موضوع مقاله: زرعین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # زرعین | مقدمه: زرعین ، همچنین نوشته‌شده به شکل زرین و زرئین، روستایی عرب فلسطینی با بیش از ۱۴۰۰ نفر جمعیت در مرج ابن عامر بود که در ۱۱ کیلومتری شمال جنین جای داشت. | ## بخش 1: زرعین | این روستا با شهر باستانی یزرعیل (جزریل) که در کتاب مقدس از آن یاد شده شناسایی می‌شود. در دوران حکومت اسلامی به نام زرعین شناخته می‌شد و نزدیک محل نبرد عین جالوت قرار داشت که در آن ممالیک پیشروی مغولان را به سوی جنوب متوقف کردند. در دوره عثمانی روستایی کوچک بود و در دوره قیمومت بریتانیا در آغاز سده بیستم گسترش یافت. پس از تصرف آن به دست اسرائیل در ۱۹۴۸ ویران شد و کیبوتص یزرعیل اندکی بعد بر زمین‌های آن بنیاد نهاده شد. نام عبری یزرعیل به معنای «خداوند دانه می‌دهد» است و نام عربی زرعین نیز مفهومی همانند دارد. صلیبیون آن را «لو پتی ژرن» (جنین کوچک) می‌خواندند تا از جنین که آن را «لو گرن ژرن» (جنین بزرگ) می‌نامیدند متمایز شود. یزرعیل در زبان عبری به معنای «خداوند دانه می‌دهد» است و نام عربی زرعین نیز بار معنایی مشابهی دارد. صلیبیون آن را یعنی «جنین کوچک» می‌نامیدند تا از جنین که آن را می‌خواندند بازشناسند. تاریخ عصر مفرغ و آهن زرعین با شهر کنعانی و اسرائیلی یزرعیل که در کتاب مقدس از آن یاد شده شناسایی می‌شود. محوطه باستانی آن به‌طور گسترده توسط باستان‌شناسان گوناگون از جمله نورما فرانکلین کاوش شده‌است. دوره صلیبی ساختمانی تاق‌دار و سازه‌های دیگری از دژی بازمانده که در دهه ۱۱۸۰ میلادی در اختیار شوالیه‌های معبد بود. در جریان نبرد الفوله، صلاح‌الدین ایوبی در اکتبر ۱۱۸۳ چریک‌هایی برای تاراج زرعین که در دست صلیبیون بود فرستاد. در سپتامبر ۱۱۸۴ نیز صلاح‌الدین و نیروهای ایوبی هنگام حرکت به سوی نابلس از این روستا گذشتند. | ## بخش 2: زرعین | دوره مملوکی پس از آنکه ممالیک در اواخر سده سیزدهم میلادی مهار منطقه را به دست گرفتند، سلطان مملوکی ظاهر بیبرس مغولان را در نبرد عین جالوت در سال ۱۲۶۰ میلادی در مکانی درست در غرب زرعین شکست داد. دوره عثمانی در سال ۱۵۱۷ زرعین همراه با دیگر بخش‌های سرزمین فلسطین به امپراتوری عثمانی پیوست. در سده‌های شانزدهم و هفدهم زیر فرمان امارت طرابای (۱۵۱۷–۱۶۸۳) بود که مرج ابن عامر، حیفا، جنین، دره بیت شیان، شمال جبل نابلس، بلاد الروحه و بخش شمالی دشت شارون را نیز دربرمی‌گرفت. روستایی با ۴ خانوار مسلمان، مالیاتی ثابت به نرخ ۲۵٪ بر گندم، جو، کندوهای عسل و بز و در مجموع ۵٬۰۰۰ آقچه می‌پرداخت. در سده‌های هفدهم و هجدهم روستا احتمالاً زیر نظارت قبیله طرابای بود که بخشی از شمال فلسطین را به نمایندگی از عثمانیان اداره می‌کرد. در سال ۱۷۹۹ پیر ژاکوتن در نقشه خود از لشکرکشی فرانسه به مصر و شام نام روستا را نوشت. در ۱۸۸۲ بررسی غرب فلسطین توسط صندوق اکتشاف فلسطین زرعین را روستایی با نزدیک به سی خانه توصیف کرد که برجسته‌ترین خاندان آن در خانه‌ای بلند و برج‌مانند در مرکز روستا می‌زیست. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۹۷۸ نفر (۹۷۵ مسلمان و ۳ مسیحی) در ۲۳۹ خانه مسکونی رسید. در آغاز سده بیستم، زرعین زادگاه محمود سلیم، از رهبران شورش ۱۹۳۶–۱۹۳۹ فلسطین بود. بیشتر خانه‌های روستا از گل ساخته شده و در کنار هم فشرده بودند اما خانه‌سازی و بازسازی نیز گسترش یافت. بر پایه آمار ۱۹۴۵ جمعیت روستا ۱٬۴۲۰ نفر و همگی مسلمان بودند و مساحت کل زمین‌ها ۲۳٬۹۲۰ دونم بود. در ۱۹۴۴/۴۵ جمعاً ۲۲٬۵۹۵ دونم به کشت غلات و ۸۱ دونم به بافت ساخته‌شده اختصاص داشت. جنگ ۱۹۴۸ در مارس ۱۹۴۸ و پیش از آغاز جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، مدافعان روستا از ارتش آزادی‌بخش عرب گزارش دادند که هاگانا چندین بار کوشیده روستا را تصرف کند اما حملات پس از خسارت سنگین به مدت ده روز متوقف شده‌است. | ## بخش 3: زرعین | در ۱۹ آوریل زرعین برای مدتی کوتاه تصرف شد و فرمان تخریب بیشتر خانه‌ها صادر گردید و بقیه برای استقرار نیروهای یهودی در نظر گرفته شد. زرعین که زیر نظارت ارتش آزادی‌بخش عرب بود در جایگاهی فرماندهی و راهبردی مشرف بر عفوله و بیسان قرار داشت. بیم از آنکه نیروهای عراقی از گِشِر در شرق و جنین در جنوب «سرنیزه» ای تشکیل دهند و دره‌های بیسان و مرج ابن عامر را بگیرند، یهودیان را به تصرف زرعین واداشت. پس از آتشباری خمپاره برای تضعیف پدافند، گردان سیزدهم تیپ ۱ گولانی در ۲۸ مه با «مقاومت اندک» روستا را گرفت. زنان و کودکان هفته‌ها پیش از سقوط روستا گریخته بودند و پس از پخش خبر تصرف، ساکنان المزار و نوریس نزدیک نیز روستاهای خود را ترک کردند. در ۱۹۴۱ نماینده‌ای از موزه آثار باستانی فلسطین به نام حسینی از زرعین دیدن کرد و یادداشت کرد: «جنوب‌شرق کلیسا در کوچه‌ای بخشی از دیواری به طول نزدیک به ۸ متر با دو ردیف سنگ‌چینی خشن… در حیاط باز خانه عبدالکریم عبدالهادی پی‌های ساختمانی بیشتری پیداست و دو طاق میانه‌سدی به نام العقود دیده می‌شود.» دنیس پرینگل بر این باور است که طاق‌ها بخشی از دژ ویران‌شده صلیبی هستند اما به گفته پترسن، به همان اندازه ممکن است از دوره مملوکی باشند. پترسن که در ۱۹۹۴ مکان را بازدید کرد اشاره می‌کند که نمای بنا نشان می‌دهد در بازه‌ای طولانی ساخته شده‌است. جغرافیا زرعین بر فلاتی در دامنه کوه جلبوع جای داشت و چندان بلندتر از مرج ابن عامر پیرامونش در سوی جنوبی و غربی نبود؛ میانگین بلندی آن نزدیک به ۱۰۰ متر بالاتر از سطح دریا بود. در ۱۱ کیلومتری شمال جنین و شمالی‌ترین آبادی بخش جنین بود و در کنار راهی فرعی قرار داشت که دو شاهراه را به هم پیوند می‌داد: یکی به سوی جنین و دیگری به سوی بیسان. آبادی‌های همسایه شامل نوریس در جنوب‌شرق، صندله در جنوب، زبوبه در جنوب‌غرب، سولم در شمال و قومیه در شمال‌شرق بود. در ۱۹۲۲ بررسی قیمومت بریتانیا جمعیت آن را ۷۲۲ نفر ثبت کرد که در سرشماری ۱۹۳۱ به ۹۷۸ نفر رسید. | ## جمع‌بندی | بر اساس پیمایش جمعیتی سامی هداوی در ۱۹۴۵ جمعیت ۱٬۴۲۰ نفر بود که رشدی نزدیک به ۱٫۵ درصد نسبت به ۱۹۳۱ نشان می‌داد.