موضوع مقاله: خیابان الرشید (غزه) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خیابان الرشید (غزه) | مقدمه: خیابان الرشید یکی از دو شاهراه اصلی نوار غزه است که در امتداد ساحل دریای مدیترانه کشیده شده‌است. | ## بخش 1: خیابان الرشید (غزه) | این خیابان در حدود ۴۵ کیلومتر درازا دارد و از مرز اسرائیل در شمال تا نزدیکی مرز مصر در جنوب ادامه می‌یابد و هیچ‌گاه بیش از دو کیلومتر از خط ساحل فاصله نمی‌گیرد. نام «الرشید» از نام‌های خدا در اسلام گرفته شده و به معنای «راهنما به راه راست» است. در کنار این خیابان، جاده صلاح‌الدین به‌عنوان شاهراه اصلی دیگر در مرکز نوار غزه از شمال به جنوب کشیده شده‌است. خیابان الرشید پیش از جنگ ۲۰۲۳ به «خیابانی که هرگز نمی‌خوابد» شهرت داشت و با هتل‌ها، رستوران‌ها، کافه‌ها و مغازه‌های فراوان و نیز سواحل شنا و تفریح، یکی از پرجنب‌وجوش‌ترین خیابان‌های نوار غزه به‌شمار می‌رفت. این خیابان از سال ۲۰۰۵ و پس از خروج اسرائیل از نوار غزه بارها زیر گلوله‌باران قرار گرفته‌است. در جریان جنگ غزه از سال ۲۰۲۳ به بعد، این جاده نقش مسیر آوارگی و کمک‌رسانی بشردوستانه را یافت و صحنه رویدادهای دردناکی چون «کشتار آرد» و حمله به کاروان آشپزخانه مرکزی جهانی شد. نمای کلی خیابان الرشید همراه با جاده صلاح‌الدین که آن نیز از شمال به جنوب کشیده شده ولی در بخش داخلی و شرقی نوار غزه قرار دارد، دو شریان اصلی نوار غزه را تشکیل می‌دهند. این خیابان در بیشتر مسیر خود در امتداد ساحل مدیترانه کشیده شده و خیابانی خوش‌چشم‌انداز است که هتل‌ها، رستوران‌ها، کافه‌ها و فروشگاه‌ها در آن ردیف شده‌اند. سواحل شنا نیز در طول خیابان پراکنده‌اند و جاده را به مکان‌های تفریحی و آسایشگاهی پیوند می‌دهند. بندر غزه که یک مرکز راهبردی بازرگانی، نظامی و ترابری است، در بخش شمالی نوار غزه در کنار خیابان الرشید جای دارد. در بخش شمالی، مسجد الحسینه با معماری زیبا و دو مناره دوقلو بر لب دریا و مشرف بر بندر غزه ساخته شده بود. همچنین در شمال، مسجد الخالدی در اردوگاه پناهندگان الشاطی با معماری نوین و دو مناره دوقلو، مسجدی نوساز بود که اهمیت دینی رو به رشدی میان مسلمانان محلی یافته بود. در بخش میانی، ویرانه‌های صومعه قدیس هیلاریون در تل ام العامر که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، در نزدیکی این جاده کاوش شده‌اند. موزه باستان‌شناسی غزه نیز تا پیش از نابودی‌اش در سال ۲۰۲۳ در کنار این خیابان قرار داشت. مسیر خیابان خیابان در شمالی‌ترین بخش ساحلی به‌صورت مسیری خاکی و غیرآسفالته آغاز می‌شود که از محل مرز با اسرائیل می‌گذرد و سپس به‌صورت خیابان فرعی آسفالته به سوی شهر غزه ادامه می‌یابد. | ## بخش 2: خیابان الرشید (غزه) | خیابان تنها در حدود شش کیلومتر در شهر غزه قطع می‌شود و دو بخش آن از طریق خیابان اصلی احمد عرابی به هم متصل می‌شوند. از آنجا به‌صورت شاهراه تا روستای القریة السویدیه ادامه می‌یابد و سپس در امتداد ساحل تا مرز مصر کشیده می‌شود. در سپتامبر ۲۰۲۴، بی‌بی‌سی مشاهده کرد که نیروهای اسرائیلی این مسیر را در عرضی مناسب برای تردد دوطرفه آسفالت کرده‌اند و بدین ترتیب یک مسیر پیوسته شمالی−جنوبی میان مرزهای اسرائیل ایجاد شده‌است. ناظران ساخت این بخش حدوداً ۱۲٫۶ کیلومتری را تلاشی از سوی اسرائیل برای نگه‌داشتن بلندمدت نوار غزه تفسیر کردند. در نوار غزه که از سال ۲۰۰۵ تحت محاصره قرار دارد، برق به‌طور پایدار تأمین نمی‌شد و قطعی‌های برق گاه تا ۲۰ ساعت در روز طول می‌کشید. مردمی که نمی‌خواستند شب را در خانه‌های تاریک بگذرانند، شب‌ها به خیابان الرشید می‌آمدند و فروشندگان خیابانی با بهره‌گیری از ژنراتور به این جمعیت روشنایی ارائه می‌دادند. بسیاری از کسانی که خانه‌هایشان طی سال‌ها حملات هوایی اسرائیل ویران شده بود، نزد خانواده و بستگان خود زندگی می‌کردند و خانه‌ها پر از جمعیت بود. برخی برای فرار از ساختمان‌های «پرازدحام» به خیابان الرشید می‌آمدند و حتی بر ساحل کنار خیابان می‌خوابیدند. بر پایه گفته مسئول روابط عمومی غزه، در سال ۲۰۱۷ روزانه نزدیک به ۱۰٬۰۰۰ نفر در خیابان الرشید گرد هم می‌آمدند. پروژه بازسازی هنگام حمله اسرائیل به غزه در سال ۲۰۱۴، خیابان الرشید نیز آسیب دید. اما سال بعد یعنی در ۲۰۱۵ با پشتیبانی مالی حمد بن خلیفه آل ثانی نخست‌وزیر پیشین قطر، خیابان الرشید بازسازی شد. صفحه‌های خورشیدی در طول خیابان نصب شدند تا برق پایداری حتی در زمان قطعی‌های برق فراهم شود. پروژه بازسازی دربرگیرنده گستره وسیعی از بهبودهای زیرساختی بود؛ از جمله شبکه آبرسانی، فاضلاب، راه‌سازی، برق‌رسانی، مخابرات، ترافیک، خط‌کشی جاده، ایمنی و کارهای کشاورزی. در آغاز، جاده صلاح‌الدین در بسیاری موارد به‌عنوان مسیر تخلیه تعیین شد، اما با پیشرفت جنگ، خیابان الرشید نقش مسیر تخلیه را بر عهده گرفت. حملات هوایی و زمینی به خیابان الرشید، نشانه‌های شاخص مسیر جاده از جمله بندر غزه، مسجد الحسینه و مسجد الخالدی را ویران کرد و آسیب گسترده‌ای به ساختمان‌های مسکونی، تجاری و خود جاده وارد آورد. | ## بخش 3: خیابان الرشید (غزه) | آسفالت جاده کنده شد و خاک آن نمایان گردید و مسجد الحسینه به توده‌ای از آوار تبدیل شد و گنبدش بر زمین افتاد. مسجد الحسینه همچون مسجد بزرگ عمری در شهر قدیمی، برای ساکنان غزه که به دلیل محاصره اسرائیل امکان زیارت اماکن مقدس مسلمانان مانند مکه و مسجدالاقصی را نداشتند، از اهمیت دینی و معنوی بسیار بالایی برخوردار بود و بسیاری از غزه‌ای‌ها در ماه رمضان برای نماز تراویح به آنجا می‌رفتند. پس از «تسلط» بر شمال نوار غزه، کمک‌های بشردوستانه به ساکنان شمال عمدتاً از راه خیابان الرشید ارسال می‌شد. ارتش اسرائیل همچنین جاده نظامی ۷۴۹ را ساخت که از خیابان الرشید تا مرز اسرائیل از غرب به شرق نوار غزه را قطع می‌کرد و آن را به بخش‌های شمالی و مرکزی−جنوبی تقسیم می‌نمود. در تقاطع خیابان الرشید و جاده ۷۴۹ پاسگاه‌ها و ایست‌بازرسی‌هایی برای محدود کردن جابه‌جایی افراد و کالاها برپا شد. در سپتامبر ۲۰۲۵، با محاصره شهر غزه، خیابان الرشید تنها مسیر باقی‌مانده برای فرار آوارگان بود. کشتار آرد گزارش‌های گرسنگی و قحطی در نوار غزه سبب شد جمعیت‌های بزرگی شب و روز در خیابان الرشید گرد هم آیند، به‌ویژه در شمال که کمبود آذوقه شدیدتر بود، و منتظر ورود کامیون‌های کمک‌رسانی از ایست‌بازرسی‌ها بمانند. در ۲۹ فوریه ۲۰۲۴، هنگامی که کامیون حامل آرد از ایست‌بازرسی خارج شد، مردم برای دسترسی به آذوقه به سوی کامیون هجوم آوردند و زیر آتش تیربار و توپخانه قرار گرفتند. ارتش اسرائیل اعلام کرد که جمعیت آشوب به‌پا کرده و سربازان به «چند نفر» که نیروهایش را تهدید می‌کردند شلیک کرده‌اند. با این حال، بیشتر کشته‌شدگان و مجروحانی که به بیمارستان‌ها منتقل شدند زخم گلوله داشتند. بررسی نمونه‌ای ۲۰۰ تن از کشته‌شدگان و مجروحان نشان داد که مهمات به‌کار رفته از نوع فشنگ ۵٫۵۶×۴۵ میلی‌متری ناتو با پوشش تمام فلزی (FMJ) بوده که میان سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ ساخته شده و از سوی بریتانیا به ارتش اسرائیل صادر شده بود. پس از ۲۹ فوریه همان سال نیز مردم همچنان در خیابان الرشید برای کامیون‌های کمک‌رسانی گرد هم می‌آمدند و تیراندازی‌های بیشتری رخ داد و کشته و زخمی برجای گذاشت. حمله به کاروان آشپزخانه مرکزی جهانی در ۱ آوریل ۲۰۲۴، سه خودروی سازمان بشردوستانه آشپزخانه مرکزی جهانی (WCK) پس از تحویل کمک‌ها به انباری در دیر البلح، با وجود هماهنگی پیشین با ارتش اسرائیل، هنگام عبور از «منطقه آتش ممنوع» در خیابان الرشید هدف پهپاد اسرائیلی قرار گرفتند و هفت کارمند کشته شدند. کشته‌شدگان شامل یک شهروند استرالیایی، یک لهستانی، یک بریتانیایی، یک تبعه دوتابعیتی آمریکایی−کانادایی و یک فلسطینی بودند. این رویداد به انتقادات بین‌المللی گسترده و تعلیق فعالیت‌های کمک‌رسانی آشپزخانه مرکزی جهانی و سازمان‌های همکارش انجامید. | ## جمع‌بندی | ارتش اسرائیل «اشتباهات فاحش» را پذیرفت و اخراج دو افسر را اعلام کرد، اما ارین گور مدیرعامل آشپزخانه مرکزی جهانی گفت که ارتش «نمی‌تواند ناکامی‌های خود در غزه را به‌شکلی باورپذیر بررسی کند» و خواستار بازرسی مستقل از سوی نهادی ثالث شد.