موضوع مقاله: قربان (قربانی در آیین اسلامی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # قربان (قربانی در آیین اسلامی) | مقدمه: این واژه و مفهوم آن شباهت‌هایی با دیگر ادیان ابراهیمی دارد؛ در دین یهود، گونه‌های مختلفی از «قربان» وجود دارد؛ برای نمونه، «قربان شِلامیم» به‌معنای «قربانی صلح» یا «قربان عُلاه» به‌معنای «قربانی بلندمرتبه» که همچنین به‌صورت «قربانی سوختنی» نیز ترجمه شده است. | ## بخش 1: قربان (قربانی در آیین اسلامی) | گوشت قربانی در اسلام به‌صورت برابر میان نیازمندان، کسی که قربانی را داده، و خانوادهٔ او تقسیم می‌شود. در فقه اسلامی، «اُضحیه» به قربانی کردن حیوان مشخصی توسط شخصی مشخص، در روزهای معینی برای کسب رضایت و پاداش خداوند اطلاق می‌شود. قدیمی‌ترین گواهیِ ثبت‌شدهٔ این واژه، در زبان اکدی و به‌شکل «اقربه» (aqriba) دیده می‌شود. این واژه از نظر نوشتار و معنا با واژهٔ عبری به‌معنای «پیشکش» و واژهٔ سریانی به‌معنای «قربانی» خویشاوند است؛ این ارتباط از طریق ساختار ثلاثی در زبان عربی نیز مشاهده می‌شود و به‌معنای «راهی برای نزدیک شدن به کسی» یا «نزدیکی» به‌کار می‌رود.Ambros, Arne Amadeus. در مقابل، واژهٔ «ذبیحه» به ذبح معمول در اسلام اشاره دارد که خارج از روزهای قربانی (اُضحیه) انجام می‌شود. در احادیث مربوط به قربانی عید قربان، واژه‌های مشتق‌شده از «اُضحیه» معمولاً به‌جای «قربان» نیز به‌کار می‌روند. هابیل و قابیل نخستین کاربرد واژهٔ «قربان» در قرآن به داستان آفرینش و روایت هابیل و قابیل، دو پسر آدم، بازمی‌گردد. در روایت قرآنی، بر این نکته تأکید شده است که خودِ عمل قربانی، اگر با نیت ناپاک یا بدون تقوا انجام شود، پذیرفته نخواهد شد. تقوا به‌عنوان معیار قبولی قربانی معرفی می‌شود، و این بیانگر آن است که اجرای ظاهر مناسک بدون نیت خالص بی‌ثمر خواهد بود. هابیل با برادرش به‌نرمی سخن می‌گوید و در برابر تهدید مرگ ایستادگی می‌کند، و سوگند می‌خورد که هرگز دست خود را برای دفاع یا انتقام علیه برادرش بلند نخواهد کرد. | ## بخش 2: قربان (قربانی در آیین اسلامی) | ابن‌کثیر، مفسر و دانشمند دینی سدهٔ چهاردهم میلادی، بر پایهٔ روایات اسرائیلیات، نقل می‌کند که هابیل، گوسفندی قربانی کرد و قابیل مقداری از محصولات کشاورزی خود را پیشکش نمود. روش مقرر الهی این بود که آتشی از آسمان نازل شود و قربانیِ پذیرفته‌شده را بسوزاند. مطابق روایت، آتش فرود آمد و قربانیِ هابیل را دربر گرفت و آن را پذیرفت، درحالی‌که قربانی قابیل رد شد. این رویداد موجب حسادت قابیل شد و به نخستین قتل در تاریخ بشر انجامید، زمانی که قابیل، برادرش را کشت. قابیل از کردهٔ خود توبه نکرد و در نتیجه از سوی خداوند آمرزیده نشد و مورد لعنت قرار گرفت. در روایت قرآنی، اسماعیل با رضایت کامل خود را برای قربانی شدن در راه خدا تقدیم می‌کند. عید قربان نماد آمادگی و اخلاص پدر و پسر در اجرای فرمان الهی و نشان‌دهندهٔ نهایت اطاعت از خداوند است. پیش از آنکه ابراهیم بتواند فرزندش را قربانی کند، از جانب خداوند متوقف شد و قوچی برای قربانی به‌جای فرزندش به او عطا گردید. در تفسیر جلالین، یکی از تفاسیر کلاسیک قرآن، آمده است که آن قوچ، همان قوچی بود که پیش‌تر هابیل برای خدا قربانی کرده بود و دوباره از باغ عدن به زمین فرستاده شد. هرچند قربانی کردن منحصر به نوع خاصی از دام نیست، اما در روایتی از صحیح مسلم آمده است که پیامبر اسلام، محمد، در عید قربان، قوچ‌هایی سفید و شاخ‌دار برای قربانی کردن انتخاب می‌کرد؛ همان‌گونه که قوچ هابیل و ابراهیم چنین بوده‌اند. | ## بخش 3: قربان (قربانی در آیین اسلامی) | در بزرگداشت این واقعه، حیوانات خاصی به‌صورت آئینی قربانی می‌شوند و گوشت آن‌ها مصرف می‌گردد. یک‌سوم از گوشت قربانی را خانوادهٔ قربانی‌کننده استفاده می‌کند و باقی آن میان نیازمندان و تهیدستان توزیع می‌شود. احکام قربانی برای بیشتر مسلمانان، قربانی کردن در عید قربان از نظر دینی بسیار مورد تأکید است، ولی واجب شرعی یا محسوب نمی‌شود؛ مگر در مذهب حنفی که آن را واجب می‌دانند. زمان مشروع برای انجام قربانی، از صبح روز دهم تا غروب روز سیزدهم ماه ذی‌الحجه، دوازدهمین ماه قمری در گاه‌شماری اسلامی است. در این ایام، مسلمانان سراسر جهان حیوانی را به نیت تقرب به خداوند قربانی می‌کنند. حیواناتی که برای این کار پذیرفته‌اند عبارت‌اند از گوسفند، بز، بره، گاو (شامل گاومیش و نر گاو) و شتر. حیواناتی که نابینا، یک‌چشم، یا دارای نقص در گوش یا دم باشند (همچون موارد کوتاه‌سازی گوش یا دم) برای قربانی مجاز نیستند. در شریعت اسلامی، بی‌هوش کردن یا بی‌حسی پیش از ذبح (همچون استفاده از شوک الکتریکی) ممنوع است. در اسلام، خون حیوان قربانی شده دور ریخته می‌شود و مفهومی مانند «قربانی سوزاندنی» در آیین یهود وجود ندارد. | ## جمع‌بندی | گوشت قربانی به سه بخش تقسیم می‌شود: یک‌سوم آن به نیازمندان داده می‌شود، یک‌سوم برای شخص قربانی‌کننده است، و یک‌سوم دیگر به خانوادهٔ او تعلق می‌گیرد.