موضوع مقاله: آشپزی در استان فارس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آشپزی در استان فارس | مقدمه: استان فارس، با مرکزیت شیراز — که همواره یکی از مراکز تاریخ، فرهنگ و هنر ایران بوده — از دیرباز محل زندگی قوم‌ها و اقوام گوناگون با سبک زندگی متفاوت (عشایری، روستایی، شهری) بوده است. | ## بخش 1: آشپزی در استان فارس | این تنوع جمعیتی و همچنین تنوع اقلیم و جغرافیا و طبیعت بی‌نظیر این استان، تأثیر مستقیم بر تنوع غذاها و سبک‌های پخت و پز در این استان گذاشته است. استان فارس یکی از اصیل‌ترین اقوام ایرانی را دارد که دارای آداب و رسوم و فرهنگ غذایی خاص خود هستند. طبق گزارش مرکز تحقیقات گردشگری استان فارس، حدود ۲۵۰ نوع غذا و طعم در استان فارس وجود دارد که نشان از هنرمندی مردم و طبیعت سخاوتمند این استان دارد. این تنوع اقلیم همراه با تنوع قومی — شامل جمعیت شهری، روستایی و عشایری — باعث شده غذاها و شیوه‌های پخت متفاوتی در نقاط مختلف استان رواج داشته باشند. همچنین، حضور اقوام و عشایر در فارس — با سنت‌ها و روش زندگی خاص خود — تأثیر بر نوع کشاورزی، دامداری و مصرف مواد غذایی داشته است. مواد اولیه رایج و سبک پخت با گرایش محلی همانند دیگر اقلیم‌های ایرانی، در آشپزی استان فارس استفاده از برنج، گوشت (عمدتاً گوسفند یا مرغ)، سبزیجات، حبوبات، ادویه‌ها و روغن یا دنبه و روغن حیوانی رایج است. سبزی‌های معطر مثل تره، شوید، ریحان، نعناع و سبزی تازه، و نیز ادویه‌هایی مانند زعفران، زردچوبه، و گاهی ادویه‌های محلی، سهم مهمی در طعم غذاها دارند. میوه، میوه خشک یا رب میوه (مثل رب انار)، و آجیل — مانند گردو، بادام و پسته — نیز در غذاها، پلُوها، خورشت‌ها یا غذاهای مختلط دیده می‌شوند؛ این ترکیب مواد غذایی متنوع بخشی از سنت آشپزی ایرانی به‌طور عام و فارس به‌طور خاص است. تنوع غذایی استان فارس، با تاریخ کهن و تنوع جغرافیایی از دشت‌های حاصلخیز تا کوهستان‌های سرسبز، یکی از غنی‌ترین مناطق ایران از نظر تنوع غذایی است. غذاهای محلی این استان، که بیش از ۲۵۰ نوع آن شناسایی شده، ریشه در فرهنگ هخامنشیان، ساسانیان و دوران اسلامی دارد و تحت تأثیر مواد اولیه محلی مانند انار، زعفران، پسته، سبزیجات تازه (مانند ترخون، ریحان و گشنیز) و حبوبات قرار گرفته است. این تنوع نه تنها بازتاب‌دهنده آداب و رسوم اجتماعی و مذهبی (مانند غذاهای رمضانی یا عیدانه) است، بلکه نقش مهمی در گردشگری خوراک ایفا می‌کند. | ## بخش 2: آشپزی در استان فارس | بر اساس گزارش‌ها، ۲۵ غذای محلی فارس در فهرست ملی آثار ناملموس فرهنگی ثبت شده‌اند. غذاهای فارس را می‌توان به دسته‌های برنجی، آبگوشت‌ها، آش‌ها، کوفته‌ها و دسرها تقسیم کرد. غذاهای برنجی اغلب با ادویه‌های معطر مانند دارچین، هل و گل سرخ تهیه می‌شوند و نمادی از مهمان‌نوازی شیرازی هستند. آش‌ها و آبگوشت‌ها بر پایه سبزیجات و میوه‌های محلی مانند انار و آلو ساخته می‌شوند و ارزش غذایی بالایی به دلیل استفاده از حبوبات و سبزیجات دارند. آشپزی استان فارس در مناسبت‌ها و رسوم در آشپزی استان فارس، غذاها فراتر از خوراک روزانه‌اند و با مناسبت‌ها، رسوم و آیین‌های اجتماعی-مذهبی گره خورده‌اند. در این دیار، هر غذا با زمان، مکان و مناسبتی خاص پیوند خورده و نمادی از هویت جمعی، مهمان‌نوازی و باورهای مردم به‌شمار می‌رود. پخت نذری و خوراک‌های آیینی (محرم، صفر، ایام مذهبی) در استان فارس، و به‌ویژه در شهرهایی مانند شیراز، پخت و توزیع نذری یکی از بارزترین جلوه‌های آشپزی آیینی است. در مناسبت‌هایی مثل محرم، عاشورا، و ایام وفات و شهادت معصومین، هیئت‌ها و گروه‌های خیّر دیگ‌های بزرگ آش یا حلیم و خورشت می‌پزند و بین عزاداران و نیازمندان توزیع می‌کنند؛ مقیاس این فعالیت‌ها گاهی بسیار وسیع است. این پخت‌وپز جمعی هم نقش مذهبی ـ اعتقادی (ابراز ارادت) دارد و هم نقش اجتماعی (همدلی، کمک‌رسانی). علاوه بر آش‌های همگانی، در نقاط مختلف فارس نذرها و آش‌های محلی خاصی وجود دارد؛ برای مثال در برخی شهرستان‌ها مانند جهرم، نذرهایی به‌نام «آش بی‌بی‌حور» یا «آش بی‌بی‌نور» گزارش شده است که سنتی، منطقه‌ای و با مواد و طعم‌های محلی تهیه می‌شوند. این آیین‌ها معمولاً توسط زنان محلی هدایت و پخته می‌شوند و باورهای محلی و معنوی خاصی را بازتاب می‌دهند. | ## بخش 3: آشپزی در استان فارس | افطار، سحری و خوراک‌های مرسوم در ماه رمضان در ماه رمضان نیز در فارس آداب غذایی خاصی دیده می‌شود: خانواده‌ها و مساجد محلی افطاری و سحری‌های دسته‌جمعی برگزار می‌کنند و غذاها یا خوراکی‌های ویژه‌ای برای این ایام تهیه می‌شود. در شیراز سابقه و شهرت برای خوردنی‌هایی مانند «قنبرپلو» در سحری‌ها گزارش شده است. همچنین در افطار مصرف انواع شربت‌ها و عرقیات سنتی (مثلاً عرق گل‌گاوزبان، گلاب) رایج است. مراسم ازدواج و پذیرایی عروسی (غذاهای جشن) در مراسم ازدواج در بخش‌های مختلف استان فارس — چه در شهرها و چه در میان اقوام عشایری مثل قشقایی — خوراک و پذیرایی بخش مهمی از آیین است. پژوهش‌های مردم‌نگاری و مقالات علمی میدانی نشان می‌دهند که غذاهای مجلسیِ برنجی (پلُوها) به‌همراه گوشت (اغلب گوشت گوسفند یا بز در میان عشایر) معمولاً غذای اصلی پذیرایی‌اند و تهیه و سرو این غذاها معمولاً به‌صورت جمعی و با مشارکت خانوادگی انجام می‌شود. پژوهش میدانی در جنوب استان (علامرودشت) و مطالعات دربارهٔ سنت‌های عروسی قشقایی به نقش محوری «پلُو با گوشت» و طبخ محلیِ صنعتی نشده در مراسم اشاره دارند. نوروز و اعیاد ملی در نوروز، پذیرایی و تهیه خوراکی‌های سنتی محلی یکی از بخش‌های مهم آیین‌های دیدوبازدید است؛ برخی شهرها و شهرستان‌های فارس (از جمله لار و لارستان) برای نوروز سوغات‌محلی و شیرینی‌های ویژه‌ای دارند که هم در خانه‌ها و هم در بازار محلی تهیه می‌شوند. از جملهٔ شناخته‌شده‌ها در لار، «حلوا مسقطی» است که به‌عنوان یک سوغات و نماد خوراکی محلی در جشن‌های سال نو شناخته می‌شود و حتی جشنواره‌های منطقه‌ای برای آن برگزار می‌شود. همچنین سازمان‌ها و نهادهای محلی گاهی جشنواره‌های «خوراک‌های سنتی فارس» را برای معرفی و ترویج غذاهای محلی به گردشگران و شهروندان برگزار می‌کنند. دست‌اندرکاران فرهنگی در فارس بارها جشنواره‌های غذا و نمایشگاه‌های آشپزی محلی را برگزار کرده‌اند تا هم غذای بومی را معرفی کنند و هم شیوه‌های پخت سنتی را حفظ نمایند. | ## جمع‌بندی | معروف‌ترین خوراکی‌های استان فارس استان فارس با سابقه‌ای چند هزار ساله و تنوع اقلیمی، از غنی‌ترین استان‌های ایران در آشپزی سنتی است.