موضوع مقاله: کلیسای قدیس پورفیریوس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کلیسای قدیس پورفیریوس | مقدمه: این کلیسا به پاتریارک‌نشین ارتدکس یونانی اورشلیم تعلق دارد و کهن‌ترین کلیسای فعال در این شهر به‌شمار می‌رود. | ## بخش 1: کلیسای قدیس پورفیریوس | کلیسا در محله الزیتون شهر کهن غزه جای دارد و به نام پورفیریوس، اسقف غزه در سده پنجم میلادی، نام‌گذاری شده‌است. ساختمان کنونی کلیسا در دوره صلیبیون در دهه‌های ۱۱۵۰ و ۱۱۶۰ میلادی ساخته شده و در سال ۱۸۵۶ بازسازی شده‌است. کلیسا در طول درگیری‌های نظامی اسرائیل و غزه بارها به عنوان پناهگاه غیرنظامیان به کار رفته‌است. در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳ (۲۷ مهر ۱۴۰۲) در جریان جنگ غزه ساختمانی از مجموعه کلیسا در پی حمله هوایی اسرائیل آسیب دید و ۱۸ غیرنظامی فلسطینی کشته شدند، هرچند خود بنای کلیسا آسیب ندید. پیشینه قدیس پورفیریوس غزه بطریرک اورشلیم، قدیس پورفیریوس (حدود ۳۴۷–۴۲۰ میلادی) را در ۴۵ سالگی به سمت نگهبان چوب گرامی صلیب خداوند منصوب کرد. مارکوس شمّاس، تاریخ‌نگار مسیحی رومی که از سال ۳۹۵ تا ۴۲۰ همراه پورفیریوس بود، او را مسیحی‌کننده «مردم بت‌پرست نافرمان غزه» وصف کرده‌است. بر پایه روایت‌ها، خشکسالی سختی در غزه رخ داد که تنها پس از آنکه قدیس پورفیریوس و گروهی ۲۸۰ نفره از مسیحیان با روزه و نماز و دسته‌روی به درگاه خداوند دعا کردند پایان یافت. این رویداد به گرویدن ۲۵ بت‌پرست به مسیحیت انجامید؛ زیرا باران در این منطقه بزرگ‌ترین بخشش خداوند شمرده می‌شد. کلیساهای دوره بیزانسی و صلیبی نخستین کلیسا در این مکان نزدیک به سال ۴۲۵ میلادی ساخته شد. اسقف پورفیریوس با پشتیبانی امپراتور بیزانس پرستشگاه‌های بت‌پرستی غزه، به‌ویژه معبد مارناس (خدای بزرگ غزه) را ویران کرد و بر جای آن کلیسایی بنا نهاد. کتیبه ساختمان کلیسای قدیس پورفیریوس ادعا می‌کند که همان بنای سده پنجم است، اما از نظر تاریخی محتمل‌تر آن است که معبد مارناس و کلیسای پورفیریوس در محل کلیسای صلیبی یوحنای تعمیددهنده (یعنی مسجد جامع غزه کنونی) قرار داشته‌اند. با وجود این، هنگامی که غزه زیر فرمان مسلمانان درآمد، مسیحیان منطقه در چارچوب نظام ذمّه آزادی دینی خود را حفظ کردند و توانستند عبادتگاه‌هایشان را نگه دارند. | ## بخش 2: کلیسای قدیس پورفیریوس | بنای کنونی کلیسا را صلیبیون در دهه‌های ۱۱۵۰ و ۱۱۶۰ میلادی ساختند و احتمالاً آن را نیز به قدیس پورفیریوس وقف کردند. نخستین توصیف‌های مکتوب از بنا پس از این بازسازی نوشته شده‌اند؛ ویکتور گِرَن در سال ۱۸۶۳ و شارل کلرمون-گانو در سپتامبر ۱۸۷۶ از کلیسا بازدید و آن را شرح دادند. کتیبه ساختمان بر روی تمپانون (سردر) ورودی اصلی، لوحی مرمرین (۶۰ × ۴۰ سانتی‌متر) با کتیبه‌ای به زبان‌های یونانی و عربی نصب است. متن یونانی اعلام می‌کند که این معبد در عهد امپراتور آرکادیوس و در دوره اسقفی قدیس پورفیریوس در سال ۴۰۵ میلادی ساخته شده و بازسازی آن در دوره بطریرکی کیریلوس دوم اورشلیم و به هزینه جامعه یونانی غزه در سال ۱۸۵۶ انجام گرفته‌است. جنگ‌های غزه در جنگ ۲۰۱۴ غزه، نزدیک به ۲۰۰۰ فلسطینی در جریان بمباران‌های اسرائیل در مجموعه کلیسا پناه گرفتند. آنان احساس می‌کردند در کلیسا ایمن‌تر از مسجد همجوار هستند زیرا مساجد بیشتر هدف حملات هوایی قرار می‌گرفتند. مجموعه کلیسا در جریان جنگ غزه که از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ (۱۵ مهر ۱۴۰۲) آغاز شد بار دیگر پناهگاه صدها غیرنظامی مسلمان و مسیحی شد. در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳ (۲۷ مهر ۱۴۰۲) نیروی هوایی اسرائیل دو تالار را که پناهجویان فلسطینی مسلمان و مسیحی در آن اسکان داشتند بمباران کرد. دست‌کم یک ساختمان فرو ریخت و ۱۸ غیرنظامی کشته شدند؛ بیش از ۴۵۰ فلسطینی در آن هنگام در مجموعه کلیسا پناه گرفته بودند. خود بنای تاریخی کلیسا آسیب ندید اما ساختمان ضمیمه‌ای فرو ریخت و کسانی که در طبقه همکف بودند جان باختند. در ۲۰ اکتبر مراسم ترحیم ۱۶ تن از قربانیان از جمله چهار کودک خردسال در محوطه کلیسا برگزار شد و پیکرها در گور دسته‌جمعی دفن شدند. سازمان عفو بین‌الملل، بطریرک‌نشین ارتدکس یونانی اورشلیم و شورای جهانی کلیساها این حمله را محکوم کردند. | ## بخش 3: کلیسای قدیس پورفیریوس | بطریرک‌نشین اعلام کرد هدف قرار دادن کلیساها و پناهگاه‌هایی که به غیرنظامیان بی‌گناه سرپناه می‌دهند جنایت جنگی است. جاستین اَمَش، سیاستمدار آمریکایی، اعلام کرد شماری از بستگانش در میان کشته‌شدگان بوده‌اند. در ژوئیه ۲۰۲۴ بنای ضمیمه کلیسا بار دیگر هدف حمله قرار گرفت و شورای جهانی کلیساها این حمله را نیز محکوم کرد. مصالح ساختمانی کلیسا از قطعات کوچک ماسه‌سنگ است و برخی عناصر مانند ستون‌ها و سرستون‌ها از سنگ مرمر ساخته شده‌اند. بنا از یک شبستان یگانه تشکیل شده که دو دهانه با طاق‌های متقاطع دارد و حنیه نیم‌دایره‌ای با پیش‌فضایی طاق‌ضربی (تونلی) در پیش آن قرار گرفته‌است. این کلیسا از نظر معماری و شیوه ساخت شباهت‌هایی با کلیسای جامع صلیبی یوحنای تعمیددهنده (مسجد جامع غزه کنونی) دارد. ورودی اصلی در نمای غربی است و رواقی با سه ستون مرمرین دارد که دو طاق نوک‌تیز را نگه می‌دارند. ورودی دوم از پنجره سده‌میانه‌ای در سمت جنوبی دهانه غربی گشوده شده و به بالکن زنان که در دوره جدید افزوده شده راه می‌دهد؛ پلکانی برای پایین رفتن تا سطح کف کلیسا در آن تعبیه شده‌است. ورودی سوم از سمت شمال به دهانه شرقی دسترسی می‌دهد و در شکل کنونی احتمالاً به بازسازی ۱۸۵۶ مربوط است اما عناصر سده‌میانه‌ای را حفظ کرده‌است. سازه دیوارهای ضخیم با ستون‌ها و ستون‌نماهای افقی از سنگ مرمر و گرانیت استوار شده‌است. برخی قرنیزها و پایه‌ها به دوره صلیبی تعلق دارند اما بسیاری از بخش‌های دیگر افزوده‌های دوره‌های بعدی هستند. | ## جمع‌بندی | کلیسای قدیس پورفیریوس دیرزمانی نماد همزیستی میان ادیان در غزه بوده و در بحران‌ها پناهگاه مسلمانان و مسیحیان به یکسان بوده‌است.