Մուտեմույա

Մուտեմույա (անգլ.՝ Mutemwiya, գրվում է նաև Մուտեմուիա կամ Մուտեմուեյա, մ.թ.ա. 15-րդ դար - մ.թ.ա. 14-րդ դար), եգիպտական թագուհի, որը հանդիսացել է եգիպտական տասնութերորդ արքայատոհմի փարավոն Թութմոս IV-ի երկրորդ դասի կինն ու փարավոն Ամենհոտեպ III-ի մայրը։ Մուտեմույա անունը նշանակում է «Մուտն աստվածային եռակայմ առագաստանավում»։ Թեև չի հաստատվել, սակայն ենթադրվել է, որ իր որդու՝ Ամենհոտեպ III-ի անչափահասության ժամանակ հանդես է եկել որպես վերջինիս ռեգենտ։


== Կենսագրություն ==
Ամուսնու՝ Թութմոս  IV-ի իշխանության տարիներին Մուտեմույայի մասին վկայություններ չկան։ Հավանաբար արքունիքում նա գտնվել է մեծ թագուհիներ Նեֆերտարիի, իսկ հետագայում՝ Յարետի ստվերում։ Մուտեմույան պատկերված է միայն իր որդու՝ Ամենհոտեպ III-ի կառուցած հուշարձաններում։ 
Որոշ ուսումնասիրողներ Մուտեմույային համարում են Միտաննիի արքա Արտատամա I-ի դուստրը, սակայն ապացույցներ չկան, որ նա այդ նույն անձնավորությունն է և նրա ծագման մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Որոշ վկայություններ եղել են, որ նա Արտատամայի դուստրը չէր, բայց այս տեսությունը մերժվել է։ Եգիպտագետ Կիրիլ Ալդրեդը ենթադրել է, թե Մուտեմույան Յույայի քույրն է եղել։ Նա պնդել է, որ, քանի որ Մուտեմույան ակտիվ է եղել իր որդու գահակալության առաջին տարիներին, նա հավանաբար կազմակերպել է երիտասարդ արքայի ու Տիյայի ամուսնությունը՝ իր ընտանիքն արքայական տոհմի հետ կապելու նպատակով։ Այս տեսակետը, սակայն, գրեթե չի հիմնավորվել տեքստերով կամ հնագիտական գտածոներով։ 
Մուտեմույան կրել է բազմաթիվ տիտղոսներ, այդ թվում՝ «Աստծո կին» (Hm.t-nTr), «Երկու երկիրների տիկին» (nb.t-tAwy), «Մեծ թագավորի կին՝ նրա սիրելին» (Hm.t-nsw-wr.t mry.t=f), «ազնվականուհի, կոմսուհի» (r.t-pa.t), «Մեծ փառաբանյալ» (wr.t-Hsw.t), «Սիրո քաղցրություն» (bnr.t-mrw.t), «Վերին և Ստորին Եգիպտոսի տիրուհի» (Hnw.t-rsy-mHw) և «Աստծո մայր» (mwt-nTr)։ «Թագավորի մայր» և «Աստծո մայր» տիտղոսները ենթադրում են նույն բանը, քանի որ ենթադրյալ աստվածն իշխող թագավորն էր՝ Ամենհոտեպ III-ը։ Այս բոլոր տիտղոսներն, այդ թվում և «Մեծ թագուհին», օգտագործվել են նրա ամուսնու մահից հետո՝ իր որդու գահակալության տարիներին։ Ամենհոտեպ III-ի գահ բարձրանալու ժամանակ է նա կարևորություն ստացել որպես փարավոնի մայր։ 
Մուտեմույան պատկերված է Լուքսորի տաճարում՝ որդու աստվածային ծնունդը պատկերող տեսարաններում։ Այս տեսարանները նման են (որոշ դեպքերում կրկնօրինակում են) Դեյր էլ-Բահարիում Հատշեպսուտի աստվածային ծնունդին․ վերջինս ծննդյան պատմությունն օգտագործել էր գահի հանդեպ իր պահանջներն ամրապնդելու նպատակով։ Ամենհոտեպը եղել է իշխող փարավոնի որդի, ու թվում է՝ ծննդյան տեսարանն օգտագործվել է նրա կիսաստվածային բնույթը շեշտելու նպատակով։ Գլխավոր տեսարանում Մուտեմույան նստած է մահճակալի վրա և ընդունում է իր ամուսնու՝ Թութմոս IV-ի կերպարանքն առած Ամոն աստծուն։ Ներկա են աստվածուհիներ Սելկետն ու Նեյտը։ Տեսարանները ցույց են տալիս, որ Ամենհոտեպ III-ն իր մայրիկի ու հենց Ամոն աստծո միության արդյունքն է։ Հետագայում հղի Մուտեմույային Իսիդան ու Խնումն ուղեկցում են ծննդաբերության սենյակ։ 
Կառնակի տաճարում հայտնաբերվել է Մուտեմույային պատկերող գրանիտե արձանի հատված, որն այժմ գտնվում է Բրիտանական թանգարանի ցուցադրության մեջ։ Արձանն ունի ռեբուսի տեսք, այսինքն պատկերված է Մուտ աստվածուհին նավակի մեջ, որտեղից էլ առաջացել է Մուտեմույա անունը։ Մուտեմույայի անունը նշված է նավակի կողմնամասի փորագրության մեջ։ 
Իր հարս Տիյայի հետ պատկերված է նաև Ամենհոտեպ III-ի կողմից կանգնեցված Մեմնոնի կոթողներում։ 


== Մահ ==
Մուտեմույայի մահվան ստույգ ժամանակը հայտնի չէ, բայց ենթադրվում է, որ նա որդու գահակալության տարիներին կենդանի է եղել։ Սրա ապացույցն Ամենհոտեպ III-ի կողմից իր գահակալության շրջանում կառուցած Մեմնոնի կոթողներում Մուտեմույայի ներկայությունն է, ինչպես նաև վերջինիս կալվածքի մասին հիշատակությունը Թեբեում գտնվող Ամենհոտեպ III-ի ՄԱլկատա պալատից հայտնաբերված գինու կարասի պիտակի վրա։ ։ 


== Ծանոթագրություններ ==