موضوع مقاله: شاه عباس در آغوش جهانگیر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شاه عباس در آغوش جهانگیر | مقدمه: این اثر صحنه‌ای خیالی را به تصویر می‌کشد که در آن جهانگیر در حال در آغوش گرفتن رقیب خود، شاه عباس بزرگ، فرمانروای صفوی ایران است. | ## بخش 1: شاه عباس در آغوش جهانگیر | نقاشی از طریق عناصر گوناگون شمایل‌نگاری، در پی نمایش برتری جهانگیر نسبت به همتای صفوی خود است. تاریخچه پیش‌زمینه و سفارش اثر این نقاشی صحنه‌ای خیالی از در آغوش کشیدن جهانگیرشاه، امپراتوری گورکانی، و همتای صفوی او، شاه عباس بزرگ را به تصویر می‌کشد. در این اثر، کتیبه‌ای شامل یک دوبیتی ــ که توسط خود جهانگیر سروده شده است ــ به دیدار شاه عباس اول از جهانگیر در عالم رؤیا اشاره دارد. این دیدار رؤیایی در قالب این نقاشی، به دست هنرمند ابوالحسن و به سفارش جهانگیر به تصویر کشیده شده است. این نقاشی که هدف آن نمایش برتری جهانگیر بر شاه عباس است، بازتاب‌دهندهٔ نگرانی‌های جهانگیر نسبت به یورش‌های صفویان به قندهار نیز به‌شمار می‌آید؛ سرزمینی که میان صفویان و امپراتوری گورکانی مورد مناقشه بود. یکی از توضیحات احتمالی برای سفارش این اثر، و دیگر صحنه‌های خیالی ــ مانند جهانگیر در حال تیراندازی به سر ملک عنبر ــ آن است که این آثار تلاشی برای تأثیرگذاری بر جهان واقعی از طریق بازنمایی رویدادها در قلمرو خیال بوده‌اند. ملک عنبر و شاه عباس بزرگ دو تن از سرسخت‌ترین دشمنان جهانگیر به‌شمار می‌رفتند؛ به‌گونه‌ای که در حالی‌که ملک عنبر به‌صورت مرده و در حال هدف قرار گرفتن با تیرهای جهانگیر تصویر شده است، شاه عباس در وضعیتی خاضعانه و فروتن در برابر امپراتور به نمایش درآمده است. پیشینهٔ مالکیت این نقاشی تا زمان تهاجم نادرشاه به هند در مجموعهٔ سلطنتی گورکانی قرار داشت و در جریان حمله به هندوستان توسط نادرشاه غارت شد. | ## بخش 2: شاه عباس در آغوش جهانگیر | این اثر تا سدهٔ نوزدهم میلادی در کتابخانهٔ سلطنتی ایران نگهداری می‌شد و پس از آن وارد بازار هنر ایران شد. در نهایت، این اثر در سال ۱۹۴۵ میلادی توسط نگارخانه هنر فریر از هاکوپ گئورکیان خریداری شد. جهانگیر در این نقاشی بر فراز شاه عباس ایستاده و او را در آغوشی «سلطه‌گرانه» در بر گرفته است. شاه عباس در وضعیتی مطیع و کوچک‌نمایی‌شده تصویر شده است، به‌گونه‌ای که بازوان باریک او حتی قادر به حلقه شدن به دور پیکر بسیار بزرگ‌تر امپراتور نیست. جهانگیر با جامه‌ای فاخر، آذین‌بسته به جواهرات، و خنجری آویخته از کمربند خود به تصویر درآمده است، در حالی که شاه عباس بدون هرگونه زیور و سلاح نشان داده شده است. پس‌زمینهٔ اثر شامل هاله‌ای نورانی است که از یک قرص خورشیدی زرین، قرارگرفته بر هلال ماه، تشکیل شده است. این هاله نمایانگر مفهوم فرّه ایزدی است؛ مفهومی که بر حضور فروغی الهی در پادشاهان شایسته دلالت دارد. اشتراک جهانگیر و شاه عباس در این هاله نشان‌دهندهٔ شایستگی هر دو فرمانروا تلقی می‌شود. | ## بخش 3: شاه عباس در آغوش جهانگیر | بخش پایینی نقاشی به یک کرهٔ جغرافیایی اختصاص دارد که از دقت جغرافیایی بالایی برخوردار است. طراحی این کره به‌احتمال زیاد بر اساس کره‌های اروپایی انجام شده که توسط دیپلمات انگلیسی توماس رو به دربار گورکانی آورده شده بودند. کرهٔ زمین یکی از نقوش مهم در نگارگری‌های دورهٔ جهانگیر به‌شمار می‌رفت و در آثار متعددی از این دوران، امپراتور در حال در دست گرفتن، ایستادن، یا دریافت کره به تصویر کشیده شده است. این کره نماد فرمانروایی زمینی است و به معنای نام «جهانگیر» یعنی «جهان‌گشا» یا «جهان‌گیر» اشاره دارد. بر روی این کره، یک شیر و یک بره قرار داده شده‌اند؛ پاهای جهانگیر بر روی شیر و پاهای شاه عباس بر روی بره قرار دارد. نقش‌مایهٔ شیر و بره بخشی از شمایل‌نگاری سنتی شاهنشاهی است و نماد صلحی است که به‌واسطهٔ حکومت جهانگیر برقرار شده است. هر یک از این جانوران بر روی کره، در قلمرو فرمانروای بالای خود جای گرفته‌اند؛ به این معنا که بره بر سرزمین ایران و شیر بر سرزمین هند قرار دارد. با این حال، شیر تمامی نواحی مرزی مورد ادعای هر دو امپراتور را اشغال کرده و به نظر می‌رسد که بره را به سوی ایران می‌راند. | ## جمع‌بندی | این تصویر نیز بازتاب‌دهندهٔ واقعیت تاریخی نیست و در عوض، بیانگر افزایش نگرانی‌های جهانگیر دربارهٔ نفوذ و یورش‌های ایرانیان به سرزمین مورد مناقشه است.