موضوع مقاله: فهرست مناقشه‌های نام‌گذاری عناصر شیمیایی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست مناقشه‌های نام‌گذاری عناصر شیمیایی | مقدمه: فهرست مناقشه‌های نام‌گذاری عناصر شیمیایی به رویدادهایی می‌پردازد که در آن‌ها نام‌گذاری برخی عناصر شیمیایی با اختلاف‌نظر و جدل همراه بوده‌است. | ## بخش 1: فهرست مناقشه‌های نام‌گذاری عناصر شیمیایی | نام‌ها و نمادهای پذیرفته‌شده کنونی عناصر شیمیایی توسط اتحادیه بین‌المللی شیمی محض و کاربردی (آیوپاک) تعیین می‌شوند و معمولاً توصیه‌های کاشفان شناخته‌شده هر عنصر در این فرایند لحاظ می‌گردد. با این حال، نام‌گذاری چندین عنصر تا پیش از آنکه آیوپاک نام رسمی آن را تصویب کند، موضوع مناقشه بوده‌است. در بیشتر موارد، اختلاف از نزاع بر سر اولویت کشف برمی‌خاست؛ بدین معنا که چه کسی نخستین بار شواهد قطعی برای وجود یک عنصر یافته، یا چه شواهدی واقعاً قطعی به‌شمار می‌آیند. این مناقشه‌ها گاه دهه‌ها به درازا می‌کشید و گاهی به رقابت میان آزمایشگاه‌ها یا کشورهای مختلف می‌انجامید. سرانجام آیوپاک در سال ۱۹۴۹ میلادی (۱۳۲۸ خورشیدی) نام‌های رسمی برای بسیاری از این عناصر را تصویب کرد، هرچند برخی از مناقشه‌ها تا سال ۱۹۹۷ میلادی (۱۳۷۶ خورشیدی) ادامه یافت. شناخته‌شده‌ترین این مناقشه‌ها، که در محافل علمی به «جنگ‌های پسافرمیمی» مشهور است، بر سر نام‌گذاری عناصر ۱۰۴ تا ۱۰۸ بود. سه گروه از ایالات متحده آمریکا، اتحاد جماهیر شوروی و آلمان بر سر این نام‌ها با یکدیگر رقابت داشتند و این کشمکش سرانجام در سال ۱۹۹۷ میلادی (۱۳۷۶ خورشیدی) با تصمیم نهایی آیوپاک پایان یافت. عنصر ۲۳ (وانادیم V) وانادیم (که نامش برگرفته از ، ایزدبانوی اسکاندیناوی باروری و زیبایی است) در ابتدا توسط آندرس مانوئل دل ریو (زمین‌شناس اسپانیایی‌تبار مکزیکی) در مکزیکوسیتی در سال ۱۸۰۱ میلادی (۱۱۷۹ خورشیدی) کشف شد. دل ریو از طریق آزمایش دریافت که این عنصر نمک‌هایی با طیف گسترده‌ای از رنگ‌ها تشکیل می‌دهد و آن را پانکرومیوم (به یونانی: همه رنگ‌ها) نامید. سپس نام آن را به اریترونیم تغییر داد، چرا که بیشتر نمک‌ها هنگام حرارت دیدن قرمز می‌شدند. شیمیدان فرانسوی به اشتباه اعلام کرد که عنصر جدید دل ریو چیزی جز کروم ناخالص نیست. دل ریو گمان کرد اشتباه کرده و نظر شیمیدان فرانسوی را پذیرفت، چرا که دوستش الکساندر فون هومبولت نیز از آن حمایت می‌کرد. در سال ۱۸۳۱ میلادی (۱۲۱۰ خورشیدی)، نیلز گابریل سفستروم از سوئد وانادیم را در اکسیدی جدید که هنگام کار با برخی سنگ‌معدن‌های آهن یافته بود، دوباره کشف کرد. بعدها ، از نخستین زمین‌شناسان آمریکایی، پیشنهاد کرد این عنصر به افتخار دل ریو «ریونیم» نامیده شود، اما این پیشنهاد هرگز پذیرفته نشد. عنصر ۴۱ (نیوبیم Nb) چارلز هاچت در سال ۱۸۰۱ میلادی (۱۱۷۹ خورشیدی) عنصر ۴۱ را کلمبیم (Cb) نامید. اما پس از انتشار مقاله ویلیام هاید والستن در سال ۱۸۰۹ میلادی (۱۱۸۷ خورشیدی) با عنوان «دربارهٔ یکسانی کلمبیم و تانتالم»، ادعاهای هاچت دربارهٔ کشف این عنصر به اشتباه رد شده تلقی شد. در سال ۱۸۴۶ میلادی (۱۲۲۵ خورشیدی)، هاینریش روسه دریافت که تانتالیت حاوی عنصری مشابه تانتالم است و آن را نیوبیم نامید. در دهه ۱۸۶۰ میلادی (۱۲۴۰ خورشیدی) مشخص شد که نیوبیم و کلمبیم در واقع یک عنصرند و هر دو از تانتالم متمایزند. | ## بخش 2: فهرست مناقشه‌های نام‌گذاری عناصر شیمیایی | آیوپاک در سال ۱۹۴۹ میلادی (۱۳۲۸ خورشیدی) پس از صد سال مناقشه، نام نیوبیم را به طور رسمی تصویب کرد. عناصر ۷۰ (ایتربیم Yb) و ۷۱ (لوتتیم Lu) گادولینیت، یک کانی از ایتربی (روستایی در سوئد)، از چندین ترکیب (اکسیدها یا خاک‌ها) تشکیل شده‌است: ایتریا، اربیا (با مؤلفه فرعی ایتربیا) و تربیا. در سال ۱۸۷۸ میلادی (۱۲۵۶ خورشیدی)، جین چارلز گالیسارد د ماریگناک فرض کرد که ایتربیا از یک عنصر جدید تشکیل شده که آن را ایتربیم نامید؛ اما در واقعیت دو عنصر جدید وجود داشت. در سال ۱۹۰۷ میلادی (۱۲۸۵ خورشیدی)، ژرژ اوربان اکسیدهای عنصر ۷۰ و عنصر ۷۱ را از ایتربیا جدا کرد. تقریباً در همان زمان، کارل اوئر فون ولسباخ نیز به طور مستقل این دو عنصر را جدا کرد و نام‌های آلدبارانیم (Ad)، به افتخار ستاره دبران در صورت فلکی گاو، را برای عنصر ۷۰ (ایتربیم) و کاسیوپیم (Cp)، به افتخار صورت فلکی ذات‌الکرسی، را برای عنصر ۷۱ (لوتتیم) پیشنهاد کرد؛ اما هر دو پیشنهاد رد شدند. نئوایتربیم (عنصر ۷۰) سرانجام به ایتربیم (بر پایه پیشنهاد ماریگناک) بازگشت و در سال ۱۹۴۹ میلادی (۱۳۲۸ خورشیدی)، هجای لوتسیم (عنصر ۷۱) به لوتتیم تغییر یافت. عنصر ۷۲ (هافنیم Hf) در سال ۱۹۱۱ میلادی (۱۲۸۹ خورشیدی)، ژرژ اوربان کشف عنصری از خاک‌های کمیاب را اعلام کرد که از نظر وزن اتمی پس از لوتتیم قرار می‌گرفت و آن را سلتیم نامید. اما هنری موزلی نشان داد که نمونه‌های «سلتیم» اوربان حاوی عنصر ۷۲ نیستند و این عنصر هنوز کشف نشده‌است. در سال ۱۹۲۲ میلادی (۱۳۰۱ خورشیدی)، خطوط ضعیف طیف اشعه ایکس عنصر ۷۲ را در نمونه‌های اوربان مشاهده کرد. در دسامبر ۱۹۲۲ یا ژانویه ۱۹۲۳ میلادی (دی ۱۳۰۱ خورشیدی)، درک کوسته و جرج هوشی عنصر ۷۲ را در زیرکن کشف کردند و نشان دادند که این عنصر شباهت‌هایی به زیرکونیم دارد و از عناصر کمیاب خاکی متمایز است. آن‌ها نتایج دوویلیه را مشکوک دانستند و عنصر ۷۲ را هافنیم نامیدند (از نام لاتین کپنهاگ، یعنی Hafnia). با این حال، اوربان خود را کاشف واقعی عنصر ۷۲ می‌دانست و از این رو نام «سلتیم» مدتی در ادبیات شیمی فرانسوی برای هافنیم به کار رفت. عنصر ۷۴ (تنگستن W) عنصر ۷۴ از پایان سده هجدهم میلادی با دو نام تنگستن و ولفرام، برگرفته از دو کانی که در آن‌ها کشف شد، شناخته می‌شده‌است. در سال ۱۹۴۹ میلادی (۱۳۲۸ خورشیدی)، آیوپاک نام ولفرام را به عنوان نام جهانی تعیین کرد. اما این تصمیم با انتقادات فراوانی روبرو شد و در سال ۱۹۵۱ میلادی (۱۳۳۰ خورشیدی) از آن صرف‌نظر شد؛ از این رو هر دو نام بسته به زبان مورد استفاده، همچنان به کار می‌روند. عناصر ۱۰۲ تا ۱۰۹ در زمان کشف این عناصر، مناقشه‌ای بر سر نام‌گذاری آن‌ها، به‌ویژه برای عناصر ۱۰۲ تا ۱۰۹، درگرفت. سرانجام کمیته‌ای از آیوپاک این مناقشه را حل کرد و یک نام برای هر عنصر تصویب نمود. سه گروهی که بر سر نام‌گذاری با یکدیگر رقابت داشتند عبارت بودند از: یک گروه آمریکایی در آزمایشگاه ملی لارنس برکلی وابسته به دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، یک گروه شوروی در مؤسسه مشترک تحقیقات هسته‌ای در دوبنا و یک گروه آلمانی در مرکز تحقیقات یون سنگین جامعه هلمهولتز (GSI) در دارمشتات. | ## بخش 3: فهرست مناقشه‌های نام‌گذاری عناصر شیمیایی | عنصر ۱۰۳ (لارنسیم Lr) آیوپاک نام لارنسیم (Lr) را به افتخار ارنست لارنس در جلسه‌ای در ژنو تصویب کرد؛ این نام مورد حمایت انجمن شیمی آمریکا بود. عنصر ۱۰۴ (رادرفوردیم Rf) مؤسسه مشترک تحقیقات هسته‌ای در دوبنا (آن زمان اتحاد جماهیر شوروی، اکنون روسیه) عنصر ۱۰۴ را کورچاتوویم (Ku) به افتخار ایگور کورچاتوف، پدر بمب اتمی شوروی، نامید. در مقابل، دانشگاه کالیفرنیا، برکلی در ایالات متحده، عنصر ۱۰۴ را رادرفوردیم (Rf) به افتخار ارنست رادرفورد نامید. در سال ۱۹۹۷ میلادی (۱۳۷۶ خورشیدی)، کمیته‌ای از آیوپاک توصیه کرد که عنصر ۱۰۴ رادرفوردیم نامیده شود. عنصر ۱۰۵ (دوبنیم Db) مؤسسه مشترک تحقیقات هسته‌ای در دوبنا (شهری در شمال مسکو) پیشنهاد کرد عنصر ۱۰۵ نیلزبوهریم (Ns) به افتخار نیلز بور نامیده شود، در حالی که دانشگاه کالیفرنیا، برکلی نام هانیم (Ha) را به افتخار اتو هان پیشنهاد داد. در ژوئن ۱۹۷۴ میلادی (خرداد ۱۳۵۳ خورشیدی)، یک تیم شوروی به سرپرستی گئورگی فلروف در مؤسسه مشترک تحقیقات هسته‌ای در دوبنا گزارش داد که ایزوتوپ را تولید کرده‌است. در سپتامبر ۱۹۷۴ میلادی (شهریور ۱۳۵۳ خورشیدی)، یک تیم پژوهشی آمریکایی به سرپرستی آلبرت گیورسو در آزمایشگاه ملی لارنس برکلی وابسته به دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، اعلام کرد ایزوتوپ را ساخته‌است. چون کار آمریکایی‌ها نخست به طور مستقل تأیید شد، آن‌ها نام سیبورگیم (Sg) را به افتخار گلن سیبورگ، شیمیدان آمریکایی، پیشنهاد دادند. مناقشه نام‌گذاری شدت گرفت و آیوپاک نام موقت سیستماتیک اون‌نیل‌هگزیم (Unh) را تصویب کرد. در سال ۱۹۹۴ میلادی (۱۳۷۳ خورشیدی)، کمیته‌ای از آیوپاک قانونی تصویب کرد که بر اساس آن هیچ عنصری نمی‌تواند به نام یک شخص زنده نامیده شود. عنصر ۱۰۷ (بوهریم Bh) برخی نام نیلزبوهریم (Ns) را به افتخار نیلز بور پیشنهاد دادند (این پیشنهاد جدا از پیشنهاد همین نام برای عنصر ۱۰۵ بود). در سال ۱۹۹۴ میلادی (۱۳۷۳ خورشیدی)، کمیته‌ای از آیوپاک پیشنهاد کرد عنصر ۱۰۷ بوهریم (Bh) نامیده شود؛ بازهم به افتخار نیلز بور اما فقط با نام خانوادگی او. این نام با نام‌گذاری دیگر عناصر که تنها نام خانوادگی افراد را به کار می‌برند سازگار است، اما برخی نگران بودند که با بور که در برخی زبان‌ها از جمله لاتین borium نامیده می‌شود اشتباه گرفته شود. با وجود این، نام بوهریم برای عنصر ۱۰۷ در سال ۱۹۹۷ میلادی (۱۳۷۶ خورشیدی) به طور بین‌المللی به رسمیت شناخته شد. در سال ۱۹۹۷ میلادی (۱۳۷۶ خورشیدی)، کمیته‌ای از آیوپاک توصیه کرد که عنصر ۱۰۸ هاسیم (Hs) نامیده شود؛ به افتخار ایالت هسن آلمان (یا Hassia در لاتین). این ایالت شامل شهر دارمشتات است که مرکز تحقیقات یون سنگین GSI هلمهولتز در آن قرار دارد و چندین عنصر جدید در آنجا کشف یا تأیید شده‌اند. عنصر ۱۰۹ (مایتنریم Mt) آیوپاک نام موقت سیستماتیک اون‌نیل‌انیم (Une) را تصویب کرد. هرچند مایتنریم در مناقشه نام‌گذاری مطرح بود، تنها پیشنهاد بود و در واقع هرگز مورد اختلاف قرار نگرفت. | ## جمع‌بندی | در سال ۱۹۹۷ میلادی (۱۳۷۶ خورشیدی)، کمیته‌ای از آیوپاک نام مایتنریم را به افتخار لیزه مایتنر (Mt) تصویب کرد.