موضوع مقاله: یوزف تیسو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یوزف تیسو | مقدمه: اطلاعات کلی یوزف تیسو (۱۳ اکتبر ۱۸۸۷ – ۱۸ آوریل ۱۹۴۷) کشیش کاتولیک رومی، سیاستمدار و رئیس‌جمهور دولت اسلواکی در دوران جنگ جهانی دوم بود. | ## بخش 1: یوزف تیسو | او مهم‌ترین چهرهٔ دولت اسلواکیِ هم‌پیمان با آلمان نازی به‌شمار می‌آید؛ دولتی که بین سال‌های ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ به‌عنوان یک کشور ظاهراً مستقل اما عملاً وابسته به رایش سوم فعالیت می‌کرد. نقش تیسو در سرکوب مخالفان، همکاری با آلمان نازی و به‌ویژه مشارکت دولت او در اخراج و نابودی یهودیان اسلواکی، باعث شده است که او یکی از جنجالی‌ترین چهره‌های تاریخ اروپای مرکزی در قرن بیستم باشد. سال‌های نخست زندگی و تحصیلات یوزف تیسو در ۱۳ اکتبر ۱۸۸۷ در روستای بیتچا (Bytča) که آن زمان بخشی از پادشاهی مجارستان در امپراتوری اتریش–مجارستان بود، متولد شد. فضای فرهنگی محل تولدش تحت فشار سیاست‌های مجاری‌سازی قرار داشت، امری که بعدها در شکل‌گیری گرایش‌های ملی‌گرایانهٔ او نقش داشت. تیسو تحصیلات الهیات خود را در دانشگاه پازمان پیتر در بوداپست گذراند و در سال ۱۹۱۰ به‌عنوان کشیش کاتولیک منصوب شد. او در کنار فعالیت مذهبی، به نوشتن مقالات سیاسی و فرهنگی نیز پرداخت و به‌تدریج به چهره‌ای شناخته‌شده در محافل کاتولیک ملی‌گرای اسلواک تبدیل شد. در دهه ۱۹۲۰، تیسو به‌عنوان نماینده پارلمان چکسلواکی انتخاب شد و هم‌زمان فعالیت مذهبی خود را نیز حفظ کرد. او از چهره‌های میانه‌روتر حزب به‌شمار می‌رفت، اما به‌تدریج با رادیکال‌تر شدن فضای سیاسی اروپا، مواضع او نیز به سمت اقتدارگرایی و ضدلیبرالیسم حرکت کرد. نخست‌وزیری اسلواکی خودمختار پس از پیمان مونیخ (۱۹۳۸) و تضعیف شدید دولت مرکزی چکسلواکی، اسلواکی به خودمختاری دست یافت. در این دوره، فشار آلمان نازی بر رهبران اسلواکی برای جدایی کامل از چکسلواکی افزایش یافت. | ## بخش 2: یوزف تیسو | تیسو میان حفظ اسلواکی در چارچوب چکسلواکی و پذیرش استقلال تحت حمایت آلمان مردد بود، اما در نهایت تحت فشار مستقیم هیتلر، گزینه دوم را پذیرفت. اعلام استقلال اسلواکی و ریاست جمهوری (۱۹۳۹) در ۱۴ مارس ۱۹۳۹، پارلمان اسلواکی استقلال این کشور را اعلام کرد و روز بعد آلمان نازی به چکسلواکی حمله کرد. تیسو ابتدا نخست‌وزیر و سپس در اکتبر ۱۹۳۹ به‌عنوان رئیس‌جمهور جمهوری اسلواکی انتخاب شد. نظام سیاسی جدید، یک حکومت اقتدارگرا، تک‌حزبی و متأثر از ایدئولوژی فاشیستی بود که کلیسا نقش مهمی در مشروعیت‌بخشی به آن داشت. ایدئولوژی و رابطه با کلیسای کاتولیک یوزف تیسو هم‌زمان کشیش و رئیس‌جمهور بود؛ وضعیتی نادر که انتقادات زیادی را برانگیخت. او حکومت خود را ترکیبی از ملی‌گرایی اسلواک، کاتولیسیسم سیاسی و اقتدارگرایی معرفی می‌کرد. اگرچه واتیکان هرگز به‌طور رسمی دولت اسلواکی را محکوم نکرد، اما بسیاری از روحانیون کاتولیک و مقامات کلیسا از سیاست‌های تیسو، به‌ویژه در قبال یهودیان، فاصله گرفتند. سیاست‌های ضدیهودی و هولوکاست یکی از تاریک‌ترین بخش‌های کارنامه تیسو، نقش دولت اسلواکی در اخراج و نابودی یهودیان است. بین سال‌های ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۴، حدود ۵۸ هزار یهودی اسلواکی به اردوگاه‌های مرگ نازی‌ها، از جمله آشویتس، تبعید شدند. دولت اسلواکی نه‌تنها با این تبعیدها موافقت کرد، بلکه برای هر یهودی اخراج‌شده مبلغی به آلمان پرداخت. | ## بخش 3: یوزف تیسو | قوانین ضدیهودی شامل مصادره اموال، محرومیت از حقوق شهروندی و ممنوعیت‌های شغلی، با تأیید مستقیم دولت تیسو اجرا شد. هرچند تیسو بعدها ادعا کرد از سرنوشت نهایی یهودیان بی‌اطلاع بوده، اما پژوهش‌های تاریخی این ادعا را رد کرده‌اند. قیام مردم اسلواکی و سقوط رژیم در سال ۱۹۴۴، با نزدیک شدن ارتش سرخ، قیام ملی اسلواکی علیه حکومت تیسو و نیروهای آلمانی آغاز شد. تیسو ابتدا به اتریش گریخت، اما توسط نیروهای آمریکایی دستگیر و به مقامات چکسلواکی تحویل داده شد. محاکمه و اعدام یوزف تیسو در سال ۱۹۴۶ به اتهام خیانت، همکاری با نازی‌ها و جنایت علیه بشریت محاکمه شد. در ۱۵ آوریل ۱۹۴۷، او به مرگ محکوم شد و در ۱۸ آوریل ۱۹۴۷ در براتیسلاوا به دار آویخته شد. میراث تاریخی و مناقشات ارزیابی یوزف تیسو تا امروز در اسلواکی و فراتر از آن محل مناقشه است. برخی ملی‌گرایان افراطی او را «مدافع استقلال اسلواکی» می‌دانند، در حالی که اکثریت تاریخ‌نگاران او را همدست رژیم نازی و مسئول مستقیم جنایات گسترده می‌شمارند. | ## جمع‌بندی | در تاریخ‌نگاری مدرن، تیسو عموماً به‌عنوان نمونه‌ای از پیوند خطرناک مذهب، ملی‌گرایی افراطی و اقتدارگرایی شناخته می‌شود.