موضوع مقاله: حرف چرخیده | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حرف چرخیده | مقدمه: حرف چرخیده در چاپ‌خانه‌های سنتی که از قطعات فلزی حروف‌چینی (سورت) استفاده می‌شد، روشی رایج و کم‌هزینه برای ساخت نویسه‌های جدید بود. | ## بخش 1: حرف چرخیده | در این شیوه، حروف و ارقام ۱۸۰ درجه چرخانده می‌شدند تا نمادهای تازه‌ای پدید آید، بدون آنکه نیاز به خرید یا ساخت قطعات اختصاصی باشد. این روش در نظام‌های نوشتاری مختلفی همچون الفبای پالئوتایپ، الفبای آوانگاری بین‌المللی، خط فریزر و برخی نمادهای ریاضی به کار رفته‌است. شاید کهن‌ترین نمونهٔ هنوز رایج این شیوه، چرخاندن حرف e برای نمایش واکهٔ شوا (ə) باشد. در قلم‌های فلزی کسلون سدهٔ هجدهم، نشانهٔ پوند بریتانیا (£) با چرخاندن ۱۸۰ درجه‌ای حرف بزرگ سواش J حروف‌چینی می‌شد. علاوه بر حروف چرخیده، یونی‌کد از شماری حروف آینه‌ای (معکوس) نیز پشتیبانی می‌کند که تصویر قرینهٔ حرف اصلی هستند. لاتین در حروف لاتین پایه، بسیاری از حروف کوچک چرخیده دارای نقطهٔ رمز مستقل در یونی‌کد هستند. در برخی قلم‌های فلزی قدیمی، میان قطعات b و q یا d و p یا n و u تمایزی قائل نمی‌شدند، زیرا هر جفت از این حروف تصویر چرخیدهٔ یکدیگر بودند. خط فریزر نیز شمار قابل‌توجهی از حروف بزرگ چرخیدهٔ لاتین را به‌عنوان نویسه‌های مستقل به کار می‌برد؛ از جمله ꓯ (A چرخیده)، ꓱ (E چرخیده) و ꓕ (T چرخیده). حرف بزرگ Q چرخیده در یونی‌کد تنها ۹۰ درجه چرخانده شده و به صورت ℺ نمایش داده می‌شود. | ## بخش 2: حرف چرخیده | یونانی و سیریلیک شمار حروف چرخیدهٔ یونانی اندک است و بیشتر آن‌ها برای نمادنویسی ریاضی به کار می‌روند. برای نمونه، دلتای بزرگ چرخیده (∇) نماد نابلا در ریاضیات است و امگای بزرگ چرخیده (℧) واحد مو (معکوس اهم) را نشان می‌دهد. در الفبای سیریلیک، حروف И و Я از نظر گرافیکی معادل حروف لاتین معکوس N و R هستند. حرف ʁ در الفبای آوانگاری از نظر شکلی معادل حرف چرخیدهٔ سیریلیک я است، هرچند یونی‌کد آن را به‌عنوان حرف لاتین معکوس ʀ تعریف کرده‌است. سایر نمادهای چرخیده نمادهای چرخیدهٔ دیگری نیز در یونی‌کد وجود دارند، از جمله ɞ (چرخیدهٔ ʚ)، ʖ (چرخیدهٔ ʕ)، ارقام چرخیدهٔ ↊ و ↋، و علامت عطف چرخیده ⅋. «ویرگول چرخیده» یا «ویرگول وارونه» همان‌طور که از نامش پیداست، ویرگولی ۱۸۰ درجه چرخانده‌شده‌است. این نشانه بیشتر به‌عنوان نشانهٔ آغازین نقل‌قول تکی شناخته می‌شود و در زبان هاوایی نیز برای حرف اوکینا به کار می‌رود. زبان اسپانیایی نیز از نشانه‌های نقطه‌گذاری چرخیده استفاده می‌کند: علامت تعجب وارونه (¡) و علامت پرسش وارونه (¿). حرف ɜ در الفبای آوانگاری بین‌المللی کنونی رسماً حرف معکوس ɛ تعریف شده‌است، نه حرف چرخیده؛ حرف چرخیدهٔ قدیمی‌تر ᴈ اکنون منسوخ شده‌است. | ## بخش 3: حرف چرخیده | در سال ۲۰۱۵ حروف معکوس k، ɡ و ŋ (به صورت‌های 𝼃، 𝼁 و 𝼇) به الفبای آوانگاری بین‌المللی گسترش‌یافته (extIPA) افزوده شدند. چاپچیان برای صرفه‌جویی در هزینه، به‌جای سفارش ساخت قطعات جدید، حروف موجود را ۱۸۰ درجه می‌چرخاندند. در قلم‌های کسلون سدهٔ هجدهم، حرف سواش J وارونه‌شده دقیقاً همان شکل نشانهٔ پوند استرلینگ را داشت که همراه قلم‌های انگلیسی عرضه می‌شد. کاربرد در آوانگاری الفبای آوانگاری بین‌المللی از حروف چرخیده بهرهٔ فراوان می‌برد. واکهٔ شوا (ə) که از چرخاندن e پدید آمده، یکی از پرکاربردترین نمادهای این الفباست. حروفی مانند ɐ (a چرخیده)، ɔ (c چرخیده)، ɹ (r چرخیده) و ʎ (y چرخیده) همگی در رونویسی آوایی زبان‌های مختلف جهان استفاده می‌شوند. حرف لاتین چرخیدهٔ آلفا (ɒ) و نعل‌اسبی (ʊ) در الفبای آوانگاری بین‌المللی دارای شکل‌های جایگزینی هستند که از چرخاندن حروف کوچک‌بزرگ یونانی Α و Ω به دست می‌آیند. | ## جمع‌بندی | عملگر نابلا (∇) از چرخاندن دلتای بزرگ یونانی (Δ) و نماد مو (℧) از چرخاندن امگای بزرگ (Ω) ساخته شده‌اند.