Վիսլավա Շիմբորսկա

Մարիա Վիսլավա Աննա Շիմբորսկա (լեհ.՝ Maria Wisława Anna Szymborska [viˈswava ʂɨmˈbɔrska], հուլիսի 2, 1923(1923-07-02)[…], Կուռնիկ, Gmina Kórnik, Պոզնանի պովյատ, Greater Poland Voivodeship, Լեհաստան - փետրվարի 1, 2012(2012-02-01)[…], Կրակով, Լեհաստան), լեհ բանաստեղծուհի, էսսեիստ, թարգմանիչ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր գրականության բնագավառում (1996 թվական)։ Վիսլավա Շիմբորսկային կոչում են «քնարերգության Մոցարտ»։


== Կենսագրություն ==
Վիսլավա Շիմբորսկան ծնվել է 1923 թվականի հուլիսի 2-ին Պրովենտում (ներկայում՝ Կուռնիկ, Լեհաստան)։ Հոր մահից հետո նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Տորուն, իսկ 1931 թվականին՝ Կրակով, որտեղ էլ Վիսլավա Շիմբորսկան ապրել ու աշխատել է մինչև իր մահը։ 1939 թվականին, երբ սկսվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, Վիսլավա Շիմբորսկան սովորում էր դպրոցում։ 1943 թվականից նա աշխատել է երկաթուղում և կարողացել է խուսափել Գերմանիա տեղափոխվելուց։ Այդ ժամանակ նա նկարազարդել է անգլիալեզու դասագիրք, ինչպես նաև սկսել է ստեղծագործել՝ գրելով պատմվածքներ ու բանաստեղծություններ։
1945 թվականին Վիսլավա Շիմբորսկան ընդունվել է Կրակովի Յագելոնյան համալսարան, որտեղ սովորել է լեհական գրականություն ու սոցիոլոգիա։ 1945 թվականին «Dziennik Polski» օրաթերթում տպագրվել է նրա առաջին բանաստեղծությունը՝ «Szukam słowa» («Փնտրում եմ բառեր»)։ Հետագա տարիների ընթացքում նրա բանաստեղծությունները տպագրվել են տարբեր թերթերում ու ամսագրերում։ 1948 թվականին ֆինանսական խնդիրների պատճառով Վիսլավա Շիմբորսկան թողել է ուսումը։ Նույն թվականին նա ամուսնացել է բանաստեղծ Ադամ Վլոդեկի հետ. նրանք երեխաներ չեն ունեցել և բաժանվել են 1954 թվականին, սակայն ընկերական հարաբերություններ են պահպանել մինչև Վլոդեկի մահը 1986 թվականին։ 1953-1981 թվականներին Վիսլավա Շիմբորսկան աշխատել է Կրակովում լույս տեսնող «Życie Literackie» գրական թերթում։
1996 թվականին Վիսլավա Շիմբորսկան արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի «քնարերգության համար, որ ծայրահեղ ճշգրտությամբ պատկերում է մարդկային իրականության շրջանակներում առկա պատմական ու կենսաբանական երևույթները»։
Վիսլավա Շիմբորսկան մահացել է 2012 թվականի փետրվարի 1-ին 88 տարեկան հասակում։ Նրա օգնականը՝ Միխալ Ռուշինեկը, հաստատել է, որ նա մահացել է քնած ժամանակ։


== Ստեղծագործություն ==
Վիսլավա Շիմբորսկայի ստեղծագործությունների առաջին ժողովածուն պատրաստ է եղել 1949 թվականին, սակայն չի հրատարակվել գրաքննության պատճառով, որովհետև չի համապատասխանել «սոցիալիստական գաղափարախոսությանը»։ 1952 թվականին լույս է տեսել նրա բանաստեղծությունների «Dlatego żyjemy» («Դրա համար էլ ապրում ենք») ժողովածուն։
Իր ստեղծագործություններում Վիսլավա Շիմբորսկան անդրադարձել է փիլիսոփայական ու բարոյական խնդիրների, հավերժականի ու ակնթարթայինի կապին, գոյություն ունեցող ու գոյություն չունեցողի հարցերին։ Նրա երկերին հատուկ են հեգնանքը, որ մոտ է գրոտեսկին, լակոնիկ փոխաբերությունները, բանաստեղծության ռացիոնալ կառուցվածքը։ Նրա շատ ստեղծագործություններ վերաբերում են պատերազմի ու ահաբեկչության թեմային։
Վիսլավա Շիմբորսկան լեհերեն է թարգմանել ֆրանսիացի բանաստեղծների ստեղծագործությունները։
Վիսլավա Շիմբորսկայի ստեղծագործությունները թարգմանվել են անգլերեն ու եվրոպական այլ լեզուներով, ինչպես նաև արաբերեն, եբրայերեն, ճապոներեն և չինարեն։


== Պարգևներ ==
Գյոթեի մրցանակ (1991)
Հերդերի մրցանակ (1995)
Սպիտակ արծվի շքանշան (13 հունվարի, 2011 թվական)


== Հրատարակություններ ==
Dlatego żyjemy (Warszawa: Czytelnik, 1952)
Pytania zadawane sobie. Poezje. (Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1954)
Wołanie do Yeti. Wiersze. (Kraków: Wydawnictwo Literackie 1957)
Sól (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1962)
Wiersze wybrane (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1964)
101 wierszy (1966)
Poezje wybrane (Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1967)
Sto pociech (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967)
Wiersze wybrane (1967)
Poezje wybrane (1967)
Poezje (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970)
Wybór poezji (Warszawa: Czytelnik, 1970)
Wszelki wypadek (Warszawa: Czytelnik, 1972)
Wybór wierszy (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973)
Tarsjusz i inne wiersze (Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1976)
Wielka liczba (Warszawa: Czytelnik, 1976)
Poezje wybrane II (Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983)
Ludzie na moście (Warszawa: Czytelnik, 1986)
Poezje: Poems (լեհերեն և անգլերեն, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1989)
Lektury nadobowiązkowe (1992)
Wieczór autorski: wiersze (Warszawa: Anagram, 1992)
Koniec i początek (Poznań: a5, 1993)
Życie na poczekaniu (Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1996)
Widok z ziarnkiem piasku. 102 wiersze (Poznań: a5, 1996)
Sto wierszy — sto pociech (1997)
14 wierszy (Suprasl: Stowarzyszenie «Uroczysko», 1998)
Poczta literacka czyli Jak zostać (lub nie zostać) pisarzem (Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000)
Wiersze wybrane (Kraków: a5, 2001)
Chwila (Kraków: Znak, 2002)
Rymowanki dla dużych dzieci (Kraków: a5, 2003)
Wiersze (Olszanica: Bosz, [2003]
Wiersze wybrane. Wyd. nowe rozszerzone (Kraków: a5, 2004)
Dwukropek (2005)
Tutaj (2009)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Prokop J. — "Wisława Szymborska, Kraków, 1973;
«Wokół Szymborskiej», Poznań, 1995;
Потемкин А. Пани Шимборска — Моцарт в поэзии // Эхо планеты. 1996 № 42
Шимборская, Вислава Жизнь с бухты-барахты / Пер. с польского Веры Виногоровой. — СПб., 2007.
Шимборская, Вислава Избранное / Пер. с польского А. Эппеля. — М.: Текст, 2007. — 303 с. — (Билингва). — 2000 экз. — ISBN 978-5-7516-0708-2


== Արտաքին հղումներ ==
Տեղեկություններ Նոբելյան մրցանակի կայքում (անգլ.)
Шимборская, Вислава в «Журнальном зале»