موضوع مقاله: یوسف مداح | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یوسف مداح | مقدمه: او را یکی از نخستین نویسندگان شناخته شده ادبیات آذربایجان می‌دانند و شعر او نقش بسزایی در توسعه زبان ادبی آذربایجان ایفا کرد. | ## بخش 1: یوسف مداح | اگرچه اطلاعات کمی در مورد زندگی او وجود دارد، اما تخمین زده می‌شود که او در آغاز قرن ۱۴ م. مشهورترین اثر یوسف مداح، ورقه و گلشاه است که شامل تقریباً ۱۷۰۰ دوبیتی است، نوعی شعر با استفاده از عروض کمی کردن، و بر اساس یک داستان عامیانه عربی است. از دیگر آثار برجسته مداح می‌توان به غزوات‌نامه، داستان ابلیس علیه اللعنه، قصه یوسف و احتمالاً مقتل حسین و خاموش‌نامه اگر واقعاً آثار او باشند، اشاره کرد. او بیشتر از همه در آثارش از نام مستعار «یوسف مداح» استفاده می‌کرد، اگرچه نام‌های دیگری مانند «یوسفی» و «یوسف مداح» نیز داشت. اولین اشاره به این شاعر از اثر مصطفی شیخوغلو، شاعر ترک، کنز الکبری، نوشته شده در سال ۱۴۰۱ است. تاریخ تولد و مکان او مشخص نیست، اما باور بر این است که او در اوایل قرن ۱۴ زندگی می‌کرده‌است. آثار او حاکی از آن است که او تحصیلات خوبی داشت، به زبان های آذربایجانی، عربی و فارسی مسلط بود و در زمینه علوم دینی آگاه بود. او قبل از نقل مکان به قونیه و پیوستن به فرقه مولوی، یک فرقه صوفی که در قونیه سرچشمه می‌گیرد، سال‌های اولیه خود را در آذربایجان گذراند. همان‌طور که از عنوان مداح، نامی که به یک داستان‌نویس سنتی ترک گفته می‌شود، می‌توان استنباط کرد، او از شهری به شهر دیگر سفر می‌کرد و برای عموم شعر می‌خواند. او در مناطق مختلف از جمله ارزنجان، آنکارا، سیواس و کاستامونو زندگی می‌کرد و در این مکان‌ها شهرت زیادی داشت. او با دیوان (مجموعه اشعار کوتاه) ادبیات زمان خود آشنا بود و اشعار خود را با آیات، احادیث، ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات غنی می‌کرد. | ## بخش 2: یوسف مداح | یوسف مداح بر علم عروض تسلط داشت و اقوال و عبارات عامیانه را نیز در آثار خود گنجاند که شامل هنرهای ادبی نیز می‌شد. از ورقه و گلشاه مشهورترین اثر این شاعر ورقه و گلشاه است که تقریباً شامل ۱۷۰۰ دوبیتی است. نگارش این اثر در سال‌های ۱۳۴۲–۱۳۴۳ در سیواس آغاز شد و بر اساس یک داستان عامیانه عربی، نوشته شده در ژانر ژانر حماسی-غنایی است. این اثر داستان غم‌انگیز عشق ورقه و گلشاه، پسر و دختر دو برادر که از رهبران قبیله بنی شیبه بودند را بازگو می‌کند: ورقه و گلشاه علیرغم عشقی که به یکدیگر دارند، اتفاقات مختلف مانع از ازدواج آنها می‌شود. در نهایت گلشاه با یک پادشاه محلی ازدواج می‌کند و ورقه بعد از اینکه به دروغ به او اطلاع می‌دهند که گلشاه مرده‌است، خودکشی می‌کند. این منظومه به شش بخش تقسیم شده‌است که هر کدام را مجلس می‌نامند و شامل دوازده غزل (شکلی از شعر عاشقانه) است که قهرمانان برای یکدیگر می‌خوانند. یوسف مداح هر دو شکل نوشتاری و گفتاری ادبیات عامیانه را در نوشته‌های خود در پایان هر مجلس گنجانده‌است. محقق ترک، اورهان آیتوغ‌تولو معتقد است که مداح این شعر را «به گونه‌ای سروده‌است که گویی در یک مجلس عمومی داستانی را تعریف می‌کند». نویسنده گریس مارتین اسمیت نیز دیدگاه مشابهی دارد و بیان می‌کند که این اثر «به‌طور ایدئال برای بخشی از کارنامه یک داستان‌گوی دوره‌گرد آناتولی مناسب است». اسمیت این اثر را «نخستین شعر روایی عاشقانه ترکی آناتولی» می‌داند که مانند سایر آثار ترکی آن زمان، شدید از ادبیات فارسی تأثیر پذیرفته‌است. یکی از آن‌ها غزوات‌نامه است که در قالب مثنوی و زبان ترکی آذربایجانی سروده شده‌است. | ## بخش 3: یوسف مداح | این کتاب نه و نیم برگ را شامل می‌شود و داستان‌هایی از زندگی خلیفه چهارم، علی بن ابی‌طالب را بازگو می‌کند. ایلیاس کایائوکای، پژوهشگر، معتقد است که پندنامه اثری مجزا نیست، بلکه بخشی از غزوات‌نامه است. در سال ۲۰۱۸، پس از کشف نسخه‌ی جدیدی از اثر در کتابخانه ملی الجزایر، اثری که گمان می‌رفت متعلق به دریر از ارزروم، یکی دیگر از شاعران ترک آناتولی باشد، متعلق به مداح آشکار شد. این اثر، با عنوان «قصه‌ی یوسف»، یک مثنوی ۲۰۰۰ بیتی است که زندگی یوسف و داستان یوسف و زلیخا را روایت می‌کند. داستان ابلیس علیه اللعنه در واقع ترجمه‌ای از یک اثر عربی به علاوه‌ی اضافات فراوان مداح است. اثر دیگر مقتل حسین، مثنوی آذربایجانی است که واقعه کربلا را بازگو می‌کند، درگیری نظامی در سال ۶۸۰ بعد از میلاد بین ارتش خلیفه دوم اموی یزید اول و سپاه کوچکی به رهبری حسین بن علی، نوه محمد. این اثر شامل تقریباً ۳۰۰۰ دوبیتی است و از اثری به همین نام توسط ابو مخنف، مورخ اموی قرن چهاردهم م. مداح همچنین بسیاری از سخنان عامیانه و عناصر ادبیات شفاهی را در اثر خود گنجانده‌است، و همچنین چندین اشاره به آیات قرآن دارد. با این حال، به‌گفته ترک‌شناس ایتالیایی، آلسیو بومباچی و ترک‌شناس فرانسوی، ایرنه ملیکوف، این اثر در واقع به شادی مداح، نویسنده اهل کاستامونو نسبت داده شده‌است. میراث شعر یوسف مداح در شکل‌گیری زبان ادبی آذربایجان نقش داشت، و او به‌عنوان شخصیتی کلیدی در توسعهٔ اولیهٔ ادبیات آذربایجانی به‌شمار می‌رود. | ## جمع‌بندی | او در دورانی زندگی می‌کرد و می‌نوشت که آناتولی شرقی قطب ادبیات آذربایجان بود و یوسف مداح به ایجاد این حوزه‌ی فرهنگی به این شکل کمک شایانی کرد.