موضوع مقاله: بوری ولیو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بوری ولیو | مقدمه: ولیو یک زبان کوچک است که در جزیرهٔ بوتون اندونزی، در سولاوسی جنوب شرقی، و مخصوصا در اطراف شهر باوبو توسط حداقل ۶۰ هزار نفر صحبت می‌شود. | ## بخش 1: بوری ولیو | به همین دلیل، نسبت به تعداد کم گویشوران آن، این زبان، و مخصوصا این نوشتار سابقهٔ ادبی غنی دارد. به طور کلی، بوری ولیو شبیه الفبای جاوه‌ای است، با تفاوت در نوع نشان دادن واکه‌ها در آن. مثل الفبای جاوه‌ای، بوری ولیو دارای ۳۵ حرف می‌باشد، ۲۸ حرف از عربی، و ۷ حرف جدید (مشترک با جاوی)، برای بازتاب صداهایی که در عربی وجود ندارند. نوشتار بوری ولیو از همه لحاظ شبیه الفبای جاوه‌ای است، با این تفاوت که به‌جز ۳ حرکت‌ عربی (فتحه [a]، کسره [i]، ضمه [u ، دو حرکت جدید نیز برای نشان دادن صداهای [e] و [o] به الفبا اضافه شده‌اند. اما از تخمین سن قدیمی‌ترین متون تاریخی در جزیرهٔ بوتون،‌ این نوشتار از زمان گسترش اسلام به این جزیره در قرن ۱۶ میلادی به این سو در استفاده بوده است. به دلیل این‌که زبان ولیو زبان میانجی در سلطان‌نشین بوتون بوده است، متون تاریخی بسیاری به این خط، مانند متون قانونی و حکومتی، متون دینی، و نامه‌های دیپلماتیک موجود است. علاوه بر آن، این خط برای سرودن شعر به زبان ولیو و به قالب «کابانتی» (kaḃanti، )، یک نوع قالب شعر طولانی کر در آن مصرع‌ها زوج-زوج و در بیت نوشته می‌شوند به کار برده شده. این نوع شعرسرایی در میانهٔ قرن ۱۹ام میلادی، مخصوصا در طول سلطنت ۲۹امین سلطان بوتون، «محمد ادریس قائم‌الدین» به اوج مقلوبیت رسید. | ## بخش 2: بوری ولیو | وی علاوه بر سلطان و رهبر سیاسی جزیره، در میان اهالی آن به عنوان یک شاعر و حکیم فرهیختهٔ بوتون نیز شناخته می‌شود. وی به عنوان یک شاعر، اشعار متعددی را در قالب «کابانتی»، مخصوصا اشعار الهام گرفته شده از تعلیمات اسلامی نوشت. علاوه بر سلطان محمد ادریس قائم‌الدین، مردم اهل بوتون دیگری نیز، مخصوصا از خانواده و دربار سلطان، به شعرگویی مشغول بودند. الفبا حروف الفبای بوری ولیو شامل ۲۲ حرف می باشد، که از این‌ها، ۱۵ تای آنها از عربی، و ۷ تای آن‌ها حروف جدید برای صداهایی که در زبان ولیو و نه در زبان عربی موجوداند. این حروف با اضافه کردن نقطه به حروف موجود عربی ساخته شده‌‌اند و با حروف جدید الفبای جاوی یکی‌اند. علاوه بر این ۲۲ حرف، ۱۳ حرف عربی دیگر نیز، برای نوشتن وام‌واژه‌های عربی و اروپایی کاربرد دارند.ref></ref> +حروف اصلی الفبای بوری ولیوناماشکالآوانگاریمعادل لاتیننکاتتنهاآغازیمیانیپایانیʾalif ā / ʾ‌ در زبان ولیو به صورت /ʔ/ (همزهٔ فارسی) تلفظ می‌شود. در زبان فارسی معادل آن «نیـ» است.hāʾhwāw wyāʾ /a/ a / y در زبان ولیو، در هجاهایی که صدای اول آن‌ها واکه است، نقش مشابه «الف» در فارسی را ایفا می‌کند. برای مثال، واژهٔ‌ «incana» (تلفظ به صورت اینچه‌نه) به صورت «یِنْچَنَ» نوشته می‌شود. | ## بخش 3: بوری ولیو | در بسیاری از الفباهای مشتق از عربی، به‌طور مثال در فارسی، ویا در نوشتارهای همسایهٔ بوری ولیو، جاوی و پگون-گوندول نوشتار روزمره بدون حرکت‌گذاری انجام می‌شود. در نوشتار بوری ولیو، ۶ حرکت وجود دارد، که شامل «سکون»، ۳ حرکت واکه‌ای کوتاه عربی «فتحه» (برای صدای اَ [a ، «کسره» (برای صدای ای [i ، و «ضمه» (برای صدای او [u ، و دو حرکت جدید مختص به بوری ولیو برای نشان دادن واکه‌های کوتاه اِ [e] و اُ [o]. واکه‌های بلند، با استفاده از این حرکات در ترکیب با یکی از حروف «الف»، «و»، یا «ی» نوشته می‌شوند. +حرکت‌گذاری واکه‌ها در باری ولیو سکون کوتاه کشیده -a -i -u -e -o -ā -ī -ū -ē -ō +نوشتن واکه در اول هجا کوتاه کشیده A I U E O Ā Ī Ū Ē Ō +نوشتن واکهٔ پس از هم‌خوان سکون کوتاه کشیده S Sa Si Su Se So Sā Sī Sū Sē Sō دوگان‌سازی در زبان‌های خانوادهٔ آسترونزیایی، که زبان‌های اندونزی و مالزی را شامل می‌شود، دوگان‌سازی در دستور زبان آن‌ها نقش پررنگی دارد، بالاخص برای جمع کردن اسم‌ها. در الفبای لاتین، دوگان‌سازی در این زبان‌ها با دو بار نوشتن واژه و جدا کردن دو قسمت آن با خط پیوند انجام می‌شود. در بوری ولیا، مشابه الفبای جاوی و پگون، بجای دوبار نوشتن واژه‌ای که دوگان‌سازی، از عدد «۲» پس از واژهٔ دوگان‌سازی‌شده برای این امر استفاده می‌شود. | ## جمع‌بندی | در واژگان دو‌گان‌سازی شده‌ای که پسوند دارند، عدد «۲» پیش از پسوند و در میان واژه نویشته می‌شود.