Մահափորձ Ռեյգանի դեմ

Մահափորձ Ռեյգանի դեմ, ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի դեմ մահափորձը տեղի է ունեցել 1981 թվականի մարտի 30-ին՝ պաշտոնը ստանձնելուց երկու ամիս անց։ Նախագահը և նրա ուղեկցորդներից երեքը վիրավորվել են Վաշինգտոնի «Հիլթոն» հյուրանոցից դուրս գալու ժամանակ, որտեղ Ռեյգանը ելույթ է ունեցել արհմիությունների ֆեդերացիայի պատվիրակների առջև։ Կրակողը եղել է ոմն Ջոն Հինքլին (1955 թվականի մայիսի 29), որը նախկինում հետապնդել է նախագահ Ջիմի Քարթերին և բուժվել հոգեկան խանգարումից։


== Պատճառ ==
Հինքլիի մահափորձի իրականացնելու պատճառը եղել է դերասանուհի Ջոդի Ֆոսթերի հանդեպ մոլուցքը։ 1970-ական թվականների վերջին Հոլիվուդում ապրելով՝ Հինքլին դիտել է «Տաքսիստ» ֆիլմն առնվազն 15 անգամ և, հնարավոր է, նույնացրել է իրեն ֆիլմի գլխավոր հերոս Թրևիս Բիքի հետ (Ռոբերտ դե Նիրոյի կատարմամբ)։ Ֆիլմը պատմում է 12-ամյա մարմնավաճառի նկատմամբ Թրևիսի հոգատարության մասին (Ջոդի Ֆոսթերի կատարմամբ) և ավարտվում է արյունոտ տեսարանով, որտեղ նա սպանում է իր հաճախորդին։
Հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում Հինքլին Ֆոսթերին հետապնել է երկրով մեկ։ «People» ամսագրից տեղեկանալով, որ 18-ամյա Ջոդին սովորում է Յեյլի համալսարանում, Հինքլին ընդունվել է նաև գրական վարպետության դասընթացների։ 1980 թվականի վերջին Հինքլին բազմաթիվ նամակներ է գրել Ֆոսթերին և երկու անգամ խոսել նրա հետ հեռախոսով։ Ստանալով քաղաքավարի մերժում, նա չի հրաժարվել իր մտադրություններից։ Հինքլին վստահ է եղել, որ հռչակվելով ամբողջ երկրում, նա կարող է հասնել Ֆոսթերի դիրքին։ Ֆիլմի հերոս Թրևիս Բիքլի նման Հինքլին սպանելության նպատկով սկսել է հետապնդել նախագահ Ջիմի Քարթերին։ 1981 թվականի մարտին Հինքլի Ֆոսթերը գրել է ևս մի քանի ձայնագրություն։ Ջոդին որոշել է դրանք փոխանցել դեկանին։ Դեկանն իր հերթին գրություն է փոխանցել ոստիկանությանը, սակայն Հինքլիի գտնվելու վայրը պարզել չի հաջողվել։


== Հարձակում հյուրանոցի մոտ ==


=== Ռեյգանի ելույթը ===
1981 թվականի մարտի 29-ին Հինքլին ժամանել է Վաշինգտոն Գրեյհաունդ լայնզ ավտոբուսով եղել է «Park Central Hotel» հյուրանոցում։ Հաջորդ առավոտ նա նախաճաշել է «McDonald»-ում, հայտնաբերել է «Washington Post» թերթի Ռեյգանի աշխատանքային օրվա ժամանակացույցը և որոշել է գործել։ Մահափորձից երկու ժամ առաջ, իմանալով, որ նա կարող է կրակել, Հինքլին գրել է Ֆոստերին մի գրություն։
Մարտի 30-ին նախագահ Ռեյգանը ելույթ է ունեցել «AFL-CIO» արհմիությունների ֆեդերացիայի ներկայացուցիչների առջև Վաշինգտոնի Հիլթոն հյուրանոցում։ Նա շենք է մտել մոտավորապես 13:45-ին և ողջունել է այն ամբոխին, որտեղ գտնվում էին մամուլը, Կանադայի վարչապետ Պիեռ Թրյուդոն, մի քանի օտարերկրյա բարձրաստիճան պաշտոնյաներ և Ջոն Հինքլին։


=== Մահափորձ ===
Ժամը 14:27-ին, երբ Ռեյգանը դուրս է եկել հյուրանոցի շենքից, մտադիր է եղել նստել նախագահական մեքենան։ Հինքլին դուրս է եկել ամբոխից և «Röhm RG-14» ատրճանակից երեք վայրկյանի ընթացքում կրակել 5,6 մմ տրամաչափի վեց փամփուշտ, բառացիորեն դիպչելով Ռեյգանին ուղեկցող երեք մարդկանց։
Առաջին գնդակը դիպել Է Սպիտակ տան մամուլի քարտուղար Ջեյմս Բրեյդիի գլխին, երկրորդը Կոլումբիայի շրջանի ոստիկանության գնդապետ Թոմաս Դելահանտին։ Երրորդը թռել է նախագահի կողքով և դիպել դիմացի տան պատուհանին։ Չորրորդ փամփուշտը վիրավորել է գաղտնի ծառայության գործակալ Թիմոթի Մաքարթիին։ Հինգերորդը հայտնվել Է նախագահական լիմուզինի բաց դռան բրոնեստեկլոյում։ Վերջին փամփուշտը մխրճվել է լիմուզինի կորպուսի մեջ, մտել Ռեյգանի կրծքավանդակի մեջ, ծակել կողոսկրը և մնացել թոքի մեջ։ Կրակոցներից անմիջապես հետո հանցագործի վրա հարձակվել են հատուկ գործակալներ (նրանց թվում էր Ջեյմս Մաքարթին) և նրան պատին սեղմել։ Հաջորդ խումբը հարձակման է ենթարկվել այլ գործակալների կողմից, որոնց մի մասը զինված է եղել ատրճանակներով, իսկ Ռոբերտ Վանկոն «Uzi» ատրճանակով, սպասելով ոստիկանության և շտապօգնության ժամանմանը։ Կրակոցները խուճապ են առաջացրել և լրագրողների ուշադրությունը գրավել դեպքի վայր։
Տեղի ունեցածը, այդ թվում Հինքլիի ձերբակալությունը, նկարահանվել է երեք հեռուստաօպերատորների կողմից։ Ձերբակալությունից անմիջապես հետո Հինքլին տեղեկացել է, թե արդյոք «Օսկար»-ի հանձնման արարողությունը հետաձգվելու է մահափորձի պատճառով։ Արարողությունը, իսկապես, տեղափոխվել է հաջորդ օրը։
Կրակոցների սկսվելուց րոպեներ անց գաղտնի ծառայության գործակալ Ջերի Պարը քարշ է տվել Ռեյգանին դեպի ստրոնա, հրելով նրան Լիմուզին և ծածկելով իր մարմինը։ Նախագահի վիրավորվելու փաստը միանգամից չի նկատվել։ Երբ Պարը Ռեյգանին զննել է հրազենային վնասվածքներով, նախագահը սկսել է հազել արյունով և ենթադրել է, որ Պարը կոտրել է նրա կողոսկրը։ Պարը վարորդին կարգադրել է ուղևորվել Ջորջ Վաշինգտոնի համալսարանին կից հիվանդանոց։ Հիվանդանոց ժամանելուց հետո Ռեյգանը արյուն է կորցրել, դուրս է եկել լիմուզինից  առանց կողմնակի օգնության հասել շտապ բժշկական օգնության բաժանմունք, որտեղ բողոքել է դժվար շնչառությունից և ընկել։ Փամփուշտի հեռացման վիրահատությունը կատարվել է անմիջապես։ «Հուսով եմ, դուք Հանրապետական եք», ինչին նա պատասխանել է. «այսօր, պարոն Նախագահ, մենք բոլորս հանրապետականներ ենք»։ Չնայած 70-ամյա տարիքին՝ Ռեյգանը արագ ապաքինվել է և շուտով կարողացել է կատարել նախագահական պարտականությունները։


== Հետևանքներ ==
Տուժած երկու ոստիկաններ (Դելահանթին և Մաքարթին) ամբողջությամբ վերականգնվել են վիրավորումից հետո։ Լուրջ գանգուղեղային վնասվածք ստացած նախագահի մամուլի քարտուղար Ջեյմս Բրեյդին հաշմանդամ է դարձել, բայց անվանապես իր պաշտոնում մնացել է մինչև Ռեյգանի նախագահական ժամկետի ավարտը։ Ավելի ուշ Բրեյդին և նրա կինը՝ Սառան, հայտնի քաղաքական ակտիվիստներ են դարձել հրազենի տիրապետման իրավունքների վերահսկողության բնագավառում։ Ջեյմս Բրեյդին մահացել է 2014 թվականին՝ վնասվածքից հետո առաջացած բարդությունների պատճառով, սակայն Հինքլին չի դատապարտվել նրա սպանության համար՝ մահափորձի ժամանակ անմեղսունակության պատճառով:Մահափորձի արդյունքում չեղյալ են հայտարարվել Ռեյգանի առաջիկա ամսվա ծրագրերը։ Ի թիվս այլ բաների՝ նա չի կարողացել ներկա գտնվել Հյուսթոնի թռիչքների կառավարման կենտրոնում տիեզերական Մաքոքի առաջին գործարկման ժամանակ։
Դատավարությունից հետո Հինքլին տեղի ունեցածը անվանել է «Համաշխարհային պատմության մեջ սիրո մեծագույն արտահայտություն» և ափսոսանք չի հայտնել կատարվածի համար։
Հինքլին արդարացվել է հոգեկան խանգարման պատճառով և կալանավորվել Է Վաշինգտոնի Սուրբ Եղիսաբեթի հոսպիտալում։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 10-ին նա ազատ է արձակվել հոգեբուժական հիվանդանոցից և բնակություն հաստատել մոր տանը։ Նրա ազատության մեջ գտնվելը որոշ սահմանափակումներ է ունեցել։
1991 թվականին հեռուստաէկրանների վրա թողարկվել է «Ջեյմս Բրեյդայի պատմությունը» ֆիլմը՝ նվիրված Բրեյդայի ճակատագրին, որի դերը կատարել է Բո Բրիջեսը։ 2001 թվականին նկարահանվել է մեկ այլ գեղարվեստական հեռուստաֆիլմ՝ «Այն օրը, երբ կրակում էին Ռեյգանի վրա»։ Նա նաև սկանդալային իրավիճակը լուսաբանում է մահափորձից անմիջապես հետո, երբ պետքարտուղար Ալեքսանդր Հեյգը փաստացի իրեն հայտարարել է նախագահի պաշտոնակատար, թեև դա փոխնախագահի լիազորությունն է։ Այս ֆիլմում Հեյգան խաղացել է Ռիչարդ Դրեյֆուսը, իսկ Ռեյգանը՝ Ռիչարդ Կրենան։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռեյգանի դեմ մահափորձի տեսանյութը (տեսախցիկ 1) ՅուԹյուբում
Ռեյգանի դեմ մահափորձի տեսանյութը (տեսախցիկ 2) ՅուԹյուբում