موضوع مقاله: مقدس‌ترین اماکن در اسلام | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مقدس‌ترین اماکن در اسلام | مقدمه: در حالی که اهمیت اکثر مکان‌ها معمولاً بسته به مذاهب اسلامی متفاوت است، در تمام شاخه‌های اصلی این دین اجماع وجود دارد که سه شهر را به ترتیب نزولی دارای بالاترین درجه تقدس می‌دانند: مکه، مدینه و اورشلیم. | ## بخش 1: مقدس‌ترین اماکن در اسلام | مسجدالحرام در مکه (شامل کعبه)، مسجدالنبی در مدینه و مسجدالاقصی در اورشلیم همگی توسط مسلمانان به عنوان مکان‌هایی با اهمیت بسیار مورد احترام هستند. در سرزمین شام، هم مسجد اموی در شهر دمشق و هم مسجد ابراهیمی در شهر هبرون، به عنوان چهارمین و پنجمین مکان مقدس اسلامی برای مسلمانان سنی، اهمیت قابل توجهی داشته‌اند. پس از توافق بر سر سه مکان نخست و دیگر مکان‌های مرتبط با اهل بیت، در تعیین مکان‌های مقدس اضافی میان مسلمانان سنی و شیعه اختلاف نظر پدید می‌آید. برای اهل‌سنت، مکان‌های مرتبط با خلفای راشدین، دیگر اصحاب پیامبر، و پیامبران کتاب مقدس از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند (← مکان‌های مقدس در اسلام سنی). در مقابل، برای شیعیان، مکان‌های مرتبط با امامت جایگاهی والا دارند (← مکان‌های مقدس در اسلام شیعه). دو شهر مقدس اسلام، مکه و مدینه، به‌طور سنتی با عنوان حَرَمَین شناخته می‌شوند؛ این واژه صورت تثنیهٔ «حرام» است و به معنای «دو حرم» یا «دو مکان مقدس» به‌کار می‌رود. نباید آن را با اورشلیم و الخلیل (حبرون) خلط کرد، زیرا این دو شهر نیز در دورهٔ سلطنت ممالیک با عنوان حرمین شناخته می‌شدند. کعبه یا مسجدالحرام در مکه، مقدس‌ترین مکان مقدس اسلام و قبله مسلمانان است، بیت‌المعمور را که از نظر معنوی بر فراز کعبه قرار دارد، در بر می‌گیرد. مقام ابراهیم، حجر اسماعیل و حجرالاسود که در بهشت به آدم و حوا تعلق داشتند، در آن قرار دارند. طبق روایات اسلامی، این بنا ابتدا توسط حضرت آدم، اولین پیامبر، پس از طوفان نوح ساخته شد و سپس توسط ابراهیم و پسرش اسماعیل بازسازی شد و تاکنون چندین بار بازسازی شده است. منطقهٔ مکه، که جبل الرحمه، سرزمین منا و مزدلفه را نیز در بر می‌گیرد، در مناسک حج اهمیت ویژه‌ای دارد. حج، به‌عنوان یکی از ارکان اسلام، بر هر مسلمان بالغ و توانمند واجب است تا دست‌کم یک‌بار در طول زندگی خود آن را به‌جا آورد. حج از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های سالانهٔ مسلمانان در جهان به‌شمار می‌رود و تنها پس از زیارت‌های گسترده به حرم امام حسین و حرم عباس بن علی در کربلا، عراق، در رتبهٔ دوم قرار دارد؛ به‌گونه‌ای که شمار حاضران در سال ۲۰۱۲ به سه میلیون نفر رسید. قبر عثمان در قبرستان بقیع واقع در جنوب شرقی مسجد پیامبر (ص) قرار دارد، در حالی که قبر علی در نجف است. کوه معبد اورشلیم، که به نام مسجدالاقصی شناخته می‌شود، نخستین قبلهٔ مسلمانان پیش از کعبه بود. بر اساس روایت‌ها، پیامبر اسلام، محمد (ص)، در جریان اسراء و معراج، همهٔ پیامبران و فرشتگان را در این مکان رهبری کرد؛ این مکان، محل مسجدی است که توسط سلیمان، پسر داوود و پادشاه بنی‌اسرائیل، ساخته شده بود. این مکان به دلیل تاریخچه‌اش به عنوان محل عبادت بسیاری از پیامبران مانند ابراهیم، داوود، سلیمان، الیاس و عیسی ، مورد احترام کل جامعه مسلمانان است. طبق روایات اسلامی، کوه معبد قبل از کعبه در مکه ، اولین قبله (جهت نماز) برای محمد و امتش بوده است. مسلمانان معتقدند که محمد از مسجد الحرام در مکه برای زیارت مسجد الاقصی به آنجا برده شد، جایی که در میان پیامبران نماز خواند و سپس در یک شب در سال ۶۲۰ از سنگ بنا (که امروزه بخشی از قبه الصخره است) به آسمان‌ها برده شد. قرآن تنها یک بار به مسجدالاقصی اشاره می‌کند، در آیهٔ ۱ سورهٔ ۱۷ (سورهٔ اسراء)، با عبارت «المسجد الأقصی» یا «مسجد الاقصی». گفته می‌شود سر یحیی بن زکریا (حضرت یحیی)، که در اسلام به‌عنوان پیامبر گرامی داشته می‌شود، در یک زیارتگاه داخل این مسجد نگهداری می‌شود. مسجد اموی همچنین مکانی است که مسلمانان بر این باورند عیسی در آخرالزمان بر فراز منارهٔ عیسی در این مسجد و هنگام نماز فجر بازخواهد گشت. اعتقاد بر این است که نمازهای خوانده‌شده در مسجد اموی، ارزشی برابر با نمازهای اداشده در اورشلیم دارند. این مسجد همچنین برای مسلمانان شیعه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا شامل زیارتگاه‌هایی است که به یاد حسین بن علی و اهل بیت ساخته شده‌اند و پس از نبرد کربلا، از عراق به آنجا آورده شده‌اند. در این شهر، حرم ابراهیم قرار دارد که محل دفن سنتی پیامبران و پیامبران زن کتاب مقدس به‌شمار می‌رود. همچنین مسجد ابراهیمی، که بر فراز این قبر بنا شده تا یاد ابراهیم را گرامی بدارد، اغلب به‌عنوان چهارمین مکان مقدس در اسلام شناخته می‌شود. 🗿🗿🗿🗿 در این مسجد، در یک طاقچهٔ کوچک، ردپای پای چپ قرار دارد که اعتقاد بر این است متعلق به پیامبر اسلام است. واد طوی (دره طوی) که در مجاورت آن قرار دارد، مقدس (مقدس) و بخشی از آن «البقعه المبارکه» («مکان مبارک») نامیده شده است. اسلام سنی در اسلام سنی، تمامی مکان‌هایی که در احادیث پیامبر اسلام ذکر شده‌اند، برای مسلمانان سنی مقدس به‌شمار می‌روند. کعبه مقدس‌ترین مکان است و پس از آن، مسجدالنبی (مسجد پیامبر)، مجموعهٔ مسجدالاقصی و دیگر مکان‌های ذکرشده در احادیث، همچنین مسجد اموی و مسجد ابراهیمی، در رتبه‌های بعدی اهمیت قرار دارند. علاوه بر این، مکان‌ها و مساجد متعددی در نقاط مختلف جهان اسلام وجود دارند که گاهی به‌عنوان چهارمین مکان مقدس اسلام یا از جملهٔ مقدس‌ترین مکان‌ها معرفی می‌شوند. شهر حبرون در فلسطین که غار مخپلا در آن قرار دارد، از سوی برخی به عنوان چهارمین مکان مقدس در اسلام نیز شناخته می‌شود. شهر قیروان، تونس، از نظر برخی، پس از مکه، مدینه و اورشلیم، چهارمین شهر مقدس اسلام محسوب می‌شود. سنت محلی بر این باور است که هفت زیارت در مسجد جامع قیروان برابر با یک زیارت در مکه است. شهر هرار در اتیوپی توسط برخی به عنوان چهارمین شهر مقدس اسلام در نظر گرفته می‌شود. شهر شنقیط در موریتانی، که کتابخانه‌های آن حاوی نسخه‌های خطی باستانی بسیاری است، به ادعای برخی، هفتمین شهر مقدس اسلام است. پس از این مکان‌ها، بیشترین اهمیت در دیدگاه شیعیان به مکان‌های زیر اختصاص دارد: حرم امام علی حرم علی بن ابی‌طالب در نجف، عراق، پس از مکان‌های مقدس مکه و مدینه، مقدس‌ترین مکان برای مسلمانان شیعه به‌شمار می‌رود. این مسجد محل دفن امام اول شیعیان، علی بن ابی‌طالب است، که هم‌چنین پسرعموی پیامبر اسلام و داماد ایشان بود. امام علی نزد همهٔ مسلمانان محترم است، اما شیعیان او را به‌ویژه به‌عنوان نمونه‌ای از عدالت، دانش و تقوا می‌ستایند. هر سال میلیون‌ها زائر از این زیارتگاه دیدن می‌کنند و بیشترین تعداد حضور زائران در مراسم سالانهٔ اربعین ثبت می‌شود، به‌طوری که برآورد می‌شود بیش از ۲۰ میلیون نفر در این رویداد شرکت کنند.Al-Monitor, 2019. پیشینه تاریخی حرم امام علی دارای تاریخی غنی است که به قرن هفتم میلادی بازمی‌گردد. | ## بخش 2: مقدس‌ترین اماکن در اسلام | این زیارتگاه با گنبد و مناره‌های طلایی خود متمایز شده است که حدود ۷٬۷۷۷ کاشی طلایی آن را پوشانده‌اند. این مسجد دارای یک صحن بزرگ است که به آن «صحن» گفته می‌شود و با رواق‌های طاق‌دار احاطه شده است. درگاه اصلی مسجد، باب‌القبله، ورودی باشکوهی است که مستقیماً به حرم داخلی راه دارد. فضای داخلی با فرش‌های ایرانی، لوسترها و گچ‌بری‌های پیچیده زینت یافته است و بازتاب‌دهندهٔ میراث هنری غنی منطقه است. تدفین‌ها در حرم علاوه بر امام علی، این مجموعه آرامگاه ابدی چندین چهره برجسته است. این زیارتگاه همچنین در کنار گورستان وسیعی به نام وادی‌السلام قرار دارد که بزرگ‌ترین گورستان جهان محسوب می‌شود. هر ساله میلیون‌ها نفر از ارادتمندان به ویژه در مناسبت‌های مذهبی مهم مانند سالگرد تولد و شهادت علی و همچنین زیارت اربعین، برای ادای احترام به نجف سفر می‌کنند. زیارت اربعین پایان دوره چهل روزه عزاداری برای امام حسین، پسر علی است که در نبرد کربلا به شهادت رسید. در مراسم اربعین، شمار زائران می‌تواند از ۲۰ میلیون نفر فراتر رود و این رویداد را به یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های مسالمت‌آمیز جهان تبدیل می‌کند. زائران اغلب از نقاط مختلف عراق و حتی از کشورهای همسایه با پای پیاده سفر می‌کنند تا در این آیین‌ها شرکت کنند. تحولات مدرن در سال‌های اخیر، دولت عراق و سازمان‌های مختلف شیعه پروژه‌های متعددی را برای بازسازی و گسترش مجموعه حرم انجام داده‌اند. هدف از این تلاش‌ها، پذیرایی از تعداد رو به رشد زائران و حفظ میراث تاریخی و مذهبی این مکان است. این اقدامات شامل بهبود زیرساخت‌ها، گسترش امکانات برای زائران و افزایش اقدامات امنیتی برای محافظت از بازدیدکنندگان است.Al-Jazeera, 2020. حرم امام علی نه تنها به عنوان یک مکان عبادت، بلکه به عنوان نمادی از مقاومت و فداکاری شیعه نیز پابرجاست. تاریخ، معماری و احترام بی‌کرانش، آن را به ستون اصلی اسلام شیعه و گواهی بر میراث ماندگار امام علی تبدیل کرده است. سالانه تا ۲۰ میلیون زائر برای سالگرد شهادت حسین بن علی از این شهر بازدید می‌کنند. این مکان، شهادت حسین بن علی، نوه پیامبر اسلام، را که در نبرد کربلا در دهم محرم سال ۶۸۰ میلادی کشته شد، گرامی می‌دارد. این رویداد یکی از غم‌انگیزترین و محوری‌ترین لحظات تاریخ اسلام، به ویژه برای مسلمانان شیعه است، زیرا نماد مبارزه علیه استبداد و بی‌عدالتی است. حسین بن علی به همراه خانواده و یارانش توسط نیروهای خلیفه اموی، یزید اول، به شهادت رسیدند. این نبرد در دشت‌های کربلا رخ داد و ایستادگی حسین در برابر رژیم ستمگر یزید از آن زمان به عنوان نمادی از مقاومت و شهادت در اسلام شیعه مورد احترام قرار گرفته است. بازسازی‌های عمده‌ای توسط سلسله‌های مختلف اسلامی، از جمله عباسیان، آل بویه و صفویان انجام شده است. معماری و سازه حرم امام حسین به خاطر معماری خیره‌کننده و تزئینات پیچیده‌اش مشهور است. صحن اصلی، که به عنوان صحن شناخته می‌شود، توسط رواق‌های طاق‌دار احاطه شده است و مکانی است که زائران برای اقامه نماز و خواندن مرثیه در آن جمع می‌شوند. این حرم همچنین شامل موزه‌ای است که آثار باستانی مربوط به حسین بن علی و نبرد کربلا و همچنین کتابخانه‌ای با مجموعه وسیعی از نسخه‌های خطی و متون اسلامی را در خود جای داده است. زیارت و اهمیت مذهبی حرم امام حسین یکی از مهم‌ترین اماکن زیارتی جهان برای مسلمانان شیعه است. زیارت سالانه اربعین که پایان چهل روز عزاداری برای حسین بن علی را نشان می‌دهد، میلیون‌ها زائر را از سراسر جهان به خود جذب می‌کند. در طول اربعین، زائران اغلب مسافت‌های طولانی، گاهی صدها مایل را برای رسیدن به کربلا پیاده‌روی می‌کنند. علاوه بر اربعین، مناسبت‌های مهم دیگری که جمعیت زیادی را به حرم جذب می‌کنند عبارتند از عاشورا، روز شهادت حسین، و سالروز تولد و شهادت دیگر امامان شیعه. این حرم همچنین نقش محوری در بزرگداشت رویدادهای مختلف مذهبی ایفا می‌کند و به عنوان مرکزی برای آموزش و پژوهش دینی عمل می‌کند.BBC News, 2017. تحولات مدرن در سال‌های اخیر، این حرم برای پذیرایی از تعداد رو به رشد زائران، دستخوش بازسازی‌ها و توسعه‌های گسترده‌ای شده است. این تحولات شامل ساخت امکانات جدید برای زائران، بهبود زیرساخت‌ها و افزایش اقدامات امنیتی است. همچنین تلاش‌هایی برای حفظ میراث تاریخی و معماری حرم و در عین حال تضمین پاسخگویی به نیازهای بازدیدکنندگان معاصر صورت گرفته است.Al-Jazeera, 2020. حرم امام حسین همچنان چراغ ایمان است و میلیون‌ها نفر از ارادتمندانی را که به دنبال آرامش، الهام و ارتباط عمیق‌تر با میراث مذهبی خود هستند، به خود جذب می‌کند. این حرم گواهی بر میراث ماندگار حسین بن علی و موضع تزلزل‌ناپذیر او برای عدالت و درستی است. حرم عباس بن علی حرم حضرت عباس در کربلا، عراق، برادر حسین بن علی و از چهره‌های کلیدی نبرد کربلا است. عباس به خاطر وفاداری و شجاعتش مورد احترام است و حرم او یکی از مقدس‌ترین اماکن برای مسلمانان شیعه است که میلیون‌ها زائر را به ویژه در مراسم سالانه اربعین به خود جذب می‌کند. پیشینه تاریخی عباس بن علی، که با نام ابوالفضل نیز شناخته می‌شود، پسر علی بن ابی طالب و جنگجوی محترمی بود که به خاطر حمایت بی‌دریغش از برادرش حسین شناخته می‌شد. او نقش مهمی در نبرد کربلا ایفا کرد، جایی که در تلاش برای آوردن آب برای کودکان تشنه و یاران حسین به شهادت رسید. ساخت این حرم در اوایل دوره اسلامی و با کمک‌های قابل توجه حاکمان مختلف اسلامی آغاز شد. معماری و سازه حرم عباس بن علی یک شگفتی معماری است که دارای یک گنبد طلایی باشکوه و دو مناره بلند است که از کیلومترها دورتر قابل مشاهده هستند. این حرم با حیاط‌های وسیعی احاطه شده است که می‌تواند پذیرای هجوم زائران در طول رویدادهای مهم مذهبی باشد. | ## بخش 3: مقدس‌ترین اماکن در اسلام | ورودی اصلی، که به باب‌القبله معروف است، دروازه‌ای مزین است که به محراب داخلی منتهی می‌شود. اهمیت مذهبی حرم عباس بن علی برای مسلمانان شیعه از اهمیت مذهبی بسیار زیادی برخوردار است. عباس بن علی نه تنها به خاطر ارتباط خانوادگی‌اش با حسین، بلکه به خاطر فضایل وفاداری، شجاعت و فداکاری‌اش نیز مورد احترام است. آیین‌هایی که در این حرم برگزار می‌شود شامل مرثیه‌خوانی، نوحه‌خوانی و بازسازی وقایع کربلا است. زیارت و تأثیر فرهنگی این حرم، به ویژه در ایام زیارت اربعین، مقصد اصلی میلیون‌ها زائر است. این رویداد یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های مذهبی سالانه در جهان است که در آن، مشتاقان اغلب به نشانه ارادت و همبستگی خود با عباس بن علی و دیگر شهدای کربلا، از نجف تا کربلا پیاده می‌روند. این مکان به عنوان مرکزی برای آموزش دینی، فعالیت‌های خیریه و خدمات اجتماعی عمل می‌کند. منطقه اطراف کربلا به‌طور قابل توجهی برای پشتیبانی از هجوم زائران توسعه یافته است و امکانات، اقامتگاه‌ها و خدمات متعددی برای تأمین نیازهای بازدیدکنندگان در نظر گرفته شده است.Al-Jazeera, 2020. تحولات مدرن در سال‌های اخیر، این حرم شاهد بازسازی‌ها و توسعه‌های گسترده‌ای بوده است. هدف از این تلاش‌ها حفظ تمامیت تاریخی و معماری این مکان و در عین حال پذیرایی از تعداد فزاینده زائران است. امکانات رفاهی مدرن، زیرساخت‌های بهبود یافته و اقدامات امنیتی پیشرفته‌ای برای تضمین ایمنی و آسایش بازدیدکنندگان ارائه شده است.The National, 2020. این مکان به عنوان نمادی از وفاداری، شجاعت و مبارزه ابدی برای عدالت پابرجاست و میلیون‌ها نفر از ارادتمندان را که به دنبال آرامش و الهام از زندگی نمونه او هستند، به خود جذب می‌کند. البقیع بقیع در مدینه، عربستان سعودی، گورستانی است که مزار چندین نفر از اعضای خانواده و صحابه حضرت محمد در آن قرار دارد. در میان آنها چهار امام شیعه: حسن بن علی، علی بن حسین، محمد باقر و جعفر صادق نیز حضور دارند. این مسجد به دلیل اهمیت تاریخی و مذهبی خود، برای مسلمانان شیعه از اهمیت بالایی برخوردار است. این مسجد یکی از چهار مسجد اصلی است که مسلمانان شیعه آن را مهم می‌دانند، دو مسجد دیگر عبارتند از کعبه، مسجد الاقصی و مسجد قبا. طبق روایات شیعه، این مسجد توسط حضرت آدم ساخته شده و پس از آن توسط حضرت نوح، حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل بازسازی شده است. اهمیت مذهبی مسجد کوفه برای مسلمانان شیعه از اهمیت مذهبی بسیار زیادی برخوردار است. این مکان جایی بود که علی بن ابی طالب، امام اول شیعیان و خلیفه چهارم در اسلام سنی، نماز می‌خواند و خطبه می‌خواند. این مسجد همچنین مکانی است که او در ماه رمضان سال ۶۶۱ میلادی توسط ابن ملجم مورد ضرب و شتم قرار گرفت. مکان‌های مهم در مسجد محراب امام علی: محراب، محل ضربت خوردن حضرت علی در حین نماز است. مقام ابراهیم: اعتقاد بر این است که این مکان، محل نماز خواندن حضرت ابراهیم بوده است. مقام مسلم بن عقیل: این مکان یادبود مسلم بن عقیل، پسر عموی امام حسین (ع) است که توسط حسین (ع) به عنوان فرستاده او به کوفه فرستاده شد و در اینجا به شهادت رسید. مقام مختار ثقفی: از یاران امام حسین که انتقام خون امام را گرفت، انتقام او را گرفت و تمام دشمنانش را کشت. مقام هانی بن عروة: هانی بن عروة از طرفداران مسلم بن عقیل بود و در کنار او به شهادت رسید. زیارت این مسجد، به ویژه در سالگرد درگذشت امام علی (ع) و دیگر رویدادهای مهم اسلامی، یک مکان زیارتی مهم برای مسلمانان شیعه است. زائران برای ادای احترام، دعا و تأمل در اهمیت تاریخی و معنوی آن از این مسجد بازدید می‌کنند. حرم عسکریین در سامرا، عراق، شامل مقبره‌های دهمین و یازدهمین امام دوازده امامی، علی النقی و حسن عسکری است. این حرم یک مکان مهم برای زیارت دوازده امامی است و با چندین حمله، به ویژه در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷، مواجه شده است که خسارات گسترده‌ای به آن وارد کرده است. حرم کاظمین در بغداد، عراق، آرامگاه‌های هفتمین و نهمین امام دوازده امامی، موسی کاظم و محمد جواد و همچنین چندین دانشمند برجسته از تاریخ دوازده امامی را در خود جای داده است. این مکان زیارتی مهمی است و منطقه اطراف آن، کاظمین، به نام این امامان نامگذاری شده است. حرم امام رضا، واقع در مشهد، ایران، شامل آرامگاه علی الرضا، هشتمین امام شیعیان دوازده امامی است. این مجموعه یک مرکز گردشگری در ایران است با ۲۵ میلیون شیعه دوازده امامی که هر ساله از حرم بازدید می‌کنند. شهر قم در ایران آرامگاه فاطمه بنت موسی، خواهر امام هشتم شیعیان دوازده امامی، علی الرضا، را در خود جای داده است. مسجد سهله در کوفه، عراق، مسجدی باستانی است که گمان می‌رود در مکانی ساخته شده باشد که چندین پیامبر، از جمله ادریس (اخنوخ)، ابراهیم (ابراهیم) و خضر (الخضر)، در آن نماز خوانده‌اند. همچنین طبق اعتقاد شیعه دوازده امامی، این مسجد با بازگشت مهدی در آینده مرتبط است. بلد، عراق، محل قرارگیری زیارتگاه سید محمد است که به سید محمد بن علی الهادی، پسر دهمین امام دوازده امامی، علی الهادی، اختصاص دارد. این مکان زیارتی مهمی است، به ویژه برای کسانی که از زیارتگاه‌های سامرا بازدید می‌کنند. حرم شاه چراغ در شیراز، ایران، آرامگاه‌های دو پسر موسی کاظم، امام هفتم شیعه دوازده امامی و از نوادگان حضرت محمد، را در خود جای داده است. | ## جمع‌بندی | حرم شاه عبدالعظیم در ری، ایران، آرامگاه عبدالعظیم حسنی، از نوادگان حسن بن علی و از یاران محمد تقی، را در خود جای داده است.