Իտալիայի լեզուներ

Իտալիայում իտալերենի և նրա տարածաշրջանային տարատեսակների հետ մեկտեղ տարածված է նաև ուրիշ արտահայտություններ՝ մի շարք ռոմանական բարբառներ, դիտարկվող առանձին լեզուներ, ինչպես նաև փոքրամասնությունների լեզուներ, չի վերաբերում ռոմանական խմբին։ Ընդ որում, «իտալական բարբառներ» անվանումը վերաբերում է ոճական արտահայտություններին, որոնցից մի քանիսը նույնիսկ չեն պատկանում իտալա–ռոմանական խմբին։


== Ռոմանական խումբ ==


=== Իտալերեն լեզվի բարբառներ ===


==== Հյուսիսային ====
Հյուսիսային բարբառները սովորաբար պարունակում են ոճական արտահայտություններ, տարածված է հյուսիսային Լա Սպեցիա–Ռիմինի ուղղությամբ։ Պատմական զարգացման իր կառուցվածքով և առանձնահատկություններով նրանք մոտ են գալլո-ռոմանական լեզուներին և հաճախ կոչվում են գալլո-իտալական։ Այդ բարբառներից շատերը հաճախ դիտարկվում են որպես առանձին լեզուներ։

Լոմբարդական լեզու (արևմտյան և արևելյան լոմբարտական)
Պիեդմոնտեսե
Վենետիկյան
Վենետիկյան բարբառ (այն հիմնականում գրել է Կառլո Գոլդոնիին և այս խմբում հատուկ տեղ զբաղեցնում է)
Էմիլիան-ռոմանական (երբեմն համարվում է առանձին)
Բոլոնի բարբառ (bulgnais)
Լիգուրիան


==== Կենտրոնական ====
Տունկանական բարբառ (որի հիման վրա ստեղծվել է գրական իտալերեն լեզու)
Հատուկ տեղ այստեղ զբաղեցնում է Ֆլորենցիայի խոսքը


=== Հարավային ===


==== Հարավ-կենտրոնական ====
Ի․ Ի․ Չելիշևըն այս գոտին բաժանում է երկու ենթաբաժինների՝

Հյուսիս-արևմտյան ենթաբաժին (Ումբրիայի հյուսիս, ներառյալ Պերուջան, Մարկեի կենտրոնը, Լացիոյի հյուսիս-արևմուտք), զգալիորեն ենթարկվում է տունկանականի և ռոմանականի ազդեցությանը)
Հարավ-արևելյան ենթաբաժին, որն ըստ էության «կենտրոնական» տեսակն է։
Պիցենական խոսք (Մարկեի կենտրոն)
Սաբինական խոսք (Ռիետի)
Ռոմանական բարբառ, զգալիորեն ենթարկվել է տուսկան բարբառի և գրական լեզվի ազդեցությանը


==== Բուն հարավային ====
Աբրուցցո բարբառ (բաժանվում է արևելյան և արևմտյան)
Մոլիզե բարբառ
Կամպանական
Նեապոլիտյան բարբառ
Ապուլիան
Լուկանյան
Հյուսիս-արևմտյան լուկանյան
Հյուսիս-արևելյան լուկանյան
Կենտրոնական լուկանյան
Հյուսիս-կալաբրիան
Լաուզբերգի գոտին (մի խումբ հնադարյան բարբառներ, մոտակա սարդիական լեզու)


==== Հեռավոր հարավային բարբառներ ====
Սալենտինյան
հարավկալաբրիան
Սիցիլյան
Արևմտյան
Կենտրոնական
Արևելյան
Ումբրիա կղզու բարբառներ, Պանտելլերիա և այլն


=== Այլ ռոմանական լեզուներ ===


=== Ռետորոմանյան լեզուներ ===
Այս խմբի տեղաբաշխումը հակասական է։ Տարբեր գիտնականներ վերագրում են այս արտահայտությունները իտալո—ռոմանական կամ գալլո–ռոմանական խմբերին կամ ռոմանական խմբերի շրջանակներում դրանց համար առանձնացվել է ենթախումբ։ Կա նաև կարծիք, որ նրանք չեն ձևավորում հատուկ միասնություն, բայց պահպանում են մի շարք հնաոճ հատկություններ, ինչը հաճախ բնորոշ է ծայրամասային բարբառներին։

Ֆրիուլիերեն
Լադինական լեզու


==== Գալլո–ռոմանական լեզու ====
Ֆրանսերեն (Վալլե Դ'Աոստաում)
Ֆրանկո–Պրովանսալական լեզու(Վալլե Դ'Աոստայում և Պիեմոնտի որոշ հովիտներում)
Օքսիտաներեն


==== Իբերո–ռոմանական լեզու ====
Կատալաներեն (Սարդինիայի Ալգերո քաղաքում)


==== Այլ ռոմանական լեզուներ ====
Սարդինյան լեզու
Կենտրոնական բարբառ
Նուորական
Լոգուդորական
Հարավային բարբառ
Կամպիդանական
Հյուսիսային բարբառ (ըստ մեկ այլ դասակարգման վերաբերվում կորսիկանական լեզվին)
Սասսարական
Գալլուրական
Եվրո–իտալական լեզու


== Այլ հնդեվրոպական լեզուներ ==


=== Գերմաներեն ===
Գերմաներեն (Թիրոլի հարավում, Բոլցանո գավառում)
Սուդտիրոլերեն (Թիրոլի հարավում, Բոլցանո գավառում)
Ցիմբրերեն


=== Սլավոներեն ===
Իտալիայում տարածված է մի շարք սլավոնական բարբառներ։ Կան դրանց մշակման փորձեր որպես գրական միկրոլեզուներ։
Ռեսիան միկրոլեզու 
Մոլիզ-խորվատական միկրոլեզու


=== Այլ լեզուներ ===
Գրիկո (իտալո-ռումեներեն)՝ արտահայտություններ, որոնք Մեծ Հունաստանի հնագույն բարբառների շարունակությունն են, կապված հին հունական լեզվի *դորիական մասնաճյուղի հետ։
Սալենտինական բարբառ
Կալիմբրիական բարբառ
Ալբաներեն


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Пенни Дж. Языки Италии // Кембриджская история древнего мира. Т. IV: Персия, Греция и Западное Средиземноморье ок. 525—479 гг. до н. э. Под ред. Дж. Бордмэна и др. Пер. с англ. А. В. Зайкова. М., 2011. С. 852—874. — ISBN 978-5-86218-496-9