Օլիմպոսի աստվածներ

Օլիմպոսի աստվածներ (օլիմպիականներ) հին հունական դիցաբանության մեջ երրորդ սերնդի աստվածներ (առաջին և երկրորդ սերնդի աստվածների և տիտաններից հետո), Օլիմպոս (Օլիմպիոս) սարի վրա բնակվող բարձրագույն էակներ։
Ավանդաբար օլիմպիական աստվածները տասներկուսն են, թեև դրանց անվանացանկերը ոչ միշտ են համընկնում։ Հին հունական կրոնում, Տասներկու Օլիմպիացիները հունական դիցարանի հիմնական աստվածություներն են, սովորաբար դրանք են՝ Զևս, Հերա, Պոսեյդոն, Դեմետրա, Աթենաս, Ապոլլոն, Արես, Հեփեստոս, Հերմես, Արտեմիս, Աֆրոդիտե, և կամ Հեստիա ու Դիոնիսոս։
Հադես ու Պերսեփոնեն երբեմն ներառված էին որպես Տասներկու Օլիմպիացիներ (հիմնականում պայմանավորված է Էլեուսինյան խորհուրդների ազդեցությամբ), թեև ընդհանուր առմամբ Հադեսը բացառվում է, քանի որ նա բնակվում է մշտապես դժոխքում և երբեմն է այցելում Օլիմպոս լեռը։ Երբեմն ընդգրկված էին լինում Հերակլես և Ասկլեպիոս։


== Տասներկու Օլիմպիացիները ==

Տասներկու Օլիմպիացիները որոնք նաև հայտնի են որպես Դոդակեվեոն Dodekatheon (հունարեն՝ հուն․՝ Δωδεκάθεον, δώδεκα, dōdeka, «տասներկու» + θεοί, theoi, «աստվածներ»), հունական պանթեոնի հիմնական աստվածությունններն են, բնակվում էին Օլիմպոս՝ առասպելական լեռան վրա։ Օլիմպիացիները ստացել էին իրենց գերազանցությունը աստվածների պատերազմում, որով հետև Զևսը իր եղբայրների ու քույրերի գլխավորությամբ, հաղթանակ էր տարել Տիտաների դեմ։
«Տասներկու Աստվածների» հայեցակարգը բավական հին է քան ցանկացած պահպանված հունական կամ հռոմեական աղբյուրները։ Աստվածները հանդիպում են խորհրդակցության ժամանակ Հոմերոսի էպոսում, բայց առաջին հնագույն հղումը, որտեղ են բոլոր Օլիմպիացիները՝ կրոնական արարողությունների ժամանակ, գտնվում է Հոմերոսյան օրհներգում Հերմեսին։
Տասներկու Օլիմպիացիների հունական պաշտամունքը կարող է նկատվել 6-րդ դարում Աթենքում, և, հավանաբար չունի նախադեպ Միկենյան ժամանակահատվածում։ Տասներկու Օլիմպիացիների խորանը Աթենքում սովորաբար թվագրվում է 522/521 մ.թ.ա.
Տասներկու առավել հաճախ պատկերված արվեստում և պոեզիայում օլիմպիացիները հետևյալն են՝ Զևս, Հերա, Պոսեյդոն, Դեմետրա, Աթենաս, Ապոլլոն, Արես, Հեփեստոս, Հերմես, Արտեմիս, Աֆրոդիտե, և / կամ Հեստիա ու Դիոնիսոս։
Հադեսն հայտնի էր Էլեուսինյան ավանդույթի մեջ որպես Պլուտոն, սովորաբար ընդգրկված չէր Օլիմպիացիների շարքերում, քանի որ նրա թագավորությունը դժոխքն էր, ստորգետնյա թագավորությունը։
Պլատոնը կապում էր Տասներկու Օլիմպիացիներին տասներկու ամիսների հետ, և համարվում էր Պլուտոնին իրենցից մեկը, ում իր ենթադրությամբ, նվիրված էր վերջին ամիսը և մեռած հոգիները։ Նա նաև միացնում էր Տասներկու Օլիմպիացիներին Կենդանակերպի նշաններին և բացառում էր իրենց շարքերից Հեստիային։
Բայց Կնիդոսցի Եվդոկսուսը առաջին էր, ով համեմատել և կապել էր Օլիմպիացիներին Կենդանակերպի նշաների հետ։ Հին հունական կրոնում, «Օլիմպիական աստվածները» և «Տասներկու աստվածների պաշտամունքը», տարբեր հասկացություններ էին։ Համաձայն Հերոդորոսին Հերակլըայից, Դոդակեվեոնցիներն էին ՝ Զևս, Հերա, Պոսեյդոն, Աթենաս, Ապոլլոն, Հերմես, Ալփեոս, Կրոնոս, Հռեա և Քարիսներ։
Պատմական Հերոդոտուսը նաև Հերակլեսին էր միացնում Օլիմպիացիներին։
Ըստ Կոսին, Հերակլես և Դիոնիսոսն էին շարքերում, ի տարբերություն Արեսի և Հեփեստոսի, որոնք բացակայում էին։
Պինդար և Հերոդորոսը բացառում էին Հերկուլեսի անդամակցությունը օլիմպիացիներին, սակայն նշում էին, որ հենց նա է ստեղծել նրանց պաշտամունքը։
Լուցիանը (2-րդ դար) միացնում էր Հերկուլեսին և Ասկլեպիոսին Տասներկու Օլիմպիացիներին։ Հեբե, Հելիոս, Էոս, Սելենե և Պերսեփոնե երբեմն կցվում էին Տասներկու Օլիմպիացիներին։
Էրոսն հաճախ պատկերված էր լինում Աֆրոդիտե ի կողքին, բայց սովորաբար չէր հաշվում իրենցից մեկը։ Հռոմեական բանաստեղծ Էնիուսը տալիս է Հռոմեական համարժեքներ (The Dii Consentes), վեց տղամարդիկ, վեց կանայք, պահպանելով Վեստային (հռոմեական Հեստիա), ով խաղացել է կարևոր դեր Հռոմեական կրոնի մեջ, որպես պետական աստվածուհի և վեստալների ղեկավար։


== Օլիմպիական աստվածների անվանացանկ ==


=== Գլխավոր Օլիմպիացիները ===


=== Այլ օլիմպիացիներ ===
Հետևյալ աստվածները և աստվածուհիները երբեմն ներառված էին որպես Տասներկու Օլիմպիացիներ։


=== Օլիմպոս լեռան երկրորդական բնակիչները ===
Հետևյալ աստվածները, աստվածուհիների և կիսաստվածները սովորաբար չեն համարվել Օլիմպիացի, սակայն նրանք սերտ կապերի մեջ էին նրանց հետ։Էոլաս քամիների թագավորը, Անեմոեի պահապան, սեզոնային քամիների վարպետ։
Ամփիտրիտե ծովի թագուհի, Տրիտոնի մայրը ու Պոսեյդոնի կինը։
Անեմոե չորս քամու ուղղությունների մարմնացում (հյուսիսային, հարավային, արևելքային և արևմտյան)։
Աուրա սառը քամիների և մաքուր օդի աստվածուհի։
Բիա ուժի մարմնացում։
Կիրկե կախարդության փոքր աստվածուհին է, չպետք է շփոթել Հեկատայի հետ։
Դեյմոս ահաբեկչության աստված, Արեսի որդին է և Փոբոսի եղբայրը։
Դիոնե օվկիանուհի, Ափրոդիտեի մայրը (Զևսի կինը ըստ Հոմերին)։
Իլիփիա ծննդաբերության աստվածուհի, Զևսի և Հերայի դուստրը։
Էնիո պատերազմի աստվածուհի, Արեսի ուղեկից ը։ Նա նաև որոշ դեպքերում համարվում է Արեսի քույրը, այդ դեպքում նրա ծնողները Զևս և Հերան են։
Էոս լուսաբացի մարմնացում։
Էրիս երկպառակության և տարաձայնության աստվածուհի։
Գանիմեդես աստվածների գինեմատույց։
Քարիսներ գեղեցկության աստվածուհիներ, Հերայի կամ Ափրոդիտեի ուղեկիցներ։
Հարմոնիա համաձայնության և ներդաշնակության աստվածուհի, Էրիսի հակառակ պատկեր, Ափրոդիտեի դուստրը։
Հեկատե կախարդանկի, վհուկների և խաչմերուկների աստվածուհի։
Հելիոս արևի անձնավորում, տիտան։
Հորաներ Օլիմպոսի պահապաներ։
Հիպնոս քնի աստված, Մորփեուսի հայրը, Նիկտայի որդի։
Իրիս անձնավորում է ծիածանը, նաև Օլիմպոսի սուրհանդակն է, Հերմեսի հետ։
Կրատոս իշխանության մարմնացում։
Լետո անտեսանելիության տիտանուհի, Ապոլլոնի և Արտեմիսի մայրը։
Մոյրաներ Ճակատագրեր՝ Կլոթո (մանող), Լաքեսիս (բախտ), Ատրոպե (Անդառնալիություն)
Մոմուս երգիծանքի, հեգնանքի և բանաստեղծների աստված։
Մորփեուս երազների աստված։
Մուսաներ գիտության և արվեստի ինը աստվածուհիներ, նրանց անունները. Կալլիոպե, Կլիո, Էրատո, Եվտերպե, Մելպոմենե, Պոլիհիմնիա, Տերփսիքորա, Թալիա, Ուրանիա։
Նեմեսիս հաշվեհարդարի ու վրեժխնդրության աստվածուհի, Նիկտայի դուստր։
Նիկե հաղթանակի աստվածուհի։
Նիկտա գիշերվա աստվածուհի։
Պաեոն բժիշկների աստված։
Պերսևս Զևսի որդի, Մեդուսայի սպանողը, լեգենդար Միկենյան և Պերսևսյան տոհմի հիմնադիր։
Փոբոս վախի աստուած, Արեսի որդին է և Դեյմոսի եղբայրը։
Սելենե լուսնի անձնավորում, տիտանուհի։
Ստիքս Ստիքս գետի աստվածուհի, գետի, որտեղ աստվածները երդվում էին տալիս։
Թանատոս մահվան աստված, երբեմն մահի մարմնացում է։
Թեսևս Պոսեյդոնի որդին է, Աթենքի առաջին հերոս, Մինոտավրոսի սպանող։
Տրիտոն ծովերի սուրհանդակ, Պոսեյդոնի և Ամփիտրիտեի որդին է։ Նա ունի ոլորված կոնք - խեցի։
Տիքե հաջողության աստվածուհի։
Զելոս եռանդի, ջերմեռանդության, տենչի մարմնացում է։


== Աղբյուրներ ==
Հռոմեական և հունական աստվածների համապատասխանությունը
Энциклопедия античной мифологии: Олимп Archived 2010-07-25 at the Wayback Machine.
Энциклопедия античной мифологии: Олимпийские боги Archived 2010-01-11 at the Wayback Machine.