Մարիա Լիլինա

Մարիա Պետրովնա Լիլինա (ամուսնու կողմից` Ալեքսեևվա, հունիսի 21 (հուլիսի 3), 1866, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 24, 1943(1943-08-24), Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուսական և խորհրդային թատրոնի դերասանուհի, Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի դերասանուհի։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (01/16/1933):
Կոնստանտին Ստանիսլավսկու կինը։


== Կենսագրություն ==
Մարիա Լիլինան ծնվել է նոտարի ընտանիքում։ Վաղ հասակում է որբացել  և դաստիարակվել է Եկատերինյան ինստիտուտում։ Նույն համալսարանում մնացել է որպես դասական տիկին։ Խախտելով Եկատերինյան ինստիտուտի կանոնները` մասնակցել է «Արվեստի և գրականության ընկերության» ներկայացումներին, որտեղ խաղացել է մի շարք դերեր`

Վիկտոր Կրիլովի «Սիրեցյալը» - Տանյա
Մոլիերի «Ժորժ Դանդեն» - Կլոդին
Ֆ. Շիլլերի «Սեր և խարդավանք» - Լուիզա
Լ. Ն.  Տոլստոյի «Լուսավորության պտուղները» - Տանյա։1889 թվականին Մարիա Լիլինան ամուսնանում է  Կոնստանտին Սերգեևիչ Ստանիսլավսկու հետ,  1898 թվականին   միանում  նրա ստեղծած Գեղարվեստական թատրոնի թատերախմբին ՝ դառնալով Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի առաջատար դերասանուհիներից մեկը։ Անտոն Չեխովը բարձր է գնահատել Լիլինայի տաղանդը, ով մարմնավորել է Մաշային «Ճայ» պիեսի բեմադրությունում, Սոնյային՝ «Քեռի Վանյա»-ում, Նատաշային՝ «Երեք քույր» ֆիլմում և Անյային՝ «Բալենու այգում»։ Վասիլի Կաչալովը բարձր է գնահատել Լիլինայի դերը  իր ստեղծագործությունների «տարածման» գործում։ Վերջին անգամ Լիլինան հանդես է եկել Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնի բեմում 1941 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Լև Տոլստոյի վեպի հիման վրա բեմադրված «Աննա Կարենինա» ներկայացման մեջ։ Ստանիսլավսկու մահից հետո նա գլխավորում էր վերջինիս  հիմնադրած Օպերային դրամատիկական ստուդիան։


== Դերեր գեղարվեստական թատրոնում ==
1898 - Անտոն Չեխովի «Ճայը» - Մաշա
1899 - Հենրիկ Իբսենի «Հեդդա Հաբլեր» - Թեա Էլֆշտեդտ
1900 - Ալեքսանդր Օստրովսկու «Ձյունանուշը» - Ձյունանուշ
1900 - Անտոն Չեխովի «Քեռի Վանյա» - Սոնյա
1901 - Անտոն Չեխովի «Երեք քույր» - Նատաշա
1901 - Գերհարդ Հաուպտմանի «Միքայել Կրամեր» - Լիզա Բենշ
1903 - Հենրիկ Իբսենի «Հասարակության հիմնասյունները» - Բեթի
1904 - Անտոն Չեխովի «Բալենու այգին» - Անյա
1905 - Ս. Ա. Նայդենովա - «Անառակ որդին» - Նադեժդա Միխայլովնա
1906 - Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս» - Լիզա
1907 - Կնուտ Համսունի «Կյանքի դրաման» - տիկին Կարենո
1907 - Լեոնիդ Անդրեևի «Մարդու կյանքը» - հյուր
1907 - Ս. Ա. Նայդենովի «Պատերը» - Մատրինա
1909 - Կնուտ Համսունի «Արքայական դարպասների մոտ» - Էլինա
1911 - Անտոն Չեխովի «Բալենու այգին» - Վարյա
1911 - Լև Տոլստոյի «Կենդանի դիակ» - Աննա Դմիտրիևնա Կարենինա
1912 - Իվան Տուրգենևի «Գավառական» - Դարիա Իվանովնա
1912 - «Որտեղ բարակ է, այնտեղ կկոտրվի» Ի. Ս. Տուրգենև - Վերա Նիկոլաևնա
1913 - Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Չար ոգիներ» վեպի հիման վրա բեմադրված «Նիկոլայ Ստավրոգին» - կաղ
1913 - Մոլիերի «Երևակայական հիվանդը» - Տուանետա
1921 - Նիկոլայ Գոգոլի «Ռևիզոր» - Աննա Անդրեևնա
1924 - Ալեքսանդր Օստրովսկու «Յուրաքանչյուր իմաստուն մարդու համար բավականաչափ պարզություն կա» - Տուրուսինա
1925 - Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս» - Խլեստով
1927 - Վ. Վ. Իվանովի «Զրահապատ գնացք 14-69» - Նադեժդա Լվովնա
1928 - Վ. Պ. Կատաևի «Հափշտակիչները»- Յանինա
1931/32 - Ֆեոդոր Դոստոևսկի «Քեռու երազը» - Կարպուխին
1934/1935 - Անտոն Չեխովի «Բալի այգին» - սպասուհի
193? - Նիկոլայ Գոգոլի «Մեռած հոգիներ» - Կարոբոչկա
1937 – Լև Տոլստոյի «Աննա Կարենինա» - կոմսուհի Վրոնսկայա


=== Ընդգրկվել է ներկայացումներում ===
«Խելքից պատուհաս» — կոմսուհի-թոռնուհի
«Երեք Քույրեր» — Օլգա


== Պարգևներ ==
ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (01.16.1933)
ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (26.10.1923)
Լենինի շքանշան (27/10/1938)
Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (05/03/1937))


== Գրականություն ==
Мария Петровна Лилина. [Сб. материалов]. М.: ВТО, 1960. — 304 с.
Виленкин В. Я. М. П. Лилина // Ежегодник МХАТ. 1943. М., 1945.
Мастера МХАТ. М—Л., 1939.
Станиславский К. С. Моя жизнь в искусстве.
Волков Н. Д. Театральные портреты. М., 1969.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Лилина, Мария Петровна // Энциклопедия «Кругосвет».
М. П. Лилина на сайте МХТ
Игнатьева М. Станиславский и Лилина: история отношений // Станиславский. 2007. № 4, 5. — Ч. 1(չաշխատող հղում), ч. 2(չաշխատող հղում)