موضوع مقاله: رقص چوب | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رقص چوب | مقدمه: رقص چوب یا چوب بازی ، ازجملهٔ بازی‌ها و سنت‌های ایرانی است که پیشینه ای کهن دارد که به ایران باستان بازمی‌گردد. | ## بخش 1: رقص چوب | در ایران دو نوع چوب بازی اصیل داریم یکی چوب بازی سیستانی که درنیمه جنوب شرقی ایران و منطقه سیستان رواج دارد و دیگری چوب بازی خراسانی که در شرق و شمال شرق ایران و بخش‌هایی از شمال ایران نیز رواج دارد و دیگری چوب بازی لری که بیشتر در نیمه جنوبی غربی کشور رواج دارد و در واقع این رقص اصیل از طریق روابط این سه قوم با دیگر قومیت‌ها به سایر اقوام و مناطق منتقل شده‌است. ریشه‌شناسی چوب بازی چوب‌بازی، گونه‌ای آیین نمایشی–رزمی ایرانی است که امروزه در سیستان، خراسان رضوی، خراسان شمالی و دیگر نواحی شرق ایران رواج دارد. پژوهشگران ریشهٔ این آیین را در سیستان جستجو می‌کنند؛ جایی که «رقص شمشیر» ایرانیان باستان در روزگار صلح به‌عنوان روشی برای تقویت روحیه و حفظ آمادگی رزمی پهلوانان اجرا می‌شد. این سنت که با حرکات منظم، چرخش‌هایی یادآور سماع و نشانه‌هایی از آیین‌های پهلوانی شکل گرفته بود، به مرور زمان از سیستان به نواحی همجوار، از جمله خراسان، انتقال یافت و در قالب‌های گوناگون استمرار یافت. امروزه هرچند چوب‌بازی در مناطق مختلف با سبک‌ها و نام‌های متفاوت اجرا می‌شود، اما ریشه‌های تاریخی و فرهنگی آن به سیستان برمیگردد. رقص شمشیر رقص شمشیر یکی از اصیل‌ترین رقص‌های آریایی در سیستان و خراسان بزرگ که در شرق و شمال‌شرق می‌زیستند بود، که از دیرباز در این منطقه حفظ شده‌است. | ## بخش 2: رقص چوب | آنچه امروزه به عنوان چوب‌بازی شناخته می‌شود، ادامهٔ رقص شمشیر است که ایرانیان باستان به خصوص سپاهیان سیستان و خراسان و گذشته برای استمرار آمادگی دفاعی مبارزان خود در زمان صلح با این رقص شمشیر به تقویت روحیه و آمادگی دفاعی نیروهای خود کمک می‌کردند. رقص شمشیر که ابتدا با یک نوع رقص معنوی و چرخش سماعی آغاز می‌شود در اصل همان چرخش حول محور وجود است که در فلسفهٔ رقص‌های سماع آمده‌است. انسان شناختی رقص شمشیر در رقص محلی چوب و شمشیر با سمبولیسم رو به رو هستیم، یعنی رنگ لباس‌ها (سفید) به مثابه نیروی خیر، چوب و شمشیر (ابزار در جنگ) به مثابهٔ نیروی شر در مبارزه با بدی‌ها می‌باشد که این دو نیرو را در برابر یکدیگر قرار می‌دهند و به نظر می‌رسد یکی از باورهای جهان بینی زرتشتی خراسانیان است که در آن جهان را صحنه برخورد بین شر و خیر می‌بینند. همچنین لباس‌های پرچین به هنگام نشستن و برخاستن و دور زدن در یک دایره نمایانگر پویایی و حرکت تمام نیروها در زندگی است. به‌طور کلی نوعی زبان ایماء و اشاره در این رقص به کار گرفته می‌شود تا افراد از طریق ارتباط پیام‌های گوناگون صلح، شادی و غیره را با توجه به کارکردهای مختلف در طول زمان القا نمایند. به عبارت دیگر یکی از رقص‌های آیینی و حماسی است که از پیشینهٔ تاریخی برخوردار است، به این معنا که مناسک گرد هم آیی افراد را در سیستم کنش‌های اجتماعی می‌توان مشاهده نمود. | ## بخش 3: رقص چوب | تاریخچه رقص شمشیر در شرق و شمال شرقی فلات ایران خارج از مرزبندی‌های سیاسی امروزی، سیستان و خراسان بزرگ یکی از مهدهای اصلی ایران در رقص‌های آیینی و باستانی آریاییان بوده و است. رقص شمشیر در سیستان نیز رقص دیرپایی است که پیشینه آن به بیش از سه هزار سال می‌رسد که سینه به سینه به نسل‌ها بعد منتقل شده‌است. پژوهشگرات رقص را دارای قدرت اجتماعی بسیار زیادی می‌دانند که می‌تواند شمار بسیاری از مردان و زنان و جوانان را در حرکت‌های منظم و بر اساس قواعدی ثابت، موزون و معینی متحد سازد. آنچه امروزه به عنوان چوب بازی شناخته می‌شود، ادامهٔ رقص شمشیر است که از گذشته برای استمرار آمادگی دفاعی مبارزین خود در زمان صلح با این رقص شمشیر به تقویت روحیه و آمادگی دفاعی نیروهای خود کمک می‌کردند. رقص آیینی شمشیر در سیستان جنبه کاملاً دفاعی دارد و داستان دو پهلوان رو در روی یکدیگر است که هر دو سپر به سپر شده و رزم پهلوانی شروع می‌شود تا یکی شکست بخورد و برای فرد پیروز سرنا یا همان ساز و موسیقی پیروزی می‌زنند. | ## جمع‌بندی | بسیاری از نقش‌هایی که در سنگ‌ها و غارهای خراسان دیده می‌شود نشان از قدمت چندین هزار ساله این رقص باستانی در این منطقه دارد.