موضوع مقاله: ادبیات بابلی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات بابلی | مقدمه: ادبیات بابلی بخشی از ادبیات اکدی است که به آثار ادبی نوشته‌شده به زبان بابلی (گونه‌ای از زبان اکدی) در تمدن بابل باستان اشاره دارد. | ## بخش 1: ادبیات بابلی | این ادبیات از کهن‌ترین نمونه‌های ادبیات مکتوب جهان به‌شمار می‌رود و دربرگیرندهٔ حماسه‌ها، اسطوره‌ها، سرودها، متون حکمی و آثار علمی است که بر الواح گلی به خط میخی نوشته شده‌اند. ادبیات بابلی میراث‌دار سنت ادبی سومری بود و در طول هزاره‌های دوم و یکم پیش از میلاد به اوج شکوفایی خود رسید. مهم‌ترین اثر این ادبیات، حماسهٔ گیلگمش است که یکی از برجسته‌ترین آثار ادبی تاریخ بشر شناخته می‌شود. آثار بابلی بر ادبیات و فرهنگ سراسر خاور نزدیک باستان و حتی بر متون مقدس ادیان ابراهیمی پیامدهای ژرفی داشته‌است. پیشینه و بستر تاریخی تمدن بابل در بین‌النهرین (میان‌رودان) و در کنارهٔ رود فرات شکل گرفت. زبان بابلی که گویشی جنوبی از زبان اکدی بود، از آغاز هزارهٔ دوم پیش از میلاد به‌تدریج جایگزین زبان سومری در کاربردهای روزمره شد، هرچند سومری همچنان زبان آیینی و ادبی باقی ماند. نویسندگان بابلی بسیاری از متون سومری را به زبان خود ترجمه یا بازسرایی کردند و در کنار آن آثار تازه‌ای نیز پدیدآوردند. دورهٔ بابل کهن (نزدیک به ۲۰۰۰–۱۶۰۰ پیش از میلاد) نخستین دورهٔ شکوفایی ادبیات بابلی بود. کتابخانه‌ها و بایگانی‌های معبدها و کاخ‌ها مهم‌ترین مراکز نگهداری این الواح بودند. مشهورترین مجموعهٔ بازمانده، کتابخانهٔ آشوربانیپال در نینوا است که هرچند آشوری بود، بخش بزرگی از متون بابلی را گردآوری و رونویسی کرده بود. دبیران بابلی (توپشرّو) آموزشی دراز و سخت‌گیرانه در مدارس دبیری (بیت توپّی) می‌دیدند و رونویسی متون ادبی بخش مهمی از برنامهٔ آموزشی آنان بود. گونه‌های ادبی حماسه و اسطوره حماسهٔ گیلگمش برجسته‌ترین اثر ادبیات بابلی و یکی از کهن‌ترین آثار ادبی جهان است. | ## بخش 2: ادبیات بابلی | ویرایش معیار این حماسه که بر دوازده لوح نگاشته شده، به سین‌لِقی‌اونّینی، دبیر بابلی سدهٔ دوازدهم یا یازدهم پیش از میلاد، نسبت داده می‌شود. این حماسه درونمایه‌هایی چون جست‌وجوی جاودانگی، دوستی و رویارویی با مرگ را دربردارد. حماسهٔ آفرینش بابلی، اِنوما اِلیش، داستان آفرینش جهان به دست مردوک (خدای بزرگ بابل) را روایت می‌کند و در آیین‌های سال نو بابلی خوانده می‌شد. داستان اَتْرَهسیس نیز روایت بابلی طوفان بزرگ است که همانندی‌های آشکاری با داستان نوح دارد. نمونه‌های برجستهٔ آن عبارت‌اند از: «لودلول بِل نِمِقی» (سرود ستایش خداوند خرد) که گاه «ایوب بابلی» خوانده می‌شود و درونمایهٔ رنج بی‌گناهان را پی می‌گیرد. «گفت‌وگوی بدبینی» (نیز به نام «گفت‌وگوی خدایگان و بنده») که متنی فلسفی دربارهٔ بیهودگی کنش‌های انسان است. سرودهای خطاب به شمش (خدای خورشید)، ایشتار (ایزدبانوی عشق و جنگ) و مردوک از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها هستند. «فرود ایشتار به جهان زیرین» روایتی اسطوره‌ای-آیینی است که سفر ایشتار به سرزمین مردگان را توصیف می‌کند. مجموعهٔ «اِنوما آنو اِنلیل» شامل هزاران نشانهٔ پیشگویی بر پایهٔ پدیده‌های آسمانی است. «مول‌آپین» نیز یکی از مهم‌ترین متون نجومی بابلی است که فهرست ستارگان و قواعد تقویمی را دربردارد. متون قانونی قانون‌نامهٔ حمورابی (نزدیک به ۱۷۵۰ پیش از میلاد) هرچند متنی حقوقی است، از نظر ادبی نیز اهمیت دارد. الواح ریاضی بابلی نشان‌دهندهٔ آگاهی آنان از قضیهٔ فیثاغورس سده‌ها پیش از فیثاغورس یونانی است. | ## بخش 3: ادبیات بابلی | تکرار بندهای کلیدی، بهره‌گیری از صفت‌های ثابت برای خدایان و قهرمانان و ساختار روایی پله‌ای نیز از دیگر ویژگی‌های این ادبیات به‌شمار می‌روند. بیشتر آثار حماسی و سرودها به شعر نوشته شده‌اند، هرچند وزن شعر اکدی هنوز به‌طور کامل شناخته نشده‌است. پژوهشگران بر این باورند که هر مصراع معمولاً دارای تعداد مشخصی تکیه (Stress) بوده‌است. متون بابلی در سراسر خاور نزدیک باستان رونویسی و خوانده می‌شدند؛ نسخه‌هایی از حماسهٔ گیلگمش در حاتوشا (پایتخت هیتیان)، مِجیدّو و اَمَرنه در مصر یافت شده‌اند. همانندی‌های آشکار میان داستان طوفان بابلی و داستان نوح در کتاب مقدس، و نیز میان اِنوما اِلیش و سفر پیدایش، توجه پژوهشگران بسیاری را به خود جلب کرده‌است. برخی از درونمایه‌های ادبیات حکمی بابلی نیز در کتاب‌های ایوب، امثال سلیمان و جامعه بازتاب یافته‌اند. ادبیات یونان باستان نیز احتمالاً از راه‌های گوناگون از ادبیات بابلی بهره‌مند شده‌است. برخی پژوهشگران همانندی‌هایی میان حماسهٔ گیلگمش و ایلیاد و اودیسهٔ هومر یافته‌اند. هنری لیارد و هرمزد رسّام نخستین کسانی بودند که الواح کتابخانهٔ آشوربانیپال را در نینوا کشف کردند. جرج اسمیت در سال ۱۸۷۲ نخستین ترجمهٔ داستان طوفان بابلی را منتشر کرد و این کشف هیجان بزرگی در جهان پدیدآورد. در سدهٔ بیستم و بیست‌ویکم، پژوهشگرانی چون ویلفرد جرج لَمبرت، اندرو جرج و بنجامین فاستر در خوانش، ویرایش انتقادی و ترجمهٔ متون بابلی نقشی بنیادین داشته‌اند. | ## جمع‌بندی | پروژه‌های دیجیتال‌سازی مانند «ابتکار کتابخانهٔ دیجیتال میخی» (CDLI) دسترسی جهانی به این متون را آسان‌تر کرده‌اند.