موضوع مقاله: آرامگاه کاخ شروان‌شاهان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آرامگاه کاخ شروان‌شاهان | مقدمه: مقبره کاخ شیروانشاه یا مقبره خاندان شیروانشاهان ( türbəsi) یک بنای تاریخی مربوط به قرن پانزدهم است. | ## بخش 1: آرامگاه کاخ شروان‌شاهان | این مقبره به همراه مسجد کاخ و حمام کاخ، یکی از سه ساختمان در حیاط این مجموعه است. این بنای تاریخی همچنین با تصمیم کابینه جمهوری آذربایجان مورخ ۲ آگوست ۲۰۰۱، شماره ۱۳۲، به عنوان یک بنای معماری ملی ثبت شد این مقبره همچنین بخشی از کاخ شروان‌شاهان است که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. بر روی آن نوشته شده است: «پشتیبان دین، مرد پیامبر، سلطان بزرگ، شروانشاه خلیل‌الله — خداوند پادشاهی و فرمانروایی‌اش را پایدار دارد — فرمان داد این آرامگاه برای مادر و پسر هفت‌ساله‌اش ساخته شود. این بنا در سال ۸۳۹ هجری قمری (۱۴۳۵–۱۴۳۶ میلادی) ساخته شد.» در سال ۱۹۵۴، شرق‌شناس «ا.ا. بر روی مدالیونی که سردر را زینت می‌دهد، کتیبه‌ای وجود دارد که تنها با استفاده از آینه قابل خواندن است. در آن، نام معمار بنا آمده است: «الله، معمار محمدعلی.» از آنجا که در آن زمان، معماران اجازه نداشتند نام خود را آشکارا بر بناها بنویسند، آن را به این شیوه رمزی ثبت می‌کردند. استفاده بعدی از مقبره به عنوان مدرسه، وضعیت قبرها را بدتر کرد.در طول کاوش‌های باستان‌شناسی انجام شده در سال ۱۹۴۷، شش مقبره در زیر سطح کف کشف شد. تدفین‌ها بر پایهٔ کتیبه‌های ورودی، آشکار است که این آرامگاه برای مادر و پسر شروانشاه خلیل‌الله ساخته شده است. در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی، لوح‌های سنگی‌ای در زیر کفِ برداشته‌شده کشف شد که برای پوشاندن هفت قبر به کار رفته بودند. خواندمیر، مورخ قرن پانزدهم، در اثر خود، حبیب‌السیر، نوشته است که شاه اسماعیل اول، حاکم صفوی، به عنوان توهین و انتقام پدر و پدربزرگش، قول داد که استخوان‌های خانواده شیروانشاه را بسوزاند و خاکستر کند. | ## بخش 2: آرامگاه کاخ شروان‌شاهان | در طول تصرف باکو توسط صفویان در سال ۱۵۰۱، دو قبر باز شدند و استخوان‌های داخل آنها برداشته شد. بدر شیروانی، شاعر درباری، در مدح‌ها، قصاید و غزلیات خود، از مدفونان در این مقبره‌ها نام برده و آنها را توصیف کرده است. او یکی از مشهورترین شاعران شیروان در اواخر قرن چهاردهم و اوایل قرن پانزدهم میلادی بود. بدر در مجموعه آثار خود، نام و تاریخ تولد افرادی را که در این مقبره دفن شده‌اند، ذکر کرده است. در نخستین قبر، پسر شروانشاه، فرّخ یَمین، که حدود ۶ تا ۷ سال سن داشت، به خاک سپرده شده است. بر اساس یکی از کتیبه‌های ستایش‌آمیز، پسر شروانشاه که میان سال‌های ۱۴۳۵ تا ۱۴۴۲ میلادی می‌زیست، در هفت‌سالگی درگذشت. در یکی از ستایش‌ها، نام مادر شیروانشاه بیکا ذکر شده و اشاره شده است که او زنی بانفوذ بوده که در سال‌های ۱۴۳۵–۱۴۳۶ (هجری ۸۳۹) درگذشته است. پنجمین قبر متعلق به ابراهیم دوم (درگذشتهٔ ۱۴۳۲ میلادی) است که در سن ۱۹ سالگی درگذشت. درون این قبر، بقایایی از ابریشم، مهره‌های آبی‌رنگ و سنجاقی طلایی با سوزنی به طول ۳۶ سانتی‌متر یافت شد. در دو سوی دالان ورودی، یعنی در سمت راست و چپ، دو اتاق کوچک دیده می‌شود که هر یک دری به سوی دالان دارند. | ## بخش 3: آرامگاه کاخ شروان‌شاهان | در طرف مقابل در، بین شاخه‌های صلیب، دو اتاق کوچک درون دیوارهای سنگی ضخیم وجود دارد. گمان می‌رود که از این اتاق‌ها به عنوان حجره یا انبار برای نگهداری اشیاء مقبره استفاده می‌شده است. نمای بیرونی گنبد که قسمت بالایی وسط تالار را پوشانده بود، با کاشی‌های لعاب‌دار تزئین شده بود. در قسمت بالای تزئینات سینه سردر روی گنبد چکنده‌سنگ، منطقه‌ای متشکل از کتیبه‌هایی با مضامین مذهبی وجود دارد و روی تیمپانی‌ها در دو طرف مدال‌هایی وجود دارد که به صورت داخلی نوشته شده‌اند. برای کاهش تفاوت با سایر تزئینات اطراف، حروف نوشته‌ها به‌طور ویژه مقیاس‌بندی و سبک‌بندی شده‌اند. کتیبه روی درب ورودی درگاه نشان می‌دهد که مقبره توسط شیروانشاه خلیل‌الله اول برای مادر و پسرش در سال ۸۳۹ هجری قمری (۱۴۳۵–۱۴۳۶ میلادی) ساخته شده است. دکوراسیون پورتال و نما این سردر، ترکیب‌بندی دیوانخانه در مجموعه کاخ شروان‌شاهان را تکرار می‌کند، اما در مقایسه با آن، ساده‌تر اجرا شده است. گنبد استالاکتیت از چهار استالاکتیت تشکیل شده است، دیوارهای جانبی صاف هستند، فقط تمپان‌های قوس‌های روی درب ورودی دارای تزئینات هستند و در قسمت‌های بالایی آن دو خط کتیبه حکاکی شده است. | ## جمع‌بندی | در جلوی این طاقچه، سنگفرشی وجود دارد که نقش نیمکت را برای مردم ایفا می‌کند و در سراسر نمای اصلی امتداد یافته و در داخل ورودی قرار دارد.