موضوع مقاله: دین در اسرائیل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دین در اسرائیل | مقدمه: اسرائیل خود را «کشوری یهودی و دموکراتیک» می‌خواند و تنها کشور جهان با جمعیت اکثریت یهودی است. | ## بخش 1: دین در اسرائیل | دیگر ادیان موجود در این کشور دربرگیرندهٔ اسلام (بیشتر سنی)، مسیحیت (عمدتاً ملکی و ارتدکس یونانی) و دین دروز است. دین نقشی محوری در زندگی ملی و مدنی اسرائیل ایفا می‌کند و نزدیک به همهٔ شهروندان اسرائیلی به‌طور خودکار عضو یکی از ۱۴ جامعهٔ دینی رسمی ثبت می‌شوند که بر مسائل احوال شخصیه به‌ویژه ازدواج نظارت دارند. بر پایهٔ آمار سال ۲۰۲۲، ترکیب دینی جمعیت اسرائیل ۷۳٫۶ درصد یهودی، ۱۸٫۱ درصد مسلمان، ۱٫۹ درصد مسیحی و ۱٫۶ درصد دروزی بود. ۴٫۸ درصد باقی‌مانده شامل پیروان ادیانی چون سامری‌گرایی و بهائیت و نیز افرادی بدون طبقه‌بندی دینی می‌شد. جوامع دینی رسمی شناخته‌شده عبارت‌اند از: یهودیت ارتدکس، اسلام، دین دروز، کلیسای کاتولیک (شامل کلیسای لاتین، کلیسای کاتولیک ارمنی، کلیسای مارونی، کلیسای کاتولیک یونانی پادشاهی، کلیسای کاتولیک سریانی و کلیسای کاتولیک کلدانی)، کلیسای ارتدکس یونانی، کلیسای ارتدکس سریانی، کلیسای حواری ارمنی، انگلیکان و بهائیت. قانون اسرائیل امتیازات قابل‌توجهی و آزادی عمل دینی را برای جوامع رسمی شناخته‌شده تضمین می‌کند؛ اما مرکز تحقیقات پیو اسرائیل را در زمرهٔ کشورهایی با «محدودیت‌های بالا» بر آزادی دین شناسایی کرده و این کشور را از نظر «تنش و خشونت بین‌ادیانی» در رتبهٔ پنجم جهان قرار داده‌است. تا سال ۱۹۹۹، ۶۵ درصد یهودیان اسرائیلی به خدا باور داشتند و ۸۵ درصد در مراسم سِدِر پسح شرکت می‌کردند. پیمایش ۲۰۰۹ نشان داد که ۸۰ درصد یهودیان اسرائیلی به خدا ایمان دارند و ۴۶ درصد آنان خود را سکولار معرفی می‌کنند. اکثریت یهودیان اسرائیلی (حدود دوسوم) خود را با جنبش‌های دینی یهودی (مانند یهودیت اصلاح‌گرا یا یهودیت محافظه‌کار) همسو نمی‌دانند و ترجیح می‌دهند وابستگی دینی خود را بر اساس میزان پایبندی عملی تعریف کنند. تا سال ۲۰۰۹، ۴۲ درصد یهودیان اسرائیلی خود را «سکولار» (حیلونی)، ۸ درصد حریدی (فراارتدکس)، ۱۲ درصد «دینی» (داتی)، ۱۳ درصد «سنتی-مذهبی» و ۲۵ درصد «سنتی-غیرمذهبی» تعریف می‌کردند. در سال ۲۰۲۲، ۴۵ درصد خود را سکولار، ۱۰ درصد حریدی، ۳۳ درصد مَسورتی (سنتی) و ۱۲ درصد داتی (دینی) معرفی کردند. در میان اعراب اسرائیلی تا سال ۲۰۰۸، ۸۲٫۷ درصد مسلمان، ۸٫۴ درصد دروزی و ۸٫۳ درصد مسیحی بودند. بیش از ۸۰ درصد مسیحیان اسرائیل عرب هستند و بیشتر بقیه مهاجرانی از اتحاد جماهیر شوروی پیشین‌اند که به همراه خویشاوندان یهودی خود مهاجرت کرده‌اند. پژوهش ۲۰۱۰ دربارهٔ جمعیت عرب نشان داد که ۸ درصد خود را بسیار مذهبی، ۴۷ درصد مذهبی، ۲۷ درصد نه‌چندان مذهبی و ۱۸ درصد غیرمذهبی می‌دانند. کشور اسرائیل در نمادهای ملی خود صراحتاً به دین یهود ارجاع می‌دهد: پرچم یادآور تالیت (شال نماز یهودی) و نشان ملی یادآور مِنورا است. همچنین ۵۰ درصد پاسخ‌دهندگان حاضر بودند از خرید در شبات چشم بپوشند به شرط آنکه حمل‌ونقل عمومی و فعالیت‌های تفریحی همچنان مجاز باشد. از آنجا که اصطلاحات «سکولار» (حیلونی) و «سنتی» (مَسورتی) تعریف دقیقی ندارند، برآوردهای منتشرشده از درصد یهودیان «سنتی» از ۳۲ تا ۵۵ درصد متفاوت است. شاخص دموکراسی اسرائیل در سال ۲۰۱۳ نشان داد که ۳٫۹ درصد پاسخ‌دهندگان خود را به یهودیت اصلاح‌گرا، ۳٫۲ درصد به یهودیت محافظه‌کار و ۲۶٫۵ درصد به یهودیت ارتدکس وابسته می‌دانستند و دوسوم دیگر ارتباطی با هیچ فرقه‌ای احساس نمی‌کردند. جنبش رو به رشد «بَعَل تشووا» (بازگشت‌کنندگان یهودی) نیز وجود دارد که در آن یهودیان سکولار شیوهٔ زندگی غیردینی پیشین خود را کنار گذاشته و پایبند مناسک دینی می‌شوند. در همان حال، حرکت معکوسی نیز به‌سوی زندگی سکولار در جریان است و دربارهٔ اینکه کدام روند نیرومندتر است بحث وجود دارد. گروه نخست دربرگیرندهٔ صهیونیسم دینی (ملی-مذهبی) و نیز جریان «هَردَل» (حریدی-لِاومی؛ یعنی فراارتدکس ملی‌گرا) است که شیوهٔ زندگی حریدی را با ایدئولوژی صهیونیستی ترکیب می‌کند. | ## بخش 2: دین در اسرائیل | جمعیت حریدی را می‌توان به سه زیرگروه تقسیم کرد: (۱) حریدی‌های لیتایی (اشکنازی) پیرو یهودیت ارتدکس سنتی غیرحسیدی (مِتنَگدیم)؛ (۲) حریدی‌های حسیدی با ریشهٔ اشکنازی (اروپای شرقی)؛ و (۳) حریدی‌های سفاردی (شامل مزراحی). بخش فراارتدکس نسبتاً جوان است و جمعیت آن در سال ۲۰۲۰ بیش از ۱٫۱ میلیون نفر (۱۴ درصد کل جمعیت) بود. بر پایهٔ پیمایش پیو (۲۰۱۴/۲۰۱۵)، اکثریت ارتدکس‌ها (۶۹ درصد) و فراارتدکس‌ها (۸۶ درصد) موافق‌اند که هلاخا (شریعت یهودی) به قانون دولتی تبدیل شود؛ اما اکثریت سنتی‌ها (۵۷ درصد) و به‌ویژه سکولارها (۹۰ درصد) با این امر مخالف‌اند. بر پایهٔ مؤسسه دموکراسی اسرائیل، تا سال ۲۰۱۳ نزدیک به ۷ درصد یهودیان اسرائیل خود را با یهودیت اصلاح‌گرا و محافظه‌کار «همذات‌پنداری» می‌کردند و بررسی مرکز تحقیقات پیو این رقم را ۵ درصد نشان داد. خاخام‌باشی (ربانوت هَراشی) به‌شدت با جنبش‌های اصلاح‌گرا و محافظه‌کار مخالفت می‌کند و آن‌ها را «ریشه‌کن‌کنندهٔ یهودیت» می‌خواند. با این حال، پیمایش مه ۲۰۱۶ نشان داد که ۷۲ درصد یهودیان اسرائیلی با ادعای حریدی‌ها مبنی بر اینکه یهودیان اصلاح‌گرا «واقعاً یهودی نیستند» مخالف‌اند و نزدیک به دوسوم پاسخ‌دهندگان موافق حقوق برابر یهودیت اصلاح‌گرا با یهودیت ارتدکس در اسرائیل بودند. وضع موجود سکولار-دینی وضع موجود دینی توافقی بود که داوید بن گوریون با احزاب ارتدکس هنگام تأسیس اسرائیل در ۱۹۴۸ دربارهٔ نقش یهودیت در حکومت و نظام قضایی اسرائیل به دست آورد. این توافق بر پایهٔ نامه‌ای بود که بن‌گوریون در ۱۹ ژوئن ۱۹۴۷ به آگودات اسرائیل نوشت. سهم آنان از کل جمعیت اسرائیل از ۹ درصد در ۱۹۴۹ به ۱۸ درصد در ۲۰۱۴ افزایش یافته‌است. مسلمانان اسرائیل عمدتاً در شهرک‌ها و روستاهای جلیل (بیش از ۵۰ درصد جمعیت آن منطقه)، ناحیهٔ مثلث و صحرای نِگِو (بیشتر بدوی) زندگی می‌کنند. بر پایهٔ پیمایش پیو (۲۰۱۴/۲۰۱۵)، مسلمانان در میان چهار گروه اصلی دینی اسرائیل بالاترین پایبندی مذهبی را دارند: ۶۱ درصد اظهار داشتند که روزانه نماز می‌خوانند و نزدیک به نیمی از آنان دست‌کم هفته‌ای یک بار به مسجد می‌روند. مسجد محمود در محلهٔ کبابیر حیفا، که پیشینهٔ آن به ۱۹۳۴ بازمی‌گردد، تنها مسجد جنبش احمدیه در خاورمیانه است و به دلیل آزادی مذهبی حاکم بر اسرائیل فعالیت می‌کند. نزدیک به ۱۳۷٬۰۰۰ نفر (۷۷٫۵ درصد) مسیحیان عرب و حدود ۴۰٬۰۰۰ نفر (۲۲٫۵ درصد) مسیحیان غیرعرب بودند. شهرهای دارای بیشترین شمار مسیحی عبارت‌اند از: ناصره (۲۱٬۹۰۰)، حیفا (۱۶٬۱۰۰)، اورشلیم (۱۲٬۷۰۰) و شفاعمرو (۱۰٬۳۰۰). سهم تخمینی فرقه‌های مسیحی از جمعیت مسیحی اسرائیل بدین ترتیب است: ۴۲ درصد ملکی یونانی-کاتولیک ۳۲ درصد ارتدکس یونانی (پاتریارکای اورشلیم) ۱۳ درصد لاتین-کاتولیک (پاتریارکای لاتین اورشلیم) ۷ درصد مارونی ۴٫۴ درصد پروتستان (شامل انگلیکان، لوتری و باپتیست) ده فرقهٔ مسیحی از سوی دولت اسرائیل به‌رسمیت شناخته شده‌اند و روحانیان آن‌ها حق انجام عقد ازدواج و طلاق را دارند. در سال ۲۰۱۴ کنست امکان ثبت هویت آرامی به‌جای عربی را برای بخشی از شهروندان مسیحی فراهم کرد. یهودیان مسیحایی دادگاه عالی اسرائیل در ۱۹۸۹ حکم داد که یهودیت مسیحایی دینی متفاوت از یهودیت است و افرادی که به این آیین گرویده‌اند حق عَلیا (قانون بازگشت) ندارند. دروزی‌ها در شمال اسرائیل نزدیک به ۱۴۳٬۰۰۰ دروز زندگی می‌کنند (آمار ۲۰۱۹) که ۱٫۶ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند. دیگر ادیان سامریان سامریان جامعهٔ دینی مستقلی را تشکیل می‌دهند که مانند یهودیت از قوم اسرائیل باستان ریشه گرفته‌اند. امروز دو جامعهٔ سامری با مجموع حدود ۸۰۰ نفر در حولون (اسرائیل) و کرانهٔ باختری وجود دارد. سامریان نخست مشمول قانون بازگشت بودند؛ اما در ۱۹۹۲ کنست تحت نفوذ احزاب مذهبی اعلام کرد که سامریان یهودی نیستند. | ## بخش 3: دین در اسرائیل | دادگاه عالی در ۱۹۹۷ این تصمیم را نقض کرد، هرچند خاخام‌باشی همچنان سامریان را یهودی نمی‌شناسد. قرائیم قرائیم خود را جامعهٔ دینی یهودی می‌دانند اما به یهودیت خاخامی تعلق ندارند. مرکز جهانی بهائی و آرامگاه باب در حیفا و آرامگاه بهاءالله نزدیک عکا قرار دارند که در سال ۲۰۰۸ به فهرست میراث جهانی یونسکو افزوده شدند. اماکن مقدس هر مکان مقدس توسط مرجع دینی ذی‌صلاح اداره می‌شود و آزادی دسترسی و عبادت به‌موجب قانون اسرائیل تضمین شده‌است. اماکن مقدس یهودی: دیوار غربی (کوتِل) در اورشلیم، کوه معبد، آرامگاه راحیل نزدیک بیت‌لحم، غار مکپلا (مدفن پدران) در حبرون و آرامگاه‌های ابن‌میمون در طبریا و شمعون بار یوحای در مِرون. اماکن مقدس اسلامی: مسجد الاقصی و قبةالصخره در اورشلیم، غار مکپلا در حبرون و مسجد الجزار در عکا. اماکن مقدس مسیحی: کلیسای مقبرهٔ مقدس، طریق الآلام و عشای ربانی در اورشلیم؛ کلیسای تولد مسیح در بیت‌لحم؛ کلیسای بشارت در ناصره؛ کوه خوشبختی‌ها در تبغا؛ و کَفَرناحوم در کنارهٔ دریاچهٔ طبریا. اماکن مقدس دروزی: نبی‌شعیب (آرامگاه یترو) نزدیک قرون حطین در جلیل و آرامگاه صبلان در حورفیش نزدیک نهاریا. اماکن مقدس بهائی: مرکز جهانی بهائی و آرامگاه باب در حیفا و آرامگاه بهاءالله نزدیک عکا. تنش‌های بین‌ادیانی مرکز تحقیقات پیو اسرائیل را جزو کشورهایی با «محدودیت‌های بالا» بر آزادی مذهب شناسایی کرده‌است. این مرکز اسرائیل را از نظر «تنش و خشونت بین‌ادیانی» در رتبهٔ پنجم جهان قرار داده‌است. بر پایهٔ پیمایش پیو، اقلیت عربی (شامل مسیحیان و دروزی‌ها) تبعیض علیه گروه‌های مختلف را بیش از اکثریت یهودی مشکل جامعهٔ اسرائیل می‌داند؛ ۷۹ درصد عرب‌ها بر این باورند که مسلمانان اسرائیلی مورد تبعیض قرار می‌گیرند در حالی‌که تنها ۲۱ درصد یهودیان چنین نظری دارند. در سال ۲۰۱۷ کلیساهای کاتولیک، ارتدکس یونانی، ارمنی و لوتری با انتشار بیانیه‌ای مشترک تلاش‌های دولت اسرائیل برای «تضعیف حضور مسیحی» در این کشور و به‌ویژه در اورشلیم را محکوم کردند. با این حال، وزارت خارجهٔ اسرائیل این اتهامات را «بی‌پایه» خواند و به رشد مداوم جمعیت مسیحی اشاره کرد. آزادی مذهب و قانون بیانیهٔ استقلال اسرائیل در ۱۹۴۸ آزادی عبادت را برای همهٔ ساکنان تضمین کرده‌است. هر جامعهٔ دینی شناخته‌شده حق خودمختاری داخلی و دریافت یارانهٔ دولتی برای نگهداری اماکن عبادت و حقوق روحانیان خود را دارد. با وجود این، جنبش‌های یهودی غیرارتدکس رسماً به‌رسمیت شناخته نشده‌اند و محدودیت‌هایی بر آن‌ها اعمال می‌شود. قانون بازگشت که تحت تأثیر هولوکاست تدوین شد حق مهاجرت به اسرائیل را به هر فردی با یک پدربزرگ یا مادربزرگ یهودی و همسر چنین فردی اعطا می‌کند. این بدان معناست که برخی افراد بدون وابستگی شخصی به یهودیت نیز می‌توانند این حق را بهره ببرند. | ## جمع‌بندی | از سوی دیگر، خاخام‌باشی ارتدکس تعریف سخت‌گیرانه‌تری از یهودی‌بودن دارد؛ به همین دلیل برخی مهاجران در اسرائیل یهودی شناخته نمی‌شوند و نمی‌توانند با یک یهودی ازدواج کنند.