موضوع مقاله: سایه‌گویی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سایه‌گویی | مقدمه: سایه‌گویی گفتار یک روش آزمایشی در روان‌زبان‌شناسی است که در آن شرکت‌کنندگان گفتار شنیده‌شده را با اندکی تأخیر تکرار می‌کنند. | ## بخش 1: سایه‌گویی | فاصلهٔ زمانی میان شنیدن گفتار و پاسخ‌دادن، نشان‌دهندهٔ مدت زمانی است که مغز برای پردازش و تولید گفتار نیاز دارد. در این وظیفه، از شرکت‌کنندگان خواسته می‌شود گفتار را سایه‌گویی کنند؛ این کار باعث شکل‌گیری قصد بازتولید عبارت می‌شود، در حالی که نواحی حرکتی مغز به‌طور ناخودآگاه نحو و معناشناسی واژه‌ها را پردازش می‌کنند. واژه‌هایی که در جریان سایه‌گویی تکرار می‌شوند، معمولاً سبک و لحن گفتار اصلی را نیز تقلید می‌کنند. زمان واکنش میان درک گفتار و تولید آن در یک آزمون استاندارد حدود ۲۵۰ میلی‌ثانیه ثبت شده است. با این حال، در افرادی که نیم‌کرهٔ چپ مغز آن‌ها غالب است، این زمان تا ۱۵۰ میلی‌ثانیه کاهش یافته است. مطالعات تصویربرداری کارکردی نشان داده‌اند که سایه‌گویی گفتار از طریق مسیر پشتی انجام می‌شود. این مسیر بازنمایی‌های شنیداری و حرکتی گفتار را به هم متصل می‌کند و از قشر گیجگاهی فوقانی آغاز شده، به قشر آهیانه‌ای تحتانی گسترش می‌یابد و در قشرهای پیش‌پیشانی پشتی و تحتانی، به‌ویژه در ناحیه بروکا پایان می‌یابد. روش سایه‌گویی گفتار در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ به‌عنوان یک شیوهٔ پژوهشی توسط گروه لنینگراد به سرپرستی لودمیلا چیستوویچ و والری کوژونیکوف ابداع شد. این روش برای پژوهش در زمینهٔ لکنت زبان و توجه تقسیم‌شده به‌ویژه در ارتباط با حواس‌پرتی ناشی از شنیدن گفت‌وگو هنگام رانندگی نیز به کار رفته است. افزون بر این، سایه‌گویی گفتار کاربردهایی در یادگیری زبان، تفسیر، و خوانندگی نیز دارد. هنگامی که زبان برای شروع ادای واژه حرکت کرده و با کام مصنوعی تماس پیدا می‌کرد، اندازه‌گیری زمان واکنش آغاز می‌شد. نتیجهٔ آزمایش نشان داد که زمان واکنش برای همخوان‌ها همواره کوتاه‌تر از واکنش به واکه‌ها است. این یافته از این دیدگاه پشتیبانی می‌کرد که واج، و نه هجا، ابتدایی‌ترین واحد گفتاری است که توسط مغز ثبت می‌شود. واج کوچک‌ترین واحد قابل تمایز آواشناختی است، اما کوچک‌ترین واحدی که دارای معناست هجاهای همخوان–واکه هستند. لودمیلا چیستوویچ و والری کوژونیکوف بر فرایندهای ذهنی متمرکز شدند که کارکردهای ادراک و تولید گفتار را در ارتباط زبانی فعال می‌کنند. در زبان‌شناسی، ادراک گفتار معمولاً فرایندی خطی در نظر گرفته می‌شد که واژه‌های مشابه را با سرعت یکنواخت پردازش می‌کند؛ اما چیستوویچ و کوژونیکوف نشان دادند که ادراک گفتار ادغام پله‌ای هجاهاست که از آن با نام «پویایی‌های غیرخطی» یاد می‌شود. این مفهوم به تنوع آواها و هجاها در گفتار اشاره دارد که بدون آگاهی از تأخیر درک می‌شود و به‌علت ظرفیت محدود حافظهٔ کاری به‌سرعت فراموش می‌شود. در آزمایش‌ها، از سایه‌گویی برای سنجش زمان واکنش در تکرار هجاهای همخوان–واکه استفاده شد. همخوان‌های دندانی-لثوی هنگامی اندازه‌گیری می‌شدند که زبان با کام مصنوعی تماس پیدا می‌کرد و همخوان‌های لبی از طریق تماس قطعات فلزی در برخورد لب بالا و پایین ثبت می‌شدند. شرکت‌کننده در همان لحظه‌ای که گوینده ادای همخوان را به پایان می‌رساند، تقلید آن را آغاز می‌کرد. این پاسخ سریع و یکنواخت باعث شد تمرکز پژوهش‌ها به سمت «سایه‌گویی نزدیک» جلب شود. سایه‌گویی نزدیک حالتی است که در آن تکرار گفتار باید به‌صورت فوری و در سریع‌ترین زمانی که فرد قادر به انجام است، صورت گیرد. در این روش، شرکت‌کننده فرصت شنیدن کامل جمله یا درک معنای واژه‌ها تا پایان عبارت را ندارد. پژوهش‌ها نشان دادند که سایه‌گویی نزدیک می‌تواند با تأخیری در حدود ۲۵۰ میلی‌ثانیه انجام شود. همچنین در مغزهایی که نیم‌کرهٔ چپ غالب است، این زمان حداقل به حدود ۱۵۰ میلی‌ثانیه می‌رسد. نیم‌کرهٔ چپ مغز معمولاً با کارکردهای زبانی، پردازش اطلاعات و الگوهای تحلیلی اندیشه مرتبط است و همین امر موجب سهولت در انجام وظیفهٔ سایه‌گویی می‌شود. این واکنش سریع به این دلیل رخ می‌دهد که نواحی حرکتی مغز نشانه‌های مربوط به همخوان‌ها را از پیش ثبت کرده‌اند. هنگامی که واکه از طریق سامانهٔ شنیداری دریافت می‌شود، عمل تولید گفتار بر اساس همان پیش‌بینی تأیید می‌گردد. اگر پیش‌بینی واکه درست نباشد، کمی تأخیر در پاسخ رخ می‌دهد تا ناحیهٔ حرکتی واکهٔ جایگزین را پیکربندی کند. ادراک گفتار همچنین نیازمند اجزای فیزیکی سامانهٔ شنوایی است تا شباهت‌های آوایی را بازشناسی کند. در غشای پایه‌ای، انرژی منتقل می‌شود و بسامدهای ویژه دریافت شده و مژک‌های شنوایی را فعال می‌کنند. این مژک‌ها در صورتی که یک آوای کشیده برای حدود ۱۰۰ میلی‌ثانیه ادامه یابد، تحریک بیشتری پیدا می‌کنند. این مدت نشان می‌دهد که توانایی سایه‌گویی گفتار با جمله‌هایی با آهنگ میانه تقویت می‌شود. پاسخ سایه‌گویی می‌تواند با تحلیل اختلاف زمانی میان ادای واج‌ها در یک هجا، تأخیر را کاهش دهد. در جریان یک تکلیف سایه‌گویی، فرایند دریافت گفتار و پاسخ گفتاری به‌صورت جداگانه رخ نمی‌دهد بلکه هم‌پوشانی جزئی دارند. سامانهٔ شنوایی میان مرحلهٔ «ترجمه» برای دریافت واج‌ها و مرحلهٔ «گزینش» برای پیش‌بینی واج‌های بعدی جابه‌جا می‌شود تا پاسخی فوری ایجاد کند. | ## بخش 2: سایه‌گویی | این هم‌پوشانی بسته به ترکیب واکه‌ها و همخوان‌ها میان ۲۰ تا ۹۰ میلی‌ثانیه طول می‌کشد. مرحلهٔ ترجمه شامل رمزهای آوران است که سامانهٔ شنوایی و شبکه‌های عصبی را به‌کار می‌گیرند. مرحلهٔ گزینش شامل رمزهای وابران است که گروه‌های ماهیچه‌ای را برای پاسخ فعال می‌کنند. این دو دستگاه رمزگذاری از نظر کارکردی متفاوت‌اند اما با هم تعامل دارند و چرخه‌ای از بازخورد مثبت در کارکرد شنوایی ایجاد می‌کنند. این پیوند میان دریافت و پاسخ در سایه‌گویی گفتار می‌تواند با دستورالعمل‌هایی که به شرکت‌کنندگان داده می‌شود تقویت گردد. بررسی تفاوت‌های دستورالعمل‌ها نشان داده که در هر حالت، سامانه‌های حرکتی برای پاسخ بهینه آماده می‌شوند و زمان واکنش کاهش می‌یابد. این نقاط تعامل میان دستگاه‌های دریافت و تولید گفتار بدون آگاهی رخ می‌دهند و چرخهٔ بازخورد به‌صورت خطی تجربه می‌شود. هنگامی که از شرکت‌کنندگان خواسته می‌شود گفتار را سایه‌گویی کنند، واقعیت کارکردی شامل قصد بازتولید گفتار، شنیدن فعال و تولید آن است. این مهارت‌ها شامل بازشناسی همهٔ واج‌های یک زبان و ترکیب آن‌ها برای ساخت هجاهای رایج است. درک پایین از هنجارهای واج‌شناختی می‌تواند عملکرد در وظیفهٔ سایه‌گویی گفتار را تضعیف کند. مهارت بالای پردازش واجی زمان واکنش را کوتاه‌تر می‌کند و مهارت پایین‌تر با تردید و واکنش کندتر همراه است. نظریهٔ حرکتی درک گفتار سازوکارهای سایه‌گویی گفتار را می‌توان با نظریهٔ حرکتی درک گفتار نیز توضیح داد. این نظریه بیان می‌کند که واژه‌های سایه‌گویی‌شده از طریق تمرکز بر حرکات و اشاراتی که هنگام تلفظ ایجاد می‌شوند دریافت می‌گردند، نه از طریق توجه به ریتم یا ویژگی‌های صوتی. نظریهٔ رفتارگرایانه نیز تأکید می‌کند که دستگاه حرکتی در هر دو فرایند ادراک و تولید گفتار نقش اصلی دارد. تحلیل‌های شنیداری و دیداری نشان داده‌اند که دستگاه گفتاری در جریان سایه‌گویی، همخوان‌ها و واکه‌ها را به‌صورت هم‌زمان‌سازی (هم‌تلفظی) ترکیب می‌کند. این موضوع شواهدی به دست می‌دهد که گفتار انسان شکلی از رمزگذاری کارآمد برای ارتباط است، نه متکی بر معناشناسی و نحو پیچیده. همچنین تعامل میان رمزگذاری ادراک و تولید گفتار در این نظریه با کشف نورون‌های آینه‌ای پشتیبانی بیشتری یافته است. روش‌های آزمایشی لکنت روش سایه‌گویی گفتار بخشی از شیوه‌های پژوهشی برای بررسی سازوکار لکنت و شناسایی راهبردهای عملی برای بهبود آن است. در این فعالیت، افراد دچار لکنت واداشته می‌شوند که تکرار را از منبع درونی یا بیرونی سایه‌گویی کنند. این کار احتمال بروز لکنت را کاهش می‌دهد، زیرا انسداد ذهنی زبانی شکسته شده و گفتار روان‌تری جایگزین می‌شود. در این تمرین، نورون‌های آینه‌ای در لوب پیشانی فعال می‌شوند و پیوند میان ادراک و تولید گفتار را برقرار می‌کنند. پژوهش‌های سایه‌گویی دربارهٔ این حالت نشان داده‌اند که تأثیری در بهبود روانی گفتار ندارد. کشیده‌گویی در این نوع لکنت با کارکرد سامانهٔ شنوایی هماهنگی ندارد، زیرا سامانهٔ شنوایی در پردازش گفتار با آهنگ میانه کارآمدتر عمل می‌کند. شبه‌لکنت نوعی اختلال گفتاری داوطلبانه است که در آن ویژگی‌های اصلی لکنت شناسایی و به‌طور واقعی سایه‌گویی می‌شوند. این فعالیت در مطالعهٔ اختلالات روانی گفتار به کار می‌رود تا دانشجویان تجربه کنند که لکنت چگونه بر پیامدهای روانی و اجتماعی در ارتباط با غریبه‌ها اثر می‌گذارد. شرکت‌کنندگان این فعالیت احساساتی چون اضطراب، ناکامی و شرمساری گزارش کردند که با حالت‌های هیجانی گزارش‌شده در افراد دارای لکنت طبیعی همخوانی داشت. همچنین شرکت‌کنندگان انتظار پایین‌تری نسبت به افراد دارای لکنت در موقعیت‌های عمومی گزارش کردند. آزمون شنیداری دوگوشی روش سایه‌گویی گفتار در آزمون‌های شنیداری دوگوشی به کار می‌رود که نخستین‌بار در سال ۱۹۵۳ توسط ای. در این آزمون‌ها، به شرکت‌کنندگان دو پیام متفاوت ارائه می‌شود: یکی در گوش راست و دیگری در گوش چپ. از شرکت‌کنندگان خواسته می‌شود بر یکی از دو پیام تمرکز کنند و همان پیام انتخاب‌شده را با صدای بلند سایه‌گویی کنند. توانایی ادراکی شرکت‌کننده با بررسی میزان تمرکز بر پیام مورد نظر در حالی‌که پیام دیگر به‌عنوان عامل حواس‌پرتی عمل می‌کند سنجیده می‌شود.Goldstein, B. سپس محرک‌های گوناگون در گوش مقابل ارائه می‌شوند و پس از آن از شرکت‌کنندگان پرسیده می‌شود چه مقدار از این پیام‌ها را، با وجود دستور به نادیده‌گرفتنشان، به یاد دارند. سایه‌گویی گفتار در اینجا به‌عنوان روشی آزمایشی برای مطالعه و سنجش توجه تقسیم‌شده به کار رفته است. وظایف سایه‌گویی گفتار که در آن‌ها محرک شنیداریِ مکالمه‌ای با محرک دیداری در رانندگی ترکیب شده، توسط شرکت‌کنندگان به‌عنوان عامل حواس‌پرتی گزارش شده‌اند؛ زیرا تمرکز را از جاده و میدان دید پیرامونی منحرف می‌کنند. این پژوهش نتیجه گرفت که ترکیب محرک‌های شنیداری و دیداری تأثیر اندکی بر توانایی راننده در هدایت خودرو دارد، اما قضاوت فضایی و زمانی راننده را مختل می‌کند؛ اختلالی که خود راننده متوجه آن نمی‌شود. این امر شامل برآورد سرعت، فاصله از خودروهای موازی و واکنش تأخیری به ترمز ناگهانی خودروی جلویی است. | ## بخش 3: سایه‌گویی | روش سایه‌گویی گفتار همچنین برای بررسی این موضوع به کار رفته که آیا عمل تولید گفتار یا تمرکز بر معناشناسی گفتار موجب حواس‌پرتی راننده می‌شود. تکلیف سایه‌گویی ساده اثری بر توانایی رانندگی نداشت؛ اما ترکیب آن با فعالیتی تکمیلی وابسته به محتوای گفتار موجب اختلال در زمان واکنش شد. این تکلیف جانبی نیازمند توجه بالایی است و تمرکز را از وظیفهٔ اصلی رانندگی منحرف می‌کند. این اختلال خطرناک است زیرا واکنش سریع در رانندگی برای پاسخ به علائم و نشانه‌های عمومی ترافیکی و همچنین رویدادهای غیرمنتظره ضروری است. روش سایه‌گویی همچنین برای شبیه‌سازی میزان تمرکزی که در مکالمهٔ تلفنی هنگام رانندگی از دست می‌رود به کار رفته است؛ بسته به این‌که تلفن همراه در کجا قرار گرفته باشد. سایه‌گویی گفتار از منبع صوتی قرارگرفته در جلوی راننده موجب تأخیر کمتر در واکنش و دقت بیشتر در محتوای سایه‌گویی می‌شود، در مقایسه با زمانی که منبع صوتی در کنار راننده قرار دارد. این پژوهش نتیجه گرفت که تمرکز بر محرک دیداری، توجه سامانهٔ شنوایی را نیز به همان سمت می‌کشاند و در نتیجه صدای مکالمه‌ای که از تلفن همراه جلوی راننده پخش می‌شود، حواس‌پرتی کمتری ایجاد می‌کند نسبت به تلفنی که در کنار راننده قرار دارد؛ زیرا در راستای محرک دیداری اصلی یعنی جاده قرار گرفته است. کاربردها یادگیری زبان ابتدایی‌ترین شکل سایه‌گویی گفتار بدون نیاز به فرایندهای شناختی رخ می‌دهد. این موضوع در تقلید آوایی افراد دارای ناتوانی ذهنی مشاهده می‌شود؛ افرادی که بدون نیاز به دانش پیشین می‌توانند در تکلیف سایه‌گویی مشارکت کنند، اما معنای گفتار سایه‌گویی‌شده را درک نمی‌کنند. فرایندهای پیشرفته‌تر یادگیری زبان نیز ذاتی‌اند و می‌توانند به‌صورت خودجوش از طریق سایه‌گویی گفتار رشد کنند، زیرا آواها هم تکرار می‌شوند و هم به‌طور معنایی مرتبط می‌گردند. پژوهش‌هایی که به تقویت مهارت خواندن کودکان می‌پردازند از سایه‌گویی گفتار بهره گرفته‌اند و نشان داده‌اند که آهنگ آموزش شفاهی باید متناسب با توانایی خواندن کودک تنظیم شود. خوانندگان ضعیف‌تر در مقایسه با خوانندگان توانمند، زمان واکنش طولانی‌تری در فعالیت‌های سایه‌گویی دارند، به‌ویژه هنگامی که متن برای سطح سنی آن‌ها دشوارتر است یا جمله‌ها از نظر دستوری ناقص باشند. پژوهش‌های سایه‌گویی همچنین نشان داده‌اند که درک ضعیف از ساختار نحوی و دایرهٔ واژگان اندک از ویژگی‌های خوانندگان ضعیف است و می‌تواند هدفی برای کمک‌های آموزشی قرار گیرد. در یادگیری زبان خارجی، سایه‌گویی به‌عنوان روشی برای تمرین گفتار و کسب دانش به کار می‌رود. در یک محیط آموزشی، سایه‌گویی شامل تکالیفی با دشواری تدریجی در معناشناسی و تلفظ است که پاسخ‌های سایه‌گویی‌شده از نظر دقت ارزیابی می‌شوند. پیش‌تر ایجاد یک نظام نمره‌دهی استاندارد دشوار بود، زیرا زبان‌آموزان در مواجهه با تردید، برای هماهنگی با سرعت عبارات، واژه‌ها را جا می‌انداختند یا مبهم ادا می‌کردند. امروزه، روش‌های نمره‌دهی خودکار بر پایهٔ هم‌ترازی و خوشه‌بندی طراحی و به کار گرفته شده‌اند تا تجربهٔ یادگیری زبان از طریق سایه‌گویی بهبود یابد. یادگیری زبان از راه دور نیز می‌تواند بدون حضور یک گویندهٔ زنده و با استفاده از برنامه‌های تبدیل متن به گفتار و بر پایهٔ اصل سایه‌گویی صورت گیرد. نخستین سازندی که در حلزون گوش دریافت می‌شود مهم‌ترین نشانه است زیرا توجه به‌سوی آن جلب می‌گردد. ویژگی‌های سازند در گفتار مصنوعی هنوز با گفتار تولیدشده در دستگاه صوتی انسان تفاوت دارد. این اطلاعات دریافت‌شده بر تلفظ گفتاری که در فعالیت سایه‌گویی تولید می‌شود اثر می‌گذارند. برنامه‌های آموزشی زبان نیز بر بهبود دقت در تلفظ و زیروبمی متمرکز هستند، زیرا این ویژگی‌ها نیز در جریان سایه‌گویی بازتولید می‌شوند. تفسیر مترجمان نیز از روش سایه‌گویی گفتار استفاده می‌کنند، هرچند در شیوهٔ اجرا و نتیجهٔ مورد انتظار تغییراتی داده می‌شود. نخستین تفاوت این است که پاسخ سایه‌گویی در زبانی متفاوت از زبان اصلی عبارت بیان می‌شود. همچنین عبارت به‌صورت لفظ‌به‌لفظ ترجمه نمی‌گردد، زیرا زبان‌ها همیشه واژه‌های هم‌معنی و هم‌ارز ندارند. در تفسیر هم‌زمان، سایه‌گویی نزدیک بیشترین اهمیت را دارد، زیرا مترجم باید پاسخی معنایی دقیق در کنار آهنگی روان و شبیه گفت‌وگوی عادی تولید کند. با این حال، هرچند مترجم باید با آهنگ گفت‌وگو هماهنگ باشد، سرعت مکالمه نمی‌تواند بیش از حد بالا برود. بار ذهنی تنها اجازهٔ هم‌پوشانی نسبی میان دریافت، درک، ترجمه و تولید گفتار را می‌دهد و این فرایند تحت تأثیر بازده نزولی قرار دارد. مطالعات تصویربرداری توموگرافی با گسیل پوزیترون در جریان سایه‌گویی نشان داده‌اند که نواحی قشر گیجگاهی و بخش‌های حرکتی مغز بیشتر تحریک می‌شوند. این موضوع نشان می‌دهد که درگیرشدن با یک زبان غیرغالب به تلاش آگاهانهٔ بیشتری نیاز دارد. خوانندگی روش سایه‌گویی گفتار می‌تواند در قالب دیگری به نام «سایه‌گویی آوایی» به کار رود. این روش نیز شامل فرایند ادراک و تولید است، اما با توزیع انرژی وارونه؛ یعنی ورودی اندک و خروجی گسترده. در سایه‌گویی آوایی، صداهای خالص درک می‌شوند و تمرکز بر دست‌کاری دستگاه صوتی برای تولید پاسخ سایه‌گویی است. در مقایسه با افراد غیرخواننده، خوانندگان قادرند عبارت‌های سایه‌گویی‌شده‌ای تولید کنند که دقت بیشتری در دستیابی به بسامدهای هدف و جابه‌جایی سریع میان آن‌ها دارد. پژوهش‌ها این توانایی را ناشی از کنترل و آگاهی بیشتر بر پهنای چین‌های صوتی می‌دانند. | ## جمع‌بندی | انسداد چاکنایی از جمله فنونی است که خوانندگان در جریان سایه‌گویی برای تقویت تغییر بسامد به‌کار می‌گیرند.