Թուրք-կիպրական հարաբերություններ

Թուրք-կիպրական հարաբերություններ (թուրքերեն՝ Kıbrıs Cumhuriyeti-Türkiye ilişkileri), երկկողմ դիվանագիտական հարաբերություններ Թուրքիայի և Կիպրոսի Հանրապետության միջև։


== Պատմություն ==
1960 թվականին Կիպրոս անկախություն ստացավ Մեծ Բրիտանիայից։ 1963 թվականին Կիպրոսի Հանրապետության նախագահ Մակարիոս III-ը առաջարկեց փոփոխություններ մտցնել երկրի սահմանադրության մեջ, համաձայն որի կիպրոսցի թուրքերի իրավունքները, ի տարբերություն կիպրոսցի հույների կրճատվելու էին։ Վերջինս, հանգեցրեց թուրքական իշխանությունների բացասական արձագանքին։ Կիպրոսցի թուրքերը մերժեցին նախագահի առաջ քաշած առաջարկությունը, որից հետո կղզու հունական և թուրքական համայնքների միջև սկսվեցին բախումեր։ 1974 թվականին Սև գնդապետները աջակցեցին Կիպրոսում ԷՕԿԱ գաղտնի կազմակերպության կողմից իրականացված հեղաշրջումը, որի արդյունքում նախագահ Մակարիոս III-ը ստիպված եղավ փախչել երկրից։ Սահմանադրական կարգի վերականգնման պատրվակով Թուրքիան ներխուժեց Կիպրոս և տեղի ունեցած բախումների արդյունքում գրավեց կղզու հյուսիսարևելյան մասը։ 1983 թվականին Ռաուֆ Դենքթաշը հռչակեց Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը, որի անկախությունը ճանաչել է միայն Թուրքիան։
Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության անկախության հռչակումից հետո, Հունաստանի կառավարությունը կարողացավ համոզել ԵՄ անդամ պետություններին, որ մինչև Թուրքիայի ԵՄ անդամակցությունը անհրաժեշտ է լուծել Կիպրոսի հիմնախնդիրը։ Պաշտոնական Անկարան հայտարարել է, որ քաղաքական այդպիսի պայմանը համադիր չէ տնտեսական ասոցացման գործընթացին։ Սակայն, երբ 1990 թվականին ԵՄ-ն համաձայնվեց դիտարկել Կիպրոսի ԵՄ անդամակցության հարցը, թուրք քաղաքական գործիչները չկարողացան համոզել ԵՄ անդամ պետություններին՝ վետո դնել այդ դիմումի վրա։ 1990 թվականից Թուրքիան աջակցում է ՄԱԿ-ի հովանու ներքո իրականացվող բանակցություններին, որոնք տեղի էին ունենում կղզու թուրքական և հունական մասերի միջև։ Բանակցությունների նպատակը երկու մասերի միավորումն էր՝ մեկ ընդհանուր պետության ներքո։ 1995 թվականի հունվարի դրությամբ, այդ բանակցություններում առաջընթաց չի նկատվել և դեռևս չի գտնվել այն ճանապարհը, որի միջոցով կարելի է լուծել կիպրոսյան հիմնախնդիրը։
Հունաստանի կառավարությունը ամբողջապես աջակցում է Կիպրոսի Հանրապետությանը, կոչ է անում կղզու տարածքից դուրս բերել թուրքական զորքերը և վերականգնել պետության տարածքային ամբողջականությունը։ Բացի այդ, միջազգային ֆորումների ժամանակ Հունաստանը մշտապես հանդես է գալիս Կիպրոսի Հանրապետության դիրքերից։ 2004 թվականի ապրիլին Կիպրոսում տեղի է ունեցել հանրաքվե, որտեղ դրվել էր կղզու երկու մասերի միավորման հարցը։ Ընդորում, Կիպրոսի հունական մասը «դեմ» է քվեարկել այս նախագծին, իսկ թուրքական հատվածը՝ «կողմ»։ 2006 թվականի դեկտեմբերին, Կիպրոսի հիմնախնդրի քննարկումների ֆոնին, ԵՄ-ն 8 գլուխների առնչությամբ սառեցրել է Թուրքիայի հետ անդամակցության բանակցությունները և հայտարարել, որ որևէ գլուխ չի քննարկվի, քանի դեռ չի լուծվել Կիպրոսի հիմնախնդիրը։ Եվս 6 գլուխներ, որոնք կապված էին Թուրքիայի ԵՄ անդամակցության հետ, կասեցվել են Կիպրոսի Հանրապետության կառավարության կողմից։
2017 թվականի հուլիսին Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն կատարած այցի ժամանակ հայտարարել է, որ անիմաստ է փորձել վերականգնել բանակցությունները, որոնք տեղի էին ունենում կղզու երկու համայնքների միջև։ Նա հիշեցրել է, որ հույն-կիպրոսցիները 2004 թվականի հանրաքվեի ժամանակ պատրաստ չեն եղել գնալու կոմպրոմիսի և կղզին շարունակում է երկու մասի բաժանված լինել միմիայն հույների պատճառով։ Թուրքիան հրաժարվում է դուրս բերել իր 35 000 զինծառայողներ, ովքեր ծառայության են զորակոչված Հյուսիսային Կիպրոսում և փոխարինել նրանց միջազգային ոստիկանական ուժերով։ 2017 թվականի դրությամբ Թուրքիան չի ճանաչում Կիպրոսի Հանրապետությանը և շարունակում է ակտիվ հարաբերություններ պահպանել Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության հետ։


== Ծանոթագրություններ ==