موضوع مقاله: فهرست میراث جهانی در فلسطین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست میراث جهانی در فلسطین | مقدمه: فهرست میراث جهانی در فلسطین دربرگیرندهٔ مکان‌هایی است که سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) آن‌ها را به‌عنوان میراث جهانی در فلسطین ثبت کرده‌است. | ## بخش 1: فهرست میراث جهانی در فلسطین | این مکان‌ها به دلیل اهمیت برجستهٔ فرهنگی یا طبیعی بر پایهٔ کنوانسیون حفاظت از میراث جهانی فرهنگی و طبیعی (مصوب ۱۹۷۲) انتخاب شده‌اند. فلسطین در ۸ دسامبر ۲۰۱۱ به این کنوانسیون پیوست و از آن پس مکان‌های تاریخی و طبیعی‌اش واجد شرایط ثبت در فهرست میراث جهانی شدند. تا سال ۲۰۲۴ پنج مکان از فلسطین در فهرست میراث جهانی ثبت شده‌اند: چهار مکان در کرانه باختری و یک مکان در نوار غزه. افزون بر این، دولت فلسطین ۱۲ مکان را در فهرست موقت خود قرار داده که قصد نام‌نویسی آن‌ها را در آینده دارد. نخستین میراث جهانی فلسطین در سال ۲۰۱۲ با عنوان «زادگاه عیسی: کلیسای مهد و مسیر زیارتی، بیت‌لحم» ثبت شد. تازه‌ترین مکان ثبت‌شده، «صومعهٔ قدیس هیلاریون / تل اُم عامر» است که در سال ۲۰۲۴ به فهرست افزوده شد. همچنین اردن در سال ۱۹۸۰ مکان «شهر قدیم اورشلیم و دیوارهایش» را در اورشلیم شرقی نامزد ثبت کرد و یونسکو آن را بدون انتساب به هیچ کشوری در فهرست قرار داد؛ زیرا وضعیت اورشلیم همچنان مورد مناقشه است. نخستین مکان فلسطینی در سال ۲۰۱۲ در نشست سی‌وششم کمیته میراث جهانی در سن‌پترزبورگ ثبت شد. پیش از عضویت فلسطین، اردن در سال ۱۹۸۰ شهر قدیم اورشلیم و دیوارهایش را نامزد ثبت کرده بود. یونسکو این مکان را در سال ۱۹۸۱ بدون انتساب به هیچ دولتی و تحت عنوان «اورشلیم (به پیشنهاد اردن)» ثبت کرد و در سال ۱۹۸۲ آن را در فهرست میراث در معرض خطر قرار داد. یونسکو در سال ۲۰۱۱ در پاسخ به ادعاهایی مبنی بر انتساب این مکان به کشوری خاص اعلام کرد: «بر پایهٔ قطعنامه‌های مربوطهٔ سازمان ملل، اورشلیم شرقی بخشی از سرزمین اشغالی فلسطین باقی می‌ماند و وضعیت اورشلیم باید در مذاکرات وضعیت نهایی حل شود.» تنش میان اسرائیل و فلسطین در یونسکو به دلیل درگیری اسرائیل و فلسطین، اسرائیل پیوسته با حضور فلسطین در یونسکو مخالفت کرده‌است. پس از پذیرش عضویت فلسطین در یونسکو در سال ۲۰۱۱، اسرائیل و ایالات متحده پرداخت حق عضویت خود به یونسکو را متوقف کردند. هر دو کشور سرانجام در سال ۲۰۱۷ از یونسکو خارج شدند و رسماً در ژانویهٔ ۲۰۱۹ کناره‌گیری‌شان نهایی شد؛ اسرائیل یونسکو را به نادیده‌گرفتن پیوندهای یهودی با این سرزمین متهم کرد. ثبت تل السلطان به‌عنوان مکانی فلسطینی در سال ۲۰۲۳ با انتقاد وزارت خارجهٔ اسرائیل روبه‌رو شد که آن را «تحریف‌شده» و نشانهٔ «بهره‌برداری سیاسی فلسطینیان از یونسکو» خواند. در مقابل، ریاض عطاری وزیر کشاورزی فلسطین آن را گامی در راستای تحقق حق بازگشت فلسطینیان دانست. چندین پژوهشگر بر این باورند که کابینهٔ اسرائیل خود میراث فرهنگی را سیاسی می‌کند؛ سازمان میراثی اسرائیلی «عمق شاوه» نیز یادآور شد که بخشی از اریحا که اسرائیل مدعی آن است با بخش ثبت‌شده تفاوت دارد. معیارهای گزینش یونسکو مکان‌ها را بر پایهٔ ده معیار ارزیابی می‌کند و هر مکان نامزد باید دست‌کم یکی از آن‌ها را برآورده سازد. مکان‌های میراث جهانی مکان تصویر موقعیت (استان) سال ثبت شمارهٔ یونسکو و معیارها شرح اریحا باستانی / تل السلطان 150px|تصویر هوایی از محوطهٔ باستان‌شناختی اریحا استان اریحا ۲۰۲۳ ۱۶۸۷؛ iii, iv (فرهنگی) این تل و روستای نزدیکش (عین السلطان) قدمتی دست‌کم ۱۰٬۵۰۰ ساله پیش از میلاد دارند. | ## بخش 2: فهرست میراث جهانی در فلسطین | در هزاره‌های نهم تا هشتم پیش از میلاد انسان‌ها به دلیل خاک حاصلخیز و آب در دسترس در اینجا ساکن شدند. زادگاه عیسی: کلیسای مهد و مسیر زیارتی، بیت‌لحم 150px|کلیسای مهد در بیت‌لحم استان بیت‌لحم ۲۰۱۲ ۱۴۳۳؛ iv, vi (فرهنگی) در فاصلهٔ نزدیک به ۱۰ کیلومتری اورشلیم، بسیاری از مسیحیان غاری در این مکان را زادگاه عیسی می‌دانند. مسیر اصلی از اورشلیم تا بیت‌لحم که تا دروازه دمشق نیز ادامه دارد، مسیری است که یوسف و مریم از آن گذشته‌اند. این مکان میان سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۹ در فهرست میراث در معرض خطر بود و پس از مرمت گسترده از آن فهرست خارج شد. شهر قدیم الخلیل (حبرون) 150px|کوچه‌ای در شهر قدیم الخلیل استان الخلیل ۲۰۱۷ ۱۵۶۵؛ ii, iv, vi (فرهنگی) الخلیل (حبرون) که در منطقه‌ای سرشار از سنگ آهک بنا شده، زیارتگاه پیروان یهودیت، مسیحیت و اسلام است. مکان غار مخپلا (مسجد ابراهیمی) قرار دارد که بر پایهٔ باور هر سه دین، ابراهیم و خاندانش در آنجا به خاک سپرده شده‌اند. این شهر زمانی مرکز بازرگانی منطقه بود و در دورهٔ عثمانی گسترش یافت، هرچند معماری مملوکی آن همچنان پابرجاست. این مکان همزمان با ثبت در فهرست میراث جهانی، در فهرست میراث در معرض خطر نیز قرار گرفت. فلسطین: سرزمین زیتون و تاک – چشم‌انداز فرهنگی جنوب اورشلیم، بتیر 150px|دره‌ها و تراس‌های کشاورزی بتیر استان بیت‌لحم ۲۰۱۴ ۱۴۹۲؛ iv, v (فرهنگی) بتیر میان الخلیل و نابلس واقع شده و دره‌ها و تراس‌های آن برای باغداری، کشت تاک و درختان زیتون به کار می‌رود. به دلیل زمین کوهستانی، کانال‌های آبیاری زیرزمینی ساخته شده و نظام برابری‌خواهانهٔ توزیع آب برقرار است. این چشم‌انداز فرهنگی همچنین دربرگیرندهٔ گورهای صخره‌کند و برج‌های دیدبانی کشاورزی است. پیامدهای درگیری اسرائیل و فلسطین از جمله ساخت دیوار حائل کرانه باختری سبب ثبت این مکان در فهرست میراث در معرض خطر شده‌است. صومعهٔ قدیس هیلاریون / تل اُم عامر 150px|محوطهٔ باستان‌شناختی تل اُم عامر در نصیرات استان دیرالبلح ۲۰۲۴ ۱۷۴۹؛ ii, iii, vi (فرهنگی) این صومعهٔ سدهٔ چهارم میلادی در شهرک نصیرات واقع شده و به نام قدیس هیلاریون نام‌گذاری شده‌است. از نخستین صومعه‌ها در خاورمیانه و نخستین صومعه در سرزمین فلسطین بوده که رهبانیت را در منطقه گسترش داد. اعضای آن نخست زهد و انزوا را برگزیدند و سپس به زندگی دسته‌جمعی (سنوبیتیک) روی آوردند. جایگاه آن بر سر راه‌های بازرگانی مهم، آن را به کانونی فرهنگی، دینی و اقتصادی در پیوند آفریقا و آسیا تبدیل کرده بود. این مکان به دلیل بمباران نوار غزه از سال ۲۰۲۳ در فهرست میراث در معرض خطر قرار گرفت. میراث جهانی در اورشلیم شرقی هرچند این مکان بدون انتساب به کشوری خاص ثبت شده، یونسکو آن منطقه را «بخشی از سرزمین اشغالی فلسطین» می‌شناسد و تأکید می‌کند که «وضعیت اورشلیم باید در مذاکرات وضعیت نهایی حل شود.» مکان تصویر موقعیت (استان) سال ثبت شمارهٔ یونسکو و معیارها شرح شهر قدیم اورشلیم و دیوارهایش 150px|قبةالصخره استان اورشلیم ۱۹۸۱ 148rev; ii, iii, vi (فرهنگی) اورشلیم شهر مقدس سه دین ابراهیمی (مسیحیت، اسلام و یهودیت) است. | ## بخش 3: فهرست میراث جهانی در فلسطین | از نشانه‌های برجستهٔ آن قبةالصخره (سدهٔ هفتم میلادی) است که هر سه دین آن را مکان ذبح اسحاق می‌دانند. دیوار ندبه زیارتگاه یهودیان و کلیسای مقبره مقدس مکانی است که مسیحیان آن را آرامگاه عیسی می‌شمارند. این مکان به پیشنهاد اردن در ۱۹۸۰ نامزد شد، در ۱۹۸۱ ثبت گردید و از ۱۹۸۲ در فهرست میراث در معرض خطر قرار دارد. فهرست موقت افزون بر مکان‌های ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی، کشورهای عضو می‌توانند فهرستی از مکان‌های نامزد برای ثبت در آینده تنظیم کنند. نام‌نویسی مکان‌ها در فهرست اصلی تنها در صورتی پذیرفته می‌شود که پیش‌تر در فهرست موقت گنجانده شده باشند. مکان تصویر موقعیت (استان) سال درج شمارهٔ یونسکو و معیارها شرح بندر آنتدون استان غزه ۲۰۱۲ ۵۷۱۹؛ ii, iv (فرهنگی) آنتدون نخستین بندر دریایی غزه میان ۸۰۰ پیش از میلاد تا ۱۱۰۰ میلادی بود. کاوش‌ها آثاری از معبد رومی، ویلاها و سازه‌هایی از دوران آهن، هخامنشی، هلنیستی، رومی و بیزانسی را آشکار کرده‌اند. مکان تعمید «الشرائع» (المغطس) 150px|مکان تعمید قصرالیهود استان اریحا ۲۰۱۵ ۶۱۵۵؛ iii, iv, vi (فرهنگی) در ساحل باختری رود اردن واقع شده و مسیحیان آن را مکان غسل تعمید عیسی می‌دانند. کوه جَرزیم و سامریان 150px|سامریان بر فراز کوه جرزیم استان نابلس ۲۰۱۲ ۵۷۰۶؛ iii, vi (فرهنگی) کوه جرزیم کوه مقدس و مرکز دینی جامعهٔ سامریان است. قمران: غارها و صومعهٔ طومارهای بحر المیت 150px|ویرانه‌های قمران استان بیت‌لحم ۲۰۱۲ ۵۷۰۷؛ iii, iv, vi (فرهنگی) قمران مکانی ویرانه در نزدیکی دریای مرده‌است که طومارهای بحر المیت در آن یافت شدند. البریّه: بیابان با صومعه‌ها استان رام‌الله و البیره ۲۰۱۲ ۵۷۰۸؛ i, ii, iii (فرهنگی) منطقه‌ای بیابانی با صومعه‌های تاریخی. شهر قدیم نابلس و پیرامون آن 150px|برج ساعت نابلس استان نابلس ۲۰۱۲ ۵۷۱۴؛ ii, iv (فرهنگی) شهر تاریخی نابلس و محوطه‌های باستانی اطراف آن. سبسطیه 150px|ویرانه‌های سبسطیه استان نابلس ۲۰۱۲ ۵۷۱۸؛ ii, v (فرهنگی) شهر باستانی سامره (سبسطیه) با آثاری از دوران‌های گوناگون. در غار شقبا آثاری از فرهنگ پیش‌نوسنگی ناتوفی یافت شده که نام این فرهنگ نیز از همین وادی گرفته شده‌است. روستاهای تخت (قُرَی الکراسی) 150px|روستای عرابه ۲۰۱۳ ۵۷۱۷؛ iii, iv (فرهنگی) مجموعه‌ای از روستاهای تاریخی شامل عرابه، دیر غسانه، دورا و دیگر روستاها. کاخ هشام / خربة المفجر 150px|موزاییک کاخ هشام استان اریحا ۲۰۲۰ ۶۵۴۶؛ i, ii (فرهنگی) کاخ اموی هشام (خربة المفجر) در نزدیکی اریحا با موزاییک‌های شاخص. جنگل اُم الریحان استان جنین ۲۰۱۲ ۵۷۲۱؛ x (طبیعی) جنگل اُم الریحان در نزدیکی جنین. تالاب‌های ساحلی وادی غزه استان دیرالبلح ۲۰۱۲ ۵۷۲۲؛ x (طبیعی) زمین‌های مرطوب ساحلی در وادی غزه. | ## جمع‌بندی | آمار فلسطین تا سال ۲۰۲۴ دارای ۵ مکان ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی است که همگی فرهنگی هستند.