Ֆելիքս Յուսուպով

Ֆելիքս Ֆելիքսովիչ Յուսուպով, կոմս Սումարկով-Էլսթոն (մարտի 11 (23), 1887, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - սեպտեմբերի 27, 1967(1967-09-27)[…], Փարիզի 16-րդ շրջան, Ֆրանսիա), ցարական իշխան, ազնվական և հուշագիր, Յուսուպովների տոհմի վերջին իշխանը։
Հայտնի է նրանով, որ մասնակցել է Գրիգորի Ռասպուտինի սպանությանը։ Նիկոլայ II ցարի զարմուհու՝ իշխանուհի Իրինա Ռոմանովայի ամուսինը։


== Կենսագրություն ==


=== Ծագում ===
Ֆելիքս Ֆելիքսովիչ Յուսուպովը ծնվել է 1887 թվականի մարտի 11-ին (նոր տոմարով՝ մարտի 23-ին) Պետերբուրգում՝ կոմս Ֆելիքս Սումարկով-Էլսթոնի և իշխանուհի Զինաիդա Յուսուպովայի ընտանիքում։ Եղել է ընտանիքի կրտսեր որդին, նրա ավագ եղբայրը եղել է Նիկոլայ Յուսուպովը։
1885 թվականին նրա հայրը իրավունք է ստացել իրեն անվանել իշխան Յուսուպով։ Կնքվել է 1887 թվականի ապրիլի 11-ին Փոստերի և հեռագրերի գլխավոր վարչության մոտ գտնվող Սուրբ տասներկու առաքյալների եկեղեցում։ Նրա կնքահայրը դարձել էր պապը՝ Նիկոլայ Յուսուպով կրտսերը, ինչպես նաև նախատատը՝ Զինաիդա Յուսուպովան ու տատը՝ Ե. Ս. Սումարկովա-Էլսթոնը։


=== Մանկություն և պատանեկություն ===
Ավարտել է Գուրևիչի մասնավոր գիմնազիան։ 1908 թվականին իր ավագ եղբոր՝ Նիկոլայի մահվանից հետո, որին մենամարտի ժամանակ սպանել էր կոմս Արվիդ Մանտեյֆելը (նրա կինը սիրավեպ է ունեցել Նիկոլայի հետ), Ֆելիքս Յուսուպովը դարձել է Յուսուպովների ընտանական կարողության միակ ժառանգորդը։
1909-1912 թվականներին սովորել է Օքսֆորդի համալսարանում (Համալսարանական քոլեջ), որտեղ հիմնել է Օքսֆորդի համալսարանի ռուսական ընկերակցությունը։ 1910-ական թվականներին գլխավորել է Ռուսական առաջին ավտոմոբիլային ակումբը, որը տեղակայված էր Ռուսական ապահովագրական առաջին ընկերակցության տանը։
Իր հուշերում Ֆելիքս Յուսուպովը հետաքրքրությամբ պատմում է այն մասին, որ իր երիտասարդ տարիներին, ավագ եղբոր Նիկոլայի հետ միասին լինելով թատերական արվեստի երկրպագուներ, խաղային բնույթի շրջանակներում տարված էին թատերական վարպետությամբ։ Յուսուպովն ուներ արտասովոր թատերական կարողություններ կերտելու թատերական տարբեր կերպարներներ՝ տղամարդկանց կողմից կանացի դերերի դասական կերտումից մինչև կարդինալ Արման Ժան դյու Պլեսսի Ռիշելյե ու «Վյազեմի լավրայի» աղքատի դերը։ Պատանեկան տարիքի այդ իրադարձություններն ու էպատաժային վարքագիծը մի շարք հեղինակների մոտ առիթ հանդիսացան առաջ քաշելու իշխանի նույնասեռականության հնարավոր հանգամանքը։
1908 թվականին մենամարտի ժամանակ ավագ եղբոր մահը նրան դարձրեց ահռելի կարողության ժառանգորդ։


=== Ամուսնություն ===
«Բարձրահասակ, նիհար, ամրակազմ, բյուզանդական գրի սրբապատկերային դեմքով» (Ալեքսանդր Վերտինսկու բնութագիրը) իշխան Ֆելիքս Յուսուպով կրտսերը, Նիկոլայ II ցարի համաձայնությամբ, 1914 թվականի փետրվարի 22-ին ամուսնացել է կայսերական արյամբ իշխանուհի Իրինա Ալեքսանդրովայի հետ, որը եղել է Նիկոլայ I-ի թոռան՝ մեծ իշխան Ալեքսանդր Միխայլովիչի ու Նիկոլայ II-ի քրոջ՝ մեծ իշխանուհի Քսենիա Ռոմանովայի դուստրը։

Ֆելիքս Յուսուպովի հուշերից.


=== Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ===
Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսվեց այն ժամանակ, երբ նորապսակները գտնվում էին հարսանեկան ճանապարհորդության մեջ։ Լոնդոնից Կիսինգեն հարազատներին այցի ժամանակ, որտեղ նրանք բուժում էին ստանում, Ֆելիքսը և Իրինան ձերբակալվեցին Գերմանիայում՝ կայզեր Վիլհելմ II-ի հրամանով։ Իրինան անընդհատ դիմում էր գերմանական կողմին՝ իր զարմուհի Ցեցիլիա Մեքլենբուրգ Շվերինսկայայի մոտ Ռուսաստան մեկնելու համար, որը կայզերի հարսն էր։ Ստեղծված արտակարգ իրավիճակից ելնելով՝ իշխան Ֆելիքս Սումարկով-Էլսթոնը, որպես դիվանագիտական միջնորդի, ներգրավեց Իսպանիայի դեսպանին։ Արտաքին գործերի նախարար Գոթլիբ ֆոն Յագովի հետ դիվանագիտական բանակցությունների ընթացքում ձեռք է բերվել պայմանավորվածություն տրամադրել ռուսական դեսպան Սերգեյ Սվերբեևին հատուկ գնացք՝ ռուսական դեսպանության անդամներին ու Գերմանիան լքելու ցանկություն ունեցող ռուսաստանցիներին հեռանալ այդ երկրից։ Երբ կայզեր Վիլհելմ II-ին զեկուցեցին Յուսուպովների փախուստի մասին, նա անմիջապես հրամայել ձերբակալել նրանց սահմանին, սակայն հրամանն ուշացել էր։ Յուսուպովներին հաջողվեց հատել չեզոք Դանիայի հետ սահմանը։ Կոպենհագենում Յուսուպովներին այցելել կայսրուհի Մարիա Ֆյոդորովնան, Դանիայի թագավորն ու թագուհին իրենց հարազատների հետ, որոնք գտնվում էին Դանիայի տարածքում։ Բոլորը ցնցված էին տեղի ունեցածով։ Կայսրուհին խնդրեց և կարողացավ ստանալ մի քանի գնացք՝ Գերմանիայից փախած բազմաթիվ ռուսաստանցիներին հայրենիք վերադառնալու համար, որոնցից շատերը չունեին հնարավորություն ինքնուրույն հասնելու համար։ Շուտով կայսրուհի Մարիա Ֆյոդորովնայի հետ միասին, անցնելով Ֆինլանդիան, նրանք հայտնվեցին Սանկտ Պետերբուրգում։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ իշխան Ֆելիքս Յուսուպով կրտսերն ազատվեց բանակ զորակոչվելուց, քանի որ հանդիսանում էր ընտանիքի միակ զավակը։ Սակայն նա սկսեց զբաղվել հիվանդանոցների ստեղծմամբ ու դրանց կահավորմամբ։ Ծանր վիրավորում ունեցող զինվորականների համար առաջին հիվանդանոցը տեղակայվեց Սանկտ Պետերբուրգում՝ իշխանուհի Յուսուպովայի տանը։ Աշխատելով այնտեղ՝ նա որոշեց սպայական կուրսեր անցնել Պաժերի կորպուսում և 1915-1916 թվականներին արդեն ունենալ սպայական կոչում։
1915 թվականին Ֆելիքսն ու Իրինան ունենում են իրենց դստերը՝ Իրինա Յուսուպովային (ամուսնական ազգանունը՝ Շերեմետևա)։ Երեխային կնքել են ընտանեկան ժամատանը՝ ցարական ընտանիքի ու մի քանի մտերիմ ընկերների ներկայությամբ։ Կնքահայրն ու կնքամայրը եղել են ցար Նիկոլայ II-ը և կայսրուհի Մարիա Ֆյոդորովնան։


=== Ռասպուտինի սպանություն ===


== Ծանոթագրություններ ==