Ռադիոակտիվ աղբյուրի ակտիվություն

Ռադիոակտիվ աղբյուրի ակտիվություն, միավոր ժամանակում ռադիոակտիվ տրոհումների քանակը։


== Ակտիվության տեսակներ ==
Տեսակարար ակտիվություն` ռադիոակտիվ աղբյուրի միավոր զանգվածին բաժին ընկնող ակտիվություն
Ծավալային ակտիվություն` ռադիոակտիվ աղբյուրի միավոր ծավալին բաժին ընկնող ակտիվություն
Մակերևույթային ակտիվություն` ռադիոակտիվ աղբյուրի միավոր մակերեսին բաժին ընկնող ակտիվություն


== Ակտիվության չափման միավորներ ==
Միավորների միջազգային համակարգում ակտիվության չափման միավորը բեքերելն է (Բք, Bq), 1 Բք = վ−1: Եթե աղբյուրի ակտիվությունը 1 Բք է, ապա 1 վայրկյանում միջինում մեկ տրոհում է լինում։


==== Այլ չափման միավորներ ====
կյուրի` (Կի, Ci), 1 Կի = 3,7×1010 Բք
ռեզերֆորդ (Ռդ, Rd), 1 Ռդ = 106 Բք (հազվադեպ է օգտագործվում)Տեսակարար ակտիվությունը չափում են Բք/կգ (Bq/kg), ավելի քիչ՝ Կի/կգ - ներով։
Ծավալային ակտիվությունը չափում են Բք/մ³ կամ Բք/լ։
Մակերևույթային ակտիվությունը չափում են Բք/մ² կամ Կի/կմ², (1 Կի/կմ² = 37 կԲք/մ²)։


== Ակտիվության կախումը ժամանակից ==
Ակտիվությունը (կամ տրոհման արագությունը) կախված է ժամանակից հետևյալ բանաձևով

  
    
      
        A
        (
        t
        )
        =
        −
        
          
            
              d
              N
            
            
              d
              t
            
          
        
        =
        λ
        N
        =
        
          
            
              ln
              ⁡
              2
            
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
          
        
        
        
          N
          
            0
          
        
        
        
          2
          
            −
            t
            
              /
            
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
          
        
        =
        
          
            
              ln
              ⁡
              2
            
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
          
        
        
        
          
            m
            μ
          
        
        
        
          N
          
            A
          
        
        
        
          2
          
            −
            t
            
              /
            
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
          
        
        =
        
          A
          
            0
          
        
        
        
          2
          
            −
            t
            
              /
            
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
          
        
        ,
      
    
    {\displaystyle A(t)=-{\frac {dN}{dt}}=\lambda N={\frac {\ln 2}{T_{1/2}}}\,N_{0}\,2^{-t/T_{1/2}}={\frac {\ln 2}{T_{1/2}}}\,{\frac {m}{\mu }}\,N_{A}\,2^{-t/T_{1/2}}=A_{0}\,2^{-t/T_{1/2}},}
  
ուր

NA — Ավոգադրոյի թիվն է
T1/2 — կիսատրոհման պարբերությունն է
N(t) — տվյալ տիպի ռադիոակտիվ միջուկների քանակը
N0 — ռադիոակտիվ միջուկների սկզբանական քանակը
λ — տրոհման հաստատունն է
μ — ռադիոակտիվ միջուկների մոլային զանգվածն է
m — նմուշի զանգվածն է


== Աղբյուրի ակտիվության որոշում ==
Իմանալով աղբյուրը կազմող նյութի կիսատրոհման պարբերությունը (T1/2) և մոլային զանգվածը (μ), ինչպես նաև աղբյուրի m զանգվածը, հնարավոր է որոշել միավոր ժամանակում (t) տրոհումների քանակը հետևյալ բանաձևով

  
    
      
        N
        (
        t
        )
        =
        
          N
          
            0
          
        
        
          (
          
            1
            −
            
              2
              
                −
                t
                
                  /
                
                
                  T
                  
                    1
                    
                      /
                    
                    2
                  
                
              
            
          
          )
        
        ,
      
    
    {\displaystyle N(t)=N_{0}\left(1-2^{-t/T_{1/2}}\right),}
  ուր 
  
    
      
        
          N
          
            0
          
        
        =
        
          
            m
            μ
          
        
        
          N
          
            A
          
        
      
    
    {\displaystyle N_{0}={\frac {m}{\mu }}N_{A}}
   — միջուկների սկզբնական քանակն է։ Ակտիվությունը հավասար է N(t) -ի t -ի նկատմամբ ածանցյալին։

  
    
      
        A
        =
        −
        d
        N
        (
        t
        )
        
          /
        
        d
        t
        =
        
          
            
              
                N
                
                  0
                
              
              ln
              ⁡
              2
            
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
          
        
        ⋅
        
          2
          
            −
            t
            
              /
            
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
          
        
        .
      
    
    {\displaystyle A=-dN(t)/dt={\frac {N_{0}\ln 2}{T_{1/2}}}\cdot 2^{-t/T_{1/2}}.}
  Եթե կիսատրոհման պարբերությունը շատ ավելի մեծ է, քան չափողական ժամանակը՝ 
  
    
      
        (
        t
        ≪
        
          T
          
            1
            
              /
            
            2
          
        
        )
        ,
      
    
    {\displaystyle (t\ll T_{1/2}),}
   ապա ակտիվությունը կարող ենք համարել անփոփոխ։ Այս դեպքում կարող ենք գրել հետևյալ հավասարումը

  
    
      
        A
        =
        
          
            
              
                N
                
                  0
                
              
              ln
              ⁡
              2
            
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
          
        
        .
      
    
    {\displaystyle A={\frac {N_{0}\ln 2}{T_{1/2}}}.}
  
  
    
      
        λ
        =
        
          
            
              ln
              ⁡
              2
            
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \lambda ={\frac {\ln 2}{T_{1/2}}}}
   մեծությունը կոչվում է ռադիոնուկլիդի տրոհման հաստատուն։ Դրա հակադարձ մեծությունը կոչվում է կյանքի տևողություն, ( 
  
    
      
        τ
        =
        1
        
          /
        
        λ
        =
        
          
            
              T
              
                1
                
                  /
                
                2
              
            
            
              ln
              ⁡
              2
            
          
        
      
    
    {\displaystyle \tau =1/\lambda ={\frac {T_{1/2}}{\ln 2}}}
  ), որը ցույց է տալիս ժամանակը, որի ընթացքում ռադիոնուկլիդի քանակությունը նվազում է е անգամ։
Հաճախ պետք է լինում որոշել ռադիոնուկլիդի կիսատրոհման պարբերությունը իմանալով ակտիվությունը և միջուկների սկզբնական քանակությունը։ Կիսատրոհման պարբերությունը կարող ենք որոշել հետևյալ բանաձևով։

  
    
      
        
          T
          
            1
            
              /
            
            2
          
        
        =
        
          
            
              
                N
                
                  0
                
              
              ln
              ⁡
              2
            
            A
          
        
        .
      
    
    {\displaystyle T_{1/2}={\frac {N_{0}\ln 2}{A}}.}
  


== Օրինակներ ==
ռադիում-226-ի տեսակարար ակտիվությունը կազմում է 1 Կի/գ
Մայրցամաքների վրա ռադոնի ծավալային ակտիվությունը կազմում է 10…100 Բք/մ³
Չեռնոբիլի ԱԷԿ-ի մոտակայքում ցեզիում-137-ի մակերևույթային ակտիվությունը հասնում է մի քանի տասնյակ Կի/կմ²


== Տես նաև ==
Բանանային էքվիվալենտ


== Ծանոթագրություններ ==