موضوع مقاله: کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص | مقدمه: عنوان کامل این کنوانسیون «کنوانسیون ممنوعیت‌ها یا محدودیت‌های استفاده از سلاح‌های متعارف خاص که ممکن است بیش از حد آسیب‌رسان یا دارای اثرات کورکورانه تلقی شوند» است. | ## بخش 1: کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص | این کنوانسیون مین‌های زمینی، تله‌های انفجاری، دستگاه‌های آتش‌زا، سلاح‌های لیزری کورکننده و پاکسازی بقایای مواد منفجره جنگ را پوشش می‌دهد. اهداف هدف این کنوانسیون و پروتکل‌های آن، ارائه قواعد جدید برای حفاظت از غیرنظامیان در برابر آسیب‌های ناشی از سلاح‌هایی است که در درگیری‌های مسلحانه استفاده می‌شوند و همچنین حفاظت از رزمندگان در برابر رنج‌های غیرضروری. این کنوانسیون شامل قطعاتی می‌شود که در بدن انسان با اشعه ایکس قابل تشخیص نیستند، مین‌های زمینی و تله‌های انفجاری، سلاح‌های آتش‌زا، سلاح‌های لیزری کورکننده و پاکسازی بقایای مواد منفجره جنگ. اعضای کنوانسیون باید اقدامات قانونی و سایر اقدامات را برای اطمینان از رعایت مفاد کنوانسیون انجام دهند. این کنوانسیون و پروتکل‌های پیوست آن در تمام انواع درگیری‌های مسلحانه، چه بین‌المللی و چه غیر بین‌المللی، قابل اجرا هستند. این موضوع در زمان تصویب اولیه کنوانسیون مطرح نبود، اما دامنه شمول آن توسط دو کنفرانس در سال‌های ۱۹۹۶ و ۲۰۰۱ گسترش یافت. برخی از مقررات پس از پایان مخاصمات آشکار نیز اعمال می‌شوند، مانند قواعد مندرج در پروتکل‌های ۲ و ۵ در مورد به حداقل رساندن خطرات ناشی از مین‌ها و سایر مهمات. کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص فاقد سازوکارهای تأیید و اجرا است و هیچ فرایند رسمی برای حل نگرانی‌های مربوط به انطباق با قوانین تعیین نکرده است. یک کشور عضو می‌تواند تعهد خود را به کنوانسیون یا هر یک از پروتکل‌ها رد کند، اما تا یک سال پس از اطلاع‌رسانی به دبیرکل سازمان ملل متحد، امین معاهده، مبنی بر قصد خود برای رهایی از تعهداتش، از نظر قانونی ملزم به رعایت آن خواهد بود. تصویب و لازم‌الاجرا شدن کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص شامل مجموعه‌ای از پروتکل‌های الحاقی است که ابتدا در ۱۰ اکتبر ۱۹۸۰ در ژنو تدوین و در ۲ دسامبر ۱۹۸۳ لازم‌الاجرا شد. | ## بخش 2: کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص | برخی از این کشورها تنها برخی از پنج پروتکل را پذیرفته‌اند، که دو مورد از آنها حداقل مورد نیاز برای عضویت در این کنوانسیون است. این کنوانسیون دارای پنج پروتکل است: پروتکل اول سلاح‌هایی با قطعات غیرقابل تشخیص را محدود می‌کند پروتکل دوم، مین‌های زمینی و تله‌های انفجاری را محدود می‌کند پروتکل سوم، سلاح‌های آتش‌زا را محدود می‌کند پروتکل چهارم، سلاح‌های لیزری کورکننده را محدود می‌کند (مصوب ۱۳ اکتبر ۱۹۹۵، در وین) پروتکل پنجم، تعهدات و بهترین شیوه‌ها را برای پاکسازی بقایای مواد منفجره جنگ که در ۲۸ نوامبر ۲۰۰۳ در ژنو تصویب شد، تعیین می‌کند پروتکل دوم در سال ۱۹۹۶ اصلاح شد (و دامنه کاربرد آن گسترش یافت) و در ۳ دسامبر ۱۹۹۸ لازم‌الاجرا شد. این اصلاحیه محدودیت‌های استفاده از مین‌های زمینی را به درگیری‌های داخلی گسترش داد؛ استانداردهای قابلیت اطمینان برای مین‌های هدایت‌شونده از راه دور را تعیین کرد؛ و استفاده از قطعات غیرقابل تشخیص در مین‌های زمینی ضد نفر را ممنوع کرد. پروتکل اول: قطعات غیرقابل تشخیص پروتکل اول در مورد ترکش‌های غیرقابل تشخیص، استفاده از هر سلاحی را که اثر اصلی آن آسیب رساندن به وسیله ترکش‌هایی است که در بدن انسان با اشعه ایکس قابل تشخیص نیستند، ممنوع می‌کند. این پروتکل زمانی اعمال می‌شود که «اثر اولیه» آسیب ناشی از ترکش‌های غیرقابل تشخیص باشد و استفاده از هر چیزی، مثلاً پلاستیک در طراحی سلاح‌ها، را ممنوع نمی‌کند. پروتکل دوم: مین‌ها، تله‌های انفجاری و سایر ابزارها پروتکل دوم در مورد ممنوعیت یا محدودیت استفاده از مین، تله‌های انفجاری و سایر ادوات، در ۳ مه ۱۹۹۶ اصلاح شد تا مفاد آن تقویت شود و دامنه کاربرد آن برای پوشش دادن به درگیری‌های مسلحانه بین‌المللی و داخلی گسترش یابد. این کنوانسیون استفاده از مین‌های ضد نفر غیرقابل شناسایی و انتقال آنها را ممنوع می‌کند؛ استفاده از مین‌های غیر خود تخریب شونده و غیر خود خنثی کننده را در خارج از مناطق حصارکشی شده، تحت نظارت و علامت‌گذاری شده ممنوع می‌کند؛ هدایت مین‌ها و تله‌های انفجاری به سمت غیرنظامیان را ممنوع می‌کند؛ طرفین درگیری را ملزم می‌کند که پس از پایان درگیری، مین‌ها و تله‌های انفجاری را از بین ببرند؛ تعهدات حفاظت از نیروهای حافظ صلح و سایر مأموریت‌های سازمان ملل متحد و آژانس‌های آن را گسترش می‌دهد؛ کشورها را ملزم می‌کند که در حوزه قضایی خود، مفاد آن را رعایت کنند؛ و در صورت تخلف، مجازات‌های کیفری اعمال می‌شود. پروتکل سوم: سلاح‌های آتش‌زا پروتکل سوم در مورد ممنوعیت‌ها یا محدودیت‌های استفاده از سلاح‌های آتش‌زا، در هر شرایطی، قرار دادن جمعیت غیرنظامی، به عنوان افراد غیرنظامی یا اشیاء غیرنظامی را هدف حمله با هرگونه سلاح یا مهماتی که در درجه اول برای آتش زدن اشیاء یا ایجاد سوختگی در افراد از طریق عمل شعله، گرما یا ترکیبی از آنها، که توسط واکنش شیمیایی ماده‌ای که به هدف اصابت می‌کند، تولید می‌شود، طراحی شده است، ممنوع می‌کند. این پروتکل همچنین استفاده از سلاح‌های آتش‌زا که از طریق هوا پرتاب می‌شوند را علیه اهداف نظامی در محدوده تجمع غیرنظامیان ممنوع می‌کند و استفاده از سلاح‌های آتش‌زا که از طریق روش‌های دیگر پرتاب می‌شوند را محدود می‌سازد. جنگل و سایر گیاهان نمی‌توانند هدف قرار گیرند، مگر اینکه برای پنهان کردن رزمندگان یا سایر اهداف نظامی مورد استفاده قرار گیرند.پروتکل سوم انواع خاصی از مهمات مانند گلوله‌های دودزا را فهرست می‌کند که فقط اثر آتش‌زای ثانویه یا اضافی دارند؛ این نوع مهمات به عنوان سلاح‌های آتش‌زا در نظر گرفته نمی‌شوند. | ## بخش 3: کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص | پروتکل چهارم: سلاح‌های لیزری کورکننده پروتکل چهارم در مورد سلاح‌های لیزری کورکننده، استفاده از سلاح‌های لیزری که به‌طور خاص برای ایجاد کوری دائمی طراحی شده‌اند را ممنوع می‌کند. طرفین پروتکل همچنین موافقت می‌کنند که چنین سلاح‌هایی را به هیچ نهاد دولتی یا غیردولتی منتقل نکنند. این پروتکل سیستم‌های لیزری را که کوری در آنها یک اثر تصادفی یا جانبی است، ممنوع نمی‌کند، اما طرف‌هایی که با آن موافق هستند باید تمام اقدامات احتیاطی ممکن را برای جلوگیری از چنین اثراتی انجام دهند. پروتکل پنجم: بقایای انفجاری جنگ پروتکل پنجم در مورد بقایای انفجاری جنگ، پاکسازی مهمات منفجر نشده مانند بمب‌های کوچک منفجر نشده از بمب‌های خوشه‌ای و سلاح‌های انفجاری رها شده را الزامی می‌داند. در پایان خصومت‌های فعال، پروتکل پنجم مسئولیتی را بر عهده طرف‌هایی که از سلاح‌های انفجاری استفاده کرده‌اند، قرار می‌دهد تا در پاکسازی مهمات منفجر نشده‌ای که این استفاده ایجاد کرده است، کمک کنند. همچنین، با رعایت برخی شرایط، از طرفین خواسته می‌شود تا اطلاعاتی در مورد استفاده خود از سلاح‌های انفجاری ارائه دهند. این پروتکل در نتیجه افزایش آگاهی در دهه ۱۹۹۰ مبنی بر ناکافی بودن حفاظت در برابر مهمات منفجر نشده، به وجود آمد. پیشنهادهای دیگر از سال ۲۰۱۷، کنوانسیون سلاح‌های متعارف نتوانسته است به اجماعی برای آغاز مذاکرات در مورد افزودن یک سازوکار انطباق برای کمک به اطمینان از پایبندی طرفین به تعهداتشان دست یابد. چین و روسیه با محدودیت‌های اعمال شده بر مین‌های ضد خودرو، مانند الزام به غیرفعال شدن خودکار این مین‌ها، مخالفت کرده‌اند. در دهه ۲۰۱۰، کنوانسیون سلاح‌های متعارف خاص مذاکراتی را در مورد محدود کردن سلاح‌های خودکار کشنده آغاز کرد. | ## جمع‌بندی | از سال ۲۰۲۱، اکثر قدرت‌های بزرگ با ممنوعیت بین‌المللی سلاح‌های خودکار کشنده مخالف هستند.