موضوع مقاله: فال‌نامه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فال‌نامه | مقدمه: فال‌نامه‌های قرآنی بخش‌هایی در انتهای نسخه‌های خطی قرآن بود که برای فال‌گیری بر اساس جدول استفاده می‌شدند. | ## بخش 1: فال‌نامه | در قرن شانزدهم، نسخه‌های خطی فال‌نامه معرفی شدند که از سیستم متفاوتی استفاده می‌کردند. افراد پس از طهارت، یک صفحه تصادفی در کتاب را باز می‌کردند و خواسته قلبی خود را با نقاشی و متن همراه آن تعبیر و تفسیر می‌کردند. این کتاب‌ها توسط مشتریان ثروتمند سفارش داده می‌شدند و برای آن زمان کتاب‌های غیرعادی بزرگی بودند که با نقاشی‌های جسورانه و زیبا همراه بودند. این نقاشی‌ها شخصیت‌های تاریخی و اساطیری و همچنین وقایع و شخصیت‌های مرتبط با ادیان ابراهیمی را به تصویر می‌کشند. ایجاد کتاب‌شناسی با استفاده از کتاب‌های سکولار و دینی، به‌ویژه قرآن، سابقه طولانی در فرهنگ اسلامی دارد. دست‌کم از اواخر قرن چهاردهم تا نوزدهم میلادی، دست‌نوشته‌های قرآنی که در هند و ایران تولید می‌شد، معمول بود که در انتهای آن برگه‌هایی به‌ویژه برای پیشگویی ("فال‌نامه قرآنی") داشته باشند. محبوبیت آن‌ها در ایران صفوی در اواسط قرن شانزدهم میلادی، در زمان شاه طهماسب، شدت گرفت. در این دوره همچنین اولین نسخه‌های خطی فال‌نامه ایجاد شد که محبوبیت آن در قرن هفدهم گسترش یافت. این نقاشی‌ها ترکیبی از تصاویر سکولار و مذهبی بودند و نمایش شخصیت‌های مذهبی و اسطوره‌ای آن‌ها بر سایر آثار بسیار تأثیرگذار بود. هر نقاشی یک داستان اسلامی را روایت می‌کرد، اگرچه هیچ روایتی برای کل کتاب وجود نداشت. ترتیب نقاشی‌ها تصادفی بود استفاده استفاده از فالنامه قرآنی برای کتابشناسی شامل انجام وضو، خواندن آیات خاصی از قرآن و سپس باز کردن کتاب به صورت تصادفی بود. جداول انتهای کتاب نحوه تفسیر فال را به خواننده می‌گفت و در برخی نسخه‌ها جداول عددی داشت که به خواننده می‌گفت تعداد معینی از صفحات، سطرها یا کلمات قرآن را بشمارد تا به فلان کلمه برسد و آن را بخواند. مردم به این کتب ارجاع می‌کردند تا تصمیمات مهم زندگیشان (مانند یک سرمایه‌گذاری تجاری، ازدواج، یا نقل مکان) را استخاره کنند یا برای دانستن وضعیت اقوام یا دوستان غایب پرس و جو کنند. هر صفحه دارای یک نقاشی در سمت راست و متن در سمت چپ بود؛ بنابراین خوانندگان ابتدا نقاشی را می‌دیدند و سپس توضیح آن را به عربی و فارسی می‌خواندند. برای استخارهٔ یک سؤال، خوانندگان وضو می‌گرفتند، دعاهایی از قرآن می‌خواندند و سپس کتاب را در یک صفحه تصادفی باز می‌کردند. | ## بخش 2: فال‌نامه | تصور می‌شود استخاره میانی به معنای وضعیتی است که در ابتدا خوب به نظر نمی‌رسد، اما بهبود می‌یابد. رویدادی که توسط یکی به عنوان شانس خوب معرفی می‌شد، به گفته دیگری می‌توانست ناگوار باشد. برای جلوگیری از بدترین عواقب، این متن انجام اعمال نیک و داشتن تقوا مانند نماز، زیارت یا احسان به دیگران را توصیه می‌کرد. نسخ خطی فال‌نامه که بر جای مانده‌است نسخ پراکنده فال‌نامه‌های پراکنده که فال‌نامه‌های طهماسبی نیز نامیده می‌شوند، قدیمی‌ترین نمونه باقی مانده هستند. این نام به این دلیل است که برگه‌هایی در مجموعه‌های بسیاری در کشورهای مختلف از جمله گالری آرتور ام. تقویم اسلامی به سال ۱۰۰۰ هجری نزدیک می‌شد و حال و هوای اضطراب آخرالزمان در میان مردم وجود داشت. این نسخه خطی حاوی اولین تصویر شناخته شده در هنر اسلامی از آدم و حوا در باغ عدن است. در این دوره اتحاد گلکنده با ایران صفوی از اهمیت نظامی بالایی برخوردار بود و بارها در هنر و ادبیات تجلی می‌یافت که این فال‌نامه یکی از نمونه‌های آن است. فال‌نامهٔ خلیلی از هر نسخه خطی دیگری مجلل‌تر است، با نقاشی‌ها و خوشنویسی‌هایی که به‌طور گسترده با طلا، آبی لاجورد و سایر مواد گران‌بها تذهیب شده‌است. تولید گران‌قیمت این نسخه خطی و توصیه‌های متنی آن در رابطه با تجارت دربار نشان می‌دهد که برای یک حامی نجیب یا حتی سلطنتی ساخته شده‌است. نسخه خطی بلندی دارد و با تابلوهای نقاشی و متن هر کدام ، به استثنای حاشیه‌های تزئینی. ۳۵ گسترش وجود دارد که هر کدام یک نقاشی تمام صفحه و متن را به اضافه دو نقاشی دیگر ترکیب می‌کنند. مدتی پس از ایجاد نسخه خطی، عنوان دوم به زبان فارسی (به خط نستعلیق) به هر نقاشی اضافه شد. شباهت‌هایی هم در متن و هم در نقاشی‌ها به فال‌نامه‌های پراکنده وجود دارد، اما بیشتر صحنه‌ها در آن دست‌نوشته قبلی وجود ندارند. سبک نقاشی‌ها به گونه‌ای است که تأثیر قوی هنر صفوی را با رنگ‌های روشن مرتبط با هنر محلی نقاشی دکن ترکیب می‌کند. | ## بخش 3: فال‌نامه | به عنوان مثال، لباس این فیگورها با لباس اهالی ایران صفوی مطابقت دارد؛ تا محیط بسیار گرم‌تر گلکنده؛ بنابراین، این نقاشی‌ها راهنمایی برای طراحی ساختمان‌های صفوی، سبک‌های لباس، و ظروف سفالی ایران هستند که نقش‌های هندسی و دیگر نقوش طراحی را که هنرمندان صفوی به کار می‌برند، بازتولید می‌کنند و از طریق تأثیرات ظریف هنر هند تقویت می‌شوند. این نسخه خطی شباهت‌های زیادی با یک دیوان مصور شعر دارد که در حال حاضر در موزه سالار جنگ در حیدرآباد قرار دارد؛ این شباهت‌ها شامل استفاده از رنگ‌های روشن و تذهیب با مقدار زیادی طلا و همچنین بسیاری از عناصر تصویری و انتخاب تصاویر است. کتاب مذکور توسط سلطان محمد قلی قطب شاه سفارش داده شده‌است که حمایت از هنر او، شامل تأمین مالی یک کارگاه نقاشی بود که هنرمندان محلی و خارجی در آن همکاری می‌کردند. هر صفحه از متن شامل نه سطر است: دو سطر به خط ثلث یک دوبیتی شاعرانه را می‌رساند که اغلب از متن معروفی گرفته شده‌است، در حالی که هفت سطر باقی‌مانده شامل پیشگویی به خط نستعلیق است. فال‌نامهٔ خلیلی در توصیه‌های متنی و انتخاب تصاویر خود به صراحت اسلام شیعه را تبلیغ می‌کند. بیست تا از نقاشی‌ها موضوعات یا داستان‌هایی هستند که در هیچ فالنامه دیگری دیده نمی‌شوند، از جمله موسای نوزاد در دامان فرعون و قتل یحیی. در جایی که داستان‌های مشابه دیگر نسخه‌های خطی را شامل می‌شود، معمولاً آنها را با صحنه‌های مختلفی نشان می‌دهد. این تنها فالنامه بازمانده است که شخصی را از دوران خلق این دست نوشته‌ها به تصویر می‌کشد: شاه طهماسب که در سال ۱۵۷۶ درگذشته بود. همچنین شخصیت‌های مرکزی صحنه، نقاشی‌ها همچنین شامل گروه‌هایی از تماشاگران است که به رویدادها واکنش نشان می‌دهند، هر چهره دارای ترکیبی منحصر به فرد از لباس و ویژگی‌های فیزیکی است. یک نسخه خطی قرن شانزدهمی اکنون در موزه ملی قوم‌شناسی در لیدن، هلند نگهداری می‌شود. ۳۵ نقاشی آن شامل هر کدام یک نقاشی برای ماه، خورشید، عطارد، مریخ، مشتری، زهره، زحل و قلمرو بهشت است. پنج تابلوی دیگر داستان زندگی علی را نشان می‌دهد و بسیاری دیگر صحنه‌هایی با الهام از قرآن دارند. فالنامهٔ ایرانی توپکاپی، با ۴۱ صفحه دو طرفه، مربوط به اواخر قرن هفدهم است و اکنون در مجموعه کاخ توپکاپی در ترکیه قرار دارد. این کاخ همچنین دارای نسخه ترکی عثمانی از فالنامه است که برای سلطان احمد اول در اوایل قرن هفدهم میلادی ایجاد شد، با ۵۹ صفحه دو طرفه. | ## جمع‌بندی | شباهت‌های بین نقاشی‌های این چهار نسخه خطی نشان می‌دهد که آنها تحت تأثیر تصویرهای رایجی بوده‌اند که باقی نمانده‌است.