موضوع مقاله: پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر ایران | مقدمه: جنگ ۲۰۲۶ آمریکا و اسرائیل با ایران پیامدهای گسترده‌ای در ابعاد سیاسی، اقتصادی و راهبردی برای ایران به همراه داشته و جایگاه این کشور را در داخل و عرصه بین‌المللی دگرگون کرده است. | ## بخش 1: پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر ایران | زمینه در ۹ اسفند ۱۴۰۴، ایالات متحده آمریکا و اسرائیل حمله‌ای پیش‌دستانه گسترده علیه ایران آغاز کردند که شامل ترور مقامات ارشد، از جمله رهبر جمهوری اسلامی و فرماندهان نظامی، و همچنین حمله به پایگاه‌های نظامی و تأسیسات هسته‌ای بود. این حملات پس از اعتراضات سراسری ضدحکومتی در ایران صورت گرفت که با سرکوبی خشونت‌آمیز مواجه شده و به کشته شدن ده‌ها هزار معترضان انجامیده بود. در ۱۳ ژانویه ۲۰۲۶، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از مردم ایران خواست «به اعتراضات ادامه دهید… کمک در راه است». او در اظهارات بعدی از ایرانیان خواست «نام قاتلان و شکنجه‌گران را به خاطر بسپارند» و هشدار داد که مسئولان این اقدامات «بهای بسیار سنگینی خواهند پرداخت». بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، گفت که اسرائیل و ایالات متحده حملاتی علیه ایران آغاز کرده‌اند «برای از بین بردن تهدید وجودی» که «رژیم تروریستی در ایران» به وجود آورده است. نتانیاهو رهبری ایران را به مدت دهه‌ها خصومت متهم کرد و گفت: «برای ۴۷ سال، رژیم آیت‌الله‌ها فریاد 'مرگ بر اسرائیل' و 'مرگ بر آمریکا' سر داده است» و آن را به عنوان یک «رژیم تروریستی جنایتکار» توصیف کرد که «نباید به خود اجازه دهد که به سلاح‌های هسته‌ای مسلح شود.» او در ۱۹ اسفند در پیامی خطاب به مردم ایران نوشت: «ما در حال انجام یک جنگ تاریخی برای آزادی هستیم، این فرصتی بی‌نظیر برای شماست تا رژیم آیت‌الله‌ها را سرنگون کنید و آزادی خود را به دست آورید. ما در حال ایجاد شرایطی برای شما هستیم تا این کار را انجام دهید.» انزوای بین‌المللی انزوای منطقه‌ای از زمان انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، انزوای بین‌المللی ایران به‌تدریج افزایش یافته است. در جریان جنگ ۱۲روزه گزارش شد که ایران با انزوای بیشتری از سوی همسایگان، نیروهای نیابتی، متحدان و حامیان خود از جمله روسیه و چین مواجه شده است. این انزوا در جریان جنگ ۲۰۲۶ ایران نیز تشدید شد؛ زمانی که ایران به کشورهای همسایه خود، از جمله کشورهایی که پیش‌تر روابط نسبتاً دوستانه‌ای با حکومت داشتند مانند قطر، عمان و ترکیه، و همچنین آذربایجان، بحرین، قبرس، عراق، اردن، کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی حمله کرد و نه‌تنها اهداف نظامی، بلکه زیرساخت‌های نفتی، هتل‌ها و فرودگاه‌ها را نیز هدف قرار داد. در واکنش، گزارش شد که عربستان سعودی، با بودجه دفاعی سه برابر ایران، به همراه امارات و دیگر کشورها در حال بررسی اقدامات تلافی‌جویانه هستند که می‌تواند شامل مسدود کردن دارایی‌های ایران یا ارائه اطلاعات، و حتی در صورت لزوم مداخله نظامی مستقیم باشد. همچنین گزارشی از مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) نشان می‌دهد که این حملات موجب همگرایی بیشتر کشورهای خلیج فارس شده و انتظار می‌رود هماهنگی دفاعی میان آن‌ها تقویت شود تا منطقه در برابر اقدامات ایران مقاوم‌تر گردد. بر اساس تحلیلی از رند کورپوریشن، حملات ایران به کشورهای همسایه‌اش احتمالاً برای نسل‌ها در حافظه‌ها باقی خواهد ماند و حتی اگر حکومت از این جنگ جان سالم به در ببرد، «از این درگیری فقیرتر، ضعیف‌تر و منزوی‌تر از هر زمان دیگری خارج خواهد شد». همچنین، فیراس مقصد، کارشناس مسائل منطقه، در مصاحبه‌ای در مارس ۲۰۲۶ با نشریه «فارین پالیسی» اظهار داشت که این حملات باعث شده کشورهای خلیج فارس، برخلاف انتظار حکومت ایران، به ایالات متحده نزدیک‌تر شوند و مواضع خود را با آن هماهنگ کنند. به گفته مقصد، بسیاری از کشورهای خلیج فارس که پیش‌تر بر راه‌حل دیپلماتیک تأکید داشتند، اکنون در حال بررسی برداشتن محدودیت‌هایی هستند که پیش‌تر بر نیروهای ایالات متحده اعمال کرده بودند. مینا العریبی، سرویرایشگر روزنامه «نشنال»، اعلام کرد که حملات به کشورهای خلیج فارس موجب «خشم مطلق» نسبت به حکومت ایران شده و این کشورها در حال جمع‌آوری مدارک برای پاسخگو کردن جمهوری اسلامی در بلندمدت هستند. همچنین خبرگزاری «رویترز» گزارش داد که ایران با هدف قرار دادن این کشورها در جریان جنگ، روابط حیاتی خود با آن‌ها را به‌شدت تخریب کرده است. یک مقام اماراتی نیز اظهار داشت که این حملات «شکاف بزرگی در اعتماد» میان ایران و کشورهای خلیج فارس ایجاد کرده که به‌گفته او ممکن است برای دهه‌ها ادامه یابد. در اردیبهشت ۱۴۰۵ گزارش شد با ادامه تنش‌های منطقه‌ای، کشورهای خلیج فارس کارزار امنیتی گسترده‌ای را علیه شبکه‌های وابسته به جمهوری اسلامی و حزب‌الله لبنان تشدید کرده‌اند. این کرازار نشان‌دهنده افزایش بی‌اعتمادی و شکاف امنیتی میان ایران و همسایگان عربش است. تحلیلگران می‌گویند کشورهای خلیج فارس در واکنش به نفوذ منطقه‌ای جمهوری اسلامی و فعالیت گروه‌های نیابتی وابسته به آن، نظارت امنیتی و مقابله با شبکه‌های مرتبط با ایران را به‌طور چشمگیری افزایش داده‌اند. بر اساس تحلیلگران، این روند می‌تواند روابط سیاسی و امنیتی تهران با کشورهای عرب خلیج فارس را بیش از پیش تیره کند. چین و روسیه چین و روسیه تنها به صدور بیانیه‌هایی در محکومیت بسنده کرده بودند؛ هم در مورد کشته شدن علی خامنه‌ای و هم در قبال حملات حکومت ایران به کشورهای خلیج فارس. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از دیدار با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در ۱۵ مه اعلام کرد که شی تعهد داده است تجهیزات نظامی در اختیار ایران قرار ندهد. ونزوئلا تا پیش از مداخله ایالات متحده در ۳ ژانویه ۲۰۲۶، ونزوئلا یکی از متحدان جمهوری اسلامی ایران به‌شمار می‌رفت. با این حال، پس از این عملیات، هرگونه همکاری میان شرکت‌های آمریکایی مرتبط با صنعت نفت ونزوئلا و نهادهای تحریم‌شده‌ای مانند ایران ممنوع شد. با آغاز جنگ ۲۰۲۶ ایران، وزارت خارجه ونزوئلا در بیانیه‌ای اعلام کرد که از وقوع حمله ابراز تأسف می‌کند، بدون آن‌که نامی از ایالات متحده یا اسرائیل ببرد، و در عین حال واکنش ایران را نیز محکوم کرد؛ اما این پیام تنها چند ساعت بعد حذف شد. دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت، در گفت‌وگویی با تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، «همبستگی خود را در برابر وضعیت جدی بی‌ثباتی و خشونتی که در خاورمیانه رخ داده و کل منطقه را در آستانه تشدید خطرناک جنگ قرار داده است» ابراز کرد. هم‌زمان، با اختلال در تنگه هرمز که یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت جهان است، انتظار می‌رود ونزوئلا از این وضعیت منتفع شود، چرا که محدودیت در عرضه جهانی نفت ایران می‌تواند به افزایش قابل‌توجه درآمدهای نفتی این کشور منجر شود. تخریب اقتصادی تا تاریخ ۱۲ آوریل ۲۰۲۶، جمهوری اسلامی هیچ داده اقتصادی به‌روزشده‌ای از زمان آغاز جنگ منتشر نکرده است؛ بنابراین ارزیابی میزان واقعی بحران اقتصادی را دشوار است. به گفته اومود شکری، پژوهشگر ارشد مهمان در دانشگاه جرج میسون، حتی پیش از آغاز جنگ نیز اقتصاد ایران به‌شدت تحت تأثیر تحریم‌ها، تورم، کاهش ارزش پول ملی، سوءمدیریت و کمبود انرژی تضعیف شده بود. در جریان جنگ ۲۰۲۶ ایران، اقتصاد ایران با خسارات بیشتر به زیرساخت‌ها و کاهش درآمدها مواجه شد. بر اساس فاطمه مهاجرانی، سخنگوی جمهوری اسلامی، خسارت اقتصادی جنگ به ایران به حدود ۲۷۰ میلیارد دلار رسیده که معادل نزدیک به ۳ هزار دلار برای هر شهروند ایرانی است. تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که اقتصاد ایران در نتیجه این جنگ حدود ۱۰ درصد کوچک‌تر شود و درآمدهای ناشی از افزایش قیمت نفت و دور زدن تحریم‌ها عمدتاً به نهادهای وابسته به حکومت برسد، نه به مردم. ایران بخش عمده غلات مورد نیاز خود را از طریق بنادر خلیج فارس وارد می‌کند، اما حتی پیش از جنگ نیز با مشکل تأمین مالی این واردات روبه‌رو بود. بیشتر خوراک دام، به‌ویژه ذرت وارداتی از برزیل، از طریق تنگه هرمز به بندر امام خمینی منتقل می‌شود و حدود ۳۰ درصد گندم نیز وارداتی است. تا تاریخ ۶ مارس، ۹ کشتی حامل غلات در نزدیکی تنگه هرمز و در مسیر ورود به ایران قرار داشتند. بر اساس گزارش «رویترز»، با وجود ادعای مقامات جمهوری اسلامی مبنی بر دستیابی به پیروزی راهبردی، اقتصاد ایران «در وضعیت فروپاشیده» قرار دارد و «چشم‌انداز روشنی برای بهبود سریع آن وجود ندارد». بسیاری از ایرانیان شغل خود را از دست داده‌اند و قیمت‌ها افزایش یافته است؛ همچنین «کارخانه‌ها، نیروگاه‌ها، راه‌آهن‌ها، فرودگاه‌ها و پل‌ها تخریب شده‌اند و روابط حیاتی تجاری با کشورهای خلیج فارس احتمالاً برای دهه‌ها قطع شده است». به گفته یک مقام دولتی اصلاح‌طلب، نگرانی از آغاز موج‌های جدید اعتراضات بر تمامی تصمیمات دولت سایه افکنده است. همچنین یک منبع آگاه سیاسی اعلام کرد که بدون رفع تحریم‌ها، دولت قادر به پرداخت حقوق‌ها نخواهد بود و حتی کمتر از آن توانایی بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده را خواهد داشت و توانایی حکومت در اداره کشور را زیر سؤال می‌برد. به گفته علی انصاری، استاد تاریخ، بستن تنگه هرمز آخرین گزینه ممکن بوده و انجام آن نشانه‌ای از وضعیت اضطراری است. او تأکید کرد که هزینه‌های میان‌مدت و بلندمدت این اقدام برای ایران «بسیار سنگین» خواهد بود. در ۱۳ آوریل گزارش شد عبدالناصر همتی، رییس کل بنک مرکزی ایران به دولت جمهوری اسلامی اعلام کرده است که وضعیت اقتصادی ایران پس از جنگ «بسیار وخیم» است و حتی در صورت عادی شدن شرایط، بازسازی آن تا ۱۲ سال زمان خواهد برد. همتی همچنین درباره خطر بیکاری حدود دو میلیون نفر در پی آسیب به زیرساخت‌های تولیدی هشدار داده شده است. تورم نرخ تورم در ایران به سطوح بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است؛ بانک مرکزی ایران بزرگ‌ترین اسکناس تاریخ خود، یعنی اسکناس ۱۰ میلیون ریالی را منتشر کرده است. گزارش‌های دریافتی از شهرهای مختلف ایران از کمبود گسترده دارو، حتی داروهای عمومی و افزایش شدید قیمت‌ها حکایت دارد. برخی داروهای حیاتی مانند داروهای سرطان و انسولین چندین برابر گران شده و در مواردی به سختی یافت می‌شوند. این وضعیت موجب شده بسیاری از بیماران، به‌ویژه مبتلایان به بیماری‌های خاص، با اختلال جدی در روند درمان مواجه شوند یا آن را به تعویق بیندازند. در اردیبهشت ۱۴۰۵ گزارش شد که بحران کمبود و گرانی دارو در ایران، به‌ویژه برای بیماران مبتلا به سرطان، تشدید شده است. در فاصله مارس ۲۰۲۵ تا مارس ۲۰۲۶، قیمت نان و غلات ۱۴۰ درصد، گوشت قرمز و مرغ ۱۳۵ درصد، روغن و چربی‌ها ۲۱۹ درصد، میوه و خشکبار ۱۰۴٫۲ درصد و محصولات لبنی (شیر، پنیر و تخم‌مرغ) ۱۱۶٫۸ درصد افزایش یافته است. | ## بخش 2: پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر ایران | همچنین قیمت مبلمان و هزینه‌های نگهداری خانوار ۷۲٫۸ درصد و هزینه حمل‌ونقل ۶۷٫۵ درصد افزایش یافته است. این افزایش قیمت‌ها به‌طور یکسان توزیع نشده‌اند؛ تورم سالانه در مناطق روستایی ۸۶٫۵ درصد و در مناطق شهری ۶۹٫۳ درصد گزارش شده است. قطع اینترنت از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، جمهوری اسلامی یک قطع کامل اینترنت را در سراسر کشور اعمال کرد. تا ۱۴ آوریل ۲۰۲۶، این قطعی به مدت ۴۶ روز یا ۱۰۸۰ ساعت ادامه داشته و بنا به گفتهٔ نت‌بلاکس، به زندگی و معیشت مردم در سراسر ایران آسیب رسانده است؛ چرا که تخمین زده می‌شود حدود ۵ تا ۶ درصد از تولید ناخالص داخلی ایران از اقتصاد دیجیتال کشور ناشی می‌شود. طبق گزارش‌ها، قطع اینترنت باعث شد فروش آنلاین در این دوران حدود ۸۰ درصد کاهش یابد. بر اساس گفتهٔ افشین کلاهی، مقام ایرانی، این قطعی اینترنت باعث زیان روزانهٔ مجموعاً ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار شده است که از این میان، ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار آن زیان مستقیم بوده است. او این وضعیت را با «از دست دادن چندین پروژهٔ زیرساختی در هر روز»، مانند پل‌های بزرگ و نیروگاه‌ها، مقایسه کرد. کلاهی همچنین اظهار داشت که این قطع اینترنت موجب «فشار شدید اقتصادی» می‌شود و پیامدهای آن در بلندمدت بر اقتصاد دیجیتال و کسب‌وکارهای ایران تأثیر خواهد گذاشت. در گزارشی از «دنیای اقتصاد» آمده است که تا ۱۳ آوریل، این قطعی اینترنت حدود ۱.۳ میلیارد دلار به اقتصاد ایران خسارت وارد کرده است؛ همچنین به گفتهٔ حمیدرضا احمدی، عضو انجمن تجارت الکترونیک ایران، که توسط «خبرآنلاین» نقل شده، این وضعیت به‌طور بالقوه معیشت ۱۰ میلیون ایرانی را تحت تأثیر قرار داده است. نت‌بلاکس هزینه روزانه را حدود ۳۷ میلیون دلار و خسارات کلی را ۱.۸ میلیارد دلار برآورد کرده است. به گفته افشین کلاهی، عضو اتاق بازرگانی ایران، در پی اختلال در کسب‌وکارهای آنلاین، خسارت‌های غیرمستقیم می‌تواند به ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار برسد. تضعیف صنعتی جمهوری اسلامی از طریق صنایع مختلف، از جمله تولید قطعات موشک‌های بالستیک و پهپادها، از پایه صنعتی نظامی و دفاعی خود حمایت می‌کند؛ به همین دلیل این صنایع در جریان حملات هدف قرار گرفتند. صنعت فولاد صنعت فولاد در ایران حدود ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهد و با مازاد صادراتی حدود ۹ میلیون تن، سالانه میلیاردها دلار درآمد ایجاد می‌کند. هر دو شرکت از سوی دولت ژاپن به‌عنوان «نهادهای مورد نگرانی در زمینه اشاعه مرتبط با موشک‌ها و سلاح‌های بیولوژیکی، شیمیایی و هسته‌ای» فهرست شده‌اند و به‌دلیل ارتباط با فعالیت‌های تروریستی، تحت تحریم‌های مختلفی از سوی چندین کشور قرار دارند. همچنین تأسیسات ذخیره‌سازی و زیرساخت‌های برق در فولاد مبارکه نیز دچار خسارت شده‌اند. در صورت تداوم این تعطیلی، کسری سالانه‌ای معادل ۶ میلیون تن ایجاد خواهد شد و به‌جای مازاد ۹ میلیون تنی پیشین، ایران برای نخستین بار در سال‌های اخیر از یک صادرکننده خالص فولاد به واردکننده تبدیل خواهد شد. صنایع نفتی پس از ترور جمشید اسحاقی، فرمانده ستاد نفت نیروهای مسلح، مشخص شد که تقریباً نیمی از بودجه نظامی ایران از محل فروش نفت تأمین می‌شود و حدود یک‌سوم این بودجه به سپاه پاسداران اختصاص دارد. درآمدهای نفتی نقش محوری در تأمین مالی برنامه موشک‌های بالستیک و نیروهای امنیت داخلی ایران ایفا می‌کنند. در ۸ مارس، حملات هوایی شبانه اسرائیل برای نخستین‌بار تأسیسات نفتی ایران را هدف قرار داد. در ۱۱ مارس، یک جایگاه سوخت و یک انبار نفت در تهران مورد حمله قرار گرفت و در ۱۳ مارس، ایالات متحده جزیره خارک، یکی از مهم‌ترین مراکز صادرات نفت ایران، را بمباران کرد؛ رئیس‌جمهور ایالات متحدهٔ، دونالد ترامپ، اعلام کرد که تمامی اهداف نظامی در این جزیره نابود شده‌اند. در ۲ آوریل گزارش شد که کشورهای خلیج فارس در حال بررسی مسیرهای جایگزین برای انتقال نفت هستند تا از تنگه هرمز عبور نکنند؛ از جمله مسیرهایی به سمت دریای مدیترانه از طریق حیفا یا مصر، و همچنین مسیرهای زمینی از طریق عراق، اردن، سوریه، ترکیه یا عمان. صنایع پتروشیمی در ۱۵ مارس ۲۰۲۶، یک حمله اسرائیلی میدان گازی پارس جنوبی را هدف قرار داد. این میدان بین ۷۰ تا ۷۵ درصد از کل تولید گاز ایران را تأمین می‌کند و به‌عنوان ماده خام صنایع پتروشیمی کشور به‌کار می‌رود. تأسیسات این میدان متعلق به شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس است که در سال ۲۰۱۹ به‌دلیل انتقال صدها میلیون دلار به سپاه پاسداران تحت تحریم قرار گرفت. در ۴ آوریل ۲۰۲۶ نیز یک حمله هوایی اسرائیل دست‌کم هشت مجتمع بزرگ پتروشیمی در منطقه ماهشهر را به‌همراه زیرساخت‌های پشتیبان آن‌ها هدف قرار داد. در ۶ آوریل ۲۰۲۶، یک حمله مشترک آمریکا و اسرائیل مجتمع پتروشیمی پارس جنوبی در عسلویه را هدف قرار داد. بر اساس گزارش خبرگزاری «مهر»، تأسیسات پتروشیمی جم و دماوند در این حملات آسیب دیدند. همچنین وزیر دفاع اسرائیل، یسرائیل کاتس، اعلام کرد که این تأسیسات «دیگر عملیاتی نیستند». پیش از جنگ، مجموع تولید این دو منطقه حدود سه‌چهارم کل تولید پتروشیمی ایران را تشکیل می‌داد و ارزش صادرات آن سالانه حدود ۱۳ میلیارد دلار برآورد می‌شد. در پی این حملات، فعالیت در هر دو منطقه متوقف شد و این وضعیت می‌تواند به کمبود در سطح منطقه و تشدید بحران اقتصادی ایران منجر شود. یک مقام ایرانی در گفت‌وگو با «رویترز» اعلام کرد که تعطیلی این مجتمع‌های آسیب‌دیده باعث توقف فعالیت ده‌ها شرکت وابسته به این صنعت شده است. او همچنین افزود که بازسازی این خسارات ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها طول بکشد و در صورت عدم رفع تحریم‌ها، ایران با «فاجعه» روبه‌رو خواهد شد. تضعیف نظامی تضعیف توان نظامی جمهوری اسلامی در پی حملات مشترک آمریکا و اسرائیل در چند مرحله آغاز شد. مرحله نخست شامل حذف فرماندهی نظامی، سرکوب سامانه‌های پدافند هوایی ایران و هدف قرار دادن انبارها و پرتابگرهای موشک‌های بالستیک برای کاهش توان حملات تلافی‌جویانه بود، همچنین جنگنده‌هایی که هنوز به پرواز درنیامده بودند نیز هدف قرار گرفتند. گزارش‌ها حاکی از آن است که تا ۵ مارس، صدها پایگاه موشکی هدف حمله قرار گرفته، بیش از ۳۰۰ پرتابگر موشکی از کار افتاده و نزدیک به ۸۰ درصد سامانه‌های پدافند هوایی ایران نابود شده‌اند. در یک نشست خبری در همان روز، فرمانده سنتکام، برد کوپر، و وزیر دفاع آمریکا، پیت هگست، اعلام کردند که نیروهای آمریکا و اسرائیل به برتری هوایی بر ایران دست یافته‌اند. در همان زمان گزارش شد که حملات موشک‌های بالستیک ایران ۹۰ درصد و حملات پهپادی ۸۳ درصد کاهش یافته است. در جریان اجرای مرحله نخست، مرحله دومی نیز آغاز شد که هدف آن دیگر توانمندی‌های نظامی ایران و زیرساخت‌های اصلی حکومت بود. همچنین برخی کشورها که پیش‌تر برای توسعه نظامی خود از پهپادهای ایرانی استفاده می‌کردند، از جمله سودان، در پی آسیب‌های واردشده به توان نظامی ایران، با اختلال در تأمین این تجهیزات مواجه شده‌اند. بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری‌های نظامی ایران در پی بمباران‌های گسترده نابود شد. سنتکام اعلام کرد که تأسیسات تولید دریایی و کشتی‌سازی‌ها هدف قرار گرفته و ۹۲ درصد از ناوهای بزرگ نیروی دریایی جمهوری اسلامی غرق شده‌اند. این ناوها شامل ناو موشک‌انداز «آی‌آر‌آی‌اس شهید سلیمانی» به‌عنوان شناور پیشرو در کلاس خود، زیردریایی «آی‌آر‌آی‌اس فاتح»، تنها زیردریایی عملیاتی کلاس فاتح ایران، و همچنین چندین شناور مین‌گذار بودند. گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروی هوایی جمهوری اسلامی عملاً «از میان رفته» و برنامه موشکی آن نیز «به‌طور کارکردی نابود شده است»، به‌گونه‌ای که پرتابگرها، تأسیسات تولیدی و ذخایر موجود به‌شدت تضعیف شده و تقریباً کارایی خود را از دست داده‌اند. همچنین برآورد شده است که ۹۰ درصد از نیروی دریایی جمهوری اسلامی، شامل حدود ۱۵۰ شناور از جمله ناوچه‌ها، ناوهای حامل پهپاد، زیردریایی‌ها و شناورهای مین‌گذار، به همراه نیمی از قایق‌های تندرو سپاه پاسداران غرق شده‌اند و ۹۵ درصد از مین‌های دریایی ایران نیز نابود شده‌اند. در بیانیه‌ای در ۸ آوریل، وزیر دفاع آمریکا، پیت هگست، و رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح، ژنرال دن کین، اعلام کردند که طی ۳۸ روز جنگ در ایران، نیروهای مشترک حدود «۸۰ درصد از سامانه‌های پدافند هوایی ایران» را که شامل بیش از ۱۵۰۰ هدف بوده، نابود کرده‌اند. همچنین بیش از ۴۵۰ مرکز نگهداری موشک‌های بالستیک، ۸۰۰ محل ذخیره‌سازی پهپاد و بیش از ۲۰۰۰ مرکز فرماندهی و کنترل هدف قرار گرفته و از بین رفته است. بر اساس این بیانیه، پایه صنعتی دفاعی ایران نیز به‌شدت تضعیف شده است؛ ۹۰ درصد از کارخانه‌های تسلیحاتی کشور نابود شده‌اند. همچنین تمامی کارخانه‌های تولید پهپادهای شاهد و واحدهای تولید سامانه‌های هدایت این پهپادها، به‌همراه ۲۰ مرکز ساخت و تولید تجهیزات دریایی، از بین رفته‌اند. همچنین گفته شده است که زیرساخت صنعتی مرتبط با تولید موشک نیز «به‌طور کامل در هم شکسته» است؛ به‌گونه‌ای که بیش از ۸۰ درصد تأسیسات موشکی تخریب شده و توانایی تولید موتورهای سوخت جامد از بین رفته است. در ۲۹ آوریل، در جریان آتش‌بس موقت، گزارش شد که تخریب زیرساخت‌ها تأثیر منفی بر معیشت مردم ایران گذاشته، و فشار مالی بر نیروهای وابسته به حکومت می‌تواند به کاهش حمایت آن‌ها منجر شود. | ## بخش 3: پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر ایران | امنیت داخلی از اول مارس ۲۰۲۶، نیروهای مشترک اهداف مرتبط با نیروهای امنیت داخلی و همچنین نهادها و زیرساخت‌های مسئول سرکوب اعتراضات را هدف قرار داده و منهدم کردند. این اهداف شامل ستاد ثارالله نیروی زمینی سپاه پاسداران در تهران، مقر فرماندهی نیروی انتظامی در تهران، و چندین پایگاه بسیج و سپاه در سراسر کشور، و نیز دادگاه انقلاب تهران بود. در این حملات، شماری از مقامات ارشد اطلاعاتی و صدها نفر از نیروها و مسئولان بسیج نیز کشته شدند. سنتکام اعلام کرد که مأموریت این عملیات «برچیدن ساختار امنیتی حکومت ایران» بوده است. در ۱ مارس، حملات هوایی پایگاه‌های بسیج در استان‌های تهران و کرمانشاه را هدف قرار داد، از جمله پایگاه‌هایی وابسته به یگان استانی محمد رسول‌الله نیروی زمینی سپاه پاسداران که در سرکوب خیزش ۱۴۰۴ ایران نقش داشتند. در ۲ و ۳ مارس، چندین پایگاه امنیت داخلی در استان کردستان که با سرکوب اعتراضات مرتبط بودند، منهدم شدند. همچنین ستاد کنترل شورش امنیت داخلی در غرب تهران و پایگاه‌های مقاومت بسیج نواحی باهنر (شهرداری منطقه ۲ تهران)، بهشتی (منطقه ۸) و محلاتی (منطقه ۱۴) نیز هدف قرار گرفتند. در ۶ مارس، نیروهای مشترک پایگاه‌های بسیج در تهران، ایستگاه‌های پلیس در استان‌های کردستان و آذربایجان غربی، و مواضع سپاه پاسداران در استان‌های ایلام، کرمانشاه و لرستان را هدف حمله قرار دادند. فرار و جدایی ۱۴۰۴ نیروهای امنیتی ایران طبق گزارش از ۱۲ مارس، در میان نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی نشانه‌های فزاینده‌ای از فرار و روحیه‌باختگی دیده می‌شود؛ از جمله در استان گیلان که گفته می‌شود بیش از نیمی از نیروهای سرکوبگر سپاه برای انجام وظیفه حاضر نمی‌شوند. همزمان حضور نیروهای بسیج و سپاه در خیابان‌ها کاهش یافته و حملات مکرر و شرایط دشوار باعث سردرگمی و خستگی نیروهای رده پایین شده است. با وجود تهدید فرماندهان به مجازات‌های شدید، این مشکلات همچنان رو به وخامت است و حتی خانواده برخی نیروها نیز آن‌ها را به نافرمانی و دوری از خدمت تشویق می‌کنند. طبق گزارش دیگر از ۱۶ مارس، نشانه‌هایی از گسترش نارضایتی، کاهش روحیه، فشار مالی و فرار از خدمت در میان نیروهای نظامی و امنیتی ایران مشاهده می‌شود. در نیروی هوایی نیز روحیه و آمادگی عملیاتی پایین گزارش شده و بسیاری از خلبانان تمایلی به انجام مأموریت‌های رزمی ندارند. هم‌زمان، فرار از خدمت در میان نیروهای پلیس به چالشی جدی تبدیل شده، حدود ۳۵۰ نفر در یک پایگاه محل خدمت خود را ترک کرده‌اند و در برخی یگان‌ها، میزان غیبت یا فرار از خدمت به حدود ۹۰ درصد رسیده است. نیروهای نیابتی در طول سال‌ها، ایران میلیاردها دلار برای توسعه و آماده‌سازی نیروهای نیابتی خارجی در صورت وقوع جنگ هزینه کرده است. با این حال، رژیم اسد پیش از جنگ سقوط کرده بود و حزب‌الله نیز به‌شدت تضعیف شده بود، به‌طوری که تنها ایران، حوثی‌ها و شبه‌نظامیان عراقی برای تشکیل محور مقاومت باقی مانده بودند. به گفتهٔ «رویترز»، زمانی که جنگ با ایالات متحده و اسرائیل آغاز شد، نیروهای نیابتی ایران دستور ورود به درگیری را دریافت نکردند و شبه‌نظامیان عراقی نیز وارد جنگ نشدند. بیش از دو دوجین از اعضای شبه‌نظامیان، مقامات عراقی و غربی، روحانیون شیعه و ناظران نزدیک «محور مقاومت» که توسط «رویترز» مورد مصاحبه قرار گرفتند، اظهار داشتند که این محور به‌دلیل حذف رهبران، از دست رفتن پایگاه‌های آموزشی و مسیرهای انتقال سلاح، و همچنین تبدیل فرماندهان شبه‌نظامی به سیاستمداران و بازرگانان ثروتمند، که می‌خواهند دسترسی خود به خدمات درمانی و آموزش غربی برای فرزندانشان را حفظ کنند، «تهی و از درون تضعیف شده است». علاوه بر این، سلاح‌هایی که توسط شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران استفاده می‌شوند، قدیمی هستند و سلاح‌های جدیدی از سوی ایران تأمین نشده است. پس از ترور علی خامنه‌ای، هزاران نفر، از جمله اعضای خارج از خدمت شبه‌نظامیان، شعار «مرگ بر آمریکا» سر دادند و تلاش کردند به دروازه‌های منطقهٔ سبز در بغداد هجوم ببرند تا به سفارت آمریکا حمله کنند. با این حال، توسط پلیس عراق عقب رانده شدند و فرماندهان شبه‌نظامی کاملاً غایب بودند. در واکنش به حملات علیه ایران، قیس الخزعلی، یکی از فرماندهان شبه‌نظامی که نیروهایش در سال ۲۰۰۷ سربازان آمریکایی را کشته بودند، در پلتفرم ایکس ایالات متحده را محکوم کرد و از حامیانش خواست در اعتراض لباس سیاه بپوشند، اما فراخوانی برای جنگ نداد. همچنین، الخزعلی چند ماه پیش از آغاز جنگ، از شرکت‌های نفتی آمریکایی برای سرمایه‌گذاری در بخش نفت عراق استقبال کرده بود. الخزعلی یکی از «ردهٔ بالای فرماندهان ارشد مورد حمایت ایران» است که وارد عرصهٔ سیاست شده و منافع اقتصادی ایجاد کرده‌اند و در نتیجه، لحن ضدآمریکایی خود را تعدیل کرده و از درگیری نظامی اجتناب کرده‌اند. برخی از آن‌ها با مقامات غربی تماس برقرار کرده و به‌طور منظم با دیپلمات‌های اروپایی دیدار داشته‌اند. بر اساس گفتهٔ «افراد مطلع از نیروهای نیابتی و چندین مقام عراقی و غربی»، رهبران شبه‌نظامیان عراقی مورد حمایت ایران نشان داده‌اند که «تمایل چندانی به جان‌دادن برای ایران ندارند». همچنین گزارش شده است که یکی از معترضان طرفدار ایران، فرماندهان نیروهای شبه‌نظامی مورد حمایت ایران را «بزدل» خوانده است. ابوتراب التمیمی، فرمانده پیشین مرتبط با کتائب حزب‌الله، تنها کتائب حزب‌الله و النجباء را به‌عنوان شبه‌نظامیان عراقی که همچنان به ایران وفادار مانده‌اند، نام برد. در ۱۲ مارس، مقر تیپ ۱۸ شبه‌نظامیان حشد شعبی در القائم، عراق، در یک حمله مستقیم هدف قرار گرفت. در حملات شبانه به القائم ۱۵ نفر کشته شدند و در حمله‌ای دیگر به یک پایگاه این گروه در نزدیکی کرکوک، پنج نفر دیگر جان باختند. در ۱۶ مارس، گروه کتائب حزب‌الله اعلام کرد که ابوعلی العسکری، از فرماندهان ارشد این گروه، در حمله‌ای در بغداد کشته شده است. در ادامه، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تأیید کرد که این تصاویر نشان‌دهنده آسیب به ساختمان‌های ورودی این مجموعه است، اما هیچ پیامد پرتوزایی گزارش نشده و تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم به‌طور مستقیم آسیب ندیده است. همچنین در ۲۷ مارس، تأسیسات تولید کیک زرد شهید رضایی‌نژاد در یزد و مجتمع آب سنگین اراک مورد حمله قرار گرفتند. نزدیکی این حملات به نیروگاه هسته‌ای بوشهر، در فاصله حدود ۱۲ کیلومتری، موجب شد شرکت روس‌اتم ساخت واحدهای جدید را متوقف کرده و به‌دلیل قطع ارتباط با مقامات ایرانی، کارکنان غیرضروری را تخلیه کند. در ۴ مارس، تصاویر ماهواره‌ای تأیید کرد که شماری از ساختمان‌ها در مجتمع پارچین آسیب دیده‌اند. این مجموعه برای تولید تسلیحات پیشرفته، از جمله پهپادها و موشک‌ها، مورد استفاده قرار می‌گرفت و پیش از سال ۲۰۰۳ بخشی از برنامه تسلیحات هسته‌ای ایران بود. تا تاریخ ۸ آوریل، گزارش شد که حدود ۸۰ درصد از زیرساخت صنعتی هسته‌ای ایران در جریان حملات نابود شده است. در این حملات، رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای، به همراه چندین مقام ارشد که در مجموعه محل اقامت او در حال برگزاری نشست بودند، کشته شدند. در حملات اولیه، حدود ۴۰ مقام ارشد کشته شدند؛ از جمله علی شمخانی، مشاور عالی امنیتی رهبر، عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع، حسین جبل‌عاملیان، رئیس سازمان نوآوری و پژوهش‌های دفاعی، و رضا مظفرنیا، مدیر این سازمان، و شماری دیگر از مقامات. در ۲ مارس یک حمله هوایی منجر به کشته شدن سید یحیی حسینی پنجکی (یحیی حمیدی)، معاون امنیت داخلی وزارت اطلاعات، شد. گفته می‌شود او مسئول عملیات‌های ترور هدفمند علیه روزنامه‌نگاران و فعالان سیاسی در خارج از ایران بوده است. در ۱۷ مارس، چندین مقام ارشد ایرانی، از جمله علی لاریجانی، در حملات هوایی شبانه اسرائیل کشته شدند. در ۱۸ مارس، اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات ایران، نیز در جریان حملات شبانه اسرائیل در تهران ترور شد. دیگر مقامات ارشد سیاسی که در جریان جنگ کشته شدند - محسن مهدوی کلاته، معاون وزیر اطلاعات، محمدرضا ثقفی‌فر، دستیار ویژه علی خامنه‌ای، اکبر غفاری، معاون وزیر اطلاعات، علیرضا بیات، معاون امنیت دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، و مهدی رستمی شومستان، از فرماندهان ارشد وزارت اطلاعات، و شماری دیگر. نظامی علاوه بر رهبری سیاسی، شمار زیادی از فرماندهان ارشد نظامی نیز در جریان جنگ کشته شدند. در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به همراه عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، در حملات اولیه در ایران کشته شدند. در ۳ مارس، ارتش اسرائیل اعلام کرد که یکی از فرماندهان سپاه پاسداران را کشته است. همچنین گزارش شد که فرمانده شاخه لبنان نیروی قدس نیز در جریان حمله‌ای در تهران کشته شده است. در ۱۴ مارس، ارتش اسرائیل اعلام کرد که دو تن از اعضای ارشد واحد اطلاعاتی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا را که پس از کشته شدن صالح اسدی به‌عنوان سرپرست این واحد منصوب شده بودند، کشته است. در ۱۷ مارس، غلامرضا سلیمانی، رئیس بسیج، به همراه ۳۰۰ نفر از نیروها و مسئولان این سازمان در حملات هوایی اسرائیل کشته شدند. | ## جمع‌بندی | دیگر فرماندهان ارشد نظامی که در جریان این حملات کشته شدند - صالح اسدی، رئیس اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا، بهرام حسینی مطلق، رئیس برنامه‌ریزی و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح، حسن‌علی تاجیک، رئیس اداره لجستیک ستاد کل، اسدالله بادفر، رئیس بسیج در ستاد کل نیروهای مسلح، و اسماعیل احمدی، رئیس اطلاعات سازمان بسیج، و همچنین چندین فرمانده سپاه پاسداران و نیروی قدس.