Ալբերտ Զաֆի

Ալբերտ Զաֆի (մալագաս. Albert Zafy, մայիսի 1, 1927(1927-05-01), Antsiranana Province, Մադագասկար - հոկտեմբերի 13, 2017(2017-10-13)[…], Սեն-Պեր), մադագասկարցի քաղաքական և պետական գործիչ, Մադագասկարի նախագահը 1993 թվականի մարտի 27-ից 1996 թվականի սեպտեմբերի 5-ը։


== Կենսագրություն ==
Ալբերտ Զաֆին ծնվել է 1927 թվականի մայիսի 1-ին Մադագասկարի Դիանայի շրջանում։ Ավարտել է Ֆրանսիայի Մոնպելյեի համալսարանը։
Մադագասկար վերադառնալուց հետո նա դարձել է վարչապետ՝ Գաբրիել Ռամանանցուայի կառավարության առողջապահության և սոցիալական հարցերի նախարար։ Այն բանից հետո, երբ 1975 թվականին Դիդյե Ռացիրական իշխանության եկավ, Զաֆին դուրս եկավ կառավարությունից և ընդունվեց Մադագասկարի համալսարան։
1988 թվականին հիմնադրել է հանուն ժողովրդավարության և զարգացման ազգային միությունը (National Union for Democracy and Development, UNDD)։ 1990 թվականին ընդդիմության ազգային համաժողովում Զաֆին ընտրվել է ակտիվ ուժերի կոմիտեի նախագահ (Committee of Active Forces)։ 1991 թվականի հուլիսի 16-ին կոմիտեն հայտարարել է այլընտրանքային կառավարության ստեղծման մասին, Զաֆին որպես վարչապետի պաշտոնում։ 1991 թվականի հուլիսի վերջին Զաֆին ձերբակալվել էր և ազատ արձակվելուց հետո 100 հազար կողմնակիցներով բազմության էր հանդիպել, ոմանք էլ հետագայում Զաֆին վիրավորվել էին բողոքի ակցիաների ժամանակ։ Ընդիմությունը ի վերջո Ռացիրակին ստիպեց հհամաձայնել 1991 թվականի հոկտեմբերի 31-ին անցումային կառավարություն հաստատած կոնվենցիայի ընդունմանը։ 1991-1993 թվականների անցումային շրջանում Զաֆին դարձավ պետության Գերագույն մարմնի ղեկավարը, որը փոխարինեց Գերագույն հեղափոխական խորհրդին և Ազգային ժողովին։


=== Նախագահի պաշտոնում ===
1992 թվականի նոյեմբերին կայացած նախագահական ընտրություններում Զաֆին առաջին փուլում զբաղեցրել է առաջին տեղը՝ 45 % ձայներով, Ռացիրական՝ երկրորդ տեղը, 29 % ձայներով։ 1993 թվականի փետրվարի 10-ին կայացած երկրորդ փուլում Զաֆին հաղթել է ՝ ստանալով ձայների 66,74 %-ը և նախագահի պաշտոնը զբաղեցրել մարտի վերջին։ 1993 թվականի հունիսին Զաֆիի կողմնակիցները ստացել էին ձայների մեծամասնությունը խորհրդարանական ընտրություններում։ Զաֆին, պայքարելով վարչապետ Ֆրանցիսկոսի հետ ավելի լայն լիազորությունների համար, 1995 թվականի սեպտեմբերին անցկացրել է հանրաքվե, որն էապես խարխլել է նախագահի լիազորությունները։ Դա նրան տվեց Ազգային ժողովի կողմից ներկայացված երեք թեկնածուներից վարչապետ ընտրելու իշխանությունը և վարչապետին հեռացնելու հնարավորությունը՝ չպահանջելով նոր ընտրություններ։ Ռավունին հրաժարական է տվել 1995 թվականի հոկտեմբերին և Զաֆին նշանակել Էմմանուել Ռակուտուվահինիին, UNDD-ի ղեկավարին և գյուղական շրջանների զարգացման և հողային բարեփոխումների նախարարին։
Նախագահի պաշտոնում Զաֆիի գտնվելը տնտեսական անկմամբ և կոռուպցիայի ու իշխանության չարաշահման մեղադրանքներով է նշվել։ 1996 թվականին Ռացիրակիի կուսակցությունը բողոքի զանգվածային ցույցեր կազմակերպեց Զաֆիի դեմ[։ 1996 թվականի հուլիսի 26-ին ԱԺ-ի կողմից նրան իմպիչմենտ է ներկայացվել՝ 134 պատգամավորներից 99-ը կողմ են, 32-ը դեմ, 3-ը ձեռնպահ են մնացել։ Սեպտեմբերի 4-ին Գերագույն Սահմանադրական դատարանը ճանաչեց իմփիչմենթը։ Սեպտեմբերի 5-ին Զաֆին հայտարարել էր, որ իր պաշտոնը կլքի հոկտեմբերի 10-ին՝ իմփիչմենթը բնորոշելով որպես ահմանադրական պետական հեղաշրջում։ 1996 թվականի նախագահական ընտրություններում Զաֆին առաջադրեց իր թեկնածությունը։


=== Քաղաքական գործունեությունը հրաժարականից հետո ===
1996 թվականին իր նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում Զաֆին իր նախագահության խնդիրների մեջ մեղադրել է ընդդիմադիրներին և Արժույթի միջազգային հիմնադրամին։ Կորցնելով իր աջակցության մեծ մասը՝ նոյեմբերի 3-ին կայացած ընտրությունների առաջին փուլում նա կարողացել է երկրորդ տեղը զբաղեցնել 23,39 % ձայներով, իսկ Ռացիրակին տրվել է 36,61 % ձայն։ Դեկտեմբերի 29-ին կայացած երկրորդ փուլում Զաֆին ստացել է ձայների 49,29 %-ը, կորցրել է շուրջ 45 հազար ձայն և պարտվել Ռացիրակեին։
1998 թվականին սկզբին Զաֆին Ռացիրակային մեղադրել է կեղծ ցուցմունքներրի, քիրվայության, Սահմանադրության խախտման մեջ՝ Ազգային ժողովի իշխանության հաշվին ապակենտրոնացման և նախագահության ամրապնդման համար։ 1998 թվականի փետրվարի 4-ին իմպիչմենտը չի հաջողվել. անհրաժեշտ 92 պատգամավորներից միայն 60-ն են քվեարկել հրաժարականի օգտին։ 1998 թվականի մայիսին Զաֆին ընտրվել է Ազգային ժողովի ամենատարեց պատգամավոր։ Այդ ժամանակ նա ապարդյուն պայքարում էր Անտսիրանանի նահանգի անջատման համար։
2001 թվականի օգոստոսի 31-ին Զաֆին հայտարարել էր, որ կրկին կառաջադրի իր թեկնածությունը 2001 թվականի դեկտեմբերին կայանալիք նախագահական ընտրություններում։ Նա երրորդ տեղն Է զբաղեցրել 5 % ձայներով։ Ընդդիմության թեկնածու Մարկ Ռավալոմանանան վիճաբանության մեջ է մտել Ռացիրակայի հետ, ինչի արդյուքնում վերջինս փախել է երկրից, իսկ Ռավալոնամանը դարձել է նոր նախագահ։
Զաֆին դարձել է Հաշտեցման ազգային կոմիտեի (Comité de reconciliation nationale, CRN) առաջնորդը, որը հիմնադրվել է 2002 թվականի հունիսին՝ 2001 թվականի ընտրություններին հաջորդած քաղաքական ճգնաժամի առաջատար մասնակիցների շրջանում ազգային հաշտեցմանը նպաստելու համար։ Ռավալումանանայի նախագահության ժամանակ Զաֆին սուր քննադատության էր ենթարկել նրան։ 2004 թվականի հուլիսի 8-ին ամբողջ երկրում նռնակաձիգի հարձակման ժամանակ Զաֆիի տան մոտ նռնակ է պայթել։
2006 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Զաֆիի տանը ոստիկանությունը խուզարկություն է իրականացրել գեներալ Ֆիդիի նկատմամբ կառավարության հետաքննության շրջանակներում։ Արձագանքելով այս ամենին՝ Զաֆին ասել է, որ ինքը նախագահ Ռավալոմանանին չի ճանաչում։
2007 թվականի հունիսին Զաֆին մեկնել Էր Փարիզ, որտեղ հունիսի 8-ին հանդիպել էր Ռացիրակայի և նրա նախկին կառավարության անդամների հետ, որոնք նույնպես աքսորվել էին։ Հունիսի 25-ին Զաֆին կրկին հանդիպել է նրանց հետ։


=== Մասնակցություն քաղաքական ճգնաժամի լուծմանը ===
Նախագահ Ռավալոմանանան ստիպված էր հրաժարական տալ 2009 թվականի մարտին ժողովրդական բողոքների և զինված ապստամբության ընթացքում։ Ընդդիմության առաջնորդ Անդրի Ռադզուելինան զբաղեցրել է նախագահի պաշտոնը զինվորականների աջակցությամբ։ Նա Զաֆիին ընդգրկել է որպես խորհրդական և 2009 թվականի մարտի 31-ին հիմնադրված Բարձրագույն անցումային վարչակազմի 44 անդամից մեկը։ Զաֆին իր առարկություններն է հայտնել ապրիլի 1-ին կայացած մամուլի ասուլիսում անցումային կառավարության ստեղծման դեմ ՝ բողոքելով, որ Ռադզուելինան չի լսի իր խորհուրդները։ Սակայն ապրիլի 2-ին նա ներկա գտնվեց կառավարության խորհրդաժողովին։
2009 թվականի օգոստոսի 4-ին Մապուտուում քաղաքական ճգնաժամի լուծման շուրջ բանակցությունների շրջանակներում Զաֆին հանդիպել է Ռադզուելինայի, Ռավալոմանանայի և Ռացիրակայի հետ՝ Մոզամբիկի նախկին նախագահ Ժոակին Չիսանոյի միջնորդությամբ։ Չորս առաջնորդների միջև երկարատև բանակցային գործընթացը հանգեցրեց նոյեմբերին չորս անձանց կողմից ստորագրված իշխանության բաժանման մասին համաձայնության և չեղյալ հայտարարվեց 2009 թվականի դեկտեմբերից։ Ռադզուելինայի կառավարությունն արգելել է Զաֆիին վերադառնալ Մադագասկար բանակցություններից հետո, սակայն ավելի ուշ նրան թույլատրել են գալ։ 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Զաֆին հայտարարեց, որ Անդրի Ռադզուելինան պաշտոնանկ է արել վարչապետ Էժեն Մանգալազին, և որ ընդդիմությունը կձևավորի իր ազգային միասնության կառավարությունը՝ բանակին կոչ անելով զերծ մնալ մասնակցությունից։
2010 թվականի նոյեմբերի 17-ին 30 սպաներից բաղկացած խումբը, գնդապետ Շառլ Անդրիանասուվինայի հրամանատարությամբ, ռազմական հեղաշրջման փորձ ձեռնարկեց։ Խռովությունը ճնշվել է, իսկ զինծառայողները հանձնվել են։ Ալբեր Զաֆին հայտարարել է, որ աջակցում է ապստամբներին և կարծում է, որ Անդրի Ռադզուելինան և վարչապետ Կամիլ Վիտալը պետք է հրաժարական տան.


== Ծանոթագրություններ ==