موضوع مقاله: رقص خراسانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رقص خراسانی | مقدمه: گستره این رقص استان‌های خراسان، بخش‌های خاوری و شمال خاوری استان سمنان و بخش‌هایی از استان گلستان رایج است. | ## بخش 1: رقص خراسانی | بیشتر کارشناسان براین دیدگاه‌اند که رقص و پایکوبی که میان خراسان رواج دارد به‌راستی یک‌گونه ورزش و گرم کردن رزمی و حماسی است که در گذشته سربازان این منطقه برای نشان دادن یکی بودن و آمادگی جسمانی خود اجرا می‌کردند. شناخته‌ترین رقص خراسانی رقص‌دوره (یک دست یا یک قرصه) که رقص‌کنندگان به‌شکل دایره جمع می‌شوند و می‌رقصند و چوب‌بازی که به گویش فارسی خراسانی چو بَزی، چو بِیزی یا دو چُوَ گفته می‌شود می‌باشد. برجسته‌ترین سازهایی مردم خراسان با آن رقص می‌کنند دوتار، قشمه یا دوسازه، دهل، سرنا، کمانچه و دایره است. رقص خراسانی به دلیل اینکه رقص نیست و یک گونه گرم کردن نظامی میان سربازان در گذشته بوده رقص نامیده نمی‌شود و در میان اهالی خراسان بازی نامیده می‌شود. چوب بازی شباهت های زیادی با رقص اسب چوبی دارد که آن هم از دیگر آیین‌های فولکلور منطقه خراسان به‌ویژه سبزوار است که ریشه شکل گیری آن را به دوران سربداران نسبت می دهند که در واقع اسب چوبی در این رقص نمادی از حمله مغولان به ایران است و حرکات نمایشی رقصنده ها همراه با چوب در واقع آموزش های نظامی مردان سربدار بوده است که در دوران فشار مغول با یکدیگر حمله به دشمن تازنده و پشتیبانی از خود را تمرین می‌کرده اند که در پایان منجر به شکست و فرار اسب چوبی (دشمن) می شده است. این رقص در استان خراسان، در استان سمنان در شهرستان میامی و بخش‌هایی از شهرستان شاهرود و دامغان، و در استان گلستان در شرق و جنوب شرق استان و میان عشایر کردهای خراسان رواج دارد. | ## بخش 2: رقص خراسانی | این رقص به‌دلیل اینکه در شمال خراسان به‌دست کردهای خراسان در برابر دشمنان مانند ازبکان برای ترس آنان اجرا می‌شده رواج یافته و در آن منطقه رقص کردی و یا کرمانجی نیز نامیده می‌شود. پایه همه رقص‌های خراسانی یکی است ولی در مناطق جنوب و شرق خراسان و شمال خراسان در شتاب حرکات و گونه حرکات تفاوت‌هایی است ولی بازهم می‌توان فهمید که این رقص‌ها از یک ریشه‌اند. برخی از این رقص‌ها مانند: رقص دوره رقص دوره، رایج‌ترین رقص در خراسان است که رقصندگان دایره‌ای را شکل داده و با دست‌های خود حرکت می‌زنند و می‌رقصند. در مرکز و غرب (نیشابور و سبزوار) و جنوب‌غرب (منطقه ترشیز) خراسان معمولا از ۱ قرصه تا ۳ قرصه رقص می‌شود (این رقص‌ها با نام قرصه معمولا در جنوب‌غرب خراسان رایج نیست و نام دیگر دارد ولی تفاوتی در حرکات وجود ندارد) اما در شمال خراسان از ۱ قرصه تا ۱۲ قرصه رقص می‌کنند. در جنوب و شرق خراسان نیز چیزی به‌نام قرصه وجود ندارد ولی با توجه به رقصشان می‌شود فهمید معمولا ۱ قرصه سنگین و ۲ قرصه می‌رقصند. چوب بازی یا رقص چوب چوب بازی، نیز یکی از رقص‌های رایج و اصیل در کل خراسان است و رقصندگان همانند رقص دوره دایره‌ای شکل می‌دهند و با چوب‌های خود مانند شمشیر بازی می‌کنند. | ## بخش 3: رقص خراسانی | هَتَن هتن یکی از رقص‌هایی است که برباور بسیاری از پژوهشگران میراث‌فرهنگی در گذشته رزمی برای آمادگی بدنی سربازان بوده است. (این رقص به رقص دوره شباهت دارد اما حرکات اجرایی آن متفاوت است.) مات ماتی مات ماتی این رقص مربوط به شمال خراسان است و در غرب خراسان هم با نام‌های دیگر نیز رایج است. چرخشی چرخشی از گونه رقص‌هایی است که ویژه منطقه خاصی در خراسان نیست و در تمام خراسان رواج دارد فقط در مناطقی بیشتر (مانند شرق و جنوب خراسان) و در مناطقی کمتر به صورت‌های گوناگون استفاده می‌شود. این رقص در جنوب خراسان معمولا رقص پایه هست ولی در مرکز و غرب خراسان معمولا در پایان استفاده می‌شود. | ## جمع‌بندی | چاپی رقص چاپی که معمولا با نام چاپی سرخسی شناخته می‌شود ریشه در سیستان دارد که در شرق خراسان، سرخس و مناطقی از تربت حیدریه رواج دارد و شباهت‌هایی با رقص چرخشی دارد.