موضوع مقاله: شمایل‌شناسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شمایل‌شناسی | مقدمه: این کتاب دارای مضامین نمادین که در سال ۱۵۹۳ توسط سزار ریپا با نام مستعار جووانی کامپانی، نوشته شده است. | ## بخش 1: شمایل‌شناسی | نخستین ویرایش این اثر بدون تصویر منتشر شد، اما ویرایش دوم در سال ۱۶۰۳ شامل حکاکی‌هایی بود. نسخهٔ تمپست در سال ۱۷۰۹ که به زبان انگلیسی منتشر شد، حکاکی اثر ایزاک فولر را نیز دربر داشت. مجموعه راهکارهایی که برای تفسیر معانی و آشکارسازی پس‌زمینه فرهنگی، اجتماعی و تاریخی نشانه‌ها و نمادهای هنری توسط پژوهشگرانی همچون ابی واربورگ و پس از او فریتز ساکسل و اروین پانوفسکی و پیروانشان پیشنهاد گردیده و توسعه یافته، شمایل‌شناسی یا آیکونولوژی (Iconology) نامیده شده‌است. شمایل‌شناسی گامی فراتر از شمایل‌نگاری (Iconography) می‌نهد که تنها به تحلیل محتوای شکلی تصاویر می‌پردازد.صدرالدین طاهری، نشانه‌شناسی کهن‌الگوها در هنر ایران باستان و سرزمین‌های همجوار؛ تهران: شورآفرین، ۱۳۹۶، ص ۱۸. پیشینه شمایل‌نگاری و شمایل‌شناسی پیشینه مطالعات آیکونوگرافی به قرن شانزده میلادی بازمی‌گردد که کتاب آیکونولوجیا اثر سزار ریپا باستان‌شناس انسان‌گرا تدوین شد. نخستین کار تطبیقی درزمینه آیکونوگرافی غیر دینی توسط ابی واربورگ، با مطالعه بر روی تزیینات یک نقاشی دیواری به سال ۱۹۱۲ م. انجام گرفت که نشان داد هنر یک دوره خاص به شیوه‌های گوناگون با مذهب، فلسفه، ادبیات، علم و سیاست و زندگی اجتماعی همان دوره مرتبط است. | ## بخش 2: شمایل‌شناسی | در ضمن او روشن ساخت که از بسیاری لحاظ رابطه بنیادینی بین آثار کلاسیک باستانی و دوران قرون‌وسطی و دوره مدرن وجود دارد به‌طوری که نهایتاً آثاری از هنرهای زیبا یا کاربردی می‌توانند به‌عنوان مدارک ارزشمند تاریخی در نظر گرفته شوند. اما درنهایت این اروین پانوفسکی بود که به‌واسطه تئوری خود روشی کاملاً علمی و منضبط از آیکونوگرافی و آیکونولوژی ارائه داد. او در کتاب مطالعاتی در آیکونولوژی (مضامین انسان گرایانه در هنر رنسانس) در سال ۱۹۳۲ م. با نام «معنا در هنرهای تجسمی» تجدید چاپ شد، کوشید تا میان تعبیر قدیمی آیکونوگرافی به‌عنوان بازنمایی تصویری یک مضمون از طریق یک فیگور و آیکونولوژی به‌عنوان درک و دریافتی فراتر از بازنمایی‌های شمایل تمایز قائل شود.ناهید عبدی، درآمدی بر آیکونولوژی؛ تهران: سخن، ۱۳۹۱، ص ۳۲. شمایل‌نگاری شامل گردآوری، طبقه‌بندی و تحلیل اطلاعاتی است که از یک اثر هنری به‌دست می‌آید. پژوهشگر در این رویکرد به بررسی زندگی هنرمند، سبک او، باورهایش و دورانی که در آن زیسته نخواهد پرداخت. در پی آن شمایل‌شناسی که بر بنیان‌های حاصل از بررسی شمایل‌نگارانه استوار است، با نگاهی فراگیرتر و با تکیه بر بافت فرهنگ آفریننده اثر هنری، به‌دنبال درک باورها، اندیشه‌ها و ارزش‌های فرهنگی آشکار در آن اثر است. | ## بخش 3: شمایل‌شناسی | شمایل‌شناسی تلاش می‌کند اصول اساسی پنهانی را آشکار سازد که زیربنای نگرش یک ملت، یک دوره تاریخی، یک مکتب هنری، یک دین یا یک رویکرد فلسفی را شکل می‌دهند. اما پانوفسکی آن‌ها را دو رویکرد مجزا دانسته و تفاوتشان را چنین بیان می‌کند: شمایل‌نگاری بررسی موضوع اصلی اثر هنری است، در حالی‌که شمایل‌شناسی تلاشی است برای واکاوی جایگاه آن موضوع درون فرهنگی که آن را آفریده. پس از او نیز این مرز مشخص را شماری از تفسیرگران هنر نپذیرفته‌اند، اما برخی دیگر بر این باورند که دانش شمایل‌شناسی در نهایت می‌تواند مفهومی برای تصویر بسازد که زبان‌شناسی برای واژه ساخته‌است.طاهری، ۱۳۹۶، ص ۱۹. ازین روست که پانوفسکی ادعا می‌کند که از طریق تفسیری جامع و تمام‌عیار از معنای ذاتی یا محتوایی قادر به شناسایی و تشخیص ویژگی‌های یک شیوه فنی خاص در یک کشور، دوره زمانی مشخص یا هنرمندی خاص خواهیم بود.عبدی، ۱۳۹۱، ص ۶۲. مراحل شمایل‌شناسی پانوفسکی سه گام توصیف پیش‌شمایل‌نگارانه، تحلیل شمایل‌نگارانه و تفسیر شمایل‌شناسانه را در بررسی اثر هنری ـ فرهنگی مشخص می‌کند. این معنا هنگامی درک می‌شود که سازه‌های بنیادین اندیشه، دین، فلسفه و باورهای یک ملت شناسایی گردد. | ## جمع‌بندی | فهم این ارزش‌های نمادین که گاه خود هنرمند نیز ناخودآگاه از آن‌ها بهره برده، هدف پایه‌ای شمایل‌شناسی به‌شمار می‌رود.طاهری، ۱۳۹۶، ص ۲۴.