موضوع مقاله: حسینقلی‌خان ابوقداره | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حسینقلی‌خان ابوقداره | مقدمه: بود .قلمرو والی شامل استان ایلام کنونی، بخش‌هایی از استان‌های کرمانشاه، لرستان، خوزستان و قسمت‌هایی از مناطق کردنشین استان دیاله عراق بود. | ## بخش 1: حسینقلی‌خان ابوقداره | حسینقلی‌خان در سال ۱۲۵۰ ه‍.ق (۱۲۱۳ خورشیدی، ۱۸۳۴ میلادی) متولد شد و در دورهٔ جوانی علیه پدر و پسر عموی خود عباسقلی‌خان شورش کرد و چند سال متواری بود و در خانقین و مندلی عراق، سرگردان بود. در درگیری بین حسینقلی‌خان با عباسقلی‌خان، بسیاری از بزرگان و امرای نظامی از عباسقلی‌خان حمایت کردند و حسینقلی‌خان بار دیگر به خاک عثمانی پناه برد و در نهایت با حمایت و کمک نظامی لطفعلی خان بالاوند جد علای خاندان اسفندیاری بالاوند حاکم هلیلان،چریکف، سیاحت‌نامه، ص ۹۷.مرادی مقدم، مراد، تاریخ سیاسی-اجتماعی کُردهای فیلی در عصر والیان پشتکوه (ایلام)، ص ۹۰. توانست بر عباسقلی‌خان پیروز شود و بر ده‌بالا (ایلام کنونی) مقر والیان پشتکوه مسلط شد و به تدریج قدرت خود را در پشتکوه توسعه داد. حاکمیت حسینقلی‌خان بر پشتکوه، توسط حکومت مرکزی به رسمیت شناخته شد و والی جوان توانست بر تمام قلمرو پشتکوه تسلط پیدا کند.سردار ظفر بختیاری، خاطرات و یادداشت‌ها، تهران: انتشارت یساولی، ص ۲۵۸–۲۵۹. قدرت وی به اندازه‌ای بود که تحسین سیاحان و سفرنامه‌نویسان خارجی را برانگیخته بود. او از سال ۱۲۸۰ ه‍.ق تا ۱۳۱۸ ه‍.ق (۱۲۴۲ تا ۱۲۷۹ خورشیدی، ۱۸۶۳ تا ۱۹۰۰ میلادی) در پشتکوه با اقتدار حکمرانی نمود. در این مدت وی نه تنها در قلمرو خود نظم و آرامش ایجاد نمود بلکه توانست شورش‌هایی را سرکوب نماید که در شمال خوزستان، لرستان و حتی کرمانشاه ایجاد شده و باعث ناآرامی منطقه شده بودند. حسینقلی خان در جریان سرکوب شورش ایلات بیرانوند، سگوند و حسنوند به همراه حاجی محسن خان خدمات شایانی به ظل السلطان نمود. بنا به نوشته های ظل السلطان در کتابش هیچ سلطانی مقتدرتر از حسینقلی خان ابوقداره نبود. کوس انا ولاغیری را چهار مرتبه بر درگاهش می زدند و طوایف دیگر لرستان و خوانین لرستان هیچ کدام رنگ حکومت را در شهر خرم آباد ندیده بودند. | ## بخش 2: حسینقلی‌خان ابوقداره | والی همچنین در مقابل تجاوزات دولت عثمانی (پاشایان بغداد و اعراب مرزی) به پشتکوه به خوبی ایستادگی نمود و گه‌گاه حملات سختی به آن‌ها کرد. حسینقلی‌خان از طرف حکومت مرکزی به القابی چون صارم‌السلطنه، سردار اشرف و امیر تومانی در ارتش ایران و گرفتن شمشیر جواهر از ظل‌السلطان نایل آمد و به خاطر این شمشیر به ابوقداره معروف شد. در تمام دوران حکومت حسینقلی‌خان ابوقداره هیچ‌گونه تنشی بین والی و حکومت مرکزی به وجود نیامد. گرچه می‌توان نوعی سیاست بی‌اعتمادی را از دو طرف نسبت به یکدیگر مشاهده نمود، به دلیل نیاز متقابل دو طرف به هم، این بی‌اعتمادی به درگیری منجر نشد و والی همواره در راستای منافع دولت مرکزی حرکت می‌کرد. ژاک دمورگان در این رابطه می‌نویسد: ناصر راد در مورد همسران و فرزندان والی می‌نویسد: وجه تسمیهٔ ابوقداره حسینقلی‌خان به ابوقداره مشهور بود. «برخی می‌گویند [...] در زمان عثمانی‌ها تعدادی از اعراب مرز ایران در چنگوله حمله کرده‌اند که به‌وسیلهٔ حسینقلی خان دستگیر و گوش آن‌ها را بریده و سپس آزاد کرد تا قدرت والی به حکام بغداد برسد، [به همین خاطر] لقب ابوقداره گرفت. علی‌رغم صحت مطلب و حادثهٔ گوش‌بری مهاجمان عثمانی اما بعید به نظر می‌رسد که به همان علت چنین لقبی گرفته بود».خیتال، جعفر. در واقع مهم‌ترین دلیلی که برای نامگذاری حسینقلی‌خان به ابوقداره آورده شده، سرکوب اعراب مرزی بوده‌است. ناصر راد معتقد است که این لقب در جنگ حسینقلی‌خان با عرب‌های بنی‌طرف از سوی آن‌ها به او داده شد.راد، ناصر. رزم‌آرا می‌گوید: ظل‌السلطان معتقد بود که عرب‌های بنی‌لام این لقب را به او داده‌اند. | ## بخش 3: حسینقلی‌خان ابوقداره | خیتال معتقد است که «لقب ابوقداره که به حسینقلی‌خان داده بودند به علت اینکه نیزه‌ای یا دشنه‌ای (بزرگ‌تر از چاقو و کوتاه‌تر از شمشیر) که داشت در اکثر مراسم حمل می‌کرد و در زبان عربی به نام غداره معروف بوده که به مرور زمان حرف (غ) به (ق) مبدل شده‌است و به ابوقداره معروف شده‌است؛ یا اینکه در زمان خود تفنگی داشت از تفنگ‌های دست‌پر که در قدیم معمول بوده که اعراب آن را غداره می‌خواندند مشهور شده بود به مرور ایام به (ابوقداره) مبدل شده‌است، که دو رأی اخیر نزدیک‌تر به حقیقت این لقب از دیگر آراء است». به نظر می‌رسد به دلیل حملات سخت حسینقلی خان به اعراب مرزی و به دلیل وحشتی که از او داشتند به او این لقب را داده‌اند. در دوران حسینقلی خان ابوقداره مصادف با دوران ناصرالدین شاه قاجار عیدی فرزند افشار کدخدای طایفه میرزاوند و سرشناس ترین فرد بخش الوارگرمسیر در شمال استان خوزستان در آن دوران بود که به کیخاعیدی معروف بود روایت است اُردی والی حسینقلی خان ابوقداره مهمان کیخاعیدی در بخش الوارگرمسیر شدند و تا دو سه شب باران شدید می‌بارید و اُردی والی همونجا در خانه عیدی ماندند عیدی پسری داشت که حدود ۵ ساله بود و آن شب که اُردی والی مهمان عیدی بود آن پسر می‌میرد عیدی اهل خانه اش به آرامش و دلگرمی سفارش و به آنها میگه تا این اشخاص مهمان ما هستند هیچ‌کس حق ندارد گریه و زاری سر دهد و همه تا صبح ساکت بودند بعد رفتن اُردی هنوز فرسنگی از خانه عیدی دور نشدن صدای گریه از خانه عیدی بلند شده آن‌ها هم سراسیمه برگشته و متوجه ماجرا می‌شوند و به خاطر مخفی نگه داشتن این ماجرا عیدی رو شماطت کردند و به او گفتند چرا این موضوع رو از ماها مخفی کردی!؟ روایت است کدخداعیدی آدم بسیار مهمانوازی در آن دوران در آن نواحی بود و گله و رمه گاو احشام بسیاری داشت و دیگ ها و مطبخ های غذا و پخت و پز او برقرار و در آن نواحی زبانزد بود مهمانوازی او در آن دوران در بخش الوارگرمسیر در حدی زبانزد بوده فردی به اسم جان احمد طافی معروف به دَلی در آن موقع اواخر قاجاریه در روستای سرخکان بخش الوارگرمسیر زندگی می کرد دَلی معروفی در آن نواحی بود و بیت می سرائید این بیت را آن موقع در وصف مهمانوازی کیخاعیدی سرائید: کیخاعیدی بعد شَمراد. نِ چی کریم بعد کیمراد مضمون این بیت اینه میگه در مهمانوازی در آن دیار کیخاعیدی از همه برتر است بعد او شَمراد و بعد کریم و آشپز خونه اش کیمراد در بین این افراد فقط عیدی کیخابوده ابوقداره و عثمانی‌ها مرزهای ایران و عثمانی همواره ناآرام بود. پشتکوه در مرز ایران و عثمانی قرار داشت و معادن نمک، مراتع و همچنین رودخانه کنجان چم که به داخل خاک عثمانی می‌ریخت از موارد اختلاف میان والیان پشتکوه با عثمانی‌ها بود. حسینقلی‌خان «در اوایل حکومتش با دولت عثمانی در منطقهٔ باخ‌سای (باغ‌شاهی) که جزو قلمرو عراق بود درگیر شد و توانست منطقهٔ باغ‌شاهی را به قلمرو خود بیفزاید و آن را ضمیمهٔ خاک پشتکوه کند»راد، ناصر. حسینقلی‌خان در مرزها همیشه با اقتدار کامل عمل می‌کرد «اختلافات مرزی در عهد وی شدید بوده والی پیوسته با اعراب در حال جنگ و مکرر آنان را تا کرانهٔ دجله عقب رانده‌است، و بارها موفق به گرفتن غنایمی از این قوم گشته‌است».علی‌محمد ساکی، جغرافیای تاریخی و تاریخ لرستان، محمد خرم‌آبادی، خرم‌آباد: بی‌نا، ۱۳۴۳، ص ۳۱۰. | ## جمع‌بندی | کرزن معتقد است یکی از دلایل اختلاف با عثمانی دستبردهای والی به آنجا است و می‌نویسد: «وی از راه کوت‌العماره با بغداد خریدوفروش می‌کند و به خاک عثمانی دستبرد می‌زند و این موضوع سبب اختلاف دائمی ایران و عثمانی است [...] وی برجسته‌ترین سرکردهٔ زنده مرزی است و می‌گویند قادر است ۳۰۰۰۰ سرباز بسیج کند».کرزن، جرج.