موضوع مقاله: عراق المنشیه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عراق المنشیه | مقدمه: عراق المنشیه روستایی فلسطینی عرب‌نشین بود که در ۳۲ کیلومتری شمال شرقی غزه قرار داشت. | ## بخش 1: عراق المنشیه | روستا پس از جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه شد و ساکنان آن به اجبار آواره گردیدند. عراق المنشیه در منطقه‌ای از تپه‌های موّاج واقع بود که دشت ساحلی و دامنه‌های کوه‌های الخلیل در آن به هم می‌رسیدند. بر پایه طرح تقسیم سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۷ میلادی، عراق المنشیه در سرزمین اختصاص‌یافته به کشور عربی قرار می‌گرفت؛ اما در اکتبر ۱۹۴۸ به‌دست نیروهای اسرائیلی تصرف شد. پس از توافق آتش‌بس میان مصر و اسرائیل، ساکنان روستا با ارعاب و خشونت وادار به ترک خانه‌هایشان شدند. جغرافیا روستای عراق المنشیه در ۳۲ کیلومتری شمال شرقی غزه واقع بود و در منطقه‌ای از تپه‌های موّاج قرار داشت که در آن دشت ساحلی فلسطین با دامنه‌های کوه‌های الخلیل در هم می‌آمیخت.Khalidi, 1992, p. 106 جادّه اصلی میان الفالوجه در شمال غربی و بیت جبرین در شرق از کنار شمالی روستا می‌گذشت. روستا در ارتفاع ۱۲۵ متری از سطح دریا ساخته شده بود و بخشی از بخش غزه به‌شمار می‌آمد. در آمار سال ۱۹۴۵ از این میان ۱۳٬۸۳۸ دونوم متعلق به اعراب، ۳٬۴۶۸ دونوم متعلق به یهودیان و ۵۹۵ دونوم زمین دولتی بود. همچنین روستا در پای تپه‌ای به نام تل مقام شیخ احمد العرینی قرار داشت که در زبان عبری تل ارانی نامیده می‌شود.Petersen, 2001, p. 261-262 پیشینه نام نام روستا از دو بخش ساخته شده‌است: «عراق» که در زبان عربی به معنای تپه کوچک، صخره یا جَرف است و «المنشیه» به معنای «ساخته‌شده» یا سکونتگاه نوبنیاد. بر پایه روایتی، روستا را مهاجرانی از دهکده‌ای به نام «عراق» بنیاد گذاشتند و نام «منشیه» را برای بازشناسی از روستای اصلی‌شان بر آن نهادند.Grossman, D. این تل مدت‌ها با شهر فیلیستینی گت یکی دانسته می‌شد؛ اما کاوش‌های دهه ۱۹۵۰ میلادی این فرضیه را رد کردند. با این حال، دوره سکونت در آن از هزاره چهارم پیش از میلاد تا سده دوم پیش از میلاد تاریخ‌گذاری شده‌است. دوره مملوکی یک کاروان‌سرا (خان) در سال ۷۱۷ هجری قمری (۱۳۱۷–۱۳۱۸ میلادی) به‌دست الملک جوکَندار در دوران فرمانروایی سلطان مملوکی الناصر محمد بن قلاوون بنا شد. این داده‌ها بر پایه کتیبه‌هایی در دو سوی ورودی مقام شیخ احمد العرینی در بالای تل ثبت شده‌اند.Mayer, 1933, p. 305-309 با این حال، هم مایر و هم شارون بر این باور بودند که متن کتیبه در جای اصلی خود نیست و شارون پیشنهاد کرد که کتیبه در اصل از خان السکّریه در ۵ کیلومتری جنوب مقام آمده باشد.Mayer, 1932, pp. | ## بخش 2: عراق المنشیه | 305-309 دوره عثمانی عراق المنشیه مانند سایر نقاط فلسطین در سال ۱۵۱۷ میلادی به امپراتوری عثمانی ملحق شد. در دفتر مالیاتی سال ۱۵۹۶ با نام «عراق حاتم» در ناحیه غزه از سنجق غزه ثبت شده بود. 369 در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن فرانسوی از روستا دیدن کرد و مزاری با گنبد سفید بر بالای تل در شمال روستا را توصیف نمود.Guérin, 1869, p. 123 روستا در آن زمان نزدیک به ۳۰۰ ساکن داشت اما گِرَن گمان می‌کرد پیش‌تر بزرگ‌تر بوده‌است. 123-124, 304 فهرست روستایی عثمانی در حدود ۱۸۷۰ میلادی ۱۱۴ خانه و ۳۰۳ نفر جمعیت (تنها مردان) را شمارش کرد.Socin, 1879, p. 133 در اواخر دوره عثمانی ایستگاه راه‌آهنی در نزدیکی روستا ساخته شد که در جنگ جهانی اول ویران گردید.Kadar, 1999, pp. 155 در سال ۱۸۸۳ پیمایش فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین روستا را دهکده‌ای با خانه‌های خشت‌وگلی توصیف کرد که زمین‌های کشاورزی آن را فرا گرفته بود. روستا نقشه‌ای شعاعی داشت و خیابان‌های فرعی‌اش از تقاطع دو خیابان اصلی عمود برهم منشعب می‌شدند. با رشد روستا، گسترش آن به سمت شمال شرق و به‌سوی تل بزرگ شیخ احمد العرینی پیش رفت. 106 این مقام شامل محوطه‌ای دیواری بدون سقف بود که از سنگ‌های بازکاربرد ساخته شده بود. درگاه ورودی در میانه دیوار شمالی جای داشت و بالای آن سنگ‌نبشته‌ای مرمرین قرار گرفته بود. بز و گوسفند مواد لازم (مو و نخ) برای بافت قالی را فراهم می‌ساختند و روستاییان قالی‌هایشان را در الفالوجه رنگ‌آمیزی می‌کردند و برای درمان و دیگر خدمات نیز به آن شهر می‌رفتند. 9 این شمار در سرشماری سال ۱۹۳۱ به ۱٬۳۴۷ نفر در ۲۹۹ خانه افزایش یافت که باز هم همه مسلمان بودند.Mills, 1932, p. روستا دارای دو مسجد بود: مسجدی کهن و مسجدی نوساز که از زیباترین مسجدهای روستایی ناحیه به‌شمار می‌آمد و دارای ایوان، حیاط و تالارهایی بود. مدرسه ابتدایی پسرانه‌ای نیز در سال ۱۹۳۴ تأسیس شد که در پایان عمر روستا ۲۰۰ دانش‌آموز داشت. کیبوتص گت در سال ۱۹۴۱ بر زمین‌هایی بنیاد شد که صندوق ملی یهود از روستا خریداری کرده بود. | ## بخش 3: عراق المنشیه | در آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت عراق المنشیه و گت با هم شمارش شد: ۲٬۲۲۰ نفر شامل ۲٬۰۱۰ مسلمان و ۲۱۰ یهودی. در جریان جنگ ۱۹۴۸ تیپ مصری شامل ۴٬۰۰۰ سرباز از جمله سرگرد جمال عبدالناصر (رئیس‌جمهور آینده مصر) از روستا دفاع می‌کرد. در اکتبر ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات یوآو، تیپ ۳ الکساندرونی روستا را از دست نیروهای مصری تصرف کرد. منطقه شامل الفالوجه و عراق المنشیه توسط نیروهای اسرائیلی محاصره شد و «جیب فالوجه» نام گرفت. در ۱۶ اکتبر ارتش اسرائیل حمله‌ای سنگین به فالوجه و عراق المنشیه انجام داد؛ نیروهای زرهی تا درون روستا پیش رفتند اما ارتش مصر آنان را با شدت عقب راند و سه تانک اسرائیلی را منهدم کرد. در ۲۲ و ۲۳ دسامبر تیپ الکساندرونی مأمور تصرف تل شیخ احمد ارانی شد اما یگان‌های مصری گردان مهاجم را در هم شکستند و ۶۶ سرباز اسرائیلی کشته شدند؛ این آخرین حمله اسرائیل به جیب فالوجه بود. قرارداد آتش‌بس مصر و اسرائیل در ۴ فوریه ۱۹۴۹ خروج نیروهای مصری و همچنین تضمین ماندن ساکنان در روستاهایشان را پیش‌بینی کرده بود. اما پس از عقب‌نشینی تیپ مصری در ۲۶ فوریه ۱۹۴۹، نیروهای اسرائیلی بی‌درنگ حکومت نظامی و محدودیت رفت‌وآمد برقرار کردند. 243 به گزارش ناظران سازمان ملل به سرپرستی رالف بانچ، این خشونت‌ها شامل ضرب و شتم، سرقت و تلاش برای تجاوز بود.Morris, 2004, p. 522 مختار روستای عراق المنشیه در ۳ مارس از سرقت، هجوم به خانه‌ها و تهدید به مرگ خبر داد و گفت ساکنان زیر فشارند تا به حِبرون بروند.Morris, 2004, pp. 243-245 مورخ اسرائیلی بنی موریس نوشته‌است که تصمیم به پاک‌سازی جیب فالوجه احتمالاً از سوی ییگال آلون پس از دیداری با یوسف وایتس گرفته شد و دیوید بن‌گوریون نخست‌وزیر آن را تأیید کرد.Morris, 2004, p. 524 آخرین ساکنان فالوجه در ۲۲ آوریل ۱۹۴۹ روستا را ترک کردند و پنج روز بعد یتسحاق رابین فرمان تخریب این روستا و چند روستای دیگر را صادر کرد.Morris, 2004, p. در سال ۱۹۵۴ شهرک کریات گت و در سال ۱۹۵۶ شهرک سده موشه بر زمین‌های روستا بنیاد شدند. به نوشته مورخ فلسطینی ولید خالدی در سال ۱۹۹۲: «جنگل اکالیپتوسی بر این محل کاشته شده و دو تابلو به عبری و انگلیسی آن را «جنگل صلح مارگولین» می‌نامند. تنها ردّی از خیابان‌های روستا با کاکتوس‌های پراکنده باقی مانده‌است.» مقام شیخ احمد العرینی تا دست‌کم سال ۱۹۴۶ بر جا بود و اداره آثار باستانی آن را بازرسی کرد. | ## جمع‌بندی | در دهه ۱۹۵۰ ساختمان بسیار ویران توصیف شد و پیترسن در بازدید سال ۱۹۹۴ نه کتیبه‌ای و نه سازه‌ای سرپا یافت؛ تنها خط پیرامونی آن بر زمین نمایان بود.