موضوع مقاله: نخستین کنگره ترک‌شناسی سراسر اتحادیه شوروی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نخستین کنگره ترک‌شناسی سراسر اتحادیه شوروی | مقدمه: هدف اصلی این کنگره، اتخاذ تصمیماتی در خصوص زبان، ادبیات، الفبا، قوم‌نگاری و فرهنگ اقوام ترک‌زبان تحت حاکمیت اتحاد جماهیر شوروی بود. | ## بخش 1: نخستین کنگره ترک‌شناسی سراسر اتحادیه شوروی | یکی از تصمیمات کلیدی کنگره، تدوین اصول علمی ـ روش‌شناختی برای گذار به الفبای لاتین و ممنوعیت استفاده از الفبای عربی از ۱ ژانویه ۱۹۲۹ (۱۱ دی ۱۳۰۷) بود. در پی این کنگره، بیش از ۱۰۰ نفر از شرکت‌کنندگان به اتهام پان‌ترکیسم مورد سرکوب و تصفیه قرار گرفتند. در ۱۹۳۹/ ۱۳۱۸، تصمیم مبنی بر استفاده از الفبای لاتین لغو و الفبای سیریلیک به طور رسمی برای اقوام ترک‌زبان شوروی اجباری شد. زمینه مسئله اصلاح الفبا در میان خلق‌های ترک‌زبان پس از الحاق آذربایجان به روسیه، ابتدا توسط میرزا فتحعلی آخوندزاده مطرح شد. تلاش‌های او برای تغییر الفبا، شامل طرح‌های مختلفی بود که با مخالفت دولت روسیه مواجه شد. در دهه‌های بعد، افرادی چون جلیل محمدقلی‌زاده و نریمان نریمان‌اف نیز بر لزوم اصلاح الفبای عربی تأکید کردند، هرچند راه‌حل‌های متفاوتی مانند استفاده از الفبای لاتین یا سیریلیک را پیشنهاد دادند. شخصیت‌های دیگری نیز در این دوره در جهت اصلاح الفبا فعالیت داشتند، اما فرصت تحقق آن در دوران جمهوری آذربایجان فراهم نشد. در ۱۹۲۲/ ۱۳۰۱، کمیته‌ای برای گذار به الفبای لاتین تشکیل شد و روزنامه‌ها و نهادهای مختلفی از جمله «کمیته الفبای نوین ترکی» به رهبری صمدآغا آغامعلی‌اوغلو فعالیت خود را آغاز کردند. در سال ۱۹۲۵/ ۱۳۰۴، شورای کمیسرهای خلق شوروی تصمیم به برگزاری کنگره ترک‌شناسی سراسر شوروی گرفت که در آن ضرورت حل مسائل مربوط به الفبای لاتین نیز مطرح شد. کمیته سازماندهی این کنگره با حضور دانشمندان برجسته تشکیل، و نشریاتی برای اطلاع‌رسانی در مورد اقدامات مقدماتی منتشر شد. | ## بخش 2: نخستین کنگره ترک‌شناسی سراسر اتحادیه شوروی | کنگره نخستین کنگره ترکی‌شناسی در ۲۶ فوریه ۱۹۲۶ (۷ اسفند ۱۳۰۴) در کاخ اسماعبلیه باکو آغاز به کار کرد. در این کنگره ۱۳۱ نماینده، شامل ۲۰ نماینده از جامعه علمی بین‌المللی، حضور داشتند و ۱۷ جلسه برگزار شد. در این جلسات، ۳۸ مقاله در زمینه‌های زبان، تاریخ، خاستگاه قومی، قوم‌نگاری، ادبیات و فرهنگ اقوام ترک و جهان ترک‌زبان ارائه شد. همچنین، چهره‌هایی چون آناتولی لوناچارسکی و نیکولای مار به عنوان اعضای افتخاری هیئت رئیسه انتخاب شدند. غضنفر موسی‌بگوف، رئیس کمیته اجرایی مرکزی شوروی، در سخنرانی افتتاحیه خود ضمن خوشامدگویی به شرکت‌کنندگان، کنگره را به افتخار ترک‌شناسان بزرگی چون رادلوف و اسماعیل غصپرینسکی نام‌گذاری کرد. در طول کنگره، مقالات علمی مهمی ارائه شد، از جمله سخنرانی واسیلی بارتلد درباره وضعیت فعلی تاریخ خلق‌های ترک و وظایف آینده در این حوزه، و مقاله الکساندر ساموוویچ درباره وضعیت فعلی و وظایف آتی مطالعات زبان‌های ترکی. همچنین مقالاتی در زمینه هنر تصویری خلق‌های ترک، توسعه زبان‌های ادبی آنها، سیستم واژگان علمی در زبان‌های ترکی، و مشکلات ایجاد سیستم الفبایی با توجه به شرایط اجتماعی و فرهنگی ملت‌های ترک ارائه گردید. مقاله زبان‌شناس ارمنی، R.Y.Acharayan، درباره تأثیر متقابل زبان‌های ترکی و ارمنی، که در آن ایده تأثیر زبان ترکی بر زبان ارمنی از دوران باستان مطرح شده بود، نیز ارائه شد. غلام ابراهیموف از تاتارستان، هرچند با اصل گذار به الفبای جدید بر اساس خط عربی مخالف نبود، اما بر عدم عجله در این زمینه تأکید کرد و مقاله‌ای درباره اصلاحات املایی ارائه داد که شامل تجزیه و تحلیل انتقادی املای قدیمی و اصلاح الفبای عربی و در نهایت املای خلق‌های ترک بود. 13–14 همچنین، اهمیت چشم‌اندازهای زبان‌شناسی آلتایی و تطبیقی در مطالعه علمی زبان‌های خویشاوند و همسایه مورد تأکید قرار گرفت. | ## بخش 3: نخستین کنگره ترک‌شناسی سراسر اتحادیه شوروی | در این کنگره، مسائل مربوط به ویژگی‌های هنجاری و سبکی زبان‌های ادبی ترکی و مسئله وطن مادری خلق‌های ترک نیز مورد بحث قرار گرفت. هرچند قرار بود دومین کنگره ترک‌شناسی در سال ۱۹۲۷ در سمرقند برگزار شود، این امر به دلیل تغییر سیاست‌های دولتی محقق نشد.Hüseyn Əhmədov. نتایج: الفبای نوین ترکی از سال ۱۹۲۳/ ۱۳۰۲ در آذربایجان به عنوان الفبای رسمی پذیرفته شده بود، اما پس از این کنگره، گذار به الفبای لاتین به طور رسمی و یکپارچه صورت گرفت. بر اساس تصمیم کنگره، دولت شوروی از اول جنوری ۱۹۲۹/ دی ۱۳۰۷ استفاده از الفبای عربی را ممنوع کرد و کمپین‌های گسترده‌ای برای از بین بردن این خط برگزار شد. تصمیم کنگره منجر به پذیرش الفبای لاتین در سایر جمهوری‌های ترک‌زبان شوروی نیز شد؛ به طوری که در ۳ جولای ۱۹۲۷ (تابستان ۱۳۰۶)، تاتارستان رسماً به الفبای نوین (Jaŋalif) روی آورد. پنج سال پس از گذار آذربایجان به الفبای لاتین، جمهوری ترکیه نیز این الفبا را پذیرفت. در نتیجه تصمیمات کنگره، در دوره ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۹ (۱۳۰۸ تا ۱۳۱۸)، الفبای لاتین در سراسر جمهوری‌های ترک‌زبان استفاده شد. اما در اواخر دهه ۱۹۳۰، رهبری شوروی شروع به تغییر الفبای لاتین کرد و در سال ۱۹۳۹، تصمیم به استفاده از الفبای سیریلیک در جمهوری‌های ملی شوروی گرفته شد که این تغییر تحت عنوان «خواسته عمومی زحمتکشان» توجیه شد.Aydın Kazımzadə. | ## جمع‌بندی | بسیاری از شرکت‌کنندگان کنگره در اواخر دهه ۱۹۳۰ به اتهام پان‌ترکیسم، ناسیونالیسم و فعالیت‌های ضد انقلابی سرکوب و کشته شدند، از جمله ۱۰۰ نفر از شرکت‌کنندگان به اشکال مختلف مورد سرکوب قرار گرفتند.