Յան Սարկանդեր

Սուրբ Յան Սարկանդեր (չեխ․՝ Jan Sarkander) (դեկտեմբերի 20, 1576(1576-12-20), Skoczów, Gmina Skoczów, Cieszyn County, Սիլեզիայի վոյեվոդություն - մարտի 17, 1620(1620-03-17)[…], Օլոմոուց), ազգությամբ լեհ կաթոլիկ քահանա։ Սարկանդերն ամուսնացած էր կարճ ժամանակով, մինչև որ նա այրիացավ և հետապնեց քահանայության ճանապարհը, որտեղ նա դարձավ հավատքի ակտիվ պաշտպան։ Նա ինքը ձերբակալվել է կեղծ մեղադրանքներով, բայց նա հրաժարվել է զիջել իր դահիճներին, ովքեր խոշտանգել են նրան բանտում շուրջ մեկ ամիս, որտեղ էլ նա մահացել է։
Հռոմի պապ Պիոս IX օրհնել է Սարկանդերին Սուրբ Պետրոսի տաճարում 1860 թվականին, իսկ Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս Երկրորդը նրան դասել է սրբերի շարքին 1995 թ-ին Չեխիայի Հանրապետություն կատարած իր այցի ժամանակ։


== Կյանք ==
Յան Սարկանդերը ծնվել է 1576 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, Լեհաստանում, Սիլեզիների ընտանիքում։ Գեորգ Մաթիաս Սարկանդերի և Հելեն Գորեցկայի որդին է։ Նա ուներ մեկ քույր և երեք այլ եղբայրներ՝ Նիկոլաս, Պողոս և Վացլավը։ Նրա հայրը մահացել է 1589 թվականին, այդ պատճառով նա և իր ընտանիքը տեղափոխվել են Պրշիբոր։ Նրա մայրը կրկին ամուսնացել է, որի հետևանքով նա ունեցել է խորթ եղբայր՝ Մեթյուն։ Սարկանդերը մտածել է, որ նա պատրաստվում էր դառնալ քահանա, բայց հրաժարվել է այդ մտքից և ամուսնացել, նախքան երկուսը բնակություն են հաստատել Բռնոևում. Ամուսնությունը կարճ տևեց, քանի որ նրա կինը մահացել էր ամուսնությունից ոչ շատ ժամանակ անց։ Երկուսն էլ եղել են ամուլ. Ապա նա որոշել է վերսկսել իր ուսումը քահանայության համար։
Սարկանդերը սովորել է Olomouc քոլեջում 1597-1600 թվականներին, ժանտախտի պատճառով նա ստիպված էր տեղափոխվել Շառլ քոլեջը Պրահայում, 1600 թվականի Հոկտեմբեր 20-ին, որտեղ նա ավարտել է և ստացել է փիլիսոփայության ուսումնասիրությունների մագիստրոսի աստիճան։ Նա ստացել է հետագա կրթություն Jesuits Պրահայում և ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան 1603 թվականին։ 1603 թվականի սեպտեմբերի 3-ին նա կրկին հեռացավ, Աննա Պլացկայի հետ ամուսնանալու նպատակով, ով ծագումով եղել է լյութերական ընտանիքից։ Նա շարունակել է իր աստվածաբանական ուսումն Ավստրիայում 1604 թվականից։ Ավելի ուշ, նա անցել է աստվածաբանական ուսումնասիրությունները Գրացի քոլեջում և հանձնել է քննությունները Դեկտեմբերի 21-ին, 1607 թվականին, իսկ 1609 թվականի մարտի 16-ին նա նշանակվել է վերերկրյա սարկավագ։
1607 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, նա թեթև պատվերներ է ստացել կարդինալ Ֆրանց ֆոն Դիտրիխշտեյնից։ Եպիսկոպոս Olomouc Jan Krhoitel Tsivalli ձեռնադրել է նրան, որպես քահանա 1609 թվականի մարտի 22-ին և հանձնարարել է աշխատել Օլոմոուցում, մինչև նրա նշանակվելը Հոլոշովայում 1616 թվականին։ Բարոն ֆոն Լաբկովիցը Մորավիայից աջակցում էր Սարկանդերի ջանքերին՝ քրիստոնեացումը տարածաշրջանում, սակայն հարուստ հակակաթոլիկ հողատեր Բիտովսկի ֆոնի Բիստրիտան հանդես է եկել նրա դեմ այնքանով, որ նա ուզում էր Սարկանդերը սպանվեր։ Երեսնամյա պատերազմը սկսվեց 1618 թվականին, և նա բախվում է բողոքականների ու քրիստոնյաների միջև բռնի հակամարտություններին, և դա ստիպել է նրան փախչել Լեհաստան 1619 թվականին մայիսի 17-ին, մի կարճ ժամանակով, մինչև որ բողոքականները չեն զբաղեցրել Gollenshau: Նա վերադարձել է նոյեմբերին։ 1620 թվականին լեհական զորքերը տեղափոխվել են այդ տարածաշրջան, և պայքարն անխուսափելի էր թվում, այնպես որ փետրվարին նա այցելել է դաշտային հրամանատարին հաղորդությամբ որպես միապետ, որպես վահան։ Ուժերը տեսան որ նա գալիս է, և դա կանխել է պայքարը։ Հիսուսի միաբանները օգնեցին նաև նրան հաշտեցնել 200 ոչ-քրիստոնեականների հավատի հետ, բայց ոչ քրիստոնյաներին մեծապես զայրացրել է սա։
1620 թվականին Բոհեմիան ապստամբության ժամանակ-Մորավիայի բողոքական հողերը (ֆոնային Բիստրինայի հետ) Սարկանդերին մեղադրում են դավաճանության մեջ, և, հետևաբար, նա խոշտանգումների է ենթարկվել Olomouc բանտում։ Նա տեղափոխվել է Օլոմոուս, որտեղ նրան խոշտանգել են խոստովանության համար (և նաև վրեժի), ներկայացրել են տեղեկատվություն մեկ այլ Սարկանդեր Լաբկովիստայի։ Պատճառներից մեկը, որ նա ենթարկվել է խոշտանգումների, այն էր, որ նա հրաժարվել է բացահայտել, թե ինչ էր ասել խոստովանության կնիքի ներքո, որը եղել է սրբազան քահանայի համար։
Սարկանդերին հրկիզել են դյուրավառ նյութերով ։ Նա ուղղակի չի մահանում, սակայն դա տևում է մեկ ամիս, մինչև որ նա մահանում է վնասվածքներից, որը նա ստացել է մի երկար ժամանակ։ Վառած մոմերը, ինչպես նաև փետուրները՝ ներծծված նավթով և ծծումբով, տեղադրել էին նրա վրա և բոցավառել։ Կախիչ օգտագործվել է նրա վրա փետրվարի 13-ի, 17-ին և 18-ին։ Այն տևել է երկու - երեք ժամ։ 1720 թվականին նրա աճյունը գերեզմանից հանվում է և համարվում անկաշառ և ազնիվ։
«Յան Սարկանդերի մատուռը« կանգնած է իր խոշտանգումների վայրում՝ Միքայելի բլրում։ Այնտեղ նաև պահպանվել է օրիգինալ ցավոտ կախիչը և Սարկանդերի շիրմաքարը։


== Ծանոթագրություններ ==