Ժամանակն Իսպանիայում

Ժամանակն Իսպանիայում, Իսպանիայի տարածքի ժամային գոտիներ։ Իսպանիայի տարածքում կան երկու տեսակ ժամային գոտիներ` UTC+1 և UTC: Երկրի տարածքի մեծ մասը (աշխարհամասի եվրոպական հատված, Բալեարյան կղզիներ, Սեուտա, Հյուսիսային Աֆրիկայի ինքնիշխան տարածքներ, Մելիլյա) կիրառում է կենտրոնական եվրոպական ժամանակը` UTC+1 և ամառային շրջանում կենտրոնական եվրոպական ամառային ժամային գոտին` UTC+2: Կանարյան կղզիները կիրառում է արևմտյան եվրոպական ժամային գոտին` UTC+0 և ամառային շրջանում արևմտյան եվրոպական ամառային ժամային գոտին` UTC+1:
Ինչպես եվրոպական շատ երկրներում, Իսպանիան ևս կիրառում է ամառային ժամանակը մարտի վերջին կիրակիից մինչև հոկտեմբերի վերջին կիրակին։


== Պատմություն ==


=== Ժամանակի ստանդարտացում ===
Մինչև 1900 թվականի դեկտեմբերի 31-ը Իսպանիայում կիրառվել է տեղի արևային ժամանակը։ 1900 թվականի հուլիսի 22-ին Սան Սեբաստիանում Իսպանիայի կառավարության նախագահ Ֆրանսիսկո Սիլվերան (իսպ.՝ Francisco Silvela) Իսպանիայի թագաժառանգ Մարիա Քրիստինային առաջարկել է երկրում ժամանակի ստանդարտացման որոշում ընդունել, որով Գրինվիչի միջին ժամանակը (UTC±00:00) 1901 թվականի հունվարի 1-ից որպես ստանդարտ կընդունվի Պիրենեյան թերակղզում և Բալեարյան կղզիներում։ 1900 թվականի հուլիսի 26-ին որոշումը վավերացվել է Մարիա Քրիստինայի կողմից։


=== Ամառային ժամանակ ===
Իսպանիայում անցումն ամառային ժամանակին առաջին անգամ իրականացվել է 1918 թվականին, այն նույն տարում, երբ վերջացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Այնուհետև այն շարունակվել և մի քանի անգամ չեղարկվել է։ Ամառային ժամանակ է կիրառվել 1920-1923 թվականներին, 1930 թվականին և Իսպանիայի երկրորդ հանրապետության տարիներին (1931-1936)։ Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ամառային ժամանակը վերականգնվել է, սակայն եղել են նրա կիրառման տարբեր տարեթվեր` կախված այս կամ այն տարածքի` հանրապետական կամ նացիոնալիստական խմբավորումների տիրապետության տակ գտնվելուց։ Հենց հանրապետական ֆրակցիան է առաջին անգամ փորձել Գրինվիչի միջին ժամանակից անցում կատարել կենտրոնական եվրոպական ժամանակին. այդ ժամանակ մի շարք տեղերում ժամանակը ապրիլին մեկ ժամով առաջ են տվել, ևս մեկ ժամով էլ` 1938 թվականի  հոկտեմբերի 2-ին, իսկ մեկ ժամով հետ են տվել միայն մեկ անգամ 1938 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։ Քաղաքացիական պատերամի ավարտից հետո` 1939 թվականի ապրիլի 1-ին, երկրի ամբողջ տարածքում վերականգնվել է Գրինվիչի ժամանակը, իսկ 1939 թվականի ապրիլի 15-ից անցում է կատարվել ամառային ժամանակին։
1940 թվականի գարնանը հերթական անգամ ժամանակը մեկ ժամ առաջ տալով` նույն թվականի և 1941 թվականի աշնանը ժամանակը չի փոփոխվել։ Ամառային ժամանակի անցումը, սակայն, միայն կենտրոնական եվրոպական ժամանակի համար շարունակվել է 1942 թվականից։
1973 թվականի նավթային ճգնաժամից հետո 1974 թվականից ամառային ժամանակը կիրառվել է ամեն տարի։ 1981 թվականին այս պրակտիկան դարձել է ուղղորդիչ, ինչը նշանակել է, որ ամեն չորս տարին մեկ այն վերանայվել է, իսկ ամառային ժամանակը գործել է մարտի վերջին կիրակիից մինչև սեպտեմբերի վերջին կիրակին։ 1996 թվականին ամառային ժամանակը համաձայնեցվել է Եվրամիության ողջ տարածքում` համաձայն 2000/84/ԵՄ չափորոշչի, որով ամառային ժամանակի գործածության վերջնաժամկետ է նշվում հոկտեմբերի վերջին կիրակին։


=== Անցում կենտրոնական եվրոպական ժամանակին ===
1940 թվականին` Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Իսպանիան փոխել է ժամային գոտին` մարտի 16-ին Գրինվիչի ժամանակով 23:00-ին ժամանակը տեղափոխելով մարտի 17-ի 00:00` կենտրոնական եվրոպական ժամանակին համապատասխան։ Մշտական հիմքով այն կատարվել է 1942 թվականին, որպեսզի ժամանակը համապատասխանի Գերմանիայի կողմից օկուպացված եվրոպական տարածքների ժամանակին։ Արևմտաեվրոպական մի քանի երկրներ, ներառյալ Ֆրանսիան, Բելգիան և Նիդերլանդները, նաև Իսպանիան, պատերազմից հետո Գերմանիայի ժամանակից հետ ընկան։


== Կենտրոնական եվրոպական ժամանակի քննադատություն ==

Համաձայն երկրագունդը 24 ժամային գոտիների բաժանման` Իսպանիայի տեղային արևային ժամանակին մոտ ժամային գոտին Գրինվիչի միջին ժամանակն է` բացառությամբ ամենաարևմտյան հատվածի (Գալիցիայի մոտ մեկ երրորդը), որը համապատասխանում է UTC−01:00 ժամային գոտուն։ Սակայն մայրցամաքային ողջ Իսպանիան 1940 թվականից կիրառել է կենտրոնական եվրոպական ժամանակը։ Այն ժամանակ դա դիտարկվել է լուծում պատերազմական ժամանակահատվածի համար, որը պետք է փոխվեր մի քանի տարի անց, սակայն արդյունքում փոփխություն տեղի չի ունեցել։
Որոշ ակտիվիստներ ենթադրում են, որ ժամանակների անհամապատասխանությունը ժամերով և Իսպանիայում արևային ժամանակով նպաստում է ցերեկային հատվածի անսովոր բաշխմանը։ Նրանք կարծում են, որ համեմատաբար ուշ մայրամուտն ու վաղ արևածագը միջին իսպանացու համար օրը տեղափոխում է ավելի ուշ ժամերի, քան այն կարող էր լինել, և որ վերադարձը սկզբնական ժամային գոտուն կբարձրացնի աշխատունակությունն ու արտադրողականությունը` հանգեցնելով ընտանեկան ու աշխատանքնային ռիթմերի լավագույն հավասարակշռության։
2013 թվականի սեպտեմբերին օրվա ռացիոնալ բաշխման ենթակոմիտեն Իսպանիայի կառավարությանը ներկայացրել է հաշվետվություն, որով առաջարկվում էր վերադառնալ գրինվիչյան ժամանակին։ Ենթակոմիտեն ենթադրում էր, որ ժամային գոտու այսպիսի փոփոխությունը բարենպաստ ազդեցություն կունենա. ավելի շատ ժամանակ կմնա ընտանիքի, կրթության, անձնական կյանքի համար և ավելի քիչ դադարներ կառաջանան աշխատանքային օրվա ընթացքում։ Այս առաջարկություններն ուղղված են իսպանացիների աշխատանքի արտադրողականության բարելավմանը, ինչպես նաև ընտանեկան ու աշխատանքային կյանքի լավագույն հարաբերակցությանը։ Իսպանիայի կառավարությունից հավաստիացում է ստացվել, որ պատգամավորների առաջարկները կքննարկվեն մոտ ապագայում, սակայն նշվել է, որ հարցը բավական բարդ է։
2016 թվականի դեկտեմբերին Իսպանիայի կառավարությունից տեղեկություն է ստացվել, որ ժամանակը մեկ ժամով փոփոխելու հարցը քննարկման փուլում է։


=== Կենտրոնական եվրոպական ժամանակի հետևանքներ ===
Իսպանացիների կյանքի ռիթմը տեղաշարժված է երեկոյան ժամեր։ Այլ երկրներից ժամանած զբոսաշրջիկների համար անսովոր է, որ Իսպանիայում ճաշը սովորաբար տրվում է 14:30-ին, իսկ ընթրիքը` երեկոյան 21:00-ից հետո։ Սակայն օրվա այսպիսի բաշխումը կապված է իսպանացիների մշակութային ավանդույթների, նաև ընդունված պաշտոնական ժամանակի հետ. իսպանացիներն այնքան էլ չեն տարբերվում աշխարհի մնացած հատվածից, ինչպես իրենց ժամանակը։ Երբ արևը գտնվում է ամենավերևում, այսինքն` տեղի արևային ժամանակով ժամը 12:00-ին, իսպանացիների ժամացույցը ցույց է տալիս 13:30-ը (ձմեռային շրջանում երկրի արևմուտքում)։ Տեղի ժամանակով իսպանացիները ճաշում են 13:00-14:00-ին և ընթրում երեկոյան ինն անց կես, և դրանով նրանք գրեթե չեն տարբերվում օտարերկրացիներից։ Այսինքն` օրվա որոշակի ժամին սնունդ ընդունելը, ինչպես ամենուր, կարգավորվում է արևով, չնայած պաշտոնական ժամանակը ցույց է տալիս, որ այդ ժամին պետք է լինել աշխատավայրում։ Իսպանացիների համար ավանդական հետճաշյա քունը` սիեստան, նույնպես մղվում է ավելի ուշ ժամի` 13:30-ից մինչև 16:30։ Իսպանական երեկոն սովորաբար սկսվում է 22:00-ին, իսկ ընթրիքը սովորաբար բաժին է ընկնում հեռուստաշոուների ժամին։ Հարցումները ցույց են տվել, որ Իսպանիայի բնակչության գրեթե մեկ քառորդը հեռուստացույց է նայում 00:00-ից մինչև 01:00։
Եթե ժամանակը համապատասխանեցվի Գրինվիչի ժամանակին, ապա ավելի շուտ կմթնի, և ընկերությունները ստիպված կլինեն կարգավորել աշխատանքային ժամանակի գրաֆիկը։ Դա կարող է Իսպանիային մոտեցնել 9:00-17:00 աշխատանքային գրաֆիկին, որն առավել բնորոշ է Մեծ Բրիտանիային, այստեղից էլ սնունդի ընդունումը ավելի վաղ կկատարվի։ Իսկ առայժմ շատ աշխատողներ չեն ազատվում մինչև 19:00, և խանութները բաց են մինչև 22:00։


=== Ժամանակը Գալիցիայում ===
Գալիցիայում, որը մայրցամաքային Իսպանիայի ծայր արևմտյան հատվածն է, պաշտոնական ու տեղային արևային ժամանակների տարբերությունն ամառային ժամանակի ընթացքում կազմում է մոտ 2.5 ժամ։ Այնտեղ քաղաքական ձեռնարկումներ են կատարվել պաշտոնական ժամանակը փոխելու` համապատասխանեցնելով Պորտուգալիայի ժամանակին (UTC±00:00), որի հետ Գալիցիան գտնվում է նույն երկայնության մեջ։ Օրինակ` Վիգոյում ամռանը կեսօրը հաստատվում է 14:40-ին, իսկ մայրամուտը` տեղի ժամանակով մոտ 22:15-ին, մինչդեռ Մենորկայում մայրամուտը գրանցվում է մոտ 21:20-ին:


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ժամային գոտիների մասին տեղեկատու(անգլ.)