Մարկո Բազաիտի

Մարկո Բազաիտի (իտալերեն՝ Marco Basaiti; շուրջ 1470 թվական, Վենեցիա — 1530 թվականից հետո, Վենեցիա, իտալացի նկարիչ։ 


== Կենսագրություն և ստեղծագործություններ ==

Գրեթե ոչ մի փաստագրական ապացույց չի պահպանվել այս նկարչի մասին։ Ոչ հայտնի է նրա ծննդյան, ոչ էլ մահվան ստույգ ամսաթիվը։ Արխիվային փաստաթղթերում Մարկո Բազաիտիի անունը հանդիպում է միայն մեկ անգամ` 1530 թվականին` վենետիկցի նկարիչների գիլդիայի ցուցակում (Mariegola dei pittori veneziani): Նրա առաջին հայտնի նկարը թվագրվել է 1496 թվին (Երիտասարդի դիմանկար, 1496, ավելի վաղ - ֆոն Պանվիցի հավաքածու, Հառլեմ), որի հիման վրա նկարչի ծննդյան ամսաթիվը թվագրվել է մոտավորապես 1470 թվականով։ Անհասկանալի է մնում նաև Բազաիտիի ծննդավայրը։ Որոշ հետազոտողներ դա համարում են Ֆրիուլիի ծննդավայրը, ոմանք էլ պաշտպանել են Ջորջո Վազարիի արտահայտած վարկածը, ըստ որի՝ Մարկոն ծնվել է Վենետիկում՝ հույն ընտանիքում։ Այնուամենայնիվ, Վազարիի կողմից տրված տեղեկությունները կասկածի տեղիք են տվել, որովհետեև նա իր աշխատանքում Բազաիտիի մասին գրել է երկու անգամ` որպես երկու տարբեր վենետիկցի նկարիչների մասին, անվանելով նրան սկզբում Մարկո Բազարինի, ապա Մարկո Բասսիտի։ Թերևս այս թյուրիմացությունը առաջացրել է ինքը՝ Մարկո Բազաիտին, ով իր նկարները ստորագրել է որպես Բաքաիսիի, Բազիտուսի, Բաքսիթիի և Բասաիթիի։
Հետագայում Մարկո Բազաիտիի անունը հայտնվել է մոտ 1503 թվականին։ Այն ընդգծված է «Սբ. Ամբրոզը գահին երաժշտություն նվագող սրբերի և հրեշտակների հետ/ Մարիամի թագադրումը»(500x246 սմ, Վենետիկ, մոտ. Santa Maria dei Frari): Այս խորանի նկարը հայտնի վենետիկցի նկարիչ Ալվիզե Վիվարինի վերջին աշխատանքն էր, որը նա չի կարողացել ավարտել իր մահվան պատճառով։ Այն պատվիրվել է Միլանի մատուռի զոհասեղանի համար, որն օծվել է 1503 թվականին։ Նկարի կես ջնջված գրության մեջ հետազոտողները կարդացել են Վիվարինի ազգանունը և անունը ... RCUS BASITUS: 1815 թվականին Մոսչինին մեկնաբանել է այդ արձանագրությունը այնպես, որ Ալվիզե Վիվարինիի սկսած նկարը ավարտվել է Մարկո Բազաիտիի կողմից նրա մահվանից հետո:Վիվարինին Վենետիկում ուներ մեծ արհեստանոց, և նրա վարձավճարները գրեթե նույնն էին, ինչ Ջիովանի Բելլինինը։ Նկարի վրայի մակագրությունը, որը կարդացել է Մոշկինին, հիմք է հանդիսացել այն ենթադրության, որ Մարկո Բազաիտին սովորել է Վիվարինի արհեստանոցում, մանավանդ որ նկարչի ստեղծագործություններում վերջինիս ազդեցության հետքերը նշել են շատ մասնագետներ։ Հետագայում այս տեսակետը ընդհանուր առմամբ ընդունվել է։ 
Անտոնելո դա Մեսինայի, Ջիովանի Բելինիի և Ջորջինեի նման մեծ վարպետների ազդեցությունը նկատելի է նաև Մարկո Բազաիտիի աշխատանքում։ Բոլոր հետազոտողները նշել են Բազաիտիի թողած գեղարվեստական ​​ժառանգության անհարթությունը։ Առաջին կարգի գործերի հետ մեկտեղ կան շատ միջակ մակարդակի  գործեր։ Նրա նկարների մեծ մասը Quattrocento ոճի են, միայն վերջին մի քանի հիմնական աշխատանքներից մի քանիսը կապ ունեն Վենետիկյան Բարձր Վերածննդի դարաշրջանի հետ։ Դրանք ներառում են, օրինակ, «Զեբեդեոսի որդիների կանչը» (թվագրված 1510 թվական, Ակադեմիայի պատկերասրահ, Վենետիկ)։ Կտավը պատվիրել է Կարտեզյան պատրիարքը (1504-1508) Անտոնիո, Սուրիանին Սանթ Անդրեա դելլա Չերտոզայի եկեղեցու գլխավոր զոհասեղանի համար` նշելու նրա երկարամյա ծառայության ավարտը` ի շահ Կարտուսյան վանական համայնքի։ Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ նկարը սկսել է Ալվիզե Վիվարինին, որն ավարտվել է միայն մի քանի տարի անց՝ Բազիատիի կողմից։ Լեռներով և ամրոցներով լայն տարածքի ֆոնին ծավալվել է Նոր Կտակարանի տեսարանը, որը նկարագրված է Մարկոսի և Մատթեոսի ավետարաններում։ Քրիստոսը, անցնելով Գալիլեայի ծովի ափով, հանդիպել է ձկնորսներ Սիմոնին ու Անդրեասին և ասել նրանց. «Հետևեք ինձ, և ես ձեզ մարդկանց որսորդ կդարձնեմ»։ Նա նրանց հավատքի դարձրեց։ Սիմոնի և Անդրեասի հետ մի փոքր առաջ անցնելով՝ Հիսուսը հանդիպել է այլ ձկնորսների՝ Զեբեդեոսին և նրա երկու որդիներին՝ Հակոբոսին և Հովհաննեսին։ Հակոբոսն ու Հովհաննեսը նույնպես հետևեցին Քրիստոսին և դարձան առաքյալներ։ Նկարի սյուժեն դեկարտյան վանական կյանքի փոխաբերություն է. կամավոր հոգևոր ինքնազսպում և ազատությունից հրաժարում՝ հանուն ավելի բարձր նպատակի ծառայելու։
Մոտավորապես նույն ժամանակաշրջանում ստեղծվել է մեկ այլ նկար՝ «Աղոթք մի գավաթի համար Սբ. Լուի Թուլուզի, Ֆրանցիսկոսի, Դոմինիկի և Մարկոսի հետ» (371x224; Վենետիկ, Ակադեմիայի պատկերասրահ)։ Նկարը պատվիրել էր Ֆրանչեսկո Ֆոսկարիին իր ընտանեկան զոհասեղանի համար։ Դրա վրա պատկերված սրբերը Ֆրանչեսկոյի ու նրա երեխաների հովանավորներն են։ Նկարի ընդհանուր գաղափարը պակաս ինքնատիպ է, բայց ավելի ժամանակակից, քան «Զեբեդեոսի որդիների կանչը» ֆիլմում։ Փափուկ, գունագեղ ներկապնակը վկայում է Ջովաննի Բելինիի ազդեցության մասին։ Նկարի թվագրման խնդիրը կապվել է նույն վարպետի հետ։ Մի շարք հետազոտողներ կարծում են, որ Բազիատին որոշ ժամանակ աշխատել է Բելլինիի արհեստանոցում, և կտավը կարող է ստեղծվել է միայն 1513 թվականից հետո, երբ Բելլինին հորինել և օգտագործել է այս կոմպոզիցիան իր խորանի համար։ Հետևաբար, նկարում վնասված ամսաթիվը մեկնաբանվում է որպես 1510 կամ 1516 թվական։
Մարկոյի վրձիններին են վերագրվել ավետարանական թեմաներով մի քանի այլ նկարներ` «Մադոննան և երեխան» և մի շարք արական դիմանկարներ, որոնցում նա ձգտել է հասնել այդ բարձր ստանդարտին, որը կարելի է տեսնել Անտոնելո դա Մեսինայի ստեղծագործություններում։ Բազաիտիի հետագա դիմանկարները կրել են Ջորջիոնի և նրա հետևորդների ազդեցության հետքերը։ Դրանք բնութագրվում են «հոգեբանություն» բառով` փոխանցելով «հոգու շարժումը»։ Օրինակ՝  Կարարայի ակադեմիայի (Սևազգեստ ազնվականի դիմանկար, 1521 թվական) երիտասարդի դիմանկարը ցույց է տալիս ինչպես կապը Quattrocento-ի արվեստի հետ, այնպես էլ Ջորժինեի նորարարությունների ազդեցությունը Վենետիկցի նկարիչների շրջանում 16-րդ դարի սկզբին։


== Ստեղծագործություններ ==
Նկարչի անվիճելի աշխատանքները ներառում են.

«Երիտասարդ տղամարդու դիմանկար»։ 1496 թվական, նախկինում՝ Հանլեմ ֆոն Պանվիցի հավաքածուում
«Սբ. Ամբրոզը գահի վրա՝ սրբերի և հրեշտակների հետ երաժշտություն նվագող»։ Նկարը սկսվել է 1503 թվականին Ալվիզե Վիվարինիի կողմից, ավարտվել է Մարկո Բազաիտիի կողմից։ Վենետիկ, գ. Santa Maria dei Frari.
«Զեբեդեոսի որդիների կանչը»։ Նկարը ստեղծվել է Սանթ Անդրեա դելլա Չերտոզայի այժմ ավերված եկեղեցու գլխավոր խորանի համար (ստորագրությամբ MDX. Մ. Բաքսիթի)։
«Զեբեդեոսի որդիների կանչը» կրճատված կրկնօրինակը։ Ամսաթիվ ունի՝ 1515 թվական, Վիեննա, Արվեստի պատկերասրահ
«Աղոթք տաճարի Սեն-Լուի Թուլուզի, Ֆրանցիսկոսի, Դոմինիկի և Մարկոսի հետ։ Սան Ջոբբե եկեղեցու համար ստեղծված զոհասեղան։ (Վենետիկ, Ակադեմիայի պատկերասրահ. Ունի գրություն, 1516 թվական, Marcus Basitus)
«Փրկիչ»։ Carrara ակադեմիա, Բերգամո։ Ամսաթիվ ունի ՝ 1517 թ.
«Սբ. Ջորջը վիշապին սպանում է» գ. Սան Պիետրո դի Կաստելլո («Ակադեմիա» պատկերասրահ, Վենետիկ, արձանագրություն՝ 1520 թվական, Մ. Բաքսայի Պ.)
«Երիտասարդի դիմանկարը» («Սևազգեստ ազնվականի դիմանկարը», Բերգամո, Ակադեմիե Կարարա,ստորագրված է Մ. Բաքսիթիի կողմից և ամսաթիվը 1521 թվական)
«Ողբ» (Պետական ​​Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ; ամսաթիվը՝ 1527 թվական, և ստորագրությունը՝ Մ. Բաքսիթի Պ)
Երկու նկարներ, որոնք պատկերում են Սբ. Ջեյմսն ու Սբ. Անտոնիան (Վենետիկ, Ակադեմիայի պատկերասրահ, ստորագրված), հավանաբար մաս են կազմել նույն պատկերասրահի «Մեռած Քրիստոսը երկու հրեշտակներով» կտավի։
«Մադոննան և դոնոր ունեցող երեխան» (Վենետիկ, Կորեր թանգարան, ստորագրված, Մարկուս Բասաիթի Պ.)
«Մադոննան չորս սրբերի հետ և երաժշտություն նվագող հրեշտակը» գ. Սուրբ Պետրոս նահատակ Մուրանոյում (հավանաբար կատարվել է այսպես կոչված կեղծ-Բոկաչինոյի հետ համատեղ)
«Սբ. Պետրոս գահի վրա և չորս սրբեր »(Վենետիկ, Սան Պիետրո դի Կաստելոյի եկեղեցի)
«Մադոննան և երեխան Սանկտ Պետերոսի և լիբերալի հետ» (Քաղաքային թանգարան, Պադովա. Ստորագրված ՝ Պ. Մարկուս Բաքայթի)
«Քրիստոսի հարություն» (Pinacoteca Ambrosiana, Միլան. Թվագրվել է 1510 թ. Եւ ստորագրված ՝ Պ. Մարկուս Բազիտուս)
Փրկվել է մի փաստաթուղթ, որում նկարագրվում է «Սբ. Ջերոմը », որը կատարել է Բազաիտին այժմ ավերված դարի համար։ «Սբ. Դանիելը Վենետիկում», բայց այս գործի հետքերը կորած են։
«Սբ. Ջորջը վիշապին սպանում է »(Վենետիկ, գ. Սան Պիետրո դի Կաստելլո, նկարի կրկնօրինակ Ակադեմիայի պատկերասրահից)
«Սբ. Սեբաստիան »(մոտ. Santa Maria della Salute, Վենետիկ)
«Երիտասարդի դիմանկարը բերետավորի մեջ» (Կորրերայի թանգարան, Վենետիկ)
«Պիետա» (Musee Correr, Վենետիկ, ստորագրված՝ Մարկո Բազաիտի, բայց ենթադրվում է, որ Բենեդետտո Դիանան է)
«Սբ. Ջերոմ »(Ակադեմիայի պատկերասրահ, Վենետիկ)
«Մեռած Քրիստոսը երկու հրեշտակներով» (Ակադեմիայի պատկերասրահ, Վենետիկ)
«Մարդու դիմանկարը» (վերագրում,Ակադեմիայի պատկերասրահ, Վենետիկ)
«Մադոննան և երեխան»
«Սբ. Սեբաստիան »(Aix en Provence, թանգարան, վերագրվում է նաև Անդրեա Պրեվիտալիին)
«Մադոննան և երեխան» (Բերգամո, ստորագրված)
«Երիտասարդի դիմանկարը» (Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն)
«Մադոննան Քրիստոսի մանկան օրհնությամբ» (Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն)
«Էրմինի հետ երիտասարդ տղամարդու դիմանկար» (նախկինում պահվել է Բենսոնի հավաքածուում)
«Սբ. Ջերոմ »(Միլան, Բրերայի պատկերասրահ, ծագում է Վենետիկի Սան Ջորջիո Մաջորեի համագումարից)
«խաչից իջեցումը» (գ. Սան Ջորջիո ալ Պալացցո, Միլան)
«Խաչից իջեցումը» (Ալտե Պինակոտեկ, Մյունխեն, ծագում է Ֆրիուլի Սեստո ալ Ռեգենայի աբբայությունից)
«Ոսկե ճարմանդ Մադոննան» (Ջորջիայի արվեստի թանգարան, ստորագրված)
«Քրիստոսի հարությունը» (նախկինում պահվում էր Փարիզի Դելարոֆի հավաքածուում. Ստորագրված)
«Մադոննան ու երեխան Սբ. Հակոբ մեծը »(Ֆիլադելֆիա, Արվեստի թանգարան; ստորագրված)
«Մարդու դիմանկարը» (Ֆիլադելֆիայի արվեստի թանգարան)
«Խաչից իջեցումը» (Պյացոլլա Սուլ Բրենտա,Պինակոտեկա)
«Ադամն ու Եվան» (Հռոմ, Բորգեզե պատկերասրահ)
«Մադոննան և երեխան» (Լիխտենշտեյնի թանգարան, Վիեննա, ստորագրված)
«Մադոննան պաշտում է Քրիստոսի երեխային» (Արվեստի ազգային պատկերասրահ, Վաշինգտոն, ստորագրված)
«Սբ. Եկատերինա Ալեքսանդրացի »(Գեղարվեստի թանգարան, Բուդապեշտ)
«Վշտի մարդը» (Կերպարվեստի թանգարան, Բուդապեշտ)
«Քրիստոս», Եկատերինբուրգի կերպարվեստի թանգարան (ստորագրված է՝ Մ. Բազաիտի Պ.)Բազաիտիի մի քանի գծանկարներ նույնպես պահպանվել են։ 1530 թվականից հետո, երբ նկարչի անունը հայտնվել է Վենետիկցի նկարիչների գիլդիայի ցուցակում, այն այլևս ոչ մի տեղ չի հայտնվել։

		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Джорджо Вазари, «Жизнеописания наиболее знаменитых живописцев ваятелей и зодчих», том II, М. 1996, стр. 812, 813, 819
P. Della Pergola,La Galleria Borghese in Roma, Roma 1955, p. 52;
G. Lorenzetti,Venezia e il suo estuario, Roma 1956, pp. 89, 93, 305, 306, 443, 530, 582, 652, 668, 823, 857;
G. Pischel Fraschini, Pinacoteca Ambrosiana, Bergamo 1957, pp. 32, 33; L. Grossato, Il Museo civico di Padova, Venezia 1957, pp. 22, 23;
G. Mariacher,Il Museo Correr di Venezia, Venezia 1957, pp. 23, 24, 78;
B. Berenson, Italian pictures of the Renaissance, Venetian school, I, London 1957, pp. 13-15, tavv. 590—600;
O. Benesch, Disegni veneti dell’Albertina di Vienna, Venezia 1961, p. 19;
F. Babinger, L’origine albanese del pittore M. B., in Atti dell’Istituto veneto di scienze, lettere ed arti, CXX (1961-62), pp. 497—500;
M. Lucco, A l’occasione de la redecouverte d’un tableau du muse des Beaux-Arts, nouveau regard sur l’oeuvre de Marco Basaiti, «Bulletin des Musees et Monuments Lyonnais» 1, 1993, pp. 2-37
S. Momesso, Sezioni sottili per l’inizio di Marco Basaiti, «Prospettiva» 87-88, 1997, pp. 14-41
A. Gentili/G. Romanelli/P. Raylands/G. Nepi Scire, Paintings in Venice, Bulfinch Press, Boston-New York-London, 2002, pp 66, 220, 222—226, 574