Նոր իսրայելական շեկել

Նոր իսրայելական շեկել կամ Նոր շեկել (եբր. שקל חדש, «շեկել հադաշ», արաբ. شيكل جديد, «շեկել ջադիդ»), Իսրայելի դրամական միավորի լրիվ անվանումը, որը շրջանառության մեջ է 1985 թվականի սեպտեմբերի 4-ից մինչ օրս։ Մեկ շեկելը հավասար է 100 ագորի։ Մինչև 2001 թվականի հունվարի 1-ը Արժույթների համառուսական դասակարգչում կոչվում էր շեկել։
Նոր շեկելը շրջանառվում է նաև Պաղեստինի ինքնավարությունում։

Արժույթի նշանակումներ
ש"ח (արժույթի լրիվ անվանման կրճատում՝ «שקל חדש»),
NIS (անգլ.՝ New Israeli Shekel հապավումը),
ILS՝ ISO 4217 ստանդարտի համաձայն։
Նոր շեկելի խորհրդանիշի նշանակությունը` ₪ եբրայերեն ש և ח տառերի միացումն է։


== Նոր շեկելն այսօր ==
Շրջանառության մեջ գտնվում են 20, 50, 100 և 200 շեկել արժողությամբ թղթադրամներ,  ½, 1, 2 (շրջանառության մեջ են մտել 2007 թվականի դեկտեմբերի 27-ից), 5 և 10 շեկել արժողությամբ մետաղադրամներ, ինչպես նաև 10 ագորայի։
2003 թվականի հունվարի 1-ից նոր շեկելը հանդիսանում է միջազգային ազատ փոխարկելի արժույթ և ընդգրկված է այն 18 ազատ փոխարկելի արժույթների շարքում, որոնք 2008 թվականի մայիսի 26-ից CLS գլոբալ միջբանկային համակարգի կողմից օգտագործվում են հաշվարկների համար։
5 ագոր արժողությամբ մետաղադրամը, որի թողարկումը դադարեցվել է 2006 թվականին, շրջանառությունից վերջնականապես հանվել է 2008 թվականի հունվարի 1-ին։
2008 թվականի ապրիլի 13-ին շրջանառության մեջ է դրվել 20 նոր շեկելի պոլիմերային նախագիծ։ Յուրաքանչյուր նոր օրինագծի ստացումը մոտ մեկուկես անգամ ավելի թանկ արժե (45 ագորներ՝ 30-ի դիմաց), բայց դրանց օգտագործման առավելությունները ակնհայտ են. դրանք շատ ավելի դիմացկուն են։


== Մետաղադրամներ ==
1985 թվականին ներկայացվել են 1, 5 և 10 ագոր, ½ և 1 նոր շեկել արժողությամբ թղթադրամները։ 1990 թվականին ներդրվել է 5 նոր շեկել արժողութամբ, իսկ 1995 թվականին 10 նոր շեկել արժողությամբ մետաղադրամները։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ներդրվել 2 նոր շեկել մետաղադրամը։
5 ագոր արժողությամբ մետաղադրամը, որի թողարկումը դադարեցվել է 2006 թվականին, շրջանառությունից վերջնականապես հանվել է 2008 թվականի հունվարի 1-ին։
Իսրայելական մետաղադրամների ամսաթվերը տրվում են հրեական օրացույցին համապատասխան՝ եբրայերեն համարներով։


== Շեկելի խորհրդանիշ ==
Իսրայելական շեկելի խորհրդանիշը եբրայերեն այբուբենի երկու տառերի՝ ש (շին) и ח (հեթ) մոնոգրամ է, որոնցով սկսվում է իսրայելական ազգային արժույթի ամբողջական անվանումը (եբրայերեն՝ שקל חדש‎; «շեկել հադաշ», «նոր շեկել»), կրճատ՝ ש"ח։
Միևնույն ժամանակ, Իսրայելում ակտիվորեն օգտագործվում է NIS  հապավումը (от անգլ.՝ New Israeli Sheqel), ինչը նշանակում է «նոր իսրայելական շեկել», որը շրջանառության մեջ է դրվել 1985 թվականի սեպտեմբերից։ Մինչ այդ որպես շեկելի խորհրդանիշ կիրառվում էր ոճավորված ש (շին) տառը։


== Թղթադրամներ ==


=== Երկրորդ թողարկում (1998) ===
1998 թվականին Իսրայելի բանկի պատվերով գրաֆիկական նկարիչներ Նաոմին և Մեյիր Էշելը մշակել են նոր շեկելների երկրորդ թողարկման թղթադրամների դիզայնը։ Թղթադրամների թողարկումը սկսվել է 1999 թվականի հունվարի 3-ին` 20 և 100 նոր շեկել արժողությամբ թղթադրամների ստեղծմամբ։ 1999 թվականի հոկտեմբերի 31-ին շրջանառության մեջ են դրվել 50 և 200 նոր շեկել արժողությամբ երկու նոր թղթադրամներ։ Այս շարքի բոլոր թղթադրամները ավելի ամուր պաշտպանվածության շնորհիվ ապահովագրված են կեղծելու վտանգից։ Թղթադրամների դիզայնը ուղղահայաց է, բոլորը միանման 71×138 մմ չափերով։ Թղթադրամների վրա պատկերված են առաջին թողարկման «նոր շեկել»-ի վրա պատկերված անձինք։ Խոսքը չորս ակնառու անձնավորությունների մասին է, որոնք կարևոր դեր են խաղացել ժամանակակից Իսրայելի ձևավորման գործում։ Նրանք բոլորը ծնվել և մեծացել են Ռուսաստանի կայսրության կամ ավելի ուշ Խորհրդային Միության տարածքում։


=== Երրորդ թողարկում (2013) ===
2013 թվականի ապրիլի 28-ին Իսրայելի կառավարությունը հաստատել է նոր թղթադրամների թողարկումը։ Հին թղթադրամները աստիճանաբար հանվել են շրջանառությունից։ Նոր շարքում առաջինը թողարկվել է 50 և 200, 2017 թվականին՝ 20 և 100 շեկել արժողությամբ թղթադրամները։
50 շեկել արժողությամբ կանաչ թղթադրամի վրա պատկերված է բանաստեղծ Շաուլ Չերնիխովսկին (1875-1943)։
200 շեկել արժողությամբ կապույտ թղթադրամի վրա պատկերված է Նաթան Ալտերմանի դիմանկարը (1910-1970)։ Իսրայելցի բանաստեղծների դիմանկարներով նոր թղթադրամները փոխարինում են հներին, որոնք պատկերում են գրող Շայ Ագնոնին և Իսրայելի երրորդ նախագահ Զալման Շազարին։
20 շեկել արժողությամբ թղթադրամի վրա պատկերված է Ռախելի Բլյուվշթեյնի դիմանկարը։
Խոսքը չորս ակնառու անձնավորությունների մասին է, որոնք լուրջ դեր են խաղացել եբրայերենի ժամանակակից մշակույթի ձևավորման գործում։ Նրանք բոլորը ծնվել և մեծացել են Ռուսաստանի կայսրության տարածքում կամ հետագա Սովետական Միության սահմաններում։ Այսպիսով, թղթադրամների նոր շարքում «ռուսական» ծագմամբ չորս նշանավոր մշակութային գործիչներ փոխարինել են Ռուսական կայսրության չորս այլ հայտնի բնիկներին, որոնք նկատելի հետք են թողել Իսրայելի պետության պատմության մեջ։
«Շաս» կուսակցության առաջնորդներից Արե Դերին քննադատել է նոր թղթադրամները՝ իր ֆեյսբուքյան էջում հայտարարելով, որ ցավոք ոչ մի սեֆարդյան բանաստեղծ տեղ չի գտել նոր թղթադրամների վրա։
Իսրայելի բանկը 50 և 200 շեկել արժողությամբ նոր թղթադրամները շրջանառության մեջ չի դրել, քանի որ առկա է Կենտրոնական բանկի նախկին նախագահ Սթենլի Ֆիշերի ստորագրությունը։
200 շեկելի նոր թղթադրամը թողարկվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 23-ից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Creounity Ժամանակի մեքենա վեբ ծրագիր. Իսրայելական մետաղադրամների ամսաթվերի վերափոխումը ըստ Գրիգորյան օրացույցի
Իսրայելի թղթադրամների պատկերասրահ(գերմ.)(անգլ.)