Ակացիա կոա

Ակացիա կոա (լատ.՝ Acacia koa, հավայերեն Koa), ծառատեսակ լոբազգիների (Fabaceae) ընտանիքի ակացիա (Acacia) ցեղից, Հավայան կղզիների էնդեմիկ տեսակ։


== Բուսաբանական նկարագրություն ==
Ակացիա կոա, 15-25 մետր բարձրությամբ մեծ ծառ, պսակի լայնությունը՝ 6-12 մետր, խորը հրաբխային հողերում այն ​​կարող է հասնել 30 մետր բարձրության, իսկ պսակը՝ 20 մետրի։ Հավայան ամենաարագ աճող ծառերից մեկն է, որը 5 տարում աճում է 6-9 մետր։
Առաջին տերևները բաղադրյալ են 12-24 զույգ տերևներով, ինչպես շատ այլ հատիկներում։ 6-9 ամսականից չոր կենցաղային պայմաններում դրանք փոխարինվում են տերևների հաստ կիսալուսնաձև ընդլայնված կոթուններով՝ ֆիլոդներով։ Ֆիլոդների ուղղահայաց դասավորությունը և հարթեցված կողմնորոշումը թույլ է տալիս արևի լույսը ներթափանցել ծառի ծածկի խորքը։
Ծաղիկները բաց դեղին են, հավաքված են 8-10 մմ տրամագծով գլխավերևում գտնվող գնդաձև ծաղկաբույլերում։ Ծաղկումը կարող է լինել սեզոնային կամ ամբողջ տարին՝ կախված բնակավայրից։
Լոբիներն ունեն 7-15 սմ երկարություն և 1,5-2,5 սմ լայնություն, պարունակում են միջինը 12 սերմ, հասունանալիս դառնում են դարչնագույն։
Սերմերը թեքաձև-էլիպսաձև են, մուգ շագանակագույն, 6-12 մմ երկարությամբ և 4-7 մմ լայնությամբ։ Դրանք ծածկված են կոշտ պատյանով, որը թույլ է տալիս քնած մնալ մինչև 25 տարի, հաջող բողբոջման համար անհրաժեշտ է երիտասարդ սերմերի ցանավորումը։


=== Բնական միջավայր ===
Ակացիա կոան էնդեմիկ տեսակ է Հավայան կղզիներում։ Վայրի վիճակում աճում է Հավայան կղզիներում, Մոլոկայ, Մաուի, Լանաի, Օահու և Կաուայ կղզիներում։ Նախընտրում է ծովի մակարդակից 100-ից մինչև 2300 մետր բարձրություն, տարեկան տեղումների քանակը՝ 850-5000 մմ։
Աճում է թթվայինից մինչև չեզոք (pH 4-7,4) հրաբխային հողերում։ Կարևոր է բույսի ազոտը ֆիքսելու ունակությունը, ինչը թույլ է տալիս նրան աճել շատ երիտասարդ հրաբխային հողերում, որտեղ ակացիան դառնում է գերիշխող անտառային տեսակ։


== Սպառողներ ==
Ակացիայի ծաղիկներն ու պտուղները ուտում են Udara Blackburni թրթուրները։
Թիթեռները ծաղիկներից նեկտար են խմում, իսկ Կամեամեա թիթեռները (Vanessa tameamea) խմում են կոայի հյութը։


== Ցեղակից տեսակներ ==
Սերտորեն կապված տեսակն ապրում է միայն Վանուատու կղզում` Acacia heterophylla: Դրանք հավանաբար սերել են Ավստրալիայի մեկ նախնուց, որի քույր խումբը սև ակացիան է, նրանք ունեն նմանատիպ էկոլոգիական խորշեր և թռչունների սերմերը ցրելու միջոց։
Նմանատիպ տեսակ գոյություն ունի Ռեյունյոն կղզում, նրա կապը հաստատվում է գենետիկական անալիզով։ Տեսակների տարբերության գնահատված ժամանակը եղել է 1,4 միլիոն տարի առաջ։
Ցեղակից տեսակ է նաև ակացիա կոայան, որը հանդիպում է չոր վայրերում։ Տարբերվելով ավելի փոքր սերմերով, փայտն ավելի խիտ է, ծանր և մանրահատիկ, քան կոայի փայտը։ Այս տեսակն այժմ հազվադեպ է հանդիպում և կարելի է տեսնել Հավայան կղզու Հյուսիսային Կոհալա շրջանում գտնվող ռանչոյում։


== Փայտի օգտագործում ==
Կոա ակացիան առաջին անգամ օգտագործվել է հին հավայացիների կողմից վակա (կանոե) կառուցման համար բեղուն նավակ՝ եզրաքարով և պապայա նաու (սերֆինգի տախտակներ) կառուցելու համար։
Բարձր է գնահատվում որպես նյութ՝ փայտի փորագրության, կահույքի պատրաստման, երեսպատման և երաժշտական ​​գործիքների պատրաստման մեջ՝ ուկուլելե, ակուստիկ կիթառ և հավայան սլայդ կիթառ։ Բ. Ս. Ռիչը կոան օգտագործել է էլեկտրակիթառների համար։ Կարմրավուն կոա փայտը շատ նման է սև ընկույզին։


== Բնության պաշտպանություն ==
Ակացիա կոան պահպանվող ծառատեսակ է։ Բույսերը մեծապես տառապում են անասունների արածեցումից և ծառահատումից։ Անասնաբուծական տարածքներում կոաների վերականգնումը հնարավոր չէ։ Սակայն եթե անասունները հեռացվեն կամ անտառները ցանկապատվեն, ապա անտառները կարող են վերականգնվել։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ակացիա կոայից նկարներ Արխիվացված է Հուլիս 14, 2008 Wayback Machine-ի միջոցով: Հավայան էկոհամակարգերում
Պատմական նկարներ և ակացիա կոայի նկարագրությունը