موضوع مقاله: سی شوناگون | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سی شوناگون | مقدمه: سِی شوناگون نویسنده، شاعر و بانوی درباری ژاپنی بود که حدود سال ۱۰۰۰ میلادی، در میانهٔ دوره هی‌آن، به ملکه تی‌شی خدمت می‌کرد. | ## بخش 1: سی شوناگون | او نویسندهٔ «کتاب بالش» (یادداشت‌های بالینی) است که در سبک جستارنویسی نوشته شده است و از آثار مهم ادبیات کلاسیک ژاپن محسوب می‌شود. درباره نام سی شوناگون اطلاعات از زندگی سِی شوناگون چندان زیاد نیست؛ حتی نام واقعی او به درستی مشخص نشده است. بخش اول نام او یعنی سِی احتمالاً صورت کوتاه‌شدۀ نام خانوادگی او یعنی کیوهارا است (سِی تلفظ دیگری از نویسۀ کیو است). القاب مشابه با آن عبارتند از دای‌ناگون (مشاور اعظم) و چوناگون (مشاور ردۀ میانی). در آن زمان مرسوم بود که زنان دربار را با القاب یکی از خویشاوندان مردشان می‌خواندند. بنابراین، احتمالاً سِی شوناگون لقب شوناگون را از یکی از بستگان مرد خود گرفته است که از مشاوران ردۀ سوم دربار بوده است. «سی شوناگون» یک نام زنانه و درباری است و «سی» از نام خانوادگی کیوهارا گرفته شده است؛ در حقیقت «سی» تلفظ دیگر (تلفظ چینی) نویسه «کیو» است. «شوناگون» به نظر می‌رسد از مقام رسمی شوناگون گرفته شده باشد اما در آن زمان وقتی نام زنانه با نام مقام استفاده می‌شد، معمول بود که پدر یا خویشاوند نزدیک آن مقام را داشته باشد. سندی مبتنی بر اینکه در خویشاوندان نزدیک کیوهارا، کسی که مقام شوناگون را بر عهده داشته باشد، وجود ندارد و به همین علت، نام «سی شوناگون» و دلایل انتخاب این نام هنوز نامعلوم و مبهم است. 榊原邦彦「清少納言の名」『名古屋大学国語国文学』第32巻、名古屋大学国語国文学会、1973年、doi:10.18999/nagujj.32.13、ISSN 04694767。 نظریه‌هایی در این باب توسط پژوهشگران ارائه شده است که شامل موارد زیر هستند: 1.از آنجا که «سی شوناگون» یک نام زنانه است و در این نام مقام «شوناگون» وجود دارد، حتما پدر یا شوهر یا اقوام مذکر و نزدیک او مقام شوناگون را داشته‌اند و بر اساس بررسی افراد هم‌عصر فرض شده است که با پسر فوجیوارا موتوسوکه藤原元輔 [fujiwara no motosuke]، که با پدرش کیوهارا موتوسوکه، دوست بود، برای مدتی رابطه ازدواجی داشته است.角田文衞「清少納言の女房名」『王朝の明暗』東京堂出版、1975年。 2. در اسناد تاریخی مربوط به امپراتور کازان، نامی تحت عنوان دایه شوناگون دیده شده است. این نام، به عنوان نام مستعار یا جایگزین برای مادر شوهرِ سی شوناگون در نظر گرفته شده است. بر اساس این فرضیه، سی شوناگون نام «شوناگون» را از نام مادر شوهرش گرفته و به آن ملقب شده است. فرضیه‌ای دیگر که توسط کیشی‌گامی شین‌جی مطرح شده است به این موضوع اشاره می‌کند که این نام ممکن است برخلاف سنت‌های معمول، بدون ارتباط مستقیم با مقام هیچ خویشاوند مذکری انتخاب شده باشد. در عوض، این نام توسط فوجیوارا نو تی‌شی، ملکه امپراتور ایچی‌جو بود و سی شوناگون به عنوان یکی از زنان دربار در خدمت او بود. | ## بخش 2: سی شوناگون | تی‌شی نقش مهمی در دربار داشت و ممکن است نام‌ها را بر اساس سلیقه یا موقعیت اجتماعی به زنان دربار داده باشد. 渡邉美希「伴直方『枕冊子考』「清少納言の事跡」の考察 ―多田義俊『枕草紙抄』との関係に着目して」『日本文芸論叢』第29巻、東北大学文学研究科国文学研究室、2022年、ISSN 02883775。 سال تولد او با تخمین‌هایی مانند سال اول دوره کوهو (۹۶۴) (نظریه کیتامورا کیگین 北村季吟 [Kitamura Kigin ، سال اول تنروکو (۹۷۰) (نظریه ساکاموتو سانرو)یا سال دوم تنروکو (۹۷۱) ارائه شده بود، اما کیشی‌گامی شین‌جی بر اساس بررسی وقایع تاریخی دیگر این چنین تخمین زد: وقتی پسرش تاچیبانا نوریناگا 橘則長 [Tachibana no Norinaga را به دنیا آورد، حدود ۱۷ ساله بوده است و با محاسبه معکوس (یعنی کم کردن ۱۷ سال از سال تقریبی تولد پسر)، سال تولد سی شوناگون را حدود سال سوم دوره کوهو (معادل ۹۶۶ میلادی) تعیین کرد. محل تولد و زندگی شهری که سِی شوناگون در آن زندگی می‌کرد، یعنی هِی‌آن‌کیو (کیوتوی امروزی) معمولاً «پایتخت» نامیده می‌شد. برای مردمانی که در این پایتخت زندگی می‌کردند سایر نقاط ژاپن تاریک و به دور از فرهنگ محسوب می‌شد. هِی‌آن‌کیو با الگوبرداری از چانگ‌آن ، پایتخت چین ساخته شده بود و قصر بزرگ امپراتور در شمال شهر واقع شده بود و در مناطق شرقی، غربی و جنوبی آن خیابان کشیده بودند. قصر بیرونی که باروهای بلندی آن را از شهر جدا می‌ساخت عمارت‌های مختلف حکومتی را در خود جای می‌داد و قصر درونی که با دیوارهایی از بخش بیرونی مجزا می‌شد محل زندگی امپراتور و خانوادۀ سلطنتی و معاشرانشان بود. خانواده پدر او، یعنی کیوهارا نو موتوسوکه، که یک اشراف‌زاده پایین‌رتبه بود و وظایفی مانند دریافت‌کننده (زوریو受領 [Zuryō]: مأموران درباری و اشراف پایین‌رتبه که از پایتخت (کیوتو) به استان‌های مختلف اعزام می‌شدند. وظیفه اصلی آن‌ها جمع‌آوری مالیات (معمولاً از محصولات کشاورزی مانند برنج) از کشاورزان محلی و ارسال آن به دولت مرکزی بود.) را بر عهده داشت، اما به عنوان شاعر برجسته‌ای شناخته می‌شد که تفسیر مجموعه شعر «مان‌یوشو» را انجام داده است و یکی از انتخاب‌کنندگان مجموعه گو سن واکاشو 後撰和歌集 [Gosen Wakashū] (معروف به پنج نفر از ناشی‌بوکو) بود که شعرهای برتر را برای این مجموعه مهم ادبی انتخاب و سازماندهی می‌کردند. در مجموعه داستان‌های «کونجاکو مونوگاتاری‌شو» و «اوجی شویی مونوگاتاری»، از نوریمیتسو به عنوان شخصیتی که در شجاعت برجسته بود و شهرت بالایی در جامعه داشت یاد شده است. علاوه بر این، اشعار او در مجموعه «کین‌یو واکاشو金葉和歌集 [Kin'yō Wakashū » نیز انتخاب شده است اما در بخش ۸۰ کتاب «بالش» ، سی شوناگون او را به عنوان کسی توصیف کرده که حتی به معمای وجود خودش هم توجهی نمی‌کند و از شعر واکا به شدت بیزار است.木村祐子 2017, p. مونه‌یو دوست پدرش بود و پیش از ازدواجشان فرماندار استان‌های یاماشیرو و ستسو را بر عهده داشته بود. او که زنی بسیار باسواد و با اراده بود، مورد محبت ویژه ملکه تی‌شی قرار گرفت و در بخش شمالی کاخ داخلی ایچی‌جو-این، یک اتاق کوچک به عنوان محل کار و اقامتش به او داده شد. وقایع ضبط شده در «کتاب بالش» تقریباً همگی در زمانی رخ داده‌اند که سِی شوناگون در سمت ندیمگی ملکه تِی‌شی در دربار خدمت می‌کرده است. در آن زمان سِی شوناگون کمتر از سی سال سن داشت و البته از سایر ندیمه‌ها و خدمتکاران ملکه بزرگ‌تر بود. خدمت سِی شوناگون در دربار امپراتور ظاهراً با مرگ ملکه تِی‌شی به پایان می‌رسد و ما از زندگی و احوال او در سال‌های پایانی عمر تقریباً چیزی نمی‌دانیم. | ## بخش 3: سی شوناگون | سِی شوناگون عاشقانه ملکه تیِ‌شی را می‌ستاید و ملکه نیز آشکارا از مصاحبت با او لذت می برد. اما گاه دوست دارد سربه‌سر ندیمۀ محبوب خود بگذارد و معمولاً این کار را با آزمودن عشق و وفاداری او نسبت به خود می‌کند. با این که از تِی‌شی با عنوان «ملکه» یاد می‌شود، اما در حقیقت، او جایگاه مستحکمی در دربار نداشت. تِی‌شی دختر یکی از بزرگان خاندان پرنفوذ فوجی‌وارا به نام میچی‌تاکا道隆 [Michitaka ] بود و در چهارده سالگی به عقد امپراتور یازده ساله درآمده بود. همسران دیگر امپراتور نیز که همگی از خاندان‌های بانفوذ بودند در همین دربار زندگی می‌کردند. تلاش خاندان فوجی‌وارا و خاندان‌های بزرگ دیگر همواره بر این بود که ملکه یعنی مادر امپراتور بعدی از خاندان آن‌ها باشد و بر سر همین موضوع با یکدیگر به‌شدت رقابت می‌کردند. سرانجام عموی تِی‌شی، میچی‌ناگا道長 [Michinaga ] که جای پدر او را گرفته است دختر ده سالۀ خود را به عقد امپراتور درمی‌آورد و این دختر جایگاه همسر اصلی امپراتور را تصاحب می‌کند. تِی‌شی در پایان همان سال از دنیا می‌رود و در نتیجه، سِی شوناگون نیز جایگاه خود را در دربار از دست می‌دهد. ارزیابی شخصیت و مقایسه او با موراساکی شیکی‌بو سِی شوناگون زنی برجسته و تأثیرگذار در زمانۀ خود و پس از خود است. بسیاری از معاصرانش ذوق و نبوغ او را ستوده‌اند، اما ظاهراً برخی از بانوان و ندیمه‌های دیگر دربار چندان دل خوشی از او ندارند. پس از درگذشت ملکه تِی‌شی، یکی دیگر از بانوان دربار به نام موراساکی شیکی‌بو ندیمۀ ملکۀ جدید می‌شود. او «داستان گنجی» را به رشته تحریر در آورده است که یکی از بزرگ‌ترین شاهکارهای ادبیات کلاسیک ژاپن محسوب می‌شود. در خاطرات روزانه بانو موراساکی شیکی‌بو ندیمه‌ای که برخلاف سِی شوناگون شخصیتی آرام و گوشه‌گیر و جدی داشت می‌بینیم که سی شوناگون را زنی مغرور و خودپسند توصیف می‌کند که «خود را بسیار باهوش می‌دانست و نوشته‌هایش را با کلمات چینی آکنده می‌ساخت» اما نوشته‌های سِی شوناگون از نظر موراساکی شیکی‌بو سطحی و کم‌ارزش هستند. ISSN 03864294、NAID 120005982683。 از دوره میجی به بعد، ارزیابی شخصیت سی شوناگون عمدتاً به شکل مقایسه با موراساکی شیکیبو انجام می‌شد و این امر به صورت معمول درآمده بود. همچنین تمایلی وجود داشت که بحث درباره «کتاب بالش» مستقیماً به بحث درباره شخصیت خود سی شوناگون تبدیل شود. | ## جمع‌بندی | بیشتر این ارزیابی‌ها از دیدگاه فئودالی‌ای که معتقد بود «زن باید آرام و مطیع باشد» ناشی می‌شد؛ در نتیجه موراساکی شیکیبو را ستایش می‌کردند و سی شوناگون را به دلیل «رفتار آزادمنشانه و تکبرآمیز» مورد سرزنش قرار می‌دادند و این گونه انتقادها تا حدود دهه ۱۹۷۰ ادامه داشت.