Աբու Հանիֆա Դինավարի

Աբու Հանիֆա Ահմադ իբն Դաուդ ադ-Դինավարի (պարսկերեն՝ ابوحنيفه دينوری, արաբ․՝ بن داود الدِينَوَرِي‎‎, 828 կամ 815, Dinavar District, Sahneh County, Քերմանշահի նահանգ, Իրան - 895 կամ 896), իսլամական ոսկեդարի ժամանակաշրջանի հանրագիտակ գիտնական, աստղագիտության, գյուղատնտեսության, բուսաբանության, մետաղաձուլության, աշխարհագրության, մաթեմատիկայի, պատմության բնագավառների աշխատություների հեղինակ։


== Կենսագրություն ==
Նախնիները ծագումով ներկայիս Իրանի արևմուտքում գտնվող Քերմանշահ նահանգի Դինավար տարածաշրջանից են (ուսումնասիրողների մի մասի կարծիքով՝ ապագա գիտնականը ինքն էլ հենց Դինավարում է ծնվել)։ Ուսանել ու դաստիարակվել է աբասյան խալիֆայության դարաշրջանի ավանդույթների ոգով. Սպահանում ուսումնասիրել է աստղագիտություն, մաթեմատիկա, մեխանիկա, Քուֆում ու Բասրայում՝ բանասիրություն և պոեզիա։ 
Դինավարիի հիմնական ուսուցիչները եղել են իր հայրը և Յաղուբ իբն ալ-Սիկկիթը։ Պատմական աղբյուրները նրան բնութագրում են որպես ավանդույթներին հավատարիմ անձնավորության։ 
Դրանցում հիշատակվում է, որ Դինավարին հեղինակել է տասնվեց աշխատություն։ Առավելագույնս կարևորվում է նրա «Բույսերի գիրքը», մի աշխատություն, որի համար նրան համարում են արաբական բուսաբանության հիմնադիրը։ Բարձր են գնահատվում նաև Դինավարիի պատմագիտական աշխատությունները և հատկապես դրանցից երկուսը՝ «Քիթաբ ալ-ահբար աթ-թիվալ»-ը և «Անսաբ ալ-Աքրադ»-ը. առաջինը ներկայացնում է իսլամական համաշխարհային պատմությունը՝ սկսած Ալեքսանդր Մակեդոնացու ժամանակներից մինչև իններորդ դար, իսկ երկրորդը նվիրված է քուրդ ժողովրդի ծագումնաբանության ուսումնասիրությանը։ 
Հանրագիտակ գիտնականի ազգային պատկանելության հարցը վեճերի տեղիք է տվել ուսումնասիրողների շրջանում։ Լյուդվիգ Ադամեկը գտնում է, որ նա քուրդ էր, «Իսլամի հանրագիտարան»-ը նրան դասում է արաբ գիտնականների շարքին, «Բրիտանական հանրագիտարան»-ը համարում է պարսիկ կամ քուրդ, «Իրանիկա»-ն էլ՝ պարսիկ։


== Աշխատություններ ==


=== Մաթեմատիկա և բնական գիտություններ ===
Kitâb al-kusuf («Գիրք արևի խավարումների մասին»)
Kitāb an-nabāt yufadiluh al-‘ulamā' fī ta’līfih (كتاب النبات يفضله العلماء في تأليفه), ‘Բույսեր
Kitāb Al-Anwā (كتاب الانواء) 'Եղանակի մասին'
Kitāb Al-qiblah wa'z-zawāl Աստղերով կողմնորոշվելու մասին
Kitāb ḥisāb ad-dūr (كتاب حساب الدور), "Թվաբանություն/Շրջանագծի, շրջանի հաշվումներ
Kitāb ar-rud ‘alā raṣd al-Iṣbhānī (كتاب الردّ على رصدٌ الاصفهانى)
Kitāb al-baḥth fī ḥusā al-Hind (كتاب البحث في حسا الهند), Հնդկական թվաբանության վերլուծություն
Kitāb al-jam’ wa'l-tafrīq (كتاب الجمع والتفريق); Գիրք թվաբանության/Գումարում և հանում
Kitāb al-jabr wa-l-muqabila (كتاب الجبر والمقابلة), Հանրահաշիվ և հավասարում
Kitāb nuwādr al-jabr (كتاب نوادرالجبر), Հանրահաշվական հազվադեպ ձևեր


=== Հասարակական գիտություններ ===
Kitāb al-akhbār al-ṭiwāl (كتاب الاخبار الطوال), Ընդհանուր պատմություն
Kitāb Kabīr  (كتاب كبير) Մեծ գիրք (գիտությունների պատմության մասին)
Kitāb al-faṣāha (كتاب الفصاحة), Գիրք ճարտասանության
Kitāb al-buldān (كتاب البلدان), Քաղաքների (տարածաշրջանների) գիրք (աշխարհագրություն)"
Kitāb ash-sh’ir wa-shu’arā’ (كتاب الشعر والشعراء), Պոեզիան և պոետները
Kitāb al-Waṣāyā (كتاب الوصايا), Հանձնարարականներ
Kitāb ma yulahan fīh al’āmma (كتاب ما يلحن فيه العامّة), Ինչպես շտկել խոսքի արատները
Islâh al-mantiq (Խոսքի բարելավում)
Ansâb al-Akrâd (Քրդերի նախնիները)


== Ծանոթագրություններ ==

}} 


== Գրականություն ==
Nicholson Oliver (2018)։ The Oxford Dictionary of Late Antiquity։ Oxford University Press 


== Արտաքին հղումներ ==
Dinawari at Encyclopædia Britannica
The Book of plants of Abu Hanifa ad-Dinawari
Translation of the Pre-Islamic Portion of al-Akhbar al-Tiwal by Jackson Bonner
al-Dīnawarī // Encyclopedia Britannica.