Նորա Գրիգորյան

Նորավարդ (Նորա) Անդրեյի Գրիգորյան (7 սեպտեմբերի, 1928, Ջաղացներ, ԼՂԻՄ – 24 նոյեմբերի, 2016, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), բժշկության պատմաբան, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1986)։ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Ս. Վավիլովի անվան բնագիտության ու տեխնիկայի պատմության ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող։


== Կենսագրություն ==
Նորա Գրիգորյանը ծնվել է 1928 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի Ջաղացներ գյուղում։
1946 թվականին Բաքվում ավարտել է հայկական դպրոց՝ ստանալով ոսկե մեդալ։ Նույն թվականին մեկնել է Մոսկվա։ Սովորել է Մոսկվայի Ի. Սեչենովի անվան առաջին պետական բժշկական համալսարանում։ 1955 թվականին ավարտել է նույն համալսարանի՝ բժշկության պատմության ամբիոնին կից ասպիրանտուրան։ Նույն թվականի հունիսին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Ի. Պ. Պետրովի գաղափարների զարգացումն ու հիմնավորումը Մ. Կ. Պետրովայի աշխատություններում։ Ոսմունք փորձարարական նևրոզների մասին (ռուս.՝ «Развитие и обоснование идей И. П. Павлова в трудах М. К. Петровой. Учение об экспериментальных неврозах»): Գիտության պատմության բնագավառում նրա ուսուցիչներն են եղել պրոֆեսորներ Ֆեոդոսի Բորոդուլինը, Սամուիլ Սոբոլը և Լեոնիդ Բլյախերը։
1955 թվականի հոկտեմբերի 6-ից Նորա Գրիգորյանն աշխատել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Ս. Վավիլովի անվան բնագիտության ու տեխնիկայի պատմության ինստիտուտում։ Նա եղել է Գիտության ու տեխնիկայի սոցիալ-մշակութային խնդիրների պատմության կենտրոնի աշխատակից, գիտական խորհրդի անդամ, «Գիտության ու տեխնիկայի պատմության» գծով դիսերտացիոն խորհրդի անդամ, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Ս. Վավիլովի անվան բնագիտության ու տեխնիկայի պատմության ինստիտուտի կենսաբանական գիտությունների գծով խորհրդի անդամ։
1986 թվականի ապրիլի 7-ին Առողջապահության կազմակերպման և բժշկության պատմության ինստիտուտում Նորա Գրիգորյանը պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն «Կազանի ֆիզիոլոգիական դպրոց» (ռուս.՝ «Казанская физиологическая школа») թեմայով։
Նորա Գրիգորյանը հեղինակել է ավելի քան 15 մենագրություններ, 300 գիտական աշխատություններ։ Նրա հետազոտությունները նվիրված են հիմնականում ֆիզիոլոգիայի ու բժշկության պատմությանը, նա ուսումնասիրել է Իվան Պավլովի, Լևոն Օրբելու, Իվան Սեչենովի, Նիկոլայ Կովալևսկու, Ալեքսանդր Սամոյլովի, Նիկոլայ Պիրոգով, Վասիլի Պարինի, Իվան Բերիտաշվիլու և այլոց գիտական ժառանգությունը։
Նորա Գրիգորյանը եղել է Ռուսաստանի բժշկության պատմաբանների միության անդամ, Ռուսաստանի հայերի միության անդամ, Ռուսաստանի հայերի միության Մոսկվայի քաղաքային բաժանմունքի հոբելյանական ու հիշատակի օրերի գծով հանձնաժողովի նախագահ, Մոսկվայի ազգերի տան մշակութային հանձնաժողովի անդամ։
Նորա Գրիգորյանը մասնակցել է բազմաթիվ գիտաժողովների ու միջազգային գիտական համախորհրդակցությունների, այդ թվում՝ XXII միջազգային կոնգրես գիտության պատմության վերաբերյալ (Փարիզ, 1968), XXVII միջազգային կոնգրես գիտության պատմության վերաբերյալ (Բերկլի, 1985, զեկույց՝ Ֆիզիոլոգիայի բնագավառում խորհրդա-ամերիկյան համագործակցության ավանդույթները), I միջազգային գիտաժողով «Ռուս-ուկրաինական կապերը բնագիտության ու տեխնիկայի պատմության ոլորտում» (Մոսկվա, 2011, զեկույց՝ «Նյարդա- և հոգեբնախոսության խնդիրները Խարկովի ֆիզիոլոգիական դպրոցի հիմնադիր Վասիլի Դանիլևսկու աշխատություններում»), միջազգային սիմպոզիում «Հայաստան - Ռուսաստան։ Երկխոսություն գեղարվեստական մշակույթի տարածման մասին» (ռուս.՝ «Армения — Россия. Диалог в пространстве художественной культуры») (Մոսկվա, 2010, զեկույց՝ «Հայ-ռուսական համագործակցությունը գիտության ու արվեստի ոլորտում»), համառուսաստանյան գիտաժողովներ «Օրբելի եղբայրներն ու ժամանակակից գիտության զարգացումը» (Սանկտ Պետերբուրգ, 2012, զեկույց՝ «Վավիլով եղբայրներն ու Օրբելի եղբայրները»)։
Պարգևատրվել է «Աշխատանքի վետերան», «Ի հիշատակ Մոսկվայի 850-ամյակի» մեդալներով, Կազանի պետական համալսարանի շնորհակալագրով «Կազանի ֆիզիոլոգիական դպրոցի ձեռքբերումների ուսումնասիրման ու պրոպագանդայի գործում ունեցած նշանակալի ավանդի համար» (2006), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի նախագահության շնորհակալագրով որպես «Вестник РАН» պարբերականի լավագույն հեղինակ 2006 թվականին (2007), Ռուսաստանի հայերի միության արծաթե խաչով (2012), «Գիտության ու տեխնիկայի ոլորտում ունեցած ներդրման համար» պատվո նշանով, «Ռուսաստանի պատրիոտ» հուշամեդալով «Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիների հայրենասիրական դաստիարակության ոլորտում ակտիվ աշխատանքի համար» (2016)։ Նորա Գրիգորյանը եղել է բժշկական ծառայության մայոր։ Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Լ. Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը նրան կոչել է «Օրբելի ընտանիքի գիտական դինաստիայի ճանաչված կենսագիր»։
Նորա Գրիգորյանը մահացել է 2016 թվականի նոյեմբերի 24-ին Մոսկվայում։


== Հիմնական աշխատություններ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Фандо Р. А. Преданность людям, любимому делу, идеалам… Памяти Норавард Андреевны Григорьян // Историко-биологические исследования. — 2017. — Т. 9. — № 2. — С. 116—124.
Бородулин В. И. Избранные страницы прошлого и настоящего отечественной истории медицины // Труды по истории медицины : альманах Российского общества историков медицины. —М., 2016. — Т. 1. — С. 4—16.
Почетный знак «За вклад в историю науки и техники»: первые награжденные // Вопросы истории естествознания и техники. — 2012. — № 4. — С. 207—212.
Историк отечественной науки (к 80-летию со дня рождения Н. А. Григорьян) // Вопросы истории естествознания и техники. — 2008. — № 3. — С. 57—58.
Григорян Н. А. Развитие и обоснование идей И. П. Павлова в трудах М. К. Петровой: автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата медицинских наук. — М.: 1-й Московский медицинский институт, 1955. — 16 с.


== Արտաքին հղումներ ==
«Московские врачи-армяне отметили свой профессиональный праздник»։ Союз армян России։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-12-27-ին։ Վերցված է 2015-12-26 
«Передача «Наше Всё»: Академик Иван Павлов»։ Эхо Москвы։ 2008-07-13։ Վերցված է 2014-02-15 
 Фильм «Код Орбели» .
Հանճարեղ հայ, ում անունը տիեզերքում է՝ մոլորակի տեսքով
«Казанская физиологическая школа на рубеже веков»։ Казанский университет։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-11-27-ին։ Վերցված է 2016-11-26