موضوع مقاله: ادبیات سده هجدهم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات سده هجدهم | مقدمه: ادبیات سده هجدهم به آثار ادبی پدیدآمده در سراسر جهان در بازه سال‌های ۱۷۰۰ تا ۱۷۹۹ میلادی اشاره دارد. | ## بخش 1: ادبیات سده هجدهم | این سده از دیدگاه ادبی دوره‌ای سرنوشت‌ساز بود؛ عصر روشنگری در اروپا به اوج خود رسید و اندک‌اندک جای خود را به رمانتیسم داد. رمان مدرن به‌عنوان یک گونه ادبی مستقل در این دوره شکل گرفت و زیرگونه‌هایی چون رمان نامه‌نگارانه، رمان احساساتی، رمان گوتیک و پدید آمد. از مهم‌ترین ویژگی‌های ادبیات این سده می‌توان به چیرگی خرد بر احساس، رویکرد آموزشی و اخلاقی نویسندگان، رواج طنز سیاسی و اجتماعی و رشد چشمگیر دانشنامه‌نویسی اشاره کرد. پایان سده هجدهم با گذار از الگوهای خردگرایانه روشنگری به گرایش‌های رمانتیک همراه شد که ادبیات سده نوزدهم را رقم زد. ادبیات اروپایی در سده هجدهم ادبیات اروپایی سده هجدهم دربرگیرنده شعر، نمایشنامه، طنز، جستار و رمان است. در این دوره رمان مدرن به‌عنوان یک گونه ادبی مستقل پدیدار شد و بسیاری از نامزدهای عنوان به این دوره تعلق دارند که شناخته‌شده‌ترین آن‌ها رمان «رابینسون کروزوئه» (۱۷۱۹) اثر دانیل دفو است. در این دوره سه جریان ادبی اصلی قابل تشخیص است: جریان کلاسیک‌گرا یا نوکلاسیک که میراث‌دار کلاسیسیسم سده هفدهم بود، جریان روشنگرانه که به دانشنامه‌نویسی و فلسفه روشنگری پیوند داشت و جریان پیشارمانتیک که زیبایی‌شناسی نوکلاسیک را نفی می‌کرد. روشنگری سده هجدهم در اروپا عصر روشنگری بود و ادبیات به بررسی درونمایه‌هایی چون دگرگونی‌های اجتماعی، واژگونی پایگاه‌های فردی، طنز سیاسی، اکتشافات جغرافیایی و سنجش میان وضع طبیعی آدمی و وضع به‌اصطلاح متمدن او پرداخت. ادموند برک در کتاب «» (۱۷۵۶) نوشت: «بنای خرافه در این عصر و ملت ما ضربه‌هایی سخت‌تر از پیش خورده‌است؛ و از میان شکاف‌ها و رخنه‌های زندان خود، پرتوهایی از روشنایی می‌بینیم و نسیم‌هایی از آزادی احساس می‌کنیم که شوق ما را برای بیشتر خواستن برمی‌انگیزد.» خرد در ادبیات روشنگری بر احساس چیرگی داشت و آثار ادبی ویژگی غیرشخصی، مدنی و اخلاقی داشتند. ادبیات هدفی سودمند برای آدمی دنبال می‌کرد که می‌توانست آموزشی، اخلاقی یا اجتماعی باشد. نوکلاسیسیسم در ادبیات دوره شکوفایی گرایش کلاسیک‌گرا به اواخر سده هفدهم بازمی‌گردد، اما تأثیرات آن تا ادبیات روشنگری ادامه یافت. زیبایی‌شناسی این جریان در اندیشه‌های متفکرانی چون خلاصه شده بود که «بوطیقا» ی او (۱۶۷۴) به‌عنوان آموزه‌ای بنیادین پذیرفته شد. در نمایش، قاعده ارسطویی سه وحدت (مکان، زمان و کنش) حکمفرما بود و در شعر، قالب‌های کلاسیکی چون و مرثیه رواج داشت. ترجمه آثار فرانسوی به انگلیسی و برعکس بسیار رایج بود، اما آثار نوشته‌شده به تقریباً همه زبان‌های بزرگ جهان نیز ترجمه می‌شدند. در ۱۷۰۸ کتاب «حی بن یقظان» اثر ابن طفیل را برای نخستین‌بار مستقیماً از عربی به انگلیسی برگرداند و نخستین کسی بود که همه آثار بازمانده اوریپید را در چهار جلد (۱۷۸۲) به انگلیسی ترجمه کرد. ترجمه‌های سده هجدهم معمولاً آزاد و سست‌بنیاد بودند؛ مترجمان اغلب متن را برای جذب مخاطب هدف تغییر می‌دادند و نوشته‌های خود را به آن می‌افزودند. برای نمونه ترجمه‌های فرانسوی خود را «روایت» می‌نامید تا نشان دهد دگرگونی‌های بزرگی در متن اصلی ایجاد کرده‌است. برچسب‌گذاری نادرست نیز مسائل را پیچیده‌تر می‌کرد و حلقه‌های ترجمه درهم‌تنیده‌ای پدیدمی‌آورد. از مترجمان برجسته آسیایی این سده می‌توان به سوگیتا گنپاکو اشاره کرد که اثر پزشکی هلندی «کایتای شینشو» را در ۱۷۷۴ به ژاپنی ترجمه کرد و آن را به یکی از نخستین آثار غربی ترجمه‌شده در ژاپن بدل ساخت. | ## بخش 2: ادبیات سده هجدهم | ۱۷۰۳: نمایشنامه خانگی «زن توبه‌کار نیکوکار» اثر به صحنه آمد که اقتباسی از اثر و بود. سوییفت در «نبرد کتاب‌ها» با اشاره به کاربرد شیشه (که در آن روزگار هم آینه و هم ذره‌بین معنا می‌داد) طنز را به ابزار علمی تشبیه کرد. او اغلب طنزهایش را بر الگوی جوونال می‌نوشت و از نخستین رمان‌نویسان و مبارزان سیاسی انگلیسی‌زبان بود. ۱۷۱۲: ژان-ژاک روسو، نویسنده و فیلسوف فرانسوی، در ۲۸ ژوئن زاده شد و هم‌میهن او دنی دیدرو سال بعد (۱۷۱۳) در ۵ اکتبر به دنیا آمد. در این کتاب قهرمان داستان باید تمدن را به سرزمین‌های وحشی ببرد و آداب نیک را حفظ کند؛ آرمان‌هایی روشنگرانه که بعدها به امپریالیسم انجامید. ۱۷۱۹: الیزا هیوود «» را منتشر کرد که تصویری بی‌سابقه همدلانه از یک ارائه می‌داد. ۱۷۲۶: جاناتان سوییفت «سفرهای گالیور» را منتشر کرد که از نخستین رمان‌ها در گونه طنز بود.Jacob W. «» (۱۷۲۱) اثر مونتسکیو نیز با ترفند ملت‌های دوردست به همین شیوه به نقد هم‌عصران خود پرداخت. ۱۷۲۸: جان گی «اپرای گدایان» را نوشت که سبک تازه‌ای از اپرا به نام «اپرای تصنیفی» پدیدآورد و پیشگام اپرتهای کمیک شد. همچنین «دانشنامه، یا فرهنگ جامع هنر و علوم» اثر در دو جلد منتشر شد که از نخستین دانشنامه‌های عمومی انگلیسی‌زبان بود و الگوی اصلی «آنسیکلوپدی» دنی دیدرو قرار گرفت. ۱۷۲۹: سوییفت «پیشنهاد مؤدبانه» را منتشر کرد؛ پیشنهادی طنزآمیز دربارهٔ اینکه خانواده‌های ایرلندی فرزندانشان را به‌عنوان خوراک بفروشند. ۱۷۳۰–۱۷۳۹ ۱۷۳۱: نمایشنامه «» اثر در تئاتر رویال دروری لین با موفقیت روی صحنه رفت. ۱۷۴۰–۱۷۴۹ ۱۷۴۰: رمان «پاملا، یا پاداش پاکدامنی» اثر ساموئل ریچاردسون منتشر شد و مارکی دو ساد زاده شد. ۱۷۴۶: نخستین شعر توبیاس اسمولت با عنوان «اشک‌های اسکاتلند» دربارهٔ نبرد کالودن منتشر شد. در سه دهه بعد این اثر بزرگ نوشته‌هایی از ولتر، ژان-ژاک روسو و را به خود جذب کرد. ۱۷۵۲: داستان کوتاه «میکرومگاس» اثر ولتر منتشر شد که در آن مسافرانی فضایی از زمین دیدن می‌کنند. این اثر از نخستین داستان‌هایی است که عناصری از آنچه بعدها علمی-تخیلی نام گرفت را دربردارد. ۱۷۵۵: ساموئل جانسون «» تأثیرگذار خود را به پایان رساند؛ کاری دشوار که نُه سال به درازا کشید. همچنین نخستین بخش «زندگی و عقاید آقای تریسترام شندی» (۱۷۵۹–۱۷۶۷) اثر لارنس استرن منتشر شد که پیشگام رمان تجربی بود. | ## بخش 3: ادبیات سده هجدهم | ۱۷۶۲: «امیل» اثر روسو منتشر شد؛ بازتابی رمان‌گونه از دغدغه‌های روشنگران دربارهٔ ضرورت آموزش درست مردم. ۱۷۷۴: یوهان ولفگانگ فون گوته «رنج‌های ورتر جوان» را نوشت؛ رمانی که تقریباً نقطه آغاز جنبش رمانتیسم در هنر و فلسفه به‌شمار می‌رود. همچنین نخستین رمان به زبان لهستانی یعنی «ماجراهای آقای نیکولاس ویزدوم» را منتشر کرد. ۱۷۷۷: نمایشنامه «مدرسه‌ای برای آبروریزی»، یک کمدی رفتارها اثر ریچارد برینزلی شریدان، برای نخستین‌بار در دروری لین اجرا شد. همچنین ولتر در ۳۰ مه و ژان-ژاک روسو در ۲ ژوئیه درگذشتند؛ دو مشارکت‌کننده بزرگ «آنسیکلوپدی» در یک سال از دنیا رفتند. ۱۷۷۹–۱۷۸۱: ساموئل جانسون «» را نوشت و منتشر کرد؛ مجموعه‌ای دربردارنده زندگینامه‌های کوتاه ۵۲ شاعر تأثیرگذار (بیشتر از سده هجدهم) همراه با ارزیابی‌های نقدی آثارشان. برجسته‌ترین آن‌ها الکساندر پوپ، جان درایدن، جان میلتون، سوییفت و جوزف ادیسون بودند. با مرگ ولتر، روسو و دیدرو در فاصله چند سال، فلسفه فرانسه سه تن از بزرگ‌ترین متفکران آزاداندیش خود را از دست داد. «عروسی فیگارو (نمایش‌نامه)» اثر پیر بومارشه به اپرای کمیکی ساخته ولفگانگ آمادئوس موتسارت با لیبرتوی لرنزو دا پونته تبدیل شد. این دو شاعر مجموعه شعر مشترک «چکامه‌های غنایی» (۱۷۹۸) را منتشر کردند که به یکی از متن‌های بنیادین شعر رمانتیک بدل شد. دیگر آثار ادبی سده هجدهم ۱۷۰۰–۱۷۳۹ از ۱۷۰۴ تا ۱۷۱۷ آنتوان گالان «هزار و یک شب» را بر پایه افسانه‌های عربی در دوازده جلد منتشر کرد. ۱۷۳۱: «مانون لسکو»، رمانی فرانسوی اثر آبه پره‌وو، منتشر شد که داستان عاشقانه زوجی نامتعهد را روایت می‌کند و یکی از رایج‌ترین درونمایه‌های ادبیات آن دوره یعنی داستان احساساتی را پایه‌گذاری کرد. ۱۷۷۶: ادوارد گیبون انتشار «تاریخ زوال و سقوط امپراتوری روم» (۱۷۷۶–۱۷۸۹) را آغاز کرد که اثری تاریخ‌نگارانه با دیدگاهی روشنگرانه بود. ویژگی‌ها و جریان‌های ادبی نوکلاسیسیسم زیبایی‌شناسی نوکلاسیک بر احساسی پالوده از خرد و بازگشت به الگوهای یونانی-رومی استوار بود. در نمایش، قاعده ارسطویی سه وحدت (مکان، زمان و کنش) حاکم بود و در شعر، قالب‌هایی چون حکایت تمثیلی، مرثیه و چکامه چوپانی رواج داشت. با این حال درست در سده هجدهم بود که قواعد کلاسیک به چالش کشیده شد و هم‌زمان با اوج نوکلاسیسیسم در هنرهای تجسمی، زوال آن در ادبیات آغاز گشت.P. گاه آن را محدود به بازه ۱۶۸۹ (انتشار «جستار دربارهٔ فهم بشری» اثر جان لاک) تا ۱۷۸۵ دانسته‌اند. شاخه‌های اصلی آن عبارت بودند از: تجربه‌گرایی انگلیسی، ایده‌آلیسم آلمانی، دانشنامه‌نویسی فرانسوی و مکتب جهان‌شمول‌گرای اسپانیایی.A. قهرمان رمانتیک جوانی نافهمیده از سوی جامعه‌ای بیش از اندازه بورژوا بود که از عشقی ناممکن رنج می‌برد. | ## جمع‌بندی | علاقه به افسانه‌های بومی و فرهنگ عامه نیز در این دوره رشد کرد و راه را برای ادبیات سده نوزدهم هموار ساخت.