Տիգրան Աճեմյան

Տիգրան Ավետիսի Աճեմյան (փետրվարի 13, 1852/1853, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն - ապրիլի 12 (25), 1913/1914, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն), հայ բժիշկ, բեյ, Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանի դասախոս։


== Կենսագրություն ==
Տիգրանի Աճեմյանը ծնվել է 1852/1853 թվականի փետրվարի 13-ին, Կոստանդնուպոլսի Ենի կափու թաղամասում։ Ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Կում կափու թաղամասի Պեզճյան վարժարանը։ 1866-1873 թվականներին սովորել է Կոստանդնուպոլսի Կայսերական զինվորական բժշկական վարժարանում և ավարտելուց հետո ստացել կապիտանի կոչում։ 1873-1875/1876 թվականներին որպես առաջավոր շրջանավարտ, պետությունը նրան ուղարկել է Վիեննա, ուր մասնագիտացել է ակնաբուժության գծով։ 1875/1876 թվականներին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ 1875/1876-1878 թվականներին ակնաբույժ է աշխատել Սելանիկի (Սալոնիկ, Թեսաղոնիկե, այժմ՝ Հունաստանի տարածքում) հիվանդանոցում։ 1878-1911 թվականներին ակնաբույժ է աշխատել Կոստանդնուպոլսի Հայ դարփաշայի զինվորական հիվանդանոցում։ Մեկնել է Եվրոպա և կատարելագործվել Փարիզի ու Վիեննայի առաջատար հիվանդանոցներում։
1897 թվականին Փարիզում «Archive d’Ophtalmologie» հանդեսում հրատարակել է հոդված՝ աչքի վիրահատության մինչ այդ անհաջող համարված մի նոր մեթոդի շատ շահեկան ուսումնասիրության մասին։ Միաժամանակ, որպես պրոֆեսոր Կոստանդնուպոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանում դասավանդել է ակնաբուժություն առարկան և բազմաթիվ ակնաբույժ մասնագետներ պատրաստել։
Որոշ ժամանակ քաղաքապետարանի ակնաբույժ է աշխատել։ Ավելի քան 25 տարի ակնաբույժ է աշխատել Հասեքիի կանանց հիվանդանոցում։ Եղել է Ազգային կենտրոնական վարչության Քաղաքական ժողովի անդամ և նախագահ, Քաղաքական ժողովի Ուսումնական խորհրդի ատենապետ։ 1907-1909 թվականներին եղել է Սբ. Փրկիչ ազգային հիվանդանոցի հոգաբարձության խորհրդի անդամ։ 1909 թվականի մարտի 26-ին ընտրվել է Օսմանյան կայսերական բժշկական ընկերության անդամ, ապա՝ նախագահի տեղակալ։
1911 թվականին պետական ծառայությունը ավարտել է գնդապետի (միրալայ) աստիճանով և թոշակի անցել։ Ակնաբուժության վերաբերյալ հայերեն, թուրքերեն և ֆրանսերեն լեզուներով գրած բազմաթիվ գիտական աշխատությունների հեղինակ է։
Ապրել է Կոստանդնուպոլսի Բերա թաղամասում։ 1912 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, մահացած բժիշկ Անտոն փաշա Նաֆիլյանի հուղարկավորության ժամանակ Օսմանյան կայսերական բժշկական ընկերության անունից կարդացել է իր գրած ֆրանսերեն դամբանականը, որի հայերեն օրինակը տպագրվել է Կոստանդնուպոլսի «Բժիշկ» ամսաթերթում։ Մահացել է 1913/1914 թվականի ապրիլի 12 (25)-ին, Կոստանդնուպոլսի Բերա թաղամասում՝ 61 տարեկանում։ Մահվան հանգամանքները անհայտ են։


== Մրցանակներ և պարգևներ ==
Բեյի տիտղոս
4-րդ (կամ 3-րդ) աստիճանի «Օսմանիե» (1899) պատվանշան
4-րդ աստիճանի «Մեջիդիե» պատվանշան
ոսկե մեդալ (1900)


== Աղբյուրներ ==
Հարություն Մինասյան,  Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայի Հանրապետությունում բռնաճնշումների և ցեղասպանության ենթարկված հայ բժիշկներ, Երևան, «Լուսաբաց», 2014 — 520 էջ։


== Գրականություն ==
«Ընդարձակ Օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց», Կ. Պոլիս, 1900։
Թէոդիկ «Ամէնուն տարեցոյցը», Զ տարի, Կ. Պոլիս, 1912, Բ հրատարակութիւն, Հալէպ, 2008
«Ընդարձակ օրացոյց Ս. Փրկչեան հիւանդանոցի հայոց», Կ. Պոլիս, 1931
Պոտուրեան Մկրտիչ «Հայ հանրագիտակ», Պուքրէշ, 1938
Մեզպուրեան Արթօ «Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ»։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Իսթանպուլ, 1940
Օտեան Երուանդ «Մեր երեսփոխանները, մեր Ազգային ժողովը», Երեւան, 1999
Յարման Արսեն «Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի» (թուրքերեն), Ստամբուլ, 1988
Փամուքջյան Գևորգ «Հայերը իրենց կենսագրականներով» (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2003
Զօհրապ Գրիգոր «Երկերի ժողովածու», հ. Ե., գիրք 1, Երեւան, 2004
Անթայր (Վարուժան Քէօսէեան) «Դար մը առաջ պոլսահայ բժիշկները, «Ակօս», Ստամբուլ, 0601-2006