موضوع مقاله: ادبیات آرژانتین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات آرژانتین | مقدمه: ادبیات آرژانتین مجموعه آثار ادبی پدیدآمده به دست نویسندگان آرژانتین است و یکی از پربارترین، تأثیرگذارترین و برجسته‌ترین ادبیات به زبان اسپانیایی به‌شمار می‌رود. | ## بخش 1: ادبیات آرژانتین | ریشه‌های بیان ادبی در سرزمین ریو دلا پلاتا به گزارش‌های نخستین کاوشگران و مبلّغان بازمی‌گردد. ادبیات آرژانتین در چارچوب رمانتیسم سدهٔ نوزدهم و با جنبش «نسل ۳۷» شکل نهایی یافت. در سدهٔ بیستم، جنبش‌های پیشروی ادبی و سپس «بوم آمریکای لاتین» در دههٔ ۱۹۶۰ داستان‌نویسی آرژانتین را به صحنهٔ جهانی رساند. نویسندگانی چون بورخس، کورتاسار، ارنستو ساباتو، آدولفو بیوی کاسارس و مانوئل پوییگ از چهره‌های شاخص این ادبیات هستند و در کنار شاعرانی مانند آلفونسینا استورنی، آلخاندرا پیسارنیک و خوان خلمن میراثی غنی بر جای گذاشته‌اند. فاتحان همراه خود تاریخ‌نگارانی می‌آوردند که رویدادهای مهم را ثبت و توصیف می‌کردند؛ هرچند با نگاه اسپانیایی و برای مخاطب اسپانیایی. با لشکرکشی پدرو دی مندوسا به ریو دلا پلاتا، روحانی لوییس میراندا دی ویافانیه و سرباز آلمانی اولریش اشمیدل به این سرزمین رسیدند و سال‌ها بعد نخستین گزارش‌های شناخته‌شده دربارهٔ این سفر را نوشتند که تنها به این دلیل که رویدادها در سرزمینی رخ داده که بعدها آرژانتین شناخته می‌شود، نخستین اسناد پیشاپیشینهٔ ادبیات ملی به‌شمار می‌آیند. کتاب سفرنامه و رهنامه به اسپانیا و هندها نوشتهٔ اشمیدل در سال ۱۵۶۷ به زبان آلمانی در باواریا منتشر شد و بنیادگذاری بوئنوس آیرس و آسونسیون و درگیری‌ها با بومیان و میان فاتحان را روایت می‌کند. آوازه این اثر بیش از آنکه به ارزش ادبی‌اش بازگردد، به لحن رنگارنگی است که در توصیف رویدادها، مکان‌ها، اشخاص و جانوران به کار برده‌است. نزدیک به سال ۱۵۶۹، در پرونده‌ای موجود در بایگانی عمومی هند، بخشی از یک سرودهٔ منظوم به قلم لوییس میراندا یافت شد که تنها در سال ۱۸۷۸ منتشر گردید. این اثر موسوم به رمانس مرثیه‌وار تنها شایستگی زمانی دارد: کهن‌ترین سرودهٔ ریو دلا پلاتا است و ارزش آن بیشتر سندی است تا ادبی. لوییس خوسه دی تخدا ای گوسمان (کوردوبا، ۲۵ اوت ۱۶۰۴ – ۱۰ سپتامبر ۱۶۸۰) نخستین سراینده زاده‌شده در سرزمین کنونی آرژانتین بود. سروده او در چارچوب ادبیات باروک مستعمرات اسپانیایی در آمریکا جای می‌گیرد و تأثیر شاعران اسپانیایی آن دوره، به‌ویژه لوییس دی گونگورا، در آن آشکار است. دانشگاه کوردوبا که در سال ۱۶۱۳ بنیاد شد (نزدیک به ۲۳ سال پیش از دانشگاه هاروارد)، به‌سرعت به کانون فرهنگی تبدیل گردید. در نیمهٔ دوم سدهٔ هجدهم، با آنکه مقامات اسپانیایی می‌کوشیدند اخبار اروپا را از آمریکا دور نگه دارند، کتاب‌های گوناگون به‌طور پنهانی از راه بندر بوئنوس آیرس وارد می‌شد. 49 تنش‌ها با ادبیات فرانسوی پدیده‌هایی چون ادبیات گائوچویی و بازگشت به ادبیات اسپانیایی را پدیدآورد. اسپانیاگرایان و گائوچوگرایان مکتب‌های مشخصی تشکیل ندادند و همیشه هم‌زمان نبودند؛ اما در حالی که گروه نخست از دیدگاه کمیت و کیفیت آثار اندکی بر جای گذاشت، دستهٔ دوم بنیان‌گذاران ادبیات نوین آرژانتین به‌شمار می‌آیند. در سال ۱۸۳۷، مارکوس ساسترِه، کتاب‌فروش بوئنوس‌آیرسی، سالنی از «کتابفروشی آرژانتین» خود را برای برپایی یک سالن ادبی و نشست‌های گروه‌های مطالعه و گفتگو روشنفکران پیشنهاد کرد. | ## بخش 2: ادبیات آرژانتین | مفاهیم بنیادینی که این گروه را همبسته کرد ـ بر پایهٔ سخنرانی‌های افتتاحیهٔ خوان باتیستا آلبردی، مارکوس ساسترِه و خوان ماریا گوتیرس ـ عبارت بودند از: بازاندیشی دربارهٔ رویدادهای سیاسی گذشته برای کنش در زمان حال بازگشت به آرمان‌های انقلاب مه آفرینش ادبیات ملی پیوسته با محیط جغرافیایی و اجتماعی، با الگوبرداری از رمانتیسم اروپایی اما با رنگ‌وبوی بومی گسست از الگوهای ادبی اسپانیایی دفاع از آزادی در کاربرد زبان و پذیرش گونه‌های منطقه‌ای اسپانیایی آمریکایی نخستین روایتی که بسیاری از منتقدان آن را «بنیان‌گذار» می‌نامند، پیش از میانهٔ سدهٔ نوزدهم به قلم استبان اچِوِریا (۱۸۰۵–۱۸۵۱) نوشته شد. داستان کوتاه کشتارگاه صحنه‌ای وحشیانه از شکنجه و کشتن در کشتارگاه‌های دام بوئنوس آیرس را با سبکی واقع‌گرایانه ـ که در آن دوره کمیاب بود ـ توصیف می‌کند. داوید ویناس در این‌باره گفته‌است: «ادبیات آرژانتین با یک تجاوز آغاز می‌شود.» فاکوندو: اثر سارمینتو در سال ۱۸۴۵، دومینگو فائوستینو سارمینتو، نویسنده و سیاست‌مداری که در ۱۸۶۸ به ریاست‌جمهوری آرژانتین رسید، کتاب فاکوندو را دربارهٔ سرکردهٔ ایالتی فاکوندو کیروگا منتشر کرد. این اثر بر تقابل بنیادین «تمدن یا بربریت» استوار است: تمدن در فضای شهری و انسان خردگرا نمود می‌یابد و بربریت در گائوچو، ساکن دشت‌های بی‌کران و فارغ از آموزش رسمی. ادبیات گائوچویی ادبیات گائوچویی زیرژانری ویژهٔ ادبیات آمریکای لاتین است که می‌کوشد زبان گائوچو را بازآفرینی کند و شیوهٔ زندگی او را روایت نماید. ویژگی اصلی آن حضور گائوچو به‌عنوان شخصیت محوری و جریان رویدادها در فضاهای باز و غیرشهری مانند پامپای آرژانتین است. این ادبیات با رمانسی آغاز شد که نزدیک به سال ۱۷۷۷ خوان بالتاسار ماسیِل نوشت و در آن پیروزی‌های فرماندار پدرو دی سِوایوس بر پرتغالی‌ها را می‌سرود. دومین اثر شاخص، نمایشنامهٔ منظوم عشق دامدارزن (نوشته‌شده میان ۱۷۸۰ تا ۱۷۹۵) از نویسنده‌ای ناشناس است. سپس فائوستو اثر استانیسلائو دل کامپو (۱۸۶۶) منتشر شد؛ طنزی منظوم که در آن گائوچویی با زبان خودش اجرای اپرای فاوست شارل گونو در تئاتر کلون بوئنوس آیرس را بازگو می‌کند. مارتین فیرو شعری روایی سرودهٔ خوسه ارناندس است که شاهکار ادبیات گائوچویی به‌شمار می‌رود. بخش نخست آن با عنوان گائوچو مارتین فیرو در ۱۸۷۲ و دنبالهٔ آن بازگشت مارتین فیرو در ۱۸۷۹ منتشر شد. این اثر سرشت استقلال‌طلبانه، دلاورانه و فداکارانهٔ گائوچو را روایت می‌کند و بخشی از آن اعتراضی است علیه گرایش‌های اروپایی و نوگرایانهٔ سارمینتو. لئوپولدو لوگونس در اثرش پایادور این سروده را «کتاب ملی آرژانتینی‌ها» خواند و ریکاردو روخاس آن را کلاسیک بی‌چون‌وچرای آرژانتین دانست. سدهٔ بیستم: مدرنیسم و لوگونس پس از پایان جنگ‌های داخلی و با به قدرت رسیدن آزادی‌خواهان، آرژانتین با شکوه وارد سدهٔ نو شد و ادبیات آن رنگ جهان‌وطنی گرفت. لوگونس که از سروده روبن داریوی نیکاراگوئه‌ای تأثیر پذیرفته بود، شعرهایی با شیوایی پیچیده، داستان‌های کوتاه و جستارهای ستیزه‌جو نوشت. او از آنارشیسم نخستین به ملی‌گرایی اقتدارگرا گرایید، از نخستین کودتا در کشور (۱۹۳۰) پشتیبانی کرد و سرانجام در مهمان‌سرایی در دلتای رود پارانا خودکشی کرد. جنبش‌های پیشرو دههٔ ۱۹۲۰: گروه فلوریدا و گروه بوئدو در دههٔ ۱۹۲۰ دو جنبش پیشروی ادبی متضاد پدید آمد: گروه فلوریدا و گروه بوئدو. | ## بخش 3: ادبیات آرژانتین | گروه فلوریدا ـ به این نام خوانده می‌شد چون در قنادی ریچموند در خیابان فلوریدا در بوئنوس آیرس گرد هم می‌آمد و در مجلهٔ مارتین فیرو می‌نوشت ـ نویسندگانی چون خورخه لوییس بورخس، لئوپولدو مارچال، ریکاردو گوئیرالدس، ویکتوریا اوکامپو و اولیوریو خیروندو را در بر می‌گرفت. گروه بوئدو با ریشه‌های فروتنانه‌تر، در انتشارات کلاریداد چاپ می‌کرد و نویسندگانی چون روبرتو آرلت، لئونیداس بارلتا و آلوارو یونکه و هنرمندانی مانند اومرو مانسی را گرد می‌آورد. هر دو گروه پدیده‌ای ادبی با ریشه‌های اجتماعی بودند که ادبیات آرژانتین را غنا بخشیدند. بوم آمریکای لاتین و دههٔ ۱۹۶۰ در دههٔ ۱۹۶۰، بوم آمریکای لاتین داستان‌نویسی آرژانتین را به سطح جهانی رساند. خولیو کورتاسار که نخستین داستان‌های کوتاهش را در دههٔ ۱۹۵۰ منتشر کرده و به پاریس مهاجرت کرده بود، با رمان‌ها و داستان‌هایش به یکی از برجسته‌ترین چهره‌های این جنبش تبدیل شد. مانوئل پوییگ نیز با سبکی نوآورانه که عناصر فرهنگ عامه را با روایت درهم‌آمیخت، آوازه جهانی یافت. در کنار آن‌ها آدولفو بیوی کاسارس، ارنستو ساباتو (که نخستین رمانش تونل در اروپا مورد ستایش قرار گرفت)، سیلوینا اوکامپو و ائسکیل مارتینس استرادا از چهره‌های کلیدی نثر سدهٔ بیستم بودند. سروده سدهٔ بیستم در پهنهٔ سروده، پس از سروده پرشکوه لوگونس، دورهٔ سروده ساده‌گرا با شاعرانی مانند بالدومرو فرناندس مورِنو و اواریستو کاریگو فرارسید. در دهه‌های میانی سده، شاعرانی چون اولگا اوروسکو و آلخاندرا پیسارنیک که از سوررئالیسم اروپایی تأثیر پذیرفته بودند، آثار درخشانی آفریدند. شاعران دیگری مانند لئونیداس لامبورگینی و خواکین جانوتسی نیز جایگاه ویژه‌ای یافتند. ادبیات اعتراض و تجربی نویسندگانی چون رودولفو والش و آنتونیو دی بندتو با ادبیات افشاگرانه و نثر تجربی خود متمایز شدند. والش با آثار مستند-داستانی‌اش پیشگام ژانری نو بود و دی بندتو با رمان زاما (۱۹۵۶) یکی از شاهکارهای نثر آرژانتینی را آفرید. ادبیات سدهٔ کنونی ادبیات سدهٔ کنونی آرژانتین به‌شدت از آثار ریکاردو پیگلیا، سسار آیرا، سارا گایاردو و اِبه اوآرت تأثیر پذیرفته‌است. پیگلیا با آمیختن نقد ادبی و داستان، و آیرا با روایت‌های کوتاه و سبک پرشتاب خود، مسیرهای تازه‌ای در ادبیات اسپانیایی‌زبان گشودند. ریکاردو گوئیرالدس نیز با رمان دون سگوندو سومبرا روایتی حماسی‌ـنوستالژیک از گائوچو ارائه داد که بر خلاف مارتین فیرو، نه مطالبهٔ اجتماعی که یادبود افسانه‌ای گائوچو بود. جایگاه جهانی بورخس از سوی هارولد بلوم یکی از بیست‌وشش نویسندهٔ محوری قانون ادبی غرب شناخته شده و در کنار شکسپیر، دانته، سروانتس، تولستوی، فرانتس کافکا و جیمز جویس جای گرفته‌است. | ## جمع‌بندی | ادبیات آرژانتین همواره با بهره‌گیری از بستر سیاسی و اجتماعی کشور، از جنگ‌های داخلی سدهٔ نوزدهم تا دوره‌های دیکتاتوری سدهٔ بیستم، آثاری پدیدآورده که هم‌زمان بومی و جهانی هستند.