موضوع مقاله: ابوالحسن منتظر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ابوالحسن منتظر | مقدمه: ابوالحسن منتظر (۱۳۳۸– ۱۵ فروردین ۱۴۰۵) مهندس معماری، فعال سیاسی و زندانی سیاسی بود که به اتهام عضویت و همکاری با سازمان مجاهدین خلق ایران و فعالیت‌هایش علیه جمهوری اسلامی، دستگیر و در ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ به همراه وحید بنی‌عامریان توسط حکومت ایران اعدام شد. | ## بخش 1: ابوالحسن منتظر | در آخرین دستگیری پرونده‌اش مشترک با پنج زندانی سیاسی دیگر (وحید بنی‌عامریان، اکبر دانشورکار، محمد تقوی سنگدهی، بابک علیپور، پویا قبادی بیستونی) بود. حکم اعدام وی و ۵ نفر دیگر در آذر ۱۴۰۳ از سوی شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب اسلامی تهران به ریاست ایمان افشاری صادر شده بود. در ۹ فروردین ۱۴۰۵ واحد ضدشورش به بند زندانیان سیاسی در واحد ۴ زندان قزل‌حصار حمله کرده و پس از ضرب و شتم زندانیان ۶ نفر فوق را از بقیه جدا کرده و به مکان نامعلومی منتقل کردند. مقامات زندان، از ارائه هرگونه اطلاعاتی در مورد سرنوشت و محل نگهداری آنها به خانواده‌ها یا وکلایشان خودداری کرده بودند. در همین پرونده، چهار زندانی سیاسی دیگر بابک علیپور، پویا قبادی، اکبر دانشورکار و محمد تقوی سنگدهی نیز با انتساب به سازمان مجاهدین خلق در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۴۰۵ اعدام شده بودند. ابوالحسن منتظر در مجموع بیش از ۱۱سال را در زندان‌های حکومت ایران به‌سر برده بود. انتشار ویدیوی سرودخوانی جمعی این ۶ زندانی در زندان قزلحصار و سایر پیام‌های این زندانیان بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت. زندگی ابوالحسن منتظر، متولد ۱۳۳۸، از تهران، مهندس معماری از زندانیان سیاسی دوران شاه بود که در سال ۱۳۵۶ در مشهد بازداشت و به مدت شش ماه در زندان وکیل آباد مشهد زندانی شده بود. پیش از آن نیز در دوران سربازی توسط رکن ۲ ارتش بازداشت و ۴۵ روز در بازداشتگاه به‌سر برده بود. وی همچنین از زندانیان سیاسی دهه ۶۰ بود که به مدت چهارسال و سه ماه در زندان وکیل آباد مشهد زندانی بود. ابوالحسن منتظر آخرین بار در ۳۰ آذر ۱۴۰۲ بازداشت شد و در مجموع بیش از ۱۱سال را در زندان‌های حکومت ایران به‌سر برده بود. بازداشت، زندان و شکنجه ابوالحسن منتظر از زندانیان سیاسی دهه ۶۰ بود که در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹ نیز هم چند بار به اتهام ارتباط و عضویت در سازمان مجاهدین توسط نیروهای امنیتی بازداشت و زندانی شده بود. وی بعد از عمل قلب باز در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۴۰۰، به بند ۴ اوین و سپس در تاریخ ۱۷ مهر ۱۴۰۰، به زندان گوهر دشت تبعید شد. او آخرین بار در دی ۱۴۰۲ توسط مأموران امنیتی بازداشت و به بند ۲۰۹ زندان اوین منتقل شد. در روز ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۳، توسط بازپرس دادسرای اوین به ارتباط و عضویت در مجاهدین خلق و بغی متهم شد. وی در تاریخ ۱۰ آذرماه ۱۴۰۴، توسط شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ایمان افشاری به اعدام و ۵سال زندان محکوم شده بود. حکم اعدام ابوالحسن منتظر و وحید بنی‌عامریان در آذر ۱۴۰۳ از سوی شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب اسلامی تهران به ریاست ایمان افشاری صادر شده بود. همراه با این دو زندانی سیاسی، چهار نفر دیگر: اکبر دانشورکار، محمد تقوی سنگ‌دهی، بابک علیپور، پویا قبادی بوستانی، نیز در یک پرونده مشترک به اعدام محکوم شده بودند. رسانه‌های حکومتی اتهام‌های این شش زندانی سیاسی را عضویت در سازمان مجاهدین خلق و «حمله به مراکز حساس و اماکن عمومی با استفاده از سلاح گرم منحنی‌زن (لانچر)» و همچنین «ارتکاب اقدامات مؤثر ایذایی با هدف سرنگونی نظام جمهوری اسلامی ایران» (بغی) اعلام کرده است. بر اساس گزارش سازمان‌های حقوق بشری وی به همراه دیگر زندانیان این پرونده در دوران بازجویی، تحت شکنجه‌های شدید از جمله ضرب‌وشتم، شوکر، شلاق و تهدید به قتل خانواده قرار گرفته بودند. سازمان عفو بین‌الملل در رابطه با صدور حکم اعدام شش زندانی سیاسی این محاکمه را «به شدت ناعادلانه» خواند و تأکید کرد که متهمان حق دسترسی به وکیل از زمان بازداشت و فرصت دفاع واقعی را نداشته‌اند. به گفته عفو بین‌الملل او و هم‌پرونده‌ای‌هایش برای مدت‌های طولانی در سلول انفرادی نگه داشته شدند، تحت شکنجه، ضرب و شتم شدید، تهدید و بدرفتاری قرار گرفتند. مای ساتو، ۱۴ شهریور ۱۴۰۴ (۵ سپتامبر ۲۰۲۵)، در نامه ارسالی به دولت ایران دربارهٔ خطر اعدام شش زندانی سیاسی اظهار نگرانی کرده بود. در این نامه آمده بود: «بازداشت شدگان بین دسامبر ۲۰۲۳ تا فوریه ۲۰۲۴ دستگیر شدند و در جریان بازجویی‌ها در زندان اوین، تحت شکنجه‌های فیزیکی و روانی شدید، تهدید به اعدام و شلاق قرار گرفتند.» «آن‌ها برای ماه‌ها (تا ۲۴۴ روز) در سلول انفرادی و بدون دسترسی به وکیل یا خانواده نگهداری شدند. | ## بخش 2: ابوالحسن منتظر | محاکمه در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب، به شدت کوتاه و بدون رعایت اصول دادرسی عادلانه برگزار شد.» ابوالحسن منتظر به همراه محمد تقوی، بابک علیپور، پویا قبادی، وحید بنی‌عامریان و اکبر دانشورکار از جمله زندانیانی بودند که در کارزار «سه‌شنبه‌های نه به اعدام» شرکت کرده بودند. یورش به زندان و انتقال ۶ زندانی برای اعدام شامگاه یک‌شنبه ۹ فروردین ۱۴۰۵، نیروهای گارد زندان به بند ۴ زندان قزلحصار، محل نگهداری زندانیان سیاسی، حمله کردند. زندانیان دستبندزده، یکی‌یکی با آنان خداحافظی کردند و بر ادامه راهشان تأکید داشتند. بنا به گزارش نگهبانان از نبود ترس و وحشت در چهره محکومان—با وجود نزدیک شدن لحظه اعدام—مبهوت شده بودند. وقتی یکی از دیگر زندانیان زیر فشار صحنه انتقال این ۶ زندانی برای اعدام گریه کرد، وحید بنی‌عامریان، محمد تقوی و اکبر دانشورکار با قاطعیت به او گفتند: «گریه نکن و نگذار دشمن اشکت را ببیند.» وحید با لبخند همیشگی‌اش برای دلداری گفت: «چرا گریه می‌کنی؟ ما داریم می‌رویم پیش بهروز و مهدی»؛ اشاره‌ای به بهروز احسانی و مهدی حسنی، دو عضو مجاهدین خلق که در ژوئیه ۲۰۲۵ اعدام شدند. در همین روایت، محمد تقوی «آرام و باوقار» ایستاده بود و پویا قبادی نیز با افتخار دست‌های بسته‌اش را بالا برده و هنگام بردن‌شان با رفقا وداع کرد. گزارش به نقل از یک شاهد عینی: «نگهبانان با اسلحه، زنجیر و باتوم به ما حمله کردند. اکبر دانشورکار دم در بود؛ او اولین کسی بود که مورد اصابت قرار گرفت، آنقدر شدید که لباس‌هایش پاره شد.» با وجود فضای پرتنش، در میان تمسخر و خنده، زندانی دانشورکار رو به نگهبان کرد و فریاد زد: «چرا اینقدر ترسیده‌اید؟ ما قرار است اعدام شویم؛ چرا ترسیده‌اید؟» بابک علیپور، با لبخند اطمینان‌بخش همیشگی‌اش، از دیگر زندانیان پرسید: «حالتان خوب است، بچه‌ها؟» در همین حال، سه مرد او را محاصره کردند و با دستبند و زنجیر به او زنجیر زدند. او با استفاده از نیم‌تنه‌اش آن‌ها را دور کرد تا بتواند با همه همراهانش خداحافظی کند. به گفته شاهد بنی‌عامریان در حالی که دستبند زده شده بود، صورتش را در دستانش گرفت و بوسید و گفت: «ندای سفر نهایی فرا رسیده است. آزادی ایران و مردم ما ارزش این فداکاری را دارد.» در آن لحظه، مأموران بنی‌عامریان را بیرون کشیدند. مقاومت او حتی ذره‌ای هم سست نشد، او دو انگشت خود را به علامت پیروزی، بالا برد و بیرون رفت. ابوالحسن منتظر، یکی از قدیمی‌ترین زندانیان سیاسی، با سابقه طولانی بازداشت از زمان حکومت شاه، با آن‌ها بود. شاهد به یاد می‌آورد که منتظر همیشه تکرار می‌کرد که «باید با سری بالا، با عزت و غرور به پای اعدام رفت.» این شاهد گفت: «و همین‌طور هم شد: او با آرامش کامل، در حالی‌که با یک جفت دستبند به یک زندانی دیگر بسته شده بود، همچنان موفق شد با سایر زندانیان احوالپرسی و خداحافظی کند.» سرودخوانی و بیانیه جمعی پس از اعدام ۶ زندانی مجاهد خلق ویدیوها و بیانیه‌هایی از آن‌ها منتشر شده است. به گزارش ساندی تایمز این ویدیوها و تصاویر را که زندانیان مخفیانه از زندان‌های قزلحصار و اوین خارج کرده‌اند، با آن‌ها به اشتراک گذاشته شده است. این ویدیو شامل تصاویری از سوگند خوردن زندانیان قبل از بازگشت به زندان و ویدیوهای سیاسی از دفاعیه‌های نهایی قبل از اعدام است. در یک ویدیو، شش مرد محکوم به اعدام که همگی به دلیل اقدامات‌شان علیه حکومت اعدام شده بودند، را می‌توان دید که در حیاط زندان قزلحصار ایستاده بودند و با سرود مقاومت، آخرین ایستادگی خود را نشان دادند. یک رسانه فرانسوی: «آن‌ها می‌دانستند که قرار است بمیرند و تصمیم گرفتند که بمانند… آن‌ها می‌دانستند که طناب دار در انتظار آنهاست. طوری زندگی نکنند که انگار هیچ مشکلی وجود ندارد… آن‌ها در مورد مرگ صحبت نمی‌کردند. اما، همان‌طور که با مرگ روبرو شدند، هر شش نفر یک ایده ساده را به اشتراک گذاشتند: اینکه آزادی بهایی دارد و کسی باید آن را بپردازد.» یک رسانه ایتالیایی به نقل از شاهد عینی: «شجاعت این ۶ زندانی و ساعات آخر زندگی آن‌ها بازتابی از وجودشان بود، وقف مقاومت و له نشدن توسط ماشین مرگ جمهوری اسلامی. این شش زندانی سیاسی قبل از اعدام، سرودهای مقاومت را نیز در مخالفت با رژیم می‌خواندند.» سرودخوانی جمعی نیویورک پست: معترضان سرسخت ایرانی در ویدیویی تکان‌دهنده به طرز شجاعانه‌ای در زندان پیش از اعدام سرود مقاومت خواندند: «تخت ستمگر فرو خواهد شکست». ویدیویی که به‌صورت مخفیانه از داخل یکی از بدنام‌ترین زندان‌های ایران خارج شده، لحظه‌ای را ثبت کرده است که شش مخالف حکومت، درست پیش از آنکه به دار آویخته شوند، برای آخرین بار در برابر رژیم اسلامی با آواز ایستادگی کردند. | ## بخش 3: ابوالحسن منتظر | این شش مرد که همگی به‌دلیل اقدامات علیه حکومت اعدام شدند، در حیاط زندان بدنام قزل‌حصار ایستاده دیده می‌شوند؛ جایی که آخرین مقاومت خود را با خواندن یک سرود اعتراضی به نمایش گذاشتند؛ آن‌ها با آرامش می‌خواندند: «منم توفان، بترس ای بید لرزیده! هماوردت حریفی سخت ورزیده منم ایمان، منم عصیان، پر از باور، که می‌جنگم که می‌مانم تواناتر قسم خوردم که با خونم، ستمگر را براندازم.» این ویدیو بنا بر گزارش‌ها در آخرین هفته فوریه فیلم‌برداری شده است و هویت این شش نفر چنین اعلام شده است: «وحید بنی‌عامریان، بابک علی‌پور، ابوالحسن منتظر، پویا قبادی، اکبر دانشورکار و محمد تقوی» گاردین: این شجاعت را در ویدئوها و کلیپ‌های مردانی که کشته شدند دیده‌ایم. ویدئویی وجود دارد و مردانی را نشان می‌دهد که قبل از مرگ در حال خواندن سرودهای اعتراضی هستند. هیچ اشکی در کار نبود؛ آن ویدئو آن‌ها در حیاط زندانی است که در نهایت قرار بود در آنجا کشته شوند. این یک سرود شورشی است و کلماتش این است: «هلا برخیز چون تندر، مسلح کن سلاحت را.» یک رسانه آرژانتینی: در زندان قزل حصار، در ایران. «آه، به خونم قسم خوردم؛ تخت ستمگر در هم خواهد شکست… من طوفانم، من شورشم، خروش، فریاد، شعله. ای بید لرزان، از نامم بترس،...» «اگر ایران ویران، متروک و از هم پاشیده است، اگر برای روح سرزمینمان جان‌هایمان هدر رفته است، اگر سایه مرگ بر این سرزمین مقدس سایه افکنده است، اگر گلوله‌های سوزان بر گلبرگ‌های لطیف می‌بارد، مانند رعد برخیزید، سلاح‌هایتان را نشان دهید! برخیزید، ای واحد قدرتمند رزمندگان، دیوارهای سنگی را بشکنید!» آنچه این شش مرد خواندند سرودی از سازمان مجاهدین خلق ایران است. در دسامبر ۲۰۲۴، به همراه دیگر متهمان، اعلام کردند که حاضر به مذاکره برای جان خود نیستند و تأکید کردند که هیچ راه دیگری برای رسیدن به عدالت جز از طریق مردم ستمدیده ایران، جوانان شجاع شورشی و وجدان‌های بیدار نمی‌بینند. بیانیه سیاسی جمعی ابوالحسن منتظر و دیگر زندانیان محکوم به اعدام همچنین بیانیه‌ای نوشتند و از دیگران خواستند که برای آزادی ایران در آینده، راه مقاومت آنها در برابر حکومت ایران را ادامه دهند تا ایران در آینده آزاد شود. پس اگر سرنوشت حکم کند که شما صدها هزار بار دیگر ما را اعدام کنید، به امید پیروزی یک جمهوری دموکراتیک و آزادی و شکوفایی این میهن اسیر، ما در موضع شورشی خود استوار خواهیم ایستاد.» ساندی تایمز که بیانیه سیاسی نوشته شده توسط این شش زندانی را مشاهده کرده نوشته است: «این مانیفست در مارس ۲۰۲۵ به‌طور مخفیانه از زندان بدنام اوین، جایی که قبلاً در آن نگهداری می‌شدند، خارج شده و توضیح داده است که چرا آنها به مبارزه خود ادامه داده‌اند. این گروه که شامل بنی عامریان، که اوایل این ماه کشته شد، نیز می‌شد، درخواست کردند که این سند تنها پس از تأیید احکامشان منتشر شود.» اعدام ابوالحسن منتظر در سحرگاه ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ به همراه وحید بنی‌عامریان در زندان قزلحصار کرج توسط حکومت ایران اعدام شدند. حکومت ایران پیکر او و ۵ زندانی سیاسی دیگر اعدام‌شده را تحویل خانواده‌ها نداده است همچنین خانواده‌ها از محل دفن احتمالی آن‌ها بی‌اطلاع هستند. واکنش‌ها مریم رجوی گفت: «این دو عضو قهرمان سازمان مجاهدین خلق ایران اکنون به رفقای خود که جان خود را در مبارزه برای آزادی فدا کردند، از جمله محمد تقوی، اکبر دانشور کار، بابک علیپور و پویا قبادی، پیوسته‌اند.» او افزود: «دیکتاتوری مذهبی حاکم بر ایران بار دیگر خون دو تن از شجاع‌ترین فرزندان مردم ایران را ریخته و ترس و استیصال خود را در مواجهه با اپوزیسیون سازمان‌یافته، مجاهدین خلق و ارتش آزادیبخش، آشکار کرده است.» وحید بنی‌عامریان «فرمانده دلاور واحدهای مقاومت بود که پیوسته در خطوط مقدم رویارویی با دشمن ضدبشری، چه در کانون‌های شورشی و چه در اسارت و زندان، حضور داشت.» و مجاهد وارسته ابوالحسن منتظر، زندانی سیاسی سابق در دوران شاه، «پس از دهه ۱۹۸۰ نزدیک به ۱۱ سال را در زندان گذراند. او به عنوان چهره‌ای ثابت قدم و نقطه اتکای تشکیلات مجاهدین و دیگر زندانیان سیاسی شناخته می‌شد.» رجوی گفت: «این قهرمانان جان باخته، معلمان مقاومت، صداقت و فداکاری هستند که داستان‌هایشان با نسل جوانی که همچنان در امواج اعتراضات و قیام‌ها شرکت می‌کند، طنین‌انداز خواهد شد. این اعدام‌ها خشم عمومی از رژیم ایران را «عمیق‌تر» خواهد کرد … و خشم و عزم مبارزان آزادی را در مواجهه با سرکوب تقویت می‌کند.» سازمان مجاهدین خلق ایران در بیانیه‌ای گفت که ایران «سعی دارد با اعدام زندانیان سیاسی، به ویژه اعضا و هواداران سازمان، ضعف خود را پنهان کند.» شورای ملی مقاومت ایران خواستار «اقدام فوری سازمان ملل متحد، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران و همه سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشر برای بررسی وضعیت زندانیان سیاسی واحد ۴ زندان قزل حصار و جلوگیری از اعدام ابوالحسن، وحید و سایر زندانیان سیاسی» شده بود. نامه سرگشاده ۳۰۹ شخصیت بین‌المللی به دبیرکل سازمان ملل در خصوص تشدید اعدام‌های سیستماتیک در ایران همراه با فراخوان به اقدام فوری سازمان ملل برای توقف این اعدام‌ها در اردیبهشت ۱۴۰۵ منتشر شد. در این نامه ضمن ابراز نگرانی نسبت به اعدام‌های هدفمند زندانیان سیاسی و معترضان، به اعدام‌های اخیر ۸ زندانی سیاسی وابسته به سازمان مجاهدین اشاره شده است. آن‌ها همبستگی خود را با کارزار «نه به اعدام» در زندان‌های ایران و با کارزار «نه به حاکمیت اعدام‌کنندگان و آری به جمهوری دموکراتیک در ایران» اعلام کردند. گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر در ایران پیش از این با اشاره به ادامه گزارش‌های اعدام در شرایط جنگ و قطع اینترنت خواستار توقف فوری اجرای احکام شده بود. مای ساتو گفت: قطع مداوم اینترنت نظارت مستقل را مختل کرده و از مقام‌های جمهوری اسلامی خواسته بود دسترسی خانواده‌های بازداشت‌شدگان را فراهم کند. مای ساتو، ۱۴ شهریور ۱۴۰۴ (۵ سپتامبر ۲۰۲۵)، در نامه‌ای که به حکومت ایران فرستاده بود ضمن اظهار نگرانی دربارهٔ خطر اعدام این شش زندانی نوشته بود: «بازداشت شدگان بین دسامبر ۲۰۲۳ تا فوریه ۲۰۲۴ دستگیر شدند و در جریان بازجویی‌ها در زندان اوین، تحت شکنجه‌های فیزیکی و روانی شدید، تهدید به اعدام و شلاق قرار گرفتند.» در ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ دیانا الطحاوی، معاون مدیر منطقه‌ای عفو بین‌الملل برای خاورمیانه و شمال آفریقا، گفت: «اکنون نگرانی‌ها در مورد سرنوشت وحید بنی‌عامریان و ابوالحسن منتظر که در پی یک محاکمه به شدت ناعادلانه و همراه با شکنجه در همین پرونده محکوم شده بودند، افزایش یافته است. مقامات ایرانی باید فوراً هرگونه برنامه‌ای برای اعدام مخالفان، از جمله وحید بنی‌عامریان و ابوالحسن منتظر که در زندان قزل حصار نگهداری می‌شوند، را متوقف کنند.» دیانا الطحاوی، به‌دنبال اعدام این افراد افزود: «قابل قبول نیست که مقامات ایرانی همچنان از مجازات اعدام به‌عنوان ابزاری برای سرکوب صداهای مخالف و ایجاد ترس بیشتر در میان مردم استفاده کنند، حتی در شرایطی که مردم از پیامدهای جنگ و فقدان گسترده در سایه حملات هوایی مستمر اسرائیل و ایالات متحده رنج می‌برند». | ## جمع‌بندی | در ۳ دسامبر ۲۰۲۴ بیش از ۱۴۸ تن از کارشناسان برجسته بین‌المللی، و برندگان جایزه نوبل و سازمان غیردولتی در نامه‌ای فوری به مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور ایران، خواستار اقدام سریع وی برای جلوگیری از اعدام شش زندانی سیاسی در ایران شده بودند.