موضوع مقاله: اسپیرولینا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اسپیرولینا | مقدمه: اسپیرولینا (انگلیسی: Spirulina؛ معمولاً به‌عنوان نام تجاری برای گونه‌های 'آرتروسپیرا شناخته می‌شود) گروهی از سیانوباکتری‌های رشته‌ای (جلبک‌های سبز–آبی) هستند که به‌دلیل ترکیب غذایی غنی، محتوای پروتئینی بالا و حضور رنگدانه‌ها و ترکیبات زیست‌فعال (مثل فیکوسیانین) کاربرد گسترده‌ای در تغذیه و زیست‌فناوری یافته‌اند. | ## بخش 1: اسپیرولینا | توجه علمی و صنعتی به‌عنوان مکمل غذایی از دهه‌های میانی قرن بیستم شدت گرفت و از دههٔ ۱۹۶۰–۱۹۷۰ کشت و بازار صنعتی آن توسعه یافت. گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نیز به نقش این سیانوباکتری در امنیت غذایی مناطق کم‌منبع اشاره کرده و آن را یکی از گزینه‌های آینده‌نگر در تولید پایدار پروتئین معرفی کرده است. زیست‌شناسی و طبقه‌بندی اسپیرولینا نام عمومی چند گونه از سیانوباکتری‌های رشته‌ای فتوسنتزکننده است که در آب‌های قلیایی رشد می‌کنند. برخلاف تصور رایج که آن را «جلبک» می‌نامد، از نظر رده‌بندی زیستی در شاخهٔ باکتری‌ها قرار می‌گیرد و دارای ساختار پروکاریوتی با کلروفیل a، فیکوسیانین و تیلاکوئیدهای منظم است. ترکیبات و ویژگی‌های تغذیه‌ای زیست‌تودهٔ اسپیرولینا به‌طور معمول شامل ۵۵ تا ۷۰ درصد پروتئین، اسیدهای آمینه ضروری، ویتامین‌های گروه B، مقدار قابل‌توجهی آهن، پتاسیم، منیزیم و رنگ‌دانه‌هایی مانند فیکوسیانین است. پژوهش‌های آزمایشگاهی نشان داده‌اند که فیکوسیانین دارای خاصیت آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی بوده و در مسیرهای سلولی مرتبط با استرس اکسیداتیو نقش دارد. تولید و کشت صنعتی اسپیرولینا در مقیاس صنعتی در دو نوع سیستم کشت می‌شود: استخرهای روباز Raceway و فوتوبایوراکتورهای بسته. کنترل دما، شدت نور، غلظت نمک، pH، و تراکم زیست‌توده برای جلوگیری از رشد آلاینده‌ها ضروری است. قرص اسپیرولینا یکی از اشکال متداول مکمل‌سازی است که از پودر خشک‌شدهٔ زیست‌توده تهیه می‌شود و بسته به محصول ممکن است دارای دوزهای متفاوتی باشد. | ## بخش 2: اسپیرولینا | کاربردهای پژوهشی و بالینی مطالعات محدود انسانی و حیوانی بررسی کرده‌اند که اسپیرولینا ممکن است در برخی شرایط باعث بهبود شاخص‌های چربی خون، کاهش التهاب و بهبود وضعیت آنتی‌اکسیدانی شود. نتایج چند متاآنالیز نشان می‌دهد که مصرف روزانهٔ ۲ تا ۶ گرم اسپیرولینا می‌تواند در کاهش تری‌گلیسرید و LDL نقش محدودی داشته باشد، اما شواهد موجود قطعی نیستند و نیازمند کارآزمایی‌های بزرگ‌مقیاس‌اند. تداخلات، هشدارها و ایمنی سازمان جهانی بهداشت و EFSA تأکید می‌کنند که اسپیرولینا باید تحت شرایط کنترل‌شده تولید شود، زیرا امکان آلودگی به «میکروسیستین» یا فلزات سنگین در محصولات غیر استاندارد وجود دارد. برای بیماران مبتلا به بیماری‌های خودایمنی و افراد دریافت‌کننده داروهای سرکوب‌کننده ایمنی، مصرف اسپیرولینا باید با احتیاط باشد. فیکوسیانین استخراج‌شده از اسپیرولینا به‌عنوان رنگ‌دانه طبیعی در صنایع غذایی (با کد رنگ E18) استفاده می‌شود. همچنین اسپیرولینا در خوراک دام، آبزی‌پروری و صنایع آرایشی به‌عنوان منبع پروتئین و آنتی‌اکسیدان مصرف می‌شود. کلرلا دارای کلروفیل بالاتر و دیواره سلولی سخت‌تر است، در حالی‌که اسپیرولینا پروتئین بیشتری دارد و هضم‌پذیری آن بالاتر است. از نظر بازده تولید زیست‌توده نیز اسپیرولینا در شرایط قلیایی رشد سریع‌تری نشان می‌دهد. دیدگاه‌ها و بحث‌های علمی در برخی رسانه‌ها از اسپیرولینا به‌عنوان «ابرغذا» یاد شده است، اما گزارش‌های EFSA و WHO تأکید می‌کنند که بسیاری از ادعاهای تقویتی و درمانی به شواهد قطعی نیاز دارند. | ## بخش 3: اسپیرولینا | در نتیجه، بخش قابل‌توجهی از ادعاهای بازاری پیرامون اسپیرولینا هنوز از نظر علمی تأیید نشده‌اند و باید با رویکرد محتاطانه ارزیابی شوند. مانند دیگر سیانوباکتری‌ها، پروکاریوت است (بدون هستهٔ سلولی) و فتوسنتز انجام می‌دهد. برخلاف بسیاری از گیاهان، دیوارهٔ سلولی آن فاقد سلولز سختی است که هضم و جذب ترکیبات غذایی را در انسان تسهیل می‌کند. عوامل کلیدی موفقیت تولید عبارت‌اند از: کنترل pH (معمولاً قلیایی)، دما، نور، مواد مغذی (نیتروژن، فسفر، آهن) و جلوگیری از آلودگی‌های دیگر جلبکی یا میکروبی. برداشت با روش‌های فیلتراسیون یا سانتریفیوژ و سپس خشک‌سازی (خشک کردن در دمای کنترل‌شده یا اسپری-دریای) انجام می‌شود تا به‌صورت پودر یا قرص عرضه شود. مسائل اقتصادی شامل هزینهٔ انرژی، تجهیزات، استانداردسازی کیفیت و مدیریت آلودگی است. همچنین تداخل احتمالی با داروهای ضدانعقاد و کنترل‌کنندهٔ قند وجود دارد که نیاز به مشورت پزشکی دارد. دوز مؤثر و ایمن بستگی به هدف مصرف، نوع محصول و وضعیت سلامت فرد دارد؛ بنابراین توصیهٔ عمومی این است که از مقدار توصیه‌شدهٔ سازنده پیروی شود و در مصرف طولانی‌مدت با پزشک مشورت شود. | ## جمع‌بندی | بررسی‌های اقتصاد-فنی نشان می‌دهد تولید تجاری نیازمند سرمایه‌گذاری در کنترل کیفیت و مدیریت مصرف انرژی است.