موضوع مقاله: عرتوف | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عرتوف | مقدمه: عرتوف روستایی فلسطینی در دامنه‌های اورشلیم بود که در سال ۱۹۴۸ میلادی از سکنه تخلیه شد. | ## بخش 1: عرتوف | این روستا در فاصلهٔ نزدیک به ۲۱٫۵ کیلومتری باختر اورشلیم بر فراز یک فلات مرتفع جای داشت و از سه سوی جنوب، خاور و باختر با دشت‌هایی احاطه شده بود. در محل تلاقی مسیر وادی الصرار و وادی کسلا واقع شده بود و نزدیک‌ترین روستاها به آن صرعه و اشوع بودند. عرتوف از جایگاه راهبردی برجسته‌ای برخوردار بود؛ در حدود شش کیلومتری جنوب باب‌الواد قرار داشت و بر جادهٔ باب‌الواد–بیت‌جبرین نظارت می‌کرد. روستا در ۱۸ ژوئیه ۱۹۴۸ در جریان عملیات دانی به دست تیپ ۱۰ هارئیل تصرف شد و ساکنان آن آواره گشتند. پیشینه دورهٔ امپراتوری عثمانی در دورهٔ امپراتوری عثمانی و بر پایهٔ دفترهای مالیاتی سال ۱۵۹۶ میلادی، عرتوف روستایی در ناحیهٔ رمله از سنجاق غزه بود و ۱۱۰ تن جمعیت داشت. ساکنان روستا مالیات محصولاتی چون گندم، جو، میوه، بز، کندوی زنبور عسل و تاکستان را می‌پرداختند. در سال ۱۸۶۳ ویکتور گرن، باستان‌شناس و جغرافیدان فرانسوی، روستا را بر فراز تپه‌ای کوچک با ۱۵۰ ساکن توصیف کرد. آلبرت سوتسین بر پایهٔ فهرست رسمی روستاهای عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ گزارش داد که عرتوف ۱۴ خانه و ۴۰ نفر جمعیت داشت، هرچند شمارش تنها مردان را دربرمی‌گرفت. پیمایش فلسطین باختری که صندوق اکتشاف فلسطین در سال ۱۸۸۳ انجام داد، عرتوف را چنین وصف کرد: «روستایی کوچک بر تپه‌ای کوتاه با دره‌ای باز در باختر. | ## بخش 2: عرتوف | درختان زیتون پیرامون آن پراکنده‌اند.» در سال ۱۸۸۳ گروهی از مبلّغان انگلیسی زمین‌هایی در عرتوف خریدند تا مستعمره‌ای کشاورزی به نام هارتوف برای یهودیانی بنیاد نهند که امید به مسیحی‌شدنشان داشتند. دورهٔ قیمومت بریتانیا بیشتر خانه‌های روستا از سنگ و خشت ساخته شده بود؛ شماری نیز از سنگ و سیمان با سقف‌های گنبدی ساخته شده بودند. ساکنان که همگی مسلمان بودند در مسجدی به نام مسجد العُمَری — احتمالاً به نام خلیفهٔ دوم، عمر بن خطاب — نماز می‌گزاردند. نزدیک به نیمی از روستاییان به کشاورزی و نیمی دیگر در ایستگاه باب‌الواد بر خط راه‌آهن یافا–اورشلیم مشغول بودند. زمین‌های کشاورزی در باختر روستا گسترش داشت و درختان میوه و بادام در آنجا کاشته می‌شد. بر اساس سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین، جمعیت عرتوف ۱۸۱ مسلمان بود، در حالی که هارتوف مجاور ۱۲۴ یهودی‌نشین داشت. بر پایهٔ آمار روستایی ۱۹۴۴/۴۵، جمعیت روستا ۳۵۰ مسلمان بود و مساحت کل زمین‌ها ۴۰۳ دونوم بود. از این میان ۶۱ دونوم آبیاری‌شده یا باغ، ۲۷۹ دونوم زمین غلات و ۱۸ دونوم زمین ساخته‌شده (شهری) بود. منبع عربی نیز گزارش می‌دهد که عرتوف از جمله سه روستایی بود که بریتانیایی‌ها در اواخر مارس پس از حملهٔ عربی به مستعمرهٔ هارتوف تنبیه کردند؛ ۶۰۰ سرباز بریتانیایی در ۲۳ مارس به عرتوف، اشوع و بیت محسیر وارد شدند و ساکنان را موقتاً تخلیه کردند، هرچند پس از آن بازگشتند. | ## بخش 3: عرتوف | این روستاها از آوریل ۱۹۴۸ در خط مقدم قرار داشتند و بیشتر ساکنانشان پیش‌تر منطقه را ترک کرده بودند. بسیاری از باقی‌ماندگان با نزدیک‌شدن نیروهای اسرائیلی و آغاز آتش خمپاره گریختند و اندک کسانی که مانده بودند اخراج شدند. بنا بر گزارش بنی موریس، گروهان دوم از سریهٔ ب (گردان چهارم) که به خمپاره‌انداز و مسلسل مجهز بود، نخست ساکنان اشوع و عسلین مجاور را به رفتن واداشت و سپس به سوی عرتوف پیش رفت. گلوله‌باران شبانه باعث فرار ساکنان شد و بسیاری از آنان سه مایل از سراشیبی‌ها بالا رفتند تا به روستای دیرالهوا در جنوب‌خاوری برسند. پس از برپایی دولت اسرائیل، اردوگاه موقت مهاجران (مَعبَره) در محل روستا برپا شد و کارخانهٔ سیمانی برای اشتغال‌زایی گشایش یافت. به گزارش مورخ فلسطینی ولید خالدی، در سال ۱۹۹۲ از ساختارهای روستا بجای مانده بود: یک خانهٔ سنگی در بیرون شهرک ناحام که خانواده‌ای یهودی در آن ساکن شده بود؛ خانه‌ای سنگی کوچک در مرکز شهرک که به انبار تبدیل شده بود و نزدیک جایگاه مسجد سابق قرار داشت؛ سازه‌ای مدور بی‌سقف در دامنه‌های باختری که پیش‌تر کوره‌ای برای پخت آهک (کَبّاره) بود؛ گورستان روستا در باختر که تسطیح شده و تنها یکی دو گور در کنارهٔ خاوری آن برجا مانده بود؛ و بخشی از ستاد پلیس بریتانیا که هنوز پابرجا بود. باستان‌شناسی دو محوطهٔ باستان‌شناختی در نزدیکی روستا وجود دارد: خربهٔ مرمیتا در حدود یک کیلومتری خاور روستا و خربهٔ البُرج در محل هارتوف در جنوب‌باختری. | ## جمع‌بندی | یکی از اتاق‌ها، تالاری مستطیلی با پایه‌ستون‌هایی در امتداد محور بلند، احتمالاً نیایشگاهی با ردیفی از سنگ‌های ایستاده (مَصِبوت) بوده‌است.