موضوع مقاله: موج‌نقش | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # موج‌نقش | مقدمه: در زمین‌شناسی، موج‌نقش‌هابرابرنهاده فرهنگستان زبان فارسی (ripple marks) سطوح مواجی هستند که در اثر حرکت آب یا باد بر روی سطوحی با دانه‌هایی در حد سیلت درشت تا ماسهٔ ریز تشکیل می‌گردند. | ## بخش 1: موج‌نقش | به عبارت دقیق‌تر، موج‌نقش سطح موجی یا سیمایی سطحی است متشکل از فرورفتگی‌ها و پشته‌های کوچک‌مقیاس تقریباً موازی که در سطح تماس بین سیال و مواد رسوبی نامنسجم، به‌ویژه ماسهٔ سست، تشکیل می‌شود. از این اشکال می‌توان برای تشخیص بالا و پایین لایه‌ها، جهت جریان قدیمه و همچنین تشخیص میزان انرژی محیط در زمان تشکیل استفاده کرد. برای تعیین میزان انرژی محیط از ضریبی به نام اندیس موجی استفاده می‌شود که به صورت نسبت طول موج (L) به ارتفاع موج (H) بیان می‌شود. بسته به این‌که جریان مورد نظر آب یا باد باشد، سمت رو به جریان را سمت آبخور یا بادخور و سمت پشت به جریان را سمت آب‌پناه یا بادپناه می‌گویند. | ## بخش 2: موج‌نقش | دو دسته اصلی معمولاً موج‌نقش‌ها به دو صورت دیده می‌شوند: ۱) موج‌نقش‌های جریانی: اشکال مهاجرتی هستند که حاصل جریان‌های یک طرفه بوده و سه قسمت در آن‌ها قابل تشخیص است: اول قسمتی که دارای شیب ملایم است و در خلاف جهت جریان قرار دارد دوم قسمتی است دارای شیب تند بوده و در جهت جریان قرار می‌گیرد و سوم خط‌الراس آن می‌باشد که بر اساس تفاوت در خط الراس، آنها را به چند نوع تقسیم می‌کنند که از آن جمله می‌شود انواع زیر را نام برد: مستقیم، پیچیده، زنجیره‌ای، و زبانه‌ای. سازوکار تشکیل این موج‌نقش‌ها بدین صورت است که در اثر حرکت امواج آب یا باد از یک جهت رسوب از قسمت با شیب ملایم به قسمت با خط الراس موج‌نقش و ریزش آن بطرف پایین در قسمت پرشیب مهاجرت می‌کند این نوع حرکت رسوبات باعث مهاجرت و حرکت موج‌نقش می‌شود بطوری که خود باعث تشکیل ساختمان دیگری بنام لایه‌بندی مورب می‌شود. ۲) موج‌نقش‌های موجی: یا موج‌نقش‌های ساحلی اشکال موجی شکل هستند که برجستگی‌های نوک تیز و فرورفتگی‌های پهن دارند برای تشکیل این نوع از موج‌نقش‌ها یک جریان رفت و برگشت لازم است (مانند حرکت امواج) در اثرحرکت رفت به سمت خشکی موج‌نقش‌های نوع جریانی تشکیل می‌شود در اثر برگشت به سمت دریا قسمتی از ریپل‌ها فرسایش می‌یابد و ذرات درشت نیز در پشت موج‌نقش‌ها برجا می‌ماند به این ترتیب شکل موج‌نقش موجی تکمیل می‌شود به طوری که در قسمت سمت خشکی ذرات درشت و در قسمت سمت دریا ذرات ریزتر و دارای چندلایگی می‌باشد در صورتی که در سمت خشکی فاقد چندلایگی می‌باشد. این نوع از موج‌نقش‌ها همانطور که بیان شد در مکان‌ها یی که حرکت آب رفت و برگشت باشد به وجود می‌آید مانند ساحل دریا همچنین با استفاده از این اشکال می‌شود علاوه بر این تشخیص بالا و پایین لایه جهت جریان را تا حدودی تشخیص داد. | ## بخش 3: موج‌نقش | این‌گونه موج‌نقش‌ها بر اثر حرکت یک‌جهته جریان‌ها پدید می‌آیند.خمیده 200pxموج‌نقش‌های خمیده لایه‌بندی‌های موربی ایجاد می‌کنند که پرپیچ‌وخم هستند. تمامی رگه‌های به‌وجود آمده بر اثر این موج‌نقش با جریان آب و هم‌چنین جهت سراشیبی زاویه دارند.زنجیرکش 200pxموج‌نقش‌های زنجیرکِش لایه‌بندی موربی پدید می‌آورند که انحنادار هستند اما جهت شیرجه آن‌ها هماهنگ است. موج‌نقش‌های زنجیرکش هم هم‌چون موج‌نقش‌های خمیده توسط جریان یک‌جهته‌ای که با جهت اصلی جریان و جهت شیب سطح زاویه دارند پدید می‌آید.هلالی 200pxموج‌نقش‌های هلالی کوهه‌هایی دارند که در آن‌ها خمیدگی دیده می‌شود. موج‌نقش‌های هلالی لایه‌بندی‌هایی مانند موج‌نقش‌های زنجیرکش و خمیده به‌وجود می‌آورند. | ## جمع‌بندی | در موج‌نقش‌های معروف به هلالی، اگر شیب روبه جریان کوهه یعنی قسمت آبخور آن خمیده شده باشد به آن موج‌نقش هلالی و اگر شیب پشت به جریان کوهه یا همان قسمت آب‌پناه آن خمیده شده باشد به آن موج‌نقش زبانه‌دار می‌گویند.