Դրոմեոզավրիդներ

Դրոմեոզավրիդներ (լատ.՝ Dromaeosauridae, մինչև հուն․՝ δρομευς — վազող σαυρος — մողես), մողեսանմանների ընտանիքին պատկանող ոչ մեծ դինոզավր, որը պատկանում է դեյնոնիխոզավրերի ընտանիքին, կապված է մարիրաբտորների հետ (Maniraptora)։ Ապրել են մայրցամաքներում և մոլորակներում։ Այս ընտանիքի ներկայացուցիչների բրածոների մնացորդները ի հայտ են եկել միջին դարերից։


== Նկարագրություն ==

Ըստ ժամանակակից տվյալների դրոմեոզավրիդները (Տրոդոնտիդայեների (լատ.՝ Troodontidae) հետ միասին) համարվում է թռչող դինոզավրերի խմբին ամենամոտ ընտանիքը։ Ինչպես թռչունները, դրոմեոզավրիդները փետուրներ են ունեցել, այդ թվում՝ եզրային փետուրներ, իսկ փոքր ներկայացուցիչները, ինչպիսին է, օրինակ՝ միկրորապտորը (լատ.՝ Microraptor), հավանաբար կարողացել են թռչել երկնքում։


=== Ոտքեր ===

Ինչպես և ուրիշ տերեպոդները, դրոմեոզավրիդները եղել են երկոտանի, այսինքն շարժվել են հետևի վերջույթներով։ Սակայն այն ժամանակ ուրիշ տրեոպոդները որոնք ունեին ոտքերին երեք մատներ, քարացած դրեմեոզավիդների հետքերը հաստատուն են, որ այս ընտանիքի ներկայացուցիչների մեծամասնությունը ունեցել են ոտքի երկրորդ մատ, որն ավարտվում էր մեծ եղունգով, որն էլ խրվելով հողի մեջ իր վրա էր վերցնում դինոզավրի ամբողջ քաշը։ Այդպիսիս առանձնահատկությունը կոչվում է բիտակտիլիեյ կամ դիտակտիլիեյ (հունարեն՝ դի-երկու և բակտալոս-մատ)։ Ոտքի շատ մեծ երկրորդ մատը ուներ կիսաշրջանաձև մեծ եղունգ, որն ինչպես մտածում էին, օգտագործվում էր որսին բռնելու, ինչպես նաև ծառեր բարձրանալու համար։ Դրոմեոզավրիդ մի տեսակ՝ բալաուր բոնդոց դինոզավրը ուներ ոտքի փոփոխված առաջին մատ, որը չափազանց տարբերվում էր իր դիրքով երկրորդ մատի համեմատ։ Նրա ոտքերի և առաջին և երկրորդ մատերը ունեին մանգաղաձև եղունգ։


== Ծագում ==
Առաջին բրածոները հայտնաբերվել է իտալական հավաքակազմում՝ Կրասնոյարսկի երկրամասում (մոտ 167 միլիոն տարի առաջ) և մինչև հիմա գիտնականները չեն կարողանում ճշգրիտ դասակարգում անել։ Բացի այդ, 2009 թվականին, նրանց վեց ատամները նկարագրվել են նստվածքաշերտերից՝ Langenberg Oker (Գոսլար, Ստորին Սակսոնիա, Գերմանիա)։ Հայտնաբերված ատամները շատ նման են Guimarota տեսակին պատկանող դինոզավրերին (կիմերջ, Լեյրոյա, Պորտուգալիա) ինչպես նաև Una տեսակին պատկանող դինոզավրերի (Իսպանիա)։


=== Հարավային Ամերիկա ===
Ներկայումս հայտնի է Դրոմեոզավրիդների վեց տեսակ, որոնք ապրում են Պատագոնիայում։ Ներկայացուցիչներն են՝ Unenlagia comahuensis, Unenlagia paynemili, Neuquenraptor argentinus, Buitreraptor gonzalezorum, Austroraptor cabazai և Pamparaptor micros։


=== Ռուսաստան ===
Ռուսաստանում, ինչպես Մոնղոլիայի սահմանի մոտ, գտնվել են ոսկորներ։ Նաև իտալական Բերեզովսկու մարզի Կրասնոյարսկի գավառում հայտնաբերվել մնացորդները անհայտ դինոզավրերի ոսկորներ՝ այս ընտանիքի ներկայացուցիչներից։


== Դասակարգում ==
Ներկայումս այն հարցին, թե որ ընտանիքին են պատկանում դրոմեոզավրիդները՝ դինոզավրերին, թե թռչուններին, մնում է բաց։ Ոմանք կարծում են, որ դրոմեոզավրիդների ավելի լավ է դասակարգել թռչուններին, ոչ թե դինոզավրերին։
Խումբ՝ Tyrannoraptora.
Ընտանիք՝ Dromaeosauridae

Ինֆրակարգ. Deinonychosauria
Ընտանիք. Dromaeosauridae
Balaur
Dromaeosauroides
Luanchuanraptor
Mahakala
Pamparaptor
Pyroraptor
Ornithodesmus
?Unquillosaurus
Variraptor
ենթաընտանիք. Dromaeosaurinae
Achillobator
Dromaeosaurus
Utahraptor
ենթաընտանիք. Microraptorinae
Changyuraptor
Cryptovolans
Graciliraptor
Hesperonychus
Microraptor
Shanag?
Sinornithosaurus?
Tianyuraptor?
ենթաընտանիք. SaurornitholestinaeAtrociraptor
Bambiraptor
Saurornitholestes
ենթաընտանիք. UnenlagiinaeAustroraptor
Buitreraptor
Neuquenraptor
Rahonavis
Unenlagia
ենթաընտանիք. VelociraptorinaeAdasaurus
Deinonychus
Itemirus?
Linheraptor
Nuthetes
Tsaagan
Velociraptor


== Արտաքին տաքսոնոմիա ==


== Ներքին տաքսոնոմիա ==


== Էվոլյուցիա ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
A basal dromaeosaurid and size evolution preceding avian flight
Птицеящер как змея
Behavioral and faunal implications of Early Cretaceous deinonychosaur trackways from China Archived 2020-02-09 at the Wayback Machine.