موضوع مقاله: اسطوره‌شناسی مردم بالی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اسطوره‌شناسی مردم بالی | مقدمه: اسطوره‌شناسی مردم بالی مجموعه‌ای از اسطوره‌ها، اندیشه‌های کیهان‌شناختی، موجودات الهی و روایت‌های نمادین است که زیربنای هندوئیسم بالیایی، دین غالب جزیرهٔ بالی در اندونزی، را تشکیل می‌دهد. | ## بخش 1: اسطوره‌شناسی مردم بالی | این سنت هم‌آمیخته‌ای است که از تأثیرات هندوئیسم و بودیسم هندی، فولکلور و اسطوره‌شناسی جاوه‌ای، و باورهای بومی کهن‌تر بالیایی بر پایهٔ روح‌باوری (آنیمیسم) و نیاپرستی شکل گرفته‌است. این اسطوره‌ها بیش از همه از طریق آیین‌های دینی، معماری، نمایش و هنرهای تجسمی بیان می‌شوند، هرچند پشتوانه‌ای از متون مقدس از جمله حماسه‌های سانسکریت چون رامایانا و مهابارته نیز دارند. اسطوره‌شناسی مردم بالی به‌مثابهٔ یک کیهان‌شناسی زنده عمل می‌کند و زندگی دینی، سازمان اجتماعی و جهت‌یابی فضایی در جزیره را ساختار می‌بخشد. این اسطوره‌شناسی از نظر تأکید و ساختار با اسطوره‌شناسی هندوئیسم هندی تفاوت دارد؛ هرچند به شدت از روایاتی چون رامایانا و مهابارته بهره می‌گیرد، اما سنت‌های بالیایی این روایت‌ها را در چارچوبی بومی بازتفسیر می‌کنند که بر تعادل آیینی، هماهنگی اجتماعی و مدیریت نیروهای ناپیدا تأکید دارد. در اسطوره‌شناسی مردم بالی، اسطوره نه امری دور یا صرفاً نمادین، بلکه واقعیتی زنده و فعال تلقی می‌شود. موجودات اسطوره‌ای در معابد، اشیای مقدس، نمایش‌ها و عناصر طبیعی چشم‌انداز جزیره حضوری فعال دارند. جهان‌بینی اسطوره‌ای یکی از ویژگی‌های بنیادین اسطوره‌شناسی مردم بالی، تعامل پیوستهٔ میان سکالا (جهان مرئی و مادی) و نیسکالا (جهان نامرئی و معنوی) است. اسطوره‌شناسی مردم بالی واقعیت را به‌گونه‌ای می‌فهمد که هم‌زمان در سکالا و نیسکالا جریان دارد. رویدادهای جهان انسانی—بیماری، رفاه، ستیز یا هماهنگی—اغلب به‌منزلهٔ پیامدهای مرئی کنش‌ها یا اختلال‌ها در قلمرو ناپیدا تفسیر می‌شوند. روایت‌های اسطوره‌ای چارچوب تبیینی این رابطه را فراهم می‌آورند و خدایان، ارواح و موجودات نیایی را توصیف می‌کنند که میان این قلمروها دررفت‌وآمدند و سرنوشت انسانی و پدیده‌های طبیعی را شکل می‌دهند. این ساختار دوگانه اصل اسطوره‌ای گسترده‌تر روا بینِدا را تقویت می‌کند؛ همزیستی نیروهای متضاد اما وابسته به یکدیگر. آفرینش و خاستگاه کیهانی اسطوره‌های بالیایی کیهان را برخاسته از سرچشمه‌ای نخستین و ناشناختنی می‌دانند که با مفهوم خدای برتر پیوند دارد و فراتر از هر دو قلمرو سکالا و نیسکالا قرار می‌گیرد. این سرچشمه موضوع روایت‌های تفصیلی نیست، بلکه به‌شکلی نمادین به‌عنوان منشأ همهٔ هستی فراخوانده می‌شود. روایت‌های آفرینش در اسطوره‌شناسی مردم بالی به‌صورت یک اسطورهٔ آفرینش واحد و یکپارچه وجود ندارند. در عوض، از چرخه‌های اسطوره‌ای لایه‌لایه‌ای تشکیل شده‌اند که توضیح می‌دهند چگونه نظم از هرج‌ومرج نخستین پدیدار می‌شود، چگونه خدایان ساختار کیهانی را برقرار می‌کنند، و چگونه جهان مرئی (سکالا) از نیروهای ناپیدا (نیسکالا) پدید می‌آید. | ## بخش 2: اسطوره‌شناسی مردم بالی | از مهم‌ترین این روایت‌ها، اسطورهٔ سامودرا مانتانا یا به‌هم‌زدن دریای شیر است که با کشیرا ساگارا هندی پیوند دارد و نقشی محوری در تخیل کیهان‌شناختی بالیایی ایفا می‌کند. در این روایت، خدایان (دِوا) و ضدخدایان (آسورا) با یکدیگر همکاری می‌کنند تا دریای شیر، اقیانوس کیهانی نخستین، را به‌هم بزنند و آمرتا (اکسیر جاودانگی) را به دست آورند. کیهان‌شناسی بالیایی معمولاً به‌صورت جهانی سه‌گانه توصیف می‌شود: سواه لوکا – قلمرو بالایی و الهی بواه لوکا – جهان انسانی بهور لوکا – قلمرو زیرین یا زمینی این قلمروها در طرح معابد، برنامه‌ریزی روستاها و خانه‌های مسکونی بازتاب می‌یابند. کوه‌ها به‌منزلهٔ نقاط مقدس ارتباط میان قلمروها تلقی می‌شوند و کوه آگونگ نقشی محوری به‌عنوان محور معنوی جزیره دارد. خدایان، دیوان و ارواح پانتئون اسطوره‌ای بالیایی نه به‌صورت سلسله‌مراتبی سخت، بلکه به‌مثابهٔ نظامی پویا از موجودات الهی، دیوانی و معنوی سازماندهی شده که در قلمروهای مرئی (سکالا) و نامرئی (نیسکالا) فعالیت می‌کنند. این موجودات نه بر اساس مقوله‌های اخلاقی مطلق، بلکه بر اساس کارکرد، قدرت و رابطه با تعادل کیهانی تعریف می‌شوند. دِواتا (خدایان) خدایان بالیایی (دِوا) تجلیات قدرت الهی هستند نه شخصیت‌های آفریننده‌ای مستقل. بسیاری از آن‌ها از سنت هندو اقتباس شده‌اند اما در کیهان‌شناسی و آیین‌های بالیایی بازتفسیر گشته‌اند. دورگا – ایزدبانوی حمایت و نابودی خشمگینانه، پیوند یافته با نیروهای وحشی و آستانه‌ای. در اسطوره و نمایش، بارونگ آشوب را نابود نمی‌کند بلکه آن را مهار و با آن توازن برقرار می‌سازد. ناگا بسوکی - به‌صورت ماری غول‌پیکر ظاهر می‌شود که مراقبه و حرکتش در آفرینش سهیم است. توالن - شخصیتی محافظ و میانجی در اسطوره‌شناسی مردم بالی که در روایت‌های وایانگ به‌صورت خدمتگزار-دلقکی خردمند ظاهر می‌شود. هرچند در ظاهر فروتن و طنزآمیز است، توالن تجسم خرد نیایی و حقیقت اخلاقی است و اغلب به‌منزلهٔ راهنمایی عمل می‌کند که واقعیت‌های کیهانی عمیق‌تر را آشکار می‌سازد و تعادل میان خدایان، انسان‌ها و ارواح را بازمی‌گرداند. او نمایندهٔ قدرت ویرانگر، بیماری و تجاوز است و در اسطوره در تقابل با بارونگ قرار دارد. ستیز آن دو نماد کشمکش جاودانه میان نیروهای نظم‌دهنده و نیروهای متلاشی‌کننده است، کشمکشی که هرگز به پایان قطعی نمی‌رسد. | ## بخش 3: اسطوره‌شناسی مردم بالی | در اسطوره‌شناسی مردم بالی، لِیاک‌ها اغلب انسان‌هایی هستند که از طریق دانش ممنوع در قلمرو نیسکالا فعالیت می‌کنند تا در جهان سکالا بیماری، بدبختی و مرگ بیاورند. آن‌ها با رانگدا پیوند تنگاتنگ دارند و گاه پیروان یا تجلیات قدرت او توصیف می‌شوند و تهدید پیوستهٔ ناشی از انرژی معنوی مهارنشده را نمایندگی می‌کنند. بهوتا کالا - اغلب به‌صورت موجوداتی هیولاوار ظاهر می‌شوند که نماد افراط یا خودخواهی هستند، اما در صورت احترام شایسته به آن‌ها، نقش محافظانی را ایفا می‌کنند. در اسطوره، کالا راو می‌کوشد خورشید یا ماه را ببلعد و لحظاتی را نمایندگی می‌کند که نظم کیهانی پیش از بازگشت به حالت عادی به‌گونه‌ای موقت فرو می‌پاشد. جنبه‌هایی از اسطوره‌شناسی مردم بالی بارونگ رانگدا - جادوگری شرور و ساحرهٔ سیاه‌کار باتارا کالا لِیاک (یا لِئاک) واسوکی - پادشاه مارها، همراه شیوا اسطورهٔ آفرینش در آغاز آفرینش، تنها آنتاباگا، مار جهان، وجود داشت. دو مار بر فراز لاک‌پشت جهان آرمیده‌اند، همچنان که سنگ سیاه نیز چنین است؛ این سنگ درپوش جهان زیرین را تشکیل می‌دهد. جهان زیرین به دست ایزدبانوی سِتِسویارا و خدای باتارا کالا فرمانروایی می‌شود که نور و زمین را آفریدند. سِمارا، خدای عشق، در آسمان شناور زندگی می‌کند و فراتر از آن آسمان آبی تیره (فضا) قرار دارد که خانهٔ خورشید و ماه است. سپس آسمان معطر می‌آید که گل‌های زیبای بسیار دارد و مسکن تیاک، پرنده‌ای با چهرهٔ انسانی، مار تاکساکا، و گروهی از مارها به‌نام آوان است که به‌صورت ستاره‌های دنباله‌دار ظاهر می‌شوند. نیاکان در آسمانی شعله‌ور بر فراز آسمان معطر زندگی می‌کنند و سرانجام فراتر از آن جایگاه خدایان قرار دارد. بر اساس اسطوره‌شناسی سوندایی، آنتاباگا همچنین مسئول تولد دوی سری، ایزدبانوی برنج در جاوه و بالی، بود. در دست‌نوشتهٔ واواکان سولانجانا، دوی سری از اشک‌هایی که به تخمی تبدیل شدند و آنتاباگا ریخت، پدیدار شد. بارونگ و رانگدا بارونگ و رانگدا دو شخصیت از پرآوازه‌ترین شخصیت‌های اسطوره‌شناسی مردم بالی هستند که حتی رقص‌هایی ویژه به آن‌ها اختصاص یافته‌است. | ## جمع‌بندی | بارونگ موجودی به شکل شیر، پادشاه ارواح نیک و دشمن ملکهٔ دیوانی رانگدا است؛ رانگدا موجودی هیولاوار و هراس‌انگیز است که کودکان را می‌بلعد.