Միուս

Միուս (ուկրաիներեն՝ Міус, ռուս.՝ Миу́с), գետ, որ հոսում է Ուկրաինայի (Լուգանսկի և Դոնեցկի մարզերի) և  Ռուսաստանի (Կույբիշևի , Մատվեև Կուրգանի  և Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանների) տարածքներով և թափվում է Տագանրոգի ծովածոցի  Միուսի գետաբերանի ծովախորշ (Ազովի ծով)։


== Աշխարհագրություն ==
Լուգանսկի և Դոնեցկի մարզերի միջև վարչական սահմանը անցնում է Միուս գետի երկայնքով, Միուս և Կնյագինևկա ավանների միջև ընկած տարածքով։


== Հիդրոնիմ ==
Միուս տեղանունը տարածվում է Պովոլժիեյի միջոցով (Միուս) մինչև Ուրալ (Միասս) և ունի իրանական ծագումնաբանական մեկնություն (տաջ.՝ Мис՝ պղինձ), որը համապատասխանում է այս տարածաշրջանում  իրիանալեզու ժողովուրդների (սկյութներ, սարմատներ) պատմական տարաբնակեցմանը։ Այս վարկածի օգտին է խոսում այն փաստը, որ Բրոնզե դարաշրջանում Դոնբասում լայն տարածում ունեին պղնձի հանքավայրերը։ Մեկ այլ վարկածով հիդրոնիմի հիմքում ընկած է թուրքական «միուս» բառը, տարբեր հնչյունային տարբերակներով ներկայացված է բազմաթիվ թուրքական լեզուներում։ Դրա իմաստն էր` «եղջյուր», «անկյուն»։ Հին ժամանակներում տարբեր ժողովուրդների մոտ անկյուն էին անվանում երկու գետերի միախառնման տեղը։ Մերձազովյան Միուսի դեպքում հավանաբար դա այն վայրն է, որտեղ նրա մեջ է թափվում Կրինկի գետը։ Երրորդ տարբերակի համաձայն թուրքական ժողովուրդների մոտ «միյուշ» բառացի նշանակում է «ճահճուտ», «ցեխ», որն ըստ երևույթին, բնութագրում է գետի ճահճուտ, եղեգներով գերաճած ողողադաշտը։ Վերջին տարբերակը հաստատվում է մոսկովյան մեծ իշխանների XV դարի դիվանագիտական փաստաթղթերով, որտեղ գետը կոչվում է Միյուշ


== Բնութագիր ==
Միուսի երկարությունը 258 կմ է, ավազանի մակերեսը 6680 կմ²։ Գետը սկիզբ է առնում Դոնեցկի բլրաշարքի լանջերից։ Վերին հատվածում Միուսի հովիտը ունի V-աձև տեսք, որի լայնությունը տատանվում է 0,2-ից մինչև 1,2 կմ հոսանքի ստորին մասում, տափաստանային գոտում այն լայնանում է մինչև 5-6 կմ։ Վերին հատվածներում ջրահոսքի լայնությունը մեծ չէ, ստորին հատվածներում դրա միջին լայնությունը հասնում է մինչև 800 մ; ափերը ծածկված են մարգագետնային բուսականությամբ և թփերով։ Գետի հունը ոլորապտույտ է և ունի 15-25 (ստորին հատվածներում  մինչև  45 մ) լայնություն։ Գետի խորությունը ջրադաշտում հասնում է մինչև 6 մետրի, ուժեղ ջրահոսքի հատվածներում այն նվազում է մինչև 0,5 մ։
Հիմնական վտակներն են` Գլուխայան, Օլխովչիկը, Կրինկան (աջակողմյան), Միուսիկը, Կրեպենկայան, Նագոլնայան  (ձախակողմյան)։ Սնուցումը առավելապես ձնհալից է և անձրևներից։ Սառչում է դեկտեմբերին, հալվում է մարտին, բնորոշ են գարնանային վարարումները։ Միուսի ավազանում կան մի քանի փոքր ջրամբարներ, որոնք օգտագործվում են արդյունաբերության և հիդրոէներգետիկայի ջրամատակարարման և մելիորացիայի նպատակով։ Գետի և ջրամբարների ափերին գտնվում են հանգստյան և ժամանցի օբյեկտներ, գետաբերանում  XVII դարի վերջում կառուցվել է Սեմյոնովյան ամրոցը։


== Միուս-ֆրոնտ ==
Հայրենական մեծ պատերազմի  ընթացքում (1941-1945) գերմանական զորքերը Միուս գետի վրա ստեղծել էին ուժեղ պաշտպանական բնագիծ (այսպես կոչված «Միուս-ֆրոնտ»), որը նրանք պահեցին 1941 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1942 թվականի հուլիսը և 1943 թվականի փետրվարից մինչև օգոստոսը։ 1943 թվականի օգոստոսին բնագիծը հանձնեցին Դնեպրի հատվածում վերմախտի ընդհանուր նահանջի պատճառով (տես՝ Պանտերա-Վոտան գիծը )։ Միուս-ֆրոնտը զգալիորեն հետաձգեց Կարմիր բանակի առաջխաղացումը հարավային ուղղությամբ, որի պատճառով էլ Դոնի Ռոստովը ազատագրվեց  1943 թվականի փետրվարին, իսկ Տագանրոգը միայն 1943 թվականի օգոստոսին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Празднование 9 мая на Миус-фронте»։ web.archive.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-12-ին։ Վերցված է 2019-01-17   Празднование 9 мая на Миус-фронте
«Миус»։ www.poezdnik.kiev.ua (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-01-17   Водный туризм Украины
«Миус в фотографиях»։ web.archive.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 2007-09-30-ին։ Վերցված է 2019-01-17   Клуб РГУ «Ковчег»
«Миус (БСЭ)»։ www.oval.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2019-01-17