موضوع مقاله: دوران پیشاتاریخی اندونزی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دوران پیشاتاریخی اندونزی | مقدمه: دوران پیشاتاریخی اندونزی، دوره‌ای پیشاتاریخ در مجمع‌الجزایر اندونزی است که از دوره پلیستوسن تا حدود قرن چهارم میلادی، زمانی که قوم کوتای اولین کتیبه‌های سنگی شناخته شده را در اندونزی تولید کردند، ادامه دارد. | ## بخش 1: دوران پیشاتاریخی اندونزی | برخلاف تمایز واضح بین دوره‌های ماقبل تاریخ و تاریخی در اروپا و خاورمیانه، این تقسیم‌بندی در اندونزی مبهم است. این امر عمدتاً به این دلیل است که شرایط جغرافیایی اندونزی به عنوان یک مجمع‌الجزایر وسیع باعث شده است که برخی از قسمت‌ها - به ویژه قسمت‌های داخلی جزایر دوردست - عملاً از بقیه جهان جدا باشند. به عنوان مثال، غرب جاوه و ساحل شرقی بورنئو، دوره‌های تاریخی خود را در اوایل قرن چهارم آغاز کردند، اما فرهنگ مگالیتیک هنوز شکوفا بود و خط در بقیه اندونزی، از جمله در نیاس و توراجا، ناشناخته بود. پاپوآیی‌های ساکن در بخش اندونزیایی جزیره گینه نو، تا اولین تماس‌های خود با دنیای مدرن در اوایل قرن بیستم، عملاً در عصر حجر زندگی می‌کردند. از نظر زمین‌شناسی، منطقه اندونزی امروزی در نتیجه برخورد و لغزش صفحات هند و استرالیا به زیر صفحه سوندا، در اوایل دوران سنوزوئیک، حدود ۶۳ میلیون سال پیش، از زیر دریاهای جنوب شرقی آسیا پدیدار شد. این برخورد تکتونیکی، کمان آتشفشانی سوندا را ایجاد کرد که زنجیره‌ای از جزایر سوماترا، جاوه و جزایر سوندا کوچک را ایجاد کرده است. قوس آتشفشانی فعال، ابرآتشفشانی را ایجاد کرد که امروزه دریاچه توبا در سوماترا را تشکیل می‌دهد. فوران عظیم ابرآتشفشان توبا که زمانی بین ۶۹۰۰۰ تا ۷۷۰۰۰ سال پیش (۷۲۰۰۰ سال قبل از میلاد) رخ داد، نظریه فاجعه توبا، یک زمستان آتشفشانی جهانی که باعث ایجاد تنگنا در تکامل انسان شد، را برانگیخت. از دیگر آتشفشان‌های قابل توجه در قوس سوندا، کوه تامبورا (فوران در سال ۱۸۱۵) و کراکاتائو (فوران در سال ۱۸۸۳) هستند. این منطقه به دلیل بی‌ثباتی ناشی از سازندهای آتشفشانی و سایر فعالیت‌های آتشفشانی و تکتونیکی و همچنین تغییرات آب و هوایی شناخته شده است؛ که منجر به غرق شدن گاه به گاه زمین‌های پست در زیر دریاهای کم‌عمق، تشکیل جزایر، اتصال و قطع اتصال جزایر از طریق پل‌های زمینی باریک و غیره شده است. در بخشی از این دوره، منطقه‌ای به نام ساندالَند هنوز با خشکی اصلی آسیا پیوسته بود و در نتیجه، خشکی گسترده‌ای در جنوب‌شرقی آسیا پدید آمده بود که امکان مهاجرت گونه‌های جانوری آسیایی و گونه‌های انسانی اولیه (هومینیدها) را فراهم می‌کرد. از نظر زمین‌شناسی، جزیرهٔ گینهٔ نو و دریاهای کم‌عمق آرافورا بخشی از صفحهٔ تکتونیکی استرالیا به‌شمار می‌روند و در گذشته، این ناحیه با استرالیا از طریق پل خشکی‌ای به نام «ساهول‌لَند» به‌هم متصل بود. در پایان آخرین عصر یخبندان (حدود ۲۰٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ سال پیش)، زمین دچار تغییرات اقلیمی جهانی شد؛ گرمایش زمین و افزایش میانگین دما باعث ذوب شدن یخ‌های قطبی و در نتیجه بالا آمدن سطح آب دریاها گردید. بر اثر این فرایند، بخش بزرگی از ساندالند زیر دریاهای کم‌عمق فرورفت و دریاها و تنگه‌هایی چون تنگهٔ مالاکا، دریای چین جنوبی، تنگهٔ کاری‌ماتا، و دریای جاوه شکل گرفتند. در همین دوره، شبه‌جزیره مالایی، سوماترا، جاوه، بورنئو و جزایر اطراف آن‌ها به‌صورت جزایر جداگانه پدید آمدند. بالا آمدن سطح دریا باعث شد نواحی پیش‌تر به‌هم‌پیوسته، به مناطق مجزا و منزوی تبدیل شوند و در نتیجه، گیاهان، جانوران و گونه‌های انسانی اولیه از هم جدا شده و در مسیر تکامل و تمایز ژنتیکی مستقل قرار گرفتند. میلیون‌ها سال پیش توسط ابزارهای صدفی کشف شده و قدیمی‌ترین مدرک برای حضور انسان اولیه در اندونزی است. بقایای فسیل شده هومو ارکتوس، که به‌طور گسترده با نام " مرد جاوه‌ای " شناخته می‌شود، اولین بار توسط آناتومیست هلندی، اوژن دوبوا، در سال ۱۸۹۱ در ترینیل کشف شد و حداقل ۷۰۰۰۰۰ سال قدمت دارد که در آن زمان قدیمی‌ترین جد انسان یافت شده تاکنون بود. فسیل‌های هومو ارکتوس بیشتری با قدمت مشابه در دهه ۱۹۳۰ توسط انسان‌شناس گوستاو هاینریش رالف فون کونیگسوالد در سانگیران یافت شد، که در همان دوره زمانی، فسیل‌هایی را در نگاندونگ به همراه ابزارهای پیشرفته‌تر کشف کرد که در سال ۲۰۱۱ قدمت آنها بین ۵۵۰۰۰۰ تا ۱۴۳۰۰۰ سال تعیین شد. انسان فلورسی در سال ۲۰۰۳، در جزیره فلورس، فسیل‌های یک انسان‌نمای کوچک جدید با قدمتی بین ۷۴۰۰۰ تا ۱۳۰۰۰ سال و با نام «انسان فلورسی» (هومو فلورسی) کشف شد که جامعه علمی را بسیار شگفت‌زده کرد.; تصور می‌شود این انسان‌نمای ۹۰ سانتی‌متری گونه‌ای از تبار انسان راست‌قامت (Homo Erectus) باشد و در طول هزاران سال توسط فرآیندی شناخته‌شده به نام کوتوله‌های جزیره‌ای (Island dwarfism) از نظر اندازه کاهش یافته است. انسان‌نمای فلورسی برای اولین بار به دوره‌های زمانی نسبتاً اخیر - تا ۱۴۰۰۰ سال پیش - نسبت داده شد، با این حال، بررسی مجدد رسوبات این تاریخ‌ها را اصلاح کرده و نشان داده شده است که این انسان‌نماها حداقل از ۷۰۰۰۰۰ سال پیش، تا حدود ۶۰–۵۰۰۰۰ سال پیش، در اندونزی حضور داشته‌اند. در سال ۲۰۱۰ ابزارهای سنگی در فلورس کشف شد که قدمت آنها به ۱ میلیون سال پیش برمی‌گردد. [ تأیید ناموفق ] انسان خردمند این مجمع‌الجزایر در طول ذوب شدن یخ‌ها پس از آخرین عصر یخبندان تشکیل شد. انسان‌های اولیه از طریق دریا سفر کردند و از سرزمین اصلی آسیا به سمت شرق به گینه نو و استرالیا پراکنده شدند. در سال ۲۰۱۱ شواهدی در تیمور شرقی، کشور همسایه، کشف شد که نشان می‌دهد ۴۲۰۰۰ سال پیش این مهاجران اولیه مهارت‌های دریانوردی سطح بالایی داشتند و به‌طور ضمنی، فناوری لازم برای عبور از اقیانوس برای رسیدن به استرالیا و سایر جزایر را داشتند، زیرا تعداد زیادی ماهی بزرگ اعماق دریا مانند ماهی تن را صید و مصرف می‌کردند. اولین مهاجرت انسان‌های خردمند اولیه بین ۶۰٬۰۰۰ تا ۴۵٬۰۰۰ سال پیش به این مجمع‌الجزایر رسیدند. بسیاری از فسیل‌های انسان خردمند جنوب شرقی آسیا، اما نه، قبل از حدود ۸٬۰۰۰ سال پیش کشف شده‌اند. بقایای گروه‌های پیش از آسترونزیایی جنوب شرقی آسیا در بخش‌های جداافتاده‌ای در مالزی (سِمانگ) و فیلیپین (آئتا) زنده مانده‌اند. نوادگان ساکنان پیش از آسترونزیایی مجمع‌الجزایر اندونزی هنوز در بخش شرقی منطقه، در جزایری مانند گینه نو، مالوکو و شرق نوسا تنگارا، اکثریت را تشکیل می‌دهند. مطالعات ژنتیکی نشان می‌دهد که در پاپوآی غربی، اختلاط ژنتیکی قابل توجهی بین نگریتوها، آسترالو-ملانزیایی‌ها و آسترونزیایی‌ها وجود داشته است. هنر صخره‌ای تقریباً ۴۰۰۰۰ سال پیش، انسان‌های اولیه نقوش هنر سنگی ماقبل تاریخ را در غارهای آتشفشانی جزیره سولاوسی تولید کردند. | ## بخش 2: دوران پیشاتاریخی اندونزی | این بدان معناست که انسان‌ها در هر دو انتهای جهان اوراسیای پلیستوسن، یعنی اروپا و اندونزی، در یک دوره زمانی هنر سنگی تولید می‌کردند. قابل توجه‌ترین مکان‌های هنر سنگی در اندونزی، مکان‌های هنر سنگی ماروس-پانگکپ در غارهای استان سولاوسی جنوبی هستند. دو سبک هنری متمایز در این غارها وجود دارد که هر دو به دوره پلیستوسن مربوط می‌شوند. سبک اول شامل شابلون‌های دست انسان است که با پاشیدن رنگدانه مرطوب از دهان، دور دست‌های انسان که به سطوح دیوار غار فشرده می‌شدند، ساخته شده است. سبک دوم، سبک کمتر رایج هنر غار است که با تصاویری از نقاشی‌های نیمرخ بزرگتر و طبیعی از پستانداران وحشی خشکی که در دوره پلیستوسن بومی جزیره بودند، مانند گاومیش‌های مینیاتوری و خوک‌های زگیل‌دار، مشخص می‌شود. به غیر از آلتامیرا، هنر غار ماروس یکی از گسترده‌ترین مکان‌های هنر سنگی غار در جهان است. این نقاشی‌های غاری ماقبل تاریخ اندونزی ممکن است قدیمی‌ترین هنر غاری در جهان باشند. این یافته، تفسیر رایج مبنی بر اینکه اروپا زادگاه هنر سنگی ماقبل تاریخ بوده است را به چالش کشیده است. در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۹، تیمی از محققان به رهبری دکتر ماکسیم اوبرت از کشف قدیمی‌ترین صحنه‌های شکار در هنر ماقبل تاریخ جهان که بیش از ۴۴۰۰۰ سال قدمت دارد، در غار آهکی لیانگ بولو سیپونگ ۴ خبر دادند. باستان‌شناسان قدمت تصویر شکار خوک و گاومیش را به لطف کلسیت «پاپ کورن»، سطوح مختلف ایزوتوپ اورانیوم رادیواکتیو و توریم تعیین کردند. در ۱۶ مارس ۲۰۲۰، تیمی از باستان‌شناسان به رهبری دانشگاه گریفیت، اولین نمونه‌های شناخته‌شده از «هنر قابل حمل» را که احتمالاً ۱۴۰۰۰ تا ۲۶۰۰۰ سال قدمت دارند، از غاری آهکی به نام لیانگ بلو بتهو در سولاوسی کشف کردند و در مجله دانشگاهی طبیعت رفتار انسان منتشر کردند. در حالی که یکی از سنگ‌ها حاوی یک آنوا (گاومیش آبی) و چیزی که ممکن است یک گل، ستاره یا چشم باشد، بود، سنگ دیگر پرتوهای نجومی نور را به تصویر می‌کشید. در ژانویه ۲۰۲۱، باستان‌شناسان از کشف نقاشی غاری حداقل ۴۵۵۰۰ ساله در غار لیانگ تدونگنگ خبر دادند. طبق گزارش مجله Scienceپیشرفت‌های علم، نقاشی غاری از خوک زگیل‌دار قدیمی‌ترین شواهد سکونت انسان در این منطقه است. خوک نر بالغ، با اندازه ۱۳۶ سانتی‌متر × ۵۴ سانتی‌متر، با زگیل‌های صورت شاخ‌مانند و دو اثر دست بالای قسمت عقب بدنش به تصویر کشیده شده بود. به گفتهٔ آدام بروم، دو خوک دیگر نیز وجود دارند که تا حدودی حفظ شده‌اند و به نظر می‌رسد که خوک زگیل‌دار در حال تماشای دعوای بین دو تا از آنها بوده است. جواهرات ماقبل تاریخ زیورآلات ساخته شده از استخوان‌ها و دندان‌های خوک-گوزن بابیروسا و خرس کوسکوس (کوسکوس خرسی سولاوسی) کیسه‌دار، از غارهای آهکی در سولاوسی کشف شد. این جواهرات به طرز ماهرانه‌ای از دندان‌های خوک‌های اولیه و استخوان‌های کیسه‌داران ساخته شده‌اند که قدمت آنها بین ۲۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ سال پیش تخمین زده می‌شود. مهاجرت و اختلاط آستروآسیایی‌ها نگریتوها و استرال-ملانزیایی‌ها تا ۶۳۰۰ سال پیش بر بیشتر مجمع‌الجزایر اندونزی تسلط داشتند، تا اینکه دو مهاجرت عظیم انسانی از هندوچین، ترکیب جمعیتی این مجمع‌الجزایر را تغییر داد. دانشمندان معتقدند که دو جریان مهاجرتی عمده به این مجمع‌الجزایر وجود داشته است که اجداد اندونزیایی‌های امروزی بوده‌اند. ابتدا، گویشوران زبان‌های استروسیایی حدود ۶۳۰۰ تا ۵۰۰۰ سال پیش وارد شدند و سپس، گویشوران زبان‌های استروسیایی حدود ۴۰۰۰ سال پیش وارد شدند. مردم آستروآسیایی از طریق هندوچین، از یوننان در جنوب چین به ویتنام و کامبوج، سپس به شبه جزیره مالایا و در نهایت به سوماترا، بورنئو و جاوه گسترش یافتند. مطالعات ژنتیکی نشان می‌دهد که مردم جاوه، سوندایی و بالیایی بخش قابل توجهی از تبار آستروآسیایی دارند. مطالعات ژنومی نشان می‌دهد که چندین گروه قومی در مجمع‌الجزایر غربی اندونزی، علیرغم اینکه هیچ‌یک از این گروه‌ها به زبان‌های استروآسیایی صحبت نمی‌کنند، نشانگرهای ژنومی قابل توجهی از استروآسیایی‌ها دارند؛ بنابراین، این می‌تواند به این معنی باشد که یا زمانی حضور قابل توجهی از استروآسیایی‌ها در جزیره جنوب شرقی آسیا وجود داشته است، یا گویشوران استرونزیایی به سرزمین اصلی مهاجرت کرده و از آن عبور کرده‌اند. حضور قابل توجه اجداد استروآسیایی در مجمع‌الجزایر غربی اندونزی نشان می‌دهد که شاخه غربی مهاجرت استروآسیایی‌ها از هندوچین ممکن است در دوران پیش از نوسنگی رخ داده باشد. پیشنهاد مخالف، اختلاط استروآسیایی‌ها و استرونزیایی‌ها را مطرح می‌کند - که احتمالاً در شبه‌جزیره مالایا یا جنوب ویتنام رخ داده و قبل از ادامه به غرب اندونزی، در آنجا با هم مخلوط شده‌اند. مهاجرت و گسترش آسترونزیایی‌ها گویشوران زبان آسترونزی حدود ۴۰۰۰ سال پیش به مجمع‌الجزایر اندونزی آمدند. با این حال، برخلاف مردم آستروآسیایی که در سراسر قاره به سمت جنوب گسترش یافتند، گروه آسترونزی در تایوان توسعه یافت و با جابجایی جزیره‌ای در سراسر منطقه پخش شد. گسترش آسترونزیایی‌ها از ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال پیش آغاز شد و احتمالاً ریشه‌های آن در تایوان بوده است. مردمان دریانورد آسترونزیایی از این منطقه عبور کردند و از تایوان به سمت جنوب و از طریق مجمع‌الجزایر فیلیپین به مجمع‌الجزایر مرکزی اندونزی رسیدند. از آنجا به غرب اندونزی و شرق اندونزی گسترش یافتند، جایی که با ساکنان اولیه آسترالوئیدها ملاقات کردند. | ## بخش 3: دوران پیشاتاریخی اندونزی | علاوه بر این، شاخه غربی به بورنئو، جاوه و سوماترا رسید و در آنجا علاوه بر جمعیت موجود آسترالوئیدها، با مهاجران آستراسیاتیک نیز ملاقات کرد. آسترونزیایی‌ها خیلی زود به گروه غالب تبدیل شدند و جایگزین جمعیت آستروئیدی شدند که امروزه به‌طور قابل توجهی فقط در منطقه شرقی باقی مانده است. از سوی دیگر، آسترونزیایی‌ها با موفقیت بر گویشوران آستروآسیایی تأثیر گذاشتند، بنابراین سرانجام تمام جمعیت در مجمع‌الجزایر غربی اندونزی به گویشوران آسترونزیایی تبدیل شدند، با وجود اینکه برخی از گروه‌های قومی (جاوه‌ای، سوندایی و بالیایی) نشانگرهای ژنتیکی قابل توجهی از آستروآسیایی‌ها را نشان می‌دهند. مطالعات ژنومی نشان داد که ساکنان مجمع‌الجزایر مرکزی و شرقی اندونزی دارای‌تبار قابل توجهی از آسترونزی هستند. گاه‌شناسی پارینه سنگی انسان راست قامت به استفاده از ابزارهای سنگی ساده و خشن پالئولیتیک و همچنین ابزارهای صدفی که در سانگیران و انسان راست‌قامت سولویی کشف شده‌اند، معروف بوده‌اند. تجزیه و تحلیل آثار برش فسیل‌های پستانداران پلیستوسن، ۱۸ اثر برش ایجاد شده توسط ابزارهایی از پوسته‌های ضخیم صدفی را بر روی دو استخوان گاو که در طول قصابی در سازند پوکانگان در سانگیران بین ۱٫۶ تا ۱٫۵ میلیون سال پیش ایجاد شده‌اند، مستند می‌کند. این آثار برش، استفاده از اولین ابزارها در سانگیران و قدیمی‌ترین شواهد استفاده از ابزار صدفی در جهان را مستند می‌کند. نوسنگی ابزارهای سنگی صیقلی فرهنگ نوسنگی، مانند تبرهای سنگی صیقلی و کج‌بیل‌های سنگی، توسط مردم آسترونزیایی در مجمع‌الجزایر اندونزی توسعه یافتند. همچنین در طول دوره نوسنگی، سازه‌های سنگی بزرگ فرهنگ مگالیتیک در این مجمع‌الجزایر شکوفا شدند. مجمع‌الجزایر اندونزی میزبان فرهنگ‌های مگالیتی آسترونزیایی، چه در گذشته و چه در حال، است. منهیر، دولمن، میزهای سنگی، مجسمه‌های سنگی اجدادی و سازه هرمی پلکانی به نام پوندن برونداک در مکان‌های مختلفی در جاوه، سوماترا، سولاوسی و جزایر سوندای کوچک کشف شده‌اند. سایت مگالیت سیپاری نیز در غرب جاوا، مونولیت، تراس‌های سنگی و تابوت سنگی را به نمایش گذاشته است. اعتقاد بر این است که هرم پلکانی پوندن، سلف و طرح اولیه سازه معابد هندو-بودایی متاخر در جاوا پس از پذیرش هندوئیسم و بودیسم توسط جمعیت بومی است. [نیازمند منبع] بوروبودور قرن هشتم و کاندی سوکوه قرن پانزدهم، ساختار هرمی پلکانی را به نمایش گذاشتند. پارک ملی لور لیندو در سولاوسی مرکزی، محل نگهداری آثار باستانی مگالیت مانند مجسمه‌های سنگی اجدادی است. فرهنگ‌های مگالیتی زنده را می‌توان در نیاس، جزیره‌ای دورافتاده در ساحل غربی سوماترای شمالی، مردم باتاک در بخش‌های داخلی سوماترای شمالی، در جزیره سومبا در شرق نوسا تنگارا و همچنین مردم توراجا از بخش‌های داخلی سولاوسی جنوبی یافت. این فرهنگ‌های مگالیتی تا اواخر قرن نوزدهم به خوبی حفظ، منزوی و دست‌نخورده باقی ماندند. فرهنگ دونگ سون به اندونزی گسترش یافت و تکنیک‌های ریخته‌گری برنز، کشت برنج در مزارع مرطوب، قربانی آیینی گاومیش، شیوه‌های خرسنگ و روش‌های دارایی‌بافی را با خود به همراه آورد. برخی از این شیوه‌ها در مناطقی از جمله مناطق باتاک در سوماترا، توراجا در سولاوسی و چندین جزیره در جزایر سوندای کوچک باقی مانده‌اند. آثار باستانی این دوره شامل طبل‌های برنزی نکارا است که در سراسر مجمع‌الجزایر اندونزی کشف شده است و همچنین تبر برنزی تشریفاتی. سیستم اعتقادی اندونزیایی‌های اولیه، جاندارانگاری بودند که به ارواح طبیعت و همچنین ارواح اجدادی مردگان احترام می‌گذاشتند، زیرا معتقد بودند که روح یا نیروی حیات آنها هنوز می‌تواند به زندگان کمک کند. احترام به ارواح اجدادی هنوز در بین قومیت‌های بومی اندونزی رواج دارد؛ مانند مردم نیاس، باتاک، دایاک، توراجا و پاپوآیی‌ها. این احترام در میان اقوام دیگر از طریق جشنواره‌های برداشت محصول که اغلب به ارواح طبیعت و خدایان کشاورزی متوسل می‌شدند، تا مراسم تشییع جنازه و حرکت بزرگان متوفی برای آماده‌سازی و فرستادن آنها به قلمرو اجداد، مشهود است. روح ماقبل تاریخ اجداد یا طبیعت که دارای توانایی‌های ماوراء طبیعی است، در جاوا و بالی به عنوان هیانگ شناخته می‌شود و هنوز هم در هندوئیسم بالی مورد احترام است. معیشت انسان در اندونزی ماقبل تاریخ، از شکارچی-گردآورنده ساده جنگلی مجهز به ابزارهای سنگی تا جامعه کشاورزی پیشرفته با کشت غلات، حیوانات اهلی، بافندگی و سفالگری متغیر است. شرایط ایده‌آل کشاورزی و تسلط بر کشت برنج در مزارع آبی از اوایل قرن هشتم پیش از میلاد، به روستاها، شهرها و پادشاهی‌های کوچک اجازه داد تا قرن اول میلادی شکوفا شوند. این پادشاهی‌ها (که چیزی بیش از مجموعه‌ای از روستاها نبودند که تابع رؤسای کوچک بودند) با مذاهب قومی و قبیله‌ای خود تکامل یافتند. دمای گرم و یکنواخت جاوه، باران فراوان و خاک آتشفشانی، برای کشت برنج آبی عالی بود. چنین کشاورزی در مقایسه با برنج در مزارع خشک که شکل بسیار ساده‌تری از کشت است و نیازی به ساختار اجتماعی پیچیده‌ای برای پشتیبانی ندارد، به یک جامعه سازمان‌یافته نیاز داشت. سفالگری سفالی فرهنگ بونی در حدود ۴۰۰ سال قبل از میلاد تا ۱۰۰ سال پس از میلاد در مناطق ساحلی شمال غربی جاوا و بانتن رونق داشت. | ## جمع‌بندی | فرهنگ بونی احتمالاً سلف پادشاهی تاروماناگارا، یکی از اولین پادشاهی‌های هندو در اندونزی بود که کتیبه‌های متعددی تولید می‌کند و آغاز دوره تاریخی در جاوا را رقم زد.