موضوع مقاله: علار (روستای ویران‌شده فلسطینی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # علار (روستای ویران‌شده فلسطینی) | مقدمه: علار یا علار الفوقا («علار بالا»)، همچنین شناخته‌شده به نام علار البصل، روستایی عرب فلسطینی بود که در جنوب غربی بخش قدیمی اورشلیم نزدیک وادی الصرار («دره سنگریزه‌ها») در کنار وادی تنور جای داشت. | ## بخش 1: علار (روستای ویران‌شده فلسطینی) | این نام با روستای همزاد آن یعنی علار السفلی («علار پایین») یا خربة التنور مشترک بود و دفترهای رسمی امپراتوری اغلب هر دو را زیر یک عنوان واحد «علار» ثبت می‌کردند. سکونت در این روستا سده‌ها دوام داشت و بازمانده‌های معماری و اسناد دوره‌های صلیبی، مملوکی، عثمانی و قیمومت فلسطین گواه آن است. علار در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه شد و سرزمین آن به دولت اسرائیل پیوست. بازمانده‌های کلیسایی از دوره صلیبی و صومعه‌ای شامل پنج ساختمان طاق‌دار دیگر، نشان‌دهنده سکونت در آنجا در سده دوازدهم میلادی است. یکی از این ساختمان‌ها خانه‌ای سیسترسی و خواهرخانده صومعه بلمون دانسته می‌شود که در سال ۱۱۶۱ میلادی ساخته شده و به نام «سالواسیو» شناخته بوده‌است. از سده سیزدهم تا شانزدهم میلادی، این روستاها زیر فرمان سلطنت ممالیک مستقر در قاهره بودند و در سندی مربوط به حدود سال ۱۲۶۴ میلادی ذکر شده‌اند که واگذاری زمین‌هایی در سرزمین فلسطین از سوی سلطان بیبرس به امیرانش را فهرست می‌کند. دوره عثمانی در آغاز چهار سده فرمانروایی امپراتوری عثمانی بر این منطقه، در اوت ۱۵۵۳ دو تن از سران علار به دلیل ناتوانی روستا در پرداخت مالیات از سوی مقام‌های امپراتوری بازداشت شدند. دفتر مالیاتی امپراتوری در سال ۱۵۹۶ علار را بخشی از ناحیه قدس ثبت کرده و ۳۷ خانوار با جمعیتی برآوردی ۲۰۴ تن، همگی مسلمان، در آن نشان داده‌است. | ## بخش 2: علار (روستای ویران‌شده فلسطینی) | روستاییان مالیاتی ثابت به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌های کشاورزی گوناگون مانند گندم، جو، زیتون، شیره، بز و کندوی عسل می‌پرداختند که جمع آن ۱۱٬۴۰۰ آقچه بود. 266 تولیت وقف مسجد علار (و نیز مسجد بیت نوبا) در سال ۱۸۱۰ از سوی مقام‌های عثمانی به خاندان دجانی، از خاندان‌های سرشناس بیت‌المقدس، سپرده شد. از جهانگردان غربی که از این روستا نوشته‌اند، ادوارد رابینسون است که در ۱۸۳۸ در سراسر سرزمین فلسطین و سوریه سفر کرد و ویکتور گِرَن که سفرهایش در نیمه دوم سده نوزدهم انجام شد. رابینسون آن را وادی الرمانی («دره انار») و گِرَن آن را «وادی اللیمون» («دره لیمو») نامیده‌اند؛ نام اخیر به سبب فراوانی گونه‌ای از مرکبات بود که عرب‌ها آن را «لیمون» می‌خواندند. رابینسون از چشمه‌ای زیبا در بالای دره یاد می‌کند که درختان میوه و باغ‌های پایین‌دست را آبیاری می‌کرد و فراوانی درختان زیتون را خاطرنشان می‌سازد. گِرَن علار پایین را واحه‌ای توصیف کرده پوشیده از تاکستان، مرکبات، انار و انجیر که به‌وسیله آبراهه‌ای کهن و سرچشمه پایان‌ناپذیر دیگری آبیاری می‌شد. در ۱۸۸۳ پیمایش غرب فلسطین از سوی صندوق اکتشاف فلسطین علار را چنین توصیف کرد: «روستایی کوچک بر دامنه پشته‌ای، با چاهی در جنوب. دوره قیمومت بریتانیا در دوره فرمانروایی بریتانیا بر فلسطین تحت قیمومت، علار بالا بار دیگر سکونت یافت و دبستانی در آن دایر شد، اما در سرشماری‌های بریتانیا به‌صورت «مزرعه» ثبت می‌شد. | ## بخش 3: علار (روستای ویران‌شده فلسطینی) | بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، علار ۴۴۰ مسلمان جمعیت داشت و مساحت کل زمین‌هایش ۱۲٬۳۵۶ دونوم بود. از این مساحت، ۳۵۳ دونوم آبیاری یا باغ بود، ۲٬۲۳۴ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت و ۱۲ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) عربی بود. این روستا یکی از مجموعه روستاهایی بود که در عملیات هاهار اشغال شد؛ تهاجمی که تیپ ۱۰ هارئیل و تیپ ۶ اتزیوتی برای گسترش دالان قدس (کریدور اورشلیم) به راه انداختند. پناهندگان فلسطینیی که در دره‌ها و غارهای پیرامون اردو زده بودند، در یورش‌های بعدی رانده شدند. پس از جنگ، ویرانه‌های علار بر پایه توافقنامه‌های آتش‌بس ۱۹۴۹ میان اسرائیل و اردن زیر نظارت اسرائیل ماند. آوارگان علار و دیگر روستاهای فلسطینی که سن‌شان برای به‌یاد آوردن زندگی در آنجا بسنده بوده، دلتنگی خود را برای فراوانی طبیعی آن سرزمین بازگو کرده‌اند. یکی از آنان به نام ام‌جمال از بادمجان، انار، خیار و لوبیای سبز به‌عنوان بخشی از فراورده‌های بسیار زمین‌های روستا یاد می‌کند که از چشمه‌هایی سیراب می‌شدند؛ چشمه‌هایی با نام‌های «ام الحسن» (مادر نیکی)، «ام السعد» (مادر شادمانی)، «ام نوح» (مادر نوح)، «العیون» (چشمه‌ها) و «ام العیون» (مادر چشمه‌ها). | ## جمع‌بندی | در سال ۱۹۹۲ محل روستا چنین توصیف شده‌است: «آوار سنگی، بلوک‌ها و تخته‌سنگ‌های بتنی و میله‌های فولادی همراه با بقایای تراس‌ها و دیوارهای سنگی در سراسر محل پراکنده‌اند.