موضوع مقاله: آموزش در شیلی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در شیلی | مقدمه: آموزش در شیلی دارای ساختاری چندوجهی و آمیخته از نهادهای دولتی، خصوصی یارانه‌بگیر و خصوصی است که در چارچوب قانون کلی آموزش مصوب ۲۰۰۹ اداره می‌شود. | ## بخش 1: آموزش در شیلی | این نظام از چهار سطح آموزشی تشکیل شده‌است: پیش‌دبستانی، ابتدایی، متوسطه و عالی؛ که سه سطح نخست اجباری هستند. افزون بر این، آموزش ویژه و آموزش بزرگسالان به‌عنوان شیوه‌های مکمل در این نظام جای دارند. شیلی از نظر شاخص‌های آموزشی در میان کشورهای آمریکای لاتین جایگاهی برجسته دارد و نرخ باسوادی آن به بیش از ۹۶ درصد رسیده‌است. دولت در این نظام نقشی تکمیلی ایفا می‌کند و مشارکت بخش خصوصی را در محیطی تنظیم‌شده ترویج می‌دهد. پوشش تحصیلی برای سطوح اجباری بالا و همسو با میانگین کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) است. در سال ۲۰۲۰ میلادی، شیلی دارای ۱۶٬۴۷۴ مؤسسه آموزشی بود: ۴٬۳۷۳ مرکز پیش‌دبستانی، ۱۱٬۳۴۲ مدرسه ابتدایی و متوسطه و ۱۴۰ مؤسسه آموزش عالی. مجموع ثبت‌نام‌شدگان در همان سال به ۵٬۰۷۹٬۳۱۳ دانش‌آموز و دانشجو رسید که از این تعداد ۱٬۲۲۱٬۰۱۷ نفر در مقطع آموزش عالی تحصیل می‌کردند. چارچوب حقوقی بین‌المللی شیلی به اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸) و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (۱۹۶۶) پیوسته‌است؛ هر دو سند آموزش را به‌مثابه حقی بنیادین به رسمیت می‌شناسند. ماده ۲۶ اعلامیه جهانی حقوق بشر آموزش را حق همگان دانسته، اجباری و رایگان بودن آن را در سطوح پایه تأیید می‌کند و حق والدین در انتخاب نوع آموزش فرزندانشان را به رسمیت می‌شناسد. ماده ۱۳ میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز حق آموزش، سطوح اجباری آن و آزادی تدریس را تصریح می‌کند. ملی چارچوب حقوقی داخلی نظام آموزشی شیلی بر پایه‌های زیر استوار است: قانون اساسی جمهوری شیلی (۱۹۸۰): ماده ۱۹ این قانون دو حق بنیادین را تضمین می‌کند: حق آموزش (بند ۱۰) که شامل تکلیف و حق مقدم والدین در تربیت فرزندان، اجباری بودن آموزش از سطح کودکستان تا پایان دوره متوسطه و وظیفه دولت در تأمین مالی نظام رایگان آموزشی است؛ و آزادی تدریس (بند ۱۱) که حق تأسیس، سازماندهی و اداره مؤسسات آموزشی را در محدوده اخلاق عمومی و نظم اجتماعی به رسمیت می‌شناسد. قانون آموزش ارگانیک قانون اساسی (LOCE): در سال ۱۹۹۰ وضع شد و شرایط تأسیس و اداره مؤسسات آموزشی دولتی و خصوصی را تنظیم می‌کرد. بخش مربوط به آموزش عالی این قانون همچنان معتبر است و در متن قانون کلی آموزش ادغام شده‌است. قانون کلی آموزش (LGE): در سال ۲۰۰۹ در پی انقلاب پنگوئن‌ها تصویب شد و چارچوب‌های نوینی برای آموزش مدرسه‌ای (ابتدایی و متوسطه) برقرار کرد. پیشینه دوره استعمار در دوره استعمار اسپانیا، آموزش عمدتاً در اختیار کلیسا و به‌ویژه فرقه‌های مذهبی مستقر در کشور بود. فرقه‌های مرسدری و فرانسیسکن نیز در شهرهای کونسپسیون، اوسورنو، لا ایمپریال و والدیویا مدارسی تأسیس کردند. در قرن هفدهم سه مرکز آموزش عالی با مرتبه دانشگاه پاپی ایجاد شد: کولخیو ماکسیمو سان میگل وابسته به یسوعیان و وابسته به دومینیکن‌ها، هر دو در سانتیاگو؛ و در کونسپسیون که به مدت ۴۳ سال فعال بود. در سال ۱۷۵۸ با مجوز فیلیپه پنجم، دانشگاه سن فلیپه —پیشین دانشگاه شیلی— تأسیس شد. دوره استقلال با استقلال شیلی، آموزش به یکی از دغدغه‌های اصلی رهبران میهن‌پرست تبدیل شد. دوره جمهوری سده نوزدهم پس از تثبیت ساختار دولتی، رویدادهای مهمی در عرصه آموزش رخ داد. در سال ۱۸۴۲ دانشگاه سن فلیپه به دانشگاه شیلی تبدیل شد و نخستین دانشسرای مقدماتی آمریکای جنوبی نیز تأسیس گردید. در ۱۸۶۰ قانون آموزش ابتدایی تصویب و در ۱۸۷۷ فرمان آمونتگی صادر شد که راه ورود زنان به آموزش عالی را گشود. | ## بخش 2: آموزش در شیلی | در سده نوزدهم نظام‌های دولتی و خصوصی آموزشی در کنار هم وجود داشتند؛ نظام خصوصی زیر سلطه کلیسای کاتولیک بود. در ۱۸۸۸ (دانشگاه کاتولیک شیلی) به‌عنوان نخستین مرکز خصوصی آموزش عالی کشور تأسیس شد. دانشگاه‌های خصوصی دیگری نیز در مناطق مختلف پدید آمدند: دانشگاه کاتولیک والپارایسو (۱۹۲۸)، دانشگاه فنی فدریکو سانتا ماریا (۱۹۳۱)، دانشگاه اوسترال والدیویا (۱۹۵۴) و دانشگاه کاتولیک شمال (۱۹۵۶). در ۱۹۴۷ مدرسه هنرها و پیشه‌ها با دیگر مؤسسات فنی در دانشگاه فنی دولت (UTE) ادغام شدند. در سال ۱۹۶۵ در دوران ریاست‌جمهوری ادواردو فری مونتالوا، اصلاحات عمیق آموزشی آغاز شد: دوره متوسطه از ۶ به ۴ سال کاهش یافت و «آموزش ابتدایی» (مقدماتی) از ۶ به ۸ سال افزایش پیدا کرد. در اواخر دهه ۱۹۶۰ دانشگاه‌ها دوره اصلاحات دانشگاهی را گذراندند که هدف آن دموکراتیک‌تر کردن مدیریت این مؤسسات بود. در ۱۹۷۴ دانشسراهای تربیت معلم حذف و وظیفه تربیت معلمان ابتدایی به دانشگاه‌ها سپرده شد. در ۱۹۸۱ شعبه‌های دانشگاه شیلی و دانشگاه فنی دولت به دانشگاه‌های منطقه‌ای مستقل تبدیل شدند و تأسیس دانشگاه‌های خصوصی مستقل از شورای رؤسا مجاز گردید. در پایان دوره نظامی، قانون آموزش ارگانیک قانون اساسی (LOCE) تصویب شد که چارچوب آموزش شیلی از سطح پیش‌دبستانی تا آموزش عالی را مشخص می‌کرد. انقلاب پنگوئن‌ها در سال ۲۰۰۶ آموزش را به محور مرکزی سیاست شیلی تبدیل کرد و در پی آن قانون کلی آموزش جایگزین LOCE شد که اصلاحات مهمی در فرایندهای پذیرش، برنامه درسی و اعتبارسنجی رسمی مؤسسات آموزشی پیش‌بینی کرده‌است. این سطح از تاریخ ۲۱ مه ۲۰۱۳ (۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲) با اعلام رئیس‌جمهور وقت سباستیان پینیرا اجباری شد و کودکستان (کیندر) پیش‌نیاز ورود به دوره ابتدایی گردید. مراکز نگهداری کودک و مهدهای کودک با اداره شهرداری، خصوصی یارانه‌بگیر، خصوصی، JUNJI (اداره ملی مهدهای کودک) یا بنیاد اینتگرا خدمات پیش‌دبستانی ارائه می‌دهند. اصلاحیه قانون اساسی سال ۲۰۱۳ مقرر کرد که دسترسی رایگان به چهار سطح گسترش یابد و سطح آخر (کودکستان) اجباری و پیش‌نیاز ورود به دوره ابتدایی شود؛ بدین‌ترتیب ۱۳ سال آموزش تضمین‌شده فراهم آمد. در سال ۲۰۱۵ قانونی تصویب شد که ساختار مدیریتی نوینی برای سطح پیش‌دبستانی ایجاد کرد. قانون شیلی در سال ۱۹۲۰ چهار سال تحصیل اجباری برقرار کرده بود؛ این حداقل در ۱۹۲۹ به شش سال افزایش یافت و از ۱۹۶۵ دوره ابتدایی هشت‌ساله به دو چرخه و هشت پایه تقسیم شد (برای کودکان ۶ تا ۱۳ ساله): چرخه اول: پایه‌های اول تا چهارم (سنین ۶ تا ۱۰ سال) چرخه دوم: پایه‌های پنجم تا هشتم (سنین ۱۰ تا ۱۴ سال) قانون کلی آموزش ۲۰۰۹ تغییر ساختار به آموزش ابتدایی شش‌ساله و متوسطه شش‌ساله را پیش‌بینی کرده‌است که از سال ۲۰۲۶ میلادی اجرا می‌شود. دولت شیلی یک نظام گسترده را اجرا می‌کند که حدود ۹۳ درصد دانش‌آموزان ابتدایی و متوسطه را پوشش می‌دهد. نسبت ثبت‌نام خالص (برای دانش‌آموزان سنین مدرسه) در ۲۰۰۹ برای دوره ابتدایی ۹۳٫۱۹ درصد و برای دوره متوسطه ۷۰٫۷۰ درصد بود. آموزش متوسطه به سه شاخه تقسیم می‌شود: علمی-انسانی، فنی-حرفه‌ای و هنری (از سال ۲۰۰۶)، هر یک به مدت چهار سال. در ۲۰۰۳ رئیس‌جمهور ریکاردو لاگوس و وزیر آموزش ماریانا آیلوین این دوره را از طریق قانون ۱۹۸۷۶ اجباری اعلام کردند که دوازده سال آموزش اجباری را در شیلی مستقر کرد. دو سال اول برای هر سه نوع مدرسه یکسان است؛ سال سوم و چهارم بر اساس جهت‌گیری مدرسه متفاوت می‌شوند: EMCH (علمی-انسانی): پایه‌های اول تا چهارم؛ برای آماده‌سازی دانش‌آموزان جهت ورود به دانشگاه. از پایه سوم، دانش‌آموزان می‌توانند در رشته علوم (ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی) یا علوم انسانی (ادبیات، تاریخ، فلسفه) تخصص انتخاب کنند. EMTP (فنی-حرفه‌ای): پایه‌های اول و دوم با برنامه مشترک با EMCH؛ پایه‌های سوم و چهارم با برنامه‌های تخصصی متفاوت. | ## بخش 3: آموزش در شیلی | مدارس ارائه‌دهنده برنامه‌های فنی-حرفه‌ای عبارتند از: مدارس صنعتی: برق، مکانیک، الکترونیک، فناوری اطلاعات و مانند آن مدارس بازرگانی: مدیریت، حسابداری، منشی‌گری و رشته‌های مشابه مدارس فنی: مد، آشپزی، پرستاری و رشته‌های مشابه مدارس چندرشته‌ای: ارائه‌دهنده رشته‌هایی از بیش از یک دسته فوق بیشتر دانش‌آموزان شاخه فنی-حرفه‌ای از پس‌زمینه اقتصادی-اجتماعی ضعیف‌تری برخوردارند. هزینه‌های تحصیل مدارس دولتی و خصوصی یارانه‌بگیر می‌توانند هزینه‌ای برای فرایند انتخاب و شهریه سالانه دریافت کنند. شهریه ماهانه در این مدارس داوطلبانه («تأمین مشترک» یا copago) است و برای سطوح پیش‌دبستانی و ابتدایی ممنوع می‌باشد. نوع چهارمی از مدارس دولتی وجود دارد که توسط وزارت آموزش اداره شده و کاملاً از محل دولتی تأمین مالی می‌شود. آموزش عالی پذیرش شیلی سه نوع مؤسسه آموزش عالی دارد که از اصلاحات ۱۹۸۱ سرچشمه می‌گیرند: دانشگاه (Universidad): مؤسساتی که می‌توانند همه مدارک حرفه‌ای و درجات دانشگاهی (کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا) اعطا کنند. مؤسسه حرفه‌ای (IP): مؤسسات خصوصی که مدارک حرفه‌ای (به جز آنچه منحصراً توسط دانشگاه‌ها اعطا می‌شود) و مدارک فنی سطح عالی اعطا می‌کنند. دانشگاه‌ها همه دانشگاه‌های دولتی و ۲۳ دانشگاه خصوصی عضو شورای رؤسا از یک سامانه پذیرش واحد به نام PSU (آزمون گزینش دانشگاهی) بهره می‌گیرند که توسط دانشگاه شیلی طراحی و ارزیابی می‌شود. این آزمون از دو امتحان اجباری (ریاضیات و زبان) و دو آزمون اختیاری (علوم و تاریخ) تشکیل شده‌است. نرخ ترک تحصیل در سال اول آموزش عالی ۳۰ درصد است که عوامل اقتصادی، شغلی و روانشناختی در آن نقش دارند. در سال ۱۹۸۰ شیلی حدود ۱۱۷ هزار دانشجو در آموزش عالی داشت که تنها ۷٫۲ درصد از گروه سنی ۱۸ تا ۲۴ ساله را نمایندگی می‌کرد. این عدد تا ۱۹۹۰ به ۲۴۵ هزار، تا ۲۰۰۷ به ۶۷۸ هزار و تا ۲۰۱۲ به نزدیک یک میلیون رسید. نوع مؤسسه دانشجویان (۲۰۱۶) درصد دانشگاه‌های «سنتی» دولتی ۱۹۱٬۸۴۷ ۱۵٫۴ دانشگاه‌های «سنتی» خصوصی ۱۵۴٬۰۱۷ ۱۲٫۳ دانشگاه‌های خصوصی غیرسنتی ۳۷۴٬۸۸۴ ۳۰٫۱ مؤسسات حرفه‌ای ۳۸۴٬۶۶۷ ۳۰٫۸ مراکز آموزش فنی ۱۴۱٬۷۲۰ ۱۱٫۴ مجموع ۱٬۲۴۷٬۱۳۵ ۱۰۰٫۰ مؤسسات حرفه‌ای و مراکز آموزش فنی مؤسسات حرفه‌ای (IP) و مراکز آموزش فنی (CFT) برای پذیرش تنها به مدرک فارغ‌التحصیلی دوره متوسطه نیاز دارند. هزینه‌های آموزش عالی همه دانشگاه‌ها، مؤسسات و مدارس فنی شیلی هزینه ثبت‌نام و شهریه دریافت می‌کنند. با این حال، چندین برنامه دولتی وجود دارد: صندوق همبستگی اعتبار دانشگاهی (FSCU): وام‌های دولتی با نرخ بهره ثابت ۲ درصد، ویژه دانشجویان نیازمند دانشگاه‌های «سنتی». بازپرداخت برابر ۵ درصد درآمد سالانه فارغ‌التحصیل است و پس از ۱۲ سال بخشوده می‌شود. اعتبار با ضمانت دولتی (CAE): وام‌های بانک‌های خصوصی با ضمانت دولت، با نرخ بهره ۲ درصد. از سال ۲۰۱۶ سی دانشگاه دولتی و خصوصی برای دانشجویان متعلق به فقیرترین ۵۰ درصد جمعیت رایگان هستند. شیلی از سال ۱۹۸۰ نخستین کشور آمریکای لاتین بود که شهریه در مؤسسات عالی دولتی را معرفی کرد و هم‌اکنون از بالاترین هزینه‌های سالانه آموزش عالی در میان کشورهای در حال توسعه برخوردار است. پوشش آموزش عالی نسبت ثبت‌نام خالص (برای سنین ۱۸ تا ۲۴ سال) در ۲۰۰۹ برابر ۲۸٫۸۸ درصد و نسبت کل ثبت‌نام ۳۸٫۷۳ درصد بود. داده‌های یونسکو برای سال ۲۰۰۹ نشان می‌دهد که ۷۷ درصد دانشجویان آموزش عالی شیلی در مؤسسات خصوصی تحصیل می‌کردند که آن را به کشورهایی چون کره جنوبی (۸۰ درصد) نزدیک می‌کند. | ## جمع‌بندی | آمریکای لاتین منطقه‌ای است با بالاترین سهم ثبت‌نام خصوصی در آموزش عالی جهان (میانگین ۵۰ درصد) و شیلی یکی از پنج کشور بالاتر از این میانگین است.