موضوع مقاله: هیلاری پاتنم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # هیلاری پاتنم | مقدمه: هیلاری وایتهال پاتنم (۱۹۲۶ - ۲۰۱۶) یک فیلسوف، ریاضی‌دان و آمریکایی یهودی‌تبار است که بیشتر به خاطر فعالیت‌هایش در حوزهٔ فلسفه تحلیلی در دههٔ ۶۰ میلادی به خصوص بر روی فلسفه ذهن، فلسفه زبان و فلسفه علم معروف است. | ## بخش 1: هیلاری پاتنم | زندگی هیلاری وایتهال پاتنم در ۳۱ ژوئیه ۱۹۲۶ در شیکاگو، ایلینوی چشم به جهان گشود. پاتنم در سال ۱۹۴۸ موفق به اخذ مدرک کارشناسی در فلسفه و ریاضیات از دانشگاه پنسیلوانیا شد. سپس تحصیلات تکمیلی‌اش را ابتدا در دانشگاه هاروارد و سپس در دانشگاه یو سی ال ای گذراند و در سال ۱۹۵۱ فارغ‌التحصیل شد. پاتنم در سال ۱۹۶۲ با روث آنا ژاکوب که خود از مفسران مهم سنت پراگماتیسم آمریکایی در دانشگاه کالیفرنیا بود ازدواج کرد. وی سال‌هایی را هم به آموزش فلسفه علم در مؤسسه فناوری ماساچوست گذراند و از آن پس تا هنگام بازنشستگی به تدریس در مقام استاد فلسفه در دانشگاه هاروارد خدمت نمود. فلسفه علم تا پیش از دهه هفتاد، در فلسفه علم از طرفداران اصلی رئالیسم علمی محسوب می‌شد. برهان معجزه نبودن او مطرح می‌کند که موفقیت علم تنها با قبول دیدگاه‌های واقع‌گرایانه در علم قابل توضیح است. به عبارت دیگر اگر واژه‌های نظری در نظریات موفق علمی، به چیزی در عالم ارجاع ندهند یا احکام موجود در این نظریات صادق نباشند آنگاه موفقیت این نظریات همانند یک معجزه خواهد بود.پاتنم، هیلاری «رئالیسم چیست؟» (۱۹۷۶) ترجمه حمید طالب و ابوالحسن حسنی، مجله ذهن، شماره ۱۴ فلسفه ذهن تا اواخر دهه هفتاد از مدافعان دیدگاه کارکردگرایی در فلسفه ذهن محسوب می‌شد. برخلاف دیدگاه معروف به این‌همانی که در آن هر حالت ذهنی با یک رویداد فیزیکی مرتبط با اعصاب اینهمان است، در این دیدگاه مطرح می‌شود که یک رویداد ذهنی مثل درد تنها با یک فرایند فیزیکی خاص قابل تعین نیست. پیش از آنها سول کریپکی مطرح کرده بود که اسامی خاص (همانند حسن) و واژه‌های انواع طبیعی (همانند آب) مستقیماً، یعنی مستقل از اینکه چه توصیفاتی از آن واژه‌ها در ذهن داشته باشیم، به اشیاء یا انواع خاصی دلالت می‌کنند. فردگرایی مطرح می‌کند که معنای واژه‌های نظری می‌توانند مستقل از محتوای ذهنی افراد دیگر جامعه متعین شوند و ذهن‌گرایی دیدگاهی قوی‌تر از فردگرایی است که می‌گوید مرجع واژه‌ها مستقل از جامعه و محیط متعین می‌شوند. علیه فردگرایی استدلال پاتنم علیه فردگرایی در مورد واژه‌هایی است که به انواع متفاوتی، که به لحاظ ظاهری بسیار مشابه هم هستند، ارجاع می‌دهند. | ## بخش 2: هیلاری پاتنم | افراد عادی قادر به تشخیص آنها از هم نیستند و محتوای ذهنی آنها، هنگام صحبت از هر کدام از آنها با هم یکسان است، تنها متخصصان می‌توانند آن دو را تفکیک کنند. امّا زمانی که افراد عادی هر کدام از این دو واژه را به کار می‌برند، می‌توانند موفق به ارجاع شوند. در واقع افراد عادی موفق به ارجاع می‌شوند، چون دانشمندان قادر به تشخیص این دو هستند؛ بنابراین، مرجع واژه تنها به وسیله محتوای درونی ذهن یک فرد متعین نمی‌شود. علیه ذهن‌گرایی آزمایش فکری معروف همتای زمین ، دیدگاه قوی‌تر، یعنی ذهن‌گرایی را نیز زیر سؤال می‌برد. اگر در جهانی مشابه جهان ما ماده‌ای مشابه آب، امّا با فرمول شیمیایی کاملاً متفاوت وجود داشته باشد، واژهٔ آب به آن ماده ارجاع نمی‌دهد. نکته مهم در این آزمایش این است که حتی زمانی که دانشمندان هنوز قادر به تشخیص این دو ماده از هم نبوده‌اند، نیز باز آب تنها به آب ارجاع می‌داده‌است. پاتنم با استدلال خود نتیجه می‌گیرد که واژه‌های نظری علم (همانند جاذبه، جرم، ژن و…)، مستقل از نظریه و توصیفاتی که یک نظریه از آن واژه‌ها ارائه می‌کند، به انواع اشاره می‌کنند. معنای واژه‌های «سرعت»، «جرم»، «طول» نسبت به یک نظریه خاص مثل نظریه نیوتن یا اینشتین تغییر نمی‌کنند. این استدلال ساده‌ای است به این صورت که ما به همهٔ هویاتی که بودنشان در نظریات خوب علمی اجتناب ناپذیر هستند باید تعهد هستی‌شناختی داشته باشیم و چون هویات ریاضی برای نظریات خوب علمی اجتناب ناپذیر هستند پس به این هویات نیز باید تعهد هستی شناسانه داشته باشیم. به نظر پاتنم در ریاضیات همانند فیزیک و دیگر علوم تجربی، ما تنها از برهان‌های منطقی سخت استفاده نمی‌کنیم بلکه از شیوه‌های شبه تجربی نیز استفاده می‌کنیم. در ریاضیات حتی اگر به جای برهان‌های سخت، از بعضی حدس‌ها برای رسیدن به دانشی ریاضی استفاده کنیم، هنوز هم در حال ارتقای دانش ریاضی هستیم. تصور کنید که روزی دانشمندی دیوانه، مغز ما را از جمجمه خارج کند و آن را در ماده‌ای مغذی قرار داده و زنده نگه دارد. | ## بخش 3: هیلاری پاتنم | آنگاه به وسیله سیستم کامپیوتری پیچیده‌ای، این توهم را ایجاد کند که زندگی ما همچنان به صورت عادی ادامه دارد. پاتنم به واسطه اعتقادش به نظریهٔ علّی ارجاع، معتقد است که اسم‌های غیر توصیفی به صورت مستقیم به مرجعشان ارجاع می‌دهند. به واسطه همین، با وجود اینکه ما مغز در خمره هستیم، اگر بگوییم که «من مغزی در خمره هستم»، عبارت ما عبارت صادقی نخواهد بود؛ چرا که کلمات «مغز» و «خمره» در اینجا به مغز و خمره واقعی درون جهان واقعی ارجاع نمی‌دهند، بلکه به مغز توهمی و خمره توهمی ارجاع خواهند داد. به عبارت دیگر حتی اگر بشر و اذهان بشر وجود نداشتند، جهان و تقسیمات طبیعی آن همچنان می‌توانست وجود داشته باشد. امّا در رئالیسم درونی هر چند جهان ممکن است به‌طور علّی مستقل از ذهن باشد امّا ساختار و تقسیمات آن تابعی از ذهن یا به عبارت دیگر تابع نظریه‌هایی هستند که توسط ذهن ارائه می‌شوند. او اعتقادش به رئالیسم متافیزیکی را با رئالیسم درونی نقد می‌کند و در نهایت رئالیسم درونی را نیز در سالهای اخیر، با همراه کردن تعریفی عملگرایانه از صدق تعدیل کرده‌است. با ترکیب این دو دیدگاه، پاتنم فروپاشی دوگانگی سنتی امر واقع و ارزش را استنتاج می‌کند. او همچنین نظریهٔ مطرح شده در فلسفهٔ ذهن توسط خودش به نام کارکردگرایی را نیز در اواخر دهه ۱۹۸۰ نقد کرده، و امروز کارکردگرایی را ناممکن می‌داند. تغییر دیدگاه او، در این مورد اخیر، ناظر بر تضادی است که نظریهٔ کارکردگرایی با نظریهٔ بیرونی گرایی معنایی دارد. افتخارات وی در سال ۱۹۷۶ استاد منطق و ریاضیات مدرن کرسی وال‌تر بورلی پیرسن شد و بعدها به مقام استاد فلسفه کرسی کگان ارتقا یافت. آثار آثار ترجمه شده از شناخته شده‌ترین مقالات وی می‌توان از مقالات «معنای معنا»، «تقویت نظریه‌ها»،پاتنم، هیلاری (۱۹۷۴): «تقویت نظریه‌ها» ترجمهٔ حسن میانداری، فصلنامه ذهن شماره ۱۸، (۱۳۸۳) «آیا معنی‌شناسی ممکن است؟»، «تبیین و ارجاع» و «رئالیسم چیست؟» نام برد. از کتابها نیز «فلسفهٔ منطق» ۱۹۷۱،پاتنم، هیلاری (۱۹۷۱)، فلسفه منطق، ترجمه مازیار چیت ساز، انتشارات حکمت، (۱۳۹۲) «بازنمود و واقعیت» ۱۹۸۸،Putnam, Hilary (1988) Representation and Reality, MIT «ذهن، زبان و واقعیت» ۱۹۷۵، «عقل، صدق و تاریخ» ۱۹۸۱، «دوگانگی واقعیت/ارزش» ۲۰۰۲پاتنم، هیلاری (۲۰۰۲) دوگانگی واقعیت/ارزش، انتشارات دانشگاه هاروارد، ترجمهٔ فریدون فاطمی، نشر مرکز (۱۳۸۵) و «اخلاق بدون هستی‌شناسی» ۲۰۰۴پاتنم، هیلاری (۲۰۰۴) اخلاق بدون هستی‌شناسی، ترجمهٔ مسعود علیا، انتشارات صراط، نوبت اول (پاییز ۱۳۸۷) قابل ذکر هستند. | ## جمع‌بندی | ترجمه ده مفاله از پاتنم در این مجلد منتشر شده است: هیاری پاتنم: منتخبِ مقاله‌های فلسفی، تدوین کاوه لاجوردی، نشرنو، تهران، ۱۴۰۱.