Հովհան Վիլհելմ

Հովհան Վիլհելմ (գերմ.՝ Johann Wilhelm von der Pfalz, ապրիլի 19, 1658(1658-04-19), Դյուսելդորֆ, Գերմանիա - հունիսի 8, 1716(1716-06-08), Դյուսելդորֆ, Գերմանիա), Պֆալցի պֆալցկոմս-կուրֆյուրստ, 1960 թվականից հետո Պֆալց-Նեյբուրգի պֆալցկոմս-դուքս, 1679 թվականից Յուլիխի և Բերգի դուքսը Հովհան Վիլհելմ II անվամբ։ Սրբազան Հռոմեական կայսրության գանձապահը։


== Կենսագրություն ==
Հովհան Վիլհելմի ծնողները եղել են կուրֆյուրստ Ֆիլիպ Վիլհելմը և Ելիզավետա Ամալյա Հեսսեն-Դարմշտադտը։ Նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է Հիսուսի միաբանությունը։
1690 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Հովհան Վիլհելմը հորից ժառանգել է կուրֆյուրստի պաշտոնը։ Յուլիխի և Բերգի կառավարումը հայրը նրան փոխանցել էր մեկ տասնամյակ ավելի վաղ։ Քանի որ Պֆալցի ժառանգության համար պատերազմի հետևանքով մայրաքաղաք Հայդելբերգը ավերվել էր, Հովհան Վիլհելմը նստավայր է դարձնում Դյուսելդորֆի դղյակը (Դյուսելդորֆը Բերգ դքսության կենտրոնն էր)։ Երիտասարդ կուրֆյուրստը ապրելով շռայլ կյանքով՝ 300 000 գուլդեն նվիրաբերել է իրեն պատկանող գերմանական Վյուրցբուրգ քաղաքին։ 1697 թվականին Պֆալցի ժառանգության համար պատերազմի ավարտից հետո Հովհան Վիլհելմը ապահովել է ֆրանսիական զորքերի կողմից օկուպացված Պֆալցի տարածքների վերադարձը։
1698 թվականին Իսրայել Օրին Հովհան Վիլհելմին հորդորել է նվաճել Հայաստանը և Օսմանյան կայսրության թիկունքում ստեղծել անկախ Հայաստան ու Վրաստան։ Հովհան Վիլհելմն Իսրայել Օրու միջոցով թղթեր է հղել Քարթլիի թագավոր Գեորգի XII-ին, հայ մելիքներին, Ամենայն հայոց և Աղվանից կաթողիկոսներին՝ մանրամասն տեղեկություններ խնդրելով Հայաստանի ու հարակից երկրների տնտեսական, քաղաքական ու ռազմական կացության մասին։
Իսպանիայի ժառանգության համար պատերազմի ժամանակ նա նույնպես կարողացել է վերականգնել Կուրպֆալցի տարածքը՝ Վերին Պֆալցը և Կամ կոմսությունը։
Եռանդուն Հովհան Վիլհելմը այդքան էլ հայտնի չէր Պֆալցում, որտեղ ապրում էին շատ բողոքականներ և նախընտրում էին ժամանակ անցկացնել Յուլիխում և Բերգում։ Այստեղ նա կառուցում է Բենսբերգի և Շվետզինգենի հոյակապ պալատները, ինչպես նաև նախաձեռնում է Դյուսելդորֆի նստավայրի վերակառուցումը։ Հովհան Վիլհելմը խրախուսել է արվեստը, նա Դյուսելդորֆի պատկերասրահի հիմնադիրն է, որի համար նա ձեռք է բերել Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի կտավները։ Թաղվել է Դյուսելդորֆի Սուրբ Անդրեյ եկեղեցում։ Նրա մահից հետո կուրֆյուրստ է նշանակվել նրա կրտսեր եղբայրը՝ Կարլ Ֆիլիպը։


== Ընտանիք ==
Կուրֆյուրստ Հովհան Վիլհելմը առաջին անգամ ամուսնացել է (1678 թվականի հոկտեմբերի 25-ին) Ֆերդինանդ III կայսրի դուստր՝ Մարիա Աննա Յոզեֆի հետ։ Այս ամուսնությունից նրանք ունեցել են երկու որդի, ովքեր ծնվելու ժամանակ մահացել են։ Նրա երկրորդ կինը եղել է Տոսկանայի դուքս Կոզիմո III Մեդիչի դուքս Աննա Մարիա Լուիզայի հետ։ Այս ամուսնությունից նա երեխաներ չի ունեցել։


== Հիշատակ ==
Դյուսելդորֆի Շուկայի հրապարակում 1711 թվականին տեղադրվել է Հովհանն Վիլհելմի արձանը ձիու վրա նստած (հեղինակ՝ Գաբրիել դե Գրուպելլո)։ Լեգենդի համաձայն, քանդակագործը չուներ բավարար չափով նյութեր այս արձանը ավարտին հասցնելու համար և այդ պատճառով մի տղայի՝ հեծանվային արձանը դարձնելու համար, և ավարտին հասցնելու համար մի տղայի, ով ձուլիչ բանվոր էր, ով գնում էր տնից տուն և Դյուսելդորֆի մեծահարուստներից հավաքում էր արծաթե գդալների տեսքով նվիրատվություններ։
1914 թվականին Քյոլնում կառուցվել է Հովհան Վիլհելմին նվիրված հուշարձան, որի հեղինակը Էդուարդ Շմիցն է։


== Գրականություն ==
Leo Mülfarth: Johann Wilhelm von der Pfalz-Neuburg und die jülich-bergischen Landstände 1679—1716, Köln 1963.
Otto Wirtz: Jan Wellem — Geliebter Verschwender. Erfurt 2004, ISBN 3-89702-665-1


== Ծանոթագրություններ ==