Հղիության արհեստական ընդհատումը Հայաստանում

Հղիության արհեստական ընդհատումը Հայաստանում օրինական է դարձել 1955 թվականի նոյեմբերի 13-ին, երբ Հայաստանը Խորհրդային Միության կազմում էր։ Ըստ 2002 թվականի դեկտեմբերի 11-ին ընդունված օրենքի՝ հղիության արհեստական ընդհատումը մինչև 12 շաբաթական հղիության ժամկետը կատարվում է կնոջ դիմումի համաձայն, մինչև 22 շաբաթական հղիության ժամկետը կարող է կատարվել բժշկասոցիալական ցուցումների դեպքում՝ կնոջ համաձայնությամբ, անչափահասի դիմումով կատարվում է նրա ծնողների կամ այլ օրինական ներկայացուցիչների համաձայնությամբ, իսկ դրա անհնարինության դեպքում՝ բժշկական հանձնաժողովի արձանագրության հիման վրա։
Երկրում հղիության արհեստական ընդատման ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է 1996 թվականին, երբ հղիությունների 39.4 տոկոսն ավարտվել է արհեստական ընդհատմամբ։ Ամենացածր ցուցանիշը, 1980 թվականից սկսած, գրանցվել է 2004 թվականին (22.1%):
Հայաստանում, ինչպես բոլոր նախկին Խորհրդային երկրներում, երկար տարիներ շարունակ հղիության արհեստական ընդհատումը ծնելիության վերահսկման հիմնական միջոցն է եղել։ Հղիության արհեստական ընդհատումը Խորհրդային Միությունում առաջին անգամ օրինականացվել է 1920 թվականին, սակայն արգելվել է 1936 թվականին։ Այս որոշումը վերանայվել է 1955 թվականին, երբ ոչ բժշկական ցուցումով հղիության ընդհատումը թույլատրվեց նախկին Խորհրդային Միությունում։ 2002 թվականին Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանը ընդունեց «Մարդու վերարտադրողական առողջության և վերարտադրողական իրավունքների մասին օրենք», որը թույլատրում էր մինչև 12 շաբաթական հղիության արհեստական ընդհատումը։ ՀԺԱՀ 2000 թվականի վերջնական արդյունքները ցույց են տալիս, որ մայրական մահացությունների 10-20 տոկոսի պատճառը հղիության արհեստական ընդհատումն է։ 2005 թվականի տվյալներով այս ցուցանիշը էապես նվազել է՝ հասնելով 5 տոկոսի։


== Հղիության ելք ==


=== 2005 թվական ===
Հղիությունների գրեթե կեսը (48 տոկոս) ավարտվել է կենդանի ծնունդով։ Մոտավորապես նույն հարաբերություն է կազմում աբորտով ելքերի թիվը (45 տոկոս)։ Բոլոր հղիությունների 7 տոկոսը ավարտվել է ինքնաբեր վիժումով, իսկ 1 տոկոսից քիչը՝ մեռելածնությամբ։ Աբորտով ավարտվող հղիություների մասնաբաժինը զգալիորեն աճում է կնոջ տարիքին զուգընթաց։ Աբորտով ավարտված հղիություններն ըստ տարիքի բաշխվել են հետևյալ կերպ՝ 15-19 տարիքային խումբ՝ շուրջ 10 տոկոս, 20-24 տարիքային խումբ՝ 27 տոկոս, 25-34 տարիքային խումբ՝ 54 տոկոս, 35-44 տարիքային խումբ՝ 72 տոկոս։ Աբորտով ավարտվող հղիություների մասնաբաժինը նաև աճում է հղիության հերթականությանը զուգընթաց. այսպես՝ առաջին հղիության միայն 2 տոկոս է ավատրվում աբորտով, մինչդեռ հիգերորդ և բարձր դեպքեում՝ 79 տոկոս։
Գյուղական և քաղաքային բնակավայրերի միջև տարբերությունը չնչին է. գյուղական բնակավայրերի կանայք ավելի շատ են հակված աբորտի (հարաբերությունը համապատասխանաբար 48 և 42 տոկոս)։ Գոյություն ունի աբորտի և կրթական մակարդակի միջև կորագիճ կապ։ Աբորտով ավարտված հղիություններն ըստ կրթական մակարդակի բաշխվել են հետևյալ կերպ՝ հիմնական կրթություն՝ շուրջ 38 տոկոս, միջնակարգ կրթություն՝ 48 տոկոս, միջին-մասնագիտական կրթություն՝ 44 տոկոս, բարձրագույն կրթություն՝ 42 տոկոս։ Էական տարբերություն կա մարզերի միջև։ Ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է Շիրակի մարզում (56 տոկոս), իսկ ամենացածրը՝ Արարատի մարզում (31 տոկոս)։
2000-2005 թվականներին հղիության արհեստական ընդհատման ցուցանիշը նվազել է 10 տոկոսով՝ 55 տոկոս 2000 թվականին, 45 տոկոս 2005 թվականին։ Կենդանի ծնունդով ավարտված հղիությունների մասնաբաժինն ընդհակառակը՝ աճել է։


=== 2010 թվական ===
Հղիությունների տասից գրեթե վեցը (63 տոկոս) ավարտվել է կենդանի ծնունդով, իսկ տասից երեքը՝ աբորտով (29 տոկոս)։ Բոլոր հղիությունների 8 տոկոսն ավարտվել է ինքնաբեր վիժումով, իսկ 1 տոկոսից քիչը՝ մեռելածնությամբ։ Աբորտով ավարտվող հղիություների մասնաբաժինը նկատելիորեն աճում է կնոջ տարիքին և հղիության հերթականությանը զուգընթաց։ Աբորտով ավարտված հղիություններն ըստ տարիքի բաշխվել են հետևյալ կերպ՝ 15-19 տարիքային խումբ՝ շուրջ 10 տոկոս, 20-24 տարիքային խումբ՝ 18 տոկոս, 25-34 տարիքային խումբ՝ 39 տոկոս, 35-44 տարիքային խումբ՝ 42 տոկոս։
Չնայած նրան, որ տարբերությունն ըստ գյուղական և քաղաքային բնակավայրերի չնչին է, այնուամենայնիվ, ի տարբերություն քաղաքաբնակ կանանց, վերջին հղիությունը կենդանի ծնունդով ավարտվել է փոքր-ինչ ավելի շատ թվաքանակով գյուղաբնակ կանանց շրջանում (համապատասխանաբար՝ 62 և 66 տոկոս)։ Աբորտով ավարտված հղիությունների նշանակալի տարբերություն կա մարզերի միջև։ Ամենաբարձր ցուցանիշը գրանցվել է Արմավիրում՝ 40 տոկոսՍյունիքում՝ 6 տոկոս, իսկ ամենացածրը Սյունիքում՝ 6 տոկոս։ Այնուհանդերձ, ՀԺԱՀ-ն որոշ մարզերի տվյալներ ստացել է հիմնվելով եոքր թվերի վրա։ Գոյություն ունի կորագիծ հարաբերակցություն աբորտի և կրթական մակարդակի միջև՝ աբորտով ավարտված հղիությունների մասնաբաժինը աճում է կնոջ կրթական մակարդակի նվազման զուգընթաց։ Հիմնական կրթություն ունեցող կանանց շրջանում աբորտով ավարտված հղիությունների ամենաբարձր ցուցանիշն է (37 տոկոս), միջնակարգ և ավելի բարձր կրթական մակարդակ ունեցող կանանց 21 տոկոսի։ Թեպետ աբորտի և բարեկեցության մակարդակի միջև կապը հստակ չէ, այդուհանդերձ, ի համեմատ բարեկեցության մյուս ենթախմբերի, բարեկեցության ամենացածր և միջին ենթախմբերի կանանց վերջին հղիությունն առավել հաճախ է ավարտվել աբորտով։
2000-2010 թվականներին աբորտով ավարտված հղիությունների մասնաբաժինը նվազել է՝ ՀԺԱՀ 2000-ի արդյունքում գրանցված 55 և ՀԺԱՀ 2005-ին՝ 45 տոկոսից մինչև ՀԺԱՀ 2010-ին արձանագրված 29 տոկոս ցուցանիշը։ Կենդանի ծնունդով ավարտված հղիությունների մասնաբաժինն ընդհակառակը՝ աճել է ՀԺԱՀ 2000-ի արդյունքում գրանցված 38 տոկոսից, ՀԺԱՀ 2005-ին կազմելով 48 տոկոս, իսկ ՀԺԱՀ 2010-ի արդյունքում՝ 63 տոկոս (ՀՀ ԱՎԾ և այլք, 2001 և 2006 թ)։

Չնախատեսված հղիության և աբորտների տարեկան միջին թիվը Հայաստանում՝ 15–49 տարեկան 1000 կնոջ հաշվով
Աղբյուրը՝ guttmacher.org


== Ծանոթագրություններ ==