موضوع مقاله: آب ژاول | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آب ژاول | مقدمه: چپ|انگشتدان|165px|یک بطری محتوی آب ژاول هیپوکلریت سدیم با نام تجاری آب ژاول که در فارسی به آن مایع سفیدکننده و وایتکس (نام یکی از سازنده‌ها) نیز گفته می‌شود و بوی تند و شدیدی دارد، محلولی است که برای گندزدایی، سفیدکردن و بو زدایی سطوح مخصوصاً هنگام خانه تکانی به کار می‌رود. | ## بخش 1: آب ژاول | از این ماده در صنعت به عنوان رنگ‌زدا و سفیدکننده پارچه و خمیر کاغذ استفاده می‌شود. در خانه‌ها برای ضدعفونی کردن و سفید کردن رخت‌ها به هنگام رختشویی از آب ژاول استفاده می‌کنند. این نسبت بسته به مصارف مختلف، متفاوت است.دانشگاه علوم پزشکی مشهد بازبینی ۱۷ اسفند ۱۳۸۸وبگاه مدیریت بهداشت، ایمنی، محیط زیست و کیفیت شرکت ملی صنایع پتروشیمی بازبینی ۱۷ اسفند ۱۳۸۸ آب ژاول ماده‌ای سمی است. چنانچه به اشتباه نوشیده شود باید فوراً شیر نوشید.فرهنگنامهٔ کودکان و نوجوانان، جلد اول، تهران ۱۳۷۷ نحوه عملکرد سفیدکنندگی رنگ‌های مواد آلی طبیعی معمولاً از رنگدانه‌های آلی مانند بتاکاروتن به وجود می‌آیند. سفیدکننده‌های شیمیایی به یکی از دو روش عمل می‌کنند: ۱- یک سفیدکننده اکسیدکننده با شکستن پیوندهای شیمیایی که کروموفور را تشکیل می‌دهند، عمل می‌کند. این کار مولکول را به یک ماده دیگر تبدیل می‌کند که یا کروموفور ندارد یا کروموفوری دارد که نور مرئی را جذب نمی‌کند. این مکانیزم سفیدکننده‌های مبتنی بر کلر و همچنین آنیون‌های اکسیژن است که از طریق حمله هسته‌دوست اولیه واکنش نشان می‌دهند. ۲- یک سفیدکننده کاهنده با تبدیل پیوندهای دوگانه به پیوندهای تکی در کروموفور عمل می‌کند. نور خورشید به عنوان یک سفیدکننده عمل می‌کند از طریق فرآیندی که به نتایج مشابه منجر می‌شود: فوتون‌های پرانرژی نور که اغلب در محدوده بنفش یا فرابنفش، می‌توانند پیوندهای کروموفور را مختل کنند و ماده نهایی را بی‌رنگ کنند. خاصیت ضدمیکروبی اثر گسترده بیشتر سفیدکننده‌ها به دلیل واکنش شیمیایی عمومی آنها علیه ترکیبات آلی است، نه به دلیل اثرات مهاری یا سمی انتخابی آنتی‌بیوتیک‌ها. آنها بسیاری از پروتئین‌ها، از جمله تمام پریونها، را به‌طور غیرقابل برگشت تغییر شکل داده یا نابود می‌کنند و این امر آنها را به ضدعفونی‌کننده‌های بسیار چند منظوره تبدیل می‌کند. | ## بخش 2: آب ژاول | سفیدکننده‌های هیپوکلریت در غلظت‌های پایین نیز بر باکتری‌ها اثر می‌گذارند از طریق تداخل با پروتئین‌های شوک حرارتی بر روی دیواره‌های آنها. بر اساس گزارش بهداشت و بهداشت خانگی سال ۲۰۱۳، استفاده از سفیدکننده‌ها، چه مبتنی بر کلر و چه مبتنی بر پراکسید، به‌طور قابل توجهی کارایی میکروب‌کشی لباس‌ها را حتی در دماهای پایین (۳۰–۴۰ درجه سانتیگراد) افزایش می‌دهد، که این امر باعث می‌شود ویروس‌ها، باکتری‌ها و قارچ‌ها از انواع لباس‌ها در محیط خانگی حذف شوند. از جمله آزمایش‌هایی که روی آب ژاول انجام می‌شود تعیین مقدار «کلر آزاد» و تعیین مقدار NaOH است. «کلر آزاد» در اینجا اصطلاح است، چون در اینجا اکسیدکنندگی ناشی از یون هیپوکلریت است نه گاز کلر. آب ژاول محلولی ناپایدار است و در اثر حرارت و نور به تدریج خاصیت خود را از دست می‌دهد. تمامی مخازن و لوله‌های داخل آن که برای تولید مایع سفیدکننده بکار می‌روند باید از جنس PVC باشند، زیرا گاز کلر در مجاورت با رطوبت با هر فلزی ترکیب می‌شود؛ و باعث خوردگی آن می‌شود. میل ترکیبی گاز کلر با سود بسیار زیاد است، به همین دلیل گاز کلر در خلال زمانی که از ته مخزن به سطح مخزن می‌رسد، جذب می‌شود. در اینجاست که هرچه خروجی گاز کلر از سطح مخزن کمتر باشد نشاندهنده این است که واکنش دارد به خوبی صورت می‌گیرد. آنچه در رابطه با تهیه آب ژاول به روش فوق اهمیت دارد، دقت در کنترل، به هنگام تولید آن است زیرا چنانچه تزریق کلر قبل از خاتمه عمل متوقف نشود، واکنش برعکس شده و بسرعت دما بالا می‌رود و محصول از بین می‌رود. حسگری که اپراتور واحد تولید آب ژاول را در قطع به موقع تزریق گاز کلر یاری می‌دهد ORP نام دارد و بر اساس اکسایش /کاهش کار می‌کند. از آنجائیکه هرچه محیط سردتر باشد واکنش نیز بهتر صورت می‌گیرد بایستی دقت شود تا دما از ۴۲ درجه سانتیگراد بالاتر نرود. | ## بخش 3: آب ژاول | در یک تولید نرمال، گاز کلر از حدود ۲۰ درجه شروع شده و در دمای ۴۲ درجه پایان می‌گیرد. تاریخچه قدیمی‌ترین شکل سفید کردن شامل پهن کردن پارچه‌ها و لباس‌ها در یک میدان سفیدکاری بود تا توسط نور خورشید و آب، سفید شوند. در قرن هفدهم، صنعت سفید کردن پارچه در اروپای غربی بسیار رونق داشت و از حمام‌های قلیایی (معمولاً با استفاده از قلیا) و حمام‌های اسیدی (مانند اسید لاکتیک از شیر ترش، و بعدتر اسید سولفوریک رقیق) به صورت متناوب استفاده می‌شد. سفیدکننده‌های مبتنی بر کلر که این فرایند را از ماه‌ها به ساعت‌ها کاهش دادند، در اواخر قرن هجدهم در اروپا اختراع شدند. شیمیدان سوئدی، کارل ویلهلم شیله، کلر را در سال ۱۷۷۴ کشف کرد و در سال ۱۷۸۵، دانشمند سواوی، کلود لویی برتوله، تشخیص داد که می‌توان از آن برای سفید کردن پارچه‌ها استفاده کرد. برتوله همچنین هیپوکلریت سدیم را کشف کرد که اولین سفیدکننده تجاری شد و به نام «آب ژاول» نامگذاری شد، به نام منطقه ژاول در نزدیکی پاریس که در آن تولید می‌شد. شیمیدان و صنعتگر اسکاتلندی، چارلز تننت، در سال ۱۷۹۸ محلولی از هیپوکلریت کلسیم را به عنوان جایگزینی برای آب ژاول پیشنهاد کرد و در سال ۱۷۹۹ پودر سفیدکننده (هیپوکلریت کلسیم جامد) را به ثبت رساند. حدود سال ۱۸۲۰، شیمیدان فرانسوی، آنتوان ژرمن لا باراک، توانایی ضدعفونی و بوزدایی هیپوکلریت‌ها را کشف کرد و در ترویج استفاده از آن‌ها برای این منظور نقش اساسی داشت. کار او بهبود بزرگی در عمل‌های پزشکی، بهداشت عمومی و شرایط بهداشتی در بیمارستان‌ها، کشتارگاه‌ها و تمام صنایع مرتبط با محصولات حیوانی ایجاد کرد. لویی ژاک تنارد در سال ۱۸۱۸ برای اولین بار پراکسید هیدروژن را با واکنش باریوم پراکسید با اسید نیتریک تولید کرد. پراکسید هیدروژن برای اولین بار در سال ۱۸۸۲ برای سفید کردن استفاده شد، اما تا بعد از سال ۱۹۳۰ به اهمیت تجاری نرسید. | ## جمع‌بندی | پربورات سدیم به عنوان سفیدکننده لباس از اوایل قرن بیستم در اروپا استفاده می‌شد و در دهه ۱۹۸۰ در آمریکای شمالی محبوب شد.