موضوع مقاله: ادبیات آسامی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات آسامی | مقدمه: ادبیات آسامی مجموعه آثار ادبی شامل شعر، رمان، داستان کوتاه، نمایشنامه، اسناد و دیگر نوشته‌ها به زبان آسامی است. | ## بخش 1: ادبیات آسامی | این ادبیات همچنین آثار ادبی به صورت‌های کهن‌تر این زبان در فرایند تحول آن به شکل امروزی و میراث فرهنگی و سنت‌های آن را دربرمی‌گیرد. میراث ادبی زبان آسامی را می‌توان تا سده‌های نهم و دهم میلادی در ردیابی کرد که نخستین عناصر این زبان در آن‌ها قابل شناسایی است. بانی‌کانتا کاکاتی پیشینه ادبیات آسامی را به سه دوره بزرگ تقسیم کرده‌است: ، آسامی میانه و . ادبیات آسامی از ترجمه و اقتباس متون سانسکریت آغاز شد و در گذر سده‌ها با جنبش نووَیشنَوه، نگارش تواریخ دربار آهوم و سرانجام تأثیر مبلغان مسیحی و دوره نوین به بالندگی رسید. دوره باستان: ادبیات آغازین (۹۵۰–۱۳۰۰ میلادی) نخستین اشاره به زبان آسام در گزارش راهب و جهانگرد نامدار چینی هیون تسیانگ یافت می‌شود. او در سده هفتم میلادی از در دوره فرمانروایی از دیدن کرد و دریافت که زبان این منطقه اندکی با زبان هند میانه تفاوت دارد و توانست تفاوت‌های آوایی موجود در منطقه را شناسایی کند. هرچند خطاهای نظام‌مند در سانسکریت نشان‌دهنده وجود یک در دوره پیش از سده دوازدهم است، نمونه‌های اندکی از این زبان بر جای مانده‌است. ، سروده‌های بودایی سده‌های هشتم تا دهم که برخی از سرایندگان آن‌ها از بودند و زبان آن‌ها پیوندهای نزدیکی با آسامی (و همچنین بنگالی، مایتهیلی و اودیا) دارد، نخستین نمونه‌های ادبیات آسامی شمرده می‌شوند. روح چَریاپَداها در سروده‌های دوره‌های بعدی مانند «دِه‌بیچارور گیت» و دیگر حکمت‌ها بازتاب یافته و برخی از راگاهای آن‌ها به ی سده‌های پانزدهم و شانزدهم راه یافتند. در دوره سده‌های دوازدهم تا چهاردهم، آثار بنگالی رامای پَندیت («سونیا پوران»)، («»)، سوکور مامود («گوپیچَندرار گان»)، دورلَبها مالیک («گوبینداچَندرار گیت») و بَهاوانی داس («مَینامَتیر گان») پیوند دستوری نزدیکی با آسامی دارند و بیان و کاربرد «آدی‌رَسا» در آن‌ها در آثار پنچالی مَنکَر و پیتامبَر نیز دیده می‌شود. پس از این دوره میراث مشترک، ادبیاتی کاملاً متمایز به زبان آسامی سرانجام در سده چهاردهم پدیدار شد. دوره میانه (۱۳۰۰–۱۸۲۶ میلادی) ادبیات پیشاشَنکَری (۱۳۰۰–۱۴۹۰ میلادی) در این دوره دو گونه کنش ادبی شکوفا شد: ترجمه و اقتباس، و سروده‌های گروه‌خوانی. ترجمه‌ها و اقتباس‌ها نخستین نویسنده شناخته‌شده آسامی در این دوره بود که آثار شناخته‌شده‌اش شامل «پرَهلاد چَریتا» و «هَرَ گوری سَمبادا» است. داستان «پرَهلاد چَریتا» از گرفته شده و «هَرَ گوری سَمبادا» افسانه ازدواج هَرَ و گوری و زایش کارتیک را دربرمی‌گیرد. «جَیَدرَتهه‌وَدهه» اثر کَویرَتنه سَرَسوَتی و «سَتیَکی‌پرَوِشا» اثر از آثار برجسته این دوره هستند. ، شاعر دربار ، «بَبهروواهَنَر یودّها» را بر پایه مهابارته، «لَوَ‌کوشَر یودّها» را بر پایه رامایانا و «تامرَدوَجَر یودها» را سرود. برای نمونه، «بَبهروواهَنَر یودّها» اشاراتی به اقلام پادشاهی آهوم دارد و منطقه تقسیم‌نشده بخش لاخیم‌پور را توصیف می‌کند. اثر بزرگ این دوره که تأثیری ماندگار بر جای نهاد، «» سروده به نظم بود که در دربار شاه بَرَهه، مَهامانیکیا، در سده چهاردهم خوانده می‌شد. | ## بخش 2: ادبیات آسامی | از نظر گاهشماری، در میان ترجمه‌های بومی رامایانا از سانسکریت، رامایانای کَندَلی پس از (، سده دوازدهم) و پیش از (، سده پانزدهم) و تلسی‌داس (اَوَدی، سده شانزدهم) جای می‌گیرد. بنابراین، سَپتاکاندا رامایانا نخستین بازسرایی رامایانا به یک زبان هندوآریایی در شبه‌قاره هند به‌شمار می‌رود. زبان ادبی‌ای که این اثر به کار برد تا پیدایش ادبیات نوین در سده نوزدهم، زبان ادبی استاندارد ماند. قالب شعری «پَدا» (۱۴ هجا در هر مصراع) به استانداردی در آثار «کاویا» ی آسامی بدل شد. در همین دوره، ، ریاضیدان نامداری از ، «کیتابَت مَنجَری» (۱۴۳۴) را تألیف کرد که ترجمه لیلاواتی اثر باسکارا دوم به زبان آسامی بود. این کتاب رساله‌ای منظوم دربارهٔ حساب، نقشه‌برداری و دفترداری است و شیوه نگهداری حساب‌ها در بخش‌های گوناگون و طبقه‌بندی انبارهای خزانه سلطنتی را آموزش می‌دهد. سروده‌های گروه‌خوانی سروده‌های گروه‌خوانی که برای شکل رایجی از اجراهای روایی به نام (پیشگام تئاتر و اجراهای نمایشی) ساخته شدند، به آثار «پَنچالی» شناخته شدند. اوجاپالی‌ها از دو سنت پیروی می‌کنند: «بیاه‌گووا» که داستان‌هایی از مهابارته روایت می‌کند و «مَروی» که داستان‌هایی دربارهٔ الهه ماران بازمی‌گوید. شاعرانی چون پیتامبَر، دورگابَر، مَنکَر و سوکَوی نارایَن برای این سروده‌ها شناخته شده‌اند. سهم شَنکَردیو در ادبیات آسامی چندبعدی بود و ژانرهای گوناگون ادبی را دربرمی‌گرفت. دیگر آثار برجسته ادبی او شامل بازسرایی هشت کتاب از «» از جمله «آدی دَشَمه»، «هَریشچَندرَ اوپاخیانه»، «بَهَکتی‌پرَدیپ»، «نیمی‌ناوَسیدّهاسَمبادا»، «بَهَکتی‌رَتناکَرَ»، «آنادی‌پَتَنَ»، و نمایشنامه‌های متعددی چون «چیهنَ یاترا»، «روکمینی هَرَن»، «پَتنی پرَساد»، «کِلی گوپال»، «کوروکشِترَ یاترا» و «شری‌رامَ ویجَیَ» است. شاهکار او «» عمدتاً بر پایه بهاگَوَتَ پورانه نگاشته شده و چون هزار بند (گهوشا) دارد، به «هَزاری گهوشا» نیز شناخته می‌شود. «گورو بَهَتیما»، منظومه‌ای بلند در ستایش استادش شَنکَردیو، نیز از آثار پرآوازه اوست. «بَهَکتی‌رَتناوَلی» اثر دیگر برجسته اوست که بازسرایی آسامی از اصل سانسکریت ویشنوپوری است. از جمله آثار مهم این دوره می‌توان به «مَهیراوَنَ وَدها» و «هَریهَرَ یودّها» از ، ترجمه مهابارته و «گیتا گوویندا» از ، بخشی از نام گهوشا از رَتناکَر کَندَلی و «کومارَ هَرَنَ» از اشاره کرد. تبحر بَهَتَّدیو در دستور زبان و ادبیات سانسکریت و تسلط او بر بهاگَوَتَ لقب «بهاگَوَتَ بَهَتّاچاریَه» را برایش به ارمغان آورد. ادبیات پساشَنکَری (۱۷۰۰–۱۸۲۶ میلادی) همراه با گسترش قدرت و مرزهای پادشاهی آهوم، آثار ادبی غیر از آثار وَیشنَوی‌محور در سده هجدهم رونق یافتند. رَگهوناتهَ مَهانتا از مهم‌ترین چهره‌های این دوره بود که آثار شناخته‌شده‌اش شامل «کَتها رامایانا»، «اَدبهوت رامایانا» و «سَتروُنجَی» همگی بر پایه رامایانا هستند. | ## بخش 3: ادبیات آسامی | ترجمه «» و «» از کَبیراج چَکرَوَرتی، «دهَرمَ پورانه» از کَویچَندرَ دویجَ، «» که به سفارش شاه و ترجمه سوکومار بَرکایتهَ تألیف شد، از آثار مهم این دوره‌اند. در کاخ شاهان آهوم مجموعه‌ای از اتاق‌ها برای نگهداری نسخه‌های خطی، اسناد، نامه‌ها و نقشه‌های سلطنتی وجود داشت که زیر نظر مقام بلندپایه‌ای به نام «گَنددهبیا بَروا» اداره می‌شد. دوره نوین (۱۸۲۶ میلادی–کنون) تواریخ بورَنجی این دوره، دوره تواریخ نثری دربار پادشاهی آهوم است. در دربار آهوم، تواریخ تاریخی نخست به زبان تای‌کادایی اصلی آن‌ها نوشته می‌شد، اما هنگامی که فرمانروایان آهوم زبان آسامی را به عنوان زبان دربار پذیرفتند، نگارش تواریخ به آسامی آغاز شد. این تواریخ یا بورَنجی‌ها از سبک نویسندگان دینی فاصله گرفتند و زبان آن‌ها اساساً نوین بود. تأثیر فرمانروایی بریتانیا بریتانیایی‌ها در سال ۱۸۳۶ زبان بنگالی را پس از اشغال و الحاق آسام به در آسام رسمی کردند. در پی این اقدام، پیشرفت آموزش در آسام نه‌تنها کند بلکه بسیار ناقص ماند و شمار زیادی بنگالی به مدارس آسام آورده شدند. نگارش کتاب‌های درسی آسامی تشویق نمی‌شد و ادبیات آسامی به‌طور طبیعی در رشد خود دچار آسیب شد. پس از یک کارزار پایدار، زبان آسامی در سال ۱۸۷۳ به عنوان زبان ایالتی بازگردانده شد. از آن‌جا که نخستین کنش‌های چاپ و ادبی در آسام شرقی رخ داده بود، گویش شرقی در مدارس، دادگاه‌ها و ادارات معرفی شد و به‌زودی به عنوان آسامی معیار به رسمیت شناخته شد. در دوره‌های اخیر، با رشد گوآهاتی به عنوان مرکز سیاسی و بازرگانی آسام، آسامی معیار از ریشه‌های گویش شرقی خود فاصله گرفته‌است. تأثیر مبلغان مسیحی دوره نوین ادبیات آسامی با انتشار کتاب مقدس به نثر آسامی توسط مبلغان باپتیست آمریکایی در سال ۱۸۱۹ آغاز شد. مبلغان، سیوساگر را مرکز کنش‌های خود قرار دادند و از گویش آن‌جا برای مقاصد ادبی بهره گرفتند. مبلغان نخستین چاپخانه را در سال ۱۸۳۶ در سیوساگر برپا کردند و کاربرد گویش محلی آسامی را برای نگارش آغاز نمودند. در سال ۱۸۴۶ نشریه ماهانه‌ای به نام «» منتشر کردند و در سال ۱۸۴۸، نخستین کتاب دستور زبان آسامی را منتشر ساخت. در گزارش رسمی سال ۱۸۵۳ خود دربارهٔ ایالت آسام، مقام بریتانیایی مافت میلز نوشت: نشریات و رمان‌نویسی در سال ۱۸۸۹ نخستین مجله ادبی آسامی به نام «جوناکی» منتشر شد. در سال ۱۸۹۴ راجانی‌کانتا بُردُلُوی نخستین رمان آسامی به نام «میری‌جیوری» را منتشر کرد. | ## جمع‌بندی | از چهره‌های مهم ادبیات نوین آسامی می‌توان به جیوتی پرَساد آگَروالا، هِم بَروا، آتول چَندرَ هَزاریکا، نالینی بالا دِوی و نَوَکانتا بَروا اشاره کرد.