موضوع مقاله: قیر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # قیر | مقدمه: قیر یک هیدروکربن متراکم، بسیار چسبناک و برگرفته از نفت است که به دو نوع اصلی طبقه‌بندی می‌شود: قیر طبیعی که در زیر تپه‌ها و دریاچه‌های نفتی یافت می‌شود قیر تصفیه شده حاصل از ته‌نشینی نفت خام است این ماده‌ به رنگ سیاه تا قهوه‌ای تیره است و در سولفید کربن و تتراکلرید کربنکتاب مصالح ساختمانی یادنامه احمد حامی، کتاب مصالح‌شناسی یادنامه سیاوش کباری کاملاً حل می‌شود. | ## بخش 1: قیر | کاربردهای اصلی قیر به علت وجود دو خاصیت مهم این ماده است: نفوذناپذیری در برابر آب؛ چسبندگی قیر حاوی ۲ درصد اکسیژن، ۱۱ درصد هیدروژن و ۸۷ درصد کربن است. همان‌طور که گفته شد، این محصول یک هیدروکربن با وزن مولکولی بالا شامل روغن، رزین و آسفالتین است. قیر به دو روش تولید می‌شود: اجرای مستقیم دمیدن هوا که براساس فرایند مقطعی یا ادامه‌دار انجام می‌شود قیر عمدتاً در ساخت و سازها، راه‌سازی، عایق کاری جاده‌ها، آسفالت کردن خیابان‌ها یا عایق بندی پشت بام‌ها استفاده می‌شود. این محصول با توجه به فرآیندهای مختلف تولید به انواع و درجه‌های مختلف و آزمایش‌های فیزیکی نظیر تست نفوذ، تست گرانروی (ویسکوزیته)، تست نقطه اشتعال، تست حلالیت، تست نقطه نرم شدن، تست انعطاف‌پذیری و موارد دیگر تقسیم می‌شود. لازم است ذکر شود که برخی از این طبقه‌بندی‌ها براساس نتایج آزمایشات انجام شده روی قیر و برخی دیگر براساس نوع پالایش و مراحل انجام شده بر روی قیر صورت گرفته‌اند. کاربرد قیر در زیر موارد کار برد قیر بررسی شده‌است: انواع موارد کاربرد قیر و امولسین قیر در روسازی راه‌ها و فرودگاه‌ها روکش سطحی ماکادام نفوذی مخلوط‌های سرد ماشینی درز بندی با مخلوط معلق اندود سطحی اندود تقویتی تحکیم خاک-درجا غبار نشانی مالچ‌های نفتی روش‌های مختلف مصرف مالچ‌ها تثبیت شن‌های روان حفاظت فرودگاه‌ها و تأسیسات مالچ‌های ساختمانی مالچ‌های کشاورزی تولید باران مصنوعی مالچ‌های راه وآهن مالچ عایق‌بندی انواع قیر قیر معمولاً از تقطیر نفت خام به دست می‌آید. در نهایت مخلوطی از ذرات جامد بسیار ریز به نام آسفالتن باقی می‌ماند که در ماده سیال گریس‌مانندی به نام مالتن غوطه‌ور است. اما برخی از انواع قیر در طبیعت و در اثر تبدیل تدریجی نفت خام و تبخیر مواد فرار آن در اثر گذشت سال‌های بسیار زیاد به دست می‌آید. چنین قیری ممکن است به‌صورت خالص در طبیعت وجود داشته باشد (قیر دریاچه‌ای) مانند دریاچه قیر بهبهان ایران و دریاچه قیر تیرینیداد آمریکا، یا از معادن استخراج شود (قیر معدنی). قیر نفتی قیر استخراج شده از نفت یا سنگ‌های معدنی مخصوص، قیر خالص نام دارد که با توجه به منشأ تشکیل، طبقه‌بندی می‌شود. قیرهای خالص همچنین برای اینکه خواص مورد نظر برای کاربردهای مختلف را پیدا کنند، تحت فرایندهای دیگر قرار می‌گیرند و انواع مختلف قیر را (ازجمله قیر دمیده، قیر محلول، قیر امولسیون، قیر پلیمری و…) را تشکیل می‌دهند. قیر دمیده قیر دمیده از دمیدن هوای داغ به قیر خالص در مرحله آخر عمل تصفیه به دست می‌آید. در این فرایند، هوای داغ با دمای ۲۰۰ تا ۳۰۰ درجه سانتی‌گراد توسط لوله‌های سوراخ‌دار به محفظه حاوی قیر دمیده می‌شود. در اثر انجام این فرایند، اتم‌های هیدروژن موجود در مولکول‌های هیدروکربورهای قیر، با اکسیژن هوا ترکیب می‌شود و با تشکیل آب، عمل بسپارش اتفاق می‌افتد. قیر دمیده نسبت به قیر خالص دارای درجه نفوذ کمتری است، درجه نرمی بیشتری دارد و حساسیت کم تری نسبت به تغییرات دما دارد. این نوع قیر بیشتر در ساختن ورق‌های پوشش بام، باتری اتومبیل و اندودکاری مورد استفاده قرار می‌گیرد. علامت اختصاری قیر دمیده R می‌باشد؛ مثلاً قیر۸۰/۲۵ R به معنای قیر دمیده با درجه نرمی ۸۰ و درجه نفوذ ۲۵ می‌باشد. قیر مخلوط یا محلول قیر مخلوط به مخلوطی از قیر و یک حلال مناسب (مثلاً نفت سفید یا بنزین) گفته می‌شود. به‌طور مثال به دلیل سرعت بالای تبخیر بنزین، قیر حل شده در بنزین سریع‌تر سفت می‌شود. همچنین قیرهایی که در نفت حل شده‌اند، قیر کندگیر (MC) نامیده می‌شوند و به قیرهایی که در نفت گاز یا نفت کوره حل شوند، قیر دیرگیر (SC) گفته می‌شود. قیرابه قیرابه (قیر امولسیون) با مخلوط کردن قیر و آب و یک ماده امولسیون‌ساز به‌دست می‌آید. | ## بخش 2: قیر | ماده امولسیون‌ساز معمولاً یک نمک قلیایی اسیدهای آلی یا نمک آمونیم است که باعث باردار شدن ذرات قیر می‌شود. به این ترتیب ذرات قیر در اثر بار القایی یکدیگر را دفع می‌کنند و به‌صورت کره‌هایی با قطر یک‌صدم تا یک‌هزارم میلی‌متر در آب شناور می‌شوند. استفاده از این نوع قیر، باعث کاهش آلایندگی محیط زیست می‌شود و چون از نفت یا حلال‌های قابل اشتعال استفاده نمی‌شود، خطر اشتعال در حین حمل و نقل قیر کاهش می‌یابد. از قیر امولسیونی برای آسفالت سرد در محیط‌های مرطوب یا برای عایق کاری استفاده می‌شود که در این صورت باید دوباره به آن آب اضافه کرد و محتوای آن را به حدود ۶۵ درصد رساند. قیر طبیعی بیشتر قیرهای مورد استفاده در صنعت از نفت به دست می‌آیند، با این وجود مقادیر بزرگی از قیر به صورت متراکم شده در طبیعت یافت می‌شوند. رویهٔ بستهٔ قیر را شکسته، و از زیر آن قیر را برداشت می‌نمایند که باز قیر، روان شده و جای آنچه که برداشته شده را پر می‌کند. آن را در دمای ۱۶۰ درجه آب کرده، و صاف می‌کنند که آن را قیر ترینیداد پالوده (Trinidad-epure) می‌نامند و دارای ۳۸٫۵٪ جسم‌های معدنی، و ۵٪ جسم‌های آلی نامحلول در CS2 و ۵۶٫۵٪ قیر که در سولفور کربن حل می‌شود. جسم‌های معدنی که آن‌ها را خاکستر آتشفشانی و خاک رس کلوییدی می‌پندارند، به گونهٔ دانه‌های ریز در آن پخش اند که این ریزدانه‌ها، درجهٔ نرمی و چکیدن آن را بالا برده‌اند. قیر ترینیداد پالوده را در روغن‌های معدنی حل کرده یا با قیر نفتی درهم و به کار می‌برند. حدوداً ۹۰ درصد از قیر تولیدی، در حوزه راه‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرد و مصارف عایق‌کاری، تنها ۱۰ درصد از مصرف قیر را به خود اختصاص می‌دهد. معمولاً به منظور تثبیت قیر، آن را همراه با گونی مورد استفاده قرار می‌دهند که به آن قیرگونی گفته می‌شود. هم چنین محصولاتی مانند مقوای قیری یا نمد قیری که با نام‌های تجاری نظیر ایزوگام و… ارائه می‌شوند نیز کاربردی مشابه قیرگونی دارند. به منظور جلوگیری از نفوذ رطوبت زمین به کف ساختمان، از بلوکاژ یا ماکادم استفاده می‌شود. کشور ایران یکی از تولید کنندگان قیر در دنیا میباشد که قیر تولید ایران دارای سطح کیفیت بالایی میباشد جهت کسب اطلاع از قیمت روز قیر در ایران میتونید به قیمت روز قیر مراجعه کنید مشخصات قیر درجه نفوذ: آزمایش درجه نفوذ برای تعیین سختی قیر مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این آزمایش از یک سوزن استاندارد تحت اثر بار ۱۰۰ گرمی در مدت ۵ ثانیه به داخل قیر در دمای ۲۵ درجه نفوذ می‌کند. درجه اشتعال: درجه اشتعال دمایی است که اگر قیر به آن دما برسد، گازهای متصاعد از آن با نزدیک شدن شعله، مشتعل می‌شوند و در سطح آن شعله به وجود می‌آید. افت وزنی: افت وزنی قیر در دمای بالا، در اثر تبخیر قسمتی از روغن‌ها و ترکیبات نفتی آن می‌باشد. افت وزنی قیر در اُوِن در دمای ۱۶۳ درجه سانتی گراد و در مدت ۵ ساعت (شرایط تقریبی پخت آسفالت) اندازه‌گیری می‌شود. شکل‌پذیری یا انگمی: اگر نمونه‌ای از قیر با سطح مقطع ۱ سانتی‌متر مربع را با سرعت ۵ سانتی‌متر/دقیقه بکشیم، مقدار افزایش طول نمونه را قبل از پاره شدن خاصیت آن کمی قیر گویند. درجه خلوص: می‌دانیم حلال قیر تترا کلرور کربن و سولفور کربن است؛ بنابراین اگر نمونه‌ای از قیر را در هر یک از این مواد حل کنیم، ناخالصی‌های آن باقی می‌ماند و از آن جا درجهٔ خلوص قیر را می‌توانیم تعیین کنیم. درجه خلوص عبارت است از: (وزن نمونه قیر) ÷ وزن ناخالصی) - (وزن قیر درجه نرمی: درجه نرمی دمایی است که با رسیدن قیر به آن دما، قیر از حالت جامد به حالت روان در می‌آید. | ## بخش 3: قیر | رویدادهایی مثل خروج ایالات متحده از برجام و تشدید تحریم‌ها علیه ایران، آغاز جنگ تجاری میان چین و ایالات متحده، و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک در خلیج فارس تنها چند مورد از ده‌ها رویدادی هستند که در سال ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ روی بازار قیر تأثیرگذاشتند. شدت تنش‌های سیاسی، اقتصادی در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ تا حدی بوده که برخی معتقدند پیش‌بینی قیمت محصولات نفتی و به‌طور خاص قیر به امری ناممکن تبدیل شده‌است. با وجود این، خبرگزاری‌ها، گزارشگران و تحلیلگران حوزه قیر با دقتی بیش از گذشته به رصد شرایط موجود می‌پردازند تا آینده این محصول صادراتی را به دقیق‌ترین شکل ممکن پیش‌بینی کنند. قیمت قیر هر ساله رویدادهای سیاسی بسیاری را پشت سر می‌گذارد و تحت تأثیر این رویدادها افزایش یا کاهش را تجربه می‌کند. در سال ۲۰۱۸، رویدادهایی همچون کاهش تولید نفت در ونزوئلا، خروج ایالات متحده از توافق هسته‌ای با ایران و تصمیم سازمان اوپک برای کاهش تولید نفت در کشورهای عضو، صادرات و واردات قیر در جهان و به ویژه آسیا را به شدت تحت تأثیر قرار داد. نوسانات قیمت قیر در سال ۲۰۱۸ به اوج خود رسید؛ کمترین میزان قیمت قیر در طول سال، ۳۰۵ دلار و بیشترین قیمت آن ۴۲۰ دلار بود. اختلاف ۱۰۰ دلاری میان کمترین و بیشترین قیمت قیر در سال ۲۰۱۸، تحلیلگران را با ابعاد جدیدی از تأثیرپذیری بازار قیر مواجه کرد. به گزارش خبرگذاری‌های اقتصادی قیر یکی از فرآورده‌های جانبی پالایش نفت خام است که در سال ۲۰۱۸ بیش از ۱۰۰ میلیون تن قیر در جهان مورد استفاده قرار گرفته از این میزان حدود ۴۰ درصد آن در قاره آسیا مصرف شده‌است. سهم قاره آمریکا و حوزه کارائیب حدود ۳۰ درصد بوده و ۱۸ درصد در کشورهای اروپایی مصرف شده‌است. جدول عوامل مؤثر بر قیمت قیر در سال ۲۰۱۸ رویداد مؤثر بر قیمت قیرتاریخ رویدادنحوه تأثیرگذاری بر قیمتافزایش تنش‌های سیاسی در سوریهاز ژانویه تا دسامبر سال ۲۰۱۸افزایش قیمتشروع جنگ تجاری چین و آمریکامی ۲۰۱۸افزایش قیمتخروج آمریکا از برجاممی ۲۰۱۸افزایش قیمتکاهش تولید نفت در اوپکژوئن ۲۰۱۸افزایش قیمتقتل جمال خاشقچیاکتبر ۲۰۱۸افزایش قیمتافزایش تنش در آفریقای مرکزینوامبر ۲۰۱۸افزایش قیمت عواملی که در سال ۲۰۱۹ بر قیمت قیر مؤثر بودند در سال ۲۰۱۹، آشفتگی سیاسی در سطح جهان، در مقایسه با سال ۲۰۱۸ نوسانات بیشتری را به قیمت قیر تحمیل کرد. در این سال جنگ تجاری چین و ایالات متحده آغاز شد که افزایش قیمت نفت خام و قیر را به دنبال داشت. مهمترین رویدادهای تأثیرگذار بر قیمت قیر در سال ۲۰۱۹ عبارت بودند از حمله به نفتکش‌ها در خلیج فارس، هدف قراردادن پهباد آمریکایی از سوی ایران، توقیف نفتکش بریتانیایی در آبهای خلیج فارس، و حمله به تأسیسات نفتی آرامکو در عربستان سعودی. با وجود نوسانات شدید بازار قیر در سال ۲۰۱۹، قیمت قیر در نیمه دوم سال کاهش غافلگیرکننده‌ای را تجربه کرد. پس از تصمیم سازمان جهانی دریانوردی (IMO) در خصوص ضرورت استفاده از سوخت‌های کم‌سولفور، قیمت قیر روند کاهشی به خود گرفت. سال ۹۸ سال سرنوشت ساز طبق نظر اکثر کارشناسان و حتی شخص وزیر نفت سال ۹۸ سالی بسیار مهم در زمینه تولید و صادرات قیر بوده‌است. در این خصوص روزنامه شرق گزارشی مفصل مرتبط با این مهم انتشار داد که در آن تأکید شده بود وزیر نفت پس از رونمایی از لایحه بودجه ۹۸ عنوان کرده قیمت نفت معادل ۵۴ دلار در بودجه در نظر گرفته شده‌است. طبق گفته تیم اقتصادی دولت، متوسط نرخ ارز در بودجه سال جاری پنج هزار و هفتصد تومان خواهد بود و درآمدهای نفتی دولت در بودجه سال ۹۸ حدود ۱۴۲٫۵ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده‌است. با این حساب، دولت برای بودجه ۲۵ میلیارد دلار درآمد نفتی در نظر گرفته‌است؛ اما این تمام درآمدهای نفتی کشور در سال جاری نخواهد بود، چراکه طبق لایحه بودجه، معادل ۲۰ درصد از مجموع درآمدهای نفتی سهم صندوق توسعه ملی و ۱۴٫۵ درصد سهم شرکت ملی نفت و شرکت ملی گاز ایران است؛ بنابراین درآمد نفتی دولت در بودجه باید بیش از ۳۸ میلیارددلار باشد. رویدادهای مؤثر بر قیمت قیر در سال ۲۰۱۹ رویداد مؤثر بر قیمت قیرتاریخ رویدادنحوه تأثیرگذاری بر قیمتحمله به نفتکش‌ها در خلیج فارسمی ۲۰۱۹افزایش قیمتتوقیف تفتکش بریتانیایی در خلیج فارسژوئن ۲۰۱۹افزایش قیمتاعلام تصمیم سازمان دریانوردی در خصوص کاهش استفاده از سوخت‌های دارای سولفور بالااکتبر ۲۰۱۹کاهش قیمتآغاز مذاکرات آمریکا و کره شمالینوامبر ۲۰۱۹افزایش قیمتافزایش تولید نفت آمریکانوامبر ۲۰۱۹کاهش قیمتحمله آمریکا به نیروهای نظامی عراقدسامبر ۲۰۱۹افزایش قیمت پیش‌بینی قیمت قیر در سال ۲۰۲۰ شیوع ویروس کرونا در چین و سپس گسترش آن به اقصا نقاط جهان منجر به کاهش ۳۰ درصدی قیمت قیر در نیمه اول سال ۲۰۲۰ شد. کاهش تقاضا برای قیر در چین منجر شد که قیمت این محصول صادراتی در خاورمیانه و سایر کشورهای آسیا افت شدیدی را تجربه کند. سایر کشورهای واردکننده قیر مثل اندونزی و ویتنام نیز به دنبال بحران اقتصادی و کاهش نرخ ارز ملی در برابر نرخ دلار، تقاضای خود برای قیر را کاهش داده‌اند. | ## جمع‌بندی | بسیاری از تحلیلگران معتقدند این شرایط ممکن است در نیمه دوم سال ۲۰۲۰ نیز ادامه پیدا کرده و صادرات قیر را تحت الشعاع قرار دهد.