موضوع مقاله: ابن یزدانیار ارموی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ابن یزدانیار ارموی | مقدمه: اصلیت و تبار در تعرف کلابادی، قدیمی‌ترین منبعی که نام ابن یزدانیار آورده شده‌است، از او در کنار دیگر رجال صوفیهٔ ایران چون ابوحفص حداد، بایزید بسطامی و … نام برده شد است. | ## بخش 1: ابن یزدانیار ارموی | ولی در رسالهٔ قشیری و طبقات شعرانی او را اهل ارمنیه دانسته‌اند؛ که این موضوع صد در صد اشتباه نساخان بوده‌است. گراملیش، مترجم آلمانی رسالهٔ قشیری نیز در ترجمه خود با استفاده از برخی نسخ خطی، ارومیه را بر ارمنیه ترجیح داده‌است. هرچند زرین‌کوب عقیده دارد که احتمالاً نسبت ارموی او با نسبت ارمنی‌اش منافاتی ندارد و «در اصل کردی ارموی بوده‌است که خانواده‌اش در ولایت ارمنیه می‌زیسته‌اند.» در طبقات الصوفیهٔ سلمی نیز سخنانی از قول علی بن ابراهیم ارموی که گویا همشهری ابن یزدانیار بوده آمده‌است. خواجه عبدالله انصاری، گویاتر از بقیه او را ارموی خوانده و گفته‌است که در ارمی بوده و حتی اینکه «گور وی به ارمی است» را ذکر کرده. از متاخران حمدالله مستوفی او را اهل ارومیه، جامی در نفحات او را ارموی، عبدالرشید بن صالح بن نوری باکویی در تلخیص الآثار او را اهل ارومیه و قبرش را در همان شهر ذکر کرده‌اند. در نتیجه بررسی‌های انجام شده معاصر، تمام آثاری که او را اهل ارمنیه ذکر کرده‌اند در نتیجه اشتباه نساخان بوده و به‌طور حتم او کردی اهل شهر ارومیه بوده‌است. امسیت کردیا و اصبحت عربیا جمله «امسیت کردیا و اصبحت عربیا» را مولوی در دیباچه دفتر اول مثنوی از قول جد حسام الدین چلبی آورده‌است. منتهی یا به واسطه شهرت زیاد یا به دلیل اینکه شاید مولوی نیز نام او را نمی‌دانسته‌است در آنجا نیامده. | ## بخش 2: ابن یزدانیار ارموی | کرد بودن گوینده این جمله و به تبع آن همهٔ خاندان حسام الدین چلبی از این جمله مستفاد می‌گردد. در کتاب تلخیص الآثار فی عجائب الاقطار از عبد الرشید بن صالح بن نوری باکویی آمده‌است: «و ینسب الیها [ای الی ارمیه] الشیخ عارف زاهد الحسین بن علی بن یزدانیار و هو القائل امسیت کردیا و اصبحت عربیا تو فی سنه ثلاث و ثلاثین و ثلاثمائه و دفن بها.» از این عبارت و عبارت دیباچه مثنوی مستفاد می‌شود که ابن یزدانیار، گوینده این عبارت مشهر جد اعلای حسام الدین چلبی و اهل ارومیه بوده‌است. معنا و مفهوم ابیات امسیت کردیا و اصبحت عربیا «سر امسینا لکردیا بدان رازی صبحنا عربینا بخوان سر امسینا و اصبحنا ترا میرساند جانب راه خدا ور مثالی خواهی از علم نهان قصه گو از رومیان و چینیان» این شعر ابیاتی از دفتر اول مثنوی و معنوی مولوی است. سِرِ اَمسینا لَکردیا بدان راز اَصحبنا عَرابیا بخوان ور مثالی خواهی از علم نهان قصه گو از رومیان و چینیان مولوی برای رساندن مقصودش از «علم نهان» سخنی بمیان می آورد که پیش از وی نیز میان صوفیه رواج داشت:" سر امسینا لکردیا بدان " که اشاره است به سخنی که آن را از سید ابولوفا می دانند، او ابتدا کردی (رمه‌دار و چوپان) بی سواد بود. ولی پس از جذبه ای معنوی بر خواندن و نوشتن مسلط شد و صبحگاهان گفت: اَمسیتُ کردیا و اَصبحتُ عربیا"؛ یعنی شبانگاه کردی بی مایه و فاقد علم بودم و بامدادان بر زبان عربی چیره گشتم. زندگی حسین بن علی بن یزدانیار، مکنی به ابوبکر و معروف به ابن یزدانیار که بیشتر او را الکردی الصوفی الارموی و گاه الکردی الصوفی می‌خواندند از مشایخ تصوف در سده ۳ و ۴ قمری بوده‌است. شرح حال او در تلخیص الآثار عبد الرشید باکویی، حیله الاولیای ابونعیم اصفهانی، رسالهٔ قشیری، نفحات جامی، طبقات شعرانی، طرائق الحقائق حاجی نایب الصدر، اللمع ابونصر سراج، التعرف لمذهب اهل تصوف کلاباذی و تضاعیف رسالهٔ قشیری آمده‌است. ولی از شواهد گویا است که نیمهٔ دوم سدهٔ سوم قمری زندگی می‌کرده و حتی دههٔ سوم سدهٔ چهارم قمری را نیز دیده‌است. | ## بخش 3: ابن یزدانیار ارموی | در طبقات سلمی، تعرف کلابادی، لمع سراج و تهذیب الاسرار خرگوشی و رساله قشیری و طبقات انصاری سخنان ابن یزدانیار آمده‌است. در این آثار سخنانی از او دربارهٔ استغفار، توبه، ورع، رضا، حیا، انس به خدا، محبت و وفا، معرفت، مشاهده حق و تصوف آمده‌است. مخالفت با عرفای عراق او مدتی با صوفیان بغداد حشر و نشر داشت ولی به دلیل علاقهٔ بیشتری که به علم داشت به ارومیه بازگشت. پس از برگشت به ولایتش سر به ضدیت با صوفیه گذاشت و به شهرهای گوناگون نامه می‌نوشت و آنان را از صوفیان بر حذر می‌داشت. در ضدیت با عرفای بغداد چنان بود که روایت دربارهٔ او نقل است که می‌گویند: «کسی از بغداد به ولایت وی رفته بود. ابن یزدانیار از وی پرسید در باب این عراقی‌ها یعنی جنید و نوری و شبلی چه عقیده داری؟ چون مرد جواب داد ارباب توحیداند، ابن یزدانیار برآشفت و کسی که گفت و شنود آنها را شنیده بود به این تازه‌وارد گفت از این شهر همین امشب بیرون برو وگرنه خونت به گردن خود خواهد بود.» از این روی صوفیه از او دوری می‌جستند. | ## جمع‌بندی | دراین باره از او نقل است: «اگر من در باب صوفیه سخن می‌گویم از جهت غیرت بریشان است از آنکه اینها اسرار حق را به نااهلان گفتند.