موضوع مقاله: بامداد خمار (مجموعه نمایش خانگی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بامداد خمار (مجموعه نمایش خانگی) | مقدمه: بامداد خمار مجموعهٔ نمایش خانگی ایرانی به کارگردانی نرگس آبیار و تهیه‌کنندگی محمدحسین قاسمی است. | ## بخش 1: بامداد خمار (مجموعه نمایش خانگی) | این مجموعه بر اساس رمان بامداد خمار اثر فتانه حاج‌سیدجوادی ساخته شده است و نویسندگی آن را حسین کیانی بر عهده داشته است. بامداد خمار داستان زندگی دختری به نام محبوبه را روایت می‌کند که درگیر عشقی ممنوعه و چالش‌های خانوادگی می‌شود. در بهمن ۱۴۰۲ آبیار به‌عنوان کارگردان این مجموعه معرفی شد و محمد داوودی نویسندگی آن را بر عهده داشت. این پروژه در جریان تولید با حاشیه‌هایی از جمله کناره‌گیری داوودی به‌دلیل اختلافات در دیدگاه، تغییرات فیلمنامه، آسیب به محل فیلم‌برداری در مسجد جامع قزوین، حذف نام سازندگان در بیلبوردهای تبلیغاتی و همچنین کناره‌گیری علی مصفا همراه بود. خلاصه داستان داستان در دو بستر زمانی موازی روایت می‌شود: اواخر دورهٔ قاجار و اوایل پهلوی (در آستانه و مقارن جنگ جهانی اول) و دههٔ ۱۳۶۰ (در سال‌های جنگ ایران و عراق). محور اصلی قصه، عشق ممنوعه و طبقاتی میان دختری از خانوادهٔ مرفه و اشرافی «خان‌سالار» و جوانی فرودست و کارگر(شاگرد نجار) است؛ عشقی که در هر دو دورهٔ زمانی به شکل چرخه‌ای تکرار می‌شود و با مقاومت شدید خانواده، تعصبات طبقاتی و ساختار مردسالارانه مواجه می‌گردد. در خط داستانی گذشته، عمهٔ راوی خود زمانی عاشق جوانی از طبقهٔ پایین بوده و این تجربه با شکست و تلخی به پایان رسیده است؛ در زمان حال سریال نیز دختر جوان خانواده همان مسیر عشق طبقاتی را در پیش می‌گیرد و عمه با دیدن تکرار سرنوشت خویش، میان هشدار دادن و همراهی با او در نوسان است. بازیگران ترلان پروانه در نقش محبوبه نوید پورفرج در نقش رحیم لاله اسکندری در نقش نازنین (خانم خانما) علی مصفا در نقش بصیرالملک رضا کیانیان در نقش حسام الملک گلاب آدینه در نقش زیور گلاره عباسی در نقش نزهت مرجانه گلچین در نقش دایه خانم بهنوش بختیاری در نقش دده احترام برومند در نقش عمه محبوبه (پیری محبوبه) المیرا دهقانی در نقش سودابه پریوش نظریه در نقش عمه کشور حمید صفت در نفش اصلان رزیتا غفاری در نقش افتخار الملوک حسین کیانی در نقش عطا الدوله لیندا کیانی در نقش عصمت کاظم هژیر آزاد در نقش مشیرالدوله سولماز غنی در نقش ناز بانو شیدا یوسفی در نقش طاووس بهناز جعفری در نقش شازده خانم زهرا فراهانی در نقش نیمتاج علی نفیسی در نقش نصیر خان اردشیر رستمی در نقش دکتر گیتی آرا دانیال پورصباح در نقش منصور فرزانه فرنام در نقش خجسته تولید در سال ۱۳۹۷ پیشنهاد ساخت اقتباس تلویزیونی بامداد خمار اثر فتانه حاج‌سیدجوادی به حسن فتحی داده شده بود که آن را نپذیرفت. کیانوش عیاری و امیرحسین عسگری از دیگر کسانی بودند که به‌عنوان سازنده این اقتباس مطرح شده بودند. در بهمن ۱۴۰۲ پس از تصویربرداری سووشون اعلام شد نرگس آبیار به‌عنوان کارگردان اقتباس تلویزیونی بامداد خمار انتخاب شده است و نویسندگی آن برعهدهٔ داوودی و تهیه‌کنندگی برعهدهٔ حسن مصطفوی است. او دلایل این تصمیم را «تغییرات اساسی و غیرمجاز» در متن فیلمنامه، «رفتار غیرحرفه‌ای» تیم جدید و «عدم پایبندی به تعهدات» اعلام کرد. داودی ادعا کرد که تغییرات صورت‌گرفته بدون اطلاع او انجام شده و فیلمنامه حاصل را «فاقد کیفیت حرفه‌ای» دانست. | ## بخش 2: بامداد خمار (مجموعه نمایش خانگی) | وی همچنین تأکید کرد که استفاده از نام او در تیتراژ یا اخبار مربوط به سریال مجاز نیست. داودی علاوه بر انتقاد از حذف نام برخی همکارانش، اعلام کرد که طرح و فیلمنامه در خانه سینما ثبت شده و هرگونه تغییر بنیادی بدون اجازه او مغایر حقوق خالق اثر است. او در پایان، انصراف خود را با هدف دفاع از شأن حرفه‌ای فیلمنامه‌نویسان و شفاف‌سازی دربارهٔ روند تولید اعلام کرد. مصطفوی گفت موضوع داوودی «یک دلخوری بود که حل خواهد شد.» روابط عمومی سریال در جوابیه، اظهارات داوودی را تکذیب کرد و گفت که از ابتدای همکاری، لزوم اعمال تغییرات در فیلمنامه به او اطلاع داده شده و مطابق قرارداد، کارگردان نیز اختیار ایجاد اصلاحات را داشته است. به‌گفته تیم سازنده، نسخه ارائه‌شده توسط داودی با اصول وفاداری به رمان بامداد خمار همخوانی نداشته و او طی سه سال نگارش، متن را به مرحله نهایی نرسانده است. روابط عمومی همچنین اعلام کرد که تغییرات اعمال‌شده «محدود» و در راستای حفظ روح رمان بوده و داودی در برابر همکاری و تعامل حرفه‌ای مقاومت نشان داده است. در این بیانیه همچنین ادعا شده که پس از پیوستن کارگردان جدید، تلاش برای گفت‌وگو با داودی صورت گرفته اما او همکاری نکرده و حتی پیشنهاد کارگردانی پروژه را مطرح کرده که مورد موافقت قرار نگرفته است. نسخه داوودی به‌طور کامل کنار گذاشته شد و محمدحسین قاسمی به‌عنوان تهیه‌کننده معرفی شد. همچنین حسین کیانی در اسفند ۱۴۰۲ و فروردین ۱۴۰۳ با آبیار دیدار داشت و به‌عنوان جایگزین داوودی معرفی شد. در تیر ۱۴۰۳ تصویربرداری در اماکن تاریخی قزوین در جریان بود و حمید صفت به‌عنوان بازیگر جدید اعلام شد. در دی ۱۴۰۳ اسامی بازیگران با حضور گلاره عباسی، نوید پورفرج، رزیتا غفاری، کاظم هژیرآزاد، علی مصفا، ترلان پروانه، حمید صفت، رضا کیانیان، احترام برومند، گلاب آدینه، بهناز جعفری، لاله اسکندری، مرجانه گلچین، پریوش نظریه و بهنوش بختیاری اعلام شد. در فروردین ۱۴۰۴ اعلام شد به بخشی از دیوار آجری مسجد جامع قزوین در جریان فیلمبرداری با پاشیدن دوده آسیب وارد شده است. | ## بخش 3: بامداد خمار (مجموعه نمایش خانگی) | معاون میراث فرهنگی قزوین در واکنش گفت این رنگ نوعی «دوده سیاه پاک‌شونده» است که به بنا آسیب نخواهد رساند. همچنین سید رضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، دستور اعزام هیئتی به محل فیلمبرداری بامداد خمار داد. در آذر همان سال علی مصفا از مجموعه جدا شد و برای فیلم‌برداری فصل سوم حضور نداشت. موسیقی محسن چاوشی در ابتدا تک‌آهنگ «بامداد خمار» را برای موسیقی تیتراژ مجموعه اجرا کرد. چاوشی بعداً ترانه «پناه» و «عجب اومدی» را به‌عنوان تک‌آهنگ‌های بعدی مجموعه منتشر کرد.* پخش پخش بامداد خمار از ۲۸ مهر ۱۴۰۴ در شیدا آغاز شد. پس از انتشار نامه‌ای از سوی سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر (ساترا) مبنی بر الزام حذف نام کارگردان و تهیه‌کننده از تیتراژ و تبلیغات محیطی و حذف تاریخ پخش و درج رده‌بندی سنی ۱۵+ در بیلبوردها داده شد. تهیه‌کننده محمدحسین قاسمی با انتشار بیانیه‌ای به این تصمیم اعتراض کرد و در بخشی نوشت «هنر دستاویز سیاست نیست؛ سینما را ملعبهٔ تصمیم‌های تند و ناپخته نکنید. پیش از این در همان سال مجموعهٔ سووشون از آبیار هم پخش شد که تا مدتی توقیف شده بود. پلتفرم شیدا در واکنش به سخنان قاسمی، رفتار او را مصداق «رفتار غیرحرفه‌ای» دانست و تأکید کرد فعالیت خود را مطابق با چارچوب‌های قانونی ساترا انجام می‌دهد. بازخورد آمار بینندگان بر اساس آمار منتشرشده از سوی پلتفرم دان، میزان فروش بامداد خمار نسبت به سریال آبان (یکی دیگر از تولیدات پلتفرم شیدا) رشد ۱۵ برابری داشته است. واکنش منتقدان فرارو پس از پخش قسمت پنجم به فقدان «ریتم یکسان»، دیالوگ‌های «بیش از حد امروزی و عامیانه» و مشکلات تدوین و میزانسن‌ها اشاره کرد اما دربارهٔ اجرای بازیگران زن نظر مثبتی داشت. در میز نقد روزنامه صبا، بهزاد زهرایی این اقتباس را «یک اتفاق مثبت در شبکه نمایش خانگی» عنوان کرد و آن را به‌دلیل ایستادن در نقطهٔ مقابل موج خشونت‌محور و تابوشکن سریال‌های پلتفرمی ستود. | ## جمع‌بندی | مریم میر محمدی، پس از پخش قسمت هفتم، بامداد خمار را «پس‌رفت گفتمانی» ارزیابی کرد و معتقد بود با وجود جذابیت‌های بصری و نوستالژیک، سریال عمدتاً به بازتولید بدون نقد گفتمان‌های مردسالارانه، ثروت‌سالارانه و کلیشه‌های جنسیتی رمان اصلی پرداخته و زنان را منفعل و سنتی نشان داده است.