Խուան Պոլո դե Օնդեգարդո

Խուան Պոլո դե Օնդեգարդո կամ Խուան Պոլո դե Օնդեգարդո ի Սարատե (իսպ.՝ Juan Polo de Ondegardo y Zárate, մոտավորապես 1500 թվական, Վալյադոլիդ, Իսպանական կայսրություն - նոյեմբերի 24, 1575 թվական, Լա Պլատա, Արգենտինա), իսպանացի գաղութարար պաշտոնյա, իրավաբան և Պերույի, Բոլիվիայի ու Արգենտինայի վավերագիր, Ինկերի կայսրության մասին պատմական ստեղծագործության հեղինակ։ Հանդիսանում է առաջին եվրոպացին, ով հայտնաբերել է ինկերի մումիաներ։ Ինկերի կայսրության նախկին մայրաքաղաք Կուսկոյում ղեկավարել է իսպանական գաղութային ադմինիստրացիան։


== Կենսագրություն ==


=== Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոյի ընտանիքը ===
Խուան Պոլո դե Օնդեգարդո հանդիսանում է Խերմոն Դիաս դե Սարատեյի և Գրանադայի դատական կատարող Դիեգո Լոպես դե Լեոն դե Օնդեգարդոյի (մահացել է 1538 թվականին) որդին։ Դիեգո Լոպեսը սերում էր միլանյան վաճառականից, ով 15-րդ դարում բնակություն էր հաստտել Վալյադոլիդում և ով իր կարիերան կառուցել էր թագավորական ադմինիստրացիայում։ Դիեգո Լոպեսը հանդիսանում էր Սուրբ Ինկվիզիցիայի խորհրդի քարտուղար Լոպե Դիաս դե Սարատի որդին։ Նրա ծնողները բացի նրանից ունեցել են այլ երեխաներ.

Ալոնսո դե Օնդեգարդո (Վալյադոլիդի արխիդյակոն, Տոլեդոյի կանոնիկա, Վալյադոլիդում դոկտոր և պրոֆեսոր),
Լոպե Դիաս դե Սարատե (լիցետիատուս և կանոնիկ Օսմեում),
Դիեգո դե Սարատե (մահացել է Ամերիկայում),
Խերոնիմա դե Սարատե (Դիեգո դե Արգամե ի Վարգասի կինը, Տոլեդոյի ռեխիդոր),
Մարիա դե Օնդեգարդո (Մադրիդի բնակիչ, ամուսնացել է Պեդրո Դիաս Վեներո դե Լեյվայի հետ, ով եղել է Նոր Գրանադայի ժողովի առաջին նախագահը և Հնդկաստանի թագավորական խորհրդի անդամ),
Անա դե Օնդեգարդո (Վալյադոլիդի բնակիչ, Բարտոլոմե դե Սանտոիայի կինը)։


=== Ուղևորություն դեպի Ամերիկա ===
1543 թվականին Պերուի փոխարքա Բլասկո Նուենսա Վեսկային տեղափոխող նավատորմով Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն ուղևորվում է Ամերիկա մայրցամաք։ Նա պարտավորվել էր Էռնանդո Պիսարիոյի գաղութային տիրույթներում կարգուկանոն հաստատել։ Սանլուկար դե Բառամեդա նավահանգստից Ավգուստին դե Սարատեի հետ Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն նավարկության է դուրս գալիս նոյեմբերի 1-ին։ Չնայած այդ հանգամանքին՝ նա փոխարքային հետ հակամարտության ժամանակ անցնում է Լիմայի թագավորական աուդենսիայի կողմը։ Հետագայում Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն աջակցում է ապստամբ Գոնսալո Պիսարոյին։ Նրա մոտ հանդիսացել է Աուդենսիայի դատավոր։


=== Օնդեգարդո և Պենյալոսա զույգը ===
Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն ամուսնացել է Խերոնիմա դե Պենյալոսայի հետ, ով հանդիսանում էր հայտնի նահանգապետ Պեդրարիաս Դավիլայի թոռնուհին։ Նրանց հարսանեկան արարողությունը տեղի է ունեցել Լիմայում։ Նրանք ապրում էին Լա Պլատա քաղաքում։  Օնդեգարդոն և Պենյալոսան ունեցել են հինգ երեխա՝

Խերոնիմո Օնդերգրադո (Jerónimo Hondegardo),
Պոլո դե Օնդերգրադո (Polo de Hondegardo),
Ռոդրիգո դե Կոնտրերաս (Rodrigo de Contreras),
Լոպե Օնդերգրադո (Lope Hondegardo) - եղել է ճիզվիտ քահանա,
Խուան Բաուտիստա Օնդերգրդո (Juan Bautista Hondegardo) - մահացել է երիտասարդ տարիքում։Այս զույգի բազմաթիվ ժառանգները բնակվել են պերուական քաղաքներ Լիմայում և Կոնչիբաբուայում, ինչպես նաև իսպանական Վալյադոլիիդում։


== Ստեղծագործություններ ==
Խուան Պոլո դե Օնդեգարդոն հեղինակել է բազմաթիվ տրակտատներ ու ձեռագրեր, որոնք հետագայում օգտագործվել են այլ գրողների ու գիտնականների կողմից՝

Tratado y averiguación sobre los errores y supersticiones de los indios (1559).
Informe del Licenciado Polo de Ondegardo al Licenciado Briviesca de Muñatorres sobre la perpetuidad de las encomiendas en el Perú (1561).
La relación de los adoratorios de los indios en los cuatro ceques. (1561)
Ordenanzas de las minas de Guamanca.
Instrucción sobre las ceremonias y ritos que usan los indios conforme al tiempo de su gentilidad (1567).
Relación de los fundamentos acerca del notable daño que resulta de no guardar a los indios sus fueros (1571).
Traslado de un cartapacio a manera de borrador que quedó en los papeles del Licenciado Polo de Ondegardo cerca del linaje de los Incas y como conquistaron.
Copia de unos capitulos de una carta del Licenciado Polo, vecino de la ciudad de La Plata para el doctor Francisco Hernández de Liébana.
Relación de las cosas del Perú desde 1543 hasta la muerte de Gonzalo Pizarro (эту рукопись включил в свою книгу дядя Хуана — Агустин де Сарате)Նրա հեղինակած որոշ ձեռագրեր պահվում են Սիմանկասի և Էլ Էսկորիալի արխիվներում։
Նրան են վերագրում նաև Relación de las cosas acaecidas en las alteraciones del Perú después que Blasco Núñez Vela entró en él հեղինակային իրավունքները, որը գրվել է 1548 և 1550 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։


== Ռուսերեն թարգմանված ստեղծագործություններ ==
Поло де Ондегардо, Хуан.։ «Заблуждения и суеверные обряды индейцев, извлечённые из трактата и расследования, сделанного лиценциатом Поло (1559).»։ www.kuprienko.info (А.Скромницкий)։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-21-ին։ Վերցված է 2010-01-03  
Поло де Ондегардо, Хуан.։ ««Инструкция по борьбе с церемониями и обрядами, применяемыми индейцами со времён их безбожия» (1567).»։ www.kuprienko.info (А.Скромницкий)։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-21-ին։ Վերցված է 2010-01-03  
Поло де Ондегардо, Хуан.։ ««Доклад о происхождении Инков, и о том, как они расширили свои завоевания» (1572).»։ www.kuprienko.info (А.Скромницкий)։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-23-ին։ Վերցված է 2010-01-03  


== Ժամանակակից հրատարակություններ ==
Colección de Libros y Documentos Referentes a la Historia de Perú. Tomi III e IV Lima 1916—1917.
Colección de Documentos Inéditos para la Historia de Hespaña. Tomo VI
Revista Histórica de Lima. Tomo XII. Lima 1940
Colección de Documentos Inéditos del Archivio de Indias (Torres Mendoza) Tomo XVII, primera serie. Madrid
Historia 16 (El mundo de los incas) Madrid 1990


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Куприенко С.А. Источники XVI-XVII веков по истории инков: хроники, документы, письма / Под ред. С.А. Куприенко.. — К.: Видавець Купрієнко С.А., 2013. — 418 с. — ISBN 978-617-7085-03-3
CASAS GRIEVE, Mercedes de las (ed). Relación de las cosas acaecidas en las alteraciones del Perú después que Blasco Núñez Vela entró en él. Lima: Pontificia Universidad Católica del Perú, 2003.
DURÁN, Juan Guillermo. El Catecismo del III Concilio Provincial de Lima y sus complementos pastorales (1584—1585). Buenos Aires: UCA, 1982.
GONZÁLEZ PUJANA, Laura. Polo de Ondegardo: Un cronista vallisoletano en el Perú. Valladolid: Universidad, 1999.
HAMPE MARTÍNEZ, Teodoro. De cronistas, rebeliones y polémicas: Marcel Bataillon frente a la conquista del Perú. En Cátedra Miguel Maticorena. Homenaje a la trayectoria académica de Miguel Maticorena Estrada, Profesor Emérito de la Universidad Nacional Mayor de San Marcos. Документ онлайн 10/08/2006 доступен на: http://catedramaticorena.blogspot.com/2006/08/de-cronistas-rebeliones-y.html).
PRESTA, Ana María. Los encomenderos de La Plata, 1550—1600. Lima: IEP, 2000.
TAURO DEL PINO, Alberto. Enciclopedia Ilustrada del Perú. Lima: PEISA, 2001
TORRE Y LÓPEZ, Arturo E. de la. Dos cronistas vallisoletanos: Acosta y Polo de Ondegardo. Sus informaciones sobre idolatrías. En Castilla y León en América. Actas del IV Congreso de Americanistas Españoles. Valladolid: Caja España, III: 259—278.


== Արտաքին հղումներ ==
«Polo de Ondegardo. REPORT OF THE LINEAGE OF THE YNCAS, AND HOW THEY EXTENDED THEIR CONQUESTS (անգլ.)»։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-12-19-ին։ Վերցված է 2018-09-20