موضوع مقاله: شاخه‌های زمینی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شاخه‌های زمینی | مقدمه: شاخه‌های زمینی (به چینی: ، پین‌یین: dìzhī)، که با نام‌های شاخه‌های خاکی یا چرخه دوازده‌تایی نیز شناخته می‌شوند، دستگاهی متشکل از دوازده نماد مرتب‌شده هستند که در سراسر شرق آسیا کاربرد دارند. | ## بخش 1: شاخه‌های زمینی | این نمادها بومی چین بوده و خود از نویسه‌های چینی برخاسته‌اند؛ واژه‌هایی که معنای انضمامی مستقلی ندارند و تنها بر جایگاه ترتیبی هر شاخه در فهرست دلالت می‌کنند. شاخه‌های زمینی کاربردهایی در دستگاه تاریخ‌گذاری موسوم به چرخه شصت‌تایی دارد و در اخترشناسی چینی نیز آز آن بهره گرفته می‌شود. این شاخه‌ها با ده شاخه‌های آسمانی در گاه‌شماری چینی و در آیین تائوئیسم پیوند دارند. دوازده شاخه زمینی هر یک نام‌های ویژه‌ای در زبان‌های حوزه سینوسفر دارند که زبان‌های چینی، زبان ژاپنی، زبان کره‌ای، زبان ترکی باستان، زبان ویتنامی و زبان مغولی را دربرمی‌گیرد. افزون بر ماه‌های تقویمی، هر شاخه با مقوله‌های فرهنگی چندگانه‌ای از جمله جانوران و ساعت‌های شبانه‌روز پیوند یافته‌است. این دستگاه در کنار شاخه‌های آسمانی، شالوده چرخه شصت‌تایی را می‌سازد که از دیرباز در تقویم‌نگاری، ستاره‌شناسی و آیین‌های تائویی چین به‌کار رفته‌است. نمای کلی دوازده شاخه زمینی به شرح زیر هستند: +شاخه زمینیپین‌یینجانورعنصریین و یانگساعت۱موشآبیانگ۲۳:۰۰–۰۱:۰۰۲گاوزمینیین۰۱:۰۰–۰۳:۰۰۳ببرچوبیانگ۰۳:۰۰–۰۵:۰۰۴خرگوشچوبیین۰۵:۰۰–۰۷:۰۰۵اژدهازمینیانگ۰۷:۰۰–۰۹:۰۰۶مارآتشیین۰۹:۰۰–۱۱:۰۰۷اسبآتشیانگ۱۱:۰۰–۱۳:۰۰۸بز/گوسفندزمینیین۱۳:۰۰–۱۵:۰۰۹میمونفلزیانگ۱۵:۰۰–۱۷:۰۰۱۰خروسفلزیین۱۷:۰۰–۱۹:۰۰۱۱سگزمینیانگ۱۹:۰۰–۲۱:۰۰۱۲خوکآبیین۲۱:۰۰–۲۳:۰۰ هر شاخه زمینی نام‌های ویژه‌ای در زبان‌های سینوسفر دارد — از جمله چینی، ژاپنی، کره‌ای، ترکی، ویتنامی و مغولی. | ## بخش 2: شاخه‌های زمینی | شاخه‌ها معمولاً برای شمارش به شیوه‌ای مشابه با بهره‌گیری از بر اساس ترتیب به‌کار می‌روند. افزون بر ماه‌های تقویمی، هر شاخه با مقوله‌های فرهنگی چندگانه‌ای از جمله جانوران و ساعت‌های شبانه‌روز پیوند یافته‌است، که برخی از این پیوندها به‌حسب منطقه متفاوت است. شاخه‌های زمینی در گاه‌شماری چینی در کنار شاخه‌های آسمانی به‌کار می‌روند و در آیین تائویی نیز جایگاه دارند. پیشینه کهن‌ترین شواهد مستند از کاربرد شاخه‌های زمینی و شاخه‌های آسمانی، مربوط به ثبت چرخه‌های روزانه است. ده شاخه آسمانی در دوره دودمان شانگ ( پیش از میلاد) برای نام‌گذاری روزهای هفته به‌کار می‌رفتند. شاخه‌های زمینی دست‌کم به همان قدمت شاخه‌های آسمانی هستند و شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد که شاید حتی کهن‌تر از آن‌ها باشند. یک نظریه آن است که شاخه‌های زمینی از مشاهده سیاره مشتری (به چینی: ، پین‌یین: Suìxīng، به معنای «ستاره سال») اقتباس شده‌اند، زیرا تناوب مداری این سیاره تقریباً دوازده سال زمینی است. | ## بخش 3: شاخه‌های زمینی | جاناتان اسمیت پیشنهاد کرده‌است که نخستین معانی شاخه‌های زمینی، پیش از دوران شانگ، مراحل ماه بوده‌اند و شاخه‌های آسمانی در آن دوره به بخش‌هایی از دایرةالبروج اشاره داشتند. پس از اینکه این دستگاه به‌عنوان تقویم پذیرفته شد، ارجاع روشن قمری آن از میان رفت و امکان بهره‌گیری مجدد از آن برای ایستگاه‌های مشتری فراهم شد. در زمینه پیچیده‌تر شدن تدریجی کیهان‌شناسی چینی در دوره دوره ایالت‌های جنگ‌طلب (221 پیش از میلاد)، چرخه‌های ۱۲، ۱۰ و ۶۰ به کاربرد در واحدهای زمانی دیگری افزون بر روز گسترش یافتند. به‌جای ترکیب دو نام جهت مجاور، نام‌های تازه‌ای برگزیده شد: برای چهار جهت قطری، نام‌های مناسبی از تریگرام‌های یی‌چینگ به‌کار رفت. بر اساس نظریه پنج عنصر، شرق به چوب نسبت داده می‌شود و شاخه‌های آسمانی چوب و هستند. نقطه میانی اضافی با ترکیب دو نزدیک‌ترین جهت پایه نام‌گذاری می‌شد؛ برای نمونه (؛ °۱۷۲٫۵)، نقطه میانی میان (؛ °۱۶۵) و (؛ °۱۸۰) است. | ## جمع‌بندی | بر پایه نظریه پنج عنصر، چوب به شرق، آتش به جنوب، فلز به غرب و آب به شمال تخصیص یافت؛ سپس شاخه‌های آسمانی متناظر در فواصل ۱۵ درجه‌ای در دو سوی هر جهت اصلی جای گرفتند.