Սպանիա Դոլինա

Սպանիա Դոլինա, գյուղ, համայնք կենտրոնական Սլովակիայում, Բանսկա Բիստրիցա քաղաքի մոտ, ծովի մակարդակից բարձրությունը՝ 728 մ։ Չնայած բնակչությունն այստեղ չի գերազանցում 200-ը, այն տեսարժան պատմական գյուղ է, որը դարձել է ռեկրեացիոն տուրիզմի հայտնի կենտրոն։ Սպանիա Դոլինան շրջապատված է Ստեը Հորի և Վելկա Ֆետրա լեռնաշղթաներով։ 


== Անվանում ==
Գյուղի հին լատիներեն անվանումը Valis Dominorumն է (հայերեն՝ Լորդերի հովիտ)։ Սլովակերեն անվան առաջին մասը՝ Špania-ն ծագել է լատեներեն մեկ այլ անվանումից՝ spanatus, որը նշանակում է լորդ։ Անվան երկրորդ մասը՝ Dolina-ն սլովակերենից թարգմանաբար նշանակում է հովիտ։ 
Գյուղի գերմաներեն հին անվանումը եղել է Herrengrundt։ Դարեր շարունակ տեղի գերմանացի բնակիչներն օգտագործվել են անվան այս տարբերակը։
Գյուղի անվան հունգարերեն տարբերակը Úrvölgy է։


== Պատմություն ==

Սպանիա Դոլինայի տարածքում պեղումների ժամանակ գտնված նախապատմական ժամանակներից մնացած հանքագործության գործիքները թվագրվել են վաղ Ք․ա․ 2000-1700 թվականներ։ Բալկանների և Մերձավոր արևելքի բրոնզե գտածոներում հատնաբերվել է նաև պղինձ։ Սա նշանակում է, որ բրոնզի դարում տեղի հանքերն առևտրային երթուղու խոշոր կապի մի մաս են կազմել։ Սակայն գյուղի մասին առաջին գրավոր աղբյուրն ի հայտ է եկել մինչև 1254 թվականին։ Պղնձի և արծաթի հանքավայրերը շահագործում էին նախ Բանսկա Բիստրիցայի հանքափորները, իսկ 1494 թվականից հետո առաջին բազմազգ կորպորացիաներից մեկը՝ հիմնադրված մեծահարուստ Ֆագեր և Տուրզո ընտանիքների կողմից։  
Հարուստ տարածաշրջանը գրավել է բազմաթիվ օտարերկրյա այցելուների։ Ֆուգերների ընտանիքը ֆինանսավորել էհայտնի ալքիմիկ Պարացելսի լաբորատորիան։ 1696 թվականին բրիտանացի ֆիզիկոս Էդվարդ Բրաունն իր «Համառոտ պատմություն դեպի Հունգարիա, Սերվիա, Բուլղարիա, Մակեդոնիա, Ֆեսալիա, Ավստրիա, Շտիրիա, Կարինթիա և Ֆրիուլի ճանապարհորդությունների մասին» գրքում նկարագրել է Հերրենգրունդի (նա օգտագործել է համայնքի գերմանական անվանումը) հանքը, որն այդ ժամանակ պատկանել է Հունգարիայի թագավորությանը։ Նա հիշատակել է շատ թանկարժեք հանքանյութի մասին․ «Հանքանյութի հարյուր ավազանում սովորաբար կարելի է գտնել պղնձի քսան ավազան»։ Բրաունը հանքանյութեր ուղարկեց անգլիացի ականավոր բնագետ Ջոն Վուդվորդին։ Դրանք այժմ կազմում են Վուդվորդի՝ Քեմբրիջi Սեջվիկի երկրագիտության թանգարանում գտնվող հավաքածուի մաս։  
Ժանյակի տեքստիլի հին սովորույթը հանգեցրել է 1883 թվականին ժանյակի տեքստիլի արվեստի դպրոցի հիմնադրմանը։ 1888  թվականին պղնձի հանքերը փակվեցին, և այժմ գյուղի տնտեսությունն հիմնված է հիմնականում զբոսաշրջության վրա։ 


== Տեսարժան վայրեր ==
Գոթական և վերածննդի ոճով կառուցված ամրաշեն եկեղեցու աջևում կա դեպի եկեղեցին տանող աստիճանատուն։ Հանքագործների այժմ արդեն վերակառուցված փայտե տները,  ի սկզբանե կառուցվել են 17-րդ և 18-րդ դարերում։ 16-րդ դարից եկած այսպես կոչված «թակերը» ծառայել են որպես հատուկ զանգակատուն առավոտյան հանքագործներին աշխատանքի կանչելու համար։ Մոտական անտառներում ցրված են հին սյուներ և այլ հուշարձաններ։ 
Սպանիա Դոլինան նաև արշավների, լեռնային հեծանվավազքի և դահուկավածզի կենտրոն։ 


== Ժողովրդագրություն ==
Սպանիա Դոլինայի բնակչությունը կազմում է ընդամենը 192 մարդ (2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով)։ Ըստ 2001 թվականի Մարդահամարի, բնակիչների 95.3%-ը սլովակներէին, 3%-ը՝ չեխեր Հավատացյալ բնակչության 82.8%-ը դավանում են կաթոլիկ եկեղեցուն, իսկ 10.7%-ը՝ անկրոնական։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
http://www.spaniadolina.sk/  Սպանիա Դոլինա. պաշտոնական կայք