موضوع مقاله: کمبود دارو در ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کمبود دارو در ایران | مقدمه: این بحران در سال ۲۰۲۲ تشدید شد، زمانی که دولت ابراهیم رئیسی نرخ ارز ۴۲۰۰۰ ریالی برای دلار آمریکا را حذف کرد. | ## بخش 1: کمبود دارو در ایران | همچنین در سال ۲۰۲۲ با شویوع ویروس کورونا، دولت ایران یارانه‌های تولید مواد غذایی و دارویی را متوقف کرد و باعث شد مواد اولیه وارداتی هفت برابر قیمت تمام شده قیمت داشته باشند و در نتیجه تولید داخلی داروها را فلج کرد. در همان سال، پیش‌بینی می‌شد که قیمت داروهای ضروری در کشور به ۷۰۰ درصد تورم برسد. بر اساس مجموعه‌ای از مطالعات علمی و بررسی‌های نظام سلامت، دسترسی بیماران به دارو در ایران در سال‌های مختلف با چالش‌هایی مواجه بوده است. در این مطالعات به وضعیت بیماران مبتلا به بیماری‌هایی مانند تالاسمی، هموفیلی، صرع و مولتیپل اسکلروزیس (MS) اشاره شده که در برخی موارد با محدودیت در دسترسی به داروهای مورد نیاز روبه‌رو بوده‌اند. همچنین گزارش‌های مبتنی بر مصاحبه با بیماران، کادر درمان و سیاست‌گذاران نشان می‌دهد که مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، ساختاری و مرتبط با نحوه مدیریت نظام سلامت ایران در این وضعیت نقش داشته‌اند. در این میان، چالش‌های مرتبط با سیاست‌گذاری، تأمین مالی و توزیع دارو در چارچوب ساختار نظام سلامت نیز از عوامل تأثیرگذار بر دسترسی بیماران به دارو عنوان شده است. این یافته‌ها تأکید می‌کنند که دسترسی به دارو می‌تواند تحت تأثیر تعامل عوامل اقتصادی، سیاست‌گذاری و شرایط بین‌المللی قرار گیرد و پیامدهایی برای عملکرد نظام سلامت و سلامت عمومی به همراه داشته باشد. این بحران در سال ۲۰۲۲ تشدید شد، زمانی که دولت ابراهیم رئیسی نرخ ارز ۴۲۰۰۰ ریالی برای دلار آمریکا را حذف کرد. این امر باعث کمبود شدید محصولات دارویی ضروری در مراکز درمانی محلی شده است، اگرچه شرکت‌های داروسازی رژیم با تولید مکمل‌های ورزشی به افزایش سود خود ادامه داده‌اند. در سال ۲۰۲۲، خبرگزاری کار ایران به نقل از بهرام دارایی، رئیس سازمان غذا و داروی رژیم، گفت که افزایش قیمت داروهای وارداتی تا ۶ برابر هزینه اولیه آن بوده است "و داروهای تولید داخل بسته به میزان ارز تأمین مواد اولیه، ۳۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش قیمت داشته‌اند". هم رسانه‌های ایرانی و هم مقامات دولتی پیش‌بینی کرده‌اند که قیمت دارو تا ۷۰۰ درصد افزایش خواهد یافت. افزایش هزینه‌های پزشکی برای مصرف‌کنندگان ایرانی، هزاران نفر از افراد نیازمند درمان را به آستانه ورشکستگی رسانده است. کمبود دارو ناشی از افزایش قیمت شامل ملزومات پزشکی اولیه مانند مسکن‌ها، مایعات داخل وریدی، آنتی‌بیوتیک‌ها، داروی ضداضطراب، آلندرونیک (تراکم استخوان) و امپرازول (مشکلات معده) و همچنین داروهایی با خطرات بالاتر مانند انسولین، داروهای آسم و بیماری انسدادی مزمن ریوی، ملفالان و تیوتپا (شیمی‌درمانی)، فاکتور هشت (هموفیلی)، اینترفرون بتا و دیفوزل (اسکلروز چندگانه) می‌شود. | ## بخش 2: کمبود دارو در ایران | علاوه بر این، کمبود مواد اولیه وارداتی مورد استفاده برای تولید داروها نیز به کمبود تولید داخلی دامن می‌زند. وزارت بهداشت ایران گفته است که در حال آماده‌سازی برای رسیدگی به این مسائل است، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرده است. بسیاری کمبود دارو را به تحریم‌ها و محدودیت‌های اعمال شده بر معاملات مالی توسط ایالات متحده و کشورهای اروپایی نسبت داده‌اند، اگرچه کشورهای غربی می‌گویند که لوازم پزشکی شامل تحریم‌ها نمی‌شود. با این حال، دولت ایران می‌گوید که نیازهای دارویی تقریباً به طور کامل توسط تولیدکنندگان داخلی تأمین می‌شود و بنابراین تحت تأثیر تحریم‌ها قرار نمی‌گیرد. اما حتی اگر این درست باشد، بسیاری معتقدند که تحریم‌ها هزینه‌ها و خطرات را برای بیماران به طرز چشمگیری افزایش داده است و برخی ادعا می‌کنند که معافیت‌های بشردوستانه ایالات متحده روی کاغذ وجود دارد اما در عمل وجود ندارد. این امر منجر به طرح دعوی مجدد برخی از بیماران علیه دولت ایالات متحده شده است و ادعا می‌کنند که "تحریم‌های ناعادلانه" مانع دسترسی آنها به داروها شده است. این کمبودها شامل داروهای مورد استفاده در درمان اختلالاتی مانند افسردگی، اضطراب، اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی بود و بر روند درمان و دسترسی بیماران به دارو تأثیر گذاشت. کارشناسان و نهادهای صنفی حوزه سلامت، عواملی مانند مشکلات تأمین مواد اولیه، اختلال در تولید و توزیع دارو، افزایش تقاضا و شرایط اقتصادی را از دلایل این وضعیت عنوان کردند. به گفته مسئولان و فعالان حوزه سلامت روان، عوامل مختلفی در ایجاد این وضعیت نقش دارند؛ از جمله مشکلات تأمین مواد اولیه، اختلال در تولید داخلی، محدودیت‌های واردات، نوسانات اقتصادی و افزایش تقاضا برای ذخیره‌سازی دارو در دوره‌های بحرانی. انجمن روانپزشکان ایران اعلام کرده است که فهرست داروهای دارای کمبود در سال‌های اخیر افزایش یافته و برخی داروها به‌صورت مقطعی در داروخانه‌ها نایاب شده‌اند. بر اساس اظهارات رئیس انجمن روانپزشکان ایران، بیمارستان‌های روانپزشکی معمولاً به دلیل اولویت در توزیع و نگهداری ذخایر دارویی، کمتر از داروخانه‌های عمومی با کمبود مواجه می‌شوند. با این حال، بیماران مبتلا به اختلالات شدید روانی بیش از دیگران تحت تأثیر این شرایط قرار می‌گیرند، زیرا قطع یا تغییر ناگهانی دارو می‌تواند موجب بازگشت علائم بیماری شود. موضوع کمبود داروهای اعصاب و روان در ایران بارها از سوی رسانه‌ها، پزشکان و نهادهای صنفی مطرح شده و سازمان غذا و دارو و وزارت بهداشت نیز در مقاطع مختلف وعده‌هایی برای بهبود روند تأمین و توزیع دارو ارائه کرده‌اند. | ## بخش 3: کمبود دارو در ایران | تأثیر انجمن تالاسمی ایران ادعا می‌کند که از آغاز بحران در سال ۲۰۱۸، حدود ۱۱۰۰ بیمار تالاسمی به دلیل کمبود دارو جان خود را از دست داده‌اند. در سال ۲۰۲۳، دولت ایران تقریباً ۲.۴ میلیارد دلار برای حل این بحران اختصاص داد، اگرچه حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت مجلس ایران، نامه‌ای به رئیس جمهور وقت ابراهیم رئیسی نوشت و گفت که برای کمک به این وضعیت، بودجه باید به تقریباً ۳.۷ میلیارد دلار افزایش یابد. در سال ۲۰۲۴، کمیسیون بهداشت و درمان مجلس ایران خواستار اقدام قانونی برای رسیدگی به این مسائل و پیشنهاد ارجاع تخلفات دولتی به قوه قضائیه شد، اما اکثریت مجلس به حفظ این موضوع در قوه مقننه رأی دادند. نهادهای وابسته به رژیم با فروش داروها با قیمت‌های گزاف سود می‌برند و داروخانه‌ها را با کمبود مواجه می‌کنند. برخی حتی ادعا می‌کنند که این مسئله به خودی خود کمبود دارو نیست، زیرا دولت از نظر تئوری قادر به واردات و تولید تمام داروهای مورد نیاز است، اما مشکل این است که فساد و پارتی‌بازی باعث می‌شود داروها به کسانی که به آنها نیاز دارند توزیع نشود. برخی حتی استدلال می‌کنند که این بحران عمداً کمبودهای دارویی را بزرگ‌نمایی می‌کند تا از کشورهای غربی کمک مالی دریافت کند. همچنین گزارش شده است که ایران سهمیه دارویی داروخانه‌هایی را که کارمندان زن خود را ملزم به رعایت حجاب اجباری نمی‌کنند، محدود می‌کند. در سال ۲۰۲۳، «ایران نیوز آپدیت» به نقل از گزارش سال ۲۰۲۲ مرکز آمار ایران، این گفته را تقویت کرد که سیاست‌های رژیم، مراقبت‌های بهداشتی کافی را به کالایی تبدیل کرده است که فقط خانواده‌های ثروتمند می‌توانند از عهده آن برآیند. در نتیجه سیاست‌های جدید، خانواده‌های کم‌درآمد با مشکلات شدیدی در تهیه داروهای ضروری روبرو هستند و بخش بزرگی از جمعیت، از جمله بسیاری از شهروندان مسن، به روند خطرناک خوددرمانی روی آورده‌اند. طبق گزارشی در روزنامه هم‌میهن، به دلیل افزایش هزینه‌های پزشکی، بسیاری از مردم از درمان در بیمارستان خودداری می‌کنند یا قبل از پرداخت هزینه داروهایی که دریافت کرده‌اند، بیمارستان را ترک می‌کنند. ظهور طب جایگزین در نتیجه کمبود داروهای لازم، برخی از مقامات دولتی طب جایگزین را ترویج داده و مردم را به استفاده از داروهای اثبات نشده و نادیده گرفتن شواهد علمی تشویق کرده‌اند. به عنوان مثال، "متخصصان پزشکی" در ایران پیروان خود را به نوشیدن ادرار شتر داغ یا چکاندن روغن هندوانه تلخ در گوش برای جلوگیری از کووید-۱۹ به جای مصرف واکسن تشویق کردند. وزارت بهداشت ایران در ژوئن ۲۰۲۰ اعلام کرد که همه دانشجویان پزشکی باید واحدهای درسی طب اسلامی یا سنتی را بگذرانند. | ## جمع‌بندی | در سال ۲۰۲۰، گروهی از پزشکان روش‌های جایگزین را محکوم کردند و خواستار حذف کامل آنها شدند.