Տեղեկատվության չափման միավորներ

Տեղեկատվության չափման միավորներ, նախատեսված են տեղեկույթի հետ կապված տարբեր բնութագրերի չափման համար։
Առավել հաճախ տեղեկույթի չափումը վերաբերում է համակարգչի հիշողության ծավալի չափմանը՝ հիշող սարքերին և կապի թվային կանալներով փոխանցվող տվյալների ծավալի չափմանը։


== Տեղեկատվության քանակի չափման միավորներ ==
Կիրառվում են տվյալների ծավալում ինֆորմացիայի քանակի չափման համար՝ տեղեկատվական էնտրոպիա։
Տեղեկույթի քանակի չափման առաջին մոտեցում
Համակարգչում ցանկացած տեղեկույթ ներկայացվում է երկուական կոդավորմամբ՝ մեկերի և զրոների հաջորդականությամբ (բիթերով)։ Այս դեպքում տեղեկույթի քանակը չափվում է զրոների և մեկերի հաջորդականության երկարությամբ, իսկ այդ հաջորդականության մեկ դիրքը համարվում է տեղեկույթի միավոր։
Տեղեկույթի քանակի չափման երկրորդ մոտեցում
Տեղեկույթի բովանդակությամբ է պայմանավորված նրա քանակը։ Վերջինս կապված է տեղեկույթի ստացման արդյունքում անորոշության աստիճանի կրճատման հետ։
Տեղեկույթի այն քանակությունը, որն անորոշությունը կրճատում է երկու անգամ, ընդունվում է որպես տեղեկույթի քանակի միավոր։


=== Առաջնային միավոր ===
Տվյալների ծավալի առաջնային բնութագիրը հանդիսանում է հնարավոր իրավիճակների քանակը։
Տվյալների ծավալի առաջնային չափման միավորը հանդիսանում է մեկ հնարավոր իրավիճակը (արժեք, կոդ)։


=== Երկրորդական միավորներ ===
Տվյալների ծավալի երկրորդական բնութագրիչը հանդիսանում է կարգը։
Մեկ կարգի տարողունակությունը (ծավալը) կարող է լինել տարբեր՝ կախված կոդավորման համակարգում ընդունված հիմքից։
Երկուական, երեքական և տասական կոդավորման համակարգերում մեկ կարգի տարողունակությունը.
Մեկ երկուական կարգ` (բիթ) ունի 2 հնարավոր վիճակ (արժեք, կոդ)։
Մեկ երեքական կարգ` (տրիտ) ունի 3 հնարավոր վիճակ (արժեք, կոդ)։
…
Մեկ տասական կարգ` (դեցիտ, դիթ) ունի 10 հնարավոր վիճակ (արժեք, կոդ)։
…


=== Երրորդային միավորներ ===
Տվյալների ծավալի երրորդային բնութագրերն ունեն բազմաթիվ կարգեր։
Բազմաթիվ կարգերի թողունակությունը հավասար է այդ բազմաթիվ կարգերի հնարավոր իրավիճակների քանակին։ Այն որոշվում է  Կոմբինատորիկայում, հավասար է կրկնողությունների տեղաբաշխմանը և հաշվվում է հետևյալ բանաձևով.

  
    
      
        
          
            
              A
              ¯
            
          
        
        (
        c
        ,
        n
        )
        =
        
          
            
              
                A
                ¯
              
            
          
          
            c
          
          
            n
          
        
        =
        
          c
          
            n
          
        
      
    
    {\displaystyle {\bar {A}}(c,n)={\bar {A}}_{c}^{n}=c^{n}}
   հնարավոր իրավիճակներ (կոդեր, արժեքներ)որտեղ

  
    
      
        c
      
    
    {\displaystyle c}
   — մեկ  կարգի (ընտրված կոդավորման համակարգի հիմքը) հնարավոր իրավիճակների քանակը ,

  
    
      
        n
      
    
    {\displaystyle n}
   —  կարգերի բազմությունում կարգերի քանակը։Կարգերի բազմությունում թողունակությունն իրենից ներկայացնում է Ցուցադրական ֆունկցիա  հիմքերի կարգերի քանակից` հավասար մեկ կարգերի հնարավոր իրավիճակներին։
Օրինակ՝
1 բայթը բաղկացած է 8-ական (
  
    
      
        n
        =
        8
      
    
    {\displaystyle n=8}
  ) երկուական կարգերից (
  
    
      
        c
        =
        2
      
    
    {\displaystyle c=2}
  ) և կարող է ընդունել

  
    
      
        
          
            
              
                A
                ¯
              
            
          
          
            c
          
          
            n
          
        
        =
        
          c
          
            n
          
        
        =
        
          2
          
            8
          
        
        =
        256
      
    
    {\displaystyle {\bar {A}}_{c}^{n}=c^{n}=2^{8}=256}
   հնարավոր իրավիճակներ (արժեքներ, կոդեր)։


=== Լոգարիթմական միավորներ ===

Երբ որոշ մեծություններ, այդ թվում տվյալների ծավալը, իրենցից ներկայացնում են Ցուցադրական ֆունկցիա, ապա նպատակահարմար է օգտվել ոչ թե հենց այդ մեծություններից, այլ նրանց լոգարիթմներից։
Տվյալների ծավալը նույնպես կարելի է ներկայացնել լոգարիթմական տեսքով՝ ինչպես հնարավոր իրավիճակների քանակի լոգարիթմ։
Տեղեկույթի ծավալը (տվյալների ծավալը) կարող է չափվել լոգարիթմով։
Երկուական տվյալների ծավալների համար նպատակահարմար է կիրառել երկուական լոգարիթմներ.

  
    
      
        
          2
          
            1
          
        
      
    
    {\displaystyle 2^{1}}
    հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            2
          
        
        ⁡
        
          2
          
            1
          
        
        =
        1
      
    
    {\displaystyle \log _{2}2^{1}=1}
   երկուական կարգ = 1 բիթ

  
    
      
        
          2
          
            8
          
        
      
    
    {\displaystyle 2^{8}}
    հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            2
          
        
        ⁡
        
          2
          
            8
          
        
        =
        8
        =
        
          2
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle \log _{2}2^{8}=8=2^{3}}
   երկուական կարգ = 1 բայթ (Օկտետ)

  
    
      
        
          2
          
            8
            ∗
            
              2
              
                10
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle 2^{8*2^{10}}}
    հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            2
          
        
        ⁡
        
          2
          
            8
            ∗
            
              2
              
                10
              
            
          
        
        =
        8
        ∗
        
          2
          
            10
          
        
        =
        
          2
          
            13
          
        
      
    
    {\displaystyle \log _{2}2^{8*2^{10}}=8*2^{10}=2^{13}}
   երկուական կարգ = 1 Կիբիբայթ (ԿիբիՕկտետ)

  
    
      
        
          2
          
            8
            ∗
            
              2
              
                20
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle 2^{8*2^{20}}}
    հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            2
          
        
        ⁡
        
          2
          
            8
            ∗
            
              2
              
                20
              
            
          
        
        =
        8
        ∗
        
          2
          
            20
          
        
        =
        
          2
          
            23
          
        
      
    
    {\displaystyle \log _{2}2^{8*2^{20}}=8*2^{20}=2^{23}}
   երկուական կարգ = 1 Մեբիբայթ (ՄեբիՕկտետ)

  
    
      
        
          2
          
            8
            ∗
            
              2
              
                30
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle 2^{8*2^{30}}}
    հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            2
          
        
        ⁡
        
          2
          
            8
            ∗
            
              2
              
                30
              
            
          
        
        =
        8
        ∗
        
          2
          
            30
          
        
        =
        
          2
          
            33
          
        
      
    
    {\displaystyle \log _{2}2^{8*2^{30}}=8*2^{30}=2^{33}}
   երկուական կարգ = 1 Գիբիբայթ (Գիբիօկտետ)

  
    
      
        
          2
          
            8
            ∗
            
              2
              
                40
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle 2^{8*2^{40}}}
    հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            2
          
        
        ⁡
        
          2
          
            8
            ∗
            
              2
              
                40
              
            
          
        
        =
        8
        ∗
        
          2
          
            40
          
        
        =
        
          2
          
            43
          
        
      
    
    {\displaystyle \log _{2}2^{8*2^{40}}=8*2^{40}=2^{43}}
   երկուական կարգ = 1 Տեբիբայթ (ՏեբիՕկտետ)Նվազագույն ամբողջ թիվը, որի լոգարիթմը դրական է՝ 2-ն է։ Նրան համապատասխան բիթ միավորը հանդիսանում է թվային տեխնիկայում տեղեկույթի հաշվարկման հիմքը։ 
Երեքական տվյալների համար նպատակահարմար է կիրառել երեքական լոգարիթմներ։

  
    
      
        
          3
          
            1
          
        
        =
        3
      
    
    {\displaystyle 3^{1}=3}
   հնարավոր իրավիճակներ,  
  
    
      
        
          log
          
            3
          
        
        ⁡
        
          3
          
            1
          
        
        =
        1
      
    
    {\displaystyle \log _{3}3^{1}=1}
   երեքական կարգ (տրիտ)

  
    
      
        
          3
          
            6
          
        
        =
        729
      
    
    {\displaystyle 3^{6}=729}
   հնարավոր իրավիճակներ,  
  
    
      
        
          log
          
            3
          
        
        ⁡
        
          3
          
            6
          
        
        =
        6
      
    
    {\displaystyle \log _{3}3^{6}=6}
   երեքական կարգ (տրիտ) = 1 Տրայտ.3 թվին համապատասխոնող միավորը՝ տրիտը, հավասար է log23≈1,585 բիթի։
Տասական տվյալների ծավալի համար նպատակահարմար է կիրառել տասական լոգարիթմներ.

  
    
      
        
          10
          
            1
          
        
        =
        10
      
    
    {\displaystyle 10^{1}=10}
   հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            10
          
        
        ⁡
        
          10
          
            1
          
        
        =
        1
      
    
    {\displaystyle \log _{10}10^{1}=1}
   տասական կարգ = 1 դեցիտ

  
    
      
        
          10
          
            
              10
              
                3
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle 10^{10^{3}}}
   հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            10
          
        
        ⁡
        
          10
          
            
              10
              
                3
              
            
          
        
        =
        
          10
          
            3
          
        
      
    
    {\displaystyle \log _{10}10^{10^{3}}=10^{3}}
   տասական կարգ = 1 կիլոդեցիտ

  
    
      
        
          10
          
            
              10
              
                6
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle 10^{10^{6}}}
   հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            10
          
        
        ⁡
        
          10
          
            
              10
              
                6
              
            
          
        
        =
        
          10
          
            6
          
        
      
    
    {\displaystyle \log _{10}10^{10^{6}}=10^{6}}
   տասական կարգ = 1 մեգադեցիտ

  
    
      
        
          10
          
            
              10
              
                9
              
            
          
        
      
    
    {\displaystyle 10^{10^{9}}}
   հնարավոր իրավիճակներ, 
  
    
      
        
          log
          
            10
          
        
        ⁡
        
          10
          
            
              10
              
                9
              
            
          
        
        =
        
          10
          
            9
          
        
      
    
    {\displaystyle \log _{10}10^{10^{9}}=10^{9}}
   տասական կարգ = 1 գիգադեցիտ10 թվին համապատասխանող միավորը՝ դեցիտ, հավասար է log210≈3.322 բիթ։
Կապի մետաղալարային տեխնիկայում (հեռագիր, հեռախոս) և ռադիո, ինֆորմացիայի միավորը պատմականորեն առաջին անգամ ստացավ բոդ արժեքը։


== Բիթից ստեղծված միավորներ ==


=== Տետրադա, կիսաբայթ, նիբբլ ===
Հիմնական նշանակություն ունեն չորս երկուական կարգերը՝ 4 բիթ տետրադա, կիսաբայթ, նիբբլ, որոնք իրենց մեջ համատեղում են մեկ հաշվարկման տասնվեցական համակարգի թվում պարունակվող ինֆորմացիայի քանակ՝
1  տետրադա (կիսաբայթ, նիբբլ)= 4 բիթ


=== Բայթ ===
1 բայթ=8 բիթ
Սկզբունքորեն, բայթը որոշվում է կոնկրետ համակարգչի հիշողության հասցեավորման համար, որպես նվազագույն քայլ։ Հին մեքենաների համար պարտադիր չէր, որ բայթը հավասար լինի 8 բիթի։
Այժմ բայթը հաճախ հաշվում են հավասար 8 բիթի։


=== Կիլոբայթ ===
Մեծ տարողությամբ հիշող սարքերի և մեծ քանակությամբ տեղեկատվության չափման համար կիրառում են չափման ավելի մեծ միավորներ՝ կիլոբայթ։
1 կիլոբայթ=1024 բայթ


== Ծանոթագրություններ ==


== Տե՛ս նաև ==
Չափման միավորներ
Բիթ
Բայթ
Կիլոբայթ
Մեգաբայթ
Գիգաբայթ
Տերաբայթ
Պետաբայթ