موضوع مقاله: مسجد خانقاه صلاحیه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مسجد خانقاه صلاحیه | مقدمه: مسجد خانقاه صلاحیه (به عربی: ) مجموعه مسجدی است که در محله مسیحیان در شهر قدیم اورشلیم و در شمال کلیسای مقبره مقدس جای دارد. | ## بخش 1: مسجد خانقاه صلاحیه | واژه «خانقاه» به معنای مکانی برای گردهمایی پیروان صوفیه از جمله درویشان است و این مجموعه در آغاز به همین منظور بنیاد نهاده شد. مجموعه خانقاه صلاحیه امروزه دربرگیرندهٔ مسجد، مدرسه، تالار نشست عمومی، اتاق‌هایی برای افسران نظامی، سالن غذاخوری برای مسافران، اتاق‌های کوچک برای نگهبانان و یک اتاق بسیار کوچک برای خلوت‌نشینی صلاح‌الدین است. این مسجد نخستین خانقاهی بود که پس از بازپس‌گیری اورشلیم در آنجا برپا شد و نقش چشمگیری در جنبش فکری و عرفانی شهر داشت. پیشینه پیش‌زمینه ساختمان کنونی مسجد بر جای کاخ پیشین پاتریارک لاتین اورشلیم ساخته شده‌است. در سال ۱۸۷۰ میلادی کتیبه‌ای لاتینی در درون بنا یافت شد که به دوران امپراتور آنتونینوس پیوس (۸۶–۱۶۱ میلادی) بازمی‌گشت. متن کتیبه چنین بود: «لوکیلیوس سابینوس، افسر نخست لشکر، این را به روح لشکر دهم فرتنسیس پیشکش و وقف کرد.» همچنین بر سرتیر درونی ساختمان کتیبه‌ای وجود داشت که به پاتریارک آرکولف اشاره می‌کرد؛ این کتیبه اکنون ناپدید شده‌است. این بنا همراه با کلیسای مقبره مقدس هستهٔ مرکزی «محلهٔ پاتریارک» (به لاتین: ) را تشکیل می‌داد و «دار البطرک» (خانهٔ پاتریارک) نیز نامیده می‌شد. در این ساختمان نخست پاتریارک‌نشین یونانی اورشلیم و سپس پاتریارک‌نشین لاتین جای داشت. | ## بخش 2: مسجد خانقاه صلاحیه | دوران ایوبی پس از تسلیم صلیبیان و بازپس‌گیری اورشلیم به دست صلاح‌الدین ایوبی در سال ۱۱۸۷ میلادی (۵۸۳ هجری قمری)، این ساختمان به خانقاه صلاحیه تبدیل شد. صلاح‌الدین همچنین حمام پاتریارک (حوض حزقیا) و حوض مامیلا را به همراه آبراهه‌های وابسته به آن‌ها به این خانقاه وقف کرد. مجموعه در آن زمان دربرگیرندهٔ مسجد، مدرسه، تالار عمومی، اتاق‌هایی برای فرماندهان نظامی، سالن غذاخوری برای رهگذران، اتاق‌های نگهبانی و خلوتگاهی کوچک برای عبادت صلاح‌الدین بود. سرپرستی خانقاه از کارهای مهم دینی به‌شمار می‌رفت و شماری از عالمان صوفی‌مسلک بر آن ریاست داشتند. دوران مملوکی مناره (گلدسته) مسجد در سال ۱۴۱۷ میلادی (۸۲۰ هجری قمری)، در دوران ممالیک، به دست شیخ برهان‌الدین بن غانم ساخته شد. همچنین بر پایهٔ کتیبه‌ای در طبقهٔ دوم ساختمان، مسجد بزرگ و محراب آن در سال ۷۱۴ هجری قمری (۱۳۴۰ میلادی) به دست عیسی بن احمد بن غانم بنا شده‌است. این مناره از نظر ساختاری تقریباً همسان با منارهٔ مسجد عمر (اورشلیم) است که در سمت دیگر کلیسای مقبره مقدس قرار دارد. این دو مناره آشکارا به‌صورت جفت طراحی شده‌اند؛ خطی فرضی که دو مناره را به هم پیوند دهد از درِ آرامگاه عیسی در درون کلیسا می‌گذرد و هر دو مناره فاصلهٔ برابری تا آن در دارند. | ## بخش 3: مسجد خانقاه صلاحیه | با وجود آنکه دو مناره از سطوح زمینی متفاوتی آغاز می‌شوند، بالای آن‌ها دقیقاً در یک ارتفاع قرار دارد. مورفی‌اوکانر بر این باور است که فرمانروایان مملوکی با این کار قصد داشتند «اعتبار کلیسای مقبره مقدس را نفی کنند»؛ زیرا بر پایهٔ باور اسلامی، عیسی بر صلیب نمرده و به آسمان برافراشته شده‌است. دوران نوین بنای خانقاه صلاحیه تا سال ۱۹۶۷ میلادی همچنان به‌عنوان مرکز دینی و اداری بهره‌برداری می‌شد و در آن دادگاه شرعی و دفترهای اداری نیز وجود داشت. پس از جنگ ۱۹۶۷ ساختمان چند سالی بسته بود ولی اکنون نمازهای پنج‌گانه در آن برگزار می‌شود. بررسی باستان‌شناختی علمی این بنا هرگز انجام نشده‌است؛ حتی محمود هواری، باستان‌شناس فلسطینی که رسالهٔ دکترای خود را دربارهٔ اورشلیم ایوبی نوشت، اجازهٔ بررسی بنا را دریافت نکرد. ساختار بنا مجموعهٔ خانقاه صلاحیه در گوشهٔ جنوب شرقی تقاطع خیابان محله مسیحیان، خیابان خانقاه و خیابان سنت فرانسیس جای دارد. | ## جمع‌بندی | این مجموعه شامل یک مسجد کوچک در طبقهٔ نخست و یک مسجد بزرگ با محراب زیبا در طبقهٔ دوم است.