موضوع مقاله: نخستین جنگ انگلستان و ماراتا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نخستین جنگ انگلستان و ماراتا | مقدمه: نخستین جنگ انگلستان و ماراتا (از ۱۱۵۳ تا ۱۱۶۱ خورشیدی) اولین درگیری بود که بین شرکت هند شرقی بریتانیا و امپراتوری ماراتا در هند رخ داد. | ## بخش 1: نخستین جنگ انگلستان و ماراتا | این جنگ که بین سورات و پونا درگرفت، با عهدنامه سورات در سال ۱۱۵۳ خورشیدی آغاز شد؛ پس از آنکه شرکت هند شرقی موافقت کرد از ادعای راغونات رائو که اخیراً خلع شده بود، به عنوان پیشوای امپراتوری ماراتا حمایت کند. چندین سال لشکرکشی‌های متناوب و عمدتاً بی‌نتیجه در پی آن آمد که طی آن شرکت هند شرقی نتوانست ماراتاهای بسیار متحرک را قاطعانه شکست دهد. طبق این معاهده، هر دو طرف قلمروهای تصرف شده یکدیگر را بازگرداندند و بریتانیا حمایت خود را از راغونات رائو پس گرفت. بریتانیا و ماراتا تا ۲ دهه بعد در دومین جنگ انگلستان و ماراتا دوباره با یکدیگر نجنگیدند. پیش‌زمینه پس از مرگ مادهاورائو پیشوا در سال ۱۱۵۱ خورشیدی، برادرش نارایانرائو، پیشوا (نخست‌وزیر) امپراتوری ماراتا شد. نگهبانان کاخ نارایانرائو در مرداد ۱۱۵۲ خورشیدی او را به قتل رساندند و عمویش راغونات رائو (راگوبا) پیشوا شد. با این حال، گانگابای، همسر نارایانرائو، پسری پس از مرگ او به دنیا آورد که وارث قانونی تاج و تخت بود. راغونات رائو که حاضر به دست کشیدن از مقام قدرت خود نبود، از بریتانیا در بمبئی کمک خواست و عهدنامه سورات را در تاریخ ۱۵ اسفند ۱۱۵۳ خورشیدی امضا کرد. طبق این معاهده، راغونات رائو قلمروهای سالست و باسین (واسای) را به بریتانیا واگذار کرد، همراه با بخشی از درآمدهای حاصل از مناطق سورات و بهروچ. اگرچه پیشنهادات اتحاد به جایی نرسید، اما در بحبوحه جنگ استقلال آمریکا که همزمان در جریان بود، ظن بریتانیا نسبت به یک جبهه جهانی ضد بریتانیایی افزایش یافت. شورای کلکته بریتانیا عهدنامه سورات را محکوم کرد و سرهنگ آپتون را به پونه فرستاد تا آن را لغو کند و پیمان جدیدی با نایب‌السلطنه ببندد. عهدنامه پوراندَر (۱۰ اسفند ۱۱۵۴ خورشیدی) پیمان سورات را باطل کرد، راغونات رائو بازنشسته شد و علت او کنار گذاشته شد، اما درآمدهای حاصل از مناطق سالست و بهروچ توسط بریتانیا حفظ شد. در سال ۱۱۵۶ خورشیدی، نانا فادناویس با اعطای یک بندر در ساحل غربی به فرانسویان، پیمان خود را با شورای کلکته نقض کرد. مرحله اولیه و عهدنامه پوراندَر (۱۱۵۳–۱۱۵۴ خورشیدی) نیروهای بریتانیا تحت فرماندهی سرهنگ کیتینگ، در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۱۵۳ خورشیدی از سورات به سمت پونا حرکت کردند. اما آنها توسط هاریپانت فادکه در آداس متوقف شدند و در ۲۸ اردیبهشت ۱۱۵۴ خورشیدی کاملاً شکست خوردند. وارن هستینگز تخمین زد که اقدامات مستقیم علیه پونه مضر خواهد بود؛ بنابراین، شورای عالی بنگال عهدنامه سورات را محکوم کرد و سرهنگ آپتون را به پونه فرستاد تا آن را لغو کند و پیمان جدیدی با نایب‌السلطنه ببندد. توافقی بین آپتون و وزرای پونه به نام عهدنامه پوراندَر در ۱۰ اسفند ۱۱۵۴ خورشیدی امضا شد. عهدنامه پوراندَر پیمانی بود که در تاریخ ۱۰ اسفند ۱۱۵۴ خورشیدی توسط پیشوای امپراتوری ماراتا و شورای عالی بنگال شرکت هند شرقی بریتانیا در کلکته امضا شد.پس از مرگ پیشوا نارایان رائو در سال ۱۱۵۲ خورشیدی، عمویش راغونات رائو تلاش کرد تا جانشینی را تضمین کند. ادعای راغونات در عهدنامه سورات (۱۶ اسفند ۱۱۵۳ خورشیدی) در ازای جزیره سالست و باسین (واسای) مطرح شد. | ## بخش 2: نخستین جنگ انگلستان و ماراتا | راغونات بازنشسته شد و علت او کنار گذاشته شد، اما سالست و درآمدهای بروک توسط بریتانیا حفظ شد. این پیچیدگی با حمایت مقامات لندن از بمبئی افزایش یافت، که در سال‌های ۱۱۵۷–۱۱۵۸ خورشیدی دوباره از راغونات حمایت کردند. بر اساس مفاد این توافق، بریتانیا توانست سالست را حفظ کند.به نظر می‌رسید که ماراتاها هیچ برنامه‌ای برای بازپس‌گیری باسین و سالست با زور ندارند و در آستانه انعقاد آتش‌بس با شرکت هند شرقی بودند. در واقع، شورای عالی شرکت یک نماینده تام‌الاختیار به پونا، پایتخت ماراتا، فرستاده بود و انتظار می‌رفت که سالست بدون خشونت واگذار شود. شرکت با بازی دادن یک جناح ماراتا علیه جناح دیگر، سالست را در سال ۱۱۵۵ خورشیدی با عهدنامه پوراندَر تضمین کرد. این پیمان بین وارن هستینگز، فرماندار کل وقت، که سرهنگ آپتون را اعزام کرده بود، و نانا فادناویس از پیشوا امضا شد، که در آن بریتانیا ساوایی مادهاو رائو را به عنوان پیشوای جدید پذیرفت و مارات‌ها نیز پذیرفتند که وجود فرانسوی‌ها در هند را به رسمیت نشناسند. عهدنامه پوراندَر (۱۰ اسفند ۱۱۵۴ خورشیدی) عهدنامه سورات را باطل کرد، راغونات رائو بازنشسته شد و علتش کنار گذاشته شد، اما درآمدهای حاصل از مناطق سالست و بهروچ توسط بریتانیا حفظ شد. پس از پیمان بین فرانسه و دولت پونا در سال ۱۱۵۵ خورشیدی، دولت بمبئی تصمیم گرفت حمله کند و راگوبا را دوباره به قدرت برساند. آنها نیرویی را تحت فرماندهی سرهنگ اگردون اعزام کردند که به خوپولی رسید و از طریق گات غربی در بور گت به سمت کارلا حرکت کرد، و در تاریخ ۱۴ دی ۱۱۵۷ خورشیدی، در حالی که تحت حملات مارات‌ها بود، به آنجا رسید. بریتانیا تسلیم شد و مجبور شد عهدنامه وادگائون را در تاریخ ۲۶ دی ۱۱۵۷ خورشیدی امضا کند، که پیروزی برای مارات‌ها بود. نیروهای کمکی از شمال هند، به فرماندهی سرهنگ (بعداً ژنرال) توماس ویندام گدارد، خیلی دیر رسیدند تا نیروی بمبئی را نجات دهند. وارن هستینگز، فرماندار کل بریتانیا در بنگال، این پیمان را رد کرد، به این دلیل که مقامات بمبئی اختیار قانونی برای امضای آن نداشتند، و به گدارد دستور داد منافع بریتانیا در منطقه را تأمین کند. گدارد با ۶۰۰۰ نیرو به قلعه بهادرا حمله کرد و احمدآباد را در تاریخ ۲۶ بهمن ۱۱۵۷ خورشیدی تصرف کرد. در آنجا یک پادگان متشکل از ۶۰۰۰ پیاده‌نظام عرب و سندی و ۲۰۰۰ سواره نظام وجود داشت. یک نیروی اعزامی دیگر از بنگال به رهبری کاپیتان پاپهام و با کمک رانا گوهاد، گوالیور را در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۱۵۹ خورشیدی، قبل از اینکه مهادجی شیندا بتواند مقدمات کار را فراهم کند، تصرف کرد. هستینگز نیروی دیگری را برای آزار دادن مهادجی شیندا فرستاد که توسط سرگرد کاماک فرماندهی می‌شد. اما او در نبرد بور گت در اردیبهشت ۱۱۶۰ خورشیدی توسط پرشورامبا، هاری پانت و توکوجی هولکار شکست خورد. در ابتدا، مهادجی دست برتر را داشت و نیروهای بریتانیایی تحت فرماندهی کاماک، که مورد آزار قرار گرفته و تعدادشان کم شده بود، مجبور به عقب‌نشینی به هادور شدند. در بهمن ۱۱۵۹ خورشیدی، بریتانیا شیندیا را در شهر سیپری شکست داد، اما هر حرکتی که پس از آن انجام دادند، توسط ارتش بسیار بزرگتر او تحت نظر بود، و تدارکات آنها قطع شد، تا اینکه در اواخر اسفند، یک حمله شبانه نومیدانه انجام دادند و نه تنها تدارکات، بلکه حتی توپ‌ها و فیل‌ها را نیز تصرف کردند. | ## بخش 3: نخستین جنگ انگلستان و ماراتا | در جایی که مهادجی یک پیروزی مهم بر کاماک در نبرد سیرونج به دست آورد، بریتانیا از طریق نبرد دوردا در تاریخ ۴ فروردین ۱۱۶۰ خورشیدی انتقام باخت را گرفت. سرهنگ مور با نیروهای تازه در اردیبهشت ۱۱۶۰ خورشیدی برای کمک به پاپهام و کاماک رسید. پس از شکست مهادجی شیندا در سیپری، او که مشتاق بود اتحادی با بریتانیا برقرار کند و از درگیری بیشتر اجتناب ورزد، با وجود مخالفت‌های درون اردوگاه خود، پیمان جدیدی را پیشنهاد کرد. عهدنامه سالبای جنگ در تاریخ ۲۷ اردیبهشت ۱۱۶۱ خورشیدی با امضای عهدنامه سالبای بین وارن هستینگز و مهادجی شیندیا به پایان رسید، که بعداً توسط هستینگز در خرداد ۱۱۶۱ خورشیدی و توسط نانا فادناویس در بهمن ۱۱۶۱ خورشیدی تصویب شد. در ازای به رسمیت شناختن واگذاری سالست و قلعه باسین توسط راغونات رائو به شرکت هند شرقی توسط امپراتوری ماراتا، بریتانیا حمایت خود را از او پس گرفت و مادهاورائو دوم را به عنوان پیشوای امپراتوری ماراتا به رسمیت شناخت. بریتانیا همچنین ادعاهای ماراتا در غرب رودخانه جمنا را به رسمیت شناخت و موافقت کرد که قلمروهایی را که در طول جنگ اشغال کرده بود بازگرداند. با این حال، در عوض، ماراتا موافقت کرد که قلمروهایی را که از بریتانیا تصرف کرده بود بازگرداند، و در عین حال، حاکمیت بریتانیا بر نواب آرکات را نیز به رسمیت بشناسد. مارات‌ها همچنین قول دادند که امتیازات تجاری قبلی بریتانیا را حفظ کنند و در عین حال توافق کردند که از هیچ قدرت اروپایی دیگری حمایت نکنند. این امر در زمانی بود که بریتانیا مشتاق بود از نفوذ بیشتر فرانسه—که قبلاً از میسور حمایت می‌کرد—در منطقه در طول جنگ جاری انگلستان و فرانسه جلوگیری کند. این معاهده به اولین جنگ انگلستان و ماراتا پایان داد، وضعیت قبل از جنگ را بازگرداند و صلح نسبی را بین دو طرف برای ۲۰ سال تا زمان وقوع دومین جنگ انگلستان و ماراتا برقرار کرد. پیامدها این جنگ در نهایت نقاط قوت و ضعف سبک جنگی عمدتاً اروپایی مورد استفاده شرکت هند شرقی و سبک جنگی گانیمی کاوا مورد استفاده ماراتا را برجسته کرد. با وجود اینکه بریتانیا در طول جنگ در حال تهاجم بود، فاقد سواره‌نظام متحرک و توانمند برای تعقیب ارتش‌های بسیار متحرک ماراتا بود. در مقابل، اگرچه ارتش‌های ماراتا به‌طور مداوم بریتانیا را مورد آزار قرار می‌دادند و از نبردهای میدانی اجتناب می‌کردند، اینها به تنهایی برای دستیابی به یک پیروزی قاطع کافی نبودند. استفاده گسترده مارات‌ها از تاکتیک‌های زمین سوخته علیه بریتانیا نیز تلفات قابل توجهی به جمعیت محلی وارد کرد. با این حال، در کوتاه‌مدت، مارات‌ها با موفقیت دسیسه‌های بریتانیا در غرب هند را با خنثی کردن بازگشت راغونات رائو در ازای امتیازات سرزمینی جزئی، به شکست کشاندند و بریتانیا را مجبور به به رسمیت شناختن ادعاهای خود در غرب رودخانه جمنا کردند. با این حال، مهم‌ترین پیامد اولین جنگ انگلستان و ماراتا، انزوای متعاقب پادشاهی میسور بود، که خود با شرکت هند شرقی در دومین جنگ انگلستان و میسور می‌جنگید؛ با پایان جنگ علیه ماراتا، شرکت هند شرقی توانست تلاش‌های خود را علیه این پادشاهی متمرکز کند. اگرچه عهدنامه منگالور در سال ۱۱۶۳ خورشیدی بین بریتانیا و میسور نیز جاه‌طلبی‌های شرکت را مهار کرد و آن را مجبور به بی‌طرفی در جنگ‌های ماراتا و میسور نمود، میسور ۸ سال بعد در سومین جنگ انگلستان و میسور توسط اتحاد انگلستان و ماراتا به شدت شکست خورد. تا زمان دومین جنگ انگلستان و ماراتا، شکست میسور، تحکیم قدرت بریتانیا، و افزایش تفرقه در امپراتوری ماراتا، شرکت هند شرقی را در موقعیتی بسیار قوی‌تر از آنچه در سال‌های ۱۱۵۰ خورشیدی داشت، قرار داد. | ## جمع‌بندی | در فرهنگ عامه فیلم هالیوودی محصول ۲۰۱۳ با عنوان عاشقان بر اساس پس‌زمینه این جنگ ساخته شده است.