موضوع مقاله: صدیق صفی‌زاده | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # صدیق صفی‌زاده | مقدمه: صدیق صفی‌زاده (بوره‌که‌ای) (زاده ۱۳۲۲ در زرینه ورمزیار) (درگذشته: غروب چهارشنبه ۱۴۰۲٫۵٫۴ {۲۶ ژوئیه ۲۰۲۳} در تهران محل دفن: آرامگاه نامداران کُرد مهاباد) نویسنده، مترجم، فرهنگ‌نویس، شاعر، پژوهشگر ادبیات و تاریخ کرد اهل ایران است. | ## بخش 1: صدیق صفی‌زاده | صفی‌زاده بیش از هر چیز به دلیل تصحیح متون کلاسیک ادبیات کردی، ترجمهٔ برخی آثار فارسی به زبان کردی و نیز نگارش فرهنگ‌های واژگان کردی-فارسی ماد و بوره‌که‌ای شناخته شده‌است.ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ف‍ره‍ن‍گ م‍اد ک‍ردی ب‍ه ف‍ارس‍ی: ش‍ام‍ل ی‍ک م‍ق‍دم‍ه و دو ب‍خ‍ش، واژه‌ه‍ا، اع‍لام، ح‍اوی واژه‌ه‍ا و اص‍طلاح‍ات ف‍ص‍ی‍ح گ‍وی‍ش‌ه‍ا و گ‍ون‍ه‌ه‍ای ک‍ردی‌، ت‍ه‍ران: ع‍طائ‍ی، ۱۳۶۱. ‬ صدیق صفی‌زاده قرآن را به کردی سورانی ترجمه کرده و همچنین تفسیری به زبان کردی بر جزء سی‌ام قرآن نوشته که با نام تفسیر بوره‌که‌ای شناخته شده‌است.ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ت‍ه‌ف‍س‍ی‍ری ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی: ل‍ه س‍ه‌ر ج‍زم‍ی س‍ی‍ه‍ه‌م‍ی ق‍ورئ‍ان‍ی پ‍ی‍روز (ت‍ف‍س‍ی‍ر ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی ب‍ر ج‍زء س‍ی‌ام ق‍رآن ک‍ری‍م)، ت‍ه‍ران: ام‍ی‍رک‍ب‍ی‍ر، ۱۳۶۴؛ ص ۵. ‬ او برگزیده‌ای از اشعار مولوی، شاهنامهٔ فردوسی و خیام را به کردی سورانی ترجمه کرده‌است. صفی‌زاده همچنین پژوهش‌هایی در رابطه با دین یارسان انجام دادهص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ن‍وش‍ت‍ه‌ه‍ای پ‍راک‍ن‍ده درب‍ارهٔ ی‍ارس‍ان (اه‍ل ح‍ق)، ب‍ه ان‍ض‍م‍ام ف‍ره‍ن‍گ ل‍غ‍ات گ‍وران‍ی‌، ت‍ه‍ران: عطائی ‫، ۱۳۶۱؛ ص ۸. ‬ و علاوه بر چاپ کتاب‌هایی دربارهٔ شخصیت‌های دینی یارسان، نسخه‌ای از کتاب سرانجام را نیز تصحیح و با عنوان نامهٔ سرانجام منتشر کرده‌است.ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق ‫، نامه سرانجام (کلام خزانه): یکی از متون کهن یارسان (اهل حق) ‫، متن مصحح و ترجمهٔ آن به زبان فارسی، با مقدمه و حاشیه و تفسیرها و اصطلاحات عرفانی به همراه یادداشت‌های زبان‌شناسی و فرهنگ گورانی، ت‍ه‍ران: ه‍ی‍رم‍ن‍د، ۱۳۷۵؛ ص ۱۴. سرانجام به تصحیح صدیق صفی‌زاده با انتقادات وسیعی مواجه شده و مورد قبول پیران و مسندنشینان یارسان قرار نگرفته‌است. زندگی صدیق صفی‌زاده در سال ۱۳۲۲ در روستای زرینه ورمزیار در بخش مرکزی شهرستان دیواندره در استان کردستان به دنیا آمد. در سال ۱۳۳۵ و در زمانی که ۱۳ سال داشت، به دلیل مهاجرت خانواده‌اش به عراق رفت و در آنجا تحصیلاتش را به پایان رساند. صفی‌زاده در دانشگاه بغداد در رشتهٔ زبان و ادبیات عربی به تحصیل پرداخت و از ان دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. او همزمان با خدمت در ارتش به تحصیل دروس مذهبی پرداخت و در رشته‌های فقه و تفصیر نزد شیخ محمد شیخ‌الاسلام تحصیل کرد و در نهایت در فقه اهل سنت به درجهٔ اجتهاد رسید. در این دوران با برخی از چهره‌های ناسیونالیست ایرانی مانند ابراهیم پورداوود و بهرام فره‌وشی در ارتباط قرار گرفت و تحت تأثیر آن‌ها به آموختن زبان‌های باستانی و تحقیق دربارهٔ ادیان دست زد. او کتاب‌های بسیاری به رشتهٔ تحریر درآورده و آثار بسیاری را از ادبیات کلاسیک کردی تصحیح و منتشر کرده‌است.ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، نامهٔ سرانجام: کلام خزانه، یکی از متون کهن یارسان (اهل حق)، ت‍ه‍ران: سفیر اردهال ‫، ۱۳۹۷؛ بیوگرافی صدیق صفی‌زاده، پشت جلد. ‬ آثار یارسان ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق ‫، اه‍ل ح‍ق: پ‍ی‍ران و م‍ش‍اه‍ی‍ر، وی‍راس‍ت‍ار م‍ج‍ت‍ب‍ی م‍ق‍دس‍ی، ت‍ه‍ران: ح‍روف‍ی‍ه‌‬ ‫، ۱۳۸۷. ‬ ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ب‍زرگ‍ان ی‍ارس‍ان (اهل ح‍ق)، سنندج: صدیق بوره‌که‌ای ‫ (صفی‌زاده)‬ ‫، ۱۳۵۲. ‬ ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، دان‍ش‍ن‍ام‍هٔ ن‍ام‌آوران ی‍ارس‍ان: ش‍ام‍ل م‍ش‍اه‍ی‍ر و چ‍ه‍ره‌ه‍ای ادب‍ی، اح‍وال و آث‍ار آن‍ان، ت‍ه‍ران: ه‍ی‍رم‍ن‍د، ۱۳۷۶. ‬ ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ن‍وش‍ت‍ه‌ه‍ای پ‍راک‍ن‍ده درب‍ارهٔ ی‍ارس‍ان (اه‍ل ح‍ق)، ب‍ه ان‍ض‍م‍ام ف‍ره‍ن‍گ ل‍غ‍ات گ‍وران‍ی، ت‍ه‍ران: عطائی ‫، ۱۳۶۱. ‬ ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق ‫، نامهٔ سرانجام (کلام خزانه): یکی از متون کهن یارسان (اهل حق) ‫، متن مصحح و ترجمهٔ آن به زبان فارسی، با مقدمه و حاشیه و تفسیرها و اصطلاحات عرفانی به همراه یادداشت‌های زبان‌شناسی و فرهنگ گورانی، ت‍ه‍ران: ه‍ی‍رم‍ن‍د، ۱۳۷۵؛ تهران: سفیر اردهال ‫، ‫۱۳۹۷. | ## بخش 2: صدیق صفی‌زاده | ‬‬ ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، دورهٔ ب‍ه‍ل‍ول: ی‍ک‍ی از م‍ت‍ون ک‍ه‍ن ی‍ارس‍ان‌، ت‍ه‍ران: طه‍وری ‫، ۱۳۶۳. ‬ دورهٔ ه‍ف‍ت‍وان‍ه ج‍زوی از ن‍ام‍ه م‍ی‍ن‍وی س‍ران‍ج‍ام، ت‍ف‍س‍ی‍ر و ت‍أل‍ی‍ف ص‍دی‍ق ص‍ف‍ی‌زاده (ب‍وره‌ک‍ه‌ئ‍ی)، ت‍ه‍ران: طه‍وری ‫، ۱۳۶۱. ‬ ای‍ل ب‍ی‍گ‍ی ج‍اف، پ‍ێش‌ب‍ی‍ن‍یی‍ه‌ک‍ان‍ی ع‍ێل‌ب‍ه‌گ‍ی ج‍اف‌، کوکردنه‌وه و شی‌کردنه‌وهٔ ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، [بی‌جا: بی‌نا] ‫، ۱۳۶۰؛ سنندج: زیبا (چاپخانه)؛ س‍ن‍ن‍دج: ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، ۱۳۸۲؛ تهران: عطایی، ۱۳۷۳. ل‍رس‍ت‍ان‍ی، ال‍م‍اس ب‍ن م‍ح‍م‍د، پێشبینییه‌کانی خان ئه‌ڵماس، گردآورنده صدیق صفی‌زاده (بوره‌که‌ای)، سنندج: [بی نا] ‫، ۱۳۶۹. ‬ دروی‍ش اج‍اق، پ‍ی‍ش‍گ‍وی‍ی‌ه‍ای دروی‍ش اج‍اق، م‍ت‍رج‍م ص‍دی‍ق ص‍ف‍ی‌زاده، ت‍ه‍ران: آش‍ی‍ان‍ه ک‍ت‍اب، ع‍طائ‍ی، ۱۳۸۱. اورنگ‬ ‫، باهمکاری صفی‌زاده (بوره‌که‌ای)، [بی‌جا‬ ‫: بی‌نا]‬ ‫، تهران ‫: چاپخانهٔ چهر ، ۱۳۴۸. ‬ خ‍ان‍ای ق‍ب‍ادی، ‫ خ‍ه‌س‍ره‌و و ش‍ی‍ری‍ن‍ی خ‍ان‍ای ق‍وب‍ادی، س‍اغ‌ک‍ردن‍ه‌وه و ک‍وک‍ردن‍ه‌وه ه‍ی ص‍دیق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، سنندج: صدیق بوره‌که‌ای ‫ (صفی‌زاده)‬ ‫، ۱۳۶۹. ‬ ب‍ی‍س‍اران‍ی، م‍ص‍طف‍ی‌ب‍ن ق‍طب‌ال‍دی‍ن، دی‍وان‍ی ب‍ی‍س‍اران‍ی‌، ئ‍ام‍اده ک‍ردن و س‍اغ ک‍ردن‍ه‌وهٔ ص‍دی‍ق ص‍ه‌ف‍ی‌زاده، س‍ن‍ن‍دج: ک‍ردس‍ت‍ان، ۱۳۸۱. م‍ول‍وی، ع‍ب‍دال‍رح‍ی‍م‌ب‍ن س‍ع‍ی‍د، دی‍وان‍ی م‍ه‌ول‍ه‌وی، س‍اغ‌ک‍ردن‍ه‌وهٔ ص‍دی‍ق ب‍ورک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، [ب‍ی‌ج‍ا]: ح‍ی‍دری، ۱۳۶۹. تصحیح متون فارسی م‍س‍ت‍وره ک‍ردس‍ت‍ان‍ی، م‍اه ش‍رف‌ب‍ن‍ت اب‍وال‍ح‍س‍ن، دی‍وان م‍س‍ت‍وره ک‍ردس‍ت‍ان‍ی، وی‍راس‍ت‍ه ص‍دی‍ق ص‍ف‍ی‌زاده (ب‍وره‌ک‍ه‌ئ‍ی)، ت‍ه‍ران: ام‍ی‍رب‍ه‍ادر، ۱۳۷۷. تاریخ ادبیات کردی ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ت‍ه‌ڵای ده‌س‍ت‍ه‌وش‍ار، ی‍ا م‍ی‍ژووی ب‍وی‍ژان‍ی ه‍ه‌وش‍ار، [ب‍ی‌ج‍ا]: ح‍ی‍دری، ۱۳۶۹. ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، کُردی ب‍ی‍ام‍وزی‍م، ت‍ه‍ران: بنیاد نیشابور، نشر بلخ ‫، ۱۳۶۰. تاریخ ادبیات فارسی ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ت‍اری‍خ ادب‍ی‍ات ای‍ران، ۳ مجلد، ت‍ه‍ران: ع‍اب‍د، ۱۳۸۲. تاریخ ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ت‍اری‍خ پ‍ن‍ج ه‍زار س‍ال‍هٔ ای‍ران، ۲ مجلد، ت‍ه‍ران: آرون ‫، ۱۳۸۲. ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق ‫، ص‍لاح‌ال‍دی‍ن‍ی ئ‍ه‌ی‍ووب‍ی: رۆڵهٔ ن‍ه‌م‍ری ک‍ورد، ت‍ه‍ران: ع‍طائ‍ی ‫، ۱۳۶۱. پژوهش مردم‌شناختی ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق ‫، طب س‍ن‍ت‍ی در م‍ی‍ان کُردان، ت‍ه‍ران: ع‍طائ‍ی ‫، ۱۳۷۵. ‬ ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ن‍وروز در م‍ی‍ان کُرده‍ا، [بی‌جا: بی نا] ‫، [تهران]: چهر ‫(چاپخانه)‬، ؟۱۳. | ## بخش 3: صدیق صفی‌زاده | تفسیر قرآن ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ت‍ه‌ف‍س‍ی‍ری ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی: ل‍ه س‍ه‌ر ج‍زم‍ی س‍ی‍ه‍ه‌م‍ی ق‍ورئ‍ان‍ی پ‍ی‍روز (ت‍ف‍س‍ی‍ر ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی ب‍ر ج‍زء س‍ی‌ام ق‍رآن ک‍ری‍م)، ت‍ه‍ران: ام‍ی‍رک‍ب‍ی‍ر، ۱۳۶۴. کردی-عربی، ألقرآن‌الکریم، ترجمهٔ صدیق صفی‌زاده، تهران: شرکت تعاونی کارآفرینان فرهنگ و هنر، ‫۱۳۸۸. ‬ زن‍ج‍ان‍ی، اب‍وع‍ب‍دال‍ل‍ه، م‍ێژووی ق‍ورئ‍ان، وه‌رگ‍ێڕاوی ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، ت‍ه‍ران: ڕێک‍خ‍راوی ڕاگ‍ه‌ی‍ان‍دن‍ی ئ‍ی‍س‍لام‍ی (س‍ازم‍ان ت‍ب‍ل‍ی‍غ‍ات اس‍لام‍ی)، ۱۳۶۶. ع‍ل‍ی‌ب‍ن اب‍ی طال‍ب، ڕێی ڕه‌وان ب‍ێژی (ن‍ه‍ج‌ال‍ب‍لاغ‍ه)، ۲ مجلد، [گ‍ردآورن‍ده س‍ی‍د رض‍ی، وه‌رگ‍ی‍راوی ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی زاده)، ب‍ه‌راوردک‍ار ن‍زام س‍ال‍ه‌ح‍ی، س‍ن‍ن‍دج: پ‍رت‍وب‍ی‍ان، ۱۳۸۴. م‍ول‍وی، ج‍لال‌ال‍دی‍ن م‍ح‍م‍دب‍ن م‍ح‍م‍د، دی‍وان‍ی م‍ه‌ول‍ه‌وی‌، س‍اغ ک‍ردن‍ه‌وهٔ ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، [ت‍ه‍ران]: ح‍ی‍دری، ۱۳۶۹. م‍طه‍ری، م‍رت‍ض‍ی، داس‍ت‍ان‍ی ڕاس‍ت‍ان، ن‍ووس‍راوی م‍ورت‍ه‌زا م‍وت‍ه‌ه‍ه‌ری، وه‌رگ‍ی‍راوی ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، ت‍ه‍ران. ف‍ردوس‍ی، اب‍وال‍ق‍اس‍م، ش‍ان‍ام‍ه، وه‌رگ‍ی‍راو و ه‍ون‍راوهٔ ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی، س‍ن‍ن‍دج: پ‍رت‍و ب‍ی‍ان ‫، ۱۳۸۴. ‬ ف‍واد، ک‍م‍ال، ی‍ادداش‍ت‌ه‍ای ان‍ت‍ق‍ادی درب‍ارهٔ ک‍ت‍اب خ‍لاص‍هٔ ت‍اری‍خ ک‍رد و ک‍ردس‍ت‍ان ن‍وش‍ت‍ه‍. ش‍ادروان م‍ح‍م‍دام‍ی‍ن زک‍ی (۱۳۶۷–۱۲۹۷ ه‍ج‍ری)، ت‍رج‍م‍هٔ ص‍دی‍ق ص‍ف‍ی‌زاده، ت‍ه‍ران: ص‍دی‍ق ص‍ف‍ی‌زاده، ۱۳۸۰. ق‍طب، س‍ی‍د، ئ‍ی‍مه چ‍ی ئ‍ه‌ڵێی‍ن‌، ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی وه‌ری‌گ‍ێڕاوه‌ت‍ه س‍ه‌ر زم‍ان‍ی ک‍وردی، ت‍ه‍ران: ڕێک‍خ‍راوی ڕاگ‍ه‌ی‍ان‍دن‍ی ئ‍ی‍س‍لام‍ی (س‍ازم‍ان ت‍ب‍ل‍ی‍غ‍ات اس‍لام‍ی)، ۱۳۶۵. شعر ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، پ‍ی‍ری ده‌ری‍ا، ه‍ون‍راوهٔ ص‍دی‍ق ب‍ورک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، [ب‍ی‌ج‍ا]: ح‍ی‍دری، ۱۳۶۹. ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، زه‌م‍ب‍ی‍ل‌ف‍رۆش‌، ه‍ون‍راوهٔ ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، م‍ه‍اب‍اد. ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ه‍ی‍وا، ه‍ون‍راوهٔ ص‍دی‍ق ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی (ص‍ف‍ی‌زاده)، س‍ن‍ن‍دج. فرهنگ واژگان ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ف‍ره‍ن‍گ ب‍وره‌ک‍ه‌ی‍ی: کُردی ب‍ه ف‍ارس‍ی، ۲ مجلد، ت‍ه‍ران: ن‍ش‍ر پ‍ل‍ی‍ک‍ان، ۱۳۷۹. ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، فرهنگ لغات عربی به کُردی و کُردی به کُردی، تهران: شرکت تعاونی کارآفرینان فرهنگ و هنر ‫ ، ۱۳۸۹. ‬‬ ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ف‍ره‍ن‍گ م‍اد ک‍ردی ب‍ه ف‍ارس‍ی: ش‍ام‍ل ی‍ک م‍ق‍دم‍ه و دو ب‍خ‍ش، واژه‌ه‍ا، اع‍لام، ح‍اوی واژه‌ه‍ا و اص‍طلاح‍ات ف‍ص‍ی‍ح گ‍وی‍ش‌ه‍ا و گ‍ون‍ه‌ه‍ای ک‍ردی، ت‍ه‍ران: ع‍طائ‍ی، ۱۳۶۱. | ## جمع‌بندی | ص‍ف‍ی‌زاده، ص‍دی‍ق، ‫واژه‌ه‍ای ه‍م‍ان‍ن‍د در پ‍ه‍ل‍وی و ک‍ردی: دارای ۱۵۹۱ واژه پهلوی‬ ‫، [ب‍ی‌ج‍ا‬ ‫: بی‌نا ‫، ۱۳۵۰].