موضوع مقاله: ناقارا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ناقارا | مقدمه: ناقارا (ناغارا) (, ، ) از سازهای قدیمی و کوبه‌ای مردمان آذربایجانی در جمهوری آذربایجان و ایران (به ویژه در استان آذربایجان شرقی) و ارمنستان است، هرچند امروزه در سراسر کشورهای حوزه قفقاز و ترکیه شاهد رواج آن هستیم. | ## بخش 1: ناقارا | تاریخچه ناقارا ساز قدیمی آذربایجانی است که هم در جمهوری آذربایجان و هم در مناطق آذربایجان شرقی ایران نواخته می شده است. استاد وحید اسداللهی روایت می کند که در کودکی خود شاهد ناقارا‌نوازی نوازنده‌ای هشتاد ساله به نام سلیمان در تبریز بوده که وی می‌گفته از کودکی نواختن این ساز را آغاز کرده، و این مشاهدات، تاریخ رواج نواختن این ساز در آذربایجان ایران را تا حدود ۱۲۷۰ خورشیدی و اواخر دوران سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار عقب می‌برد.درویشی، محمدرضا دایرة‌المعارف سازهای ایران، جلد دوم، ۱۳۸۴، ص ۲۲۳ همچنین عکسی از «موزه مردم شناسی و قوم شناسی» آکادمی علوم روسیه، دسته نوازندگان ارمنی در تفلیس (پیش از سال ۱۹۰۰) را نشان می‌دهد و حکایت از رواج تاریخی این ساز در منطقه قفقاز در آن دوران دارد. ناقارا یکی از مهم‌ترین سازهای پوست‌صداست، متشکل از استوانه‌ای معمولاً چوبی و در موارد پلاستیکی (سازهای مشقی) که بر دو سر دهانه آن پوست کشیده‌اند. پوست که در هر طرف دور طوقه فلزی دوخته شده، با طناب به بدنه استوانه‌ای وصل می‌شود. | ## بخش 2: ناقارا | گفتنی‌ست در نوازندگی‌های حرفه‌ای‌تر از این طناب‌ها برای تغییر دادن کوک ساز هم استفاده می‌شود. ناقارا در قدیم به دو صورت وجود داشته است: ۱- «ناقارای بزرگ» با قطر دهانه ۳۴-۳۵ سانتی‌متر و ارتفاع ۳۱ سانتی‌متر که امروزه در ارکسترها و آنسامبل‌ها به کار می‌رود. ۲- «ناقارای کوچک» با قطر دهانه ۳۰-۳۲ سانتی‌متر، که همچنان نقش همراهی برای رقص‌های آذربایجانی را دارد.درویشی، محمدرضا دایرة‌المعارف سازهای ایران، جلد دوم، ۱۳۸۴، صص ۲۲۳-۲۲۴ این ساز تا پیش از تحول نوازندگی با دست، جزو سازهای محلی، و از آن پس بسته به مورد استفاده جزو سازهای محلی و شهری به شمار می‌رود. ناقارا، هم ساز همنوازی (به همراه سرنا، ارکسترهای آذربایجانی و سمفونیک) و هم ساز تکنوازی است. | ## بخش 3: ناقارا | در ایران تا همین اواخر، نوازندگی از این ساز به دلیل نبود ارکسترها ، بیشتر محدود به مجالس عروسی و جشن‌ها بوددرویشی، محمدرضا دایرة‌المعارف سازهای ایران، جلد دوم، ۱۳۸۴، ص ۲۲۹ شیوه نوازندگی شیوه نوازندگی قدیمی با چوب و ترکه، مانند نوازندگی سازهای خانواده دهل است، که چوب (مضراب) در دست غالب و ترکه در دست غیر‌غالب قرار گرفته و ساز با بند از گردن یا کتف نوازنده آویزان می‌شود. با ورود این ساز به ارکسترها، شیوه نوازندگی با دست روی این ساز اعمال می‌شود، بدین‌صورت که ساز از روی کتف، به حالتی مایل روی پای غیرغالب نوازنده قرار می‌گیرد، و تکنیک های نوازندگی نیز در مراحلی سه‌گانه روی این ساز تکامل می‌یابد: در مرحله اول، کمی پس از آغاز قرن چهاردهم خورشیدی، نوازندگان تنها به اجرای تکنیک های ساده با تُم، کناره (گِراخ) و پِلِنگ (چیرتمه) می‌پردازند، ولی تثبیت بیشتر این ساز در ارکسترهای جمهوری آذربایجان، موجب تعویض پوست طبیعی با پلاستیک می شود که عملاً ان اجرای انواع ریز و ترمولو و پِلِنگ را ممکن می‌سازد. در تحول سوم، در دو دهه انتهای قرن چهاردهم خورشیدی، با اضافه شدن تکنیک های اجرایی سازهای پوست‌صدای دیگرِ فرهنگ‌ها (که جزو تکنیک‌های اجرایی اصلی و کلاسیک ناقارا نیست) هرچه بیشتر بر قابلیت‌های اجرایی ناقارا می‌افزاید. | ## جمع‌بندی | جالب آنکه نواختن ناقارا در ایران در مواردی شکلی تخصصی‌تر از جمهوری آذربایجان پیدا کرده است: برای نمونه، استفاده بیشتر از چیرتمه‌ها و ریز‌چیرتمه‌ها در استان آذربایجان شرقی ایران نسبت به جمهوری آذربایجان، که بنا به نظر استاد اسداللهی تحت تاثیر تکنیک‌های پیچیده ریز و پِلِنگ دایره است.درویشی، محمدرضا دایرة‌المعارف سازهای ایران، جلد دوم، ۱۳۸۴، صص ۲۲۳-۲۲۷ تاثیرات فرهنگی یک ضرب‌المثل معروف در زبان ترکی آذربایجانی هست، که می‌گوید ← ؛ اشاره به موضوعی می‌شود که کسی کاری را در زمان مشخص آن به انجام نمی‌رساند.