موضوع مقاله: سیم‌کارت سفید | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سیم‌کارت سفید | مقدمه: سیم‌کارت سفید اصطلاحی در ادبیات رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی ایران برای اشاره به نوعی دسترسی ویژه به اینترنت بدون فیلترینگ در ایران است. | ## بخش 1: سیم‌کارت سفید | در این کاربرد، این عنوان به سیم‌کارت‌ها یا دسترسی‌هایی نسبت داده می‌شود که امکان استفاده از اینترنت بدون اعمال محدودیت‌های رایج برای کاربران عادی را فراهم می‌کنند. این اصطلاح معمولاً در بحث‌های مربوط به «اینترنت طبقاتی» مطرح می‌شود؛ مفهومی که به تفاوت در سطح دسترسی کاربران مختلف به اینترنت اشاره دارد. با این حال، «سیم‌کارت سفید» عنوان رسمی یا فنی در اسناد اپراتورها یا مقررات ارتباطی نیست و بیشتر به‌عنوان یک تعبیر رسانه‌ای یا محاوره‌ای برای توصیف چنین دسترسی‌هایی به کار می‌رود. ریشه‌شناسی آنطور که گفته می‌شود، آغاز موج سیم‌کارت‌های بدون فیلتر در دولت دوم حسن روحانی بود. در شهریور ۱۳۹۸، محمدجواد آذری جهرمی وزیر وقت ارتباطات در اظهارنظری گفته بود: «سطح دسترسی یک پزشک یا استاد دانشگاه نباید با یک کودک برابر باشد». در همان دوره، اینترنت ویژه‌ای به خبرنگاران ارائه شد تا با آزادی بیشتری به شبکه متصل شوند که البته تعداد قابل توجهی از خبرنگاران زیر بار استفاده از آن نرفتند. آن زمان دسترسی آن‌ها به اینترنت بین‌الملل، نامحدود و بدون فیلتر بود و حتی در قطعی سراسری اینترنت در سال ۱۳۹۸ هم اتصالشان برقرار ماند. با روی کار آمدن دولت رئیسی در سال ۱۴۰۰، بخش قابل توجهی از این سیم‌کارت‌های سفید غیرفعال شد. | ## بخش 2: سیم‌کارت سفید | در سال ۱۴۰۱، طرحی به نام «گشایش» در دانشگاه صنعتی شریف اجرا شد که دانشجویان و استادان را بر اساس جایگاه علمی به ۷ گروه تقسیم و دسترسی آنها را تفکیک می‌کرد و در خرداد ۱۴۰۲، طرح ارائه اینترنت طبقاتی به استادان و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها مطرح شد. پس از آغاز جنگ ایران و اسرائیل، تعداد درخواست‌ها برای سفید کردن سیم‌کارت‌ها افزایش قابل‌توجهی داشت. طبق آمارهای غیررسمی تا آذر ۱۴۰۴، حدود ۵۰ هزار سیم‌کارت بدون فیلتر در ایران فعال است. کارکرد و ویژگی‌ها طبق گزارش‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی و برخی رسانه‌ها، گفته می‌شود سیم‌کارت‌های سفید دارای ویژگی‌های زیر هستند: ارائهٔ دسترسی به اینترنت بدون فیلتر یا با محدودیت بسیار کمتر نسبت به کاربران عادی؛ وابسته‌بودن امکان دسترسی به «کد ملی» ثبت‌شده برای دارندهٔ سیم‌کارت؛ امکان دسترسی به اینترنت حتی در دوره‌های اختلال یا قطع گستردهٔ شبکهٔ عمومی؛ تعلق داشتن به فهرستی که توسط اپراتورها یا ارائه‌دهندگان اینترنت مدیریت می‌شود و معمولاً به افراد «مورد اعتماد» اختصاص می‌یابد. جایگاه در بحث «اینترنت طبقاتی» اصطلاح «سیم‌کارت سفید» معمولاً در چارچوب بحث گسترده‌تر اینترنت طبقاتی در ایران مطرح می‌شود؛ مفهومی که به وجود تفاوت در سطح دسترسی شهروندان به اینترنت آزاد و بدون فیلتر اشاره دارد. منتقدان این وضعیت معتقدند اختصاص دسترسی ویژه به گروهی محدود، تبعیض‌آمیز بوده و با اصول برابری در دسترسی به اطلاعات و خدمات دیجیتال ناسازگار است. انتشار در ایران در ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵، شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) قابلیتی را معرفی کرد که به کاربران امکان مشاهده کشور محل ثبت حساب‌های کاربری را می‌دهد. انتشار این اطلاعات موجب شد مشخص شود برخی از حساب‌هایی که به افراد یا نهادهای وابسته به حکومت ایران نسبت داده می‌شوند، از اینترنت بدون فیلتر استفاده می‌کنند. | ## بخش 3: سیم‌کارت سفید | این موضوع در فضای عمومی واکنش‌هایی را در پی داشت؛ زیرا این افراد در گذشته از سیاست‌های محدودسازی اینترنت در ایران حمایت کرده بودند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، پس از فعال شدن قابلیت جدید پلتفرم ایکس، موجی از عذرخواهی در میان برخی از وابستگان به حکومت شکل گرفته است. این گزارش اشاره می‌کند که برخی روزنامه‌نگاران، فعالان رسانه‌ای و سیاسی که از دسترسی ویژه به اینترنت بهره‌مند بودند، به‌صورت عمومی عذرخواهی کرده و خواستار تغییر سیم‌کارت‌های خود به حالت «عادی» شده‌اند. در این میان، افرادی مانند سعید جلیلی و علی‌اصغر شفیعیان (یک مشاور در ریاست جمهوری) به‌عنوان نمونه‌هایی مطرح شده‌اند که در حالی از رانت دسترسی ویژه استفاده می‌کردند که در مواضع علنی خود مدافع سیاست‌های محدودکننده اینترنت بودند. بازتاب رسانه‌ای واژهٔ «سیم‌کارت سفید» در سال‌های دههٔ ۱۴۰۰ خورشیدی در فضای مجازی به‌طور گسترده مطرح شد و در دوره‌هایی از اختلال یا محدودیت سراسری اینترنت، توجه بیشتری به آن جلب شد. کاربران در شبکه‌های اجتماعی با اشاره به فعالیت بدون محدودیت برخی حساب‌ها، این موضوع را به وجود چنین دسترسی‌هایی نسبت داده‌اند. | ## جمع‌بندی | با این حال، نبود شواهد قابل استناد و نبود شفاف‌سازی رسمی موجب شده این موضوع همچنان مورد بحث و گمانه‌زنی باقی بماند.