موضوع مقاله: حکمرانی الکترونیکی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حکمرانی الکترونیکی | مقدمه: حکمرانی الکترونیکی به کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرآیندهای حکمرانی اطلاق می‌شود. | ## بخش 1: حکمرانی الکترونیکی | این مفهوم شامل ارائه خدمات دولتی، تبادل اطلاعات، ارتباطات، تراکنش‌ها و یکپارچه‌سازی سیستم‌های مختلف میان دولت و شهروندان (G2C)، دولت و کسب‌وکارها (G2B)، دولت با دولت (G2G)، دولت با کارکنان (G2E) و فرآیندهای پشتیبانی در چارچوب کلی حکمرانی است. دولت، شهروندان و کسب‌وکارها/گروه‌های ذی‌نفع، سه گروه هدف اصلی در مفاهیم حکمرانی هستند. تعریف و مفاهیم حکمرانی الکترونیکی فراتر از صرفاً الکترونیکی کردن خدمات دولتی است و به تحول در روابط میان دولت، شهروندان و سایر ذی‌نفعان می‌پردازد. این مفهوم شامل ابعاد زیر است: دولت با شهروند (G2C): ارائه خدمات و اطلاعات به شهروندان دولت با کسب‌وکار (G2B): تعامل با بنگاه‌های اقتصادی دولت با دولت (G2G): ارتباط بین سازمان‌های دولتی دولت با کارکنان (G2E): خدمات و ارتباطات با کارمندان دولت دولت با شهروند (G2C) هدف از تعامل دولت با شهروند، ارائه خدمات متنوع فناوری اطلاعات و ارتباطات به شهروندان به شیوه‌ای کارآمد و اقتصادی و تقویت رابطه میان دولت و شهروندان از طریق فناوری است. روش‌های ارتباطی روش‌های مختلفی برای ارتباط دوطرفه وجود دارد: پیام‌رسانی مستقیم با مدیران دولتی رأی‌گیری الکترونیکی از راه دور نظرسنجی فوری آنلاین (مشارکت الکترونیکی) پرداخت الکترونیکی مالیات و عوارض تغییر نشانی یا مشخصات هویتی به صورت آنلاین درخواست خدمات و کمک‌های دولتی وضعیت در کشورهای مختلف اجرای G2C در سراسر جهان نامتوازن است، زیرا همه افراد به اینترنت و مهارت‌های رایانه‌ای دسترسی ندارند. ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و آسیا به ترتیب رتبه‌های اول تا سوم توسعه را دارند. ایالات متحده دولت فدرال ایالات متحده چارچوب گسترده‌ای از فناوری G2C برای افزایش دسترسی شهروندان به اطلاعات و خدمات دولتی دارد. ایالت‌ها نیز از طریق وزارتخانه‌های حمل‌ونقل، ایمنی عمومی، بهداشت و آموزش با شهروندان تعامل دارند. طرح «نقطه دسترسی واحد برای شهروندان اروپا» از سال ۱۹۹۹ با هدف ارائه اطلاعات عمومی، دسترسی به خدمات پایه، ساده‌سازی رویه‌های آنلاین و ترویج امضای الکترونیکی آغاز به کار کرده است. اقامت الکترونیکی استونی: استونی نخستین و تنها کشوری است که برنامه «اقامت الکترونیکی» (E-Residency) را راه‌اندازی کرده و به افراد خارج از استونی امکان دسترسی به خدمات آنلاین این کشور را می‌دهد. آسیا آسیا در رتبه سوم قرار دارد و برنامه‌های متنوعی در کشورهای مختلف اجرا می‌شود: سنگاپور: پرتال eCitizen به عنوان نقطه دسترسی واحد به اطلاعات و خدمات دولتی کره جنوبی: سامانه مالیاتی خانگی (HTS) با خدمات ۲۴ ساعته تایوان: سامانه آنلاین خدمات خودرویی با ۲۱ نوع درخواست و پرداخت هند: شبکه یکپارچه پرداخت (UPI) به عنوان بزرگترین شبکه پرداخت دیجیتال جهان چالش‌ها و موانع موانع شناسایی‌شده توسط کاربران عبارتند از: عدم دسترسی به اینترنت، به‌ویژه در مناطق روستایی یا کم‌درآمد نبود مهارت‌های کافی رایانه‌ای در میان برخی شهروندان نیازمندی‌های فنی خاص وب‌سایت‌ها (مرورگر خاص، افزونه‌ها) موانع زبانی نیاز به آدرس ایمیل برای دسترسی به برخی خدمات نگرانی‌های حریم خصوصی دولت با کارکنان (G2E) ارتباط دولت با کارکنان، یکی از چهار تعامل اصلی در مدل ارائه حکمرانی الکترونیکی است. | ## بخش 2: حکمرانی الکترونیکی | حکمرانی الکترونیکی امکان حذف کاغذ را فراهم کرده و ارسال اسناد مهم بین همکاران در سراسر جهان را بدون نیاز به چاپ یا فکس آسان می‌کند. خدمات G2E خدمات G2E شامل نرم‌افزارهایی برای حفظ اطلاعات و سوابق شخصی کارکنان است: پرداخت الکترونیکی (E-payroll): مشاهده آنلاین فیش‌های حقوقی، پرداخت قبض‌ها و نگهداری سوابق مالیاتی مزایای الکترونیکی (E-benefits): بررسی مزایای دریافتی و استحقاقی کارکنان آموزش الکترونیکی (E-training): آموزش مستمر کارکنان جدید و فعلی از طریق محتوای چندرسانه‌ای و یادگیری در دوران‌آموزی نگهداری اطلاعات شخصی: ثبت و به‌روزرسانی اطلاعاتی مانند شماره تأمین اجتماعی، آدرس و سوابق مالیاتی G2E در کشورهای متعددی از جمله ایالات متحده، هنگ‌کنگ و نیوزیلند به کار گرفته شده است. دولت با دولت (G2G) تعامل دولت با دولت به ارتباطات غیرتجاری آنلاین میان سازمان‌ها، ادارات و نهادهای دولتی با یکدیگر اطلاق می‌شود. استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات می‌تواند همه طرف‌ها را به هم متصل کرده و از فرآیندها و فعالیت‌ها پشتیبانی کند. از دیگر اهداف می‌توان به شفاف‌سازی، سرعت‌بخشی و پاسخگویی در مدیریت دولتی اشاره کرد. مدل ارائه در هر یک از حوزه‌های تعامل، چهار نوع فعالیت انجام می‌شود: انتشار اطلاعات: از طریق اینترنت (خدمات نظارتی، تعطیلات رسمی، اطلاعیه‌ها) ارتباط دوطرفه: میان ادارات دولتی و تعامل کاربران با آژانس‌ها انجام تراکنش‌ها: (ارسال اظهارنامه مالیاتی، درخواست خدمات و کمک‌ها) مشارکت در حکمرانی: (آگاه‌سازی، مشاوره و مشارکت فردی) نمونه داخلی در بریتانیا شبکه امن درون‌دولتی (GSi) یک شبکه خصوصی مجازی مبتنی بر IP است که ارتباط امن میان ادارات مرکزی دولت را فراهم می‌کند. این شبکه خدمات پیشرفته‌ای از جمله انتقال فایل، خدمات راهنما، تبادل ایمیل و خدمات صوتی و تصویری ارائه می‌دهد. شبکه بخش عمومی (PSN) نیز برای ارتباط نهادهای عمومی و تسهیل اشتراک اطلاعات در حال توسعه است. دولت با کسب‌وکار (G2B) هدف از تعامل دولت با کسب‌وکار، کاهش دشواری‌ها برای بنگاه‌های اقتصادی، ارائه اطلاعات فوری و امکان ارتباط دیجیتال از طریق تجارت الکترونیکی است. دولت باید از داده‌های گزارش‌ها استفاده مجدد کرده و از پروتکل‌های تراکنش الکترونیکی تجاری بهره بگیرد. معایب و چالش‌ها دسترسی نداشتن همه افراد به اینترنت قابلیت اطمینان شبکه تأثیر اطلاعات نهادهای دولتی بر افکار عمومی آسیب‌پذیری در برابر حملات سایبری نگرانی‌های حریم خصوصی: با پیشرفت دولت الکترونیکی، اطلاعات بیشتری از کسب‌وکارها جمع‌آوری می‌شود که می‌تواند به کاهش حریم خصوصی منجر شود دسترسی محدود برای گروه‌های خاص: افراد کم‌سواد، کم‌درآمد و ساکنان مناطق دورافتاده نمونه‌ها سیستم صندوق مناقصه الکترونیکی (ETB): توسعه‌یافته توسط اداره تدارکات دولتی هنگ‌کنگ برای جایگزینی سیستم مناقصه الکترونیکی برنامه تأمین‌کالای الکترونیکی: ارائه روشی ساده و آنلاین برای تأمین‌کنندگان کالاها و خدمات کم‌ارزش پشتیبانی مالی برای کسب‌وکارها: دولت بریتانیا کمک‌های مالی آنلاین، وام‌ها و راهنمایی‌های تجاری برای کسب‌وکارهای نوپا و کوچک ارائه می‌دهد تفاوت G2B و B2G دولت با کسب‌وکار (G2B): انجام تراکنش‌ها میان نهادهای دولتی و کسب‌وکارها از طریق اینترنت کسب‌وکار با دولت (B2G): امور حرفه‌ای میان شرکت‌ها و نهادهای حاکمیتی منطقه‌ای، شهری یا فدرال، شامل تعیین و ارزیابی پیشنهادها و تکمیل قراردادها چالش‌های بین‌المللی حکمرانی الکترونیکی در سراسر جهان با چالش‌های متعددی مواجه است: چالش‌های فنی و امنیتی جعل هویت (Spoofing) دستکاری اطلاعات (Tampering) انکار (Repudiation) افشای اطلاعات (Disclosure) افزایش سطح دسترسی (Elevation of Privilege) محروم‌سازی از سرویس (Denial of Service) سایر جرایم سایبری چالش‌های اجرایی تأمین بودجه مدیریت تغییر حریم خصوصی احراز هویت (اصالت‌سنجی) ارائه خدمات استانداردسازی مسائل فناوری استفاده از زبان‌های محلی پیچیدگی ناشی از ترکیب معماری برنامه‌های کاربردی قدیمی و مدرن، رویکرد سنتی برای معرفی حکمرانی الکترونیکی را ناکارآمد کرده است. | ## بخش 3: حکمرانی الکترونیکی | تفاوت در ماهیت و رویکرد حکمرانی الکترونیکی؛ بیش‌تر بر استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی (ICT) برای ارائه خدمات موجود دولتی و بهبود فرآیندهای جاری تمرکز دارد. این مفهوم در دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ میلادی شکل گرفته و هدف اصلی آن الکترونیکی کردن خدمات سنتی بود. حکمرانی دیجیتال؛ مفهومی جدیدتر و تحول‌یافته‌تر است که با ظهور فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند داده‌های کلان (Big Data)، هوش مصنوعی، اینترنت اشیاء و بلاک چین شکل گرفته است. این رویکرد به دنبال دگرگونی بنیادین در ساختار حکمرانی است، نه صرفاً الکترونیکی کردن فرآیندهای موجود. تفاوت در نقش داده‌ها اساسی‌ترین تفاوت میان این دو مفهوم، در «نقش و اهمیت داده‌ها» است: در حکمرانی الکترونیکی، داده‌ها عمدتاً برای ثبت و پردازش تراکنش‌ها و ارائه خدمات استفاده می‌شوند. در حکمرانی دیجیتال، داده‌ها به عنوان یک دارایی استراتژیک و منبع خلق ارزش دیده می‌شوند. استفاده‌های جدید و پیش‌بینی‌نشده از داده‌ها می‌تواند نحوه ارائه خدمات و انجام عملیات دولتی را متحول کند. تفاوت در رویکرد به تحول حکمرانی الکترونیکی عمدتاً بر بهبود کارایی فرآیندهای موجود تمرکز دارد (کارآمدتر کردن آن‌چه هست). حکمرانی دیجیتال به دنبال دگرگونی ساختاری و بازطراحی بنیادین فرآیندهاست (خلق آن‌چه می‌تواند باشد). نتیجه‌گیری حکمرانی دیجیتال نه جایگزین، بلکه تکامل‌یافته و غنی‌شده حکمرانی الکترونیکی است. این دو مفهوم در فرآیند تحول دولت‌ها برای مدتی طولانی در کنار یکدیگر وجود خواهند داشت. | ## جمع‌بندی | به بیان دیگر، حکمرانی الکترونیکی زیرساخت و بستر لازم را فراهم می‌کند و حکمرانی دیجیتال از آن بستر برای ایجاد تحول بنیادین بهره می‌برد.