Ֆրից Մաուտներ

Ֆրից Մաուտներ (գերմ.՝ Fritz Mauthner, նոյեմբերի 22, 1849(1849-11-22)[…], Հորժիցե - հունիսի 29, 1923(1923-06-29)[…], Մեերսբուրգ, Գերմանիա), ավստրիացի լրագրող, գրող, փիլիսոփա։


== Կենսագրություն ==
Ֆրից Մաուտները ծնվել է 1849 թվականի նոյեմբերի 22-ին Բոհեմիայում, հրեաների ընտանիքում։ Վեց տարեկան հասակում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Պրահա, որտեղ ավարտել է դպրոցն ու համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Կրել է Էռնստ Մախի փիլիսոփայության ազդեցությունը, ում դասախոսություննները (ֆիզիկայի վերաբերյալ) լսել է համալսարանում։ 1873 թվականից զբաղվել է փաստաբանությամբ։ Սկսել է ստեղծագործել ու տպագրել ստեղծագործությունները Պրահայի թերթերում։ Նրա «Աննա» դրաման բեմադրվել է Գերմանական թագավորական թատրոնում։ Պատկանել է Պրահայի գերմանալեզու հրեա գրողների շրջանակին, որ Ավստրո-Հունգրիայի կայսրության մշակութային օջախներից մեկն էր ու եվրոպական մոդեռնի լաբորատորիաներից մեկը (հետագայում այդ ուղղությանն են հարել Ֆրանց Կաֆկան, Մաքս Բրոդը և այլք)։
1876 թվականին տեղափոխվել է Բեռլին, աշխատել Բեռլիներ Տագեբլատ թերթում։ Ամուսնացել է գերմանա-հրեական ծագում ունեցող դաշնակահարուհի Ժենի Էրենբերգի հետ, ունեցել են մի աղջիկ։
Ֆրից Մաուտները հրատարակել է ժամանակակից հայտնի գրողների պարոդիաներ։ 1880 թվականին Գերհարդ Հաուպտմանի, Մաքս Խալբեի, Օտտո Բրամի ու այլոց հետ համատեղ մասնակցել է Ազատամիտների միության կազմակերպմանը։ 1882 թվականին հրատարակվել է նրա առաջին վեպը՝ Նոր Ագասֆեր։ 1889 թվականին գլխավորել է Գերմանիա ամսագիրը։ 1896 թվականին մահացել է Ֆրից Մաուտների կինը, իսկ 1898 թվականին գրողը ստիպված է լինում ժամանակավորապես դադարեցնել գիտական ու գրական ակտիվ գործունեությունը, որովհետև տեսողությունը կորցնելու վտանգ կար։ 1905 թվականին բնակություն է հաստատում Ֆրայբուրգում, ծանոթանում Մարտին Բուբերի հետ, հիմնադրում Կանտական միությունը։ 1909 թվականից երկրորդ կնոջ հետ ապրել է Մեերսբուրգում, իսկ 1915 թվականին ստացել է Մեերսբուրգի պատվավոր քաղաքացու կոչում։ Մահացել է Աշխարհի երեք կերպարները գրքի վրա աշխատելու ժամանակ, որ լույս է տեսել արդեն հետմահու (1925)։


== Ստեղծագործությունը ==
Ֆրից Մաուտները հեղինակել է նովելներ, վեպեր (այդ թվում՝ պատմական, Քսանտիպա, 1884; Գիպատիա, 1892, և այլն), սատիրական ստեղծագործություններու փիլիսոփայական երկեր (այդ թվում՝ «Փիլիսոփայական բառարան», 1910—1911, վերահրատ. 1923—1924, 1980, 1997, «Աթեիզմն ու նրա պատմությունը արևմտյան աշխարհում», 4 հատոր, 1920—1923, մենագրություն Սպինոզայի 1906 և Շոպենհաուերի մասին, 1911), ինչպես նաև թողել է ինքնակենսագրական մի քանի աշխատություններ։ Թարգմանել է Էդմոն դը Գոնկուրի արձակ ստեղծագործություններից։
Ֆրից Մաուտներն առավել հայտնի է լեզվի փիլիսոփայության վերաբերյալ իր աշխատություններով («Լեզվի քննադատության ներածություն», 3 հատոր, 1901—1902), որ արտացոլում են Նիցշեի ազդեցությունն ու իրենց հերթին ազդել են Լյուդվիգ Վիտգենտեյնի ու Գուստավ Լանդաուզերի գիտական հայացքների վրա։ Ֆրից Մաուտների հայացքներն իրենց արձագանքն են գտել Շնիցլերի ու Հոֆմանստալի (Մաուտների ազդեցությունը երևում է նրա Լորդ Չանդոսի նամակը նովելում), Ջեյմս Ջոյսի, Խորխե Լուիս Բորխեսի ու Սեմյուել Բեկկետի ստեղծագործությունների վրա։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Kühn J. Gescheiterte Sprachkritik. Fritz Mauthners Leben und Werk. Berlin։ Walter de Gruyter, 1975
Eschenbacher W. Fritz Mauthner und die deutsche Literatur um 1900. Eine Untersuchung zur Sprachkrise der Jahrhundertwende. Frankfurt/ Main u. a.։ Lang, 1977
Gustafsson L. Sprache und Lüge. Drei sprachphilosophische Extremisten։ Friedrich Nietzsche, Alexander Bryan Johnson, Fritz Mauthner. München u. a.։ Hanser, 1980
Vierhufe A. Parodie und Sprachkritik. Untersuchungen zu Fritz Mauthners «Nach berühmten Mustern». Tübingen։ Niemeyer, 1999
Ullmann B. Fritz Mauthners Kunst- und Kulturvorstellungen. Zwischen Traditionalität und Modernität. Frankfurt/Main u. a.։ Lang, 2000
Fritz Mauthner — Sprache, Literatur, Kritik. Festakt und Symposion zu seinem 150. Geburtstag / Helmut Henne, Christine Kaiser (Hrsg.). Tübingen։ Niemeyer, 2000 (материалы симпозиума, приуроченного к 150-летию Маутнера)
Leinfellner E. Brückenschlag zwischen den Disziplinen. Fritz Mauthner als Schriftsteller, Kritiker und Kulturtheoretiker. Wuppertal։ Arco-Verlag, 2004
Соболева М. Е. Философия как «критика языка» в Германии. СПб.։ Изд-во СПбГУ, 2005.
Ժակ Լե Ռիդերի՝ Մաունտերի փիլիսոփայության վերաբերյալ ելույթի տեսագրությունը, 2009 (ֆր.)
Пучков Андрей. «Кстати, подумайте, не можете ли помочь…». [Письма М. Гершензона, Ф. Маутнера и два философских трактата Алексея Фёдоровича Селивачёва (1912–1919 гг.)] // Сучасні проблеми дослідження, реставрації та збереження культурної спадщини. Збірник наукових праць з мистецтвознавства, архітектурознавства і культурології. Випуск третій. Частина друга. – К.։ Видавничий дім А+С, 2006. – С. 170-174.


== Հղումներ ==
Ֆրից Մաուտները Արևմտյան գերմանացիների կենսագրույթուններ կայքում Archived 2011-07-19 at the Wayback Machine. (գերմ.)
Ֆրից Մաուտներ (գերմ.)