موضوع مقاله: جرش (روستای ویران‌شده فلسطینی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جرش (روستای ویران‌شده فلسطینی) | مقدمه: جرش (به عربی: ) روستایی فلسطینی بود که در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد. | ## بخش 1: جرش (روستای ویران‌شده فلسطینی) | این روستا در فاصله ۲۵ کیلومتری غرب اورشلیم قرار داشت و در سال ۱۹۴۸ نزدیک به ۲۲۰ ساکن عرب داشت. خانه‌های روستا از سنگ ساخته شده بودند و بر روی زبانه‌ای از یک تپه در ارتفاع ۴۱۱ متری از سطح دریا جای گرفته بودند. جرش در نزدیکی جاده منطقه‌ای ۳۸۵۵ واقع بود که از شرق بیت شمش می‌گذشت و در راستای شمالی-جنوبی در امتداد وادی‌النجیل کشیده شده بود. در بخش غربی محوطه روستا بر روی دو تپه که دره‌ای آن‌ها را از هم جدا می‌کرد باغ‌هایی از درختان خرنوب، انجیر، بادام و زیتون متعلق به ساکنان روستا وجود داشت. پیشینه دوران عثمانی در سال ۱۸۳۸ جرش به عنوان روستایی مسلمان‌نشین در ناحیه الارکوب در جنوب غربی اورشلیم شناسایی شد. در سال ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن گزارش داد که جرش ۲۵ ساکن داشت که در «کلبه‌های فلاکت‌بار» زندگی می‌کردند. فهرست روستاهای عثمانی از حدود سال ۱۸۷۰ جمعیت روستا را ۵۳ نفر (تنها مردان) در ۱۳ خانه ثبت کرده‌است. در سال ۱۸۸۳ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین جرش را روستایی بر زبانه یک تپه با درختان زیتون در پایین آن توصیف کرد. | ## بخش 2: جرش (روستای ویران‌شده فلسطینی) | دوران قیمومت بریتانیا در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که از سوی مقامات قیمومت بریتانیا انجام شد، جرش ۱۱۵ نفر جمعیت داشت که همگی مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱۶۴ نفر در ۳۳ خانه افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند. از این مقدار ۵ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی، ۱٬۳۳۵ دونوم به کشت غلات و ۵ دونوم به مناطق ساخته‌شده اختصاص داشت. ساکنان روستا برای تأمین آب آشامیدنی خود از چاه‌های جمع‌آوری آب باران و چشمه دلبه بهره می‌بردند. روستا فاقد امکانات و خدمات عمومی بود و برای رفع نیازهای خود به روستای دیرابان مجاور وابسته بود. اشغال و تخلیه روستا در فاصله ۱۹ تا ۲۱ اکتبر ۱۹۴۸ نیروهای اسرائیلی در چارچوب عملیات «هَهَر» به جرش حمله کردند. نیروی اصلی شرکت‌کننده در این عملیات تیپ «هَرِئیل» بود و بر پایه روایت اسرائیلی جنگ، گردان ششم این تیپ مسئول اشغال جرش بود. زمین‌های روستا بدون بهره‌برداری رها شدند، هرچند موشاو زانوح در سال ۱۹۵۰ در فاصله نزدیک به ۲ کیلومتری غرب محوطه روستا بنیاد نهاده شد. | ## بخش 3: جرش (روستای ویران‌شده فلسطینی) | ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ دربارهٔ جرش نوشت: باستان‌شناسی بُعاز زیسو از سازمان باستان‌شناسی اسرائیل در سال ۲۰۰۰ بررسی باستان‌شناختی جرش را انجام داد. ویرانه‌های کهن جرش در مرکز یک زبانه، در حدود ۲۰۰ متری غرب روستای عربی ویران‌شده، در گستره‌ای تنها نزدیک به ۵ دونوم (۱٫۲ ایکر) و بر دو تراز ساخته شده بودند. بیشتر نمونه‌های سفالی گردآوری‌شده از محل به دوره آغازین رومی بازمی‌گردند و شماری نیز از دوره آهن سوم و دوره ممالیک به دست آمده‌اند. در یک‌گوشه از ویرانه‌ها سه ستون یکپارچه مستطیل‌شکل به ارتفاع تقریبی ۱٫۷ متر در یک ردیف بر پایه‌های اصلی خود ایستاده‌اند. در تراز پایین‌تر، سازه‌هایی از سنگ طبیعی در گستره‌ای ۲۰ در ۳۰ متر باقی مانده‌اند. بر پرتگاه صخره‌ای شرق محوطه غارهایی با ورودی‌های چهارگوش و بادکش‌هایی (فشارگاه‌هایی) برای شراب‌سازی تراشیده در سنگ وجود دارند. زیسو دو میقوه (حوض آیینی یهودی) را در محوطه شناسایی کرد که نشان‌دهنده سکونت پیشین یهودیان در این مکان است. | ## جمع‌بندی | وی احتمال داد که این محل همان گراسای یهودیه باشد که یوسف فلاوی در کتاب جنگ یهود (۴٫۹٫۱) از آن یاد کرده‌است، هرچند با احتیاط این فرضیه را مطرح کرد و محل محتمل‌تری را در ویرانه نزدیک خربت جریش دانست.