موضوع مقاله: جغرافیای فلسطین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای فلسطین | مقدمه: جغرافیای فلسطین به ویژگی‌های جغرافیایی، اقلیمی و طبیعی سرزمین‌هایی اشاره دارد که دولت فلسطین بر آن‌ها ادعای حاکمیت دارد. | ## بخش 1: جغرافیای فلسطین | این سرزمین از شمال، شرق و باختر با اسرائیل، از شرق با اردن، از جنوب باختری با مصر و از باختر با دریای مدیترانه هم‌مرز است. دو بخش اصلی فلسطین یعنی نوار غزه و کرانه باختری ویژگی‌های توپوگرافی متفاوتی دارند: نوار غزه دارای زمین‌های هموار و تلماسه‌های ساحلی است، در حالی که کرانه باختری عمدتاً از کوهسارهای ناهموار تشکیل شده که از سطح دریای مرده تا ارتفاع بیش از ۱۰۰۰ متر کشیده می‌شود. آب‌وهوای فلسطین بسته به موقعیت جغرافیایی از مدیترانه‌ای تا نیمه‌خشک و بیابانی متغیر است. بلندترین نقطه آن ابوعوده (جوز ابوعوده) با ارتفاع ۱۰۵ متر بالاتر از سطح دریا است. زمین کرانه باختری عمدتاً از بلندی‌های ناهموار و بریده‌بریده تشکیل شده که در بخش باختری پوشش گیاهی دارد ولی در بخش خاوری تا اندازه‌ای بایر است. کرانه باختری محصور در خشکی است و کوهسارهای آن ناحیه اصلی تغذیه آبخوان‌های ساحلی اسرائیل به‌شمار می‌روند. به‌جز ماسه‌سنگ آهکی متخلخلی که در عربی «کرکار» نامیده می‌شود، سنگ دیگری در این ناحیه یافت نمی‌شود. در برابر آن، کرانه باختری زیر چیرگی کوه‌های کم‌ارتفاع قرار دارد: کوه گریزیم (۸۸۱ متر)، النبی ساموئل (۸۹۰ متر) و کوه اسکوپوس (۸۲۶ متر). تخلخل این سنگ‌ها امکان نفوذ آب را به لایه‌های غیرمتخلخل فراهم می‌آورد و آبخوان‌های فراوان منطقه را تأمین می‌کند. گمان می‌رود کل این بخش بارها گسیخته شده باشد؛ از جمله در زلزله سال ۷۴۹ و دوباره در سال ۱۰۳۳ میلادی که آخرین زمین‌لرزه بزرگ در امتداد این ساختار بود. | ## بخش 2: جغرافیای فلسطین | کمبود لغزش انباشته‌شده از رویداد ۱۰۳۳ برای ایجاد زمین‌لرزه‌ای با بزرگای گشتاوری (Mw) در حدود ۷٫۴ کافی است. جایگاه زمین‌ساختی فلسطین در لبه گسل دریای مرده آن را در معرض زمین‌لرزه‌های نسبتاً پرتکرار قرار داده‌است. ویرانگرترین این زمین‌لرزه‌ها در سال‌های ۳۱ پیش از میلاد، ۳۶۳، ۷۴۹ و ۱۰۳۳ میلادی رخ دادند. رودخانه‌ها و دریاچه‌ها رود اردن بزرگ‌ترین رودخانه فلسطین است که مرز خاوری کرانه باختری را تشکیل می‌دهد و سرانجام به دریای مرده می‌ریزد. بنا بر گزارش سازمان «دوستان زمین خاورمیانه»، از یک سو تا ۹۶ درصد آب شیرین این رود توسط اسرائیل، اردن و سوریه منحرف می‌شود و از سوی دیگر مقادیر زیادی فاضلاب تصفیه‌نشده به آن تخلیه می‌گردد. دریای مرده بزرگ‌ترین پهنه آبی فلسطین است و دره مرج صانور نیز دریاچه‌ای فصلی پدیدمی‌آورد. شماری از جریان‌های ناپایدار (موسمی) که به عربی وادی نامیده می‌شوند، از کرانه باختری به رود اردن یا دریای مرده جاری می‌شوند؛ از جمله وادی عوگ، وادی فارعه و وادی قلط. برخی دیگر از خاک اسرائیل گذشته و به دریای مدیترانه می‌ریزند، مانند نهر خضیره و وادی کبیبه. فلسطین همچنین چندین عارضه آبی با اهمیت فرهنگی دارد؛ از جمله برکه الکرمل، حوض حزقیا، تالاب بیت حسدا، حوض سیلوحا، حوضچه‌های سلیمان و حوض سلطان. در بخش خاوری، کرانه باختری بخش بزرگی از بیابان یهودیه را دربرمی‌گیرد که ساحل باختری دریای مرده نیز در آن جای دارد و آب‌وهوایی خشک و گرم دارد. | ## بخش 3: جغرافیای فلسطین | غزه دارای آب‌وهوای نیمه‌خشک گرم (کوپن: BSh) با زمستان‌های ملایم و تابستان‌های گرم و خشک است. بهار در حدود مارس تا آوریل آغاز می‌شود و گرم‌ترین ماه‌ها ژوئیه و اوت هستند که میانگین بیشینه دما به ۳۳ درجه سلسیوس می‌رسد. بارش اندک است و عموماً میان نوامبر و مارس رخ می‌دهد و نرخ بارش سالانه نزدیک به ۱۱۶ میلی‌متر است. با این حال، از زمان کشف آن‌ها در سال ۲۰۰۰ بهره‌برداری نشده‌اند؛ زیرا اسرائیل منطقه دریایی غزه را در چارچوب محاصره نوار غزه به ۳ تا ۶ مایل دریایی از ساحل محدود کرده‌است. در کرانه باختری بسیاری از همین مشکلات وجود دارد؛ هرچند آب شیرین بسیار فراوان‌تر است اما دسترسی به آن به سبب ادامه اشغال فلسطین محدود شده‌است. جایگاه راهبردی در دوران کهن، فلسطین یکی از مسیرهای مهم بازرگانی بود که گهواره تمدن‌ها و دره نیل را از یک سو و جنوب شبه‌جزیره عربستان و تمدن‌های شمالی شام تا عراق را از سوی دیگر به یکدیگر پیوند می‌داد. مرزهایی نیز برای جداسازی فلسطین از سوریه و لبنان در پایان سال ۱۹۲۰ بر پایه قرارداد فرانسه و بریتانیا تعیین گردید و جامعه ملل در ۲۳ سپتامبر ۱۹۲۲ بیانیه بریتانیا دربارهٔ مرز خاوری میان فلسطین و ماوراء اردن را تأیید کرد. مجموع مرزهای زمینی و دریایی فلسطین تحت قیمومت بریتانیا ۹۴۹ کیلومتر بود که ۷۱۹ کیلومتر آن مرز زمینی و ۲۳۰ کیلومتر آن مرز دریاچه‌ای بود. | ## جمع‌بندی | مرز اردن و فلسطین با ۳۶۰ کیلومتر طولانی‌ترین مرز زمینی فلسطین بود، در حالی که مرز با مصر ۲۱۰ کیلومتر، با لبنان ۷۹ کیلومتر و با سوریه ۷۰ کیلومتر بود.