موضوع مقاله: حمله روسیه به حرم امام رضا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حمله روسیه به حرم امام رضا | مقدمه: حمله به حرم امام رضا توسط قوای روس در سال ۱۲۹۱ هجری خورشیدی (۱۳۳۰ هجری قمری، ۱۹۱۲ میلادی) رخ داد. | ## بخش 1: حمله روسیه به حرم امام رضا | روس‌ها به بهانه سرکوب شورش‌ها، مسجد گوهرشاد و حرم علی بن موسی الرضا را به توپ بستند. پس از دادن مهلتی از طرف روسیه به ایران برای سرکوب مخالفت‌ها در ایران با قرارداد سن پترزبورگ در سال ۱۹۰۷ میلادی (که بر اساس آن اراضی شمالی ایران تحت نفوذ امپراتوری روسیه قرار گرفت) و اجرای کامل این قراداد، روس‌ها قوای نظامی به شمال ایران از جمله مشهد فرستادند. روس‌ها با ترس از وقوع انقلاب‌هایی همچون انقلاب مردم تبریز و گیلان، قوای زیادی را وارد مشهد کردند. سرکنسولگر روسیه در مشهد، پس از اعلام همبستگی با مردم مشهد، تلگرافی را به فرماندار ترکستان فرستاد. در اول محرم ۱۳۳۰ هجری قمری، قشون سواره و پیاده‌نظام روس ها با توپخانه وارد مشهد شده و در ارگ و سربازخانه‌ها مستقر شدند. روس‌ها هدف از تحرکات نظامی خود را با برخی از بزرگان شهر مشهد در میان گذاشتند و آن را تنها برای حفظ رعایا و اتباع خود دانستند. معترضان به مسجد گوهرشاد وارد شده و تلاش‌ روس ها برای متفرق کردن جمعیت به نتیجه نرسید. روس ها پس از خروج از صحن، به توس هجوم برده و در پی آن رئیس کمیسری که از اتباع خارجی بود، کشته شد. | ## بخش 2: حمله روسیه به حرم امام رضا | پس از این واقعه روس‌ ها مهلتی ۶ ساعته به نظمیه مشهد دادند تا اوضاع را سامان دهد. شهربان که کار را از کنترل خارج دید، استعفا داد و روس‌ ها مدیریت مشهد را عهده‌دار شدند. پس از حکومت نظامی در شهر، در نهایت با دستور سرکنسولگری روسیه، در دهم ربیع‌الثانی ۱۳۳۰ هجری قمری، حرم علی بن موسی الرضا در محاصره روس‌ها قرار گرفت. پس از به گلوله بستن معترضین و زائرین توسط ارتش روسیه، جمعیت تلاش کرد تا از حرم بگریزد. در نهایت طالب الحق (یکی از سران شورشیان) دستگیر شد اما یوسف هراتی (سرکرده اصلی این شورش) بعدها در قهوه‌خانه ای دیده شد که با روس ها در حال خوش و بش بوده است. خسارات و تلفات در این حمله ۹۲ عدد گلوله شرپنلی و نزدیک به ۲۰۰ عدد گلوله توپ بزرگ به سمت حرم شلیک شد. بیشتر گلوله‌ها به گنبد و مناره های حرم برخورد کرده و توپ هایی نیز به گنبد طلایی اصابت کرد. ایوان‌ها، گنبد حرم، رواق‌ها حجره‌های کناری حرم، گلدسته‌ها و گنبد مسجد گوهرشاد در این حمله آسیب فراوان دیدند. | ## بخش 3: حمله روسیه به حرم امام رضا | متولی حرم تعداد گلوله‌های سنگین توپ برخورد کرده با گنبد و مناره ها را ۲۴ عدد و ملاهاشم خراسانی ۱۸ عدد گزارش کرده‌است. وزارت امور خارجه ایران در نامه‌ای تعداد کشته شدگان این هجوم را ۵۵۰ نفر گزارش داد. پیامدها مدتی پس از این واقعه، روسیه آسیب رساندن به حرم و سرقت اموال آن را انکار کرد. به گفته حسن‌آبادی، برآورد خسارت‌های وارده به حرم تا سال ۱۳۳۷ هجری قمری به دلیل ضعف حکومت مرکزی و لابی روس ها در حکومت قاجاریه، به تأخیر افتاد. با این وجود بر طبق اسناد وزارت خارجه، این وزارتخانه در سال ۱۳۳۰ هجری قمری، میزان خسارت و تلفات این بمباران را مورد بررسی قرار داد. نسیم شمال در پی حملهٔ روسیه به حرم امام رضا، شعر «با آل علی هر که درافتاد برافتاد» را سرود: کتاب‌شناسی رسول جعفریان در مقاله سندی ادبی از حمله روسها به حرم مطهر امام رضا، به بررسی اشعار دربارهٔ این حمله پرداخته است. ابراهیم زنگنه نیز در مقاله حرم مطهر رضوی و رویدادهای مهم آن، به بررسی تاریخچه حرم از دیلمیان تا به امروز پرداخته است. | ## جمع‌بندی | مقاله دیگر در این‌باره متعلق است به ابوالفضل حسن‌آبادی با مقاله بررسی اسنادی از برآورد خسارت وارده به حرم رضوی در بمباران ۱۳۳۰ قمری و مقاله سنگ یادمان واقعه توپ بستن حرم امام رضا، از دیگر مقالاتی در این زمینه است که توسط میثم جلالی تدوین شده است.