موضوع مقاله: خشونت‌های فرقه‌ای در پاکستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خشونت‌های فرقه‌ای در پاکستان | مقدمه: شیعیان در این کشور بسیار پراکنده اند و بیشترین جمیعت آنها در پنجاب و سند زندگی می کند. | ## بخش 1: خشونت‌های فرقه‌ای در پاکستان | زمینه مذهب اسلام در زمان پیامبر محمد بوسیله بازرگانان عرب در شبه قاره هند ظهور کرد. دومین هیئت مبلغان مسلمان وارده به سند برای ارزیابی امکان کشور گشایی، توسط یکی از نخستین شیعیان علی، حکیم بن جبله العبدی رهبری میشد.Derryl N. او در سال ۶۴۴ میلادی به منطقه ای که امروزه قسمتی از استان بلوچستان در پاکستان است، وارد شد و گزارش‌ها ذیل را به خلیفه عثمان فرستاد: ”آب کمیاب است، محصولات نامرغوب و ضعیف، و دزدان جسور هستند.اگر تعداد کمی سرباز اعزام شوند، کشته خواهند شد، اگر تعداد قشون زیاد باشد از گرسنگی خواهند مرد“.Stanley A. طبق سوابق تاریخی از نخبگان مسلمان و راویان حدیث پیشین، ده نفر از میان هفتاد مسلمان برجسته قرن هشتم و نهم میلادی با نام خانوادگی سندی (۱۴.۳ درصد از کل افراد) شیعه هستند.Derryl N. 127, BRILL, ISBN 90-04-08551-3 حوادث خشونت آمیز علیه آنها نادر بوده، و این نوع سکولاریسم قرون وسطایی توضیح می دهد که چرا شیعیان در همه جای شبه قاره یافت می شوند، و در کنار مردم با دیگر عقاید زندگی می کنند. اولین حادثه قتل شیعیان در این منطقه قتل عبدالله اشتر، پسر محمد نفس زکیه نوه بزرگ حسن ابن علی و چهارصد نفر از اصحاب وی به دست ارتش خلیفه عباسی منصور در سال۷۶۹ میلادی است. دومین واقعه از این دست با سرنگونی امپراتوری شیعیان اسماعیلی در مولتان در سال ۱۰۰۵ میلادی توسط محمود غزنوی و تخریب مساجد و کشتار مردم به اوج خود رسید. سیصد سال بعد، در زمان سلطان فیروز شاه تغلق (۱۳۵۸-۱۳۸۱)، نسخه های خطی مذهبی شیعه در دهلی سوزانده شد، آنها را تحقیر کردند و دور شهر گرداندند و عالمان آنها را ترور کردند.S. اما حکومت از هیچ تلاشی برای انجام مسئولیت خود درقبال تامین امنیت جان و مال شهروندان شیعه و اطمینان از آن فروگذار نکرد. در سال ١٥٨٨، هنگامی که ملا احمد تتوی، روحانی نامدار شیعه در لاهور، ترور شد، اکبر شاہ قاتل وی میرزا فولاد را دستگیر و وی را اعدام کرد.S. سید نور الله شوشتری، یک مجتهد برجسته شیعه ساکن لاهور، در نامه ای بنام ملا قوسی شوشتری از اکبر شاه تمجید کرد و گفت:S. گرچه قاضی نورالله شوشتری در سال ۱۶۱۰ میلادی در زمان جهانگیر شاه زیر اثر شلاق جان خود را از دست داد، اما علت مرگ وی بیشتر سیاسی بود. اکبر به دلیل اعتیاد جهانگیر به شراب، خواست نوه خود را به عنوان جانشین خود معرفی کند. هنگامی که جهانگیر با کور کردن شاهزاده خسرو به قدرت رسید، خواص و اشراف دیوان عدالت اکبر مورد حمله قرار گرفتند و بدین ترتیب قاضی نورالله شوشتری با شلاق عمومی مجازات شد. جهانگیر و شاه جهان نیز پس از اکبر متعهد به صلح کل و زندگی مشترک در امپراتوری بودند. از این رو، هنگامی که شیخ احمد سرهندی تلاش کرد تا نفرت مذهبی را علیه هندو ھا گسترش دهد، یک سال متحمل حبس شد. در دوره مغول، با این حال، عمده آزار و اذیت شیعیان تحت حکومت اورنگ زیب صورت گرفت. اورنگ زیب از عالمان مذهبی متعصب بود و در سال ۱۶۸۰ میلادی سلطان نشین های شیعه را در دکن سرنگون کرد، مراکز یادگیری را در آنجا نابود کرد و بزرگداشت محرم را ممنوع کرد. پیلی سارت، یک تاجر هلندی که بین سالهای ۱۶۲۰ تا ۱۶۲۷ میلادی در آگره زندگی می کرد، روایتی از افراد حاضر در بزرگداشت محرم را بیان می کند: "به یاد این فاجعه، آنها تمام شب را برای مدت ده روز گریه می کنند. این مردان دو تابوت تزئین شده در جاده های اصلی شهر با چراغ های زیادی حمل می کنند. واقعه اصلی در آخرین شب است، وقتی به نظر می رسد که یک فرعون همه نوزادان را در یک شب کشته است. شاه عبدالعزیز در یکی از نامه های خود سنی ها را از ازدواج با شیعیان، پیشدستی در احوالپرسی و خوردن غذای آنها منع کرده است.S. انقلاب اسلامی سید احمد بریلوی و اثرات آن قرن نوزدهم با خشونت گسترده تری آغاز شد. این فاجعه الهام بخش سید احمد بریلوی (متوفی ۱۸۳۱ م) و شاه اسماعیل دهلوی (متوفی ۱۸۳۱ م) که متعلق به مکتب فکری شاه ولی الله در شبه قاره هند بودند، شد. آنها، با صدها نفر از فدائیان خود، از سال ۱۸۱۸ میلادی تا ۱۸۲۱ میلادی در منطقه هایی مثل اود، بیهار و بنگال سفر کردند و به حسینیه ها حمله کردند. پروفسور باربارا میتکاف می نویسد: "دومین گروهی که مورد حمله سید احمد قرار گرفتند، کسانی بودند که تمایل به عقاید شیعی داشتند. وی به ویژه از مسلمانان خواست تا از حمل تعزیه ها، ماکت هایی از حرم های شهدای کربلا که در دسته های عزاداری حمل می شوند، دست بکشند. حتی اگر این از توان او خارج است، بگذارید حداقل از آنها با تمام قلب و روح خود متنفر باشد و نسبت به آنها نفرت بورزد '. گفته می شود، بدون شک با اغراق قابل توجهی، خود سید احمد هزاران حسینیه، ساختمانی که میزبان تعزیه هاست را، تخریب کرده است "B. آنها علاوه بر حمله به فرهنگ و سنت های پختون، دستور دادند که هر دختری باید پس از اولین دوره ی قاعدگی ازدواج کند. او دختران محلی را مجبور به ازدواج با "مجاهدین" (سربازان شبه نظامی خود) می کرد.Dr. هنگامی که مردم در مناطق پختون به تدریج علیه او شدند، شاه اسماعیل دهلوی گفت: "از این رو، اطاعت از عالیجناب سید احمد بر همه مسلمانان واجب است. هرکس در برابر خلافت و رهبری جنابش تسلیم نشود یا پس از ایمان آوردن او را رد کند، مرتد و مرتکب اعمالی شیطانی شده و کشتن او نیز همانند کشتار کافران قسمتی از جهاد است. بنابراین، پاسخ مناسب به مخالفان پاسخ شمشیر است و نه قلم." مکاتیبِ سید احمد شهید (مخطوطه)، صفحہ ۷۵ روحانیون سنتی سنی در پیشاور بر علیه آنها فتوا دادند. گرچه سید احمد بارلوی ترور شده بود، اما آتش فرقه گرایی در بعضی مناطق روشن شده بود. | ## بخش 2: خشونت‌های فرقه‌ای در پاکستان | "شنیده شده که علی رغم اینکه روز هولی در دهم محرم بوده، به دلیل مدیریت فوق العاده توسط دادستان منطقه، وقایع با آرامش سپری شده. محل خانم آمیر بیگم، بیوه شمس الدین خان، جایی که برخی از اهل تسنن قصد حمله به اجتماع بزرگداشت محرم و دسته تعزیه را داشتند، مکشوف شده اما این خبر به قاضی رسیده. گفته می شود هنگامی که عالیجناب وی شب قبل از واقعه برای گشت زنی از خواب بیدار شده، از کلانتری بازدید کرده و به شدت به رئیس زندان و پلیس که مسئول بودند، اصرار کرده که هیچ فرد خارجی اجازه ورود به مجاورت خانه را نداشته باشد. از این رو مقدمات مناسبی در نظر گرفته شده و حتی یک کلمه مبنی بر مشاجره و درگیری نیز شنیده نشده".خواجه احمد فاروقی، ’’دهلی اردو اخبار ‘‘، ۲۲ مارس ۱۸۴۰م، دانش کده زبان اردو، جامعه دهلی، جمال پرنتنگ پریس دهلی، ۱۹۷۲. آن روزها از کلمه "وهابی" برای پیروان سید احمد بارلوی و شاه اسماعیل دهلوی استفاده می شد. بعداً، این مکتب فکری به دو شاخه دیوبندی ها و اهل حدیث تقسیم شد که ایدئولوژی دیوبندی بیشتر به آیین سید احمد نزدیک بود. در فرهنگ های انگلیسی، اطلاعاتی راجع به حضور وهابی ها در مناطق پاکستان امروزی تهیه شده است. در حالی که این ارقام نشان دهنده تبلیغ مجدد و جدیِ ایدئولوژی سید احمد بارلوی و شاه اسماعیل دهلوی در آن عصر است، اما تعداد مذکور جمعیت کمتری از جمعیت واقعی را تخمین می زند، زیرا وهابی ها هویت خود را پنهان می کردند، همان‌طور که روزنامه نگار لاهور یادآور می شود: وهابی ها آمار بسیار کمی از تعداد واقعی شان را اعلام میکنند. احتمالاً بسیاری از محمدیان که وهابی بودند، ترجیح داده اند وهابی بودنشان را فاش نکنند. در دهم محرم، هنگامی که اسب حسین بیرون آمد، درگیری شدیدی بین شیعه و سنی در حوالی دروازه شاه عالمی رخ داد. سرانجام، هنگامی که جانشین رئیس پلیس ادوارد، گروهی سواره نظام را از کانتون آنارکلی احضار کرد، مردم پراکنده شدند. پروفسور مشیرالحسن می گوید: "روابط شیعه و سنی بر اساس خطوط فرقه ای شکل نگرفته بود. برخی از افراد از تعصبات فرقه ای حمایت میکردند، اما اکثر آنها آگاهانه در برابر تلاش برای ایجاد شکاف در مدل زندگی اجتماعی و فرهنگی کاملاً متحد و با توافق مقاومت می کردند. صرف نظر از جدال علما و مبلغین دوره گرد، پیوندهای دوستی و تفاهم دست نخورده باقی ماند زیرا شیعیان و اهل تسنن از همه طبقات دارای زبان، ادبیات و میراث فرهنگی مشترکی بودند. با ورود فناوری های مدرن (به عنوان مثال چاپخانه، تلگراف و راه آهن)، دهه های آخر قرن نوزدهم شاهد تغییرات وسیع اجتماعی بود. باربارا میتکاف و توماس میتکاف این تغییرات را به شرح زیر شرح می دهند: "دهه های پایانی قرن نوزدهم (میلادی)، نشان دهنده اوج نظام شاهنشاهی انگلیس بود که چارچوب سازمانی آن پس از سال ۱۸۵۷ شکل گرفته بود. افزایش چشمگیرانتشارات یا روزنامه ها، جزوات و پوسترها؛ و نوشتن داستان و شعر و توام با نوشته های غیر داستانی سیاسی، فلسفی و تاریخی. با این حرکت، سطح جدیدی از زندگی اجتماعی ظهور کرد، از جلسات و موکب ها گرفته تا تئاتر سیاسی در خیابان، شورش ها و تروریسم."B. مشیرالحسن می گوید: "اغتشاشات فرقه ای در لکنو در دهه های ۱۸۸۰ و ۱۸۹۰ میلادی و در سال ۱۹۰۷ آغاز شد. در آوریل ۱۹۰۷ از گوهر شاهوار گزارش شد، وضعیت تنش بین سنی ها و شیعیان لکنو به اوج خود رسیده است. تابستان نارضایتی، بصورت نزاع فرقه ای که به یک اتفاق روزمره در زندگی اهل لکنو ها تبدیل شده بود و تا آن زمان خفته می نمود، پدیدار شد. طی دو سال بعد مشکلات بیشتری وجود داشت، که با صدور رای علیه مده صحابه توسط کمیته ای تعیین شده توسط دولت به وجود آمد. حسین احمد مدنی (۱۸۷۹-۱۹۵۷)، رئیس حوزه علمیه ای پرآوازه در دیوبند به همراه دیگر رهبران جامع العلما ناگهان وارد معرکه شدند. اگرچه طرفدار پرشور ملی گراییِ سکولار و منتقدِ معتقدِ "نظریه دو ملت" بود، اما آشکارا احساسات فرقه ای را برانگیخت. وی در جلسه ای عمومی در لکنو در ۱۷ مارس ۱۹۳۸ سخرانی کرد و به همراه رهبر فتنه گر دارالمبلغین، مولوی عبدالشکور، و مولوی ظفرالملک، رهبر نمایندگان مدح صحابه در لکنو، بر روی منبر رفت." پیش از این در سال ۱۹۴۰، یک بمب بر روی دسته ی عزاداری رها شد. هالیستر در مورد مسائل امنیتیِ محرمِ سال ۱۹۴۰ میلادی گزارش می دهد: "تعداد درگیری ها بین اهل سنت و شیعیان در ماه محرم کم نیست. دسته های عزاداری در شهرها به وسیله پلیس که در کنار خطوط منظم عزاداران حضور دارند، همراهی می شود. گزارشات دربردارنده آن است که چه اتفاقاتی رخ می دهد اگر دولت موفق به کنترل وضعیت نشود: «اقدامات مناسب از بروز حوادث جلوگیری میکند»، «محرم بدون آشوب گذشت»، «همه مغازه ها برای جلوگیری از بروز حوادث تعطیل ماندند»، «چند زن به نشانه مخالفت با عزاداران در آخرین مراسم، اقدام به تظاهرات مسالمت آمیز در طول مسیر بیست مایلی تا اله آباد کردند»، «آنها به عبور دسته عزاداری از مزارع خود اعتراض دارند»، «پلیس اقدامات امنیتی زیادی را برای جلوگیری از نقض صلح انجام داد» ، بعد از حمله پلیس به یکی از مراسم های عزاداری موسوم به حنابندان علی اکبر، مسلمانان امروز عزاداری را متوقف کردند»، «هیچ دسته ی تعزیه ای امروز بیرون نیامد»، «داد و ستد به صورت معمول در محلات هندو در جریان بود »، «پرتاب بمب بر سر عزاداران» تمام این اغتشاشات از اختلافات مذهبی سرچشمه نمی گرفت، اما این اختلافات آغازگر بسیاری از درگیری ها بود. بردوود میگوِید در بمبئی، که معمولا چهار روز اول محرم را به بازدید از تابوت خانه های (مربوط به عزاداری در شبه قاره هند) یکدیگر اختصاص می دهند، زنان و کودکان و همچنین مردان و اعضای سایر جوامع، بجز سنی ها حضور می یافتند – عدم پذیرش سنی ها در این مراسم به خاطر احتیاط و دستور پلیس بود."J. حوادث مشابهی در دره تیراه در مناطق عشایری هم مرز با افغانستان در حال اتفاق افتادن بود. غنی خان گزارش می دهد: "به کسانی که شیعیان را کشتند قول بهشت ​​و حوریه داده شده است. سکه های طلا و وعده ی حوریان بهشتی برایشان آنقدر وسوسه انگیز بود که اسلحه های خود را برداشته و به جستجوی بهشت ​​رفتند. سپس وحشتناک ترین نابودی نه تنها برای شیعیان بلکه برای گاوها و درختان متعلق به آنان را به دنبال داشت. 10 مشیرالحسن این ضد شیعه گرایی مدرن را به شرح زیر تحلیل می کند: "فرقه گرایی در دهه ۱۹۳۰ میلادی ماهیتی متمایز داشت. در واقع انرژی آزاد شده در طول این دهه ها، با تحریک سازمان های تازه تاسیس، در کنار متفاوت بودن جهان بینی سنی و شیعه، ساختار روابط اجتماعی را تغییر داد. | ## بخش 3: خشونت‌های فرقه‌ای در پاکستان | آنها در طولانی مدت از طریق شبکه های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فشارهای شدیدی را بر کلیت عقاید اکثریت مردم تحمیل کردند. مردم به شکستن هنجارهای سنتی و ساماندهی خود به عنوان موجودی فردی در تقابل با "دیگران" تشویق می شدند. حملات احساسی، شدت و عمق درگیری های فرقه ای، رقابت و عداوت ها را عمیق تر کرد." در جریان جنبش پاکستان، تلاش هایی توسط روحانیون دیوبندی متحد حزب کنگره ملی هند برای رد صلاحیت محمد علی جناح برای رهبری سیاسی حزب مسلم لیگ، بخاطرعقاید شیعی وی صورت گرفت. اما این روحانیون به دلیل ضعف در برنامه سیاسی شان و سابقه ارتکاب اعمال حماقت آمیز در "جنبش خلافت" نتوانستند حمایت مسلمانان را جلب کنند. مسلم لیگ موفق شد توده های مردم مسلمان را متقاعد کند که کنگره قصد دارد با تحریک فتنه های شیعه و سنی، مسئله حقوق اساسی مسلمانان را به عقب براند. در طول جنگ جهانی دوم، خشونت های ضد شیعه به‌طور قابل توجهی کاهش یافت، زیرا بحث در مورد آینده هند پس از استقلال توجه همه را به خود معطوف کرده بود. با این حال، در سال ۱۹۴۴، یک سازمان دیوبندی بنام "تنظیم اهل سنت" در امرتسر که اکنون پنجاب هند است راه اندازی شد که فقط به حمله به شیعیان توجه داشت.A. شیعه کشی در پاکستان پس از تشکیل پاکستان در سال ۱۹۴۷، شاگردان مولوی حسین احمد مدنی، معمار شورش های شیعه و سنی در لکهنو، به پاکستان مهاجرت کردند و از شهر به شهر دیگر شروع به تبلیغ و مبارزه کردند. روحانیون دیوبندی مثل مولوی نورالحسن بخاری، مولوی عبدالستار تونسوی، مولوی سرفراز خان صفدر، مولوی دوست محمد قریشی، مولوی عبدالحق حقانی و مولوی مفتی محمود در این جریان نقش اصلی را داشتند. سال ۱۹۵۱ در انتخابات مجمع پنجاب، مبارزاتی علیه نامزدهای شیعه به دلایل فرقه ای آغاز شد و آنها کافر اعلام شدند. در سال ۱۹۵۵، دسته های عزاداری و "حسنیه ها" در ۲۵ نقطه در پنجاب مورد حمله قرار گرفتند که صدها نفر در این ماجرا زخمی شدند. در همان سال، یک روحانی اهل سنت در کراچی شایعه ای را منتشر کرد که شیعیان هر ساله یک کودک سنی را ذبح می کنند و گوشت وی را به غذاهایی که در ماه محرم سرو می کنند اضافه می کنند. در نتیجه، یک حسینیه بلتی در کراچی مورد حمله قرار گرفت و دوازده نفر به شدت زخمی شدند.A. در سال ۱۹۵۷، سه عزادار در حمله ای به دسته های عزاداری محرم در روستای سیت پور (در ناحیه مظفرگر) جان خود را از دست دادند. یک هیئت قضایی توسط دولت تشکیل شد و پنج تروریست که در این حادثه نقش داشتند به اعدام محکوم شدند. در همان سال، طی پرتاب سنگ به دسته عزاداری در احمدپور شرقی، یک نفر کشته و سه نفر دیگر به شدت زخمی شدند. قاتل در اعتراف خود متذکر شد که یک سخنرانی از مولوی نورالحسن بخاری که در آن قاتل شیعیان، با غازی علم الدین مقایسه شده و بهشت برایشان تضمین شده بود، او را به ارتکاب این جنایت تحریک کرده است. در تاریخ ۳ ژوئن ۱۹۶۳، در لاهور، دسته عزاداری در باتی گیت با سنگ و چاقو مورد حمله قرار گرفت و دو عزادار کشته و حدود صد نفر زخمی شدند. بدترین حمله تروریستی در روستای تیرهی در ناحیه خیرپور در ایالت سند، معروف به "قتل عام تیرهی" رخ داد. در ۱۶ ژوئن، رهبران دیوبندی، مفتی محمود، شورش کشمیری و مولوی غلام غوث هزاروی از جمعیت علمای اسلام (JUI) در لاهور جلسه ای در حمایت از این قتل عام برگزار کردند و قربانیان این قتل را مقصر دانستند و خواستار ممنوعیت مراسم محرم شدند.A. دوران ذوالفقار علی بوتو مهمترین تحول دهه شصت میلادی موج سوسیالیسم بود که تأثیر سیاسی علمای حنفی را کاهش داد. در ماه مه ۱۹۷۳، محله شیعیان گوبند گر در منطقه شیخوپورا مورد حمله گروههای دیوبندی قرار گرفت. در ژانویه ۱۹۷۵ چندین حمله به مراسم عزاداری محرم در شهر های کراچی، لاهور، چکوال و گلگت صورت گرفت. و شیعه ستیزی به عنوان یک ایدئولوژی سیاسی با اهدافی دنیوی برای تبدیل پاکستان به یک مدینه فاضلهی فاشیسمی دیوبندی، نظریه پردازی شد.Fuchs, S. برای پیروی از دستورها وی، یک گروه تروریستی به نام تحریک طالبان پاکستان در مناطق عشایری پشتون ظهور کرد و خشونت های ضد شیعه به حملات انتحاری تبدیل شد. در یک جزوه توزیع شده توسط شاخه ستیزه جویان سپاه صحابه آمده است: "همه ی شیعیان سزاوار مرگ هستند. همانطور که همرزمان ما، جهاد موفقیت آمیز علیه شیعیان هزاره در افغانستان را راه انداخته اند، ماموریت ما در پاکستان نیز پاک کردن این فرقه نجس و پیروان آن از هر شهر، روستا و جای جای پاکستان است. مانند گذشته، جهاد موفقیت آمیز ما علیه هزاره ها، در پاکستان و به ویژه در کویته ادامه دارد و در آینده نیز ادامه خواهد داشت. ما پاکستان را به گورستان شیعیان هزاره تبدیل خواهیم کرد و خانه های آنها توسط بمب ها و بمب گذاران انتحاری تخریب خواهد شد. ما فقط زمانی استراحت خواهیم کرد که بتوانیم پرچم اسلام واقعی را در این سرزمین پاک به اهتزاز درآوریم. عباس زیدی می گوید که در مورد خشونت علیه جامعه شیعه، هم مراکز رسانه های دولتی و هم رسانه های خصوصی در پاکستان، سیاست توجیه و انکار را در پیش گرفته اند. او میگوید: "رسانه ها قتل شیعه را به یکی از سه روش گزارش می دهند: یا انکار میکنند، یا تیره و تار و مبهم میکنند و یا توجیه میکنند. منظور من از انکار این است که رسانه ها به صراحت یا بطور ضمنی ادعا می کنند که نه شیعیان بلکه "مردم"، "مردان"، "زائران" یا اقلیت "هزاره ها" کشته شدند. این اتفاق زمانی می افتد که رسانه ها یا اصلاً قتل شیعیان را گزارش نکنند یا به عمد هویت مذهبی قربانیان شیعه را پنهان کنند. | ## جمع‌بندی | منظور من از مبهم کردن این است که رسانه ها قتل شیعیان را از منظر دوقطبی شیعه-سنی به تصویر می کشند که در آن نشان داده می شود هر دو فرقه به یک اندازه در خشونت نقش دارند.