موضوع مقاله: فهرست شاهنشاهان هخامنشی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست شاهنشاهان هخامنشی | مقدمه: فهرست شاهنشاهان هخامنشی فهرستی شامل ۱۳ شاهنشاه ایران است که از ۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد بر بخش بزرگی از آسیا، آفریقا و اروپا فرمانروایی کردند. | ## بخش 1: فهرست شاهنشاهان هخامنشی | این شاهنشاهی که به دست کوروش بزرگ بنیاد نهاده شد، تقریباً همهٔ جهان متمدن آن روز را دربرمی‌گرفت و از دره سند در هند تا رود نیل در مصر و ناحیه بنغازی در لیبی امروزی و از رود دانوب در اروپا تا آسیای مرکزی وسعت داشت که آن را به وسیع‌ترین امپراتوری باستانی تاریخ جهان تبدیل کرد. شاهنشاهی هخامنشیان به یک نمونهٔ موفق در ادارهٔ یک دولت جهانی تبدیل شد، و دستاوردهایش نظیر حکومت متمرکز، سیستم جاده‌ای و پست، زبان رسمی، خدمات شهروندی و ارتش وسیع منظم توسط امپراتوری‌های پسین تقلید شد. هخامنشیان از خاندان پاسارگادیان بوده‌اند که در پارس سکونت داشته‌اند و سَر دودمان آن‌ها هخامنش نام داشته‌است. پس از کوروش بزرگ و پسرش کمبوجیه، داریوش بزرگ با فرونشاندن شورش‌های داخلی و سرکوب شورشیان در زمان بردیای دروغین (گئومات مغ)، دستگاه‌های کشوری و دیوانی منظمی ایجاد کرد که براساس آن همهٔ کشورها و ایالت‌های پیرو شاهنشاهی او می‌توانستند با یکدیگر و با مرکز شاهنشاهی ارتباط و از نظر سازمان اداری هماهنگ باشند. پیشینه مشخص نیست که اولین عضو سلسله، هخامنش، یک شخصیت اسطوره‌ای بوده یا یک پادشاه واقعی؛ اما خواه تاریخی یا اسطوره‌ای، وی برای هخامنشیان به‌عنوان پدر شناخته می‌شده‌است. از آن پس، این سلسله دارای دو شاخه از نوادگان آریارمنه پادشاهان پارس و نوادگان کوروش یکم پادشاهان انشان بودند. کمبوجیهٔ یکم، پسر کوروش یکم و پدر کوروش بزرگ، تحت فرمانروایی ایشتوویگو، پادشاه ماد، سلطنت، و با ماندانا، دختر پادشاه بزرگ ازدواج، و سپس علیه ایشتوویگو قیام کرد و در این شورش کشته شد. پسرش، کوروش بزرگ، قلمرو پدربزرگ خود را با موفقیت فتح، و شاهنشاهی هخامنشی را بنیان نهاد. | ۶۰۰ اوت ۵۳۰۵۰–۷۰ سال | کمبوجیه یکم و مانداناکاساندان| پسر کمبوجیه یکم شاه پارس | کوروش بزرگ، بنیان‌گذار و نخستین شاه شاهنشاهی هخامنشی بود که بین سال‌های ۵۵۹ تا ۵۲۹ پ. کوروش بزرگ، به‌خاطر بخشندگی، بنیان گذاشتن حقوق بشر، پایه‌گذاری نخستین شاهنشاهی چندملیتی و بزرگ جهان، آزاد کردن برده‌ها، احترام به دین‌ها و کیش‌های گوناگون و گسترش تمدن شناخته شده‌است. او پس از فتح هگمتانه، سارد و بابل، این شاهنشاهی را بنیان نهاد و پس از ۲۹ سال فرمانروایی بر این شاهنشاهی، درگذشت. هرودوت گزارش می‌دهد که کوروش در جنگ با ماساگت‌ها کشته شد؛ ولی این دیدگاه را بیشتر مورخان جدید رد می‌کنند و معتقدند که داستان هرودوت ساختگی است. جایگزین=|188x188پیکسل | ۵۳۰ تا ۵۲۲ژوئیه ۵۲۲۳۶ سال | کوروش بزرگ و کاساندانفیدیما| پسر کوروش بزرگ | کمبوجیه دوم، دومین شاهنشاه هخامنشی و آغازکنندهٔ دودمان بیست و هفتم مصر و فرزند بزرگ کوروش بزرگ و ملکه کاساندان بود که پس از مرگ پدرش به تخت نشست. او پس از به تخت‌نشینی، بیش از هر چیز وقت خود را صرف تهیهٔ مقدمات لشکرکشی به مصر کرد. م خود را به پلوزیوم رساند و با سپاه مصر درگیر شدند و سرانجام بر سپاه پسامتیخ سوم غلبه کرد. پس از فتح مصر، وی تصمیم گرفت فتوحات خود را گسترش دهد و به سرزمین‌های ثروت‌مند دیگری همچون لیبی و کارتاژ لشکر بکشد. وی از تبس پنجاه هزار تن را به تصرف واحهٔ آمون فرستاد اما سپاه وی پس از عبور از واحهٔ بزرگ، در بیابان گم شد و هرگز خبری از آنان نیامد. بر پایهٔ سنگ‌نبشتهٔ بیستون و متون رسمی بابلی، کمبوجیه پس از ماه ژوئیه سال ۵۲۲ پ. | اوت ۵۳۰ ژوئیه ۵۲۲ ۸ سال| 200x200پیکسل آرامگاه کمبوجیه دومبنای موسوم به «زندان سلیمان» در پاسارگاد که به عقیدهٔ برخی، آرامگاه کمبوجیه بوده‌است. alt=|176x176پیکسل | نامشخص۵۲۱ | نامشخصفیدیما | پسر کوروش بزرگ (مدعی) | گئومات یا بردیای دروغین غاصب پادشاهی، نام مغی بود که به نوشتهٔ کتیبه بیستون وانمود کرد که پسر کوروش بزرگ، بردیا است و تخت پادشاهی را از آن خود کرد. پس از مرگ کمبوجیهٔ دوم، گئومات با فریبکاری و زورستانی با معرفی خود با نام بردیا، فرزند کوروش بزرگ، تخت پادشاهی را مالک شد. پس از آن داریوش بزرگ با یاری جمعی از نجیب‌زادگان پارسی، گئومات را کشت و به پادشاهی رسید. 145px | ۵۵۰ اکتبر ۴۸۶۶۳ سال | ویشتاسپ و روزگونهآتوسا | داماد کوروش بزرگ پسر ویشتاسپ |داریوش بزرگ، چهارمین شاهنشاه هخامنشی بود و پس از رسیدن به پادشاهی، به فرونشاندن شورش‌های درون‌مرزی پرداخت. تقسیم قلمرو شاهنشاهی به چندین شهربانی، ایجاد راه شاهی، ایجاد سپاه جاویدان، تنظیم مالیات‌ها، ارتباط دادن دریای مدیترانه و دریای سرخ، یکسان کردن واحد پول و واحد اندازه‌گیری، بازسازی نیایشگاه‌ها و تدوین قانون مصر از جمله اقدامات داریوش در دوران حکومتش بود. 218x218پیکسل | حدود ۵۱۹ ۴۶۵ | داریوش بزرگ و آتوساآمستریس | پسر داریوش بزرگ |خشایارشا، پنجمین شاهنشاه هخامنشی است. داریوش خشایارشا را که بزرگ‌ترین فرزند آتوسا دختر کوروش بزرگ بود، به جانشینی برگزید. | ## بخش 2: فهرست شاهنشاهان هخامنشی | خشایارشا پس از نشستن به تخت با لشکری به سوی مصر رفت و توانست شورشی را که در آن جا بر پا شده بود فرو بنشاند. با نوآوری خشایارشا پلی از کرجی‌ها بر روی داردانل ساخته شد که نیروی زمینی ایران توانست از روی آن بگذرد و به خاک یونان درآید. خشایارشا در تخت جمشید کاخ‌های دیگری ساخت که بر بزرگی و شکوه این گنجینهٔ باستانی افزود. سنگ‌نبشته‌ای در گنج‌نامه بر روی کوه الوند در همدان در کنار سنگ‌نبشتهٔ داریوش بزرگ و همچنین سنگ‌نبشته‌ای دیگر در ارمنستان از او به جای مانده‌است. 201x201پیکسل | نامشخص۴۲۴ یا ۴۲۳ | خشایارشا و آمستریسداماسپیا | پسر خشایارشا |اردشیر یکم، ششمین شاهنشاه هخامنشی و سومین پسر خشایارشا بود که پس از به قتل رسیدن پدر و برادرش داریوش به دست اردوان فرمانده گارد محافظ شاه، بر تخت شاهی نشست. جایگزین=شِکِل هخامنشی، گمان می‌رود در دوران خشایارشا دوم ضرب شده‌است.|154x154پیکسل|سکهٔ هخامنشی، احتمالاً در دوران کوتاه حکومت خشایارشا دوم ضرب شده‌است. | نامشخص۴۲۳ | اردشیر یکم و داماسپیانامشخص | پسر اردشیر یکم | خشایارشا دوم هفتمین شاهنشاه هخامنشی بود. او پس از پدرش اردشیر یکم به پادشاهی رسید و به‌مدت ۴۵ روز پادشاهی کرد و توسط برادر ناتنی‌اش سغدیانه کشته‌شد. | دسامبر ۴۲۴ژانویه ۴۲۳۴۵ روز | 217x217پیکسل آرامگاه خشایارشا دوماحتمالاً خشایارشا دوم در کنار پدر و مادرش در آرامگاه اردشیر یکم دفن شده‌باشد. جایگزین=دریک هخامنشی، گمان می‌رود در دوران سغدیانه ضرب شده‌است.|145x145پیکسل|سکهٔ هخامنشی، احتمالاً در دوران کوتاه حکومت خشایارشا دوم ضرب شده‌است. | نامشخصاوت ۴۲۳ | اردشیر یکم و آلوگونهنامشخص | پسر اردشیر یکم |سغدیانه، احتمالاً پسر غیررسمی اردشیر یکم از یک زن بابلی به نام آلوگونه بوده‌است. پس از مرگ اردشیر یکم، دربار ایران دچار هرج و مرج شد و دستکم سه تن از پسرانش خودشان را شاهنشاه نامیده‌اند. دربارهٔ دوران فرمانروایی کوتاه او اطلاعات زیادی در دست نیست و تنها در نوشته‌های مورخ یونانی که در دربار هخامنشی حضور داشته‌است، یعنی کتزیاس، به او پرداخته شده‌است. 247x247پیکسل | نامشخص۴۰۴ | اردشیر یکم و کسمارتیدنپروشات | پسر اردشیر یکم |داریوش دوم، سومین پسر اردشیر یکم و نهمین شاهنشاه هخامنشی بود. او پس از شورش بر ضد برادرش سغدیانه — که خشایارشا دوم، پادشاه قانونی شاهنشاهی را به قتل رسانده بود — به تخت نشست و نام داریوش را برای خود برگزید. 145px | ۴۵۳ یا ۴۴۵ ۳۵۸۸۶ یا ۹۴ سال | داریوش دوم و پروشاتاستاتیرا | پسر داریوش دوم |اردشیر دوم، دهمین شاهنشاه هخامنشی و پسر بزرگ داریوش دوم و پروشات بود که پس از مرگ پدر در سن سی سالگی به سلطنت رسید. جانشین وی پسر ارشدش، ارسامس بود که به‌عنوان اردشیر دوم در پاسارگاد تاجگذاری کرد. قبل از آنکه اردشیر دوم بر تخت سلطنت بنشیند، با مسئله‌ای روبرو شد که مشروعیت وی را به‌عنوان حاکم شاهنشاهی هخامنشی تهدید می‌کرد. کوروش کوچک، که در آن زمان فرماندار منصوب آسیای صغیر بود، نیز ادعای تاج و تخت داشت. م به فرماندهی پارنابازوس، ساتراپ هلسپونتین فرجیا، ناموفق بود، اما در سال‌های پایانی موفق شدند تلاش مشترک مصر و اسپارت را برای فتح فنیقیه شکست دهند. 193x193پیکسل | ۴۰۰ ۳۳۸ | اردشیر دوم و استاتیرای یکمآتوسا | پسر اردشیر دوم |اردشیر سوم یازدهمین شاهنشاه هخامنشی بود. اندکی پس از پادشاهی، اردشیر تمام خانوادهٔ سلطنتی را به قتل رساند تا جایگاه خود را به‌عنوان پادشاه تأمین کند. اولین لشکرکشی با شکست روبرو شد و شورش‌هایی در سراسر بخش غربی شاهنشاهی وی به دنبال آن انجام شدند. م، اردشیر نکتانبو دوم، فرعون مصر را شکست داد و او را از مصر راند، در بین راه شورش در فنیقی را نیز پایان داد. در سال‌های بعدی اردشیر، قدرت فیلیپ دوم مقدونی در یونان در حال افزایش بود و سعی کرد یونانیان را به شورش علیه شاهنشاهی هخامنشی متقاعد کند. فعالیت‌های وی با مخالفت اردشیر روبرو شد و با حمایت او، شهر پرینتوس در برابر محاصرهٔ مقدونیه مقاومت کرد. | ## بخش 3: فهرست شاهنشاهان هخامنشی | شواهدی وجود دارد که سیاست جدید ساخت و ساز در تخت جمشید در سال‌های زندگی او وجود دارد، جایی که اردشیر کاخی جدید بنا کرد و آرامگاه خود را ساخت و پروژه‌های طولانی مدت مانند دروازهٔ ناتمام را آغاز کرد. | نامشخص۳۳۶ | اردشیر سوم و آتوسا نامشخص | پسر اردشیر سوم |اردشیر چهارم دوازدهمین شاهنشاه هخامنشی بود. اردشیر پس از مسموم شدن پدرش توسط باگواس خواجه که باعث تجدید حیات شاهنشاهی ایران شده بود، بر تخت شاهی نشست. در پی تضعیف شاهنشاهی هخامنشی پس از ترور اردشیر سوم و جانشینی پسرش، هم‌پیمانان یونانی در سال ۳۳۶ پ. در پاسخ، باگواس، اردشیر چهارم و همه خانواده‌اش را با سم کشت و سپس پسرعموی شاه، یعنی داریوش سوم را به‌عنوان شاهنشاه بعدی برگزید. بی‌قاب|188x188پیکسل | ۳۸۰۳۳۰تقریباً ۵۰ سال | آرشام و سی‌سی‌گامبیساستاتیرا | نواده داریوش دوم |داریوش سوم یا دارا، سیزدهمین و آخرین شاهنشاه هخامنشی بود. او اوایل کار خود در میان هم‌سن و سالان خود چهره‌ای مبهم بود و برای اولین بار در لشکرکشی اردشیر سوم در دههٔ ۳۵۰ پ. پس از ترور شاهان پیشین توسط باگواس خواجه، متوجه قصد وی برای مسمومیت خودش شد و خیلی زود باگواس را مجبور به نوشیدن سم خود کرد. م، اسکندر مقدونی حمله به شاهنشاهی ایران را آغاز کرد و متعاقباً در چندین نبرد ایرانیان را شکست داد و در سال ۳۳۰ پ. در حالی که شاهنشاهی ایران اکنون به‌طور مؤثری تحت کنترل اسکندر بود، اسکندر تصمیم گرفت تا داریوش را تعقیب کند. با این حال، قبل از رسیدن اسکندر به او، داریوش توسط اردشیر پنجم، که ساتراپ باکتریا نیز بود، کشته شد. | ۳۳۶۳۳۰۶ سال | بی‌قاب|191x191پیکسل آرامگاه نیمه‌تمام داریوش سوم در برزن جنوبی ارگ پارسه | |- |۱۴ !بی‌قاب |نامشخص ۳۲۹ نامشخص |هوخشتره و نامشخص نامشخص |برادر زاده داریوش سوم |بسوس که یکی از اعضای خاندان هخامنشی و برادرزاده داریوش سوم، ساتراپ باختر بود، مدت کوتاهی پس از کشتن داریوش سوم به قدرت رسید و متعاقباً تلاش کرد تا بخش شرقی امپراتوری را در برابر تهاجمات مقدونیان حفظ کند اما قلمروی او به سرعت شروع به فروپاشی کرد؛ از جمله باختر که مرکز اصلی فرمانروایی او بود. ۵۳۹: کوروش به یهودیان آواره اجازه داد تا به اورشلیم بازگردند و در آنجا آزادانه برای خود کنیسه بسازند. ۵۲۹: کوروش به قبایل سکاها در شمال شرق ایران حمله کرد و در جنگ با ماساگت‌ها کشته شد. ۵۲۵: سپاه ایران تحت فرماندهی کمبوجیه (دوم)، سرزمین مصر را کاملاً ضمیمه قلمرو پادشاهی هخامنشی کرد. ۵۲۱: فریبکاری و زورستانی تخت پادشاهی توسط گئومات مغ (بردیای دروغین) با طرح معرفی خود با نام بردیا فرزند کوروش بزرگ. (تصویر ۲: سنگ‌نگاره در بیستون) ۵۱۹: سرکوب شورش‌های سراسری در بسیاری از ساتراپی‌های ایران توسط داریوش. ۴۹۴: حمله داریوش به یونان با عنوان جنگ لاده و شکست یونانیان در نزدیکی جزیره لاده. ۴۹۰: جنگ ماراتن بین ایران و یونان در محلی به نام ماراتن در یونان کنونی و شکست ارتش هخامنشی. ۴۸۵: خشایارشا شورش مصر را سرکوب کرد و برادرش هخامنش را به عنوان فرماندار ساتراپی مصر منصوب کرد. ۴۸۴: خشایارشا ضمن سرکوب شورش بابل، استحکامات دفاعی آنجا را نابود کرده و مجسمه خدای مردوخ را تخریب کرد. ۴۸۰: ارتش هخامنشی به یونان یورش برد و در شهر آتن رژه رفت اما ناوگان دریای هخامنشی در نبرد سالامیس شکست خورد و نهایتاً تاخت و تازهای ایران در این سال پایان پذیرفت. ۴۶۵: اردشیر یکم پس از به قتل رسیدن پدرش خشایارشا و برادرش داریوش که جانشین قانونی بود، بر تخت شاهی نشست. ۳۸۷: صلح آنتالکیداس، یونان، حق حکمرانی و تملک ایران بر آسیای صغیر را به رسمیت شناخت. ۳۳۳: در نبرد ایسوس (تصویر ۴: نقاشی در موزه ناپل) ارتش اسکندر، قوای پارسی به فرماندهی داریوش سوم را شکست می‌دهد. | ## جمع‌بندی | ۳۳۰: کشته شدن داریوش سوم، فتح هگمتانه، ویران کردن تخت جمشید به وسیله اسکندر مقدونی و پایان حکمرانی هخامنشیان بر ایران.