Ալեքսանդր Դանկման

Ալեքսանդր Մորիսովիչ (Մորիցևիչ) Դանկման (ռուս.՝ Алекса́ндр Мо́рисович Да́нкман, օգոստոսի 9, 1888(1888-08-09) - հոկտեմբերի 19, 1951(1951-10-19)), խորհրդային էստրադային, կրկեսային, թատերական և հանրային գործիչ, խմբագիր։ ԽՍՀՄ-ում կրկեսային գործի առաջին կազմակերպիչներից։


== Կենսագրություն ==
Ալեքսանդր Դանկմանը ծնվել է 1888 թվականի օգոստոսի 9-ին՝ կանացի դերձակի ընտանիքում, որը Մոսկվայում նորաձևության ատելիե ուներ, իսկ մայրը պատրաստի հագուստի խանութ ուներ։ Դանկմանն ավարտել է գիմնազիա, իսկ 1913 թվականին՝ Մոսկվայի կայսերական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։
1914-1916 թվականներին աշխատել է Վարյետե և կրկեսի արտիստների ռուսական ընկերությունում՝ որպես իրավաբանական խորհրդատու։ Եղել է երդվյալ հավատարմատարի օգնական։ 1917 թվականին եղել է Ռուսաստանում ստեղծված արվեստում աշխատողների առաջին միջազգային կազմակերպության՝ Կրկեսի արտիստների միջազգային միության հիմնադիրներից մեկը։ «Էխո ցիրկա» խմբագրական կոլեգիայի անդամ (1917)։ 1917-1921 թվականներին՝ Արվեստի գործիչների համամիութենական պրոֆեսիոնալ միության իրավաբանական ենթաբաժնի վարիչ, Միության կենտրոնական կարգապահական դատարանի նախագահ։ 1917 թվականին նշանակվել է Բանվորների և զինվորական դեպուտատների Մոսկվայի խորհրդին կից գործող Թատերական կոմիտեի փոխնախագահ։
1918-1922 թվականներին եղել է Կրկեսի բաժանմունքի գիտքարտուղար, ՌԽՖՍՀ Լուսժողկոմի Թատերական բաժնի ենթաբաժանմունքի վարիչի տեղակալ։ 1922-1927 թվականներին եղել է Պետական կրկեսների կենտրոնական վարչության կառավարչի տեղակալ, նախագահի տեղակալ, իսկ 1927 թվականի օգոստոսից՝ վարչության կառավարիչ։ 1923 թվականին նշանակվել է Պետական ակադեմիական մեծ թատրոնի փոխտնօրեն։ 1920-1927 թվականներին զուգահեռաբար ղեկավարել է երեխաների համար Առաջին պետական թատրոնը (1925 թվականից՝ Առաջին պետական մանկավարժական թատրոն)։
1931-1937 թվականներին աշխատել է Երաժշտության, էստրադայի և կրկեսի պետական միավորման փոխտնօրեն, այնուհետև՝ տնօրեն-կարգադրիչ։ 1937 թվականի օգոստոսին «Սովետսկոյե իսկուստվո» թերթում հոդված է հրապարակվել Դանկմանի և պետական կրկեսների ղեկավարների քննադատությամբ՝ կադրերի պատրաստման գործում թույլ տված սխալների և կրկեսի արտիստների մասնավոր-սեփականատիրական ձգտումներին աջակցելու համար։
1938 թվականին մեղադրվել է վնասարարության մեջ և ձերբակալվել։ Մեղադրանքը չի հաստատվել և 1940 թվականին Դանկմանին ազատ են արձակել։ Ազատվելուց հետո ղեկավարել է Համառուսաստանյան հյուրախաղա-համերգային միավորումը։ Այնուհետև աշխատել է Ռազմաճակատում գործող թատրոնների տնօրինությունում՝ որպես Ե. Վախթանգովի անվան թատրոնի շինարարության փոխտնօրեն, Կ. Ստանիսլավսկու անվան պետական օպերա-դրամատիկական թատրոնի փոխտնօրեն։ 1949 թվականից եղել է Կրկեսային կոլեկտիվների և ատրակցիոնների միավորման տնօրենը։
1949 թվականին կրկին ձերբակալվել է Հրեական հակաֆաշիստական կոմիտեի հետ ունեցած կապի համար։ Մահացել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 19-ին բանտում։ Թաղված է Դոնսկոե գերեզմանատանը։ Արդարացվել է հետմահու։


=== Ընտանիք ===
Հայրը՝ Մորիս (Մորից) Դանկմանը, քաղքենի էր, կանացի դերձակ։
Մայրը՝ Վերա Դանկմանն էր։
Եղբայրը՝ Գրիգորի Դանկմանը (1889-1937), ճարտարապետ էր։ Գնդակահարվել է։
Դուստրը՝ Իննա Դանկմանը (1922-1991), եղել է Մոսսովետի անվան պետական ակադեմիական թատրոնի ռեժիսորը, ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ, սցենարիստ Միխայիլ Բլեյմանի կինը։


== Գործունեություն ==
Դանկմանի նախաձեռնությամբ կրկեսային գործը միավորվեց էստրադային և երաժշտական գործի հետ։ Մոսկվայում, Լենինգրադում և այլ քաղաքներում ստեղծվեցին ստացիոնար էստրադային թատրոններ՝ մյուզիք հոլեր, որտեղ ներկայացվում էին ոչ միայն դիվերտիսմենտային ծրագրեր, այլև թեմատիկ և էստրադային ներկայացումներ։

Դանկմանն աջակցել է մի շարք էստրադային վարպետների առաջխաղացմանը՝ Լեոնիդ Ուտյոսով, Նիկոլայ Սմիրնով-Սոկոլսկի, Գրիգորի Աֆոնին, Միխայիլ Խրուստալյով և այլք, խորհրդային կրկեսի պատմության մեջ առաջին կին-կենդանիներ վարժեցնող Իրինա Բուգրիմովան։ Նրա օրոք բացվել է Կրկեսային արվեստի ուսումնարանը, սկսել է հրատարակվել առաջին կրկեսային ամսագիրը, ստեղծվել է Կրկեսի թանգարան, նոր կրկեսային համարներ պատրաստելու համար բացվել են ստուդիաներ, կրկեսի հրապարակ են բերվել համաշխարհային կրկեսի լավագույն վարպետները։ Դանկմանը հասել է նրան, որ կրկեսները դարձան ամենաշահութաբեր հաստատություններն արվեստի բնագավառաում՝ չհաշված կինոն։
Եղել է բեմադրված կրկեսի ակտիվ ջատագով։ Կարծում էր, որ դիվերտիսմենտային ծրագրերին զուգահեռ պետք է պարտադիր ցուցադրվեն նաև մեծ սյուժետային ներկայացումներ, կրկեսը պետք է ավելի ակտիվ ներգրավի գրողների, ռեժիսորների, նկարիչների, կոմպոզիտորների։
Լև Գորելիկն իր հուշերում նշել է. «Դանկմանը խելացի էր, գործարար, բանիմաց, Պետկրկեսի ղեկավարների մեջ ամենահարգարժան մարդկանցից մեկը»։ Թատերագետ Ալեքսանդր Շնեերի գնահատմամբ՝ «Դանկմանը յուրահատուկ դեր է խաղացել է խորհրդային մյուզիքլի կազմավորման գործում»։


== Ծանոթագրություններ ==


== Մատենագրություն ==
Непочатый угол // Цирк : журнал. — 1926. — № 1 (12). — С. 14—15.
Ник-Диаволо — летающий велосипедист // Цирк : журнал. — 1926. — № 2 (13). — С. 9—10.
Бои быков // Цирк : журнал. — 1926. — № 4 (15). — С. 13.
Эльрой — человек без рук // Цирк : журнал. — 1926. — № 6 (17). — С. 13.
Проблемы современного цирка // Цирк : журнал. — 1927. — № 8 (19). — С. 1.
Наши госцирки и эстрада // Цирк и эстрада : журнал. — 1928. — № 13 (45). — С. 1.
Мюзик-холл в Ленинграде. Беседа с управляющим Центр. Упр. Госцирков А. М. Данкманом // Рабочий и театр : журнал. — 1928. — № 44 (215). — С. 11.
Итоги и перспективы деятельности госцирков // Цирк и эстрада : журнал. — 1929. — № 12. — С. 2—4.
За последней работой // Рабочий и искусство : газета. — 1930.
Советский цирк // Советское искусство : газета. — 1937. — № 34 (380). — С. 3.
Юбилей советского цирка // Новости искусства : журнал. — 1938. — № 1. — С. 13.


== Գրականություն ==
Дмитриев Ю. А. Советский цирк. Очерки истории. 1917—1941. — М.: Искусство, 1963. — С. 19, 24, 116, 227, 243, 244. — 399 с.
Данкман Александр Морисович // Цирковое искусство России. Энциклопедия / сост. М. Е. Швыдкой, Г. В. Белякова, Н. Д. Гаджинская, В. В. Кошкин. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2000. — С. 113. — 480 с. — ISBN 5-85270-168-8
Данкман Александр Морисович // Эстрада России. XX век. Энциклопедия / отв. ред. Е. Д. Уварова. — М.: Олма-Пресс, 2004. — С. 185. — 862 с. — ISBN 5-224-04462-6


== Արտաքին հղումներ ==
«Ա. Դանկման»։ Կրկեսի և էստրադայի աշխարհում (ռուսերեն) 
«Покрасс Д. (Автограф). Авторский оригинал «Циркового марша»»։ Bidspirit – Аукционный Онлайн-Портал (ռուսերեն)