موضوع مقاله: شورش دسامبریست‌ها | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شورش دسامبریست‌ها | مقدمه: شورش دسامبریست‌ها در ۲۶ دسامبر ۱۸۲۵ و پس از درگذشت ناگهانی الکساندر یکم، امپراتور روسیه رخ داد. | ## بخش 1: شورش دسامبریست‌ها | کنستانتین که وارث طبیعی الکساندر بود از پذیرش سلطنت خودداری کرده بود و در مقابل برادر کوچکترش نیکلای یکم بر تخت سلطنت جلوس کرد. در حالی که برخی از نظامیان به نیکلای سوگند وفاداری خورده بودند نیرویی متشکل از ۳۰۰۰ نفر سعی کردند تا به نفع کنستانتین کودتا کنند. کودتاگران حول مجلس جمع شده بودند و در این حین فرستاده امپراتور، میخائیل میلورادوویچ، ترور شد. سرانجام، نیروهای وفادار به نیکلای با آتش سنگین توپخانه علیه شورشیان آتش گشودند که موجب شد شورشیان متفرق شوند. نهایتاً پس از شکست کودتا، بسیاری از شورشیان محکوم به اعدام، زندان یا تبعید به سیبری شدند. برای مدتی روسیه سبد نان اروپا بود ولی در دهه ۲۰ سقوط قیمت جهانی غلات که تا حدی به دلیل عرضه ذرت انگلیسی بود کشاورزان را به شدت تحت تأثیر قرار داده بود. به دلیل ناآرامی در بالکان، ترکیه تنگه‌ها را به روی کشتیرانی روسیه بست و در نتیجه صادرات غلات روسیه را بیشتر هم کاهش داد. در این حین دولت، که خریدار اصلی در بازار داخلی بود، قیمت‌هایی را که برای غلات پرداخت می‌کرد در سطح نازلی بود به نحوی که بیشتر شبیه مصادره بود تا خرید. جزوه‌ای خطی که ادعا می‌شود از زبان یک تاجر از اهالی مسکو بوده، بیان می‌کرد که بازرگانان به دولت اعتماد ندارند و شکایت می‌کردند که با بازرگانان داخلی بدتر از یهودیان آلمانی رفتار می‌شود. اپوزیسیون به ویژه در میان افسران هنگ‌های گارد، نخبگان نیروهای مسلح شکل گرفته بود. بسیاری از این اشراف جوان که توسط معلمان فرانسوی پرورش یافته‌بودند، در معرض ایده‌های بشردوستانه و لیبرال عصر بودند. مردان ارتشی نه تنها به عنوان یک نظامی بلکه به عنوان شهروند نیز ناراضی بودند و البته دیدن صحنه ه و مناظر داخلی برای آنها تکان‌دهنده‌تر بود، زیرا در طول مبارزات خود در خارج از کشور، نگاهی اجمالی به زندگی در خارج از کشور داشتند. آنها نمی‌توانستند تفاوت استاندارد زندگی توده‌های فرانسوی و دهقانان روسیه را متوجه نشوند. برخی از اعضاء فرزندان اشراف و بسیاری از اعضاء افسران هنگ‌های گارد و کهنه سربازان جنگ‌های ناپلئونی بودند. هدف سازمان این بود که کشور را با الغای نظام ارباب رعیتی (سرف) و ایجاد یک رژیم مشروطه نجات دهد. مدافع اصلی و درجه نخست اصلاحات در این دوران کنت میخائیل میخائیلوویچ اسپرانسکی بود. اسپرانسکی به سازمان‌دهی امور مربوط به وزارت کشور، اصلاح آموزش کلیسایی و تقویت نقش دولت در توسعه اقتصادی کشور کمک بسیاری کرد. از آن زمان تا سال ۱۸۱۲، که اسپرانسکی تبعید شد او به شدت اصلاحات خود را ادامه داد. در سال ۱۸۱۸ تزار از کنت نیکولای نیکولایویچ نووسیلتسف جهت تدوین قانون اساسی دعوت کرد. Page xivکه منجر به بروز ناآرامی‌هایی شد و نهایتاً تزار را متقاعد کرد تا سیاست‌هایی محافظه کارانه برگزیند. در این میان، تجربیات جنگ‌های ناپلئونی و پی بردن به افسران به رنج سربازان دهقان منجر به جذب افسران دسامبریست به اصلاحات شد. در سال ۱۸۱۶، چندتن از افسران گارد امپراتوری روسیه انجمنی به نام اتحادیه نجات یا فرزندان وفادار و راستین میهن را تأسیس کردند. پس از پیوستن پاول پستل آرمانگرا به این انجمن، انجمن گرایش‌های انقلابی در پیش گرفت. در این میان شایعه شد که امپراتور قصد دارد پایتخت را از سن پترزبورگ به ورشو منتقل کند و همه دهقانان را بدون اجازه اربابان آزاد کند. وقتی انجمن زمینداران روسی با این ایده مخالفت کرد یاکوشین از انجمن خارج شد و میخائیل موراویف-ویلنسکی که خوی آزادی‌خواهی بیشتری داشت اساسنامه دیگری برای انجمن تدوین کرد و نام اتحادیه (انجمن) سعادت را بر آن نهاد. البته با این همه انجمن کماکان غیرقانونی بود پس از این اصلاحات به جز عده ای قلیل و از جمله الکساندر فون بنکندورف کلیه اعضاء انجمن سابق به انجمن جدید پیوستند. پس از شورش در هنگ سمنوفسکی در سال ۱۸۲۰ انجمن تصمیم گرفت که تمامی فعالیت‌های خود را تعلیق کند. | ## بخش 2: شورش دسامبریست‌ها | اما با این همه دو گروه مخفیانه به فعالیت خود ادامه دادند: یک انجمن جنوبی، مستقر در تولچین(اوکراین امروزی) و یک انجمن شمالی مستقر در سن پترزبورگ که رهبری دسته اخیر با افسرانی از قبیل نیکیتا موراویف و سرگئی پتروویچ تروبتسکوی بود. انجمن شمالی در آرزوی برقراری نظام سلطنتی مشروطه همانند نظام حاکم بر بریتانیا بود. بر این اساس این افسران معتقد بودند حتی در صورتی که مردم متمایل باشند همین نظام مشروطه نیز در آینده باید با حکومتی جمهوری جایگزین شود. آنها همچنین معتقد بودند که باید یک مجلس قانونگذاری تشکیل شود و خواستار اعدام خانواده امپراتوری نبودند. آنها متمایل به لغو نهاد سرف در کل روسیه بودند و الگوی بالتیک را موفق می‌پنداشتند و معتقد به برابری در برابر قانون بودند. انجمن جنوبی اعتقادات رادیکال تری داشت و مشابه اتحادیه نجات طرفدار برقراری نظام جمهوری بود و اراضی را مجدداً تقسیم کند به نحوی که اراضی بین دولت و دهقانان تقسیم شود. انجمن اسلاوهای متحد (یا پان اسلاویسم‌ها) در سال ۱۸۲۳ در نووگراد-ولینسکی (در اوکراین امروزی) تأسیس شد و برنامه‌های آن مشابه انجمن جنوبی بود اما تأکید بیشتری بر برابری داشت و خواستار تأسیس کشور متحده اسلاوها شامل فدراسیون روسیه (شامل اوکراین)، لهستان، مولداوی (شامل بسارابیا) با پیوست والاکیا، ترانسیلوانیا، مجارستان (شامل اسلواکی، اسلوونی، ویوودینا، کارپاتو-اوکراین با نام مستعار زارکارپاتیا)، کرواسی، صربستان، دالماسی، سرزمین‌های چک بوهمیا و موراویا و ولاچ به استثنای بلغارستان و مقدونیه بود. این انجمن به انجمن جنوبی پیوست و برنامه خود را با انجمن جنوبی منطبق کرد.Горбачевский И. هنگامی که کنستانتین انصراف خود را علناً اعلام کرد و نیکلاس پیش قدم شد تا تاج و تخت را به دست گیرد، انجمن شمالی وارد عمل شد. انجمن مخفیانه تلاش کرد تا رهبران هنگ را متقاعد کند تا سوگند وفاداری به نیکلاس اداء نکنند. آنها انتظار داشتند که بقیه نیروهای مستقر در سن پترزبورگ به آنها ملحق شوند، اما در این خصوص ناکام ماندند. سرانجام، نیکلاس (تزار جدید) شخصاً در میدان ظاهر شد و کنت میخائیل میلورادوویچ را برای گفتگو با شورشیان فرستاد. میلورادوویچ در حین سخنرانی عمومی توسط پتر کاخوفسکی مورد اصابت گلوله قرار گرفت و سپس توسط یوگنی اوبولنسکی با چاقو زخمی شد. در همان زمان، یک جوخه شورشی به رهبری ستوان نیکولای پانوف وارد کاخ زمستانی شد اما نتوانست آن را تصرف کند و مجبور به عقب‌نشینی شد. روز قبل (۲۵ دسامبر)، پلیس بر اساس گزارش‌های مربوط به خیانت، پاول پستل را دستگیر کرد. انجمن جنوبی و یک گروه ناسیونالیستی به نام اسلاوهای متحد در این ایام در پی شورش بودند. هنگامی که اسلاوهای متحد از محل نگهداری برخی از سربازان دستگیر شده مطلع شدند، آنها را آزاد کردند. در این حین قوای شورشی با نیروهایی به مراتب قوی تر و مجهز تر که به شدت مسلح بودند و از ناحیه توپخانه حمایت می‌شدند روبرو شدند. در ۱۵ ژانویه ۱۸۲۶، شورشیان شکست خوردند و رهبران شورشی که زنده مانده بودند به سن پترزبورگ فرستاده شدند تا همراه با با رهبران انجمن شمالی محاکمه شوند. پنج دسامبریست برجسته (ازجمله شاعر کوندراتی رایلیف؛ سرگئی موراویف-آپوستول؛ و میخائیل بستوزف-ریومین و پاول پستل) از طریق حلق آویز کردن اعدام شدند. همچنین چندین شخصیت برجسته که روابط دوستانه ای با رهبران دسامبریست‌ها داشتند و می‌توانستند از سازمان‌های مخفی آنها آگاه باشند، به ویژه الکساندر پوشکین، الکساندر گریبایدوف و الکسی یرمولوف به زندان افتادند. در میان این گروه، شاهزاده تروبتسکوی، شاهزاده اوبولنسکی، پیتر، و آندری بوریسوف، شاهزاده ولکونسکی، و آرتامون موراویف شاخص بودند که همگی به معادن نرچینسک اعزام شدند. این گروه از دسامبرست‌ها با وجود سختی راه به جهت این که مناظر طبیعی را پس از زندان مشاهده می‌کردند و رفتار مناسبی از ناحیه مردم با آن‌ها می‌شد از تبعید استقبال کردند.G.R.V. آن‌هایی که جان سالم به در بردند، پا در زنجیر و در کنار جنایتکاران عادی، پیاده به سیبری عزیمت کردند. این شهرک‌ها با جمعیتی عمدتاً متشکل از بومیان سیبری و متشکل از اقوامی نظیر تونگوزها، یاکوت‌ها، تاتارها، اوستیاک‌ها، مغول‌ها و بوریات‌ها بود.Anatole G. این گروه که به کار با اعمال شاقه محکوم شده بودند، متشکل از رهبران اصلی جنبش دسامبریست و همچنین اعضای انجمن اسلاوهای متحد بودند. فرماندار کل سیبری لاوینسکی معتقد بود که کنترل یک گروه بزرگ و متمرکز از محکومان آسان‌تر است و در ضمن این کار سبب نظارت بیشتر و محدود کردن ارتباط تبعیدیان و بومیان می‌شود. | ## بخش 3: شورش دسامبریست‌ها | با این حال، حرکت به پتروفسکی زاود، دسامبریست‌ها را مجبور کرد تا به گروه‌های کوچکتری تقسیم شوند. 2, (2007): 136 اگرچه هیچ چیز نمی‌توانست تصور دسامبریست‌ها از برادری بین خود رااز بین ببرد اما سکونت در پتروفسکی زاود آنها را مجبور به زندگی شخصی تر کرد. تا ۱۸۳۷ بیشتر تبعیدیان پتروفسکی زاود را ترک کردند و در ایرکوتسک، مینوسینسک، کورگان، توبولسک، تورینسک و یالوتوروفسک یا نزدیک به آن مستقر شدند. بومیان معمولاً رفتار مناسبی با تبعیدیان داشتند برای توده‌ها، تبعیدیان «ژنرالی‌هایی بودند که از ادای سوگند به نیکلاس اول امتناع کرده بودند.» آنها شخصیت‌های بزرگی بودند که به دلیل وفاداری خود مورد آزار قرار گرفته بودند. در مجموع، مردم بومی سیبری نسبت به دسامبریست‌ها احترام زیادی قائل بودند و در استقبال از آنها بسیار مهمان‌نواز بودند. دیمیتری زاوالیشین به دلیل ناتوانی دربرداشتن کلاهِ خود در برابر یک ستوان به زندان انداخته شد. نه تنها فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی به‌دقت رصد می‌شد و از آن جلوگیری می‌شد، بلکه در اعتقادات دینی نیز مداخله می‌شد. روحانیون محلی شاهزاده شاخوفسکی را به دلیل علاقه به علوم طبیعی به «بدعت» متهم کردند. پیام‌ها توسط مقامات سیبری و بخش سوم سرویس اطلاعات سیاسی در سن پترزبورگ با دقت بررسی می‌شد. برخی از دسامبریست‌ها، از جمله ولکونسکی‌ها، موراویوف‌ها، و تروبتسکوی‌ها، ثروتمند بودند، اما اکثر تبعیدیان پولی نداشتند. به نحوی که عبارت همسر دسامبریست تبدیل به نماد روسی فداکاری یک زن نسبت به شوهرش شد. ماریا ولکونسکایا، همسر سرگئی ولکونسکی، رهبر دسامبریست‌ها، شوهرش را تا تبعیدگاهش در ایرکوتسک همراهی کرد. با وجود شرایط سخت این تبعید، سرگئی ولکونسکی و همسرش ماریا از فرصت‌ها نهایت استفاده را کردند. سرگئی ریش اصلاح نشده را (با رد اصلاحات پتر کبیر) رایج کرد و با پوشیدن لباس دهقانی به معاشرت با بسیاری از همکاران دهقان خود که با آنها زمین مزرعه خود در اوریک کار می‌کرد، پرداخت. دیگر تبعیدیان ترجیح دادند پس از گذراندن دوران محکومیت خود در سیبری بمانند و آزادی نسبی آن را به دسیسه‌های خفه کننده مسکو و سن پترزبورگ ترجیح دادند. بسیاری از دسامبریست‌ها در تبعید پیشرفت کردند و به مرور زمان صاحب زمین و کشاورز شدند. در سال‌های بعد، آن‌ها به الگوهای جنبش پوپولیستی دهه‌های ۱۸۶۰ و ۱۸۷۰ تبدیل شدند، زیرا حمایت دسامبریست‌ها از اصلاحات (شامل الغای سرف‌ها) تحسین بسیاری از روشنفکران از جمله لئو تولستوی را برانگیخت.Anatole G. این دو گروه کمتر به راه‌ها و روش‌های تحقق اهدافشان فکر کردند و تنها روشی که اجماع در خصوص رد آن وجود داشت، یک خیزش مردمی بود. احساس می‌شد که اعضاء به همان اندازه کهاز نیروهای نظام موجود می‌ترسیدند، از یک جمعیت بی‌نظم انقلابی هم می‌ترسیدند. همیشه این سؤال در میان دسامبریست‌ها مطرح بود که چگونه یک انقلاب مردمی تبدیل به یک هیولا خواهد شد؟ یکی از اعضای انجمن جنوبی در نامه ای نوشته بود که: «اجازه دهید فرض کنیم که تبر انقلاب به راحتی وارد بازی می‌شود، اما آیا مطمئن هستید که بعد از آن خواهید توانست جلوی آن را بگیرید؟» افسران ارتشی از طبقه اشراف بودند و نمی‌توانستند بدون نگاه تحقیر آمیز به «اواباش» نگاه نکنند، در همین زمان بارون استاینهیل، از اعضاء انجمن شمالی، استدلال می‌کرد که: «تنها در مسکو نود هزار رعیت آماده به دست گرفتن چاقوها هستندو اولین قربانیان خواهران، خاله‌های خود آنها (توطئه‌گران) خواهند بود» با شکست شورشی‌ها سلطنت صد سال دیگر در روسیه دوام آورد مع الوصف در سال ۱۸۶۱ سرف‌ها آزاد شدند و در سال ۱۹۰۵ میلادی پارلمان روسیه و فنلاند تأسیس شد. نارضایتی آنها نیکلاس اول را مجبور کرد تا توجه خود را در درجه نخست به سمت داخل معطوف کند تا به مسائل امپراتوری بپردازد. در سال ۱۸۲۶، اسپرانسکی توسط نیکلاس اول به ریاست بخش دوم صدارت امپراتوری منصوب شد، تحت مدیریت او کمیته ای برای تدوین قوانین روسیه تشکیل شد و مجموعه ای کامل از قوانین امپراتوری روسیه که شامل ۳۵۹۹۳ مصوبه می‌شد، تهیه کرد. الکساندر پوشکین اشعاری را خطاب به دوستان دسامبریست خود، نیکولای نکراسوف و شعر بلندی دربارهٔ همسران دسامبریست‌ها سرود و لئو تولستوی شروع به نوشتن رمانی در مورد آن جنبش کرد که بعداً رمان جنگ و صلح نامیده شد. در دوران اتحاد جماهیر شوروی، یوری شاپورین اپرایی با عنوان دسامبریست‌ها دربارهٔ شورش ساخت که در ۲۳ ژوئن ۱۹۵۳ در تئاتر بولشوی به نمایش درآمد. | ## جمع‌بندی | کتاب رمان «توطئه علیه تزار»، نوشته ناتان یاکاولیویچ آیدلمان که با ترجمه علی محمد افتخارزاده در انتشارات افراز به چاپ رسیده، به این موضوع پرداخته‌است.