موضوع مقاله: جت‌های افغانستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جت‌های افغانستان | مقدمه: جت ها مردمانی دوره‌گرد و خانه به دوش هستند که مشغول کارهای غریبانه کم درآمد بوده با مشقات زندگی دست و پنجه نرم می‌نمایند. | ## بخش 1: جت‌های افغانستان | در تعریف جهانی جتها اقوام خانه بدوش هستند که در خانه غذای خودرا پخت‌وپز نمی‌کنند؛ ولی در حقیقت کلمه جت تنها مشخص به یک قوم نیست بلکه چندین قوم دوره گرد را می‌گویند که به شغل‌های غریبانه اشتغال داشته از آن طریق احتیاجات خودرا پوره می‌نمایند. کوچی‌ها هم نوع از دوره گردان مواشی هستند؛ که در تابستان در دامنه کوهای هندوکش و در زمستان در جنوب افغانستان پناه می‌برند. در مجموع حدود ۳میلون مردم افغانستان ضروریات زندگی خودرا از طریق شغل‌های دوره گردی بدست می‌آورند. در افغانستان گروه بزرگی از این طایفه‌ها هندی، کشمیری بعضی از آن‌ها در گذشته‌های خیلی دور از ممالک عربی ایران و آسیای میانه به اینجا آمده‌اند. ملیت جت هزار سال قبل از شمال هند به افغانستان سپس به کشورهای عربی روسیه اروپا و آفریقا مهاجرت نموده‌اند. جتها در هندوستان و پاکستان نام طایفه‌ای است از اهل هنود و اکنون اغلب آن به اسلام شرف یافته‌اند. در ایالت راجستان دهلی پنجاب زندگی دارند نفوس این ملیت در هند به ۸۳ میلون رسیده‌است. جتهای اروپائی یکی از اقوام قدیمی هند اروپائی هستند که در کوه‌های مجارستان و رومانی سکونت داشتند. طوایف که در افغانستان شناخته شده عبارتند از غربت دارای سه شاخه‌اند فراهی کیانی سایه وان. شادی باز وانگ والا جلالی پیکراخ جاگاتی موصلی هندکوان یا هندکی کوتانا شیخ محمدی قوال ۱۴ چلو یا چلی جت بلوچی جوگی بالکانی شغل شغل این گروه‌ها معمولاً شباهت بین هم دارند. چوری گردنبند بزازی تار سوزن فروشی، طبابت، پیشگوئی، کهنه فروشی، آهنگری، دایره سازی، فال بینی، کف شناسی، غربال سازی، قفس حیوانات سازی، تکری سازی، درو گری، باد دادنی دانه، پایکوب دانه برنج، دست فروشی، کالا فروشی، گدائی، پینه دوزی بوت، کار گر زراعتی، فروش ابزار زراعتی، دریه سازی، فال بینی، چال بازی، شادی بازی، خرس بازی مداری و غیره می‌باشد. شغل مردان دوره گردان افغانستان عبارتند از ساختن قفس پرندگان، دست گردانی، البسه فروش، دریه و فروش البسه، چال بازی، مارگیری، چرمگری، سگ خر اسپ فروشی، تکه فروشی، ندافی، پاکاری گندم و حبوبات، درو گری، چیدن میوه جات و غیره می‌باشد. زبان ریشه اصلی زبان جتها سانسکریت و برخی زبان‌های بومی هند همچون گویش بنگالی و گجراتی است که به مرور با زبان دری و پشتو و گویش‌ها و لهجه‌های محلی منطقه آمیخته شده‌است. در بلوچستان نام طایفه عشایرنشین جت «jatt» ست که شغل گله داری شتر و فرهنگ خاص شترداری را می‌نماید بدین نام شهرت داشتند. متأسفانه طی سالیان اخیر به جزء بخشی‌هایی از جت‌های شهرستان چابهار در بین سایر جت‌های بلوچستان فرهنگ شتر و شتر داری رو به منسوخ شدن می‌رود. | ## بخش 2: جت‌های افغانستان | شتر داری متداول‌ترین شغل طایفه جت «jatt»ها بوده از مهم‌ترین کانون پرورش شتر در بلوچستان منطقه دشتیاری و زرآباد می‌باشد محلات نیکشهر، کنارک، ایرانشهر، سرباز و خاش نیز در میان عشایر پرورش شتر و شترداری مرسوم بوده‌است و در حال حاضر از پرورش و خرید و فروش این حیوان در سایر نقاط بلوچستان خبری نیست و در برخی مناطق فقط به صورت انفرادی کاربرد دارد. اقوام شناخته شده در افغانستان ملیت موصلی مردم موصلی در ولایت لغمان بودوباش داشته حدود یک تا سه فامیل موصلی درهر قریه جات علی شینگ و علینگار ولایت لغمان زندگی دارند. برخلاف دیگر اقوام گردشگر موصلی‌ها به کشت وکار زراعتی و کار گر زراعتی مشغولیت داشته در خانه‌های ثابت زندگی دارند. یک از وظایف این ملیت درو نمودن جمع‌آوری و غربال نمودن حاصلات تابستانی این ولایت می‌باشد. شغل مردم غوربت غربال سازی و دارو فروشی، پینه دوزی، تبادله مواشی، فروش لباس مردانه، و تکه‌های مردانه می‌باشد. عده زیادی از این ملیت از سال ۱۹۷۰ به بعد این ملیت گردشگری را ترک نموده طور خیلی ناچیز ممکن وجود داشته باشد. مردم غربت به استثناء قندهار کثرا شیعه مذهب از ایران بدینجا هجرت نموده‌اند؛ ولی در اصل مردم هندی هستند. این ملت با تغیرات نام در آسیای میانه ایران اروپا شمال آفریقا و شمال آمریکا زندگی دارند. منشأ ملیت غربت ملیت غربت یکی از ملیتهای هندی بوده دارای جلد تاریک چشمان سیاه می‌باشند. غربتهای رومانی نیز از این نسل می‌باشد که از مهاجران هند و اروپائی نامیده می‌شوند. زبان عربت و نو هاری هردو زبان غربت بوده بنام رومانی یاد می‌شود که یکی از زبان‌های شمالی هند آریائی هندوستان می‌باشد. دوم مردی از طبقه پائین را گویند که از راه رقص و آوازخوانی احتیاجات خودرا پوره کند. غربتها در هند شغل موزیک رقاصی و رقص با حیوانات و پرندگان را اجرا نموده لقمه پیدا می‌نمودند. غربتهای افغانی رانده شدگان شاه فارس است که در دشت‌های قندهار زندگی را آغاز نموده بودند سپس به هرات و در قرن بیست در مزار شریف یکجا زندگی داشتند. مردم سایه وان بخاطر دوره گرد شدند که ساکنین همجوار آن‌ها خانه‌های آن‌ها را خراب و خودشانرا از محیط راندند. | ## بخش 3: جت‌های افغانستان | این مردم در تابستان دوره گردی نموده در زمستان در کمپ‌های خویش به ساختن پوست مشغول می‌باشند. قبلاً این‌ها خودشان خیمه می‌ساختند ولی اکنون خیمه پاکستانی را خریداری می‌نمایند؛ که بهتر تر است. مردم غربت معمولاً یکطرف خیمه را طرف غرب مکه می‌بندند تا در اثنای خواب پای شان طرف مکه دراز نباشد. قوال‌ها زیاده در ولایت‌های مانند جلال‌آباد لغمان پکتیا خوست کابل لوگر زیست می‌نمایند. زنان قوال نیز فعال بوده چوری فروشی تکه فروشی لوازم آرایش را در خانه‌ها بفروش می‌رسانند. جتهای بلوچستان مردم بلوچ به پرورش دهندگان شتر جت «jatt» می‌گویند که جت‌ها خود یک طایفه مشهور هستندکه اولین طایفه‌ای بوده‌اند که به استان سیستان وبلوچستان آمده‌اند و در بعضی نقاط بلوچستان به صورت پراکنده سکنی گزیده‌اند. اصیل‌ترین و پرتعدادترین جت «jatt»های بلوچستان در مناطق مختلف شهرهای چابهار سکونت دارند و بعد از آن تعداد زیادی نیز در منطقه توتان و مهمدان و بخش‌هایی از چاهان در جنوب شهرستان نیک شهر نیز در حال گذران زندگی هستند که هنوز تعداد انگشت شماری به شترداری مشغولند. در بلوچستان نام طایفه عشایرنشین جت «jatt» همواره یادآور گله‌های شتر و فرهنگ خاص شترداری در میان این طایفه بوده‌است که متأسفانه طی سالیان اخیر به جزء بخشی‌هایی از جت‌های شهرستان چابهار در بین سایر جت‌های بلوچستان فرهنگ شتر و شتر داری رو به منسوخ شدن می‌رود. شتر داری متداول‌ترین شغل طایفه جت «jatt»ها بوده از مهم‌ترین کانون پرورش شتر در بلوچستان منطقه دشتیاری و زرآباد می‌باشد و نیکشهر، کنارک، ایرانشهر، سرباز و خاش نیز در میان عشایر پرورش شتر و شترداری مرسوم بوده‌است و در حال حاضر از پرورش و خرید و فروش این حیوان در سایر نقاط استان خبری نیست و در برخی مناطق فقط به صورت انفرادی کاربرد دارد. جلالی طایفه جلالی پیکراج شمال شرق افغانستان و شادی باز و وانگ والا شرقی افغانستان مردمان اصیل دیره اسماعیل خان و دیره غازی خان قسمت غربی دریای سند می‌باشند. قحطی و دشمنی باعث شد که عده کثیر این ملیتها سرزمین مادری خودرا رها نموده به افغانستان مهاجرت نمودند. مردمان پیکراج در سال ۱۹۷۰ در اثر خشونت و قحطی از مناطق غربی رود اندس دیره غازی خان و اسماعیل خان رانده شده بی خانه و سرگردان به افغانستان هجرت نمودند. شادی باز طایفه شادی باز یا شادی وان درکابل جلال‌آباد گردیز و شمال افغانستان زندگی دارند. طایفه شادی باز مشغول دوره گردی تکه بزازی مردانه فروش عطریات، تار و سوزن فروشی؛ نمایش دادن بازی خرس و شادی می‌باشند. شغل این مردم چوری فروشی تار سوزن فروشی بزاری البسه مردانه بوده در ولایات جنوب هندوکش بامیان ارزگان قلات و شمال افغانستان بفروش می‌رسانند. | ## جمع‌بندی | این ملیت مسلمان می‌باشد دارای مذهب سنی بوده بزبان اندکوان و دری پشتو ازبکی صحبت می‌نمایند.