موضوع مقاله: قزل‌آلا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # قزل‌آلا | مقدمه: تعداد خارهای اولین کمان آبشش بین ۵–۲ عدد است که به شکل شمشیر بوده و در پایین به شکل دکمه درآمده‌اند. | ## بخش 1: قزل‌آلا | حداکثر طول بدن ماهی قزل‌آلا ۱۴۰ سانتیمتر است و وزن آن تقریباً به بالای ۵ کیلوگرم می‌رسد. هر ماهی ماده، بسته به وزن بدن خود، توانایی تولید تخم‌های زیادی را دارد؛ به‌طور میانگین، به ازای هر کیلوگرم وزن، حدود ۱۵۰۰ تخم تولید می‌کند. نکته قابل توجه در مورد این گونه، زنده‌ماندن اکثر ماهیان نر و ماده پس از تخم‌ریزی است. برخلاف برخی از گونه‌های دیگر که پس از تخم‌گذاری از بین می‌روند، این ماهیان معمولاً پس از پایان این دوره حساس به زندگی خود ادامه داده و در سال‌های بعد نیز برای تخم‌ریزی مجدد به رودخانه بازمی‌گردند. بچه ماهیان ۵–۱ سال در آب شیرین زندگی می‌کنند که در شمال اروپا این مدت به ۵ سال می‌رسد. هنگامی که طول آن‌ها به ۲۵–۱۵ سانتیمتر رسید وارد آب شده و بیشتر در ساحل دریا بسر می‌برند. دوره تخم ریزی از ماه‌های آخر زمستان تا اواخر بهار و تعداد تخم‌ها بین ۵–۱ هزار عدد است. امروزه ماهی قزل‌آلای رنگین کمان به صورت ماهی شمارهٔ یک اکثر کارگاه‌های تکثیر و پرورش ماهیان سردآبی در بیشتر نقاط جهان درآمده‌است. از خصوصیاتی که این ماهی را مورد توجه قرار داده‌است، سازگاری آن با شرایط پرورش متراکم است. از طرف دیگر، این ماهی در انتخاب غذا زیاد سخت‌گیر نیست و از سرعت رشد خوبی نیز برخوردار است. برای غذای این ماهی به‌طور معمول، از نوعی از خوراک آبزیان استفاده می‌شود که بر روی آب شناور باقی می‌ماند که اکسترود نامیده می‌شود. وجه تسمیهٔ این نوع از خوراک آبزیان، دستگاهی است که با آن تولید می‌شود که نام تجاری اکسترودر شناخته می‌شود. قزل‌آلای خال‌سرخ قزل‌آلای خال‌قرمز یا خال‌سرخ، بومی ایران و جزو گونه‌های حمایت‌شده محسوب می‌شود چون به دلایل مختلفی همچون تخریب زیستگاه و هجوم ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان در معرض خطر قرار گرفته‌است. کشورهای تولیدکننده شیلی، ایران، ترکیه و نروژ مهم‌ترین تولیدکنندگان قزل آلای رنگین کمان در جهان هستند و پس از آن کشورهای اتحادیه اروپا دانمارک، ایتالیا و فرانسه قرار دارند. شیلی و نروژ بزرگ‌ترین تولیدکنندگان ماهی قزل‌آلای بزرگ در سیستم‌های دریایی هستند که به نام قزل‌آلای سالمون نیز شناخته می‌شوند، در حالی که ایران و ترکیه بر تولید آب شیرین قزل‌آلای رنگین‌کمان سهم غالب را دارند. پرورش ماهی قزل آلا در ایران، شیلی و ترکیه در مقایسه با کشورهای اروپایی که دارای سنت طولانی است، بخش اقتصادی کاملاً جوانی است. طی ۱۵ تا ۲۰ سال گذشته، شیلی، ایران و ترکیه کشورهایی بودند که سریع‌ترین رشد را در بخش پرورش ماهی قزل آلا در جهان داشتند. برخلاف «کشورهای جوان تولید کننده قزل آلا»، آنها از دهه ۱۹۸۰ نتوانستند تولید خود را به میزان قابل توجهی گسترش دهند. | ## بخش 2: قزل‌آلا | رشد و پرورش ماهی قزل‌آلا در استخر کشاورزی و استخر پیش‌ساخته استخر های پیش ساخته، مخزن‌های عایق بندی شده‌ای هستند که برای نگهداری مایعات استفاده می‌شوند. این سازه‌ها بر روی یک بستر مناسب قرار گرفته، خروجی و ورودی مناسب بر روی آنها تعبیه شده و مواد اولیه و روش ساخت شان به آنها امکان مهار وزن مایع درون‌شان را می‌دهد. این سازه‌ها در انواع و ابعاد مختلف وجود دارند و از مواد اولیه مختلفی نیز ساخته می‌شوند. به صورت کلی استخرهای پیش ساخته کاربردهای مختلفی دارند، از جمله کاربرد های اصلی این استخرها ، استفاده به عنوان استخر شنا ، استخر نگهداری مواد شیمیایی و استخر پرورش ماهی و سایر آبزیان میباشد. محبوب ترین و کاربردی ترین نوع استخر پیش ساخته، استخر های فایبرگلاس هستند که هم برای شنا و هم برای پرورش ماهی و سایر آبزیان مناسب ترین بازدهی را دارند. بهترین دما برای پرورش ماهی قزل آلا در استخر های پیش ساخته ۱۸–۱۲ درجه سانتی گراد می‌باشد این نوع ماهی بهترین میزان بازدهی خود را در دمای ۱۷/۱۵ درجه سانتی گراد است. فواید پرورش ماهی قزل‌آلا در استخرهای کشاورزی استفادهٔ بهینه و دومنظوره از تجهیزات و تأسیسات موجود در مزرعه استفادهٔ بهینه از آب کشاورزی آب دفعی استخر ماهی قزل‌آلا که دارای فضولات ماهی است کود ملایمی برای مزارع محسوب می‌شود. افزایش سود و درآمد مشاغل کشاورزی پرورش و تولید یکی از بهترین منبع‌های پروتئین مفید (گوشت ماهی قزل‌آلا) تأمین‌کنندهٔ گوشت مصرفی آبزیان در منطقه‌های روستایی اشتغال‌زایی مستقیم و غیرمستقیم در مناطق روستایی شرایط ماهی قزل‌آلا در استخر کشاورزی کمیت آب: آب یکی از عوامل مهم در پرورش ماهی قزل‌آلاست زیرا محیط پرورش ماهی قزل‌آلا می‌باشد. کیفیت آب: در پرورش ماهی قزل‌آلا در استخرهای کشاورزی، آب‌های مورد استفاده برای زراعت برای پرورش ماهی قزل نیز کارآماد نیز می‌باشد. هرچه آب استخر پرورش ماهی باکیفیت‌تر باشد، تولید کمّی و کیفی ماهی قزل‌آلا نیز افزایش می‌یابد. ماهی قزل در شوری آب ۱۴–۵ در لیتر نیز قابل پرورش می‌باشد و لی بازده ۵ گرم در لیتر را ندارد. اما بهترین دما برای پرورش ماهی قزل‌آلا ۱۸–۱۲ درجه سانتی گراد می‌باشد این نوع ماهی بهترین میزان بازدهی خود را در دمای ۱۷/۱۵ درجه سانتی گراد داراست. اگر دمای استخر پرورش ماهی به کمتر از ۱۰ درجه سانتی گراد برسد رشد ماهی قزل‌آلا با ممانعت روبرو شده و روند رشد و دوره پرورش ماهی به طول می‌انجامد ماهی قزل‌آلا حداکثر تا دمای ۲۳ درجه سانتی گراد می‌تواند رشد و تکثیر یابد. اکسیژن محلول: برای پرورش ماهی قزل‌آلا، میزان اکسیژن مناسب محلول در آب باید ۸–۱۲ میلی‌گرم در لیتر باشد و این مقدار نباید به کمتر از ۵ میلی‌گرم در لیتر برسد. غلظت یون هیدروژن (pH): بهترین شرایط pH یا اسیدیته برای پرورش ماهی قزل‌آلا خنثی یا ۷ می‌باشد. pH بین ۶٫۵–۸ نیز برای پرورش ماهی مناسب است؛ ولی در شرایطی که pH آب کمتر از ۶ و بالاتر از ۹ باشد، شرایطی بحرانی برای پرورش ماهی قزل‌آلا قلمداد می‌شود. نور: اگر تابش نور خورشید به استخر به صورت مستقیم باشد، پوست ظریف ماهیان قزل‌آلا به خصوص بچه‌ماهیان دچار آفتاب سوختگی می‌شود و آلودگی قارچی را در پی دارد. از این رو بهتر است، استخرها به‌خصوص استخر بچه‌ماهی‌های قزل‌آلای زیر ۵ گرم دارای سایبان باشد. | ## بخش 3: قزل‌آلا | رژیم غذایی سالمون‌ها ماهیان کارنبیور مهاجر هستند که رژیم غذایی آن‌ها به شدت به مرحله زندگی و محیط جغرافیایی وابسته است. در مرحله آب‌شیرین (پارر و دم‌قلم)، لاروها از زئوپلانکتون‌ها و بیمهرگان کوچک مانند حشرات آبزی و نوزاد دافنی تغذیه می‌کنند. پس از مهاجرت به آب‌های شور در اقیانوس، سالمون‌های بالغ به شکارچیان فعال تبدیل شده و عمدتاً از کریل، ماهی‌های کوچک (مثل شاهماهی و ساردین)، ماهماهی و اسکوئید تغذیه می‌کنند. جالب آنکه در زمان بازگشت به رودخانه‌ها برای تخم‌ریزی، تغذیه متوقف می‌شود و ماهی از ذخایر چربی بدن استفاده می‌کند. پرورش صنعت پرورش سالمون با تولید سالانه >۲.۸ میلیون تن (۲۰۲۳) غالباً در قفس‌های دریایی انجام می‌شود. تخم‌ها در هچری‌های کنترل‌شده بارور شده و نوزادان پس از ۱۲–۱۸ ماه به دریا منتقل می‌شوند. تغذیه ماهی‌ها با پلت‌های صنعتی حاوی روغن ماهی، آرد سویا و رنگ‌دانه‌های مصنوعی (برای ایجاد رنگ صورتی گوشت) صورت می‌گیرد. چالش‌های اصلی شامل شیوع بیماری‌ها (مثل شپش دریایی)، آلودگی بستر دریا و فرار ماهی‌ها است که تهدیدی برای جمعیت‌های وحشی محسوب می‌شود. در پاسخ، فناوری‌هایی مانند سیستم‌های مداربسته (RAS) و قفس‌های عمیق‌آب توسعه یافته‌اند. غذای انسان سالمون یکی از مغذی‌ترین پروتئین‌های حیوانی است: هر ۱۰۰ گرم حاوی ۲۰–۲۵ گرم پروتئین، ۱۲–۱۸ گرم چربی (غنی از EPA/DHA امگا-۳) و ویتامین‌های D، B۱۲ و سلنیوم است. دودی‌کردن با چوب اولسو در اسکاندیناوی یا آلدر در آمریکا طعم متمایزی ایجاد می‌کند. نگرانی‌های بهداشتی احتمالی شامل تجمع آلاینده‌ها (دیوکسین، PCB) در نمونه‌های پرورشی و خطر آنیساکیس (کرم انگلی) در گونه‌های وحشی است. تاریخچه ماهیگیری ماهیگیری سالمون قدمتی >۷,۰۰۰ ساله دارد، با شواهد باستان‌شناسی از تله‌های سنگی در رودخانه‌های اروپا. بومیان آمریکای شمالی مانند قبیله سلیش از تورهای دستباف، نیزه و بندهای سدمانند (weir) استفاده می‌کردند. نمادگرایی در اساطیر سلتیک، سالمون نماد خرد و دانش است؛ افسانه سالمون دانش (Bradán Feasa) می‌گوید هر که گوشت آن را بخورد به تمام دانش جهان دست می‌یابد. در فرهنگ بومیان شمال غرب اقیانوس آرام (مثل قبیله هایدا)، سالمون موجودی مقدس است که خود را برای تغذیه انسان قربانی می‌کند. | ## جمع‌بندی | در شینتوئیسم ژاپن، سالمون (Sake) پیوندی با پاکی و باززایی دارد و در معابد به عنوان پیشکش استفاده می‌شود.