Պերմանենտ հեղափոխություն

Պերմանենտ հեղափոխություն, շարունակական հեղափոխություն (լատ.՝ permaneo — շարունակվում եմ, մնում եմ), անընդհատ, շարունակվող հեղափոխություն։ Պերմանենտ հեղափոխություն հասկացությունն առավելապես կապվում է Լև Տրոցկու անվան հետ՝ Կարլ Մարքսի և Ֆրիդրիխ Էնգելսի՝ «Կոմունիստական կուսակցության մանիֆեստ»-ում (1848) և «Կոմունիստների միությանը ուղղված Կենտրոնական կոմիտեի դիմում»-ում (1850) առաջադրված գաղափարների հիման վրա։ Հետագայում այն զարգացրել են Լենինը, Տրոցկին, Էռնեստ Մանդելը և մարքսիստական այլ տեսաբաններ (ներառյալ այնպիսի տրոցկիստներ, ինչպիսիք են՝ Միխայել Լևին, Ջոզեֆ Հանսենը, Լիվիո Մաիթանը)։
Տարբեր տեսաբանների կողմից պերմանենտ հեղափոխություն տերմինի կիրառումը նույնական չէ։ Մարքսն այն օգտագործել է հեղափոխական դասակարգի ռազմավարությունը նկարագրելու համար, որի միջոցով հեղափոխական դասակարգը կարող է ինքնուրույն և առանց փոխզիջման իրականացնել իր դասի շահերը, քաղաքական դաշինքների բացթողումներից և հասարակության հակադիր քաղաքական գերիշխանությունից անկախ։
Տրոցկին առաջ է քաշել իր «մշտական հեղափոխության» հասկացությունը, որպես բացատրություն, թե ինչպես սոցիալիստական հեղափոխությունները կարող են տեղի ունենալ այնպիսի հասարակություններում, որոնք չեն հասել առաջավոր կապիտալիզմին։ Նրա տեսության մի մասն է «սոցիալիզմը առանձին վերցրած մի երկրում» իրականացնելու անհնարինությունը՝ համոզված լինելով, որ կապիտալիստական գլոբալ հեգեմոնիայի դեմ պայքարելու համար սոցիալիստական հեղափոխությունններ պետք է տեղի ունենան ամբողջ աշխարհում։ Տրոցկու տեսությունը նաև պնդում է, որ ուշ զարգացած կապիտալիստական երկրներում բուրժուազիան անզոր է արտադրողական ուժերն այն ձևով զարգացնել, որ հասնի այնպիսի զարգացած կապիտալիզմի, որում լիովին զարգացել է արդյունաբերական պրոլետարիատը, հետևաբար պրոլետարիատը կարող է և պետք է վերցնի սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական իշխանությունը՝ դաշինք կազմելով գյուղացիության հետ։


== Մարքսիստական տեսություն ==
Պերմանենտ հեղափոխության գաղափարն առաջադրել են Մարքսը և Էնգելսը՝ «Կոմունիստական կուսակցության մանիֆեստ»-ում (1848) և «Կոմունիստների միությանը ուղղված Կենտրոնական կոմիտեի դիմում»-ում (1850)։

Մարքսիզմի հիմնադիրներն անընդհատությունը հասկանում էին որպես հեղափոխական պրոցեսի փուլերի հետևողական հերթափոխում։ Նրանք գտնում էին, որ պրոլետարիատը չի կարող շարժման սկզբում առաջադրել զուտ կոմունիստական միջոցառումներ, հասնել պետական իշխանության և իրականացնել իր դասակարգային շահերը, առանց հեղափոխական զարգացման երկարատև ուղին լիակատար անցնելու։
1850 - 1860 թվականներին Կ. Մարքսն ու Ֆ. Էնգելսը մասամբ վերանայել են իրենց եզրակացությունները, որոնք արվել էին եվրոպական մի քանի երկրներում միաժամանակ բռնկված՝ 1848 թվականի հեղափոխությունների ալիքի փորձի հիման վրա։
Պատմական նոր պայմաններում, իմպերիալիզմի դարաշրջանում զարգացնելով մարքսիզմը, Վ․ Ի․ Լենինը առաջադրեց բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխությունը սոցիալիստականի վերաճելու տեսությունը։ 1905 թվականին գրված «Սոցիալ-դեմոկրատիայի վերաբերմունքը դեպի գյուղացիական շարժումը» հոդվածում Վ. Ի. Լենինը գրել է.

Վ․ Ի․ Լենինը վճռականորեն քննադատեց օպորտունիստական այն տեսակետը, ըստ որի բուրժուա-դեմոկրատական և սոցիալիստական հեղափոխությունների միջև գոյություն ունի անդունդ, որ այդ հեղափոխությունների միջև ընկած է 50-100 տարվա ժամանակամիջոց, որից հետո միայն «հասունացած» պրոլետարիատը կարող է սկսել սոցիալիստական հեղափոխությունը։


== Տրոցկիստական տեսություն ==
Լենինը և նրա գաղափարակիցները քննադատում և մերժում էին տրոցկիստական պերմանենտ հեղափոխության տեսությունը։ Տրոցկին 1905 թվականին առաջադրել էր «առանց ցարի, բայց իշխանությունը բանվորական» լոզունգը, որը ժխտում էր հեղափոխության անընդհատականությունը, այսինքն՝ հեղափոխության առաջին փուլի շրջանցում, հակացարական, դեմոկրատական ուժերի հետ դաշինքի բացասում։ Ի տարբերություն մարքսիստների, Տրոցկին ժխտել է պրոլետարիատի ու գյուղացիության դաշինքը, հեղափոխության մեջ Ռուսաստանի գյուղացիության դերի կարևորությունը, գյուղացիությանն իր ետևից տանելու պրոլետարիատի ունակությունը։ Հետագայում տրոցկիստական տեսությունը մերժել է Ռուսաստանում սոցիալիստական հեղափոխության հաղթանակի հնարավորությունը, սոցիալիզմի հաստատումը ԽՍՀՄ-ում, դրանց իրականացման համար պարտադիր համարելով զարգացած կապիտալիստական երկրներում սոցիալիստական հեղափոխությունների հաղթանակը և նրանցից պետական ուղղակի աջակցություն ստանալը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության և սոցիալիզմի հաղթանակը ԽՍՀՄ-ում գործնականորեն հերքեցին տրոցկիստական պերմանենտ հեղափոխության տեսությունը։
Տրոցկիստները համարում էին, որ եթե Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից կարճ ժամանակ անց Արևմուտքում պրոլետարական հեղափոխությունը հաղթանակ չտանի, ապա ԽՍՀՄ-ին սպասում է «կապիտալիզմի ռեստավրացիա»։


== Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ==
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետ պերամանենտ հեղափոխության տեսության զարգացումը շարունակել են Արևմտյան Եվրոպայի, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայի և Հարավարևելյան Ասիայի տրոցկիստական կազմակերպություններ ունեցող երկրների բազմաթիվ ձախ մարքսիստական ​​տեսաբաններ։ Հակագաղութային ընվզման ընթացքում՝ 1950-ական թվականների վերջից մինչև 1960-ական թվականները չորրորդ ինտերնացիոնալը վերլուծել է «երրորդ աշխարհի» երկրներում հեղափոխական գործընթացների զարգացումը, և, առաջին հերթին, Ալժիրի և Կուբայի հեղափոխությունները։
1963 թվականին, Չորրորդ ինտերնացիոնալի համագումարներից մեկում ընդունվել է «Համաշխարհային հեղափոխության դինամիկան այսօր» բանաձև։ Բանաձևի հեղինակներն էին Էռնեստ Մանդելը՝ Բելգիական մասի առաջնորդը, և Ջոզեֆ Հանսենը՝ Սոցիալիստական ​​աշխատավորական կուսակցության (ԱՄՆ) ղեկավարության անդամ։ Բանաձևում նշվում է.


== Գրականություն ==
David North. Zeugen der Permanenten Revolution – Dokumente zur Entwicklungsgeschichte
С.Тютюкин, В.Шелохаев. Стратегия и тактика большевиков и меньшевиков в революции Archived 2010-03-24 at the Wayback Machine.
Лейбзон Б․ М․, Мелкобуржуазный революционаризм, М․, 1967
Ленинская теория социалистической революции и современность, М․, 1972, гл․ 6


== Ծանոթագրություններ ==