موضوع مقاله: دشت شارون | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دشت شارون | مقدمه: نام شارون از واژه اَکَدی «آ-شارانو» (A-Sharanu) گرفته شده که به‌معنای «جنگل انبوه» است؛ منطقه‌ای که تا اواخر سده نوزدهم میلادی پوشیده از جنگل بود. | ## بخش 1: دشت شارون | این دشت میان دریای مدیترانه در باختر و تپه‌های سامره در خاور به درازای نزدیک به ۹۰ کیلومتر از ناحال تانینیم در جنوب کوه کرمل تا تل‌آویو در جنوب کشیده شده و پهنای آن نزدیک به ۱۵ کیلومتر است. دشت شارون از دیرباز منطقه‌ای راهبردی در مسیر بازرگانی کهن بوده و در کتاب مقدس چندین بار از آن یاد شده‌است. این دشت در دوران باستان سرزمینی حاصلخیز بود، اما در سده‌های اخیر بخش بزرگی از آن به باتلاق و کانون مالاریا تبدیل شد. امروزه دشت شارون پرجمعیت‌ترین ناحیه اسرائیل پس از کلان‌شهرهاست و بخش‌هایی از آن در منطقه مرکزی، منطقه حیفا و منطقه تل‌آویو از مناطق اسرائیل جای دارد. پیشینه دوران باستان از دشت شارون در سنگ‌نبشته‌ای از مصر باستان متعلق به آمنحتپ دوم یاد شده‌است. همچنین در تابوت سنگی اشمون‌عزر دوم، از «دشت شارون» به‌عنوان سرزمینی دربرگیرنده یافا و تل دور نام برده شده‌است. در کتاب مقدس نیز چندین بار به دشت شارون اشاره شده‌است (اول تواریخ ۵:۱۶ و ۲۷:۲۹؛ کتاب اشعیا ۳۳:۹، ۳۵:۲ و ۶۵:۱۰) از جمله اشاره نامدار به «گل سرخ شارون» در سرود سلیمان (۲:۱). شناخته‌شده‌ترین شهر باستانی دشت شارون، قیصریه دریایی بود که هرودس بزرگ آن را بنیان نهاد و در دوران روم و بیزانس پایتخت ایالت سوریه فلسطینیه بود. سده‌های میانه این منطقه در دوران باستان جنگل بلوط انبوهی بود و گزارش‌های مربوط به نبرد آرسوف میان نیروهای ریچارد یکم و صلاح‌الدین ایوبی در جنگ صلیبی سوم آن را «جنگل آرسوف» در دشت شارون توصیف کرده‌اند. دوران نوین پیش از سده بیستم، منطقه زیر پوشش «جنگل شارون» بود؛ درختزاری باز با غلبه بلوط تابور که از کفار یونا در شمال تا رعانانا در جنوب گسترده بود. ساکنان عرب محلی به‌طور سنتی از این منطقه برای چراگاه، هیزم و کشاورزی پراکنده بهره می‌بردند. | ## بخش 2: دشت شارون | این منطقه در زبان عربی «الغابه» (الغابة) یعنی «جنگل بزرگ بلوط شارون» خوانده می‌شد. در ۱۸۵۱ میلادی، فان دِ فِلده از دشت شارون بازدید کرد و نوشت: «زمین بسیار نرم و باتلاقی بود … تنها چند فلاح با چادرهای سیاهشان از آب بهره می‌بردند.» جنگل‌زدایی منطقه در دوران فرمانروایی ابراهیم پاشای مصری در سده نوزدهم آغاز شد؛ او دستور داد بلوط‌ها را برای تأمین هیزم و مصالح ساختمانی قطع کنند. سپس در جریان جنگ جهانی اول نیز درختان بلوط برای سوخت لوکوموتیوهای امپراتوری عثمانی بریده شدند. ۸۱ درصد از زیستگاه‌های عربی دشت شارون بر روی محوطه‌های باستانی ساخته شده‌اند که نشان‌دهنده پیوستگی چشمگیر الگوهای سکونت از دوران پیشین است. مهاجران صهیونیست در آغاز سده بیستم به این منطقه آمدند و شمار زیادی شهرک بنیاد نهادند. تا ۱۹۴۵ میلادی زیربخش یافا ۳۷۳٫۸۰۰ نفر جمعیت داشت (۷۱٪ یهودی و ۲۹٪ مسلمان و مسیحی فلسطینی) و بخش طولکرم ۸۶٫۱۲۰ نفر (۱۷٪ یهودی و ۸۳٪ فلسطینی). در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، جمعیت عرب منطقه تقریباً به‌طور کامل آواره یا اخراج شدند. سپس در ۱۸۶۶ مهاجرانی از مِین (ایالات متحده) شهرکی به نام «آدامز سیتی» در نزدیکی یافا بنیاد نهادند. پس از مهاجرت بیشتر ساکنان این دو شهرک به آمریکا، تمپلرهای وورتمبرگی در ۱۸۶۹ جایگزین شدند و در ۱۸۷۱ شهرک سارونا را که نامش از دشت شارون گرفته شده بنا کردند. باستان‌شناسی دشت شارون کانون کاوش‌های باستان‌شناختی گسترده‌ای بوده که توالی درازمدتی از سکونت انسان از دوران نوسنگی تا دوره اسلامی را آشکار کرده‌است. دوره‌های پیش‌ازتاریخ دوران نوسنگی و مس‌سنگی کهن‌ترین نشانه‌های سکونت انسان در دشت شارون به دوران نوسنگی بازمی‌گردد. | ## بخش 3: دشت شارون | مهم‌ترین محوطه پیش‌ازتاریخی، عین آشور در شمال دشت شارون در ورودی گذرگاه وادی عاره است. این محوطه بزرگ چندلایه شامل توالی زیستگاه‌هایی از دوران نوسنگی، مس‌سنگی آغازین و پایانی و عصر برنز آغازین است. کاوش‌های باستان‌شناختی گسترده در عین آشور و عین صفوری در جلیل سفلا صدها سنگ فلاخن از دوره مس‌سنگی آغازین (۵۸۰۰–۴۵۰۰ پیش از میلاد) به دست داده که یکسان‌سازی شکل و اندازه آن‌ها نشانه تولید سازمان‌یافته و شاید نبرد تلقی شده‌است. شهر ۵۰۰۰ ساله عین آشور در پی کاوش‌های نجات‌بخش ۲٫۵ ساله پیش از راه‌سازی در شمال دشت شارون، در عین آشور بازمانده‌های شهری ۵۰۰۰ ساله از عصر برنز آغازین با پرستشگاه کشف شد. این شهر برنامه‌ریزی‌شده ۶۵ هکتار گستره داشت و نزدیک به ۶۰۰۰ نفر در آن زندگی می‌کردند. عصر برنز میانی در عصر برنز میانی، دشت شارون به‌شدت پرجمعیت شد و چندین شهر بزرگ استحکام‌یافته در سراسر آن بنیاد گذاشته شد. از جمله شهرهای بزرگ می‌توان به تل افک، تل زرور، تل بورگا و تل پولگ اشاره کرد که شبکه‌ای از چهار پایگاه مستحکم عصر برنز میانی را تشکیل می‌دادند. تل زرور، نزدیک به چهار کیلومتری خاور خدرای کنونی، نخستین تل بزرگ دشت شارون بود که کاوش باستان‌شناسی در آن انجام شد. هیئت‌های ژاپنی در دهه ۱۹۶۰ شهری ۵۰ دونمی با شواهد سکونت پیوسته در چندین دوره را آشکار ساختند. جغرافیا و محیط زیست دشت شارون در راستای شمالی-جنوبی از دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه کرمل نزدیک به ۵۰ کیلومتر در امتداد دریای مدیترانه تا رود یرکون کشیده شده و پهنای میانگین آن ۱۵ کیلومتر است. در تپه‌های شنی این دشت، گل نرگس قیفی شنزار می‌روید که به سبب همانندی نام عبری‌اش با «گل سرخ شارون» اغلب با آن یکی دانسته می‌شود. | ## جمع‌بندی | امروزه دشت شارون به‌شدت بهره‌برداری کشاورزی می‌شود؛ به‌ویژه برای پرورش مرکبات و نیز آووکادو، پنبه، سبزیجات و انگور.