موضوع مقاله: محمد «فاضل» قائنی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # محمد «فاضل» قائنی | مقدمه: P.167 ISBN 0-85398-231-7 Pbk نبیل اکبر نویسنده،میرزا نعمت‌الله ذکایی بیضایی آرانی، تذکرهٔ شعرای قرن اول بهائی، ج ۴، ۲۷۱–۲۶۸. | ## بخش 1: محمد «فاضل» قائنی | او یکی از بهائیان برجسته ایرانی می‌باشد که در خانواده ای روحانی به دنیا آمد و علاوه بر کسب علوم متعارف اسلامی، نزد فیلسوف، ملا هادی سبزواری (ت: ۱۱۷۶خ - د: ۱۲۵۶خ) ادامهٔ تحصیل داد. ISBN 0-85398-152-3 او که از طبقهٔ روحانیون بودهوشنگ گهرریز، حواریون بهاءالله، ۱۲۶.«روحانیون مسلمانی که به دیانت بهائی و بابی، مؤمن شده‌اند». ISBN 0-85398-152-3 تحصیلات و گرایش مذهبی محمد قائنی که با لقب فاضل قائنی نیز شناخته می‌شد، در خانواده‌ای از مجتهدان متولد شد. وی ابتدا علوم دینی سنتی را نزد پدرش فراگرفت و سپس به سبزوار رفت تا نزد فیلسوف نامدار عصر خود، حاج ملاهادی سبزواری، پنج سال فلسفه اشراق و الهیات بیاموزد. در سال ۱۸۵۲ میلادی، در مسیر خود به نجف برای ادامه تحصیل، در تهران با سید یعقوب، یکی از بابیان، آشنا شد و از طریق نوشته‌های باب، به آیین بابی گروید. در نجف، وی نزد فقیهان برجسته اصولی، به‌ویژه شیخ مرتضی انصاری، فقه اسلامی را آموخت و پس از ارائه رساله‌ای فقهی، اجازه اجتهاد دریافت کرد؛ این در حالی بود که به گرایش به آیین بابی مظنون شده بود. آشنایی با بهاءالله و فعالیت‌های تبلیغی پیش از بازگشت به ایران در سال ۱۸۵۹، شیخ حسن رشتی، یکی از بابیان، او را به دیدار بهاءالله در بغداد دعوت کرد. نبیل اکبر مدتی مهمان بهاءالله بود و از معدود کسانی بود که پیش از اعلان عمومی دعوت بهاءالله در سال ۱۸۶۳، به مقام او پی برد. در قائن، ابتدا با احترام پذیرفته شد و مورد توجه حشمت‌الملک امیر علم‌خان، حاکم وقت، قرار گرفت. | ## بخش 2: محمد «فاضل» قائنی | این امر موجب حسادت علمای محل شد و مناظره‌ای میان او و ملا ابراهیم ترتیب داده شد که طی آن، نبیل اکبر برتری علمی خود را نشان داد و به منبر دعوت شد. وی اگرچه در مساجد به خطابه می‌پرداخت، اما تبلیغ آئین بابی را به‌طور خصوصی ادامه داد. این فعالیت‌ها خشم علما را برانگیخت و در نهایت منجر به بازداشت و شکنجه دوماهه‌اش در بیرجند، و پس از آن حصر خانگی دو ساله در قائن شد، تا سرانجام به مشهد تبعید گشت. پذیرش بهاءالله و ادامه سفرها در مشهد، از طریق نبیل اعظم (ملا محمدعلی زرندی) از دعوت علنی بهاءالله مطلع شد و طی نامه‌ای، بابیان منطقه را به پذیرش دعوت او فراخواند. این اقدام واکنش تند علما را برانگیخت و سرانجام در سال ۱۸۷۰ به فرمان شاه به تهران تبعید شد. در سال ۱۸۷۴، از تهران به قزوین رفت و سپس برای زیارت به عکا سفر کرد، جایی که از بهاءالله لقب «نبیل اکبر» را دریافت نمود. فعالیت‌های پایانی و وفات پس از بازگشت به ایران، نبیل اکبر با وجود تهدیدهای جانی، به تبلیغ آیین بهائی در شهرهای مختلف از جمله تهران، تبریز، اصفهان، شیراز، یزد، کرمان، مشهد، زنجان و قزوین ادامه داد. با شدت گرفتن تهدیدات، در سال ۱۸۹۰ به همراه برادرزاده‌اش شیخ محمدعلی به عشق‌آباد رفت. در مسیر، در سبزوار دستگیر شد، اما حاکم شهر با دیدن شخصیت او، زمینه فرارش را فراهم کرد. | ## بخش 3: محمد «فاضل» قائنی | در سال‌های ۱۸۹۰–۱۸۹۱، به همراه میرزا ابوالفضل گلپایگانی در تأسیس جوامع بهائی در بخارا و سمرقند کوشید و اندکی بعد در بخارا درگذشت و همان‌جا به خاک سپرده شد. تجلیل و میراث پس از درگذشت او، عبدالبهاء زیارت‌نامه‌ای برایش نگاشت و به بهائیان عشق‌آباد دستور داد تا هر سال گروهی از مؤمنان را برای زیارت مزار وی بفرستند. بیست سال بعد، با دستور عبدالبهاء، بقایای پیکرش به گورستان بهائیان عشق‌آباد منتقل شد. عبدالبهاء او را شخصیتی دارای دانش وسیع، فیلسوف، عارف، مجتهد، سخنور و ادیب بی‌نظیر توصیف کرد. به پاس خدماتش به آئین بهائی، به‌عنوان یکی از «ایادی امرالله» شناخته شد، عنوانی که تنها به هشت نفر در زمان بهاءالله اعطا شد. آثار مهم‌ترین اثر او رساله‌ای عربی درباره اصول بنیادین اسلام است که در سال ۱۸۵۸ نگاشت و به‌واسطه آن اجازه اجتهاد گرفت. از دیگر آثارش: قصیده طائیه: شامل ۴۴۵ بیت عربی به سبک آثار عرفانی ابن‌فارض، نگاشته‌شده در عراق (۱۸۵۹)، که جستجوی عرفانی او برای حقیقت و پذیرش بهاءالله را شرح می‌دهد. مجموعه‌ای از نامه‌های عقیدتی و دفاعیه‌ها به زبان‌های فارسی و عربی، خطاب به علما، مقامات و دوستان. وی همچنین، به درخواست بهاءالله، ویراستاری کتاب «تاریخ بدیع بیانی» نوشته میرزا حسین همدانی را برعهده داشت. | ## جمع‌بندی | سایر آثار منتشرنشده او، از جمله رساله‌ای فارسی به نام «تحفه ناصریه»، در مجموعه‌های خصوصی باقی مانده‌اند.