Նասրիների արքայատոհմ

Նասրիների արքայատոհմ (արաբ․՝ بنو نصر‎‎, իսպ.՝ Nazarí), արաբական արքայատոհմ, որը իշխել է Գրանադայի ամիրայությունում 1230-1490 թվականներին։
Նրանց օրոք Գրանադայում կառուցվել է մուսուլմանական Իսպանիայի արվեստի մարգարիտը համարվող ալ-Համբրայի ճարտարապետական համալիրը (արաբ․՝ الحمراء‎‎, թարգմանաբար՝ «կարմիր»), որը ներկայումս ներառված է Իսպանիայում ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկի մեջ։


== Պատմություն ==
13-րդ դարի սկզբին Իսպանիայում հաստատված ալ-Մոհադների դիրքերը խարխլվում են և վերջիններս սկսում են պայքարել իշխանության համար։ 1212 թվականի հուլիսին Լեոնի, Կաստիլիայի, Նավառայի, Արագոնի միացյալ ուժերը շարժվում են Տոլեդոյի հարավ և հանդիպում ալ-Մոհադների զորքին՝ Լաս Նավաս դե Տոլոսա բնակավայրի մոտակայքում։ Ճակատամարտում արաբները ջախջախիչ պարտություն են կրում, սակայն դա իր նպատակին չի ծառայում մինչև 1123 թվականը, քանի դեռ քրիստոնյաները զբաղված էին իրենց ներքին խնդիրների լուծմամբ։ Մուհամմադ խալիֆը մահանում է 1213 թվականին, իսկ նրան հաջորդած որդին՝ 13-ամյա Աբու Յակուբ Յուսուֆ II-ը ի վիճակի չէր վերադարձնել կորցրած իշխանությունը։
Ալ-Անդալուսում 1223 թվականից ի վեր առանձին ալ-մոհադական կառավարիչներ սահմանափակ տարածքներում պահպանում էին իրենց իշխանությունը՝ կենտրոնական թագավորական իշխանության բացակայության պայմաններում։ 1230 թվականին Լեոնի և Կաստիլիայի միավորմամբ ձեռնարկվում է քրիստոնյաների հերթական արշավանքը։ Իսպանական ուժերին ղեկավարում էր Ֆերդինանդ III-ը, ով 1217 թվականից Կաստիլիայի թագավորն էր։ Վերջինիս առաջնորդած բանակը գրավում է ալ-Անդալուսի սիրտը։ Այսպես՝ մուսուլմանների իշխանությունն Իսպանիայում վերջնականապես վերջացանում է` մեկ բացառությամբ։ Այդ բացառությունը Նասրիների իշխանության հաստատումն էր Գրանադայում։ Մոտ 1231 թվականին Մուհամմադ իբն Յուսուֆ իբն Նասրը Խաենի շրջակայքում ստեղծում է փոքրիկ պետություն, իսկ 1235 թվականին գրավելով Գրանադան դարձնում է իր պետականության մայրաքաղաքը։
Ռեկոնկիստայի ալիքի տակ չընկնելու և տերությունը չկորցնելու նպատակով Նասրիները որդեգրում են հետաքրքիր քաղաքականություն։ Կաստիլիայի թագավորության արշավանքների շրջանում Նասրիները Գրանադայի ամիրայությունը ճանաչում են որպես Ֆերդինանդ III-ի վասալական տերություն և օգնում են վերջիններիս պայքարել ալ-Անդալուսի իսլամադավան պետությունների դեմ։ Մուհամմադի ժառանգները Գրանադայի ամիրայությունը կառավարում են մինչև 1313 թվականը՝ մինչև Նասր իբն Մուհամմադի անժառանգ մահանալը։ Նրանց հաջորդում են Իսմայիլի (արքայատոհմի հիմնադրի եղբայրն է) սերունդները։ 1481 թվականին՝ Աբուլ Հասան Ալի իբն Սադի օրոք, քրիստոնյաների դեմ պատերազմը վերսկսում է։ Գրեթե նույն ժամանակաշրջանում երկրում սկսվում է գահակալական պայքար, որն էլ հյուծում է երկիրը և տանում անկման։ 1492 թվականին իսպանացիներն ազատագրում են Գրանադան՝ Պիրենեյան թերակղզու վերջին արաբական հենակետը։ Նասրիների իշխանությունն Իսպանիայում անկում է ապրում։


== Էմիրների ցանկ ==
Ստորև ներկայացված են Գրանադայի ամիրայության գահակալները․


== Տես նաև ==
Գրանադայի ամիրայություն
Ալ-Մոհադների պետություն


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Fernández Puertas Antonio (1997)։ The Alhambra. Vol 1. From the Ninth Century to Yusuf I (1354)։ Saqi Books։ ISBN 0-86356-466-6 
Fernández Puertas Antonio։ The Alhambra. Vol. 2. (1354 - 1391)։ Saqi Books։ ISBN 0-86356-467-4 
Harvey Leonard Patrick (1992)։ Islamic Spain 1250 to 1500։ University of Chicago Press։ ISBN 0-226-31962-8 
Watt W. Montgomery (1965)։ A History of Islamic Spain։ Edinburgh University Press։ ISBN 0-7486-0847-8 


== Լրացուցիչ ընթերցանություն ==
Miranda Ambroxio Huici (1970)։ «The Iberian Peninsula and Sicily»։  in Holt P.M, Lambton Ann K.S., Lewis Bernard։ The Cambridge History of Islam։ Vol. 2A։ Cambridge University Press 
Fernández-Puertas Antonio (April 1997)։ «The Three Great Sultans of al-Dawla al-Ismā'īliyya al-Naṣriyya Who Built the Fourteenth-Century Alhambra: Ismā'īl I, Yūsuf I, Muḥammad V (713-793/1314-1391)»։ Journal of the Royal Asiatic Society։ Third Series։ Vol. 7 (No. 1)