Նապաստականմաններ

Նապաստականմաններ  (լատ.՝ Lagomorpha), կաթնասունների դասում ներառած կենդանատեսակների կարգ։ Փոքրաքանակ կարգ, որում ներառվում են մոտ 91 տեսակներ, որոնցից 30-ը խոտադիրներն են, 32-ը նապաստակներ, իսկ 29-ը ճագարներ։
Այս կարգը ներառում է 2 ընտանիք՝ նապաստակներ և խոտադիրներ։ Այս կարգի մեջ դասվող կենդանիներից են նապաստակները, ճագարները, և խոտադիրները։ Նրանց մեծամասնությունը շատ արագ է վազում, ցատկելով, ետևի թաթերով առաջ հրելով մարմինը։ Վազքի տեմպի արագությունը օգնում է խուսափել գիշատիչ գազաններից։ Այս կենդանիների սնունդը բազմազան է, թեև հիմնական մասը բուսական ծագմամբ սնունդն է։
Հայաստանում տարածված է այս կարգին պատկանող 2 տեսակ։ Տեսակներից մեկը դա նապաստակների ընտանիքին պատկանող՝ գորշ նապաստակն է։ Իսկ երկրորդ տեսակը դա խոտադիրիների ընտանիքին պատկանող՝ շեկլիկ խոտադիրն է։


== Արտաքին տեսք ==

Մարմնի երկարությունը 30—60 սմ է, հազվադեպ՝ դրանից ավելի։ Ականջները երկար են՝ ոչ կարճ, քան գլխի երկարության 50%-ը։ Ետևի ոտքերը մեծամասնության մոտ ակնհայտորեն երկար են առջևի թաթերից։ Պոչը շատ կարճ է։ Մարմինը մեծ մասի մոտ սեղմված է կողային հատվածներում։ Մազածածկույթը բազմազան է։ Շատ տեսակների մոտ մազերի երկարությունը, խտությունը և գույնը փոփոխվում է եղանակային պայմաններին զուգընթաց։ Գունավորումն ամբողջությամբ գորշավուն է, մոխրագույն։
Ոչ մեծ չափերով, կարճ պոչով կամ առանց պոչի կենդանի է։ Արտաքին տեսքով շատ նման են կրծողներին։ Նրանց ատամները որոշակի նմանություններ ունեն կրծողների ատամների հետ։ Կրծողներից նապաստականմանները տարբերվում են նրանով, որ վերին ծնոտի վրա ունեն ոչ թե 1, այլ՝ 2 զույգ կտրիճներ։ Երրորդ զույգ կտրիճները նապաստականմանների մոտ թույլ է զարգացած։ Նապաստականմանների ատամները զուրկ են արմատներից։


== Դասակարգում ==
Ընտանիք Leporidae Fischer de Waldheim 1817
Ենթաընտանիք extinction|† Archaeolaginae
Ցեղ†Archaeolagus Dice 1917
Ցեղ† Hypolagus Dice 1917
Ցեղ†Notolagus Wilson 1938
Ցեղ†Panolax Cope 1874
Ենթաընտանիք Leporinae Trouessart 1880
Ցեղ†Alilepus Dice 1931
ՑեղPygmy Rabbit
ՑեղBushman Rabbit
ՑեղHispid Hare Blyth 1845
ՑեղHare Linnaeus 1758
ՑեղNesolagus Forsyth Major 1899
ՑեղEuropean Rabbit Lilljeborg 1874
Ցեղ†Nuralagus rex Lilljeborg 1874
ՑեղAmami Rabbit Lyon 1904
Ցեղ†Pliolagus Kormos 1934
Ցեղ†Pliosiwalagus Patnaik 2001
ՑեղPoelagus
Ցեղ†Pratilepus Hibbard 1939
ՑեղPronolagus Lyon 1904
ՑեղVolcano Rabbit Merriam 1896
Ցեղ†Serengetilagus Dietrich 1941
ՑեղSylvilagus Gray 1867
Ենթաընտանիք† Palaeolaginae Dice 1929
Tribe †Dasyporcina Gray 1825
Ցեղ†Coelogenys Illiger 1811
Ցեղ†Agispelagus Argyropulo 1939
Ցեղ†Aluralagus Downey 1968
Ցեղ†Austrolagomys Stromer 1926
Ցեղ†Aztlanolagus Russell & Harris 1986
Ցեղ†Chadrolagus Gawne 1978
Ցեղ†Gobiolagus Burke 1941
Ցեղ†Lagotherium Pictet 1853
Ցեղ†Lepoides White 1988
Ցեղ†Nekrolagus Hibbard 1939
Ցեղ†Ordolagus de Muizon 1977
Ցեղ†Paranotolagus Miller & Carranza-Castaneda 1982
Ցեղ†Pewelagus White 1984
Ցեղ†Pliopentalagus Gureev & Konkova 1964
Ցեղ†Pronotolagus White 1991
Ցեղ†Tachylagus Storer 1992
Ցեղ†Trischizolagus Radulesco & Samson 1967
Ցեղ†Veterilepus Radulesco & Samson 1967
Tribe incertae sedis
Ցեղ†Litolagus Dawson 1958
Ցեղ†Megalagus Walker 1931
Ցեղ†Mytonolagus Burke 1934
Ցեղ†Palaeolagus Leidy 1856
Ընտանիք Ochotonidae Thomas 1897
Ցեղ†Alloptox Dawson 1961
Ցեղ†Amphilagus Tobien 1974
Ցեղ†Bellatona Dawson 1961
Ցեղ†Cuyamalagus Hutchison & Lindsay 1974
Ցեղ†Desmatolagus Matthew & Granger 1923
Ցեղ†Gripholagomys Green 1972
Ցեղ†Hesperolagomys Clark et al. 1964
Ցեղ†Kenyalagomys MacInnes 1953
Ցեղ†Lagopsis Schlosser 1894
ՑեղOchotona Link 1795
Ցեղ†Ochotonoides Teilhard de Jardin & Young 1931
Ցեղ†Ochotonoma Sen 1998
Ցեղ†Oklahomalagus Dalquest et al. 1996
Ցեղ†Oreolagus Dice 1917
Ցեղ†Piezodus Viret 1929
Ցեղ†Russellagus Storer 1970
Ցեղ†Sinolagomys Bohlin 1937
Ցեղ†Titanomys von Meyer 1843
Ընտանիք† Prolagidae Gureev, 1962
Ցեղ†Prolagus Pomel 1853
Ընտանիքincertae sedis
Ցեղ†Eurolagus Lopez Martinez 1977
Ցեղ†Hsiuannania Xu 1976
Ցեղ†Hypsimylus Zhai 1977
Ցեղ†Lushilagus Li 1965
Ցեղ†Shamolagus Burke 1941


== Ծանոթագրություններ ==