موضوع مقاله: مرز تاجیکستان–ازبکستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مرز تاجیکستان–ازبکستان | مقدمه: این مرز از نقطه مرزی سه‌گانه با قرقیزستان تا نقطه مرزی سه‌گانه با افغانستان ادامه دارد. | ## بخش 1: مرز تاجیکستان–ازبکستان | پیشینه روسیه در سده نوزدهم با الحاق خانات مستقل خوقند و خیوه و امارت بخارا آسیای میانه را فتح کرد. پس از اینکه کمونیست‌ها در سال ۱۹۱۷ قدرت را به دست گرفتند و اتحاد جماهیر شوروی را ایجاد کردند، تصمیم گرفته شد آسیای میانه را در فرآیندی به نام تحدید مرز ملی (یا NTD) به جمهوری‌های قومی تقسیم کند. این مطابق با تئوری کمونیستی که ناسیونالیسم را گامی ضروری در مسیر رسیدن به جامعه کمونیستی می‌دانست و تعریف جوزف استالین از ملت به عنوان «جامعه‌ای از مردم با سابقه تاریخی و باثبات که بر اساس زبان، قلمرو، زندگی اقتصادی و ساختار روانی مشترک شکل گرفته‌ که در یک فرهنگ مشترک تجلی یافته‌است بود. 112 تلاش برای ایجاد تعادل میان این اهداف متناقض در چارچوب کلی ناسیونالیستی بسیار دشوار و اغلب غیرممکن بود، که منجر به ترسیم مرزهای اغلب پیچیده، مناطق تحت محاصره متعدد و ایجاد اجتناب‌ناپذیر اقلیت‌های بزرگی شد که در نهایت در جمهوری «اشتباه» زندگی کردند. علاوه بر این، شوروی هرگز قصد نداشت که این مرزها مانند امروز به مرزهای بین‌المللی تبدیل شوند. | ## بخش 2: مرز تاجیکستان–ازبکستان | 105 در آن زمان آسیای میانه شامل دو جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی (ASSR) در داخل جمهوری شوروی روسیه بود: جمهوری ترکستان که در آوریل ۱۹۱۸ ایجاد شد و بخش‌های زیادی از جنوب قزاقستان، ازبکستان و تاجیکستان و همچنین ترکمنستان را پوشش می‌داد و جمهوری قرقیزستان که در ۲۶ اوت ۱۹۲۰ در قلمرو تقریباً برابر با بخش شمالی قزاقستان امروزی ایجاد شد (در آن زمان قزاق‌ها به عنوان «قرقیز» شناخته می‌شدند و قرقیزهای امروزی نیز زیرگروه قزاق‌ها تلقی می‌شدند و به آن‌ها «قره‌قرقیز» می‌گفتند، یعنی «قرقیز سیاه» کوه‌نشین). 56-8 از میان تمام مرزهای آسیای میانه، مرزهای بین مرزهای تاجیکستان و ازبکستان پیچیده‌ترین و تفرقه‌انگیزترین بود. 33-41 ناسیونالیسم تاجیک به ویژه در این مقطع توسعه ضعیفی داشت و تعداد بسیار محدودی از کمونیست‌های تاجیک نتوانستند علیه ازبک‌های بسیار پر سر و صداتر که بسیاری از آن‌ها تاجیک‌ها را صرفاً ازبک‌های «فارسی‌شده» می‌دانستند، دفاعی جدی ایجاد کنند؛ بنابراین، هنگامی که جمهوری شوروی ازبکستان در سال ۱۹۲۴ ایجاد شد، مناطق تاجیکستان به عنوان جمهوری خودمختار تاجیکستان شوروی (منهای منطقه خجند، که مستقیماً در داخل اتحاد جمهوری شوروی ازبکستان قرار داشت) در آن گنجانده شد. 102 در نتیجه این تنش‌های فزاینده، شوروی تصمیم گرفت در سال ۱۹۲۹ مجدداً مسئله تاجیک و ازبک را بررسی کند. دفتر آسیای میانه شهرهای سمرقند، بخارا و خجند را به عنوان شهرهای اصلی تاجیک‌نشین معرفی کرد، اگرچه این امر به دلیل ماهیت مختلط سکونت در نواحی اطراف پیچیده بود. | ## بخش 3: مرز تاجیکستان–ازبکستان | 119 جمهوری شوروی تاجیکستان به جای شهرهای بزرگ، از شهر کوچک دوشنبه اداره می‌شد که بعدها به استالین‌آباد تغییر نام داد. مرز بین‌المللی این مرز در سال ۱۹۹۱ به دنبال انحلال اتحاد جماهیر شوروی و استقلال جمهوری‌های تشکیل‌دهنده آن به یک مرز بین‌المللی تبدیل شد. تنش‌ها از آن زمان تا کنون بالا بوده‌است، به طوری که چندین سیاستمدار بلندپایه تاجیک ادعای سنتی بخارا و سمرقند را مطرح کردند و سیاستمداران ازبک نیز بر حق خود برای محافظت از ازبک‌های ساکن در تاجیکستان تأکید کردند. ازبکستان پس از بمب‌گذاری‌های سال ۱۹۹۹ تاشکند تاجیکستان را متهم کرد که به جنبش حرکت اسلامی ازبکستان (IMU) اجازه داده‌است تا در خاک این کشور مستقر شود. روابط بین دو کشور پس از مرگ اسلام کریموف، رئیس‌جمهور ازبکستان در سال ۲۰۱۶ بهبود چشمگیری داشته‌است. | ## جمع‌بندی | شوکت میرضیایف رئیس‌جمهور جدید قول داده‌است که روابط با تاجیکستان را بهبود بخشد و اخیراً اقداماتی در سطوح بالا برای مین‌زدایی مرزها و بهبود امکان سفرهای برون‌مرزی صورت گرفته‌است.