موضوع مقاله: علیای سوم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # علیای سوم | مقدمه: علیای سوم (به عبری: ) سومین موج علیا یا مهاجرت یهودیان از اروپا به سرزمین فلسطین بود که از ۱۹۱۹ میلادی، اندکی پس از پایان جنگ جهانی اول، آغاز شد و تا ۱۹۲۳ با شروع بحران اقتصادی در فلسطین ادامه یافت. | ## بخش 1: علیای سوم | نماد آغاز این موج مهاجرت، کشتی اس‌اس روسلان بود که در ۱۹ دسامبر ۱۹۱۹ به بندر یافا رسید و ۶۷۱ مهاجر تازه و افرادی را که در دوران جنگ در اروپا سرگردان مانده بودند حمل می‌کرد. پیشگامان علیای سوم عمدتاً از کشورهای اروپای شرقی بودند: ۴۵ درصد از روسیه، ۳۱ درصد از لهستان، ۵ درصد از رومانی و ۳ درصد از لیتوانی. اندیشهٔ کلیدی علیای سوم ادامهٔ آرمان‌های علیای دوم بود؛ یعنی برپایی جامعه‌ای سوسیالیستی یهودی در فلسطین. بسیاری از مهاجران جوان پیش از مهاجرت در روسیه آموزش کشاورزی دیده بودند و از همان آغاز در ساختن جاده‌ها و پل‌ها، خشکاندن باتلاق‌ها و راه‌اندازی مزارع کارآمد موفق شدند. این مهاجران نهادهای مهمی مانند هیستادروت (فدراسیون عمومی کار)، مجلس منتخب و شورای ملی و نیز سازمان شبه‌نظامی هاگانا را پایه‌گذاری کردند. پیشینه سه تعهد محرمانهٔ بریتانیای کبیر که به‌شدت با یکدیگر در تناقض بودند، بنیان درگیری‌های بعدی را شکل دادند: در اکتبر ۱۹۱۵، بریتانیا متعهد شد استقلال یک دولت عربی در مرزهای پیشنهادی شریف مکه را به رسمیت بشناسد که سرزمین فلسطین را نیز دربرمی‌گرفت. این تعهد در ازای حمایت اعراب از بریتانیا در جنگ با عثمانیان داده شد (مکاتبات حسین–مک‌ماهون). در ژانویهٔ ۱۹۱۶، پیمان محرمانه‌ای میان بریتانیا و فرانسه با نام توافق‌نامه سایکس–پیکو ایالات عثمانی در بیرون از شبه‌جزیره عربستان را میان دو کشور تقسیم کرد. در نوامبر ۱۹۱۷، بیانیه بالفور به یهودیان وعده داد که می‌توانند در فلسطین مستقر شوند و «سرزمین ملی برای مردم یهود» بنیان نهند. در نگاهی به گذشته می‌توان گفت که تلاش‌های مهاجران علیای نخست در کار یدی سنگین با شکست فاحش روبه‌رو شد، پیشگامان علیای دوم سخت تلاش کردند و زنان و مردان جوان علیای سوم از همان آغاز به کامیابی دست یافتند. | ## بخش 2: علیای سوم | آنان جاده و پل ساختند، باتلاق‌های آلوده به مالاریا را خشکاندند و مزارع کارآمد برپا کردند. عثمانیان عقب‌نشینی کرده و بریتانیایی‌ها قدرت را به دست گرفته بودند، هرچند به اعراب وعدهٔ خلاف آن را داده بودند. علیای سوم عمدتاً بر اثر انقلاب اکتبر در روسیه، پوگروم‌های یهودستیزانه در اروپای شرقی و بیانیه بالفور برانگیخته شد و سهمیه‌بندی‌های بریتانیا مانعی بر سر راه آن بود. مهاجران امیدهای بزرگی برای آیندهٔ نوین در سرزمین مقدس داشتند، اما بیش از آن، رویدادهای اروپا و رشد آرمان‌های ملی‌گرایانهٔ گروه‌های اقلیت آنان را به مهاجرت واداشت. عوامل گوناگونی مهاجران را برانگیختند: انقلاب روسیه و جنگ داخلی روسیه موجی از پوگروم‌ها به راه انداخت. آشوب در اروپا در پیامدهای جنگ جهانی اول با بیداری ملی‌گرایانه میان ملت‌های اروپای شرقی پس از زایش نُه کشور نوبنیاد. درگیری میان گروه‌های قومی کوچک رخ داد و شورش‌هایی در کشورهای تقسیم‌شده‌ای مانند لهستان برپا شد. تصویب قانون سهمیهٔ اضطراری در ایالات متحده آمریکا که مهاجرت به آن کشور را محدود کرد. با این حال واقعیت سخت انتظارات آنان را دگرگون کرد: وضعیت بد اقتصادی یهودیان اروپای شرقی و نیز شورش‌ها بسیاری را به مهاجرت واداشت؛ به کشورهایی که دروازه‌هایشان باز بود یعنی ایالات متحده آمریکا و اروپای غربی، و برای آنان که انگیزهٔ پیشگامی و باور صهیونیستی داشتند فلسطین سرزمین نوین مناسبی بود. ساختار اجتماعی بسیاری از مهاجران تازه‌وارد علیای سوم به جنبش‌های جوانان هحالوتص و هشومر هتسعیر وابسته بودند. | ## بخش 3: علیای سوم | آنان در بیشتر موارد دانشجوی دانشگاه یا تازه‌فارغ‌التحصیل بودند، آماده‌تر و سازمان‌یافته‌تر از مهاجران علیای دوم، زبان عبری آموخته بودند و برای انجام کارهای سخت در زمین‌های کشاورزی کارآموزی دیده بودند. پیشگامان بیشتر تازه‌واردان «حالوتصیم» (پیشگامان) جوان بودند که جاده‌ها و شهرک‌ها ساختند و خشکاندن باتلاق‌های مرج ابن عامر را آغاز کردند. ایدئولوژی آنان سهم بزرگی در ساختمان فلسطین داشت و ردپای خود را بر صهیونیسم و توسعهٔ شهرک‌های یهودی‌نشین فلسطین بر جای گذاشت. در این اجتماعات ویژه، الگوی آموزشی منحصربه‌فردی پدیدآوردند که در آن کودکان بیرون از خانوادهٔ خود تربیت می‌شدند. هدف این آموزش آماده‌سازی برای کار، پرورش خودبسندگی و نیز گسترش ارزش‌های سیاسی مورد نظر بود. در نخستین مرحله، جاده‌سازی که بریتانیایی‌ها تشویقش می‌کردند منبع اصلی اشتغال بود و نزدیک به ۳۰۰ زن در این کار شرکت داشتند؛ نیمی در ساخت‌وساز و نیمی در آماده‌سازی غذا. نهادها در دورهٔ علیای سوم نهادهای مهمی بنیان گذاشته شدند: هیستادروت (فدراسیون عمومی کار)، مجلس منتخب و شورای ملی، و نیز هاگانا که سازمان شبه‌نظامی مخفی بود. میراث با وجود آنکه مهاجران علیای سوم از نظر شمار در میان کل مهاجران یهودی اقلیت بودند، به عنصری چیره در جامعهٔ خود تبدیل شدند و سهم بزرگی در شکل‌دهی به تصویر «سرزمین ملی» داشتند. پس از تنشی نخستین، آنان با یهودیان دین‌دار منطقه آشتی کردند و این گروه بُعد معناداری به ایدئولوژی صهیونیستی افزود. شخصیت‌های برجسته در میان مهاجران علیای سوم کسانی بودند که بعدها دولت اسرائیل را بنیان نهادند، از جمله داوید بن گوریون و گلدا مئیر. | ## جمع‌بندی | همچنین شماری از فعالان و روشنفکران سرشناس در این موج حضور داشتند که بسیاری از آنان بعدها پیشگامان فرهنگ اسرائیل شدند: باروخ آگاداتی (۱۸۹۵–۱۹۷۶)، رقصنده و طراح رقص ریچل بلووسین (۱۸۹۰–۱۹۳۱)، شناخته‌شده به «ریچل شاعر»؛ با کشتی روسلان به فلسطین بازگشت ژوزف کنستان (۱۸۹۲–۱۹۶۹)، مجسمه‌ساز، نقاش و رمان‌نویس که با همسرش سوار بر کشتی روسلان رسید مناخم الکیند (۱۸۹۷–۱۹۳۸)، فعال صهیونیست و از بنیان‌گذاران گدود هاآوودا ییتسحاق فرنکل (۱۸۹۹–۱۹۸۱)، نقاش و مجسمه‌ساز و عضو مکتب پاریس آوری تسوی گرینبرگ (۱۸۹۶–۱۹۸۱)، شاعر، روزنامه‌نگار و فعال که به زبان‌های ییدیش و عبری می‌نوشت و در ۱۹۲۳ مهاجرت کرد یوزف کلاوزنر (۱۸۷۴–۱۹۵۸)، مورخ لیتوانیایی و بعدها استاد ادبیات عبری ییتسحاق لامدان (۱۸۹۹–۱۹۵۴)، شاعر، مترجم و ویراستار عبری‌زبان یهودا ماگیدوویچ (۱۸۸۶–۱۹۸۱)، معمار اهل اومان آریه ناوون (۱۹۰۹–۱۹۹۶)، نقاش، تصویرگر و کاریکاتوریست هنیا پکلمان (۱۹۰۳–۱۹۴۰)، پیشگام صهیونیست، کارگر یدی و فعال حقوق زنان؛ زندگی‌نامهٔ خودنوشت او مستندی کمیاب از زندگی روزمره در فلسطین آن دوران است زیو رچتر (۱۸۹۹–۱۹۶۰)، معمار اسحاق سده (۱۸۹۰–۱۹۵۲)، از بنیان‌گذاران گدود هاآوودا و بعدها فرماندهٔ پالماخ مناخم اوسیشکین (۱۸۶۳–۱۹۴۱)، رهبر صهیونیست بسیاری از این افراد در دسامبر ۱۹۱۹ با کشتی روسلان به فلسطین رسیدند.