موضوع مقاله: آموزش در غنا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در غنا | مقدمه: آموزش در غنا رویکردی دوگانه دارد که هم نظام یادگیری رسمی و هم غیررسمی را دربرمی‌گیرد. | ## بخش 1: آموزش در غنا | نظام آموزش رسمی کنونی در دوران استعمار اروپایی پایه‌گذاری شد؛ با این حال، پیش از آن نیز نظام‌های یادگیری وجود داشتند. در دوران استعمار، مستعمره‌گران اروپایی در آغاز نظام آموزش رسمی را برای نخبگان برپا کردند، در حالی که آموزش شهروندان عادی عمدتاً غیررسمی و مبتنی بر شاگردی بود. شاخص‌های آموزشی غنا نابرابری‌هایی را میان جنسیت‌ها، مناطق شهری و روستایی، و بخش‌های جنوبی و شمالی کشور نشان می‌دهند. این نابرابری‌ها موجب کنش عمومی در برابر بی‌سوادی و نابرابری در دسترسی به آموزش شده‌اند. گسترش آموزش فنی و حرفه‌ای و فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز در سیاست‌های آموزشی این کشور مورد تأکید قرار دارد. نظام آموزشی غنا در کل بر پایه نظام آموزشی بریتانیا بنا شده، اما در طول دویست سال گذشته دستخوش دگرگونی‌های فراوانی شده‌است. پیشینه یکی از کهن‌ترین مراکز یادگیری غنا بود که در سده هجدهم میلادی پایه‌گذاری شد و با بودجه‌ای از سوی ، پادشاه داگبون، به عنوان حامی سلطنتی آن پشتیبانی می‌شد. اما برای بسیاری از جوامع غنایی در ، آموزش غیررسمی بود؛ دانش و مهارت‌ها به صورت شفاهی و از طریق شاگردی منتقل می‌شد. مخاطبان این مدارس را نخبگان محلی (دورگه‌ها، فرزندان سران محلی و بازرگانان ثروتمند) تشکیل می‌دادند و حضور این مدارس به قلعه‌های استعماری در سواحل محدود می‌شد. مدارس قلعه‌ای قصد پرتغالی‌ها برای تأسیس مدارس در دستورالعمل امپراتوری سال ۱۵۲۹ میلادی بیان شد که فرماندار پرتغالی در دژ المینا را به آموزش خواندن، نوشتن و دین کاتولیک به مردم تشویق می‌کرد. مشهورترین مدارس قلعه‌ای در ساحل طلا شامل مدرسه‌ای بود که دانمارکی‌ها در ، پیش‌تر شناخته‌شده با نام قلعه کریستیانبورگ، اداره می‌کردند. دیگر مدارس قلعه‌ای مشهور، مدرسه‌ای هلندی در دژ المینا (پس از تصرف آن) و مدرسه‌ای بریتانیایی در بودند. سده هجدهم در سال ۱۷۶۵ میلادی، مدرسه‌ای در خانه خود در کیپ کوست برپا کرد که بعدها نخستین مدرسه ابتدایی رسمی غنا شد. مدرسه پسرانه فیلیپ کواکی فارغ‌التحصیلان برجسته‌ای از جمله ، رئیس پیشین پارلمان، ، رئیس ستاد پیشین در دولت جری راولینگز، و تربیت کرده‌است. سده نوزدهم پس از استقرار در کوماسی در سال ۱۸۰۷ میلادی، محمد الغمبا — رئیس جامعه مسلمانان — در اوایل سده نوزدهم مدرسه‌ای ساخت. تا سال ۱۸۱۹ میلادی این مدرسه ۷۰ دانش‌آموز پذیرفته بود و ، آسانتهنه، حامی آن بود. با ورود مأموریت‌های تبشیری بیشتر به کشور، شمار مدارس تبشیری در جنوب غنا به شکل چشمگیری افزایش یافت. مبلغان وِسلیان و بازِل در فاصله سال‌های ۱۸۳۰ تا ۱۸۵۰ میلادی در کیپ کوست، آکرا، آنومابو، دیکسکوو، آکروپونگ و در سراسر ساحل مدارسی تأسیس کردند. در سال ۱۸۳۱ دو شاهزاده اشانتی — اوسو کوانتابیسا، فرزند ، و اوسو انسا، فرزند اوسِی بونسو — برای تحصیل به هزینه کاپیتان جورج مکلین، فرماندار وقت ، به مدرسه قلعه کیپ کوست فرستاده شدند. با رسیدن به آستانه سده بیستم، بریتانیا نفوذ خود را بر قلمروهای غنایی تثبیت کرد که منجر به تأسیس مستعمره ساحل طلا در سال ۱۸۷۴ میلادی شد. با آن، شمار مدارس تبشیری و شرکت‌های بازرگانی رو به افزایش گذاشت و مأموریت‌های وسلیان و پربرجسته‌ترین آنها بودند. مأموریت وسلیان در سواحل ماند و زبان انگلیسی را به عنوان زبان اصلی آموزش به کار برد. مأموریت بازِل به داخل کشور گسترش یافت و از زبان‌های بومی به عنوان واسطه تبلیغ بهره گرفت. | ## بخش 2: آموزش در غنا | با حمایت دولت بریتانیا، مأموریت‌های تبشیری در نظامی بسیار غیرمتمرکز که آزادی آموزشی قابل توجهی داشت شکوفا شدند. دولت نکرومه آموزش را کلید آینده می‌دانست و یک دانشگاه سطح بالا با «دیدگاه آفریقایی» را پشتیبانی‌شده با آموزش پایه رایگان و همگانی اعلام کرد. در سال ۱۹۶۱ میلادی (۱۳۴۰ خورشیدی)، قانون آموزش اصل آموزش ابتدایی رایگان و اجباری را معرفی کرد و دانشگاه علم و فناوری کواِمه نکرومه تأسیس شد. با این حال، این گسترش ناگهانی مدیریتش دشوار بود؛ غنا به سرعت با کمبود معلمان آموزش‌دیده روبرو شد و کیفیت برنامه درسی (به ویژه در انگلیسی و ریاضیات) زیر سؤال رفت. سقوط نکرومه در سال ۱۹۶۶ میلادی (۱۳۴۵ خورشیدی) با انتقادهای شدیدتری نسبت به گسترش آموزش به بهای کیفیت همراه شد. با وجود افزایش سریع زیرساخت‌های مدرسه، ثبت‌نام تا سال ۱۹۷۳ میلادی (۱۳۵۲ خورشیدی) به آرامی کاهش یافت. پس از گزارش کمیته دوزبو، دو هدف دنبال شد: کاهش طول دوره آموزش پیش از دانشگاه (که به ایجاد نظام مدارس ابتدایی/متوسطه/دبیرستان انجامید) و اصلاح برنامه‌ها برای ترویج آموزش عملی‌تر در مدرسه. این اصلاحات به دلیل محدودیت‌های مالی و بی‌ثباتی سیاسی تنها بخشی از آنها اجرا شد. در حالی که کشور از رکود اقتصادی رنج می‌برد، در حل کسری معلمان، نگهداری از زیرساخت‌های مدرسه، و متقاعد کردن والدین برای فرستادن فرزندانشان به مدرسه به جای بازار کار ناتوان ماند. (GER) در پاسخ به این اوضاع کاهش تندتری داشت و در سال ۱۹۸۵ میلادی (۱۳۶۴ خورشیدی) به زیر ۷۰٪ رسید. سال ۱۹۸۷ میلادی (۱۳۶۶ خورشیدی) آغاز سلسله اصلاحات جدیدی بود: کودتای نظامی جری راولینگز در سال ۱۹۸۱ میلادی (۱۳۶۰ خورشیدی) با دوره‌ای از ثبات سیاسی نسبی همراه شد و راه را برای حمایت بین‌المللی گسترده‌تر هموار کرد. دولت راولینگز از کشورها و سازمان‌های بین‌المللی بسیاری از جمله گروه بانک جهانی بودجه کافی برای دگرگونی گسترده نظام آموزشی فراهم آورد. قانون آموزش ۱۹۸۷ در پی تبدیل اقدامات کمیته دوزبو سال ۱۹۷۴ به واقعیت بود: یک کمپین ملی سوادآموزی راه‌اندازی شد، آموزش پیش از دانشگاه از ۱۷ به ۱۲ سال کاهش یافت و آموزش حرفه‌ای در مدارس متوسطه پایین‌تر ظاهر شد. بازگشت به حکومت مشروطه در سال ۱۹۹۲ میلادی (۱۳۷۱ خورشیدی)، که همچنان زیر دولت راولینگز بود، با اعلام مجدد وظیفه دولت در ارائه آموزش پایه رایگان و اجباری برای همه، انگیزه تازه‌ای به این روند داد. قانون حکومت محلی سال ۱۹۹۳ میلادی (۱۳۷۲ خورشیدی) با انتقال اختیار به مجامع ناحیه‌ای، آغازگر تمرکززدایی در مدیریت آموزشی شد. آموزش پایه رایگان، اجباری و همگانی (FCUBE) برنامه اقدامی برای دوره ۱۹۹۶–۲۰۰۵ میلادی (۱۳۷۵–۱۳۸۴ خورشیدی) ارائه داد که بر پُر کردن شکاف جنسیتی در مدارس ابتدایی، بهبود مواد آموزشی و بهبود شرایط زندگی معلمان تمرکز داشت. این برنامه بعداً با اقداماتی چون تأسیس شورای آموزش و پرورش فنی و حرفه‌ای در سال ۲۰۰۶ میلادی (۱۳۸۵ خورشیدی) و تأسیس هیئت ملی اعتباربخشی در سال ۲۰۰۷ میلادی (۱۳۸۶ خورشیدی) — که اعتباربخشی ملی برای همه مؤسسات آموزش عالی معرفی کرد — تکمیل شد. در سال‌های ۲۰۰۷–۲۰۰۸ میلادی (۱۳۸۶–۱۳۸۷ خورشیدی) دو سال کودکستان به FCUBE افزوده شد که اکنون از سن ۴ تا ۱۴ سالگی را پوشش می‌دهد. پیش‌دبستانی پیش‌دبستانی در غنا با استقبال ویژه‌ای روبرو است و نزدیک به ۷۵٪ کودکان واجد شرایط (۴ تا ۵ ساله) در برنامه‌های پیش‌دبستانی ثبت‌نام می‌کنند. این سطح اصول یادگیری را در حوزه‌هایی چون بهداشت و فعالیت بدنی، جامعه‌پذیری، خلاقیت، زبان، منطق، مبانی ریاضی، علوم و رشد اخلاقی پرورش می‌دهد. استانداردهای یادگیری و رشد اولیه (ELDS) که در سال ۲۰۰۴ میلادی (۱۳۸۳ خورشیدی) با کمک یونیسف به اجرا درآمدند، چارچوب یکپارچه‌ای برای آموزش‌دهندگان در سراسر کشور فراهم کردند. درس‌های ارائه‌شده شامل خواندن، نوشتن، ریاضیات، علوم عمومی، مطالعات اجتماعی و تربیت بدنی است. بر اساس داده‌های بانک جهانی، نرخ ثبت‌نام خالص در دبستان حدود ۳۸٪ است و نرخ تکمیل دوره ابتدایی در سال ۲۰۱۷ میلادی (۱۳۹۶ خورشیدی) به ۸۲٪ رسید. | ## بخش 3: آموزش در غنا | این آموزش پایه در اصل باید در دسترس همه کودکان و نوجوانان غنا باشد و آنها را برای ورود به آموزش حرفه‌ای یا تحصیلات متوسطه بالاتر آماده کند. دانش‌آموزان معمولاً از ۱۵ تا ۱۸ سالگی، یعنی سه سال بیشتر، در این مقطع تحصیل می‌کنند. از سال ۲۰۱۷ میلادی (۱۳۹۶ خورشیدی)، تحصیل در مدرسه متوسطه بالاتر در اصل رایگان شده‌است. آموزش عالی پس از پایان تحصیلات متوسطه (WASSCE)، دانش‌آموزان می‌توانند برای ورود به آموزش عالی دولتی درخواست دهند. در سال ۲۰۱۹ میلادی (۱۳۹۸ خورشیدی)، حدود ۵۰٪ از داوطلبان برای ادامه تحصیل در آموزش عالی دولتی پذیرفته شدند. دیگران می‌توانند در مؤسسات پلی‌تکنیک، دانشکده‌های آموزشی یا دانشگاه‌های خصوصی ثبت‌نام کنند. آموزش عالی در غنا دربرگیرنده دانشگاه‌ها، مؤسسات فنی، مدارس حرفه‌ای، مؤسسات تخصصی و مؤسسات آموزش قبل از خدمت است. مقطع کارشناسی دانشگاه‌های اصلی غنا دوره‌های چهارساله برای فارغ‌التحصیلان مدارس متوسطه بالاتر با گواهینامه SSCE ارائه می‌دهند. پس از پایان دوره کارشناسی و پیش از شروع کارشناسی ارشد، دانشجویان غنایی باید یک سال خدمت ملی (خدمت مدنی اجباری) را در یک مؤسسه دولتی یا خصوصی سپری کنند. دانشگاه‌های اصلی غنا عبارتند از: دانشگاه غنا، لِگون دانشگاه علم و فناوری کواِمه نکرومه دانشگاه کیپ کوست دانشگاه مطالعات توسعه دانشگاه آموزش، وینِبا مقطع کارشناسی ارشد دوره کارشناسی ارشد برای دانشجویانی در دسترس است که پیش از این مدرک کارشناسی از یک دانشگاه معتبر دریافت کرده‌اند. برای دریافت مدرک کارشناسی ارشد، دو سال تحصیل تمام‌وقت یا چهار سال تحصیل نیمه‌وقت لازم است. برای مدرک MPhil، علاوه بر دو سال تحصیل تمام‌وقت، ارائه یک سال کار میدانی و رساله پژوهشی الزامی است. مقطع دکترا دسترسی به مقطع دکترا (PhD) تنها برای دانشجویان دارای مدرک کارشناسی ارشد یا MPhil میسر است. دکتراجویان باید دو سال نخست را در دانشگاه بگذرانند؛ اگر کارشناسی ارشد نیز در همان دانشگاه گذرانده شده باشد، این مدت به یک سال کاهش می‌یابد. مدرک دکترا زمانی اعطا می‌شود که دانشجو پژوهش خود را شامل ارائه و دفاع از رساله به پایان رسانده باشد و کسب این مدرک حداقل سه سال به درازا می‌کشد. این برنامه برای دانشجویانی که به دلیل وضعیت مالی خانواده نمی‌توانند هزینه تحصیل در شهر دیگری را بپردازند، یا بزرگسالانی که مشغول کار هستند و می‌خواهند مدرک دانشگاهی بگیرند، مفید است. این آموزش عمدتاً بر پایه اسکریپت‌ها و مواد نوشتاری است، اما از پشتیبانی چندرسانه‌ای نیز بهره می‌گیرد. این آموزش سه سال پس از پایان دبیرستان به درازا می‌کشد و ارائه گواهینامه SSCE برای شروع آن الزامی است. معلمان آموزش عالی در دوره‌های دو تا سه‌ساله در دانشگاه‌ها آموزش می‌بینند و با مدرک کارشناسی ارشد یا دکترا فارغ‌التحصیل می‌شوند. شاخص‌های آموزشی شاخص‌های آموزشی در غنا نابرابری‌هایی را میان جنسیت‌ها، مناطق شهری و روستایی، و بخش‌های جنوبی و شمالی کشور نشان می‌دهند. این نابرابری‌ها موجب کنش عمومی در برابر بی‌سوادی و نابرابری در دسترسی به آموزش شده‌اند. | ## جمع‌بندی | نرخ باسوادی در سال ۲۰۱۸ میلادی (۱۳۹۷ خورشیدی) برای کل جمعیت ۷۹٫۰۴٪، برای مردان ۷۸٫۳٪ و برای زنان ۶۵٫۳٪ بود.