موضوع مقاله: گیش ژاپنی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گیش ژاپنی | مقدمه: گیش ژاپنی (نام علمی: Trachurus japonicus) که با نام‌های گیش‌ماهی ژاپنی و «ماهی خال‌خالی اسبی ژاپنی» نیز شناخته می‌شود، گونه‌ای است که در انگلیسی به دلیل شباهت به ماهی خال‌خالی (ماکرل) نام‌گذاری شده است، اما در واقع به تیره گیش‌ماهیان (شامل گیش‌ها، پرستوماهی‌ها و گیش‌های یال‌افشان) تعلق دارد. | ## بخش 1: گیش ژاپنی | بیشترین طول گزارش شده برای این ماهی ۵۰ سانتی‌متر و طول معمول آن ۳۵ سانتی‌متر است. این ماهی در اطراف سواحل ژاپن، به جز جزیره اوکیناوا، معمولاً در بسترهای شنی به عمق ۵۰ تا ۲۷۵ متر یافت می‌شود. خوراک آن‌ها عمدتاً سخت‌پوستان کوچک مانند پاروپایان، و همچنین میگو و ماهی‌های کوچک است. این نام معمولاً به خط هیراگانا نوشته می‌شود؛ اگرچه برای آن یک کانجی (鯵・鰺) نیز وجود دارد، اما استفاده از آن رایج نیست. در آشپزی کره‌ای، این ماهی «جون‌گانگ‌ئی» (전갱이) نامیده می‌شود و گونه پیش‌فرضی است که در کره با این نام شناخته می‌شود. این ماهی معمولاً به صورت کباب شده یا سرخ شده با نام «جون‌گانگ‌ئی گویی» (전갱이 구이) طبخ می‌گردد. در میان غذاهای ویژه آشپزی ججو، سوپ «گاک‌جگی-گوگ» (각재기국) قرار دارد که نام آن از واژه معادل این ماهی در زبان ججویی گرفته شده است. توصیف گیش ژاپنی ماهی کوچکی با میانگین طول بین ۱۳ تا ۴۰ سانتی‌متر است و بیشترین اندازه ثبت‌شده برای آن ۵۰ سانتی‌متر می‌باشد. رنگ پشت آن آبی مایل به خاکستری و زیر شکمش نقره‌ای است و لکه‌ای سیاه روی آب‌شش‌ها دارد. باله‌های پشتی و سینه‌ای تیره‌رنگ هستند، در حالی که باله‌های شکمی و مخرجی کم‌رنگ می‌باشند. یکی از ویژگی‌های اصلی متمایزکننده گیش ژاپنی، باله دمی زرد روشن آن است که در مقایسه با رنگ‌بندی بقیه گونه‌ها کاملاً به چشم می‌آید. پولک‌های آن مشابه دیگر گونه‌های این تیره است؛ به این صورت که در جهت افقی متراکم و در جهت عمودی زبر هستند و در میانهٔ پولک خمیدگی وجود دارد تا از انحنای بدن جانور پیروی کند. پولک‌های نیمه جلویی بدن این انحنا را دارند، در حالی که پولک‌های نیمه عقبی صاف هستند و پولک‌های بین این دو بخش نوک‌تیز می‌باشند. ستون مهره‌های این گونه شامل ۱۴ مهره متصل به باله پشتی و ۱۰ مهره دیگر در بخش زیرین جانور است که همگی دارای برجستگی‌های ظریفی هستند؛ ویژگی‌ای که در دیگر گونه‌های سرده Trachurus مشترک است. باله پشتی به دو بخش تقسیم شده است: مجموعه جلویی شامل هشت خار استخوانی و مجموعه پشتی دارای یک خار استخوانی و ۲۵ تا ۲۷ شعاع نرم (بسته به اندازه ماهی) است. باله دمی در کناره این ماهی ساختار بسیار پیچیده‌تری به طول حدود ۱۲ سانتی‌متر با مجموعه‌ای از ۶ استخوان، بیش از ۲۰ شعاع نرم رو به بیرون و ۶ ماهیچه کنترل‌کننده حرکت دارد. باله مخرجی از مجموعه‌ای شامل ۳ خار و ۲۶ تا ۳۰ شعاع نرم منشعب از آن‌ها تشکیل شده است. آرواره گیش ژاپنی دارای بخش پایینی برآمده است و با ۴ بخش مجزا از دندان‌های مخروطی کوچک با نوک‌های خمیده به سمت داخل پوشیده شده که با حرکت به سمت عقب آرواره بزرگ‌تر می‌شوند. اگرچه این مناطق محل‌های اصلی تجمع جمعیت گیش ژاپنی هستند، اما آن‌ها در جنوب ژاپن، کره و در اقیانوس آرام در سواحل جنوب شرق آسیا، عمدتاً در تایوان نیز یافت می‌شوند. این مکان‌ها عمدتاً بسته به دمای آب تغییر می‌کنند و بنابراین با فصل‌ها دگرگون می‌شوند؛ به طوری که در ماه‌های سردتر، تراکم گیش ژاپنی در دریاهای جنوبی و مرکزی چین بیشتر است. شرایط ایده‌آل برای این گونه بین ۱۵ تا ۲۶ درجه سلسیوس با دمای مطلوب حدود ۲۱ درجه سلسیوس است. | ## بخش 2: گیش ژاپنی | با توجه به اختلاف دمای حدود ۳ تا ۵ درجه سلسیوسی بین مناطق شمالی و جنوبی دریای چین شرقی، کوچ بین این مناطق یک راهبرد بسیار سودمند برای این گونه است، به ویژه در دوران بلوغ. تخم‌ریزی‌گاه‌های بسیاری برای گیش ژاپنی وجود دارد که همگی از جریان کوروشیو برای کوچ به دریاهای ژاپن یا چین شرقی استفاده می‌کنند. تخم‌ریزی‌گاه‌های اصلی در طول آب‌های ساحلی گرم ژاپن قرار دارند و بخش بزرگی از آن‌ها در اطراف منطقه کیوشو و جنوب ژاپن است. تنها تخم‌ریزی‌گاه متمرکز دیگر، آب‌های ساحلی تایوان است که آن هم از جریان کوروشیو برای حرکت به سمت دریاهای چین شرقی و ژاپن بهره می‌برد. انتقال نوزادان از این تخم‌ریزی‌گاه می‌تواند تا ۴۰ روز طول بکشد، در حالی که نوزادان متولد شده در اطراف آب‌های ساحلی ژاپن ممکن است تا ۲ ماه زمان ببرند تا به دریای چین شرقی برسند. مناطق جنوبی و مرکزی دریای چین شرقی به دلیل آب‌های گرم‌تر، مناطق اصلی یافتن نوزادان گیش ژاپنی هستند. این دمای بالاتر اجازه نرخ بقای بیشتری را به ماهی‌های در حال رشد می‌دهد؛ ۸۰ تا ۹۵٫۸ درصد از تمام گیش‌های ژاپنی یافت شده در جنوب دریای چین شرقی، نوزاد (نابالغ) هستند. از آنجایی که نوزادان برای رشد و بقا به دمای بالای ۱۹ درجه سلسیوس نیاز دارند، پراکندگی عمودی نیز بسیار مهم است و در سنین مختلف گونه تغییر می‌کند. نوزادان زیر یک سال در هیچ‌کجای اعماق بیش از ۵۰ متر یافت نمی‌شوند و در محدوده عمق ۲۰ تا ۵۰ متر به دلیل دمای بالاتر شکوفا می‌شوند. زیست‌شناسی و بوم‌شناسی چرخه زندگی چرخه زندگی گیش ژاپنی در اواخر زمستان آغاز می‌شود و تمایل به تخم‌ریزی در اواخر آوریل تا اوایل ژوئیه دارند، یعنی زمانی که دمای آب شروع به افزایش می‌کند و به لاروها و نوزادان اجازه رشد می‌دهد. تخم‌ها قطری بین ۰٫۸۷ تا ۰٫۹ میلی‌متر با یک گویچه چربی قهوه‌ای روشن به قطر ۰٫۱۷ تا ۰٫۲۲ میلی‌متر دارند که زرده تخم را تشکیل می‌دهد. مکان تخم‌ریزی توسط عوامل متعددی از جمله بهره‌وری گیاه‌شناورها و توانایی مهاجرت، اما در درجهٔ نخست توسط دما تعیین می‌شود. تخم‌ها از نوع پلاژیک (میان‌دریازی) هستند، بنابراین در دریای باز به صورت آزاد شناور می‌مانند و در مرحله لاروی نیز به همین صورت ادامه می‌دهند. لاروها پس از خروج از تخم ۲٫۳ تا ۲٫۵ میلی‌متر طول دارند و کیسه زرده را تا فراتر از حاشیه جلویی سر حمل می‌کنند. این وضعیت تا روز چهارم پس از خروج از تخم که کیسه زرده کاملاً جذب می‌شود، ادامه می‌یابد. رشد به مدت ۲۹ روز پیش از رسیدن به مرحله نوزادی ادامه می‌یابد؛ در این مرحله شعاع‌ها و باله‌های پشتی، شکمی و مخرجی شکل می‌گیرند و بدن تا حدود ۱۰ تا ۱۳ سانتی‌متر کشیده می‌شود. در طول مراحل نوزادی، پوسته‌ها و پولک‌ها و همچنین باله‌های سینه‌ای و دمی به‌طور کامل رشد می‌کنند تا در حدود ۶۰ روز پس از خروج از تخم به بلوغ کامل رسیده و به میانگین طول حدود ۳۵ سانتی‌متر دست یابند. تغذیه گیش ژاپنی در دوران نوزادی و مراحل رشد خود عمدتاً از زئوپلانکتون‌ها (جانورشناورها)، جلبک دریایی و مواد شناور تغذیه می‌کند. در دوران بلوغ، از طیف بسیار گسترده‌تری از گونه‌ها تغذیه می‌کند، اگرچه خوراک اصلی آن را پاروپایان تشکیل می‌دهند که سخت‌پوستان کوچکی به اندازه ۱ تا ۲ میلی‌متر هستند. این گونه معمولاً در دسته‌های بزرگ شکار می‌کند، اما در مورد ماهی‌هایی که در آب‌سنگ‌ها ساکن هستند، مشاهده شده است که برای تغذیه و همزیستی، عروس دریایی را همراهی می‌کنند. عروس‌های دریایی بخشی از رژیم غذایی گیش نیستند، بلکه ماهی‌ها از آن‌ها به عنوان روشی برای جمع‌آوری غذا و راهی برای پنهان شدن از شکارچیان در زمانی که بخشی از یک دسته بزرگ نیستند، استفاده می‌کنند. | ## بخش 3: گیش ژاپنی | تهدیدها در مراحل لاروی و نوزادی، اصلی‌ترین تهدید برای گیش ژاپنی ماهی‌های بزرگ‌تری هستند که از این ماهی‌های در حال رشد و آسیب‌پذیر تغذیه می‌کنند، چرا که آن‌ها فاقد توانایی جابه‌جایی سریع یک ماهی بالغ هستند. در بزرگسالی، گیش توسط سایر گونه‌های میان‌دریازی مانند ماهی تن، شیرهای دریایی، کوسه‌ها و دلفین‌ها شکار می‌شود. علاوه بر این، پرندگان دریایی تهدید بزرگی برای هر دو گروه نوزاد و بالغ محسوب می‌شوند، زیرا نوزادان نزدیک به سطح آب می‌مانند و بالغ‌ها نیز گاهی برای تغذیه به آب‌های کم‌عمق می‌روند. به دلیل ماهیگیری بی‌رویه و بهره‌کشی از جمعیت‌های وحشی گیش ژاپنی و نقش مهم آن‌ها در دستگاه‌های زیستی اقیانوس، محدودیت‌های صید سالانه از سال ۱۹۹۷ اعمال شده است. این محدودیت باعث کاهش شدید بازدهی صید از ۵۵۰٬۰۰۰ تن در سال به بین ۲۱۰٬۰۰۰ تا ۳۳۰٬۰۰۰ تن در سال شده است. بیشتر ماهی‌هایی که در سطح جهانی به صورت تجاری و برای خوراک استفاده می‌شوند از طبیعت صید می‌گردند و تنها درصد کمی از طریق تولیدات آبزی‌پروری پرورش می‌یابند. آبزی‌پروری گیش ژاپنی نیز به همین ترتیب کاهش یافته و اکنون کمتر از ۱۰۰۰ تن در سال تولید می‌شود، در حالی که در اوایل دهه ۱۹۹۰ حدود ۷۰۰۰ تن تولید می‌شد. گیش ژاپنی پس از صید به روش‌های مختلفی استفاده می‌شود و عموماً برای استفاده در غذاهای گوناگون کنسرو شده یا به پودر ماهی تبدیل می‌گردد. در آشپزی کره‌ای نیز گیش به‌طور مشابه به صورت سرخ‌شدهٔ عمیق یا کباب شده و گاهی در سوپ‌ها استفاده می‌شود. حفاظت در دهه ۱۹۶۰، اوج بازدهی صید گیش ژاپنی حدود ۵۵۰٬۰۰۰ تن در سال بود، اما پیش از دهه ۱۹۷۰ این رقم به حدود ۲۰۰٬۰۰۰ تن در سال کاهش یافت که نشانه‌ای از صید بیش از حد بود. در اوایل دهه ۱۹۸۰، کمتر از ۱۰۰٬۰۰۰ تن در سال صید می‌شد و تولید آبزی‌پروری گیش برای جبران این کاهش بازدهی آغاز شد. این کاهش در تولید صید منجر به اعمال محدودیت صید در سال ۱۹۹۷ شد که نرخ صید را در حدود ۲۱۰٬۰۰۰ تا ۳۳۰٬۰۰۰ تن در سال تثبیت کرد. تلاش‌های ویژه‌ای برای حفاظت در تخم‌ریزی‌گاه‌های کلیدی گیش از جمله استان اهیمه و کانال بونگو در میان جزایر جنوبی ژاپن صورت گرفته است. این اقدامات در سال ۲۰۱۳ و در پاسخ مستقیم به کاهش بازدهی صید و حجم بالای صید نوزادان بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۳ وضع شد. علاوه بر این، به دلیل گره خوردن تخم‌ریزی‌گاه‌ها با آب‌های ساحلی ژاپن، تلاش‌هایی توسط شیلات ژاپن برای جلوگیری از بهره‌کشی بی‌رویه از آن‌ها صورت گرفته است. صید گیش گیش‌ها ماهی‌های ورزشی بسیار محبوبی در آب‌های شور هستند و به‌ویژه توسط ماهیگیران ارزشمند شمرده می‌شوند، زیرا معمولاً هنگام صید با قلاب و نخ، مقاومت خوبی از خود نشان می‌دهند. از آنجایی که گیش‌ها ماهی‌هایی شکارچی هستند، ماهیگیری با طعمه مصنوعی (که از طعمه‌های شبیه‌سازی شده برای تقلید از شکار زنده استفاده می‌کند) شکل غالب ماهیگیری ورزشی برای آن‌هاست؛ اگرچه روش‌های سنتی ماهیگیری با طعمه با استفاده از شناور و/یا وزنه (به‌ویژه با طعمه‌های زنده متحرک مانند ماهی‌های طعمه، کریل یا میگو) نیز موفقیت‌آمیز است. توصیه می‌شود هنگام ماهیگیری برای گیش، ماهیگیر(ان) از نخی با مقاومت ۱ تا ۵ پوند استفاده کنند. تبارزایی گیش ژاپنی به تیره گیشان تعلق دارد که خانواده‌ای از پرتوماهی‌ها شامل گیش‌ها، پرستوماهی‌ها و گیش‌های یال‌افشان است. تمام گونه‌های این تیره دارای ۲ یا چند باله پشتی با ۱۵ تا ۳۱ شعاع منشعب از هر یک از باله‌های دمی، مخرجی و پشتی هستند. | ## جمع‌بندی | مشخص شده است که گیش ژاپنی از نظر ژنتیکی به اعضای تیره خال‌خالیان (خانواده‌ای شامل ماهی‌های خال‌خالی، تن، شمشیرماهی و دلفین‌ماهی) شباهت بیشتری دارد.