Յուստինաս Մարցինկյավիչյուս

Յուստինաս Մարցինկյավիչյուս (լիտ.՝ Justinas Marcinkevičius, մարտի 10, 1930, Վաժատկեմիս, Պրենայի շրջան, Կաունասի գավառ, Լիտվա - 16 փետրվարի, 2011, Վիլնյուս, Լիտվա), լիտվացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ։ Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1957, 1969)։


== Կենսագրություն ==
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսը ծնվել է 1930 թվականի մարտի 10-ին Լիտվայի Կաունասի գավառի Պրենայի շրջանի Վաժատկեմիս գյուղում։ Սովորել է Վիլնյուսի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1954 թվականին։ 1957 թվականին դարձել է Խորհիդային Միության Կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Եղել է Լիտվայի գրողների միության նախագահության քարտուղար, ապա նախագահի տեղակալ։
Մասնակցել է «Սայուդիս» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության ղեկավարման աշխատանքներին։ Եղել է Լիտվայի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ։ Պարգևատրվել է Խորհրդային Միության շքանշաններով, Վիտաուտաս Մեծի շքանշանով, Լիտվայի մեծ իշխան Գյադիմինասի I և III աստիճանի շքանշաններով, արժանացել է Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1957, 1969), «Սանտարվե» («Համաձայնություններ», Santarvės premija, 1994) մրցանակի։
2010 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսն ընկել է այն տան սանդղավանդակում, որտեղ ինքն ապրում էր։ Նա ստացել է գանգուղեղային վնասվածք և ողնաշարի կոտրվածք, ինչից հետո գտնվել է Վիլնյուսի համալսարանային շտապօգնության հիվանդանոցում, որտեղ էլ մահացել է 2011 թվականի փետրվարի 16-ին։ Ի հիշատակ բանաստեղծի՝ Լիտվայում հայտարարվել է սուգ փետրվարի 18-ի ժամը 7:00-ից մինչև փետրվարի 19-ի ժամը 22:00։ Հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել փետրվարի 18-ին Վիլնյուսում՝ Լիտվայի գիտությունների ակադեմիայի Մեծ սրահում։ Փետրվարի 19-ին նա թաղվել է Անտակալնիսի գերեզմանատանը։

2012 թվականի հուլիսի 3-ին Վիլնյուսի համալսարանի Սարբևիայի բակում տեղի է ունեցել Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի հուշատախտակի բացումը, որին ներկա էին Լիտվայի Հանրապետության նախագահ Դալյա Գրիբաուսկայտեն, մշակույթի նախարար Առունաս Գելունասը, համալսարանի ռեկտոր Բենեդիկտաս Յուոդկան։


== Գրական գործունեություն ==
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսին բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Խոսք եմ խնդրում», լույս է տեսել 1955 թվականին։ «Քսաներորդ գարուն» (1956, Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1957) պոեմը նվիրված է լիտվացի երիտասարդների կյանքի հետպատերազմյա տարիներին։ «Սոճին, որ ծիծաղում էր» (1961) պոեմը, որ նվիրված է երիտասարդության բարոյական հասունացման խնդիրներին, հետագայում տեղիք է տվել քննարկումների որպես հնարավոր պասկվիլ Թոմաս Վենցլովի սերնդի մտավորականության մի մասի արևմտյա կողմնորոշման համար։
«Արյուն և մոխիր» (1960) պոեմը վերաբերում է ֆաշիստական հանցագրծություններին, իսկ «Հրապարակախոսական պոեմը» (1961), «Հաց պատրաստող ձեռքերը» (1963), «Փայտե կամուրջներ» (1966), «Բոցավառվող թուփ» (1968) պոեմները նվիրված են ժամանակակից մարդու կյանքին ու ճակատագրին։
Հեղինակել է նաև գրքեր մանուկների համար («Շտապ օգնություն», «Սնկերի պատերազմը» և այլն)։
«Դոնելայտիս» (1964), «Պատը» (1965) դրամատիկական պոեմները, «Մինդաուգաս» (1968, Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ, 1969) և «Տաճար» (1971) դրամաները կազմել են քառերգություն՝ նվիրված լիտվական ժողովրդի պատմական ճակատագրին։
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսը թարգմանել է Ալեքսանդր Պուշկինի, Սերգեյ Եսենինի, Ադամ Միցկևիչի ստեղծագործություններից, «Կալևիպոեգ» էստոնական ազգային էպոսը, «Կալեվալա» կարելաֆիննական ազգային էպոսը և այլն։
Տարբեր ամսագրերում, ալմանախներում ու ժողովածուներում Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի ստեղծագործություների իսպաներեն, իտալերեն, ֆիններեն, ֆրանսերեն և այլ լեզուներով թարգմանությունները։ Նրա ստեղծագործությունների առանձին ժողովածուներ են հրատարակվել անգլերեն, հայերեն, բուլղարերեն, վրացերեն, ղրղզերեն, լատվիերեն, մոլդովերեն, գերմաներեն, նորվեգերեն, ռումիներեն, սերբերեն, ուզբեկերեն, ուկրաիներեն, չեխերեն, էստոներեն, ռուսերեն և այլն։


== Հրատարակություններ ==


=== Ստեղծագործությունների ժողովածուներ ===
Raštai, 4 t. («Երկեր», 4 հատոր). Vilnius: Vaga, 1975—1978
Raštai, 5 t. («Երկեր», 5 հատոր). Vilnius: Vaga, 1982—1983


=== Պոեմներ ===
Dvidešimtas pavasaris: poema. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1956 (վերահրատ.՝ 1960, 1970)
Kraujas ir pelenai: herojinė poema. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1960 (վերահրատ.՝ 1961)
Publicistinė poema. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1961
Donelaitis: poema. Vilnius: Vaga, 1964
Siena: miesto poema. Vilnius: Vaga, 1965
Baladė apie Ievą. Vilnius: Vaga, 1965
Poemos. 2 t. Vilnius: Vaga, 1972
Šešios poemos. Vilnius: Vaga, 1973
Kraujas ir pelenai; Siena; Publicistinė poema; Heroica arba Prometėjo pasmerkimas: poemos. Vilnius: Vaga, 1977
Pažinimo medis: poema. Vilnius: Vaga, 1979 (վերահրատ.՝ 2001)
Carmina minora: poema. Vilnius: Tyto alba, 2000
Devyni broliai: baladžių poema. Kaunas: Santara, 2000


=== Բանաստեղծությունների ժողովածուներ ===
Daina prie laužo. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1955
Prašau žodžio: eilėraščiai. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1955
Duoną raikančios rankos. Vilnius: Valstybinė grožinės literatūros leidykla, 1963
Mediniai tiltai: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1966
Liepsnojantis krūmas. Vilnius: Vaga, 1968
Sena abėcėlė: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1969
Gyvenimo švelnus prisiglaudimas: lyrika. Vilnius: Vaga, 1978
Būk ir palaimink: lyrika. Vilnius: Vaga, 1980
Tokia yra meilė = Love is like this: eilėraščiai; vertė Lionginas Pažūsis. Vilnius: Vaga, 1983
Vienintelė žemė: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1984
Už gyvus ir mirusius: lyrika. Vilnius: Vaga, 1988
Lopšinė gimtinei ir motinai: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1992
Prie rugių ir prie ugnies: eilėraščiai. Vilnius: Lituanus, 1992
Eilėraščiai iš dienoraščio. Kaunas: Spindulys, 1993 (2-րդ հրատ.՝ 1994)
Žingsnis. Kaunas: Santara, 1998
Poezija. 2 kn. Vilnius: Vaga, 2000
Dienos drobulė: eilėraščiai. Vilnius : Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2002


=== Դրամաներ ===
Mindaugas: dviejų dalių drama-poema. Vilnius: Vaga, 1968 (վերահրատ.՝ 1970, 1978)
Katedra: 10-ties giesmių drama: Vilniaus m. 650-sioms metinėms. Vilnius: Vaga, 1971
Čičinskas: dramatizuota 3-jų d. poema su prologu ir epilogu. Vilnius: Vaga, 1976
Mažvydas: trijų dalių giesmė. Vilnius: Vaga, 1977 (վերահրատ.՝ 1996)
Mindaugas; Mažvydas; Katedra: draminė trilogija. Kaunas : Šviesa, 1988
Daukantas: dviejų dalių draminė apysaka. Kaunas: Santara, 1997


=== Վիպակ ===
Pušis, kuri juokėsi: apysaka. Kaunas: Šviesa, 1971


=== Մանկական գրքեր ===
Grybų karas. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1958 (վերահրատ.,՝ 1970, 1988, 1995, 2002)
Laukinė kriaušė. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1960 (վերահրատ.՝ 1973, 1982)
Greitoji pagalba: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1968 (վերահրատ.՝ 1977, 2001)
U-ti-ti-ti, šalta: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1969 (повторное изд. 1998)
Skrendančios pušys: eilėraščiai, 1962—1977: vyresniam mokykliniam amžiui. Vilnius: Vaga, 1979
Voro vestuvės: poema: ikimokykliniam amžiui. Vilnius: Vaga, 1980 (վերահրատ.՝ 2002)
Mašinų paradas: žaislinė knygelė: ikimokykliniam ir jaunesniam mokykliniam amžiui. Vilnius: Vyturys, 1988


=== Էսսեների գրքեր ===
Dienoraštis be datų. Vilnius: Vaga, 1981 (վերահրատ.՝ 1999)
Tekančios upės vienybė. Kaunas: Spindulys, 1994 (վերահրատ.՝ 1995)


=== Թարգմանություններ ===
A. Mickevičius. Vėlinės. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1958
A. Mickevičius. Meilės sonetai («Սիրային սոնետներ»). Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1961
S. Jeseninas. Baltoji obelų pūga. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1961
Sergejus Jeseninas. Poezija. Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1961
Sergejus Jeseninas. Mėlynas gaisras. Vilnius: Vaga, 1965
Kalevala. Vilnius: Vaga, 1972
Kalevala. Vilnius: Vaga, 1986


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
В. Кубилюс. Поэма о жизни и смерти // Дружба народов. 1960. № 6
Б. Рунин. Исповедь молодого современника // Новый мир. 1962. № 12
В. Огнев. У карты поэзии. Москва, 1968
R. Pakalniškis. Poezija, asmenybė, laikas: Justino Marcinkevičiaus kūryba. Vilnius: Vaga, 1969
Jonas Lankutis. Justino Marcinkevičiaus draminė trilogija. Vilnius: Vaga, 1977


== Արտաքին հղումներ ==
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսի բանաստեղծությունները (ռուս.)