موضوع مقاله: مومو (ایزد) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مومو (ایزد) | مقدمه: چنین فرض می‌شود که که نام او از کلمه اکدی mummu، «نیروی آفریننده» گرفته شده است. | ## بخش 1: مومو (ایزد) | مومو علاوه بر کارکرد به عنوان یک تئونیم، لقبِ خدایان متعدد دیگر نیز بوده است که نقش مربوطهٔ آنها را در جایگاه خالق برجسته می‌کند. متن‌های آیینی نشان می‌دهد که مومو به عنوان یک شخصیت غیرفعال، مشابه خداییانی مانند انمشارا یا کینگو تلقی می‌شد. مومو بیشتر از طریق شعر حماسی انوما الیش شناخته می‌شود و در آنجا او به عنوان خدمتکار آپسو (به طور غیرمعمول به عنوان یک خدایی جان‌بخشی‌شده و نه حجم فراطبیعیِ آب در نظر گرفته می‌شود) است که در کنار اربابش از ائا شکست می‌خورند. اشارهٔ متأخر به مومو در قسمتی از آثار اودموس رودسی که توسط داماسکیوس حفظ شده، شناسایی شده است. فرض بر این است که نام مومو با اسم رایج اکدی mummu یکسان است که می‌توان آن را به عنوان «قدرت آفریننده» یا «روح آفریننده» ترجمه کرد. این نام یک وام‌واژه از زبان سومری است که به احتمال زیاد از کلمه umun («خِرد» یا «مهارت») گرفته شده است، اگرچه دومی هرگز به عنوان یک تئونیم استفاده نشده است. به عنوان جایگزین، مشتق شدن آن از mud به معنای «تولید کردن» یا mú به معنای «(اجازه به) رشد دادن» پیشنهاد شده است. دو کلمهٔ هم‌نام که به سر و صدا (از سومری mu7-mu7) و نوعی شیء چوبی اشاره دارند، ارتباطی با هم ندارند. در متون آیینی، مومو مانند شخصیت‌هایی چون کینگو یا انمشارا، در جایگاه یک خدایی آغازینِ ساکن در جهان زیرین در نظر گرفته می‌شد و معمولاً از خدایانی که هنوز در زمان حال فعال در نظر گرفته می‌شدند، مانند انلیل یا ائا، جدا نگه داشته می‌شد. با این حال، مشخص نیست که آیا سنتی مبنی بر به تصویر کشیدن مومو در چنین نقشی مستقل از انوما الیش وجود داشته است یا خیر. با توجه به ارتباط او با آپسو و به تبع آن با تیامات، پیشنهاد شده که مومو نمایانگر مه برخاسته از آب‌های آغازین است که توسط آنها تجسم یافته است. | ## بخش 2: مومو (ایزد) | لقبی برای خداییان دیگر عبارت مومو علاوه بر اینکه به عنوان یک تئونیم عمل می‌کند، به عنوان لقبی برای خداییان دیگر، معمولاً ائا، و همچنین ایشتار، نبو، مردوک و تیامات نیز به کار رفته است؛ این اصطلاح همواره برای اشاره به آنها به عنوان خالق استفاده می‌شده است. Lambert اظهار داشت که در هنر، مومو ممکن است حداقل از دوره کاسی‌ها به بعد به صورت یک گوسفند وحشی به تصویر کشیده شده باشد. کتیبه‌ای از دوران سلطنت نازی-ماروتاشNazi-maruttaš بیان می‌کند که او می‌تواند به عنوان نمادی از اِئا در کودورو باشد، و در کنار بز-ماهی، شناخته‌شده‌ترین تصویر نمادینِ این خدا در این آثار، سر یک حیوان شاخدار است که ممکن است یک گوسفند وحشی باشد. لمبرت، قدیمی‌ترین شواهد برای پرستش مومو، دو نام تئوفوریک است، mu-mu-sa-tu در اکدی باستان («مومو یک کوه است») و mu-mu-ì-lum در دوره اور سوم («مومو یک خداست»؛ که از لوحی مربوط به چهارمین سال سلطنت شو-سین شناخته شده است). آیینی برای گشایش رودخانه از هزاره اول پیش از دوران مشترک که به واسطه لوحی تکه‌تکه شده از نینوا شناخته شده است، تهیهٔ دیسک‌های نقره‌ای برای مومو، کینگو و اشرت-نبنیسوEšret-nabnīssu و تقدیم انبوهی از آرد و خرما، ظروف میرسو، یک ظرف باده‌ریزی، یک مجمر سرو کوهی و یک گوسفند را برای آنها را مقرر می‌کند. تئونیم اشرت-نبنیسو را می‌توان به معنای «دَه آفریدهٔ او» ترجمه کرد و ممکن است با ده موجودی که به کینگو در انوما الیش کمک می‌کنند، مطابقت داشته باشد، در این صورت ممکن است نشان دهد که این گروه‌بندی منعکس‌کنندهٔ وضعیت همه این شخصیت‌ها است که به عنوان دشمنان شکست‌خوردهٔ خدایان در این شعر تصویر شده‌اند. مومو همچنین در یکی از دو گونهٔ فهرست خداییانی که به عنوان «انلیل‌های شکست‌خورده» در دستورالعملی برای آماده‌سازی طبل آیینی توصیف شده‌اند، آمده است. اصطلاح «انلیل‌های شکست‌خورده» احتمالاً به سنتی مربوط به انمِشارا و هفت پسرش مرتبط است. در گونهٔ دوم این فهرست، پاپسوکال جایگزین مومو شده که به گفته لمبرت احتمالاً نشان‌دهنده نقش مشترک آنها به عنوان وزیر یک خداییِ دیگر است. اساطیر انوما الیش مومو در انوما الیش ظاهر می‌شود، اگرچه نقش او در این تصنیف کم اهمیت است. او در جلسه‌ای بین سَرورش و تیامات شرکت می‌کند و بعداً به او توصیه می‌کند که خدایان جوانی را که خواب او را مختل می‌کنند، نابود کند. | ## بخش 3: مومو (ایزد) | سلنا ویزنوم پیشنهاد می‌کند که این صحنه نشان می‌دهد که آپسو حاکم بدی است و از خود خِرد ندارد، در عوض باید بر مومو تکیه کند، برخلاف مردوک قهرمان حماسه که خِرد او ذاتی توصیف می‌شود. متعاقباً مومو چنین توصیف می‌شود که توسط ائا با طنابِ هدایت (ṣerretu) نگه داشته شده است، استعاره‌ای رایج که به کنترلِ شخص دیگری اشاره دارد. با این حال، این امکان نیز وجود دارد که منظور از طنابِ هدایت تحت‌اللفظی باشد، زیرا پیشنهاد شده است که مومو به عنوان یک گوسفند وحشی و نه یک شخصیت انسان‌انگاری‌شده تصور می‌شد. چنین فرض می‌شود که این قسمت یک توضیح سبب‌شناسی برای ارتباط اثبات‌شدهٔ ائا با خِرد و مهارت است. معلوم نیست که آیا یک افسانهٔ مستقل مربوط به ائا و مومو قبلاً در گردش بوده است یا خیر. مومو (mummu) علاوه بر یک شخصیت جداگانه، به عنوان لقب تیامات در انوما الیش نیز به کار رفته است. در ترجمه‌های اولیه که اکنون منسوخ شده‌اند، به اشتباه تصور می‌شد که مومو در کنار تیامات ذکر شده است. او در قسمت مربوطه به عنوان خالق آسمان و زمین معرفی شده که بازتاب معنای لقب او است. لمبرت خاطرنشان کرد که در فهرست خدایان شکست‌خورده از آیین‌های مختلف، نام مومو اغلب در کنار کینگو می‌آید و بر این اساس اظهار داشت که در یک سنتِ تاکنون از دست‌رفته، ممکن است آنها با هم مغلوب شده باشند. همچنین در روایت اودموس رودسی از باورهای بابلی که توسط نئوافلاطونی قرن ششم دوران مشترک، داماسکیوس حفظ شده، از مومو نام برده شده است. لمبرت فرض کرد که این روایت مبتنی بر روایتی مربوط به انوما الیش است، هرچند با آن یکسان نیست. | ## جمع‌بندی | مانفرد کربرنیک فرض می‌کند که اودموس ممکن است mummu که به عنوان لقب تیامات در نظر گرفته می‌شود، با خدای Mummu اشتباه گرفته باشد و در نتیجه استدلال کرده باشد که او پسر زوج آغازین بوده است.