موضوع مقاله: سعد بن سعد اشعری قمی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سعد بن سعد اشعری قمی | مقدمه: سعد بن سعد اشعری قمی فردی از خاندان اشعری بود که در راستای ترویج مذهب شیعه فعالیت می‌کرد. | ## بخش 1: سعد بن سعد اشعری قمی | در برخی متون تاریخی و حدیثی از سعد با نام «سعد بن سعد بن احوص اشعری قمی» یاد شده‌است. بنابر گفته نجاشی و طوسی، از رجال حدیثی شیعه، سعد از یاران و راویان علی‌بن موسی‌الرضا و محمد تقی — امام هشتم و نهم شیعیان دوازده‌امامی — بود؛ اما برقی، رجال‌شناس شیعه، در کتاب رجال البرقی؛ او را از اصحاب موسی کاظم — امام هفتم شیعیان دوازده‌امامی — می‌داند. او در حدیث از افرادی چون حسن بن جهم، صفوان بن یحیی و علی بن ابی‌حمزه نقل روایت داشته‌است. طبق دیدگاه اول: اشعریان فرزندان اشعر بن ادد بن زید بن یعرب بن زید بن کهلان بن سبأ می‌باشند. دیدگاه دوم: اشعریان منسوب به نبت بن ادد بن زید بن یشجب بن عریب بن زید بن کهلان بن سبأ هستند. طرفداران دیدگاه سوم: اشعر را فرزند نبت بن ادد می‌دانند که نهایتاً به سبأ می‌رسد. (ببینید: ) و سپس به قحطانقحطان، نیای تمام قبایل یمنی (منطقه جنوبی عربستان) می‌باشد (ببینید: ) نسب رایج و مشهور قحطان چنین است: قحطان بن عابربن شالخ بن ارفخشذ بن سام بن نوح. خاندان اشعری تا قبل از ظهور اسلام در زمرهٔ بت‌پرستان به‌شمار می‌رفتند و بعد از آن، به اسلام گرویدند. خوئی رجال‌شناس شیعه، در کتاب معجم رجال الحدیث و بسام رجال‌شناس شیعه در کتاب زبده المقال من معجم الرجال، سعد بن سعد الاحوص را همان سعد بن سعد اشعری می‌دانند. | ## بخش 2: سعد بن سعد اشعری قمی | برای اتحاد بین این دو نفر دو دلیل ذکر می‌شود: اولاً راویان کتاب سعد بن احوص با راویان کتاب سعد بن سعد یکی هستند. ثانیاً اگر این دو نفر، دو شخصیت جداگانه بودند؛ باید برای هر کدام کتابی در مستندات یافت می‌شد و علمای علم رجال مانند نجاشی و شیخ طوسی آنها را ذکر می‌کردند. مؤید دو دلیل ذکر شده این است که برقی نیز تنها نامی از سعد بن سعد اشعری قمی در کتاب خود آورده و به دو شخصیت جداگانه اشاره‌ای نداشته‌است. به گزارش ربانی، سعد بن سعد در اواخر قرن دوم هجری در قم چشم به جهان گشود و در نیمه اول قرن سوم درگذشت. نجاشی و طوسی، از دانشمندان علم رجال شیعه، او را از یاران و راویان علی بن موسی الرضا و محمد تقی می‌دانند. ربانی می‌نویسد سعد با نیت افزایش علم و برای شناخت بیشتر مکتب حدیثی شیعه دوازده‌امامی و استماع حدیث بیشتر از شهر قم به مدینه و خراسان هجرت کرد. فعالیت‌های علمی اساتید و شاگردان افرادی چون حسن بن جهم، صفوان بن یحیی و علی بن ابی‌حمزه کسانی هستند که سعد بن سعد از آنها نقل روایت کرده‌است. محمدبن خالد برقی، محمد بن حسن ابی‌خالد، احمد بن محمد بن عیسی قمی و عباد بن سلیمان از جمله شاگردان او نام برده شده‌اند. ابوالحسنی در کتاب عالمان شیعه، جعفر بن ابراهیم حضرمی و عبدالعزیز بن مهتدی اشعری قمی را نیز از شاگردان سعد عنوان کرده‌است. | ## بخش 3: سعد بن سعد اشعری قمی | آثار شیخ طوسی، رجال شناس شیعه، در کتابش می‌نویسد محمد بن حسن شنبوله کتابی را از سعد بن سعد اشعری روایت کرده‌است. عطاردی، حدیث‌شناسی شیعه نیز گزارش می‌کند که محمد بن حسن بن ابی‌خالد کتابی از سعد گزارش کرده که در آن کتاب روایتی که نشانگر جایگاه سعد نزد محمد تقی است؛ گزارش شده‌است. همچنین داوری، رجال‌شناس شیعه در کتاب اصول علم الرجال، از سعد بن سعد به عنوان وکیل امامان شیعه یاد می‌کند. نجاشی ار دانشمندان علم رجال شیعه، گزارش می‌کند که سعد از علی بن موسی الرضا و محمد تقی نقل روایت کرده‌است و شیخ طوسی رجال‌شناس شیعه، با تعبیر ثقه از سعد بن سعد یاد می‌کنند. در کتاب مسندالرضا نام سیصد و شصت نفر که بدون واسطه از علی‌بن موسی‌الرضا اخذ حدیث کرده‌اند ذکر شده که در میان آنها فقط دو تن را بانوان شکل داده‌اند. یکی از این بانوان فاطمه دختر علی‌بن موسی‌الرضا است که دو حدیث از پدرش روایت می‌کند و دیگری کنیزی به نام عذرا، از خدمتگزار علی بن موسی الرضا بوده‌است. عطاردی تأکید می‌کند که راویان علی‌بن موسی‌الرضا همگان بر یک طریقه و مذهب نبوده‌اند. | ## جمع‌بندی | او در کتابش گزارش می‌کند که سعد بن سعد بیش از ۴۰ روایت در زمینه‌های مختلفی اصول و فروع همچون امامت، تفسیر، دعا، نماز، روزه، حج، زیارت، ازدواج، طلاق، جهاد و وصیت از علی‌بن موسی‌الرضا نقل کرده‌است.