موضوع مقاله: گاه‌شمار کاوش‌های اروپایی در آسیا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گاه‌شمار کاوش‌های اروپایی در آسیا | مقدمه: جووانی باتیستا رامُزیو گفته‌است که بخشی از این نقشه بر پایه نقشه‌ای ساخته شده که مارکو پولو از خطای آورده بود. | ## بخش 1: گاه‌شمار کاوش‌های اروپایی در آسیا | گاه‌شمار کاوش‌های اروپایی در آسیا فهرستی زمان‌بندی‌شده از رویدادهای مهم در پیشینه اکتشاف و کاوش قاره آسیا به دست اروپاییان است. این کاوش‌ها از دوران باستان و با سفرهای یونانیان و رومیان به هند و چین آغاز شد و در سده‌های میانه با سفرهای بازرگانان و فرستادگان اروپایی از راه جاده ابریشم ادامه یافت. موج دوم کاوش‌ها از اواخر سده پانزدهم میلادی و با گشودن راه‌های دریایی به‌ویژه به دست پرتغالی‌ها و اسپانیایی‌ها شکل گرفت. این گاه‌شمار دربرمی‌گیرد دو موج اصلی اکتشاف اروپاییان در آسیا را: موج نخست که عمدتاً از راه خشکی صورت گرفت و از دوران باستان تا پایان سده‌های میانه ادامه داشت، و موج دوم که از راه دریا و همزمان با عصر اکتشافات انجام شد. افزون بر اروپاییان، برخی سفرهای اکتشافی و جغرافیایی غیراروپایی نیز که بر شناخت اروپاییان از آسیا پیامد مستقیم داشتند در این فهرست گنجانده شده‌اند. موج نخست کاوش (عمدتاً از راه خشکی) دوران باستان ۵۱۵ پیش از میلاد: اسکیلاکس مسیر رود سند و راه دریایی از اقیانوس هند تا مصر را کاوش کرد. ۳۳۰ پیش از میلاد: اسکندر مقدونی بخش‌هایی از آسیای مرکزی و شمال باختری شبه‌قاره هند را فتح کرد. ۳۰۰ پیش از میلاد: سلوکوس نیکاتور، بنیان‌گذار امپراتوری سلوکی، به شمال باختری هند لشکرکشی کرد اما از چاندراگوپتا مائوریا، بنیان‌گذار امپراتوری مائوریا، شکست خورد و اندکی پس از آن دو پادشاه هم‌پیمان شدند. ۲۵۰ تا ۱۲۰ پیش از میلاد: دولت‌های یونانی‌باختری در بخش‌هایی از آسیای مرکزی و جنوب آسیا شامل دره فرغانه (اسکندریه اسخاته)، ماوراءالنهر و پنجاب حکمرانی می‌کردند. ۱۸۰ پیش از میلاد تا ۱۰ میلادی: پادشاهی هندویونانی در مناطقی از افغانستان، پاکستان و شمال هند کنونی وجود داشت. ۳۰ پیش از میلاد تا ۶۴۰ میلادی: با تصرف مصر بطلمیوسی، رومیان تجارت با هند را آغاز کردند. امپراتوری روم اکنون پیوند مستقیمی با تجارت ادویه داشت که مصر از ۱۱۸ پیش از میلاد آن را پایه‌گذاری کرده بود. ۴۱ تا ۵۴ میلادی: خراج‌گزار رومی مدیترانه‌ای به نام آنیوس پلوکاموس بازرگانی مستقیم و نخستین تماس میان سری‌لانکا و امپراتوری روم را ممکن ساخت. به گفته پلینیوس در کتاب تاریخ طبیعی، دو تمدن پس از فرود پلوکاموس با یکدیگر دیدار کردند. بطلمیوس در جغرافیا دربارهٔ شبه‌جزیره زرّین (یعنی شبه‌جزیره مالایی) و بندر بازرگانی کاتّیگارا نوشت که امروزه اُک اِئو در جنوب ویتنام شناسایی شده‌است. متون تاریخی چینی (بیست و چهار تاریخ) فرستادگان رومی را از سرزمینی به نام داچین توصیف کرده‌اند. سده دوم میلادی: بازرگانان رومی در راه چین به سیام (تایلند)، کامبوج، سوماترا و جاوه رسیدند. ۱۶۱ میلادی: فرستاده‌ای از سوی امپراتور روم آنتونینوس پیوس یا جانشینش مارکوس آئورلیوس به دربار امپراتور هوان هان در لوئویانگ رسید. ۲۲۶ میلادی: یک دیپلمات یا بازرگان رومی در شمال ویتنام فرود آمد و از نانجینگ و دربار سون کوان، فرمانروای وو خاوری، دیدن کرد. نزدیک به ۵۵۰ میلادی: کوسماس ایندیکوپلوست، مسافر و نویسنده بیزانسی، اثر خود با عنوان «توپوگرافی مسیحی» را تکمیل کرد که ویژگی‌های جغرافیایی برگرفته از سفرهایش به اریتره، اتیوپی، هند و سری‌لانکا را توصیف می‌کرد. نزدیک به ۵۵۲ میلادی: دو راهب ایرانی (یا شاید فرستادگانی در لباس راهبان)، به فرمان ژوستینین یکم امپراتور روم شرقی (بیزانس)، به چین سفر کردند و کرم ابریشم را به صورت قاچاق به امپراتوری روم شرقی آوردند و بدین ترتیب تولید ابریشم در اروپا و آسیای کوچک ممکن شد. ۶۳۹ تا ۶۴۰ میلادی: مسلمانان مصر را تسخیر کردند و بدین ترتیب بیشتر بازرگانی مستقیم روم شرقی (و در نتیجه اروپا) با هند و آسیای خاوری قطع شد. ۱۱۶۰ تا ۱۱۷۳ میلادی: بنیامین تطیلی، خاخام یهودی اهل پادشاهی ناوار، از سوریه، سرزمین فلسطین، بغداد، ایران و شبه‌جزیره عربستان دیدن کرد. سده سیزدهم میلادی: بازرگانی جاده ابریشم در اوج پکس مغولی، یعنی آرامش نسبی آسیا در دوره یکپارچگی گسترده زیر فرمان امپراتوری مغول، به بالاترین سطح خود رسید. ۱۲۴۵ تا ۱۲۴۷ میلادی: جیوانی د پیان دل کارپین، راهب فرانسیسکن ایتالیایی که به سمت فرستاده پاپ گمارده شده بود، همراه با استفان بوهمی و سپس بندیکت لهستانی به قره‌قروم در مغولستان کنونی رسید. ۱۲۴۵ تا ۱۲۴۸ میلادی: آشلن لومباردی ایتالیایی، سیمون دو سَن‌کانتَن و آندره دو لونگ‌ژومو به ارمنستان و ایران سفر کردند. ۱۲۴۹ تا ۱۲۵۱ میلادی: آندره دو لونگ‌ژومو فرستاده فرانسوی را به نزد خان بزرگ گویوک راهنمایی کرد. نزدیک به ۱۲۵۴ میلادی: ویلیام روبروک فلاندری از راه آسیای مرکزی به مغولستان رسید. ۱۲۷۱ تا ۱۲۹۵ میلادی: دومین سفر نیکولو و مافئو پولو به چین، این بار همراه با مارکو پولو، پسر نیکولو، که گزارشی رنگارنگ از تجربیاتشان در سرتاسر آسیا بر جای گذاشت. | ## بخش 2: گاه‌شمار کاوش‌های اروپایی در آسیا | ۱۲۷۵ تا ۱۲۸۹ و ۱۲۸۹ تا ۱۳۲۸ میلادی: جان مونتکوروینو (۱۲۴۶–۱۳۲۸)، مبلّغ فرانسیسکن ایتالیایی، نخستین هیئت‌های کلیسای کاتولیک را در هند و چین بنیان نهاد و اسقف اعظم پکن و پاتریارک شرق شد. نزدیک به ۱۳۱۸ تا ۱۳۲۹ میلادی: سفرهای اودوریک اهل پوردنون و جیمز ایرلندی، راهبان فرانسیسکن، از راه هند، سیلان و شبه‌جزیره مالایی به چین؛ آنان در حدود سه سال در دادو (پکن کنونی) ماندند و سپس از راه آسیای مرکزی به ایتالیا بازگشتند. نزدیک به ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۰/۱۳۳۸ میلادی: ژوردانوس، مبلّغ دومینیکن فرانسوی که در ۱۳۲۹ اسقف سراسر شبه‌قاره هند شده بود، سفرهایش به هند و خاورمیانه را در کتاب «میرابیلیا» نوشت. گفته می‌شد مَندویل شوالیه‌ای از سنت آلبنز انگلستان بود، هرچند به‌طور گسترده باور بر این است که چنین شخصی وجود نداشته‌است. کتاب سفرهای او در ترکیه، ایران، تاتارستان، سوریه، عربستان، هند و کشورهای پیرامون آن (از جمله سری‌لانکا) را شرح می‌دهد. ۱۳۳۸ تا ۱۳۵۳ میلادی: سفر جووانی د مارینیولی ایتالیایی، یکی از چهار فرستاده اصلی پاپ بندیکت دوازدهم به پکن. ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۲ میلادی: سفر پایو گومز دِ سوتومایور، نخستین فرستاده انریکه سوم پادشاه کاستیل به امپراتوری تیموری. او از ساحل دریای سیاه ترکیه تا طرابزون و سپس از راه خشکی از ارمنستان، آذربایجان، ایران و ترکمنستان به ازبکستان رفت. ۱۴۲۰ تا ۱۴۳۶ میلادی: سفرهای نیکولو دی کونتی، کاوشگر ایتالیایی، به هند و جنوب شرق آسیا. ۱۴۵۳ میلادی: قسطنطنیه به دست ترکان مسلمان امپراتوری عثمانی افتاد و پیوندهای بازرگانی میان اروپای مسیحی و آسیا گسسته شد. ۱۴۷۱ تا ۱۴۷۹ میلادی: دیپلمات‌های ونیزی کاترینو زنو، آمبروسیو کنتارینی و گیوسافات باربارو به ایران (آق‌قویونلو) سفر کردند. ۱۴۸۷ تا ۱۴۹۱ میلادی: کاوشگر و جاسوس پرتغالی پرو دا کوویلیان به فرمان ژوآئو دوم پادشاه پرتغال برای گردآوری داده‌های لازم جهت گشودن راه دریایی بین پرتغال و هند به خاور نزدیک و هند سفر کرد. ۱۵۵۷ تا ۱۵۷۲ میلادی: آنتونی جنکینسون، مسافر و دیپلمات انگلیسی، از دریای خزر گذشت و به بخارا و ایران رفت. نزدیک به ۱۵۸۰ تا ۱۵۸۵ میلادی: یرماک تیموفه‌ایویچ قزاق به شهر قاشلیق تاتارهای سیبری در کرانه راست رود ایرتیش رسید. ۱۵۸۳ تا ۱۵۹۱ میلادی: بازرگان انگلیسی رالف فیچ همراه با جان نیوبری و جان الدرد، گوهرتراشی به نام ویلیام لیدز و نقاشی به نام جیمز استوری از راه شام و بین‌النهرین به هند و ملاکای امپراتوری پرتغال سفر کرد. الدرد در بصره عراق ماند؛ استوری در گوآ به یسوعیان پیوست؛ لیدز در آگره برای اکبر شاه کار کرد و نیوبری راه بازگشت را پیش گرفت. ۱۶۴۴ میلادی: واسیلی پویارکف از راه خشکی از سیبری به دهانه رود آمور در اقیانوس آرام رسید. این نقطه عطفی مهم بود زیرا راه را برای دریانوردان آینده مانند واسکو دو گاما برای رسیدن به هند و جنوب شرق آسیا هموار کرد. ۱۴۹۲ میلادی: کریستف کلمب از اسپانیا به جستجوی راه باختری به سوی آسیا بادبان برافراشت و سرانجام در آمریکا فرود آمد. هرچند در رسیدن به آسیا ناکام ماند، دستاوردهایش گسترش بعدی اروپاییان از جمله به آسیا را شتاب بخشید. ۱۴۹۷ تا ۱۴۹۹ میلادی: واسکو دو گاما پرتغالی همراه با نیکولائو کوئلیو و بارتولومئو دیاس نخستین اروپایی بود که از راه کاملاً دریایی از اروپا به هند رسید. ۱۵۰۰ تا ۱۵۰۱ میلادی: پس از کشف برزیل، پدرو آلوارز کابرال با نیمی از ناوگان اصلی ۱۳ کشتی و ۱٬۵۰۰ نفره، دومین سفر دریایی پرتغال به هند را به انجام رسانید. کشتی‌های واسکو دِ آتاییده، بارتولومئو دیاس، سیمائو دِ پینا و آیرس گومش نزدیک دماغه امید نیک غرق شدند. کشتی دیوگو دیاس جدا شد و ماداگاسکار را کشف کرد؛ او سپس نخستین کسی بود که از راه دریا به دریای سرخ رسید. ۱۵۰۱ میلادی: جوائو دا نوا فرماندهی سومین هیئت دریایی پرتغال به هند را بر عهده داشت. ۱۵۰۳ تا ۱۵۰۴ میلادی: آلفونسو دو آلبوکرکی نخستین دژ پرتغالی را در کوچی هند بنا کرد. ۱۵۰۵ میلادی: فرانسیسکو دی آلمیدا به سمت نخستین نایب‌السلطنه هند پرتغالی برگزیده شد. ۱۵۰۷ تا ۱۵۱۳ میلادی: در ۱۵۰۷ آلفونسو دو آلبوکرکی پادشاهی هرمز را در خلیج فارس تصرف کرد. در نوامبر همان سال، آلبوکرکی هیئتی سه‌کشتی به فرماندهی آنتونیو دِ آبرئو را برای یافتن جزایر ادویه (جزایر ملوک) فرستاد. | ## بخش 3: گاه‌شمار کاوش‌های اروپایی در آسیا | همچنین در ۱۵۱۱ پادشاهی آیوتایا فرستاده‌ای از پرتغال دریافت کرد و در ۱۵۱۶ پیمان بازرگانی میان دو طرف بسته شد. ۱۵۱۲ میلادی: راهنمایان مالایی پرتغالی‌ها را از راه جاوه، جزایر سوندای کوچک و جزیره آمبون به جزایر باندا رساندند. آنان در حدود یک ماه در باندا ماندند و جوز هندی، بسباسه و میخک صدپر خریدند.Hannard (1991), page 7 آبرئو از جزیره آمبون گذشت و معاونش فرانسیسکو سرائو به سوی جزایر ملوک پیش رفت، کشتی‌اش شکست و سرانجام در ترنات فرود آمد و در آنجا دژی ساخت. ۱۵۱۳ میلادی: جرج آلوارز نخستین اروپایی بود که در چین در تاماناو در دهانه رود مروارید فرود آمد. ۱۵۱۶ تا ۱۵۱۷ میلادی: رافائل پرسترلو، از خویشاوندان کریستف کلمب، هیئت بازرگانی کوچکی را از پرتغال به کانتون (گوانگ‌ژو) برد. ۱۵۱۹ تا ۱۵۲۲ میلادی: فردیناند ماژلان پرتغالی با پنج کشتی و ۲۷۰ نفر از اسپانیا بادبان برافراشت. بازماندگان به پالاوان، برونئی و بورنئو رفتند و سپس به تیدور در جزایر ملوک رسیدند. تنها یک کشتی به فرماندهی خوان سباستین الکانو در ۱۵۲۲ با ۱۸ نفر به اسپانیا بازگشت و نخستین دور زدن کره زمین در تاریخ را به انجام رسانید. ۱۵۴۲ میلادی: آنتونیو دا موتا بر اثر طوفان به جزیره تانه‌گاشیما رسید و نخستین تماس اروپایی با ژاپن برقرار شد. ۱۵۴۹ میلادی: فرانسیسکو خاویر همراه با پدر کوسمه دِ تورِس، برادر خوآن فرناندیز و چندین تن دیگر به ژاپن رسید. او در ۱۵۵۶ به گوانگ‌ژو سفر کرد و نخستین کتاب کامل دربارهٔ چین و دودمان مینگ را نوشت که در اروپا منتشر شد؛ این کتاب دربرگیرنده داده‌هایی دربارهٔ جغرافیا، استان‌ها، خاندان سلطنتی، نظام اداری، کشتیرانی، معماری، کشاورزی، صنایع دستی، بازرگانی، پوشاک، آداب دینی و اجتماعی، موسیقی، خط، آموزش و دادگستری بود. ۱۵۸۲ میلادی: ماتئو ریتچی، کشیش یسوعی ایتالیایی، به ماکائو در چین مینگ رسید و در ۱۶۰۱ نخستین اروپایی بود که به شهر ممنوعه در پکن دعوت شد. در ۱۶۰۲ ریتچی و مترجم چینی‌اش لی ژیزائو نخستین نقشه جهان به زبان چینی را منتشر کردند که دانش جغرافیایی چینیان و ژاپنی‌ها را بسیار گسترش داد. ۱۵۹۵ میلادی: جان هویگن ون لینشوتن هلندی کتاب خود را با عنوان (گزارش سفر دریانوردی پرتغالی‌ها در شرق) منتشر کرد که در ۱۵۹۸ به انگلیسی و آلمانی ترجمه شد. این کتاب به نقشه‌های دریایی محرمانه پرتغالی‌ها دسترسی داد و انحصار بازرگانی دریایی پرتغال با آسیا را شکست. دیگر اروپاییان برجسته ۱۵۷۹ تا ۱۶۱۹ میلادی: توماس استیونز یسوعی احتمالاً نخستین انگلیسی بود که پای به هند نهاد؛ او در ۱۶۱۹ در هند درگذشت. ۱۵۹۹ تا ۱۶۱۴ میلادی: جان میلدنهال همراه با ریچارد نیومن در ۱۶۱۴ از راه خشکی به آگره در هند رسید. ۱۶۰۰ تا ۱۶۱۰ میلادی: ویلیام آدامز انگلیسی با کشتی به ژاپن رسید و ده سال مشاور شوگون توکوگاوا ایه‌یاسو شد. ۱۶۰۲ تا ۱۶۰۷ میلادی: بنتو دِ گویس، نخستین اروپایی که از راه خشکی از هند به چین سفر کرد. ۱۶۱۵ تا ۱۶۱۸ میلادی: توماس رو فرستاده بریتانیا به دربار جهانگیرشاه امپراتور مغول در آگره بود. ۱۶۲۶ تا ۱۶۲۷ میلادی: استوائو کاسلا و ژوآئو کابرال نخستین اروپاییانی بودند که به بوتان رسیدند. ۱۶۳۱ تا ۱۶۶۸ میلادی: ژان باپتیست تاورنیه شش بار به آسیا سفر کرد، عمدتاً به ایران، هند و جاوه. ۱۶۵۶ تا ۱۶۶۹ میلادی: فرانسوا بِرنیه به مصر و عربستان سفر کرد و هشت سال در دربار اورنگ‌زیب امپراتور مغول گذراند. ۱۶۶۴ تا ۱۶۸۰ میلادی: ژان شاردن دو بار به ایران (و وابسته‌هایش در قفقاز مانند گرجستان) و هند سفر کرد. ۵۲۲ تا ۵۵۰ میلادی: کوسماس ایندیکوپلوست (به معنای «کسی که به هند دریانوردی کرد») از اسکندریه، بازرگان و سپس راهب یونانی که چندین سفر دریایی به هند در دوران امپراتور ژوستینین انجام داد. ۱۱۵۴ میلادی: هرچند شریف ادریسی به سفرهایش شناخته نیست، با ساختن تابولا روجریانا، نقشه‌ای از کل جهان شناخته‌شده، در ۱۱۵۴ برای راجر دوم پادشاه نورمن سیسیل، نقش مهمی در کاوش اروپایی آسیا ایفا کرد. ۱۲۴۷ و ۱۲۵۴ میلادی: هتوم یکم، پادشاه پادشاهی ارمنی کیلیکیه و هم‌پیمان دولت‌های صلیبی، در ۱۲۵۴ دربار مغول را در قره‌قروم دیدار کرد، پس از آنکه برادرش سمبات را در ۱۲۴۷ فرستاده بود. | ## جمع‌بندی | ۱۳۲۵ تا ۱۳۵۵ میلادی: سفرهای ابن بطوطه، مسافر مسلمان اهل مراکش، در بیشتر جهان قدیم.