Բաբելոն

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Բաբելոն (այլ կիրառումներ)
Բաբելոն, հին Միջագետքի հնագույն քաղաքներից մեկը, որը եղել է Տիգրիս և Եփրատ գետերի ստորին ավազանում մ.թ.ա. 1894-539 թվականներին գոյություն ունեցած Բաբելոնի թագավորության մայրաքաղաքը։ Թագավորությունը կոչվել է Բաբելոն քաղաքի անունով։ Բաբելոնի հիմնական բնակչությունը սեմականացված խուռիներն (հայ-հարիներ) էին, շրջակա սեմական ժողովուդների փոքր խառնուրդով (նկատենք, որ հայոց հնագույն նախնիների՝ հարիների անվանումը սեմիթ պատմաբաններն ինչ-ինչ նկատառումներով վերափոխել են «խուռի» անվանման)։ Համմուրաբի արքայի օրոք Միջագետքի մեծ մասը միավորվել է Բաբելոնի տիրակալության ներքո։ Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի կեսից զանգվածաբար Բաբելոն են թափանցել քասիտական ցեղեր, որոնք անկման են հասցրել նրա ստրկատիրական ծաղկուն պետությունը և հիմնել իրենց տիրապետությունը (1518-1204 թվականներ)։ Քասիտական տիրապետության անկումից հետո Բաբելոնը ժամանակավոր վերելք է ապրել նոր դինաստիայի ներկայացուցիչ Նաբուգոդոնոսոր I-ի օրոք (1146-1123), որը ետ է մղել հարևան Ասորեստանի և Էլամի ոտնձգությունները, պահպանել երկրի անկախությունն ու հզորությունը։ Նրանից հետո Բաբելոնի կենտրոնական իշխանությունը թուլացել է։ Այնուհետև Բաբելոնը բազմիցս ենթարկվել է Ասորեստանի տիրապետությանը։ Մ.թ.ա. 539 թվականին Աքեմենյան թագավոր Կյուրոս II Մեծը նվաճել է Բաբելոնը, և այն վերածվել է Աքեմենյան Պարսկաստանի փոխարքայության։ Ենթադրվում է, որ Բաբելոնի ապստամբները համագործակցել են ապստամբած Հայաստանի հետ։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումներից հետո Բաբելոնը կառավարել են մակեդոնական կուսակալները։ Մ.թ.ա. մոտ 140 թվականից Բաբելոնը մտել է Պարթևական, այնուհետև՝ Սասանյան պետության կազմի մեջ։ Շուրջ 30 տարի Բաբելոնի արքան է եղել Համմուրաբին (մ.թ.ա. 1792-1750 թվականներ), ում օրոք ստեղծվել է առաջին օրենսգիրքը` բաղկացած 282 հոդվածից։


= Բաբելոնի արքայացանկ =
I (Հին) Հարստություն
Սումուաբում մ.թ.ա. 1894-1881
Սումուլա-էլ մ.թ.ա. 1880-1845
Սաբիում մ.թ.ա. 1844-1831
Ափիլ-Սին մ.թ.ա. 1830-1813
Սին-մուբալլիտ մ.թ.ա. 1812-1793
Համմուրապի մ.թ.ա. 1792-1750
Սամսու-իլունա մ.թ.ա. 1749-1712
Աբիեշու մ.թ.ա. 1711-1684
Ամմի-դիտանա մ.թ.ա. 1683-1647
Ամմի-ցադուկա մ.թ.ա. 1646-1626
Սամսու-դիտանա մ.թ.ա. 1625-1595
II (Մերձծովյան I) Հարստություն
Իլիման մ.թ.ա. մոտ 1722
Իտտիիլինիբի
Դամիկիլիշու
Իշկիբալ
Շուշշի
Գուլկիշար մ.թ.ա. մոտ 1594
Պեշգալդարամաշ
Ադարակալամմա
Ակուրուլաննա
Մելամկուրկուռա
Էյագամիլ մ.թ.ա. մոտ 1460
III (Քասիթական) Հարստություն
Գանդաշ մ.թ.ա. մոտ 1722
Ագում Ա մ.թ.ա. մոտ 1700
Կաշտիլիաշ Ա
Ուշշի մ.թ.ա. մոտ 1650
Աբիրատտաշ
Կաշտիլիաշ Բ
Ուր-զիգուրումաշ
Խարբաշիպակ մ.թ.ա. մոտ 1600
Տիպտակզի
Ագում Բ մ.թ.ա. 1595-1571
Կուրիգալզու Ա
Նազիմարուտտաշ Ա
Բուրնա-Բուրիաշ Ա մ.թ.ա.մոտ 1510
Կաշտիլիաշ Գ
Ագում Գ
Կարաինդաշ Ա մ.թ.ա. մոտ 1415
Կադաշման-Հարբե Ա
Կադաշման-Էլիլ Ա
Բուրնա-Բուրիաշ Բ մ.թ.ա. 1375-1347
Կուրիգալզու Բ մ.թ.ա. 1345-1324
Նազիմարուտտաշ Բ մ.թ.ա. 1323-1298
Կադաշման-Թուրգու մ.թ.ա. 1297-1280
Կադաշման-Էլիլ Բ մ.թ.ա. 1279-1265
Կուդուր-Էլիլ մ.թ.ա. 1264-1256
Շագարակտի-Շուրիաշ մ.թ.ա. 1255-1243
Կաշտիլիաշ Դ մ.թ.ա. 1242-1235
Էլիլ-նադին-շումի մ.թ.ա. 1227-1225
Կադաշման-Հարբե Բ մ.թ.ա. 1227-1225
Ադադ-շում-իդդին մ.թ.ա. 1224-1219
Ադադ-շում-ուցուր մ.թ.ա. 1218-1189
Մելի-Շիխու մ.թ.ա. 1188-1174
Մարդուկ-ապլա-իդդին մ.թ.ա. 1173-1161
Զաբաբա-շում-իդդին մ.թ.ա. 1160
Էլիլ-նադին-ահհե մ.թ.ա. 1159-1157
IV (Իսսինի II) Հարստություն
Մարդուկ-կաբիտ-ահհեշու մ.թ.ա. 1156-1138
Իտտի-Մարդուկ-բալատի մ.թ.ա. 1138-1133
Նինուրթա-նադին-շումի մ.թ.ա. 1132-1127
Նաբու-կուդուրի-ուցուր I մ.թ.ա. 1126-1105
Էլիլ-նադին-ապլի մ.թ.ա. 1104-1101
Մարդուկ-նադին-ահհե մ.թ.ա. 1100-1083
Մարդուկ-շապիկ-զերի մ.թ.ա. 1082-1070
Ադադ-ապլա-իդդին I մ.թ.ա. 1069-1048
Մարդուկ-ահհե-էրիբա մ.թ.ա. 1047
Մարդուկ-զեր- մ.թ.ա. 1046-1036
Նաբու-շումու-լիբուր մ.թ.ա. 1034-1027
V (Մերձծովյան II) Հարստություն
Սիմբարշ-ահհե մ.թ.ա. 1024-1007
Էամուկին-զերի մ.թ.ա. 1007-1006
Կաշշու-նադին-ահհե մ.թ.ա. 1006-1003
VI (Բազիի) Հարստություն
Նինուրթա-կուդուրի-ուցուր I մ.թ.ա. 1003-986
Շիևիկտի-Շուկամունա մ.թ.ա. 984-983
VII (Էլամական) Հարստություն
Մարբիտի-ապլի մ.թ.ա. 983-978
VIII (Է) Հարստություն
Նաբու-մուկին-ապլի մ.թ.ա. 979-944
Նինուրթա-կուդուրի-ուցուր II մ.թ.ա. 944-ից
Մար-բիտի-ահհե-իդդին մ.թ.ա. 943-ից
Շամաշ-մուդամմիկ մ.թ.ա. մոտ 905
Նաբու-շում-ուկին I մ.թ.ա. մոտ 895
Նիբու-ապլա-իդդին մ.թ.ա. մոտ 870
Մարդուկ-զակիր-շումի I մ.թ.ա. 854-819
Մարդուկ-բալասսու-իկբի մ.թ.ա. 818-813
Բաբա-ահ-իդդին մ.թ.ա. 8125 անհայտ տիրակալներ

Նինուրթա-ապլա-
Մարդուկ-բել-զերի
Մարդուկ-ապլա-ուցուր
Էրիբա-Մարդուկ մ.թ.ա. մոտ 770
Նաբու-շում-իշկուն մ.թ.ա. մինչև 748
Նաբու-նացիր մ.թ.ա. 747-734
Նաբու-նադին-զերի մ.թ.ա. 733-732
Նաբու-շում-ուկին II մ.թ.ա. 732
IX Հարստություն
Նաբու-մուկին-զերի մ.թ.ա. 732-729
Պուլու մ.թ.ա. 728-727
Ուլուլայ մ.թ.ա. 726-722
Մարդուկ-ապլա-իդդին II մ.թ.ա. 721-710,703
Սարգոն մ.թ.ա. 709-705
Սինահհերիբ մ.թ.ա. 704-703,688-681
Մարդուկ-զակիր-շումի II մ.թ.ա. 703
Բել-օբնի մ.թ.ա. 702-700
Աշշուր-նադին-շումի մ.թ.ա. 699-694
Ներգալ-ուշեզիբ մ.թ.ա. 693
Մուշեզւբ-Մարդուկ մ.թ.ա. 692-689
Ասարհադոն մ.թ.ա. 680-669
Շամաշ-շում-ուկին մ.թ.ա. 667-648
Կանդալանու մ.թ.ա. 647-627
X (Նոր) Հարստություն
Նաբոպալասար մ.թ.ա. 626-605
Նաբու-կուդուրի-ուցուր II մ.թ.ա. 605-562
Ամել-Մարդուկ մ.թ.ա. 562-560
Ներիգղիսար մ.թ.ա. 560-556
Լաբաշի-Մարդուկ մ.թ.ա. 556
Նաբոնիդոս մ.թ.ա. 556-539


== Աղբյուրներ ==