موضوع مقاله: فهرست درجه‌های نظامی قدیم ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست درجه‌های نظامی قدیم ایران | مقدمه: این فهرست شامل تمامی درجات نظامی ایران از آغاز شاهنشاهی هخامنشیان تا پایان حکومت پهلوی راه در بر میگیرد. | ## بخش 1: فهرست درجه‌های نظامی قدیم ایران | درجه‌های نظامی در ایران باستان سازمان سپاه هخامنشی (سْپادَ) بر پایهٔ سامانهٔ دهدهی بوده‌است که نسبت به رقیب یونانی برتری بسیار داشته‌است و در هیچ سپاه آسیایی تا زمان مغول‌ها به کار گرفته نشده‌است. برای مثال در ارتش هخامنشیان کوچکترین یگان از ۱۰ نفر سرباز تشکیل شده بود که به آن دَثه‌ ( «دهه») می‌گفتند و فرمانده آن یک دثه‌پَتی ( «ده‌بد») بود. پس از آن یگان ۱۰۰ نفری بود که به آن ثتَه‌ ( «صده») می‌گفتند و فرمانده آن یک ثته‌پتی ( «صدبد») بود. یک یگان ۱۰۰۰ نفره هزاره‌ نام داشت که فرمانده آن هزاره‌پتی ( هزاربد) خوانده می‌شد و یک یگان ۱۰٬۰۰۰ نفری بَیوَره نامیده می‌شد که فرمانده آن یک بیوره‌پتی ( «بیوربد») بود. کل نیروهای مسلح هخامنشیان سپاده ( «سپاه») و فرمانده کل نیروهای مسلح سپاده‌پَتی ( «سپاهبد») خوانده می‌شدند.A. | ## بخش 2: فهرست درجه‌های نظامی قدیم ایران | اما در سپاه اشکانیان صده‌ها «وَست» ، هزاره‌ها «درفش» و بَیوَره‌ها «گُند» نامیده می‌شدند. این درجه‌ها اغلب بر پایهٔ شمارِ نفراتِ زیر فرمانِ هر فرمانده تعریف می‌شده‌اند.دانشنامهٔ ایرانیکا درآیند «ARMY i. Pre-Islamic Iran» خان: فرمانده هشت‌هزار تا ده‌هزار سرباز سلطان: در آغاز، درجه‌ای بالاتر از مین‌باشی و پایین‌تر از خان بود، ولی بعدها تا فرماندهی یکصد تن (یوزباشی) تنزل یافت و سرانجام سروان نامیده شد. ایکی‌مین‌باشی یا دومین‌باشی: فرمانده دوهزار سرباز مین‌باشی: فرمانده یک‌هزار سرباز بش‌یوزباشی یا پانصدباشی: فرمانده پانصد سرباز یوزباشی: فرمانده یکصد سرباز اَلّی‌باشی یا پنجاه‌باشی: فرمانده پنجاه سرباز اون‌باشی یا ده‌باشی: فرمانده ده سرباز درجه‌های نظامی در دوران قاجار درجه‌های نیروی نظمیه یا ژاندارمری در زمان حکومت شاهنشاهی پهلوی به قرار ذیل بوده است: درجه‌های دوره قاجار امروزی دوره قاجارارتشبدنویان اعظمسپهبدامیر نویان سرلشکر امیر تومان سرتیپمیرپنجسرهنگسرهنگ سرهنگ دوم نایب‌سرهنگ سرگرد یاور سروان سلطان ستوان یکم نایب اول ستوان دوم نایب دوم استوار یکم معین نایب درجه یک استوار دوم معین نایب درجه دو سرگروهبان وکیل اول گروهبان دوم وکیل راست گروهبان سوم وکیل چپ سرجوخه سرجوقهسرباز یکمتابین اول سرباز دوم تابین دومسرباز تابین پس از اصلاحاتی که با آمدن ژنرال بریگاد (سرتیپ) کلود ماتیو گاردان در سپاه ایران آغاز شد، تحولاتی در این زمینه نیز صورت گرفت. نکته‌ای که باید بدان توجه داشت این است که در آن زمان از مرتبه‌ها یا رتبه‌های شمشیربندان یاد می‌شد که هر کدام دارای سه درجه بودند. | ## بخش 3: فهرست درجه‌های نظامی قدیم ایران | اگر آن را یک رتبه بالاتر از امیرتومان (سرلشکر) در نظر بگیریم، معادل سپهبد در ارتش‌های کنونی بوده‌است؛ ولی در نوشته‌های قدیم نویان را فرمانده یکصدهزار تن به‌شمار می‌آوردند که در این صورت معادل ارتشبد بوده‌است. هر چند که کل قشون ایران این تعداد سرباز نداشت و سبب می‌شد امیرنویان یک رتبهٔ تشریفاتی باشد. امیرتومان: تومان به زبان مغولی به معنای ده‌هزار می‌باشد و امیرتومان فرمانده ده‌هزار تن به‌شمار می‌آمده‌است. | ## جمع‌بندی | سرتیپ سرهنگ یاور سلطان نایب بیگزاده پس از این‌ها رتبه‌های زیر قرار دارد که این‌ها شامل سه درجه نیستند: وکیل‌باشی وکیل سرجوقه پایین‌تر از این رتبه‌ها «تابین» قرار داشته که دارای دو درجه بوده‌است: تابین درجه‌اول تابین درجه‌دوم در دورهٔ صدارت میرزا آقاخان نوری رتبه‌ای با نام امیرپنجه یا میرپنج پایین‌تر از امیرتومان و بالاتر از سرتیپ ابداع شد که آن نیز دارای سه درجه بود؛ ولی ظاهراً پس از مدتی این رتبه حذف شد و میرپنج معادل «رتبهٔ سرتیپی از نوع درجهٔ اول» گشت.