موضوع مقاله: آموزش در آلمان شرقی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در آلمان شرقی | مقدمه: آموزش در آلمان شرقی (جمهوری دموکراتیک آلمان) نظامی سوسیالیستی بود که حضور در آن از سن ۶ تا ۱۶ سالگی اجباری بود. | ## بخش 1: آموزش در آلمان شرقی | این نظام آموزشی دولتی دربرمی‌گرفت: مراکز نگهداری نوزادان (کریپه‌ها)، کودکستان‌ها، مدارس پلی‌تکنیک، مدارس متوسطه گسترش‌یافته، آموزش حرفه‌ای و دانشگاه‌ها. پایه‌های این نظام در سال ۱۹۴۶ در منطقه اشغالی شوروی با تصویب قانون دموکراتیزه‌کردن مدارس آلمانی بنا نهاده شد و دو بار دستخوش اصلاحات اساسی گردید. دولت آلمان شرقی انحصار کامل آموزش را در اختیار داشت و نظام آموزشی به‌صورت متمرکز زیر نظر حزب سوسیالیست متحد آلمان اداره می‌شد. هدف اصلی نظام آموزشی پرورش «شخصیت‌های سوسیالیستی همه‌جانبه و هماهنگ» بود و ایدئولوژی سیاسی در محتوای درس‌های گوناگون نفوذ گسترده‌ای داشت. این نظام آموزشی دو کارکرد عمده داشت: نخست، آزادکردن مادران از مسئولیت‌های سنتی نگهداری از کودک تا بتوانند به بازار کار بپیوندند؛ دوم، القای اصول سوسیالیستی از همان دوران کودکی. پس از فروپاشی دیوار برلین در سال ۱۹۸۹ و وحدت مجدد آلمان، این نظام منحل شد و اصلاحاتی در قرن بیست‌ویکم، از جمله «قانون مراقبت خوب از کودک»، در پی جبران شکاف‌های ایجادشده برآمدند. در طول تاریخ آلمان شرقی، زنان جوان در این مراکز داوطلبانه خدمت می‌کردند تا نقش بیشتری در تربیت فرزندانشان داشته باشند. بسیاری از مراکز نگهداری نوزادان و مدارس پلی‌تکنیک متخصصانی چون پزشک و دندانپزشک اختصاصی در اختیار داشتند. شمار قابل توجهی از این مراکز در دوره بازسازی پس از جنگ جهانی دوم ساخته و توسعه یافتند. این مراکز اغلب در فاصله‌ای پیاده از مجتمع‌های مسکونی یا در کنار کارخانه‌ها و قرار داشتند. این مراکز قادر بودند حدود ۸۰ درصد از کودکان خردسال آلمان شرقی را پوشش دهند و در برخی مراکز شهری این نرخ به ۹۹ درصد نیز می‌رسید. هزینه نگهداری تمام‌وقت در این مراکز ماهانه ۵۰/۲۷ مارک آلمان شرقی به ازای هر کودک بود. در دهه ۱۹۵۰، هفته شش‌روزه اجرا می‌شد و جمهوری سوسیالیستی جوان به کار زنان نیاز داشت؛ از این‌رو، جمهوری دموکراتیک آلمان مراکز نگهداری هفتگی ایجاد کرد. والدین می‌توانستند فرزندان خود را از ساعت ۵ صبح روز دوشنبه تا ساعت ۶ بعدازظهر روز جمعه در این مراکز بسپارند. بین سال‌های ۱۹۵۰ تا پایان عمر جمهوری دموکراتیک آلمان، دست‌کم صد هزار کودک در این مراکز نگهداری هفتگی پذیرش شدند. همچنین کودکانی که در این مراکز نگهداری می‌شدند در مقایسه با سایرین بیشتر بیمار می‌شدند. کودکستان‌ها برخلاف آلمان غربی، آلمان شرقی اصلاحات آموزشی گسترده‌ای انجام داد و شبکه‌ای متراکم از امکانات آموزشی با استاندارد بالا، به‌ویژه کودکستان‌ها، ایجاد کرد. کودکان سه تا شش‌ساله یادمی‌گرفتند با دیگران تعامل کنند، با برنامه روزانه ثابت آشنا شوند و با مفهوم یادگیری آشنا گردند. این فعالیت‌ها توسط مربی گروه برنامه‌ریزی می‌شد و در گروه کوچک ۲۰ دقیقه، در گروه میانی ۲۵ دقیقه و در گروه بزرگ ۳۰ دقیقه به طول می‌انجامید. محتوای فعالیت‌ها بر اساس یک برنامه درسی یکسان سراسری تنظیم می‌شد و شامل زبان آلمانی و گفتار، ادبیات کودکان، ریاضیات، آشنایی با زندگی سوسیالیستی (بازدید از کارخانه‌ها، آموزش ترافیک، زندگی فرهنگی، آشنایی با مشاغل مهم)، آشنایی با پدیده‌های طبیعی و علمی (آب‌وهوا، فصول، آسمان، ستارگان، سنگ‌ها و غیره)، موسیقی، ورزش، صنایع دستی هنری و سازنده و قدردانی از آثار هنری بود. | ## بخش 2: آموزش در آلمان شرقی | خواندن، نوشتن و حساب به‌طور مستقیم آموزش داده نمی‌شد، اما مفاهیم بنیادی برای پرورش مهارت‌های ذهنی و حرکتی تدریس می‌شد. برای نمونه، آشنایی با نظریه مجموعه‌ها در حوزه اعداد تا ۱۰، شمارش تا ۲۰، کار با مقادیر، تمرین‌های مهارت حرکتی برای آماده‌سازی دست برای نوشتن، کار با مداد، قیچی، پارچه و چسب. کودکان همچنین تشویق می‌شدند در اداره کودکستان‌هایشان نقش فعال داشته باشند و اغلب باید در سرو غذا و نظافت کودکستان کمک می‌کردند. برای نگهداری تمام‌وقت در کودکستان‌ها هیچ هزینه‌ای دریافت نمی‌شد و جا برای ۹۴ تا ۹۹ درصد کودکان آلمان شرقی وجود داشت. در جمهوری دموکراتیک آلمان ۲۷۵ کودکستان اوانجلیکال و ۱۴۲ کودکستان کاتولیک نیز وجود داشت. بیشتر کودکان در سن شش یا هفت سالگی، پس از آزمون پزشکی تشخیص آمادگی تحصیلی، وارد مدرسه می‌شدند. مدرسه پلی‌تکنیک تأکید بسیاری بر زبان آلمانی، ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، اخترشناسی، جغرافیای طبیعی، ورزش، تاریخ، آموزش سیاسی و البته کارهای نظری و عملی مرتبط با فناوری از جمله باغبانی، کارهای چوبی و فلزی داشت. دین در مدرسه تدریس نمی‌شد، اما می‌شد آن را در جوامع دینی مربوطه خارج از مدرسه آموخت. مدرسه پلی‌تکنیک فرایند کلاسیک آموزشی را از نو ساختار داد و مفاهیم آموزش متوسطه را از پایین‌ترین پایه‌ها وارد کرد. برای نمونه، در ریاضیات، کار با متغیرها، مسائل کاربردی چندمرحله‌ای، دوره کامل هندسه، آشنایی با بردارها و حل معادلات ساده از همان پایه اول تدریس می‌شد. با این حال، درس‌هایی چون هنر و موسیقی نیز برای یک آموزش جامع و بدون نقص ضروری شمرده می‌شدند. آغاز سال تحصیلی اول سپتامبر بود مگر آنکه این روز پنجشنبه، جمعه یا شنبه می‌افتاد که در آن صورت مدرسه دوشنبه بعد آغاز می‌شد. سال تحصیلی همواره ۳۸ هفته کلاس داشت که ۳۰ هفته آن تحت برنامه درسی یکسان سراسری بود. از سال ۱۹۵۱، یادگیری زبان روسی به‌عنوان زبان خارجی اجباری بود؛ زیرا نقش رهبری اتحاد شوروی در بلوک شرقی ایجاب می‌کرد. انگلیسی و فرانسه نیز به‌عنوان زبان‌های خارجی اختیاری اضافی در دسترس بودند (دانشگاه‌ها دو زبان خارجی لازم داشتند). هدف برقراری مکالمه روان نبود، بلکه توانایی بهره‌گیری از ادبیات حرفه‌ای و فنی روسی مد نظر بود. از پایه هفتم به بعد، دانش‌آموزان یک روز در هفته به مدت چهار ساعت از کارخانه، نیروگاه یا مزرعه‌ای بازدید می‌کردند. مسابقات سالانه‌ای در درس‌های مختلف برگزار می‌شد و برندگان جوایزی دریافت می‌کردند. مسابقات زبان روسی و ریاضیات بسیار پرستیژ داشتند، همچون (برگرفته از نام اسپارتاکوس) در ورزش. تنها تعداد محدودی از دانش‌آموزان هر دوره می‌توانستند در EOS ثبت‌نام کنند (۷ تا حداکثر ۱۰ درصد از هر دوره). | ## بخش 3: آموزش در آلمان شرقی | دانش‌آموزان مدرسه EOS از سال ۱۹۸۱ کمک‌هزینه آموزشی ماهانه دریافت می‌کردند (۱۰۰ مارک در پایه یازدهم و ۱۵۰ مارک در پایه دوازدهم). آموزش حرفه‌ای اگر دانش‌آموزی پس از پایه هشتم وارد EOS نمی‌شد، پس از پایه نهم برای آموزش حرفه‌ای ثبت‌نام می‌کرد. قرارداد در طول پایه دهم امضا می‌شد و پس از اتمام پایه دهم مدرسه پلی‌تکنیک، دانش‌آموز ۲ یا ۳ سال (بسته به رشته) دوره آموزش حرفه‌ای می‌گذراند. آموزش حرفه‌ای برای هر رشته‌ای که در دانشگاه تدریس نمی‌شد ارائه می‌شد؛ مانند بنایی، کشاورزی، حسابداری، مربیگری در کودکستان، پرستاری، مکانیکی، برق‌کاری، نجاری، قصابی و غیره. آموزش حرفه‌ای به دو بخش کار عملی و آموزش نظری تقسیم می‌شد و با مدرک و عنوان رسمی پایان می‌یافت. در بخش پایانی دوره کارآموزی، دانش‌آموز در تیمی که پس از اتمام دوره در آن کار می‌کرد، ادغام می‌شد. آموزش حرفه‌ای می‌توانست در شهر محل زندگی دانش‌آموز باشد، اما اغلب در شهر دیگری انجام می‌شد. در اکثر موارد این اولین باری بود که جوان «مستقل» از خانه والدینشان برای یک یا دو سال زندگی می‌کرد. با اتمام دوره کارآموزی، کارگر/کشاورز واجد شرایط آموزش اضافی برای ارتقا به سرپرستی (مایستر) یا مدرسه فنی (اینگنیورشوله) می‌شد. شرکت‌های بزرگ اغلب بیش از ظرفیت جذب خود کارآموز می‌پذیرفتند؛ زیرا پس از دوره کارآموزی، افراد به خدمت نظامی می‌رفتند، شهر را عوض می‌کردند، به دانشگاه می‌رفتند یا به دنبال کار نزدیک‌تر به خانه بودند؛ بنابراین شرکت‌ها از جوانان ۱۶ ساله تا کارگران مسن را که جوانان را آموزش می‌دادند در خود جای می‌دادند. از آنجا که نظام آموزشی متمرکز بود، همه مدارک تحصیلی قابل مقایسه بودند و آزمون ورودی دانشگاه لازم نبود. هدف نظام دانشگاهی جمهوری دموکراتیک آلمان پرورش «نخبگان قدرتمند وفادار به حزب» بود. دو راه برای ورود به دانشگاه وجود داشت: از طریق EOS یا از طریق کارآموزی به‌علاوه آبیتور. اغلب دانشجویان آینده‌نگر تحت فشار قرار می‌گرفتند که سه سال به‌عنوان درجه‌دار خدمت کنند تا زودتر وارد دانشگاه شوند. برای رشته‌های پرطرفدار مانند فناوری اطلاعات یا رشته‌های پرستیژی مانند حقوق یا پزشکی، متقاضیان بیشتری نسبت به ظرفیت وجود داشت. معیارهای مختلفی مد نظر قرار می‌گرفت: نمرات مدرسه، مدت خدمت نظامی، میهن‌پرستی، ایدئولوژی، وابستگی دینی (بی‌دین بودن بر دین‌داری ارجحیت داشت)، عضویت در حزب کمونیست و غیره. در اواسط دهه ۱۹۸۰، تغییر مهمی رخ داد: کسانی که می‌خواستند انفورماتیک بخوانند می‌توانستند مدت خدمت نظامی‌شان را به نه ماه کاهش دهند. میراث نظام آموزشی دولتی در جمهوری دموکراتیک آلمان با اهداف ایدئولوژیک و سیاسی رژیم سوسیالیستی درهم‌تنیده بود. برنامه درسی بر جمع‌گرایی، انضباط و وفاداری به دولت تأکید داشت و هدف آن پرورش شهروندانی در راستای آرمان‌های مارکسیست-لنینیستی بود. فروپاشی دیوار برلین در سال ۱۹۸۹ و وحدت مجدد آلمان دگرگونی‌های چشمگیری در سیاست‌های عمومی به دنبال داشت از جمله انحلال مراکز نگهداری اشتراکی. | ## جمع‌بندی | در پاسخ، اصلاحاتی در قرن بیست‌ویکم مانند «قانون مراقبت خوب از کودک» در پی گسترش و برابرسازی خدمات مراقبت از کودک در سراسر آلمان برآمدند.Gesley, Jenny.