موضوع مقاله: مجموعه دژهای ویلنیوس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مجموعه دژهای ویلنیوس | مقدمه: حیاط زرادخانه قدیمی مجموعه دژهای ویلنیوس ( یا ) گروهی از سازه‌های فرهنگی و تاریخی است که در ساحل چپ رودخانه نریس، نزدیک به تلاقی آن با ویلنیا، در شهر ویلنیوس، لیتوانی قرار دارند. | ## بخش 1: مجموعه دژهای ویلنیوس | این مجموعه، که تکامل آن بین قرون ۱۰ تا ۱۸ میلادی صورت گرفته، یکی از مهم‌ترین سازه‌های دفاعی لیتوانی بوده است. قلعه کج در سال ۱۳۹۰ میلادی توسط شوالیه‌های تتونیک به آتش کشیده شد و هرگز بازسازی نشد. قلعه‌های ویلنیوس پس از سال ۱۳۹۰ چندین بار توسط شوالیه‌های تتونیک مورد حمله قرار گرفتند، اما آن‌ها موفق به تصرف کل مجموعه نشدند. به‌زودی پس از این واقعه، قلعه‌های آسیب‌دیده اهمیت خود را از دست دادند و بسیاری از ساختمان‌های آن متروکه شدند. در دوران تقسیم لهستان و ضمیمه شدن این منطقه به دیگر قلمروها، برخی ساختمان‌های تاریخی تخریب شدند؛ همچنین، بسیاری دیگر در جریان ساخت استحکامات در قرن ۱۹ میلادی آسیب دیدند. امروزه، برج گدیمیناس باقی‌مانده از این مجموعه، به نمادی مهم از شهر ویلنیوس و ملت لیتوانی تبدیل شده است. هر ساله در اول ژانویه، پرچم لیتوانی برای بزرگداشت روز پرچم بر فراز این برج برافراشته می‌شود. تاریخچه قلعه بالایی بخشی از مجموعه قلعه ویلنیوس که در قسمت بالایی ساخته شده است، به نام قلعه بالایی شناخته می‌شود. اطلاعات باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این محل از زمان دوران نوسنگی مسکونی بوده است. حدود قرن دهم، یک قلعه چوبی بر روی این تپه ساخته شد و از قرن سیزدهم، دیوارهای سنگی همراه با برج‌ها، تپه را محصور کردند. شوالیه‌ها با ادعای تلاش برای تغییر مذهب لیتوانیایی‌های پاگان به کلیسای کاتولیک، قصد فتح لیتوانی را داشتند. با تبدیل ویلنیوس به یکی از مهم‌ترین شهرهای کشور، این شهر به هدف اصلی نظامی تبدیل شد. مجموعه قلعه در سال‌های ۱۳۶۵، ۱۳۷۵، ۱۳۷۷، ۱۳۸۳، ۱۳۹۰، ۱۳۹۲، ۱۳۹۴ و ۱۴۰۲ توسط شوالیه‌های تتونیک مورد حمله قرار گرفت، اما هرگز به‌طور کامل تصرف نشد. در سال ۱۳۹۰، مخرب‌ترین حملات توسط مارشال‌های شوالیه‌های تتونیک، انگلهارد راب فون ویلشتاین و کنراد فون والنروده، در طول جنگ داخلی لیتوانی (۱۳۸۹–۱۳۹۲) بین ویتائوتاس و پسرعمویش یوگایوا رخ داد. در این حملات، بسیاری از اشراف‌زادگان اروپای غربی، از جمله هنری، ارل دربی و هنری چهارم آینده، با ۳۰۰ شوالیه شرکت داشتند. در زمان حمله سال ۱۳۹۰، مجموعه قلعه شامل سه بخش بود: قلعه بالایی، پایینی و قلعه کج. شوالیه‌های تتونیک موفق به تصرف و تخریب قلعه کج شدند، اما نتوانستند دو قلعه دیگر را بگیرند. در حمله سال ۱۳۹۴، قلعه‌های ویلنیوس به مدت بیش از سه هفته محاصره شدند و یکی از برج‌های دفاعی تخریب شد و به نریس فرو افتاد. جنگ داخلی بین ویتائوتاس و یوگایوا با توافق آستراوا در سال ۱۳۹۲ خاتمه یافت و ویتائوتاس عنوان دوک بزرگ لیتوانی را به دست آورد. | ## بخش 2: مجموعه دژهای ویلنیوس | پس از آتش‌سوزی بزرگ در سال ۱۴۱۹، ویتائوتاس بازسازی قلعه بالایی و تقویت دیگر ساختمان‌های مجموعه را آغاز کرد. تالار برجک دفاعی در طبقه دوم قلعه فوقانی، بزرگ‌ترین تالار این مجموعه بود (۱۰ در ۳۰ متر)؛ این تالار کمی کوچک‌تر از تالار کاخ استاد اعظم در مالبورک (دژ) (۱۵ در ۳۰ متر) بود، اما بسیار بزرگ‌تر از تالار قصر دوک در قلعه جزیره تراکای (۱۰ در ۲۱ متر) به‌شمار می‌رفت. دولت برنامه‌هایی برای تاج‌گذاری پادشاه اعلام‌شده، ویتاوتاس بزرگ، در این قلعه داشت که با مرگ زودهنگام او این مراسم انجام نشد. آخرین بار این قلعه در زمان تهاجم مردم روس در سال ۱۶۵۵ به‌عنوان دژ استفاده شد؛ زمانی که برای نخستین بار در تاریخ لیتوانی، ارتشی خارجی کل مجموعه را تصرف کرد. شش سال بعد، ارتش مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی موفق شد ویلنیوس و قلعه‌ها را بازپس گیرد. در این زمان، تنها برج غربی، معروف به برج گدیمیناس، باقی ماند که به نماد ویلنیوس و لیتوانی تبدیل شده است. در قرون سیزدهم و چهاردهم، دیوارهای دفاعی، برج‌ها و دروازه‌هایی از سنگ ساخته شدند که چندین بار بازسازی و گسترش یافتند. تنها ساختارهایی که به‌طور مستقل دست‌نخورده باقی مانده‌اند، در قلعه تحتانی قرار دارند. در قرون سیزدهم و چهاردهم، ساختمان‌های سنگی در محل کاخ وجود داشت؛ برخی باستان‌شناسان معتقدند که کاخی چوبی نیز در این مکان قرار داشته است. کاخ سلطنتی سنگی در قرن پانزدهم و احتمالاً پس از آتش‌سوزی بزرگ در سال ۱۴۱۹ ساخته شد. ساختمان‌های سنگی موجود و سازه‌های دفاعی قلعه تحتانی که مانع ساخت‌وساز بودند، تخریب شدند و کاخ سلطنتی به سبک گوتیک ساخته شد. کاخ گوتیک دارای سه جناح بود و تحقیقات نشان می‌دهد که ساختمانی دوطبقه با زیرزمین بوده است. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد در دوران پیش از مسیحیت، خدای پگانی پرکوناس در این مکان پرستیده می‌شد. گفته شده است که میندوگاس، پادشاه لیتوانی، در سال ۱۲۵۱ کلیسای اصلی را به‌عنوان محل تعمید خود در آئین مسیحی ساخت. پس از مرگ او در سال ۱۲۶۳، این مکان دوباره به عبادت اسطوره‌شناسی لیتوانیایی اختصاص یافت. در سال ۱۳۸۷، زمانی که لیتوانی رسماً به مسیحیت گروید، دومین کلیسای جامع با سبک معماری گوتیک و پنج نمازخانه ساخته شد. پس از آتش‌سوزی سال ۱۵۳۰، کلیسا دوباره بازسازی شد و از ۱۵۳۴ تا ۱۵۵۷ نمازخانه‌ها و گورابه‌های بیشتری به آن اضافه شدند. پس از آتش‌سوزی دیگری در سال ۱۶۱۰، کلیسا بار دیگر بازسازی شد و دو برج در نمای جلویی اضافه شد. بین سال‌های ۱۷۸۶ و ۱۷۹۲، سه مجسمه روی بام کلیسا قرار گرفت: سنت کاسیمیر در جنوب، سنت استانیسلاوس در شمال، و سنت هلنا در مرکز. | ## بخش 3: مجموعه دژهای ویلنیوس | چندین شخصیت تاریخی برجسته در سرداب‌های کلیسا به خاک سپرده شده‌اند، از جمله ویتوتاس بزرگ (۱۴۳۰)، برادر او زیگیسموند کاستوایتیس (۱۴۴۰)، پسرعمویش شویتریگایلا (۱۴۵۲)، سنت کاسیمیر (۱۴۸۴)، الکساندر یاگیلون (۱۵۰۶)، و دو همسر سیگیسموند دوم آگوستوس: الیزابت هابسبورگ (۱۵۴۵) و باربارا رادزیویل (۱۵۵۱). بازگشایی آن به‌عنوان کلیسا در اواخر دهه ۱۹۸۰ به‌عنوان نقطه عطفی در تاریخ معاصر لیتوانی جشن گرفته شد. این زرادخانه در دوران سیگیسموند یکم پیر توسعه یافت و کارهای مربوط توسط پسر او، سیگیسموند دوم آگوستوس ادامه پیدا کرد. گزارش‌های معاصر نشان می‌دهند که زرادخانه قدیمی در آن زمان حدود ۱۸۰ توپ سنگین را در خود جای داده بود. زرادخانه جدید در یکی از قدیمی‌ترین ساختمان‌های قلعه در قرن هجدهم و به دستور کازیمیر اوگینسکی، هتمان بزرگ لیتوانی، تأسیس شد. در قرن شانزدهم، برج این ساختمان نقش راهنمای کشتی‌ها در رودخانه نریس را ایفا می‌کرد. در سال ۲۰۰۳، به مناسبت جشن‌های ۷۵۰مین سالگرد تاج‌گذاری میندوگاس، این برج از طریق ساخت یک آسانسور دسترس‌پذیرتر شد. این آسانسور طی ۳۰ ثانیه حدود ۷۰ متر ارتفاع را طی می‌کند و ظرفیت حمل ۱۶ مسافر را دارد. در بالای برج، در اول ژانویه ۱۹۱۹، پرچم سه‌رنگ لیتوانی برای اولین بار برافراشته شد. به‌منظور گرامیداشت این رویداد، روز اول ژانویه اکنون به‌عنوان «روز پرچم» شناخته می‌شود و پرچم لیتوانی به‌صورت رسمی در این برج و دیگر نقاط کشور به اهتزاز درمی‌آید. در تاریخ ۷ اکتبر ۱۹۸۸، در جریان تلاش لیتوانی برای بازپس‌گیری استقلال خود، ۱۰۰ هزار نفر در مجموعه قلعه گرد هم آمدند و پرچم بار دیگر به اهتزاز درآمد. این برج و تپه، با پرچمی که بر فراز آن برافراشته شده است، نماد حاکمیت دولتی لیتوانی و مبارزات آن برای استقلال است و یادآور سنتی دیرینه است که در آن حاکمیت بر شهر از طریق پرچم برافراشته‌شده نمایش داده می‌شد. پس از اتمام کارهای حفاظتی برج گدیمیناس در سال ۱۹۶۸، این برج به یکی از شعبات موزه ملی لیتوانی تبدیل شد. طبقه اول برج، عکس‌هایی از ویلنیوس در قرون ۱۹ و ۲۰ و مدل‌هایی از شهر تاریخی ویلنیوس و مجموعه قلعه را به نمایش می‌گذارد. در طبقه دوم، پرچم‌هایی که توسط ارتش ویتوتاس بزرگ در نبرد گرونوالد استفاده شده‌اند، همراه با تسلیحات اصیل مربوط به قرون ۱۳ تا ۱۸ به نمایش گذاشته شده‌اند. سایر ساختمان‌های باقی‌مانده در مجموعه قلعه شامل دفاتر موزه ملی لیتوانی، بخش‌های باستان‌شناسی و سکه‌شناسی آن، و همچنین موزه هنرهای کاربردی هستند. این موزه حدود یک میلیون اثر تاریخی را در خود جای داده است که بازه‌ای گسترده از تاریخ را پوشش می‌دهند. | ## جمع‌بندی | مجموعه آن شامل آثاری از دوران ماقبل تاریخ لیتوانی، سکه‌هایی که در طول تاریخ این کشور استفاده شده‌اند، و طیف گسترده‌ای از اشیاء مربوط به قرون وسطی و دوره‌های بعدی است.