Միսաք Ճևահիրճյան

Միսաք Սարգսի Ճևահիրճյան (գրվել է նաև Ճևեհիրյան, 1858, Կեսարիա, Թուրքիա - 1924, Ստամբուլ, Թուրքիա), հայ բժիշկ-մանկաբարձ։


== Կենսագրություն ==
Միսաք Սարգսի Ճևահիրճյանը ծնվել է 1858 թվականին, Կե­սա­րի­այում` գոհարավաճառ Սարգիս Ճեվահիրճյանի ընտանիքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի թաղային դպրոցում։ 1877-1882 թվականներին սովորել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանում։ Մասնագիտացել է կանանց հիվանդությունների, մանկաբարձության, գինեկոլոգիայի և վիրաբուժության գծով։ Սիրիայում և Իրաքում` որպես քաղաքապետական բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ է աշխատել։ 1895-1898 թվականներին Փարիզում անցել է կատարելագործման դասընթաց։ Եղել է նաև Թու­նի­սում (1897-1898 թվականներ ?)։ 1898 թվականին վերադարձել է Կ. Պո­լիս և հաստատվել Կումկափու թաղամասում։ Եղել է Կումկափուի ծերանոցի բժիշկը, 1908-1909 թվականներին` Ազ­գա­յին կենտ­րո­նա­կան վար­չու­թյան Քա­ղա­քա­կան ժո­ղո­վի Դա­տաս­տա­նա­կան խորհր­դի ան­դամ։
1903 թվականի սկզբին, բար­վոք ծա­ռա­յու­թյան և Մա­ղա­քիա արք. Օր­մա­նյան պատ­րի­ար­քի դեմ մա­հա­փոր­ձից հե­տո նրա նկատ­մամբ հո­գա­տար վե­րա­բեր­մունք ցու­ցա­բե­րե­լու հա­մար ար­քու­նի­քից ար­ժա­նա­ցել է «Սա­նի­յե»-ի աստիճանին և «Մե­ջի­դիե»-ի Գ կարգի պատվանշանին։
1905 թվականի սկզբներին մի հայի մատնության պատճառով ձերբակալվել է և 3 ամիս բանտարկվել, սակայն Օրմանյան պատրիարքի՝ սուլթան Աբ­դուլ Հա­միդ II-ին կատարած դիմումով ազատ է արձակվել։ Ամուսնացել է «Բիւ­զան­դի­ոն» օրաթերթի խմբագիր Բյուզանդ Քեչյանի դստեր՝ Աղավնու հետ։
Հայտնի է եղել որպես փորձված ու հեղինակավոր բժիշկ-մանկաբարձ։ Իր բժշկական ծառայությունները հավասարապես մատուցել է ինչպես վերնախավին, այնպես էլ չքավորներին։ 1908-1909 թվականներին եղել է Կ. Պոլսի Հայոց պատրիարքարանի դատաստանական, Կումկափու թաղամասի Սբ. Աստվածածին մայր եկեղեցու թաղական խորհուրդների անդամ, Կումկափուի 4 թաղերի Աղքատախնամի բժիշկը։
Եղել է Ազատ որմնադիրների (մասոնների) «Թուր­քի­ա­յի Մեծ Արև­ելք» օթյակի անդամ և ունեցել «Մեծ վար­պե­տի» (33-րդ) աստիճան։ 1915 թվականին ընտրվել է Կ. Պոլսի քաղաքային (քաղաքապետարանի) վարչական ժողովի անդամ։
1915 թվականի ապ­րի­լի 24-ին մայրաքաղաքի բազմաթիվ հայ մտավորականների թվում ձերբակալվել և բանտարկվել է Կ. Պոլսի կենտրոնական բանտում, ապա աքսորվել Չանղըրը, որտեղից էլ՝ Այաշի բանտը։ Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա։
Այաշի բանտից ազատվել է արքունիքի թուրք կանանց (քանի որ նրանց անձնական գինեկոլոգն էր) և իր գործընկեր թուրք Բեսիմ Էոմեր (Օմեր) փաշայի բարեխոսությամբ և դոկտոր Մեհմեդ Ալի բեյի անմիջական ջանադրությամբ։
Մահացել է 1924 թվականի փետրվարի 5-ին, Կ. Պոլսում՝ 66 տարեկանում։ Թաղվել է Կ. Պոլսի Բալըքլըի ազգային գերեզմանոցում։


== Ժառանգներ ==
Ունեցել է երեք որդի։ Լևոնը մահացել է մանուկ հասակում։ Սարգիսը եղել է անվանի ճարտարապետ և բնակվել Լոզանում, ապա՝ Ժնևում։ Սարգիսը ունեցել է դուստր Սոնային, որը եղել է բալետի պարուհի և ապրել Փարիզում։ Սա ունեցել է դուստր, որը մանկական տարիքում հիվանդացել է մանկական պարալիչով և մահացել 18 տարեկանում։
Հայկը եղել է բանկիր և Կ. Պոլսում ունեցել օճառի գործարան։ Ունեցել է մեկ որդի՝ Ճևեհիրճյան Միսաքին (Կ. Պոլիս, 22-11-1922 - Երևան, 24-06-2009)։ Սա մասնագիտությամբ եղել է մեխանիկ և 1958 թվականին ներգաղթել է Խորհր­դա­յին Հա­յաս­տան և բնակվել Երև­ա­նում։ Ունեցել է Հայկին (Երևան, 30-031962), որը մասնագիտությամբ շինարար-ինժեներ է։ Սա ունեցել է երկու որդի՝ Միսաքին և Սարգսին, որոնք բժիշկ Միսաք Ճևեհիրճյանի կոռներն են և 2010 թվականի դրությամբ ծնողների հետ բնակվում են Ռու­սաս­տա­նի Դո­նի Ռոս­տով հայաշատ քաղաքում։
Միսաքը (1989) ուսանում է Դոնի Ռոստովի բժշկական ինստիտուտի ստոմատոլոգիական ֆակուլտետում, իսկ Սարգիսը (1991)` Ժո­ղովր­դա­կան տնտե­սու­թյան ինս­տի­տու­տի տնտե­սա­գի­տա­կան ֆա­կուլ­տե­տում։ Բժշկի թո­ռը` Միսաքի կինը՝ Նինան, 2010 թվականի ապրիլի 18-ին տողերիս հեղինակի հիմնած Հայ բժշկության թանգարանին նվիրել է բժշկին պատկանած երկու փոքրիկ մկրատ, իսկ թոռների համար, որպես մասունք, պահել բժշկի բնօրինակ լուսանկարը և նրա ձեռքով պատրաստված, ուլունքակար կազմ ունեցող դրամապանակը, որի երեսին ուլունքներով գործված է. «Կեց­ցե Սահ­մա­նադ­րու­թիւ­նը, 1909 թ., Մ. Ճ.»։


== Պարգևներ ==
Պարգևատրվել է մի քանի պատվանշաններով։


== Գրականություն ==
Ընդարձակ օրացոյց Ս.Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց, Կ. Պոլիս, 1905։
Պալաքեան Գրիգորիս ծ.վրդ., Հայ գողգոթան, Վիեննա, 1922։
Ալպօյաճեան Ա., Պատմութիւն հայ Կեսարիոյ, Բ, Գահիրէ, 1937։
Շիկահեր Վարդ, Կիսադարեան պատմութիւն թրքահայ բժշկութեան, 19231975, Իսթանպուլ, 1975։
Մազմանեան Վրոյր, Յուշեր Եւ Վկայութիւններ, Անթիլիաս, 1991, 345 էջ
Պալաքյան Գրիգորիս ծ. վրդ., Հայ գողգոթան, Երևան, 1991։
Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
Ավագյան Կարինե, Եղեռնահուշ մասունք կամ խոստովանողք և վկայք խաչի, Երևան, 2002։
Ավա գե ան Կարինէ, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թանգարանային ցուցանմոյշը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12
Բժշկիթոռ Միսաք Ճևեհիրճյանի կնոջ՝ Նինայի հայտնած տեղեկությունները, 18-042010։
Իսկահատեան Հարութիւն, Վկայարան Հայկական Ցեղասպանութեան, Գիրք Բ., Պէյրութ, 2011, 352 էջ


== Աղբյուրներ ==
Հարություն Մինասյան,  Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։