Օքսիգենոթերապիա

Օքսիգենոթերապիա,  հավելյալ թթվածնի աղբյուր, օգտագործում են բժշկության մեջ՝ բուժման նպատակներով։ Այն կիրառվում է արյան մեջ թթվածնի ցածր մակարդակի, շմոլ գազով թունավորման, կլաստերային գլխացավերի ժամանակ, ինչպես նաև ինհալյացիոն անեսթետիկներ շնչելու ընթացքում՝ արյան մեջ թթվածնի բավարար քանակը պահպանելու նպատակով ։ Թթվածնի երկարատև կիրառումը հաճախ օգտագործում են  քրոնիկ թթվածնաքաղցով անձանց շրջանում, որը հանդիպում է ԹՔՕՀ - ի կամ ցիստիկ ֆիբրոզի  ժամանակ։ Թթվածինը տրվում է տարբեր եղանակներով, այդ թվում ՝ թթվածնային բեղիկների, թթվածնային դիմակների և հիպերբարիկ խցիկի օգնությամբ։
Թթվածինը պետք է բջջի նորմալ նյութափախանակության համար, բայց միևնույն ժամանակ թթվածնի չափազանց բարձր կոնցենտրացիան կարող է բերել թթվածնով թունավորման՝ առաջացնելով թոքային հյուվածքի վնասում կամ շնչառական անբարարություն  հատկապես այն անձանց մոտ, ովքեր ունեն դրանց նկատմամբ նախատրամադրվածություն։ Թթվածնի բարձր կոնցենտրացիաները՝ հատկապես ծխելու ընթացքում, բարձրացնում են այրվելու ռիսկը։ Առանց տրվող թթվածնի խոնավեցման հնարավոր է քթի խոռոչների չորացում։ Թթվածնով արյան հագեցումը կախված է բուժման պայմաններից։ Նորմայում խորհուրդ է տրվում արյան հագեցվածությունը պահել 94-96 %-ի վրա, իսկ այն հիվանդների մոտ, ովքեր ունեն ածխաթթու գազի կուտակման ռիսկ, խորհուրդ է տրվում 88-92 % հագեցվածություն։ Շմոլ գազով թունավորվածներին կամ սրտի կաթվածով հիվանդներին պետք է հնարավորինս արագ հագեցնել թթվածնով։ Օդում թթվածնի մակարդակը կազմում է 21 %, իսկ թթվածնաթերապիայում այն հասնում է 100 %-ի։
Թթվածնի կիրառումը բժշկության մեջ ընդհանուր տարածում ունեցավ 1917 թվականին։ Այն ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակեպության Հիմնական դեղամիջոցների ցանկում՝ որպես  առողջապահական համակարգի ամենաէֆեկտիվ և ապահով թերապիայի միջոց։ Տնային պայմաններում կիրառվող թթվածնի մեկամսյա արժեքը Բրազիլիայում կազմում է մոտ 150 ԱՄՆ դոլլար, իսկ Միացյալ Նահանգներում՝ 400 ԱՄՆ դոլլար։ Տնային պայմաններում կիրառվող թթվածինը տրամադրվում է նաև թթվածնային բալոնների կամ թթվածնային խտացուցիչների տեսքով։ Զարգացած երկրներում  թթվածինը հաճախ կիրառում են բուժման նպատակով։


== Բժշկական կիրառում ==

Թթվածնային թերապիայի կիրառվում է և՛ քրոնիկական և՛ սուր վիճակներում, կարող է օգտագործվել հիվանդանոցային, մինչ-հիվանդանոցային կամ արտահիվանդանոցային պայմաններում։ 


=== Քրոնիկական վիճակներ ===
Օքսիգենոթերապիան կիրառություն ունի թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությունների, հաճախակի զարգացող բրոնխիտների և էմֆիզեմաների ժամանակ։ Դա ցուցված է ԹՔՕՀ - ով հիվանդներին ում  թթվածնի զարկերակային պարցիալ ճնշումը PaO2 ≤ 55 մմսս. է կամ զարկերակային հագեցվածությունը SaO2 ≤ 88 %:
Թթվածնի կիրառումը նախատեսված է հևոցով հիվանդների համար սրտային կամ շնչական անբավարարության, տերմինալ փուլի քաղծկեղի և նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների ժամանակ։ Չնայած այս դեպքերում  արյան մեջ պահպանված է թթվածնի նորմալ մակարդակը։ 2010թ. - ին 239 սուբյեկտների վրա կատարված փորձերը պարզել են որ հևոցը կանխելու համար թթվածնաթերապիայի և պարզապես օդի ներմուծման մեջ չկա էական տարբերություն։


=== Սուր վիճակներ ===
Թթվածինը լայնորեն կիրառվում է շտապ բժշկական օգնության մեջ, ինչպես՝ հիվանդանոցային պայմաններում, այնպես էլ շտապ բժշկական ծառայություններ կամ առաջին բուժօգնություն տրամադրող հաստատություններում։
Արտահիվանդանոցային պայմաններում, բարձր դոզաներով թթվածինը նախատեսված է վերակենդանացման, ծանր
վնասվածքների, անաֆիլաքսիայի, ծանր արյունահոսությունների, շոկի, ցնցումների և հիպոթերմիայի ժամանակ։
Այն նախատեսված է նաև  այն հիվանդների համար, որոնք վնասվման կամ հիվանդության հետևանքով ունեն թթվածնի ցածր մակարդակ արյան մեջ։ Այս դեպքում թթվածնի հոսքը պետք է լինի չափավոր, որպեսզի բերի թթվածնով հագեցվածությանը արյան մեջ՝ հիմնվելով պուլս օքսիմետրիայի վրա (թիրախային մակարդակը՝  94 – 96 % կամ  88 - 92 % ԹՔՕՀ - ով անձանց մոտ) : Թթվածնի չափազանց մեծ քանակը կարող է լինել մահացու նույնիսկ սուր վիճակում գտնվող հիվանդերի համար։
2018 թվականի Բրիտանական բժշկական ամսագրի խորհուրդների համաձայն՝ սատուրացիայի 96 %-ի դեպքում  թթվածնաթերապիան պետք է դադարեցվի և չպետք է վերսկսվի սատուրացիայի 90-93 %-ի դեպքում։ Բացառություն են կազմում՝ շմոլ գազով թունավորումը, կլաստերային գլխացավը, մանգաղաբջջային անեմիայի գրոհները և պնևմոթորաքսը։
Թթվածնի մեծ կոնցենտրացիաները անձական օգտագործման համար կիրառվում են տնային պայմաններում բուժման նպատակներով՝ ընդհատելու համար կլաստերային գլխացավի գրոհները, շնորհիվ դրա անոթասեղմիչ ազդեցությամբ։
Մարդիկ, ովքեր ստանում են թթվածնաթերապիա՝ սուր հիվանդության կամ հոսպիտալիզացման պատճառով, առանց բժշկի որոշման չպետք է շարունակեն թթվածնով բուժումը։ Հիվանդի լավացման զուգահեռ թթվածնաքաղցը վերանում է։


=== Թոքերի քրոնիկական օբստրուկտիվ հիվանդություն ===
Օքսիգենոթերապիա իրականացվում է թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությունների ժամանակ, ինչպիսին է թոքերի էմֆիզեման, հատկապես այն դեպքում, երբ ածխաթթու գազը պահվում է թոքերում (շնչական անբավարարություն II աստիճան)։ Հետագայում, եթե այս հիվանդներին տրվի հավելյալ թթվածին, նրանց մոտ կարող է դիտվել ածխաթթու գազի կուտակում և pH-ի նվազում(հիպերկապնիա), որը կարող է նրանց կյանքի համար վտանգ ներկայանալ։ Սա վենտիլյացիոն-պերֆուզիոն անհավասարակշռության արդյունք է (տե՛ս Թթվածնի ազդեցությունը քրոնիկական օբստրուկտիվ հիվանդության ժամանակ): Վատագույն դեպքում թթվածնի բարձր դոզաները ծանր էմֆիզեմայով և ածխաթթու գազի բարձր մակարդակով հիվանդների շրջանում կարող են նվազեցնել շնչառությունը և խթանել շնչական անբավարարության զարգացումը՝ նկատելիորեն բարձրացնելով մահացությունը՝ ի տարբերություն այն հիվանդների, ովքեր ստանում են տիտրացված թթվածին։
2010 թվականի ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ տիտրված թթվածինը վտանգ չի ներկայացնում ԹՔՕՀ-ով հիվանդների շրջանում։


=== Այլընտրանքային բժշկություն ===
Այլընտրանքային բժշկության որոշ գործիչներ առաջ են բերել «թթվածնաթերապիա»-ով  ՁԻԱՀի ,Ալցհայմերի հիվանդության և ուռուցքների բուժման փաստը։ Համաձայն Ամերիկյան ուռուցքաբանական կազմակերպության՝ «հասանելի գիտական ապացույցները չեն աջակցում այն միտքը, որ թթվածին ատադրող քիմիկատների ներարկումը մարդու օրգանիզմ կարող է էֆեկտիվ լինել ուռուցքի բուժման համար»։


== Առաքում ==
Թթվածնի կառավարման համար կիրառվում են տարբեր սարքեր։ Թթվածինը առաջնահերթ անցնում է ճնշման կարգավորիչի միջով, որը կարգավորում է թթվածնի բարձր ճնշման մատակարարումը(տվյալ սարքավորումից) դեպի թթվածնի ցածր ճնշում։ Այս ցածր ճնշումը կառավարվում է հոսքաչափիչիով, որը կարող է լինել տոկոսային կամ ընտրողական, և այս հոսքը վերահսկվում է լիտրերով մեկ րոպեի ընթացքում (լ/ր)։ Բժշկական թթվածնի համար հոսքաչափիչի միջակայքը տատանվում է 0-ից մինչև 15 լ/ր, իսկ որոշ ագրեգատների հետ կարող է հասնել մինչև 25 լ/ր։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Kallstrom TJ (June 2002)։ «American Association for Respiratory Care Clinical Practice Guideline: Oxygen therapy for adults in the acute care facility – 2002 Revision & Update»։ Respir Care 47 (6): 717–20։ PMID 12078655։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-03-08-ին։ Վերցված է 2019-02-02 
Cahill Lambert AE (November 2005)։ «Adult domiciliary oxygen therapy: a patient's perspective»։ The Medical Journal of Australia 183 (9): 472–73։ PMID 16274348