Ամանորյա տորթ

Ամանորյա տորթ, մրգային հրուշակեղենի տեսակ, որը շատ երկրներում օգտագործվում է Սուրբ ծննդի ժամանակ։


== Բրիտանական տարատեսակներ ==

Անգլիական ամանորյա տորթը սկզբում պատրաստվել է սալորից։ Անգլիական ավանդական ամանորյա տորթը պատրաստվում է կորինֆյան չամիչով, սուլթանով (ոսկեգույն չամիչ) և ռոմով ներծծված չամիչով։ Եթե ամանորյա տորթը ծածկված է գլազուրով, ապա շատ տարածված զարդարանքներ են տները, եղևնիները կամ Ձմեռ պապիկի պատկերները։
Շատերի առանձնահատուկ սիրելին հանդիսանում է շոտլանդական ավանդական ամանորյա տորթը՝ Վիսկի Դանդին։ Անունից կարելի է ենթադրել, որ տորթը ստեղծել է Դանդիում և պատրաստվում է շոտլանդական վիսկիով։ Դա թեթև և փխրուն մրգային տորթ է՝ պատրաստված կորինֆյան չամիչից, չամիչից, քիշմիշից և բալից։
Ժամանակ առ ժամանակ ամանորյա տորթի մեջ, ինչպես նաև ամանորյա պուդինգներում որպես հաջողության նշաններ ավելացնում էին մետաղադրամներ։ Սովորաբար դրանք լինում էին արծաթե 3 կամ վեց պենսանոցներ՝ երբեմն փաթաթված յուղաթղթի մեջ։
Յորքշիրում ամանորյա տորթը կարելի է ուտել պանրով, օրինակ՝ Ուենսլիդեյլ տեսակի պանրով։
Միացյալ Թագավորությունում Սուրբ Ծննդին բացի ավանդական ամանորյա տորթից մատուցվող մյուս խմորեղենը շոկոլադապատ շվեյցարական ռուլետն է, որը նման է գերանի։
Վիկտորյական դարաշրջանում հայտնի թագավորական տորթը փոխարիվնել է ամանորյա տորթով։


== Այլ երկրներում ==
Ստորև թվարկված որոշ տորթեր մրգային չեն։ Օրինակ՝ «Բյուշ դյո Նոելը» որևէ միրգ չի պարունակում, այն մրգային չէ։
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում որոշ մարդիկ Սուրբ Ծննդի ժամանակ որպես նվեր տալիս են մրգային տորթեր, բայց դրանք չեն կոչվում ամանորյա տորթեր։ Հարևան Կանադայում անգլալեզու մեծամասնությունը դրանք անվանում է ամանորյա տորթեր։
Հնդկաստանում ամանորյա տորթերը ավանդաբար մրգային են՝ բազմաթիվ տարբերակներով։ Ալլահաբադի տորթը հայտնի է իր հարուստ համով և կառուցվածքով։ Շատ ավելի փոքր տորթերի մեջ ավելացնում են ալկոհոլ, սովորաբար ռոմ։
Շրի Լանկայում ամանորյա տորթերի մեջ օգտագործում են մշկընկույզ, դարչին և սև պղպեղ։

Ճապոնիայում ամանորյա տորթն ուտում են ճրագալույցին։ Դրանք հարած սերուցքով բիսկվիթներ են՝ հաճախ զարդարված ելակով ու այլ սեզոնային մրգերով։ Ամանորի տորթերը ընկալվում են որպես Սուրբծննդյան տոնակատարության ծիսական արարողություն, հատկապես երբ կիսվում են ընտանիքի կամ ընկերների հետ։
Ֆիլիպիններում ամանորյա տորթերը մանրացված ընկույզներով պայծառ դեղին մրգային թխվածքներ են։ Դրանք թաթախվում են կոնյակի կամ ռոմի և շաքարի օշարակի մեծ քանակությամբ խառնուրդի մեջ։ Լիկյորով պատրաստված այս տորթերը սովորաբար կարող են թարմ մնալ շատ ամիսների ընթացքում, եթե նրանց պահպանեն ինչպես հարկն է։
Գերմանիայում տարածված է «Շտոլլեն» անունով մրգային տորթը։ Սուրբ Ծննդյան ընթացքում այն նաև կոչվում է Ուեյնախթշտոլեն կամ Քրիստշտոլեն։
Իտալական պանետոնեն գմբեթաձև, թթվասերով քաղցր թխվածք է, որն ավանդաբար ճաշակում են Սուրբ Ծննդին։ Այն պարունակում է չամիչ և քաղցր ցիտրուսային մրգեր և մանրակրկտորեն պատրաստվում է մի քանի օրվա ընթացքում։ Պանդորոն սովորաբար պատրաստվում է Վերոնայում և ունի բուրգի ձև՝ ութանկյուն աստղաձև կտրվածքով։
Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Շվեյցարիայում, Ֆրանսիական Կանադայում, Լյուքսեմբուրգում և Լիբանանում ավանդական ամանորյա տորթը կոչվում է «Բյուշ դյո Նոել»։ Այն թեթև բիսկվիթ է, որը ծածկված է շոկոլադապատ կարագի սերուցքի մի շերտով, որը փաթաթված է վրան շաքարի փոշի ցանած կարագի սերուցքի մեկ այլ շերտով և նմանվում է ձյունով ծածկված գերանի։ Անունը ծագել է փայտե գերանից, որն ավանդաբար մի քանի օր վառվում էր օջախների մեջ ամբողջ Եվրոպայում ։Միջնադարի ընթացքում և ֆրանսիացի մի խոհարար տասնիներորդ դարում ստացել է գերանի տեսքով այս ռուլետը՝ ի հիշատակ այդ սովորույթի։
Կիպրոսում ամանորյա տորթը մատուցվում է Սուրբ Ծննդյան օրը և առաջին բանն է, որով տեղաբնակները հյուրասիրում են իրենց հյուրերին։ Կիպրոսի ամանորյա տորթը նման է բրիտնական տորթին։


== Մշակութային տեղեկություններ ==
Ճապոնիայում ավանդաբար կանայք ամուսնանում էին երիտասարդ տարիքում, իսկ նրանք, ովքեր 25 տարեկանից հետո դեռ չէին ամուսնացել, երբեմն արհամարհանքով անվանվում էին ամանորյա տորթեր (25-ից հետո չվաճառված)։ Տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է 1980-ական թվականների ընթացքում, բայց դրանից հետո չեղարկվել, քանի որ այսօր ճապոնացի կանայք հաճախ մնում են առանց ամուսնանալու և առանց պիտակավորվելու։


== Ծանոթագրություններ ==