موضوع مقاله: گویش کاشمری (ترشیزی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گویش کاشمری (ترشیزی) | مقدمه: گویش کاشمری یا گویش تُرشیزی از دسته گویش‌های زبان فارسی در استان خراسان رضوی است که مردم منطقهٔ ترشیز یعنی شهرستان کاشمر، شهرستان خلیل‌آباد، شهرستان بردسکن و بخش‌هایی از شهرستان مه‌ولات (به‌ویژه روستاهای شمس‌آباد و سلطان‌آباد) به آن سخن می‌گویند. | ## بخش 1: گویش کاشمری (ترشیزی) | این گویش به گویش‌های شهرستان تربت حیدریه، شهرستان نیشابور و شهرستان قوچان نزدیکی دارد. منطقه ترشیز نام این منطقه در نوشته‌های کهن ترشیز، کشمر و پشت و گونه‌های دیگری از این سه نام آمده استخسروی، محمدرضا. منطقهٔ ترشیز از دیدگاه جغرافیای تاریخی شامل شهرستان‌های کاشمر، خلیل‌آباد و بردسکن و کوهسرخ و بخش‌هایی از شهرستان‌های تربت حیدریه و مه‌ولات را در بر می‌گیرد.کاشمر. ایران کلباسی گویش کاشمری را در گروه گویش‌های منطقه خراسان و در گروه زبان‌های ایرانی نو جنوب غربی دسته‌بندی نموده است. | ## بخش 2: گویش کاشمری (ترشیزی) | او گویش‌های خراسانی را در سه گروه اصلی شمالی (نیشابور-جوین)، مرکزی (ترشیز - گناباد) و جنوبی (قائن-تون-بیرجند) تقسیم‌بندی نموده است. گویش ترشیز در پژوهشی که تحت نظارت کتابخانه دانشنامه جهان اسلام انجام شده، گویش کاشمری (ناحیه ترشیز) به عنوان یکی از گویش‌های خراسان مورد بررسی قرار گرفته است.نجفیان، آرزو. ایوانف، خاورشناس روس، گویش‌های خراسانی را در سه گروه اصلی شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم‌بندی نموده است و گویش ناحیه ترشیز را در گروه گویشی خراسان مرکزی شناخته‌ست.نجفیان، آرزو. علی‌اکبر خلیلی، بخشی از کتاب «فرهنگ مردم کاشمر (فولکلور): نگاهی به فرهنگ عامهٔ ترشیز کهن» را به گویش مردم این ناحیه اختصاص داده و به معرفی گویش‌ها، واژگان، اصطلاحات و ضرب‌المثل‌های رایج در این گویش پرداخته است.خلیلی، علی‌اکبر. | ## بخش 3: گویش کاشمری (ترشیزی) | همچنین دو پژوهش پایان‌نامه‌ای دربارهٔ گویش مردم این بخش با عنوان‌های «بررسی گویش کاشمر» (اسحاقی، دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۹)اسحاقی، ا. دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۹ «بررسی دستوری لهجهٔ کاشمر» (پورموسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، ۱۳۹۰)پورموسی، زهرا. دانشگاه سیستان و بلوچستان، ۱۳۹۰ و یک مقاله با عنوان «بررسی و توصیف ساختمان فعل در گویش کاشمر» (به‌آبادی، گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران، ۱۳۹۳)به‌آبادی، راضیه. | ## جمع‌بندی | کلید واژه‌ها ردیفکاشمریفارسی۱مَدَر، نَنَهمادر۲پی یَرپدر۳بُِرار، گَگَبرادر۴دَدَخواهر۵خَلو، دِییدایی۶شوشوهر۷خُشمادر شوهر، مادر زن۸خُسُرپدر شوهر، پدر زن۹حولی، خَنَه، اُغالخانه۱۰مِیدو، وِردَربیرون۱۱فِلِکَهمیدان۱۲میلانکوچه۱۳مین، میندو، مییوداخل۱۴دُلَختگرد و خاک۱۵گِلَدَ، گَل، قِرَدَچرخ۱۶لَخَفرسوده، خراب۱۷یِکَهتنها۱۸شَخلَهتند و سریع۱۹وِیستیدَن، اَستیدَنایستادن۲۰اَخمَخاحمق۲۱صَبوصابون۲۲دُوریبشقاب۲۳چِقَلسفت، بد بدن۲۴ساغُلزنده باد، آفرین۲۵میسمس۲۶شینشن۲۷گیلگل۲۸اَفتوآفتاب۲۹تُوتاب، گشت و گذار، تب۳۰نونان، غذا۳۱اُوآب۳۲گُوگاو۳۳شُوشب۳۴خُوخواب۳۵تَرو، روچهره، صورت۳۶نِماشُمغروب۳۷دیوال، دیفالدیوار۳۸قُچاق، چُغُندبزرگ۳۹جِوَنَهگوساله (جانور جوان)۴۰اَستُندَن، گیریفتَنگرفتن، خریدن۴۱غِلبِرغربیل۴۲دِیبازی۴۳شِمالباد ملایم۴۴وَخِ، بِخِزبرخیز۴۵مونجزنبور۴۶گُسبندگوسفند۴۷شُمشام، شب۴۸لینگ، پِلنگ، پا۴۹کِلیک، اَنگوشتانگشت۵۰اَوست، زاچحامله۵۱شِگمشکم۵۲گُردَپهلو۵۳بُرجمعی از افراد۵۴زِنگیچَآرنج۵۵ریجَرخت آویز۵۶جیرکش، نوعی چرم۵۷رِنگیموسیقی شاد۵۸دُوهرگونه مراسم۵۹چَندِچه اندازه۶۰نییَنیست۶۱دِشمُم، دُِشنام، فاشفحش۶۲لُکجمع۶۳بِلقَستنوعی گیاه۶۴کَقنارس۶۵اَخکوکزردآلو نارس۶۶تِرِقَنَترقه۶۷لُو، لَفچلب۶۸چُیچای۶۹کُوشکفش۷۰کُوککبک۷۱چُمبَتنبیه کردن۷۲وِرمُختبه عهده۷۳یِلَول۷۴دِردیر۷۵اَلوآتش۷۶مُستُِرابمستراح، سرویس بهداشتی۷۷اَفتَوَآفتابه۷۸دیکومغازه۷۹خوردیکوچک۸۰مَبگیر۸۱تاختَ، از مَلَتا موقع۸۲کُخکرم۸۳کِلپَسَمارمولک۸۴بَلیش مارخرخاکی۸۵چینگنوک۸۶بوکگونه۸۷چِنَقچانه۸۸نَک، دندودندان۸۹اَختلاتصحبت کردن۹۰پَلَتیکه۹۱مِکینَچاه آب۹۲سَرگوانباشته شدن مدفوع حیوانات۹۳پَلِززمین کشاورزی۹۴گُوچَگودال کوچک۹۵زِرزیر۹۶بادناراحت۹۷جِرقروشن کردن زغال۹۸چُوریالنگو۹۹پِشکِلَفچپر حرف، فضول۱۰۰کَلَففک۱۰۱کَلَفچفک و دهان۱۰۲شُخچرک بدن۱۰۳سِلاخ، قالسوراخ۱۰۴پِندَریپنداری، فکر می‌کنی۱۰۵اِشتُوکیعجله داشتن۱۰۶کُلُنگکلنگ۱۰۷دِلِنگوآویزان۱۰۸صِبافردا۱۰۹اُو گِردوملاقه بزرگ۱۱۰پِیغُر، پِیغُرغُرنوعی قارچ۱۱۱بِلبیل۱۱۲رِگریگ۱۱۳مِخمیخ۱۱۴دِگدیگ۱۱۵کِرَتبار، مرتبه۱۱۶تُوِستوتابستان۱۱۷نِسَر، سَیَهسایه۱۱۸بانگبانک۱۱۹چَرَشاگردک۱۲۰پوفَکپفک۱۲۱رِخمَسوکشخص ضعیف و لاغر۱۲۲سِریک نوع واحد اندازه‌گیری، نداشتن اشتها۱۲۳خِفتیگردنبند۱۲۴کِلیکی، انگوشترانگشتر۱۲۵اِشکافکشو۱۲۶تُِسمَکمربند۱۲۷خِدِبا، به همراه۱۲۸پوشتپشت۱۲۹اَنَ، بُک، وَعلامت تعجب۱۳۰خاخب، قبول است۱۳۱پورپر۱۳۲جیشتزشت۱۳۳خُنوکبی‌مزه و مسخره۱۳۴شُوگیرتاریکی صبح۱۳۵هَمالان، اَلانِ گی، آلانالان۱۳۶پرِتُوپرت کردن، انداختن۱۳۷اَفتُوآفتاب۱۳۸گِییرابطه جنسی۱۳۹بوبود۱۴۰جَلَتگرگ۱۴۱چِرَغوچراغان، مهمانی(شب نشینی)۱۴۲تِراکترک، شکاف۱۴۳دوشنَ، دیشُودیشب۱۴۴چُختسقف۱۴۵لوطیدست‌ودل‌باز، خواننده۱۴۶جِلِسقَجلیقه و رخت شبیه آن شعر گویشی یکی از نمودهای گویشی بخش ترشیز (کاشمر بزرگ)، سروده شدن شعرهایی درخور با پیرامون و شرایط بومی این بخش است.