موضوع مقاله: بناندانتی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بناندانتی | مقدمه: بناندانتی (به ) اعضای یک سنت رؤیاپرداز کشاورزی در ناحیه فریولی در شمال شرقی ایتالیا در طول قرن‌های شانزدهم و هفدهم بودند. | ## بخش 1: بناندانتی | ادعا می‌شد که در خواب از بدن خود خارج می‌شوند تا با جادوگران بدخواه مبارزه کنند (به ; ) به منظور اطمینان از برداشت خوب محصولات برای فصل آینده. بین سال‌های ۱۵۷۵ و ۱۶۷۵، در بحبوحه محاکمات جادوگری اوایل دوران مدرن، تعدادی از بناندانتی‌ها در دادگاه‌های تفتیش عقاید رومی متهم به بدعت‌گذاری یا جادوگری بودند. با وجود نیت خیرخواهانه و جایگاه فرهنگی خاصی که بناندانتی‌ها در جوامع روستایی داشتند، در فاصله سال‌های ۱۵۷۵ تا ۱۶۷۵، هم‌زمان با اوج محاکمات جادوگری در اروپا، شماری از آنان توسط دادگاه‌های تفتیش عقاید رومی به اتهام بدعت‌گذاری یا جادوگری تحت تعقیب قرار گرفتند. در چشم کلیسا، هرگونه ادعای سفر روحانی، ارتباط با نیروهای نامرئی، یا نبرد فراطبیعی—اگر با هدف خیر انجام می‌شد—می‌توانست نشانه‌ای از انحراف عقیدتی یا همکاری با شیطان تلقی شود. بر اساس اسناد دوره مدرن اولیه، باور عمومی در منطقه فریولی شمال‌شرقی ایتالیا بر آن بود که بناندانتی‌ها—یعنی «راه‌روان نیک» —با ویژگی خاصی به دنیا می‌آمدند: پرده‌ای نازک یا غشایی بر سر نوزاد هنگام تولد، که در فرهنگ آن زمان نشانه‌ای از قدرت‌های فراطبیعی و سرنوشت ویژه تلقی می‌شد. این ویژگی تولد، به‌زعم مردم، توانایی شرکت در آیین‌های شبانه و رؤیایی را به فرد می‌بخشید—آیین‌هایی که در پنج‌شنبه‌های خاصی از سال برگزار می‌شدند و جنبه‌ای آیینی، کشاورزی و عرفانی داشتند. در این سفرهای رؤیایی، روح بناندانتی‌ها از بدن‌شان جدا می‌شد و بر پشت حیواناتی گوناگون، همچون اسب، گربه یا دیگر موجودات نمادین، به آسمان پرواز می‌کرد و به نقاطی در دل طبیعت و روستاهای اطراف می‌رفت. در آنجا، آنان با دیگر بناندانتی‌ها گرد هم می‌آمدند و در فعالیت‌هایی چون بازی‌های آیینی، رقص‌های شبانه، و مراسمی با بار نمادین شرکت می‌کردند. اما مهم‌ترین بخش این سفرها، نبرد با جادوگران شرور بود—موجوداتی که تهدیدی برای محصولات کشاورزی و سلامت جامعه محسوب می‌شدند. در این نبردها، بناندانتی‌ها از شاخه‌های رازیانه استفاده می‌کردند، در حالی که جادوگران بدخواه از دسته‌های سورگوم دورنگ بهره می‌بردند. این ابزارها، فراتر از کاربرد فیزیکی، نمادهایی از تقابل خیر و شر در بستر طبیعت بودند. هدف این نبردها، محافظت از زمین، تضمین باروری، و دفع نیروهای مخرب بود—نوعی جهاد آیینی برای حفظ تعادل میان انسان و طبیعت. افزون بر این سفرهای شبانه، بناندانتی‌ها در زندگی روزمره نیز به‌عنوان افرادی با توانایی‌های درمانی شناخته می‌شدند. مردم باور داشتند که آنان قادرند بیماری‌ها را شفا دهند، از چشم‌زخم جلوگیری کنند، و با استفاده از دانش سنتی و قدرت‌های جادویی، به بهبود جسم و روح انسان‌ها کمک کنند. این نقش درمانگرانه، آنان را در جوامع روستایی به چهره‌هایی محبوب و مورد احترام تبدیل می‌کرد، هرچند همین ویژگی‌ها در دوران محاکمات جادوگری، آنان را در معرض خطر قرار می‌داد. بناندانتی‌ها، با ترکیب آیین، رؤیا، کشاورزی و درمان، نمونه‌ای منحصربه‌فرد از سنت‌های محلی اروپا بودند که در مرز میان اسطوره و واقعیت، ایمان و خرافه، و خیر و شر حرکت می‌کردند. روایت آنان، نه‌تنها بخشی از تاریخ فرهنگی فریولی، بلکه سندی زنده از پیچیدگی‌های باورهای مردمی در مواجهه با طبیعت و نیروهای ناشناخته است. در سال ۱۵۷۵، بناندانتی‌ها این موضوع اولین بار زمانی مورد توجه مقامات کلیسای فریولی قرار گرفت که یک کشیش روستا، به نام دون بارتولومئو سگاباریزا، شروع به تحقیق در مورد ادعاهای مطرح شده توسط بناندانتی‌ها کرد. اگرچه سگاباریزا خیلی زود تحقیقات خود را رها کرد، اما در سال ۱۵۸۰ پرونده توسط بازپرس فرا فلیچه د مونته‌فالکو دوباره گشوده شد، که نه تنها گاسپاروتو، بلکه انواع دیگری از بناندانتی‌ها محلی را نیز بازجویی کرد. تحت فشار تفتیش عقاید، این سفرهای شبانه روحی (که اغلب شامل فلج خواب می‌شد) با کلیشه شیطانی بزم جادوگران ادغام شد و منجر به انقراض بناندانتی‌ها شد. تقبیح سنت رؤیایی توسط دادگاه تفتیش عقاید منجر به پیدایش اصطلاح «بناندانتی‌ها» شد. نخستین مورخی که به‌طور جدی سنت بناندانتی را مورد مطالعه قرار داد، کارلو گینزبورگ، تاریخ‌نگار برجسته ایتالیایی بود. او در اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی، بررسی دقیق و نظام‌مندی از پرونده‌های باقی‌مانده دادگاه‌های مربوط به بناندانتی‌ها را آغاز کرد—پرونده‌هایی که در جریان محاکمات جادوگری در قرون شانزدهم و هفدهم در منطقه فریولی ثبت شده بودند. در تفسیر گینزبورگ از شواهد تاریخی، بناندانتی‌ها نه جادوگران شرور، بلکه اعضای یک آیین باروری بودند—گروهی که وظیفه‌شان دفاع از محصولات کشاورزی و حاصل‌خیزی زمین بود. او این سنت را بازمانده‌ای از یک سنت بسیار گسترده‌تر اروپایی دانست که ریشه‌های آن به دوران پیش از مسیحیت بازمی‌گردد. به باور گینزبورگ، تجربه‌های رؤیایی بناندانتی‌ها—از جمله سفرهای شبانه روح، نبرد با نیروهای شر، و ارتباط با طبیعت—بازتابی از آیین‌هایی کهن بودند که در جوامع کشاورزی اروپا برای حفظ تعادل میان انسان و طبیعت شکل گرفته بودند. گینزبورگ در تحلیل خود، شباهت‌هایی میان سنت بناندانتی و باورهای گرگ‌نمایی در منطقه لیوونیا (در اروپای شمال‌شرقی، شامل بخش‌هایی از لتونی و استونی امروزی) شناسایی کرد. در آن منطقه نیز، برخی افراد مدعی بودند که در شب‌های خاص، روح‌شان به شکل گرگ درمی‌آید و برای دفاع از زمین و جامعه با نیروهای شیطانی مبارزه می‌کند. این شباهت‌ها، از نظر گینزبورگ، نشان‌دهنده وجود یک شبکه فرهنگی گسترده از آیین‌های رؤیایی و محافظتی در سراسر اروپا بود—شبکه‌ای که با ظهور مسیحیت و نهادهای رسمی مذهبی، به‌تدریج سرکوب شد یا به شکل‌های پنهان و محلی ادامه یافت. | ## بخش 2: بناندانتی | با انتشار آثار گینزبورگ، سنت بناندانتی از یک موضوع فرعی در تاریخ محلی به مسئله‌ای مهم در مطالعات تاریخ فرهنگی، مردم‌شناسی و دین‌شناسی تبدیل شد. برخی مورخان، با الهام از دیدگاه‌های او، تلاش کردند تا ردپای آیین‌های مشابه را در دیگر مناطق اروپا شناسایی کنند، در حالی که گروهی دیگر، با نقد روش‌شناسی یا تفسیرهای او، به بازنگری در مفهوم «فرقه باروری» و منشأ پیش‌مسیحی این سنت‌ها پرداختند. با این حال، پژوهش‌های گینزبورگ همچنان نقطه آغاز و مرجع اصلی در مطالعه بناندانتی‌ها و آیین‌های رؤیایی کشاورزی در اروپا باقی مانده‌اند. بناندانتی که شامل مردان و زنان می‌شد، افرادی بودند که معتقد بودند حفاظت از جامعه و محصولات آن بناندانتی تضمین می‌کنند. مردان بیشتر گزارش دادند که برای تضمین باروری جامعه‌شان به ابرها پرواز می‌کردند و با جادوگران می‌جنگیدند؛ زنان بیشتر گزارش دادند که در ضیافت‌های بزرگ شرکت می‌کردند. در سراسر اروپا، فرهنگ عامه، توانایی‌های جادویی را یا ذاتی یا اکتسابی می‌دانست؛ در رسم عامیانه فریولی، بناندانتی‌ها به عنوان افرادی با قدرت‌های ذاتی مشخص شده در بدو تولد دیده می‌شدند. به‌طور خاص، این یک باور گسترده بود که کسانی که در اواخر زندگی بناندانتی‌ها تبدیل می‌شوند. با یک کیسه آب یا آمنیوتیک که دور سرشان پیچیده شده بود، متولد می‌شدند.در فرهنگ عامه فریولی در آن زمان، کیسه‌های آب سرشار از خواص جادویی بودند و با توانایی محافظت از سربازان در برابر آسیب، وادار کردن دشمن به عقب‌نشینی و کمک به وکلا در پیروزی در پرونده‌های حقوقی مرتبط بودند. در قرن‌های بعدی، یک سنت فولکلور مرتبط که در بیشتر ایتالیا یافت می‌شد، به این باور پایبند بود که جادوگران با یک کیسه آب متولد شده‌اند. بر اساس اسناد تاریخی باقی‌مانده از دوران مدرن اولیه، روشن است که اعضای سنت بناندانتی معمولاً از همان دوران نوزادی با آیین‌ها و باورهای این سنت آشنا می‌شدند—و اغلب این آشنایی از طریق مادران‌شان صورت می‌گرفت. این انتقال بین‌نسلی نه‌تنها نشان‌دهنده ریشه‌دار بودن سنت در بافت خانوادگی و فرهنگی منطقه فریولی بود، بلکه بیانگر آن است که بناندانتی‌ها از همان آغاز زندگی، در فضایی آمیخته با اسطوره، آیین و باورهای محلی رشد می‌کردند. او با بررسی سنت بناندانتی، به این نتیجه رسید که تجربه‌های انسان‌ها—چه در حالت بیداری و چه در حالت خلسه و رؤیا—عمیقاً تحت تأثیر باورهای پذیرفته‌شده در جامعه‌ای هستند که فرد در آن زندگی می‌کند. به‌عبارت دیگر، رؤیاهای شبانه، سفرهای روحانی، و حتی ادراک‌های فراطبیعی بناندانتی‌ها، نه صرفاً تجربه‌هایی شخصی یا تصادفی، بلکه بازتابی از نظام فرهنگی و ذهنی جامعه‌شان بودند. این دیدگاه، سنت بناندانتی را از یک آیین محلی به نمونه‌ای جهانی از چگونگی شکل‌گیری تجربه‌های عرفانی و رؤیایی در بستر اجتماعی تبدیل می‌کند. آنچه بناندانتی‌ها در رؤیاهای‌شان می‌دیدند—نبرد با نیروهای شر، پرواز بر پشت حیوانات، و دفاع از زمین—همگی در چارچوبی فرهنگی و نمادین معنا می‌یافتند؛ چارچوبی که از طریق خانواده، به‌ویژه مادران، و از طریق جامعه روستایی، به نسل‌های بعدی منتقل می‌شد. تحلیل کوهن، در کنار پژوهش‌های کارلو گینزبورگ، نشان می‌دهد که سنت‌هایی چون بناندانتی، نه‌تنها بخشی از تاریخ جادوگری یا آیین‌های کشاورزی هستند، بلکه پنجره‌ای به سوی فهم عمیق‌تر از روان‌شناسی فرهنگی، حافظه جمعی، و نقش باورهای اجتماعی در شکل‌گیری تجربه‌های انسانی به‌شمار می‌آیند. این سنت، با تمام پیچیدگی‌هایش، گواهی است بر این‌که حتی رؤیاها نیز می‌توانند حامل تاریخ، فرهنگ، و هویت باشند. سفرهای رؤیایی اگرچه اینها توسط بناندانتی‌ها توصیف شده بودند با این وجود، آنها به عنوان سفرهای روحی، بر واقعیت چنین تجربیاتی تأکید می‌کردند و معتقد بودند که آنها رویدادهای واقعی هستند. پنجشنبه‌ها بین روزهای امبر، دوره‌های روزه‌داری برای کلیسای کاتولیک، بناندانتی‌ها ادعا می‌کردند که ارواح آنها شب‌ها به شکل حیوانات کوچک از بدنشان خارج می‌شوند. مردان با ساقه‌های رازیانه می‌جنگیدند، در حالی که جادوگران با ساقه‌های سورگوم مسلح بودند (سورگوم برای جاروهای جادوگران استفاده می‌شد و «سورگوم جارو» یکی از رایج‌ترین انواع سورگوم بود). در سنت بناندانتی، زنان نقش‌هایی مقدس و آیینی ایفا می‌کردند که فراتر از نبردهای شبانه با نیروهای شرور بود. آنان، در لحظاتی خاص از سال، روح خود را از بدن جدا می‌کردند و به سفری رؤیایی و فراطبیعی رهسپار می‌شدند—سفری که مقصد آن ضیافتی باشکوه در دل قلمروهای نامرئی بود. در این ضیافت، زنان بناندانتی در کنار ارواح، حیوانات نمادین، و پریان، به رقص، خوردن و نوشیدن می‌پرداختند؛ آیینی که نه‌تنها جنبه جشن داشت، بلکه حامل پیام‌هایی از آینده و سرنوشت بود. در این گردهمایی‌های شبانه، بناندانتی‌ها از طریق ارتباط با موجودات فرازمینی، می‌آموختند که در سال پیش‌رو، کدام‌یک از اهالی روستا درگذشت خواهند کرد. این دانش، که به‌نوعی پیش‌گویی مرگ بود، جایگاه بناندانتی‌ها را به‌عنوان واسطه‌هایی میان جهان زندگان و مردگان تثبیت می‌کرد. در یکی از روایت‌های برجسته، این ضیافت رؤیایی تحت نظارت زنی باشکوه برگزار می‌شد که با عنوان «رئیسه» شناخته می‌شد. او بر لبه چاهی نشسته بود—چاهی که در بسیاری از سنت‌های اروپایی نماد گذرگاه میان جهان‌های مختلف است. این زن، با شکوه و اقتدار، نقش راهنما و آموزگار را ایفا می‌کرد و بناندانتی‌ها را در مسیر شناخت، پیش‌گویی و جادو هدایت می‌نمود. کارلو گینزبورگ، در پژوهش‌های خود، این گردهمایی‌های روحانی را با آیین‌های مشابه در دیگر نقاط ایتالیا و سیسیل مقایسه کرده است. | ## بخش 3: بناندانتی | در آن مناطق نیز، گروه‌هایی از زنان یا رؤیابینان گزارش داده‌اند که در ضیافت‌هایی شبانه شرکت می‌کردند که تحت نظارت موجودی زنانه با ویژگی‌های الهه‌گون برگزار می‌شد—موجودی که جادو، درمان، و پیش‌گویی را به پیروان خود می‌آموخت. این شباهت‌ها، از نظر گینزبورگ، نشان‌دهنده وجود یک سنت گسترده و کهن در اروپا است؛ سنتی که در آن، زنان به‌عنوان حاملان دانش مقدس و حافظان تعادل میان طبیعت، مرگ، و زندگی شناخته می‌شدند. بناندانتی‌های زن، با نقش‌های چندلایه خود—از نبرد با نیروهای شر گرفته تا شرکت در ضیافت‌های پیش‌گویانه—نمونه‌ای نادر از جایگاه آیینی زنان در سنت‌های محلی اروپا هستند. آنان نه‌تنها در زندگی روزمره، بلکه در قلمروهای رؤیایی و اسطوره‌ای، حامل معنا، قدرت، و راز بودند. قدیمی‌ترین روایت‌ها از بناندانتی‌ها سفرهای او که به سال ۱۵۷۵ برمی‌گردد، هیچ‌یک از عناصری که در آن زمان با سبت جادوگران شیطانی مرتبط بودند را در برنداشت؛ هیچ پرستشی از شیطان (شخصیتی که حتی حضور نداشت)، هیچ ترک مسیحیت، هیچ پایمال کردن صلیب و هیچ بی‌حرمتی به مقدسات وجود نداشت. ارتباط با جادوگران گینزبورگ خاطرنشان کرد که آیا بناندانتی‌ها اینکه خودشان جادوگر بودند یا نه، در اولین اسناد و مدارک، موضوعی گیج‌کننده بود. در حالی که آنها با جادوگران بدخواه مبارزه می‌کردند و به شفای کسانی که گمان می‌رفت از طریق جادوگری آسیب دیده‌اند، کمک می‌کردند، در سفرهای شبانه جادوگران نیز به آنها می‌پیوستند و در نوشته‌های آسیابان پیترو روتارو از آنها به عنوان «جادوگران بناندانتی» یاد شده است. به همین دلیل، کشیش دان بارتولومئو سگاباریزا، که شهادت روتارو را ثبت کرده است، معتقد بود که در حالی که بناندانتی‌ها جادوگر بودند، آنها جادوگران «خوبی» بودند که سعی می‌کردند از جوامع خود در برابر جادوگران بدی که به کودکان آسیب می‌رسانند، محافظت کنند. و جادوگران بدخواهی که در نهایت تأثیر زیادی در آزار و اذیت آنها توسط دادگاه تفتیش عقاید داشتند. تحقیقات سگاباریزا: ۱۵۷۵ در آغاز سال ۱۵۷۵، پائولو گاسپاراتو، یکی از بناندانتی‌های مرد که در روستای یاسیکو (با املای امروزی: جیاسیکو) زندگی می‌کرد، طلسمی را به آسیابانی به نام پیترو روتارو از منطقه برازانو داد، با این امید که بتواند پسر بیمار او را از بیماری ناشناخته‌ای که گرفتار شده بود، نجات دهد. این اقدام، که در چارچوب طب سنتی و جادوی مردمی قرار می‌گرفت، توجه کشیش محلی، دون بارتولومئو اسگاباریتزا را به خود جلب کرد. کشیش که از کاربرد چنین روش‌هایی در درمان بیماری‌ها شگفت‌زده شده بود، گاسپاراتو را نزد خود فراخواند تا دربارهٔ منشأ و ماهیت این آیین بیشتر بداند. این روایت، نه‌تنها بازتابی از باورهای محلی دربارهٔ بیماری و درمان بود، بلکه نشان‌دهنده نقش بناندانتی‌ها به‌عنوان محافظان روحی و جسمی جامعه نیز محسوب می‌شد. در این روایت، بناندانتی‌ها نه جادوگران شرور، بلکه مدافعان خیر بودند—افرادی که با استفاده از طلسم‌ها، دانش آیینی، و سفرهای رؤیایی، با نیروهای تاریک مبارزه می‌کردند و سلامت انسان‌ها را حفظ می‌نمودند. این دیدگاه، در تضاد با نگاه رسمی کلیسا به جادوگری قرار داشت، اما در جوامع روستایی، بناندانتی‌ها اغلب مورد احترام و اعتماد بودند. روایت گاسپاراتو، یکی از نمونه‌های نادر ثبت‌شده‌ای است که نشان می‌دهد چگونه سنت‌های مردمی، حتی در مواجهه با نهادهای مذهبی، توانستند جایگاه خود را حفظ کنند و به‌عنوان بخشی از حافظه فرهنگی منطقه باقی بمانند. در روایت‌های مربوط به بناندانتی، به‌ویژه در سفرهای رؤیایی شبانه‌ای که روح آنان از بدن جدا می‌شد، توصیف‌هایی زنده و پرتحرک از فعالیت‌های آنان ثبت شده است. در این تجربه‌های فراطبیعی، بناندانتی‌ها با شور و جنب‌وجوش در ضیافت‌های شبانه شرکت می‌کردند؛ آنان می‌جنگیدند، بازی می‌کردند، به‌سرعت می‌دویدند و بر پشت حیوانات گوناگون سوار می‌شدند—همه در فضایی آمیخته با رمز و آیین، در دل طبیعت یا آسمان شب. این صحنه‌ها، که در اسناد تاریخی و اعترافات بازمانده از قرون شانزدهم و هفدهم آمده‌اند، نه‌تنها بازتابی از باورهای مردمی دربارهٔ ارتباط با جهان‌های دیگر بودند، بلکه نشان‌دهنده نوعی آیین جمعی برای حفظ حاصل‌خیزی زمین و سلامت جامعه نیز محسوب می‌شدند. بناندانتی‌ها در این ضیافت‌ها، با ارواح، پریان و حیوانات نمادین همراه می‌شدند و با جادوگران شرور مبارزه می‌کردند—مبارزه‌ای که هم نمادین بود و هم آیینی، و هدف آن حفظ تعادل میان انسان، طبیعت و نیروهای ناشناخته بود. دون اسگاباریتزا، کشیش محلی، از شنیدن روایت‌هایی دربارهٔ جادوگری و آیین‌های بناندانتی نگران شد. در ۲۱ مارس ۱۵۷۵، او تصمیم گرفت تا موضوع را به مقامات مذهبی بالاتر ارجاع دهد و به همین منظور، به‌عنوان شاهد در برابر نایب‌الاسقف، مون‌سینیور جاکوپو ماراکو، و بازرس تفتیش عقاید، فِرا جولیو دِ آسیس، که از اعضای فرقه فرانسیسکن‌های صغیر بود، در صومعه سن فرانچسکو واقع در چیویداله دل فریولی حاضر شد. هدف او از این دیدار، دریافت راهنمایی دربارهٔ نحوه برخورد با این وضعیت پیچیده و نگران‌کننده بود. او پائولو گاسپاراتو، بناندانتی‌ای که طلسمی برای درمان کودک بیمار داده بود، نیز با خود آورد. او شرح داد که پس از شرکت در بازی‌ها و آیین‌های شبانه، جادوگران، ساحران و ولگردان رؤیایی از مقابل خانه‌های مردم عبور می‌کردند و به‌دنبال «آب زلال و پاک» می‌گشتند تا بنوشند. این آب، در باور آنان، عنصری حیاتی و مقدس بود که برای ادامه حیات و قدرت‌شان ضروری تلقی می‌شد. اما اگر این موجودات نتوانند آب پاکی پیدا کنند، طبق گفته گاسپاراتو، به زیرزمین خانه‌ها می‌رفتند و تمام شراب‌ها را واژگون می‌کردند. | ## جمع‌بندی | چنین روایت‌هایی، که در مرز میان اسطوره، آیین و تجربه‌های رؤیایی قرار داشتند، نه‌تنها کشیشان را نگران می‌کردند، بلکه زمینه‌ساز برخوردهای قضایی و مذهبی با سنت بناندانتی شدند—سنتی که در نگاه مردم، حامل قدرت‌های درمانی و محافظتی بود، اما در چشم کلیسا، می‌توانست نشانه‌ای از انحراف و خطر باشد.