موضوع مقاله: معماری بنگلادش | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # معماری بنگلادش | مقدمه: معماری بنگلادش تاریخی طولانی دارد و ریشه در فرهنگ، مذهب و تاریخ بنگلادش دوانده است. | ## بخش 1: معماری بنگلادش | این معماری طی قرن‌ها تکامل یافته و تأثیراتی را از جوامع اجتماعی، مذهبی و خارجی جذب کرده است. معماری بنگلادش تأثیر قابل توجهی بر سبک زندگی، سنت و زندگی فرهنگی مردم بنگلادش دارد. بنگلادش دارای آثار معماری و بناهای تاریخی بسیاری است که قدمت آن‌ها به هزاران سال پیش بازمی‌گردد. پالاها شکل متمایزی از معماری و هنر بنگالی را ایجاد کردند که به «مکتب هنر مجسمه‌سازی پالا» معروف است. سازه‌های عظیم ویکراماشیلا ویهارا، اودانتپوری ویهارا و جاگادال ویهارا شاهکارهای پالاها بودند. نیایشگاه بودایی سمپور، که توسط دهرماپالا در پاهارپورِ بنگلادش ساخته شده، بزرگ‌ترین ویهارای بودایی در شبه‌قاره هند است و به عنوان «لذتی برای چشمان جهانیان» توصیف شده است. دکتر استلا کرمریش می‌گوید: «هنر بیهار و بنگال تأثیری ماندگار بر هنر نپال، برمه، سری‌لانکا و جاوه گذاشت.» دیمان و ویتپالا دو مجسمه‌ساز مشهور دوره پالا بودند. فرنچ با اندوه می‌گوید: «برای تحقیق دربارهٔ اهرام مصر ما هر سال میلیون‌ها دلار هزینه می‌کنیم. معماری هندو-اسلامی سلطنت بنگال دوره‌ای از حکومت نواب‌های مسلمان با اصالت آسیای مرکزی بود که از سال ۱۳۴۲ تا ۱۵۷۶ مستقل از امپراتوری گورکانی حکومت می‌کردند. بیشتر معماری اسلامی این دوره در منطقه تاریخی گاور، که امروزه شامل استان راج‌شاهی و ناحیه مالدا در بنگال غربی است، یافت می‌شود. معماری این دوره به دلیل توسعه یک سبک محلی منحصر به فرد که تحت تأثیر سنت‌های معماری بنگالی بود، شناخته می‌شود. سونارگاون نیز پیش از ورود گورکانیان، پایتخت سلطنت (پایتخت کنفدراسیون بارو-بهویان) بود و داکا در محدوده دولای‌خال، پایگاه تجاری آن‌ها محسوب می‌شد. معماری شاهی بنگاله در سازه‌هایی مانند مسجد شصت گنبد، مسجد سونا (مسجد طلایی) و مسجد کوسومبا نمود پیدا کرده است. معماری گورکانی در سال ۱۵۷۶، بخش بزرگی از بنگال تحت کنترل امپراتوری گورکانی درآمد. | ## بخش 2: معماری بنگلادش | توسعه شهرک‌ها و مسکن منجر به رشد قابل توجه جمعیت شد، زیرا این شهر در سال ۱۶۰۸ توسط صوبه‌دار اسلام خان به عنوان پایتخت صوبه بنگال اعلام شد؛ در این زمان مساجد و قلعه‌های بسیاری ساخته شد. بارا کاترا بین سال‌های ۱۶۴۴ و ۱۶۴۶ میلادی ساخته شد تا اقامتگاه رسمی شاهزاده گورکانی شاه شجاع، دومین پسر امپراتور شاه جهان باشد. معماری گورکانی هند در بنگلادش امروزی در دوران حکومت صوبه‌دار شایسته خان به اوج خود رسید. او در قلعه قدیمی افغان در منطقه (زندان مرکزی قدیمی فعلی) اقامت داشت و ساخت شهرک‌های مدرن و کارهای عمومی در داکا را تشویق کرد که منجر به گسترش عظیم شهری و اقتصادی شد. او حامی هنر بود و ساخت بناهای یادبود باشکوه در سراسر استان، از جمله مساجد، آرامگاه‌ها و کاخ‌هایی که نمایانگر بهترین‌های معماری گورکانی بودند را تشویق کرد. خان پایه قلعه لالباغ (همچنین قلعه اورنگ‌آباد)، مسجد چوک، مسجد شاهی لالباغ، مسجد سات، مسجد شاهی جامع اندرکیلا و چوتو کاترا را گذاشت. چندین سبک متمایز سقف وجود دارد که بیشتر بر اساس سبک‌های بومی خانه‌های روستایی است که در اصل با مصالح گیاهی (کاه و گل) ساخته می‌شدند. برخی از معابد کوچکتر نیز از سقف‌های کاهگلی استفاده می‌کنند، اما نمونه‌های باشکوه‌تر طرح‌ها را در سنگ یا آجر تقلید می‌کنند. معابد دیگر از نسخه‌های معماری معبد هندو که در شرق هند یافت می‌شود، استفاده می‌کنند. جور-بنگلا: دارای سقفی به سبک اک-بنگلا (یا دو-چالا) است، با دو بخش خمیده که در یک خط‌الرأس خمیده به هم می‌رسند («جور» به معنای جفت است). اک-چالا: یک طبقه است یا دارای یک طبقه دوم است که در یک سقف شیب‌دار ساخته شده است. آت-چالا: ساختار پایه شبیه به سبک معبد چهار-چالا است، اما با یک کپی کوچک از معبد پایه در بالای آن (هشت-سقف). سبک راتنا اک-راتنا: ساختار پایه شبیه به سبک معبد چهار طرفه چار-چالا است، اما سقف آن کاملاً متفاوت است؛ صاف با یک برج در مرکز. پانچاراتنا: دارای پنج کوشک یا برج روی سقف است؛ چهار تا در گوشه‌های سطح اصلی و یکی در بالا (پنج جواهر). | ## بخش 3: معماری بنگلادش | ناواراتنا: شامل دو سطح اصلی است که هر کدام دارای چهار کوشک در گوشه‌ها هستند و یک کوشک مرکزی در بالا، که در مجموع نه گلدسته را تشکیل می‌دهد (نه جواهر). معماری گورکانی نو در عصر استعمار بریتانیا، ساختمان‌های عمدتاً شاخص به سبک هندو-اروپایی توسعه یافتند که ترکیبی از اجزای عمدتاً هندی، اروپایی و آسیای مرکزی (اسلامی) بود. از جمله آثار برجسته می‌توان به احسن منزل در داکا و کاخ تاج‌هات در رنگ‌پور اشاره کرد. معماری معاصر بنگلادش در بافت مدرن، معماری بنگلادش متنوع‌تر شده و بازتاب‌دهنده ویژگی‌های معماری معاصر، زیبایی‌شناسی و جنبه‌های پیشرفته تکنولوژیکی است. از زمان تأسیس بنگلادش، پیشرفت اقتصادی باعث ارتقای معماری از فرم‌های سنتی به بافت معاصر شده است. با رشد شهرنشینی و نوین‌سازی، فرم معماری ضمن حفظ طیف وسیعی از میراث و سنت خود، به سمت تجدد پیش می‌رود. اکثر ساختمان‌های بیش از ۴۰ طبقه که از دهه ۱۹۶۰ ساخته شده‌اند، اکنون از طراحی تیوب برگرفته از اصول مهندسی سازه خان استفاده می‌کنند. او طراح برج ویلیس – دومین ساختمان بلند در ایالات متحده (که زمانی بلندترین بود و سال‌ها بلندترین در جهان) – مرکز جان هنکاک، فرودگاه بین‌المللی ملک عبدالعزیز و غیره است. نوآوری‌های فضل‌الرحمان نه تنها ساختمان‌ها را از نظر سازه‌ای قوی‌تر و کارآمدتر می‌سازد، بلکه مصرف مصالح را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد (از نظر اقتصادی بسیار کارآمدتر) و همزمان به ساختمان‌ها اجازه می‌دهد به ارتفاعات حتی بیشتری دست یابند. سیستم‌های لوله‌ای فضای داخلی بیشتری را فراهم می‌کنند و همچنین به ساختمان‌ها امکان می‌دهند تا اشکال مختلفی به خود بگیرند و آزادی بی‌سابقه‌ای به معماران ارائه می‌دهند.On the rise . او همچنین لابی آسمان (Sky lobby) را برای ساختمان‌های بلند اختراع کرد و به آغاز استفاده گسترده از رایانه برای مهندسی سازه کمک کرد. فضل‌الرحمان برجسته‌ترین مهندس سازه-معمار قرن بیستم است که تأثیر بی‌سابقه و ماندگاری بر این حرفه، هم در سطح ملی و هم بین‌المللی بر جای گذاشت. علاوه بر این، معمار آمریکایی لوئی کان نیز از تأثیرگذاران برجسته بر معماری مدرن بنگلادش است. چندین ساختمان در بنگلادش حاوی تأثیراتی از سبک معماری لوئی کان هستند که برجسته‌ترین آن‌ها جاتیو سنگشاد بهابان (ساختمان پارلمان ملی) است. | ## جمع‌بندی | این نخستین اثر معماری بنگلادشی است که به دلیل زیبایی معماری خود جایی در فهرست «بزرگترین مکان‌های جهان» مجله تایم به دست آورده است.