موضوع مقاله: ناحیه کرم (پاکستان) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ناحیه کرم (پاکستان) | مقدمه: نام «کرم» از رود کوَرمَه گرفته شده که خود از واژهٔ سانسکریتیِ کرُمُ ریشه می‌گیرد. | ## بخش 1: ناحیه کرم (پاکستان) | از قبایل عمدهٔ ساکن در ناحیهٔ کرم می‌توان به بنگش، توری، اورکزی، وزیر، ماموزی، ماسوزی، مُقبِل، زازی، ماندان (بنوشی), پراچه (غیرپشتون)، منگَل، غلجایی، پاره چمن‌کَنی، هزاره و قبیلهٔ خوشی (فارسی‌زبان) اشاره کرد. ناحیه کرم در سال ۱۸۹۲ به دعوت قبیلهٔ شیعهٔ توری—که از یورش قبایل سنّی همسایه بیم داشت—به‌وسیلهٔ بریتانیایی‌ها اشغال شد. نیمی از این اداره «منطقهٔ اداره‌شده» نام داشت که عمدتاً در امتداد درهٔ رود کرم بود و نیمهٔ دیگر «مناطق مرزی». در مقابل، مناطق مرزی تا سال ۱۹۷۴ بسته بود و در نتیجه، قبایل پاره‌چمکنی، ماسوزَی، علی‌شِرزَی و زایِ مُشت—که کمی بیش از نیمی از جمعیت اداره را تشکیل می‌دادند—از نظر توسعه عقب ماندند. 34 به‌سبب پیشینهٔ نیمه‌یکجانشینی‌اش، کرم بیش از هر ادارهٔ قبیله‌ای دیگری گردشگر جذب کرده است. پاره‌چنار (به ارتفاع ۵٬۹۳۱ پا از سطح دریا) در جایگاهی دل‌انگیز واقع شده و کوه‌های پوشیده از برفِ بالادستِ آن منظری باشکوه پدید می‌آورند. 34 تا سال ۲۰۱۸، این واحد به‌عنوان یک «نمایندگی/اِیجِنسی» از مناطق قبیله‌ای تحت ادارهٔ فدرال عمل می‌کرد. تا سال ۲۰۰۰ که تقسیمات اداریِ پیشین برچیده شد، ناحیهٔ کرم بخشی از بخش پیشاور در استان سرحد شمال‌غربی (نام کنونی: خیبر پختونخوا) بود. در شمال، این ناحیه به رشته‌کوه‌های برف‌پوش سفیدکوه (به‌طور محلی در پشتو: سپین‌غر) محدود می‌شود. | ## بخش 2: ناحیه کرم (پاکستان) | از نظر جغرافیایی، ناحیهٔ کرم پلی ارتباطی است که با سه ولایت افغانستان، یعنی خوست، پکتیا و ننگرهار (توره بوره) تماس دارد. ناحیهٔ کرم در قلمروِ پیشینِ مناطق قبیله‌ای فدرال قرار دارد و قبایل عمدهٔ آن عبارت‌اند از: بنگش، توری، اورکزی، پاره-چمن.کَنی، منگَل، علی‌شرزَی، مُقبِل، خُوایدادخیل و ماسوزَی. در کرمِ سفلی، سَده جایگاهی خوش‌منظره است که قبایلی چون بنگش در آن سکونت دارند و سده از نظر طبیعی غنی است: تپه‌ها و کوه‌هایی با جنگل‌های همیشه‌سبز و کشتزارهایی برای پرورش محصولاتی چون برنج و گندم. رود کرم دامنه‌های جنوبی سفیدکوه را زهکشی می‌کند، به سوی دشت‌های رود سند در شمال بَنو می‌رود، مسیرش از غرب به شرق است و در حدود جنوب‌باختری جلال‌آباد از مرز افغانستان–پاکستان در ولایت پکتیا می‌گذرد و پس از پیمودن بیش از نزدیک عیسی‌خیل به سند می‌پیوندد. این مسیر از گردنه‌ای با ارتفاع ، حدود باخترِ پاره‌چنار و سدهٔ امروزی می‌گذشت که چند ماهِ سال به‌سبب برف بسته بود. این دره بسیار آبیاری‌شده و پرجمعیت است و با آبادی‌های کوچک مستحکم، باغ‌ها و بیشه‌ها پوشیده شده و پس‌زمینه‌ای زیبا از جنگل‌های کاجِ تیره و برف‌های کوهستانی سفیدکوه دارد. زیبایی و آب‌وهوای دره برخی از گورکانیان دهلی را جذب کرد و هنوز نشانه‌های باغی که شاه‌جهان در آن کاشته باقی است. به‌گفتهٔ «گزتیر کرم»، حاصل‌خیزی زمین، کم‌کم ترکان را از زندگی کوچ‌نشینی دور کرد؛ گروه‌هایی آبادی ساختند و یک‌جانشین شدند؛ دیگر کوچی نبودند و «کوهتی» شدند. حدود ۱۸۴۸ توری‌ها مستقیماً زیر کنترل کابل درآمدند و حاکمی منصوب شد که در کرم مستقر گردید. | ## بخش 3: ناحیه کرم (پاکستان) | در جنگ دوم افغانستان، هنگامی که سِر فردریک رابرتز از راه درهٔ کرم و پیوار کُتل به سوی کابل پیشروی کرد، توری‌ها تا حد توان به او یاری رساندند و در نتیجه در سال ۱۸۸۰ استقلال‌شان به رسمیت شناخته شد. از نظر فنی، این منطقه «ناحیهٔ بریتانیایی» نبود، بلکه به‌صورت یک «Agency/منطقهٔ تحت اداره» محسوب می‌شد. دو یورش نیز در تاریخ درهٔ کرم ذکر می‌شود: (۱) یورش کرم در ۱۸۵۶ به فرماندهی سِر نِویل چمبرلین. توری‌ها پس از نخستین الحاق ناحیهٔ کوهات به بریتانیا، بارها با دیگر قبایل هم‌پیمان شدند تا به درهٔ میرَنزَی یورش برند، فراریان را پناه دهند، مقاومت را تشویق کنند و مکرر به آبادی‌های بنگش و خَتک در کوهات بتازند. در نتیجه، در ۱۸۵۶ نیرویی ۴٬۸۹۶ نفری کشورشان را پیمود و قبیله تعهداتی برای رفتارِ نیک آینده سپرد. در شورش‌های مرزی ۱۸۹۷، باشندگان درهٔ کرم ـ به‌ویژه شاخهٔ ماسوزَیِ اورکزی ـ دچار هیجان عمومی شدند و به اردوگاه سَده و دیگر پایگاه‌ها حمله کردند. در نوسازی مرز از سوی لرد کرزن در ۱۹۰۰–۱۹۰۱، نیروهای بریتانیایی از دژهای درهٔ کرم بیرون رفتند و «ملیشیای کرم» که به دو گردان سازمان‌دهی و عمدتاً از قبیلهٔ توری جذب شده بود جایگزین آنان شد. نیروهای مسلح پاکستان در دسامبر ۲۰۰۹ عملیات عمدهٔ خود علیه عناصر القاعده و طالبان در مناطق قبیله‌ای فدرال، موسوم به عملیات راه نجات، را به کرم گسترش دادند. یافته‌های باستان‌شناختی احمد حسن دانی چندین یافته را در منطقهٔ وزیرستان شمالی ثبت کرده است: جمعیت جمعیت‌شناسی تاریخی بر پایهٔ سرشماری ۲۰۲۳، ناحیهٔ کرم دارای ۹۴٬۵۴۸ خانوار و ۷۸۵٬۴۳۴ نفر جمعیت است. | ## جمع‌بندی | نسبت جنسیتی ۱۰۷٫۵۱ مرد در برابر هر ۱۰۰ زن ثبت شده و نرخ باسوادی ۳۵٫۲۲٪ است: ۴۹٫۳۹٪ برای مردان و ۲۰٫۶۵٪ برای زنان.