موضوع مقاله: آموزش در سومالی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در سومالی | مقدمه: به‌طور رسمی مسئولیت نظارت بر آموزش در این کشور را بر عهده دارد و حدود ۱۵ درصد از بودجهٔ ملی به آموزش اختصاص یافته‌است. | ## بخش 1: آموزش در سومالی | جمهوری سومالی‌لند که به‌صورت خودمختار اداره می‌شود، وزارت آموزش پیشرفتهٔ مستقل خود را دارد. پیش از جنگ جهانی دوم، نظام آموزشی در دوران استعمار عمدتاً به مدارس ابتدایی محدود می‌شد. پس از آغاز جنگ داخلی سومالی در سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۶۹ خورشیدی)، ادارهٔ مدارس به کمیته‌های آموزشی محلی سپرده شد. امروزه آموزش عالی در سومالی عمدتاً خصوصی است و شماری از دانشگاه‌های این کشور در فهرست ۱۰۰ دانشگاه برتر آفریقا جای گرفته‌اند. مدارس قرآنی (معروف به «دوقسی») پایهٔ اصلی آموزش دینی سنتی را تشکیل می‌دهند و گسترده‌ترین نهاد آموزشی غیررسمی در کشور به‌شمار می‌روند. مهارت‌های خواندن و نوشتن اهمیت چندانی نداشتند زیرا زبان سومالیایی به صورت شفاهی منتقل می‌شد. استعمارگران ایتالیایی در سومالی ایتالیایی بومیان را عمدتاً به عنوان کارگران کشاورز و فاقد مهارت می‌نگریستند. پیش از جنگ جهانی اول، کمتر از ۰٫۱ درصد از جمعیت سومالی ایتالیایی در مدارس «غربی» تحصیل می‌کردند. بریتانیایی‌ها در سومالی بریتانیایی ابتدا فقط به حمایت از چند مدرسهٔ قرآنی بسنده کردند و پس از جنگ جهانی دوم یک نظام مدرسه‌ای ابتدایی برپا ساختند که هدف اصلی آن تربیت کارمندان اداری بود. در سال ۱۹۵۵ میلادی (۱۳۳۴ خورشیدی) تخمین زده می‌شد که در ناحیهٔ بریتانیایی تنها ۱٫۴ درصد از کودکان در سن مدرسه به مدرسه می‌رفتند. در سال ۱۹۴۹ میلادی (۱۳۲۸ خورشیدی)، هاجی دیری هیرسی نخستین دبیرستان سومالی را تأسیس کرد. وجود سه زبان آموزشی متفاوت (انگلیسی، عربی و ایتالیایی) در حالی که زبان اصلی مردم به دلیل نداشتن خط مدوّن قابل استفاده در آموزش نبود، مانع بزرگی برای توسعهٔ نظام آموزشی به‌شمار می‌رفت. تدوین و استانداردسازی خط زبان سومالیایی در سال ۱۹۷۲ میلادی (۱۳۵۱ خورشیدی) توسط دولت سیاد بَرّه انجام شد و پس از آن کمپین‌های دولتی برای سوادآموزی راه‌اندازی شد. تا اواسط دههٔ ۱۹۷۰ میلادی، دولت سومالی ادعا کرد که نرخ باسوادی به ۶۰ درصد رسیده‌است. با این حال در سال ۱۹۹۰ میلادی (۱۳۶۹ خورشیدی) سازمان ملل تخمین زد که تنها ۲۴ درصد از سومالیایی‌ها توانایی خواندن و نوشتن دارند. پس از فروپاشی دولت سومالی در سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۶۹ خورشیدی) و آغاز جنگ داخلی سومالی، ادارهٔ مدارس در ابتدا به کمیته‌های آموزشی مردمی که در ۹۴ درصد از مدارس محلی تشکیل شده بودند سپرده شد. مشکلات متعددی در زمینهٔ دسترسی به آموزش در مناطق روستایی، تبعیض جنسیتی، کیفیت آموزش، مرتبط‌بودن برنامه‌های درسی، استانداردها و کنترل‌های آموزشی، ظرفیت مدیریت و برنامه‌ریزی و تأمین مالی پدیدار شده بود. در سال ۱۹۹۲ میلادی (۱۳۷۱ خورشیدی)، به عنوان یک سازمان غیردولتی، غیرانتفاعی و غیرسیاسی در بوصاصو تأسیس شد که در پانتلند به ثبت رسیده و با وزارتخانه‌های مربوطه برای ارائهٔ خدمات فراگیر به جوامع همکاری نزدیک دارد. ساختار آموزشی در دولت پانتلند، وزارت آموزش مسئول توسعه و مدیریت نیازهای آموزشی منطقه است. | ## بخش 2: آموزش در سومالی | این وزارتخانه به ریاست وزیر عبدالله محمد حسن اداره می‌شود و معاون وزیر و مدیرکل در نظارت بر بخش آموزش پس از مقطع ابتدایی و ادارهٔ آموزش پایه همکاری می‌کنند. نظام آموزشی پانتلند از دو سال رشد اولیهٔ کودک، هشت سال آموزش ابتدایی (چهار سال دورهٔ پایین و چهار سال دورهٔ بالا) و چهار سال آموزش متوسطه تشکیل شده‌است. وزارت آموزش پانتلند همچنین آموزش غیررسمی، فنی و حرفه‌ای را بخش‌های جدایی‌ناپذیر نظام آموزشی منطقه می‌شناسد. رشد اولیهٔ کودک رشد اولیهٔ کودک (ECD)، همانند آموزش ابتدایی و برنامه‌های آموزش غیررسمی، در دستهٔ آموزش پایه قرار می‌گیرد و مهارت‌های اساسی سواد و حساب را که پایهٔ یادگیری‌های بعدی هستند دربرمی‌گیرد. این برنامه برای کودکان ۰ تا ۵ سال است و بر تحریک و توسعهٔ مهارت‌های شناختی، عاطفی و حرکتی کودک و رشد همه‌جانبهٔ او تمرکز دارد. این مرحله همچنین کودکان را برای مدرسه آماده می‌کند و گذار از خانه به مدرسهٔ ابتدایی را تسهیل می‌نماید. آموزش ابتدایی نه درس اجباری دارد: زبان عربی، اسلام‌شناسی، زبان سومالیایی، ریاضیات (شامل آموزش تجارت)، علوم (بهداشت، آموزش زیست‌محیطی و کشاورزی)، (شامل تاریخ، جغرافیا و )، زبان انگلیسی، تربیت بدنی و صنایع دستی. دانش‌آموزان دورهٔ پایین و بالای ابتدایی به ترتیب در ۳۶ و ۴۲ دورهٔ درسی هفتگی — هر دوره به مدت ۳۵ و ۴۰ دقیقه — آموزش می‌بینند. زبان آموزش در درس‌های غیر از عربی و اسلام سومالیایی است؛ زبان انگلیسی از پایهٔ دوم تا هشتم به عنوان یک درس تدریس می‌شود. آموزش متوسطه آموزش دبیرستانی به مدت چهار سال برای دانش‌آموزان ۱۵ تا ۱۸ ساله ارائه می‌شود و به گواهینامهٔ امتحان دبیرستان پانتلند (PSCE) منجر می‌گردد. ده درس در دبیرستان‌ها تدریس می‌شود: ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، سومالی، عربی، اسلام‌شناسی، انگلیسی، تربیت بدنی، جغرافیا و تاریخ. آموزش دانشگاهی در سومالی به آموزشی اشاره دارد که پس از تکمیل دورهٔ متوسطه ارائه می‌شود. آموزش عالی در پانتلند شامل تحصیلات دانشگاهی و آموزش در مؤسسات دیپلم‌محور مانند کالج‌های اجتماعی و دانشکده‌های تربیت معلم است. منطقهٔ پانتلند در حال حاضر پنج دانشگاه اصلی دارد: دانشگاه ایالتی پونتلند در غاروی، دانشگاه ایالتی پونتلند در جالکعیو، کالج بوصاصو در بوصاصو، شعبهٔ پانتلند دانشگاه موگادیشو در بوصاصو و در بوصاصو، جالکعیو و غاروی. در منطقهٔ شمال‌غربی سومالی‌لند، آموزش عالی توسط ، کالج دانشگاهی ادماس، دانشگاه بین‌المللی هورن و در هرجیسا و در برعو ارائه می‌شود. در بوهودله نیز از سال ۲۰۱۲ میلادی (۱۳۹۱ خورشیدی) فعال است و مدرک کارشناسی در چهار دانشکدهٔ اصلی اعطا می‌کند. دانشگاه‌هایی که در جنوب سومالی آموزش عالی ارائه می‌دهند عبارتند از: ، دانشگاه موگادیشو، دانشگاه بنادیر، ، دانشگاه ملی سومالی، ، ، ، و . آموزش فنی و حرفه‌ای (TVET) آموزش فنی و حرفه‌ای (TVET) هم در سطح پس از ابتدایی و هم در سطح پس از متوسطه ارائه می‌شود. هدف‌های آموزش فنی و حرفه‌ای در هر دو سطح عبارتند از: فراهم‌کردن فرصت‌های آموزشی برای افراد ترک‌تحصیل‌کرده تا بتوانند شهروندانی مولد و خودکفا شوند؛ ارائهٔ آموزش فنی و حرفه‌ای مرتبط با نیازهای صنعتی، بازرگانی و اقتصادی پانتلند؛ و کاهش نابرابری‌ها از طریق افزایش فرصت‌های آموزشی برای معلولان، فراگیران از جوامع محروم و زنان. | ## بخش 3: آموزش در سومالی | آموزش غیررسمی (NFE) آخرین سطح آموزشی در سومالی (NFE) است که به مجموعه‌ای گسترده از فرصت‌های یادگیری برای کودکان خارج از مدرسه، جوانان و بزرگسالان اشاره دارد. این آموزش شامل آموزش مهارت‌های حرفه‌ای، سوادآموزی بزرگسالان، آموزش بهداشت اجتماعی و فعالیت‌های ترویج کشاورزی می‌شود. آموزش دینی مدارس قرآنی (که به «دوقسی» نیز شناخته می‌شوند) نظام اصلی آموزش دینی سنتی در سومالی هستند. این مدارس آموزش اسلامی به کودکان ارائه می‌دهند و نقشی دینی و اجتماعی مهم در کشور ایفا می‌کنند. شناخته‌شده‌ترین نظام پایدار آموزش غیررسمی محلی هستند که آموزش دینی و اخلاقی پایه‌ای ارائه می‌دهند و قدرت آن‌ها بر پشتیبانی جامعه و بهره‌گیری از مواد آموزشی ساخته‌شدهٔ محلی و به‌راحتی در دسترس استوار است. نظام قرآنی که بیشترین شمار دانش‌آموزان را نسبت به سایر زیربخش‌های آموزشی جذب می‌کند، اغلب تنها نظامی است که برای سومالیایی‌های کوچ‌نشین در مقایسه با مناطق شهری قابل دسترس است. پژوهشی در سال ۱۹۹۳ میلادی (۱۳۷۲ خورشیدی) نشان داد که حدود ۴۰ درصد از دانش‌آموزان مدارس قرآنی دختر هستند. برای رفع کمبودهای آموزش دینی، دولت سومالی وزارت اوقاف و امور اسلامی را نیز تأسیس کرد که آموزش قرآنی اکنون زیر نظر آن تنظیم می‌شود. در سال ۲۰۰۶ میلادی (۱۳۸۵ خورشیدی)، منطقهٔ خودمختار پانتلند در شمال‌شرقی سومالی دومین منطقه پس از سومالی‌لند شد که مدارس ابتدایی رایگان را معرفی کرد و معلمان از آن پس حقوق خود را از دولت پانتلند دریافت می‌کنند. از سال تحصیلی ۲۰۰۵/۲۰۰۶ تا ۲۰۰۶/۲۰۰۷، افزایش چشمگیری در شمار مدارس پانتلند رخ داد و ۱۳۷ مؤسسه نسبت به سال پیش اضافه شد. در همان دوره، شمار کلاس‌ها در منطقه ۵۰۴ کلاس افزایش یافت و ۷۶۲ معلم دیگر نیز به تدریس پرداختند. ثبت‌نام کل دانش‌آموزان ۲۷ درصد نسبت به سال پیش افزایش یافت و در بیشتر مناطق دختران تنها اندکی از پسران عقب‌تر بودند. بالاترین ثبت‌نام کلاسی در منطقهٔ شمالی باری (سومالی) و پایین‌ترین آن در منطقهٔ کم‌جمعیت عین مشاهده شد. جدول زیر سطح تحصیلات تکمیل‌شده توسط ساکنان پانتلند و سومالی‌لند در سال ۲۰۱۳ میلادی (۱۳۹۲ خورشیدی) را نشان می‌دهد. سطح تحصیلات پانتلند سومالی‌لند شهری روستایی جمع بی‌سواد ۲۸٪ ۱۳٪ ۳۵٪ ۵۱٪ ۴۲٪ مدرسهٔ قرآنی ۳۶٪ ۴۱٪ ۲۴٪ ۲۹٪ ۲۶٪ تکمیل ابتدایی ۲۲٪ ۳۰٪ ۲۱٪ ۱۵٪ ۱۸٪ مدرسهٔ حرفه‌ای ۴٪ ۱٪ ۴٪ ۱٪ ۳٪ تکمیل متوسطه ۷٪ ۱۲٪ ۱۱٪ ۴٪ ۸٪ آموزش عالی یا بالاتر ۲٪ ۷٪ ۵٪ ۰٪ ۳٪ در سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ میلادی، تخمین زده می‌شد که حدود ۱۲ درصد از کودکان در مدارس ابتدایی ثبت‌نام کرده‌اند که سهم پسران بیشتر و سهم دختران کمتر بود. در سومالی‌لند که به‌طور واقعی خودمختار است، نظام آموزشی از سال ۱۹۹۱ میلادی گسترش یافته‌است؛ با این حال در سطح پایینی قرار دارد. در سال ۲۰۱۰ میلادی (۱۳۸۹ خورشیدی) تخمین زده می‌شد که ۳۰ درصد از کودکان در سن مدرسه به مدرسه می‌روند که از این میان ۳۰ درصد دختر بودند. | ## جمع‌بندی | در ژانویهٔ ۲۰۱۱ میلادی (دی ۱۳۸۹)، دولت سومالی‌لند اعلام کرد که آموزش ابتدایی و متوسطه را رایگان خواهد کرد و حقوق معلمان را دو برابر خواهد نمود، اگرچه تردیدهایی دربارهٔ توانایی نظام آموزشی در پذیرش هزینه‌ها و شمار دانش‌آموزان افزایش‌یافته وجود داشت.