موضوع مقاله: یوسیپ بروز تیتو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یوسیپ بروز تیتو | مقدمه: یوسیپ بروز تیتو (؛ ۷ مه ۱۸۹۲ – ۴ مه ۱۹۸۰) انقلابی کمونیست و سیاست‌مدار یوگسلاو بود که یوگسلاوی را به عنوان نخست‌وزیر از سال ۱۹۴۳ تا ۱۹۶۳ و به عنوان رئیس‌جمهور از سال ۱۹۵۳ تا مرگش در ۱۹۸۰ رهبری کرد. | ## بخش 1: یوسیپ بروز تیتو | وی رهبر دیرپای اتحادیه کمونیست‌های یوگسلاوی، فرمانده عالی پارتیزان‌های یوگسلاوی در جنگ جهانی دوم و یکی از بنیان‌گذاران جنبش عدم تعهد بود. اندیشه‌های سیاسی و سیاست‌های مرتبط با دوران حکومت وی به نام تیتوئیسم شناخته می‌شوند. تیتو در کومروویچ در کرواسی کنونی، که در آن زمان بخشی از اتریش-مجارستان بود، متولد شد. پس از خدمت سربازی در ارتش اتریش-مجارستان، در جنگ جهانی اول زخمی شد و به اسارت روس‌ها درآمد. در انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷ و جنگ داخلی روسیه شرکت کرد و پس از بازگشت به بالکان در سال ۱۹۲۰ به پادشاهی یوگسلاوی پیوست و عضو حزب کمونیست یوگسلاوی شد. در جریان جنگ جهانی دوم، پس از تجاوز محور به یوگسلاوی، جنبش چریکی پارتیزان‌ها (۱۹۴۱–۱۹۴۵) را رهبری کرد که اغلب مؤثرترین جنبش مقاومت در اروپای تحت اشغال آلمان نازی دانسته می‌شود. پس از جنگ، تیتو یوگسلاوی را به دولت کمونیستی تبدیل کرد که سرانجام به نام جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی نامیده شد. علی‌رغم اینکه از بنیان‌گذاران کمینفرم بود، حزب وی نخستین حزب عضو و او تنها رهبری در دوران ژوزف استالین بود که در برابر هژمونی شوروی در بلوک شرق ایستادگی کرد و این رویارویی به جدایی تیتو–استالین در ۱۹۴۸ انجامید. تیتو از یک سو به عنوان نمادی وحدت‌بخش در داخل یوگسلاوی شناخته می‌شد و از سوی دیگر به عنوان یکی از بنیان‌گذاران جنبش عدم تعهد در سطح بین‌المللی شهرت یافت و در مجموع ۹۸ نشان خارجی، از جمله لژیون دونور و نشان گرمابه، دریافت کرد. پدرش کرواتی بود که خانواده‌اش سه قرن در روستا زندگی کرده بود و مادرش اسلوونیایی از روستای پودسردا بود. بخش قابل توجهی از دوران پیش از مدرسه را نزد پدر و مادر مادری‌اش در پودسردا گذراند و هنگامی که برای تحصیل به کومروویچ بازگشت، زبان اسلوونیایی را بهتر از زبان کرواتی صحبت می‌کرد. در ژوئیه ۱۹۰۰، بروز وارد مدرسه ابتدایی کومروویچ شد و چهار سال تحصیل کرد و در سال ۱۹۰۵ فارغ‌التحصیل شد. در آنجا در کنار کار در رستوران، دوره کارآموزی سه ساله قفل‌سازی را نزد یک چکی به نام نیکولا کاراس گذراند. پس از پایان کارآموزی در سپتامبر ۱۹۱۰ به زاگرب رفت و در سن ۱۸ سالگی به اتحادیه کارگران فلزکار پیوست و در نخستین اعتراض کارگری خود شرکت کرد. بروز در اوایل دهه ۱۹۱۰ در شهرهای مختلف از جمله لیوبلیانا، تریسته، کامنیک و تشنکوو در بوهم کار کرد و در چندین اعتصاب کارگری شرکت جست. پس از آن به مونیخ در پادشاهی بایرن سفر کرد، در کارخانه خودروسازی بنز در مانهایم کار کرد و از منطقه صنعتی رور دیدن نمود. | ## بخش 2: یوسیپ بروز تیتو | در اکتبر ۱۹۱۲ به وین رسید و در کارخانه گریدل و سپس در وینر نویشتات برای آسترو-دایملر کار کرد. پس از آموختن اسکی در زمستان ۱۹۱۳–۱۹۱۴، به مدرسه درجه‌داران در بوداپست فرستاده شد و به درجه استوار ارتقاء یافت. در آنجا زخمی شد و در آوریل ۱۹۱۵ در حمله‌ای با نیزه به شدت مجروح گردید و به اسارت روس‌ها درآمد. پس از سقوط تزار، از اردوگاه گریخت و به پتروگراد رسید و در تظاهرات ژوئیه ۱۹۱۷ که بلشویک‌ها علیه دولت موقت برگزار کردند، شرکت کرد. در بهار ۱۹۲۰ همراه همسر باردار خود از طریق پتروگراد، اشتتین، آلمان و اتریش راهی وطن شد و در سپتامبر ۱۹۲۰ به یوگسلاوی رسید. فعالیت‌های کارگری و حزبی (۱۹۲۰–۱۹۳۴) پس از بازگشت به یوگسلاوی، بروز در پاییز ۱۹۲۰ در زاگرب به حزب کمونیست یوگسلاوی پیوست و در تبلیغات انتخاباتی حزب شرکت جست. کمونیست‌ها در آن انتخابات به حزب سوم کشور تبدیل شدند، اما رژیم پادشاهی از ترس کودتا، حزب را ممنوع کرد. در اکتبر ۱۹۲۶ در کارخانه‌ای در اسمدرووو مشغول به کار شد و دوباره نماینده کارگران انتخاب شد. بروز در اوت ۱۹۲۸ دستگیر شد و در دادگاهی که «دادگاه بمب» نامیده شد، به پنج سال حبس محکوم گردید. در سال ۱۹۳۵ به مسکو سفر کرد و در کمینترن فعالیت کرد و به نام مستعار «والتر» شناخته می‌شد. در سال ۱۹۳۷ کنترل حزب کمونیست یوگسلاوی را به دست گرفت و در ۵ ژانویه ۱۹۳۹ به عنوان دبیرکل کمیته مرکزی منصوب شد. جنگ جهانی دوم پس از تجاوز نیروهای محور به یوگسلاوی در آوریل ۱۹۴۱، تیتو رهبری جنبش پارتیزانی را به عهده گرفت. این جنبش به عنوان مؤثرترین جنبش مقاومت در اروپای تحت اشغال آلمان نازی شناخته شده‌است. پارتیزان‌ها با پشتیبانی متفقین، تا پایان سال ۱۹۴۳ قدرت را در یوگسلاوی به دست گرفتند. در نوامبر ۱۹۴۳، شورای ضدفاشیستی آزادی‌بخش ملی یوگسلاوی (آونوی) تیتو را به عنوان نخست‌وزیر یوگسلاوی فدرال دموکراتیک برگزید و به وی درجه مارشالی اعطا کرد. تیتو در این دوران چندین بار از مرگ گریخت، از جمله در عملیات رسلشپرونگ در سال ۱۹۴۴ که در آن نیروهای آلمانی تلاش کردند وی را دستگیر کنند. | ## بخش 3: یوسیپ بروز تیتو | ریاست‌جمهوری یوگسلاوی (۱۹۴۵–۱۹۸۰) پس از پایان جنگ، تیتو نخست‌وزیر یوگسلاوی شد (۱۹۴۵–۱۹۶۳) و سپس رئیس‌جمهور (۱۹۵۳–۱۹۸۰؛ از ۱۹۷۴ رئیس‌جمهور مادام‌العمر) و مارشال یوگسلاوی را در کنار اعمال قدرت داشت. در سال ۱۹۴۵ یوگسلاوی به دولت کمونیستی تبدیل شد و سرانجام جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی نام گرفت. جدایی از استالین علی‌رغم اینکه تیتو از بنیان‌گذاران کمینفرم بود، حزبش نخستین عضوی بود که در برابر سلطه شوروی ایستادگی کرد و تیتو تنها رهبری بود که در دوران زندگی ژوزف استالین چنین رویارویی را انجام داد. این مقاومت به جدایی تیتو–استالین در سال ۱۹۴۸ و اخراج یوگسلاوی از کمینفرم انجامید. تیتو در پاسخ به فشارهای استالین گفته می‌شود نامه‌ای به وی نوشت با این مضمون که اگر یک بار دیگر قاتلی به یوگسلاوی بفرستد، دیگر نیازی نیست که دومی بفرستد. خودگردانی سوسیالیستی و سیاست داخلی تیتو به همراه نظریه‌پردازانی چون ادوارد کاردلج و میلوان جیلاس، الگوی بدیع خودگردانی سوسیالیستی را پایه‌گذاری کرد. وی میان تمرکزگرایی و فدرالیسم غیرمتمرکز در نوسان بود و سرانجام به گزینه دوم برای مهار تنش‌های قومی گرایش یافت. یک کیش شخصیت نیرومند پیرامون تیتو شکل گرفت که برای چند سال پس از مرگ وی نیز ادامه یافت. جنبش عدم تعهد تیتو یکی از بنیان‌گذاران جنبش عدم تعهد بود و به عنوان نخستین دبیرکل آن از ۱ سپتامبر ۱۹۶۱ تا ۵ اکتبر ۱۹۶۴ خدمت کرد. وی در کنار جمال عبدالناصر، جواهر لعل نهرو و سوکارنو از پیشگامان اصلی این جنبش در دوران جنگ سرد بود. مرگ و پیامدها تیتو در ۴ مه ۱۹۸۰ (۱۴ اردیبهشت ۱۳۵۹) در لیوبلیانا درگذشت، سه روز پیش از رسیدن به ۸۸ سالگی. پس از مرگ او، رهبری یوگسلاوی به شکل ریاست‌جمهوری چرخشی سالانه درآمد تا همه ملیت‌ها نمایندگی داشته باشند و از شکل‌گیری رهبری اقتدارگرا جلوگیری شود. دوازده سال پس از مرگ تیتو، با فروپاشی کمونیسم در اروپای شرقی و تشدید تنش‌های قومی، یوگسلاوی به چند کشور مستقل تجزیه شد و در یک دهه جنگ‌های قومی فرورفت که تا رویارویی نظامی در اوکراین، مرگبارترین درگیری در تاریخ پساجنگ اروپا بود. ارزیابی تاریخی مورخان منتقد تیتو، ریاست‌جمهوری وی را اقتدارگرا می‌دانند، در حالی که برخی دیگر او را «دیکتاتوری خیرخواه» توصیف می‌کنند. | ## جمع‌بندی | تیتو به عنوان نمادی وحدت‌بخش شناخته می‌شد و سیاست‌های داخلی وی همزیستی مسالمت‌آمیز اقوام گوناگون فدراسیون یوگسلاوی را ممکن ساخت.