موضوع مقاله: آنتینوپولیس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آنتینوپولیس | مقدمه: این شهر به یادبود آنتینوس، جوان محبوب و خدا-شده امپراتور، بنیان‌گذاری شد؛ آنتینوس در همان سال در نیل غرق گشت. | ## بخش 1: آنتینوپولیس | آنتینوپولیس بر پایه روستای مصری کهنی به نام «هیر-وه» (Hir-we) استوار شد که کمی جنوب‌تر از روستای بِسا (Besa) قرار داشت و در برابر هرموپولیس ماگنا واقع بود. این شهر نخستین شهر یونانی در ناحیه میانی رود نیل به‌شمار می‌رفت و هادریان آن را به‌عنوان کانونی برای گسترش فرهنگ هلنی در مصر بنا کرد. شهر با طرح شطرنجی کلاسیک یونانی-رومی ساخته شد و دارای خیابان‌های ستون‌دار، هیپودروم، تئاتر، حمام‌های عمومی و قوس پیروزی بود. هادریان امتیازات ویژه‌ای به ساکنان آن بخشید و از یونانیان مناطق دیگر مصر دعوت کرد تا در آن سکنا گزینند. این شهر در دوره بیزانس همچنان رونق داشت و مرکز اسقف‌نشین مسیحی شد، اما از سده دهم میلادی به تدریج متروک گردید. امروزه این محل به نام «الشیخ عبادة» شناخته می‌شود و در استان منیا در مصر واقع است. در سده نوزدهم میلادی ویرانه‌های شهر تقریباً به‌طور کامل برای تأمین مصالح کارخانه‌های آهک‌پزی و کارخانه شکر تخریب شدند. در دوران معاصر نیز این محوطه باستانی به دلیل بهره‌برداری کشاورزی و حفاری‌های غیرقانونی همچنان در معرض تخریب قرار دارد. پیشینه پادشاهی نوین مصر در دوره پادشاهی نوین مصر، این محل که «هیر-وه» نام داشت، جایگاه معبد بزرگ رامسس دوم بود که به خدایان خمون (Khmun) و هلیوپولیس تخصیص یافته بود. دوره روم در سال ۱۳۰ میلادی، هادریان — که سومین امپراتور روم بود که به مصر سفر کرد — این شهر را بر ویرانه‌های هیر-وه برپا کرد. تمام ساختارهای پیشین، از جمله آرامگاه، ویران و جایگزین شدند، به‌جز معبد رامسس دوم. هادریان همچنین انگیزه‌های سیاسی برای بنیان‌گذاری آنتینوپولیس داشت؛ این شهر قرار بود نخستین شهر هلنی در ناحیه میانی رود نیل باشد و پایگاهی برای فرهنگ یونانی در میان جامعه مصری. برای تشویق مصریان به همزیستی با این فرهنگ وارداتی، وی اجازه داد خدای اصلی هیر-وه، یعنی بس، در کنار خدای نوین اصلی — اوزیریس-آنتینوس — پرستش شود. وی یونانیان مناطق دیگر را با بخشیدن امتیازاتی گوناگون تشویق کرد تا در شهر نوبنیاد سکنا گزینند. شهر با طرح شطرنجی که ویژگی شهرهای هلنی بود، ساخته شد و با ستون‌ها و تندیس‌های بسیار از آنتینوس و نیز معبدی به نام او آراسته گردید. هادریان اعلام کرد که بازی‌هایی به نام «Antinoeia» در بهار سال ۱۳۱ میلادی در این شهر برگزار خواهد شد که سالانه تکرار می‌شد و برای قرن‌ها به‌عنوان مهم‌ترین مسابقات مصر شناخته می‌شد. رویدادها شامل مسابقات ورزشی، مسابقه ارابه‌رانی و جشن‌های هنری و موسیقی بود و جوایز آن شامل شهروندی، پول، نشان‌ها و نان مادام‌العمر بود. دوره بیزانس آنتینوپولیس در دوره بیزانس به رشد خود ادامه داد و با گسترش مسیحیت در امپراتوری، به شهری مسیحی تبدیل شد. در سده ششم میلادی، آنتینوپولیس همچنان «شهری بسیار شکوهمند» خوانده می‌شد، چنان‌که در یک فرمان طلاق که به سال ۵۶۹ میلادی تاریخ‌گذاری شده، از آن یاد شده‌است. | ## بخش 2: آنتینوپولیس | در ابتدا آنتینوآ اسقف‌نشین مهتر بود، اما در سده پنجم میلادی خود به یک اسقف‌نشین مهتر تبدیل شد و اسقف‌نشین‌های ، ، اسیوط، ، ، ، اخمیم و را زیر پوشش داشت. در حالی که شهر معابد و آیین‌های سنتی خود، به‌ویژه آیین اوزیریس-آنتینوس و بِس، را حفظ می‌کرد، به تدریج شاهد شکل‌گیری اجتماعات مسیحی سازمان‌یافته بود. با گذر سده‌ها، این آمیختگی فرهنگی به رشد فرهنگ انجامید که با شیوه‌های دینی و هنری متمایزی، مانند چهره‌نگاری‌های آرامگاهی و معماری دیری، مشخص می‌شد. فتح عرب و دوره اسلامی فتح عرب-مسلمان مصر در فاصله سال‌های ۶۳۹ تا ۶۴۲ میلادی صورت گرفت. آنتینوپولیس که پیش از آن در پی تاخت‌وتاز ساسانیان در سال ۶۱۹ میلادی رو به افول رفته بود، به تدریج متروک شد. ساکنان مسیحی و یهودی («اهل کتاب») آزادی دینی خود را حفظ کردند اما مشمول جزیه و خراج شدند. در دوران امپراتوری عثمانی (۱۵۱۷–۱۹۱۴م)، منطقه آنتینوپولیس که اکنون به «الشیخ عبادة» تبدیل شده بود، دیگر مرکز شهری فعالی نبود. در سده هجدهم میلادی ویرانه‌های آنتینوپولیس هنوز دیدنی بودند و جهانگردان اروپایی از جمله کشیش یسوعی در سال ۱۷۱۵ میلادی و در حدود سال ۱۸۰۰ میلادی آن را ثبت کردند. با این حال، در سده نوزدهم میلادی، آنتینوپولیس تقریباً به‌طور کامل توسط صنایع محلی نابود شد: آهک و سنگ‌آهک برای تولید گرد آهک سوزانده می‌شد و سنگ در ساخت یک سد نزدیک و کارخانه قند به کار می‌رفت. مارگریت یورسنار دربارهٔ این نابودی نوشته‌است: دلیل بنیان‌گذاری غرق شدن آنتینوس هنگام سفر هادریان به مصر در سال ۱۳۰ میلادی، آنتینوس — جوان محبوب امپراتور که اهل ایالت بیتونیه در آسیای کوچک بود — در رود نیل غرق شد. بر اساس سنت مصری کهن، غرق‌شدگان در نیل خدا-شده تلقی می‌شدند؛ از این رو آنتینوس به‌عنوان «اوزیریس-آنتینوس» مقدس شمرده شد. پیش از بنیان‌گذاری آنتینوپولیس، تنها سه شهر یونانی در مصر وجود داشت: اسکندریه (که اسکندر کبیر آن را بنا کرده بود)، نقراطیس در دلتا، و بطلمیس در سوهاج. هادریان برای جلوگیری از درهم‌آمیختگی یونانیان با جامعه مصری و از دست رفتن هویت هلنی آن‌ها، تصمیم گرفت شهری یونانی در آن منطقه بنا کند. موقعیت جغرافیایی شهر بر کرانه شرقی رود نیل در مصر میانی، در برابر هرموپولیس ماگنا (امروزه ملوی در استان منیا) و در حدود سیصد کیلومتری جنوب قاهره واقع بود. آنتینوپولیس از طریق راه «ویا هادریانا» که در سال ۱۳۷ میلادی ساخته شد، به بندر برنیکه در دریای سرخ متصل بود. پیش از بنیان‌گذاری شهر توسط هادریان، شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد که این محل از روزگار رامسس دوم مسکون بوده‌است. ساختار و سازمان شهر آنتینوپولیس با طرح شطرنجی که ویژگی شهرهای یونانی-رومی بود ساخته شد؛ شبکه‌ای از خیابان‌های متقاطع، خیابان‌های بزرگ با ردیف ستون‌ها و طاقی‌ها و تندیس‌هایی از آنتینوس. شهر دارای هیپودروم، تئاتر، سیرک، حمام‌های عمومی، قوس پیروزی، بندرگاه رودخانه‌ای، معابد و بود. شهر به چهار محله (φυλαί) تقسیم شده بود که هر یک از آن‌ها به واحدهای کوچک‌تر تقسیم می‌شد. | ## بخش 3: آنتینوپولیس | ژومار، عضو کمیسیون مصر ناپلئون، گزارش داد که خیابان‌ها به محله‌ها و کوچه‌ها تقسیم شده و هر ساختمان شماره‌گذاری شده‌است.Bell, H. دست‌کم یکی از خیابان‌ها که از شمال به جنوب کشیده می‌شد، در دو طرف خود راهروهایی با سقف ستونی برای عابران پیاده داشت. بر اساس مساحت ویرانه‌ها، آنتینوپولیس حدود یک و نیم مایل (نزدیک به دو و نیم کیلومتر) درازا و نزدیک به نیم مایل (هشتصد متر) پهنا داشت و محیطی به اندازه سه و نیم مایل (نزدیک به شش کیلومتر) داشت. تصمیمات این نهادها نه در اختیار نوموس‌فرمانده (nomarch) بلکه در حیطه اختیار فرماندار (ἐπιστράτηγος) بود. امتیازات شهر هادریان امتیازات ویژه‌ای به آنتینوپولیس بخشید که در میان شهرهای یونانی مصر بی‌سابقه بود: توزیع زمین‌های کشاورزی میان شهروندان اجازه ازدواج با زنان مصری (ویژگی منحصر به فرد این شهر) معافیت از برخی مالیات‌ها مانند مالیات سرانه ایجاد جاده‌ای کاروانی که شهر را به بندر برنیکه در دریای سرخ متصل می‌کرد قانون اساسی بر پایه نقراطیس حکومت خودگردان با شورای بولی برای کسب شهروندی روم، ساکنان می‌بایست در ارتش روم ثبت‌نام کرده و شایسته خدمت نظامی در لژیون‌های روم می‌شدند. در آغاز سده نوزدهم میلادی، هنگامی که بررسی‌های دوره ناپلئونی انجام شد، یک تئاتر، معابد بسیار، قوس پیروزی، دو خیابان با ردیف دوگانه ستون (مصور در کتاب )، سیرک و هیپودروم هنوز دیدنی بودند. (موزه هنرهای زیبا، رن) آلبر گای (۱۸۵۶–۱۹۱۶ میلادی) به عنوان «باستان‌شناس آنتینوپولیس» شناخته می‌شد و میان سال‌های ۱۸۹۶ و ۱۹۱۱ میلادی کاوش‌های گسترده‌ای در این محل انجام داد. بدون پژوهش‌ها و مستندات گسترده او، اطلاعات بسیار کمی از این شهر یونانی-رومی در دسترس بود. در سال ۱۹۰۶ میلادی، گای در میان هزاران مومیای کاوش‌شده، مومیایی به نام «اوننوت» (Ounnout) را کشف کرد؛ زنی که در حدود بیست سالگی درگذشته بود و احتمالاً به اواخر سده دوم یا آغاز سده سوم میلادی تعلق داشت. وجود طلا بر روی مومیای وی نشان‌دهنده جایگاه بلند و نقش مذهبی مهم اوست و پیکرش بر روی لایه‌ای از برگ‌های انجیر آرمیده بود. کاوش‌های باستان‌شناختی آغاز سده بیستم میلادی، عناصر چشمگیری از شهر روم را آشکار کرد، از جمله تندیس‌ها، چهره‌نگاری‌های آرامگاهی و کتیبه‌ها. همچنین کلیساها و مجسمه‌های بزرگی به دست آمد که نشان‌دهنده فعالیت معماری تا حدود سده هفتم میلادی است. مجموعه کوچکی از پارچه‌های کاوش‌شده در سال‌های ۱۹۱۳–۱۹۱۴ میلادی توسط جان دو مونینس جانسون در مجموعه‌های موزه نیوزیلند «تِ پاپا تونگارِوا» نگهداری می‌شود. نقش لشکرکشی ناپلئون در جریان لشکرکشی ناپلئون بناپارت به مصر (۱۷۹۸–۱۸۰۱ میلادی)، گروه‌هایی از دانشمندان، مهندسان، نقشه‌برداران و باستان‌شناسان همراه لشکر بودند که موظف به مستندسازی آثار باستانی مصر شدند. در آنتینوپولیس، آنان به‌ویژه ویرانه‌های شهری چشمگیر را ثبت کردند: ستون‌دان‌های ساختمان‌های کهن، سیرک، هیپودروم، حمام‌های عمومی، قوس پیروزی و نقشه کلی شهر. دلایل تخریب و افول تخریب‌های تاریخی از آغاز سده بیستم میلادی، منطقه باستانی رو به فروپاشی و افول رفت. دلایل عمده این فرایند عبارت‌اند از: نبود روش‌های علمی و اخلاقی در کاوش‌های باستان‌شناسان پیشین در جست‌وجوی پاپیروس‌ها و مومیایی‌ها بی‌توجهی جدی و ناآگاهی مردم محلی از ارزش آثار، که به ساخت‌وساز و کشاورزی بر روی بقایای تاریخی مهم دست زدند حضور دزدان آثار و نبود نگهبانی کافی سوزاندن سفال‌های باستانی و دور انداختن آن‌ها با زباله شهر ساخت یک خانه توسط یکی از ساکنان پشت معبد رامسس دوم، در حالی که قانون بنا را در فاصله حداقل سه کیلومتری از محدوده آثار الزامی می‌دانست تهدیدات معاصر باستان‌شناس در مورد تخریب سامانمند محوطه باستانی آنتینوپولیس (الشیخ عبادة) هشدار داده‌است. وی توضیح می‌دهد که «گوشه شمال‌غربی شهر دژدار برای بهره‌برداری کشاورزی تسطیح شده» و گورهای رومی برای آماده‌سازی زمین جهت کاشت تخریب شده‌اند. بولدوزرها بخش‌هایی از دیوارهای دژ، آرامگاه‌های روم و دیگر بقایا را برای اهداف کشاورزی نابود کرده‌اند. | ## جمع‌بندی | بعثه ایتالیایی از مؤسسه پاپیروس‌شناسی نیز از تجاوزاتی که در محوطه رخ می‌دهد — از جمله غارت آثار، حفاری قبرها و ساخت‌وساز روستاییان بر روی محوطه‌های باستانی — گزارش داده‌است.