Բուժական սննդակարգ

Բուժական սննդակարգ (հունարեն՝ δίαιτα — ապրելակերպ, սննդի ռեժիմ + հունարեն՝ θεραπεία— բուժում, առողջացում, սննդակարգ), բուժական սննդակարգ, տարբեր հիվանդությունների բուժման մեջ հատուկ սննդակարգով, նույնն է ինչ բուժական սնունդը։
Դիետոթերապիան սննդի օգտագործումն է տարբեր հիվանդությունների բուժման նպատակով։ Դիետոթերապիայի հիմքում ընկած է բալանսավորված սննդի ընդունումը։ Բուժական սննդի ազդեցությունը որոշվում է սննդի որակական և քանակական բաղադրությամբ (սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, վիտամիններ, հանքային նյութեր, և այլն), դրա կալորիականությունը, ֆիզիկական հատկությունները (ծավալը, ջերմաստիճանը, հետևողականություննը),ռեժիմով սնուցում (ուտելու ժամանակը, սննդի բաժանումը օրվա մեջ, ուտելու հաճխականությունը), առանձին մթերքների բուժական հատկությունը։
Բուժական սնուննդը նշանակվում է հատուկ դիետաների տեսքով, (բուժական դիետաներ) հաշվի առնելով հիվանդության աղտաֆիզիոլոգիան, հիվանդի հիմնական և ուղեկցող հիվանդությունների առնձնահատկությունը։ Դիետոթերապիան խստորեն համաձայնեցվում է ընդհանուր բուժման պլանին։ Երբեմն դիետոթերապիան հիմնական բուժումն է, երբեմն հանդիսանում է հիմնական բուժման մեթեդը, որի վրա կիրառվում է մնացած բոլոր հատուկ թերապիաները։ Որոշ դեպքերում, անհատական ցուցումների համար բացի հիմնական սննդակարգից, կիրառում են ամենօրյա ռեժիմներ — «կոնտրաստային օրեր» — կաթնամթերք, կաթնաշոռ, խնձոր, ձմերուկ, կարտոֆիլ և այլն, նշանակում են այսպես կոչվծ հատուկ օրեր — կալիումի, մագնեզիում, և այլ դիետաներ։
Ռացիոնալ սննդի նշանակումը մեծանում է հիվանդությունների դեպքում, ուղեկցվում է սպիտակուցների, ճարպերի, ածխաջրերի, վիտամինների, հանքային աղերի և ընդհանուր դիստրոֆիայի ծանր դեպքերում։


== Դիետոթերապիան մարսողական համակարգի հիվանդությունների դեպքում ==
Մարսողական համակարգի հիվանդությունների դեպքում, երբ կոտրվել է, հավասարակշռված, անկանոն սնուննդը հիմնական պատճառահետևանքային գործոններից մեկը, բուժական սնուննդը՝ բուժական ազդեցության հիմնական մեթոդը։ Խոցային հիվանդության կամ քրոնիկ գաստրիտի դեպքում դիետան սահմանափակում է քիմիական և մեխանիկական գրգռիչները սննդակարգում և հարուստ է ստամոքսի գլխուղեղի, շարժիչի և էվակուատորի ֆունկցիայի վրա բարենպաստ ազդեցություն ունեցող ստամոքսի և 12-մատնյա աղու խանգարված ֆունկցիաների վերականգնող սննդամթերքով։
Դիետան քրոնիկ աղիքային հիվանդությունների — հիմնական մեթոդը բուժման։ Այն բաղկացած է սպիտակուցների ֆիզիոլոգիական նորմայից, ճարպերից և ածխաջրերից, սահմանափակ քանակությամբ (մինրև 8 գրամ) նատրիումի քլորիդ։ Աղի եռացում, ներառում է աղեստամոքսային տրակտի լորձաթաղանթի ռեցեպտորային ապարատի մեխանիկական և քիմիական գրգռիչների սահմանափակումը բացառությամբ սննդամթերքի, աղիքների մեջ ֆերմենտացման և քայքայման գործընթացների բարելավում, ինչպես նաև լեղու սեկրեցիայի ուժեղ խթանիչներ ստամոքսը, ենթաստամոքսային գեղձը և լյարդը վնասողներ։


== Դիոթերապիան հեպատիտների և  լյարդի  քրոնիկհիվանդությունների ժամանակ ==
Դիոթերապիան լյարդի հիվանդությունների բուժման մշտական և անվտանգ մեթոդ է։ Հատուկ դիետա ընտրելը կախված է հիվանդի կարիքներից և հիվանդության առանձնահատկություններից, և ունենում են բարձր կենսաբանական և բուժական ազդեցություն, կանխարգելել հիվանդության զարգացումը շատ հիվանդների մոտ ինչպիսիք են լյարդի ստատիոզը, ստեատոհեպատիտը, տոկսիկային վիրուսային հիվանդությունը և լյարդի ցերոզի նախնական փուլերը։
Լյարդի քրոնիկ հիվանդությունների դեպքում լյարդը հարստանում է սպիտակուցներով, պարունակում է լիպոտրոպ նյութեր (կաթնաշոռ, սոյա, վարսակի ալյուր և այլն), և բուսական յուղ։ Հեպատիտի որոշ ձևերի դեպքում մեծանում է սննդակարգում ճարպերի պարունակությունը, այլ ձևերի դեպքում երիկամաքարային հիվանդություն, խոլեսցիստիդ ցուցաբերվում է ճարպերի սահմանափակում մինչև 70%


== Դիետոթերապիան աթերոսկլերոզի ժամանակ ==
Աթերոսկլերոզի դեպքում սահմանափակում են կենդանական ճարպի պարունակությունը,խոլեստերին պարունակող նյութեր, պարզ ածխաջրեր(գլյուկոզ, ֆրուկտոզ), նատրիումի քլորիդ, վիտամին D և արդյունահանող նյութեր `լիպոտրոպային գործոնների առատությամբ (կաթնաշոռ, վարսակի ալյուր, սոյա և այլն), վիտամիններ C, B1, B6, P, PP, բջջային մեմբրաններ (մրգեր, բանջարեղեն), սիտոստերոլներ, ֆոսֆատիդներ (բուսական յուղ), ծովամթերք։ Նման դիետան նորմալացնում է լիպիդային նյութափոխանակությունը։


== Դիետոթերապիան սրտանոթային պաթոլոգիայի դեպքում ==
Հիպերտոնիկ հիվանդություններով և քրոնիկ սրտանոթային անբավարարությամբ հիվանդների բուժման ժամանակ օգտագործվում է 2-3 գ-ից ոչ ավելի կերակրի աղ, հարստացված կալիումի, մագնեզիումի աղերով և վիտամիններով, իր կազմում ունի սպիտակուցների ֆիզիոլոգիական նորմ,ճարպեր և ածխաջրձր։ Այս դիետայի հիման վրա, պարբերաբար, կարճ ժամանակով, նշանակում է մագնեզիումի դիետա։ Նախատեսված է մագնեզիումի աղերի դեպրեսիվ հատկությունը։
Հատկանշական է բույսերի դիետան, առաջարկվել է Քալդվել Էսելշտայնի կողմից, ձեռք է բերել զգալի կորոնար անբավարարությամբ շատ հիվանդների վիճակի բարելավում։


== Դիոթերապիան ալերգիայի դեպքում ==
Տարբեր բորբոքային պրոցեսներով, տեղի են ունենում ալերգետիկ ռեակցիաներ, առաջանում են տարբեր դիետաներ։ Ռևմատիզմով ՝ դիետան պարունակում է սահմանափակ քանակությամբ ածխաջրեր ՝ մինչև 250-300 գ, մինչև 4-5 գ աղ և սպիտակուցի ճարպի ֆիզիոլոգիական կազմ։ և սպիտակուցի և ճարպի ֆիզիոլոգիական նորմը, սննդային ալերգիայի դեպքում ալերգիկ ազդեցություն ունեցող նյութերը բացառվում են։


== Դիոթերապիան սուր վարակիչ հիվանդությունների դեպքում ==
Սուր վարակիչ հիվանդությունների դեպքում( գրիպ, թոքաբորբ,կարմրուկ) ջրի-աղի հավասարակշռության և էներգիայի հավասարակշռության պահպանման համար նախատեսված են բարձր կալորիականությամբ սնունդ (կաթնամթերք և կլանված ածխաջուր), խմելու վիտամիններ(հատկապես Р, PP и А)։ Բարձր ու երկարատև ջերմաստիճանում, սպիտակուցի օրական քանակը նվազում է մինչև 60-70 գ։ Խրոնիկական վարակների ժամանակ քրոնիկ թունավորումները մեծացնում են սպիտակուցների չափը սննդակարգում (1.5-2 գ մեկ կգ մարմնի քաշի)։
Դիոթերապիան — շաքարախտով հիվանդ մարդկանց համար ամենակարևոր բուժումներից մեկը, ամենակարևոր բաղադրիչը ածխաջրածնի նյութափոխանակության կայուն փոխհատուցմանը հասնելու համար, իսկ նախաինսուլինային շրջանում հիվանդի կյանքը երկարացնելն։.


== Դիոթերապիան քազցկեղի դեպքում ==
Չարորակ նորագոյացությունների բուժման մոտեցումներից մեկը Հերցոնի ինստիտուտի դիետիկ թերապիան է։ Մաքս Հերզոնը հավատաց, որ քաղցկեղի իրական պատճառը օրգանիզմի ընդհանուր թունավորումն է,նվազել է նյարդի և իմունային համակարգի գործունեությունը, հետևաբար առաջարկվեց բուժման համապատասխան մեթոդը։ Անհրաժեշտ է կարգավորել օրգանիզմի ֆունկցիաները և թույլ տալ ինքնաբուժվել։
1990-ին Ավստրիայում ուսումնասիրվեց դիետայի հետևանքները։ նման է Հերցոնի մեթոդին, ուռուցքային հիվանդությունների ընթացքի վերաբերյալ։ Հիվանդները ստանդարտ բուժում էին անցնում ՝ հատուկ դիետայի հետ միասին։ Այդ մասին հայտնել են հետազոտողները,որ նրանք ուսումնասիրել են դիետան ըստ երևույթին, նպաստում է, որ քաղցկեղով հիվանդներն ավելի երկար են ապրում քան սովորականից, և ավելի քիչ կողմնակի բարդություններ կան, և առաջարկեց Հերցոնի ինստիտուտի դիետաների հետագա կլինիկական փորձարկումները։.
Այնուամենայնիվ, ընդհանուր առմամբ, Հերցոնի մեթոդի արդյունավետությունը ապացուցված չէ։ Ամերիկայի քաղցկեղի ասոցացիան և քաղցկեղի ազգային ինստիտուտը խորհուրդ չի տալիս օգտագործել Հերզոնի մեթոդի բուժմը,գոնե ի տարբերություն հիմնական բուժման։ Նաև այս մեթոդը կարող է պոտենցիալ վտանգավոր լինել, հատկապես հղի կամ կրծքով կերակրող կանանց համար։


== Դիոթերապիան վարիկոզ հիվանդության ժամանակ ==
Դիետոթերապիան պետք է լինի անբաժանելի մասն վարիկոզի բուժման մեջ։ Դիոթերապիան (դիետան) վարիկոզով կախված է սննդանյութերի, էներգիայի նկատմամբ օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական պահանջմունքից և ֆունկցիոնալ խանգարումների աստիճանից և մետաբոլիկ խանգարումներից. Այսինքն, դա կախված է հիվանդության փուլից, պաթոլոգիական գործընթացի լայնությունից և բարդությունների առկայությունից։


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
Питание лечебное // Большая российская энциклопедия. Том 26. — М., 2014. — С. 284.
Лечебное питание // Кулинария / Гл. ред. М.О. Лифшиц. — М.: Госторгиздат, 1955. — С. 865—890. — 960 с.
Лечебное питание / Под ред. проф. И. С. Савощенко. — М.։ Медицина, 1971. — 408с.
Гурвич М. Большая энциклопедия диетотерапии (Медицинская энциклопедия). — М.։ Эксмо, 2008. — 768 c.
Покровский А. А. Беседы о питании. — 3-е изд. — М.։ Экономика, 1986. — 367 с.