موضوع مقاله: پنزر ۱ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پنزر ۱ | مقدمه: پانتسرکمپف‌واگن ۱ (آلمانی: ، اختصارا: PzKpfw I.، خودروی زرهی رزم ۱) معروف به پانتسر ۱ (آلمانی: ) که عموماً تحت عنوان پنزر ۱ شناخته می‌شود، یک تانک سبک آلمانی بود که دهه ۱۹۳۰ طراحی و در ماه‌های اولیه جنگ جهانی دوم به کار گرفته شد. | ## بخش 1: پنزر ۱ | طراحی و توسعه پس از جنگ جهانی اول طبق محدودیت‌های پیمان ورسای، آلمان از داشتن و تولید تانک یا هر گونه خودروی رزمی زره‌پوش مشابه منع شده بود. اواخر دهه ۱۹۲۰ نیروی زمینی آلمان به این نتیجه رسید که بهترین گزینه برای آینده نیروهای زرهی آن یک تانک متوسط ۱۵ تا ۲۰ تنی با ۵ خدمه است. احساس می‌شد تانک‌های سبک کوچک‌تر در زمینه تسلیحات، تعداد خدمه و حفاظت زرهی بسیار محدود هستند. با این وجود در این زمان زیرساخت‌های صنعتی آلمان قادر به تولید مقدار کافی از تانک‌های متوسط نبود. از این رو با تصمیم‌گیری در سطوح بالای نیروی زمینی، قرار به عمل به تمهیدی موقت شد. سال ۱۹۳۲ نیروی زمینی آلمان خواهان طراحی یک تانک ساده و ارزان با وزنی حدود ۵ تن گردید. کروپ، هنشل، دایملر-بنتس و چند شرکت دیگر طرح‌های پیشنهادی خود را ارائه نمودند که پس از صورت گرفتن بررسی‌های دقیق توسط وزارت دفاع آلمان و آزمایش‌هایی در کومرسدورف، طرح کروپ مورد پذیرش نیروی زمینی قرار گرفت. جهت نشر تجربه تولید تا جای ممکن و گسترش تولیدات آینده، پنج شرکت دیگر نیز هر یک قراداد تولید دو پیش‌نمونه از این تانک سبک دریافت کردند. این تانک هیچگاه به عنوان یک زره‌پوش رزمی طراحی نشد و تنها هدف از آن آشنا کردن صنعت آلمان با خودروهای شنی‌دار و آموزش خدمه نیروهای زرهی بود. ماه ژوئیه سال ۱۹۳۳ درخواست تولید ۱۳۵ شاسی زرهی با اسم رمز «تراکتور کشاورزی» به شرکت کروپ ارائه گردید. از این عنوان پوششی در کنار عنوان اختصاصی لنتس‌ورک کروپ آ شرکت، تا سال ۱۹۳۸ استفاده شد. سه پیش‌نمونه نخست اواخر سال ۱۹۳۳ توسط هنشل تولید و اوایل ماه فوریه سال ۱۹۳۴ آزمایش گردید. پانزده دستگاه نخست بین ماه‌های فوریه تا آوریل سال ۱۹۳۴ بدون برجک و سازه فوقانی تولید و برای آموزش راننده و رزمایش‌های تاکتیکی میدانی به‌کارگرفته شدند. هنشل تولید آهسته نخستین مدل تحت عنوان پنزر ۱آ را از ماه ژوئیه سال ۱۹۳۴ آغاز کرد. این زره تنها در مقابل تسلیحات سبک از دو خدمه (فرمانده و راننده) تانک محافظت می‌نمود. راننده در سمت چپ قسمت جلوی تانک می‌نشست و با دو پدال که هر کدام یکی از شنی‌ها را به حرکت درمی‌آورد، آن را می‌راند. فرمانده که نقش تیربارچی را نیز داشت، در جایگاهی آویزان از برجک که با آن به چرخش درمی‌آمد، می‌نشست. تسلیحات تانک شامل دو مسلسل ام‌گه ۱۳ کالیبر ۷٫۹۲ میلی‌متری هم‌محور در کنار یکدیگر در یک برجک کوچک می‌شد. مسلسل چپ با ماشه‌ای بر روی چرخ دستی بالابر در سمت چپ فرمانده و مسلسل راست با ماشه‌ای بر روی چرخ دستی چرخش برجک در سمت راست او عمل می‌کرد. برجک به صورت دستی قابلیت چرخش دور تا دور داشت و تسلیحات بین حداکثر درجه‌های ۱۸+ و ۱۲- بالا و پایین می‌شدند. مهمات در گیره‌های ۲۵ تایی درون تانک ذخیره می‌شد و شامل یک جعبه با هشت گیره در برجک و چهار جعبه با شش، هشت، نوزده و بیست گیره در بدنه با مجموعاً حداکثر ۱۵۲۵ فشنگ بود. برجک مقداری به سمت راست بدنه قرار داشت؛ این مسئله امکان دسترسی راننده به دریچه سمت چپ و سقف بدنه را فراهم می‌آورد. یک ابراز دید مدل سایس اِراِف‌سِت ۲ با قدرت بزرگ‌نمایی ۲.۵ برابر بین دو مسلسل قرار داشت. | ## بخش 2: پنزر ۱ | سقف برجک یک دریچه نیمه‌دایره‌ای داشت که رو به جلو باز می‌شد و مخصوص فرمانده بود. مدل آ نیروی خود را از یک موتور چهار سیلندر بنزینی ام۳۰۵ کروپ خنک‌شونده با هوا با توان ۵۷ اسب بخار می‌گرفت و می‌توانست تا برد ۲۰۰ کیلومتر در جاده و ۱۴۵ کیلومتر در خارج از جاده و حداکثر سرعت ۵۰ کیلومتر بر ساعت در جاده و ۳۷ کیلومتر بر ساعت در خارج از جاده برسد. این موتور که در قسمت پشتی تانک قرار داشت، در هر ۱۰۰ کیلومتر حدوداً ۱۰۰ لیتر بنزین مصرف می‌کرد. در سامانه انتقال قدرت، میل کاردان با عبور از کلاچ خشک دو صفحه‌ای از موتور به جعبه دنده با یک دنده عقب و پنج دنده جلو، می‌رفت و از آن‌جا به چرخ‌های زنجیر در جلو وصل می‌شد. حداکثر سرعت توصیه‌شده ۵ کیلومتر بر ساعت در دنده یک، ۱۱ کیلومتر بر ساعت در دنده دو، ۲۰ کیلومتر بر ساعت در دنده سه، ۳۲ کیلومتر بر ساعت در دنده چهار و ۴۲ کیلومتر بر ساعت در دنده پنج بود. در طراحی اولیه تهویه وجود نداشت و این موضوع باعث گرم شدن بیش از حد موتور تانک می‌شد. از این رو جهت کاهش مشکل، یک آفتاب‌گیر هواکش به سقف پشت بدنه و دو هواکش به پشت بدنه افزوده شد. این سامانه در هر طرف شامل یک میله متصل به دو هزارچرخ هر یک با دو چرخ جاده بر روی فنرهای ربع بیضوی تخت می‌شد. هرزگرد که از چهار چرخ جاده دیگر بزرگ‌تر بود، بر سطح زمین قرار می‌گرفت و به عنوان پنجمین چرخ جاده عمل می‌کرد. این تانک تنها به گیرنده مجهز بود و فرستنده‌ها در خودروهای ویژه فرماندهی نصب می‌شد. مدل ب به جهت توان بسیار پایین در حرکت خارج از جاده و همچنین گرم شدن بیش از حد موتور خنک‌شونده با هوای کروپ در هنگام سرعت ممتد بالا در خارج از جاده، تصمیم به استفاده از موتور بزرگ‌تر و قدرتمندتر شش سیلندر خنک‌شونده با مایعات ان‌ال ۳۸ تی‌اِر مایباخ و سامانه تعلیق بهبودیافته گرفته شد. از این رو نمونه جدید موسوم به مدل ب دارای شاسی طولانی‌تر، یک چرخ جاده و یک چرخ در بالای شنی بیشتر بود. سقف پشت بدنه با سایه‌بان‌های هواکش به گونه‌ای مناسب تهویه موتور جدید و رادیاتور آن، باز طراحی شد. پس از این تغییر تمامی تانک‌های آلمانی از انواع مختلف موتورهای مایباخ خنک‌شونده با مایعات استفاده نمودند. 265) چند خودروی فرماندهی با تغییراتی در مدل آ جهت فراهم آوردن فضا برای یک دستگاه فرستنده و یک بیسیم‌چی، تولید شدند. بعد از نبرد لهستان زره ۱۵ میلی‌متری به جلوی بدنه، سازه فوقانی و کلاهک افزوده شد. این مدل یک توپ خودکار ۲ سانتی‌متری و یک مسلسل هم‌محور به عنوان تسلیحات و سامانه تعلیق با پنج چرخ هم‌پوشان داشت و توان خود را از یک موتور ۱۵۰ اسب بخار مایباخ می‌گرفت. مدل دی بین ماه‌های ژوئیه و دسامبر سال ۱۹۴۲ مجموعاً ۴۰ دستگاه از مدل دی تولید و به‌کارگرفته شد. ماه دسامبر سال ۱۹۳۹ در یک باز طراحی عجیب سفارش تولید ۳۰ دستگاه پنزر ۱ با زره سنگین ارائه گشت. کار توسعه این مدل نیز توسط کراوس‌مافای و دایملر-بنتس انجام شد که برای آن از شاسی و موتور مشابه مدل سی استفاده کردند. این مدل تحت عنوان پنزر ۱اف زره پیشین ۸۰ میلی‌متری و سیستم تعلیقی کاملاً بازطراحی‌شده جهت تحمل وزن ۲۱ تنی داشت. حداکثر سرعت به ۲۴ کیلومتر بر ساعت می‌رسید که برای نقش پشتیبانی از پیاده‌نظام کاملاً کافی بود. مدل‌های دیگر بعدها برخی تولیدات به توپ‌های خودکششی ۴۷ و ۱۵۰ میلی‌متر تبدیل شدند که تا حدودی به موفقیت دست یافتند. | ## بخش 3: پنزر ۱ | تا سال ۱۹۴۳ بیشتر تانک‌های باقیمانده با جوش زدن یک جعبه فولادی به جای برجک به حمل‌کننده مهمات بدل گشتند. از تعدادی از شاسی‌های مدل ب در یگان‌های بازیابی و تعمیر به عنوان کِشَنده استفاده شد. یک پیش‌نمونه نیز از گونه‌ای با عنوان لادونس‌لِگِر ۱ با دو بازوی تلسکوپی نصب‌شده بر روی سازه روی موتور مدل ب، برای کار گذاشتن ماده انفجاری اواخر سال ۱۹۴۰ پدید آمد که می‌توانست با باز شدن بازوها ماده منفجره ۷۵ کیلوگرمی را روی سقف پناهگاه‌ها یا استحکامات مشابه دیگر بگذارد. تولیدات تولید این تانک‌ها تنها در شرکت‌های بزرگ صورت گرفت چون خط تولید شرکت‌های کوچک قادر به انطباق خود با تغییرات مکرر نیازها نبودند. سفارش اولیه ۱۳۵ دستگاه از کروپ، به سرعت با سفارش‌هایی برای ۴۵۰ دستگاه دیگر در ماه ژانویه سال ۱۹۳۴ گسترش یافت. پنزر ۱ برای نخستین بار در کنگره حزب رایش در نورنبرگ در سال ۱۹۳۵ به نمایش عموم گذاشته شد. از تانک‌های این مدل به عنوان خودروی زرهی فرماندهان گروهان‌ها و گردان‌ها در یگان‌های ضد تانک استفاده می‌گردید. خودروهای فرماندهی بر پایه تانک پنزر ۱ به قرارگاه گروهان‌ها، گردان‌ها، هنگ‌ها و تیپ‌های زرهی، گردان‌های مخابرات و آتشبارهای دیدبانی هنگ‌های توپخانه لشکرهای زرهی داده می‌شد. تانک‌های بدون سازه فوقانی و برجک تولید شده تا سال ۱۹۴۱ به دسته‌های تعمیر و نگهداری گروهان‌های زرهی تعلق گرفتند. آلمان ۳۲ دستگاه از تانک پنزر ۱آ و یک خودروی فرماندهی را ماه اکتبر سال ۱۹۳۶ جهت مشارکت در جنگ داخلی اسپانیا به این کشور اعزام کرد. این تانک‌ها در میدان‌های نبرد کاربرد اندکی داشتند و تنها از فاصله نزدیک می‌توانستند با تانک‌های دشمن درگیر شوند. به هر صورت تجربه کاربرد میدانی پنزر ۱ در اسپانیا در شکل‌گیری قوای زرهی ورماخت و نحوه عملیات‌های آتی آن نقش مفیدی داشت. با توجه به این که یگان‌های زرهی جدید با نیروهای یگان‌های پیشین شکل می‌گرفتند و این نیروها تانک‌های خود را به عنوان وسیله آموزشی با خود می‌بردند، تا پیش از آغاز جنگ جهانی دوم تانک‌های پنزر ۱ بین تمامی یگان‌های زرهی آلمان پخش شدند. پنزر ۱ با زره نازک و خلاصه شدن تسلیحات آن به دو مسلسل هنگام آغاز جنگ جهانی دوم در ماه سپتامبر سال ۱۹۳۹ منسوخ به حساب می‌آمد اما با توجه به نبود جایگزین برای یک سال دیگر در خط مقدم مورد استفاده قرار گرفت. از این تانک‌ها در سال‌های ۱۹۳۹ و ۱۹۴۰، نبرد لهستان، نبرد فرانسه و تهاجم به دانمارک و نروژ به شکل گسترده استفاده شد. در جریان کارزار لهستان پنزر ۱ تانک اصلی زرادخانه نیروی زمینی آلمان بود و قریب به ۴۰ درصد از تانک‌های موجود در آن را تشکیل می‌داد. با وجود تحت شعاع قرار گرفتن نام آن توسط تانک‌های قدرتمندتر و جدیدتری همچون پنزر ۴، پنزر ۱ نقش مهمی در پیروزی‌های اولیه آلمان در جنگ ایفا نمود. تانک‌های پنزر ۱آ از اواخر سال ۱۹۴۰ تا سال ۱۹۴۱ از یگان‌های مناطق رزمی اصلی عقب کشیده شدند. مدل ب از جمله خودروهای فرماندهی از نیمه دوم سال ۱۹۴۰ تا اوایل سال ۱۹۴۱ از خدمت خارج شد. تانک‌های بدون سازه فوقانی کوچک‌تر از آن بودند که دیگر در یگان‌های تعمیرات به عنوان خودروی بازیابی استفاده شوند. از سال ۱۹۴۰ از این نوع زره‌پوش‌ها غالباً به عنوان خودروی آموزشی بهره برده می‌شد. | ## جمع‌بندی | هنگام آغاز عملیات بارباروسا، تهاجم آلمان به شوروی، تنها ۷۶ دستگاه تانک پنزر ۱ب در هنگ‌های زرهی باقی مانده بود.