Այծեր

Այծեր (լատ.՝ Caprinae) կամ այծեր և ոչխարներ՝ երկսմբակավորների ենթաընտանիքի, սնամեջ եղջերավորների ընտանիք։


== Արտաքին նկարագիր ==
Համեմատած մյուս սնամեջ եղջյուրավորների, այծերը ունեն ամուր և ուժեղ վերջույթներով մարմնի կոմպակտ կառուցվածք։ Նրանք հարմարված են լեռնային և, մասամբ, բևեռային շրջաններին։ Բացառությամբ մի տեսակի՝ օրոնգոյի, եղջյուրներ ունեն երկու սեռերն էլ, սակայն շատ տեսակների մոտ արուները զգալի խոշոր են քան էգերը։ Կան ենթաընտանիքներ, որոնց ներկայացուցիչների մոտ սեռական երկձևություն գրեթե չկա։


== Տարածում ==
Ի տարբերություն այլ ենթաընտանիքների, այս տեսակի այծերի տեղաբնակեցման հիմնական վայրը ոչ թե Աֆրիկան է այլ Ասիան, որտեղ նրանք հիմնականում բազմանում են լեռնային շրջաններում։ Աֆրիկայում գոյություն ունեն ընդամենը մի քանի տեսակներ։ Մի քանի տեսակներ հանդիպում են նաև Հյուսիսային Ամերիկայում


== Որս ==
Վայրի այծերից հիմնական որսի համար նախատեսված կենդանիները համարվում են սիբիրյան լեռնային այծը, որն ապրում է Տյան Շանի, Ալթայական, և Սայանական լեռներում։ Մյուս տեսակի այծերի համար (Կովկասյան մասում, Դաղստանական մասում, ) շատ տեղերում արգելված են։


== Այծերի տեսակները և նրանց բնութագիր ==


=== Լեռնային այծ ===
Լեռնային վայրի այծերը շատ ճարպիկ կենդանիներ են։ Նրանք հեշտությամբ մագլցում են ժայռեր, ծառեր բարձրանում և այլն։


=== Ընտանի այծեր ===
Ճարպիկ են համարվում նաև հասուն ընտանի այծերը, ըստ երևույթին նրանք այդ հատկությունները ժառանգել են իրենց վայրի նախնիներից՝ բեզոարյան և պտուտակաեղջերավոր այծերից։


=== Բեզոարյան այծեր ===
Բեզոարյան այծերը փոքրաքանակ են՝ հիմնականում հանդիպում են Հունաստանում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Այսրկովկասում, Աֆղանստանում, Պակիստանում։ Դրանցից կա նաև Հայաստանի հանրապետության տարածքում հանդիպում է Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերում, բազմացվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցում։


=== Պտուտակաեղջերավոր այծեր ===
Պտուտակաեղջերավոր այծերը, փոքրաթիվ են, ապրում են Հիմալայներում և Թուրքմենստանի հարավում։ Դրանք նույնպես վերցված են պահպանության տակ։
Բեզոարյան և պտուտակաեղջերավոր այծերն ապրում են լեռներում, հեշտությամբ մագլցում ժայռերը։ Ինչպես վայրի, այնպես էլ ընտանի այծերը սնվում են խոտաբույսերով։


=== Ընտանի այծեր ===
Ընտանի այծեր բուծում են ինչպես բուրդ և աղվամազ, այնպես էլ արժեքավոր ու բուժիչ կաթ ստանալու համար, ըստ այդմ էլ՝ ընտանի այծերն ստորաբաժանվում են ցեղերի՝ բրդատու, աղվամազատու և կաթնատու։ Այծերը հեշտությամբ են բուծվում։ Նրանք նաև շատ խելացի են ու խորամանկ։ Անգորական կամ քաշմիրյան այծերի բրդից պատրաստում են բարձրորակ գործվածքներ ու հագուստ։


== Դասակարգում ==
Ենթաընտանիք Caprinae — Այծեր
Դաս Pachygazella
Դաս Samotragus
Դաս Myotragus
Դաս Capraoryx
Ցեղ Caprini
Դաս Sinopalaeoceros
Դաս Oioceros
Դաս Pachytragus
Դաս Turcocearm
Դաս Benicearm
Դաս Caprotragoides
Դաս Thenius
Դաս Tethytragus
Դաս Gentrytragus
Դաս Tossunnoria
Դաս Protoryx
Դաս Norbertia
Դաս Sinocapra
Դաս Mesembriacearm
Դաս Pseudotragus
Դաս Capra — Горные козлы
Դաս Sporadotragus
Դաս Sinotragus
Դաս Neotragocearm
Դաս Parapseudotragus
Դաս Olonbulukia
Դաս Prosinotragus
Դաս Paraprotoryx
Դաս Procamptoceras
Դաս Hemitragus
Դաս Numidocapra
Դաս Sivacapra
Դաս Pseudois
Դաս Ammotragus
Դաս Arabitragus
Դաս Ovis
Դաս Nilgiritragus
Դաս Oreamnos
Դաս Rupicapra
Ցեղ Naemorhedini
Դաս Gallogoral
Դաս Nesogoral
Դաս Naemorhedus
Դաս Capricornis
Ցեղ Ovibovini
Դաս Damalavus
Դաս Urmiatherium
Դաս Tsaidamotherium
Դաս Parurmiatherium
Դաս Palaeoreas
Դաս Palaeoryx
Դաս Criotherium
Դաս Lyrocearm
Դաս Makapania
Դաս Megalovis
Դաս Budorcas
Դաս Praeovibos
Դաս Bootherium
Դաս Ovibos — Ոչխարացլեր
Դաս Symbos
Դաս Soergelia
Դաս Boopsis
Դաս Euceratherium — Թփուտաբնակ ցուլ
Ցեղ Pantholopini
Դաս Pantholops — Օրոնգո


=== Բրածո տեսակներ ===


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		


== Գրականություն ==
D. E. Wilson, D. M. Reeder: Mammal Species of the World. Johns Hopkins University Press, Baltimore 2005. ISBN 0-8018-8221-4
Wozencraft W. C. (2005)։ «Order Carnivora»։  in Wilson D. E., Reeder D. M։ Mammal Species of the World (3rd ed.)։ Johns Hopkins University Press։ էջեր 532–628։ ISBN 978-0-8018-8221-0։ OCLC 62265494 


== Արտաքին հղումներ ==
Ziegenartige auf ultimateungulate.com Archived 2015-10-11 at the Wayback Machine. (englisch)