موضوع مقاله: ادبیات مرآتی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات مرآتی | مقدمه: ادبیات مرآتی مجموعه آثار ادبی به زبان مرآتی است که یکی از زبان‌های هندوآریایی و زبان اصلی ایالت مهاراشترا در هند به‌شمار می‌رود. | ## بخش 1: ادبیات مرآتی | ادبیات مرآتی پیشینه‌ای دیرینه دارد و نخستین نشانه‌های نوشتاری آن به سده هشتم میلادی بازمی‌گردد. ادبیات مرآتی در آغاز سرشتی دینی و فلسفی داشت و شاعران-عارفان فرقه‌های و آن را پدیدآوردند. از سده هفدهم میلادی با شکل‌گیری پادشاهی مراتا و سپس در دوره استعمار بریتانیا، ادبیات مرآتی گسترش یافت و گونه‌های تازه‌ای چون رمان، نمایشنامه و روزنامه‌نگاری در آن پدیدار شد. در دوره معاصر نیز جنبش‌هایی مانند ادبیات دالیت و جنبش مجله‌های کوچک، چهره ادبیات مرآتی را دگرگون کرده‌اند. پیشینه نخستین کهن‌ترین نشانه نوشتاری زبان مرآتی احتمالاً کتیبه‌ای بر صفحه مسی است که به سال ۷۳۹ میلادی تاریخ‌گذاری شده و در ساتارا یافت شده‌است. چندین کتیبه از نیمه دوم سده یازدهم میلادی نیز شامل متون مرآتی هستند که معمولاً به زبان سانسکریت یا کانادا ضمیمه شده‌اند. کهن‌ترین کتیبه‌های یکسره مرآتی در دوران فرمانروایی پدید آمدند؛ از جمله کتیبه‌ای سنگی از حدود ۱۰۱۲ میلادی از تالوکای آکشی در ناحیه رایگاد و کتیبه‌ای مسی از ۱۰۶۰ یا ۱۰۸۶ میلادی از دیوه که واگذاری زمین به یک برهمن را ثبت کرده‌است. یک کتیبه دوسطری مرآتی به تاریخ ۱۱۱۸ میلادی در شراوانابلگولا نیز واگذاری‌ای از سوی هویسالاها را ثبت کرده‌است. این کتیبه‌ها نشان می‌دهند که مرآتی تا سده دوازدهم میلادی زبان نوشتاری استانداردی بوده، هرچند هیچ اثر ادبی واقعی به مرآتی تا اواخر سده سیزدهم ثبت نشده‌است. یداواها مرآتی را زبانی مهم برای پیوند با مردم عام می‌دانستند و مرآتی در نیم‌سده پایانی فرمانروایی یداوا جایگزین کانادا و سانسکریت به‌عنوان زبان غالب کتیبه‌ها شد. با این حال، شواهدی مبنی بر پشتیبانی مستقیم مالی دربار یداوا از تولید ادبیات مرآتی وجود ندارد. ادبیات نخستین مرآتی بیشتر سرشت دینی و فلسفی داشت و شاعران-عارفان فرقه‌های مهانوبهاوا و وارکاری آن را سرودند. در دوران فرمانروایی سه پادشاه واپسین یداوا، آثار فراوانی به نظم و نثر دربارهٔ اخترشناسی، پزشکی، پوراناها، ویدانته و شاهان و درباریان پدید آمد. | ## بخش 2: ادبیات مرآتی | بهاسکاربهاتّا بوریکار از فرقه مهانوبهاوا نخستین شاعر شناخته‌شده‌ای است که سرودهایی به مرآتی سروده‌است. دنیانشوار (۱۲۷۵–۱۲۹۶) نخستین چهره ادبی مرآتی بود که خوانندگان بسیار و نفوذی ژرف داشت. نامدیو سرودهای دینی به مرآتی و زبان هندی سرود؛ برخی از سروده‌های هندی او در کتاب مقدس آیین سیک، گورو گرانت صاحب، گنجانده شده‌اند. برخی پژوهشگران پیشین او را به سده دوازدهم نسبت داده و ویوه‌کسیندهو را نخستین کتاب ادبی مرآتی با تاریخ ۱۱۸۸ دانسته‌اند، اما بیشتر زبان‌شناسان تاریخی اکنون موکوندراجا را به سده چهاردهم یا پس از آن تاریخ‌گذاری می‌کنند. دوره سلطنت‌های دکن در روزهای نخستین سلطان‌نشین بهمنی (۱۳۴۷–۱۵۲۷) و سلطنت بیجاپور (۱۵۲۷–۱۶۸۶) کنش ادبی چندانی به مرآتی وجود نداشت. شاعر-عارف وارکاری (۱۵۳۳–۱۵۹۹)، جانشین اصلی دنیانشوار، چهره ادبی برجسته مرآتی در این دوره بود. او نسخه‌ای معتبر و ویراسته از دنیانشواری را که پس از حمله اسلامی به دکن فراموش شده بود، در دسترس قرار داد. اکنات همچنین چندین (سروده‌های عبادی)، روایت‌ها و آثار کوچک‌تری نوشت که به می‌پرداختند. موکتشوار (۱۵۷۴–۱۶۴۵)، نوه اکنات، نیز آثار متعددی به مرآتی نوشت، از جمله ترجمه حماسه مهابارته. این اثر به آمیزه‌ای از زبان‌های مرآتی و کنکانی نوشته شده و نخستین نسخه آن به خط لاتین چاپ شده و داستان عیسی مسیح را بازمی‌گوید. توکرم و که همروزگار شیواجی بودند، شاعران نام‌آور آغاز دوره مراتا به‌شمار می‌آیند. توکرم (۱۶۰۸–۱۶۵۰) برجسته‌ترین شاعر عرفانی وارکاری مرآتی بود که با جنبش بهکتی شناخته می‌شد و نفوذ ژرفی بر جامعه مراتای پسین داشت. در سده هجدهم آثار نام‌آور بسیاری پدید آمدند، از جمله یاتارتادیپیکا (از )، نالادامایانتی سوایاموارا (از ) و مهابارته (ترجمه ). | ## بخش 3: ادبیات مرآتی | جامع‌ترین فرهنگ لغت مراتی-انگلیسی را کاپیتان و سرگرد در ۱۸۳۱ گردآوری کردند؛ این کتاب پس از نزدیک به دو سده هنوز چاپ می‌شود. آن‌ها از برهمنان پونه برای این کار بهره بردند و گویش سانسکریت‌محور این طبقه در شهر را به‌عنوان گویش استاندارد مرآتی برگزیدند. کریشناجی پرابهاکار خادیلکار (۱۸۷۲–۱۹۴۸) با نمایشنامه ممنوعه کیچاکا-وادا (۱۹۱۰) روند نمایشنامه‌نویسی سیاسی را بنیان نهاد. شاعران نوین مانند ، بالاکاوی، گوویندراج و شاعران (مانند ) شعرهایی سرودند که از شعر و ویکتوریایی انگلیسی تأثیر پذیرفته بود. آغاز روزنامه‌نگاری در ۶ ژانویه ۱۸۳۲، از نشریه دارپان، نخستین مجله دوهفته‌نامه مراتی-انگلیسی را آغاز کرد. در ۱۸۷۷، و کریشناراو بهاسکار نشریه را به‌عنوان بخشی از جنبش ارتقای دالیتها آغاز کردند. نمایش مرآتی در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ شکوفا شد؛ چهره‌هایی مانند واسانت کانتکار، و در آن نقش‌آفرینی کردند. این جنبش رادیکال از فلسفه بهیمراو رامجی آمبدکار تأثیر پذیرفته بود و نهاد ادبی را که بیشتر طبقه متوسط، شهری و از کاستهای بالا بود، به چالش کشید. داستان علمی-تخیلی داستان علمی-تخیلی مرآتی پیشینه‌ای غنی و خوانندگانی پرشور دارد. پس از ۱۹۵۰، نویسندگان متعددی آثار کلاسیک علمی-تخیلی انگلیسی را ترجمه کردند و آثار مستقلی نیز پدیدآوردند. از ۱۹۷۵، داستان علمی-تخیلی نوین مرآتی به‌طور منظم در مجلات جریان اصلی و نشریات ویژه دانش و فناوری منتشر شده‌است. از آن جمله‌اند دنیانکوش اثر ، چَریترا کوش اثر سیدّشوارشاستری چیتراو، بهاراتیی سانسکروتیکوش اثر و دارماکوش و اثر . ادبیات دالیت در ۱۹۵۸، اصطلاح «ادبیات دالیت» برای نخستین‌بار به کار رفت، آنگاه که نخستین کنفرانس انجمن ادبیات دالیت مهاراشترا در بمبئی برگزار شد. | ## جمع‌بندی | این جنبش از اصلاح‌گر اجتماعی سده نوزدهم و رهبر برجسته دالیت بهیمراو رامجی آمبدکار الهام گرفته بود.