موضوع مقاله: ادبیات سده نوزدهم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات سده نوزدهم | مقدمه: ادبیات سده نوزدهم به مجموعه آثار ادبی تولیدشده در سراسر جهان در طول سده نوزدهم میلادی اشاره دارد. | ## بخش 1: ادبیات سده نوزدهم | این دوره که از حدود سال ۱۷۹۹ تا ۱۹۰۰ میلادی را دربرمی‌گیرد، شاهد دگرگونی‌های بنیادین در ادبیات جهان بود. بسیاری از تحولات ادبی این دوره همگام با دگرگونی‌ها در هنرهای تجسمی و دیگر جنبه‌های فرهنگی سده نوزدهم پدید آمد. ادبیات این سده را می‌توان به سه جریان بزرگ بخش کرد: رمانتیسم که از اواخر سده هجدهم آغاز شده بود و تا میانه سده نوزدهم ادامه یافت، واقع‌گرایی که از دهه ۱۸۵۰ به‌طور جدی رواج پیدا کرد و سرانجام ادبیات پایان سده که پلی میان سده نوزدهم و بیستم بود. اگرچه این جریان‌ها ریشه‌ای اروپایی داشتند، نفوذ استعماری باعث شد ردّ پای آن‌ها در سراسر جهان دیده شود. رمانتیسم (۱۸۰۰–۱۸۵۰) آغاز سده و ادبیات رمانتیک سده نوزدهم با ادبیات رمانتیکی آغاز شد که ریشه‌هایش به جنبش «طوفان و فشار» در آلمان بازمی‌گشت. نویسندگان رمانتیک به گذشته‌ای آرمانی می‌نگریستند که ریشه‌های ملی در آن جای داشت و بدین ترتیب رمان تاریخی رواج یافت. این دوره همچنین عصر پیروزی احساس‌گرایی در برابر خردگرایی روشنگری بود؛ آثاری مانند «آتالا» اثر فرانسوا-رنه دو شاتوبریان نمونه بارز این گرایش‌اند. قهرمانان رمانتیک شخصیت‌هایی تراژیک بودند که با سرنوشت و قراردادهای اجتماعی بورژوایی می‌جنگیدند. پایان‌بندی‌های غم‌انگیز در هر سه گونه ادبی فراوان بود و عشق بی‌پاسخ یا کوتاه‌مدت درونمایه‌ای همیشگی بود. برای نخستین بار طبقات مردمی نیز به جرگه خوانندگان پیوستند و با گسترش کتابخانه‌های عمومی و ملی، خوانندگان تازه خواستار ادبیاتی پرشور و سرشار از هیجان بودند. بازیابی داستان‌ها و قصه‌های عامیانه پایه‌گذار ادبیات کودکان شد؛ نمونه بارز آن گردآوری‌های برادران گریم بود. نویسندگانی مانند جین آستن نیز با وجود فاصله گرفتن از رمانتیسم کلاسیک، روابط عاشقانه را در کانون آثارشان نگاه داشتند. آثاری چون «فرانکنشتاین» اثر مری شلی از شخصیت‌های حاشیه‌ای و هیولاها بهره گرفتند و آغازگر پیروزی ادبیات ترسناک شدند. دهه ۱۸۲۰ آثاری مانند «نامزدها» اثر آلساندرو ماندزونی در ایتالیا و «آخرین موهیکان» اثر جیمز فنیمور کوپر در ایالات متحده نشان داد که رمان تاریخی در سراسر غرب گسترش یافته‌است. خشونت و شخصیت‌های نافهمیده در جهانی همیشگی بودند که انقلاب‌های لیبرالی نظم حاکم را دگرگون می‌ساختند. پرورده‌ترین گونه ادبی شعر بود؛ هاینریش هاینه در آلمان، جاکومو لئوپاردی در ایتالیا و در روسیه از شاعران برجسته این دهه بودند. ردّ پای رمانتیسم در آثار ویکتور هوگو مانند «گوژپشت نوتردام» و برخی قصه‌های هانس کریستیان آندرسن نیز آشکار بود. | ## بخش 2: ادبیات سده نوزدهم | همزمان در فرانسه و انگلستان گرایش به واقع‌گرایی پدید آمد؛ آثار انوره دو بالزاک نمونه کامل واقع‌گرایی بودند و رمان‌های چارلز دیکنز مانند «الیور تویست» نیز به این گرایش پاسخ می‌دادند، هرچند احساس‌گرایی قوی هنوز در آن‌ها حضور داشت. آثار خواهران برونته (شارلوت برونته، امیلی برونته و آن برونته) شخصیت‌های افراطی و حاشیه‌ای را با درونمایه‌های دیوانگی و عشق ارائه کردند. الکساندر دوما با رمان‌های تاریخی پرماجرایش مانند «سه تفنگدار» و «کنت مونت‌کریستو» خوانندگان فراوانی یافت. در روسیه رمان‌های «ارواح مرده» اثر نیکلای گوگول و «قهرمان زمانه ما» اثر میخائیل لرمانتف بازتاب سرخوردگی از آرمان‌گرایی رمانتیک بودند. واقع‌گرایی ادبی واقع‌گرایی ادبی گرایشی بود که از میانه آغاز شد و تا اواخر سده نوزدهم و اوایل سده بیستم ادامه یافت. نویسندگان واقع‌گرا به‌جای ارائه آرمانی یا سبک‌پردازی‌شده، تصویری از زندگی روزمره و معمولی به دست می‌دادند. واقع‌گرایی در جهان انگلیسی‌زبان نوشته‌است که «بی‌تردید، بیشترین پیامد انفجاری در ادبیات انگلیسی سده نوزدهم از آنِ توماس کارلایل است. ویلیام دین هاولز نخستین نویسنده آمریکایی بود که زیبایی‌شناسی واقع‌گرایانه را به ادبیات آمریکا آورد. پرطرفدارترین رمان او، ، مردی را تصویر می‌کند که به سبب اشتباهات خودش از ثروت مادی سقوط می‌کند. استیون کرین نیز با داستان‌های «مگی: دختری از خیابان‌ها» و «قایق روباز» جنبه‌های مهمی از واقع‌گرایی را در داستان‌نویسی آمریکایی نمایان ساخت. واقع‌گرایی در ادبیات آمریکای لاتین رمان‌های ماجراجویانه دربارهٔ تب طلا در شیلی در دهه ۱۸۵۰، مانند اثر ، و حماسه منظوم گائوچویی «مارتین فیرو» اثر آرژانتینی از آثار نمادین و مردم‌گرایانه ادبی سده نوزدهم به زبان اسپانیایی هستند. اوج واقع‌گرایی انوره دو بالزاک اغلب پیشگام واقع‌گرایی نظام‌مند در ادبیات فرانسه شناخته می‌شود؛ او با گنجاندن جزئیات دقیق و شخصیت‌های بازگشتی این سنت را بنیان نهاد.Rogers, Samuel (1953). فیودور داستایفسکی، لئو تولستوی، گوستاو فلوبر و ایوان تورگنیف از نظر منتقدانی چون اوج سبک واقع‌گرایانه را با نثر بی‌پیرایه و توجه به جزئیات زندگی روزمره نمایندگی می‌کنند. در ادبیات آلمانی، واقع‌گرایی سده نوزدهم با نام «واقع‌گرایی شاعرانه» یا «واقع‌گرایی بورژوایی» شناخته می‌شود و چهره‌های اصلی آن تئودور فونتانه، گوستاو فرایتاگ، گوتفرید کلر، ویلهلم رابه، آدالبرت شتیفتر و تئودور اشتورم هستند. واقع‌گرایان متأخر دربرمی‌گرفتند: بنیتو پرز گالدوس، نیکلای لسکوف، گی دو موپاسان، آنتون چخوف، اسا د کیروش، ماشادو د آسیس، بولسواف پروس و به معنایی امیل زولا که ناتورالیسم او اغلب شاخه‌ای از واقع‌گرایی شمرده می‌شود. نویسندگان با جزئیات آنچه شخصیت‌هایشان می‌دیدند، حس می‌کردند و انجام می‌دادند را توصیف کردند. درونمایه‌ای بازگشتی جایگاه دشوار زنان بود؛ «مادام بواری» (۱۸۵۷) اثر گوستاو فلوبر و «بانوی کاملیایی» اثر الکساندر دوما (پسر) نمونه‌هایی از این درونمایه بودند. | ## بخش 3: ادبیات سده نوزدهم | «نامه قرمز» اثر ناتانیل هاثورن درونمایه زناکاری و ریاکاری اجتماعی را در محیط پیوریتنی بازگو کرد و «کلبه عمو تام» اثر هریت بیچر استو به بردگی و نژادپرستی پرداخت. هرمان ملویل «موبی‌دیک» را نوشت که در آن ناخدایی در پی نهنگی بود که نمادی از دست‌نیافتنی شد. شارل بودلر با مجموعه شعر «گل‌های بدی» جنبش نمادگرایی را آغاز کرد؛ جریانی زیبایی‌شناختی که پل ورلن فرانسوی آن را ادامه داد. شاهکارهای بزرگ واقع‌گرایی روسی نیز در این دهه پدید آمدند: «جنایت و مکافات» اثر فیودور داستایفسکی (۱۸۶۶) و «جنگ و صلح» اثر لئو تولستوی. ژول ورن با آثاری مانند «سفر به مرکز زمین» و «از زمین تا ماه» یکی از بنیان‌گذاران داستان علمی تخیلی شد. روسالیا د کاسترو جنبش رنسانس ادبیات گالیسی را آغاز کرد و هلندی با «ماکس هاولار» سوءکاربرد امپریالیسم را برملا ساخت. اسا د کیروش با «جنایت پدر آمارو» بار دیگر به درونمایه خیانت پرداخت و «آنا کارنینا» اثر لئو تولستوی ناتوانی ازدواج و روابط اجتماعاً پذیرفته‌شده را آشکار ساخت. «ماجراهای تام سایر» اثر مارک تواین نیز رمانی واقع‌گرایانه با عناصر شیطنت و رسم‌نگاری بود. اصول ناتورالیستی می‌کوشیدند اثبات‌گرایی را در ادبیات به کار بندند و رفتار شخصیت‌ها را با محیط پیرامون و وراثت ژنتیکی توضیح دهند. آرتور رمبو شاعر فرانسوی و سوئدی از پیشروان جریان آزمایشی بودند که بنیادهای ادراک را به چالش کشیدند و جریان‌های پسامدرن را پیش‌بینی کردند. در حوزه انگلیسی‌زبان، «پیچش پیچ» اثر هنری جیمز با قابل‌اعتماد بودن راوی بازی کرد و «بیداری» اثر کیت شوپن یکی از نخستین رمان‌های فمینیسم نوین بود. داستان‌های ماجراجویی که در سراسر سده موفق بودند ادامه یافت: «کتاب جنگل» اثر رودیارد کیپلینگ و رمان‌های علمی تخیلی اچ.جی. آرتور کانن دویل شرلوک هولمز را آفرید و رمان کارآگاهی را که با پو آغاز شده بود به ژانری مستقل تبدیل کرد. اهمیت زیبایی و احساس ملال از جهانی که بیش از حد شتابان پیش می‌رفت، «تصویر دوریان گری» اثر اسکار وایلد را دربر گرفت. تئاتر نیز میراث آزمایشی پیشین را با آثاری مانند «دایی وانیا» اثر آنتون چخوف پی گرفت. ۱۹۰۰ لوییزا می الکات هانس کریستیان آندرسن ماشادو د آسیس جین آستن گوستاو آدولفو بکر انوره دو بالزاک الیزابت برت براونینگ شارل بودلر آن برونته شارلوت برونته امیلی برونته گئورگ بوشنر ایوان بونین لرد بایرون لوئیس کارول توماس کارلایل روسالیا د کاسترو فرانسوا-رنه دو شاتوبریان آنتون چخوف کیت شوپن سمیوئل تیلور کلریج جیمز فنیمور کوپر استیون کرین امیلی دیکینسون چارلز دیکنز فیودور داستایفسکی آرتور کانن دویل الکساندر دوما الکساندر دوما (پسر) اسا د کیروش خوزه اچه‌خارای جرج الیوت رالف والدو امرسون گوستاو فلوبر تئودور فونتانه مارگارت فولر الیزابت گاسکل یوهان ولفگانگ فون گوته نیکلای گوگول برادران گریم اچ. | ## جمع‌بندی | رایدر هگرد توماس هاردی ناتانیل هاثورن فریدریش هولدرلین هاینریش هاینه ویکتور هوگو هنریک ایبسن واشینگتن اروینگ هنری جیمز جان کیتس گوتفرید کلر رودیارد کیپلینگ ژول لافورگ جاکومو لئوپاردی میخائیل لرمانتف نیکلای لسکوف جک لندن استفان مالارمه آلساندرو ماندزونی خوزه مارتی هرمان ملویل گی دو موپاسان جان نیل فریدریش نیچه بنیتو پرز گالدوس ادگار آلن پو مارسل پروست بولسواف پروس الکساندر پوشکین آرتور رمبو جان راسکین ژرژ ساند مری شلی پرسی بیش شلی هنریک سینکیه‌ویچ استاندال رابرت لویی استیونسن آدالبرت شتیفتر برام استوکر تئودور اشتورم هریت بیچر استو آلفرد تنیسون هنری دیوید ثورو لئو تولستوی ایوان تورگنیف مارک تواین جووانی ورگا پل ورلن ژول ورن لو والاس اچ.جی.