موضوع مقاله: پریکاز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پریکاز | مقدمه: پِریکاز نام مجموعه نهادهای اداری در حکومت روسیه مسکووی به مدت دو قرن از اواخر شاهزاده‌نشین بزرگ مسکو تا اواخر روسیه تزاری بود. | ## بخش 1: پریکاز | اغلب پژوهشگران زمان ظهور نخستین پریکاز روسیه را به اواخر سدهٔ پانزدهم میلادی و زمان ایوان سوم (سلطنت: ۱۴۶۲–۱۵۰۵) نسبت می‌دهند. در زمان ایوان مخوف (سلطنت: ۱۵۴۷–۱۵۸۴) و تزار آلکسی (سلطنت: ۱۶۴۵–۱۶۷۷) پریکازهای جدید زیادی تأسیس شدند. سپس از زمان فیودور سوم (سلطنت: ۱۶۷۷–۱۶۸۲) تمایل به کاهش تعداد پریکازها و توزیع مناسب‌تر وظایف میان آنها مشاهده شد. با این وجود، اصلاحات مورد نیاز تا اواخر زمام‌داری پتر کبیر (سلطنت: ۱۶۸۲–۱۷۲۵) تکمیل نشد. در ابتدا، ظاهراً تزار پتر برنامهٔ خاصی برای تغییر نظام اداری کشورش نداشت و بهبودهای جزئی در سیستم فوق انجام می‌داد. در زمان او، تأسیس انواع کانتْسِلیاریا که به معنی «صدارت‌خانه» است، صورت گرفت که سازمان‌هایی مشابه از نظر عملکرد با پریکازها بودند. سرانجام تحول قاطع در نظام اداری روسیه، با تأسیس کولیگی‌ها در سال ۱۷۱۷ به فرمان تزار پتر انجام شد. با این وجود، سیستم قدیم به‌طور کامل از بین نرفت و تا دهه‌ها برخی پریکازها تحت نام سابق خود یا نام صدارت‌خانه، دوباره برپا شدند. کارمندان هر پریکاز شامل دو دسته بود: یک دسته دربارهٔ پرونده‌ها تصمیم می‌گرفتند و دستهٔ دیگر به امور کتبی رسیدگی می‌کردند. بخش قضایی پریکاز از بخش اداری آن جدا نبود؛ تقریباً می‌توان فرض کرد که یک پریکاز به صورت یک «مرجع قضایی» برای افرادی که شغل مرتبطی با وظایف آن داشتند عمل می‌کرد. نظام پریکازی به دلیل تنوع وظایف، پراکندگی پرونده‌های مشابه در پریکازهای گوناگون و همچنین فراوانی خود آنها، مسبب دشواری‌های اداری زیادی بود. رؤسای این سازمان‌ها که اغلب از میان اشراف انتخاب می‌شدند، برخلاف قاعدهٔ قانونی، همیشه حرف آخر را می‌زدند. تعداد کل پریکازهای روسیه هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست و در آثار پژوهشگران مختلف به صورت‌های متفاوتی تعیین شده است. پریکاز نامی بود که برای «سازمان‌های اداری در مسکووی که بر انواع خاصی از امور دولتی یا مناطقی از کشور نظارت داشتند»، به‌کار می‌رفت. پریکازها همچنین با نام‌های پالاتامی (палатами)، ایزْبامی (избами)، دِوُرامی (дворами)، دِوُرتْسامی (дворцами)، تِریتیامی (третями) یا چِتوِرتیامی (четвертями) شناخته می‌شدند. اصطلاحات ایزبی (избы) و پریکاز در ابتدا مترادف هم استفاده می‌شدند؛ اما بعدها این دو نام از هم تفکیک شدند. دِوُرامی و دِوُرتْسامی نام‌هایی بودند که به نهادهای اداری که در درجهٔ اول بر امور اقتصادی نظارت داشتند، داده می‌شد. با این حال، گاهی این نام برای آن دسته از نهادهای اداری که بر مناطق مجزایی از کشور نظارت داشتند نیز استفاده می‌شد. اصطلاحات پالاتا، دِوُر (двор) و دِوُرتْس (дворец)، از خود ساختمان‌ها وام گرفته شده‌اند. ریشهٔ نام‌های تِریتی (трети) و چِتوِرتی (четверти) از تقسیم کشور به سه بخش در زمان ایوان سوم و تقسیم جدید آن به چهار بخش در زمان ایوان مخوف ناشی می‌شود. تاریخچه ظهور پژوهشگران ظهور نخستین پریکاز روسیه را به اواخر سدهٔ پانزدهم میلادی و زمان ایوان سوم (سلطنت: ۱۴۶۲–۱۵۰۵) نسبت می‌دهند؛ اگرچه نویسنده و مورخ برجستهٔ روس سرگی میخائیلوویچ سولوویوف این باور را بی‌اساس می‌داند. پروفسور می‌گوید که پریکازها بدون هیچ پیشینه‌ای و صرفاً با دستورهای خصوصی پدید آمدند؛ بدین صورت که به یک یا چند نفر مسئولیت انجام امور خاصی سپرده می‌شد و در همان لحظه، یک پریکاز پدید می‌آمد. واژهٔ پریکاز در معنای «سازمان»، نخستین‌بار در سال ۱۵۱۲ و در نامه‌ای از کنیاز بزرگ واسیلی سوم (سلطنت: ۱۵۰۵–۱۵۳۳) به ، ثبت شده است. این واژه تا پیش از آن، عیناً در اسناد تاریخی دیده نشده بود؛ اگرچه ناشناخته هم نبود. پیش از آن در سودبنیک آمده بود: «و شاکی باید به پریکازِ کدام بویار مراجعه کند؟» کنستانتین نوولین حقوقدان و مورخ روس، ظهور چندین نوع پریکاز در زمینه‌های مختلف، آنهایی که بعداً چِتوِرتی نامیده شدند و آنهایی که برای ادارهٔ شاهزاده‌نشین‌های منفرد و املاک تصرف شده توسط ایوان سوم تأسیس شدند را به زمان او نسبت می‌دهد. به گفتهٔ او، بولشوی پریکاز (Большой приказ) نام پریکازهایی بود که امور شاهزاده‌نشین بزرگ مسکو یعنی قلمرو موروثی ایوان سوم را اداره می‌کردند. این برخلاف پریکازهایی بود که تنها امور قلمروهای جداگانه را اداره می‌کردند و نام همان قلمروها را نیز بر خود داشتند. در زمان واسیلی سوم سه مقام جدید به مقامات درباری افزوده شد: لووْچی (ловчи) در سال ۱۵۰۹، اوروژْنیچی (оружничи) در سال ۱۵۱۱ و کِراوْچی (|кравчи) در سال ۱۵۱۴؛ احتمالاً برای هرکدام از آنها یک پریکازی مخصوص تأسیس شده باشد. در زمان ایوان مخوف (سلطنت: ۱۵۴۷–۱۵۸۴) پریکازهای زیادی در اسناد نمایان می‌شوند که قبلاً نامی از آنها برده نشده بود. نیکولای واسیلِنکو در فرهنگ دانشنامه‌ای بروک‌هاوس و افرون، ۱۴ پریکاز روسیه در زمان ایوان مخوف را نام می‌برد. در زمان فیودور یکم (سلطنت: ۱۵۸۴–۱۵۹۸)، پایه و اساس پریکاز سیبری موسوم به #سیبریسکی پریکاز گذاشته شد. با تأسیس پاتریارک‌نشین مسکو در سال ۱۵۸۹، پریکاز آن یعنی پاتریارشی پریکاز (Патриарший приказ) برپا گشت. در زمان تزار بوریس گودونوف (سلطنت: ۱۵۹۸–۱۶۰۵) تنها کامینی پریکاز (каменный приказ) دوباره تأسیس شد. پس از مرگ بوریس گودونوف و تا زمان برگزیدن میخائیل رومانوف بر تخت تزاری، هیچ پریکاز جدیدی تأسیس نشد. تا آن زمان، برخی از پریکازهای قدیمی دیگر وجود نداشتند؛ مثلاً با واگذار کردن شهر اسمولنسک، به طبع اسمولنسکی پریکاز منحل شد. در زمان تزار میخائیل (سلطنت: ۱۶۱۳–۱۵۴۵)، چندین سودنی پریکاز موقت تأسیس شد که وقتی دیگر نیازی به آنها نبود، بسته شدند. از میان پریکازهای دائمی، دِوورتْسووی پریکاز (дворцовый приказ) و آپتِکارْسکی پریکاز (аптекарский приказ) در طول سلطنت او تأسیس شدند. سپس در زمان تزار آلکسی میخائیلوویچ (سلطنت: ۱۶۴۵–۱۶۷۶)، بسیاری از پریکازهای جدید در دربار ایجاد شدند. متقابلاً در زمان او ۹ پریکاز جدید ازجمله #تاینیخ دل پریکاز و #مالوروسیسکی پریکاز تأسیس شد. در زمان تزار فیودور سوم (سلطنت: ۱۶۷۶–۱۶۸۲)، تمایل به کاهش تعداد پریکازها و توزیع مناسب‌تر مسئولیت‌ها بین سایر سازمان‌ها قابل توجه بود. در سال ۱۶۷۷، چِلوبیتنی پریکاز (челобитный приказ) با #ولادیمیرسکی سودنی پریکاز و #موناستریسکی پریکاز با بولشوگو دِوُورتْسا پریکاز (Большого дворца приказ) ادغام شدند. در سال ۱۶۸۰، پریکازهای نووگورود، ولادیمیر، نیوچتی، گالیستکوی چتی و بولشوگو پریخودا با هم ادغام شدند و بسیاری از حوزه‌های قضایی آنها به بولشوی کازنی پریکاز (Большой казны приказ) منتقل گشت. اندکی پس از به سلطنت رسیدن تزار فیودور سوم، تاینیخ دِل پریکاز و در سال ۱۶۸۰، استروینیا بوگادِلِن پریکاز (строения богаделен приказ) تعطیل شد. در زمان نیابت سلطنت سوفیا آلکسیونا (حکومت: ۱۶۸۲–۱۶۸۹) پونیخیدنی پریکاز (панихидный приказ) بسته شد و #ولیکوروسیسکی پریکاز دوباره تأسیس شد. به‌جز اینها، فسادی که کارمندان پریکازها مرتکب می‌شدند را نیز باید به موارد فوق افزود که هم خارجی‌ها و هم خود روس‌ها در نوشته‌هایشان به آن اشاره کرده‌اند. ریشهٔ این فساد در کارکرد خود نظام پریکازی نهفته بود؛ از آن جهت که پریکازها در اصل از سپردن دستور خاصی توسط تزار به یک یا چند نفر پدید می‌آمدند، رئیس پریکاز (که جز آن افراد بود) همیشه در عمل حرف آخر را می‌زد. اگرچه قاعده بر این بود که به‌طور جمعی به پرونده‌ها رسیدگی شود، در هر صورت، رئیس پریکاز «زیردستانی وابسته» به خود (برای به کرسی نشاندن نظرش) داشت. در زمان او و به ویژه در سال ۱۶۸۰، بسیاری از پریکازها در هم ادغام شدند و تمایل به توزیع مناسب‌تر وظایف در پریکازها محسوس بود. سیستم قدیمی همچنان وجود داشت و تنها اصلاحات جزئی را پشت سر می‌گذاشت که در بیشتر موارد، بر جوهرهٔ نظام تأثیری نمی‌گذاشتند: برخی از پریکازها در هم ادغام می‌شدند، برخی دامنهٔ اختیارات‌شان گسترش می‌یافت و برخی دیگر تنها نام‌های جدیدی به خود می‌گرفتند. در کنار پریکازها، انواع کانتْسِلیاریا (канцелярия) که به معنی «صدرات‌خانه» است، در آن زمان تأسیس شدند که از نظر عملکرد مشابه پریکازها بودند و فقط از نظر نام و شاید دامنهٔ وظایف با آنها تفاوت داشتند. درحالی که در پریکازها مدیریت و تصمیم‌گیری بر عهدهٔ یک نفر بود، در کولیگی‌ها پرونده‌ها توسط چندین نفر حل‌وفصل می‌شدند. این رویکرد موارد زیر را تضمین می‌کرد: موفقیت بیشتر در کشف حقیقت احترام بیشتر جامعه به فرمان‌ها سرعت بیشتر در حل‌وفصل پرونده‌ها آزادی بیشتر در حل‌وفصل پرونده‌ها احتمال کمتر سوءاستفاده رؤسا اگرچه کولیگی‌ها جایگزین پریکازها شدند، اما نظام قدیم به‌طور کامل از بین نرفت. برخی پریکازها مالوروسیسکی پریکاز و سیبریسکی پریکاز تحت نام سابق خود و برخی دیگر تحت نام صدارت‌خانه مانند یامسکایا کانتْسِلیاریا، به حیات خود ادامه دادند و حتی فراتر از دورهٔ پترین دوام یافتند. نظام پریکازی فقط به صورت تدریجی جای خود را به نظام اداری جدید داد و حتی پس از پتر کبیر نیز گهگاه مورد توجه قرار می‌گرفت؛ مثلاً در سال ۱۷۳۰، سیبریسکی پریکاز احیا شد که تا ۲۵ سال بعد برپا بود و سودنی پریکاز و سیسکْنوی پریکاز (сыскной приказ) دوباره تأسیس شدند. سرانجام آثار سیستم اداری قدیمی روسیه، با در سال ۱۷۷۵ به همت کاترین کبیر (سلطنت: ۱۷۶۲–۱۷۹۶) از بین رفت. نام پریکاز همچنان روی برخی نهادها مثلاً اوبشْچِستونوگو پِریزرِنیا پریکاز (общественного призрения приказ) باقی ماند؛ ولی ماهیت این نهادها و جایگاه‌شان در ساختار کلی دولت، کاملاً با وضعیت پریکازها در ساختار قدیم متفاوت بود. سودیا ارشد معمولاً از اعضای دومای بویار، یا گاهی هم یک استولنیک یا اشراف‌زاده بود. تنها استثنای این قاعده، #تاینیخ دل پریکاز بود که فقط از دیاک‌ها و پودیاچی‌ها تشکیل می‌شد و دلیلش ماهیت خاص آن سازمان بود. برای اجرای دستورها و احکام گوناگون، انواع مختلفی از خدمتکاران و مأموران وجود داشت که وظایف‌شان شامل احضار اصحاب دعوی به دادگاه و آزادی متهمان به قید وثیقه، نگهداری آنها تا زمان محاکمه تحت نظر خود، وصول طلب از بدهکاران، اجرای مجازات‌ها و ارسال نسخه‌هایی از احکام ادارات به مقامات مربوط بود. اختیارات پریکازها به‌طور دقیق مشخص نشده بودند؛ گاهی یک پریکاز آنقدر پرونده‌های متنوعی را در خود جای می‌داد که به سختی با نامش هم‌خوانی داشت. بخش قضایی پریکاز از بخش اداری آن جدا نبود؛ تقریباً می‌توان فرض کرد که یک پریکاز به صورت یک «مرجع قضایی» برای افرادی که شغل مرتبطی با وظایف آن داشتند، عمل می‌کرد. شکایات علیه تصمیمات پریکازها به شخص تزار ارائه و در دومای تزار به آن رسیدگی می‌شد. سودیاها، دیاک‌ها و پودایچی‌ها، هر روز به جز یکشنبه‌ها و ایام تعطیلات، به پریکاز خود می‌آمدند و ملزم به کارکردن تا ساعت معینی بودند. پروفسور واسیلی ایوانوویچ سرگیویچ معتقد بود که به احتمال زیاد، تصمیمات برای پرونده‌های پریکازها به اتفاق آرا گرفته می‌شد؛ کنستانتین نوولین و پروفسور خلاف این نظر را داشتند. نوولین می‌گوید: «اگرچه طبق قانون، در آن پریکازهایی که چندین سودیا وجود داشت همهٔ آنها باید با هم برای پرونده‌ها تصمیم می‌گرفتند، ولی در واقعیت سودیا ارشد چنان قدرتی داشت که هر کاری که می‌خواست انجام می‌داد.» ولادیمیرسکی-بودانوف می‌افزاید: «حتی در صورت کثرت اعضا، این کثرت به منزلهٔ وجود یک هیئت مدیره نبود و پرونده‌ها با رأی اکثریت حل‌وفصل نمی‌شد.» این نظر او بر اساس فرمان تزار پتر کبیر در ۲۲ دسامبر ۱۷۱۸ است که تزار در مورد تأسیس کولیگی‌ها خاطرنشان می‌کند که پرونده‌ها در آنجا مانند سازمان‌های قدیمی که در آنها «دستورهای بویار (که سودیا بود) توسط زیردستانش اجرا می‌شد»، حل‌وفصل نخواهد شد. | ## بخش 2: پریکاز | به گفتهٔ ولادیمیرسکی-بودانوف، پودایچی‌ها «تقریباً مسئولیت کل ادارهٔ دولت را بر عهده داشتند؛ آنها به دلیل فقدان آموزش عالی یا متوسط و تعریف ناقص اختیارات قانونی، به شدت از موقعیت خود سوءاستفاده می‌کردند». هنگام خطاب یک اشراف‌زادهٔ پایین‌مرتبه، فقط نام، نام پدر و نام خانوادگی او (به سبک نام روسی) نوشته می‌شد. از آن سو، وقتی یک بویار، والی، دیاک و غیره هرکدام نامه‌هایی در مورد موضوعاتِ مختلف تحت صلاحیت خود برای تزار به پریکاز می‌فرستادند، ابتدا عنوان سلطنتی رسمی تزار روسیه را می‌نوشتند و سپس خود را معرفی می‌کردند. برای نمونه: «به تزارِ فرمانروا و کنیاز بزرگ، از بندهٔ شما [فلانی] و زیردستانش (در صورت وجود) که پیشانی بر آستان‌تان می‌گذارند…» افراد در نامه‌هایشان عنوان یا مقام خود را ذکر نمی‌کردند. نامه‌ها نه خطاب به پریکاز، بلکه خطاب به سودیاها یا فلان سودیا ارشد و زیردستانش نوشته می‌شد. طبق قانون، هر پریکاز باید یک دفتر ویژه با امضای دیاک می‌داشت که در آن، پودیاچی‌ها باید پرونده‌ها و هزینه‌های دادگاه را بلافاصله پس از محاکمه ثبت می‌کردند. پیش از تأسیس سرویس پستی در سال ۱۶۶۶، نامه‌رسانی بین پریکازها و شهرها از طریق نامه‌رسان‌ها انجام می‌شد. پاسخ به نامه‌های ارسالی توسط فرمانداران که نیازی به تصمیم‌گیری فوری نداشتند، نه توسط پیک، بلکه سر موعد قانونی ارسال می‌شد. به همین ترتیب، فرمانداران و دیاک‌ها نباید نامه‌های بی‌اهمیت را توسط پیک به مسکو ارسال می‌کردند؛ بلکه باید منتظر پیک‌هایی از مسکو می‌ماندند و سپس تمام نامه‌ها را از طریق همان پیک‌ها ارسال می‌کردند. امور پریکازها گاهی با دستور ویژهٔ فرمانروا، قابل بازنگری بود؛ اما این امر به ندرت و فقط در موارد خاص اتفاق می‌افتاد. تعداد کل پریکازهای روسیه هنوز به‌طور دقیق مشخص نیست و در آثار پژوهشگران مختلف به صورت‌های متفاوتی تعیین شده است. در دههٔ ۱۶۶۰، گریگوری کوتوشیخین در یادداشت‌هایش (موسوم به روسیه در زمان تزار آلکسی میخائیلوویچ) به ۴۲ پریکاز اشاره کرد. استاد تاریخ میخائیل فلگونتویچ ولادیمیرسکی-بودانوف تنها ۳۹ پریکاز را برشمرد، درحالی که سایر محققان ۴۰، ۴۷ یا بیش از ۶۰ پریکاز را برشمرده‌اند. تفاوت در شمارش عمدتاً به این دلیل است که محققان، اولاً در مورد تعیین بازهٔ زمانی نظام پریکازی به توافق نرسیده‌اند و ثانیاً، برخی‌ها پریکازهایی مانند کارگاه‌های طلا و نقره، کارگاه‌های تزار، تزارینا و غیره را پریکازهای مستقل می‌دانند؛ درحالی که برخی دیگر مانند میخائیل فلگونتویچ ولادیمیرسکی-بودانوف آنها را فقط به صورت مؤسسات اقتصادی و صنعتی می‌بینند. همچنین، برخی‌ها پریکازهای موقت را که پس از رفع نیاز تخریب می‌شدند، در فهرست پریکازهای مورد نظر خود برمی‌شمرند؛ درحالی که برخی دیگر آنها را حساب نمی‌کنند. خلاصه اینکه تعداد پریکازهایی که تاکنون در روسیه وجود داشته‌اند دقیق مشخص نشده و دامنهٔ اختیارات هر پریکازِ منفرد، محدود بوده است. این پریکاز که در زمان ایوان مخوف تأسیس شد، نخست استرلتسکی ایزبی (стрелецкой избы) نام داشت. آن‌طور که گریگوری کوتوشیخین در زمان خود (اواسط سدهٔ هفدهم) نوشته، مدیریت آن بر عهده یک بویار و دو دیاک بود. استرلتسکی پریکاز در ابتدا ادارهٔ تمام استرلتسی‌ها را، چه آنها که در پایتخت بودند و چه در سایر شهرها، در دست داشت. این پریکاز از طبقات مختلف ساکنان شهرها، پول و بودجهٔ هنگ‌های استرلتسی را جمع‌آوری می‌کرد، حقوق آنها را می‌پرداخت، به شکایات آنها رسیدگی و گناهکاران را برای تمام جرائم به‌جز دزدی، محاکمه و مجازات می‌نمود. در ربع آخر سدهٔ هفدهم، امور استرلستی‌ها به تدریج شروع به ترک حوزهٔ قضایی استرلتسکی پریکاز و انتقال به سایر پریکازها کرد. در سال ۱۶۸۰، دستور داده شد که بسیاری از استرلستی‌ها در امور مربوط به ترخیص و غیره، تحت نظارت #اینوزمسکی پریکاز باشند. در سال ۱۶۸۰، کنترل به استرلتسکی پریکاز سپرده شد؛ شاید به این دلیل که (از قبل) ادارهٔ برخی از شهرهای این چِتوِرتی، به استرلتسکی پریکاز مسکو واگذار شده بود. در سال ۱۶۸۱، دستور داده شد که امور #یامسکی پریکاز به استرلتسکی پریکاز منتقل شود. پس از انحلال هنگ‌های استرلتسی به دست پتر کبیر در سال ۱۶۹۹، استرلتسکی پریکاز هم متلاشی و امور آن به زِمْسکی پریکاز (Земские приказ) محول شد. اسمولنسکی پریکاز اِسمولِنسکی پریکاز به معنی «دفتر اسمولنسک» که پریکاز اِسمولِنسکووا کِنیاژِستوا به معنی «پریکازِ شاهزاده‌نشین اسمولنسک» هم نامیده شده است، ادارهٔ مسئول شهر اسمولنسک بود. از سال ۱۵۱۴ به اسمولنسکی پریکاز اشاره شده است؛ اما بعدها با از دست دادن اسمولنسک منحل شد. اسمولنسکی پریکاز احتمالاً در زمان تزار آلکسی میخائیلوویچ و با بازپس‌گیری اسمولنسک، دوباره تأسیس شد. اینوزمسکی پریکاز اینوزِمْسکی پریکاز به معنی «دفتر خارجی»، ادارهٔ مدیریت پرسنل خارجی ساکن روسیه بود. اینوزمسکی پریکاز مسئول استخدام پرسنل نظامی، گروه‌بندی آنان بین هنگ‌ها و گروهان‌ها، پرداخت حقوق آنها، مرخصی از خدمت، رعایت احکام مربوط به وضعیت مذهبی و دارایی آنها، پرونده‌های حقوقی و سایر مسائل مربوط به خدمت و اقامت در روسیه بود؛ البته به استثنای صدور مجوز ورود و خروج از کشور و انعقاد قراردادها که در صلاحیت #پوسولسکی پریکاز بود. مدیریت اینوزمسکی پریکاز بر عهده دیاک‌ها و پودیاچی‌ها که معمولاً تجربهٔ دیپلماتیک داشتند و همچنین پِرِوودچیک‌ها (مترجمان) بود. از دههٔ ۱۶۳۰، اینوزمسکی پریکاز مسئول ثبت‌نام سربازان روسی در هنگ‌های نظام جدید بود که اوایل توسط افسران خارجی فرماندهی می‌شدند. تا سال ۱۶۴۹، اینوزمسکی پریکاز مسئول تمام هنگ‌های نظام جدید بود؛ اما با تأسیس #ریتارسکی پریکاز، امور مربوط به رایترها، کوپیشیک‌ها و هوسارها از حوزهٔ اختیارات آن خارج شد. با این وجود، تا پایان سدهٔ هفدهم هر دو پریکاز، تقریباً همیشه توسط یک رئیس اداره می‌شدند. این پریکاز در بازسازی ارتش روسیه تزاری اهمیت زیادی داشت و معمولاً توسط اشخاصی که در دولت نقش کلیدی داشتند، ریاست می‌شد. در سال ۱۶۸۰، اینوزمسکی پریکاز با ریتارسکی پریکاز ادغام شد، اما استقلال خود را حفظ کرد (به روایت دیگر، تنها به ریاست یک شخص درآمدند نه اینکه ادغام شوند). هر دو پریکاز در سال ۱۷۰۱ منحل شدند و جایشان را ووینیخ دِل پریکاز (Приказ Военных дел) به معنی «دفتر امور نظامی» گرفت. مورخان در مورد منشأ پوشکارسکی پریکاز نظرات متفاوتی دارند؛ واسیلی کلیوچفسکی معتقد است که این پریکاز در سال ۱۵۶۵ تأسیس شد و همچنان یک «نهاد سیار» باقی ماند. در مقابل برخی مورخان چون و تمایل دارند که پایه‌گذاری پوسولسکی پریکاز را به سال ۱۵۵۶ نسبت دهد و آن را نهادی ثابت تعریف کنند نه سیار. از آغاز سدهٔ هفدهم میلادی، دامنهٔ وظایف پوسولسکی پریکاز به‌طور فزاینده‌ای متنوع شد. در ابتدا، به دلیل هدف اصلی‌اش یعنی «نظارت بر امور خارجه»، تمام ارتباطات روسیه تزاری با کشورهای خارجی از طریق این پریکاز انجام می‌شد. بر خارجی‌های ساکن روسیه، به ویژه در امور تجاری، نظارت داشت و به شکایات روس‌ها از خارجی‌ها رسیدگی می‌کرد. امور پستی را مدیریت می‌کرد (زیرا خدمات پستی در ابتدا توسط خارجی‌ها مدیریت می‌شد و تنها در امتداد مسیرهای منتهی به کشورهای خارجی و در درجهٔ اول، برای ارتباط با آنها تأسیس گشته بود) و همچنین بر تمام امور مربوط به روابط با کازاک‌های دن صلاحیت داشت. بعدها، این موارد نیز همگی به حوزه اختیارات پوسولسکی پریکاز واگذار شد: مدیریت مراسمات و اعیاد درباری، مدیریت پریکازهای ولیکوروسیسکی، مالوروسیسکی، لیتوانسکی، اسمولنسکی، نووگورودسکی، اوستیوژسکی، ولادیمیرسکی و گالیتسکی که مسئول گمرک‌ها، میخانه‌های دولتی (Кружечный двор) و شکایات خارجی‌های ساکن شهرها بودند، مدیریت تمام مالیات‌ها در پرم بزرگ و شهرهای چردین و سولیکامسک، مدیریت صوامع حومهٔ مسکو و برخی دیگر، محاکمه و مجازات پِرِوودچیک‌ها (مترجمان) و پودیاچی‌های سایر پریکازها و همچنین اشراف برجسته. تا اواسط سدهٔ هفدهم، ریاست پریکاز بر عهده دیاک‌ها، سپس بویارها و اوکولنیچی‌ها بود. این پریکاز مجموعه بایگانی بسیار مهمی داشت که بهتر از بایگانی‌های سایر پریکازها حفظ شده بود و بعداً به بایگانی وزارت امور خارجه امپراتوری منتقل شد. سه تن از آخرین رؤسای بانفوذ آن، عنوان رسمی پرطمطراق «مهردار مهر بزرگ تزاری و امور سفیران بزرگ دولتی» را دریافت کرده بودند. پوشکارسکی پریکاز پوشْکارسْکی پریکاز معنی «دفتر توپ‌خانه»، سازمان تسلیحات روسیه بود. این پریکاز نخستین‌بار در زمان ایوان مخوف و با نام پوشِچْنوگو پریکاز (пушечного приказ) ذکر شده است. مدیریت پوشکارسکی پریکاز بر عهدهٔ یک بویار و دو دیاک بود که مسئول انبارهای توپ‌خانه در مسکو و سایر شهرها، کارگاه‌های باروت‌سازی و توپ‌ریزی، ساخت قلعه و غیره بودند. بودجهٔ نگهداری این واحدها از بولشوی کازنی پریکاز (Большой казны приказ) تأمین می‌شد. در سال ۱۷۰۰، پوشکارسکی پریکاز به آرتیلِریسکی پریکاز (артиллерийский) و در سال ۱۷۰۹ به آرتیلِریسکا کانتْسِلیاریا (артиллерийская канцелярия) به معنی «صدارت‌خانه توپ‌خانه» تغییر نام داد. تاینیخ دل پریکاز تایْنیخ دِل پریکاز به معنی «دفتر امور مخفی»، سازمان اطلاعات داخلی روسیه در زمان تزار آلکسی میخائیلوویچ بود. او این پریکاز را در حدود سال ۱۶۵۸ تأسیس کرد که وظیفه‌اش، خدمت به تزار به عنوان نوعی دفتر خصوصی بود. به روایت گریگوری کوتوشیخین، این پریکاز توسط یک دیاک و حدود ۱۰ پودیاچی اداره می‌شد. بویارها و شریف دوما عمداً از کار در تاینیخ دل پریکاز منع شده بودند؛ زیرا این سازمان در درجهٔ اول، جهت نظارت بر فعالیت‌های خود آنها تأسیس شده بود. پودیاچی‌های تاینیخ دل پریکاز به همراه سفیران به ایالت‌ها و کنگره‌های مختلف می‌رفتند و همچنین با فرماندهان به جنگ اعزام می‌شدند. آنها وظیفه داشتند اقدامات سفیران و فرماندهان را زیر نظر داشته و همه‌چیز را به تزار گزارش دهند. از همین‌رو، سفیران همیشه سعی می‌کردند برای جلب نظر پودیاچی‌ها، به آنها رشوه بدهند. تاینیخ دل پریکاز افزون بر اینها، تحقیقاتی هم در مورد مهم‌ترین امور دولتی (به اقتضای زمان) انجام می‌داد؛ مثلاً در مورد ضرب سکه‌های تقلبی یا پروندهٔ جنجالی پاتریارک نیکون و غیره. همین پریکاز، مسئول سرگرمی مورد علاقهٔ تزار، یعنی بازداری بود که کارکنان ویژه‌ای برای گرفتن انواع پرندگان شکاری چون شاهین و قوش و آموزش آنها و نیز کبوترخانه‌هایی با بیش از ۱۰۰ هزار لانهٔ کبوتر برای تأمین خوراک پرندگان شکاری داشت. تاینیخ دل پریکاز پس از مرگ تزار آلکسی و در همان آغاز سلطنت پسرش تزار فیودور سوم یعنی در سال ۱۶۷۶، منحل شد. ریتارسکی پریکاز ریتارسکی پریکاز به معنی «دفتر ریتار»، ادارهٔ مسئول هنگ‌های رایتر (در خوانش روسی: ریتار (Рейтар در هنگ‌های نظام جدید روسیه تزاری بود. این پریکاز در حدود سال ۱۶۵۱ پدیدار شد و مسئول امور هنگ‌های سواره‌نظام رایتر، مالیات‌ها و پرداخت حقوق‌شان بود. مدیریت ریتارسکی پریکاز بر عهدهٔ همان بویاری بود که ریاست #استرلتسکی پریکاز و #اینوزمسکی پریکاز را نیز در دست داشت و همکاران او شامل یک اشراف‌زاده و دو دیاک بودند. | ## بخش 3: پریکاز | در سال ۱۷۰۱، اینوزمسکی پریکاز به ووینیخ دِل پریکاز (Приказ Военных дел) به معنی «دفتر امور نظامی» تغییر نام داد و ۱۶ سال بعد، کولیگی نظامی (военной коллегией) جایگزین آن شد. رازریادنی پریکاز رازْریادنی پریکاز در اسنادی که قدمت آنها به پیش از سال ۱۵۳۵ می‌رسد، نام برده شده است؛ از این‌رو، کنستانتین نوولین منشأ رازریادنی پریکاز را به زمان ایوان سوم نسبت می‌دهد. اما سرگی میخائلویچ سولوویف و میخائیل فلگونتویچ ولادیمیرسکی-بودانوف معتقداند که این پریکاز دیرتر از ظهور دیاک‌هایش پدید آمده است. به گفتهٔ گریگوری کوتوشیخین، کارکنان رازریادنی پریکاز شامل یک اوکولنیچی، یک دیاک دوما و دو دیاک بود. این پریکاز مسئول تمام امور نظامی، ساخت و تعمیر قلعه‌ها و تأمین تسلیحات قلعه‌ها و پادگان‌ها و همچنین، امور خدماتی مربوط به بویارها، اوکولنیچی‌ها، دیاک‌های دوما، استولنیک‌ها، وکلا، اشراف، دیاک‌ها، شهربانان و فرزندان بویارها، کازاک‌ها و سربازان بود. در صورت اعزام، پاداش یا برکناری هر یک از مقامات نام‌برده، فرمانی جهت رسیدگی به رازریادنی پریکاز صادر می‌شد. فهرستی از تمام کارمندان دولتی، همراه با اطلاعات مربوط به خدمت آنها نیز در آنجا نگهداری می‌شد (اینها شامل بایگانی این پریکاز، موسوم به بودند). هنگامی که سیستم «مستنیچستو» در سال ۱۶۸۲ لغو شد، رازریادنی پریکاز وظیفهٔ گردآوری و نگهداری مداوم اسناد تبارشناسی (شجره‌نامه‌های) نجبا را بر عهده داشت. با فرمانی در سال ۱۶۸۹، انجام محاکمهٔ پودیاچی‌های این پریکاز، به همان‌جا محدود شد. شعبه‌های نووگورود، ریازان و غیره این پریکاز که بر کارمندان دولتی در شهرهای مربوط به خود نظارت داشتند، وابسته به رازریادنی پریکاز بودند. در مقابل آنها، شعبهٔ اصلی، مُسکوفْسکی بولشیم رازریادوم (Московским Большим Разрядом) به معنی «رازریادنی بزرگ مسکو» نامیده می‌شد. رازریادنی پریکاز سازمانی ویژه (و یکی از مهم‌ترین پریکازهای روسیه) بود که تحت نظر دومای تزار قرار داشت و به همین دلیل، فعالیت‌هایش با انحلال دوما متوقف شد. با تأسیس سنای روسیه در سال ۱۷۱۱، یک دفتر رازریادنی ویژه در آنجا تشکیل شد که برخی از امور مربوط به صلاحیت رازریادنی پریکاز سابق را به آن محول کردند. سودنی پریکاز سودنْی پریکاز به معنی «دفتر قضایی»، نام چند شعبهٔ قضایی روسیه تزاری از اواسط سدهٔ شانزدهم تا اوایل سدهٔ هجدهم بود. این سودنی پریکازها (که در اسناد مختلف به صورت «سودنی ایزبی» (судной избой) و به‌طور جمع «سودوم» (судом) نیز نامیده شده‌اند) به دعاوی مدنی مطرح شده توسط زمین‌داران ممتازی که تابع فرمانداران و شهرداران نبودند رسیدگی می‌کردند. دانشنامه بزرگ شوروی پنج سودنی پریکاز زیر را نام می‌برد: #ولادیمیرسکی سودنی پریکاز (۱۵۸۲–۱۶۹۹)، #دیمیتروفسکی سودنی پریکاز (۱۵۹۵–؟)، کازانسکی سودنی پریکاز (۱۵۹۱–۱۷۱۹)، #مسکوفسکی سودنی پریکاز (۱۵۹۸–۱۶۹۹) و دِوورتْسووی سودنی پریکاز (۱۶۶۴–۱۷۰۹). با حکم قضایی سال ۱۶۹۹، سودنی پریکازهای ولادیمیر و مسکو با هم ادغام شدند که تنها حدود یک سال وجود داشت. با این وجود، از سال ۱۷۳۰ تا ۱۷۸۲ همچنان یک سودنی پریکاز در مسکو وجود داشت که مسئول یافتن سرف‌های فراری، ثبت اسناد سرف‌داری و شکایات زمین‌داران بود.Судные приказы, Большая советская энциклопедия, (به روسی), 3-е изд, Москва, 1969–1986. در ابتدا تنها یک سودنی پریکاز موسوم به «سودنی پریکاز سراسری» (общегосударственным Судным приказом) وجود داشت که بعدها به ولادیمیرسکی سودنی پریکاز تغییر نام داد. آن نخستین و برجسته‌ترین سودنی پریکاز بود که کارکردن در آن محترمانه‌تر از سایرین به حساب می‌آمد. سپس چندین پریکاز جدید به مرور تأسیس شدند و در نهایت، شمار پریکازها دوباره به یک عدد محدود شد. وظایف سودنی پریکازها شامل رسیدگی به پرونده‌های کیفری، پرونده‌های مدنی مانند دعاوی وام، ربا، گران‌فروشی، مناقشات مِلکی و در آخر، امور مربوط به جستجوی کارگران و سرف‌های فراری و تبعید شده بود. معرفی چهار سودنی پریکاز اصلی: ولادیمیرسکی سودنی پریکاز به معنی «دفتر قضایی ولادیمیر»، نامش به این صورت، نخستین‌بار در سال ۱۵۹۳ ثبت شده است. مدیریت ولادیمیرسکی سودنی پریکاز بر عهدهٔ یک بویار، یک استولنیک و یک یا دو دیاک بوده است. وظایف این سودنی پریکاز شامل رسیدگی به شکایات منطقهٔ ولادیمیر، ساکنان شهر ولادیمیر و شاید برخی شهرهای دیگر، به‌جز در مورد جرائم قتل، سرقت و دزدی مسلحانه بود. در سال ۱۶۸۱، این سودنی پریکاز برای مدت کوتاهی با شعبهٔ مسکو ادغام و سپس دوباره مجزا شد. ولادیمیرسکی سودنی پریکاز در سال ۱۶۹۹ منحل و وضایف آن به مسکوفسکی سودنی پریکاز منتقل گشت. مُسکوفْسکی سودنی پریکاز به معنی «دفتر قضایی مسکو»، نامش به این صورت، نخستین‌بار در سال ۱۵۹۳ در دفاتر رازریاد ثبت شده است؛ اگرچه ظاهراً با نام‌های سودنایا ایزبا (судная изба) و سود وِسترِچایوتسا (суд встречаются)، در زمان ایوان مخوف هم ثبت شده است. مدیریت مسکوفسکی سودنی پریکاز بر عهده یک بویار، یک استولنیک و یک یا دو دیاک بوده است. وظایف این سودنی پریکاز شامل رسیدگی به شکایات منطقه مسکو، ساکنان شهر مسکو و شاید برخی شهرهای دیگر، به‌جز در مورد جرائم قتل، سرقت و دزدی مسلحانه بود. در سال ۱۶۸۱، سه سودنی پریکاز ازجمله #ولادیمیرسکی سودنی پریکاز با مسکوفسکی سودنی پریکاز ادغام شدند؛ اما بعدتر ولادیمیرسکی سودنی پریکاز دوباره مجزا شد. هنگامی که سرانجام ولادیمیرسکی سودنی پریکاز در سال ۱۶۹۹ منحل شد، وظایف آن به مسکوفسکی سودنی پریکاز منتقل گشت. در سال ۱۷۱۴، این سازمان از مسکو به پایتخت جدید تزار، یعنی سنت پترزبورگ منتقل شد. در سال ۱۷۱۹، مسکوفسکی سودنی پریکاز که با فرمان تزار از سال ۱۷۰۰، نامش به «سودنی پریکاز» خالی تغییر کرده بود (چون تنها پریکاز باقی‌مانده بود و دیگر نیازی به ذکر نام شهر نبود)، با کولیگی دادگستری جایگزین شد. ریازانْسکی سودنی پریکاز به معنی دفتر «قضایی ریازان»، نامش از سال ۱۵۹۱ در اسناد ثبت شده است. هیئت اداره‌کنندگان و وظایف این سودنی پریکاز را تنها می‌توان با قیاس با سایر سودنی پریکازها به‌طور مشابه فرض کرد. نام ریازانسکی سودنی پریکاز در یادداشت‌های گریگوری کوتوشیخین یا در احکام تزار آلکسی میخائیلوویچ نیامده؛ بنابراین، این سودنی پریکاز احتمالاً در نیمه اول سدهٔ هفدهم منحل شده بود. دیمیتروفْسکی سودنی پریکاز به معنی «دفتر قضایی دیمیتروف»، نامش از سال ۱۵۹۵ در اسناد ثبت شده است. هیئت اداره‌کنندگان و وظایف این سودنی پریکاز را تنها می‌توان با قیاس با سایر سودنی پریکازها به‌طور مشابه فرض کرد. در سلسله مراتب، دیمیتروفسکی سودنی پریکاز پایین‌تر از ریازانسکی سودنی پریکاز و مسکوفسکی سودنی پریکاز به حساب می‌آمد. سیبریسکی پریکاز سیبریسْکی پریکاز به «معنی دفتر سیبری»، ادارهٔ مسئول سرزمین سیبری بود. پس از فتح سیبری توسط روسیه، ابتدا مدیریت آن منطقه به #پوسولسکی پریکاز سپرده شد؛ سپس از سال ۱۵۹۶ تا ۱۵۹۹، یک چِتوِرتی ویژه که مطابق نام دیاک آن، وارفولومی ایوانف (Варфоломея Иванова) نام‌گذاری شده بود، برای این منظور وجود داشت. از سال ۱۵۹۹، سیبری توسط دربار کازان اداره می‌شد و از سال ۱۶۳۷، نخستین‌بار نام سیبریسکی پریکاز در دفاتر ثبت اسناد ظاهر می‌شود. سیبریسکی پریکاز، سیبری را به همان روشی اداره می‌کرد که دربار کازان، ایالت‌های کازان و آستاراخان را. از طریق این پریکاز، انتقال و اسکان تبعیدی‌ها به سیبری انجام می‌شد، خزهایی که از بومیان سیبری به عنوان یاساک ясака دریافت می‌شد، به آنجا ارسال می‌شدند و همچنین مجوزهایی برای سفر به سیبری، بعداً به چین و به‌طور کلی، به کشورهای هم‌مرز با چین صادر می‌شد. سیبریسکی پریکاز یک خزانه‌داری ویژهٔ پوست سمور داشت که خزهای به دست آمده از سیبری را انبار می‌کرد. سیبریسکی پریکاز در تمام دورهٔ سلطنت پتر کبیر وجود داشت؛ اما دامنهٔ اختیارات آن به‌طور قابل توجهی محدود بود. در اسناد #پوسولسکی پریکاز، نام آن از سال ۱۶۴۹ آمده است؛ مطابق ، مالوروسیسکی پریکاز پس از به‌هم‌پیوستگی دوبارهٔ سرزمین روسیه کوچک با روسیه تزاری، یعنی در سال ۱۶۵۴ تأسیس شد؛ در سایر دفاتر از سال ۱۶۶۳ ذکر است. مالوروسیسکی پریکاز مسئول ارتش سیج زاپوروژی، شهرهای کی‌یف، چرنیهیف، نیژین، پریاسلاف و نووبوگورودیتسک و همچنین امور مربوط به ورود روحانیون و افراد سکولار از روسیه کوچک و مکاتبات با هتمان‌ها در مورد مسائل مرزی با لهستان-لیتوانی، عثمانی و تاتارها بود. با تأسیس کولیگی‌ها، این مجلس تابع کولیگی امور خارجه و در سال ۱۷۲۲ تابع سنای روسیه شد. موناستریسکی پریکاز موناستریسکی پریکاز به معنی «دفتر رهبانی»، سازمان امور کلیسایی روسیه تزاری بود. این پریکاز در حدود سال ۱۶۵۰ تأسیس شد و بر املاک مجموعه کلیساهای روسیه کنترل داشت. با فشار روحانیونی که (به جهت ضدیت با اقتدار اعمال شده توسط دولت با این سازمان) در شوراهای سال ۱۶۶۷ و ۱۶۷۵ علیه موناستریسکی پریکاز سخنرانی کردند، این پریکاز در سال ۱۶۷۵ منحل شد. پتر کبیر در سال ۱۷۰۱ موناستریسکی پریکاز را احیا کرد و تمام امور اداری، مالی و قضایی نهاد کلیسا را به حوزهٔ اختیارات آن منتقل نمود. از همان سال، این پریکاز همچنین برخی امور قضایی و اداری در رابطه با روحانیون و سرف‌ها را که به صورت فئودالی به صوامع و سایر نهادهای کلیسایی وابسته بودند، انجام می‌داد. به مرور، تقویت کنترل دولت بر کلیسا و اصلاح دستگاه مرکزی دولت، منجر به انحلال نهایی موناستریسکی پریکاز در سال ۱۷۲۵ و انتقال وظایف آن به کولیگی‌ها و دفتر شورای کلیسایی (камер-конторе Синода) شد.Горчаков М. ولیکوروسیسکی پریکاز ولیکوروسیسکی پریکاز به معنی «دفتر روسیه بزرگ»، ادارهٔ مسئول سرزمین روسیه بزرگ بود. از سال ۱۶۸۸ به بعد، ولیکوروسیسکی پریکاز به‌طور ویژه مسئول اداره اسلوبوداهای (شهرک‌های) کازاک‌ها در جنوب روسیه بود که بخشی از کرانه چپ اکراین نبودند و دارای هنگ‌های جداگانه‌ای بودند؛ یعنی آختیرسکی، سومسکی، خارکوفسکی و ایزیومسکی اسلوبودا. این هنگ‌ها هرکدام «اسلوبودسکی» و مجموعاً اسلوبودسکایا اوکراینوی (Слободской Украиной) به معنی «شهرک‌های اوکراین» نامیده می‌شدند. وظایف دیگر شامل استخدام کازاک‌های غیرعشایر، روس‌ها و سایر ساکنان اوکراین، مدریت خدمات آنها و پرداخت حقوق‌شان، ساخت شهرها و پادگان‌ها، مدیریت گمرک و سایر امور دولتی در منطقه بود. این نهاد به #رازریادنی پریکاز در سازماندهی خدمت سربازی در قلمرو تحت صلاحیت خود کمک می‌کرد. قرار بود بخش‌های اداری آن در یامسکوی استول (ямском столе) تحت مدیریت استان مسکو متمرکز شود؛ اما این کار نامناسب تشخیص داده شد. نه سال بعد در سال ۱۷۲۰، یامسکوی پریکاز احیا شد و در سال ۱۷۲۲ تحت مدریت اداره کل پست (генерал-почт-директора) قرار گرفت که تازه تأسیس شده بود. | ## جمع‌بندی | این پریکاز در حدود سال ۱۷۲۳، به یامسکایا کانتْسِلیاریا (ямская канцелярия) به معنی «صدارت‌خانه یامسکوی» تغییر نام داد؛ اگرچه پس از تغییر نام نیز گاهی همچنان پریکاز نامیده می‌شد.