Մեծ զբոսայգի (Տիրանա)

Տիրանայի մեծ զբոսայգի (ալբ․՝ Parku i Madh, Parku i liqenit artificial të Tiranës, Parku i Shën Prokopit), 230 հա տարածք զբաղեցնող հասարակական զբոսայգի Տիրանայի հարավում։ Զբոսայգու տարածքում է գտնվում արհեստական լիճը, Սուրբ Պրոկոպիուս եկեղեցին, Տիրանայի նախագահական պալատը և ալբանացի հայտնի անձանց նվիրված հուշակոթողներ։
Արհեստական լիճը և զբոսայգին հանդիսանում են քաղաքի հիմնական հանգստավայրերից մեկը։ Չնայած մեծ թվով նոր շինությունների ի հայտ գալուն, այգին շարունակում է զբոսանքի ու մարզանքի վայր լինել շատ ալբանացիների համար։
Զբոսայգու հարավային ծայրում են գտնվում կենդանաբանական և բուսաբանական այգիները, հարավային հատվածը սահմանագծվում է Տիրանայի համալսարանի գլխավոր մասնաշենքով և Սկանդերբեգի հրապարակով։


== Պատմություն ==

Այգին կառուցվել է 1955-1956 թթ.՝ ըստ բուլղարական նախագծի և անվանվել է «Գոգո»։
Այգին նախկինում կոչվել է Սուրբ Պրոկոպիուսի զբոսայգի (ալբ․՝ Parku i Shën Prokopit), ի պատիվ եկեղեցու, որը գտնվում է այգու տարածքում։ Այգու տարածքում են գտնվում նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զոհված 45 բրիտանացի զինվորների հուշարձանները։
Այգում է գտնվում Տիրանայի նախագահական պալատը Էլբասենի փողոցի մոտ։ Շինությունն այժմ հավարվում է կառավարական նստավայր։ Որպես արքայական պալատ օգտագործվել է միայն իտալացի թագավոր Վիկտոր Էմանուել III օրոք, նրա 1941 թվականի մայիսին Ալբանիա կատարած միակ այցելության ժամանակ։ Պալատում ապրել են նաև Francesco Jacomoni-ին և ֆաշիստ գեներալ Ալբերտո Պարիանին։
Զբոսայգում էր գտնվում Ալբանիայի թագավոր Զոգ I-ի մոր հուշակոթողը, որն ավերվել է 1950-ական թվականներին կոմունիստական ռեժիմի օրոք, և այժմ հուշակոթողը կարելի է տեսնել միայն լուսանկարներում։ Այգին ցանցապատված է։


== Շինություններ, կառույցներ ==
Այգին համարվում է քաղաքի թոքերը, քանի որ այստեղ կան բազմապիսի բույսեր։ Այգում են գտնվում նաև Տիրանայի բուսաբանական և կենդանաբանական այգիները և լողավազանների համալիրը։ Այգին ունի ամֆիթատրոն, որտեղ ամռանը տարբեր մշակութային միջոցառումներ են անցկացվում։

Արհեստական լիճը օգտագործվում է ձկնորսության և լողի համար։ Լիճը կառուցվել է 1955 թվականին ներքին ջրերի կուտակումներից, կառուցվել է նաև 400 մետր երկարությամբ պատնեշ Տիրանային ջրերի վարարումներից ազատելու համար։
Այգում են գտնվում Ֆրաշերի եղբայրների գերեզմանները։
Այգում կան շուրջ 120 տեսակի ծառեր, թփեր և ծաղիկներ։ Բուսաբանական այգին զբաղեցնում է 14.5 հա տարածք, լճի մակերեսը կազմում է 55 հա, զբոսայգու մակերեսը՝ 230 հա։


== Վերականգնողական աշխատանքներ և տարաձայնություններ ==
Այգում առկան են աղտոտման և հանցագործությունների աճի խնդիրները։ 2005 թվականին Տիրանայի քաղաքապետարանը կազմակերպեզ «Կանաչ տոնավաճատ», որի ընթացքում ներկայացվեցին այգու վերականգնման գաղափարներ։
2008 թվականին նախագծային մրցույթ անցկացվեց տարածքի էկոլոգիական պահպանման համար, լճի ափին նոր քաղաքային տարածքի կառուցման և հանրային ծառայությունների համար։ Նախագիծը ներառում է 225,000 մ2 բնակարանաշինություն, 60,000 մ2 գրասենյակային տարածքներ, 20,000 մ2 հասարակական կառույցներ, 60,000 մ2 մեծածախ առևտրի տարածք, 15,000մ2 հյուրանոցային և 20,000m2 սպարտային համալիրի տարածք և ավտոկանգառ։ 600 միլիոն եվրո արժողությամբ ախագիծը պետք է իրականացվեր 2010 թվականին։
Այս հիմնական շինությունները կնվազեցնեն այգու կանաչապատ տարածքները, ինչն իր հերթին կհանգեցնի հակասությունների։
Նախատեսվում է բուսաբանական այգին քանդել Տիրանայի նոր օղակաձև ավտոճանապարհի կառուցման համար։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Большой парк Тираны
Urban Green Environment: Presentation of Tirana Archived 2012-09-01 at the Wayback Machine. (անգլ.)