موضوع مقاله: پادشاهی ادوم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پادشاهی ادوم | مقدمه: پادشاهی ادوم یک پادشاهی باستانی است واقع در شرق اردن قدیم، بین موأب تا شمال شرقی وادی عرب و صحرای عربستان در امتداد جنوب به شرق. | ## بخش 1: پادشاهی ادوم | در عصر کلاسیک، نام شناخته شدهٔ ایدومئا، برای محدوده‌ای کوچکتر در همان منطقه مورد استفاده قرار گرفته است تغییر دین اجباری ادومیان تغییر دین اجباری ادومیان، یک رویداد تاریخی و مأموریت نظامی-سیاسی در اواخر قرن دوم پیش از میلاد (حدود ۱۲۵ پیش از میلاد) است که توسط یوحنان هیرکانوس، پادشاه و کاهن بزرگ دودمان حشمونیان، در سرزمین ادوم (ایدومیه) به اجرا درآمد. این رویداد در تاریخ‌نگاری ادیان به عنوان یکی از نخستین و معدود نمونه‌های ساختاریافته از پاکسازی مذهبی، انحصارگرایی دینی و تغییر دین اجباری سازمان‌یافته توسط یک حکومت یهودی در جهان باستان ثبت شده است. بستر تاریخی و انگیزه سیاسی پس از پیروزی شورش مکابیان علیه امپراتوری سلوکی و تأسیس حکومت مذهبی مستقل حشمونی در یهودیه، پادشاهان این سلسله سیاست توسعه‌طلبی نظامی را برای تحکیم مرزها آغاز کردند. یوحنان هیرکانوس با هدف یکپارچه‌سازی مذهبی و سیاسی قلمرو خود و تضمین وفاداری قبایل همسایه، لشکرکشی به سمت جنوب یعنی سرزمین ادومیان (رقبای دیرینهٔ یهودیان) را در دستور کار قرار داد. اولتیماتوم هیرکانوس و ادغام ادومیان بر پایه گزارش یوسف فلاوی، مورخ شهیر یهودی قرن اول میلادی، هیرکانوس پس از فتح شهرهای اصلی ادوم (مانند آدورا و ماریشا)، تمام ساکنان بومی را میان دو گزینه مخیر ساخت: اخراج کامل از سرزمین و مصادره اموال (پاکسازی جمعیتی) پذیرش شریعت یهود و انجام سنت ختنه فیزیکی برای مردان. ادومیان به دلیل تمایل به بقا در سرزمین مادری خود، شرایط را پذیرفتند و به‌طور دسته‌جمعی به دین یهود درآمدند. اگرچه آن‌ها آداب و مناسک یهودی را پذیرفتند و به عنوان شهروندان حکومت ادغام شدند، اما کاتبان و جامعه ارتدوکس اورشلیم همواره به دید یک «برون‌گروه» و یهودیان درجه‌دو به آن‌ها می‌نگریستند. پیامدهای تاریخی و سقوط حشمونیان این سیاست انحصارگرایی دینی در بلندمدت پیامد معکوسی برای سلسله حشمونی بر جای گذاشت. یکی از خاندان‌های ادومی که در جریان این رویداد به اجبار یهودی شده بود، خاندان آنتیپاتر ادومی بود. چند دهه بعد، فرزند این خاندان یعنی هرود بزرگ، با تکیه بر ثروت خانوادگی و جلب حمایت امپراتوری روم، علیه حشمونیان کودتا کرد؛ او تمام شاهزادگان این سلسله را به قتل رساند و با تصاحب پادشاهی اورشلیم، دودمان حشمونی را برای همیشه منقرض کرد. | ## بخش 2: پادشاهی ادوم | دیدگاه‌های تاریخی مدرن و تردیدها اگرچه گزارش فلاویوس یوسیپوس به عنوان روایت سنتی و اصلی از این رویداد پذیرفته شده است، برخی از مورخان و باستان‌شناسان معاصر در سال‌های اخیر دربارهٔ ابعاد «اجباری بودن» مطلق این تغییر دین تردیدهایی مطرح کرده‌اند. شواهد باستان‌شناسی در شهرهای باستانی ایدومیه—به‌ویژه در ماریشا—نشان می‌دهند که برخی از سنت‌های مشترک مانند ختنه پیش از لشکرکشی یوحنان هیرکانوس نیز در میان قبایل منطقه رواج داشته است. همچنین استرابون، جغرافیدان نامدار باستان، در گزارش‌های خود اشاره می‌کند که ادومیان به مرور زمان و به دلیل همجواری، با میل خود به جامعه یهودیه پیوستند و آداب آن‌ها را پذیرفتند، بدون آنکه به اعمال زور یا اکراه نظامی اشاره کند. از این رو، برخی تحلیل‌گران معتقدند سیاست حشمونیان بیشتر یک «ادغام سیاسی-فرهنگی داوطلبانه یا نیمه‌اجباری» برای تثبیت وفاداری مرزهای جنوبی بوده، اما در متون تاریخی بعدی به عنوان یک دگرگونی مذهبی ساختاریافته روایت شده است. پیش‌زمینه مذهبی ادومیان و مسئله ختنه اگرچه بر پایه روایت سنتی یوسف فلاوی (فلاویوس یوسیپوس)، ساکنان ایدومیه تا پیش از لشکرکشی یوحنان هیرکانوس مردمی غیرمختار در پذیرش مناسک یهودی جلوه داده شده‌اند، شواهد متنی باستانی و یافته‌های باستان‌شناسی مدرن نشان می‌دهند که سنت ختنه پیش از اواخر قرن دوم پیش از میلاد نیز در میان ادومیان رواج داشته است. شواهد متنی در عهد عتیق در متون کتاب مقدس، صراحتاً به ختنه‌شدن ادومیان پیش از دوران حشمونیان اشاره شده است. در کتاب ارمیا (باب ۹، آیات ۲۵ و ۲۶) که متعلق به حدود چهار سده پیش از حکومت حشمونیان است، نام ادوم در زمره ملت‌هایی آورده شده که از این سنت فیزیکی برخوردار بوده‌اند: «خداوند می‌گوید: روزهایی می‌آید که من همه کسانی را که در جسم ختنه شده‌اند مجازات خواهم کرد؛ یعنی مصر، یهودا، ادوم، عمون و موآب… زیرا همه این قوم‌ها در جسم ختنه شده‌اند.» یافته‌های باستان‌شناسی در ماریشا شواهد مادی به‌دست‌آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی در مرکز ادوم این ادعا را تأیید می‌کنند: پاپیروس‌های زنون: این اسناد پاپیروسی که به دوره بطلمیوسیان (پیش از حشمونیان) بازمی‌گردند، نشان می‌دهند که برده‌های پسر خریداری‌شده از شهر ادومی ماریشا را می‌شد از روی ختنه‌شده بودنشان شناسایی کرد. تندیس‌های آیینی: باستان‌شناسان در جریان حفاری‌های ماریشا، چندین مجسمه سنگی با نمای آلت‌های ختنه‌شده کشف کرده‌اند که نشان‌دهنده ابعاد آیینی این رسم در فرهنگ بومی ادوم است. تفاوت‌های فقهی و ساختار ختنه در باستان پژوهشگران مدرن مانند ریچارد اشتاینر معتقدند که توصیف یوسف فلاوی ناشی از دروغ‌پردازی نیست، بلکه حاصل تفاوت معیارهای فقهی در گذر زمان است. در جهان باستان، اقوام سامی غیر یهودی (مانند مصری‌ها و ادومی‌ها) ختنه را به صورت محدود یا ناقص (مثلاً ایجاد یک برش طولی یا برداشتن بخشی از پوست ختنه‌گاه) انجام می‌دادند. | ## بخش 3: پادشاهی ادوم | این در حالی بود که در شریعت ارتودوکس یهودی (بریت میلا)، برداشتن کامل پوست ختنه‌گاه شرط ورود به عهد محسوب می‌شد. از این رو، یوحنان هیرکانوس ادومیان را به ختنه جدیدی مجبور نکرد، بلکه آن‌ها را وادار ساخت تا «ختنه سنتی و ناقص» خود را با تغییر به فرم فقهی و کامل یهودی اصلاح کنند تا به عنوان شهروندان رسمی یهودیه پذیرفته شوند؛ رویدادی که در تاریخ‌نگاری قرن اول میلادی به عنوان «آغاز ختنه‌شدن آن‌ها» ثبت شده است. بررسی فرضیه «نخستین» تغییر دین اجباری و پاکسازی مذهبی در تاریخ در تاریخ‌نگاری ادیان و بررسی‌های معاصر، این پرسش مطرح است که آیا اقدام یوحنان هیرکانوس در قبال ادومیان در حدود سال ۱۲۵ پیش از میلاد، نخستین نمونه از تغییر دین اجباری یا پاکسازی مذهبی در تاریخ جهان باستان بوده است یا خیر. شواهد پیشین در جهان باستان بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد که پیش از سلسله حشمونیان، سیاست‌های همگون‌سازی مذهبی و جابه‌جایی‌های جمعیتی مغلوبان بارها رخ داده بود: امپراتوری آشور و بابل: در قرن‌های هشتم و هفتم پیش از میلاد، امپراتوری‌های آشور و بابل نو اقوام مغلوب (از جمله خود بنی‌اسرائیل) را به اجبار تبعید و ساختارهای مذهبی آن‌ها را نابود می‌کردند تا آن‌ها را در فرهنگ و مذهب رسمی خود ادغام کنند. آنتیوخوس چهارم (امپراتوری سلوکی): تنها چند دهه پیش از رویداد ادوم، آنتیوخوس چهارم در سال ۱۶۷ پیش از میلاد مناسک یهودی را ممنوع کرد و ساکنان یهودیه را با زور، شکنجه و مجازات مرگ وادار به پذیرش آیین یونانی و پرستش خدایان یونان باستان کرد؛ اقدامی که خود محرک اصلی شورش مکابیان شد. دیدگاه‌های موافق با فرض «نخستین بودن» پژوهشگرانی که این واقعه را یک «نخستینِ تاریخی» یا رویدادی بی‌سابقه می‌دانند، بر ویژگی‌های منحصربه‌فرد زیر تأکید دارند: انحصار در تاریخ یهود: دین یهود بر خلاف آیین‌های بعدی نظیر مسیحیت اولیه یا اسلام، ذاتاً دینی تبلیغی نبوده و سازوکاری برای جذب اجباری توده‌ها نداشت. این واقعه نخستین و تنها نمونه ساختاریافته در جهان باستان است که در آن یک حکومت یهودی مستقل، هویت مذهبی خود را به یک قوم کامل تحمیل می‌کند. سندیت تاریخی مستقل: برخلاف روایات مذهبی متون مقدس (مانند دستور نابودی اقوام در کتاب مقدس)، این رویداد واجد سندیت تاریخیِ مستقل و تاییدشده توسط مورخان غیرمذهبی مانند یوسف فلاوی و استرابون است که آن را از قالب اسطوره به یک واقعه علمی متمایز می‌کند. دیدگاه‌های مخالف با فرض «نخستین بودن» در مقابل، اکثریت مورخان مدرن اصطلاح «نخستین در تاریخ» را برای این واقعه رد می‌کنند و دلایل زیر را مطرح می‌سازند: عمومیت سیاست‌های باستان: مجبور کردن اقوام مغلوب به پذیرش خدایان قوم پیروز یا اخراج آن‌ها از سرزمین مادری، یک ابزار سیاسی و نظامی رایج میان تمام امپراتوری‌های خاورمیانه باستان و فرعون‌های مصر بوده و حشمونیان ابداع‌کننده این روش نبوده‌اند. | ## جمع‌بندی | انگیزه سیاسی به جای انگیزه مذهبی: تحلیل‌گران معتقدند هدف هیرکانوس نه یک مأموریت الهی برای نجات روح ادومیان، بلکه یک مأموریت ژئوپلیتیک برای یکپارچه‌سازی مرزهای جنوبی و تضمین وفاداری قبایل همسایه بود؛ در نتیجه، ایده «پاکسازی مذهبی» در اولویت بعدی پس از منافع نظامی حکومت قرار داشته است.