موضوع مقاله: فرش‌های قره‌قویونلو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فرش‌های قره‌قویونلو | مقدمه: نام این فرش‌ها با نام قبایل قراقویونلو که در خاک آذربایجان زندگی می‌کنند، مرتبط است. | ## بخش 1: فرش‌های قره‌قویونلو | آثاری مانند «ترکمنستان تاریخی» و «پادشاه تاریخی قطب‌شاهی» که تاریخ قوم قراقویونلو را روایت می‌کنند، نشان می‌دهند که قوم قراقویونلو در سال‌های ۱۲۰۲–۱۲۰۳ میلادی تحت رهبری توره بیگ، هفتمین جد بزرگ قرا یوسف، از نوادگان اوغوز، با جمعیتی بالغ بر ۳۰ هزار چادر، از ترکستان به آذربایجان، ایران و آناتولی شرقی آمدند. در سال ۱۴۱۰ میلادی، قوم قراقویونلو دولت قراقویونلو را تحت رهبری قرا یوسف تأسیس کردند. ساکنان این سکونتگاه‌ها قرن‌هاست که به دامداری و کشاورزی و همچنین قالی‌بافی مشغول بوده‌اند. روستاهای پولاد، چایکند، گلکند، آغبولاغ، تالا، کاروانسرا و اوزونتالا که در شمال و شرق دریاچه گویچه واقع شده‌اند، با بافت فرش‌های قراقویونلو متمایز می‌شوند. طرح‌های فرش‌های بافته شده در این منطقه از سنت‌های قالی‌بافی آسیای میانه پیروی می‌کنند. درباره فرش‌های قراقویونلو، فرش‌های آذربایجانی متعلق به مراکز قالی‌بافی گنجه-قزاق و قره‌باغ هستند. نام این فرش‌ها با نام قبیله قراقویونلو که در قلمرو آذربایجان ساکن هستند، مرتبط است. نسخه اول شامل فرش‌هایی با زمینه مرکزی است که فقط از مدالیون‌های چندضلعی تشکیل شده است. این مدالیون‌ها که در ناحیه میانی در امتداد محور عمودی قرار دارند، از نظر شکل شبیه به دریاچه‌های فرش‌های قوبا زیوا هستند. طبق اطلاعات کتاب «بافندگان فرش منطقه قزاخ-بورچالی» نوشته ویدادی مرادوف، نسخه اول فرش‌های قراقویونلو هنوز در مناطق تووز و قزاخ و همچنین در منطقه بولنیسی (گرجستان) که محل سکونت آذربایجانی‌ها است، بافته می‌شوند. مدالیون‌های فرش نسخه دوم نسبتاً کوچک هستند و لبه‌های آنها، طبق گفته فرشبافان محلی، قلاب‌دار است. | ## بخش 2: فرش‌های قره‌قویونلو | نام قراقویونلو در تحلیل فرش‌های متعلق به گروه جبرائیل ذکر شده است، جایی که دو سر حیوان به صورت متقارن بین مدالیون‌ها به تصویر کشیده شده‌اند. فرشبافان محلی ادعا می‌کنند که این یک اژدهای دو سر است، در حالی که طبق گفته دیگران، یک اردک است. به یاد داشته باشیم که مردم آسیای میانه از جمله قرقیزستان، قزاقستان، شمال و شمال غربی آذربایجان معتقدند که اردک‌ها و غازها رفاه و فراوانی می‌آورند و با آنها به عنوان پرندگان مقدس رفتار می‌کردند. در فرش‌های قوبا-شیروان، می‌توان برخی از قطعات فرش‌های نوع دوم را پذیرفت، به ویژه نوارهای نازک بافته شده که زمینه مرکزی و حاشیه کوچک واقع در نزدیکی آن را پوشانده‌اند. این فرش‌ها امروزه به ندرت تولید می‌شوند، اما زمانی فرش‌های محبوب و مد روز گروه فرش‌های قزاخ بودند. محور تقارن مرکزی به صورت افقی ناحیه میانی را به دو قسمت تقسیم می‌کند و تصویری از دو نیم‌تنه انسان تمام‌رخ ایجاد می‌کند. فرش‌های هیکل که ناحیه میانی آن‌ها توسط خطوط مستقیم به مستطیل‌هایی تقسیم شده است نیز قابل مشاهده هستند. فرش‌های قره‌قویونلو، از نظر خاستگاه، نمونه‌ای از هنر عامیانه ترکان هستند و از نظر ترکیب‌بندی، یادآور فرش‌های آسیای میانه و آذربایجان به نام فرش‌های قزاخ می‌باشند. ناحیه میانی آن دارای دو زمینه است - پشت و رو با یک مدالیون بزرگ با تصاویر دندانه‌دار. قسمت‌های بالایی و پایینی مدالیون با طرح کهنه نخیش (نقش قدیمی) که نمونه‌ای از فرش‌های باستانی مغان است، مشخص شده‌اند. سانتی‌متر قبل از گوشه بالایی ناحیه مرکزی و به سمت محور مرکزی قرار دارد و یک محراب (طاق) ایجاد می‌کند که با یک نوار ظریف هم‌مرز شده و دارای اهمیت مذهبی و معنای نمادین معمول برای نمازگزاران است. | ## بخش 3: فرش‌های قره‌قویونلو | اگر از نزدیک نگاه کنید، می‌توانید شباهتی با سیلوئت نمای جلویی یک فرد چهارشانه ببینید. این تصویر خارق‌العاده یکی از ستاره‌هایی است که توسط مردمان ساکن خاورمیانه و آسیای مرکزی یافت می‌شود، جایی که پرستش نجوم قبل از حمله اعراب وجود داشته است. در دوران سلطنت اعراب-اسلامی، این علامت نمادین شروع به بیان ویژگی‌های دین جدید - اسلام - کرد و شکل مذهبی-تزئینی گلبرگ و محراب را به خود گرفت. در قسمت بالای زمینه مرکزی، به‌طور دقیق‌تر، در پیش‌زمینه، مانند پس‌زمینه، عناصری به نام شانه ریش چیده شده‌اند. حاشیه اطراف زمینه میانی شامل دو نوار باریک مادخلی به نام هامانکومنچی و یک حاشیه میانی به نام چخماق (سنگ چخماق) با پس‌زمینه سفید است که برای فرش‌های باکو معمول است. تراکم گره فرش: 25x25 تا 35x35 گره در هر دسی‌متر مربع؛ یعنی ۶۰۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰۰ گره در هر متر مربع وجود دارد. در موزه‌ها در سال ۲۰۲۰، فرش قزاقی گاراگویونلو در مجموعه فرش‌های تخت بافته شده موزه ملی فرش آذربایجان قرار گرفت. ساختار هنری گلیم گاراگویونلو از تعداد و همچنین ارتباط ریتمیک نوارهای افقی زینتی تشکیل شده است. روی نوارهای پهن، تصاویری از الگویی به نام گوشاگرماگ یا گوشابوینوز (شاخ‌های جفت) متعلق به قبایل باستانی اوغوز وجود دارد. این طرح از زمان‌های قدیم توسط بافندگان به عنوان تامگا (نماد قبیله‌ای ترک) برای گلیم استفاده می‌شده است. | ## جمع‌بندی | برخلاف نوارهای باریک و ساده، سایر نوارهای گلیم دارای تصاویر روبان مانند از الگویی به نام دولاما (پیچیدن) هستند که نمادی از آب روان است و ارزش هنری این ترکیب را غنی‌تر می‌کند.