موضوع مقاله: گویش دشتی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گویش دشتی | مقدمه: گویش دشتی یکی از گویش های جنوب غربی ایران ریشه در زبان باستان ایران و زبان پهلوی ساسانی دارد و برگرفته از زبان پارسی قدیم است. | ## بخش 1: گویش دشتی | گویش دشتی خود متفرعات زبان پهلوی جنوب غربی است ، چنان که به نوشته اُرنسکی : " لهجه‌های لری و بختیاری از آن قبایل جنوب غربی ایران است به طور کلی به گروهی از لهجه‌های ایران مربوط است که لهجه‌های جنوب غربی فارس نیز جزء آن می‌باشند." همچنین در کتاب فرهنگ واژه های محلی بوشهر این چنین ذکر شده است که: "در ناحیه ی دشتی و بخش هایی از تنگستان زبان و گویش آمیخته ای از پهلوی جنوبی و دشتی است." برخی نیز گویش دشتی را همراه گویش‌های بردستانی، گویش تنگستانی، گویش کازرونی گویشی از فارسی یا با بن مایه لری می دانند. به طور کلی گویش دشتی شباهات هایی با گویش های اردکانی، کوهمره ای، گورکانی، زبان گرمسیری و اچمی به ویژه گویش بستکی، زبان لری به ویژه جنوبی و گویش دیلی و بهبهانی دارد. همچین به دلیل همجواری شباهت های زیادی بین گویش های دشتستانی، تنگسیری، بوشهری و گویش های شمال استان که خود گویشی از زبان لری جنوبی میباشند وجود دارد. محدوده دشتی گویش منطقه دشتی است که امروزه دو شهرستان دشتی و دیّر را در بر می‌گیرد. نقطه مرکزی این گویش حدفاصل این دو شهرستان است که از آن به عنوان بلوک مندستان یاد شده است. | ## بخش 2: گویش دشتی | شاخه‌های این گویش از حدود جغرافیایی منطقه دشتی گذشته، تا بنادر ثلاث و توابع آن ادامه دارد و حتی در منطقه کوهستانی جم و ریز اغلب کلمات به صورت فصیح کتابی استعمال می‌شود. گونه جنوبی آن در مرکز و جنوب منطقه دشتی یعنی ماندستان (دو بخش: کاکی و بردخون) است و گونه شمالی آن بخش مرکزی شهرستان دشتی و بعضاً بخش شنبه و طسوج را شامل می‌شود. ،این بلوک گرمسیر کنار بحرالعجم جنوبی به مسافت چهل و پنج فرسخ، مردمش سلاح پیشه و شرانگیز، حاصلش خرما و غله، شکارش آهو، آبش از باران و قلیل چشمه، هر قریه از سی الی سیصد خانوار." شاخص‌ها یکی از نشانه‌های اصالت گویش دشتی (منطقه دشتی) این است که هنوز واژه و لغاتی از زبان پهلوی ساسانی در آن وجود دارد چنان‌که در بعضی از روستاه‌های دشتی که کمتر تحت تأثیر زبان عربی و سایر زبان‌های بیگانه قرار گرفته‌اند برخی از کلمات و واژه‌های زبان پهلوی محفوظ مانده است. اگر چه برخی از لغات بیگانه به خصوص عربی و انگلیسی در گویش مردم دشتی و جود دارد و مانند اغلب نقاط گرمسیر، فارسی محلی شکسته است امّا یکی از دقیق‌ترین و از نظر استقلال زبان‌های محلی یکی از خالص‌ترین لهجه‌های جنوب است که روابط دستوری خاصی به خصوص از نظر ارتباط ضمایر به اسم‌ها و افعال در آن به کار رفته و اغلب کلمات اصیل فارسی در آن وجود دارد. (واو معدوله مانند: خوش ← خُوَش «Xwas» - دال معدوله مانند: بودیم ← بو…یم دال خیلی متمایل به حرف -ی- تلفظ می‌شود. | ## بخش 3: گویش دشتی | در صرف افعال ماضی شناسه اغلب قبل از بن فعل می‌آید: زدی ← اِت زِ - زدم ← اُم زِ - زد ← اِش زِ در صرف افعال مضارع همچنین بستگی به فعل دارد بیشتر: اُم میت -> میخواهم اُم مزی-> میخواستم اِشو می کاشت-> می کاشتند اما : بِجِخم = بدوم، بگریزم میشیم-> میرویم در گویش دشتی شش واکه و چهار سایواک وجود دارد و روی هم بیست و دو همخوان، و قاف اصلا وجود ندارد و کاف نلفظ میشود و غ معمولا خ خوانده میشود برای نمونه: مُرغ-> مُرخ گویند. قرار-> کِرار نمونه واژه‌ها بجز حالات دستوری بسیاری از اصطلاحات و کلمات که در این گویش کاربرد دارد شکل بومی شده کلمهٔ پهلوی هستند؛ مثلاً حذف نشدن برخی پیشوندها در کلمات یا برخی پسوندهای انتهایی. از غوریدن در پهلوی پار «سال گذشته»، پازن «بز نر بزرگ»، پریر «Perir» (یک روز بیش از روز گذشته)، پَرونگ «Parvang» «کمربند مخصوص رفتن بالای درخت خرما»، پسین یا پسیند «Pesin» «بعد از ظهر»، چاخته «» جایی در خانه بر روی دیوار برای نگه داری وسایل تعبیه می شد. | ## جمع‌بندی | اسپ "asp" ;اسبسعیدی نیا، حبیب‌الله؛ تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی دشتی در دوران قاجار و پهلوی (1383)، ص 389–390.