موضوع مقاله: پوشاک بلوچی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پوشاک بلوچی | مقدمه: پوشاک سنتی بلوچی (بلوچی: ) برگرفته از تحولات تاریخی بزرگ بلوچستان و میراث قومی و هویت مردم بلوچ است. | ## بخش 1: پوشاک بلوچی | تزیینات سوزن‌دوزی بلوچی بر روی لباس‌ها یک سنت در فرهنگ بلوچی است که شامل کلاه بلوچی، جلیقه، کمربند، کیف زنانه، کیف‌های شانه ای و بسیاری موارد دیگر می‌شود.Siddiq, M. پیشینه لباس از جمله ارزش‌های فرهنگی است که مردم بلوچ را از دیگر مردمان متمایز می‌کند. لباس بلوچ‌ها بر گرفته از لباس پارت‌ها و اشکانیان است به‌خصوص شلوار مردان بلوچ همانند شلوار اشکانیان بسیار گشاد و پرچین است اما در نزدیک دمپا یا پاچه تنگ می‌شود و با چرخشی سبب چین‌هایی در آن می‌شود. ١٣٩٠ لباس بلوچی تحت تأثیر شرایط آب و هوایی منطقه بلوچستان برگرفته از نیاکانشان و با توجه به شرایط آب و هوایی و اقلیمی سازگار به‌وجود آمده است. لباس مردان پوشش مردان بلوچ از چند بخش تشکیل شده است: پاگ (عمامه)، مسر (دستمال سر)، کلاه سوپی (عرق‌چین)، چکن دوز، لنگ، کرو، پاجامک (شلوار گشاد)، سرین‌بند (کمربندی برای شلوار) و کوش (کفش چرمی). مردان بلوچ لباسی به نام جامه یا جامگ که معمولاً به رنگ سفید وسایر رنگ ها که پر پرچین است می‌پوشند. حدود ۱۰ متر طول و نیم متر عرض دارد که یک سر آن را از پشت سر تا حدود کمر می‌آویزند و سر کوتاهتر را مانند تاجی بر بالای عمامه در لای پاک استوار می‌کنند. مسر یا دستمال سر - شبیه عمامه می‌بندند، ولی نه به آن نظم و بزرگی سرپوش مردان به شکل قایق است که از پوست بره دوخته می‌شود و مخصوص افراد مرفه و دامادها است. نوع دیگر سرپوش، کلاه نخی است که از پارچه نخی دوخته می‌شود و روی آن را برای زیبایی با نقوش گوناگون سوزن‌دوزی می‌کنند. چکن دوز کلاه دست دوزی شده اعیانی که این نوع کلاه از جنس پارچه است که روی آن سوزن‌دوزی می‌کنند. لنگ، پارچهٔ مستطیل شکلی که مردان روی دوش می‌اندازند، به دور گردن آویخته و به‌جای حوله و جا نماز از آن استفاده می‌کنند. تن‌پوش مردان به شکل لنگ از پارچه مستطیل شکلی تشکیل شده که آن را بر روی دوش می‌اندازند. افراد مرفه آن را بسیار گشاد می‌دوختند به گونه‌ای که گاهی برای دوخت به ۳۵ متر پارچه نیاز بود. قد پیراهن در گذشته تا سر زانو بود، اما بلندی آن اکنون به ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر زیر زانو می‌رسد. لباس زنان اصلی‌ترین عنصر لباس بلوچی زنانه سوزن‌دوزی و اصلی‌ترین عنصر سوزن‌دوزی، طرح‌ها و نقوشی هستند که روی پارچه دوخته می‌شوند. این طرح‌ها شامل نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی و هندسی بوده و از میان آن‌ها نقوش هندسی متنوع‌تر از سایر طرح‌ها است و به وفور در سوزن‌دوزی‌های این منطقه یافت می‌شوند. گاهی بانوان بلوچ برای ایجاد تنوع، بر اساس ذوق و قریحه درونی خود تغییراتی ایجاد می‌کنند مانند زنجیر دوزی با نخ ابریشم؛ اما اصل طرح و نقشه همان طرح‌های ثابت همیشگی است.Pakistan Year Book, Volume 20 (1992) نقش‌های ظریف‌تر را خودکار و نقش‌های درشتی که مرغوبیت نوع اول را ندارند، توئی می‌نامند. پیش سینه (یقه)، پاندول یا گوامتان (جیب لباس)، آستین یا سرآستین، پادک یا پانچک (دمپای شلوار) مهم‌ترین بخش‌های لباس برای سوزن‌دوزی هستند. | ## بخش 2: پوشاک بلوچی | این لباس معمولاً همراه با جواهرات مختلفی مانند گوشواره، سینه‌رویز و دست‌بند و… که آن‌ها دارای طرح‌های خاص بومی منطقه هستند، پوشیده می‌شود. سریگ: نوعی روسری بزرگ به شکل مستطیل است که با پریوال‌دوزی تزئین می‌شود.(به انگلیسی) پاپوش: بانوان بلوچ از چهار نوع کفش به نام‌های سواس، موچی، کتوک و تک‌کول استفاده می‌کنند. کفش بومی که از لیف گیاه صحرایی به نام " پورگ " تهیه می شود ، دو نوع کفش دیگر نیز دارند که یکی از نوع صندل و چرمی و دیگری کفشی است از پاشنه چرمی و رویه زربفت و گلدوزی شده دارد. قبا یا ساد که حاشیه‌های لبه آن ممکن است دوخت داشته باشد(+ آستین بلند + یقه گرد و بدون برگردان + می‌تواند در جلوی کمر با دکمه بسته شمد) با این حال اکثراً جلو باز استفاده می‌شود(+ پایین و از دو پهلو به اندازه ۱۰ سانتی‌متر از طرفین چاک دارد. کپگ یا خفتان، که به دور گردن چسبیده و مجموعه ای است از نیم کره‌های طلایی نگین دار، یا بی نگین، که بر روی یک رشته زنجیر طلایی با پارچه وصل شده است. اسم انواع دیگرش: گب و باهوبندسنگک، دستبند یا النگو مهتاب نوروزی سوزن دوز چیره‌دست بلوچ ایرانی بود که به خاطر منسوجات و پوشاک زنانه شهرت داشت. سر و مو مودیگ استوانه یا خمره ای از جنس نقره که از دو طرف سوراخ داشته و منقوش به طرح ماده، ستاره، شاخ و برگ بوده و آن‌ها را چون دانه‌های تسبیح در موی بافته شده سر می‌کشند و دو رشته موی بافته شده را به هم متصل کرده به پشت سر می‌اندازند. کید به صورت چنگک جهت نگه داشتن گوش واره‌ها (دُرّها) وجود دارد تا سنگینی آن‌ها باعث پاره شدن نرمه گوش نگردد. چنگک یا چانک گیره کوچک مخصوصی است از جنس طلا یا نقره که به وسیله نخی گوشواره‌ها را به موهای سر محکم می‌کند. چکّا یا سنجاک سر قطعه طلایی است به صورت نیم دایره تراشکاری شده و مزیّن به نگین‌های فیروزه، مروارید و الماس به صورت سنجاق سینه که با گیره و حلقه ای در یک طرف سر روی موها محکم می‌شود. پور زیوری است که آن را به وسیله گیره ای که متصل به موهاست، بالای چشم‌ها آویزان می‌کنند. چلمب قطعه ای است گنبدی شکل از طلا که با مهره‌هایی چون مروارید، فیروزه و یاقوت به جای گوش واره با حلقه یا گیره ای درکنار گوش و در انتهای کید آویزان می‌شود. زیورآلات گوش در(dor)، گوشواره است و انواع مختلفی دارد: نالگ، چلمپ، دربجه، والی، باری، تک، پوللوگ. جومکا یا جومکه گوش واره ای با نگین‌های یاقوت به سبک گوش واره هندی‌ها که یک جفت است. نالک گوش واره ای است از جنس طلا به شکل هلال ماه که در وسط آن نگین الماس یا یاقوت یا فیروزه نصب شده است. زیورآلات بینی تاسنی یا سنجاک (سنجاق) به شکل یک نیم دایره دندانه دار با برگ‌های نازک طلایی در حاشیه و نگین‌های فیروزه و یاقوت بر سطح آن است و در چاک جلوی پیراهن را در قسمت سینه می‌بندند. کپکو یک نوع گلوبند است، معمولاً پانزده عدد از این قطعات طلا روی تکه پارچه سیاه رنگی به اندازه دور گردن دوخته می‌شوند. مورت گردنبندی است که به گردن بسته می‌شود؛ گاهی هم به تنهایی مور استفاده قرار می‌گیرد. | ## بخش 3: پوشاک بلوچی | تکّ یا ردوی سینه ریزی است که قطعات آن به شکل سکّه کامل یا ماه کامل است و از گردن می‌آویزند. کجکول (کشکول) از جنس طلا که قطعات ریزی به شکل بادام‌های کوچک در سرتاسر گردنبند وجود دارد. سرزیهی یا سرجیگیزیه یا جیگ به معنای جلو پیراهن (پیش سینه) است که با یک سنجاق به سینه آویزان می‌شود. زیورآلات دست چلّه یا مندریکانگشتری است از جنس نقره یا طلا که با ظرافت خاصی تراش کاری و مزیّن به انواع نگین‌های یاقوت، فیروزه، عقیق و… می‌شود. پنجه یا پنجه ای دو تا پنج انگشتر از طلا که هر انگشتر به زنجیری متصل بوده و این قطعه توسط زنجیری به یک دستبند متصل و دور مچ دست محکم می‌شود. چودی (دستبند) دستبند پهنی است از جنس نقره یا طلا، که توسط قفلی باز و بسته می‌شود. سنگه یا سنگو النگویی از نقره و توخالی که در داخل آن سنگ ریزه یا ماش یا گلوله‌های خیلی ریز فلزی می‌ریزند تا هنگامی که دست حرکت می‌کند، صدا کند. باهوبند (بازوبند) باهوبند زیوری از جنس نقره و توخالی که داخل آن نیز، سنگ ریزه می‌ریزند ولی دو سر آن به هم وصل نیست. زیورآلات پا کندگو حلقه‌های ساده مارپیچ یا جدا از هم دو انگشت کناری انگشت شست پا می‌کردند. پازیب ا به اندازه دور مچ پا که دور تا دور این زنجیر قطعات برگ مانندی آویزان است و به وسیله دو گیره که در هم محکم می‌شوند به مچ پا محکم می‌گردد. گردنبندها و سینه ریزها پلوه زیوری طلایی که در غضروف بین دو سوراخ بینی قرار می‌گیرد. لاتینی یا تاج پولی زنجیری از جنس طلا که از وسط پیشانی یا از کنار صورت از میان چشم و گوش به طرف سر برده و به موها متصل می‌کردند. کفش و کیف بلوچی کتوک نام یکی از پاپوش‌های مردان است که کف آن از چوب تشکیل شده و بندهایی از جنس پشم دارد. سواس را از برگ درختچه خودرو بیابانی به نام داز یا از پورگ که برگش بهتر و با دوام تر است می‌بافند. کرف نوعی جوراب بافته شده از موی بز یا پشم گوسفند است که در زمستان مردان بلوچ می‌پوشند. نوک کفش‌ها به طرف بالا برگشته است و اهالی عقیده دارند که این کفش‌ها راه رفتن آن‌ها را راحت‌تر می‌کند. | ## جمع‌بندی | بلوچ‌ها کفش‌هایی به نام چوات (کفش سنتی) نیز می‌پوشند که در بلوچستان پاکستان یک صنعت خانگی بزرگ محلی محسوب می‌شود.