موضوع مقاله: آموزش در بورکینافاسو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در بورکینافاسو | مقدمه: این کشور در غرب آفریقا با چالش‌های جدی در حوزه آموزش روبروست؛ بر اساس گزارش توسعه انسانی سازمان ملل در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۶)، بورکینافاسو با نرخ سواد بزرگسالی تنها ۲۵٫۳ درصد، پایین‌ترین نرخ سواد در جهان را داشت. | ## بخش 1: آموزش در بورکینافاسو | با وجود بهبودهای نسبی در دهه‌های بعد، این کشور همچنان با کمبود امکانات آموزشی، کمبود معلم و موانع زبانی دست‌وپنجه نرم می‌کند. قانون آموزش در بورکینافاسو تحصیل را برای کودکان ۶ تا ۱۶ ساله اجباری کرده‌است و زبان رسمی آموزش، فرانسوی است. بر اساس آمار ۲۰۲۱، حدود ۴۶ درصد از جمعیت بالای پانزده سال باسواد هستند که از این میان ۵۴٫۵ درصد مردان و ۳۷٫۸ درصد زنان توانایی خواندن و نوشتن دارند. نابرابری میان آموزش ابتدایی و متوسطه چشمگیر است؛ بر اساس ارزیابی‌های سازمان اندازه‌گیری حقوق بشر، این کشور تنها ۶۱٫۲ درصد از آنچه باید با توجه به سطح درآمدش برای حق آموزش فراهم کند را محقق ساخته‌است. پیشینه تاریخی دوران پیش از استعمار از محیط یادگیری در دوران پیش از استعمار در بورکینافاسو آگاهی‌های اندکی به دست ما رسیده‌است. از آنجا که این سرزمین به چند پادشاهی جداگانه از جمله گورما، موسی، گویریکو و لیپتاکو تقسیم شده بود و هر گروه زبان و سنت‌های شفاهی خاص خود را داشت، شکل‌گیری یک نظام آموزشی یکپارچه در این سرزمین پراکنده ناممکن بود. بهره‌گیری از قصه و داستان برای اهداف آموزشی، یکی از عناصر مهم آموزش شفاهی در کل منطقه غرب-مرکز آفریقا، از جمله بورکینافاسو، در این دوران بود. همچنین اسلام که از سده هشتم میلادی در برخی پادشاهی‌های این سرزمین به‌ویژه پادشاهی‌های موسی نقش مهمی داشت، احتمالاً از طریق مدارس قرآنی در آموزش بخشی از جمعیت نقش ایفا می‌کرد. آغاز سده بیستم مدارسی در شهرهای لئو و کوری در سال ۱۹۰۰ (۱۲۷۸)، در دوری در ماه مه ۱۹۰۱ (۱۲۷۹)، در گائوا در اوایل ۱۹۰۲ (۱۲۸۰) و در تنکودوگو در ۱۹۰۳ (۱۲۸۱) گشایش یافتند. با آمدن معلمان اروپایی آموزش‌دیده، این «مدارس پادگانی» به تدریج جای خود را به مدارس روستایی و منطقه‌ای دادند. مدارس بوبو-دیولاسو، واگادوگو، واهیگویا، بورومو و بانفورا اولین معلمان اروپایی خود را به ترتیب در سال‌های ۱۹۰۴، ۱۹۰۷، ۱۹۱۱ و ۱۹۱۳ دریافت کردند. مبلغان مسیحی کاتولیک نیز از دهه اول سده بیستم در قلمرو ولتای علیا حضور داشتند و به این نظام آموزشی به‌منزله ابزاری برای آموزش و تبشیر می‌نگریستند. پس از ۱۹۳۲ مدرسه ابتدایی عالی واگادوگو در پی انحلال مستعمره ولتای علیا در ۵ سپتامبر ۱۹۳۲ (۱۴ شهریور ۱۳۱۱) تعطیل شد. پس از کنفرانس برازاویل، نظام آموزشی به سوی اهداف عام‌تری برای آموزش جوانان و آماده کردن آنان برای مشارکت در توسعه سرزمین‌هایشان جهت گرفت. از سال ۱۹۴۵ (۱۳۲۴) تمایز میان مدارس مقدماتی، ابتدایی و منطقه‌ای از میان رفت و همه آن‌ها «مدارس ابتدایی» نامیده شدند. هنگام بازتأسیس قلمرو ولتای علیا در ۱۹۴۷ (۱۳۲۵)، این سرزمین مؤسسات آموزشی کشورهای ساحل عاج، سودان فرانسه و نیجر را به ارث برد: ۷۹ مدرسه ابتدایی مختلط (شامل ۲۰ مدرسه خصوصی)، ۱۰ مدرسه دخترانه، ۳ دبیرستان و ۲ دوره آموزش معلمی. پس از استقلال از زمان استقلال کشور، نظام آموزشی با ثباتی نسبی اما با سرعتی کند و سرمایه‌گذاری ناکافی شکل گرفته‌است. از سال ۲۰۰۰ به بعد آموزش در بورکینافاسو اکنون بر اساس قانون ۰۱۳–۲۰۰۷-AN مصوب ۳۰ ژوئیه ۲۰۰۷ (۸ مرداد ۱۳۸۶) تنظیم می‌شود که در آن تصریح شده‌است: «زبان‌های آموزشی در بورکینافاسو فرانسوی و زبان‌های ملی، هم در عمل آموزشی و هم در ارزیابی‌ها هستند». | ## بخش 2: آموزش در بورکینافاسو | در سال ۲۰۱۷ (۱۳۹۵)، بی‌توجهی دولت به خواسته‌های معلمان، اعتصاب گسترده‌ای در بخشی از کادر آموزشی برانگیخت که به توقف برنامه‌ریزی امتحانات و تصحیح اوراق به مدت سه ماه انجامید. کودکان باید هزینه لوازم‌التحریر را بپردازند و جامعه‌های محلی اغلب مسئولیت ساخت ساختمان‌های مدرسه ابتدایی و خانه‌های معلمان را بر عهده دارند. کودکان خانواده‌های کم‌درآمد می‌توانند در صورت داشتن نمرات کافی، آموزش بدون شهریه را تا دوره دبیرستان ادامه دهند. در سال ۲۰۰۲ (۱۳۸۰)، نرخ ناخالص ثبت‌نام در آموزش ابتدایی ۴۶ درصد و نرخ خالص ثبت‌نام ۳۶ درصد بود. این نسبت‌ها بر اساس شمار دانش‌آموزان رسماً ثبت‌نام‌شده محاسبه می‌شوند و لزوماً بازتاب‌دهنده حضور واقعی در مدرسه نیستند. بر اساس آمار ۲۰۰۱ (۱۳۷۹)، ۶۶ درصد از کودکانی که وارد مدرسه ابتدایی می‌شدند احتمال داشت به کلاس پنجم برسند. نرخ ثبت‌نام در دوره ابتدایی از ۶۰ درصد در اوایل دهه ۲۰۰۰ به ۸۸ درصد در سال ۲۰۱۹ (۱۳۹۷) افزایش یافته‌است. از نظر قانونی، سقف هر کلاس ۶۵ دانش‌آموز است اما در بسیاری از نواحی روستایی، به دلیل کمبود مدارس، کلاس‌ها بسیار بزرگ‌تر هستند. اگر مدرسه‌ای ظرفیت نداشته باشد، کودکان ممکن است نپذیرفته شوند و باید سال بعد دوباره تلاش کنند. ساختار هفته تحصیلی هفته تحصیلی از دوشنبه تا شنبه است و مدارس پنجشنبه‌ها تعطیل هستند. درس‌ها شامل تولید می‌شوند که در آن کودکان می‌آموزند در زمین‌های مدرسه ذرت و درخت بکارند یا مرغ نگهداری کنند. شراکت‌های بخش خصوصی از دهه ۲۰۰۰، شرکت‌های چندملیتی به نظام آموزشی بورکینافاسو علاقه نشان داده‌اند. شرکت نستله برنامه آزمایشی «آموزش تغذیه‌ای، بهداشت و فعالیت بدنی» را در سه مدرسه ابتدایی در شراکت با وزارت آموزش ملی و سوادآموزی (MENA) و مرکز پژوهش در علوم زیستی، غذایی و تغذیه‌ای (CRSBAN) دانشگاه واگادوگو اجرا کرد. زیرساخت‌های احداث‌شده توسط این شرکت در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۸ (۲۸ تیر ۱۳۹۷) رسماً تحویل داده شد. پردیس خود را در بوبو-دیولاسو در سال ۲۰۰۰ با تخصص در غذا و کشاورزی گشود و دانشگاه کاتولیک نیز در سال ۲۰۰۴ در واگادوگو تأسیس شد. در دانشگاه واگادوگو به ازای هر استاد ۲۴ دانشجو وجود دارد در حالی که در دانشگاه پلی‌تکنیک بوبو-دیولاسو این نسبت یک استاد برای هر سه دانشجوست. در سال تحصیلی ۲۰۱۰–۲۰۱۱ (۱۳۸۹–۱۳۹۰)، دانشگاه واگادوگو حدود ۴۰٬۰۰۰ دانشجو (۸۳ درصد از کل دانشجویان دانشگاهی کشور) داشت، دانشگاه کودوگو ۵٬۶۰۰ دانشجو و دانشگاه پلی‌تکنیک بوبو-دیولاسو ۲٬۶۰۰ دانشجو داشتند. دانشگاه واگادوگو در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۶) به مدت دو ماه تعطیل شد؛ این تعطیلی پیامد اعتراضات دانشجویی دربارهٔ شرایط کاری و عدم پرداخت بورسیه‌ها بود. | ## بخش 3: آموزش در بورکینافاسو | یکی از پیامدهای این رویداد، تأسیس دانشگاه واگادوگو ۲ در فاصله ۲۰ کیلومتری در سابا بود تا فشار بر امکانات دانشگاه اصلی کاهش یابد. این دانشگاه اکنون دانشجویان رشته‌های حقوق، علوم سیاسی، اقتصاد و مدیریت را آموزش می‌دهد و دانشجویان مدرک دانشگاه واگادوگو دریافت می‌کنند. همچنین کلاس‌های آنلاین از طریق مؤسسه آموزش باز از راه دور (IFOAD) برگزار می‌شود. در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۲)، دانشگاه واگادوگو از اوپک بودجه‌ای برای ساخت امکانات جدید دریافت کرد. هیچ‌یک از دانشگاه‌های این کشور در فهرست‌های رتبه‌بندی آموزش عالی مانند تایمز هایر جهانی جای ندارند؛ دلایل احتمالی این امر عبارتند از: زبان تدریس فرانسوی، نبود وقت کافی برای پژوهش، وابستگی به کمک‌های بین‌المللی و بزرگ بودن کلاس‌ها در دانشگاه اصلی. شبکه بین‌المللی آموزش عالی سه دانشگاه بورکینابه عضو شبکه بین‌المللی آموزش عالی آژانس دانشگاهی فرانکوفونی (AUF) هستند: در بوبو-دیولاسو در کودوگو دانشگاه سنت توماس آکویناس در واگادوگو این شراکت به دانشجویان این دانشگاه‌ها امکان می‌دهد با سایر اعضای معتبر شبکه AUF مانند مؤسسه ملی پلی‌تکنیک فلیکس هوفوئه-بوانی کوت دیوار، دانشگاه سنگور مصر و ده‌ها دانشگاه و مؤسسه عالی در آفریقا، اروپا، کانادا و آسیا تبادل و معادل‌سازی داشته باشند. ساختار اداری دانشگاه‌های واگادوگو و بوبو-دیولاسو از پنج سطح تصمیم‌گیری تشکیل شده‌اند: هیئت مدیره، مجمع دانشگاه، شورای دانشگاه، مؤسسات و دپارتمان‌ها. آموزش دیجیتال از دهه ۲۰۱۰، آموزش در بورکینافاسو به حوزه دیجیتال نیز گسترش یافته‌است. سازمان ترویج آموزش ملی (OPEN) در سال ۲۰۱۱ (۱۳۸۹) به ابتکار جوانان بورکینابه تأسیس شد. این پلتفرم دارای پایگاه داده دیجیتالی شامل دروس، تکالیف، کتاب‌ها و تمرین‌های تمام مقاطع از کلاس اول تا دبیرستان است و در همکاری با وزارت آموزش ملی و سوادآموزی توسعه یافته‌است. آژانس دانشگاهی فرانکوفونی همچنین مرکز SYFED (سامانه فرانکوفون ویرایش و توزیع - شبکه الکترونیک فرانکوفون) را در واگادوگو اداره می‌کند و در آموزش کارکنان و توزیع محتوای آموزشی دیجیتال بورکینابه مشارکت دارد. مدارس اسلامی = آموزش اسلامی (قرآنی) از سده شانزدهم میلادی برای برخی اقلیت‌های کشور به‌منزله نظام آموزشی موازی عمل کرده و در برخی استان‌ها در کنار آموزش دولتی قرار گرفته‌است. نخستین مدارس قرآنی در بورکینافاسو توسط مسلمانان یارسه در سده شانزدهم تأسیس شدند. در آن دوران، مردم یارسه از روستاهای پوئسه و سارانا به مالی رفتند تا «علوم اسلامی» از جمله قرآن، فقه و تفسیر را فراگیرند. مدارس قرآنی نخست در روستاهای محل سکونت یارسه پدید آمدند و سپس به سایر مناطق گسترش یافتند. در همان سال، شاخه‌ای از اتحادیه فرهنگی مسلمانان که در ۱۹۵۷ در داکار (سنگال) تأسیس شده بود، مدارس دینی در بوبو-دیولاسو و نونا برپا کرد. آموزش دینی در خانه‌ها می‌تواند به ابتکار یکی از اعضای خانواده باشد؛ معلم ممکن است یکی از اقوام یا فردی از خارج خانواده باشد. عوامل تأثیرگذار بر آموزش سازمان اندازه‌گیری حقوق بشر (HRMI) گزارش داده‌است که بورکینافاسو تنها ۶۱٫۲ درصد از آنچه باید بر اساس سطح درآمد خود برای حق آموزش فراهم کند را محقق کرده‌است. | ## جمع‌بندی | در حوزه آموزش ابتدایی این کشور ۷۸ درصد از ظرفیت ممکن خود را محقق کرده اما در آموزش متوسطه تنها ۴۴٫۳ درصد.