Պիստոյա (քաղաք)

Պիստոյա (իտալերեն՝ Pistoia. , Իտալերեն: [pisˈtoːja] ( )), քաղաք և համայնք Իտալիայում՝ Տոսկանա մարզում, որի կազմի մեջ մտնող նույնանուն գավառի բաղկացուցիչ մասն ու վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Առնո գետի վտակ Օմբրոնե Պիստոյեզեի ափերին, մարզկենտրոն Ֆլորենցիայից մոտավորապես 30, երկրի մայրաքաղաք Հռոմից՝ 260 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Սահմանակից է  Ալիանա, Կանտագալո, Գրանալիոնե, Լիցանո ին Բելվեդերե, Մառլիանա, Մոնտալե, Պիտելիո, Պոռետա Տերմե, Կուառատա, Սամբուկա Պիստոյեզե, Սան Մարչելո Պիստոյեզե, Սեռավալե Պիստոյեզե համայնքներին։ Համարվում է հռոմեա-կաթոլիկական հնագույն թեմի առաջնորդանիստ բնակավայր (սկսած 3-րդ դարից)։ Բնակչության թվաքանակը 2018 թվականի մարտի 31-ին անցկացված մարդահամարի տվյալներով եղել է 90 118։ 
Քաղաքը հռչակվել է մետաղյա իրերի արտադրությամբ, ինչպես նաև Եվրոպայում ամենաընդարձակը համարվող անտառատնկարաններով, որոնք տնկիներ են վաճառում արտասահմանյան բազմաթիվ երկրների։ Մի վարկածի համաձայն՝ պիստոլետո (ատրճանակ) բառն առաջացել է այս քաղաքի անունից։ Պիստոյային համբավ է բերել նաև յուրաքանչյուր տարի այստեղ անցկացվող բլյուզի փառատոնը։ 2017 թվականին Պիստոյան ընտրվել է Իտալիայի մշակութային մայրաքաղաք։ Զբոսաշրջային կենտրոն է, ուր հազարավոր զբոսաշրջիկներ են այցելում, նամանավանդ ամռան ամիսներին։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


== Պատմություն ==
Պիստոյան հիմնադրվել է հինհռոմեական ժամանակներում, էտրուսկյան բնակավայրի տեղում (առաջին անգամ հիշատակվել է մեր թվականությունից առաջ 2-րդ դարում, Պլավտուսի կողմից)։ 12-րդ դարում ազատ քաղաքի իրավունք է ստացել, դրվել է նրա բարգավաճման սկիզբը։ XVI դարում մտել է Տոսկանայի մեծ դքսության, 1859 թվականին՝ Իտալիայի թագավորության կազմի մեջ։ Քաղաքում պահպանվել են բազմաթիվ պատմա-ճարտարապետական ուշագրավ հուշարձաններ։ Նրա մերձակայքում գտնվող ֆրանցիսկյան լուծարված Ջակերինո վանական համալիրը (Джаккерино[it]), որ  XV դարի կառույց է, 2015 թվականին աճուրդի է հանվել։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Անվանի պիստոյացիներ ==
Մեո Աբրաչավակա, 14-րդ դարի բանաստեղծ
Էնրիկո Բետտի, 19-րդ դարի մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս
Մաուրո Բոլոնյինի, կինոռեժիսոր
Ջոզուե Կարդուչչի, բանաստեղծ, 1906 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր
Չինո դա Պիստոյա, 13-14 դդ. գրող
Կղեմես IX, Հռոմի պապ 1667-1669 թթ.
Մարինո Մարինի, 20-րդ դարի քանդակագործ, նկարիչ


== Քույր քաղաքներ ==
Պիստոյան բարեկամական ու գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

 Գերմանիա, Ցիտաու, 1971 թվականից
 Ճապոնիա, Սիրակավա, Ֆուկուսիմա, 1994 թվականից
 Ֆրանսիա, Պո, 1975 թվականից
 Իտալիա, Պալերմո, 2001 թվականից
 Գերմանիա, Ռոյթլինգեն
 Սերբիա, Կրուշևաց
 Ռումինիա, Օնեշտի


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Natale Rauty: Storia di Pistoia. Bd. 1: Dall'alto Medioevo all'età precomunale (406–1105). Firenze 1988, ISBN 88-00-85542-3.
Giovanni Cherubini: Storia di Pistoia. Bd. 2: L'età del libero comune. Dall'inizio del XII alla metà del XIV secolo. Firenze 1998, ISBN 88-00-85708-6.
Giuliano Pinto, Francesco Neri: Storia di Pistoia. Bd. 3: Dentro lo stato Fiorentino dalla metà del XIV alla fine del XVIII secolo. Firenze 1999, ISBN 88-00-85710-8.
Giorgio Peracchi, Alessandro Andreini: Storia di Pistoia. Bd. 4: Nell'età delle rivoluzioni (1777–1940). Firenze 2000, ISBN 88-00-85709-4.
Peter Lütke Westhues: Beobachtungen zum Charakter und zur Datierung der ältesten Statuten der Kommune Pistoia aus dem 12. Jahrhundert, in: Quellen und Forschungen aus italienischen Archiven und Bibliotheken 77 (1997) 51–83. (online)
Giampaolo Francesconi: «La città era ben murata e merlata». Crescita urbana e costruzione delle mura nella Pistoia comunale, in: Bullettino Storico Pistoiese CXVII (2015) 37–66.
Emanuele Repetti: PISTOJA (PISTORIUM). In: Dizionario Geografico Fisico Storico della Toscana. (1833–1846), Onlineausgabe der Universität Siena (pdf, ital.)


== Արտաքին հղումներ ==
Пистоя. Ռուսական մեծ հանրագիտարան(ռուս.)
Քաղաքի պատմությունը Archived 2020-06-19 at the Wayback Machine.(ռուս.)
Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը(իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ(իտալ.)
Քաղաքի պատմությունը(իտալ.)
Պիստոյայի մասին Archived 2019-02-03 at the Wayback Machine.(իտալ.)
Քաղաքի պատմությունը(իտալ.)
Քաղաքի պատմությունը. երիտասարդական տեղեկատվական կենտրոն(իտալ.)
Պիստոյայի բլյուզի փառատոն
Virtual tour of the city
Դոմենիկո Չինիի գիրքը Պիստոյայի անվան ստուգաբանության մասին. Domenico Cini (իտալ.)