Անա Մենդիետա

Անա Մենդիետա (իսպ.՝ Ana Mendieta, նոյեմբերի 18, 1948(1948-11-18)[…], Հավանա, Կուբա[…] - սեպտեմբերի 8, 1985(1985-09-08)[…], Գրինվիչ Վիլիջ, Նյու Յորք և Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), կուբայական ծագմամբ ամերիկացի նկարչուհի։


== Մանկություն և կրթություն ==


=== Մանկություն ===
Անա Մենդիետան ծնվել է 1948 թվականի նոյեմբերի 18-ին Կուբայի Հավանա քաղաքում։ Նրա ընտանիքը Կուբայում հայտնի է եղել իր հասարակական և քաղաքական գործունեությամբ։
Հայրը՝ Իգնասիո Մենդիենտան, Ֆիդել Կաստրոյի և նրա Կուբայի հեղափոխության առաջին կողմնակիցներից էր, բայց դարձել է հակառակորդ, երբ իրեն խնդրել են հրաժարվել իր կաթոլիկ հավատից և մտնել Կուբայի Կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Երբ նա տեղեկացել է, որ իր երկու աղջիկները՝ 11-ամյա Անա և տասնհինգամյա Ռաքելինը, մասնակցել են ռեժիմի դեմ գաղտնի գործողություններին, նրանց 1961 թվականի սեպտեմբերի 11–ին ուղարկել է ԱՄՆ՝ «Պիտեր Պեն» օպերացիայի և «Մայամիի արքեպիսկոպոսության» աջակցությամբ։ Քույրերը հայտնվել են այն 14 000 երեխաների շրջապատում, որոնք ինքնուրույն են արտագաղթել ԱՄՆ։ Նրանք փախստականների ճամբարներում են անցկացրել իրենց առաջին շաբաթները, նախքան Այովայում գտնվող մի քանի մանկատներում և որդեգրող ընտանիքներում հայտնվելը։ Երեք շաբաթ անց կաթոլիկակական բարեգործական ցանցային ընկերության միջոցով քույրերին նախ ուղարկել են Այովա նահանգի Դաբեկ քաղաքում գտնվող տներ, որտեղ նրանք մեծացել են որդեգրող տարբեր ընտանիքներում և հաճախել են դպրոց-ինտերնատ։ Այլ հեղինակներ նշում են, որ քույրերը որդեգրող տարբեր ընտանիքներում ապրել են հինգ տարի։ Առաջին երկու տարին Մենդետաները ԱՄՆ-ում անընդհատ տեղափոխվել եին տեղից տեղ։ Քույրերը այդ ընթացքում միասին են եղել շնորհիվ ծնողների կողմից ստորագրված լիազորագրի, որը պարտադրել է չբաժանել աղջիկներին։
1965 թվականին Իգնասիո Մենդիենտան դատապարտվել է քսան տարվա բանտարկության։ Նրան Կուբայի կրիզիսի նախաշեմին մեղադրել են Կենտրոնական հետախուզական ընկերության հետ համագործակցության համար։ Հաջորդ տարի աղջիկների մայրը՝ Ռաքել Մենդիետան և փոքրիկ եղբայրը՝ Իգնասիոն, կարողացել են Freedom Flights ինքնաթիռներից մեկով լքել Կուբան։ Նրանք տեղավորվել են Այովա նահանգի Սիդար Ռեփիդսի մոտակայք՝ քույրերին մոտ։ Հայրը նրանց է միացել 1979 թվականին՝ Կուբայում տասնութ տարվա քաղաքական բանտարկությունից հետո։


=== Կրթություն ===
Կուբայում Մենդիետան մեծացել է որպես միջին խավի երեխա՝ հաճախելով աղջիկների կաթոլիկ մասնավոր դպրոց։ Երբ նրան քրոջ հետ ուղարկել են Այովա, նրանք հաշվառվել են դժվար դեռահասների ուղղիչ դպրոցում, քանի որ դատարանը խուսափել է նրանց ուղարկել պետական հաստատություն։ Երբ Մենդետան դպրոցում անգլերեն է ուսումնասիրել, նրա բառապաշարը շատ սահմանափակ է եղել։ Միջին դպրոցում նրա մեջ սեր է արթնացելարվեստի նկատմամբ։
1965 թվականին Անա Մենդիետան ավարտել է դպրոցը և սկսեց սովորել Սու Սիթիի Briar Cliff University-ում, սակայն 1967 թվականին տեղափոխվել է Այովայի համալսարան, որտեղ ուսումնասիրել  է ԱՄՆ-ի բնիկ ազգերի արվեստ և մշակույթ։ 1970 թվականին ասպիրանտուրայում սովորել է գեղանկարչություն։ Այդ ժամանակ նա ծանոթացել է նկարիչ Հանս Բրեդերի հետ, որը պրոֆեսոր էր այդ համալսարանում և որի հետ էլ Անան մինչև 1980 թվականի ամառ գտնվել է մասնագիտական և ռոմանտիկ հարաբերությունների մեջ։ 1970 թվականին Բրեդերը ստեղծել է Intermedia Program ծրագիրը և դարձել նոր կատարողական արվեստի համալսարանական կենտրոնի հիմնադիրներից (Center for New Performing Arts; CNPA)։ Մենդետան հանդես է եկել Բրեդերի մոդելի դերում և մասնակցել ռեժիսոր Ռոբերտ Ուիլսոնի CNPA սեմինարներին։ Այդպես նա մասնակցել է Handbill և Deafman Glance բեմադրություններին։ 1971 թվականին Անան գնացել է Մեքսիկա, որտեղ ավարտել է Հնագիտության ամառային դասընթացը։ 1972 թվականին Մենդետան ստացել է Արվեստի բակալավրի աստիճան, գեղանկարչության և Intermedia կիրառական արվեստի ոլորտում՝ արվեստի վարպետի աստիճան, սակայն արդյունքում հրաժարվել է գեղանկարչությունից և անցում կատարել դեպի պերֆոմանս և խառը տեխնիկա։ Նա ասել է, որ գեղարվեստական դպրոցում առնչվել է մեծ խտրականության հետ։ Ասպիրանտուրայից հետո Մենդետան գնացել է Նյու Յորք։
Ուսման ժամանակ Մենդիետան հարաբերությունների մեջ է մտել 1970-ական թվականների գեղարվեստական ավանգարդի հետ, որի շնորհիվ ծանոթացել է այնպիսի գեղարվեստական շարժումների, ինչպիսին է վեննական ակցիոնիզմը։ Այդ ժամանակ նրա աշխատանքն ուղղված է եղել կանանց հանդեպ բռնությանն ու արյանը։ Նրա մոտ հետաքրքրություն է առաջացել նաև հոգևոր և կրոնական արարողակարգերի հանդեպ։


== Ստեղծագործություն ==
Անա Մենդիետայի առաջին ցուցահանդեսը կայացել է 1971 թվականին՝ Այովայի համալսարանում։ 1972 թվականից նա դիմել է պերֆորմանսին և մեդիա արվեստին՝ ակտիվորեն օգտագործելով լուսանկարը։ Նրա սուր քաղաքական աշխատանքների թափանցիկ թեման եղել է բռնությունը կնոջ հանդեպ՝ հաճախ կենդանիների արյան օգտագործմամբ։ Բոդի-արտի հետ համատեղ (1972-1978) զբաղվել է լենդ-արտով (1973-1980)՝ ստեղծելով մարմնի հետքեր (սիլուետներ) տարբեր բնական միջավայրերում՝ քար, կավ, ավազ։


== Անձնական կյանք ==
1985 թվականին ամուսնացել է քանդակագործ-մինիմալիստ Անդրե Կառլի հետ։ 


=== Մահ ===
Ամուսնությունից 8 ամիս անց, 1985 թվականի սեպտեմբերի 8-ի առավոտյան նկարչուհին ընկել է իրենց բնակարանի լուսամուտից, որը գտնվում էր Նյու Յորքի Գրինվիչ Վիլիջ տան 34-րդ հարկում («դուրս եկավ լուսամուտից», «went out of the window», այսպես է ասել Անդրեն, երբ զանգահարել է 911)։ Ողբերգության հանգամանքները նկարագրված են գրող, լրագրողական հետազոտությունների վարպետ Ռոբերտ Կացի (անգլ.՝ Robert Katz, 1933-2010) 1990 թվականին գրված «Naked by the Window» գրքում։ Կասկածներն ընկել են ամուսնու վրա, սակայն 1988 թվականին նրան լիովին արդարացրել են, և նկարչուհու մահը վերագրվել է որպես ինքնասպանություն։


== Ընտրված աշխատանքներ (սերիաներ) ==
Facial Variation Cosmetic (1972)
Arbol de la vida
Silhouettes (1973-1980)


== Ճանաչում և ժառանգություն ==
1983 թվականին արժանացել է Հռոմեական մրցանակի։
Նրա հիշատակի հուշապատը ստեղծել է Նենսի Սփերոն։ (1991)։ Նրա հիշատակին Նենսի Մորեխոն նվիրել է բանաստեղծություն (2004)։
Նկարչուհու ժառանգությունը տնօրինում է Նյու Յորքի Lelong պատկերասրահը։


== Գրականություն ==
Robert Katz Naked by the Window: The Fatal Marriage of Carl Andre and Ana Mendieta. — New York: Atlantic Monthly Press, 1990. — 428 с. — ISBN 0871133547
Blocker J. Where is Ana Mendieta?: identity, performativity, and exile. Durham: Duke UP, 1999.
Viso O. M. Unseen Mendieta: the unpublished works of Ana Mendieta. Munich; New York: Prestel, 2008.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կենսագրություն, ցուցադրություններ(ֆր.)
Համառոտ կենսագրություն, ցուցադրություններ(ռուս.)
Աշխատությունները աշխարհի թանգարաններում
Lelong պատկերասրահի կայքում
Մարմինը և նրա հետքերը Նենսի Սպերոյի և Անա Մենդետայի աշխատանքներում(անգլ.)