موضوع مقاله: پروتکل لیتوینوف | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پروتکل لیتوینوف | مقدمه: پروتکل لیتوینوف نام رایج یک معاهده صلح بین‌المللی است که در ۹ فوریه ۱۹۲۹ در مسکو منعقد شد. | ## بخش 1: پروتکل لیتوینوف | این معاهده به افتخار ماکسیم لیتوینوف، دیپلمات ارشد شوروی که مذاکرات مربوط به این معاهده را پیش می‌برد، نام‌گذاری شده است. یکی از مفاد اصلی این معاهده، اجرای فوری پیمان بریان-کلوگ توسط کشورهای امضاکننده بود. در واقع کشورهای عضو این معاهده رسماً اعلام می‌کردند که از جنگ به عنوان بخشی از سیاست خارجی ملی، صرف‌نظر می‌کنند. نام رسمی پروتکل لیتوینوف که در جامعه ملل به ثبت رسید، «پروتکل لازم‌الاجرا شدن فوری معاهده پاریس مورخ ۲۷ اوت ۱۹۲۸، درخصوص صرف‌نظر از جنگ به عنوان ابزار سیاست ملی» بود. اولین امضاکنندگان پروتکل لیتوینوف عبارت بودند از شوروی، لهستان، لتونی، استونی و رومانی. چهار کشور دیگر مدتی بعد رسماً به این پیوستند: لیتوانی، فنلاند، ترکیه و پرشیا (ایران). چیچرین پیمان مذکور را یک سند بی‌فایده و پروپاگاندایی تلقی می‌کرد که برای سرپوش گذاشتن بر یک دستور کار پنهان و تهاجمی تهیه شده است. | ## بخش 2: پروتکل لیتوینوف | در اواخر سال ۱۹۲۷، مکاتبات بین هیئت‌های دیپلماتیک فرانسه و ایالات متحده، به سمت تدوین معاهده‌ای بین‌المللی حرکت کرد که به موجب آن کشورهای امضاکننده اعلام کنند که از استفاده از جنگ به عنوان ابزاری برای سیاست خارجی چشم‌پوشی و خودداری خواهند کرد.E.H. کلوگ وزیر امور خارجه آمریکا و آریستی بریان وزیر امور خارجه فرانسه) در پاریس به امضا رسید. در داخل دولت کمونیستی اتحاد جماهیر شوروی اختلافاتی بر سر پیمان بریان-کلوگ وجود داشت و قدرت‌های سرمایه‌داری پشت این پیمان هم شوروی را چندان در روند مذاکرات پیمان بازی نمی‌دادند. مقاله‌ای در روزنامه دولتی شوروی به نام ایزوِستیا مشخصاً به کلوگ (وزیر خارجه آمریکا ) و حمایت عمومی و مستمر او از دکترین مونرو و تجویز این دکترین برای اقدام نظامی توسط ایالات متحده علیه «هر قدرتی در جهان» که آن را نقض کند، اشاره کرد. کمیسر امور خارجه شوروی، گئورگی چیچرین، به شدت از اینکه به شوروی اجازه نداده‌اند در روند مذاکرات پیمان شرکت فعال داشته باشد انتقاد می‌کرد. در تابستان ۱۹۲۸، برای ناظران سیاست خارجی مشخص شده بود که شوروی فعالانه به دنبال جایی بر سر میز مذاکره معاهده پاریس است. در ۲۹ اوت، مجمع کمیته اجرایی مرکزی شوروی (TsIK) مصوبه‌ای رسمی برای پذیرش پیمان را به تصویب رساند - نتیجه‌ای که لیتوینوف یک روز بعد به کارگزاران کمیسیون صلح اطلاع داد. | ## بخش 3: پروتکل لیتوینوف | در سرمقاله رسمی روزنامه دولتی ایزوِستیا به تاریخ ۷ سپتامبر ۱۹۲۸، دولت شوروی اعلام کرد که «به منظور اشاره به عدم کفایت تعهدات پیشنهادی و تقاضای گسترش این تعهدات به گونه‌ای که حقیقتاً از صلح حفاظت شود» به پیمان پاریس پیوسته است و این اهداف را تنها با «کار مثبت و مثمرثمر در زمینه خلع سلاح» می‌توان محقق کرد.Izvestiia, Sept. این آرزوها خیلی زود به ناکامی کشیدند زیرا روند تصویب معاهده توسط امضاکنندگان خوب پیش نرفت. چهار ماه پس از امضای معاهده، هیچ‌یک از امضاکنندگان آن را به طور رسمی تصویب نکرده بودند. در ۲۹ دسامبر ۱۹۲۸، لیتوینوف پیشنهاد کرد که یک پروتکل اضافی به معاهده پاریس الحاق شود تا به موجب آن، این معاهده در روابط دوجانبه شوروی با دشمن تاریخی‌اش لهستان و بخش تازه‌استقلال‌یافته امپراتوری روسیه یعنی لیتوانی، لازم‌الاجرا شود. دولت شوروی با این پیشنهاد لهستان موافقت کرد تا بدینوسیله روند تصویب معاهده پاریس را تسریع کند. این پیشنهاد به کشورهای دیگر از جمله لتونی، استونی، فنلاند، پرشیا (ایران) و ترکیه نیز اطلاع داده شد. | ## جمع‌بندی | امضا کردن لتونی در ۵ مارس ۱۹۲۹، استونی در ۱۶ مارس ۱۹۲۹ و دولت‌های لهستان و رومانی در ۳۰ مارس ۱۹۲۹ این سند را به تصویب رساندند.