موضوع مقاله: آموزش در بولیوی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در بولیوی | مقدمه: نرخ بی‌سوادی در نواحی روستایی همچنان بالاست، در حالی که دیگر بخش‌های کشور روند رو به رشدی در سوادآموزی دارند. | ## بخش 1: آموزش در بولیوی | بولیوی ۲۳ درصد از بودجه سالانه خود را به هزینه‌های آموزشی اختصاص می‌دهد که نسبت به بیشتر کشورهای آمریکای جنوبی درصد بالاتری است، هرچند از بودجه ملی کوچک‌تری برخوردار است. این اصلاحات شامل تمرکززدایی از بودجه آموزشی برای پاسخگویی به نیازهای محلی متنوع، بهبود آموزش معلمان و برنامه‌های درسی، رسمی‌سازی و گسترش آموزش دوزبانه بین‌فرهنگی و تغییر نظام پایه‌های تحصیلی بود. با این حال، مقاومت اتحادیه‌های معلمان اجرای برخی از اصلاحات مورد نظر را به کندی کشانده‌است. ساختار کنونی نظام آموزشی بولیوی بر پایه قانون ۰۷۰ «آولینو سینیانی - الیساردو پرز» مصوب ۲۰ دسامبر ۲۰۱۰ استوار است. این قانون آموزش را یک حق بنیادین و نخستین مسئولیت مالی دولت می‌داند و نظام آموزشی را در سه زیرسامانه سازمان‌دهی می‌کند: آموزش عمومی، آموزش جایگزین و ویژه، و آموزش عالی حرفه‌ای. پیشینه بی‌ثباتی سیاسی مزمن، رشد آموزش همگانی را در سرتاسر تاریخ بولیوی به تأخیر انداخت. در دوران استعمار، آموزش به معدودی از روحانیون محدود می‌شد که به عنوان آموزگار خصوصی پسران خانواده‌های اشراف عمل می‌کردند. تلاش چندانی برای آموزش بومیان فراتر از حداقل لازم برای مسیحی کردن آنان صورت نمی‌گرفت. استقلال با صدور مجموعه‌ای از فرمان‌های بلندپروازانه برای آموزش ابتدایی اجباری و همگانی و برپایی نظام مدارس دولتی همراه بود؛ با این حال، دستاوردهای عملی اندکی به بار آمد. هیچ مؤسسه فنی‌حرفه‌ای یا کشاورزی در کشور وجود نداشت و تنها ۱۷ درصد از جمعیت بزرگسال باسواد بودند. هیئت آموزشی بلژیک در اوایل قرن بیستم به بولیوی رسید و طی سی سال پایه‌ای برای آموزش ابتدایی روستایی بنیان گذاشت. در سال ۱۹۳۱، الیساردو پرز یک مدرسه هسته‌ای بزرگ (مدرسه مرکزی با پنج تا هشت پایه) در نزدیکی دریاچه تیتیکاکا تأسیس کرد. مدارس ماهواره‌ای کوچک‌تر در روستاهای پیرامون، خدمات مدرسه هسته‌ای را تکمیل می‌کردند. قانون ۱۹۴۷ که ریشه‌کنی بی‌سوادی را هدف قرار داده بود، توجه‌ها را به ظرفیت محدود دولت در این زمینه جلب کرد. این قانون هر ایرانی باسواد را ملزم می‌کرد حداقل یک‌نفر دیگر را خواندن و نوشتن بیاموزد و برای بی‌سوادی بزرگسالان جریمه تعیین می‌کرد. قانون آموزش ۱۹۵۶ قانون‌گذاری سال ۱۹۵۶ پایه نظام آموزش عمومی را تا اواخر دهه ۱۹۸۰ بنیان نهاد. دولت یک دوره شش‌ساله آموزش ابتدایی، چهار سال آموزش متوسطه اول و دو سال دبیرستان را برقرار کرد که با مدرک دیپلم پایان می‌یافت. قوانین سال‌های ۱۹۶۹ و ۱۹۷۳ برنامه درسی را بازنگری کردند و یک دوره پنج‌ساله آموزش ابتدایی را که به‌صورت نظری برای کودکان هفت تا چهارده‌ساله اجباری بود، به همراه سه سال متوسطه اول و چهار سال دبیرستان برقرار کردند. دو سال نخست دبیرستان یک برنامه یکپارچه برای همه دانش‌آموزان بود؛ در دو سال دوم، دانش‌آموزان می‌توانستند در رشته علوم انسانی یا یکی از رشته‌های فنی تخصص بگیرند. | ## بخش 2: آموزش در بولیوی | دانشگاه بولیوی — کنسرسیومی متشکل از هشت دانشگاه دولتی و یک دانشگاه خصوصی ( با ۱٬۵۰۰ دانشجو) — تنها مؤسسه پس از دبیرستانی بود که مدرک اعطا می‌کرد. مدارس دیگری نیز آموزش فنی در زمینه هنرهای زیبا، هنرهای تجاری و رشته‌های فنی، و همچنین آموزش معلمان ارائه می‌دادند. دانشگاه بولیوی که در سال ۱۹۸۹ بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ دانشجو داشت، درگیر کشمکشی تند با دولت پاز استنسورو بر سر طرح‌های احتمالی کاهش شدید بودجه آموزش عالی دولتی شد. دولت برنامه‌های خود برای ترویج مؤسسات خصوصی به منظور جبران افت کلی معیارهای آموزشی ناشی از سیاست‌های باز پذیرش را تأیید کرد. بن‌بست بر سر بودجه دانشگاه در سال ۱۹۸۸ به اعتراض دانشجویان انجامید و پلیس در بزرگ‌ترین دانشگاه کشور، دانشگاه سن آندرس در لاپاز با ۳۷٬۰۰۰ دانشجو دخالت کرد. تا اواسط دهه ۱۹۸۰، حدود ۳۵۰ مرکز و بیش از ۲٬۰۰۰ معلم به برنامه‌های سوادآموزی کودکان اختصاص یافته بودند. بیش از نیمی از آنها در استان لاپاز قرار داشتند که بیش از یک‌سوم جمعیت کشور در آن زندگی می‌کرد. این برنامه تأثیر اندکی داشت؛ بهبود نرخ سوادآموزی بزرگسالان که در اواسط دهه ۱۹۸۰ در سطح پایینی ایستاده بود، عمدتاً از افزایش ثبت‌نام در مدارس ابتدایی ناشی شد. از سال ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۷، درصد کودکان واجب‌التعلیم ثبت‌نام‌شده در مدارس ابتدایی از ۷۶ به ۸۷ درصد افزایش یافت. تحلیلگران برآورد کردند که هزینه‌های واقعی آموزش در سال ۱۹۸۵ کمتر از ۴۰ درصد کل هزینه‌های ثبت‌شده در سال ۱۹۸۰ بود. در همین دوره، سهم تولید ناخالص داخلی اختصاص‌یافته به آموزش از ۳ درصد به کمتر از ۲ درصد کاهش یافت. اگرچه نظام آموزشی در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ پیشرفت‌هایی در ثبت‌نام ثبت کرد، تا اواخر دهه ۱۹۸۰ مشکلات جدی همچنان پابرجا بودند. شمار دانش‌آموزان دبیرستانی دو برابر سریع‌تر از جمعیت همان گروه سنی رشد کرد؛ جمعیت دانشجویی دانشگاه‌ها بیش از چهار برابر سریع‌تر از کل جمعیت ۱۸ تا ۲۴ ساله افزایش یافت. با این حال، آموزش متوسطه برای اکثر بولیویایی‌ها دست‌نیافتنی ماند؛ تنها ۳۵ درصد از گروه سنی واجد شرایط در دبیرستان حاضر بودند. تلاش برای افزایش حضور دختران با واقعیت‌های اقتصادی سخت خانواده‌های فقیر که به کمک دختران خود در خانه‌داری و نگهداری از کودکان وابسته بودند، روبه‌رو می‌شد. تنها یک‌سوم از دانش‌آموزان پایه اول تا پایه پنجم ادامه دادند، ۲۰ درصد وارد دبیرستان شدند، ۵ درصد تحصیلات پس از دبیرستان را آغاز کردند و تنها ۱ درصد مدرک دانشگاهی گرفتند. منتقدان فقدان آموزش دوزبانه را مسئول اصلی نرخ بالای ترک تحصیل در میان دانش‌آموزان روستایی می‌دانستند. همچنین رویکرد بین‌فرهنگی و آموزش دوزبانه را در نظام آموزشی گنجاند تا با تنوع فرهنگی-اجتماعی کشور همخوانی داشته باشد. این اصلاحات همچنین برای نخستین بار به رسمیت شناختن تنوع فرهنگی و آموزش بین‌فرهنگی-دوزبانه، تأکید بر کیفیت آموزش، مشارکت اجتماعی، اولویت‌بخشی به آموزش ابتدایی و ترویج برابری دسترسی با توجه ویژه به زنان و قشرها آسیب‌پذیر را دربرمی‌گرفت. | ## بخش 3: آموزش در بولیوی | قانون آموزش «آولینو سینیانی - الیساردو پرز» (۲۰۱۰) در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۰، در دوران دولت اوو مورالس، قانون شماره ۰۷۰ آموزش «آولینو سینیانی - الیساردو پرز» تصویب شد که پایه‌های نظام آموزشی جاری بولیوی را استوار کرد. این قانون آموزش را یک حق بنیادین و نخستین مسئولیت مالی دولت تعریف کرد و اصولی چون رایگان بودن، همگانی بودن، بین‌فرهنگی بودن و چندزبانگی را در نظام آموزشی گنجاند. همچنین این قانون نظام آموزشی را در سه زیرسامانه بازسازماندهی کرد: آموزش عمومی، آموزش جایگزین و ویژه، و آموزش عالی حرفه‌ای. ساختار نظام آموزشی (از ۲۰۱۰) بر اساس قانون ۰۷۰ «آولینو سینیانی - الیساردو پرز»، نظام آموزشی بولیوی در سه زیرسامانه اصلی سازمان یافته‌است: زیرسامانه آموزش عمومی آموزش عمومی، آموزش منظم، هنجاریافته، اجباری و فرآیندمحور است که به همه دختران، پسران، نوجوانان و جوانان از آموزش پیش‌دبستانی تا دیپلم متوسطه ارائه می‌شود. این زیرسامانه سه بخش دارد: آموزش پیش‌دبستانی در خانواده و اجتماع آموزش ابتدایی اجتماعی-حرفه‌ای آموزش متوسطه اجتماعی-تولیدی مقطع گروه سنی آموزش پیش‌دبستانی غیررسمی ۰ تا ۴ سال آموزش پیش‌دبستانی رسمی پایه اول پیش‌دبستانی ۴ تا ۵ سال پایه دوم پیش‌دبستانی ۵ تا ۶ سال آموزش ابتدایی اجتماعی-حرفه‌ای پایه اول ابتدایی ۶ تا ۷ سال پایه دوم ابتدایی ۷ تا ۸ سال پایه سوم ابتدایی ۸ تا ۹ سال پایه چهارم ابتدایی ۹ تا ۱۰ سال پایه پنجم ابتدایی ۱۰ تا ۱۱ سال پایه ششم ابتدایی ۱۱ تا ۱۲ سال آموزش متوسطه اجتماعی-تولیدی پایه اول متوسطه ۱۲ تا ۱۳ سال پایه دوم متوسطه ۱۳ تا ۱۴ سال پایه سوم متوسطه ۱۴ تا ۱۵ سال پایه چهارم متوسطه ۱۵ تا ۱۶ سال پایه پنجم متوسطه ۱۶ تا ۱۷ سال پایه ششم متوسطه ۱۷ تا ۱۸ سال دیپلم متوسطه در بولیوی، دیپلم متوسطه نتیجه موفقیت‌آمیز ۱۲ سال آموزش عمومی یا آموزش متوسطه بزرگسالان است. وزارت آموزش از طریق اداره‌های استانی آموزش، گواهینامه دیپلم را به رایگان صادر می‌کند و دارنده آن می‌تواند تحصیلات عالی را پی بگیرد. برخی مؤسسات گواهینامه دیپلم فنی-انسانی و درجه فنی پایه یا فنی دستیار نیز اعطا می‌کنند. زیرسامانه آموزش جایگزین و ویژه این زیرسامانه برای پاسخگویی به نیازها و انتظارات آموزشی افراد، خانواده‌ها، اجتماعات و سازمان‌هایی است که نیاز به ادامه تحصیل یا آموزش مداوم دارند؛ با اولویت‌بخشی به افراد در موقعیت طردشدگی، حاشیه‌نشینی یا تبعیض. این زیرسامانه شامل دو بخش است: آموزش جایگزین آموزش ویژه آموزش جایگزین آموزش جایگزین شامل اقدامات آموزشی برای جوانان و بزرگسالانی است که نیاز به ادامه تحصیل دارند. گواهینامه‌های این بخش در سه سطح ارائه می‌شود: فنی پایه: مدت ۶ ماه فنی دستیار: مدت ۱ سال فنی میانی: مدت ۲ سال آموزش ویژه آموزش ویژه اقداماتی را برای ترویج و تثبیت آموزش فراگیر برای افراد دارای معلولیت، افراد دارای مشکلات یادگیری و افراد دارای استعداد استثنایی دربرمی‌گیرد. زیرسامانه آموزش عالی حرفه‌ای این زیرسامانه برای آموزش متخصصان در حوزه‌های گوناگون دانش است و شامل بخش‌های زیر می‌شود: آموزش معلمان آموزش فنی و فناوری آموزش هنری آموزش دانشگاهی آموزش فنی و فناوری دو نوع مؤسسه آموزش فنی و فناوری در بولیوی وجود دارد: مؤسسات فنی (دولتی، خصوصی و وابسته) و مدارس عالی فناوری (دولتی). در دوران جمهوری، دانشگاه به خدمت همین نخبگان ادامه داد؛ اما با آغاز بهره‌برداری از معادن و گشایش سرمایه‌دارانه در تولید، نخستین تضادهای اجتماعی گسترده نمایان شدند و جنبش‌های اصلاحات دانشگاهی شکل گرفتند. از سال ۱۹۸۵، آموزش عالی خصوصی در بولیوی شکل گرفت و مراکز آموزشی متعددی گشوده شدند. دانشگاه‌های بولیوی در چهار دسته جای می‌گیرند: دانشگاه‌های دولتی خودمختار دانشگاه‌های خصوصی دانشگاه‌های بومی دانشگاه‌های با رژیم ویژه درجات آکادمیک دانشگاهی در دو مقطع عرضه می‌شوند: مقطع کارشناسی فنی عالی دانشگاهی: ۳ سال کارشناسی: ۴ سال یا بیشتر مقطع تکمیلی دوره کوتاه‌مدت تخصصی (دیپلم): کمتر از ۱ سال تخصص: ۱ سال (تخصص‌های پزشکی ۳ سال یا بیشتر) کارشناسی ارشد: ۲ سال، نیاز به مدرک کارشناسی دکترا: ۳ سال، نیاز به مدرک کارشناسی ارشد پسادکترا: ۱ سال یا بیشتر، نیاز به مدرک دکترا حق آموزش (HRMI) دریافته است که بولیوی تنها ۸۳٫۲ درصد از آنچه باید بر اساس سطح درآمد کشور در زمینه حق آموزش برآورده کند، محقق می‌سازد. شکاف شهری-روستایی آموزش در بولیوی همانند دیگر جنبه‌های زندگی، شکاف عمیقی میان مناطق روستایی و شهری دارد. بخشی از این تفاوت ناشی از آن است که بسیاری از کودکان روستایی ناچارند به درآمد خانواده کمک کنند و بنابراین احتمال حضور آنها در مدرسه بسیار کمتر است. به‌طور میانگین، کودکان روستایی ۴٫۲ سال در مدرسه حضور دارند، در حالی که کودکان شهری به‌طور متوسط ۹٫۴ سال آموزش دریافت می‌کنند. در مناطق روستایی، ۳۹٫۳ درصد از زنان به هیچ سطحی از آموزش دست نیافته‌اند، در مقابل ۱۵٫۷ درصد از مردان در این وضعیت قرار دارند. در مناطق شهری، ۱۰٫۵ درصد از زنان و ۳٫۲ درصد از مردان فاقد هرگونه سطح آموزشی هستند. | ## جمع‌بندی | نرخ بی‌سوادی در مناطق روستایی برای زنان ۱۵ ساله و بالاتر به ۳۷٫۹ درصد می‌رسد، در حالی که برای مردان ۱۴٫۴ درصد است.