موضوع مقاله: روابط اسرائیل و پرتغال | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روابط اسرائیل و پرتغال | مقدمه: روابط اسرائیل و پرتغال به مناسبات دیپلماتیک و سیاسی میان اسرائیل و پرتغال اشاره دارد. | ## بخش 1: روابط اسرائیل و پرتغال | رژیم دیکتاتوری استادو نوو اسرائیل را به رسمیت نمی‌شناخت و تنها پس از انقلاب پرتغال در ۱۹۷۴ بود که پرتغال اسرائیل را به رسمیت شناخت و روابط دیپلماتیک شکل گرفت. روابط دو کشور به‌طور کلی مثبت ارزیابی می‌شود و از یک سو تحت تأثیر پیشینه جامعه یهودی و تاریخ یهودیان در پرتغال و از سوی دیگر تحت تأثیر بازرگانی دوجانبه قرار دارد. عضویت مشترک در سازمان‌های چندجانبه مانند سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و سازمان‌های وابسته به سازمان ملل متحد نیز دو کشور را به یکدیگر پیوند می‌دهد. افزون بر این، اسرائیل همکاری نظامی با ناتو دارد که پرتغال از اعضای بنیان‌گذار آن است. پیشینه تا سده نوزدهم هر دو سرزمین زمانی بخشی از امپراتوری روم بودند: پرتغال کنونی به‌عنوان لوزیتانیا از ۲۰۶ پیش از میلاد و سرزمین اسرائیل کنونی از ۶۳ پیش از میلاد. همچنین هر دو در دوره‌ای تحت فرمانروایی عربی قرار گرفتند: اسرائیل از ۶۳۶ میلادی و پرتغال از ۷۱۱ میلادی. پیدایش پرتغال امروزی با صلیبیون پیوند نزدیکی داشت که «بازپس‌گیری» (به اسپانیایی: ) و تشکیل پادشاهی مسیحی پرتغال را پس از بیرون‌راندن اعراب رقم زدند. پس از استقرار تفتیش عقاید در پرتغال، یهودیان در سده شانزدهم از پرتغال رانده شدند یا به‌عنوان «مسیحیان نو» به اجبار غسل تعمید یافتند. با بازیابی استقلال پرتغال در سال ۱۶۴۰ وضعیت یهودیان و مسیحیان نو بهبود یافت و برخی از آنان به‌عنوان تأمین‌کنندگان مالی پادشاهی نقش‌آفرینی کردند. خاندان سلطنتی از یهودیان مهاجر پرتغالی به‌ویژه در آمستردام و هامبورگ برای سرمایه‌گذاری دعوت کرد، هرچند شمار یهودیان در پرتغال تنها به‌آرامی افزایش یافت و رشد چشمگیرتر آن نزدیک به ۱۸۰۰ آغاز شد. پرتغال هیچ سیاست یهودستیزانه‌ای اتخاذ نکرد و در آزار یهودیان مشارکتی نداشت؛ تبعید یهودیان صورت نگرفت و همکاری با هولوکاست انجام نشد. در سال ۱۹۳۸ کنیسه قادوری در پورتو افتتاح شد که تا امروز بزرگ‌ترین کنیسه شبه‌جزیره ایبری است. در جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹–۱۹۴۵) پرتغال بی‌طرف ماند و به بندرگاه نجاتی برای پناهندگان از اروپای اشغال‌شده تبدیل شد. برخی دیپلمات‌های پرتغالی برخلاف دستورهای دولت سالازار به فرار یهودیان یاری رساندند. از مهم‌ترین آنان آریستیدس دو سوزا مِندِس، کنسول پرتغال در بوردوی فرانسه بود که به نزدیک به ۳۰٬۰۰۰ نفر از جمله ۱۰٬۰۰۰ یهودی کمک کرد تا فرار کنند و بدین ترتیب پایان حرفه‌ای خود را رقم زد. | ## بخش 2: روابط اسرائیل و پرتغال | همچنین کارلوس سامپایو گاریدو، سفیر پرتغال در بوداپست، فرار نزدیک به ۱٬۰۰۰ یهودی را ممکن ساخت. از میان پرتغالیانی که یهودیان را از نابودی رهانیدند، سه نفر بعدها در اسرائیل با عنوان پارسای میان ملت‌ها شناخته و در یادبود یاد واشم جاودانه شدند. برقراری روابط دیپلماتیک پس از اعلام استقلال اسرائیل در ۱۴ مه ۱۹۴۸، پرتغال کشور اسرائیل را به رسمیت شناخت. اسرائیل پیش از آن نمایندگی دیپلماتیک در سطح سرکنسولگری در لیسبون داشت که بعدها به سطح سفارت ارتقا یافت. سفیر پرتغال در رم، روئی اِدواردو باربوزا دو مدینا، در ۵ اوت ۱۹۸۸ به‌عنوان نخستین سفیر پرتغال در اسرائیل استوارنامه خود را تقدیم کرد. حتی پیش از برقراری روابط رسمی، پرتغال در سال ۱۹۷۳ در جریان جنگ یوم کیپور به هواپیماهای ایالات متحده آمریکا اجازه داد در مسیر خود به اسرائیل در جزایر آزور توقف کنند تا در چارچوب عملیات نیکل‌گراس تسلیحات و تجهیزات به اسرائیل منتقل شود. پس از کنفرانس ۱۹۹۱ مادرید در ۱۹۹۱ و توافقنامه غزه–اریحا در ۱۹۹۴ روابط دو کشور ژرف‌تر شد. در اکتبر ۱۹۹۲ دو کشور توافق‌نامه فرهنگی دوجانبه و قراردادی دربارهٔ همکاری علمی-فنی و نیز همکاری اقتصادی و صنعتی امضا کردند. پس از آن توافق‌نامه‌های متعدد دیگری در زمینه‌های صنعت، اقتصاد، فناوری و علم، تبادل فرهنگی، اجتناب از مالیات مضاعف و توافق‌نامه‌های ویزا و گذرنامه امضا شد. از سال ۱۹۹۴ شهروندان اسرائیلی و پرتغالی برای سفر به کشور یکدیگر نیازی به ویزا ندارند. در ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۶ دو کشور توافق‌نامه اجتناب از مالیات مضاعف امضا کردند که از ۳۱ دسامبر ۲۰۰۷ لازم‌الاجرا شد. قانون تابعیت سفاردی‌ها با قانون شماره 30-A/۲۰۱۵ که در ۲۷ فوریه ۲۰۱۵ در روزنامه رسمی پرتغال منتشر شد، پرتغال تابعیت پرتغالی را به بازماندگان یهودیان سفاردی اعطا می‌کند که از سال ۱۴۹۷ از پرتغال گریخته بودند. وزیر دادگستری پائولا تِشِیرا دا کروز اعلام کرد این اقدام با توجه به خطای تاریخی عادلانه است، هرچند بسیار دیر انجام می‌شود. بازرگانی بازرگانی میان اسرائیل و پرتغال همچنین تحت تأثیر پیمان تجارت آزاد اتحادیه اروپا و اسرائیل (۱۹۹۵) قرار دارد. در سال ۲۰۱۶ پرتغال کالا و خدماتی به ارزش ۱۵۱٫۹ میلیون یورو به اسرائیل صادر کرد که ۳۹٫۶ درصد آن فرآورده‌های کشاورزی، ۸٫۴ درصد کاغذ و سلولز، ۸٫۳ درصد سنگ معدن و مواد معدنی، ۷٫۹ درصد ماشین‌آلات و تجهیزات و ۷٫۵ درصد چوب و چوب‌پنبه بود. | ## بخش 3: روابط اسرائیل و پرتغال | در همان دوره اسرائیل کالا و خدماتی به ارزش ۱۰۱٫۵ میلیون یورو به پرتغال صادر کرد که ۵۰٫۵ درصد آن فرآورده‌های شیمیایی-دارویی، ۱۳٫۵ درصد پلاستیک و لاستیک و ۹٫۳ درصد ابزارهای نوری و دقیق بود. بازرگانی اسرائیل–پرتغال به میلیون دلار آمریکاواردات / صادرات واردات / صادرات ارزش کل بازرگانی۲۰۲۳۳۳۸٫۹۱۳۵۴۷۳٫۹۲۰۲۲۴۸۵۱۱۱٫۸۵۹۶٫۸۲۰۲۱۴۰۵٫۸۷۹٫۳۴۸۵٫۱۲۰۲۰۲۹۷٫۴۷۷۳۷۴٫۴۲۰۱۹۲۴۷٫۶۹۸۳۴۵٫۶۲۰۱۸۲۳۱٫۳۱۴۸٫۵۳۷۹٫۸۲۰۱۷۲۱۰٫۸۱۰۷٫۹۳۱۸٫۷۲۰۱۶۱۵۲٫۸۱۰۶٫۹۲۵۹٫۷۲۰۱۵۱۱۳٫۶۱۱۳٫۲۲۲۶٫۸۲۰۱۴۱۰۶٫۲۱۴۱٫۴۲۴۷٫۶۲۰۱۳۱۲۰٫۷۱۲۲٫۵۲۴۳٫۲۲۰۱۲۱۲۸٫۸۱۴۵٫۴۲۷۴٫۲۲۰۱۱۱۴۷۱۲۶٫۷۲۷۳٫۷۲۰۱۰۹۵۱۰۴٫۱۱۹۹٫۱۲۰۰۹۱۰۰٫۱۱۱۱٫۳۲۱۱٫۴۲۰۰۸۱۱۴٫۲۹۸٫۹۲۱۳٫۱۲۰۰۷۱۲۶٫۲۹۰٫۹۲۱۷٫۱۲۰۰۶۸۷٫۲۸۸٫۷۱۷۵٫۹۲۰۰۵۷۷٫۹۷۳٫۳۱۵۱٫۲۲۰۰۴۷۰٫۱۷۶٫۱۱۴۶٫۲۲۰۰۳۶۶٫۴۴۹٫۵۱۱۵٫۹۲۰۰۲۶۹٫۸۴۳٫۵۱۱۳٫۳ فرهنگ نهادها مؤسسه فرهنگی پرتغالی انستیتوی کامویش در اسرائیل به‌ویژه با یک کرسی تدریس در دانشگاه تل‌آویو نمایندگی دارد. در سال ۲۰۱۱ شبکه «رِدِ دو ژودیاریاش» (به پرتغالی: ) تأسیس شد؛ اتحادیه‌ای از شهرها و روستاهای پرتغالی که دارای جوامع یهودی تاریخی بوده‌اند. بازاریابی گردشگری یکپارچه این مسیر به حفظ و گسترش آگاهی دربارهٔ پیشینه کهن یهودیان در پرتغال با موزه‌ها و رویدادهای ویژه یاری می‌رساند. موسیقی اسرائیل از کشورهایی بود که خواننده فادوی پرتغالی آمالیا خودریگش در آن موفقیت ویژه‌ای داشت. پس از نخستین کنسرتش در سال ۱۹۵۹ در تل‌آویو، بارها به اسرائیل بازگشت؛ از جمله تور مورد تحسین منتقدان در ۱۹۶۶ و تور ۱۹۷۸ که در آن روی صحنه در تل‌آویو مدال افتخار دریافت کرد. سینما فیلم‌های هر دو کشور به‌طور مرتب در جشنواره‌های فیلم کشور دیگر شرکت می‌کنند. در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۶ فیلم‌های اسرائیلی دوبار در جشنواره معتبر فِسترویا در پرتغال برنده شدند. در سال ۲۰۲۳ پس از وقفه‌ای ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ دوباره «هفته فیلم پرتغالی» در سینماتک تل‌آویو برگزار شد که درونمایه آن فیلم‌های پرتغالی مرتبط با برنده جایزه ادبی ژوزه ساراماگو بود. خواهرخواندگی شهرها در سال ۱۹۸۲ شهر هرتسلیا در اسرائیل و فونشال در جزیره مادیرای پرتغال نخستین پیمان خواهرخواندگی اسرائیلی-پرتغالی را بستند. پس از آن چند پیمان دیگر نیز شکل گرفت که همگی مربوط به شهرهای عضو شبکه «رِدِ دو ژودیاریاش» هستند. نخستین دیدار در مقدماتی جام جهانی فوتبال ۱۹۸۲ در ۱۷ دسامبر ۱۹۸۰ در لیسبون برگزار شد و با نتیجه ۳ بر ۰ به سود پرتغال پایان یافت. در مجموع پرتغال سه بار پیروز شده، اسرائیل یک بار برنده شده و دو بازی به تساوی انجامیده‌است. باشگاه‌های دو کشور نیز چندین بار به مصاف هم رفته‌اند؛ از جمله بنفیکا لیسبون و باشگاه فوتبال هاپوئل تل‌آویو در گروه B لیگ قهرمانان اروپا ۱۱–۲۰۱۰ که هر تیم بازی خانگی خود را برد. | ## جمع‌بندی | فدراسیون کراو ماگای پرتغال که در سال ۲۰۰۴ تأسیس شد، تا سال ۲۰۱۷ دارای ۱٬۵۰۰ عضو بود و برنامه‌های آموزشی با نیروهای مسلح پرتغال و نهادهای پلیسی مختلف برگزار می‌کرد.