موضوع مقاله: پوشاک سیستانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پوشاک سیستانی | مقدمه: تابناک سیستان و بلوچستانسیستانی، محمد اعظم، مردم‌شناسی سیستان، ص۷۰و۷۱ به دستار در گویش محلی لُنْگوته می‌گویند که بیشتر به رنگ سفید است. | ## بخش 1: پوشاک سیستانی | در گویش محلی سیستان به شلوار، تمو یا تومون و به پیراهن پِنَر می‌گویند و نوع ترک‌دار آن را چل تریز می‌نامند که از قسمت زیر حلقه آستین به پایین حداقل از ۳۴ ترک تشکیل شده‌است. آستین آن از دو تکه و یک مرغک تشکیل می‌شود و مچ‌دار است و برای گشادی دامن آن از ترک‌های راسته و گود استفاده می‌کنند. این پیراهن از ۴۰ تکه تشکیل می‌شود و دور سجاف و مچ آن را با نخ سیاه، سیاه‌دوزی می‌کنند و روی آن کمربند شانه‌کش می‌بندند. پیراهن برچاک پیراهنی گشاد و بلند تا پایین زانو است که در قسمت پایین دامن گشادتر می‌شود و دارای آستین بلند ، گشاد و بدون سردست می‌باشد. این پیراهن دارای یقه گرد است و چاک یقه آن بر روی شانه چپ بسته می‌شود.عمرانی‌نسب، اشرف السادات (۱۳۶۸). شلوار شلوار مردان سیستانی پرچین است و لیفه‌ای برگردان دارد و از دو ساق و یک میان ساق فراخ تشکیل شده‌است. پیراهن معمول پیراهن معمول از گذشته تاکنون دستخوش تغییر گشته و از گشادی آن کاسته شده‌است. پیراهن مردان سیستانی در گذشته راسته و گشاد دوخته می‌شد که در جلو فاقد سجاف و از سرشانه شکافی مورب تا زیر سینه داشت و بر روی شانه بسته می‌شد و روی آن با ابریشم سفید، خامه‌دوزی می‌شد. آستین آن گشاد بوده و قد آن تا زیر زانو می‌رسید و جیب چهارگوش در پهلوها داشته‌است. در جلو سجاف با یقه یا بدون یقه و قد آن تا زانو در در دو طرف پهلو دارای چاک و جیب چهارگوش می‌باشد.همان ، ص ۱۲۳. جلیقه جلیقه نیم تنه‌ای است که در اصطلاح محلی به آن باسکَت می‌گویند و پوشیدن آن مورد علاقه مردم سیستان است. این کت امروزه مشابه ژاکت‌هایی است، که مورد استفاده قرار می‌دهند و از پشم رنگ خورده بافته می‌شد.همان ، ص ۱۲۴. ستوه کتی با رنگ کرم شتری و پشمی بوده که یقه انگلیسی داشت و افراد مرفه بر روی این کت کمربندی از تار طلا می‌بستند که به کمر تار طلا شهرت داشت و از کمر آن خنجری آویزان می‌کردند. در هنگام سرما از ستوه پشمی که از پشم شتر بافته می‌شود استفاده می‌شود.همان ، ص ۱۲۴. کلاه در منطقه سیستان از همان دوران کودکی کلاه بر سر می‌گذاشتند و آن را در زمستان و تابستان مورد استفاده قرار می‌دادند . کلاهی که مردان در خانه می‌پوشیدند عرقچین نام دارد که از جنس پارچه نخی است و کناره‌های آن با نخ ابریشمی دست‌دوزی می‌شود. کلاه پوستی: همان‌طور که از اسم آن پیداست، پوستی بوده که افراد مرفه مخصوصاً دامادها آن را بر سر می‌گذارند. کلاه نمدی: این کلاه میان چوپانان متداول است و جنس آن از نمد و مخصوص مناطق سردسیر است. لنگ پارچه‌ای است به طول ۳ متر و عرض حدود ۱/۵ متر که دور گردن و شانه آویخته می‌شود.همان ، ص ۱۲۵ و ۱۲۶. آن را به دور کمر و گردن و شانه می‌اندازند و در حقیقت وسیله‌ای است گرم‌کننده که در زمستان جای لنگ را می‌گیرد. | ## بخش 2: پوشاک سیستانی | این شال را در رنگ‌های مختلف تهیه می‌کنند و به این شال در منطقه سیستان، پتو اطلاق می‌شود. این شال را از جنس نمد درست می‌کنند و علاوه بر به دوش انداختن مانند لنگ هم از آن استفاده می‌کنند.همان ، ص ۱۲۶. پالتوی نمدی دامداران و کشاورزان از بالاپوش نمدی استفاده می‌کردند که یقه آن مثلثی شکل و آستین آن بلند و قد آن تا زیر زانو یا بالای زانو می‌رسید.عمرانی‌نسب، اشرف السادات (۱۳۶۸). کفش کفش‌های متعددی در سیستان وجود دارد و معمولاً از کفش‌های زیر استفاده می‌شودهمان ، ص ۱۲۶ و ۱۲۷.: کتوک: نوعی کفش که در گذشته، تهیدستان آن را به پا می‌کردند. تخت آن از چوب و دارای دو حفره بود که بند از آن عبور می‌کرد و در پشت پا بسته می‌شد. نیم بوت: کفشی است که ساق پا را می‌پوشاند و در گذشته مردم غنی و ثروتمند از آن استفاده می‌کردند. کفش چرمی: کفشی است که چرم آن از قائنات می‌آمد و در گذشته مخصوص خان‌ها این مناطق بود. دامداران و روستاییان آن را در زمستان به دور پای خود می‌پیچند و جنس آن از پشم گوسفند است و در بعضی نقاط به آن بند می‌گویند.همان ، ص ۱۲۷. معمولاً از رنگ‌های قرمز، سیاه و سفید استفاده می‌کنند و جوراب نمدی که از نمد بافته می‌شود.همان ، ص ۱۲۷. جوتی کفش ضخیم از جنس چرم که به وسیله رشته‌های چرم یا نخ تهیه میشود.همان ، ص ۱۲۷. پوتین کفش بزمی و رزمی مردان سیستان بود که به هنگام سفر به پا می کردند و این کفش مخصوص افراد مرفه جامعه بود.همان ، ص ۱۲۷. دستکش چوپانان دستکش پشمی و ثروتمندان دستکش چرمی به دست میکردند که در مقابل سرما مقاومت داشت و در ظرافت و زیبایی بی همتا بود. دستکش دیگری هم در این منطقه رواج داشت که در دروی گندم به دست میکردند و از پوست گوسفند تهیه میشد و کف دست را می پوشاند.همان ، ص ۱۲۷. زنان سیستانی علاوه بر لباس سنتی و روزانه خود، نوعی لباس نیز جهت اعیاد و جشن‌ها تدارک می‌بینند. از مشخصات لباس روزمره زنان سیستانی، نوعی سوزن‌دوزی است که در حاشیه یقه و سرآستین لباس به کار می‌رود که در گویش محلی به آن سیاه دوزی گویند.سیستانی، محمد اعظم، مردم‌شناسی سیستان، ص ۷۱و۷۲. پوشاک جشن‌ها و مراسم شاد که متشکل از شلواری پرچین، پیراهنی تا بالای زانو با دو چاک از دو طرف است. همچنین پیراهن دو گریبانه، پیراهن تاجیک، لچک و چادر، بخشی از پوشاک محلی زنان سیستانی است.آشنایی با لباس زنان سیستان، همشهری آنلاین پیراهن تاجیک قد این پیراهن یک وجب بالای زانو است و دارای یک برش راسته است که در دو طرف پهلوها چاکی تا بالای ران دارد که علت این چاک بلند به خاطر پوشیدن یک دامن پرچین در زیر پیراهن است. جلوی این لباس تا زیر سینه باز است و سجافی مزین به گلدوزی با نخ سیاه دارد که در اصطلاح به این تزئینات سیاه‌دوزی می‌گویندعمرانی‌نسب، اشرف السادات (۱۳۶۸). گردشگری تنبان زنان سیستانی به جای شلوار در زیر پیراهن تاجیک دامن پرچینی می‌پوشند و عرض آن به ۱۰ متر می‌رسد. کمر دامن لیفه‌ای بوده و به وسیله بندهایی که توسط خود بانوان بافته می‌شود، محکم می‌شود. | ## بخش 3: پوشاک سیستانی | بعضی از بانوان تا سه عدد دامن پرچین روی هم می‌پوشیدند که لبه دامن‌ها به وسیله نخ، سیاه‌دوزی می‌شد.عمرانی‌نسب، اشرف السادات (۱۳۶۸). پیراهن پاچین بانوان سیستانی از پیراهنی استفاده می‌کنند که دارای بالاتنه کوتاه و دامنی با چین‌های ریز است. این پیراهن یقه گرد، از جلو تا ناحیه اتصال دامن باز است و آستین آن ساده و شمشیری و مچ‌دار است. شلوار پیراهن پاچین زنان سیستانی با شلواری که در منطقه کوتَنَنه نام دارد، پوشیده می‌شد. این شلوار از دو ساق مخروطی و میان ساق کم‌چین تشکیل شده و کمر لیفه‌ای آن در لبه شلوار سجاف می‌خورد و روی آن با دست یا چرخ، تزئین می‌شود.همان ، ص ۱۲۱. پیراهن دو گریبانه قد این پیراهن تا زیر زانو است و در یقه پشت و جلوی آن چاک دارد و به همین علت به آن دو گریبانه می‌گویند. مدل این پیراهن شبیه پیراهن تاجیک می‌باشد با این تفاوت که قد آن بلندتر و بدون چاک و برش زیر آستین چین می‌خورد. یقه آن هفت است و تا کمرگاه می‌رسد و روی آن با نوار قیطان، نقش‌بندی می‌شود.همان ، ص ۱۲۱. کت این تن‌پوش دارای آستین‌های بلند و راسته و یقه گرد است و از رنگ‌های شاد برای این پوشش استفاده می‌شود. روی آن تن‌پوش با نوار تزئین می‌شود و در هنگام سرما از کت‌های چرمه‌دار و قزن لاله‌دار استفاده می‌شود.همان ، ص ۱۲۱و۱۲۲. لچک یا دستمال سر سرپوشی که به عنوان لچک استفاده می‌شود پارچه‌ای است که آن را تا زده و جلوی سر، گره می‌زنند و دو طرف دسته آن را داخل دستمال سر فرو می‌برند و موها به شکل چتر از زیر دستمال نمایان می‌شود.همان ، ص ۱۲۲. سرپوش یا چارقد چارقد پارچه چهار گوش رنگی یا سفید است که آن را بر روی لچک می‌اندازند.همان ، ص ۱۲۳. این روبند از پارچه‌های کتانی سفید تهیه می‌شود و در محل چشم‌ها به‌طور سنتی، توردوزی می‌شود و به وسیله بند به پشت سر بسته می‌شود و قد آن تا زیر سینه می‌رسد.همان ، ص ۱۲۲.سیستانی، محمد اعظم (۲۰۱۱). کلاه برخی از بانوان سیستانی از کلاهکی به شکل عرق‌چین استفاده می‌کنند که روی آن نقش‌بندی شده‌است.عمرانی‌نسب، اشرف السادات (۱۳۶۸). چادر طرح این پوشش به صورت چهارگوش و جنس آن از پنبه است و توسط خود اهالی منطقه بافته می‌شود. این پارچه چهارخانه مستطیل شکل را از وسط بر روی سر می‌اندازند و قد آن تا کناره‌های زانو و پایین‌تر می‌رسد. نوع نامرغوب این پوشش جاوند نامیده می‌شود و نوع دیگر آن که مختص اعیان و اشراف بوده‌است از چهارخانه‌های ریز با نخ ابریشم بافته می‌شود.همان ، ص ۱۲۲.سیستانی، محمد اعظم (۲۰۱۱). کفش کفش بانوان سیستانی تخته‌ای چوبی است که رویه آن چرمی است و افراد معمولی از آن استفاده می‌کنند. | ## جمع‌بندی | اُرسی‌های سرکج یا نوک برگشته مخصوص افراد متمول است.عمرانی‌نسب، اشرف السادات (۱۳۶۸).