موضوع مقاله: ملکه ماندوخای | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ملکه ماندوخای | مقدمه: ملکه ماندوخای (؛ ) که به‌طور کامل با لقب «ملکه دانا ماندوخای» (Мандухай сэцэн хатан) شناخته می‌شود، حدود سال ۱۴۴۹ متولد شد و در سال ۱۵۱۰ درگذشت. | ## بخش 1: ملکه ماندوخای | او ملکه‌ای از دودمان یوآن شمالی بود و با شوهر دوم خود، دیان خان، در بازگرداندن اتحاد میان مغول‌های جنگ‌زده نقش مهمی ایفا کرد. اوایل زندگی ماندوکهای تنها دختر چورسبای-تومور، چینگ سانگ (مشاور اعظم) مغول‌های اونگود در شرق مغولستان بود. در سال ۱۴۶۴، در سن شانزده سالگی، ماندوکهای با ماندول خان ازدواج کرد، که از سال ۱۴۷۳ تا ۱۴۷۹ بر یوان شمالی حکومت می‌کرد. ماندوکهای شروع به برتری یافتن بر یونگن قابار-تو، همسر اول بدون فرزند خان، کردند. بر اساس سن آنها، ممکن است که آنها در واقع از بستگان ماندوکهای باشند، نه دختران، و ممکن است توسط ماندوکهای مراقبت شده باشند. او وارث روشنی نداشت و همین موضوع باعث شد که چندین شاهزاده مغول برای جانشینی او با یکدیگر به رقابت بپردازند. ماندوخای یتیم هفت‌ساله‌ای به نام باتمونخ، فرزند بایان مونکه جونون، را که نواده مستقیم چنگیزخان و از شاخه آلتان اوروگ بود و توسط اسمل (اسماعیل) به قتل رسیده بود، از مخفیگاه بیرون آورد و به فرزندخواندگی پذیرفت. باتمونخ آخرین بازمانده زنده از نسل چنگیزخان بود و به همین دلیل، ماندوخای او را به عنوان دایان خان اعلام کرد. با این حال، اونوولد که خود از نسل حصار، برادر کوچک‌تر چنگیزخان بود، همچنان وفاداری خود را نسبت به ماندوخای و خان کودک حفظ کرد. خاتون از یوان شمالی ماندوکهای با فرماندهی بر مغول‌ها، با اویرات‌ها جنگید و آنها را شکست داد. پیروزی خیره‌کننده او بر اویرات‌ها، اعتبار فراوان بورجیگین‌ها را بازگرداند و مغولستان را برای اولین بار در بیش از صد سال متحد کرد. | ## بخش 2: ملکه ماندوخای | بر اساس وقایع‌نامه زرد اویرات، تاریخچه‌ای از اویرات‌ها، ماندوکهای قوانین نمادین زیر را بر اویرات‌ها تحمیل کرد تا تسلط خود را بر آنها نشان دهد: ایرات‌ها نمی‌توانستند کلاهخودهایی با تاج‌هایی بیش از دو انگشت داشته باشند. آنها نمی‌توانستند به گِر یا یورت خود به عنوان اُردون (ordon) به معنی کاخ اشاره کنند. آنها مجبور بودند در حضور یک خان زانو بزنند تاریخ زرد نیز گزارش می‌دهد که پس از فتح ماندوخای، به اویرات‌ها دستور داده شد تا گوشت خود را با چاقو نخورند. با این حال، انسان‌شناس جک ودرفورد این ممنوعیت را به‌عنوان یک قانون واقعی بعید دانست. او پیشنهاد کرد که ممکن است پس از فتح، ماندوخای به‌طور موقت سلاح‌های اویرات‌ها، از جمله چاقوهایشان را مصادره کرده باشد. در این صورت، آن‌ها مجبور بوده‌اند گوشت خود را با دندان بکنند و بخورند تا زمانی که مجدداً اجازه یافتند سلاح و چاقو حمل کنند. زمانی که باتمونخ به سن نوزده سالگی رسید، ماندوخای با او ازدواج کرد و همچنان کنترل و رهبری مغول‌ها را در دست داشت. اویرات‌ها دوباره شورش کردند و به مغول‌های شرقی حمله بردند، اما ماندوخای با ارتش بزرگی علیه آن‌ها به مقابله پرداخت. او در دوران بارداری نیز در میدان نبرد حضور داشت و در جریان یک نبرد طولانی، دوقلو به دنیا آورد. از سال ۱۴۸۰، دایان خان و ماندوکهای فشار بر قلمرو مینگ را افزایش دادند، زیرا تجارت مرزی را بستند و یک فرستاده یوان شمالی را کشتند. او منطقه اردوس را دوباره اشغال کرد و سربازانی را در آنجا مستقر کرد تا مینگ را زیر نظر داشته باشند. | ## بخش 3: ملکه ماندوخای | او دایان خان را در هشت یورت سفید در اردوس دوباره بر تخت نشاند، اما آنها مجبور به فرار از حمله مینگ شدند. ماندوکهای به همراه دایان خان در سال ۱۵۰۱ به رودخانه خرلن رفتند، اگرچه شوهرش به حملات خود به سلسله مینگ ادامه داد. فیلم «ملکه ماندوخای دانا» نشان می‌دهد که او توسط ژنرال مغول، اسمل (اسماعیل)، که جاسوس سلسله مینگ بود، کشته شده است. اسمل به مغول‌ها خیانت کرد و با ارتش مینگ همکاری نمود تا به مغول‌ها حمله کرده و کنترل آنان را به دست گیرد. ماندول خان دختر ناشناس دختر ناشناس دایان خان اولوسبولد توربولد بارسبولود سین آلگ خاقان آروسبولد آلچوبولد اوچیربولد آلبولد تورولتو گونجو میراث ماندوخای موفق شد دایان خان را که نواده چنگیزخان بود، بر قدرت نگه دارد و همزمان اویرات‌ها را شکست دهد. هر دوی این دستاوردها به شکل‌گیری افسانه‌ها و روایت‌های پرشکوه دربارهٔ زندگی او کمک شایانی کرده‌اند و او را به عنوان یکی از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخ مغول‌ها معرفی کرده‌اند. همه خان‌ها و اشراف بعدی مغول‌ها از نوادگان او هستند، از جمله آلتان خان و لیگدن خان. ملکه ماندوخای حکیم (، ۱۹۸۸) فیلمی مغولی است که بر اساس رمانی با همین عنوان نوشته شاگدارجاوین ناتساگدورج (۱۹۸۱) ساخته شده است؛ هر دو فیلم زندگی او را روایت می‌کنند. موسیقی فیلم توسط جانتسانوروف ناتساگ ساخته شده است که یکی از مشهورترین آهنگسازان و موسیقی‌شناسان مغولی است. ماندوخای همچنین شخصیت اصلی رمان تاریخی «ماندوخای – آخرین ملکهٔ جنگجو» است که در سال ۲۰۱۴ توسط نویسنده آلمانی، تانیا کینکل، نوشته شد. | ## جمع‌بندی | این رمان زندگی او را روایت می‌کند و نشان می‌دهد چگونه ماندوخای به عنوان خاتون قوم خود، یعنی رهبر و ملکه مغول‌ها، جایگاه ویژه‌ای یافت.