موضوع مقاله: مناقشه ۲۰۱۱–۲۰۱۲ تنگه هرمز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مناقشه ۲۰۱۱–۲۰۱۲ تنگه هرمز | مقدمه: مناقشه ۲۰۱۱–۲۰۱۲ تنگه هرمز مناقشه‌ای سیاسی-نظامی میان ائتلافی از کشورهای غربی و ایران بود که در ۲۷ دسامبر ۲۰۱۱ (۶ دی ۱۳۹۰) آغاز شد. | ## بخش 1: مناقشه ۲۰۱۱–۲۰۱۲ تنگه هرمز | این مناقشه زمانی شکل گرفت که محمدرضا رحیمی، معاون اول رئیس‌جمهور ایران تهدید کرد که در صورت اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه صادرات نفت ایران، تنگه هرمز را خواهد بست. پس از این تهدید، ایران چندین رزمایش دریایی و آزمایش موشکی انجام داد و ائتلافی از کشورها با گسیل ناوگانی از کشتی‌های جنگی به خلیج فارس و دریای عرب واکنش نشان دادند. این مناقشه با تصویب تحریم‌های اتحادیه اروپا در ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ (۳ بهمن ۱۳۹۰) که صادرات نفت ایران به اروپا را ممنوع و دارایی‌های ایران را مسدود می‌کرد، وارد مرحله تازه‌ای شد. در سال ۲۰۱۲، صادرات نفت نزدیک به ۸۰ درصد درآمدهای عمومی ایران را تشکیل می‌داد و در حدود ۲۰ درصد آن به اروپا صادر می‌شد. کشورهای آسیایی مانند ژاپن و کره جنوبی نیز که روی‌هم‌رفته ۲۶ درصد صادرات نفت ایران را دریافت می‌کردند، آمادگی خود را برای کاهش واردات نفت از ایران اعلام کردند. پیش‌زمینه تنگه هرمز در سواحل ایران واقع شده و یک آبراه شناخته‌شده بازرگانی بین‌المللی به‌شمار می‌رود. این تنگه در باریک‌ترین نقطه خود ۲۱ مایل دریایی (نزدیک به ۳۹ کیلومتر) پهنا دارد و به‌عنوان یک گلوگاه دریایی شناخته می‌شود. نفت کالای کلیدی است و نزدیک به ۲۰ درصد نفت حمل‌شده از راه دریا در جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند. در ۱۸ آوریل ۱۹۸۸ (۲۹ فروردین ۱۳۶۷)، نیروی دریایی ایالات متحده در نبردی یک‌روزه با نیروهای ایرانی در این تنگه و اطراف آن درگیر شد. این نبرد که از سوی آمریکا عملیات آخوندک نامیده شد، در واکنش به مین‌گذاری علیه ناو در ۱۴ آوریل توسط ایران انجام گرفت. نیروهای آمریکایی در این درگیری یک ناوچه نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، یک توپچی‌بان و تا شش قایق تندرو مسلح را غرق کردند و به ناوچه دیگری آسیب جدی وارد ساختند. راهبرد جنگ نامتقارن ایران روزنامه کریستیان ساینس مانیتور در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۲ (۶ بهمن ۱۳۹۰) نوشت که راهبرد جنگ نامتقارن ایران بر این درک استوار است که از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹، ایران شانس اندکی برای پیروزی در هرگونه رویارویی نظامی مستقیم با دشمنان نیرومندی چون ایالات متحده دارد. به‌جای آن، ایران درپی بهره‌گیری از آسیب‌پذیری‌های دشمن از راه تاکتیک‌های «ازدحامی» با قایق‌های کوچک مسلح و شناورهای تهاجمی تندرو است تا سرانجام نیروهای برتر فناورانه دشمن را نابود کند. کریستیان ساینس مانیتور همچنین به رزمایش چالش هزاره ۲۰۰۲ اشاره کرد؛ یک مانور بزرگ جنگی که نیروهای مسلح ایالات متحده در میانه سال ۲۰۰۲ برگزار کردند و در آن نیروهای قرمز به فرماندهی سرلشکر بازنشسته تفنگداران دریایی پل ون رایپر با روش‌های سنتی از شبکه نظارت الکترونیکی پیشرفته نیروی آبی گریختند و بخش چشمگیری از نیروی دریایی آبی «غرق» شد. مناقشه تهدید ایران و واکنش‌های نخستین در ۲۷ دسامبر ۲۰۱۱ (۶ دی ۱۳۹۰)، محمدرضا رحیمی، معاون اول رئیس‌جمهور ایران، تهدید کرد که در صورت اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه صادرات نفت ایران، عرضه نفت از تنگه هرمز را قطع خواهد کرد. | ## بخش 2: مناقشه ۲۰۱۱–۲۰۱۲ تنگه هرمز | در همان روز، ناو هواپیمابر پس از یک بازدید چهارروزه از بندر جبل علی در امارات متحده عربی، از تنگه هرمز عبور کرد و برای پشتیبانی از عملیات ائتلاف در افغانستان به شمال دریای عرب بازگشت. هم‌زمان با این تهدید، ایران رزمایش ولایت ۹۰ را به مدت ۱۰ روز در آب‌های بین‌المللی نزدیک تنگه هرمز برگزار کرد. ایالات متحده با افزایش حضور نیروی دریایی خود در خلیج فارس و اطراف آن پاسخ داد و ناو هواپیمابر جان سی. سخنگوی ناوگان پنجم ایالات متحده آمریکا اعلام کرد که ناوگان «همواره آماده مقابله با اقدامات خصمانه» است، در حالی که دریادار حبیب‌الله سیاری از نیروی دریایی ایران مدعی شد قطع محموله‌های نفتی «آسان» خواهد بود. هشدار ایران به ناو آمریکایی در ۳ ژانویه ۲۰۱۲ (۱۳ دی ۱۳۹۰)، پس از پایان رزمایش ولایت ۹۰، امیر سرلشکر عطاءالله صالحی، رئیس ستاد ارتش ایران، در اظهاراتی که ایرنا نقل کرد، به ایالات متحده هشدار داد ناو جان سی. ژنرال صالحی گفت: «ایران هشدار خود را تکرار نخواهد کرد… ناو هواپیمابر دشمن به‌خاطر رزمایش ما به دریای عمان رفته‌است. به ناو هواپیمابر آمریکایی توصیه و تأکید می‌کنم به خلیج فارس بازنگردد.» در ۴ ژانویه ۲۰۱۲ (۱۴ دی ۱۳۹۰)، خبرگزاری فارس گزارش داد که لایحه‌ای در مجلس شورای اسلامی آماده می‌شود تا ورود کشتی‌های جنگی خارجی به خلیج فارس بدون اجازه نیروی دریایی ایران ممنوع گردد. نادر قاضی‌پور، نماینده مجلس، اظهار داشت: «اگر کشتی‌های نظامی و رزمناوهای هر کشوری بخواهند بدون هماهنگی و اجازه نیروی دریایی ایران از تنگه هرمز عبور کنند، باید از سوی نیروهای مسلح ایران متوقف شوند.» همچنین احمد وحیدی، وزیر دفاع ایران، تأکید کرد که «نیروهای فراملی» جایی در منطقه خلیج فارس ندارند. استنیس (۱۹ ژانویه ۲۰۱۲) در ۷ ژانویه ۲۰۱۲ (۱۷ دی ۱۳۹۰)، بریتانیا اعلام کرد ناوشکن تیپ ۴۵ را به خلیج فارس می‌فرستد. این ناوشکن که کشتی پیشتاز رده خود بود، یکی از «پیشرفته‌ترین ناوهای جنگی» جهان شمرده می‌شد و نخستین مأموریت خود را در خلیج فارس آغاز کرد. با این حال، دولت بریتانیا اعلام کرد این اقدام از پیش برنامه‌ریزی شده بوده و دِرینگ جایگزین ناوچه‌ای دیگر در گشت آرمیلا شده‌است. انکار ایران و افزایش حضور نظامی آمریکا در ۹ ژانویه ۲۰۱۲ (۱۹ دی ۱۳۹۰)، احمد وحیدی، وزیر دفاع ایران، انکار کرد که ایران هرگز ادعا کرده باشد تنگه هرمز را خواهد بست و گفت: «جمهوری اسلامی ایران مهم‌ترین تأمین‌کننده امنیت در تنگه است… اگر کسی امنیت خلیج فارس را تهدید کند، همه تهدید می‌شوند.» همچنین در ۹ ژانویه، گروه رزمی ناو هواپیمابر یکم به فرماندهی ناو به گروه رزمی ناو هواپیمابر سوم به فرماندهی جان سی. گروه رزمی ناو هواپیمابر نهم به فرماندهی ناو نیز در میان تنش‌های فزاینده در راه دریای عرب بود. نامه ایالات متحده به ایران وزارت امور خارجه ایران در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۲ (۲۶ دی ۱۳۹۰) تأیید کرد که نامه‌ای از ایالات متحده دربارهٔ تنگه هرمز «از سه مجرای مختلف» دریافت کرده‌است. ایالات متحده پیش‌تر قصد خود را برای هشدار به ایران اعلام کرده بود که بستن تنگه هرمز «خط قرمزی» است که واکنش آمریکا را در پی خواهد داشت. | ## بخش 3: مناقشه ۲۰۱۱–۲۰۱۲ تنگه هرمز | ژنرال مارتین دمپسی، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده آمریکا، اعلام کرد که ایالات متحده «اقدام و تنگه را بازگشایی خواهد کرد» و این کار تنها با ابزارهای نظامی از جمله مین‌روب‌ها، اسکورت ناوهای جنگی و احتمالاً حملات هوایی امکان‌پذیر خواهد بود. لئون پانه‌تا، وزیر دفاع، نیز به سربازان آمریکایی گفت که ایالات متحده بسته‌شدن تنگه را تحمل نخواهد کرد. تشکیل ناوتیپ ائتلافی در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۲ (۲۹ دی ۱۳۹۰)، گروه رزمی ناو هواپیمابر نهم وارد حوزه مسئولیت ناوگان پنجم آمریکا شد و جایگزین گروه رزمی سوم گردید. همچنین در همان تاریخ، محمد خزاعی، سفیر ایران در سازمان ملل متحد، در مصاحبه‌ای اعلام کرد که ایران بستن تنگه هرمز را در صورت به‌خطرافتادن امنیت خود گزینه‌ای ممکن می‌داند. در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۲ (۲ بهمن ۱۳۹۰)، ناوچه تیپ ۲۳ بریتانیایی و ناوچه فرانسوی به گروه رزمی نهم پیوستند و این ناوتیپ آمریکایی-بریتانیایی-فرانسوی بدون رویداد از تنگه هرمز به خلیج فارس عبور کرد. تا ۲۳ ژانویه، ناوتیپی از کشورهای مخالف تهدیدهای ایران در خلیج فارس و دریای عرب تشکیل شده بود. این ناوتیپ دربرمی‌گرفت: دو ناو هواپیمابر آمریکایی (کارل وینسون و آبراهام لینکلن)، سه ناوشکن آمریکایی (، و ) و هفت ناو جنگی بریتانیایی شامل ناوشکن دِرینگ و چندین ناوچه تیپ ۲۳ (، آرگایل و ). تحریم‌های اتحادیه اروپا در ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ (۳ بهمن ۱۳۹۰)، اتحادیه اروپا تحریم‌هایی را بر نفت ایران اعمال کرد. این تحریم‌ها صادرات نفت ایران به کشورهای اروپایی را ممنوع و دارایی‌های ایرانی را مسدود ساخت. قایق‌های گشتی و هواپیماهای ایرانی حرکات این گروه رزمی را در طول عبور زیر نظر داشتند. پیامدها تهدید ایران به بستن تنگه هرمز نوسان‌های قابل‌توجهی در بازارهای جهانی نفت ایجاد کرد. ایران مدعی بود هرگونه اختلال در عرضه نفت شوکی به بازارها وارد می‌کند که «هیچ کشوری» توان مدیریت آن را ندارد. با این حال، تحلیلگران امنیتی غربی عمدتاً نسبت به توانایی ایران برای اختلال جدی در بازرگانی منطقه نگرانی چندانی نداشتند. | ## جمع‌بندی | در اواخر آوریل ۲۰۱۹، ایران بار دیگر هشدار داد که در صورت ممانعت از بهره‌گیری خود از این آبراه راهبردی، ترافیک دریایی تنگه هرمز را مسدود خواهد کرد.