موضوع مقاله: فهرست فرهنگ‌های لغت فارسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست فرهنگ‌های لغت فارسی | مقدمه: در این دوره هنوز نگارش فرهنگ‌های یک‌زبانهٔ فارسی با هدف بیان معانی واژه‌ها برای عموم مردم باب نشده بود مگر فعالیت‌های که در هند و اندکی در عثمانی آغاز شده بود؛ چون زبان فارسی برای آن‌ها زبانی ناآشنا بود و برای یادگیری و آموختن آن به واژه‌نامه‌ها نیاز داشتند. | ## بخش 1: فهرست فرهنگ‌های لغت فارسی | از سده هشتم تا سده سیزدهم هجری قمری فرهنگ‌های یک‌زبانهٔ فارسی نسبت به دوره پیش شاهد افزایش حجم قابل توجهی هستند و همچنین برخلاف دورهٔ پیش برای استفاده مردم عادی از آن‌ها به ترتیب حرف اول واژه‌ها الفبایی شده‌اند. کم‌توجهی ایرانیان نسبت به نوشتن فرهنگ‌های یک‌زبانهٔ فارسی برای مدت درازی از یک سو و در طرف مقابل تعدد و شهرت فرهنگ‌های یک‌زبانهٔ فارسیِ نوشته شده در شبه قاره هند آسیب‌هایی نیز داشته که از آن جمله مرجع قرار دادن این فرهنگ‌ها توسط فرهنگ‌نویسان ایرانی و از آن طریق وارد شدن شماری واژه‌های ساختگی دساتیری به زبان فارسی است. در اوایل سده چهاردهم قمری فرهنگ ناظم‌الاطبا نوشته می‌شود که نخستین فرهنگ فارسی است که در آن از روش فونتیک برای نشان دادن تلفظ واژه‌ها استفاده شده‌ است. همچنین در این فرهنگ واژه‌هایی که از زبان‌های اروپایی وارد فارسی شده بودند، آمده‌ است. در دو دههٔ اخیر فلسفه تدوین فرهنگ‌های یک زبانه به طرز قابل توجهی رعایت شده و فرهنگ‌های یک‌زبانهٔ فارسی می‌کوشند واژه‌ها را با توصیف و تعریف و به شیوه روایی معنی کنند تا آنکه با مترادف معنی واژه مورد نظر را برسانند. فهرست زیر شامل برخی از واژه‌نامه‌های موجود و بیشتر شناخته شده در زبان فارسی از گذشته تا امروز است. فهرست فرهنگ واژگان فارسی معاصر فرهنگ معین لغتنامه دهخدا فرهنگ جامع زبان فارسی لغت‌نامه بزرگ فارسی فرهنگ عمید فرهنگ سخن فرهنگ معاصر فارسی فرهنگ اصطلاحات مالی و سرمایه‌گذاری فرهنگ زبان آموز فارسی بهروز صفرزاده فرهنگ جغرافیایی سخن حسن انوری فرهنگ زبان‌آموز فارسی فرهنگ پارسی سره محسن پاکروان فرهنگ موضوعی فارسی فرهنگ واژگان سره فارسی کزازی و فاطمه غفوری پرتو، ابوالقاسم (۱۳۷۷)؛ واژه‌یاب (فرهنگ برابرهای پارسی واژگان بیگانه)؛ سه دفتر؛ چاپ دوم. جلالی، تهمورس (۱۳۵۴)؛ فرهنگ پایه (واژه‌های پارسی و بیگانه زبانزد در فارسی کنونی به پارسی سره)؛ کتابخانهٔ ابن سینا؛ چاپ نخست. | ## بخش 2: فهرست فرهنگ‌های لغت فارسی | فرهنگستان ایران (۱۳۱۹)؛ واژه‌های نو (از خردادماه ۱۳۱۴ تا اسفندماه ۱۳۱۹)؛ تهران: دبیرخانه فرهنگستان. وحیدی، حسین (۱۳۷۵)؛ واژگان اقتصادی (انگلیسی-عربی-فارسی)؛ انتشارات تهران با همکاری ماهنامهٔ چیستا؛ چاپ نخست. آریان‌پور کاشانی، منوچهر (۱۳۸۴)؛ فرهنگ ریشه‌های هندواروپایی زبان فارسی؛ اصفهان: جهاد دانشگاهی. اسدی توسی (۱۳۱۹)؛ لغت فُرس؛ پیرایشِ عباس اقبال؛ با سرمایهٔ عبدالرحیم خلخالی؛ تهران: چاپخانهٔ مجلس. افنان، سهیل محسن (۱۹۶۹)؛ واژه‌نامهٔ فلسفی (ف‍ارس‍ی، ع‍رب‍ی، ان‍گ‍ل‍ی‍س‍ی، ف‍ران‍س‍ه، پ‍ه‍ل‍وی، ی‍ون‍ان‍ی و لات‍ی‍ن)؛ بیروت: دارالمشرق. امام‌شوشتری، محمدعلی (۱۳۴۷)؛ فرهنگ واژه‌های فارسی در زبان عربی؛ تهران: انجمن آثار ملی. بریجانیان، ماری و رییسی، طیبه‌بیگم (۱۳۷۳)؛ فرهنگ اصطلاحات فلسفه و علوم اجتماعی؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. حسینی مدنی تتوی، عبدالرشید پسر عبدالغفور (۱۳۳۷)؛ فرهنگ رشیدی به همراه معربات؛ دو پوشینه؛ پژوهش و ویراستاری محمد محمدلوی عباسی. | ## بخش 3: فهرست فرهنگ‌های لغت فارسی | مقدم، محمد (۱۳۴۲)؛ راهنمای ریشهٔ فعل‌های ایرانی (در زبان اوستا و فارسی باستان و فارسی کنونی)؛ گردآورنده محمدبشیر حسین؛ علمی. نورایی، علی (۲۰۱۳)؛ فرهنگ ریشهٔ واژگان فارسی بهروز، ذبیح (۱۳۶۳)؛ خط و فرهنگ؛ چاپ دوم؛ فروهر. مسکوب، شاهرخ (۱۳۸۵)؛ هویت ایرانی و زبان فارسی ناتل خانلری، پرویز (۱۳۶۵)؛ تاریخ زبان فارسیِ؛ سه دفتر. فرهنگستان زبان و ادب فارسی (۱۳۹۱)؛ راهنمای گردآوری گویش‌ها برای گنجینهٔ گویش‌های ایرانی؛ تهران. مکنزی، دیوید نیل (۱۳۷۳)؛ فرهنگ کوچک زبان پهلوی؛ برگردان مهشید میرفخرایی؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. الشیر، السیّد ادّی (۱۳۸۶)؛ واژه‌های فارسیِ عربی‌شده، برگردان حمید طبیبیان؛ امیرکبیر. | ## جمع‌بندی | سیامک قدیمی، واژه‌نامهٔ اخترشناسی فرهنگ پیشه‌ها‬؛ مجموعه واژه‌نامه‌ها دربارهٔ پیشه‌های قدیمی ایران و اصطلاحات مربوط به شغل؛ میرزایی، شهراد؛ نشر دیبایه فهرست فرهنگ‌های فارسی تاریخی از سدهٔ هشتم میلادی نوشتن فرهنگ‌های فارسی آغاز شد.