موضوع مقاله: ام خالد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ام خالد | مقدمه: ام خالد (به عربی: )، همچنین شناخته‌شده با نام مُخالد، روستایی فلسطینی در بخش طولکرم بود که در فاصلهٔ نزدیک به ۱۵ کیلومتری غرب طولکرم قرار داشت. | ## بخش 1: ام خالد | این روستا بر روی یک محوطهٔ باستانی در نوار ساحلی مرکزی واقع بود و اکنون زمین‌های آن در محدودهٔ شهر نتانیا در اسرائیل جای گرفته‌است. ام خالد در ۲۰ مارس ۱۹۴۸ تخلیه شد و ساکنان عرب آن پیش از آغاز جنگ ۱۹۴۸ روستا را ترک کردند. یافته‌های باستان‌شناختی پیرامون روستا دربرگیرندهٔ بقایای برج‌ها، دژها، چاه‌ها، آبگیرها، سیسترن‌ها و سفالینه‌ها بوده‌است. ابزارهای سنگ چخماقی یافت‌شده در منطقه نشان می‌دهد که این محل چه‌بسا از دوران پیش‌ازتاریخ آبادی داشته‌است. روستا همچنین دارای دژ صلیبی به نام «قلعهٔ روجر لومباردی» بود که از دوران صلیبیون تا سال ۱۹۴۸ به‌شکل پیوسته مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفت. بقایای ساختمان‌ها، تأسیسات و غارهای دفن مربوط به سدهٔ نخست پیش از میلاد نیز در این محل کشف شده‌است. بر پایهٔ کاوش‌های باستان‌شناختی دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۷۰، آثاری از دوره‌های هلنی، رومی، بیزانسی، صلیبی، مملوکی و عثمانی در اینجا شناسایی شده‌است.Khalidi, 1992, p. 562 دژ صلیبی در محوطهٔ روستا دژی صلیبی به نام (دژ روجر لومباردی) وجود داشت که به دست صلیبیون ساخته شده بود. این بنا نخستین‌بار در سال ۱۱۳۵ میلادی یاد شده، بخش عمدهٔ آن در حدود سال ۱۹۴۸ ویران گردید و بخشی از آن در سال‌های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۶ حفاری شد.Pringle, 1997, pp. 104, 105 به نظر می‌رسد این بنا از دورهٔ صلیبیون تا سال ۱۹۴۸ به‌صورت پیوسته کاربری داشته‌است. در دورهٔ مملوکی، بقایای دژ به‌عنوان کاروانسرایی در مسیر کهن «راه دریا» به کار می‌رفت. | ## بخش 2: ام خالد | به گفتهٔ تاریخ‌نگار روی ماروم، بنیان‌گذاری ام خالد نشان می‌دهد که گسترش سکونتگاه‌ها در جنوب شارون نتیجهٔ بسط درونی سکونتگاه‌های هسته‌ای به دست ساکنان کوهستان‌های سامره بوده و نه ورود «نفوذگران» مصری آن‌گونه که پیش‌تر ادعا می‌شد. 170 سربازان ناپلئون بناپارت روستا را در جریان بازگشت به مصر پس از شکست در محاصرهٔ عکا در ۱۷۹۹ ویران کردند. جهانگرد بریتانیایی جیمز سیلک باکینگام که در سال ۱۸۱۶ از روستا (با نام «المکالد») گذشت، آن را همچنان «نسبتاً فقیر» توصیف کرد و یادآور شد که ساختار کلبه‌های روستا شبیه روستاهای مصری است.Buckingham, 1822, p. 217 ff در سدهٔ نوزدهم، ام خالد استراحتگاهی میان الطنطوره و رأس العین بود و مقامات عثمانی در آنجا توقف کرده و اعیان را پذیرایی می‌کردند.D 3/2:311. 562 هنگامی که مری راجرز، خواهر کنسول‌یار بریتانیا در حیفا، در سال ۱۸۵۶ از ام خالد دیدن کرد، آن را روستایی آباد توصیف نمود و به باغ‌های گستردهٔ هندوانه در غرب روستا اشاره کرد.Rogers, 1862, p. 344 در سال ۱۸۶۳، ویکتور گِرَن جمعیت روستا را نزدیک به ۳۰۰ نفر برآورد کرد.Guérin, 1875, p. در سال‌های ۱۲۸۸ هجری قمری (۱۸۷۰/۱۸۷۱ میلادی)، سرشماری عثمانی روستا را در ناحیهٔ وادی الشعیر فهرست کرد. در سال ۱۸۸۲، «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین روستا را چنین توصیف کرد: «روستایی کوچک خشتی با ویرانه‌ها و یک مکان مقدس در جنوب آن. در شرق یک چاه سنگی خوب با آبشخور و چرخ برای بالا کشیدن آب وجود دارد… کشتزارهای غلات در شرق دیده می‌شود اما خاک بسیار شنی است. 135 ریشهٔ نام بنا بر روایت، نام روستا از زنی نیکوکار گرفته شده که در آنجا زیسته و به خاک سپرده شده‌است. 28 در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین این رقم به ۵۸۶ نفر افزایش یافت: ۵۸۰ مسلمان و ۶ مسیحی در مجموع ۱۳۱ خانه.Mills, 1932, p. | ## بخش 3: ام خالد | 58 در مرکز روستا مسجدی، یک مدرسهٔ ابتدایی پسرانه و چهار مغازهٔ خواربارفروشی و پارچه‌فروشی وجود داشت.Khalidi, 1992, p. 128 همچنین ۲٬۸۹۴ دونوم متعلق به اعراب، ۸۸۲ دونوم متعلق به یهودیان و ۸۹ دونوم مالکیت عمومی بود. در دههٔ ۱۹۲۰ حدود ۸۸۲ دونوم از زمین‌های روستا به انجمن «بنی بنیامین» فروخته شد و بر روی آن شهرک نتانیا بنیان گذاشته شد. ولید خالدی، تاریخ‌نگار فلسطینی، بر این باور است که روستا در منطقه‌ای قرار داشت که رهبری صهیونیستی آن را هستهٔ دولت یهودی آینده می‌دانست و از این رو مطلوب بود که ساکنان عرب پیش از ۱۵ مه وادار به ترک آن شوند. به گفتهٔ احمد عثمان، یکی از پناهندگان، صهیونیست‌ها از سال ۱۹۴۷ روستا را محاصره و ورود و خروج مواد غذایی را ممنوع کردند و با تیراندازی از بیرون روستا فضای وحشت ایجاد نمودند تا ساکنان مجبور به مهاجرت شوند.Esber, 2008, p. شهرک‌های گان حِفِر (تأسیس ۱۹۴۰) و نیرا (تأسیس ۱۹۴۱) در سال ۱۹۵۳ ادغام شدند و شهرک بزرگ‌تر «شَعَر حِفِر» را تشکیل دادند که بخشی از زمین‌های روستا را دربرمی‌گیرد. برخی خانه‌ها باقی مانده و به‌عنوان مسکن یا برای کاربردهای تجاری مانند انبار شرکت‌های اسرائیلی بهره‌برداری می‌شوند. زمین‌های پیرامون آن با درختان مرکبات کاشته شده‌اند.» در سال ۱۹۹۷ بولدوزرهایی که زمین را برای ساخت مدرسه‌ای در نتانیا تسطیح می‌کردند، بقایای گورستان ام خالد را آشکار ساختند. در نتیجه، شهرداری نتانیا پذیرفت که کار ساختمانی در بخش آسیب‌ندیده را متوقف کند و تابلویی با مضمون «اینجا گورستان مسلمانان روستای ام خالد است» نصب نماید.Benvenisti, 2001, p. | ## جمع‌بندی | 296 جغرافیا و موقعیت = روستا بر روی تپه‌ای از سنگ ماسه در فاصلهٔ کمتر از دو کیلومتر از ساحل دریای مدیترانه قرار داشت و ارتفاع آن ۲۵ متر از سطح دریا بود.