Հովսեփի դամբարան

Հովսեփի դամբարան (եբրայերեն՝ קבר יוסף‎, արաբ․՝ قبر يوسف‎‎), հին մոնումենտալ դամբարանային հուշարձան, որը գտնվում է Գրիզիմ և Այբալ լեռները բաժանող հովտի արևելյան հատվածում, Հակոբի ջրհորից 325 յարդ հյուսիս-արևմուտք։ Դամբարանը գտնվում է Հորդանան գետի արևմտյան ափում գտնվող Նաբլուս քաղաքի արվարձաններից մեկում, Թել Բալաթից ոչ շատ հեռու, որն ուշ բրոնզե դարի աղբյուրներում նշվում է որպես Շհեմ, իսկ բիբլիական աղբյուրներում՝ Սիհեմ։ Աստվածաշունչը սահմանում է Սիհեմի ընդհանուր տարածքը՝ որպես նախահայր Հովսեփի և նրա երկու որդիների՝ Եփրեմի և Մանասիայի թաղման վերջին հանգրվան։


== Պատմություն ==
Մի քանի դարերի ընթացքում Հովսեփի դամբարանը պաշտվել է Պաղեստինի կրոնական տարբեր համայնքների անդամների՝ հրեաների, սամարիացիների, քրիստոնյաների և մուսուլմանների կողմից։ Հովսեփի դամբարանի տեղակայման վերաբերյալ Աստվածաշնչյան վաղ գրությունները թվագրվում են մեր թվարկության 4-րդ դարին։ Ներկայիս կառույցը, որն իրենից ներկայացնում է կենոտաֆով ոչ մեծ ուղղանկյուն կառույց, թվագրվում է 1868 թվականին և համարվում է ժամանակակից կրոնական համալիր, որի կառուցվածքում առկա չէ որևէ հին շինարարական նյութ։ Այն դեպքում, երբ որոշ գիտնականներ, ինչպես օրինակ Քենեթ Քիթչենը և Ջեյմս Հոֆմեյերը հաստատում են աստվածաշնչյան Հովսեփի գոյությունը, իսկ, օրինակ, Դոնալդ Ռեդֆորդը վկայում է, որ կերպարի գոյությունը «հաստատված չէ որևէ փաստով»։ Ժամանակակից գիտությունը դեռ պետք է պարզի, թե արդյոք այս կենոտաֆը կապ ունի աստվածաշնչյան կերպարի թաղման վայրի հետ։ Մինչև 5-րդ դարի ոչ հրեական, ոչ քրիստոնեական աղբյուրները չեն հիշատակում գերեզմանի մասին, իսկ այնտեղ կառուցված առաջնային կառույցը ենթադրվում է, որ կառուցվել է սամարիացիների կողմից, որոնց համար Հովսեփի թաղման վայրը, հավանաբար, սրբավայր էր։
Իր երկար պատմության ընթացքում, Հովսեփի դամբարանը դարձել է կրոնական հակամարտության ինտենսիվ պայքարի վկա։ Բյուզանդական ժամանակաշրջանի սկզբում սամարիացիները և քրիստոնյաները իրար հետ վիճում էին թաղման վայրի հասանելիության և պատկանելիության իրավունքի վերաբերյալ, որի արդյունքում տեղի են ունեցել կատաղի բախումներ։ Այն բանից հետո, երբ 1967 թվականին Իսրայելը բռնակցեց Հորդանան գետի արևմտյան ափը, մուսուլմաններին արգելվել է մուտք գործել դամբարան, որը աստիճանաբար վերածվել է հրեական տաճարի։ Դրանից հետո, մուսուլմանների և հրեաների բախումները դամբարանի համար ավելի են հաճախակիացել։ Օսլոյի համաձայնագրի ստորագրումից հետո, թաղման վայրն անցել է Պաղեստինյան ազգային վարչության կազմում, սակայն դամբարանը մնացել է Իսրայելի պաշտպանության բանակի հսկողության ներքո, իսկ մուսուլմանների կողմից կրոնական արարարողությունների անցկացման արգելքը պահպանվել է։ 2000 թվականին Ալ-Ակսայի ապստամբության առաջին օրերին, երբ դամբարանի նկատմամբ հսկողությունն անցել էր ապստամբների ձեռքում, այն թալանվել և ավերվել է պաղեստինյան ամբոխի կողմից։ 2002 թվականին Նաբլուսի երկրորդ բռնազավթումից հետո մի խումբ հրեա հավատացյալներ սկսել են պարբերաբար այցելել դամբարան։ 2009-2010 թվականներին կառույցն վերանորոգվել է, տեղադրվել է նոր գմբեթ, իսկ հրեա հավատացյալների այցերը վերսկսվել են։ 2015 թվականին, բռնության նոր ալիքի ֆոնին, պաղեստինցիների ամբոխը դամբարանի ուղղությամբ նետել են այրվող ռումբեր, որի արդյունքում, սակայն, դամաբարանին մեծ վնաս չի հասցվել։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Западный берег Иордана: радикалы подожгли гробницу Иосифа»։ Радио «Свобода»։ 2015-10-16 
«Палестинцы подожгли гробницу Иосифа в Наблусе»։ Deutsche Welle։ 2015-10-16 
«Палестинцы подожгли гробницу Иосифа»։ Lenta.ru։ 2015-10-16