Քենթերբերյան պատմվածքներ

Քենթերբերյան պատմվածքներ (Միջին անգլերեն՝ Tales of Caunterbury) Ջեֆրի Չոսերի 24 պատմվածքից կազմված ժողովածուն է, որ բաղկացած է գրեթե 17.000 Միջին անգլերենով տողից, գրված՝ 1387-1400 թվականներին։ 1386 թվականին Չոսերը դառնում է «Խաղաղության և արդարության» շարժման անդամ, և երեք տարի անց՝ 1389 թվականին Արքայական գործակատար։ Հենց այդ տարիներին էր, որ Չոսերը սկսեց աշխատել իր ամենահայտնի ստեղծագործության՝ «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի վրա։
Պատվածքները հիմնականում գրված են չափածո արձակ ոճով, թեպետ դրանցից մի քանիսը արձակ են և ունեն պատմողական համատեքստ՝ ներկայացված մի խումբ ուխտավորների կողմից, ովքեր ճանապարհորդում են Լոնդոնից Քենթերբերի՝ այցելելու համար Թոմաս Բեքեթի սրբատեղին՝ Քենթերբերիի տաճարում։ Ուխտավորները, որոշում են մրցել պատմություններ պատմելով։ Մրցանակը անվճար ճաշն է Տաբարտ իջևանատանը՝ վերադարձի ճանապարհին:Իր աշխատանքային գործունեության ընթացքում գրված այնպիսի ստեղծագորոծություններից հետո, ինչպիսիք են Տրոլիուս և Քրիսիդա, Փառքի տուն, Հիմարների խորհրդարանը,
«Քենթերբերյան պատմվածները» անկասկած համարվում է Չոսերի magnum opus-ը (գլուխգործոց)։ Նա իր հերոսների պատմվածքներն ու նկարագրություններն օգտագործում է՝ վրձնելու համար այդ ժամանակաշրջանի անգլիական հասարակության՝ հատկապես Անգլիական եկեղեցու, հեգնական և քննադատական կտավը։ Չոսերի ստեղծագործությունը դասակարգերի և մարդկային տեսակների այնպիսի հարուստ բույլ է ներկայացնում, որ մինչ այդ նախադեպը չի ունեցել Անգլիական գրականության մեջ։ Չնայած կերպաները վիպական են, բայց նրանք կրողներն են այն ընկալումների, որոնք բնորոշ են տվյալ ժամանակաշրջանի փորձառությանը և սովորություններին։ XIV դարի այդ մարդիկ հաճախ  քննարկումներ և անհամաձայնություններ ունենում այն երևույթների շուրջ, որոնք ներկայցնում են իրենց պատմություններում։ Օրինակ, չնայած տարբեր սոցիալական դասեր են ներկայացված պատմությունների մեջ և բոլոր ուխտավորները հոգևոր հարցադրումներ ունեն, թվում է որ նրանք ավելի շատ տարված են աշխարհիկ քան հոգևոր կյանքով։ Կառուցվածքային առումով ժողովածուն հիշեցնումէ «Դեկամերոն»-ը, որն ամենայն հավանականությամբ Չոսերը կարդացել էր՝ Իտալիա կատարած իր առաջին այցելության ժամանակ, 1372 թվականին։
Համարվում է, որ «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի ամենամեծ ավանդը Անգլիական գրականության մեջ՝ հոսքային գրականության շրջանակներում,  անգլերենի տարածմանը նպաստելն էր, ի հակադրություն ֆրանսերենի, իտալերենի կամ լատիներենի, չնայած անգլերենը, որպես գրական լեզու գործածվել է Չոսերի ժամանակաշրջանից դարեր առաջ և Չոսերի մի քանի ժամանակակիցների՝ Ջոն Գաուերի, Ուիլյամ Լենգլենդի, Փիըրլ Փոեթի և Ջուլիան Նորվիչի գրական ստեղծագործություններում։ Անհայտ է թե ինչ չափով էր Չոսերի բեղմնավոր աշխատանքը գնահատվում և գրական նախապատվությունների բարձրության որ կետում էր։
Չոսերն ակնհայտորեն նշում էր իր ստեղծագործությունների հասցեատերերին, սակայն «Քենթերբերյան պատմվածքների» ընթերցարանը դժվար է որոշարկել։ Նա պալատական էր և դա շատերին ստիպում էր մտածել, որ գրում էր բացառապես ազնվականության համար:«Քենթերբերյան պատմվածքները» անավարտ էր համարվում Չոսերի մահվանից հետո։ Այդ կածիքների հիմքը համարվում է ստեղծագործության նախաբանը , որտեղ գրողը խոսում է երեսուն ուխտավորի մասին։ Համաձայն դրա,  Չոսերի նպատակն էր յուրաքանչյուր ուխտավորի տեսանկյունից երկու պատմվածք պատմեր՝ Սուրբ Թոմաս Բեքեթ գնալու և վերադարձի ճանապարհին (այդպիսով յուրաքանչյուր ուխտավոր պետք է ներկայացներ չորս պատմվածք)։ Չնայած անավարտ՝ այնուամենայնիվ, «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ը համարվում է Անգլիական գրականության ամենանշանակալի գործերից մեկը։ Այն ոչ միայն զվարճալի է ընթերցողների համար, այլև ունի բազմաթիվ վերապատումներ։


== Տեքստ ==
Այն հարցը, թե արդյոք «Քենթերբերյան պատմվածքներն» ավարտուն են թե ոչ, դեռևս պատասխան չունի։ Ստեղծագործությունն ունի 84 ձեռագիր օրինակ և չորս սկզբնաղբյուր-հրատարակություն, սկսած ուշ միջնադարից մինչև վաղ Վերածնունդ։ Ոչ մի այլ բնագիր լեզվով աշխատություն( բացառությամբ «Խղճի խայթ» ( անգլ.՝ The Prick of Conscience) ստեղծագործության), չունի այդքան օրինակներ։
Սա համարվում է վկայություն այն բանի, որ «Քենթերբերյան պատմվածքները» խիստ հանրահայտ է եղել Չոսերի մահվանից հետո։ Ձեռագրերից հիսունհինգը համարվում է, որ պատճենվել են միևնույն ժամանակ, մինչդեռ քսանութը բաղկացած են հատվածներից և դժվար է տարբերել դրանք առանձին- առանձին են պատճենվել, թե միաժամանակ։ «Պամվածքները» տարբերվում են ձեռագրից- ձեռագիր, հիմնական տարբերությունների պատճառը պատճենագրողների սխալներն են, իսկ մասնագետների մի մասը կարծում է, որ Չոսերը ավելացումներ և թարմացումներ է արել իր աշխատանքի մեջ, պատճեահանվելուն և տարածվելուն զուգահեռ։
Անգամ ամենավաղ շրջանից պահպանված ձեռագրերը Չոսերի բնօրինակները չեն։ Ամենահինը հավանաբար MS Peniarth 392 D է՝ կազմված մի գրագրի կողմից, Չոսերի մահվանից կարճ ժամանակ անց։ «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի ամենագեղեցիկ ձեռագիր օրինակը  Էլզմիըրն է ( Ellesmere Manuscript), և շատ խմբագրողներ դարեր շարունակ հետևել են և մինչև օրս էլ հետևում են հենց դրա օրինակին ։
«Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի առաջին տպագիր օրինակը հրատարակվել է 1478 թվականին՝ Ուիլյան Քեքսթոնի կողմից։ Այդ հրատարակություններից միայն տասն են պահպանվել, ներառյալ մեկը, որ պահպանվում է Բրիտանական թանգարանում և մյուսը՝ Ֆոլգերի Շեքսպիրյան գրադարանում։ 2004 թվականին պրոֆեսոր Լին Մունին հայտարարեց, որ նա կարողացել է տեղեկություններ գտնել Ադամ Փինքհըրսթ անունով նոտարի մասին, ով աշխատել է Չոսերի համար։ Մունին, ով դասախոս է Մեյնի համալսարանում, ասել է, որ նա համեմատել է նոտարի մի երաշխավորության վրա եղած ստորագորությունը, «Քենթերբերյան պատմվածքներ»-ի պատճեններից մեկի վրա արված ստորագրության հետ, և դրանք համընկել են։ Ամենայն հավանականությամբ այդ օրինակը պատճենված է եղել հենց Չոսերի բնօրինակից։


== Պատմվածքների հաջորդականություն ==
«Քենթերբերյան պատմվածքներ»ի ոչ մի հեղինակային և ամբողջական տարբերակ չի պահպանել, և քննարկումներն այն հարցի շուրջ, թե Չոսերը ինչ հաջորդականությամբ է դասավորել պատմվածքները ոչ մի ընդհանուր եզրակացության չեն հանգեցրել։ Որոշ տեքստային և ձեռագրային բանալիների օգնությամբ ձևավորվել է ժամանակակից երկու մոտեցում՝ պատմվածքները դասավորելու համար։ Որոշ գիտական հրատարակումներ պատմվածքները բաժանում են տասը «Մասի»։ Յուրաքանչյուր «Մաս»-ի պատմավծքներ կապված են իրար և պարունակում են ներքին հուշումներ, ինչը հուշում է գրքում դրանց զբաղեցրած դիրքի մասին։ Այնուամենայնիվ «Մասերի» միջև կապը պակաս ակնհայտ է։ Հետևաբար հնարավոր հաջորդականությունները մի քանիսն են։ Ամենահաճախ հանդիպողը հիմնված է Էլզմիըրի օրինակի վրա։
Վիկտորյան ժամանակաշրջանի հրատարակողները բաժանում էին ստեղծագործությունը ինը խմբի, որը Ուոլտեր Ուիլյամ Սքիթի դասակարգման տարբերակն էր, ում հրատարակած «Չոսերը և նրա ստեղծագործությունները» (անգլ.՝ Chaucer: Complete Works)կիրառվում էր Օքսֆորդ համալսարանի հրատարակչության կողմից XX դարի ընթացքում, բայց ներկայումս հազվադեպ են հետևում այդ դասակարգմանը։


== Գրականություն ==
Bisson Lillian M. (1998)։ Chaucer and the late medieval world։ New York: St. Martin's Press։ ISBN 978-0-312-10667-6 
Cooper Helen (1996)։ The Canterbury tales։ Oxford guides to Chaucer (2 ed.)։ Oxford: Oxford University Press։ ISBN 978-0-19-871155-1 
Pearsall Derek Albert (1985)։ The Canterbury tales։ Unwin critical library։ London: G. Allen & Unwin։ ISBN 978-0-04-800021-7 
Scattered among the nations: documents affecting Jewish history, 49 to 1975։ Alexis P. Rubin (ed.)։ Toronto, ON: Wall & Emerson։ 1993։ ISBN 978-1-895131-10-9 


== Աղբյուրներ ==
Collette Carolyn P. (2001)։ Species, phantasms, and images: vision and medieval psychology in The Canterbury tales։ Ann Arbor: University of Michigan Press։ ISBN 978-0-472-11161-9։ doi:10.3998/mpub.16499 
Kolve V. A., Olson Glending (2005)։ The Canterbury tales: fifteen tales and the general prologue: authoritative text, sources and backgrounds, criticism։ A Norton critical edition (2 ed.)։ New York: W.W. Norton։ ISBN 978-0-393-92587-6 
Thompson N. S. (1996)։ Chaucer, Boccaccio, and the debate of love: a comparative study of the Decameron and the Canterbury tales։ Oxford: Clarendon Press։ ISBN 978-0-19-812378-1 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ԸնդհանուրModern Translation and Other Resources at eChaucer Archived 2009-11-10 at the Wayback Machine.
The Canterbury Tales Project: publishing transcripts, images, collations and analysis of all surviving 15th-century copiesՕնլայն տեքստերEcker Ronald L., Crook Eugene Joseph (1993)։ The Canterbury tales։ Palatka, FL: Hodge & Braddock։ ISBN 978-0-9636512-3-5 ՖաքսThe Hengwrt Manuscript: the oldest manuscript copy
Ellesmere Chaucer
British Library, Harley MS 7334
British Library, Harley MS 1758
Caxton's Chaucer: scans of William Caxton's two editions of Chaucer's Canterbury Tales