موضوع مقاله: کشتارهای لیپایا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کشتارهای لیپایا | مقدمه: کشتارهای لیپایا به مجموعه‌ای از اعدام‌های دسته‌جمعی، بسیاری از آن‌ها علنی یا نیمه‌علنی، درون و در نزدیکی شهر لیپایا (به آلمانی: Libau)، گفته می‌شود که در ساحل غربی لتونی در سال ۱۹۴۱ پس از اشغال لتونی توسط آلمان رخ دادند. | ## بخش 1: کشتارهای لیپایا | عاملان اصلی این کشتارها تشکیلات آینزاتس‌گروپن، اس دی، اوردنونگس‌پولیتزای یا اورپو و نیروهای کمکی پلیس و شبه‌نظامی لتونی بودند. سربازان ورماخت و پرسنل نیروی دریایی آلمان نیز در جریان تیراندازی‌ها حضور داشتند. حدود ۵۰۰۰ از ۵٬۷۰۰ یهودی زندانی شده در لیپایا، اکثراً در سال ۱۹۴۱، تیرباران شدند. این کشتارها در مکان‌های مختلف درون و بیرون از شهر از جمله پارک راینیس در مرکز شهر و مناطق نزدیک بندر، استادیوم المپیک و فانوس دریایی رخ دادند. بزرگترین کشتار، شامل ۲۷۳۱ یهودی و ۲۳ کمونیست، در تپه‌های شنی اطراف شهرک اشکده، در شمال مرکز شهر رخ داد. این کشتار که در زمینی آموزشی رهاشده از ارتش لتونی رخ داد، توسط نیروهای آلمانی و همدستانشان از ۱۵ تا ۱۷ دسامبر سال ۱۹۴۱ صورت گرفت. از این روی، گمان بر این می‌رفت که جمعیت محلی رویکرد گرمی به کمونیسم داشته باشند. ارتش آلمان تصرف شهر در نخستین روز حمله به لتونی (یکشنبه ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱) را در برنامه خود داشت. آغاز تیراندازی‌ها در لتونی، هولوکاست از شب ۲۳ ژوئن تا ۲۴ ژوئن ۱۹۴۱ و با کشته شدن شش یهودی محلی، از جمله داروساز شهر، در گورستان کلیسا آغاز شد؛ اعضای زوندرکماندو 1a این افراد را در گروبینا، شهرکی در نزدیکی لیپایا، کشتند. ازرگایلیس تخمین می‌زند که حدود ۵۷۰۰ یهودی لیپایا و مناطق اطراف آن به دست آلمانی‌ها افتادند. در ۲۹ و ۳۰ ژوئن ۱۹۴۱، سربازان آلمانی اقدام به تیراندازی‌های تصادفی به یهودیان در لیپایا کردند؛ در این تیراندازی‌ها حدود ۹۹ یهودی (بعلاوه یا منهای ۳۰ تن) کشته شدند. برای نمونه، در ساعت ۵:۰۰ بعد از ظهر ۲۹ ژوئن، سربازان آلمانی در حال ورود، ۷ یهودی و ۲۲ لتونیایی را دستگیر و به آنها درون یک گودال ناشی از بمب در وسط خیابان Ulicha شلیک کردند. ساعت ۹:۰۰ شب در همان روز سربازان آلمانی به خیابان رفته، در آنجا همه ساکنان را جمع کردند و از آنها پرسیدند که آیا ایشان پناهندگان از آلمان هستند. یک نفر، والتر (یا ویکتور) هان، رهبر ارکستر که در ۱۹۳۸ از وین فرار کرده بود ، قدم جلو گذاشت و بلافاصله مورد اصابت گلوله قرار گرفت. (منبع دیگری می‌گوید که هان توسط گروهی از لتونیایی که توسط نازی‌ها تحریک شده بود، کشته شد.) روز بعد، ۳۰ ژوئن، سربازان به بیمارستان شهر رفتند، چندین پزشک و بیمار یهودی را دستگیر کردند، و با نادیده گرفتن اعتراض کارکنان لتونیایی بیمارستان، به دستگیرشدگان شلیک کردند. کشتار پارک راینیس در ۲۹ ژوئن ۱۹۴۱، یک گروه از آینزاتس‌کماندو 1a، تحت فرماندهی اس‌اس-اوبراشتورمبانفورر رایخرت وارد لیپایا شد. یکی از نخستین افرادی که آینزاتس‌کماندو 1a در ۳۰ ژوئن کشت، آرون فرانکل نوازنده بود، که از آنجا که نمی‌دانست که آینزاتس‌کماندو مقر خود را در محل کار وی، هتل سن پترزبورگ ایجاد کرده بود، در محل کار خود حاضر شد. در طول نبردها، نیروهای شوروی خندق‌هایی دفاعی در پارک راینیس در مرکز لیپایا حفر کرده بودند. در ۳ و ۴ ژوئیه ۱۹۴۱، در نخستین کشتار مستند شده خود در لیپایا، مردان آینزاتس‌کماندو 1a به فرماندهی رایخرت و همه آلمانی‌های عضو اس دی، یهودیان را گرد آورده و آن‌ها را به سوی این خندق‌های درون پارک حرکت دادند. هنگامی که قربانیان درون خندق‌ها قرار گرفتند، تیرباران شده و اجسادشان به درون خندق رانده شدند. پس از جنگ، کمیسیون تحقیق اتحاد جماهیر شوروی به این نتیجه رسید که ۱۴۳۰ تن در تیراندازی در این پارک کشته شدند؛ تخمینی که به باور ازرگایلیس اغراق‌آمیز است. بعدها یکی از شرکت‌کنندگان، هری فریدریکسون، شهادت داد که در یک کشتار که در آن شرکت داشت، ۱۵۰ تن کشته شدند. معیارهای ضدیهودی به عنوان پایگاهی دریایی، لیپایا تحت فرماندهی نیروی دریایی آلمان، کریگسمارینه قرار گرفت. در یک ژوئیه ۱۹۴۱، اشتاین دستور داد که به ازای هر اقدام خرابکارانه، به ده گروگان شلیک شود و با ادعای اینکه سربازان ارتش سرخ با لباس غیرنظامی در میان مردم پنهان شده‌اند، غیرنظامیان را در منطقه مورد هدف قرار داد. در ۵ ژوئیه ۱۹۴۱، کاپیتان بروکنر که جایگزین اشتاین شده بود مجموعه‌ای از مقررات ضدیهودی را صادر کرد. همه یهودیان باید ستاره زرد در جلو و پشت لباس خود بپوشند؛ ساعت خرید یهودیان به ۱۰:۰۰ صبح تا ۱۲:۰۰ ظهر محدود شد. یهودیان تنها در طی این ساعات و از ساعت ۳:۰۰ تا ۵:۰۰ بعد از ظهر اجازه خروج از اقامتگاه‌های خود را داشتند. یهودیان از برگزاری مراسم همگانی و حمل و نقل منع شده بودند و نمی‌بایست در ساحل قدم می‌زدند. مغازه‌های یهودی موظف بودند تابلوی «تجارت متعلق به یهودیان» را در ویترین خود نمایش دهند. یهودیان می‌بایست همه رادیوها، ماشین تحریر، لباس فرم، اسلحه و وسایل حمل و نقل را تحویل می‌دادند. کشتار «گروگان‌ها» در ۷ ژوئیه در ۳ یا ۴ ژوئیه، ارهارت گرائول، فرمانده یک گروه از آینزاتس‌کماندو ۲، با حدود ۳۰ تن که اکثر آنها از گردان پلیس ۹ اوردنونگس‌پولیتزای بودند، وارد شهر شد. رایخرت در آن هنگام درگیر تیراندازی‌های پارک راینیس بود، که وی از آن برای گرائول به عنوان «یک مأموریت ویژه» نام برد. | ## بخش 2: کشتارهای لیپایا | گرائول مسئولیت زندان زنان را تحویل گرفت و از آن به عنوان بازداشتگاهی برای اهداف رژیم نازی استفاده کرد. شایعاتی منتشر شد مبنی بر اینکه یهودیان مسئول جنایات کمونیست‌ها در دوران رژیم شوروی در لیپایا بوده‌اند. در ۶ ژوئیه ۱۹۴۱، ورنر هارتمن، خبرنگار جنگ آلمانی، زندان زنان را چنان پر از زندانی توصیف کرد که دیگر جایی برای دراز کشیدن آنها وجود نداشت. نخستین تیراندازی‌هایی که توسط گرائول انجام شد مربوط به حدود ۳۰ یهودی و کمونیست بود که میان ۵ تا ۷ ژوئیه دستگیر شده بودند، و در ۷ ژوئیه ۱۹۴۱ به عنوان «گروگان» طبق فرمان کاپیتان اشتاین مربوط به یکم ژوئیه ظاهراً به تلافی تیراندازی به سوی گشت‌های آلمانی در حوالی لیپایا اعدام شدند. گرائول از هر پنج زندانی یکی را برای اعدام انتخاب کرد و مردان وی آن‌ها را در ساحل تپه‌های شنی نزدیک به فانوس دریایی تیرباران کردند.Ezergailis 1996, p. تعداد کشته‌ها در جریان کشتار گروگان‌ها در دادگاه گرائول پس از جنگ ۳۰ تن اعلام و توسط آندِرس و دوبروفسکیس ۲۷ به‌علاوه منهای ۱۶ برآورد شد. تیراندازی‌های ۸–۱۰ ژوئیه در حوالی ۷ ژوئیه ۱۹۴۱، رایخرت با پیامی از سوی فرانتس اشتالکر، فرمانده آینزاتس‌گروپ A، که گرائول را متهم می‌کرد که افراد را با سرعت کافی اعدام نمی‌کند، به لیپایا بازگشت. رایخرت تعدادی از نام‌های این فهرسترا بررسی کرد و خواستار تیرباران فوری آن‌ها شد. در ۸، ۹ و ۱۰ ژوئیه، مردان گرائول هر روز ۱۰۰ مرد را، تقریباً همگی یهودی، تیرباران می‌کردند. طبق شهادت‌های بعدی هارتمان، او در ۸ ژوئیه از ساعت ۱۱:۰۰ صبح تا ۵:۰۰ در محل کشتار حضور داشت و شاهد کشته شدن حدود ۲۰۰ تن بود. روش کار این بود که «مبارزان آزادی‌خواه» لتونیایی (به بیان هارتمان) قربانیان را هر بار ده نفره به درون خندقی طولانی منتقل می‌کردند که به یک گودال ختم می‌شد. در آنجا آنها در یک ردیف دوتایی قرار می‌گرفتند و اغلب توسط آلمانی‌ها، اما گاه توسط لتونیایی‌ها، تیرباران می‌شدند. ناحیه اطراف محل اعدام توسط آلمانی‌ها و لتونیایی‌های دارای بازوبندهای قرمز-سفید-قرمز محافظت می‌شد. در آغاز، جوخه‌های اعدام آلمانی بودند، اما بعدها گروه کاری ویژه‌ای از لتونیایی‌ها جایگزین آن‌ها شد. بعدها گرائول در دادگاه پس از جنگ خود شهادت داد که به دلیل اضطراب ناشی از کشتارهای ۸ ژوئیه تا ۱۰ ژوئیه، درخواست مرخص شدن از فرماندهی را داده بود. درخواست او توسط فرمانده آینزاتس‌کماندو ۲، رودولف باتس پذیرفته شد و در پایان ماه اکتبر، گرائول برای تحصیل در رشته حقوق به آلمان بازگشت. با این حال، به گفته ازرگایلیس وی پیش از بازگشت به آلمان، و علی‌رغم ادعای خود مبنی بر شوک ناشی از کشتارهای ۸ تا ۱۰ ژوئیه، از لیپایا به شهر نزدیک ونتسپیلس رفت و در آنجا نیز کشتارهای دیگری را ترتیب داد. ۲۴–۲۵ ژوئیه: ورود نیروهای آراس در ۱۰ یا ۱۱ ژوئیه اس‌اس-اونتراشتورمفورر (ستوان دوم) ولفگانگ کوگلر جایگزین گرائول شد. تیراندازی به گروه‌های کمی از یهودیان بعد از ۱۰ ژوئیه نیز ادامه داشت و هر شب اتفاق می‌افتاد. تعداد قربانیان اغلب در هر بار کمتر از ۱۰ تن بودند، که الگوی ویژه کوگلر در لیپایا بود. تعداد دقیق کشته‌شدگان در این اقدامات مشخص نیست، اما توسط آندِرس و دوبرفسکیس ۸۱ نفر به‌علاوه منهای ۲۷ تن تخمین زده شده‌است. آندرس و دوبرفسکیس تعداد کل قربانیان را ۳۸۷ تن، به‌علاوه منهای ۱۳۰ تن تخمین زده‌اند. در ۲۲ ژوئیه، کاولماخر تلگرافی را به فرماندهی بالتیک نیروی دریایی آلمان در کیل فرستاد که در آن عنوان کرد که می‌خواهد ۱۰۰ نیروی اس‌اس و پنجاه تن شوتزپولیزای («پلیس محافظ») را برای «اجرای سریع مسئله یهود» به لیپایا بفرستد. آراس کماندو از ریگا برای شرکت در تیرباران‌ها که در ۲۴ و ۲۵ ژوئیه رخ دادند، آورده شد. این نخستین اقدام آراس بعدها توسط گئورگ روزنستوک، فرمانده گروهان دوم گردان ۱۳ نیروی ذخیره پلیس توصیف شد. چند روز بعد، روز شنبه، ۲۴ ژوئیه ۱۹۴۱، روزنستوک یهودیانی را (که آن‌ها را توسط ستاره‌های زردرنگ بر لباس‌هایشان شناخت) دید که در پشت یک کامیون خم شده‌اند و توسط لتونیایی‌های مسلح محافظت می‌شوند. روزنستوک که خود در یک وسیله نقلیه بود، کامیون را به سوی شمال شهر دنبال کرد تا به ساحل نزدیک پایگاه دریایی رسید. که در آن آمده بود: همچنین زندگی کولی‌ها در کنار ساحل، که شامل لیپایا نیز می‌شد، ممنوع شد. در ۵ دسامبر ۱۹۴۱، پلیس لتونی در لیپایا ۱۰۳ کولی (۲۴ مرد، ۳۱ زن و ۴۸ کودک) را دستگیر کرد. با این حال، این اسناد همیشه میان گروه‌های مختلف کولی‌ها تفاوت قائل نمی‌شدند، از این روی در ۲۴ آوریل ۱۹۴۲، آینزاتس‌گروپ A بدون شرح بیشتر گزارش داد که ۱٬۲۷۲ تن، از جمله ۷۱ کولی را کشته‌است. ۱۵–۱۷ دسامبر: «عملیات بزرگ» بزرگترین کشتارهای لیپایا در سه روز از دوشنبه ۱۵ دسامبر تا چهارشنبه ۱۷ دسامبر ۱۹۴۱ روی داد. در ۱۳ دسامبر، Kurzemes Vārds دستور امیل دیدریچ، پلیس نازی در لیپایا را منتشر کرد، که از همه یهودیان شهر می‌خواست تا در روزهای دوشنبه، ۱۵ دسامبر و ۱۶ دسامبر ۱۹۴۱ درون محل اقامت خود بمانند. | ## بخش 3: کشتارهای لیپایا | اینکه آیا دستور توسط کوگلر دریافت شده بود یا معاون وی، رایشل، مورد مناقشه است، و بعدها هم کگلر و هم رایشل ادعا کردند که کوگلر در آلمان در مرخصی به سر می‌برده‌است. پلیس لتونی دستگیری یهودیان در شهر را از شب ۱۳ تا ۱۴ دسامبر آغاز کرد و آن‌ها را به زندان زنان برد و در حیاط آنجا محصور کرد. فضای کافی برای همه مردم نبود، بنابراین به آنها دستور داده شد که رو به دیوار بایستند، و حرکت نکنند، به دنبال اقوام نگردند یا به نگهبانانی نگاه نکنند که مردم را مورد ضرب و شتم قرار داده و با آنها وحشیانه رفتار می‌کردند. مسئول محافظان لاتویایی بود و دستور داد تا تیمی ۲۰ نفره برای خدمت در ساعت ۵:۳۰ صبح در ۱۵ دسامبر حاضر شوند. محل اعدام در ساحل شمال شهر و شمال انبار کوچک یا گاراژ بود که به عنوان محل نگهداری موقت قربانیان هنگام اجرای نوبت آنها مورد استفاده قرار گرفته بود. یک خندق در تپه‌های شنی کنده شده بود که به موازات ساحل امتداد داشت و طول آن حدود ۱۰۰ متر و عرض آن ۳ متر بود. یهودیان پس از حضور در محل، در انبار اسکان داده شدند و در گروه‌های ۲۰ نفره در نقاط با فاصله ۴۰ یا ۵۰ متری از هم در خندق منتقل می‌شدند و در آنجا به آنها دستور داده می‌شد که رو به زمین بنشینند. سپس به گروه‌های ده نفره دستور ایستادن داده می‌شد و به جز از کودکان، ایشان می‌بایست لباس‌های خود را درمی‌آوردند. در همان حین که آنها را به گودال نزدیک می‌کردند، به آنها دستور داده شد که کاملاً برهنه شوند. و فیلیپ کراپ، که برای افرادی که توانایی حرکت نداشتند، از شلاق استفاده می‌کردند تا به گودال بروند. تیراندازی‌های اصلی توسط سه یگان انجام شدند، یکی از آلمانی‌ها، یکی دیگر از مردان اس‌دس لتونیایی و دیگری از پلیس لتونی، که ظاهراً یکی تحت فرماندهی گالینش بود. روی آن‌ها در جهت مخالف قاتلانشان بود، که در سراسر خندق تیراندازی می‌کردند و برای هر قربانی دو فرد مسلح اختصاص داده شده بود. پس از شلیک اولیه، یک مرد اس‌دس آلمانی به درون خندق پایین می‌رفت، اجساد را بازرسی می‌کرد و هر کسی که زنده مانده بود، شلیک می‌کرد. از این روی، اعدام‌کنندگان «لگدزنی» داشتند که پس از هر گروه از قربانیان اقدام به پرتاب جسدهای کنار لبه خندق به درون آن می‌کرد. وظیفه این لگدزن این بود که به معنای واقعی کلمه لگد زدن، اقدام به غلتاندن یا پرت بردن اجساد به داخل گور باشد. گروهبان یوگیتیس از پلیس لتونی برای کمینه بخشی از کشتارها به عنوان لگدزن کار می‌کرد. روشی مرسوم در میان فرماندهانی که به اعدام‌کنندگان دستور کشتار می‌دادند وجود داشت که در آن مصرف مشروبات الکلی، کمینه در میان اعضای جوخه‌های کشتار لتونیایی، تشویق می‌شد.Ezergailis 1996, p. در طی کشتارهای لیپایا، یک قوطی شیر پر از رام در کنار گودال‌های کشتار گذاشته شده بود. لوکان تیراندازی را به چشم خود ندید، اما او و دیگر اعضای واحد وی مدت زیادی صدای شلیک تفنگ از سوی گودال را شنیدند. لوکان روز بعد به بازرسی از محل پرداخت: پس از تیراندازی، در ۳ ژانویه ۱۹۴۲، کوگلر به فریتس دیتریش، که در آن هنگام فرمانده اوردنونگس‌پولیتزای ریگا بود، گزارش داد که مردم محلی از اعدام‌ها کاملاً آگاه بودند و استقبال چندان خوبی صورت نگرفته‌است: ناظران، عاملان، و عکس‌ها بسیاری از اعدام‌های لیپایا توسط افراد دیگری غیر از عاملان و شرکت‌کنندگان نظاره شدند. کلی، درِسِن و ریس، در مطالعه خود دربارهٔ عاملان هولوکاست، به این نتیجه رسیدند که اعدام‌های مردمی «از بسیاری جهات یک جشنواره» بودند، و سربازان آلمانی مسافت زیادی را طی می‌کردند تا بهترین مکان‌ها را برای دیدن این تیراندازی‌های دسته‌جمعی بدست آورند. برای این افراد هیچ اتفاق بدی رخ نمی‌داد و به ویژه هیچ‌کس به خاطر خودداری از کشتار به اردوگاه‌های کار اجباری فرستاده نشد. ریشارد وینر، که از کشتارهای آینزاتس‌گروپن عکس گرفته بود، برای عکاسی به محل کشتارهای ژوئیه یا اوت نیز رفت. تیراندازی‌های دسامبر در اشکده توسط اس‌اس-شارفورر کارل-امیل اشتروت عکس گرفته شدند. این عکس‌ها تبدیل به شناخته‌شده‌ترین تصاویر از کشتار یهودیان در لتونی شدند و در آن‌ها تنها لتونیایی‌ها نشان داده شده‌اند. این عکس‌ها توسط داوید زیوکون، که به عنوان برقکار در دفتر اس‌دی در لیپایا کار می‌کرد، پیدا شدند. او هنگامی که مشغول تعمیر سیم‌کشی در آپارتمان یک آلمانی بود، چهار رول فیلم پیدا کرد. زیوکون فیلم را دزدید، از آن نمونه‌هایی ساخت، و نسخه‌های اصلی را پیش از اینکه به عدم وجودشان پی برده شود، برگرداند. پس از رانده شدن آلمانها از لتونی، زیوکون نمونه‌هایی را که بعدها در دادگاه‌های جنایات جنگی مورد استفاده قرار گرفتند و در موزه‌های جهان به نمایش درآمدند، بازیابی کرد. ازرگایلیس همچنین می‌گوید که این خود کوگلر بود که از کشتارها عکسبرداری کرده بود ، اما البته اگر کوگلر در مرخصی بوده باشد، نمی‌توانسته عکس‌ها را بگیرد. | ## جمع‌بندی | به دنبال تیراندازی در ماه دسامبر، جلادان بارها و بارها برای کشتار به ساحل اشکده بازگشتند و خندق را در امتداد تپه‌های شنی گسترش دادند تا جایی که گزارش شد طول آن یک کیلومتر شد.