موضوع مقاله: غرق‌شدن ناوچه دنا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # غرق‌شدن ناوچه دنا | مقدمه: در ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ ناوچه نظامی دنا متعلق به نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران مورد هدف یک زیردریای نیروی دریایی آمریکا قرار گرفت و غرق شد. | ## بخش 1: غرق‌شدن ناوچه دنا | این حمله که در بحبوحه جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، در سواحل‌ سری‌لانکا رخ داد، منجر به غرق‌شدن کشتی و کشته‌شدن ۱۰۴ خدمه آن شد. زیردریایی یواس‌اس شارلوت (اس‌اس‌ان-۷۶۶) با شلیک دو اژدر، ناوچه دنا را غرق کرد و بدین‌ترتیب، دنا به تنها کشتی‌ای تبدیل شد که از زمان جنگ اقیانوس آرام در جنگ جهانی دوم تاکنون با شلیک اژدر یک زیردریایی آمریکایی غرق شده است. این حمله در حالی رخ داد که ناوچه دنا به دلیل شرکت در رزمایش بین‌المللی بررسی ناوگان ۲۰۲۶ هند فاقد هرگونه تسلیحات بود. این ناوچه در زمان حمله ۱۳۶ نفر خدمه داشت که ۱۰۴ نفر از آن‌ها کشته شدند و ۳۲ نفر نجات یافتند. این کشتی به موشک‌های سطح‌به‌هوا و ضدکشتی، اژدرها و همچنین چندین توپ و سامانه‌های توپخانه‌ای مجهز بود. این ناو در ۱ اسفند ۱۴۰۴ برای شرکت در رزمایش بین‌المللی بررسی ناوگان ۲۰۲۶ که به میزبانی نیروی دریایی هند برگزار می‌شد، در بندر ویساکاپاتنام پهلو گرفت. در این مدت خدمه دنا در رژه بین‌المللی و رزمایش میلان ۲۰۲۶ شرکت کردند و بازدیدی فرهنگی از هند داشتند. با توجه به این‌که ایالات متحده نیز در این رزمایش حضور داشت، گفته می‌شود که آن‌ها از این‌که کشتی بدون سلاح یا با حداقل سلاح است، مطلع بوده‌اند. در تاریخ ۷ اسفند ۱۴۰۴، سفارت ایران در سری‌لانکا درخواست یک «سفر دوستانه» برای دنا و دو کشتی دیگر را از تاریخ ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ مطرح کرد. سری‌لانکا با در نظر گرفتن افزایش حضور نظامی آمریکا علیه ایران، در حال بررسی این درخواست بود. با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به اهدافی در داخل ایران در تاریخ ۹ اسفند ۱۴۰۴، دولت سری‌لانکا به ایران اعلام کرد که تنها در شرایط اضطراری به کشتی‌های در حال جنگ اجازه پهلوگیری می‌دهد؛ این تصمیم بر اساس اصول کنوانسیون‌های لاهه ۱۲۷۸ و ۱۲۸۶ درباره بی‌طرفی اتخاذ شده بود. وزیر امور خارجه هند، اعلام کرد که کشتی‌های ایرانی حاضر در اقیانوس هند در آن زمان از نیروی دریایی هند درخواست پهلوگیری در بندر کوچین کرده بودند اما مشخص نیست که چرا دنا تا تاریخ ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ همچنان تلاش می‌کرد در سری‌لانکا پهلو بگیرد. یک مقام آمریکایی اعلام کرد که ایالات متحده پیش از اجرای این حمله هیچ‌گونه هشداری به ناوچه ارسال نکرده بود. نخستین اصابت ساعت ۳:۲۵ دقیقه بامداد به پروانه ناوچه برخورد می‌کند و باعث می‌شود شناور از حالت عملیاتی خارج شود. با این‌وجود این اصابت تلفاتی برجای نمی‌گذارد و همه‌ی کشته‌شدگان در اصابت دوم جان خود را از دست داده‌اند. بر اساس اعلام وزارت امور خارجه سری‌لانکا، دنا در ساعت ۰۵:۰۸ به وقت محلی سری‌لانکا پیام اضطراری ارسال کرده و وقوع یک انفجار را گزارش داده است؛ در پی آن، عملیات جست‌وجو و نجات توسط نیروی دریایی و نیروی هوایی سری‌لانکا فوراً آغاز شد. این کشتی در حال بازگشت از هند به ایران بود و هنگام وقوع حمله، در آب‌های بین‌المللی و در فاصله حدود ۱۹ مایل دریایی (۳۵ کیلومتر) از سواحل گاله در سری‌لانکا قرار داشت. پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در جریان یک نشست خبری در پنتاگون، تایید کرد که دنا توسط یک زیردریایی نیروی دریایی ایالات متحده مورد هدف قرار گرفته و غرق شده است. دیگر مقامات دولتی اعلام کردند که این زیردریایی، یواس‌اس شارلوت (اس‌اس‌ان-۷۶۶) بوده که دو اژدر مارک ۴۸ شلیک کرده کرده است. | ## بخش 2: غرق‌شدن ناوچه دنا | هگست در مورد این حمله گفت: «[دنا] تصور می‌کرد در آب‌های بین‌المللی جایش امن است، اما در عوض با یک اژدر غرق شد؛ مرگی خاموش.» این رویداد نخستین مورد از غرق‌شدن یک شناور سطحی توسط یک زیردریایی هسته‌ای از زمان غرق‌شدن ناو ژنرال بلگرانو متعلق به نیروی دریایی آرژانتین توسط زیردریایی هسته‌ای بریتانیایی اچ‌ام‌اس کانکرر در جریان جنگ فالکلند بود. همچنین، این نخستین اقدام رزمی از این نوع توسط یک زیردریایی نیروی دریایی آمریکا از زمان جنگ اقیانوس آرام در جنگ جهانی دوم به شمار می‌رود. عملیات نجات در زمان حادثه، ۱۳۶ نفر در ناوچه حضور داشتند که شامل اعضای گروه موسیقی نیروی دریایی ایران نیز می‌شد. فرماندهی اقیانوس هند-آرام ایالات متحده آمریکا اعلام کرد که نیروهای آمریکایی برای ارائه کمک‌های نجات‌بخش به بازماندگان مطابق با حقوق مخاصمات مسلحانه برنامه‌ریزی کرده بودند، اما این اقدامات توسط سری‌لانکا انجام شد. در مجموع، ۳۲ نفر از بازماندگان توسط نیروی دریایی سری‌لانکا نجات یافته و به بیمارستان ملی گالی منتقل شدند و تحت درمان قرار گرفتند. به گفته فرمانده ناوچه، خدمه باقی‌مانده که پس از اصابت اژدر دوم انتظار حملات بعدی را داشتند، تلاش می‌کنند که اجساد کشته‌شدگان را روی دریا بریزند تا بعدا بتوان آن‌ها را بازیابی کرد. پس از انتقال اجساد به سردخانه بیمارستان ملی گالی، فرمانده دوم ناوچه که خود جان سالم به‌در برده بود توانست اجساد ۸۴ نفر را شناسایی کند اما ۲۰ نفر از خدمه که در محل اصابت اژدر بودند هرگز پیدا نشدند. بر اساس بیانیه رسمی نیروی دریایی هند، این نیرو در ساعات اولیه بامداد از سوی نیروی دریایی سری‌لانکا و از طریق مرکز هماهنگی نجات دریایی کلمبو از پیام اضطراری مطلع شد. پس از آن، هند کشتی‌های آی‌ان‌اس تارانگینی و آی‌ان‌اس ایکشاک را از بندر کوچین (هر دو از شرکت‌کنندگان رویداد ۲۰۲۶) اعزام کرد و همچنین یک هواپیمای گشت دریایی دوربرد پی-۸ را برای جست‌وجوی بازماندگان در همان روز به کار گرفت. این هواپیما ساعت ۱۰:۰۰ به وقت هند به پرواز درآمد و همراه با یک هواپیمای دیگر که مجهز به قایق‌های نجات قابل پرتاب از هوا بود، عملیات جست‌وجو را پشتیبانی کرد؛ عملیاتی که تحت هدایت مقامات سری‌لانکایی انجام می‌شد. کشتی تارانگینی نیز تا ساعت ۱۶:۰۰ به وقت هند به منطقه تعیین‌شده رسید، اما نیروهای سری‌لانکایی پیش از آن عملیات را آغاز کرده بودند. کشتی‌های نیروی دریایی هند در ۱۶ اسفند ۱۴۰۴ عملیات جست‌وجوی خود را متوقف کردند و در نهایت، نیروی دریایی سری‌لانکا و هواپیماهای گشتی هند نیز در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ به عملیات جست‌وجو پایان دادند. پیامدها سرنوشت خدمه نیروی دریایی سری‌لانکا ۳۲ نفر از خدمه را زنده پیدا کرد و ۸۴ جسد از ملوانان ایرانی را بازیابی کرد. مقام‌های ایرانی از سری‌لانکا درخواست کردند تمامی پیکرهای جان‌باختگان برای انجام مراسم تدفین به ایران تحویل داده شود. ‌ساکنان شهر ویساکاپاتنام هند که میزبان خدمه این ناوچه شرکت‌کننده در رزمایش بین‌المللی ۲۰۲۶ بودند، نسبت به این حادثه ابراز نگرانی و اندوه کردند. پیکر ۴۵ نفر از خدمه کشته‌شده تا ۱۳ مارس به سفارت ایران در سری‌لانکا تحویل داده شد و از طریق فرودگاه ماتالا به ایران بازگردانده شد. اما ۳۲ بازمانده به پایگاه هوایی کوگالا منتقل شدند و سپس در تاریخ ۲۵ فروردین ۱۴۰۴ و در دوره آتش‌بس میان آمریکا و ایران به کشور بازگشتند. بازماندگان در ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ رسما مورد استقبال سرلشکر حاتمی، فرمانده کل ارتش، قرار گرفتند. این کشتی درخواست ورود به بندر کلمبو را مطرح کرد و سپس دولت سری‌لانکا اعلام کرد که بر اساس کنوانسیون‌های بین‌المللی از جمله کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، این کشتی را تحت سرپرستی قرار خواهد داد. | ## بخش 3: غرق‌شدن ناوچه دنا | این نخستین بار پس از جنگ جهانی دوم بود که یک ناو جنگی در کشوری بی‌طرف توقیف می‌شد. خدمه این کشتی شامل ۵۳ افسر، ۸۴ دانشجوی افسری، ۴۸ ملوان ارشد و ۲۳ ملوان به کلمبو منتقل شدند و کشتی نیز به بندر ترینکومالی انتقال یافت. همچنین گزارش شد که ناوچه آبی‌خاکی لاوان با ۱۸۳ خدمه در شامگاه ۱۳ اسفند (۴ مارس) پس از حمله به دنا در بندر کوچی هند پناه گرفته و توقیف شده است. ایالات متحده از سری‌لانکا خواست بازماندگان دنا و خدمه کشتی بوشهر را به ایران بازنگرداند تا امکان بهره‌برداری تبلیغاتی از آن‌ها فراهم نشود و همچنین درباره احتمال تشویق به جدایی خدمه و پناهندگی پرس‌وجو کرد. در ۱۶ اسفند (۷ مارس)، دولت هند اعلام کرد که به دلایل بشردوستانه اجازه پهلوگیری کشتی لاوان در کوچی را صادر کرده است. ایالات متحده دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا، در واکنش به این حمله گفت از مسئولان نظامی کشورش پرسیده چرا «آنها را کشتیم؟ چرا آن‌ها (کشتی‌ها) را نگرفتیم و از آنها در نیروی دریایی‌مان استفاده نکردیم؟» و یکی از ژنرال‌ها به او جواب داده ترجیح به غرق کردن این کشتی بوده چرا که «خیلی مفرح‌تر» است. این حادثه موجب شکل‌گیری بحث گسترده‌ای درباره احتمال نقض قوانین بین‌المللی توسط ایالات متحده، به‌ویژه کنوانسیون دوم ژنو شد؛ از جمله این ادعا که نیروهای آمریکایی بدون تلاش برای نجات بازماندگان محل را ترک کرده‌اند. برخی از پژوهشگران که اقدام زیردریایی را قانونی می‌دانند، استدلال می‌کنند که به دلیل محدودیت فضای داخلی زیردریایی و خطرات مربوط به به‌سطح‌آمدن، معمولا از زیردریایی انتظار نمی‌رود عملیات نجات را انجام دهند. از نظر آن‌ها این حمله در چارچوب درگیری نظامی جاری میان ایران و ایالات متحده مجاز بوده است. در مقابل، گروهی دیگر از پژوهشگران این اقدام را غیرقانونی دانسته و معتقدند زیردریایی موظف بوده تا حد امکان برای نجات جان خدمه تلاش کند به باور آن‌ها، و این حمله پرسش‌هایی جدی درباره مشروعیت کلی این درگیری ایجاد می‌کند، چرا‌که دامنه آن فراتر از تهدیدهای فوری علیه ایالات متحده گسترش یافته است.همچنین گفته می‌شود این رویداد ممکن است پیامی برای چین داشته باشد؛ مبنی بر این‌که محموله‌های این کشور در خاورمیانه که از مسیر اقیانوس هند عبور می‌کنند، قابل رهگیری هستند. هند آدمیرال آرون پراکاش، فرمانده پیشین نیروی دریایی هند، این حمله را از جنبه‌های مختلف «تکان‌دهنده» توصیف کرد. او گفت: «این کار تا حدی شبیه خیانت از سوی آمریکاست؛ اینکه در یک رویداد صلح‌آمیز در کنار نیروی دریایی ایران شرکت کنند، جایی که فضای همدلی و دوستی وجود دارد و بعد به‌محض خروج کشتی ایرانی از بندر، آن را غرق کنند... آن‌ها می‌توانستند این اقدام را به تعویق بیاندازند تا هند دچار چنین شرمساری نشود.» او همچنین افزود هدف قرار دادن مهمان هند که تهدید فوری‌ای ایجاد نمی‌کرد، «احساس بسیار بدی» در او بر جای گذاشته است. در ۴ مارس ۲۰۲۶، یک تحلیلگر امور راهبردی هند اظهار داشت که غرق شدن دنا توسط نیروی دریایی ایالات متحده در «محیط دریایی» هند، «فراتر از یک رویداد میدان نبرد» و در واقع «یک شرمندگی راهبردی برای دهلی‌نو» بوده است. او استدلال کرد که حمله به کشتی‌ای که از یک رزمایش برگزارشده در هند بازمی‌گشت، موجب تبدیل محیط دریایی هند به «منطقه جنگی» شده و جایگاه این کشور را به‌عنوان شریک امنیتی ترجیحی در اقیانوس هند به چالش کشیده است. استرالیا در ۶ مارس، نخست‌وزیر استرالیا، آنتونی آلبانیزی، تایید کرد که سه نیروی نظامی این کشور در زیردریایی آمریکایی که دنا را غرق کرد حضور داشتند. | ## جمع‌بندی | وی توضیح داد که این نیروها در چارچوب همکاری امنیتی AUKUS و برای آموزش در زیردریایی مستقر بودند و در هیچ اقدام تهاجمی علیه ایران مشارکت نداشتند.