موضوع مقاله: آفریقایی‌تبارهای برزیلی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آفریقایی‌تبارهای برزیلی | مقدمه: آفریقایی‌تبارهای برزیلی (به پرتغالی: ) یا سیاه‌پوستان برزیلی (به پرتغالی: ) به شهروندان برزیل گفته می‌شود که تمام یا بخش عمده‌ای از تبار آنان به مردمان بومی آفریقای جنوب صحرا بازمی‌گردد. | ## بخش 1: آفریقایی‌تبارهای برزیلی | در نظام طبقه‌بندی نژادی برزیل، دو مقوله «پرتو» (به پرتغالی: ، سیاه) و «پاردو» (به پرتغالی: ، قهوه‌ای/آمیخته) از پنج گروه رسمی مؤسسه جغرافیا و آمار برزیل (IBGE) هستند. در سرشماری ۲۰۲۲، نزدیک به ۲۰٫۷ میلیون برزیلی (۱۰٫۲٪ جمعیت) خود را پرتو و ۹۲٫۱ میلیون نفر (۴۵٫۳٪) خود را پاردو دانستند که در مجموع ۵۵٫۵٪ جمعیت برزیل را تشکیل می‌دهند. جنبش سیاهان برزیل این دو گروه را زیر عنوان واحد «نگرو» (به پرتغالی: ) گرد می‌آورد، هرچند این طبقه‌بندی بحث‌برانگیز است زیرا بخشی از پاردوها، به‌ویژه در شمال برزیل، تبار بومی آمریکایی دارند نه آفریقایی. در دوره بردگی میان سده‌های شانزدهم تا نوزدهم میلادی، نزدیک به چهار تا پنج میلیون آفریقایی به برزیل آورده شدند که حدود ۴۰٪ همه آفریقایی‌هایی بودند که به قاره آمریکا برده شدند. بسیاری از آفریقایی‌هایی که از بردگی گریختند به «کیلومبو» ها (به پرتغالی: ) پناه بردند. برزیل در ۱۸۵۰ تجارت برده از آن‌سوی اقیانوس اطلس را ممنوع کرد و در ۱۸۸۸ بردگی را لغو نمود و آخرین کشور قاره آمریکا بود که چنین کرد. آفریقایی‌تبارهای برزیلی با وجود سرکوب تاریخی، چشم‌انداز فرهنگی برزیل را عمیقاً شکل داده‌اند. نقش آنان در ورزش، آشپزی، ادبیات، موسیقی و رقص، با پدیده‌هایی مانند سامبا و کاپوئرا، بسیار چشمگیر است. امروزه آفریقایی‌تبارهای برزیلی همچنان با نابرابری‌های اجتماعی‌ـاقتصادی و تبعیض نژادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. مقوله‌های نژادی سرشماری برزیل مؤسسه جغرافیا و آمار برزیل (IBGE) در سرشماری‌ها پنج مقوله رنگ یا نژاد به‌کار می‌برد: سفید (به پرتغالی: )، پاردو (به پرتغالی: )، سیاه (به پرتغالی: )، زرد (به پرتغالی: ، آسیای شرقی) و بومی (به پرتغالی: ). در سرشماری ۱۹۴۰، همه افرادی که خود را «سفید»، «سیاه» یا «زرد» ندانستند در گروه پاردو جا گرفتند. به بیان دیگر، کسانی که خود را مورنو، مولاتو، کابوکلو یا بومی می‌خواندند نیز پاردو طبقه‌بندی شدند. در سرشماری‌های بعدی، پاردو به‌عنوان مقوله مستقل رسمیت یافت و بومیان تنها در ۱۹۹۱ مقوله جداگانه‌ای به دست آوردند. این داده‌ها باید با احتیاط تحلیل شوند، زیرا گرایش تاریخی به «سفیدنمایی» (به پرتغالی: ) در خودطبقه‌بندی‌های نژادی برزیل وجود دارد. چالش تعریف «نگرو» فعالان و پژوهشگران وابسته به جنبش سیاهان برزیل استدلال می‌کنند که وجود مقوله پاردو در سرشماری، تصویر جمعیت‌شناختی برزیل را تحریف می‌کند. آنان بر این باورند که برتری‌جویی ایدئولوژیک سفیدپوستی در جامعه برزیل بسیاری را وامی‌دارد تا «سیاهی خود را انکار کنند» و با انتخاب مقوله پاردو خود را «روشن‌تر» نشان دهند. بسیاری از بازیگران جنبش سیاهان واژه «نگرو» را ترجیح می‌دهند و آن را مجموع سیاهان و پاردوها تعریف می‌کنند. با این حال، برخی پژوهشگران این ادغام را مشکل‌ساز می‌دانند زیرا بخشی از پاردوها تبار آفریقایی ندارند. بررسی سال ۲۰۰۰ در ریو دو ژانیرو نشان داد که تمام کسانی که خود را پرتو خواندند، تبار آفریقایی داشتند؛ ۸۶٪ از خوداظهارشده‌های پاردو نیز اجداد آفریقایی گزارش کردند اما ۱۴٪ گفتند هیچ نیای آفریقایی ندارند. ادغام پرتو و پاردو در مقوله نگرو معمولاً از سوی رسانه‌های جریان اصلی، نهادهای رسمی مانند مؤسسه پژوهش اقتصادی کاربردی (IPEA)، وزارتخانه‌ها و سازمان‌های بین‌المللی پذیرفته شده‌است، اما خود IBGE این طبقه‌بندی را به‌کار نمی‌برد. جامعه‌شناس دمتریو مانیولی طبقه‌بندی همه پرتوها و پاردوها به‌عنوان سیاه‌پوست را حمله به دیدگاه نژادی برزیلی‌ها می‌داند. | ## بخش 2: آفریقایی‌تبارهای برزیلی | جامعه‌شناس سیمون شوارتسمن نیز بر آن است که جایگزین‌کردن نگرو به‌جای پرتو و حذف گزینه پاردو به‌معنای تحمیل نگاه دوگانه‌ای مشابه ایالات متحده بر برزیل است که با واقعیت سازگار نیست. بر پایه پژوهش دیتافولیا در ۲۰۲۴، تنها ۴۰٪ از پاردوها خود را سیاه‌پوست می‌دانند و ۶۰٪ خود را چنین نمی‌شناسند؛ با این حال، ۶۷٪ از پاردوها موافق‌اند که جمعیت سیاه‌پوست از مجموع پرتو و پاردو تشکیل شده‌است. نژاد در برزیل مفهومی اجتماعی، سیاسی و ایدئولوژیک است و پایه زیست‌شناختی (بیولوژیک) استواری ندارد. در کشوری عمیقاً آمیخته‌نژاد مانند برزیل، تعیین اینکه چه کسی سیاه‌پوست است دشوار است زیرا بسیاری از برزیلی‌های ظاهراً سفیدپوست تا حدی‌تبار آفریقایی دارند و بسیاری از سیاه‌پوستان نیز تبار اروپایی دارند. بازیگر کامیلا پیتانگا خود را سیاه‌پوست اعلام کرده‌است اما در نظرسنجی دیتافولیا، تنها ۲۷٪ پاسخ‌دهندگان او را سیاه‌پوست دانستند (۳۶٪ او را پاردو خواندند). فوتبالیست رونالدو در مصاحبه‌ای خود را سفید خوانده اما ۶۴٪ برزیلی‌ها او را سیاه یا پاردو و تنها ۲۳٪ سفید دانسته‌اند. رئیس‌جمهور پیشین لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا توسط ۴۲٪ پاسخ‌دهندگان پاردو خوانده شد، حال‌آنکه رئیس‌جمهور پیشین فرناندو هنریک کاردوسو که خود را «مولاتینیو» نامیده بود، توسط ۷۰٪ سفید شناخته شد. بازیگر تائیس آرائوژو نیز که خود را سیاه‌پوست می‌خواند تنها توسط ۵۴٪ چنین تلقی شده‌است. طبقه‌بندی‌های نژادی در برزیل بیشتر بر رنگ پوست و ویژگی‌های ظاهری مانند شکل صورت و بافت مو استوار است. پژوهش‌های ژنتیکی نشان داده‌اند که این شاخص‌ها بازتاب دقیقی از تبار نیستند: فردی که سفیدپوست شناخته می‌شود ممکن است تبار آفریقایی بیشتری از فردی داشته باشد که سیاه‌پوست تلقی می‌شود. پایگاه اجتماعی و وضعیت اقتصادی نیز بر برداشت دیگران از تعلق قومی فرد تأثیر می‌گذارد. بررسی‌های ژنتیکی و تحلیل دی‌ان‌ای (DNA) نشان داده‌اند که تبار برزیلی‌ها در کل نزدیک به ۶۲٪ اروپایی، ۲۱٪ آفریقایی و ۱۷٪ بومی آمریکایی است. منطقه جنوب بالاترین سهم تبار اروپایی (۷۷٪) را دارد، منطقه شمال‌شرق بیشترین سهم آفریقایی (۲۷٪) و منطقه شمال بالاترین سهم بومی (۳۲٪) را دارا هستند. در میان توپینامباها، بردگان ارزش اقتصادی نداشتند و بیشتر به‌عنوان نشانه‌های افتخار نظامی یا برای آیین‌های آدم‌خواری نگاه داشته می‌شدند. پس از آنکه بومیان از دیدگاه استعمارگران برای کار در کشتزارهای نیشکر نامناسب شناخته شدند، قدرت استعماری پرتغال از حدود ۱۵۵۰ به واردات آفریقایی‌ها روی آورد. در فاصله سده‌های شانزدهم تا نوزدهم میلادی، نزدیک به چهار تا پنج میلیون آفریقایی به برزیل آورده شدند که حدود ۴۰٪ همه آفریقایی‌های منتقل‌شده به قاره آمریکا را تشکیل می‌دادند. ترکیب قومی بردگان آفریقایی‌هایی که به برزیل آورده شدند عمدتاً به دو گروه بزرگ تقسیم می‌شدند. گروه نخست از آفریقای غربی و منطقه سودان بودند، از جمله یوروباها، فون‌ها، آشانتیها، اوه‌ها و ماندینکاها که بیشتر در باهیا اسکان داده شدند. گروه دوم بانتو از آنگولا، کنگو و موزامبیک بودند که عمدتاً در ریو دو ژانیرو، مینا ژرایس و شمال‌شرق برزیل به کار گماشته شدند. در نیمه نخست سده نوزدهم، در اوج تجارت برده به‌سوی برزیل، بردگان آفریقای غربی (خلیج بنین) بیشتر به سالوادور فرستاده می‌شدند تا در کشتزارهای بزرگ نیشکر کار کنند، حال‌آنکه بردگان مرکزغرب آفریقا (کنگو و آنگولای کنونی) و آفریقای شرقی عمدتاً برای کشت قهوه در منطقه ریو دو ژانیرو یا استخراج طلا در میناس ژرایس به‌کار گرفته می‌شدند. کیلومبوها و لغو بردگی بسیاری از آفریقایی‌هایی که از بردگی گریختند به کیلومبوها پناه بردند؛ این اجتماعات آزاد بودند و بردگان فراری در آنجا توانستند آزادانه زندگی کنند و در برابر ستم مقاومت ورزند. | ## بخش 3: آفریقایی‌تبارهای برزیلی | فشارهای گروهی از سیاستمداران انجیلی در بریتانیا، هم از سر دغدغه اخلاقی و هم به دلیل رقابت اقتصادی مستعمرات بریتانیا با برزیل، نقش مهمی در این روند ایفا کرد. سرانجام در ۱۳ مه ۱۸۸۸ بردگی به‌طور کامل لغو شد و برزیل آخرین کشور نیمکره غربی شد که بردگی را برانداخت. سفیدنمایی و مهاجرت دولت برزیل در پایان سده نوزدهم سیاست‌های آشکارا نژادپرستانه اتخاذ کرد: ورود مهاجران آفریقایی و آسیایی ممنوع شد، در حالی که مهاجرت اروپاییان تشویق می‌گشت. مردم‌شناس دارسی ریبیرو مؤلفه سیاه‌پوست و مولاتو را «برزیلی‌ترین مؤلفه ملت ما» خوانده‌است زیرا این گروه، از آفریقایی‌بودن جدا شده از راه بردگی و نه بومی و نه سفیدپوست استعمارگر، چاره‌ای جز پذیرش هویت تمام‌وکمال برزیلی نداشت. بسیاری از برزیلی‌ها از ریشه‌های سیاه‌پوست خود شرمسار بودند، خواه به‌دلیل پیشینه دردناک بردگی و خواه به‌سبب کلیشه‌های منفی که سیاهی را با فقر و بزهکاری گره می‌زد. این روند تا حدی پیامد موفقیت سیاه‌پوستان آمریکایی است که از سوی برزیلی‌ها «پیروزی نژاد» تلقی شده و نیز ناشی از ارتقای اجتماعی بخشی از جمعیت آفریقایی‌تبار که با دسترسی به آموزش و فرصت‌های شغلی بهتر از شرمساری رنگ پوست خود رها شده‌است. قانون‌گذاری و اقدامات مثبت دولت برزیل در دهه‌های اخیر قوانینی برای بهبود وضعیت جمعیت سیاه‌پوست تصویب کرده‌است: قانون شماره ۱۰٬۶۳۹ (۲۰۰۳): آموزش تاریخ آفریقا و فرهنگ آفریقایی‌ـبرزیلی در مدارس اجباری شد. قانون شماره ۱۲٬۹۹۰ (۲۰۱۴): سهمیه سیاه‌پوستان در آزمون‌های استخدامی دولتی اجباری شد. دین بیشتر آفریقایی‌تبارهای برزیلی مسیحی هستند، به‌ویژه پیروان کلیسای کاتولیک رم و جنبش‌های پنطیکاستیسم. در کنار مسیحیت، ادیان با خاستگاه آفریقایی مانند کاندومبله میلیون‌ها پیرو دارند که بیشتر آنان آفریقایی‌تبارند. هواداران این ادیان عمدتاً در مراکز بزرگ شهری شمال‌شرق برزیل مانند سالوادور و رسیفی و نیز در ریو دو ژانیرو متمرکزند. دیگر گونه‌های مذهبی آفریقایی‌ـبرزیلی شامل باتوکه، آیین شانگو در شمال‌شرق و ماکومبا هستند. بردگان آفریقایی در برزیل بیش از بردگان آمریکای شمالی توانستند سنت‌های آفریقایی خود را حفظ کنند زیرا برده‌داران پرتغالی تا حد زیادی این کار را مجاز می‌دانستند. سبک‌هایی با رنگ‌وبوی آفریقایی‌ـبرزیلی شامل سامبا، ماراکاتو، موسیقی کاندومبله، آفوشه، لوندو و باتوکه هستند. این هنر رزمی‌ـرقصی با موسیقی کوبه‌ای همراهی می‌شود که بر سازهایی مانند بریمبائو، آتاباکه، آگوگو و شکره نواخته می‌شود. خوراک‌های نمونه شامل واتاپا و موکِکا هستند که با غذاهای دریایی و روغن نخل (به پرتغالی: ) پخته می‌شوند. فیژوآدا، خوراک ملی برزیل، خاستگاه پرتغالی دارد اما بردگان آفریقایی آن را با افزودن اجزای ارزان‌تر مانند گوش و پای خوک دگرگون کردند. نابرابری اجتماعی‌ـاقتصادی داده‌های جامعه‌شناختی و شاخص‌های اقتصادی اسطوره «دموکراسی نژادی» یا «هماهنگی نژادی» برزیل را رد کرده‌اند. بر پایه آمار IBGE برای ۲۰۱۷، ۷۴٪ از ۱۰٪ فقیرترین برزیلی‌ها سیاه‌پوست یا پاردو هستند. | ## جمع‌بندی | سیاست‌های بازتوزیع اجتماعی و ارزش‌گذاری فرهنگی که به‌ویژه در دوره ریاست‌جمهوری لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا و دیلما روسف پیگیری شد، در بهبود نسبی وضعیت جمعیت سیاه‌پوست نقش داشته‌است.