Ֆրանսիական բուլդոգ

Ֆրանսիական բուլդոգ (ֆր.՝  bouledogue français), շան ցեղատեսակ, հայտնի է որպես տնային կենդանի: Ոչ խոշոր, բայց կարճ մռութով, երկճեղք հարթ քթով և լայն երկճեղք վերին շրթունքով։ Ունի ցցված, լայն, ծայրերում կլորացող ականջներ: Աչքերի միջև վերհոնքային ցցուն հատվածը բաժանված է խորը ակոսով։ Ակոսը չպետք է հասնի ճակատին, ինչպես անգլիական բուլդոգների մոտ է։ Ծոծրակի թմբիկը թույլ զարգացած է։ Փոքր չափերի տիպային շուն է․ հզոր շուն՝ փոքր չափերի մեջ, կարճամազ, կարճ մռութով և հարթ քթի ծայրով, ցից ականջներով և բնատուր կարճ պոչով։ Արտաքինից ունի կայտառ, խելացի, շատ մկանուտ, համաչափ թիկնեղ, կոմպակտ կազմվածքով և ամուր կմախքով շան տեսք: 
Կարող է լինել զանազաան գույների՝ վագրագույն, սպիտակ վագրագույն, բաց դեղնավուն՝ վարդագույն նրբերանգով, սպիտակադեղնավուն նրբերանգով: Քաշը՝ 8-15 կգ, հասակը՝ քաշին համապատասխան: Կրեմագույնը չի ճանաչվում ԵԿՖ և ՌԿՖ ֆեդերացիաների կողմից որպես ստանդարտ ցեղատեսակ, բայց լայնորեն տարածված է Ամերիկայում: 
Շուն-ուղեկցորդ է, շուն զվարճանքի համար: Ուրախ և շարժուն է, ամուր հոգևիճակով։ Սիրում է երեխաներին և լավ է դիմավորում հյուրերին, բայց վտանգի դեպքում պատրաստ է պաշտպանել տիրոջը և նրա ընտանիքին: Կարող է լինել ագրեսիվ այլ շների և կատուների նկատմամբ, բայց դա կախված է անհատական խառնվածքից:
Ընդհանուր առմամբ 2019 թվականին Միացյալ թագավորությունում հայտնի զտարյուն ցեղատեսակներից երկրորդն է եղել, իսկ ԱՄՆ-ում՝ չորրորդը։  2017 թվականին այն Ավստրալիայում ճանաչվել է երրորդ շուն։ Բրիտանիան ունեցել է 33661 գրանցված ֆրանսիական բուլդոգներ, Միացյալ Թագավորությունն արտահանել է 375 զտարյուն շնատեսակ:


== Պատմություն ==


=== Ծագում ===
Ենթադրվում է, որ Ֆրանսիական բուլդոգ ցեղատեսակն առաջացել է անգլիական բուլդոգներից և ծառայել է որպես փոքր չափի մարտական շուն: Բայց ցեղատեսակի բրիտանացի սիրահարների շնորհիվ, որոնց գրեթե չեն հետաքրքրում շների մարտերը, ֆրանսիական ցեղատեսակներն աստիճանաբար դուրս են մղվել իրար դեմ պայքարի հանվող շների շարքից: Ժամանակակից կինոլոգները ֆրանսիական բուլդոգի նախնիների շրջանում նշել են նաև ներկայումս անհետացած իսպանական բուլդոգներին՝ ալաններին (ստանդարտ ցեղատեսակ): Ֆրանսիական բուլդոգները ներմուծվել են Անգլիայից և շնորհիվ իրենց կոմպակտ ձևաչափի, ֆրանսիական տեսակները առաջինը հայտնվել են անգլիական դերձակների մոտ, որպես ընտանի կենդանիներ և առնետներ որսացողներ: Այնուհետև որոշ դերձակներ Ֆրանսիա են գաղթել իրենց սիրելիների հետ, որտեղ բուլդոգներին արդեն նկատել է ֆրանսիական էլիտան։ Այսպիսով, ազդեցիկ շրջանակներում ֆրանսիական բուլդոգը դարձել է շատ սիրված շուն և բացառապես միայն Ֆրանսիայի վերնախավը կարող էր իրեն թույլ տալ այդ շունն ունենալ: Այս ցեղատեսակն առաջին անգամ գրանցվել է Ֆրանսիայում, որտեղ էլ տրվել է «ֆրանսիական բուլդոգ» անվանումը, սակայն այդ մասին կարծիքները միանշանակ չեն:
Ֆրանսիական բուլդոգներն առաջին անգամ ներկայացել են շների ցուցահանդեսին Վեստմինստերյան Քենել ակումբում 1896 թվականին: Ամերիկայում ֆրանսիական բուլդոգը դարձել է շների շատ թանկ տեսակ: Շունն արժեր 250-ից 750 դոլար (ինչը գերազանցում էր Ford Model T «ժողովրդական» դարձած ավտոմեքենայի արժեքը: 20-րդ դարի սկզբին մի քանի շուն վաճառվել է 5000 դոլարով:


=== Ռուսաստան ===
Ռուսաստանում Ֆրանսիական բուլդոգը հայտնվել է 20-րդ դարի սկզբին։ Այն «բարձրաշխարհիկ» հասարակության շրջանում հայտնի ցեղատեսակներից են եղել: Պետերբուրգյան մամուլը 1913 թվականի շների ցուցահանդեսի մասին գրել է․ 

Մի քանի ֆրանսիական բուլդոգներ է ունեցել Ֆեոդոր Իվանովիչ Շալյապինը: Հայտնի են իր սիրելների հետ նրա լուսանկարները և Բորիս Կուստոդիևի դիմանկարը։  Այդ ցեղատեսակի շուն ունեցել է նաև Վլադիմիր Մայակովսկին: Խորհրդային իշխանության գալուց հետո Ֆրանսիական բուլդոգները գրեթե անհետացել են երկրից: Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտի ժամանակ Մոսկվայում պահպանվել էր մեկ շուն ՝ Ֆլիկը։
1948 թվականին Հունգարիայից բերել են Ջերի քած: Այդ զույգից ստացվել է ծին և լակոտներից մեկին ձեռք էր բերել Ս․ Ն․ Սկլիֆոսովսկայան: Նա այդ ցեղատեսակի նկատմամբ խանդավառություն է ցուցաբերել: 1965 թվականին նրան հաջողվել է  Անգլիայից դուրս բերել Ֆոլեյֆրամ Հենրիի որձ շանը, իսկ 1967 թվականին էգ՝ Լեհաստանի եռակի չեմպիոն Վարսիոս Կապրիզ Կարոլ շանը: Այդ երկու շները ցեղի վերածննդի հիմնական հիմքն են հանդիսացել Ռուսաստանում:
1972 թվականին ծառայողական շների համակարգի վերակազմավորման արդյունքում դրանից դուրս են բերվել մի շարք մարզա-ծառայողական ցեղատեսակներ, ինչպիսիք են Բոքսյոր, Դոբերմանը, Դոգը և այլն տեսակները: Այդ տարիներին այդ ցեղատեսակների բուծմամբ զբաղվող մարդիկ ռուսական խոշորագույն պրոֆեսիոնալ-կինոլոգ Ա. Պ. Մազովերի ղեկավարությամբ  միավորվել և ստեղծել են «Մոսկվայի շնաբուծության քաղաքային միություն»  (МГОЛС): Դրանց մեջ մտել են նաև դեկորատիվ ցեղատեսակներ, այդ թվում ՝ ֆրանսիական բուլդոգներ, որոնք այստեղ են տեղափոխվել որսորդական ակումբից։


== Արտաքին տեսք ==
Շունը միջին չափսի է, ունի համեմատաբար կարճ մազածածկույթ, օրիգինալ արտաքին տեսք և խիզախ բնավորություն: Ֆրանսիական բուլդոգին բնորոշ հատկանիշներն են կարճ մռութով մեծածավալ գլուխը, մեծ, ցից ականջները, որոնք հիշեցնում են չղջիկի ականջներ, և մեծ, խելացի, արտահայտիչ աչքերը: Պոչը կարճ է, ցեղատեսակին բնորոշ ծռմռվածությամբ:
Չնայած կարճ հասակին, ամրակազմ է, ամեն առումով կարճլիկ և գետնին կպած շուն է, բութ, կարճ մռութով, ցցված ականջներով և բնատուր կարճ պոչով: Տեսքից պետք է լինի աշխույժ, շատ մկանուտ կենդանի՝ կոմպակտ կազմվածքով և պնդակազմ ոսկրային կառուցվածքով:
Մազածածկույթի տեսակը՝ կոշտ, որակական առումով՝ կարճ, թավ, խիտ, փայլուն և հարթ, առանց աղվամազի:
Գունավորում։ Համաչափ շիկակարմրավուն վագրագույն երանգով (brindle -խայտաբղետ) կամ առանց դրանց ( fauve - ֆովե), սահմանափակված սպիտակ պուտերով։ Վագրագույն, ծղոտագույն տեսակները միջին՝ ձեռքի ափից մի փոքր մեծ պուտավորությամբ են․ պտավոր (caille - գորշ), սև-սպիտակ:
Բոլոր բաց վարդագույնի երանգները թույլատրելի են՝ վառ կարմիրից մինչև « կաթնային սուրճ»: Ամբողջ սպիտակ շները պատկանում են պտավորներին:


=== Հիմնական երանգները ===
Սպիտակ պուտերով և առանց դրանց, սպիտակ-վագրագույն, սպիտակ-վարդագույն, վագրագույն, բաց վարդագույն (վառ կարմիրից «կաթով սուրճ»), սև-վագրագույն․
Վագրագույն (brindle-խայտաբղետ), հաճախակի կուտակումներով շիկակարմիր մազեր սև ֆոնի վրա կամ սև մազերը՝ շիկակարմիր ֆոնի վրա: Թույլատրելի է կրծքի, կոկորդի վրայի փոքր սպիտակ նշաններ, ինչպես նաև մռութի վրայի նեղ սպիտակ սպիտակաշերտւ (շան ճակատից մինչև դունչը):Պուտավոր (pied-գույնզգույն), սպիտակ ֆոնի վրա երևում է գույնզգույն վագրագույն բծեր (20 տոկոսից ոչ ավելի), որոնք գտնվում են գլխի, ականջների, կողերի, մեջքի վրա:Ծղոտագույն (fawn-դեղնադարչնագույն), վառ շիկակարմիրից մինչև «կաթով սուրճ», կրծքի, պարանոցի, որովայնի վրա հնարավոր սպիտակ պուտերով: Ծղոտագույն շների գլխին թուլատրվում է միայն դեպի քիթը գնացող սպիտակաշերտ (շան ճակատից մինչև դունչը): Գլխի վրայի պուտերը որակազրկում են ցեղատեսակը:(Ծղոտագույն նրբերանգը ընդունվել է FCI, 1995 թվականին)Մկնագույն (մոխրագույն/երկնագույն), կապտավագրագույն, շոկոլադագույն, շոկոլադավագրագույն, եռագույն, ծղոտագույն երկնագույն դիմակ, մոխրադեղնավուն (isabella) և սև կեռնեխագույն (merle) գունաբորումները ստանդարտից դուրս են, քանի որ տվյալ ցեղի մեջ այդպիսի գույներ չեն եղել և որակազրված են համարվում: Բուլդոգի նման երանգը վկայում է ինչ-որ տոհմական շան հետ զուգավորման առկայության մասին: Այս դեպքում ցեղականը վաճառվում է որպես ցեղի որակազրկված տեսակ, որը փակում է ցուցահանդեսների հասանելիությունը և իրավունք չի տալիս ցեղային բուծման համար: Ամերիկայում թույլատրվում է նորամուծություններ և այս գունավորւմը հաջողությամբ անցնում շների ցուցահանդես։ Ռուսաստանում կիրառվում է միայն այնպիսի մեթոդ, որը տանում է զտարյուն բուլդոգների անհետացմանը:


=== Կառուցվածք ===
Որձ շները խոշոր են,մեծածավալ, արի: Էգ շներն ավելի թեթև կառուցվածք ունեն, փոքր-ինչ ձգված, ձևաչափի ցուցանիշը՝ 103-106: Պնդակազմ են, խոնավ տարրերով ( элемент сырости), լավ զարգացած ոսկրակազմով, ուռուցիկ մկաններով։

Վզակոթի բարձրությունը՝ 25-35սմ
Էգ շուն, քաշը ՝ 8-12կգ
Որձ շուն, քաշը՝ 10-15կգՊարանոցը կարճ է (գլխից մի փոքր պակաս երկարությամբ), ուժեղ, մկանոտ, միջին տեղադրության, ծոծրակի գեղեցիկ գծով, լայնացող ուսերով, կոկորդի վրայի մաշկի երկու սիմետրիկ ծալքերով, որոնց կախված չեն: Հետնաբաշը թույլ արտահայտված է և սրբոսկրից փոքր-ինչ ցածր։ Հետնաբաշի վերին գիծը բարձրանում է դեպի գոտկատեղ և սահուն իջնում դեպի պոչ: Մեջքն ամուր է, մկանուտ, թույլ ուռուցիկ: Գոտկատեղը կարճ է, ամուր, մկանուտ, թեթև կորավում։ Գավակն ամուր է, մկանուտ, համաչափ թեքությամբ, որոշ չափով բարձրացած:
Կուրծքը լայնացած է, խորը և գլանաձև, առջևից դեպի ետ որոշ չափով լայնացող: Կողոսկրերը շատ կլորացած են, փորը և որովայնի աճուկի գիծը մի փոքր ձգված:
Գլուխը մեծածավալ է, լայն, քառակուսի ուրվագծերով: Քթանցքը լայն բացված է, սիմետրիկ,ուղղված ներքևից վերև: Քթի հենարանը կարճ է, լայնացած, սիմետրիկ կնճիռներով, որոնք իջնում են վերին շրթունքին: Ականջաբլթակի վրա մաշկային ծալք կա: Շրթունքները հաստ են, մսոտ, պրոֆիլից ուղղահայաց և նրբորեն կլորացած:Վերին շրթունքը ազատ կախված է ներքև, բայց ոչ այնքան, որ դուրս ցցվի դեպի ստորին ծնոտի մակարդակ: Առջևից այն հասնում է ստորին շրթունքին ՝ առանց շրթունքների եզրագծերը ծածկելու: Շրթունքների եզրագծերը սև գույնի են: Այտոսկրերը լավ զարգացած են, բայց դուրս ցցված չեն: Այտերի մկանները լավ զարգացած են, հարթ: Ճակատից մռութն ընկած հատվածը վառ արտահայտված է: Գանգը լայն է, գրեթե հարթ, շատ ցայտուն ճակատով: Ծոծրակային թմբիկը թույլ է արտահայտված, իսկ վերհոնքային կամարները՝ վառ, հատկապես աչքերի միջև առանձնանում են ակոսով, որը չի տարածվում ճակատին:
Կենդանու արտահայտիչ աչքերը մի փոքր ուռուցիկ են, տեղադրված՝ ցածր, լայն, մուգ, մեծ,գեղեցիկ կլորավում: Հայացքը խելացի, բարյացակամ և շողշողացող: Կոպերը չոր են, կոպերի ծայրերը՝ սև: Առաջ նայելիս աչքերի սպիտակուցները տեսանելի չեն։ Ատամները սպիտակ և ամուր են, ժանիքները՝ խոշոր: Ստորին ծնոտի կտրիչները գտնվում են մի շարքով, ուղղաձիգ:


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Տես նաև ==
Բուլդոգ


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Патрушев Д. Французский бульдог // Мой друг собака : журнал. — М.: ООО «Издательство Энимал Пресс», 2012. — № 11. — С. 47—50.
Фалкон А. Французский бульдог // Мой друг собака : Журнал. — М.: ООО «Издательство Энимал Пресс», 2012. — № 7. — С. 27.
Маханько Е. Верные друзья // Французский бульдог (верность & отвага). — Аквариум-Принт; Дом печати — ВЯТКА, 2005.


== Արտաքին հղումներ ==
«Ф Р А Н Ц У З С К И Й  Б У Л Ь Д О Г.  О  П О Р О Д Е»։ www.frenchbulldog.ru։ Վերցված է 2020-08-12 
«Curlie - Recreation: Pets: Dogs: Breeds: NonSporting-Utility Group: French Bulldog»։ curlie.org (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-08-12 
«French Bulldog Dog Breed Information»։ American Kennel Club (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-08-12