Նորին Մեծության գանձապետարան

Նորին Մեծության գանձապետարան (անգլ.՝ Her Majesty's Treasury), ոչ պաշտոնապես Գանձապետարան կամ Գանձատուն, գերատեսչություն, որը գործում է որպես Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսների նախարարություն։ Գանձապետարանը իրականում գլխավորում է Ֆինանսների նախարարը (Գանձապետարանի կանցլեր)։ Այն պատասխանատու է կառավարության հանրային ֆինանսների քաղաքականության և տնտեսական քաղաքականության մշակման և իրականացման համար։ հարկերի հավաքագրման  և բյուջեի պատրաստման համար։ Վերահսկում է պետական ծախսերը, կառավարում է պետական պարտքը և կառավարում է ընդհանուր տնտեսությունը։
Գանձապետարանն օժանդակում է Կենտրոնական հաշվապահական հաշվառման և հաշվետվության առցանց համակարգը (OSCAR), որը փոխարինում է Համակցված առցանց տեղեկատվական համակարգին (COINS), որը գերատեսչությունների ծախսերը դասակարգում է հազարավոր կատեգորիաների ներքո, և որոնցից կազմվում են Կառավարական ամբողջ հաշիվների (WGA) տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունները։
Գերատեսչության անվանումը կախված է Միացյալ Թագավորության միապետի սեռից։


== Պատմություն ==

Բրիտանական գանձապետարանի պատմության հետքերը տանում են մինչև Վիլհելմ I-ի կողմից Անգլիայի նորմանդական նվաճումը։ Սկզբում Գանձատունը զբաղվել է ֆեոդալական հարկերի հավաքագրմամբ։ Դարերի ընթացքում այս մարմինը զարգացել է, նրա լիազորությունները փոխվել են, կառուցվածքն ինքնին դարձել է ավելի բարդ։ Եթե, օրինակ, 17-րդ դարում գանձապետարանը սահմանափակվում էր միայն ֆինանսական հարցերի լուծմամբ, ապա 18-րդ դարի կեսերից սկսած՝ Կաբինետի աճող ազդեցության պատճառով (որոշ պատմաբաններ այս ժամանակաշրջանն ընդհանուր առմամբ անվանում են «գահակալության ժամանակաշրջան. Նախարարների կաբինետ»), գանձապետարանի ազդեցությունը տարածվում է պետական այլ գերատեսչությունների վրա։


== Ժամանակակից շրջան ==
Այսօր գանձապետարանը կարևորագույն կառավարական գերատեսչություններից մեկն է, որոնք ընդհանուր թվով  25-ն են։ Ֆորմալ առումով գանձապետարանը ղեկավարում է Լորդ Գանձապետը՝ ի դեմս Գանձապետական հանձնաժողովի (մշտապես 1714 թվականից), որը բաղկացած է լորդ ատենակալներից ( անգլ.՝ Lords Commissioners of the Treasury)՝ Առաջին լորդի գլխավորությամբ։ Այս գերատեսչության փաստացի ղեկավարը Գանձապետարանի կանցլերն է, որը նաև հանձնաժողովի կազմում է որպես Գանձապետարանի Երկրորդ լորդ ( անգլ.՝ Second Lord of Treasury):
Գանձապետարանի կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Լոնդոնում։ Գանձապահի գրասենյակներ կան Նորվիչում և Էդինբուրգում։
2012 թվականից Անգլիայի բանկի հետ համատեղ իրականացնում է տնային տնտեսությունների և ընկերությունների վարկավորման միջոցով տնտեսական ակտիվությունը խթանելու «Ֆինանսավորում վարկավորման սխեմայի» ծրագիր։


== Գանձապետական թղթադրամներ ==
  
Ըստ Օրենքի՝ Գանձապետարանը թղթադրամներ թողարկելու իրավունք չունի, այդ իրավունքը տրված է Անգլիայի բանկին, երեք շոտլանդական և չորս հյուսիսիռլանդական բանկերին։ Այնուամենայնիվ, այս կանոնից մեկ բացառություն է եղել։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկմամբ, օրենքով (Արժույթի և բանկային թղթադրամների մասին ակտ 1914 թվական) Գանձապետարանն իրավունք է ստացել թողարկել 10 շիլլինգ և 1 ֆունտ արժողությամբ թղթադրամներ, որոնք հնարավոր չէ հետգնել ոսկով, դրանք ունեին օրինական վճարման կարգավիճակ։
10 շիլինգի թղթադրամները թողարկվել են երեք շարքով՝ 1914 թվականի օգոստոսի 14, 1915 թվականի հունվարի 21 և 1918 թվականի հոկտեմբերի 22։ 1 ֆունտ արժողությամբ թղթադրամներ նույնպես երեք շարքով՝ 1914 թվականի օգոստոսի 7, 1914 թվականի հոկտեմբերի 23 և 1917 թվականի հունվարի 22։
Առաջին երկու շարքի երկու անվանական թղթադրամները շրջանառությունից հանվել են 1920 թվականի հունիսի 12-ին։ 1928 թվականին վերացվել է գանձապետարանի թղթադրամների թողարկման իրավունքը, սակայն երրորդ թողարկման երկու անվանական արժեքների թղթադրամները շարունակել են շրջանառության մեջ մնալ մինչև 1933 թվականի օգոստոսի 1-ը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Եգորովա Յ․Ա․ Արտասահմանյան երկրներում բյուջեի կատարման գանձապետական ​​համակարգի կազմակերպման մոդելները // Բրյանսկի պետական ​​համալսարանի տեղեկագիր. — 2012-01-01. — № 3(2). — ISSN 2072-2087.