موضوع مقاله: هون‌های ایرانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # هون‌های ایرانی | مقدمه: آنها همچنین مرزهای شمال شرقی شاهنشاهی ساسانی را تهدید می‌کردند و شاهان را مجبور به انجام لشکرکشی‌های متعدد و " کم‌سند" علیه آنها می‌کردند. | ## بخش 1: هون‌های ایرانی | این اصطلاح توسط رابرت گوبل در دهه ۱۹۶۰ معرفی شد و بر اساس مطالعه سکه‌های او است. گوبل چهار گروه را توصیف می‌کند: کیداریان، آلچون‌ها، نزاک‌ها و هپتالیان به عنوان هون‌های ایرانی بر اساس شواهد سکه‌شناسی موجود در زمان او. در تحقیقات اخیر، بحث شده است که آیا تازه واردان به صورت یک موج یا چندین موج از اقوام مختلف آمده‌اند.Baumer, v2, p94, note 75 آنها تقریباً معادل هوناها هستند . اوآر، هوناها و اصطلاحات نامشخص از زبان‌های مختلف مانند "هون سفید"، "هون سرخ" و دیگران با هون‌های ایرانی مرتبط هستند. گزارش‌های معدودی از دوران باستان متأخر وجود دارد که از چین و هند آمده‌اند و در آنجا به آنها هوناها گفته می‌شود. بیشتر اطلاعات از مطالعه سکه‌ها به دست آمده است که تعداد زیادی از آنها یافت شده است. در قرن چهارم، قبایل مختلف آسیای مرکزی شروع به حمله به شاهنشاهی ساسانی ایران کردند. احتمالاً آنها با هون‌هایی که حدود سال ۳۷۵ در استپ‌های جنوب روسیه ظاهر شدند و به امپراتوری روم حمله کردند، ارتباطی نداشتند. مانند "سکایی"، "هون" در اشکال مختلف آن به طور آزادانه توسط مورخان باستان برای اشاره به قبایل مختلف استپی که اطلاعات کمی درباره آنها داشتند، استفاده می‌شد. در تحقیقات مدرن، اغلب پذیرفته شده است که اصطلاح "هون" به دلیل شهرت آن، برای گروه‌های مختلف مختلط استفاده می‌شد و نباید به عنوان نام یک گروه قومی مشخص درک شود. خیون‌ها خیون‌ها در طبقه‌بندی رابرت گوبل گنجانده نشدند زیرا آنها سکه‌ای از خود به جای نگذاشتند. تحقیقات جدیدتر ارتباطی بین خیون‌ها و اولین موج هون‌های ایرانی گوبل پیدا کرده است. بعداً آنها با ایرانیان متحد شدند، در جنگ‌های ایران و روم شرکت کردند و در محاصره آمد (۳۵۹) تحت رهبری پادشاهشان گرومبات شرکت کردند. | ## بخش 2: هون‌های ایرانی | اصطلاح فارسی میانه Xyon به نظر می‌رسد هم با "خیون‌" و هم با "هون" مرتبط باشد، اما به این معنی نیست که تمام گروه‌هایی که این نام را داشتند، مرتبط یا از نظر قومی همگن بودند. در میان هون‌های ایرانی، به جز احتمالاً خیون‌ها، می‌توان عناصر ایرانی مشخصی را تشخیص داد، به ویژه زبان باختری به عنوان زبان اداری و کتیبه‌های سکه‌ها. تحقیقات اخیر کیداریان را به عنوان یکی از طوایف شیونیت‌ها یا به نوعی مشتق از آنها می‌داند، به طوری که این دو گروه را نمی‌توان به طور دقیق از هم متمایز کرد.Daniel T. این احتمالاً در زمان بهرام پنجم (۴۲۰–۴۳۸) و قطعاً در زمان یزدگرد دوم (۴۳۸–۴۵۷) بود.Daniel T. نام کیداریان از اولین حاکم شناخته شده آنها، کیدارا یکم (حدود ۳۵۰–۳۸۵) گرفته شده است. آنها سکه‌هایی به تقلید از شاهنشاهی کوشانشاهی ضرب کردند که قبلاً بر این منطقه حکومت می‌کردند. بسیاری از گنجینه‌های سکه در منطقه کابل یافت شده است که به ما امکان می‌دهد آغاز حکومت آنها را حدود سال ۳۸۰ تخمین بزنیم. سکه‌های کیداری یافت شده در گندهارا نشان می‌دهد که حکومت آنها گاهی تا شمال هند نیز گسترش یافته بود. پایتخت آنها، بلخ، در سال ۴۶۷ احتمالاً پس از پیروزی بزرگ پیروز یکم بر پادشاه آنها، کنخاس، سقوط کرد. حکومت آنها در گندهارا حداقل تا سال ۴۷۷ ادامه داشت، زیرا در آن سال آنها سفارتی را به دودمان وی شمالی فرستادند. به نظر می‌رسد که آنها کمی بیشتر در کشمیر مقاومت کردند و سپس تمام آثار آنها ناپدید شد. در این زمان، هپتالیان در باختر مستقر شده بودند و آلخون‌ها کیداریان را از سرزمین‌های جنوب هندوکش بیرون رانده بودند. سکه‌های آنها بر اساس مدل‌های ساسانی است، احتمالاً به این دلیل که آنها ضرابخانه ایرانی در کابل را تصرف کردند. | ## بخش 3: هون‌های ایرانی | واژه باختری "Alxanno" بر روی سکه‌های آنها مهر شده است که نام "آلچون" از آن گرفته شده است. In: دانشنامه ایرانیکا تحت رهبری پادشاهشان خینگیلا (درگذشته حدود ۴۹۰)، آنها به گندهارا حمله کردند و کیداریان را بیرون راندند. در اوایل قرن ششم، آنها از گندهارا به شمال غربی هند گسترش یافتند و عملاً حکومت گوپتاها را که سکه‌های آنها را تقلید می‌کردند، نابود کردند. میهیراکولا به طور منفی به تصویر کشیده شده و به آزار و اذیت بوداییان متهم شده است. سکه‌ها نشان می‌دهند که تأسیس آنها در اواخر قرن پنجم بوده است.نگاه کنید به کلاوس وندرووک: سکه‌های نزاک. اگر تاریخ‌گذاری اولیه را بپذیریم، آنها تحت فشار هپتالیان بودند، اما با تاریخ‌گذاری بعدی از فروپاشی هپتالیان سود بردند.تاریخ‌گذاری دیر هنگام توسط فرانتس گرنت فرض شده است: نزاک. در: دانشنامه ایرانیکا سکه‌های آنها به شدت بر اساس مدل‌های ساسانی است اما به وضوح با تاج‌های متمایز سر گاوی آنها قابل تشخیص هستند که به سکه‌ها اجازه می‌دهد به انواع مختلف تقسیم شوند. به نظر می‌رسد که گروه‌های آلخون بازگشته با نیزک‌ها ملاقات کرده و زبان مختلط آلخون-نیزاک را به وجود آورده‌اند. گزارش‌های معدود نویسندگان یونانی-رومی، که اغلب اطلاعات کمی از وقایع دوردست شرقی داشتند، تمایز کمی بین گروه‌های مختلف قائل می‌شدند و به نظر می‌رسد محتمل‌تر است که آنها به سایر هون‌های ایرانی که قبل از هپتالیان واقعی وارد شده بودند، اشاره می‌کردند. آنها توسط پروکوپیوس "هون‌های سفید" نامیده شدند که اطلاعاتی در مورد آنها ارائه می‌دهد. تا پایان قرن پنجم، آنها از شرق تخارستان (باختر) گسترش یافته و چندین منطقه همجوار را تحت کنترل خود درآورده بودند. در سال ۴۸۴، پیروز یکم در نبرد با هپتالیان کشته شد، کسانی که قبلاً نیز او را شکست داده بودند. به گفته پروکوپیوس، آنها یک سیستم حکومتی مؤثر با یک پادشاه در راس داشتند و حداقل پس از فتح باختر و سغد دیگر کوچ‌نشین نبودند. | ## جمع‌بندی | آنها از زبان باختری به عنوان زبان اداری استفاده می‌کردند و از مراکز شهری قلمرو خود، به ویژه گورگو (مکان؟) و بلخ، بهره می‌بردند.