موضوع مقاله: سنگ یادبود موآبی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سنگ یادبود موآبی | مقدمه: سنگ یادبود موآبی ویا سنگ یادبود مشا یک سنگ یادبود مربوط به حدود ۸۴۰ پیش از میلاد است که حاوی یک کتیبه مهم کنعانی به نام مشا پادشاه موأب (پادشاهی واقع در اردن امروزی است. | ## بخش 1: سنگ یادبود موآبی | مشا می‌گوید که چگونه کموش، خدای موآب، با قوم خود خشمگین شده بود و به آنها اجازه داده بود که تحت فرمان پادشاهی شمالی اسرائیل قرار گیرند، مشا می‌گوید که چگونه کموش، خدای موآب، بر قوم خود خشمگین شده بود و به آنها اجازه داده بود که تحت فرمان پادشاهی شمالی اسرائیل قرار گیرند، اما در نهایت، کموش بازگشت و به مشا کمک کرد تا یوغ اسرائیل را بیرون برانند و سرزمین موآب را بازگرداند. این سنگ‌نوشته به‌طور سالم توسط فردریک آگوستوس کلاین، مبلغ انگلیکان، در مکان دیبون باستانی (امروزه دِهبان، اردن) در اوت ۱۸۶۸ کشف شد. یک «کپی» (اثر کاغذ مچاله شده) توسط یک عرب محلی به نمایندگی از شارل سیمون کلرمون-گانئو، باستان‌شناس مستقر در کنسولگری فرانسه در اورشلیم، تهیه شده بود. سال بعد، این سنگ‌نوشته توسط قبیلهٔ بنی حمیده به چندین قطعه شکسته شد، که این اقدام به‌عنوان اعتراض به مقامات عثمانی که بادیه‌نشینان را تحت فشار قرار داده بودند تا سنگ‌نوشته را تحویل دهند و به آلمان منتقل شود، دیده شد. داستان این سنگ‌نوشته، با برخی تفاوت‌ها، موازی با یک بخش از کتاب پادشاهان در کتاب مقدس (۲ پادشاهان ۳:۴–۲۷) است و اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ زبان موآبی و رابطهٔ سیاسی بین موآب و اسرائیل در یک مقطع از قرن نهم پیش از میلاد ارائه می‌دهد. این کتیبه یکی از چهار کتیبهٔ هم‌عصر شناخته‌شده است که نام اسرائیل در آن‌ها آمده است، و سه مورد دیگر شامل سنگ‌نوشتهٔ مرنپتاح، سنگ‌نوشتهٔ تل‌دان و یکی از منشورهای کورخ هستند.Lemche 1998, pp. فردریک کلاین، مبلغ انگلیکان اهل آلزاس، این سنگ را به‌صورت سالم در اوت ۱۸۶۸ در مکان دیبون باستانی (امروزه دِهبان، اردن) کشف کرد. در آن زمان، کاشفان و باستان‌شناسان آماتور در شام به‌دنبال شواهدی برای اثبات تاریخی بودن کتاب مقدس بودند. خبر این کشف موجب شد فرانسه، بریتانیا و آلمان برای به‌دست آوردن این قطعه رقابت کنند. یک «کپی» (اثر کاغذ مچاله شده) از کل سنگ‌نوشته درست پیش از تخریب آن تهیه شده بود. کاراوکا هنگام تهیهٔ کپی توسط بادیه‌نشینان محلی زخمی شد و یکی از دو همراه او با اسب، کپی را هنگامی که هنوز مرطوب بود از سنگ جدا کرده و در هفت قطعه نگه داشت تا فرار کنند.King, James (1878). در نوامبر ۱۸۶۹، سنگ‌نوشته توسط بادیه‌نشینان محلی، بنی حمیده، شکسته شد، پس از آن که دولت عثمانی در مناقشهٔ مالکیت دخالت کرد. سال قبل، بنی حمیده توسط یک لشکرکشی عثمانی به بالقا به رهبری محمد رشید پاشا، رئیس ولایات شام، شکست خورده بودند. با اطلاع از اینکه دستور تحویل سنگ به کنسولگری آلمان توسط عثمانی‌ها صادر شده بود و با مشاهدهٔ فشار حاکم سلط بر آنان، سنگ‌نوشته را در آتش گرم کرده، با آب سرد بر آن ریختند و با سنگ‌های بزرگ آن را به قطعات خرد کردند. در ۸ فوریه ۱۸۷۰، جورج گروو از «صندوق اکتشاف فلسطین» کشف سنگ‌نوشته را در نامه‌ای به روزنامهٔ The Times اعلام کرد و این کشف را به چارلز وارن نسبت داد. … متأسفم که دریافتم من همچنین آخرین اروپایی بودم که فرصت دیدن این بنای قدیمی عبری را در وضعیت کاملاً سالمش داشته‌ام. | ## بخش 2: سنگ یادبود موآبی | … سنگ در میان ویرانه‌های دِهبان کاملاً آزاد و در معرض دید قرار داشت، و کتیبه بالای آن بود. … همان‌طور که از طرح ضمیمه مشخص است، سنگ از هر دو طرف گرد است و نه تنها در بالای آن، همان‌طور که آقای گانئو ذکر کرده بود. در گوشه‌های پایین، کلمات کتیبه به اندازه‌ای که اگر پایین آن مربع بود، گم نشده‌اند، همان‌طور که آقای گانئو به اشتباه از مرجع خود مطلع شده بود؛ زیرا همان‌طور که در قسمت بالایی، در قسمت پایینی نیز خطوط به‌تدریج کوچک‌تر می‌شوند. … بر اساس محاسبهٔ من، سنگ ۳۴ خط داشت، زیرا دو یا سه خط بالایی بسیار محو شده بودند. خود سنگ در وضعیتی بسیار عالی قرار داشت و هیچ قطعه‌ای شکسته نشده بود، و تنها به دلیل قدمت زیاد و قرار گرفتن در معرض باران و آفتاب، برخی قسمت‌ها، به‌ویژه خطوط بالا و پایین، کمی آسیب دیده بودند.» — ف. باقی‌ماندهٔ سنگ‌نوشته توسط گانئو از کپی‌ای که توسط کاراوکا تهیه شده بود، بازسازی شد. نقشه آتاروت و دیبون را نشان می‌دهد، مکانی که کتیبه مشا در آن کشف شد، درست شرق دریاچه مرده. تریسترام که در سال ۱۸۷۲ از این سایت بازدید کرد، متقاعد شد که سنگ‌نوشته نمی‌توانسته مدت زیادی در معرض دید بوده باشد و بر این باور بود که احتمالاً در دورهٔ روم به‌عنوان مصالح ساختمانی استفاده شده بوده تا اینکه در زلزلهٔ ۱۸۳۷ جلیل از جای خود سقوط کرده است.Tristram, Henry B. مرور محتوا این نوشته توصیف می‌کند: چگونه موآب توسط عمری پادشاه اسرائیل و پسر او تحت فشار قرار گرفت به دلیل خشم خداوند کموش پیروزی‌های مشا بر پسر عمری (نامش ذکر نشده) و مردان جاد در آتاروت، نبو و جهاز پروژه‌های ساختمانی او، ترمیم دژهای مکان‌های مستحکم خود و ساخت یک کاخ و مخازن آب جنگ‌های او علیه هورنان (موآبی: 𐤇𐤅𐤓𐤍𐤍 Ḥawrānān)،Garr, W. 138,، که احتمالاً به شهر هوروناییم اشاره دارد نتیجه‌ای که اکنون گم شده و در سطرهای نهایی تخریب‌شده سنگ‌نوشته آمده است ترجمه ترجمه‌ای که در اینجا استفاده شده، ترجمه‌ای است که توسط جیمز کینگ (۱۸۷۸) منتشر شده است و بر اساس ترجمه‌های م. یک قرن و نیم تحقیق و پژوهش علمی باعث بهبود درک ما از متن شده است، بنابراین دسترسی به ترجمه‌های دیگر مانند آنچه توسط آهیتوAḥituv, Shmuel (2008). و این معبد را برای کموش در کرچا ساخته‌ام، معبد نجات، زیرا او مرا از تمام مهاجمان نجات داد و مرا به دیدن همهٔ دشمنانم با تحقیر وا داشت. پسر او به جای او نشست و او نیز گفت: «من موآب را ظلم خواهم کرد.» در ایام من گفت: «بیایید برویم و خواسته‌ام را بر او و خانه‌اش ببینم»، و اسرائیل گفت: «من آن را برای همیشه نابود خواهم کرد.» اکنون عمری سرزمین مدبا را تصرف کرد و در ایام خود آن را به تصرف درآورد، و در ایام پسرش چهل سال. و مردان جاد از زمان‌های قدیم در سرزمین آتاروت ساکن بودند و پادشاه اسرائیل آتاروت را مستحکم کرده بود. من به دیوار آن حمله کرده و آن را تصرف کردم و تمام جنگجویان شهر را کشتم برای رضای کموش و موآب و تمام غنائم آن را برداشتم و در برابر کموش در کریات تقدیم کردم؛ و مردان سیران و مردان موکرات را در آنجا قرار دادم. و کموش به من گفت: «برو، نبو را از اسرائیل بگیر»، و من شبانه رفتم و از صبح تا ظهر با آن جنگیدم و آن را تصرف کردم و در مجموع هفت هزار نفر را کشتم... | ## بخش 3: سنگ یادبود موآبی | زنان و دختران را، زیرا آنها را برای آشتار-کموش وقف کردم؛ و از آن، وسایل یهوه را برداشتم و در برابر کموش تقدیم کردم. و پادشاه اسرائیل جهاز را مستحکم کرده و آن را تصرف کرد وقتی که علیه من جنگید و کموش او را در برابر من شکست داد و من از موآب در مجموع دویست نفر گرفتم و آنها را در جهاز قرار دادم و آن را برای الحاق به دیبون تصرف کردم. و به همه مردم گفتم: «هر مردی در خانه‌اش چاهی بسازد.» و من خندق کرچا را با مردان برگزیده اسرائیل کندم. بزر را ساختم چون که توسط مردان مسلح دیبون پایین آورده شده بود، زیرا همهٔ دیبون اکنون وفادار بود؛ و من از بیکران حکمرانی کردم که آن را به سرزمین خود اضافه کردم. و کموش به من گفت: «برو، علیه هورناییم جنگ کن و آن را بگیر.» و من به آن حمله کرده و آن را تصرف کردم، زیرا کموش در ایام من آن را به من بازگرداند. همچنین یک نسخهٔ به‌روز از متن علمی همراه با ترجمه و تفسیر، توسط شمائل آحیتوف در سال ۲۰۰۸ به زبان انگلیسی و در سال ۲۰۱۲ به زبان عبری منتشر شد.Aḥituv, Shmuel (2012). مراجع پیشنهادی به داوود و "خانه داوود" کشف کتیبه تل دان منجر به بازنگری در کتیبه مشا توسط برخی از پژوهشگران شد. در سال ۱۹۹۴، آندره لمِر عبارت BT[D]WD را به معنای "خانه داوود" (یعنی یهودا) در سطر ۳۱ بازسازی کرد. این بخش به شدت آسیب دیده است، اما به نظر می‌رسد که در آن به بازپس‌گیری اراضی جنوبی موآب توسط مشا اشاره دارد، همان‌طور که بخش ابتدایی کتیبه به پیروزی‌ها در شمال اشاره دارد. حروف قابل خواندن توسط لمر به BT[*]WD تفسیر شد، که کروشه‌ها فضای آسیب‌دیده‌ای را نشان می‌دهند که احتمالاً شامل یک حرف بوده است. اگر لمر درست گفته باشد، این کتیبه قدیمی‌ترین شواهد از وجود پادشاهی یهودا و دودمان داوودی آن خواهد بود. جمله به این صورت است: "من (یعنی مشا) از آنجا (آتاروت) 'R'L دِ آن DWD (یا: 'R'L آن DVD) را برداشتم و آن را به سوی کموش در قریوت کشاندم". یکی از تفسیرها این است که 'R'L نام یک مرد است (به معنای "ال نور من است") و DWD را به عنوان "مدافع" ترجمه می‌کند، بنابراین معنای این بخش این است که مشا، پس از فتح آتاروت، "مدافع" آن که نامش "ال نور من است" بود، را به آتشکده کموش برد و احتمالاً قربانی کرد.Lipiński, Edward (2006). در مخالفت، مایکل لنگلوا به روش‌های تصویربرداری جدید خود اشاره کرد که "تأیید" می‌کنند که سطر ۳۱ عبارت "خانه داوود" را شامل می‌شود.[47 48] قضاوت مشابهی از سوی محقق کتاب مقدس رونالد هندل ابراز شد، که اشاره کرد بالاک ۲۰۰ سال پیش از داوود زندگی می‌کرد و بنابراین اشاره به او منطقی نمی‌باشد؛ هندل همچنین فرضیه فینکلشتاین را به عنوان "هیچ چیزی جز یک حدس" رد کرد.Geggel, Laura (2 May 2019). متیو ریچل استدلال می‌کند که خط تقسیم فرضی که فینکلشتاین، نا'امان و رومر به عنوان شواهدی برای شروع نام پادشاه با 'B ذکر کرده‌اند، در خود سنگ وجود ندارد، بلکه قسمتی از بازسازی بعدی است که از گچ ساخته شده است.Richelle, Matthieu (2021). | ## جمع‌بندی | 34: 152*–159* در سال ۲۰۲۲، اپیگرافیست‌ها آندره لمِر و ژان-فیلیپ دلورم استدلال کردند که عکس‌های جدیدتر با استفاده از تصویربرداری تبدیل بازتابی توسط تیم پروژه تحقیقاتی زبان‌های غربی در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی در سال ۲۰۱۵، و همچنین عکس‌های با وضوح بالا از فشرده‌سازی که توسط موزه لوور در سال ۲۰۱۸ گرفته شده‌اند، از دیدگاه آنها حمایت می‌کنند که سطر ۳۱ کتیبه مشا حاوی اشاره به پادشاه داوود است.Lemaire, André (2022).