Գալիլ (ինքնաձիգ)

Գալիլ (եբրայերեն՝ גליל‎, անգլ.՝ Galil), իսրայելական ինքնաձիգ, նախագծված Իսրայել Գալիլիի կողմից ֆիննական Valmet Rk 62 զենքի հիման վրա, Կալաշնիկով ինքնաձիգի տարբերակ։


== Պատմություն ==
Չնայած Վեցօրյա պատերազմում տարած հաղթանակին, ՑԱԽԱԼ-ի հրամանատարությունը պարզել է, որ FN FAL-ը, որոնք Իսրայելի զինանոցում էին, ավելի քիչ էին հարմարեցված անապատում մարտի պայմաններին, քան Կալաշնիկովի ինքնաձիգները, որոնց հետ կռվում էին արաբները։ Արդյունքում որոշում կայացվեց ստեղծել նոր ինքնաձիգ 5,56×45 մմ փամփուշտով, որը կարող էր փոխարինել FN FAL-ին։
1969 թվականին համապատասխան նախատիպերը ցուցադրվեցին ինժեներներ Ուզիել Գալիի և Իսրայել Գալիլիի կողմից, ինչի արդյունքում նախապատվությունը տրվեց Գալիլիի տարբերակին, որի հիմքում ընկած էր ֆիննական Valmet rk 62 ինքնաձիգի կառուցվածքը (ԱԿ-ի պատճենը), որի արտադրության արտոնագիրը գնվել է Իսրայելի կողմից և, որը հանդիսանում էր Կալաշնիկովի ինքնաձիգի արտոնագրի տարբերակը։ 1973 թվականին Գալիլի ինքնաձիգը սպառազինության մեջ է մտնում Galil անվանումով, ընդ որում դրա արտադրությունը հաստատվել է Israel Military Industries ընկերության կողմից՝ Ֆինլանդիայում գնված սարքավորումների օգտագործմամբ։
1980-ական թվականների վերջին մշակվեցին տարբերակներ հրացանի 7,62×51 մմ NATO փամփուշտի հիման վրա։ 1990-ականների սկզբին հետևակային ստորաբաժանումների սպառազինության մեջ գտնվող Գալիլ հարձակողական հրացանները փոխարինվեցին ամերիկյան M16 գրոհային հրացաններով (1967 թվականի արաբ-իսրայելական պատերազմների ժամանակ ամերիկյան M16A1-ի և CAR-15-ի մատակարարումները, որոնք ավելի քիչ արժեին, քան Գալիլի արտադրությունը, դարձան «առաջին ծիծեռնակները»)։ Շահագործման մեջ մնացին միայն կարճեցված տարբերակները, որոնք օգտագործվում էին որպես տրանսպորտային անձնակազմի և տանկերի անձնակազմի, ինչպես նաև հրետանու անձնակազմի ինքնապաշտպանական զենքեր։
Ինքնակառավարվող «Գալիլ» հրացանների արտադրությունը Իսրայելում դադարեցվել է 2006 թվականին, 2007 թվականին «Գալիլը» վերջնականապես դուրս եկավ ՑԱԽԱԼ-ի սպառազինությունից (ոմանք մնացին ծառայության պատվի պահակախմբի և ոմանք ոչ մարտական ստորաբաժանումների հետ)։ 2006 թվականին զենքի արտադրության արտոնագիրըև սարքավորումները վաճառվել են Կոլումբիային (արդյունքում՝ կոլումբիական INDUMIL ընկերությունը դարձավ այդ զենքերի միակ արտադրողը աշխարհում)։


== Նկարագրություն ==

Ներքին կառուցվածքի տեսանկյունից, Գալիլը նման է Կալաշնիկով գրոհային հրացանի, բացառությամբ այն բանի, որ Գալիլի համար այլ փամփուշտ է օգտագործվում։ Ավտոմատացումն աշխատում է փոշու գազերի մի մասը փողից հանելով գազատարի միջոցով, շաղափված է 30 աստիճանի անկյունով, անմիջապես գազախցիկի մեջ։ Գազի մխոցը քրոմապատ է։ Կափարիչի բռնակը, ի տարբերություն Կալաշնիկով հարձակման հրացանի, թեքված է այնպես, որ այն կարող է օգտագործվել երկու ձեռքերով։ Ատրճանակի բռնակից վերևի ձախ մասում կա հավելյալ դրոշակ կրակային ռեժիմների ապահովիչ-թարգմանիչ։
Դիոպտերային տեսարանն ունի 2 դիրք՝ 0-300 մ և 300-500 մ սահմաններում կրակոցների համար, կա նաև երեք լուսավոր կետ (մեկը` նշանոցի, երկուսը նշան բռնելու հարմարանքի վրա) սարք, ցածր լույսի պայմաններում`100 մ տիրույթում կրակելու համար։ Ինքնաձիգը կարողանում է կրակել հրացանի նռնակներով, դրա հետ մեկտեղ օգտագործվում են նաև 12 անգնդակ փամփուշտներով պահեստատուփ։ Կարող է նաև օգտագործվել սվին դանակ։
Ինքնաձիգն ունի երկու առանձնահատկություն,  որոնք կոչված են պայքարել վնասակար զինվորական սովորությունների դեմ։ Այսպես, կոթի վրա կա գարեջրի շշերը բացելու բանալի (նախկինում այդ նպատակների համար օգտվել են պահեստատուփի "շրթունքներից", ինչը հաճախ վտանգավոր հետևանքներ է ունեցել)։ Բացի այդ, դաշտային պայմաններում զինվորը պետք է հոգ տանի իր զենքի ընդամենը վեց հանգույցների մասին։
Ատրճանակի բռնակը պատրաստված է պլաստիկից, ինչպես փողակալը հետագա տեսակներում (սկզբում փողակալները փայտից էին)։ Մետաղյա կմախքային ետնամասը ծալվում է աջ կողմի վրա։
Զենքի թերություններից մեկը հանդիսանում է ուղղանը, տեղադրված գնդացրի փողի կափարիչի վրա, որն ապամոնտաժվում է զենքի ամեն քանդում հավաքման ժամանակ, որն ըստ էության թուլացնում է ճշգրիտ կրակոցի հավանականությունը։ Գալիլի մյուս թերությունը հանդիսանում է նրա մեծ քաշը` 3,95 կգ, ավելի շատ, քան M16A1-ինը (2,97 կգ)։


== Տեսակներ ==
Galil AR (Assault Rifle)` հիմնական տարբերակը (փամփուշտները` 5,56 մմ NATO և 7,62 մմ NATO)։
Galil ARM (Assault Rifle and Machine gun)` ձեռքի թեթև գնդացրի տարբերակ, որը տարբերվում է AR-ից հենակի և տեղափոխության բռնակի առկայությամբ (NATO-ի 5.56 մմ և NATO-ի 7.62 մմ փամփուշտներ)։
Galil SAR (Short Assault Rifle)` կարճ տարբերակը՝ օդային և զրահատեխնիկայի համար (5.56 մմ NATO և 7.62 մմ NATO-ի փամփուշտներ)։
Galil MAR (Micro Assault Rifle, Micro-Galil)` SAR-ի կրճատված տարբերակը, որը նախատեսված է հատուկ ստորաբաժանումների կամ որպես անհատական ինքնապաշտպանական զենք օգտագործելու համար (միայն NATO-ի 5.56 մմ փամփուշտներ)։ Փողակալի վրա կա հարմարանք, որն օգնում է դաստակին չսայթաքել։
Magal` ատրճանակ-գնդացիր, որը ստեղծվել է ամերիկյան փամփուշտի տակ. 30 Carbine-ի (7,62×33 մմ) Galil MAR-ի հիման վրա։ Ընդհանուր առմամբ, ազատ է արձակվել մոտ 1000 հատ։
Galil Sniper կամ Galatz` ինքնալիցքավորվող դիպուկահարային տարբերակ ծանր փողով, փողակալով, օպտիկական նշանառությամբ և փայտե ետնամասով (փամփուշտները միայն 7,62 մմ NATO):
Galil Hadar` քաղաքացիական ինքնալիցքավորվող տարբերակ  փողակալով, ետնամասի հետ միասին։
SR-99` Galil Sniper-ի նորացված տարբերակը։
Galil ACE` ընտանիքի հետագա զարգացումը։


== Շահագործող երկրներ ==
 Բոլիվիա
 Բոտսվանա
 Բրազիլիա
 Վիետնամ
 Հայիթի
 Գվատեմալա
 Ջիբութի
 Իսրայել. ՑԱԽԱԼ և Իսրայելի խորհրդարանի անվտագություն։
 Հնդկաստան
 Ինդոնեզիա. օգտագործվում է KOPASKA- ի և Kopassus- ի կողմից։
 Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
 Կոլումբիա: 2006 թվականից 5,56 մմ Galil AR, SAR և ARM մեքենաները լիցենզավորվել են Soacha- ում՝ պետական Indumil ընկերության General Jose Maria Cordova զենքի գործարանում, 2010 թվականից արտադրվում է Galil ACE մոդելը։ Մինչև 2015 թվականի սեպտեմբերը արտադրվել են բոլոր փոփոխությունների 3.5 հազար ավտոմատ մեքենաներ.
 Կոստա Ռիկա` 1500 հատ 1981-1988թթ.
 Վրաստան
 Լեսոթո
 Մոնղոլիա
 Նեպալ
 Նիկարագուա - 1974-1979 թվականներին Գալիլ ARM-ը և Galil SAR-ը գնվեցին Նիկարագուայի ազգային գվարդիայի համար
 Պերու
 Պորտուգալիա. 5.56 մմ AR և ARM տարբերակները, որոնք օգտագործվում են օդային զորքերի կողմից։
 Ռուանդա
 Սալվադոր
 Տրինիդադ և Տոբագո
 Ֆիլիպիններ
 Չիլի
 Էսվատինի
 Էստոնիա. Օգտագործվում են 5,56 մմ Galil AR, SAR, ARM և 7.62 մմ Galil Sniper տարբերակները.
 Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն. Հարավային Աֆրիկայի զինված ուժերի ստանդարտ հետևակային զենք։ Թողարկվել է լիցենզիայի ներքո մի փոքր փոփոխված ձևով Vektor-ի կողմից R4 անվանումով (Denel Corporation-ի բաժանմունք)։


== Տես նաև ==
Vektor CR-21


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Описание Galil на сайте weapon.at.ua
Описание Galil на сайте gewehr.ru Archived 2009-04-05 at the Wayback Machine.
Руководство пользователя Galil 5,56 мм AR/ARM/SAR(անգլ.)
Galil History Israel Weapon Industries
GALIL RIFLE HISTORY // SOF’s Kokalis Evaluates Galili’s AK, by Peter G. Kokalis Archived 2013-05-12 at the Wayback Machine. Առաջին անգամ տպագրվել է 1983 թվականի հուլիս ամսին Հաջողության զինվոր(ամսագիր)[en]
Израильская армия распрощалась с автоматом «Галиль», 16.08.07