موضوع مقاله: نشست ریکیاویک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نشست ریکیاویک | مقدمه: نشست ریکیاویک (انگلیسی: Reykjavík Summit) یک نشست دو روزه بین رونالد ریگان، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا و میخائیل گورباچف، دبیرکل حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی بود که در تاریخ ۱۱ و ۱۲ اکتبر ۱۹۸۶ در شهر ریکیاویک، پایتخت ایسلند، برگزار شد. | ## بخش 1: نشست ریکیاویک | این نشست، با وجود شکست مذاکرات در آخرین لحظات بر سر ابتکار دفاع استراتژیک (SDI)، به عنوان یک نقطه عطف کلیدی در جنگ سرد شناخته می‌شود. پیشنهادهای بی‌سابقه‌ای که برای خلع سلاح هسته‌ای مطرح شد، راه را برای امضای پیمان نیروهای هسته‌ای میان‌برد (INF) در سال ۱۹۸۷ هموار کرد و گامی بزرگ به سوی پایان دادن به جنگ سرد بود. پیش‌زمینه پس از نشست ژنو (۱۹۸۵) که اولین ملاقات بین ریگان و گورباچف بود، دو طرف توافق کردند که گفتگوها را برای کنترل تسلیحات ادامه دهند. گورباچف که با سیاست‌های جدید گلاسنوست (شفافیت) و پرسترویکا (بازسازی) به دنبال اصلاحات در شوروی و کاهش تنش‌های بین‌المللی بود، پیشنهاد برگزاری یک نشست مقدماتی و سریع در اروپا را داد تا برای نشست رسمی بعدی در واشینگتن آماده شوند. هدف اصلی گورباچف محدود کردن برنامه ابتکار دفاع استراتژیک (SDI) آمریکا بود که شوروی آن را تهدیدی برای برهم زدن توازن هسته‌ای و نظامی‌سازی فضا می‌دانست. در مقابل، ریگان مصمم بود این پروژه دفاعی را ادامه دهد و همزمان به دنبال پیشرفت در زمینه کاهش تسلیحات تهاجمی بود. در ابتدا قرار بود این نشست یک گفتگوی مقدماتی باشد، اما به سرعت به یک چانه‌زنی جدی و فشرده بر سر جامع‌ترین پیشنهادهای کنترل تسلیحات در تاریخ تبدیل شد. پیشنهادهای شوروی گورباچف با یک بسته پیشنهادی جامع وارد نشست شد که شامل موارد زیر بود: کاهش ۵۰ درصدی تمامی سلاح‌های استراتژیک هسته‌ای (شامل موشک‌های بالستیک قاره‌پیما، موشک‌های زیردریایی پرتاب و بمب‌افکن‌های سنگین). حذف کامل موشک هسته‌ای میان‌بردهای آمریکا و شوروی از اروپا (پیشنهاد معروف به «گزینه دو صفر»). | ## بخش 2: نشست ریکیاویک | در مقابل این پیشنهادها، گورباچف یک شرط کلیدی داشت: آمریکا باید متعهد می‌شد که به مدت ۱۰ سال به پیمان موشکی ضد بالستیک (ABM) پایبند بماند و تحقیقات مربوط به برنامه SDI را به آزمایشگاه‌ها محدود کند. پیشنهاد متقابل آمریکا و نقطه اوج تیم آمریکایی از گستردگی پیشنهادهای شوروی غافلگیر شد. ریگان که به دنبال یک پیروزی تاریخی بود، پا را فراتر گذاشت و پیشنهاد حذف **تمام موشک‌های بالستیک** دو کشور را طی یک دوره ده‌ساله مطرح کرد. گورباچف با پیشنهادی جسورانه‌تر پاسخ داد: حذف **تمام سلاح‌های هسته‌ای** از زرادخانه‌های دو ابرقدرت تا سال ۱۹۹۶. برای لحظاتی به نظر می‌رسید که رهبران آمریکا و شوروی در آستانه توافقی تاریخی برای پایان دادن به عصر هسته‌ای هستند. دلایل شکست مذاکرات در نهایت بر سر یک موضوع به بن‌بست رسید: **ابتکار دفاع استراتژیک (SDI)**. او حاضر نبود توسعه و آزمایش آن را متوقف کند و آن را یک اهرم فشار کلیدی علیه شوروی می‌دانست. از سوی دیگر، گورباچف نگران بود که SDI، حتی اگر صرفاً دفاعی باشد، به آمریکا برتری استراتژیک داده و مسابقه تسلیحاتی جدیدی را در فضا به راه اندازد. گورباچف اصرار داشت که هرگونه تحقیق و آزمایش SDI باید به "داخل آزمایشگاه‌ها" محدود شود. | ## بخش 3: نشست ریکیاویک | ریگان استدلال می‌کرد که آزمایش‌های میدانی طبق تفسیر گسترده‌تر پیمان مجاز است و او نمی‌تواند از تعهدش به مردم آمریکا برای تحقیق درباره این فناوری دفاعی دست بکشد. در نهایت، هیچ‌یک از دو طرف از موضع خود کوتاه نیامد و نشست بدون توافق پایان یافت. با این حال، تأثیرات بلندمدت آن بسیار عمیق و مثبت بود: **تغییر نگرش:** این نشست به هر دو طرف نشان داد که خلع سلاح گسترده و ریشه‌ای دیگر یک موضوع تخیلی نیست، بلکه امری ممکن است. **ایجاد اعتماد:** با وجود شکست نهایی، گفتگوهای صریح و فشرده باعث ایجاد سطح بی‌سابقه‌ای از درک متقابل بین ریگان و گورباچف شد. **زمینه‌سازی برای پیمان INF:** توافقات اصولی که در ریکیاویک بر سر حذف موشک‌های میان‌برد در اروپا به دست آمد، مستقیماً به امضای پیمان نیروهای هسته‌ای میان‌برد در دسامبر ۱۹۸۷ در واشینگتن انجامید. **آغاز پایان جنگ سرد:** بسیاری از مورخان، ریکیاویک را "شکستی موفقیت‌آمیز" و نقطه آغازی برای پایان جنگ سرد می‌دانند، زیرا پویایی جدیدی در روابط دو ابرقدرت ایجاد کرد که به کاهش تنش‌ها در سال‌های بعد منجر شد. شرکت‌کنندگان کلیدی علاوه بر ریگان و گورباچف، مقامات ارشد دیگری نیز در مذاکرات حضور داشتند: **از طرف آمریکا:** جرج پی. شولتس (وزیر امور خارجه)، دونالد ریگان (رئیس دفتر) (رئیس دفتر کاخ سفید) و پل نیتز (مشاور ویژه کنترل تسلیحات). | ## جمع‌بندی | **از طرف شوروی:** ادوارد شواردنادزه (وزیر امور خارجه) و سرگئی آخромеیف (رئیس ستاد کل نیروهای مسلح شوروی).