Յուրի Չիլինգարյան

Յուրի Սերգեյի Չիլինգարյան (սեպտեմբերի 22, 1938(1938-09-22), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 28, 2016(2016-11-28), Երևան, Հայաստան), հայ ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1986),
ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996), ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (2009), ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ (2006)։


== Կենսագրություն ==
1960 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ 1964-1968 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Մ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի ասպիրանտուրայում (հեռակա)։ 1972 թվականից՝ ԵՊՀ օպտիկայի ամբիոնի վարիչ, 1985-2000 թվականներին, միաժամանակ՝ ֆիզիկայի ֆակուլտետի դեկան, 2004 թվականից՝ նաև ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի հիմնախնդիրների խորհրդի նախագահ, 2006 թվականից՝ ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի բաժանմունքի ակադեմիայի քարտուղար։ 1996 թվականից՝ ֆիզիկոսների հայկական ընկերության փոխնախագահ։


== Գործունեություն ==
Աշխատանքները վերաբերում են լազերային ֆիզիկային, ոչ գծային օպտիկային և սպեկտրոսկոպիային, վիճակագրական օպտիկային և ռադիոֆիզիկային, մանրաթելային օպտիկային և օպտոէլեկտրոնիկային։ Ստացել է սկզբունքորեն նոր արդյունքներ՝ կոնդենսված միջավայրերում ըստ լուսային դաշտի քառակուսային և խորանարդային երևույթների ուսումնասիրման ասպարեզում։ Զարգացրել է վիճակագրորեն կարգավորված անիզոտրոպ միջավայրերի ոչ գծային օպտիկան, մշակել կոհերենտ քառաֆոտոնային սպեկտրոսկոպիայի մեթոդը, հետազոտել ոչ ստացիոնար և ստոխաստիկ ալիքային շարընթացները, անկայունությունները, լազերային ճառագայթմամբ մակածված փուլային անցումները։


=== Գիտական հետազոտությունների բնագավառը ===
Զարգացրած գիտական ուղղությունները
Հեղուկ բյուրեղների լազերային ֆիզիկա և ոչ գծային օպտիկա
Գիտական գործունեության շրջանակը՝ Լազերային ֆիզիկա
Ոչ գծային օպտիկա
Լազերային տեխնիկայի տարրերի ու համակարգերի ստեղծման ֆիզիկական սկզբունքներ
Օպտիկական նյութագիտություն
Վիճակագրորեն կարգավորված միջավայրերի կոհերենտ և ոչ գծային օպտիկա
Հեղուկ բյուրեղներում թերմոդինամիկական և լուսամակածված փուլային անցումներ
Ոչ գծային ալիքային պրոցեսների դինամիկա
Անկայունություններ
Օպտիկական երկկայունություն և բազմակայունություն
Կոնդենսացված միջավայրերի լազերային ոչ գծային սպեկտրոսկոպիա
Գերմաքուր բազմակոմպոնենտ ապակիներ
Մանրաթելային օպտիկա
Լուսային տվիչներ


== Մասնագիտական անդամակցություն ==
ՀՀ ԳԱԱ իսկական անդամներ՝ Յուրի Սերգեյի Չիլինգարյան
ԽՍՀՄ ԳԱ «Ոչ գծային և կոհերենտ օպտիկայի» պրոբլեմային խորհրդի անդամ (հիմնադրման օրվանից),
Օպտիկայի, Օպտոէլեկտրոնիկայի, Մանրաթելային օպտիկայի Միութենական պրոբլեմային խորհուդների անդամ ՀՀ ԳԱԱ-ում
2003 - 2006 թթ. ֆիզիկամաթեմատիկական և տեխնիկական գիտությունների բաժանմունքի ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի պրոբլեմային խորհրդի նախագահ
ԱՊՀ երկրների «Լազերների և լազերային տեխնոլոգիաների գծով ազգային փորձագետների կոլեգիայի» անդամ
Ռուսաստանի «Квантовая электроника» ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ
«Известия НАН РА, Физика» ամսագրի խմբագրական կոլեգիայի անդամ
Ֆիզիկոսների հայկական ընկերության փոխնախագահ
049 մասնագիտական խորհրդի անդամ


== Պարգևներ ==
ԵՊՀ ոսկե մեդալ (2008)։
Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ (2009)։


== Երկեր ==
Յուրի Չիլինգարյանը հեղինակ է ավելի քան 240 գիտական հոդվածների ու թեզերի, 9 արտոնագրի, 5 դասագրքի և ուսումնական ձեռնարկի։

«LabVIEW-ի կիրառությունը գիտափորձի ավտոմատացման համար։ Լաբորատոր աշխատանքների ձեռնարկ» (Երևան, 2005 թվական)։
Լ. Ս. Ասլանյան, Ռ. Ս. Հակոբյան, Յու. Ս. Չիլինգարյան, Ոչ գծային ֆիզիկա | Մեթոդական աշխատանք, Երևան, 2006։
Մակածված փուլային անցումներ և հիդրոդինամիկական անկայություններ բյուրեղներում, Երևան, 2000 (համահեղինակ)։
Нелинейная оптика жидких кристалов, М., 1984 (համահեղինակ).


== Ծանոթագրություններ ==