موضوع مقاله: آموزش و پرورش در کومور | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش و پرورش در کومور | مقدمه: آموزش و پرورش در کومور بر پایه نظامی شکل گرفته‌است که ریشه در دوران استعمار فرانسه دارد و با آموزش دینی اسلامی درهم آمیخته‌است. | ## بخش 1: آموزش و پرورش در کومور | تقریباً همه کودکان کومور پیش از ورود به مدرسه رسمی، دوره‌ای از آموزش قرآنی را می‌گذرانند. نظام آموزشی رسمی کشور بر الگوی فرانسوی استوار است و شامل شش سال آموزش ابتدایی و چهار تا هفت سال آموزش متوسطه می‌شود. قانون کومور آموزش اجباری را برای کودکان هفت تا پانزده ساله مقرر کرده‌است، هرچند اجرای این قانون با چالش‌های جدی روبروست. با وجود گسترش نسبی آموزش در دهه‌های اخیر، نرخ باسوادی بزرگسالان در اوایل دهه ۱۹۹۰ (۱۳۷۰ شمسی) از پنجاه درصد فراتر نمی‌رفت. دانشگاه کومور که در سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲ شمسی) تأسیس شد، اصلی‌ترین نهاد آموزش عالی کشور به‌شمار می‌رود. برنامه‌ریزی‌های آموزشی در سطح ملی بر عهده وزارت آموزش ملی و آموزش حرفه‌ای کومور است. این کشور از سال‌های ۲۰۰۰ به بعد در کنفرانس وزرای آموزش کشورهای فرانسه‌زبان (CONFEMEN) شرکت می‌کند و از مشارکت‌های مالی و فنی نهادهایی چون بانک جهانی، یونیسف و اتحادیه اروپا بهره می‌برد. پیشینه پیش از استعمار فرانسه در سده نوزدهم میلادی، تعریف یک نظام آموزشی منسجم در کومور دشوار است. از آن‌جا که اقوام بانتو از سده هفتم میلادی این جزایر را مسکن گزیدند، کومور همواره سرزمینی اسلامی بوده‌است و مکتب‌های قرآنی نقش اصلی را در آموزش جمعیت، به‌ویژه مردان، ایفا می‌کرده‌اند. نشانه‌هایی از مسجدی متعلق به سده هفتم میلادی در نتساوئنی کشف شده که گویای نقش آموزش قرآنی در کنار فعالیت‌های دینی مسجد از آن روزگار است. از سده سیزدهم میلادی، آموزش اسلامی سنی شافعی با ورود بازرگانان به جزایر تقویت شد. در نیمه سده نوزدهم، نظام آموزشی کومور عمدتاً از طریق نظام امپراتوری فرانسه شکل گرفت. از آن زمان تا اوایل دهه ۱۹۵۰، آموزش ابتدایی برای بومیان چهار سال طول می‌کشید و این تمام دوره تحصیل بیشتر ساکنان را تشکیل می‌داد. از سال ۱۹۵۰، دولت فرانسه این الگو را با یک «مدرسه نوین» مبتنی بر نظام جمهوری جایگزین کرد. در زمان استقلال در سال ۱۹۷۵ (۱۳۵۴ شمسی)، نرخ ثبت‌نام در آموزش ابتدایی حدود ۳۵ درصد بود. تنها پنج درصد از دانش‌آموزان ابتدایی به متوسطه راه می‌یافتند و تنها ده درصد از این گروه اندک موفق به اخذ دیپلم بکالوریا می‌شدند. از آن پس، توسعه نظام آموزشی به دلیل بی‌ثباتی مزمن (کودتاها و تغییرات پیاپی در دستورالعمل‌های دولتی) و رشد جمعیتی بالا با موانع جدی روبرو شد. سیاست آموزشی نظام آموزشی کومور «فدرالی» است؛ یعنی برای تمام جزایر از سوی وزارت آموزش ملی مستقر در مورونی اداره می‌شود. نگاهی به برنامه‌های درسی کومور نشان‌دهنده شباهت آشکاری با برنامه‌های درسی فرانسه از دهه ۱۹۷۰ به این سو است. بکالوریا یکی از ویژگی‌های خاص نظام آموزشی کومور است که بسیاری آن را ارزشمند می‌دانند، چراکه معادل‌بودن با نظام ثانوی فرانسه را تضمین می‌کند. با این حال، همین ویژگی مانعی در برابر اصلاح نظام آموزشی از زمان استقلال بوده‌است. زبان عربی و فرانسه هر دو زبان رسمی هستند، اما شیکوموری در بسیاری از خانواده‌ها و حتی کلاس‌های درس رایج است. از سال ۱۹۹۴، قانون راهبری آموزش تحولاتی را در پی داشت: ابزارهای ارزیابی جدید مبتنی بر شایستگی‌های دانش‌آموزان معرفی شدند و محتوای آموزشی برای گنجاندن ارزش‌های نهادهای بین‌المللی مانند یونسکو، بهداشت، حقوق کودک و پیشگیری از بلایای طبیعی به‌روز شد. از دهه ۲۰۰۰، اتحادیه کومور در کنفرانس وزرای آموزش کشورهای فرانسه‌زبان (CONFEMEN) شرکت می‌کند و از همکاری‌های مالی و فنی گروه بانک جهانی، یونیسف و اتحادیه اروپا بهره می‌برد. در سال ۲۰۰۹، دفتر منطقه‌ای یونسکو برای آموزش در آفریقا مستقر در داکار (سنگال) به کومور کمک کرد تا رویه‌های ارزیابی کیفیت نظام آموزشی خود را از طریق یک برنامه تحلیلی ویژه به اجرا بگذارد. | ## بخش 2: آموزش و پرورش در کومور | در سال ۲۰۱۳، یک راهبرد ملی برای آموزش در سطح ملی تأیید شد و دولت یک برنامه توسعه آموزشی با افق ۲۰۲۰ با عنوان «برنامه موقت آموزش ۲۰۱۳–۲۰۱۵» تدوین کرد. این برنامه در سطح بین‌المللی، به‌ویژه از سوی فرانسه، بلژیک، بانک جهانی، یونیسف، یونسکو، اتحادیه اروپا، کمیته عربی توسعه کومور و سازمان‌های غیردولتی فعال در حوزه آموزش مورد توجه قرار گرفت. آموزش پیش از دبستان آموزش پیش‌دبستانی در کومور از نظر تاریخی حوزه‌ای است که کمترین تأثیر را از الگوی فرانسوی از سده نوزدهم به این سو پذیرفته‌است. در نتیجه، مکتب قرآنی (معروف به «پالاشیو» یا «پالاچیو») از چند صد سال پیش در این حوزه آموزشی نقش پررنگی یافته‌است. دو نظام پیش‌دبستانی در کومور وجود دارد: نهادهایی با رویکرد غربی (مهدکودک/ «kindergarten») با رویکردی غیردینی (از نظر مذهبی بی‌طرف) و دولتی که به کودک پایه‌های زبان، اعداد و مهارت‌های روزمره را می‌آموزد. این نهادها از طریق قیمومیت فرانسه بر ماینوت و سپس استعمار فرانسه در کومور معرفی شدند. نظام دینی «پالاشیو» که از استعمار اسلامی توسط بازرگانان عرب در قرون وسطی به ارث رسیده‌است. کودکان در این نظام اصول زبان عربی و کوموری (اما نه فرانسوی) را از متون قرآن فرامی‌گیرند. این نظام مزیت اصلی دارد که برخی خانواده‌ها را که به دلایل ایدئولوژیک یا مادی از نظام آموزشی ملی فاصله دارند به ثبت‌نام فرزندانشان در محیط پیش‌دبستانی ترغیب می‌کند. در اوایل دهه ۲۰۰۰، صد هزار کودک کوموری در پالاشیو آموزش می‌دیدند و برخی هر دو دوره را طی می‌کردند. در سال ۲۰۱۳، دوره پیش از ابتدایی عمومی از سه سال به دو سال کاهش یافت تا فضای بیشتری برای آموزش قرآنی در مقطع ابتدایی و گذار میان پیش‌دبستانی و ابتدایی فراهم شود. آموزش ابتدایی تا سن ۱۴ سالگی اجباری است، هرچند دولت حضور در مدرسه را به‌اجرا نمی‌گذارد و اغلب پسران بر دختران ترجیح داده می‌شوند."Comoros". در سال ۲۰۰۲، نرخ ناخالص ثبت‌نام در مقطع ابتدایی ۹۰ درصد بود و در سال ۱۹۹۹ (۱۳۷۸ شمسی) —آخرین سالی که داده در دسترس است— نرخ خالص ثبت‌نام ابتدایی ۵۵ درصد بود. در سال ۲۰۰۰ (۱۳۷۹ شمسی)، ۴۴٫۲ درصد از کودکان پنج تا چهارده ساله به مدرسه می‌رفتند. نرخ‌های ناخالص و خالص ثبت‌نام بر اساس شمار دانش‌آموزان رسماً ثبت‌نام‌شده در مدارس ابتدایی است و لزوماً حضور واقعی در مدرسه را بازتاب نمی‌دهد. حدود ۲۰٬۷۵۰ دانش‌آموز، یا تقریباً ۷۵ درصد کودکان در سن ابتدایی، در سال ۱۹۹۳ (۱۳۷۲ شمسی) ثبت‌نام کرده بودند که در مقایسه با اواخر دهه ۱۹۷۰ افزایش چشمگیری نشان می‌دهد. در دوره به اصطلاح «انقلابی» علی سویلیح از سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۷۸ (۱۳۵۵–۱۳۵۷ شمسی)، آموزش ابتدایی به‌طور کامل به زبان کوموری انجام می‌شد. در آغاز سال تحصیلی ۲۰۱۴، حدود ۲۰۰ کلاس پیش‌دبستانی قرآنی در ۱۳۰ مدرسه ابتدایی دولتی ادغام شدند. در سال ۱۹۹۳ (۱۳۷۲ شمسی)، بهبود امکانات آموزشی با وام‌هایی از سوی اوپک و بانک توسعه آفریقا تأمین مالی شد. آموزش متوسطه آموزش متوسطه در کومور هفت سال طول می‌کشد و حدود ۱۷ درصد از جمعیت در سن متوسطه در سال ۱۹۹۳ (۱۳۷۲ شمسی) ثبت‌نام کرده بودند که در مقایسه با ۷ درصد برآوردشده پانزده تا بیست سال پیش‌تر افزایش قابل توجهی نشان می‌دهد. یک بررسی دولتی در فاصله اکتبر ۲۰۱۹ تا ژانویه ۲۰۲۰ (مهر ۱۳۹۸ تا دی ۱۳۹۸) به وزیر آموزش ملی تقدیم شد. این سند گزارش می‌دهد که وضعیت زیرساخت‌های آموزشی به‌مراتب پایین‌تر از حداقل قانونی تعیین‌شده توسط دولت است. غیبت دانش‌آموزان و گاه ضعف زبانی برخی معلمان در فرانسوی دو معضل دیگر شناسایی‌شده هستند. بازرس کل سعید حسین سعید عبدو نور در سال ۲۰۲۰ تخمین زد که حدود ۳۰ درصد از مدارس (خصوصی و دولتی) به اهداف حداقلی خود نمی‌رسند. در سال ۲۰۲۱، در سطح دولتی راه‌حل‌هایی برای بهبود آموزش حرفه‌ای در مقطع متوسطه (در شراکت با آژانس توسعه فرانسه، AFD) و تا مقطع عالی جستجو شد. | ## بخش 3: آموزش و پرورش در کومور | نزدیک به ۲۰ میلیون یورو توسط AFD برای توسعه یک رشته حرفه‌ای از «بکالوریا منهای ۳» اختصاص یافت و افق ۲۰۳۰ برای مشاهده نخستین نتایج این پروژه تعیین شده‌است. در سال ۱۹۸۶ (۱۳۶۵ شمسی)، دولت مراکز آموزش فناوری را با ارائه یک برنامه سه‌ساله دیپلم‌محور در سطح بالای متوسطه افتتاح کرد. این دانشگاه در سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲ شمسی) با گردآوری مؤسسات آموزش عالی پراکنده‌ای که تا آن زمان قادر به ارائه بیش از دو سال آموزش پیوسته یا اعطای مدارک دولتی نبودند، تأسیس شد. آموزش حرفه‌ای معلمان و دوره‌های تخصصی دیگر در مدرسه M'Vouni برای آموزش عالی که از سال ۱۹۸۱ (۱۳۶۰ شمسی) در مجاورت مورونی فعال است، ارائه می‌شود. در سال ۱۹۸۷ (۱۳۶۶ شمسی)، اعتباراتی معادل ۷٫۹ میلیون دلار آمریکا برای آموزش ۳٬۰۰۰ معلم ابتدایی و ۳۵۰ معلم متوسطه اختصاص داد. در زمان تأسیس رسمی دانشگاه، مدرسه ملی آموزش عالی (ENES) که در سال ۱۹۸۰ (۱۳۵۹ شمسی) تأسیس شده بود، دوباره احیا شد؛ این مدرسه در سال ۱۹۹۳ به نفع مؤسسه آموزش معلمان و پژوهش در آموزش (IFERE) تعطیل شده بود. آموزش عالی کومور توسط قانون ۱۴ ژوئن ۲۰۱۴ (۲۴ خرداد ۱۳۹۳) دربارهٔ سازماندهی آموزش عالی و پژوهش و مقررات ۱۱ ژانویه ۲۰۱۵ (۲۱ دی ۱۳۹۳) که دانشگاه کومور (UDC) را تأسیس می‌کند، اداره می‌شود. دانشگاه کومور از سال ۲۰۰۵ سامانه اروپایی لیسانس-فوق‌لیسانس-دکترا (LMD) را اتخاذ کرد. دانشگاه کومور عضو شبکه جهانی آموزش آژانس دانشگاهی فرانکوفونی (AUF) در کنار بیش از ۱۰۰۰ عضو شریک در ۱۱۹ کشور است. این عضویت می‌تواند حکمرانی خوب دانشگاه را تقویت کند و پروژه‌های مشترک جدیدی را میان دانشگاه‌های شریک تشویق کند. دانشگاه کومور روابط تبادلی مطلوبی با نهادهای شریک خارجی، به‌ویژه در فرانسه، مراکش، ماداگاسکار، سودان، مصر و عربستان سعودی دارد. آموزش دینی تقریباً همه کودکان برای دو یا سه سال، از حدود سن پنج سالگی، به مکتب قرآنی می‌روند و در آنجا اصول ایمان اسلامی و مقداری عربی کلاسیک فرامی‌گیرند. کودکان روستایی که در این مدارس تحصیل می‌کنند گاهی از خانه دور می‌شوند و به معلم در کشاورزی کمک می‌کنند. مکتب‌های قرآنی (یا پالاشیو) از نظر تاریخی پایه آموزش پیش‌دبستانی را تشکیل می‌دادند و جایگاه محوری در جامعه کومور داشتند. هدف اصلی این مدارس نه آموزش مهارت‌های لازم برای امتحانات، بلکه اجتماعی‌کردن کودک است. چالش‌ها و کمبودها بی‌ثباتی سیاسی و اعتصاب‌های معلمان همانند سایر حوزه‌های جامعه کومور، بی‌ثباتی سیاسی بر نظام آموزشی تأثیر زیان‌باری گذاشته‌است. کاهش‌های اعلام‌شده در نیروی خدمات کشوری —که اغلب در پاسخ به فشار بین‌المللی برای اصلاح مالی صورت می‌گیرد— گاهی به اعتصاب معلمان می‌انجامد. هنگامی که کاهش خدمات کشوری موجب لغو کلاس‌ها یا امتحانات می‌شود، دانش‌آموزان گاهی به خیابان‌ها می‌ریزند. دانش‌آموزان همچنین علیه کم‌سرمایه‌گذاری یا سوءمدیریت کلی مدارس از سوی دولت اعتراض کرده‌اند، گاهی به شکلی خشونت‌آمیز. گروه بانک جهانی در سال ۱۹۹۴ اعلام کرد که کیفیت آموزش چنان نرخ‌های بالایی از تکرار پایه و ترک تحصیل به وجود آورده که دانش‌آموز متوسط به چهارده سال نیاز دارد تا دوره شش‌ساله ابتدایی را تکمیل کند. بیش از نیمی از معلمان در سطح اولیه آموزش سطح کافی زبان فرانسوی برای تدریس به این زبان را نداشتند. کمبود آموزش معلمان نیز مسئله‌ای مداوم بوده‌است؛ برخی کمک‌های بین‌المللی برای پیشبرد آموزش معلمان در خود جزایر فراهم شده‌است. ترک تحصیل طبق بررسی RESEN در سال ۲۰۱۳، بیش از یک چهارم دانش‌آموزانی که وارد نظام آموزشی می‌شوند، مقطع ابتدایی را به پایان نمی‌رسانند. سرمایه‌گذاری در آموزش در سال ۲۰۱۸ معادل ۲٫۷ درصد از تولید ناخالص داخلی بود که بودجه‌ای در حدود ۱۴٫۴ میلیارد فرانک کومور را شامل می‌شد. | ## جمع‌بندی | حق بر آموزش ابتکار سنجش حقوق بشر (HRMI) دریافته است که کومور تنها ۶۹٫۸ درصد از آنچه را که بر اساس سطح درآمد کشور باید در زمینه حق آموزش محقق می‌کرد، برآورده ساخته‌است.