armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
Շվեդիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքական

Շվեդիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքական (շվեդերեն՝ Sveriges U21-herrlandslag i fotboll), ներկայացնում է Շվեդիան ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականների միջև անցկացվող միջազգային մրցաշարերում։ Յոթ անգամ մասնակցել է Եվրոպայի առաջնություններին. առաջին անգամ մասնակցել է 1986 թվականին, վերջին անգամ՝ 2015 թվականին։ Շվեդիայի ազգային հավաքականի գրեթե բոլոր խաղացողները նախկինում հանդես են եկել Շվեդիայի երիտասարդական հավաքականում։


== Ելույթներ Եվրոպայի առաջնություններում ==
1978-1984 – Չի անցել որակավորման փուլը։
1986 – Քառորդ եզրափակիչ
1988 – Չի անցել որակավորման փուլը։
1990 – Կիսաեզրափակիչ
1992 – Արծաթ
1994-1996 – Չի անցել որակավորման փուլը։
1998 – Վեցերորդ տեղ
2000-2002 – Չի անցել որակավորման փուլը։
2004 – Չորրորդ տեղ
2006-2007 – Չի անցել որակավորման փուլը։
2009 – Կիսաեզրափակիչ
2011-2013 – Չի անցել որակավորման փուլը։
2015 – Հաղթանակ


== Գլխավոր մարզիչներ ==
1979-1980 – Տորդ Գրիպ
1980-1985 – Բենի Լաննարտսոն
1980-1985 – Նիսսե Անդերսոն
1990-1995 – Լարս Լագերբեկ
1992 (ժամանակավորապես) – Նիսսե Անդերսոն
1995-1997 – Թոմ Սյոդերբերգ
1999-2001 – Յորան Յորանսոն
2002-2004 – Տուրբյորն Նիլսոն (օգնական— Ստիգ Ֆրեդրիկսոն)
2004-2005 – Թոմ Սյոդերբերգ
2006-2010 – Յորգեն Լենարտսոն և Թոմ Սյոդերբերգ
2011-2012 – Թոմ Սյոդերբերգ և Հոկան Էրիկսոն
2012 թվականից – Հոկան Էրիկսոն


== Խաղացողներ ==
Շվեդիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում ամենաշատ խաղերն անցկացրած խաղացողները

Շվեդիայի երիտասարդական հավաքականի լավագույն ռմբարկուներ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (շվեդ.)
Էջը ՈՒԵՖԱ-յի պաշտոնական կայքում
Սայկվաժ

Սայկվաժ (ռուս.՝ Сайкваж), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Լիմենդա գետի աջ ափին՝ 32 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը՝ 10 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը -  03020200212103000025263
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը - 103002526
Ավազանի կոդը - 03.02.02.002
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 03
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Կոժինո (գյուղ, Լիսկովսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿոժինոԿոժինո (ռուս.՝ Кожино), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Լիսկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 30 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
(1896) Բիր

(1896) Բիր (անգլ.՝ Beer), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից Բերգդորֆում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,367099 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8416 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8926 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1330,22 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,270632 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,22° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(1896) Բիր աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
(1838) Ուրսա

(1838) Ուրսա (անգլ.՝ Ursa), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,2203 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,1618 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2788 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2110,78 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,170553 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 21,98° անկյուն։
Ուրսա աստերոիդը պատկանում է Ալաուդայի աստերոիդների ընտանիքը, որը տեղաբշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(1838) Ուրսա աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Մարանո Տիչինո

Մարանո Տիչինո (իտալերեն՝ Marano Ticino), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1407 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 201 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 7 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0321։


== Ժողովրդագրություն ==
Բնակչության աճը


== Կոմունայի վարչակազմ ==
Հեռախոս։ 0321 923022
Էլեկտրոնային փոստ։ segreteria@comune.maranoticino.no.it
Պաշտոնական կայք։ http://www.comune.maranoticino.no.it/


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (իտալ.)
Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ (իտալ.)
http://www.istat.it/english/ Archived 2009-12-07 at the Wayback Machine.


== Ծանոթագրություններ ==
Գրայլինգ

Գրայլինգ  (գերմ.՝ Greiling), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Վերին Բավարյա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Բադ Տյոլց Վոլֆրատսհաուզենի շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1415 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի). Տարածքը կազմում է 7.65 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 73 127։ Երկիրը հիմնադրվել է 1818 թվականին։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
պաշտոնական կայք Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine.
Զինաիդա Տակշեևա

Զինաիդա Վասիլևնա Տակշեևա (ռուս.՝ Зинаида Васильевна Такшеева, հուլիսի 5, 1930(1930-07-05), Եմեցկ (գյուղ, Խոլմոգորսկի շրջան), Northern Krai, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հունվարի 26, 2015(2015-01-26), Պետերգոֆ, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), խորհրդային և ռուս բանաստեղծուհի, գրող։ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ (1992)։ Ն. Գոգոլի անվան գրական մրցանակի դափնեկիր (2006), Պ. Երշովի անվան համառուսական գրական մրցանակի դափնեկիր (2006)։ 


== Կենսագրություն ==
Զինաիդա Տակշեևան ծնվել է 1930 թվականի հուլիսի 5-ին Արխանգելսկի մարզի Խոլմոգորսկի շրջանի Եմեցկ գյուղում։ Եմեցկի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո Արխանգելսկ քաղաքի բուժ-մանկաբարձական դպրոցում սովորել է բուժաշխատողի մասնագիտություն։ 1953 թվականինին, ուսումն ավարտելուց և մասնագիտություն ստանալուց հետո, մեկնել է Լենինգրադ և աշխատել բժշկական հաստատություններում։ Այնուհետև Պետերգոֆում ընդգրկվել է գրական միավորման կազմում։ 1957 թվականից նրա բանաստեղծական գործերը տպագրվել են «Новый мир» և «Север» ամսագրերում և «Литературная Россия» շաբաթաթերթերում։ 1978 թվականին ավարտել է իր բանաստեղծությունների հեղինակային  ժողովածուն՝ «Դվինա, իմ Դվինա», որը լույս է տեսել միայն 1985 թվականին։ 1990 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում լույս է տեսել Տակշեևայի արձակի առաջին գիրքը՝ «Երկար-կարճ կյանքը», իսկ Փարիզում՝ «Беседа» հրատարակչությունում, նույն թվականին լույս է տեսել նրա երկրորդ արձակ գիրքը՝ «Երազներ սպիտակ գիշերներում։ 1991 թվականի նոյեմբերի 21-ին դարձել է Գրողների միության անդամ։ 1994 թվականի հոկտեմբերին Սանկտ Պետերբուրգում լույս է տեսել նրա «Բելամորյան պատումներ Զինաիդա Տակշեևայից» գիրքը։ 1995-2011 թվականներին հրատարակչական ծրագիրը օժանդակել է գրողին հրատարակել արձակի և հեքիաթների ևս մի քանի գրքեր։ Բնակվել է Պետերգոֆում, գրել արձակ գործեր։ Մահացել է 2015 թվականի հունվարի 26-ին Պետերգոֆում։ Թաղված է իր հայրենի Եմեցկ գյուղում։ 


== Մատենագիտություն ==
ԳրքերТакшеева Зинаида «Долгая-короткая жизнь» (1990).
Такшеева Зинаида «Сны в белую ночь» (1990).
Такшеева Зинаида «Беломорские сказы от Зинаиды Такшеевой» (1994).
Такшеева Зинаида «Антиной из Петергофа» (1997).
Такшеева Зинаида «Сказов и сказок Беломорья» (1999).
Такшеева Зинаида сборник рассказов «Нечаянная встреча» (2001).
Такшеева Зинаида «Вопрос странника Йолу» (2002).
Такшеева Зинаида «Сказки Беломорья и Финского побережья» (2003).
Такшеева Зинаида сборник рассказов «Осенний дуэт» (2004).
Такшеева Зинаида сборник «Однажды в субботу» (2006).


== Պարգևներ և մրցանակներ ==
Գոգոլի գրական մրցանակի դափնեկիր «Մի անգամ շաբաթ օրը» ժողովածուի համար, 2006։
Պ. Երշովի անվան համառուսական գրական մրցանակի դափնեկիր` «Բելամորի և Ֆինլանդական ափի հեքիաթներ» գրքի համար, 2006։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Зинаида Такшеева. Писательница и поэтесса из Помор(չաշխատող հղում)
Писательница Зинаида Такшеева
Такшеева - поэтесса и писательница
Պելոտաս

Պելոտաս (պորտ.՝ Pelotas), քաղաք Բրազիլիայի հարավում գտնվող Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգում։ Բնակչության թվով այդ նահանգի երրորդ խոշոր քաղաքն է. 2018 թվականի տվյալներով այնտեղ ապրում էր 341.648 մարդ։ Զբաղեցնում է 1.608,768 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Նահանգի վարչական կենտրոնից՝ Պորտու Ալեգրիից հեռու է 130 կմ, Ուրուգվայի հետ Բրազիլիայի սահմանից՝ 80 կմ։ Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի հարավարևելյան մեզոտարածաշրջանի բաղկացուցւչ մասն է, ընդգրկված է տնտեսա-վիճակագրական նույնանուն՝ Պելոտաս միկրոտարածաշրջանի կազմի մեջ։
19-րդ դարում Պելոտասը Բրազիլիայում առաջատար դիրքեր էր գրավում չորացրած մսի՝ charque-ի արտադրության բնագավառում, որը պատրաստվում էր ստրուկների կողմից և մատակարարվում էր շաքարեղեգնի, սուրճի, կակաոյի պլանտացիաներում աշխատող ստրուկներին՝ ողջ երկրով մեկ։
Ներկայումս Պելոտասն ունի երկու խոշոր համալսարան՝ Universidade Federal de Pelotas (UFPel)-ը և -ը և Universidade Católica de Pelotas-ը, որոնցում ընդհանուր առմամբ սովորում է շուրջ 22 հազար ուսանող, երկու թատրոն, հանրային գրադարան, երեք թանգարան... Քաղաքի մերձակայքում գործում է Bartolomeu de Gusmão միջազգային օդանավակայանը, որն այդպես է անվանակոչվել օդագնացության զարգացման ասպարեզի պիոներներից մեկի՝ Բարտոլոմեու դե Գուսմանի պատվին։
Պելոտասը ֆուտբոլային կարևորագույն կենտրոն է նահանգում. ունի երեք ֆուտբոլային ակումբ՝ Esporte Clube Pelotas-ը (հիմնադրվել է
1908 թ.), Grêmio Esportivo Brasil-ը (հայտնի է նաև Brasil de Pelotas անվանումով, հիմնադրվել է 1911 թ.) և Grêmio Atlético Farroupilha-ն (հիմնադրվել է 1926 թ.):


== Վիճակագրություն ==
Համախառն ներքին արդյունքը, 2005 թվականի դրությամբ, կազմում է 2.644.670 հազար ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2005 թվականի դրությամբ, կազմում է 7.721 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0.816 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։


=== Կլիմա ===


== Քույր քաղաքներ ==
Պելոտասը բարեկամական և գործընկերային սերտ հարաբերություններ է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.

 Արակատի, Բրազիլիա (2005)
 Ավեյրու, Պորտուգալիա (1996)
 Կոլոնիա դել Սակրամենտո, Ուրուգվայ (2005)
 Սուձու, Ճապոնիա (1963)


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==

Municipalidad de Pelotas
Ciudad de Pelotas
Proyecto Pelotas Memória
Pelotas Convention & Visitors Bureau Archived 2021-03-23 at the Wayback Machine.
Guía o Sul - Pelotas
Guía de Pelotas
FENADOCE (Feria Nacional del Dulce)
Նորս (այլ կիրառումներ)

Նորս, կարող է վերաբերել՝

Նորս - գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում
Նորս - գետ Շահապոնք գավառամասում, Նախիջևան գետը սնող ձախակողմյան գետակներից
Ուշիբերդ

Ուշիբերդ, երկաթե դարաշրջանի ամրոց Արագածոտնի մարզի Ուշի գյուղից քիչ հեռու գտնվող բլրի վրա։ Այն գրեթե ամբողջությամբ փլուզվել է, բացառությամբ պատերի այն մասերի, որոնք ժամանակին շրջապատում էին բերդը։ Այն տարածքում, որը ժամանակին եղել է ամրոցի ներսը, կան խոշոր քարերի մեծ կույտեր, որոնք ժամանակին կազմում էին ամրոցի պարիսպներն ու ներսում գտնվող կառույցները։ Բլրից անմիջապես ներքև է գտնվում 7-13-րդ դարերի Սուրբ Սարգիս վանքը։ Այն գտնվում է մ.թ.ա. 3–րդ-1-ին հազարամյակների բնակավայրի հեռավոր կողմում։ Մոտակայքում, գլխավոր ճանապարհից ներքև, գյուղից դեպի վանք և ամրոց տանող ճանապարհին է գտնվում 10-րդ դարի փոքրիկ մատուռը։


== Պատկերասրահ ==


== Ծանոթագրություններ ==
Kiesling, Brady (2005), Rediscovering Armenia: Guide, Yerevan, Armenia: Matit Graphic Design Studio 
Brady Kiesling, Rediscovering Armenia, p. 21, available online at the website of the Internet Archive:
Նախիջևան (գյուղ, Ղրիմ)

Այս եզրն ունի նաեւ այլ կիրառումներ՝ տես Նախիջեւան (այլ կիրառումներ)
Նախիջևան՝ գյուղ Ղրիմում, որ հիմնադրել են Անիից փոխադրված հայերը 1330 թ.-ին։ Հետագայում գյուղը վերանվանվել է Գրինիչիխա։


== Աղբիւրներ ==
Հայկական Սովետական հանրագիտարան, հ.8, Երևան, 1982 թ., էջ 161
(8491) Ջոել-գիլլս

(8491) Ջոել-գիլլս (անգլ.՝ Joelle-gilles), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Էրիկ Էլստի կողմից Վերին Պրովանսում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,414036 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0397 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7884 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1369,98 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,262778 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,87° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(8491) Ջոել-գիլլս աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Լաուրա Դավթյան

Լաուրա Վահրամի Դավթյան (փետրվարի 10, 1934(1934-02-10), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կենսաքիմիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1979): ՀԳԳԱ թղթակից անդամ (1999):


== Կենսագրություն ==
Լաուրա Դավթյանը ծնվել է 1934 թվականի փետրվարի 10-ին, Երևանում։ 1956 թվականին ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը։ 1956 թվականից աշխատում է նույն ինստիտուտում (1994 թվականից՝ Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայում), 1983-2001 թվականներին՝ ՀԳԱ կենսաքիմիայի և օրգանական քիմիայի ամբիոնի վարիչ, 1986-1995 թվականներին, միաժամանակ՝ պրոռեկտոր։
Աշխատանքները վերաբերում են բույսերի ու կենդանիների աճի էկոլոգիապես մաքուր կենսածին խթանիչների ազդեցության կենսաքիմիական մեխանիզմի պարզաբանման խնդիրներին։ Բացահայտել է գյուղատնտեսական կենդանիների և բույսերի մթերատվության ու աճի խթանման, էներգետիկ փոխանակության վրա էթանոլամինի և նրա ածանցյալների ազդեցությունը։ Հեղինակ է «Կենդանիների կենսաքիմիա» (1989) դասագրքի, համահեղինակ՝ «Էթանոլամինը տեսության մեջ և գործնականում» (1989) աշխատության։


== Երկեր ==
Биохимические основы стимулирующего действия этаноламина на растения. 1973.
Կաթի բիոքիմիայի դասախոսություններ։ (Ուսումնական ձեռնարկ), Գասպարյան Մարիա Գրիգորի, Դիլանյան Զավեն Քրիստափորի, Դավթյան Լաուրա Վահրամի, Գյուղատնտեսության մինիստրություն ԽՍՀՄ, Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտ, Երևան, Ա. Հ., 1977:
Լաբորատոր աշխատանքներ կենսաքիմիայից։ Անասնաբուծության-անասնաբուժության ֆակուլտետի ստացիոնար և հեռակա ուսանողների ուսուցման համար։ Մաս առաջին։ Ածխաջրեր, լիպիդներ, սպիտակուցներ, ֆերմենտներ, վիտամիններ, Գասպարյան Մարիա Գրիգորի, Դավթյան Լաուրա Վահրամի, Վարդանյան Ս. Ա., ԽՍՀՄ Գյուղատնտեսության մինիստրություն, Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտ, Երևան, Ա. հ., 1982:
Կենդանիների կենսաքիմիա։ Դավթյան Լաուրա Վահրամի, Երևան, «Լույս», 1989։
«Էթանոլամինը տեսության մեջ և գործնականում», Երևան, 1989։


== Ծանոթագրություններ ==
Բելկան

Բելկան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բիթլիսի գավառում։ Գտնվում էր Վանա լճի հարավարևմտյան ափին՝ Դատվանից մոտ 8 կմ հարավ՝ մի փոքրիկ գետակի անտառապատ ափին։
XX դարի սկզբին ուներ 28 տուն հայ բնակիչ։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Չիստիե Պրուդի (խուտոր, Բիրսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Չիստիե ՊրուդիՉիստիե Պրուդի (ռուս.՝ Чистые Пруды, բաշկիրերեն՝ Чистые Пруды), խուտոր Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Օդինցովկա (Յուլովսկոյե գյուղական համայնք)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Օդինցովկա (այլ կիրառումներ)Օդինցովկա (ռուս.՝ Одинцовка), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ցելինսկի շրջանում։ Մտնում է Յուլովսկոյե գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Ալթուն

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ալթուն (այլ կիրառումներ)Ալթուն, հարթավայր Հայկական լեռնաշխարհում։ Տարածվում է Էրզրում քաղաքից հարավ։


== Ծանոթագրություններ ==
Բոնվիլ սյուր Տուք

Բոնվիլ սյուր Տուք (ֆր.՝ Bonneville-sur-Touques), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում։
Բնակչությունը 211 թվականի դրությամբ կազմում է 401 մարդ, բնակչության խտությունը` 60.48 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6.63 կմ² տարածք։


== Աշխարհագրություն ==
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 175 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 40 կմ հյուսիս-արևելք։


== Բնակչություն ==
Բնակչության քանակը ըստ տարիների

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ


== Տնտեսություն ==
2010 թվականին ուներ 268 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 194-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 74։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,4 %։ 194 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 173 անձ (101 տղամարդ և 72 կին)։ Գործազուրկ են եղել 21 անձ (10 տղամարդ և 11 կին)։ 74 անաշխատունակներից 18-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 30-ը` թոշակառուներ, իսկ 26-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։


== Տես նաև ==
Կալվադոս գավառի համայնքների ցանկ


== Արտաքին հղումներ ==
INSEE


== Ծանոթագրություններ ==
Սուվորովի տնակ (Ակսայ)

Սուվորովի տնակ (ռուս.՝ Домик Суворова), երկհարկանի շենք, որը գտնվում է Ռոստովի մարզի Ակսայ քաղաքում։ Սուվորովի տնակը թանգարան է և համարվում է տեղական նշանակության տեսարժանություն, քանի որ 1783-1784 թվականների ձմռանը այստեղ է բնակվել ռուս մեծանուն զորահրամանատար Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուվորովը։
Հասցեն` Ռոստովի մարզ, քաղաք Ակսայ, Գուլաևի փողոց, 110։


== Պատմություն ==
Տեղացի բարեկեցիկ կազակ Ռուդուխայի տունը, որը պահպանվել է XVII դարի սկզբից և որը կարելի է համարել Ակսայ քաղաքի ամենահին շինությունը, 1773-1774 թվականներին դարձավ ռուս անվանի զորահրամանատար Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուվորովի ձմեռային կացարանը։
1948 թվականին Ակսայի ռազմապատմական թանգարանը բացվեց որպես դպրոցական թանգարան։ Թանգարանի կայացման գործին մասնակցել են հայտնի մանկական բանաստեղծ Սամուիլ Մարշակը և գրող Ալեքսանդր Սկրիպովը։
1979 թվականը կարելի է համարել թանգարանի հիմնադրման տարի։ Ներկայումս թանգարանին պատկանում է 7 շենք` XVII - XX դարերի պատմության և մշակույթի հուշարձաններ, որոնք կապված են Ակսայում Ռուսաստանի բազմաթիվ ականավոր գործիչների գտնվելու հետ։ Թանգարանային համալիրի տարածքը ավելի քան 180 հեկտար է, որտեղ մինչ օրս պահպանվել է ավելի քան 100 հնադարյան հուշարձան։ Թանգարանի կազմում են 112 հեկտար մակերեսով արգելոցային տարածքը և երեք պահպանվող գոտիներ` Ռատնոյե բնասահմանավայրը Պայծառակերպության եկեղեցու և գերեզմանոցի հետ, Մոնաստիրսկոյե բնասահմանավայրը և Աննայի ամրոցը։


== Պատկերասրահ ==

		
		


== Ծանոթագրություններ ==
Սինան (Բշերիկի գավառ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սինան (այլ կիրառումներ)Սինան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բշերիկի գավառակում։ Գտնվում էր Բաթման գետի աջ վտակներից մեկի ափին, Ֆարկին գյուղաքաղաքից 27 կմ հարավ, ճանապարհի վրա։


== Բնակչություն ==
XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։


== Պատմամշակութային կառույցներ ==
Սինանն ուներ հայկական եկեղեցի։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
Պուենտե Վիեսգո

Պուենտե Վիեսգո (իսպ.՝ Puente Viesgo) բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Կանտաբրիա պրովինցիայում (Կանտաբրիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լոս Վալես Պասեգոս շրջանում։ Տարածքը կազմում է 36.1 կմ² Բնակչությունը՝ 2807 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 28 կմ է։

		
		
		


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական էջ
Puente Viesgo en Cantabria Infinita Archived 2008-06-14 at the Wayback Machine.
Puente Viesgo en Cantabria 102 municipios
Puente Viesgo en Cantabria Joven Archived 2008-01-20 at the Wayback Machine.
Guía Turística
Չերվոնայա Զարյա (գյուղ, Բարվենկովոյի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Չերվոնայա ԶարյաՉերվոնայա Զարյա (ուկրաիներեն՝ Червона Зоря), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բարվենկովոյի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1923 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Չերվոնայա Զարյա գյուղում բնակվում էր 170 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,263 կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ես մահացել եմ, բայց ընկերներ ունեմ

Ես մահացել եմ, բայց ունեմ ընկերներ (ֆր.՝ Je suis mort mais j'ai des amis), 2015 թվականի ֆրանկո-բելգիական կատակերգություն, ֆիլմի ռեժիսորներն են Գիյոմ և Ստեֆան Մալանդրենները։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2015 թվականի հունիսի 11-ին Կաբուրայում կայացած ռոմանտիկ ֆիլմերի կինոփառատոնում։ Ֆիլմը առաջադրվել է 2016 թվականի Ֆրանսիական Սեզար կինոմրցանակի համար՝ «Արտասահմանյան լավագույն կինոնկար» անվանակարգում և Բելգիայի «Մագրիտ» կինոմրցանակների 7 անվանակարգերում, մասնավորապես՝ «Լավագույն կինոնկար» անվանակարգում։


== Սյուժե ==
Չորս բելգիացի ռոքեր՝ Յանը, Վիմը, Նիկոլյան և Ժիպին իրենց կյանքում առաջին անգամ հնարավորություն է ունենում իրականացնելու իրենց վաղեմի երազանքը՝ ելույթ ունենալ Լոս Անջելեսում։ Այնուամենայնիվ, խմբի թմբկահարը իրեն չափազանց ծեր է համարում, և նրա համար պետք է գտնել երիտասարդ փոխարինող։ Բայց ամեն ինչ էլ ավելի է վատանում, երբ Ժիփին մահանում է մեկնելու նախօրեին։ Զայրացած ընկերները առևանգում են հանգուցյալի աճյունասափորը՝ իրենց հետ վերցնելով Ամերիկայում շրջագայության ժամանակ։ Ճանապարհին նրանք պարզում են, որ իրենց ընկերը գեյ է եղել և հինգ տարի ապրել է իր ընկերոջ՝ Դենիի հետ։  


== Դերասանական կազմ ==


== Ծանոթագրություններ ==
Կավաստու (այլ կիրառումներ)

Կավաստու անունը կամ տերմինը կարող է վերաբերել հետևյալ հոդվածներին․

Կավաստու - գյուղ Էստոնիայի Հալյալա շրջանի կազմում։
Կավաստու - գյուղ Էստոնիայի Լուունյա շրջանի կազմում։
Շախվորոստովսկի գյուղական խորհուրդ (Միրգորոդսկի շրջան)

Շախվորոստովսկի գյուղական խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ Шахворостівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Շախվորոստովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 2025 մարդ։ Խորհրդում կա 6 բնակավայր։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Պուտիվլսկի քաղաքային խորհուրդ (Պուտիլվսկի շրջան)

Պուտիվլսկի քաղաքային խորհուրդ  (ուկրաիներեն՝ ), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվլսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պուտիվլսկի քաղաքային խորհրդում բնակվում էր 17 274 մարդ։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։ 


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ (ուկր.)
AU:AUՈւկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ (ուկր.)
Լոբի դասական գրադարան

Loeb Classical Library, մատենաշար, որը ներկայացնում է հին հունական և լատինական առավել հայտնի երկերը։ Ներկայումս թողարկում է Հարվարդի համալսարանի հրատարակչությունը։ Մատենաշարի նպատակն է ընթերցողների լայն շրջանակին մատչելի դարձնել անտիկ տեքստերը. յուրաքանչյուր գրքում ներկայացված է բնագիր լատիներեն կամ հունարեն տեքստը՝ զուգահեռ անգլերեն թարգմանությամբ։
Հունարեն երկերը հրատարակվում են կանաչ, իսկ լատիներեն երկերը՝ կարմիր շապիկով։
Մատենաշարը հրատարակելու մտահղացումը բանկիր Ջեյմս Լոբինն է (James Loeb, 1867—1933), որը և սկզբնապես ֆինանսավորել է նախագիծը։ Առաջին հատորը լույս է տեսել 1912 թ.։ Ներկա պահին լույս է տեսել մատենաշարի ավելի քան 500 հատոր։


== Արտաքին հղումներ ==
The Loeb Classical Library — մատենաշարի պաշտոնական կայքը։
375

375 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է չորեքշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 375 թվականն է, 
IV դարի 75-րդ տարին։


== Դեպքեր ==
Հոները ջախջախեցին գոթերին


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
Պադանի

Պադանի (ռուս.՝ Паданы), գյուղ Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Մեդվեժեգորսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Բուդյատիչի

Բուդյատիչի (ուկրաիներեն՝ Будятичі), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1452 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բուդյատիչի գյուղում բնակվում էր 636 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 127,2 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Հայ-հոնական դաշինք

Հայ-հոնական դաշինք, ռազմական դաշինք, կնքվել է հայերի և հոների միջև՝ ընդդեմ Սասանյան Պարսկաստանի։ Կնքվել է Վարդանանց պատերազմի ժամանակ, 450 թ.-ի Խաղխաղի ճակատամարտում հայերի հաղթանակից հետո։ Խաղխաղի ճակատամարտի հաղթական ելքից հետո, հայ–աղվանական ուժերը, սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի առաջնորդությամբ, գրավեցին Ճորա պահակը և ոչնչացրին պարսկ. կայազորը։ Վարդան Մամիկոնյանը Ճորա պահակի ռազմական հսկողությունը հանձնարարեց Աղվանից իշխան Վահանին, որը և փոխօգնության դաշինք կնքեց Կովկասյան մեծ լեռնաշղթայի հս–արլ. շրջաններում հաստատված հոների (նույնպես ենթարկված Սասանյանների հարձակումներին) հետ։ Սակայն հոները հայերին օգնեցին միայն Ավարայրի ճակատամարտից (451) հետո, երբ պարսկ. զորքերին դիմադրող հայ իշխանները վերստին դիմեցին նրանց։ Վերջիններս, ավերելով նորից պարսիկներին անցած Ճորա պահակի ամրությունները, ասպատակեցին Պարսից տերության սահմանները և վերադարձան մեծ ավարով ու գերիներով։ Եղիշեն գրում է, որ Պարսից արքունի ատյանը հոների այդ արշավանքի մեղադրանքը նույնպես բարդեց Հայոց մարզպան Վասակ Սյունու վրա։


== Գրականություն ==
Եղիշե, Վարդանի և Հայոց պատերազմի մասին, Ե., 1971:
Դրակինո (այլ կիրառումներ)

Դրակինո, կարող է վերաբերել՝

Դրակինո - գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Սերպուխովսկի շրջանի կազմում։
Դրակինո - գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում։
(6543) Սեննա

(6543) Սեննա (անգլ.՝ Senna), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Կարոլին Շումեյկերի և Յուջին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,276304 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7907 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7619 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1254,42 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,286985 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,17° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(6543) Սեննա աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Կամիշտա (գյուղ, Պուլանկոլսկոե գյուղական բնակավայր)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԿամիշտաԿամիշտա (ռուս.՝ Камышта), գյուղ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ասկիզսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 202 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
(2029) Բինոմի

(2029) Բինոմի (անգլ.՝ Binomi), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1969 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,349981 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0517 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6482 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1315,82 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,273595 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,59° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(2029) Բինոմի աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Փիթեր Բալաքյան

Փիթեր Բալաքյան (հունիսի 13, 1951(1951-06-13), Թինեք, Բերգեն շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկահայ գրող, բանաստեղծ, պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1980): Կոլգեյթի համալսարանի (Նյու Յորք) անգլիական բաժնի պրոֆեսոր։


== Կենսագրություն ==
Սովորել է Բանքս, Բրաուն և Նյու Յորքի համալսարաններում։ 1980 թվականից դասավանդում է Քոլգեյթ համալսարանում (Նյու Յորք, Համիլթոն)։ 
Աշխատակցել է «Նեյչըն», «Վիրջինիա քուորթըրլի», «Ռևյու» և այլ պարբերականների։ Ժողովածուներից են՝ «Ֆիշhեյ hայրը» (1979 թ.), «Պայծառության տխուր օրեր» (1983 թ.)։
2003 թվականին լույս տեսած «Այրվող Տիգրիս. Հայոց ցեղասպանություն և Ամերիկայի արձագանքը» (The Burning Tigris։ The Armenian Genocide and America’s Response, 2003 թվական) ծավալուն փաստավավերագրական աշխատությունը «Նյու Յորք Թայմս» թերթի կողմից ճանաչվել էր «Տարվա նշանակալից գիրք»։ 1998 թվականին «Ճակատագրի սև շունը» (Black Dog of Fate, A Memoir) հուշագրությունը (հայերեն է թարգմանվել Արտեմ Հարությունյանի կողմից՝ հրատարակվելով 2004 թվականին) ճանաչվել էր «Տարվա լավագույն գիրք»։ 2010 թվականներին հայերեն լեզվով հրատարակվել է հեղինակի «Լույսի տխուր օրերը» բանաստեղծությունների ժողովածուն։
Բալաքյանը իր գրչընկերոջ՝ Արիկ Սևակի հետ անգլերեն է թարգմանել ու հրատարակել իր պապի եղբոր՝ արքեպիսկոպոս Գրիգորիս Պալաքյանի «Հայկական Գողգոթա» խորագրով ծավալուն հուշագրությունը։
2016 թվականին «Օզոնի հանդես» բանաստեղծությունների շարքի համար «Պոեզիա» անվանակարգում արժանացել է Պուլիտցերյան մրցանակի։
2016 թվականին գեղարվեստական խոսքի միջոցով Հայոց ցեղասպանությունը՝ որպես համամարդկային խնդիր աշխարհին ներկայացնելու և լուսաբանելու համար արժանացել է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործում նշանակալի ավանդ ներդրած անձանց 2015 թվականի Հայաստանի Նախագահի մրցանակի։


== Երկեր ==
Ճակատագրի սև շունը (Հուշագրություն), Երևան, 2002։


== Ծանոթագրություններ ==
Միրնի (գյուղ, Վոսկրեսենսկի շրջան)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ՄիրնիՄիրնի (ռուս.՝ Мирный), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վոսկրեսենսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ջոն Գուդմեն

Ջոն Սթիվեն Գուդմեն (անգլ.՝ John Stephen Goodman, հունիսի 20, 1952(1952-06-20)[…], Սենթ Լուիս, Միսսուրի, ԱՄՆ, Սենթ Լուիս, Միսսուրի նահանգ, ԱՄՆ), կինոյի և հեռուստատեսության ամերիկացի  դերասան, պրոդյուսեր, «Ոսկե գլոբուս» (1993) և «Էմմի» (2007) միցանակաբաշխությունների մրցանակակիր։
Հայտնի է դարձել, շնորհիվ Դեն Կոնների դերի «Ռուզաննա» (1988—1997) կատակերգական սերիալում, «Ռալֆ թագավորը» (1991), «Մեծ Լեբովսկի» (1998), «Արտիստը» (2011), «„Առգո“ ծրագիր» (2012), «Անձնակազմ» (2012) ֆիլմերում ունեցած դերերի, «Հրեշների կորպորացիա» (2001) և «Հրեշների համալսարանը» (2013) մուլտֆիլմներում ձայնավորելով Սալլի հրեշին, ինչպես նաև տարիներ շարունակ Կոեն եղբայրների համագործակցության շնորհիվ։


== Կենսագրություն ==
Ջոն Գուդմենը ծնվել է 1952 թվականի հունիսի 20- ին Ներքին Էֆֆտոնում, ոչ շատ հեռու Սենթ Լուիսից, Միսսուրի նահանգ, փոստային աշխատակցի ընտանիքում։ Նրա հայրը մահացել է սրտի կաթվածից, երբ Ջոնին դեռ երկու տարեկան էր։ Նրա մայրիկը՝ Վիրջինին ստիպված էր դաստիարակել երեք երեխաների (փոքր քրոջը՝ Բեթթիին և մեծ եղբայր՝ Լեսլիին) միայնակ։
Դպրոցական տարիներից Ջոնը մասնակցել է դպրոցական ներկայացումներին։ 1968 թվականին տեղի է ունեցել նրա թատերական առաջնաելույթը։ 1970 թվականին Գուդմենը ընդունվել է տեղի քոլեջը, որտեղից հետագայում տեղափոխվել է Միսսուրի նահանգի Հարավ- արևմտյան համալսարան։ Սովորելու ընթացքում նրա մեծ եղբայր Լեսլիին միշտ օգնել է նրան, թողնելով նրան չմտածել գումարի մասին և կենտրոնանալ դերասանի ապագա կարիերայի վրա։ 1975 թվականին Ջոն Գուդմենը ավարտել է քոլեջը դերասանական արվեստի աստիճանով։ Քոլեջից հետո Ջոն Գուդմենը որոշում է կայացնում, տեղափոխվել Նյու Յորք։ Սկզբնական շրջանում Գուդմենը ստիպված էր գումար աշխատել, մասնակցելով մանկական թատերական ներկայացումների և նույնիս խոհարար թատրոնում։
1978 թվականին Ջոնը առաջնաելույթ է կատարում մի փոքրիկ «Երազ ամառային գիշերով» բեմականացումում Բրոդվեյ թատրոնում։ Որոշ ժամանակ անց Գուդմենը մասնակցել է 1990- ական թվականների բրադվեյական տարբեր հայտնի մյուզիքլներում, սկզբում որպես երկրորդական դերասան։ Ժամանակի ընթացքում նա սկսեց գլխավոր դերեր խաղալ։ Քննադատությունը հատկապես նշում էր նրա մասնակցությունը «Կորցնելով ծայրերը» (1979) և «Մեծ գետ» (1985) բեմականացումներում։


== Ֆիլմագրություն ==


== Մրցանակներ ==
2007 — «Էմմի»։ «Էմմի» մրցանակ «Լավագույն հրավիրված դերասան դրամատիկական սերիալում » կատեգորիայում, սերիալ «Studio 60 on the Sunset Strip»


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
John Goodman Picture, Video, Wallpaper, Profile, Gossip, and News
Джон Гудмен на peoples.ru
Նոյեմբերի 18

Նոյեմբերի 18, տարվա 322-րդ (նահանջ տարիներին՝ 323-րդ) օրն է։

Տարվա ավարտին մնում է 43 օր։


== Դեպքեր ==
1307 - Ըստ առասպելի, Վիլհելմ Տելլը նետով խփում է որդու գլխին դրած խնձորին (ամսաթիվը՝ առասպելական)
1626 - Սուրբ Պետրոսի Մայր տաճարը օծում է Հռոմի պապ Ուրբանոս VIII-ը
1918 - Լատվիան անկախություն հայտարարեց (Ռուսաստանից)
1945 - Իրանական Ադրբեջանում սկսվում է համայնավարների հրահրած հակապետական ապստամբությունը
1954 - Գեներալ Գամալ Աբդել Նասերը դառնում է Եգիպտոսի վարչապետ
2000 - ընդդիմության բազմահազար ցույց Բաքվի կենտրոնում՝ իշխող Նոր Ադրբեջան կուսակցության դեմ
2003 - Մասաչուսեթսը դարձավ ամերիկյան առաջին նահանգը, որտեղ թույլատրվում է ամուսնություն միասեռականների միջև


== Ծնունդներ ==
1786 - Կարլ Մարիա ֆոն Վեբեր, գերմանացի կոմպոզիտոր (վ. 1826)
1828 - Ջոն Դաուն, բրիտանացի գենետիկ, Դաունի սինդրոմի հայտնաբերողը (վ. 1896)
1877 - Արթուր Սեսիլ Պիգու, անգլիացի տնտեսագետ (մ. 1959)
1892 - Գալակտիոն Տաբիձե, վրացի խորհրդային գրող
1901 - Ջորջ Գելապ, ամերիկացի գիտնական, վիճակագրող (վ. 1984)
1922 - Լուիս Սոմոսա Դեբայլե, Նիկարագուայի նախագահ (վ. 1967)
1927 - Էլդար Ռյազանով, խորհրդային կինոռեժիսյոր
1951 - Դավիթ Ղիփիանի, վրացի ֆուտբոլիստ (վ. 2001)
2008 - Էրիկ Առաքելյան,ապագա ծրագրավորող


== Մահեր ==
1624 - Յակոբ Բյոմե, գերմանացի քրիստոնեական միստիկ, տեսանող և աստվածաբան (ծ. 1575)
1886 - Չեստեր Արթուր, ԱՄՆ 21-րդ նախագահ (ծ. 1829)
1962 - Նիլս Բոր, դանիացի ֆիզիկոս (ծ. 1885)
1967 - Բորիս Սուպյան, տանկային զորքերի գեներալ-մայոր
1991 - Գուստավ Հուսակ, Չեխոսլովակիայի նախագահ (ծ. 1913)
2005 - Արմեն Աբաղյան, ատոմային էներգետիկայի բնագավառի հայ գիտնական, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (ծ. 1933)


== Տոներ ==
Էդուարդ Նազարեթյան

Էդուարդ Եղիշեի Նազարեթյան (հուլիսի 22, 1944(1944-07-22), Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ թերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1988): ՀՀ առողջապահության նախարարության և Հայկական բանակի գլխավոր թերապևտ (1997-2001)։


== Կենսագրություն ==
Էդուարդ Նազարեթյանը ծնվել է 1944 թվականի հուլիսի 22-ին Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1985 թվականից եղել է Երևանի քաղաքային կլինիկական 8-րդ հիվանդանոցի բաժանմունքի ղեկավար։ 1997 թվականից՝ «Մալաթիա» և «Էրեբունի» Բժշկական կենտրոնների բաժանմունքների ղեկավար, 1993-1997 թվականներին, միաժամանակ՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ներքին հիվանդությունների N3 ամբիոնի վարիչ և ՀՀ առողջապահության նախարարության թոքաբանական ծառայության ղեկավար։ 1997 թվականին՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ներքին հիվանդությունների N1 ամբիոնի վարիչ և Պարբերական հիվանդության հանրապետական կենտրոնի ղեկավար։ 1997-2001 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարության և Հայկական բանակի գլխավոր թերապևտ։ 1999-2001 թվականներին եղել է ՀՀ ՊՆ ռազմաբժշկական վարչության պետ։ 2013 թվականից Քանաքեռ-Զեյթուն բժշկական կենտրոնի ղեկավար։
Աշխատանքները վերաբերում են սրտաբանության, ստամոքսաաղիքաբանության, նեֆրոլոգիայի, ռևմատոլոգիայի, պարբերական հիվանդության, ներզատաբանության հիմնախնդիրներին։ Համահեղինակ է «Ներքին հիվանգությունների կլինիկական դասախոսություններ» (2000) դասագրքի։


== Անդամակցություն ==
Տեղեկատվական միջազգային ակադեմիայի անդամ (1998):
ՌԴ բժշկատեխնիկական ակադեմիայի անդամ (1999):


== Երկեր ==
Активность ферментов уридилтрансферазной системы в мозге и печени при терминальных состояниях [Текст] : Автореферат дис. на соискание ученой степени кандидата медицинских наук. (03.00.04) / Ереван. гос. мед. ин-т. - Ереван : [б. и.], 1973. - 31 с.
Պարբերական հիվանդություն, Երևան, 1993 (համահեղինակ)։
Ներքին օրգանների հազվագյուտ հիվանդություններ։ Ուս. ձեռնարկ բժշկ. ինստիտուտի ուսանողների համար, Հարությունյան Վիլեն Միլիտոսի, Գրիգորյան Գագիկ Արմենակի, Նազարեթյան Էդուարդ Եղիշի, Եգանյան Գագիկ Ազատի, Չալիկյան Է. Պ, Նիկողոսյան Լ. Վ., Երևան, Լույս, 1995։
Ներքին օրգանների հազվագյուտ հիվանդություններ, ուսումնական ձեռնարկ, Երևան, 1995 (համահեղինակ)։
Ներքին հիվանդությունների կլինիկական դասախոսություններ, դասագիրք, 2000 (համահեղինակ)։
Ներքին հիվանդությունների կլինիկական դասախոսություններ։ Ուսումնական ձեռնարկ բժշկական համալսարանի ուսանողների, ինտերիերի, կլինիկական օրդինատորների և բժիշկների համար, Նազարեթյան Էդուարդ Եղիշի, Գասպարյան Արմեն Յուրիի, Երևան, ԵՊԲՀ, 2002։
Ներքին հիվանդություններ։ Ձեռնարկ ուսանողների, ինտերների, կլինիկական օրդինատորների և բժիշկների համար, Նազարեթյան Էդուարդ Եղիշի, Գասպարյան Արմեն Յուրիի, Երևան, Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարան, 2004։
Ներքին հիվանդություններ։ Ձեռնարկ բակալավրերի, մագիստրոսների, ռեզիդենտների և պրակտիկ բժիշկների համար, Նազարեթյան  Էդուարդ Եղիշի, Գասպարյան Արմեն Յուրիի, Երևան, ԵՊԲՀ, 2008։
Становление и развитие терапии в Армении, Ереван, 2002 (соавтор).


== Ծանոթագրություններ ==
Հակոբ Խանջյան

Հակոբ Սեպուհի Խանջյան (1912, Վան, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - 1968, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ ջութակահար, երաժշտագետ։ Տաթևիկ Սազանդարյանի ամուսինը, Դավիթ Խանջյանի հայրը։ 


== Կենսագրություն ==
Հակոբ Խանջյանը ծնվել է 1912 թվականին Վանում։ 1937 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի ջութակի բաժինը (Ի. Ա. Զելիխմանի դասարան)։ 
1937-1940 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ջութակի բաժնում։ 1943 թվականից եղել է Հայկական ռադիոյին կից եռյակի ջութակահար, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի փոխկոնցերտմայստեր, 1955-1957 թվականներին՝ տնօրեն, 1957-1959 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ՆԽ-ին կից արվեստի վարչության պետ, ապա՝ Գրականության և արվեստի թանգարանի գիտաշխատող։ 
Հեղինակել է «Միքայել Թավրիզյան» (1957), «Երգը կանչում է. (Հայկական երգի-պարի պետական անսամբլի հյուրախաղերը)» (1961), «Կարո Կարապետյան» (1965), «Հայկական ժողովրդական երգի-պարի վաստակավոր անսամբլ» (հայ., ռուս., 1973), «Պայծառ անուններ» գրքերը։
Հակոբ Խանջյանը մահացել է 1968 թվականին Երևանում։


== Ընտանիք ==
Կինը՝ Տաթևիկ Սազանդարյան, օպերային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956),
Որդին՝ Դավիթ Խանջյան, դիրիժոր, կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1977)։


== Ծանոթագրություններ ==
Վիսսուվեռե (այլ կիրառումներ)

Վիսսուվեռե անունը կամ տերմինը կարող է վերաբերել հետևյալ հոդվածներին․

Վիսսուվեռե - գյուղ Էստոնիայի Վեետսա շրջանի կազմում։
Վիսսուվեռե - գյուղ Էստոնիայի Կոլգա-Յաանի շրջանի կազմում։
Գրիգորովկա (գյուղ, Կալինինսկի գյուղական խորհուրդ)

Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ ԳրիգորովկաԳրիգորովկա (ուկրաիներեն՝ Григорівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Գրիգորովկա գյուղում բնակվում էր 92 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Աղվեսն ու գայլը (մուլտֆիլմ, 1936)

«Աղվես և Գայլ», խորհրդային գունավոր տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը հիմնված է ռուս ժողովրդական հեքիաթի վրա։ Նկարահանվել է 1936 թվականին Սառա Մոկիլի «Մոսֆիլմում» ստուդիայում։ Խորհրդային կինոյի առաջին ստեղծագործություններից մեկը, ստեղծվել է Պավել Մերխինի երեք գունային մեթոդով ։ Մուլտֆիլմը ստեղծվել է 1936 թվականին «Մոսֆիլմ» ստուդիայում և մինչև պատերազմը հաջողությամբ ցուցադրվել է ողջ երկրում ։


== Սյուժե ==
Աղվեսը խորամանկությամբ տատիկից ու պապիկից գողանում է կարկանդակը։ Այն փոխում է հովվի ցլիկի հետ և լծում է ինքնաշեն սայլակը։ Ճանապարհին նա հանդիպում է գայլին, ով խնդրում է իրեն տանել։ Գայլը կոտրում է սայլակի անիվը և մկինչ Աղվեսը վազում է անիվի ետևից, Գայլը ուտում է ցլին։
Ձմռանը պապիկը գնում է ձկնորսության։ Աղվեսը նրանից խորամանկությամբ գողանում է ձուկը։ Երբ Գայլը Աղվեսից խնդրում է ձուկը, նա ասում է այն ինքն է որսացել և խորհուրդ է տալիս նրան՝ պոչով սառցանցքից ձուկ որսալ ։
Մուլտֆիլմի վերջաբանը չի պահպանվել։


== Ստեղծողները ==
Սցենարը և բեմադրողը - Ալեքսանդր Պտուշկո
Նկարիչ - Յու. Պոպով, Ա. Շելապուտինա, Ա. Նիկուլին
Կոմպոզիտոր - Լև Շվարց
Օպերատոր - Ֆյոդոր Ֆիրսով
Տիկինկավար - Վ. Լևանդովսկի, Մարիա Բենդերսկայա
Տիտկինկերի ձևավորում - Սառա Մոկիլ


== Վերականգնում ==
Ֆիլմը վերականգնվել է 2011 թվականին Ռուսաստանի Գոսֆիլմֆոնդի գունային նեգատիվ-բնագրից։
Ֆիլմի վերականգնման ժամանակ պարզվեց, որ վերջին գունավոր էպիզոդը չի պահպանվել։ Չհաջողվեց գնտել անգամ սև-սպիտակ պատճենը, բայց պահպանվել էին ձայնագրվածքն ու մոնտաժային թերթը։ Այս ձեռքբերումների շնորհիվ վերականգնման աշխատանքներով զբաղվող մասնագետները վերականգնեցին գունավոր տարբերակը և հեքիաթը համարյա հասցրին ավարտին։
«Սպիտակ սյուներ» արխիվային կինոյի 14 Փառատոն Գոսֆիլմոֆոնդում։
«Սպիտակ սյուներ» արխիվային կինոյի 17 Փառատոն Գոսֆիլմոֆոնդում։
Փառատոն «Սպիտակ սյուներ - 2012» արխիվային կինո Գոսֆիլմոֆոնդում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
«Աղվեսն ու Գայլը» մուլտֆիլմը «Անիմատոր.ռու» կայքում
 «Աղվեսն ու Գայլը, 1936»
Գագիկ Եղիազարյան

Գագիկ Բալաբեկի Եղիազարյան (1925, Դդմաշեն, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողությունների մասնակից։


== Կենսագրություն ==
Գագիկ Եղիազարյանը ծնվել է 1925 թվականին Սևանի շրջանի Դդմաշեն գյուղում։ Դպրոցը դեռ չավարտած, Գագիկն իր խնդրանքով զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 
Ծառայել է 336-րդ հրաձգային գնդում, ստացել է սերժանտի կոչում և 1943 թվականին մեկնել է ռազմաճակատ։ Կռվել է Կուրսկի ճակատամարտում։ 1-ին Բելոռուսական ռազմաճակատի 15-րդ դիվիզիայի 47-րդ հրաձգային գնդի կազմում ջոկի հրամանատար Եղիազարյանը 1943 թվականի հոկտեմբերի 14-ին մասնակցել է Դնեպր գետի անցմանը Գոմելի մարզում։ Մարտում վիրավորվել է, բայց չի հեռացել առաջավոր գծից։ Դնեպրի աջ ափում գրաված դիրքերն ամրապնդելու համար Եղիազարյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Մասնակցել է Օսիպովիչ, Սլուցկ, Բարանովիչ և մի շարք քաղաքների ու բնակավայրերի ազատագրման մարտերին, պարգևատրվել Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշանով և մեդալներով։ Մարտերից մեկում Եղիազարյանը ծանր վիրավորվել է և 1945 թվականին զորացրվել է բանակից։
Զորացրվելուց հետո 1946-1951 թվականներին Եղիազարյանը մանկավարժական աշխատանք է կատարել Սևանի շրջանի դպրոցներում։ 1951-1955 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի աշխարհագրական ֆակուլտետում, որն ավարտելուց հետո նշանակվել է հայրենի գյուղի դպրոցի աշխարհագրության ուսուցիչ։ 1958 թվականին տեղափոխվել է նորաստեղծ Գագարինավանի դպրոցը։ Եղել է Հայաստանի աշխարհագրական ընկերության Սևանի բաժանմունքի նախագահը։ Պարգևատրվել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության և արհմիության հանրապետական կոմիտեի պատվոգրերով։


== Պարգևներ ==
Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշան


== Ծանոթագրություններ ==
Լեհահայ երաժշտություն

Լեհաստանում 18-րդ դարի սկզբից հայ հոգևոր երաժշտությունը կրել է լատինական և լեհական եկեղեցական երաժշտության ազդեցությունը։ Հայկական եկեղեցիներում տեղադրվել են երգեհոններ, երգչախմբերը դարձել են երկսեռ։ Լեհահայերի ընտանեկան խնջույքներն ու տոնակատարություններն ուղեկցվել են ազգային երգերով և պարերով։ 19-րդ դարում հայերը մեծապես նպաստել են լեհական երաժշտության զարգացմանը։ Հանրաճանաչ էր կոմպոզիտոր Յոզեֆ Նիկորովիչը, որը գրել է մի շարք սոնատներ։ Նրա բազմաձայն խորալը դարձել է լեհ ժողովրդի օրհներգը։ Ֆրիդերիկ Շոպենի աշակերտն ու հետևորդն էր դաշնակահար, կոմպոզիտոր Կարոլ Միկուլին, իսկ կոմպոզիտոր Ստանիսլավ Մոնյուշկոն (սերում էր Մաջարյանցների տոհմից) լեհական ազգային օպերայի հիմնադիրն է։ Իտալահայ գաղթավայրում հայտնի անուններ են կոմպոզիտոր Ավետիս Նազարյանը, դիրիժոր Անջելո (Վահան) Էֆրիկյանը, երգիչներ Լյուսի Սևումյանը, Սեդա Բալուլյանը, Լինդա Գիրեյանը, Կարպիս Բոյաջյանը, դաշնակահարուհի և երգչուհի Մարի Բոդուրյանը, տավղահարուհի Շուշանիկ Միլտոնյանը (1968 թվականին հանդես է եկել Հայաստանում) և ուրիշներ։
Բալխար Մացրա (գետակ)

Բալխար Մացրա, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում։


== Ծանոթագրություններ ==
Չիժիկովո (այլ կիրառումներ)

Չիժիկովո, կարող է վերաբերել՝

Չիժիկովո - գյուղ, Ուկրաինայի Սումիի մարզի Յամպոլի շրջանում
Չիժիկովո - գյուղ, Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանում
Ճախրուկ

Ճախրուկ (լատ.՝ Sociable lapwing), քարադրների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։


== Տարածվածություն ==
Կղզյակային տարածվածություն ունի Վոլգայի աջափնյա տփաստանային և կիսաանապատային շրջաններից՝ մինչև Զայսանի գոգվածք և Տարբագատայի Չելիկտինյան հովիտ արևելքում։ Չուի ժամանակ հանդիպում է Ղազախստանում, Միջին Ասիայում, Ուկրաինայում և Հարավային Կովկասում։ Ձմեռում է Հյուսիսարևելյան Աֆրիկայում, Իրանում, Իրաքում, Հյուսիսարևմտյան Հնդկաստանում և Պակիստանում։ Հայաստանում եզակի առանձնյակներ նկատվել են Արաքս գետի հովտում և Գեղամա լեռնաշղթայի լեռնատափաստաններում։


== Էկոլոգիա ==
Ապրելավայրերը ուսումնասիրված չեն։ Բնադրում են խմբերով, ապրիլի երկրորդ կեսին, դնում են 4 ձու, թխսումը տևում է 25 օր։ Հայաստանում չի բնադրում։


== Պահպանություն ==
Հայաստանի համար հազվագյուտ տեսակ է, որի թվաքանակը արագորեն կրճատվում է։ Նախկին ԽՍՀՄ-ի էնդեմիկ է։ Գրանցված է նախկին ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։ Տեսակն ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում ընդգրկված է վտանգված կարգավիճակով։
Թվաքանակի և դրա փոփոխման միտումների վերաբերյալ տվյալներ չկան։
Վտանգման հիմնական գործոններից է սակավաթիվ լինելը;
Պահպանություն չի իրականացվում։


== Ծանոթագրություններ ==
Թուփսի Քլեմենթ

Թուփսի Քլեմենթ (նորվ.՝ Martha Caroline Clement), (ապրիլի 13, 1871(1871-04-13), Տրոնհեյմ, Trondhjems stiftamt, Նորվեգիա - սեպտեմբերի 5, 1959(1959-09-05)), նորվեգացի նկարչուհի։ 
Դանիացի նկարիչ Գադ Ֆրեդերիկ Կլեմենտի կինը։ Նա իր ամենահայտնի բնապատկերները նկարել է Սկագենում, որտեղ՝ 1908 թվականից 1920 թվականը ամառներն անցկացրել է ամուսնու հետ։


== Կրթություն ==
Ծնվել է Թրոնհեյմում, Քլեմենթը մայոր Հակոն Ջեբեի և Հեդվիգ Կլինգենբերգի դուստրն էր։ Մինչև Փարիզում իր ուսումնառությունը շարունակելը, սովորել է Հանս Հեյերդալի մոտ՝ Օսլոյում (1896 թվական) և Քրիստոֆ Ռոթի մոտ՝ Մյունխենում (1898-1999)։ Ուսումն ավարտել է Իտալիայում՝ 1905 թվականին։


== Կենսագրություն ==
Թուփսի Քլեմենթն ունեցել է մեծ գեղարվեստական պաշար, նախքան դանիացի նկարիչ Գադ Ֆրեդերիկ Կլեմենտի հետ հանդիպելը։ Զույգն ամուսնացել է Հռոմում՝ 1902 թվականին և հետագայում բնակվել Դանիայում։ Բացի դիմանկարներից, Թուփսին նկարել է ծաղիկներ, բնություն և բնապատկերներ։
Իր լավագույն նկարներից շատերն ավարտել է Սկագենում, որտեղ 1908-1920 թվականներին անցկացրել է իր ամառային հանգիստն ամուսնու հետ, հաճախ Լաուրից Տուկսենի և Վիգգո Յոհանսենի ընկերակցությամբ։ Նրա «Սկագենի լողափում խաղացող երկու աղջիկ» նկարը, նախկինում պատկանել է Քրիստիան X թագավորին, որն ամառն անց էր կացրել Սկագենում, Կլիտգարդենում։ Նրա աշխատանքներից շատերում զգացվում է ամուսնու ազդեցությունը, իսկ նրա բնապատկերներում արևի լույսի պատկերումը նույնպես, հավանաբար, ազդեցության արդյունք է։ 1920 թվականից զույգն ամռաներն անցկացրել է Իտալիայում։ Գ. Ֆ. Կլեմենտը մահացել է 1933 թվականին, իսկ Թուփսին՝ 1959 թվականին։ Նրանք երեխաներ չեն ունեցել։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
To af Tupsy Clements malerier ejet af Joan Schersat Mikkelsen Archived 2015-09-24 at the Wayback Machine.
Joan Schersat Mikkelsens artikel om Ella Heide viser Johannes Wilhjelms maleri Malerinder på Skagen (1912), hvor Tupsy Clement ses malende
Tupsy Clement i Kunstindeks Danmark & Weilbachs kunstnerleksikon