موضوع مقاله: جغرافیای ونزوئلا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای ونزوئلا | مقدمه: جغرافیای ونزوئلا بسیار متنوع و چندلایه است و این کشور را می‌توان یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های پیوند کوهستان، دشت، جنگل‌های بارانی، فلات‌های باستانی و سواحل گرمسیری در آمریکای جنوبی دانست. | ## بخش 1: جغرافیای ونزوئلا | این تنوع جغرافیایی نقش تعیین‌کننده‌ای در آب‌وهوا، پراکنش جمعیت، اقتصاد، و زیست‌بوم‌های ونزوئلا داشته است. ونزوئلا در شمال قارهٔ آمریکای جنوبی واقع شده و از شمال به دریای کارائیب و اقیانوس اطلس، از غرب به کلمبیا، از جنوب به برزیل و از شرق به گویان محدود می‌شود. ونزوئلا هم‌مرز با دریای کارائیب و اقیانوس اطلس شمالی است و بین کلمبیا و گویان جای گرفته است. این کشور در مسیرهای اصلی دریایی و هوایی واقع شده است که آمریکای شمالی و جنوبی را به هم مرتبط می‌کنند. ونزوئلا در شمالی‌ترین قسمت قاره آمریکای جنوبی واقع شده و مساحت کل آبی و خاکی این کشور ۹۱۶٬۴۴۵ کیلومتر مربع است. ونزوئلا ۳۲مین کشور بزرگ در جهان است و پهناوری آن تقریباً دو برابر کالیفرنیا است. این کشور تقریباً به شکل یک مثلث وارونه است و خط ساحلی طولانی آن ۲۸۰۰ کیلومتر است. این کشور از سوی شمال به دریای کارائیب و اقیانوس اطلس، از شرق به گویان، از جنوب به برزیل و از غرب به کلمبیا محدود است. قلمرو دریایی ونزوئلا با ترینیداد و توباگو، دومینیکا، جمهوری دومینیکن، گرنادا، سنت کیتس و نویس، سنت وینسنت و گرنادین‌ها، فرانسه، بریتانیا، هلند و ایالات متحده آمریکا مرز دارد. اکثر ناظران ونزوئلا را بر پایه چهار منطقه نسبتاً مشخص توصیف می‌کنند: پست‌بوم ماراکایبو در شمال غربی، کوه‌های شمالی که در یک قوس وسیع شرقی-غربی از مرز کلمبیا در امتداد دریای کارائیب امتداد دارند، دشت‌های وسیع اورینوکو (دشت یانوس) در مرکز ونزوئلا، و سپر گویان با بریدگی‌های عمیق در جنوب شرقی. پست‌بوم ماراکایبو یک بیضی قاشقی‌شکل را تشکیل می‌دهد که از سه طرف توسط کوه‌ها محصور شده و از شمال به دریای کارائیب راه دارد. این منطقه به طرز قابل توجهی مسطح است و تنها شیب ملایمی به سمت مرکز و به دور از کوه‌های مرزی منطقه دارد. مناطق اطراف بخش جنوبی دریاچه ماراکایبو باتلاقی هستند و با وجود زمین‌های کشاورزی غنی و ذخایر نفتی قابل توجه، این منطقه تا سال ۱۹۹۰ همچنان کم‌جمعیت بود. کوه‌هایی که با دریای کارائیب هم‌مرز هستند، در واقع شمال‌شرقی‌ترین امتداد رشته‌کوه آند هستند. این کوه‌های مرتفع که توسط چندین شکاف از هم جدا شده‌اند، قله‌هایی با ارتفاع بیش از دارند؛ دره‌های حاصلخیز بین رشته‌کوه‌ها، بیشتر جمعیت، صنعت و کشاورزی ونزوئلا را در خود جای داده‌اند. غربی‌ترین رشته‌کوه ناپیوسته در امتداد مرز کلمبیا قرار دارد و کم‌تراکم‌ترین بخش جمعیتی این منطقه است. رشته‌کوه‌های جنوب شرقی دریاچه ماراکایبو شامل برخی از بلندترین قله‌های کشور هستند (پیکو بولیوار به می‌رسد)، که تعداد کمی از آن‌ها در تمام طول سال پوشیده از برف هستند. یک شکاف وسیع، این منطقه کوهستانی را از جفت رشته‌کوه‌های ناهموار دیگری که موازی با سواحل شمال مرکزی هستند، جدا می‌کند. مجموعه‌ای از دره‌ها بین این دو رشته‌کوه موازی، منطقه مرکزی کشور را تشکیل می‌دهند؛ این منطقه نسبتاً کوچک که محل کلان‌شهر در حال رشد کاراکاس است، متراکم‌ترین جمعیت، فشرده‌ترین کشاورزی و بهترین شبکه ترابری کشور را در خود جای داده است. شکاف وسیع دیگری این منطقه را از شرقی‌ترین گروه کوه‌ها جدا می‌کند؛ مجموعه‌ای از تپه‌ها و ارتفاعات بریده‌بریده که به تندی از کارائیب برمی‌خیزند و به سمت شرق تقریباً تا ترینیداد امتداد می‌یابند. پهنه وسیع پست‌بومی که به عنوان دشت‌های اورینوکو شناخته می‌شود، از ساحل کارائیب به سمت غرب تا مرز کلمبیا بین کوه‌های شمالی و رود اورینوکو امتداد دارد. این منطقه معمولاً به عنوان یانوس شناخته می‌شود، اگرچه شامل گستره‌های وسیعی از اراضی باتلاقی در دلتای اورینوکو و نزدیک مرز کلمبیا نیز هست. این منطقه به تدریج از مناطق کوهستانی اطراف خود شیب پیدا می‌کند؛ ارتفاعات در یانوس هرگز از تجاوز نمی‌کند. در شمال رود آپوره، رودخانه‌هایی که از کوه‌های شمالی سرازیر می‌شوند، دره‌های کم‌عمقی را حفر کرده و پشته‌های ناشی از فرسایش را بر جای می‌گذارند که به زمین ظاهری ملایم و موج‌دار می‌دهد. ارتفاعات گویان که یکی از قدیمی‌ترین زمین‌چهرهای آمریکای جنوبی است، تقریباً بلافاصله در جنوب و شرق رود اورینوکو برمی‌خیزد. این ارتفاعات که بیش از نیمی از کشور را تشکیل می‌دهند، عمدتاً شامل مناطق فلات‌مانندی هستند که توسط شاخه‌های پرسرعت اورینوکو بریده شده‌اند. بارزترین ویژگی توپوگرافی منطقه، گرن سابانا است؛ فلات بلند و وسیعی که به شدت دچار فرسایش شده و از مناطق اطراف با صخره‌های تند تا ارتفاع برمی‌خیزد. بر فراز سطح موج‌دار گرن سابانا، صخره‌های عظیم و مسطح ظاهر می‌شوند؛ بسیاری از این صخره‌ها (که ونزوئلایی‌ها به آن‌ها تپویی می‌گویند) به ارتفاعات قابل توجهی می‌رسند. رشته‌کوه‌های شمالی و آند ونزوئلا در شمال‌غرب کشور، شاخه‌ای از رشته‌کوه آند به نام کوردیلرای مِریدا امتداد دارد. این ناحیه مرتفع‌ترین بخش ونزوئلاست و بلندترین قلهٔ کشور، پیکو بولیوار، با ارتفاعی بیش از ۴۹۰۰ متر در همین منطقه قرار دارد. جلگه‌های یانوس در مرکز کشور، دشت‌های پهناور و کم‌ارتفاعی به نام دشت یانوس گسترده شده‌اند. این جلگه‌ها در فصل بارندگی به‌طور گسترده دچار آب‌گرفتگی می‌شوند و در فصل خشک به مراتع وسیع بدل می‌گردند. فلات گویان جنوب و جنوب‌شرق ونزوئلا بخشی از فلات بسیار کهن گویان است که از قدیمی‌ترین سازندهای زمین‌شناسی جهان به‌شمار می‌رود. | ## بخش 2: جغرافیای ونزوئلا | نواحی ساحلی و دلتای اورینوکو سواحل شمالی ونزوئلا ترکیبی از جلگه‌های ساحلی، خلیج‌ها و شبه‌جزیره‌هاست. از اقلیم‌های بسیار گرم و مرطوب ساحلی و جنگلی گرفته تا اقلیم‌های خنک کوهستانی در آند ونزوئلا مشاهده می‌شود. دوره بارانی، از مه تا نوامبر، معمولاً به عنوان زمستان و بقیه سال به عنوان تابستان نامیده می‌شود. میانگین بارندگی سالانه در جلگه‌ها و دشت‌ها از حدود ۱۸۰ میلی‌متر (۷ اینچ) در شبه‌جزیره پاراگوانا ــ خشک‌ترین بخش آمریکای جنوبی بیرون از «کمربند خشک» ــ تا حدود ۱٬۰۰۰ میلی‌متر (۳۹ اینچ) در دلتای اورینوکو و ۲٬۲۰۰ میلی‌متر (۸۷ اینچ) یا بیشتر در دشت یانوس و ایالت آمازوناس می‌رسد. میزان بارش در نواحی کوهستانی بسیار متغیر است؛ دره‌های پناه‌گرفته بارندگی کمی دارند، اما دامنه‌هایی که در معرض بادهای تجاری شمال‌شرقی هستند، بارش سنگین دریافت می‌کنند. شهر کاراکاس به‌طور میانگین سالانه ۸۰۰ میلی‌متر (۳۱ اینچ) بارش دارد و از دسامبر تا آوریل بارندگی بسیار اندک است. در ناحیهٔ گرمسیری ــ پایین‌تر از ۸۰۰ متر (۲٬۶۰۰ فوت) ــ دما بالا است و میانگین سالانه بین ۲۶ تا ۲۸ درجهٔ سلسیوس (۷۹ تا ۸۲ درجهٔ فارنهایت) نوسان دارد. ناحیهٔ معتدل بین ۸۰۰ تا ۲٬۰۰۰ متر (۲٬۶۰۰ تا ۶٬۶۰۰ فوت) قرار دارد و میانگین دما در آن از ۱۲ تا ۲۵ درجهٔ سلسیوس (۵۴ تا ۷۷ درجهٔ فارنهایت) است؛ بسیاری از شهرهای ونزوئلا، از جمله پایتخت، در این ناحیه واقع شده‌اند. شرایط سردتر با دماهای ۹ تا ۱۱ درجهٔ سلسیوس (۴۸ تا ۵۲ درجهٔ فارنهایت) در ناحیهٔ خنکِ میان ۲٬۲۰۰ تا ۳٬۰۰۰ متر (۶٬۶۰۰ تا ۹٬۸۰۰ فوت) دیده می‌شود. چراگاه‌ها و پهنه‌های برف دائمی با میانگین‌های سالانهٔ زیر ۸ درجهٔ سلسیوس (۴۶ درجهٔ فارنهایت) در ارتفاعات بالای ۳٬۰۰۰ متر (۹٬۸۰۰ فوت) قرار دارند؛ مناطقی که به نام پارامو شناخته می‌شوند. جنگل‌های بارانی آمازونی، ساواناها، جنگل‌های کوهستانی، تالاب‌ها و زیست‌بوم‌های دریایی همگی در این کشور حضور دارند. این تصویر لایه‌های مختلف زمین‌شناسی را که در سراسر رشته‌کوه آند در ونزوئلا یافت می‌شوند، به تصویر می‌کشد. آند با طول ۷٬۰۰۰ کیلومتر و عرض ۳۰۰ کیلومتر، طولانی‌ترین رشته‌کوه روی زمین محسوب می‌شود. این کوه‌ها عمدتاً از سنگ‌های دگرگونی متعلق به دوران دیرینه‌زیستی یا قدیمی‌تر تشکیل شده‌اند. یک نمونه اخیر، کشف دایناسور جدید احتمالی در ایالت تاچیرا است که در نزدیکی حومه کوه‌های آند از زیر خاک بیرون آورده شد. این دایناسور تاچیراپتور ادمیرابیلیس نام‌گذاری شد و نمونه کوچکی است که اندازه آن از نوک دم تا انتهای بینی حدود ۱٫۵ متر است. تیمی که این دایناسور را کشف کردند بر این باورند که قدمت این نمونه به ۲۰۱ میلیون سال پیش، یعنی دقیقاً در اواخر دوره تریاس و آغاز دوره ژوراسیک برمی‌گردد. سنگ‌ها و رسوباتی که قدمت آن‌ها تا دوره کرتاسه می‌رسد، در ارتفاع ۳٬۰۰۰ متری یا بالاتر قابل کشف هستند. در نقاط جنوب غربی آند، سنگ‌هایی از دوره ائوسن به صورت توده‌های بزرگ یافت می‌شوند. این ذخایر معمولاً توسط لاتوسول، که خاکی مایل به قرمز و غنی از آهن است، احاطه شده‌اند. بارندگی‌های شدیدی که در سراسر ونزوئلا رخ می‌دهد، تأثیر زیادی بر زمین‌شناسی دارد. زمین‌شناسی این رشته‌کوه، به ویژه در ونزوئلا، حتی توسط شرکت‌های نفتی نیز به ندرت مورد مطالعه قرار گرفته است. از نظر تاریخی، ونزوئلا با پیامدهای استعمار دست‌وپنجه نرم کرده و این امر منجر به تمرکز بر بازسازی شده است. این موضوع باعث شده تا تمرکز بیشتر بر پیشرفت‌های اقتصادی باشد و توجه کمتری به علوم زمین معطوف گردد. از سال ۲۰۱۰، ونزوئلا در بحبوحه بحران‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و بشردوستانه قرار داشته است. بسیاری امیدوارند که انتخابات سال ۲۰۲۴ به پیشرفت و بهبود وضعیت فعلی این کشور کمک کند. مهم‌ترین رود کشور، اورینوکو، یکی از بزرگ‌ترین رودهای آمریکای جنوبی است و حوضهٔ آبریز آن بخش بزرگی از سرزمین ونزوئلا را پوشش می‌دهد. اورینوکو با جریانی بیش از ۲٬۵۰۰ کیلومتر به سمت اقیانوس اطلس از منبع خود در بلندی‌های گویان در مرز برزیل، هشتمین رودخانه بزرگ جهان و بزرگ‌ترین رودخانه آمریکای جنوبی پس از رود آمازون است. جریان آن به‌طور قابل توجهی بر حسب فصل تغییر می‌کند؛ به طوری که سطح آب در ماه اوت تا سیزده متر بیشتر از سطوح پایین در ماه‌های مارس و آوریل است. در دوره‌های کم‌آبی، این رودخانه تا بیش از ۱۰۰ کیلومتر بالاتر از سیوداد گویانا جزر و مد را تجربه می‌کند. در پایین‌دست سرچشمه‌اش، رود به دو شاخه تقسیم می‌شود؛ یک‌سوم جریان آن از طریق کانال کاسیکویر به یکی از شاخه‌های آمازون می‌ریزد و بقیه به کانال اصلی اورینوکو وارد می‌شود. این گذرگاه به کشتی‌هایی با آبخور کم اجازه می‌دهد تا پس از تخلیه و بارگیری مجدد در دو طرف دو آبشار در اورینوکو در امتداد مرز کلمبیا، از بخش پایینی اورینوکو به سیستم رودخانه آمازون حرکت کنند. بیشتر رودخانه‌هایی که از کوه‌های شمالی سرچشمه می‌گیرند، به سمت جنوب شرقی به رود اپوره، که شاخه‌ای از اورینوکو است، سرازیر می‌شوند. | ## بخش 3: جغرافیای ونزوئلا | رودخانه‌های کمی از منطقه کم‌زهکشی جنوب رودخانه به آن می‌ریزند و بخش زیادی از این منطقه در نزدیکی مرز کلمبیا باتلاقی است. دیگر رودخانه بزرگ ونزوئلا، رود پرسرعت کارونی است که از بلندی‌های گویان سرچشمه می‌گیرد و در بالادست سیوداد گویانا به سمت شمال به اورینوکو می‌ریزد. کارونی قادر به تولید انرژی برق‌آبی به اندازه هر رودخانه دیگری در آمریکای لاتین است و سهم بسزایی در تولید نیروی برق کشور داشته است. الکتریسیته تولید شده توسط کارونی یکی از عوامل تشویق صنعتی‌سازی بخش شمالی بلندی‌های گویان و دره پایینی اورینوکو بود. دریاچه ماراکایبو ۱۳٬۵۰۰ کیلومتر مربع از مرکز پست‌بوم ماراکایبو را اشغال کرده است. سواحل کم‌ارتفاع و باتلاقی دریاچه و مناطق زیر خود دریاچه، اکثر ذخایر غنی نفت ونزوئلا را در خود جای داده‌اند. دریاچه کم‌عمق است و میانگین عمق آن ده متر است و توسط مجموعه‌ای از جزایر و تپه‌های شنی از دریای کارائیب جدا شده است. در سال ۱۹۵۵ کانالی ۷٫۵ متری در تپه‌های شنی حفر شد تا حمل‌ونقل بین دریاچه و کارائیب تسهیل شود. این کانال همچنین اجازه می‌دهد تا آب شور با آب شیرین متمایل به زرد دریاچه مخلوط شود و بخش‌های شمالی را شورمزه و برای آشامیدن یا آبیاری نامناسب کند. تجزیه و تحلیل سنجش از دور جهانی اخیر نشان داد که ۷۳۲ کیلومتر مربع پهنه جزرومدی در ونزوئلا وجود دارد که آن را در رتبه ۳۶ کشورها از نظر وسعت پهنه‌های جزرومدی قرار می‌دهد. خاک ونزوئلا اغلب غیرقابل استفاده یا برای کشاورزی و کشت معمولی نابارور تلقی می‌شود. این نوع خاک غنی از اکسید آهن و آلومینیوم و در اکثر مواد معدنی دیگر بسیار فقیر است. فراوانی اکسید آهن و آلومینیوم تقریباً به‌طور کامل به این دلیل است که این مواد معدنی نامحلول هستند. خاک ونزوئلا بیش از حد اشباع و مرطوب است که باعث کمبود سایر مواد معدنی محلول در آن می‌شود. رودخانه‌هایی مانند رود اورینوکو و کارونی به دلیل بارندگی‌های سنگین و فصل‌های مرطوب شدید مستعد طغیان هستند. حاصلخیزترین خاک در ونزوئلا از طریق زهکشی آب از خاک‌ها و مزارع کشاورزی تعیین‌شده ایجاد می‌شود. از نظر تاریخی، مکان‌هایی در ونزوئلا با خاک مخصوصاً ضعیف به عنوان مناطق اسکان نادیده گرفته شده‌اند. به دلیل این مشکل خاک‌های فوق‌اشباع، ونزوئلا در فناوری زهکشی، به ویژه در دو حوضه آبریز بزرگ سرمایه‌گذاری کرده است. کتاب «فرانک رادکلیف؛ داستانی از سفر و ماجراجویی در جنگل‌های ونزوئلا» توسط مردی مسیحی به نام آشیل دانت نوشته شده است. این سفرنامه در سال ۱۸۸۴ منتشر شد و شامل مجموعاً ۴۳۲ صفحه است که سفر یک خارجی را در مناظر ونزوئلا توصیف می‌کند. این یک منبع دست‌اول عالی است که به مورخان اجازه می‌دهد از طریق توصیفات دقیق، ونزوئلا را پیش از صنعتی‌سازی مشاهده کنند. از اوایل دهه ۱۹۰۰، ونزوئلا به نفت به عنوان اصلی‌ترین کالای صادراتی خود متکی بوده است. چشم‌انداز می‌تواند از کوهستانی تا مناطق گرمسیری انبوه و حتی زمین‌های خشک و مسطح متغیر باشد. آب طبیعی بسیاری از رودخانه‌های مختلف در ونزوئلا منجر به جنگل‌های سرسبزی شده که از حیات‌وحش حمایت و آن را تسهیل می‌کردند. دانت دربارهٔ ساختارهای کوهستانی مسطح صحبت می‌کند که به یک سقوط تند منتهی می‌شوند. این اشاره به بسیاری از فلات‌ها در ونزوئلا است، مانند فلات‌هایی که در پارک ملی کانائیما یافت می‌شوند. این امر آن را به یکی از بزرگ‌ترین پارک‌های ونزوئلا و یک مکان گردشگری محبوب تبدیل کرده است. کناره‌های رودخانه با پرچین‌های بزرگی از گیاهان وحشی پوشیده شده بود که گاهی تا ۳۰ فوت ارتفاع داشتند. این سفرنامه مشاهدات تجربی از زمین، جغرافیا و حیات‌وحش را در اواخر دهه ۱۸۰۰ ارائه می‌دهد. همچنین تعامل با بومیان این سرزمین و راه همیشگی بازسازی پس از استعمار را نشان می‌دهد. آن‌ها می‌توانند مورد مشاهده قرار گیرند و به مورخان در دستیابی به اطلاعاتی کمک کنند که ممکن است از طریق نوشته یا سایر اشکال رسانه قابل تشخیص نباشد. با نگاهی به «اسب‌سوار ونزوئلایی»، مردی را می‌بینیم که لباس نسبتاً خوبی پوشیده و بر اسب سوار است. گیاهان دیگر به‌طور پراکنده رشد کرده و با گیاهان دیگر ترکیب می‌شوند تا پرچین‌های بزرگی از سبزینه‌های درهم‌تنیده را تشکیل دهند. | ## جمع‌بندی | در این عکس می‌توان همان اطلاعات و توصیفاتی را دید که دانت هنگام سفر در ونزوئلا دربارهٔ آن‌ها بحث می‌کند.