Զոլանի Մկիվա

Զոլանի Մկիվա (անգլ.՝ Zolani Mkiva, 1974, Արևելյան Կապ, ՀԱՀ), հարավաֆրիկացի բանաստեղծ, երաժիշտ, դերասան և պրոդյուսեր, ՀԱՀ Դելֆի ազգային խորհրդի նախագահ, (անգլ.՝ National Delphic Council of South Africa) (NDCSA) և Աֆրիկյան Դելֆյան խորհրդի նախագահ (անգլ.՝ African Delphic Council) (ADC), համաաֆրիկյան Դելֆյան խաղերի կազմակերպման նախաձեռնող։


== Կյանքի ուղին ==
Զոլանին ծնվել է Արևելյան Կապի նահանգի Դուտիվա քաղաքում։ Կոսա ժողովրդին պատկանող նրա ընտանիքը սերում էր հայտնի հռետորների և բանաստեղծների տոհմից և ժառանգել էր իր նախորդների բնական շնորհները։ Ավանդական աֆրիկյան հասարակությունում դրանց կոչում են իմբոնգներ, ի դեմս որոնց հանդես են գալիս կոմպոզիտորը և հռետորը, որոնք գովերգում են համաշխարհային ճանաչում ունեցող անձնավորության, կամ տեղական նշանավոր մարդկանց։ Իմբոնգները հավերժացնում են Աֆրիկայի ամենահին ավանդույթը, փառաբանող երգեցողությունը։ Հեռուստահարցազրույցի ժամանակ (2013 թվականի սեպտեմբերի 6-ին) Մկիվան պատմում էր, որ 1991 թվականին հասունության ատեստատ ստանալուց հետո, ինքը որպես իմբոգի լայնորեն ներգրավված էր հանրային նախագծերում` ջանալով կարճ բանաստեղծական խոսքով արտահայտել հանրության տրամադրությունները։
Երկրում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունների ընթացքում Զոլանի Մկիվան զգաց իր գիտելիքների ընդլայնման անհրաժեշտություն և որոշեց ուսումը շարունակել Արևմտյան Կապի համալսարանում։ 1994 թվականին նա ստացավ սոցիալական գիտությունների բակալավրի, իսկ 1996 թվականին բակալավրի աստիճան (գերազանցությամբ)։ Նրա հետազոտությունները ընդգրկում են բանավոր ավանդույթները, ազգային մշակույթի պատմության հարցերը, նա դարձավ աֆրիկյան պոեզիայի, ավանդական երաժշտության, ծեսերի մշակույթի տեսաբան և գործնական կիրառող, բացահայտեց իր բանաստեղծությունների երաժշտական կոմպոզիցիաներում օգտագործման հնարավորությունները, մասնակցելով համերգներին ոչ միայն որպես իմբոնգա, այլ նաև ելույթավար։ Մկիվան սովորաբար ստեղծագործում էր ջազային երաժիշտների օրինակով։ Նա սկզբունքորեն չէր հրապարակում իր բանաստեղծական ստեղծագործությունների տեքստերը, նախընտրելով, որ դրանք լսեն, ոչ թե կարդան։ Այս կանոնից երբեմն բացառություններ էին լինում։  


== Ստեղծագործական նվաճումներ ==
Զոլանի  Մկիվան առաջին անգամ լայն ճանաչում ստացավ 1990 թվականին, երբ որպես դպրոցական Տրանսկեյում վառ և տպավորիչ ձևով ողջունեց բանտից ազատված Նելսոն Մանդելային,  «Welcome Home» նրա տուն վերադարձի ճանապարհին։ 1991 թվականին Զոլանիին արդեն կոչում էին «ազգի բանաստեղծ» (Imbongi Yesizwe), իսկ մեկ տարի անց (1992 թվականին) նա մասնակցեց ՀԱՀ ճանաչված քաղաքական գործիչ Ուոլթեր Սիսուլուի պարգևատրման հանդիսավոր արարողությանը։ 1994 թվականին Զոլան Մկիվան մասնակցել է ՀԱՀ առաջին սևամորթ նախագահ Նելսոն Մանդելայի երդմնակալության արարողությանը, որը հեռարձակվում էր ամբողջ աշխարհի հեռուստաալիքներով։
Զիմբաբվեի փառատոնում Մկիվան 1995 թվականին արժանացել է «աֆրիկյան պոեզիայի թագավոր» կոչմանը, նա պաշտոնապես ճանաչվել է Աֆրիկայի ազգային բանաստեղծ:
Զոլանի Մկիվան մոդեռնատոր էր աշխարհի մշակույթի բեռլինյան տանը կայացած գրողների միջազգային համաժողովի բացման արարողությանը։ Նա մասնակցել է բազմաթիվ տեղական և միջազգային միջոցառումների (օրինակ՝ «Աֆրիկայի պոեզիա 2000»)՝ հանդես գալով տարբեր երկրների երաժիշտների, Սալիֆ Քեյթի, Անժելիկա Կիջոյի, Պապ Բեմբի, Իսմաել Լոի, Բայետեի և այլոց  հետ համատեղ։ Բացի «Նելսոն Մանդելայի պոետ-դափնեկրի» կոչումից, Մկիվան բազմիցս ստացել է նաև միջազգային մրցանակներ, 2001 թվականին  Ռոտերդամի ինտերնացիոնալ բանաստեղծական փառատոնում (անգլ.՝ Poetry International Festival), 2004 թվականին Անգլիայում քաղաքային մունետիկների միջազգային մրցաշարում (անգլ.՝ World Tournament of Town Criers) և այլն։
2009 թվականի  հոկտեմբերին Զոլանի Մկիվան (որպես «Makhonya Royal Trust» կազմակերպության նախագահ) 2010 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում ՀԱՀ-ի հաջողության համար առաջարկեց բոլոր 10 մարզադաշտերում կազմակերպել զոհաբերության արարողություններ, նախնիների օրհնությունը ստանալու համար։ Յոհաննեսբուրգի գլխավոր մարզադաշտի օծման ծեսը կատարեցին 300 տեղական շամաններ, որոնք հագել էին կենդանիների մորթիներ։
Զոլան Մկիվան իր ելույթներում գովերգում էր ոչ միայն Նելսոն Մանդելային, այլև մյուս նշանավոր անձանց ովքեր պայքարել են իրենց երկրի անկախության համար։ Դրանք էին Ֆիդել Կաստրոն Կուբայում, Ուգո Չավեսը Վենեսուելայում, Մուամմար ալ-Կադդաֆին Լիբիայում, Սիվուսագուր Ռամգուլամն Մավրիկիոսում, Քոֆի Անանը, ՄԱԿ-ում և այլն։ Նելսոն Մանդելայի կենսագրականի հիման վրա 2013 թվականին նկարահանված Երկար ճանապարհ դեպի ազատություն ֆիլմում Զոլանի Մկիվան հանդես է եկել ապարտհեյդի դեմ պայքարի կողմնակիցներից մեկի, Ռայմոնդ Մհլաբի դերում։ 


== Հասարակական գործունեություն ==
Ներկայումս նա  «Մկիվա հիմնադրամի» (անգլ.՝ Mkiva Foundation) կառավարիչն է, որը շնորհում է մարդասիրական մրցանակներ (անգլ.՝ Mkiva Humanitarian Awards) և սահմանափակ միջոցների պայմաններում օժանդակում է գյուղական շրջանների զարգացմանը։ Մկիվան շարունակում է ստեղծել իր երաժշտությունը և ակտիվորեն մասնակցում է բարոյական արժեքների վերածննդին։
2014 թվականի հունվարին Զոլանի Մկիվան նախաձեռնում է «Բանաստեղծական հարգանքի տուրք Նելսոն Մանդելային» (անգլ.՝  Poetry Tribute to Nelson Mandela) միջազգային նախագիծը, որը ընդհանուր առմամբ ընդգրկում է աշխարհի 95 երկրների, 95 բանաստեղծների, 95 բանաստեղծություններ։
Իստ-Լոնդոնում, Ումթեյթում և Մֆեզոյում կայացած (հուլիս 2014 թ.) Միջազգային Դելֆյան խորհրդի 20-ամյակի տոնակատարության գագաթնաժողովի շրջանակներում Զոլանի Մկիվան և Քրիստիան Կիրշը կուտակված փորձի ամփոփման հետ մեկտեղ նախանշեցին Միջազգային Դելֆյան խաղերի մոտակա հեռանկարները։ ՄԴԽ-ի նախագահ Դիվինա Բաուտիստան (Ֆիլիպիններ) հանդիսավոր կերպով հայտարարեց ՀԱՀ-ում ժողովրդավարության հաղթանակի քսանամյակի պատվին կայանալիք (նոյեմբեր, 2014 թ.) Աֆրիկյան դելֆիադայի մասին։ Զոլանի Մկիվայի ջանքերի շնորհիվ Դելֆական շարժման մեջ ակտիվորեն ներգրավվեցին Ուոլթեր Սիսուլուի անվան համալսարանի ուսանողները, որոնց  հետաքրքրում էր հոգևոր արժեքների առաջնահերթությունները և տարբեր մշակույթների միջև կառուցողական երկխոսության կարևորությունը, որի մասին Դելֆյան գագաթնաժողովի մասնակիցներին ուղղված իր ուղերձում նշեց ՄԴԽ-ի պատվավոր նախագահ Սպիրոս Մերկուրիսը (Հունաստան)։
Զոլանի Մկիվան ընդգրկված է «Արևի երեխաները» Համաշխարհային հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի կազմում և մասնակցում է «Աշխարհի ծնունդը» Միջազգային խաղաղապահ ասամբլեայի գլոբալ ծրագրերի նախագծերին։


== Տիտղոսներ և պարգևներ (ընտրովի) ==
1989 թ. - ՀԱՀ - անգլ.՝ Iimbongi Yesizwe Award
1994 թ. - ՀԱՀ - անգլ.՝ Nelson Mandela Poet Laureate
1994 թ. - Գերմանիա - անգլ.՝ Winner of Die Woche Award
1995 թ. - Զիմբաբվե - անգլ.՝ Prince of Afro-Poetry
2001 թ. - Ուզբեկստան - անգլ.՝ The Sharq Toranolari
2003 թ. - Ենթասահարա - անգլ.՝ Best Traditional Artist in Africa
2003 թ. - ՀԱՀ - անգլ.՝ Best National Poet, Art & Culture
2004 թ. - Անգլիա - անգլ.՝ Champion of Oral Poetry
2006 թ. - Դուրբան - անգլ.՝ Best Praise Poet – SATMA Award
2006 թ. - ՀԱՀ - անգլ.՝ Mbhashe Cultural Award
2010 թ. - ՀԱՀ - անգլ.՝ Life Time Achievement Award  SATMA
2011 թ. - Հնդկաստան - անգլ.՝ Gurudwara Award


== Տեսանյութեր ==
Praise poetry essential part of African DNA (06.09.2013) на YouTube
Zolani Mkiva singing Mandela praises (10.12.2013) на YouTube


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Press Release»։ poetofafrica.com։ Վերցված է 2017-11-09 (անգլ.)
«Zolani Mkiva - Alben»։ Amazon.com։ Վերցված է 2017-11-09 (անգլ.)