Ձիերի տոնավաճառ

«Ձիերի տոնավաճառ» (ֆր.՝ Le Marché aux chevaux), ֆրանսիացի նկարչուհի Ռոզա Բոնյորի կտավը, որը նկարչուհին սկսել է նկարել 1852 թվականից և առաջին անգամ ցուցադրվել է 1853 թվականին Փարիզյան սալոնում։ Նկարչուհին կտավի վրա 1855 թվականին ավելացրել է որոշ նրբագծեր։ Կտավի չափերն են 244,5 × 506,7 սմ, այն պահվում է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանում  (պատկերասրահ 812)։
Կտավում պատկերված են ձիեր վաճառող առևտրականներ Փարիզի Օպիտալ բուլվարում ձիերի շուկայում։ Ձախից կարելի է տեսնել Սալպետրիեր հոսպիտալը։


== Պատմություն ==

Կտավը նախապատրաստելիս Բոնյորը օգտագործել է Փարիզի Օպիտել բուլվարում Սալպետրիեր հոսպիտալից ոչ հեռու գտնվող ձիու շուկայում կատարված պերշերոնների և այլ ծանրաքաշ ձիերի մի շարք գծանկարներ։ Բոնյորը 1850 թվականի ամառվանից մինչև 1851 թվականի վերջը շաբաթը երկու անգամ այցելում էր շուկա։ Նա հատուկ թույլտվություն էր խնդրել Փարիզի ոստիկանությունից տղամարդու նման հագնվելու համար, որպեսզի իր վրա ուշադրություն չգրավի։ Ավելի վաղ՝ 1945 թվականին, Բոնյորը գծանկարներ էր կատարել փարիզյան սպանդանոցում, ինչը բնորոշ զբաղմունք  էր անիմալիստ նկարիչների համար, բայց լինելով այս բնագավառում առաջին կին նկարիչը, նա իրեն ճնշված էր զգում։
Ի լրումն փարիզյան ձիու շուկայում կատարված ուրվանկարների, նա մոդելավորում էր իր կենդանիներին Paris Omnibus ընկերության կենդանիների հետ։ Նա հեռացավ ձիու աչքի ավանդական պատկերումից, այնպիսին ինչպես որ կա, դրա փոխարեն օգտագործելով անտրոպոմորֆիզմ հուզական տպավորություն ստեղծելու համար։ Ենթադրվում է, որ մարդկային կերպարի ներկայացման ձևերից մեկը համարվում է ինքնանկարը։
Բոնյորը սովորաբար տղամարդու հագուստ էր հագնում տանը և ամառանոցում։ «Ձիերի տոնավաճառը» տպագրվել է Ժերմեն Գրիրի «Արգելքներով մրցավազքը, նկարիչ կանանց ճակատագիրը և նրանց ստեղծագործությունները» գրքում, որտեղ նա գրում է «Բոնյորի շալվար և պիջակ հագնելու մեջ, ոչինչ զարմանալի բան չկա» և մեջբերում է նկարչին։

Բոնյորի ստեղծագործության վրա իրենց  ազդեցությունն են թողել նկարիչներ Ջորջ Ստաբսը, Թեոդոր Ժերիկոն և Էժեն Դելակրուան, ինչպես նաև Հին Հունաստանի քանդակագործությունը։ Նա նկարագրում է իր կտավը որպես սեփական Պարֆենոնի Ֆրիզ։


== Ցուցահանդեսներ ==
Կտավը առաջին անգամ ցուցադրվել է Փարիզյան սալոնում, 1853 թվականի մայիսին և արժանացել քննադատների բարձր գնահատականին։ Ոմանք մեկնաբանում են ստեղծագործության «տղամարդկային» բնույթը։ Ավելի վաղ Բոնյորը ներկայացրել էր կտավի երկու գծանկար Ֆրանսիայի կերպարվեստի նախարար Շարլ դե Մորնիին պետական հանձնաժողովում քննարկելու համար։ Բայց նա ցուցահանդեսի համար պատվիրեց այլ աշխատանք՝ «Խոտհունձը Օվերնիում»։ Սակայն Բոնյորը կենտրոնացել էր «Ձիերի տոնավաճառի» ավարտման վրա և, ցուցահանդեսում դրական ընդունելության արժանանալուց հետո, դե Մորինը փոխեց իր կարծիքը։
1853 թվականին կտավը ցուցադրվեց Գենտում, 1854 թվականին՝ Բորդոյում, սակայն քաղաքը հրաժարվեց այն գնել 15 հազար ֆրանկով։ Արդյունքում կտավը 1854 թվականին վաճառվեց արվեստի դիլեր Էռնեստ Գամբարտին 40 հազար ֆրանկով։ Բոնյորը 1855 թվականին կտավի վրա ավելացրեց վերջին նրբագծերը։
1855-1857 թվականներին Բրիտանիայում կատարված շրջագայության ընթացքում կտավը ցուցադրվեց տարբեր քաղաքներում։ Լոնդոնում կտավը ցուցադրվեց նկարիչ Էդվին Լանդսիրի տանը, որը հայտնի էր կենդանիների վերաբերյալ իր նկարներով։ Վիկտորիա թագուհին խնդրեց անհատական ցուցադրություն կազմակերպել Բուքինգհեմյան պալատում։ Դա Բոնյորի ստեղծագործություններից ամենահայտնի կտավն էր և Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանն այն անվանեց արվեստի ամենահայտնի գործերից մեկը։
1857 թվականին կտավը վաճառվեց բամբակի առևտրով զբաղվող Ուիլյամ Ռայտին 30 հազար ֆրանկով, որը այն վաճառեց Ալեքսանդր Տերնի Ստյուարտին 1866 թվականին։ 1876 թվականին Ստյուարտի և 1886 թվականին նրա այրուԿոռնելիի մահից հետո կտավը աճուրդում 1887 թվականի մարտին գնվեց Կոռնելիուս Վանդերբիլտ II–ի կողմից 53 հաղար դոլարով և անմիջապես նվիրվեց Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանին։


== Ժառանգություն և ազդեցություն ==

Աշխատանքի առաջին փորագրությունը կատարել է Ժյուլ-Ժակ Վեյրասան 1853 թվականին, իսկ Թոմաս Լանդսիրի փորագրության հաճախակի վերարտադրությունը օգնեց նրան լայն մասսայականություն վայելել։ Լանդսիրի փորագրությունը հիմնված էր կտավի փոքր չափերով կրկնօրինակի վրա (120 × 250 սմ, որը նկարվել է 1855 թվականին Բոնյորի և նրա ընկերուհու Նատալի Միկասի կողմից և նվիրվել Լոնդոնի ազգային պատկերասրահին  1859 թվականին Ջեյկոբ Բելլա կալվածքի կողմից։ Բոնյորը նկարել է նաև երկրորդ ավելի փոքր կրկնօրինակը, որը նրան ավելի շատ էր դուր եկել, սկզբում պահվում էր Մակկոննել ընտանիքի հավաքածուում, իսկ հետագայում Ջեկ Ուիլերի հավաքածուում մինչև 1989 թվականը, երբ այն ցուցադրվեց Դալլասի միդոու թանգարանում։ Երրորդ ճշգրիտ կրկնօրինակը նկարվել էր հրամանատար Արթուր Հիլ Օմմաննի Պիտեր Հիլ-Լոուի համար վաճառվել է Սոթբիսում 1978 թվականին և այժմ գտնվում է Բաթոն Ռուժի մասնավոր հավաքածուում։ Չորրորդ տարբերակը շատ ավելի փոքր էր, 48 × 89 սմ, գտնվում է Կարլ Լովենշտեյնի մասնավոր հավաքածուում։ 1867 թվականին նկարված ջրաներկային տարբերակը՝ 61 × 127 սմ, վաճառվել է 2007 թվականին Նյու Յորքի Սոթբիսում։ Համանման ջրաներկային տարբերակը 1982 թվականին վաճառվել է Knoedler-ում։
Նկարչուհի Մոլլի Լյուսը հայտարարեց, որ «Ձիերի տոնավաճառը» առաջին աշխատանքն էր, որը ազդել է իր նկարիչ դառնալու որոշման վրա։ Կտավը ոգեշնչել է նաև երիտասարդ Ուեյն Տիբոյին։
Գրական աշխարհում «Ձիերի տոնավաճառը» ոգեշնչել է բանաստեղծուհի Ռոբին Բեկկերի 2000 թվականի անթոլոգիան։
Կտավն իր մեծ մասշտաբներով, ռեալիստական ոճով, շարժման ուժեղ զգացողությամբ կարելի է համարել գերկինեմատիկական։
Բոնյորի եղբայրը՝ Իսիդոր  Բոնյորը, նկարի հիման վրա ձուլել էր բրոնզե բարձրաքանդակ հուշատախտակ  Ֆոնտենբլոյում գտնվող նրա հուշարձանի համար։  Հուշահամալիրն իր մեջ ընդգրկում է ցուլի մեծ արձան, որի պատվանդանի վրա տեղադրված են չորս բարձրաքանդակ հուշատախտակներ, որոնց վրա պատկերված են նրա ամենահանրաճանաչ նկարները։ Հուշահամալիրը ավերվել է 1941 թվականին, բայց Նյու Յորքի Դախեշ արվեստի թանգարանում պահպանվել է հուշատախտակի ծեփապատճեն։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
The Horse Fair, Heilbrunn Timeline of Art History, Metropolitan Museum of Art