موضوع مقاله: بوداگرایی در اندونزی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بوداگرایی در اندونزی | مقدمه: بوداگرایی در اندونزی پیشینه‌ای دیرینه دارد و یکی از شش دین رسمی این کشور به‌شمار می‌رود. | ## بخش 1: بوداگرایی در اندونزی | پنج دین دیگر عبارت‌اند از اسلام، مسیحیت (پروتستانتیسم و کاتولیسم)، هندوئیسم و کنفسیوس‌گرایی. بر پایه برآوردهای سال ۲۰۲۳ میلادی در حدود ۰٫۷۱ درصد شهروندان اندونزی بودایی هستند که شمار آنان نزدیک به ۲ میلیون تن است. بیشتر بوداییان اندونزی در جاکارتا، ریائو، جزایر ریائو، جزایر بانگکا-بلیتونگ، سوماترای شمالی و کالیمانتان غربی زندگی می‌کنند. با این حال، این آمار احتمالاً بیش از واقعیت است؛ زیرا پیروان تائوئیسم، تریدارما، ییگاندائو و دیگر دین‌های سنتی چینی که به‌عنوان دین رسمی شناخته نمی‌شوند، خود را در سرشماری‌ها بودایی معرفی کرده‌اند. امروزه اکثریت بوداییان اندونزی از چینی‌تباران اندونزیایی هستند، اما جوامعی از بوداییان بومی نیز وجود دارد که دربرمی‌گیرد مردم جاوه‌ای، تنگریان، ساساک، بالیایی، دایاک، آلیفورو، باتاک و کارو. مجمع‌الجزایر اندونزی در گذر سده‌ها شاهد برآمدن و فروپاشی امپراتوری‌های نیرومند بودایی همچون دودمان سایلندرا و امپراتوری سریویجایا بوده‌است. معبد بوروبودور در جاوه مرکزی که از سده هشتم میلادی به‌جا مانده، بزرگ‌ترین بنای بودایی جهان است و نماد برجسته میراث بودایی اندونزی به‌شمار می‌رود. دوران باستان بوداگرایی، به‌ویژه بوداگرایی باطنی اندونزیایی، دومین دین کهن وارداتی به اندونزی پس از هندوئیسم است که از هند در حدود سده دوم میلادی رسیده بود. پیشینه بوداگرایی در اندونزی پیوند نزدیکی با پیشینه هندوئیسم دارد؛ زیرا چندین امپراتوری متأثر از فرهنگ هندی در همان دوره بنیاد نهاده شدند. ورود بوداگرایی به مجمع‌الجزایر اندونزی با کنش‌های بازرگانی از نخستین سده‌های میلادی و از راه جاده ابریشم دریایی میان اندونزی و هند آغاز شد. کهن‌ترین محوطه باستان‌شناختی بودایی در اندونزی احتمالاً مجموعه استوپاهای باتوجایا در کاراوانگ در جاوه غربی است. قدیمی‌ترین یادگار باتوجایا به سده دوم میلادی و تازه‌ترین آن به سده دوازدهم بازمی‌گردد. افزون بر این، شمار چشمگیری از محوطه‌های بودایی در جامبی، پالمبانگ و ریائو در سوماترا و نیز در جاوه مرکزی و جاوه شرقی یافت شده‌است. از دانشوران سرشناس بودایی سریویجایا دَرمَکیرتی‌شری بود؛ شاهزاده‌ای سریویجایایی از دودمان سایلندرا که در آغاز سده هفتم در سوماترا زاده شد.P. درمکیرتی بر پایه آثار دیگناگه، پیشگام منطق بودایی، کار کرد و آنها را بازتفسیر نمود و در میان منطق‌دانان برهمنی و بودایی نفوذ فراوانی یافت. نظریه‌های او در تبت هنجارین شد و هنوز هم بخشی از برنامه آموزشی پایه صومعه‌ها به‌شمار می‌رود. از دیگر راهبان بودایی که به اندونزی سفر کردند می‌توان از آتیشا، دَرمَپالا (استاد نالاندا) و وَجرَبُدهی بودایی هندی جنوبی نام برد. امپراتوری‌های هندی همچون امپراتوری پالا نیز به تأمین مالی بوداگرایی در اندونزی یاری رساندند و به‌ویژه صومعه‌ای برای راهبان سوماترایی بنا کردند. در دوران امپراتوری‌های کدیری، سینگاساری و ماجاپاهیت، بوداگرایی — با نام «دَرمَه ری کاسوگاتان» — به‌عنوان یکی از دین‌های رسمی پادشاهی در کنار هندوئیسم شناخته می‌شد. هرچند برخی از شاهان هندوئیسم را ترجیح می‌دادند، هم‌زیستی، تحمل مذهبی و حتی تلفیق دینی میان هندوان و بوداییان ترویج می‌شد. این رویکرد در شعار ملی «بینِکا تونگال ایکا» (به اندونزیایی: ، به معنای «گوناگون اما یکپارچه») بازتاب یافته‌است که از متن «کاکاوین سوتاسوما» اثر اِمپو تانتولار برگرفته شده و برای پشتیبانی از بردباری میان هندوان (شیواپرستان) و بوداییان نوشته شد. دوره کلاسیک جاوه باستان همچنین نمونه‌هایی برجسته از هنر بودایی پدیدآورد؛ از جمله پیکره پرَجناپارَمیتا و پیکره‌های بودا وَیرُچَنه و بوداسَتوَه‌های پَدمَپانی و وَجرَپانی در معبد مِندوت. فروکاهش و احیا ورود اسلام در سده سیزدهم میلادی، اسلام به مجمع‌الجزایر اندونزی وارد شد و در شهرهای بندری تجاری جای‌پایی استوار یافت. | ## بخش 2: بوداگرایی در اندونزی | فروپاشی امپراتوری هندو-بودایی ماجاپاهیت در اواخر سده پانزدهم یا آغاز سده شانزدهم نشانه پایان تمدن دَرمَه‌ای در اندونزی بود. تا پایان سده شانزدهم، اسلام جایگزین هندوئیسم و بوداگرایی به‌عنوان دین غالب جاوه و سوماترا شد. بسیاری از محوطه‌های بودایی، استوپاها، معابد و دست‌نوشته‌ها از میان رفتند یا فراموش شدند. در این دوره فروکاهش، شمار اندکی بوداگرایی را پاس می‌داشتند و بیشترشان مهاجران چینی بودند که با شتاب گرفتن مهاجرت در سده هفدهم در اندونزی ساکن شده بودند. بسیاری از «کِلِنتِنگ» ها (معابد چینی) در اندونزی درواقع معابد «تریدارما» هستند که سه آیین بوداگرایی، کنفسیوس‌گرایی و تائوئیسم را زیر یک سقف گرد می‌آورند. نخستین تلاش‌های تبلیغی در دهه ۱۹۲۰ میلادی، کوی تِک هوای به‌گونه‌ای فعال در جنبش تریدارما درگیر شد. او کوشید تا معبد بودایی جاکارتا را به نهادی برای آموزش بوداگرایی نیز تبدیل کند و نخستین نشریه اندونزیایی‌زبان دربارهٔ آموزه‌های بودایی به نام «دَرمَه موستیکا» (به اندونزیایی: ) را در سال‌های ۱۹۳۲ تا ۱۹۳۴ منتشر کرد. آیین کاشت درخت بودا در ۱۰ مارس ۱۹۳۴ در سوی جنوب‌شرقی بوروبودور با تبرک ناراداتِرا برگزار شد و شماری از پیروان غیرروحانی به‌عنوان راهب تعیین مقام شدند. دوران نظم کهن دین‌های رسمی دولتی در ۲۷ ژانویه ۱۹۶۵، در دوران ریاست‌جمهوری سوکارنو، با فرمان ریاست‌جمهوری شماره ۱/PNPS/۱۹۶۵ بنیاد حقوقی مفهوم «پنج دین مورد پذیرش مردم اندونزی» پایه‌گذاری شد. این سند نخستین سندی بود که دین‌های رسمی را فهرست کرد: اسلام، پروتستانتیسم، کاتولیسم، هندوئیسم و بوداگرایی. بعدها همین چهره‌های تریدارمایی بودند که از یکدیگر جدا شدند و سازمان‌های نوین بودایی گوناگونی برپا کردند؛ از جمله شورای بودایانای اندونزی و سنگهای تِرَواده اندونزی. بوداییان چینی‌تبار اندونزی در حال خیرات‌دهی به راهب نخستین برگزاری نوین وِساک (وایساک) پس از استقلال اندونزی در سال ۱۹۵۳ در معبد بوروبودور برپا شد و نقطه عطفی در احیای ملی این سنت بود. با این حال، برگزاری وِساک در معابد بوروبودور و مِندوت از سال ۱۹۲۹ به ابتکار انجمن تئوسوفی هند شرقی هلند آغاز شده بود. این سنت نوپا در جریان جنگ استقلال اندونزی (۱۹۴۵–۱۹۴۹) به‌کلی متوقف شد و سرانجام در ۱۹۵۳ از سر گرفته شد و در سال ۱۹۸۳ به‌عنوان تعطیلی رسمی ملی اعلام گردید. بودایانای فرامذهبی در سال ۱۹۵۵، آشین جیناراکیتا نخستین سازمان غیرروحانی بودایی اندونزی به نام «پِرسائوداراآن اوپاساکا اوپاسیکا اندونزی» (PUUI) را بنیاد نهاد. در ۱۹۵۷ این سازمان در «انجمن بوداییان اندونزی» (پِربوذی) ادغام شد که در آن روحانیون ترواده و مهایانه گرد هم آمدند. نام آن در ۱۹۶۳ به «ماها سنگهای اندونزی» و در ۱۹۷۴ به «سنگها آگونگ اندونزی» (ساگین) دگرگون شد. دوران نظم نو باور به خدای برتر یگانه پس از سرنگونی سوکارنو در اواسط دهه ۱۹۶۰، پانچاسیلا به‌عنوان خط‌مشی رسمی اندونزی دربارهٔ دین بازتأیید شد و تنها یکتاپرستی را به رسمیت می‌شناخت. پس از کودتای نافرجام ۱۹۶۵، سازمان‌های بودایی ناگزیر شدند با اصل نخست پانچاسیلا — باور به خدای برتر یگانه — هماهنگ شوند و هر سازمانی که وجود خدا را انکار می‌کرد غیرقانونی اعلام شد. جیناراکیتا این چالش را با ارائه نیروانا به‌عنوان «خدا» در ترواده و آدی بودا (بودای ازلی) به‌عنوان «خدا» در مهایانه حل کرد؛ هرچند این تفسیر بحث‌برانگیز بود و مذهب ترواده آن را به‌گونه گسترده نپذیرفت. به گفته جیناراکیتا، مفهوم آدی بودا در متن بودایی جاوه‌ای سده دهم «سنگ هیانگ کَمَهایانیکَن» یافت می‌شود. با بخشنامه ریاست‌جمهوری شماره ۱۴ سال ۱۹۶۷، اجرای آشکار دین‌های سنتی چینی، باورها و آداب چینی از جمله کنفسیوس‌گرایی و دین‌های بومی اندونزیایی به‌شدت محدود و سرکوب شد. بسیاری از باورهای رسمی چینی مانند کنفسیوس‌گرایی و تائوئیسم زیر عنوان «بوداگرایی» جای گرفتند. | ## بخش 3: بوداگرایی در اندونزی | در این دوره، بسیاری از معابد چینی نام‌های چینی خود را به نام‌های پالی یا سانسکریتی تغییر دادند. چینی‌تباران اندونزیایی در این دوره به‌ویژه به مسیحیت (کاتولیسم و پروتستانتیسم) گرویدند. رشد کاتولیسم پیش از جنگ جهانی دوم کُند بود، اما پس از ۱۹۶۵ و با اجباری شدن اعلام دین رسمی، شتاب گرفت. برای نمونه، میان سال‌های ۱۹۵۰ تا ۲۰۰۰، جمعیت کاتولیک در اسقف‌نشین پونتیاناک از ۱٫۱ درصد به ۸٫۷ درصد افزایش یافت. جمعیت‌شناس آریس آنانتا در سال ۲۰۰۸ گزارش داد که «شواهد حکایتی نشان می‌دهد بوداییان چینی بیشتری با بالا رفتن سطح آموزش خود به مسیحیت گرویده‌اند». ادبیات بودایی اندونزیایی کهن‌ترین ادبیات بودایی مانترانایایی (هم‌ارز مانترایانه، وجره‌یانه و تانترا) ویژه اندونزی به زبان جاوه‌ای کهن — زبانی که به‌شدت از سانسکریت تأثیر پذیرفته — در متن «سنگ هیانگ کَمَهایانیکَن» نگاشته شده‌است. سوتره لَلیتَویستَرَه سنگ بنای مانترانایا در بوروبودور است و به زندگی و زایش بودا اشاره دارد. کهن‌ترین مذهب مستقر وجره‌یانه است که از مهایانه تکامل یافته و با بوداگرایی تبتی نیز پیوند دارد؛ معابد باستانی جاوه و سوماترا بیشتر وجره‌یانه هستند. دیگر مذاهب دارای حضور عبارت‌اند از ترواده (با پیوندهای سری‌لانکا و تایلند) و بوداگرایی ژاپنی نیچیرِن دایشونین. مهم‌ترین سازمان بودایی اندونزی «نمایندگان اُمّت بودای اندونزی» (والوبی) است که همه مذاهب بودایی را زیر چتر خود گرد می‌آورد. دیگر سازمان‌ها عبارت‌اند از مجلس بودایانای اندونزی، سنگها آگونگ اندونزی (ساگین)، سنگهای تِرَواده اندونزی (STI)، سنگهای مهایانه اندونزی و بنیاد تایوانی تزو-چی. آیین‌ها و جشن‌ها برجسته‌ترین رویداد آیینی بودایی در اندونزی وِساک (به زبان اندونزیایی: Waisak) است. سالی یک بار، در ماه بدر اردیبهشت یا خرداد، بوداییان اندونزی روز وِساک را که یادبود زایش، مرگ و روشن‌بینی سیدارتا گوتمه (بودای شاکیَمونی) است گرامی می‌دارند. آیین اصلی با پیاده‌روی زیارتی از معبد مِندوت به معبد پاوُن و سپس بوروبودور انجام می‌شود. هر ساله هزاران بودایی از اندونزی و کشورهای همسایه برای شرکت در این آیین ملی به بوروبودور می‌آیند. ترسیم بیکونی تِرَواده نخستین ترسیم (تعیین مقام) بیکونی‌های تِرَوادی در اندونزی پس از نزدیک به هزار سال در سال ۲۰۱۵ در ویسما کوسالایانی در لِمبانگ (باندونگ) برگزار شد. در این آیین، وَجیرادِوی سادیکا بیکونی از اندونزی، مِدا بیکونی از سری‌لانکا، آنولا بیکونی از ژاپن، سانتاسوکا سانتامانا بیکونی از ویتنام و بیکونی‌هایی از مالزی و استرالیا تعیین مقام شدند. مردم جاوه‌ای ۵٫۳۵ درصد، بتاوی‌ها ۲٫۳۲ درصد، سوندانی‌ها ۱٫۴۵ درصد، مالایایی‌ها ۱٫۱۷ درصد و دایاک‌ها ۱٫۰۳ درصد از جمعیت بودایی کشور را تشکیل می‌دهند. اقلیتی کوچک از قوم ساساک به نام «بودا» (با جمعیت برآوردی ۸ هزار تن) در روستای بِنتِک و دامنه‌های کوه رینجانی در جزیره لمبوک زندگی می‌کنند. آنان از نفوذ اسلام دور مانده‌اند و خدایان آنیمیستی را با برخی آمیزه‌های هندویی و بودایی می‌پرستند. جایگاه بوداگرایی در اندونزی معاصر امروزه بر پایه اصل پانچاسیلا، در آیین‌های رسمی دولتی یک راهب بودایی نماینده سنگهای بودایی در کنار روحانیون دیگر ادیان رسمی حضور می‌یابد. در این مراسم معمولاً نمازی به پیشوایی امام مسلمان و با حضور نمایندگان دیگر ادیان خوانده می‌شود. | ## جمع‌بندی | با آنکه بیشتر بوداییان اندونزی پیرو مکتب مهایانه چینی هستند، نماینده‌ای که دولت برای بوداگرایی برمی‌گزیند عموماً راهبی تِرَوادی است.