Մարիա I (Պորտուգալիայի թագուհի)

Մարիա I (ամբողջական անունը  պորտ.՝ Maria Francisca Isabel Josefa Antónia Gertrudes Rita Joana de Bragança դեկտեմբերի 17, 1734(1734-12-17)[…], Լիսաբոն, Պորտուգալիա - մարտի 20, 1816(1816-03-20)[…], Ռիո դե Ժանեյրո, United Kingdom of Portugal, Brazil and the Algarves) — Պորտուգալիայի թագուհին (1777—1816): Հայտնի է որպես Մարիա Բարեպաշտ ( Պորտուգալիայում) կամ Մարիա Խելահեղ (Բրազիլիայում), Պորտուգալիայի առաջին կառավարող թագուհին։
Ժոզե I-ի և նրա կնոջ Մարիաննա Վիկտորիայի չորս աղջիկներից ավագը։


== Ընտանիքը և երեխաները ==
1760  թվականի հունիսին Մարիան ամուսնացավ իր հոր կրտսեր եղբոր՝ Դոն Պեդրոյի հետ  (1717—1786), ով նրա գահ բարձրանալուց հետո ինքնաբերաբար դարձավ իշխող ամուսին-թագավոր Պեդրո III  :
Երեխաները։

Ժոզե (1761—1788),  1777 թվականին ամուսնացել է իր մոր կրտսեր քրոջ ՝արքայադուստր Բենեդիկտա Պորտուգալացու հետ (1746—1829). Ամուսնությունը անժառանգ եղավ։
Ժուան Ֆրանցիսկո (1763),
Մարիա Իզաբելա (1766—1777),
Ժուան VI (1767—1826), Պորտուգալիայի թագավոր (1816—1826),
Մարիաննա (1768—1788),
Մարիա Կլեմենտինա (1774—1776):


== Կառավարումը ==
1777 թվականի փետրվարին՝ հոր մահից հետո, Մարիան իր ամուսնու՝ գահակից-թագավոր Պեդրո III-ի հետ հռչակվեց Պորտուգալիայի թագուհի։ Թագուհու առաջին գործը եղավ պաշտոնից ազատել վարչապետ մարկիզ դե Պոմբալին, ով իր հոր օրոք մեծ իշխանություն էր ձեռք բերել։
1777 թվականի հոկտեմբերի 1-ին  Լա-Գրանհա պալատում Մարիա I-ը ստորագրեց նոր խաղաղության պայմանագիր՝ վերջ դնելով 1776—1777 թվականների իսպանա-պորտուգալական պատերազմին։
Նրա կառավարման տարիների նշանակալի իրադարձություններից էր Պորտուգալիայի անդամակցությունը Ռազմական չեզոքությանը 1782 թվականի հուլիսից և Ավստրիայի կողմից 1781  թվականին Մապուտու ծովածոցի զիջումը Պորտուգալիային։
1786 թվականին,ամուսնու մահից հետո թագուհու հոգեկան առողջությունը նկատելիորեն վատթարացավ:Մարիան բարոյապես ու հոգեպես ջախջախված էր և արգելեց պալատում ցանկացած զվարճանք։ Պետական բոլոր հրապարակային միջոցառումները ստացան կրոնական ծիսակատությունների ձև։ Մի ծիսական արարողակարգից հետո նրան տարան իր հարկաբաժին ծանր զառանցանքի վիճակում:Նրա վիճակը ավելի վատացավ  1788 թվականին ավագ որդու և 1791 թվականին իր խոստովանահոր մահից հետո։
Կրոնական մոլուցքը և մելամաղձոտությունը նրան դարձրին անընդունակ թագավորական պարտականությունները կատարելու մեջ,իսկ 1792 թվականի փետրվարին Մարիան ճանաչվեց անմեղսունակ։ Նրան բուժել է Ֆրենսիս Ուիլլիսը,այն նույն բժիշկը,ով բուժել էր Գեորգ III-ին։ Ուիլլիսը ցանկանում էր նրան իր հետ տանել Անգլիա, բայց այդ գաղափարը մերժվեց պորտուգալական պալատի կողմից։ Կենդանի մնացած երկրորդ տղան Ժուան-ը նրա անունից իր վրա վերցրեց երկրի կառավարումը, թեպետ օրինական կերպով նա  խնամակալ-գահապահ արքայազնի տիտղոսը ստացավ 1799 թվականին։
Երբ 1794 թվականին դե Աջուդի Պալատը այրվեց, արքունիքը ստիպված էր տեղափոխվել Քելուշ,որտեղ թագուհին օրուգիշեր պառկած էր իր հարկաբաժնում:Պալատականները և այցելուները բողոքում էին հոգեպես հիվանդ թագուհու գոռոցներից,որոնց արձագանքները տարածվում էին պալատով մեկ։


=== Նապոլեոնյան պատերազմներ ===
1807 թվականին, երբ Պորտուգալիան մերժեց միանալու Մեծ Բրիտանիայի կողմից մայրցամաքային շրջափակմանը, այն դարձավ առանց այն էլ ոչ հեշտ իսպանա-պորտուգալական հարաբերությունների վերջին կաթիլը։ Իսպանիան, լինելով Ֆրանսիայի իշխանության ներքո, ներխուժեց Պորտուգալիա գեներալ Ժյունոյի գլխավորությամբ։ Բրիտանական կառավարության պահանջով թագավորական ընտանիքը  փախավ Բրազիլիա, ուր Ռիո-դե-Ժանեյրոյում  տարագրության մեջ ձևավորեցին արքունիքը։ Դեկտեմբերի 23ին Ժյունոն պաշտոնապես դարձավ Պորտուգալիայի բանակի գլխավոր հրամանատարը։ 1808 թվականի փետրվարի 1-ին Նապոլեոնը նրան նշանակեց Պորտուգալիայի գեներալ-նահանգապետ՝ փաստացի Ժյունոյին դարձնելով ֆրանսիական կայսրության նոր վասալական տարածքի կառավարիչը։
1808 թվականանի օգոստոսի 1-ին բրիտանական գեներալ Արթուր Վելինգտոնը բրիտանական բանակը ափ իջեցրեց Ֆիգեյրա-դա Ֆոշ քաղաքում և  սկսեց Պատերազմ Պիրենեյան թերակղզում։ Ֆրանսիական բանակը փորձեց կտրել անգլիացիների ճանապարհը, սակայն Ֆրանսիական բանակը պարտություն կրեց Ռոլիսի մոտ (օգոստոսի 17-ին) և Վիմեյրայի մոտ (օգոստոսի 21-ին)։ 1808 թվականի օգոստոսի 30-ին Սինտրայում ստորագրվեց համաձայնագիր՝ առանց Պորտուգալիայի ներկայացուցիչների ներկայության ։
1808 թվականի սեպտեմբերի 25-ին գեներալ Ջոն Մուրը նշանակվեց Պորտուգալիայի  անգլիական էքսպեդիցիոն կորպուսի հրմանատար(շուրջ 35 հազար մարդ)։ 1809 թվականի հունվարի 16-ին անգլիացիները Լա-Կորունյեի մոտ ջախջախվեցին, իսկ Ջոն Մուրը զոհվեց։
1815 թվականին խնամակալի, ժամանակավոր գահապահի կառավարությունը Բրազիլիային շնորհեց թագավորության կարգավիճակ, իսկ Մարիան հռչակվեց Պորտուգալիայի և Բրազիլիայի թագուհի։ Երբ Նապոլեոնը 1815 թվականին վերջնականապես պարտվեց, Մարիան և նրա ընտանիքը մնացին Բրազիլիայում։ Այտեղ էլ Մարինա մահացավ  1816 թվականի մարտի 20-ին։ Թաղված է Լիսաբոնում Բազիլիկա-դա-Էշտրեայում։
Նրա խնամակալ-գահապահ որդին՝ Ժուան VIը, պաշտոնապես դարձավ թագավոր։


== Ծագումնաբանություն ==


== Ծանոթագրություններ ==