موضوع مقاله: نخستین جنگ ساسانیان و ترکان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نخستین جنگ ساسانیان و ترکان | مقدمه: 318.) جنگی میان شاهنشاهی ساسانی از یک‌سو، خاقانات گوک ترک و دولت دست‌نشانده‌شان یعنی شاهزاده نشین‌های هپتالی بود. | ## بخش 1: نخستین جنگ ساسانیان و ترکان | این درگیری در نهایت منجر شد، با بازگرداندنی سرزمین‌های از دست رفته و همچنین تصرف برخی از مناطق شمال رود آمودریا توسط ساسانیان. پیش زمینه در سال ۵۶۲ میلادی هپتالیان یا (هیاطله) به دست خسرو انوشیروان و خاقان‌نشین غربی ترک سقوط کرده و از بین رفت. در پیکارهایی که بعد از آن بین ایران و ترکان درگرفت، قسمت‌هایی از سرزمین هپتالیان به دست ایران و قسمت‌هایی از آن به دست ترکان افتاد. در همین زمان ترکان پس از تصرف سرزمین‌های واقع در شمال ایران، به راه‌های بازرگانی مهمی دست یافتند و سرزمین سغد را نیز به متصرفه‌های خویش ملحق کردند. پس از سقوط هپتالیان، ترکان نه تنها قدرت سیاسی، بلکه نیروی اقتصادی بزرگی نیز به‌دست آوردند. قسمت‌های مهمی از راه ابریشم که از شرق به غرب می‌گذشت، از این پس در اختیار ترکان قرار گرفت. حمل ابریشم از راه شمال دریای خزر و قفقاز بسیار گران و همراه با مخاطره بود، بنابراین چارهٔ کار در این بود که خاقان ترک با شاهنشاه ایران کنار بیاید. ایستمی خان ترک، در زمان انوشیروان به ایران خبر اعلان جنگ داد ولی مواضع و استحکاماتی که ایرانیان در سدهٔ قرن پنجم برابر هپتالیان پدیدآورده بودند، در نظر ترکان گذرناپذیر می‌نمود، از این رو حمله ترکان متوقف ماند.رضا، عنایت الله. | ## بخش 2: نخستین جنگ ساسانیان و ترکان | ص ۹۷ برای به وجود آوردن دگرگونی‌های اقتصادی و رهایی از اقتصاد شبانی، برای ترکان چاره‌ای جز این نبود که به ایران حمله برند و راه ابریشم را به تصرف درآورند. در سال ۵۸۸ میلادی اتحاد بین بیزانس و ترکان حاصل شد و ترکان آمادهٔ جنگ با ایران شدند.رضا، عنایت الله. در سال ۵۸۸ میلادی هرمزد چهارم که حاصل ازدواج بین خسرو انوشیروان و دختر ایستمی خان ترک بود، بر اریکه شاهی تکیه زد. در شرق نیز باغا خاقان فرمانروای ترکان و دایی هرمزد چهارم با سیصد هزار مرد به ایران حمله برد. ص ۱۰۶ هرمزد چهارم، بهرام چوبین را که از مردم ری بود با دوازده هزار مرد به سوی ترکان فرستاد، سپس جنگی بزرگ درگرفت و فرمانروای گوک ترکان کشته شد. بهرام پس از پایان جنگ یک ماه در هرات ماند و غنائم به‌دست آمده را میان شاهنشاه و سپاه خویش بخش کرد.رضا، عنایت الله. تاریخ و زندگی هر قوم و ملتی را باید در گذشته‌های دور و روزگاران کهن جستجو کرد اما تاریخ‌نگاران برای تسهیل در پژوهش‌های خویش کوشیده‌اند تا مبدأئی برای تاریخ ملت‌ها عنوان کنند. ترکان نیز از سده‌های دراز در سرزمین‌های شمال چین و بخشی از اراضی سیبری می‌زیستند ولی تاریخ‌نگاران مبدأ تاریخ ترکان را سال ۵۴۵ میلادی دانسته‌اند. | ## بخش 3: نخستین جنگ ساسانیان و ترکان | نوشتهٔ برخی از مورخان پارسی و عرب، به جنگ بهرام پنجم (بهرام گور) با ترکان اشاره دارد. بهرام گور به سال ۴۳۸ میلادی، یعنی حدود یکصد سال پیش از این مبدأ تاریخی که برای ترکان در نظر گرفته‌اند، درگذشته است. استاد بارتولد این مسئله را چنین توضیح می‌دهد که نام توران در اوستا آمده است و چنین به نظر می‌رسد که تورانیان شاخه‌ای از آریاییان بوده‌اند. از سدهٔ ششم میلادی که ترکان به آسیای میانه راه یافتند، شباهت این دو نام سبب شد که بعضی نام توران را با نام ترکان یکی بدانند. باید گفت که به احتمال قوی فردوسی در جنگ بهرام با ترکان روزگار خود را ملاک داوری قرار داده است. در روزگار فردوسی غزان و قبچاق‌ها که از قبایل ترکی زبان بودند، در فرارود سکنی داشتند. پیش از آن نیز ترکان در عهد ساسانیان و نیمهٔ دوم سدهٔ ششم میلادی، به این سرزمین راه یافتند و مردم سغد و خوارزم را تابع خود کردند. | ## جمع‌بندی | چون در دشت‌های آسیای میانه زبان ترکی رواج یافته بود، فردوسی چنین پنداشت که توران و ترکان از یک تیره و یک نژاد هستند.رضا، عنایت الله.