Օլգա Գլեբովա-Սուդեյկինա

Օլգա Աֆանասևնա Գլեբովա-Սուդեյկինա (մայիսի 27, 1885(1885-05-27), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 19, 1945(1945-01-19), Փարիզ, Ֆրանսիա), Արծաթե դարի նշանավոր դեմքերից, դերասանուհի, պարուհի, նկարիչ, քանդակագործ, թարգմանիչ, ասմունքող, առաջին ռուս մանեկեններից մեկը։


== Ռուսաստանում՝ 1885-1924 ==
Օլգա Գլեբովա-Սուդեյկինան ծնվել է կոլեգիալ քարտուղար, Հանքարդյունաբերության ինստիտուտի պաշտոնյա Աֆանասի Պրոկոֆևիչ Գլեբովի (՞ - 1909) ընտանիքում։ Նրա նախապապը ճորտ գյուղացի էր Յարոսլավլի նահանգի Գլեբովո գյուղից, որը պատկանում էր ազնվական Գլեբովին։ Գլեբովներն ապրել են Հանքարդյունաբերության ինստիտուտին կից Վասիլևսկի կղզու 21-րդ գծի 2-րդ տանը։
Սովորել է Ալեքսանդրովյան ինստիտուտում, որը ստեղծվել էր Պալմենխբախսկայա փողոցում գտնվող Սմոլնի ինստիտուտի Մեշչանսկի մասնաճյուղի հիման վրա, փակ ուսումնական հաստատություն էր, որտեղ ընդունվում էին 8-10 տարեկան աղջիկներ, հիմնականում զինվորական և քաղաքացիական պաշտոնյաների դուստրեր, որտեղ նրանց ավելի հեշտ էր միջնակարգ կրթություն ստանալ՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով տնային տնտեսությանը և օտար լեզուներին։
1902 թվականի աշնանը Օլգան ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի Կայսերական թատերական դպրոցի դրամատիկական դասընթացների Վ. Ի. Դավիդովի (1902-1905) դասարան, որն ավարտել է 1905 թվականին։ 1905 թվականի ինը շրջանավարտներից երկուսն ընդունվել են Կայսերական Ալեքսանդրինսկու թատրոնի թատերախումբ, այդ թվում՝ Գլեբովան, բայց նա այդ թատրոնում մնացել է ընդամենը մեկ խաղաշրջան՝ խաղալով երեք դեր։


== Աշխատանք թատրոնում ==
Որպես դերասանուհի Գլեբովան հանդես է եկել հիմնականում էպիզոդիկ, երկրորդ և երրորդ պլանի դերերում, Սանկտ Պետերբուրգի թատրոնների բեմերում՝ Կայսերական Ալեքսանդրինսկի թատրոնում (1905-1906), Վ. Ֆ. Կոմիսարժևսկայայի դրամատիկական թատրոնում (1906), Փոքր թատրոնում (Գրական և գեղարվեստական ընկերության թատրոն, 1909 թվականի վերջից մինչև 1911 թվականը), Լիտեյնի թատրոնում (1912), Լիտեյնի ինտիմ  թատրոնում (1913-1914 ) Մոսոլովայի Լիտեյնի թատրոնում (1916-1917), Ամառային Բաֆֆ թատրոնում (ամառ, 1917), մասնակցել է «Թափառող շունը » և «Դերասանական հանգրվան» ներկայացումներին, եղել է Էրմիտաժի թատրոնի դրամատիկական թատերախմբի դերասանուհի (1919), հանդես է եկել Վոլոգդայի «Հեղափոխության տները» թատրոնի բեմում (1921-1922)։
1905-1906 թվականների թատերաշրջանում աշխատանքի է անցել Ալեքսանդրինսկի թատրոնի թատերախմբում, դարձել Կոնստանտին Վառլամովի սիրելի դերասանուհին։ Խաղացել է Անյայի դերը Անտոն Չեխովի «Բալի այգին» պիեսում և նկարչի դերը Ալեքսանդր Կոսորոտովի «Աստծո ծաղկանոցը» կատակերգությունում։ 1906 թվականին էպիզոդիկ դերեր է խաղացել Վերա Կոմիսարժևսկայայի դրամատիկական թատրոնում (բեմադրել է ընդդեմ Վսևոլոդ Մեյերխոլդի) (Բերտի սպասուհին Հեդդա Գաբլերում՝ Հենրիկ Իբսենի պիեսի հիման վրա, Կլեմենտինան՝ Մորիս Մետերլինկի Քույր Բեատրիսում)։
«Փոքր» թատրոնում (Սուվորիի թատրոն) խաղացել է «Գիշերը» Էդմոն Ռոստանի «Շանտիկլեր»-ում, Բերտան՝ Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Ֆիեսկոյի դավադրություն»-ում, գլխավոր դերերը Յուրի Բելյաևի «Շփոթություն կամ 1840 թվական» և «Պսիշա»-ում (վերջինս դրամա է Պրասկովյա Ժեմչուգովայի մասին)։
Գլեբովա-Սուդեյկինան, աչքի ընկնելով պարուհու իր ակնառու տաղանդով, մասնակցել է ինչպես դասական, այնպես էլ ժամանակակից պարերի ներկայացումներին Փոքր և Լիտեյնի թատրոնների բեմերում, հանդես եկել մասնավոր սրահներում և կաբարեներում։ «Թափառող շունը» և «Դերասանական հանգրվան» ներկայացումներում, Արծաթե դարի արտիստական բոհեմի լեգենդար արտ-սրճարանում, Օլգա Սուդեյկինան կատարել է ոճավորված պարեր՝ ոգեշնչված ինչպես ռուսական, այնպես էլ ֆրանսիական արվեստից։ Կլոդ Դեբյուսիի «Կեկ- Ուվոկ» մնջախաղի բալետը, որը 1918 թվականին գրել է Յուրի Աննենկովը հատուկ Սուդեյկինայի համար, լայն հնչեղություն է ունեցել ժամանակակիցների շրջանում։ Նիկոլայ Եվրեինովի «Ուրախ մահ» ծաղրախաղում կատարել է Մահվան դերը։ Բազմիցս մասնակցել է Միխայիլ Կուզմինի երաժշտական ներկայացումներին, որոնց համար զգեստները և դեկորացիաները նախապատրաստել է Սերգեյ Սուդեյկինը։


== Անձնական կյանք ==
1906 թվականի աշնանը Օլգան հանդիպել է նկարիչ Սերգեյ Սուդեյկինին Կոմիսսարժևսկայա դրամատիկական թատրոնում (Օֆիցերսկայա փողոց 39) Քույր Բեատրիս պիեսի ձևավորման վրա աշխատելու ընթացքում, որում նա խաղում էր միանձնուհիներից մեկի դերը (Քույր Կլեմենտինա)։ 
1907 թվականի հունվարի 10-ին ամուսնացել է Սուդեյկինի հետ Մոսկվայում, Գորոխովոյի դաշտում գտնվող Տիրոջ Համբարձման եկեղեցում, որը գտնվում է Վոզնեսենսկայա փողոցում (1929 թվականից, Ռադիոյի փողոց), որտեղ այդ ժամանակ ապրել են Սուդեյկինի հարազատները՝ Պ․ Ա․ Դրիտտենպրեյսի  կալվածքում (տուն 11)։ 1907 թվականից նրանք բնակվել են Մոսկվայում, նույն վայրում։                
1909 թվականին Սուդեյկինները վերադարձել են Սանկտ Պետերբուրգ, Օլգա Գլեբովա-Սուդեյկինան միացել է Փոքր թատրոնի թատերախմբին։ «Նրա կինը՝ Գլեբովա-Սուդեյկինան, ի դեպ, ամենահրաշալի Կոլումբիներից մեկն էր։ Իր բոլոր տվյալներով՝ նա իսկապես անչափ հարմար էր այդ կերպարի համար՝ էլեգանտ, անսովոր փխրուն, նուրբ և յուրահատուկ գեղեցիկ։ Սուդեյկինը կրքոտ պաշտում էր նրան, նա պաշտում էր նրան այնքան, որքան արվեստագետը կարող է պաշտել կնոջը, եթե կինն ամբողջությամբ լուծվում է նրա մեջ և զոհաբերաբար տալիս է նրան ամեն ինչ՝ դադարելով նույնիսկ կին լինելուց և վերածվելով երազի, որն այլևս միս ու սեփական կամք չունի, այլ ունի միայն կլանող կամք, որին նա տիրապետում է։ Իրականում, երբեմն ինձ թվում էր, թե Սուդեյկինը հանձինս Գլեբովայի կենդանի մարդ չէր տեսնում՝ նա կատարելագործեց իր ֆանտազիան, նրա վրա հագցնելով  այնպիսի հիանալի զգեստ, որ երբեմն կարելի էր մտածել, որ Սուդեյկինա-Գլեբովան իր մեջ մարմնավորում էր բառացիորեն անսահման բազմազան ուրվականների ամբողջ գամմա, որով Սուդեյկինը նկարչի պես փայլում էր իր բեմական աշխատանքում»։ Նկարիչը բազմիցս նկարել է նրան համատեղ կյանքի ընթացքում, նրա կերպարը կարելի է ճանաչել նրա բազմաթիվ աշխատանքներում։ Նրա դիմանկարները նկարել են նաև Կ. Յուոնը (1915), Ն. Կուլբինը, Ս. Սորինը, Յուրի Աննենկովը, Վ. Միլաշևսկին (1922), Ն. Միլիոտին (1930-ականներ)։
Նրանք ամուսնալուծվել են 1915 թվականի վերջին։ 1907 թվականից մինչև 1916 թվականը նա բազմիցս պատկերվել է Սերգեյ Սուդեյկինի կտավներում՝ «Դիմանկար» (1910), «Կաբարե՝ կատակերգուների ապաստարան» (1916), «Իմ կյանքը» (1916), ինչպես նաև ավելի ուշ շարքի նկարներում՝ «Իմ կյանքը» (1940-ականներ), Յուրի Աննենկովի 1921 թվականի դիմանկարը, կան նաև Գլեբովա-Սուդեյկինայի մի քանի լուսանկարչական դիմանկարներ, որոնք նկարվել են Մոիսեյ Նապելբաումի կողմից։ 
1915 թվականի վերջից Օլգան կյանքը կապել է կոմպոզիտոր Արթուր Լուրիի հետ, ով դարձել է նրա քաղաքացիական ամուսինը մինչև 1922 թվականի ամռան արտագաղթը։ 1910-ական թվականներին Սանկտ Պետերբուրգում համընդհանուր երկրպագության և պաշտամունքի ժամանակ Արթուր Լուրին կարծել է, որ Օլգան «.. արտահայտել է Սանկտ Պետերբուրգի նրբաճաշակության դարաշրջանը 20-րդ դարի սկզբին, ճիշտ այնպես ինչպես Մադամ Ռեկամիեն <…> արտահայտել է վաղ ամպիրային դարաշրջանը»։ Ե՛վ Լուրին, և՛ Գլեբովան դարձել են Ախմատովայի «Պոեմ առանց հերոսի» ստեղծագործության նախատիպերն ու հասցեատերերը։ Լուրին գրել է «Պոեմ առանց հերոսի» ստեղծագործության երաժշտությունը և նվիրել այն Օլգային։
Գլեբովա-Սուդեյկինային են նվիրված նաև Ալեքսանդր Բլոկի, Ֆեոդոր Սոլոգուբի, Գեորգի Իվանովի, Կուզմինի, Վսևոլոդ Ռոժդեստվենսկու, Իգոր Սևերյանինի, Վելիմիր Խլեբնիկովի բանաստեղծությունները։ Նրան անվանում էին «Բոլորի սիրելին» (Լյուրի), «երկու մուսաների անհոգ ընկերուհի» (Կուզմին), «պոետների ընկեր» (Ախմատովա, «Պոեմ առանց հերոսի»)։ Կուզմինայի հերոսուհիների նախատիպը (Ելենա Իվանովնան «Թղթե տնակ»-ում  և Լելեչկա Ցարևսկայան «Լողացող ճանապարհորդներ»-ում, Գ. Չուլկովան (Մարգոն «Ձնաբուք» վեպում), Աննա Ախմատովայի «Պոեմ առանց հերոսի» ստեղծագործությունում։ 
Օլգա Գլեբովա-Սուդեյկինայի ճակատագիրը Միխայիլ Կուզմինի անվան հետ կապված է նաև խորապես անձնական և դրամատիկ փորձություններով։ Մի կողմից Միխայիլ Կուզմինին, ով չի թաքցրել իր համասեռամոլական նախասիրությունները, և նրա ամուսնուն միավորել են ոչ միայն ընկերական կամ ստեղծագործական հետաքրքրությունները, այլև նվիրական  զգացմունքները։ Մյուս կողմից, այն բանից հետո, երբ Պալադա Բոգդանովա-Բելսկայան դարձել է Վսևոլոդ Կնյազևի հետ Կուզմինի ծանոթության նախաձեռնողը, որը երիտասարդ դրագունական սպա էր, Սուդեյկինան կարճ սիրավեպ է ունեցել նրա հետ, այնպես որ ժամանակակիցները հետագայում մեղադրել են Կուզմինին և Սուդեյկինային Կնյազևի ողբերգական մահվան մեջ (Կնյազևը ինքնասպան է եղել 1913 թվականի մարտին, 22 տարեկան հասակում, թեև ինքնասպանության մեղքը «մեծապես ընկել է Միխայիլ Կուզմինի վրա», պատճառներից մեկը համարել են անպատասխան սերը Սուդեյկինայի նկատմամբ, նա ինքը հերքել է այդ փաստը «»)։ Կենսագիրները նշում են Վսևոլոդ Կնյազևի մահվան այլ պատճառ։


== Ֆրանսիայում 1924-1945 ==
1924 թվականի աշնանը նա արտագաղթեց՝ սկզբում մեկնելով Բեռլին, այնտեղից էլ Փարիզ։ Նա արտագաղթել է Արթուր Լուրիի պնդմամբ և Լուրիի և Վերա Սուդեյկինայի խնդրանքով Իգոր Ստրավինսկին ստանձնել է նրա  արտագաղթելու հոգսերը։
Ֆրանսիայում նա ռուսերեն է թարգմանել ֆրանսիական պոեզիա՝ միտվելով դեպի «անիծյալ» բանաստեղծներ  (Պոլ Վեռլեն, Շառլ Բոդլեր), զբաղվել է գեղանկարչությամբ և քանդակագործությամբ։ Նույնիսկ արտագաղթելուց առաջ Գլեբովա-Սուդեյկինան սիրել է տիկնիկներ, ինչպես նաև արձանիկներ պատրաստել, որոնք հաճախ ներկայացրել են կոմեդիա դել արտեի կերպարները։ Նա Ռուսաստանից իր հետ տարել է մի ճամպրուկ պատրաստի ճենապակյա արտադրանք, որը սկզբում թույլ է տվել նրան գոյատևել արտասահմանում՝ վաճառելով դրանք։ Փարիզում նա շարունակել է պատրաստել ճենապակյա գունագեղ  քանդակներ, որոնց թրծումը կատարել է Սևրի մանուֆակտուրայում։ Փարիզում մասնակցել է ռուսական գեղարվեստական և տնայնագործական  ցուցահանդեսի բացմանը (1932)։ 1934-1935 թվականներին նա արձանիկներ և տիկնիկներ է ցուցադրել Գալիերայի թանգարանում (Musée Galliera), ելույթներ է ունեցել ռուս բանաստեղծների ստեղծագործություններին նվիրված գրական երեկոներին, արտասանել բանաստեղծություններ։ Փարիզում գտնվելու տարիներին Օլգա Սուդեյկինան հայտնի «La Dame aux oiseaux»՝ «Թռչուններով տիկին» մականունով վարձակալած նեղլիկ սենյակներում պահել է բազմաթիվ փետրավոր արարածներ՝ «փարիզյան ճնճղուկից մինչև ամենաէկզոտիկ տեսակները», զգալով առեղծվածային, խորհրդանշական մտերմություն նրանց հետ, որոնք «պարում և երգում էին այնպես, ինչպես ինքը»։ Ապրել է ծայրահեղ վատ պայմաններում և օգնության համար դիմել է նախկին ամուսիններին՝ Սուդեյկինին և Լուրիին։
Օլգա Աֆանասիևնան մահացել է սրընթաց թոքախտից և դրա բարդություններից Փարիզի հիվանդանոցներից մեկում։ Թաղված է Սենտ-Ժենևևվ-դե-Բուա գերեզմանատանը։ Նրա սպիտակ մարմարե խաչով գերեզմանը (№ 847) գտնվում է Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցու մոտ՝ Anémone (Անեմոն) տեղամասում, որը տեղակայված է Ակացիաների ծառուղու (Avenuedes Acacias) և Սերկևիլների ծառուղու (Avenuedes Cognassiers) միջև։


== Գրականություն ==
Мок-Бикер Э. Коломбина десятых годов. — СПб.: АРСИС, 1993. — ISBN 5-85789-002-0
Демидова А. Ахматовские зеркала. — Александр Вайнштейн, 2005. — ISBN 5-900036-14-6
Лурье А. Ольга Афанасьевна Глебова-Судейкина // Воздушные пути, № 5. —Нью-Йорк., 1967. — С. 139—145.
Ахматова А. Поэма без героя. — АСТ, 2011. — ISBN 978-5-17-072045-3
Чуковский К. Дневник 1901-1969. — Олма-Пресс, 2003. — ISBN 5-94850-031-4, 5-94850-033-0, 5-94850-032-2
Арсеньева Е. Петербургская кукла, или Дама птиц (Ольга Судейкина-Глебова). — М.: ЭКСМО, 2010. — ISBN 978-5-457-10554-6
Тихвинская Л. Повседневная жизнь театральной богемы Серебряного века. Кабаре и театр миниатюр в России: 1908 – 1917. — М.: Молодая гвардия, 2005. — ISBN 5-235-02778-7
Чайковская И. В ахматовском зазеркалье // «Нева», 2006, № 3
Шаталов А. Предмет влюблённых междометий. Ю. Юркун и М. Кузмин к истории литературных отношений // «Вопросы литературы», 1996, № 6
Вера Артуровна Судейкина. Дневник./ Петроград. Крым. Тифлис./Под редакцией И. А. Меньшовой. М.: Русский путь- Книжница. 2006. С.404 и по указ.
Тименчик Р. О.Глебова- Судейкина. Первое приближение.//НЛО, 1994, № 7, С.213-219.
Муза. Отрывки из дневника и другие тексты Веры Судейкиной (Стравинской). Под редакцией Ирины Меньшовой. См.: Experiment / IMRC. Vol. 13: Los Angeles, 2007. С. по указ.
Богомолов Н. А., Малмстад Д. Э. Михаил Кузмин: Искусство, жизнь, эпоха. М.: НЛО, 1996. С. 196—197.
Художники русского зарубежья 1917—1939: Биографический словарь / Сост.: О. Л. Лейкинд, К. В. Махров, Д. Я. Северюхин. СПб.: Нотабене, 1999. С. 547—548.
Боулт Д. Сергей Судейкин: Жизнь в ближней эмиграции // В. Э. Борисов-Мусатов и «Саратовская школа»: Материалы 7-х Боголюбовских чтений. Саратов, 2001. С. 161—165.


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Тименчик Р. Рижский эпизод в «Поэме без героя» Анны Ахматовой
Тименчик Р. Примечания к Прозе о Поэме
Ахматова А. Проза о Поэме