موضوع مقاله: آموزش در تبت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در تبت | مقدمه: آموزش ابتدایی و آموزش متوسطه اجباری است و سیاست‌های ترجیحی ویژه تبتیان در پی ثبت‌نام دانش‌آموزان بیشتر در آموزش فنی و حرفه‌ای یا آموزش دانشگاهی است. | ## بخش 1: آموزش در تبت | پیشینه آموزش در تبت به سده هفتم میلادی و دوره پادشاهی سونگتسن گامپو بازمی‌گردد، هنگامی که خط تبتی به این سرزمین راه یافت. پیش از دوران مدرن، آموزش در تبت عمدتاً در دست صومعه‌ها بود و اکثریت مردم عادی از آموزش رسمی بی‌بهره بودند. با ورود حکومت چین در دهه ۱۹۵۰ میلادی، نظام آموزشی سکولار در تبت استقرار یافت و در دهه‌های بعد گسترش چشمگیری یافت. بر پایه اطلاعات منتشرشده در سال ۲۰۱۷ میلادی، نزدیک به ۲۲۰۰ مدرسه در سراسر تبت وجود داشت که به حدود ۶۶۳٬۰۰۰ دانش‌آموز آموزش می‌دادند. با این حال، سازمان‌های حقوق بشری و گروه‌های فعال برای استقلال تبت، سیاست‌های آموزشی دولت چین را به دلیل کاهش جایگاه زبان تبتی در برنامه درسی مدارس مورد انتقاد قرار داده‌اند. با این حال تنها ۱۳ درصد از جمعیت (و برای دختران کمتر) در این مراکز حضور داشتند و بسیاری از آنان کارگران یدی بودند که تنها به اندازه خواندن کتاب‌های دعا آموزش دیده بودند. پنج مدرسه عمومی خارج از صومعه‌ها وجود داشت: «تسه لاپترا» پسران را برای وظایف دینی در دولت می‌پرورد و «تسیخانگ» اشراف را برای خدمت در دولت با آداب و رسوم مناسب آماده می‌کرد. برخی روستاها مدارس خصوصی کوچکی داشتند و برخی خانواده‌ها فرزندانشان را با معلم خصوصی در خانه آموزش می‌دادند. در سده بیستم میلادی، دولت تبت به گروه‌های خارجی، به ویژه انگلیسی‌ها، اجازه داد تا مدارس غیردینی در لهاسا تأسیس کنند. با این حال روحانیان و اشراف در برابر این مدارس ایستادند زیرا نگران بودند که «پایه‌های سنت‌های فرهنگی و دینی تبت را متزلزل کنند». خانواده‌هایی که توان مالی فرستادن فرزندانشان به انگلستان را داشتند به دلیل دوری راه تمایلی به این کار نداشتند. قرارداد هفده بندی که در آن دوره امضا شد، کمک چین به توسعه آموزش در تبت را تعهد کرد. در آغاز سده بیستم، دولت تبت به رهبری دالایی‌لامای سیزدهم کوشش‌هایی گذرا برای ایجاد نظام آموزش سکولار مدرن انجام داد؛ از جمله اعزام چهار جوان از خانواده‌های اشرافی تبتی به مدرسه راگبی در انگلستان در سال ۱۹۱۲ میلادی. چند سال بعد، یک آموزشگر بریتانیایی به نام از سوی دولت تبت دعوت شد تا مدرسه‌ای در گیانتسه بر پایه نظام مدارس خصوصی انگلیسی بنیان بگذارد. | ## بخش 2: آموزش در تبت | بر اساس گزارش انجمن حفظ و توسعه فرهنگ تبتی که زیر نظر دولت چین فعالیت می‌کند، از زمان آغاز برنامه در سال ۱۹۹۹ میلادی (۱۳۷۸ شمسی)، ۲۰۰ مدرسه ابتدایی ساخته شده و نرخ ثبت‌نام کودکان در مدارس دولتی در سال ۲۰۱۰ میلادی (۱۳۸۹ شمسی) به ۹۸٫۸ درصد رسیده‌است. در سال ۲۰۱۷ میلادی (۱۳۹۶ شمسی)، نزدیک به ۲۲۰۰ مدرسه در سراسر تبت به حدود ۶۶۳٬۰۰۰ دانش‌آموز در سطوح گوناگون آموزش می‌دادند. تا سال ۲۰۱۸ میلادی (۱۳۹۷ شمسی)، نرخ کلی ثبت‌نام دانش‌آموزان در تبت در مقطع ابتدایی به ۹۹٫۵ درصد، در مقطع راهنمایی به ۹۹٫۵۱ درصد، در دبیرستان به ۸۲٫۲۵ درصد و در دانشگاه‌ها به ۳۹٫۱۸ درصد رسیده بود. سیاست آموزشی چین در منطقه خودمختار تبت به‌گونه‌ای چشمگیر دسترسی تبتیان به آموزش به زبان مادری‌شان را کاهش داده‌است. آموزش دوزبانه در بخش بزرگی از تبت، آموزش مقطع ابتدایی یا به‌طور عمده یا به‌تمامی به تبتی معیار انجام می‌شود. در مدارس راهنمایی، کلاس‌ها هم به زبان تبتی و هم به چینی ماندارین برگزار می‌شوند. تا سال ۲۰۱۲ میلادی (۱۳۹۱ شمسی)، ۹۶٫۸۸ درصد از دانش‌آموزان ابتدایی و ۹۰٫۶۳ درصد از دانش‌آموزان راهنمایی آموزش دوزبانه دریافت کرده بودند. تبت آزاد و دیگر گروه‌های حقوق بشر تبتی، نظام آموزشی در تبت را به دلیل فرسایش فرهنگ تبتی مورد انتقاد قرار داده‌اند. استاد در نشریه «Texas Journal of International Law» نوشته‌است: «هیچ‌یک از پژوهش‌های اخیر دربارهٔ زبان‌های در معرض خطر، تبتی را در شمار زبان‌های در حال نابودی قرار نداده‌اند، و حفظ زبان در میان تبتیان در مقایسه با از دست رفتن زبان در مناطق دورافتاده کشورهای غربی مشهور به سیاست‌های لیبرال متفاوت است… ادعاهایی که می‌گویند مدارس ابتدایی در تبت به زبان ماندارین تدریس می‌کنند نادرست است. زبان تبتی در سال ۱۹۹۶ در ۹۸ درصد از مدارس ابتدایی منطقه خودمختار تبت زبان اصلی تدریس بود… در شش سال دوره ابتدایی تبت، دانش‌آموزان در مجموع ۱۵۹۸ ساعت به زبان تبتی و ۷۴۸ ساعت به زبان چینی آموزش می‌بینند، نسبتی دو به یک. آموزش فنی و حرفه‌ای و بازآموزی دولت چین افزون بر برنامه‌های آموزش فنی و حرفه‌ای برای دانش‌آموزان، مجموعه‌ای از مراکز آموزش حرفه‌ای بزرگسالان مشابه اردوگاه‌های کار اجباری سین‌کیانگ را هم اداره می‌کند. این برنامه در پی انتقال دامداران و کشاورزان «مازاد» روستایی به کارخانه‌های نیازمند نیروی کار است. این طرح هدف اصلاح «تفکر عقب‌مانده» و «جلوگیری از پرورش افراد تنبل» را دنبال می‌کند. آدریان زنز، منتقد جنجالی دولت چین که در بنیاد یادبود قربانیان کمونیسم وابسته به دولت آمریکا کار می‌کند، مدعی است که این آموزش حرفه‌ای جنبه نظامی دارد و زیر نظر اعضای فعلی و سابق ارتش آزادیبخش خلق اداره می‌شود.Ghodsee, Kristen R. | ## بخش 3: آموزش در تبت | هنگامی که در سال ۱۹۸۰ میلادی (۱۳۵۹ شمسی) نخستین بار برگزار شد، تبتیان قومی تنها ۱۰ درصد از سهمیه پذیرش آموزش عالی را برای منطقه خودمختار تبت تشکیل می‌دادند در حالی که ۹۷ درصد جمعیت منطقه را شامل می‌شدند. با این حال در سال ۱۹۸۴ میلادی (۱۳۶۳ شمسی)، وزارت آموزش جمهوری خلق چین تغییراتی در سیاست‌ها از جمله تبعیض مثبت و تسهیلات زبانی برای تبتیان اعمال کرد. در سال ۲۰۰۸ میلادی (۱۳۸۷ شمسی)، تعداد تبتیان قومی که در آزمون سراسری ورود به دانشگاه شرکت کردند به ۱۴٬۲۴۸ نفر رسید و ۱۰٬۲۱۱ نفر از آنان پذیرفته شدند که نسبت پذیرش تبتیان قومی را به ۶۰ درصد رساند. آموزش در دوران پیش از ۱۹۵۱ آموزش بودایی بر پایه دیدگاه جامعه‌شناس چینی رونگ ما، تا اواسط سده بیستم میلادی، تبت زیر نظام‌واره‌ای قرون‌وسطایی باقی مانده بود. پیش از سال ۱۹۵۱ میلادی (۱۳۳۰ شمسی)، آموزش انحصار صومعه‌ها بود که نخبگان را برای رهبری کشور و مشاغل دینی تربیت می‌کردند. بر پایه گفته تنزین لاما، صومعه‌ها و دیرها در طول سده‌ها مراکز اصلی دانش و آموزش در تبت بودند. سنت تبتی چنین بود که هر خانواده‌ای که بیش از دو پسر داشت، یکی از آنان را به صومعه بفرستد تا راهب شود. بر پایه پژوهشی در سال ۱۹۴۹ میلادی (۱۳۲۸ شمسی)، یکی از بخش‌های صومعه درپونگ که ۴۰۰۰ راهب داشت، ۸۰ درصد از آنان بی‌سواد بودند. بر پایه گفته دانیل پِردیو، اگر در سال ۱۹۵۹ میلادی (۱۳۳۸ شمسی) تقریباً همه راهبان (یک‌سوم مردان) و همه راهبه‌ها (یک‌چهارم زنان) دست‌کم توانایی خواندن و نوشتن داشتند، تقریباً همه دیگر تبتیان آن دوره بی‌سواد بودند. در مقابل، فردریک اوکانر، افسر بریتانیایی که در دهه ۱۹۰۰ در تبت زیسته بود، وضعیت متفاوتی را توصیف کرده‌است. رئیس هر روستایی که بازدید کرده بود و دست‌کم یک یا دو عضو از هر خانواده نسبتاً باسواد بودند. پزشکی تبتی یکی از کهن‌ترین چهره‌ها در گسترش طب سنتی تبتی یوتوک یونتن گونپوی کهن (۷۰۸–۸۳۳ میلادی) بود، پزشک نامداری که «چهار تانترای پزشکی» را که به نام تبتی «rGyud-bZhi» شناخته می‌شود دریافت کرد. این اثر که بنیاد طب سنتی تبتی است، عناصری از پزشکی سرزمین‌های آسیایی به ویژه ایران، هند و چین را در خود ادغام کرده و شامل ۱۵۶ فصل در قالب ۸۰ نقاشی یا تانکا است. | ## جمع‌بندی | فارغ‌التحصیلان کالج پزشکی چاکپوری در لهاسا در صومعه‌های بزرگ تبت مستقر می‌شدند تا طب سنتی تبتی را تمرین کرده و آموزش دهند.