موضوع مقاله: میرزا صادق آقا تبریزی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # میرزا صادق آقا تبریزی | مقدمه: میرزا صادق آقا تبریزی (۱۲۷۴–۱۳۵۱ق/۱۲۳۷–۱۳۱۱ش)، فقیه امامی، اصولی و ادیبِ مبارز آذربایجان در قرن چهاردهم بود. | ## بخش 1: میرزا صادق آقا تبریزی | پس از حدود ۲۴ سال اقامت در نجف، به زادگاهش بازگشت و مرجعیت آذربایجان را بر عهده گرفت. وی از مخالفان مشروطه و پیامدهای آن بود و در ۱۲۹۲ش همراه با علما طهران به محمدعلی شاه تلگراف فرستاد و خواستار لغو مشروطیت شد. تبریزی در دوره رضا شاه به همدان یا سنندج تبعید شد و پس از آزادی به قم رفت و در همان‌جا اقامت گزید. در ۱۳۱۱ش /۱۳۵۱ق درگذشت، در حرم معصومه به خاک سپرده شد و در شهرهای گوناگون به ویژه در آذربایجان و نجف از وی تجلیل شد.تبریزی خیابانی، ص ۱۵۴–۱۵۵؛ امین، ج۷، ص۳۶۶–۳۶۷. وی در زادگاهش به فراگیری مقدمات فقه و اصول پرداخت، سپس برای ادامه تحصیل همراه برادر خود، حاج میرزا محسن، به نجف رفت. از فرزندان تبریزی، میرزا جواد و میرزا رضا از اهل علم به شمار می‌آیند و آثاری نیز دارند.امینی، ج۱، ص۲۹۵؛ آقابزرگ طهرانی، طبقات، جزء۱، قسم۲، ص۸۷۴؛ باقری بیدهندی، ص۱۴۷. اساتید و شاگردان او در نجف نزد استادانی چون فاضل ایروانی، محمدحسن مامقانی و محمدفاضل شربیانی به تحصیل پرداخت. معروفترین استادش شیخ هادی تهرانی بود که تبریزی در نظریات اصولی خاص خود، از او پیروی می‌کرد. وی در کربلا در مجلس درس ملاحسین اردکانی حاضر می‌شد.آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، جزء۱، قسم۲، ص۸۷۳–۸۷۴حرزالدین، ج۱، ص۳۷۵؛ ثقةالاسلام تبریزی، ج۳، ص۱۰؛ تبریزی خیابانی، ص۱۵۳. وی بعد از فراگیری علوم گوناگون، در فقه و اصول به درجه اجتهاد رسید و حلقه درسی تشکیل داد. در درس وی شاگردان بسیاری حاضر می‌شدند.تبریزی خیابانی، ص ۱۵۴ از جمله شاگردان وی محمدعلی مدرّس (مؤلف ریحانة الادب) و میرزا قاسم گَرگَری بودند.کارنگ، ج۱، ص۳۴۰، پانویس؛ تبریزی خیابانی، ص۱۵۴؛ امین، ج۷، ص۳۶۶؛ مدرس تبریزی، ج۵، ص۲۶۹. مرجعیت آذربایجان تبریزی، پس از حدود ۲۴ سال اقامت در نجف، به زادگاهش بازگشت و مرجعیت آذربایجان را بر عهده گرفت.تبریزی خیابانی، ص۱۵۳–۱۵۴؛ امین، ج۷، ص۳۶۶. | ## بخش 2: میرزا صادق آقا تبریزی | در جریان مهاجرت ارمنیان به تبریز در وضعی رقت بار (زمستان ۱۲۹۹ ش)، تبریزی با موعظه و یادآوری وظایف مسلمانان سبب شد تا مردم تبریز ضمن استقبال گرم از مهاجران، مبلغ بسیاری نیز به ایشان کمک کنند.هدایت، ص۳۲۲؛ و ر.ک. وی از مخالفان مشروطه و پیامدهای آن بود و در ۱۲۹۲ش با برخی علما به محمدعلی شاه تلگراف فرستاد و خواستار لغو مشروطیت شد.کسروی، تاریخ هیجده سالة آذربایجان، ص۵۷۶؛ ویجویه، ص۲۱. در جریان مهاجرت علما به قم در ۱۳۰۶ ش / ۱۳۴۶، و در اعتراض به قانون نظام وظیفه، وی در نامه‌ای حمایت خود را از رهبر این حرکت، آقا نورالله اصفهانی، اعلام کرد و عازم قم شد؛ اما هنگامی که به آنجا رسید، اصفهانی از دنیا رفته بود.مکی، ج۴، ص۴۱۶، ۴۲۰. در ادامه مخالفت با قانون نظام وظیفه، مردم تبریز در ۱۳۰۷ش /۱۳۴۷، قیام کردند که تا اوایل ۱۳۰۸ ش ادامه یافت و تبریزی به همراهی دیگر علما رهبری مردم را بر عهده گرفت. جوانان ایرانی میگویند اگر قیام وی به نتیجه می رسید لازم نبود آنها بروند سربازی یا بروند بدنبال معافیت که خیلی خوب بود ؛ حکومت، او را دستگیر و به همدان (یا سنندج) تبعید کرد، اما پس از چند روز رضاشاه ناگزیر دستور آزادی وی را صادر کرد.سید علوی، ص۷۷؛ باقری بیدهندی، ص۱۴۸؛ بصیرت منش، ص۳۹۶، ۳۹۸؛ و ر.ک. تالیفات برخی از آثار تبریزی که بیشتر در فقه و اصول است عبارتند از: المقالات الغریة در اصول فقه که آقابزرگ طهرانیآقابزرگ طهرانی، طبقات، جزء۱، قسم۲، ص۸۷۴. رسالة فی المشتقات (چاپ سنگی، تبریز ۱۳۱۹) رسالة فی شرائط العوضین رسالة فی الربا شرح تبصرة المتعلّمینِ علامه حلّی الفوائد، شرح یازده قاعده از مشکلات مسائل فقه و اصول (چاپ سنگی، تبریز ۱۳۵۱) و رساله عملیه به زبان فارسی (۱۳۲۳، ۱۳۴۵).آقابزرگ طهرانی، الذریعه، ج۱۰، ص۶۶–۶۷، ج۱۳، ص۴۵، ۱۳۵، ج۱۶، ص۳۲۰، ج۲۱، ص۴۱، ۳۹۲؛ تبریزی خیابانی، ص۱۵۷؛ مشار، ستون ۴۳۴، ۸۸۵؛ ثقةالاسلام تبریزی، ج۳، ص۹، پانویس ۱؛ باقری بیدهندی، ص۱۴۴–۱۴۵. این کتاب در شش فصل به شرح ذیل نوشته شده است: فصل اول: سرگذشت میرزا صادق آقا تبریزی از خاندان و پدر و تولد تا ارتحال فصل دوم: استادان، شاگردان، معاصران، اجازات فصل سوم: آثار فقهی، اصولی، کلامی، ادبی و شعرهای عربی و فارسی فصل چهارم: آثار سیاسی شامل رساله‌های مشروطیت فصل پنجم: تحولات سیاسی ـ اجتماعی فصل ششم: فعالیت‌های سیاسی ـ اجتماعی خاتمه شامل مروری بر کتاب بلوای تبریز، و خلاصه سرگذشت. این کتاب را مؤسسه کتاب‌شناسی شیعه در قم در سال ۱۳۹۰ ه‍.ش در ۶۳۲ صفحه منتشر کرده و مصور می‌باشد. پیروان امروزین میرزا صادق مجتهد تبریزی از اواخر دهه شصت شمسی، یک مجموعه مسکونی به نام ایستا (طالقان) در شرق شهر طالقان شکل گرفته که مربوط است به پیروان تجددگریز میرزا صادق مجتهد تبریزی (متوفای ۱۳۱۱ خورشیدی) که از امکانات نوین و جدید استفاده نمی‌کنند. آنها همچنان بر تقلید از میرزا صادق تبریزی باقی مانده‌اند و به سبک زندگی یک قرن پیش ایرانیان زندگی می‌کنند. کتاب «روستای ایستا: پژوهشی دربارهٔ اهل توقف در طالقان» نوشته حسین عسکری، نخستین پژوهش دربارهٔ این طایفه تجددگریز است که با الهام از آرای فقهی میرزا صادق مجتهد تبریزی، روستایی سنّتی و ایستا در طالقان سامان داده‌اند. | ## بخش 3: میرزا صادق آقا تبریزی | همچنین شناسنامه ندارند و از امکانات رفاهی جدید مانند آب لوله کشی، گاز، برق، تلفن، مطبوعات، رادیو و تلویزیون، بهداشت و درمان، آموزش و پرورش و یارانه استفاده نمی‌کنند. میرزا صادق مجتهد تبریزی از آن فقیهانی است که در هر دو حیطه نظر و عمل بر طرد مطلق اندیشه تجدد و دستاوردهایش فراوان تأکید می‌کرد و تا پایان عمر بر عدم جواز استفاده از ابزار فناوری و امور جدید و نوین فتوا می‌داد و از مخالفان سرسخت مشروطیت بود.حسین عسکری، روستای ایستا: پژوهشی دربارهٔ اهل توقف در طالقان، تهران: نشر محبی، ۱۳۸۹، ص۵۹. محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعة، جزء۱: نقباءالبشر فی القرن الرابع عشر، مشهد ۱۴۰۴ق. محمدهادی امینی، معجم رجال الفکر و الادب فی النجف خلال الف عام، نجف، ۱۴۱۳ق/۱۹۹۲م. ناصر باقری بیدهندی، «نجوم امت: مرحوم آیت‌الله العظمی آقامیرزا صادق آقا مجتهد تبریزی»، نور علم، دورة۳، ش ۵ (دی ۱۳۶۷). حمید بصیرت منش، علما و رژیم رضاشاه: نظری بر عملکرد سیاسی ـ فرهنگی روحانیون در سالهای ۱۳۰۵–۱۳۲۰ش، (تهران)، ۱۳۷۶ش. حسین عسکری، روستای ایستا: پژوهشی دربارهٔ اهل توقف در طالقان، تهران: نشر محبی، ۱۳۸۹. روح اللّه خمینی، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، صحیفة نور، تهران، ۱۳۶۱ش. ابراهیم سید علوی، «بیان صادق: شرح حال، آثار، افکار و مبارزات آیت‌الله آقامیرزا صادق»، کیهان اندیشه، ش ۱۶ (بهمن ـ اسفند ۱۳۶۶). عبدالعلی کارنگ، آثار و ابنیة تاریخی شهرستان تبریز، در آثار باستانی آذربایجان، ج۱، تهران: انجمن آثار ملی، ۱۳۵۱ش. | ## جمع‌بندی | محمدباقر ویجویه، تاریخ انقلاب آذربایجان و بلوای تبریز، چاپ علی کاتبی، تهران، ۱۳۵۵ش.