موضوع مقاله: عملیات شوتر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عملیات شوتر | مقدمه: عملیات شوتر (، «میوتسا شوتر»، به‌معنای «عملیات پلیس») که عملیات جبع نیز نامیده می‌شود، یک عملیات سه‌روزه نظامی اسرائیل در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل بود که علیه منطقه‌ای به نام «مثلث کوچک» در جنوب حیفا انجام شد. | ## بخش 1: عملیات شوتر | این عملیات یک هفته پس از آغاز دومین آتش‌بس جنگ، توسط یگان‌هایی از تیپ ۱ گولانی، تیپ ۲ کارملی و تیپ ۳ الکساندرونی و تحت فرماندهی کلی گردان ۳۳ الکساندرونی اجرا شد. نیروهای عرب از شبه‌نظامیان محلی تشکیل شده بودند که به هیچ ارتش منظمی وابسته نبودند. هدف عملیات، بازگشایی جاده تل‌آویو–حیفا بود که عرب‌ها آن را بر ترابری اسرائیلی بسته بودند. نیروهای اسرائیلی در حملات ۲۴ و ۲۵ ژوئیه به دلیل مقاومت سرسختانه و برنامه‌ریزی ناکافی نتوانستند روستاها را تصرف کنند؛ اما پس از گلوله‌باران سنگین توپخانه‌ای و بمباران هوایی، خط دفاعی مثلث کوچک در ۲۶ ژوئیه فروپاشید و هر سه روستا تسلیم شدند. این عملیات موجب آوارگی جمعیت مثلث کوچک شد که بر پایه گزارش سازمان ملل متحد نزدیک به ۸٬۰۰۰ نفر بودند. ناظران سازمان ملل پس از بازدید از روستاهای ویران‌شده، شواهدی دال بر وقوع کشتار جمعی نیافتند؛ هرچند نتیجه گرفتند که حمله به مثلث کوچک ناموجه بوده‌است. پیش‌زمینه روستاهای عربی کوه کرمل در جریان جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت به‌عنوان پایگاه‌هایی برای حمله به ترابری یهودیان در سه جاده پیرامونی، به‌ویژه جاده تل‌آویو–حیفا، به کار می‌رفتند و درگیری‌های پیاپی میان نیروهای عرب و یهود در این منطقه رخ می‌داد.Lorch (1998), p. 91 و به‌تدریج همه روستاهای مشرف بر جاده به دست آنان افتاد: روستاهای درزی با هاگانا متحد شدند و ام الزینات، بلد الشیخ و طنطوره در آوریل–مه ۱۹۴۸ تصرف شدند. تا زمان دومین آتش‌بس جنگ، تنها سه روستا در فاصله نزدیک به ۲۰ کیلومتری جنوب حیفا باقی مانده بودند: عین غزال، اجزم و جبع که «مثلث کوچک» خوانده می‌شدند. این روستاها در دوران جنگ داخلی از پذیرش ارتش آزادی‌بخش عرب خودداری کرده بودند، اما با نیروهای یهودی نیز متحد نشدند.Gelber (2004), p. 177 در ده‌روزه میان نخستین و دومین آتش‌بس، این مثلث آرامش نسبی داشت زیرا تیپ ۳ الکساندرونی در عملیات‌های دنی و بتک مشغول بود.Rivlin (1964/1992), pp. 183–184 تک‌تیراندازی شبه‌نظامیان روستایی جاده را عملاً بسته بود و تا آغاز آتش‌بس، روستاها از دیگر نیروهای عرب کاملاً بریده شده بودند.Morris (1987), p. 213 ساکنان روستاها همچنین موانع جاده‌ای و مین کار گذاشته و سنگرها و خاکریزهایی در امتداد جاده ساخته بودند. فرمانده مثلث با ارتش عراق در نزدیکی در تماس بود و اسرائیلی‌ها نگران بودند که عراقی‌ها بکوشند با نیروهای او ارتباط برقرار کنند. جاده ساحلی شاهراه اصلی میان بخش مرکزی و شمالی اسرائیل بود؛ نداشتن دسترسی به آن بدین معنا بود که همه ترابری و تدارکات باید از مسیر شرقی خطرناک وادی میلک عبور کند. 252–254 در ۱۴ ژوئیه ۱۹۴۸ در نشست کابینه اسرائیل، الیعزر کاپلان وزیر دارایی اظهار داشت که مثلث کوچک جان‌ها را به خطر انداخته و پرسید چه اقدامی در جریان است. 674 پس از موفقیت در طیره در ۱۶ ژوئیه، حمله‌ای پیگیرانه به جبع و عین غزال آزموده شد. سه گروهان از سپاه نگهبان و نیروی دریایی اسرائیل اختصاص یافت و چند توپ و خودروی زرهی نیز فراهم شد. در ساعت ۱۰:۳۰ توپخانه و ناو آی‌ان‌اس وجوود آتش‌باری بر روستاها آغاز کردند و در ساعت ۱۴:۳۰ نیروی پیاده به سوی روستاها حرکت کرد. نیروی دریایی ۲ کشته و ۷ زخمی داد و یگان‌های دیگر نیز تلفاتی متحمل شدند.Tal (1964), p. 111 برنامه‌ریزی و آماده‌سازی در ۱۸ ژوئیه دو سرنشین اسرائیلی کشته شدند و ارتش به روستاییان اطلاع داد که باید تسلیم شوند یا تخلیه گردند. | ## بخش 2: عملیات شوتر | اما دومین آتش‌بس جنگ در همان روز به اجرا درآمد (زودتر از آنچه اسرائیلی‌ها پیش‌بینی کرده بودند؛ چراکه در اصل قصد داشتند در زمان جنگ به روستاها حمله کنند) و ارتش از انجام عملیات نظامی در آنجا بازداشته شد. از این‌رو، توجیه عملیات آن بود که سرزمین موردنظر بر پایه طرح تقسیم ۱۹۴۷ بخشی از کشور یهودی است و بنابراین عملیات پلیسی در آنجا مجاز است — از همین‌رو نام «پلیس» (شوتر) بر آن نهاده شد. نقشه آن بود که مثلث با یگان‌های زرهی و توپخانه محاصره شود و تصرف واقعی به‌دست پلیس نظامی و تیپ‌های الکساندرونی و کارملی صورت گیرد.Harel (1982), pp. برنامه‌ریزان عملیاتی نخست فرض کرده بودند که نیروی عرب کمتر از یک گروهان است و سربازان پلیس نظامی نوآموزانی بودند که هنوز دوره آموزش پایه‌شان را تمام نکرده بودند. موشه تسادوک، رئیس نیروی انسانی ارتش، به دنی ماگن (فرمانده ارشد پلیس نظامی) اطمینان داد که نیروهایش درگیر نبرد نخواهند شد بلکه فقط نظاره‌گر خواهند بود. برنامه‌ریزی و تدارکات پلیس نظامی «آماتوری» توصیف شده‌است — سربازان کلاه‌خودهای معیوب دریافت کردند، زمان حمله‌شان به ساعتی تنظیم شد که آفتاب بالاآینده چشمانشان را کور می‌کرد و فرماندهی پایگاه‌ها به سربازانی واگذار شد که پیش‌تر در تیپ یهودی خدمت کرده بودند، آن هم به دلیل کمبود فرماندهان واجد صلاحیت. نقشه تیپ ۳ الکساندرونی، برخلاف برآوردهای پلیس نظامی، نیروی عرب را نزدیک به ۸۰۰ سرباز آموزش‌دیده و منضبط تخمین می‌زد که عراقی‌ها و شماری اندک از فراریان بریتانیایی نیز در میان آنان بودند و خمپاره‌انداز، سه خودروی زرهی و یک توپ داشتند. نقشه عملیاتی شامل حمله هم‌زمان یک گروهان گولانی از گردان ۱۵ بود که از اتلیت از راه المزار در شمال حمله می‌کرد و گردان ۳۳ الکساندرونی از بت‌شلومو از راه میر شفیا در جنوب. یک گردان کارملی راه‌های ورودی از جنوب‌شرق در کنار عین غزال را مسدود می‌کرد و هشت خودروی زرهی به همراه بولدوزر و نیروهای سپاه نگهبان موانع جاده اصلی را برمی‌داشتند و حملات انحرافی اجرا می‌کردند. میان ۲۰ تا ۲۴ ژوئیه، مثلث کوچک زیر بمباران مداوم گردان هوایی گالیله وابسته به نیروی هوایی اسرائیل قرار گرفت که از یاونئل و پایگاه هوایی رمات دیوید پرواز می‌کردند. هرچند بسیاری از بمب‌افکن‌های بی-۱۷ و هواپیماهای داگلاس دی‌سی-۵ به دلیل پراکندگی روستاها به هدف نخوردند و حتی زیر آتش پدافند هوایی خودی قرار گرفتند، بمباران‌ها برآیند روانی چشمگیری بر جمعیت محلی داشت.Cohen (2004), pp. 674–678 جریان عملیات در ۲۴ ژوئیه، شش توپ ۶۵ میلی‌متری «ناپلئونچیک» در فاصله نزدیک به ۳ کیلومتری غرب روستاها مستقر شدند و خمپاره‌اندازها در جنوب‌شرق جای گرفتند. در ساعت ۲۲:۴۰ یک گروهان گولانی از مزرعه‌ای نزدیک المزار (شمال جبع) به سوی مواضع عربی حرکت کرد. 184–185 در نیمه‌شب، گروهان‌های الکساندرونی و کارملی به همراه نیروهای پلیس نظامی برای حمله به عین غزال از جنوب حرکت کردند. حمله هوایی در ساعت ۰۰:۲۰ آغاز شد و با وجود درخواست الکساندرونی برای توقف، در ساعت ۰۱:۱۰ پرواز دیگری انجام داد. تا ساعت ۰۲:۳۵ بامداد ۲۵ ژوئیه، گروهان نخست الکساندرونی تپه‌ای در فاصله یک کیلومتری جنوب عین غزال را گرفته بود. تا ساعت ۰۵:۳۰ آنان بر بلندی نزدیک‌تری مسلط شدند و در آنجا سنگر گرفتند و درخواست آذوقه و آب فرستادند. در ساعت ۰۳:۲۰ خودروهای زرهی اسرائیلی کوشیدند جاده اصلی را از جنوب بگشایند اما در مانع جاده‌ای خربت الصوامیر متوقف شدند. آنها به اشتباه از سوی هواپیماهای خودی اس-۱۹۹ مورد تیراندازی قرار گرفتند، هرچند تلفاتی گزارش نشد.Cohen (2004), p. 678 در همین حال، نیروهای گولانی بازسازماندهی شدند و در ساعت ۱۹:۵۰ دوباره به جبع حمله بردند. گروهان چهارم به تقویت گروهان نخست پرداخت و مواضع اصلی عین غزال (پاسگاه ۱۷) را میان نیمه‌شب و ساعت ۰۲:۲۰ تصرف کرد و گروهان سوم در ساعت ۰۰:۱۰ به مواضعی میان عین غزال و اجزم حمله برد. | ## بخش 3: عملیات شوتر | ارتباط رادیویی با گروهان سوم در آن لحظه قطع شد تا ساعت ۰۷:۰۰ که گزارش داد بر تپه‌های مشرف بر جبع مستقر شده‌است. تا ساعت ۰۱:۰۰ کارملی مواضع اصلی اجزم را تصرف کرده بود و هواپیماهای سبک راپید و آستر از گردان نخست مستقر در تل‌آویو پشتیبانی‌اش کرده بودند. تا این زمان بیشتر مدافعان عرب از جنوب‌شرق و شرق از راه وادی المطبیل و خربت قمبزه عقب نشسته بودند. نیرویی از کارملی مستقر در بت‌شلومو به همراه اعضای سپاه نگهبان، یکی از مسیرهای عقب‌نشینی را سد کردند.Khalidi (1992), p. 166 بر پایه گزارشی به ستاد کل ارتش اسرائیل، اسیران بازجویی‌شده مدعی شدند که روستاییان فراری «بارها زیر آتش سربازان و هواپیماهای اسرائیلی قرار گرفتند.»Morris (1987), pp. 439 در ساعت ۰۷:۰۰ روز ۲۶ ژوئیه، خود روستای عین غزال به‌دست گروهان نخست الکساندرونی افتاد. در ساعت ۰۷:۲۵ پس از اشغال جبع توسط گروهان سوم، همه مواضع نظامی مثلث تحت کنترل اسرائیل درآمد. 185–186 بر پایه منبع عبری، در ظهر ۲۵ ژوئیه گلوله خمپاره‌ای که سربازان اسرائیلی شلیک کرده بودند به گروهانی از تیپ الکساندرونی اصابت کرد و ۹ رزمنده را کشت.ویکی‌پدیای عبری، مبتسا شوتر عرب‌های در حال عقب‌نشینی که نزدیک به ۸۰۰ نفر بودند سرانجام زیر فرماندهی خلیل جاسم به خطوط عراقی در عره و عرعره رسیدند و در آنجا به‌خوبی پذیرفته شدند و آذوقه دریافت کردند. پیامدها عملیات آخرین جیب عربی در جاده تل‌آویو–حیفا را از میان برد و این جاده را برای ترابری غیرنظامی و نظامی اسرائیل آزاد کرد. موانع جاده‌ای توسط ارتش برداشته شد و رفت‌وآمد خط‌آهن ساحلی میان حیفا و خدرا نیز از سر گرفته شد. در ۱۹۴۹ شهرک‌های کرم مهرل، عین آیالا و گوا کرمل در نزدیکی اجزم، عین غزال و جبع بنیان نهاده شدند، هرچند دربارهٔ اینکه آیا بر زمین‌های متعلق به این روستاها ساخته شده‌اند اختلاف نظر وجود دارد.Khalidi (1992), p. xxii, #118 ادعاهای ستمکاری و نقض آتش‌بس عزام پاشا، دبیرکل اتحادیه عرب، بیانیه‌ای صادر کرد و مدعی شد که در جریان حمله‌ها و پس از آن جنایاتی رخ داده‌است. ارتش اسرائیل این ادعاها را رد کرد اما پذیرفت که سربازانش ۲۵ تا ۳۰ جسد در عین غزال در «مراحل پیشرفته تجزیه» یافته‌اند و اسیران را مأمور دفن بقایا کرده‌اند. ارتش همچنین نزدیک به ۲۰۰ جسد یافت‌شده در سه روستا پس از نبرد را دفن کرد.Morris (1987), p. 440 در ۲۸ ژوئیه، فولکه برنادوت فرستاده صلح سازمان ملل بیانیه‌ای صادر کرد و گفت «هیچ مدرکی دال بر ادعای کشتار جمعی وجود ندارد.»Morris (1987), pp. 346–347 صبح روز بعد گروهی از ناظران سازمان ملل برای بررسی خسارات آمدند و جسدی نیافتند؛ اجساد زیر آوار ساختمان‌های ویران دفن شده بودند. ناظران سپس به دیدار پناهندگان سه روستا که اکنون گرد جنین اردو زده بودند رفتند و ۸٬۱۱۱ نفر شمردند؛ ۶۳ نفر مفقود و ۶۲ نفر کشته اعلام شده بودند. با این حال، بسیاری از پناهندگان منطقه دربارهٔ خاستگاه خود دروغ گفتند، زیرا جمعیت ترکیبی مثلث کوچک پیش از جنگ ۶٬۸۲۰ نفر بوده‌است.Gelber (2004), p. 252 در ۸ سپتامبر، برنادوت گزارش مفصل‌تری ارائه داد و نتیجه گرفت که حمله به روستاها ناموجه بوده، به‌ویژه با توجه به پیشنهاد روستاییان برای مذاکره، و حمله ناقض آتش‌بس بوده‌است. در پایان، گزارش خواستار بازگشت روستاییان و کمک اسرائیل به بازسازی خانه‌هایشان شد. | ## جمع‌بندی | تا هنگامی که موشه شارت وزیر خارجه اسرائیل در ۲۸ سپتامبر پاسخ خود را صادر کرد، برنادوت به‌دست گروه شورشی صهیونیستی لحی ترور شده بود.