موضوع مقاله: تیغه (باستان‌شناسی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تیغه (باستان‌شناسی) | مقدمه: این فرایند را تکه‌برداری از سنگ می‌نامند و باستان‌شناسان از آن برای بررسی روش‌های ساخت ابزار و درک فناوری انسان‌های گذشته استفاده می‌کنند. | ## بخش 1: تیغه (باستان‌شناسی) | تیغه معمولاً دو برابرِ پهنای خود طول دارد و کناره‌های آن موازی یا تقریباً موازی است. تیغه‌ها از سنگ‌هایی ساخته می‌شوند که ساختار بلوری ریز و شکننده دارند و می‌توان آن‌ها را به‌راحتی به شکل‌های صاف و تیز درآورد. این نوع ابزار در دورهٔ فراپارینه‌سنگی (پارینه‌سنگی پسین) رواج یافت، هرچند نمونه‌هایی از آن در دوره‌های قدیمی‌تر هم دیده می‌شود. لبه‌های تیز تیغه‌ها کاربردهای گوناگونی داشتند، از جمله در ساخت نیزه، خراشنده برای کار با چرم یا چوب، و ابزارهای حکاکی به نام «بورَن». سنگی که تیغه از آن جدا می‌شود «هستهٔ تیغه» نام دارد و اگر همهٔ زاویه‌های مناسبش برای تراش از بین برود، به آن «هستهٔ مصرف‌شده» می‌گویند. تیغه‌های کوچک‌تر از ۱۲ میلی‌متر را «ریزتیغه» می‌نامند که در دورهٔ میان‌سنگی به‌عنوان بخش‌هایی از ابزارهای مرکب به کار می‌رفتند. باستان‌شناسان تیغه‌ها را بر اساس اندازه و شکل و حتی خراش‌های میکروسکوپیِ به‌جا مانده از تراش، دسته‌بندی می‌کنند تا دریابند این ابزارها چگونه، توسط چه کسانی و برای چه کاربردی ساخته شده‌اند. | ## بخش 2: تیغه (باستان‌شناسی) | بررسی باستان‌شناسی باستان‌شناسان برای مطالعهٔ تیغه‌های سنگی و ابسیدینی از روش‌های گوناگونی استفاده می‌کنند که هرکدام به درک بهتر نقش و کاربرد این ابزارها در جوامع کهن کمک می‌کند. تحلیل سایش – آثار میکروسکوپی به‌جامانده از استفاده بر سطح تیغه‌ها بررسی می‌شود تا نوع کاربری آن‌ها مانند برش، خراش، اره‌کردن یا کوبیدن مشخص شود.Mazzucco et al. تحلیل میکروسکوپی – با بهره‌گیری از میکروسکوپ، ساختار بیرونی و درونی تیغه‌ها بررسی می‌شود تا روش‌های ساخت مانند حرارت‌دهی یا فشاردهی در تیغه‌های سنگی و ویژگی‌های بافت شیشهٔ آتشفشانی در تیغه‌های ابسیدینی مشخص گردد.Inizan et al. تحلیل باقیمانده‌ها – با بررسی آثار آلی و معدنی باقی‌مانده بر سطح ابزارها، می‌توان به نوع خوراک، آیین‌ها، اقتصاد و کاربرد ابزار پی برد. تاریخ‌گذاری هیدراسیون ابسیدین – روشی ژئوشیمیایی برای تعیین سن مطلق یا نسبی ابزارهای ساخته‌شده از ابسیدین است. کارکرد و استفاده تیغه‌ها کاربردهای متنوعی در زندگی روزمرهٔ انسان‌های کهن داشتند: ذبح و برش – برای بریدن گوشت، آماده‌سازی خوراک، ساخت ابزار و تراش چوب یا استخوان به‌کار می‌رفتند. شکار – در ساخت پیکان و سرنیزه استفاده می‌شدند و کارایی در شکار و صید را افزایش می‌دادند. | ## بخش 3: تیغه (باستان‌شناسی) | فرآوری گیاهان و مواد – برای درو، بریدن الیاف، آماده‌سازی مواد بافتنی و خردکردن دانه‌ها به کار می‌رفتند. کاربرد آیینی و نمادین – در میان برخی جوامع بومی کالیفرنیا، تیغه‌ها در آیین‌ها و رقص‌ها نماد قدرت و پیوند نیاکانی بودند. کارکرد تیغه‌ها میان قبایل و مناطق متفاوت بود، اما در بیشتر فرهنگ‌ها نقش مهمی در زندگی روزانه داشتند.Rust, H. در پژوهشی انجام‌شده در سال ۲۰۰۲ در تهران، باستان‌شناسان شش محوطهٔ پیشاتاریخی را بررسی کردند و نشان دادند که در اواخر نوسنگی و مس‌سنگی، با گسترش ابزارهای ساده‌تر، تخصص در ساخت ابزار سنگی کاهش یافت و مردم تیغه‌های خود را در خانه می‌ساختند.Fazeli et al. در آن منطقه، ۹۲ درصد ابزارها از سنگ چرت محلی ساخته شده بود و وجود ابسیدین در میان آن‌ها، نشانهٔ دادوستد با مناطق دیگر برای به‌دست‌آوردن مواد خام بود. در بلیز نیز، تیغه‌های یافت‌شده در موزهٔ «اَمبرگریس کی» وابسته به دوران مایا، عمدتاً از ابسیدین وارداتی از هندوراس، مکزیک و گواتمالا ساخته شده بودند. | ## جمع‌بندی | در دههٔ ۱۸۹۰ نیز در کالیفرنیا، تیغه‌های ابسیدینی ارزش فرهنگی بالایی داشتند و در برخی قبایل به‌عنوان میراث خانوادگی نگهداری می‌شدند.Rust, H.