موضوع مقاله: کرتیا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کرتیا | مقدمه: کرتیا (به عربی: ) روستایی عرب فلسطینی با جمعیت ۱٬۳۷۰ نفر بود که در ۲۹ کیلومتری شمال‌شرقی غزه در منطقه‌ای هموار با ارتفاع ۱۰۰ متر از سطح دریا در جلگه ساحلی سرزمین فلسطین قرار داشت و وادی المفرض از آن می‌گذشت. | ## بخش 1: کرتیا | روستا در دوره عثمانی و سپس قیمومت بریتانیا آباد بود و در ۱۷–۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان جنگ عرب و اسرائیل تخلیه و ویران شد. جغرافیا کرتیا در منطقه‌ای مسطح از جلگه ساحلی فلسطین و در ارتفاع ۱۰۰ متری از سطح دریا واقع بود. از این میان ۳۲۱ دونوم زمین باغی و آبی، ۱۲٬۹۲۸ دونوم زمین غلات‌کاری و ۴۸ دونوم اراضی ساخته‌شده بود. بخشی از ساکنان کرتیا تبار مهاجرانی از مصر و ماوراء اردن داشتند و گروهی دیگر ریشه‌های دیرینه‌تری در منطقه داشتند. این دژ در سال ۱۱۸۷ میلادی به‌دست ایوبیان و به فرماندهی صلاح‌الدین ایوبی تصرف شد و در سپتامبر ۱۱۹۱ ویران گردید. بقایای آن در ۱۸۷۵ مشاهده شد: برجی سنگی به ارتفاع ۶ تا ۱۰ متر، تنه و پایه ستون‌هایی از سنگ مرمر سفید، قرنیزی نفیس و عمیق‌تراش و یک حوضچه تعمید متشکل از چهار دایره متقاطع به قطر نزدیک به ۱۱ متر و ارتفاع حدود ۶۰ سانتی‌متر. دوره ایوبی و مملوکی در سال ۱۲۲۶ میلادی جغرافی‌دان عرب یاقوت حموی از این روستا با نام «کرتیّه» یاد کرده و آن را «شهری نزدیک بیت جبرین در ایالت فلسطین» و متعلق به اورشلیم توصیف نموده‌است. سلطان مملوکی ناصرالدین محمد بن قلاوون در سال ۱۲۹۹ میلادی هنگام لشکرکشی برای رویارویی با مغول‌ها در کرتیا اردو زد. جغرافی‌دان سده چهاردهم الدمشقی گزارش کرده که کرتیا گاه بخشی از «مملکت غزه» بوده‌است. دوره عثمانی کرتیا در سال ۱۵۱۷ میلادی همراه با سراسر فلسطین به امپراتوری عثمانی ملحق شد. بر پایه دفتر مالیاتی ۱۵۹۶ میلادی، روستا با نام «کرته» در ناحیه غزه از سنجق غزه ثبت شده بود. | ## بخش 2: کرتیا | ساکنان مالیاتی ثابت به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌های کشاورزی از جمله گندم، جو، میوه، تاکستان، کندوهای عسل و بز می‌پرداختند که جمعاً ۵٬۸۳۰ آقچه بود. در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی، منطقه کرتیا کاهش چشمگیر سکونت‌گاهی را تجربه کرد که ناشی از فشار کوچ‌نشینان بر جوامع محلی بود. ساکنان روستاهای متروک به‌آبادی‌های باقی‌مانده نقل مکان کردند اما زمین‌ها همچنان کشت می‌شد. در ۱۸۳۸ میلادی ادوارد رابینسون آن را با نام «کوراتیه» به‌عنوان روستایی مسلمان در ناحیه غزه یادداشت کرد. او همچنین برج ویرانه‌ای از دوره‌های متأخر را توصیف کرد که بخشی از آن با آجر خشتی ساخته شده بود و چند ستون باستانی در اطراف آن افتاده بود. در شمال آن بقایای دیوارهای ستبر و برجی چهارگوش سه‌چهارم ویران به نام «القلعه» دیده می‌شد. در جنوب روستا مقامی (زیارتگاه) با دو ستون مرمرین سفید-خاکستری باستانی آراسته شده بود. فهرست روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ شمار خانه‌ها را ۷۳ و جمعیت (تنها مردان) را ۱۹۶ نفر ثبت کرده‌است. خود روستا دارای مسجد، آسیاب غلات و مدرسه ابتدایی بود؛ مدرسه در ۱۹۲۲ بنیاد نهاده شد و در اواسط دهه ۱۹۴۰ شمار دانش‌آموزان آن به ۱۲۸ نفر رسید. آب آشامیدنی از دو چاه درون روستا تأمین می‌شد و محصولات کشاورزی اصلی غلات و انجیرهندی (تنین‌میوه) بود. در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین که مقامات بریتانیایی انجام دادند، جمعیت کرتیا ۷۳۶ نفر همگی مسلمان بود. | ## بخش 3: کرتیا | در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۹۳۲ نفر افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند و در ۲۲۹ خانه زندگی می‌کردند. بر پایه آمار روستایی ۱۹۴۵، کرتیا ۱٬۳۷۰ ساکن مسلمان داشت و مساحت کل زمین‌های آن ۱۳٬۷۰۹ دونوم بود. جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن در شب ۹ دسامبر ۱۹۴۷ نیروهای هاگانا در چارچوب سیاستی جدید خانه‌ای را در کرتیا منفجر کردند. تیپ گیواتی در فاصله ۱۱ تا ۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸ (میان دو آتش‌بس) دو حمله به روستا انجام داد. کرتیا سرانجام در ۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸ به‌دست گردان ۸۹ مکانیزه از تیپ نهم به فرماندهی موشه دایان در جریان «عملیات مرگ بر مهاجم» تصرف شد. هدف نیروهای اسرائیلی پیوند دادن سرزمین‌های شمالی‌شان به مناطق تحت کنترل اسرائیل در نگو بود اما تنها بخشی از هدف برآورده شد و فقط حتا و کرتیا تصرف شدند. پس از حمله دایان نیروهایش را به‌شکلی بحث‌برانگیز عقب کشید و تنها یک گروهان پیاده از تیپ گیواتی را برای نگهداری مواضع بر جای گذاشت. هنگامی که دو تانک مصری از جنوب در آستانه شکستن خط دفاعی اسرائیلی بودند، واحدی مسلح به سلاح‌های ضدزره که پشت نرده‌ای از بوته‌های صبر (کاکتوس) پنهان شده بود «سیر نبرد را دگرگون کرد». در نیمه دوم اکتبر ۱۹۴۸ تیپ عودد از کرتیا به‌عنوان پایگاه برای تصرف مواضع مصری بهره گرفت اما ناکام ماند؛ این مواضع بعدها به «جیب الفالوجه» شهرت یافت. در ۲۰ اوت ۱۹۴۸ داوید بن گوریون همراه یهوشوع اشل طرحی برای ایجاد ۳۲ شهرک جدید یهودی بر روستاهای تخلیه‌شده فلسطینی ارائه کرد که در آن شهرکی به نام عوتسم یا کوممیوت برای کرتیا پیش‌بینی شده بود. سرانجام سه شهرک بر زمین‌های روستا بنیاد نهاده شد: کوممیوت در ۱۹۵۰ و رواحه در ۱۹۵۳ در نزدیکی محل روستا، و نهورا در ۱۹۵۶ بخشی بر زمین‌های کرتیا و بخشی بر زمین‌های الفالوجه. | ## جمع‌بندی | مورخ فلسطینی ولید خالدی در ۱۹۹۲ کرتیا را چنین توصیف کرد: «توده‌های آوار بر محل پراکنده‌اند و گورستانی ویران (که بخشی از آن در میان درختان اکالیپتوس پنهان است) دیده می‌شود.