موضوع مقاله: ترابری در عراق | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ترابری در عراق | مقدمه: عراق به دلیل جایگاه راهبردی خود در خاورمیانه و دسترسی محدود به آب‌های آزاد از راه خلیج فارس، همواره با چالش‌های ویژه‌ای در زمینهٔ زیرساخت‌های ترابری روبه‌رو بوده‌است. | ## بخش 1: ترابری در عراق | جنگ‌های پیاپی از دههٔ ۱۹۸۰ تا اشغال ۲۰۰۳ میلادی آسیب‌های سنگینی به این زیرساخت‌ها وارد کرد و بازسازی آن‌ها از مهم‌ترین اولویت‌های دولت عراق به‌شمار می‌رود. شبکهٔ راه‌آهن عراق با درازای نزدیک به ۲٬۲۷۲ کیلومتر شهرهای بزرگ کشور را از جنوب تا شمال به یکدیگر پیوند می‌دهد و اتصالات مرزی با ایران، سوریه و ترکیه دارد. راه‌آهن پیشینه و شبکهٔ کنونی راه‌آهن از آغاز سدهٔ بیستم میلادی و در دوران حضور بریتانیا وارد عراق شد و خطوط آن از جنوب تا شمال کشور کشیده شده‌است. درازای کل شبکهٔ راه‌آهن عراق ۲٬۲۷۲ کیلومتر با خط‌کشی استاندارد (۱٬۴۳۵ میلی‌متر) است. خطوط راه‌آهن عراق را به کشورهای همسایه پیوند می‌دهد؛ از جمله خطی میان بصره و خرمشهر در ایران و خطی میان استان دیاله و کرمانشاه. پس از سرنگونی رژیم صدام حسین، نخستین قطار شرکت راه‌آهن جمهوری عراق در ۲۶ آوریل ۲۰۰۳ به بصره رسید و نیروهای بریتانیایی از خط ۶۸ کیلومتری ام‌القصر تا بصره برای رساندن کمک‌های بشردوستانه بهره گرفتند. مترو بغداد مترو بغداد طرحی برای ساخت سامانهٔ حمل‌ونقل ریلی سریع شامل خطوط زیرزمینی و هوایی در پایتخت عراق است. | ## بخش 2: ترابری در عراق | بیش از دو دهه برنامه‌ریزی برای ساخت شبکهٔ مترو در بغداد وجود داشته و بخش کوچکی از تونل‌ها ساخته شده بود که در دورهٔ حکومت صدام حسین به کاربردهای نظامی اختصاص یافت. در ژوئیهٔ ۲۰۲۴ اعلام شد که کنسرسیوم بین‌المللی متشکل از شرکت‌های فرانسوی، اسپانیایی و ترکیه‌ای به همراه دویچه بانک قراردادی به ارزش ۱۷٫۵ میلیارد دلار برای اجرای پروژهٔ مترو بغداد دریافت کرده‌اند. مونوریل نجف ساخت مونوریلی به درازای ۳۷ کیلومتر در نجف برنامه‌ریزی شده‌است که سه زیارتگاه شیعی را به یکدیگر پیوند خواهد داد. راه‌آهن پرسرعت بغداد–بصره در ژوئن ۲۰۱۱ اعلام شد که برنامه‌ریزی برای ساخت خط راه‌آهن پرسرعت میان بغداد و بصره آغاز شده و تفاهم‌نامه‌ای با شرکت آلستوم فرانسه امضا شده‌است. پیوندهای ریلی با کشورهای همسایه همهٔ کشورهای همسایهٔ عراق عموماً از خط‌کشی استاندارد ۱٬۴۳۵ میلی‌متری بهره می‌گیرند. همسایگانی که راه‌آهن برقی دارند — ترکیه و ایران — هر دو از استاندارد جهانی ۲۵ کیلوولت جریان متناوب بهره می‌برند. ترکیه — از راه سوریه ایران — یک خط تا اندازه‌ای در دست ساخت و خط دوم در مرحلهٔ برنامه‌ریزی خط بصره–شلمچه: در دست ساخت خط کرمانشاه–استان دیاله: ساخت آغاز شده‌است کویت — بدون راه‌آهن عربستان سعودی اردن — تا اندازه‌ای ساخته شده؛ تغییر خط‌کشی از استاندارد ۱٬۴۳۵ میلی‌متر به ۱٬۰۵۰ میلی‌متر سوریه — هم‌خط‌کشی — در ربیعه ترابری جاده‌ای در سال ۱۹۲۳ شرکت ترابری نیرن از دمشق خدمات اتوبوس‌رانی فراصحرایی میان بیروت، حیفا، دمشق و بغداد را برپا کرد. | ## بخش 3: ترابری در عراق | جاده‌ها درازای کل شبکهٔ جاده‌ای عراق نزدیک به ۵۵٬۱۰۰ کیلومتر است که از این میزان ۴۰٬۳۶۲ کیلومتر آسفالت و ۱۰٬۲۷۴ کیلومتر خاکی است (برآورد ۲۰۲۵). آبراه‌ها درازای کل آبراه‌های قابل کشتی‌رانی عراق ۵٬۷۲۹ کیلومتر است که شامل رود فرات (۲٬۸۱۵ کیلومتر)، رود دجله (۱٬۸۹۹ کیلومتر) و رود سوم (۵۶۵ کیلومتر) می‌شود. اروندرود از مهم‌ترین آبراه‌های عراق به‌شمار می‌رود، اما برخی بخش‌های آن به دلیل ژرفای ناکافی برای کشتی‌رانی مناسب نیست. آبراه شط‌البصره نیز پیش از تعطیلی در ۱۹۹۱ به سبب جنگ خلیج فارس برای شناورهای سبک قابل بهره‌برداری بود. خطوط لوله عراق دارای شبکهٔ گسترده‌ای از خطوط لوله برای انتقال فرآورده‌های نفتی و گاز است: نفت خام: ۵٬۴۳۲ کیلومتر گاز طبیعی: ۲٬۴۵۵ کیلومتر فرآورده‌های پالایش‌شده: ۱٬۶۳۷ کیلومتر گاز مایع (LPG): ۹۱۳ کیلومتر بندرها بصره تنها بندر عراق بر خلیج فارس است و چندین بندر بازرگانی و نفتی در آن واقع شده‌است. | ## جمع‌بندی | بندرهای خلیج فارس بندر ام‌القصر بندر خورالزبیر بندر بصره (با کارکرد محدود) بندر فاو بزرگ (در دست ساخت) بندر ابوفلوس بندر معقل بندر خورالعمیه ناوگان بازرگانی دریایی بر پایهٔ برآورد ۱۹۹۹ عراق دارای ۳۲ کشتی (با ظرفیت ۱٬۰۰۰ تن ناخالص ثبتی یا بیشتر) با مجموع ۶۰۶٬۲۲۷ تن ناخالص ثبتی و ۱٬۰۶۷٬۷۷۰ تن ظرفیت باربری بود.