موضوع مقاله: عملیات یفتاح | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عملیات یفتاح | مقدمه: عملیات یفتاح (، میوتسا یفتاح) یک عملیات تهاجمی پالماخ بود که میان ۲۸ آوریل تا ۲۳ مه ۱۹۴۸ انجام شد. | ## بخش 1: عملیات یفتاح | هدف‌های این عملیات تصرف شهر صفد و تأمین امنیت بخش شرقی جلیل پیش از پایان قیمومت بریتانیا در ۱۴ مه ۱۹۴۸ بود. عملیات یفتاح بخشی از نقشه دالت به‌شمار می‌رفت که هدفش تأمین مناطق اختصاص‌یافته به دولت یهودی در طرح تقسیم سازمان ملل متحد بود. با نزدیک شدن پایان قیمومت، نیروهای بریتانیا از مناطق کم‌اهمیت راهبردی مانند شمال شرقی جلیل عقب‌نشینی آغاز کرده بودند و هر دو طرف برای تصرف تأسیسات نظامی و پلیسی رهاشده تلاش می‌کردند. آلون بر این باور بود که بهترین راه تأمین مرزها تخلیه کامل منطقه از همه نیروها و ساکنان عرب است. صفد پیش از جنگ جمعیتی میان ۱۰ تا ۱۲ هزار عرب و ۱۵۰۰ یهودی داشت و پایگاهی برای ۷۰۰ تا ۸۰۰ شبه‌نظامی محلی و خارجی بود. عملیات یفتاح با حمله به روستاهای اطراف صفد آغاز شد و سرانجام به سقوط شهر و تخلیه جمعیت عرب آن انجامید. نقشه دالت با هدف تأمین مناطق اختصاص‌یافته به دولت یهودی در طرح تقسیم سازمان ملل پیش از پایان قیمومت بریتانیا طراحی شده بود. حییم هرتزوگ عملیات یفتاح را بخشی از نقشه دالت می‌دانست، اما بنی موریس با استناد به اسناد بایگانی نیروهای دفاعی اسرائیل و هاگانا نوشت که نقشه دالت به‌طور رسمی فعال نشده بود و برخی اقدامات را پیاده‌سازی‌های پراکنده‌ای دانست که فرماندهان برای رویارویی با چالش‌های محلی و بدون هماهنگی کلی انجام داده بودند. منطقه شمال شرقی جلیل میان دریاچه طبریه و متولا، که «انگشت جلیل» نیز نامیده می‌شد، دورترین و منزوی‌ترین ناحیه تحت کنترل جامعه یهودی (ییشوو) از مراکز دشت ساحلی بود. مرز لبنان در شمال و مرز سوریه در شرق و حضور عرب‌ها در بقیه جلیل آن را هدف محتمل حمله ارتش‌های عربی می‌ساخت. شبه‌نظامیان محلی و داوطلبان عرب دژهای پلیس فلسطین در صفد و نبی یوشع را تصرف کرده بودند. سرانجام نبی یوشع در ۲۰ آوریل در حمله‌ای که در آن هواپیماها بمب‌های آتش‌زا بر دژ ریختند تصرف شد. | ## بخش 2: عملیات یفتاح | اردوگاه نظامی روش پینا نیز در ۲۸ آوریل توسط فرمانده بریتانیایی‌اش به هاگانا/پالماخ تحویل داده شد. آلون بر این باور بود که ساده‌ترین و بهترین راه تأمین مرزها پاکسازی کامل منطقه از تمام نیروها و ساکنان عرب است. به نوشته بنی موریس، این عملیات پایه شهرت او شد مبنی بر اینکه «هیچ جامعه عربی را در پشت سر خود باقی نگذاشت». بر پایه تحلیل آلون، آوارگی این جمعیت راه‌هایی را که نیروهای دشمن باید از آن‌ها وارد می‌شدند مسدود می‌کرد و ورودشان را کند می‌ساخت. الگوی حمله به صفد مشابه حمله به بخش عربی طبریه در ۱۶ تا ۱۷ آوریل بود؛ نخست حمله‌ای ویرانگر به روستایی همجوار انجام می‌شد تا روحیه ساکنان شهر تضعیف شود. جریان عملیات حمله به عین الزیتون در ۱ مه ۱۹۴۸ گردان سوم پالماخ به روستای عین الزیتون در ۱ کیلومتری شمال صفد حمله کرد. گلوله‌باران روستا از ساعت ۳ بامداد با بهره‌گیری از یکی از نخستین خمپاره‌اندازهای داویدکا و همچنین دو خمپاره‌انداز ۳ اینچی و هشت خمپاره‌انداز ۲ اینچی متعارف آغاز شد. داویدکا خمپاره‌اندازی دست‌ساز بود که گلوله‌ای بزرگ پرتاب می‌کرد و به دلیل نادقیقی تقریباً بی‌فایده بود، اما صدای مهیب گلوله هنگام پرواز و انفجار آن را سودمند می‌ساخت. این سلاح هرچند به‌سختی می‌توانست تلفاتی وارد کند، در تضعیف روحیه مدافعان عرب بسیار مؤثر بود؛ برخی از آنان گزارش شده که گمان می‌کردند انفجارها «بمب اتمی» است که می‌دانستند یهودیان در ساختن آن نقش داشته‌اند. پس از ورود به روستا بیشتر مردان جوان گریختند، اما ۳۷ نفر اسیر شدند که احتمالاً در میان ۷۰ مردی بودند که دو روز بعد در دره‌ای میان روستا و صفد اعدام شدند. سپس زیرعملیاتی به نام عملیات ماتاته از ۴ مه آغاز شد که پنج قبیله بدو را از دره اردن در جنوب روش پینا بیرون راند. با وجود تلاش عرب‌ها برای مذاکره آتش‌بس و مجوز مداخله ارتش بریتانیا، حمله دوم در شب ۹ تا ۱۰ مه انجام شد. | ## بخش 3: عملیات یفتاح | پیش از حمله، گلوله‌باران «سنگین و متمرکز» خمپاره‌ای با بهره‌گیری دوباره از داویدکا صورت گرفت. روایتی اسرائیلی یورش نهایی را چنین توصیف می‌کند: در بارش شدید باران، نیروهای پالماخ «تمام شب جنگیدند و موج‌وار از خیابان‌های سربالایی شهر بالا رفتند و خانه‌به‌خانه و اتاق‌به‌اتاق نبرد کردند». پیشروی به سوی شمال و کارزار زمزمه پس از تصرف صفد، واحدهای پالماخ به سوی شمال حرکت کردند تا مرزها با لبنان و سوریه را تأمین کنند. آلون در نوشته‌های بعدی‌اش مدعی شد که کارزار «زمزمه» که به راه انداخت اهمیت فراوانی داشت. در این شیوه، مختاران یهودی محلی که با جوامع عربی مجاور ارتباط داشتند مأمور شدند «در گوش چند عرب زمزمه کنند که نیروهای تقویتی بزرگ یهودی به جلیل رسیده‌اند و در آستانه پاکسازی روستاهای حوله هستند». گزارش اطلاعاتی نیروهای دفاعی اسرائیل موفقیت این شگرد را در مورد ده روستا تأیید کرد، هرچند اشاره داشت که برخی ممکن است گلوله‌باران نیز شده باشند. شواهدی نیز وجود دارد که افسران سوری یا فرماندهان شبه‌نظامی عرب دستور تخلیه زنان و کودکان را از روستاهای شمال شرقی روش پینا صادر کردند. پیامدها به گفته حییم هرتزوگ، بامداد ۱۱ مه «نیروهای پالماخ تمام شب جنگیدند و موج‌وار از خیابان‌های سربالایی شهر بالا رفتند… تا بامداد روز بعد، استحکامات در دست یهودیان بود و تخلیه دسته‌جمعی آشنای عرب‌ها از شهر آغاز شد. با تهدید نزدیک تهاجم ارتش‌های عربی، تصرف صفد برای حفظ موقعیت یهودیان در شمال شرقی جلیل حیاتی بود». تنها غیرنظامیانی که در صفد باقی ماندند «حدود» ۱۰۰ مسلمان با «میانگین سنی ۸۰ سال» و «۳۴ تا ۳۶ عرب مسیحی سالخورده» بودند. در اواخر مه یا اوایل ژوئن، مسلمانان به لبنان «اخراج» شدند و در ۱۳ ژوئن مسیحیان با کامیون به حیفا منتقل شدند. | ## جمع‌بندی | ۴ تا ۵ هزار بدو و روستایی که پس از تأسیس دولت اسرائیل در منطقه حوله باقی مانده بودند در جریان بحران سوئز ۱۹۵۶ با کامیون از مرز سوریه عبور داده شدند.