موضوع مقاله: ستوتره | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ستوتره | مقدمه: این قالب در هندوئیسم بیش از همه برای ستایش ایزدان هندوئیسم، به‌ویژه شیوا، ویشنو و دوی، به‌کار رفته‌است، اما به شخصیت‌های دینی، آموزگاران، جایگاه‌های زیارتی و حتی درونمایه‌های فلسفی نیز پرداخته‌است. | ## بخش 1: ستوتره | برخی از آن‌ها سروده‌هایی کوتاه و شخصی‌اند و برخی دیگر فهرست‌های بلندی از نام‌ها و صفت‌های الاهی را دربرمی‌گیرند. در سنت هندو، این آثار هم در آیین‌های معبدی و هم در دینداری روزانه و خانگی جایگاهی برجسته دارند و از شناخته‌شده‌ترین قالب‌های ادبِ دینیِ عامه‌پسند به‌شمار می‌آیند. ریشه‌شناسی و بازنامه واژهٔ «ستوترة» از ریشهٔ سانسکریتِ stu به‌معنای «ستودن» و «نیوشیدنِ ستایش» ساخته شده‌است و در معنای لفظی به «سرودهٔ ستایش» دلالت دارد. در کاربرد دینی، ستوتره به سروده‌ای گفته می‌شود که ساختاری شاعرانه دارد و در آن ستایش، نیایش، توصیف یا گفت‌وگو با مخاطبی الاهی یا قدسی در قالب نظم بیان می‌شود. از دید ادبی، گسترهٔ ستوتره از شعرهای شخصی و پرداخته تا فهرست‌های غیرشخصیِ نام‌های خدا را دربرمی‌گیرد. در بسیاری از نمونه‌ها، مخاطبِ شعر یک ایزد معین است، اما ستوتره می‌تواند به‌جای یک شخصِ الاهی، یک آموزگار، یک مفهوم متافیزیکی یا یک مکان مقدس را نیز بستاید. پیشینه کهن‌ترین ردهای این قالب در سنت ودایی، به‌ویژه در ساماودا، دیده می‌شود و از همین‌رو پیوندی دیرینه میان ستوتره و سرودهای ودایی برقرار است. در بافتِ ودایی، «ستوترة» می‌توانست معنایی فنی‌تر نیز داشته باشد و به «سرود» ی اطلاق شود که در آیین اجرا می‌شد، در برابرِ «شاستره» که به‌صورتِ تلاوت خوانده می‌شد. هرچند هر دو گروه بر ستایش، خطاب مستقیم، برشمردنِ اوصاف و یادآوریِ کنش‌های ایزدان تکیه دارند، ستوتره‌های متأخر با الهیاتِ عبادی، پرستشِ معبدی، پیوند با مورتی‌ها و نزدیکی به شعرِ سانسکریتِ پسین شناخته می‌شوند. ویژگی‌های ادبی ستوترةها عموماً در شمارِ شعرِ عبادی جای می‌گیرند و از ابزارهای ادبی‌ای چون وزن، واج‌آرایی، قافیه و بندِ بازگشتی بهره می‌برند. در بسیاری از آن‌ها هر بند با مصراعی تکراری پایان می‌یابد و همین ویژگی به اجرای گروهی یا آهنگینِ متن یاری می‌رساند. | ## بخش 2: ستوتره | این قالب از یک‌سو به سنتِ نیایش و از سوی دیگر به شعرِ هنریِ سانسکریت نزدیک است و به همین سبب، هم در متن‌های آیینی و هم در آثار ادبیِ بلند جای گرفته‌است. در پایانِ بسیاری از ستوتره‌ها بخشی موسوم به «فَلَشروتی» می‌آید که در آن سودِ خواندنِ سرود، شمارِ دفعاتِ تلاوت یا شیوهٔ درستِ اجرای آن بیان می‌شود. همین ویژگی نشان می‌دهد که ستوتره، افزون بر ارزشِ ادبی، کارکردی آیینی و عمل‌گرایانه نیز داشته‌است. گونه‌ها نام‌ستوترة یکی از مهم‌ترین گونه‌های این قالب، «نام‌ستوترة» است؛ یعنی سروده‌ای که از برشمردنِ نام‌ها، صفت‌ها و لقب‌های یک ایزد ساخته می‌شود. شناخته‌شده‌ترین نمونهٔ این‌گونه، هزارنام است که در آن معمولاً ۱۰۰۰ نامِ یک ایزد برشمرده می‌شود؛ مانندِ ویشنو‌هزارنام. نام‌ستوترةها در سنت هندو با مفاهیمی چون رهایی، پاسداری، طلبِ برکت و یادسپاریِ نام‌های الاهی پیوند یافته‌اند. نمونه‌های کهنِ این شیوه در سنت ودایی نیز دیده می‌شود؛ از جمله متنی خطاب به رودره/شیوا که در آن نام‌ها و اوصافِ بسیارِ ایزد برشمرده می‌شود. ستوتره‌های پاسدارانه و آیینی بخش بزرگی از ستوتره‌ها برای خواستنِ پاسداری، تندرستی، آمرزش، توانگری یا کامیابی در کارهای این‌جهانی خوانده می‌شوند. یکی از نمونه‌های نامدار این گروه، «رامه‌رَکشا ستوتره» است که در آن از راما خواسته می‌شود اندام‌های گوناگونِ خواننده را پاس بدارد. گروهی دیگر از ستوتره‌ها به‌طور مستقیم برای همراهیِ عبادت ساخته شده‌اند؛ مانندِ سرودهای بیدارکردنِ بامدادیِ ایزدِ معبد، سرودهای ویژهٔ پوجا و سروده‌هایی که برای آمرزشِ گناه یا زدودنِ رنج خوانده می‌شوند. جایگاه در متون هندو ستوترةها در متن‌های بزرگی چون رامایانا، مهابارته، پوراناها و متن‌های تنتری حضوری گسترده دارند و گاه در دلِ روایت جای می‌گیرند و گاه به‌صورتِ متن‌هایی مستقل گردش می‌کنند. | ## بخش 3: ستوتره | در رامایانا، «آدیتیهِردیه» از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌هاست؛ سرودی که در روایتِ نبردِ راما با راوانه به خورشید خطاب می‌شود. در مهابارته نیز ستوتره‌های پرآوازه‌ای مانندِ «دورگاستوه»، «دورگاستوتره» و ویشنو‌هزارنام آمده‌است. برخی از این سرودها برای پژوهشِ تاریخِ پرستشِ دوی اهمیت دارند، زیرا لایه‌هایی از سنتِ پیش از تدوینِ متن‌های متأخرتر را بازمی‌نمایانند. در پوراناها و متن‌های تنتری نیز نام‌ستوترةها و ستوتره‌های پاسدارانه فراوان‌اند و بسیاری از آن‌ها بعدها به‌شکلِ مستقل نیز منتشر شده‌اند. در مهاکاویاها و دیگر آثار بزرگ، گاه سروده‌های ستایشی در دلِ روایت گنجانده شده‌اند و گاه آثاری مستقل پدید آمده‌اند که از نظرِ ادبی در شمارِ نمونه‌های برجستهٔ شعرِ دینیِ سانسکریت‌اند. در سده‌های میانه، الاهی‌دانان و فیلسوفانِ هندو نیز از این قالب برای بیانِ آموزه‌های خود بهره گرفتند. در سنتِ ویشنوپرستیِ شری‌ویشنویی، ستوتره ابزارِ مهمی برای پیوند دادنِ عبادتِ معبدی با الهیاتِ ودانته شد و نویسندگانی چون شاگردانِ رامانوجا و سپس ودانته دشیکه از این راه اندیشه‌های خود را گسترش دادند. در سنتِ شیواییِ کشمیر نیز چهره‌هایی چون اوتپَلَدِوه و ابینهَوگوپته ستوتره‌هایی سرودند که در آن‌ها تجربهٔ شخصیِ devotion با الهیاتِ نادوگانه درهم آمیخته‌است. بخشی از ستوتره‌ها را نیز به شارحان و آموزگارانِ ودانته، از جمله شنکره، نسبت داده‌اند. هرچند در بابِ انتسابِ دقیقِ بسیاری از این متون میان پژوهشگران هم‌داستانیِ کامل وجود ندارد، این گروه از سروده‌ها در تاریخِ تفسیرِ نسبتِ میان یگانه‌گرایی، آتمن، برهمن و عبادتِ شخصی نقش داشته‌اند. در دیگر سنت‌ها گسترهٔ ستوتره به هندوئیسم محدود نمانده و این گونهٔ سرایش در سنت‌های دیگری چون بودیسم و جین (دین) نیز به‌کار رفته‌است. | ## جمع‌بندی | افزون بر این، واژه‌ای برگرفته از همین ریشه در زبان تامیلیِ مسیحیان نیز به‌معنای «ستایش» رواج یافته و در گفتار، سرود و کاربردهای دینی دیده می‌شود.