Տ-12 100-միլիմետրանոց դաշտային թնդանոթ

Տ-12 100-միլիմետրանոց հակատանկային թնդանոթ (ԳՐԱՈՒ ինդեքսը՝ 2A19), աշխարհում առաջին առանձնակի հզոր հարթափող հակատանկային թնդանոթը։
Թնդանոթն ստեղծվել է Յուրգայի № 75 մեքենաշինական գործարանի կոնստրուկտորական բյուրոյում Վ. Աֆանասևի և Լ. Կորնեևի ղեկավարությամբ։ 1961 թվականին թնդանոթն ընդունվել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերի սպառազինության մեջ և գործարկվել է սերիական արտադրություն։ ՆԱՏՕ-ի կոդավորմամբ ունի М1955 անվանումը։


== Նկարագրություն ==
Երկու հրետասայլը և փողը վերցվել են Դ-48 85-միլիմետրանոց հակատանկային ակոսավոր թնդանոթից։ Դ-48-ից Տ-12-ի փողը տարբերվում է միայն փողային արգելակով 100-միլիմետրանոց հարթապատ մոնոբլոկ-խողովակով։ Թնդանոթի փողանցքը բաղկացած է լիցքախուցից և գլանային հարթապատ ողղորդող հատվածից։ Լիցքախուցը ձևավորվում է երկու երկար և մեկ կարճ կոներով։
Չնայած այն հանգամանքին, որ Տ-12 թնդանոթը նախատեսված է առաջին հերթին ուղղակի նշանառությամբ կրակոցների համար (ունի OP4M-40 ցերեկային նշանոց և Night APN-5-40 գիշերային նշանոց), այն ունի C71-40 լրացուցիչ մեխանիկական նշանոց PG-1M համայնապատկերով և կարող է օգտագործվել որպես սովորական դաշտային թնդանոթ փակ դիրքերից բեկորա-ֆուգասային արկերով կրակելու համար։ Հրետասայլերն ունեն լրացուցիչ անիվ։
Տ-12 թնդանոթի փոխադրումն իրականացվում է ՄՏ-Լ կամ ՄՏ-ԼԲ հաստիքային քարշակով։ Ձյան վրայով տեղափոխման համար օգտագործվում է ԼՕ-7 դահուկային կայանքը, որը թույլ է տվել մինչեւ +16° բարձրության անկյուններում դահուկներից կրակ վարել մինչև 54° պտույտի անկյան տակ։


== Արկ ==
Տ-12-ը կարող է կրակել մի քանի տեսակի ենթատրամաչափային, կումուլյատիվ և բեկորային-ֆուգասային արկեր։ Առաջին երկուսը կարող են խոցել M60 և «Լեոպարդ-1» տիպի տանկերը։ Զրահապատ թիրախների դեմ կիրառվում է զրահատանկային-ենթատրամաչափային արկ, որը կարող է 1 000 մետր հեռավորության վրա խոցել 215 մմ հաստությամբ զրահ։ Տ-12 թնդանոթից կարելի է նաև կրակ վարել 9Մ117 «Կաստետ» արկերով, որոնց նշանառությունը կատարվում է լազերային ճառագայթով և կարող է խոցել մինչև 660 մմ հաստությամբ դինամիկ պաշտպանությամբ զրահը։


== Օգտագործում ==
Տ-62 տանկը կարող էր զինված լինել Տ-12 թնդանոթով, սակայն կայանքից հրաժարվել են զենքի ունիտար կրակոցի երկարության պատճառով (1200 մմ)։ Հետագայում շահագործման արդյունքում ի հայտ է եկել հրետասայլի կառուցվածքում փոքր փոփոխություններ կատարելու անհրաժեշտություն։ Արդյունքում 1970 թվականին ստեղծվել է ՄՏ-12 կամ «Ռապիրա» ձևափոխված տարբերակը։ ՄՏ-12 մոդելի հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ այն հագեցած է տորսիոնային կախոցով, որը կրակոցների ժամանակ արգելափակվում է կայունության ապահովման համար։
Ներկայումս քարշակվող հակատանկային թնդանոթները համեմատաբար հազվադեպ են օգտագործվում, նման զենքերի մեծ մասը ներառված է նախկին Խորհրդային Միության հանրապետությունների բանակների սպառազինության վրա։ Վարշավայի պայմանագրի նախկին անդամ որոշ պետություններում նույնպես մնացել է Տ-12 հակատանկային հրանոթների զգալի քանակ։
Ռուսաստանի զինված ուժերն ունեն ավելի քան 6 000 նման թնդանոթներ։ Չնայած ներկայում Ռուսաստանում այդ թնդանոթները հանվել են արտադրությունից, դրանց թողարկումը շարունակում է չինական «Նորինկո» ընկերությունը, որը արտահանում է որպես Տիպ-73։
2013 թվականի օգոստոսի 27-ին Տ-12-ից կրակոցով մարվել է Յամալի Սամբուրգի հանքավայրի ցայտաղբյուրային հրդեհը։


== Որտեղ կարելի է տեսնել ==
 Ռուսաստան – Ռազմական տեխնիկայի թանգարան, Վերխնայա Պիշմա, Սվերդլովսկի մարզ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Дополнение к техническому описанию и инструкции по эксплуатации «100-мм противотанковая пушка Т-12» и к руководствам службы 100-мм противотанковых пушек Т-12 и МТ-12. 100-мм выстрелы ЗУБМ10 и 3УБК8. — Москва: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1981. — 24 с.


== Արտաքին հղումներ ==
gvtm.ru Archived 2014-11-10 at the Wayback Machine.