Կորած լուսանկարը

Կորած լուսանկարը (չեխ․՝ Přátelé na moři), 1959 թվականի խորհրդա-չեխոսլովակյան մանկական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Լև Կուլիջանովը։


== Սյուժե ==
Նախաբան․ 1945 թվականի մայիսի 9ին խորհրդային տանկերը մտնում են Պրահա։ Խոսելով փոքրիկ Վաշեկի մոր հետ՝ տանկիստներից մեկը ցույց է տալիս իր ընտանեկան լուսանկարը կնոջ և փոքրիկ որդու հետ, որոնց նա չի տեսել պատերազմի սկզբից ի վեր։ Տանկը շտապում է դեպի մարտ, իսկ լուսանկարը մնում է Վաշեկի ձեռքում։
Անցել է տասնմեկ տարի, և 13-ամյա Վաշեկը, որի մայրը հաճախ էր պատմում նրան, թե ինչքան թանկ է եղել տանկիստի համար այս լուսանկարը, որը գերմանացիների կողմից գրավված Օդեսայում անհետ կորած ընտանիքի մասին միակ հիշողությունն է։ Վաշեկը մտադիր է վերադարձնել լուսանկարը, մանավանդ որ նրան դա կատարելու հնարավորություն է ընձեռվում. նա պիոներական ուղեգրով գնում է Խորհրդային Միության «Արտեկ» պիոներական ճամբար, և ճանապարհն անցնում է Օդեսայով։ Վաշեկի ճանապարհորդության նոր ընկերները՝ Մորավիայից պիոներ Պյոտրը և Սլովակիայից Լացոն, ինչպես նաև Ալյոնան, որը նամակագրական կապ ունի Օդեսայից ռուս աղջիկ Մարինայի հետ և հույս ունի, որ նա կօգնի իրենց լուսանկարի տանկիստին գտնելու հարցում։
Օդեսայում նրանք հանդիպում են Մարինայի հետ, և նա առաջարկում է լուսանկարը հրապարակել թերթում. հանկարծ մտերիմներից կամ ընկերներից մեկը կճանաչի տանկիստին և կտեղեկացնի խմբագրությանը։ Բայց այն օրը, երբ նրանք տպում են լուսանկարը և արձագանքներ են հայտնվում, Չեխոսլովակիայի պիոներները պետք է «Ռոսիա» շոգենավով մեկնեն դեպի «Արտեկ» պիոներական ճամբար։ Ալյոնան որոշում է իջնել ավտոբուսից, որպեսզի Մարինայի հետ միասին շարունակի որոնումները։ Նա ռազմական առողջարանում հանդիպում է պատերազմի վետերանի հետ, որն ասում է, որ լուսանկարի տանկիստը լեյտենանտ Նիկիտինն է, ով զոհվել է Պրահայում։
Այդ ժամանակ Չեխոսլովակիայի պիոներները վետերանների հետ հանդիպման ժամանակ օգնություն են ստանում գեներալ Սաֆրոնովից, որը նրանց հասցե է տալիս Պրահան ազատագրած տանկիստների զորամասի նախկին զինվորից, բայց այնտեղ հասնելուց հետո տղաները ստանում են նույն տխուր տեղեկությունները. լուսանկարի տանկիստին կոչում էին լեյտենանտ Ստեպան Անդրեևիչ Նիկիտին, և նա զոհվել է Պրահայում պատերազմի վերջին օրը։
Հիասթափված տղաները վերադառնում են շոգենավ, որտեղ նրանք ամեն ինչ պատմում են երիտասարդ նավաստի Կոստյա Պետրովին։ Նա չի հիշում ծնողներին, պատերազմում կորցրել է հորը և մորը, և իր մոտ մնացել է միայն նրանց լուսանկարը, որն էլ նա ցույց է տալիս երեխաներին։ Լուսանկարը ճիշտ նույնն է, ինչ Պրահայի պիոներների մոտ եղածը։ Այդպես Կոստյան իմանում է իր իսկական ազգանունը։
Տղաները գնում են տուն։ Մարինան Օդեսայում հանդիպում է այն կնոջ հետ, որն արձագանքել է թերթում հրապարակված հայտարարությանը, և պարզվում է, որ լուսանկարում նույն կինն ՝ Նիկիտինի կին և Կոստյայի մայրը։
Երկար տարիների բաժանումից  հետո մայրն ու որդին հանդիպում են, իսկ Պրահայում խորհրդային ռադիոն ռուս մոր կողմից երախտագիտության խոսքեր է փոխանցում անծանոթ, բայց սիրելի պիոներ-ընկերներին Չեխոսլովակիայից։


== Դերերում ==


== Գրական և իրական հիմք ==
Սյուժեի համար հիմք է դարձել Պրահայի կենտրոնում կանգնեցված խորհրդային T-34 տանկ-հուշարձանը «23» համարով, որն առաջինն է մտել Պրահա 1945 թվականի մայիսի 9-ին՝ ֆաշիստական զավթիչներից նրա ազատագրման օրը։
Ֆիլմի սցենարը գրվել է խորհրդային և Չեխոսլովակիայի գրողների՝ Անատոլի Ալեքսինի, Սերգեյ Միխալկովի, Պավել Պասեկի և Յան Պիկսայի կողմից, երկու տարի անց նրանք վերամշակել են այն և վերածել համանուն վիպակի, որը լույս է տեսել «Դետգիզ» հրատարակչությունում՝ Ֆեոդոր Լեմկուլի նկարազարդումներով։


== Փառատոն ==
Չեխիայի և Սլովակիայի ֆիլմերի 2-րդ փառատոնի ժյուրիի մրցանակ Պլզենում (1960)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Потерянная фотография // Советские художественные фильмы: 1958—1963 // ВГФК, Москва. — М.: Искусство, 1968. — стр. 190


== Արտաքին հղումներ ==
Přátelé na moři // Filmový přehled