موضوع مقاله: ادبیات نپالی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ادبیات نپالی | مقدمه: ادبیات نپالی (به نپالی: ) به ادبیاتی اطلاق می‌شود که به زبان نپالی نوشته شده‌است. | ## بخش 1: ادبیات نپالی | زبان نپالی از سانسکریت تکامل یافته و تعیین دقیق پیشینهٔ ادبیات نپالی دشوار است، زیرا بیشتر دانشمندان نخستین به سانسکریت می‌نوشتند. همچون شعر هندی، در شعر نپالی نیز گرایش‌های گوناگونی مانند رمانتیسم، رئالیسم و تجربه‌گرایی دیده می‌شود. از نخستین نمونه‌های زبان نپالی، کتیبه‌های سنگی و لوح‌های مسی هستند؛ از جمله کتیبهٔ سنگی که به اواخر سدهٔ چهاردهم میلادی بازمی‌گردد. با این حال، شماری از آثار ادبی نپالی از پیش از دوران بانوبَکتا کشف شده‌اند؛ از جمله داستان‌های کوتاه، سروده‌ها و سفرنامه‌ها. کهن‌ترین اثر شناخته‌شده ترجمه‌ای از متن سانسکریتی به نام بَهَسوَتی است که در حدود سال ۱۴۰۰ میلادی ترجمه شده‌است. افزون بر این، متون دینی نیز به زبان نپالی نگاشته شدند؛ از جمله که نخست به زبان نِواری نوشته شده و سپس از راه ترجمهٔ نپالی گسترش یافت و بر پایهٔ داستان‌هایی از بود. بیشتر نوشته‌ها به سانسکریت بود و چون این زبان تنها در دسترس برهمنان طبقات بالا قرار داشت، مردم عادی نپالی معمولاً در ادبیات مشارکت نداشتند و به همین دلیل آثار ادبی اصیل نپالی از آن دوران اندک است. برخی پژوهشگران شاعری به نام سووَنَندَ داس را نخستین چهرهٔ ادبی در پیشینهٔ نپال نوین دانسته‌اند. | ## بخش 2: ادبیات نپالی | دوران بانوبَکتا نپالی‌زبانان را «آدیکَوی» (به نپالی: ، به‌معنای «نخستین شاعر») زبان نپالی می‌خوانند. او رامایانا را به شکل منظوم و با همان قالب وزنی دانشمندان سانسکریت بازنویسی کرد. بانوبَکتا افزون بر ترجمهٔ رامایانا، سروده‌های اصیلی با درونمایه‌های گوناگون نوشت؛ از ترویج اخلاق خانوادگی گرفته تا هجونامه‌هایی دربارهٔ دیوان‌سالاری و وضعیت نابسامان زندانیان. (۱۸۶۶–۱۸۹۶ میلادی) میراث بانوبَکتا را احیا کرد و دستاوردهای او را به مردم شناساند. نقش موتیرام در شناساندن بانوبَکتا چنان بنیادین بود که برخی مدعی شدند بانوبَکتا ساختهٔ ذهن موتیرام است. با این حال، حکومت رانا انتشار کامل رمان را محدود کرد و نسخهٔ کامل آن تا سال ۱۹۶۵ منتشر نشد. در آغاز سدهٔ بیستم میلادی، جنبش اصلاحات اجتماعی و مخالفت با حکومت مستبد رانا بر ادبیات نپالی نیز پیامد نهاد. در این دوره نشریه‌هایی چون مادَهوی، سوندَری، چَندرا، چَندریکا و شاردا آغاز به کار کردند و بستری برای بیان آزاد فراهم ساختند.उर्विजा, انتشارات اوربیجا، سیتامارهی، ژانویه ۱۹۹۵، ص ۵ دورهٔ ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۱ دورهٔ پیش از انقلاب دموکراتیک، با وجود نبود آزادی بیان، دورانی بسیار پربار برای نوشتن خلاقانه بود. | ## بخش 3: ادبیات نپالی | شعر نمایشنامه‌هایی چون اثر لکشمی پراساد دوکوتا داستان زندگی انسان‌ها را روایت می‌کند: مردی که همسر، مادر و خانه‌اش را برای کسب درآمد در تبت ترک می‌کند و فاجعه‌ای رقم می‌خورد. آثار بیشوشوار پراساد کویرالا روان‌شناسی را وارد ادبیات نپالی کرد؛ از جمله ، «دوشی چَشما» و . او به‌عنوان رمان‌نویسی توانمند در نپال شناخته می‌شود و ده رمان نوشت که از میان آن‌ها «سیریس کو پُهول» از محبوب‌ترین آثار بود. دوران پس از انقلاب ۱۹۹۱ نویسندگان نپالی‌زبانی که از انقلاب دموکراتیک ۱۹۹۱ تا امروز سهمی بزرگ در ادبیات نپالی داشته‌اند عبارت‌اند از: ، ، ، ، ، ، ، ، و . این نویسندگان در ژانرهای گوناگون فعالیت کرده و ادبیات معاصر نپالی را با سبک‌ها، درونمایه‌ها و دیدگاه‌های متنوع غنا بخشیده‌اند. آثارشان بازتاب‌دهندهٔ دگرگونی‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نپال در چند دهه اخیر است. ادبیات مهاجرت شیوه‌های نوینی از اندیشیدن را پدیدآورده و شاخه‌ای تازه در ادبیات نپالی ایجاد کرده‌است. | ## جمع‌بندی | با گسترش جامعهٔ نپالی مهاجر در جهان، تمرکز ادبی کاتماندو رو به تمرکززدایی نهاده‌است.