موضوع مقاله: دیوان ناصر خسرو قبادیانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دیوان ناصر خسرو قبادیانی | مقدمه: دیوان ناصر خسرو قبادیانی اثر حکیم ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی مروزی، مکنی به ابومعینتقی‌زاده، ۱۳۷۹، ص ۲۲. | ## بخش 1: دیوان ناصر خسرو قبادیانی | اشعار دورهٔ جوانی او که متضمن مدح، غزل و هزل بود همه از میان رفته یا شاید خود شاعر بعد از سفر مکه یا جریان تبعید آنها را از بین اوخراست برده‌است.دیوان، ۱۳۸۹، ص ۱۱. طلوع و فروغ «ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی مروزی در ذیقعده ۳۹۴ قمری در قبادیان بلخ متولد شد.»سفرنامه، ۱۳۸۹، ص ۵. «قبر ناصر خسرو در درهٔ یمگان بوده و ظاهراً هنوز هم آنجاست.»تقی‌زاده، ۱۳۷۹، ص ۱۰۷. محتوا دیوان ناصر خسرو قبادیانی کتابی است مشتمل بر همه اشعار باقی‌مانده از ناصر خسرو قبادیانی. | ## بخش 2: دیوان ناصر خسرو قبادیانی | شعرهایی در دیگر قالب‌های شعری همانند مقطَّعات و رباعی هم در این دیوان هست.دیوان، ۱۳۸۹، ص ۴. سال نگارش دیوان ناصر خسرو قبادیانی تا سال ۴۸۱ قمری نوشته شده‌است.دیوان، ۱۳۸۹، ص ۳. سبک نگارش ناصر خسرو در دوره اوج سبک خراسانی شعر می‌سرود که از اوایل سدهٔ چهارم تا میانه‌های سدهٔ ششم هجری کاربرد داشت. ردیف وزن بحر بسامد درصد ۱ فعولن فعولن فعولن فعولنمتقارب مثمن سالم۱۵۵/۷۷ ۲ مفعول فاعلات مفاعیلن مضارع مسدس اخرب مکفوف ۱۳ ۵/۰۰ ۳ مفعول مفاعلن مفاعیلن هزج مسدس اخرب مقبوض ۱۳ ۵/۰۰ ۴ فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن رمل مثمن محذوف ۱۳ ۵/۰۰ ۵ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن هزج مثمن سالم ۱۱ ۴/۲۳ ۶ فاعلاتن مفاعلن فعلات خفیف مسدس مخبون مقصور ۱۱ ۴/۲۳ ۷ فعولن فعولن فعولن فعول متقارب مثمن مقصور ۱۰ ۳/۸۴ ۸ مفتعلن مفتعلن فاعلات سریع مسدس مطوی موقوف ۱۰ ۳/۸۳ ۹ مفاعیلن مفاعیلن فعولن هزج مسدس محذوف ۹ ۳/۴۶ ۱۰ مفعول مفاعلن فعولن هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف ۹ ۳/۴۶ ۱۱ مفعول مفاعیل فاعلاتن قریب مسدس اخرب مکفوف ۹ ۳/۴۶ ۱۲ مفعول مفاعیل مفاعیل مفاعیل هزج مثمن اخرب مکفوف مقصور ۹ ۳/۴۶ ۱۳ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن مجتث مثمن مخبون ابتر (محذوف) ۹ ۳/۴۶ ۱۴ فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلات رمل مثمن مخبون مقصور ۹ ۳/۴۶ ۱۵ مفعول فاعلات مفاعیل فاعلات مضارع مثمن اخرب مکفوف مقصور ۹ ۳/۴۶ ۱۶ فاعلاتن فاعلاتن فاعلات رمل مسدس مقصور ۸ ۳/۰۸ ۱۷ فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع رمل مثمن مخبون مجحوف ۸ ۳/۰۸ ۱۸ مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف ۸ ۳/۰۸ ۱۹ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل هزج مسدس مقصور ۷ ۲/۶۹ ۲۰ مفتعلن فاعلات مفتعلن فع منسرح مثمن مطوی منحور ۷ ۲/۶۹ ۲۱ مفتعلن فاعلات مفتعلن فاع منسرح مثمن مطوی مجدوع ۷ ۲/۶۹ ۲۲ مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف ۷ ۲/۶۹ ۲۳ مفتعلن فاعلات مفتعلن منسرح مسدس مطوی ۵ ۱/۹۲ ۲۴ مفتعلن مفتعلن فاعلن سریع مسدس مطوی مکشوف ۵ ۱/۹۲ ۲۵ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات مجتث مثمن مخبون مقصور ۵ ۱/۹۲ ۲۶ مفعول مفاعلن مفاعیل هزج مسدس اخرب مقبوض مقصور ۴ ۱/۵۴ ۲۷ مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن مضارع مثمن اخرب ۴ ۱/۵۴ ۲۸ فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلات رمل مثمن مقصور ۳ ۱/۱۵ ۲۹ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن رمل مسدس محذوف ۳ ۱/۱۵ ۳۰ مفعول مفاعیل فاعلاتان قریب مسدس اخرب مسبغ ۳ ۱/۱۵ ۳۱ مفعول فاعلات مفاعیل فع مضارع مثمن اخرب مکفوف مطموس ۳ ۱/۱۵ ۳۲ فعولن فعولن فعولن فعل متقارب مثمن محذوف ۲ ۰/۷۷ ۳۳ فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فاع رمل مثمن مخبون مجدوع ۲ ۰/۷۷ ۳۴ مفعول فاعلات مفاعیلان مضارع مسدس اخرب مسبغ ۲ ۰/۷۷ ۳۵ مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن رجز مثمن سالم ۱ ۰/۳۹ ۳۶ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلان هزج مثمن مسبغ ۱ ۰/۳۹ ۳۷ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن هزج مسدس سالم ۱ ۰/۳۹ ۳۸ فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن رمل مثمن مخبون محذوف ۱ ۰/۳۹ ۳۹ فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن رمل مثمن مخبون مکفوف ۱ ۰/۳۹ ۴۰ فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتان رمل مثمن مخبون مسبغ ۱ ۰/۳۹ ۴۱ فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلات رمل مثمن مخبون مقصور ۱ ۰/۳۹ ۴۲ فاعلاتن مفاعلن فعلن خفیف مسدس مخبون اصلم ۱ ۰/۳۹ مجموع اوزان و بحور ۲۶۰ ۱۰۰/۰۰ از مجموع ۲۶۰ شعر ناصر خسرو قبادیانی:دیوان، ۱۳۸۹، صص ۱۲–۱۱. | ## بخش 3: دیوان ناصر خسرو قبادیانی | انواع بحور شعری: ردیف بحور بسامد درصد ۱ بحر هزج ۷۱ ۲۷/۳۱ ۲ بحر رمل ۵۰ ۱۹/۲۳ ۳ بحر مضارع ۳۹ ۱۵/۰۰ ۴ بحر متقارب ۲۷ ۱۰/۳۸ ۵ بحر منسرح ۱۹ ۷/۳۰ ۶ بحر سریع ۱۵ ۵/۷۷ ۷ بحر مجتث ۱۴ ۵/۳۸ ۸ بحر خفیف ۱۲ ۴/۶۲ ۹ بحر قریب ۱۲ ۴/۶۲ ۱۰ بحر رجز ۱ ۰/۳۹ مجموع بحور ۲۶۰ ۱۰۰/۰۰ ویژگی سبکی برخی از مهم‌ترین ویژگی سبکی آثار ناصر خسرو قبادیانی عبارتند از: استفاده معتدل از صنایع لفظی؛ کاربرد بحرهای سنگین (بحر هر قصیده دیوان در ابتدای آن مشخص شده‌است) و عدم استفاده از وزن‌های ضربی؛ محور عمودی قوی در اشعار (پیوستگی میان عناصر شعری در محور عمودی)؛ تعقید لفظی (تغییر در ارکان جمله و فهم دشوار آنها)؛ استفاده از تمثیلات، تعابیر و آیات قرآنی؛ کاربرد فراوان تشبیه و استعاره؛ استفاده از مفاهیم فلسفی و اصطلاحات منطقی؛ ساخت واژه‌های معادل برای کلمات عربی؛ عدم استفاده از الفاظ رکیک در کلام؛ استفاده از شعر به عنوان ابزار تبلیغ مذهب اسمعیلیه؛ انتقاد سخت از اوضاع اجتماعی زمانه؛ گزینش قافیه (گاهی در انتخاب قافیه خود را به زحمت می‌انداخت)؛ استفاده از قید «اندر»؛ کاربرد مفعول صریح با پیشوند «مر»؛ استفاده از «همی» بر سر فعل‌ها؛ حذف افعال به قرینه؛ صبغه دینی در عناصرِ صور خیال. بجز سفرنامه (که به سبک غزنوی است) بقیه آثارش به شیوه سبک سامانی نگاشته شده‌است.دیوان، ۱۳۸۹، ص ۱۰. | ## جمع‌بندی | دیوان‌های منتشرشده دیوان حکیم ابومعین حمیدالدین ناصر بن خسرو قبادیانی: مشتمل است بر: روشنائی‌نامه، سعادت‌نامه،...