Ֆիլիփս

Koninklijke Philips N.V. («Ֆիլիպս», անգլ.՝ Royal Philips), հոլանդական բազմազգ ընկերություն։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1891 թվականին և իր պատմության ընթացքում մի քանի անգամ փոխել է իր գործունեության առաջնահերթ ոլորտը, սկզբում արտադրել է լույսի լամպեր, այնուհետև անցել է սպառողական էլեկտրոնիկայի, 2000-ականներից հետո սկսել է մասնագիտանալ բժշկական ախտորոշիչ սարքավորումների մեջ։ Ընկերության հասույթի շուրջ մեկ երրորդը գալիս է ԱՄՆ-ից։


== Պատմություն ==
Ընկերությունը հիմնադրվել է 1891 թվականի մայիսի 15-ին Էյնդհովենում Ժերար Ֆիլիպսի կողմից, նրա հոր՝ Ֆրեդերիկ Ֆիլիպսի ֆինանսական աջակցությամբ, որը զբաղվում էր ծխախոտի վաճառքով և բանկիր էր։ 1892 թվականին ընկերությունը սկսել է արտադրել ածխածնի թելերով լամպեր։ Այնուամենայնիվ, Ժերարը թերագնահատել է մրցակցությունը գերմանացի արտադրողների հետ` մինչև 1894 թվականը ընկերությունը հայտնվել է սնանկության եզրին։ Ընկերության վիճակի բարելավմամբ զբաղվել է Ժերարի կրտսեր եղբայրը՝ Անտոն Ֆիլիպսը, որը աշխատել է լոնդոնյան բրոքերային ընկերությունում։ 1907 թվակականին Ֆիլիպս գործարարանը սկսել է արտադրել է վոլֆրամի թելով լամպեր, որոնք երեք անգամ ավելի լույս էին տալիս, քան ածխային լամպերը։ 1912 թվականին ընկերությունը ընտանեկան գործընկերությունից վերածվել է NV Philips Gloeilampenfabrieken հանրային ընկերության, նրա բաժնետոմսերը տեղաբաշխվել են Ամստերդամի ֆոնդային բորսայում։ Երկու տարի անց հիմնադրվել է գիտահետազոտական լաբորատորիա, 1915 թվականին սկսվել է արգոնային լամպերի արտադրությունը։ Գերմանիայից ապակու և արգոնի մատակարարման ընդհատումները ընկերությանը ստիպեցին կառուցել ապակու, արգոնի, ջրածնի և ստվարաթղթե տուփերի արտադրության սեփական գործարաններ։ Մինչ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելը ներկայացուցչություններ են բացվել ԱՄՆ-ում և Ֆրանսիայում, պատերազմից հետո գործունեության աշխարհագրությունը ընդլայնվել է Եվրոպայի երկրների մեծ մասում, ինչպես նաև Չինաստանում, Բրազիլիայում և Ավստրալիայում։ 
1924 թվականին կազմավորվել է Philips-ից, GE-ից և Osram-ից մի քանի տասնամյակ գոյություն ունեցող կարտելը, որը բաժանել է էլեկտրական լամպերի իրացման շուկաները և սահմանել 1000 ժամ լամպերի ծառայության ստանդարտ ժամկետ։ 1927 թվականին Ուտրեխտի արդյունաբերական տոնավաճառում ընկերությունը ներկայացրել է իր առաջին ռադիոընդունիչը, այդ ժամանակից ի վեր ընկերությունը ձգտում էր արտադրել պատրաստի ապրանքներ, այլ ոչ թե համալրող սարքեր։ Նաև 1927 թվականին վերցրել է էլեկտրոնային լամպեր արտադրող Mullard բրիտանական ընկերությունը։ 1930-ական թվականներին, չնայած Մեծ ճգնաժամի պատճառով առաջացած ֆինանսական դժվարություններին, արտադրանքի տեսականին համալրվել է գազապարպիչ լամպերով, ռենտգենյան և հեռահաղորդակցային սարքավորումներով, զոդման սարքերով և Էլեկտրական սափրիչներով։ Մի շարք երկրներում հայտնված առևտրային արգելքները շրջանցելու համար Philips-ը սկսել է արտադրական հզորություններ տեղակայել արտասահմանում։ 1939 թվականին ԱՄՆ-ում ստեղծվել է North American Philips Corporation դուստր ընկերությունը, որը դարձել է նացիստների կողմից Նիդեռլանդների օկուպացիայի ժամանակ Philips-ի գործունեության հիմքը։ Նիդեռլանդներում գործարաններում ղեկավարելու է մնացել Ֆրից Ֆիլիպսը՝ Անտոն Ֆիլիպսի որդին. այդ գործարանները խիստ տուժել են ինչպես Բրիտանական ավիացիայի կողմից 1943 թվականին, այնպես էլ 1944 թվականին նահանջող նացիստների ռմբակոծություններից։ Արտադրության նախապատերազմական մակարդակը ձեռք է բերվել 1946 թվականի վերջին, սկսվել է ընկերության արագ աճի շրջանը Ֆրից Ֆիլիպսի ղեկավարությամբ, որը շարունակվել է մինչև 1970-ականների սկիզբը, երբ մեծացել է մրցակցությունը էլեկտրոնիկայի ճապոնական արտադրողների կողմից։ 1950 թվականին ստեղծվել է Philips Records ձայնագրման ընկերությունը, որը հետագայում դարձել է PolyGram-ի մաս։ 1963 թվականին Philips ընկերությունը սկսել է ձայնասկավառակների թողարկումը, 1971 թվականին ներկայացրել է իր առաջին տեսամագնիտոֆոնը, իսկ 1979 թվականին՝ Sony-ի հետ համատեղ մշակված կոմպակտ սկավառակը։
1982 թվականի հունվարին ընկերությունը գլխավորել է Վիսե Դեքերը, արդեն մի քանի ամիս անց փակվել է Եվրոպայում ընկերության գործարանների քառորդ մասը և անձնակազմի զանգվածային կրճատումներ են իրականացվել, միևնույն ժամանակ գնվել է ամերիկյան Westinghouse ընկերության լուսավորման տեխնիկայի ստորաբաժանումը, ինչպես նաև ձեռք է բերվել 24,5 տոկոս մասնաբաժին Գերմանիայի Grundig խոշորագույն էլեկտրոնիկայի արտադրության մեջ։ 1980-ական թվականների վերջին վերացվել է պաշտպանական էլեկտրոնիկայի ստորաբաժանումը, նրա բաժնետոմսերը վաճառվել են մաս-մաս, այն ստեղծվել է 1950-ական թվականներին և արտադրել Է միջուկային ռեակցիաների վերահսկման համակարգեր, հրշեջ ազդանշանային համակարգեր և ռադարի սարքավորումներ։ Գիտահետազոտական գործունեության ծախսերի կրճատման համար գործընկերային հարաբերություններ են ստեղծվել AT & T-ի, Siemens-ի և Whirlpoo-ի հետ։
1987 թվականի նոյեմբերին նիդերլանդական ընկերությունը վերամիավորվել էր ամերիկյան North American Philips Corporation-ի (NAP) հետ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Philips-ին մնացել է ԱՄՆ-ում 8 ընկերություն, որոնք պաշտոնապես ինքնուրույն են դարձել.1980-ական թվականներին նրանք միավորվել են NAP-ի հովանու ներքո՝ դառնալով ԱՄՆ-ում հեռուստացույցների երրորդ խոշորագույն արտադրողը, ինչպես նաև NAP-ն զգալի տեղ է զբաղեցրել լուսավորման տեխնիկայի և էլեկտրոնիկայի շուկայում (այդ թվում՝ պաշտպանական)։ NAP-ը ներառում է մի շարք ամերիկյան ընկերություններ, որոնք ինքնուրույն զարգացման ժամանակահատվածում անցել են Magnavox-ին Signeticsruen-ին։
Այս բոլոր միջոցները միայն ձգձգում էին ընկերության ճգնաժամ։ 1990 թվականին զուտ վնասը կազմել է 4,24 մլրդ գուլդեն, 1992 թվականին՝ 900 մլն գուլդեն։ Ճգնաժամը պայմանավորված էր ոչ միայն ասիական ընկերությունների մրցակցությամբ, այլև մի քանի անհաջող զարգացումներով, ինչպիսիք են Philips CD-i խաղային կոնսոլով CD-նվագարկիչը, որի մշակման համար ծախսվել էր 1 մլրդ դոլար, բայց վաճառվել է ընդամենը 400 հազար հատ, ինչպես նաև թվային աուդիոհամակարգ և տեսամագնիտոֆոնների համար իրենց ստանդարտը։ Բացի այդ, մեծ խնդիր էր նաև պարտքը, 1990 թվականին տոկոսների վճարման համար վճարվել է գործառնական շահույթի 84%-ը, իսկ 1992 թվականին պարտքի բեռի նվազեցման համար վաճառվել է մի քանի միլիարդ գուլդենի անշարժ գույք, 1993 թվականին վաճառվել է ճապոնական Matsushita Electronic Industrial Co ընկերության մասնաբաժինը։ 1991 թվականին ընկերության անվանումը փոխվել է Philips Electronics NV-ի, N. V. Benzit հոլդինգային ընկերությունը վերացվել է։ 1990-ականների կեսերին ընկերությունը սկսել է արտադրության աութսորսինգը դեպի Ասիա, զուգորդված DVD նվագարկիչի հաջող շուկայավարման հետ։ Այն բարելավեց Philips-ի դիրքը, չնայած բջջային հեռախոսների շուկա անհաջող մուտք գործելուն Lucent Technologies-ի հետ համագործակցությամբ։ 1998 թվականին 10,4 մլրդ դոլարով վաճառվել է PolyGram ձայնագրման ընկերությունը։ 1997 թվականին կենտրոնակայանը Էյնդհովենից տեղափոխվել է Ամստերդամ, 1999 թվականին անվանմանը ավելացվել է Koninklijke (թագավորական) բառը։
2000 թվականին գնվեց Optiva կորպորացիան՝ Sonicare ատամների էլեկտրական խոզանակներ արտադրող ընկերությունը, իսկ հաջորդ տարի 2 մլրդ եվրոյով գնվել է Agilent Technologies ընկերության բժշկական սարքավորումների ստորաբաժանումը։ 2001 թվականին ստեղծվել է նաև համատեղ ձեռնարկություն կորեական LG Electronics ընկերության հետ LCD մոնիտորների արտադրության գծով, ինչպես նաև միավորվել է կինեսկոպների արտադրությունը։
2006 թվականին վաճառվել է կիսահաղորդիչների արտադրության ստորաբաժանումը,այն վերանվանվել է NXP Semiconductors-ի։ Բաժինը ստեղծվել է 1975 թվականին գնված Signetics ընկերության հիման վրա և  տեղակայված է եղել Կալիֆոռնիայի Սիլիկոնային հովտում։ Նույն թվականին գնվել է Lifeline Systems ընկերությունը, 2007 թվականին՝ ևս երկու ամերիկյան ընկերություն բժշկական սարքավորումների ոլորտում՝ Ximis և Respironics:
2013 թվականին ընկերության անվանումը փոխվել է՝ դառնալով Koninklijke Philips N. V., Electronics բառն անվանումից հանվել է 2012 թվականին հեռուստացույցների արտադրության հետ կապված ակտիվների վաճառքի պատճառով, իսկ հաջորդ տարի՝ աուդիո և տեսաֆիլմերի հետ կապված։ Philips ապրանքանիշի անվան տակ հեռուստացույցների արտադրության գնորդ է դարձել չինական TP Vision Technoligy ընկերությունը, որի կենտրոնակայանը գտնվում է Հոնկոնգում։ Այդ արտադրամասում աշխատում է 3 հազար մարդ, պետք է ունենա առանձնացված դուստր կառույցներ, կենտրոնակայանը գտնվում է Նիդեռլանդներում։ 
Մեդիատեխնիկայի արտադրությունը պլանավորվում Էր վաճառել Ճապոնական Funai ընկերությանը (որն արդեն երկար տարիներ հանդես է եկել որպես դրա արտադրության կապալառու), սակայն գործարքը ձախողվել է 2013 թվականի վերջին, այդ ակտիվները դարձել են Հոնկոնգում գրանցված WOOX ժամանակավոր ինքնուրույն ընկերության մասը, իսկ 2014 թվականին վաճառվել են 135 մլն դոլարով ամերիկյան Gibson կիթառահար արտադրողին։
2015 թվականին բժշկական սարքավորումների ստորաբաժանումը համալրվել է 1,2 մլրդ դոլարով գնված Volcano Corporation ընկերությունից։
2016 թվականի մայիսի 27-ին Philips Lighting լուսավորող տեխնիկայի ստորաբաժանումը հատկացվել է Signifyrunl անկախ ընկերությանը, նրա բաժնետոմսերը տեղաբաշխվել են Ամստերդամի ֆոնդային բորսայում, 2017 թվականի ընթացքում Philips խումբը վաճառել է այդ ընկերությունում իր մասնաբաժնի հիմնական մասը, 2018 թվականի վերջին նրան է պատկանել Signify-ի բաժնետոմսերի 16,5 տոկոսը։ Այդ ստորաբաժանման շրջանառությունը կազմում էր մոտ 7 մլրդ եվրո, այնտեղ աշխատում էր 40 հազար աշխատակից։


== Կառավարում ==
Նախագահների և գործադիր տնօրենների ժամանակացույց.

1891–1922- Ժերար Ֆիլիպս, (Gerard Philips)՝ ընկերության հիմնադիր
1922–1939- Անտոն Ֆիլիպս (Anton Philips)՝ Ժերարդի փոքր եղբայրը
1939–1961- Ֆրենս Օտտեն (Frans Otten)՝ Անտոն Ֆիլիպսի փեսան
1961–1971- Ֆրից Ֆիլիպս (Frits Philips)՝ Անտոն Ֆիլիպսի որդին
1971–1977- Հենկ վան Ռիեմսիդը (Henk van Riemsdijk)
1977–1981- Նիկո Ռոդենբուրգ (Nico Rodenburg)
1981-1982-  Կոր Դիլեն (Cor Dillen)
1982–1986- Վիսե Դեկեր (Wisse Dekker)
1986–1990- Կոր վան դեր Կլուգտ (Cor van der Klugt)
1990–1996- Յան Թիմեր (Jan Timmer)
1996–2001- Կոր Բոնստրա (Cor Boonstra)
2001–2011- Կլիստլեր, Ժերարդ (Gerard Kleisterlee)Ներկայիս ղեկավարություն.

Ֆրենս վան Հութեն (Frans van Houten, род. в 1960 году), 2011 թվականից CEO ընկերության գլխավոր տնօրեն, ընկերության հետ 1986 թվականից։ Նաև  Novartis տնօրենների խորհրդի անդամ և եվրոպական արդյունաբերողների կլոր սեղանի անդամ:.
ԱբԽիջիտ ԲՀատաչարիա (Abhijit Bhattacharya)՝ 2015 թվականից փոխնախագահ և գլխավոր ֆինանսական պատասխանատու
Սոֆի Բեշու (Sophie Bechu)՝ փոխնախագահ, գլխավոր գործադիր տնօրեն։
Ռոնալդ դե Յոնգ (Ronald de Jong)՝ փոխնախագահ, 2011 թվականից մարդկային ռեսուրսների ղեկավար, ընկերության հետ 1990 թվականից, նաև Ֆիլիպս հիմնադրամի նախագահ։
Մառնիք վան Գնեկեն (Marnix van Ginneken)՝ 2017 թվականից փոխնախագահ, իրավախորհրդատու և ընկերության քարտուղար, 2007 թվականից՝ Ֆիլիպսում։Վերստուգիչ խորհրդի անդամները

Երուն վան դեր Վեր՝ (Jeroen van der Veer, род. в 1947 году) — 2011 թվականից Վերստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ, 2009 թվականից խորհրդի անդամ, նաև՝ Դելֆտի տեխնոլոգիական համալսարանի Վերստուգիչ խորհրդի նախագահ և Royal Boskalis Westminster N.V., Het Concertgebouw հիմնադրամի նախագահ; նախկինում Royal Dutch Shell-ի գլխավոր գործադիր տնօրեն
Քրիստին Փուն (Christine A. Poon)՝ հսկիչ, 2014 թվականից խորհրդի անկախ փոխնախագահ և ընկերության քարտուղար, 2009 թվականից խորհրդի անդամ, նախկինում եղել է Johnson & Johnson-ի տնօրենների խորհրդի փոխնախագահը
Նելամ Դավան (Neelam Dhawan)՝ 2012 թվականից Վերստուգող խորհրդի անդամ, նաև ICICI Bank Limited-ի խորհրդի անդամ։
Օրիտ Գադիշ (Orit Gadiesh)՝ 2014 թվականից Վերստուգող խորհրդի անդամ, նաև Bain & Company-ի նախագահ, Շանհայի քաղաքապետի խորհրդատվական խորհրդի անդամ և Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի հիմնադիր խորհրդի անդամ
Մարկ Հարիսոն  (Marc Harrison)՝ 2018 թվականից Վերստուգիչ խորհրդի անդամ, նաև «Միջհամայնքային առողջապահության» նախագահ
Դեյվիդ Պիոթ  (David E. I. Pyott)՝ 2015 թվականից Վերստուգիչ խորհրդի անդամ, նաև Allergan, Inc.-ի նախագահ։
Պաուլուս Ստոֆելս (Paulus A. Stoffels)՝ 2015 թվականից Վերստուգիչ խորհրդի անդամ, նաև  Johnson & Johnson փոխնախագահ և գլխավոր գիտական ​​ղեկավար։
Ջեքսոն Թայ (Jackson Tai)՝ 2011 թվականից Վերստուգող խորհրդի անդամ է, ծառայում է Eli Lilly and Company-ի, China Bank-ի և MasterCard Inc-ի կառավարման խորհրդում, մինչ այդ նա եղել է DBS Group-ի փոխնախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն։
Հեյոն ֆոն Պոդցինսկին (Heino von Prondzynski)՝ 2007 թվականից Վերստուգիչ խորհրդի անդամ, նախկինում՝ Ֆ. Հոֆման-Լա Ռոշ Գրուպի կառավարման խորհրդի անդամ։


== Գործունեություն ==
Հիմնական բաժինները։

ախտորոշում (Diagnosis & Treatment)՝ ախտորոշիչ սարքավորումներ (մագնիսական ռեզոնանսային պատկերացում, հաշվարկված տոմոգրաֆիա, ռենտոգրաֆիա, ուլտրաձայնային), շրջանառություն՝ 7,25 միլիարդ եվրո, 27,4 հազար աշխատող
մոնիտորինգ  (Connected Care & Health Informatics businesses)՝ սարքավորումներ և ծառայություններ՝ հիվանդների վիճակի մոնիտորինգի համար, շրջանառություն՝ 3,08 միլիարդ եվրո, 10,5 հազար աշխատող
անձնական տեխնիկա (Personal Health businesses)՝ անձնական և կենցաղային տեխնիկա` անձնական օգտագործման համար, շրջանառություն՝ 7,23 միլիարդ եվրո, 22,5 հազար աշխատակից
այլ ոլորտներ` հետազոտական ​​աշխատանքներ, ապրանքային նշանների և արտոնագրված տեխնոլոգիաների օգտագործման ռոնալտներ, շրջանառություն՝ 564 միլիոն եվրո, 17 հազար աշխատողՀիմնական հետազոտական ​​կենտրոնները տեղակայված են Էյնդհովենում (Նիդեռլանդներ), Քեմբրիջում (ԱՄՆ), Բանգալորում (Հնդկաստան) և Շանհայում (PRC): Ընկերությունն ունի 65 հազար արտոնագիր, 39 400 ապրանքային նշան, 61 300 արտոնագրված ձևավորում և 3200 դոմեյն անուն։
Եկամուտների մասով հիմնական տարածաշրջաններն են ԱՄՆ-ը (6,05 միլիարդ եվրո), Չինաստանը (2,38 միլիարդ եվրո), Ճապոնիան (1,05 միլիարդ եվրո), Գերմանիան (1,03 միլիարդ եվրո), Ֆրանսիան (519 միլիոն եվրո), Նիդեռլանդները (510 միլիոն եվրո), Կորեայի Հանրապետություն (498 միլիոն եվրո)։


== Հովանավորչություն ==
1913 թվականին հիմնադրվել է Philips Sport Vereniging-ը (PSV, Philips Sports Union) ընկերության աշխատակիցների կողմից, որոնք առավել հայտնի էին իրենց ֆուտբոլային ակումբով։ Ֆիլիպսը շարունակել է մնալ ակումբի տերը, իսկ Էյնդհովենի տնային մարզադաշտը կոչվել է Ֆիլիպս։


== Դուստր ձեռնարկություններ ==
2018 թվականի վերջին հիմնական դուստր ձեռնարկություններ։

Philips (China) Investment Company, Ltd. (Չինաստան)
Philips Medizin Systeme Böblingen GmbH (Գերմանիա)
Philips GmbH (Գերմանիա)
Philips Consumer Lifestyle B.V. (Հունգարիա)
Philips Medical Systems Nederland B.V. (Հունգարիա)
Philips Ultrasound, Inc. (ԱՄՆ)
Philips Oral Healthcare, LLC (ԱՄՆ)
Philips North America LLC (ԱՄՆ)
Respironics, Inc. (ԱՄՆ)


=== Philips Healthcare ===
Ընկերության բժշկական սարքավորումների բաժինը։
Philips-ի բժշկական գործունեությունը սկսվեց 1918 թՎԱԿԱՆին, երբ ընկերությունը առաջին անգամ ներկայացրեԼ Է բժշկական ռենտգենյան խողովակը, 1895 թվականին, Համբուրգում CHF Muller-ի ձեռքբերումից հետո, գործարկվել է ռենտգենյան առաջին ռենտգենյան խողովակը։ Մինչև 1933 թվականը ընկերությունը արտադրում էր բժշկական ռենտգենյան սարքավորումներ Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում։
Ընկերության զարգացման և արտադրության կենտրոնները տեղակայված են Բեստ և Հերլեն (Նիդեռլանդներ), Համբուրգ և Բյուբլինգեն (Գերմանիա), Հելսինկի (Ֆինլանդիա), Հայֆա (Իսրայել) քաղաքներում, ինչպես նաև բազմաթիվ բաժանմունքներ Միացյալ Նահանգներում։


== Բաժնետերեր ==
Ընկերությունը հրապարակվել 1912 թվականին, բայց բաժնետոմսերի միայն մի փոքր մասն էր վաճառվել Ամստերդամի բորսայում։ Հոլդինգը N.V. Բենզիտը դարձավ ընկերության հիմնական բաժնետերը, մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը վերահսկում էր Philips-ի բաժնետոմսերի 89%-ը (ևս 6%-ը պատկանում էր General Electric-ին), 1950-ականների վերջին նրա բաժնեմասը հասնում էր 98%-ի։ 1970-ականների վերջին, սակայն, Ֆիլիպսի ընտանիքը սկսեԼ Է կորցնել վերահսկողությունը ընկերության նկատմամբ, իսկ 1991 թվականին հոլդինգը վերացվել է։ Ներկայումս Philips-ը չունի խոշոր բաժնետերեր, զգալի բաժնետոմսեր են ունենում տարբեր ներդրումային ընկերություններ (1.3%-ը գանձապետական բաժնետոմսեր են)։

The Vanguard Group|The Vanguard Group, Inc.— 3,29 %
Wellington Management Group|Wellington Management Co. LLP՝ 3,20 %
Amundi Asset Management SA՝ 2,79 %
BlackRock|BlackRock Investment Management LLC՝ 2,64 %
Capital Group Companies|Capital Research & Management Co.՝ 2,22 %
Norges Bank Investment Management՝ 1,96 %
BNP Paribas Asset Management France SAS՝ — 1,68 %
BlackRock|BlackRock Fund Advisors՝ 1,49 %
Fidelity Investments|Fidelity Management & Research Co.՝ — 1,25 %
Lyxor International Asset Management SAS՝ — 1,09 %


== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
Ֆիլիփսի ձեռնարկներ Archived 2021-12-02 at the Wayback Machine.
Koninklijke Philips N.V. на сайте Комиссии по ценным бумагам и биржам (անգլ.)