موضوع مقاله: دلیل‌تراشی (روان‌شناسی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دلیل‌تراشی (روان‌شناسی) | مقدمه: دلیل‌تراشی یک مکانیزم دفاعی (دفاعِ اگو) است که در آن دلایل منطقیِ ظاهری برای توجیه رفتاری ارائه می‌شود که انگیزه آن تکانه‌های غریزیِ ناهشیار است. | ## بخش 1: دلیل‌تراشی (روان‌شناسی) | دلیل‌تراشی‌ها برای دفاع در برابر احساس گناه، حفظ عزت‌نفس و محافظت از خود در برابر انتقاد به کار می‌روند. دلیل‌تراشی در دو مرحله رخ می‌دهد: یک تصمیم، اقدام یا قضاوت به دلیلی مشخص، یا بدون هیچ دلیل (مشخصی)، اتخاذ می‌شود. یک دلیل‌تراشی انجام می‌شود و دلیلی به ظاهر خوب یا منطقی ساخته می‌شود تا تلاشی باشد برای توجیه آن عمل پس از وقوع (برای خود یا دیگران). دلیل‌تراشی باعث ترویج رفتارها، انگیزه‌ها یا احساسات غیرمنطقی یا غیرقابل‌قبول می‌شود و اغلب شامل فرضیه تبیین‌کننده تک‌موردی است. این فرایند از حالت کاملاً هشیار (مثلاً برای ارائه یک دفاع بیرونی در برابر تمسخر دیگران) تا عمدتاً ناهشیار (مثلاً برای ایجاد سدی در برابر احساسات درونیِ احساس گناه یا شرم) را در بر می‌گیرد. افراد به دلایل مختلفی دلیل‌تراشی می‌کنند؛ گاهی زمانی که فکر می‌کنیم خودمان را بهتر از آنچه هست می‌شناسیم. | ## بخش 2: دلیل‌تراشی (روان‌شناسی) | دلیل‌تراشی ممکن است تبیین جبرگرایانه اصلیِ رفتار یا احساس مورد نظر را متمایز (متفاوت) جلوه دهد. 147 تعریف راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی طبق راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی، دلیل‌تراشی زمانی رخ می‌دهد که «فرد با پنهان کردن انگیزه‌های واقعیِ افکار، اعمال یا احساسات خود از طریق بسط توضیحات اطمینان‌بخش یا خودپسندانه اما نادرست، با تعارضات عاطفی یا استرس‌زاهای درونی یا بیرونی مقابله می‌کند». نمونه‌ها فردی دلیل‌تراشی می‌تواند برای اجتناب از پذیرش ناامیدی به کار رود: «من در شغلی که برایش درخواست داده بودم پذیرفته نشدم، اما اصلاً از همان اول هم آن کار را نمی‌خواستم.» دلیل‌تراشی‌های فاحشی که با هدف سلب مسئولیت انجام می‌شوند، می‌توانند به شکل حملات شخص‌ستیزانه یا تکنیک DARVO (انکار، حمله و جابه‌جایی جایگاه قربانی و متجاوز) نیز ظاهر شوند. معمولاً این کار برای کاهش درکِ آثار منفی یک عمل، توجیه یک اقدام، یا تبرئه از تقصیر انجام می‌شود: «حداقل [آنچه رخ داده] به بدیِ [یک نتیجه بدتر] نیست.» در پاسخ به یک اتهام: «حداقل من [کاری بدتر از عمل متهم شده] را انجام ندادم.» به عنوان شکلی از دوراهی کاذب: «انجام [کار نامطلوب] بسیار بهتر از [یک کار بدتر] است.» در واکنش به رفتار غیرمنصفانه یا آزارگرانه از سوی یک فرد یا گروه دیگر: «حتماً خطایی از من سر زده که آن‌ها با من این‌طور رفتار می‌کنند.» جان بانجا بر اساس شواهد روایتی و نظرسنجی‌ها بیان می‌کند که در حوزه پزشکی، مقدار نامتناسبی از دلیل‌تراشی برای «سرپوش گذاشتن» بر خطاها به کار گرفته می‌شود. بیمار به هر حال قرار بود بمیرد.» «گفتن خطا به خانواده فقط حال آن‌ها را بدتر می‌کند.» «تقصیر خود بیمار بود. اگر او اینقدر (مریض و غیره) نبود، این خطا این همه آسیب نمی‌زد.» «خب، ما تمام تلاشمان را کردیم. | ## بخش 3: دلیل‌تراشی (روان‌شناسی) | این اتفاقات پیش می‌آیند.» «اگر کاملاً و مطلقاً مطمئن نیستیم که خطا باعث آسیب شده، مجبور نیستیم چیزی بگوییم.» «آن‌ها که به هر حال مرده‌اند، پس سرزنش کردن کسی فایده‌ای ندارد.» در سال ۲۰۱۸، مول کاپتین و مارتیان وان هلوورت مدلی به نام «ساعت زنگ‌دارِ غیراخلاقی‌سازی‌ها» توسعه دادند که تمام غیراخلاقی‌سازی‌های موجود را به شکلی منطقی پوشش می‌دهد. غیراخلاقی‌سازی‌ها که خنثی‌سازی یا دلیل‌تراشی نیز نامیده می‌شوند، به عنوان توجیهات و عذرهایی برای رفتار انحرافی تعریف می‌شوند. 9 فرهنگ سلبریتی را می‌توان به عنوان دلیل‌تراشی برای شکاف بین غنی و فقیر، و قدرتمند و بی‌قدرت در نظر گرفت که امکان مشارکت را برای هر دو دیدگاه سلطه‌گر و فرودست از واقعیت فراهم می‌کند.P. 485–6 روان‌کاوان بعدی به دو دسته تقسیم شده‌اند: گروهی که نگاهی مثبت به دلیل‌تراشی به عنوان پله‌ای در راه رسیدن به بلوغ دارند، و گروهی که نگاهی مخرب‌تر به آن دارند و آن را جداکننده احساس از فکر و در نتیجه تضعیف‌کننده قدرت عقل می‌دانند. ناهماهنگی شناختی لئون فستینگر در سال ۱۹۵۷ بر ناراحتی ناشی از آگاهیِ افراد از افکار ناهمسازشان تأکید کرد. | ## جمع‌بندی | دلیل‌تراشی می‌تواند با تبیین و رفعِ تناقضِ مورد نظر، این ناراحتی را کاهش دهد؛ مانند زمانی که افرادی که پس از ترکِ قبلی، دوباره سیگار کشیدن را شروع می‌کنند، به این نتیجه می‌رسند که شواهدِ مضر بودنِ آن کمتر از آن چیزی است که قبلاً فکر می‌کردند.