Tor

Tor (The Onion Router անվանման հապավումը), ազատ և բաց ծրագրային ապահովում, երկրորդ սերնդի այսպես կոչված սոխային երթուղայնացման համար։ Սա պրոքսի սերվերների համակարգ է, որի միջոցով կարելի է հաստատել գաղտնալսումներից պաշտպանված, անանուն ցանցային կապ։ Դիտվում է որպես վիրտուալ թունելների անանուն ցանց, որն ապահովում է կոդավորված տեսքով տվյալների փոխանցում։
Tor-ի միջոցով օգտատերերը համացանցում կարող են պահպանել իրենց գաղտնիությունը կայքեր այցելելիս, բլոգներ վարելիս, ակնթարթային հաղորդագրություններ և էլեկտրոնային նամակներ գրելիս, ինչպես նաև այլ հավելվածներով աշխատելիս, որոնք  կիրառում են Փոխանցման կառավարման հաղորդակարգ։
2011 թվականին Tor նախագիծն արժանացել է մրցանակի, որպես հասարակական օգտագործման ազատ և բաց ծրագրային ապահովում, իսկ 2012 թվականին՝ EFF Pioneer Award-ին ։


== Պատմություն ==
Tor համակարգն ստեղծվել է «բարձրորակ առանձնացնող համակարգերի ստեղծման կենտրոնում» , Free Haven[en] ծրագրի շրջանակներում DARPA -յի հետ համագործակցությամբ՝ պետական պատվերով:Ելակետային կոդը հրատարակվել է որպես ազատ հավաստագիր, որպեսզի ցանկացողները կարողանան   սխալների  ստուգում անցկացնել։
Ծրագրի ապահովությունը ապահովվում է Electronic Frontier Foundation, որը սկսեց մեծ աշխատանքներ ծավալել ծրագիրն ավելի ապահով դարձնելու համար։ Tor-ին նշանակալից ֆինանսական օգնություն է ցուցաբերում պաշտպանության նախարարությունը և ԱՄՆ-ի պետական կառավարությունը, ինչպես նաև միջազգային գիտական ֆոնդը։ 2016 թվականի կարգավիճակին համաձայն Tor-ը ունի կապ մոտ 7000 կայքերի հետ, որոնք տարածված են աշխարհի յուրաքանչյուր մայրցամաքում, բացի Անտարկտիդայից, իսկ կայքերի մասնակիցների թիվը, ներառյալ Բոտ (ծրագիր) ծրագրի օգտվողները, կազմում է երկու միլիոն։ Tor Metrics-ի տվյալներով Ռուսաստանը մտավ այն երեք երկրների մեջ , որտեղ ակտիվ օգտվում են ծրագրից։
Մեր օրերում կան Tor-ի տարբեր ձևեր յուրաքանչյուրի համար։


== Օգտագործում ==

Նշանավոր անձինք Tor-ը օգտագործում են պաշտպանվելու համար, ինչպես նաև որպիսզի կոդավորեն ինֆորմացիան ինտերնետ-ցենզուրայի միջոցով ։
Tor-ի փակ սպասարկումն իր օգտվողներին թույլատրում է ունենալ իրենց սեփական կայքերը, միաժամանակ չտարածելով իրենց իրական գտնվելու վայրի մասին որևէ տեղեկություն։
Սոցիալական աշխատողները Tor-ից օգտվում են կարևոր հարցեր քննարկելիս՝ վեբ ֆորումում կամ հաղորդագրությունների տեսքով։
Լրագրողները Tor-ից օգտվում են ինֆորմացիա ստանալիս գաղտնիությունը ապահովվելու համար։ Օրինակ՝ Էդվարդ Սինոուդենը  Tor-ի միջոցով PRISM-ի մասին The Washington Post և The Guardian թերթերին տեղեկություն է հաղորդել, իսկ իտալական ինտերնետ ակտիվիստնեը ստեղծել էին մի կայք՝ MafiaLeaks[en], որտեղ մաֆիայի մասին տեղեկություն էին ստանում։
Ոչ կառավարական կազմակերպությունները Tor-ը օգտագործում են, որպիսզի իրենց աշխատողների հետ կապվեն արտագնա աշխատանքների ժամանակ։
Հասարակական կազմակերպությունները, օրինակ՝ Indymedia-ն, խորհուրդ են տալիս Tor-ը օգտագործել կազմակերպության անդամների տվյալների ապահովության համար։ EFF-ն  ապահովում է Tor-ի ֆինանսական հարցերը, քանի որ դրա մեջ տեսնում է տվյալներ պահպանման բարձր որակ։
Կորպորացիաները Tor-ը օգտագործում են որպես հաղորդակցման ապահով միջոց։
Հատուկ ծառայությունները Tor-ը օգտագործում են հատուկ առաջադրանքների կատարման հարցերում։


=== Tor-ը PRISM-ի դեմ ===
Մայք Փերիի կարծիքով՝ The Tor Project-ի մի հաղորդավար Tor-ի գրագետ օգտագործման միջոցով այլ միջոցների հետ մեկտեղ այն կարող է ավելի բարձր մակարդակով պաշտպանել ծրագրերը, ինչպես PRISM-ը։ Այս կարծիքին է նաև InformationWeek[en], Ars Technica-ի գրասենյակը, Freedom of the Press Foundation[en], ինչպես նաև Անդրեյ Սոլդատովը և Բրյուս Շնեյրը։


== Հարմարությունը և Tor-ի աշխատման եղանակը ==


=== Անանուն օգտագործման ձև ===

Tor-ի օգտագործողները իրենց հարմարության վրա ներբեռնում են  «սոխային» պրոկսի սերվեր , որը միացվում է  Tor-ին։ Դա ձևավորում է  Tor ցանցը, որը օգտագործում է տարբեր մակարդակների կոդավորում[en]: Յուրաքանչյուր տվյալների հավաքածու ընկնում է ցանցի մեջ, անցնում է երեք տարբեր պրոքսի սերվեր ։ Դրանք ընտրվում են պատահականության սկզբունքով։ Ուղարկվելուց հետո տվյալների հավաքածուն կոդավորվում է երեք Բանալիով։ Սկզբում երրորդ կապի, հետո՝ երկրորդ և վերջում՝ առաջն կապի համար։ Երբ առաջին ցանցը ստանում է հավաքածուն ապակոդավորում է առաջին մակարդակը և հասկանում որտեղ պետք է ուղարկի։ Երկրորդ և երրորդ ցանցերը ստանում են անանուն կամ կոդավորված միջոցով՝ միաժամանակ։


=== Անանուն փակ ծառայություններ ===
2004 թվականից սկսած Tor-ը նաև կարող է գաղտնիություն պահել ցանցերի համար, որի միջոցով կարելի է գաղտնի պահել գտնվելու վայրը՝ աշխատելով գաղտնի ցանցերի համար նախատեսված կարգավորումներում։ Գաղտնի ծառայություններից օգտվել կարող են միայն Tor ցանցի օգտագործողները :


== Ծանոթագրություններ ==