Արբունք (նկար, Մունկ)

«Արբունք » (նորվ.՝ Pubertet, անգլ.՝ Puberty, ռուսախոս հասարակությանը հայտնի է նաև հետևյալ անվանումներով՝ «Սեռական հասունացում», «Հասունություն », «Անցողական տարիք» և «Պատանյակը»), նորվեգացի նկարիչ-էքսպրեսիոնիստ Էդվարդ Մունկի նկարը։ Այն նկարվել է հընթացս 1894-1895 թվականներին։ Առավել վաղ՝ 1886 թվականին ստեղծած նկարի տարբերակը հրդեհի ժամանակ այրվել ու ոչնչացվել է։ Նկարն այժմ պահպանվում և ցուցադրվում է Օսլոյի արվեստի, ճարտարապետության և դիզայնի ազգային թանգարանում։


== Պատմություն ==
«Արբունք» ստեղծագործությունը Էդվարդ Մունկը վրձնել է 1895 թվականին։ Ուլրիխ Բիշոֆն արտահայտվել է նկարի մասին և փաստել, որ այն պատկանում է Մունկի «Կյանքի ֆրիզ» շրջանի ստեղծագործությունների թվին։ Այստեղ սեքսուալության և վախի թեմաները առաջնային պլանի վրա է դրել Մունկը։ Էդվարդ Մունկը «Կյանքի ֆրիզ» նկարաշարը սկսել է ստեղծել դեռևս 1890-ական թվականներին։ Սակայն «Արբունք» ստեղծագործությունը այդ ցուցակի մեջ տեղ չի գտել։ Առաջին անգամ «Արբունք»-ը ցուցադրվել է հասարակության համար անհատական ցուցահանդեսի ժամանակ 1895 թվականին։ Մունկի կենսագիր Ատլե Նեսին հաղորդում է, որ այդ անհատական ցուցահանդեսի ժամանակ նկարի շուրջ մեծ սկանդալ է հասունացել։ Հասարակությունը հատկապես նշավակել է Մունկին նրա համար, որ աղջնակի ոտքերին կարմիր ստվերներ են երևացել, որոնք ընդունվել են որպես դաշտանի արյուն։ Այլայլված Մունկը, չսպասելով այդպիսի վատ ընդունելության, խուսափելու համար շարունակական դատափետումներից, ի վերջո վերամշակում է «Արբունք» ստեղծագործությունը։
Ինչպես Մունկի շատ նկարներ, «Արբունք»-ը նույնպես մի քանի օրինակներից է նկարված, որոնք և՛ յուղաներկով են արված, և՛ փորագրություն, և՛ վիմագրություն։


== Նկարագիր ==
«Արբունք» ստեղծագործության մեջ նկարված է նիհարավուն, ամբողջովին հոլանի տասնչորսամյա մի աղջիկ։ Աղջիկը նստած է թափթփված մահճակալին՝ ձեռքերը խաչաձև դրված ծնկներին։ Սենյակը ողողված է լույսով և դրա հետևանքով աղջկա կողքին պատկերված է անհամաչափ մեծ ու մուգ գույնի ստվեր։ Արվեստի քննադատները այդ ստվերը մեկնել են որպես վտանգի զգացողություն, ինչպես նաև այն նմանեցրել են տղամարդու սեռական օրգանի՝ առնանդամի։ Այդ ներքին լարվածությունը մեծացնում է աղջկա նստած դիրքը, որը ձեռքերով փակել է որովայնի ներքևի հատվածը, ասես ուզում է պաշտպանվել սեփական սեքսուալ գրգռվածությունից։ Բացի այդ նաև կարևոր տեղ են զբաղեցնում աղջկա լայն բացված տագնապալից աչքերը, որոնք ակնապիշ ու զգուշորեն հետևում են նկարը դիտողին։ Ուլրիխ Բիշոֆը նշում է. «Երբ Մունկը սկսեց աշխատել այս կտավի վրա, այդ ժամանակ գեղարվեստի աշխարհում նոր տենդենց էր նկատվում ու բոլոր նկարիչները որպես բնորդներ վերցնում էին պատանիների»։ Առնե Էգգումը նմանություն է գտել Մունկի «Արբունք» ստեղծագործության և Ֆելիսեն Ռոպսի «Դոն Ժուանի ամենահիանալի սերը» (ֆր.՝ La plus belle amour de Don Juan) կտավների միջև։


== Նկարների արտացոլումը համաշխարհային մշակույթում ==
«Արբունք» կտավը, Մունկի «Ճիչ» կտավի հետ միասին հիշատակվում է Դիք Քինդրեդ Ֆիլիպի «Արդյո՞ք անդրոիդները էլեկտրական ոչխարների մասին են երազում» վեպում։ Այստեղ կա կին-անդրոիդ, որը կանգնած է «մերկ աղջկա կտավի մոտ, որը նստած է մահճակալին ու վախի զգացում կա նրա աչքերում»։ Վեպի գլխավոր հերոսը, ով անդրոիդի որսի էր դուրս եկել, գնում է նրա համար այս նկարներով ալբոմ։


== Տես նաև ==
Էդվարդ Մունկի նկարների ցանկ


== Գրականություն ==
Deknatel, B. Frederick. (1950). Edvard Munch. Chanticleer Press ASIN: B0007DVV12. 171
Shelley Wood Cordulack, Edvard Munch (2002) "Edvard Munch and the physiology of symbolism". Fairleigh Dickinson Univ Press. ISBN 0-8386-3891-0, ISBN 978-0-8386-3891-0
Eggum, A., & Munch, E. (1979). Edvard Munch: paintings, sketches, and studies. New York: C.N. Potter. ISBN 0-517-55617-0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Edvard Munch Archived 2009-02-18 at the Wayback Machine. at Munch Museum
Puberty Archived 2017-01-25 at the Wayback Machine. at Humanitiesweb (includes an image of the painting)
Edvard Much, Puberty at wikipaintings.org
Edvard Munch as a painter Archived 2012-05-19 at the Wayback Machine. at Munch Museum
Quotes from Edvard Munch (1863–1944) Archived 2007-12-30 at the Wayback Machine.