موضوع مقاله: نام‌آوا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نام‌آوا | مقدمه: ۱۷ یا نام‌آوا در زبان‌شناسی به واژه‌هایی گفته می‌شود که از صداهای موجود در طبیعت تقلید شده‌اند، مانند چهچهه، (آسمان) غُرُمبه، شیهه، ترقه، شرشر و امثال آن. | ## بخش 1: نام‌آوا | این واژه‌ها، واژه‌های مربوط به صدا هستند و بنابر این به آن‌ها صداواژه گفته می‌شود. فرهنگستان زبان فارسی برای این مفهوم کلمهٔ «نام‌آوا» را برگزیده که از نظر ترکیبی نادرست است و معنی آن، یعنی «آوای نام» معنی درستی نمی‌دهد.اگر منظور از آن نامِ آوا بوده هم نباید به‌شکل نام‌آوا نوشته می‌شد. گروه‌بندی صداواژه‌ها را در شش گروه جای می‌دهند: «صداواژه‌های مستقیم واژگانی»، «صداواژه‌های مستقیم غیرواژگانی»، «صداواژه‌های بیانی»، «صداواژه‌های اندیشه‌ای»، «صداواژه‌های متداعی»، و «صداواژه-واژه‌ها». یافته‌ها نشان می‌دهد که پُرکاربردترین گروه، صداواژه-واژه‌ها هستند؛ یعنی واژه‌هایی که ریشه در آوا دارند، اما خود نقش اسم، صفت، فعل یا قید دارند. | ## بخش 2: نام‌آوا | میان فرم آوایی واژه و معنای آن، پیوندهای انگیختهmotivated متنوعی وجود دارد که در مواردی به تقلید مستقیم از صداهای طبیعی (مانند «شرشر»، «قوقو» یا «بع‌بع») می‌انجامد و در مواردی دیگر، مفاهیمی چون احساس، کیفیت، یا تأثیرات روانی (مانند «زغ‌زغ»، «ورمورم») را بازمی‌تابد. صداواژه‌های مستقیم واژگانی واژه‌هایی هستند که به‌طور مستقیم صدای طبیعی را تقلید می‌کنند و در زبان نیز به‌عنوان واژه مستقل پذیرفته شده‌اند. صداواژه‌های مستقیم غیرواژگانی واژه‌هایی هستند که صدایی طبیعی را بازمی‌تابانند، اما به دلیل ساختار صرفی ناهنجار یا خارج از الگوهای واژه‌سازی فارسی، به‌عنوان واژه رسمی در زبان جای ندارند. نمونه‌ها: «کلفت»: همراه با همخوان انسدادی قوی \[k]، حس ناهمواری و ضخامت را منتقل می‌کند. | ## بخش 3: نام‌آوا | «درشت» در تقابل با «ریز»: با صداهای پرانرژی‌تر و لب‌گرد، القاکننده حجم یا اندازهٔ بزرگ‌تر است. صداواژه‌های اندیشه‌ایIdeophone واژه‌هایی که نه برای بازنمایی صدای خارجی، بلکه برای انتقال حس، حالت روانی یا برداشت ذهنی ساخته شده‌اند. فهرست صداواژه‌ها در زبان فارسی توجه کنید که این واژه‌ها تقلیدی از خود همان صداها هستند: صداهای روزمره اِهِن و تُلُپ بوق تاپ تاپ تالاپ و تولوپ تپ(یدن) ترق و توروق ترقه تُف تفنگ تلق و تولوق تلنگر توپ جر جرقه جز(غاله) جزّ (جگر زدن) جِلِز و وِلِز جیرجیرک جیرینگی جیزّ چک (زدن) چکاچک چکه (نماآوای آن به صورت چِک‌چِک نیز استفاده می‌شود) خُر و پف خراش خَرخَر خش خش (برگ‌ها) دِلِنگ و دُلونگ (دندان)قروچه زنگ شَپَلَق شُرشُر غِرغِره کردن غلغل فشفشه فشنگ قارقارک (کنایه از وسیلهٔ نقلیهٔ پرسر و صدا) قاه قاه قار و قور (صدای شکم هنگامه گرسنگی) قرقره قُلُپ‌قُلُپ قِلِفتی (کندن) قورت دادن قهقهه (خنده) کرکره ماسماسک (کنایه از وسیله‌های دکمه‌دار) مُف (دماغ) مِلِچ و مُلوچ (خوردن با عجله) وَنگ وَنگ (کردن) هام (نوعی صدای خوردن) هدهد هورت کشیدن (هُرت کشیدن) ویژ، ویژژ (نشان از سرعت در حرکت چیزی دارد) تق تق (در زدن، کوبیدن دست یا چیزی بر در برای اطلاع) گِز گِز (نوعی احساس از خانوادهٔ خارش، اما از جنس درد) زُق زُق (نوعی احساس از خانوادهٔ خارش، اما از جنس درد) تِر تِر مِس مِس (تعلل کردن) قُل قُل (در مورد آب جوشنده، در معرض حرارت یا آب چشمه یا به صورت مصنوعی در قلیان) زِر زِر (سخنان بیهوده) هُلُپ هُلُپ (برای خوردن با عجله استفاده می‌شود) شُلُپ شُلُپ شَتَرَق (مانند شَپَلَق، صدای تصادم دو جسم) شالاپ (افتادن شیئی در آب) مور مور (نوعی خارش در موضعی از پوست آدمی) های های (گریه) بنگ بنگ دیلینگ دیلینگ (صدای زنگ. | ## جمع‌بندی | «تحلیلی بر اساس رابطهٔ تصویرگونگی: آواهای نام در زبان فارسی.» فصلنامهٔ علمی زبان‌شناسی دانشگاه الزهرا، سال پانزدهم، شمارهٔ ۴۷، تابستان ۱۴۰۲، صص ۲۹۵–۳۱۷.