موضوع مقاله: آموزش در جمهوری خلق چین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در جمهوری خلق چین | مقدمه: همه شهروندان موظفند حداقل نه سال تحصیل کنند که به آن «آموزش اجباری نه‌ساله» گفته می‌شود و از بودجه ملی آموزش تأمین مالی می‌گردد. | ## بخش 1: آموزش در جمهوری خلق چین | آموزش اجباری شامل شش سال دوره ابتدایی است که معمولاً از سن شش‌سالگی آغاز و در دوازده‌سالگی پایان می‌یابد و سپس سه سال دوره راهنمایی را دربرمی‌گیرد. فارغ‌التحصیلان دوره راهنمایی می‌توانند برای سه سال دیگر در دبیرستان یا هنرستان به تحصیل ادامه دهند. نظام آموزشی چین از نظر عملکرد دانش‌آموزان در ارزیابی‌های بین‌المللی، به‌ویژه برنامه بین‌المللی ارزیابی دانش‌آموز (PISA)، جایگاه برجسته‌ای دارد؛ به‌طوری که مناطق شانگهای، پکن، جیانگ‌سو و ژجیانگ در آزمون PISA سال ۲۰۱۸ در تمامی حوزه‌های خواندن، ریاضی و علوم در میان همه نظام‌های آموزشی رتبه اول را کسب کردند. سرمایه‌گذاری چین در پژوهش و توسعه از سال ۱۹۹۹ سالانه ۲۰ درصد رشد داشته و در سال ۲۰۱۱ از مرز ۱۰۰ میلیارد دلار گذشت. در سال ۲۰۱۷، چین از ایالات متحده پیشی گرفت و به بزرگترین تولیدکننده مقالات علمی در جهان تبدیل شد. در سال ۲۰۲۱، چین دارای ۳٬۰۱۲ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی بود و از نظر حضور دانشگاه‌ها در رتبه‌بندی‌های برتر جهانی، پس از ایالات متحده و بریتانیا در جایگاه سوم قرار دارد. دولت کمونیست بر بهبود سواد از طریق هر دو روش آموزش رسمی و کمپین‌های سوادآموزی تمرکز کرد. در شانزده سال نخست حکومت کمونیستی، ثبت‌نام در دبستان سه برابر شد، ثبت‌نام در دوره متوسطه ۸٫۵ برابر افزایش یافت و ثبت‌نام در دانشگاه بیش از چهار برابر شد. از پایان انقلاب فرهنگی چین (۱۹۶۶–۱۹۷۶)، نظام آموزشی چین در راستای نوسازی اقتصادی سازماندهی مجدد شد. در سال ۱۹۸۵، دولت مرکزی از طریق «تصمیم‌نامه کمیته مرکزی حزب کمونیست چین دربارهٔ اصلاح ساختار آموزشی»، مسئولیت آموزش پایه را به دولت‌های محلی واگذار کرد. با برنامه اصلاح آموزشی در اردیبهشت ۱۳۶۴ (مه ۱۹۸۵)، مقامات خواستار نه سال آموزش اجباری و تأسیس کمیسیون آموزشی دولت شدند. در پنجمین برنامه پنج‌ساله (۱۹۸۶–۱۹۹۰) بودجه آموزشی ۷۲ درصد بیش از دوره پیشین (۱۹۸۱–۱۹۸۵) افزایش یافت. در سال ۱۹۸۶، معادل ۲۳٫۹ درصد از بودجه دولت به آموزش اختصاص یافت، در مقایسه با ۱۰٫۴ درصد در سال ۱۹۸۴. یک گام بزرگ به جلو (۱۹۵۸–۱۹۶۰) و (۱۹۶۲–۱۹۶۵) در پی پایان دادن به نخبه‌گرایی دیرپای دانشگاهی، کاهش شکاف‌های اجتماعی و فرهنگی میان کارگران و کشاورزان و نیز میان جمعیت‌های شهری و روستایی، و از میان بردن تمایل دانشمندان و روشنفکران به تحقیر کار یدی بودند. در اوایل دهه ۱۹۸۰، آموزش علم و فناوری به یکی از محورهای اصلی سیاست آموزشی تبدیل شد. تا سال ۱۹۸۶، پرورش نیروی انسانی متخصص و گسترش دانش علمی و فنی بالاترین اولویت را یافتند. اگرچه علوم انسانی نیز اهمیت داشتند، مهارت‌های حرفه‌ای و فنی برای تحقق اهداف نوسازی چین ضروری‌تر تلقی می‌شدند. تأکید ویژه‌ای بر آموزش بیشتر نخبگان تحصیل‌کرده قرار گرفت که قرار بود برنامه نوسازی را در دهه‌های آینده پیش ببرند. تجدید تأکید بر علم و فناوری مدرن به اتخاذ سیاستی برون‌گرایانه انجامید که از سال ۱۹۷۶ با تشویق یادگیری و بهره‌گیری از دستاوردهای خارجی برای آموزش پیشرفته در طیف گسترده‌ای از رشته‌های علمی همراه بود. از سومین اجلاس دوره یازدهم کمیته مرکزی حزب در آذر ۱۳۵۷ (دسامبر ۱۹۷۸)، روشنفکران تشویق شدند تا پژوهش را در پشتیبانی از چهار نوسازی دنبال کنند و تا زمانی که از حزب پیروی می‌کردند، از آزادی عمل نسبی برخوردار بودند. قالب‌های سنتی بار دیگر شکوفا شدند و بسیاری از گونه‌های نوین ادبی و بیان فرهنگی از خارج وارد شدند. در سال ۲۰۰۳، وزارت آموزش چین خواستار افزودن محتوای آموزش زیست‌محیطی به برنامه درسی مدارس دولتی از اول دبستان تا سال دوم دبیرستان شد. تا سال ۱۹۹۹، آموزش ابتدایی در ۹۰ درصد از مناطق چین همگانی شده بود و آموزش اجباری نه‌ساله عملاً ۸۵ درصد جمعیت را پوشش می‌داد، هرچند برخی مناطق روستایی به دلیل کمبود معلم و دشواری دسترسی هنوز به این هدف نرسیده‌اند. | ## بخش 2: آموزش در جمهوری خلق چین | بودجه آموزشی که از سوی دولت مرکزی و استانی تأمین می‌شود در مناطق مختلف متفاوت است و در مناطق روستایی به‌طور قابل توجهی کمتر از شهرهای بزرگ است. بی‌سوادی در میان جوانان و میانسالان از بیش از ۸۰ درصد به پنج درصد کاهش یافته‌است. این نظام حدود ۶۰ میلیون متخصص سطح متوسط و عالی و نزدیک به ۴۰۰ میلیون کارگر با سطح تحصیلات دوره اول و دوم متوسطه تربیت کرده‌است. امروز ۲۵۰ میلیون چینی سه سطح آموزشی (ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان) را می‌گذرانند. نرخ خالص ثبت‌نام در دبستان به ۹۸٫۹ درصد و نرخ ناخالص ثبت‌نام در دوره اول متوسطه به ۹۴٫۱ درصد رسیده‌است. دانش‌آموزان دبیرستانی چین هر سال چندین مدال طلا در رقابت‌های المپیادهای علمی جهان کسب می‌کنند، از جمله در المپیاد جهانی زیست‌شناسی، المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک، المپیاد جهانی کامپیوتر، المپیاد جهانی علوم زمین، المپیاد جهانی ریاضی، المپیاد جهانی فیزیک و المپیاد جهانی شیمی. سرمایه‌گذاری چین در پژوهش و توسعه از سال ۱۹۹۹ سالانه ۲۰ درصد رشد داشته و در سال ۲۰۱۱ از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر رفت. تا سال ۲۰۰۶، نزدیک به ۱٫۵ میلیون دانشجوی علوم و مهندسی از دانشگاه‌های چین فارغ‌التحصیل شدند. تا سال ۲۰۰۸، چین ۱۸۴٬۰۸۰ مقاله در مجلات علمی بین‌المللی معتبر منتشر کرده بود که هفت برابر رقم سال ۱۹۹۶ است. در سال ۲۰۱۷، چین از ایالات متحده پیشی گرفت و به بزرگترین تولیدکننده مقالات علمی در جهان تبدیل شد. در سال ۲۰۲۱، چین دارای ۳٬۰۱۲ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی بود و ۱۴۷ که بخشی از گروه نخبه به‌شمار می‌روند و حدود ۴٫۶ درصد از کل مؤسسات آموزش عالی چین را تشکیل می‌دهند. چین همچنین به یکی از مقاصد برتر دانشجویان بین‌المللی تبدیل شده‌است و از سال ۲۰۱۳، پرطرفدارترین کشور در آسیا برای دانشجویان خارجی بود و در میان همه کشورهای جهان رتبه سوم را داشت. چین اکنون مقصد اصلی دانشجویان آفریقایی انگلیسی‌زبان است و دومین کشور جهان از نظر تعداد دانشجویان بین‌المللی است. تا سال ۲۰۲۵، دو دانشگاه چینی در فهرست ۲۰ دانشگاه برتر جهان، پنج دانشگاه در فهرست ۵۰ برتر و ۱۹ دانشگاه در فهرست ۲۰۰ برتر جای داشتند. از نظر حضور در رتبه‌بندی مجموع برترین دانشگاه‌های جهان (ترکیبی از ARWU و QS و THE)، چین پس از ایالات متحده و بریتانیا در رتبه سوم قرار دارد. دانش‌آموزان چین در پیشرفته‌ترین مناطق کشور از بهترین عملکردها را در برنامه بین‌المللی ارزیابی دانش‌آموز (PISA) در جهان دارند. شانگهای، پکن، جیانگ‌سو و ژجیانگ در آزمون PISA از تمام نظام‌های آموزشی دیگر پیشی گرفتند. با این حال، ، سخنگوی PISA، می‌گوید چین در سال‌های اخیر از یادگیری از روی حفظ فاصله گرفته‌است. بر اساس گفته اشلایشر، روسیه در ارزیابی‌های مبتنی بر حفظیات عملکرد خوبی دارد اما در PISA نه، در حالی که چین هم در ارزیابی‌های حفظیاتی و هم در ارزیابی‌های جامع‌تر نتایج خوبی کسب می‌کند. سطوح آموزشی آموزش پیش‌دبستانی آموزش پیش‌دبستانی در چین معمولاً از سه‌سالگی آغاز می‌شود و در مهدکودک ارائه می‌گردد. در نظام معمول، سه مقطع وجود دارد: گروه کوچک (۳ تا ۴ سال)، گروه میانی (۴ تا ۵ سال) و گروه بزرگ (۵ تا ۶ سال). در برخی مهدکودک‌ها و مدارس ابتدایی نیز «کلاس آمادگی» برای کودکان زیر شش سال برگزار می‌شود تا آنها را با محیط مدرسه آشنا کند. در بیشتر مناطق از نظام «شش-سه» پیروی می‌شود، یعنی شش سال دبستان و سه سال راهنمایی؛ برخی مناطق نیز نظام «پنج-چهار» را اجرا می‌کنند. | ## بخش 3: آموزش در جمهوری خلق چین | دانش‌آموزان معمولاً در سن شش‌سالگی وارد دبستان و در سن پانزده‌سالگی دوره اجباری را به پایان می‌رسانند. از سال ۲۰۱۷، تمام دانش‌آموزان دوره اجباری (از جمله دانش‌آموزان مدارس غیردولتی) از پرداخت شهریه، هزینه متفرقه و هزینه کتاب معاف شدند. این سیاست که به «دو معافیت و یک یارانه» معروف است، شامل معافیت از شهریه، معافیت از هزینه کتاب‌های درسی و پرداخت یارانه هزینه زندگی به دانش‌آموزان شبانه‌روزی کم‌درآمد می‌شود. از پاییز ۲۰۲۲، برنامه درسی جدید دوره اجباری موسوم به «طرح برنامه درسی و استانداردهای درسی آموزش اجباری (ویرایش ۲۰۲۲)» به اجرا درآمد. در این برنامه، درس‌های «اخلاق و زندگی» و «اخلاق و جامعه» در دبستان و «ایدئولوژی و اخلاق» در دوره اول متوسطه در قالب درس واحد «اخلاق و حاکمیت قانون» ادغام شدند. دوره متوسطه دوم پس از پایان دوره اجباری، دانش‌آموزان می‌توانند برای سه سال دیگر در دبیرستان عمومی یا مدرسه حرفه‌ای ادامه تحصیل دهند. در سال ۲۰۱۰، حدود ۸۲٫۵ درصد از دانش‌آموزان تحصیل خود را در دوره متوسطه دوم ادامه دادند. آموزش عالی در چین شامل دانشگاه‌های چهار تا پنج‌ساله (کارشناسی) و مدارس فنی دو تا سه‌ساله است. آزمون سراسری پذیرش به دانشگاه‌های عمومی (گائوکائو) شرط اصلی ورود به اکثر مؤسسات آموزش عالی است. در سال ۱۹۸۵، دولت آموزش عالی تأمین‌شده از مالیات را لغو کرد و از متقاضیان دانشگاه خواست برای بورس تحصیلی بر اساس توانایی‌های علمی رقابت کنند. دولت همچنین مدارس متوسطه و عالی فنی و حرفه‌ای تأسیس کرده که آموزش‌های حرفه‌ای ارائه می‌دهند. در سال ۲۰۱۰، میانگین هزینه آموزشی سرانه در پکن ۲۰٬۰۲۳ یوان بود، در حالی که در استان گوئیژو، که از کم‌بهره‌ترین استان‌ها از نظر سرمایه‌گذاری آموزشی بود، این رقم تنها ۳٬۲۰۴ یوان بود. مدارس دولتی چین بر اساس محدوده جغرافیایی ثبت احوال دانش‌آموزان را ثبت‌نام می‌کنند که این امر موجب افزایش شدید قیمت مسکن در نزدیکی مدارس خوب شده‌است. اصلاحات دوران معاصر در سال ۲۰۰۵، دولت‌های محلی چین برنامه‌ریزی کردند تا هزینه‌های تحصیلی کودکان روستایی را کاهش دهند. در سال ۲۰۰۶، دولت متعهد شد آموزش اجباری نه‌ساله را کاملاً رایگان کند و کمک‌هزینه کتاب درسی و شهریه دوره ابتدایی و راهنمایی را تأمین نماید. این امر موجب شد بودجه سالانه آموزشی دولت از کمتر از ۵۰۰ میلیارد یوان در سال ۲۰۰۳ به ۶۵۹۰٫۷ میلیارد یوان در سال ۲۰۱۸ افزایش یابد. در سال ۲۰۱۳، سومین اجلاس دوره هجدهم کمیته مرکزی حزب کمونیست چین برگزار شد و اصلاح نظام امتحانی و پذیرش دانشجو را مطرح کرد تا آسیب ناشی از «یک امتحان برای تمام عمر» را از ریشه برطرف سازد. در اردیبهشت ۱۴۰۰ (مه ۲۰۲۱)، دبیرکل حزب کمونیست چین، شی جین‌پینگ|en=Xi Jinping، نشست نوزدهم کمیته مرکزی اصلاح جامع برای عمق‌بخشی را ریاست کرد که «رأی دربارهٔ کاهش بیشتر بار تکالیف دانش‌آموزان دوره اجباری و بار آموزش فوق‌برنامه» را تصویب کرد. بر اساس دستور شی جین‌پینگ، وزارت آموزش محدودیت‌های جدیدی بر آموزش فوق‌برنامه اعمال کرد و از همه شرکت‌های خصوصی آموزشی خواست که به عنوان مؤسسات غیرانتفاعی ثبت‌نام کنند. از آنجا که سیاست دو کاهش به صنعت آموزش خصوصی چین آسیب جدی زده بود، دولت چین در سال ۲۰۲۴ به تدریج نظارت بر مؤسسات کمک‌آموزشی خصوصی را تخفیف داد تا فرصت‌های شغلی بیشتری فراهم آورد و نرخ بیکاری را کاهش دهد. آموزش زیست‌محیطی در سال ۲۰۰۳، وزارت آموزش چین دستورالعملی صادر کرد که افزودن محتوای آموزش زیست‌محیطی را به برنامه درسی مدارس دولتی از اول دبستان تا سال دوم دبیرستان الزامی می‌کرد. | ## جمع‌بندی | مدارس بین‌المللی به دانش‌آموزان فرصت می‌دهند که با استانداردهای آموزشی غربی آشنا شوند و برای ورود به دانشگاه‌های خارجی آماده گردند.