موضوع مقاله: گاه‌شمار شورش عراق (۲۰۱۳) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گاه‌شمار شورش عراق (۲۰۱۳) | مقدمه: گاه‌شمار شورش عراق (۲۰۱۳) به مجموعه رویدادهای خشونت‌بار و حملات تروریستی اشاره دارد که در سال ۲۰۱۳ میلادی در عراق رخ داد. | ## بخش 1: گاه‌شمار شورش عراق (۲۰۱۳) | این سال یکی از خونین‌ترین سال‌ها پس از خروج نیروهای آمریکایی از عراق بود و با افزایش چشمگیر حملات بمب‌گذاری، ترورها و درگیری‌های فرقه‌ای همراه شد. در این سال، گروه‌هایی مانند القاعده در عراق (دولت اسلامی عراق) و ارتش مردان نقشبندیه حملات گسترده‌ای را علیه غیرنظامیان شیعه، نیروهای امنیتی و نهادهای دولتی انجام دادند. اعتراضات اهل سنت علیه دولت نوری مالکی نیز به خشونت کشیده شد و درگیری‌های حویجه در آوریل به یکی از نقاط عطف بحران امنیتی تبدیل گشت. بر پایه آمار سازمان ملل متحد، تنها در ماه اکتبر ۹۷۹ نفر و در نوامبر ۹۴۸ نفر در حملات مختلف کشته شدند. گاه‌شمار ژانویه انفجار خودروی بمب‌گذاری‌شده در شهر مسیب در مرکز عراق ۲۸ زائر شیعه را که از کربلا بازمی‌گشتند کشت و ۶۰ نفر دیگر را زخمی کرد. در پایتخت بغداد نیز بمبی کنار جاده‌ای در نزدیکی یک مینی‌بوس منفجر شد و ۴ زائر کشته و ۱۵ نفر زخمی شدند. یک عامل انتحاری در ۱۵ ژانویه در فلوجه یک نماینده سنی برجسته و شش نفر دیگر را کشت؛ این رویداد دو روز پس از آن رخ داد که وزیر دارایی از یک ترور در همان شهر جان سالم به در برد. نماینده کشته‌شده، ایفان سعدون العیساوی، عضو مهم کمیته پسران عراق در فلوجه و بخشی از اپوزیسیون نخست‌وزیر نوری مالکی بود. در ۱۶ ژانویه، یک عامل انتحاری کامیونی پر از مواد منفجره را در کنار ستاد حزب دموکرات کردستان (عراق) در کرکوک منفجر کرد که ۲۶ نفر کشته و ۲۰۴ نفر زخمی شدند. بمب‌گذاری‌های کنار جاده‌ای و تیراندازی در مناطق دیگر از جمله بغداد، تکریت و بیجی دست‌کم ۲۴ کشته و ۴۴ زخمی به‌دنبال داشت. موجی از حملات در بغداد و پیرامون آن در ۲۲ ژانویه دست‌کم ۲۶ کشته و ۵۸ زخمی برجای گذاشت. روز بعد، یک عامل انتحاری خود را در مراسم ترحیم یکی از بستگان یک سیاستمدار در شهر طوزخورماتو منفجر کرد و ۴۲ نفر کشته و ۷۵ نفر زخمی شدند. اعتراضات مسلمانان سنی عراق علیه دولت نخست‌وزیر نوری مالکی در فلوجه به خشونت کشیده شد؛ سربازان به سوی جمعیتی از معترضان سنگ‌پران آتش گشودند و ۷ نفر کشته و بیش از ۷۰ نفر زخمی شدند. سه سرباز نیز در واکنش انتقامی به این رویداد به ضرب گلوله کشته شدند و درگیری‌هایی در عسکری در حاشیه شرقی فلوجه درگرفت. نیروهای امنیتی در حالت آماده‌باش کامل قرار گرفتند و منع رفت‌وآمد و ممنوعیت تردد خودرو اعلام شد. مالکی در بیانیه‌ای از هر دو طرف خواست خویشتنداری کنند و مسئولیت حادثه را بر عهده معترضان آشوبگر نهاد. او هشدار داد که این وضعیت می‌تواند به «افزایش تنشی بینجامد که القاعده و گروه‌های تروریستی تلاش دارند از آن بهره‌برداری کنند». فوریه یک عامل انتحاری خودروی بمب‌گذاری‌شده خود را نزدیک ستاد پلیس استان در کرکوک منفجر کرد و دست‌کم ۳۶ نفر کشته و ۱۰۵ نفر زخمی شدند. سرتیپ جمال طاهر، رئیس پلیس شهر که پیش‌تر نیز از حمله‌ای مشابه در تقریباً همان مکان دو سال قبل جان سالم به در برده بود، در شمار مجروحان بود. سه مهاجم دیگر پس از انفجار نخست هنگام پرتاب نارنجک به سوی نیروهای امنیتی کشته شدند. افسرانی که از حمله جان سالم به در بردند گزارش دادند که نخستین بمب‌گذار سوار بر خودروی پلیس بود و لباس نظامی بر تن داشت؛ هنگامی که نگهبانان دروازه او را برای بررسی مدارکش متوقف کردند، مواد منفجره خود را منفجر کرد. | ## بخش 2: گاه‌شمار شورش عراق (۲۰۱۳) | مارس افراد مسلح ناشناس در نبرد عکاشات به کاروانی از ارتش سوریه که سربازان عراقی آن را اسکورت می‌کردند کمین زدند و ۴۸ سوری و ۱۳ عراقی را کشتند. مقامات ارتش آزاد عراق، جبهه النصره یا القاعده در عراق را مظنون اصلی حمله دانستند. یک هفته بعد در ۱۱ مارس، دولت اسلامی عراق مسئولیت حمله را بر عهده گرفت و اعلام کرد «ستونی از ارتش صفوی» را «نابود» کرده‌است؛ اشاره‌ای به دودمان صفوی که از ۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ بر ایران فرمان‌روایی داشت. این گروه همچنین مدعی شد که حضور سربازان سوری در عراق نشان‌دهنده «همکاری تنگاتنگ» میان دولت‌های سوریه و عراق است. مجموعه‌ای از حملات هماهنگ در پایتخت بغداد و چندین شهر بزرگ در شمال و مرکز کشور در ۱۹ مارس دست‌کم ۹۸ نفر را کشت و ۲۴۰ نفر را زخمی کرد. موج خشونت بیشتر غیرنظامیان شیعه را هدف گرفت و در دهمین سالگرد آغاز جنگ عراق رخ داد. آوریل انفجار تانکر بمب‌گذاری‌شده در ستاد پلیس تکریت دست‌کم ۴۲ نفر را کشت و ۶۷ نفر را زخمی کرد. شورشیان به یک میدان نفتی نزدیک عکاز در بخشی دورافتاده از استان انبار حمله کردند و ۲ مهندس را کشتند و یک‌نفر را ربودند. حملات دیگر در سراسر کشور رئیس زندانی در موصل را کشت و ۱۱ نفر دیگر از جمله شهردار طوزخورماتو و دست‌کم چهار خبرنگار را که مهاجمان ناشناس در مجموعه‌ای از حملات به دفاتر رسانه‌ای در بغداد با چاقو زده بودند زخمی کرد. یک عامل انتحاری در گردهمایی انتخاباتی یک نامزد سنی محلی در بعقوبه ۲۲ نفر را کشت و ۵۵ نفر را زخمی کرد. حملات دیگر در سراسر کشور نیز ۷ کشته و ۹ زخمی برجای گذاشت که بیشترشان از نیروهای امنیتی بودند. مجموعه‌ای از حملات هماهنگ در بیش از ۲۰ شهر، تنها چند روز پیش از انتخابات استانی، دست‌کم ۷۵ نفر را کشت و بیش از ۳۵۰ نفر را زخمی کرد. در ۲۳ آوریل، یگان‌های ارتش عراق به اردوگاه معترضان در حویجه در غرب کرکوک یورش بردند و درگیری‌های مرگبار و حملات انتقامی در سراسر کشور برانگیختند. به گفته افسران ارتش، هدف عملیات شبه‌نظامیان سنی ارتش مردان نقشبندیه بود که گزارش‌ها حاکی از مشارکتشان در اعتراضات بود. در مجموع ۴۲ نفر کشته و ۱۵۳ نفر زخمی شدند که بیشترشان معترض بودند و تنها ۳ سرباز کشته و ۷ نفر زخمی شدند. این رویداد شماری حمله انتقامی برانگیخت که به‌سرعت به بخش‌های بزرگی از کشور گسترش یافت. وزیر آموزش محمد تمیم در واکنش به عملیات ارتش استعفا داد و پس از او وزیر علوم و فناوری عبدالکریم السامرائی نیز کناره‌گیری کرد. شورشیان ارتش مردان نقشبندیه پس از نبردهای سنگین با نیروهای امنیتی در ۲۵ آوریل شهرک سلیمان بک را در نزدیک به ۱۷۰ کیلومتری شمال بغداد به‌طور کامل تصرف کردند، اما یک روز بعد آن را رها کرده و با سلاح و خودرو گریختند. در چهار روز اوج خشونت بیش از ۳۴۰ نفر کشته و ۶۰۰ نفر زخمی شدند و حملات پس از آن نیز با شدتی بیشتر از ماه‌های پیشین ادامه یافت. مه در ۳ مه، نمایندگی سازمان ملل متحد در عراق آماری منتشر کرد که نشان می‌داد تعداد کشته‌شدگان حملات خشونت‌بار در آوریل بیش از هر ماه دیگری از ژوئن ۲۰۰۸ بوده‌است. بر پایه این آمار، دست‌کم ۷۱۲ نفر در ماه آوریل کشته شدند که ۱۱۷ نفرشان از نیروهای امنیتی بودند. | ## بخش 3: گاه‌شمار شورش عراق (۲۰۱۳) | در تازه‌ترین دور خشونت‌ها، مجموعه‌ای از بمب‌گذاری‌ها و تیراندازی‌های مرگبار مناطق مرکزی و شمالی عراق را فراگرفت و حوادثی نیز در شهرهای جنوب و غرب دور کشور رخ داد. حملات یک هفته‌ای دست‌کم ۴۴۹ کشته و ۷۳۲ زخمی برجای گذاشت و یکی از خونین‌ترین دوره‌های خشونت در سال‌های اخیر به‌شمار رفت. دولت عراق عملیات الشبح (؛ «شبح») را با هدف اعلام‌شده قطع ارتباط میان القاعده در عراق و جبهه النصره سوریه و پاکسازی شبه‌نظامیان از منطقه مرزی با سوریه و اردن آغاز کرد. ژوئن مجموعه‌ای از بمب‌گذاری‌ها و تیراندازی‌ها در ۱۰ ژوئن مناطق مرکزی و شمالی عراق را فراگرفت و دست‌کم ۹۴ کشته و نزدیک به ۳۰۰ زخمی برجای گذاشت. مجموعه‌ای از حملات مرگبار در سراسر عراق در ۱۶ ژوئن دست‌کم ۵۴ کشته و بیش از ۱۷۰ زخمی برجای گذاشت که بیشتر بمب‌گذاری‌های بزرگ آن در جنوب کشور رخ داد. سپتامبر در ۲۱ سپتامبر، مجموعه‌ای از بمب‌گذاری‌های خودرویی و انتحاری مراسم ترحیمی را در محله عمدتاً شیعه‌نشین شهرک صدر در بغداد هدف قرار داد و دست‌کم ۷۸ کشته و بیش از ۲۰۰ زخمی برجای گذاشت. نوامبر سازمان ملل متحد در ۱ نوامبر اعلام کرد که در ماه اکتبر ۹۷۹ نفر در حملات و خشونت‌ها در سراسر عراق کشته شدند؛ رقمی برابر با آمار سپتامبر. استان بغداد با ۴۱۱ کشته و ۹۲۵ زخمی بیشترین آسیب را دید و پس از آن استان پرتنش نینوا با ۱۸۸ کشته و ۲۹۴ زخمی قرار داشت. دسامبر وزیر بهداشت و وزیر دفاع عراق در ۱ دسامبر اعلام کردند که ۹۴۸ نفر شامل ۸۵۲ غیرنظامی، ۵۳ افسر پلیس و ۴۳ سرباز در حملات خشونت‌بار نوامبر کشته شده‌اند. این آمار نوامبر را به یکی از خونین‌ترین ماه‌های سال ۲۰۱۳ تبدیل کرد و غیرنظامیان نزدیک به ۹۰ درصد کشته‌شدگان را تشکیل می‌دادند. در ۴ دسامبر، درگیری میان نیروهای امنیتی و مهاجمانی که تلاش داشتند ساختمان اطلاعات در استان کرکوک را تصرف کنند ۲ کشته و ۷۰ زخمی برجای گذاشت. پنج مهاجم تلاش کردند مانع رسیدن کمک به نیروهای امنیتی شوند و چهار راننده آمبولانس را زخمی کردند. در ۸ دسامبر، انفجار خودروهای بمب‌گذاری‌شده در سراسر عراق دست‌کم ۳۹ کشته و بیش از ۱۲۰ زخمی برجای گذاشت که بیشتر آن‌ها خیابان‌های تجاری پرازدحام در بغداد و اطراف آن را هدف گرفته بودند. در ۹ دسامبر، مرگبارترین حمله روز دوشنبه بیرون یک کافه در شهرک بهرز در نزدیک به ۶۰ کیلومتری شمال بغداد رخ داد و ۱۲ نفر را کشت و ۲۴ نفر را زخمی کرد. بمب کنار جاده‌ای در جنوب پایتخت یک سرباز عراقی را کشت و دو نفر را زخمی کرد، در منطقه بسمایه شرقی بغداد بمبی در بازار روباز ۳ کشته و ۷ زخمی برجای گذاشت و در روستایی شمال بغداد انفجار خودروی بمب‌گذاری‌شده نزدیک ایست بازرسی ۳ پلیس را کشت و ۱۰ نفر را زخمی کرد. در ۱۰ دسامبر، دو حمله مرگبار شامل بمب‌گذاری و تیراندازی در استان دیاله دست‌کم ۱۸ نفر را کشت. در ۱۴ دسامبر، دست‌کم ۱۷ نفر که بیشترشان مسلمان شیعه بودند در مجموعه‌ای از بمب‌گذاری‌ها و تیراندازی‌ها در سراسر عراق پیش از یک آیین مهم شیعی کشته شدند. مرگبارترین حمله در منطقه عمدتاً شیعه‌نشین بیاع بغداد رخ داد که انفجار خودروی بمب‌گذاری‌شده نزدیک گردهمایی زائران شیعه ۷ کشته و ۱۶ زخمی برجای گذاشت. همچنین در حومه جنوب‌شرقی بغداد بمب کنار جاده‌ای در بازار سبزیجات ۳ کشته و ۱۰ زخمی و در منطقه حسینیه بمبی در رستوران ۲ کشته و ۵ زخمی به‌دنبال داشت. آمار تلفات ماهانه بر پایه آمار سازمان ملل متحد و وزارتخانه‌های بهداشت و دفاع عراق، سال ۲۰۱۳ از مرگبارترین سال‌های عراق پس از ۲۰۰۸ بود. | ## جمع‌بندی | تنها در ماه آوریل دست‌کم ۷۱۲ نفر کشته شدند که بالاترین رقم ماهانه از ژوئن ۲۰۰۸ به‌شمار می‌رفت.