موضوع مقاله: اختربینی چینی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اختربینی چینی | مقدمه: این دانش در دوران دودمان هان (سده دوم پیش از میلاد تا سده دوم میلادی) به اوج شکوفایی خود رسید. | ## بخش 1: اختربینی چینی | اختربینی چینی پیوند نزدیکی با فلسفه چینی دارد و بر نظریه سه هماهنگی — آسمان، زمین و انسان — تکیه می‌کند. این دانش از اصول یین و یانگ، «وو شینگ» (به چینی: ، پنج مرحله یا پنج عنصر)، ده ساقه آسمانی ، دوازده شاخه زمینی ، گاه‌شماری خورشیدی-قمری (تقویم ماه و خورشید) و محاسبه زمان بر اساس سال، ماه، روز و «شیچن» (به چینی: ، دو ساعت یا ساعت مضاعف) بهره می‌گیرد. اختربینی چینی با نجوم‌شناسی سنتی و تقویم قمری-خورشیدی چین درهم‌تنیده‌است و دربرمی‌گیرد: چرخه شصت‌ساله، دوازده نشانه جانوری تقویم جانوری، و سامانه‌های پیچیده‌ای چون «بازی» (به چینی: ، هشت نشانه) که برای پیش‌بینی سرنوشت فردی به کار می‌رود. این سنت اختربینی از دیرباز نقشی مهم در زندگی روزمره مردم چین داشته و در آیین‌هایی چون ازدواج، خاکسپاری و تصمیم‌گیری‌های مهم زندگی به کار گرفته می‌شده‌است. پیشینه و تاریخ اختربینی چینی در دوران دودمان ژو (۱۰۴۶–۲۵۶ پیش از میلاد) پرورش یافت و در دوران دودمان هان (سده دوم پیش از میلاد تا سده دوم میلادی) به اوج شکوفایی رسید. در دوره هان، عناصر آشنای فرهنگ سنتی چین — فلسفه یین-یانگ، نظریه و فناوری پنج عنصر ، مفاهیم آسمان و زمین، و اخلاق تائویی، بودایی و کنفسیوسی — در کنار هم نهاده شدند تا اصول فلسفی پزشکی چینی، غیب‌گویی، اختربینی و کیمیاگری را به صورتی نظام‌مند درآورند. پنج با پیوند دارند: مریخ — (ققنوس سرخ) (ممکن است با ققنوس، که همچون اژدها نماد امپراتوری بود، ارتباط داشته باشد) عطارد — (هیونمو) مشتری — (اژدهای لاجوردی) زهره — یا طلا (ببر سفید) زحل — یا زمین بر پایه اختربینی چینی، سرنوشت هر کس از روی جایگاه سیاره‌های بزرگ در هنگام تولد، همراه با موقعیت خورشید، ماه، ستاره‌های دنباله‌دار، زمان تولد و نشانه طالع‌بینانه تعیین می‌شود. دستگاه چرخه دوازده‌ساله نشانه‌های جانوری بر پایه رصد مدار مشتری (ستاره سال؛ ) بنا نهاده شد. | ## بخش 2: اختربینی چینی | ستاره‌شناسان چینی با پیروی از مدار مشتری به گرد خورشید، دایره آسمانی را به ۱۲ بخش تقسیم کردند و آن را به ۱۲ سال گرد کردند (از ۱۱٫۸۶). دستگاهی برای محاسبه سرنوشت از پیش تعیین‌شده بر پایه روز، فصل و ساعت تولد، که به زی وِی دو شو یا اختربینی ستاره ارغوانی شناخته می‌شود، همچنان در اختربینی نوین چینی برای پیشگویی بخت و اقبال به کار می‌رود. برای نمونه، خرس بزرگ (دب اکبر) به «دو» شناخته می‌شود؛ کمربند شکارچی به «شِن» ، یا همان سه‌گانه «شادی، ثروت، دیرزیستی». افزون بر قرائت‌های ستاره‌بینانه از اجرام آسمانی، ستارگان آسمان پایه بسیاری از افسانه‌ها نیز هستند. برای نمونه، مثلث تابستانی سه‌گانه‌ای است از گاوچران (آلتایر)، پری بافنده (وگا) و پری «تای بای» (دنب). هر سال در روز هفتم از ماه هفتم تقویم چینی، پرندگان پلی بر فراز راه شیری می‌سازند. گاوچران دو پسرشان (دو ستاره در دو سوی آلتایر) را از پل می‌گذراند تا با مادر پری‌شان دیدار کنند. جدول گاه‌شماری شصت‌ساله جدول زیر چرخه ۶۰ ساله را با تقویم غربی برای سال‌های ۱۹۲۴ تا ۲۰۴۳ میلادی تطبیق می‌دهد (برای سال‌های ۱۹۲۴ تا ۱۹۸۳، به نوشتار مراجعه کنید). | ## بخش 3: اختربینی چینی | هر یک از سال‌های قمری چینی با ترکیبی از ده ساقه‌های آسمانی و دوازده شاخه‌های زمینی پیوند دارد که ۶۰ ساقه-شاخه را در یک چرخه شصت‌تایی می‌سازند. سال عنصر وابسته ساقه آسمانی شاخه زمینیساقه-شاخه (به چینی: ) به پین‌یین جانور وابستهسال ۱۹۲۴–۱۹۸۳ ۱۹۸۴–۲۰۴۳۱۵ فوریه ۱۹۲۴–۲۳ ژانویه ۱۹۲۵ چوب یانگ 甲子jiǎ-zǐموش۲ فوریه ۱۹۸۴–۱۹ فوریه ۱۹۸۵۲۲۴ ژانویه ۱۹۲۵–۱۲ فوریه ۱۹۲۶ چوب یین 乙丑yǐ-chǒuورزا۲۰ فوریه ۱۹۸۵–۸ فوریه ۱۹۸۶۳۱۳ فوریه ۱۹۲۶–۱ فوریه ۱۹۲۷ آتش یانگ 丙寅bǐng-yínببر۹ فوریه ۱۹۸۶–۲۸ ژانویه ۱۹۸۷۴۲ فوریه ۱۹۲۷–۲۲ ژانویه ۱۹۲۸ آتش یین 丁卯dīng-mǎoخرگوش۲۹ ژانویه ۱۹۸۷–۱۶ فوریه ۱۹۸۸۵۲۳ ژانویه ۱۹۲۸–۹ فوریه ۱۹۲۹ خاک یانگ 戊辰wù-chénاژدها۱۷ فوریه ۱۹۸۸–۵ فوریه ۱۹۸۹۶۱۰ فوریه ۱۹۲۹–۲۹ ژانویه ۱۹۳۰ خاک یین 己巳jǐ-sìمار۶ فوریه ۱۹۸۹–۲۶ ژانویه ۱۹۹۰۷۳۰ ژانویه ۱۹۳۰–۱۶ فوریه ۱۹۳۱ فلز یانگ 庚午gēng-wǔاسب۲۷ ژانویه ۱۹۹۰–۱۴ فوریه ۱۹۹۱۸۱۷ فوریه ۱۹۳۱–۵ فوریه ۱۹۳۲ فلز یین 辛未xīn-wèiگوسفند۱۵ فوریه ۱۹۹۱–۳ فوریه ۱۹۹۲۹۶ فوریه ۱۹۳۲–۲۵ ژانویه ۱۹۳۳ آب یانگ 壬申rén-shēnمیمون۴ فوریه ۱۹۹۲–۲۲ ژانویه ۱۹۹۳۱۰۲۶ ژانویه ۱۹۳۳–۱۳ فوریه ۱۹۳۴ آب یین 癸酉guǐ-yǒuخروس۲۳ ژانویه ۱۹۹۳–۹ فوریه ۱۹۹۴۱۱۱۴ فوریه ۱۹۳۴–۳ فوریه ۱۹۳۵ چوب یانگ 甲戌jiǎ-xūسگ۱۰ فوریه ۱۹۹۴–۳۰ ژانویه ۱۹۹۵۱۲۴ فوریه ۱۹۳۵–۲۳ ژانویه ۱۹۳۶ چوب یین 乙亥yǐ-hàiخوک۳۱ ژانویه ۱۹۹۵–۱۸ فوریه ۱۹۹۶۱۳۲۴ ژانویه ۱۹۳۶–۱۰ فوریه ۱۹۳۷ آتش یانگ 丙子bǐng-zǐموش۱۹ فوریه ۱۹۹۶–۶ فوریه ۱۹۹۷۱۴۱۱ فوریه ۱۹۳۷–۳۰ ژانویه ۱۹۳۸ آتش یین 丁丑dīng-chǒuورزا۷ فوریه ۱۹۹۷–۲۷ ژانویه ۱۹۹۸۱۵۳۱ ژانویه ۱۹۳۸–۱۸ فوریه ۱۹۳۹ خاک یانگ 戊寅wù-yínببر۲۸ ژانویه ۱۹۹۸–۱۵ فوریه ۱۹۹۹۱۶۱۹ فوریه ۱۹۳۹–۷ فوریه ۱۹۴۰ خاک یین 己卯jǐ-mǎoخرگوش۱۶ فوریه ۱۹۹۹–۴ فوریه ۲۰۰۰۱۷۸ فوریه ۱۹۴۰–۲۶ ژانویه ۱۹۴۱ فلز یانگ 庚辰gēng-chénاژدها۵ فوریه ۲۰۰۰–۲۳ ژانویه ۲۰۰۱۱۸۲۷ ژانویه ۱۹۴۱–۱۴ فوریه ۱۹۴۲ فلز یین 辛巳xīn-sìمار۲۴ ژانویه ۲۰۰۱–۱۱ فوریه ۲۰۰۲۱۹۱۵ فوریه ۱۹۴۲–۴ فوریه ۱۹۴۳ آب یانگ 壬午rén-wǔاسب۱۲ فوریه ۲۰۰۲–۳۱ ژانویه ۲۰۰۳۲۰۵ فوریه ۱۹۴۳–۲۴ ژانویه ۱۹۴۴ آب یین 癸未guǐ-wèiگوسفند۱ فوریه ۲۰۰۳–۲۱ ژانویه ۲۰۰۴۲۱۲۵ ژانویه ۱۹۴۴–۱۲ فوریه ۱۹۴۵ چوب یانگ 甲申jiǎ-shēnمیمون۲۲ ژانویه ۲۰۰۴–۸ فوریه ۲۰۰۵۲۲۱۳ فوریه ۱۹۴۵–۱ فوریه ۱۹۴۶ چوب یین 乙酉yǐ-yǒuخروس۹ فوریه ۲۰۰۵–۲۸ ژانویه ۲۰۰۶۲۳۲ فوریه ۱۹۴۶–۲۱ ژانویه ۱۹۴۷ آتش یانگ 丙戌bǐng-xūسگ۲۹ ژانویه ۲۰۰۶–۱۷ فوریه ۲۰۰۷۲۴۲۲ ژانویه ۱۹۴۷–۹ فوریه ۱۹۴۸ آتش یین 丁亥dīng-hàiخوک۱۸ فوریه ۲۰۰۷–۶ فوریه ۲۰۰۸۲۵۱۰ فوریه ۱۹۴۸–۲۸ ژانویه ۱۹۴۹ خاک یانگ 戊子wù-zǐموش۷ فوریه ۲۰۰۸–۲۵ ژانویه ۲۰۰۹۲۶۲۹ ژانویه ۱۹۴۹–۱۶ فوریه ۱۹۵۰ خاک یین 己丑jǐ-chǒuورزا۲۶ ژانویه ۲۰۰۹–۱۳ فوریه ۲۰۱۰۲۷۱۷ فوریه ۱۹۵۰–۵ فوریه ۱۹۵۱ فلز یانگ 庚寅gēng-yínببر۱۴ فوریه ۲۰۱۰–۲ فوریه ۲۰۱۱۲۸۶ فوریه ۱۹۵۱–۲۶ ژانویه ۱۹۵۲ فلز یین 辛卯xīn-mǎoخرگوش۳ فوریه ۲۰۱۱–۲۲ ژانویه ۲۰۱۲۲۹۲۷ ژانویه ۱۹۵۲–۱۳ فوریه ۱۹۵۳ آب یانگ 壬辰rén-chénاژدها۲۳ ژانویه ۲۰۱۲–۹ فوریه ۲۰۱۳۳۰۱۴ فوریه ۱۹۵۳–۲ فوریه ۱۹۵۴ آب یین 癸巳guǐ-sìمار۱۰ فوریه ۲۰۱۳–۳۰ ژانویه ۲۰۱۴۳۱۳ فوریه ۱۹۵۴–۲۳ ژانویه ۱۹۵۵ چوب یانگ 甲午jiǎ-wǔاسب۳۱ ژانویه ۲۰۱۴–۱۸ فوریه ۲۰۱۵۳۲۲۴ ژانویه ۱۹۵۵–۱۱ فوریه ۱۹۵۶ چوب یین 乙未yǐ-wèiگوسفند۱۹ فوریه ۲۰۱۵–۷ فوریه ۲۰۱۶۳۳۱۲ فوریه ۱۹۵۶–۳۰ ژانویه ۱۹۵۷ آتش یانگ 丙申bǐng-shēnمیمون۸ فوریه ۲۰۱۶–۲۷ ژانویه ۲۰۱۷۳۴۳۱ ژانویه ۱۹۵۷–۱۷ فوریه ۱۹۵۸ آتش یین 丁酉dīng-yǒuخروس۲۸ ژانویه ۲۰۱۷–۱۵ فوریه ۲۰۱۸۳۵۱۸ فوریه ۱۹۵۸–۷ فوریه ۱۹۵۹ خاک یانگ 戊戌wù-xūسگ۱۶ فوریه ۲۰۱۸–۴ فوریه ۲۰۱۹۳۶۸ فوریه ۱۹۵۹–۲۷ ژانویه ۱۹۶۰ خاک یین 己亥jǐ-hàiخوک۵ فوریه ۲۰۱۹–۲۴ ژانویه ۲۰۲۰۳۷۲۸ ژانویه ۱۹۶۰–۱۴ فوریه ۱۹۶۱ فلز یانگ 庚子gēng-zǐموش۲۵ ژانویه ۲۰۲۰–۱۱ فوریه ۲۰۲۱۳۸۱۵ فوریه ۱۹۶۱–۴ فوریه ۱۹۶۲ فلز یین 辛丑xīn-chǒuورزا۱۲ فوریه ۲۰۲۱–۳۱ ژانویه ۲۰۲۲۳۹۵ فوریه ۱۹۶۲–۲۴ ژانویه ۱۹۶۳ آب یانگ 壬寅rén-yínببر۱ فوریه ۲۰۲۲–۲۱ ژانویه ۲۰۲۳۴۰۲۵ ژانویه ۱۹۶۳–۱۲ فوریه ۱۹۶۴ آب یین 癸卯guǐ-mǎoخرگوش۲۲ ژانویه ۲۰۲۳–۹ فوریه ۲۰۲۴۴۱۱۳ فوریه ۱۹۶۴–۱ فوریه ۱۹۶۵ چوب یانگ 甲辰jiǎ-chénاژدها۱۰ فوریه ۲۰۲۴–۲۸ ژانویه ۲۰۲۵۴۲۲ فوریه ۱۹۶۵–۲۰ ژانویه ۱۹۶۶ چوب یین 乙巳yǐ-sìمار۲۹ ژانویه ۲۰۲۵–۱۶ فوریه ۲۰۲۶۴۳۲۱ ژانویه ۱۹۶۶–۸ فوریه ۱۹۶۷ آتش یانگ 丙午bǐng-wǔاسب۱۷ فوریه ۲۰۲۶–۵ فوریه ۲۰۲۷۴۴۹ فوریه ۱۹۶۷–۲۹ ژانویه ۱۹۶۸ آتش یین 丁未dīng-wèiگوسفند۶ فوریه ۲۰۲۷–۲۵ ژانویه ۲۰۲۸۴۵۳۰ ژانویه ۱۹۶۸–۱۶ فوریه ۱۹۶۹ خاک یانگ 戊申wù-shēnمیمون۲۶ ژانویه ۲۰۲۸–۱۲ فوریه ۲۰۲۹۴۶۱۷ فوریه ۱۹۶۹–۵ فوریه ۱۹۷۰ خاک یین 己酉jǐ-yǒuخروس۱۳ فوریه ۲۰۲۹–۲ فوریه ۲۰۳۰۴۷۶ فوریه ۱۹۷۰–۲۶ ژانویه ۱۹۷۱ فلز یانگ 庚戌gēng-xūسگ۳ فوریه ۲۰۳۰–۲۲ ژانویه ۲۰۳۱۴۸۲۷ ژانویه ۱۹۷۱–۱۴ فوریه ۱۹۷۲ فلز یین 辛亥xīn-hàiخوک۲۳ ژانویه ۲۰۳۱–۱۰ فوریه ۲۰۳۲۴۹۱۵ فوریه ۱۹۷۲–۲ فوریه ۱۹۷۳ آب یانگ 壬子rén-zǐموش۱۱ فوریه ۲۰۳۲–۳۰ ژانویه ۲۰۳۳۵۰۳ فوریه ۱۹۷۳–۲۲ ژانویه ۱۹۷۴ آب یین 癸丑guǐ-chǒuورزا۳۱ ژانویه ۲۰۳۳–۱۸ فوریه ۲۰۳۴۵۱۲۳ ژانویه ۱۹۷۴–۱۰ فوریه ۱۹۷۵ چوب یانگ 甲寅jiǎ-yínببر۱۹ فوریه ۲۰۳۴–۷ فوریه ۲۰۳۵۵۲۱۱ فوریه ۱۹۷۵–۳۰ ژانویه ۱۹۷۶ چوب یین 乙卯yǐ-mǎoخرگوش۸ فوریه ۲۰۳۵–۲۷ ژانویه ۲۰۳۶۵۳۳۱ ژانویه ۱۹۷۶–۱۷ فوریه ۱۹۷۷ آتش یانگ 丙辰bǐng-chénاژدها۲۸ ژانویه ۲۰۳۶–۱۴ فوریه ۲۰۳۷۵۴۱۸ فوریه ۱۹۷۷–۶ فوریه ۱۹۷۸ آتش یین 丁巳dīng-sìمار۱۵ فوریه ۲۰۳۷–۳ فوریه ۲۰۳۸۵۵۷ فوریه ۱۹۷۸–۲۷ ژانویه ۱۹۷۹ خاک یانگ 戊午wù-wǔاسب۴ فوریه ۲۰۳۸–۲۳ ژانویه ۲۰۳۹۵۶۲۸ ژانویه ۱۹۷۹–۱۵ فوریه ۱۹۸۰ خاک یین 己未jǐ-wèiگوسفند۲۴ ژانویه ۲۰۳۹–۱۱ فوریه ۲۰۴۰۵۷۱۶ فوریه ۱۹۸۰–۴ فوریه ۱۹۸۱ فلز یانگ 庚申gēng-shēnمیمون۱۲ فوریه ۲۰۴۰–۳۱ ژانویه ۲۰۴۱۵۸۵ فوریه ۱۹۸۱–۲۴ ژانویه ۱۹۸۲ فلز یین 辛酉xīn-yǒuخروس۱ فوریه ۲۰۴۱–۲۱ ژانویه ۲۰۴۲۵۹۲۵ ژانویه ۱۹۸۲–۱۲ فوریه ۱۹۸۳ آب یانگ 壬戌rén-xūسگ۲۲ ژانویه ۲۰۴۲–۹ فوریه ۲۰۴۳۶۰۱۳ فوریه ۱۹۸۳–۱ فوریه ۱۹۸۴ آب یین 癸亥guǐ-hàiخوک۱۰ فوریه ۲۰۴۳–۲۹ ژانویه ۲۰۴۴ وو شینگ اگرچه واژهٔ شینگ معمولاً به «عنصر» ترجمه می‌شود، در اصل به معنای چیزی شبیه «حالت‌های در حال تغییر هستی»، «دگردیسی‌ها» یا «تحولات وجود» است. در غرب، هند ودایی و سنت ژاپنی «گو دای»، عناصر به‌منزلهٔ بلوک‌های سازندهٔ بنیادین ماده و ایستا در نظر گرفته می‌شدند؛ در مقابل، «عناصر» چینی همواره در حال دگرگونی دیده می‌شدند و برگردان حرفی شینگ به سادگی «پنج دگرگونی» است که در طب سنتی چین معمولاً به‌صورت عبارات به‌کار می‌روند. آتش (به چینی: ) جنوب (به چینی: ) تابستان (به چینی: ) پرندهٔ سرخگون/ققنوس سرخ (به چینی: ) اژدهای سرخ (赤龍) (به چینی: )/شن‌نونگ (به چینی: ) سیارهٔ مریخ (به چینی: ) رنگ سرخ (به چینی: ) دستگاه گردش خون، قلب (به چینی: ) و روده کوچک (به چینی: ) آب (به چینی: ) شمال (به چینی: ) زمستان (به چینی: ) لاک‌پشت سیاه (به چینی: ) اژدهای سیاه (黑龍/玄龍) (به چینی: )/جوان سیون (به چینی: ) سیارهٔ عطارد (به چینی: ) رنگ سیاه/آبی (به چینی: ) استخوان‌بندی (به چینی: )، مثانه و کلیه (به چینی: ) چوب (به چینی: ) شرق (به چینی: ) بهار (به چینی: ) اژدهای لاجوردی (به چینی: ) (به چینی: )/تایهائو (به چینی: ) سیارهٔ مشتری (به چینی: ) رنگ سبز (به چینی: ) دستگاه کبدی، کبد (به چینی: ) و کیسه صفرا (به چینی: ) فلز (به چینی: ) غرب (به چینی: ) پاییز (به چینی: ) ببر سفید (به چینی: ) اژدهای سفید (白龍) (به چینی: )/شائوهائو (به چینی: ) سیارهٔ زهره (به چینی: ) رنگ سفید (به چینی: ) دستگاه تنفسی، ریه (به چینی: ) و روده بزرگ (به چینی: ) خاک (به چینی: ) مرکز (به چینی: ) تغییر فصل‌ها (آخرین ماه هر فصل) (به چینی: /黃龍) امپراتور زرد (به چینی: )/شوان‌یوان (به چینی: ) سیارهٔ زحل (به چینی: ) رنگ زرد (به چینی: ) دستگاه گوارش، طحال (به چینی: ) و معده (به چینی: ) چرخهٔ زایشی وو شینگ (به چینی: sheng) (چرخهٔ زایشی، ارتقادهنده، پدیدآورنده، پرورنده یا تقویت‌کننده): چوب، آتش را برای سوختن تغذیه می‌کند؛ آتش، خاک (خاکستر) می‌آفریند؛ خاک، مواد معدنی و ساختار نمایندهٔ عنصر فلز را پدیدمی‌آورد؛ فلز از طریق تراکم، آب ایجاد می‌کند و مواد مغذی فراهم می‌آورد؛ آب، چوب را برای رشد پرورش می‌دهد. چرخهٔ مخرب وو شینگ (به چینی: kè) چرخهٔ مخرب برای ایجاد محدودیت در کل نظام اهمیت دارد. برای نمونه، اگر آتش بدون مهار بسوزد، همان‌گونه که در طبیعت در قالب آتش‌سوزی جنگل یا در درون بدن به‌صورت تب‌های شدید می‌بینیم، ویرانگر و مخرب خواهد بود. | ## جمع‌بندی | (چرخهٔ مخرب، غلبه‌کننده یا مهارکننده یا تضعیف‌کننده): چوب با کشیدن آب از خاک، برای ساختن پایداری پدیدمی‌آورد؛ خاک به آب جهت می‌دهد، مانند کناره‌های یک رودخانه؛ آب با خنک کردن گرمای آتش، آن را مهار می‌کند؛ آتش فلز را انعطاف‌پذیر می‌کند؛ فلز مواد معدنی لازم را به چوب می‌افزاید تا رشد رو به بالایی نیرومند داشته باشد.