Ալեքսանդր Շելեպին

Ալեքսանդր Նիկոլայի Շելեպին (ռուս.՝ Александр Николаевич Шелепин, օգոստոսի 18, 1918(1918-08-18), Վորոնեժ, Վորոնեժի նահանգ, Խորհրդային Ռուսաստան - հոկտեմբերի 24, 1994(1994-10-24), Մոսկվա, Ռուսաստան), խորհրդային կոմերիտական, կուսակցական և պետական գործիչ։
ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամ (1952-1976 թվականներ), ԽՄԿԿ Կենտկոմի նախագահության անդամ (1964-1975 թվականներ)։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1954-1979 թվականներ), ՌԽՖՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր (1967-1975 թվականներ)։ 1958 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1961 թվականի նոյեմբեր եղել է ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդին առընթեր պետական անվտանգության կոմիտեի նախագահ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Վորոնեժում, երկաթուղային ծառայող Նիկոլայ Գեորգիևիչ Շելեպինի ընտանիքում (1890-1968 թվականներ)։
Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է գերազանցությամբ։ 1934 թվականի մարտից ՀԼԿԵՄ-ի անդամ է։ 1936 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա։ 1936-1941 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Ն․ Չերնիշևսկի անվան փիլիսոփայության, գրականության և պատմության ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետում։ 1937 թվականից ի վեր եղել է ՀԼԿԵՄ ինստիտուտի կոմիտեի քարտուղար։
1940 թվականի հունվար-ապրիլ ամիսներին կամավոր ծառայել է որպես քաղաքական աշխատանքի աշխատավոր-գյուղացիական Կարմիր բանակի շարքերում (Մոսկվայի հեծելազորային 24-րդ դիվիզիայի 157-րդ գնդի էսկադրոնի քաղղեկի տեղակալ), եղել է խորհրդային-ֆիննական պատերազմի մասնակից։ Մարտական գործողությունների ընթացքում ստացել է ոտքերի ցրտահարություն։
1940 թվականից եղել է կոմունիստական կուսակցության անդամ։ 1940 թվականից աշխատանքի է անցել Մոսկվայի քաղաքային կոմիտեում, որպես հրահանգիչ, ռազմ ֆիզկուլտուրային բաժնի վարիչ և ՊԿ քարտուղար։ 1941 թվականի աշնանը զբաղվել է պարտիզանական ջոկատների և դիվերսիաների համար կամավորների ընտրությամբ թշնամու թիկունքում (որոնց թվում էր նաև Զոյա Կոսմոդեմյանսկայան)։ Կոսմոդեմյանսկայայի պատմությունը հասել է Ի․ Ստալինին, ինչը սկիզբ է դրել Շելեպինի արագ կարիերային։
1943 թվականի մայիսից քարտուղար, իսկ 1949 թվականից՝ ՀԼԿԵՄ կենտկոմի երկրորդ քարտուղար։ 1952-1958 թվականներին եղել է ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի առաջին քարտուղարը։
1957 թվականին ակտիվորեն աջակցել է Ն. Խրուշչովին ԽՄԿԿ Կենտկոմի հունիսյան պլենումի ժամանակ։


=== 1958-1964 թվականներ ===
1958 թվականի ապրիլին նշանակվել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի կուսակցական մարմինների միութենական հանրապետությունների բաժնի վարիչ։
1958 թվականի դեկտեմբերի 25-ից մինչև 1961 թվականի նոյեմբերի 14-ը եղել է ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդին առընթեր պետական անվտանգության կոմիտեի նախագահ (ԽՍՀՄ ՊԱԿ)։ Ընդ որում, պետք է նշել, որ Շելեպինը հրաժարվել է ՊԱԿ նախագահ նշանակվելուց։ Նրա նշանակումը շատ առումներով քաղաքական էր։ Ն. Խրուշչովը պարզաբանել է, որ ՊԱԿ-ում աշխատանքը նույն կուսակցական-քաղաքական աշխատանքն է, բայց առանձնահատկություններով։ Ըստ նրա ԿԳԲ-ում պետք էր թարմ մարդ, որը անհանդուրժող կլիներ չեկիստների կողմից ցանկացած չարաշահումների հանդեպ։
Գեներալի կոչումից նշանակման ժամանակ հրաժարվել է։ Անցկացրել է Կոմիտեի մասշտաբային վերակազմավորում՝ աշխատակազմի մի քանի հազարով կրճատելով, ընդ որում ակտիվորեն աշխատանքի է ներգրավել կոմերիտականներին, հիմնովին վերակառուցել է կոմիտեի կառուցվածքը՝ նպատակային օպերատիվ ստորաբաժանումների փոխարեն ձևավորելով կառավարման միասնական կենտրոնացված մարմին։
Անձամբ զբաղվել է Ի․ Ստալինի որդու գործով։ Ավելի ուշ ԽՍՀՄ գլխավոր դատախազ Ռ. Ռուդենկոնի հետ համատեղ նախաձեռնել է 1960 թվականի հունվարի 5-ին նրան վաղաժամկետ կալանքից ազատելը։
Չինաստանից ՊԱԿ-ի խորհրդային խորհրդականներին հետ կանչելու ժամանակ Շելեպինի նախաձեռնությամբ մնացել է միակ խորհրդային գերատեսչությունը, որը կապեր է պահպանել Չինաստանի հետ։
Փորձել է նախաձեռնել Ն․ Էյթինգոնի և Պ. Սուդոպլատովի ազատ արձակումը։
Նրա ձեռքից մրցանակներ էին ստանում լիկվիդատորներ Ս. Բանդերաները, Բ․ Ստաշինսկին և Ռ. Մերկադերը։
1961 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1967 թվականի սեպտեմբեր եղել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի քարտուղար, ընտրվել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի կազմակերպչական պլենումում, որն ավարտել է կուսակցության XXII համագումարի աշխատանքը։
1962 թվականին Նովոչերկասկում տեղի ունեցած անկարգությունների ժամանակ հունիսի 1-ից իրադարձությունների վայրում (ժամանել է Ա. Պ. Կիրիլենկոյի հետ) մասնակցել է սմուտյանների հետ «հաշվեհարդարի մասին որոշման» ընդունմանը։
1962 թվականի նոյեմբերի 23-ից մինչև 1965 թվականի դեկտեմբերի 9-ը գլխավորել է ԽՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր կուսակցական-պետական վերահսկողության կոմիտեն և ԽՍՀՄ Նախարարների խորհուրդը՝ միաժամանակ լինելով ԽՍՀՄ Նախարարների Խորհրդի նախագահի տեղակալ։ Կոմիտեն ստեղծվել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի Նոյեմբերյան (1962) պլենումի արդյունքում ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդի պետական վերահսկողության հանձնաժողովի և ԽՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր կուսակցական վերահսկողության կոմիտեի միաձուլման արդյունքում։


=== 1964-1967 թվականներ ===
Ակտիվորեն մասնակցել է Ն. Խրուշչովին ԽՄԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղարի պաշտոնից հեռացնելու գործողություններին։ Ֆյոդոր Բուրլացկին Շելեպինին անվանում է Խրուշչովի հեռացման գլխավոր կազմակերպիչ, նրա պնդմամբ՝ «Խրուշչովի տապալման մտահղացումն ու պլանը ստեղծվել էր Ալեքսանդր Շելեպինից և նրա կոմերիտական ընկերների խմբից»։ Երբ Բրեժնևը եկավ իշխանության, նրան պետք էր ուժեղ մարդ, ով, այսպես ասած, «բանալիներ» կունենար պետանվտանգության կոմիտեի հանդեպ, որպեսզի հաստատեր իր դիրքը՝ որպես կուսակցության ղեկավարության և պետության համար ընտրված մարդու։ Եվ ձևավորվեց նման տանդեմ՝ Բրեժնև-Շելեպին։


=== Պաշտոնից հեռանալը և կենսաթոշակի անցնելը ===
1975 թվականին Մեծ Բրիտանիա կատարած այցի ժամանակ արհմիութենական պատվիրակության ղեկավարն այնտեղ հանդիպել է բողոքի զանգվածային ցույցերի։ Սկանդալն օգտագործվել է որպես Կենտկոմի Քաղբյուրոյից դուրս գալու հիմք։
1975-1984 թվականներին աշխատել է որպես ԽՍՀՄ պետական կոմիտեի նախագահի մասնագիտական-տեխնիկական կրթության գծով տեղակալ։
1984 թվականից միութենական նշանակության անձնական թոշակառու է։
Թաղված է Մոսկվայի Նովոդևիչյե գերեզմանատանը։


== Պարգևներ ==
4 Լենինի շքանշաններ
Աշխատանքային Կարմիր Դրոշի կարգ
Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան (11.03.1985)
Կարմիր Աստղի շքանշան (27.02.1942)
«Մոսկվայի պաշտպանության» մեդալ
«Հայրենական պատերազմի պարտիզան» 2-րդ աստիճանի մեդալ
«Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի նկատմամբ հաղթանակի համար» մեդալ (1945)
«Հայրենական մեծ պատերազմում քաջարի աշխատանքի համար» մեդալ (1945)
Այլ մեդալներ


== Ծանոթագրություններ ==