Ջոան Դիդիոն

Ջոան Դիդիոն (անգլ.՝ Joan Didion, դեկտեմբերի 5, 1934(1934-12-05)[…], Սակրամենտո, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 23, 2021(2021-12-23), Նյու Յորք շրջան, Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ), ամերիկացի գրող, ով ձեռք է բերել ճանաչում ի շնորհիվ իր վեպերի և գրական լրագրողության։ Նրա վեպերն ու ակնարկները հետազոտում են ամերիկյան բարոյականության անկումն ու մշակութային քաոսը, իսկ որպես հիմնական հեղինակային թեմա հանդես է գալիս անհատական և սոցիալական մեկուսացվածությունը։ Նրա ստեղծագործությունների մեծ մասը հագեցած է անհանգստությամբ և վախով։


== Մանկություն և կրթություն ==
Ջոան Դիդիոնը ծնվել և մեծացել է Կալիֆոռնիա նահանգի Սակրամենտո քաղաքում Ֆրենկ Ռիզի և Էդուեն Դիդիոնի (ծնված՝ Ջերեթ) ընտանիքում։ Կարդալ սովորելուց հետ նա ընթերցել է տանը եղած բոլոր գրքերը, իսկ երիտասարդ տարիքում մորից թույլտվություն է ստացել գրադարանից վերցնել մեծահասակների համար նախատեսված գրքեր՝ հատկապես կենսագրություններ։ Նա բնութագրել է իրեն որպես «ամաչկոտ գրքային երեխա»։
Մանուկ հասակում Դիդիոնը հաճախել է մանկապարտեզ։ Ընտանիքն անընդհատ փոխել է բնակության վայրը, քանի որ աղջկա հայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է ավիացիայում։ Ջոանը պարբերաբար չի հաճախել դպրոց։ 1944 թվականի սկզբին ընտանիքը կրկին բնակություն է հաստատել Սակրամենտոյում, իսկ հայրն առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ արված պաշտպանական պատվերների կարգավորման համար գնացել է Դետրոյտ։ Դիդիոնն իր հուշերում գրել է «Որտեղի՞ց եմ ես» (2003), այն մասին, որ մանկական անհանգստություններն են շարժում նրան և ստիպում իրեն մշտապես լքված զգալ։


== Չափահաս կյանք ==


=== Կարիերա ===
Դիդիոնը երկու տարի աշխատել Է Վոգում համար որպես գովազդատու և խմբագիր։ Նրա առաջին «Փախիր, գետ» վեպը, լույս է տեսել 1963 թվականին։ Նա Կալիֆորնիա է վերադարձել իր երկրորդ ամուսնու՝ գրող Ջոն Գրեգորի Դանի հետ, և 1968 թվականին հրատարակել է իր առաջին փաստագրական գիրքը և Բեթղեհեմում՝ (Կալիֆորնիա) կյանքի մասին նշումների ժողովածուն։
Նրա 1983 թվականի էսսեն՝ Սալվադոր, գրվել է ամուսնու հետ Սալվադոր երկշաբաթյա ուղևորությունից հետո։ 1984 թվականին նա նաև հրատարակել է ժողովրդավարություն վեպը, որում պատմում է հարուստ ժառանգուհու և ԿՀՎ տարեց աշխատակցի միջև երկար, բայց անբաժան սիրո մասին, որը ծավալվում է սառը պատերազմի և վիետնամական հակամարտության ֆոնին։ 1992 թվականին նա հրատարակել է «Հենրիից հետո» գիրքը, որը բաղկացած է տասներկու աշխարհագրական ակնարկներից։ 1996 թվականին գրել է «Վերջինը, ինչ նա ուզում էր» ռոմանտիկ թրիլլերը։
Դիդիոնը և Դանը սերտորեն համագործակցել են իրենց կարիերայի մեծ մասի ընթացքում. նրանց շատ գործեր նման են միմյանց։ Գրողները 8 տարի աշխատել են նաև ֆիլմի սցենարի վրա՝ լրագրողուհի Ջեսիկա Սավիթչի կենսագրության մոտիվներով։
2004 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Դիդիոնը սկսել է աշխատել Մոգական մտածողության տարի գրքի վրա, որը պատմում է իր ամուսնու մահվան և դստեր ծանր հիվանդության մասին, և ավարտել է 88 օր անց՝ նոր տարվա նախօրեին։ Այդ հուշերի թողարկումից հետո նա ուղևորվել է շրջագայության։ Այդ ճանապարհորդությունը, որը կատարվել է սգի ժամանակ, նրա համար թերապևտիկ պրոցես է դարձել։
2007 թվականին նա մի դերասանուհու համար պիես է գրել՝ «Կախարդական մտածողության տարի» գրքի հիման վրա։ Աշխատանքի արդյունքը Բրոդվեյի ներկայացումն է, որի պրոդյուսերը Սքոթ Ռուդինն է, իսկ գլխավոր դերը խաղացել է Վանեսա Ռեդգրեյվը։ Թեև սկզբում Դիդիոնը կասկածել է, թե արժե արդյոք աշխատել պիեսի վրա, շուտով նա իր համար հայտնագործել է նոր և բավական հետաքրքիր ժանր։


== Անձնական կյանք ==
Աշխատելով Նյու Յորքի Vogue ամսագրում՝ Դիդիոնը հանդիպել է իր ապագա ամուսնուն՝ Ջոն Գրեգորի Դանին, ով այդ ժամանակ համագործակցել է Time-ի հետ։ Նրանք ամուսնացել են 1964 թվականին և շուտով տեղափոխվել Լոս Անջելես, որտեղ չեն պատրաստվել երկար բնակվել։ Կալիֆորնիան, ի վերջո, դարձել է իրենց տունն առաջիկա քսան տարիների ընթացքում։
1966 թվականին նրանք որդեգրել են մի աղջկա, որին անվանել են Կինտանա Ռու Դան։ Նրա մանկությունն ու հետագա հիվանդությունը Դիդիոնը նկարագրել է 2005 թվականին հուշագրություններում (Մոգական մտածողության տարի, 2005)։
1979 թվականին Դիդիոնն ապրել է Բրենթվուդ այգում՝ Լոս Անջելեսի (Կալիֆոռնիա) խաղաղ արվարձանում։ Մինչ Բրենթվուդ տեղափոխվելը նա ապրել է Հոլիվուդում, Լոս Ֆելիսում՝ Հոլիվուդյան ծառուղու հյուսիսում գտնվող Ֆրանկլին Ավենյուի մոտ։ Երկու տարվա ընթացքում Դիդիոնը երկու ողբերգություն է ապրել։ 2003 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, երբ նրա դուստրը՝ Քինթանա Ռու Դանը, ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում գտնվել է կոմայի մեջ՝ թոքաբորբի արդյունքում առաջացած սեպտիկ շոկի պատճառով, և երբ նրա ամուսինը սրտի կաթված է ստացել։ Քինթանան մահացել է 2005 թվականի օգոստոսի 26-ին սուր պանկրեատիտից։ Նա երեսունինը տարեկան էր։ Ավելի ուշ, «Կապույտ գիշերներ» գրքում, Դիդիոնը խոսել է Քինտանայի մահվան մասին։
2005 թվականից Դիդիոնն ապրում է Նյու Յորքում, East 71-րդ փողոցում։


== Մրցանակներ և ճանաչում ==
2002 թվականին Դիդիոնը ստացել է գործընկերների գրադարանի գրական մրցանակը, որը շնորհվում է Սենթ Լուիսի համալսարանի կողմից։
Դիդիոնը մեծ ճանաչում է ստացել Մոգական մտածողության տարին գրքի թողարկումից հետո, որին 2005 թվականին շնորհել են Գրքի զգային մրցանակը։
2007 թվականին Դիդիոնն ամենամյա մեդալների Ազգային գրքի հիմնադրամից մեդալ է ստացել՝ ամերիկյան գրականության մեջ ունեցած ակնառու ավանդի համար։ Նույն թվականին Դիդիոնին շնորհվել է ԱՄՆ սցենարիստների Գիլդիայի մրցանակը։
2009 թվականին Դիդիոնը Հարվարդի համալսարանում արժանացել է բանասիրության պատվավոր դոկտորի կոչման։ Յեյլի համալսարանը 2011 թվականին գրողին շնորհել են ևս մեկ կոչում՝ բառագիտության պատվավոր դոկտոր։ 2013 թվականի հուլիսի 3-ին Սպիտակ տունը ներառել է Դիդիոնին արվեստի բնագավառում ԱՄՆ-ի ազգային մեդալի դափնեկիրների թվում, որոնք պիտի ներկայացվեին նախագահ Բարաք Օբամային։ 2010 թվականին Դիդիոնը հայտնել է, որ Օբամայի օրոք ԱՄՆ-ն դարձել է «հեգնանքից զերծ գոտի»։


== Մատենագիտություն ==


=== Գեղարվեստական արձակ ===
Վազիր, գետ (1963)
Խաղալ այնպես, ինչպես գրված է (1970)
Ընդհանուր աղոթքի գիրք (1977)
Ժողովրդավարություն (1984)
Վերջին բանը, որ նա ուզում էր (1996)


=== Ոչ գեղարվեստական ===
Եվ նրանք գնացին Բեթղեհեմ (1968)
Սպիտակ ալբոմ (1979)
Սալվադոր (1983)
Մայամի (1987)
Հենրիից Հետո (1992)
Քաղաքական ֆիկցիա (2001)
Որտեղ եմ ես (2003)
Հաստատուն գաղափարներ. Ամերիկան 9.11-ից (2003, Ֆրենկ Ռիչի նախաբանը)
Դիդիոն, ժամանակին ապացուցված (2004, ընտրյալ)
Կախարդական մտածողության տարի (2005)
Պատմում ենք պատմություններ, որպեսզի ապրենք (2006, յոթ հատորով ժողովածու)
Կապույտ գիշերներ (2011) ISBN в 978-0-307-26767-2


=== Պիեսներ, ներկայացումներ, էսսեներ, սցենարներ ===
Կախարդական մտածողության տարի (2006)


=== Կինոսցենարներ ===
Խուճապ Նիդլ պարկում (1971)
Խաղալ այնպես, ինչպես գրված է (1972, վեպի հիման վրա)
Աստղը ծնվել է (1976)
Խոստովանության գաղտնիքները (1981)
Սրտին մոտ (1996)
Ինչպես է դա տեղի ունենում (2012, համահեղինակ Թոդ Ֆիլդի հետ)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

The New York Review of Books: Joan Didion