Լոնդոնի տնտեսություն

Լոնդոնի տնտեսության մեջ գերակշռում է սպասարկման ոլորտը, մասնավորապես ֆինանսական ծառայությունները և հարակից մասնագիտական ծառայությունները, որանք ամուր կապեր ունեն Միացյալ Թագավոևության (Մեծ Բրիտանիա)  և միջազգային տնտեսության հետ։ Բացի Միացյալ Թագավորության մայրաքաղաքը լինելուց, Լոնդոնը միջազգային բիզնեսի և միջազգային առևտրի առաջատար ֆինանսական կենտրոններից մեկն է և հանդիսանում է համաշխարհային տնտեսության «հրամանատարական կենտրոններից» մեկը։
2019 թվականին մոտավորապես 8,787,892 բնակիչ ունենալով՝ Լոնդոնը Միացյալ Թագավորության ամենաբազմամարդ շրջանն է, քաղաքային գոտին և մետրոպոլիտենը։ Ըստ Բրուկինգս ինստիտուտի, Լոնդոնը 2011 թվականին ունեցել է աշխարհում հինգերորդ խոշորագույն քաղաքային տնտեսությունը։  Նրա թաղամասերից մի քանիսում մեկ շնչին բաժին ընկնող համախառն ավելացված արժեքը գնահատվել է 116.800 ֆունտ ստեռլինգ (162.200 դոլար)։
Լոնդում է ձևավորվում Մեծ Բրիտանիայի ՀՆԱ-ի մոտավորապես 22%-ը։ 2013 թվականի սկզբին մասնավոր հատվածի 841,000 բիզնես գործում էր Լոնդոնում, ավելին քան Մեծ Բրիտանիայի ցանկացած այլ տարածաշրջանում կամ երկրում, որի 18 տոկոսը մասնագիտական, գիտական և տեխնիկական գործունեության ոլորտում, իսկ 15 տոկոսը՝ շինարարության ոլորտում։ Դրանցից շատերը փոքր և միջին ձեռնարկություններ են։


== ՀՆԱ ==

2018 թվականին Լոնդոնում ստեղծվեց գրեթե 500 միլիարդ ֆունտ ստերլինգ կամ Մեծ Բրիտանիայի ՀՆԱ-ի շուրջ 1/4-ը,  մինչդեռ Լոնդոնի մետրոպոլիտենը, որը Եվրոպայում ամենամեծն է, ստեղծում է Մեծ Բրիտանիայի ՀՆԱ-ի մոտ 1/3-ը կամ գրեթե 1,0 տրիլիոն դոլար։


== Ծառայությունների արդյունաբերություններ ==
Լոնդոնը կենտրոնացավ ծառայությունների վրա հիմնված տնտեսության վրա ավելի վաղ, քան եվրոպական այլ քաղաքներ, մասնավորապես՝  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Գոյություն ունեն մի շարք գործոններ, որոնք նպաստում են Լոնդոնի՝ որպես  ծառայությունների արդյունաբերության և բիզնեսի կենտրոնի հաջողություններին՝

անգլերենը մայրենի լեզու է, որը բիզնեսում դարձավ միջազգային լեզու
իր նախկին դերը՝ որպես նախկին Բրիտանական կայսրության մայրաքաղաք
իր դիրքերը Եվրոպայում, քանի որ Եվրոպան ունի ավելի մեծ թվով բնակչություն և ՀՆԱ, քան ԱՄՆ-ը  և կենտրոնական ժամային գոտի, ինչը թույլ է տալիս Լոնդոնին դառնալ կամուրջ ԱՄՆ-ի և Ասիայի շուկաների միջև
Միացյալ Թագավորության և Միացյալ Նահանգների միջև առանձնահատուկ փոխհարաբերությունները   և Միացյալ Թագավորության սերտ հարաբերությունները Ասիայի, Աֆրիկայի և Մերձավոր Արևելքի շատ երկրների հետ, մասնավորապես, Ազգերի Համագործակցության երկրների հետ։
Անգլիական պայմանագրային օրենսդրությունը հանդիսանում է միջազգային բիզնեսում ամենակարևոր և առավել օգտագործված պայմանագրային իրավունքը
բիզնեսի համար բարենպաստ միջավայր (օրինակ՝ համեմատաբար ցածր հարկերը կորպորացիաների և ոչ ռեզիդենտ օտարերկրյա անձանց համար։ Լոնդոնում տեղական ինքնակառավարման մարմինն ընտրվում է ոչ թե ռեզիդենտ բնակչության կողմից, այլ ռեզիդենտ բիզնեսի կողմից։ Լոնդոնը բիզնես ժողովրդավարության կենտրոն է։
զարգացած տրանսպորտային համակարգը, մասնավորապես՝ ավիացիոն արդյունաբերությունը
բարձր կենսամակարդակը։Ներկայումս Լոնդոնի աշխատող բնակչության ավելի քան 85%-ը (3.2 միլիոն) աշխատում է սպասարկման ոլորտներում։ Լոնդոնում բնակվող ևս կես միլիոն աշխատակից աշխատում է արտադրության և շինարարության ոլորտում ՝ գրեթե հավասար քանակությամբ։


=== Բիզնես թաղամասեր ===
Լոնդոնը ունի հինգ խոշոր բիզնես շրջան՝ քաղաքը, Վեսթմինսթերը, Կանարի Վարֆը, Քեմդենը և Իզլինգոնը և Լամբեթը և Սաութվարկը։ Նրանց նշանակության մասին կարելի է պատկերացում կազմել ունեցած գրասենյակների չափով՝ Մեծ Լոնդոնը 2001 թվականին ուներ 26,721,000 մ2 գրասենյակային տարածք։


=== Ներքին և միջազգային կորպորատիվ շտաբ ===
Լոնդոնի ֆոնդային բորսան հանդիսանում է Եվրոպայի ամենամեծ ֆոնդային բորսան։ Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում ցուցակված 100 խոշոր  ընկերությունների մեծամասնությունը ( FTSE 100) և Եվրոպայի 500 խոշորագույն ընկերություններից 100-ը գտնվում են Լոնդոնի կենտրոնում։ FTSE 100-ի մեջ մտնող ընկերությունների ավելի քան 70%-ը գտնվում են Լոնդոնի մետրոպոլիտենի տարածքում, իսկ Fortune 500 ընկերությունների 75% -ը գրասենյակներ ունեն Լոնդոնում։ Ըստ Deloitte-ի հետազոտության ՝ «Լոնդոնն ունի աշխարհում ամենամեծ բազմազգ գործադիր համայնքը, որը ներառում է բիզնեսի 95 տարբեր ազգություն, որոնք աշխատում են 134 երկրում»։


=== Ֆինանսական ծառայություններ ===
Լոնդոնը ունի զարգացած ֆինանսական համակարգ, այն հանդիսանում է աշխարհի խոշորագույն արտահանողներից մեկը և գալի ներդրում է կատարում Մեծ Բրիտանիայի վճարային հաշվեկշռում։ 2017 թվականին Ֆինանսական կենտրոնների գլոբալ ինդեքսում Լոնդոնը դասվել է որպես աշխարհի ամենամրցունակ ֆինանսական կենտրոնը։ Սակայն 2018 թվականի վարկանիշային աղյուսակում Լոնդոնը իր տեղը զիջեց Նյու Յորքին. Լոնդոնը դասվում է այնպիսի քաղաքների շարքին, ինչպիսիք են Սինգապուրը, Հոնկոնգը, Տոկիոն, Սան Ֆրանցիսկոն, Չիկագոն, Սիդնեյը, Բոստոնը, և Տորոնտոն։ Լոնդոնում  գործում են բազմաթիվ բորսաներ, բանկեր, բրոքերային ընկերություններ, ներդրումային կառավարման մասնագիտացված կենտրոններ, կենսաթոշակային հիմնադրամներ, հեջավորման ֆոնդեր, մասնավոր բաժնետիրական ընկերություններ, ներդրումային ընկերություններ և վերաապահովագրական ընկերություններ։ Լոնդոնը համարվում է  միջազգային ֆինանսական կենտրոն, որտեղ ֆինանսական շուկաների արտասահմանյան մասնակիցները կարող են համագործակցել միմյանց հետ։ Այդտեղ է գտնվում նաև Անգլիայի բանկը՝ աշխարհի երկրորդ հնագույն կենտրոնական բանկը, չնայած վերջինս 2016 թվականի մարտին կայացած Բրեքսիթի հանրաքվեից հետո տեղափոխվել է Փարիզ ։
Քաղաքի արևելքում գտնվող Կանարի Ուարֆում ձևավորվել է երկրորդ ֆինանսական շրջանը, որն իր մեջ ներառում է աշխարհի ամենամեծ երկու բանկերի՝ HSBC-ի և Barclays-ի գլխավոր մասնաճյուղը, Citigroup-ի մնացած գրասենյակները և գլխավոր գրասենյակը։ 2009 թվականին Լոնդոնում կատարվում էր համաշխարհային արժութային գործարքների 36,7% -ը `միջին օրական 1,85 տրիլիոն դոլար ապրանքաշրջանառությամբ, ավելի շատ ԱՄՆ դոլար վաճառվում էր Լոնդոնում, քան Նյու Յորքում, և ավելի շատ Եվրո էր վաճառվում, քան` եվրոպական այլ քաղաքներում ։ Լոնդոնը միջազգային բանկային վարկերի, ածանցյալ շուկաների, փողերի շուկաների, միջազգային ապահովագրության, ոսկու, արծաթի և բազային մետաղների առևտրով զբաղվող առաջատար կենտրոն է, ինչպես նաև միջազգային պարտքային արժեթղթերի թողարկողներից մեկը։
Ֆինանսական ծառայությունները Լոնդոնում ավելացան Մեծ Բրիտանիայի Եվրոպական Միությանը անդամակցելուց հետո, չնայած դա կարող է ավարտվել Եվրամիությունից դուրս գալու Միացյալ Թագավորության որոշման հետևանքով։ Լոնդոնի՝ որպես ֆինանսական կենտրոնի դիրքը կարող է ավելի բարելավվել Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի միջև ազատ առևտրի համաձայնագրով։
2010-ականների կեսերին հրապարակված փաստաթղթեր և զեկույցների համաձայն Լոնդոնի ոչ խիստ օրենսդրության և զարգացած ֆինանսական համակարգի համադրությունը  քաղաքը դարձնում են անօրինական ֆինանսների գլոբալ հանգույց և Լոնդոնը դարձնում են անվտանգ վայր հանցագործների համար։


=== Մասնագիտացված ծառայություններ ===
Լոնդոնը մասնագիտացված ծառայությունների առաջատար համաշխարհային կենտրոն է։ Քաղաքում գործում են բազմաթիվ տարբեր տեսակի մասնագիտացված ծառայություններ մատուցողներ՝ ներառյալ չորս մեծ հաշվապահական կազմակերպությունները և խոշոր խորհրդատվական ընկերությունները։ Լոնդոնում է գտնվում աշխարհի վեց խոշոր իրավաբանական ընկերություններից չորսը և հանդիսանում է իրավաբանական ծառայությունների առաջատար միջազգային կենտրոն։


=== Լրատվություն ===
Զանգվածային լրատվական միջոցները կենտրոնացած են Լոնդոնում, իսկ լրատվամիջոցների բաշխումը Լոնդոնի երկրորդ մրցակցային ոլորտն է։ BBC-ն առանցքային գործատուն է, մյուս հեռարձակողները քաղաքում նույնպես ունեն կենտրոնակայաններ։ Բազմաթիվ ազգային թերթեր խմբագրվում են Լոնդոնում, երբ ավանդաբար կապված էին Ֆլեյթ Սթրիթի հետ, սակայն այժմ դրանք ցրված են մայրաքաղաքում։ Սոհոն Լոնդոնի հետարտադրական արդյունաբերական կենտրոնն է։ Միացյալ Թագավորության հետ Հոլիվուդյան կապերը կենտրոնացված են Լոնդոնի վրա, ինչը միլիարդավոր ներդրումներ է ապահովում տնտեսության մեջ։


=== Տուրիզմ ===
Զբոսաշրջությունը Լոնդոնի տնտեսության գլխավոր ճյուղերից մեկն է։ Լոնդոնը զբոսաշրջիկների կողմից աշխարհում ամենաշատ այցելվող քաղաքն է՝ 2015 թվականին կանխատեսվել էր 18,8 միլիոն արտասահմանցի այցելու, առաջ անցնելով Բանգկոկից (18,2 միլիոն) և Փարիզից (16,1 միլիոն)։ Լոնդոնը համարվում է Մեծ Բրիտանիայի տասը ամենաայցելվող տեսարժան վայրերից մեկը։ 2003թվականին Լոնդոնում զբոսաշրջության ոլորտում լրիվ դրույքով աշխատողների թիվը կազմում էր 350,000, մինչդեռ զբոսաշրջիկների տարեկան ծախսերը կազմում էին 15 մլրդ ֆունտ։


=== Տեխնոլոգիա ===
Լոնդոնում հիմնադրվել են մեծ թվով տեխնոլոգիական  կազմակերպություններ, մասնավորապես՝  «East London Tech City»  հայտնի է որպես «Silicon Roundabout»։ 2015 թվականին Լոնդոնի տեխնոլոգիական ոլորտում ներդրումները կազմել են 2,28 միլիարդ դոլար, ինչը 69 տոկոսով ավելի է, քան 2014 թվականին կատարված 1,3 միլիարդ դոլարը։ 2010 թվականից ի վեր, լոնդոնյան տեխնոլոգիական ընկերություններում իրականացվել է 5,2 միլիարդ դոլար վենչուրային կապիտալի ֆինանսավորում։ «Ernst & Young»-ի զեկույցը կարևորում է Լոնդոնի դերը Մեծ Բրիտանիայի «FinTech» արդյունաբերության ոլորտում`փորձաքննության մատչելիության և ծառայությունների պահանջարկի առումով։


=== Մանրածախ բիզնես ===
Լոնդոնը մանրածախ առևտրի խոշոր կենտրոն է, 2010 թվականին կատարվել է ոչ պարենային ապրանքների աշխարհում ամենաշատ վաճառքը, որի ընդհանուր ծախսերը կազմել են շուրջ 64,2 միլիարդ ֆունտ ։ Մեծ Բրիտանիայի նորաձևության ոլորտը, որը կենտրոնացած է Լոնդոնում, տասնյակ միլիարդավոր ներդրումներ է ապահովում տնտեսության մեջ։


== Արտադրություն և շինարարություն ==

19-ից 20-րդ դարերի ընթացքում Լոնդոնը արտադրական խոշոր կենտրոն էր, 1960 թվականին արդյունաբերության ոլորտում ուներ ավելի քան 1,5 միլիոն  աշխատող։ Արտադրությունը կտրուկ անկում ունեցավ 1960-ականներից սկսած։ Ողջ արդյունաբերական ոլորտը անկում էր ապրել՝ ներառյալ նավաշինությունը (որը ավարտվեց 1912 թվականից հարյուրամյակներ անց՝ «Thames Ironworks» և «Shipbuilding» ընկերությունների փակմամբ), սպառողական էլեկտրոնիկան, օդանավերի արտադրությունը և տրանսպորտային միջոցների շինարարության մեծ մասը։ Այս միտումը շարունակվում է ՝ 2011-ին «Ponders End»-ում «Aesica»-ի (նախկինում ՝ Merck Sharp and Dohme) դեղագործական արտադրությունների անկումով, իսկ 2013-ին ՝ Դագենհեմում, Սանոֆի-Ավենտիսում։


=== Արտադրություն ===
Ներկայումս գործող խոշոր արտադրական նշանակության գործարանը «Ford Dagenham»-ն է, որը հանդիսանում է դիզելային շարժիչների արտադրությամբ զբաղվող աշխարհի ամենամեծ վայրը։ Օրինակ սննդամթերքի և ըմպելիքների արտադրությամբ զբաղվում է Վարբուրթոնսը, թխվածքաբլիթների արտադրությամբ զբաղվում է Հարլեսդենը, գարեջրագործության մեջ մասնագիտացել է Ֆուլերս Բրեվերլին, սուրճի և շոկոլադի արտադրությամբ զբաղվում է Նեստլեն՝ արևմտյան Լոնդոնում։ 2.8%ցուցանիշով Լոնդոնը համարվում է այն տարածաշրջանը, որտեղ առկա է Միացյալ Թագավորության արտադրությամբ զբաղվող աշխատողների ամենացածր մասնաբաժինը։


=== Շինարարություն ===
2014-ին օտարերկրյա ներդրողների համար Լոնդոնը ճանաչվեց անշարժ գույքի ներդրման լավագույն հնարավորություններ ունեցող քաղաքը։
Լոնդոնի կենտրոնում՝ Թեմզ գետի հարավային ափին գտնվող Նին Էլմս քաղաքում սկսվել է միլիարդավոր ֆունտ արժողությամբ 10-ամյա շինարարության ծրագիր։ Նման ծրագրի իրականացման նպատակն է այդ կիսաքանդ տարածքը թեթև արդյունաբերական գոտուց դարձնել ժամանակակից բնակելի և գործարար շրջան։ Ծրագիրը ներառում է «Battersea» էլեկտրակայանի վերազինում, Միացյալ Նահանգների և Նիդեռլանդների համար նոր դեսպանատների կառուցում և Նոր Քովենթ Գարդենի շուկայի վերածնում, որը Մեծ Բրիտանիայի նոր արտադրատեսակների ամենամեծ շուկան է։ Տրանսպորտի բարելավման ծրագրերը ներառում են հյուսիսային գծի երկու նոր կայանների, ավտոճանապարհային անցակետերի, ավտոբուսի նոր ծառայություններ և անցուղիների և հետիոտնների նոր ցանցի կառուցում։ Թեմզ գետի երկայնքով անցնող նոր կամուրջը կապահովի ինը ջրմուղների կապը դեպի Պիմլիկո։ Նոր շենքերը զբաղեցնելուց և շուրջ 16,000 նոր տներ կառուցելուց հետո կստեղծվեն շուրջ 25,000 մշտական աշխատատեղեր։
Այլ խոշոր շինարարական նախագծերն են՝ «Kings Cross Central»-ը և «Paddington Waterside»-ը։ 2014 թվականին կառավարությունը գտավ 20 նոր բնակարանային գոտիներ Լոնդոնի ամբողջ տարածքում, իսկ 2015-ի փետրվարին հաստատվեց առաջին ինը գոտիների կառուցումը, որի շնորհիվ մինչև 2025 թվականը կստեղծեն 28,000 նոր տներ 260 միլիոն ֆունտ ներդրումներով։


== Տրանսպորտ ==
Տրանսպորտը ոչ միայն սպասարկում է Լոնդոնի տնտեսությունը, այլ նաև ապահովում է շինարարության զարգացումը։


=== Հանրային տրանսպորտ ===
Լոնդոնն ունի հանրային տրանսպորտի ինտեգրված համակարգ, որը գործում է Լոնդոնի տրանսպորտային ցանցի ներքո` տոմսերի վաճառքի միասնական էլեկտրոնային համակարգով`«Oyster » քարտով։ Քաղաքի տրանսպորտային ցանցը հաջողությամբ ապահովեց 2012 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերի անցկացումը ։ Այն ներառում է Լոնդոնի մետրոն,  Լոնդոնի վերգետնյա երկաթուղին, «Docklands» թեթև երկաթուղին, Լոնդոնի ավտոբուսները և «London River Servic»-ը։ 18 երկաթուղային կայարաններից բաղկացած ցանցը տրանսպորտային կապեր է ապահովում երկրի տարբեր քաղաքների և գյուղերի միջև, ինչպես նաև մատուցում է միջազգային ծառայություններ Փարիզի, Բրյուսելի և Ամստերդամի համար `գերարագ Եվրոստարի միջոցով։ «Thameslink» երկաթուղային ցանցը ստեղծելու ծրագրի համար ներդրվել է 6 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ՝ երկաթուղային ցանցը թարմացնելու և ընդլայնելու համար։


=== «Crossrail» ===
«Crossrail»-ը, որն ի սկզբանե նախատեսվում էր բացել 2018-ին, հետաձգվեց մինչև 2020 թվականի կամ 2021 թվականի վերջը, կլինի նոր երկաթուղային գիծ, որը կանցնի Լոնդոնի միջոցով արևելքից արևմուտք և կներառի Լոնդոնի շրջակայքը։ Այն կձգվի 118 կմ հեռավորության վրա, և  կհասնի մինչև Հիթրոու օդանավակայան։ Ծրագրի հիմնական առանձնահատկությունը  Լոնդոնի կենտրոնում 42 կմ (26 մղոն) երկարությամբ նոր թունելների կառուցումն է, ներառյալ Լոնդոնի արևելքում գտնվող Կանարի Ուարֆի մասը։ Սա Եվրոպայի ամենամեծ շինարարական նախագիծն է, որի իրագործելու համար անհրաժեշտ է 15 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգի ներդրում։
Կենտրոնական Լոնդոնի փողոցների մեծ մասը կառուցվել էր նախքան մեքենաների հայտնագործումը, իսկ Լոնդոնի ճանապարհային ցանցը շատ խճճված է։ Կենտրոնական Լոնդոնում կա 11,50 ֆունտ / օր գերբնակեցվածություն։


=== Օդանավակայաններ ===
Լոնդոնին սպասարկում են վեց միջազգային օդանավակայաններ, որոնք աշխարհի ամենաշատ քաղաքային օդանավակայանների համակարգն են՝ շնորհիվ ուղևորափոխադրումների։ Դրանք  են Հիթրոուն, Գաթվիկը, Ստանստեդը, Լութոնը, Լոնդոն Սիթին և Սաութհենդը։
Լոնդոնի համար օդանավակայանի հնարավորությունները ընդլայնելու համարառաջարկվել են մի շարք տարբերակներ, այդ թվում՝ Լոնդոնի Հիթրոու օդանավակայանի ընդլայնումը և Գաթվիք օդանավակայանի ընդլայնումը։ Օդանավակայանների ընդլայնման հիմնական նպատակը Մեծ Բրիտանիայի տնտեսական աճի խթանումն է` աշխարհի արագ զարգացող զարգացող երկրներին օդային տրանսպորտի ցանցերի միջազգային հանգույց տրամադրելու միջոցով։ Հիթրոուի ծրագրով ակնկալվում է ստեղծել 120,000 նոր աշխատատեղ ամբողջ Մեծ Բրիտանիայում և ստեղծել տնտեսական նոր հնարավորություններ ավելի քան 100 միլիարդ ֆունտով։ Դրա միջոցով նախատեսվում է նաև խթանել արտահանումը։


=== Նավահանգիստներ ===
Լոնդոնի նավահանգիստը այսօր մեծությամն երկրորդն է Միացյալ Թագավորությունում, որն ամեն տարի բեռնաթափում է 48 միլիոն տոննա բեռ։ Նավահանգիստը տեղակայված չէ մի տարածքում։ Այն ձգվում է Թեմզայի երկայնքով, ներառյալ Լոնդոնի կենտրոնը, բազմաթիվ ծովախորշներով, նավահանգիստներով, որոնք կառուցվել աստիճանաբար՝ դարերի ընթացքում։ Այսօր Լոնդոնի նավահանգստի բեռների մեծ մասը անցնում է Թիլբուրի նավահանգստով՝ Մեծ Լոնդոնի սահմաններից դուրս։
Լոնդոնի Գեյթուեյը՝ Մեծ Բրիտանիայի նորագույն նավահանգիստը, բացվել է 2013 թվականին։ Նախատեսվում է, որ այն տարեկան կկարողանա ապահովել 3,5 միլիոն բեռների տեղափոխությունը, ինչպես նաև կստեղծվի 27000 աշխատատեղ Լոնդոնում և Հարավարևելքում և տարեկան 2,4 մլրդ ֆունտ ստեռլինգ ներդրում կկատարի Լոնդոնի տնտեսության մեջ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Labour Market Profile – London Office for National Statistics Official Labour Market Statistics (Nomis)
Regional accounts Office for National Statistics
Neighbourhood Statistics (NeSS) Archived 2016-03-15 at the Wayback Machine. Office for National Statistics
London: The Global Powerhouse Greater London Authority
Economy and employment Archived 2017-07-17 at the Wayback Machine. Greater London Authority
Economic research and information Archived 2020-01-30 at the Wayback Machine. The City of London Corporation
Research TheCityUK