موضوع مقاله: ادبیات سده بیستم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات سده بیستم | مقدمه: ادبیات سده بیستم به آثار ادبی تولیدشده در سراسر جهان در بازه زمانی ۱۹۰۱ تا ۲۰۰۰ میلادی اشاره دارد. | ## بخش 1: ادبیات سده بیستم | دوره‌های اصلی این سده معمولاً به ادبیات نوگرا (از حدود ۱۹۰۰ تا ۱۹۴۰) و ادبیات پست‌مدرن (از حدود ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰) تقسیم می‌شوند که جنگ جهانی دوم نقطه گذار میان آن‌هاست. هرچند این مفاهیم ریشه در تاریخ ادبی غرب دارند، پژوهشگران آن‌ها را دربارهٔ ادبیات آسیایی، آمریکای لاتین و آفریقایی نیز به کار می‌برند و نویسندگان غیرغربی، به‌ویژه در ادبیات پسااستعماری، در خط مقدم دگرگونی‌های ادبی این سده جای داشتند. پیشرفت‌های فناورانه هزینه چاپ کتاب را کاهش داد و همراه با رشد جمعیت و نرخ باسوادی، افزایش چشمگیری در تولید ادبیات عامه‌پسند و نشریات ارزان‌قیمت پدیدآورد. تقسیم‌بندی میان «ادبیات عامه‌پسند» و «ادبیات والا» با گونه‌هایی چون داستان کارآگاهی و علمی-تخیلی درهم‌آمیخت. این‌گونه‌ها نهادها و جوایز ویژه خود را پدیدآوردند، از جمله جایزه نبیولا (از ۱۹۶۵) و (از ۱۹۷۱). جایزه نوبل ادبیات در سراسر این سده (به‌جز ۱۹۱۴، ۱۹۱۸، ۱۹۳۵ و ۱۹۴۰–۱۹۴۳) هرساله اعطا شد و نخستین برنده آن در ۱۹۰۱ سولی پرودوم بود. پرفروش‌ترین آثار ادبی سده بیستم عبارت‌اند از: «ارباب حلقه‌ها» (۱۹۵۴/۵۵، حدود ۱۵۰ میلیون نسخه)، «شازده کوچولو» (۱۹۴۳، حدود ۱۴۰ میلیون نسخه)، «هری پاتر و سنگ جادو» (۱۹۹۷، حدود ۱۲۰ میلیون نسخه) و «سپس هیچ‌کدام باقی نماندند» (۱۹۳۹، حدود ۱۱۵ میلیون نسخه). جنگ‌های بزرگ جهانی آگاهی نویسندگان را تکان دادند و فناوری‌های نوین مانند سینما، رادیو، تلویزیون و سرانجام اینترنت بر شیوه روایتگری و انتشار آثار ادبی پیامد ژرفی گذاشتند.Lewis, Barry. این جنبش‌ها با عناصر سنتی ادبیات درافتادند: روایت‌هایی با جهش‌های زمانی پدیدآوردند، صحنه‌های تازه در نمایش به کار بردند و وزن و قافیه را در شعر شکستند. رشد صنعت نشر با ناشران بزرگ، انتشار در مقیاس وسیع و نقش فزاینده مدرسه‌ها، منتقدان ادبی و حلقه‌های دانشگاهی نیز از تحولات مهم این سده بود. شمار خوانندگان بالقوه نیز با گسترش آموزش پایه و پویش‌های سوادآموزی به‌شدت افزایش یافت. ۱۹۰۱–۱۹۱۸ جنبش فرجام قرن دوره بل اپک تا آغاز سده بیستم ادامه یافت اما با آغاز جنگ جهانی اول به‌ناگاه قطع شد — پیامدی که برای نمونه در رمان «» اثر توماس مان (۱۹۲۴) به تصویر کشیده شده‌است. جنبش دادائیسم (۱۹۱۶–۱۹۲۰) دست‌کم تا اندازه‌ای اعتراضی بود به منافع بورژوایی، ملی‌گرایانه و استعمارگرایانه‌ای که بسیاری از دادائیست‌ها آن‌ها را ریشه اصلی جنگ می‌دانستند؛ این جنبش پیش‌درآمد فراواقع‌گرایی دهه ۱۹۲۰ بود. پیش از ۱۹۱۴ هنوز خوش‌بینی و آرزوی نوسازی در آثار دیده می‌شد، اما جنگ همه نوشته‌ها را به سرنوشت بشری، مرگ و زوال اخلاق اروپایی معطوف کرد. پایان قطعیت‌ها در هنر به شکل پیشتازگرایی (آوانگاردیسم) نمود یافت — مجموعه‌ای از جنبش‌ها که وجه مشترکشان آزمایشگری کلامی و بهره‌گیری از عناصر هنرهای گوناگون بود. | ## بخش 2: ادبیات سده بیستم | آثار شاخص از آثار برجسته این دوره می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: «لرد جیم» (۱۹۰۰) اثر جوزف کنراد «بودنبروک‌ها» (۱۹۰۱) اثر توماس مان «دل تاریکی» (۱۹۰۲) اثر جوزف کنراد «» (۱۹۰۰) اثر ال. فرانک بام — از نخستین شاهکارهای ادبیات عامه‌پسند «» (۱۹۰۲) اثر آرتور کانن دویل «مرد و ابرمرد» (۱۹۰۲) اثر جرج برنارد شاو «» (۱۹۰۳) اثر جک لندن «نوسترومو» (۱۹۰۴) اثر جوزف کنراد «» (۱۹۰۴) اثر آنتون چخوف «پسران و عشاق» (۱۹۱۳) اثر دی. لارنس «» (۱۹۱۳) اثر مارسل پروست — نخستین جلد «در جستجوی زمان ازدست‌رفته» «گیتانجالی» (۱۹۱۳) اثر رابیندرانات تاگور «دوبلینی‌ها» (۱۹۱۴) اثر جیمز جویس «» (۱۹۱۵) اثر فرانتس کافکا «چهره مرد هنرمند در جوانی» (۱۹۱۶) اثر جیمز جویس «راشومون (داستان کوتاه)» (۱۹۱۵) اثر ریونوسوکه آکوتاگاوا در حوزه شعر، نخستین نمونه‌های شعر نوگرا با مجموعه «پرسونه» (۱۹۰۸) اثر ازرا پاوند پدیدار شد و «» (۱۹۱۷) اثر تی. رمان «» اثر جیمز جویس که در ۱۹۲۲ در پاریس منتشر شد، از مهم‌ترین دستاوردهای ادبیات نوگرا بود. نمایشنامه «کارخانه ربات‌سازی روسوم» (۱۹۲۱) اثر کارل چاپک واژه «ربات» را به جهان معرفی کرد. نسل گمشده گروهی از نویسندگان آمریکایی که تجربه مستقیم جنگ داشتند یا پوچی شهروندان خود را دریافته بودند، به خوش‌بینی عمومی تن ندادند. این «نسل گمشده» شامل نویسندگانی چون ویلیام فاکنر، ارنست همینگوی و ازرا پاوند بود. الیوت «» (۱۹۲۳) اثر یاروسلاو هاشک «» (۱۹۲۴) اثر توماس مان «خانم دالووی» (۱۹۲۵) اثر ویرجینیا وولف «» (۱۹۲۵) اثر فرانتس کافکا «» (۱۹۲۵) اثر اف. اسکات فیتزجرالد «گذار منهتن» (۱۹۲۵) اثر جان دوس پاسوس «قلب سگی» (۱۹۲۵) اثر میخائیل بولگاکف «» (۱۹۲۶) اثر ارنست همینگوی «» (۱۹۲۶) اثر اچ. لاوکرفت «» (۱۹۲۷) اثر ویرجینیا وولف «گرگ بیابان» (۱۹۲۷) اثر هرمان هسه «برلین، الکساندرپلاتس» (۱۹۲۸) اثر آلفرد دوبلین «در جبهه غرب خبری نیست» (۱۹۲۸) اثر اریش ماریا رمارک «وداع با اسلحه» (۱۹۲۹) اثر ارنست همینگوی «» (۱۹۲۹) اثر ویلیام فاکنر دهه ۱۹۳۰ در دهه ۱۹۳۰ ادبیات بازتابنده‌تر شد و زمینه‌ساز اگزیستانسیالیسم گردید. در آلمان با برآمدن نازیسم، ادبیات ملی‌گرایانه رواج یافت و نظام حاکم پیوند هنر با «خون و خاک» را تبلیغ کرد. رئالیسم سوسیالیستی بر ادبیات روسیه و کشورهای هم‌پیمان شوروی تحمیل شد و نویسندگان دگراندیش ناچار به نوشتن پنهانی، تبعید یا نابودی آثارشان شدند. ادبیات انگلیسی به کاوش در نوگرایی ادامه داد و در ایالات متحده، بحران بزرگ اقتصادی درونمایه اصلی بسیاری از رمان‌ها شد. آگاتا کریستی در حوزه داستان کارآگاهی آثاری پدیدآورد که از نخستین ابرفروش‌های سده بیستم بودند. آثار برجسته: «» (۱۹۳۰) اثر ویلیام فاکنر «» (۱۹۳۰) اثر دشیل همت دوره جنگ جهانی دوم و پس از آن (۱۹۴۰–۱۹۴۹) جنگ جهانی دوم نقطه عطف دیگری در ادبیات بود. | ## بخش 3: ادبیات سده بیستم | هولوکاست به یکی از درونمایه‌های بزرگ نیمه دوم سده تبدیل شد و «دفتر خاطرات آنه فرانک» نمادی از این گرایش بود. تئاتر ابزورد با آثار راه طنز و فراواقع‌گرایانه را برای نکوهش انحطاط اخلاقی برگزید. دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ در این دوره ادبیات پسانوگرا (پست‌مدرن) شکل‌گیری خود را آغاز کرد. نظریه‌های ساختارگرایی و سپس پساساختارگرایی و واسازی بر نقد ادبی و آفرینش داستانی پیامد نهادند. از برجسته‌ترین آثار این دوره «» (۱۹۵۴/۵۵) اثر بود که با فروش تخمینی ۱۵۰ میلیون نسخه، پرفروش‌ترین اثر ادبی سده بیستم شد و در نظرسنجی‌های گوناگون به‌عنوان «کتاب قرن» برگزیده شد. مجموعه داستانی نیز از ۱۹۶۱ آغاز به انتشار کرد و با فروش تخمینی یک میلیارد نسخه، پرفروش‌ترین مجموعه کتاب جهان خوانده می‌شود. ادبیات پسانوگرا (دهه‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰) ادبیات پست‌مدرن از حدود ۱۹۶۰ شکوفا شد و تا حدود ۱۹۹۰ جریان غالب ادبی بود. این ادبیات با ویژگی‌هایی چون فراداستان، بینامتنیت، بازی با زبان و درهم‌شکستن مرز میان ادبیات والا و عامه‌پسند شناخته می‌شود. ادبیات آمریکای لاتین با جنبش رئالیسم جادویی و نویسندگانی چون به شهرت جهانی رسید. پس از ۱۹۶۰ اصطلاح «ادبیات معاصر» نیز به‌طور گسترده به کار رفت و گونه‌های ادبی مانند علمی-تخیلی و داستان کارآگاهی جایگاه انتقادی مستقلی یافتند. ادبیات الکترونیکی در اواخر سده بیستم، ادبیات دیجیتالی با گسترش ابرمتن و سپس وب جهانی اهمیت یافت. این شکل تازه ادبی امکان‌های روایی غیرخطی و تعاملی را فراهم آورد که با ویژگی‌های ادبیات پسانوگرا هم‌خوانی داشت. جوایز و نشر جایزه نوبل ادبیات نخستین بار در ۱۹۰۱ به سولی پرودوم اعطا شد و در سراسر سده (به‌جز سال‌های ۱۹۱۴، ۱۹۱۸، ۱۹۳۵ و ۱۹۴۰–۱۹۴۳) هرساله اهدا گردید. | ## جمع‌بندی | جایزه نبیولا (از ۱۹۶۵)، (از ۱۹۷۱) و (از ۱۹۷۱) از جوایز تخصصی گونه‌های ادبی‌اند که در این سده بنیان‌گذاری شدند.