موضوع مقاله: سکاکز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سکاکز | مقدمه: سکاها مردمانی ایرانی‌تبار بوده که صدها سال قبل از امپراتوری هخامنشی تا زمان آن می‌زیسته‌اند. | ## بخش 1: سکاکز | سکاها از شاخه‌های نژاد هند و اروپایی بودند که همواره در تاریخ قدیم ایران خودنمایی می‌کردند. سکاها در زبان آشوری اشکوز نامیده می‌شدند و پارسیان و هندی‌ها آنان را سَکا می‌نامیدند. زبان سکایی باستان در معنی عام این اصطلاحات به گویش‌های ایرانی قبایل متعدد سکاها گفته می‌شود. آنها کم و بیش، با مفهوم در اوستا و افسانه‌های حماسی ایرانی، تورانیان و توران یکی دانسته شده‌اند و در شاهنامه فردوسی به آنها اشاره شده‌است. سنگ‌نوشته بیستون از چهار دسته سکا یعنی سکا پَرَدرایه یا سکاهای آن سوی دریا، سکا تیگره‌خوده یا ماساژت یا ماورای سیحون، سکاهای هوم‌نوش یا ماورای جیحون و سکا پَرَسوغودَم یا آن سوی سغد نام می‌برد که این دسته آخر بعدها به سیستان مهاجرت کردند. جنگ با مادها قبل از آغاز پادشاهی هوخشتره در امپراتوری ماد، سکاها به مرزهای این امپراتوری می‌تاختند. خبر تهاجم سکاها هووخشتره را ناچار کرد از نینوا بازگشته تا از کشور خود دفاع کند، شکست مادها در جنگ موجب شد سکاها به قدرت اول آسیا بدل شوند. از تاخت‌وتاز و غارت‌های آنان در کتاب ارمیا، از کتب مذهبی یهودیان، نیز یاد شده‌است. چند سال بعد، هووخشتره با کشتن رهبران سکاها موفق به شکست آنان شد.دیاکو، پادشاه مادها | با اولین پادشاه ایران آشنا شوید، حقوق نیوز پس از بازپس‌گیری قلمرو ماد و نیز آغاز پادشاهی هوخشتره، سکاها توسط جنگجویان ماد تار و مار شده و از مرزهای امپراتوری رانده شدند. اما جنگ مادها با آشوریان، هوخشتره را بر این داشت که با پادشاه سکاها پروتوثیس پیمان صلح بسته و با این اتحاد بر آشوریان غالب آید. این اتفاق در ده سال اول حکومت او انجام شد و سکاها با این پیمان در عمل در مادها انقیاد پیدا کرده و تبدیل به جزئی از آنها شدند. در یکی از همین درگیری‌های مرزی کورش بزرگ بنیان‌گذار هخامنشیان در نبردی با گروهی از سکاهای خاوری به نام ماساژت‌ها در منطقه خیوه به سال ۵۲۹ پیش از میلاد کشته شد.راز مرگ کوروش / داستان آخرین نبرد شاه مقتدر ایران، عصر ایران، ۱۳۹۷ بعدها داریوش بزرگ دیگر پادشاه هخامنشی درسال ۵۱۲–۵۱۴ پ. م برای تنبیه سکاها تا مرکز اروپا و حدود مولداوی امروزی پیشروی کرد و این لشکرکشی داریوش بر علیه سکاها در تاریخ کم نظیراست. دورهٔ دوم، از شکل‌گیری شهرهای اولیهٔ اسلامی تا پایان دورهٔ قاجار، یعنی از سال ۶۴۱ تا ۱۹۲۵ میلادی که در اینجا ما از عنوان «شهرهای اسلامی» از آن سخن خواهیم گفت. | ## بخش 2: سکاکز | دورهٔ سوم، از شکل‌گیری دولت پهلوی در سال ۱۹۲۵ تا امروز که در اینجا با عنوان «شهر جدید (خدماتی و صنعتی)» به آن اشاره خواهیم کرد. در دوران طولانی میان سالهای ۹۰۰۰ تا ۷۰۰۰ قبل از میلاد، شهرنشینی در غرب ایران و مناطق کوهستانی زاگرس به گونه ای بوده‌است که در نقاطی که شرایط محیطی اجازه می‌داد، انسان به کمک چوب برای شخم زدن و با روش کشاورزی آیش که شاید نخستین کوشش آگاهانه در استفاده از زمین بود، سعی در تهیه غذا و سکونت دراز مدت داشته‌است. زاگرس مرتفع اقامتگاهی طبیعی برای گروه‌های اجتماعی اولیه بوده‌است این مناطق نمی‌توانست برای رشد دانه‌های وحشی غلات، مکان مناسبی باشد. افزایش جمعیت در مناطق مرتفع زاگرس موجب گردید تا گروه‌هایی از مردم منطقه اقدام به مهاجرت به دره‌های پست زاگرس نمایند جاییکه مناسب کشت غلات بود. زندگی در دره‌ها با امتیازاتی که به لحاظ کشاورزی دارا بود پس از مدت زمان کوتاه رشد قابل ملاحظه جمعیت را بدنبال داشت. این رشد جمعیت را آشکارا می‌توان در افزایش شمار محوطه‌های مسکونی در طول نیمه دوم هزاره ششم در منطقه مشاهده کرد. شهرنشینی به معنای واقعی در ایران قبل از هخامنشیان و در دوران حکومت ماد و سکاها شروع شد. مادها برای مقابله با تهاجمات آشوری‌ها نیاز به تمرکز سیاسی و نظامی برای افزایش قدرت مقابله در برابر آنها داشتند. به نظر می‌رسد که هنر تصویری مادی تحت تأثیر بابلی‌ها و آشوری‌ها، مهرتراش‌ها و کاتب‌های ایلامی قرار گرفته‌است و به همین منوال سکاها و مادها بر یکدیگر تأثیر گذاشته‌اند. به ویژه مصنوعات هنری مفرغی، سنگتراشی و صنعت سفالینه‌سازی و محتملا نساجی پیشرفت کرده بود. تزئینات گوناگونی که بر ظروف سفالی آن روزگار دیده می‌شود چنین نشان می‌دهد که مادها و سکاها بر منسوجات نیز نقوش زیبای مزبور را به کار می‌برده‌اند. قلعه ها در اواخر سدهٔ هشتم پیش از میلاد مادها در ایران غربی گرد هم جمع شده، نیرو گرفتند و با آشوریان که به آن‌ها یورش برده بودند، جنگیدند و طی جنگ‌هایی که حدود یکصد سال به طول انجامید آنان را شکست دادند و دولتی بنیان نهادند که ۱۲۰ سال فرمانروایی نمود. این اولین حکومت بزرگ در ایران باستان بود که زمینه را برای سکونت دائم و ساخت بناها و شهرها فراهم نمود. سکونت دائمی در بخش غربی ایران باستان و تأثیرپذیری از تمدن‌های دیگر و نیز باورهای دینی و اهورایی زمان خود منجر به ساخت معابد، آتشکدهها و بناهای نظامی و قلعهها و دژهای مختلف به‌طور متعدد گردید. | ## بخش 3: سکاکز | در گذشته از قلعه استفاده های متعددی صورت می گرفته، مثلا در هنگام جنگ به عنوان قلعه دفاعی و مردم تا زمانیکه بیم حمله دشمن وجود داشته در درون قلعه می ماندند و معمولا در درون آن آذوقه زندگی برای چندین ماه موجود بود .برای محافظت از ساختمان و قسمت های مختلف قلعه بارو ساخته می شده است. اولین قلعه های تاریخ ایران باستان مربوط به دوران تشکیل حکومت مادها می باشد به گونه ای شهرها از قلعه و باروهای بزرگ ساخته می‌شدند. مقر اصلی نیروهای نظامی و فرماندهی بر روی تپه‌های مرتفع مجاور سکونتگاه‌ها بنا می‌شدند. به همین دلیل امروزه شاهد وجود بقایای تعداد زیادی از این گونه تپه قلعه‌ها در محدوده شهرهای غرب ایران و بالاخص شهر سقز می‌باشیم که بیشتر آنها ثبت ملی شده‌اند. نام شاهان و سرداران ماد که در متون آشوری و یونانی و پارسی باستان ذکر گردیده‌اند مانند: فْرَوَرتی، اوُوَخْشَترَ، اَرشْتْی‌وَییگَ، شیدیرپَرنَ، تَخمَ‌سپادَ و غیره همگی به‌آشکارا «آریایی» هستند. این روند بعد از انقیاد سکاها در مادها ادامه یافت و این فرهنگ تمدن آریایی بود که شکل و ترکیب عناصر شهری را تشکیل می‌داد. در زمان سکاها سنگ و چوب و آهک مصالح اصلی ساخت ساختمان در سکونتگاه‌های دائمی زاگرس را تشکیل می‌دادند. ستون‌های اصلی در عمارت‌ها، قلعه‌های بزرگ، آتشکده‌ها و معابد با سنگ‌های تراشیده شده ساخته شده بودند. تکامل این سبک معماری در هگمتانه و بعدها در زمان هخامنشیان و تخت جمشید به خوبی نمایان است و ساخت این شهر بزرگ تحت تأثیر هنر مادها و سکاها بوده‌است. گوردخمه ها همچنین از دوره سکاها و مادها دخمه‌هایی یافت شده‌است که آرامگاه شاهان و بزرگان مادی و سکایی است. باستان شناسان در تپه گیان گورستان سیلک و گنجینه زیویه آثار فلزی و سفالی کشف کرده‌اند که همگی نشانگر ذوق و سلیقه و مهارت آنان در زمینه هنر و صنعت است. همچنین هنرنمایی بر مفرغ و آهن، سنگ‌تراشی، سفال سازی و نساجی پیشرفت فراوانی کرده بودند. آثار به دست آمده هزاران قطعه آثار باستانی از جنس سفال، آهن و طلا و سایر فلزات به همراه بقایای مانده از ده‌ها قلعه و دژ نظامی و آتشکده‌ها و گوردخمه‌ها از جمله آثاری است که در دهه‌های گذشته کشف و به دست آمده‌است که تعدادی زیادی از آنها به سرقت رفته و تعدادی نیز در موزه‌های داخلی و موزه‌های بزرگ خارجی نگهداری می‌شوند. | ## جمع‌بندی | از مهمترین آثار بر جای مانده می‌توان به قلعه‌های باستانی زیویه، کوشکله، گل تپه و نیز گنجینه بزرگ زیویه اشاره نمود.کشف عتیقه های ۳ هزار ساله در سقز، خبرگزاری مهر ۱۳۹۹کدام آثار تاریخی ایران در موزه‌های معروف دنیا هستند؟