موضوع مقاله: شهرستان رانیه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شهرستان رانیه | مقدمه: شهرستان رانیه (به عربی: قضاء رانیة) یک شهرستان و منطقهٔ مسکونی در عراق است که در استان سلیمانیه واقع شده‌است. | ## بخش 1: شهرستان رانیه | شهرستان رانیه (به کردی: قەزای ڕانیە) یکی از شهرستان‌های استان سلیمانیه در اقلیم کردستان عراق است. این شهرستان به دلیل نقش کلیدی در قیام سال ۱۹۹۱ علیه رژیم بعث به «دروازهٔ خیزش» (به کردی: دەروازەی ڕاپەڕین) شهرت یافته‌است. رانیه در منطقه‌ای حاصلخیز و راهبردی واقع شده و دارای تاریخ و فرهنگ غنی است.ویکی‌پدیای کردی سورانی، مقاله «قەزای ڕانیە» جغرافیا و اقلیم رانیه در شمال‌شرقی اقلیم کردستان و شمال‌غربی شهر سلیمانیه قرار دارد. این شهرستان از شمال به کوه قندیل، از جنوب به کویه، از شرق به پشدَر و از غرب به شقلاوه محدود می‌شود. فاصلهٔ آن تا مرکز استان، سلیمانیه، ۱۴۶ کیلومتر است.وب‌سایت رسمی استان سلیمانیه (slemani.gov.krd) مرکز شهرستان در دشتی حاصلخیز و پهناور به نام دشت بیتوێن واقع شده که توسط رشته‌کوه‌هایی احاطه شده‌است. مهم‌ترین کوه‌های منطقه عبارتند از: کێوەڕەش (کوه سیاه، در شمال شهر با ارتفاع ۱۲۰۰ متر)، حاجیله و ماکوک در جنوب‌غربی، و کُسرَت، آسوس و کولاره در جنوب و شرق. | ## بخش 2: شهرستان رانیه | همچنین دریاچه دوکان در جنوب این شهرستان قرار گرفته و بر کشاورزی و اقلیم منطقه اثرگذار است. میانگین بارش سالانه در رانیه بین ۹۰۰ تا ۱۰۵۰ میلی‌متر است و در زمستان‌ها بارش برف رخ می‌دهد. مساحت شهرستان رانیه ۸۸۴ کیلومتر مربع است و شامل چهار ناحیه (بخش) اصلی می‌شود: رانیه (مرکز شهرستان)، چوارقورنه، بیتواته (سەروچاوە) و سەرکەپکان.ویکی‌پدیای کردی سورانی، همان جمعیت و فرهنگ بر پایهٔ آمار ۲۰۲۰، جمعیت مرکز شهر رانیه ۱۰۷٬۸۳۳ نفر و کل شهرستان (با نواحی چهارگانه) ۲۵۷٬۵۷۷ نفر بوده است.وب‌سایت slemani.gov.krd ساکنان شهرستان عمدتاً کرد و مسلمان هستند. گویش رایج در این منطقه مکریانی است که به گویش کردهای مهاباد در ایران شباهت دارد. نخستین نشریهٔ چاپی در رانیه با نام «بڵێسە» (به معنی «شعله») در سال ۱۹۴۲ منتشر شد که نشانگر پیشینهٔ فعالیت فرهنگی در این شهر است.روزنامه «کوردستانی نوێ» تاریخ دوران باستان دیرینگی سکونت در این منطقه به هزاران سال پیش بازمی‌گردد. قلعه رانیه (قەڵات): قدیمی‌ترین محلهٔ شهر که بر روی تپه‌ای باستانی بنا شده و گفته می‌شود قدمت حیات در آن به ۹۰۰۰ سال پیش می‌رسد. | ## بخش 3: شهرستان رانیه | تپه شمشاره (گردی شمشارە): یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی که در کاوش‌های تیم‌های دانمارکی و عراقی (۱۹۵۷–۱۹۵۹)، بیش از ۲۴۷ لوح میخی و یک معبد آشوری در آن کشف شد. سنگ‌نگاره دربند: در شرق رانیه، سنگ‌نگاره‌ای باستانی وجود دارد که تصویری انسانی (احتمالاً یک پادشاه گوتی یا لولوبی) بر آن حک شده است.آرشیو تاریخی کردستان، کتاب «از عمان تا آمیدی»، علی سید گورانی، ۱۹۳۰ دوران اسلامی و عثمانی در سدهٔ هفدهم میلادی، رانیه بخشی از امارت بابان بود. در اواخر دوران عثمانی (۱۸۹۷)، رانیه یکی از سنجاق‌های ایالت شهرزور به مرکزیت کرکوک بود.روزنامه «کوردستانی نوێ» دوران معاصر با تشکیل پادشاهی عراق، رانیه ابتدا بخشی از استان اربیل بود، اما در ۱۹۵۷ به استان سلیمانیه ملحق شد. در ۲۳ اوت ۱۹۲۲، نبردی میان عشایر کرد منطقه و نیروهای انگلیسی در این ناحیه رخ داد که به «جنگ دربند رانیه» مشهور است. مهم‌ترین رخداد معاصر رانیه در ۵ مارس ۱۹۹۱ رقم خورد؛ زمانی که مردم شهر به‌عنوان نخستین شهر در کردستان عراق علیه حکومت صدام حسین قیام کردند. | ## جمع‌بندی | این رویداد سرآغاز قیام سراسری کردستان بود که سرانجام به تشکیل پارلمان کردستان عراق و حکومت اقلیم انجامید.