موضوع مقاله: چاه یعقوب (مکان مقدس در فلسطین) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # چاه یعقوب (مکان مقدس در فلسطین) | مقدمه: این چاه که هم‌اکنون درون یک کلیسا و صومعه ارتدکس شرقی جای دارد، در حدود دو هزاره در سنت دینی با یعقوب پیامبر پیوند خورده‌است. | ## بخش 1: چاه یعقوب (مکان مقدس در فلسطین) | چاه یعقوب در انجیل یوحنا به‌عنوان جایگاه دیدار عیسی با زن سامری نام برده شده و از دیرباز زیارتگاه مسیحیان بوده‌است. در درازای سده‌ها، چندین کلیسا بر فراز این چاه ساخته و ویران شده‌اند و کلیسای کنونی که بر پایه طرح کلیسای دوره صلیبی بازسازی شده، چاه را در سردابی در طبقه زیرین خود نگه داشته‌است. اهمیت دینی چاه یعقوب در انجیل یوحنا به‌عنوان جایگاه دیدار عیسی با زن سامری یاد شده‌است: جایگاه دقیق سوخار روشن نیست؛ شاید شهری در دامنه‌های شرقی کوه عیبال بوده یا نام دیگری برای شکیم باشد. در تورات اشاره‌ای مستقیم به چاهی متعلق به یعقوب نیست، اما پژوهشگران کتاب مقدس زمینی را که به‌عنوان جایگاه چاه توصیف شده با قطعه زمینی یکی می‌دانند که یعقوب بر پایه سفر پیدایش (فصل ۳۳) خریداری کرد و گفته شده در «چشم‌انداز» شکیم بود. کلیسای کنونی در نزدیک محوطه باستان‌شناسی است که به‌طور سنتی با شکیم یکی دانسته می‌شود. پژوهشگرانی چون و بر آن‌اند که سنت یهودی نیز این چاه را به یعقوب نسبت می‌دهد، اما دیوید گورویچ و ییسکا هارانی مدعی‌اند که «یهودیت هیچ اهمیت دینی‌ای برای این مکان قائل نیست». پیشینه دوره رومی و بیزانسی نوشته‌های نشان می‌دهد که چاه یعقوب در درازای زمان در کلیساهای گوناگونی جای داشته که بر یک مکان ساخته شده‌اند. تا دهه ۳۳۰ میلادی، این مکان به‌عنوان جایگاه گفت‌وگوی عیسی با زن سامری شناسایی شده بود و احتمالاً برای غسل تعمید مسیحی به کار می‌رفت. تا سال ۳۸۴ میلادی، کلیسایی بر فراز این مکان ساخته شد و در نوشته‌های سده چهارم قدیس جروم از آن یاد شده‌است. این کلیسا به احتمال زیاد در جریان شورش‌های سامری‌ها در سال ۴۸۴ یا ۵۲۹ میلادی ویران شد. | ## بخش 2: چاه یعقوب (مکان مقدس در فلسطین) | پس از آن، ژوستینین یکم کلیسا را بازسازی کرد و این کلیسای دوم دوره بیزانسی تا دهه ۷۲۰ میلادی و شاید تا اوایل سده نهم پابرجا بود. دوره صلیبی هنگامی که صلیبیون در اوت ۱۰۹۹ میلادی نابلس را تصرف کردند، کلیسای بیزانسی بی‌تردید ویرانه بود؛ گزارش‌های زائران اوایل سده دوازدهم از چاه سخن می‌گویند بی‌آنکه از کلیسایی یاد کنند. نخستین شرح قطعی از است که نوشته: «چاه… نیم مایل از شهر نابلس فاصله دارد: در برابر محراب در کلیسایی که بر فرازش ساخته شده جای دارد و راهبه‌ها در آنجا خود را وقف خدمت خدا کرده‌اند. این چاه، چشمه یعقوب نامیده می‌شود.» این کلیسای دوره صلیبی در سال ۱۱۷۵ ساخته شد، احتمالاً با پشتیبانی ملکه ملیساند که در سال ۱۱۵۲ به نابلس بازنشسته شد و تا درگذشتش در سال ۱۱۶۱ در آنجا زیست. این کلیسا پس از پیروزی صلاح‌الدین ایوبی بر صلیبیون در نبرد حطین در سال ۱۱۸۷ ویران شد. دوره عثمانی و دوران نوین در مارس ۱۶۹۷، هنگامی که از چاه یعقوب دیدن کرد، سطح آب در ژرفای نزدیک به ۱٫۵ متر بود و ژرفای کل چاه در حدود ۱۰٫۷ متر گزارش شد. در میانه سده نوزدهم از این مکان بازدید کرد و «بازمانده‌های کلیسای باستانی» را در بالای چاه به‌سوی جنوب غربی «توده‌ای بی‌شکل از ویرانه‌ها» توصیف کرد که در میان آنها «تکه‌هایی از ستون‌های گرانیت خاکستری با جلای کهن» دیده می‌شد. در سال ۱۸۶۰، پاتریارک‌نشین ارتدکس یونانی اورشلیم این مکان را به دست آورد و در سال ۱۸۹۳ کلیسایی نو به نام قدیسه فوتینی سامری همراه با صومعه‌ای کوچک ساخته شد. کشته شدن آرشیماندریت فیلومنوس در نوامبر ۱۹۷۹، در دوره‌ای که تنش‌ها در کرانه باختری افزایش یافته بود، نگهبان چاه، ، در سردابی که چاه در آن قرار داشت با ضربات تبر کشته یافت شد. مهاجم، فردی بیمار روانی ساکن تل‌آویو، سه سال بعد دستگیر شد و به آن قتل و چند جنایت دیگر از جمله حمله به یک راهبه در صومعه و قتل یک روان‌پزشک یهودی در تل‌آویو اعتراف کرد. | ## بخش 3: چاه یعقوب (مکان مقدس در فلسطین) | در سال ۲۰۰۹، پاتریارک ارتدکس یونانی اورشلیم فیلومنوس را سی سال پس از مرگش قدیس اعلام کرد. بازسازی کلیسا آبونا (به معنای «پدر») یوستینوس، کشیش ارتدکس یونانی از نابلس، پس از آن رهبری پروژه بزرگ بازسازی را بر عهده گرفت. چاه یعقوب از آن زمان مرمت شده و کلیسایی نو بر پایه طرح کلیسای دوره صلیبی ساخته شده که چاه را در سردابی در طبقه زیرین در خود جای داده‌است. ویژگی‌های فیزیکی و موقعیت چاه یعقوب در فاصله ۷۶ متری از در بخش شرقی شهر نابلس و در محوطه صومعه بیر یعقوب واقع شده‌است. برای دسترسی به چاه باید از کلیسای درون محوطه صومعه وارد شد و از پلکان به سرداب پایین رفت؛ در آنجا چاه همراه با «چرخ کوچکی، سطلی، شمایل‌های نذری و شمع‌های بسیار روشن» دیده می‌شود. بر پایه توصیف سرگرد اندرسون که در سال ۱۸۶۶ از این مکان بازدید کرد، چاه دهانه‌ای باریک دارد که بدن یک انسان با دست‌های بالا برده به‌زحمت از آن رد می‌شود. این گردن باریک در حدود ۱٫۲ متر درازا دارد و به خود چاه می‌رسد که استوانه‌ای‌شکل و نزدیک به ۲٫۳ متر قطر دارد. بخش بالایی چاه از سنگ‌چینی ساخته شده و چاه از میان آمیزه‌ای از خاک آبرفتی و تکه‌های سنگ آهک تا رسیدن به بستر فشرده سنگ آهک کوهستانی کنده شده‌است. | ## جمع‌بندی | بر پایه اندازه‌گیری انجام‌شده در سال ۱۹۳۵، ژرفای کل چاه ۴۱ متر (نزدیک به ۱۳۵ فوت) است.