موضوع مقاله: المیتو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # المیتو | مقدمه: المَیتُو یا آلمَیتُو یکی از روستاهای بزرگ افغانستان واقع در جاغوری، ولایت غزنی است. | ## بخش 1: المیتو | از جنوب به مرکز جاغوری (سنگ‌ماشه)، سبزچوب و چهل باغتو، از خاور با تبرغنکِ خواجه‌علی، الودال، سیدامد و کمرک، از شمال و غرب با ولسوالی مالستان (غیغان‌تو، دوره و پشین) هم‌مرز است. المیتو، یکی از سرچشمه‌های ارغنداب به‌شمار می‌آید که در تاریخ از این رودخانه با نام خردروی نیز یاد شده‌است.کتاب "غزنی بستر تمدن شرق اسلامی"-شوکت علی محمدی شاری۱۳۹۳-صفحه ۵۸۹" نام بر اساس پژوهش‌های ریشه‌شناسی، واژهٔ اَلمَیتو (almaytoo) از سه بخش «اَلَه» که واژهٔ اوستایی و به‌معنای شاهین و عقاب است، بخش دوم «مَی» است به معنای حمله و جنگ و بخش سوم «تو» پسوند اوستایی، به‌معنای دارندگی است، المیتو یعنی جولانگاه عقاب.دُر اوستایی در صدف لهجه هزارگی-شوکت علی محمدی شاری-۱۳۸۹-صفحهٔ ۱۸ بعضی زبان‌شناسان همچنان نام المیتو را یک نام مغولی می‌دانند. پسوند «تو» که یک پسوند مغولی است، به‌معنی دارنده می‌باشد، مانند: شیمه‌تو، بانیرو؛ برکت‌تو، بابرکت، بچه‌تو، صاحب فرزند و… با حساب بالا، اگر «اله» و «می» به معنی عقاب باشد و «تو» به معنی دارنده، پس المیتو در زبان مغولی نیز به معنی مکان پر از عقاب می‌باشد.یزدانی، حسین‌علی (حاج کاظم): پژوهشی در تاریخ هزاره‌ها. بهار ۱۳۶۸، چاپ مهتاب، ایران، ص ۱۶۱ پیشینه المَیتو در تاریخ جاغوری و غزنی نقش برجسته‌ای داشته‌است. المیتو جایگاه فرزندان ایزدیار غزنوی است که در دوران غزنویان یکی از فرماندهان غزنوی بوده، اما در جریان جنگ غوریان و غزنویان او و علی دایه تمرد کردند و مورد خشم غزنویان قرار گرفتند. مردم المیتو در تحولات سیاسی و اجتماعی نقش مهمی داشته‌اند، شاهیار سلطان، عنوان سلطانی را که عنوان حکومتی مهمی بوده، پیشتر یا همزمان با صافی سلطان جاغوری دریافت کرده‌است. | ## بخش 2: المیتو | متلند، بزرگ و مهتر دستهٔ ایزدیاری را که ۷۰۰ خانوار ذکر می‌کند؛ «محمد تقی سلطان» را نام می‌برد. در جنگ حبیب‌الله کلکانی، مردم المیتو همگام با سایر هزاره‌ها از امان‌الله حمایت کردند که قربان‌علی سلطان در جنگ ترکی حضرت غزنی کشته شد. امان‌الله پس از پیروزی سپاس‌نامه‌ای به بزرگان ایزدیاری نوشته و از قربان‌علی سلطان، محمد عیسی سلطان، علی احمد سلطان و محمد رحم ارباب نام برده‌است.متلند، پی. جی، هزاره‌ها و هزارستان (گزارش کمیسیون سرحدی افغان و انگلیس)، ترجمه اکرم گیزابی، چاپ اول، مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان، 1376شنایل، حسین، سرزمین و رجال هزاره جات، چاپ نخست، مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان، قم، 1379ش مردم تمام باشندگان المیتو از هزاره‌های قوم جاغوری هستند که زیرمجموعه دای بزرگ هزاره، دای میرکشه می‌باشند و با زبان دری (لهجه هزارگی) سخن می‌گویند. باشندگان المیتو قوم میرداد و از دستهٔ ایزدیاری، یکی از چهار دستهٔ جاغوری، هستند. اقوام و تیره‌های سلطان، باتور، اَبغَه، خوش‌بَی، غَیبی، کاکَه‌بَی، توبری یا (دادیی)، اُونِی، شاخه، شِیخنا، سادات و… باشنده المیتو هستند.هزاره‌ها و هزارستان-پی. | ## بخش 3: المیتو | پیشترها دانه‌های روغنی مانند شرشم می‌کاستند و در گینی (gini) روغن آن را برای روشن کردن چراغ و پلته استفاده می‌کردند و از کنجارهٔ آن برای تغذیه گاوهای شیرده سود می‌بردند. پیش از خشک‌سالی‌های اخیر، مردم در کنار کشت‌وکار، مال‌داری/ دامداری نیز داشتند، اکنون نیز برخی مردم در کنار کشاورزی، مال‌داری نیز دارند.تحقیقات میدانی انجام شده توسط دانشجویان دانشگاه کابل ۱۳۹۳ خ- نشریه جاغوری ۱ -صفحهٔ ۱۴ فرهنگ المیتو، دارای مراکز فرهنگی متعددی است، مانند مسجد جامع رسول اعظم، مدرسهٔ علمیه جعفریه، سه باب لیسهٔ پسرانه و دخترانه، سه باب مدرسه متوسطه، بیش از ده مدرسه ابتدایی، تعداد ۳۹ باب مسجد و منبر و… هنرهای خوش‌نویسی، طراحی، نجاری، زرگری، گلیم‌بافی، جوال‌بافی، نمدبافی، گل‌دوزی، گراف‌کوکی، آهنگری و… از کارهای هنری این مردم است. عبدالاحد نظری از خوش‌نویسان بنام و نادرشاه کوهزاد از طراحان بنامی است که طرح‌هایش در پاکستان، آمریکا، افغانستان و… در کتاب‌های مختلف به چاپ رسیده‌است. از شخصیت‌های برجستهٔ علمی المیتو علامه محمدعلی مدرس افغانی، استاد اعظم ادبیات عرب حوزه‌های علمیه نجف و قم است، دارای تألیف‌های ارجمند و علمی مانند المدرس الافضل (شرح مطول) ۸ جلد، مکررات مدرس ۴ جلد؛ جامع المقدمات مدرس ۲جلد و… و ده‌ها ساعت نوارهای درسی و… و از شخصیت‌های فرهنگی از شاعرانی مانند محمدشریف سعیدی، شکور نظری، محمدآصف جوادی، شوکت‌علی محمدی شاری و… می‌توان نام برد. در المیتو دو بازار به نام‌های بازار ریگ جوی و بازار نوده وجود دارد که دومی به دلیل آنکه محل تلاقی دره‌ها و قریه‌های المیتو است، رونق و مرکزیت بیشتری دارد. از جنوب به مرکز جاغوری (سنگ‌ماشه)، سبزچوب و چهل باغتو، از خاور با تبرغنکِ خواجه‌علی، الودال، سیدامد و کمرک، از شمال و غرب با ولسوالی مالستان (غیغان‌تو، دوره و پشین) هم‌مرز است. | ## جمع‌بندی | المیتو، یکی از سرچشمه‌های ارگنداب (ارغنداب) به‌شمار می‌آید که در تاریخ از این رودخانه با نام خردروی نیز یاد شده‌است.