Դերեկ Ջիթեր

Դերեկ Ջիթեր (անգլ.՝ Derek Jeter, հունիսի 26, 1974(1974-06-26), Pequannock Township, Մորիս շրջան, Նյու Ջերսի), ամերիկացի բեյսբոլիստ, շորթ սթոփ, շուրջ 20 մրցաշրջան անցկացրել է Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի «Նյու Յորք Յանկիս» ակումբում։ Ջիթերը 2003 թվականից եղել է թիմի ավագ մինչև 2014 թվականին գործունեության ավարտը։ Նա Յանկինսին հինգ անգամ օգնել է նվաճելու Համաշխարհային սերիան, իսկ 2000 թվականին ճանաչվել է նրա ամենաարժեքավոր խաղացողը։ Ջիթերը 14 անգամ մասնակցել է Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի բոլոր աստղերի հանդիպումներին։ Իր կարիերայի ընթացքում Ջիթերը կատարել է 3465 հիթ և այդ ցուցանիշով վեցերոորդն է Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի պատմության մեջ։


== Կենսագրություն ==


=== Վաղ տարիներ ===
Դերեկ Ջիթերի ծնողները հանդիպել են Գերմանիայում, որտեղ նրանք ծառայում էին ԱՄՆ-ի բանակի շարքերում։ Դերեկի հայրը աֆրոամերիկացի է, մայրն ունի իռլանդագերմանական ծագում։ Ջիթերը ծնվել է Նյու Ջերսի նահանգի Պեկվաննոկ-Տաունշիպ քաղաքում, չորս տարեկան հասակում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Միչիգանի Կալամազու քաղաք։ Կալամազուի ավագ դպրոցում սովորելիս Դերեկը խաղացել է դպրոցական բեյստբոլի և բասկետբոլի թիմերի կազմում։ Հատկապես հաջողության է հասել առաջինում՝ ցուցաբերելով իրեն հիանալի հետմղումներով։ 1992 թվականին USA Today, Gatorade-ը և բեյսբոլի մարզիչների ասոցիացիան ճանաչել են Ջիթերին տարվա լավագույն բեյսբոլիստ ԱՄՆ-ի ավագ դպրոցի աշակերտների շրջանում։ 2011 թվականից բեյսբոլի դպրոցի մարզադաշտը կրում է Դերեկ Ջիթերի անունով։ Միչիգանի համալսարանը ցանկանում էր տեսնել Ջիթերին իր բեյսբոլի թիմում և նրան առաջարկել էր սպորտային կրթաթոշակ, սակայն Դերեկը որոշել է դպրոցն ավարտելուց անմիջապես հետո դառնալ պրոֆեսիոնալ մարզիկ։
1992  թվականին Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի խոշորագույն նախագծում Ջիթերը դիտվել է որպես առաջին ընտրության դերի թեկնածուներից մեկը։ «Հյուսթոն Աստրոս» ակումբը, որն առաջինն էր ընտրել, բայց գերադասել է հրաժարվել Ջիթերից` վախենալով, որ նա պայմանագիր կնքելիս չափազանց բարձր բոնուս կպահանջի։ Արդյունքում Դերեկը ընտրվել է «Նյու Յորք Յանկիս» ակումբի վեցերորդ համարի ներքո, նրան պայմանագրի կնքման համար վճարել են 800 հազար դոլար։ Չորս տարի Ջիթերը խաղացել է բեյսբոլի ցածր լիգաներում՝ նա իր պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է շատ անհաջող։ Որպես պրոֆեսիոնալ դեբյուտային խաղում Դերեկը յոթ անգամ հարվածել է զարկիչին և ոչ մի հարված չի արել։ Նորեկների լիգալի մրցաշրջանի 47 խաղում Ջիթերը հետ է մղել մատուցումների 20,2 %-ը, վերջին խաղում մարզիչը նրան նույնիսկ խաղադաշտ դուրս չի բերել, որպեսզի Դերեկը չընկնի 20%-ից ցածր, այսպես կոչված Մենդոզայի շեմը, որը բնութագրում է անփորձ հետմղումները։ Առաջին անհաջողությունները չեն կոտրել Ջիթերին։ Հետագա մրցաշրջաններում նա զգալիորեն բարելավել է իր խաղը որպես հետ մղող, ինչպես նաև աշխատեց որպես դաշտային խաղացող իր խաղի վրա։ 1994 թվականին Դերեկը մրցաշրջանն անցկացրել է երեք լիգայի երեք թիմերի կազմում, հետ է մղել մատուցումների 34.4%-ը։ Baseball America-ի, Sporting News-ի, USA Today-ի և Topps-ի վարկածներով նրան շնորհել են ցածր լիգայի լավագույն խաղացողի տիտղոսը։


=== Բեյսբոլի բարձրագույն լիգայում ===
1995 թվականին Ջիթերը «Նյու Յորքի Յանկիսում» Թոնի Ֆերնանդեսի վնասվածքի հետևանքով հնարավորություն է ստացել իրեն ներկայացնելու։ 1995 թվականի մայիսի 29-ին կայացել է Դերեկ Ջիթերի դեբյուտային հանդիպումը բեյսբոլի խոշորագույն լիգայում։ «Սիեթլ Մարիններ»-ի դեմ խաղում նա եղել է իններորդ հարվածողը և հինգ անգամ դուրս է եկել պայքարի, բայց չի արել ոչ մի հարվարծ և մի անգամ հարվածվել է սթրայք աութում։ Մինչ Ֆերնանդեսի վերադառնալը Ջիթերը հասցրել է մասնակցություն ունենալ 13 խաղի, որոնցում հետ է մղել փոխանցումների 25%-ը և երկու վրիպում է արել, որից հետո հետ ուղարկվել է ցածր լիգա։ Սակայն Ֆերնանդեսի մրցաշրջանը չի ստացվել, այնպես որ նոր մենեջեր Ջո Տորրին դիտարկել է Ջիթերին որպես հիմնական շորթ-ստոպ հաջորդ մրցաշրջանում, բայց թիմի ղեկավար Ջորջ Ստեյնբրեները թերահավատորեն է վերաբերվել երիտասարդ խաղացողի հեռանկարին, և նախատեսում է փոխանակում կատարել` խնդրահարույց կար ճաժամկետ դիրքի համար ավելի փորձառու բեյսբոլ խաղացող ստանալու համար։ Սակայն բանակցություններից հետո Ստեյնբրեները համաձայնվել է հնարավորություն տալ Ջիթերին։
Իրեն տրված հնարավորությունը Ջիթերը լիովին արդարացրել է։ Արդեն նոր մրցաշրջանի մեկնարկային խաղում Դերեկը հոում-ռանի է ենթարկել։ Եվ առաջին ամբողջ մրցաշրջանում Յանկիների կազմում Ջիթերի համար ծայրաստիճան հաջող էր։ Նա այն ավարտել է 31.4% հետ մղումներով, 10 հոում ռան է խփել, կատարել է 104 վազք և վաստակել 78 RBI: Նա անվերապահորեն ճանաչվել է Ամերիկայի լիգայի տարվա լավագույն նորեկը։ Նույն թվականի փլեյ-օֆում Ջիթերը դարձել է «Յանկիսի» առաջատար հարձակվողը՝ բարձրացնելով պատասխան հարվածի տոկոսը մինչև 36,1-ի։ Համաշխարհային շարքում հաղթելով «Ատլանտա Բրեյզ» ակումբին՝ 1978 թվականից ի վեր առաջին անգամ «Նյու Յորք Յանկիսները» դարձել են բեյսբոլի գլխավոր լիգայի չեմպիոններ։
Հաջորդ մրցաշրջանին Ջիթերը մնացել է բեյսբոլի գլխավոր լիգայի գլխավոր աստղերից մեկը և  «Նյու Յորք Յանկիսի» առաջատար խաղացողը։ Նա պարբերաբար հրավիրվել է Բեյբոլի լիգայի բոլոր աստղերի խաղերին, 1998 թվականին քվեարկությամբ զբաղեցրել է երրորդ տեղը՝ ամերիկյան լիգայի ամենաարժեքավոր խաղացողի որոշմամբ։ 1998-2000 թվականներին «Յանկիները» Ջիթերի հետ երեք անգամ անընդմեջ հաղթել են համաշխարհային մրցաշարում։ 2000 թվականի մրցաշրջանում Դերեկը դարձել է Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի պատմության մեջ առաջին խաղացողը, որը մեկ տարվա ընթացքում համաշխարհային մրցաշարում և Բեյսբոլի գլխավոր լիգայում պարգևատրվել է ամենաարժեքավոր խաղացողի մրցանակով։ 2001 թվականի մրցաշարի սկսվելուց առաջ Ջիթերը «Յանկիների» հետ ստորագրել է տասամյա պայմանագիր, որով նրա աշխատավարձը կազմել է 189 մլն դոլլար։ Այդ ժամանակ դա իր չափերով երկրորդ աշխատավարձի պայմանագիրն էր պրոֆեսիոնալ սպորտում՝ Ալեքս Ռոդրիգեսի պայմանագրից հետո, որը կազմել է 252 մլն դոլար։
2003 թվականի հունիսին Ջիթերը նշանակվել է «Նյու Յորք Յանկիսի» նոր ավագ։ Այս պաշտոնը թափուր է եղել ութ տարի անց այն բանից հետո, երբ Դան Մատինգլին հեռացել է սպորտից։ 2004 թվականի մրցաշրջանի մեկնարկից առաջ նյույորքյան ակումբը համալրել է երկու «Ոսկե ձեռնոց» ունեցող հայտնի խաղացող Ալեքս Ռոդրիգեսը, որը նույնպես շորթ ստոպում էր հանդես գալիս։ Այնուամենայնիվ, Ջիթերը պահպանել է իր դիրքը դաշտում, Ռոդրիգեսը դարձել է երրորդ բազայի խաղացող, զգալիորեն ամրապնդել է այս դիրքը և թույլ է տվել Դերեկին ավելի արդյունավետ գործել ձախից։ Ռոդրիգեսի հետ աշխատելու շնորհիվ Ջիթերը զգալիորեն բարելավել է իր պաշտպանողական խաղը և երեք տարի անընդմեջ նրան շնորհվել է «Ոսկե ձեռնոց»՝ որպես Ամերիկայի լիգայի լավագույն շորթ ստոպ, և իր կարիերայի ավարտին նա ունեցել է արդեն հինգ այդպիսի մրցանակ։
2009 թվականը առանձնահատուկ հաջողված է եղել Ջիթերի համար։ Սեպտեմբերի 11-ին նա գերազանցել է Լու Գերիգի ռեկորդը՝ «Նյու Յորք Յանկիս»-ի խաղացողների խփած հիթերի քանակով՝ իր հաշիվը հասցնելով 2722-ի։ Նա կրկին, իր կարիերայի ընթացքում արդեն հինգերորդ անգամ, դարձել է Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի չեմպիոն, ընդ որում համաշխարհային Սերիայում հանդես է եկել 40,7 տոկոս փոխանցումներով։ Sports Illustrated ամսագիրը Ջիթերին անվանել է տարվա լավագույն մարզիկ և Sporting News կայքի հետ միասին նրան ընդգրկել են անցած տասնամյակի Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի խորհրդանշական ազգային հավաքականում։ Ըստ Sporting News-ի՝ Ջեթերը զբաղեցրել է ութերորդ տեղը բեյսբոլի գործող լավագույն խաղացողների վարկանիշում։
2011 թվականի մրցաշրջանի մեկնարկից առաջ Ջիթերը, որը դարձել էր ազատ գործակալ, նոր պայմանագիր է կնքել «Յանկիս»-ի հետ։ Այս անգամ 51 մլն դոլարի համաձայնագիրը նախատեսված էր երեք տարվա համար՝ 4-րդով երկարաձգելու հնարավորությամբ։ Դերեկի այդ ժամանակվա խաղը անկում էր ապրում, տարիքն իրեն զգացնել էր տալիս։ Որպես հարվածող նրա արդյունավետությունը նվազել է, պաշտպանությունում ևս դարձել է ավելի քիչ արդյունավետ։ Սակայն դա չի խանգարել Ջիթերին 2011 թվականի հուլիսի 9-ին դառնալ «Յանկիս»-ի առաջին խաղացողը, որը խփել է 3000 հիթ։ Բացի այդ, նա ակումբային ռեկորդ է սահմանել խաղացած հանդիպումների քանակով։ 2012 թվականին Ջիթերը կրկին շատ հաջող է խաղացել հարձակման գծում։ 216 հիթով նա այս ցուցանիշով լավագույնն է ճանաչվել մրցաշրջանում, ինչպես նաև ընդգրկվել է Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի՝ պատմության ընթացքում խփված հարվածներով լավագույն տասնյակում։
2013 թվականի մրցաշրջանի մեծ մասը Ջիթերը բաց է թողել վնասվածքների պատճառով և 17 խաղերում հետ է մղել ռեկորդային ցածր՝ 19 տոկոս։ 2014 թվականի մրցաշրջանի մեկնարկից առաջ Ջիթերը «Յանկիս»-ի հետ պայմանագիր է կնքել ևս մեկ մրցաշրջանով՝ նախապես զգուշացնելով, որ դա վերջինը կդառնա իր կարիերայում։ Իր հրաժեշտի մրցաշրջանում 40-ամյա Դերեկը հասել է Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի առաջատարների ցուցակի 6-րդ տեղին, ինչպես նաև մտել է վազքի լավագույն տասնյակի մեջ։ Ջիթերի կարիերան ավարտել է 3465 հիթերով, 260 հոում-ռաներով, 1311 RBI-ով և նետումների 31 տոկոսային հարաբերությամբ։


=== Համաշխարհային բեյսբոլային դասական ===
2006 թվականի բեյսբոլի համաշխարհային դասականների մեջ Դերեկ Ջիթերը եղել է ամերիկյան բեյսբոլի հավաքականի հիմնական շորթ-սթոփը։ Վեց խաղերում նա հետ է մղել 20-ից 9-ը (45%) և կատարել է հինգ վազք։ Մրցաշարում առնվազն 20 անգամ պայքարած խաղացողներից ավելի լավ արդյունավետություն են ունեցել միայն ամերիկացի Քեն Գրիֆի կրտսերը (52,4 տոկոս) և կուբացի Յոանդի Գարլոբոն (48 տոկոս)։ Ջիթերն իր խաղով արժանացել է մրցաշարի խորհրդանշական հավաքականում ընդգրկվելուն։
2009 թվականին համաշխարհային բեյսբոլի դասականում Ջիթերը կրկին հիմնական շորթ-ստոպն է եղել, ինչպես նաև նշանակվել էր ամերիկյան հավաքականի ավագ։ Ութ խաղերում նա հետ է մղել 29 հարվածներից 8-ը (27,6 %)։ ԱՄՆ-ի հավաքականը Ջիթերի հետ ընկերական հանդիպում է անցկացրել «Նյու Յորք Յանկիսի» հետ։ Դա Ջիթերի կարիերայում միակ դեպքն էր, երբ նա խաղացել է «Յանկիսի» դեմ։


== Անձնական կյանք ==
Բեյսբոլի գլխավոր լիգայում առաջնելույթից հետո Ջիթերի անձնական կյանքը աշխարհիկ խրոնիկայի քննարկման թեմա է եղել։ 1997-1998 թվականներին նա ԶԼՄ-ների կողմից լայնորեն լուսաբանված սիրավեպ է ունեցել երգչուհի Մրայա Քերիի հետ։ Նա նաև հանդիպել է ֆոտոմոդելներ Լարա Դատտայի և Հաննա Դևիսի հետ, երգչուհի Ջոյ Էնրիկեսի, ֆոտոմոդել և հաղորդավարուհի Վանեսա Միննիլոյի, դերասանուհիներ Ջորդանա Բրյուստերի, Ջեսիկա Բիլի, Մինկա Կելիի հետ։
1996 թվականին Ջիթերը հիմնադրել է Turn 2 Foundation բարեգործական կազմակերպությունը, որի նպատակն էր օգնել երեխաներին և դեռահասներին՝ խուսափելու ալկոհոլից և թմրանյութերից, ինչպես նաև խրախուսել նրանց՝ ուսման մեջ բարձր նվաճումների համար։ Ջիթերն իր բարեգործական գործունեության համար 2012 թվականին Սիենի քոլեջում արժանացել է պատվավոր դոկտորի կոչման։ Նա նաև հանդես է եկել որպես Weplay կայքի դեսպան, որն ուղղված է երեխաների մոտ սպորտի տարածմանը։
2016 թվականին ամուսնացել է Հաննա Դևիսի հետ։ 2017 թվականի օգոստոսի 17-ին զույգը աղջիկ է ունեցել և անվանել են Բելլա Ռեյն Ջիթեր։


== Նվաճումներ ==
14 անգամ մասնակցել է Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի բոլոր աստղերի խաղին՝ 1998-2002, 2004, 2006-2012, 2014
Ամերիկյան լիգայի «Ոսկե ձեռնոց» մրցանակի 5-ակի դափնեկիր լավագույն շորթ-ստոպների համար՝ 2004-2006, 2009, 2010
Ամերիկյան լիգայի «Սիլվեր Սլագերի» 5-ակի դափնեկիր՝ 2006-2009, 2012
«Նյու Յորք Յանկիսի լավագույն խաղացող» կոչման 5-ակի դափնեկիր՝ 1998-2000, 2006, 2009
Հենկ Ահարոնի մրցանակի կրկնակի դափնեկիր՝ 2006, 2009
Sports Illustrated-ի վարկածով տարվա մարզիկ՝ 2009
Ռոբերտո Կլեմենտի մրցանակի դափնեկիր՝ 2009
Լու Գերիգի մրցանակի դափնեկիր՝ 2010
Բեյբ Ռութի մրցանակի դափնեկիր՝ 2000
Աշխարհի ամենաթանկ խաղացողը՝ 2000
Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի բոլոր աստղերի հանդիպման ամենաարժեքավոր խաղացող՝ 2000
Ամերիկյան լիգայի տարվա նորեկ՝ 1996
Sporting News-ի և Sports Illustrated-ի վարկածով ընդգրկվել է տասնամյակի լավագույն խաղացողների հավաքականում՝ 2009


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Դերեկ Ջիթերի պաշտոնական կայքը Archived 2014-12-16 at the Wayback Machine.(անգլ.)
MLB կայքի վիճակագրությունը(անգլ.)
ESPN կայքի վիճակագրությունը(անգլ.)