \lambda }
  ՝ շեղման չափը)։ Աստղերի տեսագծային արագությունը գտնելու համար հարկավոր է որոշել նրանց սպեկտրալ գծերի շեղումները երկրային (լաբորատոր) աղբյուրի գծերի նկատմամբ։
Ժամանակակից դիտողական և չափողական տեխնիկան թույլ է տալիս աստղերի տեսագծային արագությունն որոշել 0,5 կմ/վ ճշտությամբ։
Աստղերի տեսագծային արագություններով առաջին անգամ (1890) զբաղվել են Պուլկովոյի (Արիստարխ Բելոպոլսկի) և Պոտսղամի (Հ. Ֆոգել, Յ. Շայներ) աստղադիտարաններում։


== Կիրառություններ ==
Աստղերի տեսագծային արագության օգնությամբ հետազոտվում են աստղերի շարժումների օրինաչափությունները, Արեգակի շարժման ուղղությունն ու արագությունը, Արեգակնային համակարգի պտույտը Գալակտիկայի կենտրոնի շուրջը, ուսումնասիրվում են սեղմ կրկնակի աստղերը, աստղերի պտույտը իրենց առանցքի շուրջը և այլն։ Աստղերի տեսագծային արագությունները մեծ նշանակություն ունեն նաև Մետագալակտիկայի ուսումնասիրման համար, իսկ գալակտիկաների հեռավորությունների որոշման ժամանակ նրանց վրա հենվող մեթոդը մինչև այժմ ամենահուսալին է։
Զեդա Սամեբա

Զեդա Սամեբա (վրաց.՝ ზედა სამება), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Քոբուլեթի շրջանում։


== Դիրք ==
Գտնվում է ծովի մակարդակից 80 մետր բարձրության վրա։


== Բնակչություն ==
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 597 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==
Երկի (գյուղ, Միրգորոդի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԵրկիԵրկի (ուկրաիներեն՝ Єрки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Երկի գյուղում բնակվում էր 466 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ֆալցետ

Ֆալցետ (իտալերեն՝ falsetto, < falso - Կեղծ), տղամարդու երգչական ձայնի ամենաբարձր ռեգիստրը, որը դուրս է գալիս նրա սովորական ձայնածավալի սահմաններից և բնորոշվում է հնչյունների ուժգնության պակասեցմամբ, առանձնահատուկ փափկությամբ և օբերտոնների թվի նվազեցումից բխող՝ տեմբրի յուրատեսակ «կեղծությամբ»։
Ֆալցետի հնչյուններ արտաբերելիս կիրառվում է գլխավորապես գլխային ռեզոնատորը, ձայնալարերը տատանվում են ոչ թե ողջ լայնքով, այլ միայն ծայրերով։ Մինչև 19-րդ դարը գործածել են տենոր-երգիչները գլխավորապես բարձր հնչյուններ ստանալու նպատակով։ Ժամանակակից օպերային և համերգային երգեցողության մեջ ֆալցետը կիրառվում է նաև հնչողությանը յուրահատուկ տեմբրային գունավորում հաղորդելու նպատակով։
Վյունկի (գյուղ, Նովոուկրաինկայի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՎյունկիՎյունկի (ուկրաիներեն՝ Вюнки), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վյունկի գյուղում բնակվում էր 270 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Վյոշկի (այլ կիրառումներ)

Վյոշկի, կարող է վերաբերել՝

Վյոշկի - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում։
Վյոշկի - գյուղ Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Գուս-Խրուստալնի շրջանի կազմում։
Լոխնյա (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)

Լոխնյա (ուկրաիներեն՝ Лохня), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լոխնյա գյուղում բնակվում էր 58 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Սուրբ Սահակ եկեղեցի (Տանձուտ)

Սուրբ Սահակ եկեղեցի, գտնվում է Արմավիրի մարզի Տանձուտ գյուղում, կառուցվել է 1912 թվականին Տանձուտ գյուղի բնակիչների ջանքերով։
Խորհրդային շրջանում այն դարձել է լքված տաճար՝ վերածվելով հացահատիկի պահեստի։ Մոտ 1937 թվականից մինչև 1990-ականները եկեղեցին որպես Աստծո տուն չի գործել։ Այնուհետև 1996 թ. Գարեգին Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի կարգադրությամբ ու օրհնությամբ եկեղեցին վերաբացվում և վերաօծվում է։ 1997 թվականին եկեղեցու վերակառուցումը հանձն են առնում ամերիկահայ բարերար Մարգար Սահմանյանը և Ստեփանյան եղբայրները։
Եկեղեցին վերաօծվում է 1997 թվականի նոյեմբերի 6-ին Տեր Ասողիկ եպիսկոպոս Արիստակեսյանի ձեռամբ։ Այժմ այն պատկանում է Արմավիրի մարզի գործող եկեղեցիների շարքին։
Եկեղեցու հոգևոր հովիվն է Տեր Մովսես քահանա Աշուրյանը։


== Ծանոթագրություններ ==
Գմբեթավոր քաղաք

Գմբեթավոր քաղաք (անգլ.՝ Domed city), քաղաքային խոշոր գոտին մեկ տանիքի տակ ընդգրկող հիպոթետիկ կառույց։ Նկարագրությունների մեծամասնությունը գմբեթը ներկայացնում են հերմետիկ, որոնց մեջ ստեղծվում է բնակեցման հարմար միջավայր, որտեղ վերահսկվում է օդի ջերմաստիճանը, բաղադրությունը և որակը, քանի արտաքին մթնոլորտը (կամ դրա բացակայությունը) սովորաբար անբարենպաստ է բնակեցման համար մեկ կամ ավելին պատճառներով։ Գմբեթավոր քաղաքները 20-րդ դարի սկզբից հանդիսանում են գիտական ֆանտաստիկայի և ապագայաբանության հիմնական բաղադրիչներից մեկը, և կարող են տեղակայվել ինչպես Երկիր մոլորակի, այդպես էլ Լուսնի կամ այլ մոլորակների վրա։


== Ծագումը ==
Հստակ հայտնի չէ, թե երբ առաջացել գմբեթավոր քաղաքի գաղափարը։ Գմբեթավոր քաղաք (domed city) արտահայտությունը առաջին անգամ կիրառվել է 19-րդ դարում, սակայն այլ իմաստով՝ գմբեթավոր շենքերով հորիզոնի գիծ en: Վաղ գիտական ֆանտաստիկայի կատալոգի մեջ հիշատակվում է բրիտանացի հեղինակ Ուիլյամ Դելայլ Հայի Three Hundred Years Hence անվանմամբ 1881 թվականի սոցիալիստական և սպիտակ սուպրեմատիստական ֆանտաստիկ վեպը։ Գրքում նկարագրված է ապագայի քաղաքակրթություն, որտեղ մարդկության մեծամասնությունը ապրում է ծովի հատակին՝ ապակիապատ գմբեթների տակ գտնվող քաղաքներում, օգտագործելով մոլորակի ցամաքային մասը հիմնականում գյուղատնտեսության համար։ Հայտնի են նաև 20-րդ դարասկզբի գմբեթավոր քաղաքների նման հիշատակումների մի քանի այլ օրինակներ։


== Ինժեներական առաջարկներ ==
1960-1970-ականների ընթացքում գմբեթավոր քաղաքի գաղափարը լայնորեն քննարկվել է գիտական ֆանտաստիկայից դուրս։ 1960 թվականին ինժեներ Բաքմինսթեր Ֆուլերը նկարագրել է Նյու Յորքի Միդթաուն Մանհեթեն թաղամասը շրջապատող 3 կիլոմետրանոց գեոդեզիական գմբեթ, որը կարող է կարգավորել եղանակը և նվազեցնել օդի աղտոտվածությունը։ 1979 թվականին գմբեթավոր քաղաքի մոդել է առաջարկվել նաև Վերմոնտ նահանգի Վինոնոսկի քաղաքի համար, իսկ 2010 թվականին՝ Հյուսթոնի։


== Ծանոթագրություններ ==
Ռեֆորմ

Ռեֆորմ (լատ.՝ reformo - փոխակերպել), բարենորոգում, բարեփոխում, հասարակական կյանքի որևէ կողմի (կարգերի, ինստիտուտների, հիմնարկների) վերափոխում, փոփոխություն, վերակառուցում, որը չի ոչնչացնում գոյություն ունեցող սոցիալական կառուցվածքի հիմքերը։
Որոշակի առումով, ցանկացած բովանդակության նորամուծություն ենթադրվում է որպես ռեֆորմ (օր․՝ տնտեսական ռեֆորմ, ագրարային, կրոնական, քաղաքական , և այլն)։ Քաղաքական պրակտիկայում և քաղաքական տեսության մեջ սովորաբար ռեֆորմ են կոչվում քիչ թե շատ առաջադիմական համարվող վերափոխությունները, որոնք իրականացնում են տիրապետող դասակարգերը՝ սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական որոշակի հակասություններ լուծելու (կամ այդպիսի պատրանք ստեղծելու) նպատակով։


== Տես նաև ==
Հեղափոխություն
Ռեֆորմացիա
Աղկալայի կիկլոպյան ամրոց

Աղկալայի կիկլոպյան ամրոցը, կանգնած է մի խոշոր ժայռաբլուրի վրա և իշխում է շրջապատին։ Նա գրեթե անմատչելի է բոլոր կողմերից, բացի Աղկալա գյուղի արևելյան կողմից, որը ներկայումս միաձուլվել է ամրոցի ավերակների հետ։ Ամրոցը յուր տեսքով ու կառուցվածքով նմանվում է Լճափի ամրոցներին։ Այն նույնպես շրջապատված է բնակավայրի ավերակների մնացորդներով։ Ամրոցի ներսում կան բազմաթիվ կացարաններ, որոնք խիստ նման են Լճափի ամրոցներում եղածներին։ Աղկալայի ամրոցն արևմուտքից արևելք, համարյա իր ամբողջ երկարությամբ, եզերվում է ժայռապատ խրամուղիներով և հարավարևմտյան անկյունում միանում մի այլ նման խրամուղու, որը ձգվում է դեպի հյուսիս։ Խրամուղիների ընդհանուր երկարությունը հասնում է 275 մետրի։ Կան նաև այլ խրամուղիներ, որոնք ձգված են զանազան ուղղություններով։ Սրանք հիմնականում բնական մանր կիրճեր են, մարդիկ վերափոխելով, ծառայեցրել են պաշտպանական նպատակների, ինչպես այդ ակնհայտ է Լճաշենի ամրոցում։ նշված խրամուղիներն ունեն մինչև 5 մետր լայնությամբ բարձր բնական ու արհեստական պատեր։


== Ամրոցի դիրքը ==
Աղկալայի ամրոցի դիրքը այնքան հաջող է ու գերիշխող շրջապատի նկատմամբ, որ միջին դարերում կիկլոպյան ամրոցի փլատակների վրա կառուցվել է մի նոր ամրոց, որի անունով էլ մինչև այժմ այն կոչվում է «Աղկալա և թուրքերեն (Սպիտակ բերդ), քանի որ ամրոցում կանգուն է մնացել մի բոլորակ, բարձր աշտարակի ավերակ, որը ծեփված է կրաշաղախով։ Գյուղի հասակավոր մարդիկ այն անվանում են Իշխանաց ամրոց։


== Աղբյուրներ ==
Գ. Հ. Միքայելյան, Սևանի ավազանի կիկլոպյան ամրոցներ, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ Հրատարակչություն, Երևան, 1968


== Ծանոթագրություններ ==
Սավենկի (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՍավենկիՍավենկի (ռուս.՝ Савенки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 14 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Գավաթ (մ․թ․ա․ 17-16-րդ դարեր, Վանաձոր)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գավաթ (այլ կիրառումներ)Գավաթ (անգլ.՝  Goblet), մ. թ. ա. 17-16-րդ դարերում Վանաձորում  հայտնաբերված գավաթ, որը ներառված է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում 1861-1 համարի ներքո։


== Պատմություն ==
Հայկական լեռնաշխարհի միջին բրոնզեդարյան արհեստների մեջ բացառիկ տեղ են գրավում ոսկերչությունը և արծաթագործությունը։ Դրա վառ վկայությունն են Թռեղք-վանաձորյան մշակույթին վերագրվող դամբարանային համալիրներից (Թռեղք, Վանաձոր, Լոռի Բերդ, Քարաշամբ և այլն) հայտնաբերված մեծաքանակ բարձրարժեք ոսկյա և արծաթե իրերը։ Այդ գտածոների շարքում իր ուրույն տեղն ունի Վանաձորի դամբարանում հայտնաբերված ոսկյա գավաթը (մ.թ.ա. 18-17-րդ դդ.), որը Հայաստանի միջին բրոնզեդարյան ոսկերչական արվեստի եզակի և ինքնատիպ նմուշներից մեկն է։ Այն հայտնաբերվել է ականավոր հնագետ, արևելագետ Բորիս Պիոտրովսկու կողմից՝ 1948 թվականին։
Հայաստանյան ոսկու պատմության այս փուլը շաղկապվում է տարածաշրջանում շրջադարձային խոշորամասշտաբ փոփոխությունների հետ։ Փոքրասիական տարանցիկ առևտրի ծաղկման արդյունքում (մ.թ.ա. 20-19-րդ դդ.) աննախադեպ զարգացում է ապրում մետաղագործություն, այդ թվում ոսկերչությունը և արծաթագործությունը։ Փոքրասիական ազդեցությունը առավել ակնհայտ է ոսկյա իրերի պարագայում։ Դրա վառ օրինակն է Վանաձորի գավաթը, որը իր վրա կրում է առաջավորասիական, հատկապես խեթական մշակույթի ազդեցությունը։
Ի դեմս այս գավաթի, մենք գործ ունենք ոսկերչական, արծաթագործական բարձրարվեստ և ինքնատիպ «դպրոցի» հետ, որը ձևավորվել է Թռեղք-վանաձորյան մշակույթի տարածման սահմաններում և կրել է Կուր-արաքսյան մշակույթի ազդեցությունը՝ օգտագործելով այդ մշակույթին բնորոշ զարդամոտիվները։


== Այլ ցուցադրություններ ==
Վանաձորի գավաթը բազմիցս ներկայացվել է միջազգային ցուցահանդեսներում։ «Հայաստան-Իրան. հողի հիշողությունը» ցուցահանդեսի շրջանակներում ցուցադրվել է Իրանի ազգային թանգարանում։


== Նկարագրություն ==
Գավաթը հայտնաբերվել է ցեղապետին պատկանող դամբարանից՝ թաղման հարուստ գույքի հետ միասին և վկայում է միջին բրոնզեդարյան հասարակությունում ոսկու և ոսկյա իրերի առանձնահատուկ դերի մասին։ Ոսկին կիրառվել է կենտրոնացված և հիերարխիկ սոցիալական կառուցվածքի պայմաններում, իսկ ոսկյա իրերը ընդգծել են տիրոջ հասարակությունում զբաղեցրած բարձր դիրքը։
Գավաթը պատրաստվել է ոսկու ամբողջական թիթեղից դրվագման եղանակով։ Գնդաձև է, սնամեջ ցածր ոտքով և բերանի լայն բացվածքով։ Անոթի իրանի կենտրոնը բոլորված է դեմ հանդիման կանգնած երեք զույգ առյուծների շարքով։ Կենդանիների պատկերներն արված են դրոշմաքանդակման եղանակով։ Ունեն լայն բացված երախներ, լեզուն նշված է երկու խաչվող գծերով։ Պոչերը երկար են, իրանի վրա ծալված, ծայրին՝ փնջիկ։ Նուրբ կետազարդով ընդգծված են ճանկերը, մկանունքը, ատամնաշարը, աչքերի և ականջների եզրագծերը։ Առյուծների շարքը վերից և վարից շրջանակված է զիգզագաձև նուրբ փորագրազարդ գոտիներով։ Անոթն ունեցել է կանթ, որի մասին վկայում են իրանի վրա գայլիկոնված երկու անցքեր։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
Ոսկին հայ միջնադարյան աշխարհընկալման համակարգում, Հին Հայաստանի ոսկին, Երևան, «Գիտություն», 2007, էջ 59-69։ Gold in the System of Medieval Armenian World Perception (in Armenian).
Հայացք բրոնզե դարից, Ալբոմ-կատալոգ, Հայաստանի պատմության թանգարան, 2010։
Իզոլա դի Ֆոնդրա

Իզոլա դի Ֆոնդրա (իտալերեն՝ Isola di Fondra), կոմունա Իտալիայի Լոմբարդիա մարզի Բերգամոյի գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 184 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 14 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 13 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 24010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0345։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Սուրբ Սան Լորենզոն։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Կոմունայի վարչակազմ ==
Հեռախոսահամար՝ 0345 71588


== Արտաքին հղումներ ==
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ(իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Դեյդ շրջան (այլ կիրառումներ)

Դեյդ շրջան, կարող է վերաբերել՝

Դեյդ շրջան - ԱՄՆ Միսսուրի նահանգի 114 վարչական միավորներից մեկը
Դեյդ շրջան - ԱՄՆ Ջորջիա նահանգի 159 վարչական միավորներից մեկը
Խուլ եղինջ սպիտակ

Խուլ եղինջ սպիտակ (լատ.՝ Lamium album), խուլեղինջազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։


== Նկարագրություն ==
30-80 սմ բարձրությամբ հորիզոնական կոճղարմատով մեղրատու բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողունը ուղիղ է և ցրված մազիկներով ծածկված։ Երկար կոթուններով, սրածայր, ատամնաեզր, երկարավուն-սրտաձև տերևները հակադիր դասավորված են քառանիստ ցողունի վրա։ Վերին տերևների անոթներում օղակներով դասավորված են խոշոր, երկշուրթ ծաղիկները։ Թավոտ բաժակը զանգակաձև է և ունի սրված ատամիկներ։ Կարճ, թեքված խողովակով պսակը սպիտակ է։ Երկարավուն-ձվաձև պտուղները եռանիստ ընկուզիկներ են։


== Տարածվածություն ==
Աճում են անտառներում, թփուտներում, աղբավայրերում, այգիներում և բանջարանոցներում։ Հանդիպում է Հայաստանի բոլոր մարզերում։


== Նշանակություն ==
Բուժական նպատակներով օգտագործում են խուլ եղինջի՝ ծաղկման շրջանում հավաքվող ծաղիկները։ Ծաղկապսակները պարունակում են դաբաղանյութեր, լորձանյութեր, սապոնիններ, եթերային յուղ, ալկալոիդներ, ֆլավոնոիդներ, գլիկոզիդներ, խոլին, գիստամին, ասկորբինաթթու և այլն։ Ծաղիկներից պատրաստում են թեյ, որն օգտագործում են սակավարյունության, թոքերի հիվանդությունների, թութքի և մաշկային բորբորքումների դեպքում։


== Ծանոթագրություններ ==
Ուդա

Ուդա (ճապ.՝ 宇陀市 Ուդա-սի), Ճապոնիայի Նարա պրեֆեկտուրայում գտնվող քաղաք։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 247,62 կմ², բնակչությունը՝ 31 719 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 128,10 մարդ/կմ²։


== Աշխարհագրական դիրք ==
Քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Նառա պրեֆեկտուրայում։ Այս քաղաքի հետ սահմանակցում են Նարա, Սակուրաի, Նաբարի քաղաքները, Յոսինո ավանը և Յամաձոե, Սոնի, Հիգասիյոսինո գյուղերը։


== Կլիմա ==
Ուդա քաղաքի կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է (ըստ Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման)։ Ուդայում ամառները տաք և խոնավ են (30 °C (86 °F)-ից բարձր), իսկ ձմեռները սառն են՝ մինչև 0 իջնող ջերմաստիճանով (0 °C (32 °F)):


== Բնակչություն ==
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 93 103 մարդ (2014 թվականի հունիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 166,80 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.


== Սիմվոլիկա ==
Քաղաքը խորհրդանշող ծառ է համարվում Chamaecyparis obtusa-ն, ծաղիկ՝ հովտաշուշանը, թռչուն՝ Cettia diphone-ը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք(ճապոներեն)
Տելեմաք Խաչատրյան

Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ  Խաչատրյան ազգանունով այլ մարդկանց մասին:Տելեմաք Սուրենի Խաչատրյան (ապրիլի 27, 1932(1932-04-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 27, 1989(1989-02-27), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ պատմաբան, հնագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1976 թ.), պրոֆեսոր (1979 թ.):


== Կենսագրություն ==
Տելեմաք Խաչատրյանը ծնվել է 1932 թվականին Երևանում։ 1956 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը։ 1956-1976 թվականներին եղել է Հայաստանի պատմության պետական թանգարանի գիտաշխատող, հնագիտության բաժնի վարիչ, 1982-1987 թվականներին՝ տնօրեն։ 1976-1982 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի հնագիտության և ազգագրության ամբիոնի վարիչ, 1987-1989 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող։
Աշխատանքները վերաբերում են հիմնականում Շիրակի՝ բրոնզի ու վաղ երկաթի դարերի մշակույթին։


== Երկեր ==
Артикский некрополь, Ереван, 1979.
Древняя культура Ширака III-I тыс. до н. э., Ереван, 1975.
Материальная культура древнего Артика, Ереван, 1963.


== Տես նաև ==
Հնագիտությունը Հայաստանում
Հայաստանի պատմության թանգարան


== Ծանոթագրություններ ==
Վարդակակաչ խճճված

Վարդակակաչ խճճված (լատ.՝ Tulipa confusa), շուշանազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։


== Նկարագրություն ==
20-30 սմ բարձրությամբ, լայն ձվաձև մինչև 30 մմ լայնությամբ սոխուկով և կաշենման մազոտ թեփուկներով գեղազարդային ծաղկաբույս է։ 5-7 սմ տրամագծով գավթանման ծաղիկը լինում է ֆուքսինի վարդագույն, լիմոնի դեղին կամ հազվադեպ` կարմիր։ Պտուղը ունի 4-6 սմ երկարություն և 2 սմ լայնություն։


== Տարածվածություն ==
Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի  (Քաջարան լեռնագագաթ Խուստուփ, «Շիկահող» պետական արգելոց, Ծավ, Ներքին Հանդ) և Մեղրու (Գյումարանց Մեղրու լեռնաշղթայի կատարի երկարությամբ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է Հարավային Անդրկովկասում և Ղարաբաղում։


== Էկոլոգիա ==
Աճում է ծովի մակարդակից 1800-2700 մ բարձրությունների վրա, միջին լեռնային գոտուց մինչև ենթալպյան գոտի, բացատներում, ժայռոտ տեղերում, կաղնու-բոխու անտառում և ենթալպյան մարգագետիններում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին, պտղաբերում` մայիս-հուլիս ամիսներին։ Բնության մեջ հանդիպում են երեք ձևեր. լիմոնի դեղին ծաղիկներով, ֆուքսինի վարդագույն` նուրբ լիմոնի բուրմունքով և կարմիր` առանց հոտի։


== Պահպանություն ==
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության  շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր  որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում։
Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։


== Ծանոթագրություններ ==
Հիրոսիմայի ստվերներ

Հիրոսիմայի ստվերներ, էֆեկտ, որն առաջացել է ատոմային ռումբի պայթյունի լուսային ճառագայթման արդյունքում։ Հիրոսիմայի ստվերները ուրվապատկերներ են ճառագայթված ֆոնին այն տեղերում, որտեղ ճառագայթմանը խանգարել են մարդկանց, կենդանիների մարմինները կամ այլ առարկաներ։ Էֆեկտն իր անվանումը ստացել է ճապոնական Հիրոսիմա քաղաքի անվանումից, որտեղ 1945 թվականի օգոստոսի 6-ին առաջին անգամ երևացել են այդպիսի գոյացություններ։
Երևույթը համանման է սովորական ստվերի առաջացմանը. ճառագայթման ճանապարհին հայտնվում է ինչ-որ առարկա, որը ճառագայթումից փակում է իր առջև գտնվող մակերևույթի հատվածը։ Ատոմային պայթյունի ժամանակ ճառագայթման ինտենսիվությունն այնքան մեծ է, որ շատ մակերևույթներ փոխում են իրենց գույնն ու հատկությունները։ Օրինակ, ասֆալտի ծածկույթը մգանում է և դառնում խորդուբորդ, իսկ ներկված մակերևույթը վառվում է։ Հիրոսիմայում մարդիկ, որոնք անպաշտպան էին մնացել լուսային ճառագայթումից, խոր այրվածքներ են ստացել և շպրտվել հարվածային ալիքից` թողնելով ստվերային հետքեր։ Շատերը դրանից հետո կենդանի են մնացել, սակայն որոշ ժամանակ անց մահացել են այրվածքներից, ճառագայթումից ու ստացած վնասվածքներից։ Շատերն էլ վառվել են պայթյունի հետևանքով առաջացած հրդեհից ու կրակի պտտահողմից։ Հիրոսիմայում պայթյունի էպիկենտրոնը եղել է Այոյ կամուրջը, ուր մնացել են 9 մարդու ստվերներ։
Համանման երևույթներ կարող են դիտարկվել նաև քիմիական պայթյունների և ուժգին հրդեհների ժամանակ, երբ հրդեհից հետո հայտնաբերված ածխացած դիակները ծածկում են չվառված և պայթյունի նյութերով չծածկված հատակի ու պատերի մակերևույթը։


== Ծանոթագրություններ ==
Սիգնալ Իդունա Պարկ

Սիգնալ Իդունա Պարկ (գերմ.՝ Signal Iduna Park, Զիգնալ Իդունա Պարկ), ֆուտբոլային մարզադաշտ Դորտմունդ քաղաքում։ Ավելի հայտնի է նախկին Վեսթվալենշտադիոն անվանումով։ Այստեղ իր տնային հանդիպումներով հանդես է գալիս Բորուսիա Դորտմունդ ֆուտբոլային ակումբը։ 2001 թվին, մարզադաշտը հյուրընկալեց Եվրոպայի լիգայի եզրափակիչը, որտեղ Լիվերպուլը 5:4 հաշվով հաղթեց Ալավեսին.։


== Պատմություն ==

Մարզադաշտը կառուցվել է 1971—1974 թթ.-ին աշխարհի առաջնության համար և տեղավորում էր 54.000 երկրպագու։ Մարզադաշտում կայացած առաջին խաղը եղել է «Դորտմունդի Բորուսիայի» և «Շալկե 04-ի» միջև կայացած ընկերական հանդիպումը(0:3)։ Սկսած 1974/75 մրցաշրջանից «Բորուսիան» սկսեց մարզադաշտը օգտագործել որպես տնային։


=== Արդիականացում ===
Մինչև 1990-ական թվականները մնաց նույն և պրակտիկ տեսքով։ 1992 թ.-ի նորոգումներից հետո տրիբունաները փոխարինվեցին նստադիրներով և տեղավորում էր 42.800 երկրպագու։ 1995-1998 թթ. տրիբունաները աստիճանաբար մեծացան, ինչի շնորհիվ մարզադաշտի տարողությունը գերազանցեց 80 000-ը։ Արդիականացման վերջին փուլը 2006 թ.-ի աշխարհի առաջնության համար՝ 2005 թ.-ին։ Տեղադրվեց էլեկտրոնական համակարգ, հաշմանդամների համար տեղերը շատացան, արդիականացվեցին VIP օթյակներն ու թիմային սենյակները։
Արդիականացման աշխատանքների ավարտին, մարզադաշտի տարողությունը դարձավ 81,359 նստատեղ։


=== Անվանափոխում ===
2005 թ.-ի դեկտեմբերի 1-ին նախկին «Վեսթվալենշտադիոն» (գերմ.՝ Westfalenstadion) մարզադաշտը «Բորուսիայի» կառավարության և Սիգնալ իդունայի աշխատողների համաձայնությամբ պաշտոնապես անվանափոխվեց։ Այժմ այն անվանում են Signal Iduna Park։
2005 թ.-ին մարզադաշտի հարակից փողոցը Դորտմունդի կառավարության և բնակչության համաձայնությամբ անվանվեց Am Westfalenstadion։ 2006 թ.-ի աշխարհի առաջնության ժամանակ մարզադաշտը որոշակի ժամանակով անվանափոխվեց և անվանվեց FIFA World Cup Stadium Dortmund։ Հիմա ՈՒԵՖԱ-ի և ՖԻՖԱ-ի կազմակերպած խաղերի ժամանակ Սիգնալ Իդունա Պարկը անվանում են BVB-Stadion։


== Մարզադաշտի համայնապատկերը ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Սիգնալ Իդունա Պարկ Archived 2011-11-05 at the Wayback Machine.
Օսկար Շինդլեր

Օսկար Շինդլեր (գերմ.՝ Oskar Schindler, ապրիլի 28, 1908(1908-04-28)[…], Սվիտավի - հոկտեմբերի 9, 1974(1974-10-09)[…], Հիլդեսհայմ, Ստորին Սաքսոնիա, Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), սուդետյան գերմանացի արդյունաբերող, ով Հոլոքոստի տարիներին փրկել է մոտ 1200 հրեայի կյանք՝ աշխատանքի տեղավորելով նրանց Չեխիայի և Լեհաստանի իր գործարաններում։ Իր կենսագրությունը հանդիսանում է «Շինդլերի տապանը» գրքի հիմքը, որի հիման վրա նկարահանվել է «Շինդլերի ցուցակը»  ֆիլմը: Ֆիլմի ռեժիսորն է Սթիվեն Սփիլբերգը:


== Պատմություն ==

Օսկար Շինդլերը ծնվել է 1908 թվականի ապրիլի 28-ին Ավստրոհունգարական Ցվիտաու քաղաքում, Հանս Շինդլերի և Ֆրանցիսկ Լուզերի կաթոլիկ ընտանիքում։ Ցվիտաու քաղաքը ներկայումս գտնվում է Չեխիայում և կոչվում է Սվիտավի։  Սկզբնական շրջանում Օսկար Շինդլերը կապիտալիստի կյանք էր վարում՝ նպատակ ունենալով միայն գումար վաստակել։ Նա, լինելով Չեխոսլովակիայի քաղաքացի և սնանկանալով, գաղտնի ծառայությունների կողմից ներգրավվում է իբրև գործակալ, բայց շուտով բացահայտվում է և ազատազրկվում մինչև 1938 թվականի հուլիս-հոկտեմբերը։ Նա ազատվում է «Մյունխենյան համաձայնագրից հետո»: 1939 թվականին Շինդլերն ընդունվում է նացիոնալ-սոցիալիստական բանվորական (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiter Partei — NSDAP), ֆաշիստական կուսակցության շարքերը։ 2-րդ համաշխարհային պատերազմից առաջ նա հիմնում է մետաղական սպասքի գործարան, բացի այդ նա Լեհաստանի հակասեմական քաղաքական գործչից շահում է Կրակովում գտնվող էմալի արտադրության ֆաբրիկան, (ներկայումս այն Շինդլերի անվան թանգարան է), որը նախկինում պատկանում էր հրեա գործարար Նաթան Վյուրցելին։ Հետագայում Շինդլերի հայացքները կտրուկ փոխվում են։ 1942 թվականին դառնալով Կրակովյան գետտոյի վկաներից և գիտակցելով հրեա ժողովրդի նկատմամբ հիտլերյան ռեժիմի ամբողջ ողբերգությունը, ինչպես նաև իր մասնակցությունն այդ ողբերգությանը, Շինդլերը բացարձակ հումանիստական դիրք է գրավում և սկսում է պաշտպանել հրեաներին՝ առանց որևէ օգուտ ակնկալելու: Նա իր հաշվապահ Իցխակ Շտերնի խորհրդով որոշում է կայացնում և նացիստական վերադաս չինովնիկներին կաշառում է իր ընկերությունում աշխատանքի ընդունելու համար Պլաշովի հրեաներին, որոնք դատապարտված էին մահվան։ Հետագայում Շինդլերի կողմից փրկված հրեաները հայտնի դարձան իբրև «Շինդլերի հրեաներ»: Շինդլերի կողմից փրկված հրեաների թիվը հասնում է 1200-ի՝ 800 տղամարդ, 300 կին, 100 երեխա։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Օսկար Շինդլեր, Yad Vashem (անգլ.)
Միյակո

Միյակո (ճապ.՝ 宮古市 Միյակո-սի), քաղաք Ճապոնիայում, որը գտնվում է Իվատե պրեֆեկտուրայում։ Քաղաքը զբաղեցնում է 1259,89 կմ² տարածք։ Ըստ 2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների, քաղաքում բնակվում է 55 899 մարդ, իսկ խտությունը կազմում է 44,37 մարդ/կմ²։
2011 թվականի մարտի 11-ի երկրաշարժի և ցունամիի հետևանքով Միյակոն խիստ տուժել է։


== Աշխարհագրական դիրք ==
Քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու վրա՝ Տոհոկու շրջանի Իվատե պրեֆեկտուրայում։ Նրա հետ սահմանակցում են Մորիոկա, Տոնո, Հանամակի քաղաքները և Օցուտի, Իվաիձումի, Յամադա գյուղերը։


== Բնակչություն ==
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 55 899 մարդ, իսկ խտությունը 44,37 մարդ/կմ²։


== Սիմվոլիկա ==
Քաղաքի ծառն է համարվում «Pinus densi»flora»-ն, ծաղիկը՝ «Nipponanthemum»-ը, թռչունը՝ «Larus crassirostris»-ը ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք(ճապոներեն)
Սերգեյ Բալասանյան (երկրաֆիզիկոս)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սերգեյ Բալասանյան (այլ կիրառումներ)Սերգեյ Յուրիի Բալասանյան (օգոստոսի 16, 1948(1948-08-16), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ - նոյեմբերի 19, 2004(2004-11-19), Երևան, Հայաստան), հայ երկրաֆիզիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1987), պրոֆեսոր (1987):


== Կենսագրություն ==
Սերգեյ Բալասանյանը ծնվել է 1948 թվականի օգոստոսի 16-ին, Ադրբեջանի Բաքու քաղաքում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1976 թվականից աշխատել է Անդրբայկալի համալիր գիտահետազոտական կենտրոնում, միաժամանակ՝ Չիտայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի երկրաֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1991-2002 թվականներին՝ Հայաստանի ՍՊԱԾ հիմնադիր-տնօրեն։ 2002 թվականից՝ Հայկական սեյսմոլոգիական և Երկրի ֆիզիկայի ընկերակցության Ասիական սեյսմոլոգ հանձնաժողովի նախագահ։
Սերգեյ Բալասանյանը մահացել է 2004 թվականի նոյեմբերի 23-ին, Գյումրի-Երևան ճանապարհին տեղի ունեցած ավտովթարից։


== Անդամակցություն ==
Սեյսմոլոգիայի և երկրային ֆիզիկայի հայկական ասոցիացիայի (AASFZ) նախագահ (1998-2004)։


== Պարգևներ ==
ՄԱԿ-ի «Սասակավա» մրցանակակիր (2002)։


== Երկեր ==
Сергей Юрьевич Баласанян. Динамическая геоэлектрика. М.: Наука. Сиб. отд-ние, 1990, 227 с.
Սեյսմիկ պաշտպանությունը և նրա կազմակերպումը, Գյումրի, 2002։


== Ծանոթագրություններ ==
Silver Arrow Micro-V

Silver Arrow Mini-V (Սկզբում անվանվում էր Micro-V), փոքր հետախուզային ԱԹՍ, նախագծվել է իսրայելական Elbit Systems կազմակերպության կողմից 1990-ականներին։
Սարքի վրա տեղակայված են զույգ 3 կՎտ (4 ձ. ու.) մխոցային շարժիչներ, որոնք տեղակայված են երկու թևերի վրա զամբյուղներում, հրող պտուտակներով։ Սարքի վրա տեղակայված է փոքր տեսագրող սարք իրանի մեջտեղում թափանցիկ խցիկի մեջ։ Սարքը չունի անիվներ, և վայրէջքը կատարվում է պարաշյուտային համակարգի միջոցով։ Կարող է բարձրացնել մինչև 8 կիլոգրամ բեռ, թռիչքի հեռավորությունը կազմում է 50 կմ։


== Տակտիկա-տեխնիկական առանձնահատկություններ ==
Երկարությունը՝ 2,87 մ
Թևերի բացվածքը՝ 3,60 մ
Բարձրությունը՝ 0,57 մ
Առավելագույն թռիչքային զանգվածը՝ 45,5 կգ
Շարժիչը՝ 2 × մխոցային շարժիչներ, ամեն մեկը՝ 3 կՎտ (4 ձ. ու.)


=== Թռիչքային առանձնահատկություններ ===
Առավելագույն արագությունը՝ 204 կմ/ժ
Թռիչքի առավելագույն տևողությունը՝ 5 ժ
Գործնական թռիչքի առավելագույն բարձրությունը՝ 4600 մ


== Ծանոթագրություններ ==

Munson, Kenneth. "Unmanned Aerial Vehicles Directory: Part 1". Air International, July 1997, Vol 53 No 1. pp. 40–46. (անգլ.)
Manufacturer's website (անգլ.)
Jane's Unmanned Aerial Vehicles and Targets (անգլ.)
Աստերոիդների ցանկ (226801-226900)

Աստերոիդների ցանկ (226701-226800)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (226901-227000)
 Աստերոիդների ցանկ (226701-226800)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (226901-227000)
Սերգեևսկոե (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)

Սերգեևսկոե (ուկրաիներեն՝ Сергіївське), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1860 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Սերգեևսկոե գյուղում բնակվում էր 62 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,318 կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Միլանի ակվարիում

Միլանի ակվարիում (իտալերեն՝ Acquario Civico di Milano), հանրային ակվարիում Իտալիայի Միլան քաղաքում։ Համարվում է Եվրոպայի երրորդ ամենահին ակվարիումը։


== Պատմություն ==
Կառուցվել է 1905 թվականին Միլանի համաշխարհային ցուցահանդեսի առթիվ և գործում է առ այսօր։ Գտնվում է Սեմպիոնե զբոսայգու (իտալերեն՝ Parco Sempione) ծայրում։ Ակվարիումն ունի ավելի քան 100 տարբեր տեսակի ստորջրյա կենսաբազմազանություն, որոնք գտնվում են մի քանի ավազաններում՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով իտալական ծովափերի, լճերի և գետերի ձկներին և ջրային բուսականությանը։
Շենքի ճակատային հատվածում հռոմեական ջրերի և ծովերի աստված Նեպտունի քանդակն է (քանդակագործ՝ Օռեստո Լաբո)։


== Գրադարան ==
Ակվարիումի գրադարանն ունի Իտալիայի ծովային և կենսաբանական ամենահեղինակավոր հավաքածուն և բաց է հասարակության համար։
Այստեղ կա 12,000 կտոր գիրք, 1000 պարբերական, 25000 հոդվածներ, 600 տեսաերիզներ։ Կա նաև լուսանկարչական պահոց՝ շուրջ 15,000 պատկերներով։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Informazioni su Acquario Civico di Milano
Կոմունար (գյուղ, Իգլինսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿոմունարԿոմունար (ռուս.՝ Коммунар, բաշկիրերեն՝ Коммунар), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Դեյլ Մորթենսեն

Դեյլ Թոմաս Մորթենսեն (անգլ.՝ Dale Thomas Mortensen, փետրվարի 2, 1939(1939-02-02)[…], Էնթերփրայզ, Օրեգոն, ԱՄՆ - հունվարի 9, 2014(2014-01-09)[…], Ուիլմետ, Կուկ շրջան, Իլինոյս, ԱՄՆ), ամերիկացի ականավոր տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ որոնողական համակարգերով շուկաների հետազոտման համար (2010)։


== Կենսագրություն ==
1961 թվականին Ուիլամեթի համալսարանում ստացել է բակալավրի աստիճան, իսկ 1967 թվականին Կարնեգի Մելոնի համալսարանում՝ տնտեսագիտության դոկտորի աստիճան։ 1965 թվականից դասավանդել է Հյուսիսարևմտյան համալսարանում, որտեղ 1975 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1996-2000 թվականներին եղել է Տնտեսագիտական դինամիկայի միության նախագահը։ 2005 թվականին ստացել է Աշխատանքի տնտեսագիտության ինստիտուտի մրցանակ։ Փիթեր Դայմոնդի և Քրիսթոֆեր Պիսարիդեսի հետ ստացել է Նոբելյան մրցանակ՝ որոնողական համակարգերով շուկաների հետազոտման համար (2010)։


== Աշխատություններ ==
Job search, the duration of unemployment and the phillips curve (1970)
Wage Dispersion։ Why are Similar People Paid Differently (2003)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Դեյլ Մորթենսենի մասին Հյուսիսարևմտյան համալսարանի կայքում Archived 2007-07-01 at the Wayback Machine.
Նաումով (Սովետսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նաումով (այլ կիրառումներ)Նաումով (ռուս.՝ Наумов), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Սովետսկի շրջանում։ Մտնում է Կալաչ-Կուրտլակսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կազելե Տորինեզե

Կազելե Տորինեզե(իտալերեն՝ Caselle Torinese), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Թուրին գավառում։
Բնակչությունը՝ 16.783 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 551 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 28 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 10072։ Հեռախոսային կոդ՝ 011։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Վիկտորը։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները. 


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.
Սան Շոր

Սան Շոր (ռուս.՝ Сан-Шор), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունում, Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պաժյոգ գետի ձախ ափում՝ 30 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո-Պեչորսկ ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վագա գետն է։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Հյուսիսային Դվինա գետն է։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը - 03020200212103000020473
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 103002047
Ավազանի կոդը - 03.02.02.002
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 03
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Սոնատային ձև

Սոնատային ձև, գործիքային երաժշտության ամենազարգացած ոչ ցիկլային ձևը։ Նրա երկարատև պատմական զարգացումը 18-րդ դարի վերջին հանգեցրեց վիեննական դասականների՝ Ցո․ Հայդնի, Վ․ Ա․ Մոցարտի և Լ․ Բեթհովենի ստեղծագործության մեջ կոմպոզիցիոն խիստ չափանիշների բյուրեղացմանը։ Դրանց համաձայն, Սոնատային ձևը կազմավորվում է 3 խոշոր բաժիններից՝ էքսպոզիցիա, մշակում և ռեպրիզ։ Էքսպոզիցիան բաղկացած է 4 պարտիայից՝ գլխավոր, կապող, օժանդակ և եզրափակիչ։ Գլխավորի մեջ շարադրվում է առաջին թեման՝ հիմնական տոնայնությամբ։ Կապողը նախապատրաստում է երկրորդ՝ օժանդակ պարտիայի թեման, որը հնչում է դոմինանտային կամ զուգահեռ տոնայնությամբ։ Եզրափակիչ պարտիան եզրափակող բնույթի նոր թեմա է կամ մոտիվների և ֆրազների շարք։ Սոնատային ձևի երկրորդ՝ մշակման բաժնում զարգանում և մշակվում է Էքսպոզիցիայի թեմատիկ նյութը, միմյանց հաջորդում են մի շարք տոնայնություններ։ Երրորդ բաժնում՝ ռեպրիզում, կրկին անցնում է Էքսպոզիցիայի նյութը, սակայն գլխավոր և օժանդակ պարտիաները շարադրվում են միևնույն (հիմնական) տոնայնությամբ։ Սոնատային ձևում հաճախ հանդիպում են նաե ոչ պարտադիր բաժիններ՝ նախաբան և կոդա (ընդհանուր եզրափակում)։ Սոնատային ձևի այդ նորմատիվ պլանը պատմական զարգացման ընթացքում փոփոխվել Է, բայց նրա առանձին գծեր՝ երեք խոշոր բաժինների առկայությունը, երկու կամ ավելի թեմաների հակադրման սկզբունքը, մնում են որպես կարևորագույն հատկանիշներ։ Սոնատային ձևը կիրառվում է սոնատային-ցիկլային ստեղծագործությունների (սիմֆոնիա, սոնատ, տրիո, կվարտետ և այլն) առաջին մասերում, ինչպես նաև առանձին, ինքնուրույն երկերում՝ նախերգանք, պոեմ և այլն։
Արմենուհի Ղամբարյան

Արմենուհի Արտաշեսի Ղամբարյան (հունիսի 16, 1925(1925-06-16), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ թարգմանչուհի, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1978 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1955 թվականից։


== Կենսագրություն ==
Արմենուհի Ղամբարյանը ծնվել է 1925 թվականի հունիսի 16-ին, Լենինականում։ Փոքր հասակում ընտանիքով փոխադրվել է Թիֆլիս։ 1946 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1948-1951 թվականներին ռուսաց լեզու և գրականություն է դասավանդել Թբիլիսիի համար 6 միջնակարգ դպրոցում։ 1951 թվականին ընտանիքով փոխադրվել է Երևան։ 1951-1955 թվականներին աշխատել է Երևանի «Ստալինեց» («Կոմսոմոլեց») թերթում` որպես սովորող երիտասարդության բաժնի վարիչ։ 1955-1958 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի ասպիրանտուրայում (ուսումնառությունը՝ Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանում)։ Նրա թարգմանությամբ (հայերենից) ռուսերեն լույս են տեսել Աբիգ Ավագյանի «Թախիծը» (Երևան, 1960), «Բենդ գյուղի վերջին բնակիչը» (Մոսկվա, 1968), Վարդգես Պետրոսյանի «Ճանապարհին» (Երևան, 1960), Գևորգ Էմինի «Յոթ երգ Հայաստանի մասին» (Մոսկվա, 1967, Երևան, 1970, Մոսկվա, 1979), Եղիշե Չարենցի «Հատընտիրը» (տողացի, Երևան, 1967), Կոստան Զարյանի «Վենետիկյան նորավեպ» (Լիտերատուրնայա Արմենիա» ամսագիր, 1969, համար 7), Գևորգ Էմինի «Հայկական սիմֆոնիա» («Լիտերատուրնայա Արմենիա» ամսագիր, 1970 համար 11), Լուսիկ Մելիքյանի (ամերիկահայ գրող) «Ամանորի գիշեր» («Լիտերատուրնայա Արմենիա» ամսագիր, 1975, համար 1) ստեղծագործությունները։


== Ծանոթագրություններ ==
Կլիմենտ Տիմիրյազև

Կլիմենտ Արկադևիչ Տիմիրյազև (ռուս.՝ Климент Аркадьевич Тимирязев, մայիսի 22 (հունիսի 3), 1843, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 28, 1920(1920-04-28), Մոսկվա, Խորհրդային Ռուսաստան), ռուս բնախույզ-դարվինիստ, բուսաբան-ֆիզիոլոգ, բույսերի ֆիզիոլոգիայի ռուսական գիտության դպրոցի հիմնադիրներից, Պետերբուրգի ԳԱ թղթակից անդամ (1890)։


== Կենսագրություն ==
1865 թ. ավարտել է, որպես ազատ ունկնդիր Պետերբուրգի համալսարանը 1861 թ. հեռացվել էր ուսանողական հավաքներին մասնակցելու համար։ Տիմիրյազևի աշխարհայացքի ձևավորման գործում մեծ դեր են խաղացել ռուս հեղափոխական սոցիալ–դեմոկրատների մատերիալիստական–փիլիսոփայական հայացքները, 1868–1870 թթ. Տիմիրյազևը գործուղվել է Գերմանիա, Ֆրանսիա, ուր աշխատել է Գ․ Կիրխհոֆի, Հ․ Հելմհոլցի, Կ․ Բեռնարի, Ժ․ Բուսենգոյի և այլոց լաբորատորիաներում։ 1870–1892 թթ. դասավանդել է Պետրովյան երկրագործության և անտառային, իսկ այժմ՝ Մոսկվայի Կ․ Ա․ Տիմիրյազևի անվան գյուղ ակադեմիայում, ուր նրա նախաձեռնությամբ կազմակերպվել է բույսերի ֆիզիոլոգիայի լաբորատորիա, և կառուցվել 1872 թվականին առաջին վեգետացիոն տնակը Ռուսաստանում։ 1871 թվականից նշված ակադեմիայի էքստրաօրդինար պրոֆեսոր էր, 1875 թվականից՝ օրդինար պրոֆեսոր։ 1878 թվականից՝ Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, 1902 թվականից՝ օրդինար պրոֆեսոր։ Զբաղվել է նաև գրական–հրապարակախոսական գործունեությամբ։ Տիմիրյազևի հիմնական գիտության աշխատությունները վերաբերում են ֆոտոսինթեզի ուսումնասիրմանը։


== Աշխատանքներ ==
Տիմիրյազևը պարզել է, որ բույսերը օդի ածխաթթու գազի ածխածինը յուրացնում են արևի էներգիայի հիմնականում կարմիր և կապույտ ճառագայթների հաշվին։ Նա առաջինն է կարծիք հայտնել, որ քլորոֆիլը ոչ միայն ֆիզիկապես, այլև քիմիապես է մասնակցում ֆոտոսինթեզի պրոցեսին, ենթարկվելով օքսիդավերականգնման փոխարկումների։ Բացահայտել է այդ պրոցեսի արագության ուղիղ համեմատականությունը կլանված էներգիայից լույսի փոքր ինտենսիվությունների դեպքում և լուսային հագեցման երևույթը, էներգետիկական օրինաչափությունները։ Տիմիրյազևն ապացուցել է հանքային պարարտանյութերի կիրառման արդյունավետությունը, գործնական միջոցառումներ նշել երաշտի դեմ պայքարելու համար։ Տիմիրյազևը էվոլյուցիոնիստ–դարվինիստ էր, նա Դարվինի ուսմունքը դիտում էր որպես մատերիալիստական աշխարհայացքի հաստատումը կենսաբանության մեջ։ Տիմիրյազևը դարվինիզմի տեսանկյունից բացատրեց բույսերի ֆունկցիաների, մասնավորապես ֆոտոսինթեզի էվուլյուցիան։ Նա գտնում էր, որ օրգանիզմների ժամանակակից ձևերը արդյունք են հարմարվողական էվոլյուցիայի, նշում պատմական Մեթոդի դերը կենսաբանության օրենքները, կյանքի բազմազան դրսևորումները և դրանք կառավարելու հնարավորությունները ճիշտ հասկանալու համար։ Տիմիրյազևը Լոնդոնյան թագավորական ընկերության (1911) անդամ էր, Գլազգոյի (1901), Քեմբրիջի (1909), Ժնևի (1909) համալսարանների պատվավոր դոկտոր, Էդինբուրգի բուսաբանական ընկերության թղթակից անդամ (1911), ռուսական շատ համալսարանների և գիտական ընկերությունների պատվավոր անդամ։ Տիմիրյազևի անունով էր կոչվում ԽՍՍՄ ԳԱ բույսերի ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Ծանոթագրություններ ==