موضوع مقاله: آموزش در نیجر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در نیجر | مقدمه: هرچند آموزش برای کودکان بین هفت تا پانزده سال اجباری است و آموزش ابتدایی و متوسطه به آموزش عالی اختیاری منتهی می‌شود، نیجر یکی از پایین‌ترین نرخ‌های سواد را در جهان دارد. | ## بخش 1: آموزش در نیجر | این کشور با بهره‌گیری از کمک سازمان‌های بین‌المللی، در پی بهبود نظام آموزشی خود بوده و اصلاحاتی در زمینه زبان تدریس و کاهش شکاف جنسیتی در ماندگاری و یادگیری دانش‌آموزان انجام داده‌است. نظام آموزشی نیجر در بیشتر جنبه‌ها از الگوی آموزشی فرانسه الهام گرفته و ماهیتی عمومی و لائیک دارد. آموزش پیش‌دبستانی برای کودکان سه تا پنج‌ساله، آموزش ابتدایی شش‌ساله، آموزش متوسطه هفت‌ساله و آموزش عالی دو تا هشت‌ساله را دربرمی‌گیرد. در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱)، نیجر استفاده از زبان مادری خانگی را به‌عنوان زبان تدریس در سال‌های نخست آموزش اجباری کرد. ابتکار سنجش حقوق بشر (HRMI) بر این باور است که نیجر تنها ۵۹٫۲ درصد از آنچه باید در زمینه حق آموزش با توجه به سطح درآمد کشور فراهم کند را محقق می‌سازد. ساختار نظام آموزش رسمی کودکان در نیجر در سن هفت سالگی وارد دوره ابتدایی می‌شوند. با هدف آشناسازی دانش‌آموزان با زبان فرانسوی که زبان آموزش اکثر مدارس است، به این نظام افزوده شده‌است. پایان دوره ابتدایی با یک آزمون ملی سنجیده می‌شود و قبول‌شدگان گواهی پایان تحصیلات مقطع اول (CFEPD) دریافت می‌کنند. گروه بانک جهانی با استناد به برآورد کنونی نرخ ثبت‌نام در آموزش ابتدایی را ۷۱ درصد اعلام کرده‌است، هرچند این رقم به دلیل احتساب کودکان بالاتر از سن مقرر که همچنان در مقطع ابتدایی هستند، اندکی بالاتر از واقعیت است. در دهه ۱۹۶۰ (۱۳۴۰)، دولت نیجر برای تشویق ثبت‌نام، نیروی نظامی را به مناطق روستایی اعزام کرد تا خانواده‌ها را به فرستادن فرزندانشان به مدرسه وادار کند؛ اما این رویکرد واکنش منفی خانواده‌ها را برانگیخت و برخی کودکان را پنهان کردند.Wynd, p. هرچند این پدیده تا مدت‌ها تقریباً منحصر به مناطق شهری بود، اکنون سهم کودکان روستایی در این مقطع رو به افزایش است. نرخ پیش‌دبستانی‌نشینی از ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۴ (۱۳۹۰–۱۳۹۳) بین ۵ تا ۷ درصد نوسان داشته و روندی صعودی را نشان می‌دهد. آموزش متوسطه دسترسی به آموزش متوسطه عمومی در نیجر از سوی وزارت آموزش متوسطه تنظیم می‌شود. این آموزش در مدارس راهنمایی و دوره اول دبیرستان‌ها ارائه می‌شود و از طریق آزمون ورودی پایه ششم تنظیم می‌گردد. چرخه دوم آموزش متوسطه سه‌ساله است (از پایه دهم تا دوازدهم، شاخه ادبی یا علمی) و با کسب دیپلم بکالوریا به پایان می‌رسد که دسترسی به آموزش عالی را فراهم می‌آورد. زبان‌های تدریس فرانسوی پس از استقلال نیجر در اولین قانون اساسی این کشور در سال ۱۹۶۰ (۱۳۳۹) به‌عنوان تنها زبان رسمی پذیرفته شد و به همین دلیل تنها زبان مجاز در مدارس برای یک دهه پس از استقلال بود. هرچند تعداد زبان‌های ملی به‌رسمیت‌شناخته‌شده در سال ۱۹۸۹ (۱۳۶۸) به هشت زبان محلی گسترش یافت و در سال ۲۰۰۱ (۱۳۸۰) دو زبان دیگر نیز افزوده شد، مدارس نیجر در اجرای آموزش چندزبانه کند پیش رفتند. این امر موانع آموزشی برای دانش‌آموزانی ایجاد کرد که به زبان‌های منطقه‌ای دیگر سخن می‌گفتند و اغلب آشنایی محدودی با فرانسوی داشتند. | ## بخش 2: آموزش در نیجر | پس از کنفرانس جهانی آموزش ۱۹۶۵ (۱۳۴۴) در تهران که در آن شواهدی از سراسر جهان نشان‌دهنده ناکامی آموزش سواد در زبانی غیر از زبان مادری فراگیر بود، مالی پیشرفت‌های چشمگیری در سواد از طریق آموزش با محوریت زبان مادری (MTME) نشان داد. این برنامه‌ها در این دوره توجه جهانی را به خود جلب کردند و نیجر را به استفاده از زبان‌های محلی برای تدریس در برخی مدارس از همان سال ۱۹۷۲ (۱۳۵۱) رهنمون شدند. در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱)، نیجر استفاده از زبان مادری گفتاری در خانه را به‌عنوان زبان تدریس در سال‌های نخستین آموزش اجباری کرد. اصلاح آموزش دوزبانه حتی با وجود تلاش‌های اولیه در زمینه آموزش چندزبانه و دوزبانه در نیجر، اجرای پیوسته و گسترده این روش‌ها دهه‌ها به درازا کشید. در پژوهشی در سال ۲۰۰۵ (۱۳۸۴)، مدارس آزمایشی نرخ ترک تحصیل حدود ۱۴ درصد پایین‌تر از مدارس سنتی و نرخ تکمیل موفق آموزش ابتدایی بدون تکرار پایه را ۱۷ درصد بیشتر از مدارس سنتی نشان دادند. پس از یک برنامه اصلاح برنامه درسی در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷)، وزارت آموزش نیجر برنامه‌ای آزمایشی را در ۵۰۰ مدرسه با بهره‌گیری از زبان‌های محلی برای تدریس در پایه‌های ابتدایی و معرفی تدریجی فرانسوی در پایه‌های بالاتر آغاز کرد. این برنامه آزمایشی برای سال تحصیلی ۲۰۱۷–۲۰۱۸ (۱۳۹۶–۱۳۹۷) به ۵٬۰۰۰ مدرسه گسترش یافت. پژوهش‌ها نشان داد که عملکرد دانش‌آموزان در مدارس دوزبانه بالاترین و در مدارس سنتی (فرانسه‌محور) پایین‌ترین بود. با وجود اینکه شواهد پیامدهای مثبت آموزش دوزبانه و چندزبانه را نشان می‌دهد، اجرای این رویکرد در نیجر به‌رغم حمایت از این برنامه‌ها از اوایل دهه ۱۹۶۰ به‌تدریج پیش رفته‌است. موانع متعددی بر سر راه گسترش آموزش چندزبانه در نیجر باقی مانده‌است؛ از جمله: آزمون‌های ملی که تنها به فرانسوی برگزار می‌شوند، دخالت فرانسه در سیاست زبانی مستعمرات سابق، انگیزه‌های سیاسی که مانع از اجرای برنامه‌های گسترده‌تر می‌شوند و محدودیت‌های مالی برای اجرای موفق این برنامه‌ها. نابرابری جنسیتی نیجر در نزدیکی پایین جدول شاخص نابرابری جنسیتی گزارش‌های توسعه انسانی قرار دارد و در میان ۱۸۹ کشور، رتبه ۱۵۱ را به خود اختصاص داده‌است. دسترسی به آموزش بخشی از معیارهای این شاخص را تشکیل می‌دهد و آمارها نشان‌دهنده نابرابری‌های آموزشی در جمعیتی است که اصولاً سطح تحصیلات پایینی دارد. درحالی‌که تنها ۲۳ درصد از پسران دوره متوسطه را به پایان می‌رسانند، این رقم برای دختران با ۱۷ درصد حتی پایین‌تر است. نرخ سواد نیز نابرابری آموزشی را بازتاب می‌دهد؛ ۲۳ درصد از دختران بالای پانزده سال باسوادند در مقایسه با ۳۹ درصد از پسران همان گروه سنی. این نابرابری را می‌توان به عوامل متعددی نسبت داد؛ از جمله: نگرانی‌های امنیتی، فاصله زیاد تا مدارس و کمبود دسترسی به آن‌ها، هنجارهای فرهنگی که آموزش را برای دختران کمتر مهم می‌شمارد و ازدواج کودکان. پیامد نابرابری جنسیتی در نیجر که بخشی از آن ناشی از دسترسی نابرابر به آموزش است، از حوزه آموزش فراتر می‌رود. گروه بانک جهانی برآورد می‌کند که با دادن قدرت مساوی در هزینه و درآمد به زنان — به‌ویژه از طریق سرمایه‌گذاری در آموزش دختران و کاهش ازدواج کودکان — تولید ناخالص داخلی سرانه نیجر می‌تواند تا یک چهارم افزایش یابد. تلاش‌ها برای کاهش شکاف جنسیتی هم مراجع آموزشی نیجر و هم سازمان‌های بین‌المللی گام‌هایی برای رسیدگی به نابرابری جنسیتی در آموزش برداشته‌اند. | ## بخش 3: آموزش در نیجر | برای نمونه، آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده و یونیسف هر دو متعهد شده‌اند که به دولت نیجر در فراهم کردن دسترسی بیشتر دختران به آموزش کمک کنند. همچنین دولت نیجر یک برنامه ده‌ساله برای بخش آموزش از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ (۱۳۹۳–۱۴۰۳) تنظیم کرده که در آن از جمله تعهداتی برای تشویق ثبت‌نام و ماندگاری دختران در مدرسه گنجانده شده‌است. آسیب‌شناسی نظام آموزشی نیجر از جمله کشورهایی است که بالاترین نرخ رشد جمعیت در جهان (۳٫۴ درصد) را دارد و این امر پیشرفت آماری نرخ آموزش را کند می‌کند. اعتبارات عمومی دولت در زمینه آموزش به مراتب پایین‌تر از نیاز واقعی است و این کمبودها تنها بخشی از آن از طریق کمک‌های بین‌المللی (سازمان ملل، یونسکو، موافقت‌نامه‌های دوجانبه و چندجانبه) جبران می‌شود. برنامه ده‌ساله توسعه آموزش (PDDE) نرخ تحقق پایینی برای پروژه‌های جدید داشته‌است؛ تنها سه‌هزار کلاس درس بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۷ ساخته شد، در حالی که پیش‌بینی ۱۴٬۶۰۰ کلاس درس بود — یعنی تنها ۲۰ درصد از هدف محقق شد. شرایط یادگیری کودکانی که موفق به ثبت‌نام می‌شوند اغلب نامناسب است و کلاس‌ها گاهی در کلبه‌های حصیری برگزار می‌شوند که مشکلات ایمنی جدی نیز به بار می‌آورند. در سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰)، دو آتش‌سوزی مرگبار در چنین کلاس‌هایی روی داد: یکی در ۲۰ آوریل در نیامی و دیگری در ۸ نوامبر در مراکش که در مجموع ده‌ها قربانی داشتند. نرخ ماندگاری سواد در این کشور بین ۱۰ تا ۳۰ درصد پایین‌تر از دیگر کشورهای آفریقایی است. نرخ مطلق ماندگاری دانش‌آموزان بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۹ تنها اندکی افزایش یافت و حدود ۶۶ درصد بود. برای رسیدن به نرخ «جهانی» آموزش ابتدایی در سال ۲۰۲۰ (۱۳۹۹)، می‌بایست ۳٫۴ میلیون کودک در مقایسه با ۱٫۸ میلیون نفر در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷) ثبت‌نام می‌کردند. نخستین و بزرگ‌ترین آن‌ها، در نیامی، است که در سال ۱۹۷۴ (۱۳۵۳) با نام دانشگاه نیامی تأسیس شد. از دیگر مؤسسات آموزش عالی می‌توان به دانشگاه کانادایی نیجر (تأسیس ۲۰۰۲) و دانشگاه آزاد مرادی (تأسیس ۲۰۰۴) که هر دو از بخش خصوصی هستند، اشاره کرد. دانشگاه فرانکو-عربی اتادامون در نیامی در سال ۲۰۱۳ (۱۳۹۲) و دانشگاه بین‌المللی ابوبکر ابراهیم در مرادی در سال ۲۰۲۰ (۱۳۹۹) تأسیس شدند. پیشینه در سال ۱۹۶۰ (۱۳۳۹)، هم‌زمان با استقلال نیجر، نظام آموزش ابتدایی این کشور شامل ۱۸۳ مدرسه، ۴۶۶ کلاس درس و بیش از ۲۱٬۰۵۴ دانش‌آموز بود و نرخ ثبت‌نام ۳٫۶ درصد بود. در سال ۱۹۹۰ (۱۳۶۹)، نیجر در جامتیان به جامعه بین‌المللی پیوست و هدف دستیابی به آموزش ابتدایی همگانی تا سال ۲۰۱۵ را تعیین کرد. در اول ژوئن ۱۹۹۸ (۱۱ خرداد ۱۳۷۷)، نخستین قانون راهبردی جامع نظام آموزشی اعلام شد که مجموعه‌ای از اهداف برای آموزش همگانی از جمله شتاب‌بخشی به ثبت‌نام از طریق جذب گسترده معلمان را مشخص کرد. نرخ خالص ثبت‌نام در آموزش ابتدایی از ۱۸ درصد در سال ۱۹۹۲ (۱۳۷۱) به ۷۰ درصد در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱) افزایش یافت — یعنی سالانه ۲٫۶ واحد درصد رشد. | ## جمع‌بندی | همچنین نرخ بی‌سوادی از ۵۸٫۳ درصد در سال ۲۰۰۲ (۱۳۸۱) به ۲۴ درصد در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱) کاهش یافت — یعنی در یک دهه نصف شد.