موضوع مقاله: خط مندائی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خط مندائی | مقدمه: خط مندائی یک سامانه نوشتاری است که در درجهٔ نخست برای نوشتن زبان مندایی به کار می‌رود. | ## بخش 1: خط مندائی | این خط برخلاف بیشتر الفباهای سامی واکه‌ها را به‌طور کامل می‌نویسد و از این رو یک الفبای واقعی به‌شمار می‌آید نه یک ابجد. خط مندائی احتمالاً میان سده‌های دوم تا هفتم میلادی از شکل شکسته‌ای از الفبای آرامی یا از پهلوی اشکانی کتیبه‌ای تکامل یافته‌است. این خط را پیروان آیین مندائی در بین‌النهرین سفلی برای مقاصد آیینی پدیدآوردند و مندائی کلاسیک و بازمانده‌اش زبان مندائی نو هنوز به کاربرد محدودی از آن ادامه می‌دهند. برخلاف نام‌های سنتی سامی حرف‌ها (اَلِف، بِت، گیمِل)، حرف‌های مندائی به‌سادگی «اَ»، «بَ»، «گَ» و مانند آن نامیده می‌شوند. خط مندائی از راست به چپ نوشته می‌شود، شکلی پیوسته (خوشنویسانه) دارد اما همهٔ حرف‌ها درون یک واژه به هم نمی‌چسبند و فاصله میان واژه‌ها وجود دارد. الفبا به‌طور رسمی با تکرار نخستین حرف یعنی «اَ» بسته می‌شود تا شمارش نمادین ۲۴ حرف به دست آید. نخستین حرف «اَ» (برابر با «اَلَف» سامی) برای نمایش گسترهٔ واکه‌های باز به کار می‌رود. | ## بخش 2: خط مندائی | ششمین حرف «وَ» برای واکه‌های بسته پسین (u و o) و دهمین حرف «یَ» برای واکه‌های بسته پیشین (i و e) کاربرد دارد؛ این دو حرف همچنین می‌توانند به عنوان همخوان‌های w/v و y عمل کنند. هشتمین حرف که برابر با «حت» سامی است و «اِه» نامیده می‌شود، به‌صورت واکهٔ بلند i تلفظ می‌شود ولی تنها به عنوان پسوند سوم‌شخص مفرد به کار می‌رود. شانزدهمین حرف «اِ» (برابر با «عین» آرامی) معمولاً واکهٔ e را در آغاز واژه نمایش می‌دهد یا هنگامی که پیش از «وَ» یا «یَ» بیاید به ترتیب u یا i آغازین را بازمی‌نماید. این نشانه تنها با واکه‌های «اَ»، «وَ» و «یَ» کاربرد دارد: /bā/ ← /ba/ /bu/ ← /bo/ /bi/ ← /be/ نشانهٔ تشدید نقطه‌ای زیر یک همخوان می‌تواند برای نشان‌دادن تشدید به کار رود که گویشوران بومی آن را تلفظ «سخت» می‌نامند. پیوندنگاری‌ها بیست‌وسومین حرف الفبا دونگاشت «اَدو» (ترکیب «دَ» + «یَ») است که ادات موصولی به‌شمار می‌آید (همانند تاء مربوطهٔ عربی، حرف «تی» قبطی و علامت & در انگلیسی). حرف‌های همانند به دلیل شباهت شکلی، برخی حرف‌های مندائی گاه از سوی کاتبان مندائی و پژوهشگران نوین با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند، به‌ویژه در دست‌نوشته‌ها: /d/, /r/, /e/, /q/ /u/, /i/ /m/, /t/ /k/, /n/, /p/ گسترش‌ها نشانهٔ سایشی‌شدگی در مندائی پساکلاسیک و نوین بسیاری از واژه‌های فارسی به کار می‌روند. این شیوه با افزودن چهار حرف ویژهٔ الفبای فارسی قابل مقایسه است و امکان بازنمایی آواهایی مانند سایشی‌شدگی (به انگلیسی: )، نرم‌شدگی یا آواهای دیگر را فراهم می‌کند: /g/ → /ɣ/ /d/ → /ð/ /h/ → /ħ/ /tˤ/ → /ðˤ/ /k/ → /x/ /p/ → /f/ /sˤ/ → /ʒ/، /dˤ/ /ʃ/ → /tʃ/، /dʒ/ /t/ → /θ/ عین حرف عین مندائی از عین عربی وام‌گرفته شده‌است. | ## بخش 3: خط مندائی | خط افقی پایین نیز مانند کشیده (تطویل) در خط عربی برای تراز افقی سطرهای متن کاربرد دارد. صابئین مندائی برای هر حرف تفسیری باطنی قائلند، هرچند دربارهٔ معنای باطنی پاره‌ای از حرف‌ها اتفاق نظر کامل وجود ندارد. سرودهای سرآغازنامه‌ای (آکروستیک) در ادبیات مندائی یافت می‌شود؛ برای نمونه در دفتر ۱۲ کتاب گنزا راست. برای رساندن این شمار به ۲۴ — برابر شمار ساعت‌های شبانه‌روز — «اَدو» افزوده شد و حرف «اَ» به عنوان آخرین حرف الفبا تکرار گردید. رقمی‌سازی در دهه‌های اخیر، مجید فندی المبارکی (به انگلیسی: )، مندائی ساکن استرالیا، بسیاری از متن‌های مندائی را با بهره‌گیری از حروف‌چینی خط مندائی رقمی‌سازی کرده‌است. | ## جمع‌بندی | یونی‌کد الفبای مندائی در اکتبر ۲۰۱۰ همراه با نسخهٔ ۶٫۰ به استاندارد یونی‌کد افزوده شد.