موضوع مقاله: انرژی تجدیدپذیر در ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # انرژی تجدیدپذیر در ایران | مقدمه: ایران با دارا بودن چهارمین ذخایر بزرگ نفت و دومین تأمین کننده گاز طبیعی در جهان، یک غول جهانی هیدروکربنی است. | ## بخش 1: انرژی تجدیدپذیر در ایران | سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران تا تیر ۱۴۰۳ معادل ۱۲۳۱ مگاوات شامل: ۴۸/۷٪ خورشیدی (۵۴۸ مگاوات)، ۳۸/۳٪ بادی (۴۱۶٫۰۳ مگاوات)، ۱۰/۵٪ برق آبی کوچک (۱۰۲٫۸۷ مگاوات)، ۱/۳٪ زیست توده (۱۲٫۵ مگاوات)، و ۱٪ توربین انبساطی (۹٫۶ مگاوات) بوده است. طبق آمار منتشره ماهانه توسط ساتبا، تا خرداد ۱۴۰۴، مجموعاً حدود ۱۷۰۰ مگاوات ظرفیت نصب شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران بوده است که از این میزان، بیشترین سهم (۶۹ درصد و معادل با حدود ۸۷۰ مگاوات) متعلق به نیروگاه‌های خورشیدی می‌باشد. وزیر نیرو در ۲۲ خرداد ۱۴۰۴ به رسانه‌ها اعلام کرد که «اکنون ۱۷۹۳ مگاوات ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر در کشور در حال بهره‌برداری است که ۵۶۱ مگاوات آن در دولت چهاردهم وارد مدار شد». در ۲۸ مرداد ۱۴۰۴ رئیس ساتبا اعلام کرد که ظرفیت منصوبه نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران از ۲۱۰۰ مگاوات عبور کرده است. در ۳۱ شهریور ۱۴۰۴ ساتبا اعلام کرد که ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران به بیش از ۲۳۰۰ مگاوات رسیده است. در مهرماه ۱۴۰۴ معاون اجرائی رئیس‌جمهور اعلام نمود که تولید برق خورشیدی کشور به ۲۵۰۰ مگاوات رسیده است. در ۱۸ مهرماه ۱۴۰۴ اعلام شد که ظرفیت برق تجدیدپذیر کشور از ۲۵۰۰ مگاوات و ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی کشور از ۲۰۰۰ مگاوات فراتر رفته است. در ۷ آبان ۱۴۰۴ اعلام شد که ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران به ۲۷۰۰ مگاوات رسید. در ۲۵ آبان ۱۴۰۴ وزیر نیرو اعلام کرد که مجموع ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر ایران از ۳۰۰۰ مگاوات عبور کرده است. در 16 دی ماه اعلام شد که ایران از مرز 4000 مگاوات ظرفیت نصب شده تولید برق تجدیدپذیر عبور کرده است. در 21 بهمن 1404 اعلام شد که ظرفیت نصب شده تجدیدپذیر در کشور به 4200 مگاوات رسیده است. در 5 اسفند 1404، اعلام شد که میزان تولید برق تجدیدپذیر در زمان اوج تولید (12 ظهر) به سهم 4.3 درصد از کل "سبد تولید روز" برق کشور رسیده است. ساخت اولین نیروگاه زیست توده دامی کشور در قزوین در شهریور ۱۴۰۴ به پیشرفت بالای ۹۰ درصد رسیده است. اولین نیروگاه زمین گرمایی ایران در مشگین‌شهر با ظرفیت ۲۰ مگاوات در مهر ۱۴۰۴ در آستانه بهره‌برداری قرار دارد. اگرچه ایران به علت اقلیم خود، یکی از پرپتانسیل‌ترین کشورهای جهان در زمینه تابش دریافتی انرژی خورشیدی است، در جایگاه ۴۰ تا ۵۰ ام در بین کشورها در اکتبر سال ۲۰۲۵ در زمینه «ظرفیت نصب شده انرژی خورشیدی» قرار دارد. این افزایش به دلیل سطوح بالای یارانه‌های انرژی و سوخت برای مصرف‌کنندگان و مشاغل است که انگیزه ای برای استفاده کارآمد از انرژی ایجاد نمی‌کند. گاز طبیعی و مشتقات نفتی مانند بنزین و نفت کوره نیروگاه‌های حرارتی سنتی را تأمین می‌کنند که حدود ۹۸ درصد از کل نیاز انرژی ایران را برآورده می‌کند. اولاً، ثروت ایران از هیدروکربن‌ها، دولت را به سوبسید شدید برای سوخت‌ها برای مصرف انرژی فردی سوق داده است. قیمت بنزین با حدود ۳۲ سنت در لیتر، نزدیک به یک بطری آب معدنی در ایران است و شهروندان با تنها ۴٫۵ سنت به ازای هر کیلووات برق، بسیار کمتر از میانگین جهانی می‌پردازند. علاوه بر این، ایران سالانه ۳۰ میلیارد دلار برای سوخت زیرساخت‌های نیروگاه حرارتی خود هزینه می‌کند. هر ساله درصد قابل توجهی از این ۳۰ میلیارد دلار را به دلیل زیرساخت‌های قدیمی و ناکارآمد انتقال و توزیع از دست می‌دهد. اول، کاهش تقاضای داخلی برای سوخت‌های فسیلی باعث افزایش رقابت در بازارهای جهانی انرژی خواهد شد. به عبارت دیگر، کاهش تقاضای داخلی به ایران این امکان را می‌دهد که بیشتر از ذخایر عظیم نفت و گاز طبیعی خود را به کشورهای مشتری خارج از کشور صادر کند. دوم، کاهش مصرف سوخت داخلی به دولت این امکان را می‌دهد که یارانه‌های پرهزینه خود را کاهش دهد و همزمان تقاضای برق رو به رشد را از طریق R.E پایدارتر و مقرون به صرفه تر تأمین کند. تحقق این اهداف برای دولت ایران محتمل است زیرا از توپوگرافی سودمندی برای انرژی‌های تجدیدپذیر برخوردار است. در سال ۲۰۱۰، دولت ایران برنامه‌هایی برای ایجاد ۲۰۰۰ مگاوات ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ اعلام کرد. | ## بخش 2: انرژی تجدیدپذیر در ایران | ایران تا سال ۲۰۱۰ دارای ۸۵۰۰ مگاوات ظرفیت برق آبی و ۱۳۰ مگاوات ظرفیت انرژی بادی بود. در سال ۲۰۱۰، شرکت‌های خصوصی قراردادهایی برای ساخت بیش از ۶۰۰ مگاوات سیستم‌های زیست توده و ۵۰۰ مگاوات پروژه‌های جدید انرژی بادی امضا کرده بودند. ایران همچنین در تلاش کرد تا انرژی‌های تجدیدپذیر را از نظر تجاری قابل دوام کند و وزارت نیرو موظف است انرژی‌های تجدیدپذیر تولید خصوصی را به قیمت بازار جهانی خریداری کند. در سال ۲۰۱۲، ایران ۵۰۰ میلیون یورو از صندوق توسعه ملی برای پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر اختصاص داد. همچنین سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر ایران (SUNA) با حمایت دولتی از صنعت خورشیدی حمایت می‌کند که وابسته به وزارت نیرو است. تابستان ۲۰۱۶ مصرف برق ایران به اوج ظرفیت تولید خود (کمی بیش از ۵۱ گیگاوات) رسید. بخش برق ایران در سال‌های آینده با کمبود مواجه خواهد شد زیرا انتظار می‌رود تقاضای برق ایران ۶ درصد در سال رشد کند، اما رشد ظرفیت تولید آن تنها به یک سوم این میزان محدود می‌شود. کارهای در دست انجام دولت ایران در برنامه پنجم توسعه (۱۳۸۹ تا ۱۳۹۴) برنامه‌های خود را برای نصب ۵۰۰۰ مگاوات انرژی تجدیدپذیر با ارائه مشوق‌هایی مانند حداقل نرخ تعرفه به بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری در این بخش اعلام کرد. این هدف در کشوری که بخش انرژی‌های تجدیدپذیر در مراحل ابتدایی خود است، برای دستیابی به آن بسیار بلندپروازانه بود. دولت ایران اکنون هدف جدیدی را در برنامه ششم توسعه خود (۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰) در نظر گرفته است که در سال ۲۰۱۶ به تصویب مجلس رسید که در این دوره شاهد اقساط ظرفیت تجدیدپذیر ۵۰۰۰ مگاواتی و همچنین برنامه‌ریزی برای ۲۵۰۰ مگاوات اضافی خواهد بود. جغرافیا جغرافیا و اقلیم ایران برای انواع مختلف فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر بسیار مناسب است. استان‌های جنوبی ایران مکانی ایده‌آل برای پروژه‌های خورشیدی هستند، زیرا بر روی کمربند خورشیدی جهان قرار دارند و از تابش خورشیدی بالا (تابش اسمی مستقیم تا ۵٫۵ کیلووات ساعت بر متر مربع در روز) و میانگین ۳۰۰ روز آفتابی در سال برخوردار هستند. علاوه بر این، این کشور همچنین پتانسیل تولید ۱٫۴ گیگاوات نیروی بادی را دارد زیرا در یک منطقه کم فشار که توسط مناطق پرفشار احاطه شده است و در کریدور اصلی هوای بادها در تابستان و زمستان قرار دارد. تولید شرکت تولید، انتقال، توزیع و مدیریت نیروی برق ایران ("توانیر") تخمین می‌زند که ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر ایران می‌تواند ۱۰ درصد انرژی مورد نیاز کشور را ظرف ۵ سال تأمین کند. پارک خورشیدی استان خوزستان توسط کنسرسیومی متشکل از شرکت‌های ایرانی، هندی و کره جنوبی و نیروگاه خورشیدی ۵۰ مگاواتی در جزیره قشم توسط یک شرکت ایتالیایی ساخته می‌شود. همچنین یک شرکت دانمارکی از ساخت تأسیسات توربین‌های بادی در ایران خبر داده و یک شرکت اسپانیایی قراردادی ۱۸ ماهه برای تأمین خدمات فنی با سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر ایران (SUNA) منعقد کرده است. سرپرست وزارت نیرو اخیراً اعلام کرده است که ایران در حال برنامه‌ریزی برای مناقصه ۱۰۰۰ مگاوات بادی و ۳۰۰۰ مگاوات پروژه خورشیدی است. این روند اواخر امسال آغاز خواهد شد و در چند مرحله انجام خواهد شد چارچوب نظارتی تجدیدپذیر توسعه دهندگان زیرساخت و تأمین کنندگان تجهیزات به عنوان مثال، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر ایران (SUNA) سیاست تعرفه خوراک جدید خود را بر اساس معادل آلمانی الگوبرداری کرد و خرید برق توسط دولت را به مدت ۲۰ سال تضمین کرد و کاهش ۱۵ درصدی مالیات را برای شرکت‌هایی که از اجزای داخلی استفاده کنید اجرا کرده است. وزارت انرژی که در سال ۱۹۷۵ تأسیس شد، نهاد اصلی مسئول تنظیم و اجرای سیاست‌های خدمات برق، انرژی‌های تجدیدپذیر، آب و فاضلاب در ایران است. وزارت انرژی توانیر را برای مدیریت و نظارت بر فعالیت‌های دولت در راه اندازی و توسعه صنعت برق تأسیس کرد که شامل شرکت‌های مختلف برق منطقه ای و همچنین SUNA می‌شود. SUNA که در سال ۱۹۹۶ تأسیس شد، در اصل تنها مسئول ارزیابی پتانسیل بخش انرژی‌های تجدیدپذیر ایران و تلاش برای جذب سرمایه گذاران بخش خصوصی با تضمین خرید هر گونه انرژی تجدیدپذیر تولید شده بود. اما امروزه مسئولیت‌های SUNA افزایش یافته است و شامل عمل به عنوان مرجع نظارتی برای توسعه سیاست‌ها، صدور مجوز برای پروژه‌های تجدیدپذیر و انعقاد قراردادهای خرید برق («PPA») با توسعه‌دهندگان می‌شود. دولت در سال‌های اخیر سیاست‌ها و مکانیسم‌های قانونی را برای حمایت از بخش انرژی‌های تجدیدپذیر و تشویق توسعه دهندگان خصوصی به سرمایه‌گذاری معرفی کرده است. پتانسیل انرژی‌های تجدیدپذیر در اوایل سال ۲۰۱۴، شرکت‌های آلمانی، کره جنوبی، دانمارکی و هندی شروع به بررسی دقیق انرژی‌های تجدیدپذیر کشور کردند. برق آبی انرژی برق آبی به عنوان یک جایگزین تجدیدپذیر در ایران در دهه ۱۹۵۰ ظهور کرد. ایران، برخلاف اکثر کشورهای خاورمیانه، خانه شبکه وسیعی از رودخانه‌ها است که به کشور اجازه داد تا زیرساخت‌های برق آبی خود را تا اوایل دهه ۲۰۰۰ به سرعت گسترش دهد. | ## بخش 3: انرژی تجدیدپذیر در ایران | با این حال، خشکسالی‌های گسترده اخیر، ظرفیت برق آبی ایران را تا حد زیادی کاهش داده است. در نتیجه، معاون شرکت توانیر اخیراً اعلام کرد که تقریباً تمام ۵۰ نیروگاه برق آبی ایران یا تولید را متوقف کرده‌اند یا ظرفیت خود را کاهش داده‌اند. ظرفیت نصب شده بالقوه، پتانسیل انرژی بادی ایران می‌تواند با پتانسیل بادی کشورهای بزرگ در حال توسعه بادی مانند فرانسه و بریتانیا رقابت کند. جای تعجب نیست که دولت ایران برق بادی را نسبت به دیگر کشورها در اولویت قرار داده است. شمال غرب و شمال شرق ایران به دلیل موقعیت استراتژیک خود در امتداد چندین کریدور اصلی باد، از جمله جریان‌های اقیانوس اطلس، مدیترانه و اقیانوس هند، بادهای شدیدی را در طول سال تجربه می‌کنند. خورشیدی بر پایه آمار وزارت نیرو، پتانسیل ایران برای تولید برق برای انرژی خورشیدی در صورت فراهم شدن امکانات دست‌کم ۷۰ هزار مگاوات خواهد بود. برنامه ششم توسعه ایران همچنین نصب ۵۰۰ مگاوات ظرفیت جدید خورشیدی را تا سال ۲۰۱۸ پیش‌بینی کرده است. از آنجایی که مناطق جنوبی، شمال غربی و جنوب شرقی حدود ۳۰۰ روز در سال خورشید دریافت می‌کنند، به‌طور منحصر به فردی برای انرژی خورشیدی مناسب هستند. طبق گزارش‌ها، مجموعه ای از قراردادها با یک شرکت آلمانی ناشناس برای افزودن حدود ۵۵۰ مگاوات انرژی خورشیدی به شبکه برق در اوت ۲۰۱۴ امضا شد و در حال حاضر در حال توسعه است. در حالی که سیاست‌های ایران برای انرژی بادی در کوتاه‌مدت تهاجمی‌تر است، برنامه‌هایی برای ظرفیت خورشیدی در بلندمدت بلندپروازانه است. برای مثال، توسعه‌دهنده انرژی ایرانی Sunir و یک شرکت اسپانیایی به نام Bester اخیراً برنامه‌هایی را برای گسترش چشمگیر پتانسیل خورشیدی ایران تا سال ۲۰۲۰ فاش کردند. عدم دسترسی به فناوری‌های کلیدی خورشیدی مانند اینورترها برای کنترل ولتاژ و نیمه هادی‌های مناسب پیشرفته، چالش‌های لجستیکی را برای شرکت‌های داخلی ایرانی ایجاد کرده است. با لغو تحریم‌ها، شرکت‌های ایرانی دسترسی بیشتری به طیف وسیع‌تری از فناوری‌های خورشیدی پیچیده‌تر و تأمین مالی برای خرید و توسعه آن‌ها دارند. مزایای فوری نصب سریع آنها خواهد بود و در دراز مدت، این کشور احتمالاً از به دست آوردن توانایی تولید مقدار قابل توجهی از زیرساخت‌های خورشیدی خود در داخل کشور سود خواهد برد. زمین گرمایی کارشناس انرژی زمین گرمایی مرتضی قمشه ای با بیان این که میناب، لار، کازرون، بیابانک و محلات از دیگر نقاط دارای پتانسیل انرژی زمین گرمایی در کشور هستند، اضافه کرد: قرار گرفتن ایران در کمربند زمین لرزه، این امکان را در اختیار ما قرار داده است. قمشه ای با اشاره به این که هم‌اکنون ۲۰ کشور جهان نیروگاه‌های نصب شده زمین گرمایی دارند، ظرفیت تولید برق این نیروگاه‌ها را ۱۰ هزار مگاوات عنوان کرد و خاطر نشان کرد: این ظرفیت به صورت انرژی الکتریکی استحصال می‌شود. چالش‌ها بخش انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران برای دستیابی به پتانسیل با چالش‌های مهمی مواجه است. در داخل کشور، بانک‌های داخلی ایرانی آمادگی ارائه فاینانس پروژه را ندارند و فقط وام‌هایی با نرخ بهره بسیار بالا (حدود ۲۰ درصد) ارائه می‌کنند. علاوه بر این، با توجه به کاهش قیمت جهانی نفت، دولت ایران تنها آمادگی تأمین مالی فوری‌ترین پروژه‌ها را از طریق صندوق توسعه ملی دارد. در سطح بین‌المللی، بخش مالی جهانی به دلیل تحریم‌های آمریکا که همچنان پابرجاست، هنوز برای تأمین مالی پروژه‌ها در ایران مردد است. با این حال، پتانسیل بانک‌های بین‌المللی کوچکتر و آژانس‌های اعتبار صادراتی برای تأمین مالی پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران وجود دارد. قابلیت‌های محلی توسعه دهندگان محلی در مقایسه با سایر حوزه‌ها که در آن انرژی‌های تجدیدپذیر توسعه یافته تر است، فاقد تجربه و دانش هستند. علاوه بر این، در کشوری که بیشتر انرژی توسط سوخت‌های فسیلی تولید می‌شود، کمبود دانش در مورد مزایای انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه در مناطق روستایی وجود دارد. هنوز پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر کافی در ایران وجود نداشته است تا درک کاملی از نحوه اعمال مقررات به دست آورده شود. همچنین خطر مواجهه با تاخیرهای اداری و تشریفات اداری وجود دارد که ایران را در رتبه ۱۱۸ (از بین ۱۸۹ کشور) در گزارش بانک جهانی «سهولت انجام تجارت» در سال ۲۰۱۶ قرار داده است. | ## جمع‌بندی | با این حال، تملک زمین‌های دولتی یا خصوصی در ایران می‌تواند برای توسعه دهندگان کاری زمان بر و پرهزینه باشد.