Ֆորտ Ուեյն

Ֆորտ Ուեյն (անգլ.՝ Fort Wayne), քաղաք ԱՄՆ-ում՝ Ինդիանա նահանգի հյուսիսարևելյան մասում գտնվող Ալենի շրջանում, որի վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Օհայո նահանգի հետ սահմանից 18 կիլոմետր դեպի արևմուտք, Միչիգանի հետ սահմանից մոտավորապես 50 կիլոմետր դեպի հարավ։ Զբաղեցնում է 286,95 քառակուսի կիլոմետր տարածք։
2020 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 263.886. այդ ցուցանիշով Ֆորտ Ուեյնը երկրորդ տեղն է զբաղեցնում նահանգում՝ զիջելով միայն դրա մայրաքաղաքին՝ Ինդիանապոլսին, և 76-րդ տեղը՝ ԱՄՆ-ում։ Ալենի և Ուայթլիի շրջաններով կազմավորված և Ֆորտ Ուեյնի անունը կրող մետրոպոլիսային տարածքում ապրողների թիվը 2021 թվականի տվյալներով եղել է 423.038, իսկ քաղաքի մերձակա ութ շրջանների միավորմամբ ձևավորված վիճակագրական տարածքի (combined statistical area - CSA) բնակիչների թիվը՝ 649.105:
Ֆորտ Ուեյնի բերդը հիմնվել ու կառուցվել է 1794 թվականին՝ ԱՄՆ-ի անկախության պատերազմի հեղափոխական հրամանատարներից մեկի՝ գեներալ Էնթընի Ուեյնի նախաձեռնությամբ ու ղեկավարությամբ. վերջինիս անունով է կոչվել թե՛ բերդը և թե՛ բերդի շուրջը ձևավորված բնակավայրը, որի հիմնադրման տարեթիվ համարվում է 1823 թվականը։ Բնակավայրը բուռն ծաղկում է ապրել հատկապես Էրի լճի հետ կապող ջրանցքի, ինչպես նաև երկաթգծի համապատասխան ճյուղի շահագործման հանձնումից հետո, ինչի շնորհիվ քաղաքը հայտնվել է Rust Belt անվանումով հայտնի տրանսպորտային գոտում, մեծ թափով զարգացել են նրա արտադրական կարողությունները։ 21-րդ դարում Ֆորտ Ուեյնի տնտեսության կարևոր ճյուղերն են դարձել ռազմական արդյունաբերությունը, ուղևորների ու բեռների փոխադրումների կազմակերպումը, բիզնես, ֆինանսական, հյուրանոցային ու ժամանցային ծառայությունների մատուցումը։
Ֆորտ Ուեյնը 1983, 1998, 2009, 2021 թվականներին արժանացել է All-America City Award մրցանակի, իսկ 1999 թվականին՝ Outstanding Achievement City Livability Award մրցանակի։ Նրան տրված մականուն-պատվանուններից են՝ «Արևին հանդիպող քաղաք»-ը ("Summit City"-ն), «Եկեղեցիների քաղաք»-ը ("City of Churches"), «Ինքն իրեն փրկած քաղաք»-ը ("City That Saved Itself"), «Աշխարհի՝ մագնիսական հաղորդալարով մայրաքաղաք»-ը ("Magnet Wire Capital of the World"):


== Կլիմա ==

Ֆորտ Ուեյնին բնորոշ է խոնավ մայրցամաքային կլիման (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ Dfa)՝ տարվա չորս եղանակների հստակ արտահայտմամբ։ Քաղաքն ընկած է ԱՄՆ-ի սառնամանիքադիմակայման գոտիներից (USDA hardiness zones) 5b-ում և 6a-ում։ 
Օդի ամենաբարձր ջերմաստիճանը (106 °F (41 °C)) քաղաքում արձանագրվել է 2012 թվականի հունիսի 28-ին, ամենացածրը (−24 °F (−31 °C))՝ 1918 թ. հունվարի 12-ին։ Ամենախոնավ ամիսը եղել է 2015 թվականի հունիսը՝ տեղումների 11.98 in (304 mm) քանակով։ 24 ժամ շարունակ անընդհատ անձրև է տեղացել 1926 թ. օգոստոսի 1-ին (4.93 in (125 mm)): Ամենաձնառատ ամիսը եղել է 2014 թ. հունվարը (30.3 in (77 cm)), ամենաձնառատ օրը՝ 1900 թվականի փետրվարի 28-ը (18.0 in (46 cm)):
Եղանակի հետ կապված փորձություններն այստեղ հազվադեպ չեն, մանավանդ՝ գարնանն ու ամռանը. քաղաքը տարեկան միջին հաշվով դիմակայում է խստաշունչ եղանակային պայմաններով 10 և ամպրոպառատ 39 օրերի։ 2001 թ. մայիսի 26-ին քաղաքին պատուհասել է F2 տոռնադոն, 2012 թ. հունիսին՝ 91 mph (146 կմ/ժ) արագությամբ քամու պոռթկումները, որոնք զգալի վնասներ են պատճառել։


== Քույր քաղաքներ ==
Ֆորտ Ուեյնն ունի չորս քույր քաղաք.

Տակաոկա, Ճապոնիա (1977)
Պլոցկ, Լեհաստան (1990)
Գերա, Գերմանիա (1992)
Տայչժոու, Չինաստան (2012)Բարեկամ քաղաք
Ֆորտ Ուեյնը բարեկամ քաղաքի՝ միջազգայնորեն կանոնակարգված կարգավիճակից բխող հարաբերություններ է պահպանում Մյանմայի Մոլամյայն քաղաքի հետ (2015 թվականից)


== Պատկերասրահ ==

		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		
		


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Beatty John D. (2006)։ History of Fort Wayne & Allen County, Indiana, 1700–2005։ M.T. Publishing Company։ ISBN 1-932439-44-7 
Bushnell Scott M. (2007)։ Historic Photos of Fort Wayne։ Turner Publishing Company։ ISBN 978-1-59652-377-7 
Griswold Bert J. (1973)։ Fort Wayne, Gateway of the West։ AMS Press։ ISBN 0-404-07133-3 
Hawfield Michael C. (1988)։ Fort Wayne Cityscapes: Highlights of a Community's History։ Windsor Publications։ ISBN 0-89781-244-1 
Miller Dodie Marie (2000)։ African-Americans in Fort Wayne: The First 200 Years։ Arcadia Publishing։ ISBN 0-7385-0715-6 
Paddock Geoff (2002)։ Headwaters Park: Fort Wayne's Lasting Legacy։ Arcadia Publishing։ ISBN 0-7385-1971-5  
Violette Ralph (1999)։ Fort Wayne, Indiana։ Arcadia Publishing։ ISBN 0-7524-1309-0 


== Արտաքին հղումներ ==
{{{1}}} Ֆորտ Ուեյն. պաշտոնական կայք
Visit Fort Wayne
Ֆորտ Ուեյնի կենդանաբանական այգու պաշտոնական կայքէջը(անգլ.)