Լիլի Էլբե

Լիլի Իլզե Էլվենես (դան․՝ Lili Ilse Elvenes), ավելի հայտնի է որպես Լիլի Էլբե (դան․՝ Lili Elbe, դեկտեմբերի 28, 1882(1882-12-28)[…], Vejle, Դանիա - սեպտեմբերի 13, 1931(1931-09-13), Դրեզդեն, Սաքսոնիա), դանիացի տրանսգենդեր կին, առաջին մարդկանցից մեկը, ով դիմել է վիրահատության միջոցով սեռափոխության։ Ծննդյամբ` Էյնար Մագնուս Անդրեաս Վեգեները,  դանիացի հայտնի բնանկարիչ։ Այնուհետև սկսել է ներկայանալ որպես Լիլի, լայն հասարակությանը ներկայացել է իբրև Էյնարի քույր։ Սեռի փոփոխման վիրահատական միջամտությունից հետո անունը պաշտոնապես փոխել է Լիլի Իլզե Էլվենես, ինչպես նաև դադարել է զբաղվել նկարչությամբ ։


== Կենսագրություն ==
Երբեմն որպես Էլբեի ծննդյան թվական նշվում է 1886-ը, սակայն փաստերը ցույց են տալիս, որ նա ծնվել է 1882 թվականին։ Մեծ հավանականություն կա, որ Էլբեն ինտերսեքսուալ է եղել, սակայն դա ժխտվում է որոշ ուսումնասիրողների կողմից։

էյնար Վեգեները և Գերդա Գոտլիբը ծանոթացել են Կոպենհագենում, Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում։ Նրանք ամուսնացել են 1904 թվականին, երբ Վեգեները 22 տարեկան էր, իսկ Գոտլիբը՝ 18։ Երկուսն էլ նկարիչ էին։ Վեգեները մասնագիտացված էր բնանկարչության մեջ, Գերդան  իլյուստրացիաներ էր անում գրքերի և նորաձևության ամսագրերի համար։ Նրանք լինում են Իտալիայում և Ֆրանսիայում, հաստատվում են Փարիզում։ 1907 թվականին Վեգեներին Նեյհաուզենի մրցանակ են տալիս, նրա նկարները ցուցադրվում են Դանիայում՝ Վայլեի գեղարվեստական թանգարանում, ինչպես նաև Փարիզում։
Մի անգամ, երբ Գերդա Գոտլիբի բնորդուհին չի գալիս աշխատանքի, Գերդան ամուսնուն խնդրում է հագնել զուգագուլպաներ և բարձրակրունկ կոշիկներ, որպեսզի նա կարողանա նրա ոտքերը պատկերել՝ բացակայող մոդելի փոխարեն։ Վեգեներին կանացի հագուստը անսպասելիորեն հարմարավետ է թվում։ Ժամանակի ընթացքում Գոտլիբը հայտնի է դառնում շքեղ հագուստներով գեղեցկուհիների նկարներով։ 1913 թվականին նա ապշեցնում է հանրությանը, խոստովանելով, որ իր մոդելը իրականում իր ամուսինն է եղել։
1920-1930 թվականներին Վեգեները պարբերաբար որպես կին է ներկայանում տարբեր հավաքույթներում, զվարճացնում է իր հյուրերին։ Երբ նա կանացի հագուստով է լինում, Գերդա Գոտլիբը ներկայացնում է նրան որպես Էյնարի քույր՝ Լիլի, իսկ ճշմարտությունը գիտեին միայն ընտանիքի ամենամոտ ընկերները։

1930 թվականին Վեգեները Վայմար է գնում սեռափոխման վիրահատության համար, որը այդ ժամանակ փորձառական էր։ Երկու տարվա ընթացքում նա չորս վիրահատության է ենթարկվում։ Առաջինը՝ տղամարդկային օրգանների հեռացումը, կատարվում է հայտնի գերմանացի բժիշկ Մագնուս Հիրշֆելդի հսկողությամբ, Բեռլինում։ Մյուս վիրահատությունները կատարվում են Դրեզդենի կանացի մունիցիպալ հիվանդանոցում բժիշկ Վարնեքրոսի կողմից։ Էլբեի պատմությունը սենսացիա է դառնում, տարածվում է դանիական և գերմանական թերթերում։ 1930 թվականի հոկտեմբերին դանիական դատարանը Վեգեների և Գերդայի ամուսնություը չեղյալ է համարում։ Վեգեներին հաջողվում է օրինականորեն փոխել սեռը, ստանալ անձնագիր Լիլի Իլզե Էլվենես անունով։ Նա դադարում է նկարչությամբ զբաղվել՝ համարելով այն իր նախկին անձի մի մասը։ Պաշտոնական ամուսնալուծությունից հետո նա վերադառնում է Դրեզդեն վերջնական վիրահատության համար։
Հույս ունենալով երբևէ երեխա ունենալ՝ Լիլին 1931 թվականին ևս մի վիրահատության է ենթարկվում, որի նպատակն էր արգանդի ստեղծումը (դա իր 5-րդ վիրահատությունն էր և նման վիրահատություններից՝ առաջիններից մեկը աշխարհում)։ Էլբեն մահացավ վիրահատությունից հետո՝ սեպտեմբերի 13-ին, 48 տարեկանում։
Միայն 10 տարի անց Մարոկկոյում Գերդան իմացավ Լիլիի մահվան մասին և ասաց. «Լիլի, իմ խեղճ աղջիկ»։ Գերդան ամուսնացավ իտալական բանակի սպա Ֆերնանդո Պորտայի հետ, նրանք միասին 10 տարի ապրեցին Մարոկկոյում և Կասաբլանկայում, իսկ 1936-ին՝ ամուսնալուծվեցին։ Գերդան այլևս երբեք չամուսնացավ և երեխաներ չունեցավ։ Նա վերադարձավ Դանիա, սկսեց չարաշահել ալկոհոլ, 1940 թվականին մահացավ  աղքատության մեջ։


== Մշակյութի մեջ ==
Լիլի Էլբեի մասին 1933 թվականին գրվել է «Man into Woman: The First Sex Change» գիրքը։
2000 թվականին Դևիդ Էբերսհոֆը Էլբեին նվիրված գիրք է գրել «Դանիացի աղջիկը» անվանումով, որը դարձել է համաշխարհային բեսթսելլեր, թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուներով։ Այն նաև էկրանավորվել է Թոմ Հուփերի կողմից, Լիլի Էլբեի դերում Էդի Ռեդմեյնն է։ «Դանիացի աղջիկը» ֆիլմը 2015 թվականին լավ է ընդունվել Վենետիկի կինոփառատոնում, ինչպես նաև ստացել է Օսկար մրցանակ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Lili Elbe  Biography.com կայքում
Lili Elbe Archived 2015-08-03 at the Wayback Machine.