موضوع مقاله: شفیقه گاسپیرالی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شفیقه گاسپیرالی | مقدمه: شفیقه گاسپیرالی ۱۴ اکتبر ۱۸۸۶ – ۳۱ اوت ۱۹۷۵) رهبر فمینیست تاتار کریمه که سردبیر و ناشر نخستین نشریه زنان در آنجا، عضو شورای ریاست کورولتای و دو دوره معاون در جمهوری خلق کریمه بود. | ## بخش 1: شفیقه گاسپیرالی | سال‌های آغازین زندگی شفیقه گاسپیرالی در خانواده اسماعیل گاسپرینسکی (۱۸۵۱–۱۹۱۴)، اندیشمند، ناشر، آموزگار، سیاستمدار و از اصلاح‌گران تاتار کریمه، و یکی از رهبران بیداری فرهنگی و سیاسی ترکی در اوایل قرن بیستم، در باغچه‌سرای کریمه (استان تائوریدا روسیه) در ۱۴ اکتبر ۱۸۸۶، بود. شفیقه چهار برادر به نام‌های رفعت، دانیال، منصور، حیدر و سه خواهر به نام‌های بهیه، لیلا و نگار داشت. پدرش او را از میان خواهر و برادرانش انتخاب و تربیت کرد و به تحصیل او اهمیت ویژه ای داد. حرفه خبرنگاری او با وجود مسوولیت خانه‌داری، مهم‌ترین دستیار پدرش در مدیریت نشریات روزنامه (ترجمان - Terciman)، نامه‌نگاری و واگردانی از زبان روسی و همچنین امور پستی و پخشی شد. او در این مدت با نصیب بیگ یوسف بیگلی از گنجه، جوان آذربایجانی آشنا شد که اغلب به دیدار پدرش می‌رفت. نامه‌نگاری‌های او در مورد مسائل سیاسی با یوسف‌بیگلی به صمیمیت تبدیل شد که در سال ۱۹۰۶ ازدواج کردند. مقالات منتشر شده به آگاهی‌رسانی، راهنمایی، تشویق و سازماندهی زنان ترک، ارائه دانستنی‌های دقیق در مورد زن و جنبش‌های زنان در جهان ترک و اسلام می‌پرداخت. در این دوره، او به‌همراه همسرش و برادر بزرگترش رفعت، همهٔ مسوولیت ترجمان را بر عهده گرفتند. در سال ۱۹۱۲ شفیقه و همسرش نصیب یوسف‌بیلی به گنجه آذربایجان رفتند و پس از بسته شدن مجله عالم نسوان در آنجا ساکن شدند. در پایان آن سال، چونکه برای رسیدگی به روزنامه ترجمان کسی را پیدا نکرد، به خانه بازگشت. کنشگر حقوق زنان و سیاستمدار زنان ترک ساکن و باشنده امپراتوری روسیه از زندگی اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کنار گذاشته شدند، مورد بی‌توجهی قرار گرفتند و از تحصیل ناکام ماندند. | ## بخش 2: شفیقه گاسپیرالی | شفیقه گاسپیرالی در تمام زندگی خود از راه مدارس، سازمان‌ها و تشویق به همکاری سیاسی برای بیداری زنان ترک مبارزه کرد، که بسیاری از مردم به آن اهمیت نمی‌دادند. شفیقه با شناخته شدن در سردبیری نشریه دنیای زنان، به یکی از اولین معاونان نخستین کنگره کریمه، جمهوری خلق کریمه در سال ۱۹۱۷ به کار گرفته شد که عمر کوتاهی داشت. وی همچنین در کنگره همه مسلمانان روسیه در چارچوب هیئت کریمه که در مسکو تشکیل شده بود، شرکت کرد. هدف شفیقه گاسپیرالی برابری زنان ترک از نگاه قانونی، اجتماعی و فرهنگی در یک بینش مردسالار از اداره و گردانندگی جامعه در همه جهات بود. کریمه برای توسعه اجتماعی- فرهنگی و سیاسی زنان ترک دو برتری نسبت به سایر مناطق داشت: نخست اینکه زادگاه جنبش نوآوری و نوسازی بود که توسط اسماعیل گاسپیرالی آغاز شد. دوم در سنجش با قفقاز و ترکستان، زنان کریمه کمتر از چندهمسری و حجاب و پوشش رنج می‌بردند. تلاش اسماعیل گاسپیرالی دربرابر مردم تنگ نظر که مخالف مشارکت همه‌جانبه و برابری زنان در زندگی اجتماعی و سیاسی بودند، هرچند به کندی نتیجه داد، اما برای رسیدن به موفقیت راستین با حمایت جامعه، او نیاز به یک رهبر زن و حتی رهبرانی داشت که بتواند بر توده‌ها در راه «سازمان زنان» تأثیر بگذارد. زنان روشنفکر و آموزگاران در سازمان مرکزی کمیته‌های زنان فعالیت می‌کردند و شفیقه گاسپیرالی در رأس آن‌ها قرار داشت. علاوه بر او، به‌ویژه الهامیه طقتار، عایشه اسحاق و خدیجه آوجی از افرادی بودند که در این مسیر فعالیت می‌کردند. شفیقه گاسپیرالی شخصاً شعبات این کمیته‌ها را در باغچه‌سرای و آق‌مسجد(سیمفروپل)رهبری می‌کرد. مهاجرت از کریمه به جمهوری آذربایجان در سال ۱۹۱۹، شفیقه گاسپیرالی با تهدید مرگ از کریمه به همراه دو فرزند خردسالش به آذربایجان گریخت. | ## بخش 3: شفیقه گاسپیرالی | همسر او، نصیب‌بیگ یوسف‌بیگلی، نخست‌وزیر آذربایجان (۱۴ آوریل ۱۹۱۹ – ۱ آوریل ۱۹۲۰)، در ۳۱ می۱۹۲۰ به ضرب گلوله کشته شد. ممدوح شوکت (اسندال)، نماینده مجلس ملی کبیر ترکیه در باکو، برای دومین بار به شفیقه گاسپیرالی که مجبور به فرار از مرگ شده بود، کمک کرد. مهاجرت به ترکیه با مدارک شناسایی و گذرنامه جعلی عثمانی که برای او تهیه شده بود، شفیقه گاسپیرالی برای آخرین بار همراه با دو فرزندش با قطاری که ممدوح شوکت فراهم کرده بود و اسیران جنگی ترک و مهمات کمکی را به ترکیه جابجا می‌کرد، مهاجرت کرد. نامه‌های دست‌نویس، نامه‌نگاری‌های سیاسی در سطح رهبران، صورت‌جلسات کنگره‌ها و نشست‌ها، مصوبات، متون کنفرانس‌ها، بریده‌های مهم روزنامه‌ها، آیین‌نامه‌ها، مقررات، مجوزهای عبور و مرور، فاکتورهای هتل مربوط به تاریخ کنگره‌ها، بیانیه‌ها، عکس‌ها، کتاب‌ها و اسناد سیاسی ارائه‌شده به مقامات رسمی. دادخواست‌هایی با محتوای سیاسی، اسناد دوما (پارلمان روسیه)، فهرست نامزدهای انتخابات، کارت‌های نمایندگان، احکام پارلمانی، لوایح، بروشورها، دعوت‌نامه‌ها، نشان‌های نمایندگی و نامه‌نگاری‌های رسمی سازمان‌هایی مانند «اتحاد مسلمانان»، «انجمن خیریه»، «کمیته‌های زنان» و «شورای ملی». او ۵۴ سال در ترکیه زندگی کرد؛ کشوری که در ۳۵ سالگی به آن مهاجرت کرده بود، و در این مدت آرشیو خود را با اسنادی که همراه داشت، گسترش داد. برای تأمین معاش در ترکیه، شفیقه گاسپیرالی ابتدا چند قطعه از جواهرات موروثی مادرش را فروخت. پس از بسته شدن یتیم‌خانه، او دوباره بیکار شد و حتی به دلیل تنگ‌دستی، مجبور شد ساعت مچی خود را بفروشد. برادرش جودت منصور، که دانشجوی دارالفنون (دانشگاه استانبول) بود، برای اینکه سربار خواهرش نباشد، در خوابگاه دانشجویی اقامت داشت. برادر دیگرش، حیدرعلی، که در مدرسه پزشکی تحصیل می‌کرد، تا زمان فارغ‌التحصیلی نزد شفیقه زندگی کرد. گاسپیرالی با زندگی خود، هدف داشت که حرکت زنان ترک در روسیه را به‌صورت کتاب منتشر کند. | ## جمع‌بندی | او پس از مراسم مذهبی که در مسجد شیشلی برگزار شد، در قبرستان زنجیرلی‌کویو به خاک سپرده شد.