موضوع مقاله: لشکرکشی غزنویان به غور | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لشکرکشی غزنویان به غور | مقدمه: لشکرکشی غزنویان به غور مجموعه‌ای از عملیات‌های نظامی بود که توسط امپراتوری غزنوی به رهبری محمود غزنوی و پسرش مسعود غزنوی بین سال‌های ۱۰۱۱ تا ۱۰۲۰ انجام شد و در نتیجه آن، منطقه کوهستانی غور (مرکز افغانستان امروزی) تحت سیطره غزنویان درآمد. | ## بخش 1: لشکرکشی غزنویان به غور | این منطقه که پیش از آن به دلیل ناهمواری‌های طبیعی، یک دژ بت‌پرستان مقاوم در برابر حملات پیشین مسلمانان بود، از طریق نبردهای سرنوشت‌ساز، محاصره‌ها و تحمیل خراج تحت سلطه درآمد. این فتح، سرآغاز گسترش اسلام در آن منطقه و تأسیس آن به عنوان یک دولت خراجگزار غزنویان تا اواسط قرن دوازدهم میلادی بود. پیش‌زمینه منطقه کوهستانی غور در شرق و جنوب شرقی هرات، شمال غرب دره رود هیرمند و جنوب غرجستان و جوزجانان واقع شده است. به گفته منهاج سراج جوزجانی، غور حوزه‌های آبریز رود هریرود، رود فراه، رود غور و رود خاش را در بر می‌گرفت. نخستین تاخت‌وتازهای مسلمانان به غور در دوران خلافت عثمان (حکومت: ۶۴۴–۶۵۶) آغاز شد. امویان و عباسیان نیز به غور یورش بردند، اما هیچ‌گاه کنترل دائمی بر آن برقرار نکردند. این منطقه به دلیل صعب‌العبور بودن، برای فرمانروایان مسلمان فتح‌نشده باقی ماند و تا قرن یازدهم میلادی عمدتاً بت‌پرست بود. زمانی که سبکتگین از سوی سامانیان بر غزنی حکومت می‌کرد، لشکرکشی‌هایی را به سمت جنوب غور ترتیب داد و گفته می‌شود که محمود غزنوی در یکی از این عملیات‌ها همراه پدر بود. | ## بخش 2: لشکرکشی غزنویان به غور | در نتیجه این حملات، سبکتگین محمد بن سوری را ملزم به پرداخت خراج به صورت پول و اسلحه کرد. در سال ۹۹۴، پس از پیروزی سبکتگین بر سپهسالاران شورشی، ابوعلی سیمجوری و فایق خاص، امیر سامانی نوح دوم او را با اعطای حکومت چندین منطقه از جمله غور پاداش داد. او گهگاه از پرداخت خراج توافق‌شده خودداری می‌کرد، به کاروان‌ها آزار می‌رساند و از اتباع سلطان محمود در ولایات همجوار باج می‌گرفت. نیروهای التونتاش در ابتدا شکست خوردند، اما محمود به زودی با نیروهای کمکی رسید و مدافعان غوری را پراکنده‌ساخت. پس از پاکسازی مسیر به سمت داخل غور، سپاه غزنوی به سمت آهنگران، پایتخت، پیشروی کرد. ابن سوری خود را در تپه‌ها و دره‌های صعب‌العبور مستحکم کرد و با سپاهی ده‌هزار نفره به مقابله با سلطان پرداخت. محمود سپس با شبیه‌سازی عقب‌نشینی، غوریان را به دشت باز کشاند و در آنجا با ضدحمله‌ای، نیروهای درهم‌ریخته آنان را شکست داد. مقدم با تیری که مسعود غزنوی رها کرد، کشته شد و این امر مدافعان را به تسلیم دژ واداشت. | ## بخش 3: لشکرکشی غزنویان به غور | مسعود در ۱ سپتامبر ۱۰۲۰ از هرات خارج شد و به مرز غور رسید، جایی که ابوالحسن خلف و شیروان، فرمانروایان بخش‌های جنوب غربی و شمال شرقی غور، به او پیوستند. مسعود که ۵۰–۶۰ غلام و ۲۰۰ پیاده‌نظام در اختیار داشت، دژ برتر را محاصره کرد و شمار زیادی از مدافعان را کشت. او خشمگینانه سپاه غزنوی را به سوی غوریانی که بلندی‌های کوهستان را گرفته بودند، پیش برد. غوریان پس از نبردی ناامیدانه و با تلفات سنگین عقب‌نشینی کردند و روستایی را در دامنه کوه پس از فرستادن خانواده‌ها به نقاط امن، ترک گفتند. در بازگشت، در مرآباد، فرمانروایان غور برای ابراز تابعیت و پرداخت خراج، سپر و زره فرستادند. بدین ترتیب، تمام منطقه غور، به استثنای احتمالاً بخش‌های داخلی آن، تحت کنترل غزنویان درآمد. «مسعود دژهای بسیاری را در غور فتح کرد و به استثنای احتمالِ بخش‌های دست‌نیافتنی داخلی، تمام منطقه غور را تحت کنترل غزنویان درآورد.» «تمامی غور، احتمالاً به استثنای بخش‌های دست‌نیافتنی داخلی، بدین‌سان تحت سلطه سلطان درآمد.» «بدین‌سان، امیر مسعود دژها و قلعه‌های بسیاری را در غور فتح کرد و به استثنای احتمالِ بخش‌های دست‌نیافتنی داخلی، تمام منطقه غور را تحت کنترل غزنویان درآورد.» پیامدها پس از فتح غور توسط سلطان محمود، حکومت مسلمانان در این منطقه آغاز شد. | ## جمع‌بندی | به گفته شبانکاره‌ای، مورخ قرن چهاردهم میلادی، نفوذ غزنویان بر غور تا زمان قتل سلطان عبدالرشید در سال ۱۰۵۳ ادامه یافت و توسط سلطان ابراهیم غزنوی احیا شد.