موضوع مقاله: واژه‌نامه شیلات | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # واژه‌نامه شیلات | مقدمه: واژه‌نامه شیلات فهرستی از اصطلاحات تخصصی است که در شیلات، مدیریت ماهیگیری و علوم شیلاتی به کار می‌رود. | ## بخش 1: واژه‌نامه شیلات | بسیاری از این اصطلاحات در اسناد سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) و مقررات مربوط به منطقه انحصاری اقتصادی کشورها به کار می‌رود. بررسی آکوستیکی – گردآوری نظام‌مند داده‌ها دربارهٔ در دسترس بودن و فراوانی ماهی با بهره‌گیری از صدای زیرآبی (زیست‌آوایی). – روشی برای گردآوری داده‌ها دربارهٔ جابه‌جایی و تراکم ماهیان سطحی از طریق مشاهده چشمی و عکاسی هوایی از هواپیماهای کم‌ارتفاع. رواناب کشاورزی – آب مازاد زمین‌های کشاورزی که اغلب به رودخانه‌ها و سپس به دریا جاری می‌شود و معمولاً سرشار از مواد مغذی، رسوب و مواد شیمیایی کشاورزی است. تولید آلژینات – ماده ژل‌مانندی که از جلبک قهوه‌ای استخراج و در صنعت به‌عنوان غلیظ‌کننده در مواد غذایی و رنگ به کار می‌رود. شکوفایی جلبکی – رشد سریع و بیش‌ازحد جلبک‌ها که معمولاً بر اثر سطح بالای مواد مغذی، به‌ویژه فسفر، رخ می‌دهد. پس از مرگ جلبک‌ها، اکسیژن آب تا حدی کاهش می‌یابد که ماهیان نمی‌توانند زنده بمانند. صنعتگر – کسی که یک پیشه را به‌عنوان شغل دنبال می‌کند، در برابر هنرمند که هنر را برای خودش انجام می‌دهد. ماهیگیری صنعتگری – اصطلاحی که گاهی برای شرح شیوه‌های ماهیگیری تجاری کوچک‌مقیاس یا معیشتی به کار می‌رود، به‌ویژه دربارهٔ گروه‌های قومی ساحلی یا جزیره‌ای که از روش‌های سنتی و بهره می‌گیرند. رودرُو (Anadromous) – ماهیانی که دوره بزرگسالی خود را در اقیانوس می‌گذرانند اما برای تخم‌ریزی به رودخانه‌های آب شیرین مهاجرت می‌کنند. همگرایی جنوبگان – خطی دورتادور قطب جنوب که در آن آب‌های سرد جنوبگانی شمال‌سوی با آب‌های فراجنوبگانی برخورد کرده و در زیر آنها فرومی‌روند و پهنه‌ای با فراچاهش و بهره‌وری زیستی بسیار بالا، به‌ویژه کریل جنوبگان، پدیدمی‌آورند. آبزی‌پروری – پرورش آبزیان آب شیرین و شور شامل نرم‌تنان، سخت‌پوستان و گیاهان آبزی. در دسترس بودن – (۱) نسبتی از جمعیت ماهی که در جایی زندگی می‌کند که امکان صید آن وجود دارد. (۳) اصطلاحی که گاهی برای بیان امکان صید ماهی معین با اندازه معین توسط ابزار معین در حوزه معین به کار می‌رود. ب ماهی طعمه‌ای – ماهیان کوچکی که برای کاربرد به‌عنوان طعمه برای جلب ماهیان شکارچی بزرگ صید می‌شوند. ناحیه ژرف‌دریایی – پهنه اقیانوس باز یا پلاژیک که از ژرفای ۱۰۰۰ تا ۴۰۰۰ متری زیر سطح اقیانوس گسترش می‌یابد. ساحل – لندفرم زمین‌شناختی در کنار بدنه آبی، متشکل از ذرات سست سنگی مانند ماسه، شن، سنگریزه یا خرده‌های صدفی و مرجانی. این روش بیشتر در شناورهای کوچک‌تر برای صید ماهیان پهن‌تن یا میگو در نزدیکی ساحل به کار می‌رود. ناحیه دریابن – ناحیه بوم‌شناختی در پایین‌ترین سطح بدنه آبی مانند اقیانوس یا دریاچه، شامل سطح رسوب و لایه‌های زیرسطحی. شامل جانوران متحرک مانند خرچنگ و حلزون دریایی و جانوران بی‌حرکت مانند مرجان‌ها و اسفنج‌ها. نول‌ماهیان – ماهیان بزرگ شکارچی با نوک شمشیرمانند بلند شامل بادبان‌ماهی، مارلین و شمشیرماهی. زیست‌آوایی – در صوت‌شناسی زیرآبی و آکوستیک شیلاتی، این اصطلاح به پیامد گیاهان و جانوران بر انتشار صوت زیرآبی اشاره دارد، معمولاً در ارتباط با کاربرد فناوری سونار برای برآورد زیست‌توده. نمونه‌ای در شیلات، طول ماهیان یک صیدگاه است که ممکن است دو یا چند قله بازتاب‌دهنده ماهیان با سنین یا گونه‌های مختلف نشان دهد. موفق‌ترین گونه جهان از نظر زیست‌توده ممکن است کریل جنوبگان باشد، با نزدیک به پنج برابر زیست‌توده کل انسان‌ها. – ناحیه‌ای که در آن گذار آشکاری از یک مجموعه زیستگان به مجموعه دیگر رخ می‌دهد، مانند ناحیه‌ای که آب‌های گرمسیری و معتدل درمی‌آمیزند. ماهیان استخوانی – ماهیانی که اسکلت استخوانی دارند و به رده Osteichthyes تعلق دارند؛ در واقع همه ماهیان به‌جز کوسه‌ها، سفره‌ماهیان، اره‌ماهیان، هگ‌ماهیان و لامپری‌ها. پهنه موج‌خیز – پهنه‌ای که در آن امواج سطحی اقیانوس نزدیک‌شونده به ساحل شروع به شکستن می‌کنند، معمولاً در ژرفای ۵ تا ۱۰ متر. بویه‌ها می‌توانند به‌عنوان نشانگرهای موقت برای مشخص‌کردن جایگاه تور یا تله‌های خرچنگ به کار روند. | ## بخش 2: واژه‌نامه شیلات | صید جانبی – برداشت آبزیان و پرندگان دریایی در جریان عملیات ماهیگیری که هدف آن گونه دیگری بوده‌است. پ پشت‌لاک – پوشش محافظ آهکی‌شده روی سطح بالایی جلویی سخت‌پوستان که به‌ویژه در خرچنگ‌ها و لابسترها توسعه‌یافته‌است. د دریارُو (Catadromous) – ماهیانی که دوره بزرگسالی خود را در دریاچه‌ها یا رودخانه‌های آب شیرین می‌گذرانند اما برای تخم‌ریزی به دریا مهاجرت می‌کنند. سرپایان – (از ریشه یونانی به‌معنای «سرپا») جانورانی مانند ماهی‌مرکب و هشت‌پا که بازوهایشان در سر همگرا می‌شود. آب‌بازسانان – گروهی از پستانداران دریایی شامل نهنگ‌ها، دلفین‌ها و خوک‌های دریایی که کامل‌ترین سازگاری با زیست آبزی را دارند. صید جانبی آب‌بازسانان – صید تصادفی گونه‌های غیرهدف آب‌بازسانان توسط شیلات، ناشی از گرفتارشدن در تورها و قلاب‌ها. تغییر اقلیم – دگرگونی در اقلیم کلی زمین یا اقلیم‌های منطقه‌ای در گذر زمان، شامل تغییرات طبیعی و انسان‌ساخت. برای تخم‌ریزهای سالانه، بسیج سالانه افراد جدید به ذخیره یک هم‌دسته یا «کلاس سالانه» تشکیل می‌دهد. حاشیه قاره‌ای – پهنه‌ای از کف اقیانوس که پوسته نازک اقیانوسی را از پوسته ستبر قاره‌ای جدا می‌کند و نزدیک به ۲۸٪ مساحت اقیانوسی را تشکیل می‌دهد. خیز قاره‌ای – بخشی زیر شیب قاره‌ای اما در سمت خشکی جلگه‌های ژرف‌دریایی، با گسترشی تا ۵۰۰ کیلومتر از شیب، متشکل از رسوبات ستبر فروریخته از شیب. فلات قاره – بستر دریا از ساحل تا لبه شیب قاره‌ای، پوشیده از دریاهای نسبتاً کم‌ژرفا و خورها. شیب قاره‌ای – شیبی که معمولاً به‌طور ناگهانی در ژرفای نزدیک به ۲۰۰ متر در لبه بیرونی فلات قاره آغاز و تندتر به‌سوی جلگه ژرف‌دریایی فرومی‌رود. اثر کوریولیس – به‌دلیل چرخش زمین، اجسام آزاد متحرک در نیمکره شمالی به‌راست و در نیمکره جنوبی به‌چپ منحرف می‌شوند. – کسب‌وکارهای کوچک محلی که معمولاً در ماهیگیری با روش‌های سنتی و بازده نسبتاً پایین همراه‌اند. سخت‌پوستان – گروهی از جانوران آب شیرین و شور بدون ستون فقرات، با پاهای بندبند و پوسته سخت کیتینی شامل خرچنگ، لابستر، شاه‌میگو، میگو و کریل. ر تر جمعی دانمارکی – روش ماهیگیری تجاری پرکاربرد با تور ترال کوچک و سیم‌های بلند. پهنه مرده – ناحیه‌ای در اقیانوس یا دریاچه بزرگ که سطح اکسیژن آن بسیار پایین است، اغلب بر اثر پرغذایی. جریان‌های ژرف اقیانوسی – جریان‌هایی در اقیانوس ژرف، همچنین شناخته‌شده به‌نام گردش دماشوری، که با شیب چگالی و دما رانده می‌شوند. ماهی کف‌زی – ماهیانی که در ناحیه کف‌زی زندگی می‌کنند مانند کاد، کفشک‌ماهی و سرخوماهی. فروچاهش – حرکت رو به پایین (فروروی) آب سطحی ناشی از انتقال اکمن ساحلی، جریان‌های همگرا یا افزایش چگالی آب. – لایروب‌هایی طراحی‌شده برای صید صدف، اویستر یا خیار دریایی که توسط در کف دریا کشیده می‌شوند. تور شناور – تور آبشش آویخته از شناورها که چند متر بالای ستون آب را ماهیگیری می‌کند. چون تورهای شناور به کف یا شناور مهار نیستند، گاهی در طوفان گم شده و به تور سرگردان تبدیل می‌شوند. – رشته ماهیگیری با یک یا چند قلاب که با وزنه به‌صورت عمودی در ستون آب نگه داشته و معمولاً روی فلات و شیب قاره‌ای به کار می‌رود. خ خارپوستان – گروهی از جانوران دریایی شامل ستاره‌های دریایی، توتیای دریایی و خیار دریایی که در کف دریاهای ژرف و نیز دریاهای کم‌ژرفا فراوان‌اند. مالکیت فردی سود را بیشینه می‌کند، اما سیاست ورود آزاد معمولاً به حضور ماهیگیران بسیار می‌انجامد تا جایی که سود از هزینه فرصت فراتر نمی‌رود. برون‌دماها – جانورانی که دمای بدن خود را از راه‌های بیرونی مانند نور خورشید یا جریان آب تنظیم می‌کنند. انتقال اکمن – جریان برآیند عمود بر جهت باد و به‌راست آن در نیمکره شمالی و به‌چپ در نیمکره جنوبی. | ## بخش 3: واژه‌نامه شیلات | الکتروفورز – روشی آزمایشگاهی که دانشمندان شیلات با آن نمونه‌های بافتی ماهی را می‌گیرند و پروتئین‌ها را بر پایه تحرک متفاوتشان در میدان الکتریکی جداسازی می‌کنند تا میان گونه‌های هم‌ریخت یا زیرجمعیت‌ها تمایز قائل شوند. ال نینو – دوره‌های بزرگ‌مقیاس و چرخه‌ای (معمولاً سه تا هفت سال) گرمایش و سرمایش اقیانوس در سرتاسر اقیانوس آرام استوایی. اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت درصد گونه‌های در خطر را ۴۰٪ همه زیستواره‌ها برآورد کرده‌است (تا ۲۰۰۶). – درصدی از جمعیت ماهیان رودرُو که همه موانع مسیر مهاجرت شامل فشار صید و شکارچیان را پشت سر گذاشته و به زیستگاه تخم‌ریزی می‌رسند. پای‌رود – بدنه آبی ساحلی نیمه‌بسته با یک یا چند رودخانه ورودی و راه ارتباطی آزاد با دریای باز. پرغذایی – افزایش مواد مغذی شیمیایی (معمولاً ترکیبات نیتروژن یا فسفر) در یک بوم‌سازگان که اغلب به رشد بیش‌ازحد جلبک، کاهش اکسیژن و کاهش جمعیت ماهیان می‌انجامد. ش شیلات پرورشی – صیدگاه‌هایی که در آنها ماهی با روش‌های آبزی‌پروری پرورش داده می‌شود. بارآوری – شمار تخم‌هایی که یک ماهی در هر چرخه زایشی تولید می‌کند؛ ظرفیت بالقوه زایشی یک زیستواره. با این حال، در بافت شیلاتی اصطلاح «ماهی» معمولاً گسترده‌تر به هر جانور قابل‌برداشت آبزی شامل نرم‌تنان، سخت‌پوستان و خارپوستان اطلاق می‌شود. سفر صیادی – معمولاً با شناور انجام می‌شود و از زمان ترک بندر آغاز و با بازگشت یا تخلیه صید پایان می‌یابد. شناور صیادی – هر شناوری که معمولاً برای برداشت آبزیان زنده یا پشتیبانی از آن به کار رود. ناوگان ماهیگیری – مجموعه شناورهای صیادی یک کشور یا بهره‌گیرنده از یک ابزار صید خاص. زمان شست‌وشو – زمان لازم برای جایگزینی همه آب یک پای‌رود یا بندرگاه توسط جریان‌ها و کشند. طول چنگالی – در ماهیان با دم چنگالی، از نوک پوزه تا چنگال دم اندازه‌گیری می‌شود. ماهی طعمه – ماهیان کوچکی که طعمه شکارچیان بزرگ‌تر هستند مانند شاه‌ماهی، آنچوی و کودماهی. اثر بنیان‌گذار – کاهش تنوع ژنتیکی هنگام تأسیس یک پرگانه نوین توسط شماری از افراد که به ناحیه‌ای جدید مهاجرت می‌کنند. غواصی آزاد – غوص بدون دستگاه تنفس برای گردآوری اویستر، حلزون دریایی، مرجان، اسفنج و شاه‌میگو. جبهه – ناحیه‌ای با شیب تند دما یا شوری که گذار میان دو سامانه جریانی یا توده آبی را نشان می‌دهد. جبهه‌ها معمولاً با فعالیت زیستی بالا همراه‌اند و با سنجش از دور ماهواره‌ای پایش می‌شوند. ابزار صید – تجهیزاتی که ماهیگیران هنگام صید به کار می‌برند مانند قلاب، نخ، سنگ، شناور، چوب ماهیگیری، قرقره، طعمه، تور، نیزه و تله. شارش ژن – جابه‌جایی ژن‌ها از یک جمعیت به جمعیت دیگر توسط افرادی که میان جمعیت‌ها حرکت می‌کنند. تور سرگردان – تورهای ماهیگیری و دیگر ابزارهایی که در اقیانوس گم یا رها شده‌اند و همچنان ماهی صید و کشتار می‌کنند. سامانه موقعیت‌یاب جهانی – دستگاهی که با بهره‌گیری از سیگنال‌های ماهواره‌ای، جایگاه و مسیر شناور صیادی را با دقت تعیین می‌کند. گرمایش جهانی – افزایش میانگین دمای هوای نزدیک‌سطح و اقیانوس‌های زمین در دهه‌های اخیر. ماهی کف‌زی – ماهی‌ای که بیشتر عمر خود را روی یا نزدیک بستر دریا می‌گذراند مانند کاد و کفشک‌ماهی. شکوفایی جلبکی زیان‌بار – شکوفایی جلبکی که زهرابه‌هایی زیانبار برای گیاهان و جانوران تولید می‌کند. برداشت – شمار یا وزن ماهیان صیدشده و نگهداری‌شده از یک پهنه معین در یک بازه زمانی معین. | ## جمع‌بندی | پرورشگاه ماهی – فرایند پرورش و تکثیر شمار زیادی بچه‌ماهی در محیطی بسته که سپس در دریاچه‌ها، رودخانه‌ها یا محوطه‌های پرورش ماهی رهاسازی می‌شوند.