Լյուդվիգ Լորենց

Լյուդվիգ Վալենտին Լորենց (դան․՝  Ludvig Valentin Lorenz, հունվարի 18, 1829(1829-01-18), Էլսիներ, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա - հունիսի 9, 1891(1891-06-09), Ֆրեդերիկսբերգ, Մայրաքաղաքային տարածաշրջան, Դանիա), դանիացի ֆիզիկոս-տեսաբան։ Մեծ ներդրում է ունեցել օպտիկայի, էլեկտրադինամիկայի և մետաղների տեսության բնագավառում։ Ընտրվել է Դանիայի գիտությունների և գրականության թագավորական ակադեմիայի անդամ։


== Կենսագրություն ==
1846 թվականին ընդունվել է Կոպենհագենի բարձրագույն պոլիտեխնիկական դպրոց, որն ավարտել է 1952 թվականին։ 1854 թվականին ստացել է Կոպենհագենի համալսարանի Ոսկե մեդալ՝Ֆրենելի ալիքային ճակատների երկրաչափական հատկություններին նվիրված աշխատանքի համար։
1858-1859 թվականներին համալսարանից և պետությունից ստանալով անհրաժեշտ ֆինանսավորում՝ մոտ մեկ տարի անց է կացնում Փարիզում, որտեղ Լամեի և ուրիշների հետ համագործակցելով զարգացմում է իր հմտությունները տեսական ֆիզիկայի բնագավառում։ Այդ ժամանակ առանձգականության տեսության վերաբերյալ կատարված աշխատանքի արդյունքները անցկացվել է հոդված, որտեղ գրականության մեջ առաջին անգամ ալիքային հավասարումը լուծելիս օգտագործվել են ուշացող պոտենցիալների մասին գաղափարը։
1866 թվականին դարձել է Դանիական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամ։ 1866 թվականից աշխատել է Դանիայի ռազմական ակադեմիայում որպես պրոֆեսոր, ավելի ուշ դարձել է Կոպենհագենի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1887 թվականին Ուպսալական համալսարանում ստացել է պատվավոր դոկտորի կոչում։ Նույն տարում Կարլսբերգի ֆոնդը, որպես Լորենցի՝ ֆիզիկայի ասպարեզում ձեռքբերումների ճանաչոււմ, տրամադրում է ցմահ ֆինանսական օգնություն, որպեսզի նա կարողանա զբաղվել անկախ հետազոտություններով։


== Գիտական գործունեություն ==
1880 թվականին ստացել է բանաձև, որը նյութի բեկման ցուցիչը կապում է նյութը կազմող մասնիկների բևեռացման հետ։ Զարմանալի պատահականությամբ, բայց, գրեթե միաժամանակ, Լորենցից անկախ համանման բանաձևը ստացել է համանման ազգանունով Հենդրիկ Անտոն Լորենցը։ Այդ բանաձևը հայտնի է Լորենց-Լորենցի բանաձև անունով։
Ուսումնասիրել է մետաղների ջերմահաղորդականությունը և էլեկտրահաղորդականությունը։ Զգալիորեն լրացրել է Վիդեման-Ֆրանցի էմպիրիկ օրենքը՝ ցույց տալով, որ մետաղների ջերմահաղորդականության հարաբերությունը տեսակարար էլեկտրահաղորդականությանը ուղիղ համեմատական է ջերմաստիճանին։
Օրենքի ձևակերպման մեջ հանդիպող հաստատունը կրում է նրա անունը, իսկ օրենքը հաճախ անվանում են Վիդեման-Ֆրանց-Լորենցի օրենք։
Օգտագործելով իր աշխատանքներում առաջ քաշված էլեկտրամագնիսական դաշտի տեսությունը, նա առաջարկել է իր ժամանակների համար նոր՝վեկտորային պոտենցիալի տատանման տարբերակը, որն այժմ հայտնի է որպես Լորենցի տատանակ։
Զբաղվել է լույսի ցրման տեսությամբ։ Նրա կողմից կատարված լույսի ցրման դիտումը սֆերիկ մասնիկների վրա ներառված է եղել նրա վերջին հոդվածում, որը խմբագրվել է 1890 թվականին դանիական պարբերականում, և այդ պատճառով հանրությանը անհայտ է մնացել։ Իր բովանդակությամբ այդ աշխատանքը առաջ է անցել ավելի ուշ հայտնի դարձած Գուստավ Միի աշխատանքից, ում անվան հետ էլ կապվում է ինչպես նշված տեսակի լույսի ցրումը, այնպես էլ այն նկարագրող տեսությունը։
Երբեմն այդ տեսության համար նաև օգտագործվում է «Լորենց -Միի ցրում» անվանումը։
Գիտության պատմությանը նվիրված աշխատանքներում տարածված է, որ Լորենցի ներդրումը ֆիզիկայում գնահատված չէ և մոռացվել է, միաժամանակ, իր կողմից առաջին անգամ ստացված արդյունքները շատ անգամ անհիմն ձևով կապում են այլ մարդկանց անունների հետ։ Վերջինը հատկապես վերաբերում է տատանողական առնչությանը և լույսի ցրման տեսությանը։


== Գրականություն ==


=== Ընտրված աշխատանքներ ===
Lorenz L. Die Theorie des Lichtes I. Ann. Phys. Chem. 18 (1863), 111—145.
Lorenz L. Über die Identität der Schwingungen des Lichtes mit den elektrischen Strömen // Poggendorffs Annalen der Physik, 131 (1867), p. 243—263
Lorenz L.. Experimentale og theoretiske undersøgelser over legemernes brydningsforhold. K. Dan. Vidensk. Selsk. Forh. 1869. V.8, p. 209.
Lorenz L. Über die Refractionsconstante // Ann. Phys. 11, 70—103 (1880)
Lorenz L. Lysbevaegelsen i og uden for en af plane Lysbolger belyst Kugle. Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskabs Skrifter. 1890. V. 6. Raekke, 6. Bind, 1, p 1-62.
Lorenz L. Sur la lumière réfléchie et réfractée par une sphère transparente. In: Œuvres scientifiques de L. Lorenz, revues et annotées par H. Valentiner. Tome Premier. — Copenhague: Lehmann & Stage, 1898. — С. 403—529.


=== Լ.Վ. Լորենցի մասին ===
Jackson J. D. Examples of the zeroth theorem of the history of science // American Journal of Physics. — 2008, Vol.76. — С. 704—719.
Jackson J. D.; Okun L. B. Historical roots of gauge invariance. — E-print. — մարտի 12, 2001. — С. 1—34.
Jackson J. D. and Okun L. B. Historical roots of gauge invariance // Reviews of Modern Physics. — 2001. — Vol. 73. — P. 663—680.
Keller, Ole. Optical works of L. V. Lorenz // Progress in Optics / Ed. Emil Wolf. — 2002. — Vol. 43. — P. 195—294. — ISBN 0 444 51022 2
Kragh, Helge. Ludvig Lorenz and nineteenth century optical theory: the work of a great Danish scientist // Applied Optics. — 1991, Vol.30, Issue 33. — С. 4688—4695.
Nevels, Robert; Chang-Seok Shin. Lorenz, Lorents, and Gauge // IEEE Antennas and Propagation Magazine. — 2001. — Vol. 43. — № 3. — P. 70—72.
Лорентц Г. А. Теория электронов и её применение к явлениям света и теплового излучения. — М.: Государственное издательство технико-теоретической литературы, 1956. — 472 с. — (Классики естествознания). — 5 000 экз.