موضوع مقاله: جایگاه سیاسی غذا در درگیری‌های عرب‌ها و اسرائیل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جایگاه سیاسی غذا در درگیری‌های عرب‌ها و اسرائیل | مقدمه: جایگاه سیاسی غذا در درگیری‌های عرب‌ها و اسرائیل یکی از وجوه مهم درگیری عرب‌ها و اسرائیل است که به کشمکش فرهنگی بر سر آشپزی‌های ملی می‌پردازد. | ## بخش 1: جایگاه سیاسی غذا در درگیری‌های عرب‌ها و اسرائیل | خوراکی‌هایی چون فلافل و حمص که ریشه در آشپزی خاورمیانه دارند، در طول تاریخ در چارچوب در سراسر منطقه سیاسی شده‌اند. آشپزی اسرائیلی عمدتاً از راه آمیختن آشپزی‌های یهودی دیاسپورا با آشپزی شام، از جمله آشپزی فلسطینی، شکل گرفت. این فرایند در تعریف هویت ملی اسرائیل به‌مثابه دیگ ذوب نقش مؤثری داشت، اما همزمان موجب طرح ادعاهای ازآن‌خودسازی فرهنگی شد، به‌ویژه در رابطه با مردم فلسطینی. منتقدان ادغام غذاهای سنتاً عربی در آشپزی اسرائیلی استدلال می‌کنند که اسرائیل جنبه‌های فلسطینی این غذاها را به رسمیت نمی‌شناسد و از این رو این فرایند را نمی‌توان مبادله فرهنگی دانست. مخالفت در جهان عرب با آشپزی اسرائیلی حول این اتهام می‌چرخد که غذاهایی با ریشه فلسطینی، یا غذاهای عربی که فلسطینیان در پرورش آن‌ها نقش چشمگیری داشته‌اند، به گونه‌ای توسط اسرائیل عرضه می‌شوند که نقش فلسطینیان را در پیدایش آن‌ها نادیده می‌گیرد یا پنهان می‌کند. از دیدگاه فلسطینی، کم‌اهمیت جلوه دادن غذای فلسطینی در فرهنگ اسرائیلی به‌طور گسترده محو فرهنگ فلسطین و در نتیجه محو هویت عربی فلسطینی در کل تلقی می‌شود، هرچند شهروندان عربی در اسرائیل وجود دارند که رستوران‌هایی با غذاهای فلسطینی اداره می‌کنند. در میان استدلال‌های هنرمندان آشپزی اسرائیلی که با اتهام ازآن‌خودسازی فرهنگی مخالفند، این نکته مطرح است که بسیاری از غذاهای خاورمیانه‌ای مورد مناقشه به همان اندازه که بخش جدایی‌ناپذیر آشپزی‌های عربی بوده‌اند، بخش جدایی‌ناپذیر آشپزی‌های یهودیِ خاورمیانه‌ای — یعنی آشپزی یهودیان مزراحی — نیز بوده‌اند و از این رو به واسطه مهاجرت دسته‌جمعی یهودیان از کشورهای عربی و اسلامی شایستگی عنوان اسرائیلی بودن را نیز دارند. گنجاندن آشپزی شامی در آشپزی اسرائیلی همچنین به‌عنوان ابزاری برای پیوند دوباره دیگر جوامع دیاسپورای یهودی، از جمله یهودیان اشکنازی که خود را به این منطقه بازگشته می‌دیدند، با تمدن کهن یهودی در معنای یادآوری نگریسته می‌شود. میان عرب‌ها و یهودیان اسرائیلی به سطح جهانی نیز کشیده شده، به‌ویژه در بخش‌هایی از جهان غرب که برخی غذاهای شناخته‌شده شامی مدرن به‌عنوان اسرائیلی شناخته می‌شوند؛ از جمله که پیوند نزدیکی با سالاد عربی دارد. ادعای برخی از این خوراکی‌ها به‌عنوان غذای ملی از سوی اسرائیل و کشورهای عربی به اختلاف‌های حقوقی در سطح محلی و بین‌المللی انجامیده و زمینه‌ساز رقابت‌های آشپزی میان سرآشپزان اسرائیلی و عرب شده‌است. پیشینه غذا به‌مثابه سیاست بنا بر نظر یائل راویو، «دیوید بل و در کتاب جغرافیاهای مصرف (۱۹۹۷) تناقضی مشخص در بحث از ملت و غذا می‌بینند، چرا که این دو چنان «در گفتمان عامه درهم تنیده‌اند که اغلب دشوار است یکی را بدون دیگری تصور کرد».» بنا بر نوشته الکساندر لی در مجله هیستوری تودی در سال ۲۰۱۹، «بیشتر اوقات، منازعات دربارهٔ خاستگاه فلافل از دریچه رقابت‌های سیاسی بازتاب می‌یابد. به‌ویژه برای اسرائیلی‌ها و فلسطینیان، مالکیت این خوراک منحصربه‌فرد شامی به‌گونه‌ای جدایی‌ناپذیر با مسائل مشروعیت و هویت ملی گره خورده‌است. هر یک از آن‌ها با ادعای مالکیت فلافل، به نوعی مالکیت خودِ سرزمین را ادعا می‌کند و دیگری را مداخله‌گر یا اشغالگر می‌نامد.» میان اسرائیلیان و فلسطینیان به‌ویژه پس از تأسیس دولت اسرائیل در ۱۹۴۸، یهودیان از بسیاری از نقاط جهان مهاجرت کردند و فرهنگ‌های آشپزی گوناگونی با خود آوردند؛ این مهاجران مواد محلی چون زیتون، روغن زیتون، لیمو و آب لیمو و پرتقال، و غذاهای سنتی منطقه‌ای چون فلافل و حمص را پذیرفتند و این مواد و خوراک‌ها را در یهودیان دور از وطن جذب کردند تا آشپزی اسرائیلی را پدیدآورند. بنا بر نوشته نویسنده فلسطینی، غذا یکی از ابزارهایی بود که «برای ایجاد حس ملی‌گرایی اسرائیلی» به‌کار گرفته شد. قسیس در بحث از تفاوت میان مبادله فرهنگی و ازآن‌خودسازی فرهنگی و در تبیین اعتراض فلسطینیان به «آشپزی اسرائیلی» که خوراک‌های فلسطینی را دربرمی‌گیرد، می‌نویسد که «معرفی خوراک‌هایی با خاستگاه فلسطینی به‌عنوان خوراک «اسرائیلی»، نه‌تنها سهم فلسطینیان در آشپزی اسرائیلی را نادیده می‌گیرد، بلکه تاریخ و هستی ما را نیز محو می‌کند.» راویو استدلال کرد که «انتخاب فلافل و حمص به‌عنوان نشانه‌های هویت از سوی اسرائیلیان، شاید باید بازتاب آرزوی آنان برای تبدیل‌شدن به بخشی از خاورمیانه تلقی شود» و از رشد این آشپزی و خودِ این خوراک‌ها به‌مثابه نمادهای وحدت‌بخش بهره گرفت. غذاهای سنتی منطقه «کتاب‌مقدسی» پنداشته می‌شدند و پذیرش آن‌ها به یهودیانی که خود را بازگشته به سرزمین ریشه‌های تاریخی‌شان می‌دانستند، امکان می‌داد با گذشته پیوند دوباره برقرار کنند. خوراک‌ها آشپزی اسرائیلی دربرمی‌گیرد آشپزی یهودیان مزراحی را: آشپزی یهودیان شمال آفریقا و خاورمیانه که پس از سال ۱۹۴۸ به‌شمار بسیار وارد شدند. بسیاری از رستوران‌های اسرائیل نیز آشپزی فلسطینی ارائه می‌دهند و هم به شهروندان عرب اسرائیل و هم به دیگر شهروندانی که در کنار هم آنجا غذا می‌خورند، خدمت می‌رسانند. افزون بر حمص و فلافل، خوراک‌های دیگری چون کعک، شاک شوکا، لبنه، کنافه، تبوله، مفتول، زعتر و سالاد فلاحی نیز در آشپزی اسرائیلی جای گرفته‌اند و غالباً با نام‌های تازه‌ای معرفی شده‌اند. برخی از این خوراک‌ها از جمله حمص، فلافل، ، بابا غنوج و کنافه به عنوان غذاهای ملی اسرائیل شناخته شده‌اند؛ بر پایه گزارش نویسنده فلسطینی کتاب‌های آشپزی، پژوهشگران اسرائیلی ایلان بارون، دافنا هیرش، یوناتان مندل و رونالد رانتا به این نتیجه رسیده‌اند که این خوراک‌ها احتمالاً از آشپزان فلسطینی آموخته شده‌اند. در برخی موارد، مهاجرت یهودیان از سرزمین‌هایی بود که این خوراک‌ها از پیش بخشی از فرهنگ غذایی محلی آنجا بوده‌اند. و می‌نویسند که حمص «بی‌گمان یک خوراک اساسی برای مردم بومی فلسطینی است، اما در عین حال همواره بر سر سفره شام یهودیان حلبی که هزاران سال در سوریه زیسته و سپس در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ به اورشلیم آمده‌اند، جای داشته‌است». توصیف‌هایی مبنی بر جذب حمص و فلافل در آشپزی اسرائیلی دست‌کم به دهه ۱۹۶۰ برمی‌گردد و در نوشته‌های جامعه‌شناس سوری یافت می‌شود. به‌ویژه، بحث‌ها پیرامون پذیرش این خوراک در آشپزی اسرائیلی به عنوان نمونه‌ای از ازآن‌خودسازی فرهنگی متمرکز شده‌است. گونه فلسطینی فلافل که از نخود تهیه می‌شود، در آشپزی اسرائیلی جایگاه برجسته‌ای یافته و غذای ملی اسرائیل خوانده شده‌است — نسبتی که فلسطینیان و دیگر عرب‌ها آن را نقد کرده‌اند. در حالی که بر اساس گفته نویسنده ، فلافل «هرگز به‌طور خاص یک غذای یهودی نبوده» در سوریه و مصر، اما یهودیان سوری و مصری آن را مصرف می‌کردند و در رژیم غذایی نخستین مهاجران یهودی به جوامع یهودی سوریه عثمانی جای گرفت. | ## بخش 2: جایگاه سیاسی غذا در درگیری‌های عرب‌ها و اسرائیل | از آنجا که فلافل گیاهی است، قوانین غذایی یهودی یا کوشر آن را به عنوان طبقه‌بندی می‌کنند و بنابراین خوردن آن با هر دو وعده گوشتی و لبنی مجاز است. روزنامه‌نگار در سال ۱۹۴۱ نوشت که «از آغاز جنگ، نهادهای علوم خانه‌داری ترویج بهره‌گیری از محصولات بومی را در دستور کار داشته‌اند» اما «دیواری از مقاومت» وجود داشته و بسیاری از اروپاییان شرقی از کاربرد غذاهای بومی سرباز می‌زدند. دافنا هیرش از دانشگاه آزاد اسرائیل نوشت که با وجود این تردید اولیه، «شماری از مواد خوراکی از ذخیره فلسطینی تا اوایل دهه ۱۹۴۰ به آشپزخانه‌های بسیاری از یهودیان راه یافت، که بیشتر سبزیجانی مانند زیتون، گوجه‌فرنگی، بادمجان و کدو بودند. با این حال، پذیرش خوراک‌های آماده به‌ندرت رخ داد، به جز فلافل که در اواخر دهه ۱۹۳۰ به یک غذای خیابانی محبوب در تل‌آویو تبدیل شد. با کنار گذاشتن مصرف مهاجران از کشورهای عربی، به نظر می‌رسد هم فلافل و هم حمص — که دیرتر آمد — عمدتاً از سوی نخستین نسل یهودیانی که در آن کشور متولد شده بودند پذیرفته شده‌اند». برخی نویسندگان دربارهٔ سیاست‌های غذایی و ارزش نسبی آن به عنوان موضوعی در این منازعه، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. اتحادیه صنعتگران لبنانی در سال ۲۰۰۸ دادخواستی علیه اسرائیل تقدیم کرد و خواستار جبران خسارت‌های درآمدی از دست رفته شد و مدعی نقض حق تکثیر در زمینه برندسازی فلافل، حمص، تبوله و دیگر خوراک‌های اسرائیلی شد. جِنی ابلینگ در مقاله‌ای در مجله استدلال کرد که «غذا به‌طور کلی در خاورمیانه مقدس است و فلافل به‌ویژه آکنده از مسائل هویت ملی است». برخی فلسطینیان و دیگر عرب‌ها با شناساندن فلافل به عنوان بخشی از آشپزی اسرائیلی مخالفت کرده و آن را ازآن‌خودسازی فرهنگی می‌دانند. ، استاد اردنی‌تبار دانشگاه کلمبیا، توصیف فلافل و دیگر خوراک‌های عربی‌تبار به عنوان غذاهای اسرائیلی در رستوران‌های آمریکایی و اروپایی را بخشی از مسئله‌ای گسترده‌تر دربارهٔ تصاحب توسط «استعمارگران» خوانده‌است. آشپز و نویسنده اسرائیلی به آنتونی بوردین گفت که اسرائیلی‌ها «فلافل را از آن خود کرده‌اند و همه مردم جهان فکر می‌کنند فلافل غذایی اسرائیلی است، در حالی که در واقع به همان اندازه غذای فلسطینیان هم هست، حتی بیشتر». کوهن به نام بود که تلاش می‌کرد از فلافل به عنوان نمادی بهره ببرد تا نشان دهد عرب‌ها و اسرائیلی‌ها وجوه مشترک بسیاری دارند، از جمله اینکه چندین آشپزی خاورمیانه‌ای فلافل را در هسته هویت ملی خود می‌شمارند؛ اما بنا بر نظر ابلینگ، این فیلم «در نهایت نتوانست بیش از یک روایت تکه‌تکه به مسائل تصاحب اسرائیلی از آشپزی عربی و همزیستی فرهنگی میان فلسطینیان و اسرائیلی‌ها بپردازد». بر اساس گزارش تورنتو استار، کوهن قصد داشت فیلم دربارهٔ «قدرت یکپارچه‌ساز فلافل» باشد. در سال ۲۰۰۲، شاخه دانشگاه کنکوردیا از در یک رویداد فلافل سرو کرد که این کار از سوی یک گروه دانشجویی طرفدار فلسطین به عنوان تصاحب فرهنگی تلقی شد و اعتراض‌هایی را برانگیخت. با این حال، کهن‌ترین اشاره شناخته‌شده به حمص در یک کتاب آشپزی سده سیزدهم میلادی منسوب به مورخ سوری ابن العدیم از سرزمینی که امروز سوریه نام دارد، یافت می‌شود. مواد اصلی آن — نخود، کنجد، لیموترش و سیر — در طول سده‌ها در مصر و شام با هم ترکیب و مصرف شده‌اند. نظریه‌های دانشگاهی گوناگون خاستگاه این خوراک را به ترکیه، سوریه، لبنان یا مصر نسبت می‌دهند. حمص به عنوان غذای ملی از سوی اسرائیل، فلسطین و لبنان مورد ادعا قرار گرفته و این اختلاف گاه «جنگ‌های حمص» نامیده می‌شود. حمص اغلب به‌عنوان «غذای ملی» غیررسمی اسرائیل شناخته می‌شود که نشان‌دهنده محبوبیت و اهمیت فراوان آن در میان کل جمعیت اسرائیل است، در حالی که منتقدان اسرائیل آن را نمونه‌ای از فرهنگ لبنانی، فلسطینی یا عربی می‌دانند. بر اساس نظر اوفرا تنه و دافنا هیرش، اختلاف بر سر مالکیت حمص، ملی‌گرایی را از طریق غذا آشکار می‌کند و نقش مهمی را که صنعتی‌شدن حمص توسط شرکت‌های خصوصی اسرائیلی در سال ۱۹۵۸ ایفا کرده، برجسته می‌سازد.Hirsch D, Tene O. doi:10.1177/1469540512474529 هرچند حمص به‌طور سنتی بخشی از آشپزی یهودیان مزراحی بوده که در سرزمین‌های عربی‌زبان می‌زیستند، این خوراک در اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم در میان مهاجران یهودی اروپایی نیز رواج یافت. مورخ دافنا هیرش پذیرش حمص در رژیم غذایی آنان را بخشی از تلاش برای هماهنگی با محیط خاورمیانه توصیف می‌کند، در حالی که جامعه‌شناس رافی گروسگلیک بر اهمیت جنبه‌های بهداشتی آن در رژیم غذایی‌شان تأکید می‌کند. در سال‌های اخیر، از طریق فرایند تبدیل به غذای لوکس، هویت عربی حمص به نشانه‌ای از اصالت آن تبدیل شده و روستاهای مشهور عرب-اسرائیلی مانند ابو غوش و را برجسته ساخته‌است. از این رو، دوستداران این خوراک به روستاهای دورافتاده‌تر عرب و دروزی در منطقه شمالی جلیل سفر می‌کنند تا تجربه‌های آشپزی منحصربه‌فرد کسب کنند. پس از آن‌که ، یک شرکت غذایی آمریکایی، رویدادی بازاریابی با محوریت حمص برگزار کرد، انجمن صنعتگران لبنانی کمپین «دست از غذاهای ما بردارید» را راه‌اندازی کرد که در آن حمص را خوراکی لبنانی معرفی کرده و با بازاریابی سابرا از این خوراک به‌عنوان محصولی اسرائیلی مخالفت نمود. ، که در آن زمان رئیس انجمن صنعتگران لبنانی و بعدها وزیر گردشگری لبنان بود، تهدید به اقدام قانونی علیه اسرائیل برای بازاریابی حمص و سایر محصولات غذایی تجاری به‌عنوان اسرائیلی کرد. | ## بخش 3: جایگاه سیاسی غذا در درگیری‌های عرب‌ها و اسرائیل | عبود جنگ‌های حمص را نه صرفاً دربارهٔ حمص، بلکه دربارهٔ «دزدی سازمان‌یافته‌ای که اسرائیل در ارتباط با فرهنگ کل منطقه عربی انجام می‌دهد» توصیف کرد. تا سال ۲۰۰۹، انجمن صنعتگران لبنانی همچنان «در حال جمع‌آوری اسناد و مدارک» برای پشتیبانی از ادعای خود بود. فیلم کوتاه ۲۰۰۵ به رقابت میان دو رستوران داستانی، «کوشر کینگ» اسرائیلی و «حمص هات» فلسطینی، می‌پردازد. این فیلم که پارودی‌ای از داستان وست ساید است، جایزه اسکار بهترین فیلم کوتاه زنده را در سال ۲۰۰۶ دریافت کرد. در سال ۲۰۱۲، فیلمساز استرالیایی تریور گراهام مستندی با عنوان «حمص بسازید نه جنگ» دربارهٔ جنبه‌های سیاسی و خوراک‌شناختی حمص منتشر کرد. ظرف برنده که توسط ۳۰۰ آشپز در روستای الفنار نزدیک بیروت پخته شد، وزنی برابر با ۱۰٬۴۵۰ کیلوگرم داشت که بیش از دو برابر رکورد پیشین اسرائیلی-عربی بود. بر اساس رسانه‌های محلی، دستور پخت شامل هشت تن نخود پخته، دو تن ارده، دو تن آب‌لیموترش و ۷۰ کیلوگرم روغن زیتون بود. این سالاد به سالاد عربی محبوب شباهت دارد که با خیارهای کربی و گوجه‌فرنگی محلی تهیه می‌شود. در داخل اسرائیل، معمولاً با نام‌های «سالات کاتزوتز» (سالاد خردشده)، «سالات عراوی» (سالاد عربی) یا «سالات یِراکوت» (سالاد سبزیجات) شناخته می‌شود. 63 کوسکوس اسرائیلی کوسکوس اسرائیلی، که در اسرائیل پتیتیم نام دارد، نوعی پاستای فشرده و بوداده است که آگاهانه در سال ۱۹۵۳ به‌عنوان غذایی برای دوران سختی، به دستور نخست‌وزیر وقت داوید بن گوریون در دوران ساخته شد. با اصطلاح «کوسکوس اسرائیلی» مخالفت کرد و آن را نمونه‌ای از این دانست که چگونه غذا در خاورمیانه «هدف فتح استعماری» شده‌است، اما هاآرتص این خوراک را یکی از معدود غذاهایی در آشپزی اسرائیلی دانست که از سایر آشپزی‌ها اقتباس نشده، و آن را همراه با «تقریباً تنها مشارکت آشپزی منحصربه‌فرد اسرائیل به جهان» توصیف کرد. بر اساس اتولنگی و تامیمی، محبوبیت کوسکوس اسرائیلی در کشورهای غربی، از جمله کاربرد آن به‌عنوان یک ماده غذایی مُد روز، «در میان فلسطینیان که آن‌ها چندان با پتیتیم تفاوتی ندارد، و در میان لبنانی‌ها که یا کوسکوس لبنانی آن‌ها مشابه پتیتیم است و تنها اندکی بزرگ‌تر، نارضایتی‌هایی پدیدآورده است. مُغرابیه که به معنای تحت‌اللفظی «از شمال آفریقا» است، منشأ و منبع الهام خود را آشکارا از طریق نامش اعلام می‌کند، در حالی که «کوسکوس اسرائیلی»، به گفته منتقدان، دقیقاً عکس این کار را می‌کند». مفتول در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۶–۱۳۹۷)، شرکت هواپیمایی ویرجین آتلانتیک در شبکه‌های اجتماعی با واکنش منفی کاربران طرفدار اسرائیل روبه‌رو شد؛ این واکنش به نام‌گذاری یکی از غذاهای منوی آن‌ها مربوط می‌شد. یک سالاد کوسکوس در منوی وعده‌های غذایی پرواز با عبارت «الهام‌گرفته از طعم‌های فلسطین» توصیف شده بود و ماده اصلی آن مفتول بود که به «کوسکوس فلسطینی» نیز شهرت دارد. این شرکت هواپیمایی با فراخوان‌هایی برای تحریم و اتهام‌هایی مبنی بر تأثیرپذیری از جنبش بایکوت، عدم سرمایه‌گذاری و تحریم در نام‌گذاری این غذا روبه‌رو شد. پس از این انتقادها، ویرجین آتلانتیک بابت ایجاد ناراحتی عذرخواهی کرد و با خواسته کاربران طرفدار اسرائیل موافقت نمود و نام این غذا را به «سالاد کوسکوس» تغییر داد؛ این تغییر نام نیز به نوبه خود موجب واکنش منفی کاربران طرفدار فلسطین در شبکه‌های اجتماعی شد. کَسیس استدلال می‌کند که مفهوم آشپزی اسرائیلی که غذاهای سنتی فلسطینی را بدون اشاره به منشأ آن‌ها دربرمی‌گیرد، تلاشی است برای «[محو کردن] تاریخ و هستی [فلسطینیان]». کَسیس نوشت که کتاب‌های آشپزی اسرائیلی و منوی رستوران‌ها معمولاً نام و منشأ غذاهایی را که از آشپزی‌های عربی و خاورمیانه‌ای دیگر برگرفته یا الهام گرفته شده‌اند ذکر می‌کنند — مانند اشاره به ژوگ به‌عنوان «ژوگ یمنی» یا به سابیچ (یک غذای یهودی) به‌عنوان «سابیچ عراقی» — اما در مورد آشپزی فلسطینی معمولاً چنین نمی‌کنند؛ چرا که هویت فلسطینی تنها هویتی است که «بسیاری از اسرائیلیان آن را تهدیدی برای هستی خود می‌پندارند» و این به سبب درگیری اسرائیل و فلسطین است. او استدلال کرد که «غذا برای فلسطینیان راهی است برای بازپس‌گیری کشورمان، اگر نه به‌لحاظ جغرافیایی، دست‌کم از نظر روانی و احساسی»، و افزود: «به همین دلیل است که ارجاع به غذاهای سنتی برگرفته از فلسطینیان به‌عنوان اسرائیلی، بدون توجه به منشأ آن‌ها، افزودن توهین به آسیب تلقی می‌شود: اول زمین، حالا غذا و فرهنگ؟» دو غذا به‌ویژه، فلافل و حمص، توسط اسرائیل به‌عنوان نشانه‌های هویت ملی پذیرفته شدند. بر اساس گفته راویو، «درگیری سیاسی بخشی اجتناب‌ناپذیر از بحث دربارهٔ تاریخ صهیونیسم است، حتی در مورد غذا». هر دو غذا معمولاً در گردهمایی‌های اجتماعی یهودیان در خارج از اسرائیل سرو می‌شوند. در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۶) با بی‌بی‌سی در رستوران فلسطینی ابوشکری در اورشلیم، نویسنده آشپزی اسرائیلی به همتای بریتانیایی خود که از او پرسیده بود آیا حمص اصالتاً یهودی است یا عربی، گفت: «حمص عربی است. فلافل، غذای ملی ما، غذای ملی اسرائیلی ما، کاملاً عربی است؛ و این سالادی که ما آن را سالاد اسرائیلی می‌نامیم، در واقع یک سالاد عربی، سالاد فلسطینی است. | ## جمع‌بندی | پس ما به نوعی همه چیز را از آن‌ها دزدیدیم.» وی همچنین افزود که در دوران انتفاضه دوم، «یهودیان جانشان را به خطر می‌انداختند، مخفیانه به محله مسلمان‌نشین می‌رفتند فقط تا از یک حمص واقعی و اصیل (از رستوران‌های عربی) بخورند».