Հենրիկ Առնոլդ Վերգելան

Հենրիկ Առնոլդ Վերգելան (նորվ.՝ Henrik Arnold Wergeland, հունիսի 17, 1808(1808-06-17)[…], Քրիստիանսանդ, Lister og Mandals amt, Նորվեգիա - հուլիսի 12, 1845(1845-07-12)[…], Քրիստիանիա, Նորվեգիա), նորվեգացի գրող, հրապարակախոս, բանաստեղծ, լրագրող, աստվածաբան, դրամատուրգ։ Ղեկավարել է ազգային ռադիկալ կուսակցությունը, որը պայքարում էր Նորվեգիայի մշակութային անկախության համար։ Բանաստեղծուհի Քամիլա Քոլեթի եղբայրն է։


== Կենսագրություն և կարիերա ==
Հենրիկ Առնոլդ Վերգելանը ծնվել է 1808 թվականի հունիսի 17-ին Քրիստիանիայում՝ ներկայիս Օսլո մայրաքաղաքում։ Կրթություն ստանալացու հետո հասարակական գործունեություն է սկսում ծավալել։ Կազմակերպել և ձևավորել է ազգային գրադարանը, թողարկել բրոշյուրներ և թերթոններ, հրատարակել «Statsborgeren» 1835—1837 և «For Arbeidsklassen» 1840—1845 թերթերը։

Շվեդիայի թագավորի կողմից թոշակ է ստացել և ղեկավարել տեղի ազգայի արխիվը։ Հետո այդ բարձր պաշտոններից հրաժարվում է և սկսում է գրական գործունեությամբ զբաղվել։ 
Հենրիկ Առնոլդ Վերգելանն իր լավագույն ստեղծագործությունները թղթին է հանձնում արդեն ծանր հիվանդանալու ժամանակ։ Այդ հիվանդությունը նրան երկար տարիներ գամեց անկողնուն։ Վերգելանը հայտնի դարձավ հատկապես «Ah» 1827, «Irreparabile Tempus» 1828 քաղաքական ֆարսերի լույս ընծայվելուց հետո։ Նա այդ գրքերը ստորագրում էր Siful Sifadda կեղծանունով։
1830 թվականին հայտնվեց նրա «Հանրապետականների աստվածաշունչը» (ժամանակակիցների բնորոշմամբ)։ Սա քնարական դրամա է «Skabelsen, Mennesket og Messias» (Աշխարհստեղծումը, մարդկությունն ու Մեսիան)։ Հենրիկ Վերգելանի ստեղծագործությունները խստորեն քննադատում էր ժամանակի հայտնի բանաստեղծ և գրաքննադատ Վելհավնը։
Հենրիկ Առնոլդ Վերգելանը մեծ ազդեցություն է թողել Բյոռնստեռնե Բյոռնսոնի և Հենրիկ Իբսենի գրականության վրա։
Նրա անունով է անվանակոչվել Մերկուրի մոլորակի խառնարաններից մեկը։
Հենրիկ Առնոլդ Վերգելանն իր մահկանացուն կնքում է 1845 թվականի հուլիսի 12-ին՝ երեսունյոթ տարեկան հասակում՝ ծանր հիվանդությունից, Քրիստիանիայում։


== Ընտիր ստեղծագործություններ ==
Ah! Farce av Siful-Sifadda, 1827.
Irreparabile Tempus. Farce med Efterspil af Forfatteren til Farcen Ah!, 1828
Sinclars Død, et Sørgespil i tre Acter af Henrik Wergeland, 1828.
Phantasmer efter Ravnekrog-Poetens Manuscript 1829.
Digte. Første Ring, 1829.
Harlequins Virtuos. Farce af Siful Sifadda,1830.
Skabelsen, Mennesket og Messias, 1830.
«Det befriede Europa» (Opptatt i Digte. Anden Ring), 1831
«Erobrerens Sanger» (Opptatt i Digte Anden Ring), 1831
«Hvi skrider Menneskeheden saa langsomt frem», 1831
«Paa Havet i Storm» (Opptatt i Digte. Anden Ring), 1831
Opium. Skuespill i tre Acter (skrevet før 9. nov. 1828), 1831
 Om Smag og Behag man ikke disputere. Et Somdetbehagereder af Siful Sifadda, 1832
Folkeviser. 1832–33.
Sifuliner til Studenten Jahn Welhaven. 1832
Spaniolen 1833
«Ved Afsløringen af Krohgs Støtte den 17de Mai 1833»
«Tale til Menneskeligheden i Menneskeheden af Vesle-Brunen». Udgivet af hans Ven Henrik Wergeland, 1833.
«Cæsaris», 1833
Digte. Anden Ring, ferdigstilt i 1833, men utkom i 1834
Norges Historie. Første og anden Del, 1834
«Den graa Kappe» (dikt), 1834
«Tale ved en Borgerfest i Eidsvoll Til Forfædrenes Minde», 1834
Papegøien. Et Fastelavnsriis af Siful Sifadda, 1835
Den indiske Cholera. Drama, 1835.
«Til Sylvan (En Botaniker)» (dikt), 1835
Omrids af Kongeriget Sveriges Historie', 1835
De sidste Kloge. Farce af Siful Sifadda, 1835
Barnemordersken. Sørgespill i fire akter, 1835
Omrids af Kongeriget Norges Historie 1835–36
For Menigmand. Et patriotisk Flyveblad begynner å komme, 1836
Norge i 1800 og 1836. Syttende Maj-Farce af Siful Sifadda 1836
Nogle Ord fra Prækestolen,1836
«Pigen paa Anatomikammeret» (dikt), 1837
«Jonas Anton Hielm» (dikt), 1837
«Den første Sommerfugl» (dikt), 1837
Diverse Politiske Fabler, 1837
Diverse Figurer, 1837
Stockholmsfareren. Av Siful Sifadda, 1837.
Stockholmsfareren No. 2. Opera i tre akter av Siful Sifadda, 1837.
Campbellerne eller den hjemkomne Søn. Syngestykke i to akter, 1838.
Hytten eller Kristian IIdens Afreise fra Norge. National-historisk Drama Drama, 1838
«Den første Gang» (dikt) Prolog til Campbellerne, 1838
«I det Grønne» (dikt), 1838
«Livets Musik» (dikt), (1838), trykt 1839
«De to Elskerinder» (dikt), 1838
«Damen med Harpen» (dikt), 1838
«Svanernes Høstflugt» (dikt), 1838
Poesier, kjærlighetsdikt, 1838
«Kongens Ankomst» (dikt), skrevet 1838, trykt 1839
«Smukke Skyer» (dikt), 1839
Søkadetterne iland. Lystspil med Sang i tre Akter, 1839, trykt 1847/48
Kong Carl Johans Historie, 1839
Forslag til Ophævelsen af Grundlovens § 2, sidste Passus, datert 28.juni 1839
Samling af Sange og Digte for den norske Sjømand udgiven av Henrik Wergeland, 1839
Selskabet «Kringla» eller «Norske Almacks». Farce af Siful Sifadda, 1839
Den Konstitutionelle. Nissespil af Siful Sifadda, 1839
For Fattigmand
For Arbeidsklassen, blad 1839–45
Vinterblommer i Barnekammeret. Original fri og oversat Samling for Børn, 1840.
«Vord Lys» og «Skaaltale for et godt Aar», 1840
«Egebladene» (dikt), 1840
Jan van Huysums Blomsterstykke. En Buket fra Henr. Wergeland til Fredrika Bremer, 1840
Verden tilhører Os Jurister!. Dramatisk Eventyr af Siful Sifadda, 1840.
Lyv ikke! eller Dompapen. Fugle- og Blomsterstykke af Siful Sifadda, 1840
Venetianerne eller Venskab og Kjærlighed. Drama i fem Akter, oppført på Christiania Theater i 1841, utgitt i 1843
Engelsk Salt. Farce af Siful Sifadda, 1841
«Efter Tidens Leilighed» (dikt) 1841
«Mig Selv» (dikt) 1841
«George Frederik von Krogh» (minnedikt) 1841
Norges Konstitutions Historie. 3 hefter, 1841–43
Indlæg i Jødesagen, til Understøttelse for Forslaget om Ophævelse af Norges Grundlovs §2, sidste Passus, 1841
Vinægers Fjeldeventyr. Af Siful Sifadda, 1841
«Min Vivs Hjemkomst» (dikt), 1841
«Min Hustru» (dikt) 1841
Svalen. Et Skjærsommermorgens-Eventyr for Mødre, som have mistet Børn
Langeleiken. En Krands af Digtninger i Dølemaal, 1842
«Norges Storthing» (dikt) 1842
«Fordums Venner». Ballade (Henr. Wergeland til Ludvig Daa), 1842
Jøden. Ni blomstrende Torneqviste, 1842
Jødesagen i Det norske Storthing, 1842
Almuetalsmanden Christian Jensen Lofthuus, 1842
«Sognefjorden» (dikt), 1842
Ole Bull. Efter Opgivelser af ham selv biografisk skildret, 1843
Historiens Resultat. En Række af Betragtninger, 1843–44
Hans Jacobsens Ost, 1844
Røde og graa Dompaper. (Et Eventyr), 1844
Træk af Kong Carl Johans Liv, 1844
Den engelske Lods. Dikt, 1844.
Jødinden. 1844.
«Moderens Korstegn over Barnet. Barnekammer-Julevise», 1844
Auktion over Grotten, 1844
Mennesket. Omarbeidelse av Skabelsen, Mennesket og Messias, 1845
«Brasiliefarten» (dikt) 1845
For Arbeidsklassen (siste nummer med) Fattigmands-Postil
Nordmandens Katechisme Anden forøgede og omarbeidede Udgave
«Paa Hospitalet om Natten», «Anden Nat paa Hospitalet» og «Mulig Forvexling», tre dikt fra oppholdet på Rikshospitalet sist i april 1845
«Til Foraaret» (dikt), 1845
«Til min Gyldenlak» (dikt), 1845
«Den smukke Familie», 1845
Hassel-Nødder, med og uden Kjerne, dog til Tidsfordriv, plukkede af min henvisnede Livsbusk, 1845
Fjeldstuen. Skuespill med sang i tre Akter, 1845, utgitt 1848.


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Lassen, Hartvig, 1866: Henrik Wergeland og hans Samtid
Wergeland, Nicolai 1889 Optegnelser til H. Wergelands levnedsbeskrivelse meddelt ved Albert H. Collett
Vullum, Erik, 1881: Henrik Wergeland i Digt og Liv En historisk skitse
Skavlan, Olaf, 1892:Henrik Wergeland -Afhandlinger og Brudstykker - (utg. av Skavlands hustru)
Koht, Halvdan, 1908: Henrik Wergeland Ei folkeskrift
Møller, Herluf, 1915: Henrik Wergeland. I oversettelse til nynorsk av Sven Moren 1947, litt forkortet. Tilrettelagt av Rolv Thesen
Beyer, Harald, 1945: Henrik Wergeland (en biografi).
Amundsen, Leiv, 1977: Henrik Wergeland: 17. juni 1808–12. juli 1845
Kabell, Aage, 1956–57: Wergeland I–II
Heiberg, Hans; Så stort et hjerte (en biografisk skisse)
Ustvedt, Yngvar. 1994 Henrik Wergeland : en biografi. Gyldendal, ISBN 82-05-21975-3.
Norsk biografisk leksikon. Wergelandbiografiene er skrevet av Halvdan Koht (1. utg.)og Leiv Amundsen (2. utg.)
Amundsen, Leiv og d. A. Seip: Innledningene og kommentarene i folkeutgaven av Henrik Wergelands skrifter i 8 bind
Rolf Nyboe Nettum 1992:Fantasiens regnbuebro (artikler, også biografiske)
Roger Trondstad 2003: Henrik Wergelands barndom i Kristiansand
John Herstad 2008: «Archivaren, – Gud bevar’en!» : Henrik Wergeland som riksarkivar (En bok som rydder kraftig opp i en del ufunderte Wergelandmyter.)
Else Færden: Henrik Wergeland – dikter og villstyring. Cappelen Damm Oslo 2008. ISBN 978-82-02-28198-4
Benterud, Aagot. 1943. Henrik Wergelands religiøse utvikling: en litteraturhistorisk studie. Dreyers forlag.
Ystad, Vigdis 1975; «kunstfilosofien i Jan van Huysums Blomsterstykke», Edda
Michaelsen, Aslaug Groven 1977 Den gyldne lenke (med grundige analyser av Jan van Huysums Blomsterstykke og Eivindvig)
Helland, Frode. Voldens blomster? : Henrik Wergelands Blomsterstykke i estetikkhistorisk lys. Universitetsforlaget, 2003 ISBN 82-15-00201-3
Skavlan, Olaf, 1892: Skabelsen, Mennesket og Messias (i 'Afhandlinger og Brudstykker', s. 38–156))
Kabell, Aage 1956–57: Wergeland I–II(Om Skabelsen, Mennesket og Messias i b. I og Mennesket i b. II
Haakonsen, Daniel 1951: Skabelsen i Wergelands diktning
Moen, Svein Roald 1988: Skapelse, fall og frelse
Myhren, Dagne Groven, 1991: Kjærlighet og Logos (om det kosmologiske verdensdiktet i begge versjoner, analyse og sammenlikning) – Les i fulltekst
Krogness, J.R.:Tro og detailleret Fremstilling af Det berømte Theaterslag i Christiania den 28de januar 1838, trykt paa Axelsens Forlag i 1838. (Om Campbellerslaget/Campbellerfeiden)
Skavlan, Olaf, 1882: Kampen mellem Wergeland og Welhaven : 1828–1838 (i 'Afhandlinger og Brudstykker s. 156–199
Koht, Halvdan, 1908: «Studenterliv i Wergelandtiden», Samtiden
Wallem, Fredrik, 1916: Det norske Studentersamfund gjennem 100 år b. 1 (bl.a. om Torvslaget og Stumpefeiden)
Beyer, Harald, 1926 Nicolai Wergelands kommentar til 'Den engelske Lods'
Benterud, Aagot, 1943: Henrik Wergelands religiøse utvikling En litteraturhistorisk studie
Hagemann, Sonja, 1960: Henrik Wergelands hustru Amalie Sofie Bekkevold : 1819–1889
Hagemann, Sonja, 1964: Hjertets geni : Henrik Wergelands diktning for barn
Myhren, Dagne Groven, 1966: «Paa Sygelejet» av Henrik Wergeland – en litterær analyse, Den høgre skolen 1966:3
Modalsli, Tone, 1967: «Henrik Wergeland: Den første Omfavnelse» (i Et festskrift fra studentene til professor Daniel Haakonsen
Myhren, Dagne Groven, 1967: Henrik Wergeland: De to Elskerinder I: Et festskrift fra studentene til Daniel Haakonsen.
Haakonsen, Daniel, 1974: «Eros i Henrik Wergelands diktning» (i Den Platonske kjærlighetstanke gjennom tidene s. 193–201, red. Tore Frost og Egil A. Wyller
Hagemann, Sonja, 1975; Henrik Wergelands mor Alette Dorothea Thaulow
Hagemann, Sonja, 1978: Vinterblommer i barnekammeret : Henrik Wergelands samlede barnediktning
Myhren, Dagne Groven, 1983 Komposisjon og meningsmønster i Henrik Wergelands dikt «Følg Kaldet», artikkel i Edda.
Fægri, Knut, 1988: Dikteren og hans blomster Florula Wergelandiane
Myhren, Dagne Groven, 1991: «Wergeland i dikt og preken». I Bibelen i Norge
Aarnes, Sigurd Aa, 1991: Og nevner vi Henrik Wergelands navn Wergelandkultusen som nasjonsbyggende faktor (Om wergelandresepsjonen) – Les i fulltekst
«Henrik Wergeland og mytene om ham». I: Edda 4/1992. (Omtale av Sigurd Aarnes: Og nevner vi Henrik Wergelands navn 1991. Svar fra Aarnes i samme nr; gjensvar i Edda 2/1993)
Sandhei Jacobsen, Yngve (red.), 2000: Bevegelser i skrift : bidrag til lesningen av Henrik Wergeland. Cappelen akademisk forlag, ISBN 82-02-19679-5
Myhren, Dagne Groven 2002 «Henrik Wergelands Jesus», Radioforedrag i NRK P2-akademiets serie b. , s. 136–149
Myhren, Dagne Groven 2006: «Religiøs toleranse i Henrik Wergelands ånd», radioforedrag fra 2005, trykt i NRK P2-akademiets serie b. XXXVI s. 36–50
Thon, Holljen og Lombnæs, Andreas G. (red.), 2008: Bedre Tiders Morgenrøde... : Utopi og modernitet hos Henrik Wergeland (ni artikler av ulike forfattere, hvorav fire dreier seg om skuespilldikteren Wergeland. Ellers behandles mediemannen, musikkformidleren, den modernistiske lyrikeren, forholdet til det norske og hans plass og muligheter i skolen i dag) Novus forlag
Kydland, Anne Jorunn, Myhren, Dagne Groven, Ystad, Vigdis (red.), 2008: Henrik Wergeland : Såmannen (artikler av 10 ulike forfattere som tar for seg Wergeland som barnedikter, teaterdikter, historiker, folkelærer, jødeforkjemper, inspirasjonskilde for komponister fra Ole Bull til Arne Nordheim. Tre artikler tar opp lyrikk og essayistikk med vekt på tro, åndelære og erkjennelssesteori). Aschehoug


== Արտաքին հղումներ ==
Organisasjonen «Wergeland 2008»s nettsted Archived 2019-03-22 at the Wayback Machine.
Samlede skrifter ved Dokumentasjonsprosjektet.
Henrik Wergeland i Dagbladet Forfatter
Henrik Wergeland i NRK Forfatter
Henrik Wergelands barndom i Kristiansand av Roger Trondstad
Henrik Wergeland og Den katolske kirke i Norge
Wergelandakademiet
Henrik Wergeland som medisiner