Վիրուսային հեպատիտ

Վիրուսային հեպատիտը վիրուսային վարակով հարուցվող լյարդի հյուսվածքի բորբոքային հիվանդություն է։ Հիվանդությունը ընթանում է սուր ձևով, համեմատաբար արագ ընթացքով կամ քրոնիկական ձևով։
Վիրուսային հեպատիտը հարուցումը բազմապատճռային է, բայց հիմնականում հարուցվում է վիրուսներով։ Հեպատիտի վիրուսը պարունակում է տարբեր տոքսիններ և ազդման մոլեկուլային տարբեր մեխանիզմներ, սակայն բոլորն էլ մարդու մոտ առաջացնում են հեպատիտ։
Հայտնաբերված են մեծ քանակով վիրուսներ որոնք հարուցում են վիրուսային հեպատիտ. հեպատիտ A,B,C,D և E. Այլ վիրուսներ նույնպես կարող են առաջացնել լյարդի հյուսվածքի բորբոքում,օրինակ՝ ցիտոմեգալովիրուսը, Էպշտեյն Բարի վիրուսը, ՄԻԱՎ-ը և դեղին տենդը։ Որոշ վիրուսներ, որոնք նույնպես հարուցում են հիվանդությունը  բավարար ուսումնասիրված չեն։
Ամենատարածված տիպի հեպատիտները կարող են կանխվել կամ բուժվել։ Հեպատիտ C և հեպատիտ B կարող են կանխվել պատվաստումների միջոցով։
2013 թվականին մոտ 1.5 միլիոն մարդ մահացել է հեպատիտի վիրուսից,ամենատարածվածները հեպատիտ B-ն և հեպատիտ C-ն են։


== Հեպատիտի վիրուս ==
Հեպատիտի ամենատարածված պատճառը վիրուսն է։

Հեպատիտ AՀեպատիտ A կամ լյարդի սուր բորբոքում,որը հարուցվում է հեպատիտ A  վիրուսով(HAV)։ Հարուցվում է պիկորնավիրուսով ֆեկալ-օրալ ճանապարհով աղտոտված սննդի միջոցով։ Ընթացքը սուր է,քրոնիկ ընթացք չունի։ Հիվանդի իմունային համակարգը ստեղծում է հակամարմիններ ( HAV  ագոնիստ),որոնք ձևավորում են իմունիտետ։Հեպատիտ A-ով հիվանդները կարիք ունեն հանգստանալու, խուսափել ալկոհոլից և լինել խոնավ միջավայրերում։ Կանխարգելում են վակցինայով և ձևավորվում է պաշտպանություն 10 տարի ժամկետով։ Հեպատիտ A -ն փոխանցվում է մարդկանցից կոնտակտային ճանապարհով,հում ծովամթերքից կամ աղտոտված ջրից։ Տարածված է երրորդ կարգի երկրներում։ Խուսափոլով հում ծովամթերքից և պահպանելով անձնական հիգիենաի կանոները կարելի է կանխարգելել վարակումը։ Վարակվելուց 1-2 շաբաթ հետո հիվանդները դառնում են վարակի աղբյուր։  Վարակման և առաջին ախտանիշների իհայտ գալու միջին ժամանակահատվածը կազմում է 28 օր(սկսած 15 օրից մինչև 60օր)։ Վարակվածների 15%-ը կարող են շարունակաբար զգալ կամ ունենալ ռեցիդիվ ախտանիշներ 6 ամսից մինչև 1 տարի նախնական ախտորոշումից հետո։
Հեպատիտ BՀեպատիտ B-ն հարուցվում է հեպատիտ  B  վիրուսով,հեպադնավիրուսը կարող է հարցուցել սուր և քրոնիկ ընթացք։  Քրոնիկական ընթացք ստանում է մեծահասակների 15%-ի մոտ, ովքեր ի վիճակի չեն վերացնել վիրուսը նախնական վարակվելուց հետո։Հիմնակա  փոխանցման ուղին արյուն, արյան փոխներարկում, հակասանիտարական դաջվածք,սեքս(սեռական հարաբերություններ կամ մարմնի  հեղուկներով),կամ մորից երեխային կրծքով կերակրելու ժամանակ,հավանականությունը մինիմալ է տրանսպլացենտար փոխանցման տեսանկյունից։ Այնուամենայնիվ հիվանդացությունների մոտավորապես կես դեպքերում հնարավոր չէ պարզել ինֆեկցիայի աղբյուրը։ Արյան միջոցով կարող է փոխանցվել ներարկիչներով ներերակային ներարկումների ժամանակ, սափրման ածելիներով կամ հիվանդի վերքերին հպվելիս։ Ասեղների մեկանգամյա օգտագործումը կանխարգելում է հիվանդության տարածումը։
Քրոնիկական հեպատիտ B -ով հիվանդների մոտ հաըտնաբերվում է հակավիրուսային հակամարմիններ, բայց բավարար չեն լյարդի բջիջների ամբողջական մաքրման համար։ Հակամարմինների և վիրուսի հակամարտության պատճառով դիտվում է օրգանիզմի իմունիտետի թուլացում։ Վացինայով պատվաստվելու դեպքում դիտվում է իմունիտետ ամբողջ կյանքի համար։ Հեպատիտ B-ի վիրուսից ամբողջ աշխարում մահանում է տարեկան 500,000 - 1,200,000 մարդ, մահացության պատճառ է հանդիսանում հեպատիտի բարդությունները՝ քրոնիկ հեպատիտ, ցիռոց և հապատոկարցինոման։ Հայտնի է 8 բուժման տեսակ հաստատված ԱՄՆ-ի Սննդի և Դեղերի վարչության կողմից,որոնք հասանելի են մարդկանց քրոնիկ հեպատիտ B-ի ինֆեկցիայի դեպքում. α-ինտերֆերոն, պեգիլացված ինտերֆերոն, ադեֆովիր,ենտեկավիր,տալբիվուդիլ,լամիվուդիլ,տենոֆովիր դիսոպրոքսիլ և տենոֆովիր ալաֆենամիդ 65 %  հավանականությամբ կայուն պատասխանի։

Հեպատիտ CՀեպատիտ C-ն (ոչ A, ոչ B հեպատիտ) հարուցվում է հեպատիտ C  վիրուսով(HCV),Ֆլավիրիդե ընտանիքի ՌՆԹ վիրուս։ HCV կարող է փոխանցվել արյան հետ շփման միջոցով(ներառյալ սեռական ճանապարհով երբ փոխանվում է արյուն) և պլացենտաի միջոցով։ Հեպատիտ C -ն հիմնականում առաջացնում է քրոնիկ հեպատիտ,առավելագույնը  որոշ մարդկանց մոտ լյարդի ցիռոզ։ Երկար ժամանակ կարող է ախտանիշներ ի հայտ չգան։ Հեպատիտ C-ով հիվանդների մոտ հիվանդությունը ստանում է սուր և ծանր ընթացք,երբ նրանք վարակվում են հեպատիտ A կամ B-ով վարակվում են։ Այդ պատճառով  հեպատիտ C-ով հիվանդներին ցուցված է վակցինացիա հեպատիտ B-ի և C-ի դեմ։ HCV-վիրուսի մակարդակը կարող է կրճատվել ինտերֆերոնի և ռաբիվիրին հակավիրուսային դեղի համակցումից։Հիմնական դետերմինանտը բուժման ժամանակ վիրուսի գենոտիպն է, որում առավել դիմացկուն է է գենետիպ-1ը։
Հեպատիտ C-ն ամենատարածվածն է արյունածին քրոնիկական հիվանդությունների դեպքում ԱՄՆ-ում։

Հեպատիտ DՀեպատիտ D  վիրուսը(HDN) կամ հեպատիտ դելտա գործոնը պատկանում է Դելտավիրուս ցեղին և հարուցում է հեպատիտ D։ Հեպատիտ D  վիրուսը հարուցվում է միայն հեպատիտ B-ի առկայության դեպքում։Այն չունի առանձին կլինիկական դրսևորումներ, բայց կարող է գոյատևել օրգանիզմում այնքան ժամանակ քանի կա HBV  վիրուսը։Կարող է առաջացնել վարակ միայն այն դեպքում, երբ հեպատիտ B վիրուսի մակերևութային անտիգեններով ծածկված է։ Հեպատիտ EՀեպատիտ E վիրուսը հեպերնավիրիդե ընտանիքից է և ունի նույն ախտանշանները ինչ հեպատիտ A-ն,չնայած որ առանձին դեպքերում կարող է հանդես գալ որպես առանձին հիվանդություն,մասնավորապես հղի կանանց մոտ (մահացության մակարդակը մոտ 20%)։Քրոնիկական վարակները կարող են առաջանալ իմունոպակասուրդով հիվանդների մոտ։Այն առավել տարածված է Հնդկաստանի ցածր կաստաներում։ Փոխանցման ուղին ֆեկալ-օրալ և հաճախ ինքնասահմանափակվում է։
Հեպատիտ F վիրուսՀեպատիտ F վիրուսը (HFV)  կապված է հեպատիտի որոշակի դեպքերի հետ։ Հեպատիտ F վիրուսի տեսակներ ի հայտ եկան 1990 թվականին, բայց այդ տեսակնեից ոչ մեկը հիմնավորված չի եղել։ GB վիրուս CGB վիրուս C- ը հեպատիտի մեկ այլ հավանական վիրուսային պատճառ է, որը հավանաբար տարածվում է արյան և սեռական շփման միջոցով։ Շատ քիչ ապացույցներ կան, որ այս վիրուսը առաջացնում է հեպատիտ,քանի որ այն չի հայտնաբերվում լյարդիում։


== Այլ վիրուսներ ==
Առաջի վիրուսը, որ կարող է հարուցել հեպատիտի դա դեղին տենդի վիրուսն է,մոծակների առաջացրած ֆլավիվիրուսը։ Այլ վիուսներ նույնպես կարող են հարուցել հեպատիտ՝

Ադենովիրուս(Adenoviruses)
Արենավիրուս(Arenaviruses).գուանարիտո վիրուս( Guanarito virus), Ջենուն վիրուս(Junín virus), լասսա տենդի վիրուս(Lassa fever virus), Լուջո վիրուս (Lujo virus),Մաչուպո վրիուս (Machupo virus), and Սեբիա վիրուս (Sabiá virus)
Բունիավիրուս (Bunyaviruses). Կրեման-Կոնգո հեմոռագիկ տենդի վիրուս (Crimean-Congo hemorrhagic fever virus), Դոբրավա վիրուս(Dobrava virus),հանտաան վիրուս (Hantaan virus),Պուլման վիրուս (Puumala virus),Ռիֆթ Վալլեի տենդի վիրուս(Rift Valley fever virus), and Սեուոլ վիրուս(Seoul virus)
Կորոնարովիրուս (Coronavirus). սուր շնչառական ախտանիշներով 
էրիթրովիրուս (Erythrovirus)։ Պարվովիրուս (Parvovirus B19)
Ֆիլովիուս (Filoviruses)։ Էբոլաի վիուս և  Մարբուրգի վիրուս (Ebola virus and Marburg virus)
Ֆլավիվիրուս (Flaviviruses).դենգուե (dengue), Կիասանուրի անտառային հիվանդության վիրուս (Kyasanur Forest disease virus), Ամսկի հեմոռագիկ տենդի վիրուս   (Omsk hemorrhagic fever virus), and դեղին տենդի վիրուս (yellow fever virus)
Հերպեսի վիրուս (Herpesviruses)։ ցիտոմեգալովիրուս (cytomegalovirus), Էպշտեն-Բարի վիրուս (Epstein–Barr virus),  ջրծաղիկի վիրուս (varicella-zoster virus), մարդու հերպես  վիրուս 6 (human herpesvirus 6), մարդու հերպես  վիրուս 7 (human herpesvirus 7), և մարդու հերպես  վիրուս8 (human herpesvirus 8)
Օրթոմիքսովիրուս (Orthomyxoviruses)։ ինֆլուենզա (influenza)
Պիկորնավիրուս (Picornaviruses)։ էխովիրուս (echovirus)
Ռեովիրուս(Reovirus)։Կոլորադոի բարակ տենդի վիրուս (Colorado tick fever) virus, ռեովիրուս3 (reovirus 3)


== Ծանոթագրություններ ==