Կարել Չապեկ

Կարել Չապեկ (չեխ.՝ Karel Čapek, հունվարի 9, 1890(1890-01-09)[…], Մալե Սվատոնյովիցե - դեկտեմբերի 25, 1938(1938-12-25)[…], Վինոգրադի), չեխ աշխարհահռչակ գրող, արձակագիր, թատերագիր, քննադատ, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր։ Վաղ շրջանի՝ 1908-1913 թթ. ստեղծագործությունները գրել է եղբոր՝ Յոզեֆ Հաշեկի հետ։ Կատարել է թարգմանություններ ժամանակակից ֆրանսիական քնարերգությունից, հատկապես՝ Գիյոմ Ապոլիներից։ Գրել է վեպեր, մեծ թվով պատմվածքներ, թերթոններ, պիեսներ, ուղեգրություններ և այլն։ Չապեկի ստեղծագործությունը զգալի ազդեցություն է գործել արդի սոցիալական ֆանտաստիկայի զարգացման վրա։
Չապեկին լայն ճանաչում ու համբավ են բերել մանավանդ նրա գիտաֆանտասիկ ստեղծագործությունները, մասնավորապես՝ «Պատերազմ սալամանդրների դեմ» վեպը (1936)  և R.U.R. (Rossum's Universal Robots, 1920) թատերգությունը, որտեղ առաջին անգամ գործածել է իր հորինած ռոբոտ բառը։ Նա ամերիկյան պրագմատիկ լիբերալիզմի դիրքերից գրել է նաև  քաղաքական թեմաներով մի շարք գործեր, անդրադարձել իր ժամանակակիցներին հուզող հասարակական-քաղաքական հիմնահարցերին, եռանդուն պայքար մղել հատկապես ազատ արտահայտվելու իրավունքի համար, ամբողջ ուժով ընդդիմացել ինչպես ֆաշիզմի, այնպես էլ կոմունիզմի տարածմանը Եվրոպայում։
Չապեկը յոթ անգամ առաջադրվել է Նոբելյան մրցանակի, սակայն այդպես էլ չի արժանացել այդ հեղինակավոր գրական պարգևին։ Այդուհանդերձ՝ նրա պատվին սահմանվել են մի շարք մրցանակներ։ Դրանցից է Կարել Չապեկի անվան մրցանակը, որը չեխական PEN ակումբը յուրաքանչյուր տարի շնորհում է հասարակության մեջ ժողովրդավարական ու մարդասիրական արժեքների ամրապնդմանը առավելագույնս նպաստող գրական երկերին։ Գրողն ինքն անձամբ առանցքային դեր է խաղացել չեխոսլովակյան PEN ակումբի՝ որպես միջազգային PEN շարժման բաղկացուցիչ մասի, հիմնադրման գործում։
Չապեկը վախճանվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սանձազերծման նախաշեմին։ Նրա գրական վաստակի արժևորումը տեղի է ունեցել առավելապես հետպատերազմյան շրջանում։


== Կարել Չապեկի անունով են կոչվել ==
# 1931 աստերոիդը
Պրահայի դպրոցներից մեկը
Դոբրժիշ քաղաքի գիմնազիան
Մինչով – Պրահա – Մինչով երթուղու ճեպընթաց գնացքը։1947 թվականից Չեխիայում գործում է Չապեկ եղբայրների ընկերակցությունը։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Šulcová, Marie. Čapci, Ladění pro dvě struny, Poločas nadějí, Brána věčnosti. Praha: Melantrich 1993-98
Šulcová, Marie. Prodloužený čas Josefa Čapka. Praha: Paseka 2000
Harkins, William Edward. Karel Čapek. New York: Columbia University Press, 1962.
Gabriel, Jiří, ed. Slovník Českých Filozofů. V Brne: Masarykova univerzita, 1998, 79–82 (in Czech).
Swirski, Peter. "Chapter 4 Karel Čapek and the Politics of Memory" From LowBrow to Nobrow. Montreal, London: McGill-Queen's University Press, 2005.
Milner, Andrew. "Chapter 6 From Rossums Universal Robots to Buffy the Vampire Slayer" Literature, Culture and Society. London, New York: Routledge, 2005.
Margolius, Ivan. 'The Robot of Prague',  Newsletter, The Friends of Czech Heritage no. 17, Autumn 2017, pp. 3 – 6.  https://czechfriends.net/images/RobotsMargoliusJul2017.pdf
Preclík, Vratislav. Masaryk a legie, Masaryk and legions, first issue váz. kniha, 219 pages, vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná, Czechia) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (in cooperation with Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, 978-80-7173-47-3
Karel Čapek: An Essay by Alexander Matuška, George Allen & Unwin Ltd., 1964. Translation from the Slovak by Cathryn Alan of Člověk proti zkáze: Pokus o Karla Čapka.
Karel Čapek by William E. Harkins, Columbia University Press, 1962.
Karel Čapek: In Pursuit of Truth, Tolerance and Trust by Bohuslava R. Bradbrook, Sussex Academic Press, 1998, 1-898723-85-0.
Karel Čapek: Life and Work by Ivan Klíma, Catbird Press, 2002, 0-945774-53-2. Translation from the Czech by Norma Comrada of Velký věk chce mít též velké mordy: Život a dílo Karla Čapka.


== Արտաքին հղումներ ==

Karel Čapek, 1890—1938 – brief biography, with information about the writer's plays and novels
KarelCapek.com Archived 2005-10-23 at the Wayback Machine.
Karel Čapekի գործերը Գուտենբերգ նախագծում
Karel Čapek page at Catbird Press, a publisher of several Čapek translations
Karel Čapek Internet Speculative Fiction Database-ում
Čapek in English translation by David Wyllie Archived 2019-07-18 at the Wayback Machine.
Čapek, Karel: Válka s Mloky Archived 2020-06-03 at the Wayback Machine. Czech version, online book
Karel Čapek entry at the Literary Encyclopedia
չեխերեն Complete work of Karel Capek is available in fulltext on the web sites of Municipal library in Prague Archived 2010-11-13 at the Wayback Machine.
Karel Čapek at Czechoslovak book network Baila.net Archived 2014-01-25 at the Wayback Machine.
Bratří Čapkové (The Brothers Čapek) at LC Authorities, with 6 records