Զահրա Խանում Թաջ ալ-Սալթանեհ

Սալթանե կամ Թաջ ալ-Սալթանե (փետրվարի 14, 1883(1883-02-14), Թեհրան, Իրան - հունվարի 25, 1936(1936-01-25), Թեհրան, Իրան, պարսկերեն՝ تاج‌السلطنه) Ղազարների դինաստիայի արքայադուստր, ով հայտնի էր որպես ֆեմինիստ, կանանց իրավունքների պաշտպան և հուշագրագետ։ Նա Պարսկաստանի թագավոր Նասր ալ-Դին Շահի(1848 թ․ - մայիս 1896 թ․) դուստրն էր, նրա կնոջ ՝ Թուրան էս-Սալթանեի կողմից։
Պարսիկ բանաստեղծ Արեֆ Քազվինին սիրահարված է եղել Սալթանեին և գրել է «Էյ Թաջ» բանաստեղծությունը նրա համար:


=== Կյանք ===
Հուշերում Սալթանեն նկարագրում է իր դաստիարակությունը թագավորական հարեմում ՝ օգտագործելով կերակրող բուժքույրեր և ստրուկներ ունենալու մասին արքունական օրենքների մանրամասները ՝ քննադատելու Ղազար հասարակությունը և պարսիկ կանանց առջև ծառացած սահմանափակումները։ Նա նկարագրում է սեփական տեսակետը 1896 թվականին իր հոր դեմ դավադրության և սպանության մասին։
Նա 13 տարեկանում ամուսնացած էր ազնվական, պաշտպանության նախարար Շոջա ալ-Սալթանեի որդու ՝ Սարդար Հասան Շոջա Սալթանեի հետ։ Նրանք ունեին չորս երեխա, երկու տղա, երկու աղջիկ։ Թաջը բաժանվեց ամուսնուց ՝ կոտրելով բոլոր կարծրատիպերը և դառնալով թագավորական ընտանիքի առաջին կանանցից մեկը, ով գնաց այդ քայլին։
Նա մանրամասն պատմում է ութ տարեկան հասակում իր ցավոտ նշանադրության և պայմանավորված ամուսնությունների վնասների մասին։ Նա դեմ է արտահայտվում քողին ՝ համարում այն վնասակար ընտանեկան կյանքի համար և ընդհանրապես պարսկական հասարակությանը։ Սալթանեն խոսում է նաև ամուսնու արտամուսնական կապերից և ծննդաբերության ընթացքում մահվան վախից ՝ վիժում անելու իր ընտրության մասին։
Հետագա տարիներին նա իր կյանքը նվիրում է գրելուն, կարդալուն և իր սիրելի թոռնուհի ՝ Թաջ Իրանի մեծացնելուն, որի հետ նա հատուկ կապ ուներ և մեծապես ազդում էր նրա դաստիարակության վրա։ Սալթանեն մինչ մահը ապրում էր դստեր ՝ Թուրան Դուլայի հետ։


=== Առաջնորդ ===
Նա գրող էր, նկարիչ, մտավորական և ակտիվիստ, ով շաբաթը մեկ իր տանը հյուրընկալում էր գրական սալոններ։ Նա տիրապետում էր արաբերենին, ֆրանսերենին և նվագում էր ջութակ։ Նա արքունիքում առաջին կինն էր, ով հիջաբը հանեց և արևմտյան հագուստ հագավ։ Առաջինը, ով հուշագիր գրեց և քննադատեց միապետությունը ՝ Նասեր էլ-Դին Շահ և Մոզաֆար էլ-Դին Շահի իշխանությունը։ Նա այդ ժամանակ մեղադրեց Իրանի շատ խնդիրներ, ներառյալ աղքատությունը, զանգվածների կրթության ցածր մակարդակը և կանանց իրավունքները, ապաշնորհ միապետների վրա։ Արքայադուստրը աջակցում էր Պարսկաստանի մշակութային և սահմանադրական հեղափոխությանը։ Նա պայքարում էր կանանց իրավունքների համար և համարվում էր իսլամական աշխարհի կանանց իրավունքների առաջին ջատագովը։


=== Ֆեմինիզմ ===
Թաջ Սալթանեն Իրանում կանանց իրավունքների պաշտպան էր և ֆեմինիստ ։ Նա Իրանի կանանց Anjoman Horriyyat Nsevan կամ Women's Freedom Association (Կանանց ազատության հասարակություն) հիմնադիր անդամներից էր, որը աշխատում էր կանանց հավասար իրավունքների համար մոտավորապես 1910-ական թվականներից։ Նա գաղտնի կազմակերպում և մասնակցում էր կանանց իրավունքների ընդհատակյա ժողովներին ՝ ասելով իր երեխաներին և թոռներին, որ մասնակցում է կրոնական հավաքույթների։ Սալթանեն ղեկավարեց կանանց իրավունքների համար երթը դեպի խորհրդարան և Իրանի սահմանադրական հեղափոխության ջատագովներից էր։


== Հուշագրություններ ==
Նրա հուշերը տպագրվել են « Crowning Anguish: Title of a Persian Princess from the Harem to Modernity» 1884 - 1914 (1996) խորագրի ներքո, խմբագրվել է Աբաս Ամանաթի նախաբանով և թարգմանվել է Աննա Վանզանի և Ամին Նեշաթիի կողմից։ Դրանք լավ ընդունվեցին, Times գրական հավելվածում դրանք նկարագրվեցին այսպես. "Ինչ-որ անսովոր և ծանր ոճով, Թաջի հուշերը, գրված 1914-ին, ընդգրկում են արագ փոփոխվող դարաշրջանի երեսուն տարի [...] Վերականգնող և ռեֆլեկտիվ, Թաջ ալ Սալթանեի հիշողությունների հետաքրքրաշարժ խառնուրդը նկարագրում                        է հարեմից մոդեռնիզմն անցնող կյանքի բախումները։" (1994 թ. Մարտի 4) Նեստա Ռամազաինիի անդրադարձը «Միջին Արևելք» ամսագրում գովերգում է գրքի բաց նկարագրությունը Քաջարի հարեմում առօրյա կյանքի և քաղաքական բախումների մասին։
Նրա ձեռքով գրված հուշագրությունը թողարկվել է միայն մահվանից 60 տարի անց և այժմ գտնվում է Իրանի ազգային գրադարանի արխիվում։


== Ժառանգություն ==
Նա թաղված է Թաջրիշի Zահիր օդ-Դոուլե գերեզմանատանը ։ Նրա կյանքը, նրա աշխատությունները և դերը որպես ֆեմինիստ Արևելագիտության առարկա է Թեհրանի համալսարանից մինչև Հարվարդի համալսարան։ 2015 թ.-ին Հարվարդն արխիվների համար Սալթանեյի սերունդներից ձեռք բերեց ընտանեկան լուսանկարներ, գրություններ, անեկդոտներ և պատմություններ արքայադստեր կյանքի մասին։


== Հղումներ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Աֆսանե Նաջմաբադին։ Թաջ-ալ-Սալթանե : Iranica հանրագիտարան
Շիրին Մահդավին։ Թաջ ալ-Սալթանե, ձեռքով ազատագրված քաջարյան արքայադուստր : Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրություններ, հ. 23, թիվ 2 (ապրիլ, 1987 թ.), Էջ: 188–193
Պարսից արքայադստեր հուշերը հարեմից մինչև արդիականություն Archived 2009-06-19 at the Wayback Machine.
Իրանում կանանց շարժումների համառոտ պատմություն 1850 - 2000 թվականներ payvand
qajarwomen.org
Ակիլնաթ Բոդիպուդի. Թաջ ֆե Կա . Հանրագիտարան Քարթիկ Գանեսան