Ռազմական արվեստ

Ռազմական արվեստը (ռազմարվեստ), ցամաքում, ծովում և մերձերկրյա տարածությունում ռազմական գործողությունների, մարտական գործողությունների նախապատրաստման և վարման տեսությունն ու պրակտիկան է, ռազմական գործի բաղկացուցիչ մասը։
Ռազմարվեստի տեսությունը՝ ռազմական գիտության բաղկացուցիչ մասն է, որն այդ գիտության այլ ճյուղերի հետ սերտ փոխգործակցությամբ ուսումնասիրում է զինված պայքարի օրենքները, ձևերն ու եղանակները ռազմական գործի ռազմավարական (ստրատեգիական), օպերատիվ և մարտավարական (տակտիկական) օղակներում։


== Պատմություն ==
Ներկայիս Հայաստանի Հանրապետությունում ռազմական արվեստի տեսությունը սկզբնավորվել է ԽՍՀՄ-ի (1922-1991), Ռուսաստանյան Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության (1917-1922, 1922-1991) և նրանց նախորդած Ռուսաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության (1917) ու Ռուսաստանյան կայսրության (1721-1917) ռազմական արվեստի տեսությունից։ Ռուսաստանյան կայսրությունում ընդունված էր, որ ռազմարվեստը հանդիսանում էր ռազմական գիտության (ռազմագիտություն, այսինքն՝ գիտություն պատերազմի մասին) երկու գլխավոր ճյուղերից մեկը և ընդգրկում էր.

ռազմարվեստի տեսությունը,
մարտավարություն,
ռազմավարություն,
ռազմարվեստի պատմություն,
պատերազմների պատմություն,
ռազմարվեստի պատմություն,
զորքերի պատմություն,
ռազմական հիմնարկությունների պատմություն։


== Կազմը ==
Ռազմարվեստն ընդգրկում է

ռազմավարությունը,
օպերատիվ արվեստը,
մարտավարությունը։Ռազմարվեստի այդ երեք բաղկացուցիչ մասերն իրար սերտորեն կապված են։
Ռազմարվեստի հիմնական դրույթներն արտահայտվում են իր սկզբունքներում, որոնք ընդհանուր են թե՛ ռազմավարական, թե՛ օպերատիվ և թե՛ մարտավարական մասշտաբի ռազմական (մարտական) գործողությունների համար, քանզի նրանցում իրենց արտահայտությունն են գտնում պատերազմների առարկայական (օբյեկտիվ) օրենքների և զինված ուժերի գործնական կիրառման ուղիները։
Ռազմարվեստի վիճակը կախված է պետությունում ռազմական գործի, պաշտպանական արտադրության և զինված պայքարի միջոցների զարգացման մակարդակից, պետության հասարակարգի բնույթից։ Ռազմարվեստի զարգացման վրա ազդեցություն են գործում պատմական և ազգային առանձնահատկությունները, աշխարհագրական պայմանները և ռազմական տնտեսությունը։
Անգլոսաքսոնական ռազմական գործում, որը բնորոշ է Մեծ Բրիտանիային, ԱՄՆ-ին, Կանադային, Ավստրալիային, Նոր Զելանդիային, նաև Հնդկաստանին, Պակիստանին, Բանգլադեշին, Նեպալին, Բհութանին, Եգիպտոսին, Իրաքին, Շրի-Լանկային, Սինգապուրին, Բրունեյին, Բելիզին և այլոց. ընդհանուր թվով մի քանի տասնյակ երկրների, որոնք 19-20-րդ դարերում գտնվել են Բրիտանական կայսրության կազմում, իսկ 20-րդ դարի երկրորդ կեսից՝ Բրիտանական Համագործակցության կազմում, բացակայում է օպերատիվ արվեստ հասկացությունը։


=== Ռազմավարություն ===
Ռազմական ստրատեգիան կամ ռազմական ռազմավարությունը — պատերազմի վարման տեսական և գործնական գիտություն է, ռազմարվեստի բնագավառներից մեկը, նրա բարձրագույն արտահայտությունը։ Ընդգրկում է պատերազմին նախապատրաստվելու տեսության հարցերը, նրա պլանավորումն ու վարումը, հետազոտում է պատերազմի օրինաչափությունները։


=== Օպերատիվ արվեստը ===
Օպերատիվ արվեստը — տեսական և գործնական գիտություն է, ռազմարվեստի բաղկացուցիչ մասը, որը միջանկյալ դիրք է գրավում մարտավարության և ռազմավարության միջև։ Ուսումնասիրում է խոշոր ռազմական կազմավորումների, այսինքն՝ բանակային կորպուսների, միավորումների, բանակների, բանակախմբերի, ռազմաճակատների, ռազմաճակատների խմբերի, ռազմավարական նշանակության հրթիռային զորքերի կողմից համատեղ և ինքնուրույն ռազմական օպերացիաների (մարտական գործողությունների) նախապատրաստության և վարման մեթոդները։


=== Մարտավարություն ===
Մարտավարությունը (հին հունարեն՝ τακτικός «զորքերի շարմանը վերաբերվող», ծագում է τάξις «շարք և տեղաբաշխում» բառերից) — տեսական և գործնական գիտություն է, ռազմարվեստի բաղկացուցիչ մասը, որն ընդգրկում է զինված ուժերի, դրանց տեսակների, զորատեսակների (ուժերի) և հատուկ զորքերի զանազան զորամիավորումների (բրիգադ, դիվիզիա, բանակային կորպուս), զորամասերի (նավերի) և ռազմական ստորաբաժանումների կողմից ցամաքում, օդում ու ծովում և տիեզերում մարտի նախապատրաստման և վարման պրակտիկան։


== Տե՛ս նաև ==
Ռազմական գիտություն
Ռազմագիտություն
Ռազմական դոկտրին
Ռազմական ուսմունք
Ռազմական վարդապետություն
Ռազմական պատմություն


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==


=== Հանրագիտարաններ ===
Խորհրդային մեծ հանրագիտարան, երրորդ հրատարակություն, հրատարակված «Խորհրդային հանրագիտարան» հրատարակչության կողմից 1969-1978 թվականներին, 30 հատորով (ռուս.՝ Большая советская энциклопедия, (БСЭ), Третье издание, выпущенной издательством «Советская энциклопедия» в 1969—1978 годах в 30-ти томах)։
Խորհրդային ռազմական հանրագիտարան, հատոր 2, Ռազմական արվեստ, (ռուս.՝ Советская военная энциклопедия, 2, Военное искусство)։
Ռազմական հանրագիտական բառարան, Մոսկվա, 1984, 863 էջ, պատկերազարդ, (ռուս.՝ Военный энциклопедический словарь (ВЭС), Москва, ВИ, 1984 год, 863 стр. с иллюстрациями (ил.), 30 листов (ил.))։
Тактика — М.: Воениздат, 1987.


== Հղումներ ==
Тактика — М.: Воениздат, 1987.