Գայանե Մկրտչյան (մանկավարժ)

Գայանե Վոլոդյայի Մկրտչյան (հուլիսի 4, 1958(1958-07-04), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ,  մանկավարժական գիտությունների թեկնածու, Հայաստանի «Կրթության ազգային ինստիտուտի» հայագիտական և սոցիալ-մշակութային առարկաների բաժնի գլխավոր մասնագետ (2008-2019 թվականներ)։ Երևանի մի քանի դպրոցների տնօրեն է եղել։ Այժմ Երևանի «Այբ» դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ է։ 2021-2022 թվականներին աշխատել է «Կրթության նորարարությունների և զարգացման ազգային կենտրոն» հիմնադրամում որպես հայոց լեզվի և գրականության գլխավոր մասնագետ։ 2022 թվականից ԿԶՆԱԿ հիմնադրամի ուսումնական բնագավառների մշակման և զարգացման բաժնի պետ։ 
Շուրջ 11 ուսումնական ձեռնարկի, 7 աշխատանքային տետրերի և մոտ 21 գիտամանկավարժական հոդվածների, ուսուցիչների վերապատրաստման ձեռնարկների և մոդուլների հեղինակ (համահեղինակ) է։


== Կենսագրություն ==
Գայանե Մկրտչյանը ծնվել է Երևանում 1958 թվականի հուլիսի 4-ին, ծառայողի ընտանիքում։ 1976-1981 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, 2008-2012 թվականներին Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի Մայրենիի և նրա դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի հայցորդ։ 2014 թվականին պաշտպանել է ատենախոսություն «Մայրենիի դասավանդման փուլերի հաջորդայնության հիմնախնդրի գիտամեթոդական հիմունքները տարրական դասարաններում» թեմայով՝ ստանալով մանկավարժական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։
Աշխատել է տարբեր դպրոցներում՝ որպես ուսուցիչ և տնօրեն։ 1981-1994 թվականներին Երևանի Խրիմյան Հայրիկի անվան թիվ 10 դպրոցում որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի աշխատելու ընթացքում նաև նրա ջանքերի շնորհիվ դպրոցում հիմնվել է հայագիտական թեքումով դասարան։ 1994-1997 թվականներին «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ավագ դպրոցի տնօրենն է եղել, այնուհետև, Երևանի Մայակովսկու անվան թիվ 7 դպրոցի տնօրեն (1998-2004): Որից հետո եղել է «Արեգնազան» կրթահամալիրի փոխտնօրեն, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի։
Աշխատել է Երևանի քաղաքապետարանի կրթության վարչության պետի տեղակալ (1997-1998), Հայաստանի ԿԳՆ Կրթության պետական տեսչության մասնագետ (2006-2007): 2008 թվականից եղել է Հայաստանի ԿԳՆ Կրթության ազգային ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության գլխավոր մասնագետ մինչև 2019 թվական՝ մինչև կառույցի լուծարումը։
Տարիներ շարունակ Ազգային ռադիոյով վարել է մանկապատանեկան հաղորդումների շարք։ 2019 թվականին ԿԳՄՍ նախարարության և Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանի հետ համատեղ նախաձեռնել և իրականացրել է համաքաղաքային միջոցառում «Թումանյանական աշուն» խորագրով։
Ամուսնացած է, ունի մեկ դուստր։


== Հայագիտական դասարանի հիմնում ==
1982 թվականին Գրողների միության հովանու ներքո Երևանի թիվ 10 դպրոցում բացվել է հայագիտական թեքումով դասարան, որի ծրագիրը Կրթության և գիտության նախարարության կողմից հաստատվելուց հետո կյանքի է կոչվել։ Այդ դասարաններում դասավանդվել են բանահյուսություն, գրաբար, արևմտահայերեն, գորգագործություն, կարպետագործություն, և դասավանդել են այնպիսի նշանավոր դեմքեր, ինչպիսիք են Արուսյակ Սահակյանը, Գեղամ Սևանը, Գևորգ Թոսունյանը, Լալա Մնեյանը։ Ամսվա մեջ երկու օր հայոց լեզվի և գրականության դասերը վարել են հայ գրողներն ու լեզվաբանները։ Մինչև 1994 թվականը այդ դասարաններում դասավանդել և կազմակերպչական աշխատանքներն  համակարգել է Գայանե Մկրտչյանը։ Հայագիտական դասարանի սաներից են՝ Արտակ Մովսիսյանը, Սաթիկ Սեյրանյանը, Կարին Տոնոյանը, Կարեն Արիստակեսյանը, «Մատենադարան»-ի ավագ գիտաշխատող Անահիտ Մխիթարյանը և այլք։
Տարիներ անց արժանացել է Երևանի Խրիմյան Հայրիկի անվան թիվ 10 դպրոցի անվանական «Պատվավոր Խրիմյանց» կոչմանը։
Նա առաջին մանկավարժն է Անկախության տարիներից ի վեր, որին 1992 թվականից սկսած աշակերտները դիմում են Հարգելի պատվանունով։


== Գիտամանկավարժական գործունեություն ==
Երևանի Խրիմյան Հայրիկի անվան թիվ 10 դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի (1981-1994)
«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ավագ դպրոցի տնօրեն (1994-1997)
Երևանի Մայակովսկու անվան թիվ 7 դպրոցի տնօրեն (1998-2004)
«Արեգնազան» կրթահամալիրի փոխտնօրեն, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի (2005)


=== Վերապատրաստման դասընթացավար ===
Մասնակցել և վարել է մի շարք կրթական վերապատրաստման դասընթացներ.

«Քայլ առ քայլ» ծրագրի շրջանակներում կազմակերպված վերապատրաստման դասընթացներին (2003 թվական)
«Կրթության որակ և համապատասխանություն» ծրագրի շրջանակներում վերապատրաստվել է որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին վերապատրաստող դասախոս  և վարել դասընթացներ տեղի և սփյուռքահայ ուսուցիչների, տնօրենների, վարչական այլ աշխատողների հետ (2007)։
Հայաստանի ԿԳՆ կրթության ազգային ինստիտուտի, «Առաքելություն Արևելք» հայաստանյան գրասենյակի և «Հույսի կամուրջ» ՀԿ-ի համատեղ կազմակերպած «Ներառական կրթություն» ծրագրով վերապատրաստման 18-ժամյա դասընթացի մասնակից (2008 ):
ԵՊՄՀ-ում «Կրթական փաստաթղթերի մշակում» և «Մայրենիի դասավանդման հաջորդայնություն» դասընթացավար (2015-2017 )


=== Ծրագրերի  խորհրդատու ===
2011-2016 թվականների ընթացքում եղել է մի շարք ծրագրերի խորհրդատու.Եվրախորհրդի և Հայաստանի ԿԳ նախարարության կազմակերպած «Օտար լեզուների տիրապետման մակարդակների չափորոշիչների մշակում հանրակրթության համար. հայերենը՝ որպես օտար լեզու» ծրագրի համահեղինակ (2011)
«Այբ» կրթական հիմնադրամի կրթական ծրագրերի մշակման աշխատանքների անդամ (2014)
«Կրթության բարելավում» ծրագրի շրջանակներում հանրակրթական պետական չափորոշիչների վերանայման խորհրդատու (2016, 2020)։
«Հանրակրթության պետական չափորոշչի փորձարկում Տավուշի մարզում» ծրագրի շրջանակներում վերապատրաստող մասնագետ (2021)։


=== Տեղական գիտաժողովներ և զեկուցումներ ===
Մասնակցել է տարբեր գիտաժողովների և հանդես եկել զեկուցումներով։

«Կրթամշակութային կյանքը Հայաստանի առաջին հանրապետության տարիներին» - Հայաստանի առաջին հանրապետության 100-ամյակին և Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության հիմնադրման 90-ամյակին նվիրված գիտաժողով․ զեկուցման թեմա՝ «Ն. Աղբալյանի կրթամշակութային գործունեությունը Առաջին հանրապետության տարիներին» 15-16 մայիս, 2018, ԵՊՀ
«Աբեղյանական ընթերցումներ» - Մ. Աբեղյանին նվիրված գիտաժողով․ զեկուցման թեմա՝ «Մ. Աբեղյանի ավանդը կրթական համակարգում», 2018 թվական, 29 նոյեմբերի, ԵՊՀ, Բանասիրության ֆակուլտետ
«Հանրակրթության հիմնախնդիրները» - Ս. Մկրտչյանի հիշատակին նվիրված գիտաժողով․ զեկուցման թեմա՝ «Բառերի կենսագրությունը» 2018 թվական, 22-23 դեկտեմբերի, «Բյուրակն» կրթահամալիր
«Սյունիքը կրթության և գիտության օջախ» - Գորիսի համալսարանի 90-ամյակին նվիրված միջազգային գիտաժողով․ զեկուցման թեմա՝  «Սյունյաց աշխարհի արժեհամակարգի պահապանն ու «Հայաստանոտ» Սահյանը 2018 թվական, 19-20 հոկտեմբերի, Գորիս։


== Աշխատություններ ==
Հայոց լեզվի և գրականության դասավանդման մեթոդիկային և հանրակրթության բարեփոխումներին նվիրված 21 գիտամանկավարժական հոդվածների, ուսուցիչների վերապատրաստման ձեռնարկների և մոդուլների հեղինակ (համահեղինակ) է։ Ունի մի շարք հոդվածներ հանրակրթության մեթոդիկայի վերաբերյալ․

«Տարրական միջին դպրոց անցման դժվարություններն ու մտահոգությունները»
«Մայրենիի դասավանդման հաջորդայնության խնդիրը տարրական դպրոցում»
«Կարդալու սկզբնական կարողության ձևավորմանը նպաստող նախադրյալների ստեղծումը»
«Տնային հանձնարարությունների դերը դպրոցականների ուսումնական գործունեության մեջ»
«Բառերի անցած ճանապարհը»
Վահան Տերյանի «Երկիր Նաիրի» ժողովածուին նվիրված հոդված
Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված «Հիշում եմ և պահանջում»։Իրականացրել է վեբինար-դասախոսություններ միջին դպրոցի քերականության ուսուցման («Քերականությունը՝ որպես կամքի ձևավորման գործիք») և գրականության դասավանդման մեթոդիկայի («Տեքստի հասկացման բանալիները», «Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի նախագծային ուսուցում») վերաբերյալ։

«5-12-րդ դասարանների համար նախատեսված հայոց լեզվի և գրականության թեմատիկ և կիսամյակային գրավոր աշխատանքներ»
«Մեզ ծանոթ և անծանոթ գրողները» (3 հատոր, հուշեր գրողների կյանքից) ուսումնական ձեռնարկ 1-ին հատոր-2009 թվական, 2-3-րդ հատորներ-2014 թվական
«Թեթև մտավոր հետամնացություն ունեցողների համար ստեղծված առարկայական չափորոշիչ» (հիմնական դպրոցի ծրագիր)
«Թեթև մտավոր հետամնացություն ունեցողների համար» (տարրական դպրոցի մեթոդական ձեռնարկ)
«Մայրենի-5», «Հայոց լեզու-7», «Գրականություն-7» աշխատանքային տետրեր
Գայանե Մկրտչյան, Նաիրա Տողանյան «Մայրենի-5, 6» մեթոդական ձեռնարկ ուսուցիչների համար,, 2009 թվական
Գայանե Մկրտչյան, Թամարա Թովմասյան «Հայոց լեզու-7» ուսումնամեթոդական ձեռնարկ ուսուցիչների համար, 2015 թվական
Գայանե Մկրտչյան, Թամարա Թովմասյան «Հայոց լեզու-8» ուսումնամեթոդական ձեռնարկ ուսուցիչների համար, 2016 թվական
Գայանե Մկրտչյան Թամարա Թովմասյան «Հայոց լեզու-9» ուսումնամեթոդական ձեռնարկ ուսուցիչների համար,  2021 թվական
Գայանե Մկրտչյան, Թամարա Թովմասյան, Լիլիթ Գրիգորյան «Հայոց լեզվի գործնական առաջադրանքների ժողովածու» (5-9-րդ դասարաններ), 2011 թվական
«Հայոց լեզվի և գրականության պետական ավարտական և միասնական քննությունների շտեմարան»-ների համահեղինակ
Գայանե Մկրտչյան, Թամարա Թովմասյան «Վարժությունների և առաջադրանքների ժողովածու (5-9-րդ դասարաններ), 2016 թվական
«Պատկերազարդ քերականություն» (2-4-րդ դասարանների համար), 2017 թվական
«Հրաշք տետր» (2-4-րդ դասարանների համար), 2017 թվական
«Ճանաչի՛ր քեզ և աշխարհը» (2-4-րդ դասարանների համար), 2019 թվական
Թամարա Թովմասյան, Գայանե Մկրտչյան «Փոխադրության նյութերի ժողովածու 5-9-րդ դասարանների համար», 2018 թվական
Հասմիկ Մարգարյան, Մարինե Մանուկյան, Գայանե Մկրտչյան  «Հայոց եկեղեցու պատմություն» տարրական դպրոցի 2-րդ դասարանի գիրք-տետր, 2015 թվական
Արուսյակ Տերչանյան, Հասմիկ Մարգարյան, Գայանե Մկրտչյան  «Հայոց եկեղեցու պատմություն» տարրական դպրոցի 4-րդ դասարանի գիրք-տետր, 2014 թվական
«Որպես ազգային ժողովի պատգամավորի թեկնածու առաջադրվող քաղաքացու` հայերենին տիրապետելու հանգամանքը հավաստող ավարտական փաստաթղթի բացակայության դեպքում հայերենին տիրապետելու հանգամանքի ստուգման կարգը հաստատելու մասին» Հայաստանի ԿԳ նախարարի հրաման /13 հունվարի 2017թ. N 06-Ն/-ի համաձայն՝ առաջադրանքների բանկի ստեղծման համահեղինակ


== Մրցանակներ ==
2000 թվականին արժանացել է «Շնորհալի ուսուցիչ 2000» համաքաղաքային մրցույթի հաղթողի դիպլոմի։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==