Թոմ Քենտի

«Թոմ Քենտի» (ռուս.՝ Том Кенти), առաջին պիեսներից, որոնք գրել է Սերգեյ Միխալկովը երեխաների և պատանիների համար։ Կատակերգություն 3 գործողությամբ, 6 պատկերներով։ Ստեղծվել է 1938 թվականին։ Նույն թվականին առաջին անգամ բեմադրվել է պրոֆեսիոնալ բեմում Մոսկվայի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում։
1930-ական թվականներին երեխաների համար բեմադրությունների նկատմամբ մոտեցումների փոփոխություն է տեղի ունեցել։ Երիտասարդ հանդիսատեսի հետ համատեղ հեղինակները և դերասանները սկսել են խոսել իրենց հասակակիցների, ավագ և երիտասարդ սերնդի միջև մարդկային բարդ փոխհարաբերությունների մասին։ 20-ամյա Սերգեյ Միխալկովի «Թոմ Քենտի» պիեսն արտացոլում է պատանի հերոսների բարոյական և բարոյագիտական խնդիրների իրապես լայն բազմազանություն։ Մարկ Տվենի «Արքայազնը և աղքատը» վեպի հիման վրա դրամատուրգն ստեղծել է ինքնուրույն գեղարվեստական ստեղծագործություն ոչ միայն բոլորովին այլ գաղափարական հայացքներով, այլև բանաստեղծական հարուստ կառուցվածքով․ պիեսը հագեցած է բանաստեղծություններով, իսկ բանաստեղծական խոսքը երեխաներն ավելի լավ են ընկալում։ Հեղինակին ժամանակակից քննադատները նրան մեղադրել են դասական ստեղծագործության հետ չափից ազատ վարվելու մեջ։ Ավելի ուշ դրամատուրգի հասցեին հնչել են պիեսի երկրորդական լինելու և բնագրի սյուժեի կույր պատճենման հակադիր մեղադրանքներ։


== Սյուժե ==
Սյուժետային գծերը կրկնում են դասական սկզբնաղբյուրը։ Առաջին տեսարանում տեղի է ունենում Էդուարդի և Թոմի  հանդիպումը և երկխոսություն նրանց միձև, որտեղ Թոմի ժողովրդական խոսակցական արտահայտությունների և արքայազնի ճիշտ խոսքի հակադրությունը տպավորություն է ստեղծում, որ կերպարները շփվում են «տարբեր լեզուներով»։ Երիտասարդ արքայազնին հոգնեցրել է ապրելը շքեղության մեջ, իսկ Թոմը հոգնել է աղքատությունից։ Տղաները փոխում են իրենց հագուստները։ Առաջին գործողության երկրորդ մասում պանդոկում թափառաշրջիկի զրույցի ժամանակ ներկայացվում է թագավորության հասարակ մարդկանց կյանքը։ Մենեստրեն Թեյլորը արտահայտում է բռնապետերից ազատվելու իրենց երազանքը։
Երկրորդ գործողության իրադարձությունները տեղի են ունենում թագավորական պալատում, որտեղ քննարկվում է Էդվարդի հոգեկան վատառողջ լինելու հարցը, որն անսպասելիորեն դարձել է միապետ։ Լորդ Գերդֆորդը պատրաստ է երկրի իշխանությունը տալ խելագարին․ «Նա խելագար է, բայց նա գահաժառանգ է, և առողջ կամ խենթ, նա կառավարելու է թագավորությունը... Թեկուզ նա հազար անգամ ավելի խենթ լինի, նա թագավոր է, և ով խոսում է նրա հիվանդության մասին, ոտնձգություն է կատարում իշխանության խաղաղության և տերության կարգի նկատմամբ և կուղարկվի կախաղան»։ Լեդի Ջեյնի հետ Թոմի զրույցի ժամանակ պարզվում են պալատականների երեխաների կյանքի և կենցաղի մանրամասները։
Սոցիալական և բարոյական հակասությունների սրությունը գագաթնակետին է հասնում երրորդ գործողությունում։ Թոմը՝ որպես թագավոր, ընդունում է շրջապատի մարդկանց համար անհավատալի մի շարք օրենսդրական որոշումներ։ Եզրափակիչ հատվածը ամեն ինչ դնում է իր տեղը. անշուշտ ապացուցված է, որ Էդուարդը թագավոր է, իսկ Թոմը՝ միայն նրա նման մի տղա, որը թեթևությամբ լքում է պալատը։
Հավանական է, որ պիեսի ու վեպի գլխավոր տարբերությունը միակ գլխավոր հերոս Թոմ Քենտին է՝ մի տղա, որ սիրում է ազատությունը։ Արքայազնի դեգերումները արտացոլվում են կարեկցանքի երանգով։ Միխալկովի մոտ արքայազն Էդուարդն ամբարտավան և կասկածամիտ բռնակալ է։


== Բեմադրություն և էկրանավորում ==


=== Սիրողական բեմում ===
Առաջին բեմադրությունն իրականացրել է Մոսկվայի գիտնականների տանը կից մանկական դրամատիկական խմբակը։ Գլխավոր դերակատար Վ․ Յակովլևան ներկայացրել է Ս. Միխալկովի հետևյալ երկխոսությունը խմբակի ղեկավարի՝ Վախթանգովի անվան թատրոնի անանուն դերասանուհու հետ․

Եվ հետագայում՝


=== Մոսկվայի ՊՀԹ (1938 թվական) ===
Առաջին պրոֆեսիոնալ ներկայացումը եղել է ռեժիսոր Վալենտին Կոլեսաևի  աշխատանքը Մոսկվայի պատանի հանդիսատեսի պետական կենտրոնական թատրոնի բեմում 1938 թվականին։ Պիեսը, որը մինչ այդ կոչվում էր «Արքայազնը և աղքատը», Խաղացանկի վերահկման գլխավոր վարչությանի պնդմամբ վերանվանվել է «Թոմ Քենտի»։ Դեռահաս հերոսի գլխավոր դերը կատարել է Վալենտինա Սպերանտովան, որն այդ ժամանակ 33 տարեկան էր։ Ներկայացման պրեմիերային ներկա է եղել դրամատուրգ Բեռնարդ Շոուն։ Բեմադրության մասնակիցների հիշողությունների համաձայն՝ ներկայացումից հետո նա գրկել է Թոմին մարմնավորած «դերասան տղային»։ «Սը՛ր, նա կին է և ունի դուստր»,- ասել են Շոուին։ Նա ծնկի է եկել և համբուրել  Սպերանտովայի ձեռքը։


=== Սարատովի ՊՀԹ (1950 թ.) ===
1950 թվականին Սարատովի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում ռեժիսոր Վադիմ Դավիդովի կողմից բեմադրվել է Սերգեյ Միխալկովի պիեսը սեփական խմբագրությամբ, որը կոչվում է «Աղքատը և արքայազնը» (ռուս.՝ «Нищий и принц»): Ներկայացումը մտածվել է որպես երաժշտական, իսկ որպես կոմպոզիտոր հանդես է եկել Եվգենի Կամենոգրադսկին։


=== Մոսկվայի ՊՀԹ (1970 թվական) ===
Բեմադրությունը՝ Պավել Խոմսկու, բեմադրող ռեժիսոր՝ Իոսիֆ Սեկիրին, նկարիչ՝ Վլադիմիր Թալալայ, կոմպոզիտոր՝ Էդուարդ Կոլմանովսկի, գլխավոր դերում՝ Լիդիա Կնյազևա։


== Ծանոթագրություն ==