موضوع مقاله: سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۳۵) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۳۵) | مقدمه: سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۳۵ اولین سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران در زمان پهلوی دوم به تاریخ ۱۰ تا ۲۵ آبان ۱۳۳۵ در سراسر کشور انجام گرفت. | ## بخش 1: سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۳۵) | روسای تعلیم دیده ثبت احوال به مأموران تعلیم داده و برای مردم تبلیغات محلی دایر کردند و در جمع‌آوری حوزه محل خود نظارت داشتند. سرشماری آبان ماه ۱۳۳۵ توسط جمعاً ۲۶ هزار و ۸۳۶ مأمور سرشمار و سرپرست مأموران انجام شد. جمعیت کل ایران ۱۸٬۹۵۴٬۷۰۴ نفر بود که از این عده ۹۶۴۴۹۴۴ نفر مرد و ۹۳۰۹۷۶۰ نفر زن بودند. جمعیت شهرنشین ۵۹۵۳۵۶۳ نفر و جمعیت ده‌نشین ۱۳۰۰۱۱۴۱ نفر بود که رقم اخیر شامل ۲۴۳۷۹۷ نفر ایلات کوچ‌نشین یا افرادی که اقامتگاه دائمی نداشتند نیز می‌شد. نتایج سرشماری عمومی ۱۳۳۵ ایران خلاصه نتایج این سرشماری مطابق سند «خلاصه یافته‌ها» اداره آماری عمومی به این شرح است. جمعیت کل و توزیع بر اساس نتایج این سرشماری، جمعیت کل کشور برابر با ۱۸٬۹۵۴٬۷۰۴ نفر بود که شامل ۹٬۶۴۴٬۹۴۴ مرد و ۹٬۳۰۹٬۷۶۰ زن می‌شد. نوع سکونت جمعیت شهرنشین ۵٬۹۵۳٬۵۶۳ روستانشین ۱۳٬۰۰۱٬۱۴۱ عشایر کوچ‌رو ۲۴۳٬۷۹۷ تراکم جمعیت کشور حدود ۱۲ نفر در هر کیلومتر مربع برآورد شده است. در تهران این نسبت به ۱۱۲ مرد در مقابل ۱۰۰ زن رسید که عمدتاً ناشی از مهاجرت مردان جوان بود. یکی از ویژگی‌های مهم داده‌ها، خطای قابل توجه در اظهار سن بود، به‌ویژه در افراد بالای ۳۰ سال. شاخص کل جمعیت زیر ۳۰ سال بالای ۳۰ سال اظهار صحیح سن ۷۴٫۵٪ ۸۸٫۳٪ ۵۰٫۹٪ اظهار نادرست ۲۵٫۵٪ ۱۱٫۷٪ ۴۹٫۱٪ این خطا عمدتاً ناشی از گرد کردن سن به مضارب ۵ و ۱۰ بوده است. وضعیت زناشویی در سرشماری ۱۳۳۵، بررسی وضعیت زناشویی جمعیت کشور نشان می‌دهد که در کلیه نقاط ایران، نسبت زنان دارای همسر بیش از مردان دارای همسر بوده است. سایر وضعیت‌های زناشویی به شرح زیر گزارش شد: وضعیت زنان مردان دارای همسر ۷۱٪ ۶۹٪ بیوه (فوت همسر) ۱۵٪ ۳٪ مطلقه ۲٪ ۱٪ هرگز ازدواج نکرده ۱۲٪ ۲۷٪ تفاوت شهر و روستا در مناطق شهری، میزان ازدواج کمتر و میزان طلاق بیشتر از مناطق روستایی بوده است. در حالی که ۶۵٪ از جمعیت شهرنشین دارای همسر بودند، این نسبت در مناطق روستایی به ۷۲٪ می‌رسید. همچنین میزان طلاق در شهرها حدود ۲٪ و در روستاها حدود ۱٪ گزارش شد که نشان‌دهنده شیوع بیشتر طلاق در محیط‌های شهری است. اختلاف نسبت افراد متأهل میان زنان و مردان نیز در شهرها بیشتر از روستاها بود: در مناطق شهری: اختلاف حدود ۴٪ در مناطق روستایی: اختلاف حدود ۲٪ این تفاوت‌ها تا حد زیادی به مهاجرت مردان جوان و مجرد از روستاها به شهرها نسبت داده می‌شود، که باعث افزایش سهم مردان مجرد در شهرها و در نتیجه تغییر نسبت‌های زناشویی شده است. ساختار سنی و الگوی ازدواج داده‌های سنی نشان می‌دهد که زنان در سنین پایین‌تری نسبت به مردان ازدواج می‌کردند. به‌عنوان نمونه: در گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال ۶۲٪ از زنان دارای همسر بودند و تنها ۱۹٪ از مردان دارای همسر بودند. از سوی دیگر، در سنین بالاتر، تفاوت در وضعیت بیوگی به‌وضوح مشاهده می‌شود: در گروه سنی ۴۵ سال و بالاتر ۴۵٪ از زنان بیوه بودند. تفاوت‌های استانی بررسی وضعیت زناشویی در سطح استان‌ها نشان می‌دهد که تفاوت‌ها نسبتاً محدود بوده و الگوی کلی کشور در بیشتر استان‌ها مشاهده می‌شد. با این حال، اختلاف میان مناطق شهری و روستایی در تمامی استان‌ها قابل مشاهده بود و بازتابی از تفاوت‌های سبک زندگی، شرایط اقتصادی و الگوهای فرهنگی میان این دو نوع سکونتگاه به شمار می‌رفت. سواد در سرشماری ۱۳۳۵، نسبت مردان باسواد در همهٔ نقاط کشور بیش از زنان باسواد بود. در میان جمعیت هفت‌ساله و بالاتر، ۲۲٪ از مردان و ۸٪ از زنان قادر به خواندن و نوشتن بودند. منطقه مردان باسواد زنان باسواد برتری مردان ایران ۲۲٫۲٪ ۷٫۳٪ ۱۴٫۹٪ شهرنشین ۴۵٫۲٪ ۲۰٫۶٪ ۲۴٫۶٪ ده‌نشین ۱۰٫۸٪ ۱٫۰٪ ۹٫۸٪ شمال و شمال مرکزی ۲۶٫۸٪ ۱۰٫۹٪ ۱۵٫۹٪ غرب ۱۵٫۵٪ ۳٫۹٪ ۱۱٫۶٪ جنوب غربی ۲۱٫۴٪ ۵٫۶٪ ۱۵٫۸٪ شرق ۱۶٫۳٪ ۳٫۵٪ ۱۲٫۸٪ جنوب و جنوب مرکزی ۲۰٫۷٪ ۴٫۸٪ ۱۵٫۹٪ در جمعیت زیر ۲۰ سال، نسبت باسوادان ۲۳٪ و در جمعیت ۲۰ ساله و بالاتر ۱۱٪ بود. در میان زنان، ۱۵٪ از گروه سنی ۷ تا ۱۹ سال و ۲٪ از زنان ۴۵ ساله و بالاتر باسواد بودند. گروه جمعیتی درصد باسواد جمعیت کمتر از ۲۰ سال ۲۳٪ جمعیت ۲۰ ساله و بالاتر ۱۱٪ زنان ۷ تا ۱۹ ساله ۱۵٪ زنان ۴۵ ساله و بالاتر ۲٪ مردان ۷ تا ۱۹ ساله ۳۱٪ مردان ۴۵ ساله و بالاتر ۱۳٪ در مناطق ده‌نشین، نسبت باسوادان در گروه سنی ۷ تا ۹ سال ۷٪ و در گروه ۴۵ ساله و بالاتر ۳٪ بود. | ## بخش 2: سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۳۵) | منطقه ۷ تا ۹ ساله ۴۵ ساله و بالاتر اختلاف ده‌نشین ۷٪ ۳٪ ۴٪ شهرنشین ۴۵٪ ۱۷٪ ۲۸٪ تحصیلات در آبان ۱۳۳۵، ۱۲٪ از جمعیت ده‌ساله و بالاتر کشور یک یا چند سال تحصیل رسمی را گذرانده بودند. منطقه جمعیت دارای یک یا چند سال تحصیل رسمی کل کشور ۱۲٪ شهرنشین ۲۸٪ ده‌نشین ۴٪ از کل جمعیت ده‌ساله و بالاتر، ۱٪ تحصیلات متوسطه را به پایان رسانده بودند و ۰٫۲٪ سه سال یا بیشتر از دورهٔ دانشگاهی را تکمیل کرده بودند. نسبت افرادی که یک یا چند سال به مدرسه رفته بودند، در میان مردان ۱۷٪ و در میان زنان ۶٪ بود. میانهٔ سال‌های تحصیل برای مردان و زنان تقریباً برابر و کمی بیش از ۶ سال گزارش شد. شاخص مقدار پایان تحصیلات متوسطه ۱٪ سه سال یا بیشتر تحصیلات دانشگاهی ۰٫۲٪ مردان دارای یک یا چند سال تحصیل ۱۷٪ زنان دارای یک یا چند سال تحصیل ۶٪ میانهٔ سال‌های تحصیل بیش از ۶ سال مذهب در سرشماری ۱۳۳۵، بیش از ۹۸٪ جمعیت کشور مسلمان بودند. مذهب سهم از جمعیت کشور مسلمان بیش از ۹۸٪ مسیحی ۰٫۶٪ کلیمی ۰٫۳٪ زرتشتی کمتر از ۰٫۱٪ سایر یا اظهار نشده ۰٫۶٪ نسبت اقلیت‌های غیرمسلمان در جمعیت شهرنشین بیش از ۲٪ و در جمعیت ده‌نشین کمتر از ۱٪ بود. منطقه سهم اقلیت‌های غیرمسلمان شهرنشین بیش از ۲٪ ده‌نشین کمتر از ۱٪ تمرکز مسیحیان، یهودیان و افرادی که مذهب خود را اظهار نکرده بودند، به‌ترتیب با ۶۰٪، ۵۵٪ و ۱۵٪ در استان مرکزی گزارش شد. گروه محل تمرکز اصلی سهم / تعداد مسیحیان استان مرکزی ۶۰٪ یهودیان استان مرکزی ۵۵٪ مذهب اظهار نشده استان مرکزی ۱۵٪ زرتشتیان استان اصفهان و یزد ۴۶٪ کمترین شمار غیرمسلمانان بلوچستان و سیستان ۷۴۱ نفر میانهٔ سنی گروه‌های مذهبی نیز متفاوت بود: زرتشتیان با ۱۸ سال کمترین و مسیحیان با ۲۶ سال بیشترین میانهٔ سنی را داشتند. گروه مذهبی میانهٔ سنی زرتشتیان ۱۸ سال مسلمانان ۲۰ سال یهودیان ۲۳ سال مسیحیان ۲۶ سال سایر مذاهب ۱۹ سال محل تولد و مهاجرت بر اساس سرشماری ۱۳۳۵، ۸۹٪ جمعیت کشور در شهرستان محل تولد خود اقامت داشتند. از ۱۱٪ باقی‌مانده که پس از تولد جابه‌جا شده بودند، حدود ۴٪ در شهرستان‌های مجاور محل تولد، ۷٪ در شهرستان‌های دورتر و کمتر از ۱٪ نیز در خارج از کشور متولد شده و به ایران آمده بودند. وضعیت محل تولد و اقامت سهم از جمعیت ساکن شهرستان محل تولد ۸۹٪ مهاجرت به شهرستان‌های مجاور ۴٪ مهاجرت به شهرستان‌های دورتر ۷٪ متولد خارج از کشور کمتر از ۱٪ بزرگ‌ترین جریان‌های مهاجرتی ثبت‌شده در این سرشماری به شرح زیر بود: مبدأ مقصد شمار مهاجران تبریز تهران ۹۴٬۳۰۶ اراک تهران ۷۸٬۳۱۸ تهران کرج ۶۲٬۳۰۳ اردبیل تهران ۵۳٬۰۵۵ اصفهان تهران ۵۰٬۸۸۲ مراغه مهاباد ۴۷٬۰۴۸ مقاصدی که بیشترین افزایش خالص جمعیت از راه مهاجرت داشتند، تهران، آبادان و کرج بودند. مقصد افزایش خالص مهاجرتی تهران ۶۹۰٬۷۷۸ آبادان ۱۰۸٬۸۷۰ کرج ۷۵٬۹۲۹ مناطقی که بیشترین کاهش خالص جمعیت بر اثر مهاجرت را داشتند، به‌ترتیب اصفهان، تبریز، اراک، همدان، اردبیل و قزوین بودند. منطقه کاهش خالص مهاجرتی اصفهان ۱۳۴٬۱۶۱ تبریز ۱۱۸٬۱۴۶ اراک ۸۸٬۵۷۸ همدان ۷۵٬۶۵۴ اردبیل ۶۶٬۵۳۱ قزوین ۵۳٬۷۴۸ در سطح استان‌ها، استان مرکزی، خوزستان، آذربایجان غربی و کردستان دارای افزایش جمعیت ناشی از مهاجرت بودند. استان افزایش جمعیت ناشی از مهاجرت مرکزی ۶۵۹٬۰۰۰ خوزستان ۱۷۶٬۰۰۰ آذربایجان غربی ۵۰٬۰۰۰ کردستان ۳٬۳۳۴ استان‌هایی که بیشترین کاهش جمعیت ناشی از مهاجرت را داشتند، آذربایجان شرقی، اصفهان و یزد، گیلان و کرمانشاهان بودند. استان کاهش جمعیت ناشی از مهاجرت آذربایجان شرقی ۲۸۷٬۰۰۰ اصفهان و یزد ۱۹۰٬۰۰۰ گیلان ۱۶۷٬۰۰۰ کرمانشاهان ۹۴٬۰۰۰ تعداد متولدان خارج از کشور ۴۴٬۷۹۶ نفر بود. محل اقامت متولدان خارج از کشور شمار تهران ۲۳٬۹۶۰ مشهد ۳٬۰۰۸ آبادان ۲٬۶۷۵ سایر ۱۱۰ حوزهٔ سرشماری ۱۵٬۱۵۲ در ۶ حوزهٔ سرشماری هیچ فرد متولد خارج از کشور ثبت نشد. نسبت افرادی که هم متولد و هم مقیم شهرستان محل تولد خود بودند، در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال ۸۴٪ و در میان افراد کمتر از ۵ سال ۹۶٪ بود. گروه سنی متولد و مقیم شهرستان محل تولد ۲۵ تا ۳۴ سال ۸۴٪ کمتر از ۵ سال ۹۶٪ شاغلان و بیکاران در میان مردان ده‌ساله و بالاتر، ۸۲٪، یعنی بیش از ۵ میلیون نفر، شاغل بودند. گروه نسبت اشتغال مردان کل مردان ۱۰ ساله و بالاتر ۸۲٪ مردان شهرنشین ۷۵٪ مردان ده‌نشین ۸۵٪ مردان ۳۵ تا ۴۴ ساله ۹۸٪ نسبت مردان در جست‌وجوی کار در کل کشور ۲٪ و در شهرها ۴٪ بود. نسبت مردانی که نه شاغل و نه در جست‌وجوی کار بودند، در کل کشور حدود ۱۶٪ و در شهرها ۲۱٪ گزارش شد. وضعیت مردان ۱۰ ساله و بالاتر کل کشور شهرها در جست‌وجوی کار ۲٪ ۴٪ نه شاغل و نه در جست‌وجوی کار ۱۶٪ ۲۱٪ در میان زنان، نسبت شاغلان در کل کشور ۹٪ بود. وضعیت زنان ۱۰ ساله و بالاتر درصد شاغل ۹٪ غیر فعال حدود ۹۱٪ خانه‌دار ۸۰٪ وضع اشتغال در سرشماری ۱۳۳۵، حدود ۶ میلیون نفر از جمعیت ده‌ساله و بالاتر کشور اعلام کردند که به کارهای سودمند و انتفاعی اشتغال دارند. از میان شاغلان، ۳۸٪ مزدبگیر بخش خصوصی، ۸٪ مستخدم دولت، ۱٪ کارفرما، ۴۱٪ کارکن مستقل و ۱۰٪ کارگر خانوادگی بدون مزد بودند. وضع اشتغال سهم از شاغلان مزدبگیر برای کارفرمایان غیردولتی ۳۸٪ مستخدم دولت ۸٪ کارفرما ۱٪ کارکن مستقل بدون کارگر مزدبگیر ۴۱٪ کارگر خانوادگی بدون مزد ۱۰٪ در مناطق شهرنشین، ۳۴٪ از مردان شاغل در حرفه‌های صنعتی و عملیات تولیدی و ۱۶٪ در فروش و مشاغل مربوط به آن کار می‌کردند. در مناطق ده‌نشین، ۷۸٪ از مردان شاغل در کشاورزی و ۹٪ در حرفه‌های صنعتی و عملیات تولیدی مشغول بودند. | ## بخش 3: سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۳۵) | گروه / منطقه کشاورزی حرفه‌های صنعتی و عملیات تولیدی فروش و مشاغل مربوط سایر مردان شهرنشین — ۳۴٪ ۱۶٪ ۵۰٪ مردان ده‌نشین ۷۸٪ ۹٪ — ۲۲٪ در میان زنان شاغل، ۴۷٪ در حرفه‌های صنعتی و عملیات تولیدی، ۲۷٪ در کشاورزی و ۲۶٪ در سایر کارها اشتغال داشتند. بخش فعالیت زنان شاغل درصد حرفه‌های صنعتی و عملیات تولیدی ۴۷٪ کشاورزی ۲۷٪ سایر کارها ۲۶٪ در بیشتر استان‌ها، مشاغل اصلی به‌ترتیب شامل کشاورزی، حرفه‌های صنعتی و خدمات بود. در استان کردستان، کشاورزی، خدمات و حرفه‌های صنعتی بیشترین شمار شاغلان را داشتند. استان / گروه استان‌ها ترتیب مشاغل عمده گیلان، مازندران، آذربایجان شرقی و غربی، کرمانشاهان، خوزستان، فارس و بنادر، کرمان، خراسان، اصفهان، بلوچستان و سیستان کشاورزی، حرفه‌های صنعتی، خدمات استان مرکزی حرفه‌های صنعتی، کشاورزی، خدمات کردستان کشاورزی، خدمات، حرفه‌های صنعتی فعالیت دسته‌جمعی صنعتی در مناطق شهرنشین، ۲۶٪ از شاغلان در تولیدات صنعتی و نوسازی، ۲۴٪ در خدمات، ۱۵٪ در امور تجاری و ۱۲٪ در کشاورزی فعالیت داشتند. فعالیت در مناطق شهرنشین سهم از شاغلان تولیدات صنعتی و نوسازی ۲۶٪ خدمات ۲۴٪ امور تجاری ۱۵٪ کشاورزی ۱۲٪ در مناطق ده‌نشین، کشاورزی با ۷۶٪ مهم‌ترین فعالیت بود. پس از آن تولیدات صنعتی و نوسازی با ۸٪، خدمات با ۶٪ و کارهای ساختمانی با ۴٪ قرار داشتند. فعالیت در مناطق ده‌نشین سهم از شاغلان کشاورزی ۷۶٪ تولیدات صنعتی و نوسازی ۸٪ خدمات ۶٪ کارهای ساختمانی ۴٪ در استان‌های گیلان، مازندران، آذربایجان شرقی، کرمانشاهان، خوزستان، کرمان، خراسان، اصفهان و یزد، کشاورزی، تولیدات صنعتی و خدمات مهم‌ترین فعالیت‌های دسته‌جمعی صنعتی بودند. در استان فارس و بنادر، کشاورزی، تولیدات صنعتی، حمل‌ونقل و ارتباطات و انبارداری، و خدمات از فعالیت‌های عمده بودند. استان / گروه استان‌ها فعالیت‌های عمده گیلان، مازندران، آذربایجان شرقی، کرمانشاهان، خوزستان، کرمان، خراسان، اصفهان و یزد کشاورزی، تولیدات صنعتی، خدمات آذربایجان غربی و کردستان کشاورزی، خدمات استان مرکزی خدمات، کشاورزی، تولیدات صنعتی فارس و بنادر کشاورزی، تولیدات صنعتی، حمل‌ونقل و ارتباطات و انبارداری، خدمات وضع افراد باسواد و شاغل در خانوارها از مجموع ۳٬۹۸۵٬۵۱۰ خانوار کشور، ۲۹٪ دارای یک نفر یا بیشتر فرد باسواد بودند. خانوارها از نظر وجود فرد باسواد درصد کل کشور ۲۹٪ شهرنشین ۵۴٪ ده‌نشین ۱۷٪ در استان‌های مرکزی و بلوچستان، نسبت خانوارهای دارای یک نفر یا بیشتر فرد باسواد بیش از میانگین کل کشور بود و در سایر استان‌ها کمتر از میانگین کل کشور گزارش شد. استان / گروه استان‌ها وضعیت نسبت خانوار دارای فرد باسواد استان مرکزی و بلوچستان بیش از میانگین کشور سایر استان‌ها کمتر از میانگین کشور از نظر افراد شاغل در خانوار، ۱۱٪ خانوارها هیچ فرد شاغل نداشتند، ۶۷٪ فقط یک فرد شاغل داشتند و ۲۲٪ دارای دو یا چند فرد شاغل بودند. وضعیت خانوار از نظر افراد شاغل درصد خانوارها بدون فرد شاغل ۱۱٪ دارای یک فرد شاغل ۶۷٪ دارای دو یا چند فرد شاغل ۲۲٪ نسبت خانوارهای شهرنشین و ده‌نشین که دارای یک نفر یا بیشتر فرد شاغل بودند، ۸۹٪ بود. شاخص درصد خانوارهای دارای یک نفر یا بیشتر فرد شاغل ۸۹٪ در سطح استان‌ها، نسبت خانوارهای دارای یک نفر یا بیشتر فرد شاغل به شرح زیر گزارش شد: استان‌ها نسبت خانوار دارای فرد شاغل مازندران و گرگان، آذربایجان شرقی، کرمانشاهان، کردستان، خوزستان و لرستان، فارس و بنادر، اصفهان و یزد بیش از ۹۰٪ مرکزی، گیلان، کرمان و خراسان ۸۰٪ تا ۸۹٪ آذربایجان غربی، بلوچستان و سیستان ۷۰٪ تا ۷۹٪ صنایع خانگی در سرشماری ۱۳۳۵، ۲۲۹٬۷۶۰ خانوار از مجموع ۳٬۹۸۵٬۵۱۰ خانوار کشور اعلام کردند که برای دریافت مزد یا استفادهٔ شخصی به تولید محصولات صنایع خانگی در داخل خانه اشتغال دارند. در این خانوارها ۳۹۸٬۸۰۳ کارگاه صنایع خانگی وجود داشت که ۹۸٬۲۵۴ کارگاه در نقاط شهرنشین قرار داشت. شاخص مقدار کل خانوارهای کشور ۳٬۹۸۵٬۵۱۰ خانوارهای دارای فعالیت صنایع خانگی ۲۲۹٬۷۶۰ کل کارگاه‌های صنایع خانگی ۳۹۸٬۸۰۳ کارگاه‌های صنایع خانگی در نقاط شهرنشین ۹۸٬۲۵۴ مهم‌ترین صنایع خانگی کشور شامل قالی، گلیم، زیلو و مانند آن، و همچنین پارچه‌بافی، ریسندگی و عمل‌آوردن نخ بود. گروه صنایع خانگی عمده سهم قالی، گلیم، زیلو و مانند آن مجموعاً حدود ۶۵٪ پارچه‌بافی، ریسندگی و عمل‌آوردن نخ برخی استان‌ها در رشته‌های خاص صنایع خانگی سهم برجسته‌تری داشتند. استان رشته‌های برجستهٔ صنایع خانگی استان مرکزی پارچه‌بافی، ریسندگی و عمل‌آوردن نخ گیلان پنبه‌پاک‌کنی، برنج‌پاک‌کنی، تهیه و تولید مواد غذایی اصفهان و یزد قالی‌بافی، منسوجات، کفش، روغن‌کشی بلوچستان تهیه و تولید صابون و شمع نوع ساختمان و وضع تصرف در سرشماری ۱۳۳۵، حدود ۳۳٪ از واحدهای مسکونی کشور ساختمان‌هایی بودند که مصالح عمدهٔ آن‌ها گل بود. در نقاط شهرنشین، بیشترین نسبت واحدهای مسکونی به ساختمان‌های خشتی تعلق داشت که ۲۸٪ از واحدها را تشکیل می‌دادند. شاخص درصد واحدهای مسکونی با مصالح عمدهٔ گل در کل کشور ۳۳٪ واحدهای مسکونی گلی در نقاط ده‌نشین ۴۲٪ واحدهای مسکونی خشتی در نقاط شهرنشین ۲۸٪ در نقاط شهرنشین، مصالحی مانند آجر و خشت ۸۰٪ ساختمان‌ها را تشکیل می‌دادند، در حالی که در نقاط ده‌نشین این نسبت ۳۷٪ بود. خانه‌های ساخته‌شده از گل و واحدهای حصیری و چادری در نقاط ده‌نشین ۵۰٪ و در نقاط شهرنشین ۱۴٪ واحدهای مسکونی را شامل می‌شدند. نوع مصالح / واحد مسکونی شهرنشین ده‌نشین آجر و خشت ۸۰٪ ۳۷٪ گل، حصیر و چادر ۱۴٪ ۵۰٪ در میان استان‌ها، خانه‌های گلی بخش بزرگی از واحدهای مسکونی آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و گیلان را تشکیل می‌دادند. بناهای خشتی نیز در استان‌های اصفهان و یزد، فارس و بنادر و خراسان سهم بالایی داشتند. استان نوع عمدهٔ مصالح سهم از واحدهای مسکونی آذربایجان غربی گل ۶۵٪ آذربایجان شرقی گل ۶۲٪ گیلان گل ۵۷٪ اصفهان و یزد خشت ۷۸٪ فارس و بنادر خشت ۴۳٪ خراسان خشت ۴۲٪ از نظر وضع تصرف، ۶۳٪ خانوارهای کشور مالک محل سکونت خود بودند، ۲۰٪ مستأجر بودند و ۱۷٪ به‌صورت رایگان در محل سکونت خود اقامت داشتند. وضع تصرف محل سکونت درصد خانوارها مالک ۶۳٪ مستأجر ۲۰٪ سکونت رایگان ۱۷٪ نسبت خانوارهایی که مالک محل سکونت خود بودند، در نقاط ده‌نشین ۶۵٪ و در نقاط شهرنشین ۵۱٪ گزارش شد. | ## جمع‌بندی | منطقه خانوارهای مالک محل سکونت ده‌نشین ۶۵٪ شهرنشین ۵۱٪ در سطح استان‌ها، نسبت مالکان ساکن در واحد مسکونی خود، مستأجران و ساکنان رایگان در برخی استان‌ها بیش از میانگین کل کشور بود.