موضوع مقاله: تسبیح (ذکر گفتن در اسلام) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تسبیح (ذکر گفتن در اسلام) | مقدمه: تسبیح یکی از مهم‌ترین اذکار اسلامی است و در نماز، دعا، خطبه و نیز در زندگی روزمره مسلمانان به‌کار می‌رود. | ## بخش 1: تسبیح (ذکر گفتن در اسلام) | تسبیح معمولاً شمار معینی تکرار می‌شود و برای شمارش آن از انگشتان دست راست یا از دانه‌های مسبحه بهره گرفته می‌شود. پیامبر اسلام تسبیح را یکی از چهار ستایشی دانسته که خداوند دوست دارد مسلمانان پیوسته بر زبان آورند. ریشه‌شناسی واژهٔ تسبیح بر پایهٔ ریشهٔ عربی سین-باء-حاء (به عربی: ) ساخته شده‌است. واژهٔ «تسبیح» اشتقاقی نامنظم از «سبحان» است که نخستین واژهٔ عبارت «سبحان الله» به‌شمار می‌رود. معنای لغوی این واژه به‌صورت فعلی «شتافتن» و به‌صورت اسمی «وظایف» یا «شغل» است؛ اما در زمینهٔ عبادی و دینی به ستایش و تنزیه خداوند اشاره دارد. معنا و تفسیر عبارت «سبحان الله» به معنای «منزّه است خداوند» ترجمه می‌شود، اما ترجمهٔ دقیق‌تر آن «خداوند فراتر از [هر چیزی] است» می‌باشد. | ## بخش 2: تسبیح (ذکر گفتن در اسلام) | واژهٔ «سبحان» (به عربی: ) از «سَبَحَ» به معنای «فراتر بودن» مشتق شده و مفهوم آن این است که خداوند از هرگونه نقص و وصف ناروا بالاتر است. این عبارت بار معنایی ستایش خداوند برای کمال مطلق او را دارد و با خود نفی هرگونه عنصر انسان‌انگارانه یا نسبت دادن خطا و کاستی به خداوند را به همراه می‌آورد. در قرآن نیز این مفهوم بارها آمده‌است؛ از جمله «سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا یَصِفُونَ» (خداوند منزّه است از آنچه وصف می‌کنند) و «سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا یُشْرِکُونَ» (خداوند منزّه است از آنچه شریک او قرار می‌دهند). برخی از مهم‌ترین این آیات عبارت‌اند از: سورهٔ اسراء، آیهٔ ۱: «سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَیٰ بِعَبْدِهِ…» سورهٔ صافات، آیهٔ ۱۵۹: «سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا یَصِفُونَ» سورهٔ طور، آیهٔ ۴۳: «سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا یُشْرِکُونَ» سورهٔ حشر، آیهٔ ۲۳: که در آن نام‌های نیکوی خداوند با تسبیح همراه شده‌است سورهٔ حدید، آیهٔ ۱: «سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» سورهٔ اعلی، آیهٔ ۱: «سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی» گونه‌های تسبیح عبارت‌های گوناگونی در اسلام شامل تسبیح هستند. من از ستمکاران بوده‌ام اشکال ستایش دربرگرفته در تسبیح در واقع تسبیح به معنای گسترده چهار شکل ستایش خداوند را دربرمی‌گیرد که پیامبر اسلام آنها را چهار عبارت برگزیده‌ای خوانده که فرقی ندارد کدام‌یک را نخست بگویند: تسبیح: گفتن «سبحان الله» (منزّه است خداوند) تحمید: گفتن «الحمد لله» (ستایش خدا راست) تهلیل: گفتن «لا إله إلا الله» (خدایی جز الله نیست) تکبیر: گفتن «الله اکبر» (خداوند بزرگ‌تر است [از هر چیز کاربرد تسبیح هنگام نماز (صلاة)، دعا، خطبه در مسجد و به‌طور کلی در سراسر روز خوانده می‌شود. پیامبر اسلام تکرار هریک از این عبارت‌ها را پس از هر نماز به‌صورت سی‌وسه‌بار سفارش کرده‌است. | ## بخش 3: تسبیح (ذکر گفتن در اسلام) | قرآن نیز خواستار ستایش مداوم خداوند شده و می‌فرماید: «فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِینَ تُمْسُونَ وَحِینَ تُصْبِحُونَ» (پس منزّه است خداوند هنگامی که شام می‌کنید و هنگامی که بامداد می‌کنید). بر پایهٔ حدیثی از صحیح بخاری، پیامبر اسلام فرمود: «هرکس در روز صد بار بگوید سبحان الله و بحمده، گناهانش ریخته شود هرچند مانند کف دریا باشد». همچنین در حدیثی دیگر آمده که چهار عبارت «سبحان الله»، «الحمد لله»، «لا إله إلا الله» و «الله اکبر» محبوب‌ترین سخنان نزد خداوند هستند و فرقی نمی‌کند کدام‌یک را نخست بگویند. دستان فاطمه از آسیاب کردن تاول زده بود، گردنش از حمل آب درد می‌کرد و جامه‌هایش از جاروب کردن خانه کثیف شده بود. روزی علی آگاه شد که پیامبر خدمتکارانی دارد و به فاطمه پیشنهاد کرد از پدرش یکی را بخواهد. پیامبر درخواست آنها را نپذیرفت و فرمود که یتیمان گرسنهٔ بسیاری هستند و گفت: «چیزی بهتر از یک خدمتکار به شما می‌آموزم.» سپس ذکری ویژه به آنها آموخت که به «تسبیح فاطمه» شناخته شد: ۳۴ بار «اللهُ أَکبَرُ» (خداوند بزرگ‌تر است) — تکبیر ۳۳ بار «الحَمدُ لِلّهِ» (ستایش خدا راست) — تحمید ۳۳ بار «سُبحانَ اللهِ» (منزّه است خداوند) — تسبیح مسبحه واژهٔ «مسبحه» (به عربی: ) هم‌ریشه با تسبیح است و به زنجیره‌ای از دانه‌ها اشاره دارد که برای شمارش اذکار به‌کار می‌رود. | ## جمع‌بندی | در مصر به آن «سبحه»، در جنوب شرق آسیا «تسبیح» و در ترکی عثمانی «تسبیه» گفته می‌شود.