موضوع مقاله: سردنده | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سردنده | مقدمه: اولین توپی آماده برای بازار توسط شرکت Sachs در سال ۱۹۰۷ طراحی شد و تا به امروز به شکل اصلاح‌شده رایج است. | ## بخش 1: سردنده | دنده‌های زنجیری دهه‌های ۳۰ و ۴۰ هنوز به‌طور مستقیم، یعنی بدون روکش سیم کار می‌کردند. اهرم دنده اساساً فقط یک میله فلزی بود که با آن می‌توانستید حفاظ زنجیر را مستقیماً به جلو و عقب بچرخانید. توپی‌های دنده‌ای همیشه با روکش سیم کار می‌کردند، دسته دنده‌های گردان برای این کار معمول بود. با استفاده از یک اهرم، روکش سیم را می‌کشید، که تعویض دنده عقب یا جلو را تنظیم می‌کند. علاوه بر این، سیستم‌های فعال هیدرولیکی و همچنین دستگاه‌های دنده الکتریکی نیز وجود دارند. سردنده‌های اصطکاکی یا انگشتی در سردنده‌های اصطکاکی، یک نیروی اصطکاک خاص باعث می‌شود که فنر در تعویض دنده عقب یا جلو به‌طور مستقل تغییر نکند. دوچرخه‌سوار نه تنها هنگام کشیدن روکش سیم باید نیروی خاصی را اعمال کند، بلکه همچنین زمانی که می‌خواهد سیم باودن را شل کند نیز باید این کار را انجام دهد. فاصله سیم‌کشی در هر مرحله تعویض دنده به فاصله چرخ دنده‌ها و نسبت دنده سیستم تعویض دنده (که بسته به مرحله دنده می‌تواند متغیر باشد) بستگی دارد. دو نوع طراحی اساسی وجود دارد: عنصر فعال پس از فرایند تعویض دنده در موقعیت جدید باقی می‌ماند - مشابه اهرم اصطکاکی - یا عنصر فعال پس از هر فرایند تعویض دنده به موقعیت اولیه خود بازمی‌گردد. در اینجا طرح‌هایی با یک عنصر فعال واحد یا با یک اهرم یا دکمه فعال‌سازی برای هر یک از دو جهت تعویض دنده وجود دارد. حدود سال ۱۹۹۰، تعدادی سیستم دنده زنجیری وجود داشت که مستقیماً در عقب روی تعویض دنده انگشتی می‌شدند. برخی از آنها از یک روکش سیم استفاده می‌کردند که فشار را نیز منتقل می‌کرد، برخی دیگر دارای اتصال سریع بین تعویض دنده عقب و روکش متناسب بودند. تلاش مکانیکی بالا، گاهی اوقات عدم وجود گزینه‌های تنظیم، و حساسیت بیشتر به آلودگی در دراز مدت را می‌توان ذکر کرد. توپی‌های دنده‌ای در گذشته همیشه سیستم‌های انگشتی بودند، زیرا تنظیم نادرست اهرم می‌تواند به راحتی به سازوکار آسیب برساند. در دنده‌های زنجیری، سردنده‌های اصطکاکی تا اواسط دهه ۱۹۸۰ رایج بودند، که در آن‌ها موقعیت صحیح سردنده باید تخمین زده می‌شد، «احساس» می‌شد یا با نگاه کردن به زنجیر بررسی می‌شد. | ## بخش 2: سردنده | دسته‌دندهٔ گَردان این قدیمی‌ترین نوع دسته دنده است که در موتورسیکلت‌ها (Mofas) نیز رایج بود. در حالی که دسته‌های Bullet به‌طور کلی چرخانده می‌شوند، نوع دیگری با یک دسته تقسیم‌شده مشخص می‌شود. این دسته‌ها در حال حاضر در دوچرخه‌های کوهستان و تورینگ محبوبیت مجدد پیدا کرده‌اند. شرکت‌های دیگر (مانند Rohloff) نیز از دسته دنده‌های گردان استفاده می‌کنند که در آن‌ها فقط بخشی از دسته فرمان می‌چرخد. دسته دنده‌های گردان بسیار ساده ساخته می‌شوند و بنابراین تقریباً منحصراً در بخش قیمت پایین یافت می‌شوند. آنها عمدتاً از پلاستیک‌های ریخته‌گری شده و چهار یا در ساده‌ترین حالت حتی فقط از دو قسمت تشکیل شده‌اند. یک نمایشگر دنده قابل مشاهده را می‌توان با چاپ ساده اعداد دنده روی دسته دنده گردان به دست آورد. مدل‌های با کیفیت بالا نیز وجود دارند که امکان تعویض دنده دقیق در دراز مدت را فراهم می‌کنند. در بسیاری از سیستم‌های دنده امروزی، ایندکس کردن در دسته انجام می‌شود که این امر آن را پیچیده و پرهزینه می‌کند. در این مدل، روکش‌های سیم باید دقیق‌تر ساخته شوند، زیرا آنها مسئول دقت تعویض دنده هستند. تنها استثنا در حال حاضر یک توپی دنده از Rohloff است که در آن ایندکس کردن در سیستم دنده انجام می‌شود. دسته‌دنده‌های گردان به‌طور قابل توجهی کمتر از سایر طرح‌های دسته دنده مستعد خرابی هستند، زیرا هیچ قسمت بیرون زده‌ای ندارند که بتواند گیر کند، خم شود یا بشکند. مکانیک ظریف تا حدی موجود در داخل دسته به خوبی کپسوله شده و در برابر کثیفی مقاوم است. فرآیندهای تعویض دنده بصری‌تر انجام می‌شوند، زیرا فقط یک عنصر کنترل برای هر سیستم دنده وجود دارد و می‌توان همه دنده‌ها را یکی پس از دیگری تغییر داد. سردنده‌های روی چارچوب این نوع سردنده‌ها در دوچرخه‌های مسابقه‌ای رایج بودند، اما امروزه دیگر معمول نیستند. | ## بخش 3: سردنده | یک یا دو سردنده در یک سوم بالایی لوله پایین روی پایه‌های لحیم‌شده یا یک گیره نصب می‌شوند. فرایند تعویض دنده نسبتاً طولانی است، زیرا برای کار با آن ابتدا باید یک دست را از روی فرمان بردارید و به سمت پایین بگیرید. آنها به صورت سردنده‌های اصطکاکی و سیستم‌های انگشتی (از حدود سال ۱۹۸۵) وجود دارند. یک مزیت این است که روکش‌های سیم را می‌توان بدون غلاف نصب کرد و بنابراین با اصطکاک بسیار کم‌کار می‌کنند و معمولاً سبک‌تر از سردنده‌های ترمز هستند. سردنده‌های روی دسته فرمان این سردنده‌ها در دهه ۱۹۸۰ تا اواسط دهه ۱۹۹۰ عمدتاً در دستگاه‌های دنده زنجیری انگشتی استفاده می‌شدند. آنها شبیه سردنده‌های روی فریم هستند و امروزه معمولاً به صورت نو در دسترس نیستند. سردنده‌های شستی روی فرمان با اولین دوچرخه‌های کوهستان، سردنده‌های شستی انگشتی، قابل تعویض و غیرانگشتی ظاهر شدند که دیگر نیازی به تغییر حالت دست برای تعویض دنده نداشتند. این اهرم‌های نسبتاً جمع و جور، پایدار و معمولاً با عملکرد نرم، بالای فرمان قرار داشتند. فعال‌سازی از طریق اهرم‌های کوچک یا دکمه‌هایی انجام می‌شود که با انگشت شست یا اشاره کار می‌کنند. آنها اغلب با اهرم‌های ترمز ترکیب می‌شوند که با انگشتان میانی و حلقه‌ای کار می‌کنند؛ بنابراین، تا حدی می‌توان همزمان ترمز کرد و دنده را عوض کرد. سردنده‌های مخصوص دسته‌های کمکی فرمان دوچرخه‌های مسابقه سه‌گانه دارای یک دسته کمکی روی فرمان برای قرار دادن ساعد هستند، به طوری که دوچرخه‌سوار می‌تواند برای مدت طولانی‌تری در حالت خمیده شدید رانندگی کند. بعداً در دوچرخه‌های مسافرتی و مسابقه‌ای نیز رایج شدند - به ویژه در دسته‌های کمکی فرمان برای مسابقات سه‌گانه. سردنده‌های ترمز این نوع سردنده‌ها جایگزین سردنده‌های روی فریم شده‌اند و در دوچرخه‌های مسابقه‌ای و دوچرخه‌های مشابه رایج شده‌اند. | ## جمع‌بندی | دنده با کج کردن جانبی دسته‌های ترمز یا با یک اهرم اضافی بلافاصله پشت دسته ترمز تعویض می‌شود.