موضوع مقاله: علی‌محمد حکیم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # علی‌محمد حکیم | مقدمه: علی محمد حکیم علی محمد منشی متخلص به حکیم نویسنده و شاعر ایرانی عصر ناصرالدین شاه است. | ## بخش 1: علی‌محمد حکیم | وی در خطاطی شاگردِ شخصی به نام رشید خان اخگر بیگدلی (از نوادگانِ آذر بیگدلی) بود و در خط و نقاشی، به اذعانِ برادرش علی‌اکبر فیض قمی، از سرآمدانِ قم به‌شمار می‌رفته‌است و در علم و ادب نیز شاگرد حسن، از شاگردان مرتضی انصاری بود. وی دو همسر اختیار کرده‌است و فرزندانی داشته‌است که تعداد آنان معلوم نیست ولی نام سه تن از آنان، یک پسر به نام محمد و دو دختر به نامهای بی‌بی شاهزاده و خانم شاهزاده ثبت شده‌است.کتاب شکرستان، به شماره ۴۱۷، کتابخانه ملی ایران وی تا سال ۱۳۱۷ ه‍.ق در قید حیات بوده‌استکتاب شکرستان، کتابخانه کاخ گلستان از سال ۱۳۱۷ق. همسر وی از شاهزادگان قاجار و نواده فتحعلی‌شاه بود و کتاب شکرستان خود را به نام اعتضادالدوله محمدمهدی خان داماد ناصرالدین شاه و به تقلید از گلستان سعدی نوشته‌است. وفات وی بعد از سال ۱۳۱۷ ه‍.ق است، و گویا کتابی به خط وی از سال ۱۳۰۵ ه‍.ق نیز در دست است. وی با برخی از رجال عصر قاجار نظیر علی امین الدوله و ابوالفتح میرزا مویدالدوله ارتباط داشته‌است. علی محمد قرقی و برادر کوچکترش میرزا محمد، به تهران آمدند، و علی محمد قرقی به خاطر صدای زیبایی که داشت به دربار فتحعلی شاه راه یافت. | ## بخش 2: علی‌محمد حکیم | علی محمد قرقی، به منصب تولیت مقبره فتحعلی شاه رسید، لذا به اتفاق برادرش میرزا محمد و خانواده اش به قم مهاجرت کرد. علی محمد قرقی که تنها دو دختر داشت، درگذشت، و همسر بیوه اش به عقد میرزا محمد، برادر علی محمد قرقی، درآمد. میرزا محمد بجز این زن، سه زن دیگر داشت، و علی محمد حکیم از همین زن بیوه علی محمد قرقی به دنیا آمد، و نام عموی درگذشته اش که شوهر اوّل مادرش نیز بود را بر وی نهادند. علی محمد حکیم، ۷ برادر و دو خواهر داشت، که یکی از برادرانش به نام علی اکبر فیض، تولیت مقبره فتحعلی شاه را پس از مرگ پدرشان میرزا محمد برعهده گرفت، و برادرش علی محمد حکیم را به نیابت خود برگزید. این برادر علی محمد حکیم که علی اکبر فیض نام داشت، در قم نویسنده ای مشهور شد، و پسر وی که برادرزاده علی محمد حکیم باشد، با نام آیت‌الله محمد فیض قمی، فقیهی مشهور شد، آیت‌الله محمد فیض در سال ۱۳۲۹ شمسی درگذشت و در مجلس ترحیم وی، سپهبد رزم آرا ترور شد. پسر آیت‌الله فیض، به نام دکتر علیرضا فیض (زاده در ۱۳۰۴ شمسی) استاد ممتاز دانشگاه تهران بود.قم در قحطی بزرگ، نوشته جان گرنی و منصور صفت گل، انتشارات کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، قم، چاپ دوم 1392، صفحه 191 علی محمد حکیم به سبب شغل خانوادگی و ارتباطات گسترده‌ای که خاندانش با برخی رجال قاجار داشتند، موفق شد با شاهزاده خانمی که دختر صاحبقران میرزا پسر فتحعلی شاه بود، ازدواج کند.قم در قحطی بزرگ، ص 37 شعر برخی از اشعارِ علیمحمد حکیم، در کتاب تذکرهٔ شعرای معاصران دارالایمان قم ذکر شده‌است. | ## بخش 3: علی‌محمد حکیم | در صفحات ۱۹۷ تا ۲۲۶ این کتاب، بیش از ۵۰۰ بیت از اشعار علی‌محمد حکیم درج شده‌است، به عنوان نمونه: ساقی بده از آن می دیرینه یکی جام تا چند خورم تازه به تازه غمِ ایّام کن بُنگه جم خانه از آن ماه پریروی پس زآن می جانسوز پریخانه بکن جام… و نیز: مرا محنتِ یار یار است گویی غمِ او مرا غمگسار است گویی قرارِ دلِ درهمِ زارِ عاشق بدان طرّهٔ بیقرار است گویی تو در پردهٔ ناز و از زخمهٔ غم مرا ناله چون زیرِ تار است است گویی تو را چهره چون صبحِ اقبال روشن مرا روز چون شام تار است گویی پروفسور فضل‌الله رضا در کتاب برگ بی برگی شعری را از میرزا علی محمد حکمی ذکر کرده‌است. امّا باید دانست علی محمد حکمی شخص دیگری است و ارتباطی با علی محمد حکیم ندارد.برگی بی برگی، ص27. کتاب شکرستان وی نیز در سال ۱۳۹۲، به تصحیح و تعلیقات احمد بهنامی، براساس هفت نسخه خطی منتشر شده‌است. شکرستان، نوشته علیمحمد حکیم، نسخه کتابخانه ملی ایران، مورخ ۱۲۹۰ تذکره شعرای معاصرین دارالایمان قم، نوشته علی اکبر فیض قمی، قم، بنیاد قم‌شناسی، تصحیح علیرضا فولادی، چاپ اول ۱۳۹۲. | ## جمع‌بندی | شکرستان، نوشته علی‌محمد حکیم، قم، مجمع ذخایر اسلامی، تصحیح و تعلیقات احمد بهنامی، چاپ اوّل ۱۳۹۲.