Էռնստ Լյուբիչ

Էռնստ Լյուբիչ (գերմ.՝ Ernst Lubitsch, հունվարի 29, 1892(1892-01-29), Բեռլին, Գերմանիա - նոյեմբերի 30, 1947(1947-11-30)[…], Հոլիվուդ, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հրեական ծագմամբ գերմանացի և ամերիկացի կինոռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1892 թվականի հունվարի 29-ին, Բեռլինում, հաջողակ առևտրական, գործվածքային արտադրության սեփականատեր Սիմոն Լյուբիչի և նրա կնոջ` Աննա Լինդենշտադտի ընտանիքում։ 1899-1902 թվականներին հաճախել է տարրական դպրոց, այնուհետև` գիմնազիա։ 1908 թվականին սկսել է ուսումնառությունը Քյոնինգշտրասեի տեքստիլ կրպարկում։ Այնուհետև որպես հաշվապահ է աշխատել իր հոր հիմնարկում։ Ծանոթացել է դերասան Վիկտոր Առնոլդի հետ ու դարձել է նրա աշակերտը։ Դրան հաջորդել են առաջին ելույթները կաբարեում։ 1911-1913 թվականներին Լյուբիչը խաղացել է Մաքս Ռայնհարդի թատրոնում։ 1913 թվականին իր դեբյուտն է նշել կինոյում` որպես դերասան, իսկ 1914 թվականին` որպես ռեժիսոր։ 1918 թվականին սկսվել է համագործակցությունը Պոլա Նեգրիի և Էմիլ Յանինգսի հետ։ Մինչև 1922 թվականը Գերմանիայում նկարահանել է մի շարք ֆիլմեր, որոնք մեծ հաջողություն են ունեցել։ Դրանցից են «Մադամ Դյուբարի», «Ոստրեների արքայադուստրը», «Փարավոնի կինը» և «Կրակ» ֆիլմերը։
1922 թվականի դեկտեմբերին Պոլա Նեգրիի հետ մեկնել է Հոլիվուդ, որտեղ Մերի Փիքֆորդի հետ նկարահանել է «Ռոզիտա» ֆիլմը։
Ֆիլմը չի արդարացրել իր ծախսերը, և Լյուբիչն ստիպված է եղել նկարահանել, այսպես կոչված, սալոնային կատակերգություններ, ինչպես, օրինակ, Սեսիլ Բլաունտ դե Միլլն է։ «Ամուսնական շրջան» ֆիլմը Լյուբիչին առաջին հաջողությունն է բերել։
Հաջորդ ֆիլմերն ամրապնդել են նրա վարկանիշը Հոլիվուդում։ Լյուբիի մշտական սցենարիստն է դարձել Հանս Կրալին, որը եկել էր Գերմանիայից։
Լյուբիչը մահացել է 1947 թվականին, Հոլիվուդում, ինֆարկտից։
Ինչպես Բիլլի Ուայլդերը պատմել է «Action!» ամսագրին, երբ ինքը Ուիլյամ Ուայլերի հետ վերադառնում էր Լյուբիչի հուղարկավորությունից, ասել է. «Լյուբիչն այլևս չկա», ինչին Ուայլերը պատասխանել է. «Ավելի վատ։ Այլևս չեն լինի Լյուբիչի ֆիլմերը»։
Ալֆրեդ Հիչքոքն անվանել է նրան «կինոյի մարդ` մաքուր ձևով», Ֆրանսուա Տրյուֆոն` «արքայազն», Օրսոն Ուելսը` «հսկա»։
30 և ավելի տարի գերմանական ու ամերիկյան կինեմատոգրաֆում աշխատելով` նա նկարահանել է ավելի քան 50 ֆիլմ։ Մահից մեկ տար առաջ նա արժանացել է «Օսկարի» հատուկ մրցանակի` կինոարվեստում ունեցած ներդրման համար։


== Ստեղծագործություն ==
«Հոլիվուդյան» շրջանում նկարահանած ֆիլմերում Լյուբիչը պատկերել է էլեգանտ սալոններում անցնող կյանքը։ Ինտերիերը լցված էր հնաոճ բյուրեղապակե լապտերների կուրացնող լույսով, ծանր մետաքսե վարագույների խունացած երանգները լավ համադրվում էին ֆրանսիական գորգերի նրբագեղ զարդարանքների հետ։ Տրյուֆֆոն այս առթիվ գրել է. «Սակայն նա ամենևին չէր ձգտում, որ իր ֆիլմերում ճառագեին անցած դարաշրջանների կենցաղն ու կարգերը։ Լյուբիչը չի ձգտում, որ մենք հավատանք պատմությանը։ Նա բռնում է մեր ձեռքից և հետևողականորեն բացատրում է բոլոր մեխանիզմները, որոնք նա դրել է շարժման մեջ։ Նա մեզ պատմում է պատմությունն ու ամեն երկու րոպեն մեկ կատակներ է անում, որպեսզի ցույց տա, որ ինքը պատմություն է պատմում»։
Լյուբիչը կինեմատոգրաֆում այսպես կոչված «ջազային թեմատիկայի» հիմնադիրներից մեկն է («ջազի դարաշրջան»)։


== Հիշատակ ==
1957 թվականից գոյություն ունի Էռնստ Լյուբիչի ամենամյա մրցանակ։ Բիլլի Ուայլդերի կողմից նախաձեռնած այս մրցականին են արժանանում գերմանացի ռեժիսորներ և դերասաններ` «գերմանալեզու կատակերգության ստեղծման գործում ունեցած լավագույն անձնական ավանդի համար»։


== Ֆիլմագրություն ==
1916` Պինկուսի կոշկե պալատը / Schuhpalast Pinkus
1918`Մա մումիայի աչքերը / Die Augen Der Mummie Ma (Պոլա Նեգրիի և Է. Յաննինսգի հետ)
1918` Չեմ ուզում տղամարդ լինեն / Ich möchte kein Mann sein
1918` Կարմեն / Carmen (Պոլա Նեգրիի հետ)
1919` Տիկնիկ / Die Puppe
1919` Մայերը Բեռլինից / Meyer aus Berlin
1919` Ոստրեների արքայադուստրը / Die Austernprinzessin
1919` Տիկին Դյուբարի / Madame Du Barry
1920` Սումուրուն / Sumurun
1920` Աննա Բոլեյն / Anne Boleyn
1921` Լեռնային կատու / Die Bergkatze
1922` Փարավոնի կինը / Das Weib des Pharao
1923` Կրակ / Die Flamme
1923` Ռոզիտա / Rosita (Մերի Փիքֆորդի հետ)
1924` Ամուսնական շրջան / The Marriage Circle
1924` Երեք կանայք / Three Women
1924` Արգելված դրախտ / Forbidden Paradise
1925` Ինձ նորից համբուրիր / Kiss Me Again
1925` Լեդի Ուինդերմիրի հովհարը / Lady Windemere’s Fan
1926` Սա նույնպես Փարիզն է / So This Is Paris
1927` Արքայազն ուսանողը Հին Հեյդելբերգում / The Student Prince In Old Heidelberg
1928` Հայրենասերը / The Patriot
1929` Սիրո շքերթ / The Love Parade
1930` Մոնտե Կառլո / Monte Carlo
1931` Ժպտացող լեյտենանտը / The Smiling Lieutenant
1932` Մեկ ժամ քեզ հետ / One Hour with You
1932` Չավարտված օրորոցայինը / Broken Lullaby
1932` Անախորժություններ դրախտում / Trouble in Paradise
1932` Եթե ես միլիոն ունենայի / If I Had A Million
1933` Երեք սրտերի սիրերգ / Design for Living
1934` Ուրախ այրին / The Merry Widow
1937` Հրեշտակը / Angel
1938` Կապտամորուսի ութերորդ կինը / Bluebeard’s Eighth Wife
1939` Նինոչկա / Ninotchka
1940` Անկյունի խանութը / Shop Around the Corner
1941` Այս անորոշ զգացումը / That Uncertain Feeling
1942` Լինել, թե չլինել / To Be Or Not To Be
1943` Երկինքը կարող է սպասել / Heaven Can Wait
1945` Արքայական սկանդալ / A Royal Scandal.
1946` Ծաղրածու Բրաունը / Cluny Brown
1948` Կզաքիսի մորթով այս տիկինը / That Lady In Ermine (ֆիլմն ավարտին է հասցրել Օտտո Պրեմինգերը)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
C. Комаров. История зарубежного кино. Том 1. Немое кино. — М.: «Искусство», 1965.
Федерико Феллини, Шарлотта Чэндлер. Я вспоминаю. Предисловие Билли Уайлдер. «Вагриус», 2005.
Кино США. Режиссёрская энциклопедия. / Науч.-исслед. ин-т киноискусства. — М.: Материк, 2002. — 276 с.