موضوع مقاله: آموزش در موریتانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در موریتانی | مقدمه: آموزش در موریتانی از ریشه‌های استعماری فرانسوی برخاسته و طی دهه‌های پس از استقلال در سال ۱۹۶۰ (۱۳۳۹ شمسی) دگرگونی‌های بسیاری به خود دیده‌است. | ## بخش 1: آموزش در موریتانی | نخستین منظومه آموزش همگانی در این کشور توسط استعمار فرانسه پی‌ریزی شد و مدارس نخستین عمدتاً در جوامع یکجانشین دره رود سنگال متمرکز بودند. دو زبان اصلی آموزش، فرانسوی و عربی هستند؛ فرانسوی بیشتر در آموزش عالی و درس‌های علمی به کار می‌رود در حالی که عربی فصیح در همه سطوح مورد تأکید قرار می‌گیرد. با این حال این کشور همچنان با چالش‌های جدی روبروست: نرخ بالای ترک تحصیل، نبود زیرساخت‌های کافی در مناطق روستایی و کمبود معلمان آموزش‌دیده از جمله موانع اصلی دستیابی به آموزش همگانی هستند. مدرسه دولتی رایگان است اما هزینه‌های جانبی مانند کتاب‌های درسی و ناهار مدرسه، آموزش را برای بسیاری از خانواده‌های کم‌درآمد دشوار می‌سازد. نرخ بی‌سوادی در موریتانی سال‌ها یکی از بزرگترین موانع توسعه اقتصادی و اجتماعی این کشور بوده‌است. در سال ۱۹۸۵ (۱۳۶۴ شمسی) نرخ باسوادی بزرگسالان تنها ۱۷ تا ۲۵ درصد برآورد می‌شد که تقریباً نیمی از میانگین آفریقای جنوب صحرا بود. دولت از آن زمان تاکنون گام‌های مهمی برای گسترش آموزش برداشته و با کمک نهادهای بین‌المللی برنامه‌های اصلاحی متعددی را به اجرا گذاشته‌است. پیشینه نخستین مدارس در دوره استعمار نخستین منظومه آموزش همگانی در موریتانی توسط اداره استعماری فرانسه بنیان گذاشته شد. در سال ۱۹۵۰ (۱۳۲۹ شمسی) نخستین مدرسه تربیت معلم در تأسیس شد و در سال ۱۹۵۷ (۱۳۳۶ شمسی) دبیرستان روصو نیز به تربیت معلم پرداخت. از آنجا که مدارس دولتی عمدتاً در جنوب کشور متمرکز بودند، آفریقایی‌های سیاه‌پوست به تعداد زیاد در آن‌ها ثبت‌نام کردند. تأثیر فرانسه مدارس فرانسوی اندکی که در مناطق کوچ‌نشین وجود داشتند در جذب دانش‌آموز با دشواری روبرو بودند. موران (Maures) به‌ویژه از پذیرش مدارس دولتی سرباز می‌زدند و همچنان آموزش خالص اسلامی را ترجیح می‌دادند. با این حال به تدریج شروع کردند به فرستادن فرزندانشان به مدارس دولتی چون دریافتند که آموزش دینی سنتی فرزندان آن‌ها را برای زندگی در قرن بیستم آماده نمی‌کند. فرانسوی‌ها پس از جنگ جهانی دوم نیز «مدارس سیار» آزمایشی راه‌اندازی کردند و از این طریق آموزش همگانی را به‌شمار بیشتری از کوچ‌نشینان رساندند. در سال ۱۹۵۴ (۱۳۳۳ شمسی) دوازده مدرسه موسوم به «خیمه» وجود داشت که به ۲۴۱ دانش‌آموز خدمت می‌رساند. دست‌کم برخی از این مدارس خیمه‌ای پس از استقلال موریتانی از فرانسه در سال ۱۹۶۰ (۱۳۳۹ شمسی) به کار خود ادامه دادند. | ## بخش 2: آموزش در موریتانی | پس از استقلال دولت مستقل، آموزش غیردینی را یکی از مهم‌ترین ابزارهای پیشبرد وحدت ملی و گامی ضروری در راه توسعه اقتصاد مدرن می‌دانست. تحصیل اجباری نبود و در سال‌های ۱۹۶۴–۱۹۶۵ تنها ۱۹٬۱۰۰ دانش‌آموز ابتدایی و ۱٬۵۰۰ دانش‌آموز متوسطه (حدود ۱۴ درصد کودکان در سن تحصیل) ثبت‌نام کرده بودند. تا سال ۱۹۸۵ (۱۳۶۴ شمسی) تقریباً ۳۵ درصد از کودکان در سن ابتدایی در مدرسه ثبت‌نام بودند اما تنها حدود ۴ تا ۱۰ درصد از نوجوانان واجد شرایط متوسطه در مدارس حضور داشتند. در سال‌های ۱۹۸۵–۱۹۸۶ ثبت‌نام در مدارس ابتدایی به ۱۴۰٬۸۷۱ نفر رسید و ثبت‌نام در مدارس متوسطه و حرفه‌ای به ۳۴٬۶۷۴ نفر بالغ شد. علاوه بر این ۴۴۸ دانش‌آموز در مؤسسه ملی اسلامی (پیشین: مؤسسه مطالعات اسلامی) مشغول تحصیل بودند و حدود ۱٬۹۰۰ موریتانیایی در برنامه‌های آموزشی مختلف در خارج از کشور حضور داشتند. مدارس دولتی نزدیک به ۲٬۹۰۰ معلم ابتدایی، ۱٬۵۶۳ معلم متوسطه و حرفه‌ای (که ۴۱۲ نفر آن‌ها خارجی بودند) و ۲۳۷ استاد پس از متوسطه داشت که بیش از نیمی از آن‌ها خارجی بودند. در سال ۱۹۸۲ (۱۳۶۱ شمسی) کالج ملی اداری و کالج ملی علوم در نواکشوت گشوده شدند و در سال ۱۹۸۳ (۱۳۶۲ شمسی) نزدیک به ۱٬۰۰۰ دانشجو آموزش در دانشگاه نواکشوت را آغاز کردند. دشواری‌ها بی‌سوادی مشکلی جدی و مانعی مهم برای توسعه اقتصادی و اجتماعی باقی ماند. در سال ۱۹۸۵ (۱۳۶۴ شمسی) نرخ باسوادی بزرگسالان ۱۷ تا ۲۵ درصد برآورد می‌شد که تقریباً نیمی از میانگین آفریقای جنوب صحرا بود. با این حال این نرخ نسبت به ۵ درصد تخمینی زمان استقلال و ۱۰ درصد یک دهه بعد بهبود نشان می‌داد. با درک نیاز به نیروی کار باسوادتر، در سال ۱۹۸۶ (۱۳۶۵ شمسی) دولت معاویه ولد سید احمد طایع یک کمپین گسترده سوادآموزی راه‌اندازی کرد و دبیرخانه دولتی فرهنگ، اطلاع‌رسانی و مخابرات را برای هدایت این تلاش تأسیس نمود. در همان سال دولت گزارش داد که تعداد کلاس‌های سوادآموزی بیش از ده برابر عدد سال ۱۹۸۵ افزایش یافته‌است. در اواسط دهه ۱۹۸۰ موریتانی سالانه حدود ۴۵ میلیون دلار آمریکا (۲۰ درصد از هزینه‌های جاری) صرف آموزش می‌کرد. هزینه آموزش ابتدایی به ازای هر دانش‌آموز در میان کشورهای فرانکوفون غرب آفریقا بالاترین بود و تنها ساحل عاج هزینه هر دانش‌آموز متوسطه را از موریتانی بیشتر داشت. این هزینه‌های بالا تا حدی ناشی از حقوق معلمان به‌ویژه خارجی‌ها و نیز یک نظام سخاوتمندانه بورسیه بود. سرمایه‌گذاری برنامه‌ریزی‌شده در آموزش برای سال‌های ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۸ در چارچوب برنامه احیای اقتصادی ۱۹۸۵–۱۹۸۸ به ۲۷ میلیون دلار تعیین شد که کمتر از ۱ درصد نسبت به دوره ۱۹۸۰–۱۹۸۴ افزایش داشت. | ## بخش 3: آموزش در موریتانی | اصلاحات تدریجی منظومه فرانسوی مدارس ابتدایی و متوسطه تا اواخر دهه ۱۹۸۰ همچنان پابرجا بود. با این حال در طول سال‌ها برخی تغییرات قابل توجه انجام شده بود و برخی دیگر در دست برنامه‌ریزی بود. در اوایل دهه ۱۹۸۰ آموزش به زبان‌های پولار، آزایر (سونینکه) و ولوف در برنامه درسی ابتدایی گنجانده شد و عربی فصیح در همه سطوح مورد تأکید قرار گرفت. سیاست رسمی جایگزینی تدریجی زبان فرانسوی با زبان‌های بومی و عربی فصیح که در اواخر دهه ۱۹۷۰ اتخاذ شده بود با اعتراض شدید موریتانیایی‌های سیاه‌پوست فرانسوی‌زبان روبرو شد و ظرف یک دهه کنار گذاشته شد. در اواسط دهه ۱۹۸۰ تنها حدود ۱۵ درصد از دانش‌آموزان متوسطه در آموزش حرفه‌ای ثبت‌نام بودند. برای رفع این وضعیت و ارتقای سطح کلی باسوادی، دولت رشد مدارس خصوصی و قرآنی را تشویق کرد؛ بیشتر آموزش‌های صنعتی در مؤسسات خصوصی انجام می‌شد. در سال ۱۹۸۷ (۱۳۶۶ شمسی) بانک جهانی موافقت کرد تا به ایجاد پاسخگویی بیشتر منظومه آموزشی موریتانی نسبت به نیازهای توسعه این کشور کمک کند. توجه ویژه‌ای به آموزش حرفه‌ای در زمینه‌های با نیاز ملی خاص مانند مهندسی آب و شیلات اختصاص یافت. در سال ۲۰۰۲ (۱۳۸۱ شمسی) نرخ ناخالص ثبت‌نام در دوره ابتدایی ۸۸ درصد و نرخ خالص ثبت‌نام ۶۸ درصد بود. نسبت‌های ثبت‌نام ناخالص و خالص بر اساس تعداد دانش‌آموزان ثبت‌نام‌شده رسمی در مدرسه ابتدایی محاسبه می‌شوند و لزوماً حضور واقعی در مدرسه را منعکس نمی‌کنند. تا سال ۲۰۰۱ (۱۳۸۰ شمسی) ۶۱ درصد از کودکانی که آموزش ابتدایی را آغاز کرده بودند احتمال داشت تا پایه پنجم ادامه دهند. با این حال کمبود امکانات مدرسه‌ای کافی و معلمان به‌ویژه در مناطق روستایی احتمالاً تحقق کامل هدف دولت در دستیابی به آموزش ابتدایی همگانی در موریتانی را دست‌کم تا سال ۲۰۰۷ (۱۳۸۶ شمسی) به تأخیر می‌اندازد."Mauritania". مدرسه دولتی رایگان است اما هزینه‌های دیگری مانند کتاب‌ها و ناهار، آموزش را برای بسیاری از کودکان فقیر غیرقابل تحمل می‌سازد. چالش‌های جاری در ارائه آموزش باکیفیت در موریتانی شامل نرخ بالای ترک تحصیل و تکرار پایه، برنامه درسی ناکافی و زیرساخت ملی ضعیفی است که مانع از رفت‌وآمد کودکان به مدرسه می‌شود. | ## جمع‌بندی | در سال ۲۰۰۲ (۱۳۸۱ شمسی) یک بررسی از کودکان غیرمدرسه‌رو در موریتانی نشان داد که ۲۵ درصد به دلیل نیاز به حمایت از خانواده یا انجام کارهای خانگی به مدرسه نمی‌رفتند و ۲۲ درصد دیگر به دلیل دوری راه مدرسه غایب بودند.