Ամպամած օր (նկար, Պիտեր Բրեյգել Ավագ)

Ամպամած օր (հոլ.՝ De sombere dag, գերմ.՝ Düsterer Tag), հոլանդացի նկարիչ Պիտեր Բրեյգել Ավագի (հոլ.՝ Pieter Bruegel de Oude, մոտ 1520/1525-1569) նկարը՝ ստեղծված 1565 թվականին։ Նկարը պատկանում է Վիեննայի Արվեստի պատմության թանգարանին (ինվ.՝ GG 1837)։ Նկարված է յուղաներկով փայտի վրա (կաղնի), չափերը՝ 118 × 163 սմ։


== Նկարագրություն ==
«Ամպամած օր» նկարն ընդգրկված է հեղինակի՝ «Տարվա եղանակներ» ընդհանուր անվամբ հայտնի նկարների շարքում։ Տարբեր ուսումնասիրողների կարծիքով՝ նկարում պատկերված է ձմեռային (հունվար կամ փետրվար) կամ վաղ գարնանային (մարտ) օր։
Տղամարդը, որ հագել է երկնագույն ու կարմիր հագուստ, կանգնած է ուռենու մոտ և կտրում է նրա ճյուղերը, իսկ նրա կողքին կռացած մարդը փորձում է կտրված ճյուղերը կապելով խուրձ կազմել։ Նկարի աջ կողմում կանգնած վաֆլի ուտող տղամարդու, ինչպես նաև նրա կողքի կնոջ ու թղթե թագ դրած երեխայի տեսքը վկայում է, որ նկարում պատկերված է դիմակահանդեսի հետ կապված ժամանակահատված։
Հորիզոնում երևում են լեռների ձյունածածկ գագաթները, իսկ նրանց դիմաց պատկերված է ծովի ալեկոծվող նեղուցը, որտեղ աղետի ենթարկվող նավերը խորհրդանշում են մարդու անօգնականությունը տարերային աղետների դեմ։ Նկարի ներքևի ձախ կողմում, ինչպես նաև աջ կողմում՝ ծառերի հետևում, պատկերված են գյուղական տներ, վանք ու պանդոկ, որի ցուցանակին աստղ է նկարված։
Ավստրիացի արվեստաբան Օտտո Բենեշի կարծիքով՝ այս նկարում «արտահայտված է հալոցքի ու վաղ գարնան մելանխոլիկ նախազգացումը» այն ժամանակ, երբ «քամին սուլում է սև ճյուղերի արանքում և բարձրացնում ծովի ալիքներն այնպես, որ նրանք խորտակում են նավերը»։
Բրեյգելն ստորագրել է նկարի ներքևի աջ անկյունում՝ BRVEGEL M CCCCC LXV (Բրեյգել, 1565)։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Պատմություն ==
Համարվում է, որ «Տարվա եղանակներ» (կամ «Տասներկու ամիս») նկարների շարքը Բրեյգելի կողմից ստեղծվել է առևտրական Նիկոլաս Յոնգելինկի պատվերով (գերմ.՝ Nicolaes Jonghelinck, 1517-1570): Բրեյգելի արվեստի ուսումնասիրությամբ զբաղվող տարբեր արվեստագետների կարծիքով՝ այդ շարքում եղել են վեց կամ տասներկու նկարներ։ Ներկայում պահպանվում են միայն հինգ նկարներ (բոլորն ստեղծվել են 1565 թվականին)։
Բրեյգելի այլ նկարների հետ մեկտեղ «Ամպամած օր» նկարը որոշ ժամանակ պահվել է Յոնգելինկի՝ քաղաքից դուրս գտնվող տանը, որ տեղակայված էր Անտվերպենի մոտակայքում։ 1566 թվականի փետրվարին Յոնգելինկը նկարները՝ որպես իր պարտքի համար գրավ, հանձնել է Անտվերպենի քաղաքային իշխանություններին։ 1594 թվականի հուլիսին նկարները փոխանցվել են Հաբսբուրգյան Նիդեռլանդների շտատհալտեր Էռնստ Ավստրիացուն, ով այդ ժամանակ գտնվում էր Բրյուսելում։ 1595 թվականին մահացել է Էռնստ Ավստրիացին, և դրանից հետո նկարները գտնվել են նրա եղբոր՝ Բոհեմիայի թագավոր Ռուդոլֆ II-ի մոտ, ով նստավայրեր ուներ Պրահայուն և Վիեննայում։
1659 թվականին տեղի է ունենում էրցհերցոգ Լեոպոլդ Վիլհելմ Ավստրիացու հավաքածուի ինվենտարիզացիան, և այդ ժամանակվան էլ վերաբերում է «Ամպամած օր» նկարի մասին հերթական հիշատակությունը։ Լեոպոլդ Վիլհելմ Ավստրիացու մահից հետո՝ 1662 թվականին, «Տարվա եղանակներ» շարքի նկարները (որոնցից, ըստ նկարագրության, մնացել էին հինգը) որպես ժառանգություն անցել են նրա զարմիկին՝ Հռոմեական Սրբազան կայսրության ապագա կայսր Լեոպոլդ I-ին, ով հավաքածուն տարել է Վիեննայում գտնվող կայսերական նստավայր՝ Հոֆբուրգ պալատ։ 1705 թվականին Լեոպոլդ I-ի մահից հետո նկարները մնացել են Վիեննայում՝ նկարների կայսերական հավաքածուում։


== «Տարվա եղանակներ» շարքի մյուս նկարները ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==