موضوع مقاله: اخترشناسی چینی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اخترشناسی چینی | مقدمه: مجموعه کامل این نقشه‌های ستاره‌ای حاوی ۱٬۳۰۰ ستاره است) اخترشناسی چینی پیشینه‌ای دیرینه دارد که از دودمان شانگ آغاز شده و در طول بیش از سه هزار سال پیوسته بهبود یافته‌است. | ## بخش 1: اخترشناسی چینی | مردمان چین باستان از سال ۱۳۰۰ پیش از میلاد ستارگان را شناسایی کرده بودند؛ چراکه نام‌های ستارگان چینی که بعدها در دسته‌بندی شدند، بر روی کشف‌شده در آنیانگ یافته شده‌اند و به میانه دودمان شانگ بازمی‌گردند. هسته اصلی نظام «منزل» (宿 xiù) نیز در همین دوران، در زمان پادشاه (۱۲۵۰–۱۱۹۲ پیش از میلاد) شکل گرفت. ثبت دقیق رصدهای نجومی در دوران دوره ایالت‌های جنگ‌طلب (سده چهارم پیش از میلاد) آغاز شد و در دوره دودمان هان (۲۰۲ پیش از میلاد – ۲۲۰ میلادی) و سلسله‌های پسین با انتشار کاتالوگ‌های ستاره‌ای به شکوفایی رسید. اخترشناسی چینی، اخترشناسی‌ای استوایی بود که بر رصد دقیق ستارگان پیراقطبی تمرکز داشت و بر پایه‌هایی متفاوت از اخترشناسی سنتی غربی بنا شده بود؛ در اخترشناسی غربی، طلوع و غروب نجمی صورت‌های فلکی منطقةالبروج چارچوب اصلی دایرةالبروج را می‌ساختند. جوزف نیدم مردمان چین باستان را پایدارترین و دقیق‌ترین رصدگران پدیده‌های آسمانی در سراسر جهان پیش از اخترشناسان اسلامی دانسته‌است. برخی عناصر اخترشناسی هندی پس از دودمان هان شرقی (۲۵–۲۲۰ میلادی) و همراه با گسترش بودیسم به چین راه یافت؛ اما بیشترین جذب اندیشه‌های اخترشناختی هندی در دوران دودمان تانگ (۶۱۸–۹۰۷ میلادی) رخ داد، آنگاه که شماری از اخترشناسان هندی در پایتخت چانگ‌آن اقامت گزیدند و دانشمندان چینی همچون راهب بودایی تانتریک و ریاضی‌دان به تسلط بر نظام هندی دست یافتند. اخترشناسان اسلامی در دوران دودمان یوآن با همتایان چینی خود همکاری نزدیکی داشتند و پس از دوره‌ای از رکود نسبی در دوران دودمان مینگ، اخترشناسی با انگیزه جهان‌بینی و فناوری غربی که یسوعی‌ها پس از استقرار مأموریت‌هایشان به ارمغان آوردند، دوباره رونق یافت. در سال ۱۶۶۹ میلادی (۱۰۴۸ هجری شمسی)، به طور کامل زیر نظر بازطراحی و بازتجهیز شد. امروزه چین در زمینه اخترشناسی همچنان فعال است و رصدخانه‌های بسیار و برنامه فضایی مستقل خود را در اختیار دارد. چینیان از یک گاه‌شماری لنی‌خورشیدی بهره می‌گرفتند؛ اما از آنجا که چرخه‌های خورشید و ماه با یکدیگر تفاوت دارند، ماه‌های کبیسه می‌بایست به‌طور منظم درج می‌شدند. گاه‌شماری چینی نماد یک دودمان به‌شمار می‌رفت؛ از این رو با برخاستن و فروپاشیدن دودمان‌ها، اخترشناسان و طالع‌بینان هر دوره اغلب گاه‌شماری تازه‌ای فراهم می‌آوردند و برای این هدف رصدهایی انجام می‌دادند. اخترشناسان به «ستاره‌های میهمان» توجه می‌کردند که معمولاً ابرنواخترها یا دنباله‌دارها بودند و در میان ستارگان ثابت پدیدار می‌شدند. ابرنواختری که سحابی خرچنگ را پدیدآورد و اکنون با نام اس‌ان ۱۰۵۴ شناخته می‌شود، نمونه‌ای از یک رویداد نجومی است که اخترشناسان چین باستان آن را رصد کردند. جهان‌شناسی چینیان پیش از آنکه تأثیرات غربی این حوزه را دگرگون کند، چندین الگوی جهان‌شناختی پدیدآوردند: گای تیان («آسمان چتری») — آسمان یک نیم‌کره است، زمین یک دیسک در پایین آن قرار دارد که با آب احاطه شده و یک‌بار در روز به دور قطب شمال می‌چرخد. فصل‌ها نه با انحراف قطب شمال از راستای عمودی، بلکه با جابه‌جایی آن توضیح داده می‌شوند. شوئن یه، شوآن یه یا سوآن یه — آسمان‌ها دارای گستره‌ای بی‌کران هستند، اجرام آسمانی به‌تنهایی و آزادانه در آن شناورند و «سرعت اجرام نورانی به ماهیت فردی هریک از آن‌ها بستگی دارد که نشان می‌دهد به چیزی وابسته نیستند.» اطلاعات اندکی دربارهٔ این مکتب فکری در دست است. نام‌های ۲۸ خانه قمری بر روی درپوش این جعبه یافت شد که نشان می‌دهد بهره‌گیری از این دستگاه طبقه‌بندی پیش از ۴۳۳ پیش از میلاد رایج بوده‌است. از آنجا که خانه‌های قمری خاستگاهی بسیار کهن دارند، معنای بیشتر نام‌هایشان مبهم مانده‌است. از عوامل ایجاد سردرگمی در دوره‌های بعد این بود که نام هر خانه قمری تنها از یک واژه چینی تشکیل می‌شد که معنایش در دوره‌های گوناگون تاریخ می‌توانست متفاوت باشد. افزون بر ۲۸ خانه قمری، بیشتر صورت‌های فلکی بر پایه آثار و شکل گرفته‌اند که منجمانی از دوره دوره ایالت‌های جنگ‌طلب (۴۸۱–۲۲۱ پیش از میلاد) در چین بودند. سیما چیان، تاریخ‌نگار دوره دودمان هان غربی (۱۴۵–۸۶ پیش از میلاد)، در اثر خود شیجی فهرستی از ستارگان آورده که شامل ۹۰ صورت فلکی است. چانگ هنگ، دانشمند و چندوجهی دوره دودمان هان شرقی (۷۸–۱۳۹ میلادی)، در سال ۱۲۰ میلادی فهرستی از ستارگان منتشر کرد که ۱۲۴ صورت فلکی ثبت‌شده را دربرمی‌گیرد. در اواخر دوره دودمان مینگ، دانشمند کشاورزی و ریاضی‌دان (۱۵۶۲–۱۶۳۳ میلادی) ۲۳ صورت فلکی اضافی در نزدیکی قطب جنوب آسمانی معرفی کرد که بر پایه فهرست‌های ستاره‌ای جهان غرب بود و همکارش، کشیش یسوعی ایتالیایی ماتئو ریتچی، آن‌ها را به چین آورده بود. فهرست‌های ستاره‌ای و نقشه‌های آسمان فهرست‌های ستاره‌ای در سده چهارم پیش از میلاد، دو اخترشناس چینی که کهن‌ترین اطلاعات موجود در فهرست‌های ستاره‌ای به آنان بازمی‌گردد، و از دوره دوره ایالت‌های جنگ‌طلب بودند.Peng, Yoke Ho (2000). شماری از کتاب‌ها نام‌هایی مشابه دارند که اغلب از این دو اخترشناس نقل و به نام آن‌ها ثبت شده‌اند. آثار برجسته‌ای که در حفظ محتوای این فهرست‌ها نقش داشتند عبارتند از: نویسنده نام ترجمه‌شده نام چینی پین‌یین یادداشت‌ها سیما چیان کتاب دفاتر آسمانی 天官書 Tianguan shu این فصل اخترشناختی از کتاب شیجی است که تاریخ عظیمی است که در اواخر سده دوم پیش از میلاد توسط دانشمند و مقام دودمان هان، سیما چیان، گردآوری شد. پس از تحلیل و ارائه خلاصه‌ای از آثار گان ده و شی شن، اخترشناسان دوره تانگ از نام بیش از ۸۰۰ ستاره یاد کردند که ۱۲۱ تای از آن‌ها با موقعیت مشخص بودند.Milone, Eugene F. جداول مثلثاتی سینوس‌های اخترشناس و ریاضی‌دان هندی، آریابهاتا، نیز به کایوان ژان‌جینگ ترجمه شد.جوزف نیدم، Volume 3, p. متن کلاسیک چینی راهنمای ستاره‌ای استاد وو شیان (巫咸星經) و نسبت دادن آن به وو شیان همچنان مورد اختلاف است؛ زیرا در آن از نام دوازده کشوری یاد شده که در دوران دودمان شانگ، یعنی عصری که این اثر قرار بود در آن نگاشته شده باشد، وجود نداشتند. افزون بر این، در گذشته چینیان عادت داشتند آثار را به نام دانشمندان نامدار جعل کنند و این می‌تواند توضیحی برای ناسازگاری‌های موجود باشد. وو شیان به‌طور کلی به‌عنوان اخترشناسی شناخته می‌شود که سال‌ها پیش از گان و شی می‌زیسته‌است. اخترشناس و مخترع دودمان هان، چانگ هنگ (۷۸–۱۳۹ میلادی)، نه‌تنها حدود ۲۵۰۰ ستاره مختلف را فهرست کرد، بلکه بیش از ۱۰۰ صورت فلکی گوناگون را نیز شناسایی نمود. چانگ هنگ همچنین اثرش به نام لینگ شیان را منتشر کرد که خلاصه‌ای از نظریه‌های گوناگون اخترشناختی در چین آن روزگار بود. در دوره بعدی سه پادشاهی (۲۲۰–۲۸۰ میلادی)، (陳卓) آثار پیشینیان خود را گردآورد و فهرست ستاره‌ای دیگری پدیدآورد که این بار ۲۸۳ صورت فلکی و ۱۴۶۴ ستاره در آن فهرست شده بودند. اخترشناس از دودمان یوآن (۱۲۷۹–۱۳۶۸ میلادی) فهرست جدیدی پدیدآورد که گفته می‌شد شامل هزاران ستاره بود. ابزارهای اخترشناختی امپراتوری (儀象考成) در سال ۱۷۵۷ میلادی منتشر شد و دقیقاً ۳۰۸۳ ستاره را دربرمی‌گیرد. اینکه کدام‌یک را باید کهن‌ترین نقشه آسمان دانست، جای بحث دارد؛ زیرا سفالینه‌ها و اشیای باستانی را نیز می‌توان نقشه آسمان به‌شمار آورد. یکی از کهن‌ترین نقشه‌های آسمانی موجود به شکل چاپ‌شده، از اطلس آسمانی سو سونگ (۱۰۲۰–۱۱۰۱ میلادی) متعلق به سال ۱۰۹۲ میلادی است که در رساله‌ای دربارهٔ ساعت برج ساعت وی گنجانده شده بود. این نقشه در سال ۱۹۰۷ میلادی توسط باستان‌شناس بریتانیایی اورل اشتاین کشف شد و به موزه بریتانیا در لندن منتقل گردید. با اینکه بابلیان باستان و یونانیان نیز آسمان را رصد کرده و ستاره‌ها را فهرست کرده بودند، هیچ سابقه کامل مشابهی از ستاره‌ها به جای نمانده یا بقا نیافته‌است؛ از این رو، این نقشه در حال حاضر کهن‌ترین اطلس آسمانی شناخته‌شده‌است. بر پایه پژوهش‌های اخیر، این نقشه ممکن است به همان اندازه سده هفتم میلادی (دودمان تانگ) قدمت داشته باشد. پژوهشگران بر این باورند که نقشه آسمانی مربوط به سال‌های ۷۰۵ تا ۷۱۰ میلادی، یعنی دوران پادشاهی امپراتور ژونگ‌زونگ تانگ، است. برخی متون (آیین‌های ماهانه، 月令) جابه‌جایی خورشید را در آسمان طی هر ماه توصیف می‌کنند که بر پایه رصد آن دوران نیست. خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی اخترشناسان چینی از سال ۷۵۰ پیش از میلاد، ۱٬۶۰۰ مشاهده از خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی را ثبت کردند. اخترشناس باستانی چینی (فعال در سده چهارم پیش از میلاد) از نقش ماه در خورشیدگرفتگی آگاه بود؛ چنان‌که در نوشته‌های خود دستورالعمل‌هایی برای پیش‌بینی آن با بهره‌گیری از موقعیت نسبی ماه و خورشید ارائه داد.Needham, Volume 3, p. 411 نظریه «تأثیر تابشی»، که بر پایه آن نور ماه چیزی جز بازتاب نور خورشید نیست، از سوی ریاضی‌دان و نظریه‌پرداز موسیقی (۷۸–۳۷ پیش از میلاد) حمایت شد، اما فیلسوف چینی (۲۷–۹۷ میلادی) با آن مخالفت کرد و در نوشته‌های خود آشکار ساخت که این نظریه تازه‌ای نیست.Needham, Volume 3, 411–413. جینگ فانگ نوشت: یونانیان باستان نیز از این موضوع آگاه بودند؛ چه پارمنیدس و ارسطو نظریه درخشش ماه از راه بازتاب نور را پشتیبانی می‌کردند. اخترشناس و مخترع چینی چانگ هنگ (۷۸–۱۳۹ میلادی) در اثر خود لینگ شیان (靈憲)، که در سال ۱۲۰ میلادی منتشر شد، دربارهٔ هر دو پدیده خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی نوشت: خورشید همچون آتش است و ماه همچون آب. بدین‌سان، روشنایی ماه از پرتو خورشید پدید می‌آید و تاریکی ماه (فو) ناشی از سدشدن (پی) نور خورشید است. آن سویی که رو به خورشید دارد به‌تمامی روشن است و آن سویی که از آن دور است تاریک. نور ریخته‌شده از خورشید (تانگ ری چیه چونگ کوانگ) همیشه به ماه نمی‌رسد، زیرا زمین خود آن را می‌پوشاند (پی)—این را «آن-شیو» می‌گویند، یعنی ماه‌گرفتگی. آنگاه که چنین رویدادی با سیاره‌ای رخ دهد، آن را «اختفا» (شینگ وِی) می‌نامند؛ و هنگامی که ماه از (مسیر خورشید) گذر کند (کوئو)، خورشیدگرفتگی (شیه) پدید می‌آید.Needham, Volume 3, p. 414 دانشمند دودمان سونگ، شن کوا (۱۰۳۱–۱۰۹۵ میلادی)، از مدل‌های ماه‌گرفتگی و خورشیدگرفتگی بهره گرفت تا ثابت کند که اجرام آسمانی کروی‌اند نه تخت. این استدلال بسطی بود بر دیدگاه جینگ فانگ و دیگر نظریه‌پردازان از روزگار دودمان هان به این سو. شن کوا استدلال خود را برای گردی آن‌ها چنین بیان کرد: اگر مانند توپ بودند، هنگام برخورد حتماً یکدیگر را می‌پوشاندند. | ## بخش 2: اخترشناسی چینی | ماه خود نور نمی‌دهد بلکه همچون گوی سیمینی است؛ نور همان نور خورشید (بازتابیده) است. چون روشنایی نخست دیده می‌شود، (نور) خورشید تقریباً از کنار می‌گذرد، پس تنها یک سو روشن می‌شود و به صورت هلال نمایان می‌گردد. چون خورشید آرام‌آرام دورتر می‌شود، نور کج می‌تابد و ماه پر و گرد می‌شود، همچون گلوله‌ای. اگر نیمی از کره با گرد سفید پوشانده شود و از کنار نگاه کنی، آن بخش پوشیده مانند هلال خواهد نمود؛ اگر از روبه‌رو بنگری، گرد به نظر می‌رسد. آنگاه که از شن کوا پرسید چرا گرفتگی‌ها تنها گاهی رخ می‌دهند، در حالی که ماه هر ماه یک بار در مقارنه و مقابله است، شن کوا نوشت: پاسخ دادم که دایرةالبروج و مسیر ماه همانند دو حلقه‌اند که روی هم نهاده شده‌اند اما اندکی از هم فاصله دارند. (اگر این کجی وجود نداشت) هر بار که دو جرم در مقارنه بودند خورشید می‌گرفت و هر بار که دقیقاً در مقابله بودند ماه می‌گرفت. این ابزار به ستاره‌شناسان امکان می‌داد تا فاصله از قطب شمال آسمانی (去極度، معادل چینی میل) و موقعیت درون یک «سیو» (入宿度، معادل چینی بعد) را اندازه‌گیری کنند.Needham, Volume 3, p. 343 در دوران (۲۰۲ پیش از میلاد تا ۹ میلادی)، ستاره‌شناسانی چون (落下閎)، (鮮于妄人) و (耿壽昌) پیشرفت‌های مهمی در این ابزار پدیدآوردند. در دوره دودمان هان شرقی (۲۳ تا ۲۲۰ میلادی)، ستاره‌شناسان و تا سال ۸۴ میلادی حلقه بیضوی را نیز به آن افزودند. سپس دانشمند و مخترع نام‌آور چانگ هنگ (۷۸–۱۳۹ میلادی) در سال ۱۲۵ میلادی با افزودن حلقه‌های افق و نصف‌النهار، این کره را به صورت کامل درآورد. نخستین ذات‌الحلق آب‌گردان (یعنی محرک آبی) جهان را نیز چانگ هنگ ساخت که آن را با یک جریان‌ورودی به کار می‌انداخت. ذات‌الحلق مختصر (簡儀) این ابزار را ستاره‌شناس نامدار در سال ۱۲۷۶ میلادی طراحی کرد و بیشتر کاستی‌های ذات‌الحلق‌های آن روزگار را برطرف ساخت. ساختار اصلی ذات‌الحلق مختصر از دو حلقه بزرگ عمود بر یکدیگر تشکیل شده‌است: یکی موازی با صفحه استوایی که «حلقه استوایی» نامیده می‌شود و دیگری یک حلقه دوتایی که بر مرکز حلقه استوایی عمود است، حول یک محور فلزی می‌چرخد و «حلقه دوتایی صعود راست» نامیده می‌شود. هنگام رصد، ستاره‌شناس با لوله دیدبانی ستاره را نشانه می‌گرفت و موقعیت آن را از روی کشیده‌های حلقه استوایی و حلقه دوتایی صعود راست می‌خواند. نمونه بازمانده که در سال ۱۴۳۷ میلادی ساخته شده بود، به آنچه امروز آلمان نامیده می‌شود برده شد. در سال ۱۹۳۳، آن را به رصدخانه کوه بنفش منتقل کردند تا از نابودی در جریان جنگ دوم چین و ژاپن در امان بماند. در دهه ۱۳۶۰ شمسی (۱۹۸۰ میلادی)، این ابزار به شدت فرسوده و زنگ‌زده شده و در آستانه نابودی بود. به دلیل نام چینی آن، این کره اغلب با ذات‌الحلق که تنها یک کلمه در چینی با آن تفاوت دارد (渾象 در برابر 渾儀) اشتباه گرفته می‌شود. در دودمان مینگ، کره آسمانی آن دوران یک کره بزرگ بود که ۲۸ منزلگاه ماه، استوای آسمانی و را نشان می‌داد. کره آسمانی (天體儀) در دودمان چینگ کره‌های آسمانی در دودمان چینگ «天體儀» نامیده می‌شدند. برخلاف دیگر کره‌های آسمانی چینی، این کره از ۳۶۰ درجه (زاویه) به‌جای ۳۶۵٫۲۴ درجه (که استاندارد رایج در چین باستان بود) بهره می‌برد. همچنین نخستین کره آسمانی چینی است که صورت‌های فلکی نزدیک به قطب جنوبی آسمانی را نشان می‌دهد. برج ساعت ذات‌الحلق و کره آسمانی آب‌گردان (水運儀象台) مخترع ذات‌الحلق آب‌گردان، چانگ هنگ (۷۸–۱۳۹ میلادی) از دودمان هان بود. چانگ به کاربردهای نبوغ‌آمیز چرخ‌دنده‌های مکانیکی شهرت داشت و این اختراع یکی از چشمگیرترین دستاوردهای او بود (در کنار لرزه‌سنج او برای تشخیص جهت زمین‌لرزه‌هایی که از فاصله‌های صدها کیلومتری رخ می‌دادند). سو سونگ (蘇頌) و همکارانش از سال ۱۰۸۶ میلادی آغاز کردند و در سال ۱۰۹۲ میلادی برج ساعت بزرگ نجومی خود را به پایان رساندند. اما ۳۵ سال پس از آن، در سال ۱۱۲۷ میلادی، ارتش مهاجم پس از تصرف پایتخت کایفنگ، برج را برچید. بخش ذات‌الحلق به پکن برده شد، اما برج هرگز با موفقیت بازسازی نشد، حتی به دست پسر سو سونگ. خوشبختانه دو نسخه از رساله سو سونگ دربارهٔ برج ساعت نجومی‌اش تا امروز برجای مانده‌است و پژوهش دربارهٔ این برج نجومی از طریق این متون میانه‌سالانه ممکن است. شمال حقیقی و حرکت سیاره‌ای دانشمند جامع‌الاطراف چینی شن کوا (۱۰۳۱–۱۰۹۵ میلادی) نه‌تنها نخستین کسی در تاریخ بود که قطب‌نمای سوزن مغناطیسی را توصیف کرد، بلکه اندازه‌گیری دقیق‌تری از فاصله میان ستاره قطبی و شمال حقیقی به دست داد که برای ناوبری کاربرد داشت. شن کوا این کار را با انجام رصدهای شبانه نجومی در کنار همکارش و با بهره‌گیری از طرح بهبودیافته‌اش برای لوله دیدبانی پهن‌تری که می‌توانست برای رصد پیوسته ستاره قطبی ثابت شود، به انجام رساند. شن کوا و وی پو افزون بر ستاره قطبی، طرحی برای رصد شبانه نجومی در پنج سال پیاپی ترتیب دادند که از نظر دقت و پشتکار با کار تیکو براهه در اروپا برابری می‌کرد. شن کوا و مختصات دقیق سیاره‌ها را در یک نقشه ستاره‌ای برای این طرح ترسیم کردند و نظریه‌هایی دربارهٔ حرکت سیاره‌ای از جمله حرکت بازگشتی پدیدآوردند. تأثیرات خارجی اخترشناسی هندی بودیسم نخستین بار در دوران سلسله هان شرقی به چین رسید و ترجمه آثار هندی دربارهٔ اخترشناسی در دوران سه پادشاهی (۲۲۰–۲۶۵ میلادی) به چین راه یافت. با این حال، ژرف‌ترین آمیختگی اخترشناسی هندی با دانش چینی تنها در دوران دودمان تانگ (۶۱۸–۹۰۷) روی داد، زمانی که شماری از دانشمندان چینی — از جمله — با هر دو سنت اخترشناسی آشنا بودند. 321–324, جدول نجومی سینوس‌های ستاره‌شناس و ریاضی‌دان هندی آریابهاتا در کتاب نجومی و ریاضی چینی (کایوان ژانجینگ) ترجمه شد که در سال ۷۱۸ میلادی در دوران دودمان تانگ گردآوری گردید. این کتاب را ، اخترشناس و ستاره‌بینی که در چانگ‌آن زاده شده بود و خاندانش اصالتاً از هند می‌آمدند، گردآوری کرد. ترجمه‌های چینی آثار زیر در «سوئی شو» (تاریخ رسمی دودمان سوئی، سده هفتم میلادی) یاد شده‌اند: پولومن تیِن وِن جینگ (رساله نجومی برهمنی) در ۲۱ کتاب. پولومن جیه-چِه شیان-رِن تیِن وِن شو (نظریه‌های نجومی برهمنایِ جیه-چِه شیان‌رِن) در ۳۰ کتاب. تأثیر اسلامی بر اخترشناسی چینی نخستین بار در دوران دودمان سونگ ثبت شد، هنگامی که اخترشناسی هوئی و مسلمان به نام مفهوم هفت روز هفته را معرفی کرد و دیگر دستاوردهایی داشت. اخترشناسان اسلامی در دوران امپراتوری مغول و دودمان یوآن پس از آن، برای تهیه تقویم و پژوهش‌های نجومی به چین فرا خوانده شدند. دانشمند چینی در سال ۱۲۱۰ میلادی (۵۸۹ شمسی) چنگیز خان را در سفر به ایران همراهی کرد و تقویم ایرانی را برای بهره‌گیری در امپراتوری مغول بررسی نمود. شماری از اخترشناسان چینی در رصدخانه مراغه — که خواجه نصیرالدین طوسی در سال ۱۲۵۹ میلادی (۶۳۸ شمسی) زیر حمایت هولاکو خان در ایران بنیان گذاشت — به کار پرداختند. در سال ۱۲۶۷ میلادی (۶۴۶ شمسی)، اخترشناس ایرانی جمال‌الدین بخاری — که پیش از آن در رصدخانه مراغه کار می‌کرد — هفت ابزار نجومی ایرانی از جمله یک و یک استرلاب گوی‌شکل را به قوبلای خان تقدیم کرد، همراه با یک سالنامه نجومی که بعدها در چین به «وان‌نیان لی» («تقویم ده‌هزار ساله» یا «تقویم جاودانه») شهرت یافت. او در چین «ژاما لودینگ» خوانده می‌شد و در سال ۱۲۷۱ میلادی از سوی خان به عنوان نخستین مدیر رصدخانه اسلامی در پکن منصوب شد که به «اداره نجومی اسلامی» شهرت داشت و به مدت چهار سده در کنار اداره نجومی چینی فعالیت می‌کرد. اخترشناسی اسلامی به خاطر نظریه عرض جغرافیایی سیارگان — که در آن زمان در اخترشناسی چینی وجود نداشت — و پیش‌بینی دقیق ماه‌گرفتگی‌ها و خورشیدگرفتگی‌ها، اعتبار والایی در چین یافت. برخی از ابزارهای نجومی که اخترشناس نامدار چینی اندکی بعد ساخت، از نظر سبک به ابزارهای ساخته‌شده در مراغه شباهت دارند. به‌ویژه «ابزار ساده‌شده» (جیانیی) و در رصدخانه نجومی گائوچنگ نشانه‌هایی از تأثیر اسلامی به نمایش می‌گذارند. شوجینگ در هنگام تدوین تقویم «شوشی‌لی» در سال ۱۲۸۱ میلادی (۶۶۰ شمسی)، در کار مثلثات کروی خود احتمالاً تا اندازه‌ای از ریاضیات اسلامی — که در دربار قوبلای پذیرش گسترده‌ای یافته بود — تأثیر پذیرفت.Ho, Peng Yoke. این تأثیرات احتمالی دربرمی‌گیرند: روشی شبه‌هندسی برای تبدیل بین مختصات استوایی و دائرةالبروجی، بهره‌گیری منظم از اعشار در پارامترهای بنیادین، و کاربرد درون‌یابی درجه سوم در محاسبه بی‌انتظامی حرکات سیاره‌ای. امپراتور هونگ‌وو (تایزو، فرمانروایی ۱۳۶۸–۱۳۹۸) از دودمان مینگ، در نخستین سال فرمانروایی خود (۱۳۶۸ میلادی / ۷۴۷ شمسی)، متخصصان ستاره‌بینی هان و غیرهان را از نهادهای نجومی پکن دوران مغولیِ یوآن به نانجینگ فراخواند تا مقامان رصدخانه ملی تازه‌تأسیس شوند. در آن سال، دولت مینگ برای نخستین بار مأموران نجومی را از پایتخت بالایی یوآن به جنوب فراخواند؛ تعداد آن‌ها چهارده نفر بود. برای افزایش دقت روش‌های رصد و محاسبه، امپراتور تایزو پذیرش دو نظام تقویمی موازی — هان و هوئی — را تقویت کرد. در سال‌های بعد، دربار مینگ چند ستاره‌بین هوئی را به مقام‌های بلندپایه در رصدخانه امپراتوری منصوب کرد. آنان کتاب‌های بسیاری دربارهٔ اخترشناسی اسلامی نوشتند و ابزارهای نجومی برپایه دستگاه اسلامی ساختند. ترجمه دو اثر مهم به زبان چینی در سال ۱۳۸۳ میلادی (۷۶۲ شمسی) به پایان رسید: زیج (۱۳۶۶) و المدخل فی صناعة أحکام النجوم، مقدمه‌ای بر ستاره‌بینی (۱۰۰۴). | ## بخش 3: اخترشناسی چینی | در سال ۱۳۸۴ میلادی، یک اسطرلاب چینی برای رصد ستارگان بر پایه دستورالعمل‌های ساخت ابزارهای چندمنظوره اسلامی ساخته شد. حدوداً در سال ۱۳۸۴ میلادی، در دوران دودمان مینگ، امپراتور هونگ‌وو دستور داد جداول نجومی اسلامی به زبان چینی ترجمه و گردآوری شود؛ این وظیفه را دانشمندانی چون ماشایی‌هئی (اخترشناسی مسلمان) و وو بوزونگ (دانشمند-مقام چینی) به انجام رساندند. این جداول به «هویهوئی لیفا» (دستگاه تقویمی-نجومی مسلمانان) شهرت یافت و تا اوایل سده هجدهم میلادی چندین بار در چین منتشر شد، هرچند دودمان چینگ در سال ۱۶۵۹ میلادی (۱۰۳۸ شمسی) به‌طور رسمی سنت اخترشناسی چینی-اسلامی را کنار گذاشت. فعالیت یسوعیان در چین علم مدرن اروپایی در اواخر سده شانزدهم و اوایل سده هفدهم میلادی از سوی کشیشان اخترشناس یسوعی در چارچوب تلاش‌های تبشیری آنان به چین معرفی شد. 444–445 امپراتور چونگ‌جن (فرمانروایی ۱۶۲۷–۱۶۴۴) از دودمان مینگ در سال ۱۶۳۴ میلادی (۱۰۱۳ شمسی)، ده سال پیش از فروپاشی دودمان مینگ، تلسکوپ (یوهان ترنتیوس؛ دنگ یوهان) را به دست آورد. در سده‌های شانزدهم و هفدهم، اخترشناسی غربی را — که خود در آن دوران انقلابی را پشت سر می‌گذاشت — به چین و از طریق هدایای به ، به کره چوسان نیز رساند. پس از در اوایل سده هفدهم، فرقه کاتولیک یسوعی ملزم شد به زمین‌مرکزی پایبند بماند و از آموزه‌های خورشیدمرکزی نیکلاس کوپرنیک و پیروانش — هرچند در اخترشناسی اروپایی رو به گسترش بود — چشم بپوشد.Needham, Volume 3, pp. 438–439 از این رو، یسوعیان در آغاز اخترشناسی زمین‌مرکزی و عمدتاً پیش‌کوپرنیکی را با میزبانان چینی خود در میان گذاشتند (یعنی دیدگاه‌های بطلمیوسی-ارسطویی از روزگار هلنیستی). چینیان اغلب با این دیدگاه نیز سر ناسازگاری داشتند، چراکه از دیرباز بر پایه آموزه کهن «شوان یِه» بر این باور بودند که اجرام آسمانی در فضایی بی‌کران شناورند. این با دیدگاه ارسطویی دربارهٔ کره‌های بلورین هم‌مرکز جامد — که در آن نه تهی‌ای وجود دارد، بلکه توده‌ای از هوا میان اجرام آسمانی قرار گرفته — در تضاد بود. البته دیدگاه‌های نیکلاس کوپرنیک، گالیلئو گالیله و تیکو براهه سرانجام در علم اروپایی پیروز شدند و این اندیشه‌ها علی‌رغم کوشش‌های آغازین یسوعیان برای مهار آن‌ها، به‌آرامی به چین نفوذ کردند. در سال ۱۶۲۷ میلادی (۱۰۰۶ شمسی)، (بو میگِه)، یسوعی لهستانی، جداول رودلفی کوپرنیکی یوهانس کپلر را با شور و اشتیاق به دربار مینگ در پکن معرفی کرد. در رساله چینی آدام شال فن بل دربارهٔ اخترشناسی غربی در سال ۱۶۴۰ میلادی (۱۰۱۹ شمسی)، نام‌های کوپرنیک (گِ-بای-نی)، گالیله (جیا-لی-لُئه) و تیکو براهه (دی-گو) برای نخستین بار به صورت رسمی به چین شناسانده شدند.Needham, Volume 3, p. 445 در میان یسوعیان در چین کسانی نیز بودند که از نظریه کوپرنیکی هواداری می‌کردند، مانند و . با این حال، دیدگاه‌های کوپرنیکی در آن دوران در چین گسترش نیافت و به‌طور کامل پذیرفته نشد. (لیو سونگلینگ) از سال ۱۷۳۹ تا ۱۷۷۴ میلادی (۱۱۱۸ تا ۱۱۵۳ شمسی) به عنوان رئیس اداره نجومی امپراتوری، نخستین اسطرلاب کروی را ساخت. رصدخانه پیشین پکن — که اکنون موزه است — همچنان استرلاب گوی‌شکل با حلقه‌های چرخان را که زیر رهبری هالرشتاین ساخته شد، نگه می‌دارد و آن را برجسته‌ترین ابزار نجومی می‌شمارند. در دوران ژاپن ادو، هلندی‌ها در سال ۱۷۲۵ میلادی (۱۱۰۴ شمسی) در ساخت نخستین رصدخانه مدرن ژاپن به ژاپنی‌ها یاری رساندند که ناکانِه گِنکِی رهبری آن را بر عهده داشت؛ اخترشناسان این رصدخانه دیدگاه کوپرنیکی را به‌طور کامل پذیرفته بودند.Needham, Volume 3, p. 447 در مقابل، دیدگاه کوپرنیکی تا اوایل سده نوزدهم میلادی در جریان اصلی چین پذیرفته نشد و این امر با مبلغان پروتستان همچون ، و محقق گردید. اخترشناسی در دوران دودمان مینگ دودمان مینگ در چین از ۱۳۶۸ تا ۱۶۴۴ میلادی (۷۴۷ تا ۱۰۲۳ هجری شمسی) ادامه یافت و در این دوران، توسعه و گسترش اخترشناسی کاهش یافت. در این روزگار، اخترشناسان کمتر به کشفیات نوین می‌پرداختند و بیشتر بر کاربردهای عملی اخترشناسی تکیه داشتند. اخترشناسان در دو اداره اخترشناسی کار می‌کردند که هر دو در طول سال‌های پس از تأسیس دگرگونی‌های بسیاری را پشت سر گذاشتند. راه ورود به این حرفه موروثی بود؛ از آنجا که این پیشه نیازمند سطح بالایی از دانش و هوشمندی بود، فرزندان اخترشناسان از پرداختن به مشاغل دیگر منع می‌شدند. اداره‌های اخترشناسی در آغاز دودمان مینگ، دو نهاد بزرگ اخترشناسی وجود داشت: اداره اخترشناسی سنتی چینی (که با نام «تای-شیه-چیان» نیز شناخته می‌شد)Peng-Yoke, Ho. 138 که در سده سوم پیش از میلاد بنیان‌گذاری شده بود، و اداره اخترشناسی مسلمانان (که با نام «هوئی-هوئی سه-تیان-چیان» نیز شناخته می‌شد)Peng-Yoke, Ho. هر دو بخش با یکدیگر همکاری می‌کردند تا آنکه اداره مسلمانان در سال ۱۳۷۰ میلادی (۷۴۹ هجری شمسی) در اداره سنتی چینی ادغام شد. برای پذیرش موج تازه‌ای از کارمندان، ساختار درجه‌بندی درون این پیشه نیز دگرگون شد. یک مدیر در رأس قرار گرفت که دو معاون مدیر او را پشتیبانی می‌کردند و پس از آنان یک ثبت‌نام‌نویس با چهار رئیس فصلی جای داشتند. سپس هشت اخترشناس ارشد، پنج فال‌بین ارشد، دو رئیس ساعت‌های آبی و سه ناظر قرار می‌گرفتند. 141 وظایف اداره برخی از نقش‌هایی که اخترشناسان در چین دوران مینگ داشتند عبارت بود از تهیه تقویم، گزارش‌دهی ناهنجاری‌ها به امپراتور و ریاست بر مراسم رسمی.Peng-Yoke, Ho. 142–143 اداره به عنوان تهیه‌کننده تقویم و آگاهان از آسمان، روزهای خوش‌یُمن و مناسب برای رویدادهای گوناگون مانند رژه‌های نظامی، ازدواج، ساخت‌وساز و موارد دیگر را نیز تعیین می‌کرد. 128 در مورد وظایف ویژه هر سمت، روسای پنج سازمان اصلی همراه با مأموران تقویم و اخترشناسان، تقویم و زمان فصل‌ها را تنظیم می‌کردند. اخترشناس ارشد موقعیت خورشید، ماه و سیارات را رصد می‌کرد تا یادداشت‌هایی دربارهٔ آنچه ممکن بود ناهنجاری باشد، تهیه کند. افسر ارشد ساعت آبی از ساعت آبی نگهداری می‌کرد و استاد ساعت آبی به ناظر طلوع آفتاب زمان طلوع و غروب خورشید را اطلاع می‌داد. اداره فرمان‌های ماهانه، موقعیت سیاره‌ها و اجرام آسمانی و گزارش‌های فصلی درون تقویم را به وزارت ارائه می‌داد. وزارت همچنین در آموزش فرزندان اخترشناسان برای مشاغل آینده‌شان کمک می‌کرد و در موارد خاص افراد بیرونی را انتخاب می‌نمود، هرچند مشخص نشده‌است که این داوطلبان از کجا گزینش می‌شدند. اداره‌ها همچنین با امپراتور در تماس نزدیک بودند و او اغلب گزارش‌های ارسال‌شده توسط اداره به وزارت را می‌خواند. آموزش از آنجا که اخترشناس‌شدن یک حرفه موروثی بود و کسانی که در استخدام اداره بودند به مشاغل دیگر منتقل نمی‌شدند، دانش‌آموزان از سنین پایین توسط وزارت آداب و رسوم آموزش می‌دیدند. با این حال، هنگامی که کمبود نیروی کار در اداره وجود داشت، وزارت آداب و رسوم دانش‌آموزان مناسب را جستجو می‌کرد و آنها را به صورت آزمایشی آموزش می‌داد. ثبت تقویمی توجه بسیاری از دانشمندان کنفوسیوسی را جلب کرد که علاقه به این موضوع و در نتیجه به اخترشناسی و فال‌بینی را گسترش داد. با این حال، اخترشناسی بخشی از «دائوی کوچک» به‌شمار می‌رفت؛ عنوانی که برای تلاش جهت بازداشتن دانشمندان کنفوسیوسی از مطالعه موضوعاتی به کار می‌رفت که هرچند در ابتدا جالب بودند، در نهایت ممکن بود آنها را گرفتار کنند.Yung Sik Kim. بر اساس آنچه در سال ۱۳۹۲ میلادی (۷۷۱ هجری شمسی) مقرر شد، بالاترین درجه، یعنی مدیر، شانزده پیکول برنج در ماه دریافت می‌کرد. معاونان مدیر و روسای پنج سازمان ده پیکول در ماه دریافت می‌کردند، اخترشناسان هفت پیکول، و هم ثبت‌نام‌نویسان و هم فال‌بینان ارشد شش و نیم پیکول دریافت می‌کردند. روسای ساعت‌های آبی شش پیکول، و مأموران تقویم و ناظران هر کدام پنج و نیم پیکول دریافت می‌کردند. پایین‌ترین سطح دستمزد به ناظران طلوع آفتاب و استادان ساعت آبی تعلق می‌گرفت که پنج پیکول در ماه دریافت می‌کردند. ابزارهای مورد استفاده یادداشت رسمی یادداشت رسمی توسط اخترشناسان به عنوان ابزاری برای ثبت ناهنجاری‌ها به کار می‌رفت، چرا که آسمان‌ها نشان‌دهنده پیامد اعمال حاکم بودند. 130 استرلاب گوی‌شکل (دوران مینگ) دارای سه مجموعه حلقه است که کره آسمانی را نمایش می‌دهند. گروه دوم شامل حلقه‌های دایرةالبروجی، انقلابی و اعتدالی است که به عنوان یک واحد می‌چرخند. 131 ابزار ساده‌شده ابزار ساده‌شده هدفی بسیار مشابه با استرلاب گوی‌شکل داشت اما اجزای کمتری داشت. با تنها دو مجموعه مختصات، این ابزار دامنه و دید گسترده‌تری نسبت به استرلاب‌های گوی‌شکل داشت. شاقول یوآن شاقول یوآن ابزاری سایه‌انداز بود که برای اندازه‌گیری موقعیت خورشید به کار می‌رفت. یکی از جنبه‌های اساسی این ابزار این بود که در امتداد خط نصف‌النهار شمالی-جنوبی قرار می‌گرفت و این امکان را می‌داد که ظهر محلی را نشان دهد. اگرچه در فهرست رسمی ابزارهای سال ۱۳۹۲ میلادی (۷۷۱ هجری شمسی) گنجانده نشده بود، در سال ۱۴۳۷ میلادی (۸۱۶ هجری شمسی) هوانگفو ژونگهه آن را وارد فهرست کرد؛ احتمالاً نه به دلیل کاربرد عملی آن، بلکه به خاطر نوآوری‌ای که در پس آن نهفته بود.Deane, Thatcher E. اداره اخترشناسی از ساعت آبی سه‌محفظه‌ای بهره می‌گرفت، هرچند هیچ سندی از وجود ساعت آبی در نانجینگ در دست نیست. 145 این امر به سیاست سختگیرانه‌ای از مجازات در صورت فاسد بودن اخترشناسان انجامید. | ## جمع‌بندی | مجازات‌ها شامل اقداماتی چون برکناری از خدمت، محرومیت از حقوق، یا حتی تنبیه بدنی می‌شد.