موضوع مقاله: ایزابلا ناپل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ایزابلا ناپل | مقدمه: ایزابلا ناپل (؛ ۲ اکتبر ۱۴۷۰ – ۱۵۲۴) دوشس میلان و دوشس باری از طریق ازدواج به او اعطا شد. | ## بخش 1: ایزابلا ناپل | زندگی او که عضوی از شاخه ناپلی خاندان تراستامارا بود، با بحران‌های سیاسی پیرامون جنگ‌های ایتالیا مشخص می‌شد. ایزابلا اغلب خود را بین پادشاهی مادری‌اش ناپل و خانه زناشویی‌اش، دوک‌نشین میلان، سرگردان می‌دید و این باعث می‌شد که از مشکلات شخصی و سیاسی رنج ببرد. پس از یک ازدواج فاجعه‌بار و عدم حمایت در میلان، دوک‌نشین باری را به عنوان ملک شخصی خود دریافت کرد. این تغییر در شرایط به ایزابلا فرصت داد تا دربار خود را تشکیل دهد و همچنین حمایت سیاسی و امنیتی را در برابر جنگ‌های جاری ایجاد کند. زندگی‌نامه کودکی و خانواده ایزابلا در پادشاهی ناپل، در زمان سلطنت پدربزرگ پدری‌اش، شاه فردیناند اول ناپل، متولد شد. او فرزند دوم وارث او، آلفونسو، دوک کالابریا (که در سال ۱۴۹۴ پادشاه شد) و همسرش، ایپولیتا ماریا اسفورتزا بود. این شاهزاده خانم که به نام مادربزرگ پدری‌اش (که در سال ۱۴۶۵ درگذشت) نامگذاری شده بود، در اقامتگاه دوک‌های کالابریا در قلعه کاپوانو تحصیل کرد و یکی از معلمان او شاعر و انسان‌شناس، جیووانی پونتانو، بود. ایزابلا، تنها دختر حاصل از ازدواج والدینش، دو برادر داشت: برادر بزرگتر، شاهزاده فردیناند (که در سال ۱۴۹۵ جانشین پدرشان به تخت سلطنت شد اما یک سال بعد در اکتبر ۱۴۹۶ درگذشت) و برادر کوچکتر، شاهزاده پیرو (که سپهبد آپولیا و شاهزاده روسانو بود، اما در جوانی بر اثر عفونت پس از جراحی پا در ۱۷ فوریه ۱۴۹۱ درگذشت). این خواهر و برادر در کنار پسرعموهایشان، فرزندان النور ناپل، از جمله ایزابلا و بئاتریس دِسته، بزرگ شدند. در دوران کودکی، والدین ایزابلا رابطه‌ای خشن داشتند که با رقابت و تحقیر مشخص می‌شد. آلفونسو، شاید به دلیل سطح بالای تحصیلات ایپولیتا ماریا یا بی‌احترامی به شجره‌نامه او، در طول ازدواج با همسرش با بی‌احترامی رفتار می‌کرد. آلفونسو همراهی معشوقه‌اش، تروگیا گازلا، را ترجیح می‌داد، کسی که در دوران کودکی ایزابلا از او دو فرزند نامشروع داشت. بزرگ شدن در این دربار بی‌رحم در ناپل مطمئناً بر ایزابلا تأثیر می‌گذاشت و شخصیت او را در بزرگسالی تحت تأثیر قرار می‌داد. از سال ۱۴۷۱، قرار بود ایزابلا با جیان گالئاتزو سفورتزا، وارث دوک‌نشین میلان، ازدواج کند و مقدمات این ازدواج با عقد قراردادی که در ۲۶ سپتامبر ۱۴۷۲ تنظیم شده بود، به پایان رسید. عروس و داماد پسرعموهای درجه یک بودند (مادر ایزابلا و پدر جیان گالئاتزو خواهر و برادر بودند)، بنابراین به اجازه ازدواج نیاز بود که به راحتی از پاپ سیکتوس چهارم دریافت شد. در اوت ۱۴۸۸، آگوستینو کالکو، فرستاده سفورتزا، برای بحث در مورد جزئیات نهایی و روند مراسم به ناپل آمد. با وجود سوگواری، شاه فردیناند دوم آراگون و پدر ایزابلا تصمیم گرفتند عروسی را به تعویق نیندازند. ازدواج جشن عروسی در دسامبر ۱۴۸۸، هیئت نمایندگی میلان به ریاست برادر داماد، ارمس، مارکی تورتونا، به ناپل رفت و در ۲۳ دسامبر، مراسم ازدواج طبق روال معمول برگزار شد. در ۱۸ ژانویه ۱۴۸۹، او به جنوا رسید - در آنجا قبل از سفر به تورتونا، جایی که جیان گالئاتزو منتظر او بود، استراحت کرد. در ۱ فوریه، ایزابلا از ویگِوانو به میلان سفر کرد، جایی که روز بعد (۲ فوریه) مراسم عروسی سرانجام در کلیسای جامع میلان برگزار شد. جاکومو تروتی، سفیر ایتالیا، ایزابلا را به مناسبت عروسی اینگونه توصیف می‌کند: «دوشس جدید مذکور کمی تیره‌چهره و نه چندان زیبا است، اما شخصیتی مهربان و زیبا دارد». در ۱۳ ژانویه ۱۴۹۰، در سالن وردهٔ قلعهٔ پورتا جووا، یک ماسک یا اپرت با عنوان «ایلا پارادیزو» با لیبرتویی از برناردو بلینچونی به مناسبت عروسی ایزابلا با جیان گالئاتزو روی صحنه رفت. علیرغم گزارش‌های سفیر تروتی، دیگران ایزابلا را به خاطر زیبایی‌اش ستایش می‌کردند، مانند سفیر فراری که اظهار داشت: «او آنقدر زیبا و درخشان بود که مانند خورشید به نظر می‌رسید». مردی هر یک از سیارات را به تصویر می‌کشید و همه ایزابلا را ستایش می‌کردند؛ بنابراین، اپرت، ایزابلا را در مرکز جهان به تصویر می‌کشید. ایزابلا علاوه بر ظاهر فیزیکی‌اش، به خاطر داشتن شخصیتی پرانرژی نیز شناخته می‌شد؛ از سوی دیگر، جیان گالئاتزو کاملاً در تضاد با همسرش بود؛ او رنگ‌پریده، درس‌خوان و مالیخولیایی بود. سال‌های اول در میلان کمی پس از عروسی، همسران برخلاف میل خود به پاویا نقل مکان کردند، جایی که عموی جان گالئاتزو و نایب‌السلطنه لودوویکو اسفورتزا، جایگاه خود را آماده کردند. در آوریل ۱۴۹۰، گزارش‌هایی مبنی بر ادامه بکارت ایزابلا حتی به دربار مجارستان به عمه‌اش، ملکه همسر بئاتریس آراگون، رسید. پس از تقریباً سیزده ماه، جان گالئاتزو روابط جنسی با همسرش را آغاز کرد و ایزابلا در ماه مه ۱۴۹۰ باردار شد. در ۳۰ ژانویه ۱۴۹۱، در جریان جشن عروسی لودوویکو اسفورتزا و بئاتریس دِسته، ایزابلا پسری به دنیا آورد که به افتخار فرانچسکو اول اسفورتزا، پدربزرگ خود و همسرش، فرانچسکو ماریا نام گرفت. این موضوع لودوویکو را نگران کرد، زیرا تولد وارث می‌توانست جیان گالئاتزو و ایزابلا را به چهره‌های بالقوه مخالف با مقام نایب‌السلطنه او تبدیل کند، مقامی که او مایل به ترک آن نبود. لودوویکو برای تضعیف هرگونه تلاش برای کودتا توسط ایزابلا و همسرش، همراهان ناپلی خود را به خانه بازگرداند و دوشس جوان را از انتصاب و پاداش دادن به پیروانش منع کرد. با وجود تفاهم اولیه خوب بین ایزابلا و بئاتریس، خیلی زود اختلافات جدی بر سر حق تقدم ایجاد شد: ایزابلا با وجود اینکه همسر دوشس و بنابراین بالاترین مقام زن در دربار میلان بود، توسط همسر لودوویکو جایگزین شد: لئوناردو داوینچی در ایجاد مراسم و نشان‌های افتخار به افتخار بئاتریس فعال بود و حتی به او نقشی سیاسی داده شد و در سال ۱۴۹۳ به عنوان سفیر دوک در ونیز فعالیت کرد. در مقابل، ایزابلا و خانواده رو به رشدش از بودجه خانواده محروم بودند و او مجبور شد درخواست افزایش کمک هزینه کند. لودوویکو از ارتباط ناپلی به نفع خود استفاده کرد و ایزابلا را به عنوان کسی که در جهت منافع خانواده ناپلی خود یا در واقع در جهت تمایل خود برای تسلط بر شوهرش و به دست آوردن قدرت در میلان کار می‌کند، به تصویر کشید. با گذشت زمان، درگیری بین ایزابلا و لودوویکو، که توسط بئاتریس دِسته دامن زده می‌شد، شدت گرفت. نایب‌السلطنه به ایزابلا اتاقی تاریک و ناامن داد تا او را از ماندن در میلان منصرف کند. او همچنین مسئولیت آموزش فرانچسکو ماریا را بر عهده گرفت و او را از والدینش جدا کرد. وقتی تلاش‌ها برای صحبت با لودوویکو کمکی نکرد، ایزابلا تلاش کرد تا به همسر نایب‌السلطنه، دختر عمو و دوست دوران کودکی‌اش بئاتریس، نزدیک‌تر شود، که در ازای کمکش، ایزابلا را ترغیب کرد تا معشوقه لودوویکو، سیسیلیا گالرانی، را از دربار خارج کند. دوک، معاشرت با مردان جوانی را که عمویش برایش فرستاده بود، بر همسرش ترجیح می‌داد و خوش‌گذرانی‌های میلانی او را سرزنش می‌کرد و در طول این مشاجره، دعواهایی درگرفت. وقتی دوشس فهمید که جیان گالئاتزو علاقه خاصی به معشوقه‌ای به نام روزونه دارد، (شاید از روی حسادت نسبت به شوهرش) از خدمتکاران خواست تا نه تنها معشوقه دوک، بلکه گالئاتزو سنسرینو، احتمالاً معشوق دیگری که ایزابلا او را به ترغیب دوک به زندگی عیاشی متهم کرده بود، را نیز مسموم کنند. شاه فردیناند اول ناپل، که از این موضوع مطلع شده بود، پاسخ داد که غیرممکن است ایزابلا سعی کرده باشد گالئاتزو را مسموم کند، کسی که «آنها او را مانند یک پسر دوست داشتند و همیشه ثابت می‌کرد که خدمتکار و خویشاوند خوبی است». در مورد روزونه، او رفتار نوه‌اش را توجیه کرد و گفت که واقعاً از اینکه «از روی ناچاری» کار بدتری نکرده، متعجب است. لودوویکو از این حادثه برای بی‌اعتبار کردن کامل ایزابلا استفاده کرد، که از آن زمان در انزوای کامل زندگی می‌کرد - و فقط در مراسم رسمی ظاهر می‌شد. هنگامی که در ۲۶ ژانویه ۱۴۹۳، ایزابلا دختری به نام ایپولیتا ماریا (که به نام مادربزرگ مادری‌اش، دوشس کالابریا، نامگذاری شده بود) به دنیا آورد، این رویداد بدون هیچ گونه تبلیغی برگزار شد، زیرا روز قبل از تولد پسر لودویکو، ارکوله ماسیمیلیانو، این رویداد با شکوه و مراسم باشکوهی، شایسته یک وارث، برگزار شد، چیزی که از پسر ایزابلا دریغ شده بود. در ۲ فوریه ۱۴۹۴ در ویگوانو، دوشس دختر دیگری به نام بونا ماریا (که به نام مادربزرگ پدری‌اش، بونا ساووی، نامگذاری شده بود) به دنیا آورد. یکی از جنبه‌های مهم این امر، سیاست خارجی بود و سیاست ضد آراگونی او به هیچ وجه برای ایزابلا یا خانواده ناپلی او مطلوب نبود. در پاسخ به اقدامات لودوویکو، پدر ایزابلا جاه‌طلبی‌های فرانسه را بر میلان تشویق کرده بود. لودوویکو با درک سنگینی این تهدید، روابط دیپلماتیک خود را با دربار ناپل قطع کرد و با ماکسیمیلیان اول، امپراتور مقدس روم، اتحاد برقرار کرد. دلیل این اتحاد خاص این بود که امپراتور قدرت اعطای دوک‌نشینی به لودوویکو را داشت. | ## بخش 2: ایزابلا ناپل | در همین حال، ایزابلا و همسرش خود را در قلعه ویسکونتئو در پاویا محصور یافتند، جایی که اساساً زندانی بودند. لودوویکو، چارلز هشتم فرانسه را تشویق کرد تا به ناپل حمله کند و تهدید پدر ایزابلا را از بین ببرد. هنگامی که پادشاه فرانسه در اکتبر ۱۴۹۴، در مسیر خود به ناپل، به دوک‌نشین میلان رسید، مورد استقبال خوب لودوویکو و بئاتریس قرار گرفت. او با چشمانی اشکبار از پادشاه خواست که به پدرش رحم کند؛ چارلز هشتم از اقدامات ایزابلا شرمنده بود، اما با شوهرش که در حال مرگ بود، همدردی می‌کرد. درخواست ایزابلا بیهوده بود، جنگ‌های ایتالیا در جریان بود و پدرش در سال ۱۴۹۵ توسط فرانسوی‌ها از تخت سلطنت برکنار می‌شد. نیکولو ماکیاولی در اثر بدنام خود «شهریار»، لودوویکو را مسئول این ویرانی دانست و ادعا کرد که او فرانسوی‌ها را به حمله به ناپل دعوت کرده است. هنگامی که ایزابلا از پادشاه فرانسه درخواست کمک کرد، مورخ فیلیپ دو کومینز از همراهان او بود. او در مورد اقدامات ایزابلا چنین گفت: «او بهتر بود برای خودش دعا می‌کرد، که هنوز یک خانم جوان و زیبا بود.». این نقل قول با توجه به اینکه سقوط ناپل تنها فاجعه‌ای نبود که در آن زمان برای او رخ داد، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند: جیان گالئاتزوی بیمار، عود بیماری‌های معده خود را تجربه کرد که پس از چند روز درد و رنج، منجر به مرگ دوک جوان در ۲۱ اکتبر ۱۴۹۴ شد. بیوه بودن ایزابلا که در آن زمان باردار بود، از مرگ شوهرش و به قدرت رسیدن لودوویکو بسیار متأثر شد. او تقریباً شش هفته به همراه دو فرزندش در قلعه ویسکونتئو در پاویا گوشه‌نشین شد و از ملاقات با بازدیدکنندگان اجتناب کرد. در ۶ دسامبر ۱۴۹۴، لودوویکو ایزابلا را متقاعد کرد که به همراه فرزندانش به قلعه اسفورزسکو در میلان نقل مکان کند. در طول اقامتش در میلان، ایزابلا تحت مراقبت بود که مانع از تماس او با جهان می‌شد. در فوریه ۱۴۹۵، او کوچک‌ترین دخترش، بیانکا ماریا (که به نام بیانکا ماریا ویسکونتی، مادربزرگ ایزابلا و جیان گالئاتزو نامگذاری شده بود) را به دنیا آورد؛ ده ماه بعد، در ۱۸ دسامبر، پدر ایزابلا، شاه آلفونسو دوم ناپل (که در ۲۳ ژانویه به نفع پسرش کناره‌گیری کرده بود)، درگذشت و در ۷ سپتامبر ۱۴۹۶، برادرش و شاه جدید فردیناند دوم ناپل، پدرشان را تا پای مرگ همراهی کردند. در سال ۱۴۹۶، دو فرزند لودوویکو نیز درگذشتند: لئونه و بیانکا جیووانا، و حضور ایزابلا و فرزندانش باعث رنجش حاکم میلان شد. دوشس دواگر سپس به کاخ سابق اسفورزا در نزدیکی کلیسای جامع میلان نقل مکان کرد و پسرش فرانچسکو را در دربار لودوویکو گذاشت. در سال ۱۴۹۷، بئاتریس دِسته، دوست و رقیب سابق ایزابلا، در سن بیست و یک سالگی هنگام زایمان درگذشت. برای لودوویکو، مرگ همسرش تنها آغاز بدبختی‌هایش بود: در سال ۱۴۹۹، پس از یک لشکرکشی مسلحانه شاه لویی دوازدهم فرانسه، لودوویکو به تبعید رفت. با این حال، هرگونه رضایتی که ایزابلا می‌توانست از مشاهده سقوط رقیبش به دست آورد، به حداقل رسید؛ دوشس بیوه از لویی دوازدهم درخواست کرد تا پسرش را دوک باری بنامد، عنوانی که متعلق به خانواده اسفورتزا بود. پادشاه فرانسه، پس از مشاهده محبوبیت روزافزون پسر ایزابلا در بین ساکنان میلان، با بردن پسر جوان به فرانسه به ایزابلا اطمینان داد که قصد دارد او را با دخترش ازدواج دهد. در واقع، لویی دوازدهم با قرار دادن فرانچسکو ماریا در یک صومعه، ایزابلا را فریب داد. او از امید به بازگشت پسرش دست نکشید و از ماکسیمیلیان اول، پادشاه روم، درخواست آزادی او از فرانسه را کرد. این امر، همراه با خلع خانواده‌اش در ناپل، باعث شد که ایزابلا نفرت عمیقی نسبت به فرانسوی‌ها پیدا کند. دوشس بیوه درآمد کمی از لویی دوازدهم دریافت می‌کرد و به همراه دو دخترش به ناپل رفت. در اواسط فوریه ۱۵۰۰، او در رم با برادر ناتنی نامشروع خود، آلفونسو آراگون، دوک بیسگلیه، شوهر لوکرزیا بورجیا، دختر پاپ الکساندر ششم، اقامت داشت. خیلی زود او و دخترانش به ناپل رسیدند و در آنجا مورد استقبال عمویش، شاه فردریک، قرار گرفتند. شکست نهایی لودوویکو در نبرد نووارا در ۸ آوریل ۱۵۰۰، وضعیت مالی ایزابلا را بهبود بخشید. فردریک، پادشاه ناپل، به واسال‌های اسفورزا دستور داد تا به خواهرزاده‌اش، دوشس بیوه، خراج بپردازند. ایزابلا سپس با کمک خواهرشوهرش بیانکا ماریا (ملکه همسر رومی‌ها به عنوان همسر ماکسیمیلیان اول)، سعی کرد برای بازگرداندن حقوق پسرش بر دوک میلان مبارزه کند، که در نهایت با شکست مواجه شد. در این میان، وضعیت در پادشاهی ناپل امن نبود: لویی دوازدهم مصمم بود بار دیگر ادعای فرانسه بر ناپل را مطرح کند. نمایندگان پادشاه فرانسه و نمایندگان پادشاه فردیناند دوم آراگون و ملکه ایزابلا کاستیا در ۱۱ نوامبر ۱۵۰۰ پیمانی مخفی در گرانادا امضا کردند. حاکمان فرانسوی و آراگونی توافق کردند که به ناپل حمله کنند، آن را فتح کنند و بلافاصله آن را بین خود تقسیم کنند. لویی دوازدهم ناپل، ترا دی لاورو و ابروتزو و عناوین پادشاه اورشلیم و پادشاه ناپل را دریافت کرد. دوشس دواگر میلان، با تأمل در مورد فجایعی که برایش رخ داده بود، شروع به امضای نامه‌های خود با عنوان ایزابلا، منحصر به فرد در بدشانسی، کرد. دوشس باری پادشاه فردریک ناپل که مورد حمله لویی دوازدهم و متحدانش (پاپ الکساندر ششم و پسرش چزاره بورجیا) قرار گرفته بود، و پسرعمویش، شاه فردیناند دوم آراگون که وانمود می‌کرد متحد اوست، به او خیانت کرده بود، تصمیم گرفت با پادشاه فرانسه معامله کند و در ازای برخی امتیازات مالی (از جمله درآمدهای شهرستان ماین)، در اول اوت ۱۵۰۱ حق خود بر تاج و تخت ناپل را به لویی دوازدهم واگذار کرد. پس از مذاکرات با نمایندگان اسپانیا، دوشس دواگر میلان عناوین «سوئو ژوره» دوشس باری، پرنسس روسانو و بانوی اوستونی را به دست آورد، عناوینی که لویی دوازدهم از پسرش سلب کرده بود؛ از قضا، ایزابلا اکنون خود به عنوان یک غاصب ظاهر می‌شد، زیرا باری باید به ارکوله ماسیمیلیانو، پسر لودوویکو و بئاتریس، منتقل می‌شد. ایزابلا سپس با دخترش بونا ماریا در قلعه نورمانو-سووو زندگی می‌کرد و دربار او در آنجا بسیار باشکوه بود. او اوقات فراغت خود را صرف کار بر روی موسیقی و ادبیات می‌کرد؛ نویسنده آمدئو کورناله به دربار او احضار شد که شاهد چاپ اولین کتاب باری بود. دوران حکومت او برای دوک‌نشین بسیار سودمند بود، چرا که این دوک‌نشین وارد دوره‌ای از احیا، نوسازی و شکوفایی فرهنگی شد که در دوران حکومت پیشین خویشاوندان آراگونی ایزابلا از آن برخوردار نبود. ایزابلا با در نظر گرفتن تجربیات زندگی قبلی خود، اولویت خود را تقویت استحکامات قلعه نورمانو-سوو قرار داد و اطمینان حاصل کرد که با نوع جنگی که به میلان و ناپل آسیب رسانده بود، به‌روز باشد. در ژوئیه ۱۵۰۲، گونزالو فرناندز د کوردوبا بخش کوچکی از نیروهای خود را تحت حمایت ایزابلا در باری توزیع کرد. این امر باعث شد فرانسوی‌ها حمله به دوک‌نشین ایزابلا را در نظر بگیرند، برخی معتقد بودند که این یک راه سودمند برای انجام جنگ علیه اسپانیایی‌ها خواهد بود. در حالی که ایزابلا ممکن است به دلیل جنسیت خود از خطر اجتناب کرده باشد، یادآوری این بود که تسلط او بر باری به هیچ وجه امن نبود و جنسیت او ممکن است همیشه او را تبرئه نکند. گذشته از ایجاد استحکامات، وضعیت میلان به دوشس آموخته بود که امنیت سیاسی نیز ضروری است؛ اراده او باید همیشه حفظ شود، هرگز تضعیف یا تضعیف نشود؛ بنابراین، او نظارت شدیدتری بر مقامات دولتی اعمال کرد و اطمینان حاصل کرد که با فساد بدنام آنها مبارزه می‌شود. او به زودی به باری بازگشت و پسر برادر ناتنی‌اش، آلفونسو و لوکرزیا بورجیا، رودریگو آراگون، دوک بیسگلیه را که برای تربیتش به او داده شده بود، با خود برد. دوشس با مادر برادرزاده‌اش که هدایای متعددی برای ایزابلا می‌فرستاد، روابط دوستانه‌ای داشت. ایزابلا از آموزش دختر باقی‌مانده‌اش بونا ماریا مراقبت کرد که تربیت او توسط کریسوستومو کولونا و آنتونیو گالاتئو رهبری می‌شد. در سال ۱۵۰۶، او میزبان پسرعمویش آلفونسو اول دِسته، دوک فرارا، شوهر سوم لوکرتسیا بورجا بود. در سال ۱۵۱۳، او از شورای شهر باری درخواست افزایش حقوق معلمان مدارس دولتی و معافیت آنها از مالیات کرد. | ## بخش 3: ایزابلا ناپل | سپس دوشس از صومعه سانتا ماریا دلا نووا خواست تا برای سلامتی شاهزاده خانم بیمار دعا کند. پس از بهبودی بونا ماریا، هر دو به زیارت صومعه رفتند و در آنجا هدایای شکرگزاری تقدیم کردند. در ژانویه ۱۵۱۲، دوشس از مرگ غم‌انگیز پسرش فرانچسکو ماریا که پس از سقوط از اسب هنگام شکار در آنگولم فرانسه درگذشت، مطلع شد. در اوت همان سال، برادرزاده و فرزندخوانده ایزابلا، رودریگو آراگون، دوک بیسگلیه، در باری درگذشت. ایزابلا پس از مرگ پسرش، خود را کاملاً وقف بزرگ کردن تنها فرزند بازمانده‌اش، بونا ماریا، کرد. این شاهزاده خانم تحت نظارت مادرش، آموزش‌های اومانیستی دید که شامل آموزش کشورداری نیز می‌شد. در ابتدا، ایزابلا آرزو داشت بونا ماریا با پسرعمویش ارکوله ماسیمیلیانو اسفورزا (که در اینسبروک در دربار ماکسیمیلیان اول، امپراتور مقدس روم، اقامت داشت) ازدواج کند، به این امید که دو شاخه رقیب خانواده را متحد کند، و همچنین به دخترش قدرت در میلان بدهد. به همین منظور، ایزابلا در سال ۱۵۱۵ از مقامات شهر باری خواست تا برای بونا ماریا مهریه تعیین کنند. با این حال، ارکوله ماسیمیلیانو تمایلی به ازدواج نداشت، بنابراین ایزابلا محرم اسرار خود را برای درخواست کمک به رم فرستاد. در نهایت، کنترل ارکوله ماسیمیلیانو بر دوک‌نشین میلان در این برهه بسیار ضعیف شد و فرانسوی‌ها پس از نبرد مارینیانو در ۱۳ سپتامبر ۱۵۱۵، بار دیگر آن را به دست گرفتند. در رم، همچنین برنامه‌هایی برای ازدواج بونا ماریا با شاهزاده فیلیپ ساووی، برادر کوچکتر دوک چارلز سوم، ترتیب داده شد. ازدواج دختر با شاه سیگیسموند اول لهستان در ۵ اکتبر ۱۵۱۵، باربارا زاپولیا، همسر پادشاه زیگیسموند اول، پادشاه پیر لهستان، پس از زایمان دومین دخترش، پس از عوارض ناشی از آن درگذشت. خانواده زاپولیا با هابسبورگ‌ها مخالف بودند، چیزی که ماکسیمیلیان اول، امپراتور مقدس روم، از آن آگاه بود. ماکسیمیلیان اول برای از بین بردن احساسات ضد هابسبورگ در لهستان، درخواست کرد که زیگیسموند اول با عروسی که توسط او انتخاب شده بود ازدواج کند. ایزابلا سپس کریسوستومو کولونا، معلم دخترش، را برای مراقبت از منافع شاهزاده خانم به وین فرستاد. از آنجایی که سایر نامزدها به دلایل مختلف رد شدند، زیگیسموند اول سرانجام در بهار ۱۵۱۷ به ازدواج با بونا ماریا رضایت داد. در ۶ دسامبر ۱۵۱۷، ایزابلا در مراسم ازدواج دخترش و پادشاه لهستان که در قلعه کاپوانو در نزدیکی ناپل برگزار شد (و دوشس مجبور شد برای پرداخت هزینه‌ها، مالیات‌های اضافی در باری جمع کند)، شرکت کرد. قرارداد در همان روز امضا شد که طبق آن، ایزابلا باید ۱۰۰۰۰۰ دوکات طلای خالص به پادشاه سیگیسموند اول پرداخت می‌کرد که ۵۰۰۰۰ دوکات آن اندکی پس از ورود بونا ماریا به لهستان و نیمی دیگر در دو سال آینده پرداخت می‌شد. همچنین مقرر شده بود که دوشس دیگر نمی‌تواند اموال خود را که بونا ماریا پس از مرگش به ارث می‌برد، بفروشد. در ۱۱ دسامبر، نمایندگانی از دوک‌نشین باری رسماً بونا ماریا را به عنوان تنها وارث مادرش به رسمیت شناختند و خود را تابع پرنسس اعلام کردند. سرانجام، در ۳ فوریه ۱۵۱۸، دوشس با تنها فرزند بازمانده‌اش که ناپل را به مقصد قلعه واول ترک می‌کرد، خداحافظی کرد. ایزابلا برای بزرگداشت وداع با دخترش، پای بونا ماریا را بر روی سنگ حک کرد و این کتیبه را بر آن نوشت: اینجا ملکه لهستان ایستاده بود، وقتی که با دونا ایزابلا، مادرش، دوشس میلان، خداحافظی می‌کرد. بونا ماریا نیز مانند مادرش به خاطر شخصیت پرانرژی‌اش شناخته می‌شد؛ او از مخالفت آشکار با همسرش نمی‌ترسید و به عنوان حامی هنرمندان عمل می‌کرد. با این حال، برخلاف ایزابلا، او توانست جناح سیاسی خود را در سرزمین زناشویی‌اش ایجاد کند. اختلاف بر سر ارث خوانا آراگون، ملکه ناپل در پایان سال ۱۵۱۸، ایزابلا قصد داشت برای دیدار دخترش که در آخرین مراحل اولین بارداری خود بود، به لهستان سفر کند. با این حال، دوشس به دلیل مرگ عمه‌اش، ملکه خوانا ناپل، در ۲۷ آگوست همان سال به آنجا نرسید. خوانا ثروت زیادی را برای ایزابلا به ارث گذاشت که بخشی از آن نیز متعلق به پادشاه چارلز اول اسپانیا بود. زیگیسموند اول با کمک به ایزابلا، امیدوار بود که در صورت پیروزی در دادگاه، جهیزیه بونا ماریا زودتر پرداخت شود. وقتی موضوع حل نشد، پادشاه لهستان در آوریل ۱۵۲۰ سفیر دیگری به نام هیرونیموس لاسکی را نزد پادشاه چارلز فرستاد، اما این مأموریت نیز با شکست مواجه شد. فرصت روشن شدن موضوع زمانی پیش آمد که دانتیشک قرار بود مستقیماً به دیدار چارلز اول برود. در راه، منشی سلطنتی در اسپانیا توقف کرد و در ۲۴ فوریه ۱۵۲۳ در مورد ارث ایزابلا با صدراعظم گاتینارا گفتگو کرد. در ژوئیه ۱۵۲۳، سیگیسموند اول منشی خود، لودویک دجوش، را نزد ایزابلا فرستاد تا در حل مناقشه جاری به او کمک کند. مرگ ایزابلا در سال‌های آخر عمرش، شاهد مادر شدن دخترش برای چهار فرزند از شش فرزندش بود: ایزابلا (متولد ۱۸ ژانویه ۱۵۱۹؛ حاصل ازدواج با ملکه مجارستان و کرواسی)، سیگیسموند آگوستوس (متولد ۱ اوت ۱۵۲۰؛ بعدها پادشاه لهستان و دوک بزرگ لیتوانی به عنوان آخرین پادشاه مرد از سلسله یاگیلونیا)، سوفیا (متولد ۱۳ ژوئیه ۱۵۲۲؛ حاصل ازدواج با دوشس برانسویک-لونبورگ) و آنا (متولد ۱۸ اکتبر ۱۵۲۳؛ بعدها ملکه حاکم لهستان و دوشس بزرگ حاکم لیتوانی و حاصل ازدواج با پرنسس ترانسیلوانیا). ایزابلا که از متحد کردن شاخه‌های رقیب خانواده اسفورتزا ناامید نشده بود، فرستادگانی را به لهستان فرستاد تا ازدواج نوه ارشدش، ایزابلای کوچکتر، را با فرانچسکو دوم اسفورتزا، دوک تازه منصوب شده میلان، پیشنهاد دهند. با این حال، سیگیسموند اول این پیشنهاد را رد کرد زیرا میلان مورد مناقشه بود و جایگاه فرانچسکو دوم ضعیف بود. در اوایل فوریه ۱۵۲۴، بیماری بدتر شد و دوشس چند روز بعد، در ۱۱ فوریه، در سن ۵۳ سالگی درگذشت. در ابتدا در باری به خاک سپرده شد، اما بقایای او به ناپل بازگردانده شد و در سن دومینیکو ماجوره به خاک سپرده شد. بر روی تابوت ایزابلا، رباعی نوشته شده توسط هیرونیموس اسفورزا وجود دارد که او را از نوادگان صد پادشاه نامیده است. در سال ۲۰۱۲، انسان‌شناسان جسد ایزابلا را کاوش کردند و به این نتیجه رسیدند که او به سفلیس مبتلا بوده است. دندان‌های او سطح بالایی از جیوه داشتند که (به‌طور ناکارآمد) برای درمان سیفلیس استفاده می‌شد و به مینای دندان رنگ سیاه داده بود که بیشتر آن با سایش از بین رفته بود. سفیر جاکومو تروتی، که همیشه در قضاوت‌هایش رک و صریح است، در توصیف ایزابلا به مناسبت عروسی‌اش، با یک حسن تعبیر مودبانه، مفهوم را وارونه می‌کند و به دوک ارکول دِسته می‌نویسد که «این دوشس جدید چهره‌ای تیره دارد و خیلی زیبا نیست»، اما بلافاصله اظهار می‌کند که فراتر از جنبه فیزیکی، او از درون زیباست: «او شخصیتی مهربان و زیبا دارد». آمبروجیو دا کورته، یکی از درباریانی که مسئول هدایت او از ناپل به میلان بود، حتی او را «زشت، سیاه، چپ‌چشم، بیش از حد آرایش کرده و نفسش بوی بد می‌دهد» توصیف می‌کند: احتمالاً اغراق می‌کند، اما ایزابلا در واقع چهره‌ای تیره، بینی ضخیم و کمی قلاب‌دار، گونه‌های متورم که مختص آراگونی‌ها بود، داشت و همچنین ممکن است که او تا حدی استرابیسم را از پدرش به ارث برده باشد، زیرا آلفونسوی دوم ایل گورسیو نامیده می‌شد. لودوویکو اسفورتزا او را دارای طبیعتی بسیار بد می‌دانست: مغرور، حسود، بدخواه و ناسپاس، قادر به انواع شرارت و ظلم نسبت به کسانی که از آنها متنفر بود. بدون شک ایزابلا غرور و مبارزه‌طلبی تسلیم‌ناپذیری را از بستگان آراگونی خود به ارث برده بود و از توسل به ابزارهای ناعادلانه - مانند سم - برای رسیدن به اهداف خود نمی‌ترسید، اما زندگینامه‌نویسان او در نسبت دادن اراده‌ای خاص برای عدالت و ظرفیتی خاص برای حکومتداری خوب در سال‌های بلوغ در باری، متفق‌القول هستند. اگرچه این موارد از برخی سوءاستفاده‌های قدرت علیه شهروندان نیز جدا نیست: برخی از این افراد او را به «وحشت‌آفرینی و قدرت» متهم کردند زیرا او از «خشونت و کلاهبرداری» استفاده می‌کرد. میراث ایزابلا برای اولین بار در سال ۱۹۷۹ به عنوان سوژه مونالیزای داوینچی پیشنهاد شد. این فرض را مطرح می‌کند که نقاشی در دهه ۱۴۹۰، در دوران میلان داوینچی، کشیده شده است. با این حال، تاریخ رسمی نقاشی به بعد از آن برمی‌گردد، که احتمالاً ایزابلا را به عنوان سوژه رد می‌کند. کسانی که مونالیزا را دیدند و با ایزابلا آشنا بودند، مانند لوئیجی دآراگونا و منشی‌اش، آنتونیو د بئاتیس، ارتباطی برقرار نکردند. | ## جمع‌بندی | او در رمان «شهر سرخ» نوشته هلا هاس در سال ۱۹۵۲ ظاهر می‌شود که در دوران او به عنوان دوشس باری با اشاره به زندگی دشوار اولیه‌اش به تصویر کشیده شده است.