موضوع مقاله: مارگاریتا ایوانوونا فیلانوویچ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مارگاریتا ایوانوونا فیلانوویچ | مقدمه: مارگاریتا ایوانوونا فیلانویچ (زادهٔ ۱۶ ژوئن ۱۹۳۷ در لنینگراد) تاریخ‌دان و باستان‌شناس شوروی و سپس ازبکستان است که سال‌ها سرپرستی هیئت باستان‌شناسی تاشکند را بر عهده داشت. | ## بخش 1: مارگاریتا ایوانوونا فیلانوویچ | حوزهٔ پژوهشی او تاریخ و باستان‌شناسی آسیای مرکزی در دوران باستان و میانه، بررسی توپولوژی تاریخی شهرها و مطالعهٔ آیین‌های مذهبی آن دوره است. فیلانویچ نخستین بار محوطهٔ باستانی «شاش‌تپه» را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مکان‌ها برای مطالعهٔ فرهنگ شهری کهن تاشکند معرفی کرد؛ یافته‌های او مبنای جشن‌های سالگرد شهر قرار گرفت. او در سال ۱۹۸۵ همراه با گروهی از باستان‌شناسان به‌خاطر پژوهش دربارهٔ منشأ و توسعهٔ شهرنشینی در آسیای مرکزی، برندهٔ جایزهٔ دولتی جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان به نام «بیرونی» در حوزهٔ علم و فناوری شد. فیلانویچ اکنون پژوهشگر ارشد در مؤسسهٔ باستان‌شناسی آکادمی علوم جمهوری ازبکستان و پژوهشگر در مؤسسهٔ تاریخ دانشگاه ملی ازبکستان است و همچنین سمت معاون سردبیر مجلهٔ «تاریخ ازبکستان» (Oʻzbekiston tarixi) را بر عهده دارد. پدرش در جنگ جهانی دوم کشته شد و خانواده‌اش از طریق «جادهٔ زندگی» از شهر محاصره‌شده خارج شدند. او مدتی در سیبری و بلاروس زندگی کرد و سپس به تاشکند رفت و در همان‌جا دبیرستان را به پایان رساند. در سال ۱۹۵۹ با رتبهٔ ممتاز از دانشکدهٔ تاریخ دانشگاه دولتی آسیای مرکزی فارغ‌التحصیل شد؛ جایی که تنها بخش باستان‌شناسی در آسیای مرکزی قرار داشت و زیر نظر میخائیل ماسون اداره می‌شد. | ## بخش 2: مارگاریتا ایوانوونا فیلانوویچ | به توصیهٔ استادش، پژوهش دربارهٔ محوطهٔ «گیاورقلعه» در مجموعهٔ ویرانه‌های مرو باستان را آغاز کرد. فعالیت‌های علمی و پژوهشی او ابتدا در مؤسسهٔ تاریخ و باستان‌شناسی تاشکند کار کرد و سپس در سال ۱۹۷۰ با تأسیس مؤسسهٔ باستان‌شناسی در سمرقند به آنجا منتقل شد. در سال ۱۹۷۴ رسالهٔ کاندیدای خود را با موضوع «مرو باستان در پرتو مطالعهٔ لایه‌نگاری شهر گیاورقلعه» دفاع کرد. پس از زمین‌لرزهٔ بزرگ تاشکند در سال ۱۹۶۶ و بازسازی شهر، هیئت باستان‌شناسی تاشکند برای نظارت بر ساخت‌وسازهای جدید تشکیل شد. فیلانویچ از سال ۱۹۷۵ سرپرستی این هیئت را بر عهده گرفت و در سال ۱۹۷۹ آن را به یک گروه دائمی پژوهشی تبدیل کرد. او در کنار تاشکند، محوطه‌های باستانی دیگری چون کانکه و افراسیاب را نیز بررسی کرد. فیلانویچ با انتشار آثاری چون «تاشکند باستان» (۱۹۷۳)، «عتیقه‌های تاشکند» (۱۹۷۶) و «تاشکند: منشأ و توسعهٔ شهر و فرهنگ شهری» (۱۹۸۳) سهم بزرگی در شناخت تاریخ شهری این منطقه داشت. | ## بخش 3: مارگاریتا ایوانوونا فیلانوویچ | پژوهش‌های او دربارهٔ شاش‌تپه و مینگ‌اوریوک مبنای جشن‌های ۲۰۰۰ سالگی و سپس ۲۲۰۰ سالگی تاشکند شد که با حمایت یونسکو برگزار گردید. آثار و جایگاه علمی تا سال ۲۰۱۲ بیش از ۲۰۰ اثر علمی از او منتشر شده که حدود ۲۰ تک‌نگاری را شامل می‌شود. او بارها به‌عنوان ویراستار و داور علمی فعالیت کرده و در تدوین دانشنامهٔ تاشکند (چاپ‌های ۱۹۸۳ و ۲۰۰۹) نقش داشته است. همچنین در کنفرانس‌ها و سمپوزیوم‌های بین‌المللی شرکت کرده و به‌عنوان استاد مهمان در مدرسهٔ عالی نرمال پاریس سخنرانی داشته است. در کنار فعالیت‌های علمی، به ورزش‌های سوارکاری و تنیس روی میز علاقه داشت و در گل‌کاری نیز دستی داشت. مارگاریتا فیلانویچ با پژوهش‌های گستردهٔ خود دربارهٔ تاریخ و باستان‌شناسی آسیای مرکزی، به‌ویژه تاشکند، یکی از چهره‌های اثرگذار در شناخت فرهنگ شهری این منطقه به‌شمار می‌رود. جوایز فیلانوویچ به خاطر فعالیت‌های علمی و اجتماعی‌اش، جوایز متعدد ازبکی و خارجی دریافت کرد جایزه دولتی جمهوری سوسیالیستی ازبکستان به نام بیرونی در زمینه علم و فناوری (۱۹۸۵) فرقه داستلیک مدال «شهرت» نشان نخل آکادمیک (فرانسه) «ساکن لنینگراد محاصره‌شده» (کمیته اجرایی شهر لنینگراد). | ## جمع‌بندی | تاشکند در چهارراه تاریخ (مقاله‌هایی در مورد تاریخ باستانی و قرون وسطایی شهر) / ویرایش.