موضوع مقاله: مجد الکروم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مجد الکروم | مقدمه: مجد الکروم (به عربی: ؛ به عبری: ) شهرکی عرب‌نشین در جلیل در منطقه شمالی اسرائیل است که در حدود ۱۶ کیلومتری (۱۰ مایلی) شرق عکا جای دارد. | ## بخش 1: مجد الکروم | این شهرک در دوران صلیبیان با نام «مرگلکولون» تیولی شناخته‌شده بود و در سده‌های دوازدهم و سیزدهم میلادی اهمیت داشت. در اواخر سده هجدهم ساکنان آن با ظاهر العمر و خاندانش هم‌پیمان بودند و روستا استحکامات و برج‌های دفاعی داشت. مجد الکروم در جنگ ۱۹۴۸ تسلیم اسرائیل شد و بسیاری از ساکنانش پناهنده شدند؛ در ۱۹۶۴ به شورای محلی ارتقا یافت و بیش از دو سوم اراضی‌اش میان ۱۹۴۹ تا ۱۹۷۶ از سوی دولت مصادره شد. نام نام مجد الکروم در زبان عربی به معنای «دیدبانگاه تاکستان» است که بازتاب‌دهنده شهرت این شهرک به‌خاطر کیفیت تاکستان‌هایش است. گودال‌هایی سنگی در حاشیه شهرک از دیرباز برای فشردن انگور و ساخت شراب به‌کار می‌رفته‌است. مجد الکروم با «بیت هَکِرِم» یکسان دانسته شده‌است؛ شهرکی تلمودی یهودی که در میشنا از آن یاد شده و نام عبری آن همان معنای نام عربی را دارد. این شهرک در انتهای شمال‌غربی دره بیت هَکِرِم واقع شده که در عربی «الشاغور» نامیده می‌شود و بزرگ‌ترین آبادی عربی این دره است. اهمیت تاریخی مجد الکروم هم از چشمه پرآب آن سرچشمه می‌گرفت و هم از جایگاهش در دهانه غربی دره که کوتاه‌ترین و آسان‌ترین مسیر میان عکا و جلیل مرکزی، صفد و دمشق به‌شمار می‌رفت. هسته قدیمی شهرک در پای جبل ماهوز قرار دارد و ارتفاع میانگین آن ۲۲۰ متر از سطح دریاست. باستان‌شناسی بازمانده‌های باستانی از جمله آب‌انبارهای کنده‌شده در سنگ در مجد الکروم یافت شده‌است. در مرکز شهرک چاهی کهن، چشمه‌ای، آرامگاهی از دوره روم و ویرانه‌هایی از دوره صلیبیان وجود دارد. پیشینه دوره صلیبیان در دوران فرمانروایی صلیبیان، مجد الکروم با نام «مرگلکولون» (Mergelcolon) شناخته می‌شد و بخشی از تیولی بود که همراه قلعه گدین (جدین) در اختیار هانری دو میی (درگذشته ۱۱۶۴) قرار داشت. این تیول به دخترش استفانی دو میی رسید و سپس به نوه‌اش پاویا و شوهر او گارنیه لالِمان (درگذشته حدود ۱۲۳۱) منتقل شد. پس از مرگ گارنیه، پسرش ژان آلِمان تیول را به ارث برد و در ۱۲۴۹ بخشی از آن شامل مرگلکولون و روستاهای همجوار بیت جن، ساجور و نحف را به فرسانان توتنی واگذار کرد. فرمانروایی صلیبیان بر مجد الکروم و دره شاغور با فتح آن به دست ممالیک در ۱۲۷۱ پایان یافت. دفتر مالیاتی عثمانی مربوط به ۱۵۴۸–۱۵۴۹ یا ۱۵۹۶ مجد الکروم را در ناحیه عکا از سنجق صفد ثبت کرده‌است. روستاییان مالیاتی ثابت معادل ۲۵ درصد بر فراورده‌های کشاورزی گوناگون از جمله گندم، جو، زیتون، پنبه و بز یا کندوی عسل می‌پرداختند؛ در مجموع ۱۶٬۵۶۰ آقچه. سندی عثمانی از ۱۵۷۳ نشان می‌دهد مردان مجد الکروم و روستاهای همسایه با اعضای خاندان شهاب و رئیس بادیه‌نشین منصور بن فریخ از بقاع هم‌دست شده و به روستاهای نزدیک یورش بردند که پنجاه تا شصت کشته برجای گذاشت. در دوره فرمانروایی خاندان زیدانی بر جلیل زیر نظر ظاهر العمر (دهه ۱۷۳۰–۱۷۷۵)، مجد الکروم روستایی دارای استحکامات و برج‌هایی در امتداد دیوارهایش بود. ساکنان محلی خود نگهبانی روستا را بر عهده داشتند و با خاندان زیدانی هم‌پیمان بودند. روایت‌های شفاهی محلی مسجد کهن روستا و خوشه‌ای از خانه‌های پیرامونش را به همین دوره نسبت می‌دهند. علی از مجد الکروم و ابوسنان به‌عنوان پایگاه‌های اصلی خود بهره برد و به عکا یورش زد. علی جنگاوران مجد الکروم، ابوسنان و دیر حنا را گردهم آورد و اردوگاه جزار را محاصره کرد. پس از سقوط مجد الکروم، جزار مدافعان آن را اعدام کرد و سرهای بریده آنان را به قسطنطنیه فرستاد. | ## بخش 2: مجد الکروم | نقشه‌ای از لشکرکشی ناپلئون در ۱۷۹۹ به دست پیر ژاکوتن این مکان را با نام «المجد الکروم» نشان می‌دهد. در ۱۸۳۸ مجد الکروم روستایی مسلمان‌نشین در بخش شاغور میان صفد، عکا و طبریه ثبت شد. در ۱۸۷۵ جهانگرد فرانسوی ویکتور گِرَن مجد الکروم را سه‌محله‌ای توصیف کرد که هر محله شیخی جداگانه داشت و جمعیتش ۸۰۰ مسلمان بود. در ۱۸۸۱ پیمایش صندوق اکتشاف فلسطین آن را روستایی سنگی احاطه‌شده با زیتون‌زار و زمین کشاورزی با ۶۰۰ تا ۸۰۰ ساکن مسلمان وصف کرد. سیاهه جمعیتی حدود ۱۸۸۷ شمار ساکنان را ۱٬۰۷۵ نفر نشان می‌دهد که همه مسلمان بودند. در سرشماری ۱۹۲۲ فلسطین جمعیت مجد الکروم ۸۸۹ نفر بود: ۸۸۵ مسلمان سنی، ۳ مسلمان شیعه و ۱ مسیحی. بنا بر یادداشت‌های محمد حیدر، ساکن روستا، در ۲۳ فوریه ۱۹۲۸ زمین‌لرزه‌ای به پی و سقف بسیاری از خانه‌ها آسیب زد. زمستان سخت ژانویه ۱۹۲۹ با باران‌های شدید باعث فروریختن طبقه دوم بیش از پنجاه خانه شد و در ۱۸ آوریل ۱۹۳۰ هجوم ملخ روستا را فرا گرفت. در آمار ۱۹۴۵ جمعیت آن ۱٬۴۰۰ نفر بود که همه مسلمان بودند و ۱۷٬۸۲۸ دونوم زمین داشتند؛ ۲٬۲۱۴ دونوم آن ملک عمومی بود. اقتصاد در دوره قیمومت پیش از دوره قیمومت و در طول آن کشاورزی ستون اقتصاد مجد الکروم بود. روش‌های کشت همان‌هایی بود که نسل‌ها پیش‌تر به‌کار می‌رفت: گاوآهن کشیده با گاو یا خر و ابزار دستی. از ۱۷٬۷۵۴ دونوم زمین ساکنان در ۱۹۴۵ حدود ۴۶٫۷ درصد زیر کشت بود که نسبت بالایی در دره شاغور به‌شمار می‌آمد. ساکنان زیتون را با سنگ می‌شکستند و روغن‌زیتون و صابون زیتون خانگی تولید می‌کردند و هسته‌ها را سوخت تنور طابون می‌ساختند. برخلاف روستاهای دیگر دره شاغور، مجد الکروم به خرمایش نیز شهرت داشت که بخشی از آن در شهرهای جلیل به فروش می‌رسید. در اوایل دهه ۱۹۳۰ مردم مجد الکروم به‌تدریج در بندر حیفا و کارخانه‌های دخانیات آن‌جا کار یافتند. در طول جنگ جهانی دوم بسیاری از جوانان در تأسیسات نظامی بریتانیا در حیفا و عکا مشغول شدند و دستمزد آن‌جا دو برابر کارخانه‌های دخانیات بود. ساکنی به نام ابوفارس مدعی بود نخستین فردی است که در جلیل در جریان شورش سلاح برداشت و نخستین کسی بود که بریتانیایی‌ها خانه‌اش را به‌عنوان مجازات ویران کردند. در ۱۱ مارس ۱۹۳۸ نیروهای بریتانیا خانه‌ای را در مجد الکروم محاصره کردند تا جنگجویی به نام رشید عبدالسلیم منّاع را دستگیر کنند؛ او گریخت اما برادرش شاکر با تیراندازی کشته شد. آخرین نبردی که جنگجویان مجد الکروم در آن شرکت کردند در دشت لیات در غرب روستا در ۱۹ ژوئیه ۱۹۳۹ رخ داد و هشت جنگجوی عرب در آن کشته شدند. در ۲۹ اکتبر ۱۹۴۸ در جریان عملیات حیرام، فرمانده عراقی واحد ارتش آزادی‌بخش عرب به ساکنان اطلاع داد که واحد در حال عقب‌نشینی به لبنان است و به آنان توصیه کرد با اسرائیلی‌ها توافق تسلیم امضا کنند. هیئتی از مجد الکروم با سران خانواده دروزی معدی از یرکا به رهبری جبر داهش معدی که میانجی تسلیم مسالمت‌آمیز دیگر روستاها بود دیدار کرد. در یرکا با حاییم آوئرباخ، افسر اطلاعاتی اسرائیلی مستقر در نهاریا تماس گرفته شد که سال‌ها پیش‌تر مردان مجد الکروم او را از حمله‌ای نزدیک عکا نجات داده بودند. آوئرباخ ترتیب توافق تسلیم را داد و در ۳۰ اکتبر در کافه عزت واقع در میدان العین توافق امضا شد و نیروهای اسرائیلی از تیپ ۹ عودید سی‌وپنج تفنگ و مهمات از روستا جمع‌آوری کردند. کشتار نوامبر در اوایل نوامبر، دستورالعملی اطلاعاتی اسرائیلی صادر شد مبنی بر جستجوی مجد الکروم و روستاهای اطراف برای سلاح‌های باقی‌مانده. | ## بخش 3: مجد الکروم | در ۵ نوامبر واحدی از ارتش اسرائیل وارد روستا شد، مردان را در میدان العین گردآورد و با وجود توافق و تحویل سلاح هفته پیش، به ساکنان اولتیماتوم داد که ظرف یک ساعت سلاح‌های ادعایی‌شان را تحویل دهند وگرنه هر نیم ساعت یک جوان اعدام خواهد شد. در جای دیگری از روستا دو مرد از شعب بازداشت و در زیتون‌زاری اعدام شدند و دو زن در یورش خانه‌به‌خانه با تیر کشته شدند. سه مرد دیگر در میدان صف بسته بودند اما پیش از اعدامشان، آوئرباخ و خبرچین فلسطینی شفیق بقاعی از دامون به روستا رسیدند و با اطلاع‌رسانی دربارهٔ توافق تسلیم قبلی جلوی اعدام‌ها را گرفتند. گزارش کشتارها به ناظران سازمان ملل متحد در حیفا رسید و تیم تحقیقاتی سازمان ملل از روستا بازدید کرد. آوارگان بسیاری از ساکنان مجد الکروم که گریخته بودند در اردوگاه شتیلا در لبنان ساکن شدند. این اردوگاه را رزمنده سابق روستا، عبد بشر، بر زمینی اجاره‌ای بیرون بیروت پایه‌گذاری کرده بود. به گفته مورخ جولی پیتیت، نقش مجد الکروم و آوارگانش «در پایه‌گذاری اردوگاه بنیادین بود». به گفته یفتاحل، مجد الکروم دگرگونی‌های بزرگی در جنگ ۱۹۴۸ تجربه کرد: نیمی از ساکنانش به لبنان پناهنده شدند و ۳۰۰ نفر از روستاهای مجاور از جمله شعب، دامون و بروه به آنجا پناه آوردند. دوره اسرائیل مصادره اراضی پیش از جنگ ۱۹۴۸ قلمرو مجد الکروم ۲۰٬۰۶۵ دونوم بود؛ ۶۹ درصد آن میان ۱۹۴۸ تا اواسط دهه ۱۹۷۰ از سوی دولت اسرائیل مصادره شد. بیشتر مصادره‌ها بر پایه قانون اموال غایبان (۱۹۴۹) انجام شد که اجازه ضبط دارایی‌های عرب‌های گریخته در جنگ را می‌داد؛ مابقی با عنوان «کاربری عمومی» یا نداشتن سند رسمی مصادره شد. سازمان زمین اسرائیل (ILA) اداره این اراضی را بر عهده گرفت و بر پایه قانون ۱۹۶۰ که فروش زمین‌های دولتی را ممنوع می‌کرد، فرایند تبادل زمین با ساکنان را آغاز کرد: پنج دونوم زمین کشاورزی در برابر یک دونوم زمین مسکونی و سازمان ۱۰ تا ۲۵ درصد مالکیت قطعه مسکونی را نگه می‌داشت. این فرایند به‌ویژه میان ۱۹۶۵ تا ۱۹۸۰ فعال بود: ۱۵٬۸۶۰ دونوم به سازمان منتقل شد و ۳٬۰۱۰ دونوم به ساکنان مجد الکروم واگذار گردید. هم‌زمان نزدیک به ۵٬۱۰۰ دونوم برای ساخت شهر یهودی کرمیئیل در ۶ کیلومتری مجد الکروم مصادره شد. تهیه طرح جامع شهرسازی در ۱۹۶۶ آغاز و در ۱۹۷۸ تکمیل شد اما هرگز به تأیید مقامات نرسید. در حالی که جمعیت از ۴٬۰۰۰ در ۱۹۶۶ به ۶٬۷۰۰ در ۱۹۹۰ رسید، هیچ زمین جدیدی برای رشد جمعیت به مجد الکروم اختصاص نیافت. از دهه ۱۹۷۰ آژانس یهود ساخت شش شهرک یهودی موسوم به «میتصپیم» (دیدبانگاه) میان روستاهای عربی جلیل را آغاز کرد که چهار تای آن‌ها مجد الکروم را احاطه می‌کردند. روز زمین و اعتراض‌ها چند صد نفر از ساکنان مجد الکروم در تظاهرات روز زمین ۱۹۷۶ شرکت کردند که در اعتراض به دور تازه مصادره اراضی عربی از جمله ۲٬۱۰۰ دونوم از مجد الکروم برای گسترش کرمیئیل برگزار شد. شش معترض عرب در شهرک‌های مجاور کشته شدند و از آن پس مصادره گسترده اراضی عربی پایان یافت. در ۱۹۷۷ تظاهرات بزرگی در مجد الکروم و روستاهای همسایه علیه تخریب خانه‌ای برگزار شد. شهر شاغور در ۲۰۰۳ مجد الکروم با شوراهای محلی دیرالاسد و بئنه ادغام و شهر شاغور تشکیل شد. در ۲۰۰۸ کنست تصمیم گرفت وضعیت شهر مستقل را از شاغور سلب کند و هر سه آبادی بار دیگر مستقل شدند. جمعیت‌شناسی + روند جمعیت مجد الکروم سال جمعیت ۱۵۹۶ ۸۵ خانوار ۱۸۷۵ ۸۰۰ ۱۸۸۷ ۱٬۰۷۵ ۱۹۲۲ ۸۸۹ ۱۹۳۱ ۱٬۰۰۶ ۱۹۴۵ ۱٬۴۰۰ ۱۹۶۹ ۳٬۶۹۰ ۲۰۲۳ ۱۵٬۱۴۴ ساکنان مجد الکروم تقریباً به‌طور کامل مسلمان هستند. | ## جمع‌بندی | در سرشماری‌های گوناگون، از ۱۸۸۷ تا دوره معاصر، تنها اقلیت بسیار ناچیزی غیرمسلمان بوده‌اند.