موضوع مقاله: رای (موسیقی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رای (موسیقی) | مقدمه: به خوانندگان رای «شاب» یا «شابه» یعنی جوان می‌گفتند، که در مقابل شیخ یعنی قدیمی، نامی که به خوانندگان شعبی داده‌اند، قرار داشت. | ## بخش 1: رای (موسیقی) | رای که بیشتر توسط مردان خوانده می‌شد، در اواخر قرن بیستم در میان خوانندگان زن نیز رایج شد. تاریخچه ریشه‌ها رای یک نوع موسیقی عامه‌پسند الجزایری است که در دهه ۱۹۲۰ در شهر بندری وهران به‌وجود آمد و خودآگاهانه با آداب هنری و رسوم اجتماعی پذیرفته‌شده مخالفت کرد. برای جوانانی که به‌دنبال مدرن کردن ارزش‌ها و نگرش‌های سنتی اسلامی بودند، جذابیت داشت. الگوهای ضربی، ملودی‌ها و سازهای بومی، سکولار و مذهبی با سازهای الکتریکی غربی آمیخته شدند. در سال‌های پس از جنگ جهانی اول، شهر وهران الجزایر، معروف به «پاریس کوچک»، دیگ جوشانی از فرهنگ‌های مختلف، پر از کلوپ‌های شبانه و کاباره‌ها بود. از این محیط، گروهی از خوانندگان زن و مرد مسلمان به نام شیوخ و شیخات پدید آمدند که اشعار لطیف و کلاسیک موسیقی سنتی الجزایر را رد کردند. در عوض، با طبل‌های سفالی و فلوت‌ها، دربارهٔ ناملایمات زندگی شهری با زبانی ساده، نیش‌دار، گاهی مبتذل و بحث‌برانگیز می‌خواندند که برای افراد آسیب‌دیده اجتماعی و اقتصادی جذاب بود. شیخات از این جهت که نه تنها برای زنان بلکه برای مردان نیز اجرا می‌کردند، از تفکر سنتی دور شدند. نام خود را از کلمه عربی الجزایری raï («نظر» یا «نصیحت») گرفته است، که معمولاً توسط خوانندگان برای پر کردن زمان و وقت‌گذرانی خوانده می‌شد. در اوایل دهه ۱۹۴۰ شیخه ریمیتی به‌عنوان شخصیت برجسته موسیقی و زبان در سنت رای مشهور شد و تا قرن بیست و یکم در میان برجسته‌ترین اجراکنندگان موسیقی قرار داشت. در اوایل قرن بیستم، وهران به بخش‌های یهودی، فرانسوی، اسپانیایی و بومی الجزایری تقسیم شد. با استقلال در سال ۱۹۶۲ محله یهودیان (معروف به درب)، محل زندگی نوازندگانی مانند رینت لورانیز، سعود اورانایس و لاربی بنساری بود. سیدی ال هواری محل زندگی ماهیگیران اسپانیایی و بسیاری از پناهندگان اسپانیایی بود که پس از سال ۱۹۳۹ وارد این کشور شدند و نیمی از صحنه‌های موسیقی فعال را در اختیار داشتند.Morgan, pp 413–424 ساکنان فرانسوی شهر برای بررسی موسیقی به مناطق یهودی و اسپانیایی رفتند. اعراب وهران به‌خاطر سبک موسیقی کلاسیک اندلسی که پس از سال ۱۴۹۲ از جنوب اسپانیا وارد شد، شهرت داشتند. موسیقی کلاسیک حوزی در این دوران رواج داشت و خوانندگان زن این ژانر عبارت بودند از چیخا تتما، فادیله دزیریا و میریام فکای. یکی دیگر از ژانرهای رایج موسیقی بدوی («بدویی») (یا غربی («وسترن» بود که از آوازهای بادیه‌نشین سرچشمه می‌گرفت. بدوی را خوانندگان مرد معروف به «شیخ‌ها» می‌خواندند که جلابه و عمامه‌های بلند و سفید پوشیده بودند. از نوازندگان بدوی می‌توان به شیخ حماده، شیخ محمد سنوسی، شیخ مدنی، شیخ هاچمی بنسمیر و شیخ خلدی اشاره کرد. استعمار فرانسه در الجزایر سازمان جامعه را تغییر داد و طبقه‌ای از مردان و زنان شهری فقیر و بی‌سواد را به‌وجود آورد. خوانندگان بدوی عمدتاً با استعمارگران فرانسوی همکاری می‌کردند، اگرچه یکی از استثناهای چنین همکاری، شیخ حماده بود. بقا و مشکلات آن در زندگی فقیرانه موضوع نوازندگان خیابانی بود که آهنگ‌هایی به نام زندانی می‌خواندند. یکی از ویژگی‌های مشترک این آهنگ‌ها عبارت بود از علامت تعجب در کلمه «raï!» و تغییرات کلمه «رای» به‌معنای ابراز نظر است. آن‌ها آهنگ‌های مدح را در ستایش حضرت محمد می‌خواندند و برای مخاطبان زن در مراسمی مانند عروسی و ضیافت ختنه اجرا می‌کردند. گروه دیگری از زنان رانده‌شده اجتماعی، شیخه نام داشتند که به‌خاطر لباس جذاب، اشعار لذت‌پرستانه و نمایش نوعی موسیقی تحت‌تأثیر مدحیات و خوانندگان زندانی شهرت داشتند. این شیخه‌ها که هم برای مردان و هم برای زنان آواز می‌خواندند، شامل افرادی مانند شیخه ریمیتی، شیخه گرلو، شیخه جنیا ال مستگانمیا، شیخه باچیتا می‌شد. دهه ۱۹۳۰ شاهد ظهور سازمان‌های انقلابی بود، از جمله سازمان‌هایی با انگیزه مارکسیسم، که خوانندگان رای اولیه را تحقیر می‌کردند. در همان زمان، موسیقی کلاسیک عربی در سراسر مغرب محبوبیت زیادی پیدا کرد، به‌ویژه موسیقی ام کلثوم در مصر. موقعیت جغرافیایی وهران باعث گسترش بسیاری از تأثیرات فرهنگی شد و به نوازندگان رای این امکان را داد که مجموعه‌ای از سبک‌های موسیقی مانند فلامنکو اسپانیا، موسیقی گناوه و کاباره‌ای فرانسوی را جذب کنند و به آن‌ها اجازه دهد با ریتم‌های معمول عشایر عرب ترکیب شوند. در اوایل دهه ۱۹۳۰ مسائل اجتماعی که جمعیت بومی مستعمره را گرفتار می‌کرد، مانند بیماری تیفوس، آزار و اذیت و زندانی شدن توسط پلیس استعماری، و فقر مضامین برجسته اشعار رای بودند. | ## بخش 2: رای (موسیقی) | دیگر مضامین به موضوعاتی مانند شراب، عشق، و معنا و تجربیات زندگی حاشیه‌ای مربوط می‌شد. در دهه ۱۹۳۰ رای، اندلسی و سبک کلاسیک مصری بر شکل‌گیری وهرانی تأثیر گذاشتند، سبکی که توسط بلاوی هواری رایج شد. نوازندگانی مانند محمد بلربی و جلول بنداود این تأثیرات را به دیگر سبک‌های وهرانی و همچنین پیانو و آکاردئون غربی اضافه کردند و در نتیجه سبکی به نام «بدوی سیتادینیس» به وجود آمد. شورش در اواسط دهه ۱۹۵۰ آغاز شد و نوازندگانی از جمله هواری و احمد صابر از جبهه آزادی‌بخش میهنی حمایت کردند. پس از استقلال در سال ۱۹۶۲ دولت رژیم هواری بومدین همراه با رئیس‌جمهور احمد بن بله، انتقادهای موسیقی‌دانانی مانند صابر را تحمل نکردند و سرکوب فرهنگ رای و وهرانی را در پی داشت. تعداد اجراهای عمومی خوانندگان زن رای کاهش یافت، که باعث شد مردان در این ژانر موسیقی نقش بیشتری داشته باشند. در همین حال، سازهای سنتی رای مانند گازبا (فلوت نی) و داربوکا (درام‌های آفریقای شمالی) با ویولن و آکاردئون جایگزین شدند. در دهه ۱۹۷۰ فن‌آوری ضبط شروع به پیشرفت‌تر کرد و ژانرهای وارداتی نیز مورد توجه الجزایری‌ها قرار گرفت، به‌ویژه رگی جامائیکایی با اجراکنندگانی مانند باب مارلی. در طول دهه‌های بعدی رای به‌طور فزاینده‌ای سبک‌های موسیقی متنوعی را که در الجزایر ظهور می‌کردند، جذب کرد. در طول دهه ۱۹۷۰ هنرمندان رای تأثیراتی را از کشورهای دیگر مانند مصر، اروپا و قاره آمریکا وارد کردند. ترومپت، گیتار الکتریک، سینث‌سایزر و درام سازهای خاصی بودند که در این موسیقی قرار گرفتند. این آغاز پاپ رای بود که توسط نسل بعدی اجرا شد که عنوان شاب (برای مرد) یا شابه (برای زن) به معنای «جوان» را برای خود انتخاب کردند تا خود را از نوازندگان قدیمی این سبک متمایز کنند.Joan, Gross p. زمانی که اولین جشنواره بین‌المللی رای در الجزایر در سال ۱۹۸۵ برگزار شد، شاب خالد با این ژانر هم‌گام شده بود. جشنواره‌های بیشتری در الجزایر و خارج از آن برگزار شد و رای به یک سبک جدید محبوب و برجسته در بازار نوظهور موسیقی جهانی تبدیل شد. موفقیت بین‌المللی این ژانر از اوایل سال ۱۹۷۶ با به شهرت رسیدن تهیه‌کننده رشید بابا احمد آغاز شد. درحالی‌که این شکل از رای فروش نوار کاست را افزایش داد، ارتباط آن با رقص مختلط، عملی ناپسند بر اساس دیدگاه‌های اسلامی، منجر به سرکوبی شد که مورد حمایت دولت بود. این سرکوب به‌دلیل محبوبیت فزاینده رای در فرانسه، جایی که جامعه عرب مغربی آن را به‌شدت خواستار بود، لغو کرد. این محبوبیت در فرانسه در نتیجه اوج‌گیری مبارزات فرانسوی-عربی علیه نژادپرستی افزایش یافت. این قضیه منجر به پیروی از مخاطبان سفیدپوست شد که با مبارزات ضد نژادپرستی موافق بودند. پس از انتخاب رئیس‌جمهور شاذلی بن جدید در سال ۱۹۷۹، موسیقی رای به‌دلیل محدودیت‌های اخلاقی و اقتصادی کمترش فرصتی برای بازسازی پیدا کرد. اندکی پس از آن، رای با استفاده از سازهایی مانند سینث‌سایزرهای الکتریکی، گیتار و درام شروع به تبدیل شدن به پاپ-رای کرد. پیش از این، دولت الجزایر به‌دلیل موضوعات پرخطر از نظر جنسی و فرهنگی، مانند الکل و مصرف‌گرایی، دو موضوعی که برای فرهنگ سنتی اسلامی تابو بود، با رای مخالفت کرده بود. این کار برای جلوگیری از انتشار رای نه تنها در سراسر کشور، بلکه برای جلوگیری از گسترش آن در سطح بین‌المللی و ورود یا خروج از الجزایر انجام شد. اگرچه این امر فروش حرفه‌ای رای را محدود کرد، اما محبوبیت موسیقی از طریق فروش غیرقانونی و مبادله نوارها افزایش یافت. در سال ۱۹۸۵ سرهنگ الجزایری اسنوسی به جک لانگ وزیر فرهنگ فرانسه پیوست تا دولت الجزایر را متقاعد کند که رای را بپذیرد. او موفق شد دولت را وادار کند که پاسپورت‌ها را به موسیقی‌دانان رای بازگرداند و اجازه دهد تا رای در الجزایر با حمایت دولت ضبط و اجرا شود، و آن را بخشی از میراث فرهنگی الجزایر عنوان کرد. این امر نه تنها به دولت الجزایر اجازه داد تا از تولید و انتشار رای از نظر مالی منفعت داشته باشد، بلکه اجازه داد تا بر موسیقی نظارت داشته باشند و از انتشار موسیقی و رقص «ناسالم» جلوگیری کنند و همچنان از آن برای استفاده از وجهه ملی دولت الجزایر در جهان استفاده کنند. در سال ۱۹۸۵ اولین جشنواره رای دولتی در الجزایر برگزار شد و جشنواره‌ای نیز در ژانویه ۱۹۸۶ با حضور شاب خالد، شاب صحراوی، شابه فادلا، شاب حمید، شاب مامی و گروه رای نارائی در تئاتر ام‌سی ۹۳ بوبیگنی در فرانسه برگزار شد. رئیس‌جمهور شاذلی بن جدید که از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۲ قدرت را در دست داشت، و دوستانش رای را مسئول قیام گسترده‌ای دانستند که در اکتبر ۱۹۸۸ منجر به کشته شدن ۵۰۰ غیرنظامی شد. | ## بخش 3: رای (موسیقی) | اکثر خوانندگان رای این ادعا را رد کردند، از جمله شاب صحراوی، که گفت هیچ ارتباطی بین رای و شورش اکتبر وجود ندارد. با این حال، شهرت رای به‌عنوان موسیقی اعتراضی ماندگار شد، زیرا تظاهرکنندگان آهنگ شاب خالد «فرار، اما کجا؟» («El Harba Wayn») را برای کمک به اعتراض خود پذیرفتند:جوانی کجا رفت؟ گلوی ثروتمند بیچاره‌ها تا سر حد مرگ کار می‌کنند شارلاتان‌های اسلامی چهره واقعی خود را نشان می‌دهند… همیشه می‌توانید گریه کنید یا شکایت کنید یا فرار… اما کجا؟در دهه ۱۹۹۰ سانسور بر نوازندگان رای حاکم بود. یک خواننده تبعیدی رای، شاب حسنی پیشنهاد بازگشت به الجزایر و اجرای برنامه در استادیوم را در سال ۱۹۹۴ پذیرفت. شهرت حسنی و آهنگ‌های جنجالی او باعث شد که وی از سوی افراطیون بنیادگرای اسلامی تهدید به مرگ شود. در ۲۹ سپتامبر ۱۹۹۴ او اولین نوازنده رای بود که در بیرون خانه پدر و مادرش در منطقه گامبتا وهران به قتل رسید، بنا بر گزارش‌ها دلیلش آن بود که به دختران اجازه داده بود در یک کنسرت تلویزیونی گونه او را ببوسند. مرگ او در بحبوحه اقدامات خشونت‌آمیز دیگر علیه اجراکنندگان آفریقای شمالی اتفاق افتاد. تشدید تنش کمپین اسلام‌گرایان ضدرای باعث شد که نوازندگان رای مانند شاب مامی و شابه فضیله از الجزایر به فرانسه نقل‌مکان کنند. فرانسه جایی بود که الجزایری‌ها در دوران پس از استعمار برای یافتن کار به آن‌جا رفته بودند و نوازندگان فرصت بیشتری برای مخالفت با دولت بدون سانسور داشتند. اگرچه رای در الجزایر مورد قبول جریان اصلی قرار گرفت، بنیادگرایان اسلامی همچنان به این ژانر اعتراض کردند و گفتند که این ژانر هنوز هم بسیار لیبرال و در تضاد با ارزش‌های سنتی اسلامی است. بنیادگرایان مدعی بودند که ژانر موسیقی هنوز هم تمایلات جنسی، الکل و فرهنگ مصرف غربی را ترویج می‌کند، اما منتقدان دیدگاه بنیادگرا اظهار داشتند که بنیادگرایان و موسیقی‌دانان رای در نهایت به‌دنبال نوکیشانی از یک جمعیت جوانان بودند، که مجبور بودند انتخاب کنند که به کدام یک از دو فرهنگ تعلق دارند. علی‌رغم حمایت دولت، شکاف بین آن دسته از شهروندانی که به اسلام سختگیرانه تعلق داشتند و حامیان صحنه رای باقی ماند. موفقیت بین‌المللی شاب خالد اولین موزیسین با موفقیت بین‌المللی بود، از جمله آلبوم دونفره او در سال ۱۹۸۸ با نوازنده جاز صفی بوتلا آلبوم کوچه، اگرچه محبوبیت او به مکان‌هایی مانند ایالات متحده و آمریکای لاتین گسترش پیدا نکرد. از دیگر هنرمندان برجسته دهه ۱۹۸۰ می‌توان به هواری بنچنت، راینا رای، محمد صحراوی، شاب مامی، شابه زهرا و شاب حمید اشاره کرد. از آن‌جایی که خالد دیگر در الجزایر نبود، نوازندگانی مانند شاب طاهر، شاب نصرو و شاب حسنی شروع به خواندن آهنگ عاشقانه رای کردند، که یک فرم احساسی و پاپ-تصنیف از موسیقی رای بود. بعدتر در همین دهه، فانک، هیپ‌هاپ و تأثیر ژانزهای دیگر به رای اضافه شد، به‌ویژه توسط نوازندگانی مانند فادل و رشید طاها. ترکیب دیگری از فرهنگ‌ها در موسیقی عربی در اواخر دهه ۱۹۹۰ از طریق موسیقی فرانسوی-عربی منتشرشده توسط موسیقیدانانی مانند آلدو ایجاد شد. به گفته نویسندگان گراس، مک موری و سوئدبورگ در مقاله خود با عنوان «صدای عربی و شب‌های رمضان: رای، رپ و هویت فرانسوی-مغربی»، شابه زهوانیه، نوازنده رای، از سوی خانواده‌اش با ممنوعیت اجرا یا حتی ظاهر شدن در انظار عمومی را مواجه شد. در سال ۲۰۰۰ موسیقی رای به لطف دوئت استینگ با خواننده رای، شاب مامی، در آهنگ «رز کویری»، که در ۱۷ ژانویه ۲۰۰۰ منتشر شد، موفقیت بین‌المللی داشت استینگ برای معرفی موسیقی رای به مخاطبان موسیقی غربی شناخته شد، و به همین دلیل این آهنگ در بسیاری از چارت‌ها موفق بود و به شماره ۲ در کانادا، شماره ۳ در سوئیس، شماره ۴ در ایتالیا، شماره ۱۵ در جدول تک‌آهنگ‌های بریتانیا و شماره ۱۷ در بیلبورد هات ۱۰۰ ایالات متحده رسید. همچنین به ترتیب در جدول فروش بیلبورد جایگزین بزرگسالان و فروش تک‌آهنگ‌های رقص به رتبه ۱ رسید. سانسور در طول دوره توسعه و تجاری‌سازی موسیقی رای در الجزایر، تلاش‌های زیادی برای خفه کردن این ژانر صورت گرفته است. از محتوای متن ترانه گرفته تا تصاویر جلد آلبوم، رای یک موسیقی بحث‌برانگیز بوده است. این هویت پیچیده از طریق موسیقی رای بیان می‌شود و اغلب در بسیاری از زمینه‌های فرهنگی مورد مناقشه و سانسور قرار می‌گیرد. در این دوران محدودیت شدید بیان زنان، سبب شد که بسیاری از مردان شروع به تبدیل شدن به خواننده رای کنند. در سال ۱۹۷۹ زمانی که رئیس‌جمهور شاذلی بن جدید استانداردهای اخلاقی و اقتصادی لیبرال‌تری را تأیید کرد، موسیقی رای بیشتر با جوانان الجزایری مرتبط شد. نمونه‌ای از این آزادی بیان از طریق اشعار شاب حسنی در آهنگ «ال برراکا» دیده می‌شود. رای شروع به پخش در مقیاس بزرگ‌تر از طریق فروش نوار، پخش در تلویزیون و رادیو کرد. مهندسان صدا ضبط‌های هنرمندان رای را دستکاری می‌کردند تا این استانداردها را رعایت کنند. این تاکتیک به اقتصاد این امکان را داد که با به‌دست آوردن مخاطبان محافظه‌کار از موسیقی سود ببرد. | ## جمع‌بندی | محافظه‌کاری نه تنها بر نحوه دریافت موسیقی رای توسط شنوندگان تأثیر گذاشت، بلکه بر نحوه ارائه موسیقی توسط هنرمندان، به‌ویژه هنرمندان زن نیز تأثیر گذاشت.