Մարդիկ ճահճի վրա

«Մարդիկ ճահճի վրա» (բելառուս․՝ Людзі на балоце), բելառուս գրող Իվան Մելեժի վեպը «Պոլեսյան ժամանակագրություն» շարքից, որ գրվել է 1962 թվականին։ Ստեղծագործությունը պատմում է  
բելառուսական Կուրենի սովորական գյուղում խորհրդային կարգերի հատատման մասին։


== Սյուժե ==
Վեպը պատմում է Կուրենի խուլ գյուղի բնակիչների մասին, որն ամբողջ աշխարհից կտրված է Պոլեսիեի անանցանելի ճահիճներով։ Հեղինակը գրեթե ազգագրական ճշգրտությամբ նկարագրում է բելառուս բնակչության կյանքն ու կենցաղն այդ գյուղի բնակիչների օրինակով։ Վեպում խոսվում է ավանդույթների, ավանդությունների, տոների, պարերի ու երգերի և այլնի մասին։
Վեպը նախատեսվել է որպես քնարական ստեղծագործություն, և հեղինակն այն կոչել է «քնարական վեպ»։ Վեպում մանրամասն նկարագրվում է գլխավոր հերոսների՝ Վասիլի Դյատլիկի ու Գաննա Չերնուշկայի Դյատլիկայի ճակատագիրը, կյանքն ու սիրո պատմությունը։ Վեպի սկզբում նրանք սիրահարվում են միմյանց, սակայն Գաննան խորթ մոր ստիպմամբ ամուսնանում է Եվխիմ Գլուշակի հետ։


== Ստեղծման պատմություն ==
Վեպն Իվան Մելեժի ամենանշանակալի ստեղծագործությունը։ Այն թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուներով, իսկ այդ վեպով Մելեժը մեծ ու արժեքավոր ներդրում է կատարել բելառուսական ազգային գրականության մեջ։ «Պոլեսյան ժամանակագրություն» շարքի վրա հեղինակն սկսել է աշխատել 1956 թվականին, սակայն գիրքը գրելու մասին նա սկսել է մտածել ավելի վաղ։ 1961 թվականին տպագրվել է «Մարդիկ ճահճի վրա» վեպը, որը բացում է պոլեսյան վեպերի շարքը։


== Մրցանակներ ==
1962 թվականին «Մարդիկ ճահճի վրա» վեպի համար Իվան Մելեժն արժանացել է Յակուբ Կոլասի անվան մրցանակի դափնեկիր։
1972 թվականին «Մարդիկ ճահճի վրա» և «Ամպրոպի շնչառությունը» վեպերի համար հեղինակն արժանացել է Լենինյան մրցանակի։


== Էկրանավորումներ և թատերական բեմադրություններ ==

Վեպի առաջին էկրանավորումը նկարահանել են ռեժիսոր Ալեքսանդր Գուտկովիչն ու սցենարիստ Էդուարդ Գերասիմովիչը 1965 թվականին Բելառուսական հեռուստատեսությունում։ Երեք սերիայից բաղկացած «Մարդիկ ճահճի վրա» հեռուստաֆիլմն ստեղծվել է վեպի հիմնական սյուժետային գծերի հիման վրա։ Ստեղծագործական կոլեկտիվն արժանացել է Բելառուսական ԽՍՀ պետական մրցանակի։
Էկրանավորման հաջորդ փորձն արել է ռեժիսոր Վլադիմիր Զաբելան 1979 թվականին։ Հեռուստատեսային ներկայացումների համամիութենական փառատոնում էկրանավորման այդ տարբերակն արժանացել է մրցանակի։
Վեպի ամենահայտնի էկրանավորումը դարձել է Վիկտոր Տուրովի «Պոլեսյան ժամանակագրություն» աշխատանքը։ Ընդհանուր առմամբ նրա գլխավորությամբ նկարահանվել են երկու սերիանից բազկացած երկու կինոժապավեններ՝ «Մարդիկ ճահճի վրա» (1981) և «Ամպրոպի շնչառությունը» (1983), ինչպես նաև մի սերիանոց «Ապեյկա» հեռուստաֆիլմը, որոնք 1985 թվականին միավորվել են «Մարդիկ ճահճի վրա» ութ սերիանոց հեռուստատեսային էպոպեայի մեջ։ Ֆիլմն արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների։
Բորիս Էրինի՝ Յանկա Կուպալայի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում 1960-ական թվականներին բեմադրած ներկայացումը դարձել է կուլտային։ Դյատլիկի դերը կատարել է Գենադի Գարբուկը։ Ներկայացումը թատերախումբը կատարել է տասնինը տարի և դադարել է միայն այն պատճառով, որ դերասանների տարիքը այլևս չէր համապատասխանում գլխավոր հերոսների տարիքին։
2012 թվականին Իգոր Օնիսենկոն բեմադրել է «Մարդիկ ճահճի վրա» ներկայացումը, որը ներկայացվել է նաև Կուպալովյան թատրոնում։


== Թարգմանություններ ==
Վեպը լատիներեն թարգմանել է Յուլի Վանագսը, գերմաներեն՝ Վլադիմիր Չապեգան (Գ. Չապեգայի ու Գ. Բերեսկի հետ համատեղ, 1974), ռուսերեն՝ Նաում Կիսլիկ։


== Ծանոթագրություններ ==