موضوع مقاله: حاشیه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حاشیه | مقدمه: هنگامی‌که متن یک صفحه تراز دوطرفه می‌شود، کلمات به‌گونه‌ای پخش می‌شوند که با حاشیه‌های چپ و راست هم‌تراز باشند. | ## بخش 1: حاشیه | هنگامی‌که دو صفحه محتوا در کنار هم قرار می‌گیرند (که «دو صفحه رو به رو» نامیده می‌شود)، فضای میان آن دو «شیار» (gutter) خوانده می‌شود؛ هر فضای میان ستون‌های متن نیز شیار نامیده می‌شود. اصطلاح «حاشیه» همچنین می‌تواند برای توصیف لبه محتوای درونی، مانند لبه راست یا چپ یک ستون متن، به کار رود. حاشیه‌ها در طول تاریخ نوشتار جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند و کارکردشان از سازمان‌دهی طومارهای باستانی تا بهبود خوانایی در صفحه‌های دیجیتال امروزی تحول یافته است. تاریخچه طومار حاشیه‌ها از روش‌های مهم سازمان‌دهی نوشتار بوده و پیشینه‌ای دیرین دارند. طومارهای پاپیروسی مصری می‌توانستند تا ۳۰ متر طول داشته باشند و متن در ستون‌هایی از چپ به راست در امتداد طومار سامان می‌یافت. این ستون‌ها pagina (یا صفحه) نامیده می‌شدند و حاشیه‌ها آنها را از یکدیگر جدا می‌کردند، به‌گونه‌ای که طومار می‌توانست به صورت افقی بازشود و بخش‌های مختلف را یکی پس از دیگری آشکار کند. بدین‌ترتیب، حاشیه‌ها در طومارهای پاپیروسی این کارکرد بصری را داشتند که به خوانندگان نشان دهند در کجا باید از ادامه خواندن سطر دست بکشند و به سطر بعدی بروند. به جای ذخیره متن بر روی یک تکه پیوسته و بلند از پاپیروس، دفترنامه از برگه‌های جداگانه پوست ساخته می‌شد که از یک سمت به یکدیگر بسته می‌شدند. اکنون که هر صفحه از نظر فیزیکی از دیگر صفحات جدا بود، حاشیه‌ها برای تمایز آغاز و پایان بلوک متن ضرورت کمتری داشتند؛ اما نقش تازه‌ای بر عهده گرفتند. | ## بخش 2: حاشیه | پیش از دفترنامه، تفسیرها و شرح‌های یک متن معمولاً در طومارهای جداگانه ثبت می‌شدند. با پیدایش دفترنامه، حاشیه‌ها که از کارکرد اصلی خود تا حد زیادی تهی شده بودند به فضای اضافه‌ای تبدیل شدند که می‌توانست برای گنجاندن تفسیرها در کنار متن اصلی به کار رود. تفسیرهای علمی‌که در حاشیه در کنار متن منبعشان گنجانده می‌شوند، تعلیقه (scholia) خوانده می‌شوند. حتی هنگامی‌که تفسیری به حاشیه افزوده نمی‌شد، بیشتر کتاب‌ها همچنان فضای خالی پیرامون بلوک متن در همه اطراف هر صفحه نگه می‌داشتند. رها گذاشتن فضای خالی پیرامون متن از بلوک حروف در برابر آسیب محافظت می‌کند و برای خواننده جایی فراهم می‌آورد که هنگام نگه داشتن کتاب انگشتانش را بگذارد. اثر دقیق حاشیه‌ها بر خوانایی همواره محل بحث بوده است، اما برخی پژوهشگران بر این باورند که بدون فضای خالی برای تعادل‌بخشی به متن، زمان لازم برای خواندن ممکن است بیش از دو برابر شود. سرانجام، حاشیه‌ها کارکردی زیبایی‌شناختی نیز دارند و متن را در قاب یک حاشیه سفید می‌پوشانند. با آغاز تولید انبوه کاغذ، اندازه و شکل صفحات بیش از پیش به اندازه و شکل قالبی بستگی یافت که برای تولیدکنندگان عملی‌تر بود. به طور کلی، حاشیه‌های کتاب‌ها در طول زمان باریک‌تر شده‌اند؛ حاشیه‌های پهنی که در دوره رنسانس رایج بودند جای خود را به نسبت‌های بسیار باریک‌تری داده‌اند. | ## بخش 3: حاشیه | با این حال، بسته به اندازه و هدف کتاب، همچنان تنوع زیادی در این زمینه وجود دارد. صفحه دیجیتال حروف‌چینی دیجیتال این امکان را فراهم می‌آورد که متن با یا بدون صفحات قابل مشاهده روی صفحه‌نمایش دیده شود. با گسترش صفحه‌نمایش‌های بزرگ‌تر و بهبود پردازش تصویر، توجه به زیبایی‌شناسی و در نتیجه حاشیه‌ها بیشتر شد. فناوری‌هایی مانند سی‌اس‌اس امکان کنترل آزادانه اندازه حاشیه و فضای سفید را فراهم می‌آورند. اگرچه صفحات وب بدون حاشیه هنوز هم وجود دارند، داشتن حاشیه‌هایی با اندازه متوسط به عنوان کمکی به خوانایی متداول است. این موضوع به‌ویژه در بافت‌هایی که متن با سایر انواع داده مانند عکس یا ویدیو فضای مشترک دارد اهمیت بیشتری می‌یابد. حاشیه‌های پیش‌فرض مایکروسافت ورد از نسخه ۲۰۰۷ به بعد ۱ اینچ (۲۵٫۴ میلی‌متر) از همه اطراف بوده است؛ در ورد ۲۰۰۳، حاشیه‌های بالا و پایین ۱ اینچ (۲۵٫۴ میلی‌متر) و حاشیه‌های چپ و راست ۱٫۲۵ اینچ (۳۱٫۷ میلی‌متر) بودند. به طور پیش‌فرض، لاتخ از حاشیه‌ای به اندازه ۱٫۵ اینچ برای اسناد با اندازه قلم ۱۲ نقطه، ۱٫۷۵ اینچ برای ۱۱ نقطه و ۱٫۸۷۵ اینچ برای ۱۰ نقطه استفاده می‌کند که نسبتاً پهن به شمار می‌روند. | ## جمع‌بندی | این تنظیم‌ها برای آن است که حداکثر ۶۶ نویسه در هر سطر بگنجد و خوانایی افزایش یابد.