موضوع مقاله: ادبیات ایرلند | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات ایرلند | مقدمه: از بالا سمت چپ در جهت ساعتگرد: جاناتان سوییفت؛ ویلیام باتلر ییتس؛ اسکار وایلد؛ جیمز جویس؛ کولم توبین؛ شیموس هینی؛ ساموئل بکت؛ جرج برنارد شاو ادبیات ایرلند به آثار ادبی نوشته‌شده به زبان‌های ایرلندی، لاتین، انگلیسی و اسکاتس (اسکاتس اولستر) در جزیره ایرلند اشاره دارد. | ## بخش 1: ادبیات ایرلند | کهن‌ترین نوشتارهای ایرلندی ثبت‌شده به سده هفتم میلادی بازمی‌گردد و به دست راهبانی پدید آمده که هم به لاتین و هم به ایرلندی کهن می‌نوشتند. مجموعه گسترده‌ای از نوشتارهای اسطوره‌شناسی ایرلندی به جای مانده که داستان‌هایی چون و از شناخته‌شده‌ترین آن‌هاست. نویسندگان ایرلندی چهار بار برنده جایزه نوبل ادبیات شده‌اند: ویلیام باتلر ییتس (۱۹۲۳)، جرج برنارد شاو (۱۹۲۵)، ساموئل بکت (۱۹۶۹) و شیموس هینی (۱۹۹۵). ایرلند با جمعیتی اندک، شمار چشمگیری نویسنده و شاعر صاحب‌نام به ادبیات جهان عرضه کرده و سنت داستان‌گویی در فرهنگ ایرلندی ریشه‌ای ژرف دارد. در سده‌های شانزدهم و هفدهم گسترش قدرت انگلستان در سراسر ایرلند به افزایش شمار انگلیسی‌زبانان انجامید. بر پایه یک نظریه، در نیمه دوم سده نوزدهم زبان ایرلندی به‌سرعت جای خود را به انگلیسی داد که دلیل عمده آن قحطی بزرگ ایرلند و کاهش شدید جمعیت ایرلندی بر اثر گرسنگی و مهاجرت بود. نظریه دیگری در میان پژوهشگران معاصر آن است که این جابه‌جایی زبانی نه رویدادی ناگهانی بلکه فرایندی تدریجی بود که بسیار پیش‌تر آغاز شده بود. با این حال در پایان سده نوزدهم ناسیونالیسم فرهنگی نیرویی تازه یافت که نشانه‌های آن (که ادبیات نوین به زبان ایرلندی را تشویق می‌کرد) و به‌طور کلی‌تر بود. آنچه اغلب سنت ادبی نامیده می‌شود، هرچند بسیاری از این نویسندگان از نظر تباری ایرلندی بودند نه انگلیسی، نخستین نمایندگان برجسته خود را در و جاناتان سوییفت یافت و سپس با لارنس استرن، الیور گلدسمیت و ریچارد برینزلی شریدان ادامه پیدا کرد. بازماندگان مهاجران اسکاتلندی در اولستر سنت نوشتاری اسکاتس اولستری را حفظ کردند و به‌ویژه در شعر قافیه‌دار سنتی نیرومندی داشتند. نخستین ادبیات به زبان ایرلندی شامل شعر غنایی و حماسه‌های منثور بود که در گذشته‌ای دور جای می‌گرفتند. کهن‌ترین اشعار که در سده ششم سروده شدند، ایمان دینی پرشور یا جهان طبیعت را به تصویر می‌کشند و گاه در حاشیه نسخه‌های خطی مذهّب نگاشته شده‌اند. «مرغ سیاه »، پاره‌ای از شعر هجایی که احتمالاً از سده نهم است، در دوره نوین الهام‌بخش بازآفرینی‌ها و ترجمه‌هایی از سوی ، ، شیموس هینی، و شده‌است. نسخه خطی مذهّبی از سده نهم است که عمدتاً به لاتین نوشته شده و دربرگیرنده متون کهن مربوط به سنت پاتریک و برخی از قدیمی‌ترین نمونه‌های بازمانده ایرلندی کهن است. این نسخه یکی از نخستین دست‌نوشته‌های تولیدشده در کلیسای جزیره‌ای است که نسخه‌ای تقریباً کامل از عهد جدید را دربردارد. دست‌نوشته به خط کاتبی به نام (درگذشته ۸۴۵ یا ۸۴۶) در سال ۸۰۷ یا ۸۰۸ برای جانشین پاتریک، توربخ، نوشته شد. (به ایرلندی: ) سال‌های میلادی ۴۳۱ تا ۱۵۴۰ را پوشش می‌دهند و در سرزمینی گردآوری شدند که اکنون ایرلند شمالی است. چرخه اولستر که در سده دوازدهم نوشته شده، مجموعه‌ای از حماسه‌ها و داستان‌های پهلوانی قهرمانان سنتی در شرق اولستر و شمال لینستر است. 5–17 پس از دوره ایرلندی کهن، دامنه گسترده‌ای از شعر سده‌های میانی و رنسانس پدید آمد. 147–156 نویسندگان ایرلندی سده‌های میانه همچنین ادبیات گسترده‌ای به لاتین آفریدند: این ادبیات به‌خاطر واژگان دانشورانه‌اش و کاربرد بیشتر وام‌واژه‌هایی از یونانی و عبری نسبت به لاتین قرون وسطایی دیگر بخش‌های اروپا شناخته شده بود. این مدارس مورخان، حقوقدانان و طبقه ادبی حرفه‌ای پرورش می‌دادند که برای حمایت مالی به اشراف وابسته بودند. بخش بزرگی از نوشتارهای این دوره در ستایش حامیان و خاندان‌هایشان بود، اما بهترین آثار کیفیتی بسیار بالا داشتند و شعر شخصی را نیز دربرمی‌گرفتند. | ## بخش 2: ادبیات ایرلند | زنان عمدتاً از ادبیات رسمی کنار گذاشته شده بودند، هرچند بانوان اشرافی می‌توانستند خود حامی باشند. شاعران ایرلندی همچنین («دانش جای‌ها») را سرودند که دسته‌ای از متون نام‌شناختی است و به خاستگاه نام مکان‌ها و روایت‌های مربوط به رویدادها و شخصیت‌های پیوسته با آن مکان‌ها می‌پردازد. شخصیت‌های بازگشت‌کننده در این داستان‌ها لوغ، داگدا و انگوس هستند و بسیاری از داستان‌ها در آرامگاه‌های دره بوین جای دارند. داستان اصلی این چرخه است که چگونگی شکست فوموری‌ها به دست توآتا دی دانان را روایت می‌کند. دومین چرخه، چرخه اولستر است که به نام چرخه شاخه سرخ یا چرخه پهلوانی نیز شناخته می‌شود. این چرخه داستان‌های درگیری‌های اولستر و کانوت را در دوران افسانه‌ای پادشاهی کونچوبار مک نسا در اولستر و مدب و ایلیل در کانوت روایت می‌کند. دیگر شخصیت‌های مهم کوخولین، قهرمانی همانند آشیل یونانی که به‌خاطر خشم نبرد هراسناکش شهره بود، فرگوس و هستند. سومین چرخه، مجموعه عاشقانه‌ای است که پیرامون ، پسرش و نوه‌اش در دوران پادشاهی ، پادشاه ارشد ایرلند، در سده‌های دوم و سوم میلادی تنیده شده‌است. این چرخه معمولاً چرخه فنیان نامیده می‌شود زیرا عمدتاً با فین مک کومیل و ی او سروکار دارد. این چرخه از تقریباً اساطیری که گویا در حدود ۴۳۱ پیش از میلاد پادشاه ارشد شد تا برایان بارو تاریخی که در سده یازدهم میلادی فرمان راند، گسترده‌است. الیوت و فلان اوبراین تأثیر گذاشته، و نیز (جنگ ایرلندی‌ها با بیگانگان) که از جنگ‌های برایان بارو با وایکینگ‌ها سخن می‌گوید. ویژگی غیرمعمول حماسه‌های ایرلندی در مقایسه با چرخه‌های حماسی اروپایی آن است که به شیوه نوشته شده‌اند؛ یعنی نثر همراه با درون‌مایه‌های شعری که احساسات اوج‌یافته را بیان می‌کنند. نویسندگان کهن ایرلندی همچنین در کنار اساطیر بومی، برگردان‌هایی از اساطیر کلاسیک یونان و روم به ایرلندی میانه پدیدآوردند، از جمله «ویرانی تروآ» (برگرفته از اثر منسوب به دارس فریگیوس)، «ویرانی تبای» (از ثباید استاتیوس) و «سرگذشت آینیاس» (از انئید ویرژیل). دوره نوین آغازین: ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ سده هفدهم شاهد تحکیم کنترل انگلستان بر ایرلند و سرکوب اشراف سنتی بود. این بدان معنا بود که طبقه ادبی حامیان خود را از دست داد، زیرا اشراف تازه انگلیسی‌زبان بودند و همدلی چندانی با فرهنگ کهن‌تر نداشتند. در سده هجدهم شعر همچنان رسانه ادبی غالب بود و سرایندگانش اغلب دانشوران فقیری بودند که در مدارس محلی تعلیم کلاسیک دیده بودند. شواهد اندکی از سواد زنان در این دوره وجود دارد، اما زنان در سنت شفاهی اهمیت فراوان داشتند. سنت نسخه‌خطی مدت‌ها پس از ورود صنعت چاپ به ایرلند، آثار ایرلندی‌زبان همچنان به شکل نسخه خطی پخش می‌شدند. دسترسی به چاپخانه در سده‌های شانزدهم و هفدهم با محدودیت‌های رسمی همراه بود، هرچند ترجمه‌ای ایرلندی از کتاب مقدس (معروف به انجیل ) در سده هفدهم منتشر شد. نویسندگان برجسته در پایان سده نوزدهم و سراسر سده بیستم، ادبیات ایرلند به زبان انگلیسی از کار نویسندگانی چون اسکار وایلد، برام استوکر، جیمز جویس، ویلیام باتلر ییتس، ساموئل بکت، ، سی. هرچند انگلیسی زبان ادبی غالب ایرلند در سده بیستم بود، آثاری باکیفیت نیز به زبان ایرلندی پدید آمد. نویسنده پیشگام نوگرا به زبان ایرلندی بود و زندگی سنتی در مجموعه‌ای از زندگی‌نامه‌های خودنوشت توسط گویشوران بومی ایرلندی ساحل باختری بیان پرتوانی یافت که آثار و نمونه‌های برجسته آن هستند. | ## بخش 3: ادبیات ایرلند | نمایشنامه‌های موفق بسیاری نوشت که اغلب از برتولت برشت تأثیر پذیرفته بودند و نخستین ترجمه پیتر پن به ایرلندی و نخستین کتاب علمی-تخیلی به زبان ایرلندی را نیز پدیدآورد. برجسته‌ترین نثرنویس نوگرای ایرلندی‌زبان بود و شاعران سرشناس عبارت بودند از ، ، و . نویسندگان دوزبانه برجسته شامل برندان بین (که شعر و نمایشنامه به ایرلندی نوشت) و فلان اوبراین بودند. دو رمان اوبراین، دو پرنده در شنا و سومین پلیس، از نمونه‌های نخستین داستان پسانوگرا شمرده می‌شوند، اما او همچنین رمانی طنزآمیز به ایرلندی به نام «آن بیل بخت» نوشت. لیام اوفلاهرتی که به‌عنوان نویسنده انگلیسی‌زبان شهرت یافت، مجموعه داستان کوتاهی نیز به ایرلندی (Dúil) منتشر کرد. بیشترین توجه به نویسندگان ایرلندی‌ای معطوف شده که به انگلیسی نوشتند و در پیشاپیش جنبش نوگرایی بودند، به‌ویژه جیمز جویس که رمانش اولیس یکی از تأثیرگذارترین آثار سده شمرده می‌شود. نمایشنامه‌نویس ساموئل بکت افزون بر حجم بزرگی از داستان منثور، شماری نمایشنامه مهم از جمله در انتظار گودو نوشت. چند نویسنده ایرلندی در سرآمد بودند، به‌ویژه ادنا اوبراین، فرانک اوکانر، لرد دانسنی و ویلیام ترور. دیگر نویسندگان نام‌آور ایرلندی سده بیستم شاعرانی چون و ، نمایشنامه‌نویسانی چون و برایان فریل، و رمان‌نویسانی چون ادنا اوبراین و را دربرمی‌گرفتند. در اواخر سده بیستم شاعران ایرلندی، به‌ویژه آنان که از ایرلند شمالی بودند، سربرآوردند، از جمله ، ، ، شیموس هینی و . ادبیات ایرلندی‌زبان نوین ادبیات به زبان ایرلندی شادابی خود را تا سده بیست‌ویکم حفظ کرده‌است. از دهه ۱۹۷۰ میلادی به بعد در پی بازیابی بخشی از زبان ایرلندی، ادبیات انگلیسی‌زبان و ایرلندی‌زبان از نظر نظری جایگاهی برابر یافتند، هرچند در عمل ادبیات انگلیسی‌زبان هم از نظر شمار آثار و هم از نظر بازتاب جهانی غالب مانده‌است. میزان تأثیرپذیری متقابل دو سنت نسبتاً بالاست؛ بسیاری از نویسندگان ایرلندی‌زبان نوین در چارچوبی بین‌المللی به‌ویژه از ادبیات بومی انگلیسی‌زبان الگو گرفته‌اند. مارتین اُ کاین با رمان «کره نا کیله» (۱۹۴۹) که نوآوری زبانی آن یادآور جیمز جویس است، نمونه‌ای برجسته از این تعامل به‌شمار می‌رود. نویسندگان سده بیست‌ویکم نویسندگان سرشناس ایرلندی انگلیسی‌زبان در سده بیست‌ویکم عبارتند از ادنا اوبراین، ، آن انرایت، رادی دویل، مویا کانن، ، کولم توبین و جان بنویل که همگی برنده جایزه‌های بزرگ ادبی شده‌اند. نسل تازه‌تر نویسندگان شامل ، پل مری، آنا برنز، ، ، اما داناهیو، ، سالی رونی، ، و مارتین مک‌دونا است. ادبیات مهاجران ایرلندی در سده‌های نوزدهم و بیستم میلیون‌ها ایرلندی به‌ویژه به بریتانیا، کانادا و ایالات متحده مهاجرت کردند. نویسندگان ایرلندی‌تبار آمریکایی که خاستگاه خود را در کانون آثارشان قرار دادند عبارتند از جیمز تی. دانلیوی، ادوین اوکانر، ویلیام کندی و فرانک مک‌کورت که کتاب خاطراتش «خاکستر مادرم» (۱۹۹۶) به پرفروش جهانی بدل شد. جایگاه جهانی نویسندگان ایرلندی بارها با جوایز بین‌المللی ادبی ارج نهاده شده‌اند. چهار ایرلندی برنده جایزه نوبل ادبیات شده‌اند: ویلیام باتلر ییتس (۱۹۲۳)، جرج برنارد شاو (۱۹۲۵)، ساموئل بکت (۱۹۶۹) و شیموس هینی (۱۹۹۵). | ## جمع‌بندی | از دهه ۱۹۹۰ ایرلند سه برنده جایزه بوکر داشته‌است: رادی دویل برای رمان «پدی کلارک‌ها هاها» (۱۹۹۳)، جان بنویل برای «دریا» (۲۰۰۵) و آن انرایت برای «گردهمایی» (۲۰۰۷).