موضوع مقاله: صفحه‌بندی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # صفحه‌بندی | مقدمه: صفحه‌بندی فرآیند تقسیم یک سند به صفحات گسسته است؛ چه صفحات الکترونیکی و چه صفحات چاپی. | ## بخش 1: صفحه‌بندی | در اشاره به کتاب‌هایی که بدون رایانه تهیه شده‌اند، صفحه‌بندی می‌تواند به معنای شماره‌گذاری پیاپی صفحات باشد تا ترتیب درست آن‌ها نمایان شود. این شیوه پیش از سال ۱۵۰۰ میلادی (۸۷۹ هجری شمسی) به‌ندرت در اسناد دیده می‌شد و تنها در حدود سال ۱۵۵۰ میلادی (۹۲۹ هجری شمسی) رواج گسترده‌ای یافت. در آن زمان، صفحه‌بندی جای برگ‌بندی (فولیاسیون) را گرفت که تنها روی صفحه‌های رو (رکتو) برگ‌ها شماره می‌گذاشت. امروزه صفحه‌بندی در دو حوزه اصلی کاربرد دارد: نخست در نشر چاپی و الکترونیکی برای تعیین محل شکست‌های صفحه، و دیگری در برنامه‌های کاربردی وب و پایگاه‌های داده برای نمایش محدود داده‌ها در قالب صفحات قابل پیمایش. صفحه‌بندی در نشر چاپی امروزه صفحات چاپ‌شده معمولاً با خروجی گرفتن از یک پرونده الکترونیکی به دستگاه چاپ تولید می‌شوند؛ مانند چاپگر رومیزی یا یک دستگاه چاپ مدرن. این پرونده‌ها می‌توانند برای نمونه از نوع مایکروسافت ورد، PDF یا QXD باشند و معمولاً از پیش دستورالعمل‌های صفحه‌بندی را در خود دارند. صفحه‌بندی شامل قواعد و الگوریتم‌هایی برای تعیین محل شکست‌های صفحه است که تا حدی به ملاحظات فرهنگی درباره اینکه چه محتوایی باید در یک صفحه قرار گیرد بستگی دارد؛ برای نمونه ممکن است بکوشند از پدیده «بیوه و یتیم» پرهیز شود. پیش از ظهور فناوری اطلاعات، صفحه‌بندی فرآیندی دستی بود و همه تصمیم‌های مربوط به آن توسط انسان گرفته می‌شد؛ امروزه بیشتر صفحه‌بندی توسط ماشین‌ها انجام می‌شود، هرچند انسان‌ها اغلب تصمیم‌های خاصی را با درج دستی شکست صفحه نادیده می‌گیرند. در آثار بزرگ‌تر، گاه بخش مقدماتی با اعداد رومی‌و متن اصلی با اعداد عربی شماره‌گذاری می‌شود؛ به این ترتیب متن اصلی از صفحه ۱ آغاز می‌شود. در کتاب‌های دو رو، شماره صفحه ممکن است بر اساس لبه بیرونی یا درونی جایگذاری شود؛ برای نمونه، در صفحات فرد در پایین راست و در صفحات زوج در پایین چپ. برای دلایل زیباشناختی، شماره صفحه در برخی موارد حذف می‌شود: در صفحات خالی (واکات)، در آغاز فصل‌های جدید، در صفحاتی که متن کمتر از یک‌سوم آن‌ها را پر کرده است و در صفحات پوشش کتاب. برگ‌بندی برگ‌بندی (فولیاسیون) نسخه‌های خطی و چاپ‌های اولیه نه صفحه‌ها بلکه برگ‌ها را شماره می‌زد. هنگام استناد، شماره برگ ذکر می‌شد و میان روی برگ (رکتو) و پشت برگ (ورسو) تمایز گذاشته می‌شد: روی برگ با «r» یا «a» و پشت برگ با «v» یا «b» مشخص می‌شد؛ برای نمونه «۱۰r» یا «۱۰v». صفحه‌بندی در پردازش کلمه، نشر رومیزی و حروف‌چینی دیجیتال پردازش کلمه، نشر رومیزی و حروف‌چینی دیجیتال فناوری‌هایی هستند که بر پایه چاپ به‌عنوان رسانه خروجی نهایی ساخته شده‌اند؛ هرچند امروزه پذیرفته شده است که بخش زیادی از محتوای تولیدشده از این مسیرها توسط کاربران نه روی کاغذ بلکه بر روی نمایشگر به‌صورت صفحات الکترونیکی دیده می‌شود. همه این ابزارهای نرم‌افزاری قادرند محتوا را از طریق الگوریتم‌ها جاری سازند تا درباره صفحه‌بندی تصمیم بگیرند. | ## بخش 2: صفحه‌بندی | برای نمونه، همه آن‌ها شامل قابلیت‌های خودکار زیر هستند: شکستن خودکار کلمات (برای جلوگیری از نیاز به جداکننده‌های خط به‌صورت کدگذاری دستی)، پاراگراف‌بندی قابل‌خواندن توسط ماشین (برای تصمیم‌گیری درباره پایان پاراگراف) و صفحه‌بندی خودکار (برای تصمیم‌گیری درباره محل شکست صفحه). همه این قابلیت‌های خودکار را کاربر انسانی می‌تواند به‌صورت دستی نادیده بگیرد؛ از جمله با استفاده از خط‌تیره‌های نرم، شکست‌های دستی خط، بازگشت‌های سخت و شکست‌های دستی صفحه. این اصطلاح یک اصطلاح مربوط به پرونده نرم‌افزاری و قالب ضبط است؛ در تقابل با کاغذ الکترونیک که فناوری نمایش سخت‌افزاری است. صفحات الکترونیکی ممکن است اندازه استانداردی بر اساس تنظیمات سند داشته باشند یا از نظر اندازه و محتوا پویا باشند؛ مانند صفحات HTML. تعداد و اندازه صفحات الکترونیکی در یک سند با مقدار فضای ذخیره‌سازی رایانه محدود می‌شود؛ نه با دستگاه‌های نمایش یا مقدار کاغذ. بیشتر صفحات الکترونیکی یا برای نمایش روی نمایشگر رایانه یا دستگاه دستی هستند یا برای خروجی به یک چاپگر. بیشتر برنامه‌ها بدون نیاز به نماگرفت می‌توانند صفحات الکترونیکی را چاپ کنند؛ اما همه نرم‌افزارها از چاپ ویزی‌ویگ پشتیبانی نمی‌کنند. صفحاتی که منحصراً برای نمایش روی صفحه‌نمایش هستند معمولاً با نام‌هایی چون صفحه‌نمایش، پنجره، رابط، صحنه یا کارت شناخته می‌شوند؛ در نرم‌افزارهای ارائه، صفحات الکترونیکی به نام «اسلاید» خوانده می‌شوند. این اسناد دقیق‌تر با نام زبان نشانه‌گذاری نمایش‌دهنده آن‌ها در مرورگر وب خوانده می‌شوند؛ مانند «صفحه اچ‌تی‌ام‌ال». با صفحات وب پویا، صفحه‌بندی برای مواردی مانند نمایش تعداد محدودی از نتایج در صفحات نتایج موتور جستجو یا نشان دادن تعداد محدودی از پست‌ها هنگام مشاهده یک موضوع در تالار گفتگو به‌کار می‌رود. صفحه‌بندی در تقریباً هر برنامه کاربردی وب به شکلی برای تقسیم داده‌های بازگشتی و نمایش آن‌ها در چندین صفحه درون یک صفحه وب استفاده می‌شود. در صفحه‌بندی سمت کاربر، محتوای هر صفحه در کد منبع اچ‌تی‌ام‌ال از پیش بارگذاری‌شده درون صفحه گنجانده می‌شود؛ در حالی که صفحه‌بندی سمت سرور هر صفحه را به‌هنگام ناوبری جداگانه درخواست می‌کند. صفحه‌بندی سمت کاربر می‌تواند در مواقعی استفاده شود که تعداد رکوردها بسیار کم باشد؛ در این حالت همه رکوردها بازگردانده می‌شوند و کاربر می‌تواند با جاوااسکریپت یا سی‌اس‌اس صفحات جداگانه را مشاهده کند. با استفاده از AJAX، صفحه‌بندی ترکیبی سرور/کاربر نیز ممکن است که در آن از جاوااسکریپت برای درخواست صفحه بعدی از سرور استفاده می‌شود و آن صفحه بارگذاری شده و در مدل شیءگرای سند درج می‌گردد. صفحه‌بندی سمت سرور برای مجموعه داده‌های بزرگ مناسب‌تر است زیرا بارگذاری اولیه صفحه را سریع‌تر می‌کند، دسترس‌پذیری را برای کسانی که جاوااسکریپت ندارند فراهم می‌سازد و امکان منطق پیچیده نمایش را می‌دهد؛ در حالی که صفحه‌بندی سمت کاربر امکان ناوبری میان صفحات را بدون تأخیر ناشی از درخواست سرور فراهم می‌کند. | ## بخش 3: صفحه‌بندی | پرسش‌های قابلیت استفاده بسیاری مطرح هستند؛ از جمله اینکه آیا پیوندهای «قبلی» و «بعدی» باید گنجانده شوند، چند پیوند به صفحات باید نمایش داده شود و آیا باید پیوندی به صفحه اول و آخر وجود داشته باشد. در مقایسه با اسکرول بی‌نهایت، صفحه‌بندی امکان پرش از صفحات را می‌دهد و می‌تواند با پیوندهای ماندگار پیاده‌سازی شود (مانند آنچه با پارامتر offset در موتور ویکی مدیاویکی انجام می‌شود)؛ در حالی که اسکرول بی‌نهایت به‌طور پیوسته محتوا را به‌صورت پویا نمایش می‌دهد. در پایگاه داده صفحه‌بندی رویکردی است که برای محدود کردن و نمایش تنها بخشی از کل داده‌های یک پرس‌وجو در پایگاه داده به‌کار می‌رود. به‌جای نمایش صدها یا هزاران ردیف به‌طور همزمان، تنها یک صفحه (مجموعه محدودی از ردیف‌ها، برای نمونه تنها ۱۰ ردیف) از سرور درخواست می‌شود و کاربر با درخواست صفحه بعدی به ناوبری ادامه می‌دهد. این رویکرد در سامانه‌های وب بسیار مفید است؛ چرا که اتصال اختصاصی پایدار میان کاربر و سرور وجود ندارد و بنابراین کاربر مجبور نیست منتظر خواندن و نمایش همه ردیف‌های سرور باشد. جداسازی محتوا از ارائه امروزه تمام محتوا، صرف‌نظر از رسانه خروجی برنامه‌ریزی‌شده یا پیش‌بینی‌نشده، می‌تواند با فناوری‌هایی تولید شود که امکان تبدیل‌های پایین‌دستی به هر ارائه مطلوبی را می‌دهند. این معمولاً شامل زبان نشانه‌گذاری (مانند اکس‌ام‌ال، اچ‌تی‌ام‌ال یا اس‌جی‌ام‌ال) است که محتوا را به‌صورت معنایی و قابل‌خواندن توسط ماشین نشانه‌گذاری می‌کند؛ این امکان را به فناوری‌های پایین‌دستی (مانند اکس‌اس‌ال‌تی، XSL یا سی‌اس‌اس) می‌دهد تا محتوا را در هر ارائه مطلوبی خروجی دهند. این الگو اکنون در بیشتر نشر تجاری متداول است؛ مگر تا آن‌جا که مسائل سامانه‌های موروثی و سازگاری عقبرو و محدودیت‌های بودجه‌ای مانع شوند. نیاز به صفحه‌بندی دستی با پیشرفت فناوری نمایش پویا و صفحه‌بندی خودکار کاهش یافته است. همچنین کمتر نیاز به تمایز سلسله‌مراتبی میان صفحه‌بندی در چاپ و صفحه‌بندی در نمایش الکترونیکی احساس می‌شود؛ زیرا محتمل است که محتوای اصلی یکسان منحصراً برای نمایش الکترونیکی یا برای هر دو روش نمایش مورد استفاده قرار گیرد. صفحه‌بندی در بهینه‌سازی موتور جستجو در بهینه‌سازی موتور جستجو، از صفحه‌بندی سخن گفته می‌شود هرگاه یک وب‌سایت خبری مقاله بسیار بلندی را به چند صفحه کوتاه‌تر تقسیم کند. وب‌سایت‌هایی با فروشگاه آنلاین یکپارچه از صفحه‌بندی در دسته‌بندی‌هایی با تعداد زیاد محصول بهره می‌برند تا کاربر بتواند به‌راحتی در دسته‌بندی «ورق بزند». با استفاده از ویژگی‌های HTML مناسب در کد منبع، به موتور جستجو کمک می‌شود تا ارتباط میان صفحات تکی را درک کند؛ از یک سو موتور جستجو تشخیص می‌دهد که صفحه اول باید در نتایج جستجو نمایش داده شود و از سوی دیگر صفحات تکی با یکدیگر در نتایج رقابت نمی‌کنند. | ## جمع‌بندی | این مشکل به‌ویژه در صفحات دسته‌بندی با ساختار بسیار مشابه و محتوای تقریباً یکسان بروز می‌کند.