موضوع مقاله: الکساندر دانیلوویچ منشیکوف | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # الکساندر دانیلوویچ منشیکوف | مقدمه: الکساندر دانیلوویچ منشیکوف (به روسی: ؛ – ) سردار و دولتمرد روسی بود که از خاستگاهی فروپایه برخاست و به یکی از نزدیک‌ترین یاران و دوستان تزار پتر کبیر بدل شد. | ## بخش 1: الکساندر دانیلوویچ منشیکوف | عناوین رسمی او شامل جنرالیسیمو، شاهزاده امپراتوری روسیه، دوک ایژورا، شاهزاده امپراتوری مقدس روم و دوک کوزل می‌شد. او در سده هجدهم میلادی از برجسته‌ترین چهره‌های سیاسی و نظامی روسیه به‌شمار می‌رفت. منشیکوف در لشکرکشی‌های نظامی متعددی در کنار پتر کبیر شرکت جست و در جنگ بزرگ شمالی نقشی کلیدی ایفا کرد. پس از مرگ پتر در ۱۷۲۵ میلادی (۱۱۰۳ خورشیدی)، وی از ۱۷۲۵ تا ۱۷۲۷ میلادی به‌عنوان فرمانروای واقعی روسیه عمل کرد و کاترین یکم را بر تخت نشاند. منشیکوف به‌عنوان نخستین فرماندار کل سنت پترزبورگ نقش مهمی در بنای این شهر نو داشت و کاخ‌هایی باشکوه برپا کرد که از نمادهای معماری روسیه به‌شمار می‌روند. پرونده‌های فساد مالی بارها دامنگیرش شد، اما هر بار عفو تزار او را از مجازات رهاند. مورخ پل بوشکوویچ استدلال می‌کند که منشیکوف اشراف‌زاده نبود و به‌احتمال زیاد از نوادگان خادمان اصطبل‌های درباری بود که در میان نخستین سربازان «ارتش‌های بازیچه» پتر جای داشتند.P. p.289 چهره خوب و روحیه بذله‌گویش نظر فرانسیس لفورت، نخستین مورد علاقه پتر، را به خود جلب کرد و لفورت او را به خدمت خود گرفت و سرانجام به تزار سپرد. مَسی نیز بر این باور است که پدر منشیکوف احتمالاً یک ستوان‌سروان لیتوانی بود که در ناحیه مستقر بود و پسرش در آنجا دیده شد و به ارتش نوپای تزار پیوست. منشیکوف آموزش کاملی ندیده بود؛ اگرچه می‌توانست بخواند، هرگز نوشتن نیاموخت و تا پایان عمر همواره از طریق منشی مکتوب می‌فرستاد. در این سفر، منشیکوف در کارخانه کشتی‌سازی آمستردام در کنار تزار کار کرد و دانش کاملی از کشتی‌سازی فراگرفت و به زبان هلندی و آلمانی محاوره‌ای تسلط یافت. در سال ۱۶۹۸، کمپانی هند شرقی بریتانیا گواهینامه کشتی‌سازی برای منشیکوف صادر کرد. در همان سال، پس از بازگشت به روسیه، منشیکوف از جمله کسانی بود که مأمور مجازات سربازان استرلتسی دستگیرشده در قیام استرلتسی شدند. با مرگ لفورت در ۱۶۹۹، منشیکوف جای او را به‌عنوان یکی از نزدیک‌ترین یاران و محرمان پتر گرفت. ترقی در مناصب منشیکوف نیروهای تزار را در محاصره دژ شلیسلبورگ (نُتبورگ)، که در دست نیروهای سوئدی کارل دوازدهم بود، همراهی کرد. در اکتبر ۱۷۰۲، پس از تسلیم سوئدی‌ها در پی ده روز گلوله‌باران، نیروهای روسی دژ را به تصرف درآوردند. منشیکوف به پاس خدماتش در کنار تزار و مارشال بوریس شریمیتف، به‌عنوان نخستین فرماندار روسی این دژ برگزیده شد. در مه ۱۷۰۳، منشیکوف در تصرف دژ سوئدی (نیِنشانتز) شرکت جست که منطقه‌ای مناسب برای پایه‌گذاری سنت پترزبورگ را در اختیار تزار گذاشت. همچنین تزار و منشیکوف در یک رزم دریایی با حدود ۳۰ قایق دو کشتی سوئدی را به غنیمت گرفتند. پس از تصرف سرزمین‌های کنار رود نوا و خلیج فنلاند، منشیکوف به‌عنوان نخستین فرماندار سنت پترزبورگ تازه‌تأسیس منصوب شد. هیچ روایت قطعی‌ای وجود ندارد که او معشوقه منشیکوف بوده باشد؛ با این حال کاترین بعدها معشوقه تزار پتر شد، به همسری او درآمد و سرانجام با وجود خاستگاه فروپایه، ملکه‌ای مستقل گردید. در اوت ۱۷۰۶، منشیکوف با داریا میخایلوونا، از اعضای خانواده‌اش که همدم کاترین بود، ازدواج کرد. | ## بخش 2: الکساندر دانیلوویچ منشیکوف | به پاس این پیروزی، تزار عنوان شاهزاده ایژورا را همراه با زمین‌های پهناور به او بخشید. در همان سال، بنا به درخواست تزار، او به عنوان شاهزاده امپراتوری مقدس روم نیز منصوب شد. منشیکوف در کارزارهای برابر کارل دوازدهم در ۱۷۰۸، زیردست بوریس شریمیتف و خدمت کرد. پس از رشته‌ای از مانورهای دفاعی رودخانه‌ای، منشیکوف تزار را همراهی کرد تا ارتش سوئدی را در نبرد لسنایا به شکست بکشانند. در این نبرد، منشیکوف فرماندهی جناح چپ ارتش روسیه را داشت که شامل هشت هنگ از گارد و اژدهاسواران پیاده‌شده بود. در نوامبر ۱۷۰۸، منشیکوف نیروهای روسی را در رهبری کرد تا پایتخت هتمانت کوزاکی را که ایوان مازپا تصمیم گرفته بود از تهاجم سوئد به روسیه پشتیبانی کند، ویران سازد. در ژانویه ۱۷۰۹، منشیکوف در به‌سختی از دستگیری گریخت؛ کارل دوازدهم شخصاً پنج هنگ سواره‌نظام را برای تصرف گذرگاه رودخانه‌ای که منشیکوف و نیروهایش در آن استراحت می‌کردند، هدایت کرد. منشیکوف دفاع از منطقه را در اوایل ۱۷۰۹ رهبری کرد و قرارگاهش در روستای کروتوی برگ بر کنار رود وورسکلا بود. نتیجه این تلاش، پیروزی تاریخی نبرد پولتاوا در بود که در آن منشیکوف عصای فیلد مارشال خود را به دست آورد. در نبرد پولتاوا، منشیکوف ابتدا فرماندهی طلایه‌دار ارتش روسیه را داشت و سپس تمام جناح چپ روسیه را فرمان برد. پس از نبرد، منشیکوف با حدود ۶٬۰۰۰ سرباز روسی نیروهای سوئدی در حال عقب‌نشینی را روزها تعقیب کرد. این تعقیب به انجامید: منشیکوف که تنها یک سوم نیروهای سوئدی روبه‌رویش را در اختیار داشت، به ارتش باقی‌مانده زیر فرمان لوونهاوپت شرایط تسلیم پیشنهاد داد. از آنجا که کارل دوازدهم موفق به فرار شده بود، لوونهاوپت تسلیم منشیکوف شد و این رویداد به نابودی کامل نیروهای سوئدی خارج از سرزمین اصلی سوئد انجامید و پیروزی روسیه در جنگ بزرگ شمالی را تسریع بخشید. سپس به‌عنوان فرماندار کل اینگریا با اختیاراتی تقریباً نامحدود، بخش بزرگی از اداره کشوری را بر عهده گرفت. منشیکوف اصول اصلاحات پتر را به خوبی درک می‌کرد و دست راست تزار در کوشش‌های بزرگش بود. با این حال، از موقعیت نیرومند خود سوءاستفاده کرد و کردارهای فاسدانه‌اش بارها او را به آستانه نابودی کشاند، هرچند پتر بارها او را بخشید. هر بار که تزار به روسیه بازمی‌گشت، اتهام‌های تازه‌ای از چپاول برضد «والامقام» شنیده می‌شد. منشیکوف برای واداشتن کارل دوازدهم به انعقاد پیمان صلح رسمی در سال‌های پس از پولتاوا، ارتش روسیه را در تهاجم به در ۱۷۱۱ رهبری کرد که به انجامید. این شامل محاصره اولیه ناموفق شهر شچچین در بالتیک بود، اگرچه نیروهای روسی زیر فرمان منشیکوف در سپتامبر ۱۷۱۳ با یاری ارتش ساکسون آن را به تصرف درآوردند. تصویر اثر با بازگشت پتر به روسیه در ۱۷۱۲، وی دریافت که منشیکوف چشم بر فساد گسترده در حوزه فرمانداری خود بسته‌است. تا ۱۷۱۳، منشیکوف در فساد «فرایند سولووی» دست داشت و ثابت شد که ۱۰۰٬۰۰۰ روبل از دولت دزدیده‌است. بر پایه روایت در کتابش رومانوف‌ها ۱۶۱۳–۱۹۱۸، پتر کبیر یک بار دوبار منشیکوف را کتک زد — یک بار به بینی و یک بار به پهلوی سر — چون منشیکوف را دید که با شمشیر بر کمر می‌رقصد، رفتاری که بی‌ادبانه تلقی می‌شد. | ## بخش 3: الکساندر دانیلوویچ منشیکوف | در ۱۷۱۵، منشیکوف به همراه چند تن از برجستگان دیگر به کلاهبرداری و بی‌امانتی مالی متهم شد. بررسی نشان داد که برخی نامنظمی‌ها وجود دارد، اما منشیکوف توانست اتهام‌ها را تعدیل کند و تزار را متقاعد سازد که در راستای منافع دولت عمل کرده‌است. در ۱۷۱۸، منشیکوف مسئول دستگیری کسانی شد که به آلکسی پتروویچ، تزارویچ روسیه برای فرار از روسیه کمک کرده بودند. منشیکوف سپس با به‌عنوان وارث جدید پتر بیعت کرد، اما این تزارویچ نیز پیش از رسیدن به تخت درگذشت. در واپسین سال فرمانروایی پتر، اتهام‌های تازه‌ای از کلاهبرداری علیه منشیکوف آشکار شد و او ناچار شد از ملکه کاترین یکم حمایت بخواهد. ابتدا حکم مصادره همه دارایی‌ها و عناوینش صادر شد، اما تزار در بستر بیماری واپسین روزهایش همه را بازپس داد. عمدتاً به کوشش منشیکوف و همتایش تولستوی بود که پس از مرگ پتر در ۱۷۲۵ (۱۱۰۳ خورشیدی)، کاترین به تخت نشست. منشیکوف به نظام پتری پایبند بود و می‌دانست که اگر این نظام بخواهد ادامه یابد، کاترین در آن مقطع تنها گزینه ممکن است. به تخت نشاندن کاترین به معنای پیروزی نهایی بر تعصبات کهن و تضمین امنیت ثروت کلان منشیکوف بود. در دوران کوتاه فرمانروایی کاترین (فوریه ۱۷۲۵ – مه ۱۷۲۷)، منشیکوف در عمل فرمانروای مطلق روسیه بود. برای تحکیم موقعیت خود و کاترین، مالیات سراسر روسیه را به‌ازای هر «روح» به یک سوم کاهش داد. پس از مرگ کاترین، در حالی که همتایش پتر تولستوی می‌خواست الیزابت پتروونا را به تخت بنشاند، منشیکوف پتر دوم جوان، پسر تزارویچ آلکسی، را به پادشاهی رساند و خود در دوران صغر شاه فرمانروایی کرد. منشیکوف آنگاه در پی آن بود که با زناشویی دخترش ماریا با پتر دوم، جایگاه خود را برای همیشه تثبیت کند. اشرافیت کهن، به نمایندگی خاندان‌های دولگوروکوف و گالیتسین، دست به دست هم دادند تا او را سرنگون کنند. پس از بیمار شدن منشیکوف، همه مناصب و مقام‌هایش از او گرفته شد و در از پایتخت اخراج گردید. سپس از ثروت سرشارش محروم و از عناوینش برهنه شد و با تمام خانواده‌اش به در سیبری تبعید گردید و در آنجا در درگذشت. کاخ‌ها منشیکوف از تزار پتر بیشتر را به هدیه گرفت و را در فاصله ۱۷۱۰ تا ۱۷۱۳ در آنجا بنا کرد. پتر از این کاخ به‌عنوان نخستین مکان پذیرایی رسمی دولت روسیه بهره می‌برد، چرا که خود کاخ تابستانی کوچک‌تر را ترجیح می‌داد تا زمانی که کاخ پترهوف ساخته شد. کاخ منشیکوف یک کلیسای خصوصی داشت که منشیکوف در آن میزبان مراسم ازدواج تزار پتر و کاترین یکم بود. در ۱۷۱۱، منشیکوف همچنین ساخت یک اقامتگاه بزرگ در بیرون از سنت پترزبورگ را فرمان داد که اورانینباوم (روسیه) شد، یکی از خانه‌های بزرگ ییلاقی روسیه در سده هجدهم. این کاخ بیضی‌شکل سه‌طبقه بر فراز رودخانه قرار داشت و بر کاخ مجاور پترهوف پتر تأثیر گذاشت. (۱۷ دسامبر ۱۷۱۲ – ۱۳ سپتامبر ۱۷۳۶) با گوستاو فون ، برادر ، ازدواج کرد و در زایمان درگذشت. | ## جمع‌بندی | (مارس ۱۷۱۴ – ۲۷ نوامبر ۱۷۶۴) که سرانجام با شاهدخت یلیزاوتا پترووونا گولیتسینا ازدواج کرد و فرزند داشت.