موضوع مقاله: انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۴۰۳) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۴۰۳) | مقدمه: چهاردهمین انتخابات ریاست‌جمهوری ایران برای انتخاب نهمین رئیس‌جمهور ایران جمعه ۸ تیر ۱۴۰۳ برگزار شد. | ## بخش 1: انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۴۰۳) | در دور نخست هیچ‌یک از نامزدها نتوانستند به اکثریت مطلق آرا دست یابند و دور دوم انتخابات روز جمعه ۱۵ تیر با رقابت مسعود پزشکیان و سعید جلیلی برگزار و پزشکیان به عنوان نهمین رئیس‌جمهور ایران برگزیده شد. رئیس‌جمهور پیشین ایران، سید ابراهیم رئیسی، ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ در سانحهٔ سقوط بالگرد کشته شد. بر اساس اصل ۱۳۱ قانون اساسی، با موافقت رهبری معاون اول او محمد مخبر از فردای همان روز و به مدت ۵۰ روز به عنوان مسئول ادارهٔ دولت آغاز به کار کرد. طبق همین اصل، شورایی سه‌نفره متشکل از محمد مخبر معاون اول رئیس‌جمهور، غلامحسین محسنی اژه‌ای رئیس قوه قضائیه و محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی، موظف شدند ترتیبی دهند که حداکثر ظرف ۵۰ روز، رئیس‌جمهور جدید با برگزاری انتخاباتی زودهنگام مشخص شود. مطابق تصویب جلسهٔ سران قوا انتخابات بعدی روز جمعه ۸ تیر ۱۴۰۳ برگزار شد و نامزد پیروز، دولت چهاردهم را تشکیل خواهد داد. ثبت‌نام داوطلبان از ۱۰ تا ۱۴ خرداد انجام شد و اسامی نامزدهای تأییدشده از سوی شورای نگهبان، ۲۰ خرداد اعلام شد. بر اساس اعلام وزارت کشور، مسعود پزشکیان، مصطفی پورمحمدی، سعید جلیلی، علیرضا زاکانی، سید امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی و محمدباقر قالیباف شش نامزدی بودند که صلاحیت‌شان برای انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ احراز شده و از ۲۰ خرداد تا ۷ تیر برای کارزار انتخاباتی خود فرصت داشتند. در دور اوّل ۶۱ میلیون و ۴۵۲ هزار و ۳۲۱ نفر در داخل و خارج کشور واجد شرایط رأی دادن بودند. وزارت کشور آمار مشارکت را ۲۴ میلیون و ۵۳۵ هزار و ۱۸۵ نفر، معادل ۳۹٫۹۲٪ واجدین شرایط اعلام کرد که پایین‌ترین نرخ مشارکت در انتخابات‌های ریاست‌جمهوری ایران محسوب می‌شود. سید علی خامنه‌ای در واکنش به این امر، مشارکت انتخابات را کمتر از حق توقع و پیش‌بینی‌ها دانست و خواستار بررسی علّت این مسئله توسط جامعه‌شناسان و سیاستمداران شد. در دور دوم انتخابات، آرا به ۳۰ میلیون و ۵۳۰ هزار و ۱۵۷ رسید که یعنی ۴۹ درصد از واجدین شرایط در انتخابات شرکت کرده‌اند. پیش‌زمینه در جریان سانحهٔ سقوط بالگرد ورزقان که در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ رخ داد، سید ابراهیم رئیسی رئیس‌جمهور وقت و همراهانش کشته شدند. سپس جلسهٔ فوق‌العادهٔ هیئت دولت به ریاست محمد مخبر معاون اول رئیس‌جمهور آغاز شد. طبق اصل ۱۳۱ قانون اساسی، مخبر پس از تأیید رهبر ایران به‌عنوان مسئول ادارهٔ دولت آغاز به کار کرد. او به‌مدت ۵۰ روز مسئولیت‌های ریاست‌جمهوری را بر عهده دارد و طبق قانون اساسی، پس از آن انتخابات ریاست‌جمهوری زود هنگام برگزار می‌شود. محسن اسلامی، مدیرکل انتخابات وزارت کشور ۳۱ اردیبهشت اعلام کرد برنامهٔ زمان‌بندی انتخابات، همان روز در ستاد انتخابات کشور مورد بررسی قرار گرفت و نهایی شد. ۸ تیر به‌عنوان تاریخ برگزاری انتخابات توسط شورای نگهبان تأیید شد و ثبت‌نام داوطلبان از ۱۰ تا ۱۴ خرداد انجام شد. سامانهٔ رأی‌گیری ستاد انتخابات کشور برای برگزاریِ رأی‌گیریِ الکترونیک در چند حوزه از جمله کلان‌شهر تهران و بعضی دیگر کلان‌شهرها اعلام آمادگی کرده بود اما اجرای این طرح منوط به پذیرش از سوی شورای نگهبان اعلام شد. طبق قانون تا قبل از این امکان اخذ رأی فقط با شناسنامه امکان‌پذیر بود که در ماده جدیدی که در قانون انتخابات ریاست‌جمهوری اخیراً تصویب شد، کارت ملی نیز به آن افزوده شده است. سخنگوی ستاد انتخابات کشور در ۲۲ خرداد اعلام کرد تمام تعرفه‌های رأی کاغذی بوده و همچنین نیاز به مُهر زدن روی شناسنامه نیست. اخذ رأی در تمامی شعب داخل و خارج از کشور به مدت یک روز در ۸ تیر ۱۴۰۳ از ساعت ۸ صبح انجام شد. سخنگوی ستاد انتخابات کشور توصیه کرده بود رأی‌دهندگان با کارت ملی در شعب اخذ رأی حضور یابند. اگر نامزدها در مرحله نخست اکثریت مطلق آرا را به‌دست نیاورند، دو نفری که بیشترین آرا را به‌دست آورند، به مرحله دوم خواهند رفت. داوطلبان ثبت‌نام نامزدها از ساعت ۸ صبح ۱۰ خرداد تا ساعت ۱۸ روز ۱۴ خرداد انجام شد. بنا بر اعلام احمد وحیدی، در این پنج روز ۲۸۷ نفر برای ثبت‌نام به وزارت کشور مراجعه کردند که از بین آن‌ها، ۸۰ نفر واجد شرایط اولیه بودند و پروندهٔ آن‌ها جهت احراز صلاحیت به شورای نگهبان ارسال شده است. سخنگوی شورای نگهبان اعلام کرد پس از اعلام فهرست نهایی نامزدها، امکان اعتراض به ردصلاحیت‌ها در انتخابات ریاست‌جمهوری وجود ندارد. سید محمدتقی شاهچراغی، رئیس ستاد انتخابات کشور، با مقایسه تعداد ثبت‌نام‌کنندگان این دوره با انتخابات سال ۱۳۹۶ (۱۶۳۶ متقاضی) و انتخابات سال ۱۴۰۰ (۵۹۲ متقاضی) کاهش آمار ثبت‌نام را ناشی از منوط کردن ثبت‌نام نامزدها به داشتن شرایط اولیه دانست. نمایندگان ادوار مجلس شورای اسلامی در میان ثبت‌نام‌کنندگان این دوره حضور چشمگیری داشتند که با واکنش‌هایی در بین شخصیت‌های سیاسی همراه شد. از جمله سعید حجاریان با اشاره به نمایشی بودن حضور کاندیداها در وزارت کشور و عدم ارائه برنامه توسط آن‌ها، اعلام کرد نام این روند هرچه که باشد، سیاست‌ورزی و انتخابات نیست. در واکنشی دیگر غلامحسین کرباسچی در انتقاد از نحوه برگزاری انتخابات، از روند ثبت‌نام‌ها به عنوان یک «مراسم فکاهی» نام برد. خبرآنلاین در گزارشی اعلام کرد بیش از ۷۰ درصد کاندیداهای این دور از انتخابات سابقه حضور در پارلمان را داشته‌اند. ایسنا هم نوشت اگرچه بر اساس قانون نمایندگان مجلس امکان ثبت‌نام در انتخابات ریاست‌جمهوری را دارند؛ اما بسیاری از آن‌ها عرفاً برای جایگاه ریاست‌جمهوری مناسب نیستند. برخی از نمایندگان ادوار مجلس که سال‌ها از آن‌ها خبری نبوده یا برخی نمایندگان هم که در انتخابات اخیر مجلس رأی نیاورده‌اند در بین افراد ثبت‌نام شده دیده می‌شوند. جلال جلالی‌زاده، سیاستمدار اهل‌سنت به دلیل منع قانونی جامعه اهل‌سنت ایران طبق اصل ۱۲ و همچنین اصل ۱۱۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر اینکه غیر شیعیان نمی‌توانند در انتخابات ریاست جمهوری ثبت نام کنند، از کاندیدا شدن منع شد. بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات ریاست جمهوری در شورای نگهبان از ۱۵ خرداد آغاز شد و در ۲۰ خرداد به پایان رسید. احمد جنتی دبیر شورای نگهبان در روز پنج‌شنبه ۱۷ خرداد در جریان بررسی صلاحیت نامزدها مدعی شد که هیچ نهاد یا فردی برای تأیید یا رد صلاحیت نمی‌تواند به این شورا فشار بیاورد؛ او دراین‌باره گفت که کسی «جرئت» انجام این کار را ندارد. یک روز بعد نامه‌ای با امضای ۱۵ عضو دولت به شورای نگهبان منتشر شد که در آن از آن شورا درخواست شد تا صلاحیت محمدمهدی اسماعیلی، وزیر ارشاد دولت رئیسی را تأیید کند که در نهایت مورد تأیید صلاحیت شورای نگهبان قرار نگرفت. بر اساس اعلام وزارت کشور، پزشکیان، پورمحمدی، جلیلی، زاکانی، قاضی‌زاده هاشمی و قالیباف شش نامزدی بودند که صلاحیت‌شان برای انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ احراز شده و از ۲۰ خرداد تا ۷ تیر برای کارزار انتخاباتی خود فرصت داشتند. همچنین علی لاریجانی، سید وحید حقانیان، محمود احمدی‌نژاد، مهرداد بذرپاش، سید صولت مرتضوی، اسحاق جهانگیری، محمدمهدی اسماعیلی، عباس آخوندی، محمد شریعتمداری، محمود صادقی و عبدالناصر همتی از جمله افراد سرشناسی هستند که صلاحیت‌شان رد شده است. نامنگارهجناح سیاسیحزبسوابق برجستهوضعیتتوضیحات80pxاصلاح‌طلبمستقلنمایندهٔ مجلس شورای اسلامی (از ۱۳۸۷)وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (۱۳۸۴–۱۳۸۰)پیروز شد۱۰ میلیون و ۴۱۵ هزار و ۹۹۱ رای در دور اول انتخابات و ۱۶ میلیون و ۳۸۴ هزار و ۴۰۳ رای در دور دوم.80pxاصول‌گرامستقلدبیر شورای عالی امنیت ملی (۱۳۹۲–۱۳۸۶)معاون اروپا و آمریکا وزیر امور خارجه (۱۳۸۶–۱۳۸۴)شکست خورد۹ میلیون و ۴۷۳ هزار و ۲۹۸ رای در دور اول انتخابات و ۱۳ میلیون و ۵۳۸ هزار و ۱۷۹ رای در دور دوم.80pxاصول‌گراپیشرفت و عدالترئیس مجلس شورای اسلامی (از ۱۳۹۹)شهردار تهران (۱۳۹۶–۱۳۸۴)رئیس ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز (۱۳۸۴–۱۳۸۳)شکست خورد۳ میلیون و ۳۸۳ هزارو ۳۴۰ رای80pxاصول‌گراروحانیت مبارزوزیر دادگستری (۱۳۹۶–۱۳۹۲)رئیس سازمان بازرسی کل کشور (۱۳۹۲–۱۳۸۷)وزیر کشور (۱۳۸۷–۱۳۸۴)قائم‌مقام وزیر اطلاعات (۱۳۷۸–۱۳۷۶)شکست خورد۲۰۶ هزار و ۳۹۷ رای80pxاصول‌گرارهپویانشهردار تهران (از ۱۴۰۰)نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی (۱۴۰۰–۱۳۹۹؛ ۱۳۹۵–۱۳۸۷)انصراف داددر بیانیهٔ انصرافش از جلیلی و قالیباف خواست تا با «وحدت» مانع از تشکیل «دولت سوم روحانی» شوند.80pxاصول‌گراقانونرئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران (از ۱۴۰۰)نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی (۱۴۰۰–۱۳۸۷)انصراف داددر بیانیهٔ انصرافش از نامزد مشخصی حمایت نکرد و صرفاً به لزوم انسجام نیروهای انقلاب اشاره کرد. رقابت‌های انتخاباتی مسعود پزشکیان مسعود پزشکیان پس از تأیید صلاحیت خود با شعار «برای ایران» به رقابت‌های انتخاباتی پرداخت. او اذعان داشت که به دنبال ایجاد انسجام داخلی با حمایت از نخبگان و کارشناسان است و از حمایت سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور اصلاحات و جبهه اصلاحات ایران برخوردار بود. پزشکیان هدف خود را احیای برجام، بهبود روابط با دنیا، پذیرش قرارداد FATF و کاهش فیلترینگ اعلام کرد و برنامه خود را اجرای سیاست‌های رهبر جمهوری اسلامی ایران دانست. او از مخالفان برخورد خشونت‌آمیز حکومت در مورد تحمیل حجاب اجباری به زنان است؛ امّا دربارهٔ گشت ارشاد، قول قطعی نداد و اعلام کرد باید با دیگران گفت‌وگو کند تا آن‌ها را در مورد برچیده شدن گشت ارشاد قانع کند. او تضمین داد «تمام دولت در برابر گشت‌های اجباری، فیلتر کردن و فیلترشکن‌بازی و فشارهای بیرونی در همه جلسات تمام‌قد بایستد.» پزشکیان از حمایت مهدی کروبی، محمدجواد ظریف، حسن روحانی، علی‌اکبر ناطق‌نوری، محمدجواد آذری جهرمی، محسن هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی برخوردار بود. سعید جلیلی سعید جلیلی با شعار «یک جهان فرصت، یک ایران جهش؛ هر ایرانی یک نقش باشکوه» وارد کارزار انتخاباتی شد. | ## بخش 2: انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۴۰۳) | او که از حمایت رسمی جبهه پایداری برخوردار بود، با دفاع از فیلترینگ فضای مجازی و دفاع از برخورد حکومت با زنان بدون حجاب اجباری، کمپین تبلیغاتی خود را پیش برد. او ضمن خسارت‌بار شمردن برجام، اعلام کرد هدف دولتش مقاومت در برابر دولت ایالات متحده است تا آن‌ها را از اعمال تحریم‌های اقتصادی پشیمان کند. در مناظرات انتخاباتی، جلیلی توسط پورمحمدی به خیانت در خصوص پرونده کرسنت متهم شد و اقدام جلیلی برای جلوگیری از اجرای این قرارداد را خسارت‌بار خواند. جلیلی ضمن تکذیب ادعای پورمحمدی او را متهم کرد که چرا به قرارداد کرسنت در زمان تصدی خود در سازمان بازرسی کل کشور رسیدگی نکرده است. بیژن نامدار زنگنه- وزیر نفت وقت در زمان قرارداد کرسنت- در پاسخ به جلیلی اقدامات او را خیانت‌بار دانست و جلیلی را به مناظره دعوت کرد. او اعلام کرد در صورت رسیدن به قدرت، در مرزهای شرقی ایران دیوار خواهد کشید تا از ورود مهاجران غیرقانونی افغانستان به خاک ایران جلوگیری کند. همچنین قالیباف ایده تبدیل مکران به پایتخت دوم اقتصادی ایران را به همراه دفاع از واردات خودروهای خارجی به عنوان کمپین تبلیغاتی خود برگزید. او خواستار تکمیل طرح اینترنت ملی و ایجاد یک پیام‌رسان داخلی قوی و برچیدن فیلترشکن‌ها شد. همچنین از تقویت تحزب در فضای سیاسی دفاع کرد و مدل اقتصادی مدنظر خود را اقتصاد آزاد بازار نامید. امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی قاضی‌زاده هاشمی با شعار «دولت مردم و خانواده» به عرصه انتخابات پا گذاشت و عمده تمرکز او در مناظره‌های انتخاباتی، دفاع از دولت سید ابراهیم رئیسی بود. او انصراف خود را پاسخ به درخواست مکتوب شورای عالی اجماع نیروهای انقلاب دانست و خواستار اجماع سه نامزد باقی‌مانده اصولگرا شد. او ایده پرداخت اعتبار طلا به هر ایرانی، کاهش قیمت بنزین به ۱۵۰۰ تومان و تحویل گوشت به منزل هر ایرانی را در کمپین تبلیغاتی خود مطرح کرد. زاکانی توسط پزشکیان متهم شد که حضورش در انتخابات صرفاً برای پوشش نامزدی دیگر است. اما او ضمن تکذیب این ادعا اعلام کرد تا پایان رقابت‌ها در انتخابات حاضر خواهد بود تا نگذارد پزشکیان به ریاست‌جمهوری برسد. او در متن انصرافش بدون حمایت از نامزدی مشخص، از جلیلی و قالیباف خواست تا با «وحدت» مانع از تشکیل «دولت سوم روحانی» شوند. نظرسنجی‌ها نتایج دور دوم تاریخمجری / کارفرمااندازهٔنمونهپیشتازی۱۳–۱۴ تیرملت/مرکز پژوهش‌های مجلس۱٫۱۰۰۵۳٫۷٪۴۴٫۲٪۲٫۱٪۹٫۵٪۱۳ تیرایسپا۳٫۶۰۶۴۹٫۵٪۴۳٫۹٪۶٫۶٪۵٫۶٪۱۲–۱۳ تیرشناخت۱٫۰۰۰۵۱٪۴۹٪۲٪۱۰–۱۱ تیرشناخت۱٫۰۰۰۵۲٪۴۸٪۴٪ پس از اعلام نامزدهای تأیید صلاحیت شده تاریخ مجری / کارفرما اندازهٔنمونه پیشتازی۶ تیرایسپا۳۵۸۹ ۳۳٫۱٪۱٫۴٪۲۸٫۸٪۲٫۱٪۲٫۸٪۱۹٫۱٪۲٫۲٪ ۴٫۳٪۵–۶ تیرشناخت۱۰۰۰ ۳۰٪۱٪۲۱٪۱٪۲٪۲۰٪۱۶٪ ۹٪۵ تیرمناظره پنجم۴ تیرمناظره چهارم۴–۲ تیرملت/ مرکز پژوهش‌های مجلس۱۱۰۰ ۲۳٫۵٪۰٫۵٪۱۶٫۳٪۱٫۲٪۳٫۲٪۱۶٫۹٪۳٪ ۶٫۶٪۳–۲ تیرشناخت۱۰۰۰ ۲۸٪۱٪۲۰٪۱٪۳٪۱۹٪۱۲٪ ۸٪۳–۲ تیرمرکز تحلیل اجتماعی متا۱۵۰۰ ۲۴٫۴٪۲٪۲۱٫۵٪۲٫۴٪۴٫۵٪۲۳٫۴٪ ۱٪۳–۲ تیرایسپا۴۰۵۷ ۲۴٫۴٪۰٫۷٪۲۴٪۱٫۷٪۲٪۱۴٫۷٪۱٫۲٪ ۰٫۴٪۱ تیرمناظره سوم۳۱ خردادمناظره دوم۳۱–۲۹ خردادمرکز تحقیقات صداوسیما ۱۹٫۴٪۰٫۹٪ ۲۲٫۵٪۲٫۲٪۲٫۷٪۱۹٫۵٪۱٪ ۳٪۳۱–۲۹ خردادملت/ مرکز پژوهش‌های مجلس۸۵۰۱۸٫۹٪۱٫۸٪۱۸٫۲٪۲٪۴٫۶٪ ۲۰٫۷٪۲٫۷٪ ۱٫۸٪۳۰–۲۹ خردادایسپا۴۵۴۵۱۹٫۸٪۰٫۹٪ ۲۶٫۲٪۲٪۲٫۶٪۱۹٪۰٫۵٪ ۶٫۴٪۳۰–۲۸ خردادگمان ۳۷٫۷٪۰٫۹٪۲۹٫۴٪۱٫۳٪۲٫۳٪۸٫۳٪۱٫۷٪ ۸٫۳٪۲۸ خردادمناظره اول۲۶–۲۴ خردادشناخت۱۰۰۰۲۱٪۱٪۲۱٪۱٪۲٪ ۳۴٪۴٪ ۱۳٪۲۴–۲۲ خردادایسپا۴۵۴۵۱۳٫۷٪۰٫۸٪ ۲۳٫۷٪۲٪۲٫۴٪۱۵٫۳٪۰٫۷٪ ۸٫۴٪۲۴–۲۲ خردادشناخت۱۰۰۰۱۳٫۴٪۰٫۸٪۲۰٪۱٫۲٪۳٫۳٪ ۲۸٫۷٪۵٫۷٪ ۸٫۷٪۲۲ خردادیک مرکز دانشگاهی ۱۹٪۴٪۲۵٪۵٪۲٪ ۳۰٪۱۵٪ ۵٪۲۰ خرداداعلام رسمی اسامی نامزدان پیش از اعلام نامزدهای تأیید صلاحیت شده تاریخ مجری /کارفرما اندازهٔنمونه پیشتازی ۱۰ خردادآغاز ثبت‌نام نامزدان ۹–۸ خرداد مرکز تحلیل اجتماعی متا ۱٬۱۰۰ ۲۳٫۷٪ ۲۰٫۷٪ ۱۷٫۷٪ ۷٫۳٪ ۴٫۸٪ ۴٫۸٪ ۴٫۶٪ ۴٫۱٪ ۳٫۴٪ ۰٫۷٪ ۰٫۷٪ ۶٫۷٪ ۳٫۰٪ مشارکت تاریخ مجری / کارفرما اندازهٔنمونه حاشیهٔ خطا برآورد مشارکت ۱۳–۱۴ تیرملت/مرکز پژوهش‌های مجلس۱٫۱۰۰٪±۳۴۲٫۷٪۱۳ تیرایسپا۳۶۰۶٪±۲۴۵٪۸ تیردور اول انتخابات۶ تیرایسپا۳۵۸۹٪±۲۵۱٪۴۶٪۷٫۹٪۵٫۱٪۲۸٫۸٪۱۲٫۲٪۴–۲ تیرملت/ مرکز پژوهش‌های مجلس۱۱۰۰٪±۳۴۵٫۷٪۴۵٫۷٪۲۲٫۶٪۳۱٫۶٪۳–۲ تیرشناخت۱۰۰۰۵۳٪۵۳٪۳۲٪۱۵٪۳–۲ تیرمرکز تحلیل اجتماعی متا۱۵۰۰۵۱٫۷٪۵۱٫۷٪۳–۲ تیرایسپا۴۰۵۷۵۱٫۶٪۴۳٫۹٪۷٫۷٪۵٫۷٪۲۷٫۹٪۱۴٫۸٪۳۱–۲۹ خردادملت/ مرکز پژوهش‌های مجلس۸۵۰٪±۳٫۴۴۵٫۵٪ ۴۵٫۵٪۲۱٫۴٪۳۱٫۸٪۳۰–۲۹ خردادایسپا۴٬۵۴۵۵۰٫۲٪۴۲٫۵٪۷٫۷٪۶٫۵٪۲۷٫۲٪۱۶٫۱٪۲۴–۲۲ خردادایسپا–۵۲٫۱٪۴۵٪۷٫۱٪۴٫۶٪۳۱٫۶٪۱۱٫۷٪۲۴–۲۱ خردادملت/ مرکز پژوهش‌های مجلس۱٬۰۰۰٪±۳٫۱۴۴٫۳٪ ۴۴٫۳٪ ۲۷٫۴٪۲۸٫۴٪۲۰ خرداداعلام رسمی اسامی نامزدان۲۰–۱۹ خردادایسپا ۳٬۹۰۶۵۱٫۷٪۴۴٫۴٪۷٫۳٪۴٫۸٪۲۸٫۷٪۱۴٫۹٪ ۱۰ خردادآغاز ثبت‌نام نامزدان ۹–۸ خرداد مرکز تحلیل اجتماعی متا ۱٬۱۰۰ ۴۸٫۳٪ ۴۸٫۳٪ ۹–۶ خرداد ملت/ مرکز پژوهش‌های مجلس ۱٬۰۰۰ ٪±۳ ۵۳٫۴٪ ۵۳٫۴٪ ۱۷٫۷٪ ۲۸٫۹٪ تحریم انتخابات رضا پهلوی پیش از آغاز انتخابات، آن را سیرک انتخابات نامیده بود. فرین عاصمی در گزارشی در BBC فارسی به تحریم‌کنندگان انتخابات ریاست‌جمهوری چهاردهم پرداخت. این گزارش با اشاره به حضور نداشتن زنان، مخالفان حکومت و گروه‌های مختلف قومی و دینی در انتخابات، آن را رویدادی غیر آزاد و مهندسی‌شده ارزیابی کرد. در این گزارش با تعدادی از شهروندان ناشناس ایرانی گفتگو شده که دلایل تحریم انتخابات را سرکوب‌های خونین حکومت در اعتراضات آبان ۱۳۹۸، خیزش سراسری سال ۱۴۰۱، احترام به کشته‌شدگان اعتراضات ضد حکومتی، عدم امید به تغییر و بهبود آینده و مخالفت با کلیت نظام جمهوری اسلامی بیان کردند. همچنین صدیقه وسمقی، فعال سیاسی و اجتماعی، مشارکت در انتخابات را ریختن سرمایه اجتماعی به جیب حکومت ارزیابی کرد و ضمن دعوت به عدم مشارکت، پایین بودن نرخ رای‌دهندگان را موجب ریزش حامیان حکومت دانست. مولوی عبدالحمید امام جمعه زاهدان نیز در این دوره از انتخابات از نامزدی حمایت نکرد. دور اول انتخابات چهاردهم کمترین میزان مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری را از زمان تشکیل جمهوری اسلامی ثبت کرد. ایران اینترنشنال با مقایسه نرخ مشارکت در انتخابات‌های ریاست‌جمهوری بر اساس شیب نزولی شرکت‌کنندگان از سال ۱۴۰۰، این خبر را با تیتر «مرگ تدریجی مشروعیت جمهوری اسلامی» پوشش داد. از جمله مجید توکلی، نرگس محمدی، مصطفی تاجزاده، فائزه هاشمی، کیوان مهتدی و شماری دیگر از زندانیان. میرحسین موسوی و زهرا رهنورد نیز از حضور صندوق رای در محل حصر ممانعت به عمل آوردند. پژمان طهوری در تحلیل تحریم انتخابات توسط اکثریت مردم ایران، اصلاح‌طلبان را بدون پایگاه اجتماعی ارزیابی کرد. به عقیده او از آن‌جایی که برخی مشارکت کم مردم در انتخابات‌های پیشین را در نتیجه عدم حضور کاندیدای جدی اصلاح‌طلبان می‌دانستند؛ ولی در انتخابات چهاردهم با وجود حضور حداکثری اصلاح‌طلبان، نرخ مشارکت از انتخابات قبلی ریاست‌جمهوری ۸ درصد کمتر شد. او معترضان جمهوری اسلامی را دگرگون‌خواه توصیف کرد و اصلاح‌طلبان را ناتوان از جذب آن‌ها. منتقدان و مخالفان جمهوری اسلامی از جمله حسین رزاق، عدم مشارکت شصت درصد مردم را نه گفتن اکثریت قاطع مردم به علی خامنه‌ای تفسیر کردند. سارا کرمانیان، کارشناس روابط بین‌الملل، اذعان داشت نمی‌توان اکثریت تحریم‌کننده را در خواسته‌های خود خیلی یکدست و همگون در نظر گرفت اما در سال‌های گذشته حقوق مردم به صورت سیستماتیک توسط حاکمیت نقض شده است. مهدی نصیری، فعال سیاسی، نیز با اشاره به تحریم انتخابات، «تداوم نظامی ضد جمهوریت، سرکوبگر، عمیقاً فاسد و ناکارآمد که هیچ رئیس‌جمهوری نمی‌تواند آن را اصلاح کند» را همچنان سنگین‌ترین، هولناک‌ترین و تراژیک‌ترین مسئله ایران و تحریم‌کنندگان انتخابات دانست. حسین باستانی در مقاله‌ای مخالفان جمهوری اسلامی را از طیف‌های گوناگون با نظرات مختلف خواند و نتیجه گرفت نمی‌توان تمام اقلیتی را که در انتخابات شرکت کرده‌اند؛ موافق حکومت و مخالف براندازی دانست. او با اشاره به تحریم بی‌سابقه انتخابات اخیر و اعتراضات متناوب ضدحکومتی، جامعه را دارای پتانسیل قوی اعتراضی دانست که خواستار تغییرات بنیادین است. مناظرات تلویزیونی دور اول مناظرات تلویزیونی دور اول انتخابات با حضور شش کاندیدا از ۲۸ خرداد ۱۴۰۳ آغاز شد و تا ۵ تیر ادامه داشت. مطابق نظرسنجی ایسپا، ۷۳ درصد مردم مناظره اول را تماشا نکردند و تنها ۷ درصد مردم پیگیر جدی اخبار انتخاباتی هستند. مجری مناظرات مهدی خسروی بود و ساختار آن اینگونه طراحی شده بود که هر نامزد در سه نوبت ۸ دقیقه‌ای به سوالات کارشناسانی که به صورت ضبط‌شده پخش می‌شد، پاسخ می‌دادند و در پایان ۶ دقیقه فرصت جمع‌بندی داشتند. چند نماینده مجلس و فعالان سیاسی در گفتگو با خبرنگاران روزنامه دنیای اقتصاد، شیوه اجرای مناظره‌ها را غیرجذاب ارزیابی کردند. به عقیده آن‌ها مناظره‌ها چالش‌برانگیز نبود و میان نامزدها گفتگو ایجاد نمی‌کرد و از طرفی دیگر فرصت ۸ دقیقه‌ای برای بیان برنامه‌ها کافی نبود. روزنامه جام‌جم نیز در گزارشی با تیتر «مناظره به جای مناقشه» ضمن دفاع از شیوه اجرای مناظره‌ها، ارزیابی کرد که در این دوره فضایی فراهم شده است تا به جای درگیری نامزدها با همدیگر، افشاگری آن‌ها علیه هم و ایجاد دعوا و زد و خورد، نامزدها در فضایی آرام به تشریح برنامه‌های خود بپردازند تا مخاطب بتواند آن‌ها را با همدیگر مقایسه کند. دور دوم با راهیابی پزشکیان و جلیلی به دور دوم انتخابات، دو مناظره میان این دو در ۱۱ و ۱۲ تیر از ساعت ۲۱:۳۰ برگزار شد. برای اولین بار پس از مناظره‌های انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸، مناظره رو در روی دو نامزد انتخاباتی برگزار شد. ساختار برنامه بدین صورت بود که مجری سوالاتی اختصاصی از هر نامزد در موضوعات مختلف مطرح می‌کرد که براساس مواضع خود کاندیدا یا ستاد او طراحی شده بود و نامزدها حق داشتند در طول مناظره صحبت همدیگر را قطع کرده و یکدیگر را به چالش بکشند. در جریان مناظره اول مسعود پزشکیان با ذکر اینکه در صورتی که سعید جلیلی تعهد کند رشد اقتصادی ۸ درصد را محقق می‌کند؛ او از انتخابات کنار می‌کشد ولی اگر رشد اقتصادی رخ نداد؛ جلیلی را اعدام کنید؛ خبرساز شد. محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، در واکنش به صحبت پزشکیان او را متهم به قبح‌زدایی از اعدام و عادی جلوه دادن آن کرد. خبرگزاری مهر در گفتگو با یک کارشناس رسانه، شیوه اجرای مناظره‌ها را ناعادلانه دانست. بر اساس این گزارش سوالاتی که مجری از دو نامزد مطرح کرد، بی‌طرفانه نبود و از طرفی عدالت در خصوص تخصیص زمان یکسان به هر دو نامزد وجود نداشت. | ## بخش 3: انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۴۰۳) | محمدحسین رنجبران، از مسئولان سابق صدا و سیما، پس از مناظره‌ها با اشاره به حضور متعدد تیم سعید جلیلی در ساختار مدیریت تلویزیون، صدا و سیما را در خدمت جلیلی دانست. مطابق نظرسنجی ایسپا، ۳۴ درصد مردم مناظره اول و ۳۹٬۸ درصد مناظره دوم را تماشا کرده‌اند. نتایج دور نخست رئیس ستاد انتخابات تا قبل از ظهر شنبه ۹ تیر نتایج انتخابات را اعلام کرد. مشارکت در دور اوّل به تفکیک هر استان میزان مشارکت دور اوّل در مقایسه با دورهٔ پیشین انتخابات ریاست‌جمهوری با روندی کاهشی همراه بود و تنها در استان قم افزایش یافت. براساس قانون اساسی جمهوری اسلامی، دور دوم در نخستین جمعه پس از دور اول انتخابات (۱۵ تیر) برگزار شد. آخرین مهلت شرکت در انتخابات ساعت ۱۸ بود که با تأیید وزارت کشور، ابتدا تا ۲۰، سپس تا ۲۲ و در نهایت تا بامداد ۱۶ تیرماه تمدید شد. نتیجه شمارش آراء به شرح زیر است: مشارکت در دوم دوم به تفکیک هر استان میزان مشارکت انتخابات در دور دوم در تمام استان‌ها روندی افزایشی داشت. جدول مقایسهٔ آمار مشارکت دور اوّل و دوم انتخابات به شرح زیر است: استان۱۴۰۳ (دور اول) ۱۴۰۳ (دور دوم) تغییرات نسبت به دور اول(%) شهر تهران۲۳ کردستان۲۳ ۲۹٫۲۴ ۶٫۲۴+ خوزستان۲۹٫۶ ۴۰٫۷ ۱۴٫۱+ سیستان و بلوچستان۳۰ ۵۱ ۲۱+ گیلان۳۱٫۳ ۴۳٫۹ ۱۲٫۶+ سمنان۳۲ ۵۵٫۶۴ ۲۳٫۶۴+ کرمانشاه۳۲٫۸ ۳۹٫۲ ۶٫۴+ لرستان۳۵ ۴۷ ۱۲+ گلستان۳۶ ۵۰٫۵۵ ۱۴٫۵۵+ البرز۳۶ ۴۹٫۸۱ ۱۳٫۸۱+ فارس۳۶٫۳ ۴۸ ۱۱٫۷+ چهارمحال و بختیاری۳۸ ۴۷٫۹ ۹٫۹+ مرکزی۳۹٫۴ ۴۸٫۸ ۹٫۴+ همدان۴۰ ۴۸ ۸+ آذربایجان غربی۴۰٫۱ ۶۲٫۲۲ ۲۲٫۱۲+ اصفهان۴۱ ۴۸٫۵۶ ۷٫۵۶+ مازندران۴۱٫۸ ۵۲٫۱۹ ۱۰٫۳۹+ قزوین۴۲ ۵۱٫۳۲ ۹٫۳۲+ آذربایجان شرقی۴۴ ۶۲٫۲۲ ۱۸٫۲۲+ خراسان شمالی۴۴٫۵ ۵۳٫۴ ۸٫۹+ کهگیلویه و بویراحمد۴۵ ۶۴٫۷ ۱۹٫۷+ کرمان۴۵ ۵۵ ۱۰+ استان تهران۴۵ بوشهر۴۶ ۵۷٫۱۲ ۱۱٫۱۲+ اردبیل۴۶ ۶۵٫۵ ۱۹٫۵+ زنجان۴۶ ۵۷٫۳ ۱۱٫۳+ ایلام۴۷ ۵۶٫۷۸ ۹٫۷۸+ هرمزگان۴۸ ۵۲٫۹ ۴٫۹+ خراسان رضوی۴۹٫۲ ۵۷٫۹۸ ۸٫۷۸+ قم۵۷ ۶۴٫۳۸ ۷٫۳۸+ یزد۵۸٫۳ ۶۶٫۴۴ ۸٫۱۴+ خراسان جنوبی۶۰٫۳ ۷۰٫۸ ۱۰٫۵+ نقشه‌ها و نمودارها دور نخست دور دوم مشارکت واکنش‌ها بین‌المللی : عبدالمجید تبون، رئیس‌جمهور الجزایر پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را تبریک گفت و بر عزم و اراده کشورش برای تقویت روابط و همکاری با جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد. : واهاگن خاچاطوریان، رئیس‌جمهور ارمنستان در پیامی پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات را تبریک گفت و برای او آرزوی موفقیت کرد. نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان نیز در پیامی خطاب به مسعود پزشکیان برگزیده شدن او به عنوان نهمین رئیس‌جمهور ایران را تبریک و نسبت به اجرایی شدن توافقات مشترک دو کشور و گسترش روابط ابراز اطمینان کرد. : الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان با ارسال پیامی به مسعود پزشکیان، پیروزی او را در انتخابات ریاست‌جمهوری تبریک گفت. : حمد بن عیسی آل خلیفه، پادشاه بحرین در پیامی خطاب به پزشکیان، پیروزی او در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را تبریک گفت. : الکساندر لوکاشنکو، رئیس‌جمهور بلاروس در پیامی، پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را تبریک گفت و از وی برای یک سفر رسمی به بلاروس دعوت کرد. : لوئیس آرسه، رئیس‌جمهور بولیوی با تبریک پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری ابراز امیدواری کرد که روابط دو جانبه با ایران تقویت شود. : شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین در پیامی انتخاب مسعود پزشکیان به‌عنوان نهمین رئیس‌جمهور ایران را تبریک گفت. : میگل دایاز-کانل، رئیس‌جمهور کوبا در پیامی پیروزی مسعود پزشکیان در چهاردهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری را به وی تبریک گفت. : عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر در پیامی به مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور منتخب ایران، پیروزی وی در انتخابات ریاست‌جمهوری را تبریک گفت. : ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیر گرجستان با تبریک به مسعود پزشکیان برای پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران گفت اطمینان دارد که تلاش‌های وی آینده روشن، با ثبات و امن ایران را تأمین خواهد کرد. او با انتشار پیامی در حساب ایکس خود خطاب به پزشکیان نوشت: «انتخاب شما به عنوان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران را تبریک می‌گویم. مشتاقانه منتظر همکاری نزدیک با شما برای تقویت بیشتر روابط دوجانبه گرم و طولانی مدت به نفع مردم و منطقه هستیم.» : عبداللطیف رشید، رئیس‌جمهور عراق، پیروزی مسعود پزشکیان، در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را تبریک گفت. محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر عراق نیز انتخاب مسعود پزشکیان را به‌عنوان رئیس‌جمهور منتخب ایران تبریک گفت. او بر عمق روابط دو کشور دوست و همسایه و همچنین اهمیت تداوم هماهنگی‌ها در بالاترین سطوح در تمامی زمینه‌ها و در راستای منافع مشترک ایران و عراق تأکید کرد. : وزارت امور خارجه ژاپن با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که توکیو گفتگوها با دولت جدید در تهران را تقویت خواهد کرد. در این بیانیه تأکید شد که ژاپن امیدوار است تا ایران در دوران ریاست‌جمهوری مسعود پزشکیان نقش سازنده‌ای برای کاهش تنش‌ها و تثبیت اوضاع در خاورمیانه ایفا کند. : ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن پیامی به مناسبت پیروزی مسعود پزشکیان در چهاردهمین انتخابات ریاست‌جمهوری ایران منتشر کرد و انتخاب او را تبریک گفت. : مشعل الاحمد الجابر الصباح، امیر کویت در پیامی پیروزی مسعود پزشکیان را تبریک گفت و برای وی آرزوی موفقیت کرد. : انور ابراهیم نخست‌وزیر مالزی ضمن تبریک پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران اعلام کرد که این نتیجه، منعکس‌کننده روح پویای دموکراسی و آینده‌ای نویدبخش برای ایران است. : محمد ولد غزوانی، رئیس‌جمهور موریتانی در پیامی خطاب به مسعود پزشکیان پیروزی او را در انتخابات ریاست‌جمهوری تبریک گفت و انتخاب او از سوی مردم ایران را نشانه اعتماد آنها به وی توصیف کرد. : آصف‌علی زرداری، رئیس‌جمهور پاکستان پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را تبریک گفت و ابراز امیدواری کرد که در دوره جدید، روابط دو کشور قوی‌تر شود. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان در پیامی خطاب به مسعود پزشکیان گفت: «پیروزی شما را در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران تبریک گفته و مشتاقانه آماده همکاری با شما برای تحکیم روابط دیرینه و ارتقای صلح منطقه‌ای هستم.» ایاز صادق، رئیس مجلس ملی پاکستان نیز با ارسال پیامی پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را تبریک گفت. : شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر با صدور پیامی پیروزی مسعود پزشکیان در چهاردهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را به وی تبریک گفت. : ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه انتخاب مسعود پزشکیان به عنوان نهمین رئیس‌جمهور ایران را تبریک گفت. پوتین ابراز امیدواری کرد که همکاری‌ها با ایران در همه زمینه‌ها، ازجمله «به نفع بهبود امنیت منطقه» افزایش یابد. : ملک سلمان، پادشاه عربستان سعودی و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری را تبریک گفتند و خواهان توسعه روابط بین دو کشور به منظور ارتقای امنیت و صلح منطقه‌ای و بین‌المللی شدند. : الکساندر ووچیچ، رئیس‌جمهور صربستان در پیام تبریکی خطاب به رئیس‌جمهوری منتخب ایران گفت: «ریاست جمهوری مسعود پزشکیان برای ایران سعادت و رفاه به ارمغان می‌آورد.» : یون سوک یول، رئیس‌جمهور کره جنوبی در پیامی به مسعود پزشکیان پیروزی وی در چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری را تبریک گفت. دولت کره‌جنوبی نیز پیروزی مسعود پزشکیان در چهاردهمین انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را تبریک گفت و نسبت به بهبود روابط بین تهران و سئول در دوره ریاست‌جمهوری مسعود پزشکیان ابراز امیدواری کرد. : بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه در پیامی انتخاب مسعود پزشکیان به‌عنوان رئیس‌جمهور منتخب جمهوری اسلامی ایران را تبریک گفت و خطاب به وی تصریح کرد: «ما با شما در راستای تقویت روابط راهبردی سوریه و ایران و گشودن چشم‌اندازهای نویدبخش جدید برای همکاری دوجانبه گام برخواهیم داشت.» : امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان با صدور پیامی ضمن آرزوی موفقیت برای مسعود پزشکیان، از رئیس‌جمهوری منتخب ایران برای سفر به تاجیکستان دعوت به عمل آورد. : رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه در پیامی به مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور منتخب ایران پیروزی او در چهاردهمین انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را تبریک گفت و بیان کرد که در دوره او همکاری میان ایران و ترکیه بیش از پیش استحکام خواهد یافت. : قربانقلی بردی‌محمداف، رهبر ملی مردم ترکمن و رئیس مصلحت خلق ترکمنستان در پیامی به مسعود پزشکیان انتخاب وی به‌عنوان رئیس‌جمهور ایران را تبریک گفت و نسبت به توسعه بیش از پیش روابط دو کشور ابراز امیدواری کرد. : ایوان گیل، وزیر امور خارجه ونزوئلا در بیانیه‌ای پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران را تبریک گفت و اعلام کرد که رئیس‌جمهور منتخب ایران از حمایت کامل نیکلاس مادورو برخوردار است. : محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی در بیانیه ای پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات را تبریک گفت. وی در ادامه افزود من برای پزشکیان آرزوی موفقیت در خدمت به کشور خود و دستیابی به آرزوهای ملت آن را دارم و مشتاقانه منتظر همکاری با وی در راستای منافع کشور و ملت‌های ایران و امارات هستم. همچنین محمد بن راشد آل مکتوم، نخست‌وزیر امارات متحده عربی نیز بیانیه ای مشابه صادر کرد. : وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا در واکنش به نتیجه انتخابات در ایران اعلام کرد که انتخابات در ایران «آزاد و عادلانه» نبوده و «شمار قابل توجهی از ایرانیان تصمیم گرفتند اصلاً در آن شرکت نکنند». این نهاد اعلام کرد که انتظار ندارد این انتخابات به «تغییرات بنیادین در سیاست‌های ایران یا احترام بیشتر برای حقوق‌بشر برای شهروندان خود» منجر شود. : شوکت میرضیایف، رئیس‌جمهور ازبکستان در پیامی با تبریک به مسعود پزشکیان برای برگزیده شدن به‌عنوان نهمین رئیس‌جمهور ایران گفت: «بسیار خرسندم انتخاب جنابعالی به‌عنوان رئیس‌جمهور جمهوری اسلامی ایران را تبریک صمیمانه و آرزوی موفقیت عرض نمایم.» : هیثم بن طارق آل سعید، سلطان عمان در بیانیه ای ضمن تبریک به مسعود پزشکیان برای او آرزوی موفقیت کرد. | ## جمع‌بندی | : نچیروان ادریس بارزانی، رئیس اقلیم کردستان طی پیامی انتخاب مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور منتخب ایران را تبریک گفت و بر توسعه روابط دوستانه و ادامه همکاری‌های مشترک تأکید کرد.