موضوع مقاله: سانتا ماریا دل پوپولو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سانتا ماریا دل پوپولو | مقدمه: این کلیسا بین تپه پینچیان و پورتا دل پوپولو، یکی از دروازه‌های دیوار اورلیان و همچنین نقطه شروع ویا فلامینیا، مهم‌ترین مسیر از شمال، قرار گرفته است. | ## بخش 1: سانتا ماریا دل پوپولو | موقعیت مکانی آن، این باسیلیکا را به اولین کلیسا برای اکثر مسافرانی که وارد شهر می‌شوند، تبدیل کرده است. این کلیسا شامل آثاری از چندین هنرمند مشهور مانند رافائل، جیان لورنزو برنینی، کاراواجو، الساندرو آلگاردی، پینتوریکیو، آندره‌آ برگنو، گیوم دو مارسیا و دوناتو برامانته است. طبق این داستان، نرون پس از خودکشی در مقبره خانواده پدری‌اش، دومیتی آهنوباربی، در دامنه تپه پینچیان به خاک سپرده شد. این مقبره بعداً در زیر رانش زمین دفن شد و بر روی ویرانه‌های آن، درخت گردوی عظیمی رویید که «آنقدر بلند و باشکوه بود که هیچ گیاه دیگری از هیچ نظر از آن پیشی نمی‌گرفت». این درخت به زودی به محل تجمع بسیاری از شیاطین شرور تبدیل شد که ساکنان منطقه و همچنین مسافرانی را که از شمال از طریق پورتا فلامینیا به شهر می‌رسیدند، آزار می‌دادند: «برخی ترسیده، تسخیر شده، به طرز بی‌رحمانه‌ای مورد ضرب و شتم و آسیب قرار می‌گرفتند، برخی دیگر تقریباً خفه می‌شدند یا به طرز فجیعی کشته می‌شدند.» با تهدید شیاطین نسبت به یکی از راه‌های ارتباطی مهم شهر و ایجاد آشفتگی در میان مردم، پاپ تازه‌منتخب، پاسکال دوم، دچار نگرانی عمیق شد. او احساس می‌کرد که «گلهٔ مسیح که به مراقبت او سپرده شده، طعمهٔ گرگ‌های جهنمی شده‌اند» —توصیفی که نشان‌دهندهٔ شدت بحران و مسئولیت سنگین او در مقام رهبری کلیسا بود. 111–112 این دورهٔ ریاضت، که با خستگی جسمی و تمرکز روحی همراه بود، در نهایت به رؤیایی منتهی شد که در آن، مریم مقدس بر او ظاهر شد. در این رؤیا، بانوی مبارک با آرامش و اقتدار، دستورالعمل‌هایی دقیق به پاپ ارائه داد—راهنمایی‌هایی که هدف آن رهایی شهر از بلای شیطانی و بازگرداندن آرامش و امنیت به مردم بود. این روایت، که در مرز میان تاریخ، اسطوره، و ایمان قرار دارد، بازتابی از نقش معنوی پاپ در دوران بحران است؛ جایی که دعا، رؤیا، و هدایت الهی به ابزارهایی برای مقابله با نیروهای تاریک بدل می‌شوند. همچنین، حضور مریم مقدس به‌عنوان منبع نجات، نشان‌دهندهٔ جایگاه ویژهٔ او در الهیات کاتولیک و در ذهن و قلب مؤمنان آن دوره است. در روز پنج‌شنبه پس از سومین یکشنبهٔ روزه در سال ۱۰۹۹، پاپ پاسکال دوم، در واکنش به تهدیدهای شیطانی که راه ارتباطی مهمی از شهر را آلوده کرده و آرامش مردم رم را برهم زده بود، مراسمی باشکوه و بی‌سابقه ترتیب داد. او تمامی روحانیون و مردم شهر را گرد آورد و با صلیب در پیشاپیش صف، کاروانی مذهبی را از مسیر شهری جاده فلامینیا به‌سوی محل آلوده هدایت کرد—حرکتی نمادین که هم جنبهٔ عبادی داشت و هم نمایانگر اتحاد کلیسا و مردم در برابر نیروهای تاریک بود. سپس با ضربه‌ای قاطع به ریشهٔ درخت گردویی که منشأ آلودگی تلقی می‌شد، آن را در هم شکست. در پی این ضربه، ارواح خبیث با فریادهایی دیوانه‌وار از درخت بیرون جهیدند—صحنه‌ای که در حافظهٔ جمعی رم به‌عنوان لحظه‌ای از پیروزی ایمان بر شر ثبت شد. پس از آن‌که درخت به‌طور کامل از زمین بیرون کشیده شد، بقایای نِرون، امپراتور بدنام روم، در میان ویرانه‌ها کشف گردید. پاپ بی‌درنگ دستور داد تا این بقایا به رود تیبر افکنده شوند، تا نماد فساد و ظلم از شهر پاک گردد. پاپ پاسکال دوم، در میان سرودهای مذهبی و همراهی روحانیون و مردم، نخستین سنگ محراب را در محل سابق درخت گردو که پیش‌تر مأوای نیروهای اهریمنی بود، قرار داد. این سنگ بنای آغاز ساخت نمازخانه‌ای ساده اما پرمعنا شد—ساختمانی که تنها در عرض سه روز تکمیل گردید، گویی که سرعت ساخت آن نیز نشانی از قدرت ایمان و ارادهٔ الهی بود. پاپ، در حضور جمعیتی انبوه، آن را تقدیس کرد؛ مراسمی که با حضور ده کاردینال، چهار اسقف اعظم، ده اسقف و گروهی دیگر از روحانیون بلندپایه همراه بود. این گردهمایی نه‌تنها جنبهٔ مذهبی داشت، بلکه به‌عنوان نمادی از اتحاد کلیسا و مردم در برابر تاریکی و شر، جلوه‌ای سیاسی و اجتماعی نیز یافت. پاپ در ادامه، نمازخانه را به مریم مقدس تقدیم کرد و مجموعه‌ای از آثار مقدس و یادگارهای مذهبی را به آن اهدا نمود—اقدامی که به فضای عبادت، قداست و اعتبار بیشتری بخشید. این مکان، که زمانی محل ترس و آشوب بود، اکنون به پناهگاهی برای دعا، آرامش، و حضور الهی تبدیل شده بود. داستان تبدیل درخت نفرین‌شده به محراب مقدس، بازتابی از پیروزی ایمان بر شر، و از تجلی‌های بارز روح رنسانس مذهبی در رم قرون وسطی است. این افسانه از آن زمان تاکنون چندین بار با تغییرات جزئی در مجموعه‌های کنجکاوی‌های رومی، ادبیات علمی و کتاب‌های راهنما بازگو شده است. 449 مشخص نیست که این سنت چقدر قدمت دارد، اما در سال ۱۷۲۶ در بایگانی سانتا ماریا دل پوپولو، کاتالوگی از آثار مقدس کلیسا وجود داشت که در سال ۱۴۲۶ نوشته شده بود و شامل نسخه‌ای (گمشده) از «معجزه درخت گردو» بود. 479 بنیان‌گذاری نمازخانه توسط پاپ پاسکال دوم را می‌توان بخشی از تلاشی گسترده‌تر برای بازگرداندن امنیت به ناحیهٔ اطراف دروازهٔ فلامینیا دانست—منطقه‌ای که در آن زمان خارج از محدودهٔ مسکونی رم قرون وسطی قرار داشت و بی‌تردید مأمن راهزنان و نیروهای ناآرام بود. ساخت عبادتگاهی در چنین نقطه‌ای، علاوه بر جنبهٔ مذهبی، کارکردی سیاسی و اجتماعی نیز داشت: تبدیل فضایی آلوده و خطرناک به مکانی مقدس و تحت نظارت کلیسا، اقدامی که هم نماد تطهیر بود و هم ابزاری برای تثبیت نظم و اقتدار پاپی در حاشیهٔ شهر. از سوی دیگر، منشأ افسانهٔ ظهور شیاطین و تطهیر آن محل ممکن است ریشه در واقعه‌ای تاریخی و مستند داشته باشد: انتقام‌جویی پاپ پاسکال دوم از جسد رقیبش، ضدپاپ کلمنت سوم. 164–168 کلمنت سوم از حمایت امپراتور مقدس روم، هنری چهارم، برخوردار بود—شخصیتی که در میان طرفداران پاپ اغلب با لقب «نرون» خوانده می‌شد، اشاره‌ای به ظلم، فساد، و دشمنی با کلیسا. این هم‌صدایی میان نرون تاریخی و کلمنت سوم، و سپس کشف بقایای نرون در افسانهٔ درخت گردو، ممکن است بازتابی از تلاش پاپ برای بازنویسی حافظهٔ جمعی باشد: تبدیل دشمنان کلیسا به نمادهای شر، و تطهیر رم از حضور آنان از طریق آیین، معماری، و روایت‌پردازی. ریشه‌شناسی نام دل پوپولو ("از مردم") به احتمال زیاد از واژه پوپولوس به معنای محله بزرگ روستایی در لاتین قرون وسطی گرفته شده است. 320 برخی دیگر معتقدند که این نام‌گذاری به این معنی است که مردم روم از بلای شیطانی نجات یافته‌اند یا از کلمه لاتین پوپولوس به معنای صنوبر گرفته شده است. درخت شیطانی یک گردوی بزرگ بود، اما ممکن است درختان صنوبری در مقبره‌های باستانی در این منطقه وجود داشته باشند. بعدها، طبق روایات، تصویر معجزه‌آسای بانوی ما، که توسط خود سنت لوک نقاشی شده بود، توسط پاپ گرگوری نهم از سانکتا سانکتوروم در لاتران به کلیسا منتقل شد. این اتفاق پس از سیل تیبر - احتمالاً سیل بزرگ در سال ۱۲۳۰ - رخ داد که باعث طاعون وحشتناکی در شهر شد. پاپ، کاردینال‌ها، کل روحانیون و مردم رم را فراخواند و این شمایل در یک مراسم رسمی به سانتا ماریا دل پوپولو منتقل شد. 76–77 مطمئناً مریم مقدس دل پوپولو یکی از محبوب‌ترین شمایل‌های مریم مقدس در طول قرن‌ها باقی مانده است، زائران زیادی را به خود جذب کرده و نقش بیشتری را برای این کلیسای از نظر جغرافیایی هنوز دورافتاده تضمین کرده است. در سال ۲۰۱۸، اعلام شد که این شمایل اثر فیلیپو روسوتی است که امضای او در طول مرمت روی تصویر کشف شد. | ## بخش 2: سانتا ماریا دل پوپولو | تاریخ اولیه سانتا ماریا دل پوپولو تقریباً ناشناخته است زیرا بایگانی کلیسا در دوران ناپلئون پراکنده شد و اسناد کمی از قبل از سال ۱۵۰۰ باقی مانده است. در اواسط قرن سیزدهم، کلیسا به فرقه سنت آگوستین واگذار شد که از آن زمان تاکنون آن را حفظ کرده است. فرقه آگوستینی‌ها یک فرقه جدید درویشی بودند که تحت هدایت کاردینال ریکاردو آنیبالدی، احتمالاً تأثیرگذارترین عضو کوریای روم در آن زمان، تأسیس شد. آنیبالدی در دسامبر ۱۲۴۳ توسط پاپ اینوسنت چهارم به عنوان مصحح و سرپرست زاهدهای توسکانی منصوب شد. 2-3 (1952-53) چند سال بعد، کلیسا جامعه‌ای از راهبان را تأسیس کرد و فرانسیسکن‌ها با صومعه آرا کوئلی، فقدانشان را جبران کردند. اتحادیه بزرگ که به دستور پاپ الکساندر چهارم، جوامع مختلف زاهد دیگری را با توسکانی‌ها ادغام کرد، نیز در جلسه عمومی که در مارس ۱۲۵۶ در سانتا ماریا دل پوپولو تحت نظارت کاردینال آنیبالدی برگزار شد، تأسیس شد. 302 کاتالوگ تورین (حدود ۱۳۲۰) اظهار داشت که این صومعه در آن زمان ۱۲ راهب از فرقه زاهد داشته است. 134 در قرن پانزدهم، صومعه سانتا ماریا دل پوپولو به جنبش اصلاحات مذهبی پیوست که سعی در بازگرداندن خلوص اولیه زندگی رهبانی داشت. شعبه عمومی صومعه‌های آگوستینی در ماه مه ۱۴۴۹، پنج جماعت جداگانه برای راهبان مذهبی در ایتالیا تأسیس کرد. صومعه روم-پروجا گاهی اوقات به نام سانتا ماریا دل پوپولو نامگذاری می‌شد، اگرچه این صومعه هرگز جایگاه رسمی یک خانه مادری را نداشت. این پروژه، که بین سال‌های ۱۴۷۲ تا ۱۴۷۷ اجرا گردید، بخشی از برنامهٔ بلندپروازانهٔ نوسازی شهری پاپ بود.Jill E. 1–25 این عنوان، نه‌تنها بیانگر نقش او در احیای کالبد شهری رم بود، بلکه نشان‌دهندهٔ تلاش او برای بازگرداندن شکوه تاریخی و مذهبی پایتخت کلیسا نیز به‌شمار می‌رفت. در جریان این بازسازی، کلیسای قرون وسطایی به‌طور کامل تخریب شد و بنایی جدید با نقشه‌ای به‌شکل صلیب لاتین و سه راهرو ساخته شد. در دو سوی این ساختار، چهار نمازخانهٔ هم‌اندازه قرار گرفتند که نظم هندسی و تعادل بصری بنا را تقویت می‌کردند. در محل تقاطع راهروها، گنبدی هشت‌ضلعی ساخته شد که با شکوهی خاص بر فراز فضای مرکزی کلیسا می‌درخشید. در انتهای جناح راست، برج ناقوس بلندی به سبک لومباردی ساخته شد—عنصری که هم به سنت‌های معماری شمال ایتالیا اشاره داشت و هم به هویت جدید کلیسا در رم. نتیجهٔ این بازسازی، یکی از نمونه‌های اولیه و برجستهٔ معماری رنسانس ایتالیایی در رم بود؛ بنایی که با ترکیب تناسب، نظم، و شکوه، الگویی برای دیگر پروژه‌های مذهبی و شهری در دوره‌های بعدی شد. با وجود تغییرات متعدد در قرون بعد، کلیسا در ساختار اصلی خود، همان فرم «سیکستی» را تا به امروز حفظ کرده است—یادگاری زنده از دوران تحول و شکوفایی رم در عصر رنسانس، و نمادی از پیوند میان قدرت مذهبی، هنر، و معماری. جورجیو واساری در کتاب «زندگینامه‌ها» تمام پروژه‌های مهم پاپ در رم در دوران سیکتوس چهارم را به یک فلورانسی به نام باچو پونتلی، از جمله کلیسای جامع و صومعه سانتا ماریا دل پوپولو، نسبت داده است. محققان مدرن این ادعا را بسیار مشکوک دانستند و نام‌های دیگری از جمله آندره‌آ برگنو، مجسمه‌ساز و معمار لومبارد که کارگاهش مطمئناً سفارش‌های مهمی در کلیسای جامع دریافت می‌کرد، را پیشنهاد کردند. یاکوپو دا ولترا در دفتر خاطرات خود ثبت کرده است که پاپ در سال ۱۴۸۰ از کلیسایی که «چند سال پیش از پایه بازسازی کرده بود» بازدید کرد. پاپ چنان به کلیسا وابسته بود که هر شنبه برای دعا به آنجا می‌رفت و هر سال در ۶ سپتامبر، جشن میلاد حضرت مریم، مراسم عشای ربانی را در کلیسای کوچک پاپ برگزار می‌کرد. در ۲ ژوئن ۱۴۸۱، هنگامی که شایعه مرگ محمد فاتح تأیید شد، پاپ به همراه کاردینال‌ها و سفیران به مراسم شکرگزاری در سانتا ماریا دل پوپولو رفت. یکی دیگر از مناسبت‌هایی که پاپ رویداد مهمی را در باسیلیکا جشن گرفت، پیروزی نیروهای پاپ علیه ناپلی‌ها در کامپومورتو در ۲۱ اوت ۱۴۸۲ بود. بازسازی کلیسای سانتا ماریا دل پوپولو در دوران پاپ سیکستوس چهارم، افزون بر جنبه‌های معماری و شهری، حامل پیامی نمادین و عمیق بود: جایگزینی درخت گردوی شیطانی نرون با درخت بلوط نیک‌خواه خاندان دلا رووره. این تغییر، نه‌تنها در سطح روایت‌های مذهبی و اسطوره‌ای معنا داشت، بلکه در کالبد معماری نیز بازتاب یافت. نشان‌های پاپی خاندان دلا رووره بر نمای بیرونی و طاق‌های کلیسا نقش بستند—نمادهایی که به‌گفتهٔ لاندوچی، «نشانه‌های سعادت جاودان و محافظت در برابر صاعقه» بودند، و به‌نوعی جابجایی دو درخت را ستایش می‌کردند: درخت نفرین‌شدهٔ گذشته و درخت برکت‌آور حال.Landucci, pp. 22–23 یکی دیگر از ابعاد مهم این بازسازی، تبدیل کلیسا به بنایی دودمانی برای خاندان دلا رووره بود. سانتا ماریا دل پوپولو، نخستین کلیسایی بود که زائران ورودی از شمال رم با آن مواجه می‌شدند، و در نتیجه، جایگاهی نمادین در ذهن و تجربهٔ مذهبی آنان داشت. 40 به‌گفتهٔ لیزا پاسالیا بومن، سانتا ماریا دل پوپولو به مکانی تبدیل شد که در آن سلطهٔ جهانی کلیسا به‌طور بصری با خاندان دلا رووره پیوند می‌خورد؛ نمادی توتم‌وار که این خاندان را با رم هم‌ذات می‌ساخت و به آنان اجازه می‌داد تا عظمت و شکوه شهر را به نام خود مصادره کنند. در این معنا، کلیسا نه‌تنها عبادتگاهی مقدس، بلکه ابزاری برای تثبیت هویت سیاسی، خانوادگی، و تاریخی خاندان پاپی بود—جایی که سنگ‌ها، نقوش، و فضاها، همگی در خدمت روایت قدرت و قداست قرار گرفته بودند. یکی دیگر از اقوام، کاردینال دومنیکو دلا رووره، دو نمازخانه در سمت راست خریداری کرد. او اولی را به یک نمازخانه تشییع جنازه تبدیل کرد و دیگری را در سال ۱۴۸۸ به کاردینال خورخه دا کوستا فروخت. خانواده پاپ بعدی، سیبوها، نمازخانه دوم در سمت راست را در دهه ۱۴۹۰ و همچنین نمازخانه سوم در سمت چپ را تجهیز کردند، در حالی که نمازخانه سوم در سمت راست به یکی دیگر از کاردینال‌های برادرزاده پاپ سیکستوس، جیرولامو باسو دلا رووره، رسید. در اولین کلیسای کوچک سمت چپ، یکی از معتمدین پاپ، اسقف جیووانی مونته‌میرابیله، در سال ۱۴۷۹ به خاک سپرده شد. یکی دیگر از معتمدین، کاردینال جیووانی باتیستا ملینی، پس از مرگش در سال ۱۴۷۸ در سومین کلیسای کوچک سمت چپ به خاک سپرده شد. دو هنرمندی که بیشترین ارتباط را با این دوره از کلیسا داشتند، آندره‌آ برگنو، مجسمه‌ساز، و پینتوریکیو، نقاش، بودند. هنگامی که پسر پاپ، دوک گاندیا، در ژوئن ۱۴۹۷ به قتل رسید، جسد او به‌طور رسمی در این کلیسا به خاک سپرده شد. | ## بخش 3: سانتا ماریا دل پوپولو | سایر اعضای خانواده و اطرافیان آنها نیز در این کلیسا دفن شدند، از جمله وانوزا دی کاتانی، معشوقه سابق الکساندر ششم در سال ۱۵۱۸، و لودوویکو پودوکاتارو، منشی و پزشک پاپ، در سال ۱۵۰۴. امتداد جولیان با انتخاب کاردینال دیگری از دلا رووره، ژولیوس دوم در سال ۱۵۰۳، کلیسای سانتا ماریا دل پوپولو دوباره به کلیسای مورد علاقه پاپ حاکم تبدیل شد. ژولیوس به شدت به شمایل مدونا دل پوپولو علاقه داشت، اما در عین حال به شدت به افزایش شکوه سلسله خود نیز متعهد بود. به همین دلایل، او کار عمویش را ادامه داد و بین سال‌های ۱۵۰۵ تا ۱۵۱۰ یک جایگاه کر جدید و بزرگ در پشت محراب اصلی ساخت. جایگاه کر به سبک رنسانس والا ساخته شد و با نقاشی‌های دیواری پینتوریکیو روی طاق بادبان و پنجره‌های شیشه‌ای رنگی گیوم دو مارسیا تزئین شد. همچنین از آن به عنوان آرامگاهی استفاده می‌شد که آندره‌آ سانسووینو دو مقبره یادبود برای کاردینال گیرولامو باسو دلا رووره (†۱۵۰۷)، پسرعموی محبوب پاپ، و کاردینال آسکانیو اسفورزا (†۱۵۰۵)، رقیب سابق او، در آن ساخت. او تابلوی «مریم مقدس در حجاب»، تصویری از خانواده مقدس (حدود ۱۵۰۸) و پرتره پاپ ژولیوس دوم (حدود ۱۵۱۱) را برای نمایش در کلیسا کشید. 96 متأسفانه در سال ۱۵۹۱ هر دو نقاشی توسط پائولو امیلیو اسفوندراتی از کلیسا خارج و بعداً فروخته شدند. ژولیوس دوم به بانکدار ثروتمند سیه‌نا، آگوستینو چیگی، که در خانواده دلا روور به فرزندی پذیرفته شده بود، اجازه داد تا در سال ۱۵۰۷ آرامگاهی بسازد که جایگزین کلیسای کوچک کناری دوم در سمت چپ شود. این کلیسا به مریم مقدس لورتو اختصاص داده شده بود که فرقه او به شدت توسط پاپ‌های دلا روور ترویج می‌شد. کلیسای کوچک چیگی توسط رافائل طراحی شد و تا حدودی در سال ۱۵۱۶ تکمیل شد اما برای مدت بسیار طولانی ناتمام ماند. این پروژه بلندپروازانه، ارتباطی قوی بین کلیسا و چیگی‌ها ایجاد کرد که تا قرن بعدی نیز ادامه یافت. در دوران حکومت پاپ ژولیوس دوم، کلیسای سانتا ماریا دل پوپولو بار دیگر به صحنهٔ برگزاری آیین‌های مهم پاپی بدل شد—نقشی که پیش‌تر در دورهٔ سیکستوس چهارم تثبیت شده بود و اکنون با شکوهی تازه احیا می‌شد. در ۲۶ اوت ۱۵۰۶، پاپ نخستین کارزار سیاسی و نظامی خود را از همین مکان آغاز کرد، و پس از پیروزی در جنگ‌های شمال ایتالیا، شب ۲۷ مارس ۱۵۰۷ را در صومعهٔ وابسته به کلیسا سپری نمود. فردای آن روز، در مراسمی باشکوه که با شاخه‌های نخل و زیتون تزئین شده بود، ژولیوس دوم در روز یکشنبه نخل، آیین عشای ربانی را در کلیسا برگزار کرد. در ۵ اکتبر ۱۵۱۱، کلیسا بار دیگر به مرکز اعلام تصمیمات سیاسی بدل شد: پیمان مقدس علیه فرانسه، که با حضور قدرت‌های اروپایی شکل گرفته بود، به‌طور رسمی در همین مکان اعلام گردید. اندکی بعد، در ۲۵ نوامبر ۱۵۱۲، اتحاد پاپ با ماکسیمیلیان یکم، امپراتور مقدس روم نیز در همین کلیسا و در حضور ۵۲ فرستادهٔ دیپلماتیک و ۱۵ کاردینال اعلام شد—رویدادی که جایگاه کلیسا را نه‌تنها در عرصهٔ مذهبی، بلکه در قلب دیپلماسی اروپای رنسانس تثبیت کرد. اما سانتا ماریا دل پوپولو تنها محل تصمیمات سیاسی نبود؛ پاپ ژولیوس دوم برای امور شخصی نیز به آن رجوع می‌کرد. در اوایل سپتامبر ۱۵۰۸، او به زیارت تصویر مریم مقدس در این کلیسا رفت و برای بهبود سلامتی خواهرزادهٔ محبوبش، گالئوتو فرانچوتی دلا رووره، دعا کرد. این لحظهٔ خصوصی، در کنار مراسم‌های رسمی، نشان‌دهندهٔ پیوند عمیق میان قدرت، ایمان، و احساس در زندگی پاپی بود. زندگینامه‌نویس او، هاینریش بوهمر، فرض را بر این گذاشت که این راهب جوان و معتقد در صومعه سانتا ماریا دل پوپولو اقامت داشته است. 81 به هر حال، لوتر که چهار هفته را در رم گذراند، مطمئناً از تنها صومعه آگوستینی شهر و کلیسای زیارتی معروف آن که مورد علاقه پاپ حاکم بود، بازدید کرد. این موضوع در ۲۳ نوامبر ۱۵۶۱، زمانی که پاپ پیوس چهارم به مناسبت بازگشایی شورای ترنت، مراسم باشکوهی را از سنت پیتر تا کلیسای سانتا ماریا دل پوپولو برگزار کرد، آشکار شد. آخرین الحاق مهم رنسانس، کلیسای کوچک تئودولی بین سال‌های ۱۵۵۵ تا ۱۵۷۵ با گچ‌بری‌های غنی و تزئینات نقاشی دیواری اثر جولیو ماتزونی بود. در همان دوره، کلیسای سانتا ماریا دل پوپولو به‌عنوان کلیسای جامع یک ناحیهٔ جدید نیز شناخته شد. پاپ پیوس چهارم در تاریخ ۱ ژانویه ۱۵۶۱، با صدور فرمان Sacri apostolatus، ناحیهٔ مذهبی جدیدی با عنوان «پاراچ سنت آندریا خارج از دروازهٔ فلامینیا» تأسیس کرد و آن را برای همیشه با صومعهٔ آگوستینی پیوند داد. مسئولیت ادارهٔ این ناحیه به راهبان آگوستینی سپرده شد، و اندکی بعد، پاپ پیوس پنجم جایگاه رسمی این ناحیه را به کلیسای سانتا ماریا دل پوپولو منتقل کرد. این ناحیهٔ مذهبی تا امروز نیز پابرجاست و منطقه‌ای وسیع را در بر می‌گیرد: بخش جنوبی محلهٔ فلامینیو، تپهٔ پینچیان، و شمالی‌ترین قسمت‌های مرکز تاریخی رم در اطراف میدان پوپولو. در ادامهٔ روند ارتقاء جایگاه کلیسا، پاپ سیکستوس پنجم در تاریخ ۱۳ آوریل ۱۵۸۷، با صدور فرمان، کلیسا را به‌عنوان کلیسای عنوان‌دار معرفی کرد. در فرمانی به تاریخ ۱۳ فوریه ۱۵۸۶، او کلیسا را به‌عنوان یکی از کلیساهای ایستگاهی معرفی کرد. این سنت که ریشه در دوران باستان داشت، با فرمان پاپ احیا شد، هرچند در دوران مدرن این نقش از کلیسا سلب گردیده است. در اقدامی دیگر، پاپ سیکستوس پنجم کلیسای سانتا ماریا دل پوپولو را در فهرست هفت کلیسای زیارتی رم قرار داد، جایگاهی که پیش‌تر به کلیسای سن سباستیانو فوئوری له مورا تعلق داشت اما به‌دلیل موقعیت دورافتاده‌اش، کمتر مورد توجه زائران بود. این تغییر، جایگاه کلیسا را به‌عنوان نقطهٔ آغازین و نمادین زیارت در رم تثبیت کرد. کلیسای جدید سراسی بین سال‌های ۱۶۰۰ تا ۱۶۰۱ توسط کارلو مادرنو طراحی شد و با دو بوم بزرگ باروک اثر کاراواجو، یعنی «تبدیل سنت پاول» و «مصلوب شدن سنت پیتر» تزئین شد. نقاشی سومی نیز قابل توجه است، «عروج مریم مقدس» اثر آنیباله کاراچی که بر روی محراب قرار گرفته است. در نیمه اول قرن هفدهم، هیچ بنای ساختمانی قابل توجه دیگری در این کلیسا وجود نداشت، اما بسیاری از بناهای یادبود به سبک باروک در نمازخانه‌های جانبی و راهروها ساخته شدند که مشهورترین آنها مقبره کاردینال جیووانی گارتزیا ملینی اثر الساندرو آلگاردی از سال ۱۶۳۷ تا ۱۶۳۸ است. | ## جمع‌بندی | دو دوره نقاشی دیواری قابل توجه توسط جیووانی دا سان جیووانی در نمازخانه ملینی اضافه شد که خانواده مالک آن را در دهه ۱۶۲۰ مرمت کردند و توسط پیتر ون لینت در نمازخانه اینوچنزو سیبو در دهه ۱۶۳۰.