موضوع مقاله: جلوه مغایر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جلوه مغایر | مقدمه: همان‌طور که شنیدن یک سخنرانی در یک محیط پر همهمه دشوار است و دیدن حشره ای سبز رنگ بر برگ سبز گیاه دشوار است.تفاوت محسوس میان جلوه‌های مختلف موجود در یک محیط لازمه تفکیک و تشخیص اشیاء و پدیده‌ها توسط ما هستند. | ## بخش 1: جلوه مغایر | اصولاً پدیده ای که ما شکل می‌نامیم محصول تفاوت محسوس در میزان روشنایی شکل و زمینه است. همین تفاوت محسوس در روشنایی است که به صورت خطوط مرزی در پیرامون یک جسم شکل می‌گیرد .بر این اساس جای تعجب نیست که دستگاه حسی ما نه تنها جلوه‌های مغایر را تشخیص می‌دهد، بلکه این مغایرت را تشدید می‌کند. اما وقتی در کنار هم قرار می‌گیرند گویا تیرگی لبه سمت چپ و لبه سمت راست متفاوت است. پا پوشاندن نوارهای مجاور در هر دو سمت یک نوار، یکدستی تیرگی محدوده اخلی نوار مشهود است. باندهای ماخ که به یاد فیزیکدان اتریشی ارنست ماخ نامگذاری شده یک خطای دید را به نمایش می‌گذارد. وقتی دو سطح که هر یک در محدوده خود کاملاً یکدست هستند اما تیرگی آنها با هم متفاوت است در مجاورت هم قرار می‌گیرند. دستگاه بینایی ما دچار خطا شده و در طول خط تماس باریکه ای تیره‌تر در مجاورت محدوده روشن و برعکس باریکه روشنتر در مجاورت محدوده تیره می‌بیند طوری که به نظر می‌رسد که هیچ‌کدام از دو سطح دارای یکدستی داخلی نیستند. این پدیده در زندگی واقعی نقش دارد و از جمله می‌تواند در تشخیص رادیولوژی ایجاد خطا کند. نتیجه آنکه سلولهای A و C نسبت به شرایط خارجی تعداد کمتری پیام عصبی از تعداد مورد انتظار به مغز ارسال می‌کنند. هر رشته سفید توسط ۴ مربع سیاه احاطه شده و آنها را لمس می‌کند و در نتیجهٔ پدیدهٔ جلوه مغایر و مهار جانبی، روشنتر از آنچه هست به چشم می‌آید. | ## بخش 2: جلوه مغایر | تقویت یا تشدید میزان تفاوت تیرگی دو سطح مجاور که در تمایز شکلی از شکلی دیگر توسط حس بینایی ما نقش مهمی دارد، در واقع محصول یک الگوی تعاملی بین سلولهای عصبی است. این الگو که مهار جانبی نامیده می‌شود بیانگر این یافته‌است که فعالیت یک سلول عصبی باعث بازداری و در عمل کاهش فعالیت سلولهای عصبی مجاور خود می‌شود. برای مثال فعالیت یک سلول منفرد در شبکیه چشم ضبط شده و یافته‌ها تأیید می‌کند که فعالیت یک سلول مشخص بلافاصله باعث کاهش صدور تعداد پیامهای عصبی در سلولهای مجاور می‌شود. برای درک این که چگونه این الگوی تعامل بین سلولهای عصبی منجر به افزایش قدرت بینایی در تمیز خط حاشیه یک نوار روشن در مجاورت نوار تیره می‌شود. سلولی را در نظر بگیرید که در اثر دریافت نور از مرکز نوار روشن به شدت تحریک شده اما تمام سلوهای مجاورش نیز به همان میزان تحریک شده‌اند و در عمل با اعمال مهار جانبی بر یکدیگر مجموع پیامهای عصبی ارسالی به مغز از این مجموعه تعدیل پیدا می‌کند. اما آن دسته از سلولهای عصبی که از حاشیه نوار نور دریافت می‌کنند در در یک سمت خود همسایگانی دارند که از نوار تاریک نور کمتری دریافت کرده و در نتیجه با شدت کمتری فعال شده‌اند و به نوبه خود مانع فعالیت سلول‌های مجاوری که نور بیشتری دریافت کرده‌اند نمی‌شوند. حاصل اینکه یکسری از سلولها دقیقاً به یک میزان تحریک می‌شوند اما از فعالیت گروهی از آنها بازداری می‌شود و گروهی دیگر آزادانه به فعالیت عادی خود ادامه می‌دهند. شیوه تعامل بین سلولهای عصبی می‌تواند دریافت حسی ما را شکل دهد و جزئیاتی مانند خط تمایز یا لحظه و مرز تغییر را تقویت کند. کسی که از دید طبیعی برخوردار است می‌تواند حدود ۷ میلیون جلوه‌های متنوع رنگی را تشخیص دهد اما خوشبختانه این تنوع گیج کننده را می‌توان در ۳ گروه اصلی رده‌بندی کرد. آنچه سبب تمایز رنگها در دستگاه حسی ما می‌شود، تا حدی ناشی از خصوصیات فیزیکی و از جمله فام، روشنی و سیر شدگی آنهاست. | ## بخش 3: جلوه مغایر | طول موج ۵۰۰ نانومتر به صورت رنگ بی رگه سبز جلوه می‌کند، یعنی هیچ رگه ای از رنگ زرد یا آبی در آن مشاهده نمی‌شود و بالاخره موجی به طول ۵۷۰ نانومتر به صورت رنگ زرد بی رگه دیده می‌شود، یعنی هیچ رد و نشانی از رنگ سبز یا قرمز در آن وجود ندارد. آنچه رنگ آبی روشن وتیره را از هم متمایز می‌کند همان عاملی است که باعث تمایز رنگ سفید از سیاه می‌شود و شامل طیف گسترده‌ای از انواع خاکستری است. هر چه رنگ خاکستری بیشتری در ترکیب یک رنگ وجود داشته باشد، میزان سیر شدگی آن رنگ کمتر است. به نوبه خود درک رنگها توسط دستگاه حسی ما معلول کیفیت تخصصی دستگاه بینایی ما و از جمله یاخته‌های مخروطی است.با این حال نزدیکی زمانی و مکانی تجارب حسی و میزان مغایرت این تجارب نیز در ادراک حسی ما و از جمله درک ما از رنگها نقش دارند. نمونه ای از این نقش فعال در پدیده ای به نام مغایرت متوالی قابل استناد است؛ یعنی زمانی که درک ما از یک دریافت حسی همچنان تحت تأثیر تجربه قبلی است. • •• • در مثال بالا شما می‌توانید با استفاده از موس تصویر را بالا یا پایین برانید و به این ترتیب با تعویض محل دیسکهای سبز و قرمز بالا با دیسکهای نارنجی پایین، به میل خود جفت بالایی را پوشانده و حفت پایینی را آشکار کنید. اما اگر به نقطه مرکز یکی از دیسکهای سبز و یا قرمز بالا مدتی خیره شوید و بعد به سرعت تصویر را بالا رانده و دو دیسک نارنجی پایین را با هم مقایسه کنید، برای مدتی به نظر خواهد رسید که میزان روشنی یا تیرگی دو دیسک نارنجی با هم متفاوت است. ’ پیشینه ظاهرا در ادبیات علمی نخستین بار در دوران طلایی اسلام به قلم ابن هیثم به جلوه مغایر اشاره شده‌است. وی شرحی در مورد لکه‌های رنگی که بر زمینه سفید، تیره به نظر رسیده و برعکس بر زمینه سیاه روشنتر به نظر می‌رسند نوشته‌است. همچنین وی توضیح داده‌است که یک برگ سبز روی زمینه ای به رنگ آبی تیره، شاداب و جوان و بر روی زمینه ای زرد، پیرتر به نظر می‌رسد. | ## جمع‌بندی | از آن زمان تا کنون مبحث تأثیر خصوصیات محیط اطراف، نظیر رنگ، میزان تیرگی و فراخی زمینه و فاصله زمانی و مکانی تداخل تجارب حسی گوناگون، در ادراک رنگ، موضوع مطالعات علمی بوده‌است.