Ալ-Զահրավի

Աբու ալ-Կասիմ Խալաֆ իբն ալ-Աբաս ալ-Զահրավի ալ-Անսարի (արաբ․՝ أبو القاسم خلف بن العباس الزهراوي‎‎, Abū al-Qāsim Khalaf ibn al-'Abbās al-Zahrāwī al-Ansari&lrm, հանրայնորեն հայտնի է Ալ-Զահրավի (الزهراوي), լատինացված՝ Abulcasis (արաբերեն Abū al-Qāsim-ից) անվանաձևով, 936, Մեդինա Ասաարա, Կորդովա - 1013, Կորդովա),  
արաբական ծագումովմիջնադարյան բժիշկ, գիտնական, որ գործել է Անդալուսիայում (ներկայիս Իսպանիայի տարածքում)։ Համարվում է միջնադարի մեծագույն վիրաբույժը. արժանացել է «վիրաբուժության հայր» պատվանունին։
Ալ-Զահրավիի գլխավոր աշխատությունը «Ալ-Թասրիֆ»-ն է (Kitab al-Tasrif)՝ երեսուն հատորից բաղկացած բժշկագիտական մի հանրագիտարան, որի՝ վիրաբուժությանը վերաբերող բաժինը տասներկուերորդ դարում թարգմանվել է լատիներեն, լայն տարածում ստացել եվրոպական երկրներում և առնվազն հինգ դար շարունակ ծառայել որպես օրինակելի ուսումնական ձեռնարկ։ Ալ-Զահրավիի նորարարական ներդրումները վիրաբուժական գործիքների պատրաստման ու դրանց կիրառման և ընդհանրապես վերքերի բուժման բնագավառներում հսկայական ներգործություն են ունեցել ինչպես Արևելքում, այնպես էլ Արևմուտքում՝ ընդհուպ մինչև նոր ու նորագույն ժամանակները. նրա որոշ հայտնագործություններ կիրառություն են գտնում մինչև անգամ մեր օրերի բժշկության մեջ։ Առաջին անգամ նա է օգտագործել կետգուտը՝ վիրահատության ժամանակ ներքին կարեր դնելու, արյան անոթները կապելու նպատակով. նրա հորինած վիրաբուժական շատ գործիքներ ներկայումս էլ օգտագործվում են մարդկանց բուժելու համար։
Ալ-Զահրավին առաջինն է բացահայտել հեմոֆիլիայի ժառանգական բնույթը, առաջին բժիշկն է եղել, ով նկարագրել է արտաարգանդային հղիության մի տարատեսակը հանդիսացող աբդոմինալ (որովայնային) հղիությունը, որը նրա ժամանակներում անուղղելի, պարզապես մահացու էր համարվում։ Առաջինն է հայտնաբերել կաթվածի արմատական պատճառները։ Բացի այդ՝ ստեղծել է վիրաբուժական գործիքներ ու հարմարանքներ կեսարյան հատում կատարելու, աչքերի կատարակտը բուժելու, ինչպես նաև հարմարանքներ ականջը, միզածորանը հետազոտելու, որկոր ներթափանցած օտարածին մարմինները հանելու համար։


== Կենսագրություն ==
Ալ-Զահրավին ծնվել է անդալուսական Կորդովայից 8 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք ընկած Ասաարա քաղաքում, իր բնօրրանի հիմնադրումից՝ 936 թվականից ոչ տևական ժամանակ անց (ծննդյան հստակ տարեթիվը հայտնի չէ)։ Նրա լրիվ անվան մեջ տեղ գտած «Անսարի»-ն հուշում է, որ իր ծագումով առնչություն է ունեցել Մեդինայի Անսարի տոհմի հետ :
Կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Կորդովայում, որտեղ ուսանել է, փորձեր կատարել, զբաղվել գործնական բժշկությամբ, վիրաբուժությամբ, հասուն տարիքում՝ նաև դասավանդել է, իր կուտակած հարուստ փորձը փոխանցել սաներին։ Երկար տարիներ եղել է Անդալուսիայի խալիֆ Ալ-Հաքամ Երկրորդի պալատական բժիշկը։ Նրան առաջին անգամ իր գրվածքներից մեկում հիշատակել է Աբու Մուհամադ բին Հազմը (993–1064), որը Ալ-Զահրավիին ներառել է Մավրական Իսպանիայի խոշորագույն բժիշկների շարքում։ Իսկ անվանի բժշկի համեմատաբար հանգամանալի առաջին կենսագրականը հեղինակել է Ալ-Հումայդին՝ նրա մահից վեց տասնամյակ անց (այդ կենսագրությունը զետեղվել է Jadhwat al-Muqtabis/«Անդալուսցի գիտնականների մասին» գրքում)։


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		


=== Էջեր «Ալ-Թասրիֆ»-ի լատիներեն հրատարակությունից ===

		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Al-Benna Sammy (29 September 2011)։ «Albucasis, a tenth-century scholar, physician and surgeon: His role in the history of plastic and reconstructive surgery»։ European Journal of Plastic Surgery 35 (5): 379–387։ doi:10.1007/s00238-011-0637-3 
al-Zahrāwī Abū al-Qāsim Khalaf ibn ʻAbbās (1973)։ مقالة في العمل باليد: A Definitive Edition of the Arabic Text։ University of California Press։ ISBN 9780520015326 
Arvide Cambra Luisa Maria (1994)։ Un tratado de polvos medicinales en Al-Zahrawi։ University of Almeria։ ISBN 978-8482400020 
Arvide Cambra Luisa Maria (1996)։ Tratado de pastillas medicinales segْn Abulcasis։ Junta de Andalucia։ ISBN 978-8460554851 
Arvide Cambra Luisa Maria (2000)։ Un tratado de oftalmologيa en Abulcasis։ University of Almeria։ ISBN 978-8482402413 
Arvide Cambra Luisa Maria (2003)։ Un tratado de odontoestomatologيa en Abulcasis։ University of Almeria։ ISBN 978-8482406367 
Arvide Cambra Luisa Maria (2010)։ Un tratado de estética y cosmética en Abulcasis։ Grupo Editorial Universitario (GEU)։ ISBN 9788499153421 
Pormann Peter E. (2004)։ The Oriental Tradition of Paul of Aegina's Pragmateia։ BRILL։ ISBN 9789004137578 
Hamarneh Sami Khalaf, Sonnedecker Glenn Allen (1963)։ A Pharmaceutical View of Abulcasis Al-Zahrāwī in Moorish Spain: With Special Reference to the "Adhān,"։ Brill Archive 
Facsimile of codex: Abu´l Qasim Halaf ibn Abbas al-Zahraui – Chirurgia; Vienna, Austrian National Library, Cod. Vindob. S. N. 2641, Southern Italy, 2nd half of the 14th century, Akademische Druck- u. Verlagsanstalt (ADEVA) Graz 1979, Complete colour facsimile edition of the 166 pp. (78 fol. + 8 pp. + 2 pp.) in original size 405 x 280 mm. 227 smaller golden initial letters, 1 ornamental page, 1 pen drawing and 68 miniatures with illustrations from the medical sphere; text in Gothic Rotunda. Binding: Leather. All folios are cut according to the original. Commentary volume: E. Irblich, Vienna. 70 pp. text and 11 illustrations, cloth. Facsimile and commentary in a solid slip case. Limited edition: 960 numbered copies. CODICES SELECTI, Vol. LXVI
Usamah Demeisi: Zur Geschichte der Erforschung von Leben und Werk des Abu l-Qāsim az-Zahrāwī (um 936 — um 1013) : unter besonderer Berücksichtigung der Zahnheilkunde. Berlin 1999. ISBN 3-933346-74-6.
Heinz Schott: Meilensteine der Medizin. Dortmund 1996. ISBN 3-611-00536-3.
Marianne Engeser: Der «Liber servitoris» des Abulkasis (936—1013) : Übers., Kommentar u. Nachdr. d. Textfassung von 1471. Stuttgart 1986. (lateinisch und deutsch) ISBN 3-7692-0967-2.
Lutfi Rida: Abulkasim Unfallchirurgie. Düsseldorf 1967.
Chirurgia : vollst. Faks.-Ausg. im Orig.-Format von Codex series nova 2641 d. Österr. Nationalbibliothek. ISBN 3-201-01116-9.
Sami Khalaf Hamarneh /Glenn Sonnedecker: A pharmaceutical view of Abulcasis al-Zahrāwī in Moorish Spain : with special reference to the «Adhān». Leiden 1963.


== Արտաքին հղումներ ==
«Абул-Касим»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
«Альбуказес»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
MWNF manuscript (en inglés)
Zahrawi (en inglés)
www.muslimheritage.com (en inglés)
El Zahrawi – Father of Surgery (en inglés)
Albucasis en la Biblioteca Virtual del Patrimonio Bibliográfico