موضوع مقاله: اسراطین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اسراطین | مقدمه: اسراطین (، ) واژه‌ای ترکیبی از نام‌های «اسرائیل» و «فلسطین» است که به طرحی برای ایجاد یک کشور یکپارچه، فدرال یا کنفدرال اسرائیلی-فلسطینی اشاره دارد. | ## بخش 1: اسراطین | این کشور پیشنهادی سرزمین‌های کنونی اسرائیل، کرانه باختری و نوار غزه را دربرمی‌گیرد. بسته به دیدگاه‌های گوناگون، چنین سناریویی یا به‌عنوان چاره یک‌کشوری مطلوب برای پایان دادن به درگیری اسرائیل و فلسطین ارائه می‌شود یا به‌عنوان فاجعه‌ای که در آن اسرائیل ویژگی خود را به‌عنوان کشور یهودی از دست می‌دهد و فلسطینیان نیز از دستیابی به استقلال ملی در چارچوب چاره دوکشوری بازمی‌مانند. این مفهوم نخستین بار از سوی سیف‌الاسلام قذافی، فرزند معمر قذافی رهبر لیبی، در چتم هاوس در لندن مطرح شد و سپس معمر قذافی خود آن را در کتابی با عنوان «اسراطین — الکتاب الأبیض» (کتاب سفید) در سال ۲۰۰۰ میلادی منتشر کرد. قذافی در سال ۲۰۰۹ نیز در مقاله‌ای در نیویورک تایمز این طرح را به‌عنوان «تنها گزینه» برای حل درگیری اسرائیل و فلسطین مطرح کرد. به‌تدریج اسراطین نه به‌عنوان یک راه‌حل سیاسی عمدی بلکه به‌عنوان پیامد محتمل و گریزناپذیر گسترش پیوسته شهرک‌های اسرائیلی در کرانه باختری و ریشه‌دوانی بازگشت‌ناپذیر اشغال اسرائیل از سال ۱۹۶۷ مورد بحث قرار گرفته‌است. این طرح نخستین بار از سوی سیف‌الاسلام قذافی در چتم هاوس در لندن بیان شد و سپس معمر قذافی آن را پذیرفت. نکته‌های اصلی این طرح عبارت‌اند از: ایجاد کشور دوملیتی یهودی-فلسطینی با نام «جمهوری فدرال سرزمین مقدس»؛ تقسیم کشور به پنج منطقه اداری و اورشلیم به‌عنوان دولت‌شهر؛ بازگشت همه آوارگان فلسطینی؛ نظارت سازمان ملل متحد بر برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه در دو نوبت نخست؛ برچیدن سلاح‌های کشتار جمعی از کشور؛ به رسمیت شناختن کشور از سوی اتحادیه عرب. طرح سیف‌الاسلام سرانجام در کتاب معمر قذافی با عنوان (اسراطین — کتاب سفید) که در سال ۲۰۰۰ منتشر شد گنجانده شد. این کتاب راهنمای رسمی قذافی برای پرداختن به درگیری عرب‌ها و اسرائیل و چگونگی حل آن بود. با وجود پیشنهاد نام «جمهوری فدرال سرزمین مقدس» برای این کشور فرضی، نام اسراطین که واژه ترکیبی از «اسرائیل» و «فلسطین» (به عربی و عبری) است به‌عنوان عنوان کاری برای مفهوم کشور واحد در اسرائیل، کرانه باختری و نوار غزه به کار رفته‌است که همه ساکنان فلسطینی و یهودی هر سه سرزمین از شهروندی و حقوق برابر برخوردار باشند. معمر قذافی بار دیگر در مقاله‌ای در نیویورک تایمز از طرح اسراطین به‌عنوان «تنها گزینه» دفاع کرد. زمان انتشار این مقاله تقریباً هم‌زمان با آغاز ریاست‌جمهوری باراک اوباما و آتش‌بس پایانی جنگ غزه (۲۰۰۸–۲۰۰۹) بود. قذافی استدلال کرد که این راه‌حل از تقسیم کرانه باختری به مناطق عربی و یهودی با مناطق حائل میان آنها جلوگیری می‌کند. درست به همین دلیل است که چنین سناریویی از سوی بیشتر اسرائیلی‌ها و فلسطینیان غیرقابل تصور دانسته می‌شود. دیدگاه‌های فلسطینی بر پایه نظرسنجی‌های مرکز رسانه و ارتباطات اورشلیم، راه‌حل دوملیتی از پشتیبانی نزدیک به یک‌چهارم رأی‌دهندگان فلسطینی برخوردار بوده‌است. نظرسنجی چندگزینه‌ای مؤسسه مشاوره خاورنزدیک (NEC) در نوامبر ۲۰۰۷ نشان داد که کشور دوملیتی کم‌محبوب‌تر از گزینه‌های «دو کشور برای دو ملت» یا «کشور فلسطینی در تمام سرزمین تاریخی فلسطین» است. | ## بخش 2: اسراطین | با این حال در فوریه ۲۰۰۷ همین مؤسسه دریافت که نزدیک به ۷۰ درصد پاسخ‌دهندگان فلسطینی هنگامی که انتخاب مستقیم میان پشتیبانی یا مخالفت با «راه‌حل یک‌کشوری در سرزمین تاریخی فلسطین که مسلمانان، مسیحیان و یهودیان از حقوق و مسئولیت‌های برابر برخوردار باشند» داده شد از این ایده حمایت کردند. در میان فلسطینیان، مخالفان این ایده شامل اسلام‌گرایانی هستند که آن را مغایر هدف حکومت اسلامی و پان‌اسلامیسم می‌دانند و برخی ملی‌گرایان عرب که آن را ناسازگار با اندیشه پان‌عربیسم می‌شمارند. دیدگاه‌های اسرائیلی مخالفان اسرائیلی استدلال می‌کنند که کشور واحد مفهوم اسرائیل به‌عنوان کشور یهودی را از میان می‌برد. مانع اصلی این واقعیت جمعیت‌شناختی است که روندهای جمعیتی احتمال اکثریت عرب در غرب رود اردن را در آینده نزدیک نشان می‌دهد. نظرسنجی سال ۲۰۰۰ پس از آغاز انتفاضه دوم نشان داد که ۱۸ درصد یهودیان اسرائیلی از راه‌حل دوملیتی پشتیبانی می‌کنند. چپ سیاسی اسرائیل، هم یهودی و هم عرب، استدلال می‌کند که ادامه شهرک‌سازی یهودی در کرانه باختری وضعیتی را پدیدمی‌آورد که اسرائیل و کرانه باختری یا به کشوری آپارتایدی تبدیل می‌شوند یا به کشور دوملیتی که در آن اسرائیل صهیونیستی به‌عنوان میهن ملت یهود از میان خواهد رفت. هواداران برجسته از هواداران سرشناس چاره یک‌کشوری می‌توان به معمر قذافی، علی ابونیمه نویسنده فلسطینی، میکائیل ترزی حقوقدان فلسطینی، ایلان پاپه تاریخ‌نگار اسرائیلی و ساری مکدیسی استاد دانشگاهی لبنانی-آمریکایی اشاره کرد. این افراد گسترش جنبش شهرک‌سازی اسرائیلی به‌ویژه در کرانه باختری را دلیلی قانع‌کننده برای دوملیتی شدن و ناشدنی شدن فزاینده چاره دوکشوری می‌دانند. پیشینه نوین تصرف کرانه باختری از اردن و نوار غزه از مصر به دست اسرائیل در جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ گفتمان پیش از ۱۹۴۸ دربارهٔ سناریوی یک‌کشوری را از نو زنده کرد و هم‌زمان شاید تنها پنجره فرصت را برای تحقق چاره دوکشوری گشود. واکنش‌های نخستین اسرائیل پیروزی اسرائیل بر همسایگانش با شور و شعف در داخل اسرائیل استقبال شد، اما برخی ناظران انتقادی اسرائیلی و خارجی به‌سرعت دریافتند که سرزمین‌های تازه می‌توانند مشکلی بزرگ در بلندمدت پدیدآورند. یکی از گزینه‌ها چاره یک‌کشوری بود: الحاق سرزمین‌های تازه و اعطای شهروندی اسرائیلی به فلسطینیان ساکن آنها. اما اکثریت بزرگ اسرائیلی‌ها از چپ و راست از چنین راه‌حلی بیم داشتند که اکثریت یهودی اسرائیل را به‌شدت رقیق کند. در اوایل دهه ۱۹۸۰ نخست‌وزیر لیکودی مناخم بگین که هوادار شهرک‌سازی بود از خودمختاری فلسطینی زیر حاکمیت نهایی اسرائیل پشتیبانی کرد. حزب کارگر از سازش سرزمینی با یک کشور اردنی-فلسطینی زیر فرمان هاشمی‌ها حمایت می‌کرد. تحول در مواضع عربی و فلسطینی شکست سنگین ارتش‌های عرب در ۱۹۶۷ در آغاز به رویکرد رد صلح انجامید که برجسته‌ترین نمود آن قطعنامه خارطوم بود با شعار «نه صلح، نه به رسمیت شناختن و نه مذاکره» با اسرائیل. دریافته شد که توان نظامی اسرائیل و به‌ویژه پیمانش با ایالات متحده شکست نظامی آن را بعید می‌سازد. | ## بخش 3: اسراطین | در دسامبر ۱۹۷۴ سازمان آزادی‌بخش فلسطین به رهبری یاسر عرفات اعلام کرد که کشور دوملیتی تنها راه‌حل عملی درگیری اسرائیل و فلسطین است. روند صلح اسلو و پس از آن با آغاز روند صلح اسلو در دهه ۱۹۹۰ چاره دوکشوری به‌عنوان تنها گزینه روی میز قرار گرفت. این راه‌حل پایه کنفرانس ۱۹۹۱ مادرید، پیمان‌های اسلو (۱۹۹۳)، توافق موقت (۱۹۹۵)، پروتکل الخلیل (۱۹۹۷)، یادداشت تفاهم وای ریور (۱۹۹۸) و نقشه راه برای صلح (۲۰۰۲) شد. با این حال، این توافق‌ها از سوی جناح‌های گوناگونی در سوی فلسطینی از جمله حماس، جهاد اسلامی فلسطین و جبهه خلق برای آزادی فلسطین رد شدند. پس از انتفاضه دوم در سال ۲۰۰۰ بسیاری بر این باورند که چاره دوکشوری به‌تدریج شدنی بودن خود را از دست می‌دهد. دیوار حائل و طرح جدایی ساخت دیوار حائل کرانه باختری پس از سال ۲۰۰۳ به‌طور گسترده تلاشی برای تعریف مرز بین‌المللی آینده و رهایی اسرائیل از بیشتر کرانه باختری دانسته شد. این برداشت با اجرای طرح جدایی یک‌جانبه آریل شارون از نوار غزه و شمال کرانه باختری در سال ۲۰۰۵ تقویت شد. هشدارهای رهبران نخست‌وزیر اسرائیل اهود اولمرت در مصاحبه‌ای با هاآرتص در سال ۲۰۰۷ هشدار داد که بدون توافق دوکشوری، اسرائیل با «مبارزه‌ای به سبک آفریقای جنوبی برای حق رأی برابر» روبه‌رو خواهد شد و در آن صورت «کار اسرائیل تمام است». این سخن بازتاب اظهارات احمد قریع نخست‌وزیر فلسطین در سال ۲۰۰۴ بود که گفته بود اگر اسرائیل نتواند به توافقی با فلسطینیان دست یابد فلسطینیان کشور واحد دوملیتی را پی خواهند گرفت. یاسر عرفات نیز در سال ۲۰۰۴ در مصاحبه‌ای با گاردین گفت «زمان برای چاره دوکشوری رو به پایان است». بسیاری از تحلیلگران سیاسی از جمله عمر برغوثی بر این باورند که درگذشت عرفات نشانگر ورشکستگی پیمان‌های اسلو و چاره دوکشوری بود. انتقاد هر دو سو بر این نکته متمرکز است که چاره یک‌کشوری مصنوعی با حق هر دو طرف بر حق تعیین سرنوشت کامل در تناقض است. پژوهشگران خاورمیانه از جمله بنی موریس تاریخ‌نگار اسرائیلی استدلال کرده‌اند که راه‌حل یک‌کشوری به دلیل ناسازگاری حضور ملی یهودی و عربی در خاورمیانه پایدار نخواهد بود. یهودیان اسرائیلی بر این باورند که سناریوی یک‌کشوری جایگاه اسرائیل به‌عنوان میهن ملت یهود را از بین می‌برد. | ## جمع‌بندی | هنگامی که این سناریو از سوی غیراسرائیلی‌ها به‌عنوان راه‌حل سیاسی مطرح شده‌است به احتمال زیاد از سوی کسانی بوده که انگیزه سیاسی برای آسیب رساندن به اسرائیل داشته‌اند.