موضوع مقاله: کشاورزی در مصر باستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کشاورزی در مصر باستان | مقدمه: مقبره سِن-نیجم (۱۲۰۰قبل از میلاد) تمدن مصر باستان مدیون رودخانه نیل و طغیان سالیانه آن بود. | ## بخش 1: کشاورزی در مصر باستان | قابل پیش‌بینی بودن این طغیان سالیانه رود نیل و خاک حاصلخیز اطراف این رودخانه به مصریان اجازه داد تا بر اساس کشاورزی، امپراتوری بزرگ خود را بسازند. مصریان باستان به عنوان یکی از اولین جمعیت‌های بشری شناخته می‌شوند که کشاورزی را در مقیاس وسیع انجام دادند. که در این روش سیلاب سالیانه نیل در تابستان اتفاق می‌افتاد، گودال‌هایی را که مصریان حفر کرده بودند را پر می‌کرد شیوه‌های کشاورزی آنها به آنها اجازه می‌داد تا محصولات غذایی اصلی و استراتژیک، به ویژه غلاتی مانند گندم و جو، و محصولات صنعتی مانند کتان و پاپیروس را کشت کنند. در طول دوره پر بارش نوسنگی، این منطقه از لحاظ پوشش گیاهی غنی بود و جمعیت انسان در صحرا در حدود هشت هزار سال قبل از میلاد به‌طور قابل توجهی افزایش یافته بود. آنها با شکار و ماهیگیری در دریاچه‌های محلی و با جمع‌آوری غلات وحشی صحرا که فراوان بود، زندگی می‌کردند. دوره پر بارش نوسنگی به تدریج رو به پایان بود و در حدود ۶۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال پیش به پایان رسید. خیلی قبل‌تر از آن زمان، گله‌داران مهاجر به مناطق دیگر آفریقا رفتند، بعضی هم به دلتای نیل نیز رفتند، جایی که مستعد شروع کشاورزی و دامداری بود. در جاهای دیگر در صحرای نیمه غربی مصر، گروه‌هایی شبیه باشندی نیز در واحه فرافره و نبتا پلایا در جنوب ساکن شده‌اند. باشنی‌ها از آسیاب‌های ماسه سنگی برای آسیاب ارزن وحشی محلی و سورگوم استفاده می‌کردند. در واحه فرافره، یک بز متعلق به حدود ۶۱۰۰ سال قبل از میلاد در روستای دره پنهان پیدا شد. با این حال، بزها و گاوها تقریباً تنها عناصر عصر نوسنگی از خاور نزدیک هستند که ساکنان واحه آن را پذیرفته بودند. قدمت حضور گوسفندان در محل قصرالسقا به ۵۳۵۰ سال قبل از میلاد و بز و گاو در سال ۵۱۵۰ قبل از میلاد می‌رسد. نیل طولانی‌ترین رودخانه جهان است که از دریاچه ویکتوریا در به سمت شمال جریان دارد و در نهایت به دریای مدیترانه می‌ریزد. رود نیل دو شاخه اصلی دارد: نیل آبی که از اتیوپی سرچشمه می‌گیرد و نیل سفید که از اوگاندا می‌ریزد. در حالی که نیل سفید در نظر گرفته می‌شود طولانی‌تر و آسان‌تر از آن عبور کرد، نیل آبی در واقع حدود دو سوم حجم آب رودخانه را به خود اختصاص می‌دهد. این دو شاخه در خارطوم گرد هم می‌آیند و نیل بزرگ را و با رسیدن به مصر دوباره شاخه می‌شوند و دلتای نیل را تشکیل می‌دهند. از آنجایی که این سیل کاملاً قابل پیش‌بینی بود، مصری‌ها توانستند شیوه‌های کشاورزی خود را بر اساس این سیلاب، در اطراف نیل توسعه دهند. سطح آب رودخانه از ماه آگوست تا ماه سپتامبر افزایش می‌یابد و دشت سیلابی و دلتا در اوج سیل توسط ۱/۵ متر آب، زیر آب می‌رود. این طغیان سالانه رودخانه با کاهش سیل در ماه اکتبر، کشاورزان مصری را با حفره‌های پرآب و خاک حاصلخیز برای کاشت محصولات خود، روبرو می‌کردند. خاک به جا مانده از سیل به عنوان سیلت شناخته می‌شود که از ارتفاعات اتیوپی توسط رود نیل آورده شده است. کاشت در ماه اکتبر یعنی پس از پایان سیل انجام می‌شد و محصولات با حداقل مراقبت رشد کردند تا زمانی که بین ماه‌های مارس و مه به بار بنشینند. در حالی که طغیان رود نیل بسیار قابل پیش‌بینی تر و آرام‌تر از رودخانه‌های دیگر مانند دجله و فرات بود، اما همیشه هم آرام و کنترل شده نبود. سیلاب‌های زیاد مخرب بود و می‌توانست کانال‌هایی را که برای آبیاری ساخته شده بودند از بین ببرد. همچنین نبودن طغیان سالیانه نیل یک مسئله خطرناک و جدی را ایجاد کرد زیرا مصریان در صورت نبود این طغیان، از قحطی رنج می‌بردند. سیستم‌های آبیاری در مصر باستان مصریان باستان برای استفاده بهینه از آب رودخانه نیل، سیستم‌های آبیاری خود را توسعه دادند. آبیاری به مصریان این امکان را می‌داد که از آب‌های رود نیل برای اهداف مختلف استفاده کنند. به‌طور قابل توجهی، آبیاری به آنها توانایی کنترل و مدیریت بیشتری بر کارهای کشاورزی خود داد. آب‌های سیلاب از مناطق خاصی مانند شهرها و باغ‌ها دور می‌شدند تا از ایجاد خسارت توسط سیل جلوگیری شود. | ## بخش 2: کشاورزی در مصر باستان | با این حال، اولین و مشهورترین اشاره به آبیاری در باستان‌شناسی مصر بر روی سر گرز پادشاه عقرب یافت شده است که تقریباً به ۳۱۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، بر می‌گردد. سر گرز، پادشاه عقرب دوم را در حال حفر خندقی نشان می‌دهد که بخشی از شبکه آبیاری است. این عمل به آنها اجازه داد تا بالا و پایین رفتن سطح آب رودخانه را کنترل کنند تا به بهترین وجه نیازهای کشاورزی خود را برآورده کنند. هنگامی که سیل می‌آمد، آب در حوضچه‌ها و گودال‌هایی که دیوارها تشکیل می‌دادند گیر می‌افتاد. این شبکه آب را بیشتر از آنچه که به‌طور طبیعی باقی می‌ماند، نگه می‌داشت و به زمین اجازه می‌داد تا برای کاشت بعدی کاملاً اشباع از آب شود. هنگامی که خاک به‌طور کامل آبیاری می‌شد، آبی که در حوضچه بالادست باقی می‌ماند اساساً به حوضچه پایین دست دیگری که به آب بیشتری نیاز داشت وارد می‌شد. باغداری و باغبانی در مصر باستان علاوه بر کاشت بذر در کشتزارها، در دشت‌های سیلابی، باغ‌ها نیز توسعه یافت. این باغ‌ها عموماً دورتر از دشت سیلابی نیل ساخته می‌شدند و در نتیجه، کار بسیار بیشتری را می‌طلبید. آبیاری دائمی مورد نیاز باغ‌ها، کشاورزان را مجبور می‌کرد تا آب را به صورت دستی از چاه یا رودخانه نیل برای آبیاری محصولات باغ خود حمل کنند. علاوه بر این، در حالی که رود نیل گل و لای می‌آورد که به‌طور طبیعی دره را بارور می‌کرد، اما باغ‌ها به دلیل دوری از رودخانه می‌بایست با کود کبوتر بارور می‌شدند. ۱۹ گونه مختلف درخت در باغ‌های اینه-نی، معمار فرعون توتموس یکم (۱۵۰۴–۱۴۹۲ قبل از میلاد) یافت شد. درختان چنار و گز گاهی در جلوی معابد کاشته می‌شدند، همان‌طور که در معبد نبه‌پترا، از قرن یازدهم قبل از میلاد، کاشته می‌شد. اعتقاد بر این بود که این درخت زندگی است که در بین سرزمین زندگی و مرگ کاشته شده است. درخت انار در دوران پادشاهی نوین معرفی شد و به دلیل عطر و رنگ قرمز آن، بسیار ارزشمند بود. کاهوی رومی مقدس در نظر گرفته می‌شد و با خدای تولید مثل مرتبط بود و اعتقاد بر این بود که یک داروی مقوی قوی است. نقاشی‌های مقبره نشان می‌دهد که انگورهای انگور گاهی در بالای آلاچیق‌ها کاشته می‌شدند تا سایه ای برای باغ ایجاد کنند. گل‌ها را در باغ‌ها برای ساخت بوته‌های تزئینی و برای استفاده در مراسم مذهبی پرورش می‌دادند. گل‌های رایج باغ عبارت بودند از: مهرگیاه و مینای چمنی، گل داوودی، شقایق و خشخاش، یاس و گل رز. مصریان انواع محصولات کشاورزی از جمله غلات، سبزیجات و میوه‌ها را برای مصرف کشت می‌کردند. غلات عمده کشت شده شامل گندم تک‌دانه و گندم دو دانه بود که برای تهیه نان کشت می‌شدند. محصولات زیر زمینی، مانند پیاز، سیر و تربچه، همراه با سبزیجات، مانند کاهو و جعفری رشد می‌کردند. میوه‌ها یکی از بن مایه‌های رایج آثار هنری مصری بودند که نشان می‌دهد رشد آن‌ها نیز با توسعه فناوری کشاورزی این تمدن، کانون اصلی تلاش‌های کشاورزی و باغداری بوده است. برخلاف غلات و حبوبات، میوه به تکنیک‌های کشاورزی پیچیده‌تر و سخت‌تر از جمله استفاده از سیستم‌های آبیاری، شبیه‌سازی، تکثیر و آموزش نیاز داشت. در حالی که اولین میوه‌های کشت شده توسط مصریان احتمالاً بومی بوده‌اند، مانند خرما و سورگوم، میوه‌های بیشتری به عنوان سایر تأثیرات فرهنگی معرفی شدند. میوه‌هایی مانند انجیر، چنار، خرما و سیاه تلو، انگور و هندوانه در سرتاسر مصر قبل از سلسله یافت می‌شد، خرنوب، زیتون، سیب و انار در زمان پادشاهی جدید به مصریان معرفی شد. آنها از گیاهان برای دارو، به عنوان بخشی از اعمال مذهبی خود و در تولید لباس استفاده می‌کردند. از آنها در آشپزی، پزشکی، لوازم آرایشی و در فرایند مومیایی کردن استفاده می‌کردند. ریشه‌های این گیاه به عنوان غذا مصرف می‌شد، اما در درجه اول به عنوان یک محصول صنعتی برای کاغذسازی استفاده می‌شد. | ## بخش 3: کشاورزی در مصر باستان | استفاده اولیه آن در تولید طناب و پارچه‌ای بود که ماده اصلی تولید پارچه برای لباس‌های مصریان باستان بود. قدیمی‌ترین شواهد وجود گاو در مصر مربوط به منطقه فیوم است که قدمت آن به هزاره پنجم قبل از میلاد می‌رسد. مرغداری دستگاه‌های جوجه کشی ساخته شده توسط انسان، به نام اجاق تخم مرغ مصری، به قرن چهارم قبل از میلاد برمی گردد و برای تولید انبوه جوجه‌ها استفاده می‌شد. بسیاری از مراسم مذهبی مصریان بر مشاهدات آنها از طبیعت، رود نیل و کشاورزی متمرکز بود. آنها از دین به عنوان راهی برای توضیح پدیده‌های طبیعی، مانند طغیان‌های چرخهای رود نیل و رشد محصولات کشاورزی استفاده کردند. اگرچه رودخانه نیل مستقیماً مسئول خوش شانسی یا بدبختی مصریان بود ولی آنها خود نیل را نمی‌پرستیدند. مصریان باستان نامی برای رودخانه نگذاشتند و به سادگی از آن به عنوان «رود» یاد می‌کردند. نقش خدایان در کشاورزی مصریان باستان طغیان رود نیل را مرتبط با خدایی به نام هاپی می‌دانستند. با وجود این واقعیت که طغیان آب برای بقای کشاورزی و زندگی آنها بسیار مهم بود، اما هاپی به عنوان خدای اصلی در نظر گرفته نمی‌شد. او به‌عنوان چهره‌ای دارای اضافه وزن به تصویر کشیده شد که طغیان سالیانه نیل و سایر محصولات فراوان را به فراعنه تقدیم می‌کرد. معبدی هرگز به‌طور خاص برای هاپی ساخته نشد، اما زمانی که طغیان نیل آغاز می‌شد، با قربانی کردن و خواندن سرود او را پرستش می‌کردند. نظر تاریخدانان دربارهٔ کشاورزی در مصر هرودوت، همان گونه که این مردم را در سال ۴۵۰ ق‌م دیده، آنان را با روح خوشبینی چنین وصف می‌کند:آنان میوه‌های زمین را، با تحمل رنجی کمتر از هر ملت دیگر، به دست می‌آورند» … چه آنان ناچار نیستند زمین را خیش کنند یا بیل بزنند یا هر نوع کاری که دیگران برای به دست آوردن محصولی از دانه می‌کنند انجام دهند؛ این از آن جهت است که در آن هنگام که آب نیل خود به خود زیاد می‌شود، زمینهای آنان را آبیاری می‌کند، و چون آب پس می‌نشیند، هر کس بر زمین خود دانه می‌افشاند و خوکهای خود را بر آن رها می‌کند؛ چون این خوکها با دست و پای خویش دانه‌ها را در زمین نشاندند، وی منتظر می‌ماند تا هنگام درو برسد، آنگاه… محصول را جمع می‌کند. همان گونه که خوکها دانه را با دست و پای خود می‌کاشتند، بوزینگان را نیز چنان آموخته بودند که میوه‌ها را از درختان بچینند؛ همین نیل، که زمین را آبیاری می‌کرد، هنگام پس نشستن، در برکه‌ها و مردابها مقدار زیادی ماهی ذخیره می‌کرد؛ دامی که هنگام روز برای صید ماهی به کار می‌رفت شبها از آن برای نگاهداری کشاورزان از شر گزش پشه استفاده می‌شد. ولی باید دانست که بخشندگی نیل بهره کشاورز نبود، چه هر جریبی از زمین مصر ملک فرعون به‌شمار می‌رفت و هیچ‌کسی بی‌اجازه او نمی‌توانست از آن بهره‌برداری کند. هر تعداد ساکنان مصر را، در قرن چهارم قبل از میلاد، در حدود ۷ میلیون نفر تخمین کرده‌اند. اشراف، زمینداران و ثروتمندان دیگر زمینهای پهناوری در اختیار داشتند؛ برای آنکه اندازه‌ای از بزرگی این گونه املاک به دست آید، می‌گوییم که یکی از این گونه زمینداران هزار و پانصد ماده گاو داشته است. در بازمانده‌ای از یک کتیبه چنین آمده است که شاگرد مدرسه چه چیزها حق دارد بخورد، و در آن نام سی و سه نوع گوشت جانور و مرغ، چهل و هشت نوع غذای پخته، و بیست و چهار نوع نوشیدنی آمده است. ثروتمندان بر خوراک خود شراب می‌پاشیدند و می‌خوردند و درویشان از شراب جوی تخمیر شده استفاده می‌کردند. کشاورز «آزاد» تنها سرو کارش با تحصیلدار مالیات بود، و این شخص، بنابریک اصل اقتصادی که با گذشت زمان مستقر شده بود، با وی رفتار می‌کرد؛ یعنی «هر چه را قابل حمل و نقل بود» از وی می‌گرفت. نویسنده ظریفی از آن زمان، در باره مردانی که خوراک مصر را در زمان او فراهم می‌آورده‌اند، چنین می‌نویسد: آیا در خیال خود مجسم ساخته‌ای که چون ده یک دانه‌بار را از کشاورزی به عنوان مالیات می‌گیرند چه حالی دارد؟ کرمها نیمی از گندم را خورده‌اند، و اسب آبی بازمانده را از میان برده است؛ بر مزرعه دسته‌های بزرگی از موش هجوم آورده و ملخ بر سر آن ریخته است و چهارپایان و پرندگان قسمت مهمی از آن را ربوده‌اند؛ اگر کشاورز لحظه‌ای از آنچه بر روی زمین برای وی باقی مانده غفلت کند، دزدان آن را خواهند برد. از این گذشته، تسمه‌هایی که گاوآهن و بیل را به وسیله آن می‌بندند پاره شده و باید نوشود؛ جفت گاو نیز، که به گاوآهن بسته می‌شد، مرده است. درست در این هنگام، تحصیلدار از کشتی پیاده می‌شود تا ده یک را وصل کند؛ دربانان انبارهای]شاهی[ با چوبدستی، و زنگیان با شاخه‌های نخل، فرا می‌رسند و فریاد می‌زنند: بیایید، هم‌اکنون بیایید! ولی چیزی نیست که بگیرند؛ به همین جهت زارع بیچاره را بر زمین می‌اندازند و دست و پای او را می‌بندند و به طرف ترعه می‌کشند و، از سر، او را به آن می‌اندازند؛ زنش را نیز به او می‌بندند، کودکانش را به زنجیر می‌کشند و همسایگان از اطراف او فرار می‌کنند و در صدد آن برمی‌آیند تا دانه‌بار خود را پنهان سازند.ویل دورانت در جواب این گزارش هرودوت می‌گوید:البته این یک قطعه ادبی است که خالی از گزافگویی نیست، ولی نویسنده آن می‌توانست این مطلب را برنوشته خود بیفزاید که کشاورز در هر آن بیم آن داشته است که وی را به بیگاری بگیرند تا برای شاه کار کند، ترعه‌های او را بکند، راه بسازد، اراضی شاهی را کشت کند، سنگها و مسله‌ها را برای ساختن اهرام و معابد و کاخها بکشد. به گمان بیشتر، غالب کسانی که در مزارع کار نمی‌کردند به فقر تن در داده و بر آن شکیبایی می‌نمودند؛ بسیاری از آنان اسیران جنگی یا وامدارانی بوده‌اند که، از ناتوانی در پرداخت وام، به بندگی افتاده بودند. گاهی اوقات دستبردها و لشکرکشیهایی صورت می‌گرفت، تنها به این منظور که کسانی را به اسیری و بندگی بگیرند و به داخل کشور آرند؛ زنان و کودکانی را که به این ترتیب به چنگ می‌افتادند به هر کس که بهای بیشتری می‌پرداخت می‌فروختند. در موزه شهر لیدن نقش برجسته‌ای بر روی سنگ دیده می‌شود که در آن رشته درازی از اسیران آسیایی با حالت پریشان در کشتی جای دارند، و آنان را به اسیری می‌برند. | ## جمع‌بندی | تصاویر این اسیران، با دستهای بر پشت بسته یا بر گردن آویخته یا در کنده جای گرفته، و چهره‌هایی که از کینه آمیخته به ناامیدی حکایت دارد، چنان است که گویی بر روی سنگ جان دارد و با آدمی سخن می‌گوید.