موضوع مقاله: بودجه‌بندی مشارکتی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بودجه‌بندی مشارکتی | مقدمه: بودجه بندی مشارکتی به شهروندان یا ساکنان یک محله اجازه می دهد تا پروژه‌های عمومی را بشناسند، مورد بحث قرار داده و اولویت بندی کنند و همچنین به آنها قدرت تصمیم گیری واقعی را در مورد نحوه خرج کردن پول می‌دهد. | ## بخش 1: بودجه‌بندی مشارکتی | بودجه بندی مشارکتی یک ابزار سیاست گذاری نوآورانه است که به طور مستقیم اعضای جامعه را در تخصیص بودجه عمومی درگیر می‌کند. دولت‌های محلی از اعضای جامعه و ذینفعان مربوطه می‌خواهند که به آن‌ها کمک کنند تا مشخص شود که کدام یک از حوزه‌های اجتماعی، مشکلات یا فرصت‌های موجود در شهر باید سهمی از بودجه شهر را به خود اختصاص دهند، چه مقدار از بودجه باید به آن‌ موارد اختصاص داده شود و کدام یک از این موضوعات در اولویت بالاتری قرار می‌گیرند. با سازماندهی بودجه مشارکتی، شهرها می‌توانند مستقیما از هوش جمعی جوامع خود بهره ببرند و تخصیص پول عمومی را با نیازهای مهم و ضروری جامعه هماهنگ کنند. بودجه بندی مشارکتی می‌تواند ابزار قدرتمندی برای آموزش، مشارکت و توانمندسازی شهرها باشد. این جنس از مشارکت قدرت تصمیم‌گیری قابل توجه‌ای را به ساکنان و ذینفعان منتقل می‌کند و در نتیجه بسیاری از ظرفیت‌های مشارکت جامعه را به حداکثر می‌رساند. از ان جایی که در این برنامه ها بیشتر شهروندانی مشارکت میکنند که سطح درامد و تحصیلات رسمی پایین تری دارند، این امکان به آن ها داده میشود که محرومیت تاریخی خود را برای تاثیر در عملکرد دولت ها، جبران کنند. این حزب از پیش اعلام کرده بود که موفقیت در انتخابات به خودی خود یک هدف نیست، بلکه سکویی برای توسعه اشکال رادیکال و مشارکتی دموکراسی است. موفقیت اولیه‌ی بودجه‌بندی مشارکتی در پورتو آلگره باعث جذابیت این ایده برای دیگر شهرها شد. تا سال 2001 بیش از 100 شهر در برزیل بودجه‌بندی مشارکتی را اجرا کردند و در سال 2015 هزاران نوع از این ایده در قاره‌ی آمریکا، آفریقا، آسیا و اروپا اجرا می‌شد. | ## بخش 2: بودجه‌بندی مشارکتی | مراحل بودجه بندی مشارکتی آماده سازی: در ابتدا باید شرایط شهر، شهروندان و منافعشان شناسایی شود؛ برای این کار لیستی از سازمان های شهروندی، گروه های ساکن،گروه های دینی، نهادهای دولتی و بخش خصوصی تهیه می شود. فرآیند بودجه ریزی مشارکتی می تواند توسط دولت محلی و سازمان های اجتماعی شهر آغاز شود ولی صرف نظر از آغازگر فرآیند، بودجه ریزی مشارکتی مستلزم همکاری بین همه گروه هاست. در نظر گرفتن شفافیت، هدفمندی، حساسیت های جنسیتی، گنجایش اجتماعی و عدالت در بودجه ریزی در آغاز فرآیند مهم است. در این مرحله همه بخش ها باید با قوانین مشارکتی موافق باشند که در این زمینه سازمان های اجتماعی می توانند نقش تسهیلگر را ایفا کنند. بررسی و تصویب بودجه: این مرحله دربرگیرنده آموزش نظری، کارگاه های آموزشی و تعریف اصول بودجه ریزی مشارکتی در جهت بالا بردن آگاهی شهروندان یا نمایندگان آن ها نسبت به بودجه ریزی مشارکتی است. برای تحقق این امر، از جلسه‌های دموکراتیک نمایندگان محله‌ها در هر منطقه استفاده می شود. در این جلسه‌ها نماینده هر منطقه انتخاب می شود تا در سطوح بالاتر، یعنی در سطح شهرها، بودجه‌‌ریزی را انجام دهند. سازمان های اجتماعی محلی در این مرحله نقش مهمی را بازی می کنند، انجمن ها را سازماندهی می کنند و برگزاری جلسه ها را تسهیل می‌کنند. این سازمان ها اهمیت بودجه ریزی مشارکتی را از طریق مشاوره هایشان برای شهروندان بیشتر آشکار می کنند. | ## بخش 3: بودجه‌بندی مشارکتی | در این مرحله از گروه هایی استفاده می‌شود که نمایندگان محله ها یا بخش ها از مناطق مختلف شهر دیدن می کنند و وجود نابرابری ها و نیازهای مناطق را بیشتر درک می کنند. در ادامه نمایندگان هر منطقه نتایج ارزیابی نیازها را به اشتراک می گذارند و نظرات خود را بیان می کنند. در آخرین گام نظرها جمع بندی می شود و بودجه پیشنهادی در صورت صلاحیت تصویب می شود. اجرا: در این مرحله بودجه های اختصاص یافته به طرح های مختلف به کارگرفته یا به عبارت دیگر اجرایی می شوند. بودجه بندی مشارکتی در ایران در نظام حقوقی شهرداری های ایران، بودجه ریزی مشارکتی به نحوی که مردم نقش مستقیم تری در تهیه و تنظیم بودجه و ارائه خواسته های خود داشته باشند لحاظ نشده است. قانون شهرداری های ایران مصوب 1334 در جایگاه قانون مبنا برای شهرداری ها، نظام بودجه ریزی شهرداری را به تفصیل مورد بحث قرار نداده و در این خصوص به کلیات بسنده نموده تا بدان جا که از مجموع 113 ماده تنها در دو ماده به مبحث بودجه ریزی شهرداری پرداخته است. اگرچه با توجه به آیین نامه مالی شهرداری که در قسمت هشتم خود با عنوان (امور مالی) به بودجه ریزی شهرداری پرداخته، شاید بتوان نقصان قانون شهرداری را مورد اغماض قرار داد(عامری و همکاران، 1398) بررسی تجربه موفق شهرهای جهان در پیاده سازی و عملیاتی کردن مدیریت مشارکتی در شهرها نشان دهنده تاثیر گذاری حداکثری اتاق های مشورتی محلی است که توانسته اند بخشی از جذاب ترین و خلاقانه ترین ایده ها را برای ارتقای کیفیت زندگی شهری در یک محله ارائه دهند؛ ایده هایی که بعدها و پس از اجرای موفق در سطوح کلان تر و در سایر محله ها به کار گرفته شده است. اگر ما در ایران به دنبال تقویت مشارکت واقعی مردم در امور شهری باشیم باید در سطوح محلی فرصتی برای مشورت همه جانبه به گونه ای محقق شود که نظرها و دیدگاه های شهروندان در اجرای طرح و برنامه ها نه تنها شنیده، بلکه به کار گرفته شود. | ## جمع‌بندی | بدین منظور، تقویت نهادهای محلی چون شوراها و شورایاری ها و پیش بینی ساز و کارهای قانونی لازم در راستای تعیین الزام برای بودجه ریزی مشارکتی باید در رأس اصلاحات قانونی قرار گیرد.