موضوع مقاله: ایمپکتیت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ایمپکتیت | مقدمه: ایمپکتیت (به انگلیسی: Impactite) نوعی سنگ است که در اثر برخورد یک یا چند شهاب‌سنگ ایجاد شده یا تغییر ساختار داده است. | ## بخش 1: ایمپکتیت | ایمپکتیت‌ها در دسته سنگ‌های دگرگونی طبقه‌بندی می‌شوند، زیرا مواد اولیه تشکیل‌دهنده آن‌ها تحت تأثیر حرارت و فشار ناشی از برخورد، دستخوش تغییر شده‌اند. بر روی کره زمین، ساختار اصلی ایمپکتیت‌ها عمدتاً از مواد زمینی تغییریافته تشکیل شده است که گاهی با قطعاتی از خودِ شهاب‌سنگ اولیه نیز همراه است. تشکیل هنگامی که یک شهاب‌سنگ بزرگ با یک سیاره برخورد می‌کند، می‌تواند سنگ‌ها و رگولیت (سنگ‌پوشه) موجود در محل برخورد را دچار تغییر شکل شدید کند. حرارت، فشار و شوک حاصل از این برخورد، ماهیت این مواد را تغییر داده و به ایمپکتیت تبدیل می‌کند. از آنجا که تنها برخوردهای بسیار عظیم قادر به تولید حرارت و فشار لازم برای دگرگونی سنگ هستند، تشکیل ایمپکتیت‌ها پدیده‌ای نادر محسوب می‌شود. طبقه‌بندی ایمپکتیت‌ها شامل سنگ‌های هدف که دچار دگرگونی شوکی شده‌اند، مواد مذاب (سوئیت‌ها - Suevites) و مخلوطی از هر دو هستند. همچنین سنگ‌های رسوبی که حاوی اجزای قابل‌توجهی از برخورد باشند (مانند دانه‌های معدنی شوک‌دیده، تکتایت‌ها، نشانه‌های ژئوشیمیایی غیرعادی و غیره) نیز در این گروه قرار می‌گیرند. این مواد ممکن است حاوی نشانه‌های حفظ‌ شده‌ای از حیات باستانی باشند (اگر حیاتی وجود داشته بوده باشد). سنگ‌های شوک‌دیده سنگ‌های شوک‌دیده موادی هستند که بر اثر دگرگونی شوکی ناشی از برخورد، تغییر ماهیت داده‌اند. | ## بخش 2: ایمپکتیت | شناسایی ایمپکتیت‌ها تنها با چشم غیرمسلح انجام نمی‌شود؛ بلکه مهم‌ترین شواهد در بررسی‌های میکروسکوپی و ساختار کریستالی مواد نهفته است. این ساختارها دارای الگوی شیاردارِ دم‌اسبی هستند که رأس مخروط به سمتِ مرکزِ محلِ انفجار یا برخورد اشاره دارد. این مخروط‌ها در سنگ‌های بستر زیرین دهانه شکل می‌گیرند و نشان‌دهنده عبور موج شوک با سرعتی بالاتر از سرعت صوت در سنگ هستند. این ویژگی‌ها به صورت صفحات بسیار نازک و موازی از مواد شیشه‌ای شده در داخل دانه کریستال دیده می‌شوند. فاصله‌ی این صفحات از یکدیگر کمتر از ۲ تا ۳ میکرومتر است و تنها تحت فشارهای دینامیکی بسیار بالا (بین ۱۰ تا ۳۵ گیگاپاسکال) ایجاد می‌شوند. مذاب‌های برخوردی هنگامی که یک شهاب‌سنگ به سطح سیاره برخورد می‌کند، انرژی آزاد شده از برخورد می‌تواند سنگ و رگولیت را ذوب کرده و به مایع تبدیل کند. وقتی این مایع سریع سرد شود، جامدی را تشکیل می‌دهد که به آن مذاب برخوردی می‌گویند. گاهی اوقات، مایع سرد شده موفق به تشکیل ساختار کریستالی می‌شود؛ در این حالت، ماده حاصل همچنان یک مذاب برخوردی محسوب می‌شود، اما دیگر در دسته شیشه‌های برخوردی قرار نمی‌گیرد. این اجسام در اثر پرتاب شدنِ بقایای زمینی به جو در حین برخورد شهاب‌سنگ شکل می‌گیرند. | ## بخش 3: ایمپکتیت | خواص فیزیکی و شیمیایی از نظر ترکیب مواد، تکتیت‌ها ویژگی‌های منحصر‌به‌فردی دارند که آن‌ها را از سایر شیشه‌های طبیعی (مانند ابسیدین که آتشفشانی است) متمایز می‌کند. مهم‌ترین ویژگی آن‌ها بی‌آب بودن شدید آن‌هاست؛ میزان آب موجود در تکتایت‌ها اغلب کمتر از ۰.۰۰۵ درصد وزن آن‌هاست که نشان‌دهنده حرارت و خشکی فوق‌العاده محیط تشکیل آن‌ها می‌باشد. همچنین، حباب‌های موجود در این شیشه‌ها معمولاً حاوی فشاری کمتر از فشار اتمسفر هستند که نشان می‌دهد در ارتفاعات بالای جو شکل گرفته‌اند. لوشاتلیه در واقع کوارتزِ ذوب شده با دمای بسیار بالا است که در شیشه‌های معمولی یا آتشفشانی دیده نمی‌شود و تنها در شوک‌های حرارتی لحظه‌ای (مثل صاعقه یا برخورد شهاب‌سنگ) پدید می‌آید. این اشکال عجیب حاصل چرخش سریع ماده مذاب در حین پرواز در جو و سرد شدن سریع آن پیش از رسیدن به زمین است. چهار پهنه اصلی شناخته شده در جهان عبارتند از: پهنه استرالزی (بزرگترین پهنه)، پهنه آمریکای شمالی، پهنه ساحل عاج و پهنه اروپای مرکزی. برش‌های برخوردی [توضیح تصویر]: نمونه‌ای از برش برخوردی به دست آمده از ساختار برخوردی کارا در روسیه. بِرِش (Breccia) در زمین‌شناسی به سنگی گفته می‌شود که از قطعات و خرده‌سنگ‌های زاویه‌دار تشکیل شده که توسط یک ماده زمینه (سیمان) به هم چسبیده‌اند. برش برخوردی زمانی شکل می‌گیرد که برخورد شهاب‌سنگ باعث خرد شدن سنگ‌های منطقه شده و سپس این قطعات خرد شده مجدداً به هم جوش خورده و سیمانی می‌شوند. | ## جمع‌بندی | نمونه‌هایی از ایمپکتیت [توضیح تصویر]: دهانه الگا در مریخ؛ پس از شناسایی ذخایر شیشه برخوردی در این ناحیه، به عنوان محلی احتمالی برای یافتن آثار حیات باستانی حفظ‌شده در نظر گرفته می‌شود.