Միլլերի թեստ

Միլլերի թեստ (անգլ.՝ Miller test, նաև կոչվում է եռակողմ թեստ, անգլ.՝ three-prong obscenity test), թեստ, որը կիրառվում է Ամերիկայի Միացյալ նահանգների Գերագույն դատարանում 1973 թվականից՝ որոշելու համար, թե արդյոք այս կամ այն նյութը կարող է ճանաչվել անպարկեշտ և արգելվել՝ չենթարկվելով Սահմանադրության առաջին ուղղման պաշտպանությանը (որը երաշխավորում է խոսքի ազատությունը)։ Չնայած ծավալուն քննադատությանը և, ինչպես նշում են շատ հետազոտողներ, թեստի ընդունման կապակցությամբ լրացուցիչ խառնաշփոթ է անպարկեշտության հարցի շուրջ, դրա օգտագործման պրակտիկան մինչ օրս ստանդարտ է տարբեր նյութերի արգելման գործերում՝ առանց Սահմանադրության առաջին ուղղման խախտման։
Նախքան Միլլերի թեստը, դատական պրակտիկայում կիրառվել է անգլիական իրավունքից վերցված (գործը կոչվում է Թագ ընդդեմ Հիքլինի, 1868, LR 3 QB 360) Հիքլինի թեստ, որը, լինելով բավականին կոշտ, թույլ է տալիս արգելել ցանկացած նյութ, հաշվի առնելով միայն դրա մի փոքր մասը։
Առաջին նախադեպը, որը կասկածի տակ դրեց նման դատական պրակտիկան, տեղի ունեցավ 1930-ական թվականներին՝ սկիզբ դնելով մի շարք գործընթացների, որոնք վերջնականապես վարկաբեկեցին Հիքլինի թեստը 1970-ական թվականներին։ Այս կամ այն նյութը որպես անպարկեշտ որոշելու նոր ստանդարտը` Միլլերի թեստը, հայտնվել է 1973 թվականին Միլլերն ընդդեմ Կալիֆոռնիայի դատավարության ընթացքում, որը զգալի ազդեցություն է ունեցել ԱՄՆ իրավաբանական համակարգի վրա։


== Նախադրյալներ՝ ԱՄՆ-ն դեմ է «Ուլիս» գրքին ==
Նախքան Միլլերի թեստի հայտնվելը, այս կամ այն տպագիր նյութի պարկեշտությունը կամ անպարկեշտությունը որոշելու համար օգտագործվել է Հիքլինի թեստը, որը փոխառվել է անգլիական իրավունքից։ Նրա պարզ սկզբունքն այն էր, որ դատարանը կարող էր անօրինական ճանաչել ցանկացած նյութ, որը

Նման որոշումը կարող էր հիմնված լինել նույնիսկ տեքստից առանձին վերցված մեկ նախադասության քննարկման վրա։ Առաջին դեպքը, երբ այդ սկզբունքի օգտագործման պրակտիկան խախտվել է, տեղի է ունեցել 1933 թվականին իռլանդացի գրող Ջեյմս Ջոյսի Ուլիս գրքի գործի լսմանը։ 1921 թվականին նյույորքյան ընկերության՝ արատը արմատախիլ անելու հարցերով քարտուղար Ջոն Սամները և նրա հետևորդները բռնագրավել են The Little Review գրական ամսագրի թողարկումը, որը պարունակում էր հրապարակմանը պատրաստվող ստեղծագործություններից մեկը։ Դատարանի առջև են կանգնել հրատարակության խմբագիրներ Մարգարետ Անդերսոնն ու Ջեյն Հիփը, դատաքննության հրավիրված փորձագետները՝ գրող Ջոն Պոուիսը և դրամատուրգ Ֆիլիպ Մելերը, վկայում են, որ Ջոյսի ոճը չափազանց անմարդկային էր և դժվար ընթերցողների մեծամասնությանը հասկանալու համար։ Դատարանը բավարարել է մեղադրանքի պահանջները և արգելք է դրել ամսագրի տվյալ թողարկման վաճառքի և, բնականաբար, Ուլիսի հետագա հրապարակման վրա։ Գրքի ապօրինի տարածման փորձերը, այնուամենայնիվ, տեղի են ունեցել, այսպես, 1922 թվականին ԱՄՆ Փոստային ծառայությունը այրել է վեպի հինգ հարյուր օրինակ, որպեսզի կանխի գրքի ներկրումը երկիր։
Random House հրատարակչությունը փորձել է ստեղծագործությունը պաշտպանել միայն 11 տարի անց՝ 1933 թվականին, դատական գործընթացում, որը ստացել Է ԱՄՆ անվանումը Ուլիս գրքի դեմ։ Գրքի փաստաբանների ռազմավարությունն այն էր, որ ապացուցվի, որ վեպը լուրջ և դասական գրական ստեղծագործություն է, որը, ըստ էության, չի կարող անպարկեշտ լինել։ Ընտրվեցին հատվածներ Ռեբեկա Վեստի, Առնոլդ Բեննետի և Թ. Ս. Էլիոտի գրախոսություններից, որոնք Ջոյսին ներկայացնում էին որպես հանճար և փառաբանում նրա աշխատանքը։ Մեղադրող կողմը պնդել է, որ Ուլիսը սպառնալիք է ներկայացնում գոնե հայհոյանքների հաճախակի օգտագործման համար, ինչը միանգամայն անընդունելի է բարեպաշտ հասարակության մեջ։ Գործը քննող դատավորը, այնուամենայնիվ, չի օգտվել Հիքլինի թեստի համաձայն անպարկեշտ գիրքը ճանաչելու հնարավորությունից։ Դրա փոխարեն դատավորը եզրակացություն է արել՝ այդպիսով ստեղծելով նախադեպ, որ գիրքը պետք է դիտարկել ամբողջությամբ, այլ ոչ թե վերլուծելով դրա առանձին մասերը (ինչն այն ժամանակ սովորական դատական պրակտիկա էր)։ Արդյունքում՝ վեպը հրատարակվել է 1934 թվականին՝ տասը հազար օրինակ տպաքանակով, որը բաժանվել է գրեթե ակնթարթորեն։


== Ծանոթագրություններ ==