موضوع مقاله: امیر کلال | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # امیر کلال | مقدمه: امیر کلال (۱۲۷۸–۱۳۷۰) که نام اصلی او شمس‌الدین است، یک عالم مسلمان و صوفی پارسی بود که تأثیر ویژه‌ای بر تاریخ تصوف اسلامی گذاشته‌است.Richard Foltz (1996). | ## بخش 1: امیر کلال | سیف‌الدین حمزه امیر (قائم مقام) قبیلهٔ پارسی کُلال بود و لذا لقب کامل وی امیر کلال بو. در این زمان شهرت وی به عنوان یک شخصیت علمی و مذهبی از طریق خانات جغتای گسترش یافته بود و عنوان امیرکلال نام عمومی او شده بود. شمس‌الدین به نام پدربزرگش، مربی معنوی قبیله برلاس و تورگهی، پدر امیر تیمور، نامگذاری شد. پس از ظهور سلسله تیموری، رابطه نزدیکی بین درگاه‌های امیر تیمور و امیر کلال ایجاد شد و این ارتباط صوفیان مذکور با دربار گورکانیان در هند ادامه یافت. نسب خانوادگی و قبیله کلال پدر امیرکلال، امیر سیف الدین حمزه، از نوادگان مستقیم حسین بن علی، نوه محمد بود. در حدود سال ۱۳۴۰، ابن بطوطه از این شهر دیدن کرد که شبی را به عنوان مهمان در آنجا گذراند. سازندگان مدرسه از قبیله کلال بودند و از سبک مسجد کلان (پای‌کلان) برای آن کپی کردند و در طراحی و فناوری پیشرفت کردند. این قبیله به سرعت یک پایگاه صنعتی کوچک در بازار مرکزی وابکنت تأسیس کردند و آسیاب‌هایی در مناطق اطراف ساختند که به کار خود در قرن شانزدهم نیز ادامه داد. از صنایع اصلی شهر ضرب سکه، آلیاژ فولاد، ایجاد سفال و فرز سفال و کاشی‌های بسیار لعابدار بود که مورد آخر، از نظر کیفیت و کمیت بی نظیر بوده و صادرات اصلی شهر بوده‌است. علی‌رغم سابقه جنگ و درگیری در این منطقه، قبیله کلال یکبار هم مورد حمله قرار نگرفت. | ## بخش 2: امیر کلال | سه دلیل عمده برای این امر وجود دارد: این قبیله به‌طور کامل از فرزندان محمد تشکیل شده بود و احترام قابل توجهی را از قبایل همسایه به دست آورد. شهر از ناحیه ای از باغها و سرسبزی احاطه شده بود که رودخانه‌ها و نهرهای متعدد از یک سو و بیابان بی پایان از سوی دیگر، که بایر و خالی از سکنه بود، عبور می‌کرد. این امر، همراه با فقدان ارزش مادی قابل توجه در شهر کوچک، به اندازه کافی بازدارنده برای هر ارتش متجاوز بود که باید حداقل یک روز سفر کند تا به شهری برسد که در مرز بیابان قزل قوم بود. هدف رئیس، غیر از قاضی بودن و مدیریت، نمایندگی قبیله و مانور سیاسی در زمان جنگ بود. همچنین، این امر از هرگونه مشاجره متقابل بین وارثان پس از شاه متوفی جلوگیری می‌کرد، زیرا هیچ چیزی برای جنگیدن وجود نداشت. هر کسی که مایل و ماهر باشد، مجاز به کار و کسب درآمد است مادامی که ساختار را حفظ کرده و برای ساخت، سازه‌های جدید اهدا کند. این سیستم فوق‌العاده خوب کار می‌کرد و حداقل در مقیاس کوچک‌تر از چند هزار نفر ثابت شد که می‌تواند برای چندین قرن پایدار باشد. رسوم سختگیرانه ازدواج‌های درون قبیله، نرخ تولد نسبتاً کم (در مقایسه با سنت رایج در آن زمان)، ازدواج‌های مجردی و مهاجرت مداوم به خارج به این معنی بود که جمعیت در طول دوره زمانی تقریباً ثابت ماند. این قبیله مسابقات منظمی را هم در وابکنت و هم در بخارا برگزار کردند که در آن افراد خارجی نیز شرکت می‌کردند. جوانان کلال تقریباً همیشه موفق بودند و ایده قبیله کلال را به عنوان رزمندگان برتر و سرسخت در اطراف القا کردند. | ## بخش 3: امیر کلال | شمس الدین در دوران کودکی تحصیل کرد و در اوایل زندگی به عنوان سرپرست مدرسه در وابکنت مشغول به کار شد. هنگامی که وی رئیس قبیله کلال شد، شهرت وی به عنوان یک شخصیت عالم مذهبی در مناطق اطراف گسترش یافت و بسیاری از خانواده‌های نجیب و قدرتمند فرزندان خود را برای تحصیل نزد وی فرستادند، که مهمترین آنها از قبیله برلاس بودند. اگر چه تمام سران کلال به نام «امیر کلال» شناخته می‌شوند ولی شمس الدین به‌طور خاصی با این لقب شناخته‌شده‌است. یکی از شاگردان مشهور وی بهاءالدین نقشبند بخاری بود که در بخارا تحت حکومت قازان خان بن یاسائور به عنوان جلاد کار می‌کرد. افسانه می‌گوید به بهاءالدین دستور داده شد مردی را که پادشاه را خشمگین کرده بود اعدام کند، اما درست قبل از اعدام، متهم با فراخواندن امیر کلال، او را معلم خود معرفی کرد. از برجسته‌ترین آن‌ها تراغای بود که قبلاً تحت تأثیر پدربزرگ امیرکلال قرار گرفته بود. پس از مرگ تراغای، پسرش تیمور، امیرکلال را به همان اندازه احترام گذاشت و او را به عنوان راهنمای روحانی خود حفظ کرد. در سال ۱۳۵۷ میلادی، تیمور به امیرکلال مراجعه کرد تا از او دربارهٔ مانورهای استراتژیک حمله به ازبک‌ها راهنمایی کند. گاهی آرامگاه امیرکلال با مقبره پدربزرگش (شمس‌الدین کلال اول) اشتباه گرفته می‌شود. هیچ‌یک از کتاب‌های نوشته شده توسط امیر کلال دیگر وجود ندارد، اگرچه برخی از گزیده‌ها و مقالات در کتابخانه‌های خانوادگی باقی مانده‌است. | ## جمع‌بندی | سه نسخه از زندگی‌نامه امیر کلال «مقام امیر کلال» نوشته نوه بزرگش شهاب‌الدین باقی مانده‌است.