5 կոտրված տեսախցիկ

«5 կոտրված տեսախցիկ» (արաբ․՝ خمس كاميرات محطمة‎‎, եբրայերեն՝ חמש מצלמות שבורות‎), պաղեստինա-իսրայելական վավերագրական ֆիլմ՝ նկարահանված 2011 թվականին։ Սոլթ Լեյք Սիթիի, Երուսաղեմի, Պուսանի և Երևանի միջազգային կինոփառատոնների դափնեկիր, «Օսկար» մրցանակի դափնեկիր «Լավագույն վավերագրական լիամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում։


== Ստեղծման պատմություն և բովանդակություն ==
Ֆիլմը կազմված է նովելներից, որոնք հերթականությամբ պատմում են Ռամալլահից ոչ հեռու գտնվող Բիլին գյուղից պաղեստինցի գյուղացի Էմադ Բուրնատի հինգ տեսախցիկների ճակատագրերի մասին։ Իր առաջին տեսախցիկը նա ձեռք է բերել 2005 թվականին, որպեսզի նկարահանի իր կրտսեր որդու ծնունդը, և Ջիբրիլ Բուրնատի հասակ առնելուն զուգընթաց (երեխայի առաջին բառերը եղել են «պատ», «բանակ» և «պարկուճ») ժապավենը արձանագրում է նաև իսրայելական բաժանիչ արգելապատի շինարարությունը գյուղի հարևանությամբ, ձիթենիների պուրակը, որոնք ավերվում են բուլդոզերներով, բողոքի ակցիաները և մարդկանց մահը։ Ընդհարման զոհ են դառնում նաև Բորնատի տեսախցիկները, որոնք կոտրվում են քարերով և փամփուշտներով, ընդ որում, ըստ նրա սեփական խոսքերի՝ տեսախցիկներից մեկը փրկել է իր կյանքը՝ կանգնեցնելով իր վրա սլացող փամփուշտը։
Հինգ տարվա ընթացքում հավաքած տեսաարխիվը լիամետրած ֆիլմ դարձնելուն Բուրնատին համոզել է իսրայելցի կինոռեժիսոր և ձախ ակտիվիստ Գայ Դավիդին, ով նույնպես մասնակցում էր Բիլինի բնակիչների բողոքներին։ Չնայած արդրունքում ֆիլմ դարձած ժապավենի սցենարը և մոնտաժը Դիվիդիի ձեռքի գործն է, Բուրնատը կտրականապես դեմ էր այն բանին, որ ֆիլմը անվանեն իսրայելական։


== Հավաքներ ==
ԱՄՆ-ում ցուցադրման ընթացքում ֆիլմը վարձույթում հավաքել է մոտ 110 հազար դոլլար։ Մեծ Բրիտանիայում ֆիլմը հավաքել է ավելի քան 36 հազար դոլլար։


== Արձագանք ==
Ֆիլմը, որը արժանացել է մի շարք միջազգային մրցանակների և անվանակարգերի «Օսկար» մրցանակի, քննադատների կողմից հիմնականում ստացել է դրական արձագանքներ անգլալեզու մամուլում։ Քննադատ Ջոն Դեֆորը՝ «Hollywood Reporter»-ից, ֆիլմն անվանում է «յուրահատուկ ուժեղ», իսկ «Village Voice»-ի տեսաբան Մարկ Գոլկոմբը՝ զարմանալիորեն անձնական և ազնիվ, չնայած և նշում է, որ հեղինակները չեն ձգտում իրականության հավասարակշիռ արտացոլման՝ պաղեստինցիների նկատմամբ կարեկցություն առաջացնելով իսրայելցի նորաբնակիչներին պատկերելով ծաղրանկարային ջարդարարի տեսքով։ «Time Out» ամսագրում Քեթ Կլարկը, ֆիլմն անվանելով «անհավանական սրտառուչ», հատուկ առանձնացնում է հեղինակների ունակությունը սև-սպիտակ քաղաքական հակամարտության հետևում տեսնելու հասարակ մարդկանց ամենօրյա կյանքի դժվարությունները, ովքեր ներգրավվել են հակամարտության մեջ։ Ամերիկացի ռեժիսոր-վավերագիր Մայքլ Մուրը՝ «Օսկար»-ի և «Ոսկե Արմավենու ճյուղ»-ի դափնեկիր, «5 կոտրված տեսախցիկներ» ֆիլմը անվանել է տարվա լավագույն ֆիլմերից մեկը, որը չի զիջում լավագույն գեղարվեստական ֆիլմերին։ Մուրը ստիպված էր երաշխավոր լինել Բուրնատի համար, ով ձերբակալվել էր ամերիկյան ներգաղթային ծառայության կողմից, երբ կնոջ և որդու՝ Ջիբրիլի հետ ժամանել էր Լոս Անջելես՝ «Օսկար»-ի հանձնման արարողությանը։
Սակավաթիվ բացասական արձագանքներից է լինում «Variety» ամսագրի քննադատ Լեսլի Ֆելպերինի գրաքննությունը։ Ինչպես և Գոլկոմբը, նա նշում է, որ ֆիլմի գերզգայությունը մեքենայական են և շաբլոն, նաև հարց է տրվում, թե կոնկրետ ինչը ֆիլմում տեղ չի գտել 500 ժամանոց սիրողական տեսագրությունից, որպեսզի ստացվի մեկ ու կես ժամանոց ֆիլմ, և որտեղից է Բուրնատը ամեն անգամ ձեռք գցել ավելի ու ավելի թանկարժեք տեսախցիկ։ Առավել դրական առումով Ֆելպերինին անդրադառնում է Լե Տրիո Ջուբրանի ֆոլկլորային երաժշտության մասին, որը ուղեկցում է ֆիլմին և երկրորդ ռեժիսոր Գայ Դավիդի և Վերոնիկ Լագոարդ-Սեգոյի մոնտաժի մասին։ Ֆելպերինի գնահատականը տարբերվում է այլ տեսաբանների տեսակետներից, մասնավորապես, Ջանի Մոնջիից «Examiner.com»-ից, ով գրում է այն մասին, որ ֆիլմը ոչ թե կոպիտ պրոպագանդայի տպավորություն է թողնում, այլ երիտասարդ հոր անկեղծ խոստովանության։ Ֆիլմի գնահատականի դեմ առարկում է նաև «Մոսկովսկիե Նովոստի» թերթի մեկնաբան Նատալիա Բաբինցևան, հիշեցնելով նրանում ցուցադրված իսրայելցի աղջկա մահը և վիրահատությունը։ Ըստ Բաբինցևայի խոսքերի, գտնվելով պատմական իրադարձությունների կիզակետում, անհնար է անկողմնակալ լինել. «Դու չես կարող լինել ինչ-որ տեղ միջնամասում, որովհետև այնտեղ փշապատ է»։
Իսրայելում ֆիլմը քաղաքագետների և արվեստի գործիչների կողմից դիմավորվում է տարբեր կերպ։ Եթե աջ քաղաքական շրջանակներում (ինչպես ծայրահեղական, այնպես էլ չափավոր) «5 կոտրված տեսախցիկներ»-ը միանշանակ գնահատում են որպես հակաիսրայելական պրոպագանդիստական ֆիլմ, ապա 2012 թվականի Երուսաղեմի կինոփառատոնում այն արժանանում է Վան Լիրի հիմնադրամի մրցանակին, որպես լավագույն իսրայելական վավերագրական ֆիլմ, իսկ ավելի ուշ ցուցադրվում է իսրայելական հեռուստատեսությամբ։ Ynet լրատվական պորտալից Արիանա Մելամեդը, ով ներկայացնում է «Էդիոտ Ահրոնոտ» մեդիա-կոնցեռնը, ֆիլմի դիտումը անվանում է յուրաքանչյուր իսրայելցու քաղաքական պարտքը։ Ֆիլմը բարձր գնահատականներ է ստանում նաև իսրայելական այլ ԶԼՄ-ների տեսաաբանների կողմից՝ «Գա-Արեց» և «Գլոբս»։ Միևնույն ժամանակ, «Մաարիվ»-ի տեսաբան Յոնաթան Գաթը ֆիլմը անվանում է շաբլոնային և նոր գաղավարներ չկրող, չնայած հզոր էմոցիոնալ ուղղվածությանը։


== Մրցանակներ և անվանակարգումներ ==
«Սանդենս» փառատոն, 2012 թվական - վավերագարական ֆիլմի լավագույն ռեժիսուրայի մրցանակ, անվանակարգում «Լավագույն վավերագրական ֆիլմ» մրցանակին։
Պուսանի միջազգային կինոփառատոն, 2012 թվական - «Busan Cinephile» մրցանակ։
Երուսաղեմի միջազգային կինոփառատոն, 2012 թվական - վան Լիր հիմնադրամի մրցանակ «Լավագույն իսրայելական վավերագրական ֆիլմի համար»
«Ոսկե Ծիրան», 2012 թվական - Գրան-Պրի լավագույն վավերագրական ֆիլմի համար Երևանի կինոփառատոնում։
«Օսկար», 2013 թվական - «Օսկար»-ի անվանակարգում լավագույն լիամետրաժ վավերագրական ֆիլմի համար։
Ասիական-Խաղաղօվկիանոսյան կինոմրցանակ, 2012 թվական - անվանակարգում լավագույն լիամետրաջ վավերագրական ֆիլմի համար մրցանակին։
«Օֆիր», 2012 թվական - անվանակարգում լավագույն վավերագրական ֆիլմի համար։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք Archived 2015-07-13 at the Wayback Machine. (անգլ.)
«5 կոտրված տեսախցիկ»(անգլ.) ֆիլմը Internet Movie Database կայքում
5 կոտրված տեսախցիկ(անգլ.) ֆիլմը Rotten Tomatoes կայքում