Դեսպան

Դեսպան (անգլ.՝ ambassador), իր երկրի բարձրագույն դիվանագիտական ներկայացուցիչը մեկ այլ երկրում (որոշ պետություններում համատեղության կարգով) և միջազգային կազմակերպություններում իր երկրի շահերի և ղեկավարության պաշտոնական ներկայացուցիչը։


== Դեսպանների խնդիրներն ու գործառույթներն ==
Դեսպանի խնդիրներն ու գործառույթները, որպես իր երկրի դեսպանատան ղեկավար, համարվում են իր երկրի շահերի ներկայացումը և պաշտպանումը պետական ղեկավարության հետ։ Իր գործառույթները կատարելու համար դեսպանն իրավունք ունի հարաբերություններ հաստատել ոչ միայն հյուրընկալվող երկրի պետական մարմինների հետ, այլ նաև տեղական քաղաքական ընդդիմության և հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունների հետ։ Շահերը անսահմանափակ ներկայացնելու համար դեսպանն օգտվում է դիվանագիտական անձեռնմխելիությունից։ Դեսպանի և նրա ընտանիքի բնակության վայրը անվանում են Նստավայր, իսկ դեսպանին ռեզիդենտ։ Դեսպանը, ինչպես դեսպանատան տարածքը, օգտվում են տարերկրյա (էքստերիտորիալ) անձեռնմխելիությունից։


== Կարգավիճակ:դիվանագիտական անձեռնմխելիություն (դեսպանի անձեռնմխելիություն) ==

Դեսպաններն օգտվում են անձեռնմխելիությունից և լիակատար դիվանագիտական անձեռնմխելիությունից համապատասխան միջազգային համաձայնագրի։ Դիվանագիտական անձեռնմխելիության կարգավորող հարցերը, միջազգային իրավունքի նորմերը ամրագրված են Դիվանագիտական հարաբերությունների մասին Վիեննայի կոմվենցիայում։


== Դեսպանի նշանակման կարգը ==
Դեսպաններին նշանակում է պետության ղեկավարը և նրանց ներկայացնում արտասահմանում, բայց միաժամանակ ենթարկվում են արտաքին գործերի նախարարությանը։
Ահա թե ինչպես է անգլիացի բանաստեղծ՝ Ջոն Դոնը դիվանագետ Հենրի Ուոտենի բանաստեղծական ուղերձում նկարագրում արքայական դեսպանի դերը։


=== Ագրեման ===

Դեսպանի պաշտոնական նշանակումից հետո, արտաքին գործերի նախարարությունը կատարում է ագրեմանի հարցում։ Ագրեմանի հարցումն արվում է միայն դիվանագիտական ներկայացուցչությունների համար՝ դեսպաններ, դեսպանորդներ և գործերի մշտական հավատարմատարներ։


=== Դեսպանի երդմնակալությունը և պաշտոնին անցնելը ===

Երկիր ժամանելուն պես դեսպանները հանձնում են իրենց պատվոգիր հավատարմագրերը և հավատարմագրվում են այն պետության ղեկավարի կողմից, որտեղ նրանց նշանակել են, որից հետո նրանք պաշտոնապես համարվում են դեսպանի պաշտոնակատար։


== Դեսպանը որպես դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավար ==

Դեսպանները, որպես կանոն համարվում են դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարները — պետության արտաքին հարաբերությունների արտասահմանում գործող մարմին, հիմնադրվում է շահագրգռված պետությունների միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու համար։ Պետություների միջև դիվանագիտական ներկայացուցչություների փոխանակումը հնարավոր է երեք մակարդակներից մեկում։ Յուրաքանչյուր մակարդակին համապատասխանոմ է որոշակի դասի ներկայացուցչության ղեկավար։ Առավել բարձր մակարդակը դեսպանատունն է, որի գլխին կանգնած է դիվանագիտական ներկայացուցչությունը։


== Դեսպանը որպես դիվանագիտական կորպուսի անդամ ==

Դիվանագիտական առաքելությունում ղեկավարներն իրենց համակցությամբ, միանում են ոչ ֆորմալ պաշտոնի՝ դիվանագիտական կորպուս։ Դիվանագիտական կորպուսը իրականացնում է բացառապես արարողակարգային գործառույթ, նա կարգավիճակ չունի որևէ քաղաքական կազմակերպության և իրավաբանական անձի։ Դիվանագիտական կորպուսը սովորաբար ունի իր գլխավորին (դուայենը կամ դեկանը) – ավագը դասով և առաջինը իր ծառայության ժամանակով։ Դուայեն կարող է դառնալ միայն դիվանագիտական ներկայացուցչության ավագը` դեսպանը պապական նվիրակը (որոշ կաթոլիկ երկրներում միայն նվիրակը` անկախ հավատարմագրման ժամանակի, Տոգոյում միայն Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության դեսպանը, իսկ Բուրկինա Ֆասոյում միայն Աֆրիկայի երկրների դեսպաններից մեկը)։


== Հատուկ կատեգորիաներ ==


=== Վատիկան. պապական նվիրակ — Սուրբ Աթոռի դեսպան ===

Նվիրակ (լատ.՝ nuntius — լրատու), Հռոմի պապի մշտական դիվանգիտական ներկայացուցիչն է, որոնց միջոցով Հռոմի պապը հաստատում է պաշտոնական դիվանգիտական հարաբերություններ։ Ներկա պահին սա Սուրբ Աթոռի բարձրագույն դիվանագիտական ներկայացուցչությունն է համապատասխան արտակարգ լիազոր դեսպանին։ Շատ կաթոլիկ երկրներում 1815 թվականի Վիեննայի խաղաղ կոնգրեսի ժամանակ, նվիրակ համարվում էր դուայենը։


=== ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպան ===

ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպան, պատվավոր կոչում, ՄԱԿ-ի երեխաների Միջազգային արտակարգ օգնության ֆոնդի կոչում (ՅՈՒՆԻՍԵՖ)։ 1954 թվականին առաջինը ամերիկացի դերասան-կատակերգու Դենի Քեյը առաջարկել է շնորհել «Բարի կամքի դեսպան» տիտղոսը։ Այլ հայտնիներ գործում են ինչպես միջազգային, այնպես էլ տարածաշրջանային կամ որպես ազգային դեսպան, կախված իրենց հետաքրքրություններից, և պատասխանատվության մակարդակի ցանկությունից։ Ծրագրի նպատակը այն է, որպեսզի հայտնի մարդիկ ուշադրություն դարձնեն ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի խնդիրներին, օգտագործելով իրենց հեղինակությունը, որպեսզի նման խնդիրները լուծվեն։


=== Դեսպանի ժամանակավոր պաշտոնակատար ===
Ժամանակավոր հավատարմատար (լրիվ անունը — գործերի ժամանակավոր հավատարմատար «պետության անվանումը» և այն «պետության անվանումը որտեղ գտնվում է»), ղեկավարում է դի­վա­նագիտական ներկայացուցչությունը դեսպանի բացակայության դեպքում։ Գործերի ժամանակավոր հավատարմատար նշանակվում է դիվանագիտական ներկայացուցչության ավագ դիվանագետը՝ դեսպանի որոշմամբ՝ համաձայնելով իր երկրի արտգործնախարարության հետ։


=== Գնչուական դեսպան ===
Համաձայն Միջազգային գնչուական միության (IRU), հայտնվել է նաև նոր յուրահատուկ դեսպան. Գնչուական դեսպան։


== Տես նաև ==
Դեսպանատուն
Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան (դիվանագիտական աստիճան)
Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ դեսպանորդ և լիազոր նախարար
ՀՀ արտաքին գործերի նախարարություն
Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար


== Հայաստանի դեսպանները տարբեր երկրներում ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Embassypages.com - Embassies and Consulates Around the World
http://www.merriam-webster.com/dictionary/ambassador
http://careers.state.gov/officer
https://www.state.gov/r/pa/ei/rls/dos/221.htm
http://www.ediplomat.com/nd/functions.htm
http://law.jrank.org/pages/4281/Ambassadors-Consuls-Powers-Duties.html
http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=29741
http://www.mfa.am/hy/seniority(չաշխատող հղում)
http://www.mfa.am/hy/by-countries/gb/ Archived 2017-08-15 at the Wayback Machine.
http://spain.mfa.am/hy/ambassador/
http://france.mfa.am/hy/ambassador/
http://georgia.mfa.am/hy/ambassador/
http://ukraine.mfa.am/hy/ambassador/ Archived 2017-06-20 at the Wayback Machine.
https://www.a1plus.am/1457932.html