موضوع مقاله: یبنا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یبنا | مقدمه: یبنا که در دوران کتاب مقدس با نام یبنئل یا یبنه، در دوران روم با نام یمنیا و در دوران جنگ‌های صلیبی با نام ابلین شناخته می‌شد، یک محوطه باستان‌شناختی و روستای تخلیه‌شده فلسطینی است. | ## بخش 1: یبنا | این روستا در سال ۱۹۴۸ نزدیک به ۵٬۴۲۰ نفر جمعیت داشت و ۱۵ کیلومتر جنوب غربی رمله قرار گرفته بود. بیشتر ساکنان پس از سقوط القبیبه و زرنوقه در اواخر ماه مه گریختند، اما مردان مسلح به بازگشت وادار شدند. یبنا از نظر تاریخ یهود پس از کتاب مقدس اهمیت بسزایی دارد؛ زیرا محل شورای جمنیا بود که زادگاه یهودیت خاخامی شمرده می‌شود. همچنین در تاریخ جنگ‌های صلیبی به عنوان خاستگاه دودمان ابلین جایگاه ویژه‌ای دارد. نام‌ها در بسیاری از ترجمه‌های انگلیسی کتاب مقدس، این مکان با نام یاونه یا یبنه شناخته می‌شود. در دوران باستان نام آن یمنیا بود؛ صلیبیان آن را ابلین می‌نامیدند و پیش از ۱۹۴۸ با نام یبنا شناخته می‌شد. جغرافیا روستای یبنا در دشت ساحلی قرار داشت و نزدیک به ۷٫۵ کیلومتر از دریای مدیترانه فاصله داشت. روستا در شبکه ارتباطی مهمی قرار گرفته بود: جاده یافا–غزه از میان آن می‌گذشت و ایستگاه راه‌آهن خط رمله–غزه نیز در آن دایر بود. عصر برنز و آهن کاوش‌های نجات‌بخشی که در سال ۲۰۰۱ از سوی سازمان باستان‌شناسی اسرائیل در پای شمالی تل انجام شد، چندین گور را آشکار ساخت که بیشتر آنها به اواخر عصر آهن و یکی از آنها به اواخر عصر برنز تعلق داشت. پس از الکساندر یانائوس حکومت شهر به یهودیه منتقل شد و جمعیت یهودی بزرگی در آن ساکن گردید. هرود بزرگ پس از مرگش آن را به خواهرش سالومه واگذاشت و سالومه نیز آن را به امپراتور آگوستوس بخشید. آگوستوس آن را به عنوان ملک خصوصی امپراتوری اداره کرد و این وضعیت دست‌کم یک سده ادامه یافت. در جریان نخستین جنگ یهود-روم، پس از سرکوب شورش در جلیل، ارتش روم به فرماندهی وسپاسیان بر یمنیا و اشدود تاخت و هر دو شهر را تصرف کرد و پادگان‌هایی در آنها مستقر ساخت. بر پایه سنت خاخامی، تنا یوحنان بن زکای و شاگردانش در آغاز جنگ به یمنیا پناه بردند؛ یوحنان که دریافته بود اورشلیم در آستانه سقوط است از شهر گریخت و از وسپاسیان خواست تا اجازه سکونت و آموزش در یبنه را بدهد. | ## بخش 2: یبنا | پس از سقوط اورشلیم، مدرسه او کارکرد سنهدرین بازسازی‌شده را بر عهده گرفت و از آنجا یهودیت خاخامی پدید آمد. شراب یبنا چنان اهمیتی داشت که امپراتور یوستینوس دوم در سال ۵۶۶ میلادی هنگام جشن تاج‌گذاری خود آن را بر سر سفره نهاد. مورخ سده نهم یعقوبی نوشت که یبنا شهری کهن بر فراز تپه‌ای بوده و سامری‌ها در آن می‌زیسته‌اند. شمس‌الدین مقدسی در حدود سال ۹۸۵ نوشت: «یُبنا مسجدی زیبا دارد و انجیر دمشقی نامدار از آنجا می‌آید.» یاقوت حموی نوشت که در یبنا آرامگاهی هست که گفته می‌شود متعلق به ابوهریره از اصحاب پیامبر است. خاندان ابلین (دودمان ابلین) در پادشاهی اورشلیم و سپس در پادشاهی قبرس نقشی برجسته ایفا کرد. کاوش‌های نجات‌بخشی در غرب تل، گنجینه‌ای از ۵۳ سکه صلیبی سده‌های دوازدهم و سیزدهم را آشکار ساخت. ابلین نخست در اواخر ۱۱۷۷ به دست صلاح‌الدین ایوبی غارت شد، اما اندکی پس از آن لشکر صلاح‌الدین در نبرد مونتگیسارد شکست خورد. بنیامین تطیلی (۱۱۳۰–۱۱۷۳) یمنیای نویسندگان کلاسیک را با ابلین صلیبیان یکی دانسته و فاصله آن را سه فرسنگ از یافا و دو فرسنگ از اشدود نوشته‌است. در دوران سلطنت ممالیک (سده‌های سیزدهم تا شانزدهم)، یبنا ایستگاهی کلیدی در جاده قاهره–دمشق و مرکز زندگی مذهبی و اقتصادی منطقه بود. مناره تاکنون برجاست اما مسجد (کلیسای پیشین صلیبی) در سال ۱۹۵۰ به دست ارتش اسرائیل ویران شد. آرامگاه ابوهریره در یبنا، یک مقام (زیارتگاه)، «یکی از زیباترین آرامگاه‌های گنبددار فلسطین» توصیف شده‌است. پس از تصرف یبنا در ۱۹۴۸، یهودیان سفاردی آن را آرامگاه خاخام گملیئل یبنه‌ای دانستند. در دفترهای مالیاتی عثمانی سال ۱۵۹۶، این روستا در ناحیه غزه از لوای غزه ثبت شده و ۱۲۹ خانوار (نزدیک به ۷۱۰ نفر) داشت که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیاتی ثابت به میزان ۲۵ درصد بر محصولاتی چون گندم، جو، کنجد، میوه و نیز بز، کندوی عسل و تاکستان می‌پرداختند؛ مجموع آن ۳۴٬۰۰۰ آقچه بود. | ## بخش 3: یبنا | ویلیام تامسون، مبلّغ آمریکایی که در ۱۸۳۴ از یبنا دیدن کرد، آن را روستایی بر فراز تپه با ۳٬۰۰۰ ساکن مسلمان توصیف کرد که به کشاورزی اشتغال داشتند. فهرست روستایی عثمانی در ۱۸۷۰ جمعیت یبنا را ۱٬۰۴۲ نفر در ۳۴۸ خانه ثبت کرد، هرچند تنها مردان بزرگ‌سال شمرده شده بودند. در ۱۸۸۲ بررسی غرب فلسطین (صندوق اکتشاف فلسطین) یبنا را روستایی بزرگ و نیمه‌سنگی بر فراز تپه توصیف کرد که درختان زیتون و کشت ذرت در شمالش و باغ‌ها در نزدیکی‌اش قرار داشت. در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت به ۳٬۶۰۰ نفر رسید که به‌جز هفت مسیحی، دو یهودی و یک بهائی، همه مسلمان بودند و در ۷۹۴ خانه زندگی می‌کردند. ساکنان یبنا افزون بر دشت‌های آبرفتی حاصلخیز، پهنه شنزارهای پشتِ روستا (ریمال یبنا) را نیز کشت می‌کردند. با وجود آنکه این زمین‌ها در قانون ارضی عثمانی غیرقابل‌کشت طبقه‌بندی شده بود، روستاییان با همکاری کوچ‌نشینان باغ‌های انجیر، تاکستان و کشتزارهای فصلی میان تپه‌های شنی پدیدآوردند. اصلاحات ثبت‌زمین و مالیاتی بریتانیا در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ این روند را شتاب بخشید و تا دهه ۱۹۴۰ کشاورزان محلی توانستند نزدیک به ۱۰ درصد شنزار را به زمین بارور دگرگون سازند. در ۱۹۴۱ کیبوتص یبنه در نزدیکی روستا توسط پناهندگان آلمانی بنیان نهاده شد و در ۱۹۴۶ روستای جوانان گیوات واشینگتن برپا گردید. اما مورخ اسرائیلی بنی موریس می‌نویسد که نیروهای اسرائیلی روستا را در ۴ ژوئن در چارچوب مرحله دوم عملیات باراک تصرف کردند: «پس از توپ‌باران خمپاره‌ای و درگیری با مردان و زنان عرب که آنها نیز سرانجام رانده شدند». روایت «تاریخ جنگ استقلال» اسرائیل اما متفاوت است و می‌گوید ساکنان از دیدن نیروهای اسرائیلی به هراس افتادند و روستا را بی‌نبرد رها کردند. مردان مسلح به بازگشت وادار شدند اما در نهایت در ۵ ژوئن ارتش اسرائیل باقی‌مانده ساکنان را اخراج کرد. پس از تخلیه، چندین شهرک یهودی بر زمین‌های یبنا بنا شد از جمله یبنه (۱۹۴۱)، بیت رابان (۱۹۴۶)، کفار هناگید (۱۹۴۹)، بیت گملیئل (۱۹۴۹) و بن‌زکای (۱۹۵۰). | ## جمع‌بندی | آرامگاه (مقام) نیز باقی مانده و دست‌کم دو خانه از خانه‌های پیشین در بهره‌برداری خانواده‌های یهودی و یک خانه در بهره‌برداری خانواده‌ای عرب قرار دارد.