موضوع مقاله: کشتار اتوبوس بیروت ۱۹۷۵ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کشتار اتوبوس بیروت ۱۹۷۵ | مقدمه: کشتار اتوبوس بیروت ۱۹۷۵ (به عربی: ) که با نام‌های رویداد عین الرمانه و یکشنبه سیاه نیز شناخته می‌شود، نام مجموعه‌ای از درگیری‌های مسلحانه کوتاه‌مدت میان نیروهای فالانژیست (کتائب) و عناصر فلسطینی در خیابان‌های مرکزی بیروت است که به‌طور گسترده به‌عنوان جرقه آغاز جنگ داخلی لبنان در نیمه دهه ۱۹۷۰ شناخته می‌شود. | ## بخش 1: کشتار اتوبوس بیروت ۱۹۷۵ | در پی تیراندازی مهاجمان ناشناس به کلیسایی در عین الرمانه که چهار کشته بر جای گذاشت، شبه‌نظامیان حزب کتائب اتوبوسی را که فلسطینیان هوادار جبهه آزادی‌بخش عرب و هم‌پیمانان لبنانی‌شان را حمل می‌کرد به کمین کشیدند و ۲۷ تن از سرنشینان را کشتند و ۱۹ تن را زخمی کردند. این کشتار موجب شعله‌ور شدن درگیری‌های فرقه‌ای گسترده در سراسر لبنان شد و سرانجام به جنگ داخلی پانزده‌ساله‌ای انجامید که جان بیش از ۶۰٬۰۰۰ تن را گرفت. صبح روز ۱۳ آوریل ۱۹۷۵، در مقابل کلیسای نوتردام دو لا دلیورانس در محله عین الرمانه در بیروت شرقی که ساکنانش عمدتاً مارونی بودند، درگیری میان چند چریک مسلح سازمان آزادی‌بخش فلسطین که سوار بر خودرویی در حال عبور بودند و طبق رسم معمول تیراندازی هوایی می‌کردند و گروهی از شبه‌نظامیان یونیفرم‌پوش نیروهای انتظامی کتائب درگرفت.O'Ballance, Civil War in Lebanon (1998), p. شبه‌نظامیان کتائب که ترافیک را در مقابل کلیسای تازه تقدیس‌شده هدایت می‌کردند، تلاش کردند مسیر خودرو را تغییر دهند. چون سرنشینان فلسطینی از تغییر مسیر سرباز زدند، درگیری فیزیکی رخ داد و شبه‌نظامیان به راننده فلسطینی خودرو شلیک کردند. این محافظان از اعضای همراهان پیر جمیل، رهبر نیرومند حزب فالانژیست راست‌گرا بودند. بنا بر منبع فرانسوی، پیر جمیل پیش از پایان مراسم کلیسا را ترک کرده بود و در زمان تیراندازی حضور نداشت، اما بعدها ادعا کرد که در لحظه تیراندازی حاضر بوده است. در همان حال، در بخش‌های غربی عمدتاً مسلمان‌نشین شهر، گروه‌های فلسطینی نیز همین کار را انجام دادند. بر پایه منبع فرانسوی، سرنشینان اتوبوس شامل زنان و کودکان بودند و بیشتر خودروهای کاروان مسیر دیگری را در پیش گرفته بودند، اما این اتوبوس از کوتاه‌ترین راه یعنی عین الرمانه عبور کرد. | ## بخش 2: کشتار اتوبوس بیروت ۱۹۷۵ | هنگامی که اتوبوس از کوچه‌های تنگ عبور می‌کرد، گروهی از شبه‌نظامیان کتائب آن را به کمین کشیدند. یک شمارش دیگر از ۲۲ کشته (ده فلسطینی، ده لبنانی، یک سوری و یک عراقی) و ۱۲ زخمی سخن می‌گوید. نخست‌وزیر تازه منصوب لبنان، رشید الصلح مسلمان سنی، بیهوده کوشید تا هرچه زودتر اوضاع را آرام کند. او شامگاه روز پس از کشتار، دسته‌ای از ژاندارمری نیروهای امنیت داخلی را به عین الرمانه فرستاد که شماری از مظنونان را بازداشت کردند. افزون بر این، نخست‌وزیر صلح تلاش کرد بر پیر جمیل رئیس حزب فالانژیست فشار آورد تا شبه‌نظامیان کتائب مسئول کشتن راننده فلسطینی را به مقامات تحویل دهد. او سپس هیئتی فالانژیست را برای آزادی مظنونان بازداشت‌شده فرستاد و اعلام کرد که افراد دخیل در رویداد تنها از خود دفاع کرده‌اند و هیچ اتهامی نمی‌تواند علیه آنان مطرح شود. با گسترش خبر کشتار، درگیری‌های مسلحانه میان گروه‌های چریکی فلسطینی و دیگر شبه‌نظامیان مسیحی در سراسر پایتخت لبنان شعله‌ور شد. جنجال‌ها و اختلاف روایت‌ها زنجیره رویدادهایی که به تیراندازی کلیسای عین الرمانه و «کشتار اتوبوس» آوریل ۱۹۷۵ انجامید، از پایان جنگ داخلی در سال ۱۹۹۰ تاکنون موضوع گمانه‌زنی‌های فراوان و بحث‌های پرشور در لبنان بوده است. درباره حمله به اتوبوس فالانژیست‌ها حمله به اتوبوس را دفاع از خود توصیف کرده و بر این نکته پافشاری کرده‌اند که اتوبوس نیروهای مسلح تقویتی جبهه آزادی‌بخش عرب را حمل می‌کرد که در حال تیراندازی بودند. | ## بخش 3: کشتار اتوبوس بیروت ۱۹۷۵ | بیشتر روایت‌های سازمان آزادی‌بخش فلسطین این نسخه را رد کرده و سرنشینان اتوبوس را خانواده‌های غیرنظامی قربانی حمله‌ای بی‌دلیل دانسته‌اند، نه چریک‌های مسلح. درباره هویت عاملان حمله به کلیسا ابو ایاد، یکی از مقامات بلندپایه سازمان آزادی‌بخش فلسطین، بعدها پیشنهاد کرد که این رویداد مسئولیت فالانژیست‌ها نبوده بلکه تحریکی عمدی از سوی حزب ملی لیبرال بوده است؛ حزبی محافظه‌کار و عمدتاً مسیحی به رهبری رئیس‌جمهور پیشین کمیل شمعون.Abu Iyad, My Home, My Land (1981), p. با این حال هیچ‌یک از این روایت‌ها هرگز با مدارک قانع‌کننده پشتیبانی نشد و بسیاری به تردید افتادند که آیا جبهه خلق برای آزادی فلسطین واقعاً مسئول حمله نخستین به کلیسا بوده است یا نه. شواهد تازه‌ای که در اواخر دهه ۱۹۹۰ پدیدار شد، ظاهراً تأیید می‌کرد که مهاجمان فدائیان فلسطینی نبودند بلکه اعضای حزب سوسیال ناسیونالیست سوری بودند؛ سازمانی لبنانی راست‌گرا، فرافرقه‌ای و پان‌سوری. تیراندازان حزب سوسیال ناسیونالیست سوری که در تیراندازی آوریل ۱۹۷۵ دست داشتند هرگز دستگیر نشدند و ظاهراً بدون بر جای گذاشتن ردی ناپدید شدند. سرنوشت لاشه اتوبوس اتوبوس مورد حمله در سال ۲۰۱۱ میلادی پیدا شد؛ صاحب آن لاشه اتوبوس را در همان وضعیت نگه‌داری کرده بود. همان سال سازمان مردم‌نهاد لبنانی «اُمام» که آرشیوهایی از گذشته لبنان گردآوری می‌کند، آن را به نمایش گذاشت. | ## جمع‌بندی | به مناسبت پنجاهمین سالگرد جنگ داخلی در سال ۲۰۲۵، این اتوبوس در موزه نابو به نمایش درآمد.