موضوع مقاله: اصول ساختار صفحه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اصول ساختار صفحه | مقدمه: این بازسازی‌ها به شیوه‌های چارچوب‌بندی نسخه‌های خطی می‌پردازند که احتمالاً در طراحی کتاب در دوره‌های قرون وسطا و رنسانس برای تقسیم صفحه به نسبت‌های دلپذیر به کار می‌رفته‌اند. | ## بخش 1: اصول ساختار صفحه | از زمان رواج‌یابی آن‌ها در قرن بیستم، این اصول بر طراحی مدرن کتاب تأثیر گذاشته‌اند و شیوه تنظیم نسبت‌های صفحه، حاشیه‌ها و ناحیه متن (فضای چاپ) کتاب‌ها را شکل داده‌اند. تایپوگراف‌ها و طراحان کتاب تا به امروز از این اصول در صفحه‌آرایی بهره می‌برند و تغییرات آن‌ها با توجه به اندازه‌های استانداردشده کاغذ و انواع گوناگون کتاب‌های چاپ‌شده تجاری در نظر گرفته می‌شود. قانون فان دِ گراف بازسازی تاریخی از روشی است که احتمالاً در طراحی کتاب برای تقسیم صفحه به نسبت‌های دلپذیر به کار می‌رفته است. این قانون با نام «قانون پنهان» نیز شناخته می‌شود و گفته می‌شود در بسیاری از نسخه‌های خطی قرون وسطایی و گهواره‌چاپ‌ها (incunabula) به کار رفته است. راه‌حل هندسی ساخت قانون فان دِ گراف برای هر نسبت عرض به ارتفاع صفحه کاربرد دارد و طراح کتاب را قادر می‌سازد ناحیه متن را در بخش مشخصی از صفحه قرار دهد. با کاربرد این قانون، نسبت‌ها در حالی حفظ می‌شوند که حاشیه‌های دلپذیر و کارکردی به اندازه یک‌نهم و دو‌نهم از اندازه صفحه پدید می‌آیند. حاشیه داخلی معادل نصف حاشیه خارجی است و نسبت‌های ۲:۳:۴:۶ (داخلی:بالا:خارجی:پایین) را در صفحه با نسبت ۲:۳ به دست می‌دهد. | ## بخش 2: اصول ساختار صفحه | ناحیه متن و اندازه صفحه در این قانون دارای نسبت‌های یکسانی هستند و ارتفاع ناحیه متن با عرض صفحه برابر است. این قانون توسط فان دِ گراف کشف شد و به دست چیشولد و دیگر طراحان معاصر به کار گرفته شد؛ آن‌ها گمان می‌برند که این قانون کهن‌تر از آن چیزی باشد که پنداشته می‌شود. این امر در کتاب‌های قرون وسطایی اغلب مصداق داشت؛ اما در دوره رنسانس، تایپوگراف‌ها صفحه‌آرایی چندصدایی‌تری را ترجیح دادند که در آن نسبت‌های صفحه و بلوک متن از یکدیگر متمایز بودند. این دو روش به نسبت صفحه‌ی ۲:۳ متکی‌اند تا ارتفاع ناحیه‌ی متن برابر با عرض صفحه شود — چنان‌که دایره نشان می‌دهد — و نتیجه آن تناسب حاشیه‌ها به صورت ۲:۳:۴:۶ است (داخلی:بالا:خارجی:پایین). برای نسبت‌های دیگر صفحه، روش نُه‌گانه‌ی روزاریوو با قانون فان‌دِخراف معادل است، چنان‌که تشیکولد نیز به این نکته اشاره کرده است. به گفته روساریوو، ادعای او درباره استفاده گوتنبرگ از «عدد طلایی» ۲:۳ برای برقراری روابط هارمونیک میان بخش‌های گوناگون یک اثر توسط کارشناسان موزه گوتنبرگ بررسی شد و در نشریه رسمی آن، Gutenberg-Jahrbuch، بازچاپ گردید. روس ویسنته (Ros Vicente) خاطرنشان می‌کند که روساریوو «نشان می‌دهد گوتنبرگ ماژولی متفاوت از ماژول معروف لوکا پاچیولی» (یعنی نسبت طلایی) داشته است. | ## بخش 3: اصول ساختار صفحه | چیشولد نیز عدد طلایی روساریوو را به نسبت ۲:۳ تفسیر می‌کند و می‌نویسد: تفسیر جان من از گوتنبرگ مورخ جان من (John Man) پیشنهاد می‌کند که هم صفحات کتاب مقدس گوتنبرگ و هم ناحیه چاپ‌شده آن‌ها بر پایه نسبت طلایی (که معمولاً به‌صورت اعشاری ۰٫۶۱۸ یا نسبت ۵:۸ تقریب زده می‌شود) ساخته شده‌اند. با این حال، ابعادی که او برای صفحه نیم‌فولیو گوتنبرگ ذکر می‌کند — ۳۰٫۷ در ۴۴٫۵ سانتی‌متر، با نسبت ۰٫۶۹۰ — به نسبت ۲:۳ روساریوو (۰٫۶۶۷) نزدیک‌تر است تا به نسبت طلایی (۰٫۶۱۸). با بنا نهادن بر آثار روساریوو، کارشناسان معاصر طراحی کتاب مانند یان چیشولد و ریچارد هندل (Richard Hendel) نیز بر کاربرد نسبت طلایی در طراحی کتاب، نسخه‌های خطی و گهواره‌چاپ‌ها تأکید می‌کنند؛ به‌ویژه در آثاری که بین سال‌های ۱۵۵۰ تا ۱۷۷۰ تولید شدند. هندل می‌نویسد که از زمان گوتنبرگ، کتاب‌ها بیشتر در حالت ایستاده چاپ شده‌اند و به‌طور تقریبی با نسبت طلایی مطابقت دارند. نسبت‌های صفحه بر پایه نسبت طلایی معمولاً از طریق مقادیر همگرای آن بیان می‌شوند؛ مانند ۲:۳، ۳:۵، ۵:۸، ۸:۱۳، ۱۳:۲۱ و ۲۱:۳۴. وی «نسبت‌های هندسی نامعقول قابل‌تعریف» مانند 1:1.618 (نسبت طلایی)، 1:√2، 1:√3، 1:√5 و نسبت‌های گویای ساده مانند ۱:۲، ۲:۳، ۵:۸ و ۵:۹ را «روشن، آگاهانه و مشخص» می‌نامد و دیگر نسبت‌ها را «نامشخص و تصادفی» می‌خواند. کریستوفر بورک (Christopher Burke) در کتاب خود درباره تایپوگراف آلمانی پاول رنر (Paul Renner)، سازنده قلم فوتورا (Futura)، دیدگاه‌های رنر را درباره نسبت‌های صفحه چنین توصیف می‌کند: رنر همچنان از نسبت‌های سنتی حاشیه‌ها حمایت می‌کرد و بزرگ‌ترین حاشیه را در پایین صفحه لازم می‌دانست؛ زیرا «کتاب را هنگام گرفتن در دست از حاشیه پایین نگه می‌داریم.» با این حال، تأکید می‌کرد که قاعده سنتی نسبت‌های حاشیه را نباید به‌مثابه اصل موضوعه‌ای دنبال کرد — برای نمونه، حاشیه‌های پهن برای کتاب‌های جیبی نتیجه‌ای معکوس می‌دهند — و معتقد بود ناحیه متن لزوماً نباید همان نسبت‌های صفحه را داشته باشد. | ## جمع‌بندی | برینگهرست صفحه کتاب را یک نسبت محسوس می‌داند که همراه با بلوک متن، هندسه‌ای آنتی‌فونال (antiphonal) پدید می‌آورد؛ هندسه‌ای که می‌تواند خواننده را به کتاب پیوند دهد یا بالعکس اعصاب خواننده را بیازارد و او را از کتاب براند.