موضوع مقاله: آرگیشتی‌‌خینیلی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آرگیشتی‌‌خینیلی | مقدمه: بقایای دژهای آرگیشتی‌‌خینیلی جنوب‌غربی شهر کنونی آرماویر، ارمنستان و میان روستاهای نور-آرماویر و آرماویر در استان آرماویر در ارمنستان قرار دارد. | ## بخش 1: آرگیشتی‌‌خینیلی | تاریخچهٔ مطالعات تاریخ‌نگاری آرگیشتی‌‌خینیلی با تاریخ‌نگاری آرماویر باستان، یکی از پایتخت‌های ارمنستان، ارتباط نزدیکی دارد. موسی خورنی در کتاب تاریخ ارمنستان خود از تأسیس آرماویر توسط آرمایس، نوهٔ هایک، پیشوای افسانه‌ای ارمنی‌ها، سخن گفته است. آرماویر باستان، همان‌طور که حفاری‌های باستان‌شناسی در قرن بیستم نشان داد، از قرن چهارم پیش از میلاد بر روی خرابه‌های آرگیشتی‌‌خینیلی قرار گرفته است. در دههٔ ۱۸۳۰، مسافر سوئیسی، ماری-فردریک دوبوآ دو مون‌پرئو پیشنهاد کرد که تپه‌ای در نزدیکی روستای نور-آرماویر می‌تواند قلعهٔ باستانی آرماویر باشد. علاقه به این سایت با کشف الواح خط میخی در سال ۱۸۶۹ که متعلق به زمان آرگیشتی یکم و روسای سوم بودند، افزایش یافت. در سال ۱۸۸۰، حفاری‌هایی در تپهٔ آرماویر آغاز شد که توسط باستان‌شناسان امپراتوری روسیه قبل از کنگرهٔ پنجم باستان‌شناسی روسی در تفلیس انجام شد. در سال ۱۸۹۶، آشورشناس روسی، میخائیل نیکولسکی حدس زد که زیر خرابه‌های آرماویر، یک شهر باستانی اورارتویی حتی قدیمی‌تر از آن وجود دارد. به دلیل جنگ جهانی اول و نسل‌کشی ارمنی‌ها، تحقیقات سیستماتیک در آرماویر در سال ۱۹۲۷ آغاز شد و تحت رهبری نیکولاس مار قرار گرفت. بین سال‌های ۱۹۴۴ تا ۱۹۷۰، بوریس پیوتروفسکی، گیورگی ملیکیشویلی و ایگور میخایلوویچ دیاکونوف تحقیقات زیادی در آرگیشتی‌‌خینیلی انجام دادند. ترجمه‌های آن‌ها از متون اورارتویی نقش عمده‌ای در درک اورارتو به‌طور کلی و آرگیشتی‌‌خینیلی به‌طور خاص داشت. بین سال‌های ۱۹۶۲ و ۱۹۷۱، دو حفاری همزمان در تپه آرگیشتی‌‌خینیلی تحت نظارت مؤسسهٔ باستان‌شناسی ارمنستان انجام شد: یکی برای بررسی خرابه‌های آرگیشتی‌‌خینیلی باستان که توسط الکساندر مارتیروسیان هدایت می‌شد، و دیگری برای بررسی آرماویر باستان. بنیان‌گذاری اسناد اورارتویی نشان می‌دهند که آرگیشتی‌‌خینیلی در سال ۷۷۶ پیش از میلاد بنا به فرمان آرگیشتی یکم در یازدهمین سال سلطنت او تأسیس شد. تأسیس این شهر پیش از خود با گسترش اورارتو در قفقاز جنوبی همراه بود که هدف آن کنترل دشت حاصلخیز دشت آرارات بود. از حدود ۷۸۶ پیش از میلاد، اولین سال سلطنت او، آرگیشتی یکم شروع به حملاتی به دشت آرارات، درهٔ آخوریان و دریاچهٔ سوان کرد. در ۷۸۲ پیش از میلاد، قلعهٔ اربونی را در محل ایروان کنونی به عنوان پایگاه عملیات نظامی بنیان نهاد. گسترش به دشت آرارات به طور موقت با درگیری‌های کوچکی با امپراتوری آشور در مرزهای جنوب غربی اورارتو مختل شد. در دوران سلطنت آرگیشتی، اورارتو در اوج قدرت خود قرار داشت و قادر بود ارتش‌های همسایگان خود، از جمله آشوری‌ها را به راحتی شکست دهد. پس از چهار سال جنگ، آرگیشتی توانست دشت آرارات را اشغال کند و تا ۷۷۶ پیش از میلاد شهری در وسط دره بنا کند. به نظر می‌رسد که این اقدام بخشی از برنامهٔ بزرگ آرگیشتی برای ساختن قلعه‌هایی در هر گوشه از دشت آرارات بوده است. بر اساس گفته‌های باستان‌شناسان، آرگیشتی‌‌خینیلی بیشتر به عنوان یک مرکز اداری طراحی شده بود تا پایگاه نظامی، زیرا از نظر نظامی موقعیت آن چندان مطلوب نبوده است. | ## بخش 2: آرگیشتی‌‌خینیلی | بر اساس سالنامه‌های آرگیشتی یکم، آرگیشتی‌‌خینیلی در سرزمین آزی (یا آزا) ساخته شد و واقعاً حفاری‌های باستان‌شناسی بقایای عصر برنز بین قرون سوم تا اول پیش از میلاد را نشان داده‌اند. هیچ سندی در مورد سفرهای جنگی اورارتو علیه آزی باقی نمانده است؛ فرض بر این است که پس از سال‌ها جنگ در دشت آرارات، ساکنان آزی ممکن است پیش از اشغال این شهر توسط اورارتو، آن را ترک کرده باشند. +نوشته‌های اورارتویی درباره تأسیس آرگیستیḫینیلیوسط|320x320پیکسلوسط|310x310پیکسلترجمه: آرگیشتی پسر منوآ می‌گوید: من قلعه‌ای باشکوه ساختم و نام آن را از خودم گرفتم، آرگیشتی‌‌خینیلی. من آنجا کارها را به انجام رساندم...آرگیشتی، پسر منوآ، پادشاه قدرتمند، پادشاه بزرگ، پادشاه بیانیلی، فرمانروای توشپا.ترجمه: از بزرگواری خدای خالدی، آرگیشتی، پسر منوآ، این کانال را ساخت. آرگیشتی، پسر منوآ، پادشاه قدرتمند، پادشاه بزرگ، پادشاه بیانیلی، فرمانروای توشپا. لبهٔ غربی شهر بر روی یک بلندی طویل قرار داشت، در حالی که قسمت شرقی آن روی یک برآمدگی بازالتی واقع شده بود. در امتداد طرفین بلندتر مستطیل، کانال‌های آبیاری که به دستور آرگیشتی یکم ساخته شده بودند، قرار داشتند. ساختمان‌های مختلفی در سراسر تپه‌های محلی که در منطقهٔ اقتصادی آرگیشتی‌‌خینیلی واقع شده بود، پیدا شده است که مساحت کل آن حدود است. ساختمان‌های آرگیشتی‌‌خینیلی شامل کاخ‌ها، معابد و مسکن‌ها بودند که بدون تغییرات زیاد تا دورهٔ پس از اورارتویی ادامه یافتند. شبکهٔ کانال‌های آبیاری آرگیشتی یکم که بین ارس و شاخهٔ فرعی آن، کاساخ، ساخته شد، همزمان با شهر ساخته شده است. ساخت این کانال‌ها نیاز به حفاری حدود زمین داشت، در حالی که ساخت استحکامات بیش از بازالت نیاز داشت. باستان‌شناسان بر این باورند که از کارگران زندانی به عنوان نیروی کار اجباری برای ساخت هر دو، کانال‌ها و استحکامات استفاده شده بود. +موقعیت آرگیشتی‌‌خینیلی گزارش‌های اکتشافات باستان‌شناسی نور-آرمویر.وسط|450x450پیکسلشماره‌ها: ۱. مرزهای آرمویر قدیم که حدود ۲۰۰ سال پس از سقوط آرگیشتی‌‌خینیلی بر خرابه‌های آن ساخته شد. این شهر به نظر می‌رسد که بیشتر به خاطر کنترل اداری و اقتصادی خود بر دشت آرارات اهمیت داشت. مدیران آرگیشتی‌‌خینیلی ساخت کانال‌های آبیاری را نظارت می‌کردند و توزیع کالاهای اقتصادی در منطقه را تنظیم می‌کردند. درون استحکامات، انبارهای بزرگی برای نگهداری شراب و غلات، و همچنین خانه‌هایی برای کارکنان دولتی و نظامی یافت شده است. پس از آرگیشتی یکم، پسرش ساردوری دوم نیز در آرگیشتی‌‌خینیلی فعال بود و مکان‌های پرستش ساخت و استحکامات را به شدت گسترش داد. استحکامات برخلاف بسیاری از دیگر شهرهای اورارتویی، آرگیشتی‌‌خینیلی در ارتفاعات واقع نشده بود و بنابراین ارزش نظامی آن کم بود. تپه‌های صاف و پست که شهر بر روی آن ساخته شده بود، امکان ساخت استحکامات عظیمی مانند توشپا، اربونی، توپراق‌قلعه یا تیشبانی را نمی‌دادند. | ## بخش 3: آرگیشتی‌‌خینیلی | با این حال، برای محافظت از خود در برابر حملات غیرمنظم، دیوارهایی به سبک کلاسیک اورارتویی در امتداد تپه‌هایی که اطراف آن را احاطه کرده بودند، ساخته شدند. این دیوارها از آجر خشتی بر روی بنیان‌هایی از بلوک‌های بازالتی عظیم ساخته شده بودند. نمای دیوارها با برآمدگی‌هایی تقسیم شده بود و در هر گوشهٔ استحکام، یک برج عظیم قرار داشت. استحکام شامل سه واحد بود که هر کدام از اتاق‌های کوچک پراکنده در اطراف یک حیاط مرکزی تشکیل شده بودند. حرکت بین واحدها به وضوح تنظیم شده بود، زیرا مسیرهای باریکی که آنها را به هم متصل می‌کردند، در حالی که داخل هر واحد، حرکت آزاد بود. باستان‌شناسان تخمین می‌زنند که انبارهای غلات در آرگیشتی‌‌خینیلی می‌توانستند حداقل ۵۰۰۰ تن محصولات را ذخیره کنند، در حالی که کشت غلات که توسط دولت حمایت می‌شد، تقریباً از اراضی را به خود اختصاص داده بود. انبارهای شراب شهر می‌توانستند حدود مایع را نگهداری کنند که نشان‌دهندهٔ استفاده از حدود تاکستان‌ها بود. صنایع دستی در آرگیشتی‌‌خینیلی تولیدات زیادی از سنگ و گِل پیدا شده است که عمدتاً برای استفادهٔ کشاورزی ساخته شده بودند. اجاق‌های عمومی و خاص از سنگ ساخته شده بودند، همان‌طور که آسیاب‌های گندم از انواع مختلف نیز به همین صورت بودند. کوزه‌های گلی (կարաս) برای نگهداری محصولات مختلفی مانند آرد و شراب استفاده می‌شدند که به‌طور منظم با کشورهای همسایه تجارت می‌شد. آثار زیادی از آهن و برنز کشف شده است - ابزارهای کشاورزی، سلاح‌ها، زره، جواهرات و غیره. کاراس‌ها تا حدود ۸۰٪ ارتفاع خود در زمین دفن می‌شدند؛ بخش‌های دفن‌شده کوزه‌ها بهتر از گردن‌های نمایان آن‌ها باقی مانده‌اند. ظروف کشاورزی در انواع و اندازه‌های مختلفی ظاهر می‌شوند، با تنه‌های متورم یا کشیده، و با الگوهای طراحی مانند ارابه‌ها. ظروف آبجو با گردن کوتاه و تنهٔ کشیده، بخورهای گلی، دیگ‌های پنیرسازی، و کوزه‌هایی با اشکال مختلف نیز پیدا شده‌اند. موارد دیگر شامل لامپ‌ها، فنجان‌ها، شیشه‌ها، آمفورها، و کاراس‌های پزشکی با درپوش هستند. ظروف آیینی (مذهبی) در آرگیشتی‌‌خینیلی پیدا شده است که با مثلث‌ها، خطوط زیگزاگ، یا تصاویری از سر پرنده یا اژدها تزئین شده‌اند. مارتروسیان در دههٔ ۱۹۷۰، آرگیشتی‌‌خینیلی حفظ و حفاظت شد و بیشتر حفاری‌های عمده با خاک پوشانده شدند. در تپهٔ آرگیشتی‌‌خینیلی، یک سنگ یادبود همراه با نقشه‌ای از شهر در دوران شکوفایی آن نصب گردید. | ## جمع‌بندی | بیشتر آثار یافت‌شده در آرگیشتی‌‌خینیلی به موزهٔ مردم‌شناسی سارداراباد ارمنستان منتقل شدند.