موضوع مقاله: فقه بهداشتی اسلام | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فقه بهداشتی اسلام | مقدمه: این احکام زمینه‌هایی چون وضو (شست‌وشوی جزئی)، غسل (شست‌وشوی کامل)، تیمم، بهداشت دهان و دندان، آداب قضای حاجت، بهداشت خوراک، پاکیزگی اندام و موی بدن و بسیاری از مسائل دیگر را دربرمی‌گیرد. | ## بخش 1: فقه بهداشتی اسلام | پاکیزگی در اسلام جایگاهی بنیادین دارد و در روایات اسلامی از آن به عنوان «نصف ایمان» یاد شده‌است. اهمیت این زمینه را می‌توان از آنجا دریافت که بزرگ‌ترین مجموعه‌های حدیثی مانند کتب شش‌گانه معمولاً با «کتاب الطهاره» (بخش پاکیزگی) آغاز می‌شوند. همچنین احمد بن نقیب مصری در سده هشتم هجری، کتاب فقهی نامدار خود «عمدة السالک» را با فصل احکام طهارت آغاز کرده‌است. احکام طهارت و بهداشت در شریعت اسلامی بسیار جزئی و دقیق‌اند؛ چنان‌که آیت‌الله خمینی گفته‌است: «هیچ موضوعی نیست که اسلام دربارهٔ آن نظری نداده باشد.» شست‌وشوی آیینی شست‌وشوی آیینی از ارکان اساسی عبادت در اسلام است و به سه شکل انجام می‌گیرد: وضو، غسل و تیمم. وضو شست‌وشوی جزئی است که پیش از هر نماز واجب انجام می‌شود و شامل شستن صورت و دست‌ها و مسح سر و پاهاست. تیمم نیز جایگزین وضو و غسل در صورت نبود آب یا ناتوانی از بهره‌گیری از آن است که با خاک یا ماسه پاک انجام می‌گیرد. برای غسل، آب پاک و بی‌بو لازم است که پیش‌تر برای آیین دیگری به کار نرفته باشد و غسل‌کننده باید نیت پاکی و عبادت کند. پاکیزگی و بهداشت بدن بهداشت دهان از طریق بهره‌گیری از مسواک از سنت‌های مؤکد شمرده می‌شود. | ## بخش 2: فقه بهداشتی اسلام | در فقه اهل سنت، کوتاه کردن ناخن‌ها هفته‌ای یک بار و زدودن موهای زائد زیر بغل و زیر ناف در کمتر از ۱۵ روز مستحب است و تأخیر بیش از ۴۰ روز مکروه شمرده شده‌است. در بسیاری از کشورهای مسلمان، دستشویی معمولاً در کنار حمام ساخته می‌شود تا فرد بتواند بی‌درنگ پس از قضای حاجت خود را بشوید. همچنین کندن کفش پیش از ورود به مسجد یا خانه از سنت‌هایی است که مسلمانان رعایت می‌کنند. یکی از دلایل فقهی ختنه، جلوگیری از جمع شدن ادرار زیر پوست ختنه‌گاه و حفظ طهارت است؛ زیرا وجود ادرار بر بدن هنگام نماز حرام شمرده شده‌است. برخی از این آداب عبارت‌اند از: ورود به بیت‌الخلا با پای چپ و خروج با پای راست مستحب است. سکوت هنگام قضای حاجت مستحب است و پاسخ دادن به سلام یا سخن گفتن مکروه شمرده شده‌است. بهره‌گیری از دستمال کاغذی جایز است، اما شستن با آب برای طهارت کامل همچنان لازم شمرده می‌شود. نجاست حکمی در فقه اسلامی، «نجاست حکمی» به نجاستی گفته می‌شود که دیده نمی‌شود اما وجود آن یقینی است. | ## بخش 3: فقه بهداشتی اسلام | این نوع نجاست جسم مادی ندارد اما از راه بو یا حس قابل شناسایی است و نمونه آن حدث است. اگر نجاست حکمی به بدن برسد باید آن بخش شسته شود و اگر به لباس برسد باید لباس پیش از عبادت پاک گردد. لباس آلوده به نجاست حکمی حتی اگر خشک شود تا پیش از شست‌وشو قابل بهره‌گیری برای عبادت نیست. ابن عابدین در شرح خود توضیح داده‌است که ترشحات خاص مانند «ودی» (مایع سفید کدر پیش یا پس از ادرار) و «مذی» (مایع سفید چسبناک ناشی از تحریک) موجب شکسته شدن وضو می‌شوند. پس از آمیزش جنسی که در آن دخول یا انزال رخ دهد، بر هر دو طرف (مرد و زن) غسل جنابت واجب می‌شود تا طهارت آیینی برای نماز بازیابی گردد. احکام خوراک احکام خوراک در اسلام (حلال و حرام) مجموعه قواعدی را دربارهٔ آنچه مسلمانان مجازند بخورند فراهم می‌کند. جایگاه در متون فقهی اهمیت احکام طهارت و بهداشت در فقه اسلامی را می‌توان از ساختار متون کلاسیک فقهی دریافت. | ## جمع‌بندی | مجموعه حدیثی «سنن ابوداوود» که نزدیک به ۴۰۰۰ حدیث دارد با این حدیث آغاز می‌شود: «مغیرة بن شعبه روایت کرد که پیامبر هرگاه برای قضای حاجت می‌رفت به جایی دورافتاده می‌رفت.» همچنین احمد بن نقیب مصری (درگذشته ۷۶۹ هجری قمری / ۱۳۶۸ میلادی) کتاب مشهور شافعی‌مذهب خود «عمدة السالک» را با فصل طهارت آغاز کرده‌است.