موضوع مقاله: بیت دجن | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بیت دجن | مقدمه: بیت دجن (؛ ) که با نام داجون نیز شناخته می‌شود، روستایی عربی فلسطینی بود که در نزدیک به ۶ کیلومتری جنوب شرقی یافا قرار داشت. | ## بخش 1: بیت دجن | این روستا احتمالاً جایگاه شهر کتاب مقدسی بیت داگون بوده که در کتاب یوشع و همچنین در متون کهن آشوری و مصری از آن یاد شده‌است. در اواسط سده شانزدهم میلادی، بیت دجن بخشی از وقف عثمانی بنیادگذاشته‌شده به دست خُرّم سلطان (روکسلانا) همسر سلیمان یکم بود و تا اواخر آن سده به ناحیه رمله در لوای غزه تعلق داشت. روستاییان که همگی مسلمان ثبت شده بودند، مالیات محصولات کشاورزی از جمله گندم، جو، میوه و کنجد و نیز بز، کندو و تاکستان‌ها را به مقامات عثمانی می‌پرداختند. در سده نوزدهم، زنان روستا به‌خاطر طرح‌های پیچیده و باکیفیت گل‌دوزی خود شهرت محلی داشتند. در دوره قیمومت بریتانیا، روستا دارای دو دبستان، یک کتابخانه و یک مدرسه کشاورزی بود. پس از حمله تیپ ۳ الکساندرونی در جریان عملیات حامتس در ۲۵ آوریل ۱۹۴۸ و در آستانه جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، روستا به‌طور کامل از سکنه تخلیه شد. 213 این نام در بابلی معیار (در کتیبه‌ای نوآشوری از ۷۰۱ پیش از میلاد) به‌صورت Bīt(É)-da-gan-na و بر روی نقشه مادبا به‌صورت [Bητ]οδεγανα آمده‌است. دوره بیزانسی جروم در سده چهارم میلادی روستا را «بسیار بزرگ» توصیف کرده و نام آن را «کَفَر داگون» یا «کافارداگون» ذکر نموده و آن را میان دیوسپولیس (امروزه لُد) و یامنیا (یبنه) جای داده‌است.Smith, 1854, p. در دوره فرمانروایی هشام بن عبدالملک (۷۲۴–۷۴۳ میلادی)، خلیفه اموی، کاخی با ستون‌های مرمر سفید در بیت دجن ساخته شد.Khalidi, 1992, pp. در «ادامه تاریخ‌نامه سامری ابو-الفتح» از یک سامری سرشناس اهل داجون به نام یوسف بن اداسی یاد شده‌است. هنگامی که فرماندار به همه ذمیان دستور داد نشانه‌ای چوبین بر درِ خانه‌هایشان نصب کنند، او مقامات را ترغیب کرد تا به سامری‌ها اجازه دهند از نماد منورا بهره ببرند. در دهه ۸۸۰ میلادی، سامری‌ای به نام ابن اداسی از همان خاندان سرشناس داجون مورد اخاذی فرماندار محلی عبدالله بن الفتح قرار گرفت و به کوه‌ها گریخت و در غارها پناه جست. جغرافی‌دان عرب مقدسی در سده دهم میلادی از جاده‌ای در ناحیه رمله به نام «درب داجون» یاد می‌کند که به شهر داجون می‌رسید و آنجا مسجد جمعه داشت. دوره صلیبی و ایوبی در دوره جنگ‌های صلیبی، ریچارد شیردل در سال ۱۱۹۱ میلادی دژ کوچکی در روستا ساخت. در سال ۱۲۲۶ میلادی در دوره فرمانروایی ایوبیان، یاقوت حموی بیت دجن را «یکی از روستاهای ناحیه رمله» توصیف کرده و بقیه بحث خود را به احمد دجانی، دانشمند مسلمان نامدار اهل آنجا اختصاص داده‌است. | ## بخش 2: بیت دجن | دوره عثمانی در سال ۱۵۵۳ میلادی، در دوره نخستین عثمانی، ۱۸٫۳۳ قیراط از درآمدهای روستای بیت دجن برای وقف جدید «عمارت حسکی سلطان» در اورشلیم اختصاص یافت؛ وقفی که خُرّم سلطان (روکسلانا) همسر سلیمان یکم بنیاد نهاده بود.Singer, 2002, p. بر پایه دفتر مالیاتی ۱۵۹۶، بیت دجن روستایی در ناحیه رمله از لوای غزه بود و ۱۱۵ خانوار مسلمان با جمعیتی برآوردی ۶۳۳ تن داشت. روستاییان بابت فرآورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، میوه و کنجد و نیز بز، کندو و تاکستان‌ها جمعاً ۱۴٬۲۰۰ آقچه مالیات می‌پرداختند. در سال ۱۰۵۱ هجری قمری (۱۶۴۱/۱۶۴۲ میلادی)، ایل بدوی السوالمه از اطراف یافا به روستاهای سُبطارا، بیت دجن، السافریه، جنداس، لُد و یازور که همگی از موقوفات حسکی سلطان بودند حمله بردند. این کتیبه در مجموعه خصوصی موشه دایان نگهداری می‌شد و موشه شارون آن را کتیبه وقفی مقام صوفیانه ابراهیم المتبولی، ولی‌ای مصری مدفون در اسدود شناسایی کرد. روستا بر روی نقشه پی‌یر ژاکوتن که در سال ۱۷۹۹ در جریان لشکرکشی فرانسه به مصر و شام تهیه شد نمایان است، هرچند وی آن را القباب نامیده‌است.Karmon, 1960, p. 121 آلبرت سوسَن با استناد به فهرست روستاهای عثمانی در نزدیک به سال ۱۸۷۰، جمعیت مردان بیت دجن را ۴۳۲ تن در ۱۸۴ خانه گزارش کرده‌است.Socin, 1879, p. فیلیپ بالدنسپرگر در سال ۱۸۹۵ دربارهٔ بیت دجن نوشته‌است: در سال ۱۹۰۳، روستاییان بیت دجن در خربه داجون که به‌عنوان معدن سنگ از آن بهره می‌بردند، گنجینه‌ای از سکه‌های زرین یافتند. مکالیستر بر پایه مشاهداتش در گزارشی برای صندوق اکتشاف فلسطین بر آن بود که این ناحیه به‌طور پیوسته از دوره آموری‌ها تا روزگار معاصر مسکون بوده‌است.Macalister, 1903, p. مدرسه پسرانه در سال ۱۹۲۰ در دوره قیمومت بریتانیا تأسیس شد و دارای کتابخانه‌ای با ۶۰۰ جلد کتاب بود و ۱۵ دونوم زمین برای آموزش برزشناسی در اختیار داشت.Khalidi, 1992, p. 20 در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین شمار ساکنان به ۲٬۶۶۴ تن رسید: ۲٬۶۲۶ مسلمان، ۲۷ مسیحی و ۱۱ یهودی در ۵۹۱ خانه.Mills, 1932, p. در سال ۱۹۳۴، با تأسیس «انجمن کارگران عرب» به دست فخری نشاشیبی در اورشلیم، شعبه‌ای نیز در بیت دجن گشوده شد.Matthews, 2006, p. 95 بر پایه منبع فرانسوی، از مجموع ۱۷٬۳۲۷ دونوم، ۱۲٬۲۶۱ دونوم متعلق به اعراب، ۱٬۹۷۵ دونوم مالکیت یهودی و ۳٬۰۹۱ دونوم زمین عمومی بود. هرچند اشاره‌ای صریح به سرنوشت روستاییان نشده بود، دستور از «پاکسازی منطقه» (تیهور هَشِطَح) سخن می‌گفت.Morris, 2004, p. 217, 286 دستور نهایی عملیاتی مقرر می‌داشت: «ساکنان غیرنظامی مکان‌های فتح‌شده پس از بازرسی سلاح اجازه ترک خواهند داشت.»Morris, 2004, p. | ## بخش 3: بیت دجن | 217, 286 از ژانویه ۱۹۴۸، روستا هدف حملات نیروهای پالماخ مستقر در ساختمان صندوق ملی یهود در جنوب جاده یافا-اورشلیم قرار داشت. در ۱۹ فوریه، یک کاروان نظامی بریتانیایی در روستا توقف کرد تا مردی مسلح را بازداشت کند؛ ساکنان بر بریتانیایی‌ها آتش گشودند و در درگیری دو روستایی کشته و سه تن زخمی شدند و یک سرباز بریتانیایی نیز جان باخت. در سحرگاه ۲۶ فوریه، حمله‌ای گسترده صهیونیستی با خمپاره و مسلسل رخ داد که سه تن کشته و چهار تن زخمی بر جای گذاشت. در ۳۰ آوریل گزارش شد که ساکنان بیت دجن روستا را ترک کرده‌اند و نیروهای نامنظم عراقی وارد آن شده‌اند.Morris, 2004, pp. 176, 269 بیت دجن از جمله روستاهایی بود که در ژوئن–ژوئیه ۱۹۴۸ به‌توصیه کمیته‌ای به ریاست یوسف وایتس اشغال شد.Morris, 2004, p. 350, 398 در ۲۳ سپتامبر ۱۹۴۸، حکومت نظامی پیشنهاد اسکان مهاجران جدید در بیت دجن را مطرح ساخت.Morris, 2004, pp. چهار شهرک بر زمین‌های بیت دجن بنیاد نهاده شد: بیت دگان (۱۹۴۸)، مشمار هشیوعا (۱۹۴۹)، حمد (۱۹۵۰) و گانوت (۱۹۵۳).Khalidi, 1992, p. 238 مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ روستا را چنین وصف کرده‌است: شماری از خانه‌ها باقی مانده‌اند؛ برخی متروکه‌اند، برخی را خانواده‌های یهودی سکونت داده‌اند و برخی دیگر به انبار، دفتر یا فروشگاه تبدیل شده‌اند. یکی از خانه‌ها به کنیسه ایلی کوهن تبدیل شده و ستاره داوود بر در آن نقاشی شده‌است. درختان انجیر، صبر، سرو و خرما در محل می‌رویند و زمین‌های اطراف را اسرائیلی‌ها کشت می‌کنند. جمعیت‌شناسی + دگرگونی جمعیت بیت دجن سال جمعیت ۱۵۹۶ ۶۳۳ ۱۹۲۲ ۱٬۷۱۴ ۱۹۳۱ ۲٬۶۶۴ ۱۹۴۵ ۳٬۸۴۰ ۱۹۹۸ (آوارگان) ۲۷٬۳۵۵ از سده چهارم تا دهم میلادی سامری‌ها بخش بزرگی از جمعیت بیت دجن را تشکیل می‌دادند.Khalidi, 1992, p. در سال ۱۹۴۵ بیشتر ساکنان مسلمان بودند اما جامعه‌ای مسیحی با ۱۳۰ تن نیز در روستا وجود داشت. 216 وی همچنین گزارش داده که زنان غالباً اثر دست خود را با فرو بردن کف دست در گچ سفید بر درها می‌زدند و در جشن‌ها چهارچوب درِ مقام‌ها و زیارتگاه‌ها را با حنا نشانه‌گذاری می‌کردند.Baldensperger, 1893, p. 217 بیت دجن از ثروتمندترین جوامع ناحیه یافا شمرده می‌شد و گلدوزان آن از هنرمندانه‌ترین‌ها به‌شمار می‌آمدند. روستا کانون بافندگی و گل‌دوزی بود و بر بسیاری از روستاها و شهرهای اطراف تأثیر گذاشته بود. | ## جمع‌بندی | جامه‌های کتانی سفید الهام‌گرفته از سبک‌های رام‌الله رواج داشت و از تکنیک‌های وصله‌دوزی و پولک‌دوزی در کنار گلدوزی بهره گرفته می‌شد.