موضوع مقاله: شکست اجتماعی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شکست اجتماعی | مقدمه: شکست اجتماعی در زیست‌شناسی و رفتارگرایی (روان‌شناسی)، به اثرات فیزیولوژیکی و رفتاری بر روی طرف بازنده در یک رویارویی میان جانوران از یک گونه، یا در هر نوع اختلاف خصمانه میان انسان‌ها اشاره دارد. | ## بخش 1: شکست اجتماعی | پس‌زمینه پژوهش‌ها دربارهٔ استرس اجتماعی مجموعه مفیدی از دانش را انباشته کرده‌اند که دیدگاهی دربارهٔ تأثیرات تعاملات مخرب اجتماعی و محیطی بر مغز ارائه می‌دهد. پژوهش‌ها و آزمایش‌ها از مشکلات روش‌شناختی بسیاری رنج می‌برند: معمولاً فقدان اعتبار اکولوژیکی (تشابه با شرایط طبیعی و استرس‌زاها) یا عدم آمادگی برای بررسی‌های علمی (دشواری در آزمایش و تأیید). رویکردهای روان‌شناسی اجتماعی به پرخاشگری انسانی، دیدگاه‌های متعددی را بر پایه مشاهدات پدیده‌های انسانی مانند قلدری، اوباشگری (mobbing)، آزار فیزیکی و کلامی، و پرخاشگری رابطه‌ای توسعه داده‌اند. با وجود غنای تئوری‌های توسعه‌یافته، مجموعه دانش تولید شده الزامات علمی آزمون‌پذیری و ابطال‌پذیری را برآورده نکرده است. یک رویکرد بر پایه آزمایش‌های آزمایشگاهی در شرایط کنترل‌شده است که اجازه اندازه‌گیری متغیرهای رفتاری، دستگاه درون‌ریز و عصب‌شناسی را می‌دهد، اما نیاز به اعمال استرس‌زاهای غیرطبیعی (مانند شوک به پا و استرس مهارکننده) در شرایط غیرطبیعی دارد (قفس‌های آزمایشگاهی به ندرت به زیستگاه‌های بومی شباهت دارند)؛ امری که به‌طور بالقوه کاربرد نتایج را در شرایط طبیعی محدود می‌کند. رویکرد دیگر بر پایه مشاهدات جانوران در محیط‌های طبیعی است که از محیط‌های مصنوعی و استرس‌های غیرطبیعی اجتناب می‌کند، اما معمولاً اجازه اندازه‌گیری اثرات فیزیولوژیکی یا دستکاری متغیرهای مرتبط را نمی‌دهد. شکست اجتماعی منبعی از استرس (زیست‌شناسی) مزمن در جانوران و انسان‌ها است که می‌تواند تغییرات شدیدی در رفتار، عملکرد مغز، فیزیولوژی، سطوح ناقل عصبی و هورمون، و سلامت ایجاد کند. تاریخ رویکرد شکست اجتماعی از آزمایش‌های جانوری و با استفاده از پارادایم «ساکن-مهاجم» (resident-intruder) منشأ گرفت؛ که در آن یک جانور در قفس جانور دیگر یا گروهی از جانوران از همان گونه قرار می‌گرفت، به گونه‌ای که امکان یک درگیری غیرمرگبار وجود داشته باشد. اگر به جانوران تنها در یک نوبت اجازه مبارزه داده شود، معمولاً به عنوان مدلی از استرس حاد در نظر گرفته می‌شود؛ اگر به آن‌ها در چندین نوبت، در روزهای مختلف (متوالی یا غیرمتوالی) اجازه مبارزه داده شود، به عنوان مدلی از استرس مزمن تلقی می‌شود. پس از شکست یا در فاصله زمانی بین مبارزات، جانور زیردست (subordinate) ممکن است با مجبور شدن به ماندن در یک قفس یا محفظه در کنار یا نزدیکی جانور غالب (dominant)، در معرض نشانه‌های بینایی یا بویایی آن قرار گرفته و در نتیجه در معرض تهدیدهای آن قرار گیرد. | ## بخش 2: شکست اجتماعی | بعدها، رویکرد شکست اجتماعی در مشاهدات مربوط به پرخاشگری درون‌گونه‌ای در حیات وحش نیز به کار گرفته شد، که نشان داد فرضیه‌های ایجادشده در محیط‌های مصنوعی آزمایشگاهی می‌توانند در محیط‌های طبیعی نیز مشاهده و اعمال شوند. مدل شکست اجتماعی تلاش می‌کند تا مطالعات جانوری را به گونه‌ای توسعه دهد که رفتار انسان را نیز در بر بگیرد؛ این رویکرد در تضاد با مطالعه پرخاشگری در روان‌شناسی اجتماعی است که در آن مقایسه‌ها منحصراً از آزمایش‌های مربوط به انسان‌ها استخراج می‌شوند. قلدری شباهت‌های جالبی با مدل‌های جانوریِ شکست اجتماعی دارد؛ به طوری که فرد قلدربخش، معادلِ جانور غالب و قربانی، معادلِ جانور زیردست است. قربانیان انسانی معمولاً علائمی مانند عزت‌نفس پایین (به دلیل توجه کم گروه)، احساس افسردگی (به دلیل بی‌ارزش شمردن تلاش‌ها)، انزوای اجتماعی (کاهش سرمایه‌گذاری در محیط اجتماعی) و اضطراب (به دلیل محیط تهدیدآمیز) را تجربه می‌کنند؛ همچنین می‌توان نشان داد که آن‌ها اثرات فیزیولوژیکی متعددی مانند افزایش سطوح کورتیکوسترون و تغییر به سمت تعادل سمپاتیک در دستگاه عصبی خودگردان را تجربه می‌کنند. پژوهش‌ها دربارهٔ پرخاشگری انسان که معمولاً توسط روان‌شناسان یا روان‌شناسان اجتماعی انجام می‌شود، تا حد زیادی شبیه به پژوهش‌ها دربارهٔ شکست اجتماعی و پرخاشگری جانوران است که معمولاً توسط زیست‌شناسان یا روان‌شناسان فیزیولوژیک انجام می‌گیرد. با این حال، رشته‌های مختلف از اصطلاحات متفاوتی برای مفاهیم مشابه استفاده می‌کنند، که این امر مانع از ارتباط میان این دو مجموعه دانش می‌شود. به همین ترتیب، پژوهش‌ها در زمینه افسردگی از سازه‌های مشابهی مانند درماندگی آموخته‌شده استفاده کرده‌اند، اگرچه آن نظریه بیشتر بر روی ناتوانیِ درک‌شده در فرار از هر نوع محرک منفی تمرکز دارد تا بر روی عوامل اجتماعی. اثرات رفتاری و فیزیولوژیکی شکست اجتماعی یک استرس‌زای بسیار قوی است و می‌تواند به انواع مختلفی از اثرات رفتاری منجر شود، مانند انزوای اجتماعی (کاهش تعامل با هم‌نوعان)، بی‌حالی (کاهش فعالیت حرکتی)، کاهش رفتار کاوشگرانه (هم در محیط‌های باز و هم نسبت به اشیاء جدید)، لذت‌نازبایی یا آنهدونیا (کاهش رفتارهای مرتبط با پاداش)، کاهش رفتارهای اجتماعی-جنسی (از جمله کاهش تلاش برای جفت‌گیری پس از شکست)، نقص‌های انگیزشی مختلف، کاهش سطوح تستوسترون در مردان/نرها (به دلیل کاهش عملکرد سلول‌های لایدیگ در بیضه‌ها)، افزایش تمایل به رفتارهای کلیشه‌ای و خوددرمانی. پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهند که اثرات رفتاری یادشده توسط پدیده‌های عصبی-درون‌ریز تعدیل می‌شوند که شامل سروتونین، دوپامین، آدرنالین، نوراپی‌نفرین و فعالیت در محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-فوق‌کلیه، لوکوس سیرولئوس و دستگاه لیمبیک می‌شود. در مطالعاتی جداگانه، رفتارهای ناشی از شکست می‌توانند توسط استیل‌کولین نیز تعدیل شوند. | ## بخش 3: شکست اجتماعی | یک مفهوم مفید در درک رابطه علّی بین این اثرات رفتاری و عصبی-درون‌ریز، مفهوم «زنجیره علّی» است؛ که در آن رویدادهای فرگشتی مکرر (در این مورد، رقابت درون‌گونه‌ای) فشارهای انتخابی ایجاد می‌کنند که کل یک گونه را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ بنابراین، پدیده‌های فیزیولوژیکی ممکن است برای تسهیل الگوهای انطباقی عمل توسط افراد فرگشت یافته باشند. مطالعات جانوری و انسانی هر دو نشان می‌دهند که محیط اجتماعی تأثیر قوی بر پیامدهای استرس‌ها دارد. این یافته به نظر می‌رسد به ویژه در مورد استرس‌های اجتماعی مانند شکست اجتماعی صادق باشد. در مطالعات جانوری، جانورانی که به صورت گروهی نگهداری می‌شدند، در مقایسه با جانورانی که به تنهایی نگهداری می‌شدند، علائم کمتری را پس از شکست نشان دادند؛ و جانورانی که در گروه‌های پایدارتر زندگی می‌کنند (با سلسله‌مراتب پایدار و پرخاشگری درون‌گروهی کمتر)، در مقایسه با جانورانی که در یک گروه ناپایدار نگهداری می‌شوند، اثرات کاهش‌یافته‌ای را پس از شکست نشان می‌دهند. به‌طور مشابه، در مطالعات انسانی به نظر می‌رسد افرادی که از حمایت اجتماعی بیشتری برخوردارند، در برابر فعال‌شدن بیش از حد دستگاه عصبی-درون‌ریز محافظت می‌شوند و در نتیجه اثرات نامطلوب استرس‌ها به‌طور کلی و به ویژه استرس‌های دارای منشأ اجتماعی در آن‌ها کاهش می‌یابد. علل فرگشتی بالقوه برخی از نویسندگان، برای نمونه راندولف نسه، هشدار می‌دهند که الگوهای رفتاری که معمولاً نامناسب یا حتی آسیب‌شناختی (پاتولوژیک) در نظر گرفته می‌شوند، ممکن است ارزش انطباقی داشته باشند. روان‌شناسی فرگشتی چندین توجیه احتمالی برای اینکه چرا انسان‌ها معمولاً به پویایی‌های اجتماعی به این شیوه پاسخ می‌دهند ارائه می‌دهد، از جمله کارکردهای احتمالی عزت نفس در رابطه با سلسله‌مراتب چیرگی. رفتارهای گوناگون مرتبط با رقابت درون‌گونه‌ای یا روابط شکارچی-شکار که در شماری از گونه‌های جانوری مختلف دیده می‌شود، ممکن است در فرگشت توانمندی‌های انسان نقش داشته باشند. | ## جمع‌بندی | رفتارهای انسانی که غیرطبیعی پنداشته می‌شوند، ممکن است در واقع بخشی از یک پاسخ انطباقی به استرس‌زاهایی باشند که در انسان‌های اولیه فرگشت یافته‌اند؛ مانند استرس‌زاهای اجتماعی ناشی از فرمانبرداری مزمن یا تضادهای میان‌فردی.