موضوع مقاله: مجمع‌التواریخ السلطانیه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مجمع‌التواریخ السلطانیه | مقدمه: مَجْمَع‌التواریخ با عنوان کامل مجمع‌التواریخ السلطانیه، یک کتاب با موضوع تاریخی به‌قلم حافظ ابرو، تاریخ‌نگار برجستهٔ روزگار شاهرخ تیموری است، که گزیده‌ای از تاریخ بشریت را از زمان آدم ابوالبشر، تا سال ۸۳۰ ه‍.ق به زبان فارسی شرح می‌دهد. | ## بخش 1: مجمع‌التواریخ السلطانیه | نگاشتن این اثر را حافظ ابرو در سال ۸۲۶ ه‍.ق به‌سفارش بایسنغر میرزا، پسر شاهرخ آغاز کرد و آن را در چهار جلد، به‌سرانجام رساند. مجمع‌التواریخ، همان‌طور که از نامش پیداست، مجموعه‌ای حاصل از گردآوردن شماری از نوشته‌های تاریخی پیشین است، که نویسنده، آن را با افزودن مطالبی از روزگار خودش تکمیل کرده است. واسیلی بارتلد، خاورشناس اهل روسیه، مقصود از نگارش مجمع‌التواریخ را در درجهٔ اول، جلوگیری از فراموشی مطالب مورخان پیشین دانسته، ولی با استناد به نسخه‌های معدود و پراکندهٔ این اثر، می‌افزاید که خود مجمع‌التواریخ به‌دنبال بی‌توجهی نسل‌های بعدی در معرض نابودی قرارگرفته است.حافظ ابرو و آثار او، نوشتهٔ واسیلی بارتلد، به‌ترجمهٔ لیلا ربن‌شه، فصلنامهٔ فرهنگ، شمارهٔ ۱۹، صفحهٔ ۳۶. مجمع‌التواریخ را می‌توان یک تقلید تیموری از جامع‌التواریخ ایلخانی به‌شمار آورد؛ هرچند از لحاظ گستردگی مطالب، این اثر، حدوداً چهار برابر حجیم‌تر و بزرگ‌تر از سلف ایلخانی خود است. جلدها نویسندهٔ مجمع‌التواریخ، خود صراحتاً بیان داشته که کتابش در چهار ربع (جلد) به‌ترتیب زیر بخش‌بندی‌شده است:زبدةالتواریخ، جلد اول، به‌تصحیح سید کمال حاج سیدجوادی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. | ## بخش 2: مجمع‌التواریخ السلطانیه | ربع اول: مشتمل است بر تاریخ پیامبران پیش از اسلام و همچنین تاریخ شهریاران ایران باستان از کیومرث پیشدادی تا یزدگرد سوم ساسانی. ربع دوم: تاریخ پیامبر اسلام، خلفای راشدین، خلفای بنی‌امیه و در انتها خلفای بنی‌عباس. ربع سوم: حکومت‌های پس از اسلام ایران از صفاریان تا ایلخانان؛ همچنین تاریخ اقوام ترک و مغول پیش از قدرت‌گیری چنگیز خان و تاریخ خلفای فاطمی، چین، هند و فرنگ. ربع چهارم: تاریخ ایران از زمان مرگ ابوسعید بهادرخان و به‌دنبال آن فروپاشی حکومت ایلخانان، تا وقایع سال ۸۳۰ ه‍.ق و معاصر با روزگار شاهرخ. این ربع که اختصاصاً «زُبْدَةالتواریخ بایسنغری» از سوی حافظ ابرو نام گرفته، منبعی مهم و ارزنده، برای پژوهش در تاریخ اوایل دورهٔ تیموری به‌حساب می‌آید. | ## بخش 3: مجمع‌التواریخ السلطانیه | بخش مربوط، به تاریخ فاطمیان و اسماعیلیان الموت، از سومین جلد این اثر را محمد مدرسی زنجانی، سال ۱۳۶۴، به‌عنوان نخستین بخش تصحیح‌شدهٔ آن به‌چاپ رساند.مجمع‌التواریخ السلطانیه، قسمت خلفای علویهٔ مغرب و مصر و نزاریان و رفیقان از تاریخ حافظ ابرو. سید کمال حاج سیدجوادی در سال ۱۳۷۲، نیمهٔ دوم از جلد چهارم این کتاب را که از مرگ تیمور گورکانی، تا سال ۸۳۰ ه‍.ق را دربرمی‌گیرد در دو جلد به‌تصحیح و چاپ رسانید، و در سال ۱۳۸۰ نیمهٔ نخست را هم تصحیح کرده و تمام جلد چهارم را تحت عنوان «زبدةالتواریخ» در چهار جلد به انتشار رساند. نیمهٔ دوم، از تصحیح سیدجوادی را محسن فاتحی، در سال ۱۴۰۰، با اصطلاحاتی و افزودن شرح کامل مجدد به‌چاپ رساند.متن ویراسته و شرح کامل زبدةالتواریخ بایسنغری حافظ ابرو؛ جزء دوم از ربع چهارم مجمع‌التواریخ السلطانیه (از مرگ امیر تیمور گورکان تا زخم خوردن میرزا شاهرخ). جلد اول مجمع‌التواریخ را محمد روشن به‌همراه تاریخ اسلام جامع‌التواریخ، سال ۱۳۹۲ در سه جلد، و با نام «جامع‌التواریخ (تاریخ ایران و اسلام)» به‌نشر رساند. | ## جمع‌بندی | با وجود این‌که هدف تصحیح یادشده بخشی از جامع‌التواریخ بود، ولی به‌سبب درآمیختگی مطالب مجمع‌التواریخ با جامع‌التواریخ در نسخهٔ اساس، سهواً جلد اول مجمع‌التواریخ نیز به‌تصحیح و چاپ رسید.