موضوع مقاله: چهار صندوق | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # چهار صندوق | مقدمه: چهار صندوق نمایشنامه‌ای دوپرده‌ای از بهرام بیضایی است که سالِ ۱۳۴۶ نگاشته و منتشر شده است. | ## بخش 1: چهار صندوق | چهار صندوق یکی از نمادگراترین نمایشنامه‌های بیضایی است؛ با مضمونی سیاسی و انتقادی. این نمایش سیاسی‌ترین اثر بیضایی به‌شمار می‌رود؛ چنان‌که در پایان کتاب این جمله از وی نقل شده است: «اجرای چهار صندوق هر بار از صحنه پایین کشیده شد.»نمایشنامه چهار صندوق چاپ انتشارات روزبهان به سال ۱۳۵۸. با این حال چهار صندوق توسط گروه‌های دانشجویی به عنوان تمرین و آموزش و به صورت غیررسمی در کارگاه‌های تئاتر و محیط‌های دانشگاهی اجرا شده است. داستان چهار کس که با رنگ‌های سرخ و زرد و سبز و سیاه مشخص گردیده‌اند و به ترتیب نمادی از طبقات بازاری، روشنفکر، مذهبی و توده مردم می‌باشند، می‌کوشند تا برای رهایی از تهدیدهای احتمالی، مترسکی بسازند تا ایشان را برابرِ هر خطری حفظ نماید. این امر در ابتدا باعث خشنودی هر چهار نفر آن‌ها می‌گردد، غافل از این که مترسک رفته رفته بر اوضاع مسلط شده و در نهایت هژمونی خود را بر محیط حاکم می‌سازد. مترسک آن‌ها را مجبور می‌کند تا هر یک برای خود صندوقی بسازند تا آن‌ها را در صندوق‌هایشان زندانی کرده و از یکدیگر جدا نگه دارد؛ ولی در ادامه آن‌ها از صندوق‌هایشان خارج می‌شوند و تصمیم می‌گیرند تا علیه مترسک قیام کنند. اما در نهایت این تنها سیاه است که صندوق خود را می‌شکند تا رو در روی مترسک بایستد و در آخر او قربانی ترس سایرین می‌گردد. سبک بیضایی این نمایش را با الهام از نمایش‌های سنّتیِ ایرانی (از تخت حوضی و سیاه‌بازی و مجالسِ دیگرِ تقلید چون گونهٔ نمایشیِ چهار صندوق) نوشته است. | ## بخش 2: چهار صندوق | بیضایی در کتاب نمایش در ایران می‌نویسد این نمایش‌های سنتی ایرانی ضمن نمایاندن مفاسد سطحی مردم، افراد طماع و مال‌پرست را مورد هجو قرار می‌دادند. متن بیضایی چهار صندوق را پاییزِ سالِ ۱۳۴۶ نوشت و زمستانِ همان سال در نخستین شمارهٔ دفترهای زمانه چاپ کرد. نمایشنامهٔ چهار صندوق در هر دو رژیم پهلوی و جمهوری اسلامی ممنوع‌الچاپ شد و هر بار پس از انتشار نخست (یک بار به سال ۱۳۴۶ و بار دیگر ۱۳۵۸) توقیف گردید. اجراها برای نخستین بار با مجوز رسمی استاد بهرام بیضایی واگذاری اجازه اجرا نمایشنامه چهار صندوق به کارگردانی محمد کرمی داده شد و نخستین اجرای رسمی این اثر بعد از گذشت نیم قرن از نوشته شدن در زمستان ۱۴۰۴ به کارگردانی محمد کرمی ، نویسندگی استاد بهرام بیضایی در تهران اجرای عموم خود را روی صحنه دید . گرچه چهار صندوق توسط گروه‌های دانشجویی به عنوان تمرین و آموزش و به صورت غیررسمی در کارگاه‌های تئاتر و محیط‌های دانشگاهی اجرا شده است. چهار صندوق در ماه‌های اول پس از انقلاب توسط مهدی صباغی کارگردانی شده و در سالن هلال احمر مشهد اجرا شده است. همچنین نمایش چهار صندوق تحت عنوان مترسک از تاریخ ۶ تا ۲۹ مهرماه ۱۳۹۴ توسط گروه تئاتر اگزیت به کارگردانی مهرداد خامنه‌ای در خانه موزه استاد عزت‌الله انتظامی در تهران به روی صحنه رفت. این نمایش پس از ۴۵ سال با اجازهٔ نویسنده در کوآلالامپور به کارگردانی مهناز گیاه‌پرور و تهیه‌کنندگی پیام گویا به مدت چهار شب در اوت ۲۰۱۲ به روی صحنه نمایش رفت. | ## بخش 3: چهار صندوق | پیام گویا، سپیده کیانی، کوثر عباسی و متین راهنما از جمله بازیگران این نمایش بودند.گزارش اجرای نمایش چهار صندوق در مالزی، خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا. پس از آن چهار صندوق را بار دیگر گروه تئاتر برگ به کارگردانی مهرداد خامنه در اسلو به مدت دو شب در سپتامبر ۲۰۱۲ به روی صحنه برد.نمایش چهار صندوق توسط گروه تئاتر برگ در اُسلو ، فیلم بخشی از نمایش در سایت ویمو. این نمایشنامه در آذر سال ۱۳۹۵ به کارگردانی آناهیتا زینی‌وند در سالن رکن‌الدّین خسروی تماشاخانه سه نقطه تهران توسط کودکان کار به نمایش عمومی درآمد. این نمایشنامه در اردیبهشت سال ۱۳۹۸ به کارگردانی علی ثابتی پور در سالن آزادی دانشگاه کاشان در شهر کاشان به روی صحنه رفت. این نمایشنامه همچنین در بهمن ۱۳۹۹ به مدت ده شب در رشت به کارگردانی رضا خباز به روی صحنه رفت. این نمایشنامه در اردیبهشت ۱۴۰۲ نیز به مدت دو شب در شهر اتاوا در کانادا به کارگردانی ژینوس اخترخاوری به روی صحنه رفت. سرور سلطانی نیز ترجمه‌ای انگلیسی برای تماشاکنان انگلیسی‌زبانِ نمایشِ مهناز گیاه‌پرور فراهم کرده است. | ## جمع‌بندی | (پیش از این نیز به‌ڕۆژ ئاکره‌ای ترجمه‌ای کردی از این نمایشنامه به چاپ رسانده بود.) آندرانیک خچومیان هم در دههٔ ۱۳۸۰ یک ترجمهٔ ارمنی از چهار صندوق در فصل‌نامهٔ ادبیات خارجی ارمنستان منتشر کرده است.