موضوع مقاله: سنگ‌نبشته مرنپتاح | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سنگ‌نبشته مرنپتاح | مقدمه: سنگ یادبود مرنپتاه کتیبه ای است از مرنپتاه،همینطور معروف به لوح سنگی اسراییل یا لوح پیروزی مرنپتاه فرعون در مصر باستان که از سال ۱۲۱۳ تا ۱۲۰۳ پیش از میلاد سلطنت کرد. | ## بخش 1: سنگ‌نبشته مرنپتاح | کشف شده توسط فلندرز پتری در تبای (مصر باستان) در سال ۱۸۹۶، اکنون در موزه مصر در قاهره نگهداری می‌شود. این متن عمدتاً شرح پیروزی مرنپتا بر لیبیای باستان و متحدان آنها است، اما سه خط آخر از 28 خط به لشکرکشی جداگانه در کنعان، که در آن زمان بخشی از متصرفات امپراتوری مصر بود، می پردازد. گاهی از آن به عنوان "سنگ نوشته اسرائیل" یاد می شود زیرا اکثر محققان مجموعه ای از هیروگلیف ها را در خط 27 به عنوان "اسرائیل" ترجمه می کنند. این یکی از چهار کتیبه شناخته شده از عصر آهن است که مربوط به زمان اسرائیل باستان است و نام آنها را ذکر می کند، و بقیه سنگ نوشته های سنگ نوشته مشا، تل دان و تک سنگ های کورخ هستند. در نتیجه، برخی سنگ مرنپتا را معروف ترین کشف پتری می دانند، نظری که خود پتری نیز با آن موافق بود. اشپیگلبرگ در فصل «کتیبه‌ها» از کتاب پتری در سال ۱۸۹۷ با عنوان Six Temples at Thebes، این سنگ‌نوشته را چنین توصیف می‌کند: «بر پشت زِبرِ سنگ‌نوشتهٔ آمنهوتپ سوم حک شده است؛ سنگ‌نوشته‌ای که از معبد او برداشته شده و با پشت رو به بیرون، تکیه‌داده به دیوار، در صحن جلویی معبد مرنپتاح قرار داده شده بود. به‌سبب سطح ناهموار و کنده‌کاری ضعیف، خوانش بسیاری از بخش‌ها نیازمند بررسی دقیق است... این سنگ‌نوشته که اکنون در مجموعهٔ موزهٔ مصر در قاهره نگهداری می‌شود، لوحی از گرانیت سیاه است که بیش از ۳ متر (۱۰ فوت) ارتفاع دارد، و کتیبهٔ آن بیان می‌کند که در سال پنجم فرمانروایی مرنپتاح از دودمان نوزدهم حجاری شده است. بخش عمدهٔ متن به ستایش پیروزی‌های مرنپتاح بر دشمنانی از لیبی و متحدان آنان از «مردمان دریا» اختصاص دارد. | ## بخش 2: سنگ‌نبشته مرنپتاح | دو سطر پایانی به لشکرکشی‌ای در کنعان اشاره می‌کند که در آن مرنپتاح می‌گوید عسقلان، جزر، یانوعام و اسرائیل را شکست داده و نابود کرده است. مصر در دوران فرمانروایی طولانیِ پیشینیِ مرنپتاح، یعنی رامسس دوم، قدرت مسلط منطقه بود، اما مرنپتاح و یکی از نزدیک‌ترین جانشینان او، رامسس سوم، با یورش‌های قابل‌توجهی روبه‌رو شدند. مشکلات در سال پنجم فرمانروایی مرنپتاح (۱۲۰۸ پیش از میلاد) آغاز شد، زمانی که پادشاهی از لیبوها از غرب، در اتحاد با اقوام گوناگون شمالی، به مصر حمله کرد. مرنپتاح در تابستان همان سال به پیروزی بزرگی دست یافت و کتیبه عمدتاً به این رویداد می‌پردازد. سطرهای پایانی به لشکرکشی جداگانه‌ای در شرق مربوط می‌شود، جایی که برخی از شهرهای کنعانی سر به شورش برداشته بودند. مصریان به‌طور سنتی تنها با شهرها سر و کار داشتند، بنابراین مسئله‌ای که اسرائیل ایجاد کرده بود باید پدیده‌ای نو بوده باشد — احتمالاً حمله به دولت‌های تابع مصر در کنعان. مرنپتاح و رامسس سوم دشمنان خود را دفع کردند، اما این رویداد آغاز پایانِ کنترل مصر بر کنعان بود — آخرین شاهد حضور مصر در این منطقه، نام رامسس ششم (۱۱۴۱–۱۱۳۳ پیش از میلاد) است که بر پایهٔ یک تندیس از مجیدو حک شده است.Drews, Robert (1995). شاهزادگان به خاک افتاده‌اند و می‌گویند: «صلح!» هیچ‌کس در میان «نه کمان» سر برنمی‌آورد. ویرانی از آنِ تجهِنُو است؛ حَتی آرام شده است؛ کنعان با هر بدی‌ای غارت شده است؛ عَسقلونی به اسارت برده شده است؛ جِزِر به تصرف درآمده است؛ یانوعام نابود شده است؛ اسرائیل ویران گشته است — نَسلش دیگر نیست؛ خَرّو به سبب مصر بیوه شده است. | ## بخش 3: سنگ‌نبشته مرنپتاح | «نه کمان» اصطلاحی است که مصریان برای اشاره به دشمنان خود به‌کار می‌بردند؛ دشمنان واقعی بسته به زمان و شرایط متفاوت بودند. حَتی و خَرّو نمایانگر کل منطقهٔ سوریه-سرزمین اسرائیل بودند، کنعان و اسرائیل واحدهای کوچکتری در این منطقه به شمار می‌آمدند — در اینجا ممکن است کنعان به شهر غزه اشاره داشته باشدH. ارجاع به اسرائیل پتری ویلهلم اشپیگلبرگ، زبان‌شناس آلمانی تیم باستان‌شناسی خود، را برای ترجمهٔ کتیبه فراخواند. اشپیگلبرگ از یک نماد در پایان کتیبه متحیر شده بود؛ نمادی که نشان‌دهندهٔ مردمی یا قبیله‌ای بود که مرنپتاح (که گاهی مرنپتاه هم نوشته می‌شود) بر آن‌ها پیروزی یافته بود – I.si.ri.ar؟ پتری با خوشحالی گفت: «کشیش‌ها خوشحال نخواهند شد؟» در شام همان شب، پتری که اهمیت این کشف را درک کرده بود، گفت: «این سنگ‌نوشته در جهان بهتر از هر چیز دیگری که یافته‌ام شناخته خواهد شد.» خبر کشف آن وقتی به روزنامه‌های انگلیسی رسید، تیتر شد. سنگ‌نوشتهٔ مرنپتاح به‌عنوان نخستین مرجع غیرکتابی به اسرائیل باستان در تاریخ باستانی در نظر گرفته می‌شود و به‌طور گسترده‌ای معتبر شمرده شده و اطلاعات تاریخی ارائه می‌دهد.Dever, William G. هازل، با استدلال اینکه prt در سنگ‌نوشته به معنای غله بوده است، پیشنهاد کرد که «اسرائیل به‌عنوان یک واحد اجتماعی-قومیتی مبتنی بر کشاورزی یا سکونت در اواخر قرن سیزدهم پیش از میلاد عمل می‌کرد»Hasel, Michael G. | ## جمع‌بندی | هازل همچنین می‌گوید که این موضوع نشان نمی‌دهد که اسرائیلیان در آن زمان مردم شهری بوده‌اند، و همچنین اطلاعاتی دربارهٔ ساختار اجتماعی واقعی گروه مردم شناسایی‌شده به‌عنوان اسرائیل ارائه نمی‌دهد.