موضوع مقاله: زره چینی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # زره چینی | مقدمه: زره چینی به انواع گوناگون تجهیزات محافظتی گفته می‌شود که در چین پیش از دوران نوین به کار می‌رفت. | ## بخش 1: زره چینی | (لاملار) از دوره ایالت‌های جنگ‌طلب (۴۸۱–۲۲۱ پیش از میلاد) تا دودمان مینگ (۱۳۶۸–۱۶۴۴) گونه غالب زره در چین بود. پیش از پیدایش زره تیغه‌ای، زره شخصی در چین از اجزای جانوری مانند پوست کرگدن، پوست خام و لاک‌پشت ساخته می‌شد. زره تیغه‌ای در کنار گونه‌های دیگری چون زره پولکی از دوره ایالت‌های جنگ‌طلب یا پیش از آن کاربرد داشت. صفحات بزرگ فلزی که روی سینه و پشت پوشیده می‌شد و به «زره بند و صفحه» شهرت داشت، از دوره دودمان‌های شمالی و جنوبی (۴۲۰–۵۸۹) تا دودمان تانگ (۶۱۸–۹۰۷) رایج بود. شواهد کاربرد زره حلقه‌ای (زنجیری) و زره الگوی کوهستانی از دوره تانگ پدیدار شد، هرچند هیچ‌گاه جایگزین زره تیغه‌ای نشدند. زره حلقه‌ای از دودمان هان (۲۰۲ پیش از میلاد – ۲۲۰ میلادی) شناخته شده بود ولی تولید گسترده نیافت و گاه «زره بیگانه عجیب» انگاشته می‌شد که برای نمایش ثروت افسران توانگر به کار می‌رفت. در دوره دودمان مینگ، زره بریگاندین جای زره تیغه‌ای را گرفت و تا دودمان چینگ (۱۶۴۴–۱۹۱۲) پرکاربرد ماند. تا سده نوزدهم بیشتر زره‌های چینگ که از نوع بریگاندین بودند صرفاً جنبه تشریفاتی داشتند: میخ‌های بیرونی برای زیبایی نگاه داشته شده و صفحات فلزی محافظ حذف شده بود. این زره‌ها یا سینه‌بندهایی از صدف‌های به‌هم‌بسته بودند یا سینه‌بند یکپارچه‌ای از پوست خام یا چرم نیم‌دباغی‌شده. زره تقریباً ویژه نجبا بود؛ مردم عادی حفاظ چندانی نداشتند و بیشتر از سپر چوبی یا بامبویی پوشیده از پوست بهره می‌بردند. دودمان ژو (حدود ۱۰۴۶–۲۵۶ پیش از میلاد) زره در دوره دودمان ژو شامل جلیقه بی‌آستین از پوست کرگدن یا گاومیش، یا زره پولکی از پوست خام بود. دوره ایالت‌های جنگ‌طلب (حدود ۴۷۵–۲۲۱ پیش از میلاد) در سده چهارم پیش از میلاد هنوز زره پوست کرگدن به کار می‌رفت. گوان ژونگ به دوک هوان از ایالت چی پیشنهاد داد مجازات جرم‌ها را به زره و سلاح تبدیل کند. تا اواخر دوره ایالت‌های جنگ‌طلب در سده سوم پیش از میلاد، جنگ‌افزارها و زره‌های آهنی کاربرد گسترده یافتند. این زره از تیغه‌های جداگانه تشکیل می‌شد که با پرچ یا بند به یکدیگر متصل می‌شدند. نمونه‌ای در شهرستان یی (هبئی) استان هبئی یافت شد که از ۸۹ تیغه با میانگین ابعاد ۵×۴ سانتی‌متر ساخته شده بود. بر پایه کتاب شون‌تسه، «نیزه‌های آهنی سخت شهر وان (宛) [شهری در چو، نزدیک نان‌یانگ کنونی، هنان] چون زنبورها و عقرب‌ها بی‌رحم‌اند.» سلاح‌های آهنی به سپاهیان چینی برتری بر بیگانگان بخشید. هان فی زی روایت می‌کند که در نبردی با قبیله گونگ‌گونگ (共工)، «نیزه‌های آهنی‌سر به دشمن رسیدند و آنان که کلاه‌خود و زره استوار نداشتند آسیب دیدند.» با این حال، کارایی کمان‌های ضربدری (کراسبو) از هر پیشرفتی در زره دفاعی پیشی گرفت. در چین باستان رایج بود که فردی از عوام بتواند با تیر کمان ضربدری خوش‌نشانه‌ای، فرمانروایی را بکشد، هر زرهی که پوشیده باشد. سنگین‌ترین و محافظ‌ترین زره‌ها غالباً به سربازان نخبه اختصاص داشت، هرچند هر ایالت شیوه توزیع خود را داشت. ایالت چو یگان‌های نخبه زره‌پوش کمان ضربدری داشت که به استقامتشان شهرت داشتند و توانایی پیمودن ۱۶۰ کیلومتر «بدون استراحت» را داشتند. نیروهای نخبه ایالت وی می‌توانستند در یک روز بیش از ۴۰ کیلومتر با زره سنگین، کمان ضربدری بزرگ با ۵۰ تیر، کلاه‌خود، شمشیر کمری و آذوقه سه‌روزه بپیمایند. کسانی که این معیارها را برآورده می‌کردند، خانواده‌شان از بیگاری و مالیات معاف می‌شد. تا زمان دودمان چین، در حدود نیمی از سربازان می‌توانستند نوعی زره سنگین داشته باشند، چنان‌که لشکر سفالین نشان می‌دهد. بنا بر گفته سو چین، ایالت هان بهترین جنگ‌افزارها را می‌ساخت که توان شکافتن سخت‌ترین زره‌ها، سپرها، چکمه‌ها و کلاه‌خودها را داشت. ایالت وو سپاه خود را به سه بخش تقسیم می‌کرد: سپاه اصلی زره ساده، سپاه چپ زره قرمز لاکی و سپاه راست زره سیاه می‌پوشید. سربازان چین گاه در نوعی خشم جنون‌آمیز زره‌شان را دور می‌انداختند و حملات متعصبانه انجام می‌دادند. زره چین معمولاً تیغه‌های مستطیلی با ابعاد ۷٫۵×۸٫۵ سانتی‌متر و ۱۰٫۵×۷٫۸ سانتی‌متر به کار می‌برد. ابعاد تیغه‌های زره ارابه‌ران بین بالاتنه (۷×۶ سانتی‌متر)، پایین‌تنه (۹×۶٫۵ سانتی‌متر) و بازوها (۴–۷٫۵×۴ سانتی‌متر) تفاوت داشت. یک دست کامل زره چین بر پایه یافته‌های لشکر سفالین از ۲۵۰ تا ۶۱۲ قطعه تشکیل می‌شد، بدون احتساب کلاه‌خود. شش گروه زره در لشکر سفالین شناسایی شده که با درجه نظامی و بخش سپاه هم‌خوانی دارد. برخی سربازان بدون زره‌اند، سواره‌نظام با زره پوشاننده سینه، ارابه‌رانان با زره بلندتر، پیاده‌نظام مسلح با زره تنه و شانه، افسران رده پایین با تیغه‌های بزرگ، افسران رده میانی با زره کوتاه‌تر ولی نوارهای آرایشی و فرماندهان با پوشش ویژه و نوارهای نشان‌دهنده مقام. هیچ‌یک از سربازان سفالین با کلاه‌خود یا سپر یافت نشده‌اند، شاید از آن رو که آنان موکب تشییع فرمانروا را بازنمایی می‌کنند و بر پایه آیین، زیردستان باید پیش روی امپراتور کلاه‌خود برمی‌داشتند. همچنین تبیین دیگری برای نبود سلاح و کلاه‌خود این است که بیشتر تجهیزات کاربردی هنگام شورش علیه دودمان چین غارت شده بودند. | ## بخش 2: زره چینی | شواهدی هست که زره اسب نیز برای سواره‌نظام چین وجود داشته، زیرا ۳۰۰ تیغه بسیار بزرگ‌تر از اندازه انسانی یافت شده‌است. پیاده‌نظام جامه‌هایی از پوست خام لاک‌زده، چرم سخت‌شده و لاک‌زده، یا زره تیغه‌ای آهنی (یا فولادی) و کلاه یا کلاه‌خود آهنی می‌پوشید. برخی سواران زره‌دار بودند و سپر داشتند و برخی اسب‌ها نیز زره می‌پوشیدند، هرچند زره جامع اسب تا اواخر سده دوم تأیید نشده‌است. + فهرست موجودی دودمان هان (۱۳ پیش از میلاد) قلم موجودی میراث امپراتوری زره جیا ۱۴۲٬۷۰۱ ۳۴٬۲۶۵ زره کای ۶۳٬۳۲۴ زره ران ۱۰٬۵۶۳ زره آهنی ران ۲۵۶ زره تیغه‌ای آهنی ۵۸۷٬۲۹۹ کلاه‌خود ۹۸٬۲۲۶ زره اسب ۵٬۳۳۰ سپر ۱۰۲٬۵۵۱ در اواخر سده دوم پیش از میلاد، دولت انحصار آهن‌گری را برقرار کرد که ممکن است کاهش کیفیت آهن و زره را در پی داشته باشد. بو شی مدعی شد فرآورده‌ها نازل‌ترند چون برای پر کردن سهمیه ساخته می‌شوند نه برای کاربرد عملی. این انحصارات که در «گفتارهای نمک و آهن» بحث شدند، تا آغاز سده نخست میلادی لغو شدند. در ۱۵۰ میلادی کوی شی شکایت‌های مشابهی دربارهٔ فساد در تولید دولتی مطرح کرد: «... افسران آزمند بر سر مواد می‌جنگند و صنعتگران حیله‌گر تقلب می‌کنند… آهن [یعنی فولاد] در سرکه خاموش می‌شود که آن را شکننده می‌سازد… دست‌های زره بسیار کوچک‌اند و درست اندازه نیستند.» کمان‌های مرکب در برابر دشمنان بدون زره در ۱۵۰ متری و در برابر دشمنان زره‌پوش در ۶۰ متری کارآمد شمرده می‌شدند. سپر قلاب‌دار در دوره هان، سپر قلاب‌دار همراه شمشیر در نبرد با سلاح‌های دسته‌بلند به کار می‌رفت. این سپر آهنی کوچکی بود با قلاب‌هایی در بالا و پایین برای گیر انداختن نیزه و هالبرد و گاه برآمدگی خاردار در میانه برای حمله. دونالد واگنر تلاش برای ترجمه واژه «گورانگ» را نامرضی‌بخش خوانده و اشاره کرده که چنین شیئی در غرب کاربرد نداشته‌است. در یکی از نبردها، سائو سائو به خود بالید که تنها با ده دست زره اسب در برابر دشمنی با سیصد دست ایستاده‌است. البته این زره اسب ممکن است فقط بارد جلویی فلزی یا آمیخته‌ای از فلز و پوست خام بوده باشد نه بارد تمام‌فلزی جامع. اشاره به «سپرهای بزرگ» در خط مقدم برای حفاظت نیزه‌داران و تیراندازان کمان ضربدری دیده می‌شود. سپر معمولاً با شمشیر تک‌لبه داو نیز همراه بود و در میان سواره‌نظام هم کاربرد داشت. در گزارش‌های نبرد گوان‌دو آمده که سربازان سائو سائو هر بار که در فضای باز حرکت می‌کردند، پوشش سپر بالای سرشان می‌گرفتند تا از بارش تیر از برج‌های چوبی یوآن شائو در امان بمانند. زره تیره گزارشی از سال ۲۳۱ میلادی از تصرف ۵۰۰۰ دست «زره تیره» ( شوان‌کای یا شوان‌جیا) و ۳۱۰۰ کمان ضربدری خبر می‌دهد. زره تیره در متون هان نیز آمده ولی فقط به‌عنوان لباس گارد افتخار در موکب‌های تشییع. تنها ویژگی شناخته‌شده آن بازتاب پرتو خورشید بود که احتمالاً به معنای ساخت از فولاد مرغوب است؛ فولاد کیفی غالباً با مواد آهنی سیاه‌رنگ پیوند داشت. زره درخشان سائو ژی سه نوع زره را برشمرد که دو تای آن‌ها گونه‌هایی از زره «درخشان» بودند: «سیاه‌درخشان» (هی‌گوانگ) و «روشن‌درخشان» (مینگ‌گوانگ) و یک دست زره «دوروی» (لیانگ‌تانگ). زره درخشان از فولاد کربن‌زدایی‌شده ساخته می‌شد که هنگام پرداخت‌کاری درخشش آبی‌ـسیاه دارد و نامش از همین‌جاست. تا پایان سده چهارم، نگاره‌های دیواری نمایانگر زره تمام‌بدن اسب در آرامگاه‌هایی تا یون‌نان یافت شده‌اند. زره پنج‌رنگ گفته شده محافظان شخصی شی هو «زره نازک پنج‌رنگ» (ووسه شی‌کای) می‌پوشیدند که چنان خیره‌کننده بود که چشم را کور می‌کرد. این زره از دو صفحه سینه جلو و پشت تشکیل می‌شد که گاه روی چارچوبی با دو بند شانه و بندهای کمر نگه داشته شده و بر روی زره تیغه‌ای معمول پوشیده می‌شد. پیکرک‌های دارای این زره غالباً سپر بیضی یا مستطیلی و شمشیر بلند نیز در دست دارند. در ۵۱۸ میلادی دربار وی شمالی به رئیس مهمان آوار یک دست زره درخشان عالی سواره‌نظام و شش دست زره آهنی سواره بخشید. به‌کارگیری سواره‌نظام سنگین در وی شمالی رایج بود، به‌ویژه در میان قبیله ارژو «آهن‌پوش» که در سواره‌نظام سنگین تخصص داشت. در ۵۴۳ میلادی فرمانده وی غربی به نام سای یو به سبب زره درخشان ممتازش «ببر آهنین» لقب گرفت. گارد نخبه دودمان لیانگ (۵۰۲–۵۵۷) با کلاه‌خود، لباس رسمی و زرهی «آراسته به طلا و نقره و درخشان زیر تابش خورشید» مجهز بودند که هزینه هر سرباز چند صد هزار مسی می‌شد. گزارش شده این نمایش روحیه جنگاوران جین را تضعیف کرد، هرچند فرمانده جین، ژو دِوِی، گفت آنان «بیشتر قصد خودنمایی دارند تا رویارویی با دشمن.» زره نواری کهن‌ترین بازنمایی‌های زره «نواری» در پیکرک‌های برنزی ساخته‌شده توسط پادشاهی دیان (۲۷۹ تا ۱۰۹ پیش از میلاد) یافت شده‌است. این زره از نوارها یا صفحات افقی بلند ساخته شده بود، مشابه لوریکا سگمنتاتای رومی. گارد امپراتوری دودمان جورچن جین نیز با زره نواری توصیف شده‌اند: نگهبانان چپ زره نواری آبی با پرچم اژدهای زرد و نگهبانان راست زره نواری قرمز با پرچم اژدهای قرمز می‌پوشیدند. زره نواری حتی از زره الگوی کوهستانی یا زره حلقه‌ای هم کمیاب‌تر بازنمایی شده‌است. فولادسازی هم‌آمیزشی و زره در سده ششم، چیمو هوایون فرایند فولادسازی «هم‌آمیزشی» را به چی شمالی معرفی کرد که در آن فلزهای با محتوای کربن متفاوت ترکیب می‌شدند. | ## بخش 3: زره چینی | زره‌های میانه (سده‌های ششم تا سیزدهم) دودمان سوی (۵۸۱–۶۱۸) دودمان سوی به‌شکل چشمگیری از سواره‌نظام سنگین بهره برد. سواره‌نظام زره‌پوش سوی در برابر سواره‌نظام سبک ترکی در استپ دچار دشواری بود و عمدتاً برای شکستن آرایش پیاده‌نظام به کار می‌رفت. گردان نخست زره «درخشان» (مینگ‌گوانگ) از فولاد کربن‌زدایی‌شده با بندهای سبزتیره می‌پوشید، اسبانشان زره آهنی با منگوله سبزتیره داشتند و با درفش شیر متمایز بودند. گردان دوم زره چرمی قرمز با بندهای سرخ داشت، زره اسبشان به شکل جانور با منگوله قرمز بود و درفششان جانوری ببرمانند بود. گردان‌های دیگر نیز رنگ‌ها و نشان‌های ویژه خود را داشتند ولی تنها گردان نخست از زره درخشان یا آهنی نام برده شده بود. دودمان تانگ (۶۱۸–۹۰۷) تا دوره دودمان تانگ، زره می‌توانست حفاظت شخصی عظیمی فراهم آورد. در یک مورد، پسرعموی لی شیمین (تایزونگ تانگ) به نام لی دائوشوان توانست از میان توده کامل سربازان شیا بگذرد و بازگردد و این کار را چند بار تکرار کند؛ هنگامی که پیروزی حاصل شد، تیرهای فراوانی از زرهش بیرون‌زده بود و «تیغ‌پشتی» می‌نمود. در نبرد دیگری میان لی شیمین و وانگ شیچونگ، لی و همراهان ۵۰۰ نفره سواره‌نظام سنگینش مورد حمله نیروی سبک شان شیونگ‌شین قرار گرفتند. شان مستقیماً به لی حمله برد ولی ژنرال یوچی گونگ او را از اسب به زیر انداخت و سپس سواره‌نظام زره‌پوش را در دل سپاه دشمن راند. برد مؤثر کمان مرکب در برابر نیروهای زره‌پوش در این دوره ۷۵ تا ۱۰۰ یارد تخمین زده شده‌است. با این حال سواره‌نظام سنگین با گسترش نفوذ ترکی و چیرگی سواره‌نظام سبک در جنگ‌های سواره کاهش یافت. نیروهای اعزامی تانگ به آسیای مرکزی ترکیبی از تیراندازان سبک و سنگین سوار چینی را ترجیح می‌دادند. پس از شورش آن لوشان در اواسط سده نهم و از دست رفتن چراگاه‌های شمال‌غربی به دست تبتی‌ها، سواره‌نظام چینی تقریباً از صحنه نظامی ناپدید شد. بسیاری از اسب‌های جنوبی بسیار کوچک یا ناتوان از حمل سرباز زره‌پوش شمرده می‌شدند. زره پیاده‌نظام در دوره تانگ فراگیرتر شد و نزدیک به ۶۰ درصد سربازان فعال نوعی زره داشتند. زره می‌توانست در محل تولید شود یا در جنگ تصرف گردد؛ برای نمونه ۱۰٬۰۰۰ دست زره آهنی در جنگ گوگوریو–تانگ غنیمت گرفته شد. مالکیت خصوصی تجهیزات نظامی چون زره اسب، نیزه بلند و کمان ممنوع بود و حمل آن‌ها قصد شورش یا خیانت تلقی می‌شد. مأموران ارتش زره و سلاح را با سوابق مشروح پی‌گیری می‌کردند و اگر کمبودی آشکار می‌شد، سرباز موظف به پرداخت غرامت بود. از سربازان غیرفعال انتظار می‌رفت خود هزینه‌هایشان را بپردازند، هرچند سربازان «حرفه‌ای» معافیت مالیاتی داشتند. ابعاد تیغه‌های آهنی تانگ ۹٫۶ تا ۹ سانتی‌متر طول، ۲٫۶ تا ۱٫۳ سانتی‌متر پهنا و ۰٫۲۸ تا ۰٫۲۲ سانتی‌متر ستبرا داشت. کهن‌ترین اشاره شناخته‌شده به «زره حلقه‌ای زنجیری» در نوشته‌ای از اوایل سده سوم میلادی توسط سائو ژی آمده‌است. در ۳۸۴ میلادی نیز هنگامی که متحدانشان از ملت کوچا با «زرهی شبیه زنجیر» رسیدند، با آن برخورد کردند. با این حال تا ۷۱۸ میلادی که هیئتی از سمرقند به امپراتور تانگ تقدیم کرد، دوباره نامی از زره زنجیری برده نشد. زره حلقه‌ای به چین وارد شده بود و منبع اصلی آن ایران بود ولی هرگز تولید گسترده نیافت. تا پیش از دودمان‌های یوان و مینگ، زره حلقه‌ای بسیار گران و پرمنزلت بود و معمولاً نجبا و ثروتمندان آن را می‌پوشیدند. برای سربازان عادی، زره‌های بسیار ارزان‌تر و آشناتر مانند زره تیغه‌ای به کار می‌رفت که تولید آسان‌تر و سریع‌تر نیز بود. زره الگوی کوهستانی در دوره تانگ زرهی به نام الگوی کوهستانی ( شان‌ون‌کای) پدید آمد که در دوره سونگ بهبود یافت. این زره از قطعات کوچک آهنی یا فولادی به شکل نویسه چینی «کوه» (山) ساخته می‌شد که به هم متصل و بر پشتی پارچه‌ای یا چرمی چسبانده می‌شدند. بریگاندین چینی شامل پنج بخش بود: جلیقه، سرشانه‌ها، دامن، بخش زیربغل و بخش کشاله ران. میخائیل گورلیک، پژوهشگر اسلحه‌شناسی، اختراع بریگاندین را به چینیان نسبت داده و باور دارد آنان آن را در حدود سده هشتم میلادی به‌عنوان زره تشریفاتی ترکیبی از زیبایی و کارایی حفاظتی معرفی کردند. او مدعی است گسترش فراگیر این زره در خاور آسیا در سده سیزدهم رخ داد و سپس مغولان آن را به اروپای شرقی و غربی بردند. تا سده نوزدهم، بیشتر زره‌های چینگ صرفاً تشریفاتی بودند و نشان‌دهنده درجه و منزلت شمرده می‌شدند. میخ‌های بیرونی برای زیبایی حفظ شده ولی صفحات فلزی محافظ حذف شده بودند و در عمل بیشتر یک‌جور لباس رسمی نظامی بودند تا زره واقعی. | ## جمع‌بندی | کاربرد زره پس از رواج سلاح‌های آتشین کاهش یافت و بیشتر سربازان چینی آن دوره زرهی نمی‌پوشیدند.