Քեոփս

Քեոփս կամ Քեոպս (հին հունարեն՝ Χέωψ, Cheops), եգիպտական փարավոն մ.թ.ա. XXVII դ. սկզբին։ Պահպանվել է Քեոփսի կառավարման ժամանակաշրջանին վերաբերող տարեգրության մնացորդներ և Սինայի թերակղզու բնակիչների նկատմամբ տարած հաղթանակը պատկերող ժայռախորաքանդակ։
Քեոփսի բուրգը Գիզայում եգիպտական բուրգերից ամենամեծն է (բարձրությունը 146, 59 մ է, հիմքի կողմը՝ 243 մ)։
Քեոփսը ( եգիպտական ​​Խուֆու և հունարեն ՝ ըստ Մանեթոյի ՝ սուֆիներ ) Հին Եգիպտոսի Հին Թագավորության փարավոնն էր։ Նա 4-րդ դինաստիայի երկրորդ փարավոնն էր և նրա թագավոեց մոտավորապես  մ.թ.ա. 2589-ից մինչև 2566 թվականը։ Նրան է վերագրվում Գիզայի Մեծ բուրգը, որի պատճառով այն կոչվում է նաև Քեոփսի բուրգ։ Նրա ամբողջական անունը եգիպտերեն էր «Knum-Khufu», որը նշանակում է «Knum աստվածը պաշտպանում է ինձ»։


== Ընտանիք ==
Քեոփս Սնեֆերու թագավորի և թագուհի Հեթեֆերես I-ի ( Հետեֆեր I-ի եղբայր) որդին էր, արքայադուստր Հեթեֆերի եղբայրը։ Ի տարբերություն իր հոր՝ Քեոփսը դաժան և անողոք միապետ էր, ինչպես պատկերված է տեղական ավանդույթներում։ Նա ուներ ինը որդի, որոնցից առաջնեկ էր Ռեգեդովը, որը հաջորդեց նրան։ Նա նաև ուներ տասնհինգ դուստր, որոնցից մեկը՝ Հեթեֆերի II-ը, դարձավ թագուհի Ռեջենտի կողքին։ Քեոպսի երեխաների մեծ մասը հայտնի է դարձել հիմնականում Վեստքարի պապիրուսից, մինչդեռ ոմանց նույնականացրել են Նեկրոպոլիսի իրենց գերեզմաններից։


=== Քեոփսի որդիները ===
Արքայազն Քավաբ - Քեոպսի և Մերիտիտ I-ի ավագ որդին։
Ջեդեֆրե - Ռեջենտի իրավահաջորդը, նրա մոր մանրամասներն անհայտ են։
Խաֆրեն ( Հեֆրինոս ) - Հենուչեն թագուհու որդին, գահին հաջորդեց իր եղբորը՝ Ռեգեդևին։
Djedefhor - հայտնի է Westcar պապիրուսից։ Թաղվել է Նեկրոպոլիսի G 7000 գերեզմանատանը։
Բաուֆրա - պնդում էին, որ Բաբաևն ու Բաուֆրան նույն անձնավորությունն են։ Հայտնի է Westcar պապիրուսից։
Babaef I (Babaef I ') - հայտնի է նաև որպես Knum-baf: Հայտարարվել է Գիզայում իր սխալմամբ .
Խուֆուխաֆ I (Խուֆուխաֆ I ') - Հենուչենի որդին։ Հայտարարվել է Գիզայում իր կրկնակի բեղերով .
Մինխաֆ I (Հենուցենի որդին). Նա ծառայել է որպես վեզիր ինչպես Ռեջենտի, այնպես էլ Չեֆրինի օրոք։
Հորբաեֆ - Հայտարարվել է Գիզայում գտնվող իր գերեզմանից, որտեղ թաղված է Մերեսանք II-ի քույրը (Մերեսանք II):


=== Քեոփսի դուստրերը ===
Նեֆերտիաբեթ (Nefertiabet) - Հայտարարվել է Գիզայում գտնվող իր գերեզմանից։
Հեթեֆերես II - Մերիտիտ Ա-ի դուստրը, ամուսնացել է արքայազն Քավաբի, իսկ ավելի ուշ փարավոն Ջեդեֆրեի հետ։
Մերեսանք II – Բեղերով ազդարարված (Գ 7410)։
Meritites II (Maritites II) - Նա ամուսնացավ Ախեթոտեփի (պալատի ղեկավար)։ Նրան ամուսնու հետ թաղել են Գիզայում։
Khamerernebty I (Khamerernebti A') - միկենացու մայր, ամուսնացած Չեֆրինոսի հետ։ Նրան հավանաբար թաղել են Գիզայի Գալարզա դամբարանում։


== Կյանք ==
Քեոփսը Եգիպտոսի գահ է բարձրացել 20 տարեկանում և թագավորել 23 տարի։ Սակայն այլ աղբյուրներ խոսում են ավելի երկար թագավորության մասին։ Մանեթոն նշում է, որ ինքը թագավորել է 63 տարի, իսկ Հերոդոտոսը ՝ 50։ Նրա բուրգը Գիզայում եղել է այնտեղ երբևէ կառուցված առաջին բուրգը։ Նաև, ըստ այն, ինչ մեզ հայտնի է հին արձանագրություններից, նա քարոզարշավ է իրականացրել Սինայում, Նուբիայում և Լիբիայում։
Միջին Թագավորության ժամանակ գրվել է Վեսթքարի պապիրուսը (Շեֆրենի և Ջեդեֆրի կողմից), որի վրա գրվել են մոգության հղումներով պատմություններ։ Այս պապիրուսում Քեոպսը պատկերված է որպես վատ և դաժան մարդ, որը հիասթափված է իր դինաստիայի, իսկ ավելի ուշ՝ իր երկու իրավահաջորդների շարունակությունն ապահովելու համար։ Մինչ օրս անհայտ է մնում, թե արդյոք պապիրուսի գրությունները հիմնված են իրական փաստերի վրա, բայց Քեոպսի վատ համբավը պահպանվել է առնվազն մինչև այն տարիները, երբ ապրել է Հերոդոտոսը, որը շարունակում էր զրպարտիչ պատմություններ լսել փարավոնի դաժանության մասին նույնիսկ իր նկատմամբ։ իր ընտանիքին, որպեսզի ապահովի իր բուրգի կառուցումը։ Անշուշտ հայտնի է, որ նրա անունը հիշատակվել է մոտ 2000 տարի և մինչև26-րդ դինաստիա, որը եգիպտական ​​վերջին իսկական թագավորական դինաստիան էր։


== Հուշարձաններ ==
Քեոպսի բուրգը.Քեոպսին պատկերող մի քանի մոնումենտալ առարկաներ են հայտնաբերվել։ Նրան պատկերող առաջին արձանիկը հայտնաբերվել է Աբիդոսի տաճարում 1903 թվականին և այսօր պահվում է Կահիրեի հնագիտական ​​թանգարանում։ Վերջերս հայտնաբերվել են ևս երկու հնություններ, որոնք պարզվել են, որ պատկերում են Քեոպսին՝ դատելով Աբիդոսում հայտնաբերված բնօրինակ արձանիկի հետ ոճական նմանություններից։ Մեկը կարմիր գրանիտից պատրաստված հսկա գլուխ է, որը պատկերում է Վերին Եգիպտոսի թագը կրող թագավորին և այժմ պահվում է Բրուքլինի թանգարանում։ Երկրորդ հնությունը կրաքարից պատրաստված գլխի մանրանկարն էորը նույնպես կրում է Վերին Եգիպտոսի թագը և պահվում է Մյունխենի եգիպտական ​​թանգարանում։
Մեծ բուրգի ներսում, մասնավորապես, թագավորի պալատում հայտնաբերվել է դատարկ սարկոֆագ։ Անհայտ է մնում, սակայն, արդյոք այն երբևէ օգտագործվել է այն նպատակի համար, որի համար ստեղծվել է։ Փարավոնի մումիան չի հայտնաբերվել։ 1954 թվականին Գիզայում գտնվող Քեոպսի բուրգի հիմքում թաղված երկու տպավորիչ պահպանված նավ են հայտնաբերվել։ Երկու Cheops նավերից մեկը, ինչպես նրանց անվանում են, նորից հավաքվել է և այժմ ցուցադրվում է Գիզայի հատուկ թանգարանում, մինչդեռ երկրորդ նավը վերականգնելու համար պեղումները սկսվել են 2011 թվականին։
Այսպես կոչված «Քեոպսի մատանին», որը կրում է նրա նշանը և համարվում էր նրան պատկանող։ Այսօր ենթադրվում է, որ այն պատկանել է Քեոպսի քահանայի։ Մինչ Քեոպսի ժամանակները բրգաձեւ դամբարանները կառուցվել են բացառապես իշխող փարավոնի համար։ Սակայն նրա օրոք առաջին անգամ ի հայտ եկան ավելի փոքր բուրգեր թագավորական ընտանիքի անդամների համար՝ այդպիսով ստեղծելով առաջին զանգվածային թագավորական գերեզմանոցները։ Քեոպսի բուրգի արևելյան կողմում կան երեք փոքր բուրգեր։ Երկուսն էլ. Ենթադրվում է, որ դրանք պատկանում են նրա երկու կանանց, իսկ երրորդը՝ Հեթեփերես I-ի մորը, որի թաղման առարկաները հայտնաբերվել են հարակից դամբարանում։ Մի շարք բեղերինչպես նաև այս երեք բուրգերին կից փոքրիկ թմբիկներ են հայտնաբերվել։ Քեոպսի բուրգի կողքին գտնվող ամենամոտ դամբարանները պատկանում են արքայազներ Քավաբին և Խուֆուխաֆ Ա-ին և նրանց կանանց։ Հաջորդ ամենամոտները պատկանում են արքայազն Մինխաֆին և թագուհի Հեթեֆերես Բ-ին, ինչպես նաև Մերեսանք Բ-ին և Գ-ին (Քեոպսի թոռնուհին)։ 1927 թվականին այս թմբերից ամենամեծի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվեց Քեոպսի կրտսեր խորթ եղբոր՝ արքայազն Անխհաֆի կիսանդրին, որն այժմ ցուցադրվում է Բոստոնի կերպարվեստի թանգարանում։


== Հերոդոտոս ==
Հույն պատմիչ Հերոդոտոսը Քեոպսին ներկայացնում է որպես հերետիկոս և դաժան բռնակալի։ «Պատմվածքներ» աշխատության 124-126-րդ գլուխներում նա նշում է. Բայց հետո Քեոպսը դարձավ նրանց թագավորը և բերեց նրանց ամեն տեսակի դժբախտություն. Նա փակեց բոլոր տաճարները։ Նա արգելեց քահանաներին զոհեր մատուցել նրանց, իսկ հետո ստիպեց բոլոր եգիպտացիներին աշխատել իր համար:»
Հերոդոտոսը 128-րդ գլխում ամբարիշտ թագավորների պատմությունը փակում է հետևյալ խոսքերով. Եգիպտացիները չեն նշում նրանց անունները նրանց հանդեպ ատելության պատճառով։ Բացի այդ, նրանք բուրգերն անվանում են հովիվ Ֆիլիտուսի անունով, ով արածեցնում էր իր հոտերը այդ վայրերում»։


== Աղբյուրներ ==
Herodotus, History 2 Efterpi, Cactus Publications, Athens: July 1994, էջ 185-9, ISBN 960-352-071-3: