Բոլոր երթերի մայրը

«Բոլոր երթերի մայրը» (իսպ.՝ La madre de todas las marchas), ինչպես նաև «Բոլոր բողոքների մայրը», նախագահ Նիկոլաս Մադուրոյի և սոցիալիստների կառավարության դեմ կազմակերպված հակակառավարական զանգվածային ցույցերի շարք, որոնք տեղի են ունեցել 2017 թվականի ապրիլի 19-ին Վենեսուելայի տարբեր քաղաքներում։
Բողոքն սկսելու պատճառ է դարձել Վենեսուելայի արդարադատության գերագույն դատարանի՝ 2017 թվականի մարտի 29-ի որոշումը Վենեսուելայի Ազգային ասամբլեայի (խորհրդարանի) լուծարման մասին։ Որոշումը նախագահ Մադուրոյին թույլ էր տալիս փաստացի շրջանցել գործող Սահմանադրությունը, ինչը հասարակության առաջավոր շրջանների ներկայացուցիչների կողմից գնահատվել է որպես պետական հեղաշրջում։ 2017 թվականի ապրիլի 1-ից հետո շատ չանցած խորհրդարանը լուծարելու որոշումը վերացվել է, բայց բողոքի ակցիաները տեղի են ունեցել։
Ապրիլի 19-ին ամբողջ երկրում բողոքի ակցիայի է դուրս եկել մինչև 6 միլիոն մարդ, իսկ մայրաքաղաքում՝ մինչև 2,5 միլին մարդ։ Բախումների արդյունքում մահացել է 3 մարդ, որոնցից մեկը զինծառայող։ Ցուցարարների ընդհանուր թիվը մոտավորապես վեց միլիոն է եղել, ինչը վենեսուելական ժողովրդավարական ընդդիմության ամենամեծ գործողությունն էր 2014 թվականին հակակառավարական ելույթները սկսելու պահից։


== Նախապատմություն ==
Ուգո Չավեսի մահից հետո Վենեսուելան նոր նախագահի՝ Նիկոլաս Մադուրոյի քաղաքականության պատճառով բախվել էր սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամի։ Վենեսուելայում ցույցերն սկսվել են 2014 թվականի փետրվարին, երբ հարյուրհազարավոր վենեսուելացիներ փողոց են դուրս եկել բարձր մակարդակի հանցագործությունների, գնաճի և առաջին անհրաժեշտության իրերի դեֆիցիտի պատճառով։ Բողոքի ցույցերը շարունակվել են մի քանի տարի, դրանց ինտենսիվությունը կախված էր երկրում ճգնաժամի մակարդակից և ցույցերը ճնշելու սպառնալիքներից։

2017 թվականի սկզբին Վենեսուելայի Գերագույն դատարանը փորձում էր հսկողություն սահմանել Ազգային ժողովի վրա, որը ղեկավարում էր ընդդիմությունը՝ հանելով պատգամավորների անձեռնմխելիությունը։ Այդ որոշումը մի քանի օր անց չեղյալ է հայտարարվել, սակայն, այնուամենայնիվ, առաջացրել է բողոքի մի շարք ակցիաներ։ Բողոքի ակցիաները վերաճել են զանգվածային հակակառավարական ցույցերի, որոնք ստացել են «Բոլոր երթերի մայրը» անվանումը։ 2017 թվականի ապրիլի 14-ին ընդդիմությունը հայտարարել է «բոլոր նահանգներում հսկայական երթի» մասին, երթը տեղի է ունեցել ապրիլի 19-ին։
Ակցիայի նախօրյակին Մադուրոն հայտարարել է երկրում 2000-ից ավելի հսկիչ-անցակետերի ստեղծման մասին, հրամայել ընդլայնել Վենեսուելայի ազգային ոստիկանությունը՝ այնտեղ ընդունելով 500 հազար մարդու՝ օրինապահ ռեժիմով։ Նա հայտարարել է, որ յուրաքանչյուր ոստիկան պետք է զինված լինի հրացանով՝ պետական հեղաշրջման փորձերը կանխելու համար, ինչպես եղել է 2002 թվականին։ Բարձրաստիճան պաշտոնյա, իշխանության օրինապահ Դիոսդադո Կաբելոն խոստացել էր ձևավորել վաթսունհազարանոց մոտորավորված «կոլեկտիվներ»՝ ընդդիմությանը զսպելու համար՝ վերջիններիս գործողությունն անվանելով «ահաբեկչություն»։


== Բողոքի ցույցեր ==

Ապրիլի 19-ի առավոտյան ամբողջ երկրում սկսվել են ցույցեր։ Կարակասում բողոքարարները 26 տարբեր երթուղիներով շարժվել են մարդու իրավունքների պաշտպան Տարեկ Սաաբի գրասենյակի ուղղությամբ։ Ազգային գվարդիան արգելափակել է նրանց ճանապարհները, օգտագործել արցունքաբեր գազ և կրակել ռետինե փամփուշտներ, չնայած այդ ամենին՝ երթը շարունակվել է։

Մոտավորապես առավոտյան 12:30-ին ցուցարարները և իշխանամետ վենեսուելացիները զբաղեցրել են Կարակասի պողոտաները։ Ժամը 12:45-ից կարճ ժամանակ անց ցուցարարներն սկսել են հեռանալ Ֆրանսիսկո Ֆախարդո մայրուղուց՝ 1 ժամ դիմանալով արցունքաբար գազին, շատերն սկսել են ցատկել Գուեր գետը, որն օգտագործվում էր կեղտաջրերի համար, որպեսզի փախչեն գազից։ Ժամը 14:10-ին 17-ամյա տղան վիրավորվել է գլխից և մահացել։ Մոտավորապես 16:35-ին «կոլեկտիվի» իշխանամետ անդամը կրակել է 23-ամյա ցուցարար Պաոլա Ռամիրեսի վրա։
Քիչ անց Կարակասի հարավում սպանվել է ազգային գվարդիայի անդամը՝ 1 տարվա բողոքի ընթացքում սպանված իշխանության առաջին ներկայացուցիչը։ Այդ ժամանակ ցուցարար զոհերի թիվը հասել է ութի։ Երեկոյան ժամը 9-ին քրեական համաժողովը հայտարարել է երթի ձերբակալվածների թիվը, նրանք 521-ն էին, իսկ 2017 թվականի ապրիլի 19-ին ընդհանուր առմամբ ձերբակալվել է 1000 մարդ։


== Հետևանքներ ==
Ցույցից հետո նախագահ Մադուրոն Թվիթթերում նյութ է տեղադրել, որտեղ իշխանամետ լրագրողը կատակում է ցուցարարի մասին, որն ստիպված է եղել արցունքաբեր գազից թաքնվել կոյուղում։
Հաջորդ օրը՝ ապրիլի 20-ին, մարդկանց կոչ են արել մասնակցել բողոքի նոր ակցիայի, փողոց են դուրս եկել հազարավոր մարդիկ։ Սակայն ապրիլի 21-ի առաջին ժամերն սկսվել են անկարգություններ, կողոպուտներ և բախումներ իշխանությունների հետ Կարակասի տարբեր շրջաններում։ Բողոքարարների դեմ կիրառվել է նաև արցունքաբեր գազ, դա հանգեցրել է ծննդատան տարհանմանը։ Գիշերը մահացել է 12 հոգի։
Ապրիլի 19-ի երթի ժամանակ սպանված Պաոլա Ռամիրեսի հուղարկավորության օրը նրա ծնողները տարվել են Գիտական, քրեական և քննչական գործողությունների ծառայությունների բաժանմունքում հարցաքննվելու, նրանց այն մեկնաբանությունից հետո, որ նա իրենց զանգահարել է մահից մի քանի րոպե առաջ՝ իրենց հաղոդելով, որ «կոլեկտիվի» անդամները իրեն հետապնդում են։ Վենեսուելայի ներքին գործերի նախարար Նեստոր Ռևերոլը ասել է, որ Պաոլային սպանել է ոչ թե «կոլեկտիվի» անդամը, այլ ընդդիմադիր կուսակցության անդամը։


=== «Կին-տանկ» ===

VN-4 մարտական մեքենան արգելափակած տարեց կնոջ նկարը համեմատել են անհայտ խռովարարի լուսանկարի հետ, որը միայնակ փակել է տանկերի շարասյունը 1989 թվականի հունիսին Պեկինի Տյանանմեն հրապարակում տեղի ունեցած խռովությունների ժամանակ, և նա դարձել է բողոքի խորհրդանիշը։ Կինը տեսել է, թե ինչպես է գնում մարտական մեքենաների շարասյունը, և կանգնել է նրանց առաջ՝ կանխելով առաջընթացը։ Չնայած ազգային գվարդիականները նրա կողմն են նետել արցունքաբեր գազի տարրաներ և նրան հրել տրանսպորտային միջոցներով, նա շարունակել է կանգնած մնալ։ Ավելի ուժ նա ձերբակալվել է։


== Հակազդումներ ==
 Եվրոպական Միություն – Եվրամիությունը դատապարտել է երթերին տեղի ունեցած բռնությունները և բոլոր վենեսուելացիներին կոչ արել միավորվել խնդիրների լուծման դեմոկրատական և սահմանադրական ճանապարհներ գտնելու համար։
 Կոլումբիա – Կոլումբիայի նախագահ Խուան Մանուել Սանտոսը սոցիալական կայքերում կիսվել է մեկնաբանություններով. «Ես Չավեսին զգուշացրել եմ, որ բոլիվարական հեղափոխությունն ավարտվել է», և որ լուրջ մտահոգություններ են առաջացել Ազգային ոստիկանության նախագահի իրավունքների ընդլայնաման առթիվ։
 Գերմանիա – Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարությունն ափսոսանք է հայտնել երթի ժամանակ տեղի ունեցած մահերի վերաբերյալ, դատապարտել իշխանությունների կողմից կատարված բռնությունները և հայտարարել, որ նախագահը պետք է ազատի քաղաքական բանտարկյալներին, ճանաչի Ազգային ժողովը և հաստատի ընտրական գրաֆիկ, ԱԳՆ-ը նաև ասել է, որ այդ քայլերը «թույլ կտան պայմաններ ստեղծել ազգային երկխոսության վերսկսման համար»։
 Պերու – Պերուի նախագահ Պեդրո Կուչինսկին ասել է. «Մենք չենք ցանկանում խառնվել ուրիշ երկրի գործերին, բայց բողոքի ցույցերում չպետք է լինեն քաղբանտարկյալներ և մահեր, մենք կօգնենք ձեզ, մենք միշտ ձեզ հետ ենք»։


== Ծանոթագրություններ ==