Յուն Ֆոսե

Յուն Ֆոսե (նորվ.՝ Jon Fosse, սեպտեմբերի 29, 1959(1959-09-29)[…], Հյոուգեսուն, Ռուգլան), նորվեգացի արձակագիր, դրամատուրգ, գրող, բանաստեղծ և մանկագիր։ Նրա դրամաները այսօր աշխարհի բեմերի ամենապահանջված ստեղծագործություններն են համարվում։


== Կենսագրություն ==
Յուն Ֆոսեն ծնվել է 1959 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Հյոուգեսունում։
Գրականության մեջ իր դեբյուտը տեղի է ունեցել 1983 թվականին «Կարմիրը, սևը» վեպով։ Իսկ որպես դրամատուրգ Յուն Ֆոսեն գրական ասպարեզ է եկել 1994 թվականին «Եվ մենք երբեք չենք բաժանվի» պիեսով։
Դասավանդել է գրականություն։ Յուն Ֆոսեն նաև զբաղվել է լրագրությամբ։ Մի քանի բանաստեղծությունների ժողովածուների և մանկական գրքերի հեղինակ է։


== Ստեղծագործություններ ==


=== Արձակ ստեղծագործություններ ===
Raudt, svart. Roman 1983
Stengd gitar. Roman 1985, 1993
Blod. Steinen er. Forteljing 1987
Naustet. Roman 1989, 1991, 1998, 2001, 2003, 2016
Bly og vatn. Roman 1992, 2003
To forteljingar. 1993
Prosa frå ein oppvekst. Kortprosa 1994
Melancholia I. Roman 1995, 1997, 1999, 2016
Melancholia II. Roman 1996, 1997, 1999, 2016
Eldre kortare prosa (med bilder av Camilla Wærenskiold). 1998
Morgon og kveld. Roman 2000, 2001, 2016
Det er Ales. Roman 2004, 2005, 2016
Andvake. Forteljing 2007, 2008, 2014
Olavs draumar. Forteljing 2012, 2013
Kveldsvævd. Forteljing 2014
Levande stein. Kortare prosa og ei hymne 2015


=== Ժողովածուներ ===
Kortare prosa. 2011 (To forteljingar, Prosa frå ein oppvekst, Eldre kortare prosa)
Trilogien. Roman 2014, 2015 (Andvake, Olavs draumar, Kveldsvævd)


=== Դրամաներ ===
Og aldri skal vi skiljast. Skodespel 1993
Namnet. Skodespel 1995, 1998, 2008
Nokon kjem til å komme. Skodespel 1996, 2004
Barnet / Mor og barn / Sonen. Tre skodespel 1997
Gitarmannen. Monolog 1997
Natta syng sine songar / Ein sommars dag. To skodespel 1998
Draum om hausten. Skodespel 1999, 2016
Besøk / Vinter / Ettermiddag. Tre skodespel 2000
Vakkert. Skodespel 2001
Dødsvariasjonar. Skodespel 2002
Jenta i sofaen. Skodespel 2003
Lilla / Suzannah. To skodespel 2004
Dei døde hundane / Sa ka la. To skodespel 2005
Svevn / Varmt. To skodespel 2006
Rambuku / Skuggar. To skodespel 2007
Eg er vinden. Skodespel 2008
Desse auga. Skodespel 2009
Jente i gul regnjakke. Skodespel 2010
Kortare stykke. 2011
Hav. Skodespel 2014
Tre librettoar. 2015


=== Պոեզիա ===
Engel med vatn i augene. Dikt 1986
Hundens bevegelsar. Dikt 1990
Hund og engel. Dikt 1992
Nye dikt. 1997
Auge i vind. Dikt 2003
Songar. 2009
Stein til stein. 39 dikt og 1 salme 2013, 2016
Lysande mørker. Ni songar 2015 (Oslo Domkirke)
Poesiar. Etter Henrik Wergeland 2016


=== Էսսեներ ===
Frå telling via showing til writing. Essay 1989
Gnostiske essay. 1999, 2004


=== Մանկական գրականություն ===
Uendeleg seint. Biletbok 1989
Kant. Biletbok 1990, 2005
Dyrehagen Hardanger. Forteljing 1993
Vått og svart. Biletbok 1994
Nei å nei. Hundemanuskripta 1. Fabel 1995
Du å du. Hundemanuskripta 2. Fabel 1996
Fy å fy. Hundemanuskripta 3. Fabel 1997
Søster. Kortprosa 2000
Spelejenta. Biletbok 2009


=== Թարգմանություններ ===
Harold Pinter, Av jord er du komen. Skodespel 2001
David Harrower, Knivar i høner. Skodespel 2002
Thomas Bernhard, Ved målet. Skodespel 2003
Gregory Motton, Den største diamanten i verda. Skodspel 2005
Racine, Fedra. Versjon. Utgitt i svensk oversettelse ved Svante Aulis Löwenborg, 2005 (Riksteatern Sverige)
Thomas Bernhard, Ritter, Dene, Voss. Skodespel 2007
Sarah Kane, 4.48 Psykose. Skodespel 2008
Sarah Kane, Fedras kjærleik. Skodespel 2009
Ylajali. Scenisk versjon av Hamsuns Sult. Utgitt i fransk oversettelsen ved Terje Sinding. 2012 (L'Arche Editeur)
Soga om Fridjotv den frøkne. 2013 (Skald)
Georg Büchner, Woyzcek. Skodespel 2014
Fridtjov og Ingebjørg. Soga om Fridjov den frøkne tilrettelagt for barn (med bilder av Oddvar Torsheim). 2014 (Skald)
Soga om Torstein Vikingsson. 2015 (Skald)
Peter Handke, Dei vakre dagane i Aranjuez. Skodespel 2016
Franz Kafka, Forvandlinga og andre tekstar. 2016 (Skald)


=== Հրապարակախոսություներ ===
Og aldri skal vi skiljast. Den Nationale Scene 1994
Namnet. Den Nationale Scene 1995
Nokon kjem til å komme. Det Norske Teatret 1996
Barnet. Nationaltheatret 1996
Mor og barn. Nationaltheatret 1997
Sonen. Nationaltheatret 1997
Natta syng sine songar. Rogaland Teater 1997
Gitarmannen. Cinnober Teater, Sverige 1999
Ein sommars dag. Det Norske Teatret 1999
Draum om hausten. Nationaltheatret 1999
Besøk. Den Nationale Scene 2000
Vinter. Rogaland Teater 2000
Ettermiddag. Teaterhögskolan i Stockholm, Sverige 2000
Vakkert. Det Norske Teatret 2001
Dødsvariasjonar. Nationaltheatret 2001
Jenta i sofaen. The Royal Lyceum Theatre, Skottland 2002
Lilla. The Royal National Theatre, England 2003
Suzannah. NRK Fjernsynet 2004.
Dei døde hundane. Rogaland Teater 2004
Sa ka la. Aarhus Teater, Danmark 2004
Varmt. Deutsches Theater, Tyskland 2005
Svevn. Nationaltheatret, 2005
Rambuku. Det Norske Teatret, 2006
Skuggar. Festspillene i Bergen og Nationaltheatret 2006
Eg er vinden. Festspillene i Bergen og Nationaltheatret 2007
Desse auga. Rogaland Teater på Lundsneset 2008
Jente i gul regnjakke. Dramaten, Sverige 2009
Hav. Festspillene i Bergen, Bondeungdomslaget i Oslo, Hordaland Teater og Det Norske Teatret 2014
Medan lyset går ned og alt blir svart. Teater Ibsen 1999
Sov du vesle barnet mitt. Théâtre de Folle Pensée, Frankrike 2000
Leve hemmeleg. Schaubühne, Tyskland 2004
Ein raud sommarfugls vengjer. Artistas Unidas, Portugal 2004
Telemakos. Teatret Vårt 2005
Fridom. Det Åpne Teatret 2006
Der borte. Det Åpne Teatret 2006
Juletresong. Dramatikkens hus 2010


=== Լիբրետտոներ ===
Melancholia. Komponist: Georg Friedrich Haas. Palais Garnier på Opéra national de Paris 2008
For seint. Komponist: Du Wei. Tianjin Grand Theatre i Beijing 2013
Morgon og kveld. Komponist: Georg Friedrich Haas. Royal Opera Covent Garden 2015


== Ռուսերեն թարգմանություններ ==
Однажды летним днем Archived 2009-02-13 at the Wayback Machine. (ռուս.)


== Մրցանակներ և պարգևներ ==
Բիրգեր Դոբլուգի անվան մրցանակ
Հենրիկ Իբսենի մրցանակ (1996)
Սուրբ Օլիֆի շքանշանի ասպետ (2005)
Բրագի մրցանակ (2005)


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Stueland E. Å erstatte lykka med eit komma: essay om cesur, rituell forseintkomming i produksjonen til Jon Fosse. Oslo: Norske samlaget, 1996
Christoffersen E.E. Jon Fosse. Århus: Århus Univ., Afdeling for Dramaturgi, Inst. for Æstetiske Fag, 2004
Zern L. Das leuchtende Dunkle: zu Jon Fosses Dramatik. München: epodium-Verl., 2006
Rafis V. Mémoire et voix des morts dans le théâtre de Jon Fosse. Dijon: Les Presses du reel, 2009
Digitalisert litteratur om Fosse hos Nasjonalbiblioteket.
Cecilie Seiness. Jon Fosse : poet på Guds jord. Samlaget, 2009. ISBN 978-82-521-7252-2


== Արտաքին հղումներ ==
[1] (անգլ.)
[2] Archived 2014-09-04 at the Wayback Machine. (անգլ.)
Йон Фоссе на сайте IMDB
NRK: Lydfiler med Jon Fosse
Jon Fosse i Norske Dramatikeres Forbund
Jon Fosse i SNL på nett
Jon Fosse i NRK Forfatter
Jon Fosse i Dagbladet Forfatter
Jon Fosse i Aftenposten Alex
Jon Fosse – et geni (bt.no)
Digitaliserte bøker av Jon Fosse i Nasjonalbiblioteket.