موضوع مقاله: خرد ترکیبی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خرد ترکیبی | مقدمه: این ترکیب در بالاترین سطح از سطوح داده، اطلاعات، دانش و خِرَد (و متناظراً سطوح عملیات پردازشی، الگوریتم، سامانه و تحقق هدف) رخ میدهد. | ## بخش 1: خرد ترکیبی | خِرد ترکیبی و سایبرنتیک عمومی ادراکی در حوزه میان رشته ای علوم شناختی، سایبرنتیک و هوش مصنوعی در سالهای فعلی 2025 وجود دارد که بیان می دارد: "در چند دهه آینده شاهد ترکیب هوش انسان با قابلیت‌های هوش مصنوعی خواهیم بود و الگوهای جدیدی برای حکمرانی و مدیریت عمومی پدیدار خواهد گشت." چشم اندازی از هماهنگی و تشریک مساعی انسان ها و عامل های هوشمند (چه در اجتماعمتئو پاسکویینلی، "چشم خدایگان، تاریخ اجتماعی هوش مصنوعی"، ترجمه سهیل رضانژاد، نشر هرمس، 1404.، چه در تولید صنعتی و چه در اقتصاد در قالب Society 5.0 و Industry 4.0 و Industry 5.0) مطرح شده است. برخی نمونه های عینی 1- برای بسیاری از کاربردها، درکِ عمیق و صحیحِ انسانی از داده ها (و یا اطلاعات و دانش) می تواند مهمتر از به کارگیری روش های پیچیده محاسباتی باشد. 2- هنر/فنّ پرامپت نویسی، نوعی از ترکیب قابلیتهای انسانی (برای درک متنوع، سریع و خلاقانه نیازها و معیارها) و قابلیتهای ماشینی (برای اجرای سریع و قوی خواسته ها) است. 3- ترکیب نظام مند نظرات خبرگان (و نخبگانِ) انسانی با دریافتها و یافته های هوش مصنوعی از کلان داده ها به منظور پوشش دادن محدودیتهای دو عنصر انسانی و ماشینی 4- تجارب قبلی ماشینی شدن در امواج قبلی انقلابهای صنعتی (ماشینی شدن نساجی، ماشینی شدن استحصال انرژی، ماشینی شدن حمل و نقل، ماشینی شدن صنایع)، نشان می دهد که نیاز ماشین ها به انسان ها (برای ساخته شدن، مهندسی شدن، اختراع شدن، تنظیم شدن، اداره شدن، به کارگرفته شدن و کنترل شدن)، کمتر از نیاز انسان ها به ماشین ها نیست. در واقع، انسانها و ماشینها، یک سطح (یا فضا یا بستر) جدید صنعتی-اجتماعی را در هر انقلاب صنعتی رقم زده اند که شامل هم انسان، هم ماشین و هم تعامل میان این دو بوده است."با اختراع ماشین پنبه‌کوب توسط ایلای ویتنی در ۱۷۹۳، فرایند جداسازی دانه‌های پنبه از الیاف تا پنجاه برابر سریع‌تر شد؛ اما برخلاف تصور اولیه، نه‌تنها نیاز به نیروی برده کاهش نیافت، بلکه کشاورزان را به گسترش مزارع پنبه و استخدام بردگان بیشتر تشویق کرد." 5- فناوری Human Insight Intelligence در گزارش چرخه تب وتاب و آینده کار گارتنر 2025. 7- قابهای معنایی (Semantic Frames) که هم توسط انسان و هم توسط ماشین قابل مصرف و پردازش (و تولید) هستند و توصیفگر بخشی از واقعیتِ جهانِ واقع برای سامانه ها و راهکارهای هوشمند می باشند. 8- ترکیب غرائض انسانی (مانند عواطف مادری) و یا جوهر اخلاقی با عناصرِ تفکر و سرشتِ شناختِ موتورها یا عاملهای هوش مصنوعی 9- ایده های انسانها (مانند ایده های الگوریتمی)، اساس مهندسی موتورهای هوش مصنوعی را فراهم آورده است. لذا با ژرف اندیشی و ایده پردازی مستمر انسانی (در حیطه مهندسی هوش مصنوعی) می توان کارایی، بهره وری و به صرفه بودن موتورهای هوش مصنوعی را ارتقا داد. 10- این فرضیه همیشه وجود داشته است که انسانها (یا لااقل برخی از انسانها مانند افراد مخترع و نوآور) توانایی دستیابی به نگرشهایی را دارند که زودتر از آشکارشدن عمومی الگوها و یا "سریعتر و فراتر از داده ها و ابزارها" عمل نمایند. | ## بخش 2: خرد ترکیبی | اگر این حس طبیعی اختراع یا نوآوری نوابغ انسانی با توانایی سهمگین ماشین ها در پردازش کلان داده ها ترکیب شود، امکان دستیابی به سطوحی کاربردی از خِرد ترکیبی، آن هم نه فقط محدود به سطح تکنیکی خدمات بلکه در سطح تصمیمات اساسی کسب و کاری (مثلاً با ترکیب شناخت انسانی و ماشینی حاصل از دستیارهای شناختی)، فراهم گردد. 11- برخی رویکردها به خِرَد ترکیبی (و نه همگی آنها) به دنبال تقسیم وظایف بین انسان و ماشین و سپس برقراری تعامل و همکاری بین این دو هستند مانند همکاری "خلاقیت بشری" با "زایایی ماشینی".مرتس منش، "هنر هوش مصنوعی همکاری انسان و ماشین"، ترجمه ستاره نوتاج، نشر کتاب آبان، 1404. 14- ترکیب و ادغام عملگرایانه زندگی روزمره و هوش مصنوعی (و فناوری های منظومه ای همگرا با آن مانند کلان داده ها و واقعیت مجازی و افزوده)، توسط برخی از پژوهشگران از مصادیق وقوع واقعیت ترکیبی انسانی-ماشینی در بستر جامعه قلمداد شده است. یعنی به تدریج با یک جامعه که از نظر عملگرایانه به صورت تلفیقی از رخدادهای انسانی-ماشینی در زندگی روزمره است، روبرو می شویم. همان طور که ماشین ها در مدرنیته آرام آرام جای خود را در زندگی روزمره (از نظر دینامیکی و مکانیکی و نه کاربردهای هوشمندی) باز کردند. 15- یک رویکرد به خرد ترکیبی، مبتنی بر این ایده است که اگر ارزش های انسانی، فرهنگهای متنوع انسانی، علوم انسانی و اخلاق انسانی را به نحوی مطلوب، فنی و همچنین انسان-محور در فرآیند یادگیری هوش مصنوعی (مانند محتوای یادگیری LLM ها) لحاظ کنیم، آنگاه می توانیم به سطوحی از خِرد ترکیبی انسانی-ماشینی برسیم. 16- استفاده آگاهانه انسان از هوش مصنوعی برای تقویتِ مهارتهایِ منحصربفردِ انسانی (یا مهارتهایی که برای نقشهای منحصربفردِ انسانی، ضروری هستند، مانند قضاوت). 17- برخی رویکردها، از زاویه دید "الهام گیری از طبیعت" (BioInspiration) به مساله ترکیب هوش انسان و ماشین می نگرند (در سطوح مختلف فلسفی، معماریِ محاسباتی، سیمبندی مدارهای عصبی و اسلوب محاسبه و تفکر و غیره)."تراشه های عصبی"، صفحه 6 شماره 959 روزنامه شریف، 25 مهر 1404. 19- برخی رویکردها به تفکیک ساحتی بین "دانش انسانی" و "دانش ماشینی" پرداخته اند و دانش انسانی را معمولا واجد "دقت، تعهد و وقار" و دانش ماشینی (در مدلهای امروزی آن) را با صفت "سرعت، گستردگی، تقریبی و عمق کم" توصیف عملگرایانه (و نه در حالتهای حدی) نموده اند. | ## بخش 3: خرد ترکیبی | در این صورت، خِرَد ترکیبی تلفیقی عملگرایانه از "دقت، تعهد، وقار، سرعت، گستردگی و تقریب" خواهد بود. 20- برخی رویکردها به خِرد ترکیبی، از مفهوم "جریانِ خِرد در درون سیستم" یا "سیستم مبتنی بر خِرد" استفاده نموده اند تا هوشمندی ترکیبی را مهندسی نمایند. در این رویکرد نه تنها ترکیب هوشمندی (و جریان سایبرنتیکی) بین انسان و ماشین، بلکه بین تمامی دیگر اجزاء و لایه های موجود فیزیکی، اکوسیستمی، بیوسفری و تکنوسفری بر روی کره زمین (در قالب یک شبکه بسیار بزرگ، چندوجهی و پیچیده) به عنوان ترسیمی از افق آینده پیش رو ترسیم شده است. 22- یک دسته از رویکردها به خِرد ترکیبی، مبتنی بر ترکیب عاملهای انسانی و ماشینی در جمعیتها (Crowds) با اهداف پردازشی، جمع سپاری، هوش ازدحامی و کاری است. 23- برخی رویکردها، صحبت از ادغام عمیق نقش ها (و عملکرد) شناختی انسان با ماشین دارند به نحوی که بتوان به نوعی از "هوش مصنوعی آگاه" دست یافت. 27- یک رویکرد مبتنی بر آینده نگری وجود دارد که بیان می دارد: ادغام هوش انسانی و ماشینی را می توان به مثابه یک فرصت برای "افزایش نجومی هوش انسان" نگریست.ری کرزویل، "تکینگی نزدیکتر است، وقتی با هوش مصنوعی ادغام می شویم"، ترجمه فرهاد مجیدپور، نشر سایلاو، 1403. یعنی هوش مصنوعی (و دیگر فناوری های همگرا) می توانند موجب ارتقای نجومیِ هوش انسان در آینده پیش رو گردند. | ## جمع‌بندی | 28- یک رویکرد دیگر، تشکیل شبکه های اجتماعی مرکب از ماشین ها و انسانها است که با همدیگر (و با خودشان)، گفتگو و تعامل دارند.