موضوع مقاله: فاصلهٔ سطر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فاصلهٔ سطر | مقدمه: اصطلاح انگلیسی آن «leading» (تلفظ: /ˈlɛdɪŋ/) از واژهٔ «lead» به معنای سرب گرفته شده‌است؛ زیرا در حروف‌چینی دستی نوارهای باریک سربی یا آلومینیومی میان سطرهای حروف قرار داده می‌شد تا فاصلهٔ عمودی میان آن‌ها افزایش یابد. | ## بخش 1: فاصلهٔ سطر | ضخامت این نوار برابر است با تفاوت اندازهٔ حروف و فاصلهٔ خط کرسی یک سطر تا خط کرسی سطر بعدی. این اصطلاح همچنان در نرم‌افزارهای صفحه‌آرایی مانند کوارک اکسپرس، مجموعهٔ افینیتی و ادوبی این‌دیزاین به کار می‌رود. نرم‌افزارهای واژه‌پردازی معمولاً از اصطلاح «فاصلهٔ سطر» یا «فاصلهٔ بین سطرها» استفاده می‌کنند. در حروف‌چینی سربی سنتی، فاصلهٔ سطرها با قرار دادن قطعات فلزی میان سطرهای حروف تنظیم می‌شد. در فنّاوری‌های نوین دیجیتال و فتوکامپوزیشن، امکان تنظیم نامحدود این فاصله فراهم شده و حتی می‌توان فاصلهٔ سطرها را کمتر از اندازهٔ قلم تعیین کرد که در حروف‌چینی سربی ناممکن بود. ریشه‌شناسی واژهٔ انگلیسی «leading» از نوارهای سربی گرفته شده که میان سطرهای حروف سربی قرار داده می‌شد و به همین دلیل تلفظ آن «لِدینگ» است نه «لیدینگ». استفاده از نوارهای سربی برای افزایش فاصلهٔ سطرها به دلایل زیبایی‌شناختی عمدتاً از قرن هجدهم میلادی رایج شد. برای نمونه اگر اندازهٔ حروف ۱۰ پوینت و فاصلهٔ خط کرسی تا خط کرسی سطر بعدی ۱۲ پوینت باشد، مقدار فاصلهٔ سطرها ۲ پوینت خواهد بود. این ترکیب به صورت «۱۰ بر ۱۲ پوینت» بیان می‌شود و ممکن است در انجامهٔ کتاب به شکل «حروف‌چینی‌شده با قلم تایمز نیو رومن ۱۰ بر ۱۲ پوینت» ثبت شود. فاصلهٔ سطرها همچنین می‌تواند به صورت درصدی از اندازهٔ قلم بیان شود؛ برای مثال فاصلهٔ سطرهای ۱۲۰ درصد برای قلم ۱۱ پوینتی. رابرت برینگهرست در کتاب عناصر سبک تایپوگرافی توصیه می‌کند که برای سطرهای بلندتر و قلم‌هایی با وزن تیره‌تر، ارتفاع ایکس بزرگ‌تر، محور عمودی یا بدون سریف از فاصلهٔ سطرهای بیشتر استفاده شود. | ## بخش 2: فاصلهٔ سطر | تایپوگراف متیو باتریک فاصلهٔ سطرها را بین ۲۰ تا ۴۵ درصد اندازهٔ قلم پیشنهاد می‌کند. مؤسسهٔ استاندارد آلمان نیز بر اساس استاندارد DIN 1450 برای متون خوانشی تا ۸۰ نویسه در هر سطر، فاصلهٔ سطرهای حدود ۲۰ درصد اندازهٔ قلم را توصیه می‌کند. یان چیخولت، تایپوگراف آلمانی، فاصلهٔ سطرهای ۲ تا ۶ پوینت را مناسب می‌داند و فاصلهٔ بیش از ۱۲ پوینت را «عمدتاً تزیینی» قلمداد می‌کند. در بسیاری از واژه‌پردازها فاصلهٔ سطر «تکی» به‌طور خودکار ۱۱۵ درصد یا ۱٫۱۵ اِم تنظیم می‌شود. فاصله‌گذاری دوبل فاصله‌گذاری دوبل (دو سطری) عملی رایج است که از دوران ماشین تحریرها ریشه گرفته و در محیط‌های دانشگاهی برای امکان افزودن نظرات دست‌نوشت و نمونه‌خوانی به کار می‌رود. ماشین تحریرها گزینه‌های محدودی برای فاصلهٔ سطرها داشتند و فاصله‌گذاری دوبل به عنوان پیش‌فرض انتخاب می‌شد. فاصلهٔ زیاد میان سطرها مقدار فضای سفید بی‌استفاده در صفحه را افزایش داده و تعداد سطرها را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر فاصلهٔ بیش از حد ممکن است مشکلاتی در تداوم خواندن ایجاد کند؛ زیرا چشم خواننده باید مسافت بیشتری را میان سطرها طی کند. حروف‌چینی فشرده متنی که بدون فاصلهٔ سطر (اصطلاحاً «فشرده» یا «کمپرس») حروف‌چینی شود، فشرده و ناخوانا به نظر می‌رسد. هرچند فاصلهٔ سطر منفی خوانایی متن‌های طولانی را کاهش می‌دهد، برای متن‌های کوتاه می‌تواند پیام متن را تقویت کند و اثربخشی بیشتری ایجاد نماید. حروفی با بالاروهای بلند و پایین‌روهای عمیق ممکن است در فاصلهٔ سطر منفی به یکدیگر برخورد کنند. | ## بخش 3: فاصلهٔ سطر | یکنواختی فاصلهٔ سطرها متون نوشتاری باید فاصلهٔ سطر یکنواختی داشته باشند که از صفحه‌ای به صفحهٔ دیگر تغییر نکند. اگر فاصلهٔ سطرهای متفاوتی در یک صفحه وجود داشته باشد، این هم‌راستایی از بین می‌رود. قلم‌های تیره‌تر به فاصلهٔ سطر بیشتری نسبت به قلم‌های سبک‌تر نیاز دارند و قلم‌های سریف‌دار باید با فاصلهٔ سطر بیشتری نسبت به قلم‌های بدون سریف حروف‌چینی شوند. پرکردن صفحه ممکن است فاصلهٔ سطرها به‌منظور هم‌تراز کردن آخرین سطر متن در پایین صفحه افزایش یابد. برای دستیابی به این هدف، سطح قلم کوچک‌تری بر بدنهٔ قلم بزرگ‌تر ریخته‌گری می‌شود یا بالعکس. روش متداول نمایش این قلم‌ها نوشتن اندازهٔ سطح قلم و سپس یک خط مورب و اندازهٔ بدنه است: مثلاً ۱۰/۱۲ یعنی سطح ۱۰ پوینتی بر بدنهٔ ۱۲ پوینتی. برای مثال اگر متنی ۱۲ پوینت ارتفاع داشته باشد و مقدار line-height برابر ۱۴ پوینت باشد، ۲ پوینت فضای اضافی ایجاد می‌شود: ۱ پوینت بالا و ۱ پوینت پایین متن. حروف‌چینی سنتی سربی در حروف‌چینی سنتی سربی، فاصلهٔ پایهٔ سطرها توسط اندازهٔ بدنهٔ حروف تعیین می‌شد. برای افزایش فاصله، تیغه‌هایی فلزی با ضخامت دلخواه و طولی برابر با عرض ستون متن میان سطرها قرار داده می‌شد. | ## جمع‌بندی | جنس آن‌ها می‌توانست از سرب، مس یا برنج باشد و تنها شرط آن بود که به‌آسانی به طول مطلوب بریده شوند.