موضوع مقاله: سپر دفاع موشکی مسکو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سپر دفاع موشکی مسکو | مقدمه: در سال ۱۹۵۰ که تهدیدات هسته‌ای از سوی موشک بالستیک قاره‌پیما به وجود آمد که بخشی از برنامه سپر آهنین بودند اتحاد جماهیر شوروی برنامه فوق محرمانه ای را به منظور مقابل با آن آغاز کرد این برنامه در حقیقت اولین سیستم مؤثر ضد موشک‌های بالستیک را به وجود آورد. | ## بخش 1: سپر دفاع موشکی مسکو | این پروژه فکر جدیدی نبود چرا که از سال ۱۹۴۶ ایالات متحده آمریکا به دنبال ساخت سیستمی بود تا بتواند با آن با موشک‌های کوتاه برد مانند v-2 المان را منهدم کند اما به نتیجه‌ای نرسید. این طرح در اتحاد جماهیر شوروی NII-4 نام گرفت و از سال ۱۹۵۳ رسماً آغاز شد و در ۱۷ اگوست ۱۹۵۶ از طرف هیئت وزیران اتحاد شوروی مورد تأیید قرار گرفت اولین سیستم اولین ایستگاه پرتاب آزمایشی در محدوده Sary Shagan و در سواحل دریاچه بالخاش در قزاقستان ساخته شد تا برای ادامه طرح و آزمایش‌ها ثانویه امکان‌سنجی شود اولین سیستم با کد A در سال ۱۹۵۹ ساخته شد. این سیستم دارای مجموعه راداری بود به نام Dunai-2 که دارای برد ۱۲۰۰ کیلومتر بوده و به نوعی طرح تحقیقاتی برای توسعه رادارهای برد بلند نیز محسوب می‌شد… این رادار به منظور کشف اهداف برای سامانه دفاع موشکی در نظر گرفته شد که بعدها به نمونه آزمایشی Dunai-3UP و نمونه اصلی Dunai-3U تغییر پیدا کرد در هر کدام از این رادار‌ها فرستنده و گیرنده به صورت جداگانه ساخته شده بود و هریک در ساختمانی جداگانه قرار گرفتند (با موقعیت‌های ۴۵°56'49.67"N ۷۳°37'51.75"E, و ۴۵°56'09.98"N ۷۳°37'43.45"E.) در ابتدا موشک رهگیر سامانه ضد موشکی A از مدل [V-1000] انتخاب شد که موشکی دو مرحله‌ای با پرتابگر ثابت که دارای سیستم هدایت دستوری بود و توسط دو رادار (RSV-PR (HEN NEST و (RTN (HEN EGG پشتیبانی می‌شد این موشک بردی در حدود ۳۰۰ کیلومتر داشت ومی توانست اهدافی تا ارتفاع ۲۵۰۰۰ متری را منهدم کند در ابتدا کلاهک شدید الانفجار برای این موشک در نظر گرفته شد که در هنگام انفجار کلاهک تبدیل به ۱۶۰۰۰ ترکش می‌شد و این برای انهدام اهداف کافی به نظر می‌رسید. اولین رهگیری موفق این سیستم در۲۴ نوامبر سال ۱۹۶۰ انجام شد اما بدون کلاهک انفجاری و صرفاً به عنوان تست هدف‌گیری و اصابت. دومین تست در ۴ مارس ۱۹۶۱ انجام شد که در آن یک موشک SS-4 SANDAL با موفقیت هدف قرار گرفت در مجموع ۱۱ آزمایش موفق صورت گرفت تا از عملکرد این سامانه اطمینان حاصل شود و همچنین اطمینان حاصل شد که ۵ انفجار اتمی در ارتفاع و در فواصل ۸۰ تا ۳۰۰ کیلومتری هیچ تأثیری بر عملکرد این سیستم ندارد. تجهیز و بکارگیری در سال ۱۹۶۰ این سامانه برای دفاع از مسکو در نظر گرفته شد که در مجموع 32 موشک رهگیر در نقاط مختلف مسکو و سایت راداری Dunai-3U را شامل می‌شد. در طی مدت مأموریت این سامانه مشخص شد که موشک v1000 برای عملیات طولانی مدت مناسب نیست و به همین منظور طراحی موشک رهگیر جدیدی در دستور کار قرار گرفت که در نتیجه موشک A-350Zh / SH-04 Galosh به تولید رسید که ۱۶ موشک فعال با پرتابگر متحرک را شامل بود. ارتقا به سیستم A -35 اولین نمونه سامانه A-35 که با نام Aldan شناخته شد و در ۱۹۶۷ مورد آزمایش قرار گرفت سایت آزمایش این سیستم شامل ایستگاه‌های راداری و پرتابگرهای جدید موشک Fakel 5V61 بود موشکی که به عنوان هدف در نظر گرفته شد R-12 بود که قبلاً نیز مورد استفاده قرار داشت. مختصات سایت‌های راداری و پرتابگرها به این شرح است: ۴۵°48'35.24"N ۷۳°34'17.60"E, و ۴۵°48'41.83"N ۷۳°33'43.70"E موشک سامانه A-35 که GALOSH نام داشت که موشکی دو مرحله‌ای با سوخت جامد (مرحله اول) و سوخت مایع (مرحله دوم) بود و کلاهکی اتمی به قدرت ۱ مگاتن داشت این موشک از سیستم هدایت دستوری بهره می‌برد و دارای بردی برابر با ۳۵۰ کیلومتر بوده و اهداف را در خارج از جو مورد هدف قرار می‌داد در مجموع ۸ سایت موشکی برای مسکو در نظر گرفته شده که تنها ۴ عدد از آن‌ها تکمیل و آماده استفاده شد. هر سایت موشکی در این سامانه دارای ۲ منطقه پرتاب با ۸ موشک بود و همچنین دارای دو رادار جستجو و یک رادار هدایت موشک بود (تمام این مجموعه راداری به نام TRY ADD شناخته می‌شود) A-35M مدل ارتقا یافته سامانه A-35 است که در سال ۱۹۷۷ به صورت آزمایشی مورد بهره‌برداری قرار گرفت و تا سال ۱۹۷۸ به صورت کامل عملیاتی شد. مراحل آماده‌سازی این سیستم به این صورت بود که در ابتدا عملیات سوخت‌رسانی به موشک انجام و سپس کلاهک بر روی آن نصب می‌شد و پس از آن به ۶۴ ناحیه پرتاب منتقل می‌شدند همچنین تعدادی موشک مسلح و سوختگیری شده با حامل متحرک در نظر گرفته شد تا در صورت بروز مشکل جایگزین شوند. | ## بخش 2: سپر دفاع موشکی مسکو | از جمله مشکلات این موشک سوخت مایع فوق‌العاده اشتعال پذیر آن بود که در صورت انفجار مواد رادیو اکتیو موجود در کلاهک را آزاد می‌کرد و این منجر به فاجعه‌ای می‌شد (حادثه BOMARC آمریکا در۱۹۶۰) بنابراین سوختگیری در نهایت احتیاط و قبل از نصب کلاهک صورت می‌گرفت. اولین پایگاهی که به موشک‌های جدید [5V61R] مجهز شد پایگاه Klin در شمال غربی بود (سال ۱۹۸۰)و دو پایگاه از سال ۱۹۹۰ که سیستم A-135 عملیاتی و با این سامانه جایگزین شد تاکنون همراه با آن عملیاتی هستند ولی سایر پایگاه‌ها یا به سیستم جدید مجهز یا کنار گذاشته شدند. این سیستم در حقیقت گسترش یافته سامانه سام ۲ بود اما این طرح با روی کار آمدن سامانه‌های جدیدتر منتفی شده و کار بر روی گسترش سامانه اس ۲۰۰ ادامه یافت که موشک 5V21S نام گرفت. هنگامی که این طرح در ماه مه ۱۹۶۱ لغو شد موشک‌ها برای استفاده در پرتابگرهای ثابت در نظر گرفته شدند و در سال ۱۹۷۳ اولین آزمایش موفق را پشت سر گذاشتند و تا سال ۱۹۷۵ به عنوان دفاع استراتژیک موشکی به کار گرفته شدند. با توجه به پیشرفت موشک‌های قاره‌پیما از سال ۱۹۷۲ به بعد به نظر می‌رسید این سامانه توانایی بالایی در مقابله با آن‌ها را نداشته و این به دلیل ضعف در سیستم هدایتی و مانورپذیری این موشک بود که توانایی مناسب برای انهدام موشک‌های قاره‌پیمای اتمی را نداشت و از دیگر نکات ضعف استفاده از کلاهک اتمی بود که درصد خطر را بالا برده و اطمینان‌پذیری موشک را کاهش می‌داد. وارد شبکه‌های موشکی مسکو می‌شوند … از روسیه … طرح [Taran ABM] طرح این سیستم که از یک موشک بالستیک اتمی مدل (UR-100 (SS-11 SEGO با کلاهک ۱۰ مگاتنی برای انهدام اهداف دور برد و خارج از جو بهره می‌برد در سال ۱۹۶۳ مطرح شد و موشک UR-100PRO نام گرفت این سیستم از رادار TSSO-S بهره می‌برد و همچنین دارای یک رادار پیش اخطار هنگام دور برد به نام BMEW بود که در دو سایت راداری RO-1 و RO-2 نصب می‌شدند این طرح هیچگاه به مرحله عمل نرسید و در سال ۱۹۶۴ کنسل شد. این طرح شامل دو موشک بود یک موشک برد بلند A-900 ویک موشک برد کوتاه A-351 که بعدها به نمونه A-350Zh تغییر پیدا کرد این طرح در سال ۱۹۶۷ کنار گذاشته شد ولی رادار [5N24 Argun] همچنان مورد استفاده قرار گرفت. هدایت موشک‌ها تا رسیدن به هدف توسط همین رادار انجام می‌شد همچنین مجموعه رادار [BMEW] نیز به عنوان پیش اخطار مورد استفاده قرار می‌گرفت. این سیستم نیز در سال ۱۹۸۴ از حالت عملیاتی خارج و کنار گذاشته شد ولی رادار آن که در جزیره کامچاتکا واقع است همچنان مورد استفاده قرار دارد. سیستم (A-135 (ABM-4 سیستم A-135 جدیدترین سیستم عملیاتی از مجموعه سپر موشکی روسیه است که ادامه طرح‌های گذشته و به نوعی تکامل یافته آن‌ها است طراحی اولیه این سامانه به ۱۹۷۴ بازمی‌گردد که شوروی طرح‌های بسیاری را در زمینه سیستم‌های ضد موشکی دنبال می‌کرد. این سیستم توانایی مقابله با تهدیدات در خارج از جو و هم در داخل جو را دارد که این مهم قبلاً بر عهده موشک OKB Fakel بود. | ## بخش 3: سپر دفاع موشکی مسکو | این سامانه از دو موشک [SH-11 Gorgon] با حداکثر برد ۳۵۰ کیلومتر برای انهدام اهداف فرا جوی و از موشک کوچکتر 53T6 SH-08 Gazelle با حداکثر برد ۸۰ کیلومتر برای انهدام اهداف داخل جوی بهره می‌برد همچنین طرحی برای متحرک‌سازی پرتابگرهای سامانه A-135 دنبال شد که از طرف بخش فرماندهی پدافندی روسیه مورد توجه قرار نگرفت آزمایش این سیستم از سال ۱۹۷۶ شروع و در سال ۱۹۸۰ به اتمام رسید و پس از تأیید و اطمینان از کارایی در سال ۱۹۸۹ به‌طور رسمی عملیاتی شد. موشک 53T6 در چهار سایت دراطراف مسکو نصب شد همچنین رادار Don-2N نیز به عنوان سایت پنجم مد نظر قرار گرفت و موشک‌های 51T6 نیز در محل قبلی سایت موشکی A-350R نصب شدند. پس از چند ماه از عملیاتی بودن این سامانه برای مدتی موشک‌های سری 53T6 از کاربری خارج شدند تا کلاهک آن‌ها با مدل‌های جدیدتر و قویتر تعویض شود به همین منظور تعدادی از سایت‌های موشکی مسکو برای مدت کوتاهی غیرفعال بودند. شبکه راداری سپر دفاع موشکی روسیه دارای طیف گسترده‌ای از رادارهای پیش اخطار؛ رهگیری و هدایت موشک است اصلی‌ترین این رادارها مدل Don-2N است که رادار اصلی سپر دفاع موشکی مسکو به حساب می‌آید همچنین شبکه راداری BMEW وظیفه هشدار زود هنگام این سامانه را بر عهده دارد که اهداف را بر حسب اولویت شناسایی کرده و برای هدف‌گیری به رادار Don-2N ارسال می‌کند و بر طبق آن نوع موشک از بین دو نوع 51T6 و 53T6 انتخاب شده و به سمت هدف شلیک خواهد شد. این رادارها پس از سایت راداری EW که در سال ۱۹۶۳ ایجاد شد ساخته شدند و از اهمیت بسیار بالایی در کشف تهدید موشکی از جانب ایالات متحده داشتند. رادار نیستر رادار نیستر شامل دو واحد است که به وسیله یک واحد کنترل اطلاعات آن‌ها جمع‌آوری و پردازش می‌شود همچنین آخرین نمونه از رادارهای HEN HOUSE سری 5U83 Daugava با به روز اوری‌های انجام شده بردی معادل ۶۰۰۰ کیلومتر دارند که هرکدام از این نوع رادارها می‌توانند به صورت فرستنده و گیرنده به تبادل اطلاعات با هم بپردازند. اولین نمونه از این رادار در ابتدا در بلاروس و در نزدیکی منطقه پچورا ساخته شد و سپس نمونه کامل تری از این رادار ارایه فازی با دو سایت جداگانه در روسیه به مرحله ساخت رسید که Daryal-U و Daryal-UM نام گرفت. این دو سایت راداری که از یک رادار به عنوان گیرنده و از دیگری به عنوان فرستنده استفاده می‌کند (فاصله دو رادار از هم بین ۸۰۰ تا ۲۸۰۰ متر) بردی در حدود ۵۰۰۰ کیلومتر دارد. همچنین یکی از نکاتی که دربارهٔ برخی از این رادارها وجود دارد این است که بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بسیاری از این رادارها در محدودهای خارج از خاک روسیه قرار گرفتند از جمله بسیاری از سایت‌های HEN HOUSE و Daryal که به ناچار باید با رادارهایی در خاک روسیه جایگزین می‌شدند برای همین رادارهای جدیدی در روسیه ساخته شد. | ## جمع‌بندی | این رادارها تا ۱۹۸۹ در خدمت بودند و بعد از ان تنها رادار Duga-3 عملیاتی باقی ماند.