Էֆեդրա սովորական

Էֆեդրա սովորական, երկհասկավոր էֆեդրա, լեռնաչամիչ երկհուրանավոր, սարի չամիչ սովորական, սարի չամիչ երկհասկիկանի (լատ.՝ Ephedra distachya), էֆեդրազգիների կամ լեռնաչամիչազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։


== Նկարագրություն ==
Երկտուն բույսի միկրոստրոբիլները խմբված են հասկիկներում։ Մեգաստրոբիլները զույգերով աճում են անութային և գագաթնային հանգույցներում։ Սերմերի հասունացման շրջանում ձևափոխված, թեփուկանման ծածկող և մանր տերևներն առաջացնում են կարմիր կամ նարնջագույն կոնանման մսալի հատապտուղներ, որոնք թափվում են սեպտեմբերին։ Էֆեդրան ունի 20-50 սմ երկարություն և անփայլ դեղնականաչավուն ճյուղեր։ Միջհանգուցային տարածությունների երկարությունը հասնում է մինչև 3 սմ-ի։ Բնի կեղևը մոխրավուն է։ Առեջքային (արական) հասկիկները միայնակ են կամ հավաքված գնդաձև փնջերում։ Սերմաբողբոջային (իգական) և երկգույն հասկիկները հավաքված են 3-4-ական խմբերով։ Հասուն և կլորավուն կոներն ունեն 6-7 մմ երկարություն։
Ծաղկում է ապրիլից-հունիս ամիսներին։ Առաջին տեևները թեփուկանման են, մանր, նշտարաձվաձև, բաց կանաչավուն, հետագայում՝ գորշավուն։
Չորադիմացկուն և լուսասեր բույս է։ Ջերմասեր է, բայց կարող է դիմանալ ցածր ջերմաստիճանում։ Վնասատուներից և հիվանդություններից գրեթե չի տուժում։


== Տարածվածություն ==
Աճում է ստորին լեռնային գոտու չոր քարքարոտ, ավազային կամ կավային լանջերին։ Տարածված է Կովկասում, հարավային Սիբիրում, Միջին Ասիայում, Միջերկրական ծովի ափերին։ Հայաստանում հանդիպում է Մեղրու շրջանում։


== Նշանակություն ==
Բույսի կանաչ ճյուղերը պարունակում են դաբաղանյութեր, ֆլոբաֆեն, C վիտամին, կարբոնաթթուներ, կատեխին և «ցնդող» տերպեններ (ցինեոլ, տերպինեոլ և այլն), որոնցով պայմանավորված է ասեղնատերևների յուրահատուկ հոտը։ Էֆեդրան ունի ադրենալինանման ազդեցություն, գրգռում է կենտրոնական նյարդային համակարգը, լայնացնում բրոնխները և թուլացնում աղիքների հարթ մկանները։ Կանաչ ճյուղերից ստանում են քլորջրածնային էֆեդրին, որն օգտագործում են արյան ճնշումն արագ կարգավորելու նպատակով։ Բույսի հատապտուղներն ուտելի են ու պարունակում են շաքարներ, դաբաղանյութեր, օրգանական թթուներ և այլն։ Պտուղներից պատրաստում են մուրաբա, կոմպոտ, ջեմ, կիսել, ինչպես նաև օղի և լիկյոր։
Բժշկության մեջ օգտագործում են թոքերի հիվանդության բուժման համար։ Կանաչապատման մեջ կարելի է օգտագործել հանրապետության ցածրադիր վայրերում՝ քարապարտեզների ձևավորման մեջ։


== Տես նաև ==
Էֆեդրա


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Ժ. Հ. Վարդանյան, Ծառագիտություն, Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիա, Երևան, 2005
Edmondson J. R., eds. (1996)։ «Ephedraceae»։  in Tutin T. G., Burges N. A., Chater A. O., Edmondson J. R., Heywood V. H., Moore D. M., Valentine D. H., Walters S. M., Webb D. A., Akeroyd J. R., Newton M. E., Mill R. R.։ Flora Europaea։ 1: Psilotaceae to Platanaceae (2nd ed.)։ Cambridge; New York; Melbourne: Cambridge University Press։ էջ 49։ ISBN 978-0521410076  Проверено 12 декабря 2010.
Fu L., Yu Y.-F., Riedl H. (1999)։ «Ephedraceae»։  in Wu Zheng-yi and Peter H. Raven։ Flora of China 4։ Beijing; St. Louis: Science Press/Missouri Botanical Garden։ Վերցված է 12 декабря 2010  Проверено 12 декабря 2010.Դեղագիտություն։

Karch S. B. (2010)։ «Ma Huang and the Ephedra Alkaloids»։  in Timothy S. Tracy, Richard L. Kingston։ Herbal Products: Toxicology and Clinical Pharmacology (Forensic Science and Medicine) (PDF) (2nd ed.)։ Tottowa, New Jersey: Humana Press։ էջեր 1—27։ ISBN 978-1617374869։ Վերցված է 12 декабря 2010 (չաշխատող հղում) Проверено 12 декабря 2010.Գիտական հայտնի գրականություն

Сагалаев В. А. «Степная малина» Поволжья // Биология в школе. — М.: Школьная пресса, 2009. — № 7. — С. 15—17.


== Արտաքին հղումներ ==
«Ephedra distachya L. Описание таксона» (ռուսերեն)։ Плантариум. Определитель растений on-line։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-17-ին։ Վերցված է 12 декабря 2010 
«Ephedra distachya» (անգլերեն)։ Gymnosperm Database of Christopher J. Earle։ 2006-10-15։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-08-17-ին։ Վերցված է 12 декабря 2010