موضوع مقاله: اسطوره‌شناسی سیستانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اسطوره‌شناسی سیستانی | مقدمه: سیستان، مکان اسطوره‌ای شاهنامه و ارتباط آن با قهرمان اسطوره‌ای، نخستین همایش ملی تحقیقات ادبی با رویکرد مطالعات تطبیقی، تهران.نیک پناه، منصور(1384). | ## بخش 1: اسطوره‌شناسی سیستانی | سرزمین سیستان در پاره‌های ۱۳ و ۱۴ نخستین فصل وندیداد (اوستا) به عنوان یازدهمین سرزمین نیک که اهورامزدا آفریده، یاد شده است.(نامهٔ باستان، جلد اول، میر جلال‌الدین کزازی، ۱۳۸۵، ص۳۹۷.) طبق متون اساطیری سیستان را گرشاسب پسر اثرت بن شهر بن کورنگ بن بیداسب بن تور بن جمشیدالملک بن نونجهان بن اینجد بن اوشهنگ بن خراوک بن سیامک بن موسی بن کیومرث بنا کرده است.مؤلف ناشناس، تاریخ سیستان، به تصحیح محمد تقی بهار (ملک الشعرا)، تهران، معین، ۱۳۸۱، ص۴۹–۵۰. شخصیت‌های اساطیری رستم رُسْتَم یا رستم سیستانی نام‌آورترین چهرهٔ اسطوره‌ای در ایران و سیستان است و به تبع آن، مهم‌ترین چهرهٔ اسطوره‌ای ادبیات فارسی است. زال زال یا دستان از قهرمانان اسطوره‌ای سیستانی در ایران است که نامش در شاهنامه رفته است. سام از آن که پسرش با موی سپید (آلبینیسم) و در شکل پری یا دیو به دنیا آمده بود ناخرسند بود. از نریمان به عنوان پهلوان سرشناس سیستانی خاندان سام در شاهنامه سخن رفته و این پهلوان در دژ سپید کشته شد و رستم سال‌ها بعد انتقام او را بگرفت.معرفی مشاهیر گرشاسپ گَرْشاسْپ پهلوان بزرگِ سیستانی و نیای بزرگ رستم و نامور به «اژدهاکُش» است. عشاق اسطوره‌ای زال و رودابه داستان عشق زال به رودابه یکی از مهم­ترین داستان­های عاشقانه شاهنامه فردوسی است؛ زیرا حاصل این عشق به دنیا آمدن رستم، قهرمان بزرگ شاهنامه است. اسطوره­ای که با شروع داستان زال و رودابه حضور فعّال دارد و تا آخر به بهترین شکل نقش خود را ایفا می­کند.طغیانی، اسحاق، حیدری، مریم. رستم هنگام استراحت به خواب می رود و ترکان اسب را می‌ربایند و نزد چند مادیان می‌برند تا نسل از نسل اسب رستم پرورش دهند. | ## بخش 2: اسطوره‌شناسی سیستانی | جوزف روتر، تفلیس تهمینه به عشق خود به رستم اعتراف می کند و پس از مشورت با پدر تهمینه، پادشاه سمنگان، آن دو با هم زوج می شوند. او موجودی است قوی شبیه به دیو چه مانند انسان بر روی دو پا راه می‌رفته و چون نمی‌توانسته به‌طور قائم بایستد یک پایش را میکشده، که به همین علت سیستانی‌ها آنرا بزلنگی نامیده‌اند. این موجود در افسانه‌های سیستانی نقش عمده‌ای در جنگ با مردم دارد و اغلب هم دچار شکست می‌شود. مردآزما در افسانه‌های مردم سیستانی آن را نوعی جن می‌دانند که اگر کسی از آنها نترسد، با او دوست می‌شوند. در این افسانه‌ها گفته می‌شود مردآزما به صورت حیوانی اهلی بر مسافران مرد پدیدار می‌شود و ناگهانی سخن می‌گوید یا تغییر شکل می‌دهد و با این کار میزان دلاوری و مردانگی مسافر را می‌آزماید. بر پایه افسانه، مردآزما بیشتر در جای‌های تاریک و خلوت نمودار می‌شود ولی به کسی آسیبی نمی‌زند و به باور گروهی، در برابر افراد ترسو ظاهر نمی‌شود تا از آن‌ها آسیبی نبیند. گفته می‌شود این داستان برای این ساخته شده تا به افراد کم‌جرأت قوت قلب بدهند که اگر به جای تاریک یا خلوتی رفتند کمتر بترسند زیرا به آن‌ها گفته می‌شد مردآزما به افراد شجاع کاری ندارد. دیو پاهلو در میان سیستانی‌ها گفته می‌شود دیوی وجود دارد به نام دیو یاهلو که شبیه گاو نری است که در شب دیده می‌شود و به قربانیانش حمله و تجاوز می‌کند. | ## بخش 3: اسطوره‌شناسی سیستانی | کلوخ پران در میان سیستانی‌ها موجودی است به نام جن کلوخ پران که به سمت قربانیان خود سنگ و کلوخ داغ پرتاب می‌کند ولی آن‌ها هرچه اطراف خود را نگاه می‌کنند کسی که سنگ پرتاب می‌کند را نمی‌بینند. سیمرغ سیمرغ مشهور، مرغی ایزدی است که بر کوه البرز آشیان دارد و «زال» پدر «رستم» را پرورش داده است. «سام» (پدر زال) از این که فرزندش در هنگام تولد سفیدمو بوده است، خشمگین می‌شود و او را بر سر راه می‌گذارد. پس از آنکه زال در سایهٔ تربیت سیمرغ جوان نیرومندی شده بود، سام پشیمان می‌شود و او را به خانه برمی‌گرداند. سیمرغ پری از خود به زال می‌دهد تا هنگام سختی آن را آتش زند و از او یاری بخواهد زال دو بار به سیمرغ محتاج می‌شود: ۱. هنگام تولد رستم که به علت درشتی جثهٔ وی، مادرش در آستانهٔ مرگ قرار گرفته بود؛ ۲. در جنگ رستم با اسفندیار که رستم و اسبش به شدت مجروح شده بودند، سیمرغ به یاری آنها می‌شتابد و پس از علاج زخم‌های رستم راه غلبه بر اسفندیار را به او نشان می‌دهد.حماسه‌سرایی در ایران، صفا؛ ذبیح‌الله، فردوسی، تهران، چاپ ششم، ۱۳۷۴، ص ۵۳۵. به دلیل همین حمایت‌های سیمرغ از خاندان زال، عده‌ای نظر داده‌اند که این مرغ فرشته نگهبان یا توتم سیستانی‌ها (خانواده رستم) است. | ## جمع‌بندی | دلیل دیگری که برای این ارتباط ذکر شده، این است که برخی جایگاه سیمرغ را «کوه اپارسن» (aparsan) در «سکستان» (سیستان) نام برده‌اند.فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، یاحقی؛ محمد جعفر، سروش، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۹، ص ۲۶۷.