Սեբորեային մաշկաբորբ

Սեբորեային մաշկաբորբ, հայտնի նաև սեբորեա, մաշկի երկարատև ախտահարում։ Մաշկը ունի բնորոշ կարմրավուն, թեփոտված, ճարպոտ տեսք և առկա է քոր։ Հաճախ ախտահարված են գլխամաշկի, դեմքի և կրծքավանդակի ճարպագեղձերը։ Այն առաջացնում է սոցիալական և ինքնագնահատականի հետ կապված խնդիրներ։ Երեխաների մոտ գլխամաշկի առաջնային ախտահարման դեպքում հիվանդությունը անվանում են բարուրային մաշկաբորբ։ Գլխամաշկի թեփոտումը սեբորեային մաշկաբորբի թեթև դրսևորում է։
Պատճառը անհայտ է, բայց ենթադրվում է, որ հիմքում ընկած են բազմաթիվ գենետիկական և արտաքին միջավայրի գործոններ։ Ռիսկի գործոններն են՝ իմուն համակարգի ընկճումը, Պարկինսոնի հիվանդությունը և ալկոհոլային պանկրեատիտը։ Վիճակը բարդանում է սթրեսային իրավիճակներում և ձմռանը։ Malassezia սունկը ենթադրվում է, որ ունի իր դերը սեբորեային մաշկաբորբի առաջացման գործում։ Այն վատ հիգիենայի արդյունք չէ։ Ախտորոշումը հիմնված է կլինիկական նշանների վրա։
Հիմնական բուժումը կազմված է հակասնկային կրեմից և հակաբորբոքային դեղորայքից։ Մասնավորապես արդյունավետ են կետոկոնազոլը և ցիկլոպիրօքսը։ Դեռևս առկա հետազոտությունները աղքատ են այլ հակասնկային դեղերի, օրինակ՝ միկոնազոլի, արդյունավետության մասին խոսելու համար։ Կիրառում են նաև սալիցիլաթթու, քարածխի խեժ, բենզոիլ պերօքսիդ, ֆոտոթերապիա։
Սեբորեային մաշկաբորբը սովորաբար առաջանում է 50 տարեկանին մոտ մարդկանց և մինչև երեք ամսական երեխաների մոտ։ Այն հանդիպում է մեծահասակների 1-10%-ի մոտ։ Տղամարդիկ ավելի հաճախ են հիվանդանում, քան կանայք։ 70% և ավելի երեխաների մոտ ժամանակի ընթացքում առաջանում է սեբորեային մաշկաբորբ։


== Նշաններ և ախտանիշներ ==

Սեբորեային մաշկաբորբի նշանները հիմնականում առաջանում են աստիճանական և սովորաբար առաջին նշանը մաշկի և գլխամաշկի թեփոտությունն է։ Ախտանիշները տեղակայվում են մաշկի ցանկացած հատվածում՝ գլխամաշկ, ականջների հետին հատված, դեմք և մաշկի այն հատվածներում, որտեղ առկա են ծալքեր։ Թեփը կարող է լինել դեղին, սպիտակ կամ մոխրագույն։ Կարմրությունը և թեփոտումը կարող է առաջանալ նաև թարթիչների, ճակատի, քթի, կրծքավանդակի և մեջքի վերին հատվածների վրա։
Ավելի ծանր դեպքերում առաջանում է դեղնավուն կամ կարմրավուն թեփոտվող բշտիկներ գլխի մազածածկ հատվածի եզրով, ականջների հետևում, լսողական անցուղիում, հոնքերի, հոնքամեջի, կրծքավանդակի և մեջքի վերին հատվածների վրա։
Ընդհանրապես, հիվանդները նկարագրում են թեթև կարմրություն, մաշկի թեփոտված հատվածներ և որոշ դեպքերում մազաթափություն։ Այլ նշաններից կարող է լինել կպչուն թեփոտված կամ հաստ կեղևակալած հատվածները գլխամաշկի վրա, կարմրավուն, ճարպոտ մաշկը, որը պատված է սպիտակ կամ դեղին թեփով, առկա է քոր, ցավոտություն և դեղին կամ սպիտակ կեղևներ, որոնք կպնում են մազի առանցքին։
Սեբորեային մաշկաբորբը կարող է հանդիպել նաև մինչև երեք ամսական նորածինների մոտ և այդ դեպքում առաջանում է հաստ, ճարպոտ, դեղնավուն կեղևներ գլխի մազածածկ հատվածի սահմանին։ Նորածինների մոտ քորը բնորոշ չէ։ Հաճախ գլխամաշկի ցանավորումը զուգակցվում է համառ ցանավորմամբ տակդիրի շրջանում։


== Պատճառներ ==
Սեբորեային մաշկաբորբի պատճառը հստակ հաստատված չէ։ Ենթադրվում է, որ այն առաջանում է ճարպագեղձերով հարուստ մաշկում՝ գլխամաշկում, դեմքի, կրծքավանդակի, մեջքի, ցայլքի վրա, անութափոսերում ի պատասխան Malassezia սնկի կոլոնիզացիային, որպես տեղային բորբոքային պատասխան։ Այն կախված է Malassezia-ի քանակից ու տեսակներից, հակասնկային դեղերի բուժման ազդեցությունից։ Malassezia-ի տեսակներն են՝ M. furfur (հին անվանումը՝ P. ovale), M. globosa, M. restricta, M. sympodialis, and M. slooffiae։ Չնայած Malassezia-ն ունի կենտրոնական դեր սեբորեային մաշկաբորբի առաջացման մեջ, բայց այդ վիճակի առաջացման համար անհրաժեշտ է նաև նախատրամադրող մի քանի գործոններ։ Դրա հիմքում ընկած է այն փաստը, որ այս սնկի մեծ քանակները միայնակ չեն կարող առաջացնել սեբորեային մաշկաբորբ։ Հակաբորբոքային դեղերի (նվազեցնում են բորբոքումը) և հականդրոգենների (նվազեցնում են ճարպի արտադրությունը) արդյունավետությունը բավականին բարձր է, քանի որ ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմների վրա են ազդում։ Ներքինիների մոտ անդրոգենների ցածր քանակի և փոքր ճարպագեղձերի պատճառով սեբորեային մաշկաբորբի առաջացման հավանականությունը ցածր է։
Սեբորեային դերմատիտի առաջացման և/կամ արտահայտվածության աստիճանի փոփոխման վրա ազդում են գենետիկական, արտաքին միջավայրի, հորմոնալ, իմուն համակարգի գործոնները և Malassezia սունկը։ Վիճակը կարող է սրվել պայմանավորված այլ հիվանդության, հոգեբանական սթրեսի, հոգնածության, քնի խանգարման, եղանակի փոփոխության և ընդհանուր առողջության վատացման դեպքում։ Երեխաների մոտ վիտամին A-ի արտահայտված կլանումը կամ Δ6-desaturase ֆերմենտի հետ կապված խնդիրները կորելացվում են բարձր ռիսկի հետ։ Սեբորեային մաշկաբորբի նման վիճակները կապված են նաև վիտամին B6-ի անբավարարությամբ։ Սեբորեային մաշկաբորբի առաջացման հակում ունեն նաև իմունոդեֆիցիտով (հիմնականում ՄԻԱՎ վարակ) և նյարդաբանական խանգարումներով՝ Պարկինսոնի հիվանդություն ունեցող կամ ինսուլտ տարած հիվանդները։


== Վարում ==


=== Դեղորայքային ===
Սեբորեային մաշկաբորբի ախտանիշների նվազեցման համար առկա են տարբեր դեղեր։ Դրանք են՝ որոշ հակասնկային, հակաբորբոքային դեղերը, օրինակ՝ կորտիկոստերոիդները և ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերը, հականդրոգենները և հակահիստամինային դեղերը։


==== Հակասնկային ====
Ախտադարձերի դեպքում բավականին արդյունավետ է առանց դեղատոմսի հակասնկային շամպունների կամ կրեմների օգտագործումը։ Ամենալավ արդյունքը ստացվել է տեղային կետոկոնազոլի կամ ցիկլոպիրօքսի կիրառումից։ Հստակ հետազոտություններ չկան այլ հակասնկային դեղերի արդյունավետության մասին։ Սեբորեային մաշկաբորբի համար կիրառվող հակասնկային դեղերն են՝ կետոկոնազոլ, ֆլուկոնազոլ, միկոնազոլ, բիֆոնազոլ, սերտակոնազոլ, կլոտրիմազոլ, ֆլուտրիմազոլ, ցիկլոպիրօքս, տերբինաֆին, բուտենաֆին, սելենի սուլֆիդ և լիթիումի աղեր՝ լիթիումի գլյուկոնատ և լիթիումի սուկցինատ։ Տեղային կլիմբազոլը ունի թույլ արդյունավետություն։ Համակարգային թերապիան ևս արդյունավետ է պերօրալ հակասնկային դեղերի՝ իտրակոնազոլի, ֆլուկոնազոլի, կետոկոնազոլի և տերբինաֆինի միջոցով։


==== Հակաբորբոքային ====
Սեբորեային մաշկաբորբի բուժման մեջ կարճատև կիրառում են նաև տեղային կորտիկոստերոիդներ և դրանք նույնքան արդյունավետ են կամ նույնիսկ ավելի արդյունավետ են քան հակասնկային թերապիան ազոլային խմբի դեղերով։ Կան փաստեր նաև կալցինեուրինի ինհիբիտոր տակրոլիմուսի և պիմեցրոլիմուսի, ինչպես նաև լիթիումի աղերի արդյունավետության մասին։
Ներքին ընդունման իմունոդեպրեսանտները, օրինակ՝ պրեդնիզոնը, սեբորեային մաշկաբորբի ժամանակ կիրառվում են կարճ կուրսերով, քանի որ ունեն պոտենցիալ կողմնակի ազդեցություններ։


==== Հակաանդրոգենային ====
Սեբորեան համարվում է անդրոգեն-զգայուն վիճակ, որը առաջանում է անդրոգենային սեռական հորմոնների՝ տեստոստերոնի և դիհիդրոտեստոստերոնի բարձր քանակների՝ հիպերանդրոգենիզմի ժամանակ (օրինակ՝ ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշի ժամանակ)։ Ի լրացում այս ամենի, սեբորեան և ակնեն առաջանում են սեռական հասունացման շրջանում անդրոգենների պիկային բարձրացման պատճառով։
Սեբորեայի առաջացման մեջ անդրոգենների ունեցած դերի պատճառով հակաանդրոգենային դեղերը, ինչպիսիք են՝ ցիպրոտերոն ացետատը, սպիրոնոլակտոնը, ֆլուտամիդը և նիլուտամիդը ունեն բարձր արդյունավետություն վիճակի թեթևացման գործում։ Դրանք կիրառվում են հիմնականում սեբորեայի բարդ դեպքերի ժամանակ։ Արդյունավետությունը տարբեր է հականադրոգենային տարբեր դեղերի դեպքում, օրինակ՝ սպիրոնոլակտոնը (որը համարվում է հարաբերականորեն թույլ հակաանդրոգեն) դրսևորել է 50% արդյունավետություն երեք ամիս բուժումից հետո, մինչդեռ ֆլուտամիդը ախտանիշները բարելավում է ավելի քան 80%-ով երեք ամսվա բուժումից հետո։ Ցիպրոտերոն ացետատը համեմատաբար ավելի արդյունավետ է, քան սպիրոնոլակտոնը և պայմանավորում է ակնեի անհետացումը և սեբորեայի ախտանիշների 90%-ով բարելավումը երեք ամսվա բուժումից հետո։
Համակարգային հականդրոգենային թերապիան կիրառվում է հիմնականում կանաց, բայց ոչ տղամարդկանց մոտ, քանի որ բերում է ֆեմինիզացիայի՝ գինեկոմաստիայի, սեռական դիսֆունկցիայի և անպտղության տղամարդկանց մոտ։ Ի լրացում, անդրոգենները տեսականորեն ունեն պոտենցիալ հղի կանանց արական պտուղների ֆեմինիզացիայի առաջացման, այդ պատճառով սեռական ակտիվ կանանց մոտ, ովքեր կարող են լինել հղի կամ հղի են կիրառվում են հղիության վերահսկամբ։


==== Հակահիստամինային ====
Հակահիստամինային դեղերը կիրառվում են քորը պակասեցնելու նպատակով։ Այնուամենայնիվ, որոշ հետազոտություններ փաստում են, որ որոշ հակահիստամինային դեղեր ունեն նաև հակաբորբոքային ազդեցություն։


==== Այլ բուժում ====
Քարածխի խեժը կարող է լինել արդյունավետ և չնայած այն փաստին, որ ածխային խեժ պարունակող շամպունների քաղցկեղածին ազդեցության մասին չկան նշանակալի փաստեր, բայց կենդանիների մոտ հայտնաբերվել է քաղցկեղածին ազդեցություն, դրա համար պետք է զգուշանալ կիրառելուց։
Իզոտրետինոին ճարպի արտադրությունը ընկճող նյութ է և կիրառվում է հիվանդության ռեֆրակտեր փուլերում, որպես պահեստայինյ դեղորայք։ Այնուամենայնիվ, այն ունի բավականին լուրջ կողմնակի ազդեցություններ և միայն որոշ հիվանդներ ունեն իզոտրետինոինը կիրառելու ցուցումներ։
Կերատոլիտիկ նյութեր՝ տեղային միզանյութ։
Մետրիկոնազոլ


=== Ֆոտոթերապիա ===
Malassezia-ի աճը ընկճելու համար կիրառվում է նաև բնական և արհեստական ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներով բուժում։ Որոշները խորհուրդ են տալիս ֆոտոդինամիկ թերապիան, կիրառելով ուլտրամանուշակագույն A և B լազերային ճառագայթները կամ կարմիր, կապույտ լեդ լույսերը, որոնք ընկճում են Malassezia սնկի աճը և նվազեցնում սեբորեային բորբոքումը։


== Համաճարակաբանություն ==
Սեբորեան ախտահարում է ընդհանուր բնակչության 1-5%-ը ։ Այն ավելի տարածված է տղամարդկանց մոտ, բայց կանայք ունեն ավելի ծանր կլինիկական նշաններ։ Վիճակը սովորաբար կրկնվում է կյանքի ընթացքում։ Սեբորեան բնորոշ է տարբեր տարիքային խմբերին, բայց սովորաբար սկսվում է սեռահասունացման շրջանում և իր պիկին է հասնում 40 տարեկանում։ Ծանրության աստիճանը խորանում է կլիմայի չորությունից։


== Տես նաև ==
Սեբորեային կերատոզ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Սեբորեային դերմատիտ