موضوع مقاله: ادبیات راجستانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات راجستانی | مقدمه: ادبیات راجستانی سنتی در ادبیات هندی است که پیشینه‌ای به هزاره دوم میلادی دارد و دربرگیرندهٔ آثار نوشته‌شده به زبان راجستانی است. | ## بخش 1: ادبیات راجستانی | شکل نخستین زبان راجستانی از سدهٔ یازدهم میلادی از با نام مارو-گورجر یا آغاز به شکل‌گیری کرد. ادبیات کهن راجستانی عمدتاً توسط نوشته می‌شد و به نام‌های چارانی یا شناخته می‌شد که به زبان گجراتی نزدیک بود. ادبیات سده‌های میانه راجستانی بیشتر شامل شعر حماسی در ستایش پادشاهان و جنگاوران راجستان بود. رابیندرانات تاگور، دانشور بنگالی، زمانی گفت: «احساس حماسی که جوهر هر سرود و دوبیتی راجستانی است، عاطفه‌ای ویژه است که همه کشور می‌تواند به آن ببالد.» به‌طور کلی پذیرفته شده که ادبیات نوین راجستانی با آثار از جمله «ونش بهاسکر» و «ویر ستسایی» آغاز شد. ونش بهاسکر شرح‌حال شاهزادگان راجپوتی را دربرمی‌گیرد که در زمان حیات شاعر (۱۸۷۲–۱۹۵۲) بر (راجستان کنونی) فرمان می‌راندند و ویر ستسایی مجموعه‌ای از صدها دوبیتی است. پیشینه نخستین اشاره به ادبیات راجستانی در رمان «» نوشتهٔ اودیوتان سوری، راهب (۷۷۸ میلادی)، یافت می‌شود که در آن زبان «ماروبهاشا» نامیده شده‌است. ریشه‌های ادبیات راجستانی را می‌توان در سده‌های یازدهم و دوازدهم میلادی جستجو کرد، هنگامی که زبان مارو-گورجری آغاز به توسعه کرد. تسیتوری در «ایندین آنتیکوئری» (۱۹۱۴–۱۹۱۶) ارائه شد که هنوز معتبرترین اثر در زبان‌شناسی راجستانی به‌شمار می‌رود. دوره‌بندی ادبیات راجستانی ادبیات راجستانی به‌طور کلی در سه دوره دسته‌بندی می‌شود: دورهٔ آغازین (۱۰۵۰–۱۴۵۰ میلادی) این دوره با شکل‌گیری زبان و پی‌ریزی ادبیات راجستانی مشخص می‌شود. دورهٔ میانی (۱۴۵۰–۱۸۵۰ میلادی) در این دوره زبان و ادبیات راجستانی به بلوغ رسید و آفرینش ادبی به اوج خود نزدیک شد. دورهٔ نوین (۱۸۵۰ به بعد) ادبیات راجستانی در این دوره با تأثیرپذیری از جریان‌های معاصر دگرگون شد. نخستین نمایشنامهٔ نوین راجستانی «کسر-ویلاس» (۱۹۰۰ میلادی) و نخستین رمان «کنک-سوندری» (۱۹۰۳ میلادی) هر دو نوشتهٔ شیوچاندرا بهارتیا هستند. دسته‌بندی ادبیات راجستانی را می‌توان به پنج بخش اصلی بخش کرد: ادبیات چارانی شاعران، مورخان، جنگاوران و دانشمندان برجسته‌ای را در زمینه‌های گوناگون پرورش داده‌اند. سروده‌های دینگل، ، آثار ترکیبی، نوشته‌های تاریخی و بسیاری دیگر از نظم و نثر بخشی از این ادبیات هستند. نویسندگان سبک چارانی تنها در یک «رَسه» نمی‌نوشتند بلکه همزمان در ویر (حماسه)، (عاشقانه) و باکتی (عرفانی) توانمندی خود را نشان می‌دادند. شعر حماسی چارانی جنگاوران را به نبرد تا پای جان برای شرف سرزمین، دین، زنان و ستمدیدگان برمی‌انگیخت. | ## بخش 2: ادبیات راجستانی | شاعران چارانی در آثارشان از (راجستانی کهن)، سانسکریت، پینگل (برج‌بهاشا متأثر از دینگل)، اپبرمشه، زبان راجستانی (مارواری، و غیره)، گجراتی و نیز اردو-فارسی بهره می‌بردند. افزون بر چارانها، شاعران معاصر دیگری همچون ، برهمنان، ، ، راجپوتها، ، ، پانچولی و جینها نیز در ادبیات چارانی مشارکت داشتند. این ادبیات زنده و پرتوان نقشی تعیین‌کننده در شکل‌دادن سرنوشت غرب هند و قهرمانانش ایفا کرد. ادبیات جینی آثاری که به مقدار فراوان توسط پیروان آیین جین از جمله آچاریاها، مونی‌ها، یتی‌ها و شراوکاها و نیز ادیبان متأثر از جینیسم نوشته شده «ادبیات جینی» نامیده می‌شود. این آثار در کتابخانه‌های معابد کهن به مقدار فراوان گردآوری شده و هم در نظم و هم در نثر در دسترس است. ادبیات برهمنی ادبیات برهمنی در مقایسه با دیگر بخش‌ها کمتر در ادبیات راجستانی یافت می‌شود. آثار مهمی چون «»، «»، «بیسلدو راسو» و «رنمل چهند» از آثار برجسته این دسته هستند. ادبیات قدیسان در دوران میانی، در بستر جنبش باکتی و در آب‌وهوای آرام راجستان، قدیسان و سگونی بسیاری ظهور کردند. این قدیسان ادبیات گسترده‌ای به زبان محلی در ستایش خداوند و برای رفاه مردم عادی آفریدند. ادبیات عامیانه در ادبیات راجستانی، گنجینه‌ای عظیم از ادبیات عامیانه نیز وجود دارد. این ادبیات در قالب حماسه‌های عامیانه، نمایش‌های محلی، داستان‌های عاشقانه، ضرب‌المثل‌ها، چیستان‌ها و سرودهای عامیانه برجای مانده‌است. نمونه: خیات موهنوت نینسی، خیات بانکیداس و دیگران.۲ویردَوالوستایش قهرمانان جنگ، قدیسان و حامیان۲ونشاولیشجره‌نامه‌های دودمان‌ها با شرح مفصل.۳ورَننوتوصیف جنگ۳دَوَوِیتسبک هنری راجستانی با واژگان اردو-فارسی در قالب دوبیتی‌های ستایشی.۴اوپلَمبهونکوهش پادشاهانی که از قدرت خود سوءبهره‌گیری می‌کنند.۴وارتا یا واتوات به معنای روایت یا داستان است. در راجستان و گجرات ادبیات عظیمی بر پایه داستان‌های تاریخی، اسطوره‌ای، عاشقانه و تخیلی وجود دارد.۵تهِکَرینکوهش خیانت۵راسومتون شعری که همراه با جزئیات لشکرکشی‌ها و کارنامه‌های حماسی فرمانروایان، شجره‌نامه دودمان آنها نیز ذکر شده‌است. بیسلدو راسو و از مهم‌ترین آنها هستند.۶مرسیهسروده‌ای برای بیان اندوه پس از مرگ جنگاوران، حامیان یا پادشاه.۶وِلیرویدادهای دلاوری، تاریخ، دانش، سخاوت، عشق و فداکاری ذکر می‌شود. «ولی کیسن روکمنی ری» نوشتهٔ اثر مشهور این سبک است.۷داستان‌های عاشقانه۷ویگتسبک نگارش تاریخی. «مارواد را پرگنه ری ویگت» اثر اصلی این سبک است.۸توصیف زیبایی طبیعت، فصل‌ها و جشن‌ها۸پرکاشآثاری که بر دستاوردهای یک دودمان یا شخص خاص روشنایی می‌اندازند.۹توصیف سلاح‌ها۹وچنیکانثر-نظم قافیه‌دار. | ## بخش 3: ادبیات راجستانی | در ادبیات راجستانی «اچلداس خینچی ری وچنیکا» و «راتهور رتن‌سینگ مهسداسوت ری وچنیکا» از نمونه‌های برجسته هستند.۱۰ستایش شیر، اسب، شتر و گاو۱۰حقیقت۱۱ضرب‌المثل‌های آموزنده دربارهٔ زیرکی۱۱خط۱۲حماسه‌های کهن۱۲پَتّه۱۳توصیف رنج مردم در هنگام قحطی و سختی۱۳پروانه آثار مهم در ادامه معرفی کوتاهی از برخی آثار برجسته ادبیات راجستانی آمده‌است: آثار حماسی و تاریخی : این اثر زندگی و نبردهای واپسین فرمانروای اجمیر – – را توصیف می‌کند. ویرود چهتری و کیرتار باونَو (شاعر ): ویرود چهتری حماسهٔ دلاوری است و کیرتار باونَو اوضاع اجتماعی و اقتصادی آن زمان را بازمی‌نمایاند. (جودهراج): این اثر شجره‌نامهٔ فرمانروای و نبرد او با علاءالدین خلجی را بیان می‌کند. (جَیَنَک): متنی به زبان سانسکریت دربارهٔ تبار و دستاوردهای با داده‌های معتبر دربارهٔ توسعهٔ اجمیر. (نیَنچندره سوری): متنی به زبان سانسکریت که در آن حکیم جینی نیَنچندره سوری فرمانروایان رنتمبور را شرح داده‌است. آثار عاشقانه و عرفانی را دوها (شاعر کَللول): این اثر سرشار از زیبایی زبان شامل داستان عاشقانهٔ دهولا و مارونی است. ولی کیسن روکمنی ری : شاعر پریتویراج که از نوراتنه‌های اکبر و برادر کوچک‌تر فرمانروای بود، داستان ازدواج شری کریشنا و روکمینی را سروده‌است. : این حماسه که نزدیک به ۱۵۴۳ میلادی سروده شده، آرزوی علاءالدین خلجی و فرمانروای – – برای دستیابی به ملکه پدمینی را روایت می‌کند. آثار تاریخی-اداری موتا نینسی ری خیات و مارواد را پرگنه ری ویگت : نینسی که دیوان مهاراجا جسونت‌سینگ یکم جودپور بود، در این اثر تاریخ ایالت‌های گوناگون راجستان و نیز ریاست‌های همجوار (گجرات، ، ) را نوشته‌است. بیکانر را راتهوده ری خیات (دایالداس سیندهایچ): این کتاب دوجلدی رویدادهای آغاز در جودپور و بیکانر تا تاجگذاری را بازگو می‌کند. ونش بهاسکر (، ۱۸۱۵–۱۸۶۸ میلادی): کار تکمیل این اثر را فرزندخواندهٔ او مورارِیدان انجام داد. ویرونود : زادهٔ ۱۸۳۶ میلادی در (بهیلوارای کنونی)، این اثر پنج‌جلدی تاریخ مفصل مواری و دیگر ریاست‌های پیوسته را دربرمی‌گیرد. چهره‌های برجسته سده‌های میانی (۱۱۴۸–۱۱۹۱)، سراینده (سده‌های چهاردهم–پانزدهم) (۱۶۱۰–۱۶۷۰)، دیوان راجا جسونت‌سینگ جودپور ادبیات نوین و نویسندگان معاصر از مهم‌ترین نویسندگان و شاعران دوران نوین ادبیات راجستانی می‌توان به این نام‌ها اشاره کرد: (۱۹۴۸–۱۹۹۲) زبان‌های به‌کاررفته در ادبیات راجستانی ادبیات راجستانی به زبان‌ها و گویش‌های گوناگونی نوشته شده‌است. زبان راجستانی (مارواری، و غیره): گویش‌های محلی که به‌ویژه در دوران نوین رواج یافت. نقش ادبیات راجستانی در فرهنگ هند ادبیات راجستانی یکی از کهن‌ترین سنت‌های ادبی شمال هند به‌شمار می‌رود. | ## جمع‌بندی | نهضت ادبی نوین راجستان نیز با آگاهی زبانی فزاینده در میان راجستانی‌زبانان همراه بوده و آفرینش ادبی معاصر به زبان راجستانی رو به گسترش است.