موضوع مقاله: آموزش در ویتنام | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در ویتنام | مقدمه: آموزش در ویتنام نظامی دولتی متشکل از مؤسسات آموزشی عمومی و خصوصی است که زیر نظر وزارت آموزش و پرورش و تربیت اداره می‌شود. | ## بخش 1: آموزش در ویتنام | این نظام به پنج سطح تقسیم می‌شود: پیش‌دبستانی، دبستان، دوره متوسطه اول، دوره متوسطه دوم و آموزش عالی. آموزش رسمی شامل دوازده سال تحصیل پایه است که از پنج سال دبستان، چهار سال دوره متوسطه اول و سه سال دوره متوسطه دوم تشکیل شده‌است. هدف‌های اصلی این نظام بهبود دانش عمومی، پرورش نیروی انسانی و شناسایی و پروراندن استعدادهاست. از نظر تاریخی، آموزش در ویتنام از الگوی کنفوسیوسی چین پیروی می‌کرد و (نگارش چینی) را به عنوان اصلی‌ترین زبان ادب و حکمرانی به‌کار می‌برد. این نظام در دوران استعمار فرانسه به‌طور کامل دگرگون شد و جای خود را به الگوی آموزشی فرانسوی داد. پس از استقلال ویتنام و گسترش الفبای ویتنامی (Chữ Quốc Ngữ) در دهه ۱۹۲۰ میلادی، این نظام نیز بار دیگر متحول گردید. ویتنام در دهه‌های اخیر تلاش گسترده‌ای برای توسعه نظام آموزشی خود انجام داده‌است. با این حال، شهروندان از ماهیت انعطاف‌ناپذیر برنامه درسی و تمرکز بیش از حد بر آزمون‌ها انتقاد می‌کنند و خواستار رویکردی متعادل‌تر با تأکید بیشتر بر مهارت‌های زندگی شده‌اند. نرخ ثبت‌نام در آموزش عالی از ۳٪ در سال ۱۹۹۵ به نزدیک به ۳۰٪ در سال ۲۰۱۹ افزایش یافته‌است. پیشینه تاریخی دوران باستان و نظام آزمون کنفوسیوسی نظام آموزشی ویتنام در دوران باستان از نزدیک از الگوی آموزشی چین پیروی می‌کرد. نخستین آزمون‌های سنجش علمی (معادل نظام کنکور کلاسیک چینی) در دوران سلسله لی (به چینی: ) از سال ۱۰۷۵ میلادی (۴۵۳ هجری شمسی) آغاز شد. سلسله‌های بعدی این نظام را گسترش دادند؛ از جمله سلسله چِن (به چینی: ) در سال ۱۲۳۲ میلادی (۶۱۱ هجری شمسی) نهاد «تای هوک» (دانشگاه دولتی) را برپا کرد و در سال ۱۳۱۴ میلادی (۶۹۳ هجری شمسی) مدرجه علمی «تیِن سی» (معادل دکترا) را رسمی نمود. در دوران سلسله هاو لی، آزمون‌های علمی بیش از پیش استانداردسازی شدند و ساختار آن‌ها با آزمون‌های چین مشابهت زیادی یافت. در سال ۱۷۸۸ میلادی (۱۱۶۷ هجری شمسی)، امپراتور کوانگ ترونگ از سلسله تای سون کوشید تا خط چوق نوم (به ویتنامی: ) را به عنوان زبان رسمی جایگزین کند، اما این اصلاح با بی‌ثباتی سیاسی ناتمام ماند. دوران استعمار فرانسه و تحولات مدرن پس از آنکه ویتنام به مستعمره فرانسه تبدیل شد، استعمارگران فرانسوی آزمون‌های سنتی را اصلاح کردند، امتحان هشت‌پارچه و شعر کلاسیک را حذف نمودند و به جای آن توانایی در زبان ویتنامی نوین (کووک نگو) و زبان فرانسوی را ارزیابی کردند. از سال ۱۹۰۶ میلادی (۱۲۸۵ هجری شمسی) آموزش ابتدایی در روستاها با تدریس به زبان ویتنامی ملی گسترش یافت. پس از تأسیس جمهوری دموکراتیک ویتنام در سال ۱۹۴۵ میلادی (۱۳۲۴ هجری شمسی)، هو چی مین دستور داد خط هان از حوزه رسمی حذف شود و الفبای ویتنامی (کووک نگو) به عنوان تنها خط رسمی در آموزش به‌کار رود تا بی‌سوادی ریشه‌کن گردد. پس از یکپارچه شدن دو بخش شمالی و جنوبی کشور در سال ۱۹۷۶ میلادی (۱۳۵۵ هجری شمسی)، نظام آموزشی ۱۰ ساله شمال با نظام ۱۲ ساله جنوب هماهنگ شد و از سال ۱۹۸۱ میلادی (۱۳۶۰ هجری شمسی) نظام ۱۲ ساله در سراسر کشور اجرا گردید. انواع مؤسسات آموزشی بر اساس ماده ۴۴ قانون آموزش ویتنام، چهار نوع مؤسسه آموزشی وجود دارد: مؤسسات آموزشی دولتی: توسط دولت تأسیس و نظارت می‌شوند. دولت مدیران آن‌ها را منصوب می‌کند، سهمیه کارکنان را تعیین می‌کند و زیرساخت‌ها و هزینه‌های جاری را تأمین مالی می‌نماید. مؤسسات آموزشی نیمه‌دولتی: توسط دولت و با مشارکت سازمان‌ها و افراد جامعه در تأمین مالی زیرساخت‌ها تأسیس می‌شوند. مؤسسات آموزشی مردم‌بنیاد: سازمان‌های اجتماعی یا اقتصادی با سرمایه غیردولتی و با مجوز دولت تأسیس می‌شوند. مؤسسات آموزشی خصوصی: افراد یا گروه‌هایی از افراد با مجوز دولت و با سرمایه‌گذاری شخصی تأسیس می‌شوند. مؤسسات آموزشی نیمه‌دولتی، مردم‌بنیاد و خصوصی در مجموع با عنوان «مؤسسات آموزشی غیردولتی» شناخته می‌شوند. | ## بخش 2: آموزش در ویتنام | در سال تحصیلی ۲۰۲۵–۲۰۲۶، نیمسال اول از ۵ سپتامبر تا ۱۸ ژانویه یا زودتر ادامه دارد. مدارس می‌توانند سال تحصیلی را برای پایه‌های دوم تا هشتم و دهم و یازدهم تا یک هفته زودتر، و برای پایه‌های اول، نهم و دوازدهم تا دو هفته زودتر آغاز کنند. بر اساس پیمایش چندشاخصه خوشه‌ای سال ۲۰۰۶ اداره آمار عمومی ویتنام، ۹۶٪ از کودکان ۶ تا ۱۱ ساله در دبستان ثبت‌نام کرده بودند. با این حال، نابرابری در نرخ تکمیل دوره ابتدایی میان گروه‌های قومی مختلف چشمگیر بود؛ در حالی که نرخ تکمیل دبستان برای دانش‌آموزان کینه ۸۶٪ بود، این نرخ برای کودکان اقلیت‌های قومی تنها ۶۱٪ بود. در سال تحصیلی ۲۰۰۹–۲۰۱۰، ویتنام دارای ۱۵٬۱۷۲ دبستان و ۶۱۱ مدرسه ترکیبی (دبستان و متوسطه اول) بود. برنامه درسی آموزش ابتدایی در ویتنام به دو مرحله تقسیم می‌شود: مرحله اول شامل پایه‌های اول، دوم و سوم با ۹ درس است: زبان ویتنامی، ریاضی، اخلاق، طبیعت و جامعه، هنر، تربیت بدنی، و (از سال ۲۰۲۰) فعالیت‌های تجربی، فناوری اطلاعات و زبان خارجی. مرحله دوم شامل پایه‌های چهارم و پنجم با ۱۲ درس است: زبان ویتنامی، فناوری اطلاعات، ریاضی، اخلاق، علوم (طبیعت و جامعه)، تاریخ، جغرافیا، فنون اساسی، موسیقی، هنر، تربیت بدنی و (از سال ۲۰۲۳) فعالیت‌های تجربی و زبان خارجی. آموزش متوسطه آموزش متوسطه (به ویتنامی: ) شامل دوره متوسطه اول یا راهنمایی (به ویتنامی: ) و دوره متوسطه دوم یا دبیرستان (به ویتنامی: ) می‌شود. آزمون پایان دوره متوسطه اول که توسط اداره آموزش و پرورش محلی برگزار می‌شد، در سال ۲۰۰۶ (۱۳۸۵ هجری شمسی) لغو گردید. برنامه هفتگی دوره متوسطه اول شامل درس‌ها و فعالیت‌های زیر است: زبان ویتنامی (ادبیات)، ریاضی، علوم طبیعی (زیست‌شناسی، فیزیک، شیمی)، تاریخ و جغرافیا، تربیت شهروندی، زبان خارجی، تربیت بدنی، فناوری، هنر، موسیقی، درس‌های اختیاری، فعالیت‌های کلاسی و مدرسه‌ای، فعالیت‌های آموزش حرفه‌ای (۳ ساعت در ماه در پایه هشتم یا در برخی موارد در تابستان بین پایه‌های هفتم و هشتم) و فعالیت‌های فوق‌برنامه (۴ ساعت در ماه در همه پایه‌ها). درس فناوری پیوند میان نظریه و عمل را نشان می‌دهد و شامل چهار بخش است: اقتصاد خانه (پایه ششم)، کشاورزی، جنگلداری و آبزی‌پروری (پایه هفتم)، صنعت (پایه هشتم) و ماژول‌های اختیاری (پایه نهم). متداول‌ترین راه، آزمون ورودی پایه دهم (به ویتنامی: ) است که هر استان آن را به‌طور مستقل برگزار می‌کند. این مسیر برای دانش‌آموزانی است که می‌خواهند در دبیرستان‌های دولتی یا تخصصی ثبت‌نام کنند. دانش‌آموزان چند دبیرستان مورد نظر خود را انتخاب و رتبه‌بندی می‌کنند و بر اساس نمره آزمون و انتخاب‌هایشان به مدرسه‌ای تخصیص داده می‌شوند. آزمون فارغ‌التحصیلی وزارت آموزش و پرورش و تربیت اعلام کرد که آزمون فارغ‌التحصیلی دوره متوسطه دوم (به ویتنامی: ) از سال ۲۰۱۷ (۱۳۹۶ هجری شمسی) شامل پنج آزمون است: ریاضی، ادبیات، زبان خارجی، علوم طبیعی و علوم اجتماعی. سه آزمون برای همه دانش‌آموزان اجباری است: ریاضی، ادبیات (تنها آزمون مبتنی بر انشا که ادامه‌دهنده سنت آزمون‌های ۱۰۷۵–۱۹۱۹ است) و زبان خارجی. آزمون زبان خارجی می‌تواند یکی از زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، چینی، ژاپنی، روسی یا کره‌ای (از سال ۲۰۲۱) باشد. علاوه بر سه آزمون اجباری، دانش‌آموز باید یک آزمون چهارم را نیز انتخاب کند: علوم طبیعی (ترکیبی از فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی) یا علوم اجتماعی (ترکیبی از تاریخ، جغرافیا و تربیت شهروندی). دبیرستان‌های تخصصی و استعداددرخشان از سال ۱۹۶۶ (۱۳۴۵ هجری شمسی)، نظام دبیرستان‌های تخصصی با ایجاد کلاس‌های ریاضی تخصصی در دانشگاه‌های بزرگ علوم پایه پایه‌گذاری شد و سپس در سراسر استان‌ها گسترش یافت. برای ورود به این مدارس، دانش‌آموزان باید شرایط تحصیلی و رفتاری دوره متوسطه اول را احراز کنند و در آزمون‌های ورودی ویژه موفق شوند. نظام دبیرستان‌های تخصصی ویتنام شامل دو دسته است: مدارس تخصصی وابسته به دانشگاه‌ها (که در سطح ملی دانش‌آموز می‌پذیرند) و مدارس تخصصی استانی (که تنها در محدوده همان استان دانش‌آموز می‌پذیرند). در دوران اولیه، دانش‌آموزان تخصصی بیشتر راه علوم ریاضی، فیزیک و رایانه را دنبال می‌کردند و بسیاری از آن‌ها اکنون در جایگاه‌های رهبری دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی ویتنام قرار دارند. دانشگاه‌ها می‌توانند از نتایج این آزمون برای پذیرش بهره بگیرند یا آزمون‌های اختصاصی خود را برگزار کنند. تقاضا برای پذیرش دانشجو در دانشگاه‌ها بیش از ظرفیت بود؛ در حالی که نزدیک به ۱٫۳ میلیون دانش‌آموز درخواست ورود به دانشگاه داشتند، تنها ۶۰۰٬۰۰۰ نفر به دلیل کمبود اعضای هیئت علمی در سطح آموزش عالی می‌توانستند پذیرفته شوند. | ## بخش 3: آموزش در ویتنام | انواع مؤسسات آموزش عالی فرمان دولتی ویتنام (فرمان ۴۳/۲۰۰۰/ND-CP، مورخ ۳۰ اوت ۲۰۰۰) سه نوع مؤسسه آموزش عالی را تعریف کرده‌است: نظام دانشگاهی (به ویتنامی: ): مؤسسه‌ای چندرشته‌ای که طیف گسترده‌ای از رشته‌های مطالعاتی را ارائه می‌دهد و توانایی پژوهش دارد. شش نظام دانشگاهی اصلی در ویتنام عبارتند از: دانشگاه ملی ویتنام، هانوی؛ دانشگاه ملی ویتنام، هوشی‌مین؛ دانشگاه هوئه؛ دانشگاه دانانگ؛ دانشگاه تای نگوین و دانشگاه علم و فناوری هانوی. دانشگاه (یا کالج) (به ویتنامی: ): با تمرکز محدودتر بر برنامه درسی، گاهی تنها در یک حوزه مطالعاتی. آکادمی (به ویتنامی: ): همچنین با تمرکز محدود بر حوزه مطالعاتی و دارای ظرفیت پژوهش تخصصی. در سال تحصیلی ۲۰۱۰–۲۰۱۱، ویتنام دارای ۱۶۳ دانشگاه (شامل دانشگاه‌های ارشد و مؤسسات) و ۲۲۳ آموزشکده بود که از این میان ۵۰ دانشگاه ارشد و ۳۰ آموزشکده غیردولتی بودند. مدارک تحصیلی مدرک کارشناسی ناپیوسته (به ویتنامی: ): برنامه‌ای سه‌ساله که توسط آموزشکده‌ها و برخی دانشگاه‌ها ارائه می‌شود. مدرک کارشناسی (به ویتنامی: ): برنامه‌ای چهار تا شش ساله — شش سال برای دانشجویان پزشکی و دندانپزشکی؛ پنج سال برای دانشجویان مهندسی صنعتی؛ و چهار سال برای اکثر رشته‌های دیگر مانند علوم اجتماعی. فارغ‌التحصیلان مدرک‌هایی با عنوان متناظر با رشته خود دریافت می‌کنند: کارشناس (به ویتنامی: )، مهندس (به ویتنامی: )، پزشک (به ویتنامی: ) یا وکیل (به ویتنامی: ) و غیره. دانشجویان خارجی در سال‌های اخیر، شمار زیادی از دانشجویان ویتنامی برای تحصیل در مقطع عالی به کشورهای دیگر رفته‌اند؛ مقاصد اصلی شامل استرالیا، چین، ایالات متحده، سنگاپور، بریتانیا، ژاپن و کره جنوبی هستند. چالش‌های کیفیت آموزشی ایرانیان مقیم خارج [ویتنامی‌های مقیم خارج از کشور] بر این باورند که نظام آموزش عالی باید برنامه‌های درسی خود را به‌روز کند، از روش تدریس استاد-محور فاصله بگیرد، پیوند میان تدریس و پژوهش را تقویت کند و نظریه را با آموزش عملی هماهنگ سازد تا فارغ‌التحصیلان بتوانند در اقتصادی با کمبود مهارت شغل پیدا کنند. مرکز مطالعات سیاسی و تحلیل دانشگاه علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه ملی ویتنام، هانوی در سال‌های ۲۰۰۹–۲۰۱۰ از ۳۰۰۰ پاسخ‌دهنده دربارهٔ اشتغال فارغ‌التحصیلان پرسش کرد. ۲۶٫۲٪ بیکار بودند؛ از میان شاغلان، ۶۱٪ فاقد مهارت کافی کاری، ۴۳٪ فاقد تجربه کافی و ۳۲٪ در ارائه تخصص حرفه‌ای احساس ناامنی می‌کردند. نرخ ترک تحصیل پس از پایه پنجم در مناطق روستایی و کوهستانی بیشتر است، زیرا بسیاری از دانش‌آموزان به دلیل فقر قادر به تحصیل در دوره متوسطه یا دانشگاه نیستند. ارزیابی‌های مشارکتی فقر نشان داده که برای برخی خانوارهای فقیر، کار کودکان از نظر اقتصادی کوتاه‌مدت ارزشمندتر از تحصیل تلقی می‌شود. در پاسخ به افکار عمومی، وزارت آموزش و پرورش و تربیت از سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴ هجری شمسی) به بعد، اصلاحاتی در آموزش و پرورش انجام داده‌است.<ref name="thanhnien"> نگرانی‌های اجتماعی در دهه گذشته، مردم ویتنام نسبت به ماهیت انعطاف‌ناپذیر نظام آموزشی و آزمون‌های آن نگران بوده‌اند. انتقادها از برنامه درسی منجر به مسائل اجتماعی از جمله افسردگی، اضطراب و افزایش نرخ خودکشی شده‌است. شهروندان خواستار برنامه درسی انعطاف‌پذیرتر، با تأکید کمتر بر آزمون و توجه بیشتر به مهارت‌های زندگی شده‌اند. آموزش زبان انگلیسی مراکز خصوصی زبان که انگلیسی به عنوان زبان دوم یا خارجی تدریس می‌کنند در شهرهای هانوی و هوشی‌مین تقاضای فزاینده‌ای دارند. آزمون‌هایی مانند تافل (آزمون زبان انگلیسی به عنوان زبان خارجی) و به‌ویژه آیلتس (نظام بین‌المللی سنجش زبان انگلیسی) به روش‌های محبوب‌تری برای سنجش انگلیسی بین‌المللی در دانشگاه‌ها و سایر فعالیت‌ها در ویتنام تبدیل شده‌اند. فلسفه آموزشی نظام آموزشی جمهوری سوسیالیستی ویتنام بیان رسمی و صریحی از فلسفه آموزشی خود ندارد. برخی محققان بر این نظرند که ویتنام نیازمند تدوین یک فلسفه آموزشی منسجم و هماهنگ با نیازهای نوسازی و یکپارچگی جهانی است. در سپتامبر ۲۰۰۷ (شهریور ۱۳۸۶)، آکادمی مدیریت آموزشی زیر نظر وزارت آموزش و پرورش و تربیت ویتنام، همایش علمی «فلسفه آموزشی ویتنام» را برگزار کرد تا به پرسش‌هایی چون «فلسفه آموزشی چیست؟»، «آیا ویتنام فلسفه آموزشی دارد؟» و «چرا فلسفه آموزشی مهم است؟» پاسخ دهد. | ## جمع‌بندی | در این همایش، بسیاری از نمایندگان بر این باور بودند که آموزش ویتنام، هم در سنت و هم در دوران مدرن، دارای فلسفه‌ای آموزشی است که در ضرب‌المثل‌هایی چون «تیِن هوک لِه، هاو هوک وان» (نخست ادب بیاموز، سپس دانش) تجلی دارد.