Թուրքիայի ռազմական գործողություն Իրաքում (2022)

Թուրքական ռազմական գործողությունն Իրաքում, թուրքական զինուժի շարունակվող ռազմական գործողությունն է Հյուսիսային Իրաքում։ Գործողությունն իրականացվում է Դահուկ մուհաֆազայում, Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության (ՔԱԿ) թիրախների դեմ՝ շարունակվող թուրք-քրդական հակամարտության շրջանակներում։ Թուրքիայում գործողությունը պաշտոնապես կոչվում է «Մագիլ-կողպեք» (թուրքերեն՝ Pençe-Kilit Operasyonu)։


== Նախապատմություն ==
Վերջին տարիներին Թուրքիայի զինված ուժերը հաճախ են անդրսահմանային ռազմական գործողություններ իրականացրել ՔԱԿ-ի դեմ։ Նման գործողություններն են եղել Claw Eagle-ը և Tiger-ը 2020 թվականին և Claw-Lighting-ը և Thunderbolt-ը 2021 թվականին։ Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Հուլուսի Աքարի խոսքով՝ ներկայիս հարձակումը թիրախավորում է Մետինա, Զապ և Ավաշին շրջանների դիրքերը և իրականացվում է իրենց դաշնակիցների հետ համագործակցությամբ։ Հարձակումներից առաջ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հանդիպել է Քրդստանի տարածաշրջանային կառավարության վարչապետ Մասրուր Բարզանիի հետ և նրան տեղեկացրել գործողության մասին։
Թուրքիայի իշխանությունները հայտարարել են, որ գործողության նպատակը ՔԱԿ-ի կողմից խոշոր հարձակումը կանխելն է։ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության  պատգամավոր Օմեր Չելիքն ասել է, որ ՔԱԿ-ն ծրագրել է նոր բազաներ հիմնել Թուրքիայի սահմանի մոտ և արդարացել է թուրքական ինքնապաշտպանության իրավունքով ռազմական գործողությունները հարևան երկրներում, ինչպիսիք են Իրաքը կամ Սիրիան, ինչը ամրագրված է  Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության 51-րդ հոդվածում։ունը։


== Գործողության ընթացք ==
Գործողության պաշտոնական մեկնարկից մի քանի օր առաջ թուրքական ավիացիան ռմբակոծել է Դահուկի մի քանի քրդական գյուղեր։ Ներխուժումը սկսվել է 2022 թվականի ապրիլի 18-ին հրետանու, անօդաչու թռչող սարքերի և ավիացիայի աջակցությամբ։ Օդային հարվածներ են հասցվել ՔԱԿ-ի կողմից վերահսկվող քարանձավներին, թունելներին ու զինամթերքի պահեստներին, որից հետո թուրքական հատուկ ջոկատայինները մտել են տարածք՝ շարժվելով ցամաքով, ինչպես նաև ուղղաթիռներով։ Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ հիսուն թիրախներ են խոցվել, և իրենց բոլոր նախնական թիրախները հասել են։ ՔԱԿ-ն, իր հերթին, հայտարարել է, որ հետ է մղել մի քանի եդեսանտային գրոհներ, ինչպես նաև խոցել է երկու թուրքական ուղղաթիռ։ ՔԱԿ-ի հետ կապ ունեցող աղբյուրները պնդում են, որ Թուրքիայի կողմից գործողության մեջ օգտագործված ուղղաթիռները տեղակայված են եղել Քրդստանում։
Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ գործողության ընթացքում երկու թուրք զինվոր է սպանվել։ Ժողովրդական պաշտպանության ուժերի մամուլի կենտրոնը հայտնել է, որ գործողության ընթացքում զոհվել է իր յոթ մարտիկ։


== Անդրադարձ ==


=== Թուրքիա ===
Ժողովրդադեմոկրատական ​​կուսակցությունը (HDP) հայտարարել է, որ գործողությունը հակասում է միջազգային իրավունքին և հակադրվում է դրան, թե ինչպես է  Թուրքիան  պատերազմում Ռուսաստանի և Ուկրաինայի  միրև խաղաղապահի դեր խաղալու փորձ անում։
2022 թվականի ապրիլի 19-ին ՔԱԿ-ի բարձրաստիճան հրամանատար Դուրան Քալքանը կոչ է արել Թուրքիային անհապաղ դադարեցնել գործողությունը՝ հակառակ դեպքում սպառնալով «պատերազմը տեղափոխել թուրքական քաղաքներ»։ Հաջորդ օրը Բուրսա քաղաքում բանտարկյալներով լի ավտոբուս է պայթել, ինչի հետևանքով զոհվել է բանտի պահապանը և մի քանի մարդ է վիրավորվել։ Թեև թուրքական իշխանությունները չեն մեղադրել ՔԱԿ-ին, բայց մեկնաբանները հնարավոր են համարել ՔԱԿ-ի մասնակցությունը այդ պատահարին։


=== Իրաք ===
Իրաքի նախագահ Բարհամ Սալիհը դատապարտել է հարձակումը և Թուրքիայից պահանջել դադարեցնել գործողությունը՝ այն համարելով «մեր ազգային անվտանգությանը սպառնացող վտանգ»[13]։ Իրաքի արտգործնախարարն ասել է, որ գործողությունը խախտում է իրաքյան ինքնիշխանությունը, մինչդեռ խորհրդարանի ամենամեծ խմբակցության ղեկավար Մուքթադա աս-Սադրը պահանջել է, որ եթե Թուրքիան անվտանգության հետ կապված մտահոգություններ ունի, ապա դրանք քննարկի Իրաքի կառավարության հետ։


=== Այլ երկրներ ===
Լոնդոնում Մասրուր Բարզանիի բրիտանացի քաղաքական գործիչների հետ հանդիպման ժամանակ քրդերը ձվեր են նետել նրա ավտոշարասյան վրա՝ թուրքական վերջին ռազմական գործողության վերաբերյալ որևէ հայտարարություն չանելու համար։ Գործողության դեմ ցույցեր են անցկացվել նաև Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում և Գերմանիայի մի քանի քաղաքներում։ Գերմանիայի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում ոստիկանությունը առգրավել է Սիրիայի Ժողովրդական պաշտպանության միավորումների, Կանանց պաշտպանության ստորաբաժանումների մի քանի դրոշներ։


== Ծանոթագրություններ ==