موضوع مقاله: قفطان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # قفطان | مقدمه: تصویرسازی از مکس کارل تیلکه، منتشر شده در کتاب «لباس‌های شرقی: طرح‌ها و رنگ‌های آنها» (۱۹۲۲)، موزه ملی گرجستان، تفلیس . | ## بخش 1: قفطان | این لباس که ریشه در آسیا دارد، هزاران سال است که توسط تعدادی از فرهنگ‌ها در سراسر جهان پوشیده می‌شود. این لباس ممکن است از پشم، ترمه، ابریشم یا پنبه ساخته شده باشد و با کمربند پوشیده شود. این لباس که در زمان امپراتوری عثمانی محبوب بود، با طراحی‌های دقیق و استادانه به سفیران و دیگر مهمانان مهم در کاخ توپکاپی اهدا می‌شد. انواع مختلف قفطان توسط فرهنگ‌های سراسر آسیا به ارث رسیده و توسط افراد در روسیه (شمال آسیا، اروپای شرقی و آسیای مرکزی سابق)، جنوب غربی آسیا و شمال آفریقا پوشیده می‌شد. قفطان اغلب به عنوان کت یا روپوش پوشیده می‌شود و معمولاً آستین‌های بلندی دارد و تا مچ پا می‌رسد. تاریخچه ریشه‌های قفطان نامشخص است، اما اعتقاد بر این است که اولین بار در بین‌النهرین باستان ظاهر شده است. این لباس به عنوان ردایی بلند تا ساق پا یا گاهی اوقات درست زیر زانو توصیف می‌شود و در جلو باز است و آستین‌های آن در مچ یا حتی تا وسط بازوها کمی برش خورده است. واژه «کافتان» از واژه ترکی کهن ḳaftān به‌معنای «جامه» یا «قبای بلند» گرفته شده است. احتمال می‌رود این واژه از ترکی کهن kap-ton به‌معنای «لباس کیسه‌ای/لباسی شبیه کیسه» مشتق شده باشد. ۱۸۵ و بعد بیان می‌کند که این واژه در اصل وام‌واژه‌ای ترکی است که وارد فارسی و سپس عربی شده است. در دهه ۸۳۰ میلادی، تئوفیلوس، امپراتور بیزانس، که در میدان نبرد با عباسیان جنگید و کاخی به سبک بغداد در نزدیکی بسفر ساخت، با خفتان و عمامه رفت و آمد می‌کرد. خلفا قفتان‌های ظریفی از جنس زربافت نقره‌ای یا طلایی می‌پوشیدند که در جلوی آستین‌هایشان دکمه داشت. | ## بخش 2: قفطان | خلیفه المقتدر (۹۰۸–۹۳۲) قفتانی از ابریشم تستری زربافت نقره‌ای می‌پوشید و پسرش نیز قفتانی از ابریشم بیزانسی که با نقش و نگارهای فراوان تزئین شده بود، می‌پوشید. خفتان لباس مورد علاقه در کشورهای ترک آسیای مرکزی، امپراتوری ترک‌ها در هند، ترک‌های سلجوقی و عثمانی‌ها بود. این لباس مهم‌ترین جزء دوره سلجوقی بود و گفته می‌شود قدیمی‌ترین نمونه‌های شناخته شده از این ردا در مقبره‌های هون‌ها یافت شده است. لباس دوره گوک‌ترک شامل خفتان‌های بلندی بود که با کمربندی در کمر بسته می‌شدند، این خفتان‌ها را می‌توان در مجسمه‌های گوک‌ترک مشاهده کرد.AYHAN, Fatma. ICANAS: 189 سلطان احمد سنجر سلجوقی که از سال ۱۰۹۷ تا ۱۱۱۸ حکومت می‌کرد، ۱۰۰۰ خفتان قرمز به سربازان خود داد. در سال ۱۰۵۸ و همچنین در دوره سلطان ملکشاه اول سلجوقی، ترکان سلجوقی خفتان می‌پوشیدند و کاوش‌ها یک خفتان کودک را کشف کرد که قدمت آن به دوران سلطنت سنجرشاه که از سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ تا ۱۱۸۷ حکومت می‌کرد، برمی‌گردد. این کاخ برای سلطان علاءالدین کیقباد اول که از سال ۱۲۲۰ تا ۱۲۳۷ حکومت می‌کرد، ساخته شده است. علاوه بر این، تصاویر معمول سلجوقی از قرن یازدهم تا سیزدهم، چهره‌هایی را با لباس قفطان به سبک ترکی نشان می‌دهند. سلجوقیان آناتولی نیز قفطان می‌پوشیدند و حتی قفطان‌هایی را به اولین سلطان عثمانی، عثمان اول، هدیه داده بودند. در رابطه با ارث عثمان اول، مورخ نشری، قفطانی را در فهرست اقلام موروثی توصیف کرد: «یک قفطان آستین کوتاه از پارچه دنیزلی وجود داشت.» در یک کاوش در کینتِ ترکیه، کاسه‌ای مربوط به اوایل قرن چهاردهم پیدا شد که تصویر مردی را نشان می‌دهد که به‌نظر می‌رسد کافتان بر تن دارد. تزئینات روی این لباس، از جمله رنگ‌ها، طرح‌ها، نوارها و دکمه‌ها، نشان‌دهندهٔ جایگاه فردی بود که آن را به تن داشت. در نیمهٔ نخست قرن چهاردهم، اورخان یکم بورسا را تصرف کرد و آن را پایتخت عثمانی ساخت. | ## بخش 3: قفطان | ابن بطوطه که از آناتولی بازدید کرده بود، شاهد بود که یک مدرسی لباسی با گلدوزی‌های طلایی پوشیده بود و یک بیگ سلجوقی، قفطانی با گلدوزی‌های طلایی به او هدیه داد.BAHAR, T. در اواخر قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم، طرح‌های تزئینی روی پارچه‌ها کوچک‌تر و روشن‌تر شدند. در نیمه دوم قرن هفدهم، گرانبهاترین قفطان‌ها، آنهایی بودند که یولو داشتند: نوارهای عمودی با گلدوزی‌های متنوع و طرح‌های کوچک - پارچه‌های به اصطلاح «سلیمیه». بیشتر پارچه‌های تولید شده در ترکیه در استانبول و بورسا ساخته می‌شدند، اما برخی از منسوجات از جاهای دوری مانند ونیز، جنوا، ایران، هند و حتی چین می‌آمدند. قفطان‌ها از مخمل، عبا، برومجوک (نوعی کرپ با تار ابریشمی و پود پنبه‌ای)، قنف، چاتما (پارچه ابریشمی ضخیم)، گزی، دیبا ( ساخته می‌شدند), هاتای, کوتنو, کمها, سراسر (پارچه زربافت با تار ابریشمی و پود فلزی طلایی یا نقره‌ای)، زربافت) و تفتا . رنگ‌های مورد علاقه عبارت بودند از نیلی، قرمز، بنفش، پیش‌میش آیوا یا «به پخته» و ورث زردنما. نزدیک به ۲۵۰۰ خفتان و سایر لباس‌های متعلق به سلاطین بعدی از قرن ۱۵ تا ۱۹ در موزه کاخ توپکاپی نگهداری می‌شوند. به پیروی از سنت عثمانی، قفطان مردانه، که به عنوان قفطان افتخار شناخته می‌شد، توسط سلطان عثمانی به والیان الجزایر اعطا می‌شد که به نوبه خود، قفطان‌ها را به بیگ‌ها و اعضای خانواده‌های برجسته اعطا می‌کردند. آنتونیو دِ سوسا در کتاب خود «توپوگرافی و تاریخ عمومی الجزایر» آن را به عنوان ردایی رنگارنگ از جنس ساتن، دمشقی، مخمل و ابریشم توصیف کرد و شکلی داشت که او را به یاد ردای کاهنان می‌انداخت. دی‌ها (Diy) قفطانی با آستین‌های آویزان می‌پوشیدند؛ خوجه‌ها (منشی‌ها) قفطانی پارچه‌ای بسیار بلند می‌پوشیدند که تا مچ پا می‌رسید؛ چاوش‌ها (مجریان عدالت دی) با قفطانی سبز با آستین‌های باز یا بسته، بسته به رتبه‌شان، شناخته می‌شدند. کافتان زنانه، در مقابل، به‌صورت بومی تکامل یافت و از «غلیله» مشتق شد؛ غلیله نوعی ژاکت تا میانهٔ ساق پا بود که ترکیبی از تأثیرات موریسکی و عثمانی را در خود داشت، اما از سدهٔ شانزدهم به بعد به‌تدریج سبک بسیار خاص الجزایری پیدا کرد. | ## جمع‌بندی | استفاده از پارچه‌های بروکات و مخمل مرغوب، فراوانی سوزن‌دوزی و نخ‌های طلایی برای ارضای نیاز به تمایز در میان ثروتمندترین الجزایری‌ها کافی نبود، به همین دلیل آن‌ها غلیله را تا قوزک پا بلند کردند و به کافتانی تبدیل نمودند که به مهم‌ترین بخش لباس‌های رسمی بدل شد، در حالی که غلیله به پوشاک روزمره محدود گردید.