موضوع مقاله: الفبای سیریلیک مغولی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # الفبای سیریلیک مغولی | مقدمه: این الفبا دارای آواشناسی تقریباً واجی است؛ به این معنا که نسبت به خط سنتی مغولی، سازگاری بیشتری میان نوشتار و آواها وجود دارد. | ## بخش 1: الفبای سیریلیک مغولی | الفبای سیریلیک مغولی در دهه ۱۹۴۰ میلادی زیر نفوذ اتحاد شوروی معرفی شد و از ۱ ژانویه ۱۹۴۶ (۱۱ دی ۱۳۲۴) به‌طور رسمی در جمهوری خلق مغولستان پذیرفته شد. این الفبا همان نویسه‌های الفبای روسی را به کار می‌برد، با افزودن دو حرف ویژه: Өө و Үү. پس از انقلاب دموکراتیک ۱۹۹۰، احیای خط سنتی مغولی مطرح شد، اما این الفبای سیریلیک تاکنون غالب‌ترین دستگاه نوشتاری در مغولستان باقی مانده‌است. در مارس ۲۰۲۰ (اسفند ۱۳۹۸)، دولت مغولستان اعلام کرد که از سال ۲۰۲۵ اسناد رسمی هم به خط سیریلیک و هم به خط سنتی مغولی تنظیم خواهند شد. خط مغولی که هنوز در منطقه خودمختار مغولستان داخلی چین کاربرد دارد، به‌عنوان درس اجباری در مدارس ابتدایی و متوسطه مغولستان تدریس می‌شود. این الفبا از همان نویسه‌های الفبای روسی بهره می‌گیرد، با افزودن دو حرف بیشتر: Өө برای آوای و Үү برای آوای . این الفبا در سال ۱۹۴۱ (۱۳۲۰ خورشیدی) معرفی شد و به دلیل نفوذ گسترده شوروی، جمهوری خلق مغولستان آن را از ۱ ژانویه ۱۹۴۶ (۱۱ دی ۱۳۲۴) به‌طور رسمی پذیرفت. خط سیریلیک در برابر خط سنتی مغولی مزیت‌هایی داشت؛ برای نمونه، برخی حروف مانند «t» و «d»، یا «o» و «u» در خط سنتی اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شدند و ناسازگاری‌هایی در شکل حروف در آغاز، میانه و پایان کلمات وجود داشت. | ## بخش 2: الفبای سیریلیک مغولی | خوانایی اندک حروف و نیاز به حفظ کردن شکل‌های جداگانه تمام هجاها، بار یادگیری را می‌افزود. افزون بر این، ویژگی‌های ساختاری خط سنتی مغولی به فاصله‌گذاری بیشتر میان سطرها نیاز داشت و فضا و کاغذ بیشتری مصرف می‌کرد. طی ۲۱ سال، مغولستان به سواد همگانی دست یافت و نرخ سواد از حدود ۲٪ به بیش از ۹۷٪ رسید که این امر پیشرفت فرهنگ نوین مغولی را بسیار آسان‌تر کرد. پس از انقلاب دموکراتیک مغولستان در ۱۹۹۰، بازگشت به خط سنتی مغولی به جای الفبای سیریلیک برای مدتی مطرح شد، اما این طرح لغو گردید. با این حال، خط مغولی به‌عنوان درس اجباری در مدارس ابتدایی و متوسطه گنجانده شده و به‌تدریج جایگاه بیشتری می‌یابد. در چین نیز الفبای سیریلیک مغولی برای آموزش زبان مغولی نوین به چینی‌زبانان به کار می‌رود، و برخی مغول‌های مغولستان داخلی برای نشان دادن هویت قومی خود از آن بهره می‌گیرند. واکه‌های بلند آغازین و واکه‌های کامل غیرآغازین با دو نویسه واکه نوشته می‌شوند، در حالی که واکه‌های کوتاه آغازین و واکه‌های فرازمینی غیرآغازین با یک نویسه واکه نوشته می‌شوند. برعکس، هر نویسه واکه‌ای به‌جز у و ү می‌تواند در هجاهای غیرنخست به جای شوا یا صفر بیاید. | ## بخش 3: الفبای سیریلیک مغولی | نرم‌شدگی با и، نشانه نرم ь، یا حروف е، ё، я و ю پس از همخوان نرم‌شده نشان داده می‌شود. و هر دو با حرف г نشان داده می‌شوند، اما ارزش آوایی این حرف عمدتاً قابل پیش‌بینی است. در کلمات با واکه‌های «پیشین» (+ATR) همیشه به معنای است، زیرا تنها در چنین کلماتی می‌آید. در کلمات با واکه‌های «پسین» (−ATR)، همیشه است، مگر در پایان هجا که می‌شود؛ برای نشان دادن ، یک واکه ساکت در پایان هجا افزوده می‌شود. ф (f) و к (k) همخوان‌های وام‌گرفته‌اند و اغلب در دستگاه آوایی مغولی به‌صورت و تطبیق می‌یابند. استاندارد (ISO 9:1995E) یک استاندارد عمومی برای سیریلیک است که مستقل از زبان خاصی طراحی شده‌است. | ## جمع‌بندی | دولت مغولستان در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱ خورشیدی) استاندارد MNS 5217:2012 را تصویب کرد که بخشی از استاندارد ISO 9 را در بر می‌گیرد، اما در برخی همخوان‌ها با آن تفاوت دارد و به‌طور رسمی به کار می‌رود.