موضوع مقاله: یلنگ‌تاش بهادر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یلنگ‌تاش بهادر | مقدمه: یلنگ توش بهادر ۱۵۷۸، بخارا، خانات بخارا - ۱۶۵۶، سمرقند، خانات بخارا)، نماینده اصلی اشراف نظامی در دوران اشترخانی. | ## بخش 1: یلنگ‌تاش بهادر | او متعلق به قبیله اولچین ازبک‌ها بود و از سال ۱۶۲۶ به عنوان والی سمرقند خدمت می‌کرد یالانگوش بهادر تحت نظر بخارا خان عبدالله خان تربیت شدХорошхин А. Samarqand, 1994 بر روی لوح سنگی که در کنار قبر او قرار داده شده است، نام «یالانتوش بوخودور» به زبان ازبکی امروزی حک شده است. آموزش یالانگوتوش‌بی در بخارا در مکتب و مدرسه‌ای در زمان سلطنت عبدالله خان ازبک تحصیل کرد. تمام اسناد قانونی که به نام او تنظیم شده است، از جمله کتیبه روی یکی از مدارس میدان ریگستان، به زبان‌های فارسی، عربی و جغتایی نوشته شده‌اند.. پدر و پسرش از شاگردان خواجه هاشم دهبتی، از نوادگان رهبر مشهور صوفی نقشبندی ، مهدومی اعظم (۱۴۶۱–۱۵۴۲ ) بودند. یالانگوشبی و دخترانش: اقلیما بونو و آیی‌بیبی در گورستان دهبت، زیر پای خواجه هاشم دهبتی، دفن شدند. تمام اسناد قانونی که به نام او تنظیم شده است، و همچنین کتیبه‌ای در یکی از مدارس میدان ریگستان، به زبان فارسی نوشته شده است. پس از مرگ باقی محمد خان از سلسله جنید در سال ۱۶۰۵، یالنگوتوش ابتدا از ولی محمد خان حمایت کرد و سپس در سال ۱۶۱۱ با حمایت از یکی دیگر از حاکمان اشترخانی، امام قلیخان، با او مخالفت کرد. به عنوان مثال، در ۳۰ آوریل ۱۶۵۰، وصیت‌نامه‌ای در مورد «خرید ۶/۲ یک باغ و ۶/۲ زمین در محله پوسارچاک در شهرستان شوودار سمرقند از نیوزبیک و خوجیبیک، پسران بویهوجیبی، پسر یالانتوشبوی آشورا قوشبیگی، به قیمت ۱۰۰۰ سکه» تنظیم شد. پس از آن، مقام یالنگوش بهادر افزایش یافت و او از سال ۱۶۲۶ عملاً به‌طور مستقل بر سمرقند حکومت کرد. به عنوان مثال، در سال‌های ۱۶۲۳ و ۱۶۳۱، هنگامی که سربازان ایرانی به ولایت بلخ آمدند، ارتش بزرگی به رهبری یالنگوش بهادر به کمک والی بلخ، نادر محمد خان، آمد. در سال ۱۶۴۰، قلی خان از طریق سفیران پیامی به مسکو فرستاد و اظهار داشت که آماده است ۱۲ امیر و ارتش بزرگی را به رهبری یالنگوش بهادر برای جنگ با دولت روسیه علیه کالمیک‌ها بفرستد. | ## بخش 2: یلنگ‌تاش بهادر | در سال ۱۶۴۲، هنگامی که قلی خان نابینا شد، یالنگوش بهادر و دیگر امرا، نادر محمد را از بلخ آوردند و او را بر تخت نشاندند. نادر محمد یالنگوش منطقه دره صوف، مولگان، کاهمرد و قبایل تولچیچی، سایگانچی، زیرانگی، کیلاچی، هزارنیکوداری اطراف کابل را با گیاهان دارویی خود به شکل اقطاع به آنها بخشید. در سال ۱۶۴۵، یالنگوش بهادر با نادر محمد خان در بخارا درگیر شد و شورش امیران علیه خان را در خجند رهبری کرد. شورشیان به بخارا لشکرکشی کردند و سلطان عبدالعزیز را که از بخارا برای سرکوب شورش فرستاده شده بود، به عنوان زندانی بردند. در منطقه اکتیپا در غرب بخارا، آنها عبدالعزیز خان را اعلام حکومت کردند و سپس پایتخت را محاصره کردند. بابری‌ها بیش از ۲ سال بر بلخ حکومت کردند، اما نتوانستند خود را در آنجا مستقر کنند. در تابستان ۱۶۴۸، عبدالعزیز خان با ارتشی ۲۰۰۰۰۰ نفری به بلخ لشکرکشی کرد و این منطقه را از بابری‌ها، که شامل ارتشی به رهبری یالانگوش بهادر بود، بازپس گرفت. بهادر پابرهنه با عزم و عملگرایی نظامی خود متمایز بود و عنوان قهرمان را به دست آورد. در دهه ۱۶۲۰، او در قلمرو افغانستان امروزی جنگید و از مرزهای جنوبی دولت اشترخانی محافظت کرد. Curzon, 1997, p.174 در سال ۱۶۳۶، ارتش امامقلی خان، به رهبری یالانگوش، به سایرام لشکرکشی کرد و به قبایل قزاق اطراف حمله کرد. Curzon, 1997,p.189 در سال ۱۶۴۰، ارتشی به رهبری یالانگوش، جونغارها را که به سرزمین‌های قزاق‌ها و ازبک‌های کوچ‌نشین حمله کرده بودند، نابود کرد. تهاجم نظامی جونغارها پایان نیافت و بعدها جونغارها حملات ویرانگری را به سرزمین‌های ژتیسو آغاز کردند. | ## بخش 3: یلنگ‌تاش بهادر | بهادر پابرهنه با یک واحد نظامی مجهز به ۳۰٬۰۰۰ مرد از سمرقند می‌آید تا از قزاق‌ها مالیات بگیرد. ارتش یالانگوش به آزادسازی ژتیسو از جونغارهای مهاجم تحت رهبری باتیر-هونتویجی کمک می‌کند. طبق منبع تاریخی خواجه قلی بلخی، «تاریخ قپچاق‌خانی»، یالنگتوش بهادر، به دستور عبدالعزیز خان، ارتشی ۱۰۰ هزار نفری متشکل از جنگجویان بخارا و سربازان داوطلب قزاق تشکیل داد و ارتش شاه جهان را شکست داد. بعدها، یالنگتوش لشکرکشی‌های موفقیت‌آمیز زیادی انجام داد، مشهد را تصرف و غارت کرد و بسیاری از اربابان اسیر را از آنجا آورد. او به محوطه‌سازی و کارهای ساختمانی، از جمله ساخت مدرسه شردار، مدرسه تیلاکوری، مسجد مخدومی اعظم، خاناقوسی (۱۶۱۸) و موارد دیگر در سمرقند، توجه زیادی داشت. این سازه‌های معماری، زینت‌بخش سمرقند مدرن هستند و گردشگرانی از سراسر جهان را به خود جذب می‌کنند. در تاریخ هنر معماری کل شرق، این بناها از نظر هنر و صنعت در رتبه بالایی قرار دارند. نوادگان پس از مرگ امیر بویبک، تنها پسر خانواده یالانگوتشب، هیچ فرزند ذکوری از یالانگوتشب باقی نماند و یکی از دخترانش ساخت مدرسه را در ریگستان ادامه داد.Массон М.Е. ا.، ادبیات تاریخی-جغرافیایی آسیای میانه در سده‌های شانزدهم تا هجدهم، تاشکند، ۱۹۸۵. حافظ تنیش بخاری، شرف‌نامهٔ شاهی (کتاب شکوه شاهی)، بخش ۱، ترجمه از فارسی همراه با مقدمه، یادداشت‌ها و نمایه‌ها، مسکو، ۱۹۸۳. سمرقند، ۱۳۷۳، ص۴۹٬۷۵ ضیایف، ا.، «سلسلة‌السلطان» به‌عنوان منبع تاریخی، تاشکند، ۱۹۹۰، ص. | ## جمع‌بندی | مک‌چسنی، «امیران مسلمان آسیای مرکزی در قرن هفدهم» در مجله تاریخ اقتصادی و اجتماعی شرق، جلد ۲۶، شماره ۱ (۱۹۸۳).