Սունյանի

Սունյանի (անգլ.՝ Sunyani), քաղաք  և մայրաքաղաք Բոնոի շրջան և Սունյանի մունիցիպալ, Գանա։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով Սունյանին ունեցել է 74 240 բնակիչ։ Քաղաքը բաղկացած է հիմնականում բոնո ցեղից (խոսում են ական լեզվով)։


== Պատմություն ==
Սունյանին Գանայի հարավ-արևմտյան մասում շրջապատված է անտառապատ լեռնաշխարհով։ 19-րդ դարում Սունյանի քաղաքը դարձավ ճամբար՝ փղեր որսացողների համար, որի անունը գալիս է ական լեզվով «օսոնո» բառից, որը նշանակում է փիղ՝ ։ 1924 թվականին Բրիտանական կայսրության կառավարությունը Սունյանին դարձրել է մարզի կենտրոնական գրասենյակ։ Սունանի և Կումասի քաղաքները կապող ճանապարհի կառուցումից հետո Սունյանին դարձել է այպիսի սննդամթերքների վաճառահանման կարևորագույն կենտրոն, ինչպիսիք են՝ կակաոն, կոլայի ընկույզները, ինչպես նաև այնպիսի հիմնական սննդամթերքների, ինչպիսիք են եգիպտացորենը և յամսը։ Այսօր Սունյանիում են գտնվում Բրոնգ-Ահաֆոյի տարածաշրջանային կառավարությունը և բարձր դատարանը։ Չնայած նրան, որ քաղաքը Կումասիից զգալիորեն փոքր է, Սունանին արագորեն աճում է և, գործնականում, ի թիվս այլ բնակավայրերի, արդյունավետորեն ընդգրկում է Ֆիապրեի և Աբեսիմի արվարձանները։ Սունյանին մաքուր և բարեկարգ քաղաք է՝ ծաղկուն տնտեսությամբ։


== Տնտեսություն ==
Սունյանիի տնտեսությունը հիմնականում ագրարային է, բնակչության մոտ 48%-ը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ։ Բնակչության շուրջ 24 տոկոսը զբաղված է ծառայությունների ոլորտում, որին հաջորդում են առևտուրը և արդյունաբերությունը, որտեղ աշխատում են համապատասխանաբար բնակչության 15% և 13%-ը։
Շատ կանայք և ոչ հմուտ մարդիկ առևտրով են զբաղվում․ մասնավորապես՝ Չորեքշաբթի շուկայում։ Քաղաքի աճին խթանում է Սունյանիի բարձրորակ ջրամատակարարումը։ Սունյանիին էլեկտրաէներգիա է ստանում Վոլտա ջրամբարից՝ «Վոլտա գետի վարչության» (VRA) կողմից։ Ջրի աղբյուրները ներառում են անձրևաջրեր և հոսքաջրեր, գետեր և աղբյուրներ։ Այնուամենայնիվ, ծանր հարմատանի (երաշտ) պայմաններում ջուրը կարող է դառնալ ավելի դժվար հասանելի։


=== Արդյունաբերություն ===
Ներկայումս Սունյանիում է գտնվում «Աֆրիկյան Գլոբալ Ֆարմա Լիմիթեդը» (AGP), միակ դեղագործական արտադրող ընկերությունը Սունյանիում և Գանայի հյուսիսում։ Ընկերությունը AGP Canada Inc-ի դուստր ձեռնարկությունն է, որը գտնվում է Կանադայի Տորոնտո քաղաքում, Կանադայի Օնտարիո նահանգի կենտրոնական գրասենյակում և արտադրում է ենթատեսակային՝ ջեներիք դեղամիջոցներ (generic drugs): Բազմազգ հանքարդյունաբերական ընկերության՝ Newmont Gold-ի ներկայությունը հարևան Քենիասում, խթանել է քաղաքի տնտեսությունն ու աճը բոլոր հարթություններում։


=== Բանկային գործունեություն ===
Քաղաքն ունի մի շարք ֆինանսական հաստատություններ, ինչպիսիք են՝ Գանայի բանկը, Գանայի առևտրային բանկը, Բարքլայս բանկը, SG-SSB բանկը, OmniBank, Զենիթ բանկը, Գանայի գյուղատնտեսության զարգացման բանկը, Սթանբիկ բանկը, Գանայի էկոբանկը և Ազգային ներդրումային բանկը։ Կան նաև վեց գյուղական բանկեր, մի շարք վարկային միություններ և ապահովագրական կազմակերպություններ, լրացնելով քաղաքի ֆինանսական ծառայությունների մատուցումը։


=== Հաղորդակցում ===
Սունյանի քաղաքը հագեցած է կապի ժամանակակից միջոցներով, որոնք ներառում են ֆիքսված հեռախոսային և ֆաքսային գծեր, տաքսաֆոններ, բջջային հեռախոսներ, ինտերնետ և էլեկտրոնային փոստի ծառայություններ։ Լրացուցիչ փոստային ծառայությունները մատչելի են փոստային բաժանմունքի, ինչպես նաև EMS- ի (Express mail service), DHL-ի և FedEx- ի կողմից տրամադրվող արագացված փոստային ծառայությունների տեսքով։


=== Զբոսաշրջություն ===
Զբոսաշրջությունը Սունյանիում հիմնված է քաղաքը շրջապատող բնական միջավայրի վրա։ Այստեղ կան մի շարք երեք աստղանի հյուրանոցներ, ավելի քան տասնհինգ ժամանակակից հյուրանոցներ և հոսթելներ և մի շարք հյուրատներ և ռեստորաններ, որոնք նույնպես գտնվում են քաղաքում։
Քաղաքի տեսարժան վայրերից է «Կակաոյի տունը»՝ Սունիանի համայնապատկերի վրա բարձրացող բարձր շենքը։ Շենքում տեղակայված են մի շարք Bono տարածաշրջանային ընկերությունների կենտրոնակայաններ և բազմաթիվ բուտիկներ։ Սունյանիի այլ տեսարժանություններից են Քրիստոս թագավորի տաճարը և Աշխարհի թագուհու շենքը` Սուրբ Հովհաննես ասպետի տունը։ Բացի այդ, քաղաքից ոչ հեռու գտնվում են Կինտամպոյի ջրվեժները և Բիաբենգ կապիկների սրբարանը Ֆիեմայում։


== Կլիմա ==


== Առողջություն ==
Սունյանի քաղաքն ունի երեք հիվանդանոց, որոնցից մեկը Սունյանիի տարածաշրջանային հիվանդանոցն է, որը հանդիսանում է գերժամանակակից զարգացած  հիվանդանոց՝ բացվել է 2003 թվականին։ Ութ կլինիկա և երեք ծննդատներ նույնպես գործում են Սունյանիում։ Կան նաև բազմաթիվ կլինիկաներ։


== Փոխադրամիջոցներ ==
Սունյանին սպասարկում է Սունյանի օդանավակայանը, որը ներքին օդանավակայան է, և բացվել է 1974 թվականի հուլիսի 13-ին։ Այնուամենայնիվ, թռիչքուղու երկարության սահմանափակումների պատճառով օդանավակայանն անպիտան է միջին հեռահարության ինքնաթիռների օգտագործման համար, և հիմնականում ուղևորներին կապում է միայն Կումասի օդանավակայանը և Տակորադի օդանավակայանների հետ։ Հասարակական տրանսպորտը ներառում է MetroMass- ի և Taxicab- ի կամ Tro tro- ի կողմից տրամադրվող ավտոմոբիլային տրանսպորտը։


== Կրթություն ==
Սունյանիում են գտնվում երկրի մի քանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, ներառյալ նախկին Սունյանիի տեխնիկական համալսարանը, Սունյանի պոլիտեխնիկը, Էներգետիկայի և բնական պաշարների համալսարանը, Սունյանիի մոտակայքում գտնվող Ֆիապրե քաղաքում պաշտոնապես «Կվամե Նկրումա» գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարան-Ագրիկ դպրոցը, Գանայի Կաթոլիկ համալսարանի քոլեջը Ֆիապրեում և Փենկվազեի գիտության, արվեստի և կրթության քոլեջ՝ փաստաբանական դպրոցը։
Սունյանին ունի բազմաթիվ ավագ դպրոցներ Սուրբ Ջեյմս սեմինարիայի հետ, որը դասվում է Գանայի լավագույն հինգ ավագ դպրոցների շարքին։ Մյուսները ներառում են Սունյանի բիզնեսի ավագ  դպրոցը, Սունյանի միջնակարգ դպրոցը և ուսանողներ ներգրավում Բրոնգ-Ահաֆոյի ողջ տարածաշրջանից և դրանից դուրս, բարձրակարգ Ավագ դպրոցը (Սուսեց - 2011 թվականից ի վեր WASSCE- ի լավագույն ակադեմիական կատարողական դպրոց)։
Սունիանիում և նրա արվարձաններում տեղակայված են մի շարք հիմնական, այլ միջնակարգ և տեխնիկական դպրոցներ, ներառյալ Սուրբ Մարիամ, Լոուրենսի, Ուեսլի, Աստվածային Մոնտեսորին, Twene Amanfo միջնակարգ տեխնիկական դպրոցը (TASTEK), Սունյանի բիզնեսի ավագ դպրոցը, Նոտր Դամի ավագ դպրոցը (Գանա) և Դոն Բոսկոյի արհեստագործական ինստիտուտը։


== Մրցանակներ ==
Սունյանին ընտրվել է Գանայի ամենամաքուր քաղաք ու բնակավայր 2007 թվականին։


== Քույր քաղաք ==
Սունյանին համագործակցելով հարևան Techiman- ի հետ, ներկայումս քույր քաղաքային հարաբերություններ ունի։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Sunyani cleanest city in Ghana
Sunyani population data
Encyclopædia Britannica blub
Sunyani Profile
District: Sunyani Municipal from statoids.com
Notre Dame Senior Secondary School Archived 2011-10-03 at the Wayback Machine.