Տարսիլա դու Ամարալ

Տարսիլա դու Ամարալ (բրազ.-պորտ.՝ Tarsila do Amaral, սեպտեմբերի 1, 1886(1886-09-01)[…], Capivari, Սան Պաուլու, Բրազիլիա - հունվարի 17, 1973(1973-01-17)[…], Սան Պաուլո, Բրազիլիա), բրազիլացի նկարիչ, բրազիլական մոդեռնիզմի գլխավոր դեմքերից մեկը։
Բրազիլացի հինգ նկարիչներից բաղկացած Grupo dos Cinco-ի անդամ, որոնք համարվում են Բրազիլիայի ժամանակակից արվեստի շարժման ամենաազդեցիկ ներկայացուցիչներից։ «Grupo dos Cinco»-ի մյուս անդամներն են` Անիտա Մալֆատտին, Մենոտի Դել Պիչչիան, Մարիոը դե Անդրադեն և Օսվալդ դե Անդրադեն։ Տարսիլան մեծ դեր է ունեցել նաև «Անտոպոֆագիա» շարժման ձևավորման գործում (1928-1929)։


== Կենսագրություն ==
Տարսիլա դու Ամարալը ծնվել է Կապիվարիում, ծնողների դաստակերտում` հող օգտագործողների և սուրճի տնկարկների տերերի հարուստ ընտանիքում։ Երիտասարդ տարիներին նա ծնողների հետ մեկնել է Բարսելոնա, որտեղ ուսում է ստացել և առաջին անգամ դրսևորվել են նրա ձգտումները նկարչության հանդեպ։ 1916 թվականից նա Սան Պաուլոյում սովորել է քանդակագործություն, այնուհետև` գեղանկարչություն և նկարչություն։ Չափազանց պահպանողական ուսուցիչները նրան չէին բավարարում և 1920 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, ընդունվել Ժյուլիանի ակադեմիա։ 1922 թվականին մասնակցել է Փարիզում կազմակերպված խմբակային ցուցահանդեսին։
1922 թվականին վերադառնալով Սան Պաուլո, նա մտերիմ հարաբերություններ է հաստատել բրազիլացի գրողներ և մոդեռնիստ նկարիչներ` Անիտա Մալֆատտիի, Մարիո դե Անդրադեի, Օսվալդ դե Անդրադեի և Մենոտի դել Պիչչիայի հետ։ Նրանք ձևավորել են «Grupo dos Cinco»-ն, որը դարձել է բրազիլական մոդեռնիզմի կենտրոն և շարժիչ ուժ։
1923 թվականին նկարիչը կարճ ժամանակով վերադարձել է Փարիզ, որտեղ դասեր է ստացել Ալբեր Գլեզից, Անդրե Լոտից, Ֆերնան Լեժեից։ Նրա ֆրանսիացի ուսուցիչների հետաքրքրությունը հնամենի ոճի և պրիմիտիվիզմի նկատմամբ, ստիպել են նկարչին դիմել բրազիլական ժողովրդական ավանդույթներին։
Հայրենիք վերադառնալուց հետո նա Օսվալդ դե Անդրադեի հետ ճանապարհորդել է Բրազիլիայում՝ սովորելով տեղական ավանդույթներն ու ժողովրդական արհեստները։ Նկարազարդել է Անդրադեի գրքերը և 1926 թվականին նրանք ամուսնացել են։ Ամուսինները ճանապարհորդել են Եվրոպայում և Միջին Արևելքում։ 1926 թվականին Փարիզի Պերսյե պատկերասրահում տեղի է ունեցել Տարսիլա դու Ամարալի առաջին անհատական ցուցահանդեսը։ Նա մտերմացել է սյուրռեալիստների հետ։ Ամուսնու հետ միասին նրանք մշակել են յուրահատուկ անտրոպոլոգիայի փիլիսոփայություն, որը Բրազիլիան ընկալում է որպես ուշ մշակույթի կրող և «սնվում» է իր նախորդ մշակույթներից՝ հնամենի աֆրոամերիկյանից մինչև նորագույն եվրոպական (տես` «Անտրոպոֆագիական մանիֆեստ»)։ 1929 թվականին նկարիչի անհատական ցուցահանդեսներ են անցկացվել Ռիո դե Ժանեյրոյում և Սան Պաուլոում. Տարսիլա դու Ամարալը մասնակցել է կոլեկտիվ ցուցահանդեսների Նյու Յորքում և Փարիզում։ 1930 թվականին Տարսիլա դու Ամարալը և Օսվալդ դե Անդրադեն ամուսնալուծվել են և Անդրադեն ամուսնացել է գրող և լրագրող Պագուի հետ։
1931 թվականին նկարչուհին այցելել է ԽՍՀՄ, որտեղ նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Մոսկվայի նոր արևմտյան արվեստի պետական թանգարանում և շրջագայել է երկրում։ 1932 թվականին վերադառնալով հայրենիք, նա միացավ ձախ ուժերին` հակադրվելով Ժետուլիու Վարգասի բռնապետական ռեժիմին, այդ թվում՝ սահմանադրական հեղափոխությանը։ Նրան ձերբակալել են և մեկ ամիս անցկացրել է բանտում։ Տարսիլան սկսել է անդրադառնալ սոցիալական թեմատիկային։ 1938 թվականից նա մշտապես բնակվել է Սան Պաուլոում։ Մասնակցել է Սան Պաուլոյի առաջին բիենալեին, Վենետիկի բիենալեին (1964)։
Մահացել է 1973 թվականին, Սան Պաուլոյում։ Թաղված է Սան Պաուլոյի Կոնսոլասան գերեզմանատանը։


== Հիմնական  աշխատանքներ ==
An Angler, 1920-ական թվականներ, Էրմիտաժի թանգարան, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան
"A Negra", 1923,
Cuca, 1924, Գրենոբլի թանգարան, Ֆրանսիա
Landscape with Bull, 1925, Մասնավոր հավաքորդ
O Ovo, 1928, Ջիլբերտո Չաթուբրիանդ, Ռիո դե Ժանեյրո
Abaporu, 1928, Էդուարդո Կոստանտինի, Լատինաամերիկյան արվեստի թանգարան, Բուենոս Այրես
Lake, 1928, Մասնավոր հավաքածու, Ռիո դե Ժանեյրո
Antropofagia, 1929, Պաուլինա Նեմիրովսկի, Նեմիրովսկի հիմնադրամ, Սան Պաբլո
Sol poente, 1929, Մասնավոր հավաքածու, Սան Պաուլո
Segundo Class, 1933, Մասնավոր հավաքածու, Սան Պաուլո
Retrato de Vera Vicente Azevedo, 1937, Բրազիլական արվեստի թանգարան, Սան Պաուլո
Purple Landscape with 3 Houses and Mountains, 1969–72, James Lisboa Escritorio de Arte, Սան Պաուլո


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Congdon, K. G., & Hallmark, K. K. (2002). Artists from Latin American cultures: a biographical dictionary. Westport, Connecticut, Greenwood Press. 0-313-31544-2
Lucie-Smith, Edward. Latin American Art of the 20th Century. London: Thames & Hudson Ltd, 2004.
Damian, Carol. Tarsila do Amaral: Art and Environmental Concerns of a Brazilian Modernist. Woman's Art Journal 20.1 (1999): 3-7.
Barnitz, Jaqueline. Twentieth-Century Art of Latin America. China: University of Texas Press, 2006: 57.
Gotlib, Nadia Batella. Tarsila do Amaral: a Modernista. São Paulo: Editora SENAC, 2000.
Pontual, Roberto. Tarsila. Groves Dictionary of Art. Ed. Jane Turner. New York: Macmillan, 1996.
Amaral, Aracy and Kim Mrazek Hastings. Stages in the Formation of Brazil's Cultural Profile. The Journal of Decorative and Propaganda Arts. 21 (1995): 8-25.
Fundación Juan March. Tarsila do Amaral (Catalogue: published in English and Spanish) Madrid: Fundación Juan March (2009), 295 pp. English 978-84-7075-561-3
D'Alessandro, Stephanie and Luis Pérez-Oramas.  Tarsila do Amaral: Inventing Modern Art in Brazil.  New Haven: Yale University Press, 2017. 9780300228618
Scott, Andrea. Introducing New York to the First Brazilian Modernist. The New Yorker, 2018.
Cardoso, Rafael. The Problem of Race in Brazilian Painting, c. 1850-1920. Art History, 2015: 18-20.
Ebony, David. Brazil's First Art Cannibal: Tarsila Do Amaral. Yale University Press Blog, 2017.
Jackson, Kenneth David. Three Glad Races: Primitivism and Ethnicity in Brazilian Modernist Literature. Modernism/modernity 1, (1994): 89-112.
Latin American Women Artists 1915–1995. Films Media Group, 2003.


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Official Catalogue Raisonné (English/Portuguese)
Links to various paintings
Search for list of exhibitions
Tarsila do Amaral, The Museum of Modern Art
MoMA Audio: Tarsila do Amaral: Inventing Modern Art in Brazil
New to MoMA: Tarsila do Amaral’s A Lua (The Moon), interview with Ann Temkin