موضوع مقاله: تصادف رادیولوژیک لیا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تصادف رادیولوژیک لیا | مقدمه: حادثه رادیولوژیک لیا در ۲ دسامبر ۲۰۰۱ با کشف دو منبع تشعشع رها شده در نزدیکی سد انگوری در ناحیه تسالنجیخا در کشور گرجستان آغاز شد. | ## بخش 1: تصادف رادیولوژیک لیا | سه روستایی اهل لیا ناخودآگاه در اثر این حادثه مسموم شدند که یکی از آنها در نهایت جان باخت. این حادثه در نتیجه تشعشعات حاصل از ژنراتور ترموالکتریک (RTG) و بدون برچسب رادیو ایزوتوپ رخ داد که به‌طور نامناسبی رها شده و از دوران حاکمیت شوروی به جا مانده بود. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) عملیات بازیابی و مراقبت‌های پزشکی پس از حادثه را سازمان دهی کرد. هسته نیز بدون علامت بود، که یک استوانه فلزی مایل به خاکستری بوده و مواد رادیواکتیو را درون خود نگه می‌داشت. در اوایل دهه ۱۹۸۰، یک سری رله رادیویی برای اتصال سد انگوری به سد هودونی که در آن زمان در حال احداث بود ایجاد شدند. رله‌ها در قلمروی دورافتاده و بدون دسترسی قابل اعتماد به برق قرار داشتند و با یک سری هشتایی ژنراتور ترموالکتریک رادیوایزوتوپ (RTG) تولید شده در سال ۱۹۸۳ تغذیه می‌شدند. هر RTG از نوع Beta-M بود که از استرانسیوم-۹۰ نیرو می‌گرفت و حاوی ۱۲۹۵ ۱۴۸۰ ترابایت رادیواکتیویته بود. دو مورد دیگر هم در سال ۱۹۹۹ یافت شد و که آنها هم منجر به آسیب دیدگی یا قرار گرفتن در معرض پرتوهای قابل توجهی نشدند. دوز 5 Sv کاملاً جذب کل بدن می‌شود و ۵۰ درصد احتمال مسمومیت کشنده را به دنبال دارد. خروجی دوز اولیه در زمان ساخت آنها بسیار بیشتر بود، اما این خروجی از زمان ساخت تا زمان کشف آنها به دلیل واپاشی رادیواکتیو ۴۰ درصد کاهش یافته بود؛ بنابراین دوز واقعی دریافتی در هر ساعت کمتر از آنچه برای مسمویت حاد تشعشعی لازم است سنجیده شد مگر اینکه فرد به طور فیزیکی منبع را لمس کند، زیرا طبق قانون مربع معکوس، تابش با افزایش فاصله در هوا رقیق شده و کاهش می‌یابد. تصادف سه مرد از لیا (که بعداً توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به عنوان بیماران (2-DN-1، MG-3 ،MB) کد شدند. به جنگلی مشرف به مخزن سد انگوری رسیده و برای جمع‌آوری هیزم و ایجاد کمپ در طبیعت تلاش می‌کردند. آنها در یک جاده تقریباً صعب العبور و در هوای برفی زمستانی رانندگی و سپس پیاده‌روی کرده و حدود ساعت ۶ بعد از ظهر دو منبع را کشف کردند. گردشگران تصمیم گرفتند از منطقه عقب‌نشینی کنند اما خیلی دیر شده بود و مجبور به ایجاد کمپ شبانه بودند. بیمار MB-3 از یک سیم محکم برای برداشتن یک منبع استفاده کرد و آن را به یک مکان صخره‌ای برد که بتواند در کنار صخره سرپناهی ایجاد کند. | ## بخش 2: تصادف رادیولوژیک لیا | دو بیمار دیگر آتش روشن کردند و سپس 3-MB و 2-MG با همکاری منبع دیگر را نیز به زیر همان صخره ای که در آنجا سرپناه به پا کرده بودند منتقل کردند. علیرغم مصرف مقدار کمی الکل، همه آنها بلافاصله پس از مصرف آن استفراغ کردند، اولین علامت سندرم تشعشع حاد (ARS) حدود سه ساعت پس از اولین قرار گرفتن در معرض تابش. همه آنها بیان کردند، از آنجایی که صبح بسیار خسته و دچار ضعف بودند، توانستند فقط نیمی از چوبی را که در نظر داشتند بار کنند. عواقب پزشکی دو روز پس از قرار گرفتن در معرض، در ۴ دسامبر، بیمار 2-MG به یک پزشک محلی مراجعه کرد اما چیزی در مورد منبع گرمایش مرموز ذکر نکرد و پزشک تصور کرد که او دچار مسمویت متانول شده است و بهمین علت درمان به دست آمده علائم را برطرف نکرد. در ۱۵ دسامبر، بیماران 1-DN و 2-MG دچار سوزش و خارش در قسمت پشت خود شدند، یعنی نزدیکترین نقطه ای که در معرض منبع تشعشع قرار گرفته بود. تا آن روز بیمار 1-DN صدای خود را نیز از دست داده بود اما با تصور سرماخوردگی به دنبال مراقبت پزشکی نرفته بود. همسر بیمار 3-MB و برادر بیمار 2-MG متوجه شدند که هر سه مرد با علائم مشابه، از جمله پوسته پوسته شدن بدن در ناحیه کمر بیمار شده‌اند. آنها به پلیس مراجعه کردند و پلیس پیشنهاد کرد که هر سه مرد به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشند. هر سه بیمار در نهایت در ۲۲ دسامبر در بیمارستان بستری شدند و مشخص شد که به ARS مبتلا هستند. وضعیت دو بیمار دیگر وخیم شد و دولت گرجستان از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای درمان آنها درخواست کمک کرد. بیمار 2-MG بیش از یک سال در بیمارستان بستری بود و به پیوندهای پوستی گسترده نیاز داشت، اما زنده ماند و در ۱۸ مارس ۲۰۰۳ مرخص شد. یک زخم تشعشعی بزرگ در قسمت بالای کمر و سمت چپ او ایجاد شد، همچنین در کف دستش یک سوختگی تشعشعی حاد داشت. با وجود مراقبت‌های ویژه، آنتی‌بیوتیک‌های مکرر، جراحی‌های متعدد و تلاش برای پیوند پوست، زخم بهبود نیافت. وضعیت او به دلیل پنومونی پیچیده‌تر شد و درمان نتوانست از آسیب بیشتر ریه جلوگیری کند. توضیح اینکه دوز ۱۰ گری برای کل بدن ۹۹٪، دوز ۶ گری ۵۰٪ و دوز ۲ گری ۵٪ حتی با وجود درمان منظم کشنده خواهند بود. | ## بخش 3: تصادف رادیولوژیک لیا | دوزهای موضعی، به ویژه در مواردی که بیماران از زخم تشعشع رنج می‌برند، ممکن است با درصد بسیار بالا کشنده باشد. بیمار 1-DN، با دریافت دوز تابش قابل توجه موضعی (از ناحیه دستی که با آن منبع را برداشته بود) و همچنین دوز تخمینی بین ۲٫۸ تا ۵٫۴ گری برای کل بدن و ۲۱–۳۷ گری برای پشت کتف در نهایت در اثر این حادثه فوت کرد. این مقادیر نزدیک به دوزهای تعیین شده توسط اندازه‌گیری انحرافات کروموزومی است که از نمونه‌های خون آنالیز شده توسط آزمایشگاه سیتوژنتیک جورجیا به دست آمده. سپس یک تیم از کارشناسان آژانس برای تعیین بهترین روش بازیابی و حقیقت یابی در مورد ماهیت آنها تشکیل و دوباره مأموریت بازیابی را آغاز کردند. کانتینری با حداکثر ایمنی تجهیز شد که از نشر پرتو و مواد رادیواکتیو در همه شرایط جلوگیری می‌کرد. در این مأموریت بازیابی با چالش‌های متعددی روبرو بود که آب و هوای زمستانی بزرگ‌ترین چالش به نظر می‌رسید. یک کامیون نظامی قدیمی برای حمل کانتینر به منطقه آورده و ابزارهای مخصوص حمل و نقل برای جابجایی منبع و قرار دادن آن در پالت‌های ویژه ایجاد شد. گروهی متشکل از ۴۱ نفر سازماندهی شدند تا به نوبت پالت را حرکت داده و آنرا کنترل کنند و هر نفر با لباس‌های زد تشعشع بیش از ۴۰ ثانیه در نزدیکی پالت سپری نکرد. دوز تشعشع دریافتی کارگران تحت نظارت قرار داشت و بالاترین دوز بیش از ۱٫۱۶ mSv، کمتر از ۱۰٪ از دوز سی تی اسکن تمام بدن بود. آب و هوای نامساعد مانع از حذف برزنت شد و این پوشش برروی صقف کانتینر تابش را به سمت کارگران منعکس و پراکنده کرد. آژانس همچنین خاطرنشان کرد که طراحی ابزار بهتر و همچنین استفاده از کارگران بیشتر به صورت نوبت کاری این فرایند را سریع‌تر و ایمن‌تر می‌کرد. در مجموع، آژانس بازیابی را موفقیت‌آمیز و بدون هیچ گونه مشکل ایمنی عمده ارزیابی کرد. این گزارش بر اهمیت کسب دانش اولیه آسیب‌شناسی تشعشع توسط پزشکان تأکید می‌کند و خواستار افزایش برنامه‌هایی برای آگاه کردن آنها از نشانه‌های بلقوه مسمومیت پرتوی است. پزشک اولیه که بیمار 2-MG را درمان کرد، آسیب را به‌طور دقیق ارزیابی نکرده بود و تا حدی به دلیل عدم برخورداری از دانش کافی در خصوص مسمومیت تشعشعی نتوانست درمان مناسب در نظر گرفته و همین امر باعث شد درمان برای تقریباً سه هفته به تأخیر بیوفتد. | ## جمع‌بندی | بین فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۶، آژانس حدود ۳۰۰ منبع رها شده در گرجستان را بازیابی کرده که بسیاری از آنها در سایت‌های صنعتی و نظامی سابق که در فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بحال خود رها شده بودند، قرار داشت و بسیاری دیگر نیز در مناطق عمومی رها شده یا گم شده بودند.