موضوع مقاله: ادبیات میانمار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات میانمار | مقدمه: زبان برمه‌ای برخلاف دیگر زبان‌های جنوب شرقی آسیا مانند تایلندی و خمری واژگان خود را عمدتاً از پالی وام گرفته‌است نه از سانسکریت. | ## بخش 1: ادبیات میانمار | افزون بر این، ادبیات برمه‌ای بازتاب‌دهندهٔ فرهنگ عامه و فولکلور بومی این سرزمین بوده‌است. ادبیات میانمار از دیرباز جایگاهی برجسته در زندگی مردم برمه داشته و ریشه در آموزه‌های سه‌سبد بودایی دارد. ادبیات برمه‌ای در گسترش ملی‌گرایی نقش کلیدی ایفا کرد و نویسندگانی چون از منتقدان سرسخت استعمارگری بریتانیا بودند. از آغاز دورهٔ خودمختاری، سانسور سنگین دولتی بیان ادبی را در میانمار محدود کرده‌است. ادبیات کلاسیک نخستین شکل‌های ادبیات برمه‌ای کتیبه‌های سنگی به نام «کیاوکسا» (به برمه‌ای: ) بودند که برای یادبودها یا رویدادهای ویژه مانند ساخت معبد یا صومعه حکاکی می‌شدند. سپس برگ‌های نخل به نام «پیسا» (به برمه‌ای: ) به‌جای کاغذ به کار رفتند که شکل مدور حروف الفبای برمه‌ای از همین ویژگی سرچشمه می‌گیرد. در دورهٔ ، شاه آیین تراوادا را دین رسمی اعلام کرد و متون پالی بسیاری را از سری‌لانکا آورد. افزون بر این، ترجمه‌های تحت‌اللفظی متون پالی که «نیسّیه» (به برمه‌ای: ) نام داشتند بر ساختار زبان برمه‌ای تأثیر گذاشتند. کهن‌ترین آثار ادبی برمه‌ای به دورهٔ پاگان بازمی‌گردند و دربرگیرندهٔ نثرهای ثبت‌کنندهٔ کارهای نیک شاهانه و آثار شعری هستند. کهن‌ترین اثر شعری «یَکَیِنگ مینتامی ایجین» (لالایی شاهدخت آراکان) است که تاریخ آن به ۱۴۵۵ میلادی بازمی‌گردد. در دوره‌های پاگان و اینوا دو گونهٔ اصلی ادبی رونق داشتند: (به برمه‌ای: ) و (به برمه‌ای: ) و همچنین (به برمه‌ای: ) که آثار دینی برگرفته از داستان‌های جاتکه بودند. آثار غیرداستانی و دینی در این دوره غالب بودند، هرچند (به برمه‌ای: )، شعر جنگی سروده‌شده توسط یک پادشاه، از نخستین نمونه‌های این گونهٔ ادبی بود. با گسترش آزادی و سکولارتر شدن ادبیات، شعر به پرطرفدارترین شکل ادبی در برمه تبدیل شد. انعطاف‌پذیری زبان برمه‌ای به دلیل ماهیت تک‌هجایی و آهنگی‌اش و نبود بسیاری از پایانه‌های همخوانی به شاعران امکان بهره‌گیری از قافیه‌بندی‌های گوناگون را می‌داد. تا سدهٔ پانزدهم میلادی چهار گونهٔ اصلی شعر پدید آمدند: «پیو» (اشعار بر پایهٔ داستان‌های جاتکه)، «لینکا» (به برمه‌ای: ، اشعار مابعدالطبیعی و دینی)، «موگون» (اشعار تاریخی ترکیبی از حماسه و ستایش‌نامه) و «ایجین» (لالایی‌های خاندان سلطنتی). درباریان نیز «میتّازا» (به برمه‌ای: ) را به کمال رساندند که نامهٔ بلند نثری بود. همروزگار او، شین اوتّاما جاو، به سرودن اشعار حماسی «تاولا» (به برمه‌ای: ) شهرت داشت که زیبایی طبیعت فصل‌ها، جنگل‌ها و سفر را وصف می‌کردند. پس از تسخیر سیام توسط ، عناصر بسیاری از ادبیات تایلندی به ادبیات برمه‌ای راه یافت. آشکارترین نمونه‌ها یا «یاتو» (به برمه‌ای: )، شعری عاطفی و فلسفی، و یَگَن (به برمه‌ای: ) بودند. در حوزهٔ قانون دو گونهٔ اصلی ادبی وجود داشت: (به برمه‌ای: ) که پیش از سدهٔ سیزدهم پدید آمد و «شاوک‌تون» (به برمه‌ای: ) که گردآوری گزارش‌های کوتاه از پرونده‌های تاریخی برای راهنمایی و پیشینه‌سازی حقوقی فرمانروایان بود. این دوره «عصر طلایی ادبیات» نام گرفته‌است و شاعرانی چون ، هلاینگ تَته کاونگ تین و در آن درخشیدند. پس از تسخیر دوبارهٔ پادشاهی آیوتایا (تایلند)، غنائم جنگی بسیاری به دربار برمه آورده شد. رامایانا (به برمه‌ای: ) معرفی و به برمه‌ای اقتباس شد و الهام‌بخش اشعار عاشقانه‌ای گردید که در میان طبقهٔ سلطنتی محبوبیت یافتند. | ## بخش 2: ادبیات میانمار | دیگر گونه‌های ادبی مشهور این دوره عبارت‌اند از: «تِیدَت» (به برمه‌ای: )، «لِیجو» (به برمه‌ای: )، «دوِیجو» (به برمه‌ای: ) و «باولِه» (به برمه‌ای: ). نخستین چاپخانه (۱۸۱۶) ورود نخستین چاپخانه به برمه در سال ۱۸۱۶ که از سوی بریتانیا فرستاده شده بود، به آزادسازی سنت‌های چندصدسالهٔ نگارش به نظم کمک کرد. راهبان همچنان در ادبیات برمه‌ای نقش‌آفرین بودند و تاریخ‌نامه‌های برمه را گردآوری می‌کردند. همچنین «یازاوین» (تاریخ‌نامه‌های سلطنتی) در دورهٔ کانباونگ اهمیت یافتند، هرچند نگارش آن‌ها از دورهٔ اینوا آغاز شده بود. در سال ۱۷۲۴، «» (تاریخ‌نامهٔ بزرگ) را نوشت که تاریخ برمه را تا ۱۷۱۱ پوشش می‌داد. در سال ۱۸۲۹ شاه دانشمندانی را مأمور گردآوری «همنّان یازاوین» کرد که تاریخ برمه را تا ۱۸۲۱ دربر می‌گرفت. شاه نیز از ۱۸۶۷ تا ۱۸۶۹ هیئتی از دانشمندان را مأمور نگارش «» (دومین تاریخ‌نامهٔ بزرگ سلطنتی) کرد. دورهٔ استعمار بریتانیا (۱۸۲۴–۱۹۴۸) هنگامی که برمه شد، ادبیات برمه‌ای همچنان شکوفا بود، هرچند نهاد پادشاهی که حامی اصلی هنرها و ادبیات بود از میان رفته بود. ادبیات انگلیسی هنوز دسترسی چندانی نداشت، اما هر دو زبان انگلیسی و برمه‌ای در مدارس آموزش داده می‌شدند. دورهٔ استعمار دگرگونی ژرفی در ادبیات برمه‌ای پدیدآورد: ادبیاتی که زمانی توسط اعضای دربار سلطنتی پشتیبانی و نوآوری می‌شد، اکنون به دست غیرنظامیان و دانشجویان دانشگاه پیش برده می‌شد. در سال ۱۹۱۰، را بنیاد نهاد که برمه‌ای‌ها را در حفظ میراث ادبی و فرهنگی‌شان دلگرم‌تر کرد. از دههٔ ۱۹۲۰ جنبش ملی‌گرایانه پدیدار شد و تأثیر آن در رمان‌ها، داستان‌های کوتاه و اشعار نوین آشکار گردید. جنبش «خیت سَن» نقطهٔ عطف بزرگ ادبیات برمه‌ای جنبش «خیت سَن» (آزمون زمانه، ) بود که در جستجوی سبک و درونمایهٔ نو بود. دانشجویان سبک‌های نوین نگارشی با جملات کوتاه‌تر، روشن‌تر و نثر بی‌پیرایه ابداع کردند که دگرگونی بنیادینی نسبت به نوشتارهای درباری دوران پیشااستعماری بود. با سروده‌های نیرومند «لِیجو جی» (به برمه‌ای: ) و «تیکا» (به برمه‌ای: ) در برانگیختن ادبیات ضداستعماری بسیار تأثیرگذار بود. نخستین رمان برمه‌ای اثر با عنوان «مونگ یین مونگ ما مِه ما» بود که در سال ۱۹۰۴ به الهام از «کنت مونت-کریستو» نوشته شد. رمان‌های «کالا پاو وُتّو» (به برمه‌ای: ، رمان‌های نوین) در این دوره رواج یافتند و نخستین رمان‌های برمه‌ای متمرکز بر فرد را نوشت. نویسندگان زن نیز برجستگی یافتند؛ دربارهٔ سختی‌های زندگی دهقانان زیر ستم استعمار نوشت. نویسندهٔ بریتانیایی جرج اورول نیز که منتقد سرسخت استعمار بریتانیا بود، «روزهای برمه» را در سال ۱۹۳۵ منتشر کرد. فرهنگ ادبی در این دوره با ورود چاپخانه‌ها و ناشرانی چون انتشارات هانتاوادی به توده‌های مردم گسترش یافت. در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ مجلات ادبی ماهانه‌ای مانند «داگون» و «گاندا لاوکا» (جهان کلاسیک‌ها) منتشر شدند. با این حال، ارتش ژاپن در چارچوب سیاست تبلیغاتی خود انجمن نویسندگان را بازسازی کرد و آثار تبلیغاتی ژاپنی و ترجمه‌هایی از ادبیات ژاپن در نشریهٔ «نویسنده» منتشر شدند. جایزهٔ ادبی که در سال ۱۹۴۳ (پس از اعلام استقلال صوری) بنیاد نهاده شد، نخستین بار رمان بلند برمه‌ای را مورد توجه قرار داد و این نظام پس از جنگ نیز ادامه یافت. | ## بخش 3: ادبیات میانمار | ادبیات پس از استقلال (۱۹۴۸–کنون) پس از استقلال در سال ۱۹۴۸، ادبیات برمه‌ای سبک‌های غربی را بیشتر جذب و درونی کرد. یک سال پیش‌تر، انجمن ترجمهٔ برمه با یارانهٔ دولت برای ترجمهٔ آثار خارجی به‌ویژه در زمینه‌های دانش و فناوری بنیاد نهاده شده بود. در سال ۱۹۶۳ این انجمن با «ساپِی بِیکمَن» (به برمه‌ای: )، خانهٔ نشر دولتی، ادغام شد. با این حال سانسور و ترویج ایدئولوژی سوسیالیستی به اهداف اصلی دولت در تنظیم ادبیات تبدیل شد و آثار را بر پایهٔ سه هدف ترویج سوسیالیسم بازبینی می‌کرد. در ۵ ژوییهٔ ۱۹۷۵ هیئت مرکزی ثبت ناشران و چاپگران بیانیه‌ای صادر کرد و از ناشران خواست آثار را خودسانسوری کنند، به‌ویژه آثار انتقادی از و نوشته‌های هرزه‌نگارانه. تا سال ۱۹۷۶ تنها ۴۱۱ عنوان کتاب در سال منتشر می‌شد، در حالی که در سال ۱۸۸۲ این رقم ۴۴۵ عنوان بود. عوامل گوناگونی از جمله فرایند بوروکراتیک طولانی دریافت مجوز چاپ، سانسور و سختی‌های اقتصادی فزاینده در کاهش بازدهی ادبی نقش داشتند. بسیاری از نویسندگان نیز رمان‌های غربی از جمله آثار آرتور هیلی و هارولد رابینز را ترجمه می‌کردند. رونق بخش ترجمه ناشی از آن بود که دولت برمه میثاق جهانی کپی‌رایت را امضا نکرده بود. آن‌ها به زندگی روزمره می‌پرداختند و پیام‌های سیاسی داشتند، زیرا برخلاف رمان‌ها، داستان‌های کوتاه از سانسور معاف بودند. شعر نیز همچنان گونهٔ محبوبی بود و برخلاف رمان‌ها که از زبان ادبی بهره می‌بردند، شعر می‌توانست از زبان محاوره‌ای استفاده کند. از نیمهٔ دوم دههٔ ۱۹۸۰ داستان‌های کوتاه در مجلات به کانون ادبیات تبدیل شدند و «عصر طلایی داستان کوتاه» لقب گرفت. از دههٔ ۱۹۹۰ داستان‌های کوتاه فراواقع‌گرایانهٔ «مدرن» با رویکرد مدرنیستی پدید آمدند و در شعر نیز شعر آزاد و بی‌وزن جایگزین سروده‌های کلاسیک درباری شد. دوران معاصر در سال ۲۰۱۱ با آغاز انتقال قدرت به حکومت مدنی زیر نظر تین سین و در سال ۲۰۱۲ آثاری دربارهٔ مبارزات دموکراسی‌خواهی و انقلاب زعفرانی منتشر شدند که پیش‌تر ممنوع بودند. پس از به قدرت رسیدن حزب اتحادیهٔ ملی دموکراسی در ۲۰۱۵، جوایز ادبی ملی به آثار و نویسندگانی اهدا شد که در دوران حکومت نظامی تصورناپذیر بود. در سال ۲۰۱۲ گلچین «استخوان‌ها جیغ خواهند کشید: ۱۵ شاعر معاصر برمه‌ای» به ویراستاری و جیمز بایرن منتشر شد. این مجموعهٔ دوزبانهٔ انگلیسی/برمه‌ای نخستین گلچین شعر نوین برمه‌ای در جهان غرب شناخته می‌شود. با این حال، کودتای نظامی ۲۰۲۱ میانمار بار دیگر سانسور را تشدید کرد و ادبیات برمه‌ای را وارد دورهٔ دشواری تازه ساخت. نویسندگان برجسته روزنامه‌نگار (۱۹۱۰–۱۹۸۲) نویسندهٔ مجموعه‌های فراوانی از فولکلور اقلیت‌های قومی، رمان‌هایی دربارهٔ زندانیان دورهٔ یو نو و زندگی‌نامهٔ صاحبان پیشه‌های گوناگون بود. از جمله نویسندگان برجسته‌ای که پیش از ۱۹۴۷ در دورهٔ استعمار شهرت یافتند: (۱۸۶۲–۱۹۴۲)، (۱۸۶۶–۱۹۱۹)، (۱۸۷۹–۱۹۳۹)، (۱۸۷۶–۱۹۶۴)، (۱۸۸۳–۱۹۴۰)، (۱۸۹۹–۱۹۴۲)، (۱۹۰۴–۱۹۸۱)، (۱۹۰۷–۱۹۹۰)، (۱۹۰۹–۱۹۷۸)، (۱۹۰۹–۲۰۰۴)، (۱۹۱۳–۱۹۴۵) و (1914–1978). نویسندگان نسل جوان‌تر: (۱۹۲۹–۱۹۹۸) که به ترجمهٔ آثار کلاسیک غربی مانند «جنگ و صلح» شهرت داشت، (۱۹۳۳–۲۰۰۷) و (زادهٔ ۱۹۶۷). از میان آنان: (۱۹۱۵–۲۰۰۸)، (۱۹۲۵–۲۰۰۳)، آنگ سان سو چی (زادهٔ ۱۹۴۵)، مینفونگ هو (زادهٔ ۱۹۵۱)، (زادهٔ ۱۹۵۷) و . (۱۹۱۵–۱۹۹۹) نیز نویسندهٔ مهمی بود که «» (۱۹۵۵) را نوشت که به زبان‌های بسیاری ترجمه شد. | ## جمع‌بندی | مورخان مورخان نامدار برمه‌ای عبارت‌اند از: (۱۸۷۰–۱۹۴۶)، (۱۹۰۹–۱۹۷۸)، (۱۹۱۳–۱۹۸۷)، (۱۹۱۴–۱۹۷۱)، (۱۹۲۳–۲۰۰۵)، (زادهٔ ۱۹۶۰) و (زادهٔ ۱۹۶۶).