موضوع مقاله: ریخته‌گری جواهرات | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ریخته‌گری جواهرات | مقدمه: ریخته گری جواهرات به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن فلزات گرانبها طی مراحل مختلف (اصلی و ثانویه) تبدیل به جواهرات زینتی می‌شوند. | ## بخش 1: ریخته‌گری جواهرات | انسان از دیرباز با ذوب و ریخته گری فلزات گرانبها اقدام به ساخت جواهرات و اشیای زینتی می‌کرده‌است. امروزه اکثر جواهرات از فلزهای کمیاب و گرانقیمت مانند طلا، نقره و پلاتین ساخته می‌شود، هرچند بدلیجات نیز در دسته ی لوازم زینتی قرار می‌گیرند و از فلزهایی مانند برنج و استیل برای ساخت آن‌ها استفاده می‌شود. روش‌های مورد استفاده در این فرآیند شامل ریخته‌گری لاست واکس، ریخته‌گری ماسه‌ای و غیره می‌باشد.از ویژگی های این عملیات ها می توان به دقت بالا و همچنین دور ریز کم آن ها اشاره کرد که برای تولید جواهرات از ضروریات می باشد. روش ریخته گری لاست واکس یکی از قدیمی‌ترین روش‌های ریخته گری فلزات با دقت بالا می‌باشد و حتی نمونه‌هایی از آن در تمدن دره سند نیز پیدا شده‌است که مربوط به 6هزار سال پیش می‌باشد. همچنین نمونه‌های دیگری از آن را می‌توان در منطقه ی بین النهرین مروبط به سده ی سوم قبل از میلاد مسیح نیز یافت. برای ریخته گری طلا بهتر است از موم های معدنی مانند مونتان یا موم های مصنوعی مانند پلی اتیلن استفاده نمود زیرا این موم ها سیالیّت خوبی دارند و دمای ذوب ان ها نیز پایین می باشد و به خاطر این ویژگی ها می توانند برای ساخت جزئیات ریز مدل جواهرات استفاده شوند. این فرآیند ها شامل پولیش و صیقلی کردن و یا آبکاری جواهر با روکش های مختلف می باشد. | ## بخش 2: ریخته‌گری جواهرات | مزیّت روش لاست واکس این می باشد که با هزینه ی پایین می توان تعداد بالایی از جواهرات با جزئیات بالا را تولید نمود. عمده ی کاربرد این روش برای جواهرات بزرگ و سکه های قیمتی می باشد زیرا این روش از دقت کمتری نسبت به لاست واکس برخوردار است. در روش ماسه ای ابتدا یک مدل از قطعه مورد نظر درست می شود سپس این مدل را در میان دو نیمه قالب حاوی ماسه قرار می دهیم، سپس سوراخ هایی را برای راهگاه بارریز تعبیه می کنیم تا مذاب از آن ها به قالب وارد شود. حال با دو گیره از باز شدن قالب هنگام بار ریزی جلوگیری می کنیم و مذاب را در سوراخ باریز می ریزیم. این کار به این دلیل است که این نوع ماسه دارای کیفیت سطحی بهتری می باشد و می تواند گزینه ی مناسبی برای تولید جواهرات که هندسه ی ریز و جزئیات زیاد دارند باشد. اکثر ماسه های تولید شده به روش مصنوعی از این نوع می باشند.برای تولید قالب جنس ماسه نیز می تواند ماسه کرومیت باشد که مقاومت دمایی بالایی دارد، البته این جنس از ماسه به علت گران قیمت بودن فقط در این نوع صنایع استفاده می شود. روش گریز از مرکز در این روش ابتدا ماده اولیه ذوب می شود سپس درون یک قالب از پیش آماده شده ریخته می شود.اطراف این قالب را با استفاده از یک پوسته ی مسی می پوشانیم تا علاوه بر عایق بودن و از دست نرفتن دما، یک لایه ی محافظ در صورت بیرون ریختگی مواد مذاب وجود داشته باشد،البته می توان از پلاستیک و ونیل نیز استفاده نمود که به ترجیح سازنده بستگی دارد. | ## بخش 3: ریخته‌گری جواهرات | با شروع حرکت گرداننده، نیروی گریز از مرکز باعث پرتاب مذاب به درون قالب می شود و پس از پر کردن تمام منافذ و جداره ها منجمد می شود. نکته ی مهم در این روش این است که اپراتور باید تجربه ی بالایی داشته باشد تا بتواند سرعت گردش مناسب را تعیین کند. در غیر این صورت مذاب به طور کامل قالب را پر نمی کند یا اگر سرعت بسیار زیاد باشد باعث تخریب قالب می شود. برای ساخت قالب می توان از ترکیب گچ و آب با نسبت 38 الی 40 درصد گچ استفاده نمود و سپس آن را به خوبی هم زد تا حالت یکنواخت بگیرد.دقت کنید که دمای آب باید پایین باشد تا از گوله شدن گچ جلوگیری شود. زیرا این روش دارای دور ریز می باشد و به عملیات ثانویه نیاز دارد که می تواند حجمی را از محصول کم کند که باید در نظر گرفته شود. عملیات ثانویه پولیش و پرداخت کاری در حین ساخت و ریخته گری و همچنین درآوردن جواهر از قالب ممکن است خط و خش هایی بر روی آن ایجاد شود که این خط و خش ها با استفاده از پولیش و پرداخت کاری از بین می روند و سطح جواهر به کیفیت مطلوب نزدیک می شود. این عملیات می تواند توسط دست یا با استفاده از ماشین های اتوماتیک انجام شود که در هر دو روش از برس های نرم استفاده می شود و با مکش ضایعات از هدررفت طلا جلوگیری به عمل می آید.همچنین می توان از ماشین بخارشور نیز استفاده نمود که با از بین بردن چربی و آلودگی ها جواهر را برای عملیات آبکاری نیز آماده می سازد. | ## جمع‌بندی | در هنگام ریخته گری ممکن است سطح کدر ایجاد شود و با استفاده از آبکاری طلا یا رودیوم می توان این مشکل را رفع نمود.آبکاری را می توان روی اغلب فلزها مانند نیکل ، برنج ،نقره و مس انجام داد.