موضوع مقاله: منیره‌خانم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # منیره‌خانم | مقدمه: ISBN 978-0-85398-533-4 دوران کودکی و سال‌های اولیه منیره‌خانم، با نام اصلی فاطمه نهری، فرزند ارشد محمدعلی نهری و همسرش زهرا بود که در اصفهان به دنیا آمد. | ## بخش 1: منیره‌خانم | خاندان نهری خانواده‌ای سرشناس در این شهر بودند، و خانوادهٔ او از نخستین گروندگان به آیین بابی در اصفهان بودند که بعدها از بهائیان برجستهٔ ایران شدند. منیره در سال ۱۲۲۶ خورشیدی به دنیا آمد، زمانی که والدین او تصور می‌کردند که هرگز صاحب فرزند نخواهند شد. اگرچه مرسوم نبود که حتی اشراف دختران خود را آموزش خط و خواندن دهند، اما پدر منیره، محمد علی نهری، دخترش را به تحصیل علم و دانش خواندن و نوشتن رهنمود شد. ISBN 978-0-85398-533-4 و در ادبیات فارسی، به درک آثار مولانا و نظامی که در نوشته‌های بعدی خود به آنها اشاره می‌کند، تسلط کامل داشت. ISBN 0-933770-51-0 ازدواج در سال ۱۸۷۱ برابر با ۱۲۵۰ خورشیدی، بهاءالله و آسیه‌خانم از وی خواستگاری کردند تا به همسری عبدالبهاء درآید. خواهر عبدالبهاء، بهیه خانم، می‌گوید که والدینش منیره را پسندیده بودند، زیرا او «بسیار زیبا و دوست‌داشتنی و از هر نظر یک زوجه مناسب» بود. والدین عبدالبهاء باور داشتند که زمان ازدواج او فرا رسیده‌است، و با وجود این‌که چندین زن جوان را به عنوان عروس احتمالی در نظر گرفته بودند، عبدالبهاء توضیح داد که نمی‌خواهد با آن‌ها ازدواج کند. او با اعضای خانوادهٔ باب نیز آشنا شد و دریافت که بیشتر آن‌ها نسبت به دین باب خشمگین یا بی‌تفاوت بودند. منیره در اواسط سال ۱۸۷۲م (۱۲۵۱خ) به عکا وارد شد و تا زمان نامزدی در خانهٔ میرزا موسی، برادر تنی بهاءالله، اقامت کرد. عبدالبهاء تمایل چندانی به ازدواج نشان نمی‌داد تا این‌که در همان سال با منیره‌خانم ۲۴ ساله ملاقات کرد. پس از پنج ماه نامزدی، این دو در ۸ مارس ۱۸۷۳م (۱۷ اسفند ۱۲۵۱خ) در خانهٔ عبود ازدواج کردند. حسین افندی (درگذشتهٔ ۱۳۰۵/۱۸۸۷خ، پنج ساله)، مهدی (درگذشته در سن دو و نیم سالگی)، طوبی (درگذشت در عکا)، فؤادیه (درگذشته در کودکی). و روح‌انگیز (درگذشته در ۱۸۹۳/ ۱۲۷۱خ)، او نوهٔ مورد علاقهٔ بهاءالله بود) منیره خانم بعداً به تلخی چنین تأمل کرد: «پنج نفر از فرزندانم در آب و هوای مسموم عکا درگذشتند». ضیاییه خانم (مادر شوقی افندی) (درگذشتهٔ ۱۹۵۱/ ۱۳۲۹ خ) طوبی خانم (۱۸۸۰–۱۹۵۹م یعنی ۱۲۵۸- ۱۳۳۷خ ) روحی خانم، و منوره‌خانم (د. فرزندان و نوادگان مُسّن‌ترین دختر منیره خانم، ضیائیه بود که در سال ۱۸۹۵م (۱۲۷۳خ) با میرزا هادی شیرازی (۱۸۶۴–۱۹۵۵ برابر با ۱۲۴۲- ۱۳۳۳خ) ازدواج کرد. فرزندانشان شوقی افندی، روح‌انگیز، مهرانگیز، حسین، و ریاض با نام خانوادگی «ربانی» بودند. از ازدواج دختر دوم، طوبا خانم، با میرزا محسن افنان (۱۸۶۳–۱۹۲۷ برابر با ۱۲۴۱-۱۳۴۹خ) روحی (۱۸۹۹–۱۹۷۱ برابر با ۱۲۷۷-۱۳۴۹خ) ثریا، سهیل و فؤاد (متوفی ۱۹۴۳ برابر ۱۳۲۱خ) با نام خانوادگی «افنان» شناخته شدند. سومین دختر منیره خانم، روحا با میرزا جلال، پسر میرزا محمد اصفهانی ملقب به ملک الشهدا ازدواج کرد که فرزندانشان مریم، منیب، زهرا، و حسن نام خانوادگی «شهید» را برای خود برگزیدند. | ## بخش 2: منیره‌خانم | منوّر، دختر چهارم، با میرزا احمد، پسر عبدالرحیم یزدی ازدواج کرد که بدون فرزند بودند. در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ (۱۳۰۸ و ۱۳۱۸خ)، یک سلسله ازدواج هائی بین نوادگان منیره خانم و پسران سید علی افنان و فروغیه، که از مخالفان عبدالبهاء و حامی محمدعلی بودند واقع شد که در نتیجه شوقی افندی را بر آن داشت تا در دهه ۱۹۴۰(۱۳۱۸خ) و اوایل ۱۹۵۰ (۱۳۲۸خ) به اجبار همهٔ آن‌ها را از گروه ناقضین (عهدشکنان) عهد و میثاق بهاءالله اعلام کند. زندگی در قلعهٔ عکّا در زمان حیات بهاءالله، در دهه ۱۸۷۰ (۱۲۴۸خ)، منیره خانم و عبدالبهاء به عنوان زندانی سیاسی در بیت عبود در شهر زندان عکا زندگی می‌کردند. اگر چه منیره خانم در واقع زندانی دولت عثمانی نبود اما در اثر ازدواجش با عبدالبهاء، که حدود نیم قرن دوام آورد، امنیت او در خطر بود. منیره خانم با آسیه خانم، مادر عبدالبهاء، و بهیه خانم، خواهر عبدالبهاء پیوند نزدیکی بست و بهیه خانم صمیمی‌ترین دوست او شد. سال قبل آسیه خانم ملقب به نواب بر اثر زمین‌خوردن درگذشت، و در سال ۱۸۸۸(۱۲۶۶خ) میرزا موسی، برادر وفادار بهاءالله رخت از این عالم بست. ISBN 978-0-85398-533-4 پس از درگذشت بهاءالله بهاءالله در وصیت نامه خود به نام «کتاب عهد» پسر ارشدش، عبدالبهاء، را به عنوان جانشین خود و رئیس دیانت بهائی و مبین آثار خویش معرفی کرد. با این حال، میرزا محمدعلی، برادر ناتنی عبدالبهاء از اختیاراتی که به عبدالبهاء داده شده بود حمایت نکرد. و برای رد کردن عبدالبهاء به‌طور محرمانه مکاتبه با بهائیان ایران و مقامات عثمانی آغاز کرد. متون این نامه‌ها، ظاهراً، بیان می‌کرد که عبدالبهاء مدعی مقام پیامبری شده‌است، و با مقامات خارجی برای سرنگونی امپراتوری عثمانی توطئه می‌کند. در سفر کوتاهی که عبدالبهاء به طبریه رفته بود و خانواده اش در عکا ماندند، منیره به خاطر جدائی از او عزادار شد. عبدالبهاء در نامه ای به این مضمون او را دلداری داد: «ای وَرَقهٔ غمگین، محزون مباش و غم مخور. 330 در غیبت عبدالبهاء محدودیت‌ها به اوج خود رسید که اعضای خانواده قادر به انجام امور روزانه در خارج از خانه نبودند. یکی از اعضای خانواده افنان (منتسبین سید باب) که مورد احترام عمیق بهاءالله بود برای همسری با دختر بزرگ منیره خانم، ضیائیه، پیشنهاد شد. منیره خانم به شدت به حمایت خواهر شوهرش، بهیه خانم، متکی بود و این دو با یکدیگر دوستی عمیقی داشتند و هردو در مواقع سختی به پشتیبانی از عبدالبهاء در کنار او ایستادند. تولد اولین نوهٔ مورد علاقهٔ او، شوقی افندی در سال ۱۸۹۷، باعث سرور و راحتی خانواده شد. در اواخر سال ۱۸۹۸ اولین گروه زائرهای غربی برای دیدار عبدالبهاء به عکا وارد شدند. منیره خانم نیز با آن‌ها آشنا شد و بیشتر اوقات خود را با خانم‌های زائر می‌گذراند. | ## بخش 3: منیره‌خانم | دوران پریشانی با شروع جنگ جهانی اول، منیره خانم و خانواده ارتباطشان تقریباً با جامعهٔ بهائی در سراسر جهان قطع شد. به ویژه وقتی جمال پاشا تبدیل به یکی از دشمنان عبدالبهاء شد و وعده داد که او را در کوه کرمل به صلیب بکشد. خبر آمد که سلطان عبدالحمید عثمانی در نظر دارد عبدالبهاء را به بیابان‌های شمال آفریقا تبعید کند تا در آن دیار به هلاکت برسد. منیره خانم از این خبر، از لحاظ روحی و احساسی، چنان مضطرب شد که عبدالبهاء او را برای استراحت به خارج از عکا فرستاد. منیره خانم با از دست دادن او، پس از نزدیک به پنجاه سال زندگی مشترک، عمیقاً دل شکسته و پریشان شد. در یک نامه به مناسبت سالگرد وفات عبدالبهاء می‌نویسد: «اگر بخواهم این سال سپری شدهٔ تلخ را به‌طور کامل توصیف کنم، هفتاد دسته کاغذ و دریاهای خون لازم دارم.» منیره خانم با بهیه خانم و بقیه عزاداران مانند لیدی بلومفیلد که عواقب درگذشت عبدالبهاء را در کتاب معروف خود «بزرگراه برگزیده» ثبت کرده‌است. منیره خانم پس از درگذشت عبدالبهاء، از شوقی افندی، رهبر منصوب عبدالبهاء قاطعانه حمایت کرد. او در نامه ای به تاریخ دسامبر ۱۹۲۴ به نوه اش، شوقی افندی، را «گوهر پاک» و محبوب خود خطاب می‌کند، و از او می‌خواهد برایش دعا کند تا با آرامش، و در نهایت «انقطاع و صداقت مطلق» از این عالم درگذرد. لیدی بلومفیلد، او را به عنوان «زنی با عظمت، با شکوه و در عین حال ساده، و با وقار ذاتی و با شخصیتی توانمند توصیف کرده‌است. منیره خانم با صرف انرژی فراوان برای بهبود وضع زنان تلاش می‌کرد تا مدارسی برای دختران باز کند. او در نامه ای راهنمائی هائی به این مضمون نوشت: «بنابراین آموزش دختران از اهمیت بالائی برخوردار است و به عنوان یک قانون واجب تلقی می‌شود. از این رو دوستان حضرت رحمان (آقایان) و کنیزان محبوب پروردگار (خانم‌ها) در همه شهرها و کشورها باید برای اجرای این دستور سنگین و مهم اقدام و تلاش کنند.» درگذشت محرم و نزدیکترین دوست او، بهیه خانم، در سال ۱۹۳۲ ضربهٔ دیگری بود که باعث حزن و اندوه، و انزوای او شد. من در کوه کرمل بدون دوست و به تنهائی زندگی می‌کنم.» با این حال، علاقه عمیق و محبت بی شائبهٔ او به نوه بزرگش، شوقی افندی، که رهبری جامعهٔ‌بهائی را به عهده داشت آشکار بود. منیره خانم با وجود این که سال‌ها شاهد اختلافات درونی در بین اعضای خانواده بهاءالله، و اخراج بسیاری از آن‌ها از جامعهٔ پیروانش بود، همواره بر عهد و میثاق بهاءالله تا پایان عمر ثابت و وفادار ماند.Ma'ani, Bahareh, R. در آن روز کانونش ملی بهائیان آمریکا که در دوران عید رضوان انجام می شود، در جلسه بود. و از آنان خواست برنامه های جشن رضوان را متوقف سازند، و یک جلسهٔ خود را برای یادبود منیره خانم قرار دهند. | ## جمع‌بندی | 354 ISBN 978-0-85398-533-4 او در نزدیکی آرامگاه باب در باغ یادبود در مرکز جهانی بهائی به خاک سپرده شده‌است.