موضوع مقاله: تاریخچه تصویربرداری عصبی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تاریخچه تصویربرداری عصبی | مقدمه: تصویربرداری عصبی یک روش پزشکی است که به پزشکان و پژوهشگران امکان می‌دهد از درون بدن یا مغز بیمار تصویر بگیرند. | ## بخش 1: تاریخچه تصویربرداری عصبی | این روش می‌تواند بخش‌هایی با فعالیت افزایش‌یافته، نواحی با جریان خون زیاد یا کم، ساختار مغز یا بدن بیمار، و همچنین برخی ناهنجاری‌ها را نشان دهد. تصویربرداری عصبی بیشتر برای یافتن محل دقیق برخی بیماری‌ها یا نواقص مادرزادی مانند تومورها، سرطان‌ها یا سرخرگ‌های مسدودشده به‌کار می‌رود. تصویربرداری عصبی نخستین‌بار در دههٔ ۱۸۸۰ میلادی با اختراع تراز گردش خون انسان پدید آمد و پس از آن به اختراع ابزارهای دیگری مانند اشعه ایکس، تهویهٔ بطن‌ها با هوا، آنژیوگرافی مغزی، اسکن‌های PET/SPECT، مغناطیس‌نگاری مغزی و اسکن سی‌تی با زنون انجامید. در این روش، بیمار روی میزی قرار می‌گرفت که بر روی یک تکیه‌گاه متحرک سوار بود و بسته به سطح فعالیت مغزی، امکان نوسان میز وجود داشت. هنگامی که بیمار در معرض محرک‌های پیچیده‌تر شناختی قرار می‌گرفت، میز به سمت سر او متمایل می‌شد. این ابزار که در سال ۱۸۸۲ توسط آنجلو موسو ساخته شد، به‌عنوان نخستین روشِ پدیدآمده در زمینهٔ تصویربرداری عصبی شناخته می‌شود و موسو بیشتر به‌خاطر همین اختراع شهرت دارد. بلافاصله پس از معرفی این روش، دستگاه‌های اشعه ایکس ساخته شدند و در سراسر جهان در پزشکی به‌کار رفتند. مغز تقریباً به‌طور کامل از بافت نرم تشکیل شده و در برابر اشعه ایکس شفاف است، به این معنا که در بررسی‌های معمول با اشعه ایکس عملاً دیده نمی‌شود. این موضوع در مورد بیشتر ناهنجاری‌های مغزی نیز صدق می‌کند، هرچند استثناهایی هم وجود دارد. برای نمونه، یک تومور کلسیفیه‌شده (مانند مننژیوم، کرانیوفارنژیوما و برخی انواع گلیوما) به‌راحتی قابل مشاهده است. تهویهٔ بطن‌ها با هوا برای رفع مشکل محدودیت اشعه ایکس، در سال ۱۹۱۸ جراح مغز و اعصاب والتر دندی روشی به نام تهویهٔ بطن‌ها با هوا ابداع کرد. در این روش، هوای پالایش‌شده مستقیماً به بطن‌های جانبی مغز تزریق می‌شد تا امکان تصویربرداری دقیق‌تری از سامانهٔ بطنی مغز فراهم گردد. به‌لطف بی‌حس‌کننده‌های موضعی، این فرایند دردناک نبود؛ اما بسیار پرخطر به‌شمار می‌رفت. | ## بخش 2: تاریخچه تصویربرداری عصبی | خون‌ریزی، عفونت شدید و تغییرات شدید در فشار درون‌بطن‌ها از جمله تهدیدهای این روش بودند. او در سال ۱۹۱۹ انسفالوگرافی را معرفی کرد؛ روشی پزشکی برای ثبت فعالیت الکتریکی مغز. در این روش، حسگرهایی به مغز متصل می‌شدند که سیگنال‌های الکتریکی آن را شناسایی و اندازه‌گیری می‌کردند. سپس این سیگنال‌ها به تصویر تبدیل می‌شدند و الگوهای فعالیت مغزی را نشان می‌دادند. این پیشرفت‌های نخستین باعث شد تصویربرداری عصبی برای تشخیص بیماری‌هایی مانند صرع، آسیب‌های مغزی و اختلالات خواب به‌کار رود و اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ کارکرد مغز فراهم آورد؛ داده‌هایی که بعدها با پیشرفت تصویربرداری مدرن توسعه یافتند. آنژیوگرافی مغزی که در سال ۱۹۲۷ معرفی شد، به پزشکان امکان داد تا ناهنجاری‌هایی در مغز مانند تومورها و انسداد سرخرگ کاروتید داخلی را با دقت شناسایی و تشخیص دهند. اگاش مونیژ، ابداع‌کنندهٔ این روش، طی یک سال آزمایش‌های متعددی با درصدهای گوناگون محلول‌های رنگی انجام داد که به درون سرخرگ‌ها تزریق می‌شد تا رگ‌های خونی مغز بهتر دیده شوند. او سرانجام دریافت که محلولی شامل ۲۵٪ یدید سدیم هم برای بیماران ایمن‌تر است و هم در نمایان‌سازی رگ‌ها و سرخرگ‌های مغزی کارآمدتر عمل می‌کند. شیوهٔ کار بدین صورت است که ابتدا یک مادهٔ رادیواکتیو (به نام «ردیاب») از طریق تزریق در دست یا بازوی بیمار وارد بدن می‌شود. ردیاب در بدن گردش می‌کند و به ماده‌ای خاص می‌چسبد که اندام یا بافت در جریان سوخت‌وساز تولید می‌کند، مانند گلوکز. در نتیجه پوزیترون‌ها ایجاد می‌شوند و این پوزیترون‌ها توسط دوربین PET ثبت می‌گردند. پس از ثبت، رایانه تصویری دوبعدی یا سه‌بعدی از فعالیت درون اندام یا بافت تولید می‌کند. ایدهٔ اسکن PET در دههٔ ۱۹۵۰ توسط ویلیام سوئیت مطرح شد، اما نخستین دستگاه PET تمام‌بدنی در سال ۱۹۷۴ توسط مایکل فِلف ساخته شد. | ## بخش 3: تاریخچه تصویربرداری عصبی | به‌طور مشابه، توموگرافی با گسیل تک‌فوتون یا اسکن SPECT نیز بر پایهٔ ردیابی یک مادهٔ ردیاب در بدن بیمار کار می‌کند. تفاوت اینجاست که در SPECT پرتوهای گامای گسیل‌شده از محل اتصال ردیاب به‌طور مستقیم ثبت می‌شوند، در حالی که در PET پوزیترون‌ها ثبت می‌شوند. این روش در اوایل دههٔ ۱۹۷۰ توسط فیزیک‌دان دیوید کوهن به‌عنوان روشی غیرتهاجمی توسعه یافت. برای غیرتهاجمی‌بودن، دستگاه MEG به شکل یک کلاه‌خود بزرگ طراحی شد که بیمار سر خود را درون آن قرار می‌داد و دستگاه پس از روشن‌شدن، پالس‌های الکترومغناطیسی ساطع‌شده از مغز را ثبت می‌کرد. اندکی بعد، در سال ۱۹۷۲، کوهن دستگاهی به نام SQUID (ابزار تداخل کوانتومی ابررسانا) را اختراع کرد که توانایی MEG را در شناسایی تغییرات بسیار کوچک در یون‌ها و میدان‌های مغناطیسی مغز فراهم ساخت. در این اسکن، برای بررسی یکنواختی و کفایت جریان خون در تمام بخش‌های مغز، بیمار گاز زنون را که به‌عنوان یک ماده حاجب به‌کار می‌رود، تنفس می‌کند تا نواحی با جریان خون زیاد یا کم آشکار شوند. هرچند در جریان توسعهٔ توموگرافی رایانه‌ای آزمایش‌ها و اسکن‌های آزمایشی فراوانی انجام شد، اما بنیان‌گذار اصلی این روش گادفری هاونسفیلد، مهندس زیست‌پزشکی بریتانیایی بود که نخستین سی‌تی‌اسکنر را در سال ۱۹۶۷ اختراع کرد و در سال ۱۹۷۹ جایزهٔ نوبل را به‌خاطر این دستاورد دریافت نمود. با این حال، به‌کارگیری این اسکنرها در ایالات متحده تا شش سال بعد، یعنی ۱۹۷۳، آغاز نشد. تصویربرداری تشدید مغناطیسی اندکی پس از توسعهٔ اولیهٔ سی‌تی‌اسکن، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI یا اسکن MR) پدید آمد. در این روش، به‌جای استفاده از پرتوهای یون‌ساز یا اشعه ایکس، از تغییرات سیگنال‌هایی بهره گرفته می‌شود که پروتون‌های بدن هنگام قرار گرفتن سر در یک میدان مغناطیسی قوی ایجاد می‌کنند. از جمله نام‌های مرتبط با کاربردهای نخستین این روش در بدن انسان می‌توان به جکسون (۱۹۶۸)، دامادیان (۱۹۷۲) و آبه و پل لاتر بر (۱۹۷۳) اشاره کرد. لاتر بر و سِر پیتر منسفیلد در سال ۲۰۰۳ به‌خاطر کشفیاتشان در زمینهٔ MRI برندهٔ جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی شدند. در آغاز، کاربردهای ساختاری MRI بیش از کاربردهای کارکردی از معرفی این روش سود بردند. | ## جمع‌بندی | در طول دههٔ ۱۹۸۰، پیشرفت‌های فنی و کاربردهای تشخیصی MRI به‌طور چشمگیری گسترش یافت و حتی پزشکان تازه‌کار نیز توانستند آسیب‌شناسی‌های مغزی را تشخیص دهند که یک یا دو دهه پیش در فرد زنده غیرقابل مشاهده یا بسیار دشوار بودند.