موضوع مقاله: بدگویی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بدگویی | مقدمه: بدگویی (به انگلیسی: ) عبارتی است با بار معنایی منفی که یا دربارهٔ موضوع مورد بحث دیدگاهی تحقیرآمیز دارد یا نسبت به مخاطب توهین‌آمیز است. | ## بخش 1: بدگویی | برای نمونه، خطاب کردن کسی با واژه «مار» برای ابراز ناخشنودی، نمونه‌ای از بدگویی است. بدگویی در زبان‌شناسی یکی از مفاهیم کلیدی در حوزه کاربردشناسی (پراگماتیک) و زبان‌شناسی اجتماعی به‌شمار می‌آید. این پدیده زبانی از دیدگاه‌های گوناگون، از جمله معناشناسی، سبک‌شناسی و تحلیل گفتمان، بررسی می‌شود. بدگویی می‌تواند در قالب‌های گوناگونی چون القاب حیوانی، نام‌های نامناسب، واژگان تابو و اصطلاحات فرهنگی-اجتماعی ظاهر شود. کاربرد بدگویی شکلی نشان‌دار از زبان است که به‌عنوان عنصری غیرمعمول یا انحرافی از هنجار، دیدگاه یا نگرش گوینده را نسبت به شنونده یا گروه خاصی بیان می‌کند. در خطاب عمومی و به‌ویژه در گفتمان سیاسی، بدگویی همانند حسن‌تعبیر به‌عنوان ابزاری بلاغی بهره گرفته می‌شود؛ با این تفاوت که حسن‌تعبیر بار مثبت دارد و برای ارتقای تصویر امور خودی به کار می‌رود، در حالی که بدگویی برای کاهش ارزش موضع رقیب بهره‌گیری می‌شود. انواع القاب حیوانی نام‌های حیوانات به‌طور گسترده‌ای به‌عنوان القاب بدگویانه بهره می‌روند. گوینده با استفاده از چنین القابی می‌کوشد با زیر سؤال بردن انسانیت شنونده، به او توهین کند یا وی را تحریک نماید. بدگویی از طریق نام این نوع بدگویی زمانی رخ می‌دهد که کسی دیگری را به‌جای عنوان خویشاوندی، عنوان رسمی یا لقب احترامی، به‌طور نامناسب با نام کوچک صدا می‌زند. گوینده سطحی غیررسمی‌تر یا پایین‌تر از آنچه موقعیت اجتماعی ایجاب می‌کند به کار می‌برد. برای نمونه، خطاب کردن مادر با نام کوچکش به‌جای گفتن «مامان» یک بدگویی از طریق نام است. «پدر، داری چیکار می‌کنی؟» (به‌جای «بابا/پدر» آوردن نام کوچک) «حالت چطوره، علی؟» (به‌جای «عموجان علی») بسیاری از زبان‌ها، به‌ویژه فارسی، از طریق نظام پیچیده افعال احترام و ضمایر دوگانه (تو/شما) طیف گسترده‌تری برای بدگویی یا بی‌احترامی ناخواسته فراهم می‌آورند و گویندگان غیربومی باید در این زمینه احتیاط کنند. برای مثال، پدری که ترجیح می‌دهد فرزندانش او را با نامش صدا بزنند، در این حالت احساس بی‌احترامی نمی‌کند. برای نمونه، اگر کودکی معمولاً پدرش را «بابا» صدا بزند، خطاب کردن او با «پدر» می‌تواند نشانه‌ای از سردی یا فاصله‌گیری باشد. برای نمونه، کسی که ادعاهای اغراق‌آمیز دربارهٔ یک سفر شرکتی داشته، ممکن است «آن جادوگر کوچولو که رئیس را فریب داد» نامیده شود. بدگویی میان‌فرهنگی برخی اصطلاحات عامیانه که در یک فرهنگ بدگویانه‌اند، ممکن است در فرهنگ دیگری چنین نباشند. برای نمونه، واژه در انگلیسی آمریکایی معمولاً دشنامی علیه مردان همجنس‌گراست، در حالی که در انگلیسی بریتانیایی می‌تواند اصطلاحی بی‌آزار برای «سیگار» باشد. | ## بخش 2: بدگویی | به همین ترتیب، واژه در انگلیسی آمریکایی کنایه‌ای بی‌آزار برای «نشیمنگاه» است، اما در انگلیسی بریتانیایی، استرالیایی، نیوزیلندی و آفریقای جنوبی اصطلاحی رکیک برای فرج به‌شمار می‌رود. زمینه و تغییر معنا برخی عبارت‌ها در زمینه‌ای حسن‌تعبیر و در زمینه‌ای دیگر بدگویی به‌شمار می‌روند. این دسته از عبارت‌ها را «X-گویی» می‌نامند: بدگویانه بودن یا نبودن یک گفته به زمینه آن بستگی دارد. برای نمونه، بسیاری از اصطلاحات مربوط به آمیزش جنسی در میان همسالان ممکن است خنثی یا حتی طنزآمیز باشند، اما در حضور مخاطبان دیگر بدگویانه تلقی شوند. واژه «تروریست» نمونه‌ای بارز است؛ زیرا تعریف آن در فرهنگ‌ها و حتی میان افراد یک فرهنگ متفاوت است. معمولاً «تروریست» به کسی اطلاق می‌شود که از خشونت و ترس برای پیشبرد اهداف سیاسی، مذهبی یا ایدئولوژیک بهره می‌گیرد. این تعریف مبهم است و بسیاری از گروه‌هایی که خود را «مبارزان آزادی»، «انقلابیون» یا «شورشیان» می‌نامند، از سوی طرف مقابل «تروریست» خوانده می‌شوند. در سال ۲۰۰۳ میلادی، اعلام قصد دولت فیلیپین برای برچسب‌زدن «تروریستی» به از سوی آن سازمان به‌مثابه تشدید خصومت تلقی شد؛ چراکه به باور آن‌ها این نام‌گذاری آن‌ها را مستقیماً با القاعده مقایسه می‌کرد که هیچ ارتباطی با آن ادعا نمی‌کردند. این فرایند چنین توصیف شده‌است: «یک نام بر جنبه‌های خاصی از یک موضوع تأکید می‌کند و در عین حال جنبه‌های کلیدی دیگر را نادیده می‌گیرد یا حذف می‌کند.» تفسیر و تولید متن (چه نوشتاری، چه گفتاری و چه چندوجهی) به دانش و تجربه پیشین مفسر یا تولیدکننده بستگی دارد. فرد ویژگی‌های منطبق را با بازنمودهای ذخیره‌شده در حافظه بلندمدت خود مقایسه می‌کند. برخی اقلام واژگانی می‌توانند این بازنمودها را فعال کنند و تصاویر کلیشه‌ای را برانگیزند که سپس در ذهن شنونده به نمونه اصلی تبدیل می‌شوند. واژگان بدگویانه، کلیشه‌های منفی موجود در حافظه شنونده را فعال می‌کنند و بر تفسیر او از متن تأثیر می‌گذارند. گذار از حسن‌تعبیر به بدگویی فرایند فروکاهی معنایی (به انگلیسی: ) موجب می‌شود واژه‌هایی که زمانی حسن‌تعبیر بودند، اکنون بدگویانه تلقی شوند. در فرهنگ آمریکایی، واژه‌هایی چون زمانی حسن‌تعبیر محسوب می‌شدند اما اکنون با واژه‌هایی چون «سیاه» و «سیاه‌پوستان آمریکا» جایگزین شده‌اند. گاهی تغییرات جزئی در واژه‌های بدگویانه می‌تواند آن‌ها را قابل‌پذیرش کند: در حالی که بدگویانه تلقی می‌شود، همان بار منفی را ندارد. واژه‌های ابله و کودن روزگاری اصطلاحاتی مؤدبانه برای اشاره به افراد دارای ناتوانی ذهنی بودند، اما اکنون به‌ندرت بدون بار تحقیرآمیز بهره می‌روند. واژه نیز زمانی به‌عنوان جایگزین مؤدبانه معرفی شد، اما خود آن نیز بدگویانه شده‌است. | ## بخش 3: بدگویی | استیون پینکر اصطلاح «چرخه حسن‌تعبیر» را برای توصیف این فرایند ابداع کرد؛ فرایندی که در آن، واژه‌هایی که روزی حسن‌تعبیر بودند، از طریق پیوند با مرجع بار عاطفی، خود بدگویانه می‌شوند. برای نمونه، در آلمان غربی در دهه ۱۹۷۰ میلادی، گروه بادر-ماینهوف از سوی مقامات دولتی «باند» نامیده می‌شد، در حالی که کسانی که آن‌ها را «گروه» می‌خواندند، به همدردی با آن‌ها متهم می‌شدند. بازستانی واژه‌های بدگویانه بازستانی واژه‌های بدگویانه گاهی موفقیت‌آمیز و گاهی ناموفق بوده‌است. برخی واژه‌ها مانند «یانکی» (برای آمریکایی) یا (برای موزیسین‌های اواخر دهه ۱۹۷۰)، که ابتدا تحقیرآمیز بودند، توسط همان گروه‌های نام‌برده‌شده با افتخار پذیرفته شدند. همچنین جنبش‌هایی برای بازپس‌گیری واژه‌هایی مربوط به افراد همجنس‌گرا، دوجنس‌گرا و افراد غیرهتروسکسوال وجود داشته‌است. نمونه تاریخی دیگر، امپرسیونیسم است که ابتدا به‌عنوان انتقادی از آثار کلود مونه («این هنر نیست، فقط یک برداشت است» با اشاره به تابلوی امپرسیون، طلوع آفتاب) مطرح شد، اما سرانجام توسط خود هنرمندان به‌عنوان نام رسمی این سبک پذیرفته شد. واژه‌های تابو واژه‌های تابو به‌عنوان دشنام، القاب تحقیرآمیز و ناسزا بهره می‌روند؛ زیرا وجهه اجتماعی شنونده را آسیب می‌زنند و می‌توانند هماهنگی اجتماعی را، به‌ویژه هنگامی که گوینده و شنونده از نظر اجتماعی فاصله زیادی از هم دارند، برهم بزنند. شکستن یک تابوی اجتماعی می‌تواند به‌عنوان یک گشایش عاطفی عمل کند و فعل گفتاری بیان احساس یا نگرش را دربرداشته باشد. هیو راوسون در کتاب «کلمات شرورانه» خود می‌نویسد که در گنجینه بین‌المللی راجه، «۸۹ مترادف برای مست وجود دارد در برابر ۱۶ مترادف برای هوشیار، و ۲۰۶ مترادف برای آدم بد در برابر ۸۲ مترادف برای آدم خوب. مترادف‌های ناپاکی در گنجینه ۱۴۰ سطر را پر می‌کنند، که دقیقاً چهار برابر بیشتر از مترادف‌های پاکی است.» اشارات به دفعات بدنی اغلب در بدگویی‌ها بهره می‌روند. بسیاری از جوامع در گذشته بر این باور بودند که دفعات بدنی همچون مدفوع، بزاق، خون، بریده‌های ناخن و موها نفرین‌زا هستند. در پژوهشی که در دانشگاه‌های موناش و لاتروب در ملبورن، استرالیا انجام شد، آزمودنی‌ها دفعات بدنی را بر اساس میزان انزجارشان رتبه‌بندی کردند. مدفوع، استفراغ، منی و خون قاعدگی به‌عنوان انزجارآورترین‌ها ارزیابی شدند، در حالی که بریده‌های ناخن، نَفَس، خون زخم، بریده‌های مو و شیر سینه کمترین انزجار را برانگیختند. تفاوت با مفاهیم مشابه اصطلاح بدگویی از نظر معنایی با پژوراتیو (تحقیرآمیز) و دشنام همپوشانی دارد، اما تفاوت‌هایی نیز میان آن‌ها وجود دارد. پژوراتیو در زبان‌شناسی به‌طور کلی هر نامی است که بار منفی دارد و از دیدگاه واژگان و واژه‌سازی بررسی می‌شود. | ## جمع‌بندی | در مقابل، بدگویی بیشتر از دیدگاه کاربردشناسی نگریسته می‌شود و خود کنش کاهش ارزش یک شخص یا موضوع، نه صرفاً ویژگی‌های واژه، در کانون توجه قرار دارد.