Մասնագիտությունը` լրագրող

Մասնագիտությունը` լրագրող, հատուկ ռեպորտաժի ժանրում հեռուստահաղորդումների շարք, որը հեռարձակվել է ՆՏՎ ալիքով, 1998 թվականի հոկտեմբերի 16-ից մինչև 2015 թվականի հուլիսի 5-ը։ ՆՏՎ-ի լրագրողների հեղինակային ծրագրերը լույս են տեսել ամեն շաբաթ և նվիրված են եղել սենսացիոն, երբեմն` սկանդալային լրագրողական հետաքննություններին։ Յուրաքանչյուր շաբաթվա ռեպորտաժում եղել է որոշակի կոնֆլիկտ, արդիականություն և խնդիրներ։ Ծրագրի յուրաքանչյուր թղթակից համարվում էր եզակի, ներկայացնում էր իր անհատական տեսակետը այս կամ այն խնդրի, իրադարձության կամ երևույթի վերաբերյալ։


== Պատմություն ==


=== Առաջին տարբերակ ===
Նախագիծը մեկնարկել է 1998 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Ի սկզբանե հեղինակները դա ստեղծել էին, որպեսզի ՆՏՎ-ի երիտասարդ թղթակիցները կարողանային իրենց ուժերը փորձել այնպիսի ժանրի ծրագրերում, ինչպիսիք են հատուկ ռեպորտաժը, կամ կատարելագործել իրենց սեփական հմտությունները լրագրության ոլորտում։ Ապագա ֆիլմերի թեմաներն առաջարկել են իրենք՝ թղթակիցները։ Շարքի առաջին ֆիլմը Ալեքսանդր Զինենկոյի «Բանտային Մոլիեր» ֆիլմն է։

Զինենկոն շարքի հիմնադրման մասին հետագայում հիշում է.«Ամեն ինչ կար, պարզապես, ինչ-որ պահի ես սկսեցի ձանձրանալ։ Հասկացա, որ քայլում եմ արատավոր շրջապատում։ Ամեն ինչ նույնն է` ասուլիսներ, նկարահանումներ։ Ես հասկանում էի, որ մի փոքր էլ, և դեգրադացիան կսկսվի։ 1998 թվականն էր։ «Եկեք մեծ զեկույցներ կազմենք մեր լրատվական սենյակում», - ասացի ես։ «Հատուկ ռեպորտաժ» լրատվական թողարկումում մենք արդեն շարք ունեինք։ Բայց դրա տևողությունը առավելագույնը հինգ րոպե է, իսկ ես ուզում էի, որ այն տևեր տասնհինգ րոպե»: «Մասնագիտությունը` լրագրող» անվանումը հորինել է Լեոնիդ Պարֆենովը։ Ֆիլմերի վրա աշխատել են ՆՏՎ տեղեկատվության ծառայության թղթակիցները, «Այսօր» ծրագրի լրատվական թողարկումներում բազմաթիվ ռեպորտաժների հեղինակները։ Խորագրի հեղինակների խումբը սկզբում սահմանափակվում էր միայն երկու թղթակիցներով, որոնք էին Ալեքսանդր Զինենկոն և Իգոր Վոևոդինը։ Մյուս թղթակիցների շարքում նկատելի էին Բորիս Կոլցովը, Ալեքսեյ Պոբորցևը, Տիմոֆեյ Բաժենովը, Միխայիլ Կրիկունենկոն, Բորիս Կորչևնիկովը, Վյաչեսլավ Գրունսկին, Բորիս Սոբոլևը, Օլգա Նադտոչեյը, Ալեքսեյ Իվլիևը, Իլյա Կանավինը, Միխայիլ Անտոնովը, Ալեքսեյ Միխալևը, Ռուսլան Գուսարովը, Ալեքսանդր Աբրամենկոն, Իվան Վոլոնիխինը, Էդուարդ Պետրովը, Վիտալի Բուզուևը, Կիրիլ Կիկնաձեն, Սերգեյ Գապոնովը, Աննա Լոշակը, Մարինա Պետուկովան, Իլյա Զիմինը, Իվան Վոլոնիխինը, Ալեքսանդր Յուժնին, Սերգեյ Խոլոշևսկին, Նիկիտա Անիսիմովը, Դենիս Շույսկին, Սերգեյ Մորոզովը, Անդրեյ Անտոնովը, Եվգենի Մատոնինը, Վյաչեսլավ Նեմիշևը, Անտոն Վոլսկին, Պյոտր Լյուբիմովը, Պավել Սելին, Վլադիսլավ Սորոկինը, Անտոն Գրիշինը, Եվգենի Կսենզենկոն, Ալեքսեյ Վեսելովսկին, Դմիտրի Սոշինը, Անտոն Վոյցեխովսկին, Դմիտրի Նովիկովը, Պավել Լոբկովը, Արկադի Մամոնտովը, Իվան Ռասպոպովը, Ալեքսանդր Խաբարովը, Եվգենի Սանդրոն, Ելենա Մասյուկը, Յուլիա Ռակչեևան  և ուրիշներ։ Վյաչեսլավ Գրունսկու խոսքով` այդ տարիներին նախագծում մշտապես աշխատել են ավելի քան քսան թղթակիցներ։ 2001 թվականից ծրագրի ղեկավարն ու պրոդյուսերն էր Ալեքսանդր Յուժնին։ 
Որոշ թողարկումներում ցուցադրվում են նյութեր, որոնք մնում էին ամենօրյա լուրերի թողարկումների և վերլուծական ծրագրերի կադրից դուրս, մասնավորապես` 1999 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ցուցադրված «Դաղստան` չհայտարարված պատերազմի դրվագների» սյուժեն, որը պատրաստել էին առաջնագծում աշխատած թղթակիցները (Արկադի Մամոնտովը, Ալեքսանդր Հաբարովը, Ալեքսանդր Աբրամենկոն, Ռուսլան Գուսարովը և Ալեքսեյ Պոբորցևը)։
2000 թվականին Ալեքսանդր Զինենկոն արժանացել է ՏԷՖԻ մրցանակի` իր «Վերակացուի երազները» ակնարկի համար՝ «հրապարակախոսական ծրագիր» անվանակարգում։ 
2001 թվականի սեպտեմբերից մինչև դեկտեմբեր ծրագիրը եթեր է հեռարձակվել «Այսօր» ծրագրի երեկոյան թողարկման ընթացքում, ժամը 22:00-ին, հասարակական-քաղաքական տեղեկատվության բլոկից հետո, սպորտի և եղանակի մասին տեղեկատվության բլոկներից առաջ։ Հաղորդումը ցուցադրելուց առաջ լրատվական բլոկի շրջանակներում ցուցադրվել է ֆիլմի կարճ հատված, ապա հաղորդավարը մի քանի հարց է տվել աշխատանքի հեղինակին, որը նստած է եղել լրատվական ստուդիայում մարզական մեկնաբանի դիրքում։
Մինչև 2004 թվականը ՆՏՎ-ի տեղեկատվական ծառայության համար կադրերի նման դարբնոցի անհրաժեշտությունը վերացել էր։ 2004 թվականի հունվարից նոր ֆիլմերն այս հեռուստաալիքով սկսել են շատ հազվադեպ ցուցադրվել, հիմնականում հեռարձակվում էին 2002-2003 թվականների հաղորդումների կրկնությունները։ Հերթական ցուցադրության դադարեցման պատճառների թվում նշվում են վերջին թողարկումների մեծ թվով անհետաքրքիր թեմաներ, երիտասարդ լրագրողների` առկա նյութից հետաքրքիր պատմություն դարձնելու անկարողությունը, եթեր դուրս գալու ակնհայտ անհաջող ժամանակը (աշխատանքային օրերին՝ 18:35):


=== Երկրորդ տարբերակ ===
2004 թվականի աշնանը «Մասնագիտությունը` լրագրող» ծրագիրը զգալի փոփոխություններով եթեր է վերադարձել։ Նրա ակտիվ արտադրությունը վերսկսելու որոշումը կայացվել էր «Նամեդնի» ծրագրի փակումից անմիջապես հետո՝ այդ տարվա հունիսին։ Նախնական հայեցակարգի համաձայն՝ մեկ ժամ տևողությամբ ծրագիրը պետք է բաղկացած լիներ շաբաթվա ակտուալ թեմաների շուրջ չորս-հինգ մեծ սյուժեներից։ Սակայն 2004 թվականի հուլիսին ՆՏՎ-ի ղեկավարության փոփոխությունից հետո նրա հայեցակարգը վերանայվել է։ Նոր ձևաչափի շրջանակներում, ինչպես և նախկինում, թողարկվում էին հեղինակներից մեկի կեսժամանոց ֆիլմերը որևէ թեմայի վերաբերյալ։ Սակայն, ի տարբերություն հաղորդման նախորդ ձևաչափի, ռեպորտաժները սկսել են իրենց մեջ միացնել տեղեկատվական և ժամանցային ժանրերը, իսկ որոշ թողարկումներ սկսել են կրել զուտ ժամանցային բնույթ։ Որոշ եթերներում բարձրացվում էին բռնության, դաժանության, աշխարհիկ կյանքի կամ սկանդալների հետ կապված թեմաներ։ 
Ծրագրի վրա աշխատող լրագրողների շրջանակը նվազել է` հասնելով չորսի։ Նրանցից երեքը` Իլյա Զիմինը, Ալեքսանդր Զինենկոն, Անդրեյ Լոշակը և Վադիմ Տակմենևը, նախկինում աշխատել են «Նամեդնի» ծրագրում։ «Մասնագիտությունը` լրագրող»-ի գլխավոր խմբագիրը, իսկ ավելի ուշ` դրա ղեկավարը դարձել է «Նամեդնիի» նախկին գլխավոր խմբագիր Նիկոլայ Կարտոզիան։ Այս ձևաչափով նախագծի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2004 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։
2006 թվականին Զիմինի մահից հետո ծրագրում աշխատանքին միացել է Կատերինա Գորդեևան։ Հետագայում ծրագրի վրա աշխատող հեղինակների խմբաքանակը մի փոքր ընդլայնվել է. 2008 թվականին Պավել Լոբկովը և Ալեքսեյ Բախարևը սկսել են համագործակցել, 2009 թվականին` Յուլիա Վարենցովան, 2010 թվականին` Էլիզավետա Լիստովան, Դենիս Արապովը, Օլգա Շչանկինան, Սերգեյ Երժենկովը։ Մեկական անգամ իրենց աշխատանքներով հանդես են եկել Հայրատ Շավալիևը և Ալեքսեյ Պոբորցևը։ Ծրագրի երկրորդ տարբերակում ամրագրված էր եթեր դուրս գալու մշտական ժամանակը. այն հեռարձակվում էր շաբաթ օրը, երեկոյան ժամը 19:40-ին (ավելի ուշ` ժամը 19:25-ին), «Այսօր» ծրագրի թողարկումից հետո, առավոտյան կամ գիշերային ժամերին` կրկնություններով, որտեղ հաճախ օգտագործվում էր` եթերի ռեստարտից առաջ դադարը լրացնելու համար։
2006 թվականին ՆՏՎ հեռուստաալիքը և ծրագիրը Ռուսական հեռուստալրագրողների համար սահմանել են «Մասնագիտությունը` լրագրող» մրցանակը։ Այս գաղափարը ծագել է դեռ Լեոնիդ Պարֆենովի օրոք, սակայն նրա հեռացումից հետո առաջին մրցույթի անցկացումը որոշվել է հետաձգել։ Գաղափարին վերադարձել են միայն 2006 թվականին, ՆՏՎ-ի գլխավոր տնօրեն Վլադիմիր Կուլիստիկովի առաջարկով։ 2009 թվականին մրցույթի անցկացումը դադարեցվել էր տնտեսական պատճառներով։ Մրցույթի մտահղացումը` որպես իրադարձություն, որի ընթացքում մասնակիցների աշխատանքները գնահատում են միայն «այսօրվա մեծ հեռուստատեսության պահանջարկ ունեցող մասնագետները» (այսինքն` միայն ժամանակակից կենտրոնական հեռուստաալիքների ներկայիս աշխատակիցները), քննադատվել է հեռուստալրագրող Ելենա Մասյուկի կողմից։ 
2009-2012 թվականներին յուրաքանչյուր ֆիլմ սկսվում էր ֆիլմի հեղինակի ներածական ստենդից, որը ձայնագրվել էր ոչ թե իրադարձությունների վայրում, այլ հեռուստաստուդիայում. հեղինակը հեռուստադիտողի համար լուսաբանում էր այն խնդրի էությունը, որի մասին խոսվելու է ռեպորտաժում։ Հեռուստաստուդիայում հեղինակային խոսքը ցուցադրվում էր նաև ծրագրի վերջում` որպես յուրատեսակ եզրակացություն։ 
Ծրագրի երկրորդ տարբերակը 2010-ական թվականների սկզբից իրականացվել է մամուլի և զանգվածային հաղորդակցության դաշնային գործակալության ֆինանսական աջակցությամբ, ինչի մասին վկայել է ծրագրի վերջում հայտնված լուսագիրը։ 2012 թվականին պետությունը ֆինանսավորել է «Մասնագիտությունը` լրագրող» ծրագրի 29 թողարկումները, ինչպես նաև` Սերգեյ Մինաևի հետ «Ազնիվ երկուշաբթի» թոք-շոուն և ռուսական բանակի «Զոնդր» ծրագիրը, որոնք նույնպես թողարկվել են ՆՏՎ հեռուստաալիքով։ 2013 թվականին ՆՏՎ-ն հրաժարվել է Ռոսպեչատիի դրամական աջակցությունից` հեռուստաընկերության ֆինանսական լավ վիճակի պատճառով, և ալիքը կրկին սկսել է թողարկել ծրագիրը սեփական միջոցներով։
2012 թվականի սկզբից «Մասնագիտությունը` լրագրող» խմբագրությունը տեղակայվել է «Օստանկինո» հեռուստակենտրոնի 6-րդ հարկում, որտեղ այդ պահին նույնպես աշխատանք էր տարվում «Ռուսական սենսացիաների» և «Մաքսիմում ծրագրի» վրա։
Ծրագրի երկրորդ տարբերակի պրոդյուսերներից Ստանիսլավ Ֆեոֆանովի կարծիքով` դրա վերաձևակերպման և երրորդ ձևաչափի անցնելու խթան են հանդիսացել 2011-2012 թվականի խորհրդարանական և նախագահական ընտրությունների արդյունքների կեղծման դեմ բողոքի ակցիաների մասին թողարկումը. այն ցուցադրությանն արգելված էր Յուլիա Վարենցովայի «Սպիտակ գվարդիան» ֆիլմը։


=== Վերջին տարբերակ ===
2013 թվականի սկզբից ծրագիրն ավելի մոտ է դարձել առաջին ձևաչափին. այժմ այն սկսել է թողարկվել առանց հեղինակների մշտակակն խմբաքանակի։ Ռեպորտաժի հեղինակը, ինչպես և նախկինում, կարող էր դառնալ ՆՏՎ հեռուստաալիքի լրատվական ծրագրերի ցանկացած թղթակից։
Երրորդ տարբերակի առաջին` «Գազանի որջից» ֆիլմը (Ալեքսեյ Կաբանովի մասին, որն սպանել էր իր կնոջը և թաքցրել նրա դիակը), թողարկվել է առանց ստեղծագործական և նկարահանող խումբը ներկայացնող լուսագրերի (այդպիսի թողարկում չի եղել հաղորդման ողջ պատմության ընթացքում)։ Առանց ռեպորտաժի վրա աշխատող կոլեկտիվի ներկայացման թողարկվել է նաև ծրագրի ողջ պատմության ընթացքում առաջին բացահայտող «Միլլիմեր» ֆիլմը (Յարոսլավլի քաղաքապետ Եվգենի Ուրլաշովի մասին) նույն տարվա ամռանը։ Այս ֆիլմերում վերջում սև ֆոնի վրա էկրանի ներքևի մասում ցուցադրվում էին լուսագրերը` նշելով ծրագրի կայքը` profrep.ru, ՆՏՎ հեռուստաընկերություն ԲԲԸ, 2013 թվական։
«Մասնագիտությունը լրագրողի» երկրորդ տարբերակի նախկին պրոդյուսեր Ստանիսլավ Ֆեոֆանովը, ի պատասխան ծրագրի որակի անկման մասին հանդիսատեսի վրդովված մեկնաբանությունների, համացանցում հանդես է եկել հայտարարությամբ։

Այնուամենայնիվ, երրորդ տարբերակի որոշ թողարկումներում հեղինակները ստեղծագործական խմբի տեղեկությունները հայտնվել են. մասնավորապես, ՆՏՎ-ի` Մեծ Բրիտանիայի վերաբերյալ հատուկ թղթակից Անտոն Վոլսկու ֆիլմում, որը նվիրված էր Բորիս Բերեզովսկու մահվանը, ինչպես նաև` առաջնագծից Վադիմ Ֆեֆիլովի աշխատանքներում։ 
2014 թվականին ֆիլմերի շարքն («Խունտայի 13 օրը», «Խունտայի ևս 17 ընկերներ», «Արքայադուստրը պարաշայի մոտ», «Վիտալի Կլիչկոյի գաղտնի կյանքը» և այլն) սկսել է բացահայտող բնույթ կրել և թողարկվել առանց ստեղծագործական ու նկարահանող խմբերի մասին տեղեկությունների («Արտակարգ պատահար։ Հետաքննություն» ծրագրի օրինակով)։ Ռուս ռազմական լրագրող Արկադի Բաբչենկոն նկարահանումներից ու եթերում հաղորդման ցուցադրումից հետո հայտարարել է, որ բացահայտող ֆիլմերի պաստրաստմանը մասնակցել են խմբագիր Սվետլանա Գուբանովան և թղթակից Անդրեյ Ալֆյորովը, որի հետ ինքն անձամբ աշխատել է ՆՏՎ-ում 2000-ական թվականների սկզբին։ Հեռուստաքննադատ Իրինա Պետրովսկայան, գրախոսելով ՆՏՎ-ի` «խունտայի ընկերների» մասին հեռուստաարտադրանքը, նշել է, որ «ֆիլմն արվել է հապճեպ», ինչպես նաև, «ՆՏՎ-ում լայնորեն ծաղկել է քաղաքական մատնության ժանրը»։
2014 թվականի աշնանից ծրագրի ստեղծմամբ սկսել է զբաղվել «Առաջին պրոդյուսերական ընկերությունը», որի մասին վկայել է հաղորդման վերջում հայտնված նշումը հեղինակային իրավունքի մասին։ 2015 թվականի գարնանը հաղորդման շրջանակներում կրկին սկսել են թողարկվել հեղինակային աշխատանքներ, ինչպես, օրինակ, Միխայիլ Չեբոնենկոյի «Պատերազմի երեխաները», Ելենա Գուբանովայի «Ուրիշի երեխաներ չկան» և Արկադի Մեդվեդևի «Ուզում եմ ռուս լինել» հաղորդումները։ Ծրագրի վերջին թողարկումները հեռարձակվել են 2015 թվականի հուլիսին, որոնք եղել են Սվետլանա Դաուդովայի «Ոսկու տենդը» և Վադիմ Ֆեֆիլովի «Դեպի խալիֆատ» հաղորդումները։
2016 թվականի փետրվարին «Մասնագիտությունը` լրագրող» հաղորդումը հայտնվել է ՆՏՎ հեռուստաալիքի արխիվային հեռուստանախագծերի շարքում։ Ծրագրի փակման մասին պաշտոնական հաղորդագրություն չի եղել։


== Արգելված թողարկումներ ==
2005 թվականի մարտին ՆՏՎ-ի եթերից հանվել է Գեորգի Գոնգաձեի սպանությանը վերաբերող հաղորդումը։
2008 թվականի հունիսի 28-ին ՆՏՎ-ի եթեր չի հեռարձակվել Անդրեյ Լոշակի «Այժմ այստեղ գրասենյակ է» հայտարարված ֆիլմը, դրա փոխարեն ցուցադրվել է այլ թեմայով սյուժե։
2011 թվականի դեկտեմբերին ՆՏՎ-ի եթերից հանվել է Յուլիա Վարենցովայի «Սպիտակ գվարդիա» ռեպորտաժը` արդար ընտրությունների համար անցկացված ցույցերի մասին։ Հաղորդման մեջ ներկայացված էին մի քանի մարդկանց պատմություններ, որոնք այդ օրերին ցույցի էին դուրս եկել, պատմվում էին ցույցերի պատճառները, ինչը թողարկումը դրականորեն առանձնացնում էր ռուսաստանյան պետական հեռուստաալիքների կողմից նույն թեմայի լուսաբանումներից։Նաև, այս շրջանում ցուցադրված առավել հակասական հաղորդումները եղել են Վադիմ Տակմենյովի («Սեպտեմբերի սևը») և Իգոր Վոևոդինի աշխատանքները («Թռչունի մեղքը»)։


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
2005-2012թթ հաղորդման երկրորդ տարբերակի պաշտոնական կայք(ռուս.)
Հեռարձակման թողարկումների ձայնագրություններ(ռուս.)
1998-ից 2008 թվականներին հեռարձակված դրվագների ցանկ(ռուս.)