Բորի օքսիդ

Բորի օքսիդ, քիմիական բանաձևն է B2O3, բորաթթվի անհիդրիդն է, բավականին դժվարահալ ապակենման կամ բյուրեղային նյութ է, ունի դառը համ, դիէլեկտրիկ է։ Բորի ապակենման օքսիդը ունի շերտավոր կառուցվածք (շերտերի միջև հեռավորությունը 0.185 նմ)< շերտերում բորի ատոմները դասավորված են հավասարակողմ եռանկյունների ներսում ВО3 (d В—О=0.145 նմ)։ Այս ձևափոխությունը գործում է 325-450 °C ջերմաստիճաններում և շատ ամուր է։ Այն ստացվում է օդում բորը մինչև 700 °C տաքացնելիս կամ օրթոբորաթթվի դեհիդրատացումից։ Բյուրեղային В2О3-ը, որը ստանում են զգույշ կերպով մետաբորաթթվից (НВО2) ջուր պոկելով, հանդես է գալիս երկու ձևափոխություններով, հեքսագոնալ և մոնոկլին բյուրեղավանդակներ։ Հեքսագոնալ բյուրեղավանդակը 400 °C և 2200 ՄՊա ճնշման պայմաններում փոխակերպվում է մոնոկլինային ձևի։


== Հատկություններ ==
Բորի անհիդրիդը հիգրոսկոպիկ միացություն է։ Այն բուռն կերպով լուծվում է ջրում, սկզբում առաջացնելով (НВO2)n բանաձևով մետաբորաթթուեր, իսկ հետո վեր է ածվում օրթոբորաթթվի H3BO3։ Մանրեցված B2O3-ը լուծում է շատ տարրերի օքսիդներ։
B2O3-ը հանդիսանում է թթվային անհիդրիդ, սակայն ցուցաբերում է բավականին թույլ երկդիմի հատկություններ։
  
    
      
        
          
            2
            
              B
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
            +
            
              P
              
                4
              
            
            
              O
              
                10
              
            
            →
            4
            B
            P
            
              O
              
                4
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2B_{2}O_{3}+P_{4}O_{10}\rightarrow 4BPO_{4}}}}
  

Բորի օքսիդը չի վերականգնվում ածխածնով, նույնիսկ մաքսիմալ տաքացման պարագայում, սակայն քայքայվում է, եթե միաժամանակ ռեակցիայի մեջ դրվի մի նյութ, որը կարող է տեղակալել թթվածնի ատոմը (քլոր կամ ազոտ)։
  
    
      
        
          
            
              B
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
            +
            3
            C
            +
            3
            C
            
              l
              
                2
              
            
            →
            2
            B
            C
            
              l
              
                3
              
            
            +
            3
            C
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {B_{2}O_{3}+3C+3Cl_{2}\rightarrow 2BCl_{3}+3CO}}}
  

Բորի օքսիդի և բորի համատեղ 1000 °C շիկացնելիս, առաջացած գոլորշիներում առաջանում են գծային մոլեկուլներ O=B—B=O, որոնք շատ ջերմակայուն են։ Գոլորշիները արագ սառեցնելիս 300 °C-ից ցածր, կարելի է ստանալ սպիտակ պինդ պոլիմեր (B2O2)n, որը խիստ ռեակցիոնունակ է։ 60 հազար մթնոլորտ ճնշման և 1500 °C ջերմաստիճանում բորի օքսիդը փոխազդում է բորի հետ։
  
    
      
        
          
            
              B
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
            +
            4
            B
            →
            3
            
              B
              
                2
              
            
            O
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {B_{2}O_{3}+4B\rightarrow 3B_{2}O}}}
   
Բորի այս ցածրագույն օքսիդը գրաֆիտի նման ունի շերտավոր կառուցվածք։


== Ստացում ==
Կարելի է ստանալ բորը թթվածնի մթնոլորտում կամ օդում տաքացնելիս։
  
    
      
        
          
            4
            B
            +
            3
            
              O
              
                2
              
            
            →
            2
            
              B
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
            ,
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {4B+3O_{2}\rightarrow 2B_{2}O_{3},}}}
  

Կարելի է ստանալ բորաթթվի քայքայումից։
  
    
      
        
          
            2
            
              H
              
                3
              
            
            B
            
              O
              
                3
              
            
            →
            
              B
              
                2
              
            
            
              O
              
                3
              
            
            +
            3
            
              H
              
                2
              
            
            O
            .
          
        
      
    
    {\displaystyle {\mathsf {2H_{3}BO_{3}\rightarrow B_{2}O_{3}+3H_{2}O.}}}
  


== Կիրառություն ==
Օգտագործվում է բորաթթվի եթերներում։


== Գրականություն ==
Карапетьянц, Михаил Христофорович|Карапетьянц М. Х. Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. М.: Химия 1994
Реми Г. «Курс неорганической химии» М.: Иностранная литература, 1963


== Ծանոթագրություններ ==