موضوع مقاله: تقسیمات کشوری ازبکستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تقسیمات کشوری ازبکستان | مقدمه: مادهٔ ۶۸ قانون اساسی ازبکستان تعریف می‌کند: جمهوری ازبکستان از ولایت‌ها، ناحیه‌ها، شهرها، شهرک‌ها، آبادی‌ها، قشلاق‌ها (دهات) و آئول‌ها در قلمرو ازبکستان و جمهوری قره‌قالپاقستان تشکیل می‌شود. | ## بخش 1: تقسیمات کشوری ازبکستان | منطقه ولسوالی‌ها شهرها قره‌قالپاقستان (جمهوری خودمختار) ۱۶ ۱۲ منطقه اندیجان ۱۴ ۱۱ منطقه بخارا ۱۱ ۱۱ منطقه جیزک ۱۲ ۶ منطقه قشقادریا ۱۳ ۱۲ منطقه ناوی ۸ ۷ منطقه نمنگان ۱۲ ۸ منطقه سمرقند ۱۴ ۱۱ منطقه سورخوندریا ۱۴ ۸ منطقه سیرداریو ۸ ۵ منطقه تاشکند ۱۵ ۱۶ منطقه فرغانه ۱۵ ۹ منطقه خوارزم ۱۱ ۳ تاشکند (شهر) ۱۲ ۱ مجموع ۱۷۵ ۱۲۰ از میان ۱۲۰ شهر، یک شهر تحت تابعیت جمهوری (تاشکند)، ۳۱ شهر تحت تابعیت ولایت و ۸۸ شهر تحت تابعیت ناحیه قرار دارند. تاریخچه پیش از تاریخ پیش از انقلاب اکتبر، سرزمین ازبکستان امروزی میان نواحی ماوراء خزر، سمرقند، سیردریا و فرغانه در امپراتوری روسیه تقسیم شده بود و همچنین شامل متصرفات تابع آن یعنی امارت بخارا و خان‌نشین خیوه می‌شد. پس از استقرار قدرت شوروی در ترکستان در سال ۱۹۱۸، سرزمین‌های امروزی ازبکستان (به‌جز قلمروهای امارت بخارا و خان‌نشین خیوه) در جمهوری خودمختار شوروی ترکستان با مرکزیت تاشکند ادغام گردید. در سال ۱۹۲۰، قدرت شوروی در بخارا و خیوه برقرار شد که به تشکیل جمهوری‌های خلق بخارا و خوارزم انجامید. بعدها، جمهوری خلق شوروی خوارزم در ۳۰ اکتبر ۱۹۲۳ به جمهوری سوسیالیستی شوروی تبدیل شد و در پی آن، جمهوری خلق سوسیالیستی شوروی بخارا در ۱۹ سپتامبر ۱۹۲۴ تأسیس گردید. در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۱۹۲۴، جلسهٔ فوق‌العاده کمیسیون مرکزی انتخابات جمهوری خودمختار شوروی ترکستان تصمیم گرفت که تقسیم‌بندی ملی ـ دولتی پیش برده شود. این امر به معنای تشکیل جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان به‌عنوان بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود. این جمهوری شامل بخش‌هایی از سرزمین‌های ولایت‌های پیشین سمرقند، سمیریچیه و فرغانه، همچنین جمهوری‌های شوروی بخارا و خوارزم بود که در آن زمان منحل شدند. این تصمیم در جلسهٔ دوم کمیتهٔ اجرایی مرکزی سراسر روسیه در ۱۴ اکتبر ۱۹۲۴ مطرح شد و سپس در کنگرهٔ دوازدهم شوراهای سراسر روسیه در ۱۱ مه ۱۹۲۵ تأیید گردید. افزون بر این، جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی تاجیک به‌عنوان بخشی از جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان تشکیل گردید. ۱۹۲۴–۱۹۳۸ در سال ۱۹۲۵، «اوبلاست‌ها» در جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان معرفی شدند. اوبلاست‌ها به «اوُیزدها» تقسیم می‌شدند و این واحدها نیز به «وُلوست‌ها» تقسیم می‌گردیدند. | ## بخش 2: تقسیمات کشوری ازبکستان | تا تاریخ ۱ ژانویهٔ ۱۹۲۶، تقسیمات اداری ـ سرزمینی جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان به این صورت بود: استان‌ها ناحیه‌ها زرافشان بخارا، گیدژوان، کرمین، نورآتا کشکا-دریا بکبود، گذر، شاخریسیابز سمرقند جیزاخ، کاتا کورگان، سمرقند، خوجنت سرخان دریا بایسون، شیرآباد، یورچین تاشکند میرزا چول، تاشکند فرغانه اندیجان، کوکند، نمنگان، فرغانه، ولسوالی کنیا آبادم خوارزم گورلن، نیواورگنچ، خیوه، شورخان جمهوری سوسیالیستی شوروی تاجیکستان گورنو-بدخشان، گرم، دیوشامبه، کولیاب، کورگان-تیوبین، پنجیکنت، اورا-تیوبین ویلویاتس شهرستان کنیمهداشتن حقوق منطقه خیر با این حال، اوبلاست‌ها و اویزدها در همان سال لغو شدند. به جای آن‌ها، سرزمین به ۱۰ «اوکرُگ» تبدیل گردید: اندیجان، بخارا، زرافشان، کشکه‌دریا، سمرقند، سرخان‌دریا، تاشکند، فرغانه، خجند و خوارزم. در سال ۱۹۲۹، جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی تاجیک و اوکرُگ خجند از جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان جدا شدند تا جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان را تشکیل دهند. این تصمیم در تاریخ ۵ دسامبر ۱۹۲۹ توسط کمیتهٔ مرکزی اجرایی اتحاد جماهیر شوروی تأیید شد. در همان سال، همهٔ اوکرُگ‌ها ـ همانند دیگر نقاط اتحاد جماهیر شوروی ـ لغو گردیدند و سرزمین‌های وابستهٔ آن‌ها مستقیماً تحت تابعیت جمهوری شوروی قرار گرفتند. در سال ۱۹۳۱، در جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان ۷۱ «رایون» (ناحیه) وجود داشت که به ۱۴۹۴ شورای روستایی تقسیم می‌شدند و همچنین ۹ شهر تحت تابعیت جمهوری وجود داشت که ۲۰۴ شورای روستایی دیگر را اداره می‌کردند. در سال ۱۹۳۵، برخی از «رایون‌ها» ی جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان در «اوکرُگ کشکه‌دریا» ادغام شدند. در تاریخ ۵ دسامبر ۱۹۳۶، جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی قره‌قالپاق از جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه (RSFSR) به جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان منتقل گردید. ۱۹۳۸–۱۹۸۷ در تاریخ ۱۵ ژانویهٔ ۱۹۳۸، جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان بار دیگر دچار تغییراتی شد و شامل اوبلاست‌های تازه‌تأسیس بخارا (به‌همراه اوکرُگ سرخان‌دریا)، سمرقند، تاشکند، فرغانه و خوارزم گردید. بر اساس داده‌های ۱ اکتبر ۱۹۳۸، تقسیمات اداری ـ سرزمینی ازبکستان به شرح زیر بوده است: استان‌ها شهرستان‌ها و شهرهای تابعه منطقه‌ای بخارا بشکنت، بخارا، وابکنت، گیدژوان، گزار، دخکن آباد، کاگان، کماشین، کاراکول، کرشی، کاسان، کنیخ، کرمینین، کزیل تپا، کتاب، رومتان، سوردلوفسک، چیراکچین، شافریکان، شاخریسبز، یککاباگ، شهر، شهر کارجوان، شهر کارجوان شهرستان شاهریسیابز منطقه سورخان-دریابه عنوان بخشی از منطقه بخارا بایسون، دناوسکی، ژار-کورگان، ساری-آسیا، ترمز، شیرآباد، شورچی، شهر ترمز سمرقند آک درین، بولونگور، گالا-آرال، دژامبای، زمین، کارا دریا، کاتتا کورگان، میتان، نارپای، نوراتا، پای آریک، گذشته-دارگومی، پاختاکور، سمرقند، اورگوت، فریش، ختیرچی، شهر سمرقند، شهر جیزتاکور، تاشکند آک کورگان، آخان-گاران، بگووات، چیرچیک بالا، کالینین، میرزاچول، چیرچیک پایین، ارجونیکیدزه، پارکنت، پسکنت، مید چیرچیک، هاواست، چیانز، یانگی-یولسکی، شهر تاشکند، شهر چیرچیک، شهر یانگی یول فرغانه آیم، آلتی آریک، اندیجان، بغدات، بالیکچی، وروشیلوف، جلال کودوک، ایزباسکنت، کاگانوویچ، کاسان سی، کیروف، کوکند، کویبیشف، لنین، مارگلان، مارکهامات، مولوتوف، نمانگان، نارین، پاپ، پاختاکور، پاختاکور اویچین، اوچ کورگان، فرغانه، خوجی آباد، چوست، ینگی کورگان، شهرستان فرغانه، شهرستان اندیجان، شهرستان کوکند، شهرستان لنینسک، شهرستان مارگلان، شهرستان نمنگان، شهرستان چست خوارزم گورلن، کوش-کوپیر، مانگیت، اورگنچ، خزراسپ، هانکین، خیوا، شوات، یانگی آریک، شهر اورگنج، شهر خیوه جمهوری خودمختار سوسیالیستی شوروی کارا-کالپاک Kara-Uzyak, Kegeilin, Kipchak, Kuibyshev, Kungrad, Muynak, Tamdyn, Takhta-Kupyr, Turtkul, Khodzheilyn, Chimbay, Shabbaz، شهر Turtkul، شهر نوکوس، شهر خوجیلی، شهر Chimbay در تاریخ ۶ مارس ۱۹۴۱، اندیجان و نامنگان از اوبلاست فرغانه جدا شده و به ولایت‌های مستقل تبدیل شدند، و اوکرُگ سرخان‌دریا به ولایت سرخان‌دریا تغییر یافت. در ۲۰ ژانویهٔ ۱۹۴۳ بخشی از اوبلاست بخارا جدا شد و به بخشی از اوبلاست کشکه‌دریا پیوست. در نتیجه، تا تاریخ ۱ ژانویهٔ ۱۹۴۷، تقسیمات اداری ـ سرزمینی جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان به شرح زیر بود: استان‌ها شهرستان‌ها و شهرهای تابعه منطقه‌ای اندیجان ایم، آلتین کول، اندیجان، بالیکچی، وروشیلف، جلال کودوک، ایزباسکند، لنین، مرخامت، پخت آباد، استالین، خالدیوانبک، خوجی آباد، چین آباد، شهرستان اندیجان، شهر لنین بخارا آلات، بخارا، وابکنت، گیدژوان، کاگان، کاراکول، کنیمخ، کرمین، کزیل تپا، رومتان، اسوردلوسک، تمدین، شافریکان، بخارا، گیجوان، کاگان کشکا-دریا بشکند، گذر، دخکن آباد، کماشین، کرشی، کاسان، کتاب، کوک بولاک، میراکین، چیراکچی، شاخریسیابز، یککاباگ، شهر کرشی، شهر شاخریسیابز نمنگان کاسانسای، نمانگان، نارین، پاپال، تیوریا-کورگان، اویچین، اوچ کورگان، چوست، یانگی-کورگان، شهر نمانگان، شهر چست سمرقند آک دریا، بولونگور، گالا-آرال، دژامبای، ژیزاک، زمین، ایشتیهان، کارا دریا، کارا کیشلاک، کاتتا-کورگان، کومسومولسک، کوشراآباد، میتان، نارپای، نوراتینسک، پای-آریک، گذشته-دارگوم، سامارکند، پاختاکور، شهر، شهر جیزاخ، شهر کاتا کورگان سرخان دریا Baysun, Denau, Dzhar-Kurgan, Sary-Assiya, Termez, Uzun، شیرآباد، شورچی، شهر ترمز تاشکند آک کورگان، آهن گران، بگووات، بوکین، چیرچیک بالا، کالینین، کاراسو، میرزاچول، چیرچیک پایین، ارجونیکیدزه، پارکنت، پسکنت، چیرچیک میانه، سیردریا، تاشکند، هاواست، چینز، یانگی یول، شهر آنگرچیک، شهر تاشکند، شهر تاشکند، شهر یانگی یول فرغانه آلتی آریک، آخون بابایف، بغداد، بووید، وودیل، گورس، کاگانوویچ، کیروف، کوکند، کوواسای، کوین، کویبیشف، مولوتوف، سوخ، تاشلاک، فرغانه، فرونزن، شهر فرغانه، شهر کوخند، شهر مارگلان خوارزم گورلنسکی، کوش-کوپیر، مانگیت، اورگنچ، خزاراسپ، هانکین، خیوا، شاوات، یانگی-آریک، اورگنچ، خیوا جمهوری خودمختار سوسیالیستی شوروی کارا-کالپاک Kara-Uzyak, Kegeylin, Kipchak, Kuibyshev, Kungrad, Muynak, Takhta-Kupyr, Turtkul, Khojeyli, Chimbay, Shabbaz، شهر Turtkul، شهر نوکوس، شهر خوجیلی، شهر Chimbay بر اساس فرمان هیئت رئیسهٔ نیروهای مسلح اتحاد جماهیر شوروی در تاریخ ۱۳ فوریهٔ ۱۹۵۶، بخشی از سرزمین‌های «بیابان گرسنه» و ناحیهٔ بوستاندیک (که امروزه بوستانلیک نامیده می‌شود) از جمهوری شوروی سوسیالیستی قزاقستان جدا شده و به جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان واگذار گردید. | ## بخش 3: تقسیمات کشوری ازبکستان | در سال ۱۹۶۳ نیز فرمانی از سوی هیئت رئیسهٔ شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی صادر شد که بر اساس آن، ۳۶٫۶ هزار کیلومتر مربع از زمین‌های کم‌استفادهٔ چیمکند و قزل‌اوردا که متعلق به جمهوری شوروی سوسیالیستی قزاقستان بودند، به ازبکستان اختصاص یافتند. اوبلاست کشکه‌دریا عمدتاً به ولایت سرخان‌دریا پیوست و اوبلاست نامنگان میان ولایت‌های اندیجان و فرغانه تقسیم گردید. اندکی بعد، در ۱۶ فوریهٔ ۱۹۶۳، اوبلاست جدید سیردریا از بخش‌هایی از زمین‌های کشاورزی تازه‌به‌دست‌آمدهٔ ولایت‌های سمرقند و تاشکند تشکیل شد. مرکز آن در آغاز در شهر یانگیر قرار داشت، اما از نوامبر ۱۹۶۳ به شهر گلیستان منتقل گردید. در تاریخ ۷ فوریهٔ ۱۹۶۴، اوبلاست کشکه‌دریا دوباره احیا شد و پس از آن، در ۱۸ دسامبر ۱۹۶۷، اوبلاست نامنگان نیز بازگردانده شد. در تاریخ ۲۸ ژوئن ۱۹۷۱، رایون‌های جتیسای، کیروف و پختاآرال از اوبلاست سیردریای جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان ـ که مساحت بسیار کوچکی داشتند ـ به اوبلاست چیمکندِ جمهوری شوروی سوسیالیستی قزاقستان منتقل شدند. آخرین اوبلاست، نوایی بود که در ۲۰ آوریل ۱۹۸۲ از بخش‌هایی از اوبلاست‌های بخارا و سمرقند ایجاد گردید. در همان زمان، اوبلاست جیزّخ به اوبلاست سیردریا ملحق گردید و اوبلاست نوایی به اوبلاست سمرقند پیوست. با این حال، اوبلاست جیزّخ در فوریهٔ ۱۹۹۰ دوباره احیا گردید و پس از آن، اوبلاست نوایی در سال ۱۹۹۲ بازگردانده شد. پس از استقلال جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان و تبدیل آن به جمهوری ازبکستان، جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی قره‌قالپاق به «جمهوری قره‌قالپاقستان» تغییر نام داد. در اوایل دههٔ ۱۹۹۰، شماری از ولایت‌ها و شهرهای ازبکستان که نام‌های ایدئولوژیک شوروی داشتند، تغییر نام دادند. | ## جمع‌بندی | آخرین تغییر عمده در تقسیمات اداری ـ سرزمینی ازبکستان (تا سال ۲۰۱۲) انتقال ناحیهٔ «یانگی‌آباد» از ولایت سیردریا به ولایت جیزّخ در سال ۱۹۹۹ بود.