موضوع مقاله: بیت نوبا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بیت نوبا | مقدمه: بیت نوبا روستایی فلسطینی عرب‌نشین بود که در میانه راه بیت‌المقدس و رمله قرار داشت. | ## بخش 1: بیت نوبا | این روستا در جریان جنگ ۱۹۶۷ به دست نیروهای ارتش اسرائیل از ساکنانش تخلیه و سپس به‌کلی ویران شد. نام بیت نوبا ریشه‌ای آرامی دارد و جزء دوم آن از واژه آرامی «نوبا» به معنای «میوه» گرفته شده‌است. پیشینه دوران باستان و سده‌های میانه بیت نوبا از دیرباز با شهر کتاب‌مقدسی نوب که در کتاب ساموئل آمده یکی دانسته می‌شد؛ هرچند این همانندسازی در پژوهش‌های نوین کنار گذاشته شده‌است. نام کنونی بیت نوبا ریشه آرامی دارد؛ جزء دوم آن از واژه آرامی «نوب» (nwb') به معنای «میوه» برگرفته شده‌است. اوسبیوس قیصریه‌ای، دانشمند مسیحی سده پنجم، در اثر خود «اونوماستیکون» از این روستا با نام «بیت عنابم» (Beth Annabam) یاد کرده و آن را در فاصله هشت میل رومی از لد (لیدا) قرار داده‌است. صلیبیون و همچنین جهانگرد یهودی سده دوازدهم بنیامین تطیلی آن را با شهر کتاب‌مقدسی نوب یکی دانستند. این روستا پایگاه پیشروی سپاه صلاح‌الدین ایوبی در سپتامبر ۱۱۸۷ برای حرکت به سوی بیت‌المقدس بود و پس از آن ریچارد شیردل و نیروهایش در سال‌های ۱۱۹۱ و ۱۱۹۲ در آنجا اردو زدند. یاقوت حموی، جغرافی‌دان سوری سده سیزدهم که در دوره حکومت ممالیک بر سرزمین فلسطین می‌نوشت، بیت نوبا را «شهرکی کوچک در همسایگی فلسطین (رمله)» وصف کرده‌است. جاده‌ای از رمله به بیت‌المقدس که از بیت نوبا، القبیبه و النبی ساموئل می‌گذشت، مسیر برگزیده زائران مسیحی سرزمین مقدس در آن دوران بود. مجیرالدین العلیمی، قاضی و مورخ اورشلیمی (۱۴۹۶ میلادی)، نام روستا را در زمره روستاهایی آغازشده با واژه «بیت» (خانه) بررسی کرد. او نوشت که باور رایج میان مردم محلی آن بود که این روستاها به نام پیامبران کتاب مقدس عبری نامگذاری شده‌اند. در سال ۱۸۱۰ متولی وقف مسجد بیت نوبا از سوی مقامات امپراتوری عثمانی منصوب شد و از خاندان سرشناس اورشلیمی دجانی بود. ادوارد رابینسون و الی اسمیت در سال‌های ۱۸۳۸ و ۱۸۵۲ از بیت نوبا دیدن کردند و آن را همان «نوب» یادشده نزد جروم دانستند. | ## بخش 2: بیت نوبا | ویکتور گِرَن در سال ۱۸۶۳ از مسجدی کوچک به نام «جامع سیدی احمد الطرفینو» در روستا یاد کرد. در آن زمان بیت نوبا نزدیک به ۴۰۰ ساکن داشت و خانه‌هایشان بر تپه‌ای میان دو دره ساخته شده بود. بر پایه فهرست رسمی عثمانی در حدود ۱۸۷۰، بیت نوبا ۲۳ خانه و ۹۷ نفر جمعیت (فقط مردان) داشت. شارل سیمون کلرمون-گانو در سال ۱۸۷۳ بازمانده‌های کلیسایی بزرگ از سده‌های میانه را در روستا کشف کرد. در سال ۱۸۸۳ بررسی فلسطین باختری وابسته به صندوق اکتشاف فلسطین، بیت نوبا را «روستایی خوش‌اندازه بر زمین هموار» وصف کرد. دوره قیمومت بریتانیا بر پایه سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات قیمومت بریتانیا بر فلسطین انجام دادند، بیت نوبا ۸۳۹ ساکن داشت که همگی مسلمان بودند. این شمار در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۹۴۴ تن در ۲۲۶ خانه رسید که باز همه مسلمان بودند. بر پایه آمار سال ۱۹۴۵، جمعیت بیت نوبا و عجنجول روی‌هم ۱٬۲۴۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند. مساحت کل زمین‌ها ۱۱٬۴۰۱ دونوم بود که ۱٬۰۰۲ دونوم آن به باغ‌ها و زمین‌های آبیاری‌پذیر، ۶٬۹۹۷ دونوم به کشت غلات و ۷۴ دونوم به بافت ساخته‌شده اختصاص داشت. در روستا مسجدی و یک مدرسه پسرانه وجود داشت که در سال ۱۸۸۸ بنیان نهاده شده بود و در سال ۱۹۴۵ شمار دانش‌آموزان آن به ۱۴۷ تن می‌رسید. در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، هنگ عربی برای دفاع از برآمدگی لطرون در بیت نوبا پادگان داشت. روستا که نزدیک به ۳ کیلومتر پشت خط مقدم جای داشت، در شب ۸ ژوئن ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات یورام هدف حمله نیروهای اسرائیلی قرار گرفت. خط آتش‌بس ۱۹۴۹ تنها چند کیلومتر جنوب و باختر روستاهای برآمدگی لطرون می‌گذشت و اختلاف اسرائیل و اردن بر سر مرز دقیق آن سبب شد بخش بزرگی از اطراف بیت نوبا «منطقه بی‌طرف» اعلام شود. | ## بخش 3: بیت نوبا | پس از الحاق کرانه باختری به اردن در ۱۹۵۰، ساکنان بیت نوبا تابعیت اردنی دریافت کردند، اما بسیاری به سبب درگیری‌ها با نیروهای اسرائیلی و از دست دادن دسترسی به زمین‌های کشاورزی ناگزیر به مهاجرت به اردن، خلیج فارس و آمریکای جنوبی شدند. جنگ ۱۹۶۷ و پیامدهای آن منطقه لطرون در نخستین ساعات جنگ ۱۹۶۷ به دست نیروهای اسرائیلی افتاد. شب پس از آن، جیپ‌های ارتش اسرائیل با بلندگو به ساکنان بیت نوبا، یالو و عمواس فرمان ترک خانه‌هایشان را دادند و در اندک ساعتی نزدیک به ۱۲٬۰۰۰ تن آواره شدند. پس از پایان جنگ، رادیو نظامی اعلام کرد که ساکنان کرانه باختری می‌توانند به خانه‌هایشان بازگردند؛ اما ساکنان بیت نوبا و دیگر روستاهای لطرون از بازگشت بازداشته شدند زیرا بیشتر منطقه «منطقه بسته نظامی» اعلام شده بود. کسانی که کوشیدند بازگردند در ایست‌بازرسی‌ها متوقف شدند و برخی هدف تیراندازی قرار گرفتند. بافت ساخته‌شده بیت نوبا پس از پایان جنگ با انفجارهای مهندسی نظامی ویران شد؛ عملی که برخی ساکنان پیشین از تپه‌های اطراف شاهد آن بودند. پس از ویرانی، بازمانده‌های کلیسای سده‌های میانه‌ای که کلرمون-گانو نخستین بار آن را توصیف کرده بود، دیگر بازیافت نشد. بخشی از زمین‌های کشاورزی بیت نوبا بیرون از منطقه بسته نظامی قرار داشت و شماری از آوارگان روستا در روستایی نزدیک با جمعیتی نزدیک به ۷٬۰۰۰ نفر خانه اجاره کردند تا به کشاورزی ادامه دهند. پارک کانادا پارک کانادا (ایالون) بر ویرانه‌های سه روستای فلسطینی بیت نوبا، عمواس و یالو برپا شد. برخی از حامیان مالی پارک خواستار حذف نامشان از لوح‌های یادبود شدند؛ زیرا کمک‌های مالی کانادایی معاف از مالیات بودند و تأمین مالی پارک با قوانین بین‌المللی در تضاد دانسته شد. پژوهشگران برپایی این پارک را — که با تسطیح روستاهای فلسطینی، مصادره زمین و جنگل‌کاری همراه بود — گونه‌ای از «استعمار سبز» و سبزشویی (greenwashing) تحلیل کرده‌اند. بر پایه بررسی نوگا کادمان، پژوهشگر سازمان ذاکرات، نزدیک به ۲۰۰ روستای ویران‌شده فلسطینی به پارک‌های طبیعی بدل شده‌اند. | ## جمع‌بندی | ساکنان = بخشی از ساکنان بیت نوبا کردهایی بودند که در دوره جنگ‌های صلیبی در فلسطین ساکن شدند و گروهی دیگر خاستگاهی فرااردنی داشتند.