Քրիստոֆեր Յոներ

Քրիստոֆեր Յոներ (նորվ.՝ Kristoffer Joner, սեպտեմբերի 19, 1972(1972-09-19), Սթավանգեր, Նորվեգիա), կինոյի և հեռուստատեսության նորվեգացի դերասան։ Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի «Shooting Stars» մրցանակի դափնեկիր է (2003 թ.), Կոպենհագենի միջազգային կինոփառատոնի «Ոսկե կարապի» մրցանակակիր «Լավագույն դերասան» անվանակարգում (2003 թ.) և «Օսկարի» նորվեգական համարժեք «Ամանդա» մրցանակի դափնեկիր (2005 թ.)։
Նորվեգացի կինոքննադատ Ֆրեդրիկ Ֆևանգը Յոների մասին գրել է, որ նա «ի տարբերություն նորվեգացի այլ կինոաստղերի, չունի դասական հետաքրքիր արտաքին կամ հարուստ թատերական փորձ, բայց շնորհիվ իր գրավչության և բազմակողմանի տաղանդի հասել է կարգավիճակի, և հավանաբար Նորվեգիայի նոր աստղերի մեջ ամենավառն է»։ Դերասանին հայտնիություն են բերել հատկապես անկայուն հոգեբանություն ունեցող նևրասթենիկ կերպարների դերերը («Նա, ով վախենում էր գայլերից», «Երկնքից ընկնողը», «Հարևանություն» ֆիլմերը), ինչպես նաև կարողությունը՝ չափազանց համոզիչ կերպով արտահայտելու անհանգստություն և հուսահատություն։


== Գործունեություն ==
Ինչպես նորվեգացի շատ այլ դերասաններ, Յոները ևս սկսել է իր դերասանական գործունեությունը մանկական և պատանեկան թատրոնում (նորվ.՝ Barne- og ungdomsteatret (BUT)), որը գործում էր Ստավանգեր քաղաքի Ռոգալանդ թատրոնին կից։ Նա իր կրթությունն այնտեղ սկսել է 14 տարեկանում և ընդունվել այնտեղ 1990-ականների սկզբներին։ Դրանից հետո Յոները երեք անգամ փորձել է ընդունվել Նորվեգիայի ազգային թատերական ակադեմիա, բայց այդպես էլ չի ընդունվել։
Յոները սկզբում ճանաչման է հասել նորվեգական պետական հեռուստաընկերության (NRK) «Offshore» (1996—2000) սերիալի շնորհիվ։ Նախագիծը Յոներին բերում է յուրօրինակ երիտասարդ դերասանի համբավ՝ ամրապնդելով այդ շնորհիվ Էրլենդ Լուի «Ալիքափոխ» (2000) սցենարի հիման վրա Պոլ Յակմանի (նորվ.՝ Pål Jackman) ֆիլմի, որում Յոները խաղում էր սատանիստ Յորգենի դերը, նաև 2001 թվականի «Մոնգոլանդիա» փոքր բյուջե ունեցող ֆիլմի։ Յոների խաղն արժանացավ քննադատների դրական արձագանքին, և այդ դերերի համար նա երկու անգամ անընդմեջ առաջադրվեց նորվեգական կինոակադեմիայի «Ամանդա» մրցանակին որպես լավագույն դերասան։
2002 թվականին Յոները մասնակցել է միաժամանակ մի քանի խոշոր նախագծերի, որոնցից էր Ուննի Սթրաումի «Երաժշտություն հարսանիքների և թաղումների համար» ֆիլմը, որի երաժշտությունը գրել էր Գորան Բրեգովիչը։ Բացի այդ, Յոները նկարահանվել էր ռեժիսոր Գունար Վիկենեի (նորվ.՝ Gunnar Vikene) «Երկնքից ընկնողը» ֆիլմում։ Կինոնկարը դարձավ նորվեգական կինովարձույթի առաջատար, իսկ Յոները այդ ֆիլմում Ռեյդարի դերի համար ստացավ Կոպենհագենի միջազգային կինոփառատոնի «Ոսկե կարապ» մրցանակ «Լավագույն դերասան» անվանակարգում։
2003 թվականին Յոները դարձավ Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի «Shooting Stars» մրցանակի դափնեկիրներից մեկը, որով պարգևատրվում էին Եվրամիության երկրների երիտասարդ հեռանկարային դերասանները։ Խոշոր նախագծերից, որոնց մասնակցություն ունեցավ Յոները հետագա տարիներին, կարելի է առանձնացնել «Մութ անտառ» սարսափ ֆիլմը (2003), «Ձմեռային համբույր» մելոդրաման (2005) և «Հարևանություն» հոգեբանական թրիլերը (ֆիլմի վերնագիրը թարգմանվում է նաև «Այլ դուռ», 2005)։ «Մութ անտառ» ֆիլմում Լասեի դերի համար Յոները երրորդ անգամ առաջադրվեց «Ամանդա» կինոմրցանակի որպես լավագույն դերասան, թեպետ ստանալ այն հաջողվեց միայն չորրորդ փորձից՝ «Հարևանություն» ֆիլմում Յոնի դերի համար։
2000-ականների երկրորդ կեսին Յոները խաղացել է «Ընկեր Պեդերսոն» (2006), «Վերջին ձեռնարկում» (2008) և «Թաքնվածները» (2009) ֆիլմերի գլխավոր դերերում, նաև մասնակցել է մի շարք նախագծերի երկրորդական և էպիզոդային դերերում։ 2000 թվականից նա ավելի շատ դերեր է ստացել կինոյում և հեռուստատեսությունում, քան որևէ մեկ այլ նորվեգացի դերասան։ 2005 թվականին Բերգենի միջազագային կինոփառատոնի շրջանականերում նրան շնորհվեց «Հարյուրամյակի լավագույն դերասան» կոչումը՝ համաձայն հեռուստադիտողների քվեարկության (փորձառու հանձնաժողովի մրցանակին արժանացավ Բյորն Սունդքվիսթը)։
2008 թվականին Յոներն առաջին անգամ հանդես եկավ որպես ռեժիսոր՝ նկարահանելով կարճամետրաժ «Չոր խոնավ վայրում» ֆիլմը (նորվ.՝ Tørt og kjølig), որը նրան բերեց Եվրոպական ֆանտաստիկ ֆիլմերի Ստրասբուրգի փառատոնի երիտասարդ հանձնաժողովի «Լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմ» մրցանակը։
Յոները նաև խաղացել է նորվեգական Kaizers Orchestra ռոք խմբի երկու տեսահոլովակներում՝ «Kontroll På Kontinentet» (2000) և «Evig pint» (2003)։ Խմբի հետ Յոներն ուներ վաղուցվա կապ. նա Ստավանգերում «Cementen» բարի սեփականատերն է, որում Kaizers Orchestra խումբը հաճախ էր ելույթ ունենում մինչ ճանաչման հասնելը։ «Evig pint» («Հավերժական տառապանքներ») երգի հոլովակի նկարահանումների ժամանակ Յոները խաղաց մաֆիոզի դեր, ընդ որում, ինչպես հաղորդում է խմբի պաշտոնական կայքը, դրել էր երեք պարտադիր պայման նկարահանումներին մասնակցելու համար՝ պահանջելով, որ հոլովակում ունենա բեղեր և զենք, ինչպես նաև իր մասնակցությամբ տեսարաններից մեկը նկարահանվի արագացված տեմպով (slow motion)։ Ավելի ուշ տեսահոլովակն ստացավ «Spellemannprisen» («Գրեմմիի» նորվեգական տարբերակ) մրցանակ որպես 2003 թվականի լավագույն հոլովակ։


== Անձնական կյանք ==
Յոների մայրը՝ Աններութ Յոները Ռոգալանդ թատրոնի դերասան է (նորվ.՝ Annerut Joner)։ Դերասանի ծնողներն ամուսնալուծվել են, որբ նա դեռ երեխա էր, և Յոները կրտսեր եղբոր մնաց մոր հետ ապրելու։ Նրանց հայրը՝ նկարիչ Օլե Կառլսենը, մահացել է, երբ Յոները պատանի էր։
Քրիստոֆեր Յոները նորվեգացի դերասան Յոհաննես Յոների, երաժիշտ և կոմպոզիտոր Սվեռ Ինդրիս Յոների ազգականն է, ինչպես նաև դերասան Քնութ Յոների զարմիկն է։
Յոները երիտասարդ ժամանակ եղել է Ստավանգերում իր և ընկերների հիմնած Single Satellites խմբի մենակատարը։ Նրանք երգում և նվագում էին The Smiths-ի ոճով և թողակեցին «Single Satellites Open for Love» ալբոմը։
2001-2010 թվականներին դերասանը քաղաքացիական ամուսնության մեջ էր Յիենե Թերեզա Գրյոներ հետ։ Յոները և Գրյոները ծանոթացել էին 2001 թվականին «Երկնքից ընկնողը» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ, որտեղ Յոները գլխավոր դերակատարներից մեկն էր, իսկ Գրյոներն աշխատում էր որպես ռեժիսորի օգնական։ 2004 թվականին զույգն ունեցավ աղջիկ, որին կոչեցին Թեա (նորվ.՝ Téa):
Յոները ասթմայով հիվանդ է, այդ պատճառով մանկության տարիքում, իր սեփական խոսքերով, «ավելի շատ կինոթատրոնում նստած անվերջ ֆիլմեր էր դիտում, քան թե ֆուտբոլ էր խաղում»։ Եվ այդ պարագայում, թեպետ նրան հաջողվեց վերականգնվել ալկոհոլային կախվածությունից, որով ժամանակին տառապում էր, դերասանը մոլի ծխող է։ Յոների խոստովանությամբ՝ ինքն օրական 50 գլանակ է ծխում և ի վիճակի չէ դիմանալ կինոթատրոնում սկզբից մինչև վերջ ֆիլմ դիտելուն, քանի որ դա չափազանց երկար ժամանակային ընդմիջում է առանց ծխախոտի։
Յոների սիրելի դերասաններն են Քրիստոֆեր Ուոքենը, Ռոբերտ Դե Նիրոն և Մերիլ Սթրիփը։
Յոներն իրենց համարում է փոքր-ինչ նևրասթենիկ և վախենում է թռիչքներից, ինչպես նաև բաց ջրից։ Նրա խոսքերով ինքը ոչ մի անգամ չի լողացել բնության գրկում այն ժամանակից, երբ տասնութ տարեկանում նայել է «Ծնոտներ» ֆիլմը։
Դերասանը հրապարակայնորեն քննադատել է նորվեգական իշխանություններին թմրամոլության ոլորտում վարած քաղաքականության համար՝ կոչ անելով լինել լիբերալ հակաթմրամիջոցային օրենսդրության մեջ Դանիայի օրինակով։ Յոների ճանաչվածության շնորհիվ նրա դիրքորոշումն այս հարցի վերաբերյալ հասարակական մեծ արձագանք ունեցավ։


== Ֆիլմագրություն ==


== Երաժշտական տեսահոլովակներ ==
2000՝ Kaizers Orchestra՝ «Kontroll På Kontinentet»
2003՝ Kaizers Orchestra՝ «Evig pint»
2004՝ Janove Ottesen՝ «Black And White Movie»
2004՝ Wibutee՝ «We Are In Space, So Are You»


== Ռեժիսորական աշխատանքներ ==
2008՝ «Չոր խոնավ վայրում» (նորվ.՝ Tørt og kjølig), կարճամետրաժ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Քրիստոֆեր Յոներ (անգլ.) Internet Movie Database կայքում
Քրիստոֆեր Յոները Կինոպոիսկ կայքում