موضوع مقاله: ادبیات سندی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات سندی | مقدمه: ادبیات سندی (به سندی: ) مجموعه‌ای از آثار شفاهی و نوشتاری به زبان سندی است که نثر (داستان‌های عاشقانه و حماسی) و شعر (غزل‌ها و نظم) را دربرمی‌گیرد. | ## بخش 1: ادبیات سندی | این ادبیات در طول بیش از هزار سال در منطقه ایالت سند در کرانه‌های رود سند شکل گرفته و تحت تأثیر فرهنگ‌های گوناگون قرار داشته‌است. بر پایه نوشته‌های تاریخ‌نگارانی چون ، و ، زبان سندی پیش از دوران اسلامی بر زبان هندی تأثیر داشته‌است. پس از ورود اسلام به این منطقه در سده هشتم میلادی، زبان عربی و زبان فارسی بر ساکنان تأثیر گذاشت و به زبان‌های رسمی بدل شد. هرچند فاتحان به زبان سندی سخن نمی‌گفتند، نویسندگان و شاعران سندی‌زبان در پیشرفت زبان سندی و عربی نقش ایفا کردند. این دوره به‌عنوان دوره کلاسیک ادبیات سندی شناخته می‌شود، هرچند زبان فارسی همچنان زبان اداری و زبان عربی زبان دینی باقی ماند. این دوره، دوره شکوفایی و توسعه زبانی سندی بود؛ زبان سندی ابزاری برای تبلیغ اسلامی شد و شعر و طنز سندی تکامل یافت. دوره سمه (۱۳۵۰–۱۵۲۰) سمه‌ها از متحدان سومره‌ها بودند، اما حمیر (آخرین فرمانروای سومره) به دست جام‌اونر از سلسله سمه شکست خورد. هرچند این دوره برای ادبیات سندی ثمربخش به‌شمار می‌آید، زبان فارسی زبان اداری و زبان عربی زبان دینی باقی ماند. مرزهای سند تا ملتان، بهاولپور، پسنی، ، مکران، سبی، کچ و کلات گسترش یافت و تهته به کانون دانش بدل شد. دوره مغول‌ها، ارغون‌ها و ترخان‌ها (۱۵۲۱–۱۷۱۸) پس از کشته شدن پدرش امیر ذوالنون ارغون در ۱۵۰۷ میلادی، بخش‌هایی از بلوچستان را در اختیار گرفت. در دوران حکومت محمدشاه گورکانی، قدرت مغول‌ها تضعیف شد و خاندان کلهورا در سند نیرومند شد. دوره کلهورا (۱۷۱۸–۱۷۸۲) در دوران امپراتوری گورکانی، طایفه نیرومند شد و به حکمرانان گورکانی یاری رساند. شاه عبداللطیف در این دوره درخشید و این زمان عصر زرین ادبیات سندی به‌شمار می‌آید؛ زیرا فرمانروایان سندی‌زبان بودند. | ## بخش 2: ادبیات سندی | شاه عبداللطیف بهتایی و دوره کلهورا شاه عبداللطیف (۱۶۸۹–۱۷۵۲) در دوران خاندان کلهورا می‌زیست که دوره‌ای مهم در تاریخ ادبیات سندی بود. زبان سندی در این زمان استانداردسازی شد و شعر کلاسیک سندی با آثار شاه لطیف به اوج رسید. شاه لطیف به مناطق دوردست سند سفر کرد و مردم و دلبستگی‌شان به سرزمین، فرهنگ، موسیقی و هنرشان را بررسی کرد. او سند و مردمش را در قصه‌های عامیانه توصیف کرد و اندیشه‌هایی دربارهٔ برادری جهانی، میهن‌پرستی، مبارزه با بیداد و زیبایی هستی بیان داشت. سچل سرمست و سامی سنت‌های شعری سنسکریت و فارسی را درآمیختند و قالب‌هایی چون دوها، شلوکا، سور، وای و قصیده را به شعر سندی وارد کردند. سبیت‌علی‌شاه (۱۷۴۰–۱۸۱۰) نخستین قصیده سندی را سرود و خلیفه گل محمد (۱۸۰۹–۱۸۵۶) نخستین دیوان غزلیات سندی را منتشر کرد. دوره بریتانیا (۱۸۴۳–۱۹۴۷) بریتانیایی‌ها سند را در ۱۸۴۳ فتح کردند و زبان سندی جایگزین فارسی به‌عنوان زبان رسمی و آموزشی شد. هیئتی از دانشمندان دربارهٔ خط بحث کرد و سرانجام خط فارسی-عربی پذیرفته و اجرا شد. پس از استقلال پاکستان در ۱۹۴۷ بنیان نهاده شد و ادبیات سندی به کاوش در زمینه‌های اقتصادی و اجتماعی پرداخت. در پی تقسیم هند بریتانیا، ادبیات سندی به دلیل گسست پیوندهای فرهنگی آسیب دید؛ برخی روزنامه‌ها و مجله‌ها تعطیل شدند. دوره نوین ادبیات نوین سندی با فتح منطقه به دست بریتانیایی‌ها در ۱۸۴۳ و ورود دستگاه چاپ آغاز شد. مجله‌ها و روزنامه‌ها ادبیات سندی را همه‌گیر کردند و کتاب‌ها از زبان‌های اروپایی (به‌ویژه انگلیسی) ترجمه شد. میرزا قلیچ بیگ در دو دهه پایانی سده نوزدهم و دو دهه آغازین سده بیستم بیش از چهارصد اثر (شامل شعر، رمان، داستان کوتاه و جستار) دربارهٔ دانش، تاریخ، اقتصاد و سیاست نوشت. | ## بخش 3: ادبیات سندی | هزاران کتاب در آن زمان چاپ شد و ، ، ، ، ، ، ، و پیشگامان ادبیات نوین سندی بودند. پس از جنگ جهانی اول، ادبیات سندی تحت تأثیر انقلاب اکتبر و دگرگونی‌های اجتماعی-اقتصادی قرار گرفت. نهضت آزادی‌خواهی از بریتانیا شتاب گرفت و علاقه به تاریخ و میراث فرهنگی سند برانگیخته شد. دانشمندانی چون ، همسرش ، ، ، ، ، ، ، ، و آثاری دربارهٔ تاریخ و فرهنگ سند منتشر کردند. رمان و داستان کوتاه به قالب‌های اصلی نثر بدل شدند و صدها اثر از زبان‌های اروپایی به زبان‌های پاکستان ترجمه شد. جنگ جهانی دوم شاهد ظهور رمان‌نویسان و داستان‌نویسانی چون ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، و بود. در ۱۹۵۲ و سازمان را در کراچی پایه‌گذاری کردند که سازمانی از نویسندگان سندی‌زبان است و اکنون شعبه‌هایی در دیگر نقاط پاکستان و خارج از کشور دارد. گونه‌های ادبی کهن‌ترین اشاره‌ها به ادبیات سندی در نوشته‌های تاریخ‌نگاران عرب یافت می‌شود؛ سندی از نخستین زبان‌های شرقی بود که قرآن در سده‌های هشتم یا نهم میلادی به آن ترجمه شد. رساله‌های غیردینی دربارهٔ اخترشناسی، پزشکی و تاریخ نیز در سده‌های هشتم و نهم به سندی نوشته شد. ، پیر شهاب‌الدین و نیز شعر سندی سرودند و پاره‌ای از اشعار بابا فریدالدین گنج شکر به سندی بود. پیر صدرالدین (۱۲۹۰–۱۴۰۹) شاعر بزرگ صوفی سندی بود که به گویش‌های و کچی و نیز به پنجابی، سرائیکی، هندی و گجراتی شعر می‌سرود. (درگذشته ۱۵۵۱) شاعر و عالم صوفی بود که و سورتها می‌سرود و نقطه عطفی در ادبیات سندی به‌شمار می‌آید. شناخته‌شده‌ترین گینان‌ها را پیر شهاب‌الدین و پسرش سرودند که الفبای ۴۰ نویسه‌ای سندی را نیز ابداع کرد. | ## جمع‌بندی | مجله از انتشارات مهران بود که آلتاف ملکانی و (نویسنده رمان جاسوسی «خوفناک سازش») آن را بنیان نهادند.