Թեոդոր Ռյոթքե

Թեոդոր Հյուբներ Ռյոթքե (անգլ.՝ Theodore Huebner Roethke  RET-kee;, մայիսի 25, 1908(1908-05-25)[…], Սագինո, Միչիգան, ԱՄՆ - օգոստոսի 1, 1963(1963-08-01)[…], Bainbridge Island, Քիթսեփ, Վաշինգտոն, ԱՄՆ), 20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծ։ Համարվում է իր սերնդի առավել կատարյալ ու ազդեցիկ պոետներից մեկը։ Արժանացել է Պուլիտցերյան մրցանակի (1954 թվականին, «The Waking»/«Արթնացում» գրքի համար), երկու անգամ՝ ԱՄՆ Գրքի ազգային ամենամյա մրցանակի (1959 թվականին՝ Words for the Wind գրքի և հետմահու՝ 1965 թվականին՝ The Far Field բանաստեղծական ժողովածու համար)։ 1967 թվականին Ռյոթքեի Collected Poems ժողովածուն Պուլիտցերյան մրցանակի ներկայացված չափածո երկերի մրցույթում, ըստ քվեարկության արդյունքների, առաջին տեղ է գրավել, սակայն մրցանակաբաշխության հանձնաժողովի նախագահը մրցանակը չի շնորհել հանգուցյալ պոետի գրքին՝ պատճառաբանելով, որ այն պետք է հանձնվի կենդանի, ապրող բանաստեղծի երկի։ 
Ռյոթքեի ստեղծագործությունն աչքի է ընկնում, հոգեբանական նուրբ վերլուծությամբ, ռիթմով, պատկերավորման բնականությամբ։ ԱՄՆ-ի ազգային և դափնեկիր բանաստեղծ հռչակված Ջեյմս Դիքին շեշտել է, որ իր կարծիքով Ռյոթքեն Ամերիկայի տված մեծագույն բանաստեղծն է ("in my opinion the greatest poet this country has yet produced."): 
Ռյոթքեն իրեն լավագույն կերպ է դրսևորել նաև որպես անգլոամերիկյան գրականության պատմություն և գեղարվեստական, բանաստեղծական խոսք դասվանդող մասնագետ՝ տասնհինգ տարի դասախոսելով այդ առարկաները Սիեթլի Վաշինգտոնյան համալսարանում։ Նրա այդ շրջանի ուսանողներից երկուսն արժանացել են Պուլիտցերյան մրցանակի պոեզիայի ասպարեզում, ևս երկուսը առաջադրվել են ու մասնակցել այդ հեղինակավոր գրական մրցույթին։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է գերմանացի ներգաղթյալների ընտանիքում։ Ավարտել է Միչիգանի համալսարանը (1936 թ.), մագիստրական աստիճան ստացել Հարվարդի համալսարանից։ 1930-ական թվականների վերջերից, ստեղծագործական գործունեությանը զուգընթաց, զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով, դասախոսել ամերիկյան տարբեր քոլեջներում ու համալսարաններում (վերջին մեկուկես տասնամյակը՝ Սիեթլի Վաշինգտոնյան համալսարանում)։ 1930-ական թվականներին գրած բանաստեղծությունները լույս է ընծայել «Բաց տուն» (անգլ.՝ Open House, 1941 թ.) ժողովածուում, որը միանգամից շահել է գրասեր հասարակության ջերմ համակրանքը, արժանացել գրաքննադատների դրվատանքին։
Իր կենդանության օրոք Ռյոթքեն հրատարակել է տասը բանաստեղծական ժողովածու, որոնք միշտ էլ բուռն հետաքրքրություն են առաջացրել գրասեր զանգվածների և գրաքննադատների շրջանում։


== Երկեր ==
Open House (1941)
The Lost Son and Other Poems (1948)
Praise to the End! (1951)
The Waking (1953)
Words For The Wind (1958)
I Am! Says The Lamb (1961)
Sequence, Sometimes Metaphysical (1963)
Party at the Zoo (1963) (A Modern Masters Book for Children, illustrated by Al Swiller)
The Far Field (1964)
Dirty Dinky and Other Creatures: Poems for Children (1973)
On Poetry and Craft: Selected Prose and Craft of Theodore Roethke (Copper Canyon Press, 2001)
Straw for the Fire: From the Notebooks of Theodore Roethke, 1943-63 (1972; Copper Canyon Press, 2006) (selected and arranged by David Wagoner)


== Կինոյում և թատրոնում ==
Ֆիլմ

In a Dark Time: Ֆիլմ Թեոդոր Ռյոթքեի մասին (1964). ռեժիսոր՝ Դեն Մայերս, տևողությունը՝ 25:38 րոպե
Ես հիշում եմ Թեոդոր Ռյոթքեին (2005). Նկարահանել ու խմբագրել է Ջեյն Ուքինշոուն։ SCCtv (Seattle Community Colleges Television). 30 րոպեԹատրոն

First Class: Թատերգություն Թեոդոր Ռյոթքեի մասին (2007). հեղինակ՝ Դեյվիդ Ուագոներ[


== Հիշատակը ==
1995 թվականին Սիեթլի փողոցներից մեկը կոչվել է «Roethke Mews»՝ ի պատիվ Թեոդոր Ռյոթքեի։ 
2012 թվականին ԱՄՆ-ում թողարկվել է Թեոդոր Ռյոթքեի դիմապատկերով նամականիշ («20-րդ դարի ամերիկյան տասը մեծ բանաստեղծներ» շարք)։


== Ծանոթագրություններ ==

Southworth, James G., "The Poetry of Theodore Roethke", College English (Vol. 21, No. 6) March 1960, pp. 326–330, 335–338.


== Արտաքին հղումներ ==

Works by or about Թեոդոր Ռյոթքե in libraries (WorldCat catalog)
Американская поэзия в русских переводах. Теодор Рётке
Сайт современной американской поэзии(անգլ.)
Roethke at NNDB(անգլ.)
Friends of Roethke page
Brief biography at Washington State History
"Theodore Roethke Remembered"
"Theodore Roethke Michigan's Poet" by Linda Robinson Walker at Michigan Today (Summer 2001)
Roethke at the Modern American Poetry Site
"Salvaged Poems of Theodore Roethke: recollected by an old friend" ArtsEditor.com
Brief profile at PBS
Roethke Memorial Poetry Readings at University of Washington
"Roethke's Revisions And The Tone Of 'My Papa's Waltz'"
Stanley Kunitz on his friend Theodore Roethke
Theodore Roethke Family Photograph Collection, University of Washington Libraries Digital Collections