موضوع مقاله: دیر آبان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دیر آبان | مقدمه: دیر آبان روستایی عربی فلسطینی در بخش اورشلیم بود که بر دامنه پایینی یک ستیغ بلند در باختر کوهستان و خاور بیت شمش جای داشت. | ## بخش 1: دیر آبان | درختان زیتون در شمال، خاور و باختر روستا را فراگرفته بودند و دره «وادی النجیل» از باختر آن می‌گذشت. نخستین اسناد عثمانی از جمعیت آمیخته‌ای از مسیحیان و مسلمانان خبر می‌دهند؛ اما در سده هفدهم میلادی ساکنان روستا به‌صورت دسته‌جمعی به اسلام گرویدند. دیر آبان در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۱۹ تا ۲۰ اکتبر ۱۹۴۸ طی عملیات هاهار از سکنه تخلیه شد. ریشه‌شناسی پیشوند «دیر» که در نام بسیاری از روستاها دیده می‌شود، ریشه آرامی و سریانی-آرامی دارد و معنای «جایگاه سکونت» یا «محل زندگی» را می‌رساند و معمولاً به جاهایی اطلاق می‌شود که زمانی جمعیت مسیحی یا جامعه راهبان در آنجا می‌زیسته‌اند. در بیشتر موارد صومعه‌ای در آن مکان ساخته شده و با گذشت زمان آبادی در پیرامون آن گسترش یافته‌است؛ بنابراین «دیر آبان» به‌معنای «صومعه آبان» است. بر پایه منبع عربی، نام «آبان» ممکن است به اَبان بن سعید بن عاص، صحابی‌ای که در نبرد اجنادین (۶۳۴ میلادی) جنگید، بازگردد. تاریخ دوران باستان در دوره‌های پیش از روم و رومی، این سکونتگاه «ابنیزر» (Abenezer) نامیده می‌شد و ممکن است همان جایگاه کتاب‌مقدسی ابن‌عزر باشد (سموئیل اول ۴:۱–۱۱). در محدوده روستا مهر عبری کهنی از سده هشتم پیش از میلاد یافت شده که بر آن نوشته شده: «لِمَعَسیاهو (بن) مشلّم». دوره عثمانی در سال ۱۵۹۶ میلادی نام دیر آبان در دفترهای مالیاتی امپراتوری عثمانی ثبت شده و در ناحیه قدس از لوای قدس جای داشت. جمعیت آن ۲۳ خانوار مسلمان و ۲۳ خانوار مسیحی بود که در مجموع نزدیک به ۱۲۷ تن برآورد می‌شود. آنان مالیاتی با نرخ ثابت ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌های کشاورزی همچون گندم، جو، زیتون و بز یا کندوی عسل می‌پرداختند که جمعاً ۹٬۷۰۰ آقچه بود. | ## بخش 2: دیر آبان | در سده هفدهم، ساکنان دیر آبان به‌صورت دسته‌جمعی به اسلام گرویدند؛ رویدادی کم‌سابقه در خاورمیانه دوران عثمانی. کهن‌ترین آنها به سال ۱۶۳۵ بازمی‌گردد و گرویش فردی به نام جمعه بن دافر را گزارش می‌کند. سپس در سال‌های ۱۶۴۹–۱۶۵۰ سه گواهی‌نامه دیگر صادر شد: دو گواهی در ۵ سپتامبر ۱۶۴۹ برای ربیعه و ناصر بن منصور و در ۷ مارس ۱۶۵۰ سندی مبنی بر گرویش دسته‌جمعی همه ساکنان دیر آبان تنظیم شد که نام‌های پیشین و نام‌های تازه گرویدگان را فهرست می‌کند. در سال ۱۸۳۸ «دیر آبان» به عنوان روستایی مسلمان در ناحیه الارکوب در جنوب باختری اورشلیم شناخته شد. ویکتور گرن در سال ۱۸۶۳ دیر آبان را روستایی بزرگ توصیف کرد و دره مجاور آن را «پوشیده از کنجد» دانست. به گفته او نزدیک به یک‌سوم روستا ویران بود و جمعیت آن در حدود ۱۰۰۰ تن برآورد می‌شد. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ جمعیت مردانه روستا را ۴۴۳ تن در ۱۳۵ خانه ثبت کرده‌است. در سال ۱۸۸۳ گزارش بررسی فلسطین باختری صندوق اکتشاف فلسطین دیر آبان را «روستایی بزرگ بر دامنه پایینی ستیغ بلندی با چاهی در شمال و درختان زیتون در خاور، باختر و شمال» توصیف کرد و آن را بی‌گمان نماینده جایگاه ابن‌عزر سده چهارم دانست. بالدنسپرگر در سال ۱۸۹۳ نوشت که ساکنان روستا تا زمانی نه‌چندان دور ارتدکس یونانی بودند و «شاید در آغاز همین سده» به اسلام گرویدند. او اشاره کرد که مسیحیان بیت جالا و ساکنان این روستا نام‌های خانوادگی مشترک دارند و نسخه اصلی عهد جدید یونانی روستا همچنان در کلیسای بیت جالا نگهداری می‌شود. در نوشتار دیگری او یادآور شد که زنان دیر آبان صلیب‌های کوچکی بر پیشانی خود خالکوبی کرده‌اند. | ## بخش 3: دیر آبان | اسحاق بن زوی نیز به سنتی محلی اشاره کرد که بر پایه آن زنان سالخورده مسلمان دیر آبان صلیب‌های مینیاتوری کهن را نگاه می‌داشتند. استفان نوشته‌است که آزار و اذیت سبب شد مسیحیانی از دیر آبان به بیت جالا و رام‌الله پناه ببرند؛ در حالی که با خویشاوندانشان که به‌عنوان مسلمان در روستا مانده بودند ارتباط خود را حفظ کردند. دوره قیمومت بریتانیا در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقام‌های قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام شد، دیر آبان ۱٬۲۱۴ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. از این میان ۱٬۵۸۰ دونوم زمین آبی یا باغ و ۱۴٬۹۲۵ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت و ۵۴ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود. خانه‌ها از سنگ و گِل ساخته شده بودند و سقف‌هایی از چوب و کاه داشتند؛ برخی خانه‌ها گنبدهای سنگی داشتند. دیر آبان مسجدی به نام العُمَری و لوله‌ای برای انتقال آب از عین مرجلین (۵ کیلومتر در خاور) داشت. در جریان یورش‌های تلافی‌جویانه‌ای که پس از نابودی کاروان تدارکاتی کفار عتصیون انجام شد، روستا همراه با زکریا و بیت نتیف به مدت ۲۴ ساعت محاصره شد. در ۴ اوت ۱۹۴۸، دو هفته پس از آغاز آتش‌بس دوم جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، مفتی اعظم اورشلیم امین الحسینی اعلام کرد که «از دو هفته پیش… یهودیان به حمله خود به روستاها و پاسگاه‌های عربی در همه مناطق ادامه می‌دهند. نبردهای سختی در روستاهای ستاف، دیرآبان، بیت جمال، رأس ابوعمرو، عقّور و عرطوف جریان دارد.» روستا در شب ۱۹ تا ۲۰ اکتبر ۱۹۴۸ طی عملیات هاهار و با حمله نظامی تیپ ۱۰ هارئیل از سکنه تخلیه شد. بر پایه تاریخ رسمی هاگانا، ارتش مصر غافلگیر شد و تپه مشرف بر دیر آبان بدون دشواری تصرف شد. پس از جنگ، ویرانه‌های دیر آبان بر پایه توافقنامه‌های آتش‌بس ۱۹۴۹ میان اسرائیل و اردن در دست اسرائیل ماند. | ## جمع‌بندی | موشاو ماحسیا نزدیک جایگاه روستای کهن برپا شد و شهرک‌های تسورعا، بیت شمش و ییشعی بر زمین‌های دیر آبان بنا شدند.