موضوع مقاله: آموزش حقوق بشر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش حقوق بشر | مقدمه: این شاخه از آموزش به دانش‌آموزان می‌آموزد که تجربه‌های خود را از دیدگاهی بنگرند که آن‌ها را قادر می‌سازد این مفاهیم را در ارزش‌ها و تصمیم‌گیری و موقعیت‌های روزمره‌شان بگنجانند. | ## بخش 1: آموزش حقوق بشر | بنا بر تعریف عفو بین‌الملل، آموزش حقوق بشر شیوه‌ای است برای توانمندسازی مردم از راه آموزش مهارت‌ها و رفتارهایی که کرامت انسانی و برابری را در جوامع و در سراسر جهان ترویج می‌دهند. آموزش حقوق بشر فرایندی مادام‌العمر است که همه گروه‌های سنی را دربرمی‌گیرد و باید در تمام سطوح جامعه جریان داشته باشد. این آموزش همه قالب‌های یادگیری و آموزش را از دوران کودکی تا آموزش‌های عالی بزرگسالان، در بافت‌های رسمی، غیررسمی و ناشکل، در حوزه عمومی و خصوصی شامل می‌شود. از دیدگاه سازمان ملل متحد، آموزش حقوق بشر شامل سه سطح به‌هم پیوسته‌است: آموزش «درباره» حقوق بشر (سطح دانشی)، آموزش «از طریق» حقوق بشر (سطح آگاهی و احترام به حقوق یادگیرندگان) و آموزش «برای» حقوق بشر (سطح کنشی برای توانمندسازی افراد در اِعمال و دفاع از حقوق خود و دیگران). هدف غایی آموزش حقوق بشر ایجاد فرهنگ جهانی حقوق بشر است؛ فرهنگی که در آن هر فرد از حقوق خود و مسئولیت خود در برابر حقوق دیگران آگاه باشد و به رشد فرد به‌عنوان عضوی مسئول در جامعه‌ای آزاد، صلح‌آمیز، کثرت‌گرا و فراگیر یاری رساند. پیشینه اعلامیه جهانی حقوق بشر بیان می‌دارد که حقوق بنیادین بشر نیازمند حمایت است و هر انسانی حق دارد از شماری از حقوق و آزادی‌های اساسی برخوردار باشد. مرکز آسیا-اقیانوسیه برای آموزش به‌منظور تفاهم بین‌المللی (APCEIU) و در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) مشترکاً سمینار آموزش شهروندی جهانی سازمان ملل متحد را در مقر این سازمان در نیویورک برگزار کردند. این سمینارها با گردهم‌آوردن افراد برای شکل‌دادن به ایده‌ها و مفاهیم نوین، پیشرفت آموزش حقوق بشر را یاری می‌رسانند. مدافعان آموزش حقوق بشر بر این باورند که این آموزش از آن‌رو اهمیت دارد که واژگان حقوق بشر را انتقال می‌دهد و به دانش‌آموزان توانایی رویکرد انتقادی به حقوق بشر را می‌بخشد. پیشرفت و گسترش دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل (OHCHR) با پشتیبانی از ابتکارات ملی و محلی آموزش حقوق بشر در چارچوب «برنامه‌های همکاری فنی» خود و از طریق پروژه ACT که پروژه‌های محلی را یارانه می‌دهد، آموزش حقوق بشر را ترویج می‌کند. پروژه ACT یا «همیاری جوامع» همکاری میان OHCHR و برنامه عمران ملل متحد (UNDP) است برای حمایت از سازمان‌های مدنی‌ای که فعالیت‌های حقوق بشری در جوامع محلی را اجرا می‌کنند. این برنامه انعطاف‌پذیرتر از برنامه دهه‌ای پیشین است و هر چند سال بر موضوع متفاوتی تمرکز می‌کند و می‌کوشد آموزش حقوق بشر را به شیوه‌ای نو تقویت کند. برای نمونه، درس‌های مرتبطی مانند تاریخ، سیاست و شهروندی آموزش حقوق بشر را دربرگرفته‌اند و دوره‌های تخصصی نیز در قالب برنامه دیپلم نظام آموزش بین‌المللی آی بی برای دانش‌آموزان دبیرستانی ارائه می‌شود. برخی شهرها در جهان قوانینی را برای ترویج آموزش حقوق بشر در مدارس دولتی تصویب کرده‌اند؛ از جمله طرح شهری آموزش حقوق بشر شهر سائوپائولو در برزیل (فرمان شماره ۵۷٫۵۰۳، مورخ ۶ دسامبر ۲۰۱۶). سطوح آموزش حقوق بشر بنا بر اعلامیه سازمان ملل متحد دربارهٔ آموزش و تربیت حقوق بشر (۲۰۱۱)، این آموزش سه سطح به‌هم پیوسته دارد که لازم است همه آن‌ها برای اجرای موفق مدنظر قرار گیرند: آموزش دربارهٔ حقوق بشر: سطح دانشی که به معنای «فراهم‌کردن دانش و درک هنجارها و اصول حقوق بشر و ارزش‌ها و سازوکارهای پشتیبانی از آن‌هاست». آموزش از طریق حقوق بشر: سطح آگاهی که به معنای «شیوه‌های یادگیری و آموزش است که حقوق هم یادگیرنده و هم یاددهنده را محترم می‌شمارد». آموزش برای حقوق بشر: سطح کنشی که به معنای «توانمندسازی مردم برای اِعمال حقوق خود و احترام و حفظ حقوق دیگران است». الگوها چهار الگو برای کمک به دسته‌بندی آموزش حقوق بشر در بخش‌های آموزش رسمی و غیررسمی پدید آمده‌است: «ارزش‌ها و آگاهی»، «پاسخگویی»، «دگرگون‌سازی» و «اجتماعی-بوم‌شناختی-اخلاقی». این الگوها «هدف‌ها، گروه‌های هدف و دیگر عناصر عملی برنامه‌ریزی آموزشی، از جمله محتوا و روش‌شناسی» را تعیین می‌کنند. | ## بخش 2: آموزش حقوق بشر | الگوی پاسخگویی الگوی پاسخگویی با رویکرد حقوقی و سیاسی به حقوق بشر پیوند دارد و مخاطبان آن کسانی هستند که از طریق نقش‌های حرفه‌ای‌شان با این مباحث درگیرند. این الگو از طریق آموزش و شبکه‌سازی اجرا می‌شود و موضوع‌هایی مانند پرونده‌های دادگاهی، آیین‌نامه‌های اخلاقی و نحوه برخورد با رسانه‌ها را دربرمی‌گیرد. این الگو «با فرد و نقش حرفه‌ای او پیوند دارد» و «به‌سوی جاسازی آموزش حقوق بشر در آموزش کارکنان دولتی گرایش دارد تا اطمینان حاصل شود که آنان در انجام مسئولیت‌هایشان حقوق بشر را رعایت می‌کنند». الگوی دگرگون‌ساز این الگو بر جنبه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی حقوق بشر تمرکز دارد. موضوع‌هایی که این الگو در آن‌ها کارآمد است، مرتبط با جمعیت‌های آسیب‌پذیر و افراد دارای تجربه شخصی از این موضوعات مانند زنان و اقلیت‌ها هستند. الگوی دگرگون‌ساز «توانمندسازی گروه‌های محروم برای سازمان‌یابی جمعی را برجسته می‌سازد؛ نه فقط برای کنشگری حقوق بشری بلکه برای پیشبرد دگرگونی اجتماعی به‌طور کلی». الگوی اجتماعی-بوم‌شناختی-اخلاقی منیر موسی صدرالدین الگویی سه‌وجهی برای آموزش حقوق بشر ابداع کرده‌است که عناصر اجتماعی، بوم‌شناختی و اخلاقی-انتقادی را در تعامل دیالکتیکی با یکدیگر پیوند می‌دهد تا تاب‌آوری را بسازد و عملکردهای آموزش حقوق بشر را پشتیبانی کند. شناخت اهمیت ساختارهای اجتماعی-فرهنگی و خودشکوفایی برای پذیرش و عمل به حقوق مشترک ضروری است. به همین ترتیب، پرورش هویت بوم‌شناختی از طریق روایت‌ها، بینشی دربارهٔ هویت شخصی و رابطه‌ها با محیط‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی فراهم می‌آورد. سازمان ملل متحد کمیسر عالی سازمان ملل متحد برای ترویج و حمایت از همه حقوق بشر به‌عنوان هماهنگ‌کننده برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی عمومی سازمان ملل در حوزه حقوق بشر عمل می‌کند. مجمع عمومی سازمان ملل متحد اعلامیه جهانی حقوق بشر را اساسی برای تحقق حقوق مندرج در آن اعلام کرده‌است. ماده ۲۶٫۲ اعلامیه، نقش مربیان را در دستیابی به نظم اجتماعی مورد نظر آن، یعنی ترویج مهارت‌های اجتماعی مثبت در میان گروه‌های اجتماعی و فرهنگی، تعریف می‌کند. ماده ۲۹ پیمان‌نامه حقوق کودک از دولت‌های عضو می‌خواهد اطمینان حاصل کنند که کودکان توانایی پرورش احترام به هویت فرهنگی، زبان و ارزش‌های خود و فرهنگ، زبان و ارزش‌های دیگران را به دست آورند.Murphy, Ruane (2003) اعلامیه حقوق بشر و برنامه عمل وین سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۳ (۱۳۷۲) اهمیت حقوق بشر را تأکید کرد و در پی آن، دهه ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۴ (۱۳۷۴–۱۳۸۳) به‌عنوان دهه آموزش حقوق بشر سازمان ملل اعلام شد. یونسکو مسئولیت ترویج آموزش حقوق بشر را پذیرفته و از سازمان‌دهندگان اصلی دهه آموزش حقوق بشر سازمان ملل بوده‌است. در پی دهه آموزش حقوق بشر، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱۰ دسامبر ۲۰۰۴ (۱۹ آذر ۱۳۸۳) برنامه جهانی آموزش حقوق بشر را اعلام کرد. اعلامیه سازمان ملل دربارهٔ آموزش و تربیت حقوق بشر (۲۰۱۱) یکی از اسناد مهم برای تعیین محتوای آموزش حقوق بشر، اعلامیه سازمان ملل متحد دربارهٔ آموزش و تربیت حقوق بشر است که مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۱ (۲۸ آذر ۱۳۹۰) آن را تصویب کرد. این اعلامیه الزام‌آور حقوقی نیست اما چارچوب مرجع مشترک دولت‌ها را بازتاب می‌دهد. ماده ۱ این اعلامیه روشن می‌سازد که هر انسانی باید به حقوق بشر و آموزش حقوق بشر دسترسی داشته باشد. این آموزش «برای ترویج جهانی احترام و رعایت همه حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین برای همگان، مطابق با اصول جهانشمولی، جداناپذیری و وابستگی متقابل حقوق بشر، از اهمیت اساسی برخوردار است». | ## بخش 3: آموزش حقوق بشر | سازمان‌های دیگر در حوزه آموزش حقوق بشر عفو بین‌الملل یکی از بزرگ‌ترین سازمان‌های حقوق بشری در جهان است با ۲٫۲ میلیون عضو از بیش از ۱۵۰ کشور. این سازمان به پژوهش و کنش برای پیشگیری از نقض حقوق بشر می‌پردازد و در پی اجرای عدالت برای نقض‌هایی است که پیشتر رخ داده‌اند. سازمان‌هایی مانند انستیتوی هندی حقوق بشر و همتایان آموزش حقوق بشر (HREA) نیز آموزش حقوق بشر را از طریق برنامه‌های خود ترویج می‌دهند. سازمان‌های حقوق بشری در سطوح مختلف به حمایت از حقوق بشر می‌پردازند: برخی بر حوزه‌های جغرافیایی خاص تمرکز دارند، برخی تحت تأثیر دولت‌ها هستند، برخی غیرانتفاعی و آموزش‌محورند و برخی دیگر به‌ویژه در پی حمایت از گروه خاصی از افراد هستند. PDF." این کمیسیون مسئول نظارت بر حمایت از حقوق انسان‌ها و اطمینان از صیانت و ترویج این حقوق است. هدف این کمیسیون «حمایت و ترویج حقوق بشر از طریق نظارت، تحقیق، پشتیبانی و اقدامات همبستگی» است و محدوده فعالیتش قاره آسیا است. این صندوق می‌کوشد سیاست‌ها و برنامه‌هایی ایجاد کند که برابری را برای همه کودکان تضمین کند و از آنان در برابر آزار و غفلت حمایت نماید. کمیسر حقوق بشر، شورای اروپا این کمیسیون نهادی مستقل است که آگاهی از حقوق بشر را در ۴۷ دولت عضو شورای اروپا ترویج می‌دهد. دادرس اروپایی این سازمان شکایات مربوط به سوء مدیریت در نهادها و سازمان‌های اتحادیه اروپا را بررسی می‌کند. این سازمان آمریکایی ماژول‌های آنلاینی ارائه می‌دهد که بررسی می‌کند «جوامع چگونه پس از مناقشه و نسل‌کشی به بازسازی، ترمیم و ایجاد حس عدالت و امنیت می‌پردازند». این برنامه برای دانش‌آموزان راهنمایی، دبیرستانی و دانشگاهی طراحی شده و چهار مطالعه موردی را بررسی می‌کند: آلمان، رواندا، ایرلند شمالی و آفریقای جنوبی. شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد این شورا شامل ۴۷ دولت است و مسئولیت ترویج و حمایت از حقوق بشر در سطح بین‌المللی را بر عهده دارد. دیده‌بان حقوق بشر این سازمان جهانی حقوق بشر را از طریق پژوهش، احقاق مسئولیت ناقضان و نظارت بر دولت‌ها حمایت می‌کند. این مرکز با هدف ترویج اصول اعلامیه جهانی حقوق بشر از طریق آموزش حقوق بشر فعالیت می‌کند. این سازمان برنامه درسی تهیه می‌کند، آموزش‌هایی برگزار می‌کند، با کودکان و جوانان کار می‌کند و گفتمان عمومی دربارهٔ حقوق بشر را تقویت می‌نماید. انجمن ملی پیشرفت رنگین‌پوستان (NAACP) مأموریت این انجمن «تضمین برابری سیاسی، آموزشی، اجتماعی و اقتصادی حقوق همه افراد و از بین بردن نفرت نژادی و تبعیضات نژادی» است. کمیته بین‌آفریقایی دربارهٔ سنت‌های سنتی مؤثر بر سلامت زنان و کودکان مرکز حقوقی نامیبیا این سازمان پروژه‌ای موسوم به «یک جهان در مدارس» را ایجاد کرده که در آن بیش از ۲۶۰ فیلم مستند حقوق بشری و سایر ابزارهای چندرسانه‌ای برای مربیان در سطح تحصیلات ابتدایی و متوسطه، به‌ویژه در جمهوری چک، فراهم می‌آورد. دفتر نهادهای دموکراتیک و حقوق بشر سازمان امنیت و همکاری اروپا (OSCE) این سازمان غیردولتی عربی مستقل مستقر در تونس است که هدفش ترویج فرهنگ حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بشر مطابق با اعلامیه جهانی حقوق بشر و کنوانسیون‌های بین‌المللی، و تقویت ارزش‌های دموکراسی و شهروندی است. | ## جمع‌بندی | این سازمان در سال ۱۹۸۹ (۱۳۶۸) تأسیس شد و در سال ۱۹۹۲ (۱۳۷۱) جایزه بین‌المللی یونسکو برای آموزش حقوق بشر را دریافت کرد.