موضوع مقاله: لب‌آذین مار با زبان متحرک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لب‌آذین مار با زبان متحرک | مقدمه: لب‌آذین مار با زبان متحرک یک زیورآلات بدنی از جنس آلیاژ طلا متعلق به فرهنگ آزتک‌ها در میانهٔ هزارهٔ دوم میلادی است. | ## بخش 1: لب‌آذین مار با زبان متحرک | این شیء برای قرار گرفتن در سوراخی در زیر لب پایینی ساخته شده و ماری دندان‌نیش‌دار را در حالت حمله نشان می‌دهد که زبانی دوشاخه از دهانش آویزان است. این زبان متحرک و جمع‌شونده بوده و هنگام حرکتِ استفاده‌کننده به دو سو نوسان می‌کرد. تاریخ‌نگاران هنر آن را نمونه‌ای درخشان از فلزکاری آزتکی و از بهترین آثار طلایی بازمانده از تمدن آزتک دانسته‌اند. لابرت‌ها یا پلاگ‌های لب در فرهنگ آزتک با اشراف و طبقات حاکم ارتباط داشتند و توسط فرمانروایان استفاده می‌شدند یا به عنوان نشانهٔ افتخار اعطا می‌گردیدند. حتی در میان این گروه نیز لابرت‌های طلایی احتمالاً تنها در اختیار نخبگان عالی‌رتبه قرار داشتند. این زیور که به‌طور برجسته بر چهره قرار می‌گرفت، احتمالاً نماد جایگاه اجتماعی، فصاحت و شاید حق الهی فرمانرواییِ دارندهٔ آن بود. طلا در باور آزتکی نشانه‌ای از الوهیت به‌شمار می‌رفت؛ آنان آن را Tōnatiuh icuitl («فضلهٔ خورشید») می‌نامیدند و معتقد بودند که خدای خورشید آن را هنگام عبور شبانه از جهان زیرین بر جای می‌گذارد. مارِ این اثر احتمالاً نمایانگر شیوکواتل، مار آتشینِ سلاحِ خدای خورشید هویتسیلوپوچتلی است. قدمت این لابرت به حدود ۱۳۰۰ تا ۱۵۲۱ میلادی، یعنی دورهٔ شکوفایی تمدن آزتک، بازمی‌گردد. ارتفاع و عمق آن ۶٫۷ سانتی‌متر و عرض آن ۴٫۴ سانتی‌متر است و حدود ۵۱ گرم وزن دارد. این اثر از آلیاژی شامل طلا، مس و نقره و به روش ریخته‌گری موم گمشده ساخته شده است. هرچند چنین آثار طلایی به‌طور سنتی به زرگران میکس‌تک نسبت داده می‌شوند، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که آزتک‌ها نیز به‌ویژه در دوران امپراتوری خود دارای کارگاه‌های پیشرفتهٔ زرگری بوده‌اند. این لابرت دست‌کم از سال ۱۹۳۷ شناخته شده است؛ زمانی که به‌صورت امانت بلندمدت در موزه تاریخ طبیعی آمریکا به نمایش گذاشته شد. این اثر بعدها عمدتاً در مجموعه‌های خصوصی نگهداری می‌شد اما همچنان در معرض نمایش عمومی قرار داشت تا اینکه در سال ۲۰۱۶ توسط موزه متروپولیتن هنر خریداری شد. پیش‌زمینه آزتک‌ها آزتک‌ها تمدنی میان‌آمریکایی بودند که از حدود ۱۳۰۰ تا ۱۵۲۱ میلادی در مرکز مکزیک شکوفا شدند. بر اساس روایت‌های اسطوره‌ای آنان، که بخشی از آن‌ها با شواهد تاریخی و باستان‌شناختی نیز همخوانی دارد، آزتک‌ها از سرزمینی به نام آزتلان مهاجرت کردند؛ نام «آزتک» نیز به معنای «مردم آزتلان» است. بر پایهٔ این روایات، آنان پس از چندین سده مهاجرت، در سال ۱۳۲۵ میلادی شهر تنوچتیتلان (مکزیکوسیتی امروزی) را بر جزیره‌ای در دریاچهٔ تسکوکو بنیان نهادند. در سال ۱۴۲۸ میلادی، پس از دوره‌ای طولانی از اتحادها و درگیری‌های منطقه‌ای، امپراتوری آزتک شکل گرفت. این امپراتوری که به «اتحاد سه‌گانه» نیز شناخته می‌شود، از سه دولت‌شهر تنوچتیتلان، تسکوکو و تلاکُپان تشکیل شده بود. امپراتوری آزتک از مناطق تابع خود مقادیر هنگفتی طلا به‌عنوان خراج دریافت می‌کرد؛ احتمالاً تا حدود ۵۰۰ کیلوگرم در سال. تولید چنین آثار طلایی در گذشته عمدتاً به صنعتگران میکس‌تک نسبت داده می‌شد، اما پژوهش‌های جدید احتمال وجود کارگاه‌های مستقل زرگری آزتکی را نیز مطرح کرده‌اند. با وجود حجم عظیم طلای موجود در امپراتوری، کمتر از ۴۰۰ شیء طلایی آزتکی امروزه شناخته شده است. از این میان، ۲۶۷ قطعه در کاوش‌های تمپلو مایور، معبد اصلی تنوچتیتلان، کشف شده‌اند. در سال ۱۵۱۹، فاتح اسپانیایی ارنان کورتس وارد مکزیک شد و تا سال ۱۵۲۱ امپراتوری آزتک را نابود کرد. کورتس دربارهٔ آثار زرگری آنان نوشت که «هیچ زرگری در جهان نمی‌توانست بهتر از این بسازد». آلبرشت دورر، هنرمند آلمانی که بخشی از این آثار را در اروپا مشاهده کرده بود، نیز از ظرافت و خلاقیت آن‌ها شگفت‌زده شد. | ## بخش 2: لب‌آذین مار با زبان متحرک | برناردینو دِ ساهاگون، راهب فرانسیسکن سدهٔ شانزدهم، در کدکس فلورانسی از لبرت به‌عنوان بخشی از نشان‌های تاج‌گذاری امپراتور موکتسوما دوم یاد کرده است. همچنین دیگو دوران، راهب دومینیکن، در کتاب تاریخ هندهای اسپانیای نو می‌نویسد که موکتسوما در مراسم تاج‌گذاری خود لبرت‌هایی را به‌عنوان هدیه به فرمانروایان مهمان اعطا می‌کرد. این هدایا در کنار تاج‌های فیروزه‌ای و زرین، دستبندها، زیورهای گوش و بینی و سایر نشان‌های اشرافی قرار داشتند. دست‌نوشته‌ها و کدکس‌های آزتک انواع گوناگونی از لبرت‌ها را، هم در متن و هم در تصویر، ثبت کرده‌اند؛ از نمونه‌های ساده تا نمونه‌های بسیار تزئین‌شده. برای اشاره به انواع مختلف این زیورها واژگان متعددی به کار می‌رفت و برخی از آن‌ها تنها در مناسبت‌های خاص یا توسط گروه‌های معینی استفاده می‌شدند. کدکس مندوسا، که ظاهراً به سفارش آنتونیو د مندوسا برای ثبت سنت‌های پیش از فتح اسپانیایی تهیه شده بود، جنگاوران بلندپایهٔ اشرافی را با لبرت‌های بلند و آویخته نشان می‌دهد. همچنین بازرگانانی که از سفرهای خطرناک به سرزمین‌های دور بازمی‌گشتند، گاه اجازه می‌یافتند برای نشان دادن جایگاه اشرافی خود از زیورهای طلایی و لبرت‌های کهربایی استفاده کنند. پیوند میان لبرت و اشرافیت احتمالاً با ارتباط میان اشرافیت و فصاحت کلام نیز تقویت می‌شد. عنوان فرمانروای عالی امپراتوری آزتک هویی تلاتوانی بود که معنای تحت‌اللفظی آن «سخنور بزرگ» است. از اشراف انتظار می‌رفت که سخنوری ماهر باشند؛ به گفتهٔ دوران، به کودکان اشرافی آموزش داده می‌شد که «بدون لکنت، بدون اضطراب و بدون شتاب سخن بگویند». از آنجا که لبرت درست در زیر لب قرار می‌گرفت، احتمالاً بر توانایی سخن گفتن و حقِ سخنوریِ اشراف تأکید می‌کرد. با این حال، به شکلی متناقض، استفاده از لبرت ممکن بود خود سخن گفتن را دشوارتر سازد. در میان آن‌ها انواع مختلفی از لبرت‌ها دیده می‌شود: نمونه‌های استوانه‌ای ساخته‌شده از بلور، فیروزه یا سنگ سبز، و نیز لبرت‌های طلایی به شکل عقاب و «مار آتشین». اگرچه بیشتر نمونه‌های بازمانده ساده هستند و از ابسیدین یا سنگ سبز ساخته شده‌اند، برخی از آن‌ها با توصیف‌های ساهاگون مطابقت دارند. لبرت‌های طلایی به شکل سر عقاب امروزه در مجموعه‌های موزه متروپولیتن هنر نیویورک، موزه هنر سنت لوئیس، موزه هنر شهرستان لس‌آنجلس و موزه هنر باستانی تورین نگهداری می‌شوند. نمونهٔ تورین شباهت چشمگیری به لبرتی دارد که نئسائوال‌کویوتل در تصویر خود در کدکس ایشتلیل‌شوچیتل بر لب دارد. موزه هنر دانشگاه پرینستون یک لبرت طلایی به شکل کراسوی (نوعی پرندهٔ بومی قارهٔ آمریکا) را در اختیار دارد و ولت‌موزه وین نیز نمونه‌ای از سر پرنده ساخته‌شده از طلا و بلور سنگی را نگهداری می‌کند. نمونه‌های دیگری از لبرت‌های طلایی به شکل سر پرنده در موزه تاریخ طبیعی آمریکا در نیویورک و مجموعه‌های خصوصی ثبت شده‌اند. همچنین موزه ملی سرخ‌پوستان آمریکا دارای لبرت‌هایی به شکل سر پرنده و مار است؛ نمونهٔ مار دارای زبانی متحرک است. موزه هنر اسکنازی در دانشگاه ایندیانا بلومینگتون نیز لبرتی طلایی را نگهداری می‌کند که احتمالاً نمایانگر اهکاتل، ایزد باد در اسطوره‌شناسی آزتک، است. موزه هنر سیاتل نیز نمونه‌ای طلایی را در اختیار دارد که ممکن است نماد نیش مار یا منقار پرنده باشد. این اثر توخالی است و از آلیاژی شامل تقریباً ۵۹٫۳ تا ۶۴٫۳٪ طلا، ۲۶٫۸ تا ۳۳٫۱٪ مس و ۷٫۵ تا ۸٫۸٪ نقره ساخته شده است. این قطعه، مار در حال حمله را نشان می‌دهد که ابرو و پوزهٔ خمیده دارد، دندان‌های اره‌ای، دو نیش و زبان دوشاخه دارد. زبان لبرت به‌گونه‌ای ساخته شده است که آزادانه آویزان باشد و هنگام حرکت استفاده‌کننده به جلو و عقب یا از طرفی به طرف دیگر حرکت کند و حس زنده بودن مار را منتقل کند. زیر فک پایین با فلس پوشیده شده و بر بالای سر، یک تاج منقوش با پر و مهره قرار دارد که به‌صورت فیلیگری جعلی با یک دایره از ده گوی و سه حلقهٔ متصل نشان داده شده است. این گوی‌ها یک فرورفتگی کوچک را احاطه کرده‌اند که احتمالاً پیش‌تر با سنگ تزئین شده بوده است. | ## بخش 3: لب‌آذین مار با زبان متحرک | مار به یک پلاگ استوانه‌ای متصل است که با یک حلقه از گوی‌های کوچک و مارپیچ‌ها تزئین شده و دارای لبه‌ای پهن و ساده است تا لبرت را در جای خود مقابل لب داخلی استفاده‌کننده نگه دارد. تاریخ‌نگاران هنر لبرت را یک «شاهکار» در هنر آزتک توصیف کرده‌اند که به‌طور هوشمندانه ساخته شده و از بهترین نمونه‌های طلای آزتک باقی‌مانده است. به گفتهٔ «جوان پیلسبری»، مسئول آثار موزه متروپولیتن هنر که مالک این اثر است، این لبرت «پنجره‌ای به فرهنگ آزتک در بالاترین سطح آن می‌گشاید؛ جهانی که تقریباً به‌طور کامل با ورود هرنان کورتس به سواحل مکزیک در سال ۱۵۱۹ نابود شد». آن‌ها به‌ویژه با فرمانروایان مرتبط بودند، بخشی به این دلیل که تصور می‌شد مارها قادر به عبور از عرصه‌ها هستند، از زمین، تا آب و تا آسمان. در لبرت متعلق به موزهٔ متروپولیتن، استفاده از خطوط موج‌دار در سراسر اثر، حتی بیشتر از لبرت متعلق به موزهٔ ملی سرخ‌پوستان آمریکا، «نه تنها به اثر جلوهٔ هنری بالاتری می‌دهد»، به گفتهٔ تاریخ‌نگار هنر «پال کلمان»، «بلکه آن را عمیق‌تر به دنیای خیال می‌برد». پوزهٔ لبرت، ابروهای خمیده و تاج پرنشان آن نشان می‌دهد که ممکن است این اثر شیوه‌کواتل، مار اسطوره‌ای آتش را که به عنوان سلاح توسط خدای خورشید هویتزیلوپوچتلی به کار گرفته می‌شود، نمایش دهد. به گفتهٔ ساهاگون، آزتک‌ها طلا را ، «مدفوع خورشید»، می‌دانستند که در مسیر عبور خورشید از دنیای زیرین در شب باقی می‌ماند. چنین لبرت‌هایی، به‌ویژه هنگامی که همراه با سایر اشیای طلایی پوشیده می‌شدند، احتمالاً ارتباط با تقدس و خدایی بودن را القا می‌کردند و حق الهی فرمانروایی را برای دارنده نشان می‌دادند. به گفتهٔ پیلسبری، این لبرت در مناسبت‌های آیینی و در میدان نبرد نمایی ترسناک داشته است. کوئه پیشنهاد کرده است که این لبرت تنها در مناسبت‌های بسیار مهم پوشیده می‌شده، در حالی که تاریخ‌نگار هنر دادلی تی. ایزبی جونیور پیشنهاد کرده است که ممکن است به‌عنوان یک اثر تدفینی یا نذر ساخته شده باشد. این لبرت با استفاده از روش ریخته‌گری موم گمشده و در سه قطعهٔ جداگانه ساخته شده است. سپس بخش سر و گردن برای ریخته‌گری آماده گردید و زبانِ تکمیل‌شده درون هستهٔ قالب قرار گرفت. نشانه‌های کامامانندی که بر سطح فلز باقی مانده‌اند نشان می‌دهند که سازنده با ابزاری مخصوص، موم را به درون شیارهای هسته فشرده است. این لایه آستر قالب را تشکیل می‌داد و موجب می‌شد که قطعهٔ طلایی نهایی با دقت و وضوح بیشتری ریخته‌گری شود. به نظر می‌رسد هنگام ریخته‌گری قطعهٔ دوم، زبانِ از پیش ساخته‌شده اندکی جابه‌جا شده و باعث رانده شدن موم از بخش بالایی فک بالا شده است. سه سوراخ به قطر حدود ۴ میلی‌متر — یکی در پشت گردن، یکی زیر آرواره و دیگری زیر بدنه — نشان می‌دهند که از موادی مانند چوب یا خار برای نگه‌داشتن هسته در جای خود استفاده شده است. در مرحلهٔ نهایی، این بخش به هستهٔ پایهٔ استوانه‌ایِ لبه‌دار متصل گردید و قطعهٔ سوم، یعنی پایهٔ لبرت، پیرامون آن ریخته‌گری شد. سپس فرزندان او—مارگارت ترومن فانه‌استاک، هِیث وارن استیل، و دیوید ترومن استیل—تا سال ۱۹۷۸ مالک آن بودند، اگرچه در تمام این مدت اثر به‌صورت امانت بلندمدت در موزه تاریخ طبیعی آمریکا نگهداری می‌شد. این لبرت در تاریخ ۲۲ نوامبر ۱۹۷۸ در حراجی سوتبیز در نیویورک به قیمت ۱۰۱٬۰۰۰ دلار فروخته شد (معادل تعدیل‌شدهٔ تورم). سپس اثر توسط جودیت اسمال نش، فروشنده و مجموعه‌دار آثار هنری، فروخته شد و بعداً تا ۱ مارس ۱۹۸۵ در مالکیت پیتر جی. سپس موزهٔ متروپولیتن هنر آن را با استفاده از بودجهٔ «صندوق خیریهٔ ۲۰۱۵» و هدیهٔ «لیلا آچسون والاس» خریداری کرد و شمارهٔ ثبت ۲۰۱۶٫۶۴ به آن اختصاص داد. در گزارش دوسالانهٔ آثار جدید، موزه متروپولیتن این لبرت را یکی از آثار برجستهٔ تازه‌به‌دست‌آمدهٔ خود معرفی کرد، در کنار «تاج آند» —تاجی طلایی مزین به زمردهای کلمبیایی که در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی در کلمبیا ساخته شده و برای تزیین مجسمهٔ مریم، مادر عیسی به کار می‌رفته است. سی، نمایشگاه («هنر آزتک مکزیک: گنجینه‌های تنوشتیتلان») از ۱۹۸۵ (احتمالاً تا حداقل ۱۹۹۲، با وقفه در زمان نمایشگاه زیر) – مؤسسه هنر دیترویت، امانت بلندمدت (T1985.198، از هربرت ال. لوکاس) ۱۲ اکتبر ۱۹۹۱ – ۱۲ ژانویه ۱۹۹۲ – نگارخانه ملی هنر، نمایشگاه («حدود ۱۴۹۲: هنر در عصر اکتشاف») ۶ ژانویه ۱۹۹۳ – ۱ نوامبر ۲۰۰۴ – موزه متروپولیتن هنر، امانت بلندمدت (L.1993.4، از هربرت ال. | ## جمع‌بندی | لوکاس) اوت ۲۰۱۳ – فوریه ۲۰۱۶ – موزه متروپولیتن هنر، امانت بلندمدت (L.2013.72، از مجموعه‌ای خصوصی در نیویورک) ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۷ – ۲۸ ژانویه ۲۰۱۸ – موزه ج.