موضوع مقاله: سنجش باورهای بنیادین اجتماعی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سنجش باورهای بنیادین اجتماعی | مقدمه: سنجش باورهای بنیادین اجتماعی یا پیمایش بدیهیات اجتماعی یا پرسش‌نامه محورهای اجتماعی در چند دهه گذشته، پژوهش در روان‌شناسی میان‌فرهنگی بر الگوبندی و جایگاه‌یابی فرهنگی ارزش‌ها متمرکز بوده است. | ## بخش 1: سنجش باورهای بنیادین اجتماعی | پژوهشگران دانشگاه چینی هنگ‌کنگ تصمیم گرفتند پرسش‌نامه‌ای برای سنجش باورها — یعنی آنچه دربارهٔ جهان درست پنداشته می‌شود — تهیه کنند تا در کنار ارزش‌ها — یعنی آنچه شخص ارزشمند می‌داند — قدرت پیش‌بینی رفتار را افزایش دهند. آن‌ها پرسش‌نامه اولیه محورهای اجتماعی (SAS) را در پنج کشور اجرا کردند و از تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل عاملی تأییدی برای ارزیابی داده‌های سطح فردی استفاده نمودند. پنج عامل شناسایی شد: بدبینی اجتماعی، پیچیدگی اجتماعی، پاداش برای تلاش، دین‌داری و کنترل سرنوشت. اما تحلیل داده‌ها در سطح کشوری تنها دو عامل به دست داد: بدبینی اجتماعی و ترکیبی از چهار عامل دیگر با عنوان برون‌زایی پویا. SAS در بسیاری از زمینه‌های پژوهشی مفید بوده است و هشت سال بعد، پژوهشگران اصلی نسخه به‌روزشده‌ای به نام SAS II را با روش‌شناسی پیچیده‌تری تهیه کردند تا پایایی عوامل مختلف را افزایش دهند. SAS II در حال حاضر به عنوان ابزار جامع‌تر و پایاتر سنجش باورها دربارهٔ جهان در پژوهش‌ها به کار می‌رود. تعریف محورهای اجتماعی و کاربرد آن‌ها مطالعه ارزش‌ها پیشینه‌ای طولانی در پژوهش روان‌شناختی دارد؛ برای نمونه مقیاس ارزش‌های روکیچ که به‌طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است.Rokeach, M. انسان‌شناسان کلوکهان و استرادبک در دهه ۱۹۵۰ مطالعه‌ای گسترده دربارهٔ ارزش‌ها در پنج فرهنگ جنوب‌غربی ایالات متحده انجام دادند.Kluckhohn, F. اما این نظریه ابعاد فرهنگی هافستده بود که واقعاً موج پژوهش‌های میان‌فرهنگی دربارهٔ ارزش‌ها را آغاز کرد. یک ارزش بیان می‌کند که «X خوب/مطلوب/مهم است»، اما نشان نمی‌دهد که آیا شخص فکر می‌کند X دست‌یافتنی است یا نه. یک محور اجتماعی، بر اساس تعریف لئونگ و باند (۲۰۰۲)، توصیف می‌کند که جهان و جامعه چگونه کار می‌کنند. A و B می‌توانند هر موجودیتی باشند و رابطه می‌تواند علّی یا همبستگی باشد.» شدت یک باور می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. لئونگ و باند (۲۰۰۸) تعریف رسمی محورهای اجتماعی را ارائه می‌دهند: «محورهای اجتماعی باورهای تعمیم‌یافته‌ای دربارهٔ مردم، گروه‌های اجتماعی، نهادهای اجتماعی، محیط فیزیکی یا جهان معنوی، و همچنین دربارهٔ مقوله‌هایی از رویدادها و پدیده‌ها در جهان اجتماعی هستند. این باورهای تعمیم‌یافته به صورت گزاره‌ای دربارهٔ رابطه میان دو موجودیت یا مفهوم رمزگذاری می‌شوند.» محورهای اجتماعی به عنوان راهنمای عملی رفتار انسانی در زندگی روزمره عمل می‌کنند. آن‌ها حداقل چهار کارکرد دارند: «دستیابی به اهداف مهم را تسهیل می‌کنند (ابزاری)، به مردم کمک می‌کنند ارزش خود را حفظ کنند (دفاع از خود)، تجلی ارزش‌های مردم هستند (ارزش‌محور)، و به مردم کمک می‌کنند جهان را بفهمند (دانشی).» لئونگ و باند (۲۰۰۲) همچنین استدلال می‌کنند که چون مردم در همه فرهنگ‌ها با چالش‌های مشابهی در زندگی روزمره روبه‌رو هستند، این محورها باید جهانی باشند، حتی اگر مردم در هر فرهنگ به یک اندازه به آن‌ها باور نداشته باشند. تولید گویه‌های پرسش‌نامه سه روش برای تهیه فهرست گویه‌های احتمالی پرسش‌نامه به کار رفت: بررسی ادبیات گسترده موجود دربارهٔ باورها در ادبیات روان‌شناسی انگلیسی‌زبان تحلیل محتوای ادبیات عامه‌پسند در هنگ‌کنگ و ونزوئلا، شامل روزنامه‌ها، کتاب‌های درسی، پیمایش‌های زبانی، ضرب‌المثل‌ها، ترانه‌های محبوب و غیره مصاحبه با بزرگسالان در هنگ‌کنگ و ونزوئلا، هم به صورت «خیابانی» و هم عمیق. سه دسته سؤال مصاحبه استفاده شد: «...(الف) باورها و اصولی که تعاملات آن‌ها با دیگران و باورهای آن‌ها دربارهٔ امور روزمره را هدایت می‌کند، (ب) باورها دربارهٔ خود، دیگران، روابط اجتماعی، گروه‌های اجتماعی، محیط و ماوراءطبیعه، و (ج) باورها دربارهٔ مسائل مربوط به سلامت، عشق، ازدواج، جامعه، سیاست، مذهب، تفریح/اوقات فراغت، کار، خانواده، ورزش و زندگی به‌طور کلی». | ## بخش 2: سنجش باورهای بنیادین اجتماعی | این گویه‌ها طبقه‌بندی شدند، گویه‌های مشابه حذف گردیدند و گویه‌های باقیمانده برای وضوح بیشتر بازنویسی شدند. گویه‌های بازنویسی‌شده سپس در ۳۳ زیرمقوله طبقه‌بندی شدند و زیرمقوله‌ها با گویه‌های تازه تولیدشده تکمیل گردیدند تا پوشش یکسانی داشته باشند. نمره‌گذاری از یک مقیاس لیکرت پنج‌درجه‌ای استفاده کرد که از «کاملاً باور دارم» تا نقطه میانه خنثی «نظری ندارم» و «کاملاً باور ندارم» را در بر می‌گرفت. اجرای اول پرسش‌نامه در هر دو کشور ونزوئلا و هنگ‌کنگ اجرا شد، با استفاده از دانشجویان دانشگاه (به ترتیب ۱۰۰ و ۱۲۸ نفر) و شهروندانی که در خیابان با آن‌ها تماس گرفته شد (۱۲۲ و ۲۳۰ نفر). بزرگسالانی که پرسش‌نامه را تکمیل کردند طیف گسترده‌ای از سنین، هر دو جنسیت و در ونزوئلا، هم شرکت‌کنندگان شهری و هم کارگر را پوشش می‌دادند. تحلیل نتایج داده‌ها به‌طور جداگانه برای هنگ‌کنگ و ونزوئلا با استفاده از خوشه‌بندی و همچنین تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل عاملی تأییدی تحلیل شدند تا الگوهای رابطه میان باورها در هر فرهنگ بررسی گردد. تحلیل به یک راه‌حل پنج‌عاملی اشاره کرد — پنج خوشه از باورها که به هم مرتبط به نظر می‌رسند. پنج عامل در نمونه‌های هنگ‌کنگ و ونزوئلا به میزان قابل توجهی هم‌پوشانی داشتند که نشان می‌دهد برای هر دو فرهنگ معتبر هستند. برای تحلیل دوم، نمرات هر دو فرهنگ ترکیب شد و از تحلیل مؤلفه‌های اصلی استفاده گردید. پرسش‌نامه با حذف گویه‌هایی که بار عاملی پایین داشتند یا با معنای عوامل خود ناسازگار بودند کوتاه شد و به پرسش‌نامه نهایی ۶۰ سؤالی تبدیل گردید. گسترش مطالعه مطالعه دیگری برای بررسی SAS در سه فرهنگ دیگر با جهت‌گیری‌های ارزشی متفاوت در مقیاس ابعاد فرهنگی هافستده انجام شد. تحلیل عاملی تأییدی که با تحلیل پروکروستس بررسی شد برای تحلیل داده‌ها به کار رفت و دوباره پنج عامل یافت شد، هرچند برخی تفاوت‌ها بین فرهنگ‌ها، به‌ویژه برای معنویت (که بعداً به دین‌داری تغییر نام یافت) و کنترل سرنوشت، مشاهده گردید. توصیف عوامل بخش عمده پژوهش‌های محور اجتماعی حول پنج عاملی که در مجموعه مطالعات اولیه شناسایی شدند متمرکز بوده است: بدبینی اجتماعی: «... ارزیابی منفی از طبیعت انسان، دیدگاه مغرضانه نسبت به برخی گروه‌های مردمی، بی‌اعتمادی به نهادهای اجتماعی، و باور به اینکه مردم در رسیدن به اهداف خود از وسایل غیراخلاقی استفاده می‌کنند.» نمونه گویه‌ها: «افراد قدرتمند تمایل دارند دیگران را استثمار کنند»؛ «افراد مهربان معمولاً ضرر می‌کنند»؛ «در زندگی واقعی به ندرت پایان خوشی می‌بینیم.» پیچیدگی اجتماعی: «... راه‌های متعددی برای رسیدن به یک نتیجه معین وجود دارد و … رفتار یک شخص معین از موقعیتی به موقعیت دیگر ناسازگار است.» نمونه گویه‌ها: «رفتار انسان با زمینه اجتماعی تغییر می‌کند»؛ «باید با توجه به شرایط خاص با مسائل کنار آمد»؛ «برخورد انعطاف‌پذیر با امور به موفقیت منجر می‌شود.» پاداش برای تلاش: «... وجود یک موجود ماوراءطبیعی و کارکردهای اجتماعی سودمند نهادها و اعمال مذهبی را تأیید می‌کند.» نمونه گویه‌ها: «موجود متعالی وجود دارد که بر جهان تسلط دارد»؛ «ایمان به یک مذهب به انسان کمک می‌کند معنای زندگی را درک کند»؛ «ایمان مذهبی به سلامت روان خوب کمک می‌کند.» کنترل سرنوشت: «... باوری که رویدادهای زندگی توسط نیروهای بزرگ بیرونی تعیین می‌شوند، اما خوشبختانه روش‌هایی برای تأثیرگذاری بر این نیروها وجود دارد.» نمونه گویه‌ها: «سرنوشت موفقیت‌ها و شکست‌های انسان را تعیین می‌کند»؛ «اگر کسی از یک فاجعه جان سالم به در برد، شانس خوب به دنبال خواهد آمد»؛ «بیشتر فجایع را می‌توان پیش‌بینی کرد.» متعاقباً، پژوهشگران افزودن ششمین محور اجتماعی، یعنی باور به بازی با حاصل جمع صفر، را پیشنهاد کرده‌اند. | ## بخش 3: سنجش باورهای بنیادین اجتماعی | تحلیل می‌تواند از نمرات افراد به عنوان داده برای تحلیل آماری استفاده کند، همان‌طور که مطالعات اولیه SAS انجام داد، یا می‌تواند از میانگین کشورهای کامل به عنوان نقاط داده استفاده نماید، همان‌طور که مطالعه ارزش‌های هافستده انجام داد. برای تعیین ساختار عاملی SAS در سطح فرهنگ، باند، لئونگ و همکاران (۲۰۰۴) نمرات SAS را از ۴۱ فرهنگ جمع‌آوری و تحلیل کردند. در حالی که داده‌های فردی ساختار پنج‌عاملی مورد انتظار را نشان دادند، تحلیل در سطح کشور تنها یک راه‌حل دوعاملی به دست داد. تقریباً همه گویه‌های یک عامل در عامل اصلی بدبینی اجتماعی قرار داشتند، بنابراین عامل بدبینی جامعه‌ای نامیده شد. عامل دیگر شامل گویه‌هایی از چهار عامل اصلی دیگر بود و برون‌زایی پویا نامیده شد که هم جنبه‌های «بیرونی» دین‌داری و کنترل سرنوشت، و هم جنبه‌های «پویا» پاداش برای تلاش را در بر می‌گیرد. یک مطالعه در سال ۲۰۱۵ در ۳۳ کشور تکرارپذیری ساختار پنج‌عاملی را در سطح فردی در کشورهای مختلف تأیید کرد، اما یافته‌ها در سطح کشوری کمتر سازگار بودند. توسعه پرسش‌نامه محورهای اجتماعی نسخه دوم هشت سال پس از ساخت اولیه SAS، پژوهشگران نسخه تجدیدنظرشده‌ای (SAS II) برای بهبود پایایی آن تهیه کردند. SAS اصلی استقرایی بود — داده‌ها را بررسی می‌کرد و سپس مقوله‌های محور را می‌ساخت. ضعف این روش آن است که برخی مقوله‌ها ممکن است در گروه اولیه گویه‌ها به‌طور کافی نمایندگی نشده باشند. طی هشت سال، پژوهش‌ها نشان داده بود که SAS معتبر است و می‌توان از رویکرد نظریه‌محور برای ساخت SAS II استفاده کرد. دشواری دیگر SAS اصلی این بود که مقیاس با بسیاری از گویه‌های متأثر از غرب توسعه یافته بود. این گویه‌ها ممکن است در فرهنگ‌های دیگر معنای یکسانی نداشته باشند و محورهای مشتق‌شده از آن گویه‌ها ممکن است به‌طور کافی معتبر نباشند. ون دی ویور و لئونگ (۱۹۹۷) رویکرد «فرهنگ‌زدایی» را پیشنهاد کردند که در آن گویه‌ها توسط پژوهشگران از گروه‌های فرهنگی متعدد ساخته می‌شوند و پرسش‌نامه نهایی به گونه‌ای تحلیل می‌شود که گویه‌هایی که توسط گروه‌های مختلف به طریق متفاوت پاسخ داده می‌شوند تغییر داده یا حذف گردند.Van de Vijver, F. SAS II معیارهای پایاتری از پیچیدگی اجتماعی و کنترل سرنوشت ارائه داد و نشان داد که کنترل سرنوشت را می‌توان به دو مؤلفه جداگانه، یعنی تعیین سرنوشت و تغییرپذیری سرنوشت، تقسیم کرد. پژوهش‌های نماینده با استفاده از پرسش‌نامه سطح آشنایی با محورهای اجتماعی یک فرهنگ، سطح سازگاری مهاجران را پیش‌بینی می‌کند. | ## جمع‌بندی | کورمن و رونن-ایلون (۲۰۰۴) نشان دادند که سطح آشنایی مهاجر با محورهای اجتماعی فرهنگ میزبان پیش‌بین بهتری برای سازگاری است نسبت به اینکه آیا مهاجر ارزش‌ها یا محورهای اجتماعی فرهنگ میزبان را به اشتراک می‌گذارد یا نه.