armvectores/hy_wikipedia_2023 huggingface dataset:
(1615) Բարդուել

(1615) Բարդուել (անգլ.՝ Bardwell), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1950 թվականի հունվարի 28-ին Ինդիանայի համալսարանի կողմից Բրուկլինում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,123248 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5661 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6804 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2016,08 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,178564 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,69° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է B դասին։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(1615) Բարդուել աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Միայն Աստված

«Միայն Աստված» (անգլ.՝ God Alone), նշանաբան, որը ֆրանսիական հոգևոր  դպրոցի և հռոմեական կաթոլիկ մարիամաբանության առաջատար կերպարներից մեկը՝ սուրբ Լուի դե Մոնֆորն օգտագործել է որպես իր հավաքական գրությունների վերնագիր։
Մոնֆորն իր բոլոր թղթակցությունների վրա ու շարականների մեծ մասի վերջում գրել է «Միայն Աստված», որը որպես նշանաբան օգտագործվել է նրա բոլոր գրվածքներում համարյա կրկներգի ձևով։
Նշանաբանն ու գրքի ուղերձն ամբողջացրել են մոնֆորյան հոգևորականությունը մեկ բանաձևի մեջ․ «Միայն Աստծուն, Քրիստոսի իմաստությամբ, Հոգով, Մարիամի հաղորդությամբ՝ Աստծո թագավորության համար»։


== Նշանաբան ==
Գրքի վերնագիրը հիմնված է այն փաստի վրա, որ «Միայն Աստվածը» սուրբ Լուի դե Մոնֆորի նշանաբանն էր, և նրա գրվածքներում հանդիպում է ավելի քան 150 անգամ։ Ֆրանսիական հոգևոր դպրոցի և Անրի Բուդոնի նման հեղինակների ազդեցության միջոցով Մոնֆորը պաշտպանում էր աշխարհից հեռացումը՝ միայն Աստծուն որոնելու համար։

Երբ Հռոմի պապ Պիոս XII-ը 1947 թվականի հուլիսի 27-ին սրբադասել է Լուի դե Մոնֆորին, նա ասել է․«Միայն Աստված»-ն ամեն ինչ էր նրա համար։ Հավատարիմ մնացեք այս սրբի թողած անգին ժառանգությանը։ Դա փառահեղ ժառանգություն է, արժանի, որ դուք շարունակեք զոհաբերել ձեր ուժն ու կյանքը, ինչպես արել եք մինչև հիմա։Մոնֆորի վրա ազդեցություն է գործել Բուդոնի Dieu seul: le Saint esclavage de l'admirable Mère de Dieu («Միայն Աստված՝ հիասքանչ Աստվածամոր սուրբ ստրկությունը») գիրքը և նա հավատացել է, որ բոլոր նվիրաբերությունները, այդ թվում և Մարիամին, միայն Աստծո համար էին։


== Գիրք ==
Գիրքն առաջարկում է հինգ առանձնահատուկ մեթոդ՝ տերողորմյա աղոթքն ավելի մեծ նվիրվածությամբ անելու համար։ Այս մեթոդները չեն փոխում վարդարանի «Հայր մեր» կամ «Ավե Մարիա» աղոթքները, այլ միահյուսում են լրացուցիչ խնդրանքներ, աղոթքներ և պատկերացումներ։
Թեև սուրբ Լուին լավ հայտնի է իր մարիամաբանությամբ ու Մարիամի պաշտամունքին իր նվիրվածությամբ, նրա հոգևորությունը հիմնված է Հիսուս Քրիստոսի մարմնացման առեղծվածի վրա, իսկ նրա քրիստոնեական հավատը կենտրոնացած էր Քրիստոսի վրա՝ որպես կրոնական նվիրվածության կիզակետի։ Կույս Մարիամը, սակայն, նույնպես նրա հոգևորության կարևոր բաղկացուցիչն է։
Գիրքն ամբողջացրել է մոնֆորյան հոգևորականությունը մեկ բանաձևի մեջ․ «Միայն Աստծուն, Քրիստոսի իմաստությամբ, Հոգով, Մարիամի հաղորդությամբ՝ Աստծո թագավորության համար»։


== Տես նաև ==
Սուրբ Լուի դե Մոնֆոր
Մարիամաբանություն
Վարդարանի գաղտնիքը
Կաթոլիկ աղոթքի ուժը
Տերողորմյա զորությունը
Վարդարան աղոթելու մեթոդները
Սուրբ Լուի դե Մոնֆորի աղոթքը Հիսուսին


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականության ցանկ ==
Saint Louis de Montfort, God Alone: The Collected Writings of St. Louis Marie De Montfort, Montfort Publications, 1995 0-910984-55-7
Saint Louis de Montfort, The Secret of the Rosary Tan Books & Publisher, 1976. 978-0-89555-056-9.


== Արտաքին հղումներ ==
A Guide to Montfortian Spirituality
St Louis de Montford's Methods of Praying the Rosary
Նորդենդ

Նորդենդ (գերմ.՝ Nordend), ծովի մակարդակից 4609 մետր բարձրությամբ լեռնագագաթ, Մոնտե Ռոզա լեռնազանգվածում, Պենինյան Ալպերում, Շվեցարիայի և Իտալիայի սահմանին։
Նորդենդի գագաթը առաջին անգամ բարձրացել են 1861 թվականի օգոստոսի 26-ին, Է. Ն. Բակստոնը, Տ. Փ. Բակստոնը, Ջ. Ջ. Կոուելոմը, Բինդերոմը և Մ. Կ. Պայոտոմը։


== Ֆիզիկա - աշխարհագրական բնութագիր ==
Նորդենդ գագաթը գտնվում է Շվեյցարիայի և Վալե կանտոնի և Իտալիայի սահմանին` Պիեմոնտ շրջանում։ Նորդենդը Դյուֆուրից հետո Մոնտե Ռոզա լեռնազանգվածի երկրորդ բարձր գագաթն է Ալպերի 4000 մետրից բարձր գագաթների ցանկում։ Ալպիական բարձրությունների մեջ բացարձակ բարձրությամբ գտնվում է չորրորդ հորիզոնականում։ Դրանով հանդերձ` Դյունան և Գրենցգիպփել գագաթները նույնպես տեղակայված են Մոնտե Ռոզե լեռնազանգվածում, ավելի բարձր են Նորդենդից, բայց դրանք ընդգրկված են ընդլայնված ցուցակի մեջ, ոչ մեծ հարաբերական բարձրության պատճառով։ Նորդենդ գագաթը համարվում է իտալական Վերբանո Կուզո Օսսոլա պրովինցիայի ամենաբարձր կետը։
Նորդենդ գագաթը համարվում է Մոնտե Ռոզայ լեռնազանգվածի ամանեահարավային չորս հազարանոցը։ Այդ փաստը ընկած է գագաթի անվան հիմքում, որը անգլերեն բառացի նշանակում է( անգլ.՝ North End)։ Տեղակայված է լեռնազանգվածի հիմնական գագաթ Դուֆուրից 600 մետր հյուսիս, որից անջատված է Սելլա դ՛Արջենտո լեռնանցքով (իտալերեն՝ Sella d'Argento), Դյունան գագաթով և Զիլբերզատել( գերմ.՝ Silbersattel) լեռնանցքով։


== Վերելքների պատմություն ==
Առաջին վերելքը դեպի Նորդենդ լեռնագագաթը իրականացրել են 1861 թվականի օգոստոսի 26-ին, 5 հոգուց բաղկացած խումբը, լեռնագնացներ՝ Էդվարդ Ն., Փ. Բակստոն, Ջ. Ջ. Կոուելոմ և լեռնային էքսկուրսավարներ՝ Բինդերոմը և Մ. Կ. Պայոտոմ։ 
Արևելյան Մակունյագա պատը առաջին անգամ անցել է Ֆերդինանդ Իմսենգը, եղբայրներ Լուիջի և Աբրահամ Բորսկիների հետ, 1876 թվականի հուլիսին։ Այս երթուղով վերելքը տևեց 21 ժամ։ Երթուղին կրում է Վիա Բրոսկի անվանումը և ըստ UIAA դասակարգման ունի V կատեգորիա։
Կրեստա դի Սանտա լեռնանցքը առաջին անգամ նվաճվել է Վալտեր Ֆլենդերի, Հենրի Բուրգեների և Ֆերդինանդ Ֆյուհրերոմի կողմից 1899 թվականի սեպտեմբերի 5-ին։
Վերելքը դեպի Նորդենդ այդ լեռնանցքով առաջին անգամ իրականացրել է Ֆրանց Լոհմաթերը իր եղբոր Յոհանի և անգլիացի լեռնագնաց Վալենտին Ռայանի հետ 1906 թվականին։ Այդ երթուղին ունի IV-V կատեգորիա ըստ UIAA դասակարգման։
Վերելքը հյուսիսային պատով, տեխնիկապես ամենաբարդն է, այն առաջին անգամ իրականացրել են երեք լեհ լեռնագնացներ 1969 թվականի օգոստոսին։ Վերելքը հյուսիսային պատով ունի V+ կատեգորիա, ըստ UIAA դասակարգման։


== Վերելքների երթուղիներ ==
Նորդենդ բարձրանալու դասական երթուղին ունի 3-րդ կատեգորիա, UIAA դասակարգմամբ (PD ըստ IFAS դասակարգման)։ Երթուղին սկսում է Ցերմաթթ համայնքից և անցնում Մոնտե Ռոզան, Գորներ սառցադաշտը և Զիլբերզատել լեռնանցքը՝ գագաթի հյուսիսարևմտյան պատով։
Ի թիվս այլ հայտնի երթուղիների նշվում է վերելքը արևելյան պատով (Վիա Բրոսկի երթուղով), որը ավելի դժվար երթուղի է, ճանապարհի որոշ մասեր ունի 65° թեքություն։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
«Nordend» (անգլերեն)։ summitpost.org։ Վերցված է 2015-05-28 
«Nordend Mountain Information» (անգլերեն)։ mountain-forecast.com։ Վերցված է 2015-05-28
Ատիկ

Ատիկ (ռուս.՝ Атык, բաշկիրերեն՝ Әтек), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 39 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Իվան Ախրեմչիկ

Իվան Ախրեմչիկ (բելառուս․՝ Іван Восіпавіч Ахрэмчык, դեկտեմբերի 3 (16), 1903, Մինսկ, Ռուսական կայսրություն - մարտի 9, 1971(1971-03-09), Մինսկ, Բելառուսական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), բելառուս գեղանկարիչ։ Բելառուսի ժողովրդական նկարիչ (1949), պրոֆեսոր (1964): ԽՄԿԿ անդամ (1965)։


== Կենսագրություն ==
Սովորել է Մոսկվայի գեղարվեստա-տեխնիկական ինստիտուտում (1922-1930): 1944-1948 թվականներին եղել է Բելառուսի նկարիչների միության խորհրդի նախագահ։ Դասավանդել է Վիտեբսկի գեղարվեստի ինստիտուտում (1931-1940), Մինսկի գեղարվեստի վարժարանում (1948-1953), Բելառուսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում (1953—63):
1930-ական թվականներին ստեղծել է «Կարմիրների մուտքը Մինսկ» և «Օսինտորֆ» նկարները։ Ետպատերազմյան շրջանում Իսաակ Դավիդովիչի հետ Մինսկում նկարազարդել է Բելառուսի մշակութային միության ընկերակցության պատանի հանդիսատեսի և օպերային թատրոնի նախասրահը։
Առավել հայտնի են նրա «Բրեստի ամրոցի պաշտպանությունը» նկարը, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Գլեբ Գլեբովի դիմանկարը։ Նրա անունով է կոչվել արվեստի գիմնազիա-քոլեջ, որտեղ պահպանվում են նրա նկարների մեծ մասը։
Պարգևատրվել է երկու շքանշանով և մի շարք մեդալներով։


== Ստեղծագործությունները ==


=== Թեմատիկ նկարներ ===
«Падпісанне маніфеста аб стварэнні БССР» (1929)
«Торф для Асінбуда» (1931)
«Уступленне Чырвонай Арміі ў Мінск» (1934-1935)
«Гідраторф» (1937)
«Гідраторф Асінбуд» (1937)
«Арганізацыя Савецкай улады ў Гомелі» (1939—1940)
«Твар ворага» (1942)
«Пасяджэнне ЦК КП(б)Б 3 ліпеня 1941» (1944)
«Абаронцы Брэсцкай крэпасці» (1958)


=== Դիմանկարներ ===
«Мужчына ў жоўтай кашулі» (1928)
Уладзіслаў Галубок (1930-ականներ)
Пятро Глебка (1943)
Глеб Паўлавіч Глебаў (1943)
З. А. Васільева (1943)
«Партрэт дзяўчыны» (1947)
Уладзімір Уладамірскі (1948)
Міхаіл Дзянісаў (1951)
Еўсцігней Міровіч (1952)
Францыск Скарына ([[1953)
М. Б. Осіпава (1959)
Мікалай Ільіч Аладаў (1961)
«Партрэт калгасніцы» (1961)
Ларыса Александроўская (1963)
«За раялем» (1966)
Піліп Пестрак (1968)
С. Б. Баткоўскі (1971)


=== Բնանկարներ ===
«Сонечны дзень» (1952)
«Каля сажалкі. Паланга» (1957)
«Бэз квітнее» (1958)
«Раніцай» (1963)
«Квітнеючая вясна» (1963)
«Летні пейзаж» (1965)
«З акна майстэрні» (1971)


== Գրականություն ==
Аладова Е. В., И. О. Ахремчик, М., 1960.


== Ծանոթագրություններ ==
Խոլմոգորովկա (գյուղ, Զելենոգրադսկի շրջան)

Խոլմոգորովկա (ռուս.՝ Холмогоровка), գյուղ Ռուսաստանի, Կալինինգրադի մարզի Զելենոգրադսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 637 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Ինդուկտոր

Մաթեմատիկական ինդուկցիան մաթեմատիկական ապացույցի եղանակ է, որը սովորաբար օգտագործվում է տրված պնդումը բոլոր բնական թվերի համար ապացուցելու համար։ Ապացույցը բաղկացած է երկու քայլից։ Առաջին քայլը կոչվում է ինդուկցիայի հենք և ապացուցում է տրված պնդումը առաջին բնական թվի համար։ Երկրորդ քայլը՝ ինդուկցիոն քայլը ապացուցում է, որ ցանկացած բնական թվի համար տրված պնդումից հետևում է նույն պնդումը՝ հաջորդ բնական թվի համար։ Այս երկու քայլերը միասին թույլ են տալիս եզրակացնել, որ տրված պնդումը ճիշտ է բոլոր բնական թվերի համար։
Դիցուք՝ տրված է որոշակի A(n) ասույթ և պահանջվում է պարզել դրա ճիշտ կամ սխալ լինելը։

Նախ և առաջ ստուգել ասույթը n=1-ի համար (ստուգման քայլ)Ընդունում ենք, որ ասույթը ճիշտ է նաև կամայական n բնական թվի համար (ենթադրության քայլ)Երրորդ քայլում պետք է ապացուցել, որ ասույթը ճիշտ է նաև n+1-ի համար (ապացուցման քայլ)


== Ներդիրի կառուցում ==


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ինդուկցիոնություն ==

  
    
      
        L
        =
        
          μ
          
            0
          
        
        ⋅
        
          μ
          
            r
          
        
        ⋅
        
          s
          
            e
          
        
        ⋅
        
          N
          
            2
          
        
        
          /
        
        
          l
          
            e
          
        
        
          
            ,
          
        
      
    
    {\displaystyle L=\mu _{0}\cdot \mu _{r}\cdot s_{e}\cdot N^{2}/l_{e}{\mbox{,}}}
  որտեղ 
  
    
      
        
          μ
          
            0
          
        
      
    
    {\displaystyle \mu _{0}}
   —ը մագնիսական դաշտի կայունությունն է,

  
    
      
        
          μ
          
            r
          
        
      
    
    {\displaystyle \mu _{r}}
   —ը հիմնական նյութի թափանցելիությունն է՝(հաճախականությունից կախված),

  
    
      
        
          s
          
            e
          
        
      
    
    {\displaystyle s_{e}}
   —ը՝ հիմնական մակերեսը,

  
    
      
        
          l
          
            e
          
        
      
    
    {\displaystyle l_{e}}
   —ը՝  միջուկի երկարությունը,

  
    
      
        N
      
    
    {\displaystyle N}
   — ը` մուտքերի թիվը։


== Արտաքին հղումներ ==
Ստեփան Տեր-Սահակյան

Ստեփան Տեր-Սահակյան (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), 18-րդ դարի վերջին քառորդի հայ ազատագրական շարժման գործիչ։


== Կենսագրություն ==
Ծնվել է Երևանում, մեծահարուստի ընտանիքում։ Մասնակցել է 1783 թվականին Էջմիածնում Հայոց կաթողիկոս Ղուկաս Ա Կարնեցու գլխավորությամբ գումարված գաղտնի խորհրդակցությանը, որը որոշել է ռազմական օգնություն խնդրել Ռուսաստանից՝ Հայաստանը թուրք-պարսկական տիրապետությունից ազատագրելու համար։ Այրարատ և Արցախ նահանգների ազատագրական շարժումները փոխհամաձայնեցնելու և գործելակերպի միասնական ծրագիր մշակելու նպատակով Տեր-Սահակյանը 1783 թվականի աշնանը Երևանից մեկնել է Արցախ, ծանոթացել հայ մելիքների ռազմական ու տնտեսական կարողություններին։ Վերջիններս, հավաքագրելով 5 հազար զինվոր և կուտակելով պարենի անհրաժեշտ պաշար, պատրաստվել են Հյուսիսային Կովկասում (Գեորգիևսկ ամրոցում) հաստատված ռուսական զորքերին դիմավորել Գանձակի մոտակայքում։ Հայաստանի ազատագրության շուրջ ցարական արքունիքի հետ բանակցելու համար, 1784 թվականի ամռանը Տեր-Սահակյանը, որպես Երևանի կամ «Արարատյան դեսպան», մեկնել է Պետերբուրգ։ Այնտեղ նա ստացել է արքեպիսկոպոս Հովսեփ Արղությանի կազմած հայ-ռուսական պայմանագրի նախագիծը, որով պետք է առաջնորդվեր բանակցություններում։ Իր նամակներից մեկում Հ․ Արղությանը Տեր-Սահակյանին անվանում է ամբողջ հայության դեսպան։ Նա իր հետ Պետերբուրգ է տարել Եկատերինա 2-րդ կայսրուհուն և իշխան Գ․ Ա․ Պոտյոմկինին հասցեագրված նամակներ (կաթողիկոսի և Երևանի երևելիների անուններից), որոնցով նրանք խնդրել են ռազմական շուտափույթ օգնություն։ Սակայն խոստացված օգնությունը չի ցուցաբերվել՝ ռուս զորքերի պարսկական արշավանքը հետաձգելու պատճառով։


== Գրականություն ==
Иоаннисян А. Р., Россия и армянское освободительное движение в 80-х годах 18 столетия, Е., 1990.
Նեսա Բարեթ

Նեսա Բարեթ (անգլ.՝ Nessa Barrett, օգոստոսի 6, 2002(2002-08-06), Նյու Ջերսի, ԱՄՆ), ամերիկացի երգչուհի և երգահան Նյու Ջերսիից։ Նա հայտնիություն է ձեռք բերել 2019 թվականին՝ ՏիկՏոկ սոցիալական հարթակի միջոցով։ Իր երաժշտական կարիերան սկսել է 2020 թվականի կեսերից՝ թողարկելով «Pain» անվամբ իր դեբյուտային սինգլը։ 2021 թվականի սեպտեմբերի 10-ին թողարկել է իր դեբյուտային՝ «Pretty Poison» մինի ալբոմը։ 2021 թվականի օգոստոսին իր I «Hope Ur Miserable Until Ur Dead» երգն ընդգրկվել է ամերիկյան Billboard Hot 100 չարթի 88-րդ հորիզոնականում, դառնալով տվյալ չարթում ընդգրկված իր առաջին երգը։


== Կարիերա ==
2019 թվականին Նեսան միացել է ՏիկՏոկ սոցիալական հարթակին և 2021 թվականի օգոստոսի դրությամբ ունի 16,5 միլիոն հետևորդ և ընդհանուր 197,8 միլիոն հավանումԲարեթը սկսել է իր երաժշտական կարիերան 2020 թվականի հուլիսին, թողարկելով իր «Pain» անվամբ դեբյուտային սինգլը։ Սինգլը թողարկվել է Warner Records լեյբլի հետ պայմանագիր կնքելուց ոչ շատ ուշ, երբ ընկերությունը նկատում է աղջկա կատարման հոլովակները ՏիկՏոկ հարթակում։ 2020 թվականի սեպտեմբերին թողարկում է իր հաջորդ՝ «If U Love Me», իսկ դեկտեմբերին՝ «Santa Baby» սինգլները։ 2021 թվականի փետրվարին Բարեթը թողարկել է «La Di Die» սինգլը ամերիկացի երգիչ Jxdn-ի մասնակցությամբ։ Բարեթը, Jxdn-ը և ամերիկացի երաժիշտ ու թմբկահար Թրևիս Բարքերը երգը առաջին անգամ միասին կատարել են 2021 թվականի ապրիլի 7-ին՝ «Jimmy Kimmel Live!» շոուում, իսկ ապրիլի 12-ին՝ Էլեն ԴեՋեներեսի շոուում։
2021 թվականի հունիսի 25-ին Բարեթը թողարկել է «Counting Crimes» սինգլը։ Հուլիսին Բարեթը «Zach Sang Show»-ում հայտարարում է, որ իր դեբյուտային մինի ալբոմը կրելու է «Pretty Poison» անվանումը։ Մինի ալբոմը բաղկացած է յոթ երգերից և թողարկվել է 2021 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։ Ալբոմի թողարկումը համընկնում է Ինքնասպանությունների կանխարգելման համաշխարհային օրվա հետ, որն, ըստ Բարեթի «ցույց է տալիս, որ ամեն ինչում հավատ կա և որ յուրաքանչյուր ոք կարող է լինել երջանիկ այն ժամանակ, երբ նա ցանկանա»։ 2021 թվականի օգոստոսին «I Hope Ur Miserable Until Ur Dead» սինգլն ընդգրկվել է ամերիկյան Billboard Hot 100 չարթի 88-րդ հորիզոնականում, դառնալով տվյալ չարթում ընդգրկված իր առաջին երգը։


== Սկավառակագրություն ==


=== Մինի ալբոմներ ===


=== Սինգլներ ===


== Մրցանակներ և անվանակարգեր ==


== Ծանոթագրություններ ==
Մեժիրեչկա (այլ կիրառումներ)

Մեժիրեչկա, կարող է վերաբերել՝

Մեժիրեչկա - գյուղ, Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանում
Մեժիրեչկա - գյուղ, Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանում
Մեժիրեչկա - գյուղ, Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոմանովսկի շրջանում
Մեժիրեչկա - գյուղ, Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Գոլովանևի շրջանում
Կողագիծ

Կողագիծ, մաշկային զգայական մասնագիտացված օրգաններ, կանոնավոր դասավորված են կլորաբերանների, ձկների, թրթուրների, որոշ հասուն երկկենցաղների (ժամանակակից և բրածո) գլխում և մարմնի կողքերում։ Դրանց օգնությամբ կենդանիներն ընկալում են ջրի տատանումները, խորությունը, հոսանքի ուղղությունն ու ուժը, ինչպես և ստորջրյա մարմիններից անդրադարձող ալիքները։
Օրինակ, Կողագծային օրգանների շնորհիվ ձկները կարող են լողալ և կեր որոնել լրիվ մթության մեջ կամ պղտոր ջրում, շրջանցել այլ կենդանիներ և առարկաներ, զգալ ջրի ճնշման թեթևակի փոփոխությունները։
Ֆելիքս Բլոխ

Ֆելիքս Բլոխ (գերմ.՝ Felix Bloch, հոկտեմբերի 23, 1905(1905-10-23)[…], Ցյուրիխ - սեպտեմբերի 10, 1983(1983-09-10)[…], Ցյուրիխ), շվեյցարացի ֆիզիկոս, հիմնականում աշխատել է ԱՄՆ-ում։


== Կենսագրություն ==
Բլոխը ծնվել է Ցյուրիխում հրեա ընտանիքում։ Սկզբում Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցում ուսումնասիրել է ճարտարագիտություն, սակայն կարճ ժամանակ անց հետաքրքրվել է ֆիզիկայով։
Այս տարիներին ներկա է գտնվել Պետեր Դեբայի և Հերման Ուեյլի դասախոսություններին Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոցում, ինչպես նաև հարևան Ցյուրիխի համալսարանում Էրվին Շրյոդինգերի դասախոսություններին։ Այս սեմինարներին մասնակցում էր նաև Ջոն ֆոն Նոյմանը։ 1927 թ. ավարտելուց հետո շարունակում է կրթությունը Լայպցիգի համալսարանում, Վերներ Հայզենբերգի գլխավորությամբ 1928 թ. ստանում է դոկտորի կոչում։
Ցյուրիխում Վոլֆգանգ Պաուլիի, Կոպենհագենում Նիլս Բորի, Հռոմում Էնրիկո Ֆերմիի հետ ուսումնասիրել է ֆիզիկա, ինչից հետո վերադարձել է Լայպցիգ և ստանձնել է դասախոսի պաշտոն։ 1933 թ. Հիտլերի իշխանության գալուց հետո հեռացել է գերմանիայից, քանի որ նա հրեա էր։ 1934 թ. տեղափոխվել է Սթենֆորդի համալսարան։ 1938 թ. վերջին Բլոխն աշխատել է Բերկլիում Կալիֆոռնիայի համալսարանում՝ 37-րդ ցիկլոտրոնով նեյտրոնների մագնիսական մոմենտը որոշելու համար։ Սթենֆորդում Բլոխը դարձել է տեսական ֆիզիկայի բնագավառում առաջին պրոֆեսորը։ 1939 թ. դարձել է ամերիկայի միացյալ նահանգների հպարակ քաղաքացի։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին մինչև Հարվարդի համալսարանի ռադար պրոյեկտին միանալը Լոս Ալամոսի ազգային լաբորատորիայում զբաղվել է միջուկային էներգիայով։
Պատերազմից հետո կենտրոնացել է միջուկային ինդուկցիայի և միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի հետազոտությունների վրա, որոնք դարձան մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի հիմքը։ 1946 թ. առաջարկել է Բլոխի բանաձևը։ 1952 թ. Էրնեստ Միլս Պարսելի հետ միասին արժանացել է ֆիզիկայի բնագավառում նոբելյան մրցանակի։


== Ծանոթագրություններ ==
Լուանգպրաբանգ

Լուանգպրաբանգ, քաղաք Լաոսում, Մեկոնգ գետի ձախ ափին։ Ունի մոտ 50 հզ. բնակչություն (2005)։
Գետային նավահանգիստ է, տրանսպորտային հանգույց։ Տնտեսական, մշակութային, առևտրի, անտառարդյունահանման և տնայնագործական բազմատեսակ արտադրության կենտրոն է երկրի հյուսիսում։ Ունի օդանավակայան՝ Լուանգփհաբանգ միջազգային օդանավակայան։ Հիմնադրվել է 14-րդ դարում։


== Պատկերասրահ ==
Աստերոիդների ցանկ (60201-60300)

Աստերոիդների ցանկ (60101-60200)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (60301-60400)
 Աստերոիդների ցանկ (60101-60200)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (60301-60400)


== Աղբյուր ==
«Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (60001)-(65000)»։ www.minorplanetcenter.net
Աստերոիդների ցանկ (248701-248800)

Աստերոիդների ցանկ (248601-248700)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (248801-248900)
 Աստերոիդների ցանկ (248601-248700)  • Աստերոիդների ցանկ  • Աստերոիդների ցանկ (248801-248900)
(6807) Բրունով

(6807) Բրունով (անգլ.՝ Brunnow), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,281029 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0034 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5587 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1258,33 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,286093 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,23° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(6807) Բրունով աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Անձնային տագնապայնության գնահատման Թեյլորի սանդղակը

Անձնային տագնապայնության գնահատման Թեյլորի սանդղակը (Taylor Manifest Anxiety Scale - TMAS) մշակվել է ամերիկյան հոգեբան Ժանե Թեյլորի կողմից՝ 1953 թ-ին։ Այն իրենից ներկայացնում է 50 հարցից բաղկացած հարցարան, որոնց անհրաժեշտ է պատասխանել «այո» կամ «ոչ», և արդյունքում բացահայտել անձի տագնապայնության մակարդակը։


== Ծանոթագրություններ ==
Միրոյի պատ

Միրոյի պատ, խճանկար, Վիլյամ Հաք թանգարանի պատին, պատրաստված 1979 թվականին։ Պատին պատկերված են գունագեղ և տարօրինակ արարածներ։ Աշխատանքը պատրաստել է Ժոան Գարդի Արտիգասը, ով աշխատել է Խոան Միրոյի ղեկավարությամբ։ Ըստ Միրոյի կողմից պատրաստված 1:10 դասավորության, պատրաստվել է 7200 կտոր։ ավարտված աշխատանքի վրա կան երկու նկարիչների ստորագրություններ։ Միրոյի ստորագրությունը թվագրված չէ, Արտիգասի ստորագրության մեջ նշված է 1979 թվականը։
Արտիգասը սյուրռեալիստների երկրորդ սերնդի նկարիչ էր։ Նա քսան տարի աշխատել է Միրոյի հետ՝ ստեղծելով նմանատիպ աշխատանքներ Մադրիդում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, IBM-ի և Պալասի Կոնգրեսի համար։
Աշխատանքը ցուցադրվել  թանգարանի կառուցման ավարտին, որը կառուցվել է Ուիլյամ Հաքի նվիրաբերված հավաքածուն պահելու համար։
Սալիկները այրվել են Բարսելոնայի Գալյիֆա քաղաքի մերձակայքում գտնվող գյուղում։ Գյուղից մինչև թանգարան 1200 կմ էր։ Սալիկները տեղափոխում էին ջորիով, բեռնատարով և երկաթուղով։
Ներկայումս պատը աղտոտվել է, սակայն չի մաքրվում մաքրման գործընթացի բարձր արժեքի պատճառով։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Marlis Jonas (Photos), Richard W. Gassen (text) City art space. Public Art in Ludwigshafen am Rhein. — Heidelberg: Kehrer Verlag, 2007. — ISBN 978-3-936636-17-8
Մ.թ.ա. 213


== Դեպքեր ==


== Ծնունդներ ==


== Մահեր ==
(9771) 1993 FU17

(9771) 1993 FU17, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի մարտի 17-ին UESAC ծրագրի կողմից Լա Սիլյայում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,246785 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9438 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5498 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1230,1 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,292659 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,34° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(9771) 1993 FU17 աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Թասմանյան ծով

Թասմանյան ծով (անգլ.՝ Tasman Sea), ջրային տարածք, որը բաժանում է Ավստրալիան Նոր Զելանդիայից, որոնց միջև հեռավորությունը հասնում է 2000 կիլոմետրի։ Հյուսիսից հարավ տարածվում է 2 800 կմ։ Առավելագույն խորությունը գտնվում է Արևելա-ավստրալիական իջվածքում և կազմում է մոտ 5 200 մետր։ Թասմանյան ծովը տեղաբաշխված է Խաղաղ օվկիանոսի հարավարևմտյան մասում։ Ծովը կրում է հոլանդացի ծովագնաց Աբել Թասմանի անունը, ով առաջին եվրոպացին էր, որ հասել է Թասմանիա և Նոր Զելանդիա։ Հետագայում անգլիացի ծովագնաց Ջեյմս Կուկը ավելի մանրամասն հետազոտեց Թասմանյան ծովը 1770-ական թվականներին, իր առաջին շուրջերկրյա ճանապարհորդության ընթացքում։
Ըստ Միջազգային հիդրոգրաֆիկ կազմակերպության սահմանման, Թասմանյան ծովը իր մեջ է ներառում Ավստրալիական Նոր Հարավային Ուելս, Վիկտորիա և Թասմանիա նահանգներից արևելք ընկած ջրերը։
Թասմանյան ծովում են գտնվում մի քանի առանձնացված կղզեխմբեր, որոնք տեղաբաշխված են Ավստրալիայից և Նոր Զելանդիայից զգալի հեռավորության վրա՝

Լորդ-Հաու և շրջակա կղզիները;
Բոլս-Պիրամիդ
Նորֆոլք կղզի, գտնվում է Թասմանյան ծովի մենահյուսիսային մասում, նրա սահմանի մոտ Մարջանների ծովի հետ։Այս բոլոր կղզեխմբերը պատկանում են Ավստրալիային։
52-րդ հարավային զուգահեռական

52-րդ հարավային զուգահեռականը հասարակածից 52° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Անցնում է Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։

Լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 68678 մ երկարություն։
Հեռավորությունը՝
հասարակածից` 5763 կմ
հարավային բևեռից` 4239 կմ


== Զուգահեռականով հատվող տարածքները ==


== Տես նաև` ==
53-րդ հարավային զուգահեռական
51-րդ հարավային զուգահեռական
52-րդ հյուսիսային զուգահեռական


== Ծանոթագրություններ ==
Կատվալեզու եռաբաժակ

Կատվալեզու եռաբաժան (լատ.՝ Bidens tripartitus), հայկական տարանունները՝ երկատամնակ, կատվալեզվիկ։


== Նկարագրությունը ==
Աստղածաղկավորների կամ բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող, 15-100 սմ բարձրության միամյա խոտաբույս է։ Բազմաթիվ տեսակներից միայն 8-ն են, որ հանդիպում են մեր հանրապետությունում և նրանցից միայն եռաբաժան տեսակն է, որ ունի բուժական նշանակություն։ Դեղաբույսն ունի կանաչ կամ բաց կարմրավուն, մերկ կամ նոսր թավիկներով, ուղղաձիգ ցողուն, մուգ կանաչ, հակադիր դասավորված, կարճ կոթուններով, եռամաս, երբեմն հանգամաս տերևներ, ծաղկաբույսերում հավաքած ծաղիկներ, տափակ սերմեր, որոնք կենսունակությունը պահպանում են 5-7 տարի։ Արմատը ճյուղավորված է։ Ծաղկում է հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին, իսկ պտուղները օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Աճում է ջրառատ վայրերում, ճահճուտներում, աղբուտներում, խոնավ մարգագետիններում, գետեզրերին, բանջարանոցներում, ջրովի դաշտերում։ Մեր հանրապետությունում, գրեթե ամենուր։ Ցեղի «Բիդենս» անունը լատիներեն է, որը նշանակում է երկատամ, ելնելով այն բանից, որ սերմերն ունեն 2 սրածայր, ատամնավոր ելուներ, որոնց միջոցով կպչում են մարդկանց և կենդանիներին ու տարածվում։ Բույսը արտահայտված մեզոֆիլ է և ցրտադիմացկուն։ Պտղակալում է կանոնավոր։


== Քիմիական բաղադրությունը ==
Ոչ լրիվ տվյալներով, կատվալեզվի մեջ հայտնաբերված են ֆլավոնոիդներ, կումարիններ (ումբելիֆերոն, սկոպոլետին), C վիտամին (60-70 մգ%), մոտ 50մգ % կարոտին, մինչև 4,5% դաբաղանյութեր, պիգմենտ, դառը նյութեր, լորձ, ամիններ, ալկալոիդների և եթերայուղի հետքեր, մանգան, իսկ պտուղներում՝ մինչև 11% ճարպայուղ։


== Բուժական նշանակությունը ==
Բուժական նպատակող օգտագործվում են բույսի վերգետնյա մասը, որը հավաքում են մինչև ծաղկելը կամ ծաղկման ընթացքում։ Հումքը չորացնում են թիթեղյա ծածկ ունեցող տանիքում՝ թղթի կամ խսիրի
վրա, 5-7 սմ հաստությամբ փռված, իսկ ավելի լավ է կախված վիճակում։ Չոր հումքի ցողունը ծալելուց պետք է դյուրաբեկ լինի։ Այն տրորելուց տալիս է յուրահատուկ հոտ, տիպ, քիչ կծու համ։ Դեղաբույսը լավ ծանոթ է ժողովրդական բժշկությանը։ Այն Չինաստանում օգտագործվում է դիզենտերիայի, ջերմային վիճակի, թոքային պալարախտի և էկզեմայի, իսկ տիբեթական բժշկության մեջ՝ հոդային ախտահարումների, սակավարյունության, աթերոսկլերոզի և սիբիրախոցի ժամանակ։ Ռուսական ժողովրդական բժշկության մեջ դեղաբույսը ճանաչվում է որպես միզամուղ, քրտնամուղ, նյութափոխանակությունը և մարսողությունը կանոնավորող միջոց և լայնորեն կիրառվում է շնչական օրգանների ու արյան հիվանդությունների, C ավիտամինոզի, դեղնուիկի, մկնատամի և ատամնացավի ժամանակ, իսկ արմատի շփոթը դնում են կարիճի կծածի վրա։
Կան երկրներ որտեղ կատվալեզուն օգտագործում են քոսի, ֆուրունկուլյոզի, էքսուդատիվ պլերիտների, հիպերտոնիկ և խոցային հիվանդությունների ժամանակ, իսկ տերևները տրորված վիճակում դնում են դժվար ապաքինվող վերքերի և օձի կծածի վրա։


== Օգտակար հատկանիշները ==
Կատվալեզուն թույլ նեկտարատու է։ Նրա չեզոք և թթու քամուկները մետաքսը և բուրդը ներկում են տարբեր գույների՝ կրեմագույն, դարչնագույն։


== Ծանոթագրություններ ==
Բալյասնոե (այլ կիրառումներ)

Բալյասնոե, կարող է վերաբերել՝

Բալյասնոե - գյուղ, Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գադյաչի շրջանում
Բալյասնոե - գյուղ, Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Դիկանկայի շրջանում
(2148) Էպեյոս

(2148) Էպեյոս (անգլ.՝ Epeios), աստերոիդ Յուպիտերի տրոյացիներից։ Հայտնաբերվել է 1976 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Ռիչարդ Վեստի կողմից Լա Սիլյայում։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,210461 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 4,9068 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,5141 ա. մ.։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 4344,23 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,082869 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,15° անկյուն։


== Տես նաև ==
Աստերոիդների ցանկ
Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
Աստերոիդների ընտանիքներ
Աստերոիդների խմբեր


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Շմադել Լուց (2003)։ Փոքր մոլորակների անունների բառարան (5-րդ վերանայված և ընդլայնված հրատարակություն ed.)։ Գերմանիա: Սփրինգեր։ ISBN 978-3-540-00238-3  (անգլ.)
(2148) Էպեյոս աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) (անգլ.)
Քվեմո Լեթեթի

Քվեմո Լեթեթի (վրաց.՝ ქვემო ლეთეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում։


== Դիրք ==
Գտնվում է ծովի մակարդակից 800 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 3 կմ։


== Ծանոթագրություններ ==
Ստորին Պիցա

Ստորին Պիցա (ռուս.՝ Нижняя Пица ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Հին գետի ձախ ափին՝ 8 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 31 կմ է։


== Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ ==
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը -  03020200212103000025041
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը -  103002504
Ավազանի կոդը -  03.02.02.002
Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը - 03
Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների - 0


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine.
Վաչե և Թամար Մանուկյան մատենադարան

«Վաչե և Թամար Մանուկյան» մատենադարան, մատենադարան Հայաստանի Հանրապետության Վաղարշապատ քաղաքում։


== Պատմություն ==
Մատենադարանի նոր շենքի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականի hոկտեմբերի 18-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում՝ հանդիսապետությամբ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի, մասնակցությամբ Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանի ու Ս. Էջմիածնի մատենադարանի բարերարներ լոնդոնաբնակ տեր և տիկին Վաչե և Թամար Մանուկյանների, որոնց անունով էլ կոչվում է նորակառույց հաստատությունը՝ Ս. Էջմիածնի «Վաչե և Թամար Մանուկյան» մատենադարան։


== Կառույց ==
Մատենադարանի շենքը երկհարկ քարակերտ կառույց է՝ նկուղային հարկով։ Յուրաքանչյուր հարկի մակերեսը 1500 քմ է, նկուղինը՝ 1000 քմ։ Նկուղային հարկում տեղավորված են գրապահոցները և օժանդակ սենյակները, առաջին հարկում՝ նախասարահը, վարչական մասը, ընթերցասրահը, հանդիասրահը և ցուցասրահները։ Երկրորդ հարկում գիտական աշխատասենյակներն են, հնատիպ գրքերի ընթերցասրահը, յուրօրինակ հանդիսասրահը՝ նախատեսված միջազգային գիտաժողովների համար, խորհրդակցությունների սենյակը և ցուցասրահը։
Մատենադարանի շենքը կառուցվել է ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանի նախագծով. Հեղինակը համակցել է ժամանակակից և հայկական ավանդական ճարտարապետական ոճերը։


== Ժառանգություն ==
Մատենադարանի բազմահարուստ ֆոնդի հիմքը դեռևս Վազգեն Ա երջանկահիշատակ կաթողիկոսի գահակալության շրջանում Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում կազմավորված գրադարանն է, Գարեգին Ա երանաշնորհ հայրապետի անձնական գրադարանային ֆոնդը, Հայաստանի աստվածաշնչային ընկերության կողմից նվիրաբերված օտարալեզու բացառիկ կրոնագիտական գրականությունը։ Նորաբաց մատենադարանում մեկտեղվել են Մայր Աթոռի տարբեր գրադարանների (Գևորգյան հոգևոր ճեմարան և Սևանի Վազգենյան հոգևոր դպրանոց)` մինչև 1930 թվականը հրատարակված բոլոր գրքերը։ Մատենադարանում պահվում է հայագիտական և աստվածաբանական շուրջ 80․000 միավոր գրականություն (2003 թվականին մոտավորապես 5.000 էր)։ Այստեղ նաև հավաքված են Աստվածաշնչի գրեթե բոլոր հնարավոր հրատարակությունները։
Մատենադարանում են գտնվում նաև հայ մշակույթի մի շարք երախտավորների անձնական հավաքածուները։ 
«Վաչե և Թամար Մանուկյան» մատենադարանն ունի 534 միավոր հնատիպ գիրք։ Մատենադարանի գլխավոր նպատակներից է հավաքել այս գրքերը, հասանելի դարձնել աստվածաբանությամբ, հայագիտությամբ, Հայաստանի և տարածաշրջանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նման գրքերը պահվում են շենքի երկրորդ հարկում հատուկ հնատիպ գրքերի համար նախատեսված սրահում` ապահով և հարմար օդաջերմալուսային պայմաններում։ Հետազոտողներն այս ֆոնդից կարող են օգտվել նախնական թույլտվություն ստանալով Մատենադարանի տնօրինությունից։
Հնատիպ գրքերի և մատյանների հավաքածուն հանրությանը հասանելի դարձնելու համար, Հայաստանի ազգային գրադարանի հետ համագործակցությամբ, մշակվում է այն թվայնացնելու ծրագիր։ Գրադարանը հարուստ է նաև Մերձավոր Արևելքի հին ու միջնադարյան գրականությամբ։ Մատերանդարանի ֆոնդերի համալրումն իրականացվում է շնորհիվ այն նվիրատվությունների, որոնք կատարվում են աշխարհի տարբեր վայրերից։ Բացի նվիրատվություններից Մատենադարանն ունի առանձին գումարային ֆոնդ, որը ծառայում է անհրաժեշտ գրականություն ձեռքբերելու համար։
Մատենադարանն այսօր ունի ավելի քան 600 գրանցված ընթերցող։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==
Կոնատկովցի

Կոնատկովցի (ուկրաիներեն՝ Конатківці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Շառգորոդի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոնատկովցի գյուղում բնակվում էր 883 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 24 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 36,79 մարդ/կմ²։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua (ուկր.)
2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua (ուկր.)
Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net (ուկր.)
Ռուտյա

Ռուտյա (էստ․՝ Rutja), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վիհուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 25 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Շաֆիղա Ախունդովա

Շաֆիղա Ախունդովա (ադրբ.՝ Şəfiqə Axundova, հունվարի 21, 1924(1924-01-21), Շաքի, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հուլիսի 26, 2013(2013-07-26), Բաքու, Ադրբեջան), Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (1998);


== Կենսագրություն ==
Շաֆիղա Ախունդովան ծնվել է 1924 թվականին Նուխիում։ 1943-1944 թվականներին սովորել է Ասաֆ Զեյնալլու անվան երաժշտական Դպրոցում, Ուզեյիր Հաջիբեկովի դասարանում։ 1956 թվականին ավարտել է Ու.Հաջիբեկովի անվան Ադրբեջանի պետական Կոնսերվատորիայում Բ.Զեյդմանի կոմպոզիտորական դասարանը։ 1998 թվականին արժանացել է Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստի կոչմանը։ 2004 թվականին պարգևատրվել է «Փառքի շքանշան»ով։ 1972 թվականին գրել է «Հարսի ռոքը» օպերան։ Շաֆիգա Ախունդովան մի շարք երգերի(«Լեյլա», «Երջանիկ երկրներ»), «Տունը մերն է, առեղծվածը մերն է» օպերետի (1965), լարային կվարտետի համար պիեսների, մի շարք թատերական ներկայացումների («Այդըն», «Հրաժեշտ, Հնդկաստան!»), մանկական ներկայացումների  հեղինակ է։ Շաֆիգե Ախունդովան մահացել է 2013 թվականի հուլիսի 26-ին։


== Ստեղծագործություններ ==
«Հարսի ռոքը» օպերա
«Տունը մերն է, առեղծվածը մերն է» օպերետ
Սյուիտներ
Երգեր երգչախմբի համար
Մոտ 300 երգեր


== Արտաքին հղումներ ==
Շաֆիղա Ախունդովա(չաշխատող հղում)
PROMINENT FIGURES OF MUSIC Archived 2016-06-25 at the Wayback Machine.


=== Վիդեո ===
Shafiga Akhundova - Maiden Rock
Шафига Гулам кызы Ахундова
Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ Շաֆիղա Ախունդովայի գլուխգործոցները


== Ծանոթագրություններ ==
Մալիե Երմակի

Մալիե Երմակի (ռուս.՝ Малые Ермаки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Մյակիշևո (գյուղ, Վաչսկի շրջան)

Մյակիշևո (ռուս.՝ Мякишево), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վաչսկի շրջանի կազմում։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Էնն Ռիչարդս

Էնն Ռիչարդս (անգլ.՝ Dorothy Ann Wills Richards, սեպտեմբերի 1, 1933(1933-09-01), Lacy Lakeview, Մակ-Լենան շրջան, Տեխաս, ԱՄՆ - սեպտեմբերի 13, 2006(2006-09-13), Օստին, ԱՄՆ), ամերիմացի քաղաքական գործիչ, Տեխասի 45-րդ նահանգապետը։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ տարիներ ===
Էնն Ռիչարդսը ծնվել է Տեխասի Մակ-Լենան շրջանում։ Նա եղել է Դեյվիդ Սեսիլ Ուիլիսի և Միլդրեդ Իոնա Ուորենի ընտանիքի միակ երեխան։ Նա մեծացել է Ուեյկոյում, որտեղ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը 1950 թվականին, այնուհետև բակալավրի աստիճան է ստացել Բեյլորի համալսարանում։


=== Քաղաքական կարիերա ===

1990 թվականին նահանգապետ Բիլ Քլեմենտսը որոշեց թողնել իր պաշտոնը, և Ռիչարդսը զբաղեցրեց իր տեղը։ Նահանգապետի պաշտոնում Ռիչարդսը բարեփոխել է Տեխասի բանտային համակարգը, ինչպես նաև վետո է դրել կիսաավտոմատ զենքի մասին օրենքի վրա։ Նահանգի բյուջեն համալրելու համար նրա նահանգապետության ժամանակ Տեխասի վիճակախաղը սահմանվել է։ Ռիչարդսը գնել է առաջին տոմսը 1992 թվականի մայիսի 29-ին Oak Hill-ում։
1994 թվականի ընտրություններում Ռիչարդսը պարտություն է կրել հանրապետական Ջորջ Բուշից։ 2001 թվականից նա աշխատել է Public Strategies Inc ընկերության ավագ խորհրդական։ 1995-2001 թվականներին աշխատել է Verner, Lipfert, Bernhard, McPherson and Hand ընկերությունում որպես ավագ խորհրդատու։
Ռիչարդսը մահացել է 2006 թվականի սեպտեմբերի 13-ին կերակրափողի քաղցկեղից և թաղվել է Օստինի նահանգի գերեզմանատանը։


=== Անձնական կյանք ===
1953 թվականին Ռիչարդսը ամուսնացել է Դեյվիդ Ռիչարդսի հետ։ 1984 թվականին նրանք բաժանվել են։ Երբ Էնն Ռիչարդսը մահացավ, նա ուներ չորս երեխա և ութ թոռ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Մատենագրություն ==
Ann Richards, Richard U. Levine, M.D., I’m Not Slowing Down; Winning My Battle With Osteroporsis, publisher: Plume, July 27, 2004, Paperback, 208 pages, ISBN 0-452-28412-0.
Ann Richards, Richard U. Levine, M.D., I’m Not Slowing Down; Winning My Battle With Osteroporsis, publisher: E.P. Dutton, August 7, 2003, Hardcover, 256 pages, ISBN 0-525-94691-8.
Ann Richards, Peter Knobler, Straight from the Heart: My Life in Politics and Other Places, publisher: Simon & Schuster, New York, 1989, Hardcover, 256 pages, illustrated with 14 black & white photographs, ISBN 0-671-68073-0.


== Արտաքին հղումներ ==
Ann Richards
Neil Sapper.։ «Ann Richards» (HTML)։ Handbook of Texas Online։ Texas State Historical Association։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-12-12-ին։ Վերցված է 2012-11-20  
Ann Richards' 1988 Democratic Convention Keynote Address
1995 Commencement speech, Mount Holyoke College
2002-2003 Fiscal Size-up by the Texas Legislative Budget Board
Biography of Ann Richards from Northeastern University
Էնն Ռիչարդս Internet Movie Database կայքում
Remembering Ann Richards by Molly Ivins
Texas State Cemetery listing
Խարվալ

Խարվալ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում։ Գտնվում էր Եփրատի աջակողմյան վտակներից մեկի հովտում՝ գետից ոչ հեռու։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։


== Աղբյուրներ ==
«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն


== Տես նաև ==
Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր


== Ծանոթագրություններ ==
BBC One

BBC One, բրիտանական Բի-բի-սի պետական մեդիակորպորացիայի գլխավոր հեռուստաալիքն է։
Հեռարձակումը սկսել է 1936 թվականի նոյեմբերի 2-ին՝ BBC Television Service անվանմամբ։ 1964-ին, երբ ստեղծվեց երկրորդ հեռուստաալիքը (BBC Two), վերանվանվեց, ստանալով «BBC 1» անունը։ Հեռուստաալիքի տարեկան բյուջեն կազմում է 1,2 միլիարդ ֆունտ ստերլինգ։ Ինչպես BBC-ի բոլոր հեռուստա և ռադոիալիքները, ալիքի ֆինանսավորումը իրականացվում է բաժանորդային վճարների հաշվին, և դրա շնորհիվ շուրջօրյա եթերը չի դադարեցվում գովազդային հոլովակների ցուցադրությամբ։
BBC One-ը երկրի ամենապահանջված հեռուստաալիքն է, որը դիտում են Մեծ Բրիտանիայի հեռուստադիտողների 20%-ը։ 2007-ին Broadcast Awards արարողության ժամանակ արժանացել է «Տարվա լավագույն հեռուստաալիք» մրցանակին։
2010 թ. նոյեմբերի 3-ին սկսեց հեռարձակվել հեռուստաալիքի բարձր պարզության ֆորմատով հեռարձակվող BBC One HD ալիքը։


== Արտաքին հղումներ ==
Պաշտոնական կայք (անգլ.)
Օնլայն հեռարձակում (անգլ.)


== Ծանոթագրություններ ==
Շահակ Ա Մանազկերտցի

Շահակ Ա Մանազկերտցի (նաև՝ Հուսիկ Բ , - 377), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 373 թվականից։ Աղբիանոսյանների տոհմից։ Հաջորդել է Ներսես Ա Մեծին։
Նախքան կաթողիկոս կարգվելը եղել է Մանազկերտի եպիսկոպոսը։ Հայ կաթողիկոսներից առաջինն էր, որ Պապ թագավորի հրամանով ձեռնադրվել է ոչ թե Կեսարիայում, այլ Հայաստանում։ Թագավորի եկեղեցական բարենորոգումների հանդեպ ցուցաբերել է համաձայնողական վերաբերմունք, իրեն հեռու պահել Հայաստանում տեղի ունեցող քաղաքական անցուդարձերից։
Կաթողիկոսական գահին Շահակ Ա Մանազկերտցուն հաջորդել է Զավեն Ա Մանազկերտցին։


== Գրականություն ==
Փավստոս Բուզանդ, Հայոց պատմություն, Երևան, 1987։
Պետեր Գրունբերգ

Պետեր Գրունբերգ (գերմ.՝ Peter Andreas Grünberg, մայիսի 18, 1939(1939-05-18)[…], Պլզեն, Պլզենի շրջան, Չեխիա - ապրիլի 7, 2018(2018-04-07)[…], Jülich, Դյուրեն, Քյոլնի վարչական շրջան, Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա, Գերմանիա), գերմանացի ֆիզիկոս, աշխատել է Քյոլնի համալսարանում։ Նրա ամենահայտնի հայտնագործությունն է հսկայական մագնետոդիմադրության էֆեկտը (ՀՄԴԷ), որի համար նրան շնորհվել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ 2007 թվականին (համատեղ Ալբեր Ֆերտի հետ)։


== Կենսագրություն ==
Գրունբերգի ընտանիքը վերաբնակեցվելով Գերմանիա բնակություն է հաստատել Լաուտերբախ քաղաքում։ 1959 թվականին Գրունբերգը հանձնել է ընդունելության քննությունները և ընդունվել Աբիտուր համալսարան։ Սկսած 1962 թվականից նա սովորել է Ֆրանկֆուրտի համալսարանում և Դարկշտադի տեխնիկական համալսարանում։ 1966-ից 1969 թվականները Գրունբերգը անցել է ասպիրանտուրա պրոֆեսոր Շտեֆան Գյուֆների մոտ «Որոշ հազվագյուտ նռնաքարերի սպեկտրոսկոպիկ հետազոտությունները» թեմայով և պաշտպանել է դիսերտացիան 1969 թվականին, ստանալով դոկտորական կոչում։
Այնուհետև երեք տարի նա անց է կացրել Օտտավայի Կառլտոնի համալսարանում։ 1972 թվականից նա սկսել է աշխատել որպես գիտաշխատող Յուլիխի հետազոտական կենտրոնում։ 2004 թվականին անցել է թոշակի, սակայն դրանից հետո էլ շարունակել է աշխատել Յուլիխի հետազոտական կենտրոնի պինդ մարմնինների էլեկտրոնային առանձնահատլությունների բաժնում որպես հրավիրված գիտնական։


== Աշխատանք ==
Գրունբերգը առաջիններից մեկն էր, որ զբաղվում էր բարակ թաղանթների մագնիսական հատկությունների հետազոտությամբ։ Այս հետազոտությունների ասպարեզը ուսումնասիրում է նյութերի սպինային հատկանիշները և կոչվում է սպինոտրոնիկա։ Հետազոտությունների արդյունքները թույլ տվեցին ստեղծել չափերով ավելի փոքր սարքեր։
1986 թվականին Գրունբերգը հայտնաբերեց երկաթի և քրոմի շերտերի միջև հակա ֆերո-մագնիսական կապը։ 1987 թվականի վերջում Գրունբերգը, համարյա միաժամանակ Ալբեր Ֆերտի հետ հայտնաբերեց հսկայական մագնետոդիմադրության էֆեկտը, որի շնորհիվ 1990-ականների վերջում հնարավոր եղավ կտրուկ ավելացնել կոշտ մագնիսական սկավառակե կուտակիչների տարողությունը։ 2007 թվականի դրությամբ կարդացող/գրող գլխիկների մեծ մասի աշխատանքի սկզբունքը հիմնվում է այս էֆեկտի վրա։ Համարվում է, որ այս հայտնագործությունը սպինոտրոնիկայի ծնունդն է։ Պատենտների կիրառման համար ստացած արտոնագրերի գումարները փոխանցվում է Յուլիխի համալսարանի հաշվին, և կազմում է տասնյակ միլիոնավոր դոլարներ։


== Մրցանակներ ==
Ջեյմս ՄակԳրուդիի մրցանակ (1994)
Եվրոֆիզիկա մրցանակ (1997)
Վոլֆի ֆիզիկայի մրցանակ (2006/7)
Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ (2007)
Ճապոնիայի մրցանակ (2007)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կենսագրություն Յուլիխի հետազոտական կենտրոնի կայքում (գերմ.)
Գրունբերգի հոդվածը Ֆիզիկական գիտությունների հաջողություններ ամսագրում, նկարագրվում է ՀՄԴԷ  (անգլ.)
Պ. Ա. Գրունբերգ։ «Սպինային ալիքներից հսկայական մագնետոդիմադրություն և այլն»։ Նոբելյան դասախոսություն, Ֆիզիկական գիտությունների հաջողություններ, հատոր 178, թողարկում 12, դեկտեմբեր 2008
Յիեմեցա

Յիեմեցա (էստ․՝ Jõemetsa), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Լոհուսուու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 13 մարդ։


== Տես նաև ==
Էստոնիայի վարչական բաժանում


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։ (անգլ.) և (էստոներեն)
Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ (էստոներեն)
Բայկի-Յունուսովո

Բայկի-Յունուսովո (ռուս.՝ Байки-Юнусово, բաշկիրերեն՝ Байҡы-Юныс), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 438 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
Սիոնի

Սիոնի (վրաց.՝ სიონის ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარი), Թբիլիսիի գլխավոր պատմական վանքը, գլխավոր Վրաց ուղղափառ եկեղեցիներից։ Անվանվել է ի պատիվ Սիոն լեռան։ Գտնվում է Կուր գետի ափին, Հին Թբիլիսի քաղաքում։


== Պատմություն ==
Վանքը կառուցվել է Վախթանգ Գորգասալի հրամանով։
1112 թվականի Դավիթ IV Շինարարը ազատագրեց Թբիլիսին արաբներից։ Դրանից հետո սկսվեցին կառուցողական աշխատանքները։ Վանքի կառուցմանը ոչինչ չի սպառնացել։ 1668 թվականի երկրաշարժից հետո վանքը փոքր-ինչ փլուզվել էր։ Վերանորոգվեց և 1 տարի անց լիովին թարմ էր։
1795 թվականի սեպտեմբեր ամսին, երբ երկրի գլխին Աղա-Մահմեդ Խան Ղազարն էր, վանքը տուժում էր։ Շքամուտքը քանդվել էր։ 1817 թվականին այն վերանորոգվեց և պատվեց ֆրեսկոներով և նկարներով։


== Տեսք և սրբատեղի ==
1980-1983 թվականների վերանորոգումից հետո, Սիոնի վանքը պահպանել էր իր հինավուրց տեսքը։ Վանքը ունի 2 զանգակատուն, որից մեկը կառուցվել է 15-րդ դարում։ 2-րդը՝ վերանորոգման ժամանակ։ Զանգակատները ռուսական կլասիցիզմի վառ օրինակներ են։
Վանքում պահպանվել են ռուս նկարիչ Գագարինի ֆրեսկոները։

		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==
Կիզիլ-Բուլյակ

Կիզիլ-Բուլյակ (ռուս.՝ Кызыл-Буляк, բաշկիրերեն՝ Ҡыҙылбүләк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 79 մարդ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
1945

1945 թվական, ոչ նահանջ տարի, ըստ Գրիգորյան օրացույցի սկսում է երկուշաբթի օրը։ Սա մեր թվարկության 1945 թվականն է, 
XX դարի 45-րդ տարին։


== Դեպքեր ==
Փետրվարի 23՝ Ջո Ռոզենթալն անում է իր հայտնի Իվոձիմայի վրա դրոշ բարձրացնելը պատմական լուսանկարը։
Ապրիլի 22՝ լսելով, որ խորհրդային զորքերն առանց կռվելու գրավել են Էբերսվալդեն, Ադոլֆ Հիտլերն իր ստորգետնյա բունկերում ընդունում է պարտությունը և հայտարարում ինքնասպանության մտադրության մասին։
Մայիս 8-9՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Գերմանիան ենթարկվում է պարտության;
Նոյեմբեր 25՝ Երևանում տեղի է ունեցավ «Հաղթանակ» կամրջի բացումը։


== Ծնունդներ ==
Հունվարի 1 - Լևոն Մալխասյան,  հայ ջազմեն, կոմպոզիտոր, ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2013)
Հունվարի 20 - Սամվել Մուրադյան, գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր
Հունվարի 24 - Ռոմիկ Սարդարյան, հայ բանաստեղծ
Հունվարի 24 - Սվետլանա Սարգսյան (երաժշտագետ), երաժշտագետ, մանկավարժ
Փետրվարի 17 - Դավիթ Հովհաննես, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ
Մայիսի 19 - Պիտ Թաունսենդ, բրիտանացի ռոք-կիթառահար, երգիչ, երգերի հեղինակ
Օգոստոսի 7 - Հովհաննես Գրիգորյան, հայ բանաստեղծ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1975 թվականից
Հոկտեմբերի 25 - Արևշատ Ավագյան, հայ քանդակագործ, նկարիչ
Նոյեմբերի 30 - Ռադու Լուպու, ռումինացի դաշնակահար
Հայկ Քոթանջյան, հայ ռազմական դիվանագետ է, ՀՀ ՊՆ Ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի (ԱՌՀԻ) հիմնադիր
Հունվար 9 - Լևոն Տեր-Պետրոսյան, Հայաստանի երկրորդ հանրապետության առաջին նախագահ
Հունվարի 24 - Սվետլանա Սարգսյան, երաժշտագետ, մանկավարժ
Ապրիլի 1 - Հերման Գոլց, գերմանացի գիտնական, աստվածաբան
Ապրիլի 11 - Պիրրի, իսպանացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
Մայիսի 9 - Յուպ Հայնկես, գերմանացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ
Հունիսի 19 - Ռադովան Կարաջիչ, սերբ քաղաքական գործիչ, առաջին նախագահ Սերբական հանրապետության, բանաստեղծ և հոգեբույժ


== Մահեր ==
Հունվարի 22 - Ղազարոս Ավագյան, լեյտենանտ
Փետրվարի 21 - Անդրե Տարդիյո, ֆրանսիացի քաղաքական և պետական գործիչ
Մարտի 24 - Սուրեն Սարգսյան, Խորհրդային Միության հերոս, գվարդիայի սերժանտ
Մայիսի 20 - Ալեքսանդր Ֆերսման, ռուս երկրաքիմիկոս և հանքաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս
Հուլիսի 30 - Գաբրիել Էլ-Ռեգիստան, հայազգի խորհրդային լրագրող, գրող, ԽՍՀՄ օրհներգի խոսքերի համահեղինակ
Թոմաս Մորգան, ամերիկացի կենսաբան, գենետիկայի հիմնադիրներից, ԱՄՆ-ի ազգային ԳԱ պրեզիդենտ (1927-1931)
Փետրվարի 27 - Անդրանիկ Մանուկյան, Խորհրդային Միության հերոս (փետրվարի 27, 1945), գվարդիայի կապիտան
Ապրիլ 15 - Արսեն Հովհաննիսյան, հայ բանաստեղծ (ծ. 1908)։
Ապրիլ 30 - Ադոլֆ Հիտլեր, գերմանացի կանցլեր (ծ.1889)
Օգոստոս 26 - Ֆրանց Վերֆել, ավստրիացի գրող և հումանիստ (վ. 1890)