موضوع مقاله: آموزش در استونی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در استونی | مقدمه: آموزش در استونی پیشینه‌ای دیرینه دارد که به سده‌های سیزدهم و چهاردهم میلادی بازمی‌گردد، هنگامی که نخستین مدارس دیری و کلیسایی بنیاد نهاده شدند. | ## بخش 1: آموزش در استونی | نخستین کتاب آموزش الفبا به زبان استونیایی در سال ۱۵۷۵ میلادی (۹۵۴ هجری شمسی) منتشر شد و کهن‌ترین دانشگاه این کشور، دانشگاه تارتو، در سال ۱۶۳۲ میلادی (۱۰۱۱ هجری شمسی) در دوران فرمانروایی گوستاو دوم آدولف پادشاه سوئد پایه‌گذاری گردید. آموزش از سده هفدهم میلادی جایگاهی محوری در جامعه استونی یافته و همواره به‌مثابه ابزاری برای رهایی و پیشرفت تلقی شده‌است. دستگاه آموزشی نوین استونی به سه حوزه آموزش عمومی، آموزش حرفه‌ای و آموزش سرگرمی‌محور تقسیم می‌شود. این دستگاه بر چهار سطح استوار است: آموزش پیش از دبستان، آموزش پایه، آموزش متوسطه و آموزش عالی. دولت از طریق وزارت آموزش و پژوهش سیاست‌های آموزشی کشور را هدایت می‌کند و نهادهای آموزشی دولتی، شهرداری، عمومی و خصوصی در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند. هزینه‌های آموزشی استونی بر پایه داده‌های یوروستات به ۶٫۴ درصد از تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۲ می‌رسد که این کشور را در جایگاه چهارم اروپا قرار می‌دهد. استونی در ارزیابی‌های بین‌المللی پیوسته از برترین نظام‌های آموزشی جهان به‌شمار می‌رود. در گزارش پیزا سال ۲۰۲۲، دانش‌آموزان پانزده‌ساله استونی در میان کشورهای اروپایی رتبه نخست را به دست آوردند و در سطح جهانی در خواندن، ریاضیات و علوم هریک رتبه ششم را کسب کردند. از ویژگی‌های برجسته این دستگاه آموزشی، پیشگامی در به‌کارگیری فناوری اطلاعات در آموزش از دهه ۱۹۹۰ میلادی است که از جمله آنها می‌توان به اتصال زودهنگام همه مدارس به اینترنت اشاره کرد. پیشینه تاریخی خاستگاه آموزش رسمی در استونی به مدارس دینی‌ای بازمی‌گردد که در دوران استعمار آلمانی در سده‌های میانه برای فرزندان آلمانی‌های بالتیک پایه‌گذاری شدند. در کنار آن، مدارس دیری نیز وجود داشتند که برخی پسران استونیایی در آنها آموزش می‌دیدند. با گسترش جنبش اصلاح دینی پروتستانی، این خواست پدید آمد که دختران و کودکان روستایی نیز بتوانند کتاب مقدس را بخوانند. از سده هفدهم میلادی، به‌ویژه با آغاز سلطه سوئد از سال ۱۶۲۹ میلادی، دستگاه مدارس روستایی به تدریج گسترش یافت. در سال ۱۶۸۴ میلادی نخستین دانشسرای معلمان را در نزدیکی دورپات (تارتو کنونی) تأسیس کرد و اصلاحاتی در شیوه نوشتار استونیایی پدیدآورد. پس از تصرف استونی توسط روسیه تزاری در سال ۱۷۱۰ میلادی، پشتیبانی دولتی از مدارس مردمی کاهش یافت، به‌ویژه دختران از آموزش محروم ماندند. در سده‌های هجدهم و نوزدهم میلادی، باشندگان استونیایی و آلمانی‌های بالتیک از باسوادترین مردمان امپراتوری روسیه به‌شمار می‌رفتند؛ بیش از ۹۰ درصد ساکنان استان‌های استلاند و لیوونی خواندن و نوشتن می‌دانستند، در حالی که سه‌چهارم جمعیت کل امپراتوری بی‌سواد بود. با استقرار حاکمیت شوروی از سال‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۴۴ میلادی، دستگاه آموزشی شوروی‌سازی شد که از پیامدهای آن زنانه‌شدن گسترده حرفه معلمی و روسی‌سازی شدید آموزش بود. از سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۷۰ هجری شمسی) و با بازیابی استقلال، جمهوری استونی بار دیگر دستگاه آموزشی خود را با دستاوردهای چشمگیری در ارزیابی‌های پیزا شکل داد. آموزش پیش از دبستان آموزش پیش از دبستان برای کودکان میان سه تا هفت سال در نهادهای آموزشی ویژه‌ای به نام «لاستئاد» (باغ کودکان) ارائه می‌شود که از سن یک‌ونیم سالگی می‌توانند پذیرای کودکان باشند. هدف اصلی این مرحله، پشتیبانی از خانواده کودک از طریق پرورش رشد و توسعه او با توجه به ویژگی‌های فردی است. بر پایه گزارش وزارت آموزش، ۹۴ درصد کودکان چهار تا هفت ساله در فعالیت‌های این باغ‌های کودکان شرکت می‌کنند. تأمین امکانات آموزش پیش از دبستان بر عهده مقامات محلی و بر اساس درخواست والدین است. این نهادها از برنامه درسی دولتی ویژه‌ای که برای این هدف تدوین شده‌است پیروی می‌کنند. کودکانی که دوره پیش از دبستان را به پایان می‌رسانند، گواهی‌نامه‌ای دریافت می‌کنند که پیشرفت آنها را ثبت کرده‌است و والدین این گواهی را هنگام ثبت‌نام کودک در دبستان ارائه می‌دهند. آموزش پایه دستگاه آموزش اجباری پایه در استونی، مدرسه نه‌ساله فراگیر (به استونیایی: põhikool یعنی «مدرسه پایه») است که حضور در آن اجباری است (آموزش خانگی مجاز اما نادر است). آموزش پایه حداقل الزامی آموزش عمومی را تشکیل می‌دهد که می‌توان آن را در مدارس ابتدایی (پایه‌های ۱ تا ۶)، مدارس پایه (پایه‌های ۱ تا ۹) یا مدارس متوسطه که برنامه درسی مدرسه پایه را نیز پوشش می‌دهند، فراگرفت. در استونی آموزش اجباری از سن هفت سالگی آغاز می‌شود و با پایان نه سال تحصیل یا رسیدن به سن هفده سالگی خاتمه می‌یابد. | ## بخش 2: آموزش در استونی | در برخی مناطق کم‌جمعیت، آلگکول تنها مدرسه موجود است و دانش‌آموزان برای ادامه تحصیل به مدرسه پایه در شهر بزرگ‌تر می‌روند. فارغ‌التحصیلی از مدرسه پایه مستلزم آن است که دانش‌آموز برنامه درسی را حداقل در سطح قابل‌قبول فراگیرد، در سه آزمون پایان مدرسه پایه شامل زبان استونیایی (یا استونیایی به‌عنوان زبان دوم)، ریاضیات و یک آزمون به انتخاب دانش‌آموز شرکت کند و یک تکلیف خلاقانه ارائه دهد. ارزیابی دانش، مهارت و شایستگی دانش‌آموزان معمولاً بر اساس مقیاس پنج‌درجه‌ای انجام می‌شود: «۵» عالی، «۴» خوب، «۳» قابل‌قبول، «۲» ضعیف و «۱» بسیار ضعیف. مدارس می‌توانند از سامانه نمره‌دهی دیگری بهره بگیرند و برای پایه‌های ۱ تا ۳ یا ۴ از ارزیابی توصیفی بدون عدد استفاده کنند. آموزش متوسطه آموزش متوسطه بر پایه آموزش پایه استوار است و به دو شاخه آموزش متوسطه عمومی (در دبیرستان‌های عمومی) و آموزش متوسطه حرفه‌ای (در مؤسسات آموزش حرفه‌ای) تقسیم می‌شود. آموزش متوسطه عمومی مجموعه‌ای از دانش، مهارت‌ها و شایستگی‌هایی است که پیش‌نیاز ادامه تحصیل در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشی حرفه‌ای به‌شمار می‌رود. آموزش متوسطه عمومی در گیمنازیوم (به استونیایی: gümnaasium) ارائه می‌شود که یک دبیرستان عمومی است و پس از مدرسه پایه آغاز می‌شود و دوره تحصیل آن به طور اسمی سه سال است. دبیرستان‌های متشکل از پایه‌های ۱ تا ۱۲ (یعنی دوره تحصیل ۱۲ ساله) در استونی سابقه تاریخی دارند. فارغ‌التحصیلی از دبیرستان عمومی مستلزم گذراندن برنامه درسی شامل حداقل ۹۶ درس در سطح قابل‌قبول، شرکت در آزمون‌های دولتی شامل زبان استونیایی، ریاضیات و یک زبان خارجی، قبولی در آزمون مخصوص دبیرستان و ارائه یک پژوهش یا کار عملی در طول دوره تحصیل است. در سال تحصیلی ۲۰۲۲/۲۰۲۳، ۷۰ درصد دانش‌آموزان به دبیرستان‌های عمومی و ۲۶ درصد به مدارس آموزش حرفه‌ای می‌رفتند. برنامه‌های درسی برنامه‌های درسی ملی برای مدارس پایه و دبیرستان‌های عمومی معیار آموزش پایه و آموزش عمومی متوسطه را تعیین می‌کنند. این برنامه‌ها در همه مدارس پایه و دبیرستان‌های عمومی استونی صرف‌نظر از وضعیت حقوقی مدرسه اجرا می‌شوند. برنامه‌های درسی طراحی‌شده برای مدارس پایه و دبیرستان‌ها پیرامون گروه‌های درسی ساختار یافته‌اند. در دبیرستان‌ها، دروس به واحدهای درسی تقسیم می‌شوند و حداقل بار درسی لازم برای فارغ‌التحصیلی باید دست‌کم ۹۶ واحد درسی اجباری و اختیاری را دربرگیرد. بر اساس قانون مدارس پایه و دبیرستان‌ها، آموزش بر اساس برنامه درسی سازمان بین‌المللی بکالوریا (IBO) یا اساسنامه مدارس اروپایی نیز در استونی امکان‌پذیر است. در استونی، آموزش بر اساس برنامه‌های IBO در ، و مدرسه خصوصی اودنتس و مدرسه بین‌المللی استونی ارائه می‌شود. صنعت فناوری اطلاعات در استونی از اواخر دهه ۱۹۵۰ میلادی با تأسیس نخستین مراکز رایانه‌ای در تارتو و تالین آغاز به کار کرد. متخصصان استونیایی در دهه ۱۹۸۰ میلادی در توسعه معیارهای مهندسی نرم‌افزار برای وزارتخانه‌های گوناگون شوروی مشارکت داشتند.A. در مدارس استونی دفتر کلاس الکترونیکی فراگیر شده‌است که به معلمان امکان می‌دهد تکالیف را تعیین کنند و والدین از خانه می‌توانند سوابق تحصیلی فرزندانشان را پیگیری کنند. این سامانه بار اداری معلمان را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهد و نرم‌افزار مورد نیاز آن از سوی دولت به‌صورت رایگان در اختیار والدین قرار می‌گیرد. ارزیابی‌های بین‌المللی در ارزیابی پیزا سال ۲۰۱۵ میلادی، استونی رتبه نهم از میان ۷۲ کشور در ریاضیات، رتبه سوم در علوم و رتبه ششم در درک مطلب را به دست آورد و به همراه فنلاند به بالاترین رتبه اروپایی دست یافت. در گزارش پیزا ۲۰۲۲، دانش‌آموزان پانزده‌ساله استونی رتبه نخست اروپا را داشتند و در سطح جهانی رتبه ششم در خواندن، ریاضیات و علوم را کسب کردند. یکی از ویژگی‌های برجسته دستگاه آموزشی استونی این است که زمینه اقتصادی-اجتماعی در آن کمترین تأثیر را بر عملکرد دانش‌آموزان در مقایسه با دیگر کشورهای سازمان همکاری اقتصادی و توسعه دارد. از سال ۲۰۰۲ میلادی (۱۳۸۱ هجری شمسی)، سیاست آموزشی استونی به توسعه یادگیری از طریق عمل و کسب مهارت‌های مادام‌العمر گرایش دارد. آموزش به زبان روسی پس از استقلال در سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۷۰ هجری شمسی)، روسی به‌عنوان زبان خارجی اول با انگلیسی جایگزین شد. در سال ۱۹۹۳ میلادی، قانون «خودمختاری فرهنگی اقلیت‌های ملی» تصویب شد که به اقلیت‌ها امکان می‌داد گیمنازیوم‌های خصوصی با آموزش به زبان خود تأسیس کنند. از برنامه دولتی «ادغام در جامعه استونی ۲۰۰۰–۲۰۰۷»، گذار به آموزش دوزبانه در گیمنازیوم‌های دولتی روسی‌زبان در دستور کار قرار گرفت. | ## بخش 3: آموزش در استونی | از سال تحصیلی ۲۰۰۸/۲۰۰۹ در همه ۶۳ گیمنازیوم روسی‌زبان، سهم دروسی که به زبان استونیایی تدریس می‌شوند افزایش یافت. در سال تحصیلی ۲۰۲۱/۲۰۲۲، ۱۳٫۵ درصد دانش‌آموزان به زبان روسی آموزش می‌دیدند و این گروه در مقایسه با دانش‌آموزان استونیایی‌زبان عملکرد پایین‌تری داشتند. از سال ۲۰۲۴ میلادی (۱۴۰۲–۱۴۰۳ هجری شمسی)، معرفی تدریجی زبان استونیایی به‌عنوان زبان آموزش در همه مدارس آغاز شد و از پیش‌دبستانی و پایه‌های اول و چهارم شروع به کار کرد. هدف نهایی این است که تا سال ۲۰۳۰ میلادی، مدارس روسی‌زبان موجود به تدریج کنار گذاشته شوند. آموزش عالی آموزش عالی دانشگاهی در استونی به سه سطح تقسیم می‌شود: مقطع کارشناسی، مقطع کارشناسی ارشد و مقطع دکتری. در برخی رشته‌ها مانند پزشکی پایه، دامپزشکی، داروسازی، دندانپزشکی، مهندسی معماری و برنامه معلمی کلاس درس، مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در یک واحد یکپارچه ادغام شده‌اند. دوره کارشناسی (باکالوروس) سه تا چهار سال و ۱۸۰ تا ۲۴۰ واحد اعتباری اروپایی دارد. دوره کارشناسی ارشد (ماگیستر) یک تا دو سال با ۶۰ تا ۱۲۰ واحد اعتباری اروپایی است. از سال تحصیلی ۲۰۱۲/۲۰۱۳ میلادی، تحصیل به زبان استونیایی در مقطع کارشناسی رایگان است. دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی استونی هفت دانشگاه دولتی و ۲۶ مؤسسه آموزش عالی دارد. بزرگ‌ترین دانشگاه‌های دولتی عبارتند از: دانشگاه تارتو، دانشگاه صنعتی تالین، دانشگاه تالین، دانشگاه علوم زیستی استونی، آکادمی هنرهای استونی و آکادمی موسیقی و تئاتر استونی. دانشگاه تارتو که از ۱۶۳۲ میلادی (۱۰۱۱ هجری شمسی) وجود دارد، کهن‌ترین و شناخته‌شده‌ترین دانشگاه است. در قرن نوزدهم، این دانشگاه کانون تأثیر آلمانی در این سرزمین بود و سپس به خاستگاه ملی‌گرایی استونی تبدیل شد. با نخستین دوره استقلال استونی، دانشگاه صنعتی تالین، آکادمی موسیقی و آکادمی هنر در فاصله سال‌های ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ میلادی در تالین تأسیس شدند. آکادمیای دریانوردی در سال ۱۹۹۱ میلادی به رتبه دانشگاه ارتقا یافت و دانشگاه تالین در سال ۲۰۰۵ میلادی تأسیس شد. همه دانشمندان، مراکز پژوهشی و نهادهای پژوهشی مرتبط در پایگاه داده مرکزی علمی ETIS فهرست می‌شوند. پس از تجاوز نظامی روسیه به اوکراین از سال ۲۰۲۲ میلادی، دانشجویان روس و بلاروس دیگر در دانشگاه‌های استونی پذیرفته نمی‌شوند. تأمین مالی بر اساس قانون مدارس پایه و دبیرستان‌ها، هزینه‌های جاری مدرسه را مدیر مدرسه تأمین می‌کند که در بیشتر موارد دولت‌های محلی هستند. آنها شمار کودکان مشمول آموزش اجباری را پیگیری می‌کنند، کنترل حضور در مدرسه را تضمین می‌نمایند، ترتیبات حمل‌ونقل مدرسه و تأمین غذای مدرسه را فراهم می‌آورند. شمار دانش‌آموزان در مدارس شهرداری برای محاسبه میزان یارانه دولتی تخصیص‌یافته از بودجه دولت به شهرداری‌ها به کار می‌رود. یارانه دولتی برای پوشش هزینه‌های حقوق معلمان، مالیات‌های اجتماعی، آموزش و کتاب‌های درسی بهره‌برداری می‌شود. هزینه‌های آموزش استونی بر پایه داده‌های یوروستات به ۶٫۴ درصد از تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۲ میلادی می‌رسید که این کشور را پس از ایسلند، بلژیک و سوئد در جایگاه چهارم اروپا قرار می‌داد. چالش‌های دستگاه آموزشی با وجود کارایی کلی مثبت، دستگاه آموزشی استونی با برخی چالش‌ها نیز روبرو است. این کشور از کمبود مزمن معلم رنج می‌برد و معلمان از وخامت شرایط کار در دهه ۲۰۲۰ میلادی گلایه دارند. همچنین شکاف سطح میان مدارس استونیایی‌زبان و مدارس روسی‌زبان وجود دارد که اغلب عملکرد ضعیف‌تری دارند. | ## جمع‌بندی | مدارس استونی به طور منظم از سلامت روانی و رفاه دانش‌آموزان پشتیبانی می‌کنند تا رویکرد جامع و شخصی‌سازی‌شده‌ای را در آموزش دنبال کنند.