Վրաստանի տնտեսություն

Վրաստանի տնտեսությունը զարգացող, ազատ շուկա է։ Տնտեսության ՀՆԱ֊ն կտրուկ անկում ապրեց ԽՍՀՄ֊ի փլուզման հետևանքով, սակայն վերականգնվեց 2000֊ականների կեսերին՝ վարդերի հեղափոխության արդյունքում կատարված տնտեսական և ժողովրդավարական բարեփոխումների շնորհիվ։ Վրաստանը շարունակեց իր տնտեսական առաջընթացը՝ վերածվելով հարաբերական լավ աշխատող շուկայական տնտեսության 2014 թվականին։ 2007 թվականին Համաշխարհային բանկը Վրաստանին անվանեց աշխարհի թիվ մեկ տնտեսական բարեփոխիչը, իսկ հիմա իր հաստատուն տեղն ունի բիզնեսում` իր գործառույթների ակտիվության տեսանկյունից աշխարհի առաջատար երկրների ինդեքսում։
Վրաստանի տնտեսությանն «աջակցում է» երկրում հարաբերականորեն ազատ և թափանցիկ մթնոլորտը։  Համաձայն Transparency International֊ի 2015 թվականի հաշվետվության՝ Վրաստանն ամենաքիչ կոռումպացված երկիրն է Սև ծովի տարածաշրջանում, այն գերազանցում է իր բոլոր հարևաններին և Եվրոպական Միության որոշ երկրների։
2014 թվականից սկսած Վրաստանը համարվում է Խորացված և համապարփակ առևտրային գոտու անդամ, իսկ ԵՄ֊ն շարունակում է լինել երկրի ամենախոշոր գործընկերը։


== Ընդհանուր բնութագիր ==
1992 թվականին Վրաստանը դարձել է Համաշխարհային բանկի և Արժույթի միջազգային հիմնադրամի անդամ, 1993֊ին՝ Զարգացման միջազգային ասոցիացիայի անդամ, 1998֊ին՝  Առևտրի և զարգացման սևծովյան բանկի անդամ։ 2000 թվականի հունիսի 14֊ին Վրաստանը դարձավ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության անդամ։


=== ՀՆԱ ===


=== Բնակչության եկամուտ ===
Բնակչության միջին եկամուտը մեկ շնչի հաշվով կազմում է 195,2 լարի (2011)։
Ամսական միջին աշխատավարձը կազմում է 568, 7 լարի (2009)։
Սպառողական զամբյուղի արժեքից պակաս եկամուտ ունեցող բնակչությունը 2006 թվականին կազմել է 31%, իսկ 2013 թվականին՝ 11,49%:
Ջինիի գործակիցը 2013 թվականին կազմել է 40,0։


== Պատմություն ==

Մինչև 20֊րդ դար Վրաստանն ուներ մեծ մասամբ գյուղատնտեսության վրա հիմնված տնտեսություն։
Վրաստանի ժամանակակից տնտեսությունը զարգացել է հիմնականում Սև ծովի տուրիզմի, ցիտրուսային բույսերի, թեյի և խաղողի մշակման, մագնեզիումի և պղնձի հանքագործության, գինու, մետաղների, մեքենաների, քիմիական նյութերի և տեքստիլ արդյունաբերության շնորհիվ։
Ինչպես հետխորհրդային շատ երկրներ, Վրաստանը նույնպես անցել է տնտեսական սուր անկման միջով 1990֊ական թվականներին, ունեցել գնաճի բարձր մակարդակ և բյուջեի մեծ պակասորդ (դեֆիցիտ)։ 1996 թվականին Վրաստանի բյուջեի պակասորդը բարձրացել է 6.2%֊ով։ Այդ ժամանակ համաշխարհային ֆինանսական հաստատությունները վճռական դեր խաղաց Վրաստանի բյուջետային հաշվարկների մեջ։
Տնտեսապես վերականգնմանը խոչընդոտում էին Աբխազիայի և Հարավային Օսեթիայի անջատողական վեճերը և Ասիական ֆինանսական ճգնաժամը 1997 թվականին։ Նախագահ Շևարդնաձեի ղեկավարության տարիներին (1995-2003) կառավարությունը որոշակի առաջընթաց ապրեց՝ կատարելով հիմնական շուկայական բարեփոխումներ․ ազատականացվեց շուկան, ընդունվեց ազգային փոխարժեքը՝ լարին և փոքրացվեց կառավարությունը։


=== 2000֊ական թվականներ ===
2001 թվականին սկսվեց Վրաստանի տնտեսության բավականին դինամիկ աճը, որի հիմնական գործոններն էին ներքին սպառումը, արտահանման մեծացումը, ներկրման ցածր մրցակցություն ունեցող ոլորտների աճը, ինչպիսիք են շինարարությունը, ծառայությունները, ֆինանսական միջամտությունը, Ռուսաստանի տնտեսական աճը։ 2003 թվականից սկսվեց տնտեսական աճի և երկրում ներդրումների մեծացում՝ կապված Վրաստանում գլխավոր խողովակաշարերի կառուցման հետ։ 2002֊2004 թվականներին արտասահմանյան ներդրումների մեծամասնությունը  կենտրոնացած էր տրանսպորտի և շինարարության բնագավառում՝ երկրում խողովակաշարերի տարանցման պատճառով, տրանսպորտի և էներգետիկայի բնագավառներից դուրս կատարված ներդրումները չնչին էին, իսկ արդյունաբերության մեջ ներդրումները՝ ծայրահեղ ցածր։


=== 2004֊2010 թվականներ ===
2003 թվականի վարդերի հեղափոխությունից հետո Վրաստանի նոր կառավարությունը՝ նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլիի գլխավորությամբ, կարողացավ համաձայնության գալ արտաքին օգնության զգալի մեծացման հետ։ 2004֊2006 թվականներին այդ օգնության ծավալը կազմեց մոտավորապես $1,1 մլրդ (Վրաստանի՝ 2004 թվականի ՀՆԱ֊ի 25 %֊ի չափ)։
Ընունվեց հարկային մեծ բարեփոխում՝ 20 հարկերից մնացին 7֊ը։ Բացի այդ, 2004 թվականին տեղի ունեցավ հարկային համաներում։
Աճուրդի հանվեցին երկրի ամենախոշոր կազմակերպությունները՝ Զեստաֆոնի երկաթի ձուլվածքի գործարանը, Չիատուրմարգանեցը, Ռուստավի մետալուրգիական կոմբինատը, Փոթիի նավահանգիստը։ 2007 թվականին Վրաստանի երկաթգիծը վաճառվեց բրիտանական Parkfield Investment կազմակերպությունը, սակայն ավելի ուշ որոշումը չեղյալ համարվեց։
Վրաստանում կատարված արտաքին ներդրումն ըստ տարիների՝


== Գործազրկություն ==
Գործազրկությունը Վրաստանում մշտական խնդիր է եղել այն պահից, երբ երկիրը անկախություն ձեռք բերեց 1991 թվականին։ Համաձայն Վրաստանի վիճակագրական ծառայությանը՝ գործազրկության մակարդակը 2010 թվականի 16,3%֊ից իջել է և 2011 թվականին կազմել է 15,1%։ 2014 թվականին գործազրկությունը կազմել է 13,7%։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք
Sakartvelos Ekonomika(չաշխատող հղում)