Վիկտոր Կորչնոյ

Վիկտոր Լվովիչ Կորչնոյ (ռուս.՝ Ви́ктор Льво́вич Корчно́й, մարտի 23, 1931(1931-03-23)[…], Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունիսի 6, 2016(2016-06-06)[…], Wohlen, Շվեյցարիա), շվեյցարական ծագմամբ խորհրդային շախմատիստ, գրոսմայստեր և գրող։ Համարվում է Շախմատի աշխարհի չեմպիոն չդարձած ամենաուժեղ շախմատիստներից մեկը։
Ծնվել է Խորհրդային Միության  Լենինգրադ քաղաքում, 1976 թվականին անցավ Նիդերլանդներ, 1978 թվականից բնակվել է Շվեյցարիայում` դառնալով Շվեյցարիայի քաղաքացի։ Կորչնոյը գրոսմայստեր Անատոլի Կարպովի դեմ խաղացել է երեք մրցույթ։ 1974 թվականին հավակնորդների մրցաշարի եզրափակչում պարտվում է Կարպովին, որը 1975 թվականի դարձավ աշխարհի չեմպիոն, երբ գրոսմայստեր Բոբբի Ֆիշերը հրաժարվեց պաշտպանել իր տիտղոսը։ Հետագայում անընդմեջ երկու անգամ հաղթել է հավակնորդների մրցաշարը (1978 և 1981)՝ Աշխարհի չեմպիոնի տիտղոսը Կարպովի հետ վիճարկելու համար, սակայն երկուսն էլ պարտվել է Կարպովին։
Կորչնոյը Աշխարհի առաջնության համար հավակնորդ է եղել տասը անգամ (1962, 1968, 1971, 1974, 1977, 1980, 1983, 1985, 1988 և 1991 թվականներին)։ ԽՍՀՄ շախմատի քառակի չեմպիոն, հինգ անգամ Խորհրդային հավաքականի կազմում դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն, վեց անգամ՝ հաղթել է Շախմատաին օլիմպիադան։ 2006 թվականին եղել է Շախմատի մեծահասակների աշխարհի առաջնության հաղթող։


== Վաղ կյանք, ընտանիք և կրթություն ==
Կորչնոյը ծնվել է 1931 թվականի մարտի 23-ին ԽՍՀՄ Լենինգրադ քաղաքում, մայրը հրեա էր, հայրը՝ կաթոլիկ լեհ։ Մայրը՝ Զելդա Գերշեվնա Ազբելը (1910—?), իդիշ գրող Հերշ Ազբելի աղջիկը, դաշնակահարուհի էր և ավարտել էր Լենինգրադի երաժշտական կոնսերվատորիան։ Հայրը՝ Լև Մերկուրևիչ Կորչնոյը  (1910—1941),  քաղցրավենիքի խանությում աշխատող ինժեներ էր։
Երկու ծնողներն էլ իրենց ընտանիքների հետ Լոնինգրադ էին եկել Ուկրաինայից 1928 թվականին, մայրը Բորիսպոլից, հայրը՝ Մելիտոպոլից։ Նրանց բաժանությունից հետո Վիկտորը ապրել է մոր հետ մինչև 1935 թվականը, հատագայում՝ հոր, հայրական տատիկի և խորթ մոր՝ Ռոզա Աբրամովնա Ֆրիդմանի հետ (որը ստանձնել է Կորչնոյի  դաստիարակության պատասխանատվությունը, երբ հայրը սպանվեց Լենինգրադի շրջափակման ժամանակ՝ 1941 թվականին)։
Ավարտել է Լենինգրադի պետական համալսարանի պատմության բաժինը։


== Վաղ շախմատային տարիներ ==
Շախմատ խաղալ սովորել է հորից հինգ տարեկանում։ 1943 թվականին միացել է Լենինգրադի պիոներական պալատին, որտեղ ուսանել է Աբրամ Մոդելի, Անդրեյ Բատուևի և Վլադիմիր Զակի մոտ։ Մոդելը ապագա աշխարհի չեմպիոն Միխայիլ Բոտվիննիկի զարգացման բնագավառում մեծ դեր է խաղացել, իսկ Զակը մարզել է ապագա աշխարհի չեմպիոն Բորիս Սպասկիին։


=== Խորհրդային պատանեկան առաջնություն ===
1947 թվականին Կորչնոյը Լենինգրադում հաղթել է ԽՍՀՄ պատանեկան առաջնությունը 11½/15 արդյունքով, իսկ 1948 թվականին Թալինում (Էստոնիա) տիտղոսը 5/7 արդյունքով կիսել է տիտղոսը։


=== Երիտասարդ վարպետ ===
1951 թվականին վաստակում է Խորհրդային վարպետի տիտղոս՝ 1950 թվականի Լենինգրադի առաջնությանում 9/13 արդյունքով երկրորդը լինելուց հետո։


=== Խորհրդային առաջին եզրափակիչ ===
Մեկ տարի անց Կորչնոյը առաջին անգամ որակավորվել է ԽՍՀՄ շախմատի առաջնության եզրափակչին։ Կիսաեզրափակչում (1952 թվական, Մինսկ) վաստակել է 10½/17 միավոր և զբաղեցրել է 2-4-րդ հորիզոնականները։ 20-րդ խորհրդային առաջնությունում (Մոսկվա) 11/19 միավովո զբաղեցրել է վեցերորդ հորիզոնականը, առաջին հորիզոնականը կիսել են գրոսմայստերներ Միխայիլ Բոտվիննիկը և Մարկ Թայմանովը։ Հաջորդ տարի Վիլնյուսում կայացած առաջնությանը 9/14 իավորով կիսել է 3-4-րդ հորիզոնականները։ 1954 թվականին Կիևում 13/19 միավորով զբաղեցնում է 2-3-րդ հորիզոնականները (հաղթել է գրոսմայստեր Յուրի Ավերբախը)։


== Միջազգային տիտղոսներ ==
Առաջին միջազգային մրցույթին մասնակցելու հնարավորություն ստացել է 1954 թվականին Բուխարեստում, որտեղ 13/17 միավորով գրավեց առաջին հորիզոնականը։ ՖԻԴԵ նույն թվականին նրան շնորհեց միջազգային վարպետի կոչում։ 1955 թվականին 17/19 միավորով հաղթել է Լենինգրադի առաջնությունը, իսկ Հասթինգսի 1955–1956 առաջնությանը 7/9 միավորով կիսում է 1-2-րդ հորիզոնականները։ 1956 թվականի ՖԻԴԵ-ի կոնգրեսում ստացել է գրոսմայստերի կոչում։


== Խորհրդային հավաքական ==
Կորչնոյը 1954 թվականին առաջին անգամ Ուսանողական հավաքականի կազմում ներկայացրել է Խորհրդային Միությունը միջազգային հարթակում, երեք տարի անց միացել է Եվրոպայի թիմային առաջնությանը մասնակցող ազգային հավաքականին, և ներկայացրել է ԽՍՀՄ-ը մինչև 1974 թվականը։ ԽՍՀՄ հավաքականի համար վաստակել է 21 մեդալ։ Խորհրդային հավաքականի կազմում նրա ամբողջական արդյունքները՝

Օսլո 1954, Ուսանողական օլիմպիադա, տախտակ 1, 4½/7 (+3−1=3), թիմային արծաթ
Ուպսալա 1956, Ուսանողական օլիմպիադա, տախտակ 1, 6/7 (+5−0=2), թիմային ոսկի
Վիեննա 1957, Եվրոպայի թիմային առաջնություն, տախտակ 8, 5½/6 (+5−0=1), թիմային ոսկի, անհատական ոսկի
14-րդ Շախմատային օլիմպիադա, տախտակ 4, 10½/13 (+8−0=5), թիմային ոսկի; անհատական բրոնզ
Օբերհաուզեն 1961, Եվրոպայի թիմային առաջնություն, տախտակ 6, 8½/9 (+8−0=1), թիմային ոսկի, անհատական ոսկի
Համբուրգ 1965, Եվրոպայի թիմային առաջնություն, տախտակ 3, 5½/9 (+4−2=3), թիմային ոսկի, անհատական ոսկի
17-րդ Շախմատային օլիմպիադա, 1-ին պահուստային, 10½/13 (+9−1=3), թիմային ոսկի, անհատական ոսկի
18-րդ Շախմատային օլիմպիադա, տախտակ 3, 11/13 (+9−0=4), թիմային ոսկի;
Կապֆենբերգ 1970, Եվրոպայի թիմային առաջնություն, տախտակ 2, 4/6 (+2−0=4), թիմային ոսկի
19-րդ Շախմատային օլիմպիադա, տախտակ 3, 11/15 (+8−1=6), թիմային ոսկի, անհատական բրոնզ
20-րդ Շախմատային օլիմպիադա, տախտակ 2, 11/15 (+8−1=6), թիմային ոսկի, անհատական ոսկի
Բաթ 1973, Եվրոպայի թիմային առաջնություն, տախտակ 3, 4/6 (+3−1=2), թիմային ոսկի
21-րդ Շախմատային օլիմպիադա, տախտակ 2, 11½/15 (+8−0=7), թիմային ոսկի, անհատական բրոնզ


== Գրոսմայստեր ==
Ագրեսիվ հակագրոհային ոճի շախմատիստ է։ Աչքի է ընկել բարդ պաշտպանական դիրքերում1950-ականներին նրա արդյունքները հաճախ անհամատեղել էին։ 1955 թվականին Մոսկվայում կայացած ԽՍՀՄ 22-րդ առաջնությանը 6/19 արդյունքով գրավել է նախավերջին 19-րդ հորիզոնականը։ 1959 թվականին 8½/11 միավորով Կրակովում հաղթում է մրցաշարը, իսկ 1960 թվականին Բուենոս Այրեսում 13/19 միավորով 1-2-րդ հորիզոնականները կիսում է գրոսմայստերներ Սամուել Ռեշեվսկու հետ, հաղթել է 1960 թվականի Արգենտինայի Կորդովա քաղաքում կայացած առաջնությունում 6/7 միավորով։ 1961 թվականին Բուդապեշտում տարած հաղթանակից հետո համարվել է աշխարհի լավագույն շախմատիստներից մեկը։


== Խորհրդային Միության առաջնությունների տիտղոսներ ==
Իր կարիերայի ընթացքում Կորչնոյը հաղթել է ԽՍՀՄ շախմատի առաջնությունը չորս անգամ։ 1960 թվականին Լենինգրադում (14/19 միավոր), 1962 թվականին Երևանում (13/19), 1964–1965` Կիևում  (15/19) և 1970 թվականին Ռիգայում 16/21 միավորով։


== Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր ==


== Գրքեր ==
Victor Korchnoi, V. G. Zak (1974)։ King's Gambit։ Batsford։ ISBN 978-0-7134-2914-5 
Victor Korchnoi (1977)։ Chess is My Life։ Batsford։ ISBN 0-7134-1025-6 
Victor Korchnoi, Lenny Cavallaro (1981)։ Persona non grata։ Thinkers' Press։ ISBN 0-938650-15-7 
Victor Korchnoi (2001)։ My Best Games, Vol 1: Games with White։ Trafalgar Square։ ISBN 978-3-283-00404-0 
Victor Korchnoi (2002)։ My Best Games, Vol 2: Games with Black։ Trafalgar Square։ ISBN 978-3-283-00405-7 
Victor Korchnoi (2002)։ Practical Rook Endings։ Olms։ ISBN 3-283-00401-3 
Victor Korchnoi (2005)։ My Best Games, Vol 3: Biography։ Trafalgar Square։ ISBN 978-3-283-00406-4 
Victor Korchnoi, Boris Gulko, Yuri Felshtinsky, Vladimir Popov (2011)։ The KGB Plays Chess: The Soviet Secret Police and the Fight for the World Chess Crown։ Russell Enterprises։ ISBN 1-888690-75-5 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

Viktor Korchnoi chess games at 365Chess.com
Վիկտոր Կորչնոյ շախմատիստի էջն ու խաղերը Chessgames.com կայքում
Comprehensive Biography of Viktor Korchnoi with world ranking survey and chronology of first prizes, game collection, major tournaments and opponents
World Chess Championship FIDE Events 1948–1990 – contains detailed information on two matches Karpov–Korchnoi.
Korchnoi's Career Highlights
Edward Winter, List of Books About Karpov and Korchnoi
Korchnoi's interview: "Genii and wunderkinds" Archived 2007-08-23 at the Wayback Machine.