موضوع مقاله: دیر القاسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دیر القاسی | مقدمه: ساکنان روستا در ۲۷ مه ۱۹۴۹ به‌طور کامل اخراج شدند و بیشتر آنان به لبنان گریختند. | ## بخش 1: دیر القاسی | بخش نخست نام روستا یعنی «دیر» (به معنای صومعه) نشان می‌دهد که روستا احتمالاً در گذشته دارای صومعه‌ای مسیحی بوده‌است؛ اما ساکنان آن در دوران جدید مسلمان بودند. بر پایه سرشماری ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱۲۵۰ نفر بود که ۸۸۰ تن مسلمان و ۳۷۰ تن مسیحی بودند. پس از تخلیه روستا، چندین شهرک اسرائیلی از جمله الکوش (۱۹۴۹)، نتوعا (۱۹۶۶)، متات (۱۹۷۹) و ابیریم (۱۹۸۰) بر زمین‌های آن بنا شدند. جغرافیا دیر القاسی بر روی تپه‌ای سنگی در نزدیک به ۵ کیلومتری جنوب مرز لبنان جای داشت. یک جاده آسفالته روستا را از شمال به فسوطه و از جنوب غربی به ترشیحا پیوند می‌داد. این جاده روستا را به دو محله شرقی و غربی (حارَت) تقسیم می‌کرد که محله شرقی در ارتفاع بالاتری قرار داشت. روستا در سلسله کوه‌های جلیل علیا واقع بود و ارتفاع آن از سطح دریا در حدود ۶۳۰ تا ۶۷۰ متر بود. پیشینه دوران باستان و سده‌های میانه بر پایه گفته ساکنان روستا، آثاری از دوره‌های کنعانی، اسرائیلی و رومی در دوران عثمانی و دوره قیمومت بریتانیا کشف شده بود. سفال‌هایی از دوران پایانی امپراتوری روم و امپراتوری بیزانس نیز در این محل یافت شده‌اند. در سال ۱۲۲۰ دختر ژوسلن سوم، بئاتریس کورتنی و همسرش اتو فون بوتنلاوبن، کنت هنبرگ، زمین‌های خود شامل کاسی و روستای مجاور روئیس را به شوالیه‌های توتونی فروختند. دوره امپراتوری عثمانی دیر القاسی در سال ۱۵۱۷ به امپراتوری عثمانی الحاق شد و به ناحیه جیرا در سنجق صفد تعلق داشت. بر پایه دفترهای مالیاتی ۱۵۹۶ میلادی، روستا ۲۴ خانوار مسلمان با جمعیت برآوردی ۱۳۲ نفر داشت. | ## بخش 2: دیر القاسی | ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۲۵ درصد بر محصولاتی چون گندم و جو و نیز بر بز و کندوی زنبور عسل می‌پرداختند که جمع آن ۳۴۵ آقچه بود. (البته برخی پژوهشگران بر این باورند که دفتر مورد بررسی مربوط به سال‌های ۱۵۴۸–۱۵۴۹ بوده نه ۱۵۹۵–۱۵۹۶). در آغاز سده هجدهم میلادی، دیر القاسی روستایی استحکام‌یافته بود که زیر فرمان شیخ محلی به نام عبدالخالق صالح قرار داشت. در سال ۱۷۴۰ شیخ ظاهر العمر از خاندان بنی‌زیدان که قدرتش در سراسر جلیل رو به گسترش بود، کوشید تا دیر القاسی را زیر نگین خود درآورد. او سرانجام با ازدواج با دختر شیخ صالح، روستا را ضمیمه قلمرو خویش کرد و بدین‌سان با خاندان صالح پیمان بست. در اواخر ۱۷۶۷ پسر ظاهر، علی صفد، پس از آنکه درخواستش برای دیر حنا رد شد، فرمانروایی دیر القاسی را از پدرش خواست. ظاهر نپذیرفت و درگیری مسلحانه‌ای میان آن دو درگرفت که ظاهر پیروز شد؛ با این حال ظاهر پسرش را بخشید و سرانجام روستا را به او واگذار کرد. در سال ۱۸۳۸ دیر القاسی به‌عنوان روستایی مسلمان‌نشین در زیربخش جبل در غرب صفد ثبت شد. ویکتور گرن، پژوهشگر فرانسوی، در سال ۱۸۷۵ از دیر القاسی دیدن کرد و جمعیت آن را ۳۵۰ نفر مسلمان برآورد نمود. در سال ۱۸۸۱ در بررسی فلسطین غربی (صندوق اکتشاف فلسطین)، روستا بر روی ستیغی توصیف شد که درختان انجیر و زیتون و زمین‌های کشاورزی آن را دربرگرفته بودند و جمعیتش در حدود ۲۰۰ نفر بود. فهرست جمعیتی در حدود ۱۸۸۷ نشان داد که دیر القاسی نزدیک به ۹۴۵ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت روستا به ۸۶۵ نفر (همه مسلمان) رسید که در ۱۶۹ خانه زندگی می‌کردند. | ## بخش 3: دیر القاسی | از این مساحت، ۱۶۰۷ دونم باغ و زمین آبی، ۶۴۷۵ دونم کشتزار غلات و ۲۴۷ دونم زمین ساخته‌شده (شهری) بود. در روستا مدرسه‌ای ابتدایی در دوره قیمومت تأسیس شده بود و دانش‌آموزان برتر برای ادامه تحصیل به صفد و حیفا می‌رفتند. دو مسجد (یکی در هر محله) و دو مقام (یکی متعلق به شیخ جوهر و دیگری به ابوهلیون) و نیز زاویه‌ای برای طریقت شاذلیه در روستا وجود داشت. جنگ ۱۹۴۸ و پس از آن در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، دیر القاسی را ارتش آزادی‌بخش عرب دفاع می‌کرد؛ اما در ۳۰ اکتبر ۱۹۴۸ نیروهای اسرائیلی در چارچوب عملیات حیرام روستا را تصرف کردند. همزمان روستا بمباران شد که اسرائیلی‌ها آن را «اشتباه» خواندند و هفت نفر از ساکنان کشته شدند. در دسامبر ۱۹۴۸ پیشنهاد اسکان مهاجران یهودی جدید در البصه، دیر القاسی و ترشیحا مطرح شد اما آهارون زیسلینگ به دلیل نبود آمادگی نظامی آنان مخالفت کرد. با این حال در ژانویه ۱۹۴۹ کابینه رأی به «تشویق ورود مهاجران یهودی به همه روستاهای متروک جلیل» داد. ساکنان روستا در ۲۷ مه ۱۹۴۹ اخراج شدند و بیشترشان به سوی شمال و به لبنان کوچیدند. تا ژوئن ۱۹۴۹ گزارش شد که کل منطقه شمالی شامل ترشیحا، سحماتا، دیر القاسی، تربیخا، میرون، السموعی، صفصاف و الراس الاحمر «یهودی‌سازی» شده‌است. وضعیت کنونی روستا مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ بازمانده‌های روستا را این‌گونه توصیف کرد: «چند خانه سنگی هنوز به‌عنوان مسکن یا انبار به دست ساکنان الکوش به کار می‌رود. ساختمان مدرسه متروک مانده و درختان انجیر و زیتون و بوته‌های کاکتوس در محل می‌رویند.» در سال ۲۰۰۴ بخشی از بقایای روستا در جریان کاوش‌های سازمان باستان‌شناسی اسرائیل با تجهیزات مکانیکی برداشته شد. | ## جمع‌بندی | پس از نکبه بیشتر آوارگان روستا در اردوگاه‌های فلسطینی لبنان از جمله برج البراجنه، الرشیدیه، شاتیلا و عین الحلوه سکونت گزیدند.