Իսմայիլ Ջևաթ Չոբանլը փաշա

Իսմայիլ Ջևադ Չոբանլը փաշա (թուրքերեն՝ İsmail Cevat Çobanlı, թուրք ռազմական և պետական գործիչ, օսմանյան բանակի գեներալ-լեյտենանտ, Օսմանյան կայսրության բանակի զորահրամանատար, Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան ռազմական հանցագործ։ Ծնվել է 1870 թվականի սեպտեմբերի 14-ին, Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսում, վախճանվել է 1938 թվականի մարտի 13-ին, նույն քաղաքում՝ Կոստանդնուպոլսում՝ Թուրքիայի հանրապետության խոշորագույն քաղաք Ստամբուլում։ Հանրապետական Թուրքիայում (որը պաշտոնապես հռչակվել է 1923-ին) վերցրել է Չոբանլը ազգանունը (թուրքերեն՝ Çobanlı): Թուրքիայի Հանրապետությունում Իսմայիլ Ջևադ Չոբանլըն դարձել է Թուրքիայի Բարձրագույն ռազմական խորհրդի անդամ, Թուրքիայի բանակի գեներալ։


== Կենսագրություն ==
Իսմայիլ Ջևադը ծնվել է 1870 թվականի սեպտեմբերի 14-ին, Կոստանդնուպոլիս քաղաքում։
Ծագումով Խարբերդի նահանգի Մալաթիայի գավառի Արաբկիր գավառակից է։ Նրա հայրը Մյուշիր Շաքիրին փաշան էր (tr:Müşir Şakir Paşa):
Իսմայիլ Ջևադն ավարտել է Գալաթասարայի լիցեյը, 1893 թվականին ավարտել է Օսմանյան կայսրության Ռազմական ակադեմիան՝ «կապիտան» սպայական կոչման շնորհմամբ։ Ծառայության համար նշանակում ստանալով օսմանյան սուլթանի ընտրազորում՝ գվարդիայում, Իսմայիլ Ջևադը սկսել է արագ առաջընթաց ունենալ, վեր բարձրանալով ծառայողական սանդուղքով մինչև գեներալի կոչումը ներառյալ։ Սակայն 1908 թվականի ռազմական բարեփոխման ժամանակ որոշ սպաներ, որոնք ծառայության մեջ կասկածելիորեն արագ էին առաջ շարժվել, կոչման մեջ ցածրացվեցին, և նրանց թվի մեջ ընկավ նաև Իսմայիլ Ջևադը։
Առաջին Բալկանյան պատերազմից առաջ Իսմայիլ Ջևադը Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի Ակադեմիայի տնօրենն էր։ Պատերազմի սկսվելով՝ նա նշանակվեց Օսմանյան կայսրության Արևելյան բանակի շտաբի պետ, դարձյալ դառնալով գեներալ։
Օսմանյան կայսրության՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ մտնելուց հետո Իսմայիլ Ջևադը նշանակվում է Դարդանելի, այսինքն՝ Չանաքքալեի ամրացված շրջանի պետ։ Ըստ թուրքական որոշ աղբյուրների՝ հենց գեներալ Իսմայիլ Ջևադի պատրաստած պաշտպանության համակարգն էր, որ թույլ տվեց կանգնեցնել Անտանտի զորքերի հարձակումը, Դարդանելի ռազմագործողության (տե՛ս Դարդանելի ճակատամարտ) ժամանակ։ Գալիպոլիում մարտերի ավարտից հետո Իսմայիլ Ջևադ փաշան ծառայել է Գալիցիայում և Պաղեստինում, ապա՝ նշանակվել VII դաշտային բանակի զորահրամանատար։ Օսմանյան կայսրության փաստացի պարտությունը արձանագրող Մուդրոսի զինադադարի ստորագրումից հետո գեներալ Իսմայիլ Ջևադ փաշան ձերբակալվել է անգլո-ֆրանսիական դաշնակիցների զորքերի կողմից և բանտարկության աքսորվել Մալթա կղզի (Տե՛ս Մալթայի աքսորականներ)։ Սակայն հետագայում գեներալ Իսմայիլ Ջևադ փաշան, ինչպես բազմաթիվ այլ օսմանյան ռազմական հանցագործներ ազատվել է բանտարկությունից և վերադարձել Թուրքիա։ Նոր թուրքական պետությունում՝ Թուրքիայի Հանրապետությունում նա դարձել է Թուրքիայի Բարձրագույն ռազմական խորհրդի անդամ։


== Բալկանյան պատերազմներ ==
Երբ Իսմայիլ Ջևադը վերադառնում է Լոնդոն կատարած իր այցից, մասնակցում է Բալկանյան պատերազմներին, 1912-1913։ Այդ պատերազմի ժամանակ Իսմայիլ Ջևադը նշանակվում է Օսմանյան կայսրության Արևելյան բանակի շտաբի պետ, Չաթալջայի բանակի հրետանային հրամանատարության շտաբի պետ։ Պատերազմից հետո 1913-1914 թթ. Իսմայիլ Ջևադը նշանակվում է Օսմանյան կայսրության բանակի IX դիվիզիայի հրամանատար, ապա Օսմանա-բուլղարական սահմանագիծը հստակեցնող հանձնաժողովի նախագահ։ Բալկանյան Պատերազմից հետո Իսմայիլ Ջևադն իջեցվել էր գնդապետի կոչման։


== Մասնակցությունը Առաջին աշխարհամարտին ==

1914 թվականի նոյեմբերի 29-ին գնդապետ Իսմայիլ Ջևադը նշանակվել է Դարդանելի ամրացված շրջանի հրամանատար։ Այս ամրացված շրջանի հրամանատարը պատասխանատու էր Դարդանելի նեղուցի և առափի պաշտպանության համար։ Դարդանելի ծովային ճակատամարտում ակնառու ձեռքբերումների համար, որոնք տեղի ունեցան 1915 թվականի մարտի 18-ին, ապա՝ մարտի 19-ին, Գնդապետ Իսմայի Ջևադը դարձյալ զորավարների դասն անցավ՝ ստանալով փաշայի կոչում։ Այս հաղթանակից հետո էր, որ նա վերցրեց «Մարտի 18-ի հերոս» կամ «Մարտի 18-ի հաղթող» պատվանունը։


== Իսմայիլ Ջևադ փաշան որպես ռազմական հանցագործ ==


=== Իսմայիլ Ջևադ փաշան Մալթա կղզու աքսորում ===
Իսմայիլ Ջևադ փաշան, որպես ռազմական հանցագործ և մարդկության հանդեպ հանցագործություններ իրականացրած անձնավորություն՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո Անտանտի հաղթական տերությունների, մասնավորապես Մեծ Բրիտանիո կողմից աքսորվել է բրիտանական տիրույթ հանդիսացող Մալթա կղզին, որտեղ ափ է իջել 1920թ. մարտի 22-ին։ Մալթայում բանտարկության տարիներին նրա բանտային համարանիշը եղել է 27 74։


=== Իսմայիլ Ջևադ փաշան 1920-1923թթ. Թուրքիայի անկախության պատերազմում ===


==== Իսմայիլ Ջևադ փաշան «Էլ Ջազիրե» ռազմաճակատի հրամանատար ====


===== Իսմայիլ Ջևադ փաշայի զորքերի վայրագություններն ու ոճիրները =====


== Պարգևներ ==
Արծաթե Արժանիքների շքանշան՝ Gümüş Liyakat Nişanı (1894)
Բուլղարիայի Արժանիքների շքանշան՝ Bulgar Liyakat Nişanı (1898)
2-րդ աստիճանի գերմանական պրուսական թագի շքանշան՝ 2. Rütbeden Alman Prusya Taç Nişanı (1903)
2-րդ աստիճանի սուրբ Ալեքսանդրի շքանշան՝ 2. Rütbeden Saint Aleksandr Nişanı (1911)
Ոսկե Արժանիքների մեդալ՝ Altın Muharebe Liyakat Madalyası (1915)
Ոսկե մարտական պատվո մեդալ՝ Altın Muharebe İmtiyaz Madalyası (1915)
1-ին և 2-րդ աստիճանի գերմանական երկաթե խաչի շքանշան՝ 1. ve 2. Rütbeden Alman Demir Haç Nişanı (1915)
2-րդ աստիճանի գերմանական կարմիր արծվի շքանշան՝ 2. Rütbeden Alman Kırmızı Kartal Nişanı (1916)
1-ին աստիճանի Մեծ սրի Շքանշան՝ 1. Rütbeden Kılıçlı Mecidi Nişanı (1917)
Գերմանական պրուսական թագի պատվոնշան՝ Սրով՝ Kılıçlı Alman Prusya Taç Nişanı (1917)
1-ին և 2-րդ աստիճանի ավստրո-հունգարական երկաթե խաչի շքանշան՝1. ve 2. Rütbeden Avusturya-Macaristan Demir Haç Nişanı (1917)
Թուրքիայի հանրապետության անկախության շքանշանով՝ կարմիր երիզով՝ Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası (1923)


== Գրականություն ==
T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, s. 22.
Mesut Aydın, Türkiye ve Irak Hudûdu Mes’elesi, Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Yayınları, 2001.
Mustafa Kemal Paşa, diğer tüm muvazzaf general milletvekillerinden istediği gibi İsmail Cevat Paşa ve Cafer Tayyar Paşa'ya da iki görevden birisini tercih etmesini bildirdi. Tereddüt göstermeleri üzerine ikisinin de ordudaki görevlerine son verildi.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Turkey in the First World War — Cevat Paşa Archived 2018-10-03 at the Wayback Machine. (անգլ.)


== Տես նաև ==