Օրհուսի կոնվենցիա

Օրհուսի կոնվենցիա, ՄԱԿ-ի Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովի  կոնվենցիա` «Տեղեկատվության մատչելիության, որոշումների կայացման գործընթացում հասարակության մասնակցության և բնապահպանական հարցերում արդարադատության մատչելիության վերաբերյալ»։
Կոնվենցիայի ուժի մեջ մտնելու համար անհրաժեշտ է 16  երկրի ստորագրություն։  Այդ գործընթացը տևել է երեք տարի։  Կոնվենցիան ստորագրել են 38 երկիր Դանիայի Օրհուս քաղաքում, 1998 թվականի հունիսի 25-ին, «Շրջակա միջավայրը Եվրոպայի համար»` եվրոպական երկրների շրջակա միջավայրի նախարարների 4-րդ խորհրդաժողովի գործընթացի շրջանակում։


== Նպատակ ==
Կոնվենցիայի նպատակն է աջակցել մարդու առողջության իրավունքի պաշտպանությանը, նրա առողջության և բարեկեցության համար բարենպաստ միջավայրի ապահովմանը, տեղեկատվության մատչելիությանը, որոշումների կայացման գործընթացում հասարակության մասնակցությանը և շրջակա միջավայրի հարցերում արդարադատության մատչելիությանը։
Յուրաքանչյուր կողմ պարտավոր է ձեռնարկել անհրաժեշտ օրենսդրական, կարգավորող միջոցներ ՝ Կոնվենցիայի դրույթների իրականացման համար հստակ, բաց և համաձայնեցված կառույց ստեղծելու և այն պահպանելու համար։
Յուրաքանչյուր կողմ երկիր (որը ստորագրել է կոնվենցիան) պարտավորվում է.

ընդունել անհրաժեշտ օրենսդրական կանոնակարգերի ստեղծում և պահպանում
տեղեկատվության հասանելիություն
մուտքի ազատություն (պարտադիր անհրաժեշտ տեղեկությունների տրամադրում ըստ պահանջի, որը պահանջում է հիմնավորումներ)
հասարակությանը ակտիվ իրազեկում, համացանցի միջոցով շրջակա միջավայրի վիճակի մասին հասարակությանը հաշվետվություն ներկայացնել
տեղեկատվություն տրամադրելուց առաջ հասարակության կողմից դրա նկատմամբ հետաքրքրությունը հաշվի առնելու անհրաժեշտություն
անհապաղ տեղեկացնել մարդու առողջությանը և/կամ շրջակա միջավայրին վնաս հասցնող երևույթների մասին։


=== Տեղեկատվության հասանելիություն ===
հասանելիության ազատություն (հիմնավորում չպահանջող անհրաժեշտ տեղեկատվության պարտադիր տրամադրում)
ապահովել հանրության ակտիվ տեղեկատվությունը` ինտերնետի միջոցով, շրջակա միջավայրի վիճակի վերաբերյալ զեկույցներ հրապարակելով
նախքան տեղեկատվություն տրամադրելուց հրաժարվելը անհրաժեշտ է հաշվի առնել դրա նկատմամբ հասարակության հետաքրքրության մակարդակը
հասցեագրված մարմինները իրենց ուղղված հարցման վերաբերյալ տեղեկություն չունենալու դեպքում պետք է ուղղորդեն այն մարմիններին, որոնք ի վիճակի են բավարարել հարցումը
անհապաղ տեղեկացնել հասարակությանը մարդու առողջության և (կամ) շրջակա միջավայրի համար հնարավոր վտանգի դեպքում։


=== Տեղեկատվություն չտրամադրելու պատճառներ ===
Բնապահպանական տեղեկատվություն տրամադրել հրաժարվելու պատճառ կարող է լինել միայն, եթե այդ տեղեկատվությունը ազդում է.

պետական ​​մարմինների աշխատանքի գաղտնիությանը
միջազգային հարաբերությունների` ազգային պաշտպանության կամ ազգային անվտանգության վրա
արդարադատության իրականացման` արդար դատաքննության դիմելու անհատների հնարավորության կամ պետական ​​մարմինների ՝ քրեական կամ կարգապահական քննություններ անցկացնելու ունակության վրա
առևտրային և արդյունաբերական տեղեկատվության գաղտնիության վրա
մտավոր սեփականության իրավունքների վրա
անձնական տվյալների գաղտնիության վրա
երրորդ` հայցվող տեղեկատվությունը տրամադրող կողմի շահերի վրա
շրջակա միջավայրի վրա, որի հետ կապված են այս տեղեկատվությունը (հազվագյուտ տեսակների բուծման վայրեր)։Հետաքրքրված հասարակությունը ժամանակին և հասկանալի ձևով տեղեկացվում է շրջակա միջավայրի հիմնախնդիրների վերաբերյալ որոշումների կայացման առաջին իսկ փուլում։


== Ընդհանուր դրույթներ ==
Յուրաքանչյուր կողմ ընդունում է անհրաժեշտ օրենսդրական, կանոնակարգող և այլ միջոցներ, ներառյալ միջոցներ` ուղղված սույն կոնվենցիայի տեղեկատվության մատչելիության, հասարակայնության մասնակցության, արդարադատության մատչելիության դրույթների իրականացումը կարգավորող նորմերի համատեղելիությանը, ինչպես նաև պատշաճ միջոցներ ուղղված այդ դրույթների կիրառման ապահովմանը` Կոնվենցիայի դրույթների իմպլեմենտացիայի նպատակով` հստակ, թափանցիկ և համաձայնեցված դաշտ ձևավորելու համար։
Յուրաքանչյուր կողմ պետք է ձգտի ապահովել, որպեսզի պաշտոնատար անձինք և պետական մարմինները շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով ցուցաբերեն աջակցություն հասարակայնությանը և ուղղորդեն նրան տեղեկատվության մատչելիության հարցում, աջակցեն նրան որոշումների ընդունման գործընթացին և արդարադատության իրականացմանը մասնակցելու գործում։
Յուրաքանչյուր կողմ նպաստում է էկոլոգիական կրթությանը և շրջակա միջավայրի հիմնահարցերի կապակցությամբ հասարակայնության իրազեկության մակարդակի բարձրացմանը, մասնավորապես՝ շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով տեղեկատվության մատչելիության, որոշումների ընդունման գործընթացին մասնակցության և արդարադատության մատչելիության վերաբերյալ։
Յուրաքանչյուր կողմ պետք է ապահովի շրջակա միջավայրի պահպանությանը նպաստող միությունների, կազմակերպությունների կամ խմբերի պատշաճ ճանաչումը և ցուցաբերի համապատասխան աջակցություն վերջիններիս, և ապահովի իր ազգային իրավական համակարգի համապատասխանությունը սույն պարտավորությանը։
Կոնվենցիայի դրույթները չեն սահամանափակում որևէ երկրի իրավունքը շարունակել իրագործել կամ ձեռք բերել շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերի վերաբերյալ տեղեկատվության ավելի լայն մատչելիություն, որոշումների ընդունման գործընթացին հասարակայնության ավելի ակտիվ մասնակցութուն և արդարադատության ավելի լայն մատչելիություն նախատեսող միջոցներ, քան դա նախատեսված է սույն Կոնվենցիայով։
Կոնվենցիան չի կարող նախատեսել շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով տեղեկատվության մատչելիության, որոշումների ընդունման գործընթացին հասարակայնության մասնակցության և արդարադատության մատչելիության գոյություն ունեցող իրավունքների որևէ սահամանափակում։
Յուրաքանչյուր երկիր աջակցում է սույն Կոնվենցիայի սկզբունքների կիրառմանը շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով որոշումների ընդունման միջազգային գործընթացներում և միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում։
Յուրաքանչյուր երկիր պետք է ապահովի, որ սույն Կոնվենցիայի դրույթներին համապատասխան իրենց իրավունքներն իրականացնող անձինք չենթարկվեն պատժի, հետապնդման կամ հալածանքի՝ անկախ նրանց ներգրավվածության ձևից։
Կոնվենցիայի համապատասխան դրույթների շրջանակներում հասարակայնությունն ունի շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով տեղեկատվության մատչելիության, որոշումների ընդունման գործընթացին մասնակցելու և արդարադատության մատչելիության իրավունք՝ անկախ քաղաքացիությունից, ազգային պատկանելիությունից կամ բնակության վայրից, իսկ իրավաբանական անձի դեպքում՝ անկախ նրա գրանցման կամ գործունեության հիմնական վայրից։


=== Օրհուսի կոնվենցիային մասնակից  երկրներն են․ ===
Հայաստան
Ադրբեջան
Ալբանիա
Ավստրիա
Բելառուս
Բելգիա
Բուլղարիա
Հունգարիա
Վրաստան
Գերմանիա
Հունաստան
Դանիա
Իտալիա
Իսպանիա
Մակեդոնիա
Ղազախստան
Ղրղզստան
Կիպրոս
Լատվիա
Լիտվա
Լիխտենշտայն
Լյուքսեմբուրգ
Մալթա
Մոնակո
Նիդերլանդներ
Նորվեգիա
Լեհաստան
Պորտուգալիա
Մոլդովա
Սլովենիա
Ռումինիա
Տաջիկստան
Թուրքմենստան
Ուկրաինա
Ֆինլանդիա
Ֆրանսիա
Էստոնիա
Խորվաթիա
Չեխիա
Իսլանդիա
Իռլանդիա
Շվեդիա
Շվեյցարիա
Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորություն


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
UNECE Aarhus Convention website (անգլ.)
UNECE Aarhus Convention Clearinghouse website (անգլ.)
Օրհուսի կոնվենցիա(չաշխատող հղում) (հայ.)
Текст Орхусской конвенции
Текст конвенции о доступе к информации, участии общественности в процессе принятия решений и доступе к правосудию по вопросам, касающимся окружающей среды (ռուս.)
Оценка воздействия на окружающую среду (ОВОС) Archived 2006-06-30 at the Wayback Machine.
Список заявлений общественности в Комитет по соблюдению Орхусской конвенции.
«GREEN SALVATION HERALD 2011» Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. 
Опыт Экологического общества «Зеленое спасение» по применению положений Орхусской конвенции в судах, 25.05.2009 Archived 2017-05-25 at the Wayback Machine.
РЕШЕНИЕ III/6c. Соблюдение Казахстаном своих обязательств по конвенции (11-13 июня 2008 года, Рига). Archived 2016-04-04 at the Wayback Machine.
«К Третьему совещанию сторон Орхусской конвенции» Archived 2016-04-04 at the Wayback Machine.
Соблюдение Казахстаном своих обязательств по Орхусской конвенции. Archived 2016-12-28 at the Wayback Machine.
Как готовился национальный доклад Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
РЕШЕНИЕ II/5а. Соблюдение Казахстаном своих обязательств по Орхусской конвенции
Пособие по доступу к правосудию к Орхусской конвенции. Archived 2009-05-23 at the Wayback Machine.
Форум Орхусского центра Республики Казахстан(չաշխատող հղում)
Сборник нормативных правовых актов в области охраны окружающей среды Кыргызской Республики
Сайт по реализации Орхусской конвенции в Кыргызской Республике Archived 2011-11-20 at the Wayback Machine.