Նելսոն Ռիդլ

Նելսոն Ռիդել (անգլ.՝ Nelson Riddle; լրիվ անուն՝ Nelson Smock Riddle, Jr., հունիսի 1, 1921(1921-06-01), Oradell, Բերգեն շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ - հոկտեմբերի 6, 1985(1985-10-06), Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի բիգ բենդ երաժշտության վերադաշնակող, կոմպոզիտոր, տրոմբոնահար, նվագախմբի ղեկավար և դիրիժոր, առավել հայտնի է Ֆրենկ Սինատրայի հետ բազմամյա համագործակցությամբ։ Նրա աշխատանքը Capitol Records Լեյբլի վրա կապված էր երգիչներ Էլլա Ֆիցջերալդի, Նաթ Քինգ Քոլի, Ջուդի Գառլենդի, Դին Մարտինի, Ջոնի Մետիսի, Ռոզմարի Քլունի և Կիլի Սմիթի հետ։ Նրա ստեղծագործությունները ստացել են «Օսկար» և 3 «Գրեմմի» մրցանակ։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ Տարիներ ===
Ռիդլը ծնվելէ Նյու Ջերսի նահանգում՝ Օրադելում։ Մարի Ալբերտինի Ռիդլի (անգլ.՝ Marie Albertine Riddle) և Նելսոն Սմոք Ռիդլի ավագի (անգլ.՝ Nelson Smock Riddle Sr.) միակ երեխան էր։ Որոշ ժամանակ անց տեղափոխվել է հարևան Ռիջվուդ քաղաք։ Երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրություն առաջանալուց հետո ութ տարեկանում սկսել է դաշնամուրի, իսկ 14 տարեկանում՝ Տրոմբոնի դասեր վերցնել հորից։
Նրան ձևավորող երաժշտությունն էր Սերգեյ Կուսևիցկիի կատարումները և Բոստոնի սիմֆոնիկ նվագախմբի ստեղծագործությունները, Մորիս Ռավելի Բոլերոն։ Ռիդլը ավելի ուշ ասել է․ «...Ես երբեք չեմ մոռանա այդ մասին։ Դա նման է այն բանին, որ նվագախումբը ցատկի բեմից և համբուրի քեզ...»։
Պատանեկան տարիքում որոշել է դառնալ պրոֆեսիոնալ երաժիշտ․ «...Ես ուզում էի դառնալ ջազային տրոմբոնահար, բայց դրան համապատասխան կորդինացում չունեի»։ Դրա համար նրա տաղանդը սկսում է երևալ ստեղծագործություններում և երաժշտության վերադաշնակումներում։
Ռիդլին և նրա ընտանիքը տուն ունեին Ռումսոնում՝ Նյու Ջերսի նահանգում։ Նրան այնքան է դուր գալիս Ռումսոնը, որ նա համոզում է ծնողներին թույլ տալ իրեն միջնակարգ դպրոցն այնտեղ հաճախել։
Ռումսոնում Չերլզ Բրիգսի նվագախմբում նվագելիս նա հանդիպել է իր ուշ շրջանի ոճի վրա ազդած մարդկանցից մեկին՝ Բիլ Ֆինեգանին և սկսել է նրա մոտ դասեր վերցնել։ Չնայած այն բանին, որ Ֆինեգանը ընդամենը 4 տարի էր մեծ Ռիդլից, նա զգալիորեն ավելի երաժշտական էր և  մի քանի տարվա ընթացքում ստեղծում է սվինգ դարաշրջանի մի քանի ամենահայտնի վերադաշնակումներ՝ Գլեն Միլերի «Little Brown Jug», նաև կոմպոզիտոր Թոմի Դորսիի հիասքանչ ջազային վերադաշնակումները՝ «Chlo-e» և «At Sundown»։
Ռումսոնում դպրոցն ավարտելուց հետո 20-ական թվականների սկզբին նվագել է տրոմբոն և տեղի երաժիշտներից կազմավորել է տարբեր կոլեկտիվներ, որի գագաթնակետն է Չարլի Սպիվկայի նվագախմբի հետ աշխատանքը։ 1943 թվականին մտել է Բրուքլինում՝ Շիպսհեդ Բեյում գտնվող առևտրական նավատորմ՝ շարունակելով աշխատանքը Սպիվկայի նվագախմբի հետ։ Նա նավատորմի իր ընկերոջ՝ Ալան Շուլմանի մոտ ուսումնասիրել է գործիքավորում։ Զորակոչի ավարտից հետո 1944 թվականին մենել է Չիկագո՝ Թոմ Դարսիի նվագախմբին միանալու, որտեղ 11 ամիսների ընթացքում, մինչև նրան 1945 թվականի ապրիլին (Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից քիչ առաջ) բանակ զերակոչելը եղել է նվագախմբի երրորդ տրոմբոնը։ Նա հեռացվել է 1946 թվականի հունիսին՝ 15 ամիս ակտիվ ծառայությունից հետո։ Շուտով վերադաշնակողի կարիերան շարունակելու համար տեղափոխվել է Հոլիվուդ և հաջորդ մի քանի տարին անցկացրել է այստեղ՝ գրելով մի քանի նախագիծ ռադիոյի և ստուդիաի համար։


=== Capitol Records ===
1950 թվանին Լես Բաքստերը վարձել է Ռիդլին Նաթ Քինգ Քոլի հետ ձայնագրման համար։ Դա Ռիդլի՝ Capitol Records-ում առաջին աշխատանքներից մեկն է։
Նույն թվականին Ռիդլը զրույց է ունեցել Վերն Յոկումի (անգլ.՝ Vern Yocum)՝ ջազ երաժիշտ և Կարլ Յոկումի՝ The Pied Pipers վոկալային խմբի մասնակցի հետ։ Նրան առաջարկվել է երաժշտություն գրել Ֆրենկ Սինատրայի և Capitol Records-ի այլ արտիստների համար։ Ապա Ռիդլը աշխատել է Վերնի հետ, որը հաջորդ 30 տարիների ընթացքում դարձել է նրա «աջ ձեռքը»՝ որպես վերաշարադրող և քարտուղար։
1953 թվականին Capitol Records-ի ղեկավարները Նելսոն Ռիդլին դիտում էին որպես ֆրենկ Սենատրայի լեյբլի վրա աշխատանքի հիմնական թեկնածու։  Սակայն Սենատրան հրաժարվում է՝ նախընտրելով մնալ Ակսել Ստորդալի՝ Columbia Records-ի ժամանակներից իր համահեղինակի հետ։ Երբ Ստորդալի հետ առաջին մի քանի ձայնագրությունից հետո հաջողություն չի ունենում, Սինատրան որոշում է կանչել Ռիդլին, որը կազմակերպում է 1953 թվականի ապրիլի 30-ին կայացած նրա ձայնագրությունների առաջին  սեսիան։ Ռիդլի և Սինատրայի համագործակցության առաջին արտադրանքը՝ «I've Got the World on a String»-ը դառնում է հիթ, և հաճախ նրան են վերագրում երգչի կարիերայի վերսկսումը։ Ռիդլի ամենասիրած երգն է դառնում Սինատրայի լեգենդների ալբոմի ամենահաջողված ձայնագրությունը՝ «Only the Lonely»-ին։
Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում Ռիդլին շարունակել է աշխատել Սինատրայի և Կոուլի և Capitol Records-ի այլ արտիստների՝ Քեյթ Սմիթի, Ջուդի Գառլենդի, Դին Մարտինի, Քիլի Սմիթի, Սյու Ռենիի, Էդ Թաունսենդի հետ։ Նա նաև ժամանակ էր գտնում Capitol լեյբլում սեփական գործիքային ստեղծագործությունների և ալբոմների թողարկման համար։ Օրինակ, Ռիդլի ամենահաջողված երաժշտությունը «Lisbon Antigua» էր, որը թողարկվել է 1955 թվականի նոյեմբերին։ Ռիդլի առավել նկատելի ալբոմներից էին Hey... Let Yourself Go (1957) և C'mon... Get Happy (1958), որոնք երկուսն էլ Billboard-ի չարթերում հասել են 20-րդ հորիզոնականին։
Ռիդլը աշխատելով Capitol-ում՝ շարունակում էր կառուցել իր հաջողակ կարիերան՝ զբաղվելով ֆիլմերի երաժշտությունների վերադաշնակմամբ՝ առաջին հերթին Քոնրադ Սելինջերի հետ աշխատելով Մետրո-Գոլդուին-Մայերի համար։ Երաժշտությունը վերադաշնակվել է «Բարձր հասարակություն» (1956) ֆիլմում Բինգ Քրոսբի և Սինատրայի միջև առաջին դուետի համար։ Columbia Pictures-ի համար Ջորջի Սիդնեյի «Պալ Ջո» ֆիլմի համար։


== Անձնական կյանք ==
Բանակում ծառայելու ժամանակ՝ 1945 թվականին, ծանոթացել է առաջին կնոջ՝ Դորնի Մորանի (անգլ.՝ Doreen Moran) հետ։ Զույգն ուներ 6 երեխա։ Ռիդլը 1960-ական թվականներին արտամուսնական սիրավեպ է ունեցել երգչուհի Ռոզմարի Քլունի հետ, ինչը նպաստել է նրանց ամուսնությունների քայքայմանը։ 1968 թվականին սկսել է հեռանալ կնոջից՝ Դորիից, պաշտոնապես բաժանվել են 1970 թվականին։ Մի քանի ամիս անց ամուսնացել է Նաոմի Թենենհոլցի (անգլ.՝ Naomi Tenenholtz)՝ իր քարտուղարուհու հետ, որի հետ ապրել է մինչև կյանքի վերջ։ Ռիդլի երեխաները ցրված են Միացյալ Նահանգների արևելյան և արևմտյան ափերի միջև, իսկ Նելսոն կրտսերը բնակվում է Մեծ Բրիտանիայում՝ Լոնդոնում։ Ռիդլի ավագ դուստրը՝ Ռոզմարին «Nelson Riddle Trust» ֆոնդի հոգաբարձուն է։
Ռիդլը «Phi Mu Alpha Sinfonia» ազգային երաժշտական համագործակցության անդամ էր։


=== Մահ և ժառանգություն ===
Ռիդլը մահացել 1985 թվականին Լոս Անջելեսում՝ Սիդար Սինայ բժշկական կենտրոնում, 64 տարեկան հասակում, լյարդի ցիռոզից (որը նրան ախտորոշվել էր 5 տարի առաջ) առաջացած սրտային և երիկամային անբավարարությունից։ Թաղված է Հոլիվուդում՝ Կալիֆոռնիա նահանգում՝ Hollywood Forever գերեզմանոցում՝ Դավթի դամբարանի սրահում։
Ռիդլի մահից հետո Ռոնստադի «For Sentimental Reasons» ալբոմի համար երեք վերադաշնակումները արել է Թերի Վուդսոնը։ Ալբոմը թողարկվել է 1986 թվականին։
1986 թվականի փետրվարին Ռիդլի որդին՝ Քրիստոֆերը՝ փորձառու բաս տրոմբոնահարը իր վրա է վերցրել հոր նվագախմբի ղեկավարումը։
Երկրորդ կնոջ՝ Նոեմիի մահից հետո 1998 թվականին Ռիդլի՝ Բեյլ Էյրի առևտրական տան եկամուտները օգտագործվել են 2001 թվականին Nelson Riddle Endowed կաֆեդրայի և Արիզոնայի համալսրանում գրադարանների ստեղծման համար։ Բացմանը ներկայացվել է Ռիդլի աշխատանքներից գալա համերգ, իսկ Ռոնստատդը հրավիրված հյուր էր։
2000 թվականին դիրիժոր Էրիխ Կունցելը և Cincinnati Pops Orchestra-ն թողարկել են Ռիդլին նվիրված ալբոմ՝ «Route 66» վերնագրով։ Ալբոմը ցուցադրում էր բնօրինակ գործիքավորումների ընդլայնված նվագախմբային ադապտացիաները, որոնք վերցված էին Նելսոն Ռիդլի արխիվներից, և հնչում էին ժամանակակից թվային ձայնագրությունում։ Ալբոմը առաջին թողարկումների շարքում էր, որոնք թողարկվեցին SACD-ի բազմամուտքային թողարկումներում։


== Ընտրյալ Ֆիլմագրություն ==
Flame of the Islands (1956)
Lisbon (1956)
Johnny Concho (1956)
Li'l Abner (1959)
Օուշենի տասնմեկ ընկերները (1960)
Լոլիտա (1962)
Come Blow Your Horn (1963)
Չորսը Տեխասից (1963)
Փարիզը, երբ այնտեղ շոգ է(1964)
What a Way to Go! (1964)
Robin and the 7 Hoods (1964)
Harlow (1965)
Marriage on the Rocks (1965)
A Rage to Live (1965)
Red Line 7000 (1965)
Բեթմեն (1996)
Էլդորադո (1996)
The Spy in the Green Hat (1966)
The Maltese Bippy (1969)
The Great Bank Robbery (1969)
The Blue Knight (1973)
Մեծն Գեթսբի (1974)
How to Break Up a Happy Divorce (1976)
Harper Valley PTA (1978)
Goin' Coconuts (1978)
Կոպիտ տաշվածք (1980)
Chattanooga Choo Choo (1984)


== Ծանոթագրություններ ==


== Թեմատիկ գրականություն ==
Arranged by Nelson Riddle: The Definitive Study of Arranging by America's #1 Composer, Arranger and Conductor (Warner Bros 1985) ISBN 9780897249546
Peter J. Levinson. September in the Rain: The Life of Nelson Riddle (Billboard Books 2001) ISBN 0-8230-7672-5


== Արտաքին հղումներ ==
http://www.nelsonriddlemusic.com/ Нельсона Риддла. պաշտոնական կայք
http://nelsonriddle.org/ Nelson Riddle Orchestra. պաշտոնական կայք
Биография Нельсона Риддла на сайте AllMusic
Коллекция работ Нельсона Риддла в Аризонском университете