موضوع مقاله: خانات کلات | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خانات کلات | مقدمه: خانات کلات یک خانیت و دولت‌بلوچی واقع در منطقه کلات، بلوچستان شرقی که در سال ۱۵۱۲ میلادی بنیاد گذاشته شده و تا سال ۱۹۵۵ میلادی دوام کرد. | ## بخش 1: خانات کلات | در سده هفدهم میلادی، و با تشکیل اتحادیه‌ای از سران بلوچ، فرمانروایی را در کلات تشکیل داده شد و میر احمد خان را حکم فرمای آزاد آن سامان تلقی کردند. او با گشودن بخش‌های مستونگ، سیبی کچهی، کویته کنونی فرمانروایی خود را گسترش داده بود. در سال ۱۸۷۱ به موجب قرارداد گلداسمیت بخش غربی بلوچستان به ایران واگذار شد و بخش باقی مانده زیر نظر انگلیس به فرمانروایی خود ادامه داد. در سال ۱۹۴۷ پس از این برخی مناطق تابع راج بریتانیا تقسیم شد، خانات کلات هم اعلان استقلال کردند، میر احمد یارخان، آزادی کامل مناطق تابع او را اعلان کرد و تا ۲۷ مارچ سال ۱۹۴۸ مناطق تابع او به‌شکل یک دولت آزاد بود و در ۲۷ مارس ۱۹۴۸ بدست کشور تازه بنیاد پاکستان اشغال شد. سارانی، مرتضی ،شجره انساب قبایل بلوچ ،ج1 ، زاهدان،1399 هـ.ش هتورام ،رائی بهادر لاله،تاریخ بلوچستان ، کویته ، 1910 م. دودمان میروانی بنیانگذار فرمانروایی محلی خانات کلات فردی به نام میرو خان فرزند زهرو خان براهوئی بود. با توجه به تاریخ شفاهی مردم براهویی میرو خان نخست یکی از سرداران پیرو سیوا هندو در کلات بود. با قدرت‌گیری میرو خان در دربار سیوا او برای فرمانروای کنونی بمانند یک رقیب بدل یافت. سپس با یک خیزش همگانی وی توانست خاندان سیوا را از پا درآورده و به فرمانروایی این خاندان پایان دهد. در پیرامون کلات در آن بازه وجود برخی از گروه‌های بیگانه ترک‌ها باعث تاخت‌وتاز میرو خان به آنها گردید. میروانی و کمبرانی آنها نام دو ایل بزرگ در قومیت بلوچ هستندسارانی،مرتضی،شجره انساب قبایل بلوچ ،چاپ اول،ایران: سال انتشار ۱۳۹۹ شمسی که به علت زبان یکسانی که از آن استفاده می‌کنند به نام یکسان براهویی خوانده می شوند.هتورام،رائی بهادر لاله،تاریخ‌بلوچستان،آکادمی کویته،۱۹۱۰م نسب‌شناسان بلوچ از دیرباز تاکنون نسب این دو خاندان هم‌طراز و اشرافی را که فرمانروایی بلوچ‌ها به آنها مربوط است از یک ریشه دانسته و چنین می‌شناساند : حماسه براهو ءُ جدگال پس از اینکه میرو خان توانست فرمانروایی خاندان سیوا را نابود کند و ترک‌ها را از زمین خود بیرون راند او را لقب براهو خان که وابسته به قوم براهویی بود نامیدند. هم زمان او در ناحیه وادی سوراب خاندانی به نام بلفت فرمانروایی محلی داشتند آنها به دلیل اینکه زبان گفت‌وگویی به نام جدگال نامدار گشتند. میرو خان که به دنبال زمین‌گشایی بیشتر بود روانه آن دیار گردید که در مردم آن منطقه به حماسه براهو ءُ جدگال نامدار می‌باشد. جدگال‌ها در این نبردها با پشتیبانی تاجیک‌های سوراب برخوردار بودند، در این حماسه فردی به نام مومد بن مومکاز فرماندهان لشکر جدگال بود برخی از تاریخ‌نگاران او را جد بزرگ خاندان محمدزھی می دانند و چنین می‌گویند که میرو خان در نبرد او کشته شد. اما با مرگ میرو خان در میان افراد این خاندان اختلاف به مسئله حاکم بودن در امد، سرانجام کمبر خان برادر میرو خان به تخت نشست و نائب السلطنه او برادرزاده اش کمبرخان معرفی شد . در دوران فرمانروایی کمبر خان هیچگونه نبردی با خواهان جدگال بر سر تصاحب، مالکیت بر سوراب رخ نداد و سوراب که با حملات به دست این سلسله افتاد در این دوران نیز زیر دست این خاندان بود . با مرگ زودهنگام کمبر خان در سال ۱۴۶۰ میلادی برادرزاده او عمر خان میروانی به عنوان جانشین وی دستاربندی نمود. همسر او بی‌بی مهناز خواجه‌خیل بود، خاندان خواجه‌خیل از دودمان‌های نامدار ‌افغان‌تبار است. هنگامی که وی همراه برادرش قلندرخان سرگرم بود ناگهان با حمله ناگهانی از لشکر جدگال‌ها روبه‌رو شدند که به‌گونه شگفت‌انگیزی به سوی قلعه در حال حمله بودند دو برادر دیگر او یعنی اسماعیل خان و گرگین خان برای کاری به بیرون از قلعه رفته بودند. سرانجام با گشایش قلعه بدست نیروهای قوم جدگال عمر خان به همراه برادرش قلندر خان کشته شدند. تنها بی‌بی مهناز به همراه فرزند خردسالش ازین رخداد در پناه بودند و خودشان را به مستونگ رسانیدند، از سرداران جدگال در این حمله به جلب خان و حُمیر خان نیز میتوان نام برد. این رویداد در سال ۴۸۳ رخدادا موجب شد تا حماسه براهو ءُ جدگال همچنان ادامه بیابد . دودمان احمد زهی احمد خان ثالث در سال ۱۶۶۶ به فرمانروایی رسید و شتابان نام فرمانروایی‌اش را از کمبرانی به احمد زهی تغییر داد. اما با روی کار آمدن وی فرمانروایی کمبرانی دچار دگرگونی نام شد و توانست یک فرمانروایی استوار برای خود اعلام نماید که موردپذیرش فرمانروایی‌های قبیله‌ای همسایه گشت. در دوران نخستین فرمانروایی احمد خان ثالث او در سرآغاز کار خود توانست دگرگونی‌های بنیادی در سلسله فرمانروایی کمبرانی که یک فرمانروایی ناتوان و کوچک و همیشه زیر تهدید در حد مناطق کلات و سوراب و منگوچر بود دیگر سرزمین مردم بلوچ هر کدام زیر دست گروهی دیگر بود در مستونگ همچنان وارثان آغا جعفر خان مغول بر آن فرمانروایی می‌کردند، در باغبانه و خضدار و دره موله به اقوام لاسی و چهتی بازمی‌گشت، در خاران قوم نوشیروانی فرمانروایی می‌کرد و در مکران کنفدراسیون قبیله‌ای رند دگارانی ءُ بوسعیدی فرمانروایی داشتند و در شالکوت قبایل افغان روی کار بودند که احمد خان ثالث توانست بخشی از این زمین‌ها را به قلمرو خود بی‌افزاید . محراب خان احمد زهی پس از فرمانروایی سی ساله احمد خان ثالث، بزرگ ترین فرزند او یعنی محراب خان یکم بر تخت نشست. با آغاز فرمانروایی او نخست به دلیل افزایش قلمرو خود به جنگ با نورمحمد خان کلهوره حاکم سنده پرداخت. این‌گونه محراب خان با لشکر گران روانه سرحدات سنده گردید از آن سو میان نورمحمد خان کلهوره با کمک نیروهای قوم تالپور هوت بلوچ به فرماندهی سخی میر سهراب علی خان تالپور روانه میدان جنگ شدند. برق شمشیرهای بلوچی و سندی و براهویی چشمان نابینایی جنگاوران را کور می کرد و میر سهراب خان که قدرت نامداری در نبردها داشت توانست در این جنگ نزدیک خان کلات برود و آن را در میان نیروهایش بُکشد. لشکر محراب خان که دیدند فرمانده و امیرشان به کشته شده از میدان‌جنگ بازگشتند و به کلات برگشتند و پیروزی قسمت نیروهای خان کلهوره و قوم تالپور هوت بلوچ شد. سمندر خان احمد زهی پس از تخت‌نشینی سمندر خان فرزند ارشد کمبرخان در سال ۱۶۹۷ بی‌درنگ او برای ستاندن خون عمویش و به میان نورمحمد خان کلهوره و داوود خان کلهوره حمله نمود و توانست هر دو را اسیر کند و به کلات آورد. سپس وی به کمک برادرش فراری شد و به وادی جوهان رفت و توانست مدتی نیز نزد دودمان لهری پناهنده شود. اما با دنبال‌گشتن بیش از حد نیروهای سمندر خان اورا دوباره به اسارت گرفتند و پس از آن به کلات باز آمدند. مدت‌ها از اسارت او گذشت تا آنکه شاه سلسله چغته فرمان داد تا سمندر خان دو اسیر را آزاد نماید. در این میان برادر سمندر خان که به قلندرخان نامدار بود نیز شورشهایی بر دربرابر برادرش ایجاد نمود که در پایان با کشته‌شدن قلندر خان شورش نابود شد. در دوران سمندر خان نیروهای آن‌کنون ایران برای فتح زمین‌های بلوچ‌نشین تاختند آنها پس از جنگ سهمگینی با کنفدراسیون قبیله‌ای رند دگارانی ءُ بوسعیدی در مکران و فرمانروایان خاران خودشان به مستونگ رساندند. سمندر خان خواست از طهماسب خان مبارزه فردی داشته باشند که در پایان سمندر خان توانست طهماسب را بکشد و نیروھای او را با خود همراه کند و ژوب، تل بوره، چوتایی به تاراج سمندر خان رسید و وی پس از شانزده سال فرمانروایی در سال ۱۷۱۴ مرد. احمد خان الرابع احمد زهی در سال ۱۷۱۴ احمد خان الرابع در قلعه‌میری کلات به تخت نشست وی با مرگ عمویش جانشین او شد. در آن زمان وزیر بزرگ کلات اخوند محمد صالح در چنین شرایطی صلاح ندید که هر دو برادر یعنی احمد خان الرابع و عبدالله خان در همسایگی یکدیگر بمانند زیرا هر کدام به دنبال قدرت بودند. بدین گونه از خان کلات کنونی خواست که منطقه شالکوت را زیر دست عبدالله خان بگذارد، و احمد خان پذیرفت و این‌گونه سپری شد. و سخن او این بود که خان کلات با توجه به اینکه برادر او هم هست اما خوشگذران است مبادا مملکت از دست او برود و به دست دشمنان بی‌افتد. فهمیدند امروز بهتر از دست دادن فرداست به اندیشه تیر باید بود پیش از آنکه رها شود در پاسخش فیروز خان رئیسانی گفت برود با قوم خود گفت‌وگو کند تا روشن شود با ما هستند یا نه. و سپس با میر ملا عیسی خان رستم زهی والی بر برخی مناطق کیچهی گفت‌وگو کرد و او را توانست با خود همراه کند. اخبار تلاش شورش عبدالله خان به گوش برادرش رسید که احمد خان با خشمی سهمگین عبدالله خان را به نبرد فرخواند. احمد خان در کلات لشکریان خود از جهلاوان و مستونگ و ساراوان جمع نمود و نیروهای او به هفتصد سوار رسیدند. و در سوی دیگر پنجاه سوار در پیشگاه عبدالله خان روبه‌رو شد و سپس خودشان به میدان جنگ رساندند. میرداد مینگل از تیره شاهیا زهی از سرداران نامدار همراه احمد خان رابع بود وی در هنگام نبرد با عبدالله خان روبه‌رو شد. | ## بخش 2: خانات کلات | سپس عبدالله خان پس از شکست دچار به سازش با برادر او شد و توانست فرمابردار احمد خان در بیاید و میان دو برادر سازش و آشتی درآمد عبدالله در دوران ماندش در قلعه کلات در ارگ شیر نشست این ارگ نشستگاه اجدادی اخوند محمد صالح بود که به خاندان شیرازی تعلق داشت. در چهارمین سال فرمانروایی احمد خان وی بیمار شد و چون رسم براهویی ها در هنگام بیماری در پوستین گوسفند می‌شوند عبدالله خان نیز از این شانس استفاده کرد و بر تخت نشست و خود را خان نو کلات اعلام کرد. سپس احمد خان رابع که بیماری‌اش گسترش یافت و با فرمان‌های برادرش به بند اسارت بردند به گمان برخی تاریخ‌نگاران احمد خان سپس بدست برادرش کشته شد. و به گمان برخی دیگر یکی از فرماندهان پیرو عبدالله خان نیز با انگیزه انتقام از برخی کشته‌شدگان نور محمد خان کلهوره او را در بند اسارت کشت. عبدالله خان احمد زهی با تخت‌نشینی عبدالله خان او نخست توانست مناطق افراد خاندان لاشاری از جمله گاجان و گنداوک به تصرف خود در آورد. و نیز به قصد تاراج خضدار و آواران پرداخت در بخش آواران گروهی از ساکنین که بدون فرمانروا زندگی می‌کردند از ترس او به کوه‌ها پناه بردند و گمان داشتند از او در پناه می‌مانند اما او چون نیز شیفته خون‌خواری بود توانست در کوهها به آنها تاخت‌وتاز کند و آنها را بکشد و توانست تا منطقه فرمانروایی کنفدراسیون قبیله‌ای رند دگارانی ءُ بوسعیدی زمین‌ها را به تاراج خود ببرد. او به دلیل اینکه از فریب‌کاری و رخنه افراد این کنفدراسیون در میان لشکریانش آگاه بود و اینکه نیز کمین‌هایی و عملیات ناآگاهانه گوناگونی برای او آماده کرده بودند بر خلاف جنگ‌هایش با دیگر اقوام با آنها به سازش پرداخت و همچنان فرمانروایی‌شان در مکران ماند. سپس میان او و شاه افغانستان شاه‌حسین خلجی در وادی لیلی و مجنون جنگی سنگین میان دو لشکر قرار گرفت. نیروهای عبدالله خان توانستند شاه افغان‌را اسیر کنند اما نیز او را با پادرمیانی عبدالله خان نکشتند. پس از آن توانستند بر شهر قندهار به طور کامل چیره شوند و تاراج کنند و سپس همراه دارایی‌های چیره‌شده به کلات برگردد و در راه به پشنگ و شوراورک را به دارایی‌های خود در آورد و بر این دو مکان والی گذاشت. شاه حسین خلجی پس از جنگ قندهار بیزاری زیادی از خانات کلات گرفت و همچنان توانست با دشمنان خان کلات از امارت کلهوره در سنده یکپارچه شود او نیز سفیری نزد شاهان سلطنت تالپور هوت و امرای رند دگارانی (سپهسالار کلگ و کایی) تا درواست جاه در ناحیه مند بلو مکران فرستاد و در پاسخ میر درواست بن میر دادشاه رند گارانی در سخن معروف خود پاسخ داد " حِمیر بجنگه میران بگنده وبهنده "و گویا با سفیر به دلیل فارس‌زبان بودن به بدی از او پیشواز شد که خاری به هر دو گروه مبارز بود و خود را بلند جایگاه دانستن و سلطان تالپور نیز همکاری نکرد. سپس نیروهای کلهوره از راه دره بولان و نیروهای شاه خلجی افغان از راه دیگر از دو سو به مملکت عبدالله خان تاختند. نیروهای افغان نخست به کشتار والیان عبدالله خان پرداختند و به پشنگ و شوراوک حمله کردند و فیروز خان رئیسانی را همراه خانواده‌اش کشتند. ازین جنگ فردی به نام دلاور خان به شوراوک جهیده و والی آنجا را آگاه کرد و با هم به مستونگ نزد عبدالله خان پناه گرفتند سپس نیروهای افغان و کلهوره آنجا را به محاصره در آوردند و در شالکوت نبرد ادامه داشت چند سال گذشت نیروهای خان کلات با اتحادیه قوم کلهوره و نیروهای شاه افغان شب و روز می‌جنگیدند. سرانجام نیروهای افغان و قوم کلهوره به مناطق نخستین خود بازگشتند چون از دستیابی به هر گونه گشایش و پیروزی در مناطق زیردست عبدالله خان ناتوان بودند. سرانجام عبدالله خان به سیاست‌های داخلی خود ادامه داد او نیز توجه کرده بود مناطق کیچهی و سبی و دهادر که مدتی زیردست خاندان رند(شاخه چاکرانی) بود و سپس به دست نیروهای پشتون‌ها و هندو راجپوت درآمد. فرمانروا آن‌کنون از دوستان صمیمی او بوده اما در پایان با فریب برخی از اطرافیان هر دو فرمانروا نبرد حتمی شد. به گفته برخی تاریخ‌نگاران عبدالله خان احساس مرگ را در این نبرد داشت و وصیت نمود که پس از او محبت خان به تخت بنشیند که در نتیجه در روز دوم جنگ عبدالله خان در ناحیه خانپور به دست لشکریان کلهوره کشته شد. محبت خان دوره یکم در سال ۱۷۳۱ عبدالله خان به مرگ و بنا بر وصیت او محبت خان احمد زهی به تخت نشست . وی از مادری از خاندان مینگل و دو برادر دیگر او ایلتاز خان سوم و محمد نصیر خان از طرف مادری به قوم ایلتاز زهی وصل میشدند . او در اطرافیان خود به سوء خلق و عیاش و بد رفتاری با سرداران نواحی دیگر مشهور بود . در سومین سال بر تخت نشستنش همراهیان او از عدم انجام دادن هیچ فتوحات و اقتصاد بد که بر ساکنین کلات آورد ناراض بودند . که سرانجام در روز عید بدون انجام دادن هیچ شورشی ایلتاز خان سوم همراه فرماندهان تابع محبت خان او را گرفتند و از قلعه اخراج کردند و آن را به عنوان یک مطرود حساب کردند . محبت خان نیز با قهر شدید نزد اقوام مادری خود مدد خواست که حکم را برگرداند اما با دست رد بر سینه او زدند با این موانع او میئوس گشته از وده به دربار خان کلات نزد برادرش ایلتاز خان سوم آمد . ایلتاز خان ثالث در سال ۱۷۳۳ پس از خلع محبت خان برادر او ایلتاز خان ثالث بر تخت نشست . در دوران او نادرشاه در هرات به نیت کشور گشایی اشتغال داشت والی هرات فردی به نام مشکی خان مغول بود . محاصره طویل المدت افشاریان بر هرات سبب شد مشکی خان مغول از ادامه نبرد عاجز شود . او در نهایت با نادرشاه رو به رو شد و به قتل رسیده شد و نادرشاه توانست هرات را به تصرف خود در آورد . او با این فتح نامه به جانب خان کلات نوشته روانه کرد تا نزد وی بیایند " اگر آمدید سلام کردید بهتر امر نیامده باشند خلعت سرافرازی صادر شده روانه دارالملک ایشان می شود و هم خان کلات را به خدمت شاه می رسانند " پس از ایلتاز خان ثالث و محبت خان تمام سرداران تابع خانیت کلات به اتفاق هم روانه شدند این واقعه در سال ۱۷۳۶ صورت گرفت . در زمان آماده شدن به رحلت یکی سرداران تابع مناطق خان کلات به نام میر لشکری به عرض والای ایلتاز خان رساند به محض وصلتان به هرات یا قندهار نادرشاه شمارا اسیر خواهد کرد و برادرتان که تابع اوست را به عنوان خان کلات سرفراز می کنند . به طور دقیق و درست نمیتوان نظریه ارائه کرد که در مسیر رفتن به نادرشاه با چه مواجه شدند . اما به گفته برخی از تاریخ دانان خاناتکلات ایلتاز خان و محبت خان به مدت چند سال در بند اسارت نادرشاه بودند که سپس بعد از چند سال به حکومت روانه شدند و گویاایلتاز خان توسط برادرش محمد نصیر خان به قتل رسید . در آن وقت زن عبدالله خان کلات به خون خواهی شوهرش نزد نادرشاه افشار رفت و از او تقاضی قصاص کردن نورمحمد خان کلهوره خواست . چون نادرشاه در میان فتح هند به سنده رسیده بود ، به قلعه خان کلهوره حمله کرد و او را اسیر کرد و توانست حکومت محلی او را از بین ببرد . نادرشاه محبت خان را به عنوان وارث عبدالله فراخواند در چادر خود و به او عرض نمود که او میتواند نورمحمد خان را به دار آویزان کند محبت خان از قتل نورمحمد خان بنا بر دلایل سیاسی پرهیز کرد . نادرشاه سرانجام محبت خان را والی تعیین شده از جانب او انتخاب کرد بر خانیت کلات . سرانجام محمد نصیر خان که در آن وقت در خراسان حضور داشت به دیدار همسرش به قندهار روانهشد . او در مسیر به دیدار حاکمان محلی از اقوام بلوچ شد تا هر چه بیشتر آشنایت خود را بیشتر کند . مدتی نیز در زرآباد سکونت کرد در آن وقت با افرادی از گروه های مهدویت و اسماعیلیون ملاقات می کرد که از نژاد پرستی و تحقیر کنفدراسیون قبیله ای أزد مکران معروف به رند دگارانی ءُ بوسعیدی مواجه بودند . او نیز از دهاء و مکر افراد این گروه با خبر بود سپس توانست با شیخ عبدالله بوسعیدی ( بلیدئی ) ملاقات کند و شکایت این افراد را به او برساند ، به گمان برخی مؤرخین جد اعظم خاندان بوسعیدی معروف محمد بن عبدالله الأزدیمعروف به ابو سعید برای مقبولیت و دسترسی هر چه بیشتر به مردم ناحیه پنجگور طریقه جدیدی برایشان ایجاد نمود به نام بوسعیدیه که از سلسله های منقرض در مذهب ذگری می باشد . گویا فرزند ارشد شیخ ابو سعید اول معروف به شیخ ابوبکر از مذهب اباضی به سنی تغییر کرد اما او همچنان برای ادامه دادن مقبولیت پدر او و بناء بر اهداف سیاسی اش شیوخ قومش را تعیین می کرد و به آن ها انطباع خلیفه بودن در نزد افراد مذهب ذگری را می داد . و از سوی دیگر افراد خاندان رند دگارانی را برای قتل ذگری ها میفرستاد و این حال تا زمان محمد نصیر خان ادامه داشت . شیخ عبدالله رفض قاطع در خصوص تداخلات خانات کلات بر مکران را داشت و محمد نصیر را به نتیجه تداخلات عبدالله خان بر مکران را یادآوری کرد . سپس در وادی جت نزد فردی به نام بوت از قوم چهته رفت و از او استقبال کرد با رسیدنش به قندهار او نیز که به دنبال افزودن علم به ساکنین مناطق بلوچ نشین بود توانست عده ای از مبلغین علم از خاندان شیرازی مانند ملا احمد شیرازی حاجی میا صاحب را به مناطق مختلف بفرستند که نهایتاً در دزک (سراوان) مستقر شدند و در حال حاضر نوادگانشان به فامیل ساداتی مشهور اند . میر محبت خان با مرگ نادرشاه نتوانست مقام خود را محافظت کند و با اتحادی که ما بین برادرش میر محمد نصیر خان و احمدشاه درانی بود موجب شد تا از مقام حکومتی خود عزل گردد به این ترتیب دور دوم او مانند دور اولش عزل وی دست برادرش صورت گرفت که در این راستا حمایت شاه افغان از وی بی تاثیر نبود . نوری محمد نصیر خان در سال ۱۷۴۹ میلادی محبت خان احمد زهی به حکم احمدشاه درانی از حکومت خان کلات منعزل گشت و به جای او برادرش محمدنصیر خان از متحدین و حاکمان تحت اطاعت احمدشاه به حکومت مقرر شد . در آن بازه زمانی تسلط قوم افغان بر قلمرو خان کلات بیشتر شد به طوری که هر افغانی که در آن زمین کشته شود بر خان کلات لزوم است دیه آن را پرداخت نماید . | ## بخش 3: خانات کلات | سپس محبت خان در بند اسارت احمدشاه در افغانستان قرار گرفته بود و در ختام به او حکم قصاص داده شد و جسد او به برادرش دادند که او را در مقبره شاهی کلات دفن کردند . مدتی بعد با شدت گرفتن نفوذ حکم افغانان بر کلات ، محمد نصیر خان از احمدشاه رو گردان و میئوس شده بود که به دین ترتیب نصیر خان سفیر احمد شاه را اخراج نمود و آن را روانه افغانستان کرد . در آن ایام تیره حاصل زهی از خاندان شهوانی بلوچ در ناحیه اسکگو علم بغاوت را افراشتند ، محمد نصیر خان فورا برای سرکوب ایشان عازم آن منطقه گشت و مدتی به محاصره شهر بسنده کرد ، چون مردم شهر تحمل نکردند قائم خان شهوانی به طور مخفیانه عازم دربار احمدشاه درانی شد تا استغاثه نزد او ببرند که سرانجام احمدشاه همراه ارتش کثیر عازم دیار کلات شد . سرانجام به مدت دوازده روز کلات تحت تصرف احمدشاه در آمد ، مردم کلات از تجبر و ظلم نیروهای افغان ناراضی بودند به صورت دسته جمعی در طوال شب و روز با صدای بزرگ بر احمدشاه ابدالی تحسب ( حسبنا الله ونعم الوکیل ) که سرانجام دستور بر عدم ادامه احتلال صادر نمود . گویا یکی از همراهان نیروهای احمدشاه ابدالی فردی به نام خان اچکزئی که از دستورات و قوانین شاهانه سرپیچی ها داشت به کوه مردان حمله کرد و دو تن از سران قوم محمد حسنی لر را به قتل رسانید . پس از وقایع مذکور شده به جهت اتحاد وایجاد صلح بین دو حکومت مذکور سفیری از جانب حکومت ابدالی به دربار کلات روانه داشت . سفیر افغان از عدم حضور محمد نصیر خان نیز خشمگین شد اما با التماس اخوند ملا محمد ایشان مجلس بالاخیر منعقد کرد . با صلح در حکومت مذکور محمد نصیر خان به فکر تأدیب خاندان شهوانی شد زیرا تا کنون همچنان در نفاق وبغاوت بودند . ریشه عمیق بغاوت خاندان شهوانی در آن ناحیه در اصل از منطقه کولواه مند و بلو که زیر حکم کنفدراسیون قبیله ای رند دگارانی ءُ بوسعیدی صورت گرفته بود زیرا خاندان شهوانی ساکن کولواه با توجیهات و تعلیمات میر درواست بن میر دادشاه رند دگارانی و شیخ عبدالله بوسعیدی ( بلیدئی ) گرفته بود که نوعی اعلام جنگ بر علیه خان کلات بوده است . که در نتیجه محمد نصیر خان خاندان شهوانی را مورد عفو قرار گرفت اما به فکر از بین بودن نظام حکومتی در مکران در آن وقت شد . این کنفدراسیون توسط میر عبدالله بن میر آدینگ بن میر عالی بن میر دگار رند و أبا سعید محمد بن عبدالله أزدی صورت گرفته بود . کنفدراسیون رند دگارانی ءُ بوسعیدی در برخی اسناد و سیر و تواریخ به نامهای أزد مکران ، الموحدین لدین الحق ، اصحاب الموحدین ،شیوخ و امراء مکران ، دگارانیا و بلیدیا ، عمریون جز آنها خوانده شده اند . ابو سعید وی با رحلت از عمان به مکران توانست با میر عبدالله رند که هم زبان و هم فکر و نسب او بوده این کنفدراسیون را تشکیل بدهد و او اندیشه های آزادی خواهانه بین ساکنین مکران را رواج داد . او هر چند که از مذهب اباضیه بود اما به دلایل نسبی همیشه مورد ترحیب افراد این دودمان قرار گرفته بود . و برای افزودن اطلاعات خود به نقاط مختلف از جمله مند و بلو ، تربت ، پنجگور ، خضدار رفت از مهمترین نقاط قابل اهتمام در عصر ابو سعید این است که به عنوان یک اباضی توانست جنگ های مذهبی که در منطقه مکران صورت میگرفت را کنترل کند و خاندان گیچکی و فرقه ذگری را با خطاباتش مورد جلب توجه قرار بدهد و روابط کاری و سیاسی با آن ها گذاشته شود . با از بین بردن حکومت ملوک مکران میر عبدالله و خاندانش مسئولین امور دینی و نظامی و ابو سعید و خاندانش مسئولین امور سیاسی شدند . این کنفدراسیون به در ابتدا ابو سعید و خاندانش خودشان را خلیفه قبایل ذگری و بر مذهب اباضی بودند اما ظاهرا هرگز در زمره آنها نبودند . با وفات ابو سعید فرزند ارشدش شیخ ابوبکر برادر خود را شیخ نظام الدین اول را حاکم پنجگور دانست . او هر چند که در علن به عنوان حاکم شناخته میشد اما دستورات و فرمانهای او توسط ابوبکر صادر میشد و این حال تا زمان شیخ بلار ادامه یافت . شیخ ابوبکر با دعوت های دینی از جانب میر ابراهیم بن میرعبدالله که مبنا بر نهج توحید و پیروی دقیق از قوانین سنتی اسلامی و استناد مستقیم از قرآن و احادیث اهل سنت بود خودش را تابع مذهب آن ها دانست . شیخ ابوبکر و میر ابراهیم بن میر عبدالله که دولت مردانی بسیار توانا و با استعداد بودند ولی ستمگر و بسیار سختگیر در دل هم عصران خود شناخته میشدند . آزار و اذیت و کشتار های دسته جمعی به فرقه های مهدوی و اسماعیلیون به این دو فرد نسبت داده میشود . میر ابراهیم بین کولواه و بولیده و مند بلو شهر کلگ و کایی پایه گذاری کرد تا طلاب دینی اش و نیروهای وفا دارش و برای افزایش تسلط و کنترل خود بر منطقه در یک منطقه صعب العبور بمانند . آن ها با ایجاد اتحاد دینی - سیاسی مردم مکران را برای رهایی از بدعت ها و خرافات دعوت می کردند . با مرور ایام طرفداران وپیروانان آن ها زیاد شدند سرانجام میر ابراهیم بن میر عبدالله با تاکتیک بِجن و بچار دگارانی و بدون تداخل از جانب خود فرقه های مهدوی واسماعیلی را با فرقه ذگری در پنجگور و تربت و کوه مراد را به جان خود انداخت و این حال تا زمان میر محمد نصیر خان ادامه یافت . محمد نصیر خان نیز همان گونه برخی عقاید مشترک با این اعضای این کنفدراسیون داشت از جمله عداوت با ذگریان اما دخالت های آن ها را مسبب اصلی حمله احمدشاه درانی را به کلات دانست و همچنین فرصا مناسب برای افزایش مکران به قلمرو خود بود . در آن وقت همیشه مورد طعن و مذمت در اشعار خاندان رند دگارانی قرار می گرفت زیرا خانات کلات همیشه مورد «استهزا و استخفاف » قوم رند دگارانی بودند و بارها در اشعارشان مورد طنز یا مذمت قرار می گرفتند و همیشه مورد هجا شعری بودند که معروف هجا میر درواست بن میر دادشاه رند دگارانی آمده : سرانجام محمد نصیر خان با تدبیر درست عمر خان گیچکی و ابراهیم خان شمبی زهی و شیخ مراد بلیدئی و ملا آدم رند دگارانی که مورد تبعیض افراد کنفدراسیون قرار گرفته بودند با دعوت از خان کلات به کلات روانه شدند . محمد نصیر خان وجود سیاسی این کنفدراسیون را مهلک و وخیم برای آینده قبایل بلوچ مکران دانست ، زیرا اغلب اقوام از تبعیض طبقاتی رایج در آن وقت شکایت می کردند و به فکر نظام حکومتی جدید در مکران شد که به ریاست خان کلات و نیابت خاندان گیچکی و دخالت تبعیض شدگان از قوم بلیدئی و فرماندهی خاندان شمبی زھی باید صورت بگیرد . خان کلات به عمر خان وعده های غنیم داد اما در عین حال او را مجبور به تبدیل مذهب از ذگری به اهل سنت کرد . سرانجام محمد نصیر خان بدین ترتیب برای ازالت این کنفدراسیون جنگ داخلی در مکران شروع کرد . مقاومت افراد کنفدراسیون نیز نقش به سزایی برای استمرار حکومت آن ها شد اما به دلیل نفاذ ذخایر و انقلاب اغلب مردم بر حکومت وقت شیخ بلار و شیخ قاسم خان بوسعیدی (بلیدئی) مجبور به مذاکره شدند. در این مذاکره شیخ قاسم از حکومت خود در بولیده و پنجگور و برخی اراضی ممتد تا قلعه سیب سوران را برای دودمان گیچکی تنازل کرد . شیخ قاسم خان ثانی همراه خاندان رند دگارانی و میر زنگی بن میر ملوک بوسعیدی و ملک نصر الدین که نیز از این مذاکره نا راض بودند به تربت و پنجگور لشکر کشیدند و آنجا را به طور موقت از دست دودمان گیچکی در آوردند . سپس به طور فجیعانه دست به انتقام زدند و اغلب خائنین و افراد خاندان گیچکی از جمله عمر خان را قتل عام نمودند . محمد نصیر خان همراه اخوند محمد صاحب نیز روانه مکران شد و توانست طی چند هفته نبردهای پشت سر هم قلعه میری تربت را به تصرف خود در آورد ، شیخ قاسم نیز به گوادر عقب نشینی کرد و از آنجا به عمان و پناهنده سلطان ابن احمد البوسیدی شد . سرانجام با تصرف شیخ بهائی بر تربت هنوز محدوده مکران تحت تصرف کامل او نبوده زیرا هنوز مناطق تحت حکم خاندان رند دگارانی در مند و بلو تا ناحیه درواست جاه موجود بود ، با گذر از سلسله جنگ های طولانی برای استقلال مکران و جنگ های داخلی در بین رندان دگارانی فرزند آخرین حاکم منطقه کلگ موسوم به میر پردل هان بن میر رحمت که مرگ را بهتر از حکم غریبه بر سر خاندانش دانست منطقه کلگ و کایی ، هوشاپ کولواه ، را به طور جمعی ویران کرد وبا آتش سوزاند تا مبادا اقوام دیگری در این مکان سکونت کنند و سپس همراه مجموعه ای از ساکنین منطقه که از دو خاندان کنفدراسیون تشکیل داده بودند به آبادی جدش درواست جاه که امروزه متشکل از دو مکان هیدوچ و زیارت (هیدوچ) رحلت کرد و آخرین مقر حکم خاندان رند دگارانی از شاخه های ملازهی هیدوچ ، اسکآنی هیدوچ و زیارت ، بلوچ زهی را در آنجا تشکیل کرد و میر بدر الدین. اواخر دوران نوری محمد نصیر خان مدتی بعد سیک های ھندی ارتشی تشکیل داده بودند که به مناطق غربی مسلمان نشین حکومت گورکانیان حمله کردند و توانستند لاهور را به تصرف خود در آوردند و ظلم و ستم زیادی به مسلمانان منطقه روا داشتند . احمد شاه درانی نیز برای یاری مسلمانان آن منطقه اعلام جهاد کرد و از خان کلات خواست تا به او ملحق شود . محمد نصیر خان با بیش از پنج هزار نیرو از قبایل بلوچ زبان تابع او ولشکریان افغان راهی جنگ با سیک ها شدند . محمد نصیر خان در جنگ که نیز از شیوه مبارزه سیک ها در نبرد ها نمیدانست در اولین روز به شدت مورد جراحت قرار گرفت . احمد شاه ابدالی نیز در همان شب سرداران سپاه را جمع نمود و از شیوه جنگ سیک ها اگاه ساخت سرانجام با نبردهای متوالی محمد نصیر خان که نیز به شدت خسته شده بود دو نفر از فرماندهانش به نام منگو خان و محمدحسن خان با تفنگ های سر پر به جان سیک ها افتادند و موجب دمار شدیدی بهشان هم شدند . که شاعر در وصفشان می گوید در این جنگ نیز فرزندان او محمد رحیم خان و محمد مصطفی خان مقتول گشتند سرانجام نیروهای سیک توانستند عقب نشینی کنند واحمدشاه توانست بر آنها غلبه کند . محمد نصیر خان نیز دومین حاکم پس از حاکمان مکران شروع به جمع کردن اموال زکات شد وقوانین و مقررات جدید در مناطق تحت حکم او مقرر ساخت . او نیز برای یک مسمی داشتن مناطق تحت حکم او اعم از کلات ، خضدار وآواران و خاران و … از مسمی جدید به نام بلوچستان که از زمان نادریه رواج گرفت استفاده کرد . ISBN ویژه:BookSources/978-1-4669-5896-8.۱۴۱۰–۱۴۴۰امیرعمرخان قلندرخانامیر میروخان میروانی بلوچ۱۴۴۰–۱۴۶۰زهروخان محراب خان احمدخانامیرکمبرخان۱۴۶۰–۱۴۸۳امیرحاج بجارخان میروانیامیر عمرخان میروانی۱۴۸۳–۱۴۸۵امیرچاکرخان رندامیر شیهک خان رند۱۴۸۵–۱۴۹۴میرشهداد میرشهزاد میرقریش میرجلال خان میرعالی میرالله دادمیررستم خان میرباقرخان میرنوحان میرشاهوخانامیرچاکرخان رند اعظم۱۴۹۴–۱۵۱۲اسماعیل خان ایروپ خانامیرمندو خان پهژ رند ۱۵۱۲–۱۵۳۰ملک دوستین یکمامیربیجار خان میروانی۱۵۳۰–۱۵۳۵میرابراهیم خانامیر ذګرخان میروانی۱۵۳۵–۱۵۴۷گوهرام مینگل۱۵۴۷–۱۵۴۹میرحسن میرسنجر اسماعیل گرگین رودین قلندر میرودومامیر ګوهرام خان قمبرانی۱۵۴۹–۱۵۶۹ امیر حسن خان قمبرانی۱۵۶۹–۱۵۸۱ملوک خانمیر سنجر خان قمبرانی۱۵۸۱–۱۵۹۰کمبرخان دومامیر ملوک خان قمبرانی۱۵۹۰–۱۶۰۱احمد یکمامیر قمبر ثانی خان قمبرانی۱۶۰۱–۱۶۱۰سوری (سرور)امیر احمدخان قمبرانی۱۶۱۰–۱۶۱۸قیصرامیر سوری خان قمبرانی۱۶۱۸–۱۶۲۹احمد دومامیر قیصر خان قمبرانی۱۶۲۹–۱۶۳۷التاز یکمامیر احمد ثانی خان قمبرانی۱۶۳۷–۱۶۴۷کیچیامیر التاز خان قمبرانی۱۶۴۷–۱۶۵۶التاز دومامیر کچی خان قمبرانی۱۶۵۶–۱۶۶۶ امیر التاز خان قمبرانی۱۶۶۶–۱۶۹۵محراب یکمامیر احمد یکم خان قمبرانی (نام خاندان سلطنتی اش را از قمبرانی به احمدزای تغیر داد)۱۶۹۵–۱۶۹۷احمدچهارم عبداللهامیر مهراب خان احمدزای یکم۱۶۹۷–۱۷۱۴ امیر سمندرخان احمدزای (امیر الامرا ، امیر امیران)۱۷۱۴–۱۷۱۶ امیر احمد خان دوماحمدزای ۱۷۱۶–۱۷۳۱محبت خان التازخان محمدنصیرخان اولامیر عبدالله خان قهار احمد زئی (شاهین کوه‌ها و بزرگ‌مرد)۱۷۳۱–۱۷۴۷ امیر محبت خان احمزای (بیگلر بیگی)۱۷۴۷_ ۱۷۴۹امیر التاز خان سوم احمدزائی رئیس بلوچ۱۷۴۹–۱۷۹۴ امیرمحمدنصیر خان یکم احمدزائی امیرالامرای بلوچستان(بیگلربیگی، نوری، غازی، ولی و بزرگ)۱۷۹۴–۱۸۱۷ امیر محمود خان دوم احمدزای ۱۸۱۷–۱۳ نوامبر ۱۸۳۹ امیر مهراب خان احمدزای ۱۸۳۹–۱۸۴۱ امیر شهنواز خان احمدزای۱۸۴۱–۱۸۵۷ امیر نصیر خان دوم احمدزای۱۸۵۷ - مارس ۱۸۶۳ امیر خداداد خان احمدزای بلوچ (بار یکم); در زمان فرمانروایی وی، هفت شورش بزرگ و چندین شورش جزئی وجود داشت.مارس ۱۸۶۳ - مه ۱۸۶۴ امیر شیردل خان احمدزای بلوچ (به‌زور گرفتن تاج و تخت)مه ۱۸۶۴–۱۵ اگوست ۱۸۹۳ امیر خداداد خان (بار دوم)۱۰ نوامبر ۱۸۹۳ – ۳ نوامبر ۱۹۳۱ امیر محمود خان دوم احمدزای رئیس بلوچ۳ نوامبر ۱۹۳۱ – ۱۰ سپتمبر ۱۹۳۳ امیرمحمد عظم جان خان احمدزای رئیس بلوچ۱۰ سپتمبر ۱۹۳۳ – ۱۴ اکتبر ۱۹۵۵ میر احمد یارخان احمدزای رئیس بلوچ۱۲ مارس ۱۹۵۵ – ۳۰ مارس ۱۹۵۵دولت کلات به پاکستان ملحق شد *در این میان خوانینی بوده‌اند که مدت چندان طولانی فرمانروایی نکردند و ما نام‌های آن‌ها را در این بخش می‌گوییم: امیربهرام خان احمد زهی (فرزند میرحاجی ولد امیرمحبت خان احمد زهی بیگلربیگی) منبع ۴. تاریخ بلوچستان نوشته رائی بهادر لاله هتورام چاپ کویٹه تاریخ بلوچستان میر گل خان نصیر چاپ کویٹه تاریخی اغلاط نامی نوشته استاد الفت نسیم آقا مرتضی خان سارانی (۱۴۰۱) . | ## جمع‌بندی | ج ۱ تحفه نامه ، گنجاوی تاریخ خوانین قلات (۱۳۲۲) ، گل خان نصیر ، ج .۱ .سازمان سینترل جیل حیدر آباد ( سنده ) .