موضوع مقاله: خاندان بختیشوع | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خاندان بختیشوع | مقدمه: این خاندان حدود ۲۵۰ سال در دانشگاه گندی‌شاپور و دربار خلفای عباسی، از زمان ابوجعفر منصور در کار پزشکی بودند. | ## بخش 1: خاندان بختیشوع | در طول شش نسل، ریاست بیمارستان گندی‌شاپور به عهده این دودمان بوده و آنها از پزشکان مخصوص دربار خلفای عباسی به‌ شمار می‌رفتند؛ علاوه بر این بر زبان‌های زنده دنیا مسلط بودند و کتاب‌های بسیاری را ترجمه و نگارش کردند. تبارنامه بنیان‌گذار این سلسله، بختیشوع بزرگ است که نام این خاندان نیز از وی گرفته شده است. از مشهورترین پزشکان این خاندان می‌توان به جورجیس اشاره کرد؛ وی رئیس بیمارستان گندی‌شاپور و همچنین طبیب منصور خلیفه دوم عباسی بود که به دستور او برای معالجه بیماری بی‌اشتهایی وی به بغداد رفت و به اجبار خلیفه به مدت ۴ سال در آنجا ماند و در اواخر عمرش با اجازه خلیفه به گندی‌شاپور بازگشت. او به دستور مهدی خلیفه عباسی برای درمان ولیعهد وی، هادی به بغداد رفت و پس از درمان وی و دسیسه‌های مختلفی شامل نفرت مادر ولیعهد به او، به گندی‌شاپور بازگشت و دوباره در زمان هارون به بغداد احضار شد. علاوه بر این، فرزند وی جبرئیل به عنوان پزشک مخصوص جعفر برمکی و هارون منصوب شد و منزلت بالایی یافت. ارتباط با خلفای عباسی نخستین ارتباط دانشگاه گندی‌شاپور با خلفای عباسی، با احضار جورجیس بن بختیشوع به بغداد برای معالجه بیماری منصور، خلیفه عباسی اتفاق افتاد. جورجیس که در درمان خلیفه موفق بود، توجه خلفای عباسی و دیگر خاندان‌ها را به دانشگاه و خاندان بختیشوع جلب کرد. | ## بخش 2: خاندان بختیشوع | این اتفاق نقطه شروع افول دانشگاه گندی‌شاپور بود چراکه پس از این اتفاق، پزشکان بسیاری از این دانشگاه به دربار خلفای بغداد مهاجرت کردند. دلایل متفاوتی برای این مهاجرت مطرح شده اما به احتمال بسیار پزشکان برای کسب ثروت و نفوذ به بغداد رفته و مورد استقبال خلفای عباسی که نسبت به طبیبان عربی مشکوک بودند، واقع شدند. برخی از طبیبان این خاندان علاوه بر جایگاه برجسته مثل بختیشوع، دستمزدهای گزافی نیز از خلفا برای خدمات خود می‌گرفتند؛ برای مثال جبرئیل به عنوان طبیب مخصوص خلیفه، در ازای دو بار حجامت خلیفه و تجویز مسهل شش ماه یک‌بار، ده هزار درهم دریافت می‌کرد و ثروت کلی او را هشتاد میلیون درهم دانستند. انحصار طبابت پزشکی در خاندان بختیشوع به صورت موروثی بوده است چرا که ما نام‌هایی مشابه پزشکان خاندان بختیشوع در بین طبیبان پادشاهان ساسانی داریم که گمان می‌رود این خاندان ادامه نسل همان طبیبان عصر ساسانی باشند. این تداوم را می‌توان نماد دوام آوردن طبقه دبیران از دوران ساسانی تا دوران اسلامی دانست. این انحصار را می‌توان به روند انحصارگرایی مشاغل در دوران ساسانیان مربوط دانست که هر شغلی به طبقه خاص خود مربوط بوده است. طبابت در خاندان بختیشوع به صورت موروثی بوده که از دوران ساسانیان تا خلفای عباسی ادامه داشته است. | ## بخش 3: خاندان بختیشوع | دلیل این دوام تا حدود شش نسل را می‌توان به این مسئله مربوط دانست که خاندان بختیشوع، علوم و دانش خود را به راحتی به دست مردم نمی‌دادند. بخشی از آن به شرایط زمانه برمی‌گردد که در آن، پزشکان و دیگر طبقات خود را به سختی در دسترس عوام قرار می‌دادند و بخش دیگر آن به تفکر افراد گندی‌شاپور برمی‌گردد که در آن فقط خود را شایسته یادگیری این دانش می‌دانستند. برای مثال در برخی روایات به این اشاره شده که جبرئیل بن بختیشوع از دست شاگرد خود یوحنا به این دلیل که بسیار در علوم طب پیشرفت کرده و مردم مدام به او مراجعه می‌کند، خشمگین شده و به این اشاره کرده که چگونه او نخستین فردی بود که این علوم را به یوحنا آموزش داده و حالا او جایگاه وی را تصاحب کرده است. نقش آن‌ها در پیشرفت پزشکی اسلامی افراد خاندان بختیشوع به زبان‌های گوناگونی همچون فارسی، عربی و یونانی تسلط داشتند و کتاب‌های بسیاری را به زبان عربی ترجمه می‌کردند. فعالیت‌های این خاندان در طول چندین نسل، آن‌ها را به افرادی سرشناس در و همچنین حلقه ارتباط دهنده پزشکی ایران باستان به پزشکی اسلامی تبدیل کرد. | ## جمع‌بندی | جورجیس به زبان‌های پهلوی، یونان، سریانی و عربی وراد بود و نخستین فردی بود که به دستور خلیفه منصور به ترجمه آثار طبی به عربی مشغول شد؛ همچنین جرئیل اول، نخستین طبیبی بود که برای بار اول، کتاب طب را از یونانی به عربی ترجمه کرد.