موضوع مقاله: معجزات محمد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # معجزات محمد | مقدمه: به باور مسلمانان، معجزه امور خارق‌العاده‌ایست که توسط پیامبران، برای اثبات نبوت و ارتباط با خدا، برای عموم مردم انجام می‌دهند. | ## بخش 1: معجزات محمد | در تعریف اسلامی معجزه، برخلاف سایر ادیان، به نبود امکان تکرار معجزه توسط دیگران تأکید شده‌است. در باور اسلامی، علاوه بر معجزه، ارهاص و کرامت نیز به عنوان امور خارق‌العاده برای محمد گزارش شده‌است. در فهرست ذیل، با تقسیم‌بندی از لحاظ زمانی، معجزات محمد، به شکل کلی فهرست شده‌اند. همین‌طور اختلاف بین «معجزه» و «ارهاص»، در ظرف زمانی است، بر این اساس منظور از ارهاص، فراهم شدن شرایط نبوت پیش از بعثت است. فخر رازی، مفسر سنی مذهب، مهترین تفاوت میان معجزه و کرامت را وجود ادعای نبوت یا ولایت در معجزه و نبودش در کرامت می‌داند. بنابر باورهای اسلامی، معجزات گرچه تصرف ماوراء الطبیعه در عالم ماده و طبیعت است؛ اما مبطل ضرورت‌های عقلی نبوده‌است و خارج از نظام علیت نیست. متکلمان مسلمان، معجزه را در اثبات نبوت و پیش از آن در اثبات وجود خدا به کار می‌برند. این در حالیست که معجزه به عنوان دلیلی بر اثبات وجود خدا در آثار نویسندگان غربی، بسیار پرکاربرد است. محقق نراقی، برهان اثبات خدا از طریق معجزه را چنین تقریر می‌کند که: «عقل حکم می‌کند که امور غریبه … همچون شق القمر و… از انسان‌های عادی صادر نخواهد شد؛ پس باید صانعی حکیم باشد و اینگونه امور به سبب قدرت کامله و حکمت شامله‌اش صورت بگیرد.» در کلام و فلسفه مسیحیت و غیراسلامی، معنای واحدی از معجزه وجود ندارد و با اختلاف‌‌هایی همراه است. دیوید هیوم فیلسوف اسکاتلندی در تعریف معجزه، آن را یک تخطی از قوانین طبیعی عالم هستی می‌داند که با اراده خاص الهی و یا با دخالت عاملی غیر محسوس صورت می‌گیرد. توماس آکویناس از فیلسوفان مسیحی قرن سیزده میلادی، معجزه را در تعریف مسیحیت به سه دسته تقسیم می‌کند: دسته اول حوادثی است که خداوند انجام می‌دهد و طبیعت هرگز نمی‌تواند انجام دهد. دسته دوم حوادثی است که خداوند انجام می‌دهد و طبیعت نیز می‌تواند آن را رقم بزند اما نه به ترتیبی که در معجزه رخ داده‌است و دسته آخر حوادثی است که خداوند آنها را انجام می‌دهد اما بدون اعمال اصول طبیعی آن امر. بر اساس روایت ابن سکیت، وی از علی النقی، امام دهم شیعیان امامیه، در خصوص علت تفاوت معجزات پیامبران با یکدیگر سؤال می‌کند و چنین پاسخ می‌گیرد که فن رایج در هر عصر، متفاوت بوده‌است و معجزه پیامبران بر اساس آن فن رایج صورت می‌گرفته‌است. بر این اساس به جهت رواج فن سحر و جادو در عصر موسی، معجزات موسی در خصوص ابطال سحر و در حوزه سحر و کهانت بوده‌است، و از آنجا که فن رایج در دوران عیسی، طبابت مطرح شده‌است، معجزات عیسی نیز در حوزه طب و شفای بیماران عنوان شده‌است. و اما در خصوص معجزات پیامبر اسلام که در حوزه بلاغت و فصاحت کلام بوده‌است، به جهت فن رایج زمان او بوده‌است که فصاحت و بلاغت در کلام مطرح شده‌است. معجزه در قرآن از واژه «معجزه» در قرآن، استفاده نشده‌است و از معجزات پیامبران در این کتاب، با عناوین معرفتی همچون «آیه»، «برهان»، «بینه» و «سلطان» یاد شده‌است. | ## بخش 2: معجزات محمد | در برخی موارد نیز به ماجراهای معجزه‌آسای پیامبران در قرآن بدون کاربرد لفظ «آیه» اشاره شده‌است. بر اساس آموزه‌های قرآن، معجزه به اختیار پیامبر نبوده‌است و به اذن الهی صورت می‌گیرد. در این خصوص در آیه ۳۸ سوره رعد، چنین آمده‌است: «وَ ما کانَ لِرَسُول أَنْ یَأْتِیَ بِ آیَة إِلاّ بِإِذْنِ اللّهِ» ترجمه: «هیچ رسولی نمی‌تواند آیه و معجزه‌ای بیاورد مگر به اذن خداوند» بر اساس آیاتی از قرآن، محمد علاوه بر بزرگترین معجزه خود، یعنی قرآن، معجزات دیگری را نیز برای اثبات نبوت خویش به کار بسته‌است. از معجزاتی که در قرآن به آنها اشاره شده‌است می‌توان به شق‌القمر (مورد اشاره در آیه ۱ و ۲ سوره قمر)، معراج محمد (مورد اشاره در آیه ۱ سوره اسراء) و مباهله (مورد اشاره در آیه ۶۱ آل عمران) اشاره کرد. علاوه بر آن، قرآن از بهانه‌جویی‌های قوم پیامبر اسلام یاد می‌کند که به انکار معجزات او می‌انجامید. در این خصوص در آیه ۱۴ و ۱۵ سوره صافات آمده‌است: «هرگاه معجزه‌ای می‌دیدند، مسخره می‌کردند و می‌گفتند، این سحری آشکار است.». به‌عقیدهٔ فرانسیس پیترز، قرآن یکی از نشانه‌های معجزه‌آسا بود، اما مخاطبان محمد از او می‌خواستند که چیزی ویژه‌تر و ملموس‌تر مانند نزول فرشته، گنجی یا چشمه‌ای معجزه‌آسا بیاورد. قرآن گرچه اشارات اندکی به زندگی محمد دارد، اما نزد پژوهشوران، نخستین و بهترین منبع برای شناخت محمد و ابعاد زندگی او محسوب می‌شود.راهنمای فهرست: ( ) دسته‌بندی‌های مختلفی در خصوص معجزات و کارهای خارق‌العاده پیامبر اسلام صورت گرفته‌است. برخی کارهای خارق‌العاده محمد را از جهت تاریخی (پیش از ولادت، پیش از نبوت، پس از نبوت) دسته‌بندی کرده‌اند و گروهی دیگر، معجزات را بر اساس محتوا و ساختار آن تقسیم‌بندی کرده‌اند. در دسته‌بندی بر طبق محتوا و ساختار، شش دسته معجزه معرفی و عنوان شده‌اند: ۱ـ معجزات کرامتی-کمالاتی که پیامبر در تحقق آنها هیچگونه دخالتی نداشته‌است، همچون معجزات پیش از ولادت محمد. (۵۸۲ میلادی) +فهرست معجزها کارهای خارق‌العاده محمدردیفعنوان معجزهشرح معجزهمنبع معجزهمعجزات محمدقرآنمهمترین معجزه محمد که به عقیده مسلمانان معجزه‌ای برای همهٔ زمان‌ها، بر خلاف معجزات سایر پیامبران که محدود به دوران طول عمر خودشان بود می‌باشد. اعجاز بودن قرآن در آیات متعددی از آن کتاب مورد اشاره قرار گرفته‌است.از جمله آنها در آیه ۲۳ بقره و آیه ۸۸ سوره اسراء، به عدم توان اجتماع جن و انس برای آوردن آیه و سوره‌ای همچون آن تأکید شده‌است. (رک: )غیب‌گویی محمدبه این معجزه پیامبر در قرآن نیز اشاره شده‌است.در آیه ۲۶ و ۲۷ سوره جن به علم غیب پیامبران اشاره شده‌است. غیب‌گویی‌های محمد شامل موارد متعددی است؛ از جمله: خبر از اتفاقات آینده همچون زمان و شیوه مرگ افراد، اتفاقاتی که در طول تاریخ برای امت اسلامی خواهد افتاد و آنچه در آخرالزمان بر امت اتفاق خواهد افتاد. پاسخ به سؤال قبل از مطرح شدنششق القمربه معنای شکافتن کره ماه که بر اساس آن، ماه دو پاره شد و پس از آن به حال سابق بارگشت. شق الصدراین مورد در قرآن نیز مورد اشاره قرار گرفته‌است.به شق صدر محمد در سوره انشراح، آیه اول، به صورت تلویحی اشاره شده‌است. | ## بخش 3: معجزات محمد | رد الشمسواقعه رد الشمس به برگرداندن خورشید در هنگام غروب به جایگاه قبلی خود در وسط روز گفته می‌شود.معراجمعراج محمد، سفری معجزه‌گونه از مسجد الحرام به مسجدالاقصی واقع در بیت‌المقدس و از آنجا به آسمان‌هاست. به این رویداد در قرآن نیز اشاره شده‌است.به معراج محمد در قرآن به صورت تلویحی در آیه ۱ سوره اسراء اشاره شده‌است. بخاری در صحیحیش، این رویداد را در واقعه غزوه خندق و در نقلی دیگر مربوط به غزوه تبوک دانسته‌است.به سخن درآمدن حیوانات و اجسامبه سخن درآوردن و گفتگو با حیوانات و اجسام و شهادت برخی از آنها به نبوت محمد، به عنوان معجزه محمد عنوان شده‌است. معروف‌ترین آنها، به کلام درآمدن تنه درخت (یا منبری) بود که محمد در یک سفر تبلیغی به آن تکیه داده‌بود. در روایتی دیگر، در غزوه خیبر طعامی مسموم از مسمومیت خود به محمد خبر می‌دهد.اجابت دعا و نفریناز جمله دعاهای محمد که به استجابت رسیده‌است، نزول باران در رویداد تبوک و قحطسالی‌های برخی مناطق عنوان شده‌است. موضوعات این دعاها بیشتر، شفای بیماران، برکت بخشیدن به زندگانی و روزی و طلب باران بوده‌است. همچنین در ماجرای غار ثور نیز محمد از گزند قریشان در امان ماند.ابطال سحر و جادوی ساحراندر ضمن وقایع یکی از غزوات محمد، ماجرای سحر بیمارگونه کودکی عنوان شده‌است که به واسطه محمد، شفا گرفته‌است.پیروزی بر دشمنان و چیرگی جهانیپیروزی بر دشمنان و چیرگی جهانی در مدت زمانی کوتاه در حوزه‌های مختلف اعتقادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، نظامی، ادبی و… و تبدیل اعراب جاهلی به فاتحان جهان.تکلم از راه دوراز این میان تکلم محمد با حسن و حسین از راه دور و همین‌طور سخنرانی عمومی در منطقه منا برای مسلمانان که صدای او به همگان می‌رسید اشاره کرد.تنیده شدن تار عنکبوت در غار ثورتنیده شدن تار عنکبوت برای مخفی ماندن مخفیگاه محمد در مسیر هجرتبه محفوظ ماندن محمد در غار ثور، در آیه ۴۰ سوره توبه اشاره شده‌است. در کنار این مورد، از حضور دو کبوتر در لانه خود در دهانه غار نیز یاد شده‌است.افتادن وحشت بر دل دشمنان محمدمسئله رعب و وحشت در دل مخالفان مدینه، از مسائلی بود که محمد را در تبلیغ دینش بسیار یاری کرد. کتاب‌شناسی نگارش معجزات محمد و جمع‌آوری آنها از میان روایات در اثری مجزا یا بخشی از یک اثر، از زمان نگارش سیره (سیره‌نویسی) آغاز شد. ق، در کنار سیره صورت می‌گرفت و جدای از آن محسوب نمی‌شد تا آنکه در سده سوم، دلائل‌نگاری رواج یافت. در آثار دلائل‌نگاری که به اثبات نبوت محمد می‌پرداختند، معجزات محمد از جمله شق‌القمر، معراج، قرآن و… مورد توجه ویژه قرار گرفتند. بعدها دلائل‌نگاری در سیره‌نویسی نیز به کار گرفته‌شد و مکتبی در سیره نگاری محسوب شد. شیخ حر عاملی نیز در کتابی با نام اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، به ذکر ۲۰ هزار روایت در خصوص معجزات محمد اکتفاء کرده‌است. این روایات از ۲۴ کتاب متعلق به نویسندگان سنی مذهب و ۱۴۲ کتاب از آثار متعلق به نویسندگان شیعه استخراج شده‌اند. محمدباقر مجلسی نیز در جلد ششم کتاب بحارالانوار، به سیره پیامبر اسلام پرداخته‌است و در باب دوم این اثر، به معجزات محمد پرداخته‌است. او معجزات مربوط به محمد را در قالب ۳۴۲ روایت تخت عنوان ۱۲ باب جمع‌بندی کرده‌است. | ## جمع‌بندی | از دیگر کتبی که در این زمینه نگارش یافته‌است، می‌توان به الآیات الباهرات فی معجزات النبی و الأئمة الهداة علیهم السّلام اثری از محمّد بن الحسین بن محمّد بن محسن بن عبد الجبار بن إسماعیل بن عبد المطّلب، الآیات البیّنات فی ذکر ما فی أعضاء رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله و سلّم من المعجزات اثر عمر بن الحسن ابن دحیة الکلبی، إبتسام البرق بشرح القصص الحق فی مدح و ذکر معجزات سیّد الخلق از محمّد بن یحیی بن بهران، ابدع ما خطّته الیراعات فی معجزات نبیّنا فی الدّعوات از مصطفی أبی سیف الحمامی، الأحکام فی معجزات النّبیّ علیه السلام اثری از أبی الحسن الجیّانی محمّد بن أحمد، أربعون حدیثا فی معجزات و کرامات سیّدنا محمّد نوشته محمّد بن عمر بن صالح البریهی، الأربعین به قلم صبغة اللّه بن محمّد غوث الشافعی المدراسی، الاعجاز المتین فی معجزات سیّد المرسلین تألیف عبد اللّه الصدّیقی الإله‌آبادی ، اعجاز مصطفوی از میر محمّد صالح بن میر عبد اللّه اکبرآبادی ترمذی ، الاعداد الربانی للرسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم قبل البعثة نوشته ظاهر الموسوی و البراهین فی معجزات النّبیّ به کوشش محمّد بن سلیمان الکوفی اشاره کرد.