موضوع مقاله: جنگ شوروی و لیتوانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جنگ شوروی و لیتوانی | مقدمه: جنگ لیتوانی و شوروی یا جنگ لیتوانی و بلشویک‌ها پس از جنگ جهانی اول میان دولت نوپای لیتوانی و جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی درگرفت. | ## بخش 1: جنگ شوروی و لیتوانی | این تهاجم به دنبال عقب‌نشینی سربازان آلمانی انجام گرفت و هدف آن تشکیل جمهوری‌های شوروی در اوکراین، بلاروس، لیتوانی، لتونی، استونی، لهستان و پیوند با انقلاب ۱۹۱۹–۱۹۱۸ آلمان بود. آن‌ها، عمدتاً بدون هیچ مقاومتی، شهرها را یکی پس از دیگری اشغال کردند و تا پایان ژانویه ۱۹۱۹ حدود دو سوم خاک لیتوانی را در کنترل خود داشتند. در فوریه، پیشروی شوروی توسط داوطلبان لیتوانیایی و آلمانی متوقف شد و مانع اشغال کاوناس، پایتخت موقت لیتوانی شدند. لهستان بر خاک لیتوانی و به‌ویژه منطقه ویلنیوس ادعا داشت؛ این تنش‌ها منجر به جنگ لهستان و لیتوانی شد. نورمن دیویس، مورخ بریتانیایی-لهستانی، وضعیت را اینگونه شرح داد: «ارتش آلمان از ملی‌گرایان لیتوانیایی حمایت می‌کرد، شوروی‌ها از کمونیست‌های لیتوانیایی حمایت می‌کردند و ارتش لهستان با همه آنها می‌جنگید.» در میانهٔ ماه مه، ارتش لیتوانی، که اکنون توسط سرلشکر سیلوستراس ژوکائوسکاس فرماندهی می‌شد، حمله‌ای را علیه شوروی در شمال شرقی لیتوانی آغاز کرد. تا میانه ژوئن، لیتوانیایی‌ها به مرز لتونی رسیدند و شوروی‌ها را در میان دریاچه‌ها و تپه‌های نزدیک زاراسیای محاصره کردند، جایی که شوروی‌ها تا پایان اوت ۱۹۱۹ در آن مقاومت کردند. شوروی‌ها و لیتوانیایی‌ها، که توسط رودخانه دائوگاوا از هم جدا شده بودند، جبهه‌های خود را تا نبرد دینبورگ در ژانویه ۱۹۲۰ حفظ کردند. در اوایل سپتامبر ۱۹۱۹، شوروی‌ها پیشنهاد مذاکره برای یک پیمان‌نام بی‌طرفیبی‌طرفیهٔ صلح را دادند، اما مذاکرات در ماه مه ۱۹۲۰ آغاز شد. لیتوانی پس از آخرین تجزیه مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی در ۱۷۹۵ بخشی از امپراتوری روسیه شد. سه هفته بعد، بلشویک‌های گرفتار در جنگ داخلی روسیه، با قدرت‌های مرکزی به دنبال صلخ بودند و پیمان برست-لیتوفسک را امضا کردند. آنها از ادعاهای روسیه در مورد فنلاند، استونی، لتونی، اوکراین، لیتوانی و لهستان صرف نظر کردند. با وجود این، آلمان به لیتوانی خودمختاری محدودی بخشید و آن‌ها حق تشکیل استقلال بالفعل نداشتند. هنگامی که آلمان در جنگ شکست خورد و آتش‌بس ۱۱ نوامبر ۱۹۱۸ را امضا کرد، این امر تغییر کرد. لیتوانی به زودی سازماندهی نهادهای اساسی را آغاز کرد و نخستین دولت خود را به رهبری آگوستیناس ولدماراس بنیان نهاد. در ۱۳ نوامبر ۱۹۱۸، دولت روسیه شوروی پیمان برست-لیتوفسک که تضمین‌دهندهٔ استقلال لیتوانی بود را منحل کرد. ارتش غربی بلشویک سربازان در حال عقب‌نشینی آلمان را دنبال کرد و میان دو ارتش فاصله‌ای حدود حفظ می‌شد. سربازان سرخوردهٔ آلمانی معمولاً جنگ‌ابزار باارزش و دیگر تجهیزات را برای شوروی‌ها رها می‌کردند. | ## بخش 2: جنگ شوروی و لیتوانی | شوروی‌ها به دنبال گسترش انقلاب جهانی پرولتری و بنیان‌گذاری جمهوری‌های شوروی در منطقه بدند. آن‌ها به کشورهای بالتیک به چشم دروازه یا پلی به اروپای غربی می‌نگریدند، جایی که می‌توانستند به انقلاب‌های آلمان و مجارستان بپیوندند. طرف‌های مقابل دولت لیتوانی آگوستیناس ولدماراس، نخستین نخست‌وزیر لیتوانی، بر این باور بود که تشکیل ارتش در اولویت نیست و حامی بی‌طرفی لیتوانی بود. او اطمینان داشت که مزدوران آلمانی تا زمان برقراری صلح در کنفرانس صلح پاریس که در پیش بود، از لیتوانی محافظت خواهند کرد. ساکنان محلی، واحدهای دفاع شخصی را برای دفاع از خود در برابر آلمانی‌های در حال عقب‌نشینی سازماندهی کردند. برخی لیتوانیایی‌ها که در جنگ جهانی اول در ارتش روسیه خدمت کردند، به لیتوانی برگشتند و در کاوناس، گاردیناس و الیتاس گردان‌های نظامی تشکیل دادند. آگوستیناس ولدماراس، آنتاناس اسمتونا، رئیس شورای لیتوانی و مارتیناس یچاس، وزیر دارایی، برای درخواست کمک مالی به آلمان رفتند. ژنرال کیپریوناس کوندراتاویچیوس معاون وزیر دفاع، پیشنهاد عقب‌نشینی به گاردیناس را داد و از فرماندهی دفاع لیتوانی خودداری کرد. در ۲۹ دسامبر، او نخستین فراخوان عمومی را به چهار زبان منتشر کرد و خواهان داوطلبان برای ارتش لیتوانی شد. در برلین، اسموتنا و یچاس یک قرارداد به ارزش ۱۰۰ میلیون مارک با آلمان امضا کردند. ماده ۱۲ آتش‌بس کومپین، آلمان را ملزم به حفاظت از لیتوانی در برابر حملات احتمالی لیتوانی می‌دانست اما آلمان همچنین به حفظ نفوذ خود در منطقه و ناتوان‌سازی روسیه علاقه‌مند بود. ابتدا آن‌ها تلاش کردند با سربازان در حال عقب‌نشینی از ارتش دهم آلمان به رهبری اریش فون فالکنهاین، داوطلبان را سازماندهی کنند. با وجود این، سربازان خسته بودند و روحیه‌شان را از دست داده بودند و می‌خواستند در زودترین زمان ممکن به خانه برگردند. به داوطلبان ماهانه ۳۰ مارک و افزون بر آن ۵ مارک برای هر روز داده می‌شد و باید برای سه ماه نام‌نویسی می‌کردند. نخستین داوطلبان ساکسون، در آغاز ژانویه به کاوناس رسیدند اما شمار کمی از آنان برای انجام وظیفه نامناسب شناخته شدند و برگردانده شدند. آن‌ها غیرقابل‌اعتماد بودند، زیرا انقلاب آلمان مردم‌پسندی جرگه اسپارتاکوس و آرمان‌های شوروی رو افزایش داد. این داوطلبان در کاوناس و اطراف آن از جمله الیتاس، یوناوا، کداینیای و بایسوگالا مستقر بودند. | ## بخش 3: جنگ شوروی و لیتوانی | دولت شوروی در ۸ دسامبر ۱۹۱۸، یک دولت انقلابی از اعضای حزب کمونیست لیتوانی به ریاست وینکاس میکویچیوس-کاپسوکاس تشکیل شد. بین ۳۱ دسامبر ۱۹۱۸ و ۱ ژانویه ۱۹۱۹، پادگان آلمان از ویلنیوس عقب‌نشینی کرد و برخلاف درخواست‌های دولت لیتوانی، اختیار شهر را به یک کمیته محلی لهستانی واگذار کرد. نیروهای دفاع از خود لیتوانی و بلاروس که خود را با لهستان متحد کرده بودند، این پست‌ها را به دست گرفتند. در ۵ ژانویه ۱۹۱۹، ویلنیوس پس از یک نبرد پنج روزه با دسته‌های شبه‌نظامی لهستانی به رهبری ژنرال ولادیسلاو ویتکو، توسط شوروی‌ها تصرف شد. در ۲۷ فوریه، جمهوری سوسیالیستی شوروی لیتوانی در جمهوری سوسیالیستی لیتوانی-بلاروس یا «لیتبِل» ادغام شد. با این حال، لیتوانی مذاکرات را به تأخیر انداخت زیرا بیم داشت که مذاکرات با روسیه کمونیست که از سیاست اروپا منزوی شده بود، به روابطش با قدرت‌های متفقین که هنوز لیتوانی را به رسمیت نشناخته بودند، آسیب برساند. مذاکرات تنها در ماه مه ۱۹۲۰ آغاز شد و به شدت تحت تأثیر وقایع جنگ شوروی و لهستان قرار گرفت. در عوض، لیتوانی به نیروهای شوروی اجازه حرکت نامحدود در طول جنگ علیه لهستان را داد. این امر بی‌طرفی اعلام شده لیتوانی را به خطر انداخت و بحران میان لهستان و لیتوانی را عمیق‌تر کرد. در ۱۴ ژوئیه ۱۹۲۰، شوروی‌ها ویلنیوس را اشغال کردند اما شهر را طبق توافق‌نامه صلح به دولت لیتوانی واگذار نکردند. در عوض، شوروی‌ها کودتایی را برای سرنگونی دولت لیتوانی و بنیان‌گذاری جمهوری شوروی برنامه‌ریزی کردند. با این حال، شوروی‌ها در نبرد ورشو شکست خوردند و به‌دست لهستانی‌ها به عقب رانده شدند. برخی از مورخان این پیروزی را عامل نجات استقلال لیتوانی از کودتای شوروی می‌دانند. در ۲۶ اوت، ارتش سرخ ویلنیوس را ترک کرد و لیتوانیایی‌ها آماده دفاع از مرزهای خود شدند. از آنجایی که لهستان این پیمان را به رسمیت نشناخت، این امر منجر به خصومت‌های بیشتر شد. در نهایت، لیتوانی منطقه ویلنیوس را در جریان شورش ژلیگوفسکی به لهستان واگذار کرد. | ## جمع‌بندی | هنگامی که میانجیگری جامعه ملل نتوانست وضعیت را تغییر دهد، لیتوانی و لهستان تا زمان اولتیماتوم لهستان در سال ۱۹۳۸ در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» به حالت تعلیق درآمدند.