Սեմիպալատինսկի պայմանագիր

Կենտրոնական Ասիայի միջուկային զենքից ազատ գոտի (անգլ.՝ Central Asian Nuclear-Weapon-Free Zone - CANWFZ), միջուկային զենքից ազատ գոտու պայմանագիր Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Տաջիկստանի, Թուրքմենստանի և Ուզբեկստանի կողմից միջուկային զենք չարտադրելու, ձեռք չբերելու, չփորձարկելու կամ չտիրապետելու պարտավորություն։ Պայմանագիրը ստորագրվել է 2006 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Ղազախստանի Սեմիպալատինսկի միջուկային զենքի փորձարկման պալիգոնում և հայտնի է նաև որպես Սեմիպալատինսկի պայմանագիր, Սեմեյի պայմանագիր կամ Սեմիի պայմանագիր (անգլ.՝ Treaty of Semipalatinsk, Treaty of Semei կամ Treaty of Semey):
Պայմանագիրը վավերացվել է Ղրղզստանի, Ուզբեկստանի, Թուրքմենստանի, Տաջիկստանի և Ղազախստանի կողմից և ուժի մեջ է մտել 2009 թվականի մարտի 21-ին։


== Պատմություն ==

Կենտրոնական Ասիայի միջուկային զենքից ազատ գոտու ստեղծմանն ուղղված քայլերը սկսվել են Ալմաթիայի հռչակագրով, 1992 թվականին։ Նման գոտի ստեղծելու մասին բանաձևը ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեան ընդունել է միաձայն, 1997 թվականին և վերահաստատել է 2000 թվականին։
Տեղեկանալով Հարավարևելյան Ասիայի միջուկային զենքից զերծ գոտու նմանատիպ համաձայնագրի նկատմամբ միջուկային տերությունների աջակցության բացակայության մասին՝ Անվտանգության խորհրդի հինգ մշտական անդամները ներգրավվեցին բանակցություններում։
Ռուսաստանն ու Չինաստանը հավանություն տվեցին պայմանագրին, իսկ Միացյալ Նահանգները, Ֆրանսիան և Միացյալ Թագավորությունը մի կետի վերաբերյալ առարկություն ունեին․ այդ կետում ասվում էր, որ Պայմանագիրը չի ազդի նախորդ միջազգային պայմանագրերով ստորագրած կողմերի իրավունքների և պարտականությունների վրա, քանի որ արդեն գոյություն ունի Տաշքենդի պայմանագիրը, որում ներգրավված է Ռուսաստանը։
ԱՄՆ-ը նաև սկզբունքորեն դեմ էր որևէ գոտու ստեղծմանը, որը խոչընդոտում է «գոյություն ունեցող անվտանգության պայմանավորվածությունները՝ ի վնաս տարածաշրջանային և միջազգային անվտանգության կամ այլ կերպ խոչընդոտում է ՄԱԿ-ի կանոնադրությամբ երաշխավորված անհատական կամ հավաքական ինքնապաշտպանության իրավունքը»։
ԱՄՆ-ը առարկություն ուներ նաև այն պատճառով, որ Իրանը կարող է դիմել Պայմանագրին միանալու ցանկությամբ, ուստի այդ դրույթը հեռացվեց։
Միացյալ Նահանգները, Միացյալ Թագավորությունը և Ֆրանսիան ոչ պակաս մտահոգված էին նաև այն հնարավորությամբ, որ Պայմանագիրը կարող է արգելել տարածքով միջուկային զենքի տարանցումը։
Չնայած Միացյալ Նահանգների, Միացյալ Թագավորության և Ֆրանսիայի կողմից պայմանագիրը արգելափակելու փորձերին, այն վերջապես ստորագրվեց 2006 թվականի սեպտեմբերին, չնայած նրանք դեմ քվեարկեցին ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեայի բանաձևին, որը ողջունում էր պայմանագրի ստորագրումը 2006-ի դեկտեմբերին։
Անվտանգության խորհրդի բոլոր հինգ մշտական անդամները (որոնք նաև՝ միջուկային զենք ունեցող ևմիջուկային զենքի չտարածման մասին պայմանագրի հինգ տերություններն են) ստորագրել են պայմանագրի Արձանագրությունը 2014 թվականի մայիսի 6-ին, որը տրամադրում է իրավաբանորեն պարտավորեցնող երաշխիքներ CANWFZ դաշնագրի կողմերի դեմ միջուկային զենք չօգտագործելու կամ այն օգտագործելու սպառնալիքի մասին։
2016 թվականի մայիսի դրությամբ Անվտանգության խորհրդի բոլոր մշտական անդամները, բացառությամբ Միացյալ Նահանգների, վավերացրել են արձանագրությունները։


== Երկրներ ==


=== Անդամներ ===


=== Արձանագրություն ===


== Տես նաև ==
Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին Վիեննայի կոնվենցիա
Միջուկային զինաթափում
Միջուկային զենքից ազատ գոտի
Միջուկային զենքի չտարածման մասին պայմանագիր
Տաշքենդի պայմանագիր


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
IAEA report
Monterey Institute of International Studies - Center for Nonproliferation Studies