Նարնջային պատերազմ

Նարնջային պատերազմ կամ Նարինջների պատերազմ (պորտ.՝ Guerra das Laranjas, ֆր.՝ Guerre des Oranges, իսպ.՝ Guerra de las Naranjas), կարճատև (երեքշաբաթյա) ռազմական հակամարտություն 1801 թվականին Իսպանիայի և Պորտուգալիայի միջև։


== Նախադրյալներ ==
1800 թվականին դաշնակիցներ Ֆրանսիան և Իսպանիան, ի դեմս առաջին կոնսուլ Նապոլեոն Բոնապարտի և իսպանացի նախարար Մանուել Գոդոյի, պահանջեցին Պորտուգալիայի թագավորությունից խզել դաշնակցային հարաբերությունները Բրիտանական կայսրության և մտնել Բոնապարտի դաշինք (ընդդեմ Անգլիայի)՝ ընդ որում Ֆրանսիային զիջելով իր ազգային տարածքների զգալի մասը։ Պորտուգալիան, որի դաշնակցային հարաբերությունները Մեծ Բրիտանիայի հետ հիմնված էին դեռևս 1373 թվականին Անգլիայի թագավոր Էդուարդ III-ի և Պորտուգալիայի կառավարողներ Ֆերնանդու I թագավորի և թագուհի Լեոնորայի միջև կնքված պայմանագրի վրա, առաջ քաշված պահանջները չընդունեց։
1800 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Իսպանիան և Ֆրանսիան ստորագրեցին Սան Իլդեֆոնսոյի երրորդ պայմանագիրը, որն ավելի ուշ՝ 1801 թվականի մարտի 21-ին հաստատվեց Արանխուեսի պայմանագրով։ Ըստ հաջորդող՝ հունվարի 29-ի Բադախոսի պայմանագրով Իսպանիան պարտավորվեց պատերազմ հայտարարել Պորտուգալիային, և 1801 թվականի ապրիլին դաշնակից ֆրանսիական զորքերը մոտեցան Պորտուգալիայի սահմանին։


== Պատերազմի ընթացք ==
1801 թվականի մայիսի 20-ին ֆրանսիական ուժերն ամրապնդվեցին իսպանական զորքերով՝ Մանուել Գոդոյի հրամանատարության ներքո։ Գեներալ-կապիտան Գոդոյը, 60-հազարանոց բանակի գլուխ անցած, գրեթե երկօրյա ժամկետում բռնագրավեց Պորտուգալիան։
Համարվում է, որ իսպանական զինվորները Գոդոյին ողջունել են նարնջենու ճյուղերով, որից պատերազմը և ստացել է այդ անվանումը։ Կամ էլ, վստահ լինելով իր հաջողությանը, Գոդոյը Իսպանիայի թագուհի Մարիա-Լուիզային, որի ֆավորիտն էր նա, ուղարկեց նարինջներով զամբյուղ՝ խոստանալով, որ հաջորդն արդեն կուղարկի Լիսաբոնից։ Կարծիք կա նաև, որ ռազմագործողություններից առաջ հանդիպում է կայացել պատերազմող կողմերի հրամանատարների միջև, որի ժամանակ որոշվել է, որ Անգլիայի համար իմաստ չունի պայքարել հանուն Պորտուգալիայի, իսկ Ֆրանսիայի համար՝ հանուն Իսպանիային, ուստի և բոլոր ռազմական գործողությունները կուղղվեն անարյուն մանևրելուն ("նարնջային տնկարկներում)։
Պորտուգալական զորքերը (2 հազար հեծելազոր և 16 հազար հետևակազոր) ղեկավարում էր 82-ամյա վարչապետ՝ իշխան Ժուան Կառլոս դե Սոուզան (պորտ.՝ João Carlos de Bragança e Ligne de Sousa Tavares Mascarenhas da Silva), 2-րդ դուքս Լաֆոյնիշը (պորտ.՝ Duque de Lafões): Ռազմական գործողությունների արագընթացության պատճառով ֆրանսիացիների հիմնական ուժերը՝ գեներալ Շարլ Լեկլերի (Charles Victor Emmanuel Leclerc) հրամանատարությամբ այդպես էլ չմասնակցեցին մարտերին։
1801 թվականի հունիսի 6-ին Բադախոսում կնքվեց հաշտության պայմանագիր։


== Հետևանքներ ==
Բադախոսյան պայմանագրով Իսպանիան ստացավ Օլիվենսի մի փոքր սահմանային շրջանը, իսկ Պորտուգալիան պարտավորվել է փակել իր նավահանգիստները բրիտանական նավերի համար և Ֆրանսիային 20 միլիոն ֆրանկ ռազմատուգանք վճարել։ Հետագայում պայմանագրում փոփոխություններ կատարվեցին. նոր տարբերակը ստորագրվեց 1801 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Պորտուգալիայի թագավոր Ժուան VI-ի հետ Մադրիդում։
Անգլիացիների՝ ֆրանս-իսպանական ծովային ուժերի դեմ Տրաֆալգարյան ճակատամարտում տարած հաղթանակից հետո՝ 1805 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, Պորտուգալիայի կառավարությունը որոշեց վերականգնել հարաբերությունները իր վաղեմի դաշնակցի հետ։ Դա հանգեցրեց Պիրենեյան թերակղզում պատերազմի, ինչի հետևանքով չեղարկվեցին Բադախոսյան և Մադրիդյան խաղաղության համաձայնագրերը։


== Ծանոթագրություններ ==