موضوع مقاله: سعید بلالایی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سعید بلالایی | مقدمه: سعید بلالایی (زاده ۱۳۴۴، رشت) استاد ممتاز شیمی آلی در دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و رئیس پژوهشکده شیمی پپتید است. | ## بخش 1: سعید بلالایی | او یکی از پیشگامان علم شیمی پپتید در ایران و پژوهشگر برجسته در زمینه واکنش‌های چندجزئی، سنتز پپتیدها ، طراحی و سنتز مواد اولیه دارویی است. تحصیلات بلالایی مدرک کارشناسی خود را در رشته شیمی از دانشگاه تهران در سال ۱۳۶۸ دریافت کرد. سپس مدرک کارشناسی ارشد خود را در سال ۱۳۷۰ از دانشگاه شهید بهشتی (دانشگاه ملی ایران سابق) اخذ کرد. موضوع پایان‌نامه کارشناسی ارشد او استخراج و شناسایی ساختار گوآینولید در گیاه سنتاورئا زانتوسفالا بود. دکتری خود را در دانشگاه صنعتی شریف تحت راهنمایی محمدمهدی هاشمی و یونس ایپکچی از دانشگاه گیسن آلمان با موضوع «اکسیژناسیون نوری ترکیبات آلی توسط اکسیژن سینگلت و دیاستروسلکتیویتی واکنش‌های افزایش نوکلئوفیلی به گلیسرال‌دهید استونید در لیتیوم پرکلرات» در آذر ۱۳۷۵ به پایان رساند. مسیر شغلی بلالایی در بهمن ۱۳۷۵ به عنوان استادیار به دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی پیوست و به ترتیب در سال‌های ۱۳۸۲ و ۱۳۸۶ به مرتبه دانشیار و استاد ارتقا یافت. او در حال حاضر رئیس پژوهشکده شیمی پپتید در این دانشگاه است که تنها مرکز پژوهشی در ایران است که در حوزه تهیه مواد مؤثره دارویی بر پایه پپتیدها، نوکلئوتیدها، کربوهیدراتها و تلفیق آن‌ها فعالیت می‌کند. همکاری‌های بین‌المللی بلالایی از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ به عنوان محقق فلوشیپ پژوهشی بنیاد الکساندر فون هومبولت در دانشگاه هایدلبرگ آلمان با رولف گلایتر بر روی سیستم‌های π صلب، ایزومری داخل-خارج، دی‌فسفین‌های حلقوی و دوحلقوی، و کمپلکس‌سازی کار کرد. | ## بخش 2: سعید بلالایی | پس از آن، او بیش از شش بار جوایز کوتاه‌مدت اقامت پژوهشی از بنیاد الکساندر فون هومبولت دریافت کرد و با دانشگاه‌های فرایبورگ (با برنارد برایت) و دانشگاه دوسلدورف (با توماس مولر) همکاری‌های پژوهشی گسترده‌ای برقرار کرد. در سال ۱۳۹۶ دوباره موفق به دریافت فلوشیپ پژوهشی هومبولت شد و از سال ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۹ به عنوان دانشمند سفیر بنیاد الکساندر فون هومبولت ایران فعالیت کرد. همچنین در سال‌های ۱۳۹۷–۱۳۹۹ جایزه برنامه پیوند گروه تحقیقاتی بنیاد الکساندر فون هومبولت را برای همکاری با برنارد برایت در دانشگاه فرایبورگ آلمان دریافت کرد. زمینه‌های تحقیقاتی واکنش‌های چندجزئی بلالایی در زمینه واکنش‌های چندجزئی، به خصوص واکنش‌های مبتنی بر ایزوسیانید، پژوهش‌های گسترده‌ای انجام داده است. شیمی پپتید پژوهش‌های بلالایی در زمینه شیمی پپتید شامل سنتز پپتیدهای کوچک با خواص بیولوژیکی فعال، استفاده از اسیدآمینه‌های غیرمعمول مانند گاباپنتین و باکلوفن، و سنتز سیکلوپپتیدهای حاوی اسکلت‌های هتروسیکلی است. سنتز داروهای بیواکتیو گروه تحقیقاتی بلالایی در سنتز مواد مؤثره دارویی مختلفی فعالیت کرده است، از جمله: سنتز مولکول‌های پروتاک برای درمان سرطان خون سنتز مواد اولیه رادیوداروهای پپتیدی برای تصویربرداری پت سنتز فاویپیراویر (داروی ضد ویروسی) در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ جوایز و افتخارات ۱۴۰۳: رتبه اول پژوهش‌های بنیادی در سی و هفتمین جشنواره بین‌المللی خوارزمی برای طرح «واکنش‌های نوین با استفاده از مولکول‌های دوعاملی و کاربرد آن‌ها در سنتز ترکیبات آلی» ۱۴۰۰: استاد ممتاز انتخاب شده توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران ۱۴۰۰: جایزه کتاب ملی ایران برای کتاب «شیمی پپتید» ۱۳۹۹: رتبه اول پژوهش‌های کاربردی در سی و سومین جشنواره بین‌المللی خوارزمی برای طرح «سنتز مواد اولیه رادیوداروهای پپتیدی» ۱۳۹۸: پژوهشگر برجسته انتخاب شده توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران ۱۳۹۷–۱۳۹۹: پژوهشگر برگزیده بنیاد ملی نخبگان ایران ۱۳۹۷: جایزه برنامه پیوند گروه تحقیقاتی بنیاد الکساندر فون هومبولت ۱۳۹۶: فلوشیپ پژوهشی الکساندر فون هومبولت ۱۳۹۴–۱۳۹۵: پژوهشگر برجسته دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی ۱۳۹۲: استاد برجسته شیمی آلی ایران انتخاب شده توسط انجمن شیمی ایران ۱۳۸۰–۱۳۸۲: فلوشیپ پژوهشی الکساندر فون هومبولت در دانشگاه هایدلبرگ دستاوردهای پژوهشی سنتز فاویپیراویر یکی از مهم‌ترین دستاوردهای گروه تحقیقاتی بلالایی، سنتز موفق ماده مؤثره دارویی فاویپیراویر و حدواسط‌های آن در سال ۱۳۹۹ بود که در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ انجام شد. این دارو که با نام تجاری «آویگان» شناخته می‌شود، ابتدا توسط یک شرکت ژاپنی به عنوان داروی آنفلوانزا عرضه شده بود. بلالایی به همراه گروه تحقیقاتی خود از ۱۴ اسفند ۱۳۹۸ تحقیقات خود را برای سنتز این ماده دارویی آغاز کردند و پس از تلاش‌های شبانه‌روزی، موفق به سنتز کامل ماده مؤثره و تمام حدواسط‌های مربوطه شدند. | ## بخش 3: سعید بلالایی | این کار با همکاری دانشگاه شهید بهشتی و تحت هدایت علیرضا قاسم‌پور، رئیس پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی دانشگاه شهید بهشتی، که مسئولیت آنالیز نمونه‌های دارویی سنتز شده را بر عهده داشت، به سرانجام رسید. سنتز داروهای پپتیدی گروه تحقیقاتی بلالایی با بهره‌برداری از دانش حاصل از تحقیقات بنیادی، بیش از ۵ ماده مؤثره دارویی که در تصویربرداری پت مورد استفاده قرار می‌گیرد را تهیه کرده‌اند. این تحقیقات منجر به کسب رتبه اول پژوهش‌های کاربردی در جشنواره خوارزمی سال ۱۳۹۹ شد. سمت‌های علمی و اداری رئیس پژوهشکده شیمی پپتید، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی دانشمند سفیر بنیاد الکساندر فون هومبولت ایران (۱۳۹۴–۱۳۹۹) انتشارات بلالایی بیش از ۲۰۰ مقاله علمی در مجلات معتبر بین‌المللی منتشر کرده است. او همچنین نویسنده کتاب «شیمی پپتید» به زبان فارسی است که در سال ۱۴۰۰ برنده جایزه کتاب ملی ایران شد. دانشجویان برجسته برخی از دانشجویان دکتری بلالایی به موقعیت‌های پژوهشی برجسته‌ای دست یافته‌اند: علی نیکبخت: پژوهشگر پسادکتری فلوشیپ ماری کوری در دانشگاه استراسبورگ فرانسه و پژوهشگر در گروه تحقیقاتی امیر حسین هویدا در دانشگاه بوستون کالج هرمز خسروی: دانشمند پژوهشی در دانشگاه رایس در هیوستون، آمریکا نقش در توسعه صنعت دارویی ایران پژوهشکده شیمی پپتید تحت مدیریت بلالایی نقش محوری در ارائه دانش فنی تولید مواد اولیه و محصولات نهایی صنایع دارویی کشور، به خصوص داروهای پپتیدی، ایفا می‌کند. | ## جمع‌بندی | این پژوهشکده خدمات پژوهشی، مشاوره‌ای، آزمایشگاهی، و آموزشی-تحقیقاتی گسترده‌ای به صنایع دارویی کشور ارائه می‌دهد.