موضوع مقاله: مرثیه برای اور | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مرثیه برای اور | مقدمه: مرثیه برای اور یا مرثیه‌ای بر شهر اور یک مرثیه به زبان سومری است که در حدود زمان سقوط شهر اور به‌دست ایلامی‌ها و پایان سلسله سوم اور (حدود ۲۰۰۰ پیش از میلاد) سروده شده است. | ## بخش 1: مرثیه برای اور | مرثیه‌ای بر ویرانی شهر اور، سروده‌ای است سومری که در پی نابودی شهر اور و نیایشگاه مقدس آن، اکیشن‌وگال، به‌دست ایلامی‌ها سروده شده است. این یورش، پایانی بود بر دومان سوم اور و منجر به اسارت ایبی‌سین، واپسین شاه این دودمان شد. ویرانی نیایشگاه در سومر باستان تجربه‌ای بس جانکاه و فاجعه‌بار به‌شمار می‌رفت، رخدادی که سامان جامعه را یکسره فرو می‌ریخت. آوازت بدل به نوحه شده است» «نوای تیگی‌ات به مرثیه‌ای غم‌بار بدل گشته است» «گاو نرت به آغل بازنگشته، پیه‌اش مهیا نشده است» «بره‌ات در گله نیست، شیرش پیشکش تو نشده است» «آن‌که همواره پیه برایت می‌آورد، دیگر از آغل چیزی نمی‌آورد» «آن‌که شیر می‌آورد، دیگر از گله نمی‌آورد» «ماهیگیری که برایت ماهی می‌آورد، به بدبختی گرفتار شده است» «شکارچیانی که برایت پرندگان می‌آوردند، به اسیری رفته‌اند… دیگر رمقی برای زیستن نیست» «رودخانه‌ات که برای قایق‌های مَگور مهیا شده بود، اینک بوته‌های نامرئی در دل آن روییده‌اند» «در جاده‌ای که برای ارابه‌های جنگی آماده شده بود، اینک خار کوهستانی سر برآورده است» «ای بانوی من! شهر تو برایت می‌گرید، چونان مادری داغدار» «اور تو را می‌جوید، چون کودکی گمشده در کوچه‌ای ویران» ... «باشد که انو، شاه خدایان، فرمان دهد: «بس است!»» «باشد که انلیل، شاه سرزمین‌ها، سرنوشتی نیکو برایت رقم زند» «باشد که شهر را به تو بازگرداند تا دوباره ملکه‌اش باشی» «باشد که اور را به تو بازگرداند تا بار دیگر ملکه‌اش شوی!» مرثیه‌ها این متن یکی از پنج مرثیه شناخته‌شده میان‌رودانی برای شهرها است—مرثیه‌هایی برای شهرهای ویران‌شده که از زبان خدای سرپرست آن شهرها بیان می‌شود. مراثی دیگر عبارت‌اند از: مرثیه برای سومر و اور مرثیه برای نیپور اریدو مرثیه برای اوروک کتاب مراثی در عهد عتیق که ویرانی اورشلیم به‌دست نبوکدنصر دوم پادشاه بابل (دولت‌شهر) در سده ششم پیش از میلاد را سوگواری می‌کند، از نظر سبک و مضمون شباهت‌هایی با این مراثی کهن میان‌رودانی دارد. مراثی مشابهی را می‌توان در کتاب ارمیا، سفر حزقیال و مزامیر، به‌ویژه مزمور ۱۳۷ نیز یافت. گردآوری نخستین سطرهای این مرثیه در فهرست موزه باستان‌شناسی و مردم‌شناسی دانشگاه پنسیلوانیا و در بخش بابلی، لوح‌های شماره ۲۲۰۴، ۲۲۷۰، ۲۳۰۲ و ۱۹۷۵۱، که در کاوش‌های آن‌ها از پرستشگاه و کتابخانه شهر نیپور در عراق امروزی به‌دست آمده بود، کشف شد. این لوح‌ها در سال ۱۹۱۸ توسط جورج آرون بارتون ترجمه شد و نخستین‌بار با عنوان «متون دینی سومری» در کتاب کتیبه‌های بابلی گوناگون، شماره شش، با عنوان «دعایی برای شهر اور» منتشر شد. بارتون یادآور شد: «بر پایهٔ بخش‌هایی که می‌توان ترجمه کرد، به‌نظر می‌رسد این متن دعایی برای شهر اور در زمانی بسیار بحرانی و پرخطر است. تعیین دقیق زمان نگارش آن دشوار است.» او حدس زد که این متن احتمالاً، هرچند تأیید نشده، در واپسین روزهای سلطنت ایبی-سین و در آستانهٔ سقوط اور نوشته شده باشد. ادوارد چیرا لوح‌های دیگر مانند CBS 3878، ۶۸۸۹، ۶۹۰۵، ۷۹۷۵، ۸۰۷۹، ۱۰۲۲۷، ۱۳۹۱۱ و ۱۴۱۱۰ را در سال ۱۹۳۴ در کتاب «متون سومری با محتوای گوناگون» منتشر کرد. این لوح‌ها همراه با CBS 3901، ۳۹۲۷، ۸۰۲۳، ۹۳۱۶، ۱۱۰۷۸ و ۱۴۲۳۴ به بازسازی بیشتر این مرثیه انجامید و نام آن را «مرثیه‌ای بر شهر اور» گذاشتند. | ## بخش 2: مرثیه برای اور | لوح‌های دیگری نیز در موزه اشمولین در آکسفورد، با شماره‌های ۱۹۳۲٬۴۱۵، ۱۹۳۲٬۵۲۲، 1932,526j و 1932,526o نگهداری می‌شود. لوح‌هایی از مجموعه هیلپریشت در دانشگاه ینا در آلمان نیز بخشی از این مرثیه هستند، شامل شماره‌های ۱۴۲۶، ۱۴۲۷، ۱۴۵۲، ۱۵۷۵، ۱۵۷۹، ۱۴۸۷، ۱۵۱۰ و 1553. قطعه‌های بیشتری از این مرثیه در موزه هنر و تاریخ ژنو در سوئیس (MAH 15861 و MAH 16015) یافت شده‌اند. ترجمه‌های دیگری نیز از لوح‌های یافت‌شده در مجموعهٔ نیپور در موزه باستان‌شناسی استانبول (Ni) انجام شده است. ساموئل نوآ کریمر به‌همراه دیگر پژوهشگران، لوح‌هایی مانند Ni 4496، ۱۱۶۲، ۲۴۰۱، ۲۵۱۰، ۲۵۱۸، ۲۷۸۰، ۲۹۱۱، ۳۱۶۶، ۴۰۲۴، ۴۴۲۴، ۴۴۲۹، ۴۴۵۹، ۴۴۷۴، ۴۵۶۶، ۹۵۸۶، ۹۵۹۹، ۹۶۲۳، ۹۸۲۲ و ۹۹۶۹ را از این مجموعه ترجمه کردند. برخی از این لوح‌ها از جمله Ni 2510 و ۲۵۱۸، پیش‌تر در سال ۱۹۲۴ توسط ادوارد چیرا در کتاب «متون دینی سومری» ترجمه شده بودند. سر لئونارد وولی نیز لوح‌های بیشتری را در اور و در قالب مجموعهٔ «متون کاوش‌های اور» در سال ۱۹۲۸ کشف کرد. لوح‌های دیگری نیز در موزه خاور نزدیک برلین و مجموعه بابلی دانشگاه ییل نگهداری می‌شود. ساموئل نوآ کریمر نخستین نسخهٔ کامل از مرثیه را از روی بیست‌ودو قطعه گردآوری کرد که در سال ۱۹۴۰ توسط دانشگاه شیکاگو با عنوان مرثیه‌ای بر ویرانی اور (مطالعات آشوری‌شناسی شماره ۱۲) منتشر شد. این متن الههٔ نین‌گال را توصیف می‌کند که پس از درخواست از خدای انلیل برای بازگرداندن توفانی ویرانگر، برای شهر خود می‌گرید. در میان ناله‌های این الهه، بخش‌هایی دیگر گنجانده شده که احتمالاً منشأ و ساختار متفاوتی دارند؛ این بخش‌ها شهر ارّ را که به شهری ارواح بدل شده، توصیف می‌کنند، خشم توفان انلیل را بازمی‌گویند و از خدای سین (که با نرگال یا سین همسان دانسته شده) برای جلوگیری از فجایع آتی طلب یاری می‌کنند. نین‌گال، همسر خدای ماه، نانا، در ادامه از دادخواست خود به پیشگاه خدایان برتر، یعنی آنو و انلیل برای جلوگیری از نابودی ارّ یاد می‌کند. او این کار را هم در خلوت و هم در برابر مجمع آنوناکی انجام می‌دهد: شورای خدایان تصمیم می‌گیرد که سرنوشت سلسله سوم اور، که نزدیک به صد سال فرمان رانده بود، به پایان برسد. خزانهٔ معبد به‌دست تمدن ایلام غارت شد و مرکز قدرت در سومر به ایسین منتقل گردید، در حالی‌که کنترل تجارت در ارّ به‌دست چند خانوادهٔ بانفوذ افتاد. | ## بخش 3: مرثیه برای اور | کنث وید پیشنهاد کرده است که تارح، پدر ابراهیم در سِفر پیدایش ممکن است یکی از سران این خانواده‌ها بوده باشد . در این متن، از تمثیل «کلبهٔ باغی که واژگون شده» برای ویرانی معبد ارّ استفاده شده و سپس این زبان استعاری به محیط اطراف نیز گسترش یافته است؛ چیزی که یادآور بازنمایی اورشلیم به عنوان «سراپرده‌ای موقت» در کتاب عاموس است . نین‌گال چنین می‌نالد: در سراسر این سرزمین، معابد گوناگون همراه با خدایان یا ایزدبانوان حامی‌شان، همانند آغل‌ها، توصیف شده‌اند که ترک شده‌اند: ادوارد لی. او همچنین اشاره می‌کند که گویندگان مرثیه‌ها معمولاً کاهنان مرد هستند که ویژگی‌های آوازخوانان زنانه را به خود می‌گیرند و از خدایان می‌خواهند که آرام گیرند تا معابد بازسازی شوند. سپس، الهه‌ای—گاهی با همراهی یک ایزد—ویرانی را شرح داده و با مرثیه‌ای تلخ دربارهٔ توفان ویرانگر می‌گرید و از خدایان می‌خواهد که به نیایشگاه‌ها بازگردند. نابودی شهر به‌دست ایلامی‌ها در این اسطوره با تصویر سیلی خروشان و طوفانی مهیب مقایسه شده است. نابودی کامل E-kiš-nu-ĝal چنین توصیف شده است: تصاویر آنچه از دست رفته، و زمین سوخته‌ای که برجای مانده، ابعاد این فاجعه را نشان می‌دهد. در خط ۲۷۴ آمده است: در پایان اسطوره، نابودی مکان به انلیل و همسرش نین‌لیل گزارش داده می‌شود و آنان ستوده و تجلیل می‌گردند. بحث مرثیه برای اور مدت‌هاست که در حوزهٔ پژوهش‌های علمی شناخته‌شده و ویرایش‌شده باقی مانده است. پیوتر میخالوفسکی پیشنهاد کرده که این اثر از نظر ادبی، بر مرثیه برای سومر و اور که در اصل با عنوان «مرثیهٔ دوم برای اور» شناخته می‌شد، برتری یافته است، هرچند او باور دارد که دومی به‌لحاظ زمانی نسخه‌ای کهن‌تر است. Alexander بندهای هفدهم و هجدهم این مرثیه را با آیه‌ای از کتاب مراثی مقایسه می‌کند که می‌گوید: «خداوند آنچه را قصد کرده بود، انجام داد؛ تهدید خود را به جا آورد؛ همان‌طور که از پیش فرموده بود، بی‌هیچ ترحمی ویران کرد». او بر این باور است که این آیه ممکن است به سرنوشتی رازآلود و گریزناپذیر که برای صهیون در گذشتهٔ دور مقدر شده بود، اشاره داشته باشد: ویرانی شهرها و آبادی‌ها به‌دست بلایای طبیعی یا مهاجمان، از پایان سلسله سوم اور به‌بعد، در تاریخ ادبیات به‌وفور به‌کار رفته است. یکی از سنگ‌نوشته‌هایی که در عراق یافته شده، و در آن تصویر نابودی خانه‌ای کوهستانی در شوش آمده، نمونه‌ای از این مضمون است. | ## جمع‌بندی | میشل بریر پیشنهاد کرده که قبایل همسایهٔ چوپان‌ها شهر را ویران کردند و اور را «آخرین شهر بزرگ که فرو افتاد» نامیدند.