موضوع مقاله: حشمت‌الله دولتشاهی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حشمت‌الله دولتشاهی | مقدمه: حشمت‌الله دولتشاهی ملقب به حشمت‌السلطان (۱۲۸۳ در کرمانشاه - ۱۳۵۹ ) نویسنده، فیلسوف متأله و پژوهشگر دینی اهل ایران بود. | ## بخش 1: حشمت‌الله دولتشاهی | دولتشاهی از نخستین نواندیشان دینی در ایران بود و نظریه‌پرداز مکتب وحدت نوین جهانی به شمار می‌آمد. دولتشاهی در آثارش نگرشی نوین به دین، علم و متافیزیک عرضه کرد و کوشید تا میان دین و علم مدرن پیوند نوینی برقرار کند.کانون‌های فرهنگی مبارزه با بهائیت از ردیه‌نویسی تا مناظره، نوشتۀ فتاح غلامی، نوشته‌شده در روزنامۀ جام جم، چهارشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۳، شماره ۴۱۱۸؛ بازدید در ۲۸ بهمن ۱۳۹۸. زندگی حشمت‌الله دولتشاهی در سال ۱۲۸۳ در کرمانشاه در خانواده‌ای از خاندان دولتشاهی قاجار به دنیا آمد. او در تأسیس «انجمن تبلیغات اسلامی نور دانش» مشارکت داشت که بعداً به «وحدت نوین اسلامی» و سپس «مکتب وحدت نوین جهانی» تغییر نام داد.سلطانی، ۱۳۸۱، ص ۴۳. حشمت‌الله دولتشاهی نظریه‌پرداز اصلی و نویسندهٔ مهم‌ترین کتاب‌های «مکتب وحدت نوین جهانی» و به همین دلیل از او با نام «رهنمون» یاد می‌شود.وحدت نوین جهانی: تاریخچۀ مکتب وحدت نوین جهانی؛ بازدید در ۲۸ بهمن ۱۳۹۸. دولتشاهی به همراه عطاالله شهاب‌پور و علی‌اشرف کشاورز اعضای بنیان‌گذار این انجمن‌ها به شمار می‌آیند.کانون‌های فرهنگی مبارزه با بهائیت از ردیه‌نویسی تا مناظره، نوشتۀ فتاح غلامی، نوشته‌شده در روزنامۀ جام جم، چهارشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۳، شماره ۴۱۱۸؛ بازدید در ۲۸ بهمن ۱۳۹۸. او از سال ۱۳۵۲ کلاس‌های «مکتب روحی و تطهیر اخلاقی» را در مرکز تبلیغ و انجلای این انجمن در مکان تالار دیدار وحدتیان در میدان هفت حوض نارمک برگزار می‌کرد.وحدت نوین جهانی: تاریخچۀ مکتب وحدت نوین جهانی؛ بازدید در ۲۸ بهمن ۱۳۹۸. وحدت در عالم لایتناهی در کرهٔ زمین در موجودات چارهٔ اساسی مشکلات جهان و راه خوشبختی بشر، تهران: وحدت نوین جهانی، ۱۳۴۶؛ ۱۰۰ ص. دول‍ت‍ش‍اه‍ی، ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه، ح‍ک‍م‍ت ن‍وی‍ن: از ت‍راوش‍ات ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه دول‍ت‍ش‍اه‍ی (ح‍ش‍م‍ت‌ال‍س‍ل‍طان)، جلد اول: مکانیسم آفرینش، ت‍ه‍ران: وحدت نوین. دول‍ت‍ش‍اه‍ی، ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه، ح‍ک‍م‍ت ن‍وی‍ن: از ت‍راوش‍ات ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه دول‍ت‍ش‍اه‍ی (ح‍ش‍م‍ت‌ال‍س‍ل‍طان)، جلد دوم: دینامیسم آفرینش، ت‍ه‍ران: وحدت نوین. دول‍ت‍ش‍اه‍ی، ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه، گ‍ل‌ه‍ای راه‍ن‍م‍ائ‍ی: از ت‍راوش‍ات ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه دول‍ت‍ش‍اه‍ی (ح‍ش‍م‍ت ال‍س‍ل‍طان)، ح‍ک‍م‍ت ن‍وی‍ن ب‍خ‍ش س‍وم، ت‍ه‍ران، بی‌تا؛ چاپ جدید: سفیر اردهال، ۱۳۹۵. دول‍ت‍ش‍اه‍ی، ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه، زن‍ج‍ی‍ر س‍رن‍وش‍ت، تهران: سفیر اردهال، ۱۳۹۴؛ ۳۷۷ ص. | ## بخش 2: حشمت‌الله دولتشاهی | مقالات دول‍ت‍ش‍اه‍ی، ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه، خوشبختی چیست و خوشبخت کیست؟، در معارف جعفری ۱۳۴۶، شماره ۸. دول‍ت‍ش‍اه‍ی، ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه، هرچه واقع شود مصلحت است، در مجلهٔ جهان دانش، شماره ۱، فروردین ۱۳۳۹. دول‍ت‍ش‍اه‍ی، ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه، عبرت از تحولات نوروزی در مجلهٔ معارف جعفری، دی ماه ۱۳۴۳. ترجمه رس‍ال‍هٔ ب‍ی‍طاری در خ‍ص‍وص ش‍ن‍اخ‍ت‍ن س‍ال اس‍ب، ت‍رج‍م‍ه ح‍ش‍م‍ت‌ال‍ل‍ه دول‍ت‍ش‍اه‍ی، بی‌جا : برادران باقراف، ۱۳۳۰؛ ۱۸ ص. دوم‍ا، آل‍ک‍س‍ان‍در، ناپلیون بناپارت: تئاتر مشتمل بر شش نمایش و ۳۲ پرده، ترجمه حشمت السلطان، تهران: کتابخانهٔ گنج دانش: کتابخانهٔ آلفا، ۱۳۳۳؛۲۵۸ ص. نظریات حشمت‌الله دولتشاهی تلاش می‌کرد تا با بیانی ساده و استفاده از مثال و آوردن استدلالات ساده به ارائه برداشتی عرفانی از دین بپردازد که با علوم مدرن سازگار باشد. این ایراد بر او وارد شده که آثار وی به دلیل تکیهٔ بسیار بر تمثیل، از استدلال عقلانی و فلسفی دور شده‌است. به باور او موجودات همگی تجلیات نور خداوند هستند و این جهان انعکاسی از نور خداست. در این نگرش هیچ چیز و هیچ کس به تنهایی خدا نیست، بلکه منظور از خدا همه‌چیز و همه‌کس است. او تحت تأثیر سهروردی معتقد است که روح فی‌نفسه کامل بوده و نیازی به تکامل ندارد، و درواقع این جسم است که می‌باید تکامل بیابد، اما جسم وسیله و ابزاری برای روح است. روح همچون یک شعور و درواقع قدرت و انرژی خدا است.مروتی، محمدامین، نظری به آراء حشمت‌السلطان، ۱۳۹۲. روح انسان همچون عاملی الهی بدن را همچون یک ماشین به حرکت وامی‌دارد، اما بدون قالب مثالی یا پریسپری میان این دو امر رابطه‌ای وجود ندارد. | ## بخش 3: حشمت‌الله دولتشاهی | پریسپری نوعی جسم رقیق متشکل از هوا و اتم است و خواب دیدن از وجود چنین چیزی خبر می‌دهد. او سعی می‌کند از ایده‌چای علمی برای توضیح چنین ساحتی استفاده کند و حتی قائل به کسب توانایی‌هایی برای ورود به شناخت چنین ساحتی بوده‌است،اما همزمان معتقد بوده که سالک نباید به کسب چنین قدرتی اصالت داده و از هدف خود یعنی کسب کمال دور شود.مروتی، محمدامین، نظری به آراء حشمت‌السلطان، ۱۳۹۲. دولتشاهی به جبر باور داشت،اما معتقد بود که تقدیر از طریق تدبیرهای ظاهراً مختارانه متحقق می‌شود. انسان به دلیل بی‌خبری از تقدیر به دنبال تدبیر می‌رود و این بی‌جبری لازمهٔ کوشش بشر برای زندگی است. او معتقد بود که باور به تقدیر الهی و هماهنگ شدن با آن امری‌است که با عشق به خدا اتفاق می‌افتد و سبب شادمانی در انسان می‌گردد و البته خود عشق نیز ناشی از اختیار انسان نیست. عشق نیروی محرکهٔ عالم و آدم است و جبری عاشقانه در روابط انسان‌ها با هم و با جهان وجود دارد. به باور دولتشاهی آگاهی از عملکرد هستی همچون یک کل هماهنگ و منسجم سبب رضایت از جهان شده و انجام وظیفه همچون سلولی از این نظم کلان سبب رستگاری می‌شود.مروتی، محمدامین، نظری به آراء حشمت‌السلطان، ۱۳۹۲. بهشت و جهنم هم فقط تمثیل‌اند و بزرگترین عذاب در همین دنیا و به‌صورت عذاب وجدان گناهکاران صورت می‌گیرد. شیطان امری درونی و در حقیقت نفس اماره است و می‌توان آن را به راه آورده و مهار کرد.مروتی، محمدامین، نظری به آراء حشمت‌السلطان، ۱۳۹۲. اشعار فرشید یوسفی در کتاب «باغ هزار گل» حشمت‌الله دولتشاهی را «دارای قریحۀ شعری» معرفی کرده و به اشعاری اشاره کرده که او در لابه‌لای آثارش در قالب‌های غزل، قصیده و مثنوی در بحرهای مختلف مندرج ساخته‌است. | ## جمع‌بندی | جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، جلد اول، تهران: مؤسسهٔ فرهنگی نشر سها، چاپ سوم.