Գրեմ Գիբսոն

Թոմաս Գրեմ Կամերոն Գիբսոն (անգլ.՝ Thomas Graeme Cameron Gibson, օգոստոսի 9, 1934(1934-08-09), Լոնդոն, Միդլսեքս շրջան, Օնտարիո, Կանադա - սեպտեմբերի 18, 2019(2019-09-18), Լոնդոն, Մեծ Լոնդոն), կանադացի գրող, մանկավարժ և հասարակական գործիչ, Մարգարետ Էթվուդի քաղաքացիական գործընկեր։ Կանադայի գրողների միության համահիմնադիր և նախագահ, Գրողների վստահության հիմնադրամի հիմնադիր և նախագահ, Կանադայի PEN ակումբի բաժանմունքի նախագահ։ Կանադայի շքանշանի ասպետ (1992), Տորոնտոյի հեղինակային միջազգային փառատոնի դափնեկիր (1993), Կանադական թագավորական աշխարհագրական ընկերության պատվավոր անդամ (2007)։


== Կենսագրություն ==
Գրեմ Գիբսոնը ծնվել է 1934 թվականին Լոնդոնում (Օնտարիո) Շոտլանդիայից ներգաղթյալների ընտանիքում։ Հայրը եղել է կադրային զինծառայող, ով ավարտել է իր կարիերան բրիգադի գեներալի կոչումով։
1958 թվականին Արևմտյան Օնտարիոյի համալսարանն ավարտելուց հետո Գիբսոնը 1961-1969 թվականներին Տորոնտոյի Ռայերսոնի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում անգլերեն լեզու և գրականություն է դասավանդել։ 1969 թվականին լույս է տեսել նրա առաջին վեպը՝ «Հինգ ոտք»։ Այս մոդեռնիստական ինտերտեքստուալ ստեղծագործությունը  բարձրացնում է մարդու և գրողի մահացության թեման։ Վաճառքի առաջին շաբաթվա ընթացքում իրացվել է գրքի հազար օրինակ։ 1971 թվականին լույս է տեսել «Մասնակցություն» (անգլ.՝ Communion) շարունակական վեպը։ Գիբսոնի կինը՝ Շիրլին, ով մասնագիտությամբ հրատարակիչ է եղել, ունեցել է երկու որդի՝ Մետտին և Գրեյը։ Սակայն 1973 թվականին նրանք ամուսնալուծվել են։
1970-ականների սկզբից Գիբսոնն ակտիվորեն զբաղվել է կանադական գեղարվեստական գրականության պրոպագանդմամբ, որը ժամանակին հրատարակիչները համարել են երկրորդական, ամերիկյան գրականության համեմատ։ Գիբսոնի առաջին հանրային ակցիաների թվում է եղել լուսավորիչ Էգերտոն Ռայերսոնի (որի անունը կրում է Տորոնտոյի բուհերից մեկը) հուշարձանի կերպարանափոխությունը ամերիկյան դրոշի վրա` ի նշան բողոքի Ryerson Press-ը ամերիկյան ընկերությանը վաճառելու դեմ։ 1973 թվականին կոլեգաների հետ նա հրատարակել է «Կանադացի տասնմեկ վիպասան» հարցազրույցների ժողովածուն, որը դարձել է ժամանակակից կանադական գրականության մանիֆեստը։ Այս գրքում հարցազրույցին մասնակցած գրողներից Թիմոթի Ֆինդլեյի, Մարգարետ Լոուրենսի, Ալիս Մունրոյի, Մորդեհայ Ռիչլերի, Մարիան Էնգելի և Օսթին Քլարկի հետ մեկտեղ ընդգրկված է եղել նաև Մարգարետ Էթվուդը։ Նույն տարվանից նրանց միջև սկսվել է ռոմանտիկ հարաբերություններ և 1976 թվականին Մարգարետը Գրեմից դուստր է ունեցել՝ Էլեոնորա Ջես Էթվուդ-Գիբսոնը։ Չնայած նրանք երբեք պաշտոնապես ամուսնացած չեն եղել, բայց մնացել են մտերիմներ մինչև Գիբսոնի կյանքի վերջը։
«Տասնմեկ կանադացի վիպասաններ» գրքի հրապարակումից անմիջապես հետո, այն դարձել է Գիբսոնի ամենահայտնի գրքերից մեկը և նա դարձել է Կանադայի գրողների միության (անգլ.՝ Writers’ Union of Canada) հիմնադիրներից, իսկ 1974-1975 թվականներին եղել է դրա նախագահը։ 1978 թվականին հիմնադրել է Կանադայի գրողների զարգացման վստահության հիմնադրամը (անգլ.՝ Writers’ Development Trust, հետագայում՝ Կանադայի գրողների զարգացման վստահության հիմնադրամ)՝ դառնալով դրա առաջին նախագահը։ Նա ստեղծել է նաև Գրքի և լրագրողական գործի զարգացման խորհուրդը, որի նախագահն էր 1975 թվականից։ 1983 թվականին Գիբսոնի մասնակցությամբ հիմնադրվել է Տորոնտոյում գտնվող PEN ակումբի Կանադայի բաժանմունքը, (անգլ.՝ Book and Periodical Development Council), որի նախագահի պաշտոնը նա զբաղեցրել է 1987-1989 թվականներին։ 1995 թվականին նրա նախաձեռնությամբ Կանադական PEN ակումբը Տորոնտոյի համալսարանի Մեսսի քոլեջի հետ միասին ստեղծել է տարագիր գրողներին աջակցելու ծրագիր, որը հետագայում դարձել է միջազգային։ Այս քայլը արտացոլում է նրա համոզմունքը, որ այն ազատություններն ու հարմարությունները, որ վայելում են կանադացիների մեծամասնությունը, պետք է մատչելի լինեն նաև այլ երկրների բնակիչների համար։
1970-ականների վերջին Գիբսոնի բանաստեղծական գործունեությունը ետ է մղվել երկրորդ պլան՝ կապված սոցիալական և քաղաքական գործունեության հետ։ Մինչև 1990-ականների կեսերը նա հրատարակել է ևս երկու վեպ՝ «Հավերժական շարժում» (անգլ.՝ Perpetual Motion) և «Ջենտլմենի մահը»։ Դրանցից առաջինը, որը լույս է տեսել 1982 թվականին և քննադատել մարդկության կողմից բնական ռեսուրսների անխնա շահագործումը, համարվում է Գիբսոնի  լավագույն գեղարվեստական ստեղծագործություններից, որի գործողությունները տեղի են ունենում 19-րդ դարի Օնտարիոյում, որտեղ գլխավոր հերոս Ռոբերտ Ֆրեյզերը փորձում է կառուցել հավերժական շարժիչ, որն աշխատում է բնական էներգիայով։ Գիբսոնի չորրորդ վեպը, որը նվիրված է ժամանակակից հասարակության մեջ կյանքի իմաստի որոնմանը, լույս է տեսել 1993 թվականին։ Այս ստեղծագործության մեջ գրելու արվեստը և մահվան թեման կրկին դառնում են կենտրոնական։ Վեպերից բացի, Գիբսոնը հրատարակել է «Պանչո Վիլլայի գլուխը» պատմվածքը, ինչպես նաև ստեղծել է մի շարք սցենարներ կինոյի, հեռուստատեսության և ռադիոյի համար։
1996 թվականին, առանց ավարտելու իր հաջորդ վեպը, Գիբսոնը հայտարարել է, որ դադարում է աշխատել այս ժանրի ստեղծագործությունների վրա։ «Բարոյական խանգարում» (անգլ.՝ Moral Disorder) անավարտ վեպի անվանումը, նա նվիրել է Էթվուդին, որն այն օգտագործել է որպես տասնամյակ անց թողարկված պատմվածքների ժողովածուի վերնագիր։ Այնուամենայնիվ, Գիբսոնն ամբողջությամբ չի ավարտել գրական աշխատանքներով զբաղվելը։ Լինելով բնապահպանական շարժման երկար տարիների ակտիվիստ և թռչունների դիտարկման կրքոտ սիրահար (ի թիվս այլ բաների, նա ղեկավարում էր Էրի լճի Պելի կղզու Թռչունների դիտարկման կենտրոնը և ընդգրկված էր Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամի Կանադայի բաժանմունքի վարչության կազմում)` նա 1990-ականների սկզբին փորձել է գիրք հրատարակել թռչունների մասին, բայց մերժվել է բազմաթիվ հրատարակիչների կողմից։ 2005 թվականին, սակայն, լույս է տեսել Գիբսոնի արձակի, պոեզիայի և կերպարվեստի ստեղծագործությունների ժողովածուն «Թռչունների գալիք քունը գիրքը» (անգլ.՝ The Bedside Book of Birds) խորագրի ներքո։ Գիրքը դրական արձագանքների արժանացել է քննադատների շրջանում և դարձել բեսթսելլեր։ 2009 թվականին Գիբսոնի խմբագրությամբ լույս տեսավ  «Գազանների գալիք քունը գիրքը» (անգլ.՝ The Bedside Book of Beasts), որի հիմնական թեման դարձավ  գիշատիչների և նրանց զոհերի միջև փոխհարաբերությունները։
2017 թվականին The New Yorker ամսագրում առաջին անգամ հիշատակվել է, որ Գիբսոնը տառապում է դեմենցիայով։ Հետագայում  Էթվուդը պատմում է, որ իր գործընկերը վախենում էր երկարատև մտավոր հյուծվածության հեռանկարից և երազում էր մահանալ մինչ դրա վրա հասնելը։ 2019 թվականի սեպտեմբերին, երբ Էթվուդին ուղեկցում էր Անգլիայում, որտեղ նա գովազդում էր իր «Պատգամներ» նոր վեպը, Գիբսոնը մահացավ Լոնդոնի հիվանդանոցում 85 տարեկան հասակում՝ իրենից հետո թողնելով երկու որդի և մեկ դուստր։ 


== Պարգևներ և կոչումներ ==
1990 թվականին Գրեմ Գիբսոնը դարձել է Տորոնտոյի մրցանակի դափնեկիր արվեստի բնագավառում, 1993 թվականին` Ուոտերֆրոնտ Տորոնտոյի միջազգային հեղինակային փառատոնի մրցանակակիր։ 1992 թվականին արժանացել է Կանադայի ասպետի շքանշանի՝ Կանադայի գեղարվեստական գրականության պրոպագանդման և գրողների ազգային կազմակերպության ստեղծման համար։
1991 թվականին Կանադայի գրողների միությունը սահմանել է մրցանակ կանադացի գրողների կյանքի և աշխատանքային պայմանների բարելավման գործում նշանակալի ավանդի համար։ Մրցանակը կոչվել է Գրեմ Գիբսոնի անունով, և նա դարձել է դրա առաջին դափնեկիրը։ 2007 թվականին, «Թռչունների գիրքը» հրատարակելուց հետո, նա ընտրվել է Կանադական թագավորական աշխարհագրական ընկերության պատվավոր անդամ։ 2015 թվականին Գիբսոնը և Մարգարետ Էթվուդը իրենց պահպանման գործունեության համար պարգևատրվել են Կանադական թագավորական աշխարհագրական ընկերության ոսկե մեդալով։


== Ծանոթագրություններ ==