Կարբոնատներ

Կարբոնատներ, ածխաթթվի աղեր։
Տարբերում են չեզոք (օրինակ, 
  
    
      
        N
        
          a
          
            2
          
        
        C
        
          O
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle Na_{2}CO_{3}}
  ), թթու (հիդրոկարբոնատներ կամ բիկարբոնաաներ՝ 
  
    
      
        N
        a
        H
        C
        
          O
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle NaHCO_{3}}
  ) և հիմնային (
  
    
      
        C
        
          u
          
            2
          
        
        (
        O
        H
        
          )
          
            2
          
        
        C
        
          O
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle Cu_{2}(OH)_{2}CO_{3}}
  -մալաքիտ միներալ)։ Ջրում լուծելի են միայն ալկալիական մետաղների, ամոնիումի և թալիումի չեզոք կարբոնատներ։ Հիդրոլիզի պատճառով դրանց լուծույթները ցույց են տալիս հիմնային ռեակցիա։ Թթու կարբոնատները լավ են լուծվում ջրում։ Տաքացնելիս, մինչև հալման կետին հասնելը, կարբոնատները քայքայվում են 
  
    
      
        (
        C
        a
        C
        
          O
          
            3
          
        
        =
        C
        a
        O
        +
        C
        
          O
          
            2
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle (CaCO_{3}=CaO+CO_{2})}
  , բացառություն են կազմում ալկալիական մետաղների և թալիումի կարբոնատները։
Հիդրոկարբոնատները տաքացնելիս փոխարկվում են չեզոք կարբոնատի 
  
    
      
        (
        2
        K
        H
        C
        
          O
          
            3
          
        
        =
        
          K
          
            2
          
        
        C
        
          O
          
            3
          
        
        +
        
          H
          
            2
          
        
        O
        +
        C
        
          O
          
            2
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle (2KHCO_{3}=K_{2}CO_{3}+H_{2}O+CO_{2})}
  ։ Ուժեղ թթուների ազդեցությամբ չեզոք և թթու կարբոնատները քայքայվում են՝ անջատելով 
  
    
      
        C
        
          O
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle CO_{2}}
  , օրինակ՝ 
  
    
      
        N
        
          a
          
            2
          
        
        C
        
          O
          
            3
          
        
        +
        
          H
          
            2
          
        
        S
        
          O
          
            4
          
        
        =
        N
        
          a
          
            2
          
        
        S
        
          O
          
            4
          
        
        +
        
          H
          
            2
          
        
        O
        +
        C
        
          O
          
            2
          
        
      
    
    {\displaystyle Na_{2}CO_{3}+H_{2}SO_{4}=Na_{2}SO_{4}+H_{2}O+CO_{2}}
  ։
Չեզոք կարբոնատները լայնորեն տարածված են բնության մեջ և կազմում են միներալների առանձին խումբ (բնական կարբոնատներ)։ Ցինկի, կապարի, պղնձի, երկաթի և այլ մետաղների կարբոնատներ արժեքավոր մետկան հանքանյութեր են։ Ոչ հանքային հումքը՝ կրաքարը 
  
    
      
        (
        C
        a
        C
        
          O
          
            3
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle (CaCO_{3})}
  , մագնեզիտը 
  
    
      
        (
        M
        g
        C
        
          O
          
            3
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle (MgCO_{3})}
  , վիտերիտը 
  
    
      
        (
        B
        a
        C
        
          O
          
            3
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle (BaCO_{3})}
   կիրառում են շինարարության, քիմիական արդյունաբերության, հրակայուն նյութերի արտադրության մեջ ևս։ Սինթետիկ կարբոնատներից տեխնիկայում լայնորեն օգտագործում են սոդան (
  
    
      
        N
        
          a
          
            2
          
        
        C
        
          O
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle Na_{2}CO_{3}}
   և 
  
    
      
        N
        a
        H
        C
        
          O
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle NaHCO_{3}}
  ) և քիչ քանակով պոտաշը 
  
    
      
        (
        
          K
          
            2
          
        
        C
        
          O
          
            3
          
        
        )
      
    
    {\displaystyle (K_{2}CO_{3})}
  ։ Հիդրոկարբոնատները ֆիզիոլոգիական կարևոր դեր են կատարում կենդանի օրգանիզմում, բուֆերային նյութեր են։