موضوع مقاله: در باب منشأ جهان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # در باب منشأ جهان | مقدمه: در باب منشأ جهان ، یک اثر گنوسی است که به اسطوره آفرینش و فرجام‌شناسی می‌پردازد. | ## بخش 1: در باب منشأ جهان | این اثر در میان متون کتابخانه نجع حمادی، در کدکس دوم و کدکس سیزدهم، بلافاصله پس از واقعیت فرمانروایان یافت شد. این اثر احتمالاً در پایان قرن سوم در اسکندریه نوشته شده، بر اساس ترکیبی از آراء یهودیت، آیین مانوی، مسیحیت، فلسفه نوافلاطونی و کلیسای ارتدکس قبطی. مخاطبان نویسنده ناشناس این اثر به نظر می‌رسد افراد بیرونی باشند که با دیدگاه گنوسی دربارهٔ چگونگی پیدایش جهان آشنایی ندارند. محتوای اثر تفسیری جایگزین از سفر پیدایش ارائه می‌دهد که در آن فرمانروای تاریکی یالداباوت روایت آفرینش را پدیدآورد، و یک آموزگار خردمند ذهن آدم و حوا را به حقیقت گشود، آنگاه که از درخت ممنوعه خوردند. خلاصه متن با نقدی بر باور رایج آغاز می‌شود که عماء (کیهان) پیش از هر چیز دیگری وجود داشته است. در عوض، ادعا می‌کند که چیزی پیش از آشوب وجود داشته و آشوب از یک سایه آفریده شده است. سایه قدرت‌های تاریکی و فرمانروای یالداباوت را زایید که سلطه‌اش را بر ماده برقرار کرد. یالداباوت آسمان‌های زیبایی برای پسرانش می‌آفریند و ستایش می‌شود، اما بعداً متکبر می‌شود و گناه می‌کند. ساباوت پیستیس را می‌پرستد، نور دریافت می‌کند و مجمعی فرشته‌گون با عیسی و باکره می‌آفریند. پیستیس ساباوت را از تاریکی جدا می‌کند و این باعث می‌شود که آفریننده اصلی حسادت کند و مرگ و ۴۹ دیو بیافریند. | ## بخش 2: در باب منشأ جهان | سامباتاس اندیشه‌مند (نام مؤنث یالداباوت) عاشق آدم نور می‌شود، اما آدم از او نفرت دارد چون در تاریکی است، پس او نورش را بر زمین می‌ریزد و زمین مقدس فولادگون را می‌آفریند و آب را پاک می‌کند. متن به توصیف آفرینش پسوخه و کوپیدو، باغ عدن، گیاهان، جانوران و انسان‌ها می‌پردازد. عدالت بهشت را با درخت زندگی و معرفت آفرید، و درخت زیتون برای پاک کردن عدالت خلق شد. فرمانروایان همه گونه‌های جانوران و پرندگان را آفریدند و سوفیا روشنایی‌های بزرگ، ستارگان و آسمان را آفرید. آرکون‌ها تصمیم می‌گیرند انسانی بیافرینند تا به آن‌ها خدمت کند، اما سوفیا زوئه، همراه با ساباوت، پیشدستی می‌کند و خودش نخست انسانی می‌آفریند. این موجود، که به عنوان آموزگار شناخته می‌شود، به صورت شخصی دوجنسیتی به دنیا می‌آید و توسط یهودیان «حوای زندگی» نامیده می‌شود. فرمانروایان آموزگار را جانور می‌خوانند، اما حوا نخستین باکره‌ای است که بدون مرد زایید. پس از آن، فرمانروایان کیهانی با یاری بذر خود آدم را می‌سازند و او را به صورت ظرفی بی‌جان رها می‌کنند. حوا توانست از چنگ فرمانروایان بگریزد، اما آن‌ها شبیه او را که پیش آدم مانده بود بی‌حرمت کردند. فرمانروایان آدم و حوا را در نادانی دیدند و فرمانی دادند که از درخت معرفت نخورند. | ## بخش 3: در باب منشأ جهان | آموزگاری خردمند آمد و حوا را راهنمایی کرد که از میوه درخت بخورد، و او چنین کرد، به همراه آدم. فرمانروایان تاریکی پس از کشف اینکه آدم و حوا فرمانشان را شکسته‌اند وارد بهشت می‌شوند. سپس دانش آدم را می‌آزمایند و با ترس از اینکه جاودانه شود و بر آن‌ها فرمانروایی کند، او و همسرش را از بهشت بیرون می‌رانند و درخت زندگی را با کروبیم محافظت می‌کنند. به آدم حسادت می‌برند و سعی می‌کنند عمر انسان را کوتاه کنند، اما به دلیل سرنوشت نمی‌توانند. سوفیا زوئه، در خشم از لعن‌کردن یارانش توسط فرمانروایان، آن‌ها را از آسمان‌هایشان می‌راند و ققنوس را می‌فرستد تا شاهد داوری‌شان باشد. نتیجه‌گیری به ماهیت انسان جاودانه می‌پردازد و توضیح می‌دهد که روح‌های مبارک و بی‌گناه توسط پدر جاودانه به جهان فناپذیر فرستاده شدند تا محکومیت فرمانروایان را رقم بزنند. کلمه، یا عیسی لوگوس، فرستاده شد تا آنچه را ناشناخته بود اعلام کند و حقیقت پنهان دربارهٔ هفت فرمانروای آشوب را آشکار سازد. پیش از پایان عصر، لرزه‌ای بزرگ و جنگی میان فرمانروایان درخواهد گرفت که به سقوط آسمان‌ها و قدرت‌های آشوب منجر خواهد شد. کاملان به خانه‌شان بازخواهند گشت، اما ناکاملان در عالم‌های جاودانگان باقی خواهند ماند و نخواهند توانست وارد قلمرو بی‌پادشاه شوند. ترکیب در باب منشأ جهان شباهت‌های متنی فراوانی با هیپوستاسیس آرکون‌ها دارد، که به‌طور کلی ترکیبی از دو منبع دانسته می‌شود: تفسیری بر سفر پیدایش و یک گفتگوی مکاشفه‌ای موسوم به آپوکالیپس نوره‌آ. | ## جمع‌بندی | روئل فان دن بروئک پیشنهاد می‌کند که هر دو منبع برای هر دو اثر منشأ و هیپوستاسیس مورد استفاده قرار گرفتند، اما منشأ بعداً توسط یک ویراستار گنوسی والنتینی بازنویسی شد و آن را «پر از گذارهای ناگهانی و تناقضات درونی» رها کرد.