موضوع مقاله: روبروبولتوس ساتاناس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روبروبولتوس ساتاناس | مقدمه: روبروبولتوس ساتاناس (به لاتین: ) که به نام‌های قارچ قلنبه شیطان یا قارچ ابلیس نیز شناخته می‌شود، گونه‌ای از بازیدیومیست‌ها و از خانوادهٔ قلنبه‌ایان (Boletaceae) است و یکی از بدنام‌ترین اعضای این خانواده به‌شمار می‌رود. | ## بخش 1: روبروبولتوس ساتاناس | اندام‌های باردهی این قارچ غالباً بزرگ و چشمگیرند، با کلاهکی مخملی به رنگ بژ که قطر آن تا ۵۰ سانتی‌متر می‌رسد، منافذ زرد تا نارنجی‌قرمز و ساقه‌ای پیازی‌شکل و قرمز. گوشت این قارچ هنگام بریدن یا ضربه‌خوردن به رنگ آبی تغییر می‌کند و اندام‌های باردهی اغلب بوی نامطبوعی شبیه لاشه از خود ساطع می‌کنند. این قارچ در جنگل‌های پهن‌برگ و آمیخته در مناطق گرم اروپا یافت می‌شود و به‌عنوان قارچی سمی شناخته شده که گاستروانتریت شدید ایجاد می‌کند. با این حال، گزارش‌های مسمومیت نادر است؛ زیرا رنگ‌آمیزی چشمگیر و بوی ناخوشایند اندام‌های باردهی، افراد را از مصرف آن بازمی‌دارد. رده‌بندی قارچ قلنبه شیطان نخستین بار در سال ۱۸۳۱ از سوی قارچ‌شناس آلمانی هارالد اوتمار لنتس توصیف شد. لنتس از چندین گزارش واکنش‌های نامطلوب در افرادی که این قارچ را خورده بودند آگاه بود و خود نیز ظاهراً هنگام توصیف آن از «تراوش‌های» آن احساس بیماری کرده بود؛ از همین رو نام شومی برای آن برگزید. قارچ‌شناس آمریکایی نتیجه گرفت که نمونه‌های آمریکای شمالی با توصیف این‌گونه مطابقت دارند؛ اما آزمایش ژنتیک بعدی تأیید کرد که مجموعه‌های غرب آمریکای شمالی در واقع گونهٔ هستند. بر این پایه، این‌گونه در سال ۲۰۱۴ همراه با چندین گونهٔ قلنبهٔ منافذقرمز خویشاوند به سردهٔ جدید منتقل شد. satanas نزدیک‌ترین خویشاوندی را با دارد؛ گونه‌ای ریخت‌شناختی مشابه ولی بسیار نادرتر که در مناطق مدیترانه‌ای یافت می‌شود. ریخت‌شناسی کلاهک فشرده می‌تواند به قطر چشمگیر ۳۰ سانتی‌متر و در موارد استثنایی ۴۰ و به‌ندرت ۵۰ سانتی‌متر برسد. کلاهک در آغاز نیمکره‌ای با لبهٔ پیچیده به درون است اما با بلوغ اندام باردهی محدب می‌شود و در نمونه‌های مسن‌تر ممکن است لبه اندکی موج‌دار شود. رنگ کلاهک در نمونه‌های جوان خاکستری‌سفید تا نقره‌ای‌سفید یا گندمی است و نمونه‌های مسن‌تر تمایل به رنگ‌های زیتونی، اُخرایی یا قهوه‌ای دارند. | ## بخش 2: روبروبولتوس ساتاناس | سطح کلاهک کرک‌دار و ظریف است که با بلوغ صاف می‌شود و در هوای مرطوب اغلب اندکی چسبناک است. منافذ (دهانهٔ لوله‌ها) گرد هستند و در ابتدا زرد تا نارنجی‌اند اما به‌زودی از نقطهٔ اتصال به ساقه به سمت بیرون قرمز شده و سرانجام در بلوغ کامل کاملاً ارغوانی‌قرمز یا قرمز لاکی می‌شوند و با لمس یا ضربه فوراً آبی می‌گردند. ساقه ۵ تا ۱۵ سانتی‌متر و در موارد استثنایی تا ۲۵ سانتی‌متر طول دارد، به‌شکل بارز پیازی (قطر ۴ تا ۱۲ و استثنائاً تا ۲۰ سانتی‌متر) است و اغلب عریض‌تر از طول خود است. رنگ آن در بالا طلایی‌زرد تا نارنجی و به سمت پایین به‌تدریج صورتی‌قرمز تا قرمز ارغوانی می‌شود. ساقه با شبکهٔ ظریف شش‌ضلعی زردرنگ تا قرمز تزیین شده که گاه به نیمهٔ بالایی ساقه محدود می‌شود. گوشت ضخیم، اسفنجی و سفیدرنگ است اما ممکن است در نمونه‌های نابالغ زردرنگ باشد و گاهی در پایهٔ ساقه مایل به قرمز است. بوی قارچ در نمونه‌های جوان ضعیف و دلپذیر (مشکی) ولی در نمونه‌های مسن به‌شدت بدبو و شبیه لاشه است. هاگ‌ها زیر میکروسکوپ دوکی‌شکل هستند و اندازهٔ آن‌ها ۱۰–۱۶ × ۴٫۵–۷٫۵ میکرومتر است. پوستهٔ کلاهک از ریسه‌های (هیف‌های) دیواره‌دار درهم‌تنیده تشکیل شده که اغلب قشر ظریفی دارند. گونه‌های مشابه قارچ قلنبه شیطان ممکن است با چندین گونهٔ دیگر اشتباه گرفته شود: عمدتاً بر می‌روید، کلاهک آن رگه‌های صورتی پیدا می‌کند، ساقه‌ای کم‌وبیش استوانه‌ای یا گرزی‌شکل با شبکهٔ بسیار متراکم دارد و گوشت آن زردلیمویی است که تنها در کلاهک هنگام برش طولی آبی می‌شود. نیز اسیددوست است، کلاهکش رگه‌های صورتی دارد، گوشتش هنگام بریدن گسترده‌تر آبی می‌شود و هاگ‌هایش باریک‌تر (۹–۱۵ × ۴–۶ میکرومتر) هستند. رنگ کلاهک متغیری دارد که اغلب نوار صورتی‌رنگی در حاشیه دارد؛ ساقهٔ آن بدون رگه‌های قرمز عمیق است، منافذ حتی در نمونه‌های بالغ زرد یا نارنجی باقی می‌مانند و هاگ‌ها اندکی باریک‌تر (۱۲–۱۵ × ۴٫۵–۶ میکرومتر) هستند. | ## بخش 3: روبروبولتوس ساتاناس | در اسکاندیناوی نادر است و عمدتاً در چند جزیره در دریای بالتیک که خاک بسیار آهکی دارند دیده می‌شود. در شرق مدیترانه، از جنگل بَرعام در منطقهٔ جلیل علیا در شمال اسرائیل و همچنین جزیرهٔ قبرس گزارش شده که در آنجا با بلوط بومی طلایی همزیست است. همچنین در مناطق دریای سیاه و شرق آناتولی در ترکیه و نیز کریمه و اوکراین ثبت شده‌است و پراکنش آن ممکن است تا جنوب تا ایران گسترده باشد. satanas از ایالات متحده گزارش شده بود، اما این مشاهدات در واقع مربوط به گونهٔ نزدیک هستند. بولساتین یک مهارکنندهٔ ساخت پروتئین است و هنگام تزریق به موش‌ها ترومبوز گسترده ایجاد می‌کند. موسکارین نیز از این قارچ جدا شده اما مقدار آن بسیار ناچیزتر از آن است که پیامد سمی در انسان داشته باشد. در آن مناطق، قارچ پس از جوشاندن طولانی‌مدت خورده می‌شود که ممکن است سم‌ها را خنثی کند، هرچند این امر هرگز به‌صورت علمی اثبات نشده‌است. گزارش‌های مشابهی از منطقه خلیج سان فرانسیسکو در ایالات متحده وجود دارد اما احتمالاً مربوط به قارچ دیگری است که به‌اشتباه R. رمزباتم حدس زد که ممکن است تنوع منطقه‌ای در سمیت این قارچ وجود داشته باشد و پذیرفت که شاید این قارچ به اندازه‌ای که گزارش شده سمی نباشد. satanas به‌ندرت به‌صورت اتفاقی چشیده می‌شود؛ دست‌کم به دلیل بوی نامطبوع که در کنار رنگ قرمز چشمگیر و آبی‌شدن این قارچ را برای مصرف انسانی نامطلوب می‌سازد. | ## جمع‌بندی | با این حال، هنوز گزارش مستند و تأییدشده‌ای از حضور قطعی این‌گونه در ایران منتشر نشده‌است.