Պարեկող զինամթերք

Պարեկող զինամթերք (անգլ.՝ loitering munition), ինչպես նաև դռոն-կամիկաձե (անգլ.՝ kamikaze drone) ինտեգրված մարտագխիկով անօդաչու թռչող սարքի տեսակ, որն ունակ է երկար ժամանակ օդում մնալ թիրախի գտնվելու հատվածում սպասողական ռեժիմում և օպերատիվորեն հարձակում իրականացնել նրա վրա՝ օպերատորից համապատասխան հրաման ստանալուց հետո կամ խնդիրներ կատարել ներկառուցվածով նախատեսված ալգորիթմով։
Այս տեսակի համալիրներն, ըստ իրենց բնույթի, պետք է համատեղեն անօդաչու թռչող սարքի (ԱԹՍ) և ավիացիոն ռումբի մարտական մասի առավելությունները։
Պարեկող զինամթերքի ստեղծման գաղափարը ծագել է 1970-ական թվականներին։
Ժամանակակից պարեկող զինամթերքը հաճախ պաշտպանված է հակառակորդի ռադիոէլեկտրոնային պայքարի ազդեցությունից՝ արհեստական բանականության համակարգերի կիրառման շնորհիվ նրանք կարող են ինքնուրույն գտնել և ոչնչացնել տվյալ թիրախները, ինչը հատկապես արդյունավետ է հակառակորդի հակաօդային պաշտպանության համակարգերը նրա պաշտպանության խորքում ոչնչացնելու համար։ Կամիկաձե անօդաչու սարքերի փոքր չափի, ցածր արագությամբ թռչելու հնարավորությունը, կոմպոզիտային նյութերը թույլ են տալիս շրջանցել հակաօդային պաշտպանության բազմաթիվ համակարգեր, որոնք նախատեսված են շատ ավելի մեծ մարտական ինքնաթիռների և թևավոր հրթիռների դեմ օգտագործելու համար։ Պարեկող զինամթերքի լրացուցիչ առավելությունն այն է, որ դրանք շատ ավելի էժան են, քան հակառադիոլակացիոն հրթիռները։


== Պատմություն ==
Ի սկզբանե պարեկող զինամթերքը հիշատակվում էր ոչ թե որպես այդպիսին, այլ որպես «մահապարտ անօդաչու թռչող սարք»։ Տարբեր աղբյուրներ նշում են տարբեր նախագծեր՝ որպես զենքի կատեգորիայի ծագում։ 1980-ականների սկզբին հիշատակվում են Delilah սկզբնական իսրայելական տարբերակները կամ ամերիկյան անհաջող AGM-136 Tacit Rainbow ծրագիրը։


=== Էվոլյուցիան լրացուցիչ դերերում ===
2000-ական թվականներից ի վեր պարեկող զենքը մշակվել է լրացուցիչ դերերի համար՝ SEAD-ի սկզբնական դերից դուրս՝ սկսած համեմատաբար հեռահար հարվածներից և կրակի ապահովումից մինչև մարտավարական, մարտադաշտում շատ կարճաժամկետ օգտագործումը, ինչպիսին է AeroVironment Switchblade-ը, որը տեղակայված է դասակի մակարդակում և տեղավորվում է ուսապարկի մեջ։
Պարեկող զինամթերքի փաստագրված կիրառումը եղել է 2016 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունում, որի ժամանակ IAI Harop-ը կիրառվել է հայ զինվորների համար որպես փոխադրամիջոց ծառայող ավտոբուսի դեմ։


== Կիրառող և արտադրող երկրներ ==
2023 թվականի դրությամբ պարեկող զինամթերքները կիրառվում են մի քանի երկրների զինված ուժերի կողմից, այդ թվում՝

 Հայաստան – հայրենական արտադրության Հրեշ, BEEB 1800
 Ավստրալիա – Drone 40
 Ադրբեջան – IAI Harpy, IAI Harop, Orbiter 1K, SkyStriker, STM Kargu, Qirği, Quzgün
 Բելառուս– UBAK-25 Chekan
 Չինաստան – IAI Harpy, CH-901, WS-43, ASN-301
 Ինդոնեզիա– Rajata
 Հնդկաստան– IAI Harpy, IAI Harop, SkyStriker, Warmate, Trinetra, ALS-50, Nagastra-1
 Իրան– Shahed 131, Shahed 136, Hesa Ababil-2, Raad 85, Arash-2, Meraj-521 և այլնref>Iran's navy touts 'suicide drone', USA Today, October 2016</ref>
 Իսրայել– IAI Harpy, IAI Harop, IAI Harpy NG, IAI Green Dragon, IAI Rotem L, Orbiter 1K, Delilah, SkyStriker, Spike Firefly, HERO loitering munitions series, Lanius, Point Blank.
 Լիտվա– Switchblade
 Լեհաստան – WB Electronics Warmate
 Ռուսաստան– KUB-BLA ("Cube"), ZALA Lancet, Geran-1, Geran-2
 Սերբիա - Gavran
 Սինգապուր– IAI harop
 Հարավային Կորեա– Devil Killer, IAI Harpy
 Թայվան– NCSIST Chien Hsiang, NCSIST Fire Cardinal
 Թուրքիա– IAI Harpy, STM Kargu, STM Alpagu, Transvaro-Havelsan Fedai, LENTATEK Kargı, Roketsan-STM Alpagut
 Թուրքմենստան– SkyStriker
 ԱՄԷ– QX-1, Shadow 25/50, RW-24
 Միացյալ Թագավորություն – Switchblade
 ԱՄՆ– AeroVironment Switchblade, Phoenix Ghost, Raytheon Coyote, Hero-120, Point Blank.
 Ուկրաինա– RAM II, Switchblade, ST-35 Silent Thunder, Phoenix Ghost, Warmate
 Մարոկկո– IAI Harop
 Եմեն– (Houthis) – Qasef-1/2K, Shahed 131, Shahed 136, Samad-2/3


== Տես նաև ==
Անօդաչու թռչող սարք
Հակաօդային պաշտպանություն
Ռադիոէլեկտրոնային պայքար


== Ծանոթագրություն ==