Արվիդ Յանսոնս

Արվիդ Յանսոնս  (Յանսոն) (լատիշ․՝ Arvīds Jansons, հոկտեմբերի 10, 1914(1914-10-10), Լիեպայա, Grobin County, Կուրլանդիական գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - նոյեմբերի 21, 1984(1984-11-21), Մանչեսթեր, Մեծ Մանչեսթեր, Միացյալ Թագավորություն), լատվիացի խորհրդային դիրիժոր, ջութակահար, մանկավարժ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976), ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1951): 
Անվանի դիրիժոր Մարիս Յանսոնսի հայրն է։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 10-ին (նոր տոմարով՝ հոկտեմբերի 23-ին, ըստ այլ աղբյուրների՝ հոկտեմբերի 24-ին), լատվիական Լիբավա (ներկայումս՝ Լիեպայա) քաղաքում։
1929—1935 թվականներին սովորել է Լիեպայայի Ժողովրդական կոնսերվատորիայի ջութակի դասարանում։ 1931 թվականից՝ Լիեպայայի օպերայի և ֆիլհարմոնիայի նվագախմբի ջութակահար։ 1940 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել որպես դիրիժոր՝ նվագավարելով Ֆ. Ռայմոնդի «Կապույտ դիմակ» օպերետը Լիեպայայի օպերային թատրոնում։
1940-1944 թվականներին սովորել է Ռիգայում՝ լատվիական կոնսերվատորիայում, ջութակի և կոմպոզիցիայի դասարաններում, միաժամանակ հանդես է եկել լատվիական ազգային օպերայում՝ որպես ջութակահար, ինչպես նաև հաճախել է Լեո Բլեխի նվագավարության պարապմունքներին։ 1944 թվականին դարձել է լատվիական օպերայի, 1946-ին՝ լատվիական ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր։
1952 թվականին տեղափոխվել է Լենինգրադ՝ անվանի դիրիժոր Եվգենի Մռավինսկու հրավերով, դարձել վերջինիս ասիստենտը, որոշ ժամանակ անց՝ Լենինգրադի ֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժորներից մեկը,իսկ 1964—1967 թվականներին՝ այդ նվագախմբի նաև ղեկավարը, նվագախումբ, որի հետ ելույթներ է ունեցել ոչ միայն ԽՍՀՄ-ում, այլև արտասահմանյան մի շարք երկրներում։ Հաճախ Արվիդ Յանսոնսին հրավիրել են նվագավարելու արտասահմանյան երկրների նվագախմբերի, մասնավորապես՝ Տոկիոյի նվագախմբի կատարումները։
1965 թվականից նա եռանդուն կերպով մանկավարժական գործունեություն է ծավալել, վարպետության դասեր տվել Գերմանիայում, Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում... 1965—1975 թվականներին ղեկավարել է դիրիժորական վարպետության միջազգային դասընթացները Վայմարում։ 1972—1984 թվականներին աշխատել է Լենինգրադի Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի անվան կոնսերվատորիայում՝ որպես օպերա-սիմֆոնիկ նվագավարության ամբիոնի վարիչ։
Նրա որդին՝ Մարիսը, նույնպես անվանի դիրիժոր է։
Արվիդ Յանսոնսը մահացել է 1984 թվականի նոյեմբերի 21-ին, Մանչեսթրում, համերգի ժամանակ՝ Հալլեի նվագախմբի կատարումներից մեկը նվագավարելիս ինֆարկտ ստանալու պատճառով։ Հուղարկավորվել է Լենինգրադի (Սանկտ-Պետերբուրգի) Վոլկովյան գերեզմանատանը։


== Ձայնագրությունների ընտրանի ==
«Մելոդիա» (ԽՍՀՄ)

Անտոնին Դվորժակ։ Սիմֆոնիա No. 9  E minor ԽՍՀՄ սիմֆոնիկ նվագախումբ
Ցեզար Ֆրանկ; Սիմֆոնիա D minor
Ֆերենց Լիստ; սիմֆոնիկ պոեմ Տասսո, Լենինգրադի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ
Անդրեյ Պետրով։ սիմֆոնիկ պոեմ, Լենինգրադի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ
Պյոտր Չայկովսկի; սյուիտ No. 1 և սիմֆոնիա No. 3 Մոսկվայի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախումբ
Մանուել դե Ֆալյա; El amor brujo  Իրինա Արխիպովայի հետCaprice Records, Sweden

Հիլդինգ Ռոզենբերգ; Ջութակի No. 2 կոնցերտը, Ստոկհոլմ թագավորական ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ


== Ռադիոարխիվներ ==
BBC

Դմիտրի Շոստակովիչ։ No. 5 սիմֆոնիան, Չայկովսկու Քնած գեղեցկուհին բալետը (1971)
Գուստավ Մալեր։ No. 5 սիմֆոնիան (1984, վերջին կատարումը, Բրիտանական գրադարանի ձայնագրությունների արխիվում


== Պարգևներ, կոչումներ ==
Երիտասարդ դիրիժորների համամիութենական ստուգատես-մրցույթ (2-րդ մրցանակ, Լենինգրադ, 1946)
Ստալինյան մրցանակ (երկրորդ աստիճանի) (1951) — Ա. Պ. Սկուլտեի «Ազատության սակտա» օպերայի նվագավարության համար
Լատվիական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1950)
ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1957)
ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1968)
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976)
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (20.01.1983)
երկու «Պատվո նշան» շքանշան (1946; 03.01.1956)
մեդալներ
Տոկիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի պատվավոր դիրիժոր (1958)
Տոկիոյի արծաթե մեդալ (1964).


== Գրականություն ==
М. Янсонс. Арвид Янсонс. — СПб., 1994
Arnolds Klotiņš: Lemma Jansons, Arvīds, in: Oxford Music Online, Oxford : Oxford University Press
Alexsei V. Vulʹfson: Arvid Jansons : vospominanija o čeloveke i muzykante. Sankt-Petersburg : Izdat. Kompozitor, 1994.
Inga Reča: Jansonu dzimta : Arvīds, Iraīda, Mariss, Ilona. Riga : Likten̦stāsti, 1999.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Фотографии Янсонса(չաշխատող հղում)