موضوع مقاله: آموزش در موزامبیک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در موزامبیک | مقدمه: با وجود داشتن نظام آموزش عمومی ملی، بسیاری از برنامه‌ها و ابتکارهای آموزشی در موزامبیک عمدتاً از سوی جامعه بین‌المللی تأمین مالی و پشتیبانی می‌شوند. | ## بخش 1: آموزش در موزامبیک | ابتکار سنجش حقوق بشر دریافته است که موزامبیک تنها ۷۰٫۳٪ از آنچه را که بر پایه سطح درآمد کشور باید در زمینه حق آموزش برآورده سازد، تحقق می‌بخشد. بر پایه برآورد سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۸، نرخ باسوادی کشور به ۴۰٪ رسید؛ هرچند این نرخ در میان زنان هنوز نیمی از مردان بود. به گزارش سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، در سال ۲۰۲۱ تنها ۶۳٫۴٪ از جمعیت پانزده سال به بالا توانایی خواندن و نوشتن داشتند که از این میان ۷۴٫۱٪ مردان و ۵۳٫۸٪ زنان بودند. پیشینه دوره استعمار پیش از دوره استعمار و در سراسر آن، آموزش بومیان آفریقایی در موزامبیک پرتغال اساساً غیررسمی بود و مراسم تشرف درون قبایل تنها عنصر رسمی آن به‌شمار می‌رفت.Newitt, 438 با این حال، آموزش رسمی در شهرهای مسلمان‌نشین، به‌ویژه در شمال کشور، از طریق مدارس قرآنی ارائه می‌شد. از سده هفدهم، پرتغالی‌ها و شماری اندک از افریقایی‌ها در مدارس میسیونری شهرهای پرتغالی‌نشین، آموزش پایه و ارزش‌های فرهنگی و دینی پرتغالی را فرا می‌گرفتند،Newitt, 436 اما بسیاری از فرزندان پرتغالی‌ها یا شاهزادگان آفریقایی برای تحصیل به گوا یا پرتغال فرستاده می‌شدند.Newitt, 101, 439 شمار اندک افریقایی‌های باسواد به معنای کمبود نیروی کار باسواد بود که بخشی از این کمبود با بهره‌گیری از هندیان جبران می‌شد.Newitt, 439 رشد کنش‌های آموزشی میسیونرهای خارجی، حکومت را بر آن داشت که در سال ۱۹۰۷ دست به اعمال کنترل‌هایی بزند: از آن پس آموزش می‌بایست تنها به زبان پرتغالی یا زبان‌های بومی انجام می‌شد و مدارس و کتاب‌های درسی نیز نیازمند تأیید دولت بودند.Mungazi, 85 در سال ۱۹۲۷، طبقه «آسیمیلادو» (assimilados) پدید آمد که طبقه‌ای جداگانه از افریقایی‌ها را می‌ساخت و آنها را ملزم می‌کرد، در میان دیگر شرط‌ها، به تسلط کامل بر زبان پرتغالی به صورت شفاهی و کتبی. با این حال این طبقه کوچک ماند؛ تا آغاز دهه ۱۹۷۰ نیز نرخ باسوادی تنها به ۵٪ رسیده بود.Mungazi, 98 برخی استدلال کرده‌اند که مقامات پرتغالی آموزش را آگاهانه از جمعیت آفریقایی دریغ می‌داشتند تا از رشد جنبش استقلال‌طلبی جلوگیری کنندMungazi and Walker, 32 و آموزش تنها به معدودی برگزیده داده می‌شد تا آنها را از توده مردم جدا کنند.Mungazi, 95 در سال ۱۹۳۰، دستگاه آموزشی کشور از ۴۷ مدرسه ابتدایی (۲۸ دولتی و ۱۹ کاتولیک) با ۱۱٬۲۱۷ دانش‌آموز، تقریباً به تساوی میان پرتغالی‌ها و افریقایی‌ها، تشکیل شده بود؛ ۱۸۶ مدرسه ابتدایی ساده که زبان پرتغالی پایه را به کمتر از ۳۰٬۰۰۰ آفریقایی می‌آموخت (به اضافه ۸٬۱۳۲ دانش‌آموز در مدارسی که میسیونرهای خارجی اداره می‌کردند)؛ و یک دبیرستان در پایتخت که ۱۶۴ اروپایی، ۲۶ هندی، ۱۷ دورگه، و یک آفریقایی در آن تحصیل می‌کردند.Newitt, 440-1 آموزشی که برای جمعیت آفریقایی فراهم می‌شد به شدت در راستای افزایش آمادگی آنان برای کار بود. موافقت‌نامه میسیونری ۱۹۴۰ (Accordo Missionário) که چارچوب ارائه آموزش توسط کلیسا را تعیین می‌کرد، اعلام داشت که آموزش ابتدایی برای: «آموزش کامل بومیان در آرمان‌های ملی و اخلاقی و کسب عادات و استعدادهای کار… آرمان‌های اخلاقی به معنای کنارگذاشتن تنبلی و پرورش دهقانان و پیشه‌وران آینده روستایی است».quoted in Newitt, 479 پرتغالی‌ها در پایان دوره استعمار آموزش را گسترش دادند: شمار مدارس انطباق (جانشینان مدارس ابتدایی ساده) از ۱٬۱۲۲ مدرسه در سال ۱۹۵۱ به ۲٬۵۶۳ در سال ۱۹۵۸ رسید.Newitt, 480 سهم آموزش از بودجه از ۵٫۴٪ در سال ۱۹۶۴ به ۹٫۵٪ افزایش یافت. در سال ۱۹۶۴ حضور در مدرسه برای تمام کودکانی که در فاصله کمتر از پنج کیلومتری یک مدرسه زندگی می‌کردند اجباری شد، هرچند کمبود امکانات مانع از اجرای کامل آن گردید.Newitt, 481 دوران فرلیمو جبهه آزادی‌بخش موزامبیک (فرلیمو) پیش از آغاز جنگ استقلال موزامبیک نیز گام‌هایی برای توسعه آموزش برداشت. در دهه ۱۹۶۰ مدرسه‌ای برای تبعیدیان موزامبیکی در دارالسلام (تانزانیا) پایه‌گذاری شد، هرچند تا سال ۱۹۶۷ تنها ۱۵۰ دانش‌آموز داشت.Mungazi, 97 این مدرسه پس از ترور ادواردو ماندلین در سال ۱۹۶۹ از هم پاشید. با آنکه فرلیمو در دهه ۱۹۷۰ کنترل مناطقی از موزامبیک را به دست گرفت، آموزش را میان کودکان و بزرگسالان ترویج داد. باسوادی در میان زنان به‌ویژه تشویق می‌شد.Newitt, 548 تا سال ۱۹۷۱، در مناطق تحت کنترل فرلیمو ۲۰٬۰۰۰ دانش‌آموز وجود داشت و تا سال ۱۹۷۷ شمار کودکان مدرسه‌رو به ۱٫۳ میلیون نفر رسید.Mungazi, 99 تا سال ۱۹۷۸، این سازمان مدعی بود که نرخ باسوادی سراسر کشور به ۱۵٪ رسیده‌است. با این حال، برنامه باسوادی از کمبود معلمان آموزش‌دیده رنج می‌برد و نیاز عملی بسیاری از دانش‌آموزان به صرف وقت برای کشاورزی به جای حضور در کلاس درس نیز مانع از پیشرفت آن بود.Newitt, 549 (۱۹۷۷–۱۹۹۲) نیز تأثیر مخربی بر کوشش‌های آموزشی گذاشت. | ## بخش 2: آموزش در موزامبیک | , 17 ثبت‌نام آموزشی نیز در سطوح بالاتر افت شدیدی داشت: در سال ۱۹۹۷، ۶۶٫۸٪ کودکان در سن ابتدایی ثبت‌نام کرده بودند، ۶٫۹٪ در مقطع متوسطه، و تنها ۰٫۳٪ در آموزش عالی.Mario et al. , 18 آموزش ابتدایی و متوسطه آموزش تا سن ۱۲ سالگی اجباری و رایگان است، اما هزینه‌های ثبت‌نام از خانواده‌ها گرفته می‌شود که بار سنگینی برای بسیاری از آنهاست. در سال ۲۰۰۲، نرخ ناخالص ثبت‌نام در آموزش ابتدایی ۱۰۳ درصد و نرخ خالص ثبت‌نام ابتدایی ۵۵ درصد بود. نرخ‌های ناخالص و خالص ثبت‌نام بر پایه شمار دانش‌آموزانی که رسماً در مدارس ابتدایی ثبت‌نام کرده‌اند محاسبه می‌شود و بنابراین لزوماً بازتاب‌دهنده حضور واقعی در مدرسه نیست. بر پایه آمار سال ۲۰۰۱، ۴۹ درصد از کودکانی که دوره ابتدایی را آغاز می‌کردند احتمالاً به پایه پنجم می‌رسیدند. در پایان سال ۲۰۰۳ حدود ۳۷۰٬۰۰۰ کودک در موزامبیک یتیم ایدز بودند و پیش‌بینی می‌شد که HIV/ایدز تا سال ۲۰۱۰ به کاهش شمار معلمان بینجامد. در سال ۲۰۰۷، یک میلیون کودک هنوز به مدرسه نمی‌رفتند که بیشتر آنها از خانواده‌های فقیر روستایی بودند، و نزدیک به نیمی از معلمان موزامبیک فاقد صلاحیت حرفه‌ای بودند. در سال ۱۹۹۶، کشور تنها ۴۰ دانشجو به ازای هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر داشت، در مقایسه با ۶۳۸ نفر در زیمبابوه و ۵٬۳۳۹ نفر در ایالات متحده آمریکا.Mario et al. , 21 نخستین مؤسسه آموزش عالی در سال ۱۹۶۲ بنیان‌گذاری شد و در سال ۱۹۶۸ به مقام دانشگاه (دانشگاه لورنسو مارکز) ارتقا یافت. , 7 استقلال در ابتدا موجب خروج گسترده کارکنان و دانشجویان شد و شمار دانشجویان دانشگاه از ۲٬۴۳۳ نفر در سال ۱۹۷۵ به ۷۵۰ نفر در (UEM) تغییرنام‌یافته در سال ۱۹۷۸ کاهش یافت.Mario et al. , 8 در آن زمان تنها ده معلم موزامبیکی وجود داشت و کارکنان از بلوک کمونیستی بسیاری از کمبودها را پر می‌کردندMario et al. , 36 درصد معلمان خارجی در این مؤسسه از آن پس پیوسته کاهش یافت: به ۳۳٪ در سال ۱۹۹۱ و سپس به ۱۴٪ در سال ۲۰۰۱. | ## بخش 3: آموزش در موزامبیک | در دهه ۱۹۸۰، بسیاری از دانشجویان موزامبیکی آموزش عالی خود را در اروپای شرقی و اتحاد شوروی دنبال می‌کردند. این دانشگاه اکنون در بیرا، موزامبیک، چیمو، کوامبا، نامپولا، پمبا، کلیمنه و تته شعبه دارد. بخشی به سبب ایجاد دانشگاه‌های خصوصی، شمار دانشجویان از زیر ۴٬۰۰۰ نفر در سال ۱۹۹۰ به نزدیک ۱۲٬۰۰۰ نفر در سال ۱۹۹۹ رسید. , 14 دسترسی شمار دانشجویان مرد تقریباً دو برابر دانشجویان زن است (نسبت ۱٫۸ به ۱ در سال ۱۹۹۹)؛ این نابرابری در دانشگاه‌های دولتی شدیدتر است که در آنها مردان سه برابر زنان‌اند.Mario et al. دانشجویان آموزش عالی به نسبت بالاتری پرتغالی را به عنوان زبان مادری دارند و بسیار بیشتر از جمعیت عمومی والدین تحصیل‌کرده دارند.Mario et al. , 25 دو دانشگاه اصلی الگوی دانشجوپذیری کاملاً متفاوتی دارند: نزدیک به ۶۰٪ دانشجویان UEM از مناطق شهری و یک چهارم از مناطق روستایی هستند، در حالی که در UP این نسبت‌ها معکوس است.Mario et al. , 12 تقاضا برای جایگاه‌های تحصیلی اکنون به‌طور چشمگیری از عرضه پیشی گرفته‌است: در سال ۱۹۹۹، ۱۰٬۹۷۴ متقاضی برای ۲٬۳۴۲ جایگاه وجود داشتند. این مازاد تقاضا عمدتاً تنها در مؤسسات دولتی دیده می‌شود، در حالی که مؤسسات غیردولتی تعداد متقاضیان و ظرفیت‌های تقریباً برابری دارند. در اواخر دهه ۱۹۹۰، تنها ۶٫۷٪ از دانشجویان UEM و ۱۳٫۱٪ از دانشجویان UP در نهایت فارغ‌التحصیل شدند. , 49 آنها هشدار می‌دهند که نسبت پایین دانشجویان فارغ‌التحصیل‌شده می‌تواند نشانه‌ای از موفقیت باشد، چرا که بسیاری از دانشجویان پیش از پایان دوره خود شغل می‌یابند و نیازی به فارغ‌التحصیلی رسمی احساس نمی‌کنند.Mario et al. از آنها به‌خاطر انگیزه‌هایشان (مالی و دینی، به جای آموزشی محض) و به‌خاطر جذب معلمان از بخش دولتی انتقاد شده‌است.Mario et al. , 2 بسیاری از معلمان در کنار شغل دولتی‌شان به صورت پاره‌وقت در مؤسسات خصوصی نیز کار می‌کنند، از این رو استدلال شده که دانشگاه‌های خصوصی دست‌کم بر حجم آموزشی که ارائه می‌دهند می‌افزایند.Mario et al. | ## جمع‌بندی | , 42 همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، دانشگاه‌های جدید همچنین به افزایش شمار جایگاه‌های موجود و گسترش دامنه جغرافیایی خدمات کمک کرده‌اند.