موضوع مقاله: روایت آفرینش | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روایت آفرینش | مقدمه: میان این روایت‌ها، دو داستان را در سفر پیدایش در تورات روایت کرده‌اند و آدم و حوا شخصیت‌های داستان دوم هستند. | ## بخش 1: روایت آفرینش | داستانی در اسلام نیز در قرآن روایت شده که به صورت کلی شباهت‌های زیادی با داستان دوم سفر پیدایش دارد اما برخی از بخش‌های روایت قرآنی در سفر پیدایش یافت نمی‌شوند و ریشه در متون متاخر یهودی و مسیحی دارند. داستان آدم و حوا با یافته‌های علمی در تضاد است زیرا اجماع علمی این است که نسل بشر به یک زن و شوهر واحد نمی‌رسد و انسان‌های کنونی از دیگر انسانیان تکامل یافته‌اند. به علاوه، دیرینگی حیات بر روی زمین میلیاردها سال است اما این داستان آن را حدود شش هزار سال دانسته است. گسستگی و تضاد در آن وجود دارد و در یک فرایند ویراستاریِ ناهموار در طی چند قرن بر روی هم انباشته شده است. تاریخ‌گذاری و سیر تکامل متن موضوعات پیچیده‌ای هستند و برخی مشکلات را نمی‌توان رفع کرد. اندیشهٔ توراتی در مورد یک کتاب، بسیار متفاوت و آزادتر از تصورِ فرهنگی امروزی (با فرضیاتش در مورد نویسندهٔ مشخص و کپی‌رایت قانونی) بود. نزدیکترین واژهٔ توراتی به «کتاب»، واژه «سفر» است که از جنبهٔ ریشه‌شناسی به معنای «چیزی که بازگفته شود» است اما مفهوم اصلی آن «طومار» است؛ و می‌تواند به هر چیزی اشاره داشته باشد که بر روی طومار نوشته شده است. یک طومار، متنی نیست که مابین دو جلد بسته شده باشد و می‌توان باریکه‌های افزوده‌شده را به آن دوخت که ظاهراً روال بسیار معمولِ توراتی بوده است. از قرن نوزده دوران مشترک، اجماع پژوهندگان توراتی بر این بوده است که سفر پیدایش از سه منبع ادبی متمایز (و یا سه «سند») به هم بافته شده است: سند یهوی، سند الوهیمی و سند روحانی. اکثر دانشوران سند یهوی و الوهیمی را بسیار قدیمی‌تر از سند روحانی دانسته‌اند و تخمین زمان سند آخر را قرن ششم پیش از دوران مشترک (دورهٔ پس از بازگشت اسارت بابلی) در نظر می‌گیرند. بر اساس دیدگاهی قدیمی‌تر، منبع یهوی به قرن دهم پیش از دوران مشترک (اوایل سلسله داوود) و منبع الوهیمی به احتمالاً یک قرن بعد تعلق دارند. دیدگاه رایج دیگر آن است که منبع جی و ای تقریباً همزمان هستند، دومی در پادشاهی شمالی اسرائیل و اولی در پادشاهی یهودا (در جنوب) تصنیف شدند. عموماً چنین گفته می‌شود که سه منبع در اوایل بازگشت به صهیون (احتمالا در حلقه‌های روحانی) به صورت یک متن ویراست شده است. با وجود خلاصهٔ بالا، دربارهٔ جزئیات فرضیه مستند به‌طور مداوم و غالباً شدید، بحث شده است. در میان پژوهشگران جدید، رویکردهای ادبی، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی و غیره به کتاب مقدس شکل گرفته است. در رویکرد ادبی، گرچه در رونوشت ویراستاری شدهٔ سفر پیدایش تضادهای محدودی دیده می‌شود اما در جایگاه یک اثر ادبی دارای انسجام قدرتمندی است. تأثیر بین‌النهرین «تاریخ آغازین» بشریت که یازده باب نخست سفر پیدایش را شامل می‌شود، در بین‌النهرین نیز دیده می‌شود. از جنبهٔ ژانر، سفر پیدایش باب ۱ تا ۱۱ زمانی بهتر درک می‌شوند که ارتباط آن با یک فرم ادبی باستانی بررسی شود: داستان حماسی زمان آغازین، از خلقت انسان‌ها تا طوفان. روایت آفرینش-طوفان، یک ژانر اصلی و بسیار بادوام بود؛ نمونه‌های آن هم در سومری و هم در اکدی دیده می‌شود. ممکن است تمرکز یکی از این حماسه‌ها بر طوفان باشد (حماسه آترا-هاسیس اکدی و داستان طوفان سومری) یا تنها به تاریخ آغازین تا آفرینش انسان پرداخته شود (انوما الیش). در حماسه‌های آفرینش-طوفان، چهار عنصر بنیادی وجود دارد: آفرینش جهان، آفرینش انسان‌ها، تحول ناگهانی طوفان و استقرار نظم بشری پس از طوفان. هر چهار عنصر در سفر پیدایش ۱ تا ۱۱ نیز دیده می‌شوند، گرچه تغییرات موضوعی عمده‌ای کرده‌اند. سفر پیدایش ۱ تا ۱۱ به دور از این پارادایم باستانی پیش می‌رود و از مسئله فناپذیری به سمت درون‌مایهٔ دانش می‌رود. تشخیص حضور پارادایم آفرینش-طوفان در سفر پیدایش ۱ تا ۱۱ منجر به درک بهتر صورتِ درون‌مایه‌ای آن می‌شود. تفاوتهای سبکی، ساختاری و درون‌مایه‌ای پیدایش ۱ تا ۱۱ با آترا-هاسیس نتیجهٔ تغییر در روایتِ برخواسته از یکتاپرستی است. | ## بخش 2: روایت آفرینش | به عقیده دامراش، در پیدایش ۲ تا ۱۱، حماسهٔ قدیمی آفرینش-طوفان بازتولید می‌شود تا یک ضدحماسه ایجاد شود. داستان آدم و حوا پر از بن‌مایه‌هایی است که از داستان طوفان به آن منتقل شده‌اند تا زمینه‌ای بر روی زمین برای مسئله بدی فراهم کنند که پیش از آن در انوما الیش و آترا-هاسیس به آن پرداخته شده بود. بررسی تطبیقی متن‌های خاور نزدیک با کتاب مقدس، معمولاً منجر به روشن شدن آنچه که در هر متن یگانه است، می‌شود. تصنیف‌گر این بخش از سفر پیدایش (باب ۱ تا ۹)، کیهان‌شناسی و تاریخ آغازین انسان را بازتعریف کرده است. او چارچوبی حداقل به قدمت آترا-هاسیس (تاریخ آغازین آفرینش-مشکل-طوفان-راه حل) را به کار گرفته و داستان را دوباره تعریف کرده است تا ایده‌آل‌های کتاب مقدس در مورد قانون و «قداست زندگی انسان» و نیز پیش‌نیاز بودن آنان برای زندگی بشر بر روی زمین را روشن کرده باشد. نخستین سخنان خدا با انسان، تکرار سفر پیدایش ۱:۲۸ است که امر به پر کردن زمین می‌کند. دو روایت آفرینش در سراسر تنخ اشاراتی به آفرینش جهان شده است، اما معروف‌ترین آن‌ها داستان آفرینشی است که در سفر پیدایش گنجانده شده است – آن هم نه یک داستان، بلکه دو داستان؛ مشخصهٔ داستان اول، استفاده از نام الوهیم برای آفریدگار است. اگرچه داستان آدم و حوا در ترتیب فعلی پس از داستان اول آمده، اما در واقع قدیمی تر از آن است. استفادهٔ نویسنده (گان) از نام الوهیم برای آفریدگار، می‌تواند با هدف نیرومند و ناانسانی نشان دادن او باشد. راوی هیچ دربارهٔ خصوصیات این خدا نمی‌گوید، مگر اینکه او دستور می‌دهد «باش» و چیزها پدیدار می‌شوند. داستان همچنین چیزی دربارهٔ نحوهٔ به وجود آمدن خدا یا اینکه از کجا آمده نمی‌گوید و از آغاز روایت فرض بر موجودیت اوست. شاید لغت «الوهیم» را هم به دلیل خنثی بودن این نام — که صرفاً به معنای «خدا» است» انتخاب کرده باشند. تا اینجا، سفر پیدایش صرفاً از لغت «الوهیم» استفاده کرده است، اما از نیمهٔ دوم آیهٔ ۲:۴، او را «یهوه الوهیم» می‌نامد و تا پایان باب سوم، در مجموع بیست بار این نام را به کار می‌برد. خدای داستان آدم و حوا، خدایی انسان انگاشته شده است؛ او مانند صنعتگری انسان‌ها را از گل می‌آفریند، با دست به ایشان شکل می‌دهد و در تلاش اولش برای یافتن همنشینی برای آدم شکست می‌خورد و پس از آن است که زن را می‌آفریند. در روز سوم، آبهای پایین آسمانها جمع شدند تا خُشکی خُشک پدیدار شود، خشکی خشک «زمین» نامیده شد و آبهای جمع‌شده «دریاها» نامیده شد. و خدا دو نور بزرگ را ایجاد کرد، نور بزرگ برای حکومت بر روز و نور کوچک برای حکومت بر شب، و ستارگان. و خدا گفت «بگذار بسازیم انسانی را به تصویرمان، شبیه‌مان تا سلطه داشته باشد بر ماهیِ دریا و پرندهٔ آسمانها و …». برای هر شش روز به جز روز ششم، حرف معرفه که انتظار می‌رود وجود داشته باشد، حذف شده است. به‌طور خودکار آن را نمی‌توان مذکر در نظر گرفت، به خصوص زمانی که با پیشوند بن («پسرِ») به کار نرفته باشد؛ بنابراین ترجمهٔ سنتی آن به «مرد» گمراه‌کننده است. در اینجا فعل معمول عبری برای «حکومت کردن» به کار نرفته است؛ بافتاری که معمولاً در آن به کار می‌رود معنایش را برتری مطلق یا حتی خشن می‌کند. در عبارت میانی این آیه، او را، آنگونه که در زبان عبری است، از نظر گرامری جنس مذکر است و نه به لحاظِ کالبدشناختی. مفسران مدرن بسیاری به این نکته اشاره کرده‌اند که روایت خلقت اول با عبارت خلاصه در نیمهٔ اول آیهٔ «این قصهٔ آسمان‌ها و زمین بود در زمانی که خلق شدند» خاتمه می‌یابد. دو واژهٔ «آسمان‌ها» و «زمین» به ابتدای ساختار و اولین آیهٔ روایت اول برمی‌گردند. او برخلاف روایت اول به جای آنکه اشیا را با فراخوانی به وجود بیاورد، مانند یک صنعتگر دست به کار می‌شود. این داستان از دو بخش تشکیل شده است که تقریباً معادل دو بخش نخستین سفر پیدایش است. | ## بخش 3: روایت آفرینش | در بخش نخست از سفر پیدایش ۱:۱ تا سفر پیدایش ۳:۲، الوهیم، واژه عمومی عبری به معنی خدا، جهان را در شش روز می‌آفریند و سپس در روز هفتم استراحت می‌کند و روز هفتم را متبرک و مقدس می‌نماید. خدا با فرمان لفظی («باش…») می‌آفریند و پیشنهاد مقایسه با پادشاهی را می‌دهد که تنها کافی است سخن بگوید تا هر اتفاقی بخواهد روی دهد، و عناصر کیهان را در حین آفرینششان نام‌گذاری می‌کند که با این مفهوم متداول باستانی همگام است که چیزها تا پیش از نامگذاری واقعاً وجود ندارند. روایت دوم — آدم و حوا بعد از آیه‌ای کوتاه (۲:۴) که دو قصه را به یکدیگر متصل می‌کند، دومین قصهٔ آفرینش انسان بازگو شده است. مطابق این روایت، روزی که یهوه الوهیم زمین و آسمان‌ها را آفرید، هیچ گیاهی در زمین وجود نداشت زیرا هنوز باران نباریده بود و انسانی هم در زمین نبود تا در مزرعه کار کند. یهوه الوهیم با استفاده از گِل زمین انسانی (عبری: ادم) بساخت و نفس حیات را در او دمید و او زنده شد. یهوه الوهیم همهٔ درختان نیکو نما و خوش‌خوراک را از زمین رویانید — از جمله درخت حیات در میانهٔ باغ و درخت معرفت نیک و بد. آدم اجازه داشت از همهٔ درختان بخورد، مگر از درخت معرفت نیک و بد؛ زیرا خدا گفته بود خوردن از آن باعث مرگش خواهد شد. یهوه الوهیم آدم را تنها یافت و گفت «خوب نیست آدم تنها باشد؛ او را یاوری خواهم ساخت.» پس درندگان و مرغان هوا را آفرید و ایشان را نزد آدم برد تا نامشان دهد. نتیجتاً، یهوه الوهیم آدم را به خوابی گران برد و یکی از دنده‌هایش را جدا کرد و از آن دنده زنی خلق کرد. مار زن را گفت: «به راستی الوهیم شما را گفته: از میوهٔ درختان باغ مخورید؟» زن پاسخ داد: «از میوهٔ درختان باغ می‌خوریم، مگر از میوهٔ درختی که در میانهٔ باغ است، چه الوهیم گفت از آن مخورید و لمس‌ش مکنید، مبادا بمیرید.» مار با او گفت: «نخواهید مرد، اما الوهیم می‌داند اگر از آن بخورید، چشمانتان باز و چون ایزدیانی خواهید شد که نیک و بد را آگاهند.» پس زن درخت را نیکو و دانش‌افزا یافت و از میوه‌اش خورد و به شوهرش هم داد. وقتی آدم و زن صدای آواز خدا که میان درختان باغ می‌خرامید را شنیدند، خود را پنهان کردند. خدا که آمد، از آدم پرسید «کجا هستی؟» آدم پاسخ داد: «صدایت را در باغ شنیدم، ترسیدم زیرا لخت هستم. آیا از درختی که گفتم نخوری، خوردی؟» آدم پاسخ داد: «این زنی که کنارم گذاشتی [میوهٔ] درخت را به من داد و خوردم.» خدا زن را گفت «چه کردی!» و زن نیز مار را مقصر دانست. یهوه الوهیم هر سه را نفرین کرد: مار بر شکمش راه خواهد رفت، زن تابع شوهرش خواهد بود و درد زاییدن را تحمل خواهد کرد و آدم «به عرق پیشانی‌اش نان خواهد خورد، زیرا او از خاک است و به خاک برخواهد گشت.» آدم زن را «حوا» (زندگی) نامید، چه او مادر زندگان بود. یهوه الوهیم با پوست برای آدم و زن لباسی دوخته، گفت: «حال انسان هم یکی از ما [شورای الهی] شده و به نیک و بد آگاه است. مبادا از درخت حیات هم بخورد و تا ابد زنده بماند!» پس یهوه الوهیم آدم را از باغ عدن بیرون کرد تا در زمین کار کند. خدا همچنین کروبی‌ها را با شمشیر آتش‌بار در شرق باغ عدن ساکن کرد تا موجود دیگری به درخت حیات نزدیک نشود. یهوه (خدای داستان از اینجا به بعد یهوه الوهیم نامیده نمی‌شود) بدون هیچ دلیل مشخصی، هدیهٔ هابیل را پذیرفت اما هدیه قائن را نه. همچنین با درک فعلی از ژنتیک انسانی همخوانی ندارد؛ به گفته باربارا بردلی هاگرتی، اگر همه انسان‌ها از یک زوج چند هزار سال پیش نشات گرفته باشند، نیاز به نرخ جهش (mutation) بالا و تقریباً غیرممکن برای توضیح تنوع مشاهده شده کنونی بین انسان‌ها می‌باشد. Transcript این ناسازگاری‌ها باعث شده که بسیاری از مسیحیان از تفسیر تحت‌اللفظی و اعتقاد به روایت خلقت اجتناب کنند، در حالی که دیگرانی همچنان به عنوان یک آموزه اساسی ایمان مسیحی می‌ببینید و اعتقاد دارند. نام آدم و حوا، به‌طور استعاره‌ای در بحث‌های علمی استفاده می‌شود برای تعیین اجداد مشترک اخیر وابسته به دودمان پدری و تبار مادری، آدم Y-کروموزومی و حوای میتوکندری. این‌ها افراد خاصی نیستند، و هیچ دلیلی هم نیست که فرض کنیم که آن‌ها در یک دوره زمانی در کنار هم زندگی می‌کردند، چه رسد به اینکه آن‌ها همدیگر را ملاقات یا با تشکیل خانواده و زن و شوهر باشند."" یک مطالعه اخیر در مورد این موضوع تخمین می‌زند که آدم Y-کروموزومی ۱۲۰ هزار سال تا ۱۵۶ هزار سال پیش زندگی می‌کردند، در حالی که حوای میتوکندری ۹۹ تا ۱۴۸ هزار سال پیش زندگی می‌کردند. مطالعه اخیر دیگری زمان زندگی آدم Y-کروموزومی ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار سال پیش زندگی می‌کرده است. | ## جمع‌بندی | کلیسای کاتولیک و گروهی از پروتستان‌ها میان دیدگاه دینی خود و فرگشت سازشی برقرار کرده‌اند و می‌گویند خدا جهان را بر اساس قانون علمی آفریده است.