152-մմ թնդանոթ-հաուբից Դ-20

152-մմ թնդանոթ-հաուբից Դ-20 (Հրթիռահրետանային գլխավոր վարչության ցուցիչը — 52-Պ-546), խորհրդային 152-մմ տրամաչափի ձեռքով լիցքավորվող, քարշակվող թնդանոթ-հաուբից։ Արևմուտքում առաջին անգամ հայտնի է դարձել 1955 թվականին, այդ պատճառով ՆԱՏՕ-ի բլոկի երկրներում ունի M1955 նշանակումը։


== Պատմություն ==

Դ-20 թնդանոթ-հաուբիցը մշակվել է անմիջապես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Ֆյոդոր Պետրովի ОКБ-9 կոնստրուկտորական բյուրոյում։ Դ-20-ը նախատեսված էր նախապատերազմյան 1937 թ. արտադրված ՄԼ-20 152-մմ հաուբից-թնդանոթին փոխարինելու համար։ Դ-20-ի հրետափողի երկարությունը 34 տրամաչափ է։ Դ-20-ը դարձավ առաջին 152-մմ հրետանային համակարգը, որն ուներ կիսաավտոմատ սեպային փակաղակ՝ սեպի ուղղահայաց տեղաշարժմամբ։ Դ-20-ը, իր Դ-22 մոդիֆիկացիայով (Հրթիռահրետանային գլխավոր վարչության ցուցիչը` 2Ա33) օգտագործվեց 2Ս3 «Ակացիա» ինքնագնաց հրետանային կայանքի` ԻՀԿ-ի համար։


== Մոդիֆիկացիաները (ձևափոխումները) ==
Դ-20-ը առնվազն 13 երկրների զինված ուժերի սպառազինության մեջ է գտնվում և արտոնագրով արտադրվել է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում, որպես Տիպ 66 (կամ արդիականացվածշ տարբերակ Տիպ 66-1)։ Նրա բազայի վրա ստեղծված ԻՀԿ-ն հայտնի է որպես Տիպ 83 և առաջին անգամ ներկայացվել է 1980-ական թվականներին։ Նախկին Հարավսլավիան ևս արտադրում էր, որը մշակված էր Դ-20-ի բազայի վրա, իսկ ներկայիս Սերբիան 155-մմ Մ84 ՆՈՐԱ-Ա-ի մոդիֆիկացիայի հիման վրա նախագծել է ինքնագնաց հրետանային կայանք` ԻՀԿ Նորա Բ-52` Nora B-52, որն ունի քառանիվ շասսի ՖԱՊ-2632։


=== Ռուսաստան ===
Դ-20Մ «Խիտին» (Գլխավոր հրետանային վարչության ցուցիչ` 52-Պ-546Մ) — արդիականացված տարբերակ, հանդերձված է արկի փողի մեջ ավտոմատ ներմղիչով, որն արագաձգությունը մեծացնում է մինչև 7-8 կրակոց/րոպեում։ Արդիականացումը կատարել է «Տիտան» կենտրոնական կոնստրուկտորական բյուրոն։ Առաջարկվում է արտահանման համար։


=== Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն ===
Տիպ 66 — Դ-20-ի՝ արտոնագրով արտադրվող չինական տարբերակ։ Արդիականացված տարբերակը հայտնի է որպես տիպ 66-1.Տիպ 83 — ինքնագնաց հրետանային կայանք, որը ստեղծված է տիպ 66 հուբիցի հրետանային մասի վրա, իր կառուցվածքով համանման է 2Ս3 «Ակացիա» ԻՀԿ-ին։


=== Ռումինիա ===
Ա411 — հաուբիցան մշակել է Arsenal Armatei ձեռնարկությունը։ Հիմնականում նման է Դ-20-ին։ Տվյալ տարբերակն օգտագործում է սեփական 152-մմ արկերը, որոնք (փողի 20,5 տրամաչափ երկարության դեպքում) ունեն առավելագույնը 17,2 կմ (իսկ ՕՖ- արկով՝ 24 կմ) հեռահարություն։ Ռումինական բանակում Ա411-ը հայտնի է որպես 152-մմ քարշակվող թնդանոթ-հաուբից Մ1981 (ռումիներեն՝ Tun/Obuzier calibrul 152-mm tractat M1981).


== Զինամթերքը ==
Բեկորա-ֆուգասային, ՕՖ-32 — հեռահարությունը՝ 17400 մ
կուտակիչա-բեկորային
Հրկիզող
Ռադիոխանգարումներ առաջացնող արկ
Քիմիական
Սլաքաձև խոցող տարրերով արկ
կառավարվող արկ՝ Կրասնոպոլ-Մ
միջուկային արկ 3ՎԲ3


== Մարտական կիրառումը ==
Պարսից ծոցի պատերազմ
Աֆղանական պատերազմ (1979—1989)
Արցախի Հանրապետություն 2020թ
Դամանսկի կղզու վրա սահմանային կոնֆլիկտ
Վեցօրյա պատերազմ (1967)
Իրաքի հյուսիսում զինված կոնֆլիկտ (2014)


== Շահագործողները ==

 Անգոլա
 Հայաստան
 Ադրբեջան
 Բելառուս
 Բուլղարիա
 Խորվաթիա - 18 Մ84 Նորա. գործում է պահեստազորային ուժերի համար։
 Վրաստան
 Չինաստան - Տիպ 66.
 Կամբոջա
 Կոնգոյի Հանրապետություն
 Եգիպտոս
 Ֆինլանդիա - Նախկին Արևելյան Գերմիանիայից։ Հայտնի է որպես 152 Հ 55.
 Հունգարիա
 Իրան
 Իրաք - Բոլորը ոչնչացվել են [2003 թվական]ի Իրաք ներխուժման ժամանակ, նոր մոդելները գնվել են Բուլղարիայից 2015 թ..
 Ղազախստան
 Լիբանան
 Մյանմա - 35 միավոր մատակարարվել է 2009 թ. ԿԺԴՀ-ից։
 Հյուսիսային Կորեա
 Մոլդովա
 Նիկարագուա
 Նիգերիա - 4 միավոր Մ81/Մ85 Ռումինական բանակի սպառազինության պահեստներից։
 Լեհաստան
 Ռումինիա - Ռումինական բանակն ունի 329 միավոր Մ81 հաուբիցներ (245 միավորը՝ ծառայության մեջ) և 111 միավոր Մ85 թնդանոթ-հաուբիցներ։
 Ռուսաստան
 Սերբիա - Մ84 ՆՈՐԱ-Ա։
 Շրի Լանկա - Տիպ 66։
 Սիրիա
 Թուրքմենստան
 Թուրքիա
 Ուկրաինա
 Ուզբեկստան
 Վիետնամ
 Եմեն


== Որտեղ կարելի է տեսնել ==
 — Հայրենական ռազմական պատմության թանգարան՝ Մոսկվայի մարզի Իստրինյան շրջանի Պադիկովո գյուղում։


== Ծանոթագրություններ ==

Ջեյնսի զրահատեխնիկա և հրետանի 2005-2006 /անգլերեն/, Jane’s Armour and Artillery 2005—2006


== Գրականություն ==
152-մմ թնդանոթ-հաուբիցա Դ-20։ Ծառայության ուղեցույց։ /Ռուսերեն:/ 152-мм пушка-гаубица Д-20. Руководство службы. — Երրորդ հրատարակություն։ Третье издание. — Մոսկվա։ М.: ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության Ռազմական հրատարակչություն։ Военное издательство Министерства обороны СССР, 1981. — С. 243. — 301 с.
Դ-74 թնդանոթ և Դ-20 թնդանոթ-հաուբից։ Ծառայության ուղեցույց։ /Ռուսերեն:/ Пушка Д-74 и пушка-гаубица Д-20. Руководство службы. — Մոսկվա։ М.: ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության Ռազմական հրատարակչություն։ Военное издательство Министерства обороны СССР, 1958. — 356 с.
Շիրկորոռադ, Ա.Բ.: Широкорад, А. Б. Հայրենական հրետանու հանրագիտարան։ /Ռուսերեն։/ Энциклопедия отечественной артиллерии / Ա.Ե.Տարասի ընդհանուր խմբագրությամբ։ Под общей ред. А. Е. Тараса. — Մինսկ։ Минск: Հարվեստ։ Харвест, 2000. — 1156 с. — (Ռազմական պատմության գրադարան։ Библиотека военной истории). — ISBN 985-433-703-0


== Հղումներ ==
Տիպ 66 152-մմ տրամաչափի քարշակվող թնդանոթ-հաուբիցը։ (անգլ.) TYPE 66 152MM TOWED GUN-HOWITZER