موضوع مقاله: بازستانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بازستانی | مقدمه: بازستانی که به آن واژه‌بازستانی، بازپس‌گیری یا بازمعناسازی نیز گفته می‌شود فرآیندی فرهنگی است که در آن گروهی، واژه‌ها یا نمادهایی که پیش‌تر به شکلی تحقیرآمیز علیه آنها به‌کار گرفته می‌شده‌است بازپس می‌گیرد و آن‌ها را به‌گونه‌ای مثبت برای خود به‌کار می‌برد. | ## بخش 1: بازستانی | بازستانی زبانی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای در حوزه‌های گفتمان داشته باشد و در چارچوب توانمندسازی شخصی یا اجتماعی-سیاسی توصیف شده‌است. در این فرایند، واژه‌ای که نخست توسط بیرونیان به قصد تحقیر یا برچسب‌زنی به‌کار می‌رفته، به‌تدریج از سوی اعضای همان گروهِ هدف پذیرفته و با بار معنایی مثبت یا خنثی به‌عنوان نام خودشناختی به‌کار گرفته می‌شود. ویژگی‌ها واژه‌ای که «بازستانی‌شده» یا «بازپس‌گرفته‌شده» نامیده می‌شود، واژه‌ای است که روزگاری تحقیرآمیز بوده اما دوباره به کاربرد پذیرفتنی بازگشته است؛ این فرایند معمولاً در درون همان گروهی آغاز می‌شود که آن واژه پیش از این برای توصیف تحقیرآمیز آن‌ها به‌کار می‌رفت و سپس در میان عموم مردم نیز گسترش می‌یابد. برخی از واژه‌هایی که بازستانی می‌شوند، در اصل بار تحقیرآمیزی نداشتند و تنها در گذر زمان چنین معنایی یافتند؛ از این رو، بازستانی آن‌ها را می‌توان بازگرداندن به معنای اصلی‌شان دانست. البته این امر دربارهٔ همه چنین واژه‌هایی صدق نمی‌کند، زیرا برخی از همان آغاز با هدف تحقیر به‌کار می‌رفتند. از منظر زبان‌شناسی نظری، واژه‌بازستانی را می‌توان گونه‌ای خاص از دگرگونی معنایی دانست، به‌ویژه فرایند «بهبودیابی» (amelioration) — فرایندی که طی آن معنای واژه‌ای با گذشت زمان بار مثبت‌تری پیدا می‌کند. رابین برونتسما پیشنهاد داده‌است که واژه‌بازستانی دست‌کم سه هدف متمایز و ناهم‌پوشان دارد: وارونگی ارزش خنثی‌سازی بهره‌برداری از انگ «وارونگی ارزش» به تغییر معنا از تحقیرآمیز به مثبت اشاره دارد، در حالی که «خنثی‌سازی» به تغییر معنا از تحقیرآمیز به خنثی مربوط می‌شود. «بهره‌برداری از انگ» نیز به معنای نگه‌داشتن بار تحقیرآمیز واژه به‌عنوان یادآوری این واقعیت است که گروهی معین در معرض رفتار ناعادلانه قرار گرفته‌است. بازستانی را می‌توان هم به‌مثابه فرایندی روان‌شناختی و فردی و هم به‌مثابه فرایندی جامعه‌شناختی و فراگیر در سطح جامعه تلقی کرد. برونتسما نوشته‌است: «در دل واژه‌بازستانی، حق خودتعریفی نهفته‌است؛ حق شکل‌دادن و نام‌گذاری هستی خود.» پژوهشگران دیگری نیز این مفهوم را با «خودبرچسب‌زنی» (self-labelling) پیوند داده‌اند. فرایند توانمندسازی و نفی زبان به‌عنوان ابزار ستم و سوءاستفاده از قدرت را اندیشمندانی چون جودیت باتلر و میشل فوکو نیز برجسته ساخته‌اند؛ فوکو از آن با عنوان «گفتمان وارون» (reverse discourse) نیز یاد کرده‌است. در بُعد گسترده‌تر توانمندسازی اجتماعی-سیاسی، فرایند بازستانی را با ارتقای عدالت اجتماعی و تقویت انسجام گروهی پیوند داده‌اند؛ همچنین استدلال شده‌است که گروه‌های فعالی که این فرایند را پیش می‌برند، بیشتر احتمال دارد نماینده واقعی گروه خود شناخته شوند و آن گروه‌ها را در حال کسب قدرت و منزلت بیشتر در جامعه ببینند. پژوهشگران بر این باورند که کسانی که در فرایند واژه‌بازستانی از این واژه‌ها برای توصیف خود بهره می‌گیرند، «احساس قدرت خواهند کرد و از این رو برچسب گروهی خود را کمتر انگ‌آور خواهند یافت. ناظران نیز به این نتیجه می‌رسند که آن گروه از قدرت برخوردار است و بنابراین برچسب را کمتر آغشته به بار منفی می‌بینند.» گرچه این مفاهیم بیشتر در زمینه زبان به‌کار می‌روند، این مفهوم در پیوند با سایر مفاهیم فرهنگی نیز مورد بهره‌گیری قرار گرفته‌است؛ برای نمونه در بحث از بازستانی کلیشه‌ها، بازستانی فرهنگ توده (برای نمونه، بازستانی ادبیات علمی-تخیلی به‌عنوان ادبیات نخبگانی و فرهنگ عالی) یا بازستانی سنت‌ها. جدل و مخالفت‌ها واژه‌های بازستانی‌شده اغلب برای مدتی جنجال‌برانگیز باقی می‌مانند، چون ریشه در بار تحقیرآمیز دارند. برای برخی واژه‌ها، حتی کاربرد «بازستانی‌شده» از سوی اعضای جامعه مورد نظر نیز موضوع بحث است. در بیشتر موارد، همه اعضای یک جامعه از این ایده که واژه توهین‌آمیز خاصی بازستانی شود حمایت نمی‌کنند. در موارد دیگر، یک واژه ممکن است وقتی توسط اعضای جامعه‌ای که آن را بازستانی کرده به‌کار رود (کاربرد درون‌گروهی) قابل قبول تلقی شود، اما کاربرد آن از سوی افراد بیرون از آن جامعه (کاربرد برون‌گروهی) همچنان توهین‌آمیز و بحث‌برانگیز باشد. برای نمونه، برونتسما در سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲) در بررسی خود دربارهٔ واژه‌های بازستانی‌شده یادآور شد که اگرچه «[واژه کاکاسیاه (و گاه nigga ممکن است برای سیاه‌پوستان قابل قبول باشد که آزادانه از آن بهره گیرند، برای سفیدپوستان ممنوع است، زیرا کاربرد nigger از سوی آن‌ها نمی‌تواند یکسان باشد، با توجه به پیشینه تاریخی آن و سرگذشت کلی ستم نژادی و روابط نژادی در ایالات متحده.» استدلال مشابهی در سال ۲۰۰۹ (۱۳۸۸) دربارهٔ واژه‌هایی مرتبط با جنبش‌های ال‌جی‌بی‌تی مانند کوئیر و مطرح شده‌است. گفتمان مشابهی پیرامون درگرفت و جامعه سرخ‌پوستان ایالات متحده آمریکا بر سر اینکه آیا این واژه بازستانی شده یا نه، دو دسته شد. | ## بخش 2: بازستانی | مخالفان بازستانی واژه‌ها استدلال می‌کنند که چنین واژه‌هایی هرگز قابل اصلاح نیستند و برای همیشه به معنای تحقیرآمیز خود پیوند خورده‌اند، و کاربردشان همچنان به کسانی که قصد اولیه آن را به یاد دارند آسیب می‌رساند و حتی انگ موجود را تقویت می‌کند. هواداران بازستانی در پاسخ استدلال می‌کنند که بسیاری از این واژه‌ها در اصل معنای غیرتحقیرآمیز داشته‌اند که تنها در حال بازگرداندن است، و در هر حال، بازستانی چنین واژه‌ای آن را از دست کسانی که می‌خواهند با آن دیگران را ستم برسانند می‌گیرد و نوعی پیروزی اخلاقی برای گروهی است که واژه را بازستانی کرده. در سال ۲۰۱۷ (۱۳۹۶)، دیوان عالی ایالات متحده آمریکا به استدلال‌های پرونده گوش داد. در آن پرونده، اداره ثبت اختراع و نشان تجاری ایالات متحده آمریکا از ثبت نشان تجاری برای گروه موسیقی آسیایی-آمریکایی خودداری کرده بود، زیرا این واژه را توهین‌آمیز می‌دانست. دانشگاه واشینگتن در سنت لوئیس پژوهشی گسترده بر پایه نام این گروه دربارهٔ بازستانی انجام داد و به این نتیجه رسید که واژه‌های بازستانی‌شده می‌توانند ابزار مؤثری برای خنثی‌سازی واژه‌های توهین‌آمیز باشند: «بازستانی واقعاً کارساز به نظر می‌رسد، به این معنا که توهین‌ها را خنثی می‌کند و آن‌ها را کم‌تحقیرآمیزتر و کم‌آسیب‌رساندتر می‌سازد.» برای نمونه، واژه «کوئیر» به معنای «همجنس‌گرا» در اصل بسیار توهین‌آمیز بود و بازتاب‌دهنده بار منفی معناهای قدیمی‌تر آن مانند «عجیب» و «غریب» بود. از دهه ۱۹۸۰ (۱۳۶۰ شمسی) برخی افراد گی این واژه را به عنوان خودنامی بازستانی کردند. از این رو، این واژه هنوز هم از نظر برخی، به‌ویژه وقتی توسط کسی که هویت جنسی او کوئیر نیست به‌کار رود، توهین‌آمیز تلقی می‌شود. نمونه‌ها جنس و جنسیت نمونه‌های بسیاری از بازستانی زبانی در زمینه‌های میل جنسی در انسان، نقش‌های جنسیتی و گرایش جنسی وجود دارد. از جمله این نمونه‌ها: فگت هرمافرودیت کوئیر مثلث صورتی سیاست در انگلستان، واژه کاوالیر (Cavalier) نخست لقبی تحقیرآمیز بود که سپس توسط همان گروه به‌عنوان نام خودانتخابی بازستانی شد، در برابر واژه راندهد (Roundhead) که با وجود کاربرد آن از سوی سلطنت‌طلبان برای نامیدن هواداران پارلمان، همچنان واژه‌ای تحقیرآمیز باقی ماند تا جایی که به‌کار بردن آن برای خطاب کردن سربازان ارتش مدل جدید جرم محسوب می‌شد. «توری» (که ریشه آن از واژه‌ای در به معنای «تعقیب‌کننده» است)، «ویگ» (برگرفته از whiggamore؛ نگاه کنید به حمله ویگامور) و «سافرجت» از دیگر نمونه‌های بریتانیایی این پدیده‌اند. در مستعمرات آمریکا، افسران بریتانیایی واژه یانکی را که در اصل به شکل تحقیرآمیز برای اشاره به مهاجران هلندی به‌کار می‌رفت، علیه مستعمره‌نشینان به‌کار می‌بردند. افسران بریتانیایی نسخه‌های نخستین ترانه «یانکی دودل» را به‌عنوان انتقادی از بی‌فرهنگی مستعمره‌نشینان سرودند؛ اما در جریان انقلاب، مستعمره‌نشینان به‌تدریج برچسب «یانکی» را با غرور پذیرفتند و همزمان آن ترانه را نیز بازستانی کردند، مصراع‌هایش را دگرگون ساختند و آن را به سرودی میهنی تبدیل کردند. در دهه ۱۸۵۰ میلادی در ایالات متحده، یک حزب سیاسی مرموز به‌طور تمسخرآمیز «حزب چیزی نمی‌دانم» نامیده شد؛ چراکه اعضای آن وقتی بیگانگان دربارهٔ جزئیات سازمان می‌پرسیدند، می‌گفتند «من چیزی نمی‌دانم». این نام به‌تدریج نام رایج حزب شد و چنان مقبولیتی یافت که محصولاتی چون چای، شیرینی و حتی یک کشتی باربری با این نام نشان‌گذاری شدند.William E. آنارشیسم در اصل واژه‌ای تحقیرآمیز بود که مخالفان جنبش‌های سوسیالیستی جمع‌گرا به‌کار می‌بردند، تا اینکه جنبش آنارشیستی در اواخر دهه ۱۸۰۰ میلادی آن را برای خود پذیرفت.Baker, Zoe (2023). 30 در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۱۶، هیلاری کلینتون برخی از هواداران ترامپ را «سبد اسفبارها» خواند. دونالد ترامپ همچنین ترانه «آیا صدای مردم را می‌شنوی؟» از موزیکال «بینوایان (موزیکال)» را در ورودی‌اش به یکی از گردهمایی‌ها پخش کرد و از تصویری با عنوان «لِ دپلوراب‌ها» (Les Deplorables) بهره گرفت. پس از این رویداد، ترامپ در آخرین مناظره ریاست‌جمهوری کلینتون را «زن بدجنس» (nasty woman) خواند و این عبارت به «شعار» زنان تبدیل شد. این عبارت به‌زودی بر روی کالاها چاپ شد و نمایندگان ستاد انتخاباتی کلینتون نیز از آن بهره بردند. دین رافضی که در اصل واژه‌ای تحقیرآمیز برای کسانی بود که خلافت را رد کرده و امامت را پذیرفته بودند، در شیعه دوازده‌امامی از طریق روایاتی منسوب به ائمه شیعه بازستانی شد و به کسانی اطلاق گردید که ستم و بی‌عدالتی را رد می‌کنند. | ## بخش 3: بازستانی | در یکی از این روایات، رافضیان با گروه کوچکی از مردم فرعون یکی دانسته می‌شوند که از فرمان وی سرپیچی کردند و از تهدیدهای او نهراسیدند. این روایت اشاره‌ای است به آیه‌های ۱۲۰ تا ۱۲۶ سوره اعراف و آیه‌های ۷۰ تا ۷۵ سوره طه از قرآن. این واژه در اصل برچسبی تحقیرآمیز بود برای کسانی که نام عیسی را بیش از حد در سیاست به‌کار می‌بردند؛ اما اعضای این فرقه به‌مرور آن را برای خود پذیرفتند تا جایی که این واژه به‌طور اختصاصی برای آنان به‌کار رفت و عموماً بار مثبت یا خنثی پیدا کرد، هرچند واژه «یسوعی‌مآبانه» (Jesuitical) برگرفته از همین فرقه است و به معنای «دستکاری‌گر، توطئه‌چین، خائن و توانا در توجیه هر چیزی از راه استدلال‌های پیچیده» است. نمونه‌های دیگری را می‌توان در خاستگاه‌های متدیسم یافت؛ نخستین اعضا در ابتدا به دلیل پایبندی «منظم» و قاعده‌محور به دین تمسخر می‌شدند، اما بنیان‌گذار جان وزلی این واژه را برای جنبشش برگزید. به همین ترتیب، واژه پروتستان در اصل واژه‌ای تحقیرآمیز بود و اخیراً واژه پاگان نیز دستخوش دگرگونی مشابهی در معنا شده‌است. نژاد، قومیت و ملیت تا حدی کمتر و با بحث‌انگیزی بیشتر در میان گروه‌های مورد اشاره، بسیاری از واژه‌های نژادی، قومی و طبقاتی نیز بازستانی شده‌اند: ، که نامشان از واژه هلندی «bastaard» به معنای «حرام‌زاده» برگرفته شده‌است. آنان یک گروه قومی جنوب آفریقا هستند که از پدران اروپایی سفیدپوست و مادران آفریقایی سیاه‌پوست پدید آمده‌اند. باسترها این نام را به‌عنوان «نامی با افتخار» بازستانی کرده‌اند و ریشه و تاریخشان را با آن می‌ستایند. «کاری» (Curry)، که به‌صورت تحقیرآمیز برای اشاره به جنوب آسیایی‌ها به‌کار می‌رفت (اغلب همراه با واژه‌هایی چون «خورنده» یا «مکنده»)، توسط برخی اعضای جوامع مهاجر جنوب آسیایی یا بازستانی شده‌است. این فرایند هنوز کامل نشده‌است؛ چراکه واژه مرتبط هنوز می‌تواند در انگلیسی بار تحقیرآمیز داشته باشد. «کوگل» (Kugel)، اصطلاح شوخ‌طبعانه‌ای در انگلیسی آفریقای جنوبی برای زن جوان مادی‌گرا، که در اصل توسط نسل پیشین یهودیان آفریقای جنوبی به‌صورت تحقیرآمیز برای زن جوان یهودی‌ای به‌کار می‌رفت که ارزش‌های پوشش سنتی یهودی را رها کرده و به ثروت‌نمایی افراطی و آراستگی بیش از حد روی آورده بود. (Peckerwood)، که در اصل اصطلاحی در زبان سیاهان جنوب ایالات متحده برای سفیدپوستان فقیر بود، توسط گروه‌های زندانیان سفیدپوست بازستانی شد. (Smoggie)، که در اصل واژه‌ای تحقیرآمیز برای مردم شهر میدلزبرو در شمال شرقی انگلستان بود و به آلودگی صنعتی معروف آن شهر اشاره داشت، اکنون معمولاً به‌عنوان نام خودانتخابی به‌کار می‌رود. «وایت ترش» (White trash)، دشنامی طبقاتی در اشاره به سفیدپوستان فقیر، که توسط برخی در ایالت‌های جنوبی ایالات متحده به‌عنوان نماد فرهنگی و نشان افتخار بازستانی شده‌است — با این حال این بازستانی در زبان انگلیسی بریتانیایی رایج نشده و آن واژه همچنان با لحنی متکبرانه یا طعنه‌آمیز به‌کار می‌رود. این واژه در جریان جنگ در دونباس توسط اوکراینی‌ها بازستانی شد و سپس حزب آن را به‌عنوان نام خود برگزید. جنبش‌های هنری امپرسیونیسم — در سال ۱۸۷۴، در جریان نخستین نمایشگاه مستقل این گروه، منتقد نقدی خصمانه در روزنامه با عنوان «نمایشگاه امپرسیونیست‌ها» نوشت. او به‌ویژه از تابلوی امپرسیون، طلوع آفتاب اثر کلود مونه بهره گرفت تا نقاشان را به‌خاطر ترجیح دادن «تأثیرات گذرای لحظه» به جای موضوعات تمثیلی یا فراواقع‌گرایانه به سخره بگیرد. استاکیسم یک جنبش هنری بین‌المللی است که در سال ۱۹۹۹ بنیان‌گذاری شد و اعضای آن هنر فیگوراتیو می‌آفرینند. | ## جمع‌بندی | تریسی امین، از اعضای که به هنر مفهومی شناخته می‌شوند، دوست‌پسر وقت خود را به‌خاطر کمبود تخیل و دامنهٔ فکری متهم کرد و گفت که او «گیر کرده» (Stuck) است.