Կուզման Շապկարև

Կուզման Անաստասով Շապկարև, (բուլղար․՝ Кузман Анастасов Шапкарев), (փետրվարի 1, 1834(1834-02-01), Օխրիդ, Հյուսիսային Մակեդոնիա - մարտի 18, 1909(1909-03-18), Սոֆիա, Բուլղարիա), բուլղարացի  բանագետ, ազգագրագետ և գիտնական Մակեդոնիայի օսմանյան շրջանից, դասագրքերի և ազգագրական ուսումնասիրությունների հեղինակ և Բուլղարիայի ազգային վերածննդի նշանակավոր գործիչ։ Հյուսիսային Մակեդոնիայում համարվում է էթնիկ մակեդոնացի։


== Կենսագրություն ==
Կուզման Շապկարեւը ծնվել է Օխրիդում 1834 թվականին։ Նա աշխատել է որպես ուսուցիչ Բուլղարիայի մի շարք դպրոցներում` Օխրիդի, Բիտոլայի, Պրիլեպի, Կուկուշի, Սալոնիկի (1854-1883)։ Այդ քաղաքներում նա հատկապես ակտիվ էր տեղական դպրոցներում բուլղարերենի ներդրման մեջ։ 1882-1883 թվականներին նախաձեռնել է Սոլունում Բուլղարիայի երկու վարժարանների հիմնադրումը։
Նա գրել է հետևյալ դասագրքերը` «Բուլղարերեն այբբենարան» (1866), «Մեծ բուլղարերեն ընթերցարան» (1868), «Մայրենի լեզու» (1874), «Համառոտ նկարագրություն (աշխարհագրություն)» (1868), «Համառոտ կրոնական դասագիրք» (1868) և այլն։ Շապկարևը կիսել է այն տեսակետը, որ բուլղարերենը պետք է ունենա մակեդոնական բարբառների ավելի շատ առանձնահատկություններ։ Նա իր դասագրքերից մի քանիսը համարել է «ավելի հասկանալի Մակեդոնիայի բուլղարացիների համար» («Մեծ բուլղարերեն ընթերցարան» 1868, էջ 4)։
Շապկարևը բազմաթիվ բուլղարական թերթերի և ամսագրերի՝ «Ցարիգրադի վեստնիկ» (Կոստանդնուպոլսի օրաթերթ), «Գայդա» (Պարկապզուկ), «Մակեդոնիա», «Պրավո» (Արդարադատություն), «Սավետնիկ» (Խորհրդատու), «Բալգարսկա պչելա» (Բուլղարական մեղու) և այլն։ Շապկարևը համագործակցել է հեղափոխական Գեորգի Ռակովսկու հետ և ազգագրության ոլորտում, օգնել է Միլադինով եղբայրներին։
1883 թվականից հետո նա ապրել է Բուլղարիայում՝ Պլովդիվում, Սլիվենում, Ստարա Զագորայում, Վրացայում և Օրհանիում (Բոտևգրադ)։ Բուլղարիայում իր գիտական և հասարակական աշխատանքի հետ միասին աշխատել է որպես նոտար և դատավոր։
1900 թվականից նա Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ էր։
Նրա ինքնակենսագրական գիրքը կոչվում է «Մակեդոնիայում բուլղարական ազգային ոգու վերածննդի համար նյութեր»։
Կուզման Շապկարևի որդին՝ Կլիմենտ Շապկարևը, VMORO-ի (Ներքին Մակեդոնիական հեղափոխական կազմակերպություն) առաջնորդներից մեկն էր։


== Աշխատություններ ==


=== Գիտական աշխատություններ ===
Rusalii. The old and too interesting Bulgarian custom preserved in Southern Macedonia, Plovdiv, 1884
"The Serbian Greatideas' endeavours and our scientifists", 1888
"Several notes about Macedono-Slav collection of P. Draganov" 1895
"Collection of folk monuments (Bulgarian folk tales and beliefs), 1885
Collection of Bulgarian Folklore (Сборник от български народни умотворения), vol. І-ІІІ, Sofia, 1891–1894
Materials for the Biography of the Miladinov Brothers - Dimitar and Konstantin (Материали за животоописанието на Братя Миладинови, Димитрия и Константина), Plovdiv 1884


=== Դասագրքեր ===
"A Bulgarian Primer", 1868
"A Big Bulgarian Reader", 1868
"Mother tongue", 1874
"Short Land description (Geography)", 1868
"Short Religion Book", 1868
"The Bulgarian Folklore Collection" (Сборник от български народни умотворения), in several volumes:
Books I,III,IV,V,VI - Песни (Songs)
Book VII: Български обичаи, обряди, суеверия и костюмы (Bulgarian customs, rituals, beliefs and costumes), 1891
Books VIII and IX: Български прикаски и вѣрования съ прибавление на нѣколко Македоновлашки и Албански (Bulgarian folktales and beliefs with some Macedo-Romanian and Albanian) 1892, 1894 (same, in a modern edition, with modernized spelling)
(Note: Book II did not exist)


=== Ինքնակենսագրական գրքեր ===
Contribution to education in Macedonia. One autobiography of Kuzman Shapkarev, Macedonian review, Sofia 1927, vol 2
"Materials for Revival of Bulgarian national spirit in Macedonia", Sofia 1984


== Հիշատակ ==
Fallières Coast -ի վրա, Անտարկտիդա, Շապկարև հենակետն անվանվել է Կուզման Շապկարևի անունով։


== Արտաքին հղումներ ==
K.A. Shapkarev. Bulgarian Primer, part A. (Constantinople, 1868).


== Ծանոթագրություններ ==