Կոխլեար իմպլանտ

Կոխլեար իմպլանտը (CI) վիրաբուժական նեյրոպրոթեզ է, որը սենսորային լսողության կորստով մարդուն տալիս է ձայնի փոփոխված զգացողություն։ CI-ն փոխում է լսողության նորմալ ակուստիկ գործընթացը էլեկտրական ազդանշաններով։


== Պատմություն ==
1957 թվականին Անդրե Ջուրնոն և Չարլզ Էյրիեսը մշակեցին առաջին կոխլեար իմպլանտը։ Առաջին դիզայնը օգտագործում էր մեկ աղբյուր՝ խթանումը բաշխելու համար, սակայն ՆԱՍԱ-ի ինժեներ Ադամ Կիսիահը, ով աշխատում էր 1970-ականների կեսերին, հորինեց այն, ինչ հետագայում դարձավ ժամանակակից կոխլեար իմպլանտը։ Կիսիահը լավ օգտագործեց ՆԱՍԱ-ում էլեկտրոնիկայի գործիքավորման ինժեների իր հմտությունները։ Նա երեք տարի աշխատեց այդ նախագծի վրա՝ ուսումնասիրելով ինժեներական սկզբունքների ազդեցությունը ներքին ականջի վրա։ Կիսիահը 1977 թվականին ՆԱՍԱ-ի աջակցությամբ ստացավ կոխլեար իմպլանտի արտոնագիր և ի վերջո վաճառեց արտոնագրային իրավունքները։


== Կառուցվածք ==
Իմպլանտն ունի երկու հիմնական բաղադրիչ. Արտաքին բաղադրիչը սովորաբար դրվում է ականջի հետևում, բայց կարող է նաև կցվել հագուստին, ինչպես արվում է փոքր երեխաների մոտ։ Այս բաղադրիչը՝ ձայնային պրոցեսորը, պարունակում է միկրոֆոններ, էլեկտրոնիկա, որը ներառում է թվային ազդանշանի պրոցեսորի (DSP) չիպեր, մարտկոց, և կծիկ, որն ազդանշան է փոխանցում իմպլանտին մաշկի միջով։ Ներքին բաղադրիչը՝ իրական իմպլանտը, ունի կծիկ՝ ազդանշաններ ստանալու համար, էլեկտրոնիկա և մի շարք էլեկտրոդներ, որոնք տեղադրվում են կոխլեայի մեջ, որոնք խթանում են կոխլեար նյարդը։ 


== Կիրառություն ==
2019 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ ամբողջ աշխարհում տեղադրվել է մոտ 736,900 գրանցված սարք։ Միայն Միացյալ Նահանգներում մեծահասակների մոտ 118,100 սարք է ներդրվել, իսկ երեխաների մոտ՝ 65,000 սարք։


== Քննադատություններ ==
Իմպլանտների միջոցով խոսքի ընկալումը շարունակաբար բարելավվել է իմպլանտների առաջին օրերից ի վեր։ Տեղադրվելուց հետո ժամանակակից իմպլանտների շատ օգտվողներ բարելավվում են իրենց լսողության և խոսքի ընկալման հմտությունները, հատկապես, երբ զուգակցվում են շրթունքներ կարդալու հետ։ Այնուամենայնիվ, նույնիսկ իմպլանտի դեպքում նախալեզու խուլ երեխաների համար խոսակցական լեզուն չսովորելու հավանականությունը հասնում է 30%-ի։ Խնդիրներից մեկն այն է, որ իմպլանտացիայից հետո լսողության և խոսքի ըմբռնման հմտությունները մեծապես տարբերվում են իմպլանտներից օգտվողների շրջանում։ Լսողության կորստի տևողությունը և աղբյուրը, իմպլանտի գտնվելու վայրը կոխլեայում, կոխլեար նյարդի ընդհանուր առողջությունը, ինչպես նաև անհատական ​​վերուսուցման կարողությունները դեր են խաղում այս բազմազանության մեջ, սակայն կոնկրետ պրոգնոստիկ գործոններ չեն հայտնաբերվել։ 
Չնայած այն հանգամանքին, որ սարքերը թույլ են տալիս երեխաներին և մեծահասակներին, ովքեր ծանր և խորը լսողության կորուստ ունեն, հաղորդակցվել լսողության և բանավոր խոսքի միջոցով, դրանց շուրջ որոշակի բանավեճ կա։ Խուլերի համայնքը եղել է կոխլեար իմպլանտների ամենաակտիվ հակառակորդներից մեկը։ Կոխլեար իմպլանտները դիտվում են որպես խուլերի համայնքի մշակույթի վիրավորանք, որը ոմանք համարում են փոքրամասնություն, որն էլ իր հերթին համարվում է վտանգված լսող մեծամասնության կողմից։


== Գրականություն ==
• David S Haynes, Rene H Gifford, George B Wanna, Alejandro C Rivas (2020) Cochlear Implants: From Principles to Practice
• Fan-Gang Zeng, Richard R. Fay (2004) Cochlear Implants: Auditory Prostheses and Electric Hearing 
• Jace Wolfe, Erin Schafer (2010) Programming Cochlear Implants
• Graeme Clark (2003) Cochlear Implants: Fundamentals and Applications 


== Արտաքին հղումներ ==
• hearingloss.org
• healthdirect.gov.au
• utswmed.org
• stanfordhealthcare.org


== Ծանոթագրություններ ==
• nidcd.nih.gov ։ Վերցված է 2021-10-27
• David S Haynes, Rene H Gifford, George B Wanna, Alejandro C Rivas (2020) Cochlear Implants: From Principles to Practice ։ Վերցված է 2021-10-27
• nhs.uk ։ Վերցված է 2021-10-27
• health.tas.gov.au ։ Վերցված է 2021-10-27