موضوع مقاله: ادبیات زبان هندی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات زبان هندی | مقدمه: ادبیات زبان هندی ادبیات نوشته‌شده به زبان‌های هندوآریایی مرکزی است که مجموعاً هندی نامیده می‌شوند و برخی از آن‌ها دارای سامانه‌های نوشتاری گوناگونی هستند. | ## بخش 1: ادبیات زبان هندی | نخستین نمونه‌های ادبیات هندی در شعر اپبرنشه و گویش‌هایی مانند اودهی یافت می‌شود. ادبیات هندی در سه سبک کلی پدید آمده‌است: نثر (به هندی: )، شعر (به هندی: ) و نثر آمیخته به نظم (به هندی: ). از نگاه پیشینه، ادبیات هندی به پنج دوره اصلی بخش‌بندی می‌شود: دوره آغازین (آدی‌کال، پیش از سده چهاردهم میلادی)، دوره بَکتی (سده‌های چهاردهم تا هجدهم)، دوره ریتی‌کاویه (سده‌های هجدهم تا بیستم)، دوره نوین (آدهونیک‌کال، از ۱۸۵۰ میلادی) و دوره پسانوین (نَویوتّرکال، از ۱۹۸۰ میلادی). این آثار به زبان‌ها و گویش‌هایی چون کهری‌بولی، برج‌بهاشا، بوندلی، اودهی، کنوجی و چتیسگری سروده یا نوشته شده‌اند. از سده بیستم میلادی به بعد، آثاری که به هندی معیار نوین و با خط دیواناگری نوشته می‌شوند، مبنای اصلی ادبیات نوین هندی به‌شمار می‌روند. پیشینه دوره آدی‌کال (نزدیک به ۱۰۵۰ تا ۱۳۷۵ میلادی) ادبیات دوره آدی‌کال (پیش از سده پانزدهم میلادی) در مناطق قنوج، دهلی و اجمیر و تا بخش‌های مرکزی هند پدید آمد. چاند باردایی شاعر دربار ، فرمانروای نامدار دهلی و اجمیر در دوره تهاجم معزالدین محمد غوری بود. جَگنایَک (گاه جَگنیک) شاعر دربار در و نَلهَه شاعر دربار در اجمیر از دیگر چهره‌های ادبی برجسته این دوره بودند. با این حال، پس از شکست پریتویراج چوهان در جنگ دوم تاراین، بیشتر آثار ادبی این دوره به دست سپاه معزالدین محمد غوری نابود شد و نسخه‌های اندکی از آن‌ها بر جای مانده که اصالت‌شان نیز مورد تردید است. برخی آثار شعری سیدّهاها و ناتهپَنتهی‌ها نیز از این دوره یافت شده‌اند، هرچند اصالت آن‌ها محل تردید است. برخی پژوهشگران زبان شعر سیدّهاها را نه هندی آغازین بلکه پراکریت ماگَهی می‌دانند. این زبان در دوره سلطان‌نشین دهلی و سپس نظام‌های حیدرآباد شکوفا شد و با خط فارسی نوشته می‌شد. خواجه بَندَه‌نَواز گیسودراز محمد حسن نخستین نویسنده دکهینی بود که سه اثر منثور نگاشت. دوره بَکتی (نزدیک به ۱۳۷۵ تا ۱۷۰۰ میلادی) ادبیات سده‌های میانه هندی تحت تأثیر جنبش بَکتی شکل گرفت و با سرایش منظومه‌های بلند و حماسی شناخته می‌شود. شعر بَکتی دو مکتب داشت: مکتب «نیرگونَه» (باورمندان به خدای بی‌شکل و نام انتزاعی) و مکتب «سَگونَه» (باورمندان به خدای دارای صفات و پرستشگران تجلیّات ویشنو). | ## بخش 2: ادبیات زبان هندی | کبیر و گورو نانک به مکتب نیرگونَه تعلق داشتند و اندیشه‌شان از فلسفه ویدانته ادویته آدی شَنکَره تأثیر ژرف پذیرفته بود. مکتب سَگونَه را عمدتاً شاعران وَیشنَوَه چون و تلسی‌داس نمایندگی می‌کردند و آثاری مانند رام‌چرت‌مانس در ستایش راما و کریشنا سروده شد. عبدالرحیم خان‌خانان، وزیر امپراتور اکبر گورکانی و از مریدان پرشور کریشنا، نمونه‌ای برجسته از شاعران مسلمان بَکتی‌سرا بود. دوره ریتی‌کاویه (نزدیک به ۱۷۰۰ تا ۱۹۰۰ میلادی) در دوره «ریتی‌کاویه» یا «ریتی‌سمَگره کاویه»، عنصر عاشقانه و شهوانی در ادبیات هندی غالب شد. این عصر «ریتی» (به معنی «شیوه» یا «روش») نام گرفت، زیرا در آن قواعد و نظریه‌های شعری به اوج رسید؛ اما همین تأکید بر نظریه، جنبه احساسی شعر را که ویژگی اصلی جنبش بَکتی بود کاهش داد. شناخته‌ترین اثر این دوره «سَتسَئی» سروده است که مجموعه‌ای از دوهه‌ها (دوبیتی‌ها) در زمینه‌های بَکتی، اخلاق و عشق است. پریم‌چند شخصیتی بود که رئالیسم را به نثر داستانی هندی آورد و بزرگ‌ترین چهره جنبش پیشرو در ادبیات هندی به‌شمار می‌رود. دوره نوین (آدهونیک‌کال، از نزدیک به ۱۹۰۰ میلادی به بعد) در سال ۱۸۰۰ میلادی، کمپانی هند شرقی بریتانیا کالج فورت ویلیام را در کلکته تأسیس کرد. از جمله کتاب‌های این دوره «پِرِم ساگَر» اثر و «رانی کِتَکی کی کهانی» اثر منشی انشاءالله خان بود. پریم‌چند رئالیسم را به نثر داستانی هندی آورد و آثارش به زبان‌های بسیاری ترجمه شده‌اند. دوره دویوِدی دوره دویوِدی در ادبیات هندی از ۱۹۰۰ تا ۱۹۱۸ به درازا کشید و به نام نامیده شد. از برجسته‌ترین اشعار این دوره «بهارَت‌بهارَتی» سروده است که شکوه گذشته هند را برمی‌انگیزد. به گفته لوسی روزنشتاین: «این شعرهای بیانیه عمومی‌اند؛ زبانشان کارکردی اما از نظر زیبایی‌شناسی جذابیتی ندارد … با این حال، این دوره برای پی‌ریزی بنیادهای شعر نوین هندی اهمیت داشت.» دوره چهایاواد در سده بیستم، ادبیات هندی شاهد خیزش رمانتیک بود. این دوره نورمانتیسم، نماینده بلوغ شعر هندی است و با زیبایی بیان و سیلان احساس شدید شناخته می‌شود. ویژگی منحصربه‌فرد این دوره دلبستگی عاطفی (و گاه عملی) شاعران به جنبش آزادی ملی بود. | ## بخش 3: ادبیات زبان هندی | از دیگر جنبش‌های مهم دوره نوین می‌توان به «پرَیوگواد» (آزمایش‌گرایی) و شاعران که «نَئی کَویتا» (شعر نو) نیز نامیده شد، و «نَئی کهانی» (داستان نو) و دیگران، و نیز «پرَگَتیواد» (پیشروگرایی) اشاره کرد. نَکِنواد از میان مکتب‌های شعری گوناگون دهه ۱۹۵۰، «نَکِنواد» نام خود را از حروف آغازین نام سه بنیان‌گذارش گرفت: ، کِشَری کومار و . نگرش انتقادی آن‌ها با ترکیب رشته‌های گوناگون دانش بشری—فلسفه، تاریخ، هنر و فرهنگ—در خدمت ارزیابی و تحلیل ادبی ویژگی داشت. «هاسیَه کاویتا» شعر طنزآمیز هندی است که به‌ویژه از راه و برنامه‌های تلویزیونی شهرت یافته‌است. طنز (ویَنگیَه) نام طنز ادبی در هندی است و نوشته‌های این‌گونه آمیخته‌ای از کنایه و شوخ‌طبعی‌اند. سفرنامه‌نویسی راهل سانکرت‌یاین، ، و از نویسندگان بزرگ هندی بودند که خود را وقف ادبیات سفر (یاترا وریتانتَه) کردند. راهل سانکرت‌یاین چهل‌وپنج سال از عمر خود را در سفر گذراند و «پدر سفرنامه‌نویسی هندی» لقب گرفت. نمایشنامه‌نویسی ، پیشگام و نمایشنامه‌نویسی، آثاری چون «سَتیَه هَریش‌چَندرَه» (۱۸۷۵)، «بهارَت دوردَشا» (۱۸۷۶) و «اَندهِر نَگَری» (۱۸۷۸) را نوشت. در اواخر سده نوزدهم، با نمایشنامه‌هایی مانند «سکَندَه گوپتَه» (۱۹۲۸)، «چَندرَگوپتَه» (۱۹۳۱) و «دهروَسوامینی» (۱۹۳۳) چهره برجسته بعدی شد. در دهه‌های پس از استقلال، تئاتر خیابانی نیز رشد یافت؛ از جمله «نَیا تیاتر» در دهه‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۹۰ و صفدر هاشمی در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰. جستارنویسی از نویسندگانی بود که خود را یکسره وقف جستارنویسی (مقاله‌نگاری ادبی) کرد. جنبش‌های ادبی نوین پرَگَتیواد (پیشروگرایی) جنبش پرَگَتیواد یا پیشروگرایی که از رئالیسم اجتماعی الهام‌گرفته بود، در اواخر دهه ۱۹۳۰ پدید آمد. نویسندگان این جنبش که از روحیه گاندیایی نیز بهره داشتند، واقعیت‌های روستایی هند را بی‌هیچ ملاحظه‌ای وصف می‌کردند. نخستین گردهمایی نویسندگان پیشرو در ۱۹۳۶ در لکهنو برگزار شد و پریم‌چند ریاست آن را بر عهده داشت. پرَیوگواد (آزمایش‌گرایی) مکتب آزمایش‌گرایی یا «پرَیوگواد» به دست بنیان نهاده شد و به کشف اندیشه‌های اگزیستانسیالیستی پرداخت. | ## جمع‌بندی | با انتشار مجموعه در ۱۹۴۳ که شامل آثار هفت شاعر جوان بود، جنبش «نَئی کَویتا» (شعر نو) نیز آغاز شد و خواهان گسست از قواعد زیبایی‌شناختی و درونمایه‌ای سنتی بود.