Լիլիան Հելլման

Լիլիան Հելլման (անգլ.՝ Lillian Hellman, հունիսի 20, 1905(1905-06-20)[…], Օռլեան շրջան, Լուիզիանա, ԱՄՆ - հունիսի 30, 1984(1984-06-30)[…], Դյուկս շրջան, Մասաչուսեթս, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող, սցենարիստ և դրամատուրգ։


== Կենսագրություն ==
Լիլիան Հելլմանը ծնվել է Նոր Օրլեանում՝ հրեական ընտանիքում։ Ավարտել է Կոլումբիայի համալսարանը։ Որոշ ժամանակ զբաղվել է լրագրությամբ և թատրոնի քննադատությամբ, աշխատել է «New York Herald Tribune»-ում՝ որպես խմբագիր։ 1925 թվականին Լիլիանն ամուսնացել է դրամատուրգ Արթուր Կոբերի (անգլ.՝ Arthur Kober) հետ. ամուսնությունը տևել է մինչև 1932 թվականը։ 1930 թվականին Հելլմանը տեղափոխվել է Հոլիվուդ, որտեղ սկսել է սցենարներ խմբագրել «MGM» ստուդիայի համար։ Այնտեղ նա հանդիպել է գրող, դետեկտիվ վեպերի հեղինակ Դեշիլ Հեմմեթին, որը մինչև իր կյանքի վերջը մնացել է նրա ընկերը և խորհրդատուն։
1934 թվականին Լիլիանը գրել է իր առաջին պատմվածքը՝ «Մանկական ժամը», որը խանդավառությամբ է ընդունվել քննադատների և ընթերցողների կողմից։ Այդտեղ խոսվում է մի աղջկա մասին, որը վրեժխնդրությունից դրդված զրպարտել է երկու ուսուցչուհիներին։ Ըստ գրողի` դա պատմություն է «ոչ թե լեսբիական հարաբերությունների, այլ ստի ուժի մասին»։ Պատմությունը հարմարեցվել է թատրոնում բեմադրման համար, ինչպես նաև երկու անգամ էկրանավորվել է ռեժիսոր Ուիլյամ Ուայլերի կողմից` 1936 թվականին («Երեքը») և 1961 թվականին («Մանկական ժամը» (գլխավոր դերում՝ Օդրի Հեփբըրն)։ Մեծ հաջողության է հասել նաև Հելլմանի հաջորդ՝ «Աղվեսները» պիեսը, որը պատմում էր ներքին ընտանեկան ատելության և ագահության մասին։ 1941 թվականին պիեսի հիման վրա նկարահանվել է նույնանուն ֆիլմը, որը 9 անվանակարգերում առաջադրվել է«Օսկար»-ի, սակայն որևէ մեկում չի շահել։
Լիլիան Հելլմանը քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում ճանապարհորդել է Իսպանիայում։ Ստացած տպավորություններով գրել է իր առաջին հակաֆաշիստական պիեսը՝ «Պահակախումբ Ռեյնի վրա» (1941), որի համար արժանացել է Նյու Յորքի դրամատիկական քննադատների ասոցիացիայի (անգլ.՝ New York Drama Critics Circle Award) մրցանակին։ Հելլմանը մեծ ժողովրդականություն է վայելել ԱՄՆ-ի ձախակողմյան քաղաքական ուժերի շրջանում։ Նա երբեք չի եղել ԱՄՆ-ի կոմունիստական կուսակցության անդամ, բայց ժամանակ առ ժամանակ մասնակցել է ձախ և ազատական կազմակերպությունների գործողություններին, եղել է Ամերիկյան գրողների լիգայի հիմնադիրներից մեկը, իսկ հետագայում՝ ակտիվ անդամ։ Իր որոշ պիեսներում («Guardians on the Rhine», «The searching wind») Հելլմանը բացահայտ կերպով քննադատել է Ամերիկայի կառավարությանը՝ այն բանի համար, որ կառավարությունը չի կարողացել «ճանաչել» Հիտլերին և Մուսոլինիին և սկզբնական շրջանում հաղթել նրանց։
1950 թվականին Հելլմանը հայտնվել է Հոլիվուդի սև ցուցակում, իսկ 1952 թվականին նրան հրավիրել են հակաամերիկյան գործունեության հետաքննող հանձնաժողովի նիստին։ Հանձնաժողովը, տեղյակ լինելով, որ Լիլիանի վաղեմի գործընկերը՝ Հեմմետտը, կոմունիստական գործունեության անդամ է, պահանջել է նրանից կոմունիստական գործունեության մասնակիցների և զինակիցների անուններն ասել։ Նա, սակայն, հրաժարվել է։

Հելլմանը Խորհրդային Միության ամենահայտնի ամերիկացի դրամատուրգներից մեկն է եղել, որի բեմադրությունները 1940-60-ական թվականներին  բեմադրվել են  գրեթե բոլոր թատրոններում։  Այդ տարիներին ԽՍՀՄ-ում նրա համբավին ու ժողովրդականությանը մեծապես նպաստել է այն, որ նա կասկածվել է «կոմունիզմի հանդեպ համակրանքի մեջ»։
1940-50-ական թվականներին Լիլիան Հելլմանը շարունակել է պիեսներ գրել և մասնակցել հասարակական կյանքին։ Այնուամենայնիվ, 1960-ական թվականների սկզբին նա հեռացել է դրամայից և անցել հուշագրությունների ժանրին։ Այս ժամանակահատվածում, տպավորված լինելով ուսանողական շարժմամբ, Հելլմանը սկսել է դասավանդել։ Մինչև կյանքի վերջին օրերը նա դասավանդել է տարբեր ուսումնական հաստատություններում, ներառյալ՝ Հարվարդի և Եյլի համալսարաններում։
1969 թվականին Հելլմանը հրատարակել է ինքնակենսագրական երեք վեպերից առաջինը՝ «Անավարտ կինը»՝ իր սոցիալական, քաղաքական և ստեղծագործական հայացքների մասին։ Չորս տարի անց թողարկել է «Pentimento» վեպը, իսկ ևս երեք տարի անց՝ «Սրիկաների ժամանակաշրջանը»։ Բոլոր երեք վեպերը պատմում են ուժեղ կնոջ կյանքի և գործունեության մասին, որը չի վախեցել ընդդիմանալ կառավարությանը, պաշտպանել իր տեսակետը՝ առանց կորցնելու արժանապատվությունը և հրաժարվելու իր սկզբունքներից։
Լիլիան Հելլմանը մահացել է 1984 թվականի հունիսի 30-ին՝ Մարտաս Վինյարդում (Մասաչուսեթս)՝ 79 տարեկան հասակում՝ սրտի անբավարարությունից։ Թաղված է Մասաչուսեթս նահանգի Չիլմարկ քաղաքում գտնվող Chilmark գերեզմանատանը։


== Կարծիքներ և քննադատություն ==
XX դարի ամերիկյան պիեսների հավաքածուի նախաբանում կազմողը Լիլիան Հելլմանի դրամատուրգիան հետևյալ կերպ է բնութագրել. «Նրբագեղ    պսիխոլոգիզմ և խայթող աֆորիստիկա»։

Որոշ քննադատներ մեղադրել են Լիլիան Հելլմանին՝ իր հուշագրություններում նկարագրված իրադարձությունները կեղծելու մեջ։ Այսպիսով, 1979 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ամերիկացի գրող և քննադատ Մերի Մաքքարթին հայտարարել է, որ «այն ամենը, ինչ գրում է Հելլմանը, սուտ է, ներառյալ կապերը և նախդիրները»։ Արդյունքում՝ Լիլիանը դիմել է դատարան։ Այնուամենայնիվ, 1980 թվականի հունվարին PBS հեռուստաալիքի եթերում, Դիք Քեվեթի (անգլ.՝ Dick Cavett show) շոուի շրջանակներում Մերի Մաքքարթին մեղադրել է Հելլմանին, ասելով, որ նաՀակամարտությունը երկու գրողների միջև ավարտվել է 1984 թվականին՝ Լիլիան Հելլմանի մահով։ Մերի Մաքքարթին մահացել է հինգ տարի անց։

Երուսաղեմի հասարակական կապերի կենտրոնի վերլուծաբան և լրագրող Յուսթուս Ռիդ Վեյները (անգլ.՝ Justus Reid Weiner) ինքնակենսագրականում անդրադարձել է ստերի և փաստերի կեղծման նույն թեմային (անգլ.՝ Jerusalem Center for Public Affairs): Ուեյները վերլուծել է Հելլմանի ինքնակենսագրական բոլոր երեք գրքերը, ավելի շատ ուշադրություն դարձնելով «Pentimento»-ին և և դրա հիման վրա նկարահանված «Ջուլյա» ֆիլմին։ Հեղինակը հոդվածի բնաբան է ընտրել Մարկ Տվենի հայտնի արտահայտությունը. «Իմ կյանքում ես ստիպված էի անցնել շատ սարսափելի իրադարձությունների միջով, որոնցից մի քանիսը պատահել են իրականում»։


== Մեջբերում ==


== Ստեղծագործություններ ==


=== Պիեսներ ===
1934 — «The Children’s Hour»
1936 — «Days To Come»
1939 — «The Little Foxes»
1941 — «Watch on the Rhine»
1944 — «The Searching Wind»
1946 — «Another Part of the Forest»
1949 — «Montserrat»
1951 — «The Autumn Garden»
1960 — «Toys in the Attic»
1963 — «My Mother, My Father and Me»


=== Սցենարներ ===
1935 — «The Dark Angel»
1936 — «These Three»
1937 — «Dead End»
1941 — «The Little Foxes»
1943 — «The North Star»
1946 — «The Searching Wind»


=== Հուշագրություններ ===
1969 — «An Unfinished Woman: A Memoir»
1973 — «Pentimento: A Book of Portraits»
1976 — «Scoundrel Time»
1984 — «Eating Together: Recipes and Recollections» (համահեղինակ՝ Փիթեր Ֆայբլմեն)


=== Այլ ===
1957 — «Candide» (լիբրետո)
1963 — «The Big Knockover» (Դ. Համմետտի պատմվածքների ժողովածուի նախաբան)
1980 — «Maybe» (վեպ)


== Գրականություն ==
А. Образцова Драматургия Лилиан Хеллман // Лилиан Хелман. Пьесы. — Искусство, 1958. — 526 с. — 5000 экз.
Джоан Меллен Хеллман и Хэммет. — Harper Collins, 1996. — двойная биография


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Լիլիան Հելլման (անգլ.) Internet Movie Database կայքում
Լիլիան Հելլմանի թղթերը Օստինի համալսարանի (Տեխաս) Հարրի Ռանսոմ կենտրոնում
Լիլիան Հելլմանը Internet Movie Database կայքում