موضوع مقاله: یان گاربارک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یان گاربارک | مقدمه: یان گاربارک (زادهٔ ۴ مارس ۱۹۴۷) نوازندهٔ ساکسوفون تنور و سوپرانو اهل کشور نروژ است که در زمینه موسیقی جَز، کلاسیک و تلفیق جَز با موسیقی ملل مختلف فعالیت می‌کند. | ## بخش 1: یان گاربارک | سبک شخصی گاربارک بر بداهه‌نوازی و احساس تکیه دارد و هویت منحصربه‌فرد موسیقی او متمایز از جز مرسوم آمریکایی است. سبک نوازندگی او دارای لحنی بُرنده و طولانی، همراه با نوت‌های پایدار، در کنار استفادهٔ سخاوتمندانه از سکوت است. شانکار، ترلوک گرتو، انور براهم، و…) تا موسیقی سنتی سرزمین خود (اگنس بوین گارنس، ماری بوینه پرشن و…) همکاری داشته و این دیالوگ‌ها به موسیقی بدون کلام عصر خود کمک کرده‌است. کارهای یان گاربارک یکی از نشان‌های انتشارات موسیقی ئی‌سی‌ام رکوردز به‌شمار می‌آید و تقریباً همهٔ آثار ضبط‌شدهٔ او توسط ئی‌سی‌ام منتشر شده‌است. پدر او یک زندانی لهستانی بود که در جریان جنگ جهانی دوم توسط نازی‌ها به نروژ تبعید شده و در آن‌جا با دختر یک کشاورز نروژی ازدواج کرده بود. یان تنها فرزند این خانواده بود و تا زمان عزیمت به اسلو، در یک اردوگاه پناهندگان جنگ در میسن زندگی می‌کرد. گاربارک در جوانی وارد دانشگاه اسلو شد و در آن‌جا به آموختن لهستانی، فلسفه و روان‌شناسی پرداخت. او همچنین قصد داشت به مطالعه عربی و سانسکریت بپردازد، اما گسترش فعالیت‌های موسیقایی او مانع این کار شد. کار موسیقایی آغاز یان گاربارک نخستین بار در سنین نوجوانی و پس از شنیدن یک قطعهٔ ساکسوفون اثر جان کولترین از رادیو به یادگیری این ساز علاقه‌مند شد. پس از یک دورهٔ کوتاه تمرین، او در سال ۱۹۶۲ (پانزده سالگی) در یک دوره مسابقهٔ جز آماتور نروژ شرکت نمود و موفق به دریافت هر دو جایزه در بخش تک‌نوازی و ارکستر گردید. این فعالیت با نوازندگی در یک کوارتت آماتور شروع شد و با همراهی کارین کروگKarin Krog یکی از خوانندگان برجستهٔ جَز نروژ در سال ۱۹۶۳ ادامه پیدا کرد. گاربارک که به شدت تحت تأثیر موسیقی جان کولترین قرار داشت، از پیشگامان موسیقی جَز آزاد مانند آلبرت آیلر، دان چری و جرج راسل نیز الهام می‌گرفت. | ## بخش 2: یان گاربارک | در سال ۱۹۶۵ گاربارک در حاشیهٔ جشنواره بین‌المللی جز مولده جرج راسل آهنگساز جز آمریکایی را ملاقات نمود. سال بعد او برای نخستین بار به همراه کارین کروگ در جشنواره‌های خارجی در ورشو و پراگ شرکت نمود. گاربارک در سال ۱۹۶۷ از دبیرستان فارغ‌التحصیل شد و به مطالعه لهستانی در دانشگاه اسلو مشغول شد، اما موسیقی به تدریج تمام وقت او را به خود اختصاص می‌داد. در ۱۹۶۸ جایزهٔ سالانهٔ انجمن جز نروژ به نام بادی‌پریسن به گاربارک اختصاص پیدا کرد. فعالیت در گروه بزرگ دانشگاه و یک گروه نروژی با همراهی تورلایف استرنگ و هلگ هوروم، چندین کارگاه آموزشی در شمال اروپا، پروژهای گوناگون گروه بین‌المللی جرج راسل (۱۹۷۱−۱۹۶۶)، و همچنین اجرای برنامهٔ جز و شعرخوانی با همراهی یان اریک ولد شاعر نروژی از جمله کارهای گاربارک در این دوره بود. در سال ۱۹۷۰ گروه گاربارک با پیوستن بوبو استنسون پیانیست سوئدی تقویت شد و حاصل این همکاری پنج‌نفره انتشار صفحهٔ سارتSart (۱۹۷۱) بود. دههٔ ۱۹۷۰ گاربارک که در ابتدا از شیفتگان آلبرت آیلر و پیتر برتزمان بود، در اوایل دههٔ ۱۹۷۰ با تغییر رویکرد از جز آزاد و جز آوانگارد، به لحن آهنگین کنترل‌شده‌تری در سبک نوازندگی خود دست پیدا کرد. او در سال‌های ۷۳−۱۹۷۲ گروه سه‌نفره‌ای متشکل از آریلد اندرسون و یک درامر فنلاندی به نام ادوارد وسالا را رهبری نمود و آلبوم تریپتیکانTriptykon (۱۹۷۳) را منتشر کرد. در این سال‌ها گاربارک از طریق کار با کیت جارت پیانیست آمریکایی (انتشار ۶ صفحهٔ موسیقی در فاصلهٔ سال‌های ۷۹−۱۹۷۴) و رالف تاونرRalph Towner گیتاریست آمریکایی (انتشار ۳ صفحهٔ موسیقی در فاصلهٔ سال‌های ۷۷−۱۹۷۴) دورهٔ درخشانی را سپری نمود. به‌ویژه همکاری او با گروه اروپایی چهارنفرهٔ کیت جارت باعث شناخته شدن بیشتر او شد. گاربارک در مقام آهنگسازی به استفاده از ملودی‌های بومی و فولکلور اسکاندیناوی به شدت تمایل نشان داده‌است. به ویژه در آلبوم دیسDis (۱۹۷۶) که با همکاری مشترک رالف تاونر گیتاریست آمریکایی ضبط گردید و صدای متمایزساز چنگ بادی در برخی از قطعات آن شنیده می‌شد. | ## بخش 3: یان گاربارک | این رویکرد که نظریه‌های سنتی بداهه‌نوازی موضوعی را رد می‌کرد، با نقدهای متفاوتی روبه‌رو شد. آثار پیچیده‌تر گاربارک معمولاً با عنوان موسیقی عصر نو برچسب می‌خورند، سبکی که عموماً توسط موسیقی‌دان‌ها و شنوندگان سنتی موسیقی جاز کوچک شمرده می‌شود. تجربهٔ دیگر او تنظیم موسیقی برای یک مجموعه شعر از اولاف هوگ شاعر نروژی بود که با تک‌نوازی ساکسوفون و همراهی یک گروه مختلط هم‌سُرایان انجام گرفت. دههٔ ۱۹۸۰ تاکنون از سال ۱۹۸۱ گاربارک در کوارتت بین‌المللی خود به فعالیت ادامه داد. در سال‌های دههٔ ۱۹۸۰ گاربارک شروع به ترکیب موسیقی خود با سینت سایزر نمود و از عناصر موسیقی تلفیقی نواحی مختلف جهان (ورلد میوزیک) در کارهای خود بهره برد. او در این راه با موسیقی‌دان‌های برزیلی (اگبرتو گیزمونتی و نانا وسکونسلوس)، هندی (ال. شانکار، ذاکر حسین، پندت هریپرساد چوراسیا و ترلوک گرتو)، پاکستانی (استاد شوکت حسین و استاد فاتح علی خان)، تونسی (انور براهم)، یونانی (النی کاریندرو) و نروژی (اگنس بوین گارنس و ماری بوینه پرشن) همکاری کرد. در سال ۱۹۹۴ آلبوم آفیسیمOfficium با همکاری مشترک گاربارک و اعضای اولیه گروه هیلیارد منتشر گردید و به یکی از پرفروش‌ترین آلبوم‌های شرکت ئی‌سی‌ام تبدیل شد. او در این دهه‌ها تأثیر شگرفی بر موسیقی جز نروژ و شمال اروپا به جا گذاشته‌است و نشانه‌های این تأثیر در اجرای ساکسوفون نوازان جوان نروژ قابل شنیدن است. ساخت موسیقی برای نمایشنامه‌های رؤیای شب نیمه تابستان اثر ویلیام شکسپیر، پیر گینت و براند اثر هنریک ایبسن، و وایزک اثر گئورگ بوشنر، ساخت موسیقی متن فیلم برای آنیا براینAnja Breien کارگردان نروژی، ساخت موسیقی باله برای کارهای شرستی آلوبرگKjersti Alveberg رقصنده و طراح رقص نروژی، و ساخت قطعاتی برای تلویزیون نروژ از آن جمله است. | ## جمع‌بندی | آلبوم‌شناسی تا کنون ۳۰ آلبوم با نام یان گاربارک منتشر شده که بیشتر آن‌ها از طریق شرکت آلمانی ئی‌سی‌ام روانهٔ بازار شده‌اند.