موضوع مقاله: ادبیات ولزی سده‌های میانه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات ولزی سده‌های میانه | مقدمه: ادبیات ولزی سده‌های میانه به آثار ادبی نوشته‌شده به زبان ولزی در دوران قرون وسطی گفته می‌شود. | ## بخش 1: ادبیات ولزی سده‌های میانه | این ادبیات از سدهٔ پنجم میلادی، هنگامی که زبان ولزی در فرایند جدا شدن از بریتانیایی مشترک بود، آغاز می‌شود و تا آثار سدهٔ شانزدهم ادامه می‌یابد. زبان ولزی در فاصلهٔ سال‌های ۴۰۰ تا ۷۰۰ میلادی از دیگر گویش‌های بریتانیایی کهن متمایز شد. سنت شعری که در آثار «شاعران نخستین» (به ولزی: ) بازتاب یافته، بیش از هزار سال دوام آورد و تا آثار «شاعران اشراف» در سدهٔ شانزدهم ادامه یافت. هستهٔ اصلی این سنت، شعر مدیحه‌سرایی بود و نخستین شاعر در این زنجیره شناخته می‌شد. وجه دیگر این سنت، حرفه‌ای بودن شاعران و وابستگی آنان به حمایت شاهان، شاهزادگان و اشراف بود؛ مشابه شیوه‌ای که باردهای ایرلندی و اسکالدهای نورس از پشتیبانی بهره‌مند بودند. سقوط پادشاهی گوینز و از دست رفتن استقلال ولز در سال ۱۲۸۲ بحرانی جدی در این سنت ادبی پدیدآورد، اما سرانجام بر آن چیره شدند. این بحران به نوآوری در پیدایش وزن شعری ، تعریفی گشاده‌تر از مدیحه و تکیه بر اشراف برای حمایت مالی انجامید. حرفه‌ای بودن سنت شعری را انجمن شاعران با دفترچه‌قواعد خود پاس می‌داشت که بر شعرسرایی به‌مثابهٔ یک پیشه تأکید می‌کرد. شعر ولزی پیش از ۱۱۰۰ در ادبیات ولزی، دورهٔ پیش از ۱۱۰۰ به دورهٔ «شاعران نخستین» (به ولزی: ) یا «شعر کهن» (به ولزی: ) شناخته می‌شود. این دوره از زمان شکل‌گیری زبان ولزی تا رسیدن نورمن‌ها به ولز در اواخر سدهٔ یازدهم را دربرمی‌گیرد. کهن‌ترین ادبیات ولزی نه به سرزمینی که امروز ولز می‌نامیم، بلکه به شمال انگلستان و جنوب اسکاتلند (که مجموعاً ) تعلق دارد و می‌توان آن را به زبان کامبریایی، گویشی بریتونی و نزدیک به ولزی کهن، طبقه‌بندی کرد. هرچند این آثار به سده‌های ششم تا هشتم میلادی تعلق دارند، تنها در نسخه‌های خطی سده‌های سیزدهم و چهاردهم بازمانده‌اند. نام برخی از این شاعران نخستین در از سدهٔ نهم، که به‌طور سنتی به مورخ ننیوس نسبت داده می‌شود، آمده‌است. این نسخه مجموعه‌ای بزرگ از شعرهای عرفانی متأخر منسوب به تالیسین را دربردارد، اما پژوهشگران دوازده قصیده را شناسایی کرده‌اند که به سدهٔ ششم تعلق دارند. همگی مدیحه‌اند: یکی برای ، شاه پویس در حدود ۵۸۰؛ دو قصیده برای گوالاوگ، شاه ، پادشاهی‌ای در پیرامون لیدز امروزی؛ و نُه قصیدهٔ دیگر دربارهٔ ، فرمانروای پادشاهی در نزدیکی خور سالوی و پسرش . ابیات مدیحه‌سرایی تالیسین در ستایش اوریِن و اواین الگویی برای شاعران پسین شد که با الهام از او، حامیان خود را با همان عبارات می‌ستودند. این اثر را روایت می‌کند که میان بریتون‌های پادشاهی (با مرکزیت ، ادینبرو کنونی) و پادشاهی‌های ساکسونی و برنیکا در شمال‌شرق انگلستان، در نزدیکی کتریک و در حدود سال ۵۹۸ رخ داد. این قصاید به شکل تک‌گویی، اندوه و دریغ ناشی از از دست دادن بخش شرقی (شراپشایر کنونی) به دست انگلیسی‌ها را بیان می‌کنند و در عین حال آثاری‌اند که طبیعت نقشی مهم در پس‌زمینهٔ آنها دارد و بازتاب‌دهندهٔ احساسات اصلی شعرند. دیگر شعرهای کهن هرچند مهاجمان آنگلوساکسون در بیشتر شعرهای کهن ولزی مایهٔ اندوه‌اند، قصایدی امیدبخش نیز وجود دارد که شکست نهایی مهاجمان را نوید می‌دهند. یکی از این قصاید، از سدهٔ دهم در کتاب تالیسین است که ائتلافی از نیروهای ایرلندی، بریتانیایی و اسکاندیناوایی را در شکست دادن انگلیسی‌ها و بازپس‌گیری بریتانیا به تصویر می‌کشد. این دوره همچنین شعر دینی پدیدآورد؛ از جمله ‌هایی در ستایش تثلیث که در نسخهٔ خطی یوونکوس از سدهٔ نهم (اکنون در کتابخانه دانشگاه کمبریج) یافت می‌شوند. در کتاب تالیسین قصیده‌ای از سدهٔ نهم به نام وجود دارد که احتمالاً شاعر دربار آن را به مناسبت سال نو سروده‌است. این کتاب همچنین شامل قصایدی مهم است که احتمالاً تالیسین نسروده، از جمله «نبوءهٔ بریتانیا» و (غارت آنون). بسیاری از شعرهای طبیعت، ، شعر پیشگویانه و شعر دینی موجود در و نیز از همین دوره دانسته می‌شوند. شعر ولزی از ۱۱۰۰ تا ۱۶۰۰ از حدود ۱۱۰۰ تا ۱۶۰۰ میلادی، شعر ولزی را می‌توان به دو دورهٔ مشخص بخش کرد: دورهٔ «شاعران شاهزادگان» که پیش از ازدست‌رفتن استقلال ولز در ۱۲۸۲ فعال بودند و دورهٔ «شاعران اشراف» که از ۱۲۸۲ تا دورهٔ الحاق ولز به انگلستان در سدهٔ شانزدهم کار می‌کردند. | ## بخش 2: ادبیات ولزی سده‌های میانه | شاعران شاهزادگان (حدود ۱۱۰۰ – حدود ۱۳۰۰) این دوره در زبان ولزی به (شاعران شاهزادگان) یا (شاعران نه‌چندان نخستین) شناخته می‌شود. منبع اصلی شعر سده‌های دوازدهم و سیزدهم، است؛ گلچینی از شعر درباری که در صومعهٔ سیسترسی از حدود ۱۲۸۲ تا ۱۳۵۰ گردآوری شد. شاعران این دوره حرفه‌ای بودند و در دربارهای گوناگون شاهزادگان ولزی کار می‌کردند. آنها اعضای انجمن شاعران بودند که حقوق و وظایفشان در قانون بومی ولز تضمین شده بود. خاندان‌های شاعر هنوز رایج بودند—شاعر پسری شاعر و دست‌کم دو نوهٔ شاعر داشت—اما آموزش رسمی شعر در مدرسه‌های شعری رواج می‌یافت. «پنکرذ» (به ولزی: ، سرآهنگ‌ساز) در رأس حرفه قرار داشت و صندلی ویژه‌ای در دربار در جایگاهی ارجمند کنار ولیعهد برای او در نظر گرفته می‌شد. هنگام اجرا، از او انتظار می‌رفت دو بار بخواند: یک‌بار در بزرگداشت خداوند و یک‌بار در ستایش شاه. «بارذ تِیلو» (به ولزی: ، شاعر خانواده) یکی از ۲۴ مقام دربار بود و پیش از نبرد برای لشکریان و نیز برای ملکه در خلوت می‌سرایید. شعر این دوره دلاوری‌های جنگی شاهزاده را با زبانی عمداً باستانی و دیریاب می‌ستاید و پژواکی از سنت مدیحه‌سرایی کهن تالیسین دارد. مرثیهٔ گریفیذ اب ایر اینَد کوخ (فعال ۱۲۷۷–۱۲۸۳) بر مرگ یکی از برجسته‌ترین قصاید این دوره است. شاعران سرشناس این دوره عبارتند از: (فعال حدود ۱۱۰۰–۱۱۳۷)؛ نخستین شاعر از گوگینفیرذ (فعال حدود ۱۲۵۸–۱۲۸۴) (فعال حدود ۱۱۵۵–۱۲۰۰) (فعال حدود ۱۲۲۰–۱۲۵۸) (فعال ۱۱۷۴/۷۵–۱۲۲۰) شاعر متفاوت این دوره (درگذشتهٔ ۱۱۷۰) بود که چون پسر شاهزاده بود، شاعری حرفه‌ای نبود. شاعران اشراف یا کوویذوایر (حدود ۱۳۰۰ – حدود ۱۶۰۰) سنت شعری در ولز تا زمانی که حامیان مالی وجود داشتند شکوفا بود. پیش از ۱۲۸۲ ولز از چندین پادشاهی مستقل تشکیل می‌شد و کمبودی در دربارهای آمادهٔ پذیرایی از شاعر وجود نداشت. پس از ۱۲۸۲ سنت شعری با روی آوردن به اشراف زمین‌دار بقای خود را تضمین کرد؛ از جمله برخی اشراف نورمن که با فرهنگ ولزی درآمیخته بودند. بیشتر شعر این دوره مدیحه‌سرایی است: در ستایش حامی و خاندانش، نیاکانش، خانه‌اش و سخاوتش. پرکاربردترین وزن شعری در این دوره بود و از همین رو این دوره به دورهٔ «کوویذوایر» (شاعران کوویذسرا) نیز شناخته می‌شود. شاعران خود را در انجمنی سازمان دادند تا جایگاه حرفه‌ای‌شان را پاس دارند و هر از چندگاه قواعد را بازنگری می‌کردند. دافیذ اپ گویلیم (حدود ۱۳۱۵/۲۰ – حدود ۱۳۵۰/۱۳۷۰) بزرگ‌ترین شاعر ولز شناخته می‌شود. یولو گوخ (حدود ۱۳۲۵ – حدود ۱۳۹۸) از درهٔ برمی‌خاست و پُلی میان دورهٔ شاعران شاهزادگان و شاعران اشراف بود. شون کنت (حدود ۱۴۰۰ – ۱۴۳۰/۱۴۴۵) که به‌طور سنتی با مرتبط است، بیش از همه به‌کارگیری شعر در خدمت باورهای مسیحی‌اش شناخته می‌شود و از سنت مدیحه‌سرایی برای حامیان بیرون ایستاد. او استاد سنت مدیحه‌سرایی بود و همچنین سربازی بود که در جنگ‌های گل سرخ در سوی یورکی‌ها جنگید. سال‌های پایانی عمرش را به‌عنوان مهمان غیرروحانی در صومعهٔ سیسترسی نزدیک سانگوسن گذراند. دافیذ نانمور (فعال ۱۴۵۰ – ۱۴۹۰) از نانمور در گوینز و از شاعران برجستهٔ این دوره بود. منتقد سدهٔ بیستم اهمیت ویژه‌ای برای کار او قائل بود و او را شاعری فیلسوف می‌دانست که فرمانروای آرمانی را می‌ستاید. تیدیر الد (حدود ۱۴۶۵ – حدود ۱۵۲۵) خود از اشراف و یکی از بزرگ‌ترین شاعران اشراف بود. | ## بخش 3: ادبیات ولزی سده‌های میانه | گریفیذ هیرایتوگ (درگذشتهٔ ۱۵۶۴) از سانگوسن و از برجسته‌ترین شاعران سدهٔ شانزدهم بود. هرچند عضو انجمن سده‌میانگی شاعران بود، با ، پیشتاز رنسانس ولزی، همکاری نزدیک داشت. دیگر صداها در شعر ۱۳۰۰–۱۶۰۰ همهٔ شعرهای بازمانده از این دوره به سنت مدیحه‌سرایی تعلق ندارند. زنان ظاهراً از انجمن شاعران کنار گذاشته شده بودند، اما برخی زنان بر صنعت شعر ولزی چیره شدند. این شعرها عمداً مبهم بودند اما در هستهٔ خود پیروزی ولزی‌ها بر انگلیسی‌ها را نوید می‌دادند. با پیروزی هنری هفتم «ولزی‌تبار» در نبرد بازورث در ۱۴۸۵، شاعران بر آن شدند که پیشگویی‌ها تحقق یافته و این سنت به پایان رسید. نثر ولزی کهن‌ترین نوشتهٔ ولزی، یادداشتی حاشیه‌ای شامل حدود شصت‌وچهار واژه در «کتاب سنت تیلو» ، انجیل‌نامه‌ای از است که اکنون در کلیسای جامع چد در لیچفیلد نگهداری می‌شود و به نیز شناخته‌است. این یادداشت که از واژهٔ آغازین لاتینی‌اش «سورِکسیت» نام گرفته، به سدهٔ نهم یا حتی پیش‌تر تعلق دارد و ثبت یک پروندهٔ حقوقی دربارهٔ زمین است. قصه‌گوی بومی ولزی، موسوم به «کیفارویذ» (به ولزی: ، «آن‌که می‌داند»)، مقامی رسمی در دربار داشت. سنت داستان‌سرایی اساساً شفاهی بود و تنها بقایایی اندک از آن باقی مانده، از جمله (به ولزی: )، مجموعه‌ای یادیار برای شاعران و قصه‌گویان. در سده‌های میانه زبان ولزی برای انواع مقاصد به کار می‌رفت و این در تنوع متون نثری بازمانده بازتاب یافته: آثار اصلی و ترجمه‌ها، داستان‌ها و واقعیت‌ها، متون دینی و حقوقی و پزشکی. داستان‌های بومی ولزی یا مابینوگیون نام «مابینوگیون» برچسبی آسان برای مجموعه‌ای از داستان‌های نگهداری‌شده در دو نسخه خطی به نام‌های و است. این مجموعه شامل چهار داستانی است که را تشکیل می‌دهند: دو داستان بومی دربردارندهٔ سنت‌های مربوط به شاه آرتور هستند: ، کهن‌ترین داستان آرتوری به هر زبانی دو داستان بومی دیگر سنت‌هایی دربارهٔ پیشینهٔ نخستین بریتانیا را بازتاب می‌دهند: سه داستان پایانی، رمانس‌های آرتوری ولزی‌اند که تأثیر شاعر فرانسوی کرتین دو تروا را نشان می‌دهند: قانون بومی ولزی بر پایهٔ سنت، در حدود سال ۹۴۵ همایشی در ویتلند در کارمارتنشر فراخواند. کهن‌ترین نسخه‌های خطی حاوی این متون حقوقی حدود دویست‌وپنجاه سال پس از آن رویداد تاریخ‌گذاری می‌شوند و احتمالاً بازتاب دقیق آنچه مدون شده نیستند. قانون بومی ولز تا الحاق ولز در ۱۵۳۶ به‌صورت زنده رشد کرد و از همین رو نسخه‌های خطی فراوان‌تری از آن نسبت به داستان‌های بومی بازمانده است. به‌کارگیری زبان ولزی برای متون حقوقی نشان می‌دهد که این زبان از واژگان و اصطلاحات فنی دقیق برخوردار بود. همچنین گویای آن است که خواندن و نوشتن ولزی به کشیشان و راهبان محدود نبود بلکه حقوق‌دانانی نیز وجود داشتند که مهارتشان معطوف به نگارش و تثبیت قانون در واژگان بود. متون دینی بخش عمدهٔ متون دینی ولزی سده‌های میانه ترجمه‌اند و بیشتر آثار راهبان و کشیشان ناشناخته‌اند. این آثار سلیقه‌ها و جریان‌های مسیحیت آن زمان را بازتاب می‌دهند: روایات جعلی، رؤیاها، رساله‌های کلامی و آثار عرفانی. زندگی‌نامه‌های قدیسان حدود سی زندگی‌نامهٔ قدیس، هم بومی مانند بیونو، کوریگ و و هم عام‌تر مانند مریم، مریم مجدلیه، مارتین تور و کاترین اسکندریه، بازمانده‌اند که همگی ترجمه‌هایی از لاتین به ولزی هستند. مهم‌ترین آنها «بوخذ دِوی» (زندگینامهٔ سنت دیوید) است که در حدود ۱۰۹۰ به لاتین نوشت و سپس به ولزی ترجمه شد، و «بوخذ کادوگ» (زندگینامهٔ ) که لیفریس لانکارفان در حدود ۱۱۰۰ نگاشت. متون تاریخی متون تاریخی ولزی سده‌های میانه آفریده‌های ادبی‌اند، اما به دو گروه متمایز تقسیم می‌شوند: گروه نخست، ، که بیشتر به واقعیت‌های تاریخی پایبند است و گروه دوم، که آفرینش خیال‌پردازانهٔ جفری مانموث است. بروت ای تووایسوگیون (تاریخ شاهزادگان) شامل ترجمه‌های ولزی متعددی از سالنامه‌های اصلی لاتینی است که تاریخ ولز را از سدهٔ هفتم تا مرگ لوولین اپ گریفیذ در ۱۲۸۲ روایت می‌کند. بروت ای برنینید (تاریخ پادشاهان) نامی است برای چندین متن که ریشهٔ خود را به ترجمه‌هایی از تاریخچه پادشاهان بریتانیا (۱۱۳۶) جفری مانموث می‌رسانند. این آثار نقش کلیدی در شکل‌دهی به تصویر ولزی‌ها از خودشان داشتند و ریشه‌های آنها را به بروتوس تروایی، بنیادگذار اسطوره‌ای بریتانیا، بازمی‌گرداندند. | ## جمع‌بندی | واژهٔ ولزی «بروت» از نام بروتوس گرفته شده و نخست به‌معنای «تاریخ بروتوس» و سپس «تاریخ‌نامه» بود.