موضوع مقاله: هگاده | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # هگاده | مقدمه: طبق رویه یهودیان، خواندن هگاده بر سر سفره سدر، تحقق میتزواه برای هر یهودی است که باید داستان کتاب خروج به فرزندان خود بازگو کند که در آن خدا بنی اسرائیل از بردگی در مصر نجات داد. | ## بخش 1: هگاده | تاریخچه مولفیت بر اساس سنت یهودی، هگاده و یا هگادا در دوره‌های میشنا و تلمود توسعه یافته است، اگرچه بازه زمانی دقیق آن نامعلوم است. این متن در طول تاریخ در اشکال مختلف وجود داشته و بنابراین نمی‌توان آن را به یک نویسنده واحد نسبت داد. نویسنده جمعی آن به‌طور سنتی بعل هگاده و یا هگادا (استاد هگاده و یا هگادا نامیده می‌شود. به نظر نمی‌رسد که هگاده و یا هگادا قبل از زمان یهودا بار ایلای (حدود ۱۷۰ میلادی)، آخرین تنای نقل شده در آن، گردآوری شده باشد. معمولاً فرض بر این است که متن ثابتی قبل از اختلاف مهم درباره ترتیب هگاده و یا هگاداکه در تلمود بابلی ثبت شده بود، وجود نداشته است. اقلیت مفسران، از جمله نفتالی مسکیل لآیسون، نویسنده هگاده و یا هگادا ملبیم، معتقدند که متن هگاده و یا هگادا در زمان ابّا آریکا و شموئل کامل بوده و اختلاف آنها بر تفسیر هگاده و یا هگادا بوده نه ترتیب آن. Targum Press یکی از قدیمی‌ترین بخش‌های هگاده و یا هگادا ، قرائت هلل است که بر اساس میشنا (پسحیم ۵:۷) در قربانی‌های معبد اورشلیم خوانده می‌شد و طبق نظر مدرسه شمّای، تنها فصل اول آن باید قرائت شود. این برکت، طبق گفته ربی تارفون چنین است: «بارک شده‌ای، پروردگار خدای ما، استاد جهان، که ما و پدران ما را از مصر رهانیدی و به این شب رساندی.» Joshua. در دوران پس از تلمودی، در عصر گائونیم، گزیده‌هایی از میدراش ها به هگاده و یا هگادا افزوده شد. سیدور ربی عمرام گائون (حدود ۸۵۰ میلادی) شامل یکی از نخستین نمونه‌های هگاده و یا هگادا است و به عنوان منبع بنیادین برای نسخه‌های بعدی خدمت کرده است. از میان میدراش هایی که در نسخه ربی عمرام گائون گنجانده شده‌اند، یکی از مهم‌ترین آن‌ها چهار فرزند است که نمایانگر چهار نگرش متفاوت نسبت به دلیل رعایت یهودیان در عید پسح است. سایر نقل‌قول‌های ربانی از ادبیات هگاده و یا هگادا نیز افزوده شده‌اند، مانند داستان الیعزر بن هورکانوس که کل شب را درباره خروج از مصر با چهار تن دیگر از ربی‌ها بحث کرده است، که این داستان در توسفتا به شکل کاملاً متفاوتی آمده است. در حالی که بخش‌های اصلی متن هگاده و یا هگادا از زمان تدوین اولیه تا حد زیادی ثابت مانده‌اند، برخی افزوده‌ها بعد از بخش آخر متن اضافه شده‌اند. برخی از این افزوده‌ها، مانند سرودهای تجمعی “یک بز کوچک” (חד גדיא) و “چه کسی یک می‌داند؟” (אחד מי יודע) که در قرن پانزدهم اضافه شده‌اند، به قدری پذیرفته شدند که تبدیل به استاندارد چاپ در پشت هگاده و یا هگادا گردیدند. | ## بخش 2: هگاده | متن هگاده و یا هگادا هرگز به شکل نهایی و واحد تثبیت نشد، زیرا هیچ نهاد ربانی وجود نداشت که بر چنین مسائلی سلطه داشته باشد. طیف متنوعی از متون سنتی تا پایان دوره قرون وسطی در جوامع اشکنازی و سفاردی شکل استانداردی به خود گرفتند. در دوران هاسکالا (روشنگری یهودی)، برخی از جوامع یهودی اروپای شرقی شروع به تشکیل گروه‌ها یا جنبش‌هایی کردند که دیدگاه‌های خود را درباره اصلاحات در هگاده و یا هگادا شکل دادند. یهودیت اصلاح‌طلب، که بخشی از هاسکالا بود، معمولاً هیچ متن هگاده و یا هگادا خاصی را به عنوان متن معیار نمی‌داند و خلاقیت نیایشگاهی خارج از چارچوب هلاخا را تشویق می‌کند. در حالی که هگاده و یا هگادا اصلاح‌طلب به طور گسترده استفاده می‌شوند، افراد و جوامع نیز آزادند که نسخه‌های خود را ایجاد کنند که ارزش‌های معاصر و الهیات فراگیر را بازتاب دهد. (این نگرش بعداً در کیبوتص هاو در جوامع پراکنده نیز ظاهر شد.) در پاسخ به جنبش اصلاح‌طلب، یهودیت ارتدکس شکل گرفت. 79–84 تاریخچه نسخ خطی قدیمی‌ترین نسخه کامل باقی‌مانده از قدیمی‌ترین חגגادة آشکنازی مصور به نام חגגדת سر پرندگان شناخته می‌شود[25]، که در حدود دهه ۱۳۲۰ در آلمان ساخته شده و اکنون در موزه اسرائیل در اورشلیم نگهداری می‌شود.[26] חגגדת رایلندز (Rylands Hebrew MS. این نسخه در قرن چهاردهم در اسپانیا نوشته و مصور شده و نمونه‌ای از تبادل هنری میان هنرمندان یهودی و غیر یهودی در زمینه مصورسازی نسخه‌های خطی است. در بهار و تابستان ۲۰۱۲، این חגגדה در موزه متروپولیتن هنر نیویورک در نمایشگاهی به نام «חגגדת رایلندز: هنر یهودی قرون وسطی در زمینه» به نمایش گذاشته شد.[27 28] חגגדת بارسلونا قرن چهاردهم کتابخانه بریتانیا (BL Add. این نسخه برای همراهی مراسم شب פסח و جشنواره تهیه شده بود و همچنین نماد وضعیت اجتماعی مالک آن در اسپانیا در قرن چهاردهم بود. تقریباً تمام صفحات آن پر از مینیاتورهایی هستند که مراسم פסח، بخش‌های کتاب مقدس و میدراش و غذاهای نمادین را به تصویر می‌کشند. חגגדת پراگ که در سال ۱۵۲۶ منتشر شد، به دلیل دقت در نوشتار و معرفی بسیاری از موضوعاتی که هنوز در متن‌های مدرن یافت می‌شوند، شناخته شده است. اگرچه تصاویر اغلب بخشی از חגגדה بودند، اما تا زمان חגגדת پراگ استفاده گسترده از آن‌ها در متن چاپی معمول نبود. قدیمی‌ترین هگاداه‌هایی که به‌صورت آثار مستقل تولید شده‌اند، نسخه‌های خطی از قرن‌های سیزدهم و چهاردهم میلادی هستند، مانند هگادای طلایی (احتمالاً بارسلونا، حدود ۱۳۲۰ میلادی، اکنون در کتابخانه بریتانیا) و هگادای سارایوو (اواخر قرن چهاردهم). | ## بخش 3: هگاده | دیگر هگاداه‌های مصور مهم قرون وسطی شامل هگادای سر پرندگان و هگادای واشنگتن هستند. گمان می‌رود که نخستین هگاداه‌های چاپی در سال ۱۴۸۲ در گوادالاخارا، اسپانیا تولید شده‌اند؛ با این حال، این موضوع عمدتاً حدس است، زیرا هیچ نشانه چاپگر وجود ندارد. قدیمی‌ترین هگادای چاپ شده تأیید شده، در سال ۱۴۸۶ در سونسینو، لومباردی، توسط خانواده سونسینو چاپ شد. اگرچه جامعه چاپ یهودیان به سرعت چاپخانه را به‌عنوان وسیله‌ای برای تولید متون پذیرفت، نرخ عمومی پذیرش هگاداه‌های چاپی کند بود. تا قرن نوزدهم، زمانی که ۱،۲۶۹ نسخه جداگانه تولید شد، تحول چشمگیری به سمت هگاداه‌های چاپی نسبت به نسخه‌های خطی مشاهده شد. 23–24 تولید هگاداه‌ها توسط شرکت‌ها، به‌ویژه در آمریکا، رایج است؛ برای مثال، هگادای شرکت Maxwell House که هم به‌عنوان متن برای جشن پسح استفاده می‌شود و هم به‌عنوان ابزار بازاریابی و نمایش اینکه برخی غذاها کاشر هستند. این نسخه در قرن چهاردهم در اسپانیا نوشته و مصور شده و نمونه‌ای از تبادل هنری میان هنرمندان یهودی و غیر یهودی در زمینه مصورسازی نسخه‌های خطی است. در بهار و تابستان ۲۰۱۲، این هگادا در موزه متروپولیتن هنر نیویورک در نمایشگاهی به نام «هگادا رایلندز: هنر یهودی قرون وسطی در زمینه» به نمایش گذاشته شد. این نسخه برای همراهی مراسم شب پسح و جشنواره تهیه شده بود و همچنین نماد وضعیت اجتماعی مالک آن در اسپانیا در قرن چهاردهم بود. تقریباً تمام صفحات آن پر از مینیاتورهایی هستند که مراسم پسح، بخش‌های کتاب مقدس و میدراش و غذاهای نمادین را به تصویر می‌کشند. هگادا پراگ که در سال ۱۵۲۶ منتشر شد، به دلیل دقت در نوشتار و معرفی بسیاری از موضوعاتی که هنوز در متن‌های مدرن یافت می‌شوند، شناخته شده است. اگرچه تصاویر اغلب بخشی از هگادا بودند، اما تا زمان هگادا پراگ استفاده گسترده از آن‌ها در متن چاپی معمول نبود. | ## جمع‌بندی | 34 سایر هگاداها مصور شامل هگادا سارایوو، هگادا واشنگتن و هگادا سزیک قرن بیستم هستند.