Կապիտանի աղջիկը

Կապիտանի աղջիկը (ռուս.՝ Капитанская дочка), Ալեքսանդր Պուշկինի պատմական վեպը (կամ վեպ), որի իրադարձությունները տեղի են ունենում Եմելյան Պուգաչովի ապստամբության ժամանակ։ Առաջին անգամ հրատարակվել է «Սովրեմեննիկ» ամսագրի 4-րդ գրքում՝ առանց հեղինակի անվան։ Վաճառքի է դուրս բերվել 1836 թվականին։ 


== Սյուժե ==
Կալվածատեր Պյոտր Անդրեևիչ Գրինյովը պատմական վեպում ներկայացնում է իր արկածներով լեցուն երիտասարդությունը։ Մանկությունը անցկացրել է հայրական տանը սիբիրյան մի գյուղում։ Հայրը՝ որպես խիստ մարդ, մինչև նրա 17 տարեկան դառնալը որոշում է նրան ուղարկել բանակ ծառայության ասելով՝ հերիք է վազի աղջիկների հետևից կամ բարձրանա աղավնատները։
Ճակատագրի կամոք ծառայության ճանապարհին երիտասարդ սպան հանդիպում է Եմելյան Պուգաչովին, որը այդ ժամանակ փախուստի մեջ գտնվող անհայտ կազակ էր։ Փոթորկի ժամանակ նա համաձայնվում է ուղեկցել Գրինյովին իր ծեր ծառայի՝ Սավելյիչի հետ պանդոկ։ Ի նշան երախտագիտության` Պյոտրը տալիս է նրան իր նապաստակի վերարկուն։
Հասնելով ծառայության վայր՝ Բելոգորսկի ամրոց, Պյոտրը սիրահարվում է ամրոցի պարետի դստերը` Մաշա Միրոնովային։ Գրինյովի ընկերը՝ սպա Շվաբրինը, անտարբեր չէր կապիտանի աղջկա նկատմամբ և Պյոտրին մենամարտի է կանչում, որի արդյունքում Գրինյովը վիրավորվում է։ Մենամարտի մասին իմանում է Պյոտրի հայրը, որը հրաժարվում է օրհնել նրանց ամուսնությունը։ 
Այդ նույն ժամանակահատվածում զարգանում է ռուսական անողոք ու անիմաստ ապստամբությունը։ Պուգաչովն իր զորքի հետ հարձակվում և գրավում է օրենբուրգյան տափաստանները։ Ազնվականներին գլխատում է, իսկ կազակներին կոչ է անում միանալ իր զորքին։ Մաշայի ծնողները մահանում են ապստամբների ձեռքով։ Շվաբրինը երդվում է Պուգաչովին, իսկ Գրինյովը հրաժարվում է միանալ։ Այստեղ նա ճանաչում է այն մարդուն, որն իրեն օգնել էր ձմռանը և կյանք նվիրել։
Գրինյովը գնում է Օրենբուրգ և պատերազմում Պուգաչովի դեմ, սակայն հանկարծ ստանում է նամակ Մաշայից, որը մնացել էր Բելագորսկի ամրոցում հիվանդության պատճառով։ Նամակից նա իմանում է, որ Շվաբրինը ցանկանում է բռնությամբ ամուսնանալ նրա հետ։ Գրինյովն առանց թույլտվության թողնում է ծառայությունը, գնում ամրոց և Պուգաչովի օգնությամբ փրկում Մաշային։ Ավելի ուշ նրան կառավարական զորքերը ձերբակալում են։ Մինչ Գրինյովը նստած էր բանտում, Մաշան գնում է Ցարսկոյե Սելո՝ Եկատերինա II մոտ, խնդրում նրա ներողամտությունը՝ ասելով, որ նրան ստել են։ Գրինյովին ազատ են արձակում, և նա ուղևորվում է հայրական տուն։ Ավելի ուշ երիտասարդներն ամուսնանում են։


== Գրքի մշակում ==
«Կապիտանի աղջիկը» այն երկու ստեղծագործություններից է, որոնցով 1830-ական թվականներին ռուս գրողներն անդրադարձել են Վալտեր Սկոտի թարգմանված վեպերին ։ Պուշկինը դեռ 1820-ական թվականներին որոշել էր գրել պատմական վեպ։ Առաջինը պատմական վեպերից ռուսերեն թեմայով լույս է տեսել Միխայիլ Զագոսկինի «Յուրի Միլոսլավսկի» (1829) ստեղծագործությունը։ Գրինյովի հանդիպումը ուղեկցողի հետ, ըստ պուշկինագետների, համընկնում է Զագոսկինի վեպի հետ։
Վեպի գաղափարը պուգաչովյան դարաշրջանից Պուշկինի մոտ առաջացել է «Պուգաչովի ապստամբության պատմությունը» գրելու ժամանակ։ Իր աշխատանքի նյութերի որոնման համար Պուշկինը գնաց Հարավային Ուրալ, որտեղ զրուցեց 1770-ական թվականների սարսափելի իրադարձությունների ականատեսների հետ։

1832 թվականի ամռանը Պուշկինը միտք ուներ վեպի գլխավոր հերոս դարձնել սպա Միխայիլ Շվանվիչին (1749-1802), ով անցել էր Պուգաչովի կողմը` միավորելով նրան հոր հետ, որը վտարվել էր Ալեքսեյ Օրլովի հետ ծեծկռտուքի արդյունքում։ Հնարավոր է, այս գաղափարը տեղ է գտել «Դուբրովսկի» վեպում, որի գործողությունը տեղափոխվել է ժամանակակից դարաշրջան։


== Գործող անձինք ==
Պյոտր Անդրեևիչ Գրինյով
Եմելյան Պուգաչով
Ալեքսեյ Իվանովիչ Շվաբրին
Մարիա Իվանովա Միրոնովա
Արխիպ Սավելիչ
Իվան Կուզմին Միրոնով
Վասիլիսա Եգորովա Միրոնովա


== Տես նաև ==
Կապիտանի աղջիկը (մուլտֆիլմ)


== Ծանոթագրություններ ==