Գեղորաշուշան

Ոսկեղենիկ կամ գեղորաշուշան, (լատ.՝ Hemerocallis) պատկանում է շուշանազգիների (Liliaceae) ընտանիքին։ Հայրենիքը Հյուսիսային Չինաստանը, Ճապոնիան, Հեռավոր Արևելքը և Սիբիրն է։


== Կենսաբանական նկարագիր ==

Բավական ցրտադիմացկուն է և ձմռանը մեր պայմաններում չի ցրտահարվում, իսկ ամռանը նույնիսկ ամենաուժեղ շոգերն էլ չեն ազդում նրա վրա։ Բազմամյա կոճղարմատավոր բույս է, ժապավենաձև փռված-լայնատարած տերևներով։ Տարբեր տեսակների և սորտերի բարձրությունը տատանվում է 0,5-1,0 մ-ի սահմաններում։ Ծաղիկները նման են շուշանի ծաղիկներին, լինում են դեղին, դեղնակիտրոնագույն, նարնջագույն և այլ երանգների։


== Մշակում ==
Բազմացվում է հիմնականում թփի բաժանումով։ ՈՒռուցքանման կոճղարմատներով արագ տարածվելով առաջացնում է բուսուտներ, որտեղից կարելի է ցանկացած քանակությամբ բույսեր անջատել։ Նախընտրում է արևոտ հողամասեր, սակայն վատ չի աճում նաև կիսաստվերում։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Մեկ երկու տարին մեկ անգամ գոմաղբով պարատացնելու դեպքում, առանց տեղից փոխադրելու, բույսը կարող է ապրել ու աճել տասնյակ տարիներ։ Չափավոր ոռոգում է պահանջում, քանի որ խիտ տերևային զանգվածի շնորհիվ ստվերացնում է հողը և կասեցնում խոնավության գոլորշիացումը։ Մշակվում է նաև կտրած ծաղիկներ ստանալու նպատակով։ Կտրած վիճակում ջրի մեջ շատ երկար է դիմանում, ընդ որում ծաղկակիր ցողունի վրա գտնվող բոլոր ծաղկակոները աստիճանաբար բացվում են։ Ծաղիկները գիշերը փակվում են, բացվելով միայն արևածագից 1-2 ժամ հետո։


== Տարածվածություն ==
Ոսկեղենիկների մի շարք տեսակներ լայնորեն տարածված են մշակության մեջ։ Օրինակ, շիկակարմրավունը (H.fulva L.) ամենատարածված և դիմացկուն տեսակներից մեկն է։ Բարձրությունը հասնում է 1-մ-ի։ Ծաղիկները դարչնա-նարնջագույն են, ծաղկում է մայիսի երկրորդ կեսից։ Դեղին ոսկեղենիկից (H.flava L.) հայրենիքը Սիբիրն է։ Ծաղկում է մայիսի սկզբներից՝ դեղին-ոսկեգույն թեթև բուրմունք արձակող ծաղիկներով։ Բարձրությունը հասնում է 70-80 սմ-ի։ Միդենդորֆի ոսկեղենիկի (H.Midendorfu) բարձրությունը հասնում է 50-60 սմ-ի։ Սեզոնի ընթացքում ծաղկում է երկու անգամ՝ գարնան վերջին և աշնանը, դեղնաոսկեգույն, բուրավետ ծաղիկներով։ ՈՒշագրավ է նաև Նիլբիո ոսկեղենիկը (Nilbio) իր կիսաբազմաթերթ, գեղեցիկ նարնջագույն ծաղիկներով։


== Օգտագործում ==
Օգտագործվում է ծաղկանոցներ դեկորատիվ ձևավորման համար։ Շատ գեղեցիկ է մարգախոտերի ֆոնի վրա խմբերով կամ մեկական տնկելիս, ջրավազանների եզրին, բարձր թփերի դիմաց և այլն։


== Տեսակներ ==
Hemerocallis citrina Baroni — Ոսկեղենիկ դեղնակիտրոնագույն
Hemerocallis darrowiana S.Y.Hu
Hemerocallis dumortieri E.Morren
Hemerocallis esculenta Koidz.
Hemerocallis ×exilis Satake
Hemerocallis ×fallaxlittoralis Konta & S.Matsumoto
Hemerocallis forrestii Diels — Ոսկեղենիկ Ֆորեստը
Hemerocallis fulva (L.) L. — Ոսկեղենիկ շականակագույն-դեղին
Hemerocallis hakuunensis Nakai
Hemerocallis hongdoensis M.G.Chung & S.S.Kang
Hemerocallis lilioasphodelus L. — Ոսկեղենիկ դեղին
Hemerocallis littorea Makino
Hemerocallis middendorffii Trautv. & C.A.Mey. — Ոսկեղենիկ մարգագետնային
Hemerocallis minor Mill. — Ոսկեղենիկ փոքրիկ
Hemerocallis multiflora Stout
Hemerocallis nana W.W.Sm. & Forrest — Ոսկեղենիկ գաճաճ
Hemerocallis plicata Stapf — Ոսկեղենիկ հոտավետ
Hemerocallis taeanensis S.S.Kang & M.G.Chung
Hemerocallis thunbergii Barr — Ոսկեղենիկ խողովակաձև
Hemerocallis yezoensis H.Hara


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Արտաքին հղումներ ==
Подборка статей о лилейниках на сайте Gardenia.ru
Путеводитель по лилейникам. Ганов А., On-line газета «Академия садовода» Archived 2010-05-06 at the Wayback Machine.
Подборка статей о лилейниках
База данных по видам, формам и сортам лилейников Archived 2021-12-01 at the Wayback Machine.


== Գրականություն ==
Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան