موضوع مقاله: پولومور | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پولومور | مقدمه: از سمت شرق با چولیگ (بینگول)، از شمال با ارزنجان، از جنوب با شهرستان نازمیه و از غرب با شهرستان پولور/واجوخ هم‌مرز است. | ## بخش 1: پولومور | نام پِلموریه به‌باور برخی برگرفته از زبان ارمنی (گونهٔ غربی) است: واژهٔ plur բլուր به‌معنای "تپه" و morri մոռի به‌معنای "درخت توت سیاه"، یعنی «تپه‌ای با درخت توت سیاه». گرچه ممکن است این نظریه تنها یک گمان باشد، اما ترکیب واژگان ارمنی «plur» و «morri» از نظر ریشه‌شناسی پذیرفتنی به‌نظر می‌رسد. اکثر مردم پِلموریه به زبان زازاکی سخن می‌گویند و پیرو مذهب علوی هستند، اگرچه در ۲ تا ۳ روستا زبان ترکی نیز رایج است. نام این نواحی چنین است: مرکز پِلموریه پِردو سور دَشتِه اوسدام سِتِریه تاریخچه در مورد تاریخ دقیق بنیان‌گذاری پُلومور اطلاعات کافی در دست نیست. این منطقه که در آغاز تحت سلطه هوری‌ها و سپس هایاسا-آزی قرار داشت، بعداً به تصرف هیتی‌ها درآمد و در سده ۱۲ پیش از میلاد، اورارتوها بر آن چیره شدند. در سده ۷ پیش از میلاد، مادها و سپس شاهنشاهی هخامنشی این ناحیه را در قلمرو خود جای دادند و آن را بخشی از ساتراپی ارمنستان ساختند. با شکست هخامنشیان به‌دست اسکندر مقدونی، حکومت دولت‌های هلنیستی در منطقه آغاز شد. در سده دوم پیش از میلاد، پادشاهی باستانی ارمنستان که از نوادگان ساتراپ‌های هخامنشی پدید آمده بود، در خلال رقابت میان رومی‌ها و اشکانیان، اداره منطقه را به‌عنوان تابع بر عهده داشت. در سده پنجم میلادی، این ناحیه میان بیزانس و ساسانیان تقسیم شد و به‌کرات میان این دو قدرت دست به دست شد. منطقه تا سال ۶۳۹ میلادی در تصرف امپراتوری بیزانس بود، تا آنکه به‌دست اعراب افتاد. با ورود خاندان سلجوقی به آناتولی در سال ۱۰۷۱، احمد غازی منگوجک، یکی از فرماندهان سلیمان‌شاه، در مناطق شمالی تونجلی ـ از جمله پُلومور ـ با مرکزیت ارزنجان، حکومت منگوجکیان را پایه‌گذاری کرد. | ## بخش 2: پولومور | در سال ۱۲۲۸، سلطان علاءالدین کیقباد از سلسله سلجوقیان روم، حکومت منگوجکیان را تابع خود ساخت. پس از شکست سلجوقیان از مغولان در سال ۱۲۴۳ و زوال نهایی آن‌ها در ۱۳۱۸، در آناتولی حکومت‌های تابع ایلخانان شکل گرفت. پس از دوره‌ای کوتاه از حاکمیت قراقویونلوها، آق‌قویونلوها که در سده سیزدهم به آناتولی شرقی کوچیده بودند، با اتحاد با تُر علی‌بیگ، قدرتی فراگیر در منطقه گسترده‌ای از دیاربکر تا ارزنجان، از جمله سراسر تونجلی، به‌دست آوردند. این دولت ترکمن، با بهره‌گیری از نماد فرهنگی گوسفند، آن را به عنوان نماد خود برگزید و امروزه نیز در پُلومور و بسیاری از مناطق تونجلی می‌توان نگاره‌های آن را بر سنگ مزارها مشاهده کرد. پس از نبرد اُتلوک‌بِلی در سال ۱۴۷۳، منطقه‌ای که پُلومور در آن جای داشت به تصرف عثمانی‌ها درآمد، اما دیری نپایید که صفویان بر آن مسلط شدند. با این حال، این وضعیت چندان نپایید و در پی نبرد چالدران در سال ۱۵۱۴، منطقه به‌طور قطعی ضمیمه قلمرو عثمانی شد. در این تاریخ، این محل با نام «پلوُموری» به‌عنوان یکی از روستاهای ناحیه قیزوچان ثبت شده بود. در سال ۱۵۶۹، ۱۵ خانوار مسلمان در آن ساکن بودند و تا سال ۱۶۴۲ این شمار به ۴۵ خانوار افزایش یافته بود. در گذشته مرکز ناحیه قیزوچان، محل سکونتی به نام ریباط بود، اما به‌دلیل وجود مسجد جامع در پُلومور و جمعیت بیشتر آن، در سال ۱۶۴۲ پُلومور به‌عنوان مرکز ناحیه برگزیده شد. طبق سالنامه ایالت ارزروم در سال ۱۸۷۲، این ناحیه ۱۱۳ روستا داشت و جمعیت کل آن ۶۰۶۴ نفر بود. گرچه در سال‌های ۱۸۸۰ تا ۱۸۸۶ پُلومور تابع ناحیه درسیم شد، اما بعدها دوباره به تابعیت ناحیه ارزنجان درآمد. | ## بخش 3: پولومور | در سال ۱۹۱۶ روس‌ها این منطقه را اشغال کردند، اما در ۱۷ دسامبر ۱۹۱۷ عقب‌نشینی کردند. هرچند جمعیت در دوره اشغال کاهش یافت، اما طبق سرشماری سال ۱۹۳۵، که در آن زمان پُلومور تابع استان ارزنجان بود، ۱۴۶۰۶ نفر در منطقه زندگی می‌کردند که ۱۰۰۴ نفرشان ساکن مرکز منطقه بودند. پس از تأسیس استان تونجلی در سال ۱۹۳۵، در سال ۱۹۳۸ پُلومور به یکی از شهرستان‌های این استان بدل شد. پس از شورش درسیم در سال‌های ۱۹۳۷–۳۸ و زلزله ارزنجان در سال ۱۹۳۹، در سرشماری سال ۱۹۴۰، جمعیت مرکز شهرستان دو برابر شد اما شمار ساکنان روستاها کاهش یافت. جغرافیا پُلومور شهرستانی کوهستانی با ارتفاع ۱۶۵۰ متر از سطح دریاست که در شمال‌شرق استان تونجلی قرار دارد. از شرق با شهرستان‌های یایلادره و کیغی در استان بینگول، از شمال با شهرستان‌های ارزنجان، ترجان و اوزوملو در استان ارزنجان، از جنوب با شهرستان ناظمیه و از غرب با شهرستان اوواجیک هم‌مرز است. پُلومور بر سر راه اصلی ارزروم–الازیغ واقع شده و مساحتی معادل ۱۵۰۵ کیلومتر مربع دارد. این شهرستان در امتداد دره پُلومور و رود پُلومور قرار گرفته و از دیدگاه ارتباطی، پیونددهنده شرق به غرب و جنوب به شمال منطقه به‌شمار می‌رود. گرچه در دهه ۱۹۹۰ برخی از این روستاها در پی عملیات نظامی دولت علیه پ‌ک‌ک خالی از سکنه شدند، اما از دهه ۲۰۰۰ دوباره اسکان در این روستاها آغاز شد. جمعیت براساس داده‌های آماری TÜİK در سال ۲۰۲۰، جمعیت شهرستان پُلومور ۳۳۵۱ نفر است که از این تعداد، ۱۳۴۳ نفر در مرکز شهرستان زندگی می‌کنند. جمعیت پُلومور و روستاهای آن همواره در حال کاهش بوده است، به‌گونه‌ای که از ۶۶ روستای شهرستان، در سال ۱۹۹۳ به‌دلیل کاهش جمعیت، شخصیت حقوقی ۱۷ روستا لغو شد و تنها ۴۹ روستا دارای شخصیت حقوقی باقی ماند. | ## جمع‌بندی | در پی زمین‌لرزه‌های ۱۳ مارس ۱۹۹۲ (ارزنجان)، ۱۵ دسامبر ۱۹۹۵، و نهایتاً ۲۷ ژانویه ۲۰۰۳، موجی از مهاجرت از منطقه به خارج روی داد که باعث کاهش قابل توجه جمعیت شهرستان شد.