موضوع مقاله: مکزیکی‌ها | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مکزیکی‌ها | مقدمه: مکزیکی‌ها (به اسپانیایی: ) اصطلاحی است که به همهٔ شهروندان و تابعان ایالات متحد مکزیک اطلاق می‌شود؛ کشوری چندقومیتی در آمریکای شمالی. | ## بخش 1: مکزیکی‌ها | مردم مکزیک خاستگاه‌های گوناگونی دارند و پرکاربردترین زبان در میان آن‌ها اسپانیایی مکزیکی است که به گویش‌های متعددی تقسیم می‌شود. بر پایهٔ سرشماری ۲۰۲۰، نزدیک به ۱۹٫۴ درصد از جمعیت مکزیک خود را بومی (ایندیخنا) دانسته‌اند. مکزیک در سپتامبر ۱۸۲۱ استقلال خود را از امپراتوری اسپانیا به دست آورد و از آن هنگام فرایند شکل‌گیری هویت ملی مکزیکی آغاز شد؛ هویتی که عناصر فرهنگ بومیان پیش از کلمب را با میراث اروپایی (به‌ویژه ایبریایی) و عناصر آفریقایی درآمیخت و به چیزی انجامید که از آن با عنوان «شکل ویژه‌ای از ناسیونالیسم چندقومیتی» یاد شده‌است. این روند پس از انقلاب مکزیک شتاب بیشتری گرفت و قانون اساسی ۱۹۱۷ مکزیک را رسماً ملتی چندفرهنگی و تجزیه‌ناپذیر بر پایهٔ ریشه‌های بومی خود اعلام کرد. اکنون نزدیک به ۱۲ میلیون مکزیکی در خارج از مکزیک زندگی می‌کنند که بیشترشان (حدود ۱۱ میلیون نفر) در ایالات متحده آمریکا ساکن‌اند. دیگر کشورهای میزبان جمعیت قابل‌توجه مکزیکی عبارت‌اند از کانادا، اسپانیا، آلمان و فرانسه. پیشینه و ریشه‌شناسی واژهٔ «مکزیکی» (به اسپانیایی: ) از نام کشور مکزیک گرفته شده که خود برگرفته از نام قوم مکزیکا (به ناواتل: ) است. سرزمینی که امروز مکزیک نام دارد زادگاه تمدن‌های بزرگی بوده‌است: از اولمک‌ها که بر تمدن‌های بعدی همچون تئوتیواکان (حدود ۲۰۰ پیش از میلاد تا ۷۰۰ میلادی) تأثیر نهادند تا تولتک‌ها که در سده‌های دهم و دوازدهم میلادی شکوفا شدند و سرانجام آزتک‌ها که آخرین تمدن بزرگ بومی پیش از فتح اسپانیایی بودند. مکزیکاها در سال ۱۳۲۵ شهر تنوچتیتلان را بر جزیره‌ای در دریاچه تسکوکو در دره مکزیک بنیان نهادند و این شهر به‌تدریج به پایتخت امپراتوری آزتک تبدیل شد. تنوچتیتلان در اوج خود بزرگ‌ترین شهر قارهٔ آمریکا در دوران پیش از کلمب بود تا آنکه در سال ۱۵۲۱ به دست اسپانیایی‌ها فتح شد و مرکز نیابت سلطنت نواسپانیا گردید. یکی از آن‌ها بر آن است که این نام از «مِکستلی» یا «مِشیهتلی»، نام رازآلود اویتسیلوپوچتلی (خدای جنگ و نگاهبان مکزیکاها) گرفته شده و به معنای «جایی که اویتسیلوپوچتلی زندگی می‌کند» است. فرضیهٔ دیگر این واژه را برآمده از دو کلمهٔ ناواتلی «مِتستلی» (ماه) و «شیکتلی» (ناف) می‌داند؛ بدین معنا «جایی در مرکز ماه» که اشاره به موقعیت تنوچتیتلان در میانهٔ دریاچهٔ تسکوکو دارد. | ## بخش 2: مکزیکی‌ها | اسپانیایی‌ها پس از فتح، قلمرو خود را فراتر از مرزهای پیشین آزتک‌ها گسترش دادند و این سرزمین نزدیک به ۳۰۰ سال زیر فرمان پادشاهی اسپانیا ماند. واژهٔ «مکزیکی» به‌عنوان نام‌واژه‌ای برای توصیف مردمان گوناگون این منطقه در سدهٔ شانزدهم پدید آمد و نخستین بار در سندی چاپی در بارسلون (۱۵۶۶) به کار رفت که سفر دریایی از بندر آکاپولکو را شرح می‌داد. این «مکزیکی‌ها» دربرگیرندهٔ کریویوها، مستیزوها و بومیان بودند که برای هدف مشترک فتح فیلیپین (۱۵۶۵) گرد هم آمده بودند. از آغاز سدهٔ بیستم، بخش بزرگی از مکزیکی‌ها «مستیزو» خوانده شده‌اند؛ به این معنا که نه با میراث بومی و نه با میراث اسپانیایی به‌تنهایی شناسایی می‌شوند بلکه ویژگی‌هایی از هر دو فرهنگ را در خود جای داده‌اند. دولت‌های پس از انقلاب مکزیک با تلاش‌های آگاهانه «هویت مستیزو» را از راه فرایندی به نام «مستیزاخه» (به اسپانیایی: = آمیختگی فرهنگی) پایهٔ هویت ملی مکزیک ساختند. سیاست‌مداران و اندیشمندانی مانند خوسه واسکونسلوس و مانوئل گامیو نقشی کلیدی در ساخت این هویت ایفا کردند.Wade (1981:32)Knight (1990:78–85) هدف اصلی آن‌ها جذب مردمان بومی در فرهنگ مستیزوی جامعهٔ مکزیکی بود.Bartolomé (1996:5) از آنجا که هویت مستیزو بیش از آنکه بر ویژگی‌های زیستی استوار باشد بر ویژگی‌های فرهنگی تکیه دارد، در عمل افراد سفیدپوست و بومیان هر دو در سرشماری‌ها و پژوهش‌های جمعیت‌شناختی مستیزو طبقه‌بندی شده‌اند. همچنین افرادی که میراث ژنتیکی بومی اندکی دارند یا فاقد آن‌اند، صرفاً به دلیل سخن‌گفتن به زبانی بومی یا شناسایی خود با فرهنگ بومی، بومی شمرده شده‌اند. دانشنامه بریتانیکا با رویکرد زیست‌شناختی نزدیک به سه‌پنجم جمعیت را مستیزو می‌داند، در حالی که بر پایهٔ معیار فرهنگی این رقم تا ۹۰ درصد هم برآورد شده‌است. در شبه‌جزیرهٔ یوکاتان واژهٔ مستیزو به جمعیت‌های مایازبان ساکن روستاهای سنتی اطلاق می‌شود؛ زیرا در جریان «جنگ کاست‌ها» در اواخر سدهٔ نوزدهم، مایاهایی که به شورش نپیوسته بودند مستیزو طبقه‌بندی شدند.Bartolomé (1996:2) در سال‌های اخیر مفهوم مستیزاخه مورد انتقاد قرار گرفته‌است؛ منتقدان بر آن‌اند که این مفهوم با القای این اندیشه که «نژادپرستی در مکزیک وجود ندارد، زیرا همه مستیزو هستند» اهمیت مقولهٔ نژاد را کم‌رنگ ساخته‌است. اروپایی‌ها نخستین بار در جریان فتح اسپانیایی امپراتوری آزتک به مکزیک آمدند و بیشتر آن‌ها اسپانیایی‌تبار بودند. پس از استقلال در سدهٔ نوزدهم، مهاجران اروپایی و اروپایی‌تبار از آمریکای شمالی و جنوبی نیز به این کشور مهاجرت کردند. «کتاب حقایق جهانی سیا» بر پایهٔ سرشماری ۱۹۲۱ آن‌ها را تنها ۱۰ درصد جمعیت برآورد کرده اما نتایج آن سرشماری امروزه نادرست شمرده می‌شود. | ## بخش 3: مکزیکی‌ها | بومیان مکزیک بر اساس سرشماری ۲۰۲۰، نزدیک به ۱۹٫۴ درصد از جمعیت مکزیک خود را بومی دانسته‌اند. مکزیک میزبان تنوع قومی و زبانی گسترده‌ای است و ۶۸ گروه زبانی بومی در آن شناسایی شده‌اند. تمدن‌های بومی پیش از ورود اروپایی‌ها شامل اولمک‌ها، مایاها، ساپوتک‌ها و آزتک‌ها بودند. پس از استقلال، دولت‌های مکزیک سیاست‌های مختلفی نسبت به بومیان در پیش گرفتند؛ از تلاش برای جذب فرهنگی تا به‌رسمیت‌شناسی حقوق بومیان در قانون اساسی. پس از استقلال از اسپانیا (۱۸۲۱) و به‌ویژه پس از انقلاب مکزیک (۱۹۱۰–۱۹۲۰)، نخبگان سیاسی و فرهنگی کوشیدند هویتی یکپارچه بر پایهٔ آمیزهٔ میراث بومی و اروپایی بسازند. افزون بر اسپانیایی، ۶۸ گروه زبانی بومی در مکزیک به رسمیت شناخته شده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها ناواتل، مایا، ساپوتک و میشتک هستند. زبان ناواتلی در دوران امپراتوری آزتک زبان مشترک بخش مرکزی مکزیک بود اما پس از فتح اسپانیایی جای خود را به زبان اسپانیایی داد. مسیحیت کاتولیک در جریان استعمار اسپانیایی به مکزیک وارد شد و از آن زمان دین غالب این کشور بوده‌است. در سال‌های اخیر شمار پیروان کلیساهای پروتستان و اِوَنجلیکال نیز افزایش یافته و درصد کوچکی از جمعیت نیز بی‌دین یا پیرو دین‌های دیگرند. مکزیکی‌های برون‌مرزی نزدیک به ۱۲ میلیون مکزیکی در خارج از مرزهای مکزیک زندگی می‌کنند. بزرگ‌ترین جامعهٔ مکزیکی برون‌مرزی در ایالات متحده آمریکا است که بیش از ۱۰٫۹ میلیون مکزیکی‌تبار در آن ساکن‌اند. این آمار ممکن است شامل افرادی نیز بشود که ریشهٔ مکزیکی دارند و خود را مکزیکی می‌دانند بدون آنکه لزوماً تابعیت مکزیکی داشته باشند. | ## جمع‌بندی | دیگر کشورهای دارای جمعیت قابل‌توجه مکزیکی عبارت‌اند از: کانادا (۱۵۵٬۳۸۰ نفر)، اسپانیا (۶۱٬۱۹۴ نفر)، آلمان (۴۱٬۰۰۰ نفر)، فرانسه (۴۰٬۰۰۰ نفر)، برزیل (۲۵٬۰۶۴ نفر)، گواتمالا (۱۸٬۰۰۰ نفر)، بریتانیا (۱۶٬۰۵۰ نفر)، شیلی (۱۴٬۴۰۲ نفر) و استرالیا (۱۰٬۷۵۴ نفر).