موضوع مقاله: تغییرات اقلیمی در افغانستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تغییرات اقلیمی در افغانستان | مقدمه: این تغییر، پیامدهای گسترده‌ای برای کشور به همراه داشته که از برهم‌کنش چندلایهٔ بلایای طبیعی (ناشی از تغییر در نظام اقلیمی)، درگیری‌های مسلحانه، وابستگی شدید به کشاورزی و دشواری‌های جدی اقتصادی–اجتماعی ناشی می‌شود. | ## بخش 1: تغییرات اقلیمی در افغانستان | به‌دلیل ترکیبی از عوامل سیاسی، جغرافیایی و اجتماعی، افغانستان یکی از آسیب‌پذیرترین کشورها در برابر اثرات تغییرات اقلیمی به شمار می‌رود. این کشور از نظر آمادگی برای مدیریت پیامدهای تغییر اقلیم در رتبهٔ هفتم از پایین قرار دارد. در کنار زمین‌لرزه‌های گهگاه، بلایای مرتبط با اقلیم همچون سیلاب‌ها، سیلاب‌های ناگهانی، بهمن‌ها و بارش‌های سنگین برف، به‌طور میانگین هر سال بیش از ۲۰۰ هزار نفر را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند و موجب تلفات گستردهٔ جانی، از دست رفتن معیشت و خسارت‌های سنگین مالی می‌شوند. این عوامل درهم‌تنیده—به‌ویژه درگیری‌های طولانی‌مدت که توانایی جامعه و دولت را برای مقابله، سازگاری و برنامه‌ریزی در برابر تغییر اقلیم تضعیف می‌کند—غالباً خطرات و تهدیدهای اقلیمی را به فاجعه بدل می‌سازند. هرچند افغانستان سهم بسیار اندکی در گرمایش جهانی از نظر انتشار گازهای گلخانه‌ای دارد، خشکسالی‌های ناشی از تغییرات اقلیمی این کشور را به‌شدت متأثر کرده و همچنان در آینده نیز تحت‌تأثیر قرار خواهد داد. انتشار گازهای گلخانه‌ای افغانستان از جمله کشورهایی است که کمترین میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در جهان را دارد. در سال ۲۰۲۳ برآورد شده است که افغانستان حدود ۱۱ میلیون تُن دی‌اکسیدکربن یا ۴۴ میلیون تُن گازهای گلخانه‌ای منتشر کرده است؛ رقمی که به‌طور تقریبی معادل یک تُن به ازای هر نفر می‌شود. برای مقایسهٔ تقریبی با سایر کشورها: در هند سرانهٔ انتشار بیش از دو تُن، در چین و آلمان حدود ۱۰ تُن، و در ایالات متحده و روسیه حدود ۲۰ تُن به ازای هر نفر بوده است. از میزان انرژی‌ای که در داخل مرزهای افغانستان تولید می‌گردد، بیشتر آن از نیروگاه‌های برق‌آبی تأمین می‌شود و پس از آن سوخت‌های فسیلی و انرژی خورشیدی در رتبه‌های بعدی قرار دارند. تأثیرات بانک جهانی پیش‌بینی کرده است که افغانستان شاهد گرمایشی بیش از میانگین جهانی خواهد بود، به‌طوری که افزایش دماهای بیشینه و کمینه، بیش از افزایش دمای متوسط خواهد بود. مسئولان افغان در نوامبر ۲۰۲۲ اعلام کردند که تغییرات اقلیمی در همان سال موجب زیان بیش از دو میلیارد دلار آمریکا شده است. خشکسالی از سال ۱۹۵۰ تاکنون، دماها در افغانستان به میزان ۱٫۸ درجهٔ سانتی‌گراد افزایش یافته است. | ## بخش 2: تغییرات اقلیمی در افغانستان | این موضوع باعث خشکسالی‌های گسترده‌ای شده که انتظار می‌رود در آینده بدتر شوند.شرایط شدید خشکسالی ۲۵ استان از ۳۴ استان کشور را تحت‌تأثیر قرار داده و بیش از نیمی از جمعیت را متاثر ساخته است. در چهار دههٔ گذشته، بیابان‌زایی بیش از ۷۵٪ از زمین‌های مناطق شمالی، غربی و جنوبی کشور را تحت‌تأثیر قرار داده است. این امر منجر به کاهش پوشش گیاهی برای چرای دام، تشدید تخریب زمین و تأثیر منفی بر کشاورزی در جوامعی مانند روستای حکیم‌آباد در ولایت لغمان شده است. به‌دلیل افزایش خشکسالی‌ها و پیش‌بینی گرمایش تمامی مناطق کشور بین ۲٫۰ تا ۶٫۲ درجهٔ سانتی‌گراد تا سال ۲۰۹۰ بسته به سناریو، افغانستان با تشدید بیابان‌زایی و تخریب زمین مواجه خواهد شد. بیشتر جمعیت کشور با ناامنی غذایی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و انتظار می‌رود این وضعیت بدتر شود. افزایش خشکسالی‌ها می‌تواند به رونق تولید تریاک در افغانستان منجر شود، زیرا خشخاش مقاوم به خشکی است. سازمان ActionAid اعلام کرده است که تا سال ۲۰۵۰ حدود ۵ میلیون نفر دیگر ممکن است به دلیل تغییرات اقلیمی در داخل افغانستان آواره شوند. سیل علاوه بر خشکسالی‌ها، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت نیز به دلیل تغییرات اقلیمی افزایش خواهد یافت و ریسک سیلاب‌ها و رانش زمین را بالا می‌برد. در اوت ۲۰۲۲، مقامات وزارت دولت مدیریت بلایای طبیعی اعلام کردند که سیلاب‌های ناگهانی در سراسر افغانستان طی سال گذشته منجر به کشته شدن ۵۱۱ نفر و زخمی شدن بیش از ۳۷۰۰ نفر شده است. این سیلاب‌ها همچنین بیش از ۲۳٬۰۰۰ خانه و ۶۶٬۷۰۰ جریب زمین کشاورزی را تخریب کرده و نزدیک به ۸٬۰۰۰ رأس دام را نیز تلف کرده‌اند. حوضهٔ رودخانهٔ کندز از دههٔ ۱۹۶۰ کاهش ۳۰٪ در میزان بارش را تجربه کرده است که این کاهش با ذوب یخچال‌های طبیعی جبران می‌شود. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۱۰۰، منطقهٔ هندوکش-هیمالیا حدود ۶۰٪ از یخچال‌های خود را از دست بدهد. | ## بخش 3: تغییرات اقلیمی در افغانستان | در برخی مناطق، تعداد یخچال‌ها و دریاچه‌های یخچالی افزایش یافته است که احتمالاً ناشی از شکسته شدن یخچال‌های بزرگ‌تر در اثر ذوب است. مناطق کوهستانی مانند سرمنشأ رود آمودریا در معرض خطر شدید سیلاب‌های ناشی از دریاچه‌های یخچالی قرار دارند. یک سیلاب ناشی از دریاچهٔ یخچالی در درهٔ پنجشیر، در ۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۸ باعث وقوع سیلاب ناگهانی شد که منجر به کشته شدن ده نفر گردید. در این برنامه ذکر شد که تا سال ۲۰۳۰ حداقل ۲٫۵ میلیارد دلار برای مدیریت حوزه‌های آبخیز و ۴٫۵ میلیارد دلار برای بازسازی سیستم‌های آبیاری مورد نیاز است. همکاری بین‌المللی مقامات طالبان از دست رفتن صدها میلیون دلار کمک مالی برای پروژه‌های محیط‌زیستی از اوت ۲۰۲۱ ابراز تأسف کرده‌اند، از کنار گذاشته شدن افغانستان از اجلاس COP27 اعتراض کردند و درخواست کمک بین‌المللی برای مقابله با تغییرات اقلیمی داشته‌اند. یک هیئت از افغانستان برای حضور در COP29 دعوت شد، اما نه به‌عنوان یکی از طرف‌های مذاکره. تا سال ۲۰۲۴، به‌طور کلی دولت طالبان باور دارد که تغییرات اقلیمی واقعی است، قدرت‌های خارجی مسئول آن هستند و مقابله با آن وظیفهٔ دینی است. برخی از آن‌ها می‌ترسند که تغییرات اقلیمی، در بهترین حالت، مجازات الهی و در بدترین حالت، نشانهٔ قیامت باشد. دولت از ائمهٔ سراسر افغانستان خواسته است تا در خطبه‌ها بر حفاظت از محیط‌زیست تأکید کنند. طالبان یک کنفرانس بین‌المللی تغییرات اقلیمی در جلال‌آباد برگزار کرد، اما تعداد کمی از مهمانان خارجی حضور یافتند، زیرا افغانستان به‌دلیل سیاست‌هایی مانند محدودیت آموزش زنان همچنان در انزوا قرار دارد. این انزوا موجب کاهش بودجهٔ اقلیمی کشور شده است، هرچند سازمان ملل هنوز برخی پروژه‌ها را تأمین مالی می‌کند. بنابراین، دولت عمدتاً به‌صورت مستقل با تغییرات اقلیمی مقابله می‌کند و در عین حال، تأثیرات آن و کندی کمک‌های مالی را به خارجی‌ها نسبت می‌دهد. | ## جمع‌بندی | تلاش‌های اطلاع‌رسانی عمومی شامل آموزش کشاورزان دربارهٔ اقداماتی مانند حفظ پوشش طبیعی چمن‌ها برای جذب باران و عدم جابه‌جایی سنگ‌هایی که به‌عنوان مانع طبیعی در برابر سیلاب عمل می‌کنند، می‌شود.