موضوع مقاله: لایونل کرب | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لایونل کرب | مقدمه: لیونل کِنِث فیلیپ کِرَب (؛ زادۀ – مرگ احتمالی (فرضی) )، معروف به باستر کِرَب، غواص نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا بود که در جریان یک مأموریت شناسایی برای سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا (ام‌آی۶) در اطراف یک رزم‌ناو نیروی دریایی شوروی که در سال ۱۹۵۶ در لنگرگاه پورتسموث پهلو گرفته بود، ناپدید شد. | ## بخش 1: لایونل کرب | اوایل زندگی لیونل کرب در سال ۱۹۰۹ از هیو الکساندر کرب و بئاتریس (با نام خانوادگی اصلی گودال) در استراتام، واقع در جنوب غربی لندن متولد شد. کرب در جوانی شغل‌های زیادی داشت، اما پس از دو سال آموزش برای فعالیت در دریا در کشتی آموزشی اچ‌ام‌اس کانوی، پیش از جنگ جهانی دوم به ناوگان بازرگانی و نیروی دریایی ذخیرهٔ سلطنتی پیوست. سال بعد، او به جبل‌الطارق اعزام شد و در آنجا در یک واحد خنثی‌سازی مین و بمب مشغول به کار شد تا مین‌های چسبنده ایتالیایی را که غواصان دشمن به بدنه کشتی‌های متفقین متصل کرده بودند، جدا کند. در ابتدا، وظیفه کرب خنثی‌سازی مین‌هایی بود که غواصان بریتانیایی از بدنه جدا می‌کردند، اما او در نهایت تصمیم گرفت غواصی یاد بگیرد. او یکی از اعضای گروهی از غواصان پاکسازی زیرآب بود که در دوران حملات غواصان نظامی ایتالیایی و اژدرهای سرنشین‌دارِ واحد دسیما فلوتیگلیا ماس، بندر جبل‌الطارق را برای یافتن مین‌های چسبنده بازرسی می‌کردند. آن‌ها با استفاده از دستگاه‌های تنفس اکسیژن (مدار بسته) موسوم به «دستگاه فرار زیرسطحی دِیویس» غواصی می‌کردند که تا آن زمان برای شنا کردن از سطح به عمق، چندان مورد استفاده قرار نگرفته بود (اگر اصلاً استفاده شده بود). در ۸ دسامبر ۱۹۴۲، طی یکی از این حملات، دو تن از غواصان نظامی ایتالیایی به نام‌های ستوان ویسینتینی و استوار ماگرو کشته شدند؛ احتمالاً مرگ آن‌ها بر اثر انفجار گلوله‌های انفجاری کوچکی بود که از قایق‌های گشتی پدافند بندر پرتاب شده بود، تاکتیکی که گفته می‌شود توسط کرب ابداع شده بود. اجساد آن‌ها پیدا شد و باله‌ها و تجهیزات غواصی (اسکوبا) آن‌ها برداشته شد و از آن زمان به بعد توسط سیدنی نولز و کرب مورد استفاده قرار گرفت. جوایز کرب به پاس تلاش‌هایش مدال جورج را دریافت کرد و به درجه «نایب‌فرماندهی» (معادل سرگردی در نیروی زمینی) ارتقا یافت. در سال ۱۹۴۳، او افسر ارشد غواصی در شمال ایتالیا شد و مأموریت یافت تا بندرهای لیورنو و ونیز را از مین پاکسازی کند؛ وی بعداً به دلیل این خدمات، نشان افسر والامقام امپراتوری بریتانیا را دریافت کرد. پس از جنگ، کرب در فلسطین مستقر شد و رهبری یک تیم خنثی‌سازی مواد منفجره زیرآب را بر عهده داشت که مین‌های کار گذاشته شده توسط غواصان یهودی عضو «پالیام» (نیروی دریایی پالماخ، نیروی رزمی نخبه یهودی در دوران قیمومت بریتانیا بر فلسطین) را جمع‌آوری می‌کردند. غواص غیرنظامی کرب به یک شغل غیرنظامی روی آورد و از مهارت‌های غواصی خود برای کاوش در لاشه یک گالئون اسپانیایی متعلق به ناوگان آرمادا در سال ۱۵۸۸، در نزدیکی توبرموری در جزیره مول استفاده کرد. او سپس محل مناسبی را برای یک لوله تخلیه متعلق به مؤسسه تسلیحات اتمی در الدرمستون مکان‌یابی کرد. وی دو بار برای بررسی زیردریایی‌های غرق‌شده نیروی دریایی سلطنتی — اچ‌ام‌اس تروکولنت در ژانویه ۱۹۵۰ و اچ‌ام‌اس افری در سال ۱۹۵۱ — غواصی کرد تا دریابد آیا بازمانده‌ای وجود دارد یا خیر. در سال ۱۹۵۲، کرب با مارگارت الین پلیر، دختر هنری چارلز برکنبری ویلیامسون و همسر سابق ارنست آلبرت پلیر، ازدواج کرد. در سال ۱۹۵۵، کرب غواص نظامی، سیدنی نولز را با خود همراه کرد تا بدنه یک ناو کلاس سوردلوف اتحاد جماهیر شوروی را بررسی کنند و قابلیت مانور برتر آن را مورد ارزیابی قرار دهند. به گفته نولز، آن‌ها یک دریچه دایره‌ای در کمان (جلوی) کشتی و در داخل آن یک پیش‌ران بزرگ پیدا کردند که می‌توانست برای ایجاد رانش در کمان هدایت شود. در مارس همان سال، کرب به دلیل سن بالا مجبور به بازنشستگی شد، اما یک سال بعد توسط ام‌آی۶ استخدام گردید. تا آن زمان، مصرف زیاد الکل و سیگار اثر خود را بر سلامت کرب گذاشته بود و او دیگر آن غواصی نبود که در جنگ جهانی دوم بود. سازمان ام‌آی۶ در سال ۱۹۵۶ کرب را استخدام کرد تا دربارهٔ رزم‌ناو شوروی، اورژونیکیدزه، که نیکیتا خروشچف (دبیر اول حزب کمونیست) و نیکلای بولگانین (نخست‌وزیر شوروی) را برای یک مأموریت دیپلماتیک به بریتانیا آورده بود، تحقیق کند. طبق گفته پیتر رایت در کتابش «شکارچی جاسوس» (۱۹۸۷)، کرب برای بررسی پروانه اورژونیکیدزه فرستاده شده بود؛ طراحی جدیدی که اطلاعات نیروی دریایی می‌خواست آن را بررسی کند. در ۱۹ آوریل ۱۹۵۶، کرب به درون آب‌های بندر پورتسموث شیرجه زد و رابط او در ام‌آی۶ دیگر هرگز او را ندید. سال‌ها بعد، یک روس که در کشتی اورژونیکیدزه حضور داشت، ادعا کرد که روس‌ها در آن شب انتظار او را می‌کشیدند (پس از آنکه توسط یک نفوذی از عملیات بریتانیا باخبر شده بودند) و او به درون آب‌های تاریک و کثیف زیر اورژونیکیدزه شیرجه زده، کرب را شکار کرده و شیلنگ هوا و گلوی او را با چاقو بریده است. همراهِ کرب در هتل «سالی پورت»، تمام وسایل او و حتی صفحه‌ای از دفتر ثبت‌نام هتل را که نامشان را در آن نوشته بودند، با خود برد. ده روز بعد، روزنامه‌های بریتانیایی داستان‌هایی دربارهٔ ناپدید شدن کرب در یک مأموریت زیرآبی منتشر کردند. در ۲۹ آوریل، طبق دستور دریابان جان اینگلیس، مدیر اطلاعات نیروی دریایی، وزارت دریاداری اعلام کرد که کرب هنگام شرکت در آزمایش‌های یک دستگاه زیرآبی مخفی در خلیج استوکس در منطقه سولنت ناپدید شده است. شوروی‌ها با انتشار بیانیه‌ای پاسخ دادند که خدمه اورژونیکیدزه در ۱۹ آوریل یک غواص را در نزدیکی رزم‌ناو دیده‌اند. رادیو مسکو گزارش داد که کرملین یادداشتی رسمی به بریتانیا در مورد آنچه پراودا «جاسوسی شرم‌آور» توصیف کرده بود، فرستاده است. طبق گزارش‌ها، وزارت امور خارجه بریتانیا در پاسخ اعلام کرد: «فرمانده کرب آزمایش‌های غواصی انجام می‌داد و همان‌طور که حدس زده می‌شود، جان خود را در حین این آزمایش‌ها از دست داده است. روزنامه‌های بریتانیایی گمانه‌زنی کردند که روس‌ها کرب را اسیر کرده و به اتحاد جماهیر شوروی برده‌اند. آنتونی ایدن، نخست‌وزیر بریتانیا، از این واقعیت که ام‌آی۶ بدون رضایت او در داخل خاک بریتانیا (که قلمرو سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا یا همان ام‌آی۵ محسوب می‌شود) فعالیت کرده بود، ناراضی بود. | ## بخش 2: لایونل کرب | به اشتباه ادعا می‌شود که آنتونی ایدن پس از این حادثه، مدیر کل، جان الکساندر سینکلر را مجبور به استعفا کرد؛ در حالی که او در واقع پیش از این حادثه تصمیم گرفته بود دیک وایت، مدیر کل ام‌آی۵ را جایگزین سینکلر کند.Andrew, Christopher. نخست‌وزیر به مجلس عوام گفت که افشای شرایطی که در آن گمان می‌رود کرب با مرگ روبرو شده، به مصلحت عمومی نیست.Rawls, John. پیدا شدن جسد کمی کمتر از ۱۴ ماه پس از ناپدید شدن کرب، در ۹ ژوئن ۱۹۵۷، جسدی در لباس غواصی توسط دو ماهیگیر در نزدیکی جزیره پیلسی در بندر چیچستر به سطح آب آورده شد. این جسد توسط یک ناوچه آب‌خاکی که توسط اعضای واحد ۱۱۰۷ شناورهای دریایی نیروی هوایی سلطنتی هدایت می‌شد، به ساحل منتقل گشت. این جسد فاقد سر و هر دو دست بود که شناسایی آن را (با فناوری‌های موجود در آن زمان) غیرممکن می‌ساخت. طبق گفته راب هول، کارشناس غواصی بریتانیایی، قد جسد با کرب یکی بود، رنگ موهای بدن مشابه بود و همان لباس‌هایی را به تن داشت (لباس غواصی دو تکه پیرلی و باله‌های غواصی مدل ادمیرالتی) که کرب در آخرین مأموریت خود پوشیده بود. هول نوشت که با توجه به مدت زمانی که جسد کرب در آب مانده بود، نبودِ سر و دست‌ها «مسئله مشکوکی» نبود. همسر سابق کرب و همچنین دوست‌دختر او، پت رز، برای شناسایی جسد اطمینان کافی نداشتند. او جسد را ملبس به یک لباس غواصی لاستیکی سبز رنگ و رنگ‌رو رفته از نوعی که به غواصان نیروی دریایی سلطنتی داده می‌شد و بقایای یک پلیور سفید توصیف کرد. لباس غواصی از گردن تا فاق و در امتداد هر دو پا برش خورده بود و موهای بسیار تیره ناحیه تناسلی را نمایان می‌کرد. نولز جسد را از نزدیک برای یافتن زخمی به شکل Y در پشت زانوی چپ و زخمی برجسته روی ران چپ بررسی کرد. کینگ، جسد را معاینه کرد و در گزارشی کوتاه برای بازپرسی اعلام کرد که معاینه دقیق جسد منجر به یافتن هیچ زخم یا علامت شناسایی نشد. بازپرسی جلسه بازپرسی در ۱۱ ژوئن ۱۹۵۷ توسط بریجمن آغاز شد، که گزارش آسیب‌شناس مبنی بر عدم امکان تعیین هویت را دریافت کرده بود. از آنجا که نه نولز، نه همسر سابق کرب و نه ستوان مکلاناهان (افسر اژدر نیروی دریایی سلطنتی از کشتی اچ‌ام‌اس ورنون) قادر به شناسایی جسد نبودند، بریجمن جلسه را تا ۲۶ ژوئن به تعویق انداخت تا زمان برای شناسایی فراهم شود. کینگ، آسیب‌شناس پرونده، شهادت داد که در ۱۴ ژوئن به سردخانه بازگشته و جسد را مجدداً معاینه کرده است. او گزارش داد که زخمی به شکل Y برعکس در سمت چپ زانوی چپ و زخمی روی ران چپ، تقریباً به اندازه یک سکه شش پنسی پیدا کرده است. سرنوشت با انتشار اسناد و اطلاعات محرمانه بر اساس قانون ۵۰ ساله، حقایق جدیدی در مورد ناپدید شدن کرب آشکار شد. در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۶، آرشیو ملی اسنادی را در رابطه با مأموریت مرگبار اورژونیکیدزه منتشر کرد. سیدنی نولز، شریک سابق غواصی کرب، در یک مصاحبه تلویزیونی در برنامه «اینساید اوت – جنوب» در ۱۹ ژانویه ۲۰۰۷ بیان کرد که کرب در آخرین مأموریت مرگبارش تنها غواصی نکرده است: «او به من گفت که آن‌ها به او یک غواص همراه داده‌اند.» علاوه بر این، اسنادی که تحت قانون آزادی اطلاعات منتشر شده‌اند نشان می‌دهند که در زمان حضور کشتی در بندر پورتسموث، غواصان دیگری نیز در حال بررسی اورژونیکیدزه بوده‌اند. در ۹ نوامبر ۲۰۰۷، روزنامه ایندیپندنت گزارشی دربارهٔ چگونگی سرپوش گذاشتن دولت بر مرگ باستر کرب منتشر کرد. رزم‌ناو اورژونیکیدزه در سال ۱۹۶۲ توسط دولت شوروی به اندونزی منتقل شد و در آنجا با نام «کی‌آرآی ایریان» فعالیت کرد. این کشتی در جریان درگیری با هلند بر سر گینه نوی غربی به کار گرفته شد و بعدها در جریان کشتارهای جمعی اندونزی در سال‌های ۱۹۶۵–۶۶ به عنوان یک بازداشتگاه شناور برای کمونیست‌های مظنون مورد استفاده قرار گرفت. در بازنگری این ماجرا در سال ۱۹۶۸، مجله تایم گزارش داد که در اوایل مارس ۱۹۶۷، جمجمه‌ای در ساحلی نزدیکی پورتسموث پیدا شد که برخی گمان می‌کردند متعلق به کرب باشد. نظریه‌ها و گمانه‌زنی‌ها مرگ در حین بازجویی توسط روس‌ها هری هوتون، جاسوس سابق، پس از آزادی از زندان کتابی به نام «عملیات پورتلند» نوشت که در آن ادعا کرد در ژوئیه ۱۹۵۶، رابط روسی‌اش (مردی که او را به نام رومن می‌شناخت) نحوه مرگ کرب را برای او بازگو کرده است. هوتون گفت که اندکی پیش از بازدید شوروی، با رومن در میخانه‌ای در پانکناول دورست ملاقات داشته و به‌طور اتفاقی یکی از دوستانش را که در مؤسسه ردیابی زیرآب کار می‌کرد، همراه با دوست‌پسر او که یک غواص بود، دیده است. آن غواص از اینکه برای یک مأموریت خاص آموزش دیده بود و آن مأموریت ناگهان لغو شده بود، عصبانی بود. طبق روایت هوتون، پس از ارزیابی این احتمال که ممکن است غواصان در حال برنامه‌ریزی فعالیتی در رابطه با اورژونیکیدزه باشند، نیروی دریایی شوروی شش نگهبان زیرآبی را مأمور کرد تا کف کشتی را زیر نظر بگیرند؛ کشتی‌ای که در هر دو طرف به کابل‌های راهنما مجهز شده بود تا به نگهبانان برای نگه‌داشتن خود کمک کند. زمانی که کرب از راه رسید، درگیری‌ای رخ داد که طی آن منبع هوای کرب قطع شد و او از هوش رفت. او را سپس به داخل کشتی کشیده و به بخش پزشکی بردند و پس از آنکه برای بار دوم از هوش رفت، تحت درمان قرار گرفت. هنگامی که حال کرب به اندازه کافی بهبود یافت، شوروی‌ها بازجویی از او را آغاز کردند. روس‌ها که می‌دانستند ممکن است به مشارکت در مرگ او متهم شوند، تصمیم گرفتند جسدش را به‌طور سست به کف کشتی ببندند تا پس از حرکت کشتی، جسد جدا شود. | ## بخش 3: لایونل کرب | با این حال، جسد در زیر آب به چیزی گیر کرد و همین باعث شد که تا چهارده ماه پیدا نشود. هوتون این نظریه را مطرح کرد که مأموریت کرب کار گذاشتن یک مین چسبنده کوچک روی اورژونیکیدزه بوده تا بررسی کند آیا نیروی دریایی شوروی از آخرین فناوری سونار استفاده می‌کند یا خیر. اگر چنین بود، مین منفجر می‌شد و سرعت کشتی کاهش می‌یافت؛ در غیر این صورت، مین در نهایت جدا شده و به کف دریا می‌افتاد. کشته شدن توسط روس‌ها در مصاحبه‌ای در سال ۱۹۹۰، جوزف زورکین، یکی از اعضای سابق اطلاعات نیروی دریایی شوروی که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به اسرائیل نقل مکان کرده بود، ادعا کرد که شوروی‌ها کرب را در آب شناسایی کرده بودند و یک تک‌تیرانداز روسی به او شلیک کرده است. در ۱۶ نوامبر ۲۰۰۷، بی‌بی‌سی و دیلی میرور گزارش دادند که ادوارد کولتسوف، یک غواص نظامی اتحاد جماهیر شوروی، ادعا کرده است که کرب را در حال چسباندن مین به بدنه اورژونیکیدزه غافلگیر کرده و گلوی او را بریده است. کولتسوف در مصاحبه‌ای برای یک فیلم مستند روسی، خنجری را که ادعا می‌کرد از آن استفاده کرده، به همراه نشان ستاره سرخ که به گفته او برای این کار به وی اعطا شده بود، نشان داد. یک روزنامه‌نگار روسی از روزنامه نظامی «کراسنایا زوزدا» (ستاره سرخ)، داستان کولتسوف را غیرمحتمل دانست. به‌ویژه اینکه اسناد آرشیوی تأیید نمی‌کردند که کولتسوف، که به مدت ۳۰ سال راننده اتوبوس در روستوف-نا-دونو بوده، نشان ستاره سرخ دریافت کرده یا اصلاً غواص نیروی دریایی شوروی بوده است. اسناد رسمی دولت بریتانیا در مورد ناپدید شدن کرب قرار نیست تا پیش از سال ۲۰۵۷ منتشر شوند. اسارت، شستشوی مغزی، پناهندگی یا مأمور دوجانبه برخی از اعضای مجلس بریتانیا و مایکل هال نسبت به سرنوشت نهایی کرب ابراز نگرانی کردند. کرانز (مشهور به خاطر واقعه کشتی آمیتیست) در سال ۱۹۶۱ و مارکوس لیپتون در سال ۱۹۶۴ هر دو پیشنهادهایی برای بازگشایی پرونده ارائه دادند، اما با درخواست آن‌ها مخالفت شد. نظریه ام‌آی۵ تیم بایندینگ روایتی داستانی از زندگی کرب به نام «مردی در دریا» نوشت که در سال ۲۰۰۵ توسط انتشارات پیکادور منتشر شد. بایندینگ مدعی شد که سپس با نولز در اسپانیا ملاقات کرده و به او گفته شده است که ام‌آی۵ می‌دانست کرب قصد تغییر وفاداری به اتحاد جماهیر شوروی را دارد. این موضوع برای بریتانیا — با توجه به اینکه کرب یک قهرمان شناخته‌شده جنگی بود — شرم‌آور محسوب می‌شد. نولز پیشنهاد کرده است که ام‌آی۵ مأموریت اورژونیکیدزه را صرفاً برای به قتل رساندن کرب ترتیب داده و برای او یک هم‌تیمی جدید غواصی فراهم کرده بود که مأموریت داشت او را بکشد. بایندینگ اظهار داشت که به ادعای نولز، او از سوی ام‌آی۵ دستور داشت جسد پیدا شده را به عنوان کرب شناسایی کند، در حالی که می‌دانست آن جسد قطعاً کرب نیست. نولز همچنین مدعی شده است که در سال ۱۹۸۹ در تورمولینوس، زمانی که در حال گفتگو با یک زندگی‌نامه‌نویس بود، جانش تهدید شده است. در مورد ادعاهای مربوط به قصد کرب برای پناهندگی به شوروی، از قول رِگ والینتین از انجمن تاریخی غواصی نقل شده است: «برای مورخانِ حوزه غواصی بسیار سخت است که باور کنند این مرد، که به میهن‌پرست بودن خود افتخار می‌کرد، به‌طور جدی به پناهندگی فکر کرده باشد. کرب بسیار مشتاق قهرمان بودن بود و تصور اینکه او این جایگاه را به خطر بیندازد دشوار است.» مرگ بر اثر حادثه راب هول، کارشناس غواصی بریتانیایی، در سال ۲۰۰۷ نوشت که کرب احتمالاً بر اثر مسمومیت با اکسیژن یا شاید مسمومیت با دی‌اکسید کربن جان باخته است و سن بالا و وضعیت نامناسب سلامتی او ناشی از مصرف زیاد الکل و سیگار، او را برای مأموریتی که به وی محول شده بود نامناسب می‌کرد. هول در تأیید نظریه مرگ بر اثر حادثه خاطرنشان کرد که کرب پیش از ناپدید شدن در دومین تلاش خود برای غواصی در اطراف اورژونیکیدزه، در اولین تلاش خود دچار نقص تجهیزات شده بود که نشان می‌داد تجهیزات کرب در سطح استانداردی نبوده است. نیکلاس الیوت، افسر ام‌آی۶ و مسئولِ کرب، همیشه بر این باور بود که کرب دچار نقص تجهیزات شده یا وضعیت سلامتی‌اش تحلیل رفته و اعتبار او به ناحق خدشه‌دار شده است. رسانه‌های تاریخی در یک مجموعه مستند جنگی به نام «اسرار جنگ»، در قسمتی با عنوان «جنگ سرد: رژیم خروشچف»، در مصاحبه‌ای در سال ۱۹۹۶ با ولادیمیر سمیچاستنی، رئیس سابق کاگ‌ب (که در زمان ناپدید شدن کرب دبیر اول کومسومول بود)، گزارش شد که جسد بی‌سر کرب دو ماه پس از ناپدید شدنش در بندر معلق پیدا شده بود. بازتاب در فرهنگ عامه دوران حضور کرب در جبل‌الطارق در فیلم دشمن خاموش (۱۹۵۸) به تصویر کشیده شده است که در آن لارنس هاروی نقش کرب را بازی می‌کند. زندگی و مرگ کرب در یک مجموعه پادکست هشت‌قسمتی محصول سال ۲۰۲۳ به نام «وزارت اسرار» به نویسندگی و گویندگی گیلز میلتون مورد بررسی قرار گرفته است. رمان «مردی در دریا» (۲۰۰۵) نوشته تیم بایندینگ، یک خاطره‌نگاری تخیلی از کرب است که در آن، وی از یک آسایشگاه در چکسلواکی به بازخوانی دوران حرفه‌ای خود می‌پردازد؛ در حالی که در آخرین مأموریتش برای اطلاعات بریتانیا، توسط کاگ‌ب دستگیر شده است. جان اینسورث دیویس (کریستوفر کریتون) در روایت داستانیِ خود که با تغییر اندک نام‌ها در کتاب «هدف خروشچف» (۱۹۸۷) به همراهی نوئل هیند نوشته است، ادعا می‌کند که او غواص دوم همراه کرب بوده و با خنثی‌سازی مین‌های چسبنده، سوءقصد به جان دیکتاتور شوروی را خنثی کرده است. «ماجرای کرب» الهام‌بخش ماجراجویی جیمز باند در داستان تاندربال اثر ایان فلمینگ بود. غواصی که برای مدت کوتاهی در کتاب تن‌تن به نام انبار زغال‌سنگ دیده می‌شود، بر اساس عکسی از کرب طراحی شده است. ماجرای کرب در رمان فرستاده نوشته ادوارد ویلسون (لندن، انتشارات آرکادیا، ۲۰۰۸) بازتاب یافته است. | ## جمع‌بندی | کشف جسد کرب در رمان بی‌گناه اثر ایان مک‌یوون که در سال ۱۹۵۶ روایت می‌شود، مورد اشاره قرار گرفته است.