Բեթղեհեմյան աստղ

Բեթղեհեմյան աստղ, Բեթղեհեմի աստղ, սուրբծննդյան աստղ, Հիսուս Քրիստոսի ծնունդը մոգերին ավետող աստղ, որը մոգերին առաջնորդել է Բեթղեհեմ։ Աստղը հիշատակված է միայն Մատթեոսի ավետարանի սուրբծննդյան պատմության մեջ, որում արևելքի աստղաբանները, ոգեշնչված աստղով, ուղևորվում են Երուսաղեմ։ Այնտեղ նրանք հանդիպում են Հուդայի թագավոր Հերովդեսին և հարցնում, թե որտե՞ղ է ծնվել հրեաների թագավորը։ Հերովդեսը մեջբերում է Միքիայի գրքի մարգարեությունը, ուղղորդում նրանց Երուսաղեմից հյուսիս՝ Բեթղեհեմ։ Աստղը առաջնորդել է մոգերին դեպի Հիսուսի տուն, որտեղ մոգերը երկրպագել են նրան և ընծաներ տվել։ Այնուհետև իմաստունները աստվածային զգուշացում են ստացել չվերադառնալ Հերովդեսի մոտ, որի պատճառով տուն վերադարձել են այլ ուղով։
Շատ քրիստոնյաներ համարում են, որ աստղը Մեսիայի կամ Քրիստոսի ծնունդը փաստող կախարդական նշան է։ Որոշ աստվածաբաններ կարծում են, որ աստղն իրականացրել է մարգարեությունը, և անվանել այն Մարգարեության աստղ։ Աստղագետները փորձեր են կատարել աստղը կապել աստղագիտական գործընթացների հետ, ինչպիսին օրինակ՝ գերնոր աստղերն են, երկնաքարը կամ Յուպիտերի և Սատուրնի միացումը։
Շատ ժամանակակից գիտնականներն աստղի հայտնվելը չեն համարում պատմական փաստ, այլ՝ մի ավանդություն, որը ստեղծել է Մատթեոս ավետարանիչը։
Այս թեման շատ տարածված է սուրբծննդյան մոլորակացույցային շոուներում։ Աստվածաշնչում Հիսուսը նկարագրվում է ավելի լայն իմաստ ունեցող հունարեն բառով, որը նշանակում է «մանուկ» կամ «երեխա» (paidon), քան ավելի նեղ իմաստ ունեցող «մանուկ»՝ brephos բառով, որը հավանաբար ցույց է տալիս, որ Հիսուսի ծննդից որոշ ժամանակ է անցել։ Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցին մոգերի այցը, Սուրբ Ծնունդը և Աստվածահայտնությունը նշում է հունվարի 6-ին։


== Մատթեոսի պատմություն ==
Ըստ Մատթեոսի կտակարանի՝ մոգերը (հաճախ թարգմանվում է նաև «իմաստուն մարդ», ավելի կոնկրետ՝ աստղագետներ կամ աստղաբաններ), գալիս են Երուսաղեմի Հերովդեսի արքունիք և թագավորին հայտնում հրեաների թագավորի ծնունդն ավետող աստղի մասին։

Հերովդեսը անհանգստանում է ոչ թե աստղի հայտնվելուց, այլ այն փաստից, որ մոգերն ասում են թե «Հրեաների թագավորն է ծնվել»։ Հերովդեսը հարցնում է իր խորհրդականներին, թե որտեղ է Մեսիան ծնվել։ Նրանք պատասխանում են՝ Բեթղեհեմում՝ Դավիթ թագավորի ծննդավայրում և մեջբերում Միլքա մարգարեի խոսքերը։ Թագավորն այս տեղեկությունը փոխանցում է մոգերին։

Ըստ Մաթևոսի՝ մոգերը մինչև Երուսաղեմ ժամանելը նախօրոք գիտեին, որ աստղը խորհրդանշում է «հրեաների աստծո» ծնունդը։ Նրանք Քրիստոսին ընծա էին բերել ոսկի, կնդրուկ և զմուռս։ Երազում նրանք զգուշացվել էին չվերադառնալ Երուսաղեմ, որի պատճառով իրենց հայրենիք վերադարձան այլ ճանապարհով։ Երբ Հերովդեսը զգաց, որ իրեն խաբել են, հրամայեց սպանել Բեթղեհեմի բոլոր երկու տարեկան և ավելի փոքր տղա երեխաներին՝ առաջնորդվելով մոգերի՝ աստղի հայտնվելու ժամանակահատվածով։ Հովսեփը երազ է տեսնում և ընտանիքի անվտանգության համար գնում Եգիպտոս։ Ավետարանում մեջբերված է Հին Կտակարանի մարգարեությունը՝ «որպէսզի կատարուի մարգարէի բերանով Տիրոջ կողմից ասուածը, թէ՝ Եգիպտոսի՛ց պիտի կանչեմ իմ Որդուն։ (Մտ.  2:15)»՝ նկատի ունենալով Օսեեի մարգարեությունը՝ «Եւ Յուդայի ու Իսրայէլի որդիները միասին կը հաւաքուեն, իրենց համար մի իշխանութիւն կը հաստատեն եւ կ՚ելնեն այն երկրից, քանի որ մեծ է Յեզրայէլի օրը։ (Օս 1:11)», քանի որ գտնում էր, որ Հիսուսը ամփոփում է հրեաների պատմությունը, որտեղ Հուդան խորհրդանշում էր Եգիպտոսը, իսկ Հերովդեսը՝ փարավոնը։ Հերովդեսի մահից հետո Հովսեփը իր ընտանիքի հետ Եգիպտոսից վերադառնում է Գալիլեայի Նազարեթ բնակատեղի։ Նշվում է, որ սա նույնպես մարգարեության իրականացումն է ՝ «Իսկ ժողովրդի բազմութիւնն ասում էր. «Սա Յիսուս մարգարէն է, որ Գալիլեայի Նազարէթ քաղաքից է (Մտ.  21:11):», որի համար գրավոր արձանագրություն չկա։


== Մեկնաբանություններ ==


=== Բարեպաշտական հորինվածք ===
Շատ հետազոտողներ գտնում են, որ Ավետարանի ծննդյան պատմությունները ավելի ուշ են ստեղծվել՝ Հիսուսի՝ Մեսիա լինելու կարգավիճակը ապացուցելու համար․ այս հետազոտողները Բեթղեհեմյան աստղը համարում են բարեպաշտական հորինվածք։ Դեպքերի պատմական իսկության հարցը ներառում է հետևյալ ենթահարցերը։ Մատթեոսը չորս ավետարանիչներից միակն է, ով նշում է Բեթղեհեմյան աստղի և մոգերի մասին։ Ներկայումս ամենահինը համարվող Մարկոսի կտակարանում Բեթղեհեմի ծննդյան պատմության մասին ոչ մի խոսք չի գնում։ Հովհաննեսի կտակարանում հերոսներից մեկը պնդում է, որ Հիսուսը Գաղիայից է և ոչ Բեթղեհեմից։ Հետազոտողները ենթադրում են, որ Հիսուսը ծնվել է Նազարեթում, իսկ Բեթղեհեմյան պատմությունը հորինվել է, մարգարեության իրականացումը ապացուցելու նպատակով։ Մատթեոսի կտակարանի պատմությունը հակասում է Ղուկասի կտակարանի գրվածի հետ, թե Հիսուսի արդեն Նազարեթում ապրող ընտանիքը գնում է Բեթղեհեմ մարդահամարին մասնակցելու համար և համարյա անմիջապես վերադառնում։


=== Մարգարեության իրականացում ===
Հին ժամանակներում հավատում էին, որ Բեթղեհեմյան աստղի ֆենոմենը կապված է տիեզերական երևույթների հետ։ Կարևոր մարդկանց ծնունդի, այդ թվում՝ հրեա պատրիարքների, հունական և հռոմեական հերոսների հետ կապված այսպիսի հրաշքներին հավատալը սովորական էր։

Բեթղեհեմյան աստղը սովորաբար կապվում է Թվեր գրքի Մարգարեության աստղի հետ՝Չնայած այս հատվածը վերաբերում է ավելի վաղ տեղի ունեցած պատմությանը, քանի որ Մովաբների թագավորությունը Նոր կտակարանի ստեղծման ժամանակ վաղուց արդեն գոյություն չուներ, այն համարվում է Մեսիայի հայտնության հղում։ Այն մեջբերել է օրինակ Հովսեփոս Փլավիուսը, ով հավատում էր, թե այն վերաբերում է Վեսպասիանոս կայսեր ծննդին։ Ամենավաղ ազդեցիկ քրիստոնյա աստվածաբաններից՝ Որոգինեսը, այս մարգարեությունը կապում է Բեթղեհեմյան աստղի հետ։
Որոգինեսը ենթադրում է, որ մոգերը որոշեցին գալ Երուսաղեմ, երբ հասկացան, որ այն մարդը, ում հայտնությունը նախանշված էր աստղի հետ, աշխարհ է եկել։ Մոգերը հաճախ անվանվում են «թագավորներ», քանի որ հավատում էին, թե մոգերի ուղևորությունը Երուսաղեմ Եսայի մարգարեի և Սաղմոսներում գրված հեթանոս թագավորներին է վերաբերվում։ Եսային նշել է ոսկի և խունկ ընծաները։ Հին կտակարանի հունարեն թարգմանության մեջ, որից երևի թե օգտվել է Մատթեոսը, ընծաները ոսկին և կնդրուկն են, որը համապատասխանում է Մատթեոսի ավետարանում նշված՝ ոսկուն, կնդրուկին և զմուռսին։ Ըստ Որոգինեսի՝ զմուռսը խորհրդանշում է մահկանացու լինելը։
Որոգինեսը փնտրում է աստղի բնագիտական բացատրություն, այն դեպքում, երբ Հովհան Ոսկեբերանը աստղի հայտնվելը հրաշք է համարում։


=== Աստղագիտական օբյեկտ ===
Չնայած մոգեր բառը (հունարեն՝ μαγοι) սովորաբար թարգմանվում է «իմաստուն մարդ», այս ենթատեքստում այն հնարավոր է նշանակում է «աստղաբան» կամ «աստղագետ»։ Հիսուսի ծննդյան մեջ աստղաբանների առկայությունը խնդրահարույց էր վաղ եկեղեցու համար, քանի որ աստղաբանությունը համարվում էր սատանայական զբաղմունք։ Ամենատարածված բացատրությունը Տերտուղիանոսինն էր, ով ենթադրեց, որ աստղաբանությունը թույլատրելի է եղել «միայն մինչև ավետարանների ժամանակաշրջանը»։


== Հիսուսի ծննդյան տարին ==
Եթե աստղի հայտնվելը նկարագրում է իրական պատմական դեպքեր, ապա հնարավոր է պարզել, թե Հիսուսը երբ է ծնվել։ Մատթեոսի կտակարանը նկարագրում է, թե Հիսուսի ծնունդը տեղի է ունեցել Հերովդես արքայի օրոք։ Ըստ Հովսեփոսի՝ Հերովդեսը մահացել է լուսնի խավարումից հետո, որը սովորաբար համարվում է մ․թ․ա․ 4 թվականի մարտի 13-ին տեղի ունեցած խավարումը։ Պատմությունը հուշում է, որ Հիսուսը պետք է ծնված լիներ աստղի հայտնվելու և մոգերի՝ Հերովդեսի պալատ այցելելու միջև։ Քանի որ Հերովդեսը հրամայեց սպանել բոլոր 2 տարեկան և ավելի երիտասարդ տղաներին, ապա աստղը հայտնվել է նախկին 2 տարիների ընթացքում։ Ժամանակակից հետազոտողները Հիսուսի ծնունդը համարում են մ․թ․ա․ 6-4 թվականները։
Ղուկասի կտակարանը մյուս կողմից ասում է, թե Հիսուսը ծնվել է Սիրիայում Քվիրինիուսի կողմից իրականացված մարդահամարի տարիներին, որը տեղի է ունեցել մ․թ․ 6 թվականին՝ Հերովդեսի մահից 9 տարի անց։ Ղուկասը նաև նշում է, որ Հիսուսի ծննդից կարճ ժամանակ անց ընտանիքը լքում է Բեթղեհեմը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Նշումներ ==