Կորսված գիսաստղեր

Կորսված գիսաստղ է անվանվում նախկինում հայտնաբերված գիսաստղը, որը իր վերջին պերիհելիով անցումից հետո այլևս չի դիտարկվել նրա հաշվարկված պարբերության ժամանակահատվածի անցնելուց հետո, հիմնականում սա տեղի է ունենում, որովհետև չի եղել բավարար տեղեկություններ գիսաստղի ուղեծիրը ճշգրիտ հաշվարկելու համար և հետևաբար կանխատեսելու նրա գտնվելու վայրը։ Համաձայն ՄԱՄ անվանումաբանության այսպիսի գիսաստղերը նշանակվում են «P/» նշանով գիսաստղի համարում, և «D/» նշան է տրվում այն կորսված գիսասղտերին, որոնք այլևս գոյություն չունեն, ոչնչացել են, կամ անհետացել։
Կորսված գիսաստղերը կարող են համեմատվել կորսված աստերոիդների հետ, մի տարբերությամբ, որ գիսաստղերի ուղեծրերի վրա ազդում են նաև ոչ-ձգողական ուժեր, այնպիսիք, ինչպիսին են միջուկից արտանետվող գազերի և մասնիկների առաջացրած ուժերը։ Օգտագործելով այս տվյալները Բրայան Մարսդենը կարողացավ հաջողությամբ կանխագուշակել կորսված Սվիֆթ–Թատլ գիսաստղի հայտնությունը 1992 թվականին։


== Կորսման պատճառներ ==

Աստղագետների կողմից գիսաստղերի իրենց հաջորդ հայտնության ժամանակ չդիտարկման համար գոյություն ունեն մի քանի պատճառներ։ Նախ, գիսաստղի ուղեծիրը կարող է ազդեցության ենթարկվել հսկա մոլորակների ձգողության կողմից, որը գումարվելով գազերի արտանետումների ազդեցությանը կարող է զգալիորեն փոխել գիսաստղի պերիհելին և դրանով անցման ժամանակը։ Առավել ևս, այս կարգի ազդեցությունները կարող են փոխել գիսաստղի ուղեծիրը այնքան, որ այն տեսանելի չլինի Երկրից, կամ նույնիսկ դուրս շպրտեն այն Արեգակնային համակարգից, սրա օրինակ է համարվում Լեքսելի գիսաստղը։ Քանի որ որոշ գիսաստղեր պարբերաբար ունենում են պայծառության ժայթքումներ, հնարավոր է, որ այդ ժայթքման պահին այն հայտնաբերվել է, և հետագայում կորսվել երբ այլևս այսպիսի ժայթքումներ չեն եղել։
Գիսաստղերի կորստի մեկ այլ պատճառ կարող է հանդիսանալ նրանց վրա ցնդող նյութերի սպառումը։ Երբ գիսաստղի միջուկում առկա բոլոր ցնդող նյութերը ժայթքում են այն վերածվում է փոքր, մուգ, իներտ քարի կտորի, որոնք անվանում են ծեր գիսաստղ, որն իրենից ներկայացնում է աստերոիդ։ Սա կարող է պատահած լինել 5D/Բրորսեն գիսաստղի հետ, որը ըստ Մարսդենի հավանաբար «խունացել է» ուշ 19-րդ դարում։

Որոշ դեպքերում գիսաստղերը բաժանվում են մասերի պերիհելիով անցման ժամանակ, կամ իրենց ուղեծրի մեկ այլ հատվածում։ Այս երևույթի ամենահայտնի օրինակն է Բիելայի գիսաստղը, որի բաժանումը երկու մասերի դիտարկվել է 1852 թվականին, ինչից հետո այն անհետացել է։ Վերջերս դիտարկվել է 73P/Շվասման-Վախման գիսասղտի բաժանումը մասերի։
Երբեմն, նոր մարմնի հայտնաբերումը, իրականում հանդիսանում է հնում կորսված մարմնի վերա-հայտնաբերում, ինչը տեղի է ունենում ուղեծրի ճշգրիտ հաշվարկների հետևանքով պարզելով նախկինում այդ մարմնի գնտվելու վայրը։ Կորսված գիսաստղերի դեպքում սա հատուկ դեպք է։ Օրինակ՝ 177P/Բարնարդ գիսաստղը (նշանակվում է նաև P/2006 M3) հայտնաբերվել էր 1889 թվականի հունիսի 24-ին Էդվարդ Բարնարդի կողմից, դրանից հետո այն վերահայտնաբերվել է 116 տարի անց 2006 թվականի հուլիսի 19-ին։ 177P գիսաստղը անցավ Երկրից 0,36 ա. մ. հեռավորության վրա։
Գիսաստղերը կարող են հեռանալ, սակայն դեռևս չհամարվել կորսված, նույնիսկ եթե նրանց վերադարձը չի սպասվում առաջիկա հարյուրավոր կամ հազարավոր տարիների ընթացքում։ Ավելի հզոր աստղադիտակներով հնարավոր դարձավ դիտարկել գիսաստղեր, որոնք ունեն ավելի երկար ուղեծրի պարբերություններ։ Օրինակ՝ Հեյլ-Բոպպի գիսաստղը դիտարկվել է անզեն աչքով իր 1997 թվականին հայտնվելուց հետո մոտ 18 ամիսների ընթացքում։ Սպասվում է, որ այն դեռևս կդիտարկվի մեծ աստղադիտակներով մինչև 2020 թվականը, այդ ժամանակ այն կունենա մոտ 30th տեսանելի մեծություն։
Գիսաստղերը կարող են նաև ոչնչանալ բախվելով այլ երկնային մարմնի հետ, օրինակ՝ Շումեյկեր-Լևիի 9 գիսաստղը, որը բախվել է Յուպիտերին 1994 թվականին։


== Աղյուսակ ==
Գիսաստղերը հիմնականում դիտարկվում են պարբերական վերադարձերի ժամանակ։ Երբեմն նրանք չեն վերադառնում ժամանակին, և ապա հետագայում գտնվում են, երբեմն էլ նրանք բաժանվում են մասերի։ Այս մասերը իրենց հերթին կարող են հետագայում դիտարկվել, սակայն գիսաստղը այլևս համարվում է անվերադարձ կորսված։ Ստորև բերվում է կորսված գիսաստղերի ցանկը նրանց ճակատագրի բացատրությամբ՝


== Տես նաև ==
Պարբերական գիսաստղերի ցանկ
Ոչ պարբերական գիսաստղերի ցանկ
Կորսված աստերոիդներ
1964 թվականի կորսված գիսաստղ


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Կորսված պարբերական գիսաստղեր Մայկ Մայերի էջում (անգլ.)