موضوع مقاله: قصر دوکال (منتووا) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # قصر دوکال (منتووا) | مقدمه: این مجموعه با بیش از ۵۰۰ اتاق، هفت باغ و هشت حیاط و مجموعه‌ای نزدیک به ۱۰۰۰ فضا، یکی از وسیع‌ترین دربارهای رنسانسی اروپا و «بزرگ‌ترین مجموعهٔ موزه‌ای معماری» در ایتالیا به‌شمار می‌رود. | ## بخش 1: قصر دوکال (منتووا) | تاریخچه نخستین هسته‌های کاخ در اواخر سدهٔ سیزدهم، هنگام فرمانروایی بوناکولزی، بنیان نهاده شد. از ۱۳۲۸، با تسلط خاندان گونزاگا، گسترش و یکپارچه‌سازی بدنه‌های پراکنده آغاز شد و مجموعه با گذرگاه‌های سرپوشیده، پل‌ها، حیاط‌ها و باغ‌ها به ساختاری پیوسته بدل شد. در سدهٔ شانزدهم، معمارانی چون جولیو رومانو و جووانی باتیستا برتانی بخش‌های نو مانند کورته نووا و راهروهای پیوندی را ساختند و کلیسای درباری باسیلیکای پالانتین سانتا باربارا (۱۵۶۲–۱۵۷۲) نیز به فرمان گولیلمو گونزاگا بنا شد و با دالان‌های سرپوشیده به کاخ متصل گردید. در قرون پسین، دوره‌هایی از کاربری‌های نظامی بر کاخ حاکم شد و از اواخر قرن نوزدهم مسیر تبدیل مجموعه به موزهٔ دولتی آغاز گردید. در زمین‌لرزه‌های امیلیا ۲۰۱۲ بخش‌هایی آسیب دید و «اتاق عروسان» بسته شد؛ این اتاق از ۳ آوریل ۲۰۱۵ دوباره به روی عموم گشوده شد. ساختار و اجزا کورته وچیا (Corte Vecchia) کورته وچیا قدیمی‌ترین هستهٔ قصر است؛ شامل پلازو دل کاپیتانو با تالار مرتفعِ ۶۷×۱۵ متر (محل شورای منتووا در ۱۴۵۹) و ماگنا دوموس با ایوان‌های رو به پیاتزا سوردلّو. روایت فضایی کورته وچیا بازدیدکننده از رواق‌های رو به میدان سوردلو وارد دهلیزی کشیده می‌شود که با قوس‌های متوالی به «حیاط داخلی» گشوده می‌شود. از این نقطه دو مسیر اصلی شکل می‌گیرد: محور شمالی که به حلقهٔ تالارهای تشریفاتی، سالن پیزانلو و اتاق‌های پذیرایی ختم می‌شود و محور جنوبی که به آپارتمان‌های خصوصی، باغ‌های کوچک و فضاهای خدماتی راه دارد. کف‌فرش آجری چهارگوش، درگاه‌های سنگ ورونا و تیرریزی‌های چوب شاه‌بلوط، خوانشی یکدست از مصالح بومی ارائه می‌کنند. در مرمت‌های قرن بیستم، برای حفظ اصالت، تقویت‌های فلزی در ضخامت دیوارها پنهان شد تا بیان سازه‌ای تاریخی آسیب نبیند. سالن پیزانلو با چرخهٔ پهلوانی و اسطوره‌های آرتوری (۱۴۳۳–۱۴۳۷) یکی از کمیاب‌ترین روایت‌های شوالیه‌گری در دربارهای ایتالیاست. صف‌آرایی سواران زره‌پوش، پرچم‌های افشان، حیوانات افسانه‌ای و پرندگان کمیاب در حاشیه‌ها، جهانی خیالین را با نظم تشریفاتی دربار درمی‌آمیزد. بخش‌هایی از لایهٔ نقاشی در سده‌های بعد زیر سفیدکاری پنهان شد، اما کاوش‌ها و پاک‌سازی‌های اخیر خوانایی صحنه‌ها را بهبود داده است. آپارتمان ایزابلا دِسته با استودیولو، گروتا و باغ پنهان، نمونهٔ الگوییِ فضاهای زنانهٔ رنسانسی است؛ جایی برای گردآوری اشیای کمیاب، عتیقات، تابلوها و سازها و نیز گفت‌وگوهای فرهنگی. چوب‌کاری‌ها و کمدهای توکار با نقوش گیاهی و جانوری و پارچه‌های دیواری نفیس، این مجموعه را به نمایشگاهی شخصی بدل می‌کرد. | ## بخش 2: قصر دوکال (منتووا) | سالن هزارتو با سقف چوبی کنده‌کاری‌شده، طرح هزارتوی مرکزی و شعار «شاید آری، شاید نه»، نوعی «آزمون تشریفات» را القا می‌کند؛ میهمان، مسیری نمادین را طی می‌کند تا به تالار اصلی برسد. سالن هودج با روایت یودیت و هولوفرن، و سالن بوتهٔ آزمایش با شومینهٔ عظیم سنگی، دو قطب «عدالت» و «معرفت» را تداعی می‌کنند. آپارتمان‌های الئونورا مدیچی/فردیناندو با اتاق‌هایی موضوع‌مند (شهرها، چهار عنصر، مناظر) برای رژهٔ هدایای دیپلماتیک به‌کار می‌رفتند. کورته نووا (Corte Nuova) سالن مَنتو (۱۵۳۸–۱۵۳۹) دربارهٔ مِنتو و اوکنوس؛ آپارتمان دگردیسی‌ها (۱۶۱۶) به طراحی ویانی؛ لا روسیتکا/گالری نمایش (طول ۶۴ متر)؛ راهروی سانتا باربارا (۱۵۸۰)؛ شکلّهٔ اِنیاس (۱۵۴۹). در کورته نووا، گالری نمایش با طول ۶۴ متر، برای نمایش تندیس‌ها، تابلوها و مجموعه‌های موقتی استفاده می‌شد. راهروی سانتا باربارا حلقهٔ حرکت آیینی میان کاخ و کلیسا را ممکن می‌کرد؛ قوس‌های نیم‌دایره‌ای و نورگیری طولی آن، حس حرکت دسته‌های تشریفاتی را تشدید می‌کند. شکلّهٔ اِنیاس با نقش‌برجسته‌های اسطوره‌ای، یادآور روایت‌های بنیادین روم است و در پیوند با مشروعیت سیاسی گونزاگاها خوانده می‌شود. باسیلیکای پالانتین سانتا باربارا ساختهٔ ۱۵۶۲–۱۵۷۲؛ محل آیین‌های درباری و ارگ تاریخی خاندان آنتگناتی. توصیف تکمیلی باغ‌ها باغ داروگان کرت‌بندی الفبایی و براساس خواص گیاهان؛ نقش آموزشی و علمی. هنرها و مجموعه‌ها اتاق عروسان اثر آندره‌آ مانتنیا با اوکولوس مشهور و پرسپکتیو توهمی سقف، نمونهٔ کمال‌یافتهٔ «نگاه از پایین به بالا» در نگارگری رنسانس است. در پیرامون، پرتره‌های خانوادگی گونزاگا و صحنه‌های دیدارهای رسمی، شأن دربار را تثبیت می‌کند. تارهای اعمال رسولان بر پایهٔ طرح‌های رافائل، اوج فناوری بافندگی آویزی را در اوایل سدهٔ شانزدهم نشان می‌دهند و برای تالارهای تشریفاتی، میدان دید و عمق بصری می‌سازند. آثار جولیو رومانو با پیکره‌های پیچان و حرکت‌های تند، بارقه‌های مانریسم را به نمایش می‌گذارد. مرمت‌ها و بازسازی‌ها گزارش‌های فنی پروژه‌ها نشان می‌دهد که پس از ۲۰۱۲، شبکه‌ای از ترک‌های برشی در برخی دیوارهای آجری تثبیت و با تزریق ریزدوغاب آهکی پر شد. در اتاق عروسان، پاک‌سازی به‌روش لیزری با توان کنترل‌شده انجام شد تا دوده‌ها و لایه‌های آلودگی بدون آسیب به رنگ‌دانه‌ها زدوده شود. | ## بخش 3: قصر دوکال (منتووا) | علاوه بر این، سامانهٔ پایش خرداقلیمی برای کنترل دما و رطوبت نسبی نصب شد تا تنش‌های حرارتی بر لایه‌های رنگی کاهش یابد. سدهٔ نوزدهم تا میانهٔ قرن بیستم حذف الحاقات نظامی، بازگردانی نماهای رنسانسی، مستندسازی تصویری و عکاسی، نصب شیشهٔ محافظ در اتاق عروسان. پروژه‌های مرمتی اخیر: پاک‌سازی لیزری نقاشی‌ها، تثبیت گچ‌بری‌ها، پایش لرزه‌ای، و مرمت سالن مَنتو. فهرست آثار هنری برجسته آثار مانتنیا اتاق عروسان (چرخهٔ نقاشی دیواری، ۱۴۶۵–۱۴۷۴). جدول زمان‌بندی تاریخی سال/دوره رویداد 1270–1328 شکل‌گیری نخستین هسته‌ها در عهد بوناکولسی 1328 انتقال قدرت به گونزاگا 1465–1474 اجرای «اتاق عروسان» اثر مانتنیا 1536 آغاز کورته نووا 1562–1572 ساخت باسیلیکای سانتا باربارا 1604–1605 خلق اثر روبنس 1616 آپارتمان دگردیسی‌ها 1630 یغمای منتووا 1887 آغاز بازدید عمومی 2012 آسیب‌های زمین‌لرزهٔ امیلیا 2015 بازگشایی دوبارهٔ «اتاق عروسان» نمایشگاه‌های معاصر کاخ دوکال امروز میزبان نمایشگاه‌های موقتی بین‌المللی است (مانند برنامه‌های ویژهٔ مانتنیا، رافائل و گونزاگا). جایگاه در میراث جهانی قصر دوکال به‌همراه سابیونه‌تا از ۲۰۰۸ در فهرست میراث جهانی یونسکو با عنوان «منتووا و سابیونه‌تا» ثبت شده است. بازدید و گردشگری مسیرهای بازدید، ظرفیت‌ها و قوانین دسترسی (از جمله برای «اتاق عروسان») در صفحهٔ Hospitality اعلام می‌شود؛ اطلاعات بلیت و ساعات بازگشایی نیز از درگاه رسمی فروش ارائه می‌گردد. برای بازدید از اتاق عروسان معمولاً محدودیت ظرفیت و زمان‌بندی دقیق اعمال می‌شود تا پایداری خرداقلیمی و فشار مکانیکی بر کف‌ها و دیوارها رعایت گردد. اطلاعات تازهٔ ساعات و بلیت‌ها از درگاه رسمی ارائه می‌شود و قوانین دسترسی (از جمله همراه داشتن کوله‌پشتی، عکاسی بدون فلاش، یا محدودیت سه‌پایه) در صفحهٔ Hospitality درج می‌شود. روایت سازه، مصالح و تزئین طاق‌های کلیل و جناغی برای دهانه‌های عریض تالارها، تیرریزی‌های چوبی برای فضاهای مسکونی و راهروها، و سنگ ورونا برای پایه‌ها و قاب‌ها به‌کار رفته‌اند. در مرمت‌های سدهٔ بیستم، میلگردهای فولادی درون تیرهای چوبی کار گذاشته شد و بندکشی‌ها با ملات آهک-رس بازسازی شد تا نفوذپذیری رطوبت کنترل شود. رنگ‌گذاری محدود در گچ‌بری‌ها و پارچه‌های دیواری، در تالارهای تشریفاتی با آینه‌ها و قاب‌بندی‌های برجسته تقویت می‌شود. یادداشت پژوهشی: پیوند میان فضاهای تشریفاتی، گذرگاه‌های باریک و حیاط‌های میانی، «درام معماری» قصر دوکال را می‌سازد؛ بازدیدکننده از فشردگی به گشودگی، از تاریکی به روشنایی و از صلابت آجری به لطافت باغی حرکت می‌کند. این الگوی «فشردگی–گشودگی» در دربارهای ایتالیایی هم‌دوره کم‌نظیر نیست، اما وسعت و تنوع آن در منتووا یکپارچه‌تر و خواناتر است. | ## جمع‌بندی | از سوی دیگر، حضور کلیسای پالانتین در درون مجموعه، رابطه‌ای زنده میان قدرت دنیوی و آیین مذهبی ایجاد می‌کند که در مراسم درباری نقش مرکزی داشته است.