موضوع مقاله: آموزش در فرانسه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در فرانسه | مقدمه: آموزش در فرانسه به شکلی بسیار متمرکز سازمان‌دهی شده و زیر نظر دو نهاد اصلی اداره می‌شود: وزارت آموزش ملی و جوانان و وزارت آموزش عالی و پژوهش. | ## بخش 1: آموزش در فرانسه | این نظام آموزشی به سه مرحله اصلی تقسیم می‌شود: آموزش ابتدایی (شامل پیش‌دبستانی و دبستان)، آموزش متوسطه (شامل دوره راهنمایی، دبیرستان و برخی دوره‌های تخصصی) و آموزش عالی (شامل دانشگاه‌ها، مدارس عالی و دوره‌های تخصصی). از سال ۲۰۱۹ میلادی (۱۳۹۸ خورشیدی)، آموزش برای کودکان از سه تا شانزده سالگی اجباری است و آموزش حرفه‌ای نیز از شانزده تا هجده سالگی الزامی شمرده می‌شود. شمار دانش‌آموزان و دانشجویان فرانسه از مرز ۱۵ میلیون نفر گذشته‌است که نزدیک به یک‌چهارم کل جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند. میانگین هزینه سالانه دولت برای هر دانش‌آموز ۸۹۲۰ یورو است که بسته به سطح تحصیلی تفاوت قابل توجهی دارد؛ برای دانش‌آموزان ابتدایی این رقم ۷۰۰۰ یورو و برای دانشجویان آموزش عالی بیش از ۱۱٬۵۳۰ یورو است. اصول بنیادین نظام آموزشی فرانسه عبارت‌اند از: اجباری بودن آموزش، رایگان بودن، لائیسیته (جدایی دین از آموزش دولتی) و بی‌طرفی در آموزش عمومی، به علاوه آزادی سازماندهی و ارائه آموزش. مؤسسات خصوصی ۱۷ درصد از دانش‌آموزان را پوشش می‌دهند که ۹۷ درصد از آن‌ها در مؤسساتی با قرارداد دولتی قرار دارند. بر اساس آزمون بین‌المللی ارزیابی دانش‌آموزان (پیزا/PISA)، عملکرد نظام آموزشی فرانسه در میانگین کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) قرار دارد. معرفی در مقایسه با دیگر نظام‌های آموزشی جهان، نظام آموزشی فرانسه با حضور پررنگ دولت در سازماندهی و تأمین مالی آموزش شناخته می‌شود. اصول بنیادی آموزش در قانون فرانسه تصریح شده‌اند و برنامه‌های درسی نیز از این قاعده مستثنا نیستند. این نظام آموزشی خود متمرکز است و وزارت آموزش ملی در رأس آن قرار دارد (به جز آموزش عالی). با این حال، از دهه ۱۹۸۰ میلادی (۱۳۶۰ خورشیدی) به این سو، برخی جنبه‌های مدیریتی به سطح محلی واگذار شده‌است. از مهم‌ترین اصول این نظام می‌توان به اجباری بودن آموزش، رایگان بودن، لائیسیته و بی‌طرفی در آموزش عمومی، و نیز آزادی سازماندهی آموزش اشاره کرد. رایگان بودن آموزش از سال ۱۸۸۱ میلادی برای دوره ابتدایی و از سال ۱۹۳۳ میلادی برای دوره متوسطه دولتی اعمال شد. بی‌طرفی فلسفی و سیاسی هم برای معلمان و هم برای دانش‌آموزان در آموزش دولتی الزامی است. آموزش اجباری از سال ۱۸۸۲ میلادی در فرانسه وجود دارد و محدوده سنی این الزام در طول دهه‌ها گسترش یافته‌است. از سال ۱۸۸۶، آموزش دولتی در فرانسه لائیک است و قانون لائیسیته دولت در سال ۱۹۰۵ این اصل را تقویت کرد. تنها مدارک تحصیلی که توسط دولت اعطا یا به رسمیت شناخته شده‌اند از اعتبار رسمی برخوردارند. مؤسسات خصوصی دارای قرارداد با دولت از سوی آن یارانه دریافت می‌کنند و تنها ۳ درصد از دانش‌آموزان بخش خصوصی در مؤسساتی بدون قرارداد تحصیل می‌کنند. پیش از این، آموزش از ۶ سالگی اجباری بود اما میزان ثبت‌نام کودکان سه‌ساله به ۹۷ درصد رسیده بود. کودکان از ۶ سالگی وارد دبستان و از ۱۱ تا ۱۵ سالگی در دوره راهنمایی تحصیل می‌کنند. پس از پایان دوره راهنمایی، دانش‌آموزان به طور عمده یا به دبیرستان عمومی و فناوری یا به دبیرستان حرفه‌ای راهنمایی می‌شوند. دوره دبیرستان معمولاً سه سال است و دانش‌آموزانی که در آزمون‌های پایان دبیرستان قبول شوند، مدرک ملی بکالوریا (به فرانسوی: ) را دریافت می‌کنند که به شکل‌های عمومی، فناوری یا حرفه‌ای ارائه می‌شود. برای کسانی که تحصیل را پیش از دریافت بکالوریا رها کرده‌اند، دیپلم دسترسی به تحصیلات دانشگاهی (DAEU) وجود دارد. بین ۱۶ تا ۱۸ سالگی، آموزش از سال ۲۰۱۸ اجباری است و می‌تواند به شکل ادامه تحصیل در مؤسسات دولتی یا خصوصی، کارآموزی، خدمت مدنی یا اشتغال باشد. | ## بخش 2: آموزش در فرانسه | آموزش عالی در فرانسه دو نظام اصلی دارد: نظام دانشگاهی و سایر بخش‌های آموزش عالی شامل کلاس‌های آمادگی مدارس عالی (به فرانسوی: ) و مدارس عالی (به فرانسوی: ). پیشینه آموزش عمومی در قرن نوزدهم میلادی، چند نهاد آموزشی وجود داشت: خانواده‌ها، کلیساها، مدرسه و محیط کار. از سال ۱۷۸۹ میلادی و انقلاب فرانسه، این ایده مطرح شد که دولت باید آموزش را به نام ایده پیشرفت سازمان دهد. جامعه‌شناس فرانسوی فرانسوا دوبه در سال ۲۰۰۷ تأکید کرد که «مدرسه جمهوری‌خواه بر پروژه اخلاقی رهایی و استقرار نظم اجتماعی جدید استوار بود». با این حال، دختران و پسران در آموزش به یک شکل مورد توجه قرار نمی‌گرفتند و بیشتر آموزش پسران مدنظر بود. در دوران امپراتوری (۱۸۰۴ تا ۱۸۱۵)، ناکافی بودن شبکه آموزشی برای تربیت کادرهای مورد نیاز دولت آشکار شد که به تأسیس دانشگاه امپراتوری و ایجاد نظام اداری متمرکز آموزشی انجامید. در دوران بازگشت پادشاهی (۱۸۱۴ تا ۱۸۳۰)، ساختار دانشگاه امپراتوری که بیش از حد مستقل از رئیس دولت و نهادهای مذهبی تلقی می‌شد، از سال ۱۸۱۵ بازنگری شد. قانون گیزو (به فرانسوی: ) در ۲۸ ژوئن ۱۸۳۳ (۷ تیر ۱۲۱۲) تأسیس مدارس محله‌ای را در برخی شرایط الزامی کرد. در ادامه، این قانون گسترش یافت و از سال ۱۸۶۷، شهرهایی با بیش از ۵۰۰ نفر جمعیت موظف به تأسیس مدارس دختران شدند. یکی از مهم‌ترین اصلاحات در تاریخ آموزش فرانسه، اجرای قوانین ژول فری (به فرانسوی: ) در سال‌های ۱۸۸۱ و ۱۸۸۲ بود که اجباری بودن آموزش (بین ۷ تا ۱۳ سالگی)، رایگان بودن و لائیسیته آموزش دولتی را اعلام کرد. در سال ۱۸۹۴، سال تحصیلی شامل شش هفته تعطیلات تابستانی و یک هفته تعطیلات عید پاک بود و هفته‌های درسی ۳۰ ساعت در پنج روز تقسیم می‌شد. دختران از سال ۱۸۸۰ با تصویب قانون کامی سه (به فرانسوی: ) به آموزش متوسطه دسترسی یافتند. با این حال، برنامه‌های درسی متفاوت بود و مدرک پایان تحصیلات متوسطه به آن‌ها اجازه ورود به دانشگاه را نمی‌داد. تنها از سال ۱۹۲۴ بود که محتوا، مدت، ساعات آموزشی و بکالوریا برای دختران و پسران یکسان شد. در مورد بکالوریا، نرخ دارندگان این مدرک در دهه ۱۹۰۰ تنها ۲ درصد و در سال ۱۹۵۰ شش درصد بود. وزیر آناتول دو مونزی اعلام کرد که «آموزش ملی مترادف با برابری آموزشی و گسترش رایگان بودن است و به بیانی ساده، آموزش ملی به معنای تنه مشترک درختی است که همه از آن برخوردار می‌شوند». در نیمه دوم قرن بیستم، دگرگونی عمیقی رخ داد که پیوند تنگاتنگی با تحولات اجتماعی و فکری (به‌ویژه رویدادهای می ۱۹۶۸) داشت؛ همچنین گسترش سن آموزش اجباری و افزایش تنوع در ترکیب دانش‌آموزان به دلیل مهاجرت و حاشیه‌نشینی در کلان‌شهرها از دیگر عوامل این تحول بودند. نابرابری‌های آموزشی خاستگاه اجتماعی دانش‌آموزان بر پیشرفت تحصیلی آن‌ها تأثیر می‌گذارد. این نابرابری‌ها می‌توانند بر رشد اجتماعی-عاطفی دانش‌آموزان نیز اثر بگذارند که نقشی مهم در موفقیت تحصیلی دارد. در پایه سوم ابتدایی (CE2)، دانش‌آموزان چارک پایین درآمدی در سال ۲۰۱۹ به طور میانگین نمره ۵۷ از ۱۰۰ در درس فرانسوی و ۵۸ در ریاضیات کسب کردند، در حالی که این ارقام برای دانش‌آموزان چارک بالای درآمدی به ترتیب ۸۷ و ۸۵ بود. نابرابری‌ها پس از دوره راهنمایی تشدید می‌شوند؛ نرخ دسترسی به پایه اول دبیرستان عمومی یا فناوری برای دانش‌آموزان طبقات مرفه دو برابر بیشتر از دانش‌آموزان طبقات محروم است. در آموزش عالی، فرزندان مدیران ارشد ۲٫۹ برابر بیشتر از فرزندان طبقه کارگر در میان دانشجویان حضور دارند. این دوره شامل سه‌پایه است و کودکان بر اساس سن گروه‌بندی می‌شوند: از ۳ تا ۴ سال (به فرانسوی: )، از ۴ تا ۵ سال (به فرانسوی: ) و از ۵ تا ۶ سال (به فرانسوی: ). در دوپایه نخست، هدف‌های آموزشی بر تقویت رشد شخصیت کودک و ارتباط او با محیط از طریق فعالیت‌های بازی‌محور استوار است؛ در پایه سوم، زمینه گذار به دبستان و آغاز یادگیری خواندن، نوشتن و حساب فراهم می‌شود. | ## بخش 3: آموزش در فرانسه | چرخه دوم شامل پایه آمادگی (CP) و اول ابتدایی (CE1) است؛ چرخه سوم نیز شامل دوم ابتدایی (CE2)، اول میانی (CM1) و دوم میانی (CM2) می‌شود. در طول این دوره دانش‌آموزان در هفت درس اصلی آموزش می‌بینند: زبان فرانسوی، ریاضیات، علوم و فناوری، جغرافیا و تاریخ، تربیت مدنی، هنر و تربیت بدنی. + پایه‌های دبستان در فرانسه نام فرانسوی چرخه سن CP (به فرانسوی: ) چرخه ۲ ۶–۷ CE1 (به فرانسوی: ) چرخه ۲ ۷–۸ CE2 (به فرانسوی: ) چرخه ۳ ۸–۹ CM1 (به فرانسوی: ) چرخه ۳ ۹–۱۰ CM2 (به فرانسوی: ) چرخه ۳ ۱۰–۱۱ آموزش متوسطه دوره راهنمایی (Collège) دانش‌آموزان از ۱۱ تا ۱۵ سالگی در دوره راهنمایی (به فرانسوی: ) تحصیل می‌کنند. این دوره رسالت ارائه پایه مشترکی از دانش اساسی به همه دانش‌آموزان را بر عهده دارد. درس‌های این دوره عبارت‌اند از: زبان فرانسوی، ریاضیات، زبان‌های خارجی اول و دوم، علوم اجتماعی (جغرافیا، تاریخ و تربیت مدنی)، علوم تجربی، هنر و تربیت بدنی. گذراندن این آزمون برای ورود به دبیرستان الزامی است اگرچه قبولی در آن شرط ورود نیست. دبیرستان (Lycée) پس از دوره راهنمایی، دانش‌آموزان به دبیرستان عمومی و فناوری یا دبیرستان حرفه‌ای می‌روند. دانش‌آموزان در پایه دوم همه برنامه درسی مشترکی دارند و در پایان آن، شاخه عمومی یا فناوری را انتخاب می‌کنند. با اصلاحات ۲۰۱۹ که از سال تحصیلی ۲۰۱۹–۲۰ اجرا شد، دانش‌آموزان دیگر مجبور نیستند بین شاخه‌های ادبیات (L)، علوم اقتصادی-اجتماعی (ES) یا علوم (S) انتخاب کنند. درس‌های مشترک شامل زبان فرانسوی، تاریخ و جغرافیا، تربیت اخلاقی و مدنی، دو زبان خارجی، علوم و تربیت بدنی است. تخصص‌ها نیز طیف گسترده‌ای از هنر تا ریاضیات، علوم زیستی، فیزیک و شیمی و علوم اجتماعی را دربرمی‌گیرند. در پایان پایه Terminale، دانش‌آموزان در آزمون ملی بکالوریا (به فرانسوی: ) شرکت می‌کنند که مدرک ورود به آموزش عالی محسوب می‌شود. برخی دبیرستان‌های عمومی نیز پس از بکالوریای حرفه‌ای، دوره‌های تکمیلی دو ساله برای دریافت مدرک تکنسین عالی (BTS) ارائه می‌دهند. ارزیابی و نمره‌دهی نمره‌ها (به فرانسوی: ) از ۰ تا ۲۰ است و کارنامه سه‌ماهه (به فرانسوی: ) شامل نظر معلم نیز می‌شود. پرکاربردترین نظام، دانشگاه‌ها هستند، همراه با کلاس‌های آمادگی مدارس عالی و مدارس عالی. آموزش عالی فرانسه در سه سطح سازماندهی شده‌است که با چارچوب فرایند بولونیا همخوانی دارد: لیسانس (به فرانسوی: ) و لیسانس حرفه‌ای، مقطع ارشد (به فرانسوی: ) و دکترا. مؤسسات به دو دسته «مدارس عالی» (به فرانسوی: ) و «دانشگاه‌های دولتی» تقسیم می‌شوند. ورود به آن‌ها از طریق آزمون‌های رقابتی پس از دو تا سه سال تحصیل در کلاس‌های آمادگی انجام می‌شود. این مدارس معمولاً در زمینه مهندسی، مدیریت یا علوم انسانی تخصص دارند و بسیاری از رهبران سیاسی و اقتصادی فرانسه فارغ‌التحصیل این مدارس هستند. جایگاه بین‌المللی بر اساس برنامه بین‌المللی ارزیابی دانش‌آموزان (پیزا/PISA) که نظام‌های آموزشی جهان را با هم مقایسه می‌کند، نتایج نظام آموزشی فرانسه در میانگین کشورهای عضو OECD قرار دارد. در سال ۲۰۱۸، نمره مهارت‌های خواندن ۴۸۰ بود در حالی که میانگین کشورهای OECD ۴۷۲ بود. هزینه‌های آموزش عمومی ابتدایی و متوسطه ۳٫۷ درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهد که نزدیک به میانگین کشورهای OECD (۳٫۴ درصد) است. | ## جمع‌بندی | با اینکه نسبت دانش‌آموزان به کل جمعیت در فرانسه (۱۹٫۲ درصد) به طور قابل توجهی بالاتر از میانگین اروپایی (۱۶٫۹ درصد) است، فرانسه توانسته سهم هزینه‌های عمومی آموزش را در محدوده میانگین OECD نگه دارد.