Փոլ Վացլավեկ

Փոլ Վացլավեկ (գերմ.՝ Paul Watzlawick, հուլիսի 25, 1921(1921-07-25)[…], Ֆիլլախ, Կարինտիա, Ավստրիա - մարտի 31, 2007(2007-03-31)[…], Պալո Ալտո, Սանտա Կլարա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ավստրիացի ընտանեկան թերապևտ, հոգեբան, հաղորդակցման տեսաբան և փիլիսոփա։ Որպես հաղորդակցման տեսության և արմատական կառուցողականության մասնագետ՝ Վացլավեկը ուսումնասիրություններ է կատարել ընտանեկան թերապիայի և ընդհանուր հոգեթերապիայի բնագավառներում։ Վացլավեկը համոզված էր, որ մարդիկ, անընդհատ իրենց խնդիրների մասին մտածելով և փորձելով լուծումներ գտնել, իրենք իրենց տառապանք են պատճառում։ Նա Հոգեկանի հետազոտությունների համալսարանի ամենակարկառուն դեմքերից մեկն էր։ Վացլավեկն ապրել և աշխատել է Պալո-Ալտո քաղաքում (Կալիֆոռնիա)։


== Կենսագրություն ==
1939 թվականին Ավստրիայի Ֆիլլախ քաղաքի ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո Վացլավեկը տեղափոխվում է Իտալիա՝ Վենեցիա։ Այնտեղ նա ընդունվում է Կա Ֆոսկարի համալսարան և ուսումնասիրում փիլիսոփայություն ու բանասիրություն։  1949 թվականին Վացլավեկը ստանում է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ Այնուհետև նա սովորում է Ցյուրիխի Կարլ Յունգի համալսարանում, որտեղ էլ արժանանում է վերլուծական հոգեբանության դոկտորի աստիճանի։ 1957 թվականին նա շարունակում է իր հետազոտական գործունեությունը Էլ Սալվադորի համալսարանում։
1960 թվականին իր դասախոսներից մեկի միջնորդությամբ Վացլավեկը տեղափոխվում է Պալո-Ալտոյի Հոգեբանական հետազոտությունների համալսարան։ 1967 թվականից սկսած նա դասավանդում է հոգեբուժություն Սթենֆորդի համալսարանում։
Վացլավեկը մահացել է 2007 թվականին Պալո-ալտոյում գտնվող իր  տանը։ Մահվան պատճառ էր հանդիսացել սրտի հանկարծակի կանգը։


== Գործունեություն ==
Կալիֆոռնիայում Վացլավեկը համագործակցում է Գրեգորի Բեյթսոնի և նրա թիմի հետ։ Վերջիններս զբաղված էին, այսպես կոչված, երկակի հաղորդակցության ուսումնասիրությամբ, որը հանդիսանում է շիզոֆրենիայի տեսություններից մեկը։ Այն իրենից ներկայացնում է մի այնպիսի հաղորդակցական իրավիճակ, որի դեպքում անհատը ստանում է մի ինֆորմացիա, որն ներառում է երկու կամ ավելի տեղեկատվություն։ Ընդ որում, դրանք բոլորն իրար հակասող և միևնույն  ժամանակ բացառող են։ Այսպիսով, ինֆորմացիա ստացողն ընկնում է շփոթմունքի մեջ։  Ահա, այս ուսումնասիրությունն էլ հետագայում հաղորդակցման տեսության հիմնաքարը հանդիսացավ։ Վացլավեկը նաև զարգացրել է արմատական կառուցողականության տեսությունը և մանրամասն ուսումնասիրություններ է կատարել ընտանեկան թերապիայի ոլորտում։


== Փոխազդեցության տեսություն ==
Վացլավեկը լայնամասշտաբ ուսումնասիրություններ է կատարել, թե ինչպես է ընտանիքի ներսում տեղի ունենում հաղորդաակցությունը։ Նա հաղորդակցման տեսության (առավել հայտնի որպես փոխազդեցության տեսություն) հինգ աքսիոմ է սահմանում։ Կիբեռնետիկայի տեսանկյունից դիտարկելիս՝ փոխազդեցությունն իրենից ներկայացնում է մեկնաբանական տեսություն։ Բոլոր հինգ աքսիոմները պարտադիր կերպով պետք է ներկա լինեն, որ ունենանք լիարժեք հաղորդակցական գործընթաց, ինչպես նաև միմյանց հետ շփվելու ունակություն երկու անհատների կամ ընտանիքի բոլոր անդամների միջև։ Երբ գործը հասնում է այս տեսությանը, բազմաթիվ անհամապատասխանություններ են առաջանում, քանի որ հաղորդակցությանը մասնակից բոլոր անդամները ՙՙ տարբեր լեզուներով  են խոսում՚՚: Սա տեղի է ունենում, քանի որ յուրաքանչյուր մարդ ունի իր անհատական մոտեցումը և պատկերացումը հաղորդակցության վերաբերյալ։ Փոխազդեցության տեսության հիմնական սկզբունքները կիբեռնետիկ բնույթ են գրում։ Քանի որ ինֆորմացիան այս տեսության ուսումնասիրության առանցքային առարկան է, այն կապված է հաղորդակցական համակարգերի տարաբնույթ գործընթացների հետ։ Հետևաբար այն սերտորեն առնչվում է մարդկային համակարգերի, օրինակ ընտանիքի, մեծ կազմակերպությունների և նույնիսկ միջազգային հարաբերությունների հետ։
Ըստ փոխազդեցության տեսության հաղորդակցությունը հիմնված է այն բանի վրա, թե ինչ է տեղի ունենում, և ոչ թե՝ ում հետ, որտեղ, երբ կամ ինչու է տեղի ունենում։ Ուսումնասիրության ենթարկվել են ներքին առողջ հարաբերություններ ունեցող ընտանիքիները և միմյանց հետ շփման խնդիրներ ունեցող ընտանիքները։ Համարվում է, որ մարդու անհատականությունը, բնավորությունը ձևավորվում են այլ մարդկանց հետ շփման արդյունքում։
Փոխազդեցության տեսությունը պահանջում է հաղորդակցական կանոնների ցանց, որը կառավարում է ընտանեկան հոմեոստազը։ Վերջինս, կարծես, ընտանիքի անդամների միջև ներքին, հաճախ անգիտակցական մակարդակում ձևավորված համաձայնություն լինի՝ ստատուս-քվոն պահպանելու համար։ Անգամ եթե ստատուս-քվոն բացասական է, շատ բարդ է լինելու այն պահպանելը։ Փոխազդեցության տեսաբանները հավատացած են, որ մենք չենք կարողանա գիտակցել այդ կործանարար դիմադրության իրական էությունը, եթե չհասկանանք Վացլավեկի առաջարկած աքսիոմները։ Հետևյալ աքսիոմները կարող են բացատրել, թե ինչպես է տեղի ունենում թերհասկացումը, եթե հաղորդակցությանը մասնակիրց բոլոր անձինք չեն գտնվում «նույն գծի վրա»։ Եթե այս աքսիոմներից մեկը խախտվում է, ողջ հաղորդակցությունը հնարավոր է ձախողվել։ Բոլոր այս աքսիոմները բխում են Գրեգորի Բեյթսոնի աշխատություններից։ Դրանց մեծ մասը զետեղված է «Քայլեր դեպի մտքի էկոլոգիան» (1972) աշխատությունում։
Վացլավեկն առաջարկել է հետևյալ աքսիոմները ընտանեկան հոմեոստազը պահպանելու համար՝

Մարդը չի կարող չհաղորդակցվել. յուրաքանչյուր վարքագիծ հաղորդակցման տեսակ է։ Քանի որ յուրաքանչյուր վարքագիծ յուրօրինակ է, և չկա նույնի կրկնորդը, չհաղորդակցվելը դառնում է անհնար։ Եթե նույնիսկ ինչ-որ մեկը խուսափում է հաղորդակցումից (ինչպես օրինակ ոչ վերբալ հաղորդակցության անգիտակցական օգտագործումը), դա էլ արդեն իսկ հաղորդակցման տեսակ է։ Գոյություն ունի, այսպես կոչված, ախտանիշների ստրատեգիա։ Դա մեր լռությունն է ուղված մի բանի, որը դուրս է մեր վերահսկողությունից, և դրա հետևանքով յուրաքանչյուր հաղորդակցման գոյությունը դառնում է հնարավոր։ Դրա օրինակներն են դեմքի արտահայտությունները, թվային հաղորդակցությունը, լռությունը։ Սրանք բոլորը ինֆորմացիա ստացողի կողմից կարող են դիտարկվել որպես նշաններ։
Յուրաքանչյուր հաղորդակցություն ունի բովանդակություն և հարաբերակցություն։ Վերջինս լրացնում է առաջինին և հետևաբար դառնում է մետահաղորդակցություն։ Բոլոր հաղորդակցությունները իմաստ և ինֆորմացիա են պարունակում։ Այդ ինֆորմացիան հիմնված է այն փաստի վրա, թե խոսող անձը ինչպես է ուզում, որ իրեն հասկանան։ Կարևոր է նաև, թե նա ինչպիսի հարաբերություններ ունի ինֆորմացիա ստացողի հետ։ Հաղորդակցությանը մասնակից անձանց հարաբերությունները համարվում են ոչ վերբալ։ Բովանդակությունն այն է, ինչ ասվել է։ Այսինքն, այն վերբալ է։ Որպեսզի հնարավոր լինի հասկանալ, թե ինչ է ասվել, հարկավոր է կարողանալ վերլուծել և՛ բովանդակությունը, և՛ հարաբերակցությունը։ Փոխազդեցության հարաբերակցական ասպեկտը հայտնի է որպես մետահաղորդակցություն։ Մետահաղորդակցությունը հաղորդակցության մասին հաղորդակցությունն է։
Հարաբերակցության բնույթը կախված է հաղորդակցության ընթացակարգի կետադրությունից։ Ինֆորմացիա ուղարկողն ու ստացողը տարբեր կերպ են կառուցում հաղորդակցության հոսքը։ Դրա միջոցով նրանք իրենց վարքագիծը և վերաբերմունքն են արտահայտում։ Հաղորդակցությունը կետադրելը նշանակում է իրադարձությունների մի մասը որակել որպես պատճառ, իսկ մյուս մասը՝ հետևանք։ Հաղորդակցության դեպքում, երբ մի բան տեղի է ունենում, ապա դրան ի պատասխան մեկ ուրիշն էլ է տեղի ունենում։ Օրինակ, կինը տղամարդու հետ հարաբերություններում իրեն ընկճված է զգում։ Հետևաբար տղամարդն իրեն մեղավոր է զգում։ Սակայն այստեղ հարց է առաջանում՝ արդյոք կինը ընկճված է տղամարդու պատճառով, և արդյոք տղամարդն իրեն մեղավոր է զգում կնոջ ընկճվածության հետևանքով։
Մարդկային հաղորդակցությունը ներառում է և՛ թվային, և՛ հաղորդակցական մոդալայնություն։ Այս աքսիումը վերաբերում է առաջին աքսիոմում նշված ոչ վերբալ հաղորդակցությանը և ախտանիշների ստրատեգիային։ Այն հիմնականում կապված է հարաբերակցության ներսում տեղի ունեցող հաղորդակցության թվային բովանդակությանը։
Միջմարդկային հաղորդակցական ընթացակարգերը կա՛մ սիմետրիկ են, կա՛մ լրացական։ Այս աքսիումը կարևորություն է տալիս մետահաղորդակցությանը, որը ներառում է երկու բաղկացուցիչ մասնիկներ՝ ինֆորմացիայի սիմետրիկ փոխանակում և լրացական փոխանակում։ Սիմետրիկ փոխանակումը հիմնված է հաղորդակցվող անձանց հավասարության վրա։ Մինչդեռ լրացական հաղորդակցությունը հիմնված է հաղորդակցվող անձանց հարաբերությունների տարբերության վրա։ Այս ողջ իրավիճակում երեք տեսակի հարաբերություններ կարող են ձևավորվել։ Հաղորդակցվող անձանցից մեկը փորձում է ամբողջությամբ կառավարել իրավիճակը։ Երկրորդ հնարավոր տարբերակը հակառակ գործընթացն է։ Տվյալ անձը ենթարկվում է մյուսին։ Վերջին տարբերակն այն է, որ հաղորդակցվող բոլոր անձինք հավասար են, և, այսպիսով, իրավիճակը չեզոքանում է։ Առաջին երկուսը լրացական հաղորդակցման տեսակին են պատկանում, իսկ վերջինը՝ սիմետրիկ։


== Պարգևներ ==
Վիեննային մատուցած ծառայությունների համար մեդալ
Վիկտոր Ֆրանկլի մրցանակ


== Աշխատություններ ==
Փոլ Վացլավեկ հանդիսանում է բազմաթիվ գիտական աշխատությունների հեղինակ։ Ստորև ներկայացված են նրա ուսումնասիրություններն ու հետազոտություններն ամփոփող գրքերը՝


== Ծանոթագրություններ ==