Ռոսա Չասել

Ռոսա Չասել (իսպ.՝ Rosa Chacel, հունիսի 7, 1898(1898-06-07), Վալյադոլիդ, Կաստիլիա և Լեոն, Իսպանիա - հուլիսի 27, 1994(1994-07-27)[…], Մադրիդ, Իսպանիա), իսպանացի գրող, «Սերունդ ՛27»-ի անդամներից։


== Կենսագրություն ==
Չասելը ծնվել է Վալյադոլիդում, լիբերալ ընտանիքում։ Մայրը եղել է ուսուցիչ և 1908 թվականին դստերն ուղարկել է ապրելու Մադրիդում տատիկի մոտ։ Վատառողջ լինելու պատճառով դպրոց չի գնացել և կրթվել է տանը։ 1909 թվականին մայրը դստերը ներառել է Մադրիդի արվեստի դպրոցի դասընթացներում, այնուհետև հաճախել է Escuela del Hogar y Profesional de la mujer, որտեղ նրա մոտ ձևավորվել են ֆեմինիստական հայացքներ։ 1915 թվականին տարվել է քանդակագործությամբ և ընդունվել է Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա, սակայն, շուտով կորցնելով հետաքրքրությունը վերոհիշյալ թեմայի հանդեպ, 1918 թվականին լքել է դպրոցը։
Չասելը հաճախ էր այցելում Cafe Granja del Henar և Մադրիդի Ateneo մասնավոր մշակութային ինստիտուտ։ Այս երկու վայրերը Իսպանիայի և եվրոպայից ժամանած գրողների սիրելի հավաքատեղիներն էին։ Այստեղ «Կանայք և նրանց հնարավորությունները» (“La mujer y sus posibilidades”) համաժողովում Չասելը հադես է եկել հակասական ճառով։ Այդ ժամանակաշրջանում ինչպես շատ երկրներում գերիշխում էր «մաչոյական» տեսակետը, և Չասելի ելույթը Մադրիդի հասարակության կողմից համարվեց անիմաստ։
Այնուամենայնիվ, Չասելն աջակցել է ֆեմինիզմին որպես ժամանակակից կանանց համար նորովի ապրելու ձև, և 1921 թվականին նա ամուսնացել է նկարիչ Տիմոտեո Պերես Ռուբիոյի հետ։ 1922 թվականին Պերեսը Իսպանական ակադեմիայի կողմից կրթաթոշակ է ստացել և զույգը բնակություն է հաստատել Հռոմում։ Այդ նույն տարում Չասելը գրել է իր առաջին հոդվածը «Ուլտրա» ամսագրի համար։ 1927 թվականին նա ամուսնու հետ վերադարձել է Մադրիդ։ 

1930 թվականին Չասելը գրել է իր առաջին վեպը՝ "Estacion, Ida y Vuelta" (Կայարան. ժամանում և վերադարձ)։ Նույն տարում Պերես Ռուբիո-Չասել զույգն երեխա է ունենում՝ Կառլոսը, և Ռոսա Չասելը իրեն նվիրում է երեխայի դաստիարակությանը։ 1933 թվականին՝ մոր մահից հետո, ուժերը վերականգնելու համար Չասելը վեց ամիս միայնակ ապրել է Բեռլինում։ Երբ վերադարձել է Իսպանիա, սկսվել է Իսպանական քաղաքացիական պատերազմը, և Պերես Ռուբիոն անդամագրվել է հանրապետական բանակ։
Այս նոր քաղաքական խնդիրների պատճառով Չասելը հաճախ է հեռացել որդուց, ապրել Բարսելոնայում, Վալենսիայում, Փարիզում։ Միևնույն ժամանակ նրա ամուսինը պատասխանատու է եղել Պրադո թանգարանից գանձերի երկրից դուրս բերման համար՝ պահպանելու նրանց պատերազմական ավերածությունից։ Պատերազմի ավարտից հետո ընտանիքը վերամիավորվել է և մեկնել Բրազիլիա, որտեղ նրանք ապրել են շուրջ երեք տասնամյակ, կարճ ժամանակահատված ապրելով Բուենոս Այրեսում։

Որոշ ժամանակահատված Չասելն ապրել է հարաբերական անհայտության մեջ. հայտնի գրող, ով մի քանի տարի նոր ծրագրերով հանդես չի եկել։ Այս ամենը փոխվել է 1959 թվականին, երբ նա արժանացել է Գուգենհայմ կրթաթոշակի և մեկնել է Նյու Յորք, վերսկսել գրել։ Մինչև 1961 թվականն աշխատել է Նյու Յորքում։ Իսպանիա է վերադարձել, երբ իր հայրենի երկիրը գտնվել է անխռով սոցիալական վիճակում։ 1963 թվականի մայիսին վերադարձել է Բրազիլիա, որտեղ մնացել է մինչև 1970 թվականը։ 1973 թվականին երկրորդ անգամ է վերադարձել իր հայրենիք։
1977 թվականին 56 տարեկան հասակում մահացել է Չասելի ամուսինը։ Չասելը, ով հաճախակի էր լինում Մադրիդում և Ռիո դե Ժանեյրոյում, որոշում է հաստատվել Իսպանիայում։ Վերսկսելով իր հին գործերը՝ նա գրում է նոր վեպեր։


== Պարգևներ, մրցանակներ ==
1989 թվականին Վալյադոլիդի համալսարանի կողմից արժանանում է Honoris Causa դոկտորի կոչման։ Կյանքի վերջին տարիներին արժանացել է նաև մի շարք հեղինակավոր մրցանակների, այդ թվում մրցանակ Խուան Կառլոս թագավորի կողմից։ 1987 թվականին արժանացել է «Գրականության ազգային մրցանակի», 1990 թվականին՝ "Premio Castilla y Leon de las letras" (Գրականության Կաստիլյանա և Լեոն մրցանակ), որի հաղթողներն ընտրվում են թագավորի կողմից։


== Մահը ==
Մահացել է Մադրիդում 1994 թվականի օգոստոսի 7-ին, 96 տարեկան հասակում։


== Հիշատակ ==
Իսպանական Iberia ավիաընկերության Airbus A340 ինքնաթիռն անվանվել է Ռոսա Չասելի պատվին։
«Ռոսա Չասել Airbus A340» հաճախ է թռչում Մադրիդի «Բարախաս միջազգային օդանավակայանից» դեպի Բուենոս Այրեսի «Էսեյսա միջազգային օդանավակայան» կամ Ռիո դե Ժանեյրո։


== Ստեղծագործություններ ==


=== Վեպեր ===
Estación. Ida y vuelta,1930, Madrid, Ulises. 1974
Teresa,1941, Buenos Aires, Nuevo Romace. 2.ª edición: 1962
Memorias de Leticia Valle,1945, Buenos Aires, Emecé. 1971
La Sinrazón,1960, Buenos Aires, Losada. 2.ª edición: 1961
Barrio de Maravillas,1976, Barcelona, Seix Barral. 2.ª ed.: 1978
Novelas antes de tiempo,1981, Barcelona, Bruguera. 1985
Acrópolis,1984, Barcelona Seix Barral. 1994: Barcelona, Plaza&Janés (El Ave Fénix; 172/3).
Ciencias naturales,1988, Barcelona, Seix Barral. 1994: Barcelona, Plaza&Janés (El Ave Fénix; 172/7)


=== Պատմվածքներ ===
Sobre el piélago, 1952, Buenos Aires, Imán. 1992
Ofrenda a una virgen loca, 1961, Méjico, Universidad de Veracruz.
Icada, Nevda, Diada, 1971, Barcelona, Seix Barral
Balaam y otros cuentos, 1989, Relatos infantiles, Barcelona, Mondadori. 1993
Narrativa Breve, 2003, edición de Carlos Pérez Chacel y Antonio piedra, Valladolid, Fundación Jorge Guillén (Obra Completa; 7).


=== Պոեզիա ===
A la orilla de un pozo, 1936, Madrid, Héroe. Prólogo de Juan Ramón Jiménez. 1985: Valencia, Editorial Pre-textos.
Versos prohibidos, 1978, Madrid, Caballo Griego para la Poesía.
Poesía (1931-1991), 1992, Barcelona, Tusquets.


== Գրքեր և թերթեր ==
Rosa Chacel: premio nacional de las letras españolas, 1987 (իսպաներեն)։ Anthropos Editorial։ 1990 .
Jueves (1994-07-28)։ «Muere Rosa Chacel, maestra de la aventura íntima»։ El País (իսպաներեն) .
Staff Le Monde (1994-07-29)։ «Mort de l'écrivain espagnol Rosa Chacel»։ Le Monde (ֆրանսերեն) .
Kirkup James (1994-07-29)։ «Obituary: Rosa Chacel»։ The Independent .
Page Eric (1994-08-02)։ «Rosa Chacel, 96, A Spanish Novelist Exiled for 36 Years»։ The New York Times .
Santa Àngel, Didier Béatrice, Fouque Antoinette, Calle-Gruber Mireille (2013)։ «Chacel, Rosa (Valladolid 1898 - Madrid 1994)»։ Le dictionnaire universel des créatrices (ֆրանսերեն)։ Éditions des femmes։ էջ 818 .


== Գրականություն ==
Rodríguez-Fischer Ana, (Ana Rodríguez Fernández, Geboren) Introducción. En Chacel, Rosa, Barrio de Maravillas, Editorial Castalia, 1993, ISBiN 84-7039-667-6


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Escritoras, about Chacel
Fundacion Jorge Guillen, about Chacel