موضوع مقاله: طغرای مشهدی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # طغرای مشهدی | مقدمه: تخلص اصلی او «طغرا» بود، اما در چند غزل، به‌دلیل رعایت وزن شعر، «شیفته» تخلّص کرده‌است. | ## بخش 1: طغرای مشهدی | پس از مدتی، به‌عنوان منشی شاهزاده مرادبخش بن شاه جهان (متوفی ۱۰۷۰ قمری) برگزیده شد و در کنار او به سیاحت در دکن و بخش‌های جنوبی هند پرداخت. طغرا در این جنگ مرادبخش را همراهی می‌کرد و رسالهٔ مرآت الفتوح را دربارهٔ این واقعه نوشت. طغرا بیشتر وقت خود را صرف نویسندگی می‌کرد و شرکت در جنگ او را از نویسندگی بازمی‌داشت خود دربارهٔ این سال‌ها می‌گوید: «در حالتی که تیغ جان‌خراش را قلم‌تراش شمردی و به‌جای قلم واسطی، دست به نیزهٔ خطی بردی، دوات را از مقولهٔ کلاه‌خود پنداشتی و مداد را از جملهٔ سیاهی‌لشکر انگاشتی.» طغرا مدتی از عمر خود را در پنجاب هند گذارند و رسالهٔ الهامیه را در آن شهر نوشت. برای مدتی هم به ایران آمد و ازدواج کرد، اما پس از فوت همسرش، دوباره به هند بازگشت. در سال‌های پایانی عمر به تشویق میرزا ابوالقاسم قاضی‌زاده، حاکم کشمیر، به کشمیر رفت و در آنجا عزلت اختیار کرد. وفات وی را پیش از سال ۱۰۷۸ قمری دانسته‌اند، اما آقا بزرگ تهرانی سال ۱۱۰۰ قمری را به‌عنوان تاریخ وفات وی ثبت کرده‌است. | ## بخش 2: طغرای مشهدی | افکار و ویژگی‌های زبانی و ادبی طغرا سخن‌وری شیعه‌مذهب است و در بسیاری از قصاید خود علی و دیگر ائمهٔ شیعه را مدح کرده‌است. او در تحمیدیه‌های آغاز رسائلش پس‌از حمد خدا و نعت پیامبر، به ذکر مناقب علی پرداخته‌است: «صلوات انجم لمعات بر اعظم وکلا علی مرتضی که در کشور خلقت، تا از لشکر طبایع خبر نگیرد، مهم نتایج و آثار صورت نپذیرد.» طغرا به تصوف اسلامی گرایش داشت و در آثارش از اصطلاحات و مفاهیم عرفانی بهره می‌برد. در رسالهٔ الهامیه، احوال و نظریات عرفانی خود را شرح داده و در این باب نوشته‌است: «الحاصل، گل‌های تجرّدِ صفت در پس و پیش دم‌سازند و مرغان نغمه‌سرای وحدت در چپ و راست هم‌آواز… از شعبه‌خیزی استغراق مقامی که به‌خاطر نمی‌رسد، چارگاه عنصری است، چه جای سه‌گاه موالید یا دوگاه نشئتین.» طغرا تندروی در تصوف و ادعای اتّحاد با خالق را ناروا می‌دانست و بانگ «انا الحق» را صوتی خارج از آهنگ دین می‌شمرد. نظریات وی دربارهٔ موسیقی طغرا بسیار به موسیقی علاقه‌مند بوده و دراین‌باره گفته‌است:«چون تنبور هر بند تنم به زیر و بم نغمه خود را متعلّق داشته و چون رباب هر عضو بدنم به پست و بلند زخمه خویش را مقید گذاشته.»در رسالۀ وجدیه دربارهٔ اختراع موسیقی نوشته‌است: «فیثاغورس حکیم به قانون ریاضت از صدای بربط چرخ، فنّ موسیقی را که شعبه‌ای است از اصول ریاضی به چنگ درآورده.» به‌عقیدهٔ طغرا، وحی و الهام غیبی سرمنشأ موسیقی است. چنین افکاری نشان‌دهندهٔ گرایش او به اندیشه‌های اخوان‌الصفاست؛ او به وجود نوعی هارمونی در سراسر کائنات اعتقاد داشت و موسیقی زمینی را مأخوذ از موسیقی کیهانی می‌دانست. طغرا به اهمیت سماع و تأثیر آن در دل سالک به خوبی آگاه بود:«اگر گوشهٔ فقرم به گوشهٔ نغمه بدل می‌گردید، کار درویشی‌ام به عمل شیخ جام می‌رسید.» گرایش وی به سماع به‌حدی است که دوست دارد وسایل و لوازم صوفیانه را به آلات موسیقی بدل سازد: «پوست تخت قناعتم بزرگ است وگرنه به دوش دایره می‌اندازم، کشکول فقیری‌ام کوچک است والاّ کاسهٔ طنبوره می‌سازم.خرقه‌ام را کدام سازنده غلاف قانون می‌تواند ساخت، کلاهم را کدام نوازنده تاردان بربط می‌تواند پرداخت.»در رسالهٔ الهامیه طغرا نظرات متناقضی دربارهٔ موسیقی دارد و در آن از بی‌میلی به موسیقی و مخالفت با سماع سخن می‌گوید:«فغانم فغان بلبل است، اما چون بلبل به نوا سری ندارم؛ گویندهٔ مقامات طریقت را به مقامات موسیقی چه کار است. | ## بخش 3: طغرای مشهدی | صوفی هر چند به اصول ثقیل وجد نماید، خفیف به‌نظر درآید.» نظریات وی دربارهٔ شعر طغرا برای بدیهه‌گویی اهمیت بسیاری قائل بود: «کیفیت با صهبای کلامی است که بی تلاش فکر به ساغر نطق درآید، آنچه به‌سعی فکر دست دهد، نه طبع را شکفتگی بخشد و نه دماغ را تازگی.» به‌نظر او شعر خوب آن است که در حافظهٔ خوانندگان رسوب کند: «شعر آن است که بر صفحهٔ زبان‌ها بماند، نه در ورق دیوان‌ها.» شفیعی کدکنی، هم، همین نظریه را بیان کرد و با استفاده از این محک به نقد شعر روی آورد. طغرا همواره از انتحال آثارش بیم‌ناک بوده‌است، چراکه می‌گوید: «گفتن سخن رنگین آسان است و خواندش از بیم دزدان مشکل.»تنفّر وی از سرقت ادبی تا آنجا بود که در یکی از رقعات، خواهان شکنجه و اعدام سارقین ادبی شد. صنایع ادبی که طغرا به‌طور گسترده‌ای از آنها استفاده کرده‌است عبارتند از: تشبیه بلیغ، استعارهٔ مکنیه و تشخیص، حس‌آمیزی، واج‌آرایی، توازی نحوی و سجع، اغراق و تلمیح. اشعار و آثار کلیات کلّیات اشعار طغرا شامل موارد زیر است: ساقی‌نامه قصاید قطعات فردیات مثنوی سرودنامه ترکیب‌بند ترجیع‌بند مخمس غزلیات و رباعیات واژگان هندی بسیار، لغات ناآشنای خراسانی و اصطلاحات موسیقی از برجسته‌ترین ویژگی‌های اشعار طغراست. بعضی از غزل‌های او مسجع است و در برخی از آن‌ها واژگانی به‌کار رفته که جنبهٔ شعری ندارد. | ## جمع‌بندی | گاهی از ردیف‌های دشوار بهره می‌برد، در ساختن ترکیب‌های نوین توانا بود و ترکیب‌سازی را «احداث لغت» می‌نامید.