Սրապիոն Տմուիտցի

Սրապիոն Տմուիտցի (հուն․՝ Σεραπίων Θμούεως, մոտ 300, Եգիպտոս - 370 կամ ոչ վաղ քան 362, Եգիպտոս), սուրբ, խոստովանահայր։ Իր կյանքի սկզբում նա եղել է վանական, իսկ հետո` եպիսկոպոս։ Սարդիկյան տաճարի անդամ, Աթանաս Ալեքսանդրացու ուղեկիցը։ Պատարագի և եկեղեցական կյանքի վերաբերյալ ձեռագրերի հեղինակ է։
Հիշատակի օրեր .

կաթոլիկ եկեղեցում` մարտի 21-ինՂպտի ուղղափառ եկեղեցում` մարտի 7-ինուղղափառ եկեղեցում. ներառված չէ Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու տոմարում և բյուզանդական սինաքսարիում, սակայն կան տվյալներ փետրվարի 7-ին կամ մարտի 21-ին նրա հիշատակը նշելու վերաբերյալ։


== Կենսագրություն ==
Սրապիոնի ծննդյան ամսաթիվը հայտնի չէ։ «Կաթոլիկ հանրագիտարանը» (1913) հայտնում է ապագա եկեղեցականի կյանքի սկզբի մասին միայն այն, որ նրա ծնողները քրիստոնյա էին։ Նա սովորել է Ալեքսանդրիայում, հնարավոր է` Աթանաս Ալեքսանդրացու (298-373) անմիջական վերահսկողությամբ, որը միշտ բարձր է գնահատել Սրապիոնին։ Որոշ ժամանակ անց Սրապիոնը դարձել է վանքի առաջնորդը։ Դեռևս մի քանի տարի, մինչև 343 թվականը («կաթոլիկության այբուբենը» ենթադրում է, որ մոտ 339 թվականին) Սերապիոնը ձեռնադրվել է Ներքին Եգիպտոսի Տմուիտա քաղաքի (հուն․՝ Θμουίς) եպիսկոպոս :
355 թվականին եպիսկոպոսի աստիճանով Սրապիոնի մասնակցել է Սարդիկիայի տաճարի խորհրդին, որտեղ, ինչպես և Աթանասը, պաշտպանել է Նիկիական հանգանակը` արիոսականության դեմ։ Սոկրատ Սքոլաստիկոսից և Սոզոմենից հետո, մինչև 19-րդ դարի վերջը, այս տաճարը թվագրվել է 347 թվականին։ Ամսաթիվը նշված է Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարանում, որը համապատասխանաբար փոփոխել է նաև Սրապիոնի` եպիսկոպոս օծվելու ամսաթվերը։ Այս հոդվածում Սրապիոնի կյանքի բոլոր ամսաթվերը տրված են ըստ 1913 թվականի «Կաթոլիկ հանրագիտարանի»։
359 թվականին («Կաթոլիկ հանրագիտարանի» Էլեկտրոնային տարբերակում գրանշանների օպտիկական ճանաչման սխալի պատճառով նշված է 350 թվական, ճշգրտված է ըստ բնօրինակի) արիոսական Գեորգին Սրապիոնին զրկել է Տմուիտի եպիսկոպոսի կոչումից ու աքսորել նրան։ Այս հալածանքը հիմք է դարձել Սրապիոնի` որպես խոստովանահոր համբավի ձեռքբերմանը։
Սրապիոնը մահացել է 362 թվականից հետո։


== Աշխատանքներ ==
358-362 թվականներին Սրապիոնը նամակագրական կապ է հաստատել Աթանասի հետ աստվածաբանական հարցերի շուրջ։ Աթանասը նրան նամակ է ուղարկել Արիոսի մահվան մասին, ինչպես նաև դոգմատիկ բովանդակության չորս էպիստոլ, մեկը` Աստծո որդու և երեքը` Սուրբ հոգու մասին։ Աստվածաբանական գիտելիքների խորության համար Հերոնիմը Սրապիոնին անվանել է նաև «սքոլաստիկ», իր աշխատությունների մեջ մատնանշելով մանիքեացիների դեմ տրակտատը, սաղմոսների մեկնաբանությունը և մի շարք նամակներ տարբեր թղթակիցներին։
Սաղմոսների մասին Սրապիոնի տրակտատը կորել է։ Մանիխեացիների մասին տրակտատը մտել է Basnage հրատարակություն (1725 թվական), որից վերատպվել է Ժան Պոլ Մինի կողմից։ Վերջինս ավելացրել է մի հատված, որը կրկին հայտնաբերվել և հրապարակվել է 1894 թվականին Բրինկմանի կողմից։ Սրապիոնի մյուս նամակներից են. նամակ` ուղղված Եվդոկսիա եպիսկոպոսին (անգլ.՝  Eudoxios), № 23 նամակից մի հատված, նամակների երեք հատված սիրիերենով, նամակ Հոր և Որդու մասին, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1898 թվականին, Վոբբերմինի կողմից և այլն։
Մեծ արժեք ունի ծիսարանը (հուն․՝ Euchologion), որն իր մեջ ներառում է 30 աղոթք, որոնք կապված են հաղորդության, մկրտության, հաստատման, քահանայության ձեռնադրության, օծման, հուղարկավորության հետ։


== Սրապիոնի ծիսարան ==
Մինչև 19-րդ դարի վերջը «Տմուիտցի եպիսկոպոս Սրապիոնի ծիսարանն» անհայտ էր։ Այն համաշխարհային գիտության համար հայտնաբերել է ռուս պրոֆեսոր Ա. Դմիտրիևսկին 1894 թվականին, ով հայտնաբերել է այս աշխատանքը 10-րդ դարի ձեռագրերում, որը պահվում էր Աթոսի Մեծ դափնու գրադարանում։ Առաջին անգամ հայտնաբերված ձեռագիրը տպագրվել է «Կիևի հոգևոր ակադեմիայի աշխատություններում»։ Այս մասին ժամանակին տեղեկացվել է նաև Արևմտյան գիտական գրականության մեջ։ Դմիտրիևսկու մատենագրության մեջ «Ծիսարանների» մասին նյութի հրապարակումը թվագրվում է 1894 թվականին։
«Սակայն 1898 թվականին գերմանացի պրոֆեսոր Վոբերմինը կրկին «բացահայտել է» Ծիսարանն ու լույս ընծայել այն Լայպցիգում, «Texte & Untersuchungen» շարքում», վրդովված նշել է Կիպրիան վարդապետը դասախոսությունների ժամանակ, որոնք կարդացել էր մի քանի տարի անց Փարիզում (հետագայում դասախոսությունները հրատարակվել են «Ծիսարան» ժողովածուում)։ Օտարերկրյա գիտնականները աջակցել են ռուսական գիտության առաջնահերթությունը, և 1899 թվականին նույն «Byzantinische Zeitschrift» Ed. Kurz-ը վերականգնել է ճշմարտությունը։ Հետագայում Դմիտրիևսկուն հղումներ են արել Շերմանը, Բրայթմանը, Օ. Կաբրոլը և Ֆունկը։ 
30 աղոթքներից կազմված ծիսարանում դրանցից 18-ը վերաբերում են պատարագին, յոթը` մկրտության և հաստատման, երեքը` սուրբ հետևություններին, երկուսը` հիվանդների բուժմանը և մեկը` հոգեհանգստյան։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
«Серапион, епископ тмуитский»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
Vaschalde A. A. Serapion, Saint // Original Catholic Encyclopedia. — 1913. — Т. XIII. — С. 726. Архивировано из первоисточника 1 հունվարի 2009.
Серапион, свяйтой // Азбука католицизма. [Католическая энциклопедия].
Киприан (Керн), архим. Отдел первый. Происхождение и история Литургии. Типы Литургий. Часть 1. Литургии Александрийского типа // Евхаристия (из чтений в Православном Богословском Институте в Париже). — М.: Храм свв. Космы и Дамиана на Маросейке., 2006. — 336 с. — ISBN 5-89825-005-0 Արխիվացված է Նոյեմբեր 16, 2011 Wayback Machine-ի միջոցով:
Сократ Схоластик. Книги I — VII. // Церковная история. — М.: Росспэн, 1996. — 368 с. — ISBN 5-86004-071-7
Alexander Globe. Serapion of Thmuis as Witness to the Gospel Text Used by Origen in Caesarea // Novum Testamentum. — avril 1984. — Т. 26, fasc. 2. — С. 97—127.
Saint Serapion the Scholastic // Saints.SQPN.com.
Wobbermin, Georg. Altchristliche liturgische Stücke aus der Kirche Aegyptens nebst e. dogmat. Brief des Bischofs Serapion von Thumis // Texte und Untersuchungen zur Geschichte der altchristlichen Literatur. — Leipzig: Hinrichs, 1899. — С. 36, 33 S.; 8.
Μουτσούλα, Ηλ. Αλεξανδρινοί Συγγραφείς Δ αι. Α΄ Σεραπίων Θμούεως. Β΄ Δίδυμος ο Αλεξανδρεύς. —Αθήνα, 1971.