Մարիա Կանո

Մարիա դե լոս Անխելես Կանո Մարկես (իսպ.՝ María de los Ángeles Cano Márquez, օգոստոսի 12, 1887(1887-08-12), Մեդելյին, Կոլումբիա - ապրիլի 26, 1969(1969-04-26), Մեդելյին, Կոլումբիա), կոլումբիացի գրող և բանաստեղծ, որը եղել է այդ երկրի առաջին կին քաղաքական առաջնորդը։ «Աշխատավորների ծաղիկ» անունով հայտնի Կանոն ղեկավարել է պայքարը հանուն հիմնական քաղաքացիական իրավունքների և աշխատավարձ ստացող բանվորների իրավունքների։ Առաջնորդել է մի քանի գործադուլ և հանդիսացել Կոլումբիայի կոմունիստական կուսակցության համահիմնադիրներից մեկը։


== Վաղ կյանք և կրթություն ==
Կանոն ծնվել է 1887 թվականի օգոստոսի 12-ին Կոլումբիայի Անտիոկիա նահանգի Մեդելյին քաղաքում, Ռոդոլֆո Կանոյի և Ամելիա Մարկեսի ընտանիքում․ ծնողները կիրթ և ազդեցիկ արմատական լիբերալներ էին։ Ունեցել է երկու քույր, կրթությունն ստացել է աշխարհիկ, ոչ թե կաթոլիկ դպրոցներում։ Այդ ժամանակ կոլումբիացի կանանց չէր թույլատրվում համալսարանում սովորել։ Ծնողները մահացել են, երբ նա եղել է տարեկան։


== Գործունեություն ==
Կանոն Մեդելինի այլ մտավորականների հետ հիմնադրել է գրական խմբակ ու Cyrano ոչվող ամսագիրը։ Մինչև 1922 թվականն աշխատել է El correo liberal («Ազատական փոստ») թերթում։ Նրա գրվածքները և պոեզիան ունեցել են «ինտիմ և էրոտիկ» երանգ։ 1924 թվականի մարտին ցանկություն է հայտնել բացել անվճար հանրային գրադարան, հրավիրել թերթերին ու գրախանութնորին նյութեր տրամադրել, իսկ մայիսին արդեն քաղաքային գրադարանը գործել է։
Կանոն ներգրավվել է բոլշևիկյան հեղափոխության ազդեցության տակ գտնվող քաղաքական շրջանակներում և դարձել սոցիալիստ։ Դադարեցրել է զուտ գեղարվեստական պատճառներով գրելը և դարձել սոցիալական ակտիվիստ և հեղափոխական առաջնորդ։ Կարիքավորներին սնունդ և հագուստ տրամադրելուց բացի գրադարանում ընթերցումներ է կատարել՝ աշխատողների մշակութային տեղեկացվածությունը բարձրացնելու համար։ Այցելել է գործարաններ, սկսել է դատապարտել անարդար աշխատանքային պայմանները և գործադուլներ կազմակերպել։
1925 թվականի մայիսի 1-ին՝ Կոլումբիայի աշխատավորների տոնին, նրան կնքել են ««Մեդելինի աշխատավորների ծաղիկ»» անունով, բարեգործական աշխատողներին սովորաբար տրված պատվավոր կոչում, որը նա օգտագործում էր որպես քաղաքական հարթակ։ Դարձել է ըմբոստ կանանց խորհրդանիշը, իսկ «Անտիոկիայի ծնողները փորձում էին կանխել, որ իրենց դուստրերը մարիականոներ չդառնան»1925–1927 թվականների ընթացքում յոթ անգամ շրջագայել է երկրում։ Նրա առաջին հանրահավաքներն անցկացվել են Սևիլիայի և Ռեմեդիոսի հանքերում։ 1926 թվականին Կոլումբիայ Ազգային աշխատավորական համադաշնությունը նրան պարտավորեցրել է կազմակերպել Անտիոկիայի ներկայացվածությունը Երրորդ աշխատավորական համագումարում։ Համագումարում նա հարցազրույց է վերցրել կառավարության քարտուղարից՝ կոչ անելով ազատել քաղբանտարկյալներ Վիսենտե Ադամեին և Մանուել Քինտին Լամեին, որով դարձել է Կոլումբիայի քաղաքական կազմակերպություններում ղեկավար պաշտոն զբաղեցնող առաջին կինը։ Ճանաչվել է «Կոլումբիայի աշխատավորների ծաղիկ»։ Կարևոր դեր է խաղացել 1926 թվականին Սոցիալիստական հեղափոխական կուսակցության հիմնադրման գործում, նախկին նախագահ Կառլոս Ռեստրեպոյի հետ հանդես է եկել մահապատժի դեմ։
Մի քանի անգամ ձերբակալվել է և հայտնվել ոստիկանության հսկողության տակ։ Նրա մի քանի հանրահավաքներ ոստիկանությունը ցրել է պաշտպանական հագուստներով։ Արտահայտվել է ընդդեմ էլիտայի շրջանում սոցիալական անարդարության, կառավարության կողմից ընդդիմության ճնշումների և ամերիկյան ընկերությունների գործելակերպի։
Համահիմնադրել է կուսակցական La justicia թերթն ու գրել բազմաթիվ այլ հրատարակություննների համար։ 1928 թվականին ղեկավարել է պայքարը կառավարության՝  կոմունիզմը ճնշելու համար նախատեսված օրենքի դեմ։ Նաև աջակցել է Նիկարագուայի առաջնորդ Աուգուստո Սանդինոյին՝ ընդդեմ ԱՄՆ զորքերի ներխուժման։ 1928 թվականի նոյեմբերին բանանի տնկարկների աշխատակիցների գործադուլն ավարտվել է Մագդալենայի Սիենագա քաղաքում տեղի ունեցած ցույցի ժամանակ բանվորների կոտորածով։ Չնայած Կանոն ներկա չէր գտնվել, նրան մեղադրել են դավադրության մեջ և բանտարկել։ Նա քաղաքականապես մեկուսացել է սոցիալիստական շարքերում գաղափարական պառակտումից հետո և անհաջողություն ունեցել 1934 թվականին քաղաքականություն վերադառնալու մեջ։
Հեռացել է Բոգոտայից և աշխատել է Մեդելինի Անտիոքիա պետական մամուլում։ 1945 թվականին Մեդելինի կանանց դաշինքը ճանաչել է նրա ներդրումները, իսկ 1960 թվականին նա նշանակվել է Անտիոկիայի կանանց ժողովրդավարական կազմակերպության խոսնակ։


== Անձնական կյանք ==
Կանոն ապրել է կոմունիստ գրող և հռետոր Իգնասիո Տորես Ժիրալդոյի հետ։


== Մահ և ժառանգություն ==
Մահացել է 1967 թվականի ապրիլի 26-ին Մեդելինում։
1990 թվականին ռեժիսոր Կամիլա Լոբոգերերոն Maria Cano վերնագրով ֆիլմ է նկարահանել։ Անտիոկիայում նրա պատվին անվանակոչվել են մեկ փողոց, երկու դպրոց և մեկ համալսարան։ 1991 թվականին The Flor del Trabajo Association անվամբ լեյբորիստական կազմակերպություն է ստեղծվել Ֆունցայում, որի անունը 2013 թվականի մարտի 23-ին փոխվել է Association Maria Cano-ի։


== Ծանոթագրություններ ==