موضوع مقاله: جنگ‌های ساسانیان و کوشانیان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جنگ‌های ساسانیان و کوشانیان | مقدمه: جنگ‌های ساسانیان و کوشانیان مجموعه‌ای از جنگ‌ها بین شاهنشاهی ساسانی، به رهبری اردشیر بابکان و بعدها جانشین او شاپور یکم، برضد شاهنشاهی کوشانی بود. | ## بخش 1: جنگ‌های ساسانیان و کوشانیان | ساسانیان بسیاری از سرزمین‌های کوشانی، از جمله باختر، گندار و سغد را تسخیر کردند. ساسانیان اندکی پس از پیروزی بر شاهنشاهی اشکانی، در دوران اردشیر بابکان در حدود سال ۲۳۰ میلادی، سلطه خود را بر بیشتر سرزمین‌های اشکانیان، از جمله باختر، گسترش دادند، سپس به بخش‌های شرقی کشور (غرب پاکستان امروزی) مسلط شدند. بدین ترتیب کوشانی‌ها قلمرو غربی خود (از جمله باختر و گندار) را از دست دادند و نجیب‌زادگان ساسانی در این سرزمین‌ها مستقر شده و ایالت‌های جدیدی را تأسیس کردند. به نظر می‌رسد که کوشانشاهان در بیشترین حد خود به شرق، تا سرزمین گندار گسترش یافته‌اند، اما از رود سند فراتر نرفته‌اند، زیرا تقریباً هیچ‌یک از سکه‌های آنها در شهر تاکسیلا، که در نزدیکی رود سند قرار دارد، یافت نشده است. کل پهنه خراسان و ایران شرقی تحت تصرف امپراتوران هخامنشی،سپس اشکانی و ساسانی بوده. یحتمل نبوده یا اگر هم بوده لقب برخی فرمانروایان ساسانی که بر سغد و خوارزم و پامیر و کشمیر حکومت می کردند بوده. برخی نویسندگان تلاش کرده اند مناطق شرقی و جنوب شرق افغانستان را دارای یک حکومت و سابقه امپراتوری بنمایانند ، که این مستند نیست. امپراتوری اشکانی تا رود سند و مرز هیمالیا و کشمیر شرقی و مرز هند و کاشغر رسیده بوده. آنها هم مناطق سغد و حاشیه رود زرافشان و بدخشان را به شاهزادگان ساسانی دادند و تحت سلطه حکومت مرکزی بودند. | ## بخش 2: جنگ‌های ساسانیان و کوشانیان | یزدگرد رفت به مناطق شمال شرق امپراتوری تا از حاکمانش که خودش گماشته بود کمک بگیرد ولی آنها نه تنها کمک نکردند بلکه از چرا از بین بردند. در پایان شاهنامه و فرار یزدگرد به منطقه بلخ و مرو و (زرق), فردوسی در داستان جنگ رستم با افراسیاب تورانی ، فقط نام کوشانی را می اورد. و همه همان خراسان بزرگ بوده در زمره امپراتوری اریایی ایرانی شاید کوشان یک ولایت محدود ،تحت حکومت شاهزاده ای از ساسانیان بوده. که فقط در زمان ساسانیان از بهرام تا یزدگرد، پیش‌درآمد شاهنشاهی ساسانی در دوران، اردشیر بابکان، شاهنشاهی اشکانی را شکست داد. پیشتر دولت اشکانی، بخش‌های عمده ای از استان مهم خود یعنی باختر را به شاهنشاهی کوشانی به رهبری کانیشکا، واگذار کرده بود. اردشیر خواستار گسترش بیشتر به سمت شرق و غرب، از جمله بازگشت استان‌های کلیدی از دست رفته ایران بودند که توسط اشکانیان از دست رفته بودند؛ بنابراین، در نهایت دو کشور با هم درگیر شدند که منجر به یک سری جنگ شد که منجر به فروپاشی و زوال کوشانی‌ها گشت. دومین جنگ پس به سلطنت رسیدن شاپور یکم، او خواستار احیای مجدد سرزمین‌های شرقی ایران شد (شاید به دلیل سستی پادشاهان کوشانی و ساکا در پرداخت خراج به ساسانیان)، به همین دلیل به شرق لشکر کشید و بیشتر سرزمین‌های کوشانی را ضمیمه کرد و پسرش نرسی را به عنوان سکانشاه (پادشاه ساکاها) در سکاستان منصوب کرد. نقش برجسته او در رگ بی بی در افغانستان امروزی، قلمرو او را تا پیشاور تأیید می‌کند.W. 259–260 در نقش رستم، شاپور همچنین ادعا می‌کند که قلمرو کوشانی‌ها (کوشانشهر) را تا «پورشاپور» (پیشاور) در اختیار دارد و این نشان می‌دهد که باختر و مناطقی را تا هندوکوش یا حتی جنوب آن فتح کرده است. | ## بخش 3: جنگ‌های ساسانیان و کوشانیان | بنابراین، در نتیجه این جنگ، کوشانی‌ها کنترل اکثر استان‌های شمال غربی خود را از دست دادند و به بخش‌هایی در شمال هند محدود شدند، و در نهایت تحت تسلط امپراتوری گوپتا قرار گرفتند. سومین جنگ در حدود سال ۳۵۰ میلادی، در شرق شاپور دوم در برابر کوشانشاهان، که برخی از سرزمین‌های ساسانی را تصرف کرده بودند، برتری یافت و کنترل مناطقی را در افغانستان و پاکستان امروزی، بدست گرفت. یافته‌های مهم از سکه‌های ساسانی، در آن سوی رود سند، و در شهر تاکسیلا، تنها از سلطنت شاپور دوم (۳۰۹ تا ۳۷۹ میلادی) و شاپور سوم (۳۸۳ تا ۳۸۸ میلادی) شروع می‌شود و نشان می‌دهد که گسترش کنترل ساسانیان به فراسوی سند، نتیجه جنگ‌های شاپور دوم با کیداری‌ها و کوشانی‌ها، از سال‌های ۳۵۰ تا ۳۵۸ بوده، که توسط آمیانوس مارسلینوس ذکر شده است. عواقب این جنگ‌ها منجر به گسترش بیشتر ساسانیان به سمت شرق شد، و این قدرت‌نمایی نظامی آن‌ها در شرق، قدرتشان به رومیان هم نشان داد. در نهایت سرزمین‌های ضمیمه شده توسط ساسانیان شورش کردند و به پادشاهی دیگری تقسیم شدند. این سرزمین‌ها توسط خاندان‌های ایرانی دیگری اداره می‌شد که از آن‌ها با نام کوشانشاهان یاد می‌شود. از کوشانشاهان یک بازمانده به نام «کوشان‌های کوچک» که در پنجاب مستقر بودند، ادامه یافت. | ## جمع‌بندی | سپس در اواسط قرن چهارم آن‌ها توسط امپراتوری گوپتا تحت فرمان سامودراگوپتا تحت سلطه قرار گرفتند.