موضوع مقاله: حملات تیر ۱۴۰۴ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حملات تیر ۱۴۰۴ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران | مقدمه: حملات آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، عملیاتی بود که در ۱ تیر ۱۴۰۴، توسط نیروی هوایی و نیروی دریایی آمریکا با عنوان عملیات چکش نیمه‌شب ، به سه مجموعه از تأسیسات هسته‌ای در ایران از جمله تأسیسات اتمی فردو، تأسیسات اتمی نطنز و تأسیسات اتمی اصفهان با ۱۴ بمب سنگرشکن جی‌بی‌یو-۵۷ای/بی ماپ توسط بمب‌افکن‌های رادارگریز نورثروپ بی-۲ اسپیریت انجام شد. | ## بخش 1: حملات تیر ۱۴۰۴ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران | همچنین در این عملیات ۳۰ فروند موشک کروز تاماهاک از یک زیردریایی آمریکا به سمت تأسیسات هسته‌ای ایران پرتاب شدند. به گفتهٔ دونالد ترامپ، جنگنده‌های اف-۳۵ و اف-۲۲ آمریکایی نیز برای مقابله با موشک‌های زمین‌به‌هوای احتمالی، وارد حریم هوایی ایران شدند، امّا هیچ واکنشی از سوی پدافندهای ایران دیده نشد. این حمله تنها اقدام تهاجمی ایالات متحده آمریکا علیه ایران در جریان ۱۲ روز جنگ ایران و اسرائیل بود. دونالد ترامپ خبر حملات را از طریق شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد و آن را «حمله‌ای بسیار موفق» توصیف نمود و گفت ارزیابی خسارات ناشی از بمباران همچنان ادامه دارد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز در این باره گفت که در این عملیات، سایت‌های هسته‌ای متحمل «خسارات شدیدی» شده‌اند. جمهوری‌خواهان کنگره عمدتاً از اقدام ترامپ حمایت کردند، در حالی که اکثر دموکرات‌ها و برخی جمهوری‌خواهان نسبت به قانونی بودن این اقدام، پیامدهای آن و واکنش احتمالی ایران ابراز نگرانی کردند. واکنش‌های جهانی متفاوت بود؛ برخی رهبران جهان از این اقدام برای فلج کردن برنامه هسته‌ای ایران استقبال کردند، در حالی که برخی دیگر نسبت به تشدید تنش‌ها ابراز نگرانی نمودند و عده‌ای نیز این حملات را محکوم کردند. ۱۵ مرداد ۱۴۰۴، ترامپ در یک گفت‌وگوی خبری در کاخ سفید گفت: «اگر جمهوری اسلامی ایران برنامهٔ هسته‌ای خود را از سر بگیرد، ایالات متحده بازخواهد گشت و دوباره آن‌ها را مورد حمله قرار خواهد داد.» او ادامه داد: «رژیم ایران به نفرت‌پراکنی از مکانی بسیار شیطانی مشغول است ولی ایران در سال‌های آینده بسیار متفاوت خواهد بود.» پیش‌زمینه در هفته‌های منتهی به ۱ تیر ۱۴۰۴، ایالات متحده آمریکا شهروندان خود را از خاورمیانه تخلیه کرد، هشدارهای منع سفر صادر کرد و پرسنل غیرضروری را از سفارتخانه‌هایش خارج کرد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در روزهای قبل از حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران، به متحدان آمریکا گفت که واشینگتن ترجیح می‌دهد راه‌حل دیپلماتیک را دنبال کند و ترامپ مقامات آمریکایی را برای حمایت از توافق هسته‌ای به تهران بفرستد. آمریکا تنها کشوری است که بمب‌های سنگرشکنی دارد که قادر به نفوذ در تأسیسات هسته‌ای فردو هستند. این تماس تلفنی همچنین شامل جی‌دی ونس بود که با بیان نگرانی‌ها دربارهٔ درگیری مستقیم آمریکا و کشیده شدن به جنگ مخالفت کرد و پیت هگست نیز حضور داشت. پایگاه‌های نظامی آمریکا در غرب آسیا وارد حالت بالاترین آماده‌باش شدند و دفاع هوایی خود را تقویت کردند، زیرا ایران تهدید کرد که به هر کشوری که به اسرائیل کمک کند، حمله خواهد کرد. در پاسخ، ایالات متحده هشدار داد که در صورت تهدید منافع آمریکا، تلافی ویرانگری خواهد کرد. شبکهٔ ای‌بی‌سی نیوز گزارش داد که ارتش آمریکا و اسرائیل در طول یک تمرین آموزشی در اواسط ۲۰۲۴ در دوران دولت بایدن، یک تمرین اجرایی از این حمله انجام داده بودند. آکسیوس گزارش داد که دموکرات‌های ارشد کمیته‌های اطلاعاتی سنا و مجلس نمایندگان، اطلاع قبلی از این حمله دریافت نکردند، در حالی که جمهوری‌خواهان ارشد اطلاع داشتند و این موضوع باعث انتقاد دموکرات‌ها شد. هفت بمب‌افکن بی-۲ از گروه بمب‌افکن ۵۰۹ از پایگاه هوایی وایت‌من در میزوری برخاستند و به مدت ۱۸ ساعت با حداقل ارتباط و سه بار سوخت‌گیری هوایی به‌طور مداوم به سمت شرق و خاورمیانه پرواز کردند. پیش از بی-۲ها، هواپیماهای جنگنده نسل پنجم آمریکا وارد حریم هوایی ایران شدند تا با هرگونه آتش پدافندی زمین‌به‌هوا مقابله کنند. به گفتهٔ دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، این جنگنده‌ها جت‌های جنگندهٔ رادارگریز اف-۳۵ و اف-۲۲ بودند. هیچ آتش پدافندی از سوی ایران شناسایی نشد که به حملات قبلی اسرائیل علیه پدافند هوایی ایران نسبت داده می‌شود. به گفتهٔ ارتش ایالات متحده، در طول این عملیات از سوی نیروهای ایرانی مقاومتی مشاهده نشد. در ساعت ۲:۱۰ بامداد به وقت تهران، شش بمب‌افکن بی-۲ آغاز به پرتاب دوازده بمب جی‌بی‌یو-۵۷ای/بی ماپ به تأسیسات فردو کردند و هفتمین بمب‌افکن بی-۲ دو بمب خود را به تأسیسات نطنز پرتاب کرد. در فردو، ۱۲ بمب سنگرشکن به ترتیب روی دو شفت تهویه انداخته شدند تا به عمق کوه نفوذ کنند. | ## بخش 2: حملات تیر ۱۴۰۴ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران | به گفتهٔ ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده آمریکا، نخستین بمب‌ها، کلاهک بتنی خروجی تهویه را از بین برده و شفت اصلی نمایان شد. آن‌ها با سرعتی بیش از ۱۰۰۰ فوت بر ثانیه به فضای درونی تأسیسات رفته و منفجر شدند. مقامات آمریکایی نام زیردریایی را اعلام نکردند، امّا زیردریایی یواس‌اس جورجیا از سپتامبر ۲۰۲۴ در منطقه حضور داشت. بمب‌افکن‌های بی-۲ در طول مأموریت (برخاستن، حمله و بازگشت) تقریباً ۳۷ ساعت به‌طور مداوم پرواز کردند و چندین بار در هوا سوخت‌گیری مجدد انجام دادند. در مجموع، ۱۲۵ هواپیما، از جمله هواپیماهای سوخت‌رسان و اطلاعاتی، نظارتی و شناسایی، در این عملیات شرکت داشتند. ژنرال کین افزود که خلبانان زن و مرد، از نیروی هوایی و گارد ملی هوایی میزوری در این عملیات شرکت داشتند و یک مقام آمریکایی گفت که یکی از خلبانان بی-۲ زن بوده است. نموداری که پنتاگون پس از مأموریت منتشر کرد، نشان می‌دهد که هواپیماها از آسمان لبنان، سوریه و عراق گذر کرده‌اند و مشخص نیست که آیا آن‌ها از پیش از عملیات آمریکا مطلع شده‌اند یا خیر. ارزیابی آسیب‌ها تصاویر ماهواره‌ای از سایت هسته‌ای فردو که پس از حملات گرفته شده، نقاط ورود بمب و همچنین خاکستری که منطقه را پوشانده بود، نشان می‌دهد. کین اظهار داشت که سایت‌های هسته‌ای ایران از این حملات «خسارت شدیدی» متحمل شده‌اند، امّا گفت که ارزیابی خسارت زمان می‌برد. مقامات اسرائیلی در گفت‌وگو با نیویورک تایمز گفتند که ارتش اسرائیل ارزیابی کرده است که سایت هسته‌ای فردو به‌طور جدی آسیب دیده، امّا کاملاً نابود نشده است. یک مقام آمریکایی گفت که فردو نابود نشده ولی به‌طور جدی آسیب دیده و غیرفعال شده است. پنتاگون در ابتدا اعلام کرد که این حملات، برنامه هسته‌ای ایران را یک تا دو سال به عقب انداخته است. تولسی گبرد، مدیر اطلاعات ملی و جان رتکلیف مدیر سازمان سیا می‌گویند که «اطلاعات جدید» نشان می‌دهد سایت‌های نطنز، فردو و اصفهان به‌شدت آسیب دیده‌اند و بازسازی آن‌ها سال‌ها طول خواهد کشید. در ۲۵ ژوئن، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت که تأسیسات هسته‌ای ایران «به‌شدت آسیب دیده‌اند.» در ۲۶ ژوئن و ۱ ژوئیه، عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران، گفت که تأسیسات هسته‌ای «خسارات قابل توجه و جدی» متحمل شده‌اند. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز گفت که این سایت‌ها «خسارت شدیدی» دیده‌اند. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در ۲۶ سپتامبر، در اظهاراتی به رویترز گفت که «تقریباً تمام تجهیزات حساس» در آن تأسیسات نابود شده‌اند. با این حال، او افزود که اگر ایران تصمیم بگیرد ذخیره موجود اورانیوم خود را تا ۹۰ درصد غنی‌سازی کند، تنها چند هفته برای تکمیل این فرایند زمان خواهد برد. همچنین در دسامبر ۲۰۲۵، بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها با همکاری کارشناسان مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی ارزیابی جدیدی از میزان آسیب وارده به تأسیسات هسته‌ای ایران منتشر کرد. این ارزیابی نشان می‌دهد که حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های هسته‌ای ایران، موانعی جدی در زنجیرهٔ تأمین ایجاد کرده و آسیب‌های شدید به ماشین‌آلات و تأسیسات مورد نیاز برای تولید سلاح هسته‌ای و همچنین ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران وارد شده است. بر اساس نظر این کارشناسان، این حملات مسیر تولید پلوتونیوم سطح تسلیحاتی ایران را به‌طور کامل نابود کرده است. همچنین، علاوه بر نابودی تجهیزات، تأسیسات کلیدی و توانایی تولید سوخت هسته‌ای، اسرائیل مراکز اداری برنامهٔ هسته‌ای و دانشمندان هسته‌ای ایران را از میان برداشت و رژیم ایران را در دستیابی به سلاح هسته‌ای فلج کرد. بنابر پژوهش‌های مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی و بر اساس تصاویر ماهواره‌ای، آسیب گسترده‌ای به تأسیسات هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان وارد آمده و در نتیجه توان غنی‌سازی اورانیوم ایران به‌طور معناداری عقب رانده شده است. | ## بخش 3: حملات تیر ۱۴۰۴ آمریکا به سایت‌های هسته‌ای ایران | بر اساس این ارزیابی، به نظر می‌رسد که ایران در حال حاضر توان غنی‌سازی در سطح بالا یا تولید انبوه سانتریفیوژهای گازی را ندارد. تأسیسات کلیدی غنی‌سازی، تولید اورانیوم هگزافلوراید (UF6) و تحقیق، تولید و توسعهٔ سانتریفیوژها به شدت آسیب دیده یا نابود شده‌اند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که آسیب‌های وارده به این مکان‌ها قبل توجه بوده است: تأسیسات هسته‌ای نطنز: بنابر گزارش‌های مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی، به تأسیسات هسته‌ای نطنز آسیب گسترده‌ای وارد شده است. بنابر این گزارش، فعالیت قابل توجهی برای ترمیم مشاهده نمی‌شود و زیرساخت‌های کلیدی مرتبط با عملیات غنی‌سازی نابود شده و جایگزین نشده‌اند. تأسیسات هسته‌ای اصفهان: به گفتهٔ مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی، تأسیسات تبدیل اورانیوم و ساختمان مربوط به تولید فلز اورانیوم غنی‌شده در اصفهان متحمل تخریب گسترده و جبران ناپذیری شدند. به گفتهٔ این مؤسسه، این دو قابلیت نقش مهمی در تداوم چرخهٔ سوخت پیشرفته و مسیرهای بالقوه برای دستیابی به سلاح هسته‌ای ایفا می‌کنند. تأسیسات تولید سانتریفیوژ در کرج (تابا/تسا): بر اساس این ارزیابی تأسیسات تولید سانتریفیوژ تابا/تسا در کرج همچنان ویران است و از زمان حمله تاکنون، هیچ نشانه‌ای از تلاش برای پاکسازی یا تعمیر آن مشاهده نشده است. در صورت تمایل رژیم ایران به جایگزینی سریع سانتریفیوژهای تخریب‌شده در حملات، این تأسیسات نقش عمده‌ای ایفا می‌کردند. تأسیسات آب سنگین اراک: بر اساس این گزارش، این حملات عملاً راه دستیابی به بمب هسته‌ای از طریق پلوتونیوم را مسدود کرده است. تأسیسات آب سنگین خنداب اراک و رآکتور در حال ساخت آن تخریب شدند و توانایی ایران برای تولید پلوتونیوم با درجهٔ تسلیحاتی از بین رفت. پاسخ ایران ستاره داوود سرخ گفت که حداقل ۱۶ نفر در اسرائیل در اثر موشک‌های ایرانی که در تلافی حملات شبانه پرتاب شده بودند، زخمی شدند. واکنش‌ها آمریکا دونالد ترامپ ابتدا این حملات را «بسیار موفقیت‌آمیز» خواند، در طول بیانیه‌اش آن‌ها را «موفقیت نظامی باشکوه» نامید، گزارش‌های پیشین را تأیید کرد و به ایران در صورت عدم جست‌وجوی صلح توسط ایران، دربارهٔ حملات بیشتر هشدار داد. در پی این حملات، دونالد ترامپ نوشت: او همچنین نوشت: پس از حملات، ترامپ سخنرانی کوتاه تلویزیونی ارائه داد که در آن ادعا کرد تأسیسات کلیدی غنی‌سازی هسته‌ای ایران «کاملاً و به‌طور کلّی نابود شده‌اند.» ایران علی خامنه‌ای، رهبر ایران، در پیام ویدئویی که پس از آتش‌بس در تاریخ ۵ تیر ۱۴۰۴ منتشر کرد، در مورد حمله به مراکز هسته‌ای ایران گفت که این موضوع درخورِ پیگیری جزائی در دادگاه‌های بین‌المللی است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این حملات را به عنوان «نقض بی‌پروای منشور سازمان ملل و قوانین بین‌المللی» محکوم کرد و اعلام داشت که «ایران همهٔ گزینه‌ها را برای دفاع از حاکمیت، منافع و مردم خود محفوظ می‌دارد.» سازمان انرژی اتمی ایران بیانیه‌ای صادر کرد مبنی بر اینکه سه تأسیسات هسته‌ای آن «در عملی خشونت‌آمیز علیه قوانین بین‌المللی، از جمله پیمان منع اشاعه، توسط دشمنان ایران اسلامی مورد حمله قرار گرفت» و اعلام کرد که قصد دارد هم در دادگاه بین‌المللی عدالت‌خواهی کند و هم برنامهٔ هسته‌ای خود را ادامه دهد. اسرائیل بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به دونالد ترامپ تبریک گفت و اعلام کرد که «تصمیم جسورانه» او برای هدف قرار دادن تأسیسات هسته‌ای ایران با «قدرت عادلانه و مهیب ایالات متحده» یک «نقطهٔ عطف تاریخی» خواهد بود و همچنین گفت که ترامپ «کاری کرده که هیچ کشور دیگری روی زمین نمی‌توانست انجام دهد. تاریخ ثبت خواهد کرد که رئیس‌جمهور ترامپ اقدام کرد تا خطرناک‌ترین سلاح‌های جهان را از خطرناک‌ترین رژیم جهان دریغ کند.» تحلیل ری تکیه، پژوهشگر ارشد شورای روابط خارجی، این حملات را «فاز جدیدی و احتمالاً مشکل‌ساز» توصیف کرد و گفت که ایران «به‌نحوی باید غرور خود را بازگرداند»، احتمالاً با حمله به پایگاه‌های نظامی آمریکا یا نیروهای نیابتی آن. کریم سجادپور، پژوهشگر ارشد موقوفه کارنگی برای صلح بین‌المللی، اظهار داشت: «این حملات به‌جای پایان‌دادن به جنگ ۴۶ سالهٔ آمریکا و ایران، احتمالاً فصل جدیدی از آن را باز می‌کند.» او افزود که اکثر گزینه‌های تلافی‌جویانهٔ ایران «معادل یک بمب‌گذاری انتحاری» است و این رویداد برای مردم ایران «تجربه‌ای تحقیرآمیز و آسیب‌زا» بوده، به‌طوری که هنوز مشخص نیست ایران چگونه پاسخ خواهد داد. جاناتان پانیکف، مدیر ابتکار امنیت خاورمیانه اسکوکرافت در شورای آتلانتیک، هشدار داد که ایران ممکن است برای بازگرداندن بازدارندگی، واکنشی نامتناسب نشان دهد و گفت: «این می‌تواند به سرعت به یک چرخهٔ تشدید قابل‌توجه و غیرقابل‌کنترل منجر شود.» رزماری کلانیک، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده اولویت‌های دفاعی، معتقد بود که این حملات «احتمال تمایل ایران به دستیابی به سلاح هسته‌ای را بسیار افزایش داده است.» بورجو اوزچلیک، پژوهشگر ارشد مؤسسه سلطنتی خدمات متحده، اظهار کرد که این حمله از دیدگاه تندروهای ایرانی «یک نمونه دیگر از غیرقابل‌اعتماد بودن آمریکا» است. یک تحلیلگر سی‌ان‌ان اشاره کرد که آمریکا ممکن است به دلیل «نگرانی واقعی از تلافی ایران» اهداف بیشتری را مورد حمله قرار دهد و پیشنهاد کرد که ایران می‌تواند به پایگاه‌های آمریکا در قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و بحرین حمله کند یا حتی تنگه هرمز را ببندد. نشریهٔ اکونومیست گزارش داد: «حتی اگر آمریکا به تمام بخش‌های تأسیسات فردو دسترسی نداشته باشد، انفجارهای قدرتمند ممکن است خسارت کافی به تجهیزات داخلی وارد کرده یا آن‌ها را نابود کرده باشد.» ریچارد نفیو، کارشناس سلاح‌های هسته‌ای، به اکونومیست گفت: «لرزش‌های کنترل‌نشده… قاتل سانتریفیوژها هستند.» دیوید آلبرایت، بازرس سابق آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و بنیان‌گذار مؤسسه علوم و امنیت بین‌المللی، به اکونومیست گفت که تخریب مجاری تهویهٔ فردو می‌تواند این سایت را «برای چند سال، نه چند ماه» غیرفعال کند. | ## جمع‌بندی | یک کارشناس تسلیحات نیز به اکونومیست گفت که تصاویر پس از حملات نشان می‌دهد آمریکا احتمالاً تهویهٔ فردو را هدف قرار داده است.