Վահագն Դավթյան

Վահագն Արմենակի Դավթյան (օգոստոսի 15, 1922(1922-08-15), Արաբկիր, Խարբերդի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - փետրվարի 21, 1996(1996-02-21), Երևան, Հայաստան), հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ, դրամատուրգ։ Հայկական ԽՍՀ 1977 թվականի պետական մրցանակի դափնեկիր («Կոմունիստները» բանաստեղծության և «Տաղարան» բանաստեղծությունների շարքի համար), Չարենցի անվան մրցանակի դափնեկիր (1979)։ ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ։ Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (1996)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1949 թվականից։


== Կենսագրություն ==

Ծնվել է 1922 թվականին Արաբկիրում (Արևմտյան Հայաստան), որը ծվարած է Եփրատի ափին գտնվող Ոսկեգետակի մոտ։ 4 տարեկան է եղել, երբ Տրապիզոնից նավով գաղթել են և ժամանակավորապես հաստատվել Կրասնոդարում։ Գաղթական արաբկիրցիները 1930-ական թվականներին եկել և Երևանում հիմնել են նոր Արաբկիր թաղամասը։ Այդ մասին իմանալով՝ 1932 թվականին մոր և քրոջ հետ վերադառնում և հաստատվում են Երևանում, հայրը ավելի ուշ միանում է իրենց, քանի որ Կրասնոդարում փռապան էր և օգնում էր ընտանիքին։
Դպրոցն ավարտելուց հետո ուղարկել են բանակ, անմիջապես սկսվել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, վիրավորվել է և վերադարձել տուն, ընդունվել  համալսարան։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ Եղել է «Ավանգարդ» թերթի աշխատակից՝ 1945-1954 թվականներին, «Գրական թերթի» պատասխանատու քարտուղար՝ 1954-1962 թվականներին, գլխավոր խմբագիր՝ 1962-1965 թվականներին, «Հայրենիքի ձայն» թերթի հիմնադիր-գլխավոր խմբագիր՝ 1965-1967 թվականներին, Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեի նախագահի տեղակալ՝ 1967-1981 թվականներին, «Սովետական Հայաստան» (1989 թվականից՝ «Վերածնված Հայաստան») ամսագրի գլխավոր խմբագիր՝ 1981-1990 թվականներին, Հայաստանի գրողների միության նախագահ՝ 1991-1994 թվականներին, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ՝ 1986 թվականին, ակադեմիկոս՝ 1996 թվականին։ Մահացել է 1996 թվականի փետրվարի 21-ին Երևանում, աճյունն ամփոփած է Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում։ ԽՄԿԿ անդամ 1953 թվականից։


== Ստեղծագործություններ ==
Մոտ 40 բանաստեղծական ժողովածուի, գրական- հրապարակախոսական հոդվածների 2 գրքի, մամուլում տպագրված մոտ 1000 հոդվածի, գրախոսությունների, էսսեների, հուշագրությունների հեղինակ է։ Վահագն Դավթյանի ստեղծագործությունները սկսել են տպագրվել 1935 թվականից։  Թարգմանել է Ա. Ս. Պուշկինի, Ս. Ա. Եսենինի, Ա. Բլոկի, Շ. Պետեֆիի, Ռոբերտ Բըրնսի, Ռուդաքի, Մեժելայտիս, Ա. Կիրակոսյանի և այլոց բանաստեղծություններից։


== Հիշատակ ==
Վահագն Դավթյանի անունով է կոչվում Երևանի թիվ 149 դպրոցը և Արաբկիրի այգին, որտեղ տեղադրված է բանաստեղծի հուշարձանը։ Արաբկիր վարչական շրջանում Դավթյանի անունով է կոչվել նաև փողոց։ 2012 թվականին Երևանի Արաբկիր համայնքի Նաիրի Զարյանի փողոցի 80 հասցեում բացվել է Վահագն Դավթյանի հուշատախտակը։
1976 թվականին գեղանկարիչ Հրանտ Ստեփանյանը վրձնել է Վահագն Դավթյանի դիմանկարը, որը գտնվում է Չարենցի անվան արվեստի և գրականության թանգարանում։


== Պարգևներ ==
«Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի» շքանշան
ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ
«Աշխատանքային կարմիր դրոշի» շքանշան
«Պատվո նշան» շքանշան
Հայաստանի պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր
Չարենցի անվան մրցանակի դափնեկիր


== Երկերի մատենագիտություն ==
Առաջին սեր, Երևան, 1947։
Աշխարհի առավոտը, Երևան, 1950։
Ճանապարհ սրտի միջով, Երևան, 1955։
Լուսաբացը լեռներում, Երևան, 1957, 227 էջ։
Թոնդրակեցիներ, Երևան, 1961, 196 էջ։
Թոնդրակեցիներ, Թեհրան, 1962, 169 էջ։
Ամառային ամպրոպ, Երևան, 1964 թվական, 384 էջ։
Բայց ծնվեցի, Երևան, 1965:
Գինու երգը, Երևան, 1966, 192 էջ։
Ծուխ ծխանի, Երևան, 1969, 239 էջ։
Անկեզ մորենի, Երևան, 1972, 256 էջ։
Երկերի ժողովածու 2 հատորով, հատ. 1-2, Երևան, 1973-1975։
Զուգահեռ ճանապարհ (հուշագրություններ, ուղեգրություններ, հրապարակախոսություն), Երևան, 1976, 404 էջ։
Կապույտ գիրք, Երևան, 1978, 356 էջ։
Բարի հսկան (հանդիպումներ Վիլյամ Սարոյանի հետ), Երևան, 1979, 208 էջ։
Լույսն իբրև հաց (հատընտիր), Երևան, 1980, 196 էջ։
Ասք սիրո, Երևան, 1982, 460 էջ։
Լույս առավոտի, Երևան, 1984, 216 էջ։
Երկերի ժողովածու 2 հատորով, հատ. 1-2, Երևան, 1985։
Անքնություն, Երևան, 1987, 350 էջ։
Ծննդավայր, Երևան, 1988 :
Հայերգություն, Երևան, 1988, 237 էջ։
Ի սկզբանե էր Բանն (հոդվածներ, էսսեներ), Երևան, 1989, 606 էջ։
Հայաստան 88, Երևան, 1991:
Համառոտ պատմություն հայոց, Երևան, 1992:
Գիրք ողբի և գովքի, Երևան, 1994։
Հողմաշունչ գիշերներ, Երևան, 1995, 126 էջ։
Անխորագիր (էսսե վիպակ), Երևան, 2003, 163 էջ։
Օրհնության նվագներ, Երևան, 2003, 158 էջ։
Արևոտ հովիտ, Երևան, 2007, 248 էջ։
Հայերգություն, Երևան, 2008:
Ընտրանի, Երևան, 2012, 192 էջ։Գրքեր Վահագն Դավթյանի թարգմանությամբ

Շչիպաչով Ստեփան, Հատընտիր, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 203 էջ։
Հիքմեթ Նազիմ, Զոյա, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 16 էջ։
Նայդենովա Նինա, Ես շատ գործեր ունեմ, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 28 էջ։
Մարշակ Ս., Ձախորդ վարպետը, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 15 էջ։
Պետեֆի Շանդոր, Բանաստեղծություններ, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 198 էջ։
Եսենին Սերգեյ, Հատընտիր (ժողովածուի բանաստեղծությունների մի մասը թարգմանել է Վ. Դավթյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 397 էջ։
Կիրակոսյան, Ալիսիա, Արմատ և Էություն, (1967 թ.), (1971 թ.)
Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկի (1975 թ.)
Ռոբերտ Բյորնս, Իմ սիրտը լեռներում է (1977)
Է․ Մեժելայտիս, Քարե գինի (1980 թվական)
Շանդոր Պետեֆի (1981 թվական)
Աստղային ձայներ (թարգմանությունների ժողովածու) (1983 թվական)
Արյունոտ Հարսանիք, Գարսիա Լորկա (1986 թվական)
Ռուդաքի (1995 թվական)
«Թարգմանչաց արվեստ» շտեմարան* Դավթյանը օտար լեզուներով

Рассвет в горах (1960 թվական)
Летний зной (1960 թվական)
Poème d'amour et d'épée (1974)
Неопалимая купина (1980 թվական)
Свет как хлеб (1981 թվական)
Libro Azul (1981 թվական)
Сказания о любви (1984 թվական)
Ռեքվիեմ՝
լիտվերեն (1980 թվական)
իսպաներեն (1981 թվական),
ռուսերեն (1981 թվական),
գերմաներեն (1986 թվական),
ֆրանսերեն(1986 թվական),
արաբերեն (1996 թվական),
վրացերեն (2015 թվական)


=== Մամուլ ===
Ծարավ։ «Գարուն», 1967, № 1։


== Գրականություն ==
Հենրիկ Գալստյան, Վահագն Դավթյանի պոեզիան, Երևան,1978
Ժենյա Քալանթարյան, Վահագն Դավթյան, Երևան,1991
Լևոն Հայրապետյան,Վահագն Դավթյանի խոսքարվեստը, Երևան,1999
Անցողիկն ու հավիտենականը, Վահագն Դավթյանի հիշատակին, կազմող՝ Ս․ Յուզբաշյան, խմբ․՝ Գ․ Ջանիկյան, Երևան, 2005
Դավիթ Գասպարյան, Վահագն Դավթյան, Երևան, 2007
Սեյրան Գրիգորյան, Վահագն Դավթյանի պոեմները, Երևան, 2021 [1]


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՎԱՀԱԳՆ ԴԱՎԹՅԱՆ-ԱՆՔՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայ գիրք
Վահագն Դավթյանի մասին