Բոլիվարական հեղափոխություն

Բոլիվարական հեղափոխություն, զանգվածային հասարակաքաղաքական շարժում Վենեսուելայում, որը ստեղծվել է 1998 թվականին Ուգո Չավեսի նախագահ ընտրվելուց հետո։ Շարժման հիմքում ընկած են Սիմոն Բոլիվարի և սոցիալիզմի քաղաքական գաղափարախոսությունները։ Բոլիվարական հեղափոխության նպատակը հիմնարար տնտեսական և քաղաքական վերափոխումն է, ինչպես նաև կապիտալիզմի փոխարինումը «21-րդ դարի սոցիալիզմ» անվամբ հայտնի համակարգով։


== Պատմություն ==


=== 1998-2002 ===
1998 թվականի նախագահական ընտրությունները Վենեսուելայում ավարտվեցին Ուգո Չավեսի՝ օդադեսանտային ուժերի նախկին փոխգնդապետի հաղթանակով, որը 1992 թվականին հեղաշրջման անհաջող փորձ էր արել։ Չավեսը նախընտրական քարոզարշավ սկսեց՝ հայտարարելով պետության անվանումը փոխելու, քաղաքական համակարգում լայնածավալ բարեփոխումներ կատարելու և հասարակության շրջանում ունեցվածքային տարբերությունները վերացնելու, աղքատության և անգրագիտության դեմ պայքարելու մտադրությունների մասին։ Չավեսն ընտրություններում ստացավ ձայների 56,24 %-ը։ Նրա հետևորդները սկսեցին վերաձևավորվել տեղական խորհուրդների, որոնք կոչվում էին բոլիվարական խմբակներ։
1999 թվականին համաժողովրդական հանրաքվեով հաստատվեց Վենեսուելայի նոր սահմանադրությունը։
Չավեսն իր կառավարման հենց սկզբից ընդհարվեց ուժեղ ընդդիմության հետ՝ հիմնականում հասարակության հարուստ խավի և զանգվածային մասնավոր լրատվամիջոցների կողմից, որոնք կազմում էին երկրի զանգվածային լրատվամիջոցների ավելի քան 90 %-ը։ 2002 թվականի ապրիլին ընդդիմությունը փորձեց իշխանությունը զավթել հեղաշրջման միջոցով՝ ժամանակավոր կառավարություն սահմանելով՝ Պեդրո Կարմոնայի գլխավորությամբ։ Սակայն Չավեսի համախոհների անհապաղ քայլերը հանգեցրին հեղաշրջման տապալմանը։ Չավեսի համախոհները մեղադրում են Կենտրոնական հետախուզական վարչությանը հեղաշրջմանն ակտիվորեն աջակցելու մեջ, որը ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչները հերքում են։
2008 թվականի հունվարին Չավեսը պաշտոնապես համաներում շնորհեց հեղաշրջման կազմակերպիչներին։


=== 2002-2009 ===
Խռովության անհաջողությունից հետո ընդդիմությունը 2002 թվականի վերջին 2003 թվականի սկզբին գործադուլ կազմակերպեց, որն ստիպեց իշխանություններին ժամանակավորապես փակել պետական PDVSA ընկերությունը։ 2004 թվականի օգոստոսին ընդդիմության կողմից սահմանադրությամբ պահանջվող ստորագրությունների քանակ հավաքելուց հետո կայացավ համընդհանուր հանրաքվե՝ իշխանությունից նախագահի հեռացման հարցով։ Չավեսը սակայն հանրաքվեի արդյունքում ստացավ ձայների 59 %-ը և մնաց նախագահ։ Արդեն ընտրություններից հետո Ռոբերտ Ռիգոբոնի և Ռիկարդո Հաուսմանի վիճակագրական բյուրոն պնդում էր, որ ընտրական հանձնաժողովի ղեկավարները մանիպուլյացիայի են ենթարկել ընտրությունների արդյունքները։ Այս պնդումները չեն հաստատվել Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության դիտորդների կողմից։
2006 թվականին Չավեսը հաղթեց նախագահական ընտրություններում՝առաջ անցնելով բոլոր ընդդիմադիր ուժեր թեկնածու Մանուել Ռոսալեսից։ Ընտրությունների ընթացքում դեմոկրատական գործընթացներին հետևելը հաստատվեց կողմնակի դիտորդների կողմից։
2007 թվականի դեկտեմբերին Չավեսը հանրաքվեի ձևով քվեարկության դրեց սահմանադրական բարեփոխումների հարցը, որը հնարավորություն կտար նախագահին անսահմանափակ քանակով մասնակցել ընտրություններին, ընդլայնել տեղական ինքնակառավարման մարմինների իրավասությունները, պահպանել ժամկետի կեսից նախագահին թոշակի ուղարկելու հնարավորությունը։ Առաջարկված փոփոխությունները սակայն չընդունվեցին հանրաքվեին՝ քվեարկողների շատ քիչ մասնակցության պատճառով։ 2009 թվականի փետրվարին կայացավ այս հարցով երկրորդ հանրաքվեն, որն այս անգամ ավարտվեց բարեփոխումների ընդունմամբ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Gobierno en Línea: Misiones Archived 2005-10-30 at the Wayback Machine. – Official government website detailing the Bolivarian Missions. (Իսպաներեն)
Instituto Nacional de Estadística – Venezuela's National Institute of Statistics; has web several portals for accessing demographic and economic data. (Իսպաներեն)