موضوع مقاله: فهرست سلاطین ممالیک مصر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست سلاطین ممالیک مصر | مقدمه: سلطنت مملوک، یا ممالیک مصر، نام حکومتی بود که در سال ۶۴۸ هجری قمری (۱۲۵۰م) توسط مملوکان سلطان ایوبی، الصالح ایوب، پایه‌گذاری و جایگزین ایوبیان در مصر شد. | ## بخش 1: فهرست سلاطین ممالیک مصر | پایتخت این دولت در قاهره قرار داشت و در اوج اقتدار خود شامل مصر، شام، بخش‌هایی از آناتولی، شمال بین‌النهرین و حجاز می‌شد. سلطنت ممالیک با هجوم امپراتوری عثمانی به رهبری سلطان سلیم یکم در سال ۹۲۲ هجری قمری (۱۵۱۷م) به پایان رسید. گرچه برخی سلاطین چندین بار به قدرت رسیده‌اند (ناصرالدین محمد بن قلاوون سه بار، ناصر حسن بن محمد بن قلاوون، ظاهر سیف‌الدین برقوق و ناصر فرج دو بار). ۲۴ سلطان بحری بیشترشان مملوکان ترک‌تبار بودند و ۲۴ سلطان برجی اکثراً از مملوکان چرکس‌تبار به‌شمار می‌رفتند. با آن که عموماً سه سلطان قبلی، یعنی آیبک، فرزندش نورالدین علی و سیف‌الدین قطز، جزء ممالیک بحری به‌شمار می‌روند، اما در حقیقت جزء مملوکان بحری نبودند.Northrup 1998, pp. ممالیک برجی با ظهور ظاهر سیف‌الدین برقوق در سال ۷۸۴ ق / ۱۳۸۲ م قدرت سلطنت ممالیک را به دست گرفتند. یکی از سلاطین مملوکی، المستعین، علاوه بر منصب سلطانی، منصب خلافت را هم بر عهده داشت و مدتی توسط امیران برجی به قدرت رسید. فهرست سلاطین # عنوان سلطنتی نام آغاز سلطنت پایان سلطنت قومیت یادداشت سکه۱الملک المعزعزالدین آیبک۲۲ ربیع الثانی ۶۴۸ / ۳۱ جولای ۱۲۵۰Northrup 1998, p. 70.ترکمناز غلامان رده‌میانی سلطان ایوبی، الصالح ایوب، که با بیوه او، شجر الدر، ازدواج کرد. شجر الدر در ۲ مه ۱۲۵۰ به سلطنت می‌رسد اما مدتی بعد به نفع همسرش آیبک از مقام سلطنت استعفا می‌دهد و آیبک به سلطنت می‌رسد.100x100px۲الملک المنصورنورالدین علی۲۱ ربیع الاول ۶۵۵ / ۱۵ آپریل ۱۲۵۷ذی القعده ۶۵۷ / نوامبر ۱۲۵۹ترکمنپسر آیبک.100x100px۳الملک المظفرسیف‌الدین قطزذی القعده ۶۵۷ / نوامبر ۱۲۵۹۱۵ ذی القعده ۶۵۸ / ۲۴ اکتبر ۱۲۶۰خوارزمیابتدا غلام آیبک و سپس فرمانده سپاه ممالیک،Northrup, ed. 71.100x100px۴الملک الظاهر ابوالفتوحرکن‌الدین بیبرس۱۹ ذی القعده ۶۵۸ / ۲۴ اکتبر ۱۲۶۰۲۷ محرم ۶۷۶ / ۱ جولای ۱۲۷۷ترک قپچاقمملوک بحری و بنیانگذار شاخه ممالیک بحری.100x100px۵الملک السعید ابوالمعالیناصرالدین محمد برکه۲۷ صفر ۶۷۶ / ۱ آگوست ۱۲۷۷۱۷ ربیع الثانی ۶۷۸ / ۳۱ اگوست ۱۲۷۹ترک قپچاقپسر بیبرس و همسرش، که دختر حسام الدین برکه خان از فرماندهان جنگجوی خوارزمی بود که پسر حاصل از این ازدواج به نام او برکه نامگذاری شد.Holt 2004, p. 99.100x100px۶الملک العادل ابن‌البدویهبدرالدین سلامشربیع الثانی ۶۷۸ / سپتامبر ۱۲۷۹رجب ۶۷۸ / نوامبر ۱۲۷۹ترک قپچاقپسر بیبرس.۷الملک المنصور ابوالمعالی و ابوالفتحسیف‌الدین قلاوونرجب ۶۷۸ / نوامبر ۱۲۷۹۵ ذی القعده ۶۸۹ / ۱۰ نوامبر ۱۲۹۰ترک قپچاقمملوک بحری و از امیران مهم عصر بیبرس و اتابک سلامیش100x100px۸الملک الاشرفصلاح‌الدین خلیل۷ ذی القعده ۶۸۹ / ۱۲ نوامبر ۱۲۹۰۱۲ محرم ۶۹۳ / ۱۲ دسامبر ۱۲۹۳ترک قپچاقپسر قلاوون.100x100px۹الملک الناصر ابوالمعالی و ابوالفتحناصرالدین محمد۱۴ محرم ۶۹۳ / ۱۴ دسامبر ۱۲۹۳محرم ۶۹۴ / دسامبر ۱۲۹۴ترک قپچاقپسر قلاوون. 252.غلام قلاوون.100x100px۱۱الملک المنصور ابوالفتوححسام‌الدین لاجین۱۲ صفر ۶۹۶ / ۷ دسامبر ۱۲۹۶۴ ربیع الثانی ۶۹۸ / ۱۶ ژانویه ۱۲۹۹چرکسغلام قلاوون. | ## بخش 2: فهرست سلاطین ممالیک مصر | با رکن الدین بیبرس جاشنکیر خویشاوندی داشت.100x100px*۹*الملک الناصر ابوالمعالی و ابوالفتحناصرالدین محمد۴ ربیع الثانی ۶۹۸ / ۱۶ ژانویه ۱۲۹۹۱۰ شوال ۷۰۸ / مارس ۱۳۰۹ترک قپچاقسلطنت دوم100x100px۱۲الملک المظفر ابوالفتحرکن‌الدین بیبرس جاشنکیر۲۳ شوال ۷۰۸ / آپریل ۱۳۰۹۲۴ رمضان ۷۰۹ / ۵ مارس ۱۳۱۰چرکسغلام قلاوون. با حسام الدین لاجین خویشاوندی داشت.*۹*الملک الناصر ابوالمعالی و ابوالفتحناصرالدین محمد۲۴ رمضان ۷۰۹ / ۵ مارس ۱۳۱۰۱۲ ذی الحجه ۷۴۱ / ۶ ژوئن ۱۳۴۱ترک قپچاقسلطنت سوم100x100px۱۳الملک المنصورسیف‌الدین ابوبکر۱۴ ذی الحجه ۷۴۱ / ۸ ژوئن ۱۳۴۱صفر ۷۴۲ / اگوست ۱۳۴۱Drory 2006, p. در دوران سلطنت او قدرت واقعی در دست غلام و امیر ارشد ناصرالدین محمد، قوصون، بود.۱۴الملک الاشرفعلاءالدین کجکصفر ۷۴۲ / آگوست ۱۳۴۱Levanoni 1995, p. در هنگام شیرخوارگی توسط قوصون به سلطنت رسید.۱۵الملک الناصرشهاب‌الدین احمد۲ شعبان ۷۴۲ / ۲۱ ژانویه ۱۳۴۲۱۴ محرم ۷۴۳ / ۲۷ ژوئن ۱۳۴۲Drory 2006, p. 28.ترک قپچاقپسر ناصرالدین محمد و کنیزش، بیاض.۱۶الملک الصالح ابوالفداءعمادالدین اسماعیل۱۴ محرم ۷۴۳ / ۲۷ ژوئن ۱۳۴۲۲۵ ربیع الاول ۷۴۶ / ۳ آگوست ۱۳۴۵ترک قپچاقپسر ناصرالدین محمد و یکی از کنیزانش.۱۷الملک الکاملسیف‌الدین شعبان۲۵ ربیع الاول ۷۴۶ / ۳ آگوست ۱۳۴۵۲۲ جمادی الاول ۷۴۷ / ۱۸ سپتامبر ۱۳۴۶ترک قپچاقبرادر تنی عمادالدین اسماعیل و پسر ناصرالدین محمد.۱۸الملک المظفرسیف‌الدین حاجی۲۲ جمادی الاول ۷۴۷ / ۱۸ سپتامبر ۱۳۴۶۲۷ شعبان ۷۴۸ / ۱۰ دسامبر ۱۳۴۷ترک قپچاقپسر ناصرالدین محمد و یکی از کنیزانش.100x100px۱۹الملک الناصربدرالدین حسن۲۷ شعبان ۷۴۸ / دسامبر ۱۳۴۷۱۹ جمادی الثانی ۷۵۲ / ۲۱ آگوست ۱۳۵۱ترک قپچاقسلطنت اول. حسن در کودکی به سلطنت رسید و چهار امیر ارشد به نام‌های شیخو النصیری، تاز النصیری، منجک الیوسفی و بایبوقه القاسمی در قدرت واقعی سهیم بودند. حسن زمانی که قدرت آنها را به چالش کشید، سرنگون شد.100x100px۲۰الملک الصالحصلاح‌الدین صالح۱۹ جمادی الثانی ۷۵۲ / ۲۱ اگوست ۱۳۵۱۲۴ رمضان ۷۵۵ / ۲۰ اکتبر ۱۳۵۴ترک قپچاقپسر ناصرالدین محمد و همسرش قتلغ‌مالک، دختر امیر تنکیز الحسامی.100x100px*۱۹*الملک الناصربدرالدین حسن۲۴ رمضان ۷۵۵ / ۲۰ اکتبر ۱۳۵۴۲۹ ربیع الثانی ۷۶۲ / ۱۶ مارس ۱۳۶۱ترک قپچاقسلطنت دوم. او توسط امیر یالبوغا العمری کشته شد.100x100px۲۱الملک المنصورصلاح‌الدین محمد۳۰ ربیع الثانی ۷۶۲ / ۱۷ مارس ۱۳۶۱۶ شعبان ۷۶۴ / ۲۹ می ۱۳۶۳ترک قپچاقپسر حاجی. قدرت واقعی در دست امیر یلبغا العمری بود که سپس توسط او سرنگون شد.100x100px۲۲الملک الاشرف ابوالمعالیزین‌الدین یا ناصرالدین شعبان۶ شعبان ۷۶۴ / ۲۹ می ۱۳۶۳۲۵ شوال ۷۷۸ / ۱۵ مارس ۱۳۷۷ترک قپچاقپسر الامجد حسین (وفات. 319.100x100px۲۳الملک المنصورعلاءالدین علی۲۵ شوال ۷۷۸ / ۱۵ مارس ۱۳۷۷۱۵ صفر ۷۸۳ / ۱۹ می ۱۳۸۱ترک قپچاقپسر زین‌الدین شعبان. در هنگام نوزادی به سلطنت رسید و قدرت واقعی در ابتدا در اختیار دو امیر به نام ایبک و قرتای بود تا زمانی که دومی توسط اولی برکنار شد. ایبک بعداً کشته شد و قدرت به ظاهر سیف‌الدین برقوق، «غلام» سابق یلبغا ناصری رسید.100x100px۲۴الملک الصالحصلاح‌الدین حاجی۱۵ صفر ۷۸۳ / ۱۹ می ۱۳۸۱۱۹ رمضان ۷۸۴ / ۲۶ نوامبر ۱۳۸۲ترک قپچاقپسر زین‌الدین شعبان. در نوزادی به سلطنت رسید و قدرت واقعی در دست برقوق بود.100x100px۱(۲۵)الملک الظاهر ابوسعیدسیف‌الدین برقوق۱۹ رمضان ۷۸۴ / ۲۶ نوامبر ۱۳۸۲۲۷ جمادی الاول ۷۹۰ / ۱ ژوئن ۱۳۸۹چرکسغلام یلبغا ناصری. | ## بخش 3: فهرست سلاطین ممالیک مصر | بنیانگذار دولت ممالیک برجی.100x100px*۲۴*الملک الصالحصلاح‌الدین حاجی۲۷ جمادی الاول ۷۹۱ / ۱ ژوئن ۱۳۸۹۱۴ صفر ۷۹۲ / ۲۲ ژانویه ۱۳۹۰ترک قپچاقسلطنت دوم. وقتی که برقوق دوباره سلطنت را بدست می‌آورد، به حاجی اجازه اقامت در قلعه صلاح‌الدین را می‌دهد.100x100px*۱**(۲۵)*الملک الظاهر ابوسعیدسیف‌الدین برقوق۱۴ صفر ۷۹۲ / ۲۲ ژانویه ۱۳۹۰۱۵ شوال ۸۰۱ / ۲۰ ژوئن ۱۳۹۹چرکسسلطنت دوم100x100px۲(۲۶)الملک الناصر ابوالسعاداتزین‌الدین یا ناصرالدین فرج۱۵ شوال ۸۰۱ / ۲۰ ژوئن ۱۳۹۹۱۶ ربیع الاول ۸۰۸ / ۲۰ سپتامبر ۱۴۰۵چرکسپسر برقوق.100x100px۳(۲۷)الملک المنصور ابوالعزعزالدین عبدالعزیز۱۶ ربیع الاول ۸۰۸ / ۲۰ سپتامبر ۱۴۰۵جمادی الاول ۸۰۸ / نوامبر ۱۴۰۵چرکسپسر برقوق.*۲**(۲۶)*الملک الناصر ابوالسعاداتزین‌الدین یا ناصرالدین فرججمادی الاول ۸۰۸ / نوامبر ۱۴۰۵۲ صفر ۸۱۵ / ۲۳ می ۱۴۱۲چرکسسلطنت دوم.100x100px***الملک العادل ابوالفضلالعباس المستعین بالله۲ صفر ۸۱۵ / ۲۳ می ۱۴۱۲۲۲ رجب ۸۱۵ / ۶ نوامبر ۱۴۱۲عرباز خلفای عباسی در قاهره. وی از سوی شیخ المحمودی، امیر برجی، به سلطنت رسید، اما سپس توسط او مجبور به کناره‌گیری شد.۴(۲۸)الملک المؤید ابوالنصرسیف‌الدین شیخ المحمودی۲۲ رجب ۸۱۵ / ۶ نوامبر ۱۴۱۲۲۹ ذی الحجه ۸۲۳ / ۱۳ ژانویه ۱۴۲۱چرکسغلام برقوق.100x100px۵(۲۹)الملک المظفر ابوالسعاداتشهاب‌الدین احمد۲۹ ذی الحجه ۸۲۳ / ۱۳ ژانویه ۱۴۲۱۲۰ شعبان ۸۲۴ / ۲۹ آگوست ۱۴۲۱چرکسپسر شیخ المحمودی. در هنگام نوزادی به سلطنت رسید.۶(۳۰)الملک الظاهرسیف‌الدین تاتار (طَطَر)۲۰ شعبان ۸۲۴ / ۲۹ آگوست ۱۴۲۱۲۵ ذی القعده ۸۲۴ / ۳۰ نوامبر ۱۴۲۱چرکسغلام برقوق.Garcin, ed. 293.۷(۳۱)الملک الصالحناصرالدین محمد۲۵ ذی القعده ۸۲۴ / ۳۰ نوامبر ۱۴۲۱۲۹ ربیع الاول ۸۲۵ / ۱ آپریل ۱۴۲۲چرکسپسر تاتار. در هنگام نوزادی به سلطنت رسید.۸(۳۲)الملک الاشرف ابوالنصرسیف‌الدین برسبای۲۹ ربیع الاول ۸۲۵ / ۱ آپریل ۱۴۲۲۴ ذی الحجه ۸۴۱ / ۷ ژوئن ۱۴۳۸چرکسغلام برقوق.پیش از سرنگون کردن ناصرالدین محمد، معلم او بود.100x100px۹(۳۳)الملک العزیز ابوالمحاسنجمال‌الدین یوسف۴ ذی الحجه ۸۴۱ / ۷ ژوئن ۱۴۳۸۱۰ ربیع الاول ۸۴۲ / ۹ سپتامبر ۱۴۳۸چرکسپسر برسبای. در هنگام به سلطنت رسیدن کودک بود.۱۰(۳۴)الملک الظاهر ابوسعیدسیف‌الدین جقمق۱۰ ربیع الاول ۸۴۲ / ۹ سپتامبر ۱۴۳۸۱۲ محرم ۸۵۷ / ۱ فوریه ۱۴۵۳چرکسغلام برقوق.100x100px۱۱(۳۵)الملک المنصور ابوالسعاداتفخرالدین عثمان۱۲ محرم ۸۵۷ / ۱ فوریه ۱۴۵۳۲۴ صفر ۸۵۷ / ۱۵ مارس ۱۴۵۳چرکسپسر جقمق.۱۲(۳۶)الملک الاشرف ابوالنصرسیف‌الدین اینال۲۴ صفر ۸۵۷ / ۱۵ مارس ۱۴۵۳۶ جمادی الاول ۸۶۵ / ۲۶ فوریه ۱۴۶۱چرکسغلام برقوق.100x100px۱۳(۳۷)الملک المؤید ابوالفتحشهاب‌الدین احمد۶ جمادی الاول ۸۶۵ / ۲۶ فوریه ۱۴۶۱۶ ربیع الثانی ۸۶۵ / ۲۸ ژوئن ۱۴۶۱چرکسپسر اینال.۱۴(۳۸)الملک الظاهر ابوسعیدسیف‌الدین خوشقدم۶ ربیع الثانی ۸۶۵ / ۲۸ ژوئن ۱۴۶۱۱ ربیع الاول ۸۷۲ / ۹ اکتبر ۱۴۶۷یونانیغلام شیخ المحمودی.100x100px۱۵(۳۹)الملک الظاهر ابوالنصر و ابوسعیدسیف‌الدین بلبای۱ ربیع الاول ۸۷۲ / ۹ اکتبر ۱۴۶۷۲۷ ربیع الثانی ۸۷۲ / ۴ دسامبر ۱۴۶۷چرکسغلام شیخ المحمودی.Levanoni, eds. 82.۱۶(۴۰)الملک الظاهر ابوالنصرتمربغا۲۷ ربیع الثانی ۸۷۲ / ۴ دسامبر ۱۴۶۷۲۶ جمادی الثانی ۸۷۲ / ۳۱ ژانویه ۱۴۶۸یونانیغلام جقمق.۱۷(۴۱)الملک الاشرف ابوالنصرسیف‌الدین قایتبای۲۶ جمادی الثانی ۸۷۲ / ۳۱ ژانویه ۱۴۶۸۱۸ ذی القعده ۹۰۱ / ۷ آگوست ۱۴۹۶چرکسغلام برسبای.Garcin, ed. 295.100x100px۱۸(۴۲)الملک الناصر ابوالسعاداتناصرالدین محمد۱۸ ذی القعده ۹۰۱ / ۷ آگوست ۱۴۹۶۶ ربیع الاول ۹۰۲ / ۳۱ اکتبر ۱۴۹۷چرکسپسر قایتبای۱۹(۴۳)الملک الاشرف ابوالنصرقانصوه خمسمائه۲۸ جمادی‌الاولی ۹۰۲۱ جمادی‌الثانیه ۹۰۲چرکسغلام قایتبای. وی در میانه فرمانروایی ناصرالدین محمد بن قایتبای، به فرمانروایی مملوکی برجی رسید و با شکست از قانصوه اشرفی که دایی محمد بن قایتبای بود، فرمانروایی‌اش سرنگون شد.۲۰(۴۴)الملک الظاهر ابوسعیدقانصوه اشرفی۶ ربیع الاول ۹۰۴ / ۳۱ اکتبر ۱۴۹۷۲۳ ذی القعده ۹۰۵ / ۳۰ ژوئن ۱۵۰۰چرکسغلام قایتبای و برادرزن او. از این رو، او را قانصوه مِن قانصوه اشرفی نیز خوانده‌اند.۲۱(۴۵)الملک الاشرف ابوالنصرجانبلاط۲۳ ذی القعده ۹۰۵ / ۳۰ ژوئن ۱۵۰۰۲۴ جمادی الثانی ۹۰۶ / ۲۵ ژانویه ۱۵۰۱چرکسغلام امیر یشبک من مهدی الاشرفی بود که جانبلاط را به قایتبای داد و سپس قایتبای جانبلاط را آزاد کرد.۲۲(۴۶)الملک العادل ابوالنصرسیف‌الدین طومان بای یکم۲۴ جمادی الثانی ۹۰۶ / ۲۵ ژانویه ۱۵۰۱۲۱ رمضان ۹۰۶ / ۲۰ آپریل ۱۵۰۱چرکسغلام قایتبای.Garcin, ed. 297.۲۳(۴۷)الملک الاشرف ابوالنصرقانصوه غوری۲۱ رمضان ۹۰۶ / ۲۰ آپریل ۱۵۰۱۱۵ رجب ۹۲۲ / ۲۴ اگوست ۱۵۱۶چرکساصل و نسب او نامشخص است. | ## جمع‌بندی | او در پادگان غور قاهره آموزش دیده بود، از این رو او را «غوری» لقب دادند.Petry 1994, p.