Ջորջ Ֆորման

Ջորջ Էդվարդ Ֆորման (անգլ.՝ George Edward Foreman; հունվարի 10, 1949(1949-01-10), Marshall, Տեխաս), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ, 1969-1977 և 1987-1997 թվականների ծանրքաշային կարգում բռնցքամարտի ներկայացուցիչ։ 1968 թվականի Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։ Ծանրքաշային կարգում WBC (1973-1974), IBF (1994-1995) և WBA (1973-1974, 1994-1995) վարկածներով աշխարհի բացարձակ չեմպիոն։
The Ring ամսագրի կողմից արժանացել է «Տարվա բռնցքամարտիկ» (1973, 1976) և «Տարվա վերադարձ» տիտղոսներին (1994)։ WBC-ն Ֆորմանին համարել է բռնցքամարտի պատմության մեջ ամենաջախջախիչ ծանրքաշային կարգի բռնցքամարտիկ։ The Ring ամսագրի տվյալներով՝ բռնցքամարտի պատմության 100 լավագույն փանչերների շարքում Ֆորմանը զբաղեցնում է 9-րդ հորիզոնականը։
1994 թվականին 45 տարեկան հասակում Ֆորմանը նվաճել է WBA և IBF վարկածներով աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսը՝ դառնալով բռնցքամատի պատմության մեջ ամենահին չեմպիոնը (այս ռեկորդը 2010 թվականին գերազանցել է կիսածանրքաշային կարգի բռնցքամարտիկ Բեռնարդ Հոփկինսը, բայց Ֆորմանը մնում է ծանրքաշային կարգում ամենահին չեմպիոնը)։


== Կարիերան սիրողական բռնցքամարտում ==
1968 թվականին Մեխիկոյի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ նա հաղթել է խորհրդային բռնցքամարտիկ Յոնաս Չեպուլիսին։ Վերջինիս Ֆորմանը տեխնիկական նոկաուտի է ենթարկել երրորդ ռաունդում։


== Կարիերան պրոեֆեսիոնալ բռնցքամարտում ==
Պրոֆեսիոնալ ռինգում Ջորջի առաջնաելույթը եղել է 1969 թվականի հունիսին։ 
1969 թվականի օգոստոսին Ֆորմանը 3-րդ ռաունդում նոկաուտի է ենթարկել Չակ Վեպներին։
1970 թվականի օգոստոսին, 3-րդ ռաունդում, տեխնիկական նոկաուտով հաղթել է Ջորջ Չուվալոյին։


==== Աշխարհի բացարձակ չեմպիոնի տիտղոս ====
1973 թվականի հունվարին մարտ է տեղի ունեցել երկու անհաղթելի բռնցքամարտիկների՝ Ջորջ Ֆորմանի և աշխարհի բացարձակ չեմպիոն Ջո Ֆրեյզերի միջև։ Առաջին և երկրորդ ռաունդներում Ֆրեյզերը 3-ական անգամ նոկդաունի է ենթարկվել։ Ֆորմանը 2-րդ ռաունդում տեխնիկական նոկաուտով հաղթող է ճանաչվել։ Մարտը The Ring ամսագրի կողմից ճանաչվել է որպես «Տարվա մարտ»։
1973 թվականի սեպտեմբերին Ֆորմանը առաջին ռաունդում նոկաուտի է ենթարկել Խոսե Ռոմանին։
1974 թվականի մարտին 2-րդ ռաունդում Ֆորմանը նոկաուտի է ենթարկել Կեն Նորտոնին։


==== «Աղմուկ ջունգլիներում» ====
1974 թվականի հոկտեմբերին Ջորջ Ֆորմանը ռինգ է դուրս եկել ընդդեմ Մուհամմեդ Ալիի։ Մարտը անցել է խոնավության և բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում։ Այդ պատճառով բռնցքամարտիկները հենց առաջին ռաունդներից ֆիզիկապես թուլացել են։ Ֆորմանը փորձել է այնպես անել, որպեսզի սահմանափակի Ալիի շարժումները։ Այդ պատճառով Ալիին նա անընդհատ հետապնդելով հասցրել է պարանների մոտ և հարվածներ հասցրել նրա իրանին։ Մուհամմեդը արագ հասկացել է, որ մրցակիցը լավ է պատրաստվել ռինգում իր շարժումները կանխատեսելու համար։ Այդ պատճառով Մուհամմեդը 2-րդ ռաուդնի կեսից սկսել է կախվել պարաններից։ Ֆորմանին մարտում օգնել են նրա ուժը և երիտասարդությունը։ Առաջին ռաունդների ընթացքում Ֆորմանը մեծ քանակությամբ հարվածներ է հասցրել մրցակցին, որոնցից Ալին կարողացել է խելամտորեն պաշտպանվել։ Մարտի կեսերին Ֆորմանը աստիճանաբար թուլացել է։ 8-րդ ռաունդում Ալին հանկարծակի հակագրոհի է անցել և նոկաուտի է ենթարկել Ֆորմանին։ Այդպես Ալին դարձել է կրկնակի չեմպիոն։ Մարտը ստացել է «Աղմուկ ջունգլիներում» անունը և The Ring ամսագրի կողմից ճանաչվել որպես «Տարվա մարտ»։
Մարտից հետո Ֆորմանը Ռոյթերսի գործակալության հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարել է. 

1976 թվականի հունվարին Ֆորմանը հանդիպել է Ռոն Լայլի հետ։ Առաջին ռաունդի վերջին Լայլը հարձակվել է Ֆորմանի վրա, բայց հաջողության չի հասել։ 2-րդ և 3-րդ ռաունդներում Ֆորմանը առավելություն է ունեցել։ Նա Լայլին հասցրել է անկյուն և հարվածներ հասցրել նրան։ 4-րդ ռաունդում Լայլը կրկին հարձակվել է Ֆորմանի վրա և հարվածների տարափ հասցրել։ Արդյունքում Ֆորմանը հայտնվել է նոկդաունի մեջ։ Շուտով Ֆորմանը բարձրացել է։ Երկու մարզիկները սկսել են հարվածներ փոխանակել։ Այս անգամ Լայլը կրկին նոկդաունի է ենթարկվել։ Լայլը բարձրացել է, Ֆորմանը փորձել է կրկին հարվածել հակառակորդին, բայց Լայլը դիմակայել է և ինքն է հարձակման անցել։ Արդյունքում ռաունդի ավարտից 2 վայրկյան առաջ Ֆորմանն է ենթարկվել նոկդաունի։ 5-րդ ռաունդի սկզբում Լայլը հարձակվել է Ֆորմանի վրա։ Ֆորմանը հազիվ կարողացել է ոտքի վրա կանգնել։ Լայլը մի շարք ծանր հարվածներ է հասցրել Ֆորմանի գլխին։ Դրանից հետո Ջորջը ինքն է անցել հարձակման և մի շարք հարվածներ հասցնելով՝ նոկդաունի է ենթարկել Լայլին։ 10 հաշվին Լայլը շարունակել է պառկած մնալ ռինգի հատակին։ Մրցադատավորը  նոկաուտ է արձանագրել։
1976 թվականին Ֆորմանի և Ջո Ֆրեյզերի միջև տեղի է ունեցել 2-րդ մարտը։ Ֆրեյզերը 5-րդ ռաունդում նոկաուտի է ենթարկվել։
1977 թվականի մարտին Ջորջ Ֆորմանը միավորների տարբերությամբ պարտություն է կրել Ջիմի Յանգից։ Այս պայքարում Յանգը զարմացրել է շատ հեռուստադիտողների՝ իր պայքարի ձևով։ 12-րդ ռաունդում նա Ֆորմանին նոկդաունի է ենթարկել և հաղթել դատավորների միաձայն որոշմամբ։ Այդ մարտից հետո Ֆորմանը 10 տարի դուրս չի եկել ռինգ։ Նա Հյուստոնում եկեղեցի է կառուցել, ստեղծել է երիտասարդական կենտրոն և ճամփորդել է ամբողջ աշխարհում՝ նվիրատվության համար գումար հավաքելով։


== Վերադարձ ==
1987 թվականի մարտին Ֆորմանը վերադարձել է ռինգ։ Առաջին մարտը եղել է Սթիվ Զոուսկիի դեմ։ Վերջինիս նա տեխնիկական նակաուտի է ենթարկել 4-րդ ռաունդում։
1988 թվականի մարտին հանդիպել է Դուայթ Մուհամմեդ Կավիի հետ։ Կավին 4 ամսում քաշը ավելացրել է 14 կգ-ով։ Կավին մշտապես առաջ է շարժվել և մի շարք հարվածներ է հասցրել իր հակառակորդին՝ փորձելով նոկաուտի ենթարկել նրան։ Ավել քաշը զգացվել է 6-րդ ռաունդում, երբ Կավին ի վիճակի չի եղել շարունակել մարտը մինչև վերջ։ Նոկդաունից նրան փրկել է ռինգի պարանը։ Սակայն արդեն 7-րդ ռաունդում Կավին բաց է թողել աջ հուկ հարված, որից հետո շրջվել է և վերադարձել իր անկյուն։ Դրանից հետո մրցադատավորը կանգնեցրել է մարտը։
1988 թվականի հունիսին Ֆորմանը տեխնիկական նոկաուտով 4-րդ ռաունդում հաղթել է Կառլոս Էռնանդեսին։
1988 թվականի հոկտեմբերին Ֆորմանը տեխնիկական 2-րդ ռաունդում նոկաուտի է ենթարկել Թոնի Ֆուլիլանգին։
1988 թվականի դեկտեմբերին Ֆորմանը հանդիպել է Դևիդ Ջակոյի հետ։ Առաջին ռաունդում Ֆորմանը երեք անգամ Ջակոյին նոկդաունի է ենթարկել։ Դրանից հետո մրցադատավորը դադարեցրել է մարտը։ Այս պայքարում Յանգը զարմացրել է բոլորին իր պայքարի ձևով։
1989 թվականի հունվարին Ֆորմանը հանդիպել է Մարկ Յանգին։ Յանգը համարվում էր բյուրեղային ծնոտ ունեցող բռնցքամարտիկ և շատերը վստահ էին, որ մարտում հաղթող կճանաչվի Ֆորմանը։ Յանգը ճիշտ մարտավարություն էր ընտրել Ֆորմանի դեմ մարտի համար։ Նա անընդհատ շարժվել է Ֆորմանի շուրջը։ Չթողնելով նրան հարվածային հեռավորության վրա՝ Յանգը ներխուժել է և բռունցքով հարվածներ հասցրել միջին և մոտ հեռավորության վրա՝ աշխատելով երկու ձեռքերով, միանգամից հարձակվել է և դիմել կլինչ բռնվածքի։ Ֆորմանը մարտի մեծ մասում փորձել է ջեբ հարվածներ հասցնել իր մրցակցին, բայց դրանք ոչ միշտ էին հասնում արդյունքի։ 5-րդ ռաունդում Ֆորմանը Յանգին հասցրել է ձախ կողային հարված։ 7-րդ ռաունդում Ֆորմանը ճշգրիտ հարվածով ծանր նոկդաունի է ենթարկել Յանգին։ Յանգը բարձրացել է։ Ֆորմանը փորձել է կրկին հարվածել։ Սակայն Յանգի անկյունից սրբիչ են նետել և մարտը դադարեցվել է։
1989 թվականի հունիսին Ֆորմանը հանդիպել է Բերտ Կուպերին։ 2 ռաունդներից հետո Կուպերը հրաժարվել է շարունակել մարտը։
1989 թվականի հուլիսին Ֆորմանը հանդիպել է Էվերետ Մարտինին։ 8-րդ ռաունդում Ֆորմանը նոկդաունի է ենթարկել Մարտինին և հաղթող է ճանաչվել դատավորների միաձայն որոշմամբ։
1990 թվականի հունվարին, 2-րդ ռաունդում, նոկաուտի է ենթարկել Ջերի Կունիին։
1990 թվականի ապրիլին, 4-րդ ռաունդում, տեխնիկական նոկաուտով հաղթել է Մայք Ջեյմսոնին։
1990 թվականի հունիսին, 2-րդ ռաունդում, տեխնիկական նոկաուտով հաղթել է Էդիլսոն Ռոդրիգեսին։


==== Աշխարհի բացարձակ չեմպիոնի տիտղոս ====
1991 թվականի ապրիլին Ջորջ Ֆորմանը հանդիպել է ծանրքաշային կարգում աշխարհի բացարձակ չեմպիոն Էվանդեր Հոլիֆիլդի հետ։ Շատերը մտածում էին, որ հաղթելու շանս ունի 42-ամյա Ֆորմանը։ Նա կշռել է 257 ֆունտ (117 կգ) և եղել է լավ ֆիզիկական վիճակում։ Ֆորմանը մարտի սկզբում շարժվել է առաջ՝ խուսափելով Հոլիֆիլդի լավագույն հարվածներից։ Երբեմն էլ նա է ուժեղ հարվածներ հասցրել հակառակորդին։ Հոլիֆիլդը, բավականին ծանր քաշի պատճառով, միավորների մեծ տարբերությամբ զիջել է իր հակառակորդին։ Այդ գիշեր Ֆորմանը զարմացրել է շատերին։  Նա անց է կացրել ամբողջական 12 ռաունդներ և Հոլիֆիլդին հաղթել է միավորների առավելությամբ։ 7-րդ ռաունդը The Ring ամսագրի կողմից ճանաչվել է «Տարվա ռաունդ»։ Մարտից հետո Ֆորմանը հայտարարել է, որ իրականացել է նրա երազանքի կեսը և կարողացել է ապացուցել մարդկանց, որ թեկուզ 40 տարեկանում կարելի է հասնել նպատակներին։
1991 թվականի դեկտեմբերին Ֆորմանը 3–րդ ռաունդում տեխնիկական նոկաուտով հաղթել է անհաղթելի բռնցքամարտիկ համարվող Ջիմի Էլիսին։
1992 թվականի ապրիլին Ֆորմանը հանդիպել է Ալեքս Ստյուարտի հետ։ Մինչև 2-րդ ռաունդը Ֆորմանը 2 անգամ նոկդաունի է ենթարկել իր հակառակորդին, բայց Ստյուարտը հետո սկսել է միմյանց հետևից հաջողություններ արձանագրել։ Ֆորմանը միշտ հարվածել է գոտկատեղից ներքև հատվածին, որի համար 10-րդ ռաունդում մրցադատավորը հանել է նրա միավորներից (մարտի ընթացքում հինգերորդ անգամ)։ Մարտի ավարտին Ֆորմանի դեմքը այտուցվել է․ աչքերի տակ հայտնվել են կապտուկներ, քթից արյուն է հոսել։ Ֆորմանը հաղթել է միավորների փոքրագույն առավելությամբ՝ 94:94; 94:93; 94:93։ Շատերը մտածում էին, որ դատավորները Ստյուարտից «գողացել են» իր հաղթանակը։
1993 թվականի հունվարին հանդիպել է Պիեր Կաուտզերի հետ։ Ֆորմանը Կաուտզերին նոկդաունի է ենթարկել 4-րդ և 8-րդ ռաունդներում և տեխնիկական նոկաուտով հաղթող է ճանաչվել 8–րդ ռաունդում։


==== Մարտ Թոմի Մորիսոնի դեմ ====
1993 թվականի հունիսին Ֆորմանը հանդիպել է Թոմի Մորիսոնի հետ։ Նրանք պայքարում էին WBO վարկածով չեմպիոնի ազատ տիտղոսի համար, որից հրաժարվել էր Մայքլ Մուրերը։ Ամբողջ մարտը Մորիսոնը անց է կացրել իր ոճով. նա ջեբ հարվածներ է հասցրել հանգստացել, հարձակվել և հարվածներ հասցրել երկու ձեռքերով, դիմել կլինչ բռնվածքների կամ էլ հետ նահանջել։ Ջորջը իր մրցակցին զիջել է արագությամբ։ Հանդիպման ավարտին, երեք մրցավարների որոշմամբ, հաղթող է ճանաչվել Թոմի Մորիսոնը՝  117:110 (երկու անգամ),  118:109 հաշվով։


==== Չեմպիոնական մարտ Մայքլ Մուրերի դեմ ====
1994 թվականի նոյեմբերին Ջորջ Ֆորմանը հանդիպել է ծանրքաշային կարգում WBA և IBF վարկածով աշխարհի չեմպիոն Մայքլ Մուրերի հետ։ Ավելի թեթև Մուրերը արագության շնորհիվ հաղթում էր մարտը։ Վերջին ռաունդից առաջ Ֆորմանը հաղթել էր ընդամենը 4 ռաունդ։ 10-րդ ռաունդի կեսին Ֆորմանը երկու անգամ հարվածել է հակառակորդի ծնոտին և շարունակել է հարվածներ հասցնել նրան։ Մուրերը ընկել է ռինգի հատակին։ 10 հաշվին նա շարունակել է պառկած մնալ գետնին։ Մրցադատավորը նոկաուտ է արձանագրել։ Ջորջ Ֆորմանը 45 տարեկանում դարձել է ծանրքաշային կարգում աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսին արժանացած ամենածեր բռնցքամարտիկը։


== 1995-1997 ==

Շուտով WBA-ի Թոնի Տակերի դեմ առաջադրած պարտադիր մարտից հրաժարվելու համար նա զրկվել է այդ վարկածով չեմպիոնի տիտղոսից


==== Մարտ Ակսել Շուլցի դեմ ====
1995 թվականի ապրիլին հանդիպել է Ակսել Շուլցին։ Նրանք պայքարում էին նաև WBU տիտղոսի համար։ Ֆորմանը հաղթել է դատավորների մեծամասնության որոշամբ։ Սակայն այդ որոշումը վիճելի է եղել։ IBF-ը Ֆորմանին պարտադրել է ռևանշ տալ, բայց նա հրաժարվել է։ IBF-ը նրան զրկել է այդ տիտղոսից։
1997 թվականին Ֆորմանը հանդիպել է անհաղթելի Լու Սավարեզեի հետ։ Ֆորմանը հաղթող է ճանաչվել դատավորների մեծամասնության որոշմամբ։ Այդ որոշումը մինչև այսօր էլ համարվում է բռնցքամարտի ամենավիճելի որոշումներից մեկը։
1997 թվականի նոյեմբերին, դատավորների մեծամասնության որոշումով, նա պարտություն է կրել Շեննոն Բիգսի դեմ մարտում։ Դրանից հետո Ֆորմանը լքել է բռնցքամարտը։


== Վերադառնալու փորձեր ==
Լարի Հոլմսը և Ջորջ Ֆորմանը մարտի համար պայմանագիր են ստորագրել 1999 թվականի հունվարի 23-ին՝ Հյուստոնում։ Մի քանի շաբաթ հետո Ֆորմանը չեղյալ է համարել մարտը, որովհետև նրան մարտի համար պետք է վճարեին 10 միլիոն դոլար, բայց վերջնաժամկետին հասցրել էին վճարել ընդամենը 1 միլիոն դոլար։ Այդ գումարը հետագայում Ֆորմանը հետ չի վերադարձրել։
2004 թվականի փետրվարին Ջորջ Ֆորմանը հայտարարել է, որ շարունակում է մարզվել՝ ռինգ դուրս գալու համար։ Չհաստատված հակառակորդի՝ Տրևոր Բերբիկի դեմ մարտը այդպես էլ տեղի չի ունեցել։


== Բռնցքամարտից հետո ==
Բռնցքամարտի կարիերան ավարտելուց հետո կրկին դարձել է քահանա և օգնել ընչազուրկներին։


== Մարտերի վիճակագրություն ==
Պրոֆեսիոնալ ռինգում անց է կացրել 81 հանդիպում, որոնցից 76-ը ավարտել է հաղթանակով, 5-ը՝ պարտությամբ։


== Անձնական կյանք ==

Ֆորմանը 1985 թվականին ամուսնացել է Մերի Ջոան Մարտելիի հետ։ Դրանից առաջ նա ամուսնացել է 4 անգամ՝ Ադրիանա Կալհոունի (1971-1974), Սինթիա Լյուիսի (1977-1979), Շարուն Գուդսոնի (1981-1982 ) և Անդրեա Սկեյտեի (1982-1985) հետ։

Ֆորմանը ունի 12 երեխա՝ 5 տղա՝ Ջորջ, Ջորջ III, Ջորջ IV, Ջորջ V, Ջորջ VI, և 7 դուստր։ Իր կայքում Ֆորմանը գրում է․Ես իմ հինգ որդիներին անվանել եմ Ջորջ Էդվարդ Ֆորման, որպեսզի նրանք միշտ ինչ-որ ընդհանուր բան ունենան։ Ես ասում եմ նրանց, որ եթե մեզանից մեկը բարձրանա, մենք բոլորս միասին կբարձրանանք, և եթե ինչ-որ մեկը ընկնի, մենք բոլորս միասին կընկնենք։Իր հոր օգնությամբ Ջորջ III-ը սկսել է զբաղվել բռնցքամարտով և ձեռներեցությամբ։ Ջորջ IV-ը մասնակցել է Ամերիկյան Գրիտ մրցույթին և զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը։
Մերի Ջոան Մարտելի հետ ամուսնության արդյունքում ծնվել են նրա երկու դստրերը՝ Նատալիան և Լեոլան։ Առանձին ամուսնության արդյունքում ծնվել են Ֆրեդան և Միչին։ Միչիի մայրը Ադրիանա Կալհոունին է։ Ֆրեդան և Ջորջիտան նույնպես ծնվել են առանձին ամուսնության արդյունքում։ Ֆրեդան որոշակի հաջողություններ է ունեցել բռնցքամարտում։ Նա թոշակի է անցել 2001 թվականին։ Սակայն 2019 թվականին՝ 42 տարեկան հասակում, ինքնասպանություն է գործել։  2009 թվականին նա որդեգրել է Իզաբելա Բրանդիե Լիլիյային (Ֆորման), իսկ 2012 թվականին՝ Քորթնի Իսահակին (Ֆորման)։ Իզաբելա Ֆորմանը ապրում է Շվեդիայում, որտեղ 2010 թվականից զբաղվում է բլոգերությամբ՝ ներկայանալով BellaNeutella անունով։


== Տես նաև ==
Էվանդեր Հոլիֆիլդ
Ջո Ֆրեյզեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ջորջ Ֆորման(անգլ.) — պրոֆեսիոնալ մենամարտերի վիճակագրություն BoxRec կայքում։
Ջորջ Ֆորման (անգլ.) Internet Movie Database կայքում
Джордж ФОРМЭН: «В 16 ЛЕТ Я БЫЛ УЛИЧНОЙ ШПАНОЙ» (начало)
Джордж ФОРМЭН: «В 16 ЛЕТ Я БЫЛ УЛИЧНОЙ ШПАНОЙ» (окончание)
Священник Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.(ռուս.)