موضوع مقاله: آموزش در سری‌لانکا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در سری‌لانکا | مقدمه: آموزش در سری‌لانکا پیشینه‌ای بیش از دو هزار سال دارد و از دیرباز با فرهنگ و هویت این کشور درآمیخته است. | ## بخش 1: آموزش در سری‌لانکا | در حالی که قانون اساسی سری‌لانکا آموزش را به‌عنوان یک حق بنیادین به‌صراحت تضمین نکرده، این سند بر «ریشه‌کن کردن کامل بی‌سوادی و تضمین دسترسی همگانی و برابر به آموزش در همه سطوح» تأکید می‌کند. نرخ باسوادی بزرگسالان در این کشور در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) به ۹۳٫۳ درصد رسیده که از میانگین جهانی و منطقه‌ای بالاتر است. نظام آموزشی نوین سری‌لانکا با ورود این کشور به امپراتوری بریتانیا در سده نوزدهم میلادی پایه‌ریزی شد و از الگوی مدارس مسیحی میسیونری بهره گرفت. آموزش در سری‌لانکا هم‌اکنون زیر نظر دولت مرکزی و شوراهای استانی اداره می‌شود؛ برخی مسئولیت‌ها بر عهده حکومت مرکزی و برخی دیگر در اختیار شوراهای استانی است. ابتکار اندازه‌گیری حقوق بشر (HRMI) گزارش داده که سری‌لانکا ۹۵٫۵ درصد از آنچه را که در سطح درآمدی خود باید برای حق آموزش انجام دهد، محقق می‌سازد؛ این کشور ۹۷٫۷ درصد از ظرفیت بالقوه خود را در آموزش ابتدایی و ۹۳٫۳ درصد را در آموزش متوسطه تأمین می‌کند. نظام آموزشی سری‌لانکا از پنج مرحله ابتدایی، متوسطه پایین، متوسطه بالا، دوره پیش‌دانشگاهی و آموزش عالی تشکیل شده‌است. دولت بیشتر مدارس را به‌رایگان اداره می‌کند و در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) نزدیک به ۱۰٬۰۴۷ مدرسه دولتی با بیش از ۳٫۷ میلیون دانش‌آموز در سراسر این کشور فعالیت داشته‌اند. اداره نظام آموزشی آموزش از دوره ابتدایی تا آموزش عالی عمدتاً زیر نظر سه وزارتخانه دولتی اداره و تأمین مالی می‌شود: وزارت آموزش: مدارس، (مدارس روحانیون بودایی)، دانشکده‌های تربیت معلم و دانشکده‌های آموزشی : خدمات آزمون ملی وزارت آموزش عالی: دانشگاه‌ها وزارت خدمات آموزشی: تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز برای آموزش عمومی وزارت توسعه مهارت و آموزش فنی‌وحرفه‌ای: آموزش فنی‌وحرفه‌ای و دانشکده‌های فنی استثناهایی در این نظام وجود دارد، به‌ویژه در سطح آموزش عالی، که برخی دانشگاه‌ها و مؤسسات دولتی زیر نظر وزارتخانه‌های دیگر قرار می‌گیرند. این تقسیم‌بندی‌ها در طول سال‌ها به سوءمدیریت و ناکارآمدی قابل توجهی انجامیده‌است. مؤسسه ملی آموزش (NIE) سری‌لانکا که در ماهاراگاما واقع است، در سال ۱۹۸۶ (۱۳۶۵) بر اساس مفاد قانون مؤسسه ملی آموزش شماره ۲۸ مصوب ۱۹۸۵ تأسیس شد. هدف این مؤسسه «ارائه رهبری برای توسعه آموزش عمومی با کیفیت، انصاف و ارتباط در یک جامعه کثرت‌گرا» است. بر اساس اعتقادات رایج، زبان سانسکریت از شمال هند و در پی گسترش بودیسم در دوران پادشاهی پادشاه و از طریق راهبان بودایی که امپراتور آشوکا از هند گسیل داشته بود، به این جزیره راه یافت. از آن پس نظامی آموزشی پیرامون معابد بودایی و (دانشکده‌های رهبانی) شکل گرفت که اصلاً برای روحانیون (و تا همین امروز نیز) و آموزش عالی در نظر گرفته شده بود. شواهد این نظام در ماهاوامسا و ، سالنامه‌های لانکا، دیده می‌شود که تاریخ جزیره را از ورود شاهپور و همراهانش در سده ششم پیش از میلاد روایت می‌کنند. با آغاز گسترش استعمار در جزیره، ابتدا در استان‌های ساحلی و سپس در نواحی داخلی، جوامع میسیونری مسیحی در آموزش فعال شدند. انحصار میسیونرهای مسیحی در آموزش پس از تشکیل کمیسیون کولبروک توسط دولت بریتانیا پایان یافت. مدارس ابتدایی و متوسطه نظام استانداردی از مدارس بر اساس توصیه‌های در سال ۱۸۳۶ (۱۲۱۵) توسط بریتانیا پایه‌گذاری شد. این نظام با تأسیس کالج رویال در کلمبو (که پیشتر آکادمی کلمبو نام داشت) آغاز شد و به ایجاد چندین در دوران استعمار انجامید. برخی از این مدارس به کلیسای انگلیکن وابسته بودند، از جمله در ماونت لاوینیا، در کندی و در کلمبو. آموزش در مدارس عمدتاً رایگان بود زیرا دولت هزینه‌های تدریس را تأمین می‌کرد و خیرخواهان محلی ساختمان‌ها، تجهیزات و کتاب‌ها را فراهم می‌آوردند. وزیر آموزش، دکتر و کمیته اجرایی آموزش که نیز در آن عضویت داشت، پیش‌قدم ایجاد آموزش رایگان شدند. در چارچوب این طرح، دولت (دانشگاه‌های مرکزی، MMV) را در سراسر جزیره بنا کرد تا آموزش را برای همگان فراهم سازد. در سال ۱۹۴۲ (۱۳۲۱) کمیته‌ای ویژه برای بررسی نظام آموزشی تشکیل شد و در میان پیشنهادهایی که مطرح شد، موارد زیر اهمیت بیشتری داشتند: فراهم ساختن آموزشی خوب و رایگان برای همه کودکان، به‌گونه‌ای که آموزش دیگر کالایی نباشد که تنها ثروتمندان شهری بتوانند آن را بخرند. | ## بخش 2: آموزش در سری‌لانکا | جایگزینی زبان‌های ملی به‌جای انگلیسی به‌عنوان زبان تدریس، تا فرصت‌های آموزش عالی و اشتغال که پیش‌تر در دسترس اقلیتی از ثروتمندان شهری بود، برای دیگران نیز فراهم شود. بر اساس آمار وزارت آموزش، در حال حاضر (۲۰۲۵/۱۴۰۴) حدود ۱۰٬۰۴۷ مدرسه دولتی با نزدیک به ۳٬۷۴۷٬۵۴۴ دانش‌آموز در سراسر جزیره فعالیت دارند. در دوران استعمار، شخصیت‌هایی چون در کنار بیگانگانی چون سرهنگ و هلنا بلاواتسکی از انجمن تئوسوفی بودایی، مدارس بودایی را پایه‌گذاری کردند تا دانش‌آموزان سینهالی را با آموزش انگلیسی‌زبان آکنده از ارزش‌های بودایی پرورش دهند و در زمانی که بودیسم رو به افول بود، آن را دوباره جان ببخشند. نخستین این مدارس عبارت بودند از در کلمبو (پیشتر مدرسه انگلیسی بودایی)؛ در کندی (پیشتر دبیرستان بودایی کندی)؛ در کورونیگالا (پیشتر مؤسسه بودایی کورونیگالا)؛ در کلمبو و در گالی (پیشتر مدرسه انجمن تئوسوفی بودایی گالی). دهه‌ها بعد در کلمبو (پیشتر دانشکده دختران بودایی)، و نیز به این مجموعه افزوده شدند. در اواخر سده بیستم، رهبران احیاگر هندو به تأسیس مدارسی پرداختند که هم بر ارزش‌های شیوایی تأکید داشت و هم آموزش به زبان انگلیسی ارائه می‌داد. نقش برجسته‌ای در این جنبش ایفا کرد؛ او سازمان «سایوا پاریپالانا سابای» را بنیان نهاد که به تأسیس انجامید. در کلمبو، از الهام ناوالار بهره گرفت و «انجمن آموزشی هندو» را تشکیل داد که را در بامبالاپیتیا و شعبه‌ای در راتمالانا بنیان گذاشت. سری‌لانکا همچنین مدارس کاتولیک بسیاری دارد، از جمله ، ، ، ، و که به نام قدیس سری‌لانکایی نامگذاری شده‌است. در سری‌لانکا ۷۴۹ مدرسه مسلمانان، ۲۰۵ مدرسه دینی اسلامی و یک دانشگاه اسلامی در بِروالا (جامیا نالیمیا) وجود دارد. که به ابتکار تأسیس شد، یکی از کهن‌ترین و برجسته‌ترین مدارس مسلمانان در این کشور به‌شمار می‌رود. دوران پس از استقلال شاهد تأسیس مدارس غیردینی چندمذهبی چون برای پسران و برای دختران بود. دانشگاه آموزش عالی در سری‌لانکا در دوران پیش از استعمار بر پایه برجسته استوار بود. ریشه‌های نظام دانشگاهی استعماری نوین در سری‌لانکا به سال ۱۹۲۱ (۱۳۰۰) بازمی‌گردد که در ساختمان پیشین کالج رویال کلمبو و وابسته به دانشگاه لندن تأسیس شد. اما آغاز رسمی آموزش عالی نوین در دولت استعماری سیلان به سال ۱۸۷۰ (۱۲۴۹) بازمی‌گردد که مدرسه پزشکی سیلان تأسیس شد؛ پس از آن (۱۸۷۵/۱۲۵۴)، مدرسه کشاورزی (۱۸۸۴/۱۲۶۳) و دانشکده فنی دولتی (۱۸۹۳/۱۲۷۲) نیز پایه‌گذاری شدند. دانشگاه سیلان بر اساس «قانون دانشگاه سیلان شماره ۱ مصوب ۱۹۷۲» به تبدیل شد که ساختاری متمرکزتر و کنترل مستقیم‌تر دولتی را به دنبال داشت. این رویه با تصویب «قانون دانشگاه‌ها شماره ۱۶ مصوب ۱۹۷۸» زمینه را برای تأسیس دانشگاه‌های مستقل فراهم کرد. در مقام وزیر آموزش در دهه ۱۹۸۰ (۱۳۶۰) ابتکاری برای توسعه آموزش عالی کشور در نظر گرفت؛ صندوق ماهاپولا که او پایه‌گذاری کرد، تا همین امروز بورس تحصیلی و بودجه مورد نیاز برای مؤسسات آموزش عالی را فراهم می‌آورد. آموزش ابتدایی پنج سال (پایه ۱ تا ۵) به طول می‌انجامد و در پایان این دوره، دانش‌آموزان می‌توانند در آزمون ملی «بورس تحصیلی» شرکت کنند. این آزمون به دانش‌آموزان با توانایی‌های استثنایی امکان می‌دهد به مدارس بهتری راه یابند. پس از آموزش ابتدایی، دوره متوسطه پایین (که در برخی مدارس «مقطع میانی» نامیده می‌شود) چهار سال (پایه‌های ۶ تا ۹) به طول می‌انجامد و پس از آن دو سال (پایه‌های ۱۰ و ۱۱) دوره متوسطه بالا که آمادگی برای آزمون (O/L) است فرا می‌رسد. بر اساس قانون سری‌لانکا، حضور همه کودکان در مدرسه تا پایه نهم (۱۴ سالگی) اجباری است؛ پس از آن می‌توانند تحصیل را ادامه دهند یا برای کار یا کشاورزی آن را رها کنند. با این حال وزارت آموزش به شدت توصیه می‌کند که همه دانش‌آموزان دست‌کم تا آزمون سطح عادی GCE تحصیل را ادامه دهند. | ## بخش 3: آموزش در سری‌لانکا | دانش‌آموزانی که خواهان آموزش دانشگاهی هستند باید آزمون O/L را با موفقیت پشت سر بگذارند و سپس دو سال دیگر (پایه‌های ۱۲ و ۱۳) را برای آمادگی در (A/L) بگذرانند. در حال حاضر (۲۰۲۵/۱۴۰۴) ۱۰٬۰۴۷ مدرسه دولتی (۳۹۶ مدرسه ملی و ۹٬۶۵۱ مدرسه استانی) با جمعیت دانش‌آموزی ۳٫۷ میلیون نفر و ۲۴۲٬۳۰۹ معلم وجود دارد. علاوه بر این ۸۲۲ و ۹۵ مدرسه خصوصی دارای کمک دولتی با ۱۳۸٬۱۹۰ دانش‌آموز نیز فعالیت دارند. با استقرار نظام شوراهای استانی در دهه ۱۹۸۰ (۱۳۶۰)، دولت مرکزی کنترل بیشتر مدارس را به دولت‌های محلی واگذار کرد؛ با این حال مدارس قدیمی که از دوران استعمار باقی مانده بودند زیر نظر دولت مرکزی ماندند. بیشتر این مدارس در دوران استعمار تأسیس شده‌اند و از این رو نهادهایی با پیشینه غنی به‌شمار می‌روند. این مدارس به دلیل تاریخ پرمایه و امکانات بهتر در مقایسه با مدارس عادی دولتی «مدارس مشهور» یا «مدارس نخبه» نامیده می‌شوند که این امر عمدتاً به حمایت فارغ‌التحصیلان آن‌ها بازمی‌گردد. در سال‌های اخیر مدارس جدیدتر و برخی کالج‌های مرکزی از مدارس استانی به مدارس ملی ارتقا یافته‌اند و شمار آن‌ها تا سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) به ۳۹۶ مدرسه رسیده‌است. مدارس استانی مدارس استانی بزرگ‌ترین بخش مدارس سری‌لانکا را تشکیل می‌دهند و در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) شمار آن‌ها به ۹٬۶۵۱ باب می‌رسد. این مدارس که از سوی دولت‌های محلی اداره و تأمین مالی می‌شوند، از کمبود امکانات و کمبود معلم رنج می‌برند. پیریوِنا دانشکده‌های رهبانی (مشابه حوزه علمیه) برای آموزش روحانیون بودایی هستند و در روزگار کهن مراکز آموزش متوسطه و عالی برای عامه مردم نیز بوده‌اند. امروزه ۸۲۲ پیریوِنا زیر نظر وزارت آموزش و بر اساس «قانون آموزش پیریوِنا، شماره ۶۴ مصوب ۱۹۷۹» اداره و تأمین مالی می‌شوند. راهبان جوان در این پیریوِناها پیش از مراسم ورود به کهنوت آموزش می‌بینند و برای آزمون‌های سطح عادی و سطح پیشرفته GCE می‌آموزند و سپس می‌توانند برای تحصیلات دینی عالی‌تر به دانشگاه‌های دولتی راه یابند. ، یکی از مدارس خصوصی دختران سری‌لانکا شمار مدارس خصوصی به دلیل ظهور طبقه متوسط رو به بالا در دوران استعمار افزایش چشمگیری داشته‌است. این مدارس خصوصی برنامه درسی وزارت آموزش را به زبان‌های سینهالی، تامیلی یا انگلیسی دنبال می‌کنند. در حال حاضر ۶۶ مدرسه خصوصی (که پیش از سال ۱۹۶۰ ثبت شده‌اند) در سری‌لانکا وجود دارد. آموزش فنی و حرفه‌ای آموزش فنی‌وحرفه‌ای در سری‌لانکا زیر نظر کمیته آموزش فنی‌وحرفه‌ای (TVEC) وزارت آموزش فنی‌وحرفه‌ای اداره می‌شود. این آموزش شامل برنامه‌هایی بر پایه سرفصل‌های مراکز آموزش فنی‌وحرفه‌ای و کارآموزی در سازمان‌های دولتی و خصوصی است. وزارت آموزش برنامه‌هایی برای دانش‌آموزان ترک‌تحصیل‌کرده و بزرگسالان بی‌سواد نیز در نظر گرفته‌است. بسیاری از این دوره‌ها در مراکز اجتماعی برگزار می‌شوند و طیف گسترده‌ای از رشته‌ها از جمله آرایشگری، خیاطی، نجاری، لوله‌کشی و نقاشی را پوشش می‌دهند. آموزش عالی آموزش عالی دولتی در سری‌لانکا نیز رایگان است، اما دسترسی به آن بسیار محدود است. تنها کمتر از ۱۶ درصد از داوطلبان واجد شرایط می‌توانند وارد دانشگاه‌های دولتی شوند. در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱) تنها ۱۵ دانشگاه ملی زیر نظر وزارت آموزش عالی در سری‌لانکا وجود داشت. | ## جمع‌بندی | از دانشگاه‌های برجسته می‌توان به دانشگاه کلمبو، دانشگاه پرادنیا، دانشگاه روهونا، دانشگاه کلانیا، دانشگاه سری جایاواردناپورا و دانشگاه مُراتووا اشاره کرد.