Հելենա Դեմակովա

Հելենա Դեմակովա  (լատիշ․՝ Helēna Demakova, սեպտեմբերի 3, 1959(1959-09-03), Ռիգա, Լատվիական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), արվեստի լատվիացի պատմաբան, ցուցահանդեսների կուրատոր և քաղաքական գործիչ։ Աշխատել է որպես Լատվիայի Մշակույթի նախարար 2004-2009 թվականներին, ինչպես նաև` եղել է 9-րդ Սեյմի (Լատվիայի Խորհրդարան) անդամ և Լատվիայի արվեստի ակադեմիայի դասախոս։


== Կրթություն ==
Դեմակովան եղել է Մարինա Աինբինդերի անհատական աշակերտը 1978-1982 թվականներին` ավարտելով Լատվիայի արվեստի ակադեմիայի եռամյա նախապատրաստական դասընթացը։ 1987 թվականին բակալավրի աստիճան է ստացել Լատվիայի համալսարանի Օտար լեզուների ֆակուլտետից և մագիստրոսի աստիճան` Լատվիայի մշակույթի ակադեմիայից։


== Մասնագիտական կարիերա ==
Դեմակովան սկսել է ցուցահանդեսներ կազմակերպել 1990 թվականից և իրականացրել է մոտավորապես 40 լատվիական ու միջազգային ցուցադրություն։
Որպես կուրատոր նա հիմնականում կենտրոնացած է լատվիական ու Բալթյան շրջանի ժամանակակից արվեստի ուղղությամբ, ներառյալ հետխորհրդային տարածքի վերջին տարիների արվեստն ու հանրային վայրերում ներկայացվող արվեստի գործերը։
1998-2002 թվականներին Դեմակովան եղել է Լատվիայի Սեյմի պատգամավոր Ժողովրդական կուսակցության կողմից։ 2004-2009 թվականներին եղել է Լատվիայի Հանրապետության Մշակույթի նախարար։ Պաշտոնի ստանձնումից կարճ ժամանակ անց նա սկսել է ուշադրություն դարձնել լատվերեն լեզվի, լատվիական պատմության ու մշակույթի պահպանման կարևորությանը երկրի ազգային ինքնության տեսանկյունից։ 2009 թվականից նա չի շարունակում իր պաշտոնավարումը առողջական խնդիրների պատճառով։ Նրա մոտ ախտորոշվում է ոսկրային վարակ։
Քաղաքական կարիերիայի ընթացքում Դեմակովայի կարևոր նախաձեռնություններից են տեխնոլոգիաների և ենթակառուցվածքների զարգացումը` մշակույթի ու արվեստի ոլորտներին օժանդակելու համար։ Ուշ 1990-ականներին Դեմակովան գրանտներ և օժանդակություն է ապահովում Լատվիայի Կոնսորտիում գրադարանի համար, որը, սակայն, չի իրագործվում ըստ նախատեսվածի։ Նա այնուամենայնիվ շարունակում է աշխատել երկրի ազգային գրադարանի համար։ Դեմակովան մեծապես ներգրավված էր Լատվիայի ազգային գրադարանի կառուցման գործում (2008)։
Գրադարանի շինարարությունը գրեթե միանգամից հանդիպում է գրադարանի հակառակորդների դիմադրությանը։ «Նոր ժամանակ» աջ ընդդիմադիր կուսակցությունը փորձում է դադարեցնել նախագիծը։
Դեմակովան դժվար պայքար է մղում գրադարանի կառուցման համար, անգամ քննադատության ենթարկվելով երկրի նախագահ Վալդիս Զալտերսի կողմից։ Նա նաև ներգրավված էր «Ժառանգություն 2018» ծրագրում, որը նախատեսում է վերանորոգել մշակութային հուշարձան հանդիսացող բոլոր պետական կառույցները, մասնակցել է շրջանների քաղաքային կենտրոններում համերգասրահներ կառուցելու ծրագրին, որի արդյուքնում համերգասրահներ են բացվել Ռեզենկե (2013), Սեսիս (2014) և Լիեպաջա (2015) քաղաքներում , ինչպես նաև ղեկավարել է խորհրդային համակարգի օկուպացիայի զոհերի հիշատակը հարգող հուշարձանի կառուցման մրցույթը։
Դեմակովան նաև մասնակցել է մի շարք լայնամասշտաբ մշակութային փառատոնների կազմակերպմանը, այդ թվում` «Զարմանալի Լատվիա» (Pārsteidzošā Latvija, 2005, Ֆրանսիա),  Ֆրանսիական  գարուն (Francijas pavasaris, 2007, Լատվիա), Օ՜, Գերմանիա (O! Vācija, գերմանական մշակութային փառատոն, Լատվիա, 2008), Լատվիական մշակույթի փառատոն Ռուսաստանում (2007/2008) և Ռուսական մշակույթի փառատոն Լատվիայում (2008)։
2005 թվականին, Լատվիայի մշակույթի նախարար եղած տարիներին, Դեմակովան պայմանագիր է ստորագրել ANLV բանկի հետ` Լատվիայի ժամանակակից արվեստի ապագա թանգարանի համար արվեստի հավաքածու ստեղծելու վերաբերյալ։ Նրա` Մշակույթի նախարար եղած տարիներին ստեղծվել են  Sinfonietta Rīga նվագախումբը (2006), Վենտսփիլսում տեղակայվել է Գրողների և թարգմանիչների տունը (2006),  Bill and Melinda Gates Foundation-ը 16.2 միլիոն ամերիկյան դոլար է նվիրաբերել` լատվիական քաղաքային գրադարաններում համակարգիչների ներդնելու համար (2006), հիմնվել է Ռոմանս Սութայի և Ալեքսանդրա Բելկովայի թանգարանն ու բացվել է որպես Լատվիայի արվեստի ազգային թանգարանի մասնաճյուղ (2008), ինչպես նաև` սկսվել ու ավարտվել է Ռիգայի Դաիլի թատրոնի վերակառուցումը։
2008 թվականի գլոբալ ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ Ռիգայում համերգարսահի և Ժամանակակից արվեստի թանգարանի կառուցումը դադարեցվել է։


== Պարգևներ ==
Երեք աստղ շքանշան (Լատվիա, 2014)
Արվետսի և գիտության շքանշան, մշակույթի ոլորտում Ֆրանսիայի բարձրագույն պարգև (Ֆրանսիա, 2007)
Մեդալ մշակութային վաստակի համար (Լեհաստան, 2007)


== Ցուցահանդեսներ ==
Միդսոմերի գիշերային երազ, Ռաումա արվեստի թանգարան, Ֆինլանդիա
Հուշարձան, միջազգային ցուցահանդես Ռիգայի հանրային վայրերում, 1995
Արվեստի նավահանգիստ,  միջազգային ցուցահանդես Կոտկայի հանրային վայրերում, Ֆինլանդիա, 1995
“Անձնական ժամանակ. լատվիական, էստոնական ու լիտվական արվեստ, 1945–1996” ցուցահանդեսի լատվիական բաժին. Վարշավա, Լեհաստան և Սանկտ-Պետերբուրգ, Ռուսաստան, 1996
Պատմություններ, պատմողներ, Լատվիայի ազգային պավիլիոն Վենետիկի Բիենալեում, 1999
Ռիգայի 800 կախարդական ֆլեյտաներ, Լատվիայի ազգային պավիլիոն Վենետեիկի Բիենալեում,  2001
Բալթյան անվտանգություն, Արլանդա օդանավակայան, Ստոկհոլմ, 2000
2 շոու, լատվիացի ու լիտվացի երիտասարդ արվեստագետների աշխատանքների ցուցահանդես, Ժամանակակից արվեստի կենտրոն, Վիլնյուս, 2003
Արվեստի ժամանակավոր ցուցադրություն, Ստոկհոլմի տնտեսագիտության դպրոց, Ռիգա, 2005
Թեսթ, Ռիգայի ժամանակակից արվեստի ապագա թանգարանի աշխատանքների հավաքածուի ցուցադրություն, Լատվիայի արվեստի ազգային թանգարան, 2012
Ողջունող գլուխ, լատվիական ժամանակակից արվեստի թանգարան, Լատվիայի երկաթգծային պատմության թանգարան, 2014
Ինքնություն. Լատվիական ժամանակակից արվեստի պատմություն, Լատվիայի ազգային գրադարան, 2014-2015


== Սոցիալական գործունեություն ==
Մարսել Պրուստի ընկերների ասոցիացիայի նախագահ (Ռիգա, սկսած 2010 թվականից)
«Ռիգայի ժամանակակից արվեստի թանգարանի համար նյութերի ստեղծման» ասոցիացիայի խորհրդի անդամ
Սև-Բալթյան ծովերի միություն կազմակերպության հիմնադիր (2008)
Լատվիայի արվեստի ազգային թանգարանի գիտական խորհրդի անդամ  (սկսած 2010 թվականից)
Ռիգայի ժամանակակից արվեստի ապագա թանգարանի փորձագետների միջազգային խորհրդի անդամ (սկսած 2005 թվականից)
Լատվիայի օկուպացիայի թանգարանի խորհրդի անդամ (սկսած 2008 թվականից)
Լատվիայի արվեստագետների միության անդամ (սկսած 1989 թվականից)


== Ծանոթագրություններ ==