Լիլիան Ուոլդ

Լիլիան Ուոլդ (անգլ.՝ Lillian D. Wald, մարտի 10, 1867(1867-03-10), Ցինցինատի, Օհայո, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 1, 1940(1940-09-01), Վեսթփորթ, Ֆեյրֆիլդ շրջան, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ), ամերիկացի բուժքույր, որը հայտնի է նաև Մարդու իրավունքների ոլորտում ունեցած ավանդով, եղել է ամերիկյան բուժքույրական ընկերության հիմնադիրը։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1867 թվականի մարտի 10-ին Ցինցինատիում, Օհայո նահանգ, գերմանա-եվրոպական ընտանիքում. հայրն օպտիկայի վաճառող էր։
1878 թվականին ամբողջ ընտանիքը տեղափոխվում է Ռոչեստեր, Նյու Յորք նահանգ։ Լիլիանը հաճախել է անգլո-ֆրանսիական Miss Cruttenden Boarding գիշերօթիկ դպրոց և երիտասարդ տիկնանց Day School for Young Ladies դպրոց։ Նա ցանկացել է ընդունվել Vassar College, բայց այդտեղ նրան համարել են չափազանց երիտասարդ։ 1889 թվականին աղջիկն ընդունվել է Նյու Յորքի բուժքույրերի դպրոց՝  New-York Presbyterian Hospital, 1891 թվականին անցել է  New York Hospital-ի դասընթացը, ապա ավարտել է Woman's Medical College-ի բժշկական դասընթացը։ Միևնույն ժամանակ սկսել է աշխատել Նյու Յորքի New York Juvenile Asylum անչափահասների ապաստարանում (ներկայումս՝ Children's Village): 1893 թվականին Ուոլդը թողել է ուսումը և սկսել է օգնել Նյու Յորքի ներգաղթյալ աղքատ ընտանիքներին, ինչպես նաև ուսուցանել բուժքույրություն Hebrew Technical School for Girls-ում։ Շուտով նա սկսել է հոգ տանել Ներքին Իսթ Սայդում գտնվող հիվանդների մասին՝ որպես պատրոնաժային քույր։ Մեկ այլ բուժքրոջ՝ Մերի Բրյուսթերի (անգլ.՝ Mary Brewster) հետ նա ապրել է սպարտային պայմաններում՝ իրենց հիվանդների կողքին, որպեսզի ավելի լավ հոգ տանեն նրանց մասին։ Մոտավորապես այդ ժամանակ է, որ նա ստեղծել է «Հանրային առողջության բուժքույրություն» տերմինը։
Լիլիան Ուոլդն ստեղծել է Henry Street Settlement կազմակերպությունը, որն օգնել է նշանավոր հրեա բարերար Ջեյքոբ Շիֆին, որը օժանդակել Նյու Յորքի տարբեր տարիքի բնակիչների, մասնավորապես Ռուսաստանից ներգաղթյալ աղքատ հրեաներին։ 1906 թվականի սկզբին կազմակերպությունում աշխատել են 27 բուժքույր։ Ուոլդը կարողացել է նաև ֆինանսական աջակցություն ստանալ հայտնի կին մեկենաս Էլիզաբեթ Անդերսոնից, և մինչև 1913 թվականը կազմակերպության աշխատակազմը հասել է 92 մարդու։ Ի վերջո Henry Street Settlement-ը ընդլայնվել է Միացյալ Նահանգներում հովանավորչական խոշորագույն կազմակերպություններից մեկում՝ Visiting Nurse Service of New York, որը գործում էր Նյու Յորքում, ։
Նա դարձել է ազգային բուժքույրական National Organization for Public Health Nursing կազմակերպության առաջին նախագահը, հարաբերություններ է հաստատել ապահովագրական Metropolitan Life Insurance Company (ներկայումս՝ MetLife) ընկերության հետ, առաջարկել է առողջության ապահովագրության ազգային սխեմա և օգնել հիմնել Կոլումբիայի համալսարանի բուժքույրական դպրոց (անգլ.՝ School of Nursing): Ուոլդը առողջության հետ կապված երկու գրքի հեղինակ է՝ The House on Henry Street (1911) և «Windows on Henry Street» (1934)։
Մահացել է 1940 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Վեսթփորթ քաղաքում, Կոնեկտիկուտ նահանգում, ուղեղի արյունազեղումից։ Թաղված է Ռոչեստերում՝ Մաունթ Հոուփ գերեզմանատանը։
Լիլիան Ուոլդը ամուսնացած չի եղել։ Երբեմն նա հարաբերություններ է պահպանել կանանց հետ, որոնք Mabel Hyde Kittredge-ի կողակիցներին էին տնտեսագիտության մասին գրքերի հեղինակ Մեյբլ Հայդ Քիթրեջը և իրավաբան Հելեն Արթուրը։ Ընդհանրապես, նա նախընտրել է անձնական անկախությունը, ինչը նրան թույլ էր տալիս լինել ճկուն և համարձակ գործել։


== Հիշողություն ==

1992 թվականին «The New York Times»-ը Լիլիան Ուոլդին անվանել է ամերիկացի 12 մեծագույն կանանցից մեկը՝ հետագայում նրան շնորհելով հատուկ Lincoln Medallion՝ որպես Նյու Յորքի ականավոր քաղաքացի։
1937 թվականին նրա 70-ամյակին նվիրված ռադիո հաղորդման ժամանակ Սառա Դելանո Ռուզվելտը կարդացել է իր որդու՝ ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի նամակը, որում նա գովերգում էր Ուոլդին «ուրիշների երջանկությունն ու բարեկեցությունը խթանելու անձնուրաց աշխատանքի համար»։
1970 թվականին Ուոլդը ընդգրկվել է Ամերիկյան մեծ փառքի սրահում, որտեղ տեղադրվել է ամերիկացի կին քանդակագործ Էլեոնոր Պլատի ստեղծած նրա կիսանդրին։
Լիլիան Ուոլդն ընդգրկվել է հրեա-ամերիկյան փառքի սրահում (անգլ.՝ Jewish-American Hall of Fame), որտեղ յուրաքանչյուր մասնակից պարգևատրվել է անվանական յուրօրինակ մեդալով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Լիլիան Ուոլդ (1867-1940) (անգլ.)
Լիլիան Դ. Ուոլդ (անգլ.)