موضوع مقاله: سلطان رستم میرزا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سلطان رستم میرزا | مقدمه: رستم‌میرزا صفوی (۱۵۶۵–۱۶۴۲)، مشهور به رستم قندهاری، شاهزاده ایرانی از دودمان صفوی و یکی از رجال برجسته در دربار امپراتوری گورکانی بود. | ## بخش 1: سلطان رستم میرزا | او به شاخه‌ای فرعی از خاندان سلطنتی صفوی تعلق داشت که بر ناحیه قندهار فرمان می‌راندند. در سال ۱۵۷۸، زمانی که تنها ۱۲ سال داشت، از سوی پسرعموی خود، شاه محمد خدابنده، به حکومت مناطق زمین‌داور و گرمسیر (واقع در افغانستان امروزی) منصوب شد. او با در پیش گرفتن شیوه‌ای نیمه‌مستقل در حکومت‌داری، به قلمروهای همسایه چون سیستان و قندهار یورش برد تا قدرت خود را گسترش دهد. در اوایل دهه ۱۵۹۰ میلادی، تلاش نافرجام رستم برای ایجاد حکومتی مستقل در خراسان، سبب شد که به امپراتوری گورکانی پناه ببرد. امپراتوران گورکانی، اکبر کبیر و جهانگیرشاه، با هوشمندی از جایگاه رستم به عنوان شاهزاده‌ای صفوی بهره بردند. در سال ۱۵۹۳، او را به منصب صوبه‌دار ملتان — منطقه‌ای راهبردی نزدیک به قندهار — منصوب کردند. نفوذ فزاینده رستم در ساختار قدرت گورکانی، که با حضور همراهان و خاندانش پشتیبانی می‌شد، تهدیدی پنهان برای ثبات دولت صفوی به‌شمار می‌رفت. | ## بخش 2: سلطان رستم میرزا | او با پیوندهای خانوادگی جایگاه خود را بیش از پیش استوار ساخت: دو دخترش به عقد شاهزادگان گورکانی، پرویز میرزا و شاه شجاع، درآمدند و پسر ارشدش نیز با دختر عبدالرحیم خان‌خانان، از رجال کلیدی دربار گورکانی، ازدواج کرد. تا پایان عمر در سال ۱۶۴۲، رستم‌میرزا همچنان خطری بالقوه برای شاه عباس بزرگ، شاه ایران، محسوب می‌شد. همین امر شاه عباس را ناگزیر ساخت تا روابط دیپلماتیک را با دربار گورکانی حفظ کند تا از هرگونه تلاشی برای نشاندن رستم بر تخت صفوی جلوگیری کند. اسکندر بیگ ترکمان، مورخ رسمی دربار صفوی در دوران شاه عباس، نقش و اهمیت رستم‌میرزا و خاندانش را کم‌اهمیت جلوه داد و آنان را بی‌خطر و حاشیه‌نشین توصیف کرد. این روایت، بی‌گمان، در خدمت مشروعیت‌بخشی به تمرکز قدرت در دست شاه عباس بود؛ تمرکزی که گرچه موفق به سرکوب شاخه اصلی خاندان سلطنتی شد، اما نتوانست نفوذ رستم در هند گورکانی را از میان بردارد. فرزند رستم، میرزا بدیع‌الزمان صفوی، بعدها از امیران بلندپایه گورکانی و پدرزن امپراتور اورنگ‌زیب شد و به این ترتیب، سنت قدرت‌گیری این خاندان در هند را تداوم بخشید. در سال ۱۵۷۸ شاه محمد خدابنده او را به همراه برادران کوچک‌تر خود، سنجر میرزا و ابوسعید میرزا به حکومت زمین داور منصوب کرد و حمزه بیگ ذوالقدر لل‍هٔ و سرپرست آنها قرار داد. | ## بخش 3: سلطان رستم میرزا | برادر بزرگ‌تر او مظفر حسین میرزا که حاکم قندهار بود، پس از حمله به سیستان با ملک محمود والی سیستان صلح کرد و با دخترش ازدواج کرد و این موجب اختلاف و جنگ بین دو برادر شد. رستم میرزا با حمایت حمزه بیگ قندهار را محاصره کرد ولی با رسیدن کمک ملک محمود نتوانست به اهدافش برسد و به زمین داور بازگشت. او پس از مدتی دوباره قصد حمله به سیستان را کرد با وجود آنکه ملک محمود در سیستان از او استقبال کرد ولی رستم میرزا او را محبوس کرد و جلال‌الدین فرزند ملک محمد به او یورش برد. رستم میرزا چون تاب مقاومت نداشت شکست خورد و زمین داور نیز به تصرف مظفر حسین میرزا درآمد. با لشکرکشی امپراتوری گورکانی او و برادرانش سنجر میرزا و ابوسعید میرزا در سال ۱۵۹۴ تسلیم اکبر شاه شدند. او در سال ۱۶۴۱ در سن ۷۲ سالگی در آگره درگذشت.313–314 ابوالفضل بن مبارک، عین اکبری، کلکته، ص۱۸۷۳. خانواده پسران مراد میرزا صفوی (متوفی ۱۶۶۹) توسط سلطان جهانگیر لقب التفات خان را گرفت، با دختر عبدالرحیم خان ازدواج کرد و صاحب پسری به نام میرزا مکرم خان شد. | ## جمع‌بندی | شاهرخ میرزا صفوی حسن میرزا صفوی (متوفی ۱۶۴۹) توسط سلطان جهانگیر به والی کوچ منصوب شد.