Քիմբերլի Քրենշոու

Քիմբերլե Ուիլյամս Քրենշոու (անգլ.՝ Kimberlé Williams Crenshaw, մայիսի 5, 1959(1959-05-05), Կանտոն, Օհայո, ԱՄՆ), քաղաքացիական իրավունքների ամերիկացի պաշտպան և ռասայի քննադատական տեսության առաջատար գիտնական: Նա Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանի (UCLA) Իրավունքի դպրոցի և Կոլումբիայի համալսարանի Իրավաբանական դպրոցի պրոֆեսոր է, որտեղ նա մասնագիտացած է ռասայական և գենդերային հարցերում: 
Քրենշոուն հայտնի է Ինտերսեկցիոնալ տեսության ներդրմամբ և զարգացմամբ՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես են համընկնող կամ հատվող սոցիալական ինքնությունները, հատկապես փոքրամասնությունների ինքնությունները, առնչվում լծի/կեղեքման, գերիշխանության կամ խտրականության համակարգերին և կառուցվածքներին: Նրա գործունեությունը ներառում է ինտերսեկցիանալ ֆեմինիզմը, որը ենթակատեգորիա է, որը կապված է ինտերսեկցիոնալ տեսության հետ: Ինտերսեկցիոնալ ֆեմինիզմն ուսումնասիրում է կեղեքման և խտրականության համընկնող համակարգերը, որոնց կանայք բախվում են իրենց էթնիկ, սեռական պատկանելության և տնտեսական ծագման պատճառով:


== Վաղ տարիներ և կրթություն ==
Քրենշոուն ծնվել է Կանտոն քաղաքում (Օհայո), 1959 թվականի մայիսի 5-ին, Մարիան և Ուոլթեր Քլարենս Քրենշոու կրտսերի ընտանիքում: Փոքր տարիքից Քրենշոույի ծնողները խրախուսում էին նրան քննարկել «հետաքրքիր բաներ», որոնք նա «դիտել էր այդ օրը աշխարհում»: Այս վաղ ուսուցումը հետագայում կդառնա նրա կարիերայի ընտրության հիմքը հետագա կյանքում:
Նա հաճախել է Կանտոնի ՄակՔինլի ավագ դպրոց: 1981 թվականին նա ստացել է բակալավրի կոչում պետական կառավարման և Աֆրիկայի ուսումնասիրությունների գծով Կոռնելի համալսարանում, որտեղ նա եղել է Փետուր և դաշույն (Quill and Dagger) ավագ պատվավոր միության անդամ: 1984 թվականին նա ստացել է Հարվարդի Իրավաբանական դպրոցի բակալավրի կոչում: 1985 թվականին ստացել է Վիսկոնսինի համալսարանի իրավաբանական դպրոցի բակալավրի կոչում, որտեղ նա եղել է Ուիլյամ Հ. Հասթի կրթաթոշակային ծրագրի մասնակից (William H. Hastie Fellow) և Վիսկոնսինի Գերագույն դատարանի դատավոր Շիրլի Աբրահամսոնի դատական գրագիր (law clerk):


== Գործունեություն ==
Բակալավրիատն ավարտելուց հետո Քրենշոուն միացել է Կալիֆորնիայի համալսարանի Լոս Անջելեսի իրավաբանական դպրոցի ֆակուլտետին 1986 թվականին: Նա քննադատական ռասայական տեսության (Critical race theory) ոլորտի հիմնադիր է և դասախոս քաղաքացիական իրավունքների, քննադատական ռասայական ուսումնասիրությունների և սահմանադրական իրավունքի հարցերի վերաբերյալ: Կալիֆորնիայի համալսարանում, Լոս Անջելեսի իրավաբանական դպրոցում, նա դասավանդում է չորս դասընթաց՝ 

Առաջադեմ քննադատական ռասայական տեսություն
Քաղաքացիական իրավունքներ
Ռասայի, սեռի նկատմամբ ինտերսեկցիոնալ հայացքներ և կանանց և աղջիկների քրեականացում
Ռասա, իրավունք և ներկայացուցչություն:Ինչպես 1991 թվականին, այնպես էլ 1994 թվականին նա ընտրվել է տարվա պրոֆեսոր՝ իր դասընթացներին դիմող ուսանողների թվով: 1995 թվականին Քրենշոուն նշանակվել է Կոլումբիայի իրավաբանական դպրոցի լրիվ պրոֆեսոր, որտեղ նա 2011 թվականին հիմնադրված Ինտերսեկցիոնալության և սոցիալական քաղաքականության ուսումնասիրությունների կենտրոնի (Center for Intersectionality & Social Policy Studies) հիմնադիրն ու տնօրենն է: Կոլումբիայի իրավաբանական դպրոցում Քիմբերլե Կրենշոուի դասընթացները ներառում են Ինտերսեկցիոնալության սեմինար՝ կենտրոնացած քաղաքացիական իրավունքների շուրջ:
1991 թվականին Քրենշոուն աջակցել է Անիտա Հիլլին ներկայացնող իրավաբանական թիմին ԱՄՆ Սենատի հաստատման լսումներում Գերագույն դատարանի դատավոր Քլարենս Թոմասի համար:
1996 թվականին Քրենշոուն դարձել է Աֆրոամերիկյան քաղաքականության ֆորումի (AAPF) համահիմնադիրը և գործադիր տնօրենը, որը կենտրոնացած է «կառուցվածքային անհավասարության վերացման» և «ռասայական արդարության, գենդերային հավասարության և մարդու բոլոր իրավունքների անբաժանելիության առաջխաղացման և ընդլայնման վրա ինչպես ԱՄՆ-ում, այնպես էլ միջազգային մակարդակով»։ Նրա առաքելությունն է կամուրջներ կառուցել գիտական հետազոտությունների և հանրային դիսկուրսի միջև անհավասարության և խտրականության դեմ պայքարում: Քրենշոուն Բրազիլիայում արժանացել է Լատինական Ամերիկայի Ֆուլբրայթի ամբիոնի, իսկ 2008 թվականին նրան շնորհվել է կրթաթոշակ Սթենֆորդի Առաջադեմ վարքագծային հետազոտությունների կենտրոնում:
2001 թվականին նա գրել է Ռասայական և գենդերային խտրականության վերաբերյալ ուղեցույց փաստաթուղթը ՄԱԿ-ի Ռասիզմի համաշխարհային համաժողովի համար, նպաստել է գենդերային խնդրայնությունը WCAR կոնֆերանսի հռչակագրում ավելացնելուն, եղել է Ազգային գիտական հիմնադրամի՝ Կանանց նկատմամբ բռնության հետազոտման կոմիտեի և Կանանց նկատմամբ բռնության վերաբերյալ հետազոտությունների ազգային հետազոտական խորհրդի անդամ : Քրենշոուն 1992 թվականից մինչև 1995 թվականը Ասպեն ինստիտուտի Ներքին ռազմավարության խմբի անդամ է եղել, Կանանց մեդիա նախաձեռնություն և NPR հանրային ազգային ռադիոյի «Թևիս Սմայլի» շոուի (The Tavis Smiley Show) մշտական մեկնաբանն է:
Քրենշոուն մի քանի գրքերի և հոդվածների հեղինակ է: Քրենշոուն 2025 թվականի դեկտեմբերին պատրաստում է իր հաջորդ գիրքը՝ «Մրցարշավ. Ինչպես է հավասար հնարավորությունների առասպելը հաղթում ռասայական արդարադատությանը» (Լյուկ Չարլզ Հարիսի և Ջորջ Լիպսիցի հետ)


=== Ինտերսեկցիոնալություն ===
1989-ին Քրենշոուն հորինել է ինտերսեկցիոնալություն տերմինը իր «Ռասայի և սեռի խաչմերուկի ապամարգինալացում. հակախտրական դոկտրինի սևամորթ ֆեմինիստական քննադատություն ֆեմինիստական տեսության և հակառասիստական քաղաքականության» էսսեում՝ որպես աֆրոամերիկացի կանանց ճնշումը բացատրելու միջոց: Ինտերսեկցիոնալության գաղափարը գոյություն ուներ շատ ավելի վաղ, քան Քրենշոուի տերմինը ստեղծելը, սակայն լայնորեն ճանաչված չէր մինչև Քրենշոույի աշխատանքը: Սևամորթ ֆեմինիստները, ինչպիսիք են Թրութը իր 1851 թվականի «Մի՞թե ես կին չեմ» ելույթում և Աննա Ջուլիա Կուպերը 1892 թվականին իր «Գունավոր կնոջ գրասենյակը» էսսեում օրինակ է բերել ինտերսեկցիոնալության գաղափարները նախքան այդ: Քրենշոուի ոգեշնչումը տեսության համար սկսվել է այն ժամանակ, երբ նա դեռ սովորում էր Քորնելի համալսարանում, երբ հասկացել էր, որ ռասայի գենդերային ասպեկտը չափազանց թերզարգացած էր:
Քրենշոուի ուշադրությունը ինտերսեկցիոնալության վրա այն է, թե ինչպես է օրենքը արձագանքում այն հարցերին, որոնք ներառում են գենդերային և ռասայական խտրականություն: Օրենքում առանձնահատուկ մարտահրավերն այն է, որ խտրականության դեմ օրենքներն իրարից առանձին են վերաբերվում սեռին և ռասային: Հետևաբար, աֆրոամերիկացի և այլ գունավոր կանայք, ովքեր բախվում են խտրականության համընկնող ձևերի, մնում են առանց արդարադատության: Խտրականության դեմ օրենքները և խտրականությունը շտկելու արդարադատության համակարգի փորձերը սահմանափակ են և գործում են եզակի առանցքի վրա՝ միաժամանակ հաշվի առնելով միայն մեկ անհատի ինքնությունը: Օրենքում ամբողջական և հասկանալի սահմանում գրված չէ. հետևաբար, երբ դատարանում ներկայացվում են ինտերսերկցիոնալության խնդիրները, եթե խտրականության մի ձևն առանց մյուսի չի կարող ապացուցվել, ապա օրենք խախտված չէ: Օրենքը սահմանում է խտրականությունը որպես որոշակի անհատի նկատմամբ հիմնված անարդար վերաբերմունք: Օրենքը կիրառելիս արդարադատությունն ընթանում է ըստ սահմանման, և եթե խտրականությունը չի կարող ապացուցվել մեկ անհատի ինքնության, օրինակ՝ սեռի հիման վրա, ապա հանցագործություն չի կատարվել:
Քրենշոուն հաճախ անդրադառնում է Դեգրաֆենրայդն ընդդեմ Ջեներալ Մոտորսի գործին իր գրվածքներում, հարցազրույցներում և դասախոսություններում: Այդ գործով մի խումբ աֆրոամերիկացի կանայք պնդում էին, որ իրենց նկատմամբ կիրառվել է բաղադրյալ խտրականություն՝ զրկելով իրենց աշխատանքի հնարավորություններից: Նրանք պնդում էին, որ թեև կանայք իրավասու էին գրասենյակային և քարտուղարական աշխատանքի համար, նման պաշտոններ առաջարկվում էին միայն սպիտակամորթ կանանց՝ արգելելով աֆրոամերիկացի կանանց աշխատանք փնտրել ընկերությունում: Դատարաններն առանձին-առանձին են քննել ռասայական և գենդերային խտրականության մասին պնդումները՝ պարզելով, որ աֆրոամերիկացի արական սեռի գործարանի աշխատողների զբաղվածությունը հերքում է ռասայական խտրականությունը, իսկ սպիտակամորթ կին գրասենյակային աշխատողներին վերցնելը հերքում է գենդերային խտրականությունը: Ըստ այդմ, դատարանը հրաժարվել է դիտարկել բաղադրյալ խտրականությունը և կարճել է գործը:
Քրենշոուն նաև քննարկում է փոխհարաբերությունները՝ կապված իր փորձի հետ՝ որպես Անիտա Հիլլի 1991 թվականի իրավաբանական թիմի մաս, այն կինը, ով այն ժամանակ Գերագույն դատարանի թեկնածու Քլարենս Թոմասին մեղադրում էր սեռական ոտնձգությունների մեջ: Գործը հավաքեց երկու կողմեր, որոնք արտահայտում էին հակասական տեսակետներ՝ սպիտակ ֆեմինիստները՝ ի պաշտպանություն Հիլլի, և աֆրոամերիկյան համայնքի հակառակորդ անդամները` ի աջակցություն Քլարենս Թոմասի: Փաստարկի երկու կողմերից մեկն ուղղված էր կանանց իրավունքներին և Հիլի՝ որպես կին ոտնահարվելու փորձի վրա, իսկ մյուս կողմից՝ Թոմասին ներելու կամ նրա վարքագծի վրա աչք փակելու կոչի վրա՝ շնորհիվ նրա, ով դառնալու է միայն երկրորդ աֆրոամերիկացին, ով ծառայել է Միացյալ Նահանգների Գերագույն դատարանում:
Քրենշոուն պնդում էր, որ այս գործի ընթացքում այս երկու խմբերը միմյանց դեմ ելնելով խլացրեցին Անիտա Հիլլի ձայնը որպես սևամորթ կնոջ ձայն: Նա ակամայից ընտրվել էր այդ գործում կանանց կողմն աջակցելու համար՝ չընդգծելով նրա ռասայական ներդրումն այդ հարցում: «Դա նման էր այն պահերից մեկին, երբ դուք բառացիորեն զգում եք, որ ձեզ վտարել են ձեր համայնքից, այն պատճառով, որ փորձում եք ներկայացնել և խոսել այն մասին, թե ինչպես են աֆրոամերիկացի կանայք ենթարկվել սեռական ոտնձգությունների և բռնության: Դա որոշիչ պահ էր: »: «Շատ կանայք, ովքեր խոսում են Անիտա Հիլլի մասին,- ավելացնում է Քրենշոուն,- նրանք նշում են այն, ինչ տեղի է ունեցել կանանց հետ ընդհանրապես... Այսպիսով, սեռական ոտնձգությունն այժմ ճանաչված է, ինչով էլ չի արվում խտրականության ենթարկված սևամորթ կանանց եզակի փորձառությունների ճանաչումը»:

Քրենշոուն նաև քննարկել է ինտերսեկցիոնալության տեսությունը 2016 թվականի հոկտեմբերին TED համաժողովի իր ելույթում: Բացի այդ, Քրենշոուն հիմնական ելույթով հանդես է եկել 2016 թվականին Լոնդոնում (Անգլիա), Սաութբանկ կենտրոնում տեղի ունեցած «Աշխարհի կանայք» փառատոնում: Նա խոսել է գունավոր կանանց եզակի մարտահրավերների մասին գենդերային հավասարության, ռասայական արդարության և բարեկեցության համար պայքարում: 2016 թվականի իր TED ելույթում և հիմնական ելույթում նա քննարկել է գունավոր կանանց առջև ծառացած հիմնական մարտահրավերը՝ ոստիկանական դաժանությունը: Նա կարևորել է #SayHerName արշավը, որի նպատակն էր վեր հանել ոստիկանության կողմից սպանված սևամորթ կանանց պատմությունները: Ասա նրա անունը արշավում Սևամորթ կանանց հետապնդման վրա կենտրոնանալը կախված է ինտերսեկցիոնալության տեսությունից, որը, Քրենշոուն նկարագրում է. «Դա նման է ծույլ Սյուզանի. դու կարող ես ռասան, սեքսուալությունը, տրանսգենդերային ինքնությունը կամ դասը ենթարկել ֆեմինիստական քննադատության՝ ինտերսեկցիոնալության միջոցով»:
Վերջին տարիներին Քրենշոուն դեմ է արտահայտվել ինտերսեկցիոնալության սխալ մեկնաբանություններին, ասելով, որ ոմանք սխալմամբ այն բնութագրել են որպես ընդհանուր տերմին` «բաղադրյալ» խնդիրների, «ստերոիդների վրա ինքնության քաղաքականության» կամ «սպիտակ տղամարդկանց նոր իզգոյների վերածելու մեխանիզմի» համար: Փոխարենը, Քրենշոուն ինտերսեկցիոնալությունը բնութագրում է որպես.

«Ոսպնյակ, պրիզմա՝ տեսնելու, թե ինչպես են անհավասարության տարբեր ձևերը հաճախ գործում են միասին և զայրացնում են միմյանց: Մենք հակված ենք խոսել ռասայական անհավասարության մասին՝ որպես սեռի, դասի, սեռականության կամ ներգաղթի կարգավիճակից առանձին անհավասարություն: Այն, ինչ հաճախ բացակայում է, այն է, թե ինչպես են որոշ մարդիկ այս բոլորի առարկան դառնում, իսկ փորձը պարզապես դրա մասերի գումարը չէ»:


=== Եղբորս պահապանը ===


== Ծանոթագրություններ ==


== Հղումներ ==
UCLA Law Professors: Kimberlé W. Crenshaw
Alkalimat, Abdul (2004). The African American Experience in Cyberspace. Pluto Press. 0-7453-2222-0.
«O.J. Verdict Interviews: Kimberlé Williams Crenshaw»։ Frontline։ PBS։ April 22, 2005։ Վերցված է June 17, 2009 


== Արտաքին հղումներ ==
"Intersectionality: The Double Bind of Race and Gender", հարցազրույց Քիմբերլի Քրենշոույի հետ American Bar Association, Spring 2004.