aria-haman/haman-fa-wikipedia-articles-186k huggingface dataset:
موضوع مقاله: تنگیور | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تنگیور | مقدمه: تنگیور (به تبتی: ، ) که به آن تنجور نیز گفته می‌شود، مجموعه‌ای از شرح‌ها و تفسیرهای استادان بزرگ بودایی بر آموزه‌های گوتاما بودا است. | ## بخش 1: تنگیور | تنگیور بخشی از متون مقدس بودایی تبتی به‌شمار می‌رود و در کنار کانگیور (مجموعهٔ سخنان بودا) پایهٔ اصلی این متون مقدس را تشکیل می‌دهد. | ## بخش 2: تنگیور | کانگیور معمولاً ۱۰۰ تا ۱۰۸ مجلد و تنگیور ۲۲۵ مجلد را دربرمی‌گیرد و این دو مجموعه روی‌هم‌رفته ۴٬۵۶۹ اثر را شامل می‌شوند. | ## بخش 3: تنگیور | 10 برای نمونه، تنگیور پکن شامل بخش‌های زیر است: سرودهای ستایش: ۱ مجلد؛ ۶۴ متن شرح‌های تنتره‌ها: ۸۶ مجلد؛ ۳۰۵۵ متن شرح‌های سوتره‌ها: ۱۳۷ مجلد؛ ۵۶۷ متن (شامل شرح‌های فراسوی فرزانگی، رساله‌های مادهیاماکا، رساله‌های یوگاچارا، ابهیدارما، شرح‌های وینایا و رساله‌های فنی) تنگیور بون آیین بون تبتی نیز زیر نفوذ بودیسم متون مقدس خود را به دو بخش کانگیور و تنگیور تقسیم کرده‌است، هرچند شمار و محتوای دقیق این مجموعه هنوز به‌طور کامل شناخته نشده‌است.Tucci, Giuseppe (1970) p. | ## جمع‌بندی | به نظر می‌رسد بون از همان زمانی که بودیسم به تبت راه یافت شکل ادبی‌تری به خود گرفت.
موضوع مقاله: شعر حماسی هندی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شعر حماسی هندی | مقدمه: شعر حماسی هندی به شعر حماسی سروده‌شده در شبه‌قاره هند گفته می‌شود که در سنت هندی کاویه (به سانسکریت: ) نامیده می‌شود. | ## بخش 1: شعر حماسی هندی | رامایانا و مهابارته که نخست به زبان سانسکریت سروده شدند و سپس به بسیاری از زبان‌های هندی برگردانده شدند، همراه با پنج حماسه بزرگ ادبیات تامیلی و ادبیات سنگام از کهن‌ترین سروده‌های حماسی بازمانده در جهان به‌شمار می‌روند. این آثار حماسی پیوند نزدیکی با سنت‌های دینی هندوئیسم، بودیسم و جینیسم دارند و بر گستره‌ای وسیع از زبان‌ها و فرهنگ‌های شبه‌قاره هند تأثیر ژرفی گذاشته‌اند. حماسه‌های سانسکریت دو حماسه باستانی سانسکریت یعنی رامایانا و مهابارته در کنار هم ایتی‌هاسه (به معنای «تاریخ» یا «آنچه نویسنده خود شاهدش بوده») یا مهاکاویه («سروده‌های بزرگ») نامیده می‌شوند و بخشی از متون مقدس هندو به‌شمار می‌آیند. | ## بخش 2: شعر حماسی هندی | مهابارته با نزدیک به ۱۰۰٬۰۰۰ بیت دوتایی (۲۰۰٬۰۰۰ سطر) که به ویاسه نسبت داده می‌شود، یکی از بلندترین آثار حماسی جهان است. زبان این متون که «سانسکریت حماسی» نام دارد، نخستین مرحله سانسکریت کلاسیک پس از سانسکریت ودایی است. پوراناها نیز در همین سنت حماسی پدید آمدند و ایتی‌هاسه و پوراناها در آتارواودا «ودای پنجم» خوانده شده‌اند. | ## بخش 3: شعر حماسی هندی | شاعران برجسته‌ای چون کالیداس با سرودن رَگوونشه و کوماراسَمبهوَه و همچنین اَشوَگوشه با سرودن بوداچریته (زندگی‌نامه منظوم بودا) به غنای حماسه‌سرایی سانسکریت افزودند. حماسه‌های تامیلی در دوره پساسنگام (سده دوم تا ششم میلادی) پنج حماسه بزرگ تامیلی سروده شدند: چیلَپَّتیکارَم (داستان خلخال) اثر ایلَنگو آدیگال، مَنیمِگَلای اثر چیتَلای چَتَنار، جیوکه چینتامنی، والایاپَتی و کوندَلَکِسی. | ## جمع‌بندی | از این میان، مَنیمِگَلای و کوندَلَکِسی آثاری بودایی و جیوکه چینتامنی و والایاپَتی آثاری جینی هستند.
موضوع مقاله: بهاگوت پران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بهاگوت پران | مقدمه: بهاگوت پران (به سانسکریت: ) یکی از هجده پورانای بزرگ (مهاپورانا) در هندوئیسم و متنی محوری در ویشنوپرستی است. | ## بخش 1: بهاگوت پران | بهاگوت پران باکتی (سرسپردگی) به ویشنو را ترویج می‌کند و زمینه‌های گوناگونی چون کیهان‌شناسی، اخترشناسی، نسب‌شناسی، یوگا و فرهنگ را دربرمی‌گیرد. این متن از دوازده کتاب (اسکندها یا کانتو) تشکیل شده که در مجموع ۳۳۵ فصل و ۱۸٬۰۰۰ بیت دارد. بهاگوت پران نخستین پورانایی بود که به یک زبان اروپایی ترجمه شد؛ ترجمهٔ فرانسوی آن از روی نسخهٔ تامیلی در سال ۱۷۸۸ منتشر شد. | ## بخش 2: بهاگوت پران | درونمایه و ساختار الهیات بهاگوت پران بر پایهٔ سنت‌های فلسفی ویدانته و سامخیا استوار است و این دستگاه‌ها را در خدمت باکتی به کار می‌گیرد. این متن دارای رویکردی نادوگانه‌گرایانه تفسیر شده‌است اما درونمایه‌هایی از فلسفهٔ ادویته (یگانه‌انگاری) شانکرا، ویشیشت‌ادویته (یگانه‌انگاری مشروط) رامانوجا و دوایته (دوگانه‌انگاری) مدهواچاریا را نیز در هم می‌آمیزد. تأکید ویژهٔ این اثر بر سرسپردگی شورمندانه و شخصی به کریشنا به‌عنوان والاترین خیر است که آن را در پیشینهٔ ادیان هند بی‌همتا می‌سازد. | ## بخش 3: بهاگوت پران | تاریخ‌گذاری پژوهش نوین زمان سرایش بهاگوت پران را میان سدهٔ ششم تا دهم میلادی می‌داند. نسخه‌ای از این متن دست‌کم تا سال ۱۰۳۰ میلادی وجود داشته‌است؛ چرا که ابوریحان بیرونی از آن یاد کرده و آبیناواگوپتا آن را نقل کرده‌است. | ## جمع‌بندی | بسیاری از پژوهشگران ویرایش نهایی آن را به سدهٔ نهم یا آغاز سدهٔ دهم میلادی نسبت می‌دهند، هرچند برخی دیگر بخش‌های عمده‌ای از متن را به دورهٔ گوپتا (سده‌های چهارم تا هفتم میلادی) بازمی‌گردانند.
موضوع مقاله: اشتاوکره گیتا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اشتاوکره گیتا | مقدمه: اشتاوکره گیتا (به سانسکریت: ) یکی از متون کهن ویدانته است که به شکل گفت‌وگویی میان فرزانهٔ اشتاوکره و جَنَکه، پادشاه میتهیلا، نوشته شده‌است. | ## بخش 1: اشتاوکره گیتا | این اثر نگرشی رادیکال از فلسفهٔ نادوگانه‌باوری (اَدوَیته) را ارائه می‌دهد و بر یگانگی مطلق هستی و ناواقعی بودن جهان بیرونی تأکید دارد. اشتاوکره گیتا دربرگیرندهٔ ۲۰ فصل است و درونمایهٔ اصلی آن سرشت آتمن، واقعیت و رهایی از بندهای دنیوی است. این متن نام‌ها و صورت‌ها را نشانهٔ نادانی می‌شمارد و به هیچ تکلیف اخلاقی اشاره‌ای نمی‌کند؛ به همین دلیل برخی مفسران آن را متنی «بی‌خدا» خوانده‌اند. | ## بخش 2: اشتاوکره گیتا | رادهاکمال موکرجی، دانشمند هندی، تاریخ این اثر را به دورهٔ پس از بهگود گیتا، یعنی نزدیک به ۵۰۰ تا ۴۰۰ پیش از میلاد نسبت داده‌است. براکینگتن، استاد بازنشستهٔ زبان سانسکریت در دانشگاه ادینبرو، این متن را بسیار متأخرتر دانسته و آن را به سدهٔ هشتم میلادی (نوشته‌شده به دست پیروی از شانکرا) یا سدهٔ چهاردهم میلادی نسبت می‌دهد. جایگاه و ارج‌گذاری اشتاوکره گیتا نزد شماری از بزرگان اندیشهٔ هندو شناخته و ارج‌مند بوده‌است. | ## بخش 3: اشتاوکره گیتا | راماکریشنا و شاگردش ویوکاناندا از این متن نقل‌قول کرده‌اند و رامانا ماهارشی نیز با آن آشنایی داشته‌است. | ## جمع‌بندی | اشو این اثر را «مهاگیتا» (سرود بزرگ) نامید و مجموعه‌ای ۹۱ گفتاری دربارهٔ آن ایراد کرد.
موضوع مقاله: گیتا گوویندا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گیتا گوویندا | مقدمه: گیتا گوویندا (به سانسکریت: ) سروده‌ای به زبان سانسکریت است که در سدهٔ دوازدهم میلادی توسط جیدوا، شاعر هندو، سروده شده‌است. | ## بخش 1: گیتا گوویندا | این اثر به توصیف رابطهٔ عاشقانهٔ میان کریشنا، رادا و گوپی‌ها (دختران گاوچران) در ورینداوان می‌پردازد. گیتا گوویندا در دوازده فصل سامان یافته و هر فصل به یک یا چند بخش به نام «پربندهه» بخش شده که در مجموع بیست‌وچهار پربندهه را دربرمی‌گیرد. این اثر همچنین هشت حالت قهرمان زن (اشتا نایکا) را بازمی‌نماید که الهام‌بخش بسیاری از آثار آهنگسازی و رقص‌آرایی در رقص کلاسیک هندی بوده‌است. | ## بخش 2: گیتا گوویندا | درونمایه و ساختار گیتا گوویندا داستان عشق کریشنا به رادا، شیرزن، بی‌وفایی او و بازگشت سرانجامین‌اش به رادا را روایت می‌کند. این روایت نمادی از سرگردانی روح انسان از خاستگاه حقیقی‌اش و بازگشت نهایی به خداوند خالق دانسته شده‌است. این اثر از نخستین متون موسیقایی هند به‌شمار می‌رود که سراینده، راگ (مقام) و تال (ریتم) دقیق هر سرود را مشخص کرده‌است. | ## بخش 3: گیتا گوویندا | هر شب در معبد جگنّات در پوری، گیتا گوویندا با راگ‌ها و تال‌های سنتی موسیقی اریسی اجرا می‌شود و این سنت از زمان خود جیدوا بدون گسست ادامه یافته‌است. نوازندگان کرالا نیز اشتاپدی‌ها را به شکل موسیقایی به نام «سوپانا سنگیتم» برای اجرا در معابد برگردانده‌اند. از ترجمه‌های شناختهٔ انگلیسی می‌توان به «سرود هندی سرودها» اثر ادوین آرنولد (۱۸۷۵) و «سرود عاشقانهٔ خداوند تیره‌فام» اثر باربارا استولر میلر (۱۹۷۷) اشاره کرد. | ## جمع‌بندی | این اثر به بیشتر زبان‌های نوین هندی و بسیاری از زبان‌های اروپایی ترجمه شده و از نمونه‌های برجستهٔ شعر سانسکریت به‌شمار می‌رود.
موضوع مقاله: شیوا سوتراهای واسوگوپتا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شیوا سوتراهای واسوگوپتا | مقدمه: شیوا سوتراهای واسوگوپتا مجموعه‌ای از هفتاد و هفت کلام قصار است که بنیان سنت نادوگانه اسپَندَه (به سانسکریت: ، «ارتعاش الهی») در شیواپرستی کشمیری را تشکیل می‌دهد. | ## بخش 1: شیوا سوتراهای واسوگوپتا | سرچشمه و نسبت‌گذاری بر پایهٔ روایت‌های سنتی، واسوگوپتا در نزدیکی کوه مَهادوا در درهٔ رود هَروَن، پشت باغ‌های شالیمار در سرینگر، می‌زیسته‌است. دربارهٔ چگونگی دریافت این کلام‌ها دو روایت وجود دارد: نخست اینکه او آنها را در رؤیایی از یک سیدا دریافت کرد و دوم اینکه شیوا در خوابش به او فرمان داد تا به صخره‌ای معین برود که آموزه‌ها بر آن نگاشته شده بود. | ## بخش 2: شیوا سوتراهای واسوگوپتا | از دیدگاه تاریخی، شیوا سوتراها و مکتب شیواپرستی کشمیری که بر پایهٔ آن شکل گرفت، سنتی تنتری یا آگمه‌ای است. ساختار متن شیوا سوتراها به سه بخش تقسیم شده‌است که هر یک با یکی از راه‌های (اوپایه) رسیدن به رهایی سروکار دارد. | ## بخش 3: شیوا سوتراهای واسوگوپتا | بخش نخست، «شامبَوُپایه» (راه شیوا)، زمینهٔ فلسفی کلی را ارائه می‌دهد و در آن آشکارگی شیوا به‌عنوان «منِ واقعی» در حالت بی‌اندیشگی صورت می‌گیرد. بخش دوم، «شاکتوپایه» (راه شاکتی)، یوگی را از راه تمرکز بر آگاهیِ «من» به حالت بی‌اندیشگی می‌رساند. | ## جمع‌بندی | بخش سوم، «آنَوُپایه» (راه فرد محدود)، برای یوگی‌ای است که نمی‌تواند مستقیماً بر آگاهیِ «من» تمرکز کند و از راه خرد، نیروی حیاتی، بدن یا حواس به شناخت آن دست می‌یابد.
موضوع مقاله: متون تابوت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # متون تابوت | مقدمه: متون تابوت مجموعه‌ای از افسون‌های تدفینی مصر باستان‌اند که از دوران دوره نخست میانی بر روی تابوت‌های چوبی نوشته می‌شدند. | ## بخش 1: متون تابوت | این متون تا اندازه‌ای از متون اهرام که پیش‌تر تنها ویژهٔ خاندان شاهی بودند برگرفته شده‌اند، اما دربردارندهٔ درونمایه‌های نوینی هستند که آرزوهای روزمرهٔ مردمان عادی را بازتاب می‌دهند. با پیدایش متون تابوت، دیگر فرعون تنها کسی نبود که از حق زندگی پس از مرگ برخوردار باشد و هر مصری که توان تهیهٔ تابوت داشت می‌توانست از این افسون‌ها بهره ببرد. این مجموعه نزدیک به ۱۱۸۵ افسون را دربرمی‌گیرد و بیشتر بر تابوت‌های دوران پادشاهی میانه مصر نگاشته شده‌اند. افزون بر تابوت‌ها، گاه بر دیوارهای آرامگاه، سنگ‌های یادبود، صندوق‌های کانوپی، پاپیروس‌ها و ماسک‌های مرگ نیز نوشته می‌شدند. متون تابوت قدمتی در حدود ۲۱۰۰ پیش از میلاد دارند و سرانجام بخشی از آن‌ها در کتاب مردگان بازنویسی شدند. | ## بخش 2: متون تابوت | در این متون، زندگی پس از مرگ اوزیریسی به همگان پیشنهاد می‌شود و درگذشته حتی «اوزیریس-[نام]» خوانده می‌شود. درونمایهٔ تازه‌ای که در متون تابوت پدیدار می‌شود، اندیشهٔ داوری همهٔ مردمان به دست اوزیریس بر پایهٔ کردارشان در زندگی است. این متون به کاربرد ترازویی اشاره دارند که بعدها به لحظهٔ کلیدی داوری در کتاب مردگان بدل شد. افزون بر این، افسون‌هایی برای پرهیز از کارهای سخت بدنی در جهان پس از مرگ نیز در این مجموعه گنجانده شده‌اند. متون تابوت همچنین توصیف‌هایی از سرزمین مردگان، چشم‌اندازها و ساکنان آن ارائه می‌دهند، از جمله سخت‌حتپ (دشت پیشکش‌ها)، گذرگاه‌های روستائو و جایگاه اوزیریس. | ## بخش 3: متون تابوت | کتاب دو راه شماری از تابوت‌های گورستان دیر البرشا در مصر میانه دربردارندهٔ نمایش‌های گرافیکی بی‌همتایی از جهان پس از مرگ هستند که «کتاب دو راه» نام دارد. این اثر نخستین نمونهٔ شناخته‌شده از نقشهٔ جهان زیرین در مصر باستان به‌شمار می‌رود و پیش‌درآمدی بر کتاب‌های جهان زیرین دوران پادشاهی نوین مصر و نیز کتاب مردگان است. دو راه نمایش‌داده‌شده، مسیرهای خشکی و آبی‌اند که با دریاچه‌ای از آتش از هم جدا شده‌اند و به روستائو و جایگاه اوزیریس می‌رسند. | ## جمع‌بندی | کهن‌ترین نسخهٔ شناخته‌شده به زنی به نام آنخ تعلق دارد که در دوران فرماندار آهاناخت یکم می‌زیست.
موضوع مقاله: کتاب غارها | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کتاب غارها | مقدمه: کتاب غارها متنی تدفینی از مصر باستان است که به دوران پادشاهی نوین مصر بازمی‌گردد. | ## بخش 1: کتاب غارها | این کتاب در سدهٔ سیزدهم پیش از میلاد در دوران رامسسیان پدید آمد و سفر رع، خدای خورشید مصری، را از میان دوازده غار دوات (جهان زیرین مصری) بازگو می‌کند. کتاب غارها بر تعامل رع با ساکنان جهان زیرین و چگونگی پاداش یا کیفر آنان تمرکز دارد و همچنین بازتولد رع در بامداد را از راه یگانگی او با اوزیریس، خدای مردگان، به تصویر می‌کشد. پیشینه کهن‌ترین نسخهٔ شناخته‌شده از کتاب غارها بر دیوار چپ اوزیریون، معبد تدفینی ستی یکم در ابیدوس یافت شده‌است. کتاب غارها همچنین بر دیوارهٔ آرامگاه‌های دره پادشاهان از دودمان‌های نوزدهم و بیستم نقش شده‌است. نخستین و تنها نسخهٔ تقریباً کامل این کتاب در دره پادشاهان، نسخهٔ موجود در آرامگاه رامسس ششم (KV9) است که در آنجا در برابر کتاب دروازه‌ها جای گرفته‌است. | ## بخش 2: کتاب غارها | ساختار و درونمایه کتاب غارها از تصاویر و متن تشکیل شده و در ۱۷ بخش شامل شش قسمت اصلی، چند ورد و صحنهٔ پایانی بازتولد رع سامان یافته‌است. برخلاف دیگر کتاب‌های جهان زیرین، شش بخش آن با ساعات شب یا دوازده غار هم‌خوانی ندارد و همین امر گاه به بدفهمی دربارهٔ شمار غارها انجامیده‌است. غارهای جهان زیرین هم جایگاه کیفر ارواح نافرمان و هم پناهگاه ارواح نیکوکار هستند. در بخش‌های پایانی، یگانگی رع و اوزیریس به تدریج آشکار می‌شود و سرانجام در صحنهٔ پایانی، رع به شکل کودک، سوسک مقدس و ایزد قوچ‌سر بازمتولد می‌گردد. پژوهش‌های نوین ژان-فرانسوا شامپولیون نخستین کسی بود که کتیبه‌ها و تصاویر کتاب غارها را در آرامگاه رامسس ششم توصیف کرد و یافته‌هایش را در سال ۱۸۴۴ منتشر نمود. | ## بخش 3: کتاب غارها | نام «کتاب غارها» را نخستین بار اوژن ژان باتیست لوفِبور در جلد سوم در سال ۱۸۸۹ بر این اثر نهاد. مارگارت موری و فلندرز پتری نسخهٔ اوزیریون را در کاوش‌های ۱۹۰۲–۱۹۰۳ کشف کردند؛ موری در آغاز آن را بخشی از کتاب دروازه‌ها پنداشت. الکساندر پیانکوف در سال ۱۹۵۴ ترجمهٔ انگلیسی کتاب غارها را منتشر کرد که همراه با نوشتارهای او (۱۹۴۲–۱۹۵۸) پایهٔ پژوهش‌های انگلیسی‌زبان در این زمینه شد. | ## جمع‌بندی | تازه‌ترین ترجمه را دانیل ورنینگ پژوهشگر آلمانی بر پایهٔ ویرایش انتقادی نوینی از متن منتشر کرده‌است.
موضوع مقاله: کتاب گاو آسمانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کتاب گاو آسمانی | مقدمه: کیفر الهی از راه الهه حاتحور بر انسان‌ها فرود آمد و بازماندگان با جدایی از رع که اکنون بر پشت نوت، گاو آسمانی، در آسمان جای گرفته بود، دچار رنج شدند. | ## بخش 1: کتاب گاو آسمانی | این متن هرچند در دوران پادشاهی نوین مصر نوشته شده، به زبان مصری میانه نگاشته شده و ممکن است خاستگاه آن به دوران پادشاهی میانه مصر بازگردد. خدای آفرینشگر در این متن به اجرام آسمانی دگرگون می‌شود، «دشت‌های بهشت» را برای مردگان نیکوکار می‌آفریند و فرمانروایی بر انسان‌ها را به اوزیریس می‌سپارد، در حالی که تحوت شب‌هنگام جانشین او می‌شود و شو و ایزدان هه آسمان را بر دوش می‌کشند. درونمایه کتاب گاو آسمانی به ۳۳۰ بیت بخش‌بندی شده و تصویر گاو آسمانی آن را به دو نیمه تقسیم می‌کند. رع پس از رایزنی با دیگر خدایان، حاتحور را به‌عنوان چشم رع برمی‌گزیند تا شورشیان را کیفر دهد. بازماندگان هنگامی نجات یافتند که رع با نیرنگ، آبجوی رنگ‌شده‌ای همانند خون پیش حاتحور نهاد و او با نوشیدن آن مست شد. | ## بخش 2: کتاب گاو آسمانی | بخش پایانی متن به فرازش رع به آسمان، آفرینش دنیای مردگان و باورشناسی پیرامون بَع می‌پردازد. خاستگاه و نسخه‌ها این کتاب ممکن است از گزارش‌های اسطوره بامدادی در متون اهرام سرچشمه گرفته باشد، اما تا دوران پادشاهی نوین به متنی برای توضیح مرگ و رنج در آفرینش ناکامل تکامل یافت. این اثر هم‌چون گونه‌ای تئودیسه و نیز متنی جادویی برای تضمین صعود شاه به آسمان نگریسته شده‌است. برخی پژوهشگران آن را از نظر درونمایه با افسانه‌های طوفان بین‌النهرینی و کتاب مقدس همانند دانسته‌اند و فرمانروایی آخناتون را الهام‌بخش احتمالی آن شمرده‌اند. کهن‌ترین نسخه شناخته‌شده از این متن در بیرونی‌ترین بارگاه زرّین توت‌عنخ‌آمون یافت شد، هرچند ناقص بود. | ## بخش 3: کتاب گاو آسمانی | سه نسخه کامل بر دیوارهای آرامگاه‌های ستی یکم، رامسس دوم و رامسس سوم کشف شده‌است. هر نسخه در اتاقی فرعی از تالار گور سنگی که ویژه این کتاب طراحی شده بود، قرار داشت. رامسس ششم اتاق فرعی نداشت، اما گزیده‌ای از متن در طاقچه‌ای در آرامگاه او نقش شده‌است. | ## جمع‌بندی | گزیده دیگری بر پاپیروسی از دوران رامسی نوشته شده که اکنون در تورین نگهداری می‌شود.
موضوع مقاله: شورای ریاست جمهوری عراق | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شورای ریاست جمهوری عراق | مقدمه: شورای ریاست جمهوری عراق نهادی بود که بر پایه «مقررات انتقالی» قانون اساسی عراق و پیش از آن بر پایه قانون اداره دولت عراق در دوره انتقالی فعالیت می‌کرد. | ## بخش 1: شورای ریاست جمهوری عراق | این شورا از یک رئیس و دو معاون تشکیل می‌شد و تا پایان نخستین دوره ریاست‌جمهوری پس از تصویب قانون اساسی، وظایف رئیس‌جمهور عراق را بر عهده داشت. اعضای شورای ریاست جمهوری به‌صورت «فهرست واحد» و با رأی اکثریت دوسوم مجلس نمایندگان عراق برگزیده می‌شدند. این شورا حق وتوی قوانین مصوب مجلس نمایندگان را داشت و مجلس می‌توانست با اکثریت سه‌پنجم آرا این وتو را رد کند. | ## بخش 2: شورای ریاست جمهوری عراق | بر پایه قانون اساسی عراق، شورای ریاست جمهوری نهادی موقت بود که پس از دوره گذار منحل می‌شد و تنها جایگاه رئیس‌جمهور به‌عنوان مقام رسمی باقی می‌ماند. پیشینه نخستین شورای ریاست جمهوری در ۶ آوریل ۲۰۰۵ از سوی مجلس ملی عراق برگزیده شد. این انتخاب پس از بیش از دو ماه گفتگو میان ائتلاف ملی عراق و اتحاد میهنی کردستان و دیگر نیروهای سیاسی انجام گرفت. | ## بخش 3: شورای ریاست جمهوری عراق | رهبر کرد جلال طالبانی به ریاست‌جمهوری رسید و عادل عبدالمهدی (عضو ائتلاف یکپارچه عراق و مجلس اعلای اسلامی عراق) و غازی مشعل عجیل الیاور (رئیس‌جمهور پیشین) به‌عنوان معاونان وی برگزیده شدند. | ## جمع‌بندی | شورای ریاست دوم دومین شورای ریاست جمهوری که نخستین شورا بر پایه قانون اساسی جدید عراق بود، از جلال طالبانی به‌عنوان رئیس‌جمهور و عادل عبدالمهدی و طارق الهاشمی به‌عنوان معاونان رئیس‌جمهور تشکیل شد.
موضوع مقاله: نیایش رع | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نیایش رع | مقدمه: نیایش رع (یا به‌طور کامل‌تر «کتاب نیایش به رع در غرب، نیایش به یگانه متحد در غرب») یکی از متن‌های مهم تدفینی مصر باستان است که به دوران پادشاهی نوین مصر تعلق دارد. | ## بخش 1: نیایش رع | این متن همچون بسیاری از متن‌های تدفینی دیگر بر دیوارهای درونی آرامگاه نوشته می‌شد تا درگذشته بتواند از آن بهره بگیرد؛ اما برخلاف دیگر متن‌های تدفینی تنها برای فرعون‌ها یا نجیب‌زادگان بسیار برگزیده به کار می‌رفت. نیایش رع اثری دوبخشی است که در بخش نخست آن خورشید یعنی رع در ۷۵ هیئت گوناگون فراخوانده می‌شود. | ## بخش 2: نیایش رع | بخش دوم مجموعه‌ای از نیایش‌هاست که در آن فرعون بخش‌هایی از طبیعت و ایزدان و به‌ویژه ایزد خورشید را به خود می‌گیرد. این متن در دوران دودمان هجدهم مصر پدید آمد و افزون بر ستایش ایزد خورشید، پیوند شاه با رع و دیگر ایزدان را نیز می‌ستاید. | ## بخش 3: نیایش رع | ## جمع‌بندی | از زمان ستی یکم به بعد این متن در ورودی بیشتر آرامگاه‌های شاهانه به کار گرفته شد.
موضوع مقاله: تریگاتها | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تریگاتها | مقدمه: تِریگاتها (به پالی: ، به معنی «سروده‌های راهبه‌های بزرگ») مجموعه‌ای از چامه‌های کوتاه بودایی است که سرایش آن‌ها به راهبه‌های بزرگ بودایی نسبت داده شده‌است. | ## بخش 1: تریگاتها | این چامه‌ها به دوره‌ای متأخر در تحول ادبیات قانونی بودایی تعلق دارند و برخی از آن‌ها به اواخر سدهٔ سوم پیش از میلاد بازمی‌گردند. در متون دینی پالی، تِریگاتها بخشی از خودَکَه نیکایه در سوترا پیتاکا به‌شمار می‌آید و از ۷۳ چامه در ۱۶ فصل تشکیل شده‌است. این اثر متن همتای تِرَگاتها (سروده‌های منسوب به راهبان بزرگ) است و کهن‌ترین مجموعهٔ شناخته‌شدهٔ ادبیات زنان در هند باستان به‌شمار می‌رود. | ## بخش 2: تریگاتها | درونمایه و ساختار چامه‌های تِریگاتها نخست به زبان ماگَدهی و به شکل شفاهی سروده شدند و در حدود سال ۸۰ پیش از میلاد به زبان پالی نوشته شدند. این مجموعه دربرگیرندهٔ ۴۹۴ بیت است که به ۷۳ گویندهٔ شناسایی‌شده نسبت داده می‌شود، هرچند خلاصه‌ها از ۱۰۱ راهبهٔ گوناگون نام می‌برند. برخلاف تِرَگاتها که هر چامه گویندهٔ مشخصی دارد، شماری از چامه‌های تِریگاتها ناشناس‌اند یا به داستان راهبه‌ای پیوند خورده‌اند بی‌آنکه آن راهبه خود گویندهٔ سروده باشد. | ## بخش 3: تریگاتها | از نظر سرایندگی، به گفتهٔ برنارد فور پژوهشگر بودایی، دلیلی در دست نیست که این سروده‌ها را واقعاً زنانی که نامشان آمده سروده باشند؛ متن را راهبی به نام دَمَّپاله گردآوری و شرح کرده‌است. این اثر بندهایی دربردارد که برابری زنان و مردان را در دستیابی به کمال معنوی بازمی‌گویند و همچنین درونمایه‌هایی ویژهٔ زندگی زنان در جامعهٔ باستانی جنوب آسیا را بازمی‌تابانند. | ## جمع‌بندی | از جمله سروده‌هایی از مادری داغدیده، زنی که پیش‌تر کارگر جنسی بوده و سپس راهبه شده و نیز سروده‌هایی از مهاپَجاپَتی گوتَمی، خالهٔ و نامادری بودا، در این مجموعه یافت می‌شوند.
موضوع مقاله: کنگره آزادی ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کنگره آزادی ایران | مقدمه: کنگره آزادی ایران که پیش‌تر با نام «گفت‌وگو برای نجات ایران» شناخته می‌شد، یک ابتکار سیاسی و مدنی است که فعالان، چهره‌های حرفه‌ای و شخصیت‌های سیاسیِ اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران را برای بحث دربارهٔ آینده حکمرانی و گذار سیاسی در ایران گرد هم می‌آورد. | ## بخش 1: کنگره آزادی ایران | نخستین نشست این کنگره قرار است در روزهای ۲۸ و ۲۹ مارس در لندن، بریتانیا برگزار شد. زمینه اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌ها دچار شکاف بوده و از گروه‌های ایدئولوژیک متنوعی، از جمله جمهوری‌خواهان، سلطنت‌طلبان و جنبش‌های مختلف جامعه مدنی، تشکیل شده است. در پی اعتراضات ۱۴۰۴ ایران که ناشی از نارضایتی گسترده از بحران اقتصادی، سرکوب خشونت‌آمیز و مطالبات برای تغییر حکومت، ایرانیان خارج از کشور تصمیم به تأسیس کنگره آزادی ایران گرفتند. هدف از این ابتکار، ایجاد بستری مشترک برای گفت‌وگو و هماهنگی میان همه این طیف‌ها در دوره‌ای از بی‌ثباتی و عدم قطعیت سیاسی است. | ## بخش 2: کنگره آزادی ایران | کنگره در در چهارم و پنجم اسفند ۱۴۰۴ (فوریهٔ ۲۰۲۶)، جمعی متشکل از ده‌ها تن از چهره‌های برجستهٔ اپوزیسیون ایران در لندن یک نشست مقدماتی برگزار کردند. پس از این گفت‌وگوها، اعلام رسمی تأسیس «کنگره آزادی ایران» صورت گرفت، با هدف گسترش مشارکت در میان همهٔ جناح‌های سیاسی، اجتماعی، قومی و حرفه‌ای. طبق برگزارکنندگان، این کنگره ادعای رهبری ندارد و هدف کنگره «فراهم کردن فضایی برای همگرایی و تعریف مسیرهای عملی برای گذار دموکراتیک» است. کنگره آزادی ایران در روزهای ۸ و ۹ فروردین در لندن برگزار شد و هدف اصلی آن، ایجاد گفت‌وگو و هم‌گرایی میان دموکراسی‌خواهان، از جمله احزاب، تشکل‌ها، گروه‌های سیاسی و فرهنگی و چهره‌های مخالف جمهوری اسلامی بود. | ## بخش 3: کنگره آزادی ایران | در کنگره این ۸ پنل بودند: «جنسیت و دموکراسی» «عاملیت شهروندان و حمایت جامعه بین‌المللی» «توسعه اقتصادی و عدالت اجتماعی، پیش‌نیاز دموکراسی» «اپوزیسیون متکثر چگونه به تفاهم می‌رسد؟» «احزاب و سازمان‌های سیاسی، موتور محرک دموکراسی» «نقش جنبش‌های اجتماعی و جامعه مدنی در دموکراسی پایدار» «ایرانی بی‌تبعیض، مشارکت و هم‌افزایی» «ایران، کثرت و دموکراسی» شرکت‌کنندگان کنگره شامل افراد برجسته‌ای از اپوزیسیون سیاسی، سازمان‌های جامعه مدنی، وکلا و فعالان حقوق بشر، کارشناسان اقتصادی و مالی، تأثیرگذاران رسانه‌ای و رهبران قومی هستند. به گفته مجید زمانی، از برگزارکنندگان کنگره، همه شرکت‌کنندگان یک اصل مشترک‌ دارند: «پایان دادن به حاکمیت اقتدارگرا و حرکت به سوی آینده‌ای دموکراتیک، مبتنی بر حقوق بشر و کثرت‌گرایی برای ایران.» اهمیت کنگره آزادی ایران به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تلاش‌ها برای متحد کردن ایرانیان خارج از کشور و اپوزیسیون، با هدف ایجاد چارچوبی مشترک برای گذار سیاسی توصیف شده است. اهمیت این ابتکار با توجه به بی‌ثباتی جاری در ایران و ادامه جنگ ایران در سال ۲۰۲۶ بیش از پیش برجسته می‌شود. | ## جمع‌بندی | در مارس ۲۰۲۶، وب‌سایت «میدل ایست آی» گزارش داد که کنگره آزادی ایران توسط اعضایی از آیپک (AIPAC) ترویج شده است.
موضوع مقاله: نبرد زونتل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نبرد زونتل | مقدمه: نبرد زونتل نبردی بود که در سال ۷۸۲ میلادی در جریان جنگ‌های ساکسون میان نیروهای فرانکی شارلمانی و شورشیان ساکسون به رهبری ویدوکیند در کوه‌های سونتل رخ داد. | ## بخش 1: نبرد زونتل | این نبرد با شکست سنگین و خفت‌بار ارتش فرانک‌ها به پایان رسید و منجر به کشته شدن تعدادی از عالی‌رتبه‌ترین سرداران و نجیب‌زادگان دربار شارلمانی شد. این پیروزی ساکسون‌ها چنان خشم شارلمانی را برانگیخت که در پاسخ، دستور کشتار وردن و اعدام ۴٬۵۰۰ اسیر ساکسون را صادر کرد. پیش‌زمینه و آرایش نظامی در سال ۷۸۲، در حالی که شارلمانی تصور می‌کرد ساکسون‌ها تسلیم شده‌اند، ویدوکیند از تبعید در دانمارک بازگشت و شورش جدیدی را علیه سلطه فرانک‌ها و مسیحیت تحمیلی آغاز کرد. شارلمانی که در آن زمان درگیر جنگ با آوارها بود، لشکری به فرماندهی سه تن از نزدیکان خود به نام‌های آدالگیس، گیلو و ووراد اعزام کرد. | ## بخش 2: نبرد زونتل | نیروهای فرانک که از برتری نظامی خود مطمئن بودند، بدون هماهنگی دقیق و با عجله به سمت مواضع ساکسون‌ها در ارتفاعات سونتل حرکت کردند تا افتخار پیروزی را پیش از رسیدن نیروهای کمکی به دست آورند. شرح نبرد و کمین ویدوکیند برخلاف تاکتیک‌های معمول، ساکسون‌ها به جای عقب‌نشینی، در ارتفاعات سونتل موضع گرفتند. فرانک‌ها که تصور می‌کردند با یک گروه آشفته روبرو هستند، با آرایش سواره‌نظام سنگین به سمت تپه یورش بردند. زمین ناهموار و جنگلی منطقه مانع از مانور درست سواران فرانک شد و نیروهای ویدوکیند با استفاده از تاکتیک کمین و محاصره، ارتش فرانک را در تله انداختند. | ## بخش 3: نبرد زونتل | در هرج‌ومرج پیش آمده، صفوف فرانک‌ها از هم پاشید و سربازان در حال فرار توسط پیاده‌نظام سبک ساکسون از پای درآمدند. پیامدها و واکنش شارلمانی تلفات فرانک‌ها در این نبرد بی‌سابقه بود؛ آدالگیس و گیلو (دو فرمانده ارشد)، چهار کنت و حدود بیست نجیب‌زاده برجسته در میدان نبرد کشته شدند. طبق وقایع‌نامه‌های پادشاهی فرانک، شارلمانی پس از شنیدن خبر این شکست، به سرعت به منطقه لشکرکشی کرد. | ## جمع‌بندی | از آنجا که ویدوکیند دوباره فرار کرده بود، شارلمانی بزرگان ساکسون را مجبور کرد تا مسببان شورش را تحویل دهند؛ این رویداد در نهایت به قتل‌عام ۴٬۵۰۰ ساکسون در وردون انجامید که یکی از تاریک‌ترین نقاط دوران حکومت شارلمانی محسوب می‌شود.