موضوع مقاله: سلجوق‌شاه بیگم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سلجوق‌شاه بیگم | مقدمه: سلجوق شاه بیگم همسر پادشاه اوزون حسن مادر سلطان خلیل و سلطان یعقوب او یکی از قدرتمندترین و تأثیر گذارترین زنان اق قوینلو بود. | ## بخش 1: سلجوق‌شاه بیگم | سلجوق شاه بیگم در امر سیاست داری و کشور داری سرآمد زنان عصر خود بود او چه در دوره حیات اوزون حسن و چه در زمان فرمانروایی پسرش یعقوب در امور مملکتی نفوذ کلامی داشت خنجی او را اینگونه توصیف می‌کند:اگر صد ملکه‌ای مثل بلقیس (ملکه سبا) هم باشند، در برابر عفت او کم‌اند، و زن مقتدر معروفی مثل «ترکان خاتون» هم شایستهٔ خدمت‌گذاری او نیست. هزاران نفر اگر در مزرعهٔ خیراتش خوشه‌چینی کنند، باز جا دارد.» یعنی دستش در صدقه و کمک بسیار باز بوده. سلجوق شاه در امر سیاست داری و کشور داری سرآمد زنان عصر خود بود و علاوه بر پایبندی که به اوزون حسن همسر خود داشت نسبت به نام و آوازه آق قویونلوها پیش از همه حساس بود و تمایلی نداشت که این محدوده حکمرانی از هم بپاشد و حتی به پسر خود نیز این اجازه را ندادسلجوق شاه با دسپینا خاتون همسر مسیحی اوزون حسن هرگز میانه خوشی نداشت. ملکه همسر سلجوق شاه بیگم همسر اوزون حسن زنی بسیار با نفوذ و کاردان بوده و در امور مملکتی همه وقت دخالت فراوان و نفوذی نام داشت و تا زمان مرگش که در سال ۸۹۴ هـ ق رخ داد از حیثیت و اعتباری بسیار در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی برخوردار بود. سلجوق شاه بیگم در حل مسائل سیاسی دوره اوزون حسن منشأ آثار بسیار بود و نقش مؤثری در تکاپوهای سیاسی داشت در زمان اوزون حسن او نفوذ جدی سیاسی داشته فرمانش در سراسر ممالک اجرا می‌شده، امیران و بزرگان، دستورش را با قبول و اطاعت می‌پذیرفته‌اند، در تدبیر امور حکومت و سلطنت، رأیی سنجیده و عقل سیاسی قوی داشته، تا آنجا که اجرای بعضی کارها در دولت، وابسته به مشورت و موافقت او بوده سلجوق شاه بیگم که سوگلی شاه نیز بود نقش مهمی در کنار زدن اغور لو محمد از زن دیگر اوزون حسن و به تخت نشاندن پسرش خلیل میرزا داشت او غورلو محمد پسر اوزون حسن که از همسر کرد وی و دختر دولتشاه بیگ بود برای پدرش پیغام فرستاد که صلاح در آن است که در همین روز به اتفاق جنود، از عقب منهزمان سلطان محمد را مغلوب سازیم سلجوق شاه بیگم که مادر سلطان خلیل و سایر فرزندانش بود شاه را تحریک نمود که او غورلو محمد داعیه دارد که شکست سپاه عثمانی به دست او واقع شود تا در میان لشکر اعتبار تمام یابد اوزون حسن نیز گفتار او را قبول کرد و پسرش اغور لو محمد را به حضور طلبیدریشه‌های اختلاف اوغورلو محمد، والی شیراز با پدرش به تحریکات سلجوق شاه بیگم دا مادر خلیل میرزا که تلاش‌های طاقت فرسایی برای جانشینی پسرش انجام می‌داد نشأت می‌گرفت. سلجوق بیگم، آنقدر علیه او غورلو محمد پیش شوهرش بدگویی کرد که اوزون حسن از او سرد شد و حتی زندگی او را به مخاطره انداخت. | ## بخش 2: سلجوق‌شاه بیگم | از آنجایی که او غورلو محمد به خواسته خود نائل نشد این بار به عثمانی‌ها پناهنده شد. محمد فاتح با روی گشاده وی را پذیرفت و در صدد برآمد تا در ازای عملی که اوزون حسن در مورد قرامانیان انجام داده بود مقابله به مثل کند بنابراین دخترش گوهرخان سلطان را به عقد او درآورد و او را به سمت والی سیواس تعیین کرد و به مرز فرستاد. اوزون حسن از پناهندگی وی به خاک دشمن بسیار خشمگین شد و در پی آن بود که به هر نحوی که باشد او را از میان بردارد و دور از ذهن نیست که در این میان تحریکات و تفتینات سلجوق شاه بیگم شاه را به این امر تحریض کرده باشد. استقرار او غورلو محمد در مرز مانعی در راه انجام خواسته‌های سلجوقشاه بیگم به‌شمار می‌رفت؛ لذا سلجوق شاه بیگم او غورلو محمد را با حیله و با وعده حکومت دعوت کرد و او را اغفال ساخت و او را از سیواس خارج ساخت و به محض رسیدن به ارزنجان دستگیر ساخت و دستور قتل وی را داد همچنین در خصوص مرگ اوزون حسن روملو احتمال می‌دهد که اوزون حسن در حال بیماری به دست زنش سلجوق شاه بیگم از پای درآمده است. او در این خصوص می‌نویسد: وقتی سر او غورلو محمد را نزد اوزون حسن آوردند او بیمار بود. بسیار بر خاطرش گران تمام شد و گفت که اگر از این مرض خلاص شوم از قاتلانش انتقام می‌گیرم. | ## بخش 3: سلجوق‌شاه بیگم | سلجوق شاه بیگم از این سخن ترسید و وی را خفه کرد ملکه مادر سلطنت خلیل سلجوق شاه بیگم در همه وقت نفوذی فراوان داشت تا جایی که چون امر سلطنت بر سلطان خلیل قرار گرفت وی مادر خود را همراه با برادرانش از تبریز به دیاربکر فرستاد تا استقلال سلطنتش محفوظ و دست مادرش از دخالت در کارهای دولتی کوتاه گردد سلطنت یعقوب پس از مرگ سلطان خلیل و رسیدن نوبت سلطنت رسیدن سلطان یعقوب قدرت مهد علیا به اوج می‌رسد:حکم او در حد بالاترین درجات نفوذ می‌رسد. هر پیغام اور و سفیری که به دربار می‌آمد، همراهش پیغام اور مهد علیا هم بود؛ یعنی دیپلماسی جداگانه و محور قدرت مستقل داشت. هیچ حاکمی هدایایی برای شاه نمی‌فرستاد مگر اینکه سعی می‌کرد از طریق او هم نزدیکی و تبرک بجوید. این بخش نشان می‌دهد مهد علیا یک «ملکه مادر» کاملاً سیاسی و صاحب‌قدرت بوده، نه فقط یک زن مذهبی گوشه‌نشین. مرگ سلجوق شاه بیگم در سال ۱۴۹۰(احتمال زیاد) به طاعون مبتلا شد و سخت بیمار شد و پس از چند وقت بیماری سخت جان خود را از دست می‌دهد و پایان یکی از قدرتمندترین زنان اق قوینلو رقم می‌خورد موقوفات سلجوق شاه بیگم در کارهای خیر و امور دینی بسیار فعال بود. مهد علیا اموال فراوان خرج کرد، مسجد را بازسازی کرد، و در قبلهٔ قدیم مسجد، یک گنبد عظیم و بسیار بلند ساخت. | ## جمع‌بندی | گنبد و طاق‌ها را با کاشی‌کاری‌های نفیس و آبی فیروزه‌ای آراست؛ هر قطعهٔ آن را «رشک فیروزهٔ آسمان» با آوردن آیات و احادیث (مثل «هر کس برای خدا مسجدی بنا کند، خدا در بهشت برایش خانه‌ای بنا می‌کند» و «تنها کسانی مساجد خدا را آباد می‌کنند که به خدا و روز قیامت ایمان دارند») نشان می‌دهد که این عمل را از نظر دینی بسیار عظیم و پر بهامی‌داند.