موضوع مقاله: روابط اسرائیل و بریتانیا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روابط اسرائیل و بریتانیا | مقدمه: روابط اسرائیل و بریتانیا پیوندهای دیپلماتیک و بازرگانی میان پادشاهی متحد بریتانیا و اسرائیل است. | ## بخش 1: روابط اسرائیل و بریتانیا | سفارت بریتانیا در تل‌آویو در تل‌آویو جای دارد و بریتانیا یک کنسول افتخاری در ایلات و یک سرکنسولگری غیررسمی در اورشلیم دارد که نماینده بریتانیا در آن شهر و سرزمین‌های فلسطینی است. اسرائیل نیز سه نمایندگی در بریتانیا دارد: سفارتی در لندن و کنسولگری‌هایی در کاردیف و گلاسگو. بریتانیا با تصرف فلسطین از امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول و صدور بیانیه بالفور در ۱۹۱۷ نقشی کلیدی در شکل‌گیری دولت اسرائیل ایفا کرد. پس از دوره‌ای از تنش و حتی رویارویی نظامی در جنگ ۱۹۴۸، بریتانیا اسرائیل را به‌طور رسمی شناسایی کرد و از آن زمان دو کشور همکاری‌های گسترده اقتصادی، فرهنگی، دیپلماتیک و امنیتی برقرار کرده‌اند. حجم بازرگانی دوجانبه در سال ۲۰۲۳ از ۱/۶ میلیارد پوند فراتر رفت و دو کشور در زمینه‌های پژوهش علمی، دفاعی و فناوری‌های نوین همکاری می‌کنند. بریتانیا از سال ۲۰۱۱ کوشیده‌است شرکت‌های بریتانیایی را با شرکت‌های فناوری پیشرفته اسرائیلی پیوند دهد و این همکاری‌ها ۲/۱ میلیارد پوند درآمد و ۱۶٬۰۰۰ شغل در بریتانیا پدیدآورده است. در این دوره همکاری نزدیکی میان بریتانیا و یه‌شو، جامعه نوپای یهودی در فلسطین پیش از تشکیل دولت اسرائیل، شکل گرفت. بریتانیا از شبکه جاسوسی یهودی نیلی (NILI) داده‌های اطلاعاتی دریافت می‌کرد که نیروهای بریتانیایی را در فتح فلسطین یاری رساند. افزون بر این، بیش از ۵۰۰۰ یهودی از کشورهای گوناگون در گردان یهودی ارتش بریتانیا خدمت کردند که در گالیپولی و کارزار فلسطین جنگید، هرچند برخی یهودیان فلسطینی نیز در ارتش عثمانی خدمت می‌کردند. در سال ۱۹۱۷ بریتانیا بیانیه بالفور را صادر کرد که خواستار ایجاد یک «سرزمین ملی برای مردم یهود» در فلسطین بود. شش هفته پس از آن، نیروهای بریتانیایی به فرماندهی ادموند آلنبی ارتش عثمانی را از اورشلیم بیرون راندند و بریتانیا بر فلسطین چیره شد. در ۱۹۲۰ بریتانیا حاکمیت خود را بر پایه قیمومت فلسطین که جامعه ملل اعطا کرده بود برقرار ساخت و این امر در پیمان‌نامه سان‌رمو در ۱۹۲۲ تأیید شد. پس از قیام ۱۹۲۰ جشنواره حضرت موسی، رهبران یه‌شو سازمان دفاعی سراسری هاگانا را بنیان نهادند. در جریان شورش اعراب در فلسطین (۱۹۳۶–۱۹۳۹)، هاگانا فعالانه ارتش بریتانیا را یاری رساند و بریتانیا نیز در برابر، نیروی پلیس یهودی به نام نوتریم را که زیر نظر هاگانا بود تأمین مالی کرد. پس از رد این طرح، کمیسر بریتانیایی منطقه جلیل، لوئیس یلاند اندروز، به دست تفنگداران عرب در ناصره ترور شد. در ۱۹۳۹ بریتانیا کتاب سفید ۱۹۳۹ را اعلام کرد که مهاجرت یهودیان و خرید زمین را به‌شدت محدود می‌ساخت و خواستار تشکیل یک دولت واحد در فلسطین بود. در واکنش به این کتاب سفید، گروه شبه‌نظامی یهودی ایرگون (انشعابی از هاگانا) عملیات‌هایی علیه بریتانیایی‌ها آغاز کرد. جنگ جهانی دوم همکاری میان بریتانیا و نیروهای شبه‌نظامی یهودی در فلسطین را ضروری ساخت. ایرگون عملیات خود علیه بریتانیا را متوقف کرد و همکاری موقت را برگزید، از جمله مأموریتی برای یاری بریتانیا در جنگ عراق و انگلستان. بریتانیا برای آمادگی در برابر هجوم احتمالی محور به فلسطین، در ایجاد پالماخ یاری رساند؛ واحد تکاور ویژه‌ای که در خرابکاری و جنگ چریکی تخصص داشت. پس از نبرد دوم العلمین، بریتانیا پشتیبانی خود از پالماخ را قطع کرد و کوشید آن را خلع سلاح کند که پالماخ به زیرزمین رفت. در ۱۹۴۴ بریتانیا تیپ یهودی را پدیدآورد؛ تشکیلات نظامی متشکل از داوطلبان یه‌شو که در کارزار ایتالیا جنگید. در فوریه ۱۹۴۷ دولت بریتانیا که پیش‌تر تصمیم به ترک هند گرفته بود، اعلام کرد قیمومت را به جامعه ملل بازمی‌گرداند. قیمومت بریتانیا رها شد و تأسیس دولت اسرائیل با قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد تأیید گشت. درگیری با شورشیان تا خروج آخرین سرباز بریتانیایی از فلسطین ادامه یافت؛ در پایان آوریل ۱۹۴۸ نیروهای بریتانیایی در عملیات حامتس نزدیک یافا نبردی کوچک با شبه‌نظامیان صهیونیست درگرفتند و موقتاً از تصرف یهودی شهر جلوگیری کردند. | ## بخش 2: روابط اسرائیل و بریتانیا | دوره استقلال اسرائیل (۱۹۴۸–۱۹۵۰) روابط میان اسرائیل و بریتانیا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل خصمانه بود و در یک مقطع دو کشور را تا آستانه رویارویی نظامی مستقیم پیش برد. بریتانیا که نیروهای نظامی در مصر و اردن و پیمان‌های دفاعی با هر دو کشور داشت، مداخله نظامی به نفع آن‌ها را پیش‌بینی می‌کرد. در آغاز جنگ، پایگاه نیروی هوایی سلطنتی در امان در جریان حمله هوایی اسرائیل به آن شهر آسیب دید. بریتانیایی‌ها تهدید کردند که در صورت تکرار چنین اقدامی به نیروی هوایی اسرائیل حمله خواهند کرد. در جریان نبردهای سینا، نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا پروازهای شناسایی تقریباً روزانه بر فراز اسرائیل و سینا انجام می‌داد. هواپیماهای شناسایی بریتانیایی از پایگاه‌های هوایی مصر برمی‌خاستند و گاه در کنار هواپیماهای نیروی هوایی مصر پرواز می‌کردند."Iaf V Raf". دولت بریتانیا عملیات نظامی‌ای علیه اسرائیل با نام رمز «عملیات کلاتر» برای احتمال حمله اسرائیل به مصر طراحی کرده بود. در ۲۰ نوامبر ۱۹۴۸ یک هواپیمای شناسایی غیرمسلح دی هاویلند موسکیتو متعلق به نیروی هوایی سلطنتی به دست یک فروند پی-۵۱ ماستنگ نیروی هوایی اسرائیل سرنگون شد. در ۷ ژانویه ۱۹۴۹ چهار فروند سوپرمارین اسپیت‌فایر بریتانیایی بر فراز کاروانی اسرائیلی پرواز کردند که ۱۵ دقیقه پیش‌تر پنج اسپیت‌فایر مصری به آن حمله کرده بودند. نیروهای زمینی اسرائیل که بیم حمله قریب‌الوقوع داشتند به هواپیماهای بریتانیایی آتش گشودند و یکی را با مسلسل نصب‌شده بر تانک ساقط کردند. سه اسپیت‌فایر باقی‌مانده نیز توسط هواپیماهای اسرائیلی سرنگون شدند و دو خلبان کشته شدند. در واکنش، نیروی هوایی سلطنتی هواپیماهای خود را برای بمباران فرودگاه‌های اسرائیل آماده کرد، نیروهای بریتانیایی در خاورمیانه در حالت آماده‌باش کامل قرار گرفتند و به شهروندان بریتانیایی توصیه شد اسرائیل را ترک کنند. با این همه فرماندهان بریتانیایی فشارها برای تلافی را نپذیرفتند و از صدور مجوز هرگونه حمله‌ای خودداری کردند. پس از اولتیماتوم بریتانیا برای تخلیه سینا، نیروهای اسرائیل عقب نشستند و بدین‌سان از جنگ میان دو کشور جلوگیری شد. در پی جنگ ۱۹۴۸–۱۹۴۹، اسرائیل و فرانسه با موفقیت در برابر برنامه‌های بریتانیایی-عراقی برای تصرف سوریه توسط عراق ایستادند. هرچند اسرائیل مشکلات خاص خود با مصر را داشت و خواهان حمله بود، بریتانیا از جنگ در کنار اسرائیلی‌ها اکراه داشت زیرا بیم آن می‌رفت که واکنش جهان عرب متحدان نزدیک لندن در بغداد و امان را تهدید کند. در نوامبر ۱۹۵۶ اسرائیل به مصر حمله کرد و بریتانیا و فرانسه بخش اعظم کانال سوئز را تصرف کردند، اما مداخله مالی و دیپلماتیک روسیه و ایالات متحده آمریکا آن‌ها را به توقف پیشروی واداشت. در ۱۹۵۸ انقلاب ۱۴ ژوئیه در عراق رخ داد که به کشته شدن ملک فیصل دوم و برپایی جمهوری عراق انجامید. اسرائیل که رسماً در حال جنگ با اردن بود اما در حفظ حسین بر تخت با بریتانیا منافع مشترکی داشت، اجازه داد نیروهای بریتانیایی از حریم هوایی اسرائیل عبور کنند. در سراسر دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ بریتانیا کشوری طرفدار اعراب تلقی می‌شد و روابط نزدیکی با اردن و کشورهای خلیج فارس داشت. با این حال در ۱۹۷۵ بریتانیا در سازمان ملل علیه قطعنامه‌ای که «صهیونیسم نژادپرستی است» رأی داد. در جریان جنگ ۱۹۸۲ لبنان، بریتانیا تحریم تسلیحاتی علیه اسرائیل وضع کرد که تا ۱۹۹۴ برداشته نشد. روابط بیش از پیش بدتر شد پس از آنکه اسرائیل در جریان جنگ فالکلند ۱۹۸۲ به آرژانتین سلاح فروخت. در ۱۹۸۶ کیفی حاوی هشت گذرنامه جعلی بریتانیایی که کار موساد بود در یک باجه تلفن در آلمان غربی کشف شد. این گذرنامه‌ها برای سفارت اسرائیل در لندن و بهره‌گیری در عملیات‌های پنهانی در نظر گرفته شده بود. | ## بخش 3: روابط اسرائیل و بریتانیا | در ژوئن ۱۹۸۸ دو دیپلمات اسرائیلی از ایستگاه موساد در لندن اخراج و ایستگاه بسته شد، پس از آنکه فاش شد دانشجوی فلسطینی ساکن کینگستون اپان هال به نام اسماعیل صوان ده سال جاسوس دوجانبه موساد بوده‌است. در ژوئن ۲۰۱۹ نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا و نیروی هوایی اسرائیل نخستین رزمایش مشترک خود را برگزار کردند. در دسامبر ۲۰۲۰ دو کشور پیمانی دربارهٔ همکاری نظامی امضا کردند که متن آن به دلایل امنیت ملی بریتانیا منتشر نشده‌است. اسرائیل استقلال خود را در ۱۴ مه ۱۹۴۸ پس از پایان قیمومت بریتانیا اعلام کرد و بلافاصله درخواست عضویت در سازمان ملل داد. بریتانیا در رأی‌گیری شورای امنیت دربارهٔ عضویت اسرائیل در ۱۷ دسامبر ۱۹۴۸ و نیز در قطعنامه ۶۹ شورای امنیت (۴ مارس ۱۹۴۹) و قطعنامه ۲۷۳ مجمع عمومی (۱۱ مه ۱۹۴۹) رأی ممتنع داد و از وتو خودداری کرد. با وجود این، بریتانیا اسرائیل را در ۲۹ ژانویه ۱۹۴۹ به‌طور بالفعل شناسایی کرد و در ۲۸ آوریل ۱۹۵۰ به‌طور حقوقی به رسمیت شناخت. سِر الکساندر ناکس هلم نخستین کاردار بریتانیا در اسرائیل بود که رتبه‌اش سپس به وزیرمختار ارتقا یافت و از ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۱ خدمت کرد. سفارت بریتانیا در اسرائیل در تل‌آویو قرار دارد، نه در اورشلیم که اسرائیل آن را پایتخت خود اعلام کرده‌است. در ۲۰۱۳ هنگامی که دیوید کامرون نخست‌وزیر بود، دولت بریتانیا اعلام کرد «هیچ سیاست خارجی فوری‌تر از بازآغاز گفت‌وگوهای اسرائیلی-فلسطینی و پیشرفت واقعی به سوی چاره دوکشوری وجود ندارد» و نگرانی خود را از شهرک‌سازی بر زمین‌های اشغالی ابراز داشت. واکنش به حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ در جریان حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳، بریتانیا حمله را محکوم کرد و کمک به اسرائیل فرستاد و ناوهای نیروی دریایی سلطنتی را برای تقویت امنیت منطقه اعزام کرد. وزیر امور خارجه جیمز کلورلی در آن زمان در اسرائیل بود و پس از شلیک موشک‌های حماس به سمت پناهگاه دوید. شهردار لندن صادق خان از اسرائیل خواست خویشتن‌داری به خرج دهد و هشدار داد که محاصره نوار غزه می‌تواند به «رنج» غیرنظامیان فلسطینی بینجامد. دولت وی در ۲۰۲۴ اعلام کرد که حکم بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی علیه بنیامین نتانیاهو به اتهام جنایات جنگی را محترم خواهد شمرد و بحث تحریم تسلیحاتی جدید علیه اسرائیل را آغاز کرد. افزون بر مشارکت راهبردی امضاشده در نوامبر ۲۰۲۱، دو کشور در دسامبر ۲۰۲۰ پیمان همکاری نظامی امضا کردند که آموزش در زمینه پزشکی دفاعی، طراحی ساختارهای سازمانی و آموزش نظامی را رسمیت بخشید و ژرف‌تر ساخت. همچنین در مارس ۲۰۲۳ بریتانیا و اسرائیل «نقشه راه ۲۰۳۰» را برای روابط دوجانبه امضا کردند که هدف آن ژرف‌تر کردن همکاری در زمینه‌های امنیت، بازرگانی، فضای سایبری، علم و فناوری، پژوهش و توسعه، بهداشت، تغییرات آب‌وهوایی و برابری جنسیتی است. در سال ۲۰۱۱ بریتانیا در سفارت خود در تل‌آویو مرکز فناوری‌ای به نام «مرکز فناوری بریتانیا-اسرائیل» بنیان نهاد؛ تنها مرکزی از این دست در جهان که دولتی آن را در سفارت خود تأمین مالی می‌کند تا همکاری شرکت‌های فناوری‌برتر اسرائیلی و بریتانیایی را پیش ببرد. این همکاری تاکنون ۲/۱ میلیارد پوند درآمد و ۱۶٬۰۰۰ شغل بریتانیایی از ۲۵۰ مشارکت پدیدآورده است. دو کشور همچنین در زمینه علم پیمان‌نامه‌ای نشانه‌ساز امضا کرده‌اند که بریتانیا را به بخش فناوری برتر اسرائیل پیوند می‌دهد. پس از برگزیت، دو کشور در ۲۰۲۲ گفت‌وگو برای دستیابی به پیمان آزاد تجاری آغاز کردند. افکار عمومی بر پایه نظرسنجی ۲۰۱۴ که «گلوب‌اسکن» و «برنامه نگرش‌های سیاست بین‌المللی» برای سرویس جهانی بی‌بی‌سی انجام دادند، ۷۲ درصد شهروندان بریتانیایی نگاهی منفی به اسرائیل داشتند در برابر ۱۹ درصد مثبت، در حالی که ۵۰ درصد اسرائیلی‌ها نگاه مثبتی به بریتانیا داشتند در برابر ۶ درصد منفی. نظرسنجی اکتبر ۲۰۱۵ به سفارش مرکز ارتباطات و پژوهش بریتانیا-اسرائیل (BICOM) نشان داد ۶۲ درصد بریتانیایی‌ها نگاه منفی به اسرائیل داشتند، اما ۵۲ درصد اسرائیل را «متحد بریتانیا» می‌دانستند. سیاست داخلی بریتانیا در درون سپهر سیاسی بریتانیا، حزب محافظه‌کار به‌طور سنتی مواضع طرفدار اسرائیل اتخاذ کرده‌است؛ به‌عنوان نمونه وینستون چرچیل از پشتیبانان تأسیس دولت اسرائیل بود. در مقابل حزب کارگر به‌ویژه در سال‌های اخیر رویکردی انتقادی‌تر نسبت به سیاست‌های اسرائیل در قبال فلسطینیان داشته‌است. در ۲۰۱۴ قانون‌گذاران بریتانیایی با اکثریت چشمگیر به سود شناسایی دولت فلسطین رأی دادند، هرچند این قطعنامه الزام‌آور نبود. | ## جمع‌بندی | نمایندگی‌های دیپلماتیک بریتانیا سفارتی در تل‌آویو و سرکنسولگری‌ای در اورشلیم (برای اورشلیم شرقی و سرزمین‌های فلسطینی) دارد.