موضوع مقاله: صنعت فضایی روسیه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # صنعت فضایی روسیه | مقدمه: این صنعت پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی وارد بحران عمیقی شد که بیشترین تأثیر آن در سال‌های پایانی دهه ۱۹۹۰ رخ داد. | ## بخش 1: صنعت فضایی روسیه | بودجه برنامه فضایی ۸۰ درصد کاهش یافت و این صنعت بخش بزرگی از نیروی کار خود را قبل از شروع بهبود در اوایل دهه ۲۰۰۰ از دست داد. بسیاری از شرکت‌ها با ایجاد سرمایه‌گذاری‌های مشترک با شرکت‌های خارجی و بازاریابی محصولات خود در خارج از کشور، به حیات خود ادامه دادند. در اواسط دهه ۲۰۰۰، به عنوان بخشی از بهبود کلی اقتصاد، بودجه برنامه فضایی کشور به‌طور قابل توجهی افزایش یافت و یک طرح فضایی فدرال جاه‌طلبانه جدید معرفی شد که منجر به رونق زیادی در این صنعت شد. بزرگ‌ترین شرکت آن شرکت موشکی اس‌پی کارالیوف و صنایع فضایی انرگیا، پیمانکار اصلی پروازهای فضایی سرنشین‌دار است. تولیدکنندگان پیشرو در زمینه پرتابگرها مرکز تولید و پژوهش فضایی خرونیشف و پراگرس راکت اسپیس سنتر هستند. بزرگ‌ترین توسعه‌دهنده ماهواره رشیتنف است، در حالی که لاوچکین توسعه‌دهنده اصلی کاوشگرهای بین سیاره‌ای است. از سال ۲۰۱۳ یک سازماندهی مجدد عمده در صنعت فضایی روسیه در حال انجام است، با افزایش نظارت دولت و مشارکت شرکت‌های ظاهراً خصوصی که در اوایل دهه ۱۹۹۰ پس از حل اتحاد جماهیر شوروی تشکیل شده است. هزینه‌های برنامهٔ فضایی در سال ۱۹۸۹ به اوج خود رسید، زمانی که بودجهٔ آن در مجموع به ۶٫۹ میلیارد روبل رسید که معادل ۱٫۵٪ از تولید ناخالص داخلی اتحاد جماهیر شوروی بود. در طول دورهٔ پرسترویکا در اواخر دههٔ ۱۹۸۰، بودجهٔ برنامهٔ فضایی شروع به کاهش کرد و این روند با مشکلات اقتصادی دههٔ ۱۹۹۰ به‌طور جدی تسریع شد.Harvey, pp.7-8 فدراسیون روسیه بخش عمده‌ای از زیرساخت‌ها و شرکت‌های برنامهٔ شوروی را به ارث برد (در حالی که برخی دیگر، مانند دفتر طراحی یوژنوی، اوکراینی شدند)، اما خود را قادر به ادامهٔ سطح مناسب تأمین مالی ندید. برای هماهنگی فعالیت‌های فضایی کشور، در ۲۵ فوریه ۱۹۹۲، آژانس فضایی فدرال روسیه تأسیس شد. در دوران شوروی، هیچ آژانس مرکزی وجود نداشت؛ در عوض، دفاتر طراحی بسیار قدرتمند بودند. تا حدودی، این امر در سال‌های اول تأسیس آژانس نیز ادامه یافت، چرا که آژانس از فقدان اقتدار رنج می‌برد، در حالی که دفاتر طراحی برای بقا در محیط دشوار می‌جنگیدند.Harvey, p.281-282 سال‌های بحران در سال ۱۹۹۳، معتبرترین برنامه این صنعت، شاتل فضایی بوران، لغو شد. این برنامه به مدت ۲۰ سال توسط بهترین شرکت‌های این صنعت مورد بررسی قرار گرفته بود و لغو آن بلافاصله منجر به کاهش ۳۰ درصدی نیروی کار این صنعت شد. در پایان سال ۱۹۹۴، ۳۰۰۰۰۰ نفر در این صنعت مشغول به کار بودند، که نسبت به ۴۰۰۰۰۰ نفر در سال ۱۹۸۷ کاهش یافته بود، و بودجه برنامه فضایی اکنون تنها ۰٫۲۳ درصد از بودجه کشور را تشکیل می‌داد.Harvey, p.8Harvey, p.6 مرحله نهایی انقباض برنامه فضایی در طول بحران مالی روسیه در سال ۱۹۹۸ اتفاق افتاد. صنعت فضایی همچنان به کاهش نیروی کار ادامه داد و به زودی تنها ۱۰۰۰۰۰ نفر باقی ماندند.Harvey, p.9 دستمزدها نیز کاهش یافت: به عنوان مثال، در شرکت پیشرو تولید موتور موشک ان‌پی‌او انرگوماش، میانگین حقوق ماهانه در این مدت ۳۰۰۰ روبل (۱۰۴ دلار) بود. زیرساخت‌های فیزیکی صنعت فضایی به شدت کاهش یافت و این امر با فرو ریختن سقف در سال ۲۰۰۱ در پایگاه فضایی بایکونور که منجر به نابودی شاتل بوران شد، که تنها پرواز این برنامه را در سال ۱۹۸۸ انجام داده بود، نشان داده شد. | ## بخش 2: صنعت فضایی روسیه | از سال ۱۹۹۴، موشک پروتون-ام خرونیچف ۴٫۳ میلیارد دلار برای صنعت فضایی روسیه درآمد داشته است. در طول سال‌های بحران، یکی از راه‌های اصلی بقای شرکت‌های این صنعت، جستجوی مشارکت‌های خارجی بود. در ۱۵ آوریل ۱۹۹۳، خرونیچف شرکت مشترک لاکهید-خرونیچف-انرژی را با شرکت آمریکایی لاکهید تأسیس کرد. در سال ۱۹۹۵، به دلیل ادغام لاکهید و مارتین ماریتا، این شرکت به خدمات پرتاب بین‌المللی (ILS) تبدیل شد. این شرکت مشترک، پرتاب‌های موشک‌های پروتون و اطلس آمریکایی را به بازار عرضه می‌کرد. ایالات متحده اجازه حضور پروتون در بازار پرتاب بین‌المللی را داده بود، اما سهمیه‌ای را برای محافظت از بازار پرتاب در برابر «دامپینگ روسیه» تعیین کرده بود. با وجود این، پروتون ساخته شده توسط خرونیچف موفق بود و تا پایان سال ۲۰۰۰ قراردادهای پرتابی به ارزش بیش از ۱٫۵ میلیارد دلار به دست آورده بود. یکی دیگر از شرکت‌های موفق، ان‌پی‌او انرگوماش بود که موتور بسیار قدرتمند آر دی-۱۸۰ آن بر روی موشک‌های آمریکایی اتلس ۵ نصب شد. در سال ۲۰۰۱، توسعه سیستم ناوبری ماهواره‌ای گلوناس با معرفی یک برنامه هدفمند فدرال جدید، در اولویت دولت قرار گرفت. پیمانکار اصلی گلوناس، رشیتنف (که بعداً به ایستگاه فضایی بین‌المللی رشتنف تغییر نام داد)، بدین ترتیب افزایش مالی یافت. در مجموع، ۴٫۸ میلیارد روبل برای برنامه فضایی در سال ۲۰۰۱ اختصاص داده شد که ۱٫۶ میلیارد آن برای گلوناس در نظر گرفته شده بود. در سال ۲۰۰۵، یک استراتژی جدید برای توسعه برنامه فضایی کشور با عنوان طرح فضایی فدرال ۲۰۰۶–۲۰۱۵ تصویب شد. این طرح تکمیل ایستگاه فضایی بین‌المللی، توسعه خانواده موشک‌های آنگارا، معرفی یک فضاپیمای سرنشین‌دار جدید و تکمیل منظومه ماهواره‌ای گلوناس و موارد دیگر را تصریح می‌کرد.Harvey, p.317 در اواسط دهه ۲۰۰۰، بودجه برنامه فضایی به‌طور قابل توجهی بهبود یافت و در سال ۲۰۰۵ به ۲۱٫۵۹ میلیارد روبل رسید و در سال ۲۰۰۶ به ۲۳ میلیارد روبل افزایش یافت. در سال ۲۰۰۷، ۲۴٫۴ میلیارد روبل برای برنامه فضایی غیرنظامی هزینه شد، در حالی که بودجه برنامه فضایی نظامی ۱۱ میلیارد روبل بود. این صنعت همچنین همچنان از صادرات و مشارکت‌های خارجی بودجه بسیار قابل توجهی دریافت می‌کرد.Harvey, p.285 سازماندهی مجدد بخش فضایی روسیه در سال ۲۰۱۳ در نتیجهٔ مجموعه‌ای از مشکلات مربوط به قابلیت اطمینان، و تقریباً همزمان با شکست پرتاب پروتون-ام در ژوئیه ۲۰۱۳، یک سازماندهی مجدد اساسی در صنعت فضایی روسیه انجام شد. شرکت یونایتد راکت و فضا در اوت ۲۰۱۳ توسط دولت به عنوان یک شرکت سهامی خاص تشکیل شد تا بخش فضایی روسیه را یکپارچه کند. | ## بخش 3: صنعت فضایی روسیه | سایوز-اف‌جی توسط پراگرس راکت اسپیس سنتر تولید می‌شود، در حالی که سایوز-تی‌ام‌ای توسط شرکت موشکی اس‌پی کارالیوف و صنایع فضایی انرگیا ساخته شده است. بزرگ‌ترین شرکت صنعت فضایی روسیه، شرکت موشکی اس‌پی کارالیوف و صنایع فضایی انرگیا است. این شرکت پیمانکار اصلی پروازهای فضایی انسانی این کشور، توسعه‌دهنده اصلی فضاپیماهای سویوز تی‌ام‌ای و پروگرس (فضاپیما) و بخش روسی ایستگاه فضایی بین‌المللی است. حدود ۲۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ نفر در این شرکت مشغول به کار هستند.Harvey, p.268 پراگرس راکت اسپیس سنتر (پیشرفت تی اس کی بی) توسعه‌دهنده و تولیدکننده موشک پرتاب معروف موشک سایوز است. نسخه سویوز-فگ برای پرتاب فضاپیماهای سرنشین‌دار استفاده می‌شود، در حالی که شرکت سرمایه‌گذاری مشترک بین‌المللی ستارسم، پرتاب ماهواره‌های تجاری را با نسخه‌های دیگر به بازار عرضه می‌کند. تسکب پروگرس در حال حاضر رهبری توسعه یک پرتابگر جدید به نام روس-م را بر عهده دارد که قرار است جایگزین سایوز شود. مرکز تولید و پژوهش فضایی خرونیشف مستقر در مسکو یکی از موفق‌ترین شرکت‌های تجاری صنعت فضایی است. انتظار می‌رود خانواده جدید موشک‌های آنگارا این شرکت در سال ۲۰۱۳ به بهره‌برداری برسد. بزرگ‌ترین تولیدکننده ماهواره در روسیه رشیتنف (که قبلاً نپو پم نامیده می‌شد) است. این شرکت پیمانکار اصلی برنامه ناوبری ماهواره‌ای گلوناس است و سری ماهواره‌های ارتباطی اکسپرس را تولید می‌کند. این شرکت در ژلزنوگورسک، سرزمین کراسنویارسک واقع شده و حدود ۶۵۰۰ نفر را استخدام می‌کند. شرکت پیشرو در زمینه موتور موشک ان‌پی‌او انرگوماش، طراح و تولیدکننده موتور معروف آر دی-۱۸۰ است. در زمینه پیشرانش فضاپیمای الکتریکی، اوکی‌بی فاکل، واقع در استان کالینینگراد، یکی از شرکت‌های برتر است. این شرکت مسئول مأموریت پر سر و صدای فوبوس-گرانت، اولین تلاش روسیه برای یک کاوشگر بین سیاره‌ای از زمان مریخ ۹۶ است. فهرست شرکت‌های اصلی تولیدکنندگان لانچر مرکز فضایی موشک پروگرس: موشک سایوز۲ خرونیچف: پروتون-ام، آنگارا موتورها تجربه بزرگی که صنعت پیشرانش روسیه در انواع موتورهای موشک به ویژه در پیشرانه‌های هیدروکربنی اکسیژنی و سیستم احتراق مرحله‌ای به دست آورده است. ایسایف شرکت سهامی کوزنتسوف مرکز تحقیقات کلدیش اوکی‌بی فاکل نی‌یماش تی‌اس‌ان‌آی‌ماش پروتون پی‌ام کارخانه مکانیکی ورونژ فضاپیما شرکت موشکی اس‌پی کارالیوف و صنایع فضایی انرگیا: سایوز ام اس (خدمه)، پیشرفت ام اس (محموله) ماموریت‌های بین سیاره‌ای لاوچکین: فوبوس-گرانت توسعه‌دهندگان ماهواره رشیتنف: گلوناس، اکسپرس ان‌پی‌او لاوچکین: الکترو–ال سیستم‌های فضایی گازپروم اسپوتنیکس هوافضای داوریا موشک‌های موفقیت تأثیر محیطی منتقدان ادعا می‌کنند که سوخت موشک پروتون (دی‌متیل‌هیدرازین نامتقارن، یو دی ام اچ) و زباله‌های ایجاد شده توسط برنامه فضایی روسیه، مناطقی از روسیه و قزاقستان را مسموم می‌کند. | ## جمع‌بندی | آناتولی کوزین، معاون مدیر مرکز تحقیقات و تولید فضایی دولتی خرونیچف، این ادعاها را رد کرده و گفته است: «ما تحقیقات ویژه‌ای در مورد این موضوع انجام دادیم.