Գարեգին Զաքոյան

Գարեգին Վլադիմիրի Զաքոյան (ապրիլի 5, 1947(1947-04-05), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կինոռեժիսոր, կինոգետ։
ԱՊՀ երկիրների կինեմատոգրաֆիստների կոնֆեդերացիայի անդամ։ Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ։ FIPRESSIի անդամ։ (Կինոգետների և կինոքննադատների միջազգաին ֆեդերացիա). SACD-ի անդամ։ (Ֆրանսիայի հեղինակների, կոմպոզիտորների և սցենարիստների ասոցիացիա)։ Հայաստանի Կինոակադեմիայի իսկական անդամ։


== Կենսագրություն ==
1970 թ. ավարտել է Երևանի Պետական Համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսական բաժինը։ 1970-1971 թթ. իբրև ուսուցիչ աշխատել է Էջմիածնի թիվ 5 միջնակարգ ռուսական դպրոցում։ 1971-1972 թթ. աշխատել է Հայաստանի Կենտրոնական Պետական պատմության արխիվում, 1973-1985 թթ.՝ իբրև գիտաշխատող։ 
1991 թվականին հիմնադրել և մինչև 1998 թվականը ղեկավարել է «Հայաստանի ազգային ֆիլմադարան» ՊՈԱԿը, իսկ 1998-ից մինչև 2005 թ. եղել է նույն ՊՈԱԿի փոխտնօրենը։
2005- 2012 թ. եղել է Հայաստանի ազգային արխիվի փոխտնօրեն։
2008 թվականից դասավանդել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում, իսկ 2012 թ ընտրվել է նույն ինստիտուտի կինոյի և հեռուստատեսության ամբյոնի վարիչ։
2015 թվականից «Ծիրանի ծառ» Ուջանի վավերագրական ֆիլմերի միջազգային կինոփառատոնի հիմնադիր տնօրենն է։
2016 թվականից «Ֆիլմադարան» կինոյի զարգացման և տարածման ՀԿ-ի հիմնադիր նախագահ։
2017 թվականից դասավանդում է Հայ-Ռուսական Սլավոնական համալսարանում։
2020 թվականից՝ Հայ-Ռուսական Սլավոնական համալսարանի Կինոյի հեռուստատեսության ամբիոնի պրոֆեսոր։


== Գործունեություն ==
1976թ. Լենինգրադի թատրոնի, երաժշտության և կինոյի ինստիսուտում պաշտպանել է «Հայկական համր կինոն» վերնագրով ատենախոսությունը և ստել արվեստագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։
1972 թվականից մինչ օրս հրապարակել է կինոյի պատմությանը և տեսությանը նվիրված բազմաթիվ հոդվածներ, որոնց մի մասը թարգմանվել ու լույս են տեսել Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում, Պարսկաստանում, Լատվիայում, Ուկրաինայում։ Նույն թվականներին հրապարակել է բանաստեղծությունների մի քանի շարք, ինչպես նաև թարգմանություներ որոշ հայ ժամանակակից բանաստեղծներից և գրողներից։ 
1978 թ. դարձել է ՍՍՀՄ Կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ։
1982 թվականից որպես սցենարիստ, ռեժիսոր և պրոդուսեր ստեղծագործում է վավերագրական կինոյի ոլորտում։
Գ․ Զաքոյանի հեղինակած ֆիլմերը ցուցադրվել են Ստրասբուրգի և Սենտ-Էթյենի Ժամանակակից արվեստի թանգարաններում, Փարիզի Beaux-arts Արվեստների բարձրագույն դպրոցում, Ռայշոֆֆենի «Լա Կաստինե» մշակութային կենտրոնում, տարբեր կինոփառատոներում ու հեռուստատեսությամբ, այդ թվում ռուսական «Կուլտուրա» և ֆրանսիական «Արտե» ալիքներով։
1988 թ. մասնակցել է Սերգեյ Փարաջանովի աշխատանքների անդրանիկ ցուցահանդեսի (15 հունվարի 1988 թ.Հայաստանի Ժողարվեստի թանգարան.) կազմակերպման գործին և գրել է ցուցահանդսի բուկլետի տեքստը։
1993 թ. աջակցել և որպես կատարող պրոդուսեր մասնակցել է Ատոմ Էգոյանի «Օրացույց» հայ-կանադական արաչին ֆիլմի ստեղծմանը («Էգո ֆիլմ առտս», ԶԴՖ հեռուստաընկերության և Հայաստանի ազգային ֆիլմադարանի համատեղ արտադրություն)։
1995 թ. որպես սցենարի հեղինակ և բեմադրող ռեժիսոր իրականացրել է Երևանում Ֆրանսիայի դեսպանատան բացման «Դրոշի ծնունդը» թատերականացված արարողությունը։
1996 թ. կինոռեժիսոր Գենադի Մելքոնյանի հետ հիմնադրել է «Լույս կինոընկերություն» ստուդիան, որի անդրանիկ աշխատանքը եղավ «Կալանավայրերի արվեստը» ֆիլմը։
1996 թ. որպես գաղափարի, էքսպոզիցիայի, կատալոգի և նախաբանի հեղինակ իրականացրել է «Ազատազրկմամ վայրերի արվեստը» ցուցահանդեսը, որը տեղի ունեցավ Ժողովրդական արվեստի թանգարանում և տևվեց 1996 թ. նոյեմբերից մինչև 1997 թ. ապրիլ ամիսը։ Սրանով իսկ տարածաշրջանում առաջին անգամ մշակութային դաշտ բերվեց կալանավայրերի ինքնատիպ արվեստը։ Այդ նույն ժամանակ, Մերուժան Ղազարյանի հետ միասին հիմնադրել է Կալանաորների օգնության համահայկական ՍՊԵՍ միությունը:1996 թ. իրականացրեցրել է ֆրանսահայ լուսանկարիչ Մաքս Սիվասլըանի «Աշխարհի ցավը» ցուցահանդեսը Երևանի կամերային թատրոնում, իսկ 1998 թ. նույն հեղինակի «La fracture» ցուցահանդեսը Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում (ձեվավորում և էքսպոզիցիա)։
1992-2000 թթ. կազմակերպել է մի շարք թեմատիկ կինոփառատոներ և իրականացրել համապատասխան գրքերի հրատարակումը՝ «Գոդար» (1992), «Ազնավուրը կինոյում» (1993), «Ֆրանսուա Տրուֆֆո» (1994), «Վեռներ Հերցոգ» (1994), «Կերպարվեստը և կինոն» (1994), «Ատոմ Էգոյան» (1995), «Հայերը աշխարհի կինոյին» (1995), «Ռուբեն Գևորգյանց» (1995), «Սերժ Ավետիկյան» (1996), «Ֆրանսիայի երիտասարդ կինոն» (1996), «Վիդեո-արտ» (1997), «Եվրոպական ֆիլմերի փառատոն» (1999)։
2004 թ. Ռաֆայել Վիռլինգի համահեղինակությամբ իրականացրել է Սերգեյ Փարաջանովի 80-ամյակին նվիրված «Անհետացման գծից անդին» տարածական ինստալյացիան Երևանում։
2005-2007 թ. ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի «Հիշիր ապագայի մասին» նախագծի շրջանակներում որպես նախագծի հեղինակ ու ղեկավար հրատարակել է «Արամ Խաչատրյան. Կինոերաժշտություն» (2005), «Երգում է Ժակ Դուվալյանը» (2006), «Հովհաննես Թումանյան.Կարդում է Սուրեն Քոչարյանը» (2007), աուդիո CD-իների և նրանց կից գրքույկների շարքը։
2017 թ․ ապրիլին Լիոնում (Ֆրանսիա) տեղի ունեցավ Գ․ Զաքոյանի կոլաժների անհատական ցուցահանդեսը։


== Կինոնկարներ ==
«Անդրեյ Բելիյ․ Հայաստան» Արտադրությունը՝ «ֆիլմադարան»։ 2020 թ.։ Սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Այրուձի»։ Արտադրությունը՝ «ֆիլմադարան», 2017 թ.։ Սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր և պրոդյուսեր՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Ստվերների թատրոն»։ Արտադրությունը՝ «ֆիլմադարան», 2016 թ.։ Սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր և պրոդյուսեր՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Մեղադրվում է ինքնասպանության մեջ»։ Վավերագրական ֆիլմ։ Արտադրությունը՝ «Հայկ» կինոստուդիա 52 րոպե; 2011 թ.։ Սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Պատարագ» Վավերագրական ֆիլմ, 45 րոպե։ Արտադրությունը՝ «ֆիլմադարան», 2005 թ.։ Սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր և պրոդյուսեր՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Փարաջանով. Մենախոսություն և ժառանգություն», Արտադրությունը՝ «ֆիլմադարան» Համակարկչային ինտեռակտիվ ֆիլմ, 2005 թ.։ Սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր և պրոդյուսեր՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Քաջարան.Քարի մետամորֆոզը»։ Վավերագրական ֆիլմ, 45 ր․։ Արտադրությունը «Լույս», 2002 թ.։ Սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր և պրոդյուսեր՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Կորցված որմնանկարնեռը փնտրելիս» արտ. «Լույս» -Վավերագրական, 45 ր., Սցենարի հեղինակ, 2001 թ.։ Սցենարի հեղինակ՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Կալանավայրերի արվեստը», Վավերագրական ֆիլմ, 45 ր.։ Արտադրությունը՝ «Լույս», 1997 թ.։ Սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր և պրոդյուսեր Գարեգին Զաքոյան՝ Գ․ Մելքոնյանի հետ համատեղ։
«Վերչին կոլլաժ», վավերագրական ֆիլմ, 90 րոպե։ Արտադրությունը՝ «Հայկ» կ․ս և «Kisani Film» (Ֆրանսիա)1996թ.։ Սցենարի հեղինակ, Ռ,Գեվորկյանցի հետ համատեղ։
«ՄԻԳՆՈՐ», վավերագրական ֆիլմ 40 րոպե։ Արտադրությունը՝«Հայկ» կինոստուդիա։ 1989 թ.։ Սցենարի հեղինակ (Վ,Նավասարդյանի հետ համատեղ) և ռեժիսոր՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Թաթերական հրապարակ», վավերագրական ֆիլմ, 52 ր., «Հայկ» կինոստուդիա, 1988 թ., Սցենարի հեղինակ՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Ե՞րբ կգաս», վավերագրական ֆիլմ, 10 րոպե, Արտադրությունը՝ «Հայկ» կինոստուդիա 1988 թ.։ Սցենարի հեղինակ՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Գոհար», վավերագրական, 10 րոպե, Արտադրությունը՝ «Հայկ» կինոստուդիա։ 1982 թ.։ Սցենարի հեղինակ՝ Գարեգին Զաքոյան։
«Տեր իմ՝ տուր մեզ ազատություն», վավերագրական ֆիլմ, 40 րոպե։ Արտադրությունը՝ «Լույս» կինոընկերություն», 2013 թ.։ Սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր և պրոդյուսեր՝ Գարեգին Զաքոյան։

		


== Ստեղծագործություններ ==
․«Армянское немое кино», Ереван, Из-о АН Армении, 1976 г․
«Kino», Galvena enciklopediju redakcija, Riga,1980 թ.«Կինոբառարան» գրքում, լատվ. լ. « Հանրագիտարանների գլխ. խմբագրություն» հրատարակչություն, Ռիգա, 1980 թ. - Հայկական կինոյին նվիրված բոլոր հոդվածների հեղինակ։
«К вопросу о поэтическом кино», в книге «Семиотика и проблемы коммуникации», из-во АН Арм ССР, Ереван, 1981 г. «Պոետական կինոյի խնդիրները », «Սեմիոտիկան և կոմունիկացիայի խնդիրները» գրքում, ռուս. լ. ՀԽՍՀ ԳԱ Հրատարակչություն, Երևան, 1981 թ.։
«Национальная функция кино»  в книге «Проблемы кино и телевидения»,Из-во АН Арм. ССР, Ереван,1984 г. «Կինոյի ազգային գործարույթը», «Կինոյի և հեռուստատեսության խնդիրները» գրքում, ռուս. լ. ՀԽՍՀ ԳԱ Հրատարակչություն, Երևան, 1984 թ.։
Ժան-Լյուկ Գոդար։ Երևան, Մ. Վարդանյան հրատարակչական ձեռնարկություն,1992թ.: / Գարեգին Զաքոյան Առաջաբանի հեղինակ և ձևավորող
«Ինչպիսի լեզվով պետք է խոսեն հայ կինոյի հերոսները», «Գարուն» ամսագիր , №2, Երևան, 1985 թ.։
«Modello nazionale e cinema di poesia» էջ 285-311 «Moostra Internazionale del Novo Cinema» գրքում, 1986 By Marsilio Editori S..P.A. in VENEZIA «Պոետական կինոյի ազգային մոդելը» , «Նօվօչինեմա. Անդրկովկասի կինոն» գրքում, իտալեռեն լ. «Մարսիլիո» Հրատարակչություն, Վենետիկ, 1986 թ.։
«Ազգային աշխարհներ – ազգային մշակույթներ», «Կինովեդչեսկիե զապիսկի» ամսագիր ,№2, Մոսկվա, 1988թ. «Национальные культуры – национальные миры» в журнале «Киноведческие записки», №2, Москва, 1988г.9. «Культура и народ», в журнале «Киносценарии», №4, Москва, 1989г. «Մշակույթ և ժողովուրդ», «Կինոսցենարիի» ամսագիր, №4, Մոսկվա, 1989 թ.։
«Язык и кино», Ереван, Из-о АН Армении, 1989 г․
«Հայկական կինո» էջ 2-5, “Բեկնազարյան” էջ 6-9, “Ինչպես բանաստեղծություն գրել վառվող թղթի վրա” էջ 10-11, “Փելեշյանի կինոն” էջ 17-18։
“Հայկական կինոյի բացահայտումը” (“Otkrice armenskog filma”) ժողովածույում, սերբերեն լ. Բելգրադ,Սավա Ցենտր ,1991 թ. Beograd, Sava Centar, 1991թ․։
Ժան-Լյուկ Գոդար։ Երևան, Մ. Վարդանյան հրատարակչական ձեռնարկություն, 1992 թ.: / Գարեգին Զաքոյան Առաջաբանի հեղինակ և ձևավորող/:
Ազնավուրը կինոյում։ Երևան, Ֆիլմադարան, 1993թ․, Գարեգին Զաքոյան Առաջաբանի հեղինակ և ձևաբորող
«Հայկական կինոն» («Le cinema armenien”), էջ 51-61, «Համո Բեկնազարյանը» (“Bek-Nazarov, fondateur…”) էջ 61-67, «Ֆիլմոգրաֆիա» (“Filmographie…”) էջ 121-147 և «Հայ կինոռեժիսյորների կենսագռությունները» (“Dictionnaire des realisateurs armeniens”) էջ 147-163 «Հայկական կինոն» (“ Le cinema Armenien”), գրքում, ֆռանսերեն լ. ,Ժորժ Պոմպիդու կենտրոն Հրատարակչություն, Փարիզ, 1993 թ., 19է էջ (Editions du Centre Pompidou, Paris, 1993 )
«Միայն նա գիտեր վերադարձի ճանապարհը», ( “Sergey Parajanov – only he knew the way of return” ) էջ 30-35, “Ֆիլմինտեռնացիոնալ” ամսագիր, անգլերեն լ. ,№3, 1993թ. Թեհրան. (Tehran, “Film International” period., No.3, 1993
«Становление» (стр.9-19) и «В ногу со временем» (стр.128-133) в книге «Кино Армении» Изд-о «Крон-пресс»,1994г.
«Confession of Sergey Parajanov» «Armenien Wiederentdeckung einer alten Kulturlandschaft», Museum Bochum, 1995.«Սերգեյ Փարաջանով, Խոստովանությունը» «Հայաստանի մշակույթը» գրքում, Բոխում, 1995 թ. գերմանեռեն
«По ту сторону исчезновения» ( в соавторстве с Рафаэль Виерлинг), Из-о «СЕААС», Страсбург, 2006 г. (на фр. и рус. яз.)
«С.Параджанов.Письма из зоны» (Автор проекта, составитель,редактор,предисловие, коментарии, именной указатель и художественное оформление), Ереван, «Фильмадаран» 2000 г.
«Իմ Երևան», Երևան, «Ակնալիս» հրատ., 2002 թ. 216 էջ – նախագծի հեղինակ և ղեկավար, կազմող, խմբագիր և ձևավորման հեղինակ։ Լուսանկարիչ՝ Մաքս Սիվասլյան, նախաբանի հեղինակ՝ Վահան Նավասարդյան։ (հայ․,ռուս․, ֆռանս․, անգլ․ լեզուներով)
« Au-dela de la disparition», Edition du CEAAC, Strasbourg, 2006թ.«Անհետացման գծից անդին», ռուս. և ֆրանս. լեզուներով .«CEAAC» Հրատարակչություն, ( համահեղինակ' Ռաֆաել Վիռլինգ ) Ստռասբուրգ, 2006 թ. 
Сабир Ризаев «Избранные работы о театре и кино» (автор проекта, предисловие и оформление), Ереван, «Акналис» 2009 г.
Нина Тадевосян «Коловорот» (Автор проекта, составитель, редактор, предисловие, макет и оформление), Ереван 2013г
«Հետխորհրդային հայկական կինոյի երկու պարադոկսնեռը», էջ 320-332, « Հայկական կինո. Անկախության տարինեռ.» գրքում, Հայաստանի կինեմատոգևաֆիստների միություն, Երևան, 2011 թ., 335 էջ։
«Авангард. Опыт освобождения»,»Голубой ветер и запах миндаля», «Кинодокумент: использование, как формахранения», « Предисловие к книге «Срегей параджанов. Письма из зоны» в книге «Армянская киномысль» «Հայկական կինոմիտք» Երևան, 2014թ․էջ. 111-130։
«Страсти по Акопу Овнатаняну» в книге «Экранный мир Сергея Параджанова», Из-во «Дух i Лiтера», Киев, 2013г. «Հակոբ Հովնաթանյան» «Սերգեյ Փարաջանովի էկրանային աշխարհը» հոդվածների ժող. Կիև, 2013․ ռուսերեն։
«Իմ Երևան», Երկրորդ հրատարակություն։ Երևան, «Անտարես», 2018 թ. 370 էջ – նախագծի հեղինակ և ղեկավար, կազմող, խմբագիր և ձևավորման հեղինակ։ Լուսանկարիչ՝ Մաքս Սիվասլյան, նախաբանի հեղինակ՝ Վահան Նավասարդյան։ (հայ․,ռուս․, ֆռանս․, անգլ․ լեզուներով)
«С.Параджанов.Письма из зоны» Второе издание. 353 стр.(Автор проекта, составитель,редактор,предисловие, коментарии, именной указатель и художественное оформление), Ереван, «Антарес» 2020 г.
«Сеогей параджанов. Инермеццо» (Автор проекта и предисловия, составитель, редактор, художник оформитель). Ереван «Антарес». 2021г.3277 стр.


== Պարգևներ ==
2015 թ. Մովսես Խորենացու մեդալ


== Ծանոթագրություններ ==