موضوع مقاله: شیراز در گذر زمان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شیراز در گذر زمان | مقدمه: سرزمین پارس در تاریخ ایران همیشه نقش بزرگی داشته و سه پایتخت پارس در آنجا بوده است. | ## بخش 1: شیراز در گذر زمان | ویرانه‌های شهر تخت جمشید که ۲۵۰۰ سال پیش در ۶۰ کیلومتری شمال غربی شیراز وجود داشته است، حفظ شده است. در واقع این شهر از قرن ۷ شروع به رشد کرد و هنگامی که شهر استخر در نتیجه فتح اعراب سقوط کرد، پایتخت منطقه شد. ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد - رشد سکونتگاه‌ها به ویژه در نزدیکی رودخانه‌هایی که در این منطقه جریان دارند منجر به ایجاد ساختار قدرت منطقه ای در بین قبایل محلی می‌شود. ۷۵۰ سال پیش از میلاد - کمبوجیه، شاه بزرگ انشان و از دودمان هخامنش پایه و اساس اولین امپراتوری پارسی را در انشان تعیین می‌کند. ۶۵۰ سال پیش از میلاد - کوروش، فرزند کمبوجیه، تمام پادشاهی‌های محلی، منطقه ای و قاره ای را شکست می‌دهد. او امپراتوری هخامنشی را از شمال آفریقا، و مدیترانه تا هند و غرب چین شکل می‌دهد که بیشترین درصد از جمعیت کره زمین را شامل می‌شود. حکومت سلوکیان شاهنشاهی اشکانیان شاهنشاهی ساسانیان پس از حمله اعراب ۶۴۰–۶۵۳ بعد از میلاد - پارس توسط اعراب در دوران خلافت عمر سقوط می‌کند. ۶۵۰–۸۶۹ - حکومتی عرب در پارس حاکم می‌شود که از بغداد با فعالیت بسیار محدود مردمان پارسی کنترل می‌شد. با رشد و تمرکز قدرت در شیراز با مهاجران جدید و حکومت اعراب، شهرهای دیگر منطقه نیز سقوط می‌یابد. ۷۹۰ - سیبویه، زبان‌شناس، دانشمند و محقق اهل بیضا از شهرهای بزرگ همجوار شیراز، آثار خود را منتشر می‌کند که این کتاب اولین پایه رسمی دستور زبان عربی است.Owens, J. صفاریان ۸۶۹ - رهبر سلسله صفاریان از دودمان ساسانیان، یعقوب لیث شیراز را از اشغال حاکمان عرب آزاد می‌کند. حکومت خلافت بغداد تضعیف می‌شود و بسیاری از اعراب و سربازان ترک در این شهر از بین رفته‌اند، اما تعداد قابل توجهی از آنان در شیراز می‌مانند، زیرا فرهنگ پارسی را پذیرفته‌اند. آل بویه ۹۳۳ - شیراز پایتخت سلسله بوییان است و تحت فرمانروی عمادالدوله، نخستین حاکم آل بویه به عنوان مرکز فرهنگی بدل می‌شود. ۹۳۷ - سرانجام بوییان به خلافت بغداد پایان می‌دهند و با پایتختی بغداد و شیراز را شهری برجسته و بین‌المللی می‌کنند. در شیراز زمان آل بویه، برخلاف سنت رایج آن زمان غیر مسلمانان مانند زردشتی‌ها مجبور نبودند که علامت مشخص‌کننده به تن داشته باشند یا در محله‌های خاصی زندگی کنند. در زمان آل بویه بازار شهر شیراز در هنگام جشن مهرگان و نوروز نورانی می‌شد و هنگامی که در سال ۹۸۰ میلادی مسلمانان شیراز علیه زرتشتیان به اغتشاش پرداختند. ۹۵۰ - ساخت کانال زیرزمینی در کوهستان برای آوردن آب شیرین به شهر توسط رکن‌الدوله، برادر عمادالدوله. جریان آبی (به نام آب رکنی) که هنوز هم جاری است و در شعر شاعران شیرازی جاودانه است. ۱۰۰۰- اولین دیوار در اطراف شیراز به دلیل حملات ترکان سلجوقی ساخته شد، (همچنین به ترکمن‌ها نیز مراجعه کنید). سلجوقیان توسط باقیمانده خلافت مستقر در دمشق، علیه بوییان، مورد حمایت قرار گرفتند. ۱۰۱۰- طی ۵۰ سال جنگ، و همچنین نزاع‌های داخلی در بین آل بوبه قسمت اعظم شهر از بین می‌رود. سلجوقیان ۱۰۶۲ - سرانجام شهر توسط سلجوقیان گرفته می‌شود، با این حال، حاکمان جدید به سرعت در مورد ترساندن خلافت، فرهنگ فارسی را اتخاذ کردند و بسیاری در شیراز مستقر شدند. سلجوقیان در واقع به عنوان یک امپراتوری بزرگ به عنوان بزرگ‌ترین حامی هنر و فرهنگ پارسیان تبدیل می‌شوند. سلجوقیان به شدت تحت تأثیر فرهنگ و زبان ایرانیان قرار گرفتند و نقش مهمی در ایجاد پیوند بین فرهنگ‌های ترکی-ایرانی بودند به گونه‌ای که حتی باعث انتقال فرهنگ ایرانی به فلات آناتولی نیز گشتند. | ## بخش 2: شیراز در گذر زمان | ۱۰۷۵ - شیراز توسط سلجوقیان، اتاباک جلال الدین و پسرانش به شکوه و جلال بازسازی می‌شود. توسعه شهر مهاجران جدیدی را از همه نقاط ایران و همچنین آسیای میانه به خود جذب می‌کند. ۱۰۹۰ - شورش‌های درون ارتش سلجوقی توسط حکومت دمشق و بغداد تحریک و پشتیبانی می‌شوند، چون جنگ صلیبی قدرت سلجوقیان و امپراتوری را تضعیف می‌کند. ۱۱۰۰ - شیراز به پایتخت سلسله سَلغُریان با منشأ ترک تبار تبدیل می‌شود (اتابکان فارس). ۱۱۰۰ - اگرچه آنها به نمایندگی از بغداد، اسلام سنی را ترویج می‌کنند، اما در نهایت تحت فرهنگ پارسی قرار می‌گیرند و شیراز را به عنوان خانه و شهر خویش بازسازی می‌کنند. اگرچه پیروی از ادیان یهودی، مسیحی و زرتشتی هنوز هم در بین اقلیت بزرگی در شهر و منطقه آزادانه انجام می‌شود. تعداد زیارتگاه‌های مذهبی ساخته شده است، که بسیاری از آنها هنوز پابرجا هستند، در میان آنها: مسجد عتیق، هم‌اکنون نیز به عنوان مسجد مورد استفاده است. ۱۱۵۰–۱۱۹۵ - فروپاشی شیراز به دلیل اختلافات سلسله ای در میان قبایل مختلف حاکم و قحطی شهر را خراب می‌کند. ۱۱۹۵ - سعد بن زنگی، پنجمین اتابک از اتابکان سلغوری فارسی، حکومت را برقرار می‌کند و شهر را بازیابی می‌کند. مغول‌ها ۱۲۸۰ - شیراز با دیپلماسی ابوبکر بن سعد زنگی پسر سعد بن زنگی و ششمین و معروفترین اتابکان سلغوری فارسی، از حمله مغول نجات یافت. چنگیز خان آنقدر مورد علاقه حاکم پارسی است که او را کتلوگ خان می‌نامد و او را دوست می‌داند. اظهار طاعتش نسبت به مغول که به خاطر آن یرلیغ سلطنت فارس را با لقب قتلغ خانی از جانب اوگتای خان مغول دریافت در نزد اهل فارس تدبیر عاقلانه ای تلقی شد که بدان وسیله اقلیم فارس از تجاوز مغول در امان ماند. ۱۲۸۱ - محل قبرستان احمد بن موسی (فرزند امام هفتم شیعیان) توسط امیر مقرب الدین یکی از وزیران ابوبکر ساخته شد که هنگام حفاری برای کاخ، مشخص می‌شود. ۱۲۸۲ - در محل قبرستان زیارتگاهی ساخته شده است که اکنون مقدس‌ترین مکان شیعان در شهر و منطقه، (شاه چراغ) است. ۱۲۸۴ - به دلیل مالیاتهای بالای تحمیل شده توسط مغولان شیراز بار دیگر سقوط می‌کند و فساد و درگیری از سر گرفته می‌شود. در حال حاضر این باغ زیبا یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری است که چاهی در آن هنوز جریان دارد و در کنار مقبره سعدی جاری است. ۱۲۹۷ - ابش خاتون دختر اتابک سعدبن ابوبکر بن سعد بن زنگی و ترکان خاتون، ملکه ایران در قرن هفتم قمری بود و تنها فرمانروای زن استان فارس و دخترش کوردوجین شهر را با بنیادهای خیرخواهانه خود نجات می‌دهند. آنها آخرین اتابک از اتابکان فارس بودند که هولاکو خان مغول وی را به همسری پسر خود منکوتیمور درآورد. ۱۳۰۴ - سلسله آل اینجو شیراز را به دست گرفته و بازسازی می‌کند، اما درگیری‌های آنها در نهایت باعث تخریب بیشتر می‌شود. ۱۳۵۰ - ابن بطوطه از شیراز بازدید می‌کند و ان را یک شهر بزرگ، سرشار از باغ‌ها، نهرها، بازارها، و افراد با لباس تمیز در اسناد ثبت می‌کند. مقبره وی در همان باغ یک جاذبه گردشگری مورد احترام و مهم برای مسافران جهان و ایرانیان است. ۱۳۸۲ - شاه شجاع با هدایایی به ارتش تیمور می‌دهد و دوباره شهر را از غارت شدن توسط مغل‌ها نجات می‌دهد. ۱۳۸۴ - پس از کشته شدن شاه شجاع، درگیری‌ها در میان مظفریان شعله‌ور شد و منجر به نبردهای متعددی در شیراز و سقوط نهایی شهر شد. ۱۴۱۰ - شیراز با جمعیت ۲۰۰۰۰۰ نفری، چند سال است که پایتخت حاکمان ترکمن آق‌قویونلو است. | ## بخش 3: شیراز در گذر زمان | ۱۴۷۰ - شهر توسط آفانازی نیکیتین مورد بازدید قرار گرفت، که در یادداشتهای سفر خود با عنوان " قدم زدن به بیش از سه دریا " از آن یاد کرد.Хожение за три моря Афанасия Никитина. ۱۴۸۷ - صدرالدین محمد دشتکی (سید سند) از عالمان امامی حوزه علمیه ای را در شیراز بنا می‌کند و به نشر مذهب شیعه امامیه می‌پردازد این حوزه علمیه به خاطر فرزند او یعنی غیاث‌الدین منصور دشتکی به حوزه علمیه منصوریه شهرت می‌یابد صفویان ۱۵۰۳ - شاه اسماعیل، حاکم صفوی، شیراز را فتح می‌کند و بیشتر رهبران اهل سنت را به قتل می‌رساند و برای ترویج تشیع می‌کشد یا تبعید می‌کند. ۱۵۵۰ - الله‌وردی خان و پسرش امام قلی خان فرمانداران شهر بازسازی را آغاز می‌کنند. هنرمندان و صنعتگران شیراز در سراسر جهان مشهور و از هنرشان مورد استفاده قرار می‌گیرد. ۱۶۰۰ - شراب شیراز که توسط انگلیسی‌ها کشف شده و گفته می‌شود یکی از بهترین‌های جهان است. ۱۶۱۰ -ملاصدرا، فیلسوف مشهور اهل شیراز به دلیل نوشته‌ها و عقاید غیرقانونی در اصفهان تحت پیگرد قانونی قرار می‌گیرد. او ایده تفکر آزاد مسلمان را ترویج می‌کند و علیه عمل پیروی کورکورانه از احکام روحانیت (تقلید) می‌نویسد. ۱۶۱۵ - کار ساخت و ساز مدرسه خان که از زمان الله‌وردی خان شروع شده بود در دوره امام قلی خان به پایان می‌رسد وی از ملاصدرا دعوت می‌کند که به شیراز بیاید و اختیار تدریس در آن را به وی واگذار می‌کند ۱۶۲۱ - بازرگانان انگلیسی و فرانسوی افزایش می‌یابند و انگورهای شهر را به اروپا می‌برند. ۱۷۴۷–۱۸۰۰ - مبارزه سه جانبه در ایران بین افشاریان، زندیان و قاجاریان زندیان دهه ۱۷۵۰ کریم خان زند به شیراز حرکت می‌کند و عنوان نماینده مردم، (وکیل الرعایا) را به دست می‌آورد. ۱۸۰۰ - زوال شهر تحت سلسله قاجار ۱۸۲۲ - همه‌گیری طاعون و وبا هزاران نفر را کشته است. ۱۸۳۰ - هجوم ملخ‌ها باعث از بین رفتن محصولات زراعی، کشاورزی محلی و ایجاد قحطی می‌شود. بریتانیای‌ها با قبایل بومی قشقایی در کوه‌های خارج از شهر به‌طور جدی مخالف هستند. ۱۸۸۰ - خانواده قوام با کمک تفنگدارهای هندی بریتانیا، ناآرامی‌های محلی را سرکوب می‌کند. ۱۹۱۰ -تهمت خون ۱۹۱۰ در شیراز: مردم محلی در طی یک پوگروم، یک چهارم یهودیان را نابود می‌کنند. ۱۹۱۱ -سید ضیاءالدین طباطبایی، رهبر محلی شیعه، روزنامه بنای الاسلام را با کمک کنسولگری انگلیس در شیراز منتشر می‌کند. ۱۹۲۹ - افتتاح سینما پرسیا با نام سینما خورشید ۱۹۴۵ - تأسیس ورزشگاه حافظیه با گنجایش ۲۰٬۰۰۰ نفر دانشگاه شیراز افتتاح می‌شود. ۱۹۴۶ - بنیانگذاری باشگاه فوتبال برق شیراز ۱۹۴۹ - بنیان‌گذاری دانشگاه علوم پزشکی شیراز ۱۹۵۰ - ساخت بیمارستان نمازی در شهر شیراز. شیراز از اولین شهرهای ایران است که دارای شرکت واحد اتوبوسرانی درون‌شهری شده است. شهرداری شیراز در سال ۱۳۶۳ خورشیدی اولین پایانهٔ متمرکز خود را با نام «پایانهٔ شهید کاراندیش» مطالعه، طراحی و به اجرا درآورد که در دی‌ماه ۱۳۶۶ خورشیدی به بهره‌برداری رسید. ۱۹۹۵ - افتتاح نمایشگاه بین‌المللی شیراز بزرگ‌ترین مرکز نمایشگاهی در منطقهٔ جنوب ایران. ۱۲ آوریل ۲۰۰۸ - انفجاری در شیراز در حسینیه شهدا وابسته به کانون رهپویان وصال رخ داد و ۱۴ نفر در آن کشته شدند. ۱۱ اکتبر ۲۰۱۴ - افتتاح متروی شیراز ۲۰۱۷ - افتتاح ورزشگاه پارس که یک ورزشگاه فوتبال و دو و میدانی با گنجایش ۵۰٬۰۰۰ نفر است. | ## جمع‌بندی | ۲۰۱۹ - سیل شیراز ۲۰۲۰ - شیوع کروناویروس در شیراز ۲۰۲۰ - همزمان با روز شیراز، شهرداری این کلانشهر به عنوان نخستین شهر ایران وارد فاز اجرایی ساخت تراموا شد.