موضوع مقاله: زبان هونزیبی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # زبان هونزیبی | مقدمه: زبان هونزیبی یکی از زبان‌های قفقازی شمال شرقی است که توسط هونزیب‌ها در جنوب داغستان،مدخل اتنولوگ برای زبان هونزیبی نزدیک مرز روسیه با گرجستان صحبت می‌شود. | ## بخش 1: زبان هونزیبی | طبق آخرین تحقیقات، این زبان نزدیک‌ترین ارتباط را با زبان بژتی و زبان خوارشی دارد.زبان‌های قفقاز، نوشته ولفگانگ شولتسه (2009) سایر زبان‌های تسزی شامل زبان تسزی و زبان هینوخ هستند. پیش‌تر، زبان خوارشی به جای ارتباط با هونزیبی، در گروهی مشترک با زبان‌های تسزی و هینوخ قرار داشت. توزیع جغرافیایی زبان هونزیبی یک زبان رسمی نیست و به ندرت به صورت نوشتاری استفاده می‌شود. این زبان در مناطق تسونتین و قزل‌یورت در داغستان و همچنین در دو روستا در آن سوی مرز روسیه در گرجستان صحبت می‌شود. واکه پیشینواکه مرکزیواکه پسینواکه بستهواکه میانیواکه باز همخوان‌ها زبان هونزیبی دارای ۳۵ همخوان است. همخوان دولبیهمخوان لثویهمخوان کامیهمخوان نرم‌کامیهمخوان ملازیهمخوان حلقیهمخوان چاکناییمرکزیکناریهمخوان خیشومیانفجاریبی‌واکیواک همخوان فورانیانسایشیبی‌واکیفورانیسایشیبی‌واکیواکهمخوان لرزشیناسوده دستور زبان جنس دستوری مانند تعدادی از دیگر زبان‌های قفقازی شمال شرقی، زبان هونزیبی دارای سامانه جنس دستوری با پنج رده است. رده‌های اول و دوم به ترتیب نشان‌دهنده جنس مذکر و مؤنث برای موجودات عاقل هستند، در حالی که رده‌های باقی‌مانده برای اشیاء بی‌جان به کار می‌روند. | ## بخش 2: زبان هونزیبی | علامت‌گذاری جنس بر روی اسم‌ها پنهان است، اما در افعال، صفت‌ها، ضمیرها و ساخت‌های قیدی ظاهر می‌شود. اسم‌ها نام‌واژه‌ها در زبان هونزیبی به پنج رده اسمی تقسیم می‌شوند: مذکر، مؤنث و سه رده برای اشیاء بی‌جان. در هونزیبی چندین صرف وجود دارد، از جمله حالت مطلق، حالت کنایی (ارگاتیو)، حالت اضافه و حالت ابزاری. همچنین، چندین نشانگر شبیه به حالت‌های دستوری برای نشان دادن جهت وجود دارد که شامل حالت‌های مفعولی، اضافی، رویی (برتر)، تماس، مشارکتی و گرایشی می‌شود. موارد زیر از کتاب دستور زبان هونزیبی نوشته هلما فان دن برخ گرفته شده است.برگ، هِلما فان دن، دستور زبان هونزیبی (با متون و واژگان) (لینکام اروپا، مونیخ ۱۹۹۵) . حالت‌ها زبان هونزیبی دارای چهار حالت دستوری اصلی است: حالت مطلق، حالت کنایی، حالت اضافه و حالت ابزاری. حالت مطلق از ریشه پایه ساخته می‌شود، و سایر حالت‌ها از ریشه مایل (غیرمستقیم) شکل می‌گیرند. | ## بخش 3: زبان هونزیبی | حالت نشانگر حالت مطلق -∅ حالت کُنایی -l1 / -lo2, -y حالت اضافه -s حالت ابزاری -d1 / -do2 بعد از واکه‌ها بعد از همخوان‌ها زبان هونزیبی همچنین مجموعه‌ای از حالت‌های محلی دارد که محل‌ها با پسوندهای جهت‌دار ترکیب می‌شوند. حالت‌های حالت برایی و حالت اضافی (ادسیو) نیز عملکردهای نحوی دارند، اما از نظر ریخت‌شناسی محلی هستند. ریشه مایل برای حالت‌های غیر از حالت مطلق، نشانگر حالت به یک ریشه مایل متصل می‌شود، که اغلب ریشه پایه به‌اضافه یک پسوند از پیش تعیین‌شده واژگانی است. پسوند توضیحات پسوند توضیحات -li تولیدی؛ بیشتر در اسم‌هایی که به همخوان ختم می‌شوند -ba نادر -a رایج؛ با اسم‌هایی که به همخوان یا واکه (به ویژه -u) ختم می‌شوند -y نادر -lo رایج؛ بیشتر با اسم‌هایی که به -i ختم می‌شوند -ɑ/e/o/u نادر -yo رایج؛ بیشتر با اسم‌هایی که به -i ختم می‌شوند -la نادر -i رایج؛ بیشتر با اسم‌هایی که به واکه ختم می‌شوند -mo نادر -bo رایج؛ با اسم‌هایی که به همخوان یا واکه ختم می‌شوند -di/u/o نادر -ra/o/u نادر -tʼu نادر برخی از اسم‌ها (حدود ۷٪) از هیچ گونه افزونه‌ای استفاده نمی‌کنند و ریشه مایل و ریشه پایه آن‌ها یکسان است. این واژه‌ها معمولاً به واکه ختم می‌شوند، مانند "پدر" در حالت مطلق [ɑbu] و حالت اضافه [ɑbu-s]. تعداد کمی از اسم‌های هونزیبی تغییر ریشه دارند، مانند "ماه"'' که در حالت مطلق [boo] و در حالت اضافه [bɨə]''' است. | ## جمع‌بندی | از آنجا که زبان هونزیبی دارای هم‌ترازی ارگاتیو است، این برابر با فاعل جمله‌های لازم و مفعول جمله‌های متعدی است.