Կանաչ թանգարան

Կանաչ թանգարան, թանգարան, որն իր գործողությունների, ծրագրման և ենթակառուցվածքների միջոցով միավորում է կայունության գաղափարները։ Շատ կանաչ թանգարաններ օգտագործում են իրենց հավաքածուները` ցուցահանդեսներ, իրադարձություններ, դասընթացներ և այլ ծրագրեր կազմակերպելու համար` հանրությանը շրջակա միջավայրի վերաբերյալ կրթություն ապահովելու նապատակով։
Կանաչ թանգարանները փորձում են մարդկանց օգնել ավելի գիտակից դառնալ իրենց աշխարհի, դրա սահմանափակումների հանդեպ և գիտակցել, թե իրենց գործողություններն ինչպես են ազդում դրա վրա։ Նպատակն է դրական փոփոխություն ստեղծել` մարդկանց քաջալերելով իրենց առօրյա կյանքում կայունության ընտրություն կատարել։ Նրանք օգտագործում են իրենց դիրքը որպես համայնքային կենտրոնական ինստիտուտներ` մշակութային համակեցություն ստեղծելու համար։


== Սահմանումներ ==


=== Թանգարան ===
Թանգարանները «եզակի ներդրում են ունենում հասարակության կյանքում` հավաքելով, պահպանելով և ներկայացնելով այս աշխարհի առարկաները»՝ ըստ Թանգարանների ամերիկյան դաշինքի էթիկայի կանոնադրության։ Կան բազմաթիվ թանգարաններ, որոնք մասնագիտացված են տարբեր դաշտերում, ինչպես, օրինակ, մարդաբանություն, արվեստ, պատմություն, բնագիտություն, գիտություն։ Կարելի է ունենալ այնպիսի կենդանի հավաքածուներ, ինչպիսիք են հանրային ակվարիումները, բուսաբանական այգիները, բնության կենտրոնները և կենդանաբանական այգիները, կամ էլ ոչ հավաքածուները, ինչպես, օրինակ, պլատենարիումներ և մանկական թանգարանները։
Թանգարանները բնական ժառանգության և մշակութային ժառանգության սպասարկողներն են` պահպանելով մարդկության համար կարևոր օբյեկտները համայնքային և համաշխարհային մակարդակով։ Թանգարանները հաղորդում և ապահովում են գիտելիք։ Դրանք ծառայում են հասարակությանն ու սովորաբար ունեն ոչ առևտրային օրինական կարգավիճակ։


=== Կանաչ ===
Կանաչ թանգարանների համատեքստում կանաչ բառը նշանակում է շրջակա միջավայրի պահպանմանն ուղղված փորձ։ «Կանաչ» և «համակցվող» բառերը հաճախ օգտագործվում են որպես միմյանց փոխարինող։ Այնուամենայնիվ, ըստ Բրոֆի և Ուայլի, «կանաչն» ու «կայունը» ունեն միանգամայն տարբեր սահմանումներ։ «Կանաչը վերաբերում է այն արտադրանքին ու վարքին, որոնք բնապահպանական առումով առողջ են..., մինչդեռ «կայուն» բառով բնութագրվում է այն փորձը, որը հիմնված է վերականգնվող և վերաօգտագործվող նյութերի և այնպիսի գործընթացների վրա, որոնք կանաչ են կամ շրջակա միջավայրի համար անվնաս»։ 
«Կայունության» մեկ այլ հաճախ մեջբերվող սահմանումը, որն օգտագործվում է տարբեր համատեքստերում և սահմանվել է ՄԱԿ-ի կողմից 1987 թվականին, հետևյալն է. «Զարգացում, որը բավարարում է ներկայի կարիքները` առանց կասկածի տակ դնելու հաջորդ սերունդների` իրենց կարիքները բավարարելու կարողությունը»։
Կայունությունն արտացոլում է կոմպլեքս համակարգ, որտեղ տարրերը սերտորեն կապված են և գոյություն չունեն միմյանցից մեկուսացված։ Կայունության համակարգը ազդում է և ազդեցություն է կրում դրա անդամների անհատական ու հավաքական վարքից։ Կայությունն ընդունում է «մարդու ազդեդությունը շրջակա միջավայրի վրա» և ձգտում է մեղմացնել բացասական ազդեցությունը։


=== Կայունության մշակույթ ===
Կանաչ մշակույթները տարածում են կայունության մշակույթը։ Մշակույթը ձևավորում և պահում է մարդկության խորագույն արժեքները, վերաբերմունքը և գործողությունները։ Կայունությունը խնդրում է մարդկանց հարմարվել մշակութային մակարդակին` փոխելով իրենց հավատն ու վարքը։ Թանգարանները եզակի դեր ունեն կայունության մշակույթ հաստատելու և զարգացնելու գործում։ «Որպես մշակույթի պահպանողներ` թանգարաններն անհամեմատելի ուժ ու պատասխանատվություն ունեն` ինքներս մեզ, մեր մոլորակն ու մեր մշակութային ռեսուրսները պահպանելու մեթոդներ ստեղծելու, ուսուցանելու գործում»։


== Պատմություն ==
Կանաչ թանգարանները համեմատաբար նոր երևույթ են։ Թանգարանների շրջանում շրջակա միջավայրի կայունության վերաբերյալ քննարկումներն սկսվել են 1990-ական թվականներին և շարունակվում են մինչև այսօր։ Այսօր կանաչ թանգարանները մեծ ուշադրության են արժանանում ակադեմիաների և լրատվամիջոցների կողմից։ Որոշ գիտնականներ հավատում են, որ կայունության վրա շեշտադրումը միջոց է թանգարանների համար` համապատասխան լինել 21-րդ դարին։ Այնուամենայնիվ, շատ հայտնի թանգարաններ կայունության փորձ չունեն։
Կանաչ թանգարանների շարժումն սկսվել է գիտության և մանկական թանգարաններում։ Գիտության թանգարանները համարում էին, որ բնության պաշտպանությունն ու կրթությունը հեշտորեն կարող են տեղավորվել իրենց առաքելության ու ծրագրերի մեջ։ Մանկական թանգարանները համոզվել են, որ կանաչ դիզայնը կարող է առողջ միջավայր ստեղծել նրանց փոքրիկ այցելուների համար։ Կայունության թեման թանգարանների կողմից քննարկվող դառնալուց հետո կենդանաբանական այգիներն ու ակվարիումները հասկացել են կայունության մասին կրթության գործում իրենց առանցքային դերն ու առաքելությունը։ Վերջերս Կենդանաբանական այգիների ու ակվարիումների ասոցիացիան իր լիազորությունների մեջ ավելացրել է նաև բնապահպանությունը։


== Ծանոթագրություններ ==