موضوع مقاله: دنیای مطبوعاتی آقای اسراری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دنیای مطبوعاتی آقای اسراری | مقدمه: دنیای مطبوعاتی آقای اسراری نمایشنامه‌ای است در هفت صحنه از بهرام بیضایی، نوشته به سالِ ۱۳۴۴. | ## بخش 1: دنیای مطبوعاتی آقای اسراری | بیضایی در این نمایشنامه مسئلهٔ نویسندگی و مالکیّتِ سخن و مطبوعات آزاد را برمی‌رسد. داستان صحنهٔ یکم آقای اسراری، مدیرِ میانه‌سالِ هفته‌نامهٔ نیمه‌ورشکستهٔ ایران مصوّر، در اتاقِ کارش در زیرزمینِ ساختمانی بزرگ چشم به راهِ زنش است که برسد تا چند روزی به سفر بروند. محمود شیرزاد، که حروفچینِ بیست‌ونه‌سالهٔ مجلّه است، به دفترِ مدیر می‌آید و گله می‌کند که داستانی که نوشته و برادرزادهٔ مدیر، جهانگیر اسراری، پسندیده و در شمارهٔ کنونیِ مجلّه چاپ شده به نامِ جهانگیر اسراری چاپ شده است. سپس شیرزاد را دست‌به‌سر می‌کند و نویدِ کارِ بهتری می‌دهد تا بتواند بیشتر کمک‌حالِ مادر و برادرِ ناتوانش در شهرستان باشد. صحنهٔ دوّم داستانِ شیرزاد با امضای جهانگیر اسراری گُل کرده و مجلّه امید یافته تا از ورشکستگی به در آید. عکّاس از کارمندان مجلّه و از اسراری عکس می‌گیرد و همگی شادمانند، که ناگهان مدیر − زودتر از موعد − پیدا می‌شود. هنگامی که مدیر با برادرزاده‌اش − چشم و چراغ خانواده − تنها می‌شود، به وی عتاب می‌کند که این اشتباه نبوده و او دانسته داستان شیرزاد را به نام خودش چاپ زده است. و سرانجام تصمیم می‌گیرند که همین راه را ادامه دهند و اسبابِ پیشرفت مجلّه را فراهم کنند. پدرزنِ مدیر هم − که مدیر برای جلب مشارکت مالی او به سفر رفته بود − از پس این کامیابی حاضر شده تا سهامدار بشود. مدیر به او می‌گوید که بنا نیست اشتباه چاپی شماره پیشین را در شماره نو تصحیح کنند، چراکه حیثیت مجلّه آسیب می‌خورد؛ و شیرزاد باید به فکر این کارمندان بیچاره باشد که از این مجلّه نان می‌خورند و در واقع اصل مطلب است که اهمیّت دارد و نه نام نویسنده و این که شیرزاد باید به فکر برادر ناتوان و مادر تنهایش هم باشد و اگر همکاری نکند اخراج می‌شود و اگر شکایت کند نمی‌تواند شکایت را به نتیجه برساند و اگر با رقبای مجلّه همکاری کند، حتّی رقبا همکارشان را به دشمن برتری می‌دهند. شیرزاد، ناگزیر از همکاری، از برگشتن به حروفچینی چشم می‌پوشد، چِک مدیر را می‌پذیرد، و به داستان نوشتن می‌پردازد. مدیر آگهی‌ها را گران می‌کند و اجاره‌نشینانِ بخش‌های دیگر ساختمان را بیرون می‌کند و به کارهای مجلّه سامان می‌دهد. مستخدم اسراری را به جشنی فرامی‌خواند که همکاران در کافهٔ سر خیابان برایش گرفته‌اند. می‌خواهند تا به داستان‌های او دست یابند، مگر بتوانند عذرش را بخواهند و خودشان بمانند و داستان‌های شیرزاد. مدیر گفته تا میز تحریر و وسایل کامل بیاورند تا شیرزاد به اتاق او منتقل شود تا دسترسی به نهانگاه داستان‌هایش آسان‌تر شود. | ## بخش 2: دنیای مطبوعاتی آقای اسراری | شیرزاد می‌شنود و می‌ترسد و همه داستان‌ها را کار اسراری می‌داند و حتّی جای داستان‌ها را در خانه‌اش می‌گوید و کلید می‌دهد تا بروند و بردارند و دست از سرش بردارند. شیرزاد از دختر خوشش آمده، و در عین حال از سرنوشت عجیب خودش پریشان است و می‌ترسد که واقعیّت را به دختر بگوید، مبادا دختر خبرکشِ مدیر باشد و مدیر بفهمد که شیرزاد راز را نگه نداشته. صحنهٔ چهارم نظریِ عکّاس و علاییِ کارپرداز و افشارپورِ مصحّح و محمّدیِ حسابدار در کافه نشسته‌اند و از افشاگری شیرزاد حرف می‌زنند. شیرزاد گفته که نویسندهٔ داستان‌های اسراری بوده و کارمندان هم روی هم رفته باور کرده‌اند. نظری طرفِ شیرزاد را می‌گیرد، ولی محمّدی یادآوری می‌کند که از پسِ همین دروغ و مدیریّت خوب اسراری بوده که همگی سود برده‌اند و به اتاق‌های خوب رفته‌اند و کارشان بهتر شده و اضافه‌حقوقشان رسیده و مجلّهٔ ایران مصوّر به روزگار زرّینش بازگشته. و از طرفی هم دختر − به تبع استاد راهنمایش − هنوز صددرصد باور ندارد که ادّعای شیرزاد راست باشد. دختر کاغذ مچاله‌ای را که شاگرد کافه می‌خواهد به بخاری بیندازد می‌گیرد و می‌خواند. مدیر در اتاقی در طبقه‌ای بسیار بلند از ساختمان خشمگین است و همه را پی شیرزاد می‌فرستد. جنجالی تبلیغاتی با مقالاتی له و علیه اسراری و هویّت نویسندگیش برپا شده و فروش مجلّه را به اوج رسانده. شیرزاد می‌رسد و با مدیر بگومگو می‌کند و می‌کوشد، با این ادّعا که داستان‌ها کارِ خودش نیست و از کسی دزدیده که به زودی از سفر برمی‌گردد، مدیر را بیازارد. شیرزاد منکر می‌شود که مادر و برادری دارد، و می‌کوشد مدیر و اسراری باور کنند که او بوده که از ایشان سوء استفاده کرده. اسراری فهرستِ ناشرانی را که دختر به شیرزاد داده بوده می‌گیرد و به مدیر می‌دهد تا هماهنگ باشند و زیر بار این حرف نروند که شیرزاد نویسنده است. صحنهٔ هفتم همگی در دفترِ مجلّه در بالاترین اشکوب ساختمانند و دارند آماده می‌شوند که به تماشای نمایشی بروند که دوستان دختر در انجمن هنر از سوّمین داستان آقای اسراری ساخته‌اند. چندی است که داستانی چاپ نشده و نامه‌هایی به دفترِ مجلّه می‌رسد که مشتری‌ها چشم به راه داستان نو هستند. مدیر دلداری می‌دهد و دلگرمش می‌کند که شیرزاد بازخواهد گشت و کارها درست خواهد شد. | ## بخش 3: دنیای مطبوعاتی آقای اسراری | می‌خواهند اعلام کنند که آقای اسراری از نوشتن کناره گرفته و به این باور رسیده که باید کاری هرچند کوچک کرد؛ که نویسندگی درمان دردهای امروز اجتماع نیست. مدیر دختر را بر آن می‌دارد که آقای اسراری را از این فکر روگردان کند تا باز هم از داستان‌هایش بهره‌مند شوند. تحقیقاتِ دختر به انجام نرسیده و هنوز در گمان است و نمی‌داند کدام طرف را باور کند. کتابِ آقای اسراری چاپ شده، و بخشی از رسالهٔ دختر را همچون مقدّمه در آن کتاب گنجانده‌اند تا رای دختر را بزنند و به سودِ خود برگردانند. مدیر می‌خواهد از طریقِ دخترْ شیرزاد را به مجلّه بازگرداند تا باز هم داستان‌های آقای اسراری − که مدیر هنوز هم نفهمیده چرا این همه ارزشِ ادبی دارد − ادامه پیدا کند. مدیر و اسراری نمی‌توانند دختر را قانع کنند که دست از تردید بشوید و باور کند که اسراری نویسندهٔ داستان‌هاست. دختر نومید و تلخ است و می‌خواهد پژوهش را رها کند و نه اسراری و نه شیرزاد را ببیند. موافقتِ امتیازِ نشریاتِ اقماریِ ایران مصور و پیشنهادهای ترجمهٔ داستان‌های آقای اسراری رسیده. مدیر آگهی کتاب را به علایی دیکته می‌کند تا با خطّ درشت بنویسد و به روزنامه‌ها برساند. همه راه‌می‌افتند که به نمایش برسند، و دختر پیشاپیشِ همه؛ ولی هنگامِ خروج شیرزاد پیدا می‌شود، که خیس از باران است، و برگشته که در حروفچینی کار کند، و بجنگد. کتابش نخستین بار بهارِ ۱۳۴۵ به وسیلهٔ انتشاراتِ مروارید به چاپ رسید: نمایشنامه‌ای در شش صحنه. سالِ ۱۳۸۲ نیز نسخه‌ای بازنگریسته با شکسته‌نویسیِ مناسبِ نمایش در جلدِ یکمِ دیوان نمایش به چاپ رسید. همین متن در زمستانِ ۱۳۹۸، پس از بیش از چهل سال، باز به صورتِ کتابی جداگانهٔ رسمی منتشر شد، به وسیلهٔ انتشاراتِ روشنگران و مطالعات زنان. ولی علی تاجر مشائی در ساری کارگردانیش کرد؛ با بازیِ حسین کلامی و محمّدرضا ضمیرپور و هوشنگ رضایی و همدم رزّاقی و قاسم قنبری‌نیا. علیرضا مجلّل نیز اندکی پس از سالِ ۱۳۶۷ این نمایشنامه را با اجازهٔ نویسنده در چند شهرِ سوئد بر صحنه برد.پادکستِ ابدیت و یک روز، شمارهٔ ۱۶۷ در فرهنگِ مطبوعاتی نویسندگانِ دیگری گاه از نامِ «محمود شیرزاد» استفاده کرده و در مطبوعاتِ فارسی به این نام قلم زده‌اند؛ و «محمود شیرزاد» نامِ مستعارِ بیش از یک نویسنده بوده است. | ## جمع‌بندی | «چگونگی تقابل طبقات جامعه در نمایشنامه‌های افرا و دنیای مطبوعاتی آقای اسراری بهرام بیضایی با تکیه بر آرای لوسین گلدمن».