موضوع مقاله: ادبیات نیجریه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات نیجریه | مقدمه: ادبیات نیجریه مجموعه آثار ادبی نوشته‌شده در نیجریه یا توسط شهروندان این کشور است که نویسندگانی به زبان‌های گوناگون از جمله ایگبو، ، یوروبایی، هوسه و را دربرمی‌گیرد. | ## بخش 1: ادبیات نیجریه | با این حال، بخش اصلی ادبیات نیجریه به زبان انگلیسی نوشته شده‌است و بیشتر نویسندگان مهم انگلیسی‌زبان آفریقای غربی از نیجریه برخاسته‌اند. دیگر نویسندگان پسااستعماری نیجریه‌ای جوایز بسیاری دریافت کرده‌اند، از جمله جایزه نوبل ادبیات که در سال ۱۹۸۶ به وله سوینکا اعطا شد و جایزه بوکر که در سال ۱۹۹۱ به بن اوکری برای رمان جاده گرسنه تعلق گرفت. ادبیات نیجریه به زبان انگلیسی ادبیات نیجریه عمدتاً انگلیسی‌زبان است و ادبیات به زبان‌های ملی یوروبایی، ایگبو و هوسه نقش فرعی دارد. در شاهکار او (۱۹۵۲) نویسنده داستان مردی سرگشته از شراب نخل را در فضایی افسانه‌ای دنبال می‌کند که به شهر مردگان می‌رسد و در آنجا جهانی جادویی مملو از ارواح، دیوها و موجودات فراطبیعی را کشف می‌کند. این کتاب همهٔ قواعد روایت واقع‌گرایانه را زیر پا می‌گذاشت و به انگلیسی ناقص نوشته شده بود. به همین دلیل، اثر بعدها از نظر سبکی ارزشمند شمرده شد، هرچند در زمان انتشار به‌خاطر ارائهٔ تصویری کلیشه‌ای از نیجریه‌ای‌ها به‌عنوان مردمانی وحشی و همواره مست مورد انتقاد قرار گرفت. در سال ۱۹۵۷ مجلهٔ ارفئوس سیاه به کانون اصلی بسیاری از شاعران و نویسندگان نیجریه‌ای تبدیل شد. دوران استقلال شماری از نویسندگان که اعضای به ریاست پروفسور بودند، در نخستین سال‌های پس از استقلال نیجریه شهرت یافتند. تئاتر هنرهای دانشگاه ایبادان از سال ۱۹۶۱ به گروه تئاتر سیار تبدیل شد، اما عمدتاً نمایشنامه‌های نویسندگان اروپایی را اجرا می‌کرد. در واکنش انتقادی به بیگانگی فزایندهٔ تئاتر از زندگی روزمرهٔ آفریقایی در ایبادان، باشگاه مباری به مرکزی ادبی برای چهره‌های ادبی آفریقایی تبدیل شد. نمایشنامه‌نویس نخستین نمایشنامهٔ خود «آواز بز» را در سال ۱۹۶۲ در اینجا به صحنه برد که ترکیبی از شکل‌های تئاتر کهن و درونمایه‌ای همیشه مرتبط در آفریقا — باروری و مادری — برای نسل جوان تحصیل‌کردهٔ اروپایی بود. وی در سال ۱۹۶۶ جشن قهرمانی قوم ایجاو را که هر ۲۵ سال یک‌بار در دلتای نیجر برگزار می‌شود، به زبان اصلی مستند کرد و در نمایشنامهٔ «اوزیدی» آن را اقتباس نمایشی کرده و به انگلیسی ترجمه نمود. تنها نمایندهٔ جنبش نگریتود در نیجریه، مقاله‌نویس و پژوهشگر ادبی بود که در سال ۱۹۶۸ سردبیری مجلهٔ ارفئوس سیاه را بر عهده گرفت. او بر تأکید بیش‌ازحد بر تفاوت‌های ایدئولوژیک میان نویسندگان انگلیسی‌زبان و فرانسه‌زبان آفریقا انتقاد وارد ساخت. از دههٔ ۱۹۵۰ ادبیات عامه‌پسند شهری بر پایهٔ الگوی آمریکایی در نیجریه پدید آمد که در جزوه‌هایی توزیع‌شده در بازار منتشر می‌شد و به «ادبیات بازار اونیتشا» شهرت یافت. شناخته‌شده‌ترین اثر او (۱۹۶۱) است که توصیف زندگی یک تن‌فروش سالخورده است و از کلیشه‌ها خالی نیست. رمان‌های آچه‌به قهرمانان آفریقایی را در تقاطع دو جهان قرار می‌دهند: جهانی غربی با عقلانیتی انتزاعی و تهی از عدالت و آفریقایی که ارزش‌های سنتی کهنهٔ آن توان رویارویی با عصر جدید را از سوژه‌هایش سلب می‌کند. او یکی از شناخته‌شده‌ترین نویسندگان انگلیسی‌زبان آفریقایی است و چندین‌بار نامزد جایزه نوبل ادبیات شد. رمان «همه‌چیز فرو می‌پاشد» آفریقای پیش از ورود اروپاییان و ارزش‌های کهنی را توصیف می‌کند که آچه‌به می‌خواهد آن‌ها را برجسته سازد. تیراژ این کتاب در سال ۱۹۶۹ به ۴۰۰٬۰۰۰ نسخه و در سال ۱۹۸۷ به سه میلیون نسخه رسید و به ۴۵ زبان ترجمه شده‌است. در رمان (1987) آفریقایی را به تصویر می‌کشد که فساد آن را فرا گرفته و روشنفکران در موضعی کاذب قرار دارند و زنان آیندهٔ آن هستند. آچه‌به در سال ۲۰۰۷ جایزه بین‌المللی من بوکر را در پاس‌داشت کل دوران حرفه‌ای‌اش دریافت کرد. پس از جنگ بیافرا فلورا نواپا حرفهٔ نویسندگی خود را هنگامی آغاز کرد که در مدرسهٔ کوئینز در انوگو تدریس می‌کرد. | ## بخش 2: ادبیات نیجریه | دو رمان او، (1966) و «ایدو» (۱۹۷۰) در زادگاهش می‌گذرند و خوانندگان را با آداب و رسوم محلی آشنا می‌سازند. این آثار سازوکار جامعهٔ پدرسالار و گروه‌بندی‌شده بر پایهٔ سن را به تصویر می‌کشند و نقش دانهٔ کولا در همهٔ مراسم خانوادگی را نشان می‌دهند. درونمایه‌هایی مانند نقش فرزندان در خانواده، پیامدهای نازایی زنان، جایگاه زنان در جامعهٔ نیجریه و نیاز حیاتی آنان به استقلال اقتصادی در سراسر آثار نواپا حضور دارند. رمان «هرگز دوباره نه» (۱۹۷۵) سال‌های وحشتناک جنگ بیافرا و پیامدهای ویرانگر تبلیغاتی را یادآوری می‌کند که هرگونه تفکر انتقادی را ممنوع کرده بود. نواپا در سال ۱۹۶۶ نخستین زنی بود که در مجموعهٔ «نویسندگان آفریقایی» ناشر هاینمن جای گرفت و ۳۰ عنوان دیگر طول کشید تا زن دیگری به این مجموعه راه یابد. او در سال ۱۹۸۶ جایزه نوبل ادبیات را دریافت کرد و نخستین نویسندهٔ سیاه‌پوستی بود که این افتخار را کسب نمود. در چشم‌اندازی فرهنگی گسترده و با آهنگ‌های شاعرانه، درام هستی را شکل می‌دهد» دریافت کرد. او هنرمندی پرکار و همه‌فن‌ساز است و نمایشنامه‌ها، داستان‌های زندگی‌نامه‌ای، مجموعه شعرها و داستان‌های کوتاه، رمان‌ها و جستارهای سیاسی و ادبی بسیاری نوشته‌است. سوینکا به توانگری تصویرسازی شاعرانه و پیچیدگی اندیشه‌اش شناخته می‌شود و از شاهکارهای او تراژدی ضداستعماری مرگ و سوار پادشاه (۱۹۷۵) است. بوچی امچتا، نویسندهٔ نیجریه‌ای ساکن لندن، به درونمایه‌هایی چون مادری، تضادهای اجتماعی و استقلال و آزادی زنان پرداخت. رمان تراژیک-رمانتیک (۱۹۷۶) بازتاب‌دهندهٔ هنجارهای اجتماعی نیجریه در حدود سال ۱۹۷۰ است، یعنی ازدواج‌های اجباری، ربودن عروس و بهای عروس. قهرمان داستان، آکو-نا، با هوشمندی و شجاعت همسری را می‌یابد که احساسش را پاسخ می‌دهد، اما فرصت چندانی برای بهره بردن از خوشبختی‌اش ندارد. رمان «شهروند درجه دو» (۱۹۷۴) داستان زنی نیجریه‌ای را روایت می‌کند که همراه فرزندانش به بریتانیا نزد شوهرش می‌رود و با نژادپرستی و خشونت خانگی روبه‌رو می‌شود تا سرانجام بتواند رؤیای حرفهٔ نویسندگی‌اش را تحقق بخشد. در سال ۱۹۹۱ جایزه بوکر را در بخش داستان برای رمان جاده گرسنه برنده شد، رمانی سوررئالیستی جادویی دربارهٔ آزارو، یک . رویارویی با دیکتاتوری درونمایه‌های اصلی دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ جنبش دموکراسی‌خواهی و نقد دیکتاتوری‌های نظامی بود. انتقاد از دیکتاتوری نظامی نیجریه جان رمان‌نویس، فیلم‌نامه‌نویس و فعال محیط‌زیستی کن سارو-ویوا را گرفت: او در سال ۱۹۹۵ تحت حکومت سانی آباچا به مرگ محکوم شد. رمان (۲۰۱۰) نوشتهٔ به قربانیان دیکتاتوری نظامی و آلودگی نفتی مستمر در دلتای نیجر می‌پردازد. پس از رشته‌ای از رویدادهای دراماتیک، تنش‌های قومی و شورش علیه جامعهٔ مردسالار، قهرمان داستان در کنار گروهی از فعالان سیاسی پناه و همدلی می‌یابد. در نزدیک به ۶۰ نمایشنامهٔ خود از شگردهای سبکی سوررئالیستی و شکل‌های بیانی سنتی آفریقایی با هدف آموزشی بهره می‌گیرد. این نخستین رمان که مورد ستایش منتقدان قرار گرفت، در سال ۲۰۰۴ نامزد جایزه ادبیات داستانی زنان شد و در سال ۲۰۰۵ جایزهٔ بهترین اثر نخست را دریافت کرد. دومین رمان او نیمی از یک خورشید زرد در سال ۲۰۰۶ منتشر شد که در دورهٔ پیش و هنگام جنگ بیافرا می‌گذرد و زندگی دو خواهر جداشده از هم به‌واسطهٔ جنگ را دنبال می‌کند. در سال ۲۰۱۳ چهارمین کتاب خود، رمان را منتشر کرد که داستان زن جوان نیجریه‌ای به نام ایفملو مهاجرت‌کرده به آمریکا و مرد جوانی مهاجرت‌کرده به بریتانیا را روایت می‌کند. ایفملو با فقر، تبعیض و نژادپرستی دست‌وپنجه نرم می‌کند تا آنکه به ستارهٔ وبلاگ‌نویسی تبدیل می‌شود و «نخستین وبلاگ‌نویس دربارهٔ نژاد» لقب می‌گیرد. | ## بخش 3: ادبیات نیجریه | پس از ۲۰۱۰: شبکه‌های اجتماعی و جامعهٔ نیجریه ادبیات نیجریه پس از ۲۰۱۰ بر زندگی واقعی در کلان‌شهرهای نیجریه و نفوذ شبکه‌های اجتماعی بر زندگی اجتماعی تمرکز دارد. از نویسندگان جوان نیجریه‌ای است که در سال ۲۰۱۰ جایزهٔ را برای بهترین رمان نخست با برنده شد. این رمان داستان کینگزلی ایبه، فارغ‌التحصیل جوانی را روایت می‌کند که نمی‌تواند شغلی بیابد اما باید نان‌آور والدین بازنشسته و خواهر و برادرهای کوچک‌ترش باشد. عمویش بونیفاس راهی پیش پایش می‌گذارد اما در ازای آن مشارکت او را در کسب‌وکار جنایی و پرخطر کلاه‌برداری رایانامه‌ای می‌طلبد. در سال ۲۰۱۲ سفرنامهٔ را منتشر کرد که سفر او به نیجریه برای بازپیوند با سرزمین مادری‌اش را مستند می‌سازد؛ رابطه‌ای که عمیقاً از آسیب اعدام پدرش کن سارو-ویوا متأثر شده بود. داستان کوتاه «بایان لایی» نوشتهٔ در سال ۲۰۱۳ در فهرست نهایی جایزه کین قرار گرفت و داستان کوتاه «پرواز» او نیز در سال ۲۰۱۵ به این فهرست راه یافت. نخستین رمان او در سال ۲۰۱۶ منتشر شد و شکل‌گیری نوجوانان از رهگذر تجربه‌های خشونت‌بار را ردیابی می‌کند. او نامزد جایزهٔ ادبی ان‌ال‌ان‌جی (معتبرترین جایزهٔ ادبی نیجریه) و نامزد جایزهٔ جمهوری آگاهی در سال ۲۰۱۷ شد. ماهیگیران (۲۰۱۵) دربارهٔ پیشگویی شومی است که سرنوشت چهار برادر را در زادگاه نویسنده رقم می‌زند. ارکستر اقلیت‌ها (۲۰۱۹) که در فهرست نهایی جایزه بوکر ۲۰۱۹ قرار گرفت، سرنوشت یک مرغ‌دار نیجریه‌ای را روایت می‌کند که به قبرس شمالی می‌رود تا پولی فراهم کند که دل زن مورد علاقه‌اش را به دست آورد، اما در سرزمین جدید با نژادپرستی روبه‌رو می‌شود و پس‌اندازهایش را از دست می‌دهد. در سال ۲۰۱۸ بورسیهٔ بنیاد جایزهٔ بوکر را دریافت کرد و از سوی روزنامهٔ گاردین یکی از نویسندگان جوان برجستهٔ نیجریه‌ای معرفی شد. ادبیات نیجریه به زبان‌های بومی با آنکه بخش اعظم ادبیات مکتوب نیجریه به زبان انگلیسی است، سنت‌های ادبی شفاهی و مکتوب به زبان‌های بومی مانند یوروبایی، ایگبو و هوسه نیز وجود دارند. ادبیات بازار اونیتشا نمونهٔ بارز ادبیات عامه‌پسند بومی بود که از دههٔ ۱۹۵۰ به زبان‌های محلی و انگلیسی منتشر می‌شد. نیجریه با جمعیت بیش از ۲۲۰ میلیون نفر و حدود ۵۰۰ زبان، هر یک با سنت‌های شفاهی خاص خود، از غنی‌ترین میراث‌های ادبی شفاهی آفریقا برخوردار است. جوایز و دستاوردها نویسندگان نیجریه‌ای جوایز ادبی بین‌المللی بسیاری دریافت کرده‌اند. بن اوکری جایزهٔ بوکر ۱۹۹۱ را برد و چینوآ آچه‌به جایزهٔ بین‌المللی من بوکر ۲۰۰۷ را دریافت کرد. چیماماندا انگزی آدیچی برندهٔ جایزهٔ اورنج ۲۰۰۷ شد و نامزد جایزهٔ بوکر ۲۰۱۹ گردید. درونمایه‌های اصلی ادبیات نیجریه از آغاز تا امروز طیف گسترده‌ای از درونمایه‌ها را پوشش داده‌است. در دورهٔ استعمار و پس از استقلال، رویارویی فرهنگ آفریقایی با جهان غربی، هویت‌یابی ملی و نقد استعمار موضوعات محوری بودند. جنگ بیافرا (۱۹۶۷–۱۹۷۰) پیامدها و آسیب‌های عمیقی در ادبیات این کشور بر جای گذاشت. در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ نقد دیکتاتوری نظامی و مبارزه برای دموکراسی به درونمایه‌های اصلی تبدیل شدند. در هزارهٔ نو، مسائلی چون مهاجرت، نژادپرستی، جنسیت، شبکه‌های اجتماعی و زندگی شهری مدرن بیشتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. | ## جمع‌بندی | از فلورا نواپا تا بوچی امچتا و چیماماندا انگزی آدیچی، نویسندگان زن به موضوعاتی چون مادری، نازایی، استقلال اقتصادی و مقاومت در برابر جامعهٔ مردسالار پرداخته‌اند.