موضوع مقاله: روابط خارجی مصر باستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روابط خارجی مصر باستان | مقدمه: آنچه که از روابط خارجی با سایر دولت‌های خارجی در مصر باستان برای ما فعلاً موجود است از ارتباطات خارجی پیش از سلسله‌ها و مصر باستان تا سال ۳۴۳ پیش از میلاد است. | ## بخش 1: روابط خارجی مصر باستان | ازدواج سیاسی، راهی برای برقراری روابط خارجه بیشتر پادشاهان دورهٔ جدید برای تقویت پیوند میان دولت‌ها، ازدواج‌های سیاسی ترتیب می‌دادند. امروزه تعدادی نامه به دست آمده است که دو نوع ازدواج سیاسی را شرح می‌دهد: چنانجه پادشاه کشور بیگانه، هم‌ردیف پادشاه مصر بود، هر دو جناح یکدیگر را «برادر» می‌خواندند و تدارکات و مقدمات، بیشتر در یک ردیف قرار می‌گرفت. اگر کشور خارجی، ایالتی تابع و مالیات دهنده بود، پادشاه مصر را «اربابم-خدایم» خطاب می‌کردند. بعد از آنکه این عروس‌های دیپلماتیک با همراهان و اطرافیان خود، که گاهی تعداد ایشان تا سیصد نفر هم ثبت شده است، وارد مصر می‌شدند، دیگر اجازه برقراری ارتباط با خانواده‌های خود را نداشتند زیرا احتمال آن می‌رفت که عروس‌های خارجی بر خلاف منافع مصر عمل کنند و اسرار نظامی و حکومتی را فاش کنند؛ مثلاً در نامه‌ای که از سوی پادشاه هیتی برای رامسس دوم نوشته شده، او از حال دخترش که به عنوان عروس دیپلماتیک روانه مصر شده بود، جویا می‌شود. پادشاهان مصر با شاهدخت‌های سایر کشورهای بیگانه ازدواج می‌کردند، اما شهبانوهای مصری را به شاهزادگان خارجی نمی‌دادند. چنین تمایزی در یکی از نامه‌های دیپلماتیک عمارنه مبنی بر در خواست پادشاه بابل به آمنهوتب سوم برای عقد یک عروس مصری کاملاً روشن شده است. به پادشاه بابل، بدون هیچ تعارفی گفته بودند: «از قدیم الایام دختر پادشاه مصر را برای ازدواج به هیچ‌کس نمی‌دهند.» این جواب قاطع تا مقداری برای پادشاه بابل توهین‌آمیز تلقی می‌شد زیرا خواهرش در اندرونی مصریان بود. ستون سنگی یادبود ازدواج رامسس دوم، ازدواجی میان او و شاهزاده هیتی را در سال ۳۵ ثبت کرده است. نبته پلایای ماقبل تاریخ (حدود ۷۵۰۰ سال قبل از میلاد) در نبته پلایا تا پایان هزاره ششم پیش از میلاد، مصریان ماقبل تاریخ بز و گوسفند را از جنوب غربی آسیا وارد می‌کردند. بداری پیش دودمانی (حدود ۴۵۰۰–۴۰۰۰ قبل از میلاد) آثار باستانی خارجی مربوط به هزاره پنجم پیش از میلاد در فرهنگ بداری مصر، نشان‌دهنده ارتباط با سوریه و اوروک است. م مصریان پیش از سلسله در دوره نقاده اول با نوبیا در جنوب، واحه‌های صحرای غربی در غرب و فرهنگ‌های شرق مدیترانه در شرق تجارت می‌کردند.Shaw, Ian (2002). آنها همچنین ابسیدین را از اتیوپی برای شکل‌دادن به تیغه‌ها و اشیاء دیگر وارد می‌کردند. نمونه‌های زغال یافت شده در مقبره‌های نخن، که قدمت آنها به دوره‌های نقاده اول و دوم برمی‌گردد، به عنوان چوب سدر لبنان شناسایی شده‌اند. مصنوعات مصری مربوط به این دوران در کنعان و دیگر مناطق خاور نزدیک، از جمله تل براک و اوروک و شوش نیز یافت شده‌اند. سنگ لاجورد به شکل مهره، از تنها منبع شناخته‌شدهٔ ماقبل تاریخ آن یعنی منطقه بدخشان، در شمال شرقی افغانستان به برای تجارت گرزه باستان رسید. در نیمه اول هزاره چهارم پیش از میلاد، مصریان در معادی، سفال را از کنعان وارد می‌کردند. دوره آغازی دودمانی (حدود ۳۱۰۰–۲۵۷۵ پیش از میلاد) شواهد مربوط به ارتباطات دوره آغازی دودمانی مصر باستان اساساً ادامهٔ ارتباطات پیش از سلسله‌های فوق با گسترش بیشتر به سودان است. همچنین نشانه‌هایی از ارتباط با دریای اژه و جزیره کرت در این دوره وجود دارد، اما این شواهد ضعیف است. نارمر سفال‌های مصری را در جنوب کنعان تولید می‌کرد، با نام خود که روی ظروف حک شده بود، و سپس دوباره به مصر صادر می‌کرد. کارگاه‌های تولید سفال مصری در تل آراد، منطقه غزه (اِن بسور)، رفح و تل عرینی بود. | ## بخش 2: روابط خارجی مصر باستان | سفال‌های مصری سلسله اول در جنوب کنعان یافت شده‌اند برخی از آنها نام نارمر را دربردارند. از دیگر بازتاب‌های ارتباطات باستانی با خاور نزدیک، می‌توان به طرحی از یک چاقوی سنگ چخماقی اشاره کرد. مسیر تجاری درب الاربعین که از خارجه در جنوب و اسیوط در شمال عبور می‌کرد، از همان اوایل پادشاهی کهن برای حمل و نقل و تجارت طلا، عاج، ادویه، گندم، حیوانات و گیاهان مورد استفاده قرار می‌گرفت. پادشاهی میانه (قبل از حدود ۱۶۴۸ پیش از میلاد) شواهد ارتباط پادشاهی میانه (نقشه اینجا) در قسمت جنوبی مصر به سرزمین نوبیا، به ویژه بوهین و کِرمَه می‌رسد. ارتباطات مصری‌ها در قسمت شرقی مصر با اشیاء و آثار نقش‌دار مصر باستان که در خاور نزدیک، از جمله آناتولی و بیبلوس و مناطق باستانی اطراف کنعان و سوریه یافت شده‌اند، نشان داده شده است. در سمت شمال، ارتباط مصریان باستان با فرهنگ‌های دریای اژه به وسیلهٔ اشیاء و وسایل‌های به جا ماندهٔ مینوسی یافت شده در مصر مشخص شده است. پادشاهی نوین (قبل از حدود ۱۰۷۰ پیش از میلاد) به نظر می‌رسد ارتباطات پادشاهی نوین (به جز یونان) تحت نظارت و سلطه فعالیت‌های نظامی بوده است. ارتباطات قوی مصریان با همسایگان شمالی یعنی کرت، میسنی و هلادی (در جزایر دریای اژه) در این مدت ادامه داشته است. در شرق، مصری‌ها با موفقیت فلسطین و سوریه را فتح کردند که با مخالفت و دشمنی میتانی‌ها و هیتی‌ها مواجه شدند. اگرچه به نظر می‌رسد که تجارت محدود بین مناطق ادامه داشته است و به اولین پیمان صلح شناخته شده جهان، یعنی معاهده مروارید بین رامسس دوم و هیتی‌ها، منجر شده است.در غرب مصر نیز ارتباط با لیبی دوباره به‌طور کلی به فعالیت‌های نظامی محدود می‌شد. در شمال، مصری‌ها با دو قدرت بزرگتر روبرو شدند: امپراتوری میتانی (مناطق داخلی سوریه امروزی) و امپراتوری هیتی (ترکیه امروزی از مرکز تا شرق). : یکی از منافع عمده مصریان باستان در خاور نزدیک باید کار روی مواد خام و فرآوری آنها بوده باشد که به عنوان خراج یا غنیمت به مصر معامله یا آورده می‌شدند مانند چوب، گاو، اسب، نقره، مس و عاج. : چندین خدایانی که قبلاً در مصر ناشناخته بودند، اکنون در مصر مورد پرستش قرار می‌گرفتند مانند عشتروت (الهه باروری)، رشف (خدای جنگ)، بعل و کتش. بسیاری از اشیاء مربوط به این خدایان در ممفیس، یک مرکز تجاری مهم در مصر باستان، که احتمالاً بسیاری از خارجی‌ها در آنجا زندگی می‌کردند، یافت شده است. ممکن است آیین پرستش چنین خدایانی توسط خارجی‌ها به مصر معرفی شده باشد، اما بسیاری از مصری‌ها نیز در این دوره و دوره‌های بعدی آنها را می‌پرستیدند. : مردم خاور نزدیک اغلب در سنگ‌نگاره‌ها و نقاشی‌های پادشاهی نوین نشان داده می‌شوند. در صحنه‌های نقاشی شده مقبره‌ها، آنها به عنوان افرادی که کالاها و هدایا را می‌آورند، نشان داده می‌شوند. در صحنه‌های معابد، آنها در همان نقش و همچنین در صحنه‌های نبرد که پیروزی‌های فرعون‌های مصری را جشن می‌گیرند، نشان داده می‌شوند. آنها با ریش‌های بلند، پوست روشن‌تر و لباس‌های رنگارنگی که تمام بدن را می‌پوشاند، قابل تشخیص هستند. : ارتباط‌های دیپلماتیک بین مصر و کشورهای آسیایی به ویژه در دو دوره به خوبی نمایان شده است: دوره عمارنه و سلطنت رامسس دوم. | ## بخش 3: روابط خارجی مصر باستان | شواهدی برای ارتباطات دیپلماتیک در دوره‌های دیگر پادشاهی جدید وجود دارد، اما این شواهد به این اندازه این دو، کافی و فراوان نیستند. ارتباط‌های دیپلماتیک (از طریق نامه‌های نوشته شده به خط میخی) بین کشورهای خاورمیانه در آغاز هزاره دوم قبل از میلاد به خوبی مشخص شده است. با این حال، به نظر نمی‌رسد مصر باستان بخشی از این شبکه ارتباطی بین‌المللی اولیه بوده باشد. به نظر می‌رسد این وضعیت در آغاز سلسله هجدهم تغییر کرده باشد یعنی زمانی که پادشاهان مصر به‌طور منظم شروع به ارتباط و نامه‌نگاری مستقیم با حاکمان آسیا کردند. : امپراتوری قدرتمند هیتی (با مرکزیت ترکیه امروزی) یکی از دشمنان اصلی مصر باستان در خاور نزدیک بود. در کادش (شهری در سوریه) ارتش رامسس دوم با ارتش هیتی درگیر شدند، اما هیچ‌یک از طرفین نتوانستند پیروزی قاطعی کسب کنند. پس از نبرد، خصومت‌ها ادامه یافت تا اینکه هر دو امپراتوری اولین پیمان صلح شناخته شده در تاریخ جهان را ترتیب دادند که معروف به پیمان مروارید شد و سپس رامسس دوم با دختر پادشاه هیتی یعنی مات‌نفرورع ازدواج کرد. : در دوران دودمان هجدهم، هیچ مدرکی دال بر کنترل سوریه و فلسطین به وسعتی که در سرزمین نوبه مشاهده می‌شود، وجود ندارد. به نظر می‌رسد دولت-شهرهای منطقه در بیشتر موارد، دست نشانده‌های سستی بوده‌اند که فقط گاهی مجبور به پرداخت نوعی خراج و مالیات بوده‌اند. برخلاف سرزمین نوبه، هیچ نظام اداری گسترده‌ای به سبک مصری در آسیای غربی تأسیس نشد. در چندین مکان خانه‌هایی به سبک مصری پیدا شده است که احتمالاً متعلق به مردم عادی مصری (یا دست‌نشاندگان فرعون) ساکن در اینجا بوده‌اند. آداب و رسوم خاکسپاری در این منطقه بسیار تحت تأثیر فرهنگ مصر است: به ویژه، به نظر می‌رسد استفاده از تابوت‌های سفالی به شکل انسان مستقیماً از فرهنگ مصری آمده است. به نظر می‌رسد این کنترل و نظارت مستقیم پس از رامسس چهارم، آخرین حاکم پادشاهی نوین پایان یافته است. دوره متأخر (قبل از حدود ۳۴۳ پیش از میلاد) به نظر می‌رسد ارتباطات خارجی در دوره پایانی مصر باستان، صرفاً ادامه ارتباطات پادشاهی نوین بوده است. در واقع، در این دوره شواهدی از سربازان یونانی وجود دارد که برای فراعنهٔ مصر می‌جنگیدند و یک پست تجاری حمل و نقل یونانی به نام ناوکراتیس را در مصر تأسیس کردند. با این حال، سرانجام، در دودمان بیست و پنجم، نوبیا سرزمین مصر را فتح و کنترل می‌کند، اما بعداً توسط آشوریان سرنگون می‌شوند. علاوه بر این، برخی از محققان معتقدند که آشوریان بعداً توسط نپاتانی‌ها بیرون رانده شدند. مسیر تجاری درب الاربعین که توسط هرودوت به عنوان جاده‌ای که «در چهل روز پیموده می‌شود» توصیف شده است، در زمان او به یک مسیر زمینی مهم تبدیل شد که تجارت بین نوبیا و مصر را تسهیل می‌کرد. در شرق، مصر کنترل قبرس را به دست گرفت، اما با وجود تلاش‌های متعدد، هرگز فلسطین را به دست نیاورد. | ## جمع‌بندی | باز هم، ارتباطات مصر با لیبی در این دوره عموماً به فعالیت‌های نظامی محدود می‌شد.