موضوع مقاله: کاخ شیربودون | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کاخ شیربودون | مقدمه: کاخ «شیربودون» (به ازبکی: شیربودون سرای) مجموعه‌ای کاخ‌گونه در بخارا، ازبکستان است که به‌عنوان یکی از مراکز سیاسی امیران بخارا عمل می‌کرد. | ## بخش 1: کاخ شیربودون | ساخت این کاخ حدود سال ۱۸۷۰، در دوران حکومت مظفر بن نصرالله (۱۸۶۰–۱۸۸۵) در امارت بخارا آغاز شد. در دههٔ ۱۸۷۰، به سرپرستی معمار عبدالرئوف و گچ‌کار رحیم حیاتوف، مجموعهٔ کاخ شامل خود کاخ، تالار پذیرایی، حوض، مسجد و بناهای دیگر در شیربودون ساخته شد. در دوران حکومت امیر عبدالاحاد خان نیز چندین تالار و اتاق‌های باشکوه به کاخ افزوده شد. کاخ شیربودون در دوران حکومت مظفر بن نصرالله (۱۸۶۰–۱۸۸۵) و امیر عبدالاحاد خان (۱۸۸۵–۱۹۱۰) در امارت بخارا ساخته شد. در دههٔ ۱۸۷۰، به سرپرستی گچ‌کار رحیم حیاتوف، معمار عبدالرئوف و دیگران، بناهای گوناگونی در شیربودون برپا گردید که شامل کاخ، مسجد و تالار پذیرایی بود. بر اساس یادداشت‌های اوله اولوفسن، کاخ شیربودون در حدود سه ورست (هر ورست برابر با ۱٫۰۶۶ کیلومتر) از جادهٔ «یَنگی بخارا» فاصله داشت و با دیواری بلند احاطه شده بود. مظفر بن نصرالله از کاخ شیربودون برای پذیرایی از سفیران خارجی و مهمانان بانفوذ استفاده می‌کرد و همچنین جشن‌های عمومی، مراسم عروسی و رویدادهای گوناگون در آن برگزار می‌شد. در جریان این جشن‌ها، تا ۵۰۰ چادر در شیربودون برپا می‌گردید؛ همان‌گونه که در روزنامهٔ «ترجیمون» مورخ ۲۲ آوریل ۱۸۹۷ ثبت شده است. فعالیت‌های ساختمانی در این منطقه در دوران حکومت‌های بعدی نیز ادامه یافت؛ از جمله امیر عبدالله‌خان تالاری باشکوه و چندین اتاق دیگر به مجموعهٔ کاخ افزود. در سال‌های پس از استقلال، این بنا از ۱۹۲۰ تا ۱۹۲۴ به مالکیت وزارت کشاورزی جمهوری شوروی خلق بخارا درآمد. | ## بخش 2: کاخ شیربودون | در دههٔ ۱۹۶۰، در محدودهٔ آن، ساختمان به‌عنوان مقر «تأمین آب منطقه‌ای بخارا» مورد استفاده قرار گرفت و امروزه همچنان به‌طور فعال به‌عنوان یک مرکز اجتماعی فعالیت می‌کند. مجموعهٔ شیربودون که با سرمایهٔ امیران بخارا ساخته شده بود، در زمان خود اهمیت اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی چشمگیری داشت. نام‌گذاری توپونی «شیربودون» ـ که تلفظ آن به صورت «شِربَدان» یا «شِربودین» نیز رایج است ـ واژه‌هایی با معانی متفاوت‌اند. برای نمونه، «شیربدن» در فارسی و تاجیکی به معنای «شیر» (مایع) و «بدن» (تن) است، در حالی که اصطلاح «شیربودون» به مفاهیم مرتبط با قوم یا طایفهٔ «شیر» اشاره دارد. اصطلاح «سیر بودون» به معنای «قوم سیر» یا «مردمان سیر» در کتیبهٔ کول‌تگین (۷۳۲ میلادی) ذکر شده است. از همین رو، نام «شیربودون» برای روستایی در شرق بخارا واژهٔ «بودون» را در ترکیب خود حفظ کرده و نشان‌دهندهٔ پیوند آن با دورهٔ تاریخی قرون دهم تا یازدهم میلادی است، زمانی که طایفهٔ «شیر» (سیر، چیر) در یکی از نواحی بخارا سکونت داشت. در بسیاری موارد، جمعیت این روستا در آن زمان با واژهٔ «اوروغ» (قوم، طایفه) نامیده می‌شد. امروزه این نام بیشتر به صورت «شِربودین» تلفظ می‌شود که احتمالاً به دلیل وجود مجتمع تجاری «شربودین» در منطقه است. در سال ۲۰۰۷ نیز ساکنان محلی طی یک گردهمایی نام «شیربودون» را برای اجتماع خود برگزیدند. معماری دیوارهای کاخ شیربودون ۱۰ متر ارتفاع دارند و به شکل هلال ماه ساخته شده‌اند. | ## بخش 3: کاخ شیربودون | برخلاف دیگر کاخ‌ها، این بنا دارای گنبدهای منحصربه‌فرد است و اطراف آن با درختان میوه، گل‌ها و بوته‌های رز خوش‌عطر آراسته شده است. بخش‌هایی از کاخ با آجر ساخته شده و بخش‌های دیگر با خاک بنا گردیده و با گچ طلایی پوشانده شده‌اند. کاخ شیربودون از چندین اتاق کوچک تشکیل شده که هر یک در سبک‌های گوناگون معماری ایرانی ساخته شده‌اند. همچنین اتاقی تزئین‌شده با ارتفاع ۴ ارشین (هر ارشین برابر با ۰٫۷۱۱ متر) وجود دارد که دیوارهای آن با کنده‌کاری‌های ظریف و پیچیده آراسته شده‌اند. در حیاط کاخ، استخری بزرگ از مرمر سفید ساخته شده و محلی برای فواره در نظر گرفته شده است. کاخ دارای تالار پذیرایی باشکوهی است که با بالکن‌ها و قرنیزهای گِلی تزئین شده و مبلمان و تزئینات نفیس دارد. در این تالار، منبری قرار دارد که با تخت امیر ـ هدیه‌ای از سوی امپراتور روسیه ـ آراسته شده است. در پشت تالار پذیرایی، طبقات بالایی با ستون‌های مرمری و کنده‌کاری‌های زیبا ساخته شده‌اند. کاخ همچنین شامل اتاق‌های گوناگونی است که با انواع پارچه‌ها و پرده‌های گِلی تزئین شده‌اند. | ## جمع‌بندی | اتاق‌های به سبک «گنبد» (گُنبَز)، حمام‌ها، فواره‌ها و باغ‌ها نیز بخشی از مجموعهٔ کاخ شیربودون را تشکیل می‌دهند.