Կառլովի Վարի

Կառլովի Վարի (չեխ․՝ Karlovy Vary. Aussprache ), նախկինում ՝ Կառլսբադ (գերմ.՝ Karlsbad. գերմաներենից բառացի թարգմանած՝ նշանակում է Կառլի լոգարան), քաղաք Չեխիայում, Օգրժե գետի հովտում, ծովի մակերևույթից 380 մ բարձրության վրա։ 49 864 հազար բնակիչ (2014 թվականի տվյալներով)։ Բալնեոլոգիական առողջարան է, Պրահայից 120 կմ արևմուտք։
2021 թվականից ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ «Եվրոպայի առողջարանային մեծ քաղաքներ» («"Great Spa Towns of Europe"») ձևակերպման ներքո. նկատի են առնվել 18-20-րդ դարերի առողջարանային համալիրներն ու ընդհանրապես քաղաքի ճարտարապետությունը։
Կառլովի Վարին Եվրոպայի ամենաընդարձակ առողջարանային համալիրն ունեցող բնակավայրն է և ամենից հաճախ այցելվող առողջարանը Չեխիայի Հանրապետությունում։ Քաղաքը հայտնի է նաև չեխական բարձրորակ, ինքնատիպ, շքեղ ապակեղենի արտադրությամբ։ Բացի այդ, այստեղ զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը։


== Անվանում ==
Անվանումն առաջացել է չեխական թագավոր Կառլ I-ի (նույն ինքը՝ «Հռոմեական սրբազան կայսրության» կայսր և գերմանական թագավոր Կառլոս IV-ը) անունից։ Հանգստավայրի հիմնադրումը կապվում է նրա անվան հետ․ ընդունված է հիմնադրման տարեթիվ համարել 1358 թվականը, երբ Կառլ I-ը աղբյուրների մոտ կառուցել է որսորդական մի փոքր դղյակ) և չեխերեն vary «տաք աղբյուրներ բառից»։
Քաղաքի նախկին գերմանական անվանումն է Կարսլբադ․ նույն Կառլ անունից և գերմաներեն Bad ― «առողջարան, բուժավայր» բառից։


== Բնակչություն ==
2017 թվականի դրությամբ Կառլովի Վարիում ազգությամբ ոչ չեխ բնակիչները կազմում էին քաղաքի ընդհանուր բնակչության մոտավորապես 7 տոկոսը. դա Չեխիայի Հանրապետությունում երկրորդ ցուցանիշն է՝ մայրաքաղաք Պրահայից հետո։ Օտարերկրացիների մեջ մեծ թիվ են կազմում վիետնամցիները, գերմանացիները, ուկրաինացիները, ռուսները։ 

Աղբյուրը՝ մարդահամարների տվյալները։


== Քաղաքի հետ առնչված անվանի անձինք ==
Պետրոս Առաջին (1672–1725), այցելել է Կառլովի Վարի 1711 թ.
Վոլֆգանգ Գյոթե (1749–1832), գերմանացի գրող, գիտնական. հոդված է գրել տեղի երկրաբանության մասին
Ժան դը Կառո (1770-1857), շվեյցարացի բժիշկ, հրատարակել է Almanach de Carlsbad ժողովածուն։
Լյուդվիգ վան Բեթհովեն (1770–1827), կոմպոզիտոր. երկու անգամ այցելել է առողջարանը՝ բուժվելու, 1812 թվականին էլ համերգ է տվել Grandhotel Pupp հյուրանոցի Չեխական սրահում։
Ադալբերտ Շտիֆտեր (1805–1868), ավստրիացի գրող, 1865–1867 թթ. բուժվել է առողջարանում։
Ֆրեդերիկ Շոպեն (1810–1849), կոմպոզիտոր, 1835 թվականին այստեղ է վերջին անգամ տեսնվել ծնողների հետ։
Իվան Տուրգենև (1818–1883), ռուս գրող, այցելել է բազմիցս։
Էնթընի Դրեքսել (1826–1893), Drexel, Morgan & Co. (ներկայումս՝ JPMorgan) ընկերության ավագ գործընկեր, իր անունով հայտնի համալսարանի՝ Drexel University-ի հիմնադիր. վախճանվել է Կառլսբադում 1893 թ.:
Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրք (1881–1938), Թուրքիայի հանրապետության հիմնադիր և առաջին նախագահ. 1918 թ. բուժվել է առողջարանում։
Ֆրանտիշեկ Բեհոունեկ (1898–1973), գիտնական և վիպասան. վախճանվել է այստեղ։
Վլադիմիր Վորոնին (ծնվ. 1941), Մոլդովայի Հանրապետության նախկին նախագահ. բուժման նպատակով բազմիցս այցելել է Կառլովի Վարի։


== Աշխարհագրություն ==
Կլիման չափավոր խոնավ է, ամառը՝ տաք (հուլիսի միշին ջերմաստիճանը՝ 17, 3 °C), ձմեռը՝ շատ մեղմ (հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -2 °C), տարեկան տեղումները՝ 620 մմ։ Բուժիչ միջոցները ածխաթթվային սուլֆատ-հիդրոկարբոնատային նատրիումային տաք աղբյուրներն են (41, 2-72, 2 °C), որոնց ջուրն օգտագործվում է խմելու, լոգանքների, ողողումների, ինհալյացիաների համար, տորֆա-ցեխաբուժությունը, Վրժիդլո (Շպրուդել) հեյզերի ջուրը։ Օգտագործվում են 13 խոշոր և շուրջ 300 փոքր հանքային տաք աղբյուրների ջրերը, ինչպես նաև տաք ջրի մշտական հոսք ունեցող Տեպլա գետի ջրերը։  
Բուժվում են լյարդի և լեղուղիների, ստամոքս-աղիքային համակարգի, միզուղիների հիվանդություններով և նյութափոխանակության խանգարումներով տառապողները։


== Կլիմա ==


== Քույր քաղաքներ ==


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
«Carlsbad», Southern Germany and Austria (2nd տպ.), Coblenz: Karl Baedeker, 1871, OCLC 4090237, https://archive.org/stream/southerngermany10firgoog#page/n160/mode/2up 
John Merrylees (1886)։ Carlsbad and its Environs։ S. Low, Marston, Searle, & Rivington 
«Carlsbad», Guide through Germany, Austria-Hungary, Switzerland, Italy, France, Belgium, Holland, the United Kingdom, Spain, Portugal, &c (9th տպ.), Berlin: J.H. Herz, 1908, OCLC 36795367, https://archive.org/stream/guidethroughger00gesgoog#page/n413/mode/2up 
«Carlsbad»։ Encyclopædia Britannica 5 (11th ed.)։ 1911։ էջ 346 
«Carlsbad», Austria-Hungary (11th տպ.), Leipzig: Karl Baedeker, 1911, https://archive.org/stream/austriahungarywi00karl#page/n529/mode/2up 


== Արտաքին հղումներ ==
https://mmkv.cz/ Կառլովի Վարի. պաշտոնական կայք  (չեխերեն)
Զբոսաշրջային պաշտոնական հարթակ
Զբոսաշրջային ոչ պաշտոնական հարթակ
Կառլովի Վարիի տարածաշրջանային հեռուստաալիք  KTB
Pictures & Streetmap from 1725 (?), A. F. Zuerner/Schenck (Amsterdam)
Pictures & Streetmap from 1733, Homannische Erben (Nuernberg)
Karlovy Vary City Card – guide, maps, discounts