Քնի հիգիենա

Քնի հիգիենա, քունը պահպանելուն և կարգավորելուն ուղղված տարբեր ոչ-դեղորայքային մոտեցումների և վարքային փոփոխությունների համալիր է։ Այն ուղղված է գիշերային քնին լավ որակ հաղորդելուն և ցերեկային ժամերին լիարժեք արթունություն ու առույգություն ունենալուն։


== Քնի հիգիենայի հիմնական կանոնները ==
Քնի հիգիենան ունի մի քանի կարևոր կանոններ, որոնց հետևելը ցանկալի պայման է քունը չխանգարելու առումով։

Պահպանել նույն ժամերին քնելու և արթնանալու ռեժիմը (անկախ նրանից՝ աշխատանքային է օրը, թե հանգստյան), քանի որ քնի-արթունության շրջափուլի ընդունված շեղումները բարենպաստ պայմաններ են ստեղծում քնի տարբեր խանգարումների ձևավորման ու ամրապնդման համար,
արթուն վիճակում անկողնում երկար ժամանակ չանցկացնել,
խուսափել ցերեկային ժամերին քնելուց,
ակտիվ ֆիզիկական աշխատանք և մարզանք կատարել օրվա առաջին կեսում, սակայն թեթև մարզանքն ու զբոսանքը քնելու ժամերին մոտ կարող են նպաստել քնի որակի բարելավմանը,
ննջասենյակը և մասնավորապես անկողինը հարկավոր է օգտագործել միայն քնելու և սեռական ակտիվության նպատակով, որովհետև եթե ննջասենյակում և հատկապես անկողնում անձը զբաղված է նաև այլ ակտիվությամբ, օրինակ՝ պառկած կարդում է, օգտվում է տարբեր էլեկտրոնային սարքավորումներից (լափթոփ, սմարթֆոն, հեռուստացույց, այլ), սնվում է, այդ ամենը կարող է հանգեցնել ննջասենյակի և անկողնու քնելու գործընթացի հետ կապի թուլացմանը,
ժամը 17։00-ից հետո խուսափել սուրճից, թեյից և կոֆեին պարունակող այլ ըմպելիքներից, քանի որ կոֆեինը հանդիսանում է նյարդային համակարգի խթանիչ, և ուշ օգտագործման դեպքում հանգեցնում է քնի անցնելու ժամի ուշացմանը և քնի որակի վատթարացմանը,
երեկոյան ուշ ժամերի մեծ քանակով սնունդ չընդունել,
քնելուց առաջ օգտագործել կաթնամթերք և հատկապես միջին ջերմաստիճանի թեթև քաղցրեցված կաթ,
քնելու օպտիմալ միջավայր ստեղծել. հարմարավետ անկողնային պարագաներ, լիովին մթնեցնելու հնարավորություն գիշերային ժամերին, օդի հաճելի ջերմաստիճան սենյակում, աղմուկի բացակայություն։


== Քնի հիգիենան երեխաների մոտ ==
Քնի բժշկության համաշխարհային ասոցիացիայի (WASM) Քնի համաշխարհային օրը (World Sleep Day) նշելու հետ կապված առաջարկված մանկական քնի հիգիենայի 10 կանոնները երեխաների համար.

Սահմանել երեխայի տարիքին համապատասխան քնի գրաֆիկ,
Կազմել հստակ և անփոփոխ գրաֆիկ և՛ աշխատանքային, և՛ հանգստյան օրերին,
Սովորություն դարձնել երեկոյան ժամերին «հանգիստ ժամ»-ը,
Նպաստել երեխայի ինքնուրույն քնի անցնելուն,
Հարկավոր է խուսափել քնելու ժամերին և երեկոյան ընթացքում վառ լույսից (հեռուստացույցի, հեռախոսի կամ համակարգչի էկրանի լույսը),
Երեխայի սենյակից վերացնել որևէ էլեկտրական սարքավորում, ինչպես օրինակ հեռուստացույց, համակարգիչ, բջջային հեռախոս, և սահմանափակել դրանց օգտագործումը քնելուց առաջ,
Ձևավորել օրվա հստակ գրաֆիկ ներառյալ սննդի ընդունման ժամերը,
Տարիքին համապատասխան ցերեկային քնի ժամեր սահմանել,
Օրվա ընթացքում շատ ժամանակ տրամադրել երեխայի ֆիզիկական ակտիվությանը և տանից դուրս անցկացված ժամանակին,
Կոֆեին պարունակող ուտելիքը և ըմպելիքները հանել սննդակարգից։


== Քնի հիգիենայի ուսուցանում ==
Քնի հիգիենան կարող է կիրառվել որպես ոչ դեղորայքային բուժման մեթոդ ընդհանուր բժշկական և սոմնոլոգիական պրակտիկայում։ Այդ մոտեցումը կոչվում է քնի հիգիենայի ուսուցանում և օգտագործվում է առանձին կամ որպես քնի խանգարումների կոգնիտիվ-վարքային թերապիայի բաղադրիչ մաս։ Քնի հիգիենայի ուսուցանումը հատկապես կարևորվում է անքնության (ինսոմնիայի) և քնի ցիրկադային ռիթմի խանգարումների բուժման համար։ Դրական արդյունքի հասնելու համար այն պահանջում է որոշակի ժամանակ և պացիենտի կողմից մոտիվացիա։
Քնի հիգիենայի կանոններին հետևելը օգնում է շատ դեպքերում առանց դեղորայքի դիմելու կարգավորել քնի սկսվող խանգարումը չափահասների և երեխաների շրջանում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
World Association of Sleep Medicine
National Sleep Foundation