Թիթեռի էֆեկտ (ֆիլմ)

Թիթեռի էֆեկտ (անգլ.՝ The Butterfly Effect) 2004 թվականի ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ թրիլլեր ֆիլմ,որը գրվել և նկարահանվել է ռեժիսորներ Էրիկ Բրեսի և Ջ. Մաքի Գրուբոր կողմից։ Գլխավոր դերերում են Էշթոն Քաթչերն և Էմի Սմարթն։ Վերնագիրը վերաբերում է թիթեռի էֆեկտին ՝ տարածված հիպոթետիկ իրավիճակ, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես փոքր սկզբնական տարբերությունները ժամանակի ընթացքում կարող են հանգեցնել մեծ անկանխատեսելի հետևանքների։
Քաթչերը խաղում է  20-ամյա քոլեջի ուսանող Էվան Թրեբորնի դերում, որի մանկության սերը Էմի Սմարթը խաղում է Քեյլի Միլլերի դերում,Ուիլյամ Լի Սքոթը ՝ իր սադիստ եղբոր Թոմի դերում և Էլդեն Հենսոնը իրենց հարևան Լենիի դերում:Էվանը հիշողության մեջ ձախողումներ և հիշողության կորուստ է ապրում իր մանկության ընթացքում։ Ավելի ուշ,20 տարեկանում Էվանը բացահայտում է, որ նա կարող է ճանապարհորդել ետ ժամանակով և ապրել իր նախկին " ես "-ը այն ժամանակաշրջաններում երբ նրա չափահաս միտքը բնակվում է իր երիտասարդ մարմինում։ Նա փորձում է փոխել ներկան ՝ փոխելով իր անցյալի վարքագիծը և իրերը կարգի բերելով իր և իր ընկերների համար, բայց բոլորի համար կան անցանկալի հետևանքներ։ Ֆիլմը մեծապես հիմնված է հերոսների կյանքի հետադարձ կապի վրա 7 և 13 տարեկան հասակում և ներկայացնում է մի քանի այլընտրանքային արդի արդյունքներ, երբ Էվանը փորձում է փոխել անցյալը, նախքան վերջնական արդյունքի հասնելը։
Ֆիլմը որոշ քննադատությունների արժանացավ։ Այն կոմերցիոն հաջողություն ունեցավ ՝ 13 միլիոն դոլար բյուջեից 96 միլիոն դոլարի բավականին մեծ վաստակ բերելով։ Ֆիլմը շահեց Pegasus հանդիսատեսի մրցանակը Բրյուսելի միջազգային ֆանտաստիկ կինոփառատոնում և առաջադրվեց լավագույն գիտաֆանտաստիկ ֆիլմ Saturn Awards- ում և Choice Movie- ում. Thriller in the Teen Choice Awards- ում, բայց զիջեց անփոփոխ Eternal Sunshine- ին և The Texas Chainsaw Massacre—ն, համապատասխանաբար New Line կինոթատրոնի մեկ այլ նոր ֆիլմներից է։


== Սյուժե ==
Մեծանալով ՝ Էվան Տրեբորնը և նրա ընկերները ՝ Լենին և Քեյլին, և նրա եղբայրը ՝ Թոմի Միլլերը, ենթարկվեցին բազմաթիվ ծանր հոգեբանական վնասվածքների, որոնք հաճախ Էվանին ամնեզիաի էին ենթարկում։ Այս վնասվածքների նաև հասցնում էր Քեյլի և Թոմիի հայրը ՝ Ջորջ Միլլերը (Էրիկ Ստոլց), ստիպելով երեխաներին մասնակցել մանկական պոռնոգրաֆիային։ համարյա խեղդամահ եղավ մահվան իր ինստիտուցիոնալ հայրը ՝ Ջեյսոն Տրեբորնը (Կալում Քիթ Ռեննի), որին այնուհետև սպանեցին նրա առջև պահակները։ պատահաբար սպանելով մորը և նրա նորածին դստերը `իր ընկերների հետ դինամիտի հետ խաղալիս. և տեսնելով, որ Թոմին այրում է ողջ-ողջ իր շանը։ Յոթ տարի անց, իր հանգստի սենյակում մի աղջկա զվարճացնելիս, Էվանը հայտնաբերում է, որ երբ կարդում է իր պատանեկան ամսագրերից, նա կարող է հետ գնալ ժամանակով և փոխել այն։ Նրա ժամանակի ճանապարհորդությունների դրվագները բացատրում են մանկության մեջ ունեցած հիշողության հաճախակի ձախողումները, քանի որ այդ պահերին էր, որ իր չափահաս " ես " - ը իր գիտակցությունը զբաղեցնում էր, օրինակ, այն պահին, երբ հայրը խեղդեց նրան, երբ նա հասկացավ, որ Էվանը կիսում է իր տառապանքը և կարողանում է ճանապարհորդել ժամանակով։ Այնուամենայնիվ,հետևանքներ երբեմն լինում են սարսափելի երբ նա փոխում է անցյալը, դա արմատապես փոխում է նրա ներկայիս կյանքը։ Օրինակ, նրա ժամանակավոր գիծը հանգեցնում է այլընտրանքային ապագայի, որտեղ նա հայտնվում է տարբեր ձևերով, Թոմիի սպանության համար բանտարկված, եղբայրության քոլեջի ուսանող, և չորս անգամ անդամահատված:Ի վերջո, նա գիտակցում է, որ չնայած անցյալը շտկելու իր մտադրությունները միայն լավի համար է, նրա գործողություններն ունեն անկանխատեսելի հետևանքներ, որոնցում սարսափելիորեն տառապում է կամ նա, կամ իր ընկերներից մեկը։ Ավելին, տասնամյակների արժեք ունեցող նոր հիշողությունների յուրացումը այլընտրանքային ժամանակացույցից հանգեցնում է նրան գլխուղեղի վնասման և քթի ծանր արյունահոսության։ Նա ի վերջո հասնում է այն եզրակացության, որ ինքը և իր ընկերները երբեք լավ ապագա չեն ունենա, քանի դեռ նա անընդհատ փոխում է անցյալը և գիտակցում է, որ ավելի շուտ նրանց է վնասում, քան օգնում։ Էվանը մեկ վերջին անգամ հետ է վերադառնում այն օրվան, երբ մանկության ընթացքում առաջին անգամ հանդիպել էր Քեյլիին։ Նա միտումնավոր նեղացնում է նրան, որպեսզի նա և Թոմին ընտրեն ապրել իրենց մոր հետ, այլ թաղամասում, ոչ թե հայրիկի հետ ամուսնալուծվելիս։ Արդյունքում ՝ նրանք չեն ենթարկվում կործանարար դաստիարակության, չեն մեծանում Էվանի հետ և շարունակում են ունենալ երջանիկ, հաջողակ կյանք։ Էվանը արթնանում է քոլեջի հանրակացարանում, որտեղ Լենին իր սենյակակիցն է։ Որպես թեստ ՝ նա հարցնում է, թե որտեղ է Քեյլին, ինչին Լենին պատասխանում է ՝ «Ո՞վ է Քեյլին»։ Իմանալով, որ այս անգամ ամեն ինչ կարգին է ՝ Էվան այրում է իր օրագրերն ու տեսանյութերը ՝ այլևս անցյալ չվերադառնալու նպաակով։
Ութ տարի անց Նյու Յորք քաղաքում, Էվանը դուրս է գալիս աշխատավայրից և պատահաբար անցնում Քեյլի կողքով փողոցում։ Չնայած համառոտ հայացքն անցնում է նրանց երկուսի դեմքերով, նրանք երկուսն էլ որոշում են շարունակել քայլել։


== Ռեժիսորների կտրվածք ==
Ռեժիսորների կտրվածքն այլ ավարտ է ներկայացնում։
Իր սարսափելի վնասված ուղեղով և այն գիտակցությամբ, որ նա գտնվում է հոգեբուժարանում, որտեղ նա կորցրել է ժամանակով ճանապարհորդելու իր ունակությունը, Էվանը հուսահատ փորձ է անում փոխել ժամանակացույցը, դիտելով իր հոր ընտանեկան ֆիլմը, որտեղ ցույց է տրվում Էվանի մայրը, նախքան նա պատրաստվում էր ծննդաբերել Էվանին։ Էվանը վերադառնում է այդ պահ և խեղդում է ինքնիրեն մոր արգանդում պորտալարով, որպեսզի կանխի բազմահատոր անեծքի շարունակությունը, համահունչ է մի ավելացված տեսարանի, երբ Հոգեբան պալմիստ ասում է Էվանին և նրա մորը, "դուք չունեք կյանքի գիծ", և որ նա "չի պատկանում այս աշխարհին":
Քեյլին այնուհետև դիտվում է որպես երեխա նոր ժամանակացույցում, որը նախընտրել է իր մոր հետ ապրել իր հայրիկի փոխարեն, և մոնտաժը հուշում է, որ մանկության մյուս հերոսների կյանքը դարձել է սիրառատ և պակաս ողբերգական։


== Դերասանական Կազմ ==
Էշթոն Քաթչերը Էվանի դերում
Էմի Սմարթը Էմիի դերում
Էրիկ Ստոլցը պարոն Միլլերի դերում
Ուիլյամ Լի Սքոթն Թոմիի դերում
Էդլեն Հենսոնը Լենիի դերում
Լոգան Մերմանը որպես Էվանը 7 տարեկանում
Ջոն Պատրիկ Ամեդորի որպես Էվանը 13 տարեկանում
Իրեն Գորովայան որպես Քեյլին 13 տարեկանում
Քևին Սմիթ որպես Լենին 13 տարեկանում
Ջես Ջեյմսը որպես Թոմին 14 տարեկանում
Էթան Սուփլին Թամփերի դերում
Մելորա Ուոլթերսը Անդրեայի դերումԻ հավելում, Կալում Քիթ Ռեննի խաղում է Ջեյսոնը ՝ Էվանի հայրը, իսկ Նաթանիել Դեվոն խաղում է բժիշկ Ռեդֆիլդի դերում։


== Ընդունելություն ==


=== Քննադատական ընդունելություն ===
Թիթեռի էֆեկտի քննադատական ընդունելությունն ընդհանուր առմամբ վատ էր։ Rotten Tomatoes- ի ստուգման ագրեգատորի կայքում ֆիլմը պահում է 33% հավանություն ՝ 172 ակնարկների հիման վրա; գնահատման միջին ցուցանիշը 4.8 / 10 է։ Կայքի կոնսենսուսում ասվում է. «Նախադրյալը ինտրիգային է, բայց այն դրվում է գերբեռնված և անճաշակ թրիլլերի ծառայության մեջ»: Metacritic- ի ՝ մեկ այլ գրախոսման ագրեգատորի վրա, այն ունի 35 գնահատականի հիման վրա 30 բալ, որը ցույց է տալիս 35 «ընդհանուր առմամբ անբարենպաստ ակնարկներ»։ Ռոջեր Էբերտը գրել է, որ իրեն «որոշ չափով դուր է եկել«Թիթեռի էֆեկտը», և որ«սյուժեն ցույց է տալիս դերասանական տաղանդը, քանի որ դերասանները ստիպված են խաղալ այնպիսի հերոսների, որոնք անցնում են վայրագ երկմտանքի միջով»։ Այնուամենայնիվ, Էբերտը ասաց, որ թիթեռի էֆեկտի գիտական ըմբռնումն օգտագործվում է անհամապատասխանաբար. Էվանի փոփոխությունները պետք է ունենան ավելի լայն հնչեղություն։ Seat Axmaker- ը Seattle Post-Intelligencer- ից այն անվանեց «մետաֆիզիկական խառնաշփոթ» `քննադատելով ֆիլմի մեխանիկաներին` «լավագույն դեպքում մշուշոտ և մնացած ժամանակի համար անփույթ» լինելու համար.: USA Today- ի Մայք Քլարկը նույնպես բացասական գնահատական տվեց կինոնկարին ՝ ասելով. «Սովորաբար այս նախադրյալը կա՛մ ինտրիգային է, կա՛մ հիմարություն, բայց ցավալի կողմնակի սյուժեները (բանտում նաև սեռական հարաբերությունների տեսարանի առկայությունը) խանգարում են, որ Էֆեկտը դառնալ չկանխամտածված մռնչյուն, ինչպիսին նա կարող էր լինել հակառակ դեպքում։ «Բացի այդ, The Boston Globe- ի Ty Burr- ն էլ ավելի առաջ գնաց ՝ ասելով.«Գնացքի խորտակման ինչպիսի հաճույք էլ գտնեք այստեղ, կեղտոտված է հերոսների նենգ արարքներով։
Ֆլորիդա Թայմսի միության անդամ Մեթ Սորգելը ֆիլմը գնահատել է 4-ից 3 աստղ ՝ գրելով. Դա պայթյուն է ... լիովին զվարճալի B կարգի ֆիլմ։ Երբեմն նույնիսկ զվարճալի է ...» :«Miami Herald»- ը ասաց.«Թիթեռի էֆեկտն ավելի լավ է, քան կարող ես ակնկալել, չնայած իր անհարմար, դանդաղ մեկնարկին ՝ աստիճանաբար ներգրավելով քեզ և վճարելով զարմանալիորեն արդյունավետ և դառը քաղցր ձևերով», և ավելացրեց, որ Քաթչերը«գրավիչ և հավատալի է ... Թիթեռի էֆեկտը բավականին լավ է պահպանում իր կանոնները ... ընդհանուր առմամբ, ֆիլմը համապատասխանում է իր ֆանտազիաների թռիչքին»: Worcester Telegram & Gazette ողջունեց այն որպես «անհանգստացնող ֆիլմ» և «առաջին ֆիլմ»։ իսկապես հետաքրքիր 2004 թ. ֆիլմ ՝ «ավելացնելով, որ Քաթչերը«ցնցում է».

Սցենարի հեղինակ և ռեժիսորներ Էրիկ Բրեսը և Մաքքի Գրուբերը ՝ Ultimate Goal 2 – ի համահեղինակները, այս ֆիլմը շատ ավելի խելացի է, քան ենթադրում էր նրանց ավելի վաղ ֆիլմը ... Թիթեռի էֆեկտը կարող է չափազանց անսովոր լինել զանգվածային հանդիսատեսի համար հաջողակ լինելու համար, բայց կինոսեր ովքեր պնդում են, որ Հոլիվուդից «այլ բան» են ուզում, պետք է հաշվի առնեն դա։ Հետադարձ հայացքով, The Guardian- ի Փիթեր Բրեդշոուն գրում է, որ քննադատները, այդ թվում `ինքը, կոպիտ էին վերաբերվում ֆիլմի թողարկման պահին։ Ֆիլմը հովանավորյալ նկարագրելով ՝ Բրեդշոուն նշում է, որ Քաթչերը քննադատում է իրեն ՝ ֆիլմը չսիրելու համար։


=== Տոմսարկղ ===
Ֆիլմը կոմերցիոն հաջողություն ունեցավ ՝ վաստակելով 17,065,227 դոլար և իր առաջին հանգստյան օրերին գրավելով առաջին տեղը:13 միլիոն դոլար բյուջեով, Թիթեռի էֆեկտը-ը ԱՄՆ-ի տոմսարկղերում հավաքել է շուրջ 57,938,693 դոլար, իսկ ամբողջ աշխարհում ՝ 96,060,858 դոլար։


=== Մրցանակներ և անվանակարգեր ===
2004 Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films Saturn AwardԼավագույն գիտաֆանտաստիկ ֆիլմ - առաջադրված2004 Brussels International Festival of Fantasy FilmՊեգասի հանդիսատեսի մրցանակ — Eric Bress, J. Mackye Gruber - Հաղթանակ2004 Teen Choice AwardsԸնտրովի ֆիլմեր. Թրիլլեր - առաջադրված


== Տնային լրատվամիջոցներ ==


=== Թողարկում ===
Ֆիլմը թողարկվել է ինչպես VHS- ով, այնպես էլ DVD- ով `Infinifilm տարբերակով, 2004 թվականի հուլիսի 6-ին։ Այս դրվագը թողարկվեց մի կողմում թատերական տարբերակով (113 րոպե), մյուսում `ռեժիսորի (120 րոպե) տարբերակով։ DVD- ն ներառում է նաև երկու վավերագրական կինոնկար («Քաոսի տեսության գիտություն և հոգեբանություն» և «Ժամանակի ճանապարհորդության պատմությունն և հմայքը»), ենթավերնագրերի կարճ ուղի, ռեժիսորներ Էրիկ Բրեսի և Mc. Մաքքի Գրուբերի մեկնաբանությունները, ջնջված տեսարաններ և այլընտրանքային տեսարաններ։ ինչպես նաև կարճ ստեղծագործություն ՝ «Ստեղծագործական գործընթացը» վերնագրով։


=== Այլընտրանքային վերջաբաններ ===
Թիթեռի էֆեկտ ֆիլմի համար նկարահանված երեք տարբեր ավարտ գոյություն ունի.

Թատերական թողարկման վերջում Էվան անցնում է մայթով Քեյլի կողքով, տեսնում է նրան և ճանաչում է նրան, բայց շարունակում է քայլել։2. Այլընտրանքային երջանիկ ավարտը ցույց է տալիս, որ Էվանն ու Քեյլին հատելիս կանգ են առնում մայթին։ Նրանք ներկայանում են, և Էվանը նրան հրավիրում է սուրճ խմելու։
3. «Բաց» այլընտրանքային վերջավորությունը նման է այն եզակիի, երբ Էվան և Քեյլին քայլում են մայթով և շարունակում քայլել, բացառությամբ որ այս անգամ Էվանը, տատանվելուց հետո, շրջվում և հետևում է Քեյլիին։ Այս ավարտը օգտագործվել է Ջեյմս Սուլոյի կողմից գրված և Black Flame- ի կողմից հրատարակված կինոնկարի մեջ։


== Շարունակություն ==
Թիթեռի էֆեկտ 2-ը թողարկվել է DVD- ով 2006 թվականի հոկտեմբերի 10-ին։ Այն նկարահանվել է Ջոն Ռ. Լեոնետիի կողմից և մեծ մասամբ առնչություն չի ունեցել բնօրինակ ֆիլմի հետ։ Այն պարունակում է արագ հղում թերթի առաջին վերնագրային կինոնկարին, որը վերաբերում է Էվանի հորը և օգտագործում է նույն հիմնական ժամանակային ճանապարհորդության մեխանիկան։ Այն բացասական արձագանքներ է ստացել Reel Film Review- ի կողմից, ովքեր այն անվանել են «զզվելի, անիմաստ շարունակություն»։
Սերիայի երրորդ մասը `«Թիթեռի էֆեկտ 3. Հայտնություններ»-ը թողարկվել է After Dark Films- ի կողմից 2009 թվականին։ Այս շարունակությունը հետևում է մի երիտասարդի կյանքին, ով ճանապարհ է ընկնում ժամանակի մեջ` լուծելու իր ավագ դպրոցի ընկերուհու մահվան հետ կապված առեղծվածը։ Այս ֆիլմը անմիջական կապ չունի առաջին երկուսի հետ և օգտագործում է ժամանակի ճանապարհորդության տարբեր մեխանիզմներ։ Reel Film Review- ը երրորդ մասը բնութագրեց որպես «Շատ մեղմ բարելավում մոտակա աննկատ Թիթեռի էֆեկտ 2-ի նկատմամբ»։


== Տես նաև ==
Fetching Cody
Time Freak
Frequency
Erased
List of films featuring time loops
List of ghost films


== Ծանոթագրություններ ==