Իրենա Կարպա

Իրենա Իգորևնա Կարպա (ուկրաիներեն՝ Ірена Ігорівна Карпа, դեկտեմբերի 8, 1980(1980-12-08), Չերկասի, Ուկրաինական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ուկրաինացի գրող, երգիչ, լրագրող, հեռուստահաղորդավար։ 2015 թվականի հոկտեմբերից՝ Ֆրանսիայում Ուկրաինայի դեսպանության մշակութային հարցերի գծով առաջին քարտուղար։


== Կենսագրություն ==
Իրենա Կարպան ծնվել է 1980 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, Չերկասիում։ Երկու տարի անց ընտանիքը տեղափոխվել է Իվանո-Ֆրանկիվսկ, իսկ այնտեղից՝ Յարեմչե՝ Անդրկարպատների Յարեմչե քաղաք։ Կարպան սովորել է գեղարվեստի դպրոցում։ 
1998 թվականին ընդունվել է Կիևի ազգային լեզվաբանական համալսարան՝ ֆրանսիական բանասիրության բաժին։ 2003 թվականին ավարտելով համալսարանը՝ ստացել է արտասահմանյան բանասիրության մագիստրոսի աստիճան՝ մասնագիտանալով անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուների գծով։ Նրա դիպլոմային աշխատանքի  թեման եղել է «Մեծ մոր նախօրինակի դրսևորումները Միշել Ուելբեքի «Տարրական մասնիկներ» և Յուրկա Իզդրիկի «Կրկնակի առյուծ» վեպերում»։


== Երաժշտություն ==

Դեռևս դպրոցում սովորելու տարիներին Կարպան հանդես է եկել հոգևոր երգչախմբում։ 16 տարեկանում նա ձայնագրել է իր առաջին երգը՝ «Ես չեկատիմուն եմ»։ Համալսարանում սովորելու ընթացքում զբաղվել է վոկալով և այդ ժամանակ ծանոթացել է կիթառահար և «Фактично Самі» խմբի ղեկավար Օլեգ Արտիմի հետ։ Փորձնական կարգով նրա հետ ձայնագրել է «Повітря» էլեկտրոնային թրեքը՝ Կարպան շուտով միացել է «Фактично Самі»-ին և դարձել խմբի վոկալիստն ու բասիստը։ Իր առաջին «D.дькова гра»ալբոմը գաղտնի ձայնագրել է երեք գիշերվա ընթացքում այն ստուդիայում, որտեղ աշխատել է Արտիմը։
Առաջին ալբոմից հետո խմբին է միացել Կարպայի ընկերը՝ Արթուր Դանիելյանը, ստանձնելով բաս-կիթառիստի դերը։ 2000 թվականին նրանք երեքով սկսել են ձայնագրել իրենց երկրորդ ալբոմը՝ «Б. П. П. (Болєзні Пєвчіх Птіц)»-ն, որն ավարտել են  2001 թվականին արդեն իր Fuck!Submarine ստուդիայում։ Հաջորդ ալբոմը՝ «Космічний вакуум»-ն, ձայնագրվել է մեկ տարի անց։ Միաժամանակ ձայնագրվել է խմբի դեբյուտային տեսահոլովակը՝ «Код» երգը «Космічного вакуума»-ից։ 
2003 թվականին Կարպան ձայնագրել է վոկալ դերերգեր հաջորդ երկու ալբոմների համար և մեկ տարով մեկնել է Ինդոնեզիա։ Նրա բացակայության ժամանակ Արտիմը և Դանիելյանը շարունակել են աշխատել ալբոմների վրա, իսկ թավջութակահար Եվգենյա Սմոլյանինովան միացել է խմբին։ 2004 թվականի վերջին թողարկվել է Kurva Cum Back-ը, որին հաջորդել է 2005 թվականին «Lo-Fi TRавми» ալբոմը։ Համաուկրաինական շրջագայության ընթացքում նրան ուղեկցել է նոր թմբկահար Անդրեյ Կոգուտը։
2007 թվականին «Фактично Самі» խումբը թողարկել է նախկինում ձայնագրված «Космічний вакуум»-ը և փոխել է իր անունը՝ Qarpa: Արդեն նոր կարգավիճակով խումբը նույն թվականին ներկայացրել է ևս մեկ «IN ЖИР» ալբոմը։ Երգերից մեկը՝ «Клей»-ը գրել է «Սկրյաբին»-ի ղեկավար Անդրեյ Կուզմենկոն, իսկ «Լեդի Դու» երգում Կարպայի հետ միասին երգել է «Տարտակ»-ի վոկալիստ Սաշկո Պոլոժինսկին։
2011 թվականի սեպտեմբերին Կիևի Crystal Hall ակումբում տեղի է ունեցել &Imadeaman ալբոմի շնորհանդեսը։ Ալբոմը գրվել է ավելի քան տասը տարի և ներառել է անգլերեն, իսպաներեն և ֆրանսերեն երգեր։  Ըստ ժանրի այն իրենից ներկայացրել է տրիփ-հոփի, եվրո-փոփի, ինդուստրիալ և լատինական միքս։ 2012 թվականի դեկտեմբերին Կարպան խմբի հետ միասին հանդես է եկել Կիևում Մերիլին Մենսոնի համերգի բացման արարողության ժամանակ։
2015 թվականի մայիսին Qarpa-ն թողարկել է Made in China ալբոմը, իսկ հուլիսին նրանք ներկայացրել են «Розмір має значення» տեսահոլովակն ալբոմից «До побачення» երգի համար։ 2015 թվականի նոյեմբերին խումբը ելույթ է ունեցել Kozak System-ի հետ համատեղ համերգին Կիևի Sentrum ակումբում՝ կատարելով թրեք Made in China-ից։


== Գրականություն ==
2001 թվականին «Фактично Самі» խմբի նախկին պրոդյուսեր Օլեգ «Մոխ» Գնատիվը (ով հետագայում դարձել է «Պերկալաբի»-ի պրոդյուսերը), Կարպայի տեքստերը ցույց է տվել իր ընկեր՝ «Հինգշաբթի» գրական ամսագրի գլխավոր խմբագիր Յուրի Իզդրիկին։ Արդյունքում՝ «Հինգշաբթի»-ում նախ տպագրվել է «Բելյավչիկը», իսկ հետո՝ «Իերիխոնի երազները»։ Միևնույն ժամանակ Կարպան սկսել է հրապարակվել «Молоко» երիտասարդական ամսագրում, որտեղ մինչև 2009 թվականը, «Սոյա Լոս» կեղծանունով վարել է սեքսի մասին խորագիր։ 
Կարպայի առաջին գիրքը՝ «Знес Паленого»-ն, լույս է տեսել 2002 թվականին Իվանո-Ֆրանկովսկում։ Այդտեղ, ի թիվս այլ բաների, ներառված են եղել «50 хвилин трави» վիպակը և «Իերիխոնի երազները» պատմվածքը։ Այդ նույն ստեղծագործությունները, «Ґанеша і Синкопа» պատմվածքի և «Полювання в Гельсінкі» ինտերակտիվ վեպի հետ միասին կազմել են «Ֆոլիո» հրատարակչության կողմից 2004 թվականին հրատարակված «50 хвилин трави» գիրքը։ Նույն թվականին «Ֆոլիո»-ն հրատարակել է «Фройд би плакав» վեպը, որը Հարավարևելյան Ասիայում Կարպայի ճանապարհորդության արդյունքն է եղել։ Նրա չորրորդ գիրքը դարձյալ վեպ է՝ «Մարգարտյա պոռնո (Супермаркет самотності)», որը հրատարակվել է 2005 թվականին «Դուլիբի» հրատարակչության կողմից, իսկ հինգերորդը՝ «Bitches Get Everything» վեպը, որը հրատարակվել է 2006 թվականին «Ընտանեկան ժամանցի ակումբ»-ի (ԸԺԱ) կողմից։ 
2006 թվականին լույս է տեսնում «Фройд би плакав» վեպի լեհերեն թարգմանությունը, ինչպես նաև «Մարգարտյա պոռնո» վեպի չեխերեն և բուլղարերեն թարգմանությունները, իսկ 2007 թվականին՝ «50 хвилин трави» լեհերեն թարգմանությունը և «Մարգարտյա պոռնո»-ի ռուսերեն թարգմանությունը։ 2008 թվականին ԸԺԱ-ն վերահրատարակել է «Մարգարտյա պոռնո»-ն՝ «Супермаркет самотності։ Перламутрове порно» վերնագրով և թողարկել Կարպայի «Добло і Зло» նոր գիրքը, որը ներկայացվել է Լվովի հրատարակիչների ֆորումում։ «Добло і Зло»-ն բաղկացած է երկու մասից՝ «Привиди моєї школи» մանկության կարճ տեսարաններով և «Планета тьолок»՝ մեծահասակների կյանքի պատմություններով։ 2009 թվականի սկզբին «Добло і Зло» գիրքն արժանացլ է «Золота булька» հակամրցանակի։ Միևնույն ժամանակ, ըստ «Корреспондент» ամսագրի ընթերցողների վարկանիշի, գիրքն ընդգրկվել է 2009 թվականի լավագույն ուկրաինական գրքերի տասնյակում։ 
2010 թվականին Կարպայի «Цукерки, фрукти і ковбаси» պատմվածքը ներառվել է «Декамерон. 10 українських прозаїків останніх десяти років» ժողովածուում, որը թողարկվել է ԸԺԱ հրատարակչության տարեդարձին։ 2011 թվականի սեպտեմբերին լույս է տեսել «Піца „Гімалаї“» գիրքը։ Կարպան այն գրել է Հիմալայներում գտնվելու ժամանակ և նկարագրել դրա բովանդակությունը որպես «երկխոսություն քրիստոնեության և բուդդիզմի միջև»։ 2012 թվականին ԸԺԱ-ն թողարկել է Կապայի ևս մեկ վերահրատարակություն՝ «Bitches Get Everything» «Շան որդիք հերքում են դա» վերնագրով և թողարկել իր նոր գիրքը՝ «З Роси, з Води і з Калабані»: Վերջինս հեգնանքով նկարագրում է Յարեմչեի կյանքը ԽՍՀՄ վերջին տարիներին և Ուկրաինայի անկախացումից հետո, ինչպես նաև Փարիզում աշխատող ուկրաինուհի Կրապիվայի պատմությունը։ Գիրքն առաջին տեղն է զբաղեցրել «Գրքի զինանոց»-ում ԸԺԱ հրատարակչության լավագույն 5 վաճառքների մեջ։ 
2013 թվականին մեկնարկել է գրողի ինտերակտիվ նախագիծը՝ «Історії моїх жінок» անվանումով։ Այդ նախագիծը ստեղծվել է, որպեսզի կանայք կարողանան կիսվել իրենց պատմություններով ուրիշների հետ։ Շուտով լույս է տեսել համանուն պարբերական։ 2014 թվականին լույս է տեսել Կարպայի «Письменниця, співачка, мандрівниця» ժողովածուն, որտեղ ներառված են եղել հարցազրույցներ Կարպայի, նրա սյունակագիրների և նոր ուրվագծագիրների հետ։ Նույն թվականին «Ընտանեկան ժամանցի ակումբ» հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Babytravel. Подорожі з дітьми або, Як не стати куркою» գիրքը, երեխաների հետ աշխարհի տարբեր երկրներով ճանապարհորդելու մասին հեգնական պատմություններով։ 2015 թվականի գարնանը Կարպան կազմել է «Волонтери. Мобілізація добра» ժողովածուն , որն ընդգրկում է անձամբ Կարպայի մի քանի ստեղծագործություններ, ինչպես նաև ուկրաինացի այլ հեղինակների բանաստեղծություններ, պատմվածքներ և էսսեներ։


== Կինո և հեռուստատեսություն ==
2005 թվականին Կարպան կարճ ժամանակով դարձել է ICTV-ի Sex Cetera ծրագրի (Playboy նախագիծ) հաղորդավար։ 2006 թվականին Կարպան փորձեր է կատարել՝ իրեն դրսևորելով որպես դերասանուհի («Աուտիզմ», ռեժիսոր՝ Անպիլոգով, Ուկրաինա, «Կոմպոտ», ռեժիսոր՝ Յակուշենկով, Ռուսաստան) և «Kyiv. Limited Edition» կարճամետրաժ ֆիլմի ռեժիսոր, որը ներկայացվել է Երիտասարդություն կինոփառատոնում։ 
Կարպան վարել է նաև «Перша експедиція» ծրագիրը («Бортове чтиво» խորագիր) «Ինտեր» հեռուստաալիքով մինչև 2007 թվականին նրա փակվելը։ 2007 թվականի սեպտեմբերին դարձել է նոր «MTV Ուկրաինա» ալիքի դեմքը՝ որպես MTV News-ի հաղորդավար։ 2008 թվականի սեպտեմբերին նա տեղափոխվել է «Ուկրաինա» ալիք՝ որպես «Шустер live» հեռուստահաղորդման մատենավար։ 2012 թվականի վերջին նա «Նոր ալիք»-ում վարել է «Наши в Раше» հաղորդումը՝ նվիրված ուկրաինական արմատներով ռուսական շոու բիզնեսի աստղերին։


== Քաղաքականություն ==

2004 թվականի նախագահական ընտրությունների նախօրեին Կարպան ստորագրել է «Տասներկու ապաքաղաքական գրողների բաց նամակը ընտրության և ընտրությունների մասին» ընդդեմ Յանուկովիչի և ի պաշտպանություն Յուշչենկոյի։ 2010 թվականի փետրվարին նա մասնակցել է բողոքի ակցիայի՝ ընդդեմ Ուկրաինայի Սահմանադրական դատարանի որոշման, որով հակասահմանադրական է ճանաչվել կառավարության այն որոշումը, որը հանրակրթական հաստատություններին պարտավորեցրել է «աշխատանքային ժամերին մշտապես օգտագործել ուկրաիներենը»։ 2010 թվականի օգոստոսին նախագահ Յանուկովիչի Բեռլին կատարած այցի ժամանակ Կարպան այնտեղ բողոքի ակցիա է կազմակերպել Ուկրաինայում ժողովրդավարության սահմանափակման դեմ։ 2011 թվականի նոյեմբերին բանտում գտնվող նախկին վարչապետ Յուլիա Տիմոշենկոյի ծննդյան օրը Կարպան լուսանկարվել է Տիմոշենկոյի ոճով շլդիկ նապաստակի հետ և հանդես եկել նրա պաշտպանությամբ։ 2012 թվականի հոկտեմբերին նա մասնակցել է «Բաց աշխարհ բաց Ուկրաինայի համար» արվեստի և շահերի պաշտպանության նախագծին, որը նվիրված է եղել ուկրաինացիների կողմից եվրոպական վիզաների ստացման խնդիրներին։
Եվրամայդանի ժամանակ Կարպան եղել է բողոքի ակցիաների ակտիվ մասնակից, պարբերաբար ելույթներ է ունեցել բեմում, կազմակերպել է իր զգեստապահարանի վաճառքը՝ Մայդանի համար միջոցներ հավաքելու համար, մեկնել է մարզեր՝ աջակցելու տեղական հանրահավաքներին, ցուցարարների համար սնունդ է պատրաստել ու վիրավորներին դուրս բերել։ 2014 թվականի մարտին նա տեսաուղերձ է ձայնագրել Ղրիմի բնակիչների համար՝ դատապարտելով ռուսական ագրեսիան։ 2014 թվականի օգոստոս-սեպտեմբերին Կարպան վաճառել է իր կաբրիոլետ Peugeot-ն և մի քանի բարեգործական համերգներ անցկացրել իր Qarpa խմբի հետ՝ ATO գոտում ուկրաինացի զինվորականներին օգնելու համար։ Նույն թվականի աշնանը podrobnosti.ua կայքի հետ միասին նա թողարկել է մի շարք մուլտֆիլմեր «բամբակաբաճկոնների» մասին։ 
2015 թվականի հոկտեմբերին Կարպան նշանակվել է Ֆրանսիայում Ուկրաինայի դեսպանատան մշակութային հարցերի առաջին քարտուղար։ 2016 թվականին նա կազմակերպել է մի շարք միջոցառումներ Փարիզում, այդ թվում՝ Յուլիա Նոսարի «25 неприємних малюнків» քաղաքական մուլտֆիլմի ցուցահանդեսը, ուկրաինացի նկարիչների «Crimée — Lviv. Enjoy!» ցուցահանդեսը, Ուկրաինայի արվեստի տաղավարը «Եվրոպայի ափեր» փառատոնում։


== Այլ ==
Իրենա Կարպան նկարահանվել է էրոտիկ ֆոտոսեսիաներում FHM (նոյեմբեր 2004), Penthouse (օգոստոս 2005) և Playboy (հուլիս 2007) ամսագրերի համար։ 2009 թվականի աշնանը «Կրուգոզոր» ընկերությունում նա վարպետության դասեր է անցկացրել խոհարարության և թայերեն մերսման ոլորտում։ 2015 թվականին մասնակցել է «Jam FM» ռադիոկայանի և Cultprostir կայքի «Селекція» շոուին։


== Անձնական կյանք ==
2008 թվականի մայիսին Կարպան ամուսնացել է կիևցի լրագրող և գրող Անտոն Ֆրիդլյանդի հետ։ 2009 թվականի ամռանը Կարպան և Ֆրիդլյանդն ամուսնալուծվել են։ Նույն թվականին նա ամուսնացել է ամերիկացի ֆինանսիստ Նորման Պոլ Հենսենի հետ։ Պսակադրության արարողությունը տեղի է ունեցել Սան Ֆրանցիսկոյում։ 2010 թվականի օգոստոսին Բեռլինում ծնվել է նրանց դուստրը, ում անվանել են Կորենա Ջիա։ 2011 թվականի հուլիսին Բարսելոնայում Կարպան ունեցել է իր երկրորդ դստերը, ում անվանել են Կայա։
2014 թվականի մարտին Կատյա Օսադչայայի հետ հարցազրույցում Կարպան խոստովանեց, որ բաժանվել է Հենսենից։ 2015 թվականի հոկտեմբերին Օսադչայային տված նոր հարցազրույցում նա նշել է, որ իրենք չեն ամուսնալուծվել, այլ պահպանում են «քաղաքակիրթ ամերիկա-եվրոպական հարաբերություններ»։ Միաժամանակ նա մեկնաբանել է ռուս քաղաքական տեխնոլոգ Իգոր Շուվալովի հետ իր հարաբերությունների մասին խոսակցությունները՝ ասելով, որ բարեկամություն է պահպանում նրա հետ։
Կարպան հաճախ է ճանապարհորդում․ նա առաջին անգամ մեկնել է Ֆրանսիա 20 տարեկանում, մոտ մեկ տարի ապրել է Ինդոնեզիայի Ջավա քաղաքում, որից հետո եղել է Դոմինիկյան Հանրապետությունում և Կորդիլերներում (մեղրամիս Ֆրիդլյանդի հետ), Նեպալում գտնվող Մուստանգ թագավորությունում (մեղրամիս Հենսենի հետ), Հիմալայներում, Բութանում և Հնդկաստանում, Պիրենեյներում և այլն։
Իրենան ունի կրտսեր քույր՝ Գալինա Կարպա, գրող, «Աժ» արվեստի ամսագրի համահիմնադիր և նախկին գլխավոր խմբագիր, «Պպպպպպպ» պատմվածքների գրքի հեղինակ։


== Պարգևներ ==
«Գրանոսլով» երիտասարդ գրողների մրցույթի Գրան պրի մրցանակ (1999),
Best Ukrainian Awards մրցանակ «Ամենամոդայիկ գրող» անվանակարգում (2006)։


== Մատենագիտություն ==
Знес Паленого (2000)
50 хвилин трави (2004)
Фройд би плакав (2004)
Перламутрове Порно (Супермаркет самотності) (2005)
Bitches Get Everything (2007)
Добло і зло (2008)
Цукерки, фрукти і ковбаси (2010) (в составе сборника «Декамерон. 10 українських прозаїків останніх десяти років»)
Піца «Гімалаї» (2011)
З Роси, з Води і з Калабані (2012)
Baby Travel. Подорожі з дітьми, або Як не стати куркою (2014)
Волонтеры. Мобілізація добра (2015) (составитель сборника и автор отдельных произведений)
Добрі новини з Аральського моря (2019)
Як виходити заміж стільки разів, скільки захочете. (2020)


== Երաժշտական ալբոմներ ==
D.дькова гра (1999)
Б. П. П. (2001)
Космічний вакуум (2001)
Kurva Cum Back (2004)
Fuckтично Самі (Best Of 1995—2004) (2004)
Lo-Fi TRавми (2005)
IN ЖИР (2007)
& I Made A Man (2011)
Made in China (2015)


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Колонки Карпы на «Украинской правде»
Блог Карпы на «Радио «Свобода»»
Попова М. В. Окказионализмы как стилистическая доминанта творчества Ирены Карпы (на материале романа «Фройд би плакав») // Змиевское краеведение. — 2015. — № 4. — С. 56—67.