موضوع مقاله: اندور (روستای ویران‌شده فلسطینی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اندور (روستای ویران‌شده فلسطینی) | مقدمه: نام این روستا نام شهر باستانی کنعانی اندور را حفظ کرده‌است که گمان می‌رود نزدیک به یک کیلومتری شمال شرقی آن واقع بوده باشد. | ## بخش 1: اندور (روستای ویران‌شده فلسطینی) | روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل از سکنه تخلیه شد و ساکنان آن به پناهندگان فلسطینی تبدیل شدند که برخی از آنان آوارگان درون‌مرزی بودند. اندور در بخش جنوبی کوه‌های جلیل و در منطقه جلیل سفلی و در کرانه دشت مرج ابن عامر جای داشت و نزدیک به ۲۰۰ متر از سطح دریا بلندتر بود. امروزه چند هزار تن از فلسطینیان آواره درون‌مرزی در اسرائیل از اندور برخاسته‌اند و همچنان خواستار حق بازگشت خود هستند. ریشه‌شناسی نام این روستا احتمالاً برگرفته از نام شهر باستانی کنعانی اندور (عین دور، به معنای «چشمه پناهگاه») است که در کتاب مقدس عبری به عنوان جایی یاد شده که شائول پادشاه با زن جادوگر اندور دیدار کرد. گرچه شماری از پژوهشگران بر این باورند که اندور همان جایگاه شهر باستانی اندور است، هیچ بازمانده باستانی در این محل یافت نشده و بسیاری خربه صفصافه را که نزدیک به یک کیلومتری شمال شرق آن واقع است گزینه محتمل‌تری می‌دانند. پیشینه دوران باستان و عثمانی پیشینه سکونت در اندور به هزاره سوم پیش از میلاد بازمی‌گردد و آثاری از عصر سنگی و برنزی در آن یافت شده‌است. وجود ابزارهای سنگ چخماقی، آب‌انبارها، انبارهای غله و گورهای کنده‌شده در سنگ نشان می‌دهد که این محل از دیرباز آبادان بوده‌است. در سال ۱۵۹۶ میلادی اندور بخشی از ناحیه «شفا» در لوای لجون در امپراتوری عثمانی بود و جمعیتی برابر ۴ خانوار مسلمان (نزدیک به ۲۲ تن) داشت. | ## بخش 2: اندور (روستای ویران‌شده فلسطینی) | روستاییان مالیاتی ثابت به میزان ۲۵ درصد بر محصولاتی چون گندم، جو و زیتون و نیز بز و کندوی عسل می‌پرداختند که مجموع آن ۳٬۰۰۰ آقچه بود. دوره قیمومت بریتانیا در دوران عثمانی مدرسه‌ای ابتدایی در اندور تأسیس شده بود اما در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین تعطیل شد. با این حال کودکان روستا و روستاهای همسایه در مسجد روستا و نزد آموزگارانی از سبسطیه و صفوریه به تحصیل ادامه دادند. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۴۴۵ تن (۴۴۴ مسلمان و ۱ مسیحی) در ۷۵ خانه رسیده بود. شیخ توفیق ابراهیم از رهبران شورش ۱۹۳۶–۱۹۳۹ عرب‌های فلسطین و از یاران عزالدین قسام اهل اندور بود. نخستین دسته مسلح انقلابی در سال ۱۹۳۶ با کمک مالی و تسلیحاتی ساکنان روستا و به‌ویژه رافع الفاهوم و به فرماندهی توفیق ابراهیم قنانبه (ملقب به ابوابراهیم الصغیر) تشکیل شد. بر پایه آمار ۱۹۴۵ جمعیت اندور ۶۲۰ مسلمان بود و مساحت کل زمین‌های آن ۱۲٬۴۴۴ دونوم بود. از این میان ۲۴ دونوم به مرکبات و موز، ۳۹۴ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی و ۱۰٬۰۶۱ دونوم به غلات اختصاص داشت و ۲۹ دونوم زمین ساخته‌شده بود. | ## بخش 3: اندور (روستای ویران‌شده فلسطینی) | روستا از نظر آب غنی بود و ساکنان آن بیشتر از چشمه دلافه که درون غاری در جنوب روستا قرار داشت و آبی شیرین و پاک داشت بهره می‌بردند؛ چشمه صفصاف نیز سرچشمه دیگری بود. خانواده‌های اصلی روستا عبارت بودند از: الفاهوم، القنانبه، المناصره، الحایک (الفقیه)، الصوالحه، ابوجوهر، الزیادنه و یوسف. بیشتر ساکنان احتمالاً در آغاز نبرد گریختند و چند تن که «تلاش کردند فرار کنند» به ضرب گلوله کشته شدند. در سال ۱۹۹۲ وضعیت محل روستا چنین توصیف شد: «دیوارهای نیمه‌ویران بسیاری هنوز در محل روستا برپاست. زمین‌های هموار پیرامون را اسرائیلی‌ها کشت می‌کنند و زمین‌های تپه‌ای به چراگاه اختصاص دارد.» هیچ شهرک اسرائیلی بر زمین‌های خود روستا ساخته نشده‌است. کیبوتس دورات در سال ۱۹۴۶ در غرب روستا و بر مرز زمین‌های اندور و روستای دبوریه بنا شد. راهپیمایی حق بازگشت در سال ۲۰۰۴ در گرامیداشت روز نکبت که از سوی فلسطینیان شهروند اسرائیل برگزار شد، راهپیمایی سالانه حق بازگشت به سوی اندور رفت. یهودیان اسرائیلی نیز به این راهپیمایی پیوستند و رویداد از سوی شبکه‌های کابلی اسرائیلی و ماهواره‌ای عربی پوشش داده شد. | ## جمع‌بندی | ساکنان پیشین اندور و فرزندانشان چند هزار تن از میان ده‌ها هزار فلسطینی آواره درون‌مرزی در اسرائیل امروزی هستند.