موضوع مقاله: روابط روم و ساسانیان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روابط روم و ساسانیان | مقدمه: روابط روم و ساسانیان به مناسبات سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی بین امپراتوری روم (و جانشین آن، بیزانس) و امپراتوری ساسانی از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی اشاره دارد. | ## بخش 1: روابط روم و ساسانیان | این روابط که نزدیک به چهار سده به طول انجامید، عمدتاً خصومت‌آمیز بود و با دوره‌هایی کوتاه از صلح و آرامش همراه می‌شد. پیش‌زمینه تاریخی با سقوط اشکانیان به دست اردشیر بابکان (بنیانگذار سلسله ساسانی) در سال ۲۲۴ میلادی، موازنه قوا در منطقه به شدت تغییر کرد. ساسانیان خود را وارثان واقعی هخامنشیان می‌دانستند و ادعای حاکمیت بر تمامی سرزمین‌هایی را داشتند که روزی تحت کنترل هخامنشیان بود، از جمله آناتولی، شام، مصر و حتی یونان. از سوی دیگر، رومیان نیز همواره تهدیدی در مرزهای شرقی خود احساس می‌کردند و ساسانیان را جانشینان مستقیم اشکانیان، که دشمن دیرینه روم بودند، می‌دانستند. دوره‌های اصلی درگیری جنگ‌های اولیه (سده سوم میلادی) نخستین درگیری‌های بزرگ بین دو امپراتوری در دوران شاپور یکم (۲۴۱–۲۷۲ میلادی) رخ داد. این رویداد که یکی از تحقیرآمیزترین شکست‌های تاریخ روم به‌شمار می‌رود، در کتیبه‌های شاپور در کعبه زرتشت (نقش رستم) به تفصیل شرح داده شده است. با این حال، موفقیت‌های ساسانیان توسط اودیناتوس حاکم مستقل پالمیرا تا حدی خنثی شد. | ## بخش 2: روابط روم و ساسانیان | جنگ‌های طولانی سده چهارم میلادی در این دوره، جنگ‌ها اغلب حول کنترل ارمنستان و بین‌النهرین متمرکز بود. امپراتور روم جولیان مرتد در سال ۳۶۳ میلادی با لشکری بزرگ به قلب ایران یورش برد، اما در نبردی نامعلوم کشته شد. جانشین او، یوویان، مجبور به انعقاد پیمان صلحی تحقیرآمیز شد که بر اساس آن، روم متصرفات مهمی از جمله شهرهای نظامی استراتژیک مانند نیسیبیس و سینگارا را به ساسانیان واگذار کرد. اوج رقابت: جنگ‌های سده ششم و هفتم میلادی این دوره شاهد طولانی‌ترین و فرسایشی‌ترین جنگ‌ها بین دو طرف بود که تحت حکومت پادشاهانی چون خسرو انوشیروان (۵۳۱–۵۷۹) و خسرو پرویز (۵۹۰–۶۲۸) از سوی ایران و ژوستینین یکم (۵۲۷–۵۶۵) و هراکلیوس (۶۱۰–۶۴۱) از سوی روم شرقی رخ داد. جنگ ایبری (۵۲۶–۵۳۲) و جنگ لازیک (۵۴۱–۵۶۲) که با میانجیگری صلح‌های موقت به پایان رسیدند. جنگ بزرگ ۶۰۲–۶۲۸ میلادی: این جنگ که ویرانگرترین نبرد بین دو امپراتوری بود، با بهانه‌ای برای بازگرداندن خسرو پرویز به تخت پادشاهی آغاز شد. ساسانیان در اوج خود، سرزمین‌های وسیعی از جمله شام، فلسطین و مصر را فتح کرده و حتی اورشلیم را تسخیر و صلیب مقدس را به تیسفون بردند. | ## بخش 3: روابط روم و ساسانیان | این جنگ که با قتل خسرو پرویز به دست پسرش شیرویه و عقد پیمان صلح پایان یافت، هر دو امپراتوری را تا سر حد ورشکستگی مالی و نظامی پیش برد. دوره‌های صلح و دیپلماسی علیرغم خصومت‌های طولانی، دوره‌هایی از صلح و همزیستی مسالمت‌آمیز نیز وجود داشت. مهم‌ترین این دوره‌ها، صلح ۵۰ ساله پس از پیمان صلح نرسی در سال ۲۹۹ میلادی و همچنین صلحی بود که پس از جنگ ۴۴۰–۴۲۱ میلادی برقرار شد. کالاهای لوکس ایرانی مانند ابریشم، فرش و جواهرات به روم صادر می‌شد و در مقابل، طلا و نقره رومی به ایران سرازیر می‌گردید. علاوه بر این، مرز بین دو امپراتوری، محل تبادل ایده‌های فلسفی و مذهبی بود و آیین‌هایی مانند مسیحیت و مزدیسنا در این منطقه با یکدیگر در تماس بودند. پیامدها و فروپاشی جنگ نهایی و فرسایشی ۶۰۲–۶۲۸ میلادی، هر دو امپراتوری را به شدت تضعیف کرد. هنگامی که ارتش‌های تازه‌نفس خلافت راشدین در دهه ۶۳۰ میلادی ظهور کردند، با مقاومت سازمان‌یافته و قدرتمندی روبرو نشدند. | ## جمع‌بندی | امپراتوری ساسانی تا سال ۶۵۱ میلادی به‌طور کامل سقوط کرد و سرزمین‌های شرقی روم (شام، مصر و آفریقای شمالی) نیز برای همیشه از دست رفت.