موضوع مقاله: ابو یحیی ابوبکر دوم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ابو یحیی ابوبکر دوم | مقدمه: ابو یحیی ابوبکر دوم ملقب به المتوکل علی الله، خلیفه حفصی افریقیه از سال ۱۳۱۸ تا ۱۳۴۶ میلادی بود. | ## بخش 1: ابو یحیی ابوبکر دوم | پس از سال‌ها نبرد با مدعیان تاج و تخت و سرکوب شورش‌ها، توانست یکپارچگی پیشین قلمرو حفصیان را بازگرداند. در دوران فرمانروایی او ناوگان‌های دزدان دریایی در بندرهای حفصی پایه‌گذاری شد و راهزنی دریایی به منبع درآمد مهمی برای منطقه تبدیل گردید. زندگی‌نامه و پرورش ابو یحیی ابوبکر در شهر قسنطینه زاده شد و در همان‌جا پرورش یافت و آموزش دید. به گفتهٔ ابن قنفذ، او چنان با مردم قسنطینه آشنا بود که «آنان را به چهره و نام می‌شناخت». به قدرت رسیدن پس از سال ۱۳۰۹ میلادی، برادرش ابوالبقاء خالد النصر در تونس به قدرت رسید و ابو یحیی ابوبکر را فرماندار قسنطینه کرد. در سال ۱۳۱۱ برادرش سرنگون شد و ابو یحیی ابوبکر از این فرصت بهره جست و در سال ۱۳۱۲ بجایه را تصرف کرد؛ در حالی که فرمانروای تازهٔ تونس، عبدالواحد زکریا ابن اللحیانی، توان واکنش نداشت. ابو ضربه محمد نُه ماه دیگر مقاومت کرد، اما در آغاز سال ۱۳۱۸ ابو یحیی ابوبکر دوم به پایتخت وارد شد. ابو ضربه کوشید شورش‌هایی برانگیزد و همچنین ابن ابی عمران، داماد لحیانی، را به قیام تشویق کرد. | ## بخش 2: ابو یحیی ابوبکر دوم | ابن ابی عمران حتی توانست در سال ۱۳۲۱ وارد تونس شود و بیعت بگیرد و سه تا چهار سال در قدرت بماند، در حالی که ابو یحیی ابوبکر به قسنطینه عقب‌نشینی کرد. تا سال ۱۳۳۲ شورش‌های فراوانی رخ داد، اما ابو یحیی ابوبکر دوم به‌تدریج توانست نظم را بازگرداند. برای حفظ انسجام قلمرو خود، از سال ۱۳۲۰ فرمانروایی ولایات را به پسرانش سپرد که با یاری حاجبان حکومت می‌کردند. در عرصهٔ روابط با همسایگان، دودمان زیانی از تلمسان از سال ۱۳۱۹ تا ۱۳۳۰ هر ساله به سرزمین‌های حفصی حمله می‌بردند. ابو یحیی ابوبکر دوم این تهدید را از راه پیمان با مرینیان فاس خنثی کرد؛ بر پایهٔ این پیمان، ولیعهد مرینی ابوالحسن علی بن عثمان با دختر ابو یحیی ابوبکر ازدواج کرد. دوران پایانی فرمانروایی پس از سال ۱۳۳۰ شیخ موحّدی ابن تافراجین به بالاترین مقام‌های دولت رسید و در سال ۱۳۴۳ حاجب بزرگ شد. ابوالحسن اکنون امیر فاس و همسایهٔ بی‌واسطهٔ غربی حفصیان بود و در سال ۱۳۳۷ تلمسان را نیز ضمیمه کرده بود. در سال ۱۳۳۵ ابو یحیی ابوبکر جزیرهٔ جربه را از چنگ سیسیلی‌ها (یا آراگونی‌ها که از ۱۲۸۴ آنجا را در اشغال داشتند) بازپس گرفت. | ## بخش 3: ابو یحیی ابوبکر دوم | یکی از مهم‌ترین تحولات دوران حکم او پایه‌گذاری ناوگان‌های دزدان دریایی در بندرهای حفصی بود و از این دوره راهزنی دریایی به منبع درآمد چشمگیری برای منطقه بدل شد. جانشینی و تهاجم مرینیان در بهار ۱۳۴۲ ابو یحیی ابوبکر یکی از پسرانش، ابوالعباس احمد که فرماندار جنوب بود، را به جانشینی برگزید و با دامادش ابوالحسن توافق کرد که از او پشتیبانی کند. با این حال، هنگامی که ابو یحیی ابوبکر در اکتبر ۱۳۴۶ درگذشت، پسر دیگرش ابوحفص عمر که در آن زمان در تونس حضور داشت، با پشتیبانی ابن تافراجین خود را خلیفه خواند و لقب «الناصر لدین الله» برگرفت. ابوالعباس احمد از جنوب به سوی تونس لشکر کشید و شهر را گرفت، اما ابوحفص عمر به‌زودی او را کشت و برادران دیگر خود را نیز از میان برداشت تا هر رقیبی را حذف کند. ابوالحسن مرینی به عنوان ضامن جانشینی حفصیان، در بهار ۱۳۴۷ از مراکش به قلمرو حفصی تاخت تا غاصب را براندازد. در همین دوره بود که ابن بطوطه، جهانگرد نامدار و تبعهٔ ابوالحسن، هنگام بازگشت از سفر حج از تونس دیدن کرد. اما مرگ سیاه در سال ۱۳۴۹ قلمرو حفصی را ویران کرد و حکومت مرینیان محبوبیتی نداشت. به‌زودی شورش‌هایی بر ضد فرمانروایی مرینی برخاست و ابوالحسن ناچار شد در دسامبر ۱۳۴۹ تونس را با کشتی ترک کند. | ## جمع‌بندی | در آغاز سال ۱۳۵۰ شاهزادهٔ حفصی الفضل از بجایه خلیفه اعلام شد، اما در ژوئیه همان سال ابن تافراجین بازگشت و برادر الفضل، ابواسحاق ابراهیم دوم را به جای او نشاند و الفضل را کشت.