موضوع مقاله: انجیل لوقا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # انجیل لوقا | مقدمه: انجیل لوقا که گاهی اوقات انجیل به روایت لوقا یا به تنهایی لوقا نامیده می‌شود، سومین انجیل از چهار انجیل رسمی عهد جدید و یکی از سه انجیل هم‌نوا است. | ## بخش 1: انجیل لوقا | همراه با «اعمال رسولان»، مجموعه‌ای دو جلدی را تشکیل می‌دهد که دانشمندان آن را «لوقا–اعمال» می‌نامند و معادل ۲۷٫۵٪ از عهد جدید است. این اثر مرکب تاریخ مسیحیت سدهٔ اول را به سه مرحله تقسیم می‌کند؛ انجیل دو مرحلهٔ نخست را دربرمی‌گیرد؛ زندگی عیسی از زمان تولد تا آغاز ماموریت او در دیدار با یحیی تعمیددهنده و پس از آن خدمات عیسی که شامل رویدادهایی همچون موعظه در دشت، خوشاگویی‌، رنج او، مرگ و رستاخیزش است. دیدگاه سنتی بر این است که متن توسط لوقا همسفر پولس رسول نوشته شده است، اما محققان کتاب مقدس دیدگاه متفاوتی دارند و به تفاوت‌های میان این انجیل و رساله‌های پولسی استناد می‌کنند. مطابق با فرضیهٔ مشهور «دو منبع»، لوقا از انجیل مرقس و منبع فرضی به نام «کیو» استفاده کرده است، همراه با مطالب ویژه‌ای که معمولاً «منبع لوقایی» یا «ال» نامیده می‌شود. با این حال، فرضیه‌های جایگزینی که استفاده مستقیم یکی از اناجیل متی یا لوقا از دیگری را بدون نیاز به منبع کیو مطرح می‌کنند، در پژوهش‌های جدید رو به افزایش‌اند. لوقا در مقایسه با دیگر تاریخ‌نگاران باستانی، از مرقس به‌طور بسیار نزدیکی پیروی کرده است؛ هرچند شباهت‌ها و تفاوت‌های میان اناجیل‌های همنوا از ویژگی‌های رایج زندگینامه‌نویسی تاریخی در دنیای باستان به شمار می‌آید. کهن‌ترین نسخه‌های شناخته‌شده از انجیل لوقا متعلق به متن اسکندری و گونهٔ بازبینی‌شده متن غربی هستند. | ## بخش 2: انجیل لوقا | پس از دیباچه‌ای که خطاب به شخصی مشخص شده و روایت‌ پیشینی از تولد یحیی و عیسی، این انجیل در جلیل آغاز می‌شود و به‌تدریج اوج خود را در اورشلیم می‌یابد. لوقا یک «تاریخ نجات» سه‌مرحله‌ای را مطرح می‌کند که شامل: دورهٔ تورات و پیامبران، روزگار عیسی، و سپس دوران کلیسا است. مسیح‌شناسی این انجیل را می‌توان در پرتو القاب و عناوینی که برای عیسی به کار رفته، و نیز در زمینهٔ یهودی و یونانی-رومی آن درک کرد. روح‌القدس نیز نقشی برجسته‌تر از آنچه در دیگر نوشته‌های مسیحی دیده می‌شود ایفا می‌کند و بنیان شکل‌گیری جامعهٔ نخستین مسیحیان را به وجود می‌آورد. این دو کتاب در مجموع ۲۷.۵ درصد از عهد جدید را تشکیل می‌دهند که بزرگ‌ترین سهم از سوی یک نویسنده واحد است. نویسنده در هیچ‌یک از دو جلد نام خود را ذکر نکرده است، اما فردی تحصیل‌کرده، دارای امکانات مالی، احتمالا شهرنشین و کسی بوده که به کارهای دستی احترام می‌گذاشته، هرچند خود کارگر نبوده است. این نکته مهم است زیرا نویسندگان فرهیخته آن زمان معمولا به پیشه‌وران و صاحبان کسب‌وکارهای کوچک که بخش اعظم کلیسای ابتدایی زمان پولس را تشکیل می‌دادند و ظاهرا مخاطبان لوقا نیز بوده‌اند، نگاهی تحقیرآمیز داشتند. | ## بخش 3: انجیل لوقا | بر اساس سنت کلیسایی که نخستین بار توسط ایرنائوس (حدود ۱۳۰ تا ۲۰۲ میلادی) ثبت شده است، گفته می‌شود او همان لوقایی است که به‌عنوان همسفر پولس در سه نامه پولسی نام برده شده است. با این حال، اجماع علمی بر تفاوت‌های موجود بین تصویر نویسنده در کتاب اعمال و نامه‌های پولسی تأکید دارد، هرچند این دیدگاه در سال‌های اخیر مورد چالش قرار گرفته است. نویسنده انجیل لوقا آشکارا برای پولس احترام قائل بوده است، اما آموزه‌های کلیدی الهیاتی پولس را به‌طور کامل بازتاب نداده است. به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران مدرن تردید دارند که نویسنده لوقا–اعمال همان لوقای پزشک باشد و نظر نقادان در این موضوع در پایان قرن بیستم تقریباً به دو بخش برابر تقسیم می‌شد. با این حال، بیشتر پژوهشگران معتقدند که نویسنده لوقا–اعمال، چه لوقا نامیده شده باشد چه نه، در برهه‌ای از زندگی خود با پولس ملاقات کرده است. تفسیر بخش‌های «ما» در کتاب اعمال به‌عنوان نشانه‌ای از این که نویسنده بر شواهد تاریخی شاهد عینی تکیه داشته است (چه لوقا موعظه‌کننده باشد چه نه)، هنوز تأثیرگذارترین دیدگاه در مطالعات کتاب مقدس معاصر محسوب می‌شود. | ## جمع‌بندی | روندی که نسبت سنتی نویسنده به لوقا، همسفر پولس، را کم‌رنگ کرده است، باعث شده تا تاریخ نگارش زودهنگام برای انجیل به ندرت مطرح شود.