موضوع مقاله: مذاکرات صلح اسرائیل و فلسطین (۲۰۱۳–۲۰۱۴) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مذاکرات صلح اسرائیل و فلسطین (۲۰۱۳–۲۰۱۴) | مقدمه: مذاکرات صلح اسرائیل و فلسطین (۲۰۱۳–۲۰۱۴) بخشی از فرایند صلح اسرائیل و فلسطین بود. | ## بخش 1: مذاکرات صلح اسرائیل و فلسطین (۲۰۱۳–۲۰۱۴) | مذاکرات مستقیم میان اسرائیل و فلسطینیان در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۳ پس از تلاش وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا، جان کری، برای از سرگیری روند صلح آغاز شد. مارتین ایندک از مؤسسه بروکینگز در واشینگتن به‌عنوان نماینده ویژه آمریکا برای نظارت بر مذاکرات منصوب شد. حماس که حکومت نوار غزه را در دست داشت، اعلامیه کری را رد کرد و اعلام نمود که محمود عباس مشروعیتی برای مذاکره به نام ملت فلسطین ندارد. مذاکرات قرار بود تا نُه ماه به درازا بکشد و تا میانه ۲۰۱۴ به توافق نهایی دربارهٔ درگیری اسرائیل و فلسطین برسد. هیئت مذاکره‌کننده اسرائیل به سرپرستی تسیپی لیونی، وزیر دادگستری، و هیئت فلسطینی به ریاست صائب عریقات اداره می‌شد. مذاکرات در واشینگتن آغاز شد و قرار بود به هتل کینگ دیوید در بیت‌المقدس و سپس به الخلیل منتقل شود. مهلت نهایی برای دستیابی به چارچوب کلی توافق ۲۹ آوریل ۲۰۱۴ تعیین شده بود؛ اما با سررسید این مهلت مذاکرات فروپاشید. مارتین ایندک، فرستاده ویژه آمریکا، عمدتاً اسرائیل را مقصر شکست مذاکرات دانست؛ در حالی که وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا اعلام کرد هیچ‌یک از طرفین به‌تنهایی مقصر نبوده و «هر دو طرف اقدام‌هایی انجام دادند که به‌شدت ناسازنده بود». این مذاکرات پس از سه سال وقفه در گفت‌وگوهای رسمی میان دو طرف، از زمان مذاکرات سال ۲۰۱۰، از سر گرفته شد. تا سال ۲۰۲۵ این مذاکرات آخرین گفت‌وگوهای رسمی میان اسرائیل و فلسطینیان دربارهٔ پایان‌دادن به درگیری بوده‌است. تشکیلات خودگردان فلسطین پذیرفت که درخواست عضویت در سازمان‌های بین‌المللی و شناسایی به‌عنوان کشور مستقل را به تعویق بیندازد؛ در مقابل اسرائیل آزادی ۱۰۴ زندانی فلسطینی را پیشنهاد داد که ۱۴ تن از آنان عرب‌های اسرائیلی بودند و همگی پیش از پیمان اسلو اول (۱۹۹۳) در زندان‌های اسرائیل به‌سر می‌بردند. این زندانیان در مجموع مسئول کشتن ۵۵ غیرنظامی اسرائیلی، ۱۵ نفر از نیروهای امنیتی اسرائیل، یک گردشگر فرانسوی و ده‌ها فلسطینی مظنون به همکاری با اسرائیل بودند. با این حال منتقدان خاطرنشان ساختند که اسرائیل پیش‌تر در سال ۱۹۹۹ طبق تفاهم‌نامه شرم‌الشیخ همین ۱۰۴ زندانی را آزاد کردن متعهد شده بود اما هرگز به این تعهد عمل نکرده بود. برخی نیز نگران بودند که اسرائیل زندانیان آزادشده را بی‌سروصدا دوباره بازداشت کند و بر این باور بودند که اسرائیل از آزادسازی تدریجی زندانیان به‌عنوان ابزار فشار بر مذاکرات بهره‌گیری می‌کند. بر پایه گزارش کمیته حقیقت‌یاب شرم‌الشیخ، دلیل تصمیم اسرائیل برای آزاد نکردن زندانیان در آن زمان افزایش چشمگیر خشونت از سوی سازمان آزادی‌بخش فلسطین بود که سرانجام به انتفاضه دوم انجامید. آزادی زندانیان در ۱۳ اوت ۲۰۱۳ اسرائیل نخستین گروه شامل ۲۶ زندانی فلسطینی را آزاد کرد. آزادسازی زندانیان با اعتراض شدید همراه بود؛ به‌ویژه از سوی خانواده‌های قربانیان اسرائیلی. بنیامین نتانیاهو با وجود مخالفت شدید اعضای ائتلاف حاکم بر ادامه این روند پافشاری کرد. فلسطینیان حاضر به تمدید مذاکرات نشدند و محمود عباس درخواست عضویت در ۱۵ سازمان بین‌المللی از جمله نهادهای سازمان ملل متحد را ارائه داد. اسرائیل این اقدام را نقض تعهدات فلسطینی‌ها تلقی کرد و مرحله چهارم آزادسازی را لغو نمود. | ## بخش 2: مذاکرات صلح اسرائیل و فلسطین (۲۰۱۳–۲۰۱۴) | روند مذاکرات در طول دوره نُه‌ماهه، جان کری ۳۴ بار با محمود عباس و نزدیک به دو برابر آن با بنیامین نتانیاهو دیدار کرد. ژوئیه–اوت ۲۰۱۳ در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۳ در حالی که مذاکره‌کنندگان دو طرف برای دومین روز در واشینگتن گرد آمده بودند، محمود عباس اعلام کرد: «در یک راه‌حل نهایی، حضور هیچ اسرائیلی‌ای را — نه غیرنظامی و نه سرباز — در سرزمین‌مان نخواهیم پذیرفت.» مقام‌های اسرائیلی فوراً او را به تبعیض علیه یهودیان متهم کردند. سرپرستان هیئت فلسطینی صائب عریقات و محمد اشتیه و سرپرستان هیئت اسرائیلی تسیپی لیونی و ایتسحاق مولخو بودند. در ۱۹ اوت عباس خواستار نقش فعال‌تر آمریکا در مذاکرات شد و گفت نقش واشینگتن باید فراتر از نظارت صِرف باشد. در ۲۰ اوت اسرائیل از آمریکا خواست تا از حکومت نظامی مصر حمایت کند و هشدار داد که بی‌توجهی به ارتش مصر ممکن است مذاکرات صلح را به خطر بیندازد. او همچنین گفت در صورت دستیابی به توافق صلح، احتمالاً از حق بازگشت فلسطینیان باید صرف‌نظر شود. عباس سخنان پیشین خود مبنی بر خالی‌بودن کشور فلسطین از هرگونه حضور اسرائیلی را تعدیل کرد و گفت منظورش اسرائیلی‌هایی بود که «بخشی از اشغالگری» هستند و با حضور یهودیان یا اسرائیلی‌ها برای تجارت یا گردشگری مشکلی ندارد. سپتامبر ۲۰۱۳ در ۵ سپتامبر نبیل شعث، مذاکره‌کننده فلسطینی، اعلام کرد که اسرائیل هنوز هیچ پیشنهاد تازه‌ای ارائه نکرده و تنها اجازه حضور مارتین ایندک در یکی از شش دور مذاکره را داده‌است. در ۸ سپتامبر اسرائیل فلسطینیان را به درز اطلاعات محرمانه مذاکرات به رسانه‌ها متهم کرد. در ۲۶ سپتامبر عباس در شورای امنیت سازمان ملل متحد سخنرانی کرد و ضمن خوشامدگویی به از سرگیری مذاکرات، شهرک‌سازی اسرائیل را به‌شدت انتقاد کرد. حماس و جهاد اسلامی خواستار انتفاضه سوم شدند و سخنگوی بازوی نظامی حماس مذاکرات جاری را «بی‌ثمر» خواند. اکتبر–نوامبر ۲۰۱۳ در ۱۷ اکتبر عباس بار دیگر تأکید کرد که هیچ‌گونه حضور نظامی اسرائیل در سرزمین فلسطین را نخواهد پذیرفت. در ۲۸ اکتبر نتانیاهو قاطعانه حق بازگشت فلسطینیان را رد کرد و گفت بیت‌المقدس باید تقسیم‌نشده باقی بماند. در ۶ نوامبر مذاکره‌کنندگان اسرائیلی اعلام کردند که کشوری بر مبنای مرزهای ۱۹۶۷ شکل نخواهد گرفت و دیوار حائل مرز آینده خواهد بود. دسامبر ۲۰۱۳ در ۴ دسامبر عریقات به کری گفت که مذاکرات در حال شکست خوردن است و از او خواست آنها را نجات دهد. یک روزنامه اسرائیلی گزارش داد که اسرائیل آماده واگذاری ۲۰۰۰ هکتار زمین به فلسطینیان است؛ زمین‌هایی که مالکیت خصوصی فلسطینیان بوده اما تحت اشغال نظامی اسرائیل قرار داشت. در ۲۶ دسامبر وزیران حزب لیکود به رهبری میری رگو لایحه‌ای برای الحاق دره اردن پیش بردند که در صورت تصویب مانع پذیرش طرح آمریکایی دربارهٔ کنترل فلسطینی بر دره اردن و گذرگاه‌های مرزی با اردن می‌شد. در ۳۰ دسامبر عریقات اعلام کرد مذاکرات صلح شکست خورده و گفت محروم‌کردن کشور فلسطین از مرز مشترک با اردن گامی آشکار به‌سوی آپارتاید است و تشکیلات خودگردان باید به‌طور یک‌جانبه به‌دنبال شناسایی بین‌المللی برود. ژانویه ۲۰۱۴ در ۱ ژانویه ۲۰۱۴ روزنامه معاریو گزارش داد که رهبران اسرائیلی و آمریکایی امکان واگذاری بخش‌هایی از مثلث عربی به فلسطینیان را در ازای شهرک‌های یهودی‌نشین در کرانه باختری به‌طور جدی بررسی می‌کنند. رامی حمدالله نیز اعلام کرد که با وجود اظهارات عریقات مبنی بر شکست مذاکرات، فلسطینیان تا مهلت آوریل به مذاکره ادامه خواهند داد. | ## بخش 3: مذاکرات صلح اسرائیل و فلسطین (۲۰۱۳–۲۰۱۴) | در ۵ ژانویه سخت‌گیران ائتلاف نتانیاهو تهدید کردند که اگر وی مرزهای ۱۹۶۷ را مبنای مذاکرات بپذیرد از دولت خارج خواهند شد. احزاب اپوزیسیون میانه‌رو مانند حزب کارگر اسرائیل اعلام کردند در صورت وقوع چنین اتفاقی برای حفظ ائتلاف به دولت خواهند پیوست. بر پایه گزارش‌ها در ۹ ژانویه حمایت از توافق دوکشوری در کنست ۸۵ رأی موافق در برابر ۳۵ مخالف بود. مذاکره‌کنندگان آمریکایی همچنین تلاش می‌کردند احزاب حریدی شاس و اتحاد یهودیت توراتی را که عموماً از روند صلح حمایت می‌کردند به پیوستن به دولت ترغیب کنند. عریقات در واکنش گفت: «این اعلامیه تعهد آشکار اسرائیل به نابودی تلاش‌های صلح و تحمیل رژیم آپارتاید را نشان می‌دهد». در ۱۴ ژانویه موشه یعلون، وزیر دفاع اسرائیل، مذاکرات را رد کرد و جان کری را توهین نمود و گفت کری بر اساس «احساسات مسیحایی» عمل می‌کند. در ۱۸ ژانویه یائیر لاپید، وزیر دارایی اسرائیل، تهدید کرد که حزب یش عتید را از ائتلاف خارج خواهد کرد اگر مذاکرات صلح پیشرفت نکند؛ امری که به سقوط دولت می‌انجامید. در ۲۱ ژانویه اسرائیل ساخت ۳۸۱ واحد مسکونی جدید شهرک‌نشینی در کرانه باختری را اعلام کرد. فلسطینیان این اقدام را محکوم کردند و امکان تمدید مذاکرات فراتر از مهلت نُه‌ماهه را رد نمودند. در ۲۷ ژانویه فلسطینیان اعلام کردند که اجازه نخواهند داد «حتی یک شهرک‌نشین» در کشور فلسطین باقی بماند اما این رویکرد ضدیهودی نیست؛ یهودیانی که در کرانه باختری زندگی می‌کنند می‌توانند با ترک تابعیت اسرائیلی و درخواست شهروندی فلسطین در آنجا بمانند. یک نظرسنجی نشان داد ۴٫۵ درصد شهرک‌نشینان یهودی چنین گزینه‌ای را در نظر می‌گیرند. چارچوب پیشنهادی آمریکا بر پایه اطلاعات درزکرده در ۳۱ ژانویه ۲۰۱۴، مارتین ایندک اعلام کرد که چارچوب توافق صلح مورد حمایت آمریکا اجازه می‌دهد تا ۸۰ درصد شهرک‌نشینان یهودی در کرانه باختری باقی بمانند. طبق این طرح، مرزها به‌گونه‌ای ترسیم می‌شد که خانه‌های نزدیک به ۸۰ درصد شهرک‌نشینان در خاک اسرائیل قرار گیرد و در مقابل بخش‌های دیگری از زمین در چارچوب تبادل سرزمینی به فلسطین واگذار شود. نکته کلیدی دیگر آن بود که اسرائیل نقشی در تأمین امنیت مرز کرانه باختری با اردن حفظ کند و ترتیبات امنیتی شامل منطقه‌ای با حصارهای مجهز به حسگرها و پهپادهای نظارتی باشد. اسرائیل مرحله چهارم آزادسازی زندانیان را متوقف کرد و در واکنش تشکیلات خودگردان فلسطین درخواست عضویت در ۱۵ سازمان بین‌المللی از جمله نهادهای سازمان ملل متحد را ارائه داد که اسرائیل آن را نقض تعهدات فلسطینی تلقی کرد. جان کری برای نجات مذاکرات به اسرائیل سفر کرد و با نتانیاهو در بیت‌المقدس و عریقات در رام‌الله دیدار نمود. گزارش شد که کری تلاش داشت نتانیاهو را با پیشنهاد آزادی جاناتان پولارد در ازای آزادسازی صدها زندانی فلسطینی قانع کند اما این طرح عملی نشد. فلسطینیان به‌عنوان پیش‌شرط ادامه مذاکرات خواستار شناسایی کشور فلسطین در مرزهای ۱۹۶۷ با بیت‌المقدس شرقی به‌عنوان پایتخت و آزادی ۱۲۰۰ زندانی شدند. در اواخر آوریل ۲۰۱۴ پس از توافق آشتی میان حماس و فتح، اسرائیل تصمیم گرفت مذاکرات سیاسی با فلسطینیان را به حالت تعلیق درآورد و تحریم‌های اقتصادی علیه تشکیلات خودگردان فلسطین وضع کند. به گفته میانجی آمریکایی مارتین ایندک، در جریان مذاکرات طرف اسرائیلی امتیازهایی «در بازه‌ای که امکان توافق را فراهم می‌ساخت» پذیرفته بود اما طرف فلسطینی از ارائه پاسخ روشن به پیشنهاد اسرائیل تا هنگام فروپاشی گفت‌وگوها طفره رفت. | ## جمع‌بندی | وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا اعلام کرد هیچ‌یک از طرفین به‌تنهایی مقصر نبوده و «هر دو طرف اقدام‌هایی انجام دادند که به‌شدت ناسازنده بود».