موضوع مقاله: انحلال اتحاد میان نروژ و سوئد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # انحلال اتحاد میان نروژ و سوئد | مقدمه: پس از چند ماه تنش و بیمِ بروز جنگ میان دو پادشاهی همسایه (که در آن زمان در اتحاد شخصی بودند) و نیز برگزاری همه‌پرسی نروژ در ۱۳ اوت که با اکثریت قاطع از انحلال حمایت کرد، مذاکرات میان دو دولت به شناسایی نروژ به‌عنوان یک پادشاهی مشروطه مستقل از سوی سوئد در ۲۶ اکتبر ۱۹۰۵ انجامید. | ## بخش 1: انحلال اتحاد میان نروژ و سوئد | در همان تاریخ، شاه اسکار دوم از ادعای خود نسبت به تاج‌وتخت نروژ چشم پوشید و بدین‌ترتیب پادشاهی‌های متحد سوئد و نروژ عملاً منحل شد. اندکی بعد، در ۱۸ نوامبر، شاهزاده کارل دانمارک با نام هاکون هفتم به تاج‌وتخت نروژ رسید. پیشینه آرمان‌های ملی‌گرایانهٔ نروژ در سال ۱۸۱۴ با پیروزی سوئد در جنگی کوتاه اما سرنوشت‌ساز ناکام ماند؛ جنگی که به ورود نروژ به یک اتحاد شخصی با سوئد انجامید. نروژ از نظر حقوقی، کشوری مستقل با پارلمان، دستگاه قضایی، نظام حقوقی، نیروهای مسلح، پرچم و واحد پول خود بود. با این حال، نروژ و سوئد پادشاهی مشترک داشتند و سیاست خارجی مشترک را از طریق وزارت امور خارجهٔ سوئد اداره می‌کردند. در مجموع، میان دو ملت احساسات دوستانه‌ای وجود داشت و پادشاه نیز عموماً می‌کوشید منافع هر دو پادشاهی را در نظر بگیرد. به‌ویژه بسیاری از نروژی‌ها معتقد بودند که منافع سیاست خارجی آنان به‌قدر کافی از سوی وزارت خارجهٔ سوئد نمایندگی نمی‌شود. عوامل متعددی در تشدید این تعارض نقش داشتند: اقتصاد نروژ وابستگی بیشتری به تجارت خارجی داشت و بنابراین نسبت به سیاست‌های حمایت‌گرایانه دولت مرکانتیلیستی سوئد حساس‌تر بود. نروژ پیوندهای تجاری و ارتباطی بیشتری با بریتانیا داشت، در حالی که سوئد روابط نزدیک‌تری با آلمان برقرار کرده بود. در عین حال، سیاست داخلی نروژ هرچه بیشتر زیر نفوذ گرایش‌های لیبرال و گسترش دموکراسی پارلمانی قرار گرفت، در حالی که سیاست سوئد محافظه‌کارانه‌تر بود. طبق قانون اساسی نروژ، استورتینگ یکی از نیرومندترین مجالس قانون‌گذاری در اروپا به‌شمار می‌رفت. پادشاه در نروژ تنها حق وتوی تعلیقی داشت و استورتینگ در برابر تلاش‌های پیاپی سلطنت برای کسبِ حق وتوی مطلق (که در سوئد وجود داشت) مقاومت می‌کرد. علاوه بر این، از سال ۱۸۸۴ قدرت استورتینگ چنان افزایش یافت که پادشاه دیگر نمی‌توانست دولتی را کاملاً مطابق میل خود منصوب کند یا آن را برخلاف ارادهٔ استورتینگ در قدرت نگه دارد. در مقابل، پادشاه در قلمرو سوئد تا سال ۱۹۰۵ (دست‌کم روی کاغذ) جایگاهی نزدیک به خودکامگی داشت؛ یعنی درست تا آستانهٔ پایان اتحاد. ماجرای کنسول‌ها اوج‌گیری بحران به مسئله‌ای موسوم به «ماجرای کنسول‌ها» بازمی‌گشت؛ موضوعی که طی آن دولت‌های پیاپی نروژ اصرار داشتند نروژ باید در خارج از کشور کنسولگری‌های مستقل خود را ایجاد کند، نه آن‌که به کنسولگری‌های مشترکی متکی باشد که وزیر خارجهٔ سوئد تعیین می‌کرد. انتقادها در نروژ چند جنبه داشت: نخست آن‌که چندین کنسول نه نروژی بودند و نه سوئدی، بلکه تابع کشوری بودند که در آن اقامت داشتند؛ با وجود آن‌که می‌بایست نمایندهٔ نروژ باشند، شناخت اندکی از نیازها و شرایط نروژ داشتند. دوم، گفته می‌شد شبکهٔ کنسولی موجود در اروپا منافع سوئد را بر تجارت نروژ ترجیح می‌دهد (و از جمله نوسازی مالیاتِ تناژ را، با وجود توافق فراسیاسی در نروژ، به تعویق می‌اندازد). سوم، در حالی که نروژ حوزه‌های تجاری خود را از اروپا به آمریکای شمالی و جنوبی، هند غربی، آفریقا و آسیا گسترش داده بود، این مناطق در شبکهٔ کنسولی موجود پوشش مناسبی نداشتند. همچنین، در بسیاری از کشورهای غربی رایج بود که کنسول‌های موفق به دیپلمات تبدیل شوند؛ اما در سوئد روند معکوس بود و دیپلمات‌هایی که تجربهٔ کنسولی نداشتند، اغلب به‌عنوان کنسول به کار گرفته می‌شدند. مشکل دیگر این بود که در حالی که روند جهانی به سمت صنعتی‌شدن و تجارت آزاد و نیاز به بازارهای بزرگ‌تر پیش می‌رفت و کنسولگری‌ها وظایف پررنگِ تجاری داشتند، پارلمان سوئد تحت سیطرهٔ سیاست‌های حمایت‌گرایانه قرار داشت. بنابراین، کنسول‌ها ناچار بودند هم‌زمان به منافع تهاجمیِ تجاری نروژ و تردیدهای سوئد نسبت به تجارت پاسخ دهند. تدارک برای استقلال هرچند حزب لیبرال نروژ ابتدا با سیاستی سخت‌گیرانه که به «سیاست مشت» مشهور شد پیشگام بود، حزب محافظه‌کار نروژ نیز به‌تدریج سیاستی نیرومند در حمایت از دست‌کم استقلالِ دفاکتو و برابری در چارچوب اتحاد شخصی را پذیرفت. با وجود تلاش هر دو حزب برای حل‌وفصل مسئله از راه مذاکره، افکار عمومی نروژ رفته‌رفته راسخ‌تر شد. نروژ نه‌تنها استحکامات مرزی دژ کونگس‌وینگر و فردریکستن را نوسازی کرد، بلکه رشته‌ای از مواضع نظامی تازه را نیز در امتداد مرز با سوئد ساخت. مطابق انتظار (و احتمالاً مطابق برنامه)، شاه اسکار دوم آن را وتو کرد و دولت میکلسن استعفای خود را تقدیم کرد. در واکنش، میکلسن و وزیرانش نیز از امضای متقابلِ تصمیم اسکار خودداری کردند و در ۷ ژوئن ۱۹۰۵ به کریستیانیا بازگشتند و بدین‌سان یک بحران قانون اساسی شکل گرفت. همان روز، استورتینگ به اتفاق آرا رأی داد که اتحاد با سوئد منحل شده است، با این استدلال که اسکار با امتناع از تعیین دولت جایگزین، عملاً نقش خود را به‌عنوان پادشاه نروژ ترک کرده است. | ## بخش 2: انحلال اتحاد میان نروژ و سوئد | همچنین به کابینهٔ میکلسن اختیار داده شد تا تا اطلاع ثانوی به‌عنوان دولت موقت عمل کند و اختیارات اجرایی‌ای را اعمال کند که معمولاً در اختیار تاج‌وتخت بود. متن اعلامیهٔ یکپارچه، که از آن جهت چشمگیر است که اعلام انحلال در حکم جمله‌ای فرعی در کنار بند اصلی آمده، چنین بود: همه‌پرسی دولت سوئد ابتدا این اعلامیه را اقدامی سرکشانه تلقی کرد، اما سپس آمادگی خود را برای پایان مذاکره‌شدهٔ اتحاد نشان داد و از جمله بر برگزاری یک همه‌پرسی در نروژ تأکید کرد. با این حال، دولت نروژ از پیش چنین احتمالی را در نظر گرفته و همه‌پرسی ۱۳ اوت را از قبل برنامه‌ریزی کرده بود؛ اقدامی که مانع از آن شد این‌گونه جلوه کند که همه‌پرسی در پاسخ به مطالبهٔ سوئد برگزار می‌شود. این همه‌پرسی در ۱۳ اوت برگزار شد و یکی از یک‌سویه‌ترین نتایج همه‌پرسی در تاریخ را رقم زد: ۳۶۸٬۲۰۸ رأی (۹۹٫۹۵٪) در تأیید انحلال اتحاد در برابر تنها ۱۸۴ رأی (۰٫۰۵٪) مخالف. ۸۵ درصد مردان نروژی رأی دادند، اما زنان چون در آن زمان حق رأی همگانی شامل آنان نمی‌شد (و تا ۱۹۱۳ نیز نخواهد شد) امکان رأی‌دادن نداشتند. با این وجود، فعالان نروژی ۲۷۹٬۸۷۸ امضای زنان را در حمایت از انحلال گردآوری کردند. در سال‌های آغازین سدهٔ بیستم، رهبر سوسیال‌دموکرات‌ها، یالمار برانتینگ، حزب خود را در مخالفت با جنگ برای حفظ اتحاد با نروژ رهبری کرد. هنگامی که بحران ۱۹۰۵ رخ داد، او شعار «دست از سر نروژ بردارید، اعلیحضرت!» را مطرح کرد. سوسیال‌دموکرات‌ها هم مقاومت در برابر فراخوان ذخیره‌ها و هم یک اعتصاب عمومی علیه جنگ را سازمان دادند. کاوشگر قطبی فریت‌یوف نانسن نیز در حمایت از انحلال اتحاد نقش پررنگی ایفا کرد و شخصاً به بریتانیا سفر کرد و توانست برای جنبش استقلال نروژ حمایت بریتانیا را جلب کند. در ۳۱ اوت، نمایندگان نروژ و سوئد در شهر کارلستاد در سوئد گرد آمدند تا دربارهٔ شرایط انحلال مذاکره کنند. با وجود آن‌که بسیاری از سیاستمداران برجستهٔ راست‌گرای سوئد رویکردی سخت‌گیرانه را ترجیح می‌دادند، پژوهشگران تاریخی دریافته‌اند که پادشاه سوئد از همان آغاز به این جمع‌بندی رسیده بود که از دست دادن اتحاد بهتر از خطر جنگ با نروژ است. حمایت گستردهٔ افکار عمومیِ نروژ از استقلال، قدرت‌های بزرگ اروپا را متقاعد کرده بود که جنبش استقلال مشروع است و سوئد بیم داشت که در صورت سرکوب آن منزوی شود؛ افزون بر این، تمایلی برای ایجاد کینهٔ بیشتر میان دو کشور وجود نداشت. با وجود پیشرفت مذاکرات، نیروهای نظامی، هرچند با فاصله‌ای حدود دو کیلومتر از یکدیگر، به‌طور بی‌سروصدا در دو سوی مرز میان سوئد و نروژ مستقر شدند. در میان چپ‌گرایان نروژ نیز افکار عمومی از جنگِ استقلال در صورت ضرورت حمایت می‌کرد، صرف‌نظر از برتری عددی سوئد. در ۹ اکتبر پارلمان نروژ به پذیرش شرایط انحلال رأی داد و در ۱۳ اکتبر پارلمان سوئد نیز همین کار را انجام داد. هرچند نروژ اتحاد با سوئد را از ۷ ژوئن پایان‌یافته می‌دانست، سوئد استقلال نروژ را در ۲۶ اکتبر به‌طور رسمی به رسمیت شناخت؛ زمانی که شاه اسکار دوم از ادعاهای خود و هرگونه ادعای نسل‌های بعدی‌اش نسبت به تاج‌وتخت نروژ چشم پوشید. استورتینگ در قطعنامهٔ ۷ ژوئن پیشنهادی را مطرح کرد که به «پیشنهاد برنادوت» مشهور شد. بر اساس این پیشنهاد، از شاه اسکار دوم دعوت می‌شد اجازه دهد یکی از پسران کوچک‌ترش تاج‌وتخت نروژ را بر عهده بگیرد. این پیشنهاد، از یک سو تلاشی بود برای نشان دادن حسن‌نیت نروژ نسبت به سوئد و خاندان سلطنتی آن، با وجود جدایی دو کشور. از سوی دیگر، در سطحی مهم‌تر، هدف آن اطمینان دادن به سایر قدرت‌های اروپایی بود که جدایی نروژ پروژه‌ای انقلابی و رادیکال نیست، هرچند سوسیالیست‌ها نیز نفوذ داشتند. تداوم نظام سلطنتی قرار بود نشان دهد که سنت، تداوم و نظم همچنان در کشور جدید پاس داشته می‌شود. بدین‌ترتیب نروژ می‌کوشید حمایت دیگر کشورهای بزرگ اروپا را جلب کند که به‌استثنای فرانسه همگی سلطنت‌های موروثی بودند. پنج سوسیالیست در پارلمان با ایدهٔ حفظ سلطنت مخالفت کردند و وزیر دارایی، گونار کنودسن، که جمهوری‌خواه و عضو کابینه بود، در اعتراض به این موضوع استعفا داد. روشن بود که شاه اسکار دوم تمایلی به پذیرش این پیشنهاد ندارد، اما موضوع تا زمانی که پادشاه در ۲۶ اکتبر با صرف‌نظر کردن از ادعای خود، پیشنهاد را رسماً رد کرد، همچنان حل‌نشده باقی ماند. کارل از سوی پدرش با پادشاهان نروژ در قرون وسطی خویشاوندی داشت و بدین‌سان پیوندی با گذشتهٔ تاریخی نروژ فراهم می‌کرد. مادر او، لوئیز سوئد، خواهرزادهٔ اسکار دوم و تنها فرزندِ برادر بزرگ‌تر و سلف او، کارل پانزدهم سوئد بود؛ بنابراین پیوندی با خاندان سلطنتی سوئد نیز حفظ می‌شد. | ## بخش 3: انحلال اتحاد میان نروژ و سوئد | امید می‌رفت با حضور ملکه‌ای بریتانیایی‌تبار، نروژ بتواند حمایت بریتانیا را جلب کند. مزیت دیگر آن بود که کارل از پیش صاحب پسری دو ساله به نام الکساندر بود و جانشینی برای ادامهٔ دودمان تضمین می‌شد. پارلمان نروژ گزینه‌های دیگری را نیز بررسی کرد، اما در نهایت شاهزاده کارل را برگزید. شاهزاده کارل از جهات مختلف هیئت نروژی را تحت تأثیر قرار داد، از جمله به‌سبب حساسیتش نسبت به جنبش‌های لیبرال و دموکراتیکی که به استقلال نروژ انجامیده بودند. هرچند قانون اساسی نروژ پیش‌بینی می‌کرد که در صورت خالی بودن تخت، استورتینگ می‌تواند پادشاه جدید را برگزیند، کارل آگاه بود که بسیاری از نروژی‌ها، از جمله سیاستمداران برجسته و افسران عالی‌رتبه، شکل جمهوری را ترجیح می‌دهند. تلاش‌ها برای قانع کردن او به پذیرش تاج‌وتخت صرفاً بر مبنای انتخاب پارلمان (نه رأی شهروندان) بی‌نتیجه ماند؛ کارل اصرار داشت که تنها در صورتی تاج را می‌پذیرد که مردم نروژ در همه‌پرسی، خواست خود را برای نظام سلطنتی اعلام کنند و سپس پارلمان او را به پادشاهی برگزیند. بسیاری از کسانی که از نظر اصولی جمهوری‌خواه بودند، به سلطنت رأی دادند زیرا می‌پنداشتند این کار به کشور تازه‌استقلال‌یافتهٔ نروژ برای کسب مشروعیت در میان سلطنت‌های اروپا کمک خواهد کرد. پنج روز بعد، در ۱۸ نوامبر، استورتینگ با اکثریت قاطع کارل و نوادگانش را به‌عنوان دودمان سلطنتی جدید نروژ برگزید. پس از کسب اجازهٔ رسمی از پدربزرگش کریستیان نهم دانمارک، شاهزاده کارل همان شب پاسخ داد، تاج‌وتخت نروژ را پذیرفت و نام هاکون را برگزید؛ نامی سنتی در میان پادشاهان نروژ. بدین‌ترتیب پادشاه جدید نام سلطنتی هاکون هفتم را برگزید و پسرش الکساندر نیز اولاو نام گرفت و ولیعهد شد. خانواده سلطنتی جدید پس از سفری سه‌روزه در ۲۵ نوامبر به پایتخت، کریستیانیا (که بعدها اسلو نام گرفت) رسیدند. با این حال، در نروژ، هاکون را پادشاهِ بلافاصله پس از پذیرش انتخابش می‌دانند و ۱۸ نوامبر را آغاز رسمی سلطنت او محسوب می‌کنند. او و ملکه مود در ۲۲ ژوئن ۱۹۰۶ در کلیسای جامع نیداروس در تروندهایم تاج‌گذاری کردند. افراد مهم در انحلال افراد زیر در رویدادهای پیرامون انحلال اتحاد میان نروژ و سوئد نقش داشتند: بیورنسْتیِرنه بیورنسون، نویسندهٔ نروژی و برندهٔ جایزه نوبل ادبیات ۱۹۰۳. هاکون هفتم نروژ، که تا ۱۹۰۵ با نام شاهزاده کارل دانمارک شناخته می‌شد و نخستین پادشاه نروژ پس از انحلال ۱۹۰۵ بود. سیگورد ایبسن، نویسنده، حقوق‌دان و دولتمرد نروژی که نخست‌وزیر نروژ در استکهلم (۱۹۰۳–۱۹۰۵) بود. کریستیان میکلسن، سرمایه‌دار کشتیرانی و دولتمرد نروژی، و نخستین نخست‌وزیر نروژ مستقل در ۱۹۰۵. فریت‌یوف نانسن، کاوشگر، دانشمند، دیپلمات و بشردوست نروژی و برندهٔ جایزه نوبل صلح ۱۹۲۲. اهمیت رویدادهای ۱۹۰۵ از جهات بسیاری، رویدادهای ۱۹۰۵ ادامه‌ای بر رویدادهای ۱۸۱۴ بود، اما تفاوت‌های مهمی داشت: در حالی که جنبش استقلال ۱۸۱۴ تا حد زیادی از فرصت‌طلبی سیاسیِ نخبگان ملی مایه می‌گرفت، جنبش ۱۹۰۵ حاصل روندهای سیاسی‌ای بود که عمدتاً توسط نمایندگان منتخب و با پشتوانهٔ گستردهٔ مردمی پیش می‌رفت. تا ۱۹۰۵، نروژی‌ها بسیاری از نهادها و زیرساخت‌های یک دولت مستقل و دارای حاکمیت را ایجاد کرده بودند. درباره برتری دیپلماسی در جلوگیری از جنگ میان سوئد و نروژ در ۱۹۰۵ بسیار گفته شده است. در عمل، اگر کار به جنگ می‌کشید، نروژی‌ها آمادگی بیشتری برای جنگیدن نسبت به سوئدی‌ها داشتند. هر دو طرف می‌دانستند که همسایگی جغرافیایی، دشمنی بلندمدت را در هر حالتی ناممکن می‌کند. بسیاری از اسناد مربوط به رویدادهای مشخص ۱۹۰۵ در همان سال‌ها و پس از آن از میان رفت. برخی تاریخ‌نگاران گمانه‌زنی کرده‌اند که منافع خارجی نقشی پررنگ‌تر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد داشته‌اند؛ به‌ویژه این‌که بریتانیای کبیر برای کاهش نفوذ آلمان بر بنادر اقیانوس اطلس، در چارچوب تلاش‌های خود برای حفظ برتری دریایی، بر انحلال اتحاد اثر گذاشته باشد. | ## جمع‌بندی | هرچند رابطه نزدیک سوئد با آلمان چندان پایدار نماند، استقلال نروژ فوراً آن را درون حوزه نفوذ بریتانیا قرار داد.