IX բանակ (Օսմանյան կայսրություն)

IX բանակը (թուրքերեն՝ Dokuzuncu Ordu, «Դոքուզունջու օրդու»), Օսմանյան կայսրության զինված ուժերի մեծ ռազմական կազմավորում էր՝ զորամիավորում, դաշտային բանակ Օսմանյան ցամաքային զորքերի կազմում։ Այն ունեցավ բավական կարճ պատմություն։ Իններորդ բանակը կազմավորվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, ավելի որոշակի՝ հունիսի 7, 1918՝ Օսմանյան կայսրության կողմից Արևելյան Հայաստանի նկատմամբ ռազմական ագրեսիայի ժամանակաշրջանում՝ Հայ ժողովրդի 1918 թվականի Մայիսյան հերոսամարտերից հետո, երբ Օսմանյան կայսրությունը, որը նպատակադրվել էր ցեղասպանության միջոցով վերջնականապես լուծել Հայկական հարցը, Արարատյան դաշտում, Ապարանում և Փամբակի ձորում հանդիպելով հայկական բանակային կորպուսի զորքերի հերոսական դիմադրությանը՝ ստիպված եղավ դառնալ աշխարհի առաջին պետությունը, որը ճանաչեց Հայկական անկախ պետականության վերականգնումը (1918 թվականի հունիսի 4, Բաթումի պայմանագիր)։ Օսմանյան իններորդ դաշտային բանակը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմագործողություններին, մասնավորապես՝ Կովկասի ռազմաճակատում, այսինքն՝ փաստացի՝ Արևմտյան Հայաստանում, իսկ ապա՝ Արևելյան Հայաստանում։ Օսմանյան Զինված ուժերի՝ իններորդ բանակային կորպուսը լուծարվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի փաստացի ավարտը հանդիսացող Մուդրոսի զինադադրից գրեթե հինգ ամիս հետո՝ 1919 թվականի ապրիլի 3-ին։


== Առաջին աշխարհամարտ ==


=== Մարտակազմը 1918-ի հունիսին ===
1918 թվականի հունիսին օսմանյան իններորդ բանակն ուներ հետևյալ մարտակազմը.

Իններորդ բանակի վարչակազմ, (Բրիգադի գեներալ կամ Գեներալ-մայոր Յաղուբ Շևքի փաշա՝ Mirliva Yakup Şevki Pasha),
I Կովկասյան կորպուս (Բրիգադի գեներալ կամ Գեներալ-մայոր Քյազիմ Կարաբեքիր փաշա՝ Mirliva Kâzım Karabekir Pasha),
IX Կովկասյան հետևակային դիվիզիա,
X Կովկասյան հետևակային դիվիզիա,
XV Կովկասյան հետևակային դիվիզիա,
IV բանակային կորպուս (Բրիգադի գեներալ կամ Գեներալ-մայոր Ալի Իհսան Սաբիս փաշա՝ Mirliva Ali İhsan Pasha)
V Կովկասյան հետևակային դիվիզիա,
XI Կովկասյան հետևակային դիվիզիա,
XII Կովկասյան հետևակային դիվիզիա,
Առանձին հեծելազորային բրիգադ։


=== Մարտակազմը 1918-ի սեպտեմբերին ===
1918 թվականի սեպտեմբերին Օսմանյան կայսրության իններորդ դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.

Իններորդ բանակի վարչակազմ, (Բրիգադի գեներալ կամ Գեներալ-մայոր Յաղուբ Շևքի փաշա՝ Mirliva Yakup Şevki Pasha),
IX Կովկասյան հետևակային դիվիզիա,
XI Կովկասյան հետևակային դիվիզիա,
XII Կովկասյան հետևակային դիվիզիա,
Առանձին հեծելազորային բրիգադ։


=== Մարտակարգը 1918-ի նոյեմբերին ===
1918 թվականի նոյեմբերին Իններորդ օսմանյան դաշտային բանակն ուներ հետևյալ կառուցվածքը.

Իններորդ բանակի վարչակազմ (Բրիգադի գեներալ կամ Գեներալ-մայոր Յաղուբ Շևքի փաշա՝ Mirliva Yakup Şevki Pasha),
III Կովկասյան հետևակային դիվիզիա (Ախալցխա),
IX Կովկասյան հետևակային դիվիզիա, տեղակայված էր Էրզրումի հարավում,
X Կովկասյան հետևակային դիվիզիա, տեղակայված էր Բաթումում, տեղափոխվում է դեպի Կոստանդնուպոլիս,
XI Կովկասյան հետևակային դիվիզիա, տեղակայված էր Խոյ կամ Հեր քաղաքում,
XXXVI Կովկասյան հետևակային դիվիզիա (III դաշտային բանակ, Կումայրի՝ Ալեքսանդրապոլ),
XII Կովկասյան հետևակային դիվիզիա (տեղակայված էր Սարդարապատ բնակավայրում՝ ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզում),
Առանձին հեծելազորային բրիգադ։


== Տես նաև ==
I բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
II բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
III բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
IV բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
V բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VI բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
VIII բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
IX բանակ (Օսմանյան կայսրություն)
Կովկասյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն)
«Յըլդըրըմ» բանակախումբ
Արևելյան բանակախումբ (Օսմանյան կայսրություն)
I բանակային կորպուս
II բանակային կորպուս
III բանակային կորպուս
IV բանակային կորպուս
V բանակային կորպուս
VI բանակային կորպուս
VII բանակային կորպուս
VIII բանակային կորպուս
IX բանակային կորպուս
XI բանակային կորպուս
XII բանակային կորպուս
XIII բանակային կորպուս
XIV բանակային կորպուս
XV բանակային կորպուս
XVI բանակային կորպուս
XVII բանակային կորպուս
XVIII բանակային կորպուս
XIX բանակային կորպուս
XX բանակային կորպուս
XXI բանակային կորպուս
XXII բանակային կորպուս
XXV բանակային կորպուս
Յաղուբ Շևքի փաշա


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Erickson E. J. Ordered to Die։ A History of the Ottoman Army in the First World War. — 1. — Westport, CT։ Greenwood Publishing Group, 2001. — 265 p.
Erickson E. J. Ottoman Army Effectiveness in World War I։ A Comparative Study. — 1. — New York, NY։ Taylor & Francis, 2007. — 236 p. — (Cass Series։ Military History and Policy).
И. Г. Дроговоз «Турецкий марш. Турция в огне сражений» — Минск։ «Харвест», 2007.
David Nicolle, colour plates by Rafaelle Ruggeri, The Ottoman Army 1914-18, Men-at-Arms 269, Ospray Publishing Ltd., 1994.
Zekeriya Türkmen, Mütareke Döneminde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920), Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2001. (թուրքերեն)
T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademlerdeki Komutanların Biyografileri, Genkurmay Başkanlığı Basımevi, Ankara, 1972, p. 23. (թուրքերեն)


== Արտաքին հղումներ ==