موضوع مقاله: ادبیات غربی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات غربی | مقدمه: ادبیات غربی که با نام ادبیات اروپایی نیز شناخته می‌شود، به مجموعه آثار ادبی گفته می‌شود که در بستر فرهنگ غربی و به زبان‌های اروپایی نوشته شده‌اند. | ## بخش 1: ادبیات غربی | این ادبیات از دوره‌های گوناگون تاریخی شکل گرفته و هر دوره نویسندگان، شاعران و آثار برجسته خود را داشته‌است. بهترین آثار ادبیات غربی در مجموعه‌ای با عنوان آثار برجسته غربی گردآوری شده‌اند، هرچند فهرست این آثار بسته به دیدگاه منتقدان دربارهٔ فرهنگ غربی و ویژگی‌های بنیادین آن متفاوت است. جنبش‌های ادبی و دگرگونی‌های سیاسی گوناگون بر نثر و شعر هر دوره پیامدهای ژرفی داشته‌اند. سده شانزدهم با پیدایش ادبیات رنسانس شناخته می‌شود، سده هفدهم زیر نفوذ سبک‌های باروک و ژاکوبین قرار داشت و سده هجدهم به دوران روشنگری در بسیاری از کشورهای غربی معروف است. این دوره پیشرفت نظامی و سیاسی بر شیوه نگارش نویسندگان فرانسوی، روسی و اسپانیایی تأثیر گذاشت. سده نوزدهم نیز به عنوان دوره رمانتیک شناخته می‌شود که سبک نگارش آن زیر نفوذ مسائل سیاسی بود و از شیوه کلاسیک پیشین فاصله گرفت. ادبیات غربی آثار نوشته‌شده به زبان‌های بسیاری را دربرمی‌گیرد، از جمله ادبیات انگلیسی، ادبیات فرانسه، ادبیات آلمانی، ادبیات ایتالیایی، ادبیات اسپانیایی، ادبیات روسی، ادبیات لاتین، ادبیات یونانی و ادبیات یونان باستان، ادبیات لهستانی، ادبیات هلندی‌زبان، ادبیات سوئدی، ادبیات دانمارکی، ادبیات چکی، ادبیات مجاری، ادبیات پرتغالی، ادبیات صربی، ادبیات کرواتی، ادبیات استونیایی، ادبیات فنلاندی، ادبیات بلاروسی، ادبیات اوکراینی، ادبیات آمریکا، ادبیات ارمنی، ادبیات بلژیک، ادبیات کانادا، ادبیات ییدیش و بسیاری دیگر. بوئتیوس، فیلسوف مسیحی سده ششم، به زنده نگه داشتن سنت کلاسیک در ایتالیای رومی پس از فروپاشی روم یاری رساند. با زوال امپراتوری روم غربی، سنت لاتین به دست نویسندگانی چون کاسیودوروس، بوئتیوس و سیمماخوس زنده ماند. هنرهای آزاد در راونا زیر فرمانروایی تئودوریک بزرگ شکوفا شد و پادشاهان گوتی استادان بلاغت و دستور زبان را گرد خود فراهم آوردند. برخی مدرسه‌های غیردینی در ایتالیا پابرجا ماندند و دانشمندان سرشناسی چون ، ، ، ، و در شمار آنان بودند. پایه‌گذاری دانشگاه‌های سده‌های میانه در بولونیا، پادوا، ویچنزا، ناپل، سالرنو، مودنا و پارما به گسترش فرهنگ یاری رساند و زمینه پرورش نوین را فراهم آورد. سنت‌های کلاسیک از میان نرفتند و دلبستگی به یاد روم، دل‌مشغولی با سیاست و برتری دادن عمل بر نظریه بر رشد ادبیات ایتالیایی تأثیر گذاشت. سنت شعر غنایی بومی در در آغاز سده دوازدهم پدید آمد و سپس به جنوب و شرق گسترش یافت و سرانجام در پایان سده دوازدهم به ایتالیا رسید. نخستین تروبادورها (به ایتالیایی: ) که در ایتالیا سرودند از جاهای دیگر آمده بودند، اما اشراف شمال ایتالیا آماده حمایت از آنان بودند. از میان حامیان نخستین تروبادورهای بیگانه به‌ویژه خاندان استه، ، دودمان ساووی و خاندان مالاسپینا بودند. رامبرتینو در سال ۱۲۱۸ به عنوان پودستا جنوا برگزیده شد و احتمالاً در دوران سه‌ساله فرمانروایی‌اش شعر غنایی اکسیتان را به این شهر آورد. جنوا همچنین خاستگاه پدیده پودستا-تروبادور بود: مردانی که به نمایندگی از حزب گوئلف یا گیبلین در چندین شهر پودستا بودند و به زبان اکسیتان می‌سرودند. جنگ صلیبی کاتاری لانگداک را ویران کرد و بسیاری از تروبادورهای آن منطقه را به فرار به ایتالیا واداشت و در آنجا سنت ایتالیایی انتقاد از پاپ آغاز شد. گویدو دل کولون از مسینا، یکی از شاعران بومی مکتب سیسیلی، تاریخ نابودی تروآ را نوشت. | ## بخش 2: ادبیات غربی | گویدو در شعرش از پروانسالی‌ها تقلید می‌کرد، اما در این کتاب رمانس فرانسوی بنوا دو سنت-مور را به چیزی تبدیل کرد که همچون تاریخ جدی لاتین به گوش می‌رسید. اروپا سرشار از افسانه شاه آرتور بود اما ایتالیایی‌ها به ترجمه و خلاصه‌سازی رمانس‌های فرانسوی بسنده کردند. فارفا، و دیگر دانشمندان آثار ارسطو، دستورهای مکتب سالرنو و سفرنامه‌های مارکو پولو را ترجمه کردند و پلی میان آثار کلاسیک و رنسانس ساختند. در همان زمان شعر حماسی به زبانی آمیخته نوشته می‌شد: گویشی از ایتالیایی بر پایه فرانسوی که واژگان ترکیبی آن از ریشه‌های فرانسوی با پایانه‌های ایتالیایی ساخته شده بود. سده چهاردهم: ریشه‌های رنسانس دانته دانته آلیگیری، یکی از بزرگ‌ترین شاعران ایتالیایی، گرایش‌های غنایی چشمگیری نیز از خود نشان می‌دهد. همه‌چیز در آن حسی، هوایی و آسمانی است و بئاتریچه واقعی جای خود را به تصویری آرمانی از او می‌دهد و سرشت انسانی‌اش را از دست داده و نمایانگر امر الهی می‌شود. کمدی الهی از سفر شاعر به سه قلمرو مردگان—دوزخ، برزخ و بهشت—با همراهی شاعر لاتین ویرژیل سخن می‌گوید. دانته که از دوزخ و برزخ و بهشت می‌گذرد نماد بشریتی است که دو هدف سعادت دنیوی و ابدی را دنبال می‌کند. بئاتریچه نماد یاری فراطبیعی است که بشر برای رسیدن به هدف والا یعنی خداوند بدان نیازمند است. ارزش این منظومه در هنر فردی شاعر است؛ هنر کلاسیکی که برای نخستین بار در قالبی رومنس ریخته شد. چه در توصیف طبیعت، چه در واکاوی احساسات، چه در نفرین رذایل یا سرودن سرودهای فضیلت، دانته به بزرگی و ظرافت هنرش شناخته می‌شود. او مایه‌های شعرش را از الهیات، فلسفه، تاریخ و اسطوره‌شناسی برگرفت، اما بیش از همه از شورهای درونی خود، از نفرت و عشق. سال‌ها در اوینیون زیست و فساد دربار پاپ را نکوهش کرد؛ تقریباً تمام اروپا را سفر کرد؛ با امپراتوران و پاپ‌ها مکاتبه داشت و مهم‌ترین نویسنده زمان خود شمرده می‌شد. شعر غنایی پترارک کاملاً با سروده‌های تروبادورهای پروانسالی و شاعران ایتالیایی پیش از او و نیز غزلیات دانته تفاوت دارد. پترارک شاعری روان‌شناس است که همه احساساتش را می‌کاود و با هنری نغز و شیرین بازمی‌نماید. غزلیات او دیگر مانند دانته فراطبیعی نیستند بلکه یکسره در مرزهای انسانی می‌مانند. «کانتسونیره» چند شعر سیاسی نیز دارد، از جمله یکی خطاب به و چند غزل بر ضد دربار اوینیون. این سروده‌ها از نیرومندی احساس برخوردارند و نشان می‌دهند که پترارک در سنجش با دانته آگاهی گسترده‌تری از هویت ایتالیایی داشت. دانش کلاسیک او در اثر «دربارهٔ تبارشناسی خدایان» نمایان شد؛ چنان‌که گفته این اثر دانشنامه‌ای از شناخت اسطوره‌شناسی و پیش‌درآمد جنبش انسان‌گرایی سده پانزدهم بود. بوکاچو همچنین نخستین تاریخ‌نگار زنان در اثر و نخستین راوی داستان بزرگ بدبختان در بود. | ## بخش 3: ادبیات غربی | او را اختراع نکرد اما نخستین کسی بود که آن را در اثری بلند و هنرمندانه یعنی «تزئیده» به کار برد که کهن‌ترین منظومه رمانتیک ایتالیایی است. «رؤیای عاشقانه» منظومه‌ای در سه‌گانی‌هاست که بی‌گمان از کمدی الهی الهام گرفته بود. بوکاچو بیش از همه با اثر ایتالیایی دکامرون شناخته شد، مجموعه‌ای از صد داستان که گروهی از زنان و مردان هنگام گریز از طاعون سال ۱۳۴۸ به ویلایی نزدیک فلورانس پناه برده و برای یکدیگر نقل می‌کنند. داستان‌نویسی که در سده‌های پیشین به‌ویژه در فرانسه فراوان بود اکنون برای نخستین بار شکلی هنرمندانه یافت. سبک بوکاچو به تقلید از لاتین گرایش دارد اما در آثار او نثر برای نخستین بار شکل هنر پرداخته‌شده به خود گرفت. این هدف از راه بررسی که امروزه علوم انسانی نامیده می‌شود دنبال می‌شد: دستور زبان، بلاغت، تاریخ، شعر و فلسفه اخلاق. انسان‌گرایان نخستین مانند فرانچسکو پترارک، و لئوناردو برونی گردآورندگان بزرگ نسخه‌های خطی باستانی بودند. در ایتالیا برنامه آموزشی انسان‌گرایانه به سرعت پذیرفته شد و تا اواسط سده پانزدهم بسیاری از طبقات بالا آموزش انسان‌گرایانه دیده بودند. نثر زیبای «شاهان فرانسه» را نوشت و رنگ رومی بودن را بر رمانس‌های شوالیه‌ای افزود. افزون بر زبان‌های بزرگ اروپایی مانند انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیایی و روسی، ادبیات زبان‌های کوچک‌تر مانند ، ، ، ، ، ، و نیز بخشی از این مجموعه بزرگ به‌شمار می‌روند. ادبیات کشورهای برون‌اروپایی اما با پیشینه فرهنگی غربی مانند ادبیات آمریکا، ادبیات کانادا، و نیز در زمره ادبیات غربی جای می‌گیرند. ادبیات قرون وسطی از سده‌های پنجم تا پانزدهم میلادی کشیده شده و دربرگیرنده آثار لاتینی و نیز نخستین سروده‌ها به زبان‌های بومی اروپایی است. ادبیات رنسانس در سده‌های پانزدهم و شانزدهم با بازگشت به میراث یونانی-رومی شکوفا شد. سده هفدهم شاهد سبک‌های باروک بود و سده هجدهم دوران روشنگری به‌شمار می‌رود که بر نثر و شعر فرانسوی، روسی و اسپانیایی تأثیر ژرفی نهاد. سده نوزدهم با جنبش رمانتیسم و سپس رئالیسم شناخته می‌شود و سده بیستم شاهد برآمدن نوگرایی و پسامدرنیسم در ادبیات بود. کانون غربی مفهوم آثار برجسته غربی به مجموعه‌ای از آثار ادبی اشاره دارد که برخی منتقدان آنها را بنیادی‌ترین و تأثیرگذارترین نوشته‌های تمدن غربی دانسته‌اند. هارولد بلوم در کتاب «کانون غربی» (۱۹۹۴) فهرستی از این آثار ارائه کرد که کمدی الهی دانته، آثار شکسپیر و رمان‌های مدرن از جمله اجزای اصلی آن بودند. با این حال فهرست آثار کانون همواره محل بحث بوده و بسته به دیدگاه منتقدان دربارهٔ فرهنگ غربی و اهمیت نسبی ویژگی‌های سازنده آن تغییر می‌کند. نظریه و نقد ادبی سنت نقد ادبی غربی از ارسطو و «بوطیقا» ی او آغاز می‌شود و در طول سده‌ها با مکاتب گوناگونی پیش رفته‌است. در سده بیستم ساختارگرایی، پساساختارگرایی، واسازی و پسااستعمارگرایی از مهم‌ترین رویکردهای نظریه ادبی در غرب بوده‌اند. | ## جمع‌بندی | این نظریه‌ها نه‌تنها خوانش متون ادبی را دگرگون کردند بلکه بر تعریف خود ادبیات غربی و مرزهای آن نیز تأثیر نهادند.