موضوع مقاله: آموزش در رواندا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در رواندا | مقدمه: آموزش در رواندا در طول تاریخ معاصر این کشور دگرگونی‌های چشمگیری را از سر گذرانده و در دوره‌های گوناگون دچار اختلالات جدی ناشی از مناقشات داخلی شده‌است. | ## بخش 1: آموزش در رواندا | آموزش ابتدایی در مدارس دولتی اجباری و رایگان است و وزارت آموزش نظارت بر این نظام را بر عهده دارد. پس از نسل‌کشی ۱۹۹۴ دولت رواندا تلاش‌های گسترده‌ای برای بازسازی سرمایهٔ انسانی و افزایش نرخ ثبت‌نام مدرسه انجام داد. سازمان اندازه‌گیری حقوق بشر (HRMI) گزارش می‌دهد که رواندا تنها ۷۳٫۱ درصد از آنچه را که با توجه به سطح درآمد خود باید در زمینهٔ حق آموزش تأمین کند، برآورده می‌سازد. در حوزهٔ آموزش ابتدایی این کشور به ۹۴٫۷ درصد از ظرفیت بالقوهٔ خود دست یافته‌است، در حالی که این رقم برای آموزش متوسطه تنها ۵۱٫۶ درصد است. آموزش به‌گونه‌ای جنسیتی بود؛ زنان بیشتر خانه‌داری می‌آموختند و مردان شکار، دامداری و ماهی‌گیری. این ساختار برخاسته از ماهیت جامعه‌محور رواندا بود که در آن هر فرد نقشی مشخص در توسعهٔ جمعی داشت. بزرگسالان خانواده، به‌ویژه پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، نقش آموزگار را ایفا می‌کردند. آموزش همچنین از طریق مدارس تمرینی آماتوررو (Amatorero) ارائه می‌شد که مهارت‌هایی چون نظامی‌گری و جنگ، آهنگری و ریخته‌گری، شعر و سبدبافی را دربرمی‌گرفت. بیشتر مدارس زیر نظر سازمان‌های مذهبی اداره می‌شدند و در صورت پیروی از برنامهٔ درسی بلژیکی، از حمایت دولتی بهره‌مند می‌شدند. سرشماری بلژیکی سال ۱۹۳۳ به اندازه‌گیری و طبقه‌بندی جمعیت بر اساس خطوط نژادی و قومی انجامید. توتسی‌ها به بهترین امکانات آموزشی در مدرسهٔ متوسطهٔ معتبر آستریدا (Astrida) دسترسی داشتند و برای مشاغل اداری استعماری پرورش می‌یافتند. هوتوها اغلب به کار اجباری گمارده می‌شدند و بسیاری به کشورهای همسایه مهاجرت کردند. تنش‌های قومی تا سال ۱۹۵۹ که آغاز شد و شمار زیادی از توتسی‌ها کشته یا به تبعید رفتند، فزاینده بود. در نیمهٔ اول سدهٔ بیستم، سیاست‌های دولتی به آموزش فرزندان رهبران توتسی و خانواده‌های ثروتمند اولویت می‌داد. جوانان هوتو آموزش ابتدایی‌ای دریافت می‌کردند که عمدتاً برای آماده‌سازی آنان برای کارهای یدی طراحی شده بود، در حالی که همتایان توتسی‌شان در مدارس ویژه‌ای «آموزش همانندسازانه» می‌دیدند تا برای مشاغل اداری استعماری آماده شوند. در سال ۱۹۵۷ گروهی از روشنفکران هوتو که در سمینار بزرگ کابگایی (Kabgayi) تحصیل کرده بودند «مانیفست باهوتو» را نوشتند که تبعیض در آموزش جایگاه مرکزی در آن داشت. ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۴ پس از استقلال رواندا، تمرکز بر بازساختاردهی نظام آموزشی و تدوین برنامهٔ درسی ملی قرار گرفت. از سال ۱۹۷۷ به بعد، آموزش ابتدایی هشت‌ساله به زبان کینیاروآندا تدریس می‌شد، در حالی که سه سال پس از ابتدایی و دورهٔ متوسطه به زبان فرانسه بود. مدارس و نهادهای آموزشی بستری بودند که در آن روایت‌های رسمی قدرت بازتولید می‌شدند. تا دههٔ ۱۹۷۰ هیچ کتاب درسی اختصاصی برای تاریخ رواندا چاپ نشده بود و آموزش تاریخ اغلب «کلیشه‌ای، ساده‌انگارانه و نادرست» توصیف شده‌است. ۱۹۹۴ تا ۲۰۱۲ سال‌های پس از نسل‌کشی رواندا بر بازسازی سرمایهٔ انسانی و افزایش نرخ ثبت‌نام متمرکز بود. در سال ۱۹۹۶ نظامی شامل ۶ سال ابتدایی، ۳ سال متوسطهٔ اول و ۳ سال متوسطهٔ دوم معرفی شد. زبان کینیاروآندا زبان تدریس در دورهٔ ابتدایی ۶ ساله بود، در حالی که متوسطهٔ اول و دوم به فرانسه و انگلیسی تدریس می‌شدند. در سال ۲۰۰۶، چهارمین برنامهٔ راهبردی بخش آموزش (ESSP 2006–2010) آموزش رایگان نه‌ساله (9YBE) را شامل دوره‌های ابتدایی و متوسطهٔ اول معرفی کرد. با اینکه نرخ ثبت‌نام افزایش یافت، هزینه‌های جانبی مرتبط با مدرسه همچنان مانعی برای بسیاری باقی ماند. در سال ۲۰۰۸، در راستای تسهیل ادغام رواندا در جامعه آفریقای شرقی، زبان انگلیسی به عنوان زبان ملی تدریس پذیرفته شد. | ## بخش 2: آموزش در رواندا | در این دوره نهادهای تازه‌ای پدید آمدند: سازمان توسعهٔ نیروی کار (WDA) در سال ۲۰۰۸ برای رسیدگی به نیاز فزاینده به سیاست‌گذاری بهتر و تقاضامحورتر در آموزش فنی و حرفه‌ای ایجاد شد. هیئت آموزش رواندا (REB) در سال ۲۰۱۱ به عنوان نهاد اجرایی آموزش عمومی تأسیس شد و وظایفی چون مشارکت در سیاست‌گذاری، هماهنگی اجرای برنامه‌های آموزشی، توسعهٔ برنامهٔ درسی، استانداردهای آموزشی و برگزاری آزمون‌های ملی را بر عهده گرفت. پلی‌تکنیک رواندا در اواسط فوریهٔ ۲۰۱۸ با ادغام همهٔ مراکز منطقه‌ای پلی‌تکنیک یکپارچه (IPRC) تأسیس شد و وظیفهٔ استانداردسازی آموزش فنی و برگزاری آزمون‌های ملی فنی و حرفه‌ای را عهده‌دار گردید. پس از نسل‌کشی، اسناد تازه‌ای از جمله «اتحاد رواندایی‌ها» (۱۹۹۹) و «مناقشهٔ رواندا» (۲۰۰۵) توسط کمیسیون ملی وحدت و آشتی (CNUR) تدوین شدند. این کمیسیون دروس تربیت مدنی را برای اهداف وحدت ملی و آشتی در برنامه‌های ابتدایی و متوسطه گنجاند. روایت تاریخی نوین تلاش می‌کند دورهٔ پیشااستعماری را به مثابهٔ دوران اتحاد و هماهنگی بازنمایی کند، هرچند مورخان این تصویر آرمانی را به چالش کشیده‌اند. ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶ از سال ۲۰۱۲ به بعد، در چارچوب برنامهٔ راهبردی جدید بخش آموزش (ESSP 2013–2015)، تمرکز از گسترش دسترسی به آموزش نه‌سالهٔ پایه به بهبود کیفیت و ارتباط آموزش و همچنین افزایش دسترسی به آموزش متوسطه با معرفی سیاست آموزش دوازده سالهٔ پایه (12YBE) منتقل شد که آموزش رایگان را تا پایان دورهٔ متوسطهٔ دوم گسترش می‌داد. در سال ۲۰۱۵ دولت رواندا سیاست تازه‌ای در زمینهٔ زبان آموزش معرفی کرد که بر اساس آن کینیاروآندا زبان تدریس در سه سال اول دبستان (پایه‌های ۱ تا ۳) تعیین شد، در حالی که انگلیسی از پایهٔ چهارم به بعد و در تمام دوره‌های متوسطه و عالی کاربرد داشت. این تغییر با هدف تقویت سواد اولیه به زبان مادری پیش از انتقال به انگلیسی انجام شد. از ۲۰۱۹ تاکنون در دسامبر ۲۰۱۹ (آذر ۱۳۹۸) دولت رواندا سیاست زبان آموزشی خود را بازنگری کرد و اعلام نمود که انگلیسی در همهٔ مقاطع تحصیلی از جمله پایه‌های اول تا سوم ابتدایی به عنوان زبان تدریس بکار خواهد رفت. این تصمیم برگشتی از سیاست ۲۰۱۵ بود که کینیاروآندا را برای سه سال اول ابتدایی بازگردانده بود. رواندا به عنوان عضو اتحادیه کشورهای مشترک‌المنافع رسماً به قراردادهای انگلیسی بریتانیایی در آموزش پایبند است. برنامهٔ درسی ملی که توسط هیئت آموزش پایهٔ رواندا (REB) تدوین شده، هجاءنویسی و دستور زبان بریتانیایی استاندارد را الزامی می‌داند. در سال ۲۰۲۱ دولت رواندا برنامهٔ بهبود کیفیت آموزش رواندا (RwandaEQUIP) را راه‌اندازی کرد که هدف آن افزایش بهره‌گیری از فناوری در آموزش برای بهبود تدریس و یادگیری در کلاس درس است. وزارت آموزش از سال ۲۰۲۴ گاسپار تواگیرایِزو وزیر آموزش است و جای دکتر والنتاین اووماریا را گرفته‌است. وزارت آموزش (MINEDUC) بیانیهٔ مأموریت خود را چنین تعریف کرده‌است: وزارت آموزش در سال ۲۰۱۸ دارای شش بخش بود: بخش برنامهٔ درسی و مواد آموزشی، بخش مدیریت و حرفه‌ای‌سازی آموزش معلمان، بخش کیفیت و استانداردهای آموزشی، بخش فناوری اطلاعات در آموزش و یادگیری از راه دور، بخش آزمون‌ها و اعتباربخشی و بخش وام دانشجویی در آموزش عالی. تأمین مالی آموزش آموزش پانزده درصد از بودجهٔ ملی را در بر می‌گیرد که ۹٫۵ درصد آن به آموزش عالی اختصاص دارد. در سال ۲۰۰۳ کل هزینهٔ دولتی برای آموزش ۴۸ میلیارد فرانک رواندایی (معادل ۴۸٫۶ میلیون پوند یا ۸۶ میلیون دلار) بود. میان سال‌های ۱۹۹۶ و ۲۰۰۱ کل مخارج دولتی در آموزش از ۳٫۲ درصد به ۵٫۵ درصد افزایش یافت. بودجهٔ آموزش ملی میان سال‌های تحصیلی ۲۰۱۲/۱۳ و ۲۰۱۷/۱۸ به میزان ۱۷ درصد افزایش یافت. شورای ملی آزمون‌ها: استانداردهای نمره‌دهی و ارتقا به مرحلهٔ بعدی آموزش را تعیین می‌کند. این راهبرد توسط سازمان فناوری اطلاعات رواندا (RITA) هماهنگ می‌شود که به عنوان نهاد ملی برای حمایت از توسعه و اجرای زیرساخت ملی اطلاعات و ارتباطات در بخش‌های دولتی و خصوصی طراحی شده‌است. وزارت آموزش (MINEDUC) در ترویج بهره‌گیری از فناوری اطلاعات در مدارس فعال است و پروژهٔ یک لپ‌تاپ برای هر کودک را در کشور هماهنگ می‌کند. با وجود کمبود مهارت‌های فناوری اطلاعات و پشتیبانی فنی در شرایط کنونی، آموزش فناوری اطلاعات از مؤسسات عالی به همهٔ مدارس ابتدایی و متوسطه گسترش یافته‌است. دانش‌آموزان رواندایی از طریق دانشگاه مجازی آفریقا نیز می‌توانند به صورت برخط درس بخوانند و از استادان کشورهای دیگر بهره‌مند شوند. کامیون آموزش الکترونیک رواندا (REC) برنامه‌ای چهارساله با تأمین مالی USAID برای ترویج بهره‌گیری مؤثر از فناوری اطلاعات در آموزش است. | ## بخش 3: آموزش در رواندا | در اکتبر ۲۰۰۶ (مهر ۱۳۸۵) کمیسیون e-آفریقای (NEPAD) پروژه‌ای برای توسعهٔ بیشتر فناوری اطلاعات در مدارس رواندا راه‌اندازی کرد که مدارس ابتدایی و متوسطه را در سراسر آفریقا به هم متصل می‌کند. دو نهاد به‌طور جدی در آموزش فناوری اطلاعات مشارکت دارند: مؤسسهٔ علم و فناوری کیگالی (KIST) و مؤسسهٔ آموزش کیگالی (KIE). از سال ۲۰۰۵ مؤسسهٔ KIE در ابتکار آموزش فناوری اطلاعات به عنوان بخشی از پروژهٔ بزرگ‌تر EdQual با تأمین مالی وزارت توسعهٔ بین‌المللی DfID بریتانیا و با مشارکت چهار کشور آفریقایی درگیر بوده‌است. نرخ باسوادی نرخ سوادآموزی کشور که به افراد ۱۵ سال به بالا که قادر به خواندن و نوشتن هستند اطلاق می‌شود، در سال ۲۰۰۹ به ۷۱ درصد رسید که در مقایسه با ۳۸ درصد در سال ۱۹۷۸ و ۵۸ درصد در سال ۱۹۹۱ پیشرفت قابل توجهی نشان می‌دهد. در سال ۲۰۲۲ این نرخ به ۷۹ درصد افزایش یافت که برای مردان ۸۱ درصد و برای زنان ۷۷ درصد بود. چالش‌های آموزشی در رواندا سطح آموزش در رواندا به رغم اجرای سیاست‌هایی چون آموزش اجباری ابتدایی (شش‌ساله) و متوسطهٔ اول (سه‌ساله) رایگان، همچنان پایین است. یک شهروند رواندایی به‌طور میانگین انتظار می‌رود ۱۰٫۶ سال آموزش ببیند، اما میانگین واقعی سال‌های تحصیل تنها ۳٫۳ سال است که از میانگین آفریقای جنوب صحرا (۴٫۵ سال) و کشورهای توسعه‌یافته (۱۰ سال) نیز کمتر است. بر اساس گزارش شاخص توسعهٔ انسانی سال ۲۰۱۰، رواندا در رتبهٔ ۱۵۲ از ۱۶۹ کشور در رده‌بندی «توسعهٔ انسانی پایین» قرار داشت. تعداد ثبت‌نام‌شدگان در دبستان میان سال‌های ۱۹۹۸ و ۲۰۰۹ با نرخ رشد سالانهٔ ۵٫۴ درصد تقریباً دو برابر شد و به نزدیک به ۲٫۲ میلیون دانش‌آموز در سال ۲۰۰۸ رسید. در سال ۲۰۰۸ به‌طور میانگین ۷۱ دانش‌آموز در یک کلاس ابتدایی تدریس می‌شدند و در سطح متوسطه به‌طور میانگین ۵ دانش‌آموز یک کتاب درسی را مشترک استفاده می‌کردند. در ارتباط با کتاب‌های درسی چهار مشکل اصلی وجود دارد: این عوامل به تفاوت‌هایی در نسبت دانش‌آموز به کتاب درسی در میان مدارس و درون مناطق منجر می‌شود. شمار معلمان واجد شرایط در سطح ابتدایی در سال ۲۰۰۸ به ۹۹ درصد رسید، اما این رقم برای متوسطهٔ اول تنها ۳۶ درصد و برای متوسطهٔ دوم ۳۳ درصد بود. تنها ده درصد از معلمان برای ارتقای مدرک تدریسی خود اقدام کرده‌اند و اکثر معلمان متوسطه برای مدارکی غیر از تدریس درس می‌خوانند که نشان می‌دهد انگیزهٔ ادامهٔ تحصیل در این حرفه پایین است. زبان تدریس در مدارس ابتدایی انگلیسی است و کینیاروآندا به عنوان درس تدریس می‌شود. فرانسه که تا سال ۲۰۰۸ زبان تدریس بود، پس از تصمیم کابینه به‌طور رسمی با انگلیسی جایگزین شد. در سال ۲۰۰۷ دانش‌آموزان ابتدایی ۸۷ درصد از کل دانش‌آموزان نظام آموزشی رواندا را تشکیل می‌دادند. نسبت دانش‌آموز به معلم در مناطق روستایی در سال ۲۰۰۹ حدود ۵۰ دانش‌آموز در هر کلاس بود. آمار آموزش ابتدایی از سال ۲۰۰۳ به بعد: سال: ۲۰۰۲–۰۳ ۲۰۰۷ ۲۰۱۱ ۲۰۱۵ ۲۰۱۸ ۲۰۱۹ تعداد مدارس ۲٬۱۷۲ ۲٬۳۷۰ ۲٬۵۴۳ ۲٬۷۵۲ ۲٬۹۰۹ ۲٬۹۶۱ تعداد دانش‌آموزان ۱٬۶۳۶٬۵۶۳ ۲٬۱۵۰٬۴۳۰ ۲٬۳۴۱٬۱۴۶ ۲٬۴۵۰٬۷۰۵ — ۲٬۵۱۲٬۴۶۵ تعداد معلمان ۲۶٬۰۲۴ ۳۱٬۰۳۷ ۴۰٬۲۹۹ ۴۲٬۰۰۵ — — درصد معلمان واجد شرایط ۸۵٫۲٪ ۹۸٫۱٪ ۹۸٫۶٪ ۹۳٫۹٪ — — نسبت دانش‌آموز به معلم ۶۲٫۹ ۶۹٫۳ — ۶۱٫۸ ۵۹ — نرخ ثبت‌نام خالص ۸۲٫۷٪ ۹۵٫۸٪ ۹۵٫۹٪ ۹۶٫۹٪ ۹۸٫۳٪ ۹۸٪ آموزش متوسطه آموزش متوسطه به دو دورهٔ سه‌ساله تقسیم می‌شود: متوسطهٔ اول (پایه‌های ۱ تا ۳) و متوسطهٔ دوم (پایه‌های ۴ تا ۶). پس از آن می‌توانند وارد یکی از مسیرهای زیر در متوسطهٔ دوم شوند: آموزش متوسطهٔ عمومی (GSS): آموزش دانشگاه‌پایه برای ورود به آموزش عالی، با تخصص در علوم، علوم انسانی یا زبان‌ها و آزمون‌های ملی سطح A. زیر نظر سازمان توسعهٔ نیروی کار (WDA) این رشته در مراکز منطقه‌ای پلی‌تکنیک یکپارچه (IPRC) ادغام می‌شود. مؤسسات آموزش معلمان (TTC): دانش‌آموزان این مسیر برای تدریس در ابتدایی تربیت می‌شوند. مسئولیت تدوین، ارزیابی و گواهی‌دهی برنامه‌های درسی ۱۶ مؤسسهٔ TTC بر عهدهٔ کالج آموزش دانشگاه رواندا (UR-CE) است. آموزش پیش‌دبستانی در سال ۲۰۲۳ تعداد ۳٬۴۰۱ مدرسهٔ پیش‌دبستانی با ۲۸۲٬۴۲۸ دانش‌آموز در رواندا وجود داشت. برنامهٔ ۲۰۱۸/۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳/۲۰۲۴ به‌ویژه کودکان محروم را هدف می‌گیرد تا در سال ۲۰۲۳/۲۰۲۴ به ۴۵ درصد از کودکان ۳ تا ۶ ساله برسد. آموزش عالی دانشگاه رواندا که در سال ۲۰۱۸ میزبان ۴۴٬۰۰۰ دانشجو بود، از ادغام چندین دانشگاه پیشین تشکیل شده‌است: کالج بازرگانی و اقتصاد (دانشکدهٔ سابق مالی و بانکداری)، کالج هنر و ادبیات (دانشگاه ملی سابق رواندا در بوتاره)، کالج علوم و فناوری (مؤسسهٔ سابق علوم و فناوری کیگالی)، کالج کشاورزی، علوم دامی و دامپزشکی (مؤسسهٔ سابق کشاورزی و دامپروری عالی در موسانزه)، کالج پزشکی و علوم بهداشت (مؤسسهٔ سابق بهداشت کیگالی) و کالج آموزش (مؤسسهٔ سابق آموزش کیگالی). | ## جمع‌بندی | برخی دانشجویان از طریق دانشگاه مجازی آفریقا به صورت برخط درس می‌خوانند و از استادان کشورهای دیگر بهره‌مند می‌شوند.