موضوع مقاله: قطره (روستای ویران‌شده فلسطینی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # قطره (روستای ویران‌شده فلسطینی) | مقدمه: قطره (به عربی: ) روستایی عربی-فلسطینی در بخش رمله بود که در ۱۵ کیلومتری جنوب‌غربی شهر رمله و ۴۰ کیلومتری غرب اورشلیم و در ارتفاع نزدیک به ۵۰ متر از سطح دریا قرار داشت. | ## بخش 1: قطره (روستای ویران‌شده فلسطینی) | این روستا بر سر راه اصلی ساحلی غزه–یافا واقع شده بود و از این رو دارای اهمیت راهبردی بود. در دورهٔ امپراتوری عثمانی و سپس دورهٔ قیمومت بریتانیا به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین شناخته می‌شد. پیشینه دوران باستان قطره مرکزی کنعانی برای فرمانروایی سیاسی و اقتصادی بود که همراه با ۳۰ محل شهری دیگر در سواحل دریای مدیترانه در اواخر عصر برنز، میان ۱۲۵۰ تا ۱۱۵۰ پیش از میلاد، دورهٔ افولی را پشت سر گذاشت. برخی پژوهشگران قطره را با شهر هلنیستی «کیدرون» (سیدرون، گدروس) یکی دانسته‌اند که در کتاب نخست مکابیان (۱۵:۳۹ و ۴۱؛ ۱۶:۹) یاد شده‌است و گمان می‌رود نام قطره از نام عبری کیدرون، یعنی «قِطرون»، برگرفته شده باشد. گروهی دیگر بر آن‌اند که قطره (کاترا) صورت تحریف‌شدهٔ «گدروت» کتاب مقدس است که در سِفر یوشَع (۱۵:۴۱) آمده‌است. همچنین قطره خاستگاه مردی مقدس به نام شیخ «احمد القطراوانی» دانسته شده‌است که به سبب ناتوانی در انجام فرایض دینی‌اش در روستا، آنجا را ترک کرد و در نزدیکی عطاره ساکن شد؛ زیارتگاه مملوکی او هنوز پابرجاست. دورهٔ عثمانی در سال ۱۵۹۶ میلادی قطره بخشی از امپراتوری عثمانی بود و در ناحیهٔ (نهیه) غزه زیر لوای (لیوا) غزه قرار داشت. جمعیت آن ۴۶ خانوار و ۱۵ مرد مجرد و در مجموع نزدیک به ۳۳۶ نفر برآورد شده‌است که همگی مسلمان بودند. آنها مالیات ثابتی به میزان ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی شامل گندم، جو، کنجد و میوه و نیز بز و کندوهای عسل می‌پرداختند که جمعاً ۱۱٬۳۴۰ آقچه بود. در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن پژوهشگر فرانسوی از روستا دیدار کرد و جمعیت آن را ۶۰۰ نفر گزارش کرد. پرچین‌های کاکتوس روستا را فرا گرفته و نرده‌ای برای درختان انجیر و زیتون پدیدآورده بودند. فهرست روستایی عثمانی در نزدیک به سال ۱۸۷۰ نشان داد که جمعیت «کاترا» ۳۵۳ نفر در ۱۶۱ خانه بود، هرچند شمارش جمعیت فقط مردان را دربرمی‌گرفت. | ## بخش 2: قطره (روستای ویران‌شده فلسطینی) | در سال ۱۸۸۲ بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین روستا را دارای ساختمان‌هایی از خشت و محاط با باغ‌ها توصیف کرد. تنش با مستوطنهٔ گدرا در سال ۱۸۸۴ کنسول کل فرانسه در عکا ۳٬۰۰۰ دونوم از زمین‌های قطره را که در مالکیتش بود به گروهی از مهاجران صهیونیست (بیلوییم) فروخت و آنها مستوطنهٔ گدرا را در جنوب روستا بنیان نهادند. گدرا بر زمینی برپا شده بود که پیش‌تر به روستاییان قطره تعلق داشت یا از سوی آنها اجاره شده بود و فروش زمین‌ها منبع مهمی از معیشت آنان را سلب کرده بود. در آغاز آوریل ۱۸۸۷ روستاییانی که بدون مجوز زمین‌های گدرا را کشت می‌کردند به یکی از مهاجران حمله بردند. شماری از مستوطنان مسلح به شلاق به زمین مورد مناقشه رفتند تا درگیری‌ای پدیدآورند که مداخلهٔ مقامات عثمانی را ضروری سازد. مستوطنان که از نظر شمار در اقلیت بودند به‌زودی ناچار به عقب‌نشینی شدند، اما مقامات عثمانی مداخله کردند و ۹ نفر از عرب‌ها را بازداشت نمودند. روستاییان اسبی از گدرا ربودند؛ مستوطنان آنها را تعقیب کردند، اسب را بازپس گرفتند و یکی از آنها را دستگیر نمودند. تیرهایی به هوا شلیک شد و سنگ پرتاب شد، اما هر دو طرف از کشتن یکدیگر پرهیز کردند و سرانجام عرب‌ها پس رانده شدند. فردای آن روز نیروهای کمکی از مستوطنه‌های همسایه رسیدند اما تنها ورود سربازان عثمانی مانع از درگیری گسترده شد. پس از آن دو جامعه صلح کردند و به نظر می‌رسد از آن پس قطره با وجود گدرا کنار آمد. دورهٔ قیمومت بریتانیا در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، «قطرهٔ اسلام» ۶۴۰ نفر جمعیت داشت: ۶۳۹ مسلمان و ۱ مسیحی ارتدوکس. در دورهٔ قیمومت بریتانیا از این روستا با نام «قطرهٔ اسلام» یاد می‌شد تا از مستوطنهٔ یهودی «قطرهٔ یهود» یا گدرا که در اواخر سدهٔ نوزدهم تأسیس شده بود متمایز گردد. | ## بخش 3: قطره (روستای ویران‌شده فلسطینی) | بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱٬۲۹۰ نفر و همگی مسلمان بودند و مساحت کل زمین‌هایش ۷٬۸۵۳ دونوم بود. از این میان ۲۹۱ دونوم به مرکبات و موز، ۲۱۵ دونوم به باغ‌های آبیاری‌شده و ۴٬۳۲۰ دونوم به غلات اختصاص داشت. دستورالعمل‌های نقشه دالت به فرماندهٔ تیپ گیواتی، سرهنگ‌دوم شمعون آویدان، اختیارات گسترده‌ای می‌داد و در آن آمده بود: «تو خود تعیین خواهی کرد که کدام روستاها در منطقهٔ تو باید اشغال، پاکسازی یا ویران شوند.» در ماه مه تا آغاز ژوئن، آویدان برای گسترش محدودهٔ کنترل خود به‌سوی غرب و جنوب در چارچوب عملیات باراک اقدام کرد. سربازان گیواتی در ۵ تا ۶ مه وارد روستا شدند و عملیات جمع‌آوری اسلحه انجام دادند. نزدیک به ۶۰ سلاح تحویل داده شد، اما یک افسر یهودی در هنگام بازرسی یکی از خانه‌ها (به‌دست یک عرب یا بر اثر آتش خودی) کشته شد. سپس سه عرب به گروگان گرفته شدند و تیپ گیواتی نام قاتل و تحویل رزمندگان خارجی و سلاح‌های بیشتر را خواستار شد. در ۱۷ مه هاگانا دوباره روستا را اشغال کرد و تمام ساکنان یا ترسانده شدند تا بگریزند یا اخراج گردیدند. به گفتهٔ مورخ اسرائیلی بنی موریس، در آغاز به ساکنان قطره اجازه داده شد بمانند؛ اما هنگامی که ارتش مصر به اسدود نزدیک رسید، آویدان تصمیم گرفت نگه‌داشتن چنین تمرکزی از عرب‌ها در این نزدیکی به خطوط جبهه بسیار خطرناک است. عملیات در قطره (و عملیات مشابه در روستای نزدیک عاقر) با غارت و رفتار خشونت‌آمیز همراه بود. افسر اطلاعاتی همراه نیروها بعداً به چند مشکل اشاره کرد: نبود دستورات روشن دربارهٔ رفتار با مردم، نبود اردوگاه اسیران جنگی و غارتگری. تاریخ رسمی تیپ گیواتی بیان می‌کند که پس از این عملیات، ستاد تیپ برای «مهار غریزهٔ غارت و بدرفتاری با اسیران» اقدام کرد. نیروهای دفاعی اسرائیل در تابستان ۱۹۵۰ نزدیک به ۲۰۰ آوارهٔ قطره‌ای را که در مجدل اقامت داشتند با کامیون به رمله منتقل کردند. | ## جمع‌بندی | از بناهای روستا تنها مدرسه و چند خانهٔ متروک بر جای مانده‌است و کاکتوس و شماری درخت خرما در محل می‌رویند.