موضوع مقاله: خبیزه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خبیزه | مقدمه: خبیزه روستایی عرب‌نشین فلسطینی در بخش حیفا از قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود که در فاصلهٔ نزدیک به ۲۹٫۵ کیلومتری جنوب شرقی حیفا قرار داشت. | ## بخش 1: خبیزه | این روستا بر زمینی تپه‌ماهوری در جنوب وادی السندیانه و میان مرج ابن عامر و ساحل دریای مدیترانه واقع شده بود. نام روستا از واژهٔ عربی «خبّیزه» به معنای پنیرک گرفته شده‌است؛ گیاه وحشی‌ای که در آشپزی فلسطینی بویژه در مناطق روستایی کاربرد فراوان دارد. خبیزه در جریان جنگ ۱۹۴۸ عرب‌ها و اسرائیل و در پی نبرد مشمار هاعمق در ۱۲ مه ۱۹۴۸ تخلیه و ویران شد. پس از جنگ، منطقه به قلمرو دولت اسرائیل الحاق گردید و زمین‌های روستا بدون بهره‌برداری باقی ماند. پیشینه دوران عثمانی روستای خبیزه نام خود را از واژهٔ عربی پنیرک گرفته‌است؛ گیاهی وحشی که به فراوانی در زمین‌های آن می‌رویید و در خوراک روستایی فلسطینیان جایگاه ویژه‌ای داشت.Khalidi, 1992, p. در شمال خبیزه ویرانه‌های خربت الکلبه قرار داشت که منسوب به بنی کلب، قبیلهٔ عرب، بود و آثار سکونت انسانی در آن یافت شده بود. بر پایهٔ شواهد باستان‌شناختی، منطقهٔ پیرامون خبیزه از دوران مس‌سنگی مسکون بوده‌است. 42 ویکتور گِرَن، پژوهشگر فرانسوی که در سال ۱۸۷۰ از روستا دیدن کرد، جمعیت آن را ۴۰۰ نفر گزارش کرد.Guérin, 1875, p. | ## بخش 2: خبیزه | 239 در سال ۱۸۸۲ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین خبیزه را روستایی با اندازهٔ متوسط بر زمینی مرتفع توصیف کرد که در درهٔ جنوبی آن چاه‌هایی وجود داشت. 34 این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۲۰۹ نفر در ۴۲ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند.Mills, 1932, p. 93 در این دوره روستا در راستای شمال‌غربی گسترش یافته بود و خانه‌های سنگی آن به‌صورت متراکم در کنار هم ساخته شده بودند. ساکنان از راه کشاورزی به‌ویژه کشت غلات و سبزیجات و نیز دامپروری امرار معاش می‌کردند. نقش ساکنان به تأمین آذوقه و میزبانی از شورشیان وابسته به گروه‌های یوسف الحمدان و علی الفارس محامید محدود بود که همگی تحت فرماندهی یوسف سعید ابو دره فعالیت می‌کردند. جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن نیروی پیشانظامی اسرائیل، هاگانا، در اول ژانویهٔ ۱۹۴۸ به روستا یورش برد ولی تلفاتی گزارش نشد.Khalidi, 1992, p. در اوایل آوریل ۱۹۴۸ با آغاز نبرد مشمار هاعمق بیشتر ساکنان خبیزه به ام‌الفحم گریختند. در پی نبرد مشمار هاعمق در اواسط آوریل ۱۹۴۸، چندین روستای اطراف به دست هاگانا تصرف شد. | ## بخش 3: خبیزه | ایرگون (اتسل)، گروه شبه‌نظامی یهودی، از پیشروی‌های نظامی بهره جست و خبیزه یکی از چندین روستایی بود که میان ۱۲ تا ۱۴ مه ۱۹۴۸ تصرف شد. اعضای کیبوتص گلعاد که روابط خوبی با ساکنان روستاهای اطراف داشتند، ساکنان باقی‌مانده را از حملهٔ قریب‌الوقوع آگاه ساختند و به همین دلیل روستا هنگام تصرف تقریباً خالی بود. پس از جنگ، منطقه به قلمرو دولت اسرائیل الحاق شد و زمین‌های خبیزه توسعه‌نیافته باقی ماند. هیچ شهرکی اسرائیلی بر روی زمین‌های روستا ساخته نشد؛ نزدیک‌ترین شهرک اِوِن یتسحاق بود که در سال ۱۹۴۵ بر زمین‌های روستای بطیمات در فاصلهٔ یک کیلومتری شرق خبیزه بنیان‌گذاری شده بود. به گفتهٔ ولید خالدی، مورخ فلسطینی، در سال ۱۹۹۲ تنها «خرده‌سنگ‌هایی پراکنده میان بوته‌های خاردار» از روستا بر جای مانده بود. جمعیت + دگرگونی جمعیت خبیزه سال جمعیت یادداشت ۱۸۵۹ ۲۷۰ برآورد عثمانی ۱۸۷۰ ۴۰۰ برآورد ویکتور گرنGuérin, 1875, p. 93 ۱۹۴۵ ۲۹۰ همگی مسلمان ۱۹۴۸ ≈۳۳۶ برآورد از خانواده‌های ساکن خبیزه می‌توان به خانوادهٔ سلیط (اصالتاً از تل الصافی در منطقهٔ الخلیل) که اکثریت جمعیت را تشکیل می‌دادند و خانوادهٔ بیقاوی اشاره کرد. | ## جمع‌بندی | آوارگان فلسطینی خبیزه پس از تخلیه در شهرهای ام‌الفحم، جنین، اردوگاه‌های جنین و نور شمس (طولکرم) و نیز در سوریه، اردن و آلمان پراکنده شدند.