Դոննա Հարաուեյ

Դոննա Հարաուեյ (անգլերեն՝ Donna Haraway, սեպտեմբերի 6, 1944(1944-09-06), Դենվեր, ԱՄՆ), ֆեմինիստական հետազոտությունների ֆակուլտետի և կալիֆորնիական Սանտա-Կրուզայի համալսարանի գիտակցության պատմության ֆակուլտետի պատվավոր պրոֆեսոր։ Հարաուեյը համարվում է կիբեռֆեմինիզմի և «նոր նյութապաշտության» հիմնադիրներից մեկը, ժամանակակից էպիստեմոլոգիայի, ֆեմինիստական գիտության և տեխնոլոգիաների հետազոտությունների ու հետհումանիզմի կենտրոնական դեմքերից։ Դոննան «Կիբորգների մանիֆեստ. գիտությունը, տեխնոլոգիան և սոցիալիստական ֆեմինիզմը 1980-ական թվականներին» Էսսեի և բազմաթիվ հոդվածների ու մենագրությունների հեղինակ էպիստեմոլոգիայի, ժամանակակից փիլիսոփայության, գիտության և տեխնոլոգիաների հետազոտությունների, ինչպես նաև ֆեմինիստական և քվիրական տեսության վերաբերյալ։ 1999 թվականին «Modest_Witness Second_Millennium.FemaleMan©Meets_OncoMouse™: Feminism and Technoscience» գրքի համար Հարաուեյն արժանացել է Լյուդվիգ Ֆլեքի անվան մրցանակին, որն ամեն տարի շնորհվում է գիտության և տեխնոլոգիաների բնագավառում լավագույն աշխատանքի համար։


== Կենսագրություն ==
Դոննա Ջին Հարաուեյը ծնվել է 1944 թվականին Կոլորադոյի Դենվեր քաղաքում։ Հարաուեյի հայրը «Դենվեր-փոստ»-ի սպորտային լրագրող էր, իսկ մայրը՝ իռլանդացի կաթոլիկուհին, մահացել է, երբ Հարաուեյը 16 տարեկան էր։ Հարաուեյը հաճախել է Կոլորադո նահանգի Չերրի Հիլզ գյուղի Սուրբ Մարիամ ակադեմիայի միջնակարգ դպրոց և Կոլորադոյի քոլեջում անասնաբանության, փիլիսոփայության և գրականության մեջ եռակի մասնագիտացում է ունեցել։ Քոլեջից հետո Հարաուեյը տեղափոխվել է Փարիզ և ուսումնասիրել Թեյար դը Շարդենի հիմնադրամի էվոլյուցիոն փիլիսոփայությունն ու աստվածաբանությունը՝ Ֆուլբրայթի կրթաթոշակով։ 1970 թվականին նա պաշտպանել է իր կենսաբանության դոկտորական աստիճանը Եյլի համալսարանում և գրել դիսերտացիա փորձարարական կենսաբանությունում փորձերի ձևավորման գործում փոխաբերության կիրառման մասին՝ այն անվանելով «The Search for Organizing Relations: An Organismic Paradigm in Twentieth-Century Developmental Biology», որն ավելի ուշ խմբագրվել է գրքում և հրապարակվել «Crystals, Fabrics, and Fields: Metaphors of Organicism in Twentieth-Century Developmental Biology» վերնագրի ներքո։


== «Կիբորգների մանիֆեստ» ==
1985 թվականին Հարաուեյը հրապարակել է «Կիբորգների մանիֆեստ. գիտությունը, տեխնոլոգիան և սոցիալիստական ֆեմինիզմը 1980-ական թվականներին» էսսեն Ամերիկյան «Socialist Review» ամսագրում։ Չնայած Հարաուեյի վաղ աշխատանքների մեծ մասը կենտրոնացած էր գիտական մշակույթում ընդգծելու մասկուլինության օգտին տեղաշարժը, նա նաև մեծ ներդրում է ունեցել 20-րդ դարի ֆեմինիստական հետազոտություններում։ Հարաուեյի համար մանիֆեստը պատասխանել է 1980-ական թվականներին ԱՄՆ-ում աճող պահպանողականությանը, երբ ֆեմինիստուհիները  ստիպված էին հաշվի առնել իրենց դիրքորոշումը, ինչն անվանել է «գերակայության ինֆորմատիկա»։ Կանայք այլևս չէին կարող դուրս գալ արտոնյալ բինարների հիերարխիայից, այլ խորապես սուզված էին դրա մեջ, շահագործվում էին ցանցային հեգեմոնիայով և մասնակցում էին դրան, պետք է ձևավորեին իրենց քաղաքականությունը այդ պայմաններում։
Հարաուեյի «Մանիֆեստ»-ի համաձայն՝ «ոչ մի բան չկա կանանց մեջ որպես այդպիսին, ինչը բնական կերպով կմիավորեր նրանց միասնական կատեգորիայի մեջ։ Չկա նույնիսկ այնպիսի վիճակ, ինչպիսին «կին լինելն է», որն ինքնին շատ բարդ կատեգորիա է, կառուցված է սեքսուալ և այլ սոցիալական պրակտիկաների մասին վիճահարույց գիտական դիսկուրսներից»։ Կիբորգին պետք չէ կայուն, էսենցիալիստական ինքնություն, պնդել է Հարաուեյը, և ֆեմինիստները պետք է մտածեն «մտերմության» վրա հիմնված կոալիցիաներ ստեղծելու մասին, այլ ոչ թե ինքնության։ Իր փաստարկը հիմնավորելու համար Հարաուեյը վերլուծել է «women of color» ընդհանրությունը՝ առաջարկելով այն որպես մոտիկության քաղաքականության հնարավոր օրինակներից մեկը։ Օգտագործելով տեսաբան Չելա Սանդովալի կիրառած եզրույթը՝ Հարաուեյը գրել է, որ «ընդդիմության գիտակցությունը» համեմատելի է կիբորգների քաղաքականության հետ, քանի որ ինքնությունը շեշտելու փոխարեն այն ցույց է տալիս, թե ինչպես է մտերմությունն առաջանում «այլության, տարբերության և առանձնահատկության» արդյունքում։


== Մատենագրություն ==
Crystals, Fabrics, and Fields: Metaphors of Organicism in Twentieth-Century Developmental Biology, 1976. ISBN 978-0-300-01864-6
«Manifesto for Cyborgs: Science, Technology, and Socialist Feminism in the 1980s», Socialist Review 80 (1985): 65-108.
«Situated Knowledges: The Science Question in Feminism and the Privilege of Partial Perspectives», Feminist Studies 14.3 (1988): 575—599.
Primate Visions: Gender, Race, and Nature in the World of Modern Science, Routledge: New York and London, 1989. ISBN 978-0-415-90294-6
Simians, Cyborgs and Women: The Reinvention of Nature, New York: Routledge, and London: Free Association Books, 1991 (includes «A Cyborg Manifesto»). ISBN 978-0-415-90387-5
Modest_Witness Second_Millennium.FemaleMan©Meets_OncoMouse™: Feminism and Technoscience, New York: Routledge, 1997 (winner of the Ludwig Fleck Prize). ISBN 0-415-91245-8
How Like a Leaf: A Conversation with Donna J. Haraway, Thyrza Nichols Goodeve, New York: Routledge, 1999. ISBN 978-0-415-92402-3
The Companion Species Manifesto: Dogs, People, and Significant Otherness, Chicago: Prickly Paradigm Press, 2003. ISBN 0-9717575-8-5
When Species Meet, Minneapolis: University of Minnesota Press, 2007. ISBN 0-8166-5045-4
Staying with the Trouble: Making Kin in the Chthulucene, Durham: Duke University Press, 2016. ISBN 978-0-8223-6224-1
Manifestly Haraway, Minneapolis: University of Minnesota Press, 2016. ISBN 978-0-8166-5048-4
Making Kin not Population: Reconceiving Generations, Donna J. Haraway and Adele Clarke, Chicago: Prickly Paradigm Press, 2018. 9780996635561.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Donna Haraway: «From Cyborgs to Companion Species»
ArtBioLab: Դոննա Հարաուեի «Կիբորգների մանիֆեստ»
«Donna Haraway: Storytelling for Earthly Survival» a movie by Fabrizio Terranova