موضوع مقاله: میر محمد معصوم بکری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # میر محمد معصوم بکری | مقدمه: میر محمد معصوم بکّری یا سید محمد معصوم (۷ فوریه ۱۵۳۸– ۱۴ آوریل ۱۶۰۶) شاعر و طبیب و مورخ سند بود. | ## بخش 1: میر محمد معصوم بکری | پدرش میر سید صفائی به بهکر آمده تحت ظل رعایت سلطان محمود خان (۸۹۸ه ـ ۹۸۲ه) آنجا متوطن شد و به مرور زمان بسادات کهابروت که قریه ایست در حوالی سیهوان (سیوستان) نسبت نمود. و چون سید صفائی بحلیهٔ علم و فضل آراسته بود، سلطان محمود خان او را بعد از فوت شاه قطب الدین هروی (المتوفی ۹۷۷ه) بمنصب شیخ الاسلام بهکر مقرر نمود، و بکمال استقلال و احترام زندگی بسر برده در ذیقعدۂ سنه ۹۹۱ه علم عزیمت بعالم آخرت پرداخت.میر محمد معصوم: تاریخ سند، ص ۱۳، چاپ اول، ۱۳۸۲ ش. شباب از ایّام جوانی میر معصوم چیزی بدست نداریم، الا اینکه صاحب مآثر الامراء گوید که اکثر اوقات ثمینهٔ خود را در پی شکار صرف می‌نمود، و بعد از فوت پدر در خدمت ملا محمد ساکن کنگری که از توابع بهکر است بتحصیل علوم اشتغال ور زیده بکمال حسیّه آشنا گشت. امّا نمی‌دانیم که مأخذش چیست و چطور می‌توان اعتبار کرد که یک فاضل مانند میر معصوم تا عمر ۴۷ سالگی از زیور علم معطل بوده باشد. و خیلی جای تعجب است که میر معصوم در تاریخ خود اسم این ملا با علما و فضلای دیگر نبرده و ازو باد نکرده، و الّا در ذکر احوال قاضی دته سیوستانی گوید که ’’مسود اوراق نیز اقتباس علوم در حوزۂ درس ایشان نموده‘‘. و چنانچه تحصیلاتِ او اقلًّا در علم حدیث تا حدّی ناقص ماید خودش اظهار نموده که بعد از فتح گجرات بملازمت شیخ حمید مشرف شده ’’ مشکوۃ را من اوله الی آخره مع کتب حدیث پیش ایشان گذرانیده و اجازه حاصل نموده‘‘.میر محمد معصوم: تاریخ سند، ص ۱۵ در عهد امپراتوری گورکانی ما نمی‌توانیم بخوبی تعیین کنیم که در کدام سال میر معصوم وطن مألوف خود را ترک گفته بگجرات رفت. | ## بخش 2: میر محمد معصوم بکری | بیان مؤلف مآثر الأمراء که بعد از فوت پدر ’’ ناگاه افلاس سنگ تفرقه بجمعیت آباد اهوالش انداخت پا پیاده عازم گجرات گردید‘‘. خلاف واقع می‌نماید، زیرا که در سال ۹۹۸ه چون در معیت خواجه نطام الدین احمد بخشی از گجرات بحضرت اکبر بادشاه بلاهور آمد و بعضی تحف که والده اش دران ایام فرستاده بود بنظر بادشاه گذرانید، اکبر بادشاه از روی اشفاق از وی سؤال نمود که: ’’ چند سال است که از والده جدا شده‌اید‘‘ و او جواب دید که: ’’قریب به بیست سال باشد‘‘. می‌توان استنباط کرد که در سنه ۹۷۸ه یعنی قدری بعد ازانکه پدرش سید صفائی بمنصب شیخ الاسلامی ارتقا نمود، بگجرات در پی محل مأموریت رفته باشد. صاحب تحفة الکرام این معمّا را حل نموده‌است زیرا که بقول او ’’ میر معصوم نخست پیش سلطان محمود خان [و] آںگاه بحضور اکبر بادشاه برتبه والا رسیده‘‘. صاحب مآثر رحیمی نیز مؤید این مقال است.تحفة الکرام: ج ۳، ص ۱۲۷، چاپ بمبئی، هند نیز صاحب تحفة الکرام رقم کرد: ’’گوید که در بیست و هفتم شعبان که مظفر گجراتی از محلی که دیوار قلعه شکسته بود داخل احمدآباد شد، میر معصوم بکهری که از سادات رفیع الشان بکهر بود و فی الجمله طبع نظم و سلیقهٔ شعر فهمی داشت، و در سلک امرای پادشاهی در هنگام فتح بکهر منتظم شده بود، دران وقت کومکی گجرات بود، و زین الدین در دوازده گروهیٔ احمدآباد باعتماد خان پیوستند و خبر آمدن مظفر را بشهر رسانیدند‘‘.میر محمد معصوم: تاریخ سند، ص ۱۷. مرگ در همان سال روز چهارشنبه سیزدهم جمادی الآخر، ولی نعمت او اکبر بادشاه در گذشت و بعد ازو جهانگیر بادشاه حق خدمات او را شناخته میر معسوم را در سنه ۱۰۱۵ بعنوان امین الملکی به بهکر فرستاد، و آنجا بعد چهار سال روز جمعه تاریخ ۶ ذیحجه سنه ۱۰۱۹ هجری قمری بجوار ایزدی پیوست. | ## بخش 3: میر محمد معصوم بکری | مزارش نزد مناره که باسمش مشهور است در بلدۂ سکهر واقعست، و بالای آن یک بنای سنگی مرتفع است که گویا خود در ایّام زندگی مقدماً ساخته.میر محمد معصوم: تاریخ سند، ص ۲۱–۲۲. شخصیت میر معصوم شخصی زاهد و متقی بود و همت و سخاوت را بحائی رسانیده بود که تا مردم اجلاف بهکر را نیز سوغات از هندوستان می‌فرستاد، و برای اکابر و اصاغر شهر مسانهه و مشاهره و میاومه و فصلانه و جمعگی مقرر نموده بود، امّا آخرها که بوطن رفت آن حسن سلوک نماند و بنابر وجهی مردم ازو متأذّی گشتند. گویند آبادگار بنوعی بود که تقلید می‌کرد که در محال جاگیر پاره جنگل برای شکار نگاه دارند.صمصام الدوله شاهنواز خان: مآثر الأمراء، ج ۳، ص ۳۲۷. بعلاوه بودن یک سر باز شجاع و بیباک، او طبیبی ماهر و سیاحی جهاندیده و کتابه نویسی خوشخط و شاعری برجسته و مورخی امین بوده، و در هر فن آثار خود را بر صفحهٔ هستی گذاشته: طب طب نامی: نسخه ای از آن نزد سید منور علی معصومی موجود است و مشتمل بر ۱۸۵ صفحه می‌باشد. | ## جمع‌بندی | مفردات معصومی: که بعضی اجزای آن نزد شیخ عبدالرحیم، مشیر بلدیه رهری، مشاهده نمودم.