Ուինտոն Մարսալիս

Ուինտոն Մարսալիս(անգլ.՝ Wynton Learson Marsalis, հոկտեմբերի 18, 1961(1961-10-18)[…], Օռլեան շրջան, Լուիզիանա, ԱՄՆ), ամերիկացի  շեփորահար և երգահան, Լինքոլն ջազային կենտրոնի գեղարվեստական ղեկավար։


== Կենսագրություն ==
Ջազային դաշնակահար Էլիս Մարսալիսի ընտանիքում  Ուինտոնը երկրորդ երեխան էր. նրա հինգ եղբայրներից երեքը հետագայում դարձել են հայտնի ջազմեններ։ Վեց տարեկանում Մարսալիսը սովորել է շեփոր նվագել՝ տիրապետելով ինչպես դասական, այնպես էլ ջազային կատարումներին։ 14 տարեկանում նա Նոր Օռլեանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ կատարել է Հայդնի շեփորի կոնցերտը, իսկ 1980 թվականին, երբ արդեն Դջուլիարդի երաժշտական դպրոցի ուսանող էր, դարձել է Արտ Բլեյկի «Jazz Messengers» խմբի երաժիշտ։ 1983 թվականին Մարսալիսը  Հերբի Հենքոքի, Ռոն Քարթերի և Թոնի Ուիլյամսի հետ  ելույթ է ունեցել  քառյակում և ձայնագրել իր առաջին ալբոմը որպես խմբի ղեկավար։ Մեկ տարի անց նա լքել է  «Jazz Messengers»-ը և հավաքել իր սեփական կվինտետը, որին մասնակցել է իր ավագ եղբայրը՝ Բրենդֆորդը, իսկ 1983 թվականին կրկին համագործակցել է Հենքոքի հետ՝ ելույթ ունենալով նրա «V.S.O.P.»  խմբում։  Այդ նույն տարում Մարսալիսը արժանացել է «Գրեմմի» մրցանակի, իսկ հաջորդ տարի ևս երկուսի՝ պատմության մեջ առաջին անգամ միաժամանակ դասական (Հայդնի, Լ. Մոցարտի և Հումելի համերգների) և ջազային կատարման համար։ Հետագայում նա 6 անգամ արժանացել է  այդ մրցանակին։  
1980-ական թվականների կեսերին Մարսալիսը, չթողնելով ջազային երաժշտի կարիերան, ակտիվորեն ստեղծագործել է։ Նրա ստեղծագործություններից են  «Soul Gestures in Southern Blues» սյուիտը՝ գրված 1988 թվականին, տարբեր կամերային ստեղծագործություններ, ֆիլմերի և բալետների  համար գրված երաժշտություններ, «Արյունը դաշտերում» օրատորիան, որի համար նա 1997 թվականին  ստացել է Պուլիցերյան երաժշտական մրցանակը:
1994 թվականին Մարսալիսը ցրել է իր ջազային սեպտետը, որի հետ համագործակցում էր 1988 թվականից, որպեսզի ավելի շատ կենտրոնանա երաժշտական և կրթական գործունեության վրա։  Հասարակության (հատկապես երիտասարդության) ուշադրությունը երաժշտության վրա սևեռելու  նպատակով նա շատ էր ելույթներ  ունենում հեռուստատեսությամբ և ռադիոյով, բազմաթիվ համերգներ և վարպետության դասեր տալիս ամբողջ աշխարհում։ 1992 թվականից Մարսալիսը ղեկավարել է Լինքոլն ջազային կենտրոնը։
1995 թվականին PBS-ում կայացել է «Մարսալիսը երաժշտության մասին» ուսուցողական հեռուստասերիալի պրեմիերան(անգլ.՝ Marsalis on Music)՝  ջազի և դասական երաժշտության մասին՝ գրված Մարսալիսի կողմից։  Այդ  սերիալն արժանացել է  շատ մրցանակների։ Մարսալիսը գրել է նաև 5 գիրք.

Sweet Swing Blues on the Road;
Jazz in the Bittersweet Blues of Life;
To a Young Musician: Letters from the Road;
Jazz ABZ (an A to Z collection of poems celebrating jazz greats);
Moving to Higher Ground: How Jazz Can Change Your Life.Վերջինս դարձել է նրա ամենահայտնի գրական երկը։
Նրա ամենավերջին թողարկումներից մեկը  2011 թվականին բլյուզ-ռոք կիթառահար Էրիկ Կլեպտոնի հետ Լինքոլն կենտրոնում կայացած «Ջազ» (Wynton Marsalis & Eric Clapton Play the Blues) համերգից էր։
Ընդգրկվել է Gramophone  ամսագրի Փառքի սրահում։ 


== Պարգևներ ==
Պատվավոր լեգեոնի շքանշան(2008 թվական, Ֆրանսիա)
«Բարեկամության» շքանշան(2017 թվական, հոկտեմբերի 24, Ռուսաստան), Ռուսաստանի Դաշնության և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջև մշակութային կապերի զարգացման գործում մեծ ներդրման համար։
ԱՄՆ-ի ազգային մեդալ մշակույթի ասպարեզում(2005 թվական)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Биография Уинтона Марсалиса на сайте pro-jazz.com (ռուս.)
Официальный сайт Марсалиса
Уинстон Марсалес на YouTube
Уинтон Марсалис(անգլ.) Allmusic կայքում
Уинтон Марсалис в энциклопедии «Джаз. XX век»(չաշխատող հղում)
Звёзды джаза. Марсалис Уинтон.(ռուս.)