موضوع مقاله: میداس (شلی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # میداس (شلی) | مقدمه: مری شلی تلاش کرد نمایشنامه را در دههٔ ۱۸۳۰ برای چاپ در مجلات کودکانهٔ انگلستان ارائه دهد، اما این تلاش‌ها بی‌نتیجه ماند. | ## بخش 1: میداس (شلی) | اینکه آیا این نمایشنامه اساساً برای اجرا بر صحنه نوشته شده بود یا نه، همچنان محل بحث میان پژوهشگران است. نمایشنامه داستان رقابت موسیقایی میان آپولو و پن را با افسانهٔ معروف شاه میداس، که هر چیزی را که لمس می‌کرد به طلا تبدیل می‌کرد، ترکیب می‌کند. نمایشنامهٔ میداس به‌طور عمده به مسائل جنسیتی می‌پردازد و در آن دربارهٔ تعریف‌های زنانگی و مردانگی در اوایل قرن نوزدهم و ایدئولوژی در حال شکل‌گیری «قلمروهای جداگانه» اظهار نظر می‌شود—ایدئولوژی‌ای که زنان را به امور خانگی و مردان را به امور سیاسی محدود می‌کرد. این اثر بخشی از علاقهٔ رمانتیک‌ها به بازنویسی اسطوره‌های کلاسیک است، و تمرکز آن بر به چالش کشیدن ساختار پدرسالارانه و طنزپردازی نسبت به انباشت افسارگسیختهٔ ثروت است. ژانر نمایشنامهٔ میداس نیز بازتابی از مناقشات جنسیتی زمان خود است؛ پرسی شلی در قالب سنتیِ مردانهٔ شعر غنایی می‌نویسد، در حالی که مری شلی در نمایشنامهٔ منظوم خود بر جزئیات زندگی روزمره تمرکز دارد. از زمان نخستین انتشار اثر در سال ۱۹۲۲، منتقدان عمدتاً بر اشعار پرسی شلی توجه نشان داده‌اند و نمایشنامهٔ مری شلی کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. با این حال، از دههٔ ۱۹۹۰ به بعد، این روند معکوس شده و پژوهشگران توجه بیشتری به آثار مری شلی ورای فرانکنشتاین (۱۸۱۸) نشان داده‌اند. مری شلی دچار افسردگی شدیدی شد و از پرسی فاصله گرفت؛ چرا که او به اندازهٔ مری تحت تأثیر این فقدان قرار نگرفته بود.Seymour, 232-33. مری اندکی پس از تولد پسرش، پرسی فلورنس، در اواخر سال ۱۸۱۹ دوباره اندکی جان گرفت.Pascoe, 183. با وجود اندوه سنگینی که از مرگ دو فرزندش بر او سایه افکنده بود، مری شلی همچنان به مطالعه و یادگیری ادامه داد، همان‌گونه که در تمام طول زندگی‌اش چنین کرده بود. آثار بسیاری از ویلیام شکسپیر را مطالعه کرد، برخی را همراه با پرسی شلی.Pascoe, 183. پرسی معتقد بود مری استعداد نمایشنامه‌نویسی دارد و او را ترغیب کرد تا نمایشنامه‌های برجستهٔ انگلیسی، فرانسوی، لاتین و ایتالیایی و همچنین نظریه‌های درام را مطالعه کند. برای نمونه، رسالهٔ فلسفی امیل و رمان احساساتی هلوئیز جدید نوشتهٔ ژان-ژاک روسو و همچنین کتاب کودکانهٔ تاریخ سندفورد و مرتون اثر توماس دی را خواند.Purinton, 389. میراندا سیمور، زندگی‌نامه‌نویس مری شلی، گمان می‌برد که او میداس و پروسرپاین را برای دو دختر نوجوان به نام‌های لورت و نرینا تایگ نوشته باشد—دخترانِ دوستان خانوادهٔ شلی در ایتالیا. با این حال، در نامه‌اش پیشنهاد کرد که این نمایشنامه شاید برای نشریات نوجوانانه‌ای که همسر واتس، پریسیلا مادن واتس، اداره می‌کرد، مناسب‌تر باشد. پان به این داوری اعتراض کرده و از شاه میداس—که یک انسان فانی است—می‌خواهد که رأی نهایی را صادر کند. آپولون که از دخالت یک انسان در امور خدایان خشمگین شده، او را مجازات می‌کند و گوش‌هایش را به گوش الاغی تبدیل می‌کند و می‌گوید:«پس نشانه‌ای از آنچه هستی را بر سرت بگذار تا جهانیان ببینند، و خودِ پان نیز از داشتن چنین داوری شرم کند».Shelley, Midas, 56. زوپیریون، صدراعظم میداس، به او کمک می‌کند تا راهی برای پنهان کردن گوش‌هایش پیدا کند: آن‌ها تاجی طراحی می‌کنند تا گوش‌ها را بپوشاند. وقتی با آسفالئون، یکی از درباریان، مواجه می‌شود، تصور می‌کند که او نیز از این راز باخبر است. پس از رفتن آسفالئون، زوپیریون راز را در گوشِ نی‌های سبزِ کنار رود می‌گوید:«ای سبزترین نی‌هایی که زیر آفتاب، سرهای پرپرتان را تکان می‌دهید».Shelley, Midas, 63.سپس باکوس وارد می‌شود و به‌دنبال سیلِنوس می‌گردد. او تصمیم می‌گیرد به‌خاطر مهمان‌نوازی میداس، به او پاداشی بدهد و می‌گوید که هر آرزویی دارد، برآورده خواهد شد. صدراعظم پیشنهاد می‌دهد که گوش‌های پیشینش را بازپس بخواهد، اما میداس آرزو می‌کند که هر چیزی را که لمس می‌کند به طلا تبدیل کند. | ## بخش 2: میداس (شلی) | در همین حین، میداس گمان می‌کند زوپیریون دارد راز او را بازگو می‌کند، اما در واقع نی‌ها هستند که زمزمه می‌کنند: «میداس، شاه، گوش‌های الاغ دارد». پردهٔ دوم با شیفتگی میداس به قدرت جدیدش آغاز می‌شود—توانایی تبدیل هر چیز به طلا. اما خودِ میداس نیز به‌زودی با دشواری‌های این قدرت مواجه می‌شود—مثلاً دیگر نمی‌تواند غذا بخورد. چقدر کور و احمق بودم!».Shelley, Midas, 78.میداس از باکوس درخواست می‌کند تا این قدرت را از او بگیرد و با تضرع می‌گوید:«مرا به گوزنی بدل کن، در پوست پاره‌پاره بپوشان— غذایم نان باشد و ریشه‌های بی‌مزه، اما این لعنت وحشتناکِ طلا را از من بگیر».Shelley, Midas, 81.میداس به درباریان فرمان می‌دهد برای جلب رضایت خدایان قربانی کنند تا شاید از نفرین طلا رهایی یابد. درباریان از اینکه او حتی هنگام شنا هم تاجش را برنمی‌دارد، متعجب می‌شوند؛ یکی از آن‌ها تصمیم می‌گیرد شبانه زیر تاجش را نگاه کند. پس از بازگشت از غسل، میداس طبیعت را ستایش می‌کند و می‌گوید:«طلا چیز پَست، پُرآلودگی و پَست‌مایه‌ای است؛ — به چمن نگاه کن، به آسمان، درختان، گل‌ها، این‌ها گنجینه‌های ژوپیترند—و طلا نیستند».Shelley, Midas, 87. تلاش او برای انتشار این اثر به‌عنوان نمایشنامه‌ای کودکانه نشان می‌دهد که خود نیز آن را جزو ادبیات کودک می‌دانست. در آن دوران، ادبیات «آموزشی» برای کودکان اغلب توسط زنان نوشته می‌شد، چرا که آن‌ها به‌عنوان صاحب‌نظران تربیت کودک شناخته می‌شدند. هرچند این نوع ادبیات، زنان را در نقش سنتی مادری قرار می‌داد، اما در عین حال به آن‌ها اجازه می‌داد تا به‌عنوان نویسندگان و هدایتگران اخلاق در حوزهٔ عمومی نیز ایفای نقش کنند. مادر مری شلی، مری ولستون‌کرفت، دو اثر از این نوع نوشته بود: اندیشه‌هایی دربارهٔ آموزش دختران (۱۷۸۷) و داستان‌های واقعی از زندگی واقعی (۱۷۸۸) که مری بی‌تردید با آن‌ها آشنا بود. همان‌طور که مارجین پورینتون می‌نویسد: «نمایشنامه‌های به‌ظاهر سادهٔ مری شلی، در بافتار ادبیات آموزشی و در لحظه‌ای تاریخی که مرز میان گفتار خصوصی و عمومی در حال محو شدن است، پیچیدگی ویژه‌ای می‌یابند.»Purinton, 390. پژوهشگران دربارهٔ اینکه مری شلی قصد داشت نمایشنامه‌اش روی صحنه اجرا شود یا نه، اختلاف‌نظر دارند. برای نمونه، آلن ریچاردسون میداس را «درام غنایی» یا «نمایشنامه غیرصحنه‌ای» در سبک درام رمانتیک خانگی می‌داند، سبکی که «بر شخصیت به‌جای طرح داستان، بر واکنش به‌جای کنش، و بر فاصله‌گیری از صحنهٔ تئاتر تأکید دارد».Richardson, 125. اما جودیت پاسکو با این دیدگاه مخالف است و به شواهد نسخهٔ خطی چون دستورالعمل‌های صحنه اشاره می‌کند و استدلال می‌کند که مری شلی نمایشنامه‌اش را برای اجرا نوشته بود.Pascoe, 184. منتقد ادبی، جفری کاکس، نیز استدلال می‌کند که میداس، در کنار پروسرپاین، پرومتئوس آزادشده و سایر نمایشنامه‌هایی که در حلقهٔ لی هانت نوشته شدند، نه برای کنار گذاشتن صحنه، بلکه تلاشی برای بازآفرینی تئاتر بودند.Cox, 246. این نویسندگان با فاصله گرفتن از تراژدی و کمدی‌های آداب معاشرت، درام را از نو تعریف کردند؛ آن‌ها به نوشتن نمایش‌های نمادین و روستایی روی آوردند. کاکس میداس و پروسرپاین را «یک دیپتیک اسطوره‌ای» می‌نامد که نیروهای سرکوبگر را روی صحنه به تصویر می‌کشد.Cox, 252. از دید او، میداس «به‌درستی با دست کشیدن میداس از لمس طلایی‌اش به پایان می‌رسد، و بازگشت او به دنیایی روستایی و ساده‌زیستانه، مبتنی بر برابری را جشن می‌گیرد».Cox, 253. در اوایل قرن نوزدهم، شعر غنایی با شاعران مرد و شعر روزمره (یعنی شعری دربارهٔ زندگی روزانه) با شاعران زن پیوند خورده بود. تقسیم کار در میداس نیز بازتاب همین روند است: پرسی دو شعر غنایی در نمایشنامه نوشته و بخش‌های اصلی نمایشنامه که به جزئیات زندگی روزمره می‌پردازند، توسط مری سروده شده‌اند.Richardson, 124-25. همان‌طور که ریچاردسون توضیح می‌دهد، «تک‌گویی در پردهٔ اول کنار گذاشته می‌شود و در پردهٔ دوم به‌عنوان سبکی مشکوک و ذاتاً مردانه به چالش کشیده می‌شود». افزون بر آن، جدایی میان اشعار پرسی شلی—که در پردهٔ اول توسط آپولون و پان خوانده می‌شوند—و نمایشنامهٔ منظوم مری، همواره منتقدان را آزار داده است. | ## بخش 3: میداس (شلی) | با این حال، ریچاردسون معتقد است این ناهماهنگی عمدی است تا تفاوت در سبک شعری را برجسته کند. سبک و فضا دل‌مشغولی‌های جنسیتی مری شلی تنها به مسائل مربوط به ژانر محدود نمی‌شود. در مسابقهٔ موسیقایی میان آپولو و پن در پردهٔ اول، آپولو با ویژگی‌های مردانه مانند فلسفه، علم و عقلانیت مرتبط است، و پان با ویژگی‌های زنانه همچون گوسفندان و طبیعت پیوند دارد. با این حال، همان‌طور که پورینتون اشاره می‌کند، «هر دو شخصیت اشعاری خودستایانه می‌خوانند که در آن‌ها از 'ساز' و دستاوردهای خود می‌بالند».Purinton, 391. اما پن به شاه میداس متوسل می‌شود و از او می‌خواهد تا در رأی داور تجدید نظر کند؛ میداس نیز رأی را به نفع پن برمی‌گرداند، و به همین دلیل مجازات می‌شود. پورینتون استدلال می‌کند که نمایشنامه از این طریق مرزهای سنتی جنسیت را فرو می‌ریزد و شخصیت‌هایی با نشانه‌های جنسیتی آمیخته به تصویر می‌کشد. او می‌نویسد: «از این منظر، میداس نوعی درام با لباس مبدل است—کمدی‌ای دربارهٔ مسائل زنان، که بر پیکره‌های مردانه به نمایش درمی‌آید». از نگاه او، نمایشنامه مشکلات ایدئولوژی قرن نوزدهمیِ «قلمروهای جداگانه» را دراماتیزه می‌کند—ایدئولوژی‌ای که بر اساس آن، زنان باید در فضای خصوصی و خانگی بمانند و مردان در عرصهٔ عمومی و سیاسی حضور داشته باشند.Purinton, 386. شادی اولیهٔ میداس از به‌دست آوردن طلا نمادی است از انگلستانِ معاصرِ مری شلی، که «با شتاب به‌سوی هویتی تازه به‌عنوان جامعه‌ای صنعتی و مصرف‌گرا پیش می‌رفت، جامعه‌ای که بر پایهٔ امپریالیسم سیاسی و تجاری تأمین مالی می‌شد».Richardson, 131. برای مری شلی، این تلاش‌های تجاری به‌ویژه خصلتی مردانه دارند؛ گوش‌های میداس که نشانه‌ای از تضعیف مردانگی‌اند، در کنار طلای قدرت‌بخش و مردانه‌کننده قرار می‌گیرند.Purinton, 393. افزون بر این، شلی نشان می‌دهد که وقتی رهبران سیاسی «زنانه» می‌شوند، قدرت سیاسی خود را از دست می‌دهند. او میان میداس و پادشاهان بریتانیا، جورج سوم و جورج چهارم، که اغلب به‌شکلی زنانه تصویر می‌شدند، مقایسه‌ای ضمنی برقرار می‌کند.Purinton, 392. همانند پرسی شلی، جان کیتس و لرد بایرون، مری شلی نیز به بازنویسی اسطوره‌های کلاسیک پرداخت؛ اما مانند دیگر نویسندگان زن رمانتیک، تمرکز ویژه‌ای بر به چالش کشیدن ساختار پدرسالارانه داشت.Richardson, 127. میداس صرفاً تفسیری بر روایت اووید در دگردیسی‌ها نیست، بلکه برداشتی انتقادی از نسخهٔ جفری چاوسر در داستان زن حمام‌رفته نیز هست. در نسخهٔ اووید، این آرایشگر میداس است که نمی‌تواند راز گوش‌های شاه را نگه دارد؛ در روایت چاوسر، همسر میداس راز را فاش می‌کند.Richardson, 130-31. اما در نسخهٔ مری شلی، این نخست‌وزیرِ میداس است که راز را نمی‌تواند پنهان کند؛ با این حال، میداس باور دارد که زنی راز او را فاش کرده، و یکی از درباریان با صراحت می‌گوید: «اینجا هیچ زنی نیست».Qtd. این جابه‌جایی در روایت نه‌تنها نقش جنسیت را در قدرت، زبان و افشا به پرسش می‌کشد، بلکه به‌نوعی طنزآمیز نشان می‌دهد که در ذهن مردسالار، افشای راز همواره به زن نسبت داده می‌شود، حتی زمانی که هیچ زنی در صحنه حاضر نباشد. پروسرپاین نمایشنامه‌ای دربارهٔ پیوند زنانه است، در حالی که میداس نمایشی مردسالارانه است؛ در میداس شاعران مرد در رقابتی شرکت می‌کنند، در حالی که در پروسرپاین شخصیت‌های زن در داستان‌سرایی جمعی مشارکت دارند؛ «در حالی که میداس در قصر طلایی‌اش خود را مرکز قدرت می‌پندارد، سرس در اندوه ترک پناهگاه روستایی‌اش که با پروسرپاین شریک بوده، برای رفتن به دربار ژوپیتر می‌نالد»؛ میداس بر طلا متمرکز است، در حالی که زنان پروسرپاین از گل‌ها لذت می‌برند؛ و «در حالی که جامعهٔ میداس آکنده از خودخواهی، طمع و کشمکش است، جامعهٔ زنانهٔ پروسرپاین بر پایهٔ همبستگی، بخشندگی و عشق استوار است».Cox, 253. با این حال، مقدمهٔ او بر نمایشنامه عمدتاً دربارهٔ پرسی شلی و نقش او در آثار مری شلی است. از زمان انتشار اولیه، نه میداس و نه پروسپاین توجه چندانی از سوی منتقدان دریافت نکرده‌اند. اغلب یا تنها به اشعار پرسی شلی توجه شده یا کل نمایشنامه‌ها نادیده گرفته شده‌اند. | ## جمع‌بندی | منتقد ادبی، الیزابت نیتچی، نوشته است که این نمایشنامه‌ها «تنها به‌خاطر اشعار پرسی شلی که برایشان نوشته شده‌اند، ارزشمند هستند» و سیلوا نورمن معتقد است که این آثار «واقعاً نیازی به مطالعهٔ تحلیلی یا تطبیقی ندارند».Qtd.