موضوع مقاله: زبان ماسایی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # زبان ماسایی | مقدمه: زبان ماسایی ( Maasai) یا ما (ɔl Maa) یک زبان نیلی شرقی است که در جنوب کنیا و شمال تانزانیا توسط مردم ماسای با جمعیتی حدود ۱٫۵ میلیون نفر صحبت می‌شود. | ## بخش 1: زبان ماسایی | این زبان با دیگر گونه‌های ما پیوند نزدیکی دارد: سامبورو (یا سامپور)، زبان مردم سامبورو در مرکز کنیا، چاموس، که در جنوب و جنوب شرقی دریاچه بارینگو صحبت می‌شود (و گاه گویشی از سامبورو در نظر گرفته می‌شود)؛ و پاراکویو در تانزانیا. مردمان ماسایی، سامبورو، ایل-چاموس و پاراکویو از نظر تاریخی خویشاوند هستند و همگی زبان خود را می‌نامند. به‌بیان دقیق‌تر، «ما» به زبان و فرهنگ اشاره دارد و «ماسایی» به مردمانی که «به زبان ما سخن می‌گویند». واج‌شناسی گونهٔ ماساییِ آن‌گونه که در جنوب کنیا و تانزانیا صحبت می‌شود، دارای ۳۰ واج متمایز، شامل مجموعه‌ای از همخوان‌های مکیده است. در ماسایی، نواخت نقشی بسیار زایا دارد و دامنهٔ گسترده‌ای از کارکردهای دستوری و معناشناختی را می‌رساند. همخوان‌ها در جدول واج‌های همخوان در زیر، واج‌ها با نمادهای الفبای آوانگاری بین‌المللی (IPA) نشان داده شده‌اند. هرگاه قراردادهای IPA با نمادهایی که معمولاً در نوشتار عملی استفاده می‌شوند تفاوت داشته باشد، نمادهای نوشتاری در کمانک آمده‌اند. همخوان لبی همخوان لثوی همخوان پس‌لثوی/ همخوان کامی همخوان نرم‌کامی همخوان چاکناییهمخوان خیشومی انفجاری ⟨b⟩ ⟨d⟩ ⟨j⟩ سایشی ⟨sh⟩ همخوان ر-گونه کناری نیم‌واکه : : برای برخی گویشوران، همخوان‌های مکیده، آوای درون‌سو نیستند (مانند مایِ ایل‌کیکونیوکی)، اما برای برخی دیگر، به‌صورت مکیدهٔ خفیف یا دارای ویژگی چاکنایی هستند (مانند مایِ پاراکویو). در مایِ آروشا، معمولاً به‌صورت سایشی بی‌واک تولید می‌شود، اما در برخی واژه‌ها می‌تواند به‌صورت لرزشی واک‌دار باشد. آواهای و در توزیع تکمیلی قرار دارند، به‌طوری که پس از یک همخوان، و در سایر موقعیت‌ها می‌آید. واکه پیشینواکه مرکزیواکه پسینواکه بسته واکه میانیواکه باز هماهنگی واکه‌ای یکی از ویژگی‌های مشترک ماسایی با دیگر زبان‌های ما، هماهنگی واکه‌ای مبتنی بر پیش‌سویی ریشه زبان است. در واژگان ماسایی، تنها ترکیب‌های خاصی از واکه‌ها می‌توانند در یک واژه کنار هم بیایند (یعنی هماهنگی واکه‌ای)، و واکه در این سامانه «خنثی» است. در ماسایی، واکه‌های با ریشهٔ پیش‌سو تنها با دیگر واکه‌های با ریشهٔ پیش‌سو (یعنی /i e o u/) و /a/ هم‌آیند می‌شوند، در حالی که واکه‌های با ریشهٔ غیرپیش‌سو (یعنی /ɪ ɛ ʊ ɔ/) تنها با یکدیگر و با /a/ می‌آیند. | ## بخش 2: زبان ماسایی | واکه پیشینواکه مرکزیواکه پسینواکه بسته واکه میانیواکه باز هماهنگی واکه‌ای یکی از ویژگی‌های مشترک ماسایی با دیگر زبان‌های ما، هماهنگی واکه‌ای مبتنی بر پیش‌سویی ریشه زبان است. در واژگان ماسایی، تنها ترکیب‌های خاصی از واکه‌ها می‌توانند در یک واژه کنار هم بیایند (یعنی هماهنگی واکه‌ای)، و واکه در این سامانه «خنثی» است. در ماسایی، واکه‌های با ریشهٔ پیش‌سو تنها با دیگر واکه‌های با ریشهٔ پیش‌سو (یعنی /i e o u/) و /a/ هم‌آیند می‌شوند، در حالی که واکه‌های با ریشهٔ غیرپیش‌سو (یعنی /ɪ ɛ ʊ ɔ/) تنها با یکدیگر و با /a/ می‌آیند. رسم‌الخط این زبان از چند دونگاره (مانند ⟨rr⟩ برای /r/، ⟨sh⟩ برای /ʃ/)، و نشانه‌های زیروزبری روی واکه‌ها برای نشان دادن نواخت‌ها استفاده می‌کند. در این سامانه، نواخت‌های سطح (تخت) نشان داده نمی‌شوند، بنابراین /ā ē ū/ و غیره به‌صورت ⟨a e u⟩ و مانند آن نوشته می‌شوند. +نمایش نواخت در رسم‌الخط ماسایی/i//ɪ//e//ɛ//a//ɔ//o//ʊ//u/خیزانíɨ́éɛ́áɔ́óʉ́úنواختiɨeɛaɔoʉuپایینìɨ̀èɛ̀àɔ̀òʉ̀ùافتانîɨ̂êɛ̂âɔ̂ôʉ̂û صرف و نحو ترتیب واژگان معمولاً فعل–نهاد–مفعول است اما می‌تواند متغیر باشد، زیرا نواخت برجسته‌ترین نشانگر تمایز میان نقش‌های نهادی و مفعولی است. آنچه ترتیب واژگان را در یک بند تعیین می‌کند، «میزانِ اهمیت موضوعی» (موضوعیت) است؛ زیرا ترتیب واژه‌ها در ساده‌ترین بندها، طبق الگوی ساختار اطلاع قابل پیش‌بینی است: [فعل – دارای بیشترین اهمیت موضوعی – دارای کمترین اهمیت موضوعی]. بنابراین، اگر مفعول در گفتمان بسیار موردتوجه باشد (مثلاً ضمیر اول شخص) و نهاد اهمیت کمتری داشته باشد، مفعول درست پس از فعل و پیش از نهاد می‌آید. زبان ماسایی تنها دو حرف اضافه تمام‌دستوری دارد، اما می‌تواند از اسم‌های رابطه‌ای به همراه عمومی‌ترین حرف اضافه، برای تعیین مفاهیم مکانی خاص استفاده کند. گروه اسمی با یک پیشوند اشاری یا یک پیشوند جنسیت-شمار آغاز می‌شود، که پس از آن اسم شمارشگر یا اسم هسته دیگر می‌آید. رده‌های اسمی اغلب از طریق پیشوندها روی اسم‌ها نشانه‌گذاری می‌شوند (ol-/ɔl- برای مذکر، e[n]/ɛ[n]- برای مؤنث)، اگرچه دیگر رده‌های واژگانی مانند اشاره‌ها نیز ممکن است جنسیت را نشان دهند. اگر جنسیت بازدیدکننده مشخص باشد، برای پرسشِ «چه کسی آمده است؟» اسم با یک پیشوند جنسیتی همراه خواهد بود. اگر جنسیت بازدیدکننده نامشخص باشد، ترجمه تحت‌اللفظی پرسش انگلیسی، «این کیست که آمده است؟» خواهد بود. | ## بخش 3: زبان ماسایی | صفت‌ها در زبان «ما» تنها برای توصیف اسم به کار می‌روند و بر اساس اسمِ توصیف‌شده صرف می‌شوند. ضمایر در زبان «ما» معمولاً دارای جنسیت (مذکر، مؤنث، یا مکان) هستند؛ اگر جنسیت نامشخص باشد، معنای اسم در بافت کلام معمولاً به یک جنسیت اشاره دارد. برای نمونه، بافتِ مربوط به مؤنث ممکن است شامل کار در خانه باشد، و اگر کنش مربوط به کار خارج از خانه باشد، جنسیت مذکر استنباط می‌شود. ماسایی از «مکان» به عنوان ضمیر شخصی استفاده می‌کند زیرا مکان می‌تواند به تعیین مذکر یا مؤنث بودن کمک کند (یعنی کنشی که در خانه رخ می‌دهد تقریباً همیشه توسط یک زن انجام می‌شود). زمان-نمود-وجه زمان حال در زبان ماسایی شامل کنش‌های عادتی است، مانند «من بیدار می‌شوم» یا «من صبحانه می‌پزم». این متون شامل داستان‌ها، اسطوره‌ها، ضرب‌المثل‌ها، چیستان‌ها، و آوازها (متن ترانه اما بدون موسیقی)، به همراه آداب و رسوم و باورهایی است که به زبان ماسایی شرح داده شده‌اند. جاده.» (#۸) کاربرد مردم ماسای در برابر گسترش زبان‌های اروپایی و همچنین زبان سواحلی در شرق آفریقا ایستادگی کرده‌اند. با این حال، تماس نزدیک با دیگر گروه‌های قومی در شرق آفریقا و ظهور زبان انگلیسی به‌عنوان یک زبان میانجی، منجر به کاهش شمار گویشوران ماسایی شده است. در تانزانیا، رئیس‌جمهور پیشین ژولیوس نایرره، با هدف متحد کردن گروه‌های قومی بسیار متفاوت در تانزانیا، مردم را به پذیرش زبان سواحلی به‌عنوان زبان رسمی، و همچنین انگلیسی برای رقابت در مقیاس جهانی تشویق کرد. اگرچه زبان ماسایی، که اغلب «ما» (Maa) نامیده می‌شود، با وجود هجوم گستردهٔ دستگاه‌های آموزشی انگلیسی و سواحلی، برنامه‌های اقتصادی و موارد دیگر، زنده مانده است، اما شرایط اجتماعی-اقتصادی که مردم ماسای در شرق آفریقا با آن روبرو هستند، آن‌ها و زبانشان را همچنان در جایگاه اقلیتی کم‌نماینده نگه داشته است. به‌ویژه، دستگاه‌های اقتصادی تجاری که ماسایی‌ها برای حفظ شیوهٔ زندگی کوچ‌نشینی خود به آن متکی هستند، به بقای زبان ماسایی، حتی در وضعیت اقلیت آن، وابسته است. با به خطر افتادن زبان، مردم ماسای و یکپارچگی فرهنگی‌شان همچنان در معرض تهدید خواهند بود. وضعیت اقلیتی که این زبان هم‌اکنون با آن روبروست، پیش‌تر نیز آداب سنتی ماسایی را تهدید کرده است. | ## جمع‌بندی | گروه‌های هرچه کمتری از ماسایی‌ها در منطقه به زندگی کوچ‌نشینی ادامه می‌دهند و در عوض ترجیح می‌دهند در جوامعی منسجم یکجانشین شوند تا زبان و دیگر جنبه‌های فرهنگ خود را زنده نگه دارند.