Հայլբրոն (քաղաք)

Հայլբրոն (գերմ.՝ Heilbronn,Գերմաներեն արտասանություն՝ [[Միջազգային հնչյունական այբուբեն|[haɪlˈbʁɔn]]] ( )), քաղաք Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Բադեն Վյուրթեմբերգ երկրամասի հյուսիսում, Հայդելբերգից՝ 55 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք, Շտուտգարտից՝ 35 կիլոմետր դեպի հյուսիս։ Նույնանուն շրջանի՝ «Landkreis Heilbronn»-ի և Հայլբրոն-Ֆրանկոնիա տարածաշրջանի (Heilbronn-Franconia region) վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Նեկար գետի ափին (գետային խոշոր նավահանգիստ է)՝ տարածվելով գետահովտում և զբաղեցնելով 99,9 կմ² տարածք (20-րդ դարում զգալի չափով ընդարձակվել է մերձակա բնակավայրերը իր մեջ ներառելով)։ Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 157 մետր է։ Բնակչության թվաքանակը 2017 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով եղել է 125 113, խտությունը՝ 1.226 մարդ յուրաքանչյուր քառակուսի կիլոմետրի վրա։ Պաշտոնական կոդը (AGS-ը)՝ 8121000:
2020 թվականի փետրվարի 1-ին Հայլբրոնին շնորհվել է համալսարանական քաղաքի կոչում։ 


== Պատմություն ==
Հայլբրոնը հին բնակավայր է։ Պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 741 թվականին, «villa helibrunna» անվանումով։   1225 թվականին ստացել է քաղաքի, 1371-ին՝ կայսերական ազատ քաղաքի կարգավիճակ։ Միջին դարերում ծաղկում է ապրել առևտրային ճանապարհների վրա գտնվելու և գետային նավահանգիստ ունենալու շնորհիվ։ 1633 թվականին այստեղ կնքվել է Շվեդիայի հետ դաշնություն կազմելու վերաբերյալ պայմանագիր (Heilbronnförbundet): 19-րդ դարում քաղաքը զարգացել է առավել բուռն թափով, դասվել Բադեն-Վյուրթեմբերգի կարևորագույն արդյունաբերական կենտրոնների շարքին. զարկ է տրվել գինեգործությանը, կառուցվել են նաև արդյունաբերական այլ ձեռնարկություններ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին դարձել է առանձնապես վնասված եվրոպական քաղաքներից մեկը. հենց միայն 1944 թվականի դեկտեմբերի 4-ին անգլո-ամերիկյան ռազմական օդուժի իրականացրած ռմբակոծությունների հետևանքով զոհվել է ավելի քան 6.500 մարդ, ավերվել են բազմաթիվ շինություններ։ Պատերազմի ավարտից հետո քաղաքն արագորեն բուժել է վերքերը, դարձել դինամիկ զարգացող արդյունաբերական և առևտրային կենտրոն։


== Տնտեսություն ==
Տնտեսության բնագավառում Հայլբրոնն առաջին հերթին հայտնի է այստեղ արտադրվող կարմիր գինիներով, այդ իսկ պատճառով նրան անվանում են «գինու քաղաք» (Stadt des Weins): Հայրենի քաղաքին լայն ճանաչում էր բերել նաև կառագործ վարպետ Դրոգմյոլլերը (1920-2005), որի արհեստանոցներում աշխատողները զբոսաշրջային կառքեր էին հավաքում օգտագործելով «Մերսեդես» և «Վոլվո» ֆիրմաների ավտոմեքենաների համապատասխան մասեր։
Հայլբրոնում զարգացած են մեքենաշինությունը (գործում են «Լեպլե», «Տյուսսեն-Կրուպ» և հայտնի այլ ընկերությունների գործարաններ, Audi, BMW, Mercedes և Porsche ֆիրմաների ավտոմեքենաների մասեր արտադրող ձեռնարկություններ), սննդի արդյունաբերությունը («Կամպինա», «Կնորր» և այլ գործարաններ), թղթի, քիմիական, միկրոէլեկտրոնիկայի արտադրությունը։ Այստեղ իր ձեռնարկությունն ունի նաև միկրոֆոններ ու դինամիկներ արտադրող «Beyerdynamic» ֆիրման։ Քաղաքի հայտնի ձեռնարկություններից է նաև «Südwestdeutsche Salzwerke AG»-ը, որ տարեկան արտադրում է շուրջ 2,5 միլիոն տոննա քարաղ և այդ ցուցանիշով երկրորդ տեղն է զբաղեցնում Գերմանիայում։ Քաղաքի, տարածաշրջանի և ամբողջ երկրի տնտեսության մեջ կարևոր դեր է խաղում նաև նրա՝  Նեկար գետի վրա գտնվող նավահանգիստը։


== Գրականության մեջ և կինոյում ==
Հայլբրոնը հաճախ պատկերավոր կերպով անվանվում է «Քեթխենի քաղաք». նկատի է առնվում 19-րդ դարի գերմանացի նշանավոր գրող Հայնրիխ ֆոն Քլայսթի «Հայլբրոնցի Քեթխենը» ստեղծագործությունը։ Հայլբրոնում են ծավալվում նաև Վոլֆգանգ Գյոթեի «Գյոթց ֆոն Բեռլիխինգեն» թատերգության գործողությունները։ Գերմանական այս քաղաքը հիշատակվում է «Շերլոկ Հոլմս․ Ստվերների խաղ» կինոնկարում. ըստ այդ ֆիլմի դիպաշարի՝ հենց Հայլբրոնում է գտնվում Ջեյմս Մորիարտիին պատկանող զինագործարանը, որ զենք է մատակարարում ողջ Եվրոպային։


== Տեսարժան վայրեր ==
Կիլիանսկիրխեն (Kilianskirche) - Վերածննդի դարաշրջանի եկեղեցի
Սբ. Նիկողայոսի եկեղեցին (Nikolaikirche) - գոթիկա ոճի պատմաճարտարապետական հուշարձան
Պողոս-Պետրոս եկեղեցին (Sankt Peter u. Paul) և Դոյչհոֆ դղյակը (Deutschhof) - բարոկկո ոճի կառույցներ
հին սինագոգը (1877 – 1938 թթ.) - կառուցվել է էկլեկտիկ ճարտարապետության ոճով
գինու վիլլան
աստղագիտական ժամացույցը
«Experimenta» թանգարանը
հին քաղաքապետարանը


== Անվանի հայլբրոնցիներ ==
Վիլհելմ Վայբլինգեր (1804–1830) - գրող
Ռոբերտ Մայեր (1814–1878) - ֆիզիկոս, բժիշկ
Ադոլֆ Կլուսս (1825–1905) - ճարտարապետ
Վիլհելմ Մայբախ (1846–1929) - ինժեներ, ավտոմեքենաշինության պիոներներից մեկը
Օտտո Կիրխհայմեր (1905–1965) - քաղաքագիտության և սահմանադրության տեսաբան
Կուրտ Ռեբման (1924–2005) - իրավաբան, գլխավոր դատախազ
Վոլֆգանգ Վեբեր (* 1935) - մենեջեր
Թոմաս Ռոթ (* 1951) - լրագրող
Սիբել Քեքիլի (* 1980) - դերասանուհի
Անջեյ Սևերին - ազգությամբ լեհ դերասան
Թեոդոր Հոյս - Գերմանիայի դաշնային համրապետության առաջին նախագահ
Տոմիսլավ Մարիչ - ֆուտբոլիստ, Խորվաթիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի անդամ
Թոմաս Շտրոբլ - գերմանացի քաղաքական գործիչ


== Քույր քաղաքներ ==
 Բեզիե, Ֆրանսիա (1965)
 Նիթ Պորտ Թոլբոթ, Մեծ Բրիտանիա (1966)
 Զոլոթուռն, Շվեյցարիա (1981)
 Սթոքպորտ, Մեծ Բրիտանիա (1982)
 Օդերի Ֆրանկֆուրտ, Գերմանիա (1988)
 Սլուբիցե, Լեհաստան, (1998)
 Նովոռոսիյսկ, (Ռուսաստան), 2019


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

(գերմ.) Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
(անգլ.) Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը Archived 2012-07-16 at the Wayback Machine.
(գերմ.) Քաղաքի քարտեզը (Java-applet)
(գերմ.) Hochschule Heilbronn (Հայլբրոնի համալսարան)
(գերմ.) Զբոսաշրջային տեղեկատվություն քաղաքի մասին


== Գրականություն ==
Chronik der Stadt Heilbronn. Stadtarchiv Heilbronn, Heilbronn 1895–2004, bislang erschienen sind die Bände I–VII (741 bis 1957) und X (1970 bis 1974)
Heilbronner Köpfe. Lebensbilder aus vier Jahrhunderten. Bislang 7 Bde. Stadtarchiv Heilbronn, seit 1998.
Marianne Dumitrache, Simon M. Haag: Archäologischer Stadtkataster Baden-Württemberg. Bd. 8: Heilbronn. Landesdenkmalamt Baden-Württemberg, Stuttgart 2001, ISBN 3-927714-51-8.
Julius Fekete: Kunst- und Kulturdenkmale im Stadt- und Landkreis Heilbronn. Theiss, Stuttgart 2002, ISBN 3-8062-1662-2.
Helmut Schmolz, Hubert Weckbach: Heilbronn. Geschichte und Leben einer Stadt. 2. Auflage. Konrad, Weißenhorn 1973, ISBN 3-87437-062-3.