Չինգիզ Աբդուլաև

Չինգիզ Աբդուլաև (ադրբ.՝ Çingiz Akif oğlu Abdullayev, ապրիլի 7, 1959(1959-04-07), Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային և ադրբեջանցի գրող։ Ադրբեջանի ժողովրդական գրող (2005)։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է 1959 թվականի ապրիլի 7-ին, Բաքվում։ 1976 թվականին ավարտել է Բաքվի թիվ 189 դպրոցը։ 1981 թվականին ավարտել է Ադեբեջանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Աբդուլաևի խոսքով՝ ինքը չորրորդ սերնդով իրավաբան է. հայրական կողմից նրա նախապապը դեռևս 1890-ականների սկզբին Բաքվում ծառայել է որպես երդվյալ հավատարմատարի օգնական։


=== Ընտանիք ===
Չինգիզ Աբդուլաևն ամուսնացել է 1987 թվականին, ունեցել երկու երեխա` դուստր և որդի։ Կինը` գրող Զուլեյխա Ալիևան (ծնվ.` 1968), մասնագիտությամբ բժիշկ-ակնաբույժ է, ավարտել է Ադրբեջանի բժշկական համալսարանը։ Դուստրը` Նարգիզ Աբդուլաևան (ծնվ.` 1988), ավարտել է Լոնդոնի քաղաքային համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (2006-2009), ունի Լոնդոնի քաղաքային համալսարանի իրավունքի բակալավրի (2009), ինչպես նաև Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի մագիստրոսի աստիճան (2009-2010)։ Որդին՝ Ջամիլ Աբդուլաևը (ծնվ.` 1993 թվականին), ավարտել է Բաքվի մասնավոր դպրոց, Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի իրավաբանական ֆակուլտետը և Լոնդոնի Կայսերական քոլեջի մագիստրատուրան։


== Ստեղծագործություն ==
Չինգիզ Աբդուլաևը միակ ադրբեջանցի գրողն է, որը ռուսերեն լեզվով ստեղծագործում է հոգեբանական և քաղաքական դետեկտիվի ժանրում։ Գրական գործունեությունը սկսվել է մի քանի քնարական պատմություններից, որոնց թվում են «Վալսը» (1981) և «Մի կտոր հացը» (1981-1982)։ Գրողի առաջին խոշոր ստեղծագործությունը՝ «Երկնագույն հրեշտակներ» վեպը, հրատարակվել է 1988 թվականին Բաքվում։ Ավելի ուշ լույս  է տեսել «Սրիկաների օրենքը», «Սրիկաների հավատամք», «Սրիկաների խիղճը» եռագրությունը։


=== Ստեղծագործությունների հրատարակում արտերկրում ===


==== Եվրոպա ====
2000 թվականին շվեդական «Տրեսելիտ» («Tresselt») հրատարակչությունը հրատարակում է Աբդուլաևի «Խավարի սիմֆոնիա» վեպը։
2004 թվականին Ռումինիայում 5000 տպաքանակով «Պայդեա» հրատարակչատանը հրատարակվում է «Դրոնգո» վեպը, իսկ 2009 թվականին` «Խավար արևի տակ» վեպը։ Թարգմանիչն է պրոֆեսոր Դումիտրու Բալանը։
Էստոնիայում լույս են տեսել Աբդուլաևի չորս՝ «Իմ հիանալի ալիբին» (2008), «Ուրվականների թունելը» (2008), «Գրեթե անհավանական սպանություն» (2010), «Ստեղծիր ինքդ քո աշխարհը» (2010) գրքերը։
Չինգիզ Աբդուլաևի երեք՝ «Իդեալական թիրախ», «Կուռքերի բեռը» և «Սպանելու սովորը» վեպերը լույս են տեսել ֆրանսիական «L’aube» («Լուսաբաց») հրատարակչության կողմից՝ գրքույքի տեսքով (2012-2015 թվականների)։ «Իդեալական թիրախ» վեպն ավելի վաղ լույս է տեսել ֆրանսերենով։
2015 թվականից սկսած լատվիական «Յուվետաս» («Juvetas») հրատարակչությունը հրատարակել է Չինգիզ Աբդուլաևի «Կուռքերի բեռը» (2015), «Միայնակ սրտերի տունը» (2015), «Լքված իրականություն» (2016), «Զոհի համախտանիշ» (2016) և «Ալիգատորի գիծը» (2017) վեպերը։
Չինգիզ Աբդուլաևի «Եվրոպայի ընդդիմախոսները» վեպը լույս է տեսել 2015 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինայում։


==== Հարավային Ամերիկա ====
2015 թվականին լույս է տեսել Չինգիզ Աբդուլաևի առաջին գիրքն իսպաներենով։ Այն «Դատապարտվածների դրախտ» վեպն է, որը հրատարակվել է Արգենտինայում «Ինտերզոնա» հրատարակչատան կողմից («Interzona»):


==== Ասիա ====
2016 թվականին Թուրքիայում լույս են տեսել Աբդուլաևի 5 վեպերը։ Գրքերը հրատարակվել են «Կակնուս» («Kaknüs») հրատարակչության կողմից։


=== Ստեղծագործությունների էկրանավորում ===
2002 թվականին ռուս կինեմատոգրաֆիստների կողմից նկարահանվել է «Դրոնգո» սերիալը, որի հիմքում ընկած են Աբդուլաևի երեք ստեղծագործություններ։
Ֆիլմի ռեժիսորը Զինովի Ռոյզմանն է, գլխավոր դերում խաղացել է Իվար Կալնինշը։ Ֆիլմի նկարահանումները տևել են երկու տարի և դրանց մասնակցել են 400 դերասաններ ԱՊՀ յոթ երկրներից։ Ֆիլմի ընդհանուր բյուջեն գնահատվում է 1,5 մլն դոլար։ Ֆիլմի ժանրն է վերլուծական դետեկտիվ։
2003 թվականին Ռուսաստանում ռեժիսորներ Վլադիմիր Կրասնոպոլսկին և Վալերի Ուսկովը նկարահանել են «Առանց արտոնագրի հետախույզը» հեռուստասերիալը, ըստ Աբդուլաևի «Մոլագարի բանականությունը», «Թույլատրելի սխալը», «Սրիկայի ոճը», «Վերջնական ախտորոշում», «Մի անգամ Միլենիում» վեպերի։ Դերերում նկարահանվել են Անատոլի Լոբոցկին, Ալբերտ Ֆիլոզովը, Վսևոլոդ Շիլովսկին, Անժելիկա Վոլսկայան, Վալենտին Սմիրնիտսկին, Բորիս Խիմիչևը և այլն։ 2015 թվականին շարքը հեռարձակվել է բելառուսական ալիքով։
2007 թվականին ադրբեջանական կինոթատրոններում ցուցադրվել է ռեժիսոր Մեհրիբան Ալեքբերզադեի ֆիլմը` նկարահանված Աբդուլաևի համանուն «Դատապարտվածների դրախտը» վեպի հիման վրա։ Ֆիլմը ցուցադրվել է Բաքվի «Արևելք-Արևմուտք» IX միջազգային կինոփառատոնի բացման պաշտոնական արարողության ժամանակ։
Ադրբեջանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության և իրանական «Սադրաֆիլմ» կինոստուդիայի աջակցությամբ 2011 թվականին Աբդուլաևի ստեղծագործության հիման վրա նկարահանվել է «Շրջված աշխարհ» ֆիլմը։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Անվար Աբլուջը, գլխավոր դերերում՝ Ռասիմ Բալաևը, Ֆուադ Փոլադովը և իրանցի հայտնի դերասան Մուհամեդ Ֆիրութանը։ Ֆիլմի նկարահանումներն անցկացվել են Գանձակում, Թեհրանում և Բանդարե Անզալիում։
Ռեժիսոր Յավեր Ռզաևի «Բարու և չարի պարը» ֆիլմը նկարահանվել է Աբդուլաևի «Գուբինյան կապրիչիո» վեպի հիման վրա և ադրբեջանական հանդիսատեսին ներկայացվել է 2017 թվականին։


== Հասարակական և գիտական գործունեություն ==


=== Գործունեություն Ադրբեջանի գրողների միությունում ===
Չինգիզ Աբդուլաևը 1989 թվականից ԽՍՀՄ գրողների միության և Ադրբեջանի գրողների միության անդամ է։ 1989 թվականի փետրվարի 7-ից եղել է Ադրբեջանի գրողների միության քարտուղար։ 1991 թվականի մարտին Ադրբեջանի գրողների միության IX համագումարում ընտրվել է Ադրբեջանի գրողների միության վարչության քարտուղար։ 1997 թվականի հոկտեմբերին Ադրբեջանի գրողների միության 10-րդ համագումարում վերընտրվել Է Ադրբեջանի գրողների միության վարչության քարտուղար։ 2004 թվականի մայիսին Ադրբեջանի գրողների միության 11-րդ համագումարում կրկին ընտրվել է Ադրբեջանի գրողների միության վարչության քարտուղար։ 2005 թվականի հուլիսին ստացել է «Ադրբեջանի Ժողովրդական գրող» կոչումը` դրանով իսկ դառնալով այդ կոչումը ստացած ամենաերիտասարդ գրողը։ Եղել է Ադրբեջանի գրողների միության ավագանու խորհրդի անդամ։ 2014 թվականի հունիսին Ադրբեջանի գրողների միության 12-րդ համագումարում կրկին ընտրվել է Ադրբեջանի գրողների միության քարտուղար։
2003 թվականի փետրվարից հանդիսանում է միջազգային գրական հիմնադրամի համանախագահ։
2013 թվականի դեկտեմբերից Ադրբեջանի Հանրապետության գիտության, տեխնիկայի, ճարտարապետության, մշակույթի և գրականության պետական մրցանակների հանձնաժողովի անդամ է։
Չինգիզ Աբդուլաևը 2005 թվականի սեպտեմբերի 15-ից մինչև 2015 թվականի մարտի 10-ը եղել է Ադրբեջանի նախագահին կից ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ազգային ժողովի անդամ։
2011 թվականի հուլիսից Աշխարհի ադրբեջանցիների կոորդինացնող խորհրդի անդամ է։
2016 թվականի նոյեմբերի 1-ին Չինգիզ Աբդուլաևը ընտրվել է Աշխարհի ադրբեջանցիների մշակութային կենտրոնի նախագահ։
2015 թվականի սեպտեմբերի 15-ին ընտրվել է Ադրբեջան-Ուկրաինա Միջազգային դաշինքի պատվավոր անդամ։
1990 թվականից եղել է Ադրբեջանի PEN միջազգային կազմակերպության փոխնախագահ, իսկ 2011 թվականի հունվարի 18-ին դարձել է նույն կազմակերպության նախագահը։


=== Գիտական գործունեություն ===
2006 թվականի նոյեմբերից Չինգիզ Աբդուլաևը Ադրբեջանի միջազգային համալսարանի քրեական իրավունքի ամբիոնի պրոֆեսոր է։
Բաքվի Եվրասիական համալսարանի պատվավոր դոկտոր է։
2014 թվականի հոկտեմբերից Բուլղարիայի գրադարանագիտության և ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների համալսարանի պատվավոր դոկտոր (Սոֆիա) է։


=== Գործունեություն Սև ծովի և Կասպից ծովի համագործակցության և գործընկերության միջազգային հիմնադրամում ===
Չինգիզ Աբդուլաևը 2009 թվականի մարտից Սև ծովի և Կասպից ծովի համագործակցության և գործընկերության միջազգային հիմնադրամի կազմակերպիչներից մեկն է։ 2013 թվականի սեպտեմբերին հիմնադրամի տնօրենների խորհրդի ընդլայնված նիստին Աբդուլաևն ընդգրկվել է տնօրենների խորհրդի կազմում։ 2015 թվականի մայիսի 23-ից Սև ծովի և Կասպից ծովի համագործակցության և գործընկերության միջազգային հիմնադրամի նախագահն է։ 2017 թվականի հունիսի 10-ին Ստամբուլում (Թուրքիա) կայացել է Սև ծովի և Կասպից ծովի համագործակցության և գործընկերության միջազգային հիմնադրամի Տնօրենների Խորհրդի ու Գլխավոր Ասամբլեայի  16-րդ նստաշրջանը։ Նիստի ընթացքում Սև ծովի և Կասպից ծովի համագործակցության և գործընկերության միջազգային հիմնադրամը վերանվանվել է` կոչվելով «Կայուն խաղաղության և զարգացման միջազգային հիմնադրամ»։ Նիստի ավարտին միջազգային հիմնադրամի նախագահությունը Չինգիզ Աբդուլաևից փոխանցվել է Դիմիտար Կոստովին` ըստ փոխանցման սկզբունքի։
2017 թվականի հուլիսի 10-ից Չինգիզ Աբդուլաևը Կայուն խաղաղության և զարգացման միջազգային հիմնադրամի (IFSPD) կազմակերպիչներից է, փոխնախագահը և տնօրենների խորհրդի անդամ։


=== «Նեֆթչի» ֆուտբոլային ակումբի ղեկավար կազմում ===
2015 թվականի մարտի 31-ին Չինգիզ Աբդուլաևն ընտրվել է ադրբեջանական «Նեֆթչի» ադրբեջանական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբի դիտորդական խորհրդի նախագահ։

1993 թվականից «Ադրբեջան-Ղազախստան» բարեկամության հանրապետական խմբի փոխնախագահն է։
2010 թվականի փետրվարից մինչև 2013 թվականի դեկտեմբեր եղել է Ադրբեջանի Հանրապետության գիտության, մշակույթի և գրականության պետական մրցանակների հանձնաժողովի անդամ։


== Պարգևներ ==
Ակադեմիկոս Յուսիֆ Մամեդալիևի անվան ոսկե մեդալ
Փառքի շքանշան (Ադրբեջան)
Պատվո շքանշան (Ադրբեջան)


=== Միջազգային պարգևներ և միցանակներ ===
2014 թվականին Ադրբեջանում Բելառուսի դեսպան Նիկոլայ Պացկևիչն Աբդուլաևին շնորհել է Բելառուսի գրողների միության մեդալ` «Գրականության մեջ մեծ ներդրման համար»։
Չինգիզ Աբդուլաևը դարձել է հումանիտար գործունեության բնագավառում «Համագործակցության աստղեր» միջպետական մրցանակի դափնեկիր, որի հանձնումը տեղի է ունեցել 2015 թվականին, Վորոնեժում։


== Մատենագրություն ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Страница Чингиза Абдуллаева в Facebook`е
The Christian Science Monitor. “A spy in from the cold, sort of”(անգլ.)
Документальный фильм «Азербайджанцы» (Межгосударственная телерадиокомпания «Мир», 2003) ՅուԹյուբում
Чингиз Абдуллаев: «Из меня не получился Джеймс Бонд, и поэтому я стал писателем» Archived 2018-09-21 at the Wayback Machine.