موضوع مقاله: الوییزا به ابلارد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # الوییزا به ابلارد | مقدمه: این اثر، که تقلیدی از گونه‌ای شعری در سنت لاتین به‌شمار می‌رود، به‌سرعت شهرتی گسترده یافت و موجی از تقلیدهای انگلیسی در سرتاسر سدهٔ هجدهم را برانگیخت. | ## بخش 1: الوییزا به ابلارد | از دههٔ ۱۷۵۰ ترجمه‌های گوناگون آن در اروپا منتشر شد و در اواخر سدهٔ هجدهم و آغاز سدهٔ نوزدهم به اوج رسید. این جریان، پیشاپیشِ گذار از مکتب کلاسیک به‌سوی جایگزین‌کردن برتری احساس بر عقل بود که نویدبخش رمانتیسم شد. مضامین این شعر الهام‌بخش نقاشی‌ها و تصویرهایی بود که اغلب به‌صورت چاپ‌های هنری همراه شعر منتشر می‌شد؛ در فرانسه نیز پرده‌هایی پدید آمد که زنانِ خوانندهٔ نامه‌های عاشقانهٔ این دو دلداده را به تصویر می‌کشید. شعر و زمینهٔ آن شعر پوپ در سال ۱۷۱۷ در مجموعهٔ کوچکی با نام آثار آقای الکساندر پوپ انتشار یافت. در کنار آن، دو شعر دیگر نیز قرار داشت: «مرثیه‌ای برای یاد بانویی بدفرجام» و نسخهٔ نخستِ «سرود روز سسیلیا». محبوبیت این مجموعه به‌حدی بود که در سال ۱۷۲۰ همراه با شعرهایی دیگر بار دیگر منتشر شد. ماجرای پنهانی آنان سرانجام به ازدواجی مخفی انجامید، اما خشم خانوادهٔ هلوییز به انتقام خونین و اخته کردن ابلارد انجامید. هنگامی که هلوییز آن را خواند، آتش عشق دیرین در دلش زبانه کشید و چهار نامهٔ پرشور میان آنان در سبکی پرآرایهٔ لاتین ردوبدل شد. این نامه‌ها کوششی بودند برای درک سرنوشت تراژیک‌شان و در عین‌حال، کاوشی در چیستی عشق انسانی و آگاپه، اما تفاوت نگاه زن و مرد، این گفت‌وگو را به تجربه‌ای تلخ بدل کرد. در شعر پوپ، اِلوییزا اعتراف می‌کند که نامهٔ ابلارد عشق فروخفته‌اش را بیدار کرده است. او روزگار خوش و سرانجام خونین خویش را به یاد می‌آورد و خود را با «دوشیزهٔ بی‌گناه وِستال» می‌سنجد که از آتش شور و اندوه در امان است. یاد گذشته چشم‌انداز طبیعت را نیز برایش تیره و هولناک می‌سازد و حتی در هنگام عبادت، تصویر ابلارد میان او و خدا می‌ایستد. | ## بخش 2: الوییزا به ابلارد | اما چون وصال برای همیشه ناممکن است، از ابلارد می‌خواهد که خاطرهٔ او را به فراموشی سپارد و در انتظار مرگ، به آرامشی دل خوش می‌کند که «گور مهربان» بار دیگر آن دو را به هم پیوند خواهد داد. پوپ که در خانواده‌ای کاتولیک به دنیا آمده بود، بی‌تردید به داستان ابلارد و هلوییز نگاهی ژرف‌تر داشت. او همچنین از کتابی تازه‌منتشرشده الهام گرفت که مخاطبانش را نیز راهنما بود: نامه‌های ابلارد و هلوییز، همراه با شرح زندگی، عشق و بدفرجامی ایشان، نوشتهٔ جان هیوز (۱۷۱۳). این کتاب بارها در سده‌های بعد بازچاپ شد و پوپ نیز در پاره‌هایی آشکار از روایت هیوز بهره برد.Wright, p.519 برای نمونه، هلوییز در جایی می‌گوید: «میان آنان که خود را به خدا سپرده‌اند، من در خدمت مردی‌ام؛ در میان پاسداران صلیب، بردهٔ شور زمینی خویشم؛ در حالی‌که در جایگاه ریاست دینی‌ام، تنها به ابلارد تعلق دارم».Hughes, p.91 پوپ این را در دو مصراع فشرده کرده است: تقلیدها و پاسخ‌ها آخرین ابیات شعر پوپ گویی دیگران را به پاسخ‌گویی فرا می‌خوانَد: خواه عمدی بود یا نه، تا پایان سدهٔ هجدهم دست‌کم هفده تقلید و هجو بر پایهٔ این شعر نوشته شد، که جز دو مورد، همه در قالب پاسخ ابلارد به اِلوییزا و به سبک دو مصراعی سروده بودند. هرچند الهام نخستین همواره از شعر پوپ بود و نویسندگان در پیشگفتارهایشان به آن اشاره می‌کردند، اما همواره کتاب هیوز با روایت تاریخی‌اش نیز در پس‌زمینه حضور داشت. در چاپ‌های بعدی این کتاب، نخست شعر پوپ (از ۱۷۵۵) و سپس مهم‌ترین پاسخ‌ها نیز افزوده شد تا این پیوند بیش از پیش آشکار گردد. شارل آگوستین لیا در صفحهٔ عنوانِ الیزا به کوموس، نامه‌ای منظوم (۱۷۵۳) اثر خود را تقلیدی از پوپ خواند. نخست، مرثیه‌ای سروده در تالاری خالی (۱۷۵۶) اثر ریچارد اوون کمبریج بود.Internet archive گرچه در پیشگفتار آمده که «این اثر هجوی است بر مشهورترین ابیات نامهٔ منظوم پوپ»، عنوان آن نیز در زمرهٔ هجویه‌های هم‌روزگار بر مرثیه‌ای نوشته‌شده در قبرستانی روستایی اثر گری جای می‌گرفت. این اثر در قالب دوکوتاه‌آغاز با قافیه‌های دوهجایی و سه‌هجایی نگاشته شد و یکی از ابیات جنجالی‌اش چنین بود: این شعر به چند نویسنده نسبت داده شد؛ زمانی ریچارد پورسون را محتمل‌ترین پدیدآورنده دانستند، اما دلایل نیرومندی نیز برای انتساب آن به جان متیوز آورده شده است. آن‌جا که هجویه‌ها با ریشخند از ابیات تقلیدشده بهره می‌گرفتند، تقلیدهای مکاتبه‌ای، زبان و مضامین پوپ را پژواک می‌کردند تا خویشاوندی خود را نشان دهند. چنان‌که ریچارد بارفورد شعر خویش را با حسی همانند پایانیِ پوپ به سر می‌برد، آنجا که می‌گوید عاشقان راستین، با همدلی دردی مشترک با اِلوییزا و ابلارد را بازمی‌گویند: و دو مصراع آغازینِ سی‌مور «اگر خونم سرد و تپش رگ‌هایم خاموش شده است/ راستی که هم‌خون سنگی بی‌جانم»،Hughes 1788, p. 205 وام‌دار مستقیم ابیات پوپ است: «اگرچه سرد همچون تو، بی‌جنبش و خاموش گشته‌ام/ هنوز خود را به سنگ بدل نکرده‌ام» (بیت‌های ۲۴–۲۳).Pope 1963, p.253 ساموئل برچ نیز سعادت جوان بی‌گناه را در برابر آشفتگی رشک‌آلود آن‌که طعم عشق چشیده، قرار می‌دهد.Hughes, p.195-6 و همان‌گونه که اِلوییزا از «بُنه‌های غروب‌ناک و غارهای تیره» سخن گفته بود، ابلاردِ بارفورد می‌نویسد: جیمز کاثورن نیز از «غارهای تیره و بی‌فروغ، جنگل‌های دم‌افشان و گورهایی که هر روز گشوده می‌شوند» سخن می‌گوید، که خود پژواکی از تصاویر پوپ‌اند. | ## بخش 3: الوییزا به ابلارد | و همچنان که پوپ در بیت «در هر سرود صدای تو را می‌شنوم» (بیت ۲۶۹) وصف می‌کند که اندیشهٔ معشوق، آیین نیایش را درمی‌نوردد، ادوارد جرنیگهام نیز آیین مقدس را چنین تصویر می‌کند که: «اندیشه‌های گناهکارم سوی محراب‌های دیگر پرواز می‌کرد» (ص. یکی از مفسران یادآور می‌شود که این‌گونه تقلیدها به‌هیچ‌روی سرقت ادبی نیست، بلکه بخشی اصیل از ژانر به‌شمار می‌آید. افزون بر این، «هر مؤلفی که به سرودنِ ابلارد به اِلوییزا دست می‌برد، دانسته است که خوانندگانش با شعر پوپ آشنایی ژرف دارند؛ از این‌رو، انبوه پاسخ‌ها گواهی است بر محبوبیت اِلوییزا به ابلارد و نیز بر جایگاه آن به‌عنوان نیرویی مؤثر در ادبیات.»Wright p.533 شعر احساس یکی از دلایل ماندگاری محبوبیت اِلوییزا به ابلارد آن بود که در این اثر، احساس بر عقل برتری یافته بود؛ و همین مقدمه‌ای شد برای گرایش‌های ادبی پسین. به گفتهٔ منتقدی، این شعر «پوپ را از پیشگامان رمانتیسم می‌گرداند».Heinzelmann, p.360 و با گسترش این جریان در اروپا، ترجمه‌های این شعر پیشاپیشِ صف ایستادند. اندوه عاشقانه پیش‌تر، سده‌ای پیش از پوپ، به‌دست رابرت برتون گونه‌ای مستقل از اندوه معرفی شده بود. واژهٔ «ملانکولی» در مصراع سوم شعر پوپ می‌آید و سپس بارها در متن تکرار می‌شود، همراه با چشم‌اندازی گوتیک: جنگلی تاریک، صخره‌هایی آویخته، رواق‌هایی لرزان و مقبره‌هایی کهن.Johannes Hendrik Harder, 1933 همین حس در جرج پینتو و ترانهٔ کوتاه او در آغاز سدهٔ نوزدهم پژواک یافته است؛ جایی که مصراع «چون نامه‌ها را با دستان لرزان می‌گشایم/ آن نام آشنا همهٔ اندوهم را زنده می‌کند» (بیت‌های ۴۸–۲۹) بارها با یاد اشک و آه همراه می‌شود.Music online اشک در جدایی از یار، موضوع دو پردهٔ نقاشی انگلیسی نیز شد که از این شعر الهام گرفتند. در اثر آنجلیکا کافمن، وداع ابلارد و هلوییز (۱۷۸۰)، ابلاردی به‌شگفت جوان و در جامهٔ رنسانس، دست اِلوییزا را در آستانهٔ صومعه می‌فشارد، حال آنکه راهبه‌ها به پیشوازش آمده‌اند.ABC Gallery در صحنه‌ای از شعر پوپ اثر جوزف سوِرن، اِلوییزا جامهٔ راهبه بر تن دارد و با حسرت به معشوق زانوزده‌اش می‌نگرد، درحالی‌که او را به صومعه می‌برند؛ پله‌های پشت سرش از گلبرگ‌های رز پوشیده شده است، یادگار آیینی که او را همین لحظه «عروس خدا» ساخته بود.Victoria & Albert Museum چاپی از اثر جان اوپی با عنوان «اِلوییزا، راهبه» (۱۷۹۳)، تنها از کناره با شعر پیوند دارد: راهبه‌ای در حال مراقبه، با چهره‌ای روشن از روزنی مشبک، نشسته بر میزی که بر آن انجیل، تسبیح، جمجمه و ساعت شنی نهاده‌اند.British Museum مری لینوود نسخهٔ گلدوزی‌شدهٔ خود را با بخش «چه خجسته است سرنوشت دوشیزهٔ بی‌گناه» همسان دید و در آغاز سدهٔ نوزدهم در لندن به نمایش گذاشت.Miss Linwood's gallery, 1822 هرچند خود اِلوییزا در شعر پوپ، رفتار خویش را از چنین تصویری بی‌عیب جدا می‌سازد. در برابر، نقاشی‌های فرانسوی برخاسته از این شعر، اغلب شور شهوانی را برجسته می‌سازند نه وجد روحانی. یکی از نامدارترین‌شان، بانویی در حال خواندن نامه‌های هلوییز و ابلارد اثر برنار داژسی، هم‌زمان با پردهٔ اشک‌بار کافمن است: بانویی جوان با چاک سینه، سر به عقب افکنده و چشم‌ها به آسمان، کتابی در دست دارد که به‌سوی زمین می‌لغزد ــ شاید ترجمه‌ای از شعر پوپ یا یکی از گردایه‌های تقلیدهایی که مکاتبات این دو را بازآفرینی می‌کرد.Paul J. Young, 2008 هلوئیز اثر شارل گلیر گرچه به این شدت نیست، اما حالت نشسته و نگاه رو به بالا، آن را به اثر داژسی نزدیک‌تر می‌سازد. | ## جمع‌بندی | چاپی از این تابلو بعدها برای تصویرگری مصرع «این شور در رگ‌های دوشیزه چه معنایی دارد؟» در چاپ ۱۸۹۲ شعر به‌کار رفت.Reproduction from Ebay هرچند اِلوییزای شعر پوپ شخصیتی چندلایه‌تر دارد، اما برداشت از او به عواملی وابسته است: از یک‌سو میراث آثار ثانویه و پژوهش‌هایی که بر اسناد اصیل‌تر استوار بودند، و از سوی دیگر، ترجمه‌های آزاد و پرکشش شعر پوپ در سرزمین‌های دیگر، که نقش مهمی در میانجی‌گری تصویر او ایفا کردند.