موضوع مقاله: عبدس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عبدس | مقدمه: عبدس (به عربی: ، به عبری: ) روستایی فلسطینی در بخش غزه بود که در فاصلهٔ نزدیک به ۳۰ کیلومتری شمال شرقی شهر غزه قرار داشت. | ## بخش 1: عبدس | این روستا بر زمینی هموار در جلگهٔ ساحلی و در ارتفاع ۷۵ متری از سطح دریا واقع شده بود و از سوی شرقی با وادی‌ای هم‌نام محدود می‌شد. در سال ۱۹۴۵ جمعیت عبدس ۵۴۰ نفر و مساحت زمین‌هایش ۴٬۵۹۳ دونوم بود که ۱۸ دونوم آن را بافت مسکونی تشکیل می‌داد. عبدس بر ویرانه‌های روستای کنعانی «حداشه» بنا شده بود و آثار باستانی گوناگونی از دوره‌های رومی و بیزانسی در آن یافت شده‌است. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و در پی حملهٔ تیپ ۸۴ گیواتی در ۸ تا ۹ ژوئیه ۱۹۴۸ تخلیه و ویران شد. پیشینه گورهایی متعلق به سده‌های ششم و هفتم میلادی و سفال‌های بیزانسی در این مکان یافت شده‌است.Dauphin, 1998, p. 872 بر پایهٔ منبع عربی، ساکنان در جریان بازسازی زمین‌های کشاورزی در حدود سال ۱۹۳۸ در شمال غربی روستا گورهای باستانی را کشف کردند که درون آن‌ها اسکلت‌هایی با جمجمه‌های بزرگ و چراغ‌های روغنی (سراج) یافت شد. اسناد صلیبی سدهٔ دوازدهم میلادی که به موقوفات و اسناد زمین کلیسای لاتین مربوط می‌شوند، از سکونتگاهی در این روستا با نام «هبده» (Hebde) یاد کرده‌اند. عبدس در سده پانزدهم میلادی نیز مسکونی بود و در اسناد مملوکی به عنوان وقف ثبت شده‌است. دورهٔ عثمانی بر پایهٔ دفتر مالیاتی سال ۱۵۹۶ عثمانی، عبدس روستایی در ناحیهٔ (نَهیه) غزه از سنجق غزه بود و ۳۵ خانوار با جمعیتی برآوردی نزدیک به ۱۹۳ نفر داشت که همگی مسلمان بودند. | ## بخش 2: عبدس | 119 آلبرت زوکین بر پایهٔ فهرست رسمی روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ دریافت که عبدس ۱۲ خانه و ۵۳ نفر جمعیت داشت؛ هرچند شمارش جمعیت تنها مردان را دربرمی‌گرفت.Socin, 1879, p. 409 دورهٔ قیمومت بریتانیا در دورهٔ قیمومت بریتانیا، خانه‌های روستا از خشت خام ساخته شده بودند و کوچه‌های باریکی آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کرد. در اواخر دورهٔ قیمومت، خانه‌های نوسازی در امتداد دو جاده‌ای که عبدس را به مجدل و جادهٔ یافا پیوند می‌داد بنا شدند. با این حال، چون شمار چاه‌های حفرشده اندک بود، ساکنان برای کشاورزی عمدتاً به بارش باران وابسته بودند. 9 این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ به ۴۲۵ نفر در ۶۲ خانه افزایش یافت که باز هم همگی مسلمان بودند.Mills, 1932, p. 137 آموزش برخی از ساکنان عبدس به آموزش اهمیت می‌دادند و مکتب‌خانه‌ای (کُتّاب) در حارهٔ شرقی نزدیک چاه برپا کرده بودند. آموزگار آن شیخ مصطفی از سوافیر بود که قرآن و حساب را در برابر مقداری غله از خانوادهٔ هر دانش‌آموز تدریس می‌کرد. پس از سال ۱۹۴۴ دانش‌آموزان عبدس در مدرسهٔ ابتدایی عراق سویدان که در سال ۱۹۴۲ ساخته شده بود با دانش‌آموزان بیت عفا مشترکاً درس می‌خواندند و شمار کل دانش‌آموزان سه روستا در اواخر دههٔ ۱۹۴۰ به ۱۰۴ نفر می‌رسید. جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها روزنامهٔ فلسطینی «فلسطین» در اواسط فوریهٔ ۱۹۴۸ گزارش داد که نیروهای اسرائیلی عصر ۱۷ فوریه با سه خودروی بزرگ به عبدس رسیدند. | ## بخش 3: عبدس | شبه‌نظامیان محلی با آنان درگیر شدند و نبرد بیش از یک ساعت ادامه یافت تا مهاجمان به سوی نگبا عقب نشستند. 105 در ۸ ژوئیه ۱۹۴۸ و همزمان با پایان یافتن نخستین آتش‌بس جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، تیپ ۸۴ گیواتی در جبههٔ جنوبی به پیشروی پرداخت تا با نیروهای اسرائیلی در نقب ارتباط برقرار کند. گردان سوم تیپ شبانه به روستا حمله برد و «نبردی طولانی» با دو گروهان از ارتش مصر درگرفت. بر پایهٔ اسناد هاگانا، اسرائیلی‌ها «تا ساعات بامدادی پاکسازی موضع را به پایان نرساندند». روشن نیست که ساکنان عبدس در آن هنگام اخراج شدند یا نه، اما هاگانا مدعی شد تجهیزات نظامی از مصری‌ها به دست آمد. نیروهای مصری در ۱۰ ژوئیه تلاش کردند روستا را بازپس گیرند اما پس از تحمل «تلفات سنگین» ناکام ماندند. بر پایهٔ ادعای هاگانا، پیروزی دوم اسرائیل در عبدس نقطهٔ عطفی در پیشروی تیپ گیواتی بود؛ چرا که از آن پس نیروهای تیپ تا پایان جنگ از هیچ موضعی عقب‌نشینی نکردند. جمال عبدالناصر که در آن زمان افسر جوانی در این جبهه بود، بعدها نوشت: «در نخستین روز آتش‌بس، دشمن [نیروهای اسرائیلی] به روستای عربی عبدس که در خطوط ما نفوذ کرده بود حمله آورد». | ## جمع‌بندی | شهرک مرکز شاپیرا در سال ۱۹۴۸ در نزدیکی آنجا تأسیس شد و بخشی از زمین‌های اطراف محل روستا را زیر کشت برد، هرچند تا سال ۱۹۹۲ بر روی زمین‌های خود عبدس قرار نداشت.