موضوع مقاله: خانان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خانان | مقدمه: خانان یا مجید خان سلطانی اردلان (۱۲۱۰ – ۱۲۸۰ هجری خورشیدی) از سلسلهٔ حاکمان و امرای خاندان اردلان در ولایت کردستان و والی و فرماندار سقز در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار بود. | ## بخش 1: خانان | او از امرای قدرتمند خاندان اردلان بود که منطقه سقز به عنوان مرکز حاکمیت او بود، تحت فرمان او در شرایطی امن اداره می‌گردید. پسر او سیف الدین خان از جمله حاکمان خوشنام منطقه است که به دست نیروهای عثمانی در زمان جنگ جهانی اول در مراغه اعدام گردید. در مورد تبار و شجره این خاندان و شروع دوره فرمانروایی آنها، روایات مختلفی وجود دارد. آغاز فرمانروایی آنها را اواسط قرن ششم هجری می‌دانند که بابا اردلان، جد بزرگ آنها با احداث قلاع مستحکمی در ناحیه شهرزور حکومت کرد. بعد از بابا اردلان، اولاد وی قدرت بیشتری پیدا کردند و به تدریج به مناطق تحت سیطره خود افزودند. سابقه دشمنی اردلان‌ها با عثمانی سبب شد تا با ظهور صفویه، این والیان جانب آنها را بگیرند و مراتب اطاعت و وفاداری خود را به دولت ایران اعلام نماید. | ## بخش 2: خانان | اما دیری نپایید که با سیاست سرکوب شاه اسماعیل صفوی همزمان با شروع اختلافات بین ایران و عثمانی و دستگیری امرای قبایل کرد، امرای اردلان به عثمانی‌ها گرایش پیدا نموده و این زمینه‌ساز شکست ایران در جنگ چالدران شد. امرای اردلان سقز سلطانی اردلان، خاندان حکمران سقز در دوران صفوی و قاجار، یکی از شاخه‌های خاندان اردلان است. البته خانواده حکام سقز به شاخه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که هر کدام دارای پیشوندهایی در اسم فامیل اردلان هستندکه شامل خانواده‌های سلطانی اردلان، علایی اردلان، سلیمی اردلان، امیری اردلان و اردلان سقزی می‌باشند، ولی نسب همه آنها مشترک می‌باشد. از این خاندان نخست محمدسلطان اردلان به حکومت سقز رسید که نام این خانواده برگرفته از نام اوست. در جنگ جهانی اول سیف الدین خان اردلان (مظفرالسلطنه اول) پسر مجید خان حاکم سقز بود که به دست کشته شدند. پسر او سیف‌الله خان اردلان (مظفرالسلطنه دوم) از سال ۱۳۳۵ قمری به بعد حکومت این شهر را در دست داشت. | ## بخش 3: خانان | اسدالله خان اسعدالملک و پسر او عبدالحسین خان از اعضای دیگر این خانواده بودند که در اواخر قاجار، اولی در ترشیز و دیگری در خواف حکومت کردند. عصر ناصرالدین شاه بنا بنوشته مورخان، کلول بیگ پسر قباد اردلان در سال ۶۲۰ هجری قمری شهر سقز را تصرف و به قلمرو فرمانروائی خود ضمیمه کرد و این منطقه تا عصر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار تحت حکومت و استیلای امرای اردلان بود و بعد از آن ناصرالدین شاه با اعزام شاهزاده فرهاد میرزا معتمدالدوله عموی خود به به‌عنوان حاکم کردستان تلاش کرد بدون سر و صدا به امارت اردلانها خاتمه بدهد. اما با این وجود باز هم شاخه ای از خوانین اردلان تا سقوط کابینه دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۳۲ شمسی در سقز حکومت داشتند. مجید خان اردلان از این خوانین بود که خود و پسرش سیف الدین خان و نوه اش سیف‌الله خان در حاکمیت و فرمانداری سقز تا دوران پهلوی باقی ماندند.دوران ناصرالدین شاه قاجار، سرای تاریخ، ۱۴۰۰چیره‌دست در اغفال مردم و نخبگان / ناصرالدین شاه چگونه ...، خبر آنلاین، ۱۴۰۱پرونده : فراز و فرود 58 سال سلطنت ناصرالدین شاه، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲ اقدامات مجید خان در زمان حاکمیت خود چندین مکتب و مسجد در منطقه سقز و مناطق اطراف ساخت که شاخص‌ترین آنها مسجدجامع سقز است که تاکنون نیز محل نماز نمازگزاران در روزهای جمعه می‌باشد. | ## جمع‌بندی | همچنین گنبد اردلانیه در زمان او ساخته شد که آرامگاه حاکمان سلطانی اردلان در آن واقع شده‌است و اکنون از جمله اماکن تاریخی شهر سقز به‌شمار می‌آید.