موضوع مقاله: طرح صلیبی چهار گوش | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # طرح صلیبی چهار گوش | مقدمه: فرم معماری یک کلیسای صلیبی-چهارگوش حول یک درون‌خانه چهارگوش ("مربع") متمرکز است که توسط چهار ستون یا پایه به نه بخش(به انگلیسی: bays) (تقسیمات فضا) تقسیم می‌شود. | ## بخش 1: طرح صلیبی چهار گوش | بخش مرکزی معمولاً از هشت بخش دیگر بزرگ‌تر است و توسط گنبدی پوشیده شده است که بر روی ستون‌ها قرار دارد. چهار بخش مستطیل‌شکل که مستقیماً به این بخش مرکزی متصل هستند، معمولاً با طاق‌های بشکه‌ای پوشیده می‌شوند؛ این‌ها بازوهای "صلیب" هستند که درون "مربع" درون‌خانه محاط شده است. در غرب درون‌خانه، نارتکسنارتکس (به انگلیسی: narthex) یک عنصر معماری معمول در کلیساها و بازیلیکاهای اولیه مسیحی و بیزانسی است که از ورودی یا هشتی تشکیل شده و در انتهای غربی تالار، روبروی محراب اصلی کلیسا قرار دارد. به طور سنتی، نارتکس بخشی از ساختمان کلیسا بود، اما بخشی از خود کلیسا محسوب نمی‌شد. یا تالار ورودی قرار دارد که معمولاً با افزودن سه بخش به بخش‌های غربی درون‌خانه شکل می‌گیرد. در شرق، بِمابِما (bema) سکویی مرتفع است که به عنوان جایگاه سخنران استفاده می‌شود. در کنیسه‌های یهودی، جایی که برای قرائت تورات در طول مراسم استفاده می‌شود، اصطلاح مورد استفاده بِما یا بِماه است. یا نیایشگاه قرار دارد که اغلب توسط تِمپلونتمپلون (از واژه یونانی τέμπλον به معنی «معبد»، جمع آن تمپلا) یکی از ویژگی‌های کلیساهای بیزانسی است که شامل حائلی است که تالار تجمعات را از فضای نزدیک محراب جدا می‌کند. | ## بخش 2: طرح صلیبی چهار گوش | یا در کلیساهای متأخرتر، توسط یک تیغه آیکون‌ها(به انگلیسی: iconostasis) در مسیحیت شرقی، شمایل‌بند دیواری از شمایل‌ها و نقاشی‌های مذهبی است که تالار کلیسا را ​​از محراب جدا می‌کند. نیایشگاه معمولاً از سه بخش اضافی تشکیل شده است که به بخش‌های شرقی درون‌خانه متصل می‌شوند و هر یک به یک محراب‌گاه ختم می‌شود که توسط یک نیم‌گنبد پوشیده شده است. اصطلاح بما گاهی به بخش مرکزی اختصاص دارد، در حالی که بخش شمالی به عنوان پروتزیسپروتز (prothesis) مکانی در محراب است که در کلیساهای ارتدکس شرقی و کاتولیک یونان، مراسم آماده‌سازی در آن برگزار می‌شود. و بخش جنوبی به عنوان دیاکونیکوندیاکونیکون در کلیساهای ارتدکس شرقی و کاتولیک شرقی، نامی است که به محفظه‌ای در ضلع جنوبی محراب مرکزی کلیسا داده می‌شود، جایی که لباس‌های مقدس، کتاب‌ها و غیره که در مراسم مذهبی کلیسا استفاده می‌شوند، نگهداری می‌شوند. کاربرد عبادی تقسیم‌بندی معماری فضاهای متمایز یک کلیسای صلیبی-چهارگوش با کارکردهای متمایز آن‌ها در برگزاری مراسم عبادت مطابقت دارد. تالار ورودی به عنوان تالار ورودی عمل می‌کند، اما همچنین برای کارکردهای ویژه عبادی مانند تعمید و به عنوان محل دفن افتخاری استفاده می‌شود. محراب در بخش مرکزی، یعنی بما، قرار دارد که گاهی به یک نیمکت مجهز است که روحانیون ممکن است روی آن بنشینند. تغییرات رایج فرم معماری و کارکرد عبادی توصیف‌شده در بالا با نوع "کلاسیک" کلیسای صلیبی-چهارگوش مطابقت دارد که توسط تعدادی از بناهای تاریخی مهم به نمایش گذاشته شده است. | ## بخش 3: طرح صلیبی چهار گوش | با این حال، این نوع کلاسیک تنها یکی از تغییرات ممکن بر روی فرم صلیبی-چهارگوش را نشان می‌دهد. به ویژه در معماری متأخر بیزانس، هسته اصلی طرح صلیبی-چهارگوش می‌توانست از طریق افزودن سازه‌های پیرامونی گسترش یابد. یک سازه فرعی خاص که در کالندرخانه، کلیسای خورا و مارتورانا مشاهده می‌شود، برج ناقوس بود. از سوی دیگر، یک شکل به شدت کوتاه‌شده و "فشرده" از صلیبی-چهارگوش وجود داشت که بدون تالار ورودی و با سه محراب‌گاه که مستقیماً به بخش‌های شرقی درون‌خانه متصل می‌شدند، ساخته می‌شد. این طرح به ویژه در استان‌ها رایج بود، برای مثال در جنوب ایتالیا، در سیسیل، و در کاپادوکیه. در این نوع کلیسا، مانع تِمپلون اغلب در امتداد محور دو ستون شرقی برپا می‌شد، بنابراین سه بخش شرقی را درون نیایشگاه محصور می‌کرد. یک تغییر به ویژه مهم در فرم صلیبی-چهارگوش، طرح موسوم به "آتوس" یا "رهبانی" است، که در آن بخش‌های مستطیلی شمال و جنوب درون‌خانه نیز به محراب‌گاه‌های نیم‌دایره باز می‌شوند و به کلیسا ظاهر یک سه‌گوشواره‌ای می‌بخشند. | ## جمع‌بندی | این طرح، که اغلب برای کلیساهای رهبانی نمونه تلقی می‌شود، به نظر می‌رسد در کوه آتوس در سده یازدهم توسعه یافته باشد؛ محراب‌گاه‌های جانبی فضایی را برای اجرای موسیقی عبادی پادآوایی توسط دو گروه هم‌سرایان رهبانی فراهم می‌آوردندMylonas, "Plan initial.".