موضوع مقاله: آموزش در کنیا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در کنیا | مقدمه: آموزش در کنیا به سامانه نهادینه‌شده آموزشی این کشور اشاره دارد که در آن دانش‌آموزان و دانشجویان در مکان‌ها و ساختمان‌های مشخص، بر اساس برنامه درسی معین، آموزش می‌بینند. | ## بخش 1: آموزش در کنیا | این سامانه نهادینه با آموزش سنتی (یا عرفی) که پیش از تبلیغ مذهبی و مستعمره‌سازی در کنیا وجود داشت، تفاوت دارد؛ آموزش سنتی بر پایه فرهنگ و آداب و رسوم گروه‌های گوناگون بومیان اداره می‌شد. آموزش نهادینه در کنیا به قرن هجدهم میلادی در میان مردم سواحلی برمی‌گردد و نخستین مدرسه توسط مبلغان مذهبی در بنیان‌گذاری شد. در دوران استعماری، مدارسی برای ساکنان و مدیران مستعمره و نیز جوامع دینی و قومی گوناگون برپا شدند. کنیا از زمان استقلال در سال ۱۹۶۳، سه برنامه درسی آموزشی را پشت سر گذاشته‌است؛ آخرین آن‌ها «برنامه درسی مبتنی بر شایستگی» (CBC) است که در سال ۲۰۱۷ جایگزین شد. در سال ۲۰۱۷، مجمع جهانی اقتصاد سامانه آموزشی کنیا را به‌عنوان نیرومندترین سامانه آموزشی در میان چهل‌وسه کشور قاره آفریقا ارزیابی کرد. در سال ۲۰۱۸ نیز گروه بانک جهانی کنیا را در میان کشورهای آفریقایی از نظر پیامدهای آموزشی در رتبه نخست قرار داد. قانون اساسی کنیا (مصوب ۲۰۱۰) در ماده ۵۳ خود تصریح می‌کند که هر کودکی از حق فوری آموزش پایه رایگان و اجباری برخوردار است. پیشینه اسناد تاریخی، نه‌تنها از سفرنامه‌های یوهان لودویگ کراپف و ، نشان می‌دهند که گروه‌های اجتماعی-زبانی آفریقای شرقی دست‌کم از سال ۱۷۲۸ به آموزش نهادینه دسترسی داشته‌اند؛ دست‌نوشته سواحلی «» (کتاب هراکلیوس) این واقعیت را تأیید می‌کند. مبلغان جامعه هیئت‌های تبلیغی کلیسا با مردم بومی در شهر ساحلی مومباسا ارتباط برقرار کردند و نخستین مدرسه مبلغان مذهبی در کشور را در در سال ۱۸۴۶ بنیان نهادند. با گسترش راه‌آهن از مومباسا به اوگاندا، مبلغان مذهبی فعالیت‌های خود را به داخل کنیا گسترش دادند. تلاشی برای ایجاد مدرسه و هیئت مذهبی در یاتا در سال ۱۸۹۴ با مقاومت قوم روبه‌رو شد. در دوران استعماری، شمار کنیایی‌هایی که با آموزش آشنا می‌شدند پیوسته افزایش یافت و شماری از آنان برای تحصیلات عالی به خارج رفتند. از جمله کسانی که در دوران استعماری در خارج تحصیل کردند، می‌توان از جومو کنیاتا ( و مدرسه اقتصاد لندن)، ، (دانشگاه کلمبیا)، موای کیباکی (مدرسه اقتصاد لندن)، ، ، (دانشگاه کیپ‌تاون)، و باراک اوباما (پدر) (دانشگاه هاوایی در مانوا) نام برد. میان سال‌های ۱۹۵۹ و ۱۹۶۳، حدود هشتصد دانشجوی کنیایی از طریق «برنامه هواپیمایی» که ابتکار تام ابویا بود، در دانشگاه‌های آمریکا و کانادا تحصیل کردند. این روند در طول سال‌ها رشد پیوسته‌ای داشت و تا زمان استقلال در سال ۱۹۶۳، ۸۴۰٬۰۰۰ کودک آفریقایی در مدارس ابتدایی ثبت‌نام کرده بودند. این مدارس عبارت بودند از: مدارس پیش از استقلال برای آفریقایی‌های بومی مدارس پیش از استقلال برای مسلمانان و اعراب مدارس پیش از استقلال برای هندی‌ها مدارس پیش از استقلال برای اروپایی‌ها مدارس چندقومیتی از مهم‌ترین مدارس تأسیس‌شده پیش از استقلال می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ۱۸۴۶: نخستین مدرسه مبلغان مذهبی در رابای، بنیان‌گذاری‌شده توسط یوهان لودویگ کراپف ۱۹۰۳: قدیمی‌ترین دبستان برای آفریقایی‌ها: مدرسه دوستان کایموسی، بنیان‌گذاری‌شده توسط کواکرهایی از آفریقای جنوبی ۱۹۰۶: نخستین دبستان برای کودکان مهاجران هندی در نایروبی ۱۹۰۸: نخستین دبستان ویژه دختران ۱۹۲۶: نخستین دبیرستان برای آفریقایی‌ها برنامه‌های درسی آموزشی سامانه ۷–۴–۲–۳ با فروپاشی جامعه آفریقای شرقی در سال ۱۹۷۷، کنیا همان سامانه آموزشی را حفظ کرد اما نام‌های آزمون‌ها را از هویت منطقه‌ای به هویت ملی تغییر داد. گواهینامه آفریقای شرقی برای آموزش ابتدایی (EACPE) به گواهینامه آموزش ابتدایی (CPE) تبدیل شد که پس از ۷ سال دبستان اعطا می‌گردید. گواهینامه آموزش آفریقای شرقی (EACE) به گواهینامه آموزش کنیا (KCE) تبدیل شد که پس از ۴ سال دبیرستان اعطا می‌شد. گواهینامه پیشرفته آموزش آفریقای شرقی (EAACE) نیز به گواهینامه پیشرفته آموزش کنیا (KACE) تبدیل گردید که پس از ۲ سال دوره متوسطه دوم اعطا می‌شد. سامانه ۷-۴-۲-۳ شامل ۱۱ تا ۱۳ سال آموزش پایه و حداقل ۳ سال برای تحصیلات دانشگاهی کارشناسی بود. برنامه درسی ۸–۴–۴ در سال ۱۹۸۵، رئیس‌جمهور دنیل آراپ موی سامانه آموزشی ۸–۴–۴ را معرفی کرد که ۸ سال آموزش ابتدایی، ۴ سال آموزش متوسطه و ۴ سال آموزش دانشگاهی را دربرمی‌گرفت. از سال ۱۹۸۵ تا ۲۰۱۷، آموزش عمومی در کنیا بر پایه این سامانه استوار بود؛ به این معنا که هشت سال آموزش ابتدایی، چهار سال دبیرستان و چهار سال آموزش عالی یا دانشگاهی داشت. در این دوره رشد پیوسته‌ای در پیشرفت آموزش در کشور مشاهده شد و شمار قابل توجهی از دانشگاه‌های دولتی و خصوصی، مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای و کالج‌های سطح میانی شکل گرفتند. برنامه درسی مبتنی بر شایستگی (CBC)، سامانه ۲-۶-۳-۳-۳ در سال ۲۰۱۷، برنامه درسی مبتنی بر شایستگی (CBC) به‌منظور جایگزینی سامانه سنتی ۸–۴–۴ راه‌اندازی شد. این برنامه توسط مؤسسه توسعه برنامه درسی کنیا (KICD) طراحی شد و هدف آن پرورش «شهروندانی متعهد، توانمند و اخلاق‌مدار» بود. برخلاف سامانه ۸-۴-۴ که فراگیران ۸ سال در مقطع ابتدایی، ۴ سال در دبیرستان و ۴ سال در دانشگاه می‌گذراندند، برنامه درسی CBC بر اساس سامانه ۲-۶-۳-۳-۳ کار می‌کند؛ بدین ترتیب که آموزش پایه به سه سطح سازمان‌دهی شده‌است: آموزش سال‌های اولیه، آموزش مقطع میانی و آموزش مقطع عالی متوسطه. | ## بخش 2: آموزش در کنیا | بر اساس این برنامه، فراگیران ۲ سال پیش‌دبستانی، ۶ سال دبستان (پایه‌های ۱ تا ۶)، ۳ سال دوره پایین‌تر متوسطه (پایه‌های ۷، ۸، ۹)، ۳ سال دوره بالاتر متوسطه (پایه‌های ۱۰، ۱۱، ۱۲) و ۳ سال دانشگاه خواهند گذراند و مجموعاً ۱۲ سال آموزش پایه حفظ می‌شود. برنامه درسی مبتنی بر شایستگی بر هفت شایستگی محوری تأکید دارد: ارتباط و همکاری، تفکر انتقادی و حل مسئله، خلاقیت و تخیل، شهروندی، سواد دیجیتال، یادگیری برای یادگیری و خودکارآمدی. فراگیران بر اساس سه سطح ارزیابی می‌شوند: برآوردن انتظارات (ME)، نزدیک به انتظارات (AE) و زیر انتظارات (BE). نخستین دوره فراگیران تحت برنامه CBC در سال ۲۰۲۲ آموزش ابتدایی را به پایان رساندند و در سال ۲۰۲۳ وارد مقطع پایین‌تر متوسطه شدند. دولت از طریق در حال سرمایه‌گذاری برای توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز در مدارس دولتی سراسر کشور بوده‌است. در اکتبر ۲۰۲۱، رئیس‌جمهور اوهورو کنیاتا از خزانه‌داری ملی خواست ۸ میلیارد شیلینگ کنیا در اختیار وزارت آموزش قرار دهد تا تا سال ۲۰۲۳، ۱۰٬۰۰۰ کلاس درس در دبیرستان‌های سراسر کشور ساخته شود. بر اساس اعلام ، وزیر آموزش وقت، تا فوریه ۲۰۲۱ هفتصد کلاس درس جدید برای مقطع پایین‌تر متوسطه CBC در مدارس ثانوی تکمیل شده بود. این برنامه در بودجه تکمیلی ۱۲۶٫۳ میلیارد شیلینگی که در اواسط فوریه توسط وزیر خزانه‌داری عکر یاتانی به مجلس تقدیم شد، به‌عنوان یک اولویت اصلی تأمین مالی قرار گرفت. برنامه درسی بریتانیایی شمار فزاینده‌ای از مدارس خصوصی، سامانه‌ای مشابه سامانه آموزشی بریتانیا ارائه می‌دهند که شامل هشت تا نه سال دبستان/دوره آمادگی، دو تا سه سال دوره متوسطه (که به (IGCSE) ختم می‌شود) و سپس دو سال دوره دانشگاهی مقدماتی منجر به مدرک است. برنامه درسی آمریکای شمالی تعدادی از مدارس خصوصی، آموزش رسمی مبتنی بر و برنامه درسی کانادا ارائه می‌دهند که دربرگیرنده دوازده پایه تحصیلی است و به مدرک معادل دیپلم متوسطه آمریکایی و کانادایی ختم می‌شود. ۷۵٪ از کسانی که آموزش ابتدایی را کامل می‌کنند به مدارس متوسطه می‌روند و ۶۰٪ از فارغ‌التحصیلان متوسطه به مراکز آموزش عالی از جمله مراکز کسب‌وکار و حرفه‌ای، پلی‌تکنیک‌های ملی و دانشگاه‌های دولتی و خصوصی داخل کشور می‌روند. بیش از ۹۵۰٬۰۰۰ کنیایی در خارج از کشور تحصیل کرده‌اند که بیشتر فارغ‌التحصیلان از هند، بریتانیا، کانادا، آمریکا، روسیه و اوگاندا هستند. کیفیت آموزش کیفیت آموزش در سال‌های اخیر توجه زیادی را در کنیا به خود جلب کرده‌است. سند اصلی دولت کنیا در این زمینه، برنامه پشتیبانی از بخش آموزش کنیا برای سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰، مرکز ارزیابی ملی (NAC) را برای رصد دستاوردهای یادگیری تأسیس کرد. در سال ۲۰۰۹، «اوئزو کنیا» در همکاری با NAC، ارزیابی‌ای از مهارت‌های پایه خواندن و حساب کودکان ۶ تا ۱۶ ساله انجام داد. این ارزیابی سالانه یادگیری (ALA) در روستاهای ۷۰ تا از ۱۵۸ ناحیه کنیا انجام شد و نزدیک به ۷۰٬۰۰۰ کودک را در خانه‌هایشان ارزیابی کرد. این آزمون در سطح پایه دوم طراحی شده بود؛ سطحی که دانش‌آموزان قرار است در آن مهارت پایه در خواندن انگلیسی و کیسواحیلی و حل مسائل ساده ریاضی را کسب کنند. سطح دانش‌آموزان ناتوان در خواندن متن انگلیسی ناتوان در خواندن متن سواحیلی ناتوان در انجام تفریق پایه دوم ۸۵٪ ۸۵٪ ۷۹٪ پایه پنجم ۲۷٪ ۲۳٪ ۳۰٪ پایه هشتم ۴٪ ۴٪ ۱۰٪ یافته‌های کلیدی ارزیابی اوئزو ۲۰۰۹ دربارهٔ آموزش در کنیا عبارتند از: سطح سواد پایین است و در برخی مناطق به‌طور چشمگیری پایین‌تر است. دختران در خواندن انگلیسی و کیسواحیلی بهتر عمل می‌کنند در حالی که پسران در ریاضی عملکرد بهتری دارند. بیشتر کودکان می‌توانند مسائل واقعی «ریاضیات قومی» را حل کنند، در حالی که شمار کمتری می‌توانند مسائل مشابه را به شکل انتزاعی و با کاغذ و مداد حل کنند. ۵٪ از کودکان در مدرسه ثبت‌نام نکرده‌اند، اما این مشکل در مناطق خاصی بسیار جدی‌تر است. بسیاری از کودکان از آنچه برای پایه تحصیلی‌شان انتظار می‌رود مسن‌ترند، از جمله ۴۰٪ از کودکان پایه دوم و ۶۰٪ از کودکان پایه هفتم. استان شمال شرقی و نواحی خشک در دره ریفت و استان‌های شرقی عملکرد به‌ویژه پایینی دارند و بسیاری از کودکان بزرگ‌تر، به‌ویژه دختران، به مدرسه نمی‌روند. بسیاری از خانواده‌ها هزینه تدریس خصوصی اضافی می‌پردازند که عمدتاً بر تمرین و آمادگی برای آزمون تمرکز دارد. مدارس در برنامه‌ریزی بودجه با مشکل روبه‌رو هستند زیرا بودجه را در زمان‌های غیرقابل پیش‌بینی دریافت می‌کنند. کودکانی که مادرانشان تحصیل‌کرده‌اند، به‌ویژه فراتر از مقطع ابتدایی، نرخ بسیار بالاتری از سواد و مهارت ریاضی دارند. | ## بخش 3: آموزش در کنیا | حدود ۱۵٪ از دانش‌آموزان در روز معین غایب هستند، با نرخ غیبت بسیار بالاتر در برخی نواحی به دلیل سطح بالاتر فقر. کمبود شدید معلم وجود دارد که تخمین زده می‌شود به‌طور میانگین ۴ معلم برای هر مدرسه باشد. عدم تمایل دولت به سرمایه‌گذاری در مؤسسات آموزشی در مناطق محروم و توسعه مدارس تنها در شهرها، که منجر به ناکارآمدی فرایند آموزشی در مناطق خشک و نیمه‌خشک می‌شود. اختلاس وجوه عمومی توسط مدیران مدارس و فقدان پاسخگویی در استفاده از کمک‌های دولتی و فساد گسترده در مؤسسات آموزشی. به دلیل این مشکلات در آموزش عمومی، مدارس خصوصی حتی در میان خانواده‌هایی که به‌سختی توان پرداخت شهریه دارند، روز به روز محبوب‌تر می‌شوند. آموزش و پرورش در دوران کودکی (پیش‌دبستانی) آموزش و پرورش در دوران کودکی (ECD) یا آموزش پیش‌دبستانی، پایه سامانه آموزش پایه کنیا را تشکیل می‌دهد و کودکان ۰ تا ۵ ساله را هدف قرار می‌دهد. این برنامه بر سواد اولیه، مهارت‌های عددی، توسعه اجتماعی، یادگیری مبتنی بر بازی و ارزش‌هایی مانند مسئولیت‌پذیری، خلاقیت و احترام به تنوع تأکید دارد. میان سال‌های ۱۹۹۲ و ۲۰۰۲، شمار مراکز آموزش دوران کودکی نزدیک به ۶۹٪ افزایش یافت که نشان‌دهنده تقاضای رو به رشد برای خدمات یادگیری اولیه در سراسر کشور است. این گسترش پس از تمرکززدایی در سال ۲۰۱۳ ادامه یافت؛ زمانی که مسئولیت زیرساخت ECD و کارکنان به دولت‌های استانی منتقل شد، در حالی که دولت مرکزی توسعه برنامه درسی و آموزش معلمان را در اختیار نگه داشت. نگرانی‌های دسترسی در آموزش پیش‌دبستانی دسترسی به خدمات آموزش دوران کودکی در کنیا تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله درآمد خانوار، تفاوت‌های منطقه‌ای، الگوهای تحرک و سطوح متفاوت زیرساخت در مناطق مختلف قرار دارد. خانواده‌های در فقر اغلب با هزینه‌های غیرمستقیم مدرسه مانند لباس فرم، غذا و حمل‌ونقل دست و پنجه نرم می‌کنند که می‌تواند ثبت‌نام و ماندگاری در سال‌های اولیه را کاهش دهد. هرچند آموزش دوران کودکی در بسیاری از استان‌ها به‌صورت عمومی تأمین مالی می‌شود، مشارکت والدین به‌ویژه در مراکز خصوصی و مؤسسات اجتماع‌محور همچنان رایج است.UNICEF Kenya. استان‌های خشک و نیمه‌خشک (ASAL) با چالش‌های مرتبط با فاصله زیاد میان مراکز آموزشی، شیوه زندگی کوچ‌نشینی و ناامنی گاه‌به‌گاه که تداوم یادگیری اولیه را مختل می‌کند، روبه‌رو هستند. شکاف‌های جنسیتی در ثبت‌نام آموزش دوران کودکی طی دهه گذشته به‌طور چشمگیری کاهش یافته‌است و داده‌های ملی نشان‌دهنده برابری نزدیک جنسیتی است. چالش‌های سیاستی در زمینه‌هایی مانند آموزش استانداردشده معلمان، هماهنگ‌سازی محیط‌های یادگیری و شناسایی زودهنگام کودکان دارای نیازهای ویژه همچنان ادامه دارند. عوامل بهداشتی، به‌ویژه آنهایی که کودکان زیر پنج سال را تحت تأثیر قرار می‌دهند، بر پیامدهای آموزش دوران کودکی نیز تأثیر می‌گذارند. کنیا در کاهش مرگ‌ومیر نوزادان و کودکان زیر پنج سال طی دهه گذشته پیشرفت قابل توجهی داشته‌است، اما کودکانی که با بیماری مزمن، سوءتغذیه یا مراقبت‌های بهداشتی ناکافی روبه‌رو هستند همچنان در معرض خطر بالاتر ورود دیرهنگام به مدرسه یا غیبت مکرر قرار دارند. سال تحصیلی هم در مقطع ابتدایی و هم در متوسطه در ژانویه آغاز و در نوامبر پایان می‌یابد. از آنجایی که مردودی ممنوع شده، دانش‌آموزان حتی در صورت شکست در آزمون‌ها به پایه بعد می‌روند. همه دانش‌آموزان ابتدایی دولتی در پایان سال تحصیلی پایه هشتم، در آزمون گواهینامه آموزش ابتدایی کنیا (KCPE) شرکت می‌کنند. دبستان پایین: این دوره ۴ ساله نخستین گذار به مقطع آموزش ابتدایی اصلی است و در سنین ۶ یا ۷ سالگی آغاز می‌شود. سامانه نمره‌دهی «پایه» نامیده می‌شود؛ بدین معنا که در چهار سال اول، دانش‌آموزان از پایه یک تا چهار پیش می‌روند. دبستان بالا: این نیز یک دوره ۴ ساله است که دانش‌آموزان را برای سال‌های دبیرستان آماده می‌کند. در پایه هفتم، دانش‌آموزان بیشتر به دبیرستان‌هایی که می‌خواهند بروند توجه می‌کنند. در آخرین سال دبستان، دانش‌آموزان می‌توانند ۴ تا ۶ دبیرستان برای ادامه تحصیل انتخاب کنند و در آزمون (KCPE) شرکت کنند که گذار آنها به دبیرستان را تأیید می‌کند. آموزش ابتدایی جهانی (UME)، هدف توسعه بین‌المللی ایجادشده توسط کنفرانس جهانی آموزش، کنیا را به تحقق آموزش ابتدایی جهانی برای تمام شهروندان هدایت کرده‌است. | ## جمع‌بندی | در ژانویه ۲۰۰۳، رئیس‌جمهور موای کیباکی آموزش ابتدایی رایگان را مجدداً معرفی کرد که پیش از اواسط دهه ۱۹۸۰ نیز وجود داشت.