موضوع مقاله: دیر الشیخ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دیر الشیخ | مقدمه: در دوره مملوکی، دیر الشیخ که پیش‌تر روستایی مسیحی بود، به مرکزی صوفیانه وابسته به خاندان مسلمان پرنفوذی تبدیل شد که شیخ بدرالدین آن را بنیان نهاده بود. | ## بخش 1: دیر الشیخ | بدرالدین در سده سیزدهم میلادی به فلسطین آمد و سرانجام در دیر الشیخ ساکن شد و مریدان و زائران بسیاری را به آنجا جذب کرد. در سده شانزدهم میلادی، دیر الشیخ بخشی از امپراتوری عثمانی شد و جمعیت آن در سال ۱۵۹۶ نزدیک به ۱۱۳ تن برآورد می‌شد. در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین، جمعیت روستا رشد کرد و در سال ۱۹۴۵ به ۲۲۰ تن رسید. دیر الشیخ در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل تخلیه شد و هیچ شهرک یهودی‌نشینی بر زمین‌های آن بنا نشد. امروزه ویرانه‌های آن از جمله زاویه شیخ سلطان بدر به عنوان جاذبه تاریخی و گردشگری باقی مانده‌است. پیشینه دوره مملوکی در دوران مملوکی، دیر الشیخ که خاستگاه آن روستایی مسیحی بود، جایگاه یکی از مشهورترین خاندان‌های محلی شیوخ دینی منطقه شد. او نخست در شعفاط ساکن شد، اما پس از مرگ یکی از دخترانش که آرامگاهش هنوز در آن روستا دیده می‌شود، به سوی غرب کوچید.Petersen, 2001, p. 136 بر پایه گزارش مورخ دوره مملوکی مُجیرالدین العُلَیمی، بدرالدین احتمالاً میان سال‌های ۱۲۲۹ تا ۱۲۴۴ میلادی به فلسطین رسید و سرانجام در دیر الشیخ مستقر شد., pp. 158-159 بر پایه همین منبع، بدرالدین مردی پرفضیلت بود که شهرت نزدیکی به خداوند داشت. او در سال ۱۲۵۳ میلادی (۶۵۰ هجری قمری) درگذشت و در زاویه خود در دیر الشیخ به خاک سپرده شد. | ## بخش 2: دیر الشیخ | با گذشت زمان، ساکنان مسیحی روستا یا ناگزیر به ترک آنجا شدند یا به اسلام گرویدند و دیر الشیخ به روستایی مسلمان‌نشین تبدیل شد. بدرالدین هشت پسر داشت؛ بزرگ‌ترین آنها السید محمد (درگذشته ۱۲۶۴–۱۲۶۵ میلادی / ۶۶۳ هجری قمری) نیز به عنوان راهنما و پیشوا توصیف شده‌است.Ephrat, 2008, p. 159 عبدالعزیز (درگذشته ۱۲۹۶–۱۲۹۷ میلادی / ۶۹۶ هجری قمری)، پسر دیگری که به مقام رهبری رسید، به اورشلیم بازگشت و در روستایی ساکن شد که بعدها به نام شرفات شناخته شد؛ این نام به افتخار این خاندان اشراف برگزیده شد. 288 بر پایه دفتر سرشماری عثمانی در سال ۱۵۹۶، روستا ۲۶ خانوار و ۳ مرد مجرد داشت و جمعیت آن نزدیک به ۱۱۳ تن برآورد می‌شد که همگی مسلمان بودند. ساکنان روستا مالیات ثابتی به نرخ ۱۶٫۶٪ بر گندم، جو، زیتون، میوه، کندوهای عسل، بز و تاکستان‌ها می‌پرداختند که مجموع آن ۳۳۰۰ آقچه بود. 35 اما بر پایه روایت محلی، هنگامی که ابراهیم پاشا دسته‌ای برای مصادره زمین‌های دیر الشیخ فرستاد، گروهی از زنبورها به آنان حمله کرد. 125 فهرست روستایی عثمانی در حدود سال ۱۸۷۰ از ۲۸ خانه و ۱۰۱ نفر جمعیت (تنها مردان) خبر می‌دهد.Socin, 1879, p. 288 ولید خالدی، مورخ فلسطینی، بر آن است که ساکنان یا برای مدتی به جای دیگر مهاجرت کرده بودند یا بر اثر همه‌گیری تیفوس که در سال ۱۸۷۴ منطقه را فراگرفت از میان رفته بودند. بنا بر نوشته بالدنسپرگر در سال ۱۸۹۴، شیخ عثمان، نوه مستقیم شیخ بدر، از ۱۸۷۴ تا ۱۸۸۲ بخشی از وقت خود را در ارطاس و بخشی را در دیر الشیخ می‌گذراند. شیخ عثمان که در ۱۸۹۴ مردی نزدیک به ۵۰ سال توصیف شده، عمامه سبز بر سر می‌نهاد که نشانه نسبت او به حسین بن علی بود. | ## بخش 3: دیر الشیخ | 123 دوره قیمومت بریتانیا دیر الشیخ همراه با سراسر فلسطین در سال ۱۹۲۰ پس از تصرف منطقه از عثمانیان به دست بریتانیای کبیر، زیر قیمومت بریتانیا بر فلسطین قرار گرفت. 15 در سرشماری ۱۹۳۱ فلسطین جمعیت آن به ۱۵۶ تن در ۲۶ خانه رسید؛ ۱۴۸ مسلمان، ۷ مسیحی و ۱ یهودی.Mills, 1932, p. بخش‌های گسترده‌ای از زمین‌های شرقی، غربی و شمالی روستا را باغ‌های زیتون پوشانده بود. روستا احتمالاً در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۸ در چارچوب عملیات هَئار به دست تیپ هارئل اسرائیل اشغال شد. هیچ شهرک یهودی‌نشینی بر زمین‌های روستا که در سال ۱۹۴۵ بالغ بر ۶٬۷۸۱ دونوم بود ساخته نشد. شهرک اسرائیلی نِس هَریم در ۱ کیلومتری جنوب غربی محل روستا و بر زمین‌هایی واقع شده که پیش‌تر متعلق به روستای بیت عطاب بود. اندرو پترسن، باستان‌شناس متخصص در معماری اسلامی، در سال ۱۹۹۴ این بنای مقدس را بررسی کرد. پترسن نتیجه گرفت که مجموعه در طول چند سده تکامل یافته، اما کهن‌ترین بخش آن سردابه طاقدار است. این سردابه با ورودی در گوشه جنوب شرقی حیاط، قوس‌های تیزه‌دار دارد که نشان‌دهنده تاریخی سده‌های میانه و احتمالاً صلیبی است. مقام به مرحله دوم ساخت تعلق دارد و احتمالاً اندکی پس از مرگ شیخ بدر در سده سیزدهم ساخته شده‌است. | ## جمع‌بندی | تالار نماز که در گوشه جنوب غربی مجموعه قرار دارد، بزرگ‌ترین بنا بوده و احتمالاً در اواخر دوره مملوکی یا اوایل دوره عثمانی بنا شده‌است.Petersen, 2001, pp.