موضوع مقاله: معماری اسلامی در هند | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # معماری اسلامی در هند | مقدمه: با وجود حضور اولیه اعراب در ایالت سند، توسعه معماری هندو-اسلامی به‌طور جدی با استقرار دهلی به عنوان پایتخت غوریان در سال ۱۱۹۳ آغاز شد.Harle, 423-424 پس از غوریان، سلطان‌نشین دهلی روی کار آمد؛ مجموعه‌ای از سلسله‌های آسیای مرکزی که بخش‌های زیادی از شمال، شرق و مرکز هند را یکپارچه کردند، و پس از آن خاندان گورکانیان هند در اوایل قرن شانزدهم قدرت گرفتند. | ## بخش 1: معماری اسلامی در هند | هر دوی این سلسله‌ها معماری اسلامی و سبک‌های هنری را از غرب آسیا به شبه‌قاره هند معرفی کردند.Yale, 164-165 انواع و اشکال ساختمان‌های بزرگی که نخبگان مسلمان به آن‌ها نیاز داشتند، که مسجدها و آرامگاه‌ها رایج‌ترین آن‌ها بودند، بسیار متفاوت از بناهایی بود که پیش‌تر در هند ساخته می‌شد. نمای بیرونی هر دو اغلب با گنبدهای بزرگ پوشیده می‌شد و استفاده گسترده‌ای از طاقها در آن‌ها صورت می‌گرفت. هر دوی این ویژگی‌ها در معماری معابد هندو و سایر سبک‌های بومی هند به ندرت استفاده می‌شدند. هر دو نوع ساختمان اساساً از یک فضای بزرگ واحد در زیر یک گنبد بلند تشکیل شده‌اند و کاملاً از مجسمه‌سازی پیکرنما که در معماری معابد هندو بسیار مهم است، پرهیز می‌کنند.Harle, 421, 425; Yale, 165; Blair & Bloom, 149 ساختمان‌های اسلامی در ابتدا مهارت‌های نیروی کاری را که در سنت‌های پیشین هند آموزش دیده بودند، با طرح‌های خود تطبیق دادند. برخلاف اکثر مناطق جهان اسلام که در آن‌ها آجر غالب بود، هند دارای بنایان بسیار ماهری بود که به تولید سنگ‌تراشی با کیفیت بسیار بالا عادت داشتند.Harle, 424; Yale, 165 در کنار معماری توسعه‌یافته در دهلی و مراکز برجسته فرهنگ گورکانی مانند آگره، لاهور و پریاگراج، انواع سبک‌های منطقه‌ای در پادشاهی‌های محلی مانند شاهی بنگاله، سلطنت گجرات، سلطان‌نشین‌های دکن، جونپور و دودمان شاهمیری شکل گرفت. در دوره گورکانی، که عموماً به عنوان اوج این سبک شناخته می‌شود، جنبه‌های سبک اسلامی شروع به تأثیرگذاری بر معماری ساخته شده برای هندوها کرد، به طوری که حتی معابد از طاق‌های دالبری و بعدها گنبدها استفاده کردند. پس از فروپاشی امپراتوری گورکانی، نواب‌های منطقه‌ای مانند لکنو، حیدرآباد (هند) و میسور به سفارش و حمایت از ساخت معماری به سبک گورکانی در ایالت‌های شاهزاده‌نشین ادامه دادند. معماری هندو-اسلامی تأثیر زیادی بر معماری هندی مدرن، معماری در پاکستان و معماری بنگلادشی گذاشته است، همان‌طور که در مورد تأثیر آن بر معماری گورکانی نو در اواخر راج بریتانیا مشاهده می‌شود. هم ساختمان‌های سکولار و هم ساختمان‌های مذهبی تحت تأثیر معماری هندو-اسلامی قرار دارند. مانند دیگر ساختمان‌های اولیه اسلامی، این بنا از عناصری مانند ستون‌های معابد ویران‌شده هندو و جین استفاده مجدد کرد، از جمله معبدی در همان مکان که از سکوی آن دوباره استفاده شد. سبک آن ایرانی بود، اما طاق‌ها هنوز به روش سنتی هندی طاق پتکین بودند.Yale, 164-165; Harle, 423-424; Blair & Bloom, 149 در کنار آن، قطب منار بسیار مرتفع قرار دارد، یک مناره یا برج پیروزی که چهار طبقه اصلی آن به ۷۳ متر می‌رسد (با یک طبقه نهایی که بعداً اضافه شد). نزدیک‌ترین نمونه قابل مقایسه با آن، منار جام تمام‌آجری ۶۲ متری در افغانستان، مربوط به حدود ۱۱۹۰ است، که حدود یک دهه قبل از شروع احتمالی برج دهلی ساخته شده است.همچنین دو مناره عظیم در غزنی. مسجد بسیار قدیمی دیگری که در دهه ۱۱۹۰ آغاز شد، مسجد آدهای دین کا جانپرا در اجمیر، راجستان است که برای همان حاکمان دهلی ساخته شد و باز هم دارای طاق‌ها و گنبدهای پتکین است. در اینجا ستون‌های معبد هندو (و احتمالاً برخی ستون‌های جدید) به صورت سه‌تایی روی هم قرار گرفته‌اند تا ارتفاع بیشتری به دست آید. هر دو مسجد دارای دیوارهای حائل بزرگ جداگانه با طاق‌های نوک‌تیز پتکین بودند که احتمالاً تحت فرمان ایلتتمش چند دهه بعد در جلوی آن‌ها اضافه شد. در اجمیر، طاق‌های کوچک‌تر دیواره برای اولین بار در هند به‌طور آزمایشی دالبری شده‌اند.Blair & Bloom, 149-150; Harle, 425 در حدود سال ۱۳۰۰، گنبدها و طاق‌های واقعی با سنگ‌چین ساخته می‌شدند؛ آرامگاه بالبان ویران‌شده (فوت ۱۲۸۷) در دهلی ممکن است قدیمی‌ترین نمونه باقی‌مانده باشد.Harle, 425 دروازه دروازه علایی در مجموعه قطب، از سال ۱۳۱۱، هنوز رویکردی محتاطانه به فناوری جدید را نشان می‌دهد، با دیوارهای بسیار ضخیم و گنبدی کم‌خیز که تنها از فاصله یا ارتفاع خاصی قابل مشاهده است. رنگ‌های متضاد جسورانه در بنایی، با ماسه‌سنگ قرمز و سنگ مرمر سفید، چیزی را معرفی می‌کنند که قرار بود به یک ویژگی رایج در معماری هندو-اسلامی تبدیل شود و جایگزین کاشی‌های چندرنگ مورد استفاده در ایران و آسیای مرکزی گردد. طاق‌های نوک‌تیز در پایه خود کمی به هم نزدیک می‌شوند و جلوه‌ای ملایم از طاق نعل‌اسبی ایجاد می‌کنند، و لبه‌های داخلی آن‌ها دالبری نیستند بلکه با برجستگی‌های «سرنیزه‌ای» متعارف پوشیده شده‌اند که احتمالاً نمایانگر غنچه‌های لاله مردابی هستند. این اولین بنای مهم تغلق‌شاهیان (۱۳۲۰–۱۴۱۳) بود که در طول گسترش ناپایدار قلمرو عظیم آن‌ها ساخته شد. این بنا برای یک ولی (اسلام) ساخته شد نه یک سلطان، و اکثر آرامگاه‌های تغلق متعدد، بسیار کمتر پرزرق‌وبرق هستند. آرامگاه بنیان‌گذار سلسله، غیاث‌الدین تغلق (فوت ۱۳۲۵) ساده‌تر اما چشمگیر است؛ مانند یک معبد هندو، با یک آمالاکای کوچک و یک سرمناره گرد شبیه به یک کالاشا پوشیده شده است. برخلاف ساختمان‌های ذکر شده قبلی، این بنا کاملاً فاقد متون حکاکی شده است و در محوطه‌ای با دیوارهای بلند و بارو قرار دارد. هر دوی این آرامگاه‌ها دارای دیوارهای خارجی هستند که کمی به سمت داخل شیب دارند، به میزان ۲۵ درجه در آرامگاه دهلی، مانند بسیاری از استحکامات از جمله قلعه تغلق‌آباد ویران‌شده در مقابل آرامگاه، که به عنوان پایتخت جدید در نظر گرفته شده بود.Blair & Bloom, 151-156; Harle, 425-426 تغلق‌ها گروهی از معماران و سازندگان دولتی داشتند و در این نقش و نقش‌های دیگر، بسیاری از هندوها را به کار گرفتند. آن‌ها ساختمان‌های بسیاری و یک سبک سلسله‌ای استاندارد شده از خود به جای گذاشتند.Blair & Bloom, 151 گفته می‌شود سومین سلطان، فیروزشاه تغلق (حکومت ۱۳۵۱–۸۸) خود ساختمان‌هایی را طراحی می‌کرد و طولانی‌ترین حاکم و بزرگ‌ترین سازنده این سلسله بود. اکثر ساختمان‌های یادمانی ساخته شده آرامگاه بودند، اگرچه باغ‌های لودی در دهلی (تزئین شده با فواره‌ها، باغ‌های چهارباغ، حوض‌ها، آرامگاه‌ها و مساجد) توسط سلسله متأخر لودی ساخته شدند. | ## بخش 2: معماری اسلامی در هند | کتابخانه بریتانیا، لندن سبک‌های منطقه‌ای مهمی در سلطنت‌های مستقلی که با تضعیف امپراتوری تغلق در اواسط قرن چهاردهم شکل گرفتند، توسعه یافتند و تا زمانی که اکثر آن‌ها در قرن شانزدهم جذب امپراتوری گورکانی شدند، دوام آوردند. سلطان‌نشین بهمنی در دکن در سال ۱۳۴۷ از تغلق‌ها جدا شد و از گلبرگه، کارناتاکا و سپس بیدر حکومت کرد تا اینکه در سال ۱۵۲۷ توسط گورکانیان سرنگون شد. مسجد جامع گلبرگه (۱۳۶۷) در قلعه کالابوراگی یا ارگ بزرگ، از این نظر غیرمعمول است که هیچ حیاطی ندارد. در مجموع ۷۵ گنبد وجود دارد که همگی کوچک و کم‌خیز هستند، به جز یک گنبد بزرگ در بالای «محراب» و چهار گنبد کوچکتر در گوشه‌ها. فضای داخلی بزرگ دارای یک فضای مرکزی ستون‌دار و راهروهای عریض با طاق‌های «عرضی» است که از ارتفاعی غیرمعمول پایین آغاز می‌شوند (تصویر). این ویژگی متمایز در سایر ساختمان‌های بهمنی یافت می‌شود و احتمالاً نشان‌دهنده نفوذ ایرانی است که در ویژگی‌های دیگری مانند ایوان و کاشی‌های لعاب‌دار نیز دیده می‌شود؛ برخی از این کاشی‌ها در واقع از ایران وارد شده و در جاهای دیگر استفاده شده‌اند. گفته می‌شود معمار این مسجد ایرانی بوده است.Blair & Bloom, 156; Harle, 433 برخی از مقبره‌های سلطنتی متأخر بهمنی دوتایی هستند، با دو واحد از فرم معمول مستطیل با گنبد که با هم ترکیب شده‌اند؛ یکی برای حاکم و دیگری برای خانواده‌اش،Harle, 433 مانند گروه مقبره‌های سلطنتی «هفت گنبد» در خارج از گلبرگه. مدرسه محمود گاوان (شروع ساخت دهه ۱۴۶۰) یک مدرسه بزرگ ویران‌شده «با طراحی کاملاً ایرانی» در بیدر است که توسط یک وزیر اعظم تأسیس شد و بخش‌هایی از آن با کاشی‌های لعاب‌دار وارد شده از طریق دریا از ایران تزئین شده است.Harle, 433 در خارج از شهر، مقبره‌های اشتور گروهی از هشت مقبره سلطنتی گنبددار بزرگ هستند. این‌ها گنبدهایی دارند که در پایه کمی به داخل کشیده شده‌اند،Harle, 433 که مقدم بر گنبد پیازیهای معماری گورکانی است. سلطان‌نشین گلکنده در حیدرآباد، که تا سال ۱۶۸۷ جذب گورکانیان نشد، شهر و منطقه اطراف آن را به شدت توسعه داد و مساجد بسیاری مانند مکه مسجد، مسجد خیرآباد، مسجد حیات بخشی و مسجد تولی، و همچنین گلکنده، آرامگاه‌های قطب‌شاهی، چهارمنار، چار کمان و تاراماتی باراداری را ساخت. اما سنگ برای ستون‌ها و جزئیات برجسته، معمولاً با استفاده مجدد از معابد هندو یا بودایی، استفاده می‌شد.Brown, XXIX; Hasan, 34-35; Harle, 428 آرامگاه یک‌لاخی مربوط به اوایل قرن پانزدهم در پاندوا، مالدا یا آدینا، اغلب به عنوان قدیمی‌ترین ساختمان اسلامی تک‌گنبدی مربعی باقی‌مانده در بنگال در نظر گرفته می‌شود که فرم استاندارد مساجد و آرامگاه‌های کوچکتر است. اما مسجد کوچکی در مولا سیملا، ناحیه هوگلی وجود دارد که احتمالاً مربوط به ۱۳۷۵ است، یعنی قدیمی‌تر از آرامگاه.Hasan, 35-39 آرامگاه یک‌لاخی بزرگ است و دارای چندین ویژگی است که قرار بود در سبک بنگال رایج شود، از جمله قرنیز کمی خمیده، پشت‌بندهای تزئینی گرد بزرگ در گوشه‌ها و تزئینات با آجر سفالین کنده‌کاری شده.Hasan, 36-37; Harle, 428 این ویژگی‌ها همچنین در مسجد چوتو سونا (حدود ۱۵۰۰) دیده می‌شوند؛ بنایی سنگی که برای بنگال غیرمعمول است، اما سبک رایج را حفظ کرده و گنبدها را با سقف منحنی «شالی» که برگرفته از سقف‌های کاهگلی خانه‌های روستایی است، ترکیب می‌کند. این بناها ویژگی‌های متمایز دیگری را نیز نشان می‌دهند، مانند تعدد درها و محراب‌ها؛ مسجد شصت گنبد دارای ۲۶ در است (۱۱ در در جلو، ۷ در در هر طرف و یک در در پشت). مساجد دیگر عبارتند از بارو شونا مسجد، مسجد پاترایل، مسجد باغا، مسجد داراس‌باری و مسجد کوسومبا. هر دو پایتخت سلطان‌نشین بنگال، ابتدا پاندوا یا آدینا و سپس از سال ۱۴۵۰ گائودا یا گور، اندکی پس از فتح سلطان‌نشین توسط گورکانیان در سال ۱۵۷۶ متروکه شدند و ساختمان‌های باشکوه بسیاری، عمدتاً مذهبی، بر جای گذاشتند. مصالح ساختمان‌های غیرمذهبی توسط سازندگان در دوره‌های بعدی بازیافت شد.Banglapedia در حالی که مناره‌ها در اکثر مساجد به‌طور چشمگیری غایب هستند، فیروز منار در گائودا برای بزرگداشت پیروزی‌های نظامی بنگالی ساخته شد. مسجد آدینای ویران‌شده (۷۵–۱۳۷۴) بسیار بزرگ است که در بنگال غیرمعمول می‌باشد، و دارای یک تالار مرکزی با طاق آهنگ است که توسط فضاهای ستون‌دار احاطه شده است. گفته می‌شود که این بزرگ‌ترین مسجد در شبه‌قاره است و از طاق کسری در تیسفون، عراق، و همچنین مسجد اموی دمشق الگوبرداری شده است. در قرن پانزدهم، سبک هندو-اسلامی گجرات به‌ویژه برای استفاده خلاقانه و ظریف از منارهها قابل توجه است. آن‌ها اغلب به صورت جفت در دو طرف ورودی اصلی قرار دارند، و عمدتاً نسبتاً باریک و حداقل در سطوح پایین دارای حکاکی‌های پرنقش‌ونگار هستند. این حکاکی‌ها از مهارت‌های سنتی سنگ‌تراشان محلی بهره می‌برد که پیش‌تر در معابد هندو به سبک مارو-گورجارا و دیگر سبک‌های محلی کار می‌کردند.Harle, 429-430 تحت سلطنت گجرات، که بین سال‌های ۱۴۰۷ و ۱۵۴۳ مستقل بود، گجرات یک سلطان‌نشین منطقه‌ای مرفه تحت حکومت مظفریان بود که به‌طور سخاوتمندانه‌ای دست به ساخت‌وساز زدند، به‌ویژه در پایتخت، احمدآباد. این سلطان‌نشین مساجدی مانند مسجد جامع احمدآباد، مسجد جامع چامپانیر، مسجد جامع در کهمبهات، مسجد قطب‌الدین، مسجد رانی روپاماتی، سرخیج روزا، مسجد سیدی بشیر، مسجد کوادا، مسجد سیدی سید، مسجد نگینا و مسجد پاتروالی، و همچنین سازه‌هایی مانند تین دروازه، قلعه بهادرا و چاه‌پله دادا هریر در احمدآباد را سفارش داد. پارک باستان‌شناسی چامپانر-پاواگاه، پایتخت قرن شانزدهمی سلطان‌نشین گجرات، شهر اولیه اسلامی و پیشا-امپراتوری گورکانی را مستند می‌کند که بدون هیچ تغییری باقی مانده است. سبک معماری هندو-اسلامی گجرات پیش‌بینی‌کننده بسیاری از عناصر معماری است که بعدها در معماری گورکانی یافت شد، از جمله «محراب‌های» پرنقش‌ونگار و مناره‌ها، «شباک» (صفحات مشبک کنده‌کاری شده در سنگ)، و «چترها» (پاویون‌هایی که با گنبدک پوشیده شده‌اند). تا سال ۱۳۳۹، شمس‌الدین شاه‌میر از دودمان شاهمیری سلطان‌نشینی را تأسیس کرد که شامل کشمیر (متشکل از گلگت-بلتستان، کشمیر آزاد، جامو و کشمیر، لداخ و اقصی چین امروزی) می‌شد و امکان اسلامی‌سازی تدریجی منطقه و ترکیب فرهنگ و معماری فارسی‌مآب با سبک‌های بومی بودایی کشمیر را فراهم کرد. | ## بخش 3: معماری اسلامی در هند | در پایتخت در سرینگر در کشمیر تحت اداره هند امروزی، سکندر شاه‌میر (فوت ۱۴۱۳) مسجد جامع سرینگر را ساخت؛ یک مسجد جامع چوبی بزرگ که عناصری از ساختار پاگودای بودایی را در خود جای داده است، و همچنین مسجد چوبی خانقاه معلی. دو مسجد چوبی قرن چهاردهمی در گلگت-بلتستان عبارتند از مسجد چقچن در خپلو (۱۳۷۰) و مسجد امبورک در شگر. هر دو دارای هسته‌های سنگی با گالری‌های بیرونی چوبی با کنده‌کاری‌های پرنقش‌ونگار هستند که در امبورک در دو طبقه ساخته شده و اقتباسی از سبک‌های محلی سنتی است. اکبر کبیر که در قرن شانزدهم حکومت می‌کرد، کمک‌های عمده‌ای به معماری گورکانی کرد. او به‌طور نظام‌مند قلعه‌ها و شهرها را در سبک‌های متقارن مشابهی طراحی کرد که سبک‌های هندی را با تأثیرات بیرونی درهم می‌آمیخت. دروازه قلعه‌ای که اکبر در آگره طراحی کرد، گریفین امپراتوری آشور، فیل‌های هندی و پرندگان را به نمایش می‌گذارد. لاهور، اقامتگاه گهگاهی فرمانروایان گورکانی، بناهای مهم متعددی از امپراتوری را به نمایش می‌گذارد، از جمله مسجد پادشاهی (ساخته شده در ۱۶۷۳–۱۶۷۴)، قلعه لاهور (قرن‌های ۱۶ و ۱۷) با دروازه عالمگیری مشهور، مسجد وزیر خان رنگارنگ، (لاهور، ۱۶۳۴–۱۶۳۵) و همچنین مساجد و آرامگاه‌های متعدد دیگر. مسجد شاه‌جهان (تهته) در تهته، ایالت سند تحت فرمان، و احتمالاً عمدتاً توسط شاه جهان ساخته شد، اما به شدت منعکس‌کننده سبک اسلامی آسیای مرکزی است، زیرا امپراتور اخیراً در نزدیکی سمرقند لشکرکشی کرده بود. اگرچه بین قرن‌های ۱۶ و ۱۸ ساخته شده‌اند، اما هیچ شباهتی به معماری گورکانی ندارند. کارهای سنگ‌تراشی نشان‌دهنده صنعتگری نسبتاً بومی سندی است که احتمالاً مربوط به دوران پیش از اسلام است. معماری متأخر گورکانی، که تحت فرمان اورنگ‌زیب (حکومت ۱۶۵۸–۱۷۰۷) ساخته شد، شامل مسجد پادشاهی در لاهور و مقبره بی‌بی در اورنگ‌آباد است. با این حال، تا این زمان نسخه‌هایی از سبک گورکانی، که اغلب «پس‌گورکانی» نامیده می‌شوند، به‌طور گسترده‌ای توسط حاکمان ایالت‌های شاهزاده‌نشین و دیگر افراد ثروتمند از همه ادیان برای کاخ‌هایشان و در صورت لزوم، آرامگاه‌هایشان اقتباس شده بود. این بنا به عنوان یک آرامگاه یادمانی برای ممتاز محل، همسر شاه جهان که در سال ۱۶۳۱ درگذشت، ساخته شد. ایده‌ها و مضامین اصلی آرامگاه‌های باغی (مقبره‌هایی در میان باغ) پیش‌تر توسط امپراتوران قبلی گورکانی مورد کاوش قرار گرفته بود و این بنا نقطه اوج تمام آن کارهای پیشین در یک نماد ملی بود. آرامگاه سفید بر فراز یک استخر بازتاب‌دهنده، در درون یک باغ دیوارکشی‌شده بزرگ برمی‌خیزد. به عنوان یکی از بزرگ‌ترین قلعه‌ها در هند، نزدیک به ۲۰۰ سال به عنوان اقامتگاه رسمی پادشاهان گورکانی مورد استفاده قرار می‌گرفت. به دنبال فروپاشی امپراتوری گورکانی پس از جنگ‌های گورکانی-مارات‌ها، ظهور امپراتوری سیک و تهاجمات نادرشاه، احمدشاه درانی و کمپانی هند شرقی بریتانیا، استان‌های مرفه امپراتوری گورکانی مانند اوده، بنگال، حیدرآباد و میسور به عنوان دولت‌های منطقه‌ای قدرتمند و مستقل از دهلی ظهور کردند. در اوده (شامل شرق اوتار پرادش امروزی)، لکنو به عنوان مرکز فرهنگ گنگا-جامونی و ادبیات اردو/هندوستانی پدیدار شد. نواب‌های اوده از ساخت شاهکارهای معماری مانند حسینیه آصفی (بارا امامبارا)، رومی دروازه، حسینیه کوچک لکنو (چوتا امامبارا)، سیکندر باغ و برج ساعت در لکنو، و همچنین گلاب باری و آرامگاه باهو بیگم در فیض‌آباد حمایت کردند. در حیدرآباد، دودمان آصف جاه (نظام‌ها) بسیار ثروتمند شدند و تا اواسط قرن بیستم یکی از ثروتمندترین خانواده‌های سلطنتی در جهان بودند. نظام دستور ساخت کارهای عمومی و ساختمان‌های مختلفی را در ایالت خود داد (اغلب به سبک هندو-ساراسنی و گورکانی)؛ از جمله دادگاه عالی تلنگانا، سیتی کالج، باغ‌های عمومی (سابقاً «باغ عام»)، تالار جوبیلی، کتابخانه مرکزی ایالتی حیدرآباد، ساختمان مجلس، بیمارستان نیلوفر، دانشگاه عثمانیه و کالج پزشکی عثمانیه، و همچنین کاخ‌هایی مانند خانه حیدرآباد و کاخ چومحله. به اصطلاح معماری گورکانی نو، که در اواخر قرن هجدهم آغاز شد اما عمدتاً از دهه ۱۸۴۰ تا استقلال هند در یک قرن بعد توسعه یافت، بیشتر توسط معماران بریتانیایی یا دیگر معماران اروپایی طراحی می‌شد و ویژگی‌های اسلامی یا مشخصاً هندی را اتخاذ می‌کرد؛ معمولاً به عنوان یک پوسته تزئینی بر روی ساختمان‌هایی که فرم‌های اصلی آن‌ها بازتاب‌دهنده انواع و کاربردهای غربی معاصر بود، چه به عنوان ساختمان‌های اداری، کاخ‌ها، دادگاه‌های عدالت، ایستگاه‌های راه‌آهن یا هتل‌ها. این سبک که بسیار متغیر است، بدین ترتیب به یکی از تعدادی از سبک‌های احیاءگری تبدیل شد که در دسترس معماران ویکتوریایی بود. | ## جمع‌بندی | نوع معمول معماری هندی که از آن وام گرفته می‌شد، معماری گورکانی یا نسخه کاخ‌های راجپوت آن بود.