Ռուսաստանի կենտրոնական բանկ

Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկ (ռուս.՝ Центральный банк Российской Федерации) Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական բանկն է, որը հիմնադրվել է 1860 թվականին`որպես Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ, որի գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայի Նեգլինայա փողոցում։ Դրա գործառույթները նկարագրված են Ռուսաստանի սահմանադրության մեջ (հոդված 75) և հատուկ դաշնային օրենքում։


== Պատմություն ==


=== Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ ===

Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ ստեղծելու որոշումը կայացրել է կայսր Պետրոս III-ը 1762 թվականի մայիսին, որը մոդելավորվել է Անգլիայի բանկի օրինակով և իրավունք կունենար թողարկել թղթադրամներ։ Սակայն 1762 թվականի հունիսի 28-ին տեղի ունեցած հեղաշրջման և ցարի սպանության պատճառով նախագիծը չիրականացավ։ 1768-ին բռնկված ռուս-թուրքական պատերազմի և պետական բյուջեի դեֆիցիտի ստիպեց Եկատիրինա Բ-ն, իր հերթին, անդրադարձավ թղթային փողեր թողարկելու գաղափարին և 1768 թվականին դեկտեմբերին նա ստեղծեց Պետական հանձնարարական բանկը, որը գոյություն ունեցավ մինչև 1818 թվականը և փոխարինվեց Պետական առևտրային բանկով, բայց Ռուսաստանում առաջին կենտրոնական բանկային մարմինը ստեղծվել է  1860 թվականի հունիսի 12-ին (նոր տոմարով՝ մայիսի 31-ին) որպես Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ (ԳոսԲանկ) (ռուս.՝ Государственный банк Российской Империи  Империи)  ), որը ձևավորվել է Պետական առևտրային բանկի հիմքի վրա Ալեքսանդր II կայսեր հրամանով։ Այս հրամանը վավերացրեց նաև բանկի կանոնադրությունը։ Ըստ կանոնադրության, դա պետական բանկ էր, որը նախատեսված էր առևտրի և արդյունաբերության կարճաժամկետ վարկերի համար։
1917 թվականի սկզբին բանկն ուներ տասնմեկ մասնաճյուղ, 133 մշտական և հինգ ժամանակավոր գրասենյակ և 42 գործակալություն։ 1917 թվականի նոյեմբերի 7-ին Ռուսաստանի Պետական բանկը կազմալուծվեց և փոխարինվեց Ժողովրդական բանկով, որը գոյություն ուներ մինչև Սովետական Պետական բանկի հիմնադրումը։


=== Խորհրդային Միության պետական բանկ ===


=== Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկ ===
Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկը ստեղծվել է 1990 թվականի հուլիսի 13-ին ԽՍՀՄ Պետական բանկի Ռուսաստանի Պետական բանկի վերափոխման արդյունքում։ Դա հաշվետու էր ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհրդին։ 1990 թվականի դեկտեմբերի 2-ին ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհուրդը ընդունեց «Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի մասին» օրենքը, համաձայն որի՝ Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը դարձել է իրավաբանական անձ, ՌԽՖՍՀ-ի հիմնական բանկը և պատասխանատու էր ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհրդի առաջ։ 1991 թվականի հունիսին կանոնադրությունն ընդունվեց Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի կողմից։ 1991 թվականի դեկտեմբերի 20-ին ԽՍՀՄ Պետական բանկը վերացվեց, և ՌԽՖՍՀ-ում նրա բոլոր պարտավորությունները և գույքը փոխանցվեցին Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկին։ 1992 թվականից Ռուսաստանիկենտրոնական բանկը սկսել է գնել եւ վաճառել օտարերկրյա տարադրամներ  ստեղծվելով արտարժույթի շուկա, հաստատել և հրապարակել օտարերկրյա տարադրամների պաշտոնական փոխարժեքները ռուբլու նկատմամբ։


== Դերը և պարտականությունները ==
Սահմանադրության համաձայն՝ այն անկախ սուբյեկտ է, որի հիմնական պատասխանատվությունն է պաշտպանելու ազգային արժույթի՝ ռուբլու, կայունությունը։
Մինչև 2013 թվականի սեպտեմբերի 1-ը այն Ռուսաստանի բանկային արդյունաբերության հիմնական կարգավորողն էր, որը պատասխանատու էր բանկային լիցենզիաների, բանկային գործառնությունների կանոնների և հաշվապահական հաշվառման ստանդարտների համար, որը ծառայում էր որպես վարկային կազմակերպությունների վերջին միջոցների վարկատու։ Նշված ամսաթվից հետո ՌԴԿԲ-ի գործառույթներն ու լիազորությունները զգալիորեն ընդլայնվեցին, և կենտրոնական բանկը ստացավ Ռուսաստանի բոլոր ֆինանսական շուկաների մեգա կարգավորողի կարգավիճակ։
Այն ունի բացառիկ իրավունք՝ ռուբլու թղթադրամների և մետաղադրամների հատել մոսկովյան, սանկտպետերբուրգյան և Գոզնակի դրամահատարաններում։ Կենտրոնական բանկը թողարկում է թանկարժեք եւ ոչ թանկարժեք մետաղներից  պատրաստված  հուշադրամներ։ Ռուսաստանի օրենսդրության համաձայն՝ բանկի շահույթի կեսը պետք է ուղղվի կառավարության դաշնային բյուջեին։ Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը Միջազգային հաշվարկների բանկի անդամ է։
Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը 57,58% բաժնետոմս ունի երկրի առաջատար առևտրային բանկում՝ Սբերբանկում։ Ռուսաստանի կենտրոնական բանկն ունի նաև 100% բաժնեմաս Ռուսաստանի ազգային վերաապահովագրական ընկերությունում (RNRC), որը խոշորագույն ազգային վերաապահովագրական ընկերությունը։ RNRC-ը հիմնադրվել է արտերկրում     վերաապահովագրության հետ  կապված հնարավոր խնդիրների կանխարգելման համար Ուկրաինայի ճգնաժամի միջազգային պատժամիջոցների ընթացքում խոշոր ռիսկերի ներքո։


=== Հակակեղծարարական գործողություններ ===
2017 թվականին Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի և «Յանդեքս» որոնողական համակարգի համատեղ հակակեղծարարական նախագծի շրջանակներում հայտնվեց հատուկ ստուգիչ նշան որոնման արդյունքների մեջ սպառողին տեղեկացնելով, որ կայքը իսկապես պատկանում է օրինականորեն գրանցված մի ընկերության, որը լիցենզավորված է Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի կողմից։


== Նախագահներ ==


=== Պետական բանկի կառավարիչներ ===
Կառավարիչները նշանակվում էին Ռուսաստանի կայսեր կողմից։ 


=== ԽՍՀՄ Պետական բանկի խորհրդի նախագահ ===
Նախագահը նշանակվում էր Խորհրդային Միության Ժողկոմխորհի նախագահի կողմից։ 


=== Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ ===
 Կենտրոնական բանկի տնօրենների խորհրդի նախագահը Ռուսաստանի Դաշնության կենտրոնական բանկային համակարգի ղեկավարն է։ Նախագահն ընտրվում է Ռուսաստանի նախագահի կողմից և նշանակվում է չորս տարի ժամկետով։ Նախագահը կարող է նշանակվել մի քանի անընդմեջ ժամկետներով (Սերգեյ Իգնատևը Կենտրոնական բանկի կառավարիչ էր 11 տարի, և նա նշանակվեց երեք անգամ․ հետխորհրդային Ռուսաստանում ամենաերկար ժամկետով պաշտոնավարանն է)։ 


== Դուստր ձեռնարկություններ ==
Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը անմիջական մասնակցային հետաքրքրություններ ունի մի շարք ռուսաստանյան ընկերություններում.

Ռուսաստանի Սբերբանկ (բաժնետոմսերի 50% + 1 քվեարկության բաժնետոմս);
Մոսկվայի բորսա (բաժնետոմսերի 11.779%);
Ռուսաստանի ազգային վերաապահովագրական ընկերություն (բաժնետոմսերի 100%);
Բանկային ոլորտի համախմբման հիմնադրամի վստահելի ընկերություն (բաժնետոմսերի 100%);
Rosincas (կանխիկ տարանցիկ փոխադրումների ռուսական ասոցիացիա)։Բացի այդ, Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը ավելի վաղ հետաքրքրություններ էր առաջացնում Ռուսաստանի մի շարք այլ կազմակերպություններում։ Մասնավորապես, ԳոսԲանկի (ԽՍՀՄ պետական բանկի) լուծարումից հետո ԿԲ-ն շահավետորեն ձեռք բերեց ամբողջական կամ վերահսկիչ շահեր հինգ այսպես կոչված «Ռուսաստանի արտաքին բանկեր»-ում (մինչև 1991 թվականը `« Խորհրդային արտաքին բանկեր »).

ՎՏԲ բանկ (բաժնետոմսերի 99,99% մինչև 2002 թվականը, այժմ ՝ 60.9%-ը պատկանում է Պետական գույքի կառավարման դաշնային գործակալությանը)։
Դոնաու Բանկ, Վիեննա;
Արևելք-Արևմուտք Միացյալ բանկ, Լյուքսեմբուրգ;
Եվրոբանկ, Փարիզ;
Մոսկվայի Ազգային բանկ, Լոնդոն;
Օստ-Վեստ Հանդելսբանկ, Ֆրանկֆուրտ ամ Մայն։Նրանք բոլորն էլ ԽՍՀՄ Վնեշեկոնոմբանկի համակարգի անդամներ էին և 1992-ին Ռուսաստանի Գերագույն Խորհրդի Նախագահության որոշմամբ փոխանցվեցին ԿԲ-ին։ Որպես վարկային հաստատություններին ֆինանսական աջակցության մաս Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը դրանցում ներդրումներ է կատարում բանկային հատվածի համախմբման հիմնադրամի միջոցով և ձեռք է բերում (ժամանակավոր և անուղղակի հիմունքներով) բաժնետոմսեր այդ բանկերի սեփական կապիտալում։ Այս տեսակի առաջին նախագիծը Otkritie FC Bank-ն էր 2017-ի ամռանը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի կենտրոնական բանկ (ռուսերեն և անգլերեն)
(ռուսերեն)  Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկի ստեղծում
(ռուսերեն)  Ռուսաստանի կայսրության պետական բանկ՝ Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի տեղում
(անգլերեն) Ռուսական կայսրության պետական բանկը `Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի տեղում