موضوع مقاله: ادبیات کنادا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات کنادا | مقدمه: گواه‌های ادبی این زبان گستره‌ای نزدیک به یک‌هزاروپانصد ساله دارند و برخی آثار ادبی ویژه در سنت‌های غنی نسخه‌شناسی از سده نهم میلادی تا امروز برجای مانده‌اند. | ## بخش 1: ادبیات کنادا | زبان کنادا معمولاً به سه دوره زبانی بخش می‌شود: کهن (۴۵۰–۱۲۰۰ میلادی)، میانه (۱۲۰۰–۱۷۰۰ میلادی) و نوین (۱۷۰۰ تا کنون). ویژگی‌های ادبی آن به سه شاخه جینی، لینگایتی و ویشنوی دسته‌بندی می‌شوند که نشان‌دهنده نقش برجسته این سه آیین در شکل‌دهی و پرورش بیان کلاسیک این زبان تا آغاز دوره نوین است. از زمان نگارش «کاویراجامارگا» (نزدیک به ۸۵۰ میلادی) تا اواسط سده دوازدهم، ادبیات کنادا تقریباً به‌طور انحصاری به دست نویسندگان جینی پدید آمد که حامیان مشتاقی در میان پادشاهان ، گانگا، راشتراکوتا، هویسالا و یاداوا یافتند. جنبش لینگایتی سده دوازدهم ادبیات تازه‌ای آفرید که در کنار آثار جینی شکوفا شد و با کاهش نفوذ جینی در دوره امپراتوری ویجایاناگارا در سده چهاردهم، ادبیات ویشنوی نوینی در سده پانزدهم به‌سرعت رشد کرد. پس از فروپاشی امپراتوری ویجایاناگارا در سده شانزدهم، ادبیات کنادا با پشتیبانی فرمانروایان گوناگون از جمله پادشاهی میسور و ادامه یافت. در سده نوزدهم، گونه‌های ادبی نوینی مانند داستان کوتاه و رمان از ادبیات انگلیسی وام گرفته شد. در سال ۲۰۲۵ نیز بانو مشتاق با مجموعه داستان چراغ دل برنده جایزه جهانی من بوکر شد. درونمایه و گونه‌های ادبی + عروض بومی کنادا از سده هفتم میلادی ادبیات دورهسده هفتمچاتّاناپیش از سده نهمبداندگابّامپیش از سده نهمملوادوپیش از سده نهمباجانگابّامپیش از سده نهمگادیاکاتاپیش از سده نهماکّاراپیش از سده نهمراگالهسده دهمسده یازدهمشارا سده یازدهمکوسوما شاتپادیسده یازدهمبوگا شاتپادیسده یازدهمبامینی شاتپادیسده یازدهمپاریواردهینی شاتپادیسده یازدهمواردهاکا شاتپادیسده یازدهمبداگو۱۱۶۰هادوگابّا۱۱۶۰سانگاتیا۱۲۳۲سولادیسده شانزدهماوگابوگاسده شانزدهمموندیگهسده شانزدهم در دوره آغازین و آغاز سده‌های میانه، میان سده‌های نهم تا سیزدهم، نویسندگان عمدتاً جینی و لینگایتی بودند. 166–187 در فاصله سده‌های سیزدهم تا پانزدهم، نوشته‌های جینی کاهش یافت و آثار سنت لینگایتی افزایش پیدا کرد؛ نویسندگان ویشنوی نیز مشارکت داشتند. 192–200 دگرگونی مهمی در دوره «بَکتی» (سرسپردگی) از سده دوازدهم رخ داد: ادبیات درباری کاهش یافت و گونه‌های کوتاه‌تر مانند «واچانا» و «کیرتانه» که برای مردم عادی دسترس‌پذیرتر بودند، محبوبیت یافتند.Shiva Prakash (1997) p. 163 ادبیات کنادا به سنت‌های شفاهی و آوازی فولکلوریک نزدیک‌تر شد و موسیقایی‌بودن ویژگی بارز آن گشت، هرچند برخی شاعران تا سده هفدهم به شیوه کهن «» ادامه دادند.Shiva Prakash (1997), pp. 167, 202 وزن سنسکریتی چمپو (شعرهایی با ابیات در اوزان گوناگون آمیخته با بندهای نثری) پرکاربردترین شکل مکتوب از سده نهم بود، گرچه از سده دوازدهم رو به فراموشی نهاد.Rice E.P. 4002–4003 افزون بر ادبیات دینی، گونه‌هایی مانند عاشقانه، داستانی، هجوی، ترانه‌های فولکلوریک، افسانه‌ها و تمثیل‌ها و نیز رساله‌های موسیقی رواج داشت. درونمایه‌های ادبیات کنادا دستور زبان، فلسفه، عروض، بلاغت، تواریخ، زندگی‌نامه، تاریخ، نمایشنامه و آشپزی و نیز واژه‌نامه‌ها و دانشنامه‌ها را دربرمی‌گرفت.Karmarkar (1947), p. شیپلی، بیش از پنجاه اثر دربارهٔ زمینه‌های علمی از جمله پزشکی، ریاضیات و اخترشناسی به زبان کنادا نگاشته شده‌اند.Shipley (2007), p. 528 ادبیات کنادا در این دوره عمدتاً بر برگ نخل نوشته می‌شد؛ با این حال بیش از ۳۰٬۰۰۰ کتیبه پایدارتر روی سنگ (شیلاشاسانا) و صفحه‌های مسی (تامراشاسانا) برجای مانده‌اند.Sahitya Akademi (1988), p. | ## بخش 2: ادبیات کنادا | 4392 و کتیبه جورا (جبل‌پور) دربارهٔ (۹۶۴ میلادی) نقطه‌عطف کتیبه‌شناختی سرایش کلاسیک کنادا شمرده می‌شود.Kamath (1980), p. 83 شعرهای سوگوارانه بر صدها «ویراگلّو» و «ماستیگلّو» که شاعران گمنام در وزن «کاندا» و «وریتّا» سروده‌اند، مرگ پهلوانان جان‌باخته و دلیری زنانی را می‌نالد که آیین «ساتی» به‌جای آوردند.Sahitya Akademi (1988), p. 183–184 شتاب دگرگونی به سوی سبک‌های نوین‌تر ادبی در آغاز سده نوزدهم افزایش یافت. نویسندگان کنادا نخست از ادبیات نوین زبان‌های دیگر به‌ویژه انگلیسی تأثیر پذیرفتند.Murthy (1997), p. 167 آموزش نوین انگلیسی و ارزش‌های لیبرال دموکراتیک دگرگونی‌های اجتماعی را الهام بخشید.Kamath (2001), pp. 1699 «» که در این دوره نگاشته شد، رساله‌ای دربارهٔ مردم کنادازبان، شعر و زبان آنان است.Rice B.L. 326 بخشی از آن یک دستور زبان کاربردی است و نمونه‌های نادرست و درست سرایش و سبک‌های بومی را که شاعران پیشین (پوراتانا کاوی‌ها) شناسایی کرده بودند شرح می‌دهد. 1474–1475 برخی مورخان «کاویراجامارگا» را به پادشاه راشتراکوتا نسبت می‌دهند اما دیگران بر این باورند که کتاب به الهام شاه و به قلم سریویجیا، نظریه‌پرداز و شاعر دربار نوشته شده‌است.Rice E.P. 1474, 1699 کهن‌ترین نثر موجود به کنادای کهن، «» (نیایش بزرگان، سده نهم) اثر است.Sastri (1955), p. 1253 آثار نویسندگان جینی ، و که در مجموع «سه گوهر ادبیات کنادا» نامیده می‌شوند، عصر کلاسیک کنادا را در سده دهم رقم زدند. پمپا که «» را در سال ۹۴۱ نوشت، یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان کنادا شمرده می‌شود.Bhat (1993), p. 1180 دیگر اثر کلاسیک پمپا، «» (یا «پمپا بهاراتا»، ۹۴۱) بر پایه حماسه مهابارته سروده شده‌است.Rice E.P. 68 رنّا شاعر دربار پادشاهان چالوکیای غربی و بود و از سوی ، زن جینی پارسا، نیز حمایت می‌شد. شاهکار شعری رنّا «ساهاسا بهیما ویجایا» (پیروزی بهیمای دلیر، همچنین «گادا یودّها» یا نبرد گرزها، ۹۸۲) است که ستیز بهیما و دوریودهانا در روایت او از حماسه مهابارته را شرح می‌دهد.Sahitya Akademi (1987), p. 1149 برخلاف پمپا که آرجونا و کارنا را بزرگ داشت، رنّا حامی خود ساتیاشرایا را ستود و او را به بهیما مانند کرد. 34 از جمله نوشته‌های او «کاویاوالوکانا» دربارهٔ دستور زبان و بلاغت و «کارناتاکا بهاشابهوشانا» (۱۱۴۵) دربارهٔ دستور زبان از نظر تاریخی اهمیت دارند.Sastri 1955, p. | ## بخش 3: ادبیات کنادا | 19–21 دستاورد مهم این دوره استقرار اوزان بومی (راگاله، تریپادی، سانگاتیا و شاتپادی) در ادبیات بود. دو فیلسوف نام‌آور این دوره، رامانوجاچاریا و مدهواچاریا، بر فرهنگ منطقه تأثیر ژرفی نهادند.Kamath (1980), pp. 50–52, 54–56 گروش هویسالا در آغاز سده دوازدهم از جینیسم به ویشنوپرستی، بعدها ضربه‌ای به ادبیات جینی وارد ساخت. در دهه‌های پسین، نویسندگان جینی با رقابت ویراشیواها روبه‌رو شدند و از سده پانزدهم با نویسندگان ویشنوی نیز رقابت کردند. این رویدادها چشم‌انداز ادبی سرزمین کنادازبان را برای همیشه دگرگون ساخت.Rice E.P. 66 یکی از نخستین نویسندگان ویراشیوا بیرون از سنت واچانا، شاعر هریهارا (یا هریسوارا) بود که زیر حمایت «گیریجاکالیانا» را در ده بخش به شیوه کهن چمپوی جینی سرود و داستان ازدواج شیوا و پارواتی را بازگفت.Sastri (1955), pp. دوره ویجایاناگارا و پس از آن با برپایی امپراتوری ویجایاناگارا در سده چهاردهم و کاهش نفوذ جینی، ادبیات ویشنوی سده پانزدهم به اوج رسید. 365 سروده‌های عبادی هاریداساها که با موسیقی اجرا می‌شد، شکل تازه‌ای از بیان معنوی را پدیدآورد. پس از افول امپراتوری ویجایاناگارا در سده شانزدهم، حمایت از ادبیات کنادا از سوی فرمانروایان منطقه‌ای ادامه یافت. دوره نوین در سده نوزدهم، ادبیات کنادا زیر تأثیر ادبیات انگلیسی و ارزش‌های نوین اجتماعی دگرگونی ژرفی را آغاز کرد. گونه‌های ادبی تازه‌ای مانند روایت نثری، رمان، داستان کوتاه، نقد ادبی و جُستار پذیرفته شدند و نثر کنادا رو به نوگرایی نهاد. در نیم‌سده اخیر، نویسندگان کنادازبان ۸ ، ۶۸ و ۹ در هند دریافت کرده‌اند.Murthy (1997), p. 190 در سال ۲۰۲۵، بانو مشتاق با مجموعه داستان «چراغ دل» برنده جایزه جهانی من بوکر شد. دیگر پژوهشگران کهن‌ترین کتیبه کنادا را به ۴۵۰ تا ۵۰۰ میلادی تاریخ‌گذاری کرده‌اند.; ; دانشمندانی چون و نیز دربارهٔ تاریخ‌گذاری کتیبه‌ها نظرهای گوناگونی ارائه داده‌اند. 81 کنادای کهن (۴۵۰–۱۲۰۰ میلادی) کنادای میانه (۱۲۰۰–۱۷۰۰ میلادی) کنادای نوین (۱۷۰۰ تا کنون) ویژگی‌های ادبی هر دوره با سه آیین عمده جینی، لینگایتی و ویشنوی پیوند تنگاتنگ دارد.Kittel in Rice E.P. | ## جمع‌بندی | 355–365 هرچند بیشتر ادبیات پیش از سده هجدهم دینی بود، آثار دنیوی نیز نگاشته شد.Rice E.