موضوع مقاله: روابط جمهوری چک و اسرائیل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روابط جمهوری چک و اسرائیل | مقدمه: ریشه‌های تاریخی و ایدئولوژیک این رابطه که برای تأسیس اسرائیل در ۱۹۴۸ تعیین‌کننده بود، به اوایل سده نوزدهم میلادی و شکل‌گیری اتحاد چک‌ها و یهودیان در پراگ بازمی‌گردد. | ## بخش 1: روابط جمهوری چک و اسرائیل | پیوندهای میان توماش ماساریک و محافل صهیونیستی در پراگ، گره‌گاه اصلی کمک‌های نظامی چکسلواکی به دولت نوپای اسرائیل در حدود ۱۹۴۸ را رقم زد. پس از این اوج، روابط چکسلواکی و اسرائیل رو به وخامت نهاد و در بیشتر دوران حکومت کمونیستی در چکسلواکی، دو کشور روابط دیپلماتیک نداشتند. با این حال پس از انقلاب مخملی چکسلواکی در ۱۹۸۹ و فروپاشی چکسلواکی روابط دوباره برقرار شد و جمهوری چک اکنون یکی از نزدیک‌ترین متحدان اسرائیل در اروپا به‌شمار می‌رود و به‌طور مکرر از اسرائیل در سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا پشتیبانی می‌کند. پیشینه روابط اسرائیل با چکسلواکی بنیان‌گذار چکسلواکی، رئیس‌جمهور توماش ماساریک، روابط نزدیکی با یهودیان و جنبش صهیونیستی داشت. نخستین سفر خارجی او به عنوان رئیس‌جمهور در ۱۹۲۷ به فلسطین تحت قیمومت بریتانیا بود. بر پایه منبعی دیگر، او در ۱۹۲۰ نخستین دولت‌مردی بود که از اولین کیبوتص یهودی در فلسطین بازدید کرد. در ۱۹۲۵ کنسولگری چکسلواکی در اورشلیم تأسیس شد و در ۱۹۳۵ به سطح کنسولگری کل ارتقا یافت. در آن دوره استدلال صهیونیستی مبنی بر حق تعیین سرنوشت ملت یهود در چکسلواکی بازتاب گسترده‌ای یافت؛ زیرا چک‌ها خود تجربه مشابهی در برابر امپراتوری اتریش-مجارستان داشتند. میان سال‌های ۱۹۲۱ تا ۱۹۳۳ سه کنگره سازمان جهانی صهیونیستی در خاک چکسلواکی برگزار شد. چکسلواکی یکی از ۳۳ کشوری بود که در ۱۹۴۷ به قطعنامه تقسیم فلسطین در سازمان ملل رأی مثبت داد و از نخستین کشورهایی بود که در ۱۸ مه ۱۹۴۸ — چهار روز پس از اعلام استقلال اسرائیل — دولت نوبنیاد را به رسمیت شناخت. روابط دیپلماتیک دو کشور در ۳ ژوئیه ۱۹۴۸ برقرار شد، چهار ماه پس از کودتای کمونیستی فوریه ۱۹۴۸ در چکسلواکی. چکسلواکی چندین ماه با ارسال هواپیماهای جنگی و تسلیحات از دولت نوپای اسرائیل حمایت کرد. با این حال از اوایل دهه ۱۹۵۰ با استالینی‌شدن سیاست خارجی چکسلواکی و ناامیدی اتحاد شوروی از مسیر اسرائیل، روابط به‌شدت سرد شد. محاکمه‌های سیاسی از جمله پرونده اسلانسکی که در آن متهمان به «کنش صهیونیستی» نیز متهم شدند، ضربه سنگینی به روابط دوجانبه وارد ساخت. نخستین سفیر اسرائیل در چکسلواکی، اهود آوریئل، بر تسهیل مهاجرت یهودیان چکسلواکی و تأمین سلاح تمرکز داشت. سفیر بعدی، آریه لئون کوبووی، در ۱۹۵۲ شخص نامطلوب (پرسونا نون‌گراتا) اعلام شد و روابط عملاً فروپاشید. در دوران عادی‌سازی پس از ۱۹۶۸، سیاست خارجی چکسلواکی در خاورمیانه به‌سوی جمهوری‌های عربی و سازمان آزادی‌بخش فلسطین چرخید. در ۱۹۷۶ نمایندگی دیپلماتیک ساف در پراگ گشایش یافت و در ۱۹۸۸ چکسلواکی کشور فلسطین را به رسمیت شناخت. با این حال در همان سال ۱۹۸۸ نشانه‌هایی از تلاش برای احیای روابط با اسرائیل دیده شد؛ هیئت بازرگانی دولتی چکسلواکی از اسرائیل بازدید کرد و گروه‌های گردشگری اسرائیلی اجازه سفر به چکسلواکی را یافتند. | ## بخش 2: روابط جمهوری چک و اسرائیل | پس از انقلاب مخملی ۱۹۸۹، روابط دیپلماتیک در فوریه ۱۹۹۰ با نقش‌آفرینی رئیس‌جمهور واتسلاو هاول بازبرقرار شد. هاول در آوریل ۱۹۹۰ نخستین رئیس دولت از کشورهای پساکمونیستی بود که از اسرائیل دیدن کرد و دکترای افتخاری دانشگاه عبری اورشلیم را دریافت نمود. روابط اسرائیل با جمهوری چک پس از فروپاشی چکسلواکی در ۱۹۹۳، روابط دیپلماتیک میان اسرائیل و دو کشور جانشین — جمهوری چک و اسلواکی — برقرار شد. پرژمیسل سوبوتکا، رئیس سنای چک، در ۲ ژوئن ۲۰۱۰ به اسرائیل سفر کرد و در کنست سخنرانی نمود و ناوگان را تحریک برنامه‌ریزی‌شده‌ای برای به دام انداختن اسرائیل خواند. سوبوتکا با رئیس کنست رووین ریولین دیدار کرد و از طبقه‌بندی حماس به عنوان سازمان تروریستی پشتیبانی نمود. در رأی‌گیری مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۲، جمهوری چک تنها کشور اروپایی بود که همراه با اسرائیل به ارتقای وضعیت فلسطین به «دولت ناظر غیرعضو» رأی مخالف داد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در سفر مه ۲۰۱۲ به پراگ گفت که اسرائیل «دوست بهتری از جمهوری چک در اروپا ندارد». لوبومیر زائورالک، وزیر امور خارجه چک، در سفر نوامبر ۲۰۱۴ به اسرائیل اظهار داشت که رسانه‌ها و جامعه چک اسرائیل را «دوستی مورد اعتماد، دموکراسی پویا و قدرت اقتصادی و فناورانه» می‌دانند و افزود که جمهوری چک یکی از پایین‌ترین سطوح یهودستیزی را در اروپا دارد. در ۲۰۱۵ موشه آرنس، وزیر پیشین امور خارجه اسرائیل، روابط چک و اسرائیل را «عالی» و بهترین در میان همه اعضای اتحادیه اروپا توصیف کرد. در دسامبر ۲۰۱۵ پارلمان چک از اجرای رهنمودهای اتحادیه اروپا برای برچسب‌گذاری کالاهای اسرائیلی تولیدشده در کرانه باختری، بیت‌المقدس شرقی و بلندی‌های جولان سرباز زد. قانون‌گذاران چک این قوانین را یهودستیزانه و تبعیض‌آمیز علیه «تنها دموکراسی خاورمیانه» خواندند. در اکتبر ۲۰۱۶ پارلمان چک طرحی را در محکومیت قطعنامه یونسکو دربارهٔ فلسطین تصویب کرد که ارجاع به میراث یهودی دیوار ندبه و دیگر بناهای تاریخی اورشلیم را حذف کرده بود. اوفیر آکونیس، وزیر علوم و فناوری اسرائیل، از پارلمان چک سپاس‌گزاری کرد و این اقدام را «قهرمانانه» خواند. در مه ۲۰۱۷ مجلس نمایندگان چک قطعنامه غیرالزام‌آوری تصویب کرد که قطعنامه دیگری از یونسکو را دربارهٔ اسرائیل محکوم می‌کرد و از دولت چک می‌خواست شناسایی اورشلیم به عنوان پایتخت اسرائیل را پیگیری کند و سهم مالی سالانه چک به یونسکو را معلق سازد. در ۶ دسامبر ۲۰۱۷، پس از اعلام دونالد ترامپ مبنی بر شناسایی اورشلیم به عنوان پایتخت اسرائیل، وزارت خارجه چک اورشلیم را در مرزهای ۱۹۶۷ به عنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت شناخت. میلوش زمان، رئیس‌جمهور چک، اعلام کرد که ممکن است به‌زودی از این تصمیم پیروی کند. چک و مجارستان همچنین از صدور بیانیه رسمی اتحادیه اروپا در محکومیت اعلامیه ترامپ جلوگیری کردند. در ۲۲ اکتبر ۲۰۱۹ مجلس نمایندگان چک قطعنامه غیرالزام‌آوری تصویب کرد که «همه کنش‌ها و اظهارات گروه‌هایی را که خواستار تحریم دولت اسرائیل، کالاها، خدمات یا شهروندانش هستند» محکوم می‌نمود. این قطعنامه به ابتکار یان بارتوشک رهبر فراکسیون حزب مردمی مسیحی-دموکرات در مجلس ارائه شد. | ## بخش 3: روابط جمهوری چک و اسرائیل | در ۱۱ مارس ۲۰۲۱ آندری بابیش، نخست‌وزیر چک، دفتر دیپلماتیک چک را در اورشلیم افتتاح کرد؛ جمهوری چک دومین کشور عضو اتحادیه اروپا پس از مجارستان بود که چنین اقدامی انجام داد. هرتزوگ در قلعه پراگ نشان افتخار ریاست‌جمهوری اسرائیل را به میلوش زمان اعطا کرد و از «دوستی ژرف او با ملت یهود، حمایت مداوم از اسرائیل در صحنه بین‌المللی و سیاست تحمل صفر در برابر تروریسم و یهودستیزی» ستایش نمود. در ۲۵ اکتبر ۲۰۲۳ پتر فیالا، نخست‌وزیر چک، از اسرائیل بازدید کرد و پشتیبانی جمهوری چک را پس از حملات ۷ اکتبر اعلام نمود و با نتانیاهو و هرتزوگ دیدار کرد. فیالا پیش‌تر در آن ماه پیشنهاد تسریع انتقال سفارت چک از تل‌آویو به اورشلیم را مطرح کرده بود. در ژانویه ۲۰۲۴ پتر پاول، رئیس‌جمهور چک، سفر دوروزه‌ای به اسرائیل در بحبوحه جنگ غزه داشت. پاول ضمن ابراز حمایت از اسرائیل، نگرانی خود را دربارهٔ کمک‌های بشردوستانه و تلفات غیرنظامی در نوار غزه بیان کرد. در مه ۲۰۲۴ جمهوری چک یکی از ۹ کشوری بود که به عضویت فلسطین در سازمان ملل رأی مخالف داد. فیالا حکم بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی برای نتانیاهو را «وحشتناک و غیرقابل‌قبول» خواند. فیالا جمهوری چک را «صدای اسرائیل در اروپا» خواند و به‌طور منظم با قطعنامه‌های سازمان ملل و اتحادیه اروپا که اقدامات اسرائیل را نقد می‌کردند یا خواستار تحریم بودند مخالفت کرد. صادرات تسلیحاتی چک به اسرائیل میان سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ در دوران دولت فیالا دو برابر شد. در سپتامبر ۲۰۲۵ بندر راونا در ایتالیا محموله تسلیحاتی عازم اسرائیل را که احتمالاً از جمهوری چک سرچشمه می‌گرفت مسدود کرد. همکاری نظامی در اوت ۲۰۱۷ رزمایش مشترک دوروزه میان نیروهای ویژه اسرائیل (یگان دووداوان) و گردان ۶۰۱ نیروهای ویژه چک در پایگاه تسِئِلیم در بیابان نقب برگزار شد. در همان ماه هیئتی از وزیران چک از اسرائیل بازدید کرد و یک خودروی آتش‌نشانی پیشرفته به اسرائیل هدیه داد. دفاتر دیپلماتیک جمهوری چک سفارت خود را در تل‌آویو و سه کنسولگری افتخاری در حیفا، اورشلیم و رمت گن دارد. بازرگانی بازرگانی میان اسرائیل و جمهوری چک تحت تأثیر موافقت‌نامه تجارت آزاد اتحادیه اروپا و اسرائیل (۱۹۹۵) قرار دارد. از ۱۹۹۸ موافقت‌نامه تجارت آزاد دوجانبه میان دو کشور نیز برقرار بوده و در سال ۲۰۰۰ بیشتر تعرفه‌های گمرکی حذف شد. حجم کل تجارت دوجانبه از نزدیک به ۱۱۸ میلیون دلار در ۲۰۰۲ به بیش از ۱ میلیارد دلار در ۲۰۲۳ افزایش یافته‌است. + تجارت دوجانبه چک و اسرائیل (میلیون دلار)سالواردات اسرائیل از چکصادرات اسرائیل به چکمجموع۲۰۲۳۸۴۷٫۷۱۹۹٫۶۱٬۰۴۷٫۳۲۰۲۰۶۷۰۱۲۳٫۹۷۹۳٫۹۲۰۱۷۵۷۲٫۸۱۴۳٫۹۷۱۶٫۷۲۰۱۴۶۰۷۱۶۸٫۱۷۷۵٫۱۲۰۱۱۳۸۹٫۲۱۵۸٫۱۵۴۷٫۳۲۰۰۸۱۶۵٫۶۱۶۱٫۶۳۲۷٫۲۲۰۰۵۹۶٫۶۶۵٫۵۱۶۲٫۱ گردشگری از ۱۹۹۶ شهروندان دو کشور برای سفر به کشور دیگر نیاز به ویزا ندارند و هر دو کشور ویزای تعطیلات کاری نیز صادر می‌کنند. شمار گردشگران اسرائیلی سفرکرده به جمهوری چک از حدود ۹۳٬۵۰۰ نفر در ۲۰۱۲ به بیش از ۱۶۱٬۰۰۰ نفر در ۲۰۱۹ افزایش یافت، هرچند همه‌گیری کووید-۱۹ در ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ این روند را متوقف ساخت. | ## جمع‌بندی | شهرهای خواهرخوانده چندین شهر چک و اسرائیلی پیمان خواهرخواندگی دارند از جمله پراگ و اورشلیم (از ۱۹۶۷) و کارلووی واری و ایلات (از ۱۹۹۸).