موضوع مقاله: تاریخ اجتماعی غزنویان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تاریخ اجتماعی غزنویان | مقدمه: اوج قدرت غزنویان سلطنت سلطان محمود غزنوی بود غزنویان حدود ۲۳۱ سال بر سرزمین پهناور ایران حکومت کردند سلطان محمود بارها به هندوستان لشکر کشید و غنایم زیادی را به ایران آورد. | ## بخش 1: تاریخ اجتماعی غزنویان | نام دیگر سلاطین غزنوی به این شرح است:سلطان محمود غزنوی(۳۴سال) جلال الدوله ابواحمد محمدبن محمود(۱سال) شهاب الدوله ابوسعید مسعود بن محمود(۱۱سال) شهاب الدوله ابوالفتح مودود بن مسعود غزنوی(۹سال) بعد از شهاب الدوله ۱۰ نفر دیگر نیز روی کار آمدند. عالمان و فقها که شامل کارگزاران و کارمندان می‌شود روحانیون فرمانداران لشکر-همراه با سپاهیان و لشکر غازیان طبقه میانه حال-شامل مدرسان شیخیان. عیارن علی رغم شکاف و تحقیری که طبقات بالای جامعه نسبت به طبقهٔ پایین پایین جامعه داشتند نشانه ایی از حسادت و رشک ورزی میان این دو دیده نمی‌شود چرا که طبقهٔ روحانی همیشه این شکاف پر می‌کردند. روحانیون مربوط به طبقهٔ اعیان می‌شدند وهمواره میان آن‌ها و اعیان اشتراک منافع وجود داشت نظام مالی غزنویان ادارهٔ امپراتوری غزنوی هزینهٔ سنگین می‌طلبید که این امر بستگی به جریان وسیع مالیات‌گیری و دخیره انبار داشت. در زمان غزنویان ارتش به صورت مزد بگیر عمل می‌کرد و همین موضوع سبب اخذ مالیات‌های سنگین تر از مردم می‌شد از طرفی جمع‌آوری این مالیات‌ها نیاز به حکومتی توان مند تر داشت که نتیجه آن رشد قدرت پادشاه در برابر طبقات فرودست جامه بود. زندگی پر تجمل دربار غزنوی و هم چنین دیوانسالاری پر زرق و برق انعطاف این را نداشت که تا زیاده روی‌های گدشته را ترک کند. | ## بخش 2: تاریخ اجتماعی غزنویان | ارتش در زمان محمد غزنوی هستهٔ اصلی و مرکزی سپاه غزنوی را غلامان ترک زر خرید تشکیل می‌دادند؛ ولی محمود بر خلاف زمان گذشته توانست نظم خاصی را در ارتش برقرار کند و محمود علاوه بر غلامان ترک داوطلبانی که به اصطلاح غازیان نامیده می‌شدند در لشکر خود داشت. دولت محمود غزنوی با جلب نظر روستاییان بی زمین و وارد کردن آن‌ها به صفوف غازیان و فریب آن‌ها به امید کسب ثروت از غنایم جنگی سعی می‌کرد تا تناقضات اجتماعی را محو کند و دولت غزنوی گرایش به ارتش سالاری داشت در نتیجه میتوان نتیجه گرفت که ارتش از بیشترین اعتبار در داخل امپراتوری برخوردار بود دیوان‌ها در زمان غزنویان دیوان غزنویان برگرفته از دوران سامانیان است. غزنویان حتی دیوانیان سنتی دورهٔ سامانی را به کار گرفتند و دیوان سالاری دوره غزنویان از این دیوانسالاران سامانی به خوبی استقبال کرد. زیرا به دلیل گسترش دولت محمود غزنوی برای ادای اعمال به کسانی که قادر به انجام وظایف دیوانی به نحو احسن نیازمند بود از مهم‌ترین این دیوانسالاران ابوالعباس فضل بن احمد اسفرایینی که نخست وزیر محمود غزنوی بود می‌توان نام برد و انواع دیوان‌ها در دورهٔ غزنویان شامل موارد زیر می‌باشد: دیوان رسالت که دبیر حکم دبیر خانه و دفاتر خانه برای سلطان بود و شامل تعداد بسیاری منشیان که زیر نظر سلطان غزنوی کار می‌کردند به نوبت در دیوان حضور پیدا می‌کردند که به آن‌ها دبیر نوبتی می‌گفتند هم چنین این دیوان نامه‌هایی را که از حکومت‌های خارجی می‌رسید را دریافت می‌کرد و نامه‌هایی نیز برای آن‌ها ارسال می‌نمود دیوان اشراف دیوان عرض که جمع‌آوری سپاه و تنظیمات ارتش و پرداخت مستمری و آذوقه بر عهدهٔ این دیوان بود که بعد از وزات مهم‌ترین منصب بود دیوان برید وظیفهٔ ان انتقال خبر بود بر این دیوان صاحب برید یا صاحب خبر نظارت می‌نمود دیوان استیفا که وظیفهٔ ان رسیدگی دخل و خرج کشور و ثبت درامدهای دولتی بود دیوان وزیر یا دیوان مرکزی دیوان وکالت دیوان ولایت ویژگی‌های نثر در دورهٔ غزنوی بیشتر آثار این دوره به زبان فارسی است. ریشه تحول آن را باید در عوامل گوناگون سیاسی و اجتماعی مانند تغییر نثر از سادگی به پیچیدگی و نیز چیرگی شعر در حوز ه‌های ادبی و تنوعات بلاغی جس توجه کرد. ب ه هر روی، در این دوره، نثر فارسی حالتی بینابین دارد یا ب ه گفته خطی برهبر «نثر مرسل عالی» است. | ## بخش 3: تاریخ اجتماعی غزنویان | ویژگ ی‌های خاص سبکی این دوره شامل موارد زیر است: رواج فارس ی‌نویسی در متون مختلف (تاریخی، فلسفی، دینی) ترک ایجاز و مختصرنویسی و استفاده از عبارات مفصل و طولانی‌تر به وجود آوردن لغات، ترکیبات، و اصطلاحات نو در نثر فارسی توسط نویسندگان ایرانی ترک استعمال کلمات تازی، مگر در مواردی که معادل فارسی آن نبوده‌است. توسعة دایرة مطالب در نثر فارسی و تحول سبک؛ استعمال نثر مرسل عالی و عاری از قیود لفظی؛ تکرار روابط، افعال، ترکیبات، و گاه جمل ه‌ها، بی هیچ قید و بندی؛ رواج لهجة فارسی دری، ب ه دلیل زادگاه ادبیات جدید که مشرق زمین بوده‌است؛ ظهور آرا و اندیش ه‌های فلسفی در این دوره و نا مگذاری آن به روزگار کمال تمدن اسلامی ورود لغات غیرفارسی نظیر ترکی، پشتو، مغولی و چینی به متون علمی و ادبی معماری در دورهٔ غزنوی با تکیه بر تاریخ بیهقی معماری غزنویان تا حدودی برگرفته از ادامه یافته سامانیان است. در مورد معمتری غزنویان باید به این مورد اشاره کرد که بیشتر آثار این دوران بر اثر گذشت زمان از بین رفته‌اند تاریخ بیهقی به وجد بسیازی از باغ‌ها و کوشک‌ها در شهرهای مختلف این دوران اشاره می‌کند که به دست شاهان این سلسله مخصوصاً سلطان محمود و پسرش مسعود ساخته شده‌اند. به غیر از پادشاهان غزنوی امرا و شخصیت‌های مهم درباری و لشکری هم بودند که خانه و باغ‌های بسیار بزرگی در شهرهای مختلف داشتند. از نظر سیاسی زنان قابل ذکری بودند که در تاریخ ایران نقش تعیین‌کننده ایی داشتند و کسانی مانند حره ختلی سلطان نقشی اساسی ایفا نموداون زن کاردان و جسوری بود که تاریخ ایران را تغییر داد و مردان ای دوره به خانواده اهمیت زیادی می‌دادند و حفظ ناموس از وظایف اصلی مردان شمرده میشدودر این دوران ازدواج‌های سیاسی برای حفظ روابط حسنه و نیز امنیت حکومت از جانب حکام و مدعیان حکومت صورت می‌گرفت این ازدواج‌ها کمک زیادی به استواری حکومت غزنوی می‌کرد و آنان را از جانب حکام ترکستان و خورازم آسوده می‌ساخت نام و لقب پادشاهان سلسله غزنویان با توالی و مدت حکومتشان پسران الب‌تکین: الب‌تکین ۳۵۱ ابواسحاق ابراهیم‌بن الب‌تکین. ۴۵۱ - ابراهیم پسر مسعود پسر محمود علاءالدوله ابوسعد مسعود (سوم) پسر ابراهیم پسر مسعود. | ## جمع‌بندی | ق) پایان کار و زوال غزنویان از علل انقراض دولت غزنوی این بود که دیوان سالاران بر خلاف اشراف راهی در دولت غزنوی نداشتند به همین دلیل این گروه به کاردان دولتی تبدیل شدند لذا آنان با ایجاد فساد در دستگاه‌های اداری شروع به غارت مردم کرند در نتیجه مورد نفرت عامه قرار گرفتند.