Պետական կառավարման ձև

Պետական կառավարման ձևը, պետության ձևի տարր է, որը որոշում է բարձրագույն պետական մարմինների կազմակերպումը, դրանց ձևավորման կարգը, տևողությունը և իրավասությունը, ինչպես նաև այդ մարմինների փոխհարաբերությունների կարգը միմյանց և բնակչության հետ, ինչպես նաև դրանց ձևավորման հարցում հասարակության մասնակցության աստիճանը ։

նեղ իմաստով, սա պետական իշխանության բարձրագույն մարմինների կազմակերպումն է (պետության մեջ գերագույն իշխանությունը կազմակերպելու միջոց),
լայն իմաստով, սա պետության բոլոր մարմինների կազմակերպման և փոխգործակցության միջոց է։Կառավարման ձևը չպետք է շփոթել պետական կառուցվածքի ձևի և պետության քաղաքական ռեժիմի հետ։ Բոլորը միասին, այդ երեք բնութագրերը լրացնում են միմյանց և նկարագրում պետության ձևը, Կառավարման ձևը ցույց է տալիս։

ինչպես են ստեղծվել պետության բարձրագույն իշխանությունները
դրանց կառուցվածքը
ո՞ր սկզբունքներն են ենթադրում կառավարման մարմինների միջև փոխգործակցությունը,
ինչպես են կառուցվում հարաբերությունները գերագույն իշխանության և հասարակ քաղաքացիների միջև,
այն չափը, որով պետական մարմինների կազմակերպումն ապահովում է քաղաքացիների իրավունքներն ու ազատությունները։Կառավարման ձևը պետության կառուցվածքը բնութագրող ամենահին տարրն է, որը սկսել է ուսումնասիրվել Հին Հունաստանում։ Պատմության տարբեր ժամանակահատվածներում կառավարման ձևը այլ նշանակություն ուներ։ Այսպիսով, ագրարային հասարակության մեջ կառավարման ձևի նշանակությունը կրճատվել է միայն այն բանի որոշմամբ, թե ինչպես է փոխարինվում պետության ղեկավարի պաշտոնը`ժառանգականությամբ կամ ընտրություններով։ Ֆեոդալիզմի ընդարձակմամբ և արդյունաբերական հասարակությանը անցում կատարելով, որը ուղեկցվում էր միապետների իշխանության թուլացմամբ, սկսվել է զարգանալ ժողովրդական ներկայացուցչության ի հայտ գալը և ամրապնդումը, կառավարման ձևերը։ Ամենակարևորը ոչ թե ինչպես էր տեղի ունենում իշխանափոխությունը` երկրում ժառանգական կամ ընտրության միջոցով, այլ այն, թե ինչպես են կազմակերպվում հարաբերությունները պետության ղեկավարի, խորհրդարանի, կառավարության միջև, ինչպես են նրանց լիազորությունները փոխադարձ հավասարակշռված  կամ ինչպես է կազմակերպվում իշխանությունների տարանջատումը։


== Կառավարման ձևը որոշելու չափանիշներ ==
Իշխանության փոխանցման եղանակը ( ժառանգությամբ կամ ընտրությամբ);
Պետական իշխանության բարձրագույն մարմինների պատասխանատվությունը բնակչության նկատմամբ (միապետության մեջ, պետության ղեկավարը չի կրում իրավական պատասխանատվություն, ի տարբերություն հանրապետության պետության ղեկավարի)։
Իշխանության տարբերակումը կառավարման մարմինների միջև։


== Կառավարման հիմնական ձևերը ==


=== Միապետություն ===
Միապետությունը կառավարման մի ձև է, որի օրոք բարձրագույն պետական իշխանությունը ցմահ պատկանում է պետության միանձնյա ղեկավարին՝ միապետին, որը ժառանգաբար զբաղեցնում է գահը և բնակչության առջև պատասխանատվություն չի կրում։


==== Միապետության առանձնահատկությունները ====
Միակ պետության ղեկավարը միապետն է
Իշխանությունը ժառանգվում է
Միապետը իրավաբանորեն անպատասխանատու է (միապետին հնարավոր չէ հեռացնել իշխանությունից)։


==== Միապետության տեսակները ====
Բացարձակ միապետություն (անսահմանափակ)-պետություն, որում միապետը երկրի միակ գերագույն մարմինն է, և նրա ձեռքերում է կենտրոնացած պետական իշխանության ամբողջությունը ( ԱՄԷ, Օման, Քաթար)։ Հատուկ տեսակ է Կրոնապետություն ( Վատիկան, Սաուդյան Արաբիա)։
Սահմանափակ միապետությունը մի պետություն է, որում, բացի միապետից, կան նաև պետական իշխանության այլ մարմիններ, որոնք նրա համար պատասխանատվություն չեն կրում, և պետական իշխանությունը ցրվում է բոլոր բարձրագույն իշխանությունների միջև, միապետի իշխանությունը սահմանափակված է հատուկ ակտի (Սահմանադրության) կամ ավանդույթի հիման վրա։ Իր հերթին, սահմանափակ միապետությունը բաժանվում է.
Բառացի-ներկայացուցչական միապետություն միապետություն, որտեղ միապետի իշխանությունը սահմանափակված է որոշակի դասի պատկանելության չափանիշով օրգանների ձևավորման ավանդույթի հիման վրա ( Զեմսկու տաճար Ռուսաստանում ) և դեր է խաղում, որպես կանոն, խորհրդակցական մարմին։ Ներկայումս աշխարհում նման միապետություններ չկան։
Սահմանադրական միապետություն միապետություն է, որում միապետի իշխանությունը սահմանափակված է հատուկ ակտի (Սահմանադրության ) հիման վրա, որտեղ կա մեկ այլ բարձրագույն իշխանություն, որը ձևավորվել է ժողովրդի (խորհրդարանի) ներկայացուցիչների ընտրությամբ։ Իր հերթին, սահմանադրական միապետությունը բաժանված է հետևյալի.
Դուալիստական միապետություն պետություն է, որում միապետն ունի գործադիր իշխանության լիարժեքություն, ինչպես նաև ունի օրենսդիր և դատական իշխանությունների մի մաս։ Նման պետությունում գոյություն ունի ներկայացուցչական մարմին որը կատարում է օրենսդրական գործառույթներ, բայց միապետը կարող է բացարձակ վետո պարտադրել ընդունված ակտերին և, իր հայեցողությամբ, լուծարել ներկայացուցչական մարմինը (Հորդանան, Մարոկկո )։
Խորհրդարանական միապետություն մի պետություն է, որում միապետը իշխանության նկատմամբ նշանակալից իշխանություն չունի և հիմնականում ներկայացուցչություն կամ ծիսական դեր է խաղում։ Նման միապետության մեջ պետական համակարգը հիմնված է իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի վրա ( Մեծ Բրիտանիա, Ճապոնիա, Դանիա)։ Խորհրդարանական միապետությունը բնութագրվում է նրանով, որ միապետի կարգավիճակը ձևականորեն և իրականում սահմանափակ է պետական իշխանության իրականացման բոլոր ոլորտներում։ Օրենսդիր իշխանությունն ամբողջությամբ պատկանում է խորհրդարանին։ Գործադիր կառավարությունը, պատասխանատու է խորհրդարանի առջև իր գործունեության համար։ Միապետի մասնակցությունը կառավարության ձեւավորման գործում զուտ խորհրդանշական է։


=== Հանրապետություն ===
Հանրապետությունը կառավարման ձև է, որի ժամանակ պետական իշխանության բարձրագույն մարմիններն ընտրվում են ժողովրդի կողմից, կամ ձևավորվում են հատուկ ներկայացուցչական հաստատությունների կողմից սահմանված ժամկետով և ամբողջ պատասխանատվություն են կրում ընտրողների առջև։


==== Կառավարման հանրապետական ձևի առանձնահատկությունները ====
Միշտ կան մի քանի բարձրագույն իշխանություններ, մինչդեռ նրանց միջև լիազորությունները բաժանվում են այնպես, որ մի մարմին անկախ լինի մյուսից ( լիազորությունների տարանջատման սկզբունքը)
Պետության ղեկավարը նախագահն է, որը ժողովրդի անունից իրականացնում է իր լիազորությունները.
Բարձրագույն իշխանությունները և պաշտոնատար անձինք պատասխանատու են բնակչության համար, ինչը կարող է արտահայտվել հետևյալում.
նրանք ընտրվում են սահմանված ժամկետով, որից հետո լիազորությունները չեն կարող երկարացվել.
հնարավոր է վաղաժամկետ դադարեցնել լիազորությունները։


==== Հանրապետությունների տեսակները ====
Հանրապետությունները տարբերվում են գլխավորապես նրանով, թե իշխանության որ մարմիններն են՝ խորհրդարանը կամ նախագահը, ձևավորում է կառավարությունը և ուղղորդում նրա աշխատանքը, ինչպես նաև դրանցից որ մեկի առջև է պատասխանատվություն կրում կառավարությունը։  

Նախագահական հանրապետություն պետություն է որտեղ, պետության ղեկավարի և կառավարության ղեկավարի լիազորությունները միաժամանակ միավորվում են պառլամենտարիզմի հետ միասին։ Կառավարությունը ձևավորում և լուծարում է անձամբ նախագահը, խորհրդարանն ընդ որում կառավարության վրա որևէ նշանակալի ազդեցություն ունենալ չի կարող ( ԱՄՆ, Էկվադոր)։
Խորհրդարանական հանրապետությունը պետություն է, որի գերագույն դերը հասարակական կյանքի կազմակերպման մեջ պատկանում է խորհրդարանին։ Խորհրդարանը ձևավորում է կառավարություն և իրավունք ունի ցանկացած պահի ազատել նրան։ Նման պետությունում նախագահը չունի որևէ էական լիազորություններ ( Իսրայել, Հունաստան, Գերմանիա, Հայաստան)։
Կիսանախագահական համակարգ Կառավարման նման ձև ունեցող պետություններում նախագահական ուժեղ իշխանությունը միաժամանակ զուգորդվում է խորհրդարանի վերահսկողության արդյունավետ միջոցների առկայության պարագայում՝ ի դեմս գործադիր իշխանության գործունեության, որը ձևավորվում է նախագահի կողմից՝ խորհրդարանի պարտադիր մասնակցությամբ։ Այսպիսով, կառավարությունը պատասխանատու է և՛ նախագահի, և՛ երկրի խորհրդարանի առջև  ( Ռուսաստան, Ուկրաինա, Պորտուգալիա, Ֆրանսիա)։


== Տես նաև ==
Պայտի տեսություն


== Ծանոթագրություններ ==