Ծաղկափոշի

Ծաղկափոշի, սերմնավոր բույսերի փոշեհատիկների կուտակումը։ Ծաղկափոշին իրենից ներկայացնում է գամետոֆիտ, որը զարգանում է մեգասպորանգիումում միկրոսպորներից և կատարում է փոշոտման ֆունկցիա, այսինքն՝ սերմնարանում գտնվող իգական գամետոֆիտի բեղմնավորում։


== Ծաղկափոշու հասունացում ==
Ծաղկափոշու ներքին թաղանթը, որը կոչվում է ինտին, կազմված է պեկտինային նյութերից։ Ինտինը բարակ պարկի ձևով պատում է ծաղկափոշու պրոտոպլաստը։ Էքզինի անցքերի դիմաց ինտինը հաստացումներ է առաջացնում, որոնք մինչև ծաղկափոշու ծլումը փակում են մուտքը դրսից։
Փոշանոթում ծաղկափոշու հասունացման ժամանակ փոշեբներում զույգ-զույգ միանում են ընդհանուր խորշով և, վերջապես, պսակները բացվում են՝ ծաղկափոշու դուրս գալու համար։ Փոշանոթների բացվելը մեծ մասամբ պայմանավորված է էպիդերմիսի՝ վարնամաշկի բջիջների կծկվելով չորանալու ժամանակ, և ֆիբրոզային շերտի բարակապատ հատուկ շերտերի պատռվելով։ Այն տեղի է ունենում տարբեր եղանակներով, փոշանոթները մեծ մասը երկայնական ճեղքով են բացվոում։ Հաճախ նաև փոշանոթի գագաթին կլոր անցք կամ նեղ ճեղք է առաջանում։ Ծաղկափոշու դուրս գալու ճեղքը երկսեռ ծաղիկների մեջ կարող է առաջանալ ինչպես դեպի վարսանդի սպին դարձած կողմից (ինքնափոշոտվողներից շատերի ծաղիկներում) այնպես էլ սպիի հակառակ կողմից (խաչաձև փոշոտվողների ծաղիկներում)։ Միկրոսպորների (ծաղկափոշու) առաջացումով վերջանում է ծածկասերմների անսեռ բազմացումը։ Միկրոսպորը ծլում է դեռևս մայրական բույսի վրա։ Ծլելու ժամանակ միկրոսպորի կորիզը բաժանվում է միտոզով, որի հետևանքով երկու կորիզ է առաջանում։ Նրանք ըստ մեծության և ֆիզիոլոգիական առումով, միանման չեն։ Ավելի խոշոր և կլորավուն կորիզը խոշոր կորիզակով, կոչվում է վեգետատիվ։ Մյուսը՝ հաճախ իլիկաձև, քրոմատինով հագեցած կորիզը, որի շուրջն առանձնանում է ցիտոպլազմայի իր մասը կոչվում է գեներատիվ։


== Ծաղկափոշու բջիջների տեսակներ ==
Ծաղկափոշու բջիջների մեծությունը, ձևը, մակերեսը այնքան բնորոշ են, որ ծաղկափոշով կարելի է որոշել բույսերի տեսակները։ Ծաղկափոշու բջիջները լինում են կլոր, ինչպես լոբունը, դեղին առվույտինը, մատնունունը և այլն, երկարավուն և բիսկվիտաձև, ինչպես գազարինը, կողավոր, ինչպես ճարճատուկինը, եռանիստ, ինչպես լորենունը և այլն։
Ըստ էքզինի մակերեսի բնույթի ծաղկափոշու բջիջները լինում են հարթ, ինչպես կարմիր երեքնուկինը, իշառվույտինը, սոխինը, հաղարջենունը, եգիպտացորենինը և այլն, հատվածավորված, ինչպես եղեսպակինը, վիշապագլխինը, ֆացելիայինը և այլն, փշիկավոր, ինչպես արևածաղկինը, գեղավերինը և այլն, թմբիկավոր, ինչպես կռոտուկինը և այլն, փոսիկավոր, ինչպես գազարինը, ծվծվուկինը, եգիպտացորենինը, լորենունը, ձմերուկինը և այլն։
Ծաղկափոշու հատիկները մեծությամբ խիստ տարբերվում են։ Ծաղկափոշու խոշոր հատիկներ ունեն դդումը (մինչև 150 - 200 միկրոն) տուղտազգիները (մինչև 165 միկրոն)։ Բույսերի մեծ մասի միջին մեծության ծաղկափոշու բջիջն ունի 15-ից մինչև 50 միկրոն։


== Ծաղկափոշին բույսերի էկոլոգիական ինֆորմացիայի փոխանցող ==
Ըստ դասական գենետիկայում իշխող տեսակետի՝ ծաղկափոշին կրում է միայն գենետիկական տեղեկատվություն, և իգական ծաղկի վրա ընկնող նրա քանակը դեր չի խաղում, քանի որ բեղմնավորման համար բավական է մի փոշեհատիկը։ 1977 թվականի Վիգեն Գեոդակյանը ենթադրեց, որ իգական ծաղկի վրա ընկնող փոշեհատիկի քանակը կարող է նաև կրել էկոլոգիական իմֆորմացիա արեալի դրության մասին։ Ծաղկափոշու մեծ քանակությունը խոսում է միջավայրի օպտիմալ պայմանների մասին (արեալի կենտրոն, շատ արական բույսեր, աճի համար լավ պայմաններ և եղանակ), իսկ ծաղկափոշու քիչ քանակությունը կրում է ինֆորմացիա անբարենպաստ պայմանների մասին․ դա լինում է կամ ծայրամասում, որտեղ պոպուլյացիայի խտությունը նվազել է, կամ կենտրոնում՝ էքստրեմալ պայմանների դեպքում, որոնք վերացնում են առաջին հերթին արական առանձնյակներին։


== Ծանոթագրություններ ==