موضوع مقاله: شاخه‌های آسمانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شاخه‌های آسمانی | مقدمه: شاخه‌های آسمانی یا تنه‌های آسمانی (به انگلیسی: ) دستگاهی از اعداد ترتیبی بومی چین هستند که در سراسر شرق آسیا بهره‌گیری می‌شوند. | ## بخش 1: شاخه‌های آسمانی | نخستین گواهی مکتوب از این دستگاه به حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد و در دوران دودمان شانگ بازمی‌گردد، آن‌گاه که این نشانه‌ها نام‌های ده روز هفته بودند. در آیین‌های دوران شانگ نیز از آن‌ها در نام‌گذاری درگذشتگان خانواده بهره می‌گرفتند و در روز متناظر با نامشان قربانی تقدیم می‌شد. شاخه‌های آسمانی دیگر به عنوان نام روزهای هفته بهره‌گیری نمی‌شوند، اما کاربردهای فراوانی یافته‌اند. مهم‌ترین کاربرد آن‌ها در ترکیب با مجموعه دوازده‌گانه‌ای به نام در چرخه شصت‌تایی است که ویژگی برجسته‌ای در گاه‌شماری‌های تاریخی چینی به‌شمار می‌رود. شاخه‌های آسمانی ده‌گانه با مفاهیم یین و یانگ و وو شینگ پیوند یافته‌اند و امروزه در حوزه فرهنگی شرق آسیا به‌صورت گسترده در موارد گوناگونی از نام‌گذاری داروها و ترکیبات شیمیایی گرفته تا اسناد حقوقی و رشته‌های ورزشی بهره‌گیری می‌شوند. پیشینه برخی پژوهشگران بر این باورند که شاخه‌های آسمانی و هفته ده‌روزه وابسته به آن‌ها با روایتی از اسطوره‌شناسی چینی پیوند دارند؛ روایتی که در آن ده خورشید در آسمان پدیدار می‌شوند و ترتیب ظهورشان یک چرخه ده‌روزه را می‌سازد. این نام‌ها از یک واژه نسبت («پدر»، «مادر»، «پدربزرگ»، «مادربزرگ») که به یکی از ده شاخه افزوده می‌شد ساخته می‌شدند — برای نمونه «پدربزرگ جیا». این نام‌ها اغلب بر روی برنزهای شانگ دیده می‌شوند و نشان می‌دهند که برنز به یاد چه کسی ساخته شده و آیین‌های او در چه روزی از هفته برگزار می‌شد. | ## بخش 2: شاخه‌های آسمانی | چینی‌شناس که در برنزهای باستانی چین تخصص داشت، بر این باور بود که شاخه‌های آسمانی پس از مرگ و از راه فال‌گیری برگزیده می‌شدند. برخی مورخان بر این باورند که طبقه حاکمه شانگ ده قبیله داشته، هرچند روشن نیست که آیا جامعه‌شان بازتاب اسطوره بوده یا برعکس. پیوند شاخه‌های آسمانی با مفاهیم یین و یانگ و وو شینگ پس از فروپاشی دودمان شانگ پدید آمد. جاناتان اسمیت پیشنهاد کرده‌است که شاخه‌های آسمانی پیش از دودمان شانگ وجود داشته‌اند و در آغاز به ده صورتواره در امتداد دایرةالبروج اشاره می‌کردند که نگاره‌های آن‌ها رسم این صورتواره‌ها بوده‌است. به گفته او، این ابزارها برای پیگیری پیشروی ماه در مسیر ماهانه‌اش بهره‌گیری می‌شدند و شاخه‌های زمینی نشانگر فاز ماه بودند. در این چارچوب، شاخه‌های فرد (۱، ۳، ۵، ۷، ۹) از ماهیت یانگ و شاخه‌های زوج (۲، ۴، ۶، ۸، ۱۰) از ماهیت یین برخوردارند. در زبان ژاپنی، شاخه‌های یانگ «برادر بزرگ‌تر» (به ژاپنی: ، e) و شاخه‌های یین «برادر کوچک‌تر» (به ژاپنی: ، to) خوانده می‌شوند. کاربرد کنونی شاخه‌های آسمانی همچنان در سراسر حوزه فرهنگی شرق آسیا به‌عنوان اعداد ترتیبی بهره‌گیری می‌شوند، به‌گونه‌ای که نقشی همانند حروف الفبا در زبان‌هایی مانند انگلیسی دارند. | ## بخش 3: شاخه‌های آسمانی | ریاضیدان چینی (۱۸۱۰–۱۸۸۲) دستگاهی پدیدآورد که در آن شاخه‌های آسمانی و شاخه‌های زمینی جایگزین حروف لاتین در نشان دادن متغیرهای ریاضی می‌شوند. در دستگاه او، حروف تا با ده شاخه آسمانی، حروف تا با دوازده شاخه زمینی، و چهار حرف پایانی , , و به ترتیب با («ماده»)، («آسمان»)، («زمین») و («انسان») نمایش داده می‌شوند. ریشک را می‌توان به هر یک از نشانه‌های یادشده افزود تا نمایانگر حرف بزرگ متناظر باشد: مثلاً → ، → ؛ → ، → . در تایوان، شاخه‌های آسمانی برای نمره‌دهی به دانش‌آموزان بهره‌گیری می‌شوند؛ با این تفاوت که پیش از ردیف شاخه‌ها قرار می‌گیرد. در این دستگاه، نمره‌های آمریکایی A, B، C, D و F به ترتیب برابر با ، ، ، و هستند. بر پایه گزارش سال ۲۰۰۴ روزنامه Apple Daily به زبان چینی، پیش‌نویس قانونی برای دستگاه نمره‌دهی نوین در مدارس ابتدایی و متوسطه تایوان تصویب شد که در آن بهترین نمره دیگر نیست، بلکه (yōu'') به معنای «برجسته» برای ۹۰ امتیاز به بالا از ۱۰۰ است، سپس برای ۸۰ تا زیر ۹۰، برای ۷۰ تا زیر ۸۰، و برای ۶۰ تا زیر ۷۰ امتیاز است. در اختربینی و فنگ‌شویی، شاخه‌های آسمانی و شاخه‌های زمینی چهار ستون متافیزیک چینی را در ، و می‌سازند. در کره، و به ترتیب برای نشان دادن طرف بزرگ‌تر و کوچک‌تر یک قرارداد حقوقی بهره‌گیری می‌شوند و گاهی به عنوان مترادف این دو طرف نیز بهره‌گیری می‌شوند. | ## جمع‌بندی | در ژاپن نیز نشانگر طرف فعال یک سند، طرف منفعل، و یا برای اشاره به اشخاص ثالث — مثلاً ضامن‌های خریدار در یک قرارداد فروش — بهره‌گیری می‌شوند.