موضوع مقاله: لری جنوبی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لری جنوبی | مقدمه: دانش‌نامه ایرانیکا و دانش‌نامه اتنولوگ، گویش‌های زبان لری را به دو دسته‌ لری شمالی و جنوبی تقسیم کرده‌اند. | ## بخش 1: لری جنوبی | به‌واقع، زبان لری در عین شباهت به زبان‌های کردی و فارسی، زبانی مستقل است، که از سه گونه‌ی لری شمالی، بختیاری و جنوبی تشکیل می‌شود، و فهرست لینگوییست نیز این سه دسته را تایید کرده است. گویش‌های جنوبی، به‌خصوص گویش بویراحمدی، دارای تفاوت‌های صرفی و نحوی در فعل‌ها، ضمیرها، حروف اضافه و حتی گرامر با کردی و فارسی است. به‌طورمثال، علامت جمع در لری به‌طورعمده، دارای سه گونهٔ «ئل، یل و گل» می‌باشد که در فارسی معیار وجود ندارند. همچنین بسیاری از واژگان لری که تنها در زبان لری وجود دارند، اما در کردی و فارسی وجود ندارند. تلفظ متفاوت و تفاوت در برخی واژگان؛ برای مثال در لری بختیاری به مادر «دا»، ولی در لری جنوبی «دِی» یا «دای» گفته می‌شود. جغرافیا لری جنوبی در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، فارس (شهرستان‌های شیراز، مرودشت، کوهچنار، کامفیروز، چنارشیجون، قائمیه، اقلید، سپیدان، رستم، کازرون، نورآباد ممسنی، دشمن زیاری، خشت و کنار تخته، کمارج، گچساران) و بوشهر (شهرستان‌های دیلم، گناوه و دشتستان) بیشترین گویش‌ور را دارد. لری جنوبی در شش استان، به‌طورعمده رواج دارد: کهگیلویه و بویراحمد: تمامی شهرستانها خوزستان: شهرستان‌های جنوب شرقی استان؛ از جمله شهرستانهای: بهبهان، امیدیه، رامهرمز، باغملک، هندیجان، ماهشهر، رامشیر. | ## بخش 2: لری جنوبی | در لری بیشتر افعال گذشته با اضافه شدن این یکی (ست) ساخته می‌شوند مانند: کندس: کندست، کنده شد پیٛرس: پَرست، پرید بورس: بُرست، برید (از نفس افتاد) خندس: خندید درس: دریده شد گریوس: گریه کرد جِکِس: دوس، دوید چسپس: چسپید خارس: خارید جمبس: جمبید ماضی نقلی در این گویش با اضافه شدن (اِ) به ماضی ساده ساخته می‌شود که در نوشتن به (ه) تبدیل می‌شود مانند: رٱتمه=رفته‌ام گوتیه: گفته‌ای بردیمه:برده‌ایم گوتیته: گفته‌اید گوتیه: گفته‌ای ورگشتمه:برگشته ام اْشنفتمه: شنفته ام، شنیده‌ام کردمه-کردیه- کرده-کردیمه- کردیته-کردنه:کرده‌ام-کرده‌ای- کرده -کرده‌ایم- کرده‌اید-کرده‌اند علامت جمع علامت جمع در این زبان «اَل» می‌باشد. مثال: کتابَل (کتابها)، ماشینَل (ماشینها)، کُرَل (پسرها) برای ضمایر اول شخص و دوم شخض به صورت «نَل» به کار می‌رود. مثال: ایمانل (ماها)، ایشانل (شماها) برای ضمایر سوم شخص به صورت «گَل» به کار می‌رود. مثال: اینگل (اینها)، اونگل (اونها) برای کلماتی که آخر آن‌ها صدا دار باشد «یَل» به کار می‌رود. حروف اضافه حروف اضافه‌ای که در لری به کار می‌روند با معادل فارسی خود تفاوت دارند. در زیر چند نمونه از این حروف اضافه را می‌بینیم: وه(va): به، از مثال: ایخی بری وه کۊچو؟ (از کجا آمدی؟) نه(na) / ٱ(a): را نکته: «نه» بعد از کلماتی که آخرشان صدا دار باشد استفاده می‌شود مثال: تونٱ دوس دارُم (تورا دوس دارم). | ## بخش 3: لری جنوبی | جیجٱنه غذا وَش بڌه (جوجه را بهش غذا بده) سی(si): برای، واسه مثال: بیو سی مو کار کو (بیا برای من کار کن). (برای چه گریه می‌کنی؟) پسوند "ین این پسوند به آخر برخی کلمات اضافه می‌شود و نشان دهنده زیاد بودن آن در فرد یا چیزیست که به آن نسبت داده شده است. مُل: مو ضمایر ملکی اُم-اِت -اِش- مون- تون- شون نمونه: کتابُم- کتابِت- کتابِش- کتابمون- کتابتون- کتابشون البته «ن» آخر ضمایر در زبان گفتاری اکثراً گفته نمی‌شود ضمایر شخصی مو- تو- وو- ایما- ایشا- اونگل مثال: «ایما رݴتیم وه هونه»: ما رفتیم خونه «ای هونه مال مویه»: این خانه مال منه جمله‌ها لری جنوبی یکی وه شاخه یَل زؤن لریه: لری جنوبی یکی از شاخه‌های زبان لری است. وَریس بِرَه درستَه بخو: پاشو برو درست را بخون یُنه سی ایشا اݵسَمِه: این رو برای شما خریده‌ام. نمونه‌ای از ضرب‌المثل‌ها داری که خل وابی دَ راس وانیبو (درختی که خم شد دیگه راست نمیشه) در مورد آدمی که رذایل اخلاقی نهادینه شده‌ای دارد به کار می‌رود گلو دسش وَه پاٛی نیرسه ایگه ترشه (گربه دستش به پی نمی‌رسه میگه ترشه) موقعی گفته می‌شود که فردی توانایی انجام کاری را نداشته باشد و با بهانه‌هایی سعی در انکار آن داشته باشد. | ## جمع‌بندی | خر همو خره جلش عوض وابیه (خر همون خره پالونش عوض شده) موقعی گفته می‌شود که فردی در ظاهری جدید فخر فروشی کند آردشه بیته آربیزشه ور کشیڌه (آردشو بیخته و الکشو آویخته) در مورد کسی که از کاری برای همیشه دست می‌کشد و دیگر مسئولیتی را نمی‌پذیرد گفته می‌شود دوست داروم نه بهزه خوم (دوستت دارم نه بهتر از خودم) زمانی گفته می‌شود که یکی از دو دوست بخواهد چیزی را با دوستش تقسیم کند و تمایل دارد قسمت بهتر برای خودش باشد.