Մարիա Աքսյոնովա

Մարիա Դմիտրիեվնա Աքսյոնովա (ռուս.՝ Аксёнова, Мария Дмитриевна փետրվարի 23 , Մոսկվա, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն), ռուս էնցիկլոպեդիստ, հասարակական գործիչ, ձեռնարկատեր, հաղորդավարուհի, սպորտսմենուհի , բանաստեղծ, հրատարակիչ, «Ավանտա+» մանկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագիր (ընդհանուր հրատարակված տպաքանակ՝ 63 հատոր, 20000000), «Առաջին տպագրիչ Իվան Ֆյոդորով»  հիմնադրամի վարչության նախագահ, «Գիտե՞ն արդյոք ռուսները ռուսերեն» հեռուստածրագրի հեղինակ և հաղորդավար (164 թողարկում), Ռուսաստանի բնական գիտությունների (ռուս.)
ակադեմիկոս և Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահի անվան կրթական ոլորտի մրցանակի (ռուս.)
լաուրեատ՝ ուսումնական նյութերի ներկայացման գիտական և մեթոդական հայեցակարգի մշակման և դրա հիման վրա «Մանկական հանրագիտարան»(2001) ֆունդամենտալ գրքերի շարքի ստեղծման համար , սոցիալապես փոխակերպող ներդրող։


== Կենսագրություն ==
Մարիա Աքսյոնովան ծնվել է փետրվարի 23-ին Մոսկվայում։
Դպրոցն ավարտել է արծաթե մեդալով, այնուհետև գերազանցությամբ ավարտել է Մոսկվայի Պետական Համալսարանի մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետը։ 2003 թվականին սովորել է Ռուսաստանի ժողովրդական տնտեսության և պետական ծառայության ակադեմիայի բիզնեսի Ինստիտուտում (ռուս.)
որպեսբիզնեսի կառավարման մագիստրոս (ռուս.)
։
Մարիան 2001 թվականի մարտի 7-ին կայացաց Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վ.Վ. Պուտինի (ռուս.)
և Ռուսաստանի նշանավոր գործարար կանանց հանդիպման 26 մասնակիցներից և զեկուցողներից մեկն է եղել։
Հոբբիները՝ Իկեբանա, ճանապարհորդություն, փրկարար ջրասուզակ (անգլ.)
, ջրասուզակ։


== Ընտանիք ==
Հայրական կողմի նախապապը՝ Պյոտր Եվդոշենկոն,Արծաթե դարի (ռուս.)
բանաստեղծ է եղել, վերջինիս հայրը՝ Իվան Եվդոշենկոն, ծառայել է որպես գիմնազիաների կառավարիչ։
Մայրական կողմի նախահայրն ու նախատատը՝ Պլոտնիկով Ալեքսեյ Իլյիչն (ռուս.)
ու Դանիլովա-Պլոտնիկովա Պրասկովյա Լոգինովնան (ռուս.)
Մերձմոսկվայում, Ռիգայում և Մինուսինսկում (ռուս.)
հեղափոխական շարժման լիդերներից են եղել։


== «Ավանտա+» հրատարակչություն ==
20 տարեկան հասակում Մարիան որոշել է Սովետական մեծ հանրագիտարանին զուգորդելի մանկական հանրագիտարան հիմնել։ Դեռևս Լինելով Մոսկվայի պետական համալսարանի ուսանող ՝ դարձել է «Ավանտա+» (ռուս.)
գիտա-տեղեկատու գրականության հրատարակչության տնօրենների խորհրդի համահիմնադիր և նախագահ։ 1999—2002 թվկաններին հրատարակչության տարեկան շրջանառությունը մոտ  $5 000 000
-ից մինչև $8 000 000
։ 
Ընդ որում, հանրագիտարանի մեկ ամբողջական գունավոր օրինակի գինը տատանվում էր ~150 ռուբլիի ($6, 1999) և 200—270 ռուբլիի (2002-03) շրջանում, ինչը 50%-ով  ավելի էժան էր, քան արևմտյան շուկայի նմանօրինակները ' արտադրության գնով ~180 ռուբլի։ 500 էջանոց նոր հատորները կազմվում էին  ամեն երեք ամիս։
1996-ից 2000թթ․ և 2005-ից 2009թթ․ Մարիան եղել է «Ավանտա+» (ռուս.)
(2005 թվականից Հանրագիտարանների աշխարհ «Ավանտա+» (ռուս.)
)  հրատարակչության խմբագրական խորհրդի և կրթական այլ շարքերի գլխավոր խմբագիրը և նախագահը։

«Ավանտա+» մանկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագիր;
«Ժամանակակից հանրագիտարանի» գլխավոր խմբագիր;
«Ամենագեղեցիկ և Հայտնի» ճանաչողական գրքերի շարքի գլխավոր խմբագիր։Աքսյոնովան «Մանկական հանրագիտարան» - ում ժամանակակից գիտական գիտելիքներ ներկայացնելու հայեցակարգի համահեղինակ է, որի շնորհիվ բարդ թեման ներկայացվում է մատչելի և հետաքրքիր։ Նա ավելի քան 50 գիտա-պոպուլյար ներածական հոդվածներ և 8 հանրագիտարանային հոդվածներ է հեղինակել։
Մանկական հանրագիտարանը (ռուս.)
հրատարակված է 63 մասում, դրանցից ավելի քան 50 — ը խմբագրվել են Մարիա Աքսյոմովայի կողմից։ 2006 թվականին հրատարակության ամենավաճառվող օրինակի ընդհանուր տպաքանակը գերազանցել է 15000000 թիվը։ Մանկական հանրագիտարանի մշակման և ստեղծման համար «Ավանտա+» հրատարակչության 9 աշխատակիցներ 2001 2-ին արժանացել են կրթության ոլորտի ՌԴ նախագահի անվան մրցանակի։ Հրատարակչության թիմը ստեղծել է «Մանկական հանրագիտարան Ավանտա+» «մատչելի ձևով ներկայացնելու համար բոլոր այն հիմնական գիտելիքները, որոնք այսօր ունի մարդկությունը»։ Կրթական ծրագրերի և ստանդարտների վարչություն Ռուսաստանի Դաշնության Կրթության նախարարությունը (ռուս.)
«Մանկական հանրագիտարան» շարքի բոլոր հատորները հանձնարարել է որպես լրացուցիչ ընթերցանության ուղեցույց։ Շարքը նաև առաջարկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կրթական համակարգերի միջազգային կենտրոնի միջազգային ամբիոնի ցանցի կողմից և ճանաչվել է ազգային մասշտաբի նախագիծ.։
Մարիա Աքսյոնովան հրատարակչական աշխատանքի մասին․

Ավանտա + հրատարակչության համահիմնադիր Գեորգի Խրամովը նշում է․


== Առաջին տպագրիչ «Իվան Ֆեդորով» հիմնադրամ ==
2007 թ-ից Մարիա Աքսյոնովան համարվում է «Առաջին տպագրիչ Իվան Ֆեդորով»(անգլ.՝ ThePrinting Pioneer Fund) հիմնադրամի վարչության նախագահ։ Ֆոնդի գործունեությունը․

կրթական հեռուստածրագրեր և գրքեր։
արագացման ծրագրեր սկսնակների համար,
ռուսական և միջազգային մշակութային, կրթական և բիզնես միջոցառումներ։Հիմնադրամը նախաձեռնել և հավաքել է միջգերատեսչական ազդեցության կլաստեր ՝ Մոսկվայի Նորարարական Կլաստերի շրջանակներում։


== Ձեռնարկատիրական և ներդրումային գործունեություն ==
Մ. Դ. Աքսյոնովան մի շարք նախագծերի համահիմնադիր և ներդրող է․

Սրճարան «Քացրավենիքի կայսրություն», ռեստորանային համալիր «Մարոկանա», «Մուսկատ», հրուշակեղենի գործարան և այլն։
Ճապոնական ռեստորաններ «Նիամա» ֆրանշիզայի ցանցի համահիմնադիր, «Նիամա» Խորհրդատվական խորհրդի ապրանքանիշի համագործակից (ռեստորանների ցանց, սննդի արտադրություն, ՏՏ, առաքում)։
Հրատարակչություն «Լայվբուք»։Մարիան սոցիալապես փոխակերպող ներդրող է։ Որպես ներդրող ունի ավելի քան հինգ վենչուրային ներդրումներ։


== Կազմակերպություններ և բիզնես-ընկերություններ ==
Մարիա Աքսյոնովան եղել է "Ռուսաստանի գործարար կանայք" Համադաշնությունում և "Նոր Մոսկվա" ձեռնարկատերերի ակումբում, անդամակցել է հոգաբարձական տարբեր խորհուրդների, եղել է Ռուսաստանի բարձրագույն բնապահպանական խորհրդում։
Բիզնես-ընկերություններ, որոնց անդամցում է Մարիա Աքսյոնովան․

2002 թ-ից որպես անկախ տնօրեն, անդամակցում է Անկախ տնօրենների ազգային ռեեստրին;
2006 թ-ի Դեկտեմբերից միացել է Անկախ տնօրենների ազգային ռեեստրի կազմին՝  Ռուսաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միությանը (ռուս.)2010 թ-ից անդամակցում է բիզնես հրեշտակների Ազգային ասոցիացիային;
2012 թ-ից Moscow Seed Fund –ի լիազորված ներդրող;
«Ավանտա» ասոցիացիայի համահիմնադիր;
2020 թ-ից անդամակցում է Headlines սոցիալապես փոխակերպող ներդրողների и AngelsDeck ներդրողների ակումբներին։


== Պրոեկտ «Իսկ մենք արդյոք ռուսերեն գիտե՞նք» ==
2008-2016 թվականներին Մարիա Աքսյոնովան և իր գործընկերներն աշխատել են ռուսերեն բառերի, անունների, ասացվածքների ծագման ուսումնասիրության վրա։ Աշխատանքն աստիճանաբար վերածվել է հեռուստածրագրերի և գրքերի շարքի։

2008—2012 թթ դառնում է «Գիտե՞ն արդյոք ռուսները ռուսերեն» հեռուստածրագրի հեղինակ և հաղորդավար  (164 թողարկում), ով թեթև (երբեմն զվարճալի) և խաղային ձևով պատմում է ռուսաց լեզվի լեզվական նրբությունների, պատմության և պարադոքսների մասին։
2011—2016 թթ հրապարակում է «Իսկ մենք արդյոք ռուսերեն գիտե՞նք» գիրքը (Ցենտրոպոլիգրաֆ, 2011—2012)։ Տեքստի հիմքում ընկած են «Գիտե՞ն արդյոք ռուսները ռուսերեն » հեռուստածրագրի թողարկումների սցենարները․ նյութը ընդլայնվել և լրացվել է։ Իսկզբանե գիրքը հրապարակվել է 3 մասով (հատորներով)։ Գրքերը մի քանի անգամ վերահրատարակվել են, այդ թվում նաև թողարկվել են DVD սկավառակներով։ 2016 թ-ին բոլոր հատորները վերահրատարակվել  են մեկ՝ 575 էջանոց գրքում. Ընդհանուր տպաքանակը ՝ ավելի քան 30000 օրինակ։
2018 թ-ին հրապարակել է «Արդյո՞ք մենք գիտենք ամեն ինչ Համաշխարհային գրականության կլասիկների մասին» (Ցենտրոպոլիգրաֆ, 2018)։ Գիրքը ստացել է բարձր վարկանշեր, արժանանալով, «Շաբաթվա գիրք» կոչմանն ըստ Լիտերատուրնայա գազետայի։2012 թ-ին գիրքը մտել է «Դինաստիա» հիմնադրամի (ռուս.)
«Պրոսվետիտել» մրցանակի (ռուս.)
լոնգ-լիսթ։ 
Գրքերը ներառված են մանկավարժների համար կազմված գրականության ցուցակներում։
Հաստատված են Ա. Ս. Պուշկինի անվան ռուսաց լեզվի պետական ինստիտուտի կողմից։ 
Մեջբերում ինստիտուտի նախաբանից։


=== Ստեղծագործություններ ===
Аксенова М.Д. «Իսկ մենք արդյոք ռուսերեն գիտե՞նք»․ Գիրք առաջին = Знаем ли мы русский язык? Книга первая / Сост. Л. И. Янцева. — Москва: Центрполиграф, 2011—2016. — ISBN 978-5-227-03682-7 978-5-227-03059-7 978-5-227-03443-4 978-­5-­227-­06912-­2 978-5-227-03682-7 (С DVD) УДК 811.161.1 ББК 81.2 Рус
Аксенова М.Д. «Իսկ մենք արդյոք ռուսերեն գիտե՞նք» Գիրք երկրորդ = Знаем ли мы русский язык? Книга вторая / Сост. Л. И. Янцева. — Москва: Центрполиграф, 2012—2016. — ISBN 978-5-227-03330-7 978-­5-­227-­06913­-9 978-5-227-03332-1 (С DVD) УДК 811.161.1 ББК 81.2 Рус
Аксенова М.Д. «Իսկ մենք արդյոք ռուսերեն գիտե՞նք» Գիրք երրորդ = Знаем ли мы русский язык? Книга третья / Сост. Л. И. Янцева. — Москва: Центрполиграф, 2012—2016. — ISBN 978-5-227-03747-3 978­-5-227-­06914-­6 978-5-227-03754-1 (С DVD) УДК 811.161.1 ББК 81.2 Рус
Аксенова М.Д. «Իսկ մենք արդյոք ռուսերեն գիտե՞նք» = Знаем ли мы русский язык? / Сост. Л. И. Янцева. — Москва: Центрполиграф, 2016. — ISBN 978-5-227-07086-9, УДК 811.161.1, ББК 81.2 Рус
Аксенова М.Д. «Արդյո՞ք մենք գիտենք ամեն ինչ Համաշխարհային գրականության կլասիկների մասին» = Знаем ли мы всё о классиках мировой литературы? / Сост. Л. И. Янцева. — Москва: Центрполиграф, 201ր. — ISBN 978-5-227-07865-0, УДК 811.161.1, ББК 81.2 Рус


== Հոդվածներ ==
Մարիա Աքսյոնովան մի շարք հրապարակումներ է արել տարբեր երկրներում հիմնարար կրթության գաղափարների հանրագիտարանային իրացման մեթոդաբանության և մշակութային ու կրոնական ավանդույթների ուսումնասիրության մասին։
Նշանակալի հոդվածների շարքում նշվում են․

Մտնել գետը… // ամսագիր Հայրենիք. Մ., 1997, սեպտեմբեր;
Ֆունդամենտալ  բնական գիտությունների հիմնական ուսուցողական գաղափարների հանրագիտարանային իրականացման փորձը // Ռուսաստանի ժողովուրդների բարեկամության համալսարանի տեղեկագիր։ Շարք. «Ֆունդամենտալ  բնական գիտությունների կրթություն». Մ., 2001., համահեղինակ՝ Սանյուկ Վալերի Իվանովիչ (ռուս.)ավելի քան 50 ներածական և 8 հանրագիտարանային հոդվածներ «Մանկական հանրագիտարանի» համար։1998 թվականին Կարլոս Կաստանեդայի մահվան «Ընդհանուր թերթը» (ռուս.)
հրապարակեց երկու հոդված  նվիրված նրան՝   Վիկտոր Պելևինի «Մարտիկի Վերջին կատակը» և Մարիա Աքսյոնովայի «Ո՞վ է լքել այս աշխարհը»։


== Բանաստեղծությունների ժողովածուներ ==
Աքսյոնովա  Մ. Դ. Դատարկության բլյուզ․ Բանաստեղծությունների ժողովածու։ Մ., 1999. էջ. 1-80.2007 թ-ին հրատարակվել է Մարիա Աքսյոնովայի «Դատարկության բլյուզ» հեղինակային բանաստեղծությունների ժողովածուի «վալետային» հրատարակությունը և նույնպես վերահրատարակվել է Մարիայի նախապապի՝ Պյոտր Եվդոշենկոյի «Կասկադի ցայտեր» բանաստեղծությունների ժողովածուն։


== Հեռուստատեսությունում, կինոյում և ռադիոյում ==
Հեղինակային և դերասանական գործեր․

2003 թ․ — «Հաջողության ընտելացումը»  հեղինակային զրույց-հանդեսի հաղորդավար(հեռուստաալիք Հեռուստատեսային Կանացի ակումբ(ՀԿԱ)) (ռուս.)։

2006 год — «Հայացք Մոսկովյան ուղիներից այն կողմ» հեղինակային հաղորդման «Մոսկվան խոսում է» ռադիոյով (ռուս.)։

2008—2010 годы՝ «Վեպը քարի մեջ» վավերագրական ֆիլմերի շարքի հաղորդավար (այլ անվանում՝ «Սիրո համաշխարհային գլուխգործոցներ»)․ Սյուժեն պատմում է ճարտարապետության գլուխգործոցների մասին, որոնք ստեղծել են սիրահարված մարդիկ հանուն իրենց սիրելիների։
2008—2010 թթ ՝ Արտ-վիդեո հեռուստահաղորդման պրոդյուսեր․ նոր ժանր, որն իրենից ներկայացնում է — «տեսահոլովակ», նկարահանված ո՛չ թե երգի, այլ բանաստեղծության հիման վրա։ Ավելի ուշ այդ բանաստեղծական էստաֆետը շարունակեցին «Կինոպոեզիա» նախագիծը և «Ջազ» ռադիոն, որոնց եթերում հնչեցին Ղազարյանի («Արտ-Վիդեո» նախագծում աշխատող կոմպոզիտորի) երաժշտության ներքո կարդացած բանաստեղծություններ։
2010—2011 թթ կատարել է Մատրյոնայի դերը «Ազնվաբարո աղջիկների ինստիտուտ» սերիալում (ռուս.)։

2008—2012՝ 2008—2012 թթ դառնում է «Գիտե՞ն արդյոք ռուսները ռուսերեն» հեռուստածրագրի հեղինակ և հաղորդավար  (164 թողարկում), ով թեթև (երբեմն զվարճալի) և խաղային ձևով պատմում է ռուսաց լեզվի լեզվական նրբությունների, պատմության և պարադոքսների մասին։
2013 — Կատարել է ավագ լեյտենանտ Մարիա Չուբի դերը «Խամաճիկավարներ» ֆիլմում։
2014 — Կատարել է Վերոնիկայի դերը «Տնակ գետան ափին» ֆիլմում։


== Սպորտ ==
1984—1989թթ՝ սպորտսմենուհի, շաշկի սպորտի վարպետի թեկնածու։

Մոսկվայի ռուսական շաշկու բազմակի չեմպիոն , մայրաքաղաքի առաջնության Կանանց Միջազգային Շաշկու մրցանակակիր. Դարձել է մայրաքաղաքի չեմպիոն ՝ առաջ անցնելով սպորտի փորձառու վարպետներ Ռեմա Գագարինից և Ալլա Բրոխունովից;
Ռուսական շաշկու զինված ուժերի բազմակի չեմպիոն;
1989 թ-ին Ռուսական շաշկու կանանց առաջնությունում նա արժանացել է 2-5-րդ տեղերին։ Քվեարկության արդյունքում ստացել է "ամենաշփվող"տիտղոսը;
ԽՍՀՄ-ի ռուսական շաշկու առաջնության բազմակի ֆինալիստ։
		
		


== Մրցանակներ ==
Մրցանակները։

Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահի անվան կրթական ոլորտի մրցանակ (ռուս.)«Տարվա լավագույն մենեջեր» մրցույթի հաղթող «հրատարակչական բիզնես» անվանակարգում (2001)։ Մրցույթը կազմակերպվել Է "Կոմերսանտ" հրատարակչության կողմից։
Առաջին կինը «Կոմերսանտ փող» ամսագրի «Ռուսաստանի հարյուր ֆինանսների կառավարիչներ» վարկանիշում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Дмитрий Бутрин, Севастьян Козицын. Кто управляет финансами России = Ով է տնօրինում Ռուսաստանի ֆինանսները / Генеральный директор Леонид Милославский. — Կոմերսանտ (ֆինանսներ) (ռուս.). — Москва : Կոմերսանտ (ռուս.), 2001. — С. 18—23.
Ռուսաստտանի անձ․ Գրական-կենսագրական ալմանախ = Персона России: литературно-биографический альманах / Марина Белова, Людмила Чернова. — Москва: «Элит-Пресс Плюс», Издательская группа «Граница», 2007. — С. 24—25. — ISBN 978-5-94691-270-9
Н. Самутина. Пятёрка с плюсом для Аванты + = Հինգին գումարած «Ավանտա+ »-ին / Главный редактор Екатерина Симонова. — ИД «Инфра-М», 1997. — С. 26—27.
Е. Винокурцева. Энциклопедический подход. Широта взглядов Марии Аксеновой обеспечила издательству Аванта+ крепкие позиции на рынке = Հանրագիտարանային մոտեցում։ Մարիա Աքսյոնովայի հայացքների լայնությունն ապահովել է «Ավանտա+» հրատարակչությանը ուժեղ դիրքեր շուկայում / Главный редактор Андрей Григорьев. — Կոմպանիա (ամսեգիր) (ռուս.). — ИД «Курьер», 2003. — С. 34—37.
Տավրիկյան նահանգ // Who is who  Ռուսաստտանի անձ․ Ռուսաստանի հաջողակ մարդկանց կենսագրական հանրագիտարան = Who is who Ռուսաստտանում. Биографическая энциклопедия успешных людей России / Марина Белова, Людмила Чернова. — Москва: Ralph Hübner, 2007. — С. 68. — ISBN 978-3-7290-0063-6
Энциклопедия успеха = Հաջողության հանրագիտարանը / Главный редактор Андрей Григорьев. — Marie Claire. — ИД «Курьер», 2002. — С. 107.


== Արտաքին հղումներ ==
https://aksenova.ru/ Մարիա Աքսյոմովայի պաշտոնական կայք. պաշտոնական կայք