موضوع مقاله: زرنوقه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # زرنوقه | مقدمه: این روستا در ۲۷–۲۸ مه ۱۹۴۸ در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد و ساکنان عرب آن اخراج گردیدند. | ## بخش 1: زرنوقه | زرنوقه در ۱۰ کیلومتری جنوب‌غربی رمله در دشت ساحلی فلسطین و در ارتفاع نزدیک به ۵۰ متری از سطح دریا قرار داشت. پیش از ۱۹۴۸ این روستا به‌سبب کشت مرکبات و موز بسیار آباد بود و تنش‌هایی با مستعمره‌های یهودی همسایه به‌ویژه رخووت داشت. جغرافیا زرنوقه در دشت ساحلی فلسطین ساخته شده بود و از طریق یک جاده فرعی به جاده اصلی منتهی به رمله راه داشت. روستا و زمین‌های اطرافش فاقد چشمه بودند اما چاه‌های فراوانی در شمال و شمال‌غربی آن وجود داشت. پیشینه از عصر مفرغ تا دوره اسلامی آغازین سفال‌هایی از دوره مفرغ متأخر در این مکان یافت شده‌اند. یک ساختمان، یک کارگاه شراب‌سازی و سفالینه‌هایی از دوره بیزانسی نیز کشف شده‌اند و بقایایی از دوره اسلامی آغازین نیز در همین مکان شناسایی شده‌است. دوره عثمانی گورهایی از اواخر دوره عثمانی در این مکان کاوش شده‌اند و همچنین ساختمانی با یک کوره و سفالینه‌هایی از سده‌های هجدهم و نوزدهم میلادی یافت شده‌است. یک چامه (شعر) دوسطری به خط نسخ تاریخ ساخت مسجد را ۱۲۰۷ هجری قمری (۱۷۹۲/۹۳ میلادی) ذکر کرده‌است. روستا بدون نام در نقشه‌ای که پیِر ژاکوتن در سال ۱۷۹۹ ترسیم کرد نشان داده شده‌است. در اوایل سده نوزدهم میلادی و در دوره حکومت ابراهیم پاشا مصری (۱۸۳۱–۱۸۴۰) موجی از مهاجران مصری به زرنوقه سرازیر شدند که به رشد جمعیت و شکل‌گیری برخی جنبه‌های زندگی روستایی کمک کرد. یافته‌های باستان‌شناختی از جمله کوزه‌های مصری «بلّاص» که در دفن‌های محلی بازکاربرد شده بودند پیوندهای مادی میان مهاجران مصری و جمعیت بومی را بازتاب می‌دهد. | ## بخش 2: زرنوقه | این گورها حاوی ظروف سفالی ساخت مصر و ردّ غلات بودند که احتمال وجود شیوه‌های آیینی را نشان می‌دهد. در ۱۸۶۳ ویکتور گِرَن جمعیت زرنوقه را ۳۰۰ نفر برآورد کرد و گزارش داد که روستا در میان مزارع تنباکو قرار دارد. فهرست روستایی عثمانی از حدود ۱۸۷۰ شمار ۱۰۷ خانه و ۲۶۷ نفر جمعیت (فقط مردان) را ثبت کرد. چارلز وارن در ۱۸۷۱ هنگام عبور از منطقه نوشت: «از میان باغ‌های زیتون و گلستان‌ها از زرنوکا گذشتیم تا اینکه از تپه‌هایی ناهموار گذشته به روستای عاقر رسیدیم.» در ۱۸۸۲ بررسی فلسطین غربی وابسته به صندوق اکتشاف فلسطین زرنوقه را روستایی بزرگ از خشت با پرچین‌های کاکتوس و چاه‌هایی در باغ‌ها توصیف کرد. در مارس ۱۸۹۲ درگیری‌ای میان چوپانان زرنوقه و کشاورزان یهودی موشاوای تازه‌بنیاد رخووت پدید آمد که سرانجام در دادگاه حل شد. در ۱۹۱۳ درگیری خشونت‌باری رخ داد که به گفته یهودیان با دزدیدن انگور از تاکستانی در ریشون لتسیون آغاز شده بود. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۱٬۹۵۲ نفر رسید که همچنان همه مسلمان بودند و در ۴۱۴ خانه زندگی می‌کردند. بخش عمده این رشد جمعیتی ناشی از مهاجرت کارگران کشاورزی از غزه و خان‌یونس بود که دستمزدهای بالای کار در باغ‌های مرکبات (چه یهودی و چه عربی) آنان را جذب کرده بود. در ۱۹۲۶ صندوق ملی یهود زمین‌هایی از ساکنان زرنوقه خرید و تا ۱۹۳۱ نخستین «موشاو عوودیم» (موشاو کارگری) به نام «کفار مارمورِک» را بر آن زمین‌ها بنیان نهاد که اکنون محله‌ای از رخووت است. در ۱۹۲۹ زرنوقه ۱٬۱۲۲ دونوم باغ مرکبات داشت و بیشتر رشد اقتصادی آن از پرتقال‌کاری حاصل می‌شد. نویسنده صهیونیست زئِو اسمیلانسکی در ۱۹۳۴ نوسازی روستا را به نزدیکی با رخووت و فروش زمین توسط افندی‌ها و فلاحین نسبت داد. | ## بخش 3: زرنوقه | روستا دو دبستان داشت: یکی برای پسران (بنیاد ۱۹۲۴) و دیگری برای دختران (بنیاد ۱۹۴۳ با ۶۵ دانش‌آموز). مدرسه پسران از ۱۹۴۲ دوره‌های بالاتر با گرایش کشاورزی از جمله مرغداری و زنبورداری نیز ارائه می‌داد. روستا یک درمانگاه نیز داشت و هر شنبه بازاری در آن برپا می‌شد که بازرگانان شهرهای همجوار را جذب می‌کرد. در آمار روستایی ۱۹۴۵ جمعیت زرنوقه به همراه گیبتون شمارش شد و مجموع آنها ۲٬۶۲۰ نفر بود: ۲٬۳۸۰ مسلمان و ۲۴۰ یهودی. + مالکیت زمین پیش از اشغال (بر حسب دونوم) مالک دونوم عرب ۵٬۶۴۰ یهودی ۱٬۵۷۸ عمومی ۳۲۷ مجموع ۷٬۵۴۵ + کاربری زمین در ۱۹۴۵ (بر حسب دونوم) نوع کاربری عرب یهودی مرکبات و موز ۲٬۰۷۰ ۱٬۰۱۵ آبیاری و درختکاری ۱٬۱۸۹ ۱۳ غلات ۲٬۲۶۶ ۴۹۳ شهری ۶۸ ۰ قابل کشت ۵٬۵۲۵ ۱٬۵۲۱ غیرقابل کشت ۴۷ ۵۷ جنگ ۱۹۴۸ و پیامدهای آن در آغاز دسامبر ۱۹۴۷ پس از رأی سازمان ملل متحد به طرح تقسیم فلسطین، ساکنان زرنوقه ورود به پیمان عدم‌جنگ با رخووت را بررسی کردند اما ظاهراً این پیمان رسمی نشد. طایفه دار شُربجی خواهان تسلیم سلاح‌ها و پذیرش حمایت هاگانا بود اما دیگران مخالفت کردند. زنان، کودکان و سالمندان به روستای همجوار یِبنا تخلیه شدند و تنها شُربجی‌ها و چند ده مرد مسلح از طوایف دیگر ماندند. زرنوقه در ۲۷–۲۸ مه ۱۹۴۸ توسط تیپ ۸۴ گیواتی در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه شد. بنا بر گزارش روزنامه «عَل‌هَمیشمار» یکی از سربازان با مسلسل اِستِن به سه نفر (یک مرد سالخورده، یک زن سالخورده و یک کودک) شلیک کرد. ساکنان از خانه‌ها بیرون کشیده شدند و ساعت‌ها زیر آفتاب و در گرسنگی و تشنگی نگه داشته شدند تا سلاح‌هایی را که ادعا می‌کردند ندارند تحویل دهند. در ۲۷ مه ۱۹۴۹ تصمیم گرفته شد ۲۱ روستای فلسطینی تخلیه‌شده از جمله زرنوقه با مهاجران جدید یهودی بازسکونت یابند. | ## جمع‌بندی | ولید خالدی در سال ۱۹۹۲ وضع باقی‌مانده روستا را چنین توصیف کرد: «در محل که درختان توت و کاکتوس می‌رویند خانه‌های مستعمره‌های یهودی چیره‌اند.