موضوع مقاله: سلسله بلیدیی(بوسعیدی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سلسله بلیدیی(بوسعیدی) | مقدمه: از امرای برجسته و نامدار طایفه «بلیده ای» در اواخر قرن هفدهم و اوایل قرن هجدهم میلادی (حدود سال‌های ۱۰۰۹هجری قمری) بر منطقه تاریخی کیچ مکران و شهر بولیده پاکستان حکمرانی می‌کرد. | ## بخش 1: سلسله بلیدیی(بوسعیدی) | وی و خاندانش نقش مهمی در بسط قدرت و توسعه‌ شهرسازی در این منطقه داشتند.تاریخچه و نقش دودمان بلیده‌ای به رهبری شاه ابوسعید در مکران شامل ابعاد زیر است : ۱. دوران طلایی حکومت بلیده‌ای‌ها، طایفه بلیده‌ای یکی از مقتدرترین حکومت‌های محلی در منطقه مکران بودند. شاه ابوسعید بلیده‌ای یکی از برجسته‌ترین حاکمان این سلسله بود که موفق شد قلمرو خود را در منطقه بلوچستان پاکستان تحکیم بخشد و ثبات سیاسی و امنیتی مناسبی را برای مردم منطقه مکران ایجاد کند. پایتخت و قلمرومرکز قدرت و قلعه فرمانروایی این خاندان در شهر باستانی قصرقند قرار داشت. شاه ابوسعید و دیگر امرای بلیده‌ای بر مناطق وسیعی از کیچ (Kech)، پنجگورو گوادردر ایالت بلوچستان پاکستان کنونی مسلط بودند. ساختار اجتماعی و اقتصادیدر دوره حکومت شاه ابوسعید، نظام آبیاری و کشاورزی (به‌ویژه قنات‌ها) رونق گرفت و امنیت راه‌های تجاری که مکران را به هند و ایران متصل می‌کرد، تأمین شد. وی با طوایف محلی دیگر از جمله گیچکی‌ها و جدگال‌ها مناسبات پیچیده‌ای داشت و اقتدار نظامی این خاندان موجب شد تا مالیات‌ها به‌طور منظم وصول شود. انقراض سلسله بلیده‌ای پس از درگذشت شاه ابوسعید و سایر امرای مقتدر، نزاع‌های درون‌قبیله‌ای و ظهور قدرت‌های جدید محلی باعث تضعیف سلسله بلیده‌ای شد. دودمان میربدروالدین خان(بدروخان) بن شیه قاسم بعداز پایان سلطه خاندان بوسعیدی و از دادن کیچ‌مکران نگاهشان به سمت مکران غربی [پیشین،راسک و فیروزآباد،پارود،سربازکلات،گه‌وقصرقند] دوخته شد که آخرین سنگر بلیده‌ای ها قلعه شاهی تمپ بود.که میربدروخان در آن قرار داشت.بعد ایشان میرحسن خان جانشین پدر شد ولی بازهم این قلعه از دست ایشان بوسیله گیچکی ها و هوت‌ها گرفته شد. میرحسن چهارفرزند پسر داشت: ۱-میربدروالدین دوم حاکم پیشین(باهو‌دشتیاری‌نوارساحلی) جانشین میریوسف خان اول ۲-میرنواب حاکم پارود جانشین ملامیاخان ۳-میردوستین حاکم سرباز کلات جانشین میرعبدالکریم خان ۴-میرشیرخان (بعداز دست دادن تمپ در آنجا ماندگار شد) تاریخچه (یوسف محتشمی) هرچنددر مورد چگونگی استیلاء سلسله بلیده ای بربلوچستان دانسته های ما اندک است اما درمورد سقوط سلطنت بلیده ای اطلاعات کاملی وجود دارد که از طریق مورخین زیادی روایت شده است . در این دوران از تاریخ بلو چستان فرقه ذکریه که یکی از فرق شیعه است درمکران از حیث جمعیت و قدرت بسیار رشد کرده وبصورت یک عقیده عمومی و مقبول نزد اکثر اهالی مکران انروز مورد پذیرش واقع شده بود .اخرین سلاطین بلیده ای قصد داشتند به هر نحو ممکن است گسترش این مذهب جلوگیری کرده و سعی در نابود کردن انان داشتند.شاه بلار اخرین پادشاه سلسله بلید ه ای از نظر مذهبی سخت پایبند به اهل سنتبود و سختگیریهای زیادی را بر ذکریها قرار دادوی مقر حکومت خود را از کیچ در مرکز قلمروی خودکه دارای اکثریت ذکری بود به گوادر در جنوب منتقل کرد.اما این انتقال باعث دوری شاه بلیده ای از مرکز جغرافیایی وجمعیتی مملکت گردی.این اختلاف مذهبی و دوری شاه از مراکز جمعیتی کشورباعث شکل گیری شورشی شد که توسط ملک دینار گچکی که در انزمان خلیفه ذکری ها بود رهبری میشد.ملک دینار با تحریک ذکری ها به شورش سر از اطاعت شاه بلیدی های پیچیدند و با پیوستن دسته های مذهبی مختلف که در انروزگار در بلوچستان موجود بودند و از سیاست،مذهبی شاه بلال به ستوه امده بودند باعث گسترش شورش شد و شورشیان راه کیچ که مرکز کشور بود در پیش گرفتند نماینده شاه بلال در کیچ پس از زد و خورد از پس شورش برنیامده و راه گوادر را در پیش گرفت . شاه بلال که از واقعه اگاه شد با چمعیتی اندک به قصد سرکوب شورش رهسپار کیچ شد ذکریها به رهبری ملک دیناردرتمپ موضع گرفتند و در درگیری سختی که بین شاه بلال و ذکریها رخ داد شاه بلال به سختی مجروح شد و اقدام به عقب نشینی بسوی گوادر کردند .اردوی شاه بلال که در کنار یک چشمه اطراق کرده بودند مورد هجوم تعاقب کنندگان ذکری واقع شدند و شاه بلال در این حمله شهید شد و این چشمه که تا اکنون وجوددارد به «سردار اپ» مشهور گردیدپس از ان ملک دینار گچکی سردسته شورشیان توانست تمام مکران انروز را به تصرف خود در اورد و سلطنت بلیده ای ها عملا" از بین رفت این واقعه بین سالهای ۱۷۳۲ تا ۱۷۴۰ میلادی واقع شد. بدنبال سقوط دولت عباسی و هجوم مغول قبایل عربی تحت فشار فزاینده مهاجرین ترک وتاتار دردرون فلات ایران قرار گرفتند. قبایل عرب پیش ازاین به شکل عشایرو قبایل کوچ نشین و صحرا نورد در مراتع سرسبز فلات ایران معیشت می نمودندهمراه با ورود مغولان به ایران قبایل و گروههای زیادی از صحرا نشینان ساکن ترکستان و مغولستان بهمراه سپاه مغول راه سرزمین های افسانه ای غرب اسیارا در پیش گرفتند بدنبال سلطه ایلخان مغول بر سراسر فلات ایران اعراب که قبل از ان امتیازات ویژه و مراتع بسیاری در اختیار داشتند به یکباره به قومی مقهور درسرزمین ایران تبدیل شدند.مغولان که هنوز به شمن پرستی و شرک مشغول بودنداسلام رادشمن اعتقادات و پایه های حکومتی خویش تلقی می کردند و برای تحکیم سلطه خود بر ایران از عناصر رافضی که در دشمنی با قاطبه مسلمین دست کمی از مغولان نداشتند به خدمت گرفتند از جمله این عناصر وطن فروش میتوان ازوزیر هولاکو خان مغول اشاره کرد و با تحریک وی خان مغول به بغدا د ایلغار نمود و با بر انداختن خلافت بغداد را نیز ویران کرد . در چنین اوضاع و احوالی نه تنها فلات ایران زیر سم ستوران ترک وتاتار لگد کوب میشد بلکه شامات و عراق نیز تحت سلطه و ایلغار ترک وتاتار بود دراین شرایط گروههایی از مردم به نقاط امن مهاجرت کردند یکی از این مناطق مکران بود . در این مهاجرتها بر خی از قبایل عربی که درون فلات ایران پراکنده بودند راه مکران را در پیش گرفتند قبایل عربی مهاجر به مکران گروههای مختلفی را شامل می شدند که درزیر پرچم هویت عربی جمع شده و با اتحاد سعی در دفع تهاجمات داشتند در این دوره داخل مجتمعات عربی گروههای مختلف منجمله خوارج با تمسک بر هویت مشتر ک عربی و اسلامی متحد شدند . این قبایل عربی مرکزیت خود رابه شهر بلیده منتقل کردند و دولت عربی خاص خود را تاسیس کردند که بر اساس ثقافت و هویت عربی اداره میشد و مقام شیخوخیت را دوباره احیا کردند سلسه مراتب عربی تا یکصد سال اخیر در بین قبیله بلیده ای مر سوم بوده است .قبایل متحد عربی در سده نه هجری با موج جدیدی از مهاجرت قبایل عربی مواجه گردید که به مهاجرتهای رند موسوم بود و قبایل رند که خود را به اعراب شام و حلب نسبت می دادند از اعراب شامی بودند پس از سکونت در فارس و سیستان بر اثر فشارهای دولت ال کرت به درون بلوچستان رانده شده بودند این اتفاق برای دولتعربی که پس از این به بلیده ای موسوم گردیده بود بصورت خوشایندی درامده و دراولین سالهای حضور قبایل رند در بلوچستان اتحادی محکم بین قبایل رند و بلیده ای که از گروههای مختلف عربی تشکیل میشدند ایجاد گردید قبایل رند پس ازدرگیریهای مختلف با قبایل لاشار و تخته قاپو نمودن قبایل تورانی بر تمامی توران( شمال و شمال شرق بلوچستان که امروزه سراوان و جهلاوان نامیده میشوند)مسلط شدند و از این تاریخ به بعد حکومت های مکران و تورانمشترکان" بلوچستان را تشکیل می دادند . با تسلط قبایل عربی رند تحولات در صحنه سیاسی بلوچستان قبایل عربی بلیده کیچ مرکز مکران را که تحت سلطه هوت ها بود با زعامت ابوسعید بلیده ای متصرف (1009هجری) شدند و چند سال بعد با شکست دادن ملک میرزا(سلطان کیچ و بمپورحاکم) دست نشانده فارس تمامی مکران را متصرف شدند (1029هجری) فریدی به نقل از اخوند محمد صدیق در صفحه 327 کتابش بیان میدارد: «ان البلیدیین قد ورثوا من قبیلة الهوت تاج الملک وعرشة وصولجانه وتشتمل عمارة البلیدیین على عشائر کثیرة العدد أغلبها منحدر من الزیدیین ـ بنی زید ـ وهم المسمون بالبلیدی خاصة وفیها قبیلة الشکاّنی ویقولون إنهم من سلالة الأمیر نورالمعروف عند البلوش وأصل عائلته من نی زیدوفیهااللندرانیون وهم کثیروا العددویقال لهم أولاد ـ لندر ـ أما الفخذ المهم فی تاریخ هذه العمارة الکبیرة والمسمى أولاد ـ حاجی ـ فهم رؤوس البلیدیین وقد کانوا أهل القیادة والسیادة فیهم وهم واللندریون من جد واحد ویقول بعض البلوش أن اللندریین والحاجیین جمیعا من قبیلة بنی زید ولا تزال قبیلة البلیدی من کبریات العمائرالبلوشیة وجمیع العشائر والأفخاذ المندرجة تحت هذا الأسم قبیلة بلوشیة سامیة الأصل » فریدی بیان می دارد که امیر ابا سعید فائد قبیله بلیده ای و رهبر اول انها در این زمان تمامی مکران شامل کیچ بلیده زاموران را متصرف شد در ذیل عین کلام فریدی اورده میشود«ولقد عرفت هذه المنطقة بجودة التمور وإشتملت إمارة البلیدی على قلعة کوشک وفیها قبیلة نشیروان وقلعة بلیدی وقلعة جد مرارزی وفیها بلوج ودشت ودراوغ والشامی وشاک وغیرها وکل هذه المناطق ومقاطعات مملوءه بالقبائل البلوشیة السامیةالأصیلة التی تبدلت أسماؤها الأولى بحکم تقادم العهود فی هذه البیئات وعندما تم لقبیلة البلیدی السیطرة الکاملة بإقامة هذه الإمارة سارع رجالها الى إحتلال قلعة کچ وبسبب ذلک فقد تمکنوا من السیطرة على جمیع مکران وطرقهاوأطرافها» در این زمان با پیروزیهای گسترده قبایل رند در شمال و حمایت قاطع بلیده ایها ازقبایل رندمیرچاکررهبر قبایل رند به مناطق سبی و پنجاب تا مولتان را متصرف می شود و مرکز حکومتی خود را به مولتان منتقل میکند و مناطق و ارتفاعات بالاناری , تا امتداد جبال و نلی ,بارکهان و بوگتی تا مرتفع ترین مناطق بلوچستان را به بلیده ای ها واگذار میکند با این پیروزیها قبایل عربی در بلوچستان در اوایل هپزاره دوم هجری اساس و پایه های دولت عربی بنا می شود که تا 117 سال ادامه می یابد تحت لوای این دولت فرهنگ و ثقافت عربی شکل گرفته و درسایه ادبیات و فرهنگ رشد می یابدوهمانگونه که با ورود اعراب به سرزمین ایران انقلاب بزرگ فکری علمی و هنری شکل گرفت و در سایه ان هویت ایرانی وشعر فارسی رشد کرد دراین زمان نیز حکومت عربی بلیده ای موجب رشد،فرهنگ ادبیات شکوفایی کشاورزی و احداث قنوات و انهار در جای جای بلوچستان شد و کشاورزی از رونق زیادی برخوردار شد و حتی اکنون نیز اگر به تاریخچه قنوات بلوچستان دقت شود متوجه میشوید که اکثر این قنوات در همین دوره از تاریخ پرشکوه احداث می شوند و از نظر شهر سازی نیز شهر های اباد بزرگی در مکران احداث میشوند و قریه های موجود بزرگ میشوند و ساختار اداری مکران در این زمان شکل میگیرذد ودر هر قریه ای که مرکزیت بلیده ای ها بودقلعه ها که مراکز حکومتی بودند تاسیس و تعمیر شدند و در جوار انه‌مساجدساخته‌ شدند،روحانیون به وظایف هدایت ورهبری مردم مشغول بودند قوانین شریعت اسلامی در تمامی مناطق تحت سلطه بلیده ای ها حاکم بود و حتی شخص حاکم در این فتره در مقابل قاضی هیچگونهامتیازی نداشت .ساختار اداری مدن و شهرهاسازمان یافت و صنعت کاران و سفالگران همیشضه تحت حمایت‌ شخص حاکم قرار داشتند و معمولا" محل اسکان صنعتگران نزدیک قلعه بود و شخص حاکم امنیت جانی و مالی صنعتگران را تضمین مینمودادبیات و شعر رشد کرد و در این دوره اولین اشعاربلوچی پدید امدند که بعدها به میراث فرهنگی بلوچها تبدیل شدند،ا ین دوره طلایی 117 سال طول کشید و در این بین 9شاه از سلاطین بلیده ای به تمامی مکران حکومت می کردندکه به قرار زیر میباشند: شاه ابوسعید شاه شکر الله شیخ قاسم شیخ زهری شیخ حسین شیخ عبدالله شیخ قاسم ثانی شیخ احمد شیخ قاسم و اخرین سلطان بلیده ای شیخ بلار (بلال). تاریخچه (خلیفه دادمحمد راسکی) چنانکه که گویندطایفة بلیدئیان از سرزمین عمان به مکران آمده‌اند. در سرزمین عمان شهری‌است به نام بلیده و ایشان از سرکردگان آن حدود بوده‌اند.و از نسل عربند و بَرّ نیز از قوم عرب بدوی عمان بوده متعلقین و بستگان بلیدئیان بوده‌اند،گویا بدلیل جنگ و یا به ادله دیگر به همراهی بلیدئیان از آن سامان هجرت کرده به مکران زمین آمده اند. در محدوده کیچ مکران شهری است موسوم به بلیده که احتمالاً بلیدئیان آن را آباد کرده اند. بنابر قولی بلیدئیان از باشندگان همین بلیده بوده‌اند همین بلیده بوده اند و لذا به بلیده ای مشهور شده اند. این قول صحت ندارد و بکلی غلط است،بلکه درست تریت قول این است که ایشان عربند و بعد از هجرت آنها به مکران ، نام فامیلشان را به نام سرزمین آنها بلیده ای نهادند.در زمان حکمرانی مَلِک ها ایشان بر ملکان غالب آمده و بر آنها تسلط یافتند و"قلعه میرى" مکران را در کیج تصرف نمودند. در این هنکام دین پلید ذاهى در مکران نفوذ پیدا کرده بود و بلیدئیان به اقتضای وقت، مرتد گشته ڈاهی مذهب شدند. چنانکه گویند:النّاسُ علی دینِ مُلوکِهِم اکثر مردم را به زور یا رضایت داخل دین خود می کردند. بلیدئیان را بوسعیدى نیز کَویند و این بخاطر جد اعلای آنان است که بوسعید نام داشت. چنانکه گویند بوسعید اکثر ممالک بلوچستان را در سیطره خود داشت و وقبرش در فره (پهره) گرمسیر مى باشد. بلیدئیان مدتها در کیج مکران حکمرانى کردندچون نوبت ایشان تمام شد، گیچکیان که جد اعلای آنها ملک دینار نام داشت قلعه میری را از دست ایشان گرفت و ایشان به گوادر رفته و در آنجا متمرکز شدند. ملک دینار لشکرکشی کرده بسوی آنان روانه گشت و در گوادر جدال عظیمى بین آنها در گرفت.در این جنگ، شیح بلال بلیده ای که سرپرست قوم خویش بود مقتول گردید و گوادر را نیز از دست ایشان گرفتند و اینچنین حکمرانی آنحدود به گیچکیان تعلق گرفت،گیجکیان نیز به مانند بلیدئیان داهى مذهب وذکرى بوده اند. بعد از آن بلیدئیان از باهودشتیارى، قصر قند، کَه، بنت تامَلِک جیدکان واز تمب وپیشین تا قلعه سرباز را تحت تصرف و سلطة خود داشتند. در زمان نصیرخان اول که خان کلات بلوجستان بود بین او و بلیدئیان جنگی در گرفت و بلیدئیان و گیجکیان مشرف به دین اسلام شدند. من از سلسلة بلیدئیان قدیم که در کیج مکران حکومت مى کردند، نام و نشانى یادداشت نکرده ام و براى اطلاع از این موضوع به تاریخ مکران ، تألیف قاضى عبد الرحیم صابر مراجعه کنید.آنچه که از عهد میر بدرالدین اول به من رسیده است، واضح بیان مى کنم: در آن زمان طایفة بریجى بوسیلة کشتى به سواحل بندر تیس و غیره پیاده شده در کنار دریا و دشت قِبلهان بارها به سرقت وغارت مبادرت مى کردند. میر دُرّا فرزند میرمراد که مردى شجاع و جنکَجو بود و بر من بدرستى معلوم نیست که برادر یا برادرزاده میربدرالدین بوده، به همراهى میرحسن پسر میربدرالدین، در کمال رشادت و بانبردهاى دلیرانه ایشان را شکست مى داده اند. شاعرى در این باره مى کوید: دُرّامَزَن زَهم اِد نه اِنت * حاجی حسن زِندَگ نه اِنت *مُلک گوڈلان پرداهتگ أنت این بیت شعر اشاره به زمانیست که در آن هنگام میر دُرّا به دست نادرشاه افشار اسیر شده بود. می گویند تا ۱۲ سالگی زندانی بوده و میرحسن فرزند میر بدرالدین هم درگذشته بود که لشکربریجی ها با دیگر متجاوزان و سارقان بار دیگر به آن حدود و ب حدال پرداختند. بریجی ها فرقه ای از دزدان هندی بودند که همیشه به سواحل مکران آمده و سواحل آن سامان را تاراج می کردن و مردم آن محدوده آمده اکثر زنان را اسیر کرده با خود می بردند.به جدال پرداختند. می گویند در نهایت میر دُرّا و میر حسن در جنگی شدید همة ایشان را به قتل رساندند تا دیگران از سرقت دست برداشتند. وهمه آن حدود از ستم ایشان آسوده شدند.من ازاحفاد و اولاد میردُرّا اطلاعی ندارم از نسل و فرزندانش نام و نشانی در دست نیست؛ شایدپسر نداشته واز نسل دختری با بلیدئیان پیوند داشته باشد و من کاملاً بی اطلاعم و آنچه از میر حسن و اولادش می دانم ذکر می کنم.و تیره ای از بلیدئیان که در قصرقند متمرکز بودند ایشان را گمشادزهی نامند با میر درا و میر حسن مقوم و خویشند ولی من از چگونگی پیوند آنان بی اطلاعم و آنچه می گویم از ذخیرة ذهنی است که از عهد میر حسن به دست من رسیده است. میرحسن و میردادکریم هر دو فرزندان میربدرالدین اول می باشند که بدروخان مشهور بود.همة بلیدئیان از رودخانةسرباز تا پیشین از نسل میرحسن و میر دادکریم می باشند حتی برخی از بلیدئیان قصرقند نیز به ایشان منسوب می شوند. تاریخچه‌ (اسماعیل مزاری) این قبیله بلیدی یا بلیدای یا بردی بلوچ، قبیله‌ای از استان‌های سند و بلوچستان پاکستان است. بنابراین، آنها از نوادگان حضرت اسماعیل، پسر حضرت ابراهیم هستند که پس از مهاجرت از یمن در حجاج ساکن شدند. در نتیجه این جنگ‌ها، این قبایل به عراق، عمان، سوریه، الجزایر، فلسطین، ایران و افغانستان مهاجرت کردند و پیام اسلام را در آنجا گسترش دادند. نه نفر از پادشاهان آنها در آنجا درگذشته‌اند، از جمله شیخ احمد، شیخ عبدالله، شیخ شکرالله، شیخ حسن، شیخ حسین، شیخ عمر، شیخ زهری، شیخ قاسم و شیخ بیلار بولیدی. تاریخچه(تاریخچه جنبشهای ملی در بلوچستان) نام این قبیله از دره بلیده واقع در مکران که ابتدا در آنجا سکونت داشتند، گرفته شده است. اسامی فرمانرویان بلیده­ای­ها بشرح زیر است: شیه بوسعید،شیه شکرالله،شیه قاسم،شیه زهری،شیه حسین،شیه احمد،شیه عبدالله،شیه قاسم.در مورد حکومت شیه­بوسعید شک و تردید وجود دارد. اما بهرحال او رهبر قبیله بلیده­ای بوده است.گچکی­ها بتدریج بصورت نیروی تهدید کننده­ای برای بلیده ای­ها در آمدند. در سال ۱۷۳۹ وقتیکه نادرشاه به مکران حمله نمود، شیه‌قاسم آخرین حاکم بلیده­ای­ از نادر خواست تا او را در برابر گچکی ها یاری رساند و نیز در عوض شیه­قاسم متعهد شد که در جنگ با هند او را کمک کند. ژنرال تقی­خان یکی از فرماندهان نظامی نادرشاه کیچ را بتصرف خود درآورد ولی نفوذ قدرت گچکی­ها همچنان افزوده میشد.ملک دینار سرانجام آخرین پایگاه بلیده­ای­ها یعنی گوادر را تصرف کرد. ­ تاریخچه (میرنصیرخان نوری خانکلات) میر نصیر خان احمدزی کامبرانی بلوچ در کتاب خود «تاریخ بلوچ و بلوچستان» می‌نویسد: «فرزندان شاه بیگ در دره بلیدی مکران زندگی می‌کردند. به همین دلیل، آنها به قبیله بلیدی معروف شدند.» او در ادامه کتاب می‌گوید که امیران بلیدی، که از قبیله ذکری بودند، در ۲۸ مارس ۱۶۲۳ میلادی حکومت مکران را به دست گرفتند که منجر به گسترش مذهب ذکری در مکران شد. در دوران اخیر، به ویژه در پی اسلامی شدن در دوران حکومت ژنرال ضیاء (۱۹۷۷-۱۹۸۸)، اکثر بلیدی‌های امروزی «نمازی» هستند، اصطلاحی محاوره‌ای برای اشاره به هر غیر ذکری. در حالی که ممکن است باورهای مذهبی آنها تغییر کرده باشد، آنها همچنان خود را میر به معنای رهبر می‌نامند، زیرا آنها در مکران حاکم باقی ماندند، جایی که برخلاف بقیه بلوچستان، جامعه بر اساس تقسیمات جایگاه اجتماعی تقسیم شده است. •وقایع دوران مکران بوسیعدی و خانات کلات: احمد خان ثالث: در سال ۱۶۶۶ به فرمانروایی رسید و شتابان نام فرمانروایی‌اش را از کمبرانی به احمد زهی تغییر داد. در دوران سمندر خان نیروهای آن‌کنون ایران برای فتح زمین‌های بلوچ‌نشین تاختند آنها پس از جنگ سهمگینی با کنفدراسیون قبیله‌ای رند دگارانی ءُ بوسعیدی در مکران و فرمانروایان خاران خودشان به مستونگ رساندند. سمندر خان خواست از طهماسب خان مبارزه فردی داشته باشند که در پایان سمندر خان توانست طهماسب را بکشد و نیروھای او را با خود همراه کند و ژوب، تل بوره، چوتایی به تاراج سمندر خان رسید و وی پس از شانزده سال فرمانروایی در سال ۱۷۱۴ مرد. سال ۱۷۱۴ احمد خان الرابع در قلعه‌میری کلات به تخت نشست وی با مرگ عمویش جانشین او شد. عبدالله خان احمد زهی: با تخت‌نشینی عبدالله خان او نخست توانست مناطق افراد خاندان لاشاری از جمله گاجان و گنداوک به تصرف خود در آورد. و نیز به قصد تاراج خضدار و آواران پرداخت در بخش آواران گروهی از ساکنین که بدون فرمانروا زندگی می‌کردند از ترس او به کوه‌ها پناه بردند و گمان داشتند از او در پناه می‌مانند اما او چون نیز شیفته خون‌خواری بود توانست در کوهها به آنها تاخت‌وتاز کند و آنها را بکشد و توانست تا منطقه فرمانروایی کنفدراسیون قبیله‌ای رند دگارانی ءُ بوسعیدی زمین‌ها را به تاراج خود ببرد. محمد نصیر خان که در آن وقت در خراسان حضور داشت به دیدار همسرش به قندهار روانهشد . او در مسیر به دیدار حاکمان محلی از اقوام بلوچ شد تا هر چه بیشتر آشنایت خود را بیشتر کند .مدتی نیز در زرآباد سکونت کرد در آن وقت با افرادی از گروه های مهدویت و اسماعیلیون ملاقات می کرد که از نژاد پرستی و تحقیر کنفدراسیون قبیله ای أزد مکران معروف به رند دگارانی ءُ بوسعیدی مواجه بودند . او نیز از دهاء و مکر افراد این گروه با خبر بود سپس توانست با شیخ عبدالله بوسعیدی ( بلیدئی ) ملاقات کند و شکایت این افراد را به او برساند ، به گمان برخی مؤرخین جد اعظم خاندان بوسعیدی معروف محمد بن عبدالله الأزدیمعروف به ابو سعید برای مقبولیت و دسترسی هر چه بیشتر به مردم ناحیه پنجگور طریقه جدیدی برایشان ایجاد نمود به نام بوسعیدیه که از سلسله های منقرض در مذهب ذگری می باشد . گویا فرزند ارشد شیخ ابو سعید اول معروف به شیخ ابوبکر از مذهب اباضی به سنی تغییر کرد اما او همچنان برای ادامه دادن مقبولیت پدر او و بناء بر اهداف سیاسی اش شیوخ قومش را تعیین می کرد و به آن ها انطباع خلیفه بودن در نزد افراد مذهب ذگری را می داد . و از سوی دیگر افراد خاندان رند دگارانی را برای قتلذگری ها میفرستاد و این حال تا زمان محمد نصیر خان ادامه داشت . شیخ عبدالله رفض قاطع در خصوص تداخلات خانات کلات بر مکرانرا داشت و محمد نصیر را به نتیجه تداخلات عبدالله خان بر مکران را یادآوری کرد . این کنفدراسیون توسط میر عبدالله بن میر آدینگ بن میر عالی بن میر دگار رند و أبا سعید محمد بن عبدالله أزدی صورت گرفته بود . | ## بخش 2: سلسله بلیدیی(بوسعیدی) | کنفدراسیون رند دگارانی ءُ بوسعیدی در برخی اسناد و سیر و تواریخ به نامهای أزد مکران ، الموحدین لدین الحق ، اصحاب الموحدین ،شیوخ و امراء مکران ، دگارانیا و بلیدیا ، عمریون جز آنها خوانده شده اند . ابو سعید وی با رحلت از عمان به مکران توانست با میر عبدالله رند که هم زبان و هم فکر و نسب او بوده این کنفدراسیون را تشکیل بدهد و او اندیشه های آزادی خواهانه بین ساکنین مکران را رواج داد . او هر چند که از مذهب اباضیه بود اما به دلایل نسبی همیشه مورد ترحیب افراد این دودمان قرار گرفته بود . و برای افزودن اطلاعات خود به نقاط مختلف از جمله مند و بلو ، تربت ، پنجگور ، خضدار رفت از مهمترین نقاط قابل اهتمام در عصر ابو سعید این است که به عنوان یک اباضی توانست جنگ های مذهبی که در منطقه مکران صورت میگرفت را کنترل کند و خاندان گیچکی و فرقه ذگری را با خطاباتش مورد جلب توجه قرار بدهد و روابط کاری و سیاسی با آن ها گذاشته شود . با از بین بردن حکومت ملوک مکران میر عبدالله و خاندانش مسئولین امور دینی و نظامی و ابو سعید و خاندانش مسئولین امور سیاسی شدند . این کنفدراسیون به در ابتدا ابو سعید و خاندانش خودشان را خلیفه قبایل ذگری و بر مذهب اباضی بودند اما ظاهرا هرگز در زمره آنها نبودند . با وفات ابو سعید فرزند ارشدش شیخ ابوبکر برادر خود را شیخ نظام الدین اول را حاکم پنجگور دانست . او هر چند که در علن به عنوان حاکم شناخته میشد اما دستورات و فرمانهای او توسط ابوبکر صادر میشد و این حال تا زمان شیخ بلار ادامه یافت . شیخ ابوبکر با دعوت های دینی از جانب میر ابراهیم بن میرعبدالله که مبنا بر نهج توحید و پیروی دقیق از قوانین سنتی اسلامی و استناد مستقیم از قرآن و احادیث اهل سنت بود خودش را تابع مذهب آن ها دانست . شیخ ابوبکر و میر ابراهیم بن میر عبدالله که دولت مردانی بسیار توانا و با استعداد بودند ولی ستمگر و بسیار سختگیر در دل هم عصران خود شناخته میشدند . آزار و اذیت و کشتار های دسته جمعی به فرقه های مهدوی و اسماعیلیون به این دو فرد نسبت داده میشود . میر ابراهیم بین کولواه و بولیده و مند بلو شهر کلگ و کایی پایه گذاری کرد تا طلاب دینی اش و نیروهای وفا دارش و برای افزایش تسلط و کنترل خود بر منطقه در یک منطقه صعب العبور بمانند . آن ها با ایجاد اتحاد دینی - سیاسی مردم مکران را برای رهایی از بدعت ها و خرافات دعوت می کردند . با مرور ایام طرفداران وپیروانان آن ها زیاد شدند سرانجام میر ابراهیم بن میر عبدالله با تاکتیک بِجن و بچار دگارانی و بدون تداخل از جانب خود فرقه های مهدوی واسماعیلی را با فرقه ذگری در پنجگور و تربت و کوه مراد را به جان خود انداخت و این حال تا زمان میر محمد نصیر خان ادامه یافت . محمد نصیر خان نیز همان گونه برخی عقاید مشترک با این اعضای این کنفدراسیون داشت از جمله عداوت با ذگریان اما دخالت های آن ها را مسبب اصلی حمله احمدشاه درانی را به کلات دانست و همچنین فرصا مناسب برای افزایش مکران به قلمرو خود بود . در آن وقت همیشه مورد طعن و مذمت در اشعار خاندان رند دگارانی قرار می گرفت زیرا خانات کلات همیشه مورد «استهزا و استخفاف » قوم رند دگارانی بودند. سرانجام محمد نصیر خان با تدبیر درست عمر خان گیچکی و ابراهیم خان شمبی زهی و شیخ مراد بلیدئی و ملا آدم رند دگارانی که مورد تبعیض افراد کنفدراسیون قرار گرفته بودند با دعوت از خان کلات به کلات روانه شدند . محمد نصیر خان وجود سیاسی این کنفدراسیون را مهلک و وخیم برای آینده قبایل بلوچ مکران دانست ، زیرا اغلب اقوام از تبعیض طبقاتی رایج در آن وقت شکایت می کردند و به فکر نظام حکومتی جدید در مکران شد که به ریاست خان کلات و نیابت خاندان گیچکی و دخالت تبعیض شدگان از قوم بلیدئی و فرماندهی خاندان شمبی زھی باید صورت بگیرد . خان کلات به عمر خان وعده های غنیم داد اما در عین حال او را مجبور به تبدیل مذهب از ذگری به اهل سنت کرد . سرانجام محمد نصیر خان بدین ترتیب برای ازالت این کنفدراسیون جنگ داخلی در مکران شروع کرد . مقاومت افراد کنفدراسیون نیز نقش به سزایی برای استمرار حکومت آن ها شد اما به دلیل نفاذ ذخایر و انقلاب اغلب مردم بر حکومت وقت شیخ بلار و شیخ قاسم خان بوسعیدی (بلیدئی) مجبور به مذاکره شدند. در این مذاکره شیخ قاسم از حکومت خود در بولیده و پنجگور و برخی اراضی ممتد تا قلعه سیب سوران را برای دودمان گیچکی تنازل کرد . شیخ قاسم خان ثانی همراه خاندان رند دگارانی و میر زنگی بن میر ملوک بوسعیدی و ملک نصر الدین که نیز از این مذاکره نا راض بودند به تربت و پنجگور لشکر کشیدند و آنجا را به طور موقت از دست دودمان گیچکی در آوردند . سپس به طور فجیعانه دست به انتقام زدند و اغلب خائنین و افراد خاندان گیچکی از جمله عمر خان را قتل عام نمودند . محمد نصیر خان همراه اخوند محمد صاحب نیز روانه مکران شد و توانست طی چند هفته نبردهای پشت سر هم قلعه میری تربت را به تصرف خود در آورد ، شیخ قاسم نیز به گوادر عقب نشینی کرد و از آنجا به عمان و پناهنده سلطان بن احمد البوسعیدی شد . سرانجام با تصرف شیخ بهائی بر تربت هنوز محدوده مکران تحت تصرف کامل او نبوده زیرا هنوز مناطق تحت حکم خاندان رند دگارانی در مند و بلو تا ناحیه درواست جاه موجود بود ، با گذر از سلسله جنگ های طولانی برای استقلال مکران و جنگ های داخلی در بین رندان دگارانی فرزند آخرین حاکم منطقه کلگ موسوم به میر پردل هان بن میر رحمت که مرگ را بهتر از حکم غریبه بر سر خاندانش دانست منطقه کلگ و کایی ، هوشاپ کولواه ، را به طور جمعی ویران کرد وبا آتشسوزاند تا مبادا اقوام دیگری در این مکان سکونت کنند و سپس همراه مجموعه ای از ساکنین منطقه که از دو خاندان کنفدراسیون تشکیل داده بودند به آبادی جدش درواست جاه که امروزه متشکل از دو مکان هیدوچ و زیارت (هیدوچ) رحلت کرد و آخرین مقر حکم خاندان رند دگارانی از شاخه های ملازهی هیدوچ ، اسکآنی هیدوچ و زیارت ، بلوچ زهی را در آنجا تشکیل کرد و میر بدر الدین. تاریخچه (مقاله‌ی ریشه‌های تاریخی) ریشه‌های تاریخی قبیله بولیدی در روایت‌های اسطوره‌ای و افسانه‌های قبیله‌ای ریشه دارد که آنها را‌به‌دودمان‌های باستانی متصل می‌کند. بر اساس سنت‌های شفاهی بلوچ که در مطالعات قوم‌نگاری ثبت شده است، مردم بلوچ ریشه‌های خود را به نمرود، پسر کوش در کتاب مقدس و نتیجه نوح، که آنها را با میراث باستانی بین‌النهرین مرتبط می‌کند، می‌رسانند. برخی از روایت‌ها این تبار افسانه‌ای را به زیرگروه‌هایی مانند بولیدی نیز تعمیم می‌دهند، اگرچه چنین ادعاهایی توسط شواهد باستان‌شناسی تأیید نشده‌اند. این تبار افسانه‌ای، پیوند ادعایی با خانواده‌های سلطنتی در بین‌النهرین را برجسته می‌کند و منعکس‌کننده خودپنداره قبیله به عنوان نوادگان نخبگان اولیه سامی یا کلدانی (کلدانی) است، اگرچه چنین ادعاهایی توسط شواهد باستان‌شناسی تأیید نشده‌اند. بر اساس برخی شجره‌نامه‌های قبیله‌ای، بولدی‌ها از نسل بولو، پسر دیگری از میرجلال خان افسانه‌ای، جد پنج بخش اصلی بلوچ (ریند، لاشاری، هوت، کورای و جاتوی) هستند که آنها را به یک زیرگروه متمایز تبدیل می‌کند تا شاخه‌ای از بخش اصلی ریند.این وابستگی آنها را به کنفدراسیون‌های اولیه بلوچ که در طول مهاجرت از سیستان و مکران در قرن سیزدهم تشکیل شدند، پیوند می‌دهد، جایی که گروه‌های تحت سلطه ریند، قبایل مختلف را برای دفاع از قلمرو و گسترش عشایری در اتحادهای سست ادغام کردند. بولدی‌ها، که نام خود را از دره بولدا در مکران ساحلی (جنوب غربی پاکستان و جنوب شرقی ایران امروزی) گرفته‌اند، از طریق این کنفدراسیون‌های مهاجر با جمعیت‌های ساحلی باستانی ایران مرتبط هستند. رؤسای قبیله بولیدی نقش محوری در این فدراسیون‌های باستانی بلوچ، به ویژه در مکران، ایفا کردند. در آنجا آنها تقسیمات قبیله‌ای را سازماندهی می‌کردند و عناوین رهبری مانند ملک را برای اداره ساختارهای کنفدراسیون به خود می‌گرفتند. آنها به عنوان رؤسای تومان‌ها (واحدهای قبیله‌ای)، واسطه اتحاد بین رند و سایر طوایف بودند و در بحبوحه درگیری‌ها با گروه‌های همسایه مانند جات‌ها و اعراب، انسجام را تقویت می‌کردند و نمونه‌ای از نفوذ پایدار بولیدی در تشکل‌های سیاسی پیشامدرن بلوچ بودند. در سند، تمرکز بولیدی‌ها در مناطق شمالی مانند یعقوب‌آباد و کاشمور، در مجاورت رودخانه سند و هم‌مرز با بلوچستان و پنجاب، برجسته است، جایی که تقریباً 30 تا 35 طایفه بولیدی در یک ساختار جمعیتی عمدتاً قبیله‌ای ساکن هستند. در طول دوره قرون وسطی، قبیله بولیدی به عنوان نیروی غالب در مکران ظهور کرد و به عنوان کنفدراسیون اصلی بلوچ در منطقه حکومت را تأسیس کرد. آنها با تقسیم سرزمین‌ها بین گروه‌های متحد بلوچ، یک فدراسیون قبیله‌ای را سازماندهی کردند، به طوری که رئیس آنها عنوان مالک را داشت و سنت‌های دموکراتیک را در حکومت حفظ می‌کرد. این دوره از رهبری بولیدی در مکران، که در اطراف دره بولیدی متمرکز بود، تا اوایل قرن هجدهم ادامه یافت، زمانی که مبارزات قدرت داخلی منجر به جابجایی آنها توسط قبیله گچکی شد که در این منطقه ساکن شده و به قدرت رسیده بودند. تاریچخه( عبدالغفور سیدرا) قدرت ملک در مکران پس از مهاجرت بزرگ بلوچ‌ها به سمت شرق پدیدار شد و ممکن است به دلیل جنگ داخلی بین رند و لاشار باشد. تاریخ تقریبی آخرین ملک را می‌توان به طور موثق تعیین کرد، زیرا سرگرد سایکس از او به عنوان جانشین ملک شمس الدین در مکران یاد می‌کند، پس از آنکه ملک شمس الدین توسط گنج علی خان، حاکم کرمان که در سال ۱۶۱۳ به مکران حمله کرد، شکست خورد و زندانی شد. اگرچه هیچ اطلاعاتی در مورد حکومت بلیده ای وجود ندارد، اما نشانه ای به شکل کتیبه قبر عمر و ماهو در نزدیکی سامی یافت می‌شود که به شه زهری اشاره دارد. یک سنگ قبر توسط سرهنگ راس درگوادر که بیان می‌کند در سال ۱۱۴۲ میلادی (۱۷۲۹-۳۰ میلادی) در منطقه بادشاهی شاه بیلار که عموی شاه قاسم، آخرین بولدایی بود، پیامک شده است. با آغاز قرن هجدهم، قدرت گیچکی‌ها به آرامی و به طور پیوسته در حال رشد بود و به نظر می‌رسید که گیچکی‌ها بیشتر از بولدایی‌ها کشور را در اختیار داشتند. شاه بیلار، عموی شاه قاسم بولیدایی، مذهب ذکری را به خاطر اسلام رها کرده بود و در پیشروی از گوادر، توسط مالک دینار گیچکی با کمک ذکری‌ها شکست خورد و کشته شد. سپس شاه قاسم از نادرشاه درخواست کمک کرد که او نیز سردار خود تاکی خان را فرستاد که به کچ مک‌کوران حمله کرد. در سال ۱۷۳۹ میلادی، نادرشاه، در همین حال، خود را در شرایطی یافت که از حمایت تقی خان بی‌نیاز شده بود و با کناره‌گیری او، گوادر، آخرین دژ بولدای، به دست ملک دینار افتاد. گیچکی‌ها نیز مانند بولدای‌ها ذکری بودند و این فرقه در زمان ملک دینار نفوذ زیادی به دست آورد. گیچکی‌ها خود را اربابان کشور یافتند، شاخه قدیمی‌تر پنجگور، کچ جوان‌تر و گوادر، زمانی که بولدای‌ها به هم رسیدند و سقوط کردند (بلوچ اول، ۱۹۸۷). پس از تسلط آنها در قرن هجدهم و پس از نبردهای مختلف با گیچکی‌ها، رهبر احمدزایی منطقه کلات در بلوچستان علیا، مکوران را در سال‌های ۱۷۵۰-۵۱ تا ۱۷۹۳-۹۴ به اتحاد خود پیوست و تا حد زیادی از نظر درآمد در وضعیت مشترک قرار گرفت و نیابتی بلوچستان نامیده شد (کوناگی، ۱۹۸۶). نام این قبیله از دره بولدا در مکران گرفته شده است و نسب خود را از ابوسعید که در آن مکان ساکن شده بود، می‌گیرد. قدرت گیچکی‌ها به تدریج در حال رشد بود و تا آغاز قرن هجدهم، گیچکی‌ها ظاهراً بیشتر از بولدای‌ها بر کشور تسلط داشتند. شاه بیلار، عموی شاه قاسم بولدای، فتح ذکری را به خاطر اسلام رها کرده بود و در پیشروی از گوادر توسط مالک دینار، گیچکی، با کمک زوکری‌ها شکست خورد و کشته شد. شاه قاسم سپس از نادرشاه درخواست کمک کرد که او به سردار خود، تاکی خان، که در آن زمان قصد همکاری با او را از طریق مکران داشت، دستور داد تا به هند حمله کرده و به کچ حمله کند. این اتفاق در سال ۱۷۳۹ رخ داد، در همین حال، نادرشاه با کمک تاکی خان توانست از این مخمصه رهایی یابد و با بازنشستگی او، گوادر، آخرین دژ بولیدایی، به دست ملک دینار افتاد. اکنون هیچ بولیدایی در مکران یافت نمی‌شود، اما برخی هنوز در گِه و کسکند در آن سوی مرز زندگی می‌کنند. کلمه گولا در سندی به معنای برده است و گولاها به عنوان بلوچ‌های خالص شناخته نمی‌شوند. روسای اصلی غلام علی خان، رئیس قبیله که در جعفرآباد نزدیک یعقوب آباد در سند زندگی می‌کند، و گل محمد، که در شیرخان نیت باغ زندگی می‌کند، هستند. بولیدی‌ها همچنین با نام میرعلی شناخته می‌شوند و در بسیاری از تصنیف‌ها با نام خانوادگی شناخته می‌شوند. تاریخچه(دولت و جامعه در دوران ذکریان در مکران(بلیدی دوران بلیدی روایت‌های تاریخی از حکومت بلیدی‌ مبهم است، اما به خوبی مشخص است که بلیدی ها به جای حکومت به عنوان یک سلطنت مطلق، مکران را تحت یک کنفدراسیون قبیله‌ای دموکراتیک اداره می‌کردند. بلیدی ‌ها مکران را بین قبایل محلی بلوچ تقسیم کردند و رئیس سلسله بلیدی به عنوان حاکم کنفدراسیون با عنوان مالک حکومت می‌کرد (بلوچ، ۱۹۸۷). وقتی فهمید که سید محمد جونپوری ادعای مهدی بودن کرده است، به گرمسل رفت و در آنجا با سید محمد جونپوری ملاقات کرد و به مذهب ذکر گروید (بلوچ، ۱۹۹۶). وقتی آخرین پادشاه سلسله ملک، ملک میرزا، دوران ظلم و ستم علیه ذکری‌ها را آغاز کرد، اندکی پس از آن ذکری‌ها تحت فرماندهی بوسعید بلیدی علیه او شورش کردند. «بوسعید با گیچکی‌ها متحد شد و با حمایت آنها، ملک میرزا را شکست داد و در سال ۱۶۱۳ حکومت بلیدی و همچنین ذکری‌ها را در مکران تأسیس کرد» (صدیقی، بی‌تا، ۲۶). این ائتلاف نتوانست دوام زیادی داشته باشد و به زودی مشکلاتی بین آنها پیش آمد.بو سعید به پسرش شکرالله دستور حمله به پنجگور را داد؛ گیچکی‌ها به سرعت شکست خوردند. | ## بخش 3: سلسله بلیدیی(بوسعیدی) | راس، در "یادداشت مکوران" خود که در سال ۱۸۶۸ منتشر شد، از کتیبه‌های روی مقبره‌های جداگانه در دره کچ از حاکمان بولدی و به ویژه شاه بیلار که در سال ۱۷۲۹ میلادی بر مکران حکومت می‌کرد، نام برد. در زمان سلطنت شای بلال بولدی، آخرین حاکم بلیدی مکران، حاکم کلات میر عبدالله خان (1714-1734) به مکران حمله کرد (صبیر، 1964). هنگامی که مردم کچ خبر ویرانی پنجگور را دریافت کردند، کچ را تخلیه کرده و به کوه دادامب، رشته کوهی واقع در کولانچ، شهرستان گوادر، پناه بردند. شش ماه طول کشید تا مردم مکران را به طور کامل مطیع خود کند، اما با این حال نتوانست مکران را حفظ کند و پس از غارت و چپاول، به کلات رفت. حمله میر عبدالله خان حکومت بلیدی را بی‌ثبات کرد و از سوی دیگر، گیچکی‌ها قدرت خود را افزایش می‌دادند. گیچکی‌ها به سرعت از فرصت استفاده کردند و ذکری‌ها را تحت رهبری خود متحد کرده و شیه بلال را برکنار کردند. به زودی فرصتی برای میر نصیر خان پیش آمد، زمانی که نوادگان شیه بلال بلیدی از میر نصیر خان خواستند کچ را فتح کند و آنها را دوباره بر تخت مکران بنشاند. دفاع از کچ در برابر ارتش قدرتمند خان چندان قوی نبود، بنابراین، ملک دینار برادرش را به قندهار فرستاد، جایی که از پادشاه افغانستان، احمد شاه ابدالی (حکومت ۱۷۴۷-۱۷۷۲) درخواست کرد تا به میر نصیر خان دستور دهد تا به جنگ پایان دهد. در دوران سلسله بلیدی، که تا اوایل قرن هجدهم (تقریباً ۱۰۰ سال) دوام آورد، حاکمانی مانند بوسعید و جانشینش شکرالله، یک نظم اجتماعی برابری‌طلبانه را که شریعت اسلامی را با آداب و رسوم قبیله‌ای بلوچ ترکیب می‌کرد، اجرا کردند. حکومت بر یک حاکم (حاکم) با اقتدار متمرکز، با کمک کاهوداها (مدیران محلی)، با سیاست‌هایی که سَوِیَت (برابری)، کشت اشتراکی زمین و توزیع عادلانه ثروت بین پیروان را ترویج می‌کرد، متمرکز بود. زگری‌ها به رهبری برادر کوچکتر شکرالله علیه شیه عمر شورش کردند و شیه عمر از قدرت برکنار شد. هنگامی که سلطان سلیم (حکومت ۱۵۱۲-۱۵۲۰) حاکم عثمانی ناوگانی را به سواحل دکن و گجرات هند فرستاد تا دزدان دریایی پرتغالی را نابود کند، حاکمان بولیدی مکران به او کمک کردند تا قدرت پرتغالی‌ها را از بین ببرد. قبل از ظهور میر نصیر خان، ذکری‌ها (Zekri) همچنین روابط صمیمانه‌ای با ایالت بلوچ کلات همسایه داشتند. سلسله احمد زائی دختران خود را به ازدواج گیچکی‌های پنجگور که از طایفه ذکری‌ها بودند، درآوردند (نصیر، ۲۰۰۰). اما در اواسط قرن هجدهم، میر نصیر خان که خود را یک غازی واقعی می‌دانست، جهادی را آغاز کرد و نفوذ ذکری‌ها را از بین برد و ایالت ذکری مکران را به عنوان یک استان به قلمرو خود اضافه کرد. تاریخچه(ذگری ها ی مکران) مقاله ذکری‌های مکران تحت حکومت حاکمان بلوچ از ۱۶۲۸ میلادی تا قرن ۱۸ میلادی مذهب ذکری دوره‌ای که از سال ۱۶۲۸ آغاز شد و با ظهور حاکمان بلیده‌ای (بلوچی) مشخص می‌شود، یکی از جذاب‌ترین فصل‌های تاریخ بلوچ را نشان می‌دهد. زمانی که یک جنبش مذهبی بدعت‌گذار از سایه‌های بیابان به تالارهای قدرت سیاسی راه یافت. برای ذکری‌ها، این دوران صرفاً یک جدول زمانی از حکومت نبود؛ بلکه عصر نهادینه شدن بود. در حالی که بخش عمده‌ای از جهان اسلام اطراف با عقاید ارتدوکس صفویان در غرب یا مغولان در شرق تعریف می‌شد، مکران مسیر متمایزی را ترسیم کرد. تحت حکومت روسای بلیده‌ای، مذهب ذکری چیزی بیش از یک پناهگاه یافت؛ بلکه یک دولت مستقل یافت. این مقدمه می‌کوشد لایه‌های تعصب استعماری و روایت‌های فرقه‌ای بعدی را کنار بزند تا نشان دهد که چگونه اتحاد بلیده‌ای-ذکری هویت مدرن بلوچستان را شکل داده است. سال ۱۶۲۸ به عنوان یک لنگر محوری عمل می‌کند و نشانگر تثبیت اقتدار بلیده‌ای بر مناطق وسیع مکران است. بلیده‌ای‌ها که با درک پیچیده‌ای از جنگ قبیله‌ای و سازمان اداری وارد شدند، در مذهب ذکری یک ایدئولوژی وحدت‌بخش یافتند. برخلاف سایر سلسله‌های حاکم که دین را در فاصله‌ای نزدیک نگه می‌داشتند، حاکمان بلیده‌ای به ویژه شاه قاسم مشروعیت سیاسی خود را کاملاً در الهیات ذکری غرق کردند. مذهب ذکری، با تأکید بر ذکر (یادآوری) و رد برخی از هنجارهای آیینی سنتی آن زمان، حس «بلوچ بودن» را ارائه می‌داد که با تأثیرات فارسی یا عربی آن دوران متمایز بود. در زمان بلیده‌ای ‌ها، این مذهب از یک موجودیت کوچ‌نشین و پراکنده به یک جامعه ساختاریافته تبدیل شد. آنها تربت را به عنوان پایتخت خود قرار دادند و مهمتر از آن، کوه مراد را به عنوان مرکز معنوی به رسمیت شناختند. حاکمان بلیده‌ای سیستمی را اجرا کردند که در آن رهبری مذهبی و رهبری قبیله‌ای اغلب دو روی یک سکه بودند. این دوره شاهد شکوفایی ادبیات ذکری و تأسیس ذکرخانه (مکان‌های عبادت) در سراسر منطقه بود. بلیده‌ای ‌ها نیروی نظامی لازم برای محافظت از این جوامع در برابر حملات غارتگرانه قبایل همسایه و دسترسی روزافزون قدرت ارتدکس خارجی را فراهم کردند. این امر جمعیتی وفادار و ایدئولوژیک ایجاد کرد که حاکمان خود را نه تنها به عنوان جمع‌کننده مالیات، بلکه به عنوان مدافعان ایمان می‌دیدند. ظهور خانات کلات تحت فرمانروایی براهویی‌ها، عنصر جدید و تهاجمی‌تری را به پویایی قدرت بلوچستان وارد کرد. این یک فرسایش تدریجی بود که ناشی از اختلافات داخلی قبیله‌ای و فشار نظامی طاقت‌فرسا از شرق بود. با تضعیف تسلط بلیده‌ای ‌ها بر مکران، جامعه ذکری خود را به طور فزاینده‌ای آسیب‌پذیر یافت. بنابراین، قرن هجدهم به داستان جامعه‌ای تبدیل می‌شود که برای حفظ «عصر طلایی» خود در مواجهه با موج فزاینده قدرت متمرکز و ارتدکس مبارزه می‌کند. سقوط بلیده‌ای ‌ها فقط به معنای تغییر در مدیریت نبود؛ این آغاز یک دوره طولانی آزار و اذیت و به حاشیه راندن ذکری‌ها بود و این آیین را به فضاهای خصوصی و حاشیه‌ای که قبل از سال ۱۶۲۸ اشغال کرده بود، بازگرداند. برای نزدیک به دویست سال، گوشه کوچکی از جهان توانست جامعه‌ای بسازد که در آن یک بینش معنوی منحصر به فرد توسط یک خاندان حاکم ( بلیده‌ای )قدرتمند محافظت می‌شد و میراثی را خلق کرد که هنوز هم در فرهنگ و سیاست بلوچستان مدرن طنین‌انداز است. این مطالعه از یک چارچوب تطبیقی ​​برای بررسی گذار از ایالت بلیده‌ای به کلات استفاده می‌کند که شامل مقایسه سبک‌های اداری روسای بلیده‌ای با سیاست‌های بعدی نصیرخان نوری است. ادبیات نصیر (۱۹۵۲/۲۰۱۰) در تاریخ بلوچستان یکی از جامع‌ترین دیدگاه‌های بومی را در مورد ظهور سلسله بلیده‌ای ارائه می‌دهد. نصیر استدلال می‌کند که دوره آغاز شده در اوایل قرن ۱۷، لحظه‌ای بی‌نظیر از هم‌افزایی سیاسی-مذهبی بود. او نقش شاه قاسم را برجسته می‌کند و اظهار می‌دارد که حاکمان بلیده‌ای نه تنها ذکری‌ها را تحمل نکردند، بلکه به طور فعال از این ایمان برای تمایز حاکمیت ساحلی خود از قدرت‌های داخلی براهویی و ایرانی استفاده کردند. پاستنر و پاستنر (۱۹۷۲)، در اثر برجسته خود «جنبه‌های دین و جامعه در بلوچستان»، پلی انسان‌شناختی بین دوران تاریخی بلیده‌ای و هویت مدرن ذکری ارائه می‌دهند. آنها استدلال می‌کنند که ساختارهای اجتماعی-سیاسی ایجاد شده بین سال‌های ۱۶۲۸ تا قرن هجدهم، یک «آگاهی ذکری» مقاوم ایجاد کرد که علیرغم از دست دادن قدرت سیاسی، همچنان پابرجا ماند. تحقیقات آنها نشان می‌دهد که دوران بلیده‌ای در تبدیل ایمان ذکری به یک ویژگی دائمی از بافت اجتماعی مکرانی، به جای یک مد زودگذر مذهبی، نقشی اساسی داشته است. یکی از اعضای این قبیله به مذهب ذکر گروید و بعداً با کمک پیروان ذکری خود، حکومت خود را در سال ۱۶۲۸ در مکران تأسیس کرد. بنابراین، ذکری‌ها تقریباً حدود یک قرن بر مکران حکومت کردند، که طی آن مکران در قرن هفدهم به عنوان مرکز ذکری‌ها ظهور کرد. او هنگامی که جونپوری در اواخر قرن پانزدهم به فراه در افغانستان آمد، با او آشنا شد. گفته می‌شود که او مخالفان خود را اسیر و اخته می‌کرد.1 ذکری‌ها نیز از دست او در امان نبودند زیرا در اقلیت بودند. ابوسعید پس از گرویدن به ذکر، پیروانی را در بلیده گرد آورد و استقلال خود را از حکومت ملک میرزا اعلام کرد. قبیله گچکی‌ها از او حمایت کردند، به این شرط که پس از کشتن ملک میرزا، قلمرو به دو بخش تقسیم شود: کچ (تربت) توسط ابوسعید اداره شود، در حالی که پنجگور توسط گچکی‌ها اداره شود. در سال 1628، ملک میرزا توسط نیروهای مشترک بلیده‌ای ‌ و گچکی‌ها کشته شد و در نتیجه، ابوسعید بلیده‌ای حاکم کچ (تربت) شد و طبق وعده، پنجگور را به گچکی‌ها داد پس از مدتی، گچکی‌ها از ابوسعید به این بهانه که ابوسعید زمین‌های بیشتری نسبت به آنها دارد، درخواست زمین بیشتری کردند. گچکی‌ها که از او ناامید شده بودند، پیمان را نقض کرده و به کچ حمله کردند، اما شکست خوردند. مرحله اول، دوران رشد قارچ‌گونه آنها بود؛ مرحله دوم، دوران طلایی آنها بود؛ مرحله سوم با زوال مشخص می‌شد و آخرین مرحله، سقوط حکومت ذکری‌ها در منطقه مکران بود. ذکری‌ها حتی قبل از حکومت ابوسعید در مکران حضور داشتند، اما تعداد آنها بسیار کم بود. آنها توسط جونپوری، زمانی که از طریق بلوچستان به افغانستان رفت، به ذکری گرویده بودند. با این حال، در زمان حکومت حاکم ذکری به نام ابوسعید بود که تعداد ذکری‌ها افزایش یافت و به دین رسمی در مکران تبدیل شد. حاکمان بلیده‌ای که جانشین ابوسعید شدند، کلمه «شی» را به نام‌های خود اضافه کردند، مانند «شی حسن»، «شی احمد»، «شی قاسم اول»، «شی عبدالله»، «شی زهری» و «شی قاسم دوم». در این دوره، نه تنها آموزه‌های ذکری‌ها شکوفا شد، بلکه آنها آموزه‌های خود را در میان توده مردم نیز تبلیغ می‌کردند. تعدادی از شاعران ذکری، از جمله جمال جیهند هوت و مالک دینار گیچکی، از طریق تصنیف‌های جنگی خود به زبان بلوچی، تاریخ مقاومت بلوچ‌ها در برابر پرتغالی‌ها و ایرانیان را روشن می‌کنند. به گفته عنایت‌الله بلوچ: برخی از مناسک ذکری به زبان بلوچی برگزار می‌شود؛ در نتیجه، شاعران ذکری و علمای مذهبی ادبیات بلوچی را غنی کرده‌اند.این نگرش میهن‌پرستانه از سوی ذکری‌های بلوچ، پیشگام ملی‌گرایی مدرن بلوچ است. شای قاسم از نادرشاه کمک خواست و نادرشاه ارتش خود را برای کمک به بلیده‌ای ‌ها فرستاد، اما آنها توسط ملک دینار گچکی شکست خوردند و او قاسم را زندانی کرد. ذکری‌ها سقوط حکومت خود را با این کلمات روایت می‌کنند: هنگامی که آخرین حاکم بلیده‌ای، شای بلال، ذکری را ترک کرد، در سال 1729 میلادی، ملک دینار، شای بلال را کشت و قلمرو کچ را اشغال کرد. علاوه بر این، او همچنین در شهادت بسیاری از رهبران ذکری (سید عبدالکریم یکی از آنها) با فریب دست داشت. | ## جمع‌بندی | در این میان، شای قاسم بلیده‌ای (که از ذکری‌ها حمایت می‌کرد) با کمک ذکری‌ها، شای عمر را از سلطنت خلع و مکران را تصرف کرد، اما به دلیل دخالت نصیرخان کلات، شای عمر مجبور به کناره‌گیری از سلطنت شد.