موضوع مقاله: اجزم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اجزم | مقدمه: اجزم روستایی فلسطینی در بخش حیفا از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که ۱۹٫۵ کیلومتر جنوب حیفا قرار داشت. | ## بخش 1: اجزم | این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد و بیشتر ساکنان آن پس از عملیات شوتر در ۲۴ ژوئیه ۱۹۴۸ به منطقه جنین پناه بردند. این خاندان‌ها روی‌هم‌رفته بیش از ۴۰٬۰۰۰ دونوم (۴۰ کیلومترمربع) زمین در اختیار داشتند و روستا یکی از ثروتمندترین روستاهای فلسطین به‌شمار می‌رفت. خاندان نبهانی از شاخه‌ای از قبیله بدوی بنو نبهان بود که از دیرباز در منطقه ساکن شده بود. دوره عثمانی در سال ۱۵۱۷ اجزم همراه با سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در سده‌های شانزدهم و هفدهم میلادی روستا به امارت طورابای (۱۵۱۷–۱۶۸۳) تعلق داشت که مرج ابن عامر، حیفا، جنین، دره بیت شیان، شمال جبل نابلس و بخش شمالی دشت شارون را نیز دربرمی‌گرفت. در سال ۱۵۹۶ اجزم روستایی در ناحیه شفا (لوای لجون) بود و ۱۰ خانوار مسلمان داشت که جمعیت تخمینی آن ۵۵ نفر بود. ساکنان مالیاتی ثابت به میزان ۲۵ درصد بر محصولاتی چون گندم، جو و زیتون و نیز بر بزها و کندوهای عسل می‌پرداختند؛ جمعاً ۱۲٬۰۰۰ آقچه. 164 روستا با نام «اگزیم» در نقشه‌ای که پیر ژاکوتن در جریان لشکرکشی ناپلئون به مصر و شام در ۱۷۹۹ ترسیم کرد ظاهر شده‌است. اجزم خاستگاه خاندان مادی و بزرگ‌ترین سکونتگاه منطقه در بخشی از سده هجدهم و نیمه نخست سده نوزدهم بود. خاندان مادی از ناحیه ساحلی جنوب کوه کرمل و دامنه‌های غربی جبل نابلس برخاسته بودند. 182 دوران اوج نفوذ این خاندان میان پایان حکمرانی جزار پاشا (۱۸۰۴) و اشغال مصری (۱۸۳۱) بود. | ## بخش 2: اجزم | در سال ۱۸۵۹ کنسول بریتانیا راجرز از روستا دیدن کرد و جمعیت آن را ۱٬۰۰۰ نفر برآورد نمود که ۶۴ فدان زمین زیر کشت داشتند. 164 کاوشگر فرانسوی ویکتور گِرَن در ۱۸۷۰ از روستا بازدید کرد و ستون مرمرین کهنی را در ورودی مسجد، چاهی بزرگ و مربع‌شکل با سازه طاقی در دره زیر روستا و پی‌های برجی باستانی را توصیف نمود. 91 بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵ جمعیت اجزم ۲٬۹۷۰ نفر بود؛ ۲٬۸۳۰ مسلمان و ۱۴۰ مسیحی. 140 جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن اجزم یکی از سه روستای «مثلث کوچک» بود که ماه‌ها ترابری یهودیان را در بزرگراه اصلی تل‌آویو–حیفا مسدود کرد. سومین تلاش در ۲۴ ژوئیه ۱۹۴۸ با بهره‌گیری از توپخانه و حملات هوایی همراه بود و نبردی سخت دو روزه درگرفت. این حمله در زمان آتش‌بس رسمی صورت گرفت و ازاین‌رو «عملیات انتظامی» نامیده شد؛ مقام‌های اسرائیلی بعدها به سازمان ملل متحد دروغ گفتند و مدعی شدند هواپیمای نظامی به‌کار نرفته‌است. 438-441 افسر اطلاعاتی اسرائیلی بعدها گزارش داد که هنگام ورود به روستا در ۲۸ ژوئیه «نیروهای ما ۲۰۰ جسد جمع‌آوری کردند که بسیاری از آنها غیرنظامیانی بودند که بر اثر بمباران ما کشته شده بودند». چند ده نفر از ساکنان اجزم به دلیل پیوندهایی با یهودیان صاحب‌نفوذ اجازه یافتند در خانه‌های خود بمانند. اینان به کار زمین‌های حاصلخیز خود ادامه دادند و محصولات کشاورزی را به حیفا می‌فرستادند. آنها در نخستین سرشماری اسرائیل ثبت‌نام شدند و کارت شناسایی اسرائیلی دریافت کردند. در دسامبر ۱۹۴۸ میان حامیان یهودی ساکنان اجزم و فرمانده نظامی منطقه حیفا بر سر ماندن روستاییان اختلاف درگرفت. | ## بخش 3: اجزم | نخست تصمیم گرفته شد که ساکنان باقی‌مانده بمانند و پناهندگان دالیة الکرمل اجازه بازگشت یابند. اما فرمانده منطقه از قول خود برگشت و دستور اخراج روستاییان را صادر کرد و آنان به روستای فریدیس پناه بردند. مرون بنونیستی بر این باور است که یکی از انگیزه‌های اخراج ساکنان اجزم علاقه مسئولان استعمار به تبدیل روستا به موشاوی مهاجرنشین بود. در تابستان ۱۹۴۹ تنها چند ماه پس از اخراج روستاییان موشاوی متشکل از مهاجران چکسلواکی و رومانی در اجزم برپا شد. برخلاف بسیاری از روستاهای تخلیه‌شده فلسطینی که خانه‌های عربی آنها ویران و سکونتگاه‌های یهودی دائمی جایگزین شد، خانه‌های اجزم برای سکونت مهاجران جدید نگهداری شدند. مهمان‌خانه (مضافه) مجلل خاندان مادی متعلق به سده هفدهم به موزه و سپس خانه یک خانواده یهودی تبدیل شد، مدرسه روستا به کنیسه و گورستان روستا به پارک عمومی بدل گشت. برخی از روستاییان اجزم تلاش کردند زمین‌های خود را حفظ کنند و چند سال در کلبه‌های حلبی و سازه‌های موقت زندگی کردند. اما همه آنان جز یک خانواده سرانجام پذیرفتند زمین‌های خود را در اجزم با قطعات ساختمانی در فریدیس مبادله کنند. آن یک خانواده عرب که در برابر فشار ایستادگی کرد همچنان در خانه خود در کنار چشمه مقدسی به نام «ست مقوره» زندگی می‌کند که امروزه هم عرب‌ها و هم یهودیان برای نیایش و روشن‌کردن شمع به آنجا می‌آیند. 164 اندرو پیترسن باستان‌شناس متخصص معماری اسلامی در ۱۹۹۴ روستا را بررسی کرد و دو سازه بزرگ یعنی مسجد و «قلعه» را توصیف نمود. | ## جمع‌بندی | 152-154 اجزم از جمله روستاهای فلسطینی است که راهپیمایی‌های بازگشت یادبود برای آن برگزار شده‌است.