موضوع مقاله: آموزش در قطر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در قطر | مقدمه: آموزش در قطر به‌طور مشترک توسط شورای عالی آموزش و وزارت آموزش و پرورش و آموزش عالی اداره می‌شود. | ## بخش 1: آموزش در قطر | این نهادها در تمامی سطوح آموزشی از پیش‌دبستانی تا آموزش عالی نقش راهبری و نظارتی دارند. آموزش رسمی در قطر از سال ۱۹۵۶ میلادی (۱۳۳۵ خورشیدی) به‌صورت نهادمند آغاز شد و آموزش ابتدایی برای همه کودکان اجباری و در مدارس دولتی رایگان است. نظام آموزشی قطر از تنوع چشمگیری برخوردار است و صدها مدرسه با برنامه‌های درسی گوناگون بین‌المللی در این کشور فعالیت می‌کنند. در حدود ۳۳۸ مدرسه بین‌المللی در قطر وجود دارد و شماری از معتبرترین دانشگاه‌های جهان شعبه‌هایی در شهر آموزش و پیرامون پایتخت دوحه دایر کرده‌اند. بنیاد قطر نیز به‌عنوان یک نهاد خصوصی غیرانتفاعی، نقش محوری در توسعه آموزش عالی و پژوهش در این کشور ایفا می‌کند. راهبرد ملی توسعه قطر برای سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۶ و چشم‌انداز ملی ۲۰۳۰ قطر هر دو آموزش را به‌عنوان رکنی اساسی برای تنوع‌بخشی به اقتصاد ملی و تحکیم هویت فرهنگی مطرح کرده‌اند. با وجود این، قطر در برخی سنجه‌های بین‌المللی آموزشی همچنان با چالش‌هایی روبه‌روست. نظام آموزشی در سال ۲۰۰۱ میلادی (۱۳۸۰ خورشیدی)، قطر با رند کورپوریشن قرارداد بست تا نظام آموزش پایه (K-12) کشور را تحلیل و اصلاح کند؛ این اقدام در پاسخ به نگرانی‌هایی دربارهٔ کیفیت نظام موجود صورت گرفت. در زمان انجام پژوهش رند، بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ دانش‌آموز در نظام آموزشی قطر ثبت‌نام داشتند که دو سوم آن‌ها در مدارس دولتی تحصیل می‌کردند. رند همچنین اصلاحاتی را با تأکید بر بهبود برنامه‌های درسی به دولت قطر پیشنهاد داد. در پاسخ به یافته‌های رند، شورای عالی آموزش طرح «آموزش برای عصری نو» (EFNE) را در سال ۲۰۰۱ راه‌اندازی کرد و اصلاحات سیاستی گسترده‌ای را در سراسر کشور به اجرا گذاشت. در سال ۲۰۰۵، شورا استانداردهای برنامه درسی عربی، ریاضیات و علوم را برای تمام پایه‌ها ارتقا داد و شمار زیادی از مدارس مستقل گشوده شدند؛ دوازده مدرسه در سال ۲۰۰۴، بیست‌ویک مدرسه در سال ۲۰۰۵ و سیزده مدرسه در سال ۲۰۰۶. نتایج یک آزمون ارزیابی در سال ۲۰۰۸ نشان داد که تنها بخش کوچکی از دانش‌آموزان توانستند استانداردهای جدید برنامه درسی را برآورده کنند؛ تنها حدود ۱۰٪ استاندارد انگلیسی، ۵٪ استاندارد عربی و کمتر از ۱٪ استانداردهای ریاضیات و علوم را برآورده کردند. پژوهشی که سازمان توسعه و همکاری اقتصادی در سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴ خورشیدی) انجام داد، قطر را در میان ده کشور پایین‌تر در شاخص آموزشی این سازمان جای داد. افزون بر این، چشم‌انداز ملی ۲۰۳۰ قطر اهداف روشنی برای نظام آموزشی کشور تعیین کرده‌است. دولت قطر آموزش را به‌منظور تحکیم هویت ملی، ترویج ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی در میان مردم و تنوع‌بخشی به اقتصاد کشور در فراسوی اتکا به هیدروکربن‌ها ارتقا می‌دهد. نظام آموزشی کنونی قطر بر اساس قانون شماره ۹ سال ۲۰۱۷ در سه مقطع سازمان یافته‌است: ابتدایی (۶ سال)، راهنمایی یا اعدادی (۳ سال) و متوسطه (۳ سال). پیشینه آموزش اسلامی پیش از سده بیستم میلادی، جامعه قطر تأکید خاصی بر آموزش رسمی نداشت، که این امر در فرهنگ سنتی بادیه‌نشین رواج داشت.A. این دوره آموزشی معمولاً تا سن ۱۰ سالگی به پایان می‌رسید و خانواده کودک پس از آن جشنی به نام «الختمه» (پایان حفظ قرآن) برپا می‌کرد. در سده هجدهم، الزباره، مهم‌ترین شهر شبه‌جزیره، به مرکزی برای آموزش اسلامی تبدیل شده بود. محمود شکری آلوسی، دانشمند اسلامی، گزارش داده که میان سال‌های ۱۸۷۸ و ۱۹۱۳، حدود ۲۰ کُتّاب، ۳۰ مدرسه و ۴۰۰ مسجد در ناحیه احساء که قطر را نیز دربرمی‌گرفت، وجود داشته‌است. شیخ عبدالله به آموزش علاقه داشت که این امر به گشایش مدرسه العثریه در سال ۱۹۱۳ انجامید. مساجد، افزون بر خدمت به‌عنوان اماکن عبادت، به‌مثابه مراکز آموزشی نیز کارکرد داشتند و آموزش دینی و راهنمایی‌های مذهبی به مسلمانان ارائه می‌دادند.A.J. | ## بخش 2: آموزش در قطر | 31 کُتّاب‌ها که «مُطَّه» یا «مُطَّوَّه» نیز خوانده می‌شدند، به دو دسته تقسیم می‌شدند. نوع نخست تنها قرآن و اصول پایه دینی تدریس می‌کرد و در هر دو بافت روستایی و شهری گسترده بود. کودکان هر دو جنس می‌توانستند در آن‌ها شرکت کنند، هرچند به‌صورت جنسیت‌جدا؛ پسران در فضاهای عمومی یا مساجد و دختران به‌صورت خصوصی در خانه‌ها آموزش می‌دیدند.A.J. 31–32 نوع دوم کُتّاب علاوه بر قرآن، خواندن، نوشتن و حساب نیز تدریس می‌کرد و تنها در سکونتگاه‌های شهری بزرگ مانند دوحه یافت می‌شد و فرزندان خانواده‌های ثروتمند در آن‌ها تحصیل می‌کردند.A.J. 32 کُتّاب‌ها با محدودیت‌هایی روبه‌رو بودند که بسیاری از آن‌ها ناشی از فقدان صلاحیت‌های آموزشی مدرسان بود.A.J. 33 مدرسه‌ها مؤسسات آموزشی پیشرفته‌ای بودند که علوم اسلامی و ادبیات عربی تدریس می‌کردند.A.J. معتبرترین مدرسه کشور در آغاز سده بیستم، «المدرسه الشیخ محمد عبدالعزیز المعنا»، در سال ۱۹۱۸ توسط یک شیخ بحرینی بنیان‌گذاری شد. این مدرسه هیئت علمی‌ای متشکل از مدرسان بسیار تحصیل‌کرده داشت و برنامه درسی آن بر ادبیات عرب و زبان عربی تأکید داشت. این مدرسه برخی از ماهرترین افراد کشور را پرورش داد، از جمله شاعران و مقامات دولتی.A.J. در سال‌های نخست، این مدرسه رشد سریعی داشت و تا سال ۱۹۵۰–۵۱ تخمین زده شد که ۲۴۰ دانش‌آموز و ۶ معلم را در خود جای داده‌است.A.J. 37 برنامه درسی آن طیف گسترده‌ای از موضوعات از جمله آموزش دینی، جغرافیا، انگلیسی، حساب و دستور زبان را دربرمی‌گرفت و کتاب‌های درسی از مصر وارد می‌کرد. یک مدرسه نیمه‌ابتدایی در سال ۱۹۵۲ در الخور تأسیس شد و نخستین مدرسه الرویس در سال ۱۹۵۴ گشوده شد که تعداد مدارس را به چهار رساند. 38 نخستین مدرسه دختران در دهه ۱۹۵۰ در دوحه درهای خود را گشود و نخستین معلم و مدیر زن بود. در سال ۱۹۵۷، مدارس دختران در برنامه آموزش ملی ادغام شدند؛ در آن سال دو مدرسه دخترانه با ۴۵۱ دانش‌آموز و ۱۴ معلم زن تشکیل شد. آموزش دختران در سال‌های بعد با سرعت زیاد رشد کرد تا اینکه در سال ۱۹۷۵–۷۶ تعداد مدارس دخترانه به تعداد مدارس پسرانه در هر طرف ۶۵ رسید. سیاستی که وزارت آموزش در دهه ۱۹۵۰ اعمال کرد تعداد مدارس را برای حفظ نسبت دانش‌آموز به معلم محدود می‌کرد. علاوه بر این، معلمان از مزایایی چون مسکن مبله و بلیت‌های رفت‌وبرگشت سالانه بهره‌مند می‌شدند.A.J. 41 در سال ۱۹۵۷، نه مدرسه در روستاهای اطراف کشور تأسیس شدند که شامل روستاهای ام صلال، سمیسمه، ابو ظلوف، الغاریه و الخویر می‌شدند.A.J. دولت در دهه ۱۹۶۰ به سرمایه‌گذاری گسترده در مدارس روستایی پرداخت تا اینکه در سال ۱۹۶۵ مجموعاً ۵۴ مدرسه در روستاها وجود داشت که ۳۷ مدرسه پسرانه و ۱۷ مدرسه دخترانه بودند.A.J. 42 این روند تا حدودی نتیجه فشار قبایل قطری بر دولت برای تأسیس مدارس در روستاهای خودشان بود تا فرزندانشان مجبور نباشند به مدارس روستاهای همسایه بروند.A.J. در دهه ۱۹۷۰، دولت سیاست جابه‌جایی ساکنان روستاها به شهرک‌های بزرگ‌تر مجاور را آغاز کرد و در آن مناطق مدارس ابتدایی و متوسطه مختلط تأسیس نمود.A.J. 44 بنا بر گزارش اداره آموزش خصوصی وزارت آموزش، در سال ۱۹۸۵ تعداد ۷۱ مدرسه خصوصی با ۱۶٬۰۰۰ تا ۱۷٬۰۰۰ دانش‌آموز در قطر وجود داشت که عمدتاً نشان‌دهنده نیاز فزاینده جامعه غیربومی به مؤسسات آموزشی با تدریس به زبان‌های خارجی بود. در آغاز دهه ۱۹۹۰، چهار منطقه اداری اصلی مدارس وجود داشت: الشمال (شمال قطر)، دوحه، الخور (شمال‌شرق قطر) و دخان (غرب قطر). | ## بخش 3: آموزش در قطر | در سال ۱۹۹۶ تعداد دانش‌آموزان قطر حدود ۵۱٬۰۰۰ نفر بود که ۳۵٬۰۰۰ نفر آن‌ها دانش‌آموز ابتدایی و ۱۶٬۰۰۰ نفر متوسطه بودند. نهادهای آموزشی کنترل آموزش در حال حاضر میان وزارت آموزش و شورای عالی آموزش تقسیم شده‌است. بودجه وزارت آموزش کاهش یافته و بسیاری از مدارس به شورای عالی آموزش واگذار شده‌اند. شورای عالی آموزش شورای عالی آموزش (SEC) با فرمان شماره ۳۷ در سال ۲۰۰۲ میلادی (۱۳۸۱ خورشیدی) ایجاد شد. از سال ۲۰۰۶ به بعد، این شورا نظام آموزشی را در تمام سطوح از پیش‌دبستانی تا دانشگاه هدایت و کنترل می‌کند. شورای عالی آموزش سه مؤسسه آموزشی را زیر نظر دارد: مؤسسه آموزش که مستقیماً بر مدارس نیمه‌مستقل نظارت دارد و استانداردهای برنامه درسی را تدوین می‌کند. مؤسسه ارزیابی که ارزیابی‌های ملی یادگیری دانش‌آموزان در مدارس مستقل K-12 را انجام می‌دهد و مسئول صدور مجوز برای معلمان است. وزارت آموزش و پرورش وزارت آموزش که در سال ۱۹۵۶ (۱۳۳۵ خورشیدی) تأسیس شد، در حال حاضر مدارس خصوصی را با بازرسی‌های تأسیسات آموزشی، خدمات بهداشتی و تأمین برق و آب پشتیبانی می‌کند. در سال ۲۰۲۲، نام وزارت با فرمان امیری شماره ۳۵ به «وزارة التربیة والتعلیم والتعلیم العالی» تغییر یافت. بنیاد قطر برای آموزش، علوم و توسعه جامعه بنیاد قطر برای آموزش، علوم و توسعه جامعه یک سازمان خصوصی غیرانتفاعی در کشور قطر است که در سال ۱۹۹۵ تأسیس شد. زیرمجموعه‌های بنیاد قطر شامل شهر آموزش است که ساخت آن از سال ۲۰۰۰ آغاز شد و چندین دانشگاه خارجی، برنامه‌های دانشگاهی و آموزشی، و را در خود جای داده‌است. بنیاد قطر همچنین اجلاس جهانی نوآوری در آموزش (WISE) را راه‌اندازی کرد؛ یک مجمع جهانی سالانه که ذی‌نفعان آموزش، رهبران فکری و تصمیم‌گیران از سراسر جهان را برای بررسی مسائل آموزشی گرد هم می‌آورد. این مدارس (و برنامه‌های درسی آن‌ها) شامل موارد زیر می‌شوند: (مدرسه جهانی IB)، (برنامه درسی بریتانیا)، ، مدرسه انگلیسی خلیج (برنامه بریتانیا/IB)، ، مدرسه انگلیسی‌زبان دوحه (برنامه ابتدایی بریتانیا)، ، ، ، ، ، (برنامه ملی انگلستان)، و مدرسه هندی ایدئال (CBSE)، مدرسه مدرن انگلیسی، مدرسه بین‌المللی الخور، ، و مدرسه بین‌المللی مسیعید. مدرسه بین‌المللی ویژن در الوکره برنامه درسی آمریکایی را در پایه‌های پیش‌کودکستان تا دوازدهم ارائه می‌دهد و در سپتامبر ۲۰۱۴ گشوده شد. تا ژانویه ۲۰۱۵، مشاوره مدارس بین‌المللی (ISC) قطر را با ۱۴۷ مدرسه بین‌المللی فهرست کرد. ISC یک «مدرسه بین‌المللی» را چنین تعریف می‌کند: مدرسه‌ای که برنامه درسی خود را برای هر ترکیبی از دانش‌آموزان پیش‌دبستانی، ابتدایی یا متوسطه، کلاً یا جزئاً به زبان انگلیسی در کشوری غیر از کشورهای انگلیسی‌زبان ارائه می‌دهد. نیازهای آموزشی نیروی کار مهاجر کارگران غیربومی از دهه ۱۹۴۰ نقش مهمی در قطر داشته‌اند؛ ابتدا از مصر، فلسطین، ایران و پاکستان آمدند، سپس در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ موج‌هایی از هند و بنگلادش، و در دهه ۱۹۹۰ از فیلیپین، نپال و سری‌لانکا وارد شدند. برای نمونه، جامعه پاکستانی در سال ۱۹۶۴ مدرسه «پاک شاما» را در بخش قدیمی دوحه (خیابان العسماخ) زیر نظر هیئت آموزشی لاهور تأسیس کرد. سه سال بعد در سال ۱۹۶۷، جامعه پاکستانی مدرسه دومی را گشود که در سال ۱۹۸۵ به «مرکز آموزش پاکستان» (PEC) تغییر نام داد و زمین آن در منطقه ابو هامور دوحه هدیه‌ای از امیر وقت، شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی بود. دانشگاه‌ها آموزش دانشگاهی در سال ۱۹۷۳ با تأسیس دو دانشکده تربیت معلم در دانشگاه قطر آغاز شد. امروز دانشگاه قطر دارای هفت دانشکده است: تعلیم و تربیت، علوم انسانی و اجتماعی، علوم، شریعت و مطالعات اسلامی، مهندسی، مدیریت و اقتصاد، و فناوری. شهر آموزش که توسط بنیاد قطر احداث شده، برنامه‌های دانشگاهی و پژوهشی بین‌المللی گسترده‌ای را در خود جای داده‌است. شاخص نوآوری جهانی قطر در سال ۲۰۲۳ در شاخص نوآوری جهانی رتبه ۵۰ را به دست آورد که نسبت به رتبه ۶۵ در سال ۲۰۱۹ پیشرفت قابل توجهی نشان می‌دهد. | ## جمع‌بندی | این کشور در سال ۲۰۲۴ به رتبه ۴۹ ارتقا یافت و در سال ۲۰۲۵ با یک پله پیشرفت به رتبه ۴۸ از میان ۱۳۹ کشور رسید.