موضوع مقاله: ادبیات اقیانوسیه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات اقیانوسیه | مقدمه: این ادبیات به‌شدت از دین، آیین و استعمار تأثیر پذیرفت و همین تأثیرپذیری در نمادپردازی دینی و کنش‌گری سیاسی گسترده آن آشکار است. | ## بخش 1: ادبیات اقیانوسیه | فرهنگ شفاهی پیچیده و دیرینه اقیانوسیه نقشی بنیادین در شکل‌گیری این ادبیات داشت؛ برای مدت‌های طولانی بخش بزرگی از آثار ادبی این منطقه به نوشتار درنمی‌آمد و به همین دلیل از قالب‌های آماده و قافیه‌پردازی برای آسان‌تر شدن حفظ آثار بهره گرفته می‌شد. خدایان، اسطوره‌های آفرینش و ارواح نیز جایگاه برجسته‌ای در ادبیات اقیانوسیه دارند. ادبیات نوین اقیانوسیه بیشتر به زبان انگلیسی نوشته می‌شود، هرچند زبان‌ها و گونه‌های گفتاری دیگری نیز در آن حضور دارند. در دوره بازگشت بسیاری از کشورهای جزیره‌ای به استقلال در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی، ادبیات اقیانوسیه اغلب رنگ سیاسی شدیدی داشت و در پی یافتن بیانی ادبی برای زندگی مستقل و به‌هم‌پیوسته مردمان اقیانوس آرام بود. اقیانوس نیز نمادپردازی و معنای ژرفی برای فرهنگ‌ها و مردمانی دارد که از آن گذشته‌اند و این موضوع تأثیر چشمگیری بر فرهنگ ادبی و روایت‌های تاریخی اقیانوسیه گذاشته‌است. دوره پیشاادبی در مجموع در منطقه اقیانوس آرام نزدیک به ۱۳۰۰ زبان گوناگون گفته می‌شود.R. 775 پلینزی با وجود گستره عظیمش از نظر قومی و زبانی بسیار همگن‌تر از ملانزی و میکرونزی است که از نظر قومی و زبانی بسیار پراکنده‌اند. ویژگی مشترک همه این جوامع و فرهنگ‌ها آن بود که داستان‌سرایی، آواز و رقص از عناصر مهم فرایند اجتماعی‌شدن به‌شمار می‌رفتند. بسیاری از سنت‌ها به‌ویژه در ملانزی در اواخر سده نوزدهم و سده بیستم میلادی بر اثر تبلیغ مسیحیت از میان رفتند. بسیاری از اسطوره‌ها دربارهٔ نهادن نیای نخستین از سوی نیرویی ناشناخته سخن می‌گویند. اسطوره‌ها — به‌ویژه اسطوره‌های آفرینش — روایت‌های مقدسی بودند که پیوند تنگاتنگی با آیین‌های دینی داشتند و غالباً حتی از زنان پنهان نگاه داشته می‌شدند. قهرمانان فرهنگ‌ساز نقشی بزرگ ایفا می‌کردند؛ برای نمونه جفت اسطوره‌ای برادران «کیلیبوب» و «مانوب». آمیزش و مهاجرت بسیاری از اسطوره‌ها — به‌ویژه کهن‌ترین آن‌ها — جداسازی روایت‌های محلی را دشوار ساخته‌است. افسون‌ها، سرودها و به‌ویژه استعاره‌های بی‌شمار اغلب از زمینه پیدایش خود فاصله می‌گرفتند و حتی برای بومیان نیز به‌سختی قابل درک بودند. سرود، رقص، نقاب و تصاویر بر سردر خانه‌ها در اسطوره‌ای خوانده‌شده به هم می‌آمیزند که ممکن است به تبار یک خانواده یا شکل‌گیری یک گروه مربوط باشد.Hilde Link, 1996, S. رسیتال‌های اسطوره‌ها می‌توانستند از چند دقیقه تا چند ساعت به درازا بکشند و در آن‌ها نمادها و اشاره‌های پیچیده‌ای به مکان‌های مقدس و خدایان محلی به کار می‌رفت. | ## بخش 2: ادبیات اقیانوسیه | یکی از چرخه‌های مهم اسطوره‌ای میکرونزی، چرخه «اولوفات» است: اولوفات خدایی انسان‌گونه و لذت‌جوست، گونه‌ای «حقه‌باز» اسطوره‌ای. این خدای عنکبوتی که از شن و آب نخستین دو موجود را می‌آفریند، در اسطوره‌های آفرینش با نام «ناریو» بازمی‌آید. مردم‌شناسان در بسیاری از نقاط میکرونزی اسطوره‌ها و فرهنگ‌عامه را ثبت کردند؛ از جمله آوگوستین کرمر، پزشک دریایی هیئت اکتشافی دریای جنوب هامبورگ (۱۹۰۸–۱۹۱۰). با این حال نشانه‌های تصویری بر پارچه تاپا یا حکاکی بر سنگ و چوب وجود داشت که کارکرد آیینی، مِنِموتکنیکی یا تبارشناختی داشتند. سرودهای آیینی و بازی‌های رقص با درهم‌آمیزی رقص، آواز و همراهی سازها مشخص می‌شدند. برخی اسطوره‌های شفاهی پلینزی با اسطوره‌های ژاپنی‌های باستان و نیز دایاک‌های بورنئو خویشاوندی دارند. اقیانوس مسلط بر زندگی پلینزیایی‌ها خدایان انسان‌گونه و داستان‌های قهرمانی بسیاری پدیدآورد. از مهم‌ترین میراث‌های شفاهی مائوری‌ها — که در حدود سال ۱۰۰۰ میلادی از فضای اقیانوس آرام به نیوزیلند مهاجرت کردند — سرودهای عاشقانه و سوگوارانه‌ای به نام «وایاتا» هستند که نخست توسط فرماندار نیوزیلند جورج ادوارد گری گردآوری شدند، به‌ویژه از زبان رئیس قبیله ویرمو مایهی ته رانگیکاهکه. به‌ویژه در ساموآ که هنوز بیش از ۴۰۰ هزار نفر را به عنوان گونه‌ای از زبان‌های پلینزیایی سخن می‌گویند، بسیاری از اسطوره‌ها و آیین‌ها تا امروز برجای مانده‌اند؛ از جمله اسطوره خدای آفریننده و آسمانی «تاگالوآ». نخستین گردآوری‌های سنت‌های شفاهی هاوایی («موئولِلو») از دهه ۱۸۳۰ آغاز شد و به دست جان پاپا ایئی، ساموئل کاماکائو و دیوید مالو انجام گرفت. از دهه ۱۸۸۰ در دوره پادشاه دیوید کالاکائوآ روایت‌ها و اسطوره‌های سنتی به زبان پلینزیایی-هاوایی به نوشتار درآمدند، اما این روند با استعمار از سوی ایالات متحده و ممنوعیت زبان هاوایی در مدارس (۱۸۹۶) متوقف شد. از سده نوزدهم تنها اندک شمار یادبودهای زندگی مبلغان بومی برجای مانده‌اند؛ برای نمونه خاطرات جوئلی بورو (سیائولی پولو، حدود ۱۸۱۰–۱۸۷۷) تونگایی ساکن فیجی. نقطه عطف مهم، جشنواره هنری اقیانوس آرام جنوبی در سووا (فیجی) در ۱۹۷۲ بود که در آن نبود ادبیات مکتوب آشکار شد. با استقلال ساموای غربی (۱۹۶۲)، فیجی (۱۹۷۰) و تونگا (۱۹۷۰) و گسترش آموزش عالی، ادبیات نوین انگلیسی‌زبان اقیانوسیه پدیدار شد و کانون آن دانشگاه اقیانوس آرام جنوبی (تأسیس ۱۹۶۸) با مقر اصلی در سووا بود.von Gizycki, 1996, S. این وضعیت با ادبیات پسااستعماری انگلیسی‌زبان آفریقا که از دانشگاه‌های کامپالا و ایبادان برآمد همانندی داشت. اولی بایر که در دهه ۱۹۶۰ نقشی مهم در توسعه ادبیات نیجریه داشت، در ۱۹۶۸ به پاپوآ گینه نو آمد و مجله ادبی «کووَوه» را بنیان نهاد. | ## بخش 3: ادبیات اقیانوسیه | با آشوب‌های سیاسی دهه ۱۹۸۰ به‌ویژه در فیجی، بسیاری از کنش‌های ادبی متوقف شدند و مجله‌های ادبی گوناگونی تعطیل شدند. پاپوآ گینه نو پراکندگی زبانی پاپوآ گینه نو — با ۷۰۰ تا ۸۰۰ زبان پرشمارترین تنوع زبانی جهان — مانعی بر سر راه حفظ سنت‌های شفاهی و سوادآموزی بود. از ۱۹۲۰ زبان پیجین تاک‌پیسین مبتنی بر انگلیسی به‌عنوان زبان میانجی گسترش یافت، اما افراد اندکی توانایی خواندن آن را داشتند. تاک‌پیسین به‌تدریج به زبانی کریولی پیچیده‌تر تبدیل شد، اما به‌عنوان زبان ادبی جا نیفتاد. نخستین رمان پاپوآ گینه نو به زبان انگلیسی، «تمساح» (۱۹۷۰) نوشته وینسنت اری (۱۹۳۶–۱۹۹۳)، معلم و دیپلمات بود که در آن «تمساح» کنایه‌ای از نقش سیاسی و اقتصادی استرالیا بود. از نویسندگان پیشین باید از سیاستمدار (۱۹۳۱–۱۹۹۳) نام برد که زندگی‌نامه خودنوشتش در آلمان نیز شناخته شد. شناخته‌شده‌ترین نویسنده پاپوآ گینه نو (زاده ۱۹۵۰) است که رمان «مایبا» (۱۹۷۹) او زندگی دختر یک رئیس قبیله را در کشاکش میان سنت و نوگرایی به تصویر می‌کشد. جایزه ادبی «تمساح» (کروکودایل پرایز) که از ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۸ در هفت رده اعطا می‌شد، جایزه‌ای فرامنطقه‌ای بود که به‌دلیل مشکلات مالی متوقف شد. پالائو کشور کوچک با نزدیک به ۲۰ هزار نفر جمعیت پراکنده بر ۲۵۰ جزیره، ادبیات چاپی اندکی دارد. با این حال «تخته‌داستان‌های» هنرمندانه حکاکی‌شده مدت‌ها از نقل سنت‌های شفاهی پشتیبانی کردند. کانادایی که سال‌ها در پالائو زندگی کرد، برخی از این داستان‌ها را ثبت کرده و رمانی منتشرنشده دربارهٔ این جزایر نوشته‌است. درون‌مایه‌های اصلی از دهه ۱۹۷۰ میلادی درون‌مایه‌های محوری ادبیات اقیانوسیه عبارت بودند از ویرانی فرهنگ سنتی، رویارویی با پیامدهای استعمار و جست‌وجوی هویت. در دوره‌های اخیر، تنش‌های قومی در منطقه و نیز نابودی محیط زیست و تهدید بالا آمدن سطح دریاها در بسیاری از متون بازتاب یافته‌است. اقیانوس در فرهنگ‌های اقیانوسیه بار نمادین سنگینی دارد و تأثیر ژرفی بر فرهنگ‌های ادبی و روایت‌های تاریخی این منطقه گذاشته‌است. | ## جمع‌بندی | فهرست کشورها و سرزمین‌ها نویسندگان برجسته بر پایه کشور استرالیا پاتریک وایت مارکوس زوساک فیجی ۱ = میکائله ام.کی.