موضوع مقاله: پروازراه آسیای مرکزی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پروازراه آسیای مرکزی | مقدمه: این مسیر شامل چندین مسیر مهم مهاجرت پرندگان آبزی است که بیشتر آنها از شمالی‌ترین مناطق تولید مثلی در سیبری تا جنوبی‌ترین مناطق زمستان‌گذرانی غیر تولید مثلی در غرب آسیا، هند، مالدیو و قلمرو اقیانوس هند بریتانیا کشیده شده‌اند. | ## بخش 1: پروازراه آسیای مرکزی | محدوده مسیر پروازی یک مفهوم عملیاتی است که با پرندگان آبزی مرتبط است و برای مدیریت جمعیت آن‌ها در کل محدوده مهاجرتشان استفاده می‌شود. محدوده مسیر پروازی آسیای مرکزی در یکی از سه منطقه اصلی زمستان‌گذرانی پرندگان آبزی در جهان قدیم، یعنی شبه قاره هند، متمرکز شده است. دو منطقه مهم دیگر در آفریقا، در قلمرو مسیر پروازی آفریقا-اوراسیا (AEWA) در غرب، و جنوب شرقی آسیا در گذرگاه پروازی شرق آسیا–استرالیا (EAAF) در شرق قرار دارند. این مناطق زمستان‌گذرانی از لحاظ جغرافیایی مستقل هستند و هر کدام موقعیت‌های اکولوژیکی، تاریخی و فرهنگی منحصربه‌فرد خود را دارند. این مسیر پروازی ۳۰ کشور از شمال، مرکز و جنوب آسیا و ماورای قفقاز را پوشش می‌دهد. حوزه آبریز شمالی CAF با هر دو منطقه AEWA و EAAF همپوشانی دارد که عمدتاً در یک کشور واحد، یعنی فدراسیون روسیه، قرار دارد، اگرچه ۱۶ کشور از ۳۰ کشور تحت پوشش CAF (افغانستان، ارمنستان، آذربایجان، بحرین، چین، گرجستان، جمهوری اسلامی ایران، قزاقستان، مغولستان، پاکستان، فدراسیون روسیه، عربستان سعودی، سریلانکا، تاجیکستان، ترکمنستان، امارات متحده عربی، بریتانیا، جزایر چاگوس و ازبکستان) در منطقه AEWA واقع شده‌اند. دیگر کشورهای مسیر پروازی آسیای مرکزی عبارتند از بنگلادش، بوتان، هند، عراق، کویت، قرقیزستان، مالدیو، میانمار، نپال، عمان، قطر و یمن. گونه‌ها پروازراه آسیای مرکزی شامل حداقل ۲۷۹ جمعیت مهاجر پرندگان آبزی از ۱۸۲ گونه است، که شامل ۲۹ گونه تهدیدشده و گونه‌های نزدیک تهدید می‌شود، که در این منطقه تولیدمثل می‌کنند، مهاجرت می‌کنند و دوره زمستانی غیرتولیدمثلی خود را می‌گذرانند. این همکاری‌ها شامل کنوانسیون‌های بین‌المللی مختلفی از جمله «طرح اقدام مسیر پروازی پرندگان آبزی آسیای مرکزی»، «کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر» (CMS)، «توافق‌نامه حفاظت از پرندگان آبزی مهاجر آفریقایی-اوراسیا» (AEWA)، «کنوانسیون تالاب‌های با اهمیت بین‌المللی» (رامسر) و «کنوانسیون تنوع زیستی» (CBD) است. طرح‌های منطقه‌ای مکمل اقداماتی هستند که توسط دولت‌های ملی برای ترویج حفاظت انجام می‌شود. | ## بخش 2: پروازراه آسیای مرکزی | چندین کشور دارای منطقه حفاظت‌شده پایدار هستند تا زیستگاه‌های مهم پرندگان آبزی مهاجر را حفظ کنند. بنگلادش کشوری است که تالاب‌ها در آن غالب هستند، از جمله مصب‌ها، مرداب‌های مانگرو مانند سوندربن، مرداب‌های آب شیرین مانند هاور، باتلاق‌ها و رودخانه‌ها. با توجه به تهدیدات کنونی برای حفاظت از پرندگان آبزی در کشور، ۳۱ گونه پرنده مهاجر برای اقدامات آینده حفاظتی در اولویت بالایی قرار دارند که از این میان ۱۴ گونه در معرض تهدید هستند. تالاب‌ها زیستگاه حدود ۷۰ گونه پرنده آبزی بومی هستند، از جمله اردک‌ها، گریب‌ها، کرمورن‌ها، بیت‌ها، هِرُن‌ها، اگرت‌ها، لک‌لک‌ها، ریل‌ها، جاکاناها، فین‌فوت‌ها، پرندگان ساحلی، مرغ‌های دریایی، ترن‌ها و اسکیمرها. گونه‌های مهم تهدیدشده شامل فین‌فوت نقاب‌دار، اسکیمر هندی، ایبیس سیاه‌سر، آدجوتانت بزرگ، آدجوتانت کوچک، اردک بایکال، پوچارد بِر، پوچارد فِروژینوس، سنایپ چوبی، گرین‌شَنک نوردمن و شن‌پای قاشقی هستند. تالاب‌های بنگلادش به‌سرعت در حال تخریب هستند، که این امر ناشی از فشار جمعیت، برداشت آب برای آبیاری، تخریب جنگل‌های باتلاقی و بسیاری عوامل انسانی و طبیعی دیگر است. تغییرات گسترده در زیستگاه، سیاست‌های برداشت غیرمستدام و کمبود توجه به ملاحظات اکولوژیکی منجر به نابودی زیستگاه‌های ارزشمند تالابی برای پرندگان آبزی و دیگر گونه‌های مرتبط شده است. اقدامات فوری برای بازسازی این زیستگاه‌ها و حفاظت از پرندگان آبزی در بنگلادش ضروری است. جنگل مانگرو سوندربن در بنگلادش در محدوده ۱۳۹٬۶۹۹ هکتار (۵۳۹ مایل مربع) از سه پناهگاه حیات‌وحش قرار دارد که بخشی ازفهرست‌های میراث جهانی سوندربن هستند. وزارت محیط زیست و جنگل‌ها (MoEF) از طریق اداره محیط زیست و دایره «مدیریت حیات‌وحش و حفاظت از طبیعت» در اداره جنگل، ساختار اصلی نهادی برای حفاظت از حیات‌وحش، از جمله پرندگان آبزی و زیستگاه‌های آن‌ها، محسوب می‌شود. | ## بخش 3: پروازراه آسیای مرکزی | بنگلادش عضو کنوانسیون تنوع زیستی (CBD)، کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر (CMS)، کنوانسیون تجارت بین‌المللی گونه‌های وحشی در معرض خطر (CITES) و کنوانسیون رامسر است. هیچ ابتکار عمل ملی برای حفاظت از پرندگان آبزی انجام نشده است، اما هر سال سرشماری خودگردان پرندگان آبزی در زیستگاه‌های منتخب انجام می‌شود. هند هند کشور مرکزی مسیر پروازی آسیای مرکزی (CAF) است و میزبان ۲۵۷ گونه پرنده آبزی می‌باشد. از این تعداد، ۸۱ گونه پرنده مهاجر تحت حفاظت CAF قرار دارند، که شامل سه گونه در خطر انقراض شدید، شش گونه در خطر انقراض و ۱۳ گونه نزدیک به تهدید است. وزارت محیط زیست و جنگل‌ها نهاد محوری برای تدوین استراتژی و برنامه‌های عملیاتی و مدیریت برنامه‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی در زمینه حفاظت از پرندگان آبزی و تالاب‌ها است. اجرای برنامه‌های عملیاتی از طریق آژانس‌های محیط زیست و جنگل ایالتی انجام می‌شود و فعالیت‌های تکمیلی توسط مؤسسات دانشگاهی، سازمان‌های غیردولتی حفاظتی، مؤسسات حرفه‌ای و آژانس‌های بین‌المللی انجام می‌گیرد. مؤسسات دولتی ملی که در زمینه تحقیقات و مدیریت پرندگان آبزی مهاجر و تالاب‌ها فعالیت دارند شامل بررسی جانورشناسی هند، مرکز سالیم علی برای پرنده‌شناسی و تاریخ طبیعی، مؤسسه حیات‌وحش هند، مؤسسه مدیریت جنگل هند، مرکز آموزش محیط زیست، مؤسسه رشد اقتصادی هند، مؤسسه تحقیقات توسعه‌ای ایندرا گاندی و شورای تحقیقات کشاورزی هند هستند. هند بیش از ۳۰۰ سایت بالقوه رامسر شناسایی کرده است که از این میان ۲۵ سایت عملیاتی شده‌اند. | ## جمع‌بندی | هند در میان کشورهای مسیر پروازی آسیای مرکزی برجسته است، زیرا دارای مجموعه گسترده‌ای از مناطق مهم پرندگان و مناطق حفاظت‌شده شامل پناهگاه‌های پرندگان، پناهگاه‌های حیات‌وحش و پارک‌های ملی در تالاب‌ها است که مناطق توقف و زمستان‌گذرانی مناسبی برای پرندگان مهاجر استفاده‌کننده از مسیر پروازی آسیای مرکزی فراهم می‌کنند.