Վլադիլեն Բալյան

Վլադիլեն Ալեքսանդրի Բալյան  (ապրիլի 25, 1924(1924-04-25), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 26, 2021(2021-08-26)), հայ կոմպոզիտոր, ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2011)։


== Կենսագրություն ==
Վլադիլեն Բալյանը ծնվել է 1924 թվականի ապրիլի 25-ին, Երևանում։ Սովորել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, այնուհետև՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի խմբավարական (1952) և ստեղծագործական (1967) բաժիններում։
1952-1954 թվականներին եղել է Լենինականի Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանի տնօրենը։ 1955-1961 թվականներին ղեկավարել է Հայաստանի խորեոգրաֆիկ ուսումնարանը։ 1961-1964 թվականներին եղել է Հայաստանի ռադիոյի երաժշտական հաղորդումների գլխավոր խմբագիրը, 1964-1966 թվականներին՝ Հայֆիլհարմոնիայի տնօրենը։ 1966 թվականին ստեղծել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարանը և մինչև 1972 թվականը եղել է տնօրենը։ 1972-1975 թվականներին եղել է Հայպետէստրադայի գեղարվեստական ղեկավար և տնօրեն, 1981-1986 թվականներին՝ Հայաստանի ժողովրդական գործիքների համույթի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։
Ստեղծագործել է տարբեր ժանրերում՝ սիմֆոնիկ, կամերային, երգչախմբային։ Հեղինակել է բազմաթիվ երգեր։ Հայաստանի կոմպոզիտորների, Ժուռնալիստների, Մոսկվայի հայերի միությունների անդամ է, 2001 թվականից աշխարհի ժողովուրդների հոգևոր միասնության միջազգային ակադեմիայի անդամ, «Հայաստան-Լիբանան» կազմակերպության նախագահ։ Մահացել է 2021 թվականի օգոստոսի 26-ին Երևան քաղաքում։ Նա 97 տարեկան էր։


== Անդամակցություն ==
Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամ
ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե շքանշան
Հայ-լիբանանյան միության անդամ
Մոսկվայի հայերի միության պատվավոր անդամ


== Պարգևներ, մրցանակներ ==
ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
Մովսես Խորենացու մեդալ, 2002
ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե շքանշան, 2010
ՀՀ ժողովրդական արտիստ, 2011
Գյումրու պատվավոր քաղաքացի, 2013
Երևանի պատվավոր քաղաքացի, 2020


== Ստեղծագործություններ ==
«Հազարան բլբուլ» բալետային սյուիտ (1967, 4 մաս)
«Զուգերգ Ֆուգայի ձևով» ջութակահարների անսամբլի համար (1967)
«Ամբոխները խելագարված» պոետորիա (1978, ըստ Եղիշե Չարենցի համանուն պոեմի)
«Քառատողեր» սոպրանոյի, կամերային անսամբլի համար (1978, 6 մաս)
«Իմ Հայաստան» պոեմը մեցցոսոպրանոյի, տենորի, բասի, ժողովրդական գործիքների անսամբլի համար (1983, 3 մաս)
«Նազանի հարսնացուն» մյուզիքլը (1988)
«Կոնցերտ-ֆանտազիա» մեներգող շեփորի, երգչախմբի, սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (1989, 3 մաս)
Ռեքվիեմ՝ Ա կապելլա երգչախմբի համար (1989)
«Սիրո անուն առեղծվածը» կամերային օպերա
«Ճակատագիր» կամերային ֆոլկ-օպերան (1990)
«Սիրո անհուն առեղծվածը» կամերային օպերան (1992)
«3 էջ կնոջ օրագրից» ձայնի և դաշնամուրային տրիոյի համար
«Գարունը անտառում» վոկալ-գործիքային շարքը սոպրանոյի, դաշնամուրի համար (5 մաս)
«Երեք էջ կնոջ օրագրից» վոկալ-գործիքային շարքը սոպրանոյի, դաշնամուրային տրիոյի համար (3 մաս)
«Էպիտաֆիա» սոպրանոյի, կամերային անսամբլի համար
«Քեզ հետ Հայաստան» մեցցոսոպրանոյի, երգչախմբի, դաշնամուրային տրիոյի համար
«Վանա ծովը» մեցցոսոպրանոյի, երգչախմբի, դաշնամուրային տրիոյի համար
«Աշուն էր, գյուղում հարսանիք» համերգային ներկայացումը, երգի-պարի անսամբլի համար (8 մաս)
«Վեց ռոմանս առանց խոսքի» դաշնամուրային տրիոն, (2000)
«Իմ նազելուն սպասում եմ այս գիշեր» տենորի և դաշնամուրի համար
«Ինչո՞ւ, ինչո՞ւ հիմա այսպես» բարիտոնի և դաշնամուրի համար
«Բոլորը՝ քեզ» տենորի և դաշնամուրի համարԵրգեր՝ ժողովրդական գործիքների անսամբլի նվագակցությամբ 

«Տարիներ հետո»
«Կուզե՞ս լինիմ»
«Սերս գաղտնի թող մնա»
«Գյումրի-Լենինական»
«Մայրս փոքրիկ»
«Ամեն տեսակ երգ երգեցի»
«Թափառում ենք փողոցներում»
«Կարոտի պահին»
«Սիրո երգ»
«Սերս գաղտնի թող մնա» ռոմանս
«Գյումրի-Լենինական»
«Կուզես լինիմ»
«Մուսալեռ»
«Քեզ հետ Հայաստան»


== Գրքեր ==
«Խոսք Սպենդիարովի մասին», «Սպենդիարովը՝ երաժշտության մասին» (1971, ռուսերեն)
«Խոսք Արամ Տեր-Հովհաննիսյանի մասին» (1976)
«Խոսք Թաթուլ Ալթունյանի մասին» (1977)
«Կոնստանտին Սարաջև», «Խոսք Կոնստանտին Սարաջևի մասին» (1979, ռուսերեն)
«Խոսք ուսուցչի մասին» (կոմպոզիտոր Գրիգոր Եղիազարյանի ծննդյան 100-ամյակին, 2010


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
А. Каратов. Бальян Владилен Александрович. Ереван, 1962.
Հովհաննիսյան Թ., Սիրո առեղծվածը կամ..., Երևան, 1990.
Ձայնասկավառակ՝ Վլադիլեն Բալյան. Երգեր. Աննա Մայիլյան. GayaneRecords. 2021 (www.gayanerecords.com)