Քրիստոֆեր Իշերվուդ

Քրիստոֆեր Ուիլյամ Բրեդշո Իշերվուդ (անգլ.՝ Christopher William Bradshaw Isherwood), անգլո-ամերիկացի վիպասան, դրամատուրգ, սցենարիստ, ինքնակենսագիր.: Նրա ամենահայտնի գործերից են Goodbye to Berlin կիսաինքնակենսագրական վեպը (1939), որը ոգեշնչել է մյուզիքլ  Cabaret-ին, A Single Man (1964) և Christopher and His Kind (1976), հուշագիր, որը «տարել է նրան գեյ-ազատագրական շարժման սրտում»։


== Կենսագրություն ==


=== Մանկություն և աշխատանք ===
Իշերվուդը ծնվել է 1904 թվականի օգոստոսի 26-ին Անգլիայի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Ստոկպորտի մոտ գտնվող Չեշիր քաղաքում գտնվող իր ընտանիքի կալվածքում։ Նա Ֆրենսիս Էդվարդ Բրեդշո Իշերվուդի (1869–1915), հայտնի որպես Ֆրենկ (պրոֆեսիոնալ զինվոր Յորքի և Լանկաստերի գնդում) և Քեթլին Բրեդշո Իշերվուդի՝ Մաչել Սմիթի (1868–1960) հաջողակ գինու վաճառականի միակ դուստրը, ավագ որդին էր։ Նա Ջոն Հենրի Իշերվուդի թոռն էր և իր նախնիների մեջ ներառեց պուրիտան դատավոր Ջոն Բրեդշոուին, ով ստորագրեց Չարլզ I թագավորի մահվան հրամանը և երկու տարի ծառայեց որպես Լորդ Նախագահ՝ փաստորեն Անգլիայի Հանրապետության նախագահ։ Իշերվուդի հայրը՝ Ֆրենկը, կրթություն է ստացել Քեմբրիջի համալսարանում և Սանդհըրսթի ռազմական ակադեմիայում, կռվել է Բուրերի պատերազմում և սպանվել Առաջին համաշխարհային պատերազմում։ Իշերվուդի մայրը՝ Քեթլինը, իր մոր միջոցով եղել է Գրինի Քինգի հարուստ Գրին գարեջրագործական ընտանիքի անդամ, իսկ Իշերվուդը վիպասան Գրեհեմ Գրինի զարմիկն էր, որը նույնպես կապված էր գարեջրագործների ընտանիքի հետ։ Ֆրենկը և Քեթլինը կնքել են իրենց առաջին որդուն՝ Քրիստոֆեր Ուիլյամ Բրեդշոու Իշերվուդին, ով դարձել է ԱՄՆ քաղաքացի 1946 թվականին։

Ռեպտոնում՝ Դերբիշիրի իր գիշերօթիկ դպրոցում, Իշերվուդը հանդիպեց իր ողջ կյանքի ընկերոջը՝ Էդվարդ Ափուարդին, ում հետ նա հորինեց երևակայական անգլիական գյուղ, որը կոչվում էր Մորտմեր, ինչպես պատմվում է իր գեղարվեստական ինքնակենսագրության մեջ՝ Lions and Shadows (1938): Նա ընդունվեց Քեմբրիջի Կորպուս Քրիստի քոլեջը՝ որպես պատմության գիտնական, գրեց կատակներ և լիմերիկներ իր երկրորդ կուրսի Tripos-ում և նրան խնդրեցին հեռանալ առանց դիպլոմի 1925 թվականին։
1925 թվականի Սուրբ Ծնունդին նա նորից ծանոթացավ դպրոցական նախապատրաստական ընկերոջ՝ Վ. Հ. Օդենի հետ։ Օդենի միջոցով Իշերվուդը հանդիպեց կրտսեր բանաստեղծ Սթիվեն Սփենդերին, ով տպեց Օդենի առաջին ժողովածուն՝ Poems (1928 թ.): Աթուարդը, Իշերվուդը, Օդենը և Սփենդերը ճանաչվեցին որպես Անգլիայի ամենահետաքրքիր նոր գրական խումբը 1930-ականներին։ Օդենը Իշերվուդին անվանել է վիպասան, որը հայտնի դարձավ որպես Օդեն խումբ կամ Օդեն սերունդ։ Սեսիլ Դեյ-Լյուիսի և Լուի ՄաքՆիսի հետ Օդենն ու Սփենդերը հետագայում գրավեցին MacSpaunday Poets անունը, որի հետ կապված է նաև Իշերվուդը։
Քեմբրիջից հեռանալուց հետո Իշերվուդը աշխատեց որպես մասնավոր դաստիարակ, իսկ ավելի ուշ՝ քարտուղար լարային քառյակում, որը ղեկավարում էր ջութակահար Անդրե Մանժոն, մինչ նա ավարտում էր իր առաջին վեպը։ Սա All the Conspirators-ն էր, որը լույս է տեսել 1928 թվականին, երեխաների և նրանց ծնողների ինքնորոշման համար պայքարի մասին։ 1928 թվականի հոկտեմբերին Իշերվուդը ընդունվեց Լոնդոնի թագավորական քոլեջ, բայց վեց ամիս հետո նա հեռացավ։
1929 թվականի մարտին Իշերվուդը միացավ Օդենին Բեռլինում, որտեղ Օդենն անցկացնում էր ասպիրանտական տարին։ Տասնօրյա այցը փոխեց Իշերվուդի կյանքը։ Նա սիրավեպ սկսեց գերմանացի տղայի հետ, որը հանդիպել էր The Cozy Corner կոչվող նկուղային բարում, և նրան «դեմ առ դեմ բերեցին իր ցեղի հետ»  Մագնուս Հիրշֆելդի Սեռական գիտությունների ինստիտուտում։ Նա հուլիսին կրկին այցելեց Բեռլին, իսկ նոյեմբերին տեղափոխվեց այնտեղ։


=== Պանդխտություն Բեռլինում ===
Բեռլինում Իշերվուդը ավարտեց իր երկրորդ վեպը՝ The Memorial (1932), որը պատմում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ազդեցության մասին իր ընտանիքի և իր սերնդի վրա։ Նա շարունակեց նաև օրագիր պահելու իր սովորությունը։ Goodbye to Berlin ներառում էին ձախակողմյան New Writing ամսագրում տպագրված պատմություններ, և այն ներառում էր Իշերվուդի 1937 թվականի Sally Bowles վեպը, որտեղ նա ստեղծեց իր ամենահայտնի կերպարը՝ հիմնվելով երիտասարդ անգլիացի Ժան Ռոսի վրա, ում հետ կարճ ժամանակով կիսում էր բնակարանը։
Ամերիկայում Բեռլինի վեպերը միասին հրատարակվեցին The Berlin Stories անունով 1945 թվականին։ 1951թ.-ին Goodbye to Berlin ադապտացվել է Նյու Յորքի բեմի համար Ջոն վան Դրուտենը՝ օգտագործելով I Am a Camera վերնագիրը՝ վերցված Իշերվուդի բացման պարբերություններից։ Պիեսը ոգեշնչեց բրոդվեյան մյուզիքլը (1966 թ.), որը հետագայում հարմարեցվեց 1972 թվականին Cabaret ֆիլմում։
1932 թվականին Իշերվուդը հարաբերություններ սկսեց երիտասարդ գերմանացի Հայնց Նեդերմայերի հետ։ Նրանք միասին փախան Նացիստական Գերմանիայից 1933 թվականի մայիսին՝ սկզբում մեկնելով Հունաստան։ Նեդերմայերին մերժել են մուտք գործել Անգլիա 1934 թվականի հունվարին՝ սկսելով ոդիսական՝ փնտրելով սեռական հայրենիք, որտեղ նրանք կարող էին միասին բնակություն հաստատել։ Նրանք ապրում էին Կանարյան կղզիներում, Կոպենհագենում, Բրյուսելում, Ամստերդամում և Պորտուգալիայի Սինտրայում, մինչդեռ փորձում էին նոր քաղաքացիություն և անձնագիր ստանալ Նեդերմայերի համար։ 1937 թվականի մայիսին Նեդերմեյերը ձերբակալվեց Գեստապոյի կողմից՝ զորակոչից խուսափելու
։
Այս ժամանակահատվածում Իշերվուդը հաճախ էր վերադառնում Լոնդոն, որտեղ նա վերցրեց իր առաջին ֆիլմը գրելու աշխատանքը՝ աշխատելով վիեննացի ռեժիսոր Բերթոլդ Վիերտելի հետ Little Friend (1934) ֆիլմի վրա։ Նա Օդենի հետ համագործակցեց երեք պիեսներում՝ The Dog Beneath the Skin (1935 թ.), The Ascent of F6 (1936 թ.) և On the Frontier (1938 թ.), բոլորը արտադրվել են Ռոբերտ Մեդլիի և Ռուպերտ Դունի խմբակային թատրոնի կողմից։ Նա նաև աշխատել է Lions and Shadows (1938) վրա՝ 1920-ականներին իր կրթության գեղարվեստական ինքնակենսագրությունը՝ ինչպես դպրոցում, այնպես էլ դպրոցից դուրս։
1938 թվականի հունվարին Իշերվուդը և Օդենը մեկնեցին Չինաստան՝ գրելու Journey to a War (1939) չին-ճապոնական հակամարտության մասին։ Նրանք հաջորդ ամառ վերադարձան Անգլիա Միացյալ Նահանգների միջոցով և որոշեցին գաղթել այնտեղ 1939 թվականի հունվարին։


== Կյանքը Միացյալ Նահանգներում ==
Հոլիվուդում (Կալիֆորնիա) ապրելու ժամանակ Իշերվուդը ընկերացավ Թրումեն Կապոտեի՝ ապագա երիտասարդ գրողի հետ, ով կազդեր Իշերվուդի Berlin Stories, հատկապես "Sally Bowles" պատմվածքի հետքերով, որոնք երևում են Կապոտեի Breakfast at Tiffany's հայտնի վեպում.։
Իշերվուդը նաև ընկերացավ բրիտանացի արձակագիր և դրամատուրգ Դոդի Սմիթի հետ, ով նույնպես տեղափոխվել էր Կալիֆորնիա, և ով դարձավ այն սակավաթիվ մարդկանցից մեկը, ում Իշերվուդը ցույց տվեց իր աշխատանքը ընթացքի մեջ։
Իշերվուդը մտածում էր ԱՄՆ քաղաքացի դառնալու մասին 1945 թվականին, բայց հրաժարվեց երդումից, որը ներառում էր այն հայտարարությունը, որ ինքը պաշտպանելու է երկիրը։ Հաջորդ տարի նա դիմեց քաղաքացիություն ստանալու համար և ազնվորեն պատասխանեց հարցերին՝ ասելով, որ կընդունի ոչ մարտական պարտականությունները, ինչպիսիք են նավերը պարենով բեռնելը։ Օգնեց նաև այն փաստը, որ նա կամավոր ծառայության էր անցել Բժշկական կորպուսում։ Նատուրալիզացիայի արարողության ժամանակ նա գտավ, որ իրենից պահանջվում է երդվել պաշտպանելու ազգը և որոշեց երդվել, քանի որ արդեն հայտնել էր իր առարկություններն ու վերապահումները։ Նա Ամերիկայի քաղաքացի է դարձել 1946 թվականի նոյեմբերի 8-ին։
Նա սկսեց ապրել լուսանկարիչ Ուիլյամ «Բիլ» Կասկիի հետ։ 1947 թվականին նրանք երկուսով մեկնեցին Հարավային Ամերիկա։ Իշերվուդը գրել է արձակը, իսկ Կասկին լուսանկարել է 1949 թվականին իրենց ճանապարհորդության մասին գրքի համար՝ The Condor and the Cows վերնագրով։
1953 թվականին Վալենտինի օրը, 48 տարեկանում, նա Սանտա Մոնիկայի լողափում ընկերների խմբի մեջ հանդիպեց դեռահաս Դոն Բակարդիին։ Այն ժամանակ Բախարդիի տարիքի մասին հաղորդագրությունները տարբեր են, բայց Բակարդին ավելի ուշ ասաց. «Այն ժամանակ ես հավանաբար 16 տարեկան էի»։ Իրականում նա 18 տարեկան էր։ Չնայած տարիքային տարբերությանը, այս հանդիպումը սկիզբ դրեց համագործակցությանը, որը թեև ընդհատվեց գործերով և բաժանումներով, բայց շարունակվեց մինչև Իշերվուդի կյանքի վերջը։
Նրանց սիրավեպի առաջին ամիսներին Իշերվուդն ավարտեց, և Բակարդին տպագրեց վեպը, որի վրա նա աշխատել էր մի քանի տարի՝ The World in the Evening (1954): Իշերվուդը նաև դասավանդել է ժամանակակից անգլերեն գրականության դասընթաց Լոս Անջելեսի պետական քոլեջում (այժմ՝ Կալիֆորնիայի պետական համալսարան, Լոս Անջելես) մի քանի տարի 1950-ականների և 1960-ականների սկզբի ընթացքում։
Իշերվուդի և Բակարդիի միջև 30-ամյա տարիքային տարբերությունն այն ժամանակ մեծ աղմուկ բարձրացրեց, և Բակարդին, իր իսկ խոսքերով, «համարվում էր որպես մանկական մարմնավաճառ», բայց նրանք դարձան հայտնի և կայացած զույգ Հարավային Կալիֆորնիայում։

Down There on a Visit, մի վեպ, որը հրատարակվել է 1962 թվականին, բաղկացած է չորս առնչվող պատմություններից, որոնք համընկնում են նրա Բեռլինի պատմվածքների ժամանակաշրջանի վրա։ Շատ գրախոսների կարծիքով՝ Իշերվուդի լավագույն ձեռքբերումը նրա 1964 թվականի A Single Man վեպն էր, որը պատկերում էր Ջորջի՝ միջին տարիքի, գեյ անգլիացու կյանքի մի օր, ով Լոս Անջելեսի համալսարանի պրոֆեսոր է։ Վեպը ադապտացվել է համանուն ֆիլմում 2009 թվականին։ 1964թ.-ին Իշերվուդը համագործակցեց ամերիկացի գրող Թերի Սաուզենի հետ Թոնի Ռիչարդսոնի The Loved One ֆիլմի սցենարի վրա, որը Իվլին Վոյի կաուստիկ երգիծանքն էր ամերիկյան թաղման արդյունաբերության մասին։
Իշերվուդն ու Բակարդին Իշերվուդի ողջ կյանքի ընթացքում միասին ապրել են Սանտա Մոնիկայում։ Իշերվուդի մոտ ախտորոշվել է շագանակագեղձի քաղցկեղ 1981 թվականին, և այդ հիվանդությունից մահացել է 1986 թվականի հունվարի 4-ին Սանտա Մոնիկայի իր տանը, 81 տարեկան հասակում։ Նրա մարմինը նվիրաբերվել է UCLA-ի բժշկական գիտությանը, իսկ մոխիրը հետագայում ցրվել է ծովում։ Բաչարդին դարձավ անկախ հեղինակություն ունեցող հաջողակ նկարիչ, իսկ մահացող Իշերվուդի դիմանկարները հայտնի դարձան Իշերվուդի մահից հետո։


== Ասոցիացիա Վեդանտայի հետ ==
Ջերալդ Հերդը բրիտանացի գրող Օլդոս Հաքսլիին ծանոթացրել էր Վեդանտայի (հինդուակենտրոն փիլիսոփայություն) և մեդիտացիայի հետ։ 1937-ին Ամերիկա գաղթելուց հետո Հերդը և Հաքսլին դարձան վեդանիստներ՝ մասնակցելով Հարավային Կալիֆորնիայի Վեդանտա միության արարողություններին, հիմնադիր Սվամի Պրաբհավանանդայի առաջնորդությամբ, որը Հնդկաստանի Ռամակրիշնա միաբանության վանական էր։ Երկուսն էլ նախաձեռնվել են Սվամիի կողմից։ Իշերվուդը մտերիմ ընկերություն ուներ Հաքսլիի հետ, ում հետ երբեմն համագործակցում էր։ Հաքսլին Իշերվուդին ներկայացրեց Սվամիի Վեդանտա հասարակությանը.: Իշերվուդն ինքն է դարձել նվիրված վեդանիստ և նախաձեռնվել է Պրաբհավանանդայի կողմից՝ նրա գուրու։
Վեդանտային փոխակերպման գործընթացն այնքան ինտենսիվ էր, որ Իշերվուդը չկարողացավ գրել ևս մեկ վեպ 1939–1945 թվականներին, մինչդեռ նա խորասուզվեց Վեդանտայի Գրությունների ուսումնասիրության մեջ, նույնիսկ որոշ ժամանակ վանական դարձավ Ընկերությունում։ Հաջորդ 35 տարիների ընթացքում Իշերվուդը համագործակցում էր Սվամիի հետ տարբեր վեդանտա սուրբ գրությունների թարգմանություններում՝ ներառյալ Բհագավադգիտան, հոդվածներ գրել Ընկերության ամսագրի համար և երբեմն դասախոսություններ կարդալ Հոլիվուդի և Սանտա Բարբարայի տաճարներում։ Երկար տարիներ նա չորեքշաբթի գիշերը գալիս էր Հոլիվուդի տաճար՝ կես ժամ կարդալու Ռամակրիշնայի Ավետարանը, այնուհետև Սվամին հարցեր էր տալիս նվիրյալներից։
1950-1978 թվականներին Իշերվուդը 53 դասախոսություն է կարդացել Հոլիվուդի և Սանտա Բարբարա Վեդանտայի տաճարներում։ Նա իր օրագրերում և «Իմ գուրուն և նրա աշակերտը» գրքում նշում է, որ իրեն ոչ որակավորում է զգում քարոզելու համար, ուստի նրա դասախոսությունների մեծ մասը կարդացել են ուրիշների, հիմնականում Սվամի Վիվեկանանդայի կողմից գրված թերթերը։ Կային մի քանի բնօրինակ դասախոսություններ, այդ թվում՝ Ով է Ռամակրիշնան, Գրողը և Վեդանտան, և դասախոսություն Գիրիշ Չանդրա Գոշի մասին՝ Ռամակրիշնայի տան աշակերտ։
Իշերվուդը նաև շատ ներգրավված էր Հարավային Կալիֆորնիայի, Վեդանտայի և Արևմուտքի Վեդանտա հասարակության երկամսյա ամսագրի պատրաստման մեջ։ 1943 - 1945 թվականներին եղել է գլխավոր խմբագիր, 1951 - 1962 թվականներին եղել է խմբագրական խորհրդատու Օլդոս Հաքսլիի, Ջերալդ Հերդի, և նաև Ջոն վան Դրուտենի հետ 1951-1958 թվականներին։ 1949-1969 թվականներին նա ամսագրի համար գրել է 40 հոդված։


== Ժառանգություն և ճանաչում ==

Բեռլինի Շյոնեբերգ թաղամասում գտնվող տունը, որտեղ ապրել է Իշերվուդը, կրում է հուշատախտակ՝ ի նշան նրա այնտեղ գտնվելու 1929-ից 1933 թվականներին։
Իշերվուդը հիշատակվում է Սյուզեն Սոնթագի  «Ճամբարի մասին» գրառումներում (1964 թ.). «Բացի Քրիստոֆեր Իշերվուդի «Աշխարհը երեկոյան» (1954) վեպում ծույլ երկու էջանոց էսքիզից, [ճամբարը] գրեթե չի տպագրվել»։
2008 թվականին նկարահանված «Քրիս և Դոն. սիրո պատմություն» ֆիլմը պատմում էր Իշերվուդի և Բակարդիի ցմահ հարաբերությունները։
A Single Man 2009 թվականին ադապտացվել է A Single Man ֆիլմում։
2010 թվականին Իշերվուդի ինքնակենսագրությունը՝ Քրիստոֆերը և նրա տեսակը, ադապտացվել է BBC-ի հեռուստատեսային ֆիլմում՝ Մեթ Սմիթի մասնակցությամբ Իշերվուդի դերում, իսկ ռեժիսորը՝ Ջեֆրի Սաքսը։ Այն հեռարձակվել է Ֆրանսիայում և Գերմանիայում Arte հեռուստաալիքով 2011 թվականի փետրվարին, իսկ Բրիտանիայում՝ BBC 2 հեռուստաալիքով հաջորդ ամիս։
Լոս Անջելես Թայմս – Քրիստոֆեր Իշերվուդ ինքնակենսագրական արձակի ամենամյա մրցանակը հիմնադրվել է Լոս Անջելես Թայմսի հետ համագործակցությամբ 2016թ։


== Աշխատանքներ ==
All the Conspirators (1928)
The Memorial (1932)
Mr Norris Changes Trains (1935
The Dog Beneath the Skin (1935)
The Ascent of F6 (1937)
Sally Bowles (1937)
On the Frontier (1938)
Lions and Shadows (1938)
Goodbye to Berlin (1939)
Journey to a War (1939)
Bhagavad Gita, The Song of God (1944)
Vedanta for Modern Man (1945)
Prater Violet (1945)
The Berlin Stories (1945)
Vedanta for the Western World (1949)
The Condor and the Cows (1949)
What Vedanta Means to Me (1951)
The World in the Evening (1954)
Down There on a Visit (1962)
An Approach to Vedanta (1963)
A Single Man (1964)
Ramakrishna and His Disciples (1965)
Exhumations (1966)
A Meeting by the River (1967)
Essentials of Vedanta (1969)
Kathleen and Frank (1971)
Frankenstein: The True Story (1973)
Christopher and His Kind (1976)
My Guru and His Disciple (1980)
October (1980)
The Mortmere Stories (with Edward Upward) (1994)
Where Joy Resides: An Isherwood Reader (1989)
Diaries: 1939–1960, Katherine Bucknell, ed. (1996)
Jacob's Hands: A Fable (1997)
Lost Years: A Memoir 1945–1951, Katherine Bucknell, ed. (2000)
Kathleen and Christopher, Lisa Colletta, ed. (2005)
Isherwood on Writing (2007)
The Sixties: Diaries:1960–1969 Katherine Bucknell, ed. (2010)
Liberation: Diaries:1970–1983 Katherine Bucknell, ed. (2012)
The Animals: Love Letters Between Christopher Isherwood and Don Bachardy, Edited by Katherine Bucknell (2014)


== Թարգմանություններ ==
Շառլ Բոդլեր, Intimate Journals (1930; վերանայված հրատարակություն 1947)
The Song of God: Bhagavad-Gita (Սվամի Պրաբհավանանդայի հետ, 1944)
Shankara's Crest-Jewel of Discrimination (Սվամի Պրաբհավանանդայի հետ, 1947)
How to Know God: The Yoga Aphorisms of Patanjali (Սվամի Պրաբհավանանդայի հետ, 1953)


== Աշխատանք «Վեդանտա արևմտյան աշխարհի համար» թեմայով ==
Vedanta for the Western World-ը Հարավային Կալիֆորնիայի Վեդանտա հասարակության պաշտոնական հրատարակությունն էր։ Այն առաջարկում էր էսսեներ ժամանակի առաջատար մտավորականներից շատերի կողմից և ներդրում ունեցավ Օլդոս Հաքսլիի, Ջերալդ Հերդի, Ալան Ուոթսի, Ջ. Կրիշնամուրտիի, Վ. Սոմերսեթ Մոեմի և շատ ուրիշների կողմից։
Իշերվուդը գրել է հետևյալ հոդվածները.

1948 թվականին Վեդանտայից և Արևմուտքից մի քանի հոդվածներ հրատարակվեցին գրքի տեսքով՝ որպես «Վեդանտա արևմտյան աշխարհի համար»։ Իշերվուդը խմբագրեց ընտրությունը և ներկայացրեց ներածություն և երեք հոդված («Վարկած և հավատք», «Վիվեկանանդա և Սառա Բեռնար», «Գիտան և պատերազմը»):Մյուս ներդրողներն էին Օլդոս Հաքսլին, Ջերալդ Հերդը, Սվամի Պրաբհավանանդան, Սվամի Վիվեկանանդան և այլք։


== Աուդիո և վիդեո ձայնագրություններ ==
Քրիստոֆեր Իշերվուդը կարդում է Բհագավադ Գիտա ձայնասկավառակի ընտրանիներ
Քրիստոֆեր Իշերվուդը կարդում է Ուպանիշադների ընտրանիներ – CD
Դասախոսություն Գիրիշ Ղոշի մասին – CD
Քրիստոֆեր Իշերվուդը կարդում է երկու դասախոսություն Բհագավադ Գիտայի մասին Սվամի Վիվեկանանդայի կողմից – DVD


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Քրիստոֆեր Իշերվուդ Internet Movie Database կայքում
Summers Claude J.։ «Isherwood, Christopher (1904–1986)»։ glbtq.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 4 January 2015-ին։ Վերցված է 6 February 2015  
Summers Claude J. (1 February 2010)։ «A Single Man: Ford's Film / Isherwood's Novel»։ glbtq.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 6 February 2015-ին։ Վերցված է 6 February 2015  
Isherwood Exhibit at the Huntington Archived 25 January 2007 at the Wayback Machine.
Scobie W.I. (Spring 1974)։ «Christopher Isherwood, The Art of Fiction No. 49»։ The Paris Review։ Spring 1974 (57) 
LitWeb.net: Christopher Isherwood Biography
Christopher Isherwood Foundation Archived 2015-05-17 at the Wayback Machine.
Christopher Isherwood Collection Archived 2012-03-01 at the Wayback Machine. at the Harry Ransom Center at the University of Texas at Austin
«Huxley on Huxley.»։ Dir. Mary Ann Braubach. Cinedigm, 2010. DVD.։ Արխիվացված է օրիգինալից 8 November 2014-ին։ Վերցված է 5 August 2013  
"Cabaret Berlin" Information on Christopher Isherwood and the entertainment of the Weimar era
Materials related to Christopher Isherwood in the Robert A. Wilson collection held by Special Collections, University of Delaware