موضوع مقاله: رقص بله | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رقص بله | مقدمه: بِله (به فرانسویِ جزایر کارائیب: Bèlè) یک رقص و سنت موسیقایی-آیینی بومی مارتینیک (و تا حدی گوادلوپ) در کارائیب فرانسه است که ریشه‌های آن به دورهٔ برده‌داری و فرهنگ‌های آفریقای غربی می‌رسد. | ## بخش 1: رقص بله | بِله امروز هم به‌عنوان شیوه‌ای از بیان جمعی، آیین‌های اجتماعی و هویت فرهنگیِ کرئول در محافل محلی و جشن‌های عمومی اجرا می‌شود. موسیقیِ بله بر پایهٔ پاسخ و ندا (آواز تک‌خوان و گروه پاسخ‌گو)، طبل خاصِ «تنبو بله» (tanbou bèlè) و الگوی ضربی چوبیِ «تی‌بوا» (ti-bwa) شکل می‌گیرد و رقص آن عمدتاً دو‌نفره و تعاملی است. ریشه‌شناسی و خاستگاه پژوهش‌های موسیقی‌شناختی و مردم‌نگارانه، بله را امتدادی کرئول‌شده از رپرتوارهای آیینی آفریقایی (به‌ویژه سنت‌های کنگویی/آنگولی) در جزایر شکرِ فرانسه می‌دانند که در دورهٔ برده‌داری شکل گرفت و سپس در محافل روستاییِ مارتینیک تثبیت شد. در برخی روایت‌ها، «بله» به مجموعه‌ای از رقص‌ها و آوازهای محلی با کارکردهای آیینی/اجتماعی (جشنِ برداشت، دورهمی‌های شبانه و مناسک گذار) اطلاق می‌شود. موسیقی و سازها بله بر سه مؤلفهٔ اصلی استوار است: ۱) آواز با ساختار پاسخ و ندا، شامل یک خوانندهٔ راهبر و گروه پاسخ‌گو؛ ۲) تنبو بله (tanbou bèlè)، طبلِ پوستیِ استوانه‌ای که با دست نواخته می‌شود و نقش پایه‌ریتم و تزیینات را به‌عهده دارد؛ ۳) تی‌بوا (ti-bwa)، دو چوب یا ساز چوبی‌ای که الگوی کلیدی را به‌صورت اُستیناتوی کوبشی فراهم می‌کند و تعلیق ریتمیک را حفظ می‌نماید. رقص و حرکات رقص بله معمولاً دونفره و در چارچوبی نیمه‌بداهه است که گفت‌وگوی بدنیِ رقاصان (اغلب زن و مرد) با طبل‌نواز را برجسته می‌کند. | ## بخش 2: رقص بله | حرکات پا، ایزولاسیون لگن و گردش‌های کوتاه با اشارات معاشرتی/نمایشی همراه است و تماس مستقیم بدنی محدود می‌ماند. زمینهٔ اجتماعی و کارکرد بله سنتاً در محافل روستایی و سوارهٔ بله (soirée bèlè)—شب‌نشینی‌های موسیقایی—اجرا می‌شد و کارکردهایی از جشن‌های فصلی، همیاری اجتماعی تا آیین‌های گذار را پوشش می‌داد. این سنت علاوه بر سرگرمی، بستری برای حفظ زبان کرئول، روایت‌های محلی، و ارزش‌های اجتماعیِ جامعهٔ مارتینیک بوده است. گونه‌ها و سبک‌های محلی اصطلاح «بله» در مارتینیک طیفی از ریتم‌ها/رقص‌های هم‌خانواده را دربر می‌گیرد که بسته به منطقه و کارکرد آیینی/اجتماعی، از نظر سرعت، الگوی تی‌بوا و نقش‌آفرینی طبل تفاوت دارند. تأثیر و نسبت با دیگر سبک‌ها پژوهشگران، بله را از سرچشمه‌های مهم شکل‌گیری بیگین (biguine)—سبک شهریِ مارتینیک در اواخر قرن نوزدهم/اوایل قرن بیستم—می‌دانند. همچنین در تحولات موسیقی کارائیب فرانسه (از چووال‌بوا تا زوک) ردّ محرک‌های ریتمیک و زیبایی‌شناسیِ برگرفته از سنت‌های بومی مانند بله دیده می‌شود. | ## بخش 3: رقص بله | پاسداشت و احیا از اواخر قرن بیستم، گروه‌ها و انجمن‌های فرهنگی در مارتینیک برای آموزش بله، ساخت و نگهداری سازها (تنبو بله و تی‌بوا)، و برگزاری سواره‌های منظم فعال شده‌اند. بله در فهرست‌های میراث فرهنگی ناملموسِ ملیِ فرانسه نیز مستندسازی و معرفی شده است و برنامه‌های آموزشی/جشنواره‌ای در سطح منطقه به تداوم آن کمک می‌کند. اجراگران و چهره‌های شاخص در کنار نوازندگان و گروه‌های محلیِ متعدد، برخی موسیقی‌دانان مارتینیکی در پاسداشت و معرفی بله نقش داشته‌اند؛ از جمله دِده سَن-پری (Dédé Saint-Prix) که در آثار و فعالیت‌های آموزشی خود به سنت‌های بومی از جمله بله و چووال‌بوا پرداخته است. پیوند با زبان و هویت متون آوازی بله غالباً به کرئول مارتینیکی اجرا می‌شود و مضامین آن از روایت‌های روزمره و کنایه‌های اجتماعی تا شعرهای نمادین را دربر می‌گیرد. | ## جمع‌بندی | به این اعتبار، بله نه‌فقط یک قالب موسیقایی-رقصی، بلکه حاملِ حافظهٔ فرهنگی و زبان محلی است.