Վալենսիա

Վալենսիա (իսպաներեն՝ Valencia / València), Վալենսիա ինքնավար համայնքի մայրաքաղաքն է և Իսպանիայում երրորդ ամենամեծ քաղաքը Մադրիդից և Բարսելոնայից հետո, որը ունի մոտ 800.000 բնակիչ։ Վալենսիան իր արվարձաններով ունի մոտ 1,5 միլիոն բնակիչ։ Վալենսիայի մետորապոլյան տարածքը նույնպես երրորդն է Իսպանիում, որտեղ ապրում են 1,7-ից 2,5 միլիոն մարդ։ Վալենսիայի նավահանգիստը 5-րդն է իր զբաղվածությամբ Եվրոպայում և ամենազբաղվածը Միջերկրական ծովի ափին։
Վալենսիան հիմնադրվել է որպես հռոմեական գաղութ մ.թ.ա. 138 թվականին։ Քաղաքը գտնվում է Տուրիա գետի ավազանին, Պիրենեյան թերակղզու արևելյան ափին։ Այն Իսպանիայի մեծագուն պատմական կենտրոններից մեկն է, մոտ 169 հեկտար տարածքով, որը ներառում է հնադարյան հուշարձաններ, տեսարաններ, մշակութային վայրեր, որոնք Վալենսիան դարձնում են երկրի զբոսաշրջության կենտրոններից մեկը։


== Աշխարհագրություն ==
Վալենսիա քաղաքը գտնվում է Պիրենեյան թերակղզու Միջերկրական ծովի ափին, Ցուկար և Տուրիա գետերի խոշոր ալյուվիալ դաշտում ՝ Վալենսիական ծոցի սրտում։  Նախնադարյան քաղաքը գտնվում էր ծովից մոտ չորս կիլոմետր հեռավորության վրա ՝ գետի Տուրիա կղզում։  Քաղաքին ամենամոտ լեռները Վալենսիական համայնքում գտնվող Պիրենեյան համակարգի վերջին նախալեռներն են, ինչպիսիք են Էլ Պուիգը և Սիեռա Կալդերոնան։


== Բնակչություն ==
Քաղաքը հիմնականում իսպանախոս է, բայց կառավարությունը խթանում է վալենսիերեն լեզուն։  Բնակչությունն աճում է հիմնականում ներգաղթի շնորհիվ։  1 550 887 մարդ  - այդքան շատ մարդիկ ապրում են Վալենսիայի մայրաքաղաքային տարածքում։


== Կրթություն ==
Վալենսիայում կա չորս համալսարան։  Նրանցից երկուսը պետական ​​են։  Դրանցից ամենամեծը Վալենսիայի Պոլիտեխնիկական համալսարանն է (UPV) և Վալենսիայի համալսարանը, որը հիմնադրվել է 1499 թվականին։  Գոյություն ունի նաև Արվեստների թագավորական ակադեմիա ՝ Սան Կառլոս։


== Տեսարժան վայրեր ==
Քաղաքը հարուստ է տեսարժան վայրերով. Հսկայական գոթական տաճար (որտեղ պահվում է աման, որը Կաթոլիկ եկեղեցին ճանաչում է ի դեմս Հռոմի պապի կողմից որպես Սուրբ Գրաալ) զանգակատունով, որը հայտնի է որպես «Միգելետե», հին եկեղեցիներ, առատորեն զարդարված դրսից և ներսից, քաղաքի ամրությունների բեկորներ, ներառյալ մի քանի տպավորիչ դարպասներ։  , La Longja Silk Exchange- ի միջնադարյան գոթական շենքը, հին քաղաքի շենքերը, 19-ից 20-րդ դարի սկզբի նրբագեղ շենքերը Art Nouveau ոճով (Կենտրոնական շուկա, երկաթուղային կայարան, փոստային բաժանմունք), թանգարաններ, ժամանակակից կենդանաբանական այգի և օվկիանարիում։  1996 թվականից Վալենսիան ընդգրկված է մարդկության համաշխարհային ժառանգության մեջ։


=== Մայր տաճար ===
Այն կառուցվել է մզկիթի տեղում XIII-XV դարերում ՝ Ռեկոնկիստայի ժամանակ մավրերից իսպանացիներին քաղաքի վերահսկողությունը փոխանցելուց հետո։  Մայր տաճարը զարդարված է նկարներով, վիտրաժներով, սրբերի արձաններով։
Տաճարի միջանցքում (գլուխների սրահում) ցուցադրվում է Հռոմի պապի կողմից բնօրինակը ճանաչված Սուրբ Գրաալի կրկնօրինակը ։


=== Արվեստների և գիտությունների քաղաք ===
Վալենսիան բազմիցս տառապել է դրա միջով Թուրիա գետի վարարումից։  Ի վերջո որոշվեց գետը սկսել քաղաքից հարավ գտնվող նոր ջրանցքով։  Նախկին գետի հունի հողերը տրվել են արվեստի և գիտությունների քաղաք կառուցելու համար։  Շենքերը տեղակայված են 10 կիլոմետր երկարությամբ նոր պարկում։  Տարածքի մի մասը զարդարված է լճակներով և լողավազաններով։  Համալիրի հիմնական դիզայներներն են Սանտյագո Կալատրավան և Ֆելիքս Կանդելան։
Համալիրի տարածքում 2019 թվականին տեղի ունեցան «Westworld» սերիալի 3-րդ սեզոնի նկարահանումները։


=== Արձակուրդներ և ավանդույթներ ===
Հիմնական տոնը ՝ Ֆալլասը, նշվում է Սուրբ Ջոզեֆի օրվան նախորդող շաբաթվա ընթացքում (մարտի 19)։  Սա պապիե-մաչեից պատրաստված հսկայական քանդակների մրցույթ է, որը խորհրդանշում է մարդկային տարբեր արատներ, որոնք այրվում են տոնի վերջին գիշերը։  Շաբաթվա ընթացքում անցկացվում են նաև հրավառություններ, տարբեր մրցույթներ, շքերթներ, ինչպես նաև ամենօրյա ցլամարտ լավագույն մատրադորների մասնակցությամբ։

1980-ականների վերջին։  Վալենսիան դարձել է տեխնիկական երաժշտության իսպանական կենտրոն և ռեյվերի թեժ կետ։  Թմրանյութերի օգտագործումը և ճանապարհատրանսպորտային պատահարները բարձրացել են։  1995 թ.-ին Վալենսիայի խորհրդանշական դիսկոտեկների մեծ մասը փակվել էին։

Վալենսիական տիպիկ ուտեստը պաելան է։  Այն ունի մի քանի տեսակներ. Վալենսիական ավանդական պաելան պատրաստվում է հավի, նապաստակի և երբեմն խխունջի հետ.  Պատրաստվում են նաև ծովամթերքի պաելա, խառը պաելա (մսով և ծովամթերքով) և նույնիսկ բուսական պաելա։  Օգտագործված բանջարեղենի բաղադրությունը նույնպես տարբեր է. Կանաչ լոբի, սպիտակ լոբի, կարմիր պղպեղ, արտիճուկ և այլն։ Կա մի շարք, որտեղ բրինձը փոխարինվում է վերմիշելով. Այն կոչվում է ֆիդեու։


== Հիշողություն ==
1982-ի հոկտեմբերի 20-ին Քրիմի աստղաֆիզիկական աստղադիտարանում աստղագետ Լյուդմիլա Կարաչկինայի կողմից հայտնաբերված Վալենսիա (5941) աստերոիդը անվանակոչվել է ի պատիվ Վալենսիայի։


== Հայտնի մարդիկ ==
Իսպանացի երգչուհի և կինոդերասանուհի Կոնչա Պիկերը (1908-1990) ծնվել է Վալենսիայում և հաճախ հյուրախաղերով հանդես եկել։  Նրան նույնիսկ անվանում էին ոչ թե իսպանացի, այլ վալենսիացի երգչուհի։


== Սպորտ ==
•Համանուն բասկետբոլի և ֆուտբոլի ակումբները հիմնված են Վալենսիայում։  «Վալենսիան» Ֆրանսիայում ամենաուժեղ ակումբներից մեկն է. Վեց անգամ ակումբը նվաճեց չեմպիոնությունը Իսպանիայում և յոթ անգամ ՝ գավաթում։  Երկու անգամ անընդմեջ (2000 և 2001 թվականներին) Վալենսիան խաղացել է ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի եզրափակչում, բայց երկու անգամ էլ պարտվել է։  Քաղաքի ամենահին ֆուտբոլային ակումբը «Լևանտեն» է։
•2008-2012 թվականներին Վալենսիայի քաղաքային ուղու վրա անցկացվեց Ֆորմուլա 1-ի Եվրոպայի Գրան Պրիի փուլը։


== Պատմություն ==
Քաղաքը հիմնել են հռոմեացիները մ․թ․ա 138 թվականին։ Նախկինում այդտեղ կարթագենցիների և հույների բնակատեղիներ էին։
714 թվականին քաղաքը գրավում են մավրերը, և այն անցնում է Կորդովայի խալիֆայության տիրապետության տակ։
1094 թվականին Ռոդրիգո Դիազ դե Վիվարը՝ նույն ինքը Էլ Սիդը, կարողանում է ազատել Վալենսիան մավրերի տիրապետությունից և ղեկավարում է այն մինչև իր մահը (1099 թ․)։ Իր կառավարման տարիներին նա կարողանում է իսլամացված քաղաքը դարձնել Իսպանիայի ամենամեծ քրիստոնեական կենտրոններից մեկը։ Էլ Սիդի մահից հետո՝ 1099 թվականից մինչ 1102 թվականը քաղաքը ղեկավարում է նրա կինը, սակայն ի վերջո նա ստիպված է լինում թողնել քաղաքը մավրերին։ Վերջնականապես քաղաքն ազատագրվում է մավրերից 1238 թվականին։ Քաղաքից նահաջելու ընթացքում քրիստոնյաներն այրում են այն։
Միջնադարում այն Միջերկրական ծովի առևտրային ծաղկուն քաղաք էր։ 1936-1939 թվականների քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ քաղաքը եղել է հանրապետական կառավարության նստավայր, փաստորեն՝ Իսպանիայի ժամանակավոր մայրաքաղաք։


== Տնտեսություն ==
Պատմական քաղաքը եղել է տեքստիլ արդյունաբերության և առևտրի կենտրոն։ Ժամանակակից փուլում Վալենսիայի արվարձաններում տեղակայված են բազմաթիվ ձեռնարկություններ, ինչպիսին է Ֆորդի գործարանը։ Քաղաքը համարվում է նաև զբոսաշրջության կենտրոն։


== Քույր քաղաքներ ==
 Օդեսսա, Ուկրաինա
 Մարիուպոլ, Ուկրաինա


== Այլ ==
1988 թվականին բացվեց մետրոպոլիտեն, որի կազմի մեջ են մտնում նաև տրամվայների գծերը։ 2006 թվականի հուլիսի 3–ին մետրոյում տեղի ունեցավ վթար, որի արդյունքում զոհվեց 41 մարդ։


== Ժողովրդագրություն ==
Ըստ Եվրոստատի տվյալների՝ Վալենսիայի վարչական կենտրոնում 134,65 կմ² տարածքի վրա ապրում է 809 267 մարդ, այսպես կոչված՝ Urban Zone-ում՝ 1 564 145 մարդ։ Քաղաքային ողջ համալիրն ունի 1 561 000 բնակիչ։ Իսպանիայի զարգացման նախարարության տվյալների համաձայն՝ Gran Área Urbana-ում 628,81 կմ² տարածքի վրա բնակվում է 1 551 585 մարդ, ընդ որում՝ 2001-2011 թթ. բնակչության թվաքանակն ավելացել է 191 842-ով կամ 14,1%-ով։ Քաղաքային ամբողջ մեգապոլիսի բնակչության թիվը մոտավորապես 2 միլիոն է։
Վալենսիայի բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները (1787-2012)


=== Կլիմա ===
Ըստ Köppen climate classification|Köppen Csa-ի դասակարգման՝ Վալենսիան ունի միջերկրածովյան կլիմա՝ կարճատև ու մեղմ ձմեռներով և շոգ ու չոր ամառներով։ Ձյան տեղումները խիստ հազվադեպ են. վերջինը եղել է 1960 թվականի հունվարի 11-ին, չնչին քանակությամբ։ Արևոտ ժամերի քանակը միջին տարեկան հաշվարկով 2.696 Է; Ծովի ջրի միջին ջերմությունը ձմռանը մոտավորապես 13.0 °C է, ամռանը՝ շուրջ 24 °C: Համեմատական խոնավությունը միջին տարեկան կտրվածքով՝ 65%:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==