موضوع مقاله: بیت نتیف | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بیت نتیف | مقدمه: بیت نتیف (، ) روستایی فلسطینی بود که در نزدیک به ۲۰ کیلومتری جنوب غربی اورشلیم، در میانهٔ راه کهن رومی میان بیت جبرین و اورشلیم و ۲۱ کیلومتری شمال غربی الخلیل جای داشت. | ## بخش 1: بیت نتیف | این روستا بر فراز تپه‌ای ساخته شده بود و باغ‌های زیتون و بادام و جنگل‌های بلوط و خرنوب آن را دربرگرفته بود و بر درهٔ وادی السنط (درهٔ ایلا) در جنوب مشرف بود. روستا چندین زیارتگاه داشت که یکی از آن‌ها به الشیخ ابراهیم اختصاص یافته بود و نزدیک به دوازده خربه (ویرانه‌های آبادی‌های متروک) در پیرامون آن وجود داشت. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات هاهار از سکنه تخلیه شد. در دورهٔ روم باستان، این شهر مرکز یکی از توپارکی‌های ایالت یهودیه بود و به نام بتلتفا شناخته می‌شد. برخی پژوهشگران این روستا را با تفوّح مذکور در عهد عتیق (یوشع ۱۵:۳۴) یکی دانسته‌اند. به گفتهٔ محمد ابوحلاوه، نام نخستین این روستا «بیت لطیف» بود که به دلیل آسانی تلفظ به بیت نتیف تغییر یافت.محمد ابوحلاوه (زاده ۱۹۲۹) این ادعا را در مصاحبه‌ای با رکان محمود در سال ۲۰۰۹ مطرح کرد. راه عمومی بیت جبرین–بیت‌لحم از یک کیلومتری جنوب آن می‌گذشت و راه‌های فرعی روستا را به‌آبادی‌های پیرامون پیوند می‌داد. مساحت کل زمین‌های روستا ۴۴٬۵۸۷ دونم (نزدیک به ۴۴٫۶ کیلومتر مربع) بود که ۳۲٬۷۶۲ دونم آن به عرب‌ها تعلق داشت و ۱۱٬۸۲۵ دونم زمین‌های دولتی بود. پیشینه دورهٔ آغازین رومی (۶۳ پیش از میلاد – ۱۳۵ میلادی) بیت نتیف بر سر راه پرتردد باستانی میان الئوتروپولیس (بِث گوورین، بعدها بیت جبرین) و اورشلیم قرار داشت و تقریباً در نیمهٔ راه میان این دو شهر بود. در ایالت رومی یهودیه (۶–۱۳۵ میلادی) این شهر به مرکز یکی از یازده توپارکی یا پیشگاهِ استان تبدیل شد و مسئولیت‌های اداری ویژه‌ای را بر عهده گرفت. این ناحیه ادومیه نامیده می‌شد؛ زیرا بیشتر ساکنانش از فرزندان عیسو (ادوم) بودند که در زمان یوحنا هورکانوس به یهودیت گرویده بودند., De Bello Judaico, 2.20.3-4 در جریان نخستین شورش یهودیان علیه روم (۶۶–۷۳ میلادی) در دوازدهمین سال فرمانروایی نرون و پس از شکست سنگین سپاه رومی به فرماندهی کستیوس گالوس، مردم روستاهای پیرامون از ترس تلافی‌جویی رومیان به تحکیم آبادی‌های خود و گماشتن فرماندهان نظامی پرداختند. بر پایهٔ نوشته‌های یوسف فلاوی و یافته‌های باستان‌شناختی، شهر و پیرامون آن تا شورش بارکوخبا در سال‌های ۱۳۲–۱۳۵ میلادی عمدتاً یهودی‌نشین بودند. سازه‌ای مستطیل‌شکل با کف موزاییکی آذین‌دار در سال ۱۹۳۴ بقایای کلیسایی بیزانسی از سدهٔ پنجم یا ششم تفسیر شد. دورهٔ عثمانی (۱۵۱۷–۱۹۱۷) در سال ۱۵۹۶، بیت نتیف در فهرست روستاهای ناحیهٔ قدس در لوای اورشلیم، در دفتر مالیاتی «ولایات شام» زیر فرمان امپراتوری عثمانی ثبت شده بود. مقامات عثمانی مالیاتی ۳۳٫۳ درصدی بر فراورده‌های کشاورزی (بیشتر گندم، جو، زیتون، کنجد و انگور) به همراه مالیات ازدواج و مالیات تکمیلی بر بز و کندوهای زنبور عسل وضع کرده بودند. 114 در سال ۱۸۳۸، ادوارد رابینسون از روستا بازدید کرد و نوشت که گروهشان از سوی روستاییان به‌خوبی پذیرفته شدند. 125 در اواسط سدهٔ نوزدهم، شکافی میان خاندان‌های منطقه بر سر کنترل ناحیهٔ «بنی حسن» پدید آمد و سرانجام به جنگ میان فراکسیون قیس و فراکسیون یمن انجامید.Schölch, 1993, p. 229 در سوم ژانویهٔ ۱۸۵۵، شیخ عثمان اللحام نیرویی گرد آورد و به بیت نتیف یورش برد؛ روستا ۲۱ کشته داد و بنا بر شرح شاهد عینیِ جیمز فین، کنسول بریتانیا، اجساد به‌شکل هولناکی مثله شده بودند.Schölch, 1993, p. 232 پس از اصلاحات ارضی عثمانی در سال‌های ۱۸۵۸–۱۸۵۹، بیت نتیف و چند روستای دیگر ناحیهٔ الخلیل مانند زکریا، بیت جبرین، صوریف و الدوایمه سند مالکیت رسمی زمین‌های میری (دولتی) پیشین را دریافت کردند که نشانگر بازسازماندهی کشاورزی و از سرگیری کشت در تپه‌ماهورهای یهودیه بود.Peleg-Barkat et al. | ## بخش 2: بیت نتیف | در سال ۱۸۶۳، ویکتور گِرَن دو بار از روستا بازدید کرد و جمعیت آن را نزدیک به هزار نفر برآورد کرد. او دریافت که خانه‌ها به شیوه‌ای ساده ساخته شده بودند و یکی از آن‌ها به نام «المضافه» برجی مربع‌شکل برای پذیرایی از مسافران بود. بالای ورودی آن سنگ بزرگی با تزیینات زیبا به‌عنوان نعل درگاه نصب بود که گِرَن آن را متعلق به بنایی کهن دانست. دو چاه، چندین آب‌انبار و شماری سیلو و انبار سنگی کنده‌شده در صخره نیز از آثار باستانی همچنان در کاربرد بودند.Guérin, 1869, pt. 374-377 زوتسین بر پایهٔ فهرست رسمی عثمانی در نزدیک به ۱۸۷۰ شمار خانه‌های بیت نتیف را ۶۶ و جمعیت آن را ۲۳۱ نفر (تنها مردان) ثبت کرد.Socin, 1879, p. 145 در سال ۱۸۸۳، بررسی فلسطین غربی از سوی صندوق اکتشاف فلسطین بیت نتیف را روستایی با اندازهٔ مناسب توصیف کرد که «بر فراز پشته‌ای مسطح میان دو درهٔ گسترده جای گرفته بود. در جنوب، نزدیک به ۴۰۰ پا پایین‌تر، چشمه‌ای بود و در شمال گوری سنگی کنده‌شده در صخره یافت شد. 10 این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین به ۱٬۶۴۹ نفر افزایش یافت که همچنان همگی مسلمان بودند و در مجموع ۳۲۹ خانه داشتند.Mills, 1932, p. 28 در سال ۱۹۲۷، اسحاق بن زوی گزارش داد که روایت‌های محلی حکایت از حضور خاندان‌هایی با تبار یهودی در بیت نتیف دارند که گفته می‌شد نزدیک به پانصد سال پیش‌تر به اسلام گرویده بودند. در سال ۱۹۲۶ نزدیک به ۲۵۹ دونم زمین در مجاورت بیت نتیف به‌عنوان «ذخیره‌گاه جنگلی جبل السیرا شمارهٔ ۷۳» متعلق به دولت تعیین شد. 23 در سال‌های ۱۹۴۴/۴۵ مجموعاً ۲۰٬۱۴۹ دونم برای کشت غلات در دشت‌های پیرامون اختصاص داشت؛ ۶۸۸ دونم آبیاری‌شده یا مورد بهره‌برداری باغی بود و ۱۶۲ دونم مناطق ساخته‌شده (شهری) بود.Hadawi, 1970, p. 143 جنگ ۱۹۴۸ و تخلیه در طرح پیشنهادی ۱۹۴۷ تقسیم فلسطین، بیت نتیف بخشی از دولت عربی تعیین شده بود. با آغاز خصومت‌ها پس از انتشار طرح، یوحانان راینر و فریتز آیزنشتات، مشاوران نظامی داوید بن گوریون، در ۱۸ دسامبر ۱۹۴۷ پیشنهاد کردند هرگونه حملهٔ عربی با ضربه‌ای قاطع پاسخ داده شود: «ویران کردن مکان یا بیرون راندن ساکنان و گرفتن جای آن‌ها». در ژانویهٔ ۱۹۴۸ سندی از ستاد منطقهٔ اورشلیم با عنوان «خطوط برنامه‌ریزی برای عملیات منطقه‌ای ماه فوریهٔ ۱۹۴۸» ویرانی بلوک جنوبی بیت نتیف را برای تأمین امنیت مسیر اورشلیم-تل‌آویو پیش‌بینی کرده بود. روایت رسمی اسرائیلی («تاریخ هاگانا») مدعی است که روستای بیت نتیف در کشتن ۳۵ رزمندهٔ یهودی (کاروان سی‌وپنج تن) شرکت داشت که در ۱۶ ژانویهٔ ۱۹۴۸ با تدارکات به سوی گوش عتصیون محاصره‌شده در حرکت بودند. با این حال گزارش‌های خبرنگار نیویورک تایمز حاکی از آن بود که کاروان اشتباه رفته و به صوریف رسیده بود. 212 نیروی هوایی اسرائیل در ۱۹ اکتبر ۱۹۴۸ منطقهٔ بیت نتیف را بمباران کرد که موجب فرار وحشت‌زدهٔ مردم از بیت نتیف و بیت جبرین شد.Morris, 2004, p. 329 گزارش‌های متناقضی دربارهٔ چگونگی تصرف وجود دارد: یک گزارش پالماخ می‌گوید ساکنان «برای نجات جان خود گریختند» در حالی که گزارش هاگانا می‌گوید روستا «پس از مقاومتی سبک» اشغال شد.Morris, 2004, p. 466 موقعیت راهبردی روستا به نیروهای اسرائیلی امکان داد پس از تصرف آن راه بیت‌لحم–عجور–بیت جبرین را که شریان مهم ارتباطی نیروهای مصری در آن بخش بود قطع کنند.Khalidi, 1992, pp. | ## بخش 3: بیت نتیف | 211-212 شهرک‌سازی بر زمین‌های روستا چهار شهرک اسرائیلی بر زمین‌های روستا بنا شد: نتیو هالامد-هه در سال ۱۹۴۹ و اویعزر، روگلیت و نوه میخائل در سال ۱۹۵۸.Khalidi, 1992, p. 212 در ابتدا خانه‌های روستا برای اسکان اعضای کیبوتص نتیو هالامد-هه بهره‌برداری شد و سپس محل اردوگاه نظامی گردید. از سال ۲۰۱۵ ساخت محله‌های جدید رامات بیت شمش در محدودهٔ ویرانه‌های روستا آغاز شد. کاوش‌های باستان‌شناختی گورها در سال ۱۹۰۳ آرامگاهی سنگی در ۲۰۰ متری شرق بیت نتیف کشف شد. کاوش، مجموعه‌ای از ۳۶ کوخیم در دو سطح از سه دیوار اتاق اصلی گور (۴ در ۵ متر) را آشکار ساخت. تابوت سنگی آهکی‌ای در آرکوسولیوم قرار داشت که بقایای یک سرباز رومی با درجهٔ دکوریون را دربرداشت و احتمالاً به سدهٔ سوم میلادی تعلق دارد. اتاق گور دیگری در سال‌های ۱۹۴۲–۴۳ کاوش شد و سه مرحلهٔ کاربرد نشان داد: نخست آب‌انباری در صخره کنده شده بود؛ سپس در آغاز هزارهٔ اول، یهودیان ساکن بیت نتیف آن را با کندن دوازده کوخیم و سه آرکوسولیا به اتاق گور تبدیل کردند؛ و در سده‌های سوم و چهارم میلادی ساکنان رومی چندخدایی شهر از آن بهره بردند. چراغ‌های روغنی بیت نتیف بیت نتیف نام خود را به گونه‌ای از چراغ روغنی سفالین داده‌است که نخستین بار از کاوش دو آب‌انبار روستا در سال ۱۹۳۴ به سرپرستی دیمیتری برمکی شناسایی شد. این چراغ‌ها که هیچ‌گاه به کار نرفته بودند، همراه با قالب‌های سنگی ساخت آن‌ها یافت شدند و به دورهٔ متأخر رومی و بیزانسی تعلق دارند. در سال ۲۰۱۴ کاوش در خربت شمیلا، یک کیلومتری شمال غربی بیت نتیف، کارگاهی در یک ویلای رومی بزرگ با ۶۰۰ قطعهٔ چراغ از نوع «بیت نتیف» و پانزده قالب سنگی به‌جامانده در محل اصلی آشکار ساخت که به سدهٔ چهارم تعلق دارند. کاوش‌های ۱۹۳۴ همچنین ۳۴۱ پیکرک سفالین را به دست داد که بیشتر زنان برهنه یا سوارکاران بودند و احتمالاً کاربرد جادویی یا دفع بلا داشتند. این موضوعات رایج به‌همراه نمودهای کمیابی مانند حیوانات و نقاب‌ها نشان‌دهندهٔ کاربران چندخدایی است، حال آنکه نقش منورا بر برخی چراغ‌ها حضور یهودیان در منطقه را نشان می‌دهد. کمتر از ۱ درصد از ۶۰۰ چراغ یافت‌شده در ۲۰۱۴ این نقش را داشتند که فرضیهٔ سفالگران یهودی در بیت نتیف را تضعیف می‌کند. در دسامبر ۲۰۲۴ یک چراغ روغنی از نوع بیت نتیف متعلق به سده‌های سوم یا چهارم میلادی در نزدیکی کوه زیتون کشف شد که بر آن نقش منورا، لولاو و بتیلوم حک شده بود. محله‌های روستا روستا به سه محله بخش می‌شد: حارهٔ تحتا (محلهٔ جمارنه): پرجمعیت‌ترین محله و محل سکونت زعمای روستا به ریاست شیخ یوسف اخمیس (مختار روستا). حارهٔ فوقا (محلهٔ کفریه): نام‌گذاری‌شده از آنجا که ساکنانش در «الکفر» اقامت گزیده بودند. حارهٔ مشایخ: سکنهٔ آن در خربت الشیخ ساکن شده بودند و به فراوانی شیوخ و درویشان شناخته می‌شد. | ## جمع‌بندی | جمعیت + روند جمعیتی بیت نتیف سال جمعیت ۱۵۹۶ نزدیک به ۵۷۲ نفر ۱۸۶۳ نزدیک به ۱۰۰۰ نفر ۱۸۹۶ نزدیک به ۶۷۲ نفر ۱۹۲۲ ۱٬۱۱۲ ۱۹۳۱ ۱٬۶۴۹ ۱۹۴۵ ۲٬۱۵۰ پیش از نکبت نزدیک به ۲٬۴۹۴ ۱۹۹۸ (آوارگان) نزدیک به ۱۵٬۳۱۶ وضعیت کنونی توده‌های ویرانه که بولدوزرها آن‌ها را کنار زده‌اند بر گسترهٔ بزرگی پراکنده‌اند.