موضوع مقاله: تانک شعله‌افکن | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تانک شعله‌افکن | مقدمه: تانک شعله‌افکن گونه‌ای از تانک است که به شعله‌افکن مجهز شده و بیشتر برای پشتیبانی از حملات تسلیحات ترکیبی علیه استحکامات، فضاهای بسته و دیگر موانع به کار می‌رود. | ## بخش 1: تانک شعله‌افکن | این‌گونه تانک‌ها تنها در جنگ جهانی دوم به کاربرد گسترده رسیدند؛ دوره‌ای که ایالات متحده، آلمان نازی، اتحاد جماهیر شوروی، پادشاهی ایتالیا، امپراتوری ژاپن و بریتانیا همگی تانک‌های مجهز به شعله‌افکن تولید کردند. شعله‌افکن‌های بهره‌گرفته‌شده یا نسخه‌های اصلاح‌شده سلاح‌های شعله‌افکن پیاده‌نظام بودند یا به‌ویژه برای تانک طراحی شده بودند. این شعله‌افکن‌ها گاه بیرون بدنه نصب می‌شدند، گاه جای مسلسل‌های موجود را می‌گرفتند و گاه جایگزین تسلیحات اصلی تانک می‌شدند. سوخت سلاح شعله‌افکن یا درون تانک حمل می‌شد، یا در مخازن زره‌پوش بیرونی و یا در تریلر ویژه‌ای در پشت تانک مانند چرچیل کروکودایل. از آنجا که این تانک‌ها توانایی رسیدن به مواضع دشمن در امنیت نسبی را داشتند، برای از میان برداشتن استحکامات سنگین پیاده‌نظام بسیار ارزشمند بودند. برای نمونه، توپ‌های اصلی تانک‌های آمریکایی در نفوذ به پناهگاه‌های ضخیمی که مدافعان ژاپنی در جزایری مانند تاراوا یا ایوو جیما ساخته بودند ناکام ماندند و به‌جای آن‌ها تانک‌های شعله‌افکن به کار گرفته شدند.Zaloga (M3/M5 Stuart) p. 35 در نبرد ایوو جیما، تفنگداران دریایی دریافتند که سلاح‌های متعارف در برابر مدافعان ژاپنی نسبتاً بی‌اثرند و به‌گونه‌ای مؤثر از شعله‌افکن‌ها و نارنجک‌ها برای بیرون راندن نیروهای ژاپنی از تونل‌ها بهره بردند. هشت تانک متوسط شرمن ام۴ای۳آر۳ مجهز به شعله‌افکن (معروف به تانک‌های «رانسون» یا «زیپو») یکی از نوآوری‌های فنی این نبرد بودند که در پاکسازی مواضع ژاپنی بسیار کارآمد بودند. از کار انداختن این شرمن‌ها بسیار دشوار بود، به‌گونه‌ای که مدافعان اغلب ناچار می‌شدند در فضای باز به آن‌ها یورش برند و در آنجا با آتش کامل تفنگ و مسلسل تفنگداران رویارو شوند. به همین دلیل، شعله‌افکن در میدان‌های نبرد باز تقریباً بی‌فایده بود؛ با این حال، این سلاح یک ابزار روانشناختی نیرومند در برابر نیروهای سنگربندی‌شده بود. در بسیاری موارد، نیروهای دشمن با دیدن شلیک‌های تنظیمی تانک شعله‌افکن تسلیم می‌شدند یا می‌گریختند تا در خطر سوختن زنده قرار نگیرند. نسخه‌های شعله‌افکن آلمانی پنزر ۲ و پنزر ۳ به دلیل عملکرد نامطلوب از رده خارج شدند و به زره‌پوش‌های ضدتانک یا توپ‌های هجومی تبدیل شدند. در آغاز جنگ جهانی دوم، بیشتر یگان‌های پیاده‌نظام سلاح‌هایی با کارآمدی نسبی در برابر اهداف زرهی در بُرد ۳۰ تا ۵۰ متر داشتند، مانند تفنگ‌های ضدتانک. در اواخر جنگ، سلاح‌های ضدتانک نیرومندتری مانند بازوکا، پانتسرشرک و پیات (PIAT) معرفی شدند که در بُردی فراتر از بُرد شعله‌افکن تانک، برای تانک‌ها مرگبار بودند. تانک‌های چرچیل کروکودایل بریتانیا در تابستان ۱۹۴۴ از ارتش آمریکا در نبرد بر سر پرچین‌های نرماندی یا «کشور بوکاژ» پشتیبانی کردند و یک اسکادران از آن‌ها در نبرد برست و به‌ویژه در شکست دادن پادگان چتربازان آلمانی در محاصره دژ مونتباری در ۱۶ سپتامبر ۱۹۴۴ نقش داشت. ارتش آمریکا در همان ماه سپتامبر ۱۹۴۴ یک شعله‌افکن کوچک‌تر آمریکایی سوار بر تانک شرمن ام۴ دریافت کرد که به گردان هفتادم تانک واگذار شد. این تانک‌ها در ۱۸ سپتامبر ۱۹۴۴ وارد عمل شدند، اما بُرد بسیار کوتاه آن‌ها در سنجش با کروکودایل‌های بریتانیایی آشکار شد و در نتیجه در میان سربازان آمریکایی محبوبیتی نیافتند. ارتش‌های کانادا و هلند از فعال‌ترین کاربران نسخه واسپ (Wasp) ناقل جهانی مجهز به شعله‌افکن شدند. در نبردهای اروپا، واسپ در بیرون راندن سربازان آلمانی از مواضع دفاعی‌شان بسیار کارآمد بود. آسیب‌پذیری و رفتار با خدمه برخلاف شعله‌افکن‌های قابل حمل که در برابر گلوله و ترکش آسیب‌پذیر بودند و استفاده از آن‌ها برای اپراتورهایشان بسیار خطرناک بود، آتش زدن یا منفجر کردن تانک‌های شعله‌افکن بسیار دشوار بود مگر آنکه گلوله‌ای زره‌شکن یا مواد منفجره به مهمات و سوخت موتور درون بدنه اصلی تانک برسد. | ## بخش 2: تانک شعله‌افکن | تانک‌هایی مانند چرچیل کروکودایل که مخزن مایع شعله‌افکن را در تریلری پشت تانک یدک می‌کشیدند، خطر آتش‌سوزی بیشتری نسبت به تانک‌های استاندارد نداشتند. خدمه تانک‌های شعله‌افکن لزوماً آسیب‌پذیرتر از خدمه نسخه استاندارد تانک نبودند، اما ادعا می‌شد که در صورت اسارت با آن‌ها رفتار متفاوتی می‌شد. به دلیل غیرانسانی پنداشته شدن خود سلاح، با خدمه اسیرشده این تانک‌ها ظاهراً بسیار بدتر از خدمه تانک‌های عادی رفتار می‌شد. متفقین گمان داشتند مواردی وجود داشته که خدمه تانک‌های شعله‌افکن پس از اسارت توسط نیروهای آلمانی اعدام شده‌اند، هرچند هیچ مورد مشخص و مستندی شناخته نشده‌است. با وجود این، خدمه بریتانیایی تانک‌ها شش پنی اضافی در روز به‌عنوان «حق خطر» دریافت می‌کردند. تانک‌های شعله‌افکن همچنین از این واقعیت آسیب می‌دیدند که همه دشمنان در بُرد معمولاً به دلیل ترس از سلاح به سوی آن‌ها آتش می‌گشودند. جنگ جهانی اول برخی خودروهای مجهز به شعله‌افکن در جنگ جهانی اول توسط کشورهای گوناگون آزمایش شدند، هرچند هیچ‌کدام در نبرد واقعی به کار نرفتند. نخستین خودرو رزمی شنی‌دار سرنشین‌دار کارآمد در مجارستان توسط مخترع پال لیپتاک در ۱۹۱۳ ساخته شد. این خودرو دارای برجک چرخشی برای توپ بود و در مرحله‌ای شعله‌افکن نیز به آن افزوده شد. نخستین آزمایش‌های شلیک در ۱۹۱۵ انجام شد، اما ارتش مجارستان طرح را کنار گذاشت، زیرا نگران بود پرچ‌ها در برابر اصابت سنگین تاب نیاورند. دوره میان‌جنگ پیشرفت‌های صنایع دفاعی شوروی در اواخر دهه ۱۹۲۰ امکان موتوری‌سازی و مکانیزه کردن نیروهای مسلح شوروی را فراهم ساخت. در ۱۹۳۲، شورای نظامی انقلابی اتحاد جماهیر شوروی قطعنامه‌ای با عنوان «تجهیز تیپ مکانیزه به ابزارهای شیمیایی و دیگر ابزارها برای مبارزه با پیاده‌نظام سنگربندی‌شده دشمن» تصویب کرد. تانک تی-۲۶ به‌عنوان پایه تانک شیمیایی برگزیده شد که از ۱۹۳۱ در شوروی تولید انبوه می‌شد. وظیفه ساخت خودرو رزمی شیمیایی (بی‌خاام-۳ / خاتی-۲۶) به اداره شیمیایی نظامی ارتش سرخ سپرده شد. این تانک‌ها علاوه بر شعله‌افکن به دودزاها و افشانه‌های سمی نیز مجهز بودند و از این رو «شیمیایی» نامیده می‌شدند نه شعله‌افکن. نخستین تانک‌های شعله‌افکن آماده رزم در آغاز دهه ۱۹۳۰ پدیدار شدند: خاتی-۲۷ و خاتی-۲۶ و شماری دیگر در شوروی و سی‌وی۳ ال‌اف در ایتالیا. پیش از آغاز جنگ جهانی دوم، صنایع شوروی بیش از ۱۳۰۰ تانک شعله‌افکن از انواع گوناگون تولید کرده بود.A. ایتالیا تانک‌های شعله‌افکن خود را در جنگ دوم ایتالیا و اتیوپی (۱۹۳۵–۱۹۳۶) به کار برد و سی‌وی۳ ال‌اف در جنگ داخلی اسپانیا نیز استفاده شد.A. 40 نیروهای شوروی نخستین بار تانک‌های شعله‌افکن را در ۱۹۳۸ علیه ژاپنی‌ها در خاسان و سپس در ۱۹۳۹ در خالخین‌گل به کار بردند. این خودرو دارای برجک شعله‌افکن چرخشی و چهار مسلسل هاچکیس ۷ میلی‌متری بود و بُرد مؤثر شعله‌افکن آن صد متر بود. | ## بخش 3: تانک شعله‌افکن | در جنگ چاکو، سرگرد والتر کون سوار بر یک تانکت مجهز به شعله‌افکن بود؛ به دلیل گرمای شدید از تانک خارج شد و در نبرد پیاده کشته شد. پس از پیروزی آلمان در نبرد فرانسه، آلمانی‌ها در مجموع ۸۵ دستگاه تانک فرانسوی بی۱ بیس غنیمت‌گرفته‌شده را در دو مرحله به فلامپنزر بی. در این تبدیل، شعله‌افکن جایگزین توپ ۷٫۵ سانتی‌متری سینه تانک شد و برجک چرخشی با توپ ۴۷ میلی‌متری حفظ شد. این تانک توانایی شلیک ۷۰ تا ۸۰ دفقه آتش دو تا سه‌ثانیه‌ای در بُرد ۳۵ متر را داشت. با وجود تلفات سنگین، تبلیغات نازی‌ها کاربرد فلامپنزر ۳ را بسیار مؤثر جلوه می‌داد. افزون بر این‌ها، ارتش آلمان در شمار اندکی از خودروهای دیگر مانند اشتورم‌گشوتس ۳، یاگدپنزر ۳۸(تی) و نیم‌شنی اس‌دی. فلامپنزرهای آلمانی پنزر ۲ و پنزر ۳ هر دو به دلیل عملکرد نامطلوب از رده خارج شدند و به توپ‌های هجومی یا زره‌پوش‌های ضدتانک تبدیل شدند. سه دستگاه در حمله به دیئپ ۱۹۴۲ شرکت کردند اما پیش از کاربرد شعله‌افکن از کار افتادند. شعله‌افکن جایگزین مسلسل سینه شد و تسلیحات اصلی (توپ ۷۵ میلی‌متری) دست‌نخورده ماند. تریلر زرهی ۶٫۵ تنی حدود ۱۸۰۰ لیتر سوخت حمل می‌کرد که نزدیک به ۸۱ ثانیه شلیک پیوسته را ممکن می‌ساخت. این تانک در سه هنگ زرهی در اروپا از فرود نرماندی به بعد و نیز در جنگ کره به کار رفت. برای پنهان‌کاری، غلاف فلزی بر توپ نصب شده بود تا ظاهر توپ استاندارد ۷۶٫۲ میلی‌متری را بدهد. دیگر تانک‌های متفقین رم بجر (Ram Badger): تانک رزمی کانادایی رم سازگارشده با شعله‌افکن واسپ (Wasp): ناقل جهانی (خودرو شنی‌دار سبک زرهی) مجهز به شعله‌افکن واسپ که توسعه‌یافته شعله‌افکن رانسون توسط وزارت جنگ نفتی بود. در این دوره نیز طرح‌های نوی ساخته نشد بلکه تنها تبدیل‌هایی بر شاسی‌های تانک موجود انجام شد. نمونه اولیه ام۶۶ در مه ۱۹۵۲ تکمیل شد و ۱۰۹ دستگاه بین ۱۹۵۵ و ۱۹۵۶ توسط کرایسلر در کارخانه تسلیحاتی دیترویت تولید شد. تی‌او-۵۵ (TO-55): نسخه شعله‌افکن تانک شوروی تی-۵۵ تی‌او-۶۲ (TO-62): نسخه شعله‌افکن تی-۶۲ شوروی ام۱۳۲ (M132): شعله‌افکن زرهی بر پایه نفربر زرهی ام۱۱۳ (نه بر پایه تانک). پی‌ام-۱ (PM-1): نمونه اولیه چکسلواکی بر پایه اس‌تی-آی کاربرد تانک‌های شعله‌افکن در برابر نیروهای چریکی سبک‌اسلحه بسیار مؤثر بود و حتی می‌توانستند قطعات جنگلی را نابود کنند، اما به‌تدریج آشکار شد که این تانک‌ها در برابر سربازان تک‌رو استتارشده مجهز به سلاح‌های ضدتانک دستی بسیار آسیب‌پذیرند. پس از جنگ سرد و سده بیست‌ویکم از ۱۹۷۸، شعله‌افکن‌ها و آخرین «تانک» شعله‌افکن یعنی ام۱۳۲ از زرادخانه ایالات متحده حذف شدند. این سلاح‌ها هرچند ممنوع نشده‌اند، از کاربرد افتاده و جای خود را به سلاح‌های آتش‌زای غیرشعله‌افکنی مانند سلاح‌های ترموباریک داده‌اند. | ## جمع‌بندی | گزارش شده‌است که ایالات متحده در ۲۰۰۹ در افغانستان از سلاح‌های آتش‌زا بهره برده و روسیه در جنگ روسیه و اوکراین در ۲۰۲۲ از سلاح‌های ترموباریک استفاده کرده‌است.