موضوع مقاله: راه (انیمیشن) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # راه (انیمیشن) | مقدمه: راه یک فیلم کوتاه پویانمایی ایرانی محصول سال ۱۴۰۳ به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی بابک بیگی است. | ## بخش 1: راه (انیمیشن) | این اثر ۱۹ دقیقه‌ای در ژانر درام جنگی ساخته شده و داستان رانندهٔ کامیونی را روایت می‌کند که مأمور انتقال زندانیان به محل‌های اعدام در چشم‌اندازی تاریک و بی‌نام است. فیلم بدون هیچ دیالوگی پیش می‌رود و در قالبی نمادین به بررسی مضامینی چون گناه، همدستی، و بی‌حسی اخلاقی در برابر خشونت جنگ می‌پردازد. این فیلم به‌صورت مستقل در ایران و با بهره‌گیری از پویانمایی دوبعدی رایانه‌ای ساخته شده است. بابک بیگی علاوه بر نویسندگی و کارگردانی، وظیفهٔ تدوین، طراحی شخصیت‌ها و رنگ‌آمیزی را نیز بر عهده داشته است. «راه» نخستین بار در ژوئن ۲۰۲۴ در بخش مسابقهٔ اصلی فیلم‌های کوتاه جشنوارهٔ بین‌المللی انیمیشن زاگرب به نمایش درآمد. این اثر پس از آن در جشنوارهٔ مستقل انیمیشن سئول در کره‌جنوبی جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، جشنواره جایزه انیمه توکیو (به عنوان یکی از ۲۶ فینالیست بین‌المللی)، و جشنواره بین‌المللی انیمیشن IMAXINARIA در اسپانیا به نمایش درآمد. در سال ۲۰۲۵، فیلم راه در جشنواره بین‌المللی فیلم انیمیشن «بی‌خوابی» (Insomnia) در روسیه، موفق به دریافت جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران شد. این اثر همچنین در جشنوارهٔ فیلم‌های ایرانی نیویورک، به نمایش درآمد و به دلیل سبک بصری نقاشانه و روایت مینیمالیستی خود مورد تحسین منتقدان قرار گرفت. خلاصه فیلم «راه» در چشم‌اندازی متروک و جنگ‌زده جریان دارد و سرگذشت راننده‌ای تنها را روایت می‌کند که هر روز مأمور انتقال زندانیان به محل‌های دورافتادهٔ اعدام است. او برای تحمل این چرخهٔ تکراری و خشونت‌بار، صدای تیراندازی و فریادها را با پخش موسیقی بلند در کابین کامیونش خاموش می‌کند. در طول مسیر، چهرهٔ او بی‌احساس و سنگین باقی می‌ماند، در حالی‌که از میان بیابان‌های خالی و دشت‌های پوشیده از برف عبور می‌کند و زندانیان را به سربازانی منتظر در مقصد تحویل می‌دهد. با گذشت زمان، راننده در برابر خشونت پیرامون خود نوعی سازوکار روانی برای بی‌تفاوتی ایجاد می‌کند؛ او خود را قانع می‌سازد که آنچه بیرون از کامیونش رخ می‌دهد، ارتباطی با او ندارد. روایت فیلم بدون هیچ دیالوگی پیش می‌رود و به‌طور کامل بر بیان تصویری، طراحی صدا و فضاسازی برای بازنمایی کشمکش درونی راننده تکیه دارد. برگزارکنندگان جشنواره، این اثر را «تصویری از آسودگی ناخوشایند و بیداری ناگهانی» توصیف کرده‌اند؛ جایی که مرگ به آینه‌ای بدل می‌شود و انکار انسان را در برابر حقیقت خود بازمی‌تاباند. | ## بخش 2: راه (انیمیشن) | مضامین منتقدان و برگزارکنندگان جشنواره تأکید کرده‌اند که فیلم «راه» به‌مثابه مطالعه‌ای روان‌شناختی از جدایی اخلاقی در نظام‌های خشونت‌آمیز عمل می‌کند. در تحلیل‌ها، بی‌تفاوتی و اطاعت مکانیکی راننده با مفهومی که هانا آرنت، نظریه‌پرداز سیاسی، آن را «ابتذال شر» نامیده است مقایسه شده است؛ یعنی عادی‌سازی خشونت و ستم از مسیر انجام وظیفهٔ بوروکراتیک، نه از سر نفرت یا تعصب آشکار. این فیلم با بهره‌گیری از روایت مینیمالیستی و فقدان کامل دیالوگ، نشان می‌دهد که کوری اخلاقی تنها زاده ایدئولوژی نیست، بلکه می‌تواند از عادت، روزمرگی و فرسودگی عاطفی نیز سرچشمه بگیرد. در یکی از یادداشت‌های جشنواره دربارهٔ این اثر آمده است که فیلم «راه» «مردی را به تصویر می‌کشد که خود را قانع کرده درگیر هیچ چیز نیست — تا زمانی که حقیقت بی‌پرده در برابرش قرار می‌گیرد.» تولید فیلم «راه» طی سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ به‌صورت مستقل در ایران تولید شد. بابک بیگی تقریباً تمامی نقش‌های اصلی خلاقانه از جمله نویسندگی، کارگردانی، تدوین، طراحی شخصیت، درجه‌بندی رنگ و ترکیب‌بندی را شخصاً بر عهده داشت. این اثر با استفاده از پویانمایی دوبعدی رایانه‌ای ساخته شده و در آن از آثار دیجیتال دست‌ساز و بافت‌های ترکیبی بهره گرفته شده است تا به زیبایی‌شناسی‌ای نقاشی‌گونه و نیمه‌واقع‌گرایانه دست یابد. بیگی در گفت‌وگوهای خود، بر تأثیرپذیری از سینما و هنرهای تجسمی در شکل‌گیری سبک بصری و لحن روایی فیلم تأکید کرده است. او در مصاحبه‌ای با Zippy Frames بیان کرده که فیلم «راه» از شدت احساسی آثار جنگی همچون پسر شائول (۲۰۱۵)، جنگ سرد (۲۰۱۸) و ۱۹۱۷ (۲۰۱۹) الهام گرفته است. به گفته او، فضای تصویری و ترکیب‌بندی‌های فیلم نیز تحت‌تأثیر نقاشی‌های کلاسیکی چون «سوم ماه مه ۱۸۰۸» اثر فرانسیسکو گویا و «شکارچیان در برف» اثر پیتر بروگل شکل گرفته است. تیم تولید فیلم بسیار کوچک بود و عمدتاً از سه همکار تشکیل می‌شد: دِناگ ملکیان (نقاشی پس‌زمینه)، زهره علی‌اکبری (طراحی صدا) و توحید فروزان (موسیقی متن اصلی). طراحی صوتی فیلم به‌گونه‌ای انجام شده است که فقدان دیالوگ را با صداهای محیطی و ریتم مکانیکی جایگزین می‌کند؛ به‌ویژه صدای موتور کامیون و موسیقی پخش‌شده از رادیوی راننده که به‌عنوان استعاره‌هایی از انکار و سازوکارهای دفاعی ذهن به‌کار گرفته شده‌اند. بیگی این پروژه را «سفری به جهانی بی‌مکان، جایی که وجدان به تنها سلاح باقی‌مانده تبدیل می‌شود» توصیف کرده و بر قصد خود برای ساخت فیلمی ضدجنگ تأکید نموده است؛ اثری که به گفته او می‌کوشد از مرزهای فرهنگی و زمانی فراتر رود و تجربه‌ای انسانی و جهان‌شمول از مسئولیت اخلاقی در برابر خشونت ارائه دهد. اکران و نمایش در جشنواره‌ها فیلم «راه» نخستین نمایش جهانی خود را در ژوئن ۲۰۲۴ در جشنوارهٔ بین‌المللی انیمیشن زاگرب (Animafest Zagreb) در کرواسی تجربه کرد، جایی که در بخش مسابقهٔ اصلی فیلم‌های کوتاه به رقابت پرداخت. به‌گفتهٔ برنامه‌ریزان جشنواره، این انتخاب به‌دلیل لحن بصری متمایز و بازنمایی قدرتمند فیلم از کوری اخلاقی در روزمرگی زمان جنگ صورت گرفت. | ## بخش 3: راه (انیمیشن) | پس از نمایش اولیه، این فیلم در چندین جشنواره بزرگ بین‌المللی انیمیشن به نمایش درآمد: در جشنوارهٔ مستقل انیمیشن سئول در کره‌جنوبی (۲۰۲۴)، فیلم «راه» در بخش «جادهٔ آسیا» به رقابت پرداخت. برگزارکنندگان جشنواره، این اثر را به‌خاطر پیام ضدجنگ جاودانه و فضای وهم‌آلود و تأمل‌برانگیزش مورد تحسین قرار دادند. در جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم کوتاه تهران (ایران، ۲۰۲۴)، فیلم «راه» در بخش مسابقهٔ بین‌المللی به نمایش درآمد و بدین‌ترتیب نخستین حضور خود در یک جشنوارهٔ داخلی را تجربه کرد. در جشنوارهٔ جایزهٔ انیمه توکیو (ژاپن، ۲۰۲۵)، فیلم «راه» از میان نزدیک به هزار اثر بین‌المللی، به‌عنوان یکی از ۲۶ فینالیست بخش انیمیشن کوتاه برگزیده شد. در جشنوارهٔ فیلم‌های ایرانی نیویورک (ایالات متحده، ۲۰۲۵)، فیلم «راه» به‌عنوان بخشی از برنامهٔ منتخب فیلم‌های کوتاه معاصر ایرانی جشنواره به نمایش درآمد. در سپتامبر ۲۰۲۵، فیلم «راه» در جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم انیمیشن «بی‌خوابی» (Insomnia) در روسیه، موفق به دریافت جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران به‌خاطر کارگردانی و طراحی بصری برجسته خود شد. این فیلم تا اواخر سال ۲۰۲۵ همچنان در ویترین‌های منتخب پویانمایی بین‌المللی به نمایش درآمد و در سطح جهانی توسط شرکت رفت فیلم توزیع می‌شود. بازتاب‌ها فیلم «راه» به‌دلیل طراحی بصری چشم‌نواز، صداگذاری دقیق و روایت کنترل‌شده‌اش، با بازخوردهای مثبت از سوی برنامه‌ریزان جشنواره‌ها و منتقدان پویانمایی روبه‌رو شد. واسیلیس کروستالیس، روزنامه‌نگار و منتقد انیمیشن، در یادداشتی برای Zippy Frames این اثر را «تمثیلی ضدجنگ، به‌یادماندنی و نقاشی‌گونه» توصیف کرد که به‌گفتهٔ او، «فلج اخلاقی در مواجهه با خشونت» را به شکلی تأثیرگذار به تصویر می‌کشد. در جشنواره مستقل انیمیشن سئول در کره‌جنوبی، برگزارکنندگان جشنواره بر فضای ویرانی‌بار و بُعد روان‌شناختی عمیق فیلم تأکید کردند و یادآور شدند که این اثر با به‌تصویرکشیدن گناه و انکار، «از مرزهای دوران مدرن فراتر می‌رود و هم‌زمان به گذشته و آینده دست می‌یابد». مجلهٔ Animation Magazine در گزارش خود از جشنوارهٔ انیمیشن زاگرب ۲۰۲۴، فیلم «راه» را در میان برترین آثار دارای نمایش جهانی جشنواره قرار داد و آن را «تصویری تکان‌دهنده از راننده‌ای که می‌کوشد صدای اعدام‌ها را با موسیقی بلند خاموش کند — استعاره‌ای هولناک از انکار جمعی» توصیف کرد. در سپتامبر ۲۰۲۵، فیلم «راه» در جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم انیمیشن «بی‌خوابی» (Insomnia) در روسیه، موفق به دریافت جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران شد. اعضای هیئت داوران در بیانیه‌ای، کارگردانی و طراحی هنری فیلم را به‌دلیل توانایی آن در «انتقال همدلی از طریق سکوت» ستودند. | ## جمع‌بندی | در مجموع، منتقدان فیلم «راه» را به‌عنوان تأملی دربارهٔ همدستی و کوری اخلاقی در زمان جنگ تفسیر کرده‌اند و اغلب آن را با مفهوم «ابتذال شر» از دیدگاه هانا آرنت مقایسه می‌کنند.