موضوع مقاله: فرآوری جهانی شیلات | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فرآوری جهانی شیلات | مقدمه: فرآوری جهانی شیلات به بهره‌برداری بازرگانی از ماهی و دیگر آبزیان در سراسر جهان اشاره دارد که به دو شیوهٔ اصلی انجام می‌شود: صید از طبیعت و پرورش از راه آبزی‌پروری و پرورش ماهی. | ## بخش 1: فرآوری جهانی شیلات | این دو بخش روی‌هم‌رفته بخش بزرگی از پروتئین مصرفی بشر را تأمین می‌کنند و از نظر اقتصادی و زیست‌محیطی اهمیت فراوانی دارند. بر پایهٔ داده‌های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، تولید جهانی در سال ۲۰۰۵ میلادی دربرگیرندهٔ ۲/۹۳ میلیون تن صید از ماهیگیری در طبیعت و ۱/۴۸ میلیون تن تولید از مزارع پرورش ماهی بود. افزون بر این، ۳/۱ میلیون تن گیاه آبزی (از جمله جلبک دریایی) از طبیعت صید و ۸/۱۴ میلیون تن از راه آبزی‌پروری فرآوری شد. | ## بخش 2: فرآوری جهانی شیلات | شمار ماهیان صیدشده از طبیعت (بدون احتساب مزارع پرورشی و بی‌مهرگان دریایی) در حدود ۹۷/۰ تا ۷/۲ هزار میلیارد عدد در سال برآورد شده‌است. - World capture production 2007 تولید صید جهانی ۲۰۰۷ بر حسب هزار تن شیلات آب‌های داخلی شیلات دریایی جمع ماهی آب‌شیرین 240px|صید شیلات آب‌های داخلی جهان ۲۰۰۷ ۸٬۶۹۵ ۲۳ 240px|صید شیلات دریایی جهان ۲۰۰۷ ۸٬۷۱۸ ۳۴۱ ۱٬۴۴۴ ۱٬۷۸۵ ۸۲ ۶۵٬۶۲۷ ۶۵٬۷۰۹ سخت‌پوستان ۴۷۴ ۵٬۳۶۷ ۵٬۸۴۰ نرم‌تنان ۳۸۳ ۷٬۱۸۲ ۷٬۵۶۴ سایر ۶۱ ۳۸۸ ۴۴۹ جمع ۱۰٬۰۳۵ ۸۰٬۰۲۹ ۹۰٬۰۶۴ همان‌گونه که داده‌ها نشان می‌دهند، شیلات دریایی با نزدیک به ۸۰ میلیون تن سهم غالب تولید صید جهانی را در اختیار داشت و ماهیان کف‌زی و ماهیان لجه‌زی بیشترین حجم را تشکیل می‌دادند. تولید صید بر پایهٔ گونه جدول زیر تولید صید جهانی را بر حسب گروه‌های گونه‌ای (ماهی، سخت‌پوستان، نرم‌تنان و جز آن) به تن نشان می‌دهد. | ## بخش 3: فرآوری جهانی شیلات | فرآوری ماهی بر حسب گونه‌های جانوری به تن نوع گروه ۱۹۹۹ ۲۰۰۰ ۲۰۰۱ ۲۰۰۲ ۲۰۰۳ ۲۰۰۴ ۲۰۰۵ ماهی آب‌شیرین ، زردپرها و دیگر کپورماهیان ۶۱۶٬۸۲۸ ۵۷۴ ۴۰۵ ۵۶۹ ۹۳۴ ۶۱۶ ۹۸۵ ۶۲۴ ۳۳۳ ۵۹۴ ۳۹۲ ۶۴۸ ۱۶۰ ماهی آب‌شیرین تیلاپیاها و دیگر سیکلیدها ۶۳۶٬۷۵۸ ۶۸۰ ۰۰۴ ۶۷۸ ۱۵۷ ۶۶۲ ۲۷۶ ۶۸۹ ۶۶۱ ۷۵۴ ۳۹۵ ۷۵۳ ۳۷۲ ماهی آب‌شیرین ماهیان آب‌شیرین متفرقه ۵٬۵۹۲٬۳۲۹ ۵ ۶۳۴ ۰۰۵ ۵ ۷۳۳ ۳۴۱ ۵ ۴۰۰ ۵۳۰ ۶ ۲۳۴ ۴۴۸ ۶ ۲۷۷ ۵۶۵ ۶ ۷۹۷ ۸۶۴ تاس‌ماهیان و پوزه‌پارویی‌ها ۲٬۸۵۱ ۲ ۶۰۳ ۲ ۳۱۳ ۱ ۹۰۸ ۱ ۶۲۸ ۱ ۴۵۰ ۱ ۳۳۳ ماهی آب‌شیرین مارماهی‌های رودخانه‌ای ۱۱٬۹۳۹ ۱۶ ۱۳۸ ۱۲ ۳۷۴ ۱۱ ۴۴۴ ۱۰ ۵۱۶ ۱۰ ۷۴۶ ۱۰ ۴۶۳ آزادماهیان، قزل‌آلاها و سیمین‌ماهیان ۹۱۳٬۳۲۷ ۸۰۵ ۱۵۴ ۸۹۱ ۰۴۲ ۸۰۹ ۸۷۳ ۹۶۶ ۰۹۷ ۸۸۰ ۲۶۱ ۱ ۰۳۱ ۱۴۱ شگ‌ماهیان ۷۸۸٬۷۷۰ ۸۶۰ ۳۴۶ ۶۶۵ ۲۸۴ ۵۸۹ ۶۹۲ ۵۲۴ ۸۰۰ ۵۶۹ ۱۶۰ ۶۰۵ ۵۴۸ ماهیان مهاجر متفرقه ۷۵٬۹۲۱ ۸۳ ۳۲۸ ۷۵ ۶۵۰ ۷۹ ۵۳۸ ۷۹ ۴۶۵ ۶۸ ۰۷۷ ۶۵ ۸۱۷ ماهی کف‌زی کفشک‌ماهیان، لوزی‌ماهیان و حلواماهیان ۹۵۶٬۹۲۶ ۱ ۰۰۹ ۲۵۳ ۹۴۸ ۴۲۷ ۹۱۵ ۱۷۷ ۹۱۷ ۳۲۶ ۸۶۲ ۱۶۲ ۹۰۰ ۰۱۲ روغن‌ماهیان، سفیدک‌ماهیان و هادوک‌ها ۹٬۴۳۱٬۱۴۱ ۸ ۶۹۵ ۹۱۰ ۹ ۳۰۴ ۹۲۲ ۸ ۴۷۴ ۰۴۴ ۹ ۳۸۵ ۳۲۸ ۹ ۳۹۸ ۷۸۰ ۸ ۹۶۴ ۸۷۳ ۶٬۱۱۹٬۴۱۲ ۶ ۱۱۲ ۱۸۹ ۶ ۳۱۰ ۹۰۴ ۶ ۳۱۵ ۷۵۲ ۶ ۷۸۹ ۷۳۲ ۷ ۰۰۲ ۰۰۶ ۶ ۶۴۰ ۷۸۴ ماهی کف‌زی ماهیان کف‌زی متفرقه ۲٬۹۵۵٬۸۴۹ ۳ ۰۳۳ ۳۸۴ ۳ ۰۰۸ ۲۸۳ ۳ ۰۶۲ ۲۲۲ ۳ ۰۵۹ ۷۰۷ ۳ ۱۶۳ ۰۵۰ ۲ ۹۸۶ ۰۸۱ ماهی لجه‌زی شاه‌ماهیان، ساردین‌ها و آنچوی‌ها ۲۲٬۶۷۱٬۴۲۷ ۲۴ ۹۱۹ ۲۳۹ ۲۰ ۶۴۰ ۷۳۴ ۲۲ ۲۸۹ ۳۳۲ ۱۸ ۸۴۰ ۳۸۹ ۲۳ ۰۴۷ ۵۴۱ ۲۲ ۴۰۴ ۷۶۹ ماهی لجه‌زی ماهیان تن، لذیذماهیان و نول‌ماهیان ۵٬۹۴۳٬۵۹۳ ۵ ۸۱۶ ۶۴۷ ۵ ۷۸۲ ۸۴۱ ۶ ۱۳۸ ۹۹۹ ۶ ۱۹۷ ۰۸۷ ۶ ۱۶۰ ۸۶۸ ۶ ۲۴۳ ۱۲۲ ماهی لجه‌زی ماهیان لجه‌زی متفرقه ۱۰٬۷۱۲٬۹۹۴ ۱۰ ۶۵۴ ۰۴۱ ۱۲ ۳۳۲ ۱۷۰ ۱۱ ۷۷۲ ۳۲۰ ۱۱ ۵۲۵ ۳۹۰ ۱۱ ۱۸۱ ۸۷۱ ۱۱ ۱۷۹ ۶۴۱ کوسه‌ها و غیره کوسه‌ها، سفره‌ماهیان و موش‌ماهیان ۸۵۸٬۰۰۷ ۸۷۰ ۴۵۵ ۸۴۵ ۸۵۴ ۸۴۵ ۸۲۰ ۸۸۰ ۷۸۵ ۸۱۹ ۰۱۲ ۷۷۱ ۱۰۵ ماهیان دیگر ماهیان دریایی شناسایی‌نشده ۱۰٬۷۲۱٬۵۳۴ ۱۰ ۷۳۶ ۳۹۸ ۱۰ ۵۹۹ ۱۲۲ ۱۰ ۵۱۳ ۵۵۰ ۹ ۷۱۴ ۶۶۹ ۹ ۷۴۷ ۶۲۵ ۹ ۵۶۵ ۵۱۲ سخت‌پوستان سخت‌پوستان آب‌شیرین ۴۹۴٬۱۱۱ ۵۶۳ ۶۴۱ ۶۲۶ ۴۰۷ ۸۱۶ ۴۰۵ ۳۶۶ ۱۱۷ ۳۵۳ ۴۴۶ ۳۹۱ ۵۲۶ سخت‌پوستان و عنکبوت‌های دریایی ۱٬۰۶۱٬۰۴۲ ۱ ۱۰۱ ۸۸۰ ۱ ۰۹۳ ۲۵۶ ۱ ۱۲۲ ۴۱۴ ۱ ۳۳۴ ۰۰۱ ۱ ۳۳۲ ۹۳۲ ۱ ۳۲۳ ۶۱۶ سخت‌پوستان لابسترها و ۲۲۹٬۱۷۹ ۲۲۷ ۹۵۰ ۲۲۲ ۱۳۸ ۲۲۵ ۶۴۶ ۲۲۵ ۷۹۳ ۲۳۳ ۸۲۵ ۲۳۱ ۲۳۳ سخت‌پوستان شاه‌خرچنگ‌ها و ۷۷٬۶۴۴ ۶۷ ۹۳۲ ۴۶ ۳۸۲ ۴۱ ۸۵۳ ۴۳ ۹۹۳ ۳۶ ۴۵۷ ۵۲ ۰۶۴ سخت‌پوستان میگوها و ۳٬۰۲۸٬۱۷۱ ۳ ۰۸۹ ۷۵۵ ۲ ۹۵۷ ۷۳۰ ۲ ۹۶۹ ۳۱۱ ۳ ۵۴۵ ۳۰۹ ۳ ۵۴۲ ۴۳۸ ۳ ۴۱۶ ۵۳۳ سخت‌پوستان کریل و سخت‌پوستان پلانکتونی ۱۰۱٬۹۵۷ ۱۱۴ ۴۲۵ ۱۰۴ ۲۱۶ ۱۲۵ ۹۸۹ ۱۱۷ ۹۸۱ ۱۱۸ ۱۶۴ ۱۲۷ ۰۳۴ سخت‌پوستان سخت‌پوستان دریایی متفرقه ۱٬۲۹۳٬۱۶۴ ۱ ۳۷۲ ۸۵۸ ۱ ۴۲۷ ۳۱۲ ۱ ۳۵۹ ۱۵۸ ۴۴۹ ۷۱۱ ۴۸۶ ۲۴۹ ۴۷۰ ۵۶۸ نرم‌تنان نرم‌تنان آب‌شیرین ۵۵۲٬۴۵۲ ۵۹۵ ۲۸۶ ۶۲۸ ۲۰۵ ۶۳۱ ۴۴۴ ۴۳۵ ۶۶۸ ۴۲۷ ۸۴۳ ۴۱۵ ۱۰۵ نرم‌تنان ابلونی‌ها، صدف‌های پیرابند و صدف‌های حلزونی ۱۲۱٬۴۱۴ ۱۲۰ ۱۹۰ ۱۳۱ ۴۲۹ ۱۱۲ ۷۹۸ ۱۲۱ ۸۴۴ ۱۳۳ ۲۴۰ ۱۲۰ ۴۰۰ نرم‌تنان صدف‌ها ۱۵۸٬۱۹۶ ۲۴۹ ۶۷۵ ۱۹۸ ۱۳۲ ۱۸۵ ۱۲۲ ۱۹۶ ۴۲۴ ۱۵۰ ۰۸۸ ۱۶۶ ۱۴۵ نرم‌تنان صدف‌های سیاه ۲۰۷٬۴۷۰ ۲۶۱ ۶۳۵ ۲۴۰ ۷۱۸ ۲۲۴ ۷۴۱ ۱۸۶ ۰۶۲ ۱۸۸ ۳۵۹ ۱۴۳ ۱۸۲ نرم‌تنان شانه‌گون‌ها و پکتنیده‌ها ۶۰۹٬۴۱۸ ۶۶۵ ۵۶۹ ۷۰۲ ۳۸۲ ۷۵۰ ۴۴۵ ۸۰۴ ۳۴۹ ۷۹۰ ۸۸۷ ۷۱۱ ۳۴۲ نرم‌تنان صدف‌های دوکفه‌ای، صدف‌های راه‌راه و صدف‌های عرشه‌دار ۸۴۱٬۶۵۸ ۷۹۸ ۰۶۹ ۸۲۲ ۵۲۰ ۷۹۹ ۳۳۶ ۸۹۹ ۳۶۲ ۸۳۵ ۱۵۰ ۷۰۵ ۶۴۹ نرم‌تنان ماهی‌های مرکب، سپیداجان‌ها و هشت‌پایان ۳٬۶۰۲٬۷۱۱ ۳ ۶۷۹ ۳۳۲ ۳ ۳۴۸ ۴۹۳ ۳ ۲۶۱ ۶۱۵ ۳ ۶۱۲ ۳۰۸ ۳ ۸۰۷ ۱۸۹ ۳ ۸۹۲ ۱۴۵ نرم‌تنان نرم‌تنان دریایی متفرقه ۱٬۵۶۲٬۱۴۱ ۱ ۵۰۹ ۷۵۲ ۱ ۵۰۵ ۶۰۸ ۱ ۴۸۶ ۱۱۴ ۹۳۶ ۱۶۹ ۹۸۸ ۲۲۰ ۱ ۰۴۹ ۷۳۱ سایر قورباغه‌ها و دیگر دوزیستان ۱٬۸۰۷ ۲ ۳۲۸ ۲ ۴۸۶ ۲ ۴۶۳ ۲ ۹۱۷ ۲ ۸۳۶ ۲ ۸۴۵ سایر لاک‌پشت‌ها ۱٬۲۴۳ ۱ ۰۱۰ ۸۱۸ ۱ ۴۴۴ ۱ ۴۹۸ ۴۰۸ ۴۲۲ سایر کوزه‌داران و دیگر آبدزدکیان ۳٬۹۰۵ ۳ ۸۵۸ ۲ ۴۲۷ ۲ ۳۲۰ ۲ ۹۵۱ ۲ ۴۹۶ ۲ ۷۳۵ سایر خرچنگ‌های نعل‌اسبی و دیگر بندپایان ۲٬۳۹۷ ۱ ۶۹۶ ۱ ۲۹۹ ۱ ۳۸۷ ۱ ۱۹۰ ۵۱۹ ۷۳۲ خارپوستان توتیای دریایی و دیگر خارپوستان ۱۲۱٬۵۶۷ ۱۲۲ ۴۸۰ ۱۰۷ ۴۶۰ ۱۲۳ ۹۵۵ ۱۰۷ ۱۰۹ ۱۱۵ ۸۳۱ ۱۰۰ ۰۶۳ سایر بی‌مهرگان آبزی متفرقه ۵۴۲٬۶۵۹ ۵۵۶ ۷۸۷ ۴۷۵ ۰۴۵ ۴۵۴ ۵۷۲ ۵۲۱ ۸۵۵ ۲۷۸ ۰۹۷ ۳۶۰ ۶۷۹ جمع جهانی ۹۳ ۶۲۳ ۹۱۲ ۹۵ ۶۰۹ ۶۰۷ ۹۳ ۰۴۵ ۸۱۵ ۹۳ ۱۹۷ ۹۹۴ ۹۰ ۳۵۳ ۹۷۲ ۹۴ ۳۶۳ ۶۳۵ ۹۳ ۲۵۳ ۳۴۶ داده‌ها نشان می‌دهند که گروه «شاه‌ماهیان، ساردین‌ها و آنچوی‌ها» با بیش از ۲۲ میلیون تن در سال ۲۰۰۵ بزرگ‌ترین گروه صیدشده بودند و پس از آن ماهیان لجه‌زی متفرقه و ماهیان دریایی شناسایی‌نشده قرار داشتند. پیش‌بینی تولید جدول زیر تولید ماهی در سال ۲۰۰۴ و پیش‌بینی‌های مربوط به سال‌های ۲۰۱۰ و پس از آن را نشان می‌دهد.FAO (2005) Part 4. SOFIA 2002 صید دریایی ۸۶٫۸ ۸۵٫۸ ۸۶ ۸۶ ۸۷ صید آب‌های داخلی ۸٫۸ ۹٫۲ ۶ ۶ ۶ جمع صید ۹۵٫۶ ۹۵٫۰ ۹۳ ۱۰۵ ۹۳ ۱۱۶ ۹۳ آبزی‌پروری ۳۵٫۵ ۴۵٫۵ ۵۳ ۷۴ ۷۰ ۵۴ ۸۳ جمع تولید ۱۳۱٫۱ ۱۴۰٫۵ ۱۴۶ ۱۷۹ ۱۶۳ ۱۷۰ ۱۷۶ تولید ماهی خوراکی ۹۶٫۹ ۱۰۵٫۶ ۱۲۰ ۱۳۸ ۱۳۰ ۱۵۰ درصد کاربرد خوراکی ۷۴٪ ۷۵٪ ۸۲٪ ۸۵٪ ۷۷٪ ۸۵٪ کاربرد غیرخوراکی ۳۴٫۲ ۳۴٫۸ ۲۶ ۲۶ ۴۰ ۲۶ بر پایهٔ این پیش‌بینی‌ها، آبزی‌پروری نقش فزاینده‌ای در تأمین تولید جهانی خواهد داشت و انتظار می‌رفت سهم آن از نزدیک به ۳۵ میلیون تن در سال ۲۰۰۰ به ۷۰ تا ۸۳ میلیون تن در دههٔ ۲۰۲۰ و ۲۰۳۰ برسد. | ## جمع‌بندی | همچنین پیش‌بینی‌ها حاکی بود که درصد ماهی مصرف‌شده به‌عنوان خوراک انسانی از ۷۴ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۸۵ درصد در سال ۲۰۳۰ افزایش خواهد یافت.