Դոպամին (դեղորայք)

Դոպամին, վաճառվում է Ինտրոպին անվան տակ, օգտագործվում է սովորաբար զարկերակային ցածր ճնշման, կլինիկորեն դրսևորվող դանդաղասրտության դեպքում, և երբ անհասանելի է ադրենալինը՝ սրտի կանգի դեպքում։ Նորածինների դեպքում դա շարունակում է մնալ ոչ ցանկալի կիրառում զարկերակային ցածր ճնշման ժամանակ։ Երեխաների մոտ գերադասելի է օգտագործել ադրենալին կամ նորադրեննալին, իսկ մեծահասակների մոտ նորադրենալինը սովորաբար գերադասելի է շատ ցածր զարկերակային ճնշման դեպքում։ Այն տրվում է ներերակային անդադար հոսքով։ Ազդեցությունը որպես կանոն սկսվում է 5 րոպեի ընթացքում։ Դեղորայքի չափաբաժինն ավելացնում են մինչև արդյունք տալը։
Տարածված կողմնակի ազդեցություններն են՝ երիկամների վատացած աշխատանք, անկանոն սրտխփոց, ցավ կրծքավանդակում, սրտխառնոց, գլխացավ կամ անհանգստություն։ Եթե դեղը անցնում է ոչ թե երակ, այլ ենթամաշկ, կարող է տեղի ունենալ հյուսվածքի նեկրոզի։ Բուժման համար հնարավոր է տրվի ֆենտոլամին, որպեսզի կրճատվի ռիսկի գործոնը։ Հայտնի չէ, արդյոք դոպամինը կարելի է օգտագործել հղիության կամ կրծքով կերակրելու ժամանակ։ Դոպամինի ցածր չափաբաժնի դեպքում գործում է β1-ադրենռեցեպտորով, իսկ մեծ չափաբաժնի դեպքում՝  α-ադրենոռեցեպտորի միջոցով։
Առաջին անգամ լաբորատորիայում դոպամին սինթեզվել է 1910 թվականին Ջորջ Բարգերի և Ջեյմս Էվենսի կողմից՝ Անգլիայում։ Այն գտնվում է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում, որպես ամենաարդյունավետ և անվտանգ, անհրաժեշտ դեղամիջոց։ Մեծածախ գնման դեպքում, զարգացող երկրներում 400 մգ դեղորայքի արժեքը տատանվում է 0,28- 0,60 ԱՄՆ դոլար սահմաններում։ Մարդու օրգանիզմում դոպամինը նյարդամիջնորդանյութ է, ինչպես նաև հորմոն։


== Կիրառումը բժշկության մեջ ==


=== Զարկերակային ցածր ճնշում ===
Նորածինների մոտ այն շարունակում է մնալ ոչ նախընտրելի միջոց ցածր զարկերակային ճնշումը բուժելու նպատակով։ Երեխաների համար նախընտրելի է կիրառել ադրենալին կամ նորադրենալին, իսկ մեծերի մոտ նորադրենալին կիրառվում է, երբ զարկերակային ճնշումը բավականին ցածր է։
Արյան քիչ ծավալի դեպքում, մինչև դոպամինի օգտագործումը, նախ պետք է ներերակային հեղուկներով  կարգավորել ներքին հեղուկի ծավալը։


=== Երիկամի գործառույթ ===
Դոպամինի ցածր չափաբաժինը սովորաբար օգտագործվում էր երիկամների սուր վնասի բուժման և պրոֆիլակտիկայի համար։ Սակայն, 1999 թվականին շատ օրինակներ ի հայտ եկան, որ այդպիսի չափաբաժնով դեղամիջոցը ոչ միայն չեն համարվում արդյունավետ, այլ կարող են վնաս հասցնել։


=== Օգտագործում ===
Քանի որ դոպամինի թաղանքի կիսաքայքայման ժամանակը կարճ է՝ մոտավորապես 1 րոպե մեծահասակների մոտ, 2 րոպե նորածինների մոտ և մինչև 5 րոպե վաղածին նորածինների մոտ՝ սովորաբար ներարկում են որպես կաթիլային ներարկման ճանապարհով, քան ներերակային ներարկմամբ։


=== Այլ ===
Հալոգենացված  L-ԴՈՊԱ-ն, հայտնի որպես ֆլուորոդոպա, հասանելի է պոզիտրոն-էմիսսիոն տոմոգրաֆիայում, որպեսզի գնահատեն սուբստանցա-նիգրա (սև նյութ) զոլավոր մարմնի ուղու գործառույթը։


== Հակացուցումներ ==
Դոպամինը չպետք է տրվի մարդկանց, որոնց մոտ կա ֆեոքրոմոցիտոմա (մակերիկամների միջուկի ուռուցք) կամ անուղղելի հաճախակի հանդիպող հաճախասրտություն։


== Կողմնակի արդյունքներ ==
LD50 կամ դեղաչափը, որը ինչպես սպասովում է, կհանդիսանա մահացու՝ բնակչության 50% դեպքերում, պարզել են, որ 59 մգ/կգ (մկան վրա՝ ներքին ընդունմամբ), 950 մգ/կգ (մուկ՝ որովայնամզային ընդունում), 163 մգ/կգ (առնետ՝ որովայնամզային ընդունում), 79 մգ/կգ (շուն՝ ներերակային ընդունում)։


=== Արյունազեղում ===
Եթե տեղի է ունեցել արյունազեղում, ապա կարող է հանգեցնել հյուսվածքի տեղային նեկրոզի։ Կարող է ներարկվել ֆենտոլամին դեղորայքը, որպեսզի հնարավոր լինի խուսափել հյուսվածքի նեկրոզի վտանգից։


== Ազդեցության մեխանիզմ ==
Ազդեցությունը, կախված դեղորայքի չափաբաժնից, օրինակ, մեծացնում է նատրիումի արտահոսքը երիկամներից, մեզի արտադրությունը, հաճախասրտությունը և բարջրացնում է զարկերակային ճնշումը։ Փոքր չափաբաժիններով օգտագործման դեպքում, այն ազդում է սիմպատիկ նյարդային համակարգի միջոցով, որպեսզի մեծացնի սրտամկանի ուժը և սրտի աշխատանքը, այդ եղանակով մեծացնելով սրտի ֆունկցիոնալ վիճակը և զարկերակային ճնշումը։ Դեղորայքի չափաբաժնի հետագա մեծացումները նաև պատճառ են անոթասեղմիչ ազդեցության, որը բերում է զարկերակային ճնշման մեծացման։
Մինչ որոշ էֆֆեկտներ առաջանում են դոպամինային ընկալիչների դրդման հետևանքով, դոպամինի կարևորագույն սիրտանոթային ազդեցությունները պայմանավորված են նրա α1,β1 և β2 ընկալիչների վրա թողած դրդող ազդեցությամբ։


== Ծանոթագրություններ ==