موضوع مقاله: آموزش در مقدونیه شمالی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در مقدونیه شمالی | مقدمه: قانون اساسی مقدونیه شمالی آموزش ابتدایی و متوسطه را رایگان و اجباری اعلام کرده‌است. | ## بخش 1: آموزش در مقدونیه شمالی | نرخ باسوادی در این کشور در سال ۲۰۱۵ میلادی برابر با ۹۷٫۸ درصد بوده که برای مردان ۹۸٫۸ درصد و برای زنان ۹۶٫۸ درصد بوده‌است. نظام آموزشی این کشور در سال‌های اخیر در راستای همسان‌سازی با استانداردهای اروپایی و الزامات پیوستن به اتحادیه اروپا دستخوش دگرگونی‌های ساختاری چشمگیری شده‌است. پیشینه آموزش در این سرزمین به سده‌های میانه بازمی‌گردد، اما نظام آموزش نوین آن پیوند تنگاتنگی با استقلال این کشور در سال ۱۹۹۱ میلادی دارد. نظام آموزشی امروزی مقدونیه شمالی بر پایه میراث دوران یوگسلاوی شکل گرفته و از سال ۲۰۰۷–۲۰۰۸ میلادی، دوره آموزش اجباری از هشت به نه سال افزایش یافته‌است. این کشور در پیوند با الزامات الحاق به اتحادیه اروپا، به فرایند بولونیا پیوسته و چارچوب ملی صلاحیت‌های آموزش عالی خود را بر همین اساس سازمان‌دهی کرده‌است. نظام آموزشی مقدونیه شمالی با چالش‌هایی از جمله نرخ بالای ترک تحصیل در میان دانش‌آموزان دختر و به‌ویژه کودکان رومی، نابرابری در دسترسی به آموزش در مناطق روستایی، و جدایی قومی در مدارس روبرو است. با این حال، تلاش‌های گسترده‌ای با حمایت نهادهایی چون گروه بانک جهانی و اتحادیه اروپا برای نوسازی و بهبود این نظام در جریان است. پیشینه تاریخی آغاز توسعه آموزش در سرزمین مقدونیه به دهه ۱۸۳۰ میلادی بازمی‌گردد و پس از جنگ کریمه شتاب بیشتری گرفت. در آغاز سده نوزدهم، تنها مراکز آموزشی در این سرزمین، مدارس صومعه‌ای وابسته به کلیساها و دیرها بودند که در آن‌ها روحانیون تربیت می‌شدند. در آن دوران، کلیسای قسطنطنیه شبکه گسترده‌ای از مدارس با زبان تدریس یونانی داشت که فرهنگ یونانی را گسترش می‌داد. از این رو، فرایند ایجاد مدارس بومی با مبارزه برای جایگزینی زبان یونانی با زبان محلی آغاز شد. نخستین مدارس دنیوی در شهرهای مقدونیه شمالی تأسیس شدند: در اسکوپیه (۱۸۳۵ یا ۱۸۳۶)، ولس (۱۸۳۷)، بانسکو (۱۸۳۸)، شتیپ (۱۸۴۰)، پریلپ (۱۸۴۳)، کومانوو و تتوو (۱۸۵۲). پس از اصلاحات تنظیمات در سال ۱۸۵۶ میلادی، جوامع کلیسایی بلغاری توانستند مدارس ساده‌ای تأسیس کنند که در رقابت مستقیم با مدارس یونانی بودند. این فرایند به جدایی کلیسای ارتدکس بلغاری از پاتریارشی قسطنطنیه و تأسیس چندین مدرسه ابتدایی و متوسطه در سراسر منطقه انجامید که به «مدارس اگزارشی» موسوم شدند. پس از جنگ‌های بالکان در سال‌های ۱۹۱۲–۱۹۱۳ میلادی، منطقه به تصرف صربستان درآمد و تمامی مدارس بلغاری، یونانی و ترکی تعطیل شدند، معلمان اخراج و با معلمان صربی جایگزین شدند. تا زمان استقلال مقدونیه شمالی در پی فروپاشی یوگسلاوی، نظام آموزشی زیر نظر دولت صربی و سپس یوگسلاوی اداره می‌شد. دانشگاه کیریل و متودیوس اسکوپیه، کهن‌ترین دانشگاه این کشور، در سال ۱۹۴۳ میلادی تأسیس شد و در سال تحصیلی ۲۰۱۸–۲۰۱۹ میلادی دارای ۲۵٬۲۲۰ دانشجو بود. | ## بخش 2: آموزش در مقدونیه شمالی | ساختار نظام آموزشی پیش‌دبستانی آموزش پیش‌دبستانی برای کودکان ۳ تا ۶ سال اختیاری است و زیر نظر وزارت کار و سیاست اجتماعی اداره می‌شود. این مرحله برای رشد شناختی، پرورش کنجکاوی علمی، مهارت‌های اجتماعی و ثبات عاطفی در دوران کودکی و نوجوانی اهمیت بسزایی دارد. نرخ ثبت‌نام در آموزش پیش‌دبستانی در سطح ناکافی قرار دارد و برای کودکان ۳۶ تا ۵۹ ماهه تنها ۳۶٫۸ درصد است. کمبود فضای آموزشی یکی از دلایل اصلی این کم‌پوششی است و تعداد کودکان در هر گروه معمولاً دو تا سه برابر حد مجاز قانونی است. آموزش ابتدایی قانون اساسی مقدونیه شمالی آموزش ابتدایی و متوسطه رایگان و اجباری را تضمین می‌کند. قانون آموزش ابتدایی مقرر می‌دارد که همه کودکان ۶ تا ۱۵ ساله باید ۹ سال تحصیل اجباری داشته باشند. دوره ابتدایی به دو مرحله تقسیم می‌شود: پنج سال با معلم کلاس و چهار سال با معلمان تخصصی. در سال ۱۹۹۶ میلادی، نرخ ثبت‌نام ناخالص در آموزش ابتدایی ۹۹٫۱ درصد و نرخ خالص آن ۹۵٫۳ درصد بود. نرخ ترک تحصیل در میان دانش‌آموزان دختر در دوره ابتدایی و متوسطه بالا است و این مشکل در میان کودکان رومی به‌ویژه برجسته است. با اینکه آموزش ابتدایی اجباری و رایگان است، ۱٫۷ درصد از کودکان در آموزش ابتدایی شرکت ندارند. دسترسی به آموزش برای کودکان رومی چالش ویژه‌ای است، چرا که ۱۸٫۷ درصد از آن‌ها در آموزش ابتدایی حضور ندارند. آموزش متوسطه قانون آموزش متوسطه مقرر می‌دارد که همه نوجوانان ۱۵ تا ۱۹ ساله باید ۴ سال (یا ۳ سالبسته به نوع مدرسه) در دبیرستان تحصیل کنند. آموزش متوسطه (دبیرستان عمومی و فنی‌حرفه‌ای) برای همه شهروندان اجباری و رایگان است. با اینکه آموزش متوسطه اجباری است، ۸٫۴ درصد از نوجوانان در آن شرکت ندارند و ۵۲٫۸ درصد از کودکان رومی از آموزش متوسطه محروم هستند. در اسکوپیه، دبیرستان یوسیپ بروز تیتو که در سال ۱۹۴۴ میلادی بنیان‌گذاری شده، کلاس‌های آموزش زبان آلمانی برگزار می‌کند. آموزش فنی و حرفه‌ای در نظام آموزش فنی و حرفه‌ای مقدونیه شمالی سه سطح وجود دارد: دوره دوساله آموزش شغلی که با گواهی «شایستگی حرفه‌ای» پایان می‌یابد و شرط ورود به آن، اتمام دوره نه‌ساله ابتدایی است. دوره چهارساله آموزش حرفه‌ای که با آزمون بلوغ تحصیلی (ماتورا) پایان می‌پذیرد و دسترسی به تحصیلات عالی را ممکن می‌سازد. | ## بخش 3: آموزش در مقدونیه شمالی | آموزش پس از متوسطه به دلیل ، این کشور ملزم به پیروی از فرایند بولونیا است که همسان‌سازی نظام آموزشی را در پی دارد. چارچوب ملی صلاحیت‌های آموزش عالی و چارچوب ملی صلاحیت‌های یادگیری مادام‌العمر در پرتو فرایند بولونیا، معیارهای کپنهاگ و برای یادگیری مادام‌العمر تدوین شده‌اند. سند ۲۰۱۰ میلادی با عنوان «مفهوم آموزش پس از متوسطه» چشم‌انداز نهاد آموزشی را ترسیم می‌کند. قوانین اصلی در حوزه آموزش عالی و تکمیلی عبارت‌اند از: قانون چارچوب‌های ملی صلاحیت (۲۰۱۳) قانون آموزش فنی و حرفه‌ای قانون آموزش بزرگسالان قانون فعالیت‌های صنفی که اتاق صنوف را از نظر قانونی مجاز می‌شمارد آیین‌نامه ساختار، سازمان‌دهی و برگزاری آزمون استادکاری آیین‌نامه فرم، محتوا و شیوه نگهداری دفتر ثبت گواهینامه آزمون استادکاری تغییرات در نظام آموزشی با کمک کمک‌دهندگان و وام‌های گوناگون از جمله گروه بانک جهانی و اتحادیه اروپا تأمین مالی می‌شود. نقشه راه توسعه و اجرای چارچوب صلاحیت‌های مقدونی از جمله دستاوردهای این همکاری بوده‌است. فرایند نوسازی اتحادیه اروپا تنوع آموزشی را به‌ویژه در خطر قرار داده‌است؛ چنان‌که شورای فرهنگی بریتانیا در گزارش‌های موفقیت سال ۲۰۱۴ میلادی خود از کاهش شمار مشاغل از ۲۴ به ۱۴ و پروفیل‌های شغلی از ۶۴ به ۴۵ یاد کرده‌است. رشته‌های آموزش حرفه‌ای فهرست رشته‌های آموزش فنی و حرفه‌ای به شرح زیر است: کشاورزی-دامپزشکی جنگل‌داری- زمین‌شناسی-معدن و متالورژی مهندسی مکانیک مهندسی برق-فنی شیمی-فناوری صنعت نساجی-چرم گرافیک ساختمان-ژئودزی حمل‌ونقل یا ترافیک رستوران‌داری و گردشگری خدمات شخصی اقتصادی-حقوقی حرفه بازرگانی پروفیل‌های حرفه بازرگانی دانش‌آموز هنوز می‌تواند رشته‌ای در حرفه بازرگانی انتخاب کند که از جمله آن‌هاست: پروفیل باغبان-گلفروش پروفیل تکنیسین طراح معماری داخلی برای بخش مهندسی عمران و ژئودزی پروفیل گچ‌کار-نصاب در حرفه ساختمانی و ژئودتیک استاد جواهرسازی و فیلیگری پروفیل نوازنده-مجری هدف‌های آموزشی قانون آموزش ابتدایی هدف‌های آموزش ابتدایی را از جمله به این موارد بازمی‌شناسد: دستیابی به استانداردهای ملی دانش‌آموزان در حوزه‌هایی مانند سواد زبانی، یادگیری زبان‌های دیگر، ریاضیات، علوم طبیعی و فناوری، سواد دیجیتال، رشد شخصی و اجتماعی، فرهنگ دموکراتیک و شهروندی، کارآفرینی و سواد مالی و بیان هنری پرورش اعتماد به نفس و آگاهی دانش‌آموزان نسبت به هویت فردی و مسئولیت در برابر اعمال خود کسب دانش عمومی و مهارت‌های کاربردی لازم برای زندگی روزمره یا ادامه تحصیل آماده‌سازی برای ادامه تحصیل و یادگیری مادام‌العمر نتایج آزمون‌های پیزا نشان می‌دهد که توانایی دانش‌آموزان در خواندن، ریاضیات و علوم زیر میانگین بین‌المللی است. نظام آموزشی به اندازه کافی تفکر انتقادی و رویکرد علمی را در دانش‌آموزان پرورش نمی‌دهد. روش‌های تدریس سنتی در مدارس غالب است و از دانش‌آموزان عمدتاً انتظار می‌رود که دانش را بازتولید کنند نه آن که به‌کار گیرند. یکپارچگی قومی و چالش‌های اجتماعی در مدارس مقدونیه شمالی، جدایی قومی به‌ویژه میان دانش‌آموزان مقدونی ارتدکس و اقلیت مسلمان آلبانیایی وجود دارد که معمولاً در مدارس جداگانه تحصیل می‌کنند؛ گاه حتی در نوبت‌های جداگانه در یک ساختمان مشترک. هنوز جدایی دانش‌آموزان رومی وجود دارد که عمدتاً از طریق اشکال غیررسمی، فشارهای اجتماعی و شیوه‌های تفکیک انجام می‌شود. فعالیت‌های مدرسه‌ای برای ایجاد تفاهم، صلح، تسامح و یکپارچگی بین‌قومی بیشتر توسط سازمان‌های غیردولتی حمایت می‌شود. در دوران همه‌گیری کووید-۱۹، دانش‌آموزان با مشکلات جدی در دسترسی به آموزش آنلاین روبرو شدند. همه دانش‌آموزان به دلیل نبود امکانات فنی و اینترنت، قادر به شرکت در آموزش مجازی نبودند. هزینه‌های آموزشی هزینه‌های آموزشی مقدونیه شمالی معادل ۴٫۷ درصد تولید ناخالص داخلی است. همه ظرفیت‌های دانشگاهی دارای هزینه هستند، اما بر اساس نمرات دانش‌آموزی تمایز قائل می‌شوند. | ## جمع‌بندی | به دلیل کاهش نرخ تولد و مهاجرت به خارج از کشور، شمار دانشجویان رو به کاهش است؛ در سال تحصیلی ۲۰۱۸–۲۰۱۹ میلادی، ۵۷٬۰۰۰ دانشجو در این کشور ثبت‌نام داشتند.