موضوع مقاله: آموزش در لیبی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در لیبی | مقدمه: کودکان لیبیایی در گروه سنی ۶ تا ۱۵ سال در مدرسه ابتدایی تحصیل می‌کنند و سپس سه سال دیگر (از ۱۵ تا ۱۸ سالگی) به مدرسه متوسطه می‌روند. | ## بخش 1: آموزش در لیبی | حدود ۶۰ درصد از دانش‌آموزان بر پایه نمرات آزمون و علاقه‌مندی‌هایشان به برنامه‌های آموزش فنی و حرفه‌ای و ۴۰ درصد باقی‌مانده به برنامه‌های دانشگاه‌محور هدایت می‌شوند. در دوران معمر قذافی، آموزش ابتدایی و متوسطه بر محور رساله سیاسی او یعنی کتاب سبز متمرکز بود و دانش‌آموزان بزرگ‌تر درس‌هایی موسوم به «مطالعات جماهیریه» می‌خواندند. نرخ باسوادی در لیبی در دهه ۱۹۸۰ میلادی بین ۵۰ تا ۶۰ درصد برآورد می‌شد، اما طی دهه‌های بعد به‌ویژه با افزایش حضور دختران در مدارس، شکاف جنسیتی به‌طور چشمگیری کاهش یافت. برنامه عمران ملل متحد نرخ باسوادی بزرگسالان را در سال ۲۰۱۴ حدود ۸۹٫۹ درصد ثبت کرد و یونیسف نرخ باسوادی جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله را در سال ۲۰۱۲ تا ۹۹٫۹ درصد برای هر دو جنس برآورد نمود. جنگ داخلی لیبی (۲۰۱۱) تأثیر عمیقی بر نظام آموزشی این کشور گذاشت و موجب تأخیر در آغاز سال تحصیلی در همه مقاطع شد. پس از سقوط قذافی، وزارت آموزش جدید تلاش‌هایی برای بازنویسی برنامه‌های درسی و زدودن تأثیر ایدئولوژی قذافی از کتاب‌های درسی آغاز کرد. نگاه کلی در سال ۲۰۰۰، حدود ۷۶۶٬۸۰۷ دانش‌آموز در مدارس ابتدایی تحصیل می‌کردند و ۹۷٬۳۳۴ معلم داشتند؛ تقریباً ۷۱۷٬۰۰۰ دانش‌آموز در مدارس متوسطه، فنی و حرفه‌ای ثبت‌نام کرده بودند؛ و حدود ۲۸۷٬۱۷۲ دانشجو در دانشگاه‌های لیبی مشغول به تحصیل بودند. در سال ۲۰۰۱، هزینه‌های عمومی آموزش معادل حدود ۲٫۷ درصد از تولید ناخالص داخلی بود. تلویزیون دولتی لیبی در اول سپتامبر ۲۰۰۴ اعلام کرد که وزارت جدیدی برای آموزش عالی با نام «کمیته عمومی خلق برای آموزش عالی» تأسیس شده‌است. طبق گزارش‌های یونسکو، بودجه آموزش در لیبی در سال ۱۹۹۳ به ۶۴۰ میلیون دینار بالغ شد و سهم هزینه‌های آموزش از تولید ناخالص داخلی در سال ۱۹۹۷ به ۷ درصد رسید که از بالاترین نسبت‌ها در جهان به‌شمار می‌رود. به‌علاوه، سهم هزینه‌های آموزش از نفقات تشغیلی بخش دولتی در سال ۲۰۰۷ معادل ۲۷ درصد بود که دو برابر میانگین کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) است. در اوایل دهه ۱۹۸۰، برآوردهای کلی باسوادی بین ۵۰ تا ۶۰ درصد بود؛ حدود ۷۰ درصد برای مردان و ۳۵ درصد برای زنان. اما شکاف جنسیتی از آن زمان به‌ویژه به دلیل افزایش حضور دختران در مدارس کاهش یافت. گزارش توسعه انسانی برنامه عمران ملل متحد برای سال ۲۰۰۱ نرخ باسوادی بزرگسالان را به حدود ۸۰٫۸ درصد، ۹۱٫۳ درصد برای مردان و ۶۹٫۳ درصد برای زنان برآورد کرد. بر اساس برآوردهای دولت آمریکا در سال ۲۰۰۴، ۸۲ درصد از کل جمعیت بزرگسال (۱۵ سال و بالاتر) باسواد بودند که این رقم برای مردان ۹۲ درصد و برای زنان ۷۲ درصد بود. برنامه عمران ملل متحد نرخ باسوادی بزرگسالان را در سال ۲۰۱۴ حدود ۸۹٫۹ درصد ثبت کرد، در حالی که یونیسف نرخ باسوادی جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله را در سال ۲۰۱۲ تا ۹۹٫۹ درصد برای هر دو جنس برآورد کرد. | ## بخش 2: آموزش در لیبی | از نظر رتبه‌بندی کیفیت نظام آموزشی، لیبی تا سال ۲۰۰۵ در رتبه ۱۱۰ از ۱۱۱ کشور قرار داشت. ساختار نظام آموزشی نظام آموزش عمومی لیبی اجباری است و به سه مرحله تقسیم می‌شود: آموزش ابتدایی: دوره‌ای شش‌ساله برای دانش‌آموزان ۶ تا ۱۲ ساله آموزش راهنمایی (اعدادی): دوره‌ای سه‌ساله برای دانش‌آموزان ۱۳ تا ۱۵ ساله که با اخذ مدرک اعدادی پایان می‌پذیرد آموزش متوسطه: دوره‌ای سه‌ساله برای دانش‌آموزان ۱۶ تا ۱۸ ساله؛ در سال اول همه دروس به‌صورت عمومی تدریس می‌شود و از سال دوم دانش‌آموز بر اساس علاقه خود شاخه علوم یا ادبیات را انتخاب می‌کند و در پایان سال سوم مدرک متوسطه دریافت می‌کند آموزش عالی مرحله اختیاری تحصیل است و شامل دو شاخه اصلی می‌شود: تحصیلات دانشگاهی و آموزش در مؤسسه‌های عالی فنی و حرفه‌ای. پیشینه پادشاهی لیبی (۱۹۵۱–۱۹۶۹) علی‌رغم وضعیت دشوار اقتصادی در دهه ۱۹۵۰، پادشاهی لیبی در پانزدهم دسامبر ۱۹۵۵ (۲۴ آذر ۱۳۳۴) فرمان تأسیس نخستین دانشگاه مدرن خود یعنی در بنغازی را صادر کرد. این دانشگاه در آغاز با یک دانشکده (دانشکده ادبیات و آموزش) با ۳۱ دانشجوی مرد آغاز به کار کرد و هیئت علمی آن از خارج از لیبی استخدام شدند؛ دولت مصر نیز در چهار سال نخست حقوق بسیاری از کارکنان را پرداخت می‌کرد.همان، ص. دوران قذافی (۱۹۶۹–۲۰۱۱) آموزش در دوران حکومت معمر قذافی بر پایه رساله سیاسی او یعنی کتاب سبز و باور به تمرکززدایی نهادهای دولتی استوار بود. دانش‌آموزان ۹ تا ۱۸ ساله ملزم بودند دروسی به نام «مطالعات جماهیریه» بگذرانند که جنبه‌های گوناگون حکومت لیبی را پوشش می‌داد و یا مستقیماً از کتاب سبز برگرفته شده بود یا از آن تألیف شده بود. نویسنده بریتانیایی گزارش داد که دانش‌آموزان در سال ۱۹۹۳ هفته‌ای دو ساعت کتاب سبز می‌خواندند. سایر مضامین درسی نیز این فلسفه‌های سیاسی را در بر می‌گرفتند؛ برای نمونه، کتاب‌های جغرافیا مرزهای ملی موجود را نادیده می‌گرفتند تا باورهای پان‌عربیستی را ترویج دهند. برای تثبیت این دیدگاه‌ها، تمام طراحان برنامه درسی ملزم بودند عضو «لجان ثوریه» (کمیته‌های محلی مفسر کتاب سبز) باشند. از سال ۱۹۷۲ به بعد، شمار مدارس تربیت معلم و ثبت‌نام در هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای افزایش یافت. در سال ۱۹۷۵ تنها دو دانشگاه وجود داشت و حدود ۱۳٬۴۱۸ دانشجو در آموزش عالی ثبت‌نام کرده بودند. تا سال ۲۰۰۴، این تعداد به نه دانشگاه و ۸۴ مدرسه فنی و حرفه‌ای با بیش از ۲۷۰٬۰۰۰ دانشجو رسید. در دهه ۱۹۸۰، دولت لیبی دریافت که نمی‌تواند نیاز به نیروی کار ماهر و مدرسان آموزش عالی را برآورده سازد و دست به اصلاحاتی زد. در سال ۱۹۸۸، دبیر وقت آموزش، وزارت آموزش فنی و حرفه‌ای را تأسیس کرد که بر هنرستان‌های صنعتی و برنامه‌های حرفه‌ای در سطح متوسطه نظارت داشت. همان سال، قذافی از دکتر صالح ابراهیم خواست نخستین مرکز تحصیلات تکمیلی لیبی را راه‌اندازی کند که تا سال ۲۰۰۴ موجب آموزش ۸۰ درصد از کارکنان آموزشی دانشگاه‌های لیبی شده بود. در سال ۱۹۶۰ تنها ۷۲۹ دانشجو در دانشگاه‌ها تحصیل می‌کردند؛ این عدد در سال ۱۹۷۰ به ۵٬۱۹۸ و در سال ۱۹۸۰ به ۱۹٬۴۵۳ و در سال ۱۹۹۰ به ۶۲٬۲۲۷ رسید. | ## بخش 3: آموزش در لیبی | همچنین نسبت دانشجویان زن از ۳٫۳ درصد در سال ۱۹۶۰ به ۴۳٫۲ درصد در سال ۱۹۹۰ افزایش یافت. دوران پس از قذافی (۲۰۱۱–اکنون) جنگ داخلی لیبی (۲۰۱۱) موجب تأخیر در آغاز سال تحصیلی بعدی در همه مقاطع شد و شورای ملی انتقالی را مورد انتقاد قرار داد. به گزارش ، دانشجویان دانشگاه الفاتح احساس می‌کردند که رژیم قذافی آموزشی نازل به آن‌ها داده‌است. پس از جنگ داخلی ۲۰۱۱، وزارت آموزش جدید تلاش‌هایی برای بازنویسی برنامه‌های درسی آغاز کرد. وزیر آموزش سرپرست، سلیمان الصحلی، اعلام کرد که وزارتخانه امیدوار است «همه دوره‌های تاریخی به‌صورت عینی و بدون تبلیغات ارائه شوند». وی همچنین گفت: در دوران قذافی، آموزش حرفه‌ای عمدتاً برای مشاغل داخلی در بخش دولتی طراحی شده بود. تغییر جهت این آموزش به سوی مشاغل بخش خصوصی و بهبود روابط بین‌المللی برای دولت جدید لیبی اولویتی مهم شد. در سال ۲۰۱۳، هیئت آموزش فنی و حرفه‌ای لیبی تفاهم‌نامه‌ای با (سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای بریتانیا) امضا کرد تا نهادهای دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ را نوسازی کنند. در می ۲۰۱۳ (اردیبهشت ۱۳۹۲)، مجلس ملی عمومی برنامه‌ای برای فرستادن دانشجویان به خارج از کشور راه‌اندازی کرد. این برنامه در آغاز ۲٬۰۰۴ مدرس دارای مدرک کارشناسی ارشد و ۵٬۶۹۲ دانشجو را برای تکمیل تحصیلات در خارج انتخاب کرد و برنامه‌ریزی شد ۳٬۶۱۶ دانشجوی دیگر در سال‌های بعد اعزام شوند و ۳۱٬۰۰۰ دانشجو آموزش زبان انگلیسی دریافت کنند. در ابتدا بورسیه‌ها به دانشجویانی که در دوران جنگ داخلی در شبه‌نظامیان شرکت کرده بودند تعلق می‌گرفت، اما بعداً گسترش یافت تا زنان و دانشجویان معلول نیز بتوانند از آن بهره‌مند شوند. آمار و ارقام مدارس ابتدایی (۲۰۱۲) در سال ۲۰۱۲، لیبی از ۳۶ منطقه آموزشی تشکیل می‌شد. در مجموع ۱٬۰۰۳٬۸۶۵ دانش‌آموز در ۳٬۲۶۹ مدرسه ابتدایی در قالب ۴۵٬۸۹۲ کلاس درس تحصیل می‌کردند و میانگین تراکم دانش‌آموزی ۲۲ نفر در هر کلاس بود. دانشجویان دانشگاه‌ها بر اساس آمار سال‌های ۲۰۰۸–۲۰۰۹، شمار دانشجویان دانشگاه‌های اصلی لیبی به شرح زیر بود:کتیب آماری سال ۲۰۰۹، هیئت عمومی اطلاعات لیبی. | ## جمع‌بندی | دانشگاه الفاتح (طرابلس): ۴۳٬۲۵۸ دانشجو دانشگاه قاریونس (بنغازی): ۴۶٬۳۸۲ دانشجو دانشگاه عمر المختار: ۲۹٬۲۲۷ دانشجو دانشگاه زاویه: ۳۶٬۳۴۷ دانشجو دانشگاه علوم پزشکی طرابلس: ۳۳٬۰۷۵ دانشجو دانشگاه مصراته: ۲۲٬۰۰۵ دانشجو دانشگاه الخمس: ۲۶٬۹۰۵ دانشجو دانشگاه سبها: ۱۹٬۲۲۴ دانشجو دانشگاه جبل غربی: ۱۹٬۵۱۲ دانشجو مجموع دانشجویان دانشگاهی: ۳۰۰٬۹۶۶ نفر.