موضوع مقاله: لا ژوکوندا (اپرا) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لا ژوکوندا (اپرا) | مقدمه: «لا جیوکوندا» که اولین بار در سال ۱۸۷۶ اجرا شد، موفقیت بزرگی برای پونچیلی و همچنین موفق‌ترین اپرای جدید ایتالیایی بین «آیدا» (۱۸۷۱) و «اتلو» (۱۸۸۷) اثر وردی بود. | ## بخش 1: لا ژوکوندا (اپرا) | این اپرا همچنین نمونه‌ای مشهور از ژانر ایتالیایی «گراند اپرا» است که معادل فرانسوی «گراند اپرا» است. پونچیلی این اثر را سه بار ویرایش کرد؛ نسخه چهارم و نهایی آن اولین بار در سال ۱۸۷۹ در جنوا اجرا شد و سپس در سال ۱۸۸۰ به میلان رسید و در آنجا به عنوان نسخه قطعی شهرت یافت. چندین ضبط کامل از این اپرا وجود دارد و به طور منظم، به ویژه در ایتالیا، اجرا می‌شود. این اپرا یکی از معدود اپراهایی است که برای هر یک از شش نوع صدای اصلی، یک نقش اصلی دارد. این اپرا همچنین شامل باله معروف «رقص ساعات» است که اغلب به صورت جداگانه یا به صورت تقلیدی اجرا می‌شود. سابقه آهنگسازی و اجرا «لا جیوکوندا» بخشی از رپرتوار استاندارد اپرا در ایتالیا است و مرتباً در خانه‌های اپرای آن کشور به روی صحنه می‌رود. از چپ به راست: فرانچسکو مارکونی، فلورا مارانی دی آنجلیس، جیالدینو جیالدینی، ادوارد د رزکه، گوستاوو موریامی، مادالنا مارانی ماسی، جودیتا سلگا. مرکز نشسته آمیلکاره پونکیلی صحنه‌سازی‌ها و اصلاحات اولیه در ایتالیا «لا جیوکوندا» در سال ۱۸۷۴ توسط جولیو ریکوردی از شرکت نشر موسیقی کاسا ریکوردی سفارش داده شد. ریکوردی آریگو بویتو را برای نوشتن لیبرتوی این اپرا انتخاب کرد؛ اگرچه او از یک آناگرام از نام خودش، «توبیا گوریو»، استفاده کرد. بویتو ساختار خود را از سبک گرند اپرای دراماتیست فرانسوی اوژن اسکریب الگوبرداری کرد؛ با استفاده از یک چارچوب تاریخی با طیف گسترده‌ای از شخصیت‌ها که می‌توانست منظره‌ای بصری روی صحنه و فرصت‌هایی برای تضاد فراهم کند. در سنت اپرای بزرگ فرانسوی، این اثر شامل یک باله مرکزی و صحنه‌های کرال انبوه است. 'لا جیوکوندا اولین بار در ۸ آوریل ۱۸۷۶ در تئاتر آلا اسکالا، میلان، با حضور سوپرانو ایتالیایی مادالنا ماریانی ماسی در نقش اصلی و تنور اسپانیایی خولیان گایار در نقش انزو اجرا شد. این اثر در اولین اجرای خود با استقبال مثبت منتقد برجسته موسیقی میلان، فیلیپو فیلیپی از مجله لا پرسِوِرانزا روبرو شد و اعلام کرد که به غیر از جوزپه وردی، تنها پونکیلی می‌تواند اپرایی با چنین اهمیت در میان آهنگسازان زنده آن زمان ایتالیا خلق کند. همسر پونکیلی، سوپرانو ترزینا برامبیلا، نیز نقش لا جیوکوندا را در اجراهای بعدی اپرا در لا اجرا کرد. اسکالا در سال ۱۸۷۶، و به مفسر مشهوری برای این نقش تبدیل شد.پس از اجرای نخست، پونچیلی چندین بار برای اجراهای بعدی به اصلاح اثر ادامه داد. برای اولین اجرای اپرا در ونیز در تئاتر سن بندتو | تئاتر روسینی در ۱۸ اکتبر ۱۸۷۶ تغییرات متعددی اعمال شد؛ از جمله اضافه شدن «فورلانا» در پرده اول؛ یک کابالتای جدید («O grido di quest’anima») برای دوئت بین انزو و بارنابا؛ یک «پریگیرا» برای لورا در پرده دوم؛ و یک آریای جدید برای آلویز در پرده سوم که بعداً در اجراهای بعدی کنار گذاشته شد، اما اشعار آن تا حدودی در اصلاحات بعدی در Credo یاگو مورد استفاده مجدد قرار گرفت. برای این اجرا، پونچیلی یک فینال جدید برای پرده اول نوشت که جایگزین تکرار «فورلانا» شد و نبرد دریایی در پایان پرده دوم را با یک دوئت برای انزو و جیوکوندا جایگزین کرد. نسخه چهارم و نهایی اپرا در ۲۷ نوامبر ۱۸۷۹ بدون هیاهوی زیاد در جنوا به نمایش درآمد. با این حال، این نسخه بعداً با تحسین منتقدان روبرو شد و به عنوان نسخه قطعی اپرا شناخته شد، زمانی که سال بعد در ۲۸ مارس در لا اسکالا در میلان به روی صحنه رفت. اجراهای بین‌المللی در اروپا و آمریکای جنوبی پس از اولین اجرای این اثر در سال ۱۸۷۶، La Scala چندین بار در تاریخ خود "لا ژوکوندا" را اجرا کرده است. به ویژه احیایی که توسط نیکولا الکساندروویچ بنویس با بازیگرانی چون ماریا کالاس و جوزپه دی استفانو در دهه 1950 به روی صحنه رفت. کالاس پیش از این نقش لا جیوکوندا را بازی کرده بود؛ او در ۲ آگوست ۱۹۴۷ در آرنا دی ورونا برای اولین اجرای حرفه‌ای اپرایش این نقش را خواند. این اثر بنویس تا سال ۱۹۹۷ در رپرتوار لا اسکالا باقی ماند؛ اگرچه با اجراکنندگان متفاوت. لا اسکالا همچنین مسئول اولین ضبط کامل اپرا بود که در سال 1931 با جیانینا آرنگی-لومباردی در نقش اصلی انجام شد. در سال 2022، لا اسکالا اجرای جدیدی از اپرا را به کارگردانی دیوید لیورمور با بازیگرانی به رهبری سوپرانوها سایوا هرناندز و ایرینا چوریلووا که به نوبت در نقش اصلی بودند، به نمایش گذاشت. بریتانیا اولین اجرای «لا جیوکوندا» در خانه اپرای سلطنتی، کاونت گاردن در ۳۱ مه ۱۸۸۳ با حضور سوپرانوی آمریکایی ماریا دوراند (متولد ۱۸۴۶) در نقش اصلی انجام شد. خواننده تنور مشهور انریکو کاروسو اولین موفقیت مهم و انتقادی دوران حرفه‌ای خود را در نقش انزو تجربه کرد، زمانی که این نقش را در تئاتر ماسیمو در پالرمو در سال ۱۸۹۷ اجرا کرد. خواننده سوپرانوی ایتالیایی تینا پولی رانداچیو در نیمه اول قرن بیستم در صحنه بین‌المللی، اجراکننده‌ای تحسین‌شده در نقش لا ژوکوندا بود. او اولین بار این نقش را در اروپا در تئاتر ماسیمو ویتوریو امانوئله در پالرمو در سال ۱۹۰۷ اجرا کرد؛ پس از آنکه پیش از این، لا ژوکوندا را در یک تور آمریکای جنوبی در سال‌های ۱۹۰۴-۱۹۰۵ در تئاتر شهرداری سائوپائولو و تئاتر شهرداری ریودوژانیرو خوانده بود. در سال 1909 این اپرا در تئاتر دل اپرای رم با بازیگران عالی که توسط آنجلو ماسینی پیرالی، جیانینا راس، لویزا گاریبالدی و تیتا روفو تشکیل شده بودند، روی صحنه رفت. در سال 2017 این اپرا برای اولین بار در جمهوری چک در تئاتر ملی برنو، تئاتر یاناچک با سیلا بوروس در نقش اصلی روی صحنه رفت. در سال 2022 جوزف کالخا نقش انزو و آماندا اشالاز نقش لا ژوکوندا را در اپرای گرنج پارک به تصویر کشیدند. | ## بخش 2: لا ژوکوندا (اپرا) | اجراها در ایالات متحده این اپرا اولین اجرای آمریکایی خود را در اپرای متروپولیتن ("Met") در طول فصل اول آن گروه اپرا داشت. در ۲۰ دسامبر ۱۸۸۳ با حضور سوپرانوی سوئدی کریستین نیلسون در نقش اصلی، تنور ایتالیایی روبرتو استاگنو در نقش انزو، سوپرانوی فرانسوی امی فورش-مادی در نقش لورا، و کنترآلتو ایتالیایی سوفیا اسکالچی در نقش لا سیکا. اجرای بعدی اپرا در نیویورک یک دهه بعد در گراند اپرا هاوس در سال 1893 با سوپرانوی آمریکایی سلما کرونولد در نقش اصلی انجام شد. این اپرا در سال 1899 توسط گروه اپرای کسل اسکوئر در برادوی در تئاتر آمریکا با بازی ایوون دو ترویل در نقش اصلی به روی صحنه رفت. سوپرانو لیلیان نوردیکا نقش اصلی را در سال ۱۹۰۷ با اسکار همرشتاین اول در شرکت اپرای منهتن اجرا کرد. متروپولیتن، بیست و یک سال پس از اولین اجرای اپرا در سال ۱۹۰۴، برای دومین بار این اپرا را با اجرای مجدد نیلسون در نقش اصلی، انریکو کاروسو در نقش انزو، آرتورو ویگنا رهبر ارکستر، و خواننده باریتون فرانسوی اوژن دوفریش هم به عنوان کارگردان تولید و هم در نقش مکمل خواننده، به روی صحنه برد. این اجرا در طول فصل 1914-1915 که در آن کاروزو هنوز نقش انزو را بازی می‌کرد، اما امی دستین در نقش اصلی بود، در رپرتوار سالانه‌ی متروپولیتن باقی ماند. متروپولیتن در سال 1924 برای سومین بار به اپرا بازگشت با اجرایی جدید با استفاده از طراحی رقص روزینا گالی، صحنه‌آرایی توسط طراح میلانی آنتونیو رووسکالی، و صحنه‌آرایی توسط کارگردان دزیره دفره. بازیگران اصلی این صحنه‌آرایی جدید شامل فلورانس ایستون در نقش جیوکوندا و بنیامینو گیگلی در نقش انزو بودند. این نمایش تا سال 1940 با اجرای چرخشی بازیگران، بخشی از رپرتوار منظم برنامه‌ریزی‌شده متروپولیتن باقی ماند. پس از پنج سال غیبت از متروپولیتن، اجرای «ژوکوندا» در سال 1945 بار دیگر به صحنه رفت، این بار با استلا رومن در نقش اصلی و ریچارد تاکر که اولین حضور خود را در متروپولیتن در نقش انزو تجربه کرد. یک اجرای زنده در سال ۱۹۴۶ در خانه اپرای متروپولیتن با بازی زینکا میلانوف در نقش جیوکوندا، ریسه استیونز در نقش لورا، تاکر در نقش انزو و مارگارت هارشو در نقش لا سیکا برای پخش رادیویی ضبط و بعداً روی دیسک منتشر شد. اجرای اپرا به سبک دفره (Defrère) در متروپولیتن ادامه یافت تا اینکه در سال ۱۹۶۶ با اجرایی جدید جایگزین شد که توسط مارگارت والمن و با طراحی صحنه و لباس توسط بنی مونتسور به روی صحنه رفت. متروپولیتن این تولید را در سال ۱۹۶۷ در یک تور ایالات متحده با رناتا تبالدی در نقش اصلی، فرانکو کورلی در نقش انزو، روزالیند الیاس در نقش لورا، و فاوستو کلوا به رهبری ارکستر به نمایش گذاشت. تولید والمن و مونتسور در رپرتوار متروپولیتن به مدت ۱۷ سال ادامه داشت و آخرین بار توسط این شرکت در فصل ۱۹۸۲-۱۹۸۳ با حضور پلاسیدو دومینگو در نقش انزو و اوا مارتون در نقش اصلی اجرا شد. پس از سال ۱۹۸۳، «لا ژیوکوندا» با تناوب کمتری روی صحنه متروپولیتن اجرا شده است و اجراهایی از این اثر شامل یک تولید در سال ۱۹۹۰ با غنا دیمیتروا; تولید ۲۰۰۶ با ویولتا اورمانا; و اخیراً تولید ۲۰۰۸ با دبورا ویگت به ترتیب به عنوان قهرمانان زن. در خارج از نیویورک، «لا جیوکوندا» برای افتتاحیه بزرگ خانه اپرای بوستون در 8 نوامبر 1909، با لیلیان نوردیکا در نقش اصلی، فلورنسیو کنستانتینو در نقش انزو، و لوئیز هومر در نقش لا سیکا اجرا شد.تاریخچه خانه اپرا اپرای سانفرانسیسکو (SFO) این اثر را برای اولین بار در سال 1947 با حضور متناوب استلا رومن و رجینا رسنیک در عنوان، به روی صحنه برد. SFO متعاقباً این اپرا را در سال 1967 با لیلا گنسر در نقش جیوکوندا و گریس بامبری در نقش لورا به روی صحنه برد، و در سال 1979 SFO این اپرا را برای سومین بار با بازیگرانی تمام ستاره از جمله رناتا اسکاتو در نقش جیوکوندا و لوچیانو پاواروتی در نقش انزو به روی صحنه برد؛ تولیدی که برای پخش تلویزیونی ملی در PBS فیلمبرداری شد و در زمانی که این امر نادر بود، از طریق فناوری ماهواره‌ای به صورت بین‌المللی پخش شد. در سال ۱۹۱۳ شرکت بزرگ اپرای شیکاگو این اثر را با کارولینا وایت در نقش اصلی به روی صحنه برد. امی دستین نقش اصلی «لا ژوکوندا» را برای افتتاحیه فصل اپرای ۱۹۱۵ در سالن شیکاگو اجرا کرد. اپرای مدنی شیکاگو فصل ۱۹۲۴-۱۹۲۵ خود را با اجرایی از «لا ژوکوندا» با بازی رزا رایسا در نقش خواننده تصنیف تحت ... اپرای غنایی شیکاگو برای اولین بار در سال 1957 با ایلین فارل در نقش اصلی، «لا ژوکوند» را به روی صحنه برد. اجراهای بعدی در شیکاگو شامل اجرایی در سال 1966 با النا سولیوتیس؛ اجرایی در سال 1986 با غنا دیمیترووا؛ و یک تولید در سال ۱۹۹۸ با جین ایگلن. در سال ۱۹۷۴، این اپرا توسط اپرای ایالتی نیوجرسی با گریس بامبری در نقش اصلی، با اجراهایی در سالن سمفونی نیوآرک و یادبود جنگ ترنتون به روی صحنه رفت. با این حال، از آنجایی که این عنوان نمی‌تواند طنز ذاتی متن اصلی را منتقل کند، معمولاً از نام ایتالیایی آن استفاده می‌شود. مکان: ونیز زمان: قرن هفدهم داستان حول زنی به نام جیوکوندا می‌چرخد که آنقدر مادرش را دوست دارد که وقتی لورا، رقیب او در عشق به قلب انزو، جان مادرش را نجات می‌دهد، جیوکوندا عشق رمانتیک خود را کنار می‌گذارد تا به او لطف کند. بارنابا، شخصیت شرور داستان، سعی می‌کند جیوکوندا را اغوا کند، اما جیوکوندا مرگ را ترجیح می‌دهد. پرده ۱ دهان شیر حیاط کاخ دوکدر طول جشن‌های کارناوال قبل از ایام روزه، در حالی که همه مشغول مسابقه قایق‌رانی هستند، بارنابا، یک جاسوس دولتی، با شهوت لا جیوکوندا را تماشا می‌کند که مادر نابینایش، لا سیکا، را در میدان هدایت می‌کند. وقتی پیشنهادهای عاشقانه او قاطعانه رد می‌شود، او با محکوم کردن پیرزن به عنوان جادوگری که قدرت‌های شیطانی‌اش بر نتیجه مسابقه گوندولا تأثیر گذاشته است، انتقام خود را می‌گیرد. با نزدیک شدن آلویس بادوئرو، عضو تفتیش عقاید ونیزی، و همسرش، لورا، آرامش برقرار می‌شود. لورا لا سیکا را تحت حمایت شخصی خود قرار می‌دهد و پیرزن به نشانه قدردانی، ارزشمندترین دارایی خود، یک تسبیح، را به او هدیه می‌دهد. بارنابای تیزبین متوجه رفتارهای پنهانی بین لورا و کاپیتان کشتی می‌شود که نشان‌دهنده‌ی یک رابطه‌ی پنهانی است. | ## بخش 3: لا ژوکوندا (اپرا) | بارنابا با یادآوری اینکه لورا قبل از ازدواج اجباری‌اش با آلویز، با اشراف‌زاده‌ی تبعیدی، انزو گریمالدو، نامزد بوده است، متوجه می‌شود که کاپیتان کشتی، انزو در لباس مبدل است. بارنابا با انزو روبرو می‌شود و انزو اعتراف می‌کند که هدفش از بازگشت به ونیز، بردن لورا و شروع زندگی جدیدی در جای دیگری است. بارنابا می‌داند که جیوکوندا نیز شیفته‌ی انزو است و او فرصتی را می‌بیند تا با کمک به انزو در نقشه‌ی فرار، شانس خود را با او افزایش دهد. وقتی انزو می‌رود، بارنابا نامه‌ای را برای ارسال به آلویز دیکته می‌کند که در آن خیانت همسرش و نقشه‌ی فرار معشوقه‌ها را فاش می‌کند. این پرده با انداختن نامه توسط بارنابا در دهان شیر، جایی که تمام اطلاعات محرمانه برای دادگاه تفتیش عقاید قرار دارد، پایان می‌یابد، در حالی که جیوکوندا از خیانت انزو ابراز تاسف می‌کند و جمعیت به جشن‌های خود بازمی‌گردند. پرده ۲ تسبیح عرشه کشتی انزوانزو منتظر بارنابا است تا لورا را از شهر به کشتی‌اش ببرد. دیدار شاد آنها تحت الشعاع ترس‌های لورا قرار می‌گیرد، زیرا او به بارنابا اعتماد ندارد. به تدریج انزو می‌تواند او را آرام کند و او را روی عرشه رها می‌کند تا برای عزیمتشان آماده شود. آلویز و افراد مسلحش نیز به شدت در تعقیب او هستند، اما وقتی جیوکوندا می‌خواهد لورا را با چاقو بزند، تسبیح مادرش را که به گردنش آویزان است، می‌بیند و با فهمیدن اینکه لورا مادرش را نجات داده است، فوراً نظرش عوض می‌شود. انزو به عرشه برمی‌گردد و متوجه می‌شود که لورا فرار کرده و جیوکوندا را پیروزمندانه ترک کرده است. انزو به جای اینکه کشتی را به دست دشمنانش بیندازد، آن را آتش می‌زند و سپس به درون تالاب فرو می‌رود. ===پرده ۳ کاد اورو (خانه طلا)===کاخ آلویزلورا اسیر شده است و شوهر انتقام‌جویش اصرار دارد که او باید با مسموم کردن خودش بمیرد (در واقع خودکشی و محکوم کردن خود به جهنم). جیوکوندا بار دیگر او را دنبال کرده و راه خود را به داخل کاخ پیدا کرده است، این بار با هدف نجات رقیبش. جیوکوندا که لورا را تنها می‌یابد، شیشه سم را با دارویی قدرتمند جایگزین می‌کند که ظاهری شبیه به مرگ ایجاد می‌کند. صحنه دوم با استقبال آلویز از دیگر اعضای اشراف در کاخ آغاز می‌شود؛ بارنابا و انزو نیز در میان حاضران هستند. سرگرمی‌های مجللی تدارک دیده شده و نمایش با باله معروف «رقص ساعت‌ها» به پایان می‌رسد. حال و هوای جشن و سرور با به صدا درآمدن ناقوس تشییع جنازه و آشکار شدن جسد لورا که در انتظار دفن است، در هم می‌شکند. انزوی پریشان، لباس مبدل خود را کنار می‌گذارد و فوراً توسط افراد آلویز دستگیر می‌شود. پرده ۴ کانال اورفانو ویرانه‌ای در حال فروپاشی در جزیره جودکادر ازای آزادی انزو از زندان، لا جیوکوندا موافقت کرده است که خود را به بارنابا بدهد. وقتی انزو را می‌آورند، در ابتدا وقتی جیوکوندا فاش می‌کند که جسد لورا را از مقبره‌اش بیرون آورده‌اند، خشمگین می‌شود. او در شرف چاقو زدن به او است که صدای لورا شنیده می‌شود و نقش جیوکوندا در اتحاد مجدد عاشقان آشکار می‌شود. انزو و لورا فرار می‌کنند و لا جیوکوندا را با وحشتی که در انتظار اوست، به همراه بارنابا تنها می‌گذارند. سپس وانمود می‌کند که از ورود او استقبال می‌کند، اما تحت پوشش جواهراتش، خنجری برمی‌دارد و با آن خود را می‌کشد. بارنابا در خشم و ناامیدی سعی می‌کند آخرین عمل شیطانی خود را مرتکب شود و بر سر جسد بی‌جان فریاد می‌زند: «دیشب مادرت مرا آزرد. بودِن ادعا می‌کند که اگرچه "صرفاً یک سرگرمی در کاخ آلویز بدون هیچ ارتباطی با اکشن" است، اما "تنها پارتیتور باله ایتالیایی است که به سالن کنسرت منتقل خواهد شد، صرفاً به این دلیل که به تنهایی یک بیانیه موسیقایی کاملاً کامل را تشکیل می‌دهد".بودِن، جولیان. این قطعه به عنوان گزیده‌ای از اپرا که اغلب در کنسرت‌های ارکسترال و باله در سطح بین‌المللی اجرا می‌شود، باقی مانده است. این موسیقی در فیلم والت دیزنی انیمیشن Fantasia در سال ۱۹۴۰ در بخشی متشکل از کل باله استفاده شد، اما به صورت کمدی توسط حیوانات اجرا شد. رقصندگان صبح توسط مادام اوپانووا و شترمرغهایش، رقصندگان روز توسط هیاسینت هیپو و اسب آبی خدمتکارهایش (برای این بخش، قطعه با تکرار اصلاح‌شده و تنظیم‌شده موسیقی "صبح" گسترش می‌یابد.) رقصندگان عصر توسط الفانچین و حباب‌دمنده فیل گروه او، و رقصندگان شب توسط بن تمساحه و دسته تمساح‌های او نشان داده می‌شوند. همه رقصندگان در سالن بزرگ برای یک فینال باشکوه شادی می‌کنند، پایانی که آنقدر مجلل است که در پایان کل کاخ فرو می‌ریزد. یکی دیگر از تقلیدهای معروف از «رقص ساعت‌ها» آهنگ «سلام مداح، سلام فدوح» از آلن شرمن است که دوران فلاکت‌باری را در اردوی تابستانی توصیف می‌کند. | ## جمع‌بندی | گفته می‌شود که بخش‌هایی از این باله همچنین توسط اسپایک جونز و سیتی اسلیکرز او در آهنگ خود که تقلیدی از ایندیاناپولیس ۵۰۰ بود، استفاده شد.