موضوع مقاله: ادبیات سده پانزدهم میلادی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات سده پانزدهم میلادی | مقدمه: ادبیات سده پانزدهم میلادی دربرگیرندهٔ رویدادها و آثار ادبی است که در فاصلهٔ سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۹۹ میلادی پدید آمدند. | ## بخش 1: ادبیات سده پانزدهم میلادی | این سده از دیدگاه تاریخ ادبیات جهان نقطهٔ عطفی به‌شمار می‌رود؛ زیرا اختراع دستگاه چاپ سربی توسط یوهانس گوتنبرگ در میانهٔ سده شیوهٔ تولید و پخش کتاب را دگرگون ساخت و زمینه را برای گسترش سواد و دانش در سراسر اروپا فراهم آورد. در آغاز این سده هنوز نسخه‌های دست‌نویس رایج‌ترین شکل انتقال متون بودند و کتابخانه‌های بزرگی مانند کتابخانه واتیکان و پایه‌گذاری شدند. همزمان در آسیا نیز تحولاتی چشمگیر رخ داد؛ تدوین دانشنامه یانگل در چین و ابداع هانگول به فرمان سجونگ کبیر در کره از مهم‌ترین رویدادهای ادبی و فرهنگی این دوره بودند. در حوزهٔ ادبیات فارسی نیز کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در ایران در این سده وجود داشت و آثاری مانند «انوار سهیلی» نگاشته شد. – ژان، دوک بری ساخت ساعات خوش دوک دوبری را سفارش داد که توسط بین و ۱۴۱۶ مصور شد. ۱۴۲۴ – نخستین کتابخانهٔ سلطنتی فرانسه توسط نایب‌السلطنهٔ انگلیسی فرانسه، جان لنکستر، نخستین دوک بدفورد، به انگلستان منتقل شد. ۱۴۲۵–۱۴۴۶ – مدرسهٔ «خانهٔ شاد» (به ایتالیایی: ) به کوشش انسان‌گرای ایتالیایی ویتورینو دا فلتره در مانتوآ دایر بود. ۱۴۳۸: ۲۸ آوریل – نگارش را به پایان رساند؛ نخستین خودزندگی‌نامهٔ شناخته‌شده به زبان انگلیسی که تا ۱۹۴۰ به‌طور کامل چاپ نشد. ۱۴۴۴: ۱۵ ژوئن – کوزیمو د مدیچی کتابخانه‌ای عمومی بر پایهٔ مجموعهٔ در بنیان نهاد. نیمهٔ دوم سده (۱۴۵۰–۱۴۹۹) ۱۴۵۰ – یوهانس گوتنبرگ تا این تاریخ دستگاه چاپ سربی خود را به‌صورت تجاری در ماینتس راه‌اندازی کرده و یک شعر آلمانی چاپ شده بود. ۱۴۵۱ – تامس مالوری از نیوبولد رول در واریک‌شر که نویسندهٔ احتمالی داستان‌های شوالیه‌ای است بیشتر دههٔ بعد را در زندان گذراند. ۱۴۵۲ – تکمیل کتابخانه مالا تستیانا (به ایتالیایی: ) در چزنا در ایتالیا به سفارش ؛ نخستین کتابخانهٔ عمومی اروپایی به معنای متعلق به و باز برای همهٔ شهروندان. ۱۴۵۲–۱۴۵۳ – گوتنبرگ در ماینتس احتمالاً را چاپ کرد؛ شعری در حدود ۷۴ صفحه که تنها قطعه‌ای از آن باقی مانده و کهن‌ترین بازماندهٔ شناخته‌شده از هر کتاب اروپایی چاپ‌شده با چاپ سربی است.. ۱۴۵۵: ۲۳ فوریه – یوهانس گوتنبرگ چاپ کتاب مقدس گوتنبرگ را به پایان رساند؛ نخستین کتاب بزرگ چاپ‌شده با حروف متحرک در اروپای غربی. | ## بخش 2: ادبیات سده پانزدهم میلادی | ۱۴۵۷ – ۱۴ اوت: ، دومین کتاب بزرگ چاپ‌شده با حروف متحرک در غرب و نخستین کتابی که کاملاً به شیوهٔ مکانیکی (از جمله رنگ) تمام و دارای تاریخ چاپی بود، توسط و چاپ شد. – ماتیاش کوروینوس، پادشاه مجارستان، گردآوری را آغاز کرد؛ بزرگ‌ترین کتابخانهٔ غیردینی اروپا. ۱۴۶۲: ۸ نوامبر – نخستین جملهٔ شناخته‌شده به زبان آلبانیایی، یک نوشتهٔ اسقف اعظم . ۱۴۶۵ – چاپگران آلمانی پس از تأسیس در سوبیاکو نخستین کتاب‌ها را در ایتالیا با گونه‌ای از چاپ کردند. ۱۴۶۸: ۳۱ مه – کاردینال از دانشوران بیزانسی کتابخانهٔ خود را به جمهوری ونیز اهدا کرد؛ پایهٔ کتابخانه مارسیانا. ۱۴۷۰ – نخستین کتاب را در پاریس چاپ کرد: «رسالات گاسپارینو» اثر ، راهنمایی برای نثر لاتین. ۱۴۷۰ – چاپ اثر یوسبیوس توسط در ونیز؛ نخستین کتابی که از بر پایهٔ اصول تایپوگرافی بهره برد. ۱۴۷۵ – تفسیر راشی بر تورات نخستین کتاب تاریخ‌دار چاپ‌شده به زبان عبری بود که در رجو کالابریا منتشر شد. ۱۴۷۵ (یا ۱۴۷۳–۱۴۷۴؟) – نخستین کتاب چاپ‌شده به زبان انگلیسی بود که ویلیام کاکستون آن را در بروخه چاپ کرد. ۱۴۷۶ – نخستین اجرای یکی از نمایش‌نامه‌های ترنتیوس پس از دوران باستان، در فلورانس. ۱۴۷۷ – نخستین چاپ نقشه‌دار جغرافیای بطلمیوس (به ترجمهٔ لاتین با عنوان ) در بولونیا؛ نخستین کتاب چاپی با تصاویر حکاکی‌شده. ۱۴۸۲: ۲۵ ژانویه – نخستین چاپ احتمالی تورات به زبان عبری (با اعراب و نشانه‌های ) همراه با ترجمهٔ آرامی و تفسیر راشی در بولونیا. ۱۴۸۳: ۲۲ فوریه – نخستین کتاب شناخته‌شدهٔ چاپ‌شده به زبان کرواتی، ، یک کتاب دعا چاپ‌شده به خط الفبای گلاگولیتی. ۱۴۸۴: ۲۲ ژوئن – نخستین کتاب شناخته‌شده‌ای که توسط یک زن چاپ شد: چاپ زاکسن اشپیگل (مجموعهٔ حقوق عرفی آیکه فون رپگو) را در آوکسبورک منتشر کرد. | ## بخش 3: ادبیات سده پانزدهم میلادی | ۱۴۹۰ – انتشار رمان شوالیه‌ای به زبان والنسیایی در والنسیا؛ نمونهٔ پیشگام رمان در اروپای مدرن. ۱۴۹۷: ۷ فوریه (سه‌شنبه اعتراف) – پیروان جیرولامو ساونارولا هزاران شیء «غیراخلاقی» از جمله کتاب‌ها را در در فلورانس سوزاندند. آثار نو و نخستین چاپ آثار کهن‌تر شعر و نظم – ۱۴۱۱ – – ۱۴۲۰ – – ۱۴۲۳ – – «اسیر» (Presoner) پیش از ۱۴۶۰ – آوزیاز مارک – اشعار ۱۴۶۱ – فرانسوا ویون – «وصیت‌نامهٔ بزرگ» (به فرانسوی: ) در حدود ۱۴۵۰ – بالادهای «» و «" نثر ۱۴۰۲–۱۴۰۵ – کریستین دو پیزان – و ۱۴۲۷ – – تقلیدی از مسیح (تاریخ تقریبی تکمیل) ۱۴۲۹ (؟) – کاشفی – «انوار سهیلی» (به فارسی: )، ترجمه‌ای از پنچاتنترا ۱۴۴۴ – انئاس سیلویوس پیکولومینی – ۱۴۵۳ – آنتوان دو لا سل – «پتی ژان دو سنتره» نمایش‌نامه و نمایش ۱۴۸۵ – جایزهٔ نخست مسابقهٔ در آنتورپ را برد. ۱۴۹۷ (تاریخ احتمالی) – نخستین اجرای اثر ؛ کهن‌ترین نمایش‌نامهٔ کامل غیردینی به زبان انگلیسی. آثار مرجع و دانشنامه‌ای ۱۴۰۳–۱۴۰۸ – دانشنامه یانگل در چین ۱۴۱۸ – دومنیکو باندینی آرتسو – ۱۴۴۰ – (گردآورندهٔ احتمالی) – ۱۴۹۲ – – جنبش انسان‌گرایی و ادبیات = سدهٔ پانزدهم دوران شکوفایی و جنبش انسان‌گرایی (اومانیسم) در ایتالیا و سپس سراسر اروپا بود. لئون باتیستا آلبرتی در ۱۴۳۵ رسالهٔ «دربارهٔ نقاشی» (به ایتالیایی: ) را نوشت و لورنتسو والا در ۱۴۴۰ جعلی بودن «وقف‌نامهٔ قسطنطین» را اثبات کرد. فیلسوف نوافلاطونی بیزانسی گمیستوس پلتون از ۱۴۰۰ تا ۱۴۵۲ در میسترا فلسفهٔ یونانی تدریس می‌کرد و حضورش در شورای فرارا-فلورانس (۱۴۳۸–۱۴۳۹) به رشد افلاطون‌گرایی در میان انسان‌گرایان ایتالیایی انجامید. با سقوط تدریجی امپراتوری بیزانس به دست عثمانیان، دانشوران یونانی مانند مانوئل خریسولوراس، تئودوروس گازا و بسارون به ایتالیا مهاجرت کردند و نسخه‌های خطی یونانی فراوانی همراه خود آوردند که پایه‌ای برای بازشناسی میراث باستانی فراهم ساخت. چاپ و انتشار کتاب مهم‌ترین تحول این سده اختراع دستگاه چاپ سربی توسط یوهانس گوتنبرگ در ماینتس بود. پس از آن فناوری چاپ به‌سرعت در سراسر اروپا گسترش یافت: ۱۴۶۵ – نخستین کتاب‌ها در ایتالیا توسط چاپ شد. ۱۴۹۵ – الدوس منوتیوس انتشارات را در ونیز بنیان نهاد و با بهره‌گیری از قلم‌های شکل تازه‌ای به تایپوگرافی بخشید. کتابخانه‌ها سدهٔ پانزدهم دورهٔ بنیان‌گذاری بسیاری از کتابخانه‌های بزرگ اروپا بود: ۱۴۴۴ – کوزیمو د مدیچی کتابخانهٔ عمومی سان مارکو را در فلورانس گشود. ۱۴۵۲ – کتابخانه مالا تستیانا در چزنا تکمیل شد؛ نخستین کتابخانهٔ عمومی واقعی اروپا. –۱۵۱۸ – کبیر، شاعر هندی که پیام وحدت بین اسلام و هندوئیسم را منتشر می‌کرد در هند می‌زیست. | ## جمع‌بندی | زادگان ادبی برجسته برخی از نویسندگان و شاعران برجسته‌ای که در این سده زادند یا آثار مهمشان را پدیدآوردند عبارتند از کریستین دو پیزان، فرانسوا ویون، ویلیام کاکستون، لئون باتیستا آلبرتی، لورنتسو والا، آوزیاز مارک و تامس مالوری.