موضوع مقاله: ستیه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ستیه | مقدمه: بر پایه دسته‌بندی متون دینی پالی، چهار گونه ستیه وجود دارد: بازمانده (داتو)، یادگاری (پَریبوگه)، آموزه (دَمَّه) و نذری (اودِسَکه). | ## بخش 1: ستیه | الکساندر گریزولد بر این باور است که سه گونه نخست سنتی هستند و چهارمی، یعنی دَمَّه، بعدها افزوده شده تا به راهبان یادآوری کند که یاد راستین بودا در آموزه‌های اوست. این یادمان‌ها گرچه به‌طور کلی بخشی از نمادگرایی بودایی به‌شمار می‌آیند، تأکید آنها بیشتر بر پیوند تاریخی با بوداست تا پیوندی فراطبیعی. در هند پیش از بودا، واژه «چَیتیه» به پرستشگاه یا جایگاه مقدسی در طبیعت گفته می‌شد که معمولاً در فضای باز بود و به خدای ویژه‌ای تعلق داشت. در «مَهاپَرینیروانه‌سوتره»، بودا نزدیک پایان زندگی‌اش به آننده دربارهٔ زیبایی چَیتیه‌های گوناگون پیرامون شهر باستانی وَیشالی سخن می‌گوید. این دسته مسئول شکل‌گیری بخش بزرگی از هنر و نمادگرایی بودایی بوده‌است، هرچند تنها یکی از سه رده یادمان‌ها را تشکیل می‌دهد. پُرشمارترین بخش‌های نگهداری‌شده از بدن بودا، دندان و استخوان هستند؛ زیرا این اندام‌ها پس از سوزاندن پیکر بودا بر جای می‌مانند. بازمانده دندان بودا در سری‌لانکا شناخته‌شده‌ترین جایگاهی است که بازمانده‌ای به‌طور آشکار نگهداری می‌شود، اما صدها چنین جایگاهی در قالب معماری استوپا ساخته شده‌اند. در زبان تایلندی این استوپاها «چِدی» نامیده می‌شوند که از نیمه دوم عبارت «داتو ستیه» برگرفته شده‌است؛ در زبان لائوسی آنها را «تَت» می‌گویند که از نیمه نخست آن واژه آمده‌است. | ## بخش 2: ستیه | فراتر از خود استوپا، ساریرَکه در سراسر جهان بودایی یافت می‌شود و شمار آنها چنان زیاد است که همگی نمی‌توانند اصیل باشند؛ از این رو ساریرَکه بیشتر کارکرد نمادین دارد و اهمیت اصالت آن در فرهنگ‌های گوناگون متفاوت است. بخش‌های بدن راهبان ویژه و نیرومند نیز ساریرَکه نامیده می‌شوند، اما اینها معمولاً به شکل گوهرهای درخشانی هستند که گفته می‌شود هنگام سوزاندن پیکر راهب پدید آمده‌اند. پَریبوگَکه (یادگارهای کاربردی) پَریبوگه ستیه به چیزهایی گفته می‌شود که بودا از آنها بهره می‌برد. در نگاه نخست شاید به نظر برسد که امروزه چنین چیزهایی وجود ندارند؛ اما برخی پرستشگاه‌ها مانند تونگدوسا در کره جنوبی مدعی نگهداری جامه و کشکول بودا هستند. این رده همچنین همه جاهایی را که بودا از آنها دیدن کرده دربرمی‌گیرد؛ بنابراین بوده گایا خود یک پَریبوگَکه به‌شمار می‌آید. فراگیرترین پَریبوگَکه درخت بودا (بودی) است که قلمه‌هایی از آن در سراسر جنوب شرقی آسیا کاشته شده و نهالی از درخت اصلی هنوز در سری‌لانکا زنده است. گاهی این ردپاها به‌عنوان اودِسَکه (بازنمایی پای بودا) یا حتی ساریرَکه (یکی‌انگاری ردپا با خود پا) نیز دسته‌بندی می‌شوند. اودِسَکه‌ها هیچ پیوند فیزیکی با بودا ندارند اما چون به یاد او ساخته شده‌اند، یادمان به‌شمار می‌آیند. | ## بخش 3: ستیه | در آغاز، اودِسَکه‌ها نسبت به پَریبوگَکه و ساریرَکه فرعی بودند؛ اما با نفوذ بودیسم یونانی، پیکره‌های بودا (بوداروپه) در شمار بسیار ساخته شدند و سپس نقاشی‌ها و دیگر تصویرها نیز افزوده شد. به نظر نمی‌رسد که منعی بر ساختن تصویر بودا وجود داشته باشد؛ بلکه بوداییان نخستین، بازنمایی پَریبوگَکه را نمادی معنادارتر و ژرف‌تر می‌دانستند که بینش بودایی (پَنّیا) را برمی‌انگیخت. اینکه آیا این صحنه‌ها جانشین‌هایی برای تصویر خود بودا بوده‌اند یا نه، هنوز در دست بررسی است. چهار گونه ستیه بر پایه دسته‌بندی دامرونگ راجانوبهاب از متون دینی پالی، چهار گونه ستیه به شرح زیر است: داتو ستیه (ساریرَکه): بازمانده‌های تنی بودا مانند دندان و استخوان پَریبوگه ستیه (پَریبوگَکه): چیزهایی که بودا به کار برده یا جاهایی که از آنها دیدن کرده دَمَّه ستیه: آموزه‌های بودا، شامل متون مقدس مانند تریپیتاکا اودِسیکه ستیه (اودِسَکه): اشیای نذری و نمادین مانند پیکره‌ها و تصویرهای بودا الکساندر گریزولد بر این باور است که سه گونه نخست سنتی هستند و دَمَّه ستیه بعدها افزوده شده تا به راهبان یادآوری شود که یاد راستین بودا در آموزه‌های اوست. واژه‌شناسی در زبان‌های گوناگون واژه ستیه در زبان‌های مختلف بودایی صورت‌های گوناگونی به خود گرفته‌است. در زبان تایلندی «چِدی» (เจดีย์) خوانده می‌شود که از نیمه دوم عبارت «داتو ستیه» برگرفته شده و معادل استوپا به کار می‌رود. | ## جمع‌بندی | در اندونزی واژه «ستیه» همچنین برای اشاره به نیایشگاه‌های کوچک بودایی به کار می‌رود.