موضوع مقاله: سرنمای بوداگرایی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سرنمای بوداگرایی | مقدمه: بودیسم (به پالی و «بودا دهرمه») دین و فلسفه‌ای است که سنّت‌ها، باورها و آیین‌های گوناگونی را دربرمی‌گیرد و بخش بزرگی از آن‌ها بر پایه آموزه‌هایی استوار است که به سیدارتا گوتاما نسبت داده می‌شوند؛ او به بودا، یعنی «بیدارشده»، شناخته می‌شود. | ## بخش 1: سرنمای بوداگرایی | این نوشتار دربرگیرنده مهم‌ترین درونمایه‌های بودیسم از جمله زندگی بودا، شاخه‌ها و مکتب‌های بودایی، متون مقدس، پیشینه، و آموزه‌های بنیادین این آیین است. زادروز بودا هشت رویداد بزرگ چهار دیدار — مشاهداتی که شاهزاده سیدارتا را ژرف تکان داد و او را به درک رنج همه موجودات و آغاز سفر معنوی‌اش واداشت: پیرمردی سالخورده بیماری رنجور مُرده‌ای بر زمین یک زاهد/راهب ویژگی‌های بودا رها شدن از همه آلودگی‌ها (کیلسه — به‌ویژه آز، کینه و فریب) همراه با ردپای بازمانده آن‌ها (وسنه) همه آلودگی‌ها به‌طور کامل کنار گذاشته شده‌اند — هیچ‌کدام باقی نمانده همه آلودگی‌ها از ریشه نابود شده‌اند — بدون هیچ بازمانده‌ای همه آلودگی‌ها سرانجام کنار گذاشته شده‌اند — هیچ آلودگی‌ای دیگر هرگز برنمی‌خیزد دستیابی به همه نیکی‌ها فرزانگی بزرگ (مهاپنّا) گستردگی دامنه — درک کلیت پدیدارهای هستی ژرفای دیدگاه — درک شیوه دقیق هستی هر پدیدار دلسوزی بزرگ (مها-کرونا) ویژگی‌های بدنی بودا ردپای بودا پیکره بودا (بوداروپه) شمایل‌نگاری گوتاما بودا در لائوس و تایلند نمایش گوتاما بودا در فیلم معجزات گوتاما بودا فهرست جاهایی که گوتاما بودا اقامت کرد رنگ‌های هاله بودا (پربهسوره) آبی یاقوتی (نیله) زرد طلایی (پیته) سرخ تند (لوهیته) سپید (اوداته) قرمز (منجسته) خانواده گوتاما بودا شودودنه (پدر) مایا (مادر) یاسودهارا (همسر) راهولا (پسر) مهاپجاپتی گوتمی (مادرخوانده) ناندا (برادر ناتنی) آننده (پسرعمو) آنوروده (پسرعمو) دوَدَته (پسرعمو) آموزگاران بوداسف گوتمه آلاره کالامه — مرحله جهانی نیستی را به گوتمه آموزش داد اودکه رامه‌پوته — مرحله جهانی نه ادراک و نه نا-ادراک را به گوتمه آموزش داد گوتاما بودا در ادیان جهان گوتاما بودا در هندوئیسم شاخه‌های بوداگرایی مکتب‌های بودایی شاخه‌های بوداگرایی ترواده ترواده — به معنای واژه‌به‌واژه «آموزه بزرگان» یا «آموزه کهن»، کهن‌ترین مکتب بودایی بازمانده است. این مکتب در هند بنیان گذاشته شد و نسبتاً محافظه‌کارانه و به‌طور کلی نزدیک‌تر به بودیسم نخستین است. | ## بخش 2: سرنمای بوداگرایی | ترواده سده‌ها دین چیره در سری‌لانکا (اکنون نزدیک به ۷۰٪ جمعیت) و بیشتر جنوب شرقی آسیای قاره‌ای بوده‌است. بنگلادش: سَنگَراج نیکایه مهاستهبیر نیکایه میانمار: تودمه نیکایه سنت ویپسنای مهاسی سیادو شوِگین نیکایه دوَرَه نیکایه کامبوج لائوس سری‌لانکا: سیام نیکایه آمرپوره نیکایه رمنّه نیکایه تایلند: مها نیکایه جنبش دَمَکایه تمیوت نیکایه سنت جنگلی تایلندی سنت آجان چاه مهایانه مهایانه — به معنای واژه‌به‌واژه «گردونه بزرگ»، بزرگ‌ترین مکتب بودایی است و خاستگاهش هند بوده‌است. بر پایه آموزه‌های سنت‌های مهایانه، «مهایانه» همچنین به راه جستن روشن‌شدگی کامل به سود همه موجودات حس‌مند اشاره دارد که «بوداسف‌یانه» یا «گردونه بوداسف» نیز خوانده می‌شود. | ## بخش 3: سرنمای بوداگرایی | حقیقت شریف رنج (دوکَّه اَرییَه سَچَّه) رنج (دوکَّه • دوهکهه) — «باید به‌طور کامل دریافته شود» (پَرینّیَّه) دوکَّه به‌عنوان رنج ذاتی، یعنی درد بدنی یا روانی (دوکَّه-دوکَّه) زاده شدن (جاتی) پیری (جَرا) بیماری (بیادی) مرگ (مَرَنه) اندوه (سوکَه) زاری (پَریدِوَه) درد (دوکَّه) اندوه روانی (دومَنَسّه) ناامیدی (اوپایاسا) دوکَّه ناشی از دگرگونی (ویپَرینامَه-دوکَّه) پیوستن با ناخوشایند (اَپّییِهی سَمپَیوگو) جدایی از خوشایند (پییِهی ویپَّیوگو) نارسیدن به آنچه خواسته می‌شود (یَمپیچَّم نَه لَبَتی تَمپی) دوکَّه از ساختارهای شرطی (سَنکاره-دوکَّه) پنج توده دلبستگی (پَنچوپادانکَّندَه) صورت مادی (روپَه) احساس (وِدَنا) ادراک (سَنّا • سَمجنا) ساختارهای ذهنی (سَنکاره • سَمسکاره) آگاهی (وینّانَه • ویجنانَه) ۲. حقیقت شریف خاستگاه رنج (دوکَّه سَمودَیَه اَرییَه سَچَّه) آرزومندی (تَنها • ترشنا) (سَمودَیَه) — «باید رها شود» (پَهاتَبَّه) آرزومندی برای خوشی‌های حسی (کامَه تَنها) آرزومندی برای هستی (بَهَوَه تَنها) آرزومندی برای نیستی (ویبَهَوَه تَنها) ۳. حقیقت شریف پایان رنج (دوکَّه نیرودَه اَرییَه سَچَّه) نیروانه (نیبّانه • نیروانه) (نیرودَه) — «باید تحقق یابد» (سَچّیکاتَبَّه) عنصر نیبّانه با بازمانده (سَه-اوپادیسِسَه نیبّانَداتو • سوپَدیشِشَه-نیروانه) عنصر نیبّانه بدون بازمانده (اَنوپادیسِسَه نیبّانَداتو • نیر-اوپَدیشِشَه-نیروانه) — پری‌نیروانا (پَرینیبّانه • پَرینیروانه) ۴. | ## جمع‌بندی | حقیقت شریف راه به پایان رنج (دوکَّه نیرودَه گامینی پَتیپَدا اَرییَه سَچَّه) راه اصیل هشتگانه (اَرییو اَتّنگیکو مَگّو • آریه اَشتانگَه مارگَه) — «باید پرورده شود» (بهاوِتَبَّه) بینش درست نیت درست گفتار درست کنش درست معاش درست کوشش درست هوشیاری درست تمرکز درست سه نشانه هستی (تیلَکّنه • تریلَکشَنه) سه نشان هستی ناپایداری (اَنیچَّه • اَنیتیَه) رنج (دوکَّه • دوهکهه) نا-خود (اَنَتّا • آناتمَن) پنج توده (پَنچَه کَندَه • پَنچَه-سکَندَه) اسکندهه ماده (صورت) (روپَه) چهار عنصر بزرگ (مهابوته) عنصر خاک (پَتَوی-داتو) عنصر آب (مایع) (آپو-داتو) عنصر آتش (گرما) (تِجو-داتو) عنصر باد (هوا) (وایو-داتو) احساس (وِدَنا) احساس خوشایند (سوکَه) احساس دردناک (دوکَّه) احساس نه دردناک و نه خوشایند (خنثی) (اَدوکَّم-اَسوکا) ادراک (سَنّا • سَمجنا) ساختارهای ذهنی (سَنکاره • سَمسکاره) آگاهی (وینّانَه • ویجنانَه) پیدایش وابسته (پَتیچَّسَموپّاده • پرَتیتیَه‌سَموتپاده) شرطیت این/آن (ایدَپَّچَّیَتا) توصیف سرشت عِلّی همه چیز در جهان با این فرمول: هنگامی که این هست، آن هست.از پدیدآمدن این، پدیدآمدن آن می‌آید.هنگامی که این نیست، آن نیست.از نایستی این، نایستی آن می‌آید.