موضوع مقاله: فهرست مولکول‌های فضای بیرونی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست مولکول‌های فضای بیرونی | مقدمه: علاوه بر فرمول شیمیایی، هر یک از این ترکیبات شناسایی شده، شکل‌های یونیزه شده آن‌ها نیز آورده شده‌است. | ## بخش 1: فهرست مولکول‌های فضای بیرونی | ویژگی‌های مشخصه طیفی آن‌ها برمبنای این واقعیت است که مولکول‌ها در زمان انتقال بین دو سطح انرژی مولکولی، یک فوتون نور را جذب یا منتشر می‌کنند. انرژی (و بنابراین طول موج) این فوتون با اختلاف انرژی بین دو سطوح انرژی مورد نظر، مطابقت دارد. انتقالات الکترونی مولکولی هنگامی اتفاق می‌افتد که یکی از الکترون‌های مولکول، بین اوربیتال‌های مولکولی جابه‌جا شود. این انتقال موجب ایجاد خط طیفی در بخش‌های مربوط به طول موج‌های نواحی فرابنفش، مرئی یا فروسرخ نزدیکناحیه‌ای در قسمت فروسرخ در امواج الکترومغناطیس که دارای گستره طول موجی بین ۰٫۷۵ تا ۱٫۴ میکرومتر است.، در طیف الکترومغناطیسی می‌شود. روش دیگر، یک انتقال ارتعاشی، موجب انتقال یک کوانتوم انرژی به (یا از) ارتعاشات پیوندهای مولکولی می‌شود. این انتقال انرژی موجب شکل‌گیری اثری منحصربه‌فرد برای همان مولکول در بخش فروسرخ میانه یا دور در گستره امواج الکترومغناطیس می‌شود. مولکول‌های فاز گازی نیز دارای سطوح چرخشی کوانتیزه هستند که منجر به انجام انتقالاتی در نواحی طول موج مربوط به امواج مایکروویو یا رادیویی می‌شوند. گاهی اوقات یک انتقال می‌تواند موجب انجام تغییرات انرژی بیش از یک نوع سطح انرژی را شامل شود. به‌عنوان مثال، طیف‌سنجی چرخشی-ارتعاشی هردو سطح انرژی چرخشی و ارتعاشی مولکول را تغییر می‌دهد. گاهی اوقات انتقالاتی که هر سه سطح انرژی (الکترونی، چرخشی و ارتعاشی) را تحت تاثیر دهد، نیز رخ می‌دهد. به‌عنوان مثال، نوار فیلیپسPhillips band C۲ (کربن دواتمی)، که در آن یک انتقال الکترونی باعث ایجاد یک خط در ناحیه فروسرخ نزدیک می‌شود، خود به چندین نوار ارتعاشی ظریف‌تر تقسیم می‌شود و نوارهای مربوط به انتقالات ارتعاشی نیز خود به‌صورت نوارهای ظریف‌تری که مربوط به تغییر سطوح انرژی چرخشی مولکول هستند، تقسیم می‌شوند. طیف یک مولکول خاص توسط قوانین انتخاب شیمی کوانتومی و تقارن مولکولی تعیین می‌شود. برخی از مولکول‌ها دارای طیف‌های ساده‌ای هستند که به آسانی قابل شناسایی هستند، درحالی که برخی دیگر (که حتی بعضی از آن‌ها مولکول‌های کوچک هستند) دارای طیف‌های بسیار پیچیده‌ای هستند که تشخیص آنها بسیار دشوار است. | ## بخش 2: فهرست مولکول‌های فضای بیرونی | برهم‌کنش میان هسته‌های اتمی و الکترون‌ها، گاهی موجب ایجاد ساختارهای طیفی ظریفی می‌شود. همچنین اگر مولکول دارای اتم‌های ایزوتوپی متعددی باشد (مولکول‌هایی که دارای ایزوتوپ‌های مختلفی از اتم‌ها هستند)، به‌علت پدیده جابه‌جایی ایزوتوپیIsotopic shift، طیف به‌دست آمده از این مولکول‌ها پیچیده‌تر می‌شود. کشف یک مولکول در محیطی در فضای بین‌ستاره‌ای یا مجاور ستاره‌ای، در ابتدا نیاز به شناسایی یک جسم نجومی مناسب دارد. در مرحله بعد، باید جسم مورد نظر را با یک تلسکوپ مجهز به یک طیف‌نگارSpectrograph دارای توانایی کار در طول موج مورد نظر، وضوح طیفی و حساسیت مناسب، رصد نمود. اولین مولکول کشف شده در محیط میان ستاره‌ای، رادیکال متیلیدین (•CH) در سال ۱۹۳۷بود . از دهه ۱۹۵۰ میلادی به بعد، اخترشناسی رادیویی کم‌کم به روش اصلی کشف مولکول‌های جدید در فضای خارجی تبدیل شد. که به بررسی میلی‌متری و بسیار ظریف طیف‌های به‌دست آمده از مولکول‌ها می‌نماید، به عنوان روشی مهم در این زمینه تبدیل شد. بررسی مجموعه مولکولهای شناسایی شده، نشان می‌دهد که تاکنون، بیش‌تر مولکول‌هایی شناسایی شده‌اند که کشف آنها آسان‌تر بوده‌است. این موضوع به این علت است که بیش‌ترین حساسیت روش اخترشناسی رادیویی متوجه مولکول‌های خطی کوچک دارای دوقطبی الکتریکی مولکولی بالا است. فراوان‌ترین مولکول موجود در جهان، مولکول هیدروژن (H۲) است که به‌طور کامل برای تلسکوپ‌های رادیویی نامرئی است، زیرا این مولکول فاقد دوقطبی الکتریکی است. انتقالات الکترونی مولکول هیدروژن، نیازمند انرژی بسیار بالایی هستند که تشخیص آن برای تلسکوپ‌های مرئی ممکن نیست، بنابراین شناسایی مولکول هیدروژن نیازمند مشاهدات با کمک طول موج فرابنفش، با استفاده از یک موشک ژرفاسنج است. نوارهای ارتعاشی غالباً مشخصه‌ای اختصاصی برای هر مولکول ایجاد نمی‌کنند و معمولاً به‌عنوان مشخصه‌ای برای شناسایی یک طبقه از مولکول‌های عمومی به شمار می‌آیند. به‌عنوان مثال، هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای (موسوم به PAHs) به‌دلیل داشتن نوارهای ارتعاشی که مشخصه این خانواده از ترکیبات است، به‌صورت وسیعی در طیف‌های فروسرخ میانهmid-Infrared مشاهده می‌شوند. | ## بخش 3: فهرست مولکول‌های فضای بیرونی | با این‌حال اگرچه با مشاهده این نوارها می‌توان پی‌برد که طیف ارتعاشی مورد نظر، متعلق به خانواده هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای است، اما صرفاً با بررسی این نوارها (و بدون استفاده از سایر انتقالات)، نمی‌توان به‌طور دقیق مشخص کرد که طیف مورد نظر، دقیقاً متعلق به کدام مولکول هیدروکربن آروماتیک است. یکی از غنی‌ترین محل‌ها برای شناسایی مولکول‌های بین ستاره‌ای، ساگیتاریوس ب۲ است، یک ابر مولکولی غول پیکر که در نزدیکی مرکز کهکشان راه شیری واقع شده‌است. حدود نیمی از مولکول‌های موجود در فهرست‌های زیر، ابتدا در این ابر کشف شده‌اند و بسیاری دیگر نیز که ابتدا در جای دیگری کشف شده‌اند، بعداً در ساگیتاریوس ب۲ نیز یافت شدند. هیچ مرز مشخصی بین محیط میان‌ستاره‌ای و محیط مجاور ستاره‌ای وجود ندارد، بنابراین در جدول‌های زیر، مولکول‌ها، بدون اشاره به محیط کشف شده، آورده شده‌اند. اخترشیمی، دانشی است که به توضیح چگونگی تشکیل این مولکول‌ها و علت ظاهر طیفی آن‌ها می‌پردازد. چگالی بسیار پایین محیط میان‌ستاره‌ای محیط مناسبی برای تشکیل مولکول‌ها نیست، چون برهم‌کنش‌های متداول فاز گازی میان گونه‌های خنثی (اتم‌ها یا مولکول‌ها) به‌صورت مؤثری رخ نمی‌دهد. بسیاری از مناطق، دارای درجه حرارت بسیار پایینی هستند (به‌طور معمول دمای داخل یک ابر مولکولی ۱۰ درجه کلوین است)، که این موضوع خود موجب کاهش بیشتر میزان نرخ انجام واکنش یا اثر مخرب فتوشیمیایی پرتو فرابنفش، بر مولکول‌ها می‌شود. توضیح فراوانی مولکول‌های بین ستاره‌ای مشاهده شده، نیازمند محاسبه تعادل میان سرعت تشکیل و تخریب مولکول‌ها با استفاده از شیمی یون‌های موجود در فاز گازی، شیمی سطح گرد و غبارهای کیهانی، انتقال تابشی مانند خاموشی بین‌ستاره‌ای و بررسی مجموعه‌ای از واکنش‌های پیچیده است. اگر هیچ گونه داده‌ای برای فرمول مولکول خنثی برای یک ترکیب قرار داده نشده بود، به این معنی است که تنها شکل یونیزه شده مولکول مورد نظر شناسایی شده‌است. جرم‌های فهرست شده در جدول‌ها، برمبنای یکای جرم اتمی آورده شده‌اند و چنان‌چه گونه‌هایی وجود داشته باشند که تفاوت آن‌ها، تنها یک اتم دوتریوم (۲H) باشد، به‌خاطر تفاوت جرم اندک به‌وجود آمده، به هرکدام سطر جداگانه‌ای در جدوا مورد نظر، اختصاص داده شده‌است. تعداد مجموع گونه‌های منحصر به‌فرد، از جمله حالت‌های یونیزه شده مجزا، در هر بخش نشان داده شده‌اند. | ## جمع‌بندی | مولکول‌های بزرگتر کشف شده، دارای حداقل یک اتم کربن هستند و فاقد پیوندهای پیوند نیتروژن-نیتروژن یا اکسیژن-اکسیژن هستند.