موضوع مقاله: جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا | مقدمه: جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا نخستین مرحله از جنگ ۱۹۴۸ فلسطین بود که از ۳۰ نوامبر ۱۹۴۷ تا ۱۴ مه ۱۹۴۸ ادامه یافت. | ## بخش 1: جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا | این درگیری پس از تصویب قطعنامه ۱۸۱ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد آغاز شد که بر پایه آن طرح سازمان ملل برای تقسیم فلسطین به یک کشور یهودی و یک کشور عربی پیشنهاد می‌شد. در پی این رأی‌گیری، جامعه‌های یهودی و عربی سرزمین فلسطین به رویارویی با یکدیگر پرداختند؛ در حالی که بریتانیا که مسئول برقراری نظم بود، خروج نیروهای خود را سازمان‌دهی می‌کرد و تنها گاه به گاه مداخله می‌نمود. در ماه‌های پایانی جنگ داخلی، از آوریل تا اواسط مه ۱۹۴۸، نیروهای صهیونیست با اجرای نقشه دالت به تصرف شهرها و سرزمین‌هایی پرداختند که بر پایه طرح تقسیم به کشور یهودی آینده و نیز مناطقی که به کشور عربی و حوزه بین‌المللی اورشلیم اختصاص یافته بود. این حمله به شدت روند اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان را شتاب بخشید که با ابزارهای خشونت‌آمیز گوناگون از جمله چندین کشتار مانند کشتار دیر یاسین همراه بود. با پایان یافتن قیمومت بریتانیا بر فلسطین در ۱۴ مه ۱۹۴۸ و صدور منشور استقلال اسرائیل، کشورهای عربی همسایه شامل پادشاهی مصر، اردن، پادشاهی عراق و سوریه به سرزمین فلسطین سابق حمله کردند و درگیری به جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تبدیل شد. مخالفت فلسطینیان در شورش اعراب در فلسطین (۱۹۳۶–۱۹۳۹) به اوج رسید؛ درگیری خونینی که در حدود ۵۰۰۰ عرب فلسطینی و ۵۰۰ یهودی را به کشتن داد و بخش بزرگی از رهبران سیاسی فلسطین از جمله محمد امین الحسینی رهبر کمیته عالی عرب را به تبعید واداشت. بریتانیا نیز در واکنش به خشونت‌ها، مهاجرت یهودیان را بر پایه سند سفید ۱۹۳۹ کاهش داد. در دو سال و نیم پس از ۱۹۴۵ تا ژوئن ۱۹۴۷، نیروهای انتظامی بریتانیا ۱۰۳ کشته و ۳۹۱ زخمی بر اثر حملات شبه‌نظامیان یهودی متحمل شدند. در ۱۵ اوت ۱۹۴۷، هاگانا خانه یک خانواده فلسطینی را در نزدیکی پتخ تیکوا منفجر کرد و ۱۲ نفر از جمله یک زن و شش کودک کشته شدند. در آغاز نوامبر ۱۹۴۷، هاگانا بسیج برای جنگ را آغاز کرد و فرمان ثبت‌نام همه مردان ۱۷ تا ۲۵ ساله را صادر نمود. در ۱۸ فوریه ۱۹۴۷، بریتانیا خروج از منطقه را اعلام کرد و در ۲۹ نوامبر، مجمع عمومی سازمان ملل متحد طرح تقسیم را با پشتیبانی قدرت‌های بزرگ جهان تصویب کرد؛ هرچند کشورهای عربی با آن مخالفت ورزیدند. در پی تصویب قطعنامه ۱۸۱ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، شادمانی جامعه یهودی با اعتراض‌های عرب‌ها در سراسر کشور همراه شد. قتل‌ها، انتقام‌گیری‌ها و اقدامات تلافی‌جویانه به سرعت پشت سر هم رخ داد و ده‌ها نفر از هر دو سو کشته شدند. نخستین تلفات پس از تصویب قطعنامه، سرنشینان یک اتوبوس یهودی در نزدیکی کفار سیرکین در ۳۰ نوامبر بودند. گفته شد این حمله در تلافی ترور خانواده شوبکی بود که طی آن ده روز پیش‌تر لحی پنج عرب فلسطینی را در نزدیکی هرتزلیا کشته بود. ایرگون و لحی راهبرد خود در جای‌گذاری بمب در بازارها و ایستگاه‌های اتوبوس پرازدحام را ادامه دادند. در ۳۰ دسامبر، در حیفا، اعضای ایرگون دو بمب به سوی جمعیت کارگران عرب که در صف پالایشگاه ایستاده بودند پرتاب کردند و ۶ نفر را کشتند و ۴۲ نفر را زخمی ساختند. | ## بخش 2: جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا | جمعیت خشمگین در پاسخ ۳۹ یهودی را کشتند تا آنکه سربازان بریتانیایی آرامش را بازگرداندند. در اقدام تلافی‌جویانه، نیروهای پالماخ و تیپ کرمل به روستاهای بلد الشیخ و حواسه حمله کردند. این حملات به ترتیب ۲۲، ۵۳ و ۱۳ کشته یهودی و در مجموع ۸۸ کشته و صدها زخمی بر جای گذاشت. در تلافی، لحی مینی را بر ریل راه‌آهن در رخووت کار گذاشت که قطار قاهره–حیفا از روی آن رد می‌شد و ۲۸ سرباز بریتانیایی کشته و ۳۵ نفر زخمی شدند. این اقدام در ۳۱ مارس نزدیک قیساریه دریایی تکرار شد و ۴۰ نفر کشته و ۶۰ نفر زخمی شدند که بیشترشان غیرنظامیان عرب بودند. عبدالقادر الحسینی در دسامبر ۱۹۴۷ به اورشلیم رسید و با یکصد جنگجوی آموزش‌دیده در سوریه در روستای صوریف در جنوب‌غربی شهر مستقر شد. نیروی مسلح او به‌سرعت به چند هزار نفر رسید و مقر فرماندهی خود را به بیرزیت نزدیک رام‌الله منتقل کرد. برای مقابله با محاصره، مقامات یه‌شو کوشیدند شهر را با کاروان‌های تا ۱۰۰ خودروی زرهی تأمین کنند اما با افزایش تلفات، این شیوه ناکارآمد شد. تا مارس ۱۹۴۸ تقریباً همه خودروهای زرهی هاگانا نابود شده، محاصره کامل بود و صدها عضو هاگانا در تلاش برای رساندن آذوقه به شهر کشته شده بودند. وضعیت جغرافیایی مناطق یهودی‌نشین به جز نوار ساحلی، مناطق یهودی‌نشین فلسطین بسیار پراکنده بودند و ارتباط میان آنها تنها از راه جاده‌هایی صورت می‌گرفت که از روستاهای عربی می‌گذشت یا در کنار آنها قرار داشت. انزوای ۱۰۰ هزار یهودی اورشلیم، ۲۷ روستا و مستعمره‌نشین نگب و مناطق شمالی جلیل نقطه ضعف راهبردی بزرگی برای یهودیان بود. هیچ یهودی نباید بدون اجازه خانه، مزرعه، کیبوتص یا کار خود را رها کند.» در عمل تا پیش از تهاجم مه ۱۹۴۸ هیچ مستعمره‌نشین یهودی تخلیه نشد. در ۲۷ مارس نیز کاروان بزرگ بازگشتی از کفار عتصیون در جنوب اورشلیم به کمین افتاد و پس از ۲۴ ساعت نبرد، نیروهای یهودی اسلحه و خودروها را به عرب‌ها واگذاشتند. ترازنامه هفته آخر مارس برای هاگانا سنگین بود: سه کاروان بزرگ به کمین خورده، بیش از یکصد سرباز کشته شده و بخش عمده ناوگان زرهی نابود شده بود. در همین دوره، مستعمره‌نشینان نگب نیز در ۲۶ مارس از دسترسی جاده ساحلی جنوب محروم شدند. آمار تلفات در دو ماه دسامبر ۱۹۴۷ و ژانویه ۱۹۴۸ نزدیک به هزار نفر کشته و دو هزار نفر زخمی شدند. تا پایان مارس ۱۹۴۸ شمار کشته‌ها از دو هزار و زخمی‌ها از چهار هزار فراتر رفته بود. | ## بخش 3: جنگ داخلی ۱۹۴۷–۱۹۴۸ در فلسطین تحت قیمومت بریتانیا | این ارقام به میانگین بیش از یکصد کشته و دویست زخمی در هفته در میان جمعیت دو میلیون نفری کشور اشاره داشت. تا ۹ آوریل، طبق برآورد یوآو گلبر، ۸۹۵ یهودی و ۹۹۱ عرب کشته شده بودند و نیروهای بریتانیایی ۱۲۳ کشته و ۳۰۰ زخمی داده بودند. سیاست‌های قدرت‌های بزرگ وضعیت بحرانی سبب شد ایالات متحده آمریکا حمایت خود را از طرح تقسیم پس بگیرد که این امر اتحادیه عرب را تشویق کرد تا باور کند عرب‌های فلسطینی با پشتیبانی ارتش آزادی‌بخش عرب می‌توانند طرح تقسیم را ناکام بگذارند. از سوی دیگر، بریتانیا در ۷ فوریه ۱۹۴۸ تصمیم گرفت از الحاق بخش عربی فلسطین به اردن پشتیبانی کند. جابه‌جایی جمعیت در حالی که جمعیت یهودی فرمان‌های اکید مبنی بر حفظ زمین‌هایشان به هر بهایی دریافت کرده بود، جمعیت عربی بیشتر از ناامنی عمومی کشور آسیب دید. تا ۱۰۰ هزار عرب از طبقات بالا و متوسط شهری حیفا، یافا و اورشلیم یا مناطقی که یهودیان بر آن چیره بودند تخلیه شدند. نقشه دالت و حمله صهیونیست‌ها (آوریل – مه ۱۹۴۸) داوید بن گوریون هاگانا را بازسازی کرد و خدمت نظامی را اجباری ساخت. از آوریل ۱۹۴۸ نیروهای صهیونیست نقشه دالت را به اجرا گذاشتند که بر پایه آن شهرها و سرزمین‌های اختصاص‌یافته به کشور یهودی آینده و نیز مناطقی از کشور عربی پیشنهادی و حوزه بین‌المللی اورشلیم تصرف می‌شد. طبق گزارش ولید خالدی و دیگر مورخان، کمیته مشورتی که بن‌گوریون عملیات را از طریق آن هدایت می‌کرد تصمیم گرفت تمامی روستاهای عربی واقع در کنار جاده‌های راهبردی تل‌آویو–حیفا، اورشلیم–یافا و حیفا–جنین تخریب شوند. بیش از ۷۰۰ هزار فلسطینی که نزدیک به ۸۰ درصد جمعیت عرب مناطق تصرف‌شده بودند اخراج شدند یا گریختند و بیش از ۵۰۰ روستا ویران گردید. پایان جنگ داخلی و آغاز جنگ اعراب و اسرائیل با پایان یافتن قیمومت بریتانیا بر فلسطین در ۱۴ مه ۱۹۴۸ و اعلام تأسیس دولت اسرائیل، ارتش‌های کشورهای عربی همسایه شامل پادشاهی مصر، اردن، پادشاهی عراق و سوریه به سرزمین فلسطین سابق حمله بردند و بی‌درنگ به نیروهای اسرائیلی و چندین شهرک یهودی یورش آوردند. ارتش آزادی‌بخش عرب ارتش آزادی‌بخش عرب متشکل از داوطلبان عرب از کشورهای گوناگون بود که زیر فرماندهی فوزی القاوقجی وارد فلسطین شدند. این نیرو در کنار جنگجویان محلی فلسطینی که زیر فرماندهی عبدالقادر الحسینی در ارتش جهاد مقدس گرد آمده بودند عمل می‌کرد. با این حال، هماهنگی میان فرماندهان عرب ضعیف بود و این امر به سود نیروهای صهیونیست تمام شد. عبدالقادر الحسینی در ۱۴ ژانویه ۱۹۴۸ شخصاً حمله‌ای هزارنفره به کفار عتصیون را رهبری کرد که با شکست مواجه شد و ۲۰۰ کشته بر جای گذاشت. نقش بریتانیا بریتانیا که بر پایه قیمومت جامعه ملل مسئول برقراری نظم بود، در عمل خروج نیروهایش را سازمان‌دهی می‌کرد و تنها به‌طور موردی مداخله می‌نمود. نیروهای بریتانیایی ۷۰ هزار سرباز در فلسطین داشتند اما سیاست رسمی آنها بر عدم مداخله در درگیری‌های میان‌جامعه‌ای متمرکز بود. | ## جمع‌بندی | برخی فراریان بریتانیایی—حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ نفر—به سوی عرب‌ها پیوستند و در برخی عملیات‌ها مانند بمب‌گذاری‌های ۲۲ فوریه در اورشلیم شرکت جستند.