موضوع مقاله: روش تاریخی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روش تاریخی | مقدمه: روش تاریخی یعنی مجموعه‌ای از کارهایی که یک تاریخ‌نگار انجام می‌دهد تا گذشته را بفهمد و درست بنویسد. | ## بخش 1: روش تاریخی | تاریخ‌نگار برای این کار به انواع منبع‌ها سر می‌زند: اسناد، نوشته‌های قدیمی، آثار باستانی، یا حتی روایت‌های شفاهی. بعد باید ببیند هر منبع چقدر معتبر است، چه کسی آن را نوشته، چه زمانی و کجا نوشته شده و آیا خودش شاهد ماجرا بوده یا از دیگری شنیده است. همچنین باید دقت کند که منبع ممکن است اشتباه یا حتی جعلی باشد، پس هر تکهٔ اطلاعات باید جداگانه بررسی شود. در بررسی منبع‌ها، گاهی چند منبع دربارهٔ یک رویداد حرف‌های مشابهی می‌زنند و این باعث می‌شود گفتهٔ آن‌ها معتبرتر به‌نظر برسد. استقرا یعنی نگاه به نمونه‌های زیاد و دیدن الگو، مثلاً اگر هزاران کتیبه یک علامت را به یک معنی به‌کار برده باشند، احتمال زیاد همان معنی در یک کتیبهٔ تازه هم درست است. قیاس هم یعنی اگر دو چیز در چند ویژگی شبیه‌اند، شاید در یک ویژگی دیگر هم شبیه باشند، ولی این بیشتر برای پیشنهاد فرضیه خوب است، نه اثبات قطعی. در طول تاریخ، روش‌های تاریخ‌نگاری تغییر کرده‌اند؛ از روایت‌های مذهبی و حماسی، به بررسی‌های علمی‌تر و اجتماعی. بعضی‌ها می‌گویند تاریخ یک علم است و باید مثل علوم اجتماعی مطالعه شود، بعضی دیگر آن را بیشتر یک هنر می‌دانند که به تخیل نیاز دارد. امروزه، تاریخ‌نگاران از بایگانی‌ها، چه کاغذی و چه دیجیتال، و حتی ابزارهای رایانه‌ای استفاده می‌کنند، و با ترکیب شواهد، سعی می‌کنند بهترین توضیح را برای آنچه در گذشته اتفاق افتاده پیدا کنند. در فلسفهٔ تاریخ، پرسش دربارهٔ ماهیت و امکان یک روش تاریخی درست، در زیرشاخهٔ شناخت‌شناسی مطرح می‌شود. گرچه تاریخ‌نگاران در اصول کلی و پایه با یکدیگر توافق دارند، در عمل «آیین‌نامه‌های ویژهٔ اثبات تاریخی، نه به‌طور گسترده رعایت می‌شوند و نه مورد توافق عمومی» هستند. برخی پژوهشگران تاریخ مشاهده کرده‌اند که برای حوزه‌های تاریخی مانند دین، هنر، علم، دموکراسی و عدالت اجتماعی، استانداردهای خاصی وجود ندارد، زیرا این حوزه‌ها به‌طور ذاتی «اساساً مورد مناقشه» هستند و برای تفسیر موضوعات آن‌ها به ابزارهای گوناگونی نیاز است که ویژهٔ هر حوزه باشد. نقد منبع نقد منبع (یا ارزیابی اطلاعات) فرایند بررسی ویژگی‌های یک منبع اطلاعاتی است، مانند اعتبار، قابلیت اعتماد و ارتباط آن با موضوع در دست پژوهش. چهار پرسش نخست را نقد عالی، پرسش پنجم را نقد پست و مجموع این دو را نقد بیرونی می‌نامند. 118, 1974 لویی گاتشالک با اشاره به این که اسناد کمی کاملاً قابل اعتماد پذیرفته می‌شوند، قاعدهٔ کلی را چنین بیان می‌کند: «برای هر جزئی از یک سند، فرایند سنجش اعتبار باید جداگانه انجام شود، بی‌توجه به اعتبار کلی نویسنده.» اعتماد به نویسنده در کل می‌تواند احتمال اولیه‌ای برای در نظر گرفتن هر گفته ایجاد کند، اما هر قطعهٔ شواهد باید جداگانه سنجیده شود. منبعی که بخشی از روایتش با شواهد بیرونی تأیید شده باشد، در صورت عدم امکان تأیید کل متن، در تمامیتش قابل اعتماد است. وقتی دو منبع در یک نکته اختلاف دارند، تاریخ‌نگار منبع دارای بیشترین «اعتبار» را ترجیح می‌دهد، یعنی منبعی که توسط کارشناس یا شاهد عینی ایجاد شده است. شاهدان عینی عموماً ارجح هستند، به‌ویژه در شرایطی که ناظر عادی می‌توانسته رویداد را به‌درستی گزارش کند و به‌طور خاص زمانی که به واقعیت‌هایی می‌پردازد که برای اکثر معاصران شناخته‌شده بوده است. اگر دو منبع مستقل در یک موضوع توافق داشته باشند، قابلیت اعتماد هر یک به‌طور محسوسی افزایش می‌یابد. وقتی دو منبع اختلاف دارند و راه دیگری برای ارزیابی نیست، تاریخ‌نگار منبعی را برمی‌گزیند که بیشتر با عقل سلیم سازگار باشد. اصول اساسی برای تعیین قابلیت اعتماد اصول بنیادی زیر برای نقد منبع توسط دو تاریخ‌نگار اسکاندیناویایی، اولدن-یورگنسن (۱۹۹۸) و تورستن تورن (۱۹۹۷) تدوین شده‌اند:Thurén, Torsten. هرچه منبع به رویدادی که مدعی توصیف آن است نزدیک‌تر باشد، می‌توان بیشتر به آن اعتماد کرد که توصیفی دقیق از آنچه رخ داده ارائه می‌دهد. یک شاهد عینی معتبرتر از گزارش دست‌دوم است، و گزارش دست‌دوم معتبرتر از شنیده‌های با واسطهٔ بیشتر است و همین‌طور ادامه دارد. اگر چند منبع مستقل پیام یکسانی داشته باشند، اعتبار آن پیام به‌شدت افزایش می‌یابد. اگر نشان داده شود که شاهد یا منبع علاقهٔ مستقیمی به ایجاد سوگیری ندارد، اعتبار پیام افزایش می‌یابد. معیارهای اصالت تاریخ‌نگاران گاهی باید تعیین کنند چه بخشی از یک منبع «اصیل» است و چه بخشی نیست. 174-177, 1946 معیارهای درونی به قالب، سبک و زبان نویسنده مربوط می‌شود؛ این که آیا یک منبع با محیطی که در آن تولید شده ناسازگار است، دارای ناسازگاری زمانی یا تاریخی است، نحوهٔ انتقال متن چگونه بوده، و آیا در آن افزوده‌ها یا حذف‌هایی وجود دارد یا خیر.Gilbert J. آیا توانایی اجتماعی لازم برای مشاهده را داشته (مثلاً زبان را می‌فهمیده یا مهارت‌های لازم مانند حقوق یا نظامی را داشته)، و آیا تحت فشار همسر یا پلیس مخفی نبوده است؟ پنجاه سال بعد که بیشتر شاهدان مرده‌اند و بقیه ممکن است جزئیات را فراموش کرده باشند؟ | ## بخش 2: روش تاریخی | به یاد داشته باشیم که برخی اطلاعات آسان‌تر از برخی دیگر برای مشاهده و گزارش هستند. لویی گاتشالک نکتهٔ دیگری اضافه می‌کند: «حتی وقتی واقعیت مورد نظر چندان شناخته‌شده نباشد، برخی گفته‌ها آن‌قدر تصادفی و محتمل هستند که خطا یا دروغ بودنشان بعید است. برای نمونه، اگر کتیبه‌ای باستانی روی یک جاده بگوید که یک پروکنسول آن جاده را در دوران پرینسپس آگوستوس ساخته، ممکن است بدون تأیید بیشتر تردید کنیم که آن پروکنسول واقعاً جاده را ساخته است، اما دشوارتر می‌توان تردید کرد که جاده در دوران فرمانروایی آگوستوس ساخته شده باشد. همچنین، اگر یک آگهی به خوانندگان اطلاع دهد که «قهوهٔ A و B را می‌توان از هر خواربارفروشی معتبر به قیمت غیرمعمول پنجاه سنت برای هر پوند خرید»، می‌توان تمام نتایج ضمنی آگهی را بدون تأیید بیشتر زیر سؤال برد، مگر این که این حقیقت را بپذیریم که نوعی قهوه به نام «A و B» در بازار وجود دارد.»Understanding History، ص. ۲۹۲، ۱۹۴۶ تاریخ‌نگار لویی گاتشالک می‌گوید گاهی ممکن است تاریخ‌نگار زمانی که هیچ متن دست‌اولی موجود نیست، از شواهد حکایتی استفاده کند. سنت باید با زنجیره‌ای پیوسته از شاهدان پشتیبانی شود که از گزارشگر نخستین و بی‌واسطهٔ رویداد تا شاهد زندهٔ میانی که آن را نقل می‌کند، یا تا کسی که نخستین‌بار آن را مکتوب کرده، امتداد یابد. چندین رشتهٔ موازی و مستقل از شاهدان باید گواهی دهند که رویداد مورد نظر رخ داده است. سنت باید یک رویداد عمومی مهم را گزارش کند، به‌گونه‌ای که الزاماً شمار زیادی از مردم به‌طور مستقیم از آن آگاه باشند. در طول آن دورهٔ معین، حتی از سوی افرادی که منفعتشان در انکار آن بوده، اعتراضی به آن نشده باشد. [گاراگان در جای دیگری حداکثر ۱۵۰ سال را پیشنهاد می‌کند، دست‌کم در فرهنگ‌هایی که در حفظ سنت شفاهی برتر هستند.] در دورهٔ دوام سنت، روحیهٔ انتقادی باید به اندازهٔ کافی رشد کرده باشد و ابزارهای لازم برای بررسی انتقادی در دسترس بوده باشد. افراد منتقدی که اگر سنت را نادرست می‌دانستند، بی‌شک آن را به چالش می‌کشیدند، چنین نکرده باشند. روش‌های دیگری برای راستی‌آزمایی سنت شفاهی وجود دارد، مانند مقایسه با شواهد باستان‌شناسی. ۱۶۹، ۱۹۵۰ ترکیب: استدلال تاریخی وقتی بخش‌های جداگانهٔ اطلاعات در بسترشان ارزیابی شدند، می‌توان با استدلال تاریخی فرضیه‌هایی را شکل داد و تثبیت کرد. ۱۹، ۱۹۸۴ گزارهٔ مورد نظر، همراه با سایر گزاره‌هایی که پیش‌تر درست پنداشته شده‌اند، باید گزاره‌های دیگری را استنتاج کند که داده‌های قابل مشاهدهٔ کنونی را توصیف می‌کنند. (از این پس گزارهٔ نخست را «فرضیه» و گزاره‌های توصیف‌کنندهٔ داده‌های قابل مشاهده را «گزاره‌های مشاهده‌ای» می‌نامیم.) فرضیه باید «دامنهٔ تبیینی» بیشتری نسبت به هر فرضیهٔ ناسازگار دیگری دربارهٔ همان موضوع داشته باشد؛ یعنی باید تنوع بیشتری از گزاره‌های مشاهده‌ای را استنتاج کند. فرضیه باید «توان تبیینی» بیشتری نسبت به هر فرضیهٔ ناسازگار دیگری داشته باشد؛ یعنی باید احتمال گزاره‌های مشاهده‌ای استنتاج‌شدهٔ خود را بیشتر از هر فرضیهٔ دیگری کند. فرضیه باید «محتمل‌تر» از هر فرضیهٔ ناسازگار دیگری باشد؛ یعنی به‌میزانی بیشتر از انواع بیشتری از حقایق پذیرفته‌شده استنتاج شود و استنتاج آن قوی‌تر باشد، و نقیض محتمل آن از حقایق کمتری استنتاج شود و آن هم با قوت کمتر. فرضیه باید نسبت به هر فرضیهٔ ناسازگار دیگری «کمتر موقتی» باشد؛ یعنی شامل فرضیات تازهٔ کمتری دربارهٔ گذشته باشد که پیش‌تر به‌نوعی از باورهای موجود استنتاج نشده باشند. فرضیه باید نسبت به هر فرضیهٔ ناسازگار دیگری با «باورهای پذیرفته‌شدهٔ کمتری ناسازگار» باشد؛ یعنی در ترکیب با حقایق پذیرفته‌شده، گزاره‌ها یا مشاهداتی که نادرست پنداشته می‌شوند را کمتر استنتاج کند. فرضیه باید در ویژگی‌های ۲ تا ۶ به اندازه‌ای بر فرضیه‌های ناسازگار دیگر برتری داشته باشد که احتمال کمی وجود داشته باشد که فرضیهٔ ناسازگار دیگری پس از بررسی بیشتر به‌زودی از آن پیشی گیرد. بنابراین، (نسبت به این مقدمات) احتمال دارد (به درجهٔ p۱ × p۲) که این مورد B باشد. این یک قیاس منطقی در شکل احتمالاتی است که از یک تعمیم به‌دست‌آمده از استقرا بر پایهٔ نمونه‌های فراوان (به‌عنوان مقدمهٔ نخست) استفاده می‌کند. مک‌کالاف می‌گوید که اگر استدلال قیاسی معتبر باشد، یا یک «قیاس آماری پنهان» است یا بهتر است به‌صورت استدلال به بهترین تبیین بیان شود. این استدلال هنگامی یک قیاس آماری است که «بر پایهٔ تعداد و تنوع کافی از نمونه‌های تعمیم» بنا شده باشد؛ در غیر این صورت، ممکن است استدلال نامعتبر باشد، زیرا ویژگی‌های ۱ تا n بی‌ارتباط با ویژگی n+۱ هستند، مگر آنکه ویژگی n+۱ بهترین تبیین برای ویژگی‌های ۱ تا n باشد. بنابراین قیاس، تنها وقتی بدون مناقشه است که برای پیشنهاد فرضیه‌ها به کار رود، نه به‌عنوان استدلال قطعی. با این حال، توسیدید، هم‌دورهٔ او، به‌خاطر این‌که نخستین‌بار با روشی منسجم و توسعه‌یافته به تاریخ‌نگاری پرداخت، در اثر خود تاریخ جنگ پلوپونز شناخته می‌شود. توسیدید، برخلاف هرودوت، تاریخ را نتیجهٔ انتخاب‌ها و اقدامات انسان‌ها می‌دانست و به علت و معلول می‌نگریست، نه نتیجهٔ مداخلهٔ الهی (هرچند خود هرودوت هم کاملاً به این ایده پایبند نبود). او در روش تاریخی خود، بر ترتیب زمانی رویدادها، دیدگاهی اسماً بی‌طرف، و این نکته که جهان انسانی حاصل کنش‌های انسان است، تأکید داشت. تاریخ‌نگاران یونانی، تاریخ را چرخه‌ای می‌دیدند، با رویدادهایی که به‌طور منظم تکرار می‌شوند. | ## بخش 3: روش تاریخی | پایه‌های تاریخ‌نگاری حرفه‌ای در شرق آسیا به‌وسیلهٔ مورخ دربار سیما چیان (۱۴۵–۹۰ پیش از میلاد)، نویسندهٔ وقایع‌نگار بزرگ (شی‌جی) و شناخته‌شده به‌عنوان «پدر تاریخ‌نگاری چینی» گذاشته شد. حدود سال ۱۸۰۰، فیلسوف و تاریخ‌نگار آلمانی گئورگ ویلهلم فریدریش هگل فلسفه و رویکردی غیردینی را وارد مطالعهٔ تاریخ کرد. ابن‌خلدون، تاریخ‌نگار عرب و جامعه‌شناس اولیه، در مقدمهٔ کتابش مقدمه (۱۳۷۷) به هفت خطایی که به‌گمانش تاریخ‌نگاران مرتکب می‌شوند، اشاره کرد. ابن‌خلدون خرافه‌گرایی و پذیرش بی‌چون‌وچرای داده‌های تاریخی را نقد کرد، روش علمی را وارد مطالعهٔ تاریخ کرد و آن را «علم جدید» خود نامید. روش او زمینه‌ساز توجه به نقش دولت، ارتباطات، تبلیغات و سوگیری نظام‌مند در تاریخ شدH. در غرب، تاریخ‌نگاران در سده‌های هفدهم و هجدهم، به‌ویژه در فرانسه و آلمان، روش‌های مدرن تاریخ‌نگاری را توسعه دادند. در سال ۱۸۵۱، هربرت اسپنسر این روش‌ها را چنین خلاصه کرد: «از لایه‌های پی‌درپی رسوبات تاریخی‌مان، آنان [تاریخ‌نگاران] با دقت همهٔ خرده‌ریزه‌های رنگارنگ را جمع می‌کنند، به هر چیز عجیب و درخشانی می‌جهند و مانند کودکان بر دستاوردهای درخشانشان می‌خندند؛ در همین حال، رگه‌های غنی حکمت که در میان این آوار بی‌ارزش گسترده شده‌اند، کاملاً نادیده گرفته می‌شوند. در همین حال، هنری توماس باکل رویای علمی شدن تاریخ را چنین بیان کرد: «در مورد طبیعت، رویدادهایی که ظاهراً بسیار نامنظم و دمدمی‌مزاج بودند، توضیح داده شده‌اند و نشان داده شده که با قوانین ثابت و جهانی خاصی مطابقت دارند. این کار به این دلیل انجام شده که انسان‌های توانمند، و از همه مهم‌تر، انسان‌های شکیبا و اندیشمند، رویدادها را با هدف کشف نظم آن‌ها بررسی کرده‌اند. برخلاف آرزوی باکل، تأثیرگذارترین تاریخ‌نگار سدهٔ نوزدهم بر روش‌ها، لئوپولد فن رانکه در آلمان بود. او تاریخ را به «آنچه واقعاً رخ داده» محدود کرد و با این کار، این حوزه را از علم دورتر ساخت. برای رانکه، داده‌های تاریخی باید با دقت گردآوری، به‌طور بی‌طرفانه بررسی و با دقت انتقادی کنار هم قرار داده شوند. در سدهٔ بیستم، تاریخ‌نگاران دانشگاهی کمتر بر روایت‌های حماسی ملی‌گرایانه – که اغلب تمایل به بزرگداشت ملت یا مردان بزرگ داشت – تمرکز کردند و بیشتر به تحلیل‌های عینی و پیچیدهٔ نیروهای اجتماعی و فکری پرداختند. یکی از گرایش‌های اصلی روش‌شناسی تاریخی در قرن بیستم این بود که تاریخ بیشتر به‌عنوان یک علم اجتماعی در نظر گرفته شود تا هنر، که به‌طور سنتی چنین بوده است. پیشگامان این رویکرد مجموعه‌ای متنوع از پژوهشگران بودند، از جمله فرنان برودل و ای. بسیاری از آن‌ها به رویکردهای میان‌رشته‌ای شهرت داشتند؛ مثلاً برودل تاریخ را با جغرافیا ترکیب می‌کرد. دیگر نظریه‌های تاریخ موجود، حاصل کار متخصصانی از حوزه‌های دیگر هستند (برای مثال، نظریهٔ تاریخ مارکسیستی). حوزهٔ تاریخ دیجیتال نیز آغاز به بررسی راه‌های استفاده از فناوری رایانه برای طرح پرسش‌های تازه از داده‌های تاریخی و تولید پژوهش دیجیتال کرده است. در برابر ادعای تاریخ به‌عنوان یک علم اجتماعی، تاریخ‌نگارانی مانند هیو تره‌ور-روپر استدلال کردند که کلید کار تاریخ‌نگار، قدرت تخیل است و بنابراین تاریخ باید به‌عنوان هنر درک شود. تاریخ‌نگاران فرانسوی وابسته به مکتب آنال، تاریخ کمی را معرفی کردند که از داده‌های خام برای پیگیری زندگی افراد معمولی استفاده می‌کرد و در تثبیت تاریخ فرهنگی (مانند تاریخ ذهنیت‌ها) نقش مهمی داشتند. تاریخ‌نگاران اندیشه، مانند هربرت باترفیلد، بر اهمیت ایده‌ها در تاریخ تأکید کرده‌اند. تاریخ‌نگاران آمریکایی، متأثر از دورهٔ جنبش حقوق مدنی، بر گروه‌های قومی، نژادی و اجتماعی-اقتصادی که پیش‌تر نادیده گرفته شده بودند، تمرکز کردند. یکی از شاخه‌های تاریخ اجتماعی که پس از جنگ جهانی دوم پدید آمد، آلتاگس‌گشیشته (تاریخ زندگی روزمره) بود. پژوهشگرانی مانند ایان کرشاو بررسی کردند که زندگی روزمرهٔ مردم عادی در آلمان قرن بیستم، به‌ویژه در آلمان نازی، چگونه بوده است. تاریخ‌نگاری مارکسیستی زمانی در اتحاد جماهیر شوروی ارتدکس بود، اما پس از فروپاشی کمونیسم در آنجا، نفوذش به‌شدت کاهش یافت.Mikhail M. 121–130 تاریخ‌نگاران مارکسیست کوشیدند نظریه‌های کارل مارکس را با تحلیل تاریخ از دیدگاه مارکسیستی تأیید کنند. در واکنش به این تفسیر مارکسیستی از تاریخ، تاریخ‌نگارانی مانند فرانسوا فورِه برداشت‌های ضد مارکسیستی ارائه دادند. امروزه، بیشتر تاریخ‌نگاران پژوهش خود را در بایگانی‌ها، چه فیزیکی و چه دیجیتال، آغاز می‌کنند. آرنولد پیشنهاد کرده است که تاریخ خود یک استدلال است، که امکان ایجاد تغییر را فراهم می‌کند. | ## جمع‌بندی | شرکت‌های اطلاعات دیجیتال، مانند گوگل، بحث‌هایی را دربارهٔ نقش سانسور اینترنت در دسترسی به اطلاعات برانگیخته‌اند.