موضوع مقاله: تاریخچه نمک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تاریخچه نمک | مقدمه: این ماده برای هزاران سال توسط انسان‌ها، از نگهداری مواد غذایی گرفته تا طعم‌دهی به آن‌ها، مورد استفاده قرار گرفته است. | ## بخش 1: تاریخچه نمک | قابلیت نمک در نگهداری مواد غذایی، یکی از عوامل بنیادین در شکل‌گیری تمدن بوده است. نمک مشکل فصلی بودن دسترسی به غذا را حل کرد و امکان حمل و نقل آن را در مسافت‌های طولانی فراهم ساخت. با این حال، به دست آوردن نمک اغلب دشوار بود، به همین دلیل کالایی تجاری و بسیار ارزشمند به‌شمار می‌رفت و در بسیاری از جوامع، از جمله روم، نوعی پول محسوب می‌شد. به گفتهٔ پلینیوس، دستمزد سربازان رومی با نمک پرداخت می‌شد و براساس گفته‌ای، واژهٔ انگلیسی «salary» (به معنی حقوق) نیز از همین‌جا ریشه گرفته است؛ هرچند این ادعا مورد اختلاف مورخان است. از عصر برنز، جاده‌های نمک بسیاری، مانند ویا سالاریا در ایتالیا، ساخته شده بودند. در بریتانیا، پسوند «wich-» در نام یک مکان، گاهی به این معناست که آنجا زمانی منبع نمک بوده است، مانند نورث‌ویچ و درویت‌ویچ؛ هرچند شهرهای دیگر با پسوند «wich-» نام خود را از واژهٔ ساکسونی «wic» به معنای «سکونتگاه مستحکم» یا «مرکز تجاری» گرفته‌اند. وادی ناترون منطقه‌ای کلیدی در شمال مصر بود که امپراتوری مصر به آن وابستگی اقتصادی زیادی داشت، زیرا نوعی نمک را برای آن تأمین می‌کرد که با نام خودِ دره، یعنی ناترون، شناخته می‌شد. سنگ نمک در بسترهای وسیعی از سنگ‌های رسوبی تبخیری یافت می‌شود که از خشک شدن دریاچه‌های بسته، پلایاها (کویرهای نمکی) و دریاهای بسته به وجود آمده‌اند. ضخامت بسترهای نمک ممکن است به ۳۵۰ متر برسد و مناطق گسترده‌ای را در زیر زمین بپوشاند. در ایالات متحده آمریکا و کانادا، بسترهای زیرزمینی وسیعی از حوضه آپالاشیا در غرب نیویورکآغاز شده، از بخش‌هایی از انتاریو عبور کرده و تا زیر قسمت بزرگی از حوضه میشیگان امتداد می‌یابند. ذخایر دیگری نیز در تگزاس، اوهایو، کانزاس، نیومکزیکو، نوا اسکوشیا و ساسکاچوان وجود دارد. در قرون وسطی، سنگ نمک با کیفیت بالا در ترانسیلوانی، مارامورِش و جنوب لهستان (در ویلیچکا) استخراج می‌شد. شهر توزلا در بوسنی و هرزگوین از قرن دوازدهم به زبان مجاری «Só» (نمک) نام گرفت و بعدها توسط عثمانیان، که صادرات نمک آن را منبع درآمد مالیاتی مهمی برای منطقه می‌دانستند، «نمک‌گاه» یا «مکان نمک» نامیده شد. نمک از بسترهای زیرزمینی یا از طریق معدن‌کاری مستقیم، یا با روش استخراج انحلالی به دست می‌آید. در روش استخراج انحلالی، نمک به صورت آب‌نمکbrine به سطح زمین می‌رسد و سپس با تبخیر آب، بلورهای نمک باقی می‌مانند. دنیای باستان تولید نمک در اوایل دوران نوسنگی، که قدمت آن به حدود ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد می‌رسد، در یک کاوش در پویانا اسلاتینی-لونکا، رومانی، شناسایی شده است. سولنیتساتا، اولین شهر شناخته‌شده در اروپا، در اطراف یک مرکز تولید نمک ساخته شده بود. باستان‌شناسان معتقدند این شهر که در بلغارستان امروزی قرار دارد، با تأمین نمک برای کشورهای حوزهٔ بالکان ثروت هنگفتی به دست آورده بود. نمک برای یونانیان باستان، تامیل‌ها، چینی‌ها، هیتی‌ها< و دیگر مردمان باستان ارزش بالایی داشت. در ادبیات کهن یهودی، کتاب ایوب به نمک به عنوان یک چاشنی غذایی مهم اشاره می‌کند، و این در حالی است که کتاب سیراخ آن را در میان «عناصر ضروری برای زندگی بشر» قرار می‌دهد. در سال‌های اولیه جمهوری روم، با رشد شهر رم، جاده‌هایی برای تسهیل حمل و نقل نمک به پایتخت ساخته شد. یک نمونه از آن ویا سالاریا (در اصل یک مسیر سابینی) بود که از رم به دریای آدریاتیک می‌رسید. دریای آدریاتیک، به دلیل عمق کم و شوری بالاتر، حوضچه‌های خورشیدی پربازده‌تری نسبت به دریای تیرنی داشت که بسیار به رم نزدیک‌تر بود. ادعای مدرن و رایج مبنی بر اینکه گاهی به لژیونرهای رومی با نمک حقوق پرداخت می‌شد بی‌اساس است؛ سالاریومsalārium ممکن است کمک‌هزینه‌ای بوده باشد که به سربازان رومی برای خرید نمک پرداخت می‌شده است؛ اما حتی این موضوع نیز به خوبی اثبات نشده است. در اواخر امپراتوری روم و در سراسر قرون وسطی، نمک کالایی گران‌بها بود که در امتداد جاده‌های نمک به قلب سرزمین‌های قبایل ژرمن حمل می‌شد. کاروان‌هایی متشکل از چهل هزار شتر، چهارصد مایل از صحرای بزرگ آفریقا را طی می‌کردند و نمک را به بازارهای داخلی در ساحل می‌بردند و گاهی نمک را با برده معامله می‌کردند: تیمبوکتو یک بازار مشهور نمک و برده بود. | ## بخش 2: تاریخچه نمک | نمک در تاریخ چین هم محرک توسعه فناوری و هم منبع درآمدی پایدار برای دولت امپراتوری بود. در اتیوپی، از دوران امپراتوری حبشه (و احتمالاً قبل از آن) تا قرن بیستم، بلوک‌های نمکی به نام آمولهamoleh از شوره‌زارهای فرورفتگی آفار، به‌ویژه در اطراف دریاچه آفررا، تراشیده می‌شد. سپس این بلوک‌ها با شتر به سمت غرب به آتسبی و فیچو در ارتفاعات اتیوپی حمل می‌شد و از آنجا بازرگانان آنها را در سراسر اتیوپی، تا جنوب پادشاهی کافا توزیع می‌کردند. لیورپول از یک بندر کوچک در انگلستان به بندر اصلی صادرات نمک استخراج‌شده از معادن بزرگ نمک چشر تبدیل شد و بدین ترتیب در قرن نوزدهم به انتره‌توپ بخش بزرگی از نمک جهان مبدل گشت. در دوران رونق، معادل تحت کنترل شرکت «کراکوف سالتماینز» تا از درآمد خزانه را تأمین می‌کردند. شهرها، ایالت‌ها و دوک‌نشین‌های واقع در مسیر جاده‌های نمک، عوارض و مالیات‌های سنگینی برای عبور نمک از قلمرو خود وضع می‌کردند. این عمل حتی باعث شکل‌گیری شهرهایی مانند مونیخ در سال ۱۱۵۸ شد؛ زمانی که دوک وقت بایرن، هاینریش شیر، تصمیم گرفت که اسقف‌های فرایزینگ دیگر نیازی به درآمد نمک خود ندارند. استان‌های تحت گراند گابل موظف بودند نمک را با قیمت رسمی بخرند و سالانه مقدار مشخصی نیز خریداری کنند، در حالی که در مناطق دیگر هیچ مالیاتی پرداخت نمی‌شد. در نتیجه، در قرن هجدهم، قیمت نمک در پاریس ۲۰ برابر قیمت آن در بریتانی بود که قاچاق شدن نمک بین مناطق را باعث شده بود. این مالیات به دلیل تفاوت‌های منطقه‌ای در اجرا و همچنین عدم تناسب بین ارزش محصول، که در بسیاری از نقاط تقریباً رایگان به دست می‌آمد، و مبلغ درخواستی، بسیار مورد نفرت بود. در سال ۱۸۰۶، ناپلئون انحصار را بازگرداند، اما آن را به‌طور یکنواخت در سراسر فرانسه اعمال کرد. علاوه بر این، دسته‌بندی‌های مالیاتی بر اساس کاربرد نمک ایجاد شد، به طوری که نمک مورد استفاده برای غذا نرخ بالاتری نسبت به نمک مورد استفاده برای دام یا صنعت داشت. در جنگ انقلاب آمریکا، وفادارماندگان محموله‌های نمک میهن‌پرستان را توقیف می‌کردند تا در توانایی آنها برای نگهداری مواد غذایی اختلال ایجاد کنند. پیش از آنکه لوئیس و کلارک به سوی قلمرو لوئیزیانا حرکت کنند، پرزیدنت جفرسون در سخنرانی خود در کنگره به کوهی از نمک به طول ۱۸۰ مایل و عرض ۴۵ مایل اشاره کرد که گمان می‌رفت در نزدیکی رودخانه میزوری قرار دارد و به عنوان دلیلی برای این سفر اکتشافی، ارزشی غیرقابل تصور می‌داشت. در جریان جنبش استقلال هند، مهاتما گاندی اعتراض رژه نمک را برای تظاهرات علیه مالیات نمک بریتانیا سازماندهی کرد. تولید نمک در انگلستان شواهدی از دیگ‌های نمک اوایل دوران نوسنگی، مربوط به ۳۷۶۶–۳۶۴۷ پیش از میلاد، در یورک‌شر کشف شده است. شواهد تولید در عصر برنز، حدود ۱۴۰۰ پیش از میلاد، در سامرست، تولید در عصر آهن در همپشر، و تولید سنگ نمک در دورهٔ روم در چشر شناسایی شده است. روش تولید نمک با دیگ روباز در امتداد سواحل لینکلن‌شر و در مانداب‌شورهای بیترن مانور در سواحل رودخانه ایچن در همپشر استفاده می‌شد، جایی که تولید نمک یک صنعت قابل توجه بود. این پسوند که در اصل از کلمهٔ لاتین vicus به معنای «مکان» گرفته شده، تا قرن یازدهم در نام مکان‌ها، با مکان‌هایی مرتبط شد که در آن‌جا کارهای به‌خصوصی انجام می‌شد، از جمله تولید نمک. چندین مکان انگلیسی این پسوند را دارند و از نظر تاریخی با نمک مرتبط هستند، از جمله چهار 'ویچ' چشر یعنی میدل‌ویچ، نانت‌ویچ، نورث‌ویچ و لفت‌ویچ (روستای کوچکی در جنوب نورث‌ویچ)، و درویت‌ویچ در ووسترشر. میدل‌ویچ، نانت‌ویچ، نورث‌ویچ و درویت‌ویچ به دلیل ذکر نامشان در کتاب روز رستاخیز در سال ۱۰۸۶ به عنوان انگلیسی «Domesday Wiches» شناخته می‌شوند که «نشان‌دهندهٔ اهمیت شهرهای تولیدکننده نمک در اقتصاد منطقه و در واقع کل کشور است». نمک برای اروپا بسیار مهم بود زیرا تجارت با آفریقا دشوار بود و آنها نیاز داشتند که خودشان آن را تولید کنند. تجارت نمک انحصار تولید و تجارت نمک جنبه‌های اساسی درآمد دولت در چین امپراتوری بود و تا قرن بیستم اهمیت خود را حفظ کرد. بریتانیایی‌ها کارگاه‌های نمک در باهاما و همچنین ماهیگیری آمریکای شمالی برای ماهی کاد را کنترل می‌کردند. در جستجوها برای نفت در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم از فناوری و روش‌های پیشگامان معدنچیان نمک استفاده شد، حتی تا جایی که آن‌ها در مکان‌هایی به دنبال نفت می‌گشتند که پیش از آن در آن‌ها گنبدهای نمکی وجود داشت. تولید نمک در مقیاس صنعتی، نمک به یکی از دو روش اصلی تولید می‌شود: تبخیر آب‌نمک یا استخراج از معدن. | ## بخش 3: تاریخچه نمک | این فرایند از قدرت طبیعی خورشید برای تبخیر آب بهره می‌برد و آب‌نمک غلیظی را باقی می‌گذارد که در نهایت به شکل نمک متبلور می‌شود. با حرکت آب دریا در این حوضچه‌ها، به دلیل از دست دادن آب از طریق تبخیر، غلظت آن به تدریج افزایش می‌یابد. زمانی که آب‌نمک به حوضچه نهایی می‌رسد، به نقطه اشباع رسیده و نمک شروع به تبلور و ته‌نشین شدن در کف حوضچه می‌کند. این روش به دلیل وابستگی به انرژی تجدیدپذیر، بسیار جذاب است و آن را به راهی سازگار با محیط زیست و مقرون‌به‌صرفه برای برداشت نمک تبدیل می‌کند. بسیاری از بزرگ‌ترین تأسیسات تولید نمک در جهان از تبخیر خورشیدی به عنوان روش اصلی استخراج نمک خود استفاده می‌کنند. یکی از برجسته‌ترین نمونه‌ها، کارگاه‌های نمک گوئررو نگرو است که در تالاب ساحلی اوخو دِ لیبره در مولِخه، باخا کالیفرنیا، مکزیک واقع شده است. این کارخانه نمک به عنوان بزرگ‌ترین کارخانه در جهان از نظر اندازه و ظرفیت تولید شناخته می‌شود و سالانه میلیون‌ها تن نمک تولید می‌کند. این مکان به عنوان الگویی از تبخیر خورشیدی در مقیاس صنعتی عمل کرده و نقش مهمی در بازار جهانی نمک ایفا می‌کند. دیگر مناطق عمدهٔ تولیدکنندهٔ نمک که از روش‌های مشابهی استفاده می‌کنند شامل مناطق ساحلی استرالیا و سواحل مدیترانه‌ای فرانسه و اسپانیا می‌شود. این مکان‌ها دارای شرایط آب و هوایی لازم مانند آفتاب فراوان، بارندگی کم و الگوهای باد ثابت هستند که تبخیر کارآمد را تسهیل می‌کنند. نمک تولید شده در این مناطق برای طیف وسیعی از مصارف، از کاربردهای آشپزی و صنعتی گرفته تا یخ‌زدایی جاده‌ها در اقلیم‌های سردتر، استفاده می‌شود. این تکنیک باستانی و در عین حال مدرن تولید نمک همچنان یکی از ارکان اصلی صنعت جهانی نمک است و سادگی فرآیندهای طبیعی را با مقیاس و کارایی مورد نیاز بازارهای مدرن ترکیب می‌کند. تولید با دیگ‌های روباز از آب‌نمک یکی از روش‌های سنتی تولید نمک در اقلیم‌های معتدل‌تر، استفاده از دیگ‌های روباز است. در تولید با دیگ روباز، آب‌نمک در دیگ‌های بزرگ، کم‌عمق و روباز حرارت داده می‌شود. اولین نمونه‌های این روش به دوران ماقبل تاریخ بازمی‌گردد و دیگ‌ها از نوعی سرامیک به نام بریکتاژ یا سرب ساخته می‌شدند. تولید با دیگ‌های سربسته تحت خلأ کارگاه‌های نمک با دیگ روباز عملاً با یک سیستم دیگ سربسته جایگزین شده‌اند که در آن محلول آب‌نمک تحت خلأ نسبی تبخیر می‌شود. معادن نمک در نیمهٔ دوم قرن نوزدهم، استخراج صنعتی و تکنیک‌های جدید حفاری، کشف ذخایر بیشتر و عمیق‌تر را ممکن ساخت و سهم نمک معدنی را در بازار افزایش داد. اگرچه استخراج نمک معدنی به‌طور کلی گران‌تر از استخراج آن از آب‌نمک از طریق تبخیر خورشیدی آب دریا بود، اما معرفی این منبع جدید به دلیل اینکه انحصار را شکست، منجر به کاهش قیمت نمک شد. استخراج نمک از آب‌نمک هنوز هم به شدت مرسوم است؛ به عنوان مثال، نمک تبخیری تولید شده توسط شرکت «بریتیش سالت» در میدل‌ویچ، ۵۷٪ از بازار بریتانیا برای نمک مورد استفاده در پخت‌وپز را در اختیار دارد. چاه‌های نمک نمک از ذخایر زیرزمینی با پمپاژ آب به داخل ذخایر برای حل کردن نمک استخراج می‌شود که منجر به تولید آب‌نمک غلیظ می‌شود. سپس این آب‌نمک به سطح زمین پمپ شده و در آنجا آب تبخیر می‌شود و بلورهای نمک خالص باقی می‌ماند. نمک از خاکستر در تولید سنتی نمک در جزایر ویسایا فیلیپین، نمک از پوست نارگیل، چوب‌های آب‌آورد یا سایر مواد گیاهی که حداقل برای چندین ماه در آب دریا خیسانده شده‌اند، ساخته می‌شود. این مواد به خاکستر تبدیل شده و سپس آب دریا از میان خاکسترها روی یک فیلتر عبور داده می‌شود. این روش به دلیل رقابت با نمک تجاری ارزان‌قیمت تولید صنعتی، در معرض خطر انقراض است. سایر کاربردهای نمک اولین شرح سیستماتیک انواع مختلف نمک، کاربردهای آن و روش‌های استخراج آن در حدود ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد در چین منتشر شد. بقراط همکاران درمانگر خود را تشویق می‌کرد تا از آب‌نمک برای درمان بیماری‌های مختلف با غوطه‌ور کردن بیمارانشان در آب دریا استفاده کنند. | ## جمع‌بندی | یونانیان باستان این کار را ادامه دادند و در سال ۱۷۵۳، نویسنده و پزشک انگلیسی ریچارد راسل کتاب کاربردهای آب دریا را منتشر کرد که در آن اعلام کرد نمک «یک دفاع رایج در برابر فساد بدن‌های ما» است و «به‌طور قابل توجهی به همه درمان‌ها کمک می‌کند».