موضوع مقاله: گویش‌های فارسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گویش‌های فارسی | مقدمه: گویش‌های فارسی از نظر جغرافیایی به سه دسته بزرگ باختری (رایج در ایران و کشورهای عربی پیرامون خلیج فارس)، خاوری (رایج در افغانستان و پاکستان) و فرارودی (رایج در تاجیکستان و ازبکستان) بخش می‌شوند. | ## بخش 1: گویش‌های فارسی | گروه‌های قومی و مذهبی نیز دارای گویش‌های ویژه خود هستند، که مهم‌ترین آن‌ها گویش‌های فارسیهود مربوط به یهودیان ایران و گویش هزارگی مربوط به هزاره‌ها هستند. سه گونه استاندارد فارسی مدرن وجود دارد: فارسی باختری (فارسی یا فارسی ایرانی) که در ایران و توسط اقلیت‌هایی در عراق و کشورهای عربی پیرامون خلیج فارس صحبت می‌شود. فارسی فرارودی (فارسی تاجیکی یا فارسی تاجیکستانی) که در تاجیکستان و ازبکستان صحبت، و به خط سیریلیک نوشته می‌شود. همچنین چندین گویش محلی در ایران، افغانستان و تاجیکستان وجود دارد که کمی با فارسی رسمی متفاوت هستند. گویش هزارگی (در مرکز افغانستان و پاکستان)، گویش هراتی (در باختر افغانستان)، گویش دروازی (در افغانستان و تاجیکستان)، گویش باصری (در جنوب ایران)، و گویش تهرانی، گویش کرمانی در نواحی استان کرمان نمونه هایبی از این گویش‌ها هستند. | ## بخش 2: گویش‌های فارسی | زبان‌های زیر برخی از زبان‌های نزدیک و هم خانواده به فارسی هستند: لری، عمدتاً در استان‌های جنوب غربی ایران، یعنی استان‌های لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، برخی بخش‌های استان‌های مرکزی، همدان، اصفهان، خوزستان فارس، ایلام، کرمانشاه و بوشهر صحبت می‌شود. لارستانی (لاری یا اچمی)، عمدتاً در استان‌های جنوبی ایران یعنی استان‌های فارس و هرمزگان صحبت می‌شود، برخلاف فارسی نو و دیگر انواع آن مانند فارسی دری، این زیان شاخه‌ای از زبان فارسی میانه است.[103 104 105] تاتی قفقاز، در بخش‌هایی از جمهوری آذربایجان، روسیه و قفقاز صحبت می‌شود. به عنوان گونه‌ای از فارسی طبقه‌بندی می‌شود.[106 107 108 109 110] (این گویش نباید با زبان تاتی شمال غربی ایران اشتباه گرفته شود که عضوی از شاخه دیگری از زبان‌های ایرانی است.) یهودی-تاتی بخشی از پیوستار تاتی-فارسی، در جمهوری آذربایجان، روسیه و همچنین توسط جوامع مهاجر در اسرائیل و نیویورک صحبت می‌شود. پراکندگی جغرافیایی فارسی دارای بیش از ۲۰۰ میلیون گویشور بومی در سراسر جهان است که این بشمار با در نظر گرفتن گویشوران زبان دوم باهم به ۲۴۵ میلیون نفر می‌رسد. گویشوران زبان فارسی در سراسر جنوب، مرکز و شمال خاوری ایران، شمال، خاور، باختر و مرکز افغانستان، تاجیکستان و مناطق خاوری ازبکستان گسترش یافته‌اند. | ## بخش 3: گویش‌های فارسی | گروه‌های کهین (اقلیت) فارسی‌زبان در پاکستان (بزرگ‌ترین جامعه هزاره در شهر کویته)، عراق، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، داغستان، امارات، بحرین، کویت و قطر نیز یافت می‌شوند. 2009Persian, Iranian | Ethnologue مرکزی: اراکی همدانی تهرانی یزدی کرمانی گرگانی قزوینی اصفهانی چهارمحالی شهرکردی قمی نجف‌آبادی شهرضایی کاشانی کربلایی (در عراق) کرمانشاهی شهرکردی آباده‌ای جنوبی فارسی فارس: باصری شیرازی جهرمی کازرونی تاجیکی بوشهری دشتی دشتستانی خوزستانی: دزفولی شوشتری آبادانی اهوازی بهبهانی رامهرمزی ماهشهری هندیجانی‌ بندری: بندرعباسی لنگه‌ای خمیری مینابی قشمی حاجی‌آبادی شمال خاوری خراسانی: مشهدی شاهرودی دامغانی نیشابوری کاشمری کوهسرخی سبزواری فارسی قوچانی تونی بیرجندی سیستانی فارسی خاوری گویش‌های فارسی خاوری (افغانستانی):AFGHANISTAN v. Languages — Encyclopaedia Iranica گروه الف: کابلی پنجشیری پروانی لوگری لغمانی غوربندی ننگرهاری پکتیایی چیترالی بدخشی مزاری سمنگانی سرپلی بغلانی قطغنی کندی‌باغی کندوزی کاپیسایی تخاری مدک لشتی گروه ب: هراتی (جز گویش فارسی خراسانی ایران است) یهودی-هراتی هراتی غربی هراتی شمالی بادغیسی فراهی جوزجانی قندهاری ایماقی گروه ج: سیستانی نیمروزی هزارگی دهواری فارسی فرارودی گویش‌های فارسی فرارودی (تاجیکی) شمالی شمالی: شمال تاجیکستان (خجند، اسفره، استروشن , پنجکنت)، ازبکستان (سمرقند، بخارا، نورآتا، سرخان‌دریا، کشک‌دریا، نمنگان)، شامل گویش یهودیان بخارا (بخاری). مرکزی: ناحیه عینی، مسچا، (بالادست رود زرافشان)، ورزاب و دوشنبه انتقالی: بالادست چیرچیق (بورچ‌ملا)، شمال فرغانه، جنوب فرغانه (ازبکستان). | ## جمع‌بندی | جنوبی جنوبی: تا جنوب و شرق دوشنبه (ولایت ختلان، ناحیه رشت) جنوب شرقی: گویش دروازی (ناحیه‌های درواز و ونج).