موضوع مقاله: معضل مالاکا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # معضل مالاکا | مقدمه: این تنگهٔ باریک سالانه پذیرای بیش از ۶۰٬۰۰۰ کشتی است و حدود ۲۵٪ تجارت دریایی جهان را دربر می‌گیرد، از جمله تقریباً ۸۰٪ نفت خام وارداتی چین. | ## بخش 1: معضل مالاکا | این اصطلاح را دبیرکل حزب کمونیست چین، هو جینتائو، در سال ۲۰۰۳ برای توصیف نگرانی‌های رو‌به‌رشد اقتصادی و امنیتی چین در قبال اختلال‌های احتمالی ناشی از دزدی دریایی، تروریسم دریایی، و درگیری‌های ژئوپولیتیکی با مشارکت دیگر قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه ایالات متحده آمریکا، ابداع کرد. در پاسخ، چین راهبردی برای کاهش این آسیب‌پذیری در پیش گرفته است که بر تنوع‌بخشی به مسیرهای واردات انرژی از طریق خطوط لوله از آسیای مرکزی، روسیه، پاکستان و میانمار در چارچوب ابتکار کمربند و جاده تمرکز دارد. افزون بر این، چین در حال توسعهٔ تأسیسات راهبردی بندری، معروف به «رشته مرواریدها»، در اقیانوس هند است و همزمان توانایی‌های دریایی خود را برای تأمین امنیت مسیرهای تجارت دریایی افزایش می‌دهد. هند در پاسخ به نگرانی‌ها دربارهٔ محاصرهٔ راهبردی، حضور دریایی خود را گسترش داده و پیوندهایش را با دولت‌های منطقه‌ای تقویت کرده است. چین نیز با وجود اختلافات سرزمینی جاری، کوشیده است روابط اقتصادی و امنیتی خود را با کشورهای جنوب‌شرقی آسیا گسترش دهد. ایالات متحده، که در ارزیابی‌های راهبردی چین تهدیدی بالقوه برای امنیت انرژی این کشور به شمار می‌رود، حضور نیرومند دریایی خود را حفظ کرده و راهبردهایی را برای محدود کردن احتمالی دسترسی چین به خطوط اصلی کشتیرانی تدوین کرده است. پیش‌زمینه تنگه مالاکا، که جزیره سوماترا در اندونزی در غرب و شبه‌جزیره مالایا در شرق آن قرار دارد، یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های راهبردی دریایی جهان است. این تنگه که اقیانوس هند را به دریای جنوبی چین پیوند می‌دهد، سالانه بیش از ۶۰٬۰۰۰ کشتی را در خود جای می‌دهد و حدود ۲۵٪ تجارت دریایی جهان، از جمله ۸۰٪ نفت وارداتی به شمال شرق آسیا، از آن عبور می‌کند. تا سال ۲۰۰۹، بیش از نیمی از مصرف نفت چین از واردات تأمین می‌شد و پیش‌بینی‌ها حاکی از افزایش بیشتر این وابستگی خارجی بود، به‌گونه‌ای که احتمال می‌رفت تا سال ۲۰۳۵ به بیش از ۸۰٪ برسد. وابستگی به مسیرهای دریایی برای واردات انرژی، به‌طوری که حدود ۸۰٪ نفت خام وارداتی چین از تنگه مالاکا عبور می‌کند، اهمیت راهبردی این گذرگاه دریایی را برای امنیت ملی و ثبات اقتصادی چین به‌طور چشمگیری افزایش داده است. دولت چین به‌طور فزاینده‌ای نسبت به نفوذ محدود خود بر این تنگه و خطرهای بالقوهٔ ناشی از دزدی دریایی، تروریسم دریایی و درگیری‌های ژئوپولیتیکی، به‌ویژه آن‌هایی که ایالات متحده آمریکا در آن‌ها نقش دارد و در منطقهٔ آسیا-اقیانوسیه حضور دریایی چشمگیری دارد، ابراز نگرانی کرده است. | ## بخش 2: معضل مالاکا | تنگه سوندا کم‌عمق‌تر است و به دلیل جریان‌های شدید جزر و مدی، ناوبری در آن دشوارتر تلقی می‌شود. تنگه لومبوک و تنگه ماکاسار مسیرهای طولانی‌تری هستند که هزینه‌های حمل‌ونقل را افزایش می‌دهند. راه دریایی شمال نیز در حال حاضر فاقد زیرساخت‌های لازم است و در تمام طول سال قابل استفاده نیست. اصطلاح «معضل مالاکا» را رهبر چین هو جینتائو در سال ۲۰۰۳ برای توصیف چالش راهبردی‌ای که چین در تأمین دسترسی خود به مسیرهای حیاتی انرژی و تجارت با آن روبه‌رو است، به کار برد. چین در مسیرهای جایگزینی مانند خطوط لوله از آسیای مرکزی، روسیه و میانمار سرمایه‌گذاری کرده است که امکان انتقال مستقیم نفت و گاز به قلمرو چین را فراهم می‌آورند و بدین‌ترتیب مسیر دریایی آسیب‌پذیر مالاکا را دور می‌زنند. خطوط لوله چین و میانمار که نخستین آن‌ها از سال ۲۰۱۳ عملیاتی شده است، از میانمار تا استان یون‌نان در جنوب‌غربی چین امتداد دارند. خط لوله نفت، مسیری را فراهم می‌کند که از طریق آن نفت می‌تواند بدون عبور از تنگه مالاکا از راه دریا حمل و سپس وارد خاک چین شود، در حالی که خط لوله گاز مستقیماً گاز را از میانمار منتقل می‌کند. خط لوله نفت قزاقستان-چین نیز منبعی زمینی برای نفت فراهم کرده و از مه ۲۰۰۶ فعال بوده است. افزون بر این، دالان اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) بخش جدایی‌ناپذیری از ابتکار کمربند و جاده چین را تشکیل می‌دهد و یک اتصال مستقیم زمینی از بندر گوادر در پاکستان به سین‌کیانگ چین فراهم می‌آورد. CPEC فاصله و زمان حمل‌ونقل دریایی را کاهش می‌دهد و برای چین جایگزینی امن در برابر گلوگاه‌های دریایی مانند مالاکا فراهم می‌سازد. برای تأمین امنیت مسیرهای تجارت دریایی و افزایش نفوذ منطقه‌ای، چین توسعهٔ تأسیسات بندری راهبردی در امتداد اقیانوس هند را دنبال کرده است؛ مجموعه‌ای که غالباً با عنوان «رشته مرواریدها» شناخته می‌شود، مانند بندر گوادر، بندر هامبانتوتا در سری‌لانکا و بندر کیائوک‌پیو در میانمار. | ## بخش 3: معضل مالاکا | چین همچنین نوسازی نیروی دریایی خود را شتاب بخشیده و حضور دریایی‌اش را برای تضمین امنیت مسیرهای تجاری گسترش داده است. این توانمندی‌های دریایی تقویت‌شده به چین اجازه داده‌اند گشت‌های دریایی گسترده‌تری انجام دهد و به تهدیدهای بالقوه در تنگه مالاکا پاسخ دهد. سیاست چین در قبال قطب شمال، که با عنوان «جاده ابریشم قطبی» شناخته می‌شود، دربرگیرندهٔ اهداف ژئوپولیتیکی‌ای دانسته شده است که از جمله شامل فراهم‌کردن گزینه‌هایی برای دور زدن تنگه مالاکا و تنگه هرمز است. برای نمونه، هند تعامل خود را با کشورهای حاشیهٔ آفریقا افزایش داده و کوشیده است توسعهٔ بندرهای چینی در سری‌لانکا را محدود کند. این اقدامات بازتاب‌دهندهٔ نگرانی‌های هند دربارهٔ امنیت مسیرهای تجارت دریایی و احتمال محاصرهٔ راهبردی از سوی زیرساخت‌های دریایی و تجاری چین هستند. با وجود اختلافات سرزمینی در دریای جنوبی چین با برخی از اعضای آسه‌آن، چین در یک «دیپلماسی نرم» کوشیده است روابط نزدیک‌تری با کشورهای جنوب‌شرقی آسیا برقرار کند. در این چارچوب، قرار دادن چین در جایگاه یک شریک قابل اعتماد در سازوکارهای بین‌المللی، بهترین روش برای تأمین منافع این کشور در تنگه مالاکا تلقی می‌شد. گسترش روابط اقتصادی از دههٔ ۱۹۹۰ شامل سرمایه‌گذاری‌های جداگانه در کشورهای مختلف آسه‌آن و نیز ایجاد منطقه آزاد تجاری آسه‌آن-چین بوده است؛ در حالی که توافق‌های امنیتی نیز شامل یک توافق همکاری ضد دزدی دریایی در سال ۲۰۰۶ می‌شد. در تحلیل‌های راهبردی چین، ایالات متحده تهدیدی بالقوه برای جریان انرژی دریایی از طریق تنگه مالاکا تلقی می‌شود. در صورت وقوع یک درگیری، به‌ویژه بر سر تایوان، ایالات متحده می‌تواند با مختل کردن مسیرهای دریایی، انتقال نفت به چین را قطع کند. چین ابراز نگرانی کرده است که نیروهای دریایی آمریکا که در نزدیکی تنگه مالاکا فعالیت می‌کنند، ممکن است انتقال محموله‌های حیاتی نفت را مختل کنند و عملاً واردات حیاتی این کشور را قطع نمایند. | ## جمع‌بندی | راهبرد دریایی آمریکا شامل گزینه‌هایی برای محدود کردن دسترسی چین به آبراه‌های اصلی از طریق به‌کارگیری زیردریایی‌های تهاجمی و کشتی‌های سطحی بوده است.