Ոսկե վահան (նախագիծ)

«Ոսկե վահան» նախագիծ (ոչ պաշտոնական անվանումը՝ Great Firewall of China), գրաքննության և վերահսկողության ծրագիր Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում, որն արգելափակում է համացանցի անցանկալի բովանդակությունները։ Նախագիծը ղեկավարվում է Չինաստանի կառավարության՝ Մարդկանց հանրային անվտանգության նախարարության կողմից։ Առաջ է քաշվել 1998 թվականին և սկսել գործարկվել 2003 թվականի նոյեմբերին։ «Վահան»-ը ինֆորմացիայի զտման ինտերնետային սերվերների համակարգ է՝ տեղակայված մատակարարների և ինֆորմացիայի փոխանցման միջազգային ցանցերի միջև։


== Պատմություն ==
Ոսկե վահան նախագծի քաղաքական և գաղափարախոսական առանցքը հիմված է Դեն Սյաոպինի սիրելի մտքերից մեկի վրա (1980-ական թվականներ). 

Այս խոսքն ասվել է Չինաստանում տնտեսական բարեփոխումների ժամանակաշրջանում, որը հայտնի դարձավ «սոցիալիստական առևտրային տնտեսություն» անվանմամբ (անգլ.՝ socialist market economy): Հեղափոխությունը Չինաստանին առաջնորդեց դեպի առևտրային տնտեսություն և շուկան բացեց օտարերկրյա ներդնողների համար։ Այնուամենայնիվ, չնայած տնտեսական ազատությանը՝ Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության արժեքները և քաղաքական գաղափարները շարունակվեցին պաշտպանվել անցանկալի գաղափարախոսությունների «ներս մտնող ճանճերից»։
Ինտերնետը Չինաստան մուտք գործեց 1997 թվականին՝ որպես «սոցիալիստական առևտրային տնտեսության» հետևանք և աջակցող գործիք։ Ինտերնետի հնարավորությունների մեծացմանը զուգընթաց այն աստիճանաբար դարձավ առևտրային տեղեկատվության փոխանակման հիմնական գործիք և հարթակ։
Հանրային անվտանգության նախարարությունն ինտերնետի օգտագործումը վերահսկող քայլեր սկսեց ձեռնարկել 1997 թվականին, երբ մշակվեցին ոլորտի կարգավորումն ապահովող կանոնակարգեր։
1998 թվականին Չինաստանի կոմունիստական կուսակցությունը մտահոգություն հայտնեց, որ Չինաստանի ժողովրդավարական կուսակցությունը (CDP) կստեղծի նոր, հզոր ցանց, որը կուսակցության էլիտան ի վիճակի չի լինի վերահսկել։ CDP-ն անմիջապես արգելափակվեց, որին հաջորդեցին ձերբակալություններ և ազատազրկումներ։ Այդ նույն տարում մեկնարկեց «Ոսկե վահան»-ի նախագիծը։ Դրա առաջին մասը տևեց ութ տարի և ավարտվեց 2006 թվականին։ Երկրորդ մասն սկսվեց 2006 թվականին և տևեց մինչև 2008 թվականը։ 2002 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Չինաստանի 31 մարզերից և քաղաքներից նախագծի համար պատասխանատու 300 մարդ մասնակցեց «Չինական ինֆորմացիոն համակարգի համապարփակ» քառօրյա ցուցահանդեսին։ Ցուցահանդեսի ժամանակ գնվեցին մեծ քանակությամբ արևմտյան նորագույն տեխնոլոգիաներ։
«Ոսկե վահան» ենթածրագիրն ստացավ "the Great Firewall" (防火长城) մականունը։ Դա կապված էր որպես ցանցային պատ հանդիսացող դերի և Չինական մեծ պարսպի հետ։ Նախագծի այս բաժինը հնարավորություն է տալիս արգելափակել Այ-փի հասցեներից եկող բովանդակությունը։
2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ Չինաստանի ղեկավարները ինտերնետ պրովայդերներին հանձնարարեցին հյուրերի համար վերագործարկել որոշ ինտերնետ-սրճարաններից, հյուրանոցներից և խորհրդակցությունների սրահներից օգտվելու հնարավորությունը։


== Գործառույթներ ==
Նախագծի շրջանակներում Չինաստանի տարածքում սահմանափակվում է մի շարք օտարերկրյա կայքերի օգտագործումը։
Չինաստանի տարածքում գործող կայքերը առանց հատուկ թույլտվության չեն կարող հղում անել օտարերկրյա լրատվական կայքերին կամ ԶԼՄ-ներին կամ հրատարակել նրանց նորությունները։
Կայքերը զտվում են բանալի բառերի հիման վրա՝ ըստ պետական անվտանգության կամ կայքերի հատուկ սև ցուցակի։


== Արգելափակման մեթոդներ ==
Գրաքննության հիմնական մեթոդները հետևյալն են․


== Ապաարգելափակում ==
Որոշ կայքեր սկսել են աստիճանաբար ապաարգելափակել, այդ թվում․

անգլալեզու BBC կայքը (բայց ոչ չինարեն լեզվովը),
Wikipedia կայքը, HTTPS տարբերակը արգելափակված չէ,
սոցիալական կայքերը, թեև սրանք վերաարգելափակվել են,
արտերկրյա նորությունների որոշ կայքերը։Չնայած կառավարության խիստ կանոնակարգերին՝ չինացիները շարունակում են ընդվզել համացանցի բովանդակության վերահսկողության դեմ։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
 Аджемов А. С. Международная информационная безопасность: проблемы и решения. — М.: Наука, 2011. — С. 25-28.
Philipp Winter, Stefan Lindskog How China Is Blocking Tor. — Sweden: Karlstad University, 2012. — 21 с.


== Արտաքին հղումներ ==
Չինական ինտերնետ. ինչպես քարե պատի հետևում (ռուս.)
China Digital Times: Internet Control
Breaking Through the "Golden Shield" Archived 2012-01-22 at the Wayback Machine.
ViewDNS.info - Chinese Firewall Test - Tests if Golden Shield is performing DNS filtering/redirection on your domain within mainland China.
Great Firewall Test- Tests if a website (or third-party hosts to a website) is filtered from within Great Firewall of China using an actual Internet Explorer browser
Free VPN in China
Website Test behind the Great Firewall of China