موضوع مقاله: جغرافیای اوکراین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای اوکراین | مقدمه: این کشور از شرق با روسیه؛ در شمال با بلاروس؛ از غرب با لهستان، اسلوواکی و مجارستان؛ از جنوب غربی با رومانی و مولداوی هم‌مرز است و در جنوب آن دریای سیاه و دریای آزوف قرار دارد و پایتخت آن شهر کی‌یف و زبان رسمی آن زبان اوکراینی می‌باشد. | ## بخش 1: جغرافیای اوکراین | اوکراین با ۶۰۳٫۵۵۰ کیلومتر مربع مساحت و ۲٬۷۸۲ کیلومتر خط ساحلی چهل و چهارمین کشور بزرگ جهان و پس از روسیه دومین کشور وسیع در اروپا است. اوکراین کشوری پهناور در اروپای خاوری است که بیشتر سرزمین آن را جلگه‌های وسیع، دشت‌های حاصلخیز و رودهای بزرگ شکل می‌دهد. این کشور از شمال در کنار جنگل‌های معتدل قرار دارد، در مرکز به ناحیهٔ دشت‌های سیاه‌خاک می‌رسد که از حاصلخیزترین خاک‌های جهان‌اند، و در جنوب به کرانه‌های دریای سیاه و دریای آزوف ختم می‌شود. رود دنیپر، که از مهم‌ترین رودهای اروپا است، کشور را به دو نیمهٔ شرقی و غربی تقسیم می‌کند و بسیاری از شهرهای بزرگ اوکراین در امتداد آن شکل گرفته‌اند. بیش از نیمی از خاک اوکراین را «چرنوزم» یا همان خاک سیاه تشکیل می‌دهد که به دلیل مواد آلی فراوان، در جهان کم‌نظیر است و دلیل اصلی لقب «سبد نان اروپا» برای این کشور به‌شمار می‌رود. اوکراین دارای آب و هوای معتدل قاره‌ای است، هرچند در سواحل جنوبی کریمه شرایط آب و هوایی مدیترانه‌ای وجود دارد. بارش باران در نقاط مختلف اوکراین متفاوت است، بطوری که بیشترین میزان بارش در شمال و غرب این کشور صورت می‌گیرد و کمترین میزان بارش در شرق و جنوب شرقی است، به‌طور مثال بارش سالیانه در منطقه غربی حدود ۱٬۲۰۰ میلی‌متر است، در حالی که بارش سالانه در کریمه ۴۰۰ میلی‌متر می‌باشد.دانشنامه بریتانیکا، آب و هوای اوکراین شهرها کی‌یف بزرگ‌ترین شهر اوکراین و پایتخت کشور است؛ شهری با حدود سه میلیون نفر جمعیت که بر کرانه‌های رود دنیپر قرار دارد. خارکیف، دومین شهر پرجمعیت کشور با حدود یک‌ونیم میلیون نفر، در شمال‌شرق اوکراین قرار گرفته است. خارکیف یکی از مهم‌ترین مراکز صنعتی، هوافضا و دفاعی اوکراین به‌شمار می‌رود و دانشگاه ملی خارکیف از قدیمی‌ترین مراکز آموزش عالی منطقه است.Ibid. اودسا در جنوب و بر کرانهٔ دریای سیاه واقع شده و نزدیک به یک میلیون نفر جمعیت دارد. اودسا به‌دلیل بندر بزرگ، معماری اروپایی و نقش تاریخی‌اش در تجارت دریایی مدیترانه و دریای سیاه اهمیت فراوان دارد. دنیپرو، شهری با حدود یک میلیون نفر جمعیت در مرکز کشور است و در امتداد رود دنیپر قرار دارد. دونتسک، یکی از بزرگ‌ترین شهرهای شرق اوکراین، پیش از جنگ نزدیک به یک میلیون نفر جمعیت داشت. زاپوریژیا، در جنوب‌شرق و بر رود دنیپر، حدود ۷۵۰ هزار نفر جمعیت دارد و به‌دلیل نیروگاه بزرگ برق‌آبی دنیپر و جایگاه تاریخی‌اش در فرهنگ قزاق‌های زاپوروژی اهمیت دارد. نیکولایف، شهری با حدود ۴۷۰ هزار نفر در جنوب کشور، یکی از مراکز اصلی صنعت کشتی‌سازی اوکراین است و به‌دلیل جایگاهش در مسیر رود بوگ جنوبی و نزدیکی به دریای سیاه، اهمیت راهبردی دارد. ماریوپول پیش از جنگ جمعیتی نزدیک به ۴۵۰ هزار نفر داشت و یکی از مهم‌ترین بنادر دریای آزوف بود. نواحی مختلف آن دارای ویژگی‌های جغرافیایی متنوعی است که از اراضی مرتفع تا زمین‌های پست را شامل می‌شود، و همچنین دارای تنوع اقلیمی و گوناگونی گسترده‌ای در آب‌نگاری است. | ## بخش 2: جغرافیای اوکراین | اوکراین دارای یک منطقه انحصاری اقتصادی به وسعت ۱۴۷۳۱۸ کیلومتر مربع در دریای سیاه است. این کشور از زمین‌های مسطح و دشت‌های حاصلخیز (یا استپ) تشکیل شده است که از میان آن‌ها رودخانه‌هایی چون دنیپر، سورسکی دونتس، دنیستر و بوگ جنوبی می‌گذرند و به دریای سیاه و دریای کوچک آزوف منتهی می‌شوند. تنها کوه‌های این کشور بخشی از رشته کوه‌های کارپات می‌باشد که بلندترین نقطه آن در اوکراین، کوه هورلا است که ۲٬۰۶۱ متر ارتفاع دارد و در شبه جزیره کریمه نیز رشته کوه‌های کریمه تا ساحل جنوبی کریمه امتداد دارد.دانشنامه بریتانیکا، اوکراین چشم‌انداز اوکراین عمدتاً از استپهای حاصلخیز و فلات‌ها تشکیل شده است که توسط رودخانه‌هایی مانند رود دنیپر، رود دونتس، دنیستر و بوگ جنوبی که به سمت جنوب و به دریای سیاه و دریای کوچک‌تر دریای آزوف جریان دارند، قطع می‌شود. تنها کوهستان‌های این کشور، کوه‌های کارپات در غرب هستند که بلندترین قله آن هوورلا با ارتفاع ۲۰۶۱ متر است، و همچنین کوه‌های کریمه در منتهی‌الیه جنوب در امتداد ساحل. اوکراین همچنین دارای تعدادی مناطق مرتفع مانند بلندی‌های وولین-پودولیا (در غرب) و بلندی‌های دنیپر (در ساحل راست دنیپر) است. در شرق، کوهپایه‌های جنوب غربی بلندی‌های روسیه مرکزی قرار دارند که مرز با روسیه از روی آن می‌گذرد. با وجود این، کشور با تعدادی از مسائل زیست‌محیطی عمده مانند تأمین ناکافی آب آشامیدنی، آلودگی هوا و آلودگی آب، جنگل‌زدایی و آلودگی رادیواکتیو در شمال شرقی ناشی از فاجعه چرنوبیل روبرو است. مرز با روسیه، که بخشی از آن از دریای آزوف می‌گذرد، طولانی‌ترین مرز این کشور است. کمربند سبز روشن که ساحل جنوبی دریای سیاه را احاطه کرده و به سمت غرب امتداد می‌یابد، نشان‌دهنده منطقه‌ای از جنب‌مدارگان است. بیشتر قلمرو این کشور در دشت اروپا قرار دارد، در حالی که بخش‌هایی از مناطق غربی و جنوبی در سامانه کوهستانی آلپ واقع شده‌اند. به‌طور کلی اوکراین شامل دو زیست‌بوم متفاوت است: جنگل پهن‌برگ و مخلوط معتدله به سمت مرکز قاره، و استپ به سمت کرانه‌های دریای سیاه. استان‌های طبیعی اصلی شامل دشت پولسین، پست‌بوم دنیپر، فلات وولین-پودولیا، پست‌بوم دریای سیاه-آزوف، فلات دونتس-آزوف، بلندی‌های روسیه مرکزی، کوه‌های کارپات و حوضه پانونی هستند. مناطق غربی دارای بخشی آلپ‌مانند از کوه‌های کارپات، یعنی کارپات شرقی هستند که در سراسر لهستان، اوکراین و رومانی کشیده شده است. بلندترین قله هوورلا است که با ارتفاع ۲۰۶۱ متر بالاتر از سطح دریای آزاد، بلندترین نقطه کشور محسوب می‌شود. منطقه غربی دارای کوه‌های کارپات است و برخی کوه‌های فرسایش‌یافته از پشته دونتس در شرق در نزدیکی دریای آزوف قرار دارند. بخش اعظم مساحت اوکراین را منطقه استپ-مانند درست در شمال دریای سیاه تشکیل می‌دهد. از نظر کاربری زمین، ۵۸٪ از اوکراین زمین قابل کشت در نظر گرفته می‌شود؛ ۲٪ برای محصولات دائمی، ۱۳٪ برای مراتع دائمی، ۱۸٪ جنگل و بیشه، و ۹٪ سایر موارد است. | ## بخش 3: جغرافیای اوکراین | تقسیمات فیزیوگرافیک اوکراین بیشتر اوکراین از دشت‌های هموار با ارتفاع متوسط ۱۷۵ متر بالاتر از سطح دریای آزاد تشکیل شده است. دشت‌ها دارای بلندی‌ها و پست‌بوم‌های متعددی هستند که ناشی از پایه متبلور و ناهموار کراتون اروپای شرقی است. دشت‌ها ارتفاعاتی کمتر از ۰ تا ۶۰۰ متر در نظر گرفته می‌شوند که در میان آن‌ها زمین‌های پست (دشت‌ها) و بلندی‌ها (فلات‌ها، پشته‌ها، خط‌الرأس‌ها) شناسایی می‌شوند. این خاک‌ها ممکن است به سه گروه گسترده تقسیم شوند: در شمال، کمربندی از چرنوزم‌های عمیق، با ضخامت حدود ۱٫۵ متر و غنی از هوموس در جنوب و شرقِ مورد قبلی، منطقه‌ای از چرنوزم‌های چمنزار یا معمولی، که به همان اندازه غنی از هوموس هستند اما ضخامت آن‌ها تنها حدود ۹۰ سانتی‌متر است جنوبی‌ترین کمربند، که حتی نازک‌تر است و هوموس کمتری دارد در میان بلندی‌های مختلف و در امتداد محیط‌های شمالی و غربیِ چرنوزم‌های عمیق، ترکیبی از خاک‌های جنگلی خاکستری و خاک‌های سیاه پودزولی پراکنده شده‌اند که با هم بخش زیادی از مساحت باقی‌مانده اوکراین را اشغال می‌کنند. با این حال، کشت فشرده آن‌ها، به ویژه در دامنه‌های شیب‌دار، منجر به فرسایش گسترده خاک و ایجاد خندق شده است. هفت رودخانه اصلی در اوکراین وجود دارد: دسنا، دنیپر، دنیستر، دانوب، پریپیات، دونتس و بوگ جنوبی. اوکراین کاملاً در عرض‌های جغرافیایی میانی قرار دارد و به‌طور کلی دارای اقلیم قاره‌ای است، به جز سواحل جنوبی آن که دارای اقلیم نیمه‌خشک و اقلیم جنب‌حاره‌ای مرطوب هستند. میانگین دمای سالانه از ۵٫۵ تا ۷ درجه سانتی‌گراد در شمال، تا ۱۱ تا ۱۳ درجه سانتی‌گراد در جنوب متغیر است. بارش به‌طور نامتناسبی توزیع شده است؛ در غرب و شمال بیشترین و در شرق و جنوب شرقی کمترین میزان را دارد. غرب اوکراین، به ویژه در کوه‌های کارپات، سالانه حدود ۱۲۰۰ میلی‌متر بارش دریافت می‌کند، در حالی که کریمه و مناطق ساحلی دریای سیاه حدود ۴۰۰ میلی‌متر بارش دارند. انتظار می‌رود دسترسی به آب از حوضه‌های آبریز رودخانه‌های اصلی، به ویژه در تابستان کاهش یابد. تأثیرات منفی تغییر اقلیم بر کشاورزی بیشتر در جنوب کشور احساس می‌شود که دارای آب‌وهوای استپ است. گروه بانک جهانی اعلام کرده است که اوکراین به شدت در برابر تغییر اقلیم آسیب‌پذیر است. آلودگی هوا و آب، و همچنین جنگل‌زدایی و آلودگی رادیواکتیو در شمال شرقی ناشی از فاجعه چرنوبیل در نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل بر کشور تأثیر می‌گذارد. تقسیمات کشوری کشور اوکراین به ۲۴ اوبلاست (استان) و استان‌های اوکراین به نوبه خود به ۴۹۰ رایون (بخش) تقسیم شده‌اند. اوکراین دارای یک منطقه خودمختار به نام کریمه می‌باشد و شهر سواستوپول به لحاظ موقعیت نظامی خاص از وضعیت قانونی ویژه‌ای برخوردار است. | ## جمع‌بندی | روز جمعه، ۱ فروردین ۱۳۹۳ (۲۱ مارس ۲۰۱۴)، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور وقت روسیه، مصوبهٔ پارلمان روسیه در مورد الحاق شبه جزیرهٔ کریمه به خاک این کشور را امضا کرد و به این ترتیب، این مصوبه از نظر قوانین روسیه رسمیت یافت.