موضوع مقاله: بلوچی رخشانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بلوچی رخشانی | مقدمه: این گویش دارای چندین لهجهٔ مهم می‌باشد و توسط بلوچ‌های ساکن پاکستان، ایران، افغانستان و ترکمنستان گویش می‌شود.اتنولوگ وبگاه گلاتولوگ این گویش را زیرمجموعهٔ بلوچی غربی طبقه‌بندی کرده‌است. | ## بخش 1: بلوچی رخشانی | , “• Rakhshani” , ضمایر ضمایر فارسی رخشانی مکرانیاول شخص من من مندوم شخص تو تهٔ تَوسوم شخص او آ - آئی آ - آییاول جمع ما ئما/هٔما مِشما/مادوم جمع شما شما شماسوم جمع ایشان آوان آیاں مُشما/مَشما ما وَ شُما رخشانی سرحدی یکی از زیر لهجه‌های رخشانی، لهجه سرحدی است که این زیر لهجه بیشتر از زبان فارسی متأثر است و در آن واژه‌ها، ترکیبات و حتی ساختمان دستوری زبان فارسی بیشتر دیده می‌شود؛ یعنی واژه‌هایی از فارسی جدید را پس از تغییرات آوایی و همچنین تعدادی از ساخت‌های دستوری فارسی را در این لهجه مورد استفاده قرار داده‌اند. برای مثال واژه‌هایی از فارسی را که به «های غیر ملفوظ» ختم گردیده‌اند پس از تبدیل «ه» به «گ» در نظر گرفته و «ه» را به «گ» تبدیل کرده و در زیر لهجه سرحدی به کار می‌برند، مانند:واژه «بیگانه» که در زیر لهجه سرحدی تبدیل شده‌است به (بیگانگ) و دیگر مثال‌ها.نگاهی به گویش بلوچی بلوچی سرحدّی شامل مصدر، وجه وصفی (اسم فاعل و اسم مفعول) و اسم مصدر است، که همه از ستاک فعل و پسوندهای خاصی ساخته می‌شوند. رخشانی شمالی یا (مربوط بلوچستان اشغالی شمالی) رخشانی شمالی شباهت‌هایی با رخشانی سرحدی دارد و رخشانی ترکمنستانی هم از بلوچی رخشانی سرچشمه گرفته‌است. تفاوت رخشانی شمالی با رخشانی سرحدی این است که: در زمان ماضی نقلی حرف «گ» از رخشانی شمال حذف شده‌است اما همچنان در سرحدی پابرجا است؛ مثال: رخشانی سرحدی رخشانی بلوچستان شمالی فارسی نشته‌گون/نشتگ اون نشته‌اون نشسته‌ام شته اون/شتگ اون شوته‌اون رفته‌ام وانته‌گون/وانتگ اون وانته‌اون خوانده‌ام دیسته گون/دیستگ اون دیسته‌اون دیده‌ام زانته‌گون/زانتگ اون زانته‌اون دانسته‌ام رخشانی شمالی در استان (ولایت)‌های نیمروز، فراه، هلمند، قندهار، هرات و گاهی استان (ولایت)‌های شمالی افغانستان تکلم می‌شود. رخشانی ترکمنستان بلوچ‌های ترکمنستان به گویشی از زبان بلوچی سخن می‌گویند که به لهجهٔ بلوچی‌های افغانستان بسیار نزدیک است. البته گویش بلوچی ترکمنستان تعدادی ویژگی‌های آوایی و گرامری خاص خود را نیز داراست. او گروهی از جوانان مستعد ترکمنستان را به‌منظور پیشبرد تحقیقات خود در سن پترزبورگ تعیین نمود. | ## بخش 2: بلوچی رخشانی | حالت اخباری افعال در زبان بلوچی یک سیستم غنی از حالات زمانی افعال را به وجود آورده‌است که معنایی مشترک و معین دارند (یعنی تأکید بر عملگرایی واقعی در زمان حال، گذشته و آینده). البته تفسیر این افعال ممکن است در شرایط عرف، زمان و مکان یا مفرد و جمع بودن آن‌ها متفاوت باشد. ساده‌ترین سیستم زمان‌های افعال (با تعداد کمتری از اشکال ابداعی) را می‌توان در گویش بلوچی ترکمنستان یافت. به‌طور کلی استنتاج بر اساس یافته‌های مطالعات ما نشان دهندهٔ ویژگی‌ای در زبان بلوچی است که تفاوت میان زمان‌های مختلف یک فعل واحد را در شکل آوایی آن نشان می‌دهد، که می‌توان گفت این ویژگی تا حد زیادی مختص زبان بلوچی است، به‌خصوص معانی اشکال جدید توصیفی، همانند اشکال زمان‌های حال استمراری و گذشتهٔ استمراری در گویش رخشانی. این امر ممکن است یکی از دلایلی باشد که چرا گویش رخشانی از اهمیت فزاینده‌ای به عنوان یک ابزار ادبی نوین برخوردار است و اینکه این گویش هم‌اکنون بیشترین پتانسیل را برای توسعه به یک زبان ادبی استاندارد در بلوچی داراست. اهمیت بالای زبان ادبی استاندارد در بلوچی را نمی‌توان نادیده گرفت، نیاز به یک استاندارد پذیرفته شدهٔ جهانی که مورد استفادهٔ تمام سخنوران بلوچ قرار گیرد، به‌شدت احساس می‌شود. در گویش بلوچی ترکمنستان یک ضمیر خاص فراگیر وجود دارد بنام "' māšmā "' یعنی "ما و شما". | ## بخش 3: بلوچی رخشانی | حالت فاعلی؛ māšmā حالت مضاف الیه (ملکی)؛ māšmay حالت مفعولی؛ māšmārā سه شیوه برای صرف کلمات، اسامی و ضمایر در این گویش وجود دارد. حالت غیرمستقیم که اغلب برای ساخت افعال استفاده می‌شود در گویش بلوچی ترکمنستان وجود ندارد ولی افعال گذشتهٔ متغیر به‌طور فعال مورد استفاده قرار می‌گیرند. ضمیر بی‌تکیه (یا پسوند ضمیر) سوم شخص مفرد اغلب با افعال متعدی و گاهی بدون افعال متعدی استفاده می‌شوند. فرهنگ واژگان گویش بلوچی ترکمنستان تا به امروز به‌درستی مورد مطالعه قرار نگرفته‌است، اما قدر مسلم اینکه این واژگان ریشه‌ای ایرانی دارند، همین‌طور نیز تمام دیگر گویش‌های بلوچی. بی شک تعداد زیادی از کلمات به زبان بلوچی راه یافته‌اند، بیشترین تعداد کلمات وارد شده به بلوچی منشأ فارسی و عربی (از طریق فارسی) دارند. بلوچ‌های ترکمنستان علاوه بر این، برخی از کلمات را در طول تاریخ در دوران شوروی سابق، از فرهنگ و زبان روسیه و ترکمنستان به زبان خود وارد نموده‌اند. | ## جمع‌بندی | به‌طورمسلم برآورد تعداد کلمات وارد شده به بلوچی دشوار است، زیرا تاکنون هیچ فرهنگ لغت جامع بلوچی گردآوری نشده‌است.