موضوع مقاله: میر چاکر رند | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # میر چاکر رند | مقدمه: میر چاکر رند یا چاکر اعظم (بلوچی: ) یکی از شخصیت‌های تاریخی مردم بلوچ است که در ادبیات حماسی بلوچی جایگاهی ویژه پیدا کرده است. | ## بخش 1: میر چاکر رند | او در سال ۱۴۶۷ میلادی در آشال کولواه کیچ در مکران به دنیا آمد و در سال ۱۵۶۵ میلادی درگذشته است. اوایل زندگی چاکر فرزند میر شیهک رند بود که مقام موروثی امیری قبیلۀ رند بلوچ در منطقۀ آشال کولواه را داشت. او در شانزده سالگی به همراه تعداد زیادی از مردم قبیلۀ رند از منطقۀ آشال کولواه مهاجرت کردند که از میان این تعداد مردم این قبیله در مناطق رند بلوچ‌نشین کولواه و مند و بلو واقع در مکران ماندند. از جمله مشهورترین افراد میر دگار بن میر یوسف رند جد شاخۀ دگارانی از قوم رند (معروف به رند دگارانی) است. دوران ولیعهدی در آن زمان خان کلات که به دست افراد طایفۀ جدگال کشته شد و خانیت کلات بدون حکمران ماند. نیروھای میر شیهک که این حادثه را فرصت مناسبی برای حکمرانی بر آن مملکت دیدند در چندین نبرد توانستند نیروهای جدگال را شکست دهند و مناطق وسیعی را تحت حکم میر شیهک خان درآورند؛ به‌طوری که او را بنیانگذار سلسله حاکمان رند بلوچ بر کلات می‌دانند که آغاز حکومت ایشان در سال ١٤٨٣ میلادی بوده است. سرانجام نیروهای قوم رند توانستند طی جنگ‌های متوالی بر مناطق کچهی و دهادر و سیبی که در آن هنگام تحت حکم سلسلۀ جام سمه پنجاب بود مسلط گردند. عده‌ای از تاریخ‌نگاران بر این باورند که جام نظام‌الدین آخرین حکمران این سلسله مصادف و مقارن با هجوم لشکر چاکر بر آن وادی بوده است. به منظور تصرف آن وادی میر شیهک به ولیعهد خویش مأموریت داد تا همراه بقیۀ قبایل بلوچ با ترفند کوچ‌نشینی وارد کچهی شوند و به حاکم وقت بگویند برای تهیۀ مایحتاج دام‌هایشان به اینجا آمده و اندکی دیگر میل بازگشت دارند. به این ترتیب لشکری گران همراه با دام‌های اندک شمشیر‌به‌دست عازم کچهی شدند تا سرزمینی جدید با دشت‌های سرسبز را استیلاء نموده و جولانگاه خود سازند. در دربار جام نظام‌الدین میر چاکر و سرداران قبایل مطیع او آمده و عرض خود را رساندند. سپس یکی از نزدیکان حاکم سخنانشان را شنید و خواست تا با مشاوران خود به مشورت بپردازد. یکی از مشاوران متوجه شد که آمدن این خاندان برای مایحتاج دام‌هایشان نیست بلکه این حقه‌ای‌ست برای تصرف آن مملکت. حاکم که ماجرا را شنید و به اصل نیت نیروهای میر شیهک پی برد، به میر چاکر گفت در صورت اجازۀ خروج آنان بدون جنگ از کچهی شهر را تسلیم آن خواهند کرد. او نیز پذیرفت و به این ترتیب کچهی و سایر نواحی مطیع آن که حاصلخیز و پر آب و علف بودند بدون هیچگونه نبردی به تصرف ایشان درآمد. این احتلال جدید بدون جنگ توسط ولیعهد خان کلات جایگاه او را تثبیت نمود و لیاقت مملکت‌داری خود را نشان داد. نکتۀ قابل توجه این است که فتح کچهی و دیگر نواحی مطیع آن در ایام حکم میر شیهک رنداتفاق افتاد و این مهم‌ترین واقعۀ دوران حکمرانی او نیز بوده است. او با تصرف خضدار، کچهی، دره بولان، سبی در شرق بلوچستان دایره حکومت خود را تا سند گسترش داد. او در اوایل حکومت خان کلات بود و با اضافه کردن کچهی و دهادر و سیبی طوایف بلوچ تابع خود را در آن مکان ها جای داد. مدت‌ها از تخت‌نشینی او گذشت که سرانجام ۳۹ خاندان در ناحیۀ پنجاب به او اعلام وفاداری کردند و وی را بعد از میر شیهک خان امیر این ٣٩ خاندان دانستند. تا آن‌که رندها به نواحی داده‌شده به آن‌ها یعنی سنی و شوران اعتراض نمودند که برخلاف گاجان و گنداوگ که به خاندان لاشاری‌ها سپرده شده بود آب و علف نداشت. این موضوع کوچک بود مدتی بعد زنی از خاندان دودایی به نام گوهری که مالدار و ثروتمند بود به وادی لاشار که تحت حکم میر گهرام بود آمد و از این زن جوان و زیبا خواستگاری کرد. اما وقتی جواب رد شنید عصبانی شد و دستور داد رمه‌های شتر وی را مورد حمله قرار دادند. به این خاطر گوهری دودایی از لاشار کوچیده و به ناحیۀ کچهی و سیبی که تحت حکم میر چاکر بود مسکن گزید. از قضا میر چاکر رند مجذوب زیبایی او شد و همان کار میر گهرام را تکرار کرد و جوابی مانند او شنید. در آخرین بار ریحان فرزند میر چاکر با رامین لاشاری فرزند میر گهرام مسابقۀ اسب‌دوانی گذاشتند و چون داوران از وابستگان میر ریحان بودند به نفع او رأی دادند. | ## بخش 2: میر چاکر رند | رامین عصبانی شد و پس از این موضوع با دو اتفاق پیشین جنگی خانمان‌سوز برای مدت سی سال شروع شد. در یک طرف نبرد ۶۴ تیرۀ تابع میر چاکر خان اعم از بلوچ، پنجابی، سندی و افغان و در طرف دیگر ۳۹ تیرۀ تابع میر گهرام قرار داشتند. آخرین بار در نبردی سهمگین مشهور به نلی نیروهای میر چاکر و متحدانش شکست سنگینی خوردند؛ به‌نحوی که ارتش ایشان کاملا قتل‌عام شد. سرانجام میر چاکر به‌همراهی میر بجار عازم دربار هرات شد که حاکمی از مغولان بر آن حکومت می کرد. در این دربار حاکم از پذیرش این دو نفر سرباز زد، اما سرانجام با وساطت مادرش حاضر به شنیدن درخواست جناب مکرانی شد. چون درخواست میر چاکر فراهم آوردن لشکری در اختیار او بود، حاکم هرات کمی نگران شد و گفت باید هفت شرط مرا به‌جا آوری تا لشکر به تو بدهم. هفت شرط حاکم هرات را در قالب «هفت خوان چاکر» به‌صورت منظوم بر وزن شاهنامه به زبان بلوچی سروده‌اند که از حماسه‌های مردم بلوچستان به شمار می‌آید. پس از به جای آوردن این شرایط، حاکم هرات لشکری مجهز از نیروهای مغول و پشتون در اختیار او گذاشت که در عین حال میر چاکر که کینۀ عظیمی بر خاندان لاشاری داشت با این لشکریان از نیروهای غریبه به گنداوگ رفت. عده‌ای از افراد خاندان لاشاری به گاجان رفتند و عده‌ای همراه میر گهرام لاشاری به پنجاب متواری شدند. بدین ترتیب بین طرفین جنگی درگرفت و نقص تعداد افراد این خاندان به شدت افزایش یافت و خان لاشاری توان ادامه جنگ را نداشت و پیروزی نصیب میر چاکر شد. فتح مولتان پس از مدت‌ها میر چاکر به یاری دو تن از اولادش میر شیهک دوم و میر میران به مولتان حمله کردند و آن را به تصرف خود در آوردند و میر میران از جانب پدرش به حکم منطقۀ مولتان تعیین گردید. در این هنگام سلطان همایون گورکانی مغول دومین پادشاه دهلی از سلسلۀ مغولان کبیر به دست شیرشاه سوری از افغان‌ها شکست خورد و خلع شد. چون او آواره و دربه‌در گشت هر بار به جهت کمک به یکی از دربارها می‌آمد، اما کسی یارای کمک‌رسانی به او را نداشت. چون به شرق ایران راه یافت، یکی از همسرانش یا همسر وزیرش، زنی از سکنۀ بلوچستان بود. چون او زبان بلوچی را به‌خوبی می‌دانست از اوضاع سیاسی و نظامی این مملکت آگاه بود. او به جانب لطیف‌خان سنجری حاکم چاگی و نوشکی مراجعه کرد و با در میان گذاشتن موضوع وی را به جانب میر چاکر که حاکم مناطق کلات تا ناحیۀ مولتان بود. در همین زمان از سوی شیرشاه سوری به سردار سپاهش هیبت‌خان نیازی امر شده بود تا ملتان را به هر طریقی تصرف کند. به این جهت او لشکری کشیده با میر شیهک و میر میران فرزندان میر چاکر نبرد کرد که سرانجام نیروهای میر چاکر در مولتان شکست عظیمی خوردند و هر دو فرزند او در آن جنگ کشته شدند. پس از این‌که میر چاکر از این واقعه خبردار شد، به همایون‌شاه جواب مثبت داد، اما شرط گذاشت که حکومت و جاگیرداری در ممالک پنجاب، مولتان و دهلی به اولاد وی اختصاص داده شود، و همایون نیز پذیرفت و حتی ایشان را نزد خود در مجاور پایتخت در مناطق بلوچ‌پوره و فرخ‌نگر حاکم کرد. با این فتح عظیم همایون به میر چاکر لقب خان فاتح داد و لطیف‌خان سنجرانی حاکم چاگی و نوشکی لقب ملک‌خطی‌خان اعطا کرد. بدین منظور میر بخشوک که ساکن ناحیۀ پنجاب بود بیش از پنج کشتی بزرگ گندم برای ارتش امپراتوری اعزام کرد و پس از استقرار همایون‌شاه در دهلی به او نیز مقام و منزلتی عظیم داد. میر بجار و میر عالی فرزندان میر چاکر به سرداری در خوشاب و حصار واقع در دهلی رسیدند. میر سپهدار پسر دیگر او نیز پس از وفات پدرش به حکومت در فرخ‌نگر و بلوچ‌پوره تعیین گردید. به این ترتیب نوادگان میر چاکر در مناطق پنجاب و دهلی و مولتان به سرداری هر یک از نواحی تحت حکم گورکانیان رسیدند. عصیان و شورش خاندان رند دگارانی از شاخه‌های معروف خاندان رند که از ابتدای امر با مهاجرت به پنجاب مخالفت نمودند و در مقر امیران خاندان رند یعنی منطقۀ کولواه واقع در کیچ مکران ماندگار شدند، خاندان رند دگارانی هستند. این خاندان پیش از اینکه نام دگارانی را برگزیدند به نام رند معروفیت داشتند و دارای موقعیت و مقام بزرگی بودند. | ## بخش 3: میر چاکر رند | بر اساس تاریخ منظوم قوم بلوچ در دفاتر حماسی خاندان جتویی، یکی از کارهای تحول‌برانگیز این خاندان و میر محمد ایوب رند موسوم به میر دگار، انتخاب و انتصاب میر چاکر به عنوان سردار شاخه‌های رند بود که در آشال صورت گرفت. خاندان رند دگارانی امیران خاندان رند در منطقۀ مکران شدند و حکومت فقط در افراد این خاندان انتقال یافت. پس از گذر سال‌ها و در عصر میر عبدالله فرزند ارشد میر آدینگ بن میر عالی بن میر دگار که معاصر اواخر دوران میر چاکر است، او به‌شدت در اشعار خود به عقاید مذهبی و تصرفات شاخۀ چاکرانی نوادگان میر چاکر و خود او پرداخت و به دلیل اینکه رند دگارانی جزو معدود خاندان‌هایی بودند که به مذهب اهل سنت بودند، بر خلاف شاخۀ چاکرانی رند به افرادی همچون عمر و خلافت امویان اعتزاز داشتند. این خاندان در اشعار خود به اصالت خانوادگی خود افتخار می‌کردند و این بر خلاف خاندان چاکرانی بود، به نحوی که وصلت‌های این خاندان در حدود ششصد سال فقط بین افراد همان شاخه بوده و با بقیۀ عشایر و قبایل وصلتی نداشتند. که سرانجام مجموعه هجاهای بیش از حد بین دو خاندان چاکرانی رند به نام مناطق دهادر و سیبی و خاندان رند دگارانی به نام مناطق کولواه مند و بلو آغاز شد و در اشعارشان به عیب‌های یکدیگر می‌پرداختند و این آغاز تفرقۀ بین خاندان رند بود که از همین اشعار آغاز شد. داستان فتنه شیخ گهتی یکی از افرادی که دائم در مجلس میر چاکر شرکت می‌کرد و دارای مرتبه وزیر و مشاور بود شیخ گهتی نام داشت. برخی افراد گمان کرده‌اند که خاندان چاکر سردار چتوسط شیخ گهتی اداره می‌شد و به او تهمت‌هایی از قبیل سحر کردن میر چاکر زده بودند. وقتی آشوب‌‌ها و تحرکات گروه‌های مخالف شروع به ظاهر شدن و شدت گرفتن کرد، میر چاکر دستور داد که اگر تار مویی از شیخ گهتی کم شود اولین ملامت را سر افراد خاندان خود می‌دهد. به گمان برخی از افراد خاندان چاکر به شیخ گهتی و خاندان او بیش از حد امتیاز می‌داد، به‌طوری که نفوذ آنان سبب شد که افرادی از خاندان رند مانند باهد سوم را به دلیل اسائه‌ای که به شیخ گهتی کرد به قتل برساند. کشته شدن باهد سوم نقطۀ عطفی در تاریخ خاندان رند بود که سبب شد یکپارچگی سیاسی و وحدت مذهبی میان افراد خاندان از بین برود و انشقاق‌ها و جنگ‌های داخلی بین آنان شروع شود. بیبگر چهارم فرزند باهد سوم از جمله کسانی بود که شورش را بر علیه میر چاکر شروع کرد و افراد حامی او از خاندان‌های پهژ و بهاراتی بودند. وی در کمین شیخ گهتی و زن و فرزند او بود و سرانجام آن‌ها را به قتل رساند و پنجاب را ترک نمود و همراه عده‌ای از همراهانش به خضدار مهاجرت نمود. با رفتن میر چاکر از کلات جانشین او مندو پهژ شد که نوادگان او با نام خاندان مندوانی مشهور اند. خانواده با وجود اینکه میر چاکر از منطقۀ کیچ مکران به نواحی پنجاب و مولتان مهاجرت کرد، تمام نسل و عقبۀ او در آنجا ماندند. فرزندان میر چاکر: میر شهداد: بزرگ‌ترین فرزند میر چاکر بود که در مولتان او را با لقب میرزا می‌شناختند. در دورۀ مهاجرت میر شهداد به مولتان یکی از پسران به نام میر نصرت در قلعۀ سیبی ماندگار شد. فرزندان میر میران در مولتان با نام قبیلۀ میرانی و گروهی در احمد پور سیال واقع در جهنگ به نام عالمانی رند معروف هستند. میر شهزاد: وی از معدود فرزندان میر چاکر بود که در دهلی مستقر شد و مناطق وسیعی را تحت حکم و اختیار خود گذاشت. در حالی که میرزا شهداد در مولتان و پنجاب بوده و امروزه اولاد وی در دو ناحیۀ پنجاب و ملتان ساکن‌اند. میر رستم: یکی از اولاد میر چاکر که فرزندانش جمعیت اندکی دارند به نام گادهی در قبیلۀ مزاری داخل شدند که در حال حاضر ساکن منطقۀ کمالیه پنجاب هستند. میر رستم دارای یک فرزند به نام میر جهان خان بود که جد اعظم قبیلۀ گادهی مزاری بوده است. میر الله‌داد: پس از ورود میر چاکر خان به دهلی و سلطنت مجدد همایون مغول مطابق وعدۀ او به بلوچ‌ها مناطق وسیع و حاصل‌خیزی در دهلی، پنجاب و ملتان داده شد که فرزندان میر چاکر در اطراف دهلی ساکن شدند. از جمله میر الله‌داد پسر میر چاکر که سرداری لایق و شجاع بود که جد قبیلۀ چاکرانی در هند به شمار می‌آید. سردار بابو چاکرانی از اولاد شش نسل بعد اوست که فردی نامدار بوده که او را به عنوان بزرگ‌ترین زمین‌دار منطقۀ خرم‌پور می‌شناسند و چندین جاگیر بزرگ و دهات فراوان را آباد کرده است. میر الله‌داد دارای سه فرزند با نام‌های میر الله‌یار اول، ملک رنگا و میر محمود بوده که نسل‌شان در مناطق مختلف دهلی زندگی می‌کنند. میر باقر: از جمله پسران میر چاکر بود که همراه سایر برادرانش در هند ماندگار شدند و به مقام جاگیرداری نائل آمدند. | ## جمع‌بندی | وی دارای پنج فرزند با نام‌های میر شیرخان اول، میر بهلول، میر بازخان، میر شهباز و میر ناهر بوده است.