موضوع مقاله: ادبیات سده سیزدهم میلادی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات سده سیزدهم میلادی | مقدمه: سده سیزدهم دورانی پرشکوه در تاریخ ادبیات جهان به‌شمار می‌رود که در آن شاعران و نویسندگان بزرگی چون مولوی، سعدی، عطار، دانته آلیگیری و امیرخسرو دهلوی آثار ماندگار خود را آفریدند. | ## بخش 1: ادبیات سده سیزدهم میلادی | این سده همچنین شاهد شکوفایی ادبیات ایسلندی، رشد دانشگاه‌ها در اروپا و ترجمه آثار فلسفی یونانی و عربی به لاتین بود. از رویدادهای مهم این دوره می‌توان به نابودی بیت‌الحکمه بغداد به دست مغولان در سال ۱۲۵۸ و نابودی در جریان جنگ صلیبی چهارم اشاره کرد. در همین سده، لئوناردو فیبوناچی کتاب تأثیرگذار خود را دربارهٔ عددنویسی هندی-عربی نوشت و نخستین دانشگاه‌های اروپایی بنیان‌گذاری شدند. رویدادها ۱۲۰۲ – لئوناردو فیبوناچی کتاب را دربارهٔ عددنویسی هندی-عربی و کاربرد صفر نوشت؛ این نخستین اثر مهم در اروپا بود که از اعداد رومی فاصله گرفت. ۱۲۰۴ – به دست شوالیه‌های مسیحی جنگ صلیبی چهارم ویران شد و محتویات آن سوزانده یا فروخته شد. ۱۲۱۵ – بیکشو آناندا از کاپیتاناگار نگارش کتاب بودایی «آریا آشتاساهاسریکا پرجناپارامیتا» (سوترا) را با مرکب طلایی و به خط رانجانا به پایان رساند. ۱۲۱۶ – راجر ونداور، راهب و تاریخ‌نگار انگلیسی در کلیسای جامع سنت آلبنز، پوشش رویدادهای همزمان خود را در ادامه تاریخ‌نامه فلورس هیستوریاروم آغاز کرد. | ## بخش 2: ادبیات سده سیزدهم میلادی | ۱۲۲۰ – بارگاه تازه‌ای در کلیسای جامع کنتربری در انگلستان برای نگهداری بازمانده‌های سنت توماس بکت ساخته شد که به‌سرعت به یکی از مهم‌ترین زیارتگاه‌های اروپا بدل گشت و مقصد زائران داستانی در مجموعه شعرهای روایی حکایت‌های کنتربری اثر جفری چاوسر شد که نزدیک به ۱۷۰ سال بعد نوشته شد. ۱۲۲۶ – منظومه زندگی‌نامه‌ای «تاریخ گیوم لو مارشال» که به یادبود (درگذشته ۱۲۱۹) سروده شده بود، به پایان رسید. ۱۲۵۱ – حکاکی تریپیتاکا کوریانا، مجموعه‌ای از متون بودایی بر روی نزدیک به ۸۱٬۰۰۰ قالب چوبی که گمان می‌رود از ۱۲۳۶ آغاز شده بود، به پایان رسید. ۱۲۵۸، ۱۳ فوریه – بیت‌الحکمه در بغداد به دست نیروهای امپراتوری مغول پس از محاصره بغداد ویران شد. گفته می‌شود آب دجله از انبوه کتاب‌هایی که در آن افکنده شد سیاه و از خون فیلسوفان و دانشمندان کشته‌شده سرخ گشت. ۱۲۷۴، ۱ مه – در فلورانس، دانته آلیگیری نُه‌ساله برای نخستین بار بئاتریس هشت‌ساله، الهام‌بخش سراسر عمرش، را دید. ۱۲۷۶ – نخستین بار به‌عنوان دارنده مجموعه‌ای از کتاب‌ها ثبت شد که آن را کهن‌ترین کتابخانه جهان با بهره‌گیری مداوم روزانه می‌سازد. | ## بخش 3: ادبیات سده سیزدهم میلادی | ۱۲۹۸–۱۲۹۹ – مارکو پولو بر پایه سنت، سفرنامه خود را در زندان جنوا برای روستیکلو دا پیزا بازگو کرد. رویدادهای فرهنگی و علمی دوران طلایی (پایان سده دوازدهم تا آغاز سده چهاردهم)؛ روحانیانی که در مدارس اروپای قاره‌ای آموزش دیده بودند، کتاب‌ها و شیوه نگارش خط شکسته را به ایسلند آوردند و متون شعری کهن، سرگذشت‌نامه‌ها و قوانین را بر پوست نوشتند.0006606 در حدود ۱۲۰۰ – «مابعدالطبیعه» و «کتاب‌های طبیعی» ارسطو در اروپا در دسترس قرار گرفت. پس از ۱۲۱۰ – نخستین دانشگاه‌های سده‌های میانه (پاریس ۱۲۱۳، آکسفورد ۱۲۱۴، کمبریج ۱۲۳۱) بنیان‌گذاری شدند و سده مکتب اسکولاستیک آغاز گشت.= PT92 ۱۲۳۰–۱۲۶۶ – شکوفایی مکتب سیسیلی در زیر نظر فردریک دوم. ۱۲۸۲ – نخستین نشان آبی (فیلیگران) شناخته‌شده بر کاغذ ساخت ایتالیا (فابریانو) پدیدار شد. PT294 ۱۲۸۴ – بر پایه سنت، ۱۳۰ کودک در هاملن ناپدید شدند؛ رویدادی که ریشه افسانه «نی‌زن هاملن» شد. = PT6 آثار تازه آثار فارسی و شرقی آغاز سده سیزدهم – عطار – «منطق‌الطیر» (مثنوی فارسی) ۱۲۱۰–۱۲۲۵ – سعدالدین وراوینی – «مرزبان‌نامه» در حدود ۱۲۱۵ – مولوی – «دیوان شمس» (مثنوی فارسی) ۱۲۱۲ – – «» (方丈記، حکایت کلبه ده‌پایی) ۱۲۵۲ – «کلیله و دمنه»، برگردان پنچاتنترا به زبان کاستیلی ۱۲۵۸–۱۲۷۳ – مولوی – «مثنوی معنوی» در حدود ۱۲۶۰ – سعدی – «گلستان» و «بوستان» ۱۲۶۰ – منهاج سراج جوزجانی – «طبقات ناصری» پایان سده سیزدهم – امیرخسرو دهلوی – «قصه چهار درویش» ۱۲۸۸–۱۲۸۹ – امیرخسرو دهلوی – «قران السعدین» (مثنوی) ۱۲۹۰–۱۲۹۱ – امیرخسرو دهلوی – «مفتاح الفتوح» (مثنوی) ۱۲۹۰–۱۲۹۱ – دنیانشوار – «» ۱۲۹۴ – امیرخسرو دهلوی – «غرة الکمال» (دیوان) ۱۲۹۸ – امیرخسرو دهلوی – «خمسه نظامی» ۱۲۲۰ – – «» در حدود ۱۲۷۰ – ابن نفیس – «» آثار اروپایی سده سیزدهم «» «سرگذشت‌نامه‌های ایسلندی» بیاتریس نازرت – «هفت راه عشق مقدس»، کهن‌ترین اثر نثر به زبان هلندی – «آینه مریم عذرای مبارک» – «بیست و پنج داستان جن» (بازنویسی «») در حدود ۱۲۰۰ – «» «سرود نیبلونگ‌ها» آغاز سده سیزدهم «" «» «دفترنامه گیگاس» گتیه دو کوانسی – «معجزات بانوی ما» – «» گویدو دل کولون – «تاریخ نابودی تروآ» «» – «رمان ویولت» ژان رنار – «» وولفرام فون اشنباخ – «پارزیفال» در حدود ۱۲۰۳ – – «» ۱۲۰۵ – «» ۱۲۰۵–۱۲۳۴ – «استوریه د اراکلس» (برگردان فرانسوی کهن تاریخ ویلیام صوری) در حدود ۱۲۰۸ – ساکسو گراماتیکوس – «گستا دانوروم» در حدود ۱۲۱۰ – «رازوس دو تروبار» – «تریستان» ۱۲۱۴ – – «» در حدود ۱۲۲۵ فرانسیس آسیزی – «ستایش آفریدگان» (Laudes creaturarum)، کهن‌ترین شعر شناخته‌شده ایتالیایی «»، کهن‌ترین رمانس منظوم شناخته‌شده انگلیسی ۱۲۲۷ – – «»، برگردان نورس باستان افسانه «تریستان و ایزولت» در حدود ۱۲۲۷ – – «» در حدود ۱۲۲۰ – اسنوری استورلوسون – «ادای منثور» در حدود ۱۲۳۰ گیوم دو لوری – بخش نخست «» – «» اسنوری استورلوسون – «هایمس‌کرینگلا» در حدود ۱۲۴۰ «» – «دربارهٔ ویژگی‌های چیزها» «» – «اسکندرنامه» در حدود ۱۲۴۰–۱۲۵۰ – راجر بیکن – «» میانه سده سیزدهم «» به پایان رسید – «هنر آواز اندازه‌بندی‌شده» در حدود ۱۲۵۰ – – «» در حدود ۱۲۵۹–۱۲۶۵ – توماس آکویناس – «اجتماع علیه غیریهودیان» در حدود ۱۲۵۹–۱۲۶۶ – – «افسانه طلایی» در حدود ۱۲۶۸–۱۲۸۵ – ژان دو مون – بخش دوم «» در حدود ۱۲۷۰ – «ادای منظوم» در کودکس رژیوس نگاشته شد، شامل «هاوامال» پایان سده سیزدهم – «سرگذشت نیال» ۱۲۸۳ – رامون یوی – «» ۱۲۹۳ – دانته آلیگیری – «زندگانی نو» ۱۲۹۹ – روستیکلو دا پیزا – «سفرهای مارکو پولو» در حدود ۱۳۰۰ «» «» آثار آموزشی و دانشنامه‌ای ۱۲۴۶–۱۲۶۳ – «آینه بزرگ» (Speculum maius) از ونسان دو بووه، گردآوری گسترده‌ای از دانش سده‌های میانه در ۸۰ جلد که تا سال ۱۶۲۴ بارها بازچاپ شد.Centre de médiévistique Jean-Schneider, Vincent de Beauvais et le Speculum maius در حدود ۱۲۵۰ – «آینه شاه» (Konungsskuggsjá)، اثری آموزشی به زبان نروژی. | ## جمع‌بندی | PT176 ۱۲۸۶ – جووانی بالبی «کاتولیکون» را در جنوا به پایان رساند؛ نخستین فرهنگ لغت لاتین با ترتیب الفبایی دقیق.