موضوع مقاله: لشکرکشی قراخانیان به خراسان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لشکرکشی قراخانیان به خراسان | مقدمه: یورش قراخانیان به خراسان (۱۰۰۶–۱۰۰۸ میلادی) به دست قراخانیان به رهبری ایلک نصر خان و قادر خان و برای گشودن خراسان، که در آن هنگام زیر فرمان شاهنشاهی غزنوی بود، انجام گرفت. | ## بخش 1: لشکرکشی قراخانیان به خراسان | با آن‌که قراخانیان در آغاز کامیاب بودند، سرانجام از خراسان رانده شدند و فرمانروایی غزنویان بر این سرزمین استوار ماند. پیش‌زمینه در سال ۹۹۸ میلادی، محمود غزنوی در پی گسترش چیرگی غزنویان به خراسان بود، ولی گفتگو با امیر منصور دوم سامانی به شکست انجامید. در سال ۹۹۹، محمود به خراسان تاخت و پس از کشته شدن منصور دوم سامانی از سوی بلندپایگان سامانی (بکتوزون و فائق خاصه که عبدالملک دوم را به تخت نشاندند) محمود به سوی سرخس پیشروی کرد. در حالی که بکتوزون خراسان را در دست داشت، یک صلح کوتاه، به محمود چیرگی بر هرات و بلخ را داد، ولی درگیری، با حمله گروه‌های سامانی به نیروهای محمود از سر گرفته شد. محمود با همراهی برادرش ابوالمظفر نصر، سپاهی را در نزدیکی مرو درست کرد و نیروهای سامانی: عبدالملک، بکتوزون، ابوالقاسم و فائق خاصه را شکست داد. این نبرد مایهٔ استواری نیروی غزنویان در خراسان شد و توانستند این سرزمین را پیوست خاک خود سازند. فرمانروایی سامانیان پس از دستیابی قراخانیان به بخارا و عبدالملک در سال ۹۹۹ میلادی، فروپاشید. واپسین امیر سامانی، اسماعیل منتصر، تلاش کرد تا فرمانروایی سامانی را دوباره زنده کند، ولی در دسامبر ۱۰۰۴ کشته شد. دو پادشاه با هم پیوند دوستانه‌ای پی‌ریزی کردند و پذیرفتند که رود آمودریا مرز میان دو فرمانروایی بماند. در دسامبر ۹۹۹، او ابوالطیب سهل بن محمد بن سلیمان اشعلوکی، سرور پزشکان شافعی، و طُغنجوق، فرماندار سرخس، را در جایگاه نمایندهٔ خود به اوزکند فرستاد. | ## بخش 2: لشکرکشی قراخانیان به خراسان | درگیری‌ها جنگ با ایلک خان (پیرامون ۱۰۰۶ میلادی) این پیوند دوستانه آنگاه پایان یافت که ایلک خان زمانی یافت و هنگامی‌که سلطان محمود سرگرم دستیابی به سرزمین مولتان در سال ۱۰۰۶ میلادی بود، به خراسان تاخت. ایلک خان دو لشکر فرستاد: یکی به رهبری برادرش چغارتگین که بلخ را گرفت و دیگری به فرماندهی سوباشیتگین که هرات را به دست آورد. ارسلان جاذب نیروهایی را در غزنی بسیج کرد و وزیر محمود، ابوالحسن اسفراینی، با گماشتن دسته‌هایی در پنجشیر و بامیان، پایتخت را بهبود بخشید. سلطان محمود آنگاه که از دست‌درازی ایلک آگاهی یافت، مولتان را به برخی از افسران خود سپرد و به سوی غزنه لشکرکشی کرد. با پیشروی محمود، چغارتگین بلخ را رها کرد و به ترمذ گریخت، در حالی که سلطان محمود، ارسلان جذاب را با ده هزار سرباز برای پیگرد سوباشیگین فرستاد، که او نیز با نزدیک شدن آنها گریخت. سوباشیگین تلاش کرد تا به بخارا برسد ولی سیل رودخانه مرغاب و گرمای بیش از اندازه بیابان غُز جلویش را گرفت. سوباشیگین، محسن بن طارق یکی از سران تبار غُز را در سرخس شکست داد و به امید کمک از قابوس بن وشمگیر، امیر دودمان زیاریان به گرگان گریخت. سلطان محمود، یک فرمانده عرب به نام ابوعبدالله محمد بن ابراهیم الطائی را فرستاد که سوباشیگین را در بیابان محاصره کرده شکست داد و برادرش و ۷۰۰ سرباز را گرفتار کرد. در همین حال، ایلک خان، چغارتگین را با ۱۲۰۰۰ سرباز برای تاختن به بلخ فرستاد تا نگاه‌ها را به جای دیگری بچرخاند. پس از شکست و بیرون راندن سوباشیگین از خراسان، محمود به بلخ روی آورد و چغارتیگین را بر آن داشت تا به بخارا بگریزد. | ## بخش 3: لشکرکشی قراخانیان به خراسان | جنگ با قادر خان و ایلاک خان (حدود ۱۰۰۸ میلادی) ایلک خان با آرزوی گشایش خراسان، در سال ۱۰۰۸ میلادی تلاش دیگری را آغاز کرد. قادر خان، فرمانروای کاشغر (ختن)، با ارتشی دربردازندهٔ ۵۰۰۰۰ سرباز به ایلک خان پیوست و از آمودریا گذر کرد. سلطان محمود با سپاهی دربردارندهٔ خلجی‌ها، افغان‌ها، کردها، ترکمن‌های غُز و هندی‌ها به پیشواز آنها رفت. محمود ارتش خود را با آلتونتاش در بازوی راست، ارسلان جذاب در بازوی چپ و ابوالمظفر نصر، ابونصر فریغونی (فرمانروای گوزگانان) و ابوعبدالله محمد الطائی در میانه، سازماندهی کرد. در سپاه قراخانی‌ها، ایلک خان، قادر خان را در بازوی راست و چغرتگین را در بازوی چپ جای داد و خود رهبری میانهٔ لشکر را بر دوش گرفت. ایلک خان با ۵۰۰ سرباز به ردیف‌های‌ میانی‌ ارتش غزنوی تاخت و خطوط پدافندی را شکست. در آن زمان آشفته، سلطان محمود با بالا رفتن از تپه‌ای، نیروهایش را گرد هم آورد و آغاز به نماز خواندن کرد که این کار توان روانی ارتش غزنوی را بالا برد. فیل‌های سلطان ویرانی به بار آوردند، یکی از فیل‌ها درفش‌دار ایلک خان را کشت و فیل‌های دیگر سربازان را لگدمال کردند. ارتش ایلک خان، هراسان گریخت و بسیاری از آنها در تلاش برای گذر از رودخانهٔ آمودریا دستگیر یا در آب خفه شدند. پیامدها ایلک خان در سال ۱۰۱۲-۱۰۱۳ درگذشت و برادرش احمد تغان خان جانشینش شد که پیوند دوستانه‌ای با محمود غزنوی داشت. | ## جمع‌بندی | پادشاهی او به برادرش ارسلان خان رسید که یکی از دخترانش را به همسری سلطان مسعود درآورد.