موضوع مقاله: آموزش در کوزوو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آموزش در کوزوو | مقدمه: از سال ۱۹۹۹ میلادی، نظام آموزشی کوزوو در همه سطوح — از آموزش پیش‌دبستانی تا دانشگاه — دستخوش اصلاحات گسترده‌ای شد. | ## بخش 1: آموزش در کوزوو | این اصلاحات با هدف هم‌راستا کردن آموزش در کوزوو با استانداردهای اروپایی و جهانی انجام گرفت. نخستین گام در این مسیر، تأسیس اداره آموزش و علوم بود که با ایجاد زیرساخت‌های قانونی و حرفه‌ای همراه شد. این زیرساخت‌ها باید اصلاح بنیادین نظام آموزشی (سامانه ۵ + ۴ + ۳–۴ در آموزش عمومی و حرفه‌ای و همچنین فرایند بولونیا برای آموزش عالی) را آسان می‌ساختند. این وزارت بر تمامی سطوح آموزشی از مقطع ابتدایی تا آموزش عالی نظارت دارد و استانداردگذاری و اعتباربخشی نهادهای آموزشی را بر عهده دارد. از دوره عثمانی تا دوره‌های پس از جنگ، گروه‌های قومی مختلف برای دسترسی به آموزش به زبان مادری خود تلاش کرده‌اند. پس از سال ۱۹۹۹، اصلاحات گسترده‌ای در این حوزه آغاز شد که نظام آموزشی این سرزمین را به سمت استانداردهای اروپایی سوق داد. آلبانیایی‌ها مجاز به تحصیل در این مدارس بودند که بیشترشان دینی و تنها شماری اندک آن‌ها غیردینی بودند. در این دوره، پریشتینا به همراه شهرهایی چون فریزای و پریزرن زیر اشغال بلغارستان قرار گرفت. اشغالگران بلغاری به مدارس آلبانیایی‌زبان اجازه فعالیت نمی‌دادند؛ با این حال، به سبب تأثیر مثبت اتریش-مجارستان در منطقه تحت کنترل بلغاری، برخی مدارس کاتولیک دینی در پریشتینا و دیگر شهرهای اشغال‌شده مجاز به فعالیت شدند. وضعیت آموزشی در منطقه تحت سلطه بلغارستان نسبت به منطقه تحت اشغال اتریش-مجارستان بدتر بود؛ در منطقه اشغالی اتریشی‌ها، ۳۰۰ مدرسه آلبانیایی‌زبان مجاز به فعالیت بودند. در فاصله سال‌های ۱۹۱۹ تا ۱۹۳۹ در یوگسلاوی، تمامی مدارس آلبانیایی‌زبان تعطیل شدند و آموزش تنها به زبان صربی‌کرواتی مجاز بود. حدود چهار درصد از مردم یوگسلاوی در آموزش متوسطه شرکت می‌کردند و مناطق روستایی پایین‌ترین میزان مشارکت را داشتند، چراکه دسترسی به مدارس در آن‌جا تقریباً ممکن نبود. این رویداد تحول مثبتی در نظام آموزشی کوزوو پدیدآورد، زیرا مدارس به زبان آلبانیایی اجازه فعالیت یافتند. در این دوره، آلبانیایی‌های قومی به عنوان اقلیت ملی به رسمیت شناخته شدند و زبان آلبانیایی پذیرفته شد؛ مدارس ابتدایی آلبانیایی‌زبان مجاز به فعالیت بودند، اما آموزش در سطوح بالاتر همچنان تنها به زبان صربی‌کرواتی ارائه می‌شد. در سال ۱۹۶۸، قانون اساسی اصلاح شد تا گشودن مدارس آلبانیایی‌زبان در همه سطوح امکان‌پذیر گردد. پس از جنگ جهانی دوم، آموزش در کوزوو به سه زبان صربی، آلبانیایی و ترکی ارائه می‌شد و پس از سال ۱۹۵۳، تدریس به این سه زبان در یک مدرسه واحد انجام می‌گرفت. | ## بخش 2: آموزش در کوزوو | متن‌ها و مواد آموزشی در چارچوب توافقی میان دانشگاه تیرانا و در سال ۱۹۷۰ از آلبانی وارد می‌شد. در سال ۱۹۸۱، دانشگاه پریشتینا از میان ۴۷۰۰۰ دانشجوی خود ۷۵ درصد آلبانیایی قومی داشت. در اواخر دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ میلادی، وضعیت اقتصادی کوزوو و یوگسلاوی رو به وخامت بود. توافق پیشین میان آلبانی و کوزوو برای مبادله مواد آموزشی پایان یافت و کتاب‌های صربی‌کرواتی برای تأمین نیازهای دانشگاه به آلبانیایی ترجمه شدند. افزون بر این، دانشجویان، معلمان و استادانی که در این اعتراضات شرکت کرده بودند اخراج شدند؛ بیش از ۲۶۰ دانشجو و بیش از ۲۱۰ معلم و استاد از نهادهای آموزشی کنار گذاشته شدند. در دوران الغای خودمختاری کوزوو (۱۹۸۹–۱۹۹۰)، نظام آموزشی این سرزمین دگرگونی‌های بیشتری را تجربه کرد. در سال ۱۹۹۰، برنامه درسی تازه‌ای به اجرا درآمد که بیشتر بر فرهنگ و تاریخ صربی تمرکز داشت و زبان صربی‌کرواتی را به عنوان درس اجباری در دبیرستان‌های کوزوو مقرر می‌کرد. همچنین دانش‌آموزانی که می‌خواستند وارد مدارس متوسطه شوند ملزم به گذراندن آزمون زبان صربی بودند. در نتیجه، پس از ۱۹۹۲، تنها مدارس ابتدایی آلبانیایی‌زبان باقی ماندند، در حالی که در مدارس متوسطه و دانشگاه پریشتینا صربی تنها زبان آموزش بود. حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ هزار دانش‌آموز نهادهای آموزشی دولتی را تحریم کردند و در مدارس خصوصی آلبانیایی‌زبان موازی تحصیل کردند. به مدت بیش از شش سال، دانش‌آموزان آلبانیایی کوزوو در مدارس ابتدایی و متوسطه موازی درس خواندند و به دانشگاه پریشتینا نه اجازه ورود داشتند و نه می‌توانستند در آن تحصیل کنند. این مدارس خصوصی/موازی در مساجد، خانه‌های مسکونی، گاراژها و مانند آن‌ها برپا می‌شدند. در اول سپتامبر ۱۹۹۶، رئیس‌جمهور صربستان میلوشویچ و رهبر کوزوو روگوا را امضا کردند که به دانش‌آموزان و معلمان آلبانیایی‌تبار اجازه می‌داد به مدارس بازگردند. با این حال این توافق هرگز اجرایی نشد و این امر به اعتراضاتی میان اکتبر ۱۹۹۷ و ژانویه ۱۹۹۸ انجامید. در ۲۳ مارس ۱۹۹۸، توافق دیگری امضا شد که به دانش‌آموزان آلبانیایی اجازه می‌داد به مدارس و دانشگاه پریشتینا بازگردند. این توافق اما ادغام دانش‌آموزان آلبانیایی با دانش‌آموزان صربی را مجاز نمی‌دانست. | ## بخش 3: آموزش در کوزوو | برای اجرای این جداسازی، برنامه نوبتی اعمال شد که دانش‌آموزان صرب صبح‌ها و آلبانیایی‌ها بعدازظهرها کلاس داشتند. در واکنش به این توافق، دانشجویان و استادان صرب دانشگاه پریشتینا اعتراضی برگزار کردند که ۱۰۰۰۰ نفر در آن شرکت کردند. آموزش اجباری از هنگامی آغاز می‌شود که کودک به سن ۶ سالگی برسد (حداقل سن آموزش اجباری). متوسطه اول، دومین مرحله آموزش اجباری است که پایه‌های ۶ تا ۹ و گروه سنی ۱۲ تا ۱۵ ساله را دربرمی‌گیرد. آموزش متوسطه دوم، دبیرستان‌ها و هنرستان‌ها آموزش متوسطه دوم در قالب آموزش عمومی و حرفه‌ای سازمان‌دهی شده‌است. این مقطع بسته به برنامه درسی تنظیم‌شده توسط وزارت آموزش، علوم و فناوری، ۳ یا ۴ سال طول می‌کشد. هدف اصلی آموزش حرفه‌ای متوسطه — که هنرستان‌های حرفه‌ای را دربرمی‌گیرد — آماده‌سازی دانش‌آموزان برای بازار کار است، هرچند امکان ادامه تحصیل در مقاطع پس از متوسطه یا دانشگاه را نیز فراهم می‌کند. این نوع آموزش در هشت نوع مدرسه سازمان‌دهی شده که کلاس‌ها در رشته‌های گوناگون برگزار می‌شوند. آموزش ویژه بر اساس قانون آموزش کوزوو، حق آموزش ویژه به کودکانی تعلق می‌گیرد که امکان بهره‌گیری از آموزش عادی را ندارند یا نمی‌توانند داشته باشند. مدارس بین‌المللی در کوزوو مدارس بین‌المللی نیز فعالیت می‌کنند؛ از جمله مدرسه فنلاندی کوزوو و گروه آموزشی بین‌المللی. آموزش عالی آموزش عالی در دانشگاه‌های گوناگون و نهادهای آموزشی مختلف که آموزش حرفه‌ای عالی ارائه می‌دهند قابل دسترسی است. آموزش عالی هم در نهادهای دولتی و هم در نهادهای خصوصی ارائه می‌شود؛ دانشگاه پریشتینا به عنوان دانشگاهی دولتی و دانشگاه ای‌ای‌بی به عنوان دانشگاهی خصوصی از این شمارند. شبکه نهادهای آموزش عالی با دگرگونی‌هایی همراه بوده و طیفی از استانداردهای قانونی برای توسعه این نهادها تنظیم شده‌است. استانداردها و هنجارهای آموزش عالی در کوزوو بر پایه استانداردهای اروپایی استوار است، زیرا بستر توسعه نظام آموزش عالی بر پایه اهداف فرایند بولونیا بنا شده‌است. وزارت آموزش، علوم و فناوری بر اساس قانون آموزش عالی کوزوو، آژانس اعتباربخشی کوزوو را با هدف ارزیابی کیفیت مناسب در نهادهای آموزش عالی خصوصی و دولتی ایجاد کرده‌است. | ## جمع‌بندی | بیش از ۵۵۰۰ نفر در تبادلات آموزشی، پرورشی، جوانان و ورزشی میان اتحادیه اروپا و کوزوو در چارچوب برنامه (۲۰۱۴–۲۰۲۰) شرکت کردند.