Ցիսարենկոյի տուն (Տագանրոգ)

Ցիսարենկոյի տուն (ռուս.՝ Дом Цысаренко), տարածաշրջանային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ, որը կառուցվել է 19-րդ դարի սկզբին՝ Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքի Հունական փողոցի 55 հասցեում: Տունը պատմական նշանակություն ունի, որպես վայր, ուր այցելել է գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովը։


== Պատմություն ==
Տագանրոգի առաջին քաղաքացիական քաղաքապետը եղել է Տիխոն Ցիսարենկոն, որն ընտրվել է 1786 թվականին։ Այս տունը Հունական փողոցի 55 հասցեում նա կառուցել է 1810 թվականին։ Պավել Տիխոնովիչը սերում էր քաղաքի առևտրական պատվավոր քաղաքացիների ընտանիքից։ 1826 թվականին քաղաքային շինարարական կոմիտեն Պավել Տիխոնովիչից գնել է այս տունը, որպեսզի այնտեղ տեղավորի քաղաքի արխիվը, որբանոցը և քաղաքապետի տունը։
Հիշատակվում է նաև Տագանրոգի ժառանգական պատվավոր քաղաքացի, վաճառական Իվան Ցիսարենկոն, հավանաբար Տիխոն Ցիսարենկոյի որդին։ Որպես շինարարական կոմիտեի անդամ՝ նա ակտիվ մասնակցություն է ունեցել քաղաքային փողոցների լրացուցիչ նավթային լուսավորման և ճանապարհաշինական աշխատանքներին նախքան 1831 թվականին Ալեքսանդր I-ի Տագանրոգ կատարած այցը։ 1831 թվականին նա եղել է առաջին վեց ձայնն ունեցող Դումայի կազմում։ Երկրորդ գիլդիայի առևտրականների ցանկում գրանցվել է 1833 թվականին, զբաղվել է երկաթի առևտրով։ Ունեցել է երեք որդի և մեկ դուստր։ Պատմական փաստաթղթերում հիշատակվում է Տագանրոգի քաղաքացիական առաջին քաղաքապետի թոռը` Պետր Իվանովիչ Ցիսարենկոն։ 1852 թվականի հունվարի 24-ին նա ամուսնացել է առևտրական Ալեքսանդրա Միխայլովնա Սիմաչևայի դստեր հետ։
Ի սկզբանե Ցիսարենկոյի տան վաճառքն անհրաժեշտ էր, քանի որ քաղաք էր ժամանել թագավորական ընտանիքը։ Կայսրուհի Ելիզավետա Ալեքսեևնան քաղաքից գնեց Քաղաքագլխի տունը, որտեղ նա մնացել էր ամուսնու հետ։ Ցիսարենկոյի տան արժեքը գնահատվել է 49 հազար ռուբլի։ Այնտեղ սկսել են ապրել քաղաքապետի պաշտոնը զբաղեցրած անձինք։ 1844-1854 թվականներին այս տանը բնակվել է գեներալ-մայոր Ալեքսանդր Կարլովիչ Լիվենը։
1873 թվականից մինչև 1907 թվականը տունը պատկանել է քաղաքային կառավարությանն ու քաղաքային բանկին։ 1874 թվականին տան առաջին հարկում բացվել է Վաշչինենկոյի գրադարանը։ 1976 թվականի մայիսի 23-ին խորհրդի սենյակներից մեկում բացվել է հանրային քաղաքային գրադարանը, որտեղ գիմազիայում սովորելու տարիներին այցելել է գրող Անտոն Պավլովիչ Չեխովը և պատմաբան Պավել Պետրովիչ Ֆիլևսկին։ 1877 թվականի ապրիլին գրադարանը տեղափոխվել է Դաշկևիչի տուն։
1907-1909 թվականներին շենքում տեղակայված է եղել Հանրային բանկը։ 1903 թվականի սեպտեմբերի 14-ին տան մի մասը տեղափոխվել է Մադամ Յանովիչի մասնավոր գիմնազիան, որի բացումը տեղի է ունեցել 1906 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ Դասընթացը կազմակերպվել է 7 հիմնական, 2 նախապատրաստական դասարաններում։ Գործել է հանրակացարան։ Ուսման տարեկան վճարը կազմել է 300 ռուբլի։ Յանովիչի գիմնազիայում սովորել է շուրջ 100 աղջիկ, այդ թվում՝ «Ազով-Դոնի բանկի» կառավարչի դուստրը՝ Նատալյա Լուցկայան, հողի սեփականատեր Մուզա Կովալյովի դուստրը, Լև Տոլստոյի ազգականը` Աննա Տոլստայան և շատ ուրիշներ։
1914-1917 թվականներին այստեղ է տեղակայվել 100 մահճակալների համար նախատեսված 4-րդ վիրաբուժական զինվորական հիվանդանոցը։ Մինչև 1918 թվականի ապրիլի 23-ը այստեղ գործել է ռազմածովային հանձնակատարի և նավահանգստի հանձնակատարի շտաբը։ 1992 թվականից տունն օրենքով պաշտպանվում է որպես մշակութային ժառանգության օբյեկտ։ Շինությունն ունի պատմական մի վայրի նշանակություն, ուր այցելել է Անտոն Պավլովիչ Չեխովը։


== Նկարագրություն ==
Բարձր ցոկոլի վրա երկհարկանի տունը կառուցված է վաղ կլասիցիզմի ոճով։ Պատշգամբը գտնվում է տան կլորացված անկյունում։ Առաջին հարկում կա դուռ, երկրորդում` դուռ դեպի պատշգամբ ելքով։ Տան ցոկոլը զարդարում են կիսապատուհանները, իսկ ճակտոնը՝ միջատախտակը, պրոֆիլավորված շրջակալները և պատուհանի զարդաքիվերը։ Առաջին հարկում կա 2 եզրային կամարակապ պատուհան, 7 պատուհան` հովհարաձև փականաքարերով, առանց շրջակալների և 4 պատուհան նրբանցքի կողմից փականաքարերով են։ Երկրորդ հարկի մեջտեղում կա երեք կիսաշրջանաձև պատուհան։ Դրանք գտնվում են արարողակարգային հանդիսասրահի մակարդակում։ Երկրորդ հարկի պատուհանները սահմանափակված են ճաղաշարով, որոնք հենված են ուղղանկյուն հարթ որմնասյուների վրա։ Եզրային պատուհանները ունեն եռանկյունաձև զարդաքիվեր բարձակներով։ Պատուհանները կառուցվել են ներքին ծածկոցափեղկերով։ Պսակավոր քիվը զարդարում են ատամիկները։
Տան երկրորդ հարկում կա հոլանդական վառարաններով 9 սենյակ։ Հատակը փայտից էր, ծածկված ներկված կտավով։ Պատերը սվաղված են և ծածկված պաստառներով։ Տան առաջին հարկում կա հոլանդական վառարաններով 14 սենյակ։
1889 թվականին տան արտաքին տեսքը բարելավելու նպատակով ճարտարապետ Ս. Գուշչինի նախագծով շենքի կենտրոնական մասում հայտնվեց թույլ արտահայտված ռիզալիտ, որը զարդարված էր եռանկյունաձև վերնաճակատով։


== Ծանոթագրություններ ==