Հացենի

Հացենի (լատ.՝ Fraxinus), ձիթենազգիների (Oleaceae) ընտանիքի տերևաթափ ծառերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։


== Ընդհանուր բնութագիր ==

Բարձրությունը 20-40 մ է։ Տերևները բարդ են, հակադիր, կենտփետրաձև։ Ծաղկաբույլը հուրանանման է, ծաղիկները՝ միասեռ կամ երկսեռ։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին՝ մինչև տերևների բացվելը։ Պտուղը միաբուն թևապտղիկ է։ Ջերմասեր է և չորադիմացկուն։ Մաքուր ծառուտներ չի առաջացնում։


== Հայաստանում ==
ՀՀ-ում հայտնի է 2 տեսակ. բարձր կամ սովորական հացենի (F. excelsior), մինչև 30 մ բարձրությամբ ծառ է։ Աճում է գրեթե բոլոր անտառներում՝ կաղնու, բոխու, ղաժու և այլ տեսակների հետ։ Ցրտադիմացկուն է, ապրում է 250-300 տարի։


== Տարածում ==
Աճում է կաղնու-բոխու, ղաժու, հաճարենու և այլ տեսակների հետ։ Երկրորդը հանդիպում է Տավուշի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում։


== Տեսակներ ==

Առանձնացնում են 51 տեսակ
Fraxinus americana L.
Fraxinus angustifolia Vahl
Fraxinus anomala Torr. ex S.Watson
Fraxinus apertisquamifera H.Hara
Fraxinus baroniana Diels
Fraxinus berlandieriana DC.
Fraxinus bungeana DC.
Fraxinus caroliniana Mill.
Fraxinus chiisanensis Nakai
Fraxinus chinensis Roxb.
Fraxinus cuspidata Torr.
Fraxinus dimorpha Coss. & Durieu
Fraxinus dipetala Hook. & Arn.
Fraxinus dubia (Willd. ex Schult. & Schult.f.) P.S.Green & M.Nee
Fraxinus excelsior L. 
Fraxinus ferruginea Lingelsh.
Fraxinus floribunda Wall.
Fraxinus gooddingii Little
Fraxinus greggii A.Gray
Fraxinus griffithii C.B.Clarke
Fraxinus holotricha Koehne
Fraxinus hubeiensis S.Z.Qu et al.
Fraxinus insularis Hemsl.
Fraxinus lanuginosa Koidz.
Fraxinus latifolia Benth.
Fraxinus longicuspis Siebold & Zucc.
Fraxinus malacophylla Hemsl.
Fraxinus mandshurica Rupr.
Fraxinus micrantha Lingelsh.
Fraxinus nigra Marshall
Fraxinus odontocalyx Hand.-Mazz. ex E.Peter
Fraxinus ornus L.
Fraxinus pallisiae Wilmott
Fraxinus papillosa Lingelsh.
Fraxinus paxiana Lingelsh.
Fraxinus pennsylvanica Marshall
Fraxinus platypoda Oliv.
Fraxinus profunda (Bush) Bush
Fraxinus purpusii Brandegee
Fraxinus quadrangulata Michx.
Fraxinus raibocarpa Regel
Fraxinus rufescens Lingelsh.
Fraxinus sieboldiana Blume — Ясень Зибольда
Fraxinus sogdiana Bunge
Fraxinus spaethiana Lingelsh. — Ясень Шпета
Fraxinus stylosa Lingelsh.
Fraxinus texensis (A.Gray) Sarg.
Fraxinus trifoliata W.W.Sm.
Fraxinus uhdei (Wenz.) Lingelsh.
Fraxinus velutina Torr.
Fraxinus xanthoxyloides (G.Don) Wall. ex DC. Afghan Ash


=== Հացենի պենսիլվանյան ===
Հացենի պենսիլվանյան (Fraxinus pennsylvanica Marshall), ունի 15-25 մետր բարձրություն, բնի տրամագիծը՝ 1 մետր է։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը գորշամոխրագույն է, ճաքճքված։ Ընձյուղները մոխրագույն են, ծածկված սպիտակ ոսպնյակներով։ Հայաստանում մասսայաբար օգտագործվում է կանաչապատման և անտառապատման բնագավառում։


=== Կլորատերև հացենի ===
Կլորատերև հացենին (F. rotundifoila) 15-25 մ բարձրությամբ ծառ է։ Հանդիպում է Տավուշի մարզում (Գետիկի հովիտ), Սյունիքի մարզում, Սևանի ավազանում։


== Կիրառություն ==
Ունեն ամուր, արժեքավոր բնափայտ։ 
Բնափայտն ամուր է, ճկուն, գեղեցիկ նախշերով, օգտագործվում է մանր գործիքաշինության, շինարարության տարբեր բնագավառներում։ Գեղազարդիչ է, կիրառվում է կանաչապատման, անտառային մշակաբույսերի և պաշտպանական անտառաբուծության մեջ։ Ապրում է մինչև 300 տարի։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Васильев В. Н. Род 1144. Ясень — Fraxinus // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1952. — Т. XVIII. — С. 485—502. — 802 с. — 3000 экз.
Ростовцев С. И., Ясень // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.


== Արտաքին հղումներ ==
Missouri Botanical Garden, gardening help, Fraxinus americana
Cofrin  Center for Biodiversity Herbarium, University of Wisconsin, Trees of Wisconsin, Fraxinus comparison chart Archived 2014-10-17 at the Wayback Machine.
Lady Bird Johnson Wildflower Center, University of Texas, Fraxinus americana L. White ash
Plants for a Future, Fraxinus excelsior Ash, European ash, Common Ash