موضوع مقاله: خیابان لاله‌زار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خیابان لاله‌زار | مقدمه: خیابان لاله‌زار با شماره‌گذاری معابر خیابان ۱۱۳۵ تهران (لاله‌زار نو) و خیابان ۱۱۷۵ تهران (لاله‌زار) یکی از خیابان‌های قدیمی و مرکزی شهر تهران است. | ## بخش 1: خیابان لاله‌زار | این خیابان از جنوب به میدان امام خمینی (توپخانه) و از شمال به خیابان انقلاب اسلامی (شاهرضا) منتهی می‌شود. لاله‌زار در اواخر دوره قاجار زمان احمد شاه قاجار و اوایل پهلوی، نماد نوگرایی و هنر ایران بود و «شانزه‌لیزهٔ تهران» لقب گرفته بود. بسیاری از تئاترها، رستوران‌ها، تجارت‌خانه‌ها، کاباره‌ها، پیاله‌فروشی‌ها، خیاط‌خانه‌ها، سینماها و فروشگاه‌های معروف ایران در این خیابان قرار داشتند. سپس‌تر، دو عمارت در این باغ بنا شد که یکی قصری دوطبقه دارای ۱۲ اتاق و دو تالار بود و دیگری کلاه‌فرنگی باغ لاله‌زار بود که به فاصلهٔ حدود ۴۰۰ ذرع از قصر و در جنوب باغ قرار داشت.اعتمادالسلطنه، محمدحسن، «روزنامهٔ شرف»، ۱۳۰۲ ه‍.ق ناصرالدین شاه پس از بازگشت از سفر اول فرنگستان به خیال احداث خیابانی مانند «شانزه‌لیزه» در تهران به عنوان «دارالخلافه» افتاد و دستور داد که از میان باغ مصفای لاله‌زار خیابان بکشند، زمین‌های اطراف خیابان نیز میان «مقربین درگاه» تقسیم شد. مهدی‌قلی هدایت در مورد آن می‌گوید: بعدها در دورهٔ پهلوی خوانندگان موسیقی عامیانهٔ ایران مانند مهوش، آفت، قاسم جبلی، تاجیک، روح‌پرور، علی نظری، آغاسی، سوسن و ایرج حبیبی همگی در لاله‌زار به روی صحنه می‌رفتند. به نوشتهٔ جعفر شهری در کتاب «تهران قدیم»: عشقی و عارف بهترین نمایشنامه‌های خود را در سالن گراند هتل آن به معرض تماشا گذارده… زیباترین خانم‌های شوخ و شنگ و رعناترین پسران دلربا نیز از این ساعات رو به آن می‌آوردند و شیک پوش‌ترین مردان و آلامدترین جوانان در این خیابان دیده می‌شدند. زمانی در لاله‌زار ۱۵ سینما و چندین تئاتر و تماشاخانه فعالیت داشتند ولی امروزه ۱۰ سینما فعال در این خیابان فعال هستند. | ## بخش 2: خیابان لاله‌زار | در اوایل دورهٔ پهلوی، در اوایل خیابان لاله‌زار از سوی میدان توپخانه، مغازه‌ای به نام پیرایش قرار داشت که به جهت داشتن پوشاک مد روز در تهران شهرت داشت. روبه‌روی این مغازه، کافه قنادی لاله‌زار واقع بود.منتصری، هوشنگ، در آن‌سوی فراموشی، یادی از دکتر رضا رادمنش، دبیرکل اسبق حزب توده، تهران: نشر و پژوهش شیرازه، پائیز ۱۳۷۹، تاریخ معاصر ایران، ۲۲، ص۱۳ امروزه بیشتر لاله‌زار را صنف فروشندگان لوازم برقی در اختیار گرفته‌اند. از آن میان می‌توان به فیلم مستند «هشتصد قدم در لاله‌زار» ساخته امید شریف موسوی (سال ۱۳۸۲) با روایت مسعود کیمیایی را نام برد.هشتصد قدم در لاله‌زار در سال ۱۳۸۲ رضا یزدانی ترانه لاله‌زار (آلبوم پرنده بی‌پرنده) را خواند که موسیقی متن فیلم سینمایی حکم بود. در مستند «تهران امروز» ساخته خسرو سینایی (سال ۱۳۵۶) صحنه‌هایی از خیابان لاله‌زار با ترانه «دیشب تو لاله‌زار» مرتضی احمدی به تصویر کشیده شده‌است. بخش قابل توجهی از رخدادهای مجموعه «هزاردستان» در این خیابان (لوکیشن شهرک سینمایی) رخ می‌دهد. این لوکیشن لاله‌زار همچنین در سریال‌های دیگری مانند «کیف انگلیسی»، «در چشم باد»، «کلاه پهلوی»، «سرزمین کهن»، «جهان پهلوان تختی»، «مدار صفر درجه»، «معمای شاه» و «شهرزاد» مورد استفاده قرار گرفته‌است. در مردادماه ۱۳۹۸ (اوت ۲۰۱۹) ابی آلبوم جدیدی به نام «لاله‌زار» منتشر کرد که «ترانه لاله‌زار» که نام آلبوم نیز از آن برگرفته شده‌است، محوری‌ترین ترانه این آلبوم است. | ## بخش 3: خیابان لاله‌زار | فیلم مستند «لاله‌زاری‌ها» ساخته حسین احمدیان (۹۴–۱۳۹۳ دربارهٔ فراز و فرود موسیقی عامه‌پسند در ایران است. فیلمی که در آن فیلم‌ساز با یاری جستن از تصاویر آرشیوی و به‌کارگیری یک شخصیت مرکزی در پیوند با موضوع، مخاطب را به فضای لاله‌زار می‌برد. «تماشاخانه طهران» مستندی تاریخی است که می‌کوشد با گذر به تماشاخانه‌های قدیمی تهران در خیابان لاله‌زار، نوع فعالیتشان و علت تعطیلی آنها بپردازد. همچنین نام «کوچه ملی» (از کوچه‌های اصلی خیابان لاله‌زار) به ویژه در ترانه‌ها، نوستالژی دورانی را یادآوری می‌کند که خیابان لاله‌زار زنده و مرکز فرهنگ و هنر تهران به‌شمار می‌رفت. از جمله این آثار می‌توان به ترانه «کوچه ملی» که توسط رضا یزدانی خوانده شده‌است یا «فیلم کوچه ملی» به کارگردانی مهرشاد کارخانی اشاره کرد. از دیگر آثار هنری و یادبودها می‌توان موارد زیر را نام برد: مستند «مرثیه‌ای برای لاله‌زار» ساخته صالح دلدم. دبیر هنری روزنامه داریوش آریا را برای تهیه گزارش از سینماهای لاله‌زار راهی این خیابان می‌کند ولی او همه را ویرانه دیده و خاطرات آنجا را به یاد می‌آورد. | ## جمع‌بندی | «مستند لاله‌زار» ساخته محمدرضا اصلانی و هوشنگ اعلم مستند «ساکنین طبقه بالای لاله‌زار» در بررسی تاریخ سیاسی- اجتماعی لباس در ایران کوچه ملی (فیلم) همچنین دکور این خیابان در «شهرک سینمایی و تلویزیونی ایران» بازسازی شده‌است.