موضوع مقاله: ادبیات تلوگو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات تلوگو | مقدمه: ادبیات تلوگو دربرگیرندهٔ آثار شعری، داستانی، نمایشی و دیگر گونه‌های ادبی است که به زبان تلوگو نوشته شده‌اند. | ## بخش 1: ادبیات تلوگو | نشانه‌هایی وجود دارد که پیشینهٔ این ادبیات دست‌کم به میانهٔ هزارهٔ نخست میلادی بازمی‌گردد. کهن‌ترین آثار بازمانده به سدهٔ یازدهم میلادی تعلق دارند؛ زمانی که حماسهٔ مهابارته نخستین بار از سانسکریت به تلوگو برگردانده شد. این ادبیات در دوران امپراتوری ویجایاناگارا و به‌ویژه در عهد شاعر-فرمانروا کریشنا دوارایا به عصر زرین خود دست یافت. ادبیات تلوگو در آغاز عمدتاً دینی بود و شاعران مایه‌های اصلی سروده‌های خود را از حماسه‌هایی چون رامایانا، مهابارته و پوراناها برمی‌گرفتند. از سدهٔ شانزدهم به بعد، بخش‌های کمتر شناخته‌شدهٔ پوراناها بنیان سنت شعری «کاویه» را در زبان تلوگو پی‌ریزی کرد و گونه‌های ادبی متنوعی از جمله پرابَندَم، چَمپو، ساتَکَم و اَوَدانَم شکل گرفتند. در دوران نوین نیز رمان، داستان کوتاه و نمایشنامه به این گسترهٔ ادبی افزوده شده‌اند. افزون بر این، داده‌های تاریخی از کتیبه‌هایی به دست می‌آید که با سروده‌ها هم‌خوانی دارند؛ همچنین دستورنامه‌ها، رساله‌ها و گلچین‌هایی وجود دارند که بندهای نمونه ارائه می‌دهند و آگاهی‌هایی نیز از زندگی‌نامهٔ شاعران و سنت‌هایی که پی می‌گرفتند، فراهم است. درون‌مایه‌ها پرآوازه‌ترین آثار ادبیات تلوگو با توصیف نظام‌های دانش سنتی هندو شناخته می‌شوند؛ از جمله نجوم ودایی، ارته‌شاستره، دستور زبان، پندهای اخلاقی و سرودهای بَکتی (عبادی) برای خدایان هندو. شاعران و دانشوران بیشتر مایه‌های خود را از حماسه‌هایی چون رامایانا، مهابارته، بَهاگَوَته و پوراناها برمی‌گرفتند و آن‌ها را نیز ترجمه می‌کردند. ادبیات دینی شامل زندگی‌نامهٔ بنیان‌گذاران سنت‌های دینی، آموزه‌های ایشان (سارا) و شرح‌ها (بَهاشیه) بود. از سدهٔ شانزدهم به بعد، بخش‌های کمتر شناخته‌شدهٔ پوراناها بنیان سنت شعری در زبان تلوگو را شکل دادند. آثار ادبی برگرفته از بخش‌هایی از پوراناها با عنوان «اَکهیانه» یا «کَنده» رواج یافتند و همراه با تصویرگری سرنوشت یک قهرمان واحد با عنوان‌هایی چون چَریتره، ویجَیه، ویلاسه و اَبیودَیه محبوبیت به دست آوردند. در سدهٔ هجدهم، زناشویی قهرمانان با عنوان‌هایی مانند پَرینَیه، کَلیانه و ویواهه پرطرفدار شد. گونه‌های ادبی پرابَندَم پرابَندَم داستان‌هایی به شکل نظم با ساختار وزنی منسجم هستند. این‌گونه سه زیرشاخه دارد: پرَکهیاتَم (داستان مشهور)، اوتپَدیَم (داستان تخیلی) و میسرَمَم (آمیزه‌ای از هر دو). گرچه این شیوه، شکل غالب ادبی تلوگو بوده، استثناهایی نیز وجود دارد؛ برای نمونه «اوتَّره رامایَنه» را یکسره به نظم سرود. کاویَم کاویَم چامه‌ای است که معمولاً با نیایش کوتاهی به نام «پرارتَنه» آغاز می‌شود و حرف آغازین میمون «سری» را دربردارد که برکت خداوند را فرامی‌خواند. | ## بخش 2: ادبیات تلوگو | اَوَدانَم دربرگیرندهٔ بخشی از سروده‌ها با درون‌مایه‌ها، وزن‌ها، شکل‌ها یا واژه‌های ویژه است. شمار پرسشگران (پروچَّکه) می‌تواند هشت (اَشتاوَدانَم)، صد (سَتاوَدانَم) یا حتی هزار (سَهَسراوَدانَم) باشد. سروده‌های بلندتر از زنجیرهٔ دویپَده‌ها ساخته می‌شوند و پیامدی «بسیار موسیقایی» دارند. آثار او «بَسَوَه پورانَم» و «پَندیتارادیَه چَریتره» سروده‌های عبادی پرآوازی در ستایش شیوا بودند. در سدهٔ نوزدهم، نوشت: «دانشوران بیت‌ها را خوار می‌شمارند زیرا سروده‌هایی که بدین شیوه نوشته شده‌اند، سبکی روان و آسان دارند که بی‌سوادان نیز با لذت آن‌ها را می‌خوانند.» پَدَم پَدَم‌ها سروده‌های غنایی هستند که معمولاً برای خوانده شدن سروده می‌شوند؛ با سطر یا سطرهای آغازینی به نام «پَلَّوی» و سه بند «چَرَنَم» که هریک با بازگشت پَلَّوی همراه‌اند. ، مشهورترین آفرینندهٔ پَدَم‌های تلوگو، گفته می‌شود هر روز یک پَدَم برای خدای پرستشگاه تیروپاتی، ، می‌سرود. چاتو چاتوها (به معنای «گفتار دل‌فریب») سروده‌هایی هستند که از راه بازخوانی شفاهی به یاد سپرده و منتقل شده‌اند. چاتوها «از پند خردمندانه تا نقد فرازبانی، از عرصهٔ خواهش و نقد اجتماعی تا بیان ارزش‌های فرهنگی، یک آموزش تمام‌عیار و چشم‌اندازی بیانگرانه از زندگی و شعر را تجسم می‌بخشند.» ساتَکَم ساتَکَم به معنای «گلچین صد سروده» است، هرچند شمار واقعی معمولاً اندکی بیشتر و غالباً عددی خجسته مانند ۱۰۸ است. برخی ساتَکَم‌ها به ده گروه ده‌بندی به نام «دَسَکه» بخش می‌شوند که از پراکریت وام گرفته شده‌است. شاسَنَم (کتیبه‌ها) شاسَنَم‌ها کتیبه‌های تاریخی‌اند که بر سنگ، لوح‌های مسین و دیوار پرستشگاه‌ها حک شده‌اند و فرمان‌ها، بخشش‌های زمین، تبارنامه‌ها و وقف‌نامه‌های دینی را ثبت می‌کنند. گرچه آثار ادبی رسمی نیستند، شاسَنَم‌ها نخستین گواهی‌ها از زبان، خط و سبک ادبی تلوگو را فراهم می‌آورند. کتیبهٔ کالَمَلَّه (حدود ۵۷۵ میلادی) از نخستین نوشته‌های شناخته‌شده به زبان تلوگو به‌شمار می‌رود. لوح‌های مسین دودمان‌هایی مانند و هم کارکرد اداری و هم پشتیبانی فرهنگی را بازتاب می‌دهند. بوطیقا سبک و قالب «پرَوُدَه پرابَندَه» یا «مَهاکاویَه» بالاترین گونهٔ نظم در نظریهٔ شعری تلوگو شناخته می‌شود. ملزومات چنین اثری از این قرار است: شَیلی (سبک): واژه‌ها نه نرم‌اند و نه بیش از حد آهنگین، بلکه «گَمبهیره» (باوقار)، «مَدوریَه» (شیرین)، «سوکومَره» (ظریف) و «سَوُرَبهیَه» (خوش‌بو) هستند. پاکَه (قالب): به شیوهٔ تجسم اندیشه‌ها در زبان اشاره دارد و سه گونه دارد: دراکشَه (انگور): سبکی زلال که همه‌چیز از پسِ یک رسانهٔ شفاف دیده می‌شود. کَدَلی (موز): سبکی پیچیده‌تر که پوستی نرم باید کنار رود تا به هستهٔ موضوع دست یافت. | ## بخش 3: ادبیات تلوگو | ناریکِلَه (نارگیل): دشوارترین قالب که باید پوستهٔ سخت شکسته شود تا اندیشه دریافت گردد. نُه رَسَه (نَوَه رَسَه‌ها) عبارت‌اند از: شرینگاره (عشق) هاسیَه (طنز) کَرونا (هم‌دلی) رَودرَم (هراس) بَهیاناکَه (ترس) بیبَهَتسَه (بیزاری) ویرَه (دلاوری) اَدبهوتَه (شگفتی) شانتَم (آرامش) آلَنکاره (آرایش‌های کلامی) در وصف رویدادها، مکان‌ها و جریان‌ها به کار می‌روند و شامل موارد زیر هستند: شَبدالَنکاره (آرایش‌های آوایی): از جمله و یَمَکَه (واج‌آرایی) اَرتالَنکاره (آرایش‌های معنایی): از جمله اوپَمانَه (تشبیه) و اوتپرِکشَه (اغراق) پیشینه نویسندگان نخستین دورهٔ پیش از نَنَّیَه (پیش از ۱۰۲۰ میلادی) در نخستین دوره، ادبیات تلوگو به شکل کتیبه‌ها از حدود ۵۷۵ میلادی وجود داشت. نخستین کتیبهٔ بلند یکسره تلوگو به سال ۵۷۵ میلادی بازمی‌گردد و به پادشاه به نام دَنونجَیه نسبت داده می‌شود. متن سانسکریت (سدهٔ ششم یا هفتم میلادی) به تلوگو می‌پردازد، از جمله وزن‌هایی که در عروض سانسکریت یافت نمی‌شوند. باور محلی بر آن است که این نخستین سرودهٔ نوشته‌شده به زبان تلوگو و نخستین «پَدیَه شاسَنَم» (کتیبهٔ شعری) است. ادبیات جین تلوگو (۸۵۰–۱۰۰۰ میلادی) از دیرباز کانون دانش جین بود و نقش مهمی در حمایت از ادبیات و شاعران جین ایفا کرد. کاوش‌های دههٔ ۱۹۸۰ در پیرامون وِمولَواده وجود ادبیات جین تلوگو میان سال‌های ۸۵۰ تا ۱۰۰۰ میلادی را تأیید کرد. مَلّیَه رِچَنه (حدود ۹۴۰ میلادی) نخستین کتاب عروض شعری تلوگو به نام را گردآوری کرد. پیشرفتگی زبان نَنَّیَه گواه آن است که آثار ادبی تلوگویی پیش از او نیز وجود داشته‌اند؛ اما آن آثار اکنون از میان رفته‌اند. تیکّانا سومَیاجولو تیکّانا سومَیاجی (حدود ۱۲۰۵–۱۲۸۸ میلادی) ماهابارَتَم آندهره را با نگارش فصل‌های ۴ تا ۱۸ تقریباً به پایان رساند. یِرَّپرَگَده که در سدهٔ چهاردهم می‌زیست، حماسه را با تکمیل فصل سوم به انجام رساند. او در آغاز سبک نَنَّیَه را تقلید می‌کند، سپس آهنگ نوشتار را دگرگون ساخته و فصل را به شیوهٔ تیکّانا به پایان می‌برد. این سه شاعر — نَنَّیَه، تیکّانا و یِرَّپرَگَده — «کَویترَیَه» (سه شاعر بزرگ) تلوگو نامیده می‌شوند. دیگر برگردان‌های این دوره عبارت‌اند از: اثر مَرَنه شاگرد تیکّانا؛ «دَسَکومارَه چَریته» اثر ؛ و «هَریوَمشَم» اثر یِرَّپرَگَده. بَدِّنه بهوپالودو «سوماتی ساتَکَم» یکی از مشهورترین ساتَکَم‌های تلوگو و از گونهٔ «نیتی» (اخلاقی) است. بر پایهٔ نظر بسیاری از منتقدان ادبی، این اثر سرودهٔ بَدِّنه بهوپالودو (حدود ۱۲۲۰–۱۲۸۰ میلادی) است. ادبیات نوین ابزارهای تازه‌ای برای گسترش دانش در میان مردم به شکل دویپَده و پدید آمد. | ## جمع‌بندی | دویپَده به معنای «دوپا» — یعنی بیت — و ساتَکَه به معنای «صد» — یعنی گلچینی از صد بند — است.