موضوع مقاله: تاجیک‌های افغانستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تاجیک‌های افغانستان | مقدمه: تاجیک‌ها دومین گروه قومی بزرگ در افغانستان امروزی هستند و تخمین زده می‌شود که حدود ۳۷٪ از جمعیت افغانستان، یعنی ۱۶٬۲۰۰٬۰۰۰ تَن از جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند. | ## بخش 1: تاجیک‌های افغانستان | پراگندگی تاجیک‌ها اکثریت را در استان‌های بلخ، تخار، بدخشان، پروان، پنجشیر، کاپیسا، بغلان، غور، بادغیس و هرات که در شمال شرقی و غربی افغانستان هستند را تشکیل می‌دهند. گروه‌های قابل توجهی از تاجیک‌ها نیز در سایر استان‌های کشور (به استثنای استان‌های نورستان، ننگرهار، خوست و زابل) ساکن هستند. مانند آسیای مرکزی، مناطق تاجیک نشین به شدت توسط مناطق بیابانی و همچنین قلمرو قومی ازبک‌ها، ترکمن‌ها، پشتون‌ها، هزاره‌ها، ایماق‌ها و دیگران از هم جدا شده‌اند. تاجیک‌های افغانستان را می‌توان به گروه‌های زیر تقسیم کرد: تاجیک‌های غرب(هرات، غور، فراه، بادغیس) تاجیک‌های بلخ و بدخشان (شمال و شمال شرقی) که ادامه حوزه جنوب تاجیکستان هستند. تاجیک‌های کابلستان که در مناطق کابل، پروان و غزنی (حوضه‌های رودخانه‌های کابل، پنجشیر، بالادست ارغنداب) هستند. همچنان مناطق شمالی و مرکزی لغمان، سرخ‌رود در ننگرهار، گردیز در پکتیا، اورگون در پکتیکا و نواحی توپخانه در قندهار مناطق تاجیک نشین فارسی‌زبان در افغانستان هستند. در استان‌های لوگر، ولایت بامیان، وردک و غزنی این کشور نیز کم و بیش، یک یا دو سوم جمعیت را تاجیک‌ها تشکیل می‌دهند. تاریخچه اجداد باستانی تاجیک‌های افغانستان، باختری‌ها، کوشانی‌ها، هپتالیان و سایر قبایل ایرانی شرقی بودند. جمعیت سغدی ماوراءالنهر آسیای میانه، اساس ملت تاجیک در ازبکستان را تشکیل داد، در حالی که در افغانستان، باختری‌ها اساس ملت تاجیک را تشکیل دادند. با تشکیل دولت سامانیان در قرن نهم و دهم، روند شکل‌گیری هسته قومی تاجیک‌ها نیز به پایان رسید. | ## بخش 2: تاجیک‌های افغانستان | این روند با گسترش زبان فارسی مرتبط بود که منجر به اختلاط (سغدی‌ها و باختری‌ها) شد. دقیقاً در قرن نهم، زمانی که تاجیک‌ها به عنوان یک قوم واحد شکل گرفتند، شاعران برجسته‌ای مانند رودکی، دقیقی و عنصری ظاهر شدند. عنصری در آثار خود که در قرن دهم نوشته شده است، از نام «تاجیک» به عنوان نام یکی از گروه‌های قومی غزنی یاد کرده است. از آنجایی که سرشماری‌های سیستماتیک برای چندین دهه در کشور انجام نشده است، داده‌های دقیقی در مورد جمعیت و ترکیب گروه‌های قومی مختلف وجود ندارد. زبان زبان فارسی دَری، که نزدیک به زبان فارسی تاجیکی است، به‌طور گسترده به‌عنوان زبان ارتباطی در افغانستان استفاده می‌شود. این زبان نه تنها زبان مادری تاجیک‌های افغانستان است، بلکه برای گروه‌های قومی مانند هزاره‌ها نیز زبان مادری محسوب می‌شود. فارسی میان تاجیک‌ها لهجه‌های محلی و منطقه‌ای مختلف دارد مثلاً فارسی بدخشی، فارسی دوشنبه‌گی، فارسی فرغانی، فارسی سمرقندی، هراتی، کابلی، پنجشیری و… آنچه فارسی دری خوانده می‌شود، گونهٔ ادبی و رسمی فارسی است که در سراسر قلمرو فارسی تقریباً یکسان است. تاجیک‌های پامیری زبان در بدخشان افغانستان، تاجیکستان، چین و پاکستان زندگی می‌کنند و به گویش‌های گوناگون (شغنانی، واخی، سریکالی، سنگلیچی و …) سخن می‌گویند. داده‌های دقیق در مورد تعداد و ترکیب گروه‌های قومی-زبانی مختلف افغانستان در دسترس نیست، زیرا در دهه‌های اخیر سرشماری منظم جمعیت در کشور انجام نشده است. داده‌های تخمینی ارقام زیر را برای زبان‌های مادری ارائه می‌دهند: در نتیجه یک مطالعه از طریق نظرسنجی که در سال ۲۰۰۶ توسط سازمان «بنیاد آسیا» انجام شد و ۶۲۲۶ پاسخ دهنده تصادفی انتخاب شده را پوشش داد، فارسی دَری زبان مادری ۴۹ درصد از پاسخ دهندگان بود، در حالی که ۳۷ درصد به عنوان زبان دوم به آن تسلط داشتند؛ ۴۲ درصد قادر به خواندن به زبان دَری بودند. | ## بخش 3: تاجیک‌های افغانستان | برهان‌الدین ربانی (۱۹۴۰–۲۰۱۱) رئیس‌جمهور افغانستان (۱۹۹۲–۲۰۰۱) و همچنین رهبر حزب جمعیت اسلامی افغانستان. احمد شاه مسعود فرمانده نظامی افغانستانی تاجیک تبار، وزیر دفاع افغانستان (۱۹۹۲–۲۰۰۱). اسماعیل خان فرمانده نظامی افغانستانی تاجیک تبار، بزرگ‌ترین فرمانده نظامی و فرمانده با نفوذ مجاهدین غرب افغانستان در دوره جنگ افغانستان؛ وزیر آب و انرژی افغانستان (از ۲۰۰۴). عبدالحمید محتاط وزیر مخابرات (۱۹۷۳–۱۹۷۴) و معاون رئیس‌جمهور افغانستان (۱۹۸۸–۱۹۹۲). غلام دستگیر پنجشیری وزیر آموزش و پرورش (۱۹۷۸) و وزیر فواید عامه افغانستان (۱۹۷۸–۱۹۷۹). اسدالله سروری شخصیت برجسته دولتی، حزبی و سیاسی جمهوری دموکراتیک افغانستان، رئیس سازمان حفاظت از منافع ملی افغانستان (۱۹۷۹). محمد حسن بارق شفیعی شاعر، وزیر اطلاعات و فرهنگ (۱۹۷۸–۱۹۷۹) و وزیر حمل و نقل و گردشگری افغانستان (۱۹۷۹). غلام محی‌الدین شهباز وزیر آمار (۱۹۸۹–۱۹۹۱) و وزیر برنامه‌ریزی افغانستان (۱۹۹۱–۱۹۹۲). عبدالله یفتلی وزیر برنامه‌ریزی (۱۹۶۵ و ۱۹۶۷) و وزیر دارایی افغانستان (۱۹۶۵–۱۹۶۷). | ## جمع‌بندی | دین و مذهب اکثریت تاجیک‌ها پیرو مذهب سنی اسلام هستند و اقلیت‌های کوچک اسماعیلی و شیعه دوازده امامی نیز در دسته‌های پراکنده وجود دارند.