موضوع مقاله: عددشناسی کتاب مقدس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عددشناسی کتاب مقدس | مقدمه: عددشناسی کتاب مقدس عبارت است از به‌کارگیری عددشناسی در کتاب مقدس برای انتقال معنایی فراتر از ارزش عددیِ صرفِ عددِ استفاده‌شده. | ## بخش 1: عددشناسی کتاب مقدس | ارزش‌های عددشناختی در کتاب مقدس اغلب با کاربردهای گسترده‌تر اعداد در خاور نزدیک باستان مرتبط هستند. مقادیر سه و نیم: یک هفتِ شکسته یا یک هفته نمادین که «در میانه مسیر طبیعی خود متوقف شده است». برجسته‌ترین نمونه در دانیال ۱۲:۷ است، جایی که «یک زمان، دو زمان و نصف زمان» یا «زمان، زمان‌ها و نصف زمان» بیانگر دوره‌ای است که در آن مؤمنان خدا توسط وحش چهارم مورد آزار قرار می‌گیرند. تغییرات در عدد سه و نیم سال، منجر به مقادیر عددشناسی دیگری نیز می‌شود؛ برای مثال، سه و نیم سال معادل ۴۲ ماه یا ۱۲۶۰ روز است؛ بنابراین، هر دو عدد ۴۲ و ۱۲۶۰ نیز در کتاب مقدس کاربرد عددشناسی دارند. ده انگشت دست و ده انگشت پا، تعداد کل انگشتان انسان هستند و سیستم عددی ده‌دهی بر این اساس است. این عدد ممکن است از این واقعیت الهام گرفته شده باشد که فازهای اصلی ماه هر کدام تقریباً ۷ روز (۷٫۴) هستند. نمونه‌ها عبارتند از هفت روز روایت آفرینش که یک هفته را می‌سازند و هفت چراغ در منورا. یکی از تغییرات در استفاده از هفت، استفاده از عدد شش در عددشناسی است که به عنوان آخرین نشانه در مجموعه‌ای که به هفت ختم می‌شود، به کار می‌رود (مثلاً انسان در روز ششم از هفت روز آفرینش در سفر پیدایش خلق شد). گاهی نیز برای اشاره به مقداری که از هفت کمتر است استفاده می‌شود؛ برای مثال، عدد وحش ۶۶۶ است که نشان‌دهنده شرارت آن و نرسیدن به عدد هفت (کمال الهی) است. عدد هفت همچنین می‌تواند به هفت تپه رم و در نتیجه به همه غیریهودیان اشاره داشته باشد. نمونه‌ای از این کاربرد را می‌توان در تفاوت بین دو معجزه تغذیه انبوه خلق توسط عیسی دید: معجزه اول در بیت صیدا (یک منطقه یهودی‌نشین) رخ داد و ۱۲ سبد غذا باقی ماند (نشان‌دهنده دوازده سبط اسرائیل)، در حالی که معجزه دوم در منطقه عمدتاً غیریهودی دکاپولیس رخ داد و این بار ۷ سبد غذا باقی ماند. هشت نفر در کشتی نوح بودند، بریت میلا (ختنه) در روز هشتم انجام می‌شود و هزاره هشتم نشان‌دهنده پایان است. دوازده: بازتاب‌دهنده ۱۲ ماه قمری در یک گاه‌شماری قمری است و به تکامل اشاره دارد که اغلب با قوم خدا مرتبط است؛ مانند اسباط اسرائیل و تصمیم عیسی برای برگزیدن ۱۲ رسول. موسی چندین بار با عدد ۴۰ مرتبط بود: او هنگام تبعید از مصر ۴۰ ساله بود، ۴۰ سال بعد بازگشت تا عبرانیان را از اسارت نجات دهد، ۴۰ روز را بر فراز کوه سینا گذراند و ۴۰ سال با عبرانیان در بیابان سرگردان بود. عیسی ۴۰ روز در بیابان توسط شیطان وسوسه شد و ۴۰ روز پس از رستاخیز، پیش از عروج در اورشلیم و جلیل ماند. هفتاد: مقداری است که در سراسر خاور نزدیک باستان برای نشان دادن یک گروه بزرگتر (معمولاً گروهی از مردم) که به عنوان یک کل در نظر گرفته می‌شوند، استفاده می‌شد. در کتاب مقدس عبری سن پدران (پاتریاک‌ها) جدول زیر تمام سنین پدران از آدم تا موسی را طبق آنچه در کتاب مقدس آمده فهرست می‌کند. |} عدد ۱۲٬۶۰۰ گونه‌ای از مقدار نمادین ۱٬۲۶۰ است که در الهیات آخرالزمانی شناخته شده (هرچند ممکن است از سنت‌های قدیمی‌تر نشأت گرفته باشد)، با این تفاوت که در عدد ده ضرب شده است. نمونه دیگری از طرح عددی ۱۲٬۶۰۰ را می‌توان در طومار جنگ کشف شده در قمران یافت، جایی که آمده است: «فرزندان نور در روزهای پایانی به مدت ۳۵ سال با فرزندان تاریکی خواهند جنگید. با استفاده از تقویم شمسی-قمری یهودی که سال را ۳۶۰ روز محاسبه می‌کند، ۳۵ سال برابر است با ۱۲٬۶۰۰ روز.» طوفان روایت طوفان به گونه‌ای ساختار یافته است که شامل استفاده از اعداد رایجی مانند هفت و چهل باشد. اشارات مکرری به وقایعی وجود دارد که در هفت روز رخ می‌دهند و همچنین به هفت جفت از حیوانات پاک اشاره شده است. در این روایت، ممکن است برخی کلمات به عمد در مضرب‌های عدد هفت در متن طوفان (پیدایش ۶:۹–۹۱۷) به کار رفته باشند. کلمه عبری برای «گوشت» چهارده بار (۷ × ۲)، «آب» بیست و یک بار و نام «نوح» سی و پنج بار تکرار شده است. تاریخ‌ها و دوران حکومت استفاده از چهل سال به عنوان یک بازه زمانی (و به عنوان نمادی برای یک نسل) در تعدادی از متون کتاب مقدس رایج است. به عنوان مثال، کتاب اول تواریخ ۵:۳۰–۳۶ دوازده نسل را ذکر می‌کند که خروج از مصر را از ساخت معبد سلیمان جدا می‌کند. | ## بخش 2: عددشناسی کتاب مقدس | اگر هر نسل چهل سال طول بکشد، معادل ۴۸۰ سال فاصله بین خروج و ساخت معبد سلیمان خواهد بود. جای تعجب نیست که در کتاب اول پادشاهان ۶:۱، ساخت معبد سلیمان دقیقاً ۴۸۰ سال پس از خروج تاریخ‌گذاری شده است. پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که این تاریخ‌گذاری بر نمایش عددشناختی طول یک نسل تکیه دارد. نمونه‌های دیگر به وفور در متون کتاب مقدس یافت می‌شوند: بنی‌اسرائیل چهل سال در بیابان سرگردان بودند، زندگی موسی در سه مرحلهٔ چهل‌ساله سپری شد، و داوود و سلیمان هر کدام چهل سال بر اسرائیل سلطنت کردند. ارتش‌ها کتاب‌های تواریخ از اعداد بزرگ برای مقاصد ادبی و خلاقانه استفاده می‌کند تا مفاهیمی را دربارهٔ رابطه بین خدا و پادشاهان منتقل کند. این متن تعداد مردان جنگی در ارتش هفت پادشاه یهودا را ذکر می‌کند: رحبعام، ابیا، آسا، یهوشافاط، اماصیا، عزیا و آحاز. ارتش یهوشافاط از پنج واحد تشکیل شده بود که تعداد مردان در تمام آن‌ها یا نزدیک به صد هزار بود یا به ۸۰٬۰۰۰ ختم می‌شد (مثلاً ۲۸۰٬۰۰۰ و ۱۸۰٬۰۰۰). این مقدار دقیقاً دو برابر اندازه ارتش پدرِ یهوشافاط، یعنی «آسا» است که ۵۸۰٬۰۰۰ نفر ذکر شده؛ همچنین این عدد با مجموع کل مردان در ارتش‌های سه پادشاه پیش از یهوشافاط برابر است: ۱۸۰٬۰۰۰ نفرِ رحبعام، ۴۰۰٬۰۰۰ نفرِ ابیا و ۵۸۰٬۰۰۰ نفرِ آسا. در متون کتاب مقدس، یهوشافاط به عنوان یکی از پادشاهان پارسای یهودا معرفی شده است، بنابراین ارتش او به گونه‌ای تنظیم شده که بسیار فراتر از پیشینانش باشد و در واقع مجموع ارتش‌های آن‌ها باشد تا نشان‌دهنده لطف الهی به خاطر پارسایی‌اش باشد. علاوه بر این، ارتش آسا که ۵۸۰٬۰۰۰ نفر برآورد شده، دقیقاً مجموع ارتش‌های دو پیش از خود است: ۱۸۰٬۰۰۰ نفرِ رحبعام و ۴۰۰٬۰۰۰ نفرِ ابیا. پادشاه بعدی که آمار ارتش او ثبت شده، اماصیا است که ۳۰۰٬۰۰۰ نفر داشت؛ یعنی تنها برابر با یکی از بخش‌های ارتش یهوشافاط (یا آسا). جانشین او، عزیا، ۳۰۷٬۵۰۰ نفر داشت که نشان‌دهنده افزایش ۷٬۵۰۰ نفری (یک‌چهلمِ ۳۰۰٬۰۰۰) است. در نهایت، پادشاه بعدی یعنی آحاز که در تاریخِ ثبت شده در کتاب تواریخ، پادشاهی تیره‌بخت به‌شمار می‌رود، دچار ضایعه‌ای ۱۲۰٬۰۰۰ نفری در ارتش خود شد و به این ترتیب تعداد کل مردان ارتش او دوباره به ۱۸۰٬۰۰۰ نفر، یعنی همان تعداد اولیه در زمان رحبعام، بازگشت. گفته شده که داوود، بدون احتساب قبایل لاوی و بنیامین، بر ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ مرد از اسرائیل و ۴۷۰٬۰۰۰ مرد دیگر از یهودا حکومت می‌کرد که در مجموع ۱٬۵۷۰٬۰۰۰ نفر می‌شد. واحد ۴۰۰٬۰۰۰ نفریِ اَبیا ممکن است نشان‌دهنده کاهش ۷۰٬۰۰۰ نفری باشد که گفته می‌شود بر اثر طاعون در سرزمین اسرائیل از دست رفتند (۱ تواریخ ۲۱:۱۴؛ مقایسه کنید با ۲ سموئیل ۲۴:۱۵). علاوه بر این، زمانی که یربعام به جنگ با ابیا می‌رود، ثبت شده که او دقیقاً دو برابر مردان ابیا، یعنی ۸۰۰٬۰۰۰ نفر را فرماندهی می‌کرد. زِرحِ حبشی نیز با یک میلیون نفر به جنگ با آسا می‌رود (که احتمالاً به دلیل رُند و بزرگ بودن، این عدد انتخاب شده است). اگرچه این رقم مربوط به ارتش نیست، اما کتاب تواریخ همچنین ثبت کرده است که ۲۰۰٬۰۰۰ غیرنظامی از یهودا در طول دوران پادشاهی آحاز به دست اسرائیلی‌ها اسیر شدند (۲ تواریخ ۲۸:۸). منبع | |- | داوود || || ۱ تواریخ ۲۱:۵ |- | یربعام |style="text-align:right;" | ۵۰۰٬۰۰۰ | ۲ تواریخ ۱۳:۱۷ |- | رحبعام || || ۲ تواریخ ۱۱:۱؛ مقایسه کنید با ۱ پادشاهان ۱۲:۲۱ |- | ابیا || || ۲ تواریخ ۱۳:۳ |- | یربعام || || ۲ تواریخ ۱۳:۳ |- | آسا || || ۲ تواریخ ۱۴:۸ |- | یهوشافاط || || ۲ تواریخ ۱۷:۱۴–۱۸ |- | اماصیا || || ۲ تواریخ ۲۵:۵ |- | عزیا || || ۲ تواریخ ۲۶:۱۲–۱۳ |- | آحاز || || ۲ تواریخ ۲۸:۶ |- | زرح حبشی || || ۲ تواریخ ۱۴:۹ |} کتاب تواریخ تنها متنی در کتاب مقدس نیست که ارقام بزرگی را برای اندازه ارتش‌ها ثبت کرده است. علاوه بر این، گفته می‌شود که بنی‌اسرائیل بیش از ۴۰۰٬۰۰۰ نفر را فرماندهی می‌کردند (داوران ۲۰:۲، ۱۷). در کتاب سموئیل، تعداد مردانی که گفته می‌شود شائول فرماندهی می‌کرد به ۳۳۰٬۰۰۰ نفر می‌رسد (۱ سموئیل ۱۱:۸). با این حال، به نظر نمی‌رسد اعداد در این متون به همان شیوهٔ کتاب تواریخ برای مقاصد ادبی یا خلاقانه به کار رفته باشند. کتاب سموئیل همچنین اعداد متفاوتی را برای ارتش داوود در مقایسه با کتاب تواریخ ثبت کرده است؛ ۲ سموئیل ۲۴:۹ تعداد مردان داوود را ۱٬۳۰۰٬۰۰۰ نفر اعلام می‌کند که مجموع ۸۰۰٬۰۰۰ نفر از اسرائیل و ۵۰۰٬۰۰۰ نفر از یهودا است. از سوی دیگر، تحلیل یوسف فلاوی از این متن، به همان مجموع ۱٬۳۰۰٬۰۰۰ نفر می‌رسد، اما با ثبت ۹۰۰٬۰۰۰ نفر از اسرائیل و ۴۰۰٬۰۰۰ نفر از یهودا. عددشناسی مسیحی در کلیسای اولیه در نخستین سال‌های مسیحیت، پدران کلیسا به‌طور گسترده‌ای دربارهٔ عددشناسی اظهارنظر کردند. | ## بخش 3: عددشناسی کتاب مقدس | آن‌ها که عمدتاً تحت تأثیر آموزه‌های کتاب مقدس بودند، تا زمان سنت بید و حتی پس از آن، توجه زیادی به قداست و اهمیت عرفانی اعداد و همچنین مجموع عددیِ حروفِ تشکیل‌دهنده کلمات داشتند. این سند به بخش‌هایی از «سفر پیدایش» استناد می‌کند که به‌طور عرفانی به نام و ایثارگریِ مسیحا اشاره دارند. نویسنده می‌گوید: «پس بیاموزید که ابراهیم، نخستین کسی که ختنه را مقرر کرد، هنگام ختنه کردن با روحی آینده‌نگر به عیسی نگریست و فرمانِ سه حرف را دریافت کرد؛ زیرا کتاب مقدس می‌گوید: و ابراهیم از اهل خانه خود، هجده مرد و سیصد نفر را ختنه کرد. و چون قرار بود صلیب در [حرف یونانی تاو] فیض داشته باشد، او عدد سیصد را نیز می‌گوید. پس او عیسی را در دو حرف و صلیب را در حرف باقی‌مانده آشکار می‌کند.» در اینجا، ارزش عددی حروف یونانی یوتا (I) و اتا (E) که اولین حروف نام مقدس عیسی هستند، ۱۰ و ۸ است که مجموعاً ۱۸ می‌شود، در حالی که حرف تاو (T) که نمادی از شکل صلیب است، معرف عدد ۳۰۰ است. ایرنئوس ایرنئوس عدد ۶۶۶ (عدد وحش در کتاب مکاشفه) را با جمع زدن ارزش عددی هر «حرف یونانی» در نام‌های «اِوانتاس» (Ευανθας)، «لاتینوس» (Λατεινος) و «تِیتان» (Τειتان) توضیح می‌دهد. مجموع حروف یونانی این نام‌ها به شرح زیر است: اپسیلون اوپسیلون آلفا نو تتا آلفا سیگما مجموع ۵ ۴۰۰ ۱ ۵۰ ۹ ۱ ۲۰۰ ۶۶۶ لامبدا آلفا تاو اپسیلون یوتا نو امیکرون سیگما مجموع ۳۰ ۱ ۳۰۰ ۵ ۱۰ ۵۰ ۷۰ ۲۰۰ ۶۶۶ تاو اپسیلون یوتا تاو آلفا نو مجموع ۳۰۰ ۵ ۱۰ ۳۰۰ ۱ ۵۰ ۶۶۶ ایرنئوس همچنین به‌طور مفصل دربارهٔ تفسیر عددی گنوسی‌ها از نام مقدس «عیسی» به عنوان معادل عدد ۸۸۸ بحث می‌کند و مدعی است که با نوشتن این نام به حروف عبری، تفسیری کاملاً متفاوت ضرورت می‌یابد. عددشناسی مسیحی در کلیسای اولیه در نخستین سال‌های مسیحیت، پدران کلیسا به‌طور گسترده‌ای دربارهٔ عددشناسی اظهارنظر کردند. آن‌ها که عمدتاً تحت تأثیر آموزه‌های کتاب مقدس بودند، توجه زیادی به قداست و اهمیت عرفانی اعداد و همچنین مجموع عددیِ حروفِ تشکیل‌دهنده کلمات داشتند. یک نمونه در «رساله برنابا» یافت می‌شود که به بخش‌هایی از «سفر پیدایش» استناد می‌کند که به‌طور عرفانی به نام و ایثارگریِ مسیحا اشاره دارند. امبروس امبروس در تفسیر روزهای آفرینش و سَبْت (شنبه) می‌گوید: عدد هفت عدد خوبی است، اما ما آن را بر اساس دکترین فیثاغورث و دیگر فیلسوفان تبیین نمی‌کنیم، بلکه آن را بر مبنای ظهور و تقسیم فیض روح‌القدس شرح می‌دهیم؛ زیرا اشعیا نبی هدایای اصلی روح‌القدس را هفت عدد برشمرده است. آگوستین آگوستین در پاسخ به تیکونیوس از پیروان دوناتیسم خاطرنشان می‌کند: اگر تیکونیوس به جای آنکه بگوید این قوانین رمزآلود تمام اسرار شریعت را فاش می‌کنند، می‌گفت که آن‌ها تنها برخی از زوایای پنهان شریعت را می‌گشایند، سخن او به حقیقت نزدیک‌تر بود. عددشناسی آخرالزمانی و کتاب مکاشفه با استناد به سنت‌های عهد عتیق که برای تأیید یک گواهی به دو یا سه شاهد نیاز داشت، دو شاهد در مکاشفه نماینده کل کلیسا در نقش خاص خود به عنوان شاهد هستند. عبارت «سه و نیم سال» و مشتقات آن یعنی «۴۲ ماه» و «۱۲۶۰ روز» در سراسر کتاب مکاشفه به کار رفته‌اند. عدد چهار به وفور در مکاشفه دیده می‌شود؛ از جمله چهار حیوط در اطراف تخت الهی و تقسیم چهارگانه بشریت که نماینده کل آفرینش است. زمین دارای چهار گوشه (شمال، جنوب، شرق و غرب) است و اورشلیم نو نیز چهار ضلع دارد. عدد هفت نیز کاربرد گسترده‌ای دارد، از جمله: هفت کلیسای آسیا، هفت جام، هفت مهر، هفت‌شیپور و هفت روح خدا. مضرب‌های ده مفهوم «کلیت» را تقویت می‌کنند؛ مانند دوران حکومت هزارساله مسیح یا عدد ۱۴۴٬۰۰۰ که نماد مجموع کل قوم خداست. عدد دوازده نیز برای اشاره به تعداد فرشتگان، ستارگان، دروازه‌ها و رسولان به کار رفته است. نمونه‌های دیگر عدد ۴۲ ماه (۳٫۵ سال) در زمینه‌های دیگر نیز دیده می‌شود؛ مثلاً ۴۲ منزلگاه بین مصر و سرزمین موعود، و ۴۲ نسل از ابراهیم تا تولد عیسی. عدد هفتاد نیز ۵۲ بار در عهد عتیق ظاهر شده است؛ از جمله برای تعداد درختان نخل، پیران اسرائیل و پسران پادشاهان. جماتریا پژوهشگران مختلفی در موارد متعدد، احتمال وجود جماتریا را در کتاب مقدس عبری مطرح کرده‌اند. اشاره به صید معجزه‌آسای ۱۵۳ ماهی در انجیل یوحنا ۲۱:۱۱، عمدتاً به عنوان کاربردی از جماتریا تلقی می‌شود که از کتاب حزقیال ۴۷ استخراج شده است. وجود این جماتریا در انجیل یوحنا ۲۱:۱۱ به یکی از طومارهای دریای مرده به نام 4Q252 مرتبط دانسته شده است؛ این طومار نیز با استفاده از همان جماتریا (عدد ۱۵۳) از کتاب حزقیال، بیان می‌کند که نوح در صد و پنجاه و سومین روز پس از آغاز طوفان به کوه آرارات رسید. بسیاری از مورخان، پشت پردهٔ اشاره به عدد نامِ وحش در کتاب مکاشفه به صورت «۶۶۶»، شاهد کاربرد جماتریا هستند؛ این عدد با معادل عددیِ حروف یونانی برای نام «نرون سزار» مطابقت دارد که اشاره به امپراتور روم در قرن اول میلادی دارد که مسیحیان اولیه را مورد آزار و اذیت قرار می‌داد. | ## جمع‌بندی | از سوی دیگر، تأثیر احتمالی دیگر بر استفاده از عدد ۶۶۶ در مکاشفه، به اشاره‌ای در کتاب اول پادشاهان ۱۰:۱۴ بازمی‌گردد که طبق آن، مقدار طلای دریافتی سالانهٔ سلیمان ۶۶۶ وزن (تنت) بوده است.