Կրիմինալիստիկական հետքաբանություն

Կրիմինալիստիկական հետքաբանություն, կրիմինալիստիկական տեխնիկայի ճյուղ, որն ուսումնասիրում է հետքերը՝ որպես օբյեկտների արտաքին կառուցվածքի արտապատկերներ, նրանց առաջացման մեխանիզմը, հայտնաբերման, ֆիքսման, վերցման և հետազոտման միջոցներն ու մեթոդները, դրանք առաջացրած օբյեկտների խմբային պատկանելության որոշման և նույնացման, ինչպես նաև հանցագործության դեպքի ու հանցագործի վերաբերյալ դիագնոստիկ և այլ տվյալների պարզաբանման նպատակով։
Հետքերի առաջացման համար անհրաժեշտ են երկու օբյեկտներ, որոնցից մեկը հետք է առաջացնում մյուսի վրա։ Այն օբյեկտը, որն առաջացնում է հետքը, կոչվում է հետք առաջացնող օբյեկտ, իսկ այն օբյեկտը, որի վրա մնում է առաջին օբյեկտի արտապատկերը, կոչվում է հետք ընդունող օբյեկտ։ Հետքի առաջացման գործընթացը կոչվում է հետքային կոնտակտ, որը կարող է տարբեր երևույթների արդյունք լինել (մեխանիկական, ջերմային, քիմիական, ֆոտոքիմիական)։
Հետքաբանության կարևորագույն խնդիրը հետք առաջացնող օբյեկտի նույնացումն է, իսկ վերջինիս բացակայության դեպքում նրա խմբային պատկանելության որոշումը (ի՞նչ ավտոմեքենայի դողերի հետքեր են, ինչպիսի՞ գործիքից է առաջացել հետքը, ի՞նչ տիպի կամ ի՞նչ համարի կոշիկից է առաջացել հետքը և այլն)։ Հետքաբանության խնդիրներից է նաև դիագնոստիկ բնույթի որոշ հարցերի պարզաբանումը, մասնավորապես հետքերի առաջացման մեխանիզմի պայմանների պարզաբանումը (ո՞ր ուղղությամբ է շարժվել ավտոմեքենան, ի՞նչ եղանակով է բացվել կամ կոտրվել փականը, ինչպիսի՞ք են մարդու քայլվածքի առանձնահատկությունները և այլն)։


== Հետքերի դասակարգում ==
Ըստ առաջացման աղբյուրի մեխանիզմի՝ հետքերը լինում են

ծավալային
մակերեսային
ստատիկ
դինամիկ
լոկալ
պերիֆերիկԾավալային հետքերը առաջանում են, երբ հետք ընդունող օբյեկտը հետք առաջացնող օբյեկտի հետ ունեցած կոնտակտի մասում դեֆորմացվում է և որոշակի չափով ընդունում նրա մակերեսի առանձնահատկությունները։ Այսինքն՝ հետքն առաջանում է ընդունող օբյեկտի ծավալային փոփոխությունների հաշվին։ Ծավալային հետքեր առաջանում են, օրինակ կոշիկից՝ հողի, ավազի, ձյան վրա, մատից՝ պլաստիլինի և նման նյութերի վրա և այլն։Մակերեսային հետքերն այն արտապատկերներն են, որոնք առաջանում են հետք ընդունող օբյեկտի մակերեսային փոփոխությունների հետևանքով։ Այդ փոփոխությունները առաջանում են հետևյալ դեպքերում.

հետքը ձևավորվում է, երբ հետք ընդունող օբյեկտի վրա մնում են հետք առաջացնող օբյեկտի մասնիկները։ Դրանք մասնագիտական գրականության մեջ կոչվում են շերտավորման հետքեր(օրինակ փոշոտված անիվի հետքը ասֆալտի վրա)
հետքը ձևավորվում է, երբ հետք առաջացնող օբյեկտը հետք ընդունող օբյեկտից անջատում է որևէ նյութի մասինկներ- շերտազատման հետքեր (օրինակ՝ ներկված, բայց չչորացած հատակի վրա քայլելիս)Ստատիկ համարվում են այն հետքերը, որոնք առաջանում են այնպիսի կոնտակտի պահին, երբ հետք առաջացնող և ընդունող օբյեկտները գտնվում են դադարի վիճակում։ Օրինակ՝ ձյան կամ ավազի վրա կանգնած մարդու ոտնահետքը։ Դինամիկ հետքերը առաջանում են օբյեկտներից մեկի (կամ երկուսի էլ) շարժման պրոցեսում, օրինակ՝ սղոցելիս, կտրելիս, քերելիս և այլն։
Լոկալ(տեղային) հետքերը առաջանում են այն փոփոխությունների հետևանքով, որոնք տեղի են ունենում հետք առաջացնող և հետք ընդունող օբյեկտների կոնտակտի սահմաններում։ ԿոնտաԿտից դուրս մնացած մասերը մնում են առանց փոփոխության։ Պրակտիկայում հանդիպող հնարավոր հետքերի բացարձակ մեծամասնությունը լոկալ է (օրինակ՝ բոլոր շավալային հետքերը, մատների քրտնաճարպային հետքերը, սահնակի կամ մեքենայի անվադողի հետքերը)։
Պերիֆերիկ (մակերեսամերձ) հետքերը առաջանում են այն փոփոխությունների պայմաններում, որոնք տեղի են ունենում հետք առաջացնող ու ընդունող օբյեկտների կոնտակտի սահմաններից դուրս։ Օրինակ՝ գրադարակի վրա դրված և փոշով ծածկված առարկան վերցնելիս մնում է նրա չփոշոտված տեղը։Ըստ տեսանելիության աստիճանի՝ հետքերը լինում են

տեսանելի
քիչ տեսանելի
անտեսանելիՀետքերի հայտնաբերումը կատարվում է ինչպես անզեն աչքով, այնպես էլ տեխնիկական միջոցների գործադրությամբ, մասնավորապես թեք ընկնող ճառագայթներով, լուսազտիչներով, ինֆրակարմիր և ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներով, գունավոր փոշիներով, յոդի գոլորշիներով և այլն։ Հայտնաբերված հետքերը պետք է ուսումնասիրվեն և ամրապնդվեն այնպես, որ հնարավոր լինի առավել շատ ինֆորմացիա ստանալ նրանցից։ Բոլոր դեպքերում հայտնաբերված հետքերը խորհուրդ է տրվում լուսանկարել մասշտաբային նկարահանման կանոններով։ Հետքերի լուսանկարները համապատասխան ձևակերպումից հետո կցվում են քննչական գործողության արձանագրությանը։


=== Ըստ առաջացնող օբյեկտի՝ հետքերը դասակարգվում են հետևյալ տեսակների ===
ձեռքի հետքեր
ոտքի հետքեր
ջարդող գործիքի հետքեր
ատամների հետքեր
տրանսպերտային միջոցի և այլ հետքեր


== Գրականություն ==
Լևոն Պարգևի Օհանյան, «Կրիմինալիստիկա» - Բուհական դասագիրք, ԵՊՀ հրատ., 2010։