موضوع مقاله: آموزش در بوسنی و هرزگوین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در بوسنی و هرزگوین | مقدمه: نخستین نهاد آموزش عالی قابل شناسایی در این سرزمین، مدرسه‌ای در زمینه فلسفه تصوف بود که غازی خسرو بگ در سال ۱۵۳۱ میلادی بنیان نهاد و پس از آن شماری دیگر از مدارس دینی نیز تأسیس شدند. | ## بخش 1: آموزش در بوسنی و هرزگوین | در سال ۱۸۸۷، در دوره کنترل عملی امپراتوری اتریش-مجارستان، یک مدرسه حقوق احکام اسلام برنامه پنج‌ساله‌ای را آغاز کرد. در دهه ۱۹۴۰، دانشگاه سارایوو به نخستین مؤسسه آموزش عالی غیردینی این شهر تبدیل شد و در دهه ۱۹۵۰ امکان ادامه تحصیل در مقاطع تکمیلی نیز فراهم آمد. نظام آموزشی بوسنی و هرزگوین به شدت غیرمتمرکز است؛ آموزش نه تنها در صلاحیت دولت مرکزی نیست بلکه در فدراسیون بوسنی و هرزگوین این مسئولیت تا سطح کانتون‌ها و حتی در برخی موارد شهرداری‌ها تفویض شده‌است. زبان‌های تدریس شامل زبان بوسنیایی، صربی و کرواتی می‌شوند و دبستان‌ها از خط لاتین یا سیریلیک بهره می‌گیرند. نظام آموزشی این کشور از سه سطح اصلی تشکیل شده‌است: آموزش ابتدایی، آموزش متوسطه و آموزش عالی. دانشگاه سارایوو که در سال ۱۹۴۹ گشایش یافت، نخستین دانشگاه سکولار این کشور بود و پس از آسیب‌های ناشی از جنگ بوسنی، با همکاری بیش از چهل دانشگاه دیگر بازسازی شد. آموزش ابتدایی آموزش ابتدایی در بوسنی و هرزگوین اجباری و رایگان است و همه کودکان از سن ۶ تا ۱۵ سالگی را دربرمی‌گیرد. این دوره نه سال به طول می‌انجامد و در سه چرخه سه‌ساله سازمان‌دهی شده‌است (سنین ۶ تا ۹؛ ۹ تا ۱۲ و ۱۲ تا ۱۵ سال). این ساختار از سال ۲۰۰۴ جایگزین نظام پیشین هشت‌ساله شد که کودکان را از سن ۶ تا ۱۴ سالگی در دو چرخه چهارساله (۶ تا ۱۰ و ۱۰ تا ۱۴ سال) پوشش می‌داد. نظام قدیمی هنوز برای کودکانی که پیش از سال ۲۰۰۴ وارد چرخه آموزشی شده بودند و نیز در برخی مناطق پس از آن تاریخ معتبر بود. | ## بخش 2: آموزش در بوسنی و هرزگوین | آموزش متوسطه آموزش متوسطه در بوسنی و هرزگوین نیز رایگان است و در دو قالب اصلی ارائه می‌شود: مدارس متوسطه عمومی (ژیمنازیا) و مدارس فنی و حرفه‌ای. تحصیل در این مقطع از سن ۱۵ سالگی (یا ۱۴ سالگی بر اساس نظام آموزشی پیشین) آغاز می‌شود و سه یا چهار سال ادامه دارد. بیشتر کودکان در بوسنی از شش سالگی وارد مدرسه می‌شوند و دوره متوسطه را در سن هجده یا نوزده سالگی به پایان می‌رسانند. دانش‌آموزانی که از مدارس متوسطه عمومی (ژیمنازیا) فارغ‌التحصیل می‌شوند، گواهینامه «ماتورا» (Matura) دریافت کرده و پس از قبولی در آزمون ورودی مؤسسه مربوطه می‌توانند در هر رشته دانشگاهی ثبت‌نام کنند؛ فارغ‌التحصیلان مدارس فنی نیز دیپلم دریافت می‌کنند. این دانشگاه‌ها در مجموع حدود ۹۰ دانشکده دارند که به‌عنوان مؤسسات آموزش عالی مستقل شناخته می‌شوند و آکادمی‌های هنری نیز در این شمار جای می‌گیرند. قانون آموزش عالی که در ژوئیه ۲۰۰۷ تصویب شد، مؤسسات خصوصی و دولتی را از نظر حقوقی برابر دانسته‌است. ساختار دوره‌های تحصیلی بر اساس قانون جدید، آموزش دانشگاهی بر پایه نظام واحدهای انتقال‌پذیر سازمان‌دهی شده و سه سطح دارد: دوره کارشناسی معمولاً سه تا چهار سال به طول می‌انجامد و ۱۸۰ تا ۲۴۰ واحد به دانشجو تعلق می‌گیرد. دوره کارشناسی ارشد دو سال طول می‌کشد و ۱۲۰ واحد ECTS دارد و مدرک «استاد علوم» یا «استاد هنر» اعطا می‌شود. دوره پی‌اچ‌دی پس از اتمام دوره کارشناسی ارشد آغاز می‌شود، معمولاً سه سال به طول می‌انجامد و لقب «دکترای علوم» یا «دکترای هنر» پس از اتمام آن اعطا می‌گردد. دانشگاه‌ها همچنین می‌توانند دوره‌های تخصصی تکمیلی یک تا دو ساله ارائه دهند که در پایان آنها عنوان «متخصص» در یک حوزه خاص مانند پزشکی اعطا می‌شود. | ## بخش 3: آموزش در بوسنی و هرزگوین | تأمین مالی و حاکمیت بر اساس قوانین و مقررات جاری، مؤسسات آموزش عالی از سوی مقامات جمهوری صربسکا یا فدراسیون بوسنی و هرزگوین تأمین مالی می‌شوند؛ بنابراین فعالیت‌های آموزش عالی یا تابع قوانین جمهوری صربسکا هستند یا قوانین فدراسیون بوسنی و هرزگوین، در حالی که وزارت امور مدنی در سطح دولت مرکزی وظیفه هماهنگی فعالیت‌های آموزش عالی دو نهاد را برعهده دارد. اصلاحات و فرایند بولونیا یکی از پیش‌نیازهای اصلی اصلاحات، تصویب قانون آموزش عالی در بوسنی و هرزگوین بود. پس از تصویب این قانون، چالش‌هایی مانند تأسیس مراکز و شورای تأمین مالی باید برطرف شوند. اصلاحات درون دانشگاه‌ها نیز چالش‌برانگیز است؛ از جمله اجرا و پیاده‌سازی نظام ECTS و ضمیمه‌های دیپلم و سایر ابتکارات فرایند بولونیا. پیشینه نخستین نهاد آموزش عالی در بوسنی و هرزگوین، مدرسه فلسفه تصوف بود که غازی خسرو بگ در سال ۱۵۳۱ میلادی در کنار مسجد غازی خسرو بگ بنیان نهاد. در سال ۱۸۸۷، در دوره کنترل اتریش-مجارستان، یک مدرسه حقوق احکام اسلام برنامه پنج‌ساله‌ای را آغاز کرد. دانشگاه سارایوو در سال ۱۹۴۹ به همت جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی گشایش یافت و پس از آن دانشگاه‌های منطقه‌ای دیگری نیز تأسیس شدند که سنت‌های آموزشی محلی را - مانند معدن‌کاری در توزلا - ادامه دادند. دانشگاه سارایوو در جریان جنگ بوسنی آسیب جدی دید اما بعدها با همکاری بیش از چهل دانشگاه دیگر بازسازی شد. | ## جمع‌بندی | در سارایوو سنت کهن فرانسیسکنی نیز وجود دارد که دانشکده الهیات فرانسیسکن‌ها بخشی از آن است.