Լորաքս (գիրք)

Լորաքս (անգլ.՝ The Lorax), Թեոդոր Սուս Գեյսելի մանկական չափածո հեքիաթը, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1971 թվականին։
Գրքում անձնավորման միջոցով պատմվում է այն մասին, թե բնությանն ինչ վնաս կարող է հասցնել ձեռնարկությունների ժլատությունը։ Արդյունաբերությունը ներկայացվում է որպես The Once-Ler (Մեկ-երկու և պատրաստ է), որի դեմքը չի արտացոլվում ոչ գրքի նկարազարդումներում, ոչ էլ 1972 թվականի էկրանավորման մեջ։
Ինչպես հեղինակի գրքերի մեծ մասում, այս ստեղծագործության մեջ հիշատակվող արարածների մեծ մասը նույնպես օրիգինալ են։


== Սյուժե ==
Գրքի սկզբում նկարագրվում է խորհրդավոր, գորշ ու տխուր քաղաք՝ սալահատակի վրա «ԱՌԱՅԺՄ» գրությամբ, որի գաղտնիքը կարելի է գուշակել միայն այն ժամանակ, երբ ընթերցող տղան գտնի Մեկ-երկու և պատրաստ է (անգլ.՝ Once-ler) տարօրինակ մենակյացին և նրան վճարի 15 ցենտ, մեխ և նախանախանախապապի խխունջի խեցին, որպեսզի նա պատմի, որ ինչ է պատահել այստեղ։ Մեկ-երկու և պատրաստ է պատմում է այն մասին, թե ինչպես է ինքը եկել այստեղ, որ այն ժամանակ ծաղկող հովիտ էր, որտեղ ապրում էին վայրի կենդանիներ և աճում էին տրյուֆելային ծառեր։ Նա սկսել է այդ ծառերից պատրաստել ունիվերսալ երևույթ, որը «պետք է ունենա յուրաքանչյուր ոք»։ Այն կարելի է օգտագործել որպես վերնաշապիկ, գուլպա, ձեռնոց, գլխարկ, գորգ, բարձ և այլն։
Դրանից հետո կոճղի մեջից հայտնվում է Լորաքսը, որը հանդես է գալիս ի պաշտպանություն ծառերի, որովհետև ծառերը խոսել չգիտեն, և փորձում է նախազգուշացնել նրանց հատումից սպասվող վնասի մասին։ Բայց այդ ժամանակ հայտնվում է առաջին գնորդը, այդ պատճառով էլ Մեկ-երկու և պատրաստ է միայն ծաղրում է Լորաքսին, ինչից հետո կանչում է ազգականներին՝ ասելով, որ իրենք հնարավորություն ունեն հարստանալու, եթե նրանք իրեն օգնեն ֆաբրիկայում։
Ֆաբրիկան սկսում է ընդլայնվել, երբեմնի գեղեցիկ երկիրը սկսում է խեղդվել աղբից, և Լորաքսը կենդանիներին ուղարկում է ավելի հյուրընկալ վայր։ Մեկ-երկու և պատրաստ է հայտարարում է դժգոհ Լորաքսին, որ նա, միևնույն է, ընդլայնելու է արտադրությունը, բայց այդ պահին հատվում է վերջին տրյուֆելային ծառը։ Առանց հումքի ֆաբրիկաները փակվում են, և նրա ազգականները հեռանում են։ Այդ ժամանակ Լորաքսը «ափսոսանքով հետ է նայում» և թռչում դեպի ամպերը։
Մեկ-երկու և պատրաստ է մնում է մենակ իր ավերված բնակավայրում, և այդ ժամանակ նա մտածում է Լորաքսի հրաժեշտի ուղերձը՝ «ԱՌԱՅԺՄ» գրությամբ սալի մասին։ Ներկայացնելով իր պատմությունը տղային՝ նա հանկարծ հասկանում է, թե ինչ է նշանակում նրա ուղերձը. եթե ոչ ոք հոգ չտանի, ոչինչ չի փոխվի։ Մեկ-երկու և պատրաստ է տղային տալիս է տրյուֆելային ծառի վերջին սերմը՝ հույս ունենալով, որ եթե անտառի նորից աճի, «Լորաքսն ու նրա ընկերները կվերադառնան»։


== Արձագանքներ ==
2007 թվականի օնլայն հարցման հիման վրա Կրթության ազգային ասոցիացիան (անգլ.՝ National Education Association) «Լորաքս» գիրքն ընդգրկել է «երեխաների համար նախատեսված 100 գրքերի ցանկում»։ Գիրքն ընդգրկվել է նաև բոլոր ժամանակների «հարյուր լավագույն նկարազարդ գրքերի» ցանկում 2012 թվականին «School Library Journal» պարբերականի վարկածով։
2011 թվականին գրքի հրատարակման 40-ամյակի առթիվ «Nature» ամսագրում տպագրված իր հեդվածում Էմմա Մարրիսը Լորաքսին բնութագրել է որպես «մարդատյաց էկոլոգի ծաղրանմանակում»։ Նա գիրքը կոչել է «մռայլ» և հայտարարել, որ կասկածում է, թե այն լավ է փոքր երեխաների համար։ Այնուամենայնիվ, նա ընդհանուր առմամբ գովել է գիրքը և Սյուզին շրջակա միջավայրի պահպանության գործում «հիմարության և թախծի սահմանները» հասկանալու համար։
2012 թվականի էկրանավորման առթիվ նշվել է, որ «Լորաքս» գրքի համանուն հերոսը պաշտպանում է ծառերն ու հանդես գալիս անսահման ժլատության դեմ, սակայն խուսափում է չափազանց ձանձրացնող լինելուց։ Միևնույն ժամանակ գրքի ուղերձը շատ բարդ է էկրանին այն զվարճալի պատկերելու համար, չնայած այն հիշատակվում է «Ավատար» ֆիլմի մի տեսարանում, ինչպես նաև հեղինակին հաջողվել է այնպես անել, որ 1970-ական թվականներին ստեղծված գիրքը պահպանի իր արդիականությունը նաև ներկայում։


== Մշակույթում ==
2010 թվականի «Ավատար» ֆիլմի ընդլայնված տարբերակում աբորիգենների դպրոցի նախկին շենքում ընթացող տեսարանում ակնարկվում է, որ «Լորաքս» գիրքն այնտեղ օգտագործվել է որպես ուսումնական ձեռնարկ։


== Ադապտացիաներ ==


=== Էկրանավորումներ ===
1972 թվականի մուլտֆիլմՊրեմիերան կայացել է CBS ալքիով 1972 թվականի փետրվարի 15-ին։ Մուլտֆիլմն ստեղծվել է «DePatie-Freleng Enterprises» ընկերության կողմից, ռեժիսորը եղել է Հոլի Փրեթը, դերերը հնչյունավորել են Էդդի Ալբերտը և Բոբ Հոլթը։ Մուլտֆիլմի կրճատված տարբերակն օգտագործվել է  1994 թվականի «Դոկտոր Սյուզին որոնելիս» ֆիլմում։

2012 թվականի անիմացիոն ֆիլմ2012 թվականի մարտի 2-ին տեղի է ունեցել 3D CGI ֆիլմի պրեմիերան, որը գրքի հիման վրա նկարահանել են «Universal Studios» և «Illumination» ընկերությունները" Պրեմիերան նվիրվել է գրքի հեղինակի ծննդյան 108-ամյակին։ Գլխավոր դերերը հնչյունավորել են Դեննի Դե Վիտոն, Զաք Էֆրոնն ու Էդ Հելմսը։ Դեննի Դե Վիտոն ինքն է հնչյունավորել Լորաքսին մուլտֆիլմի իսպաներեն, իտալերեն, ճապոներեն, գերմաներեն և ռուսերեն կրկնօրինակումներում։ Ֆիլմում Մեկ-երկու և պատրաստ է դադարել է խիստ խորհրդավոր լինելուց, իսկ նրա գործությունները բնության հանդեպ պայմանավորված են նրա ընտանիքի ծանր դրությամբ։ Դրանից բացի, ֆիլմում կան մի շարք հերոսներ, որոնց բացակայում են գրքում և նախորդ մուլտֆիլմում։


=== Աուդիոգրքեր ===
Թողարկվել է գրքի երկու տարբերակ CD-ով ԱՄՆ-ում և Մեծ Բրիտանիայում. առաջինում պատմողը Թեդ Դենսոնն է (Listening Library, ISBN 978-0-8072-1873-0) երկրորդում՝ Ռիք Մայելը (HarperCollins, ISBN 978-0-00-715705-1)։


== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==