موضوع مقاله: سیاست در بلژیک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سیاست در بلژیک | مقدمه: سیاست در بلژیک در چارچوب یک پادشاهی مشروطه، دموکراسی نمایندگی و فدرال انجام می‌شود. | ## بخش 1: سیاست در بلژیک | قوه مقننه میان دولت و دو مجلس پارلمان فدرال بلژیک (یعنی سنا و مجلس نمایندگان) تقسیم شده‌است. بلژیک از سه جامعهٔ زبانی (هلندی‌زبان، فرانسوی‌زبان و آلمانی‌زبان) و سه منطقهٔ جغرافیایی (فلاندر، والون و بروکسل) تشکیل شده‌است که هرکدام دارای دولت و پارلمان مستقل هستند. از دهه ۱۹۷۰، بیشتر احزاب بلژیکی به شاخه‌های هلندی‌زبان و فرانسوی‌زبان تقسیم شده‌اند. احزاب اصلی معمولاً در سه خانوادهٔ سیاسی جای می‌گیرند: لیبرالهای راست‌گرا، دموکرات‌های مسیحی محافظه‌کار اجتماعی، و سوسیالیستهای چپ‌گرا. در سال‌های اخیر، احزاب سبز و احزاب ملی‌گرا (به‌ویژه در فلاندر) نیز قدرت گرفته‌اند. سیاست بلژیک همچنین تحت تأثیر گروه‌های فشار مانند اتحادیه‌های کارگری و سازمان‌های کارفرمایی از جمله فدراسیون شرکت‌های بلژیکی قرار دارد. با وجود اصل حکومت اکثریت، فرایند تصمیم‌گیری غالباً حالتی کنفدرال به خود می‌گیرد که در آن اقلیت فرانسوی‌زبان‌ها دارای اختیارات حمایتی ویژه مانند اکثریت دوسوم و اکثریت در هر جامعه هستند. طبق شاخص دموکراسی V-Dem، بلژیک در سال ۲۰۲۳ هشتمین کشور دموکراتیک انتخاباتی در جهان شناخته شد. قانون اساسی قانون اساسی بلژیک که پایهٔ نظام سیاسی این کشور است، در تاریخ ۷ فوریه ۱۸۳۱ تصویب شد. این قانون چندین بار اصلاح شده‌است که مهم‌ترین اصلاحات آن در سال‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۹۳ انجام گرفته‌است. در سال ۱۹۷۰، در پی تنش‌های فزاینده میان جوامع هلندی‌زبان و فرانسوی‌زبان، دولت اعلام کرد که «ساختار دولت واحد مندرج در قانون دیگر کارایی ندارد.» در نتیجه، قانون اساسی جدید وجود تفاوت‌های فرهنگی و منطقه‌ای را به رسمیت شناخت و قدرت را میان جوامع و مناطق تقسیم کرد. وظایف وی در قانون اساسی بلژیک و قوانین وابسته مشخص شده‌است و نقشی عمدتا نمادین و تشریفاتی ایفا می‌کند و سمبل وحدت ملی به‌شمار می‌رود. پادشاه بر اساس قانون اساسی، اختیارات محدودی دارد و تصمیمات او تنها زمانی مشروع است که با امضای یک وزیر دولت همراه باشد. پادشاه بلژیکی‌ها یکی از نهادهای وحدت‌بخش در کشوری است که دارای سه زبان رسمی و ساختار فدرالی پیچیده‌ای است. نقش سیاسی وی عمدتاً به تعیین یک رهبر سیاسی برای تشکیل دولت پس از انتخابات یا استعفای دولت محدود می‌شود. همچنین در صورت رأی عدم اعتماد سازنده از سوی مجلس نمایندگان، پادشاه موظف به انتصاب نخست‌وزیر جدید مطابق با رأی مجلس است. پس از هر انتخابات عمومی، او با رهبران احزاب سیاسی مشورت کرده و اشخاصی را به‌عنوان اطلاع‌دهنده و شکل‌دهنده تعیین می‌کند تا مسیر تشکیل دولت ائتلافی را هموار کنند. با وجود این نقش، پادشاه باید بی‌طرفی سیاسی خود را حفظ کند و تصمیم‌گیری‌های واقعی در سطح پارلمان و دولت انجام می‌شود. وظایف رسمی برخی از مهم‌ترین وظایف رسمی پادشاه عبارتند از: انتصاب نخست‌وزیر و اعضای شورای وزیران امضای قوانین مصوب پارلمان و صدور فرمان‌های سلطنتی شرکت در دیدارهای دیپلماتیک و نمایندگی از کشور در سطح بین‌المللی ایفای نقش نمادین در مناسبت‌های ملی مانند روز ملی بلژیک (۲۱ ژوئیه) پادشاه کنونی پادشاه کنونی بلژیک، فیلیپ، در ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۳ پس از کناره‌گیری پدرش آلبرت دوم، به سلطنت رسید. | ## بخش 2: سیاست در بلژیک | در زمان سلطنت او، بلژیک شاهد چالش‌های سیاسی متعددی، از جمله بحران‌های طولانی‌مدت در تشکیل دولت بوده است. فیلیپ به دلیل شخصیت آرام، تحصیلات در خارج از کشور، و رویکرد بی‌طرفانه‌اش در عرصهٔ سیاست، معمولاً به‌عنوان چهره‌ای نمادین برای اتحاد ملی در یک کشور چندفرهنگی در نظر گرفته می‌شود. در کنار آن‌ها، دبیران دولتی نیز حضور دارند که معاونان وزرا هستند ولی عضو شورای وزیران محسوب نمی‌شوند. وزرا توسط پادشاه منصوب می‌شوند اما در عمل، از میان اعضای احزاب تشکیل‌دهنده ائتلاف دولت انتخاب می‌شوند. تعداد وزرا (به‌جز نخست‌وزیر) نمی‌تواند از ۱۵ نفر بیشتر باشد و باید تعادل زبانی میان وزرای هلندی‌زبان و فرانسوی‌زبان رعایت شود. دولت‌های منطقه‌ای و جامعه‌ای پارلمان‌ها و دولت‌های مناطق و جوامع صلاحیت‌هایی همچون حمل‌ونقل، آموزش، بهداشت، فرهنگ، مسکن، محیط زیست، و سیاست اقتصادی محلی دارند. با این حال، بیش از ۸۰٪ بودجه آن‌ها از طریق دولت فدرال تأمین می‌شود و اختیارات مالیاتی مستقلی ندارند. طبق قانون اساسی، لیستی از صلاحیت‌های خاص دولت فدرال باید تنظیم شود، اما این لیست هرگز تدوین نشده‌است. در نتیجه، دولت فدرال همچنان صلاحیت‌هایی را که به‌طور مشخص واگذار نشده‌اند، اعمال می‌کند. احزاب فلمنکی خواهان اختیارات بیشتر و خودمختاری مالی هستند، در حالی‌که احزاب فرانسوی‌زبان تمایل به حفظ کنترل دولتی دارند. تا اکتبر ۲۰۱۹، دولت‌های منطقه‌ای و جامعه‌ای به شرح زیر هستند: دولت فلاندری (منطقه‌ای و جامعه‌ای): یان یامبون (N-VA) جامعه فرانسوی‌زبان: پیر-ایو ژوله (MR) منطقه والون: الیو دی روپو (PS) منطقه پایتخت بروکسل: رودی وروورت (PS) جامعه آلمانی‌زبان: اولیور پاش (ProDG) دولت‌های استانی و محلی دو ناحیه بزرگ فلاندر و والون هرکدام به پنج استان تقسیم شده‌اند. در بروکسل، همچنین نهادهایی از سوی دو جامعه زبانی (COCOF برای فرانسوی زبان‌ها و VGC برای فلاندری‌ها) در زمینه‌های فرهنگی فعالیت دارند. نهاد مشترک دیگری نیز به نام کمیسیون مشترک جامعه‌ای (COCOM) وجود دارد که به موضوعات مشترک دو جامعه رسیدگی می‌کند. قوه مقننه قدرت قانون‌گذاری در بلژیک میان سطوح ملی (فدرال)، منطقه‌ای و جامعه‌ای تقسیم شده‌است. سنای بلژیک (هلندی: Senaat، فرانسوی: Sénat) با ۶۰ عضو که ۵۰ نفر آن‌ها توسط پارلمان‌های مناطق و جوامع و ۱۰ نفر توسط اعضای دیگر سنا منصوب می‌شوند. با اصلاحات قانون اساسی در سال‌های ۱۹۹۳ و ۲۰۱۳، نقش سنا محدود شده‌است و تنها در مسائل خاص (همچون قانون اساسی، ساختار فدرال یا روابط بین‌المللی) نظر سنا ضروری است. هر یک از پنج نهاد فدرال (جامعه فلاندری، جامعه فرانسوی‌زبان، جامعه آلمانی‌زبان، منطقه والونی و منطقه بروکسل) نیز دارای پارلمان‌های تک‌مجلسی مستقل هستند که قوانین و مقررات ویژه‌ای در حوزه‌های مربوط به خود تصویب می‌کنند. بلژیک صلاحیت دادگاه بین‌المللی دادگستری (ICJ) را به رسمیت می‌شناسد (با برخی محدودیت‌ها). این دیوان با بررسی پرونده‌ها از نظر شکلی (نه ماهوی) بر اجرای صحیح قانون نظارت دارد. | ## بخش 3: سیاست در بلژیک | همچنین دادگاه قانون اساسی، شورای کشور و دادگاه‌های استیناف نیز بخشی از ساختار قضایی بلژیک محسوب می‌شوند. انتخابات و احزاب نظام انتخاباتی انتخابات در بلژیک بر پایه نمایندگی تناسبی و فهرست باز انجام می‌شود. در انتخابات پارلمان فدرال، احزاب برای هر حوزه انتخاباتی فهرستی از نامزدها معرفی می‌کنند و رأی‌دهندگان می‌توانند: به کل فهرست رأی بدهند (پذیرفتن ترتیب حزب)؛ به یک یا چند نامزد خاص در فهرست رأی دهند (رأی ترجیحی)؛ به نامزدها یا جانشین‌های آنان رأی دهند؛ یا رأی باطله یا سفید بدهند. رأی‌دادن در بلژیک اجباری است و به همین دلیل، نرخ مشارکت بسیار بالاست.نرخ مشارکت رأی‌دهندگان در انتخابات ملی بلژیک از دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۵، برگرفته از پژوهش مارک فرانکلین. انتخابات پارلمان فدرال و پارلمان‌های منطقه‌ای و جامعه‌ای هر پنج سال یک‌بار و هم‌زمان با انتخابات پارلمان اروپا برگزار می‌شود. احزاب سیاسی به‌جز برخی احزاب آلمانی‌زبان، بیشتر احزاب بلژیکی یا هلندی‌زبان (فلمنکی) یا فرانسوی‌زبان هستند. تنها حزب اصلی دو زبانه در سطح ملی، حزب کارگران بلژیک (PVDA/PTB) است که گرایش چپ افراطی دارد. تصمیم‌گیری در سطح ملی نیازمند اکثریت در دو جامعه زبانی (هلندی و فرانسوی) است و هر یک از آن‌ها می‌توانند فرآیند بررسی را به تأخیر بیندازند. در منطقه فلاندر، احزاب راست‌گرا مانند N-VA و ولامس بلانگ رشد کردند، در حالی که در والونیا احزاب چپ‌گرا مانند PS و PTB جایگاه خود را حفظ کردند. تشکیل دولت به دلیل تقسیمات زبانی و سیاسی پیچیده، بیش از ۱۶ ماه طول کشید و دولت جدید به رهبری الکساندر دی کرو (Open Vld) سرانجام در اکتبر ۲۰۲۰ شکل گرفت. بیش از ۵۰٪ از کارکنان بخش خصوصی و خدمات عمومی عضو یکی از اتحادیه‌های کارگری هستند. این اتحادیه‌ها نقش سیاسی گسترده‌ای دارند و در موضوعاتی چون آموزش، امور مالی، حفاظت از محیط زیست، حقوق زنان و مسائل اجتماعی فعال هستند. سه اتحادیه اصلی عبارتند از: کنفدراسیون اتحادیه‌های کارگری مسیحی (CSC/ACV): بزرگ‌ترین اتحادیه با بیش از ۱٫۷ میلیون عضو. فدراسیون عمومی کارگران بلژیک (FGTB/ABVV): اتحادیه‌ای با ریشه‌های سوسیالیستی، فعال در مناطق صنعتی والون، و دارای ۱٫۲ میلیون عضو. این اتحادیه‌ها خدماتی از جمله مدیریت کمک‌های بیکاری، مشاوره حقوقی و نمایندگی کارکنان در شوراهای محل کار را ارائه می‌دهند. بلژیک به سه جامعه زبانی تقسیم شده‌است: جامعه فلمنکی (هلندی‌زبان) جامعه فرانسوی‌زبان جامعه آلمانی‌زبان همچنین سه منطقه اقتصادی نیز وجود دارد: فلاندر والونیا منطقه پایتخت بروکسل مرزهای زبانی در سال ۱۹۶۲ رسمیت یافتند، ولی تنش‌های سیاسی میان جوامع همچنان باقی مانده‌اند. اختلافات سیاسی میان فلمنگ‌ها و فرانسوی‌زبانان، به‌ویژه در زمینه‌های اقتصادی و مدل دولت رفاه، همچنان یکی از چالش‌های اصلی سیاست بلژیک است. در دهه‌های اخیر، اختلافات فرهنگی و سیاست‌های اقتصادی بیش از گذشته جای اختلافات صرفا زبانی را گرفته‌اند. | ## جمع‌بندی | فلمنگ‌ها بیشتر گرایش به اقتصاد آزاد و کاهش مالیات دارند، در حالی که فرانسوی‌زبانان از نقش گسترده‌تر دولت حمایت می‌کنند.