موضوع مقاله: رودخانه‌های خوزستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رودخانه‌های خوزستان | مقدمه: سرزمین خوزستان نه فقط دارای اراضی حاصلخیز و زرخیز رسوبی است، بلکه آبیاری این منطقه به بهترین طرق، فراهم گردیده است، به طوری که این منطقه از ادوار خیلی کهن به مناسبت وضعیت این رودها و مجاری متعدد مقام مهم و بزرگی را در تاریخ دارا بوده است. | ## بخش 1: رودخانه‌های خوزستان | رودهایی که در جلگه خوزستان جریان دارد، از آب‌های کوهستان‌های بختیاری و لرستانسرچشمه گرفته و از شمال و شرق به طرف جنوب غربی سرازیر شده و جلگه خوزستان را از آبرفتهای خود، ساخته و پرداخته کرده‌اند. رودخانه‌های خوزستان عبارتند از: کارون دز کرخه مارون یا جراحی شاوور زهره رودهای مهمی که در این استان جریان دارند، عبارتند از: کارون کارون بطول ۸۵۰ کیلومتر و عرض متفاوت، از بزرگ‌ترین و طویلترین رودهای ایران است. کارون در طول مسیر خود بسوی غرب از تنگه‌ها و دره‌های عمیق و بستر پر پیچ و خم کوهستانی می‌گذرد و در راه، شعبات چندی منجمله رود کوهرنگ، رود بازفت و رود خرسان به آن وارد می‌شود و در شمال شوشتر دو شعبه شده یکی بنام «گرگره و شطیط»، اولی در شرق و دومی در غرب شوشتر بسوی جنوب جریان می‌یابد، ولی این دو شعبه در جنوب شوشتر در محلی بنام «بندقیر» مجدداً به هم ملحق می‌شوند. | ## بخش 2: رودخانه‌های خوزستان | رودخانه کارون در حوالی خرمشهر به دو شاخه تقسیم می‌شود، یک شاخه بنام «بهمنشیر»، مستقیماً به خلیج فارس وارد می‌شود، دیگری به همان نام کارون به اروندرود می‌ریزد و از طریق اروندرود به خلیج فارس ملحق می‌گردد.ایرج افشار سلطانی، نگاهی به خوزستان، نشر بلور، ص 25 گاماساب (سیمره، کرخه) رود گاماساب از حوالی کوه‌های گرین در نهاوند سرچشمه می‌گیرد، پس از دریافت شعبانی از ملایر، تویسرکان و نهاوند از یک بستر باریک کوهستانی می‌گذرد و در قریه بیستون از پای بیستون عبور کرده به باختران کرمانشاه می‌رسد. در باختران، رود قره سو به آن ملحق می‌شود، پس از مشروب ساختن باختران و دریافت شعباتی چند مانند: رود «ماهیدشت» و هلیلان و کرند، وارد لرستان می‌شود، در لرستان در یک بستر سنگی و عمیق در پای «کبیرکوه» به جریان خود ادامه می‌دهد، پس از دریافت شعباتی چون، کشکان، زال، غزال رود، از بخش‌های چغلوندی، هرو، خرم‌آباد و غیره از نواحی گرمسیری لرستان، در مسیر خود به دره عمیق و بستر تنگ وارد می‌شود، در پل تنگ، آبشاری به ارتفاع ۴۳ متر و عرض ۳ متر تشکیل می‌دهد. این رود در ادامه جریان خود و عبور از ایلام، ضمن دریافت شعبات چندی بسوی جلگه خوزستان پیش می‌رود، در قمست غربی خوزستان، قسمتی از آب آن به مصرف آبیاری می‌رسد و قسمتی دیگر به طرف دجله جریان می‌یابد، ولی قبل از آنکه به دجله برسد در باتلاق‌های شرقی دجله محو می‌شود. | ## بخش 3: رودخانه‌های خوزستان | گاما ساب در داخل خاک از سرچشمه تا لرستان بنام «سیمره» واز پیوستن رود زال و سیمره کرخه تشکیل می‌شود در خوزستان به «کرخه» مشهور است. این رودخانه پس از عبور از پای پل کرخه و شوش، پیچ و خم‌های زیادی را طی کرده به جلگه‌های میان آب حمیدیه، و دشت آزادگان سرازیر می‌شود.ایرج افشار سلطانی، نگاهی به خوزستان، نشر بلور جراحی رود جراحی که خود از الحاق دو رود زال و مارون در کلات شیخ تشکیل می‌شود، از کوه‌های شرقی خوزستان سرچشمه می‌گیرد. این رود خود به دو شاخه تقسیم می‌شود، یک شاخه آن بنام رود شادگان، به کارون ملحق می‌گردد و شاخه دیگر که همان جراحی است در خلیج خور موسی به خلیج فارس می‌ریزد.ایرج افشار سلطانی، نگاهی به خوزستان، نشر بلور، ص 35 دز سرچشمه رود دز از کوه‌های لرستان و استان مرکزی است و شامل آب‌های معدنی بسیار و از کنار شهرستان اندیمشک و شهرستان دزفول عبور نموده و در نزدیکی‌های شوشتر به شاخه شطیط وارد شده و از طریق شاخه شطیط در حوالی بندقیر به کارون ملحق می‌گردد. | ## جمع‌بندی | سد دز بر روی این رود قرار دارد.ایرج افشار سیستانی، نگاهی به خوزستان، نشر بلور، ص 40 از دیگر رودهایی که در جلگه خوزستان جریان دارند، می‌توان: رود هندیجان، رودخانه دورچ، رودخانه شاهپور، بالا رود، رود بهمنشیر، و اروندرود را نام برد.