موضوع مقاله: جنگ‌های ایتالیا ۱۴۹۹–۱۵۰۴ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جنگ‌های ایتالیا ۱۴۹۹–۱۵۰۴ | مقدمه: جنگ‌های ایتالیا از ۱۴۹۹ تا ۱۵۰۴ به دو مرحلهٔ مرتبط، اما متمایز تقسیم می‌شوند: جنگ دوم ایتالیا (۱۴۹۹ تا ۱۵۰۱)، که گاهی با نام جنگ ایتالیای لویی دوازدهم شناخته می‌شود، و جنگ سوم ایتالیا (۱۵۰۲ تا ۱۵۰۴) یا جنگ بر سر ناپل. | ## بخش 1: جنگ‌های ایتالیا ۱۴۹۹–۱۵۰۴ | مرحلهٔ اول برای کنترل دوک‌نشین میلان توسط اتحادی از لویی دوازدهم فرانسه و جمهوری ونیز علیه لودوویکو اسفورتزا، و مرحلهٔ دوم بین لویی و فردیناند دوم آراگون برای تصرف پادشاهی ناپل انجام شد. در پی جنگ ایتالیا در سال‌های ۱۴۹۴ تا ۱۴۹۸، لویی دوازدهم مصمم شد تا ادعاهای فرانسه نسبت به میلان و ناپل را دنبال کند. در اکتبر ۱۴۹۹، او موفق شد شهر میلان را تصرف کند؛ شهری که به مدت سیزده سال در اختیار فرانسوی‌ها باقی ماند. این تصرف، بخشی از تلاش گسترده‌تر فرانسه برای گسترش نفوذ خود در شبه‌جزیره ایتالیا بود و نقطه عطفی در رقابت‌های سیاسی و نظامی میان قدرت‌های اروپایی آن دوره محسوب می‌شد. در سال ۱۵۰۱، لویی دوازدهم حمله‌ای به ناپل ترتیب داد که در نهایت منجر به جنگ با فردیناند آراگون شد. این درگیری‌ها، بخشی از کشمکش‌های پیچیده میان فرانسه و اسپانیا بر سر سلطه بر جنوب ایتالیا بود. فردیناند، که از موقعیت استراتژیک ناپل آگاه بود و آن را برای منافع پادشاهی آراگون حیاتی می‌دانست، با قدرت وارد میدان شد و در سال ۱۵۰۴ موفق شد نیروهای فرانسوی را از ناپل بیرون براند. این پیروزی، نه‌تنها موقعیت اسپانیا را در ایتالیا تثبیت کرد، بلکه شکست مهمی برای جاه‌طلبی‌های فرانسه در منطقه به‌شمار می‌رفت. در نتیجه، توازن قدرت در ایتالیا بار دیگر دستخوش تغییر شد و زمینه برای رقابت‌های بعدی میان خاندان‌های سلطنتی اروپا فراهم گردید. مقدمه (۱۴۹۸–۱۴۹۹) ۷ آوریل ۱۴۹۸: شارل هشتم فرانسه درگذشت و پسرعمویش لویی، دوک اورلئان، با عنوان لویی دوازدهم جانشین او شد. ۹ فوریه ۱۴۹۹: پیمان بلوا، اتحاد پنهانی بین فرانسه و ونیز برای تقسیم دوک‌نشین میلان. جنگ دوم ایتالیا (۱۴۹۹–۱۵۰۱) ۱ سپتامبر ۱۴۹۹: لودوویکو اسفورتسا و خانواده‌اش از میلان به اینسبروک گریختند. سپتامبر ۱۴۹۹: حمله ونیزی‌ها به دوک‌نشین میلان و شورش ضد اسفورزا در داخل شهر میلان؛ شورشیان دروازه‌ها را به روی ارتش ونیزی به فرماندهی جیان جیاکومو تریولزیو گشودند. ۵ فوریه ۱۵۰۰: ارتش مزدور سوئیسی لودوویکو اسفورتسا شهر میلان را از فرانسوی‌ها بازپس گرفت. ۱۱ نوامبر ۱۵۰۰: پیمان گرانادا، نقشه مخفیانه بین فردیناند دوم آراگون و لویی دوازدهم فرانسه برای تقسیم پادشاهی ناپل. ۲۵ ژوئیه ۱۵۰۱: فردریک ناپل پس از اشغال ناپل توسط نیروهای فرانسوی-آراگونی، از تاج و تخت ناپل کناره‌گیری کرد. شوالیه‌های ایتالیایی در خدمت اسپانیا در دوئلی مقابل شوالیه‌های فرانسوی پیروز شدند. لویی دوازدهم فرانسه و ماکسیمیلیان اول هابسبورگ توافق کردند که مهریه دختر لویی دوازدهم، کلود، برای ازدواج با نوه ماکسیمیلیان، امپراتور آینده چارلز پنجم، شامل میلان و بورگوندی باشد. در عوض، ماکسیمیلیان موافقت کرد که لویی دوازدهم را به عنوان دوک میلان به رسمیت بشناسد. لویی دوازدهم فرانسه از ادعای خود بر ناپل صرف نظر کرد و پادشاهی را به فردیناند آراگون سپرد. جنگ دوم ایتالیا پیشینه جنگ ایتالیا در سال‌های ۱۴۹۴ تا ۱۴۹۸ زمانی آغاز شد که لودوویکو اسفورزا، نایب‌السلطنه میلان، شارل هشتم پادشاه فرانسه را دعوت کرد تا به ایتالیا حمله کند. او برای مشروعیت بخشیدن به این اقدام، به ادعای خاندان آنژو نسبت به پادشاهی ناپل استناد کرد. اما در پس این دعوت، رقابت شدید میان همسر لودوویکو، بئاتریس دسته، و ایزابلا آراگون، مادر جان گالئاتسو اسفورزا، نهفته بود. جان گالئاتسو، با وجود آن‌که وارث قانونی دوک‌نشین میلان بود، در سال ۱۴۸۱ توسط عمویش کنار گذاشته و به پاویا تبعید شده بود. هر دو زن در تلاش بودند تا جانشینی فرزندان خود را در دوک‌نشین تضمین کنند، و هنگامی که پدر ایزابلا، آلفونسوی دوم، در ژانویه ۱۴۹۴ به سلطنت ناپل رسید، ایزابلا از او درخواست کرد تا در حمایت از حقوق فرزندش مداخله کند. در سپتامبر همان سال، شارل هشتم به شبه‌جزیره ایتالیا لشکر کشید و این اقدام را با ادعای قصد استفاده از ناپل به عنوان پایگاهی برای جنگ صلیبی علیه ترکان عثمانی توجیه کرد. این حمله، نقطه آغاز مجموعه‌ای از درگیری‌های نظامی و سیاسی بود که نه‌تنها ساختار قدرت در ایتالیا را دگرگون کرد، بلکه روابط میان قدرت‌های اروپایی را نیز به شدت تحت تأثیر قرار داد. جنگی که با رقابت خانوادگی و جاه‌طلبی‌های درباری آغاز شد، به یکی از مهم‌ترین فصل‌های تاریخ رنسانس بدل گردید و زمینه‌ساز تحولات گسترده در سیاست، دیپلماسی، و هنر آن دوران شد. با وجود آن‌که شارل هشتم با سهولت نسبی موفق به فتح ناپل شد، پس از بازگشت او به فرانسه، فردیناند دوم ناپل به‌سرعت توانست سلطنت خود را بازپس گیرد. این بازپس‌گیری با حمایت فردیناند دوم آراگون، خویشاوند دور او از خاندان تراستامارا، صورت گرفت؛ کسی که به‌عنوان فرمانروای پادشاهی سیسیل، گسترش نفوذ فرانسه در جنوب ایتالیا را تهدیدی جدی برای منافع خود تلقی می‌کرد. | ## بخش 2: جنگ‌های ایتالیا ۱۴۹۹–۱۵۰۴ | اتحاد میان دو فردیناند، که ریشه در پیوندهای خانوادگی و منافع سیاسی مشترک داشت، توانست توازن قدرت را در منطقه تغییر دهد و سلطه فرانسه را در ناپل به چالش بکشد. این انتقال قدرت، بخشی از تحولات سیاسی گسترده‌تری بود که در پی جنگ‌های ایتالیا رخ داد و نشان‌دهنده شکنندگی سلطنت‌ها و پیچیدگی روابط میان خاندان‌های سلطنتی اروپا در اواخر قرن پانزدهم بود. فردریک، با تکیه بر حمایت آراگون و تجربه سیاسی خود، تلاش کرد تا ثبات را به ناپل بازگرداند و در برابر تهدیدهای خارجی، به‌ویژه از سوی فرانسه، مقاومت کند. این دوره از تاریخ، نمونه‌ای بارز از درهم‌تنیدگی سیاست، جنگ، و روابط خانوادگی در شکل‌گیری سرنوشت دولت‌های اروپایی است. جنگ برای میلان شارل هشتم در ۷ آوریل ۱۴۹۸ درگذشت و پسرعموی دومش لویی دوازدهم فرانسه جانشین او شد، که ادعای آنژوین بر ناپل را به ارث برد و در عین حال از طریق مادربزرگش والنتینا ویسکونتی، ادعای دوک‌نشین میلان را نیز داشت. وکلای او همچنین ادعا کردند که میلان به‌طور طبیعی متعلق به فرانسوی‌ها است زیرا توسط اجدادشان، گل‌ها، تأسیس شده است، همان‌طور که مورخ رومی لیوی گفته است. لویی اکنون به جمهوری ونیز، که در آن زمان قدرت نظامی پیشرو در شمال ایتالیا بود، نزدیک شد. ونیز در مبارزه برای استقلال از فلورانس، که توسط میلان حمایت می‌شد، به پیزا کمک مالی می‌کرد. انجام این کار بسیار پرهزینه بود، در حالی که ونیز نگران تهدید عثمانی برای دارایی‌های دریایی خود نیز بود. در نتیجه، شورای کبیر برای اتحاد با فرانسه جهت برکناری لودوویکو آماده بود، اگرچه برخی از اعضا، از جمله آگوستینو بارباریگو، دوج فعلی ونیز، با این امر مخالف بودند. در مذاکرات اولیه، جمهوری ونیز خواستار تصاحب اراضی در دو سوی رودخانه آدا شد؛ درخواستی که از نظر لویی دوازدهم بیش از حد بود. از سوی دیگر، ونیز نیز تقاضای فرانسه برای پرداخت یارانه‌ای به مبلغ ۱۰۰ هزار دوکات را رد کرد. در نهایت، با میانجی‌گری ارکوله یکم دسته، دوک فرارا، توافقی حاصل شد که بر اساس آن، ونیز شهر کرمونا و اراضی واقع در ساحل شرقی رود آدا را دریافت کرد و پذیرفت بخشی از هزینه‌های نظامی فرانسه را تأمین کند. طبق مفاد این توافق، ونیز متعهد شد ۱۵۰۰ سواره‌نظام و ۴۰۰۰ پیاده‌نظام برای حمله از شرق به میلان در اختیار فرانسه قرار دهد و همچنین اجازه دهد لویی دوازدهم شهر جنوا را تصرف کند. در مقابل، فرانسه وعده داد که در صورت حمله عثمانی‌ها به ونیز در جریان جنگ با میلان، حمایت نظامی ارائه دهد. این توافق، نمونه‌ای از دیپلماسی پیچیده و موازنه‌گرایانه در دوران رنسانس بود که در آن منافع منطقه‌ای، تهدیدهای خارجی، و رقابت‌های درباری در هم تنیده می‌شدند. همچنین، نشان‌دهنده نقش کلیدی میانجی‌گران محلی مانند دوک فرارا در شکل‌دهی به اتحادهای نظامی و سیاسی میان قدرت‌های بزرگ اروپایی است. پیمان بلوا در ۹ فوریه ۱۴۹۹ امضا شد، در حالی که پاپ الکساندر ششم در ازای حمایت فرانسه از لشکرکشی چزاره بورجیا در رومانیا، حمله به میلان را تأیید کرد. لویی نیرویی قوی از مزدوران سوئیسی را استخدام کرد و به رهبری جیان جیاکومو تریوولزیو، سربازانش به سرعت دوک‌نشین را تصرف کردند. لودوویکو و فرزندانش به همراه امپراتور ماکسیمیلیان در آلمان پناه گرفتند، در حالی که فرانسوی‌ها در ۶ اکتبر ۱۴۹۹ وارد میلان شدند. پس از پیروزی او، نشان خانوادگی و نام فرانکو-ویسکونتی لویی بر روی نشان‌های اسفورزا در قلعه اسفورزسکو نقاشی شد، در حالی که تصاویر پادشاهان فرانسوی جایگزین تصاویر خانواده اسفورزا در کتابخانه پاویا شد. با وجود اتحاد اولیه میان فرانسه و ونیز، اختلافاتی بر سر مسئله پیزا به‌سرعت پدیدار شد؛ ونیزی‌ها خواهان استقلال پیزا بودند تا از این طریق قدرت فلورانس را تضعیف کنند، در حالی که لویی دوازدهم برای حمله به ناپل به حمایت فلورانس نیاز داشت. در این فضای پرتنش، لودوویکو اسفورزا با کمک امپراتور ماکسیمیلیان ارتشی متشکل از ۲۰ هزار سرباز مزدور گردآوری کرد و در ۵ فوریه ۱۵۰۰ موفق شد میلان را بازپس گیرد. ارتش او سپس به سمت شمال حرکت کرد و در ۲۱ مارس شهر نووارا را از فرانسوی‌ها تصرف کرد. لودوویکو که برای فرار از اسارت خود را به شکل یک سرباز سوئیسی درآورده بود، توسط نیروهای خودش شناسایی و به فرانسوی‌ها تحویل داده شد. او در ۱۵ آوریل به اسارت درآمد و به زندان لی-سن-ژرژ فرستاده شد، جایی که تا زمان مرگش در سال ۱۵۰۸ در زندان باقی ماند. در پی این شکست، فرانسه توانست کنترل میلان را برای سیزده سال آینده حفظ کند و از آن به‌عنوان پایگاهی برای مداخله مستقیم در امور ایتالیا بهره ببرد. با وجود پیروزی بر لودوویکو، لویی دوازدهم بازگشت کوتاه‌مدت و خشونت‌آمیز او را حاصل تحریکات پاپ الکساندر ششم دانست و همین امر باعث شد اعتماد خود را به واتیکان از دست بدهد. این بی‌اعتمادی به جایی رسید که فرانسه به‌طور علنی با پاپ بعدی، ژولیوس دوم، دشمنی ورزید و حتی تلاش کرد او را از مقامش برکنار کند. این تحولات، نه‌تنها نشان‌دهنده شکنندگی اتحادهای سیاسی آن دوره بود، بلکه بازتابی از درهم‌تنیدگی منافع مذهبی، نظامی و سلطنتی در سیاست اروپای رنسانس به‌شمار می‌رفت. | ## بخش 3: جنگ‌های ایتالیا ۱۴۹۹–۱۵۰۴ | تلاش‌های فرانسه و اسپانیا با نزدیک شدن به فصل مبارزات انتخاباتی تابستانی سال ۱۵۰۰، لویی دوازدهم نگران نیات اسپانیای تازه متحد شده شد و با پیشروی بیشتر به سمت ایتالیا، نیروهای خود را به سمت شرق کشاند. پادشاهان اسپانیا، فردیناند و ایزابلا، از ایجاد روابط حسنه جدید بین لویی دوازدهم و قدرت‌های ایتالیایی بیمناک بودند. آنها ممکن بود از غرب به فرانسه حمله کنند، در حالی که لویی دوازدهم ارتش‌های خود را در ایتالیا داشت و بدین ترتیب لویی را درگیر جنگی در دو جبهه کند. در پیمان گرانادا که در ۱۱ نوامبر ۱۵۰۰ توسط لویی و فردیناند امضا شد، این دو توافق کردند که لویی پادشاه ناپل شود و کنترل ناپل، ترا دی لاورو و آبروزی را به دست گیرد، در حالی که فردیناند به عنوان دوک کالابریا و آپولیا منصوب شد. در ۲۵ ژوئن ۱۵۰۰، این شرایط توسط پاپ الکساندر ششم، حاکم اسمی پادشاهی ناپل، تأیید شد. در ۲۵ ژوئیه ۱۵۰۱، فردریک چهارم ناپل به نفع لویی کناره‌گیری کرد و در سال ۱۵۰۴ در اسارت فرانسه درگذشت. جنگ سوم ایتالیا جنگ برای ناپل وقتی درگیری دوباره در نیمه دوم سال ۱۵۰۲ آغاز شد، ژنرال اسپانیایی گونزالو د کوردوبا از نظر عددی برتری نداشت، اما توانست درس‌هایی را که در سال ۱۴۹۵ آموخته بود، علیه پیاده‌نظام سوئیسی که فرانسه به کار گرفته بود، به کار گیرد؛ علاوه بر این، سربازان اسپانیایی که پس از بازپس‌گیری اندلس به نبرد تن به تن عادت کرده بودند، بخشی از عدم تعادل تسلیحاتی اسپانیایی‌ها با فرانسوی‌ها را جبران کردند. کوردوبا در ابتدا از رویارویی با دشمن اجتناب کرد، به این امید که فرانسوی‌ها را به خودارضایی ترغیب کند. در طول این لشکرکشی، یک شوالیه فرانسوی به نام شارل دو لا موت، توسط نیروهای اسپانیایی اسیر شد و بعداً پس از اعلام چالش معروف بارلتا در ۱۳ فوریه ۱۵۰۳ به عنوان گروگان مورد استفاده قرار گرفت. درگیری‌های داخلی مزمن بین شوالیه‌های ایتالیایی و فرانسوی، و همچنین خط تدارکاتی بهتر تضمین شده توسط نیروی دریایی اسپانیا، به کوردوبا و ارتش اسپانیایی او در برابر فرانسوی‌ها دست بالا را داد، که در ۲۸ آوریل ۱۵۰۳ در سرینولا شکست خوردند. در اولین نبرد گاریگلیانو در ۸ نوامبر، یک نیروی برتر فرانسوی، اسپانیایی‌ها را عقب راند، اما در نبرد دوم در ۲۹ دسامبر، اسپانیایی‌ها پیروز شدند. اسپانیایی‌ها با حمله به ارتش فرانسه که هنوز پس از جشن‌های کریسمس خود در حال استراحت و آرامش بود، از شمال در روستای سوجو، به پیروزی قاطع و پایان دهنده جنگ دست یافتند. ارتش فرانسه تحت فرماندهی متحد ایتالیایی، فرانچسکو د گونزاگا، نابود شد و حدود ۴۰۰۰ نفر از کمی بیش از ۱۵۰۰۰ سرباز در گاریگلیانو کشته شدند، و لویی دوازدهم را مجبور به ترک جاه‌طلبی‌های فعلی خود در ناپل کرد و در ۲ ژانویه ۱۵۰۴، پادشاه به لومباردی عقب‌نشینی کرد. نتیجه‌گیری پیمان لیون در ۳۱ ژانویه ۱۵۰۴ میان لویی دوازدهم پادشاه فرانسه و فردیناند دوم آراگون به امضا رسید. بر اساس مفاد این پیمان، فرانسه سلطه خود بر ناپل را به پادشاهی اسپانیا واگذار کرد و بدین ترتیب، ساختار سیاسی جنوب ایتالیا دستخوش تغییر شد. افزون بر این، دو قدرت بزرگ اروپایی، یعنی فرانسه و اسپانیا، حدود نفوذ و کنترل خود بر قلمروهای ایتالیایی را به‌طور رسمی مشخص کردند: فرانسه کنترل شمال ایتالیا را از طریق دوک‌نشین میلان در دست گرفت، در حالی که اسپانیا بر سیسیل و جنوب ایتالیا تسلط یافت. این تقسیم‌بندی، نه‌تنها به پایان یکی از مراحل مهم جنگ‌های ایتالیا انجامید، بلکه زمینه‌ساز شکل‌گیری نظم جدیدی در شبه‌جزیره شد که تا سال‌ها بعد ادامه یافت. پیمان لیون همچنین بازتابی از واقع‌گرایی سیاسی آن دوران بود؛ جایی که جاه‌طلبی‌های نظامی جای خود را به مصالحه‌های دیپلماتیک داد و قدرت‌های اروپایی، به‌جای ادامه درگیری‌های پرهزینه، به توافق‌هایی برای تثبیت منافع خود روی آوردند. این توافق، نقطه عطفی در روابط فرانسه و اسپانیا محسوب می‌شود و نقش مهمی در تعیین مسیر آینده رقابت‌های سیاسی و نظامی در اروپا ایفا کرد. پیمان بلوا در ۲۲ سپتامبر ۱۵۰۴ مربوط به ازدواج پیشنهادی بین چارلز از خاندان هابسبورگ، چارلز پنجم آینده، و کلود فرانسه، دختر پادشاه لویی دوازدهم و آن بریتانی بود. اگر لویی دوازدهم بدون داشتن وارث ذکور فوت کند، چارلز از خاندان هابسبورگ دوک‌نشین میلان، جنوا و توابع آن، دوک‌نشین بریتانی، شهرستان‌های آست و بلوا، دوک‌نشین بورگوندی، نایب‌السلطنه اوکسون، اوکروس، ماکونه و بار-سور-سن را به عنوان جهیزیه دریافت خواهد کرد. تنش‌ها در ایتالیا دیری نپایید و مرحله بعدی از جنگ‌های ایتالیا، یعنی جنگ اتحاد کامبرا، در سال ۱۵۰۸ آغاز شد. این جنگ نتیجه نارضایتی‌های فزاینده میان جمهوری ونیز و دیگر قدرت‌های منطقه‌ای بود. ونیز، که در پی موفقیت‌های نظامی و دیپلماتیک پیشین به قدرتی بی‌رقیب در شمال ایتالیا بدل شده بود، با سیاست‌های توسعه‌طلبانه‌اش موجب نگرانی و خشم سایر دولت‌ها شد. این نارضایتی‌ها به تشکیل اتحادی گسترده انجامید که شامل فرانسه، اسپانیا، امپراتوری مقدس روم، و پاپ ژولیوس دوم بود؛ اتحادی که هدف اصلی آن محدود ساختن نفوذ ونیز در شبه‌جزیره ایتالیا بود. جنگ اتحاد کامبرا، نه‌تنها یکی از پیچیده‌ترین فصل‌های جنگ‌های ایتالیا را رقم زد، بلکه نشان‌دهنده شکنندگی اتحادهای سیاسی و سرعت تغییر جبهه‌ها در دوران رنسانس بود. در این درگیری‌ها، منافع اقتصادی، مذهبی، و سلطنتی در هم تنیده شدند و صحنه‌ای از رقابت‌های چندجانبه میان قدرت‌های اروپایی را به نمایش گذاشتند. این جنگ همچنین زمینه‌ساز تحولات بعدی در ساختار سیاسی ایتالیا شد و نقش پاپ را به‌عنوان بازیگری فعال در عرصه نظامی و دیپلماتیک برجسته‌تر ساخت. | ## جمع‌بندی | جنگ اتحاد کامبرا، با وجود هدف اولیه‌اش برای مهار ونیز، در نهایت به بازتر شدن میدان رقابت میان فرانسه و اسپانیا در ایتالیا انجامید و مسیر تاریخ اروپا را در قرن شانزدهم به‌طور چشمگیری تحت تأثیر قرار داد.