موضوع مقاله: اسطوره‌شناسی تطبیقی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اسطوره‌شناسی تطبیقی | مقدمه: اسطوره‌شناسی تطبیقی اسطوره‌های فرهنگ‌های گوناگون را برای شناسایی ساختارها، نمادها و کارکردهای تکرارشونده مطالعه می‌کند.Littleton, p. | ## بخش 1: اسطوره‌شناسی تطبیقی | این حوزه در طول تطبیق‌گرایی قرن‌های هجدهم و نوزدهم گسترش یافت، هرچند پژوهشگران قرن بیستم به‌تدریج نقدهای جزئی‌نگرانه از تعمیم‌های وسیع را ترجیح دادند، در حالی که آثار معاصر رویکردهای زبان‌شناختی، تاریخی و ساختاری را درهم می‌آمیزد، از جمله تلاش‌های مایکل ویتزل برای الگوسازی لایه‌های متوالی سنت‌های اسطوره‌ای جهانی.LeonardNorthup, p. پژوهشگران با مقایسهٔ اسطوره‌شناسی فرهنگ‌های مختلف، می‌کوشند شباهت‌های زیربنایی را شناسایی کنند و/یا «اسطوره‌شناسی بنیادین»ی را بازسازی کنند که آن اسطوره‌شناسی‌ها از آن پدید آمده‌اند. 148 رویکردهای تطبیقی به اسطوره در میان پژوهشگران قرن‌های هجدهم و نوزدهم از محبوبیت زیادی برخوردار بودند. بسیاری از این پژوهشگران معتقد بودند که همهٔ اسطوره‌ها نشانه‌هایی از تکامل از اندیشه‌ای دارند که تقریباً همهٔ اسطوره‌ها را توصیف‌های شاعرانهٔ رفتار خورشید تفسیر می‌کرد. بنا بر این نظریه، این توصیف‌های شاعرانه در طول زمان به داستان‌های ظاهراً متنوعی دربارهٔ خدایان و قهرمانان تحریف شده بودند.Leonard با این حال، پژوهشگران امروزی بیشتر به جزئی‌نگری گرایش دارند و نسبت به اظهارات کلی دربارهٔ اسطوره‌ها مشکوک هستند.Northup, p. 8 استثنای اخیر رویکرد تاریخی مایکل ویتزل در بازسازی لایه‌های بسیاری از اسطوره‌های کهن‌تر است.E.J.M. زبان‌شناختی برخی پژوهشگران به روابط زبانی میان اسطوره‌های فرهنگ‌های مختلف توجه می‌کنند. یکی از موفق‌ترین نمونه‌های این رویکرد، مطالعهٔ اسطوره‌شناسی هندواروپایی بنیادین است. پژوهشگران شباهت‌های چشمگیری میان اصطلاحات اسطوره‌شناختی و دینی به‌کاررفته در فرهنگ‌های مختلف اروپا و هند یافته‌اند. برای نمونه، خدای آسمان اسطوره‌شناسی یونانی، زئوس، خدای آسمان رومی، ژوپیتر، و خدای آسمان هندی (ودایی)، دیوس، نام‌هایی از نظر زبانی یکسان دارند. این امر نشان می‌دهد که یونانیان، رومیان و هندیان از یک فرهنگ نیایی مشترک برآمده‌اند و نام‌های زئوس، ژوپیتر، دیوس و تیر ژرمنی (نک. او مجموعه‌های اسطوره‌شناسی را مقایسه می‌کند و لایه‌های کهن‌تر و کهن‌تری را — موازی با خانواده‌های زبانی اما لزوماً وابسته به آن‌ها نه — بازسازی می‌کند. برجسته‌ترین ویژگی مشترک، خطی داستانی است که از آفرینش جهان و انسان تا پایان آن‌ها امتداد می‌یابد. این ویژگی در اسطوره‌شناسی‌های شمالی اوراسیا و آمریکا («لوراسیا») یافت می‌شود در حالی که در اسطوره‌شناسی‌های جنوبی آفریقای زیرصحرایی، گینهٔ نو و استرالیا («گوندوانا») وجود ندارد. تبارشناسی‌های اسطوره‌ای همچنین روشی بالقوه قدرتمند برای آزمون فرضیه‌ها دربارهٔ روابط بین‌فرهنگی در فولکلور هستند.Ross and al. ساختاری برخی پژوهشگران به دنبال ساختارهای زیربنایی مشترک میان اسطوره‌های مختلف هستند. فولکلورشناس ولادیمیر پراپ پیشنهاد کرد که بسیاری از قصه‌های پریان زبان روسی ساختار مشترکی دارند که در آن رویدادهای خاصی به ترتیب قابل پیش‌بینی رخ می‌دهند.Propp, passim در مقابل، انسان‌شناس کلود لوی-استروس ساختار یک اسطوره را بر حسب روابط انتزاعی میان عناصر آن، نه ترتیب آن‌ها در طرح داستانی، بررسی کرد. به‌ویژه، لوی-استروس معتقد بود که عناصر یک اسطوره را می‌توان در تقابل‌های دوگانه سازماندهی کرد (خام در برابر پخته، طبیعت در برابر فرهنگ و غیره). او می‌اندیشید که هدف اسطوره «میانجی‌گری» میان این تقابل‌هاست و از این طریق تنش‌ها یا تناقضات بنیادین موجود در زندگی یا فرهنگ بشری را حل می‌کند.Lévi-Strauss, p. 224 الگوها تطبیق‌گرایان از گونه‌شناسی رنک-رگلن برای یکپارچه‌سازی توالی روانکاوانهٔ اتو رانک از تولد شاهانه، دوران کودکی تهدیدشده، نجات و شناسایی، با الگوی آیینی بیست‌ودو ویژگیِ لرد رگلن استفاده می‌کنند تا فهرستی تهیه کنند که قهرمان را از تصور شوم‌بخت تا مرگ غیرمعمول در سنت‌های مختلف دنبال می‌کند.Rank, Otto. پژوهشگران شخصیت‌هایی مانند اودیپ، رومولوس، موسی، عیسی و شاه آرتور را در برابر این الگوی ترکیبی می‌سنجند تا رویدادهای روایی تکرارشونده را ترسیم کنند و ارزیابی کنند که زندگینامه‌ها تا چه اندازه با بن‌مایه‌های اسطوره‌ای همخوانی دارند.Dundes, Alan. آلن داندس این فهرست را برای قاب‌بندی روایت‌های کتاب مقدس و کلاسیک به‌عنوان طرح‌های سنتی به‌جای زندگینامه‌های دقیق به‌کار گرفت و استدلال کرد که نمرات بالاتر نشانگر پرداخت اسطوره‌ای است. روانکاوی برخی پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند که اسطوره‌های فرهنگ‌های مختلف، نیروهای روانکاوانهٔ یکسان یا مشابهی را که در آن فرهنگ‌ها عمل می‌کنند آشکار می‌سازند. برخی متفکران پیرو زیگموند فروید داستان‌هایی مشابه داستان یونانی اودیپ را در فرهنگ‌های بسیار متفاوت شناسایی کرده‌اند. آن‌ها معتقدند این شباهت‌ها از کهن‌الگوهایی ناشی می‌شوند که در ذهن ناهشیار ذهن هر انسانی وجود دارند.Graves, p. بر اساس داستان کشتی نوح، این حکاکی انسان‌ها و ببری را نشان می‌دهد که محکوم به طوفان هستند و بیهوده می‌کوشند فرزندان و بچه‌هایشان را نجات دهند. آفرینش قلمرو زمینی اسطورهٔ آفرینش (یا اسطورهٔ کیهان‌زایانه) روایتی نمادین از چگونگی آغاز جهان و اولین سکونت انسان‌ها در آن است. در حالی که در کاربرد عامیانه اسطوره اغلب به داستان‌های کاذب یا خیالی اشاره دارد، اعضای فرهنگ‌ها اغلب درجات مختلفی از حقیقت را به اسطوره‌های آفرینش خود نسبت می‌دهند. در جامعه‌ای که اسطوره در آن روایت می‌شود، اسطورهٔ آفرینش معمولاً به عنوان بیانگر حقایق عمیق — استعاری، نمادین، تاریخی یا تحت‌اللفظی — تلقی می‌شود. آن‌ها معمولاً — هرچند نه همیشه — اسطوره‌های کیهان‌زایانه به شمار می‌روند — یعنی نظم‌یابی هستی از حالت آشوب یا بی‌شکلی را توصیف می‌کنند. معمولاً روایت‌های مقدس تلقی می‌شوند و در تقریباً همهٔ سنت‌های دینی شناخته‌شده یافت می‌شوند. همه داستان‌هایی با طرح داستانی و شخصیت‌هایی هستند که یا الهه، شخصیت‌های انسان‌گونه، یا حیوانات هستند که اغلب صحبت می‌کنند و به‌آسانی دگرگون می‌شوند. اسطوره‌های آفرینش به پرسش‌هایی می‌پردازند که برای جامعه‌ای که آن‌ها را به اشتراک می‌گذارد عمیقاً معنادار هستند و جهان‌بینی مرکزی و چارچوب هویت خود و فرهنگ را در زمینه‌ای جهانی آشکار می‌سازند. اسطوره‌های آفرینش در سنت‌های شفاهی رشد می‌کنند و بنابراین به‌طور معمول نسخه‌های متعدد دارند؛ این اسطوره‌ها در سراسر فرهنگ بشری یافت می‌شوند و رایج‌ترین شکل اسطوره هستند. به‌طور معمول، تخمی وجود دارد که پس از «شکستن»، یا خود هستی را پدید می‌آورد یا موجودی اولیه می‌آفریند که به نوبهٔ خود هستی را می‌آفریند. به‌طور معمول، نیمهٔ بالایی تخم یا پوستهٔ بیرونی آن به گنبد آسمان و نیمهٔ پایین‌تر یا زردهٔ درونی به زمین تبدیل می‌شود. این بن‌مایه احتمالاً از عناصر سادهٔ تخم سرچشمه می‌گیرد، از جمله توانایی آن در تأمین تغذیه و پدیدآوردن حیات جدید، چنانکه در عبارت لاتین omne vivum ex ovo («همهٔ حیات از تخم پدید می‌آید») بازتاب یافته است. آشوب بنیادین آشوب (یونانی باستان: χάος، رومانیزه‌شده: kháos) (همچنین آشوب بنیادین، خلأ بنیادین) وضعیت اسطوره‌ای خلأ پیش از آفرینش هستی (کیهان) در اسطوره‌های آفرینش یونانی است. در الهیات مسیحی، همین اصطلاح برای اشاره به شکاف یا ورطه‌ای که از جدایی آسمان و زمین پدید آمده به کار می‌رود. در اسطوره‌شناسی نورس، گینونگاگاپ (نورس کهن: [ˈɡinːoŋɡɑˌɡɑp]؛ «پرتگاه دهان‌گشوده»، «خلأ تنین‌آسا») خلأ بنیادینی است که در گیلفاگینینگ، متن ادایی ثبت‌کنندهٔ کیهان‌زایی نورس، ذکر شده است. در اسطوره‌شناسی چین، وضعیت هستی پیش از آفرینش هستی اغلب به عنوان هون دون (混沌) توصیف می‌شود که به معنای «آشوب بنیادین» است — اساساً حالتی بی‌شکل و تفکیک‌نشده که همه‌چیز پیش از اینکه الههٔ آفریننده، پانگو، آسمان و زمین را از هم جدا کند، با هم آمیخته بودند. | ## بخش 2: اسطوره‌شناسی تطبیقی | آفرینش انسان از گل آفرینش انسان از گل درون‌مایه‌ای است که در ادیان و اسطوره‌شناسی‌های جهانی متعددی تکرار می‌شود. بنا بر کتاب مقدس عبری (پیدایش ۲:۷)، «خداوند خدا انسان را از خاک زمین سرشت و در بینی‌هایش دمید؛ انسان موجودی زنده شد.» در اسطوره‌شناسی هندو، مادر گانش، پارواتی، گانش را از پوست خود ساخت. نخستین انسان‌ها نخستین‌آفریده، از یونانی باستان πρωτόπλαστος (prōtóplastos، «نخست‌شکل‌گرفته»)، در زمینهٔ دینی ابتدا به نخستین انسان یا به‌طور کلی‌تر به نخستین پیکر سازمان‌یافتهٔ نیاکان بشر در اسطورهٔ آفرینش اشاره داشت. نمونه‌های متعددی در طول تاریخ از یک زوج انسانی به‌مثابهٔ نیاکان تمام گونهٔ بشری وجود دارد. این موارد شامل، اما نه محدود به، آدم و حوا در ادیان ابراهیمی، آسک و امبلا در اسطوره‌شناسی نورس، و فو هسی و نیو کوآ از اسطوره‌شناسی چینی است. در سانسکریت، اصطلاح «انسان»، मानव (الفبای بین‌المللی نویسه‌گردانی سانسکریت: mānava) به معنای «از مانو» یا «فرزندان مانو» است. کسب آتش برای بهرهٔ بشریت دزدیدن آتش برای بهرهٔ بشریت درون‌مایه‌ای است که در اسطوره‌شناسی‌های جهانی بسیاری تکرار می‌شود. چند نمونه عبارتند از: در اسطوره‌شناسی یونانی، بنا بر هزیود، تیتان پرومته آتش آسمانی را برای بشریت می‌دزدد و پیشرفت تمدن را ممکن می‌سازد. در سفر خنوخ، فرشتگان سقوط‌کرده و عزازیل به بشریت اولیه استفاده از ابزار و آتش را می‌آموزند. بنا بر مجموعهٔ سرودهای سانسکریت ودایی هند باستان، ریگ‌ودا (۳:۹.۵)، از قهرمانی به نام Mātariśvan سخن می‌گوید که آتشی را که از بشریت پنهان شده بود بازیافت. 88 در بسیاری از موارد، طوفان تنها یک بازماننده یا گروهی از بازماندگان بر جای می‌گذارد. 71–74 همچنین در اسطوره‌شناسی یونانی، اسطوره‌شناسی اسکاندیناوی، اسطوره‌شناسی اینکا و اسطوره‌شناسی آزتک.Urton, p. 36 روایت‌های طوفان در سنت‌های مختلف مانند بین‌النهرین، عبری، اسلامی و هندوئیسم، شباهت‌های چشمگیری در عناصر اصلی‌شان آشکار می‌کنند، از جمله هشدارهای الهی، ساخت کشتی و حفظ پرهیزکاران، که درون‌مایه‌های جهانی رشته‌کشیده در باورهای دینی متنوع را نمایان می‌سازد. 44 انسان‌شناس جیمز فریزر این اسطوره‌های خدای مرگ را در اثر چندجلدی‌اش شاخه زرین مقایسه کرد. خدای مصر باستان، اوزیریس، و خدای بین‌النهرین، تموز (اسطوره)، نمونه‌هایی از خدای مرگ هستند، در حالی که اسطوره‌های یونانی آدونیس (هرچند فانی) اغلب با اوزیریس مقایسه شده‌اند و اسطوره‌های زاگرئوس و دیونیزوس (باکوس) نیز هم مرگ و هم رستاخیز را دربرمی‌گیرند. 44 یونان باستان به مرکز هستی اعتقاد داشت — دلفی (شهر) — جایی که یک پیشگو زندگی می‌کرد. طبق افسانه، زئوس، پادشاه خدایان، دو پرنده را در جهت‌های مخالف برای پرواز به دور جهان رها کرد. 93 هرچند این اصطلاح به معنای گسترده‌تری نیز به کار می‌رود تا به هر خدایی که به‌طور منظم با انسان‌ها تعامل ندارد اشاره کند. 138 در اسطوره‌شناسی یونانی، «عماء (کیهان)»، آفرینندهٔ هستی، پس از آفرینش خدایان اولیه مانند گایا (اسطوره) (زمین)، اورانوس (اسطوره) (آسمان)، پونتوس (اسطوره) (آب) و تارتاروس (دوزخ) ناپدید می‌شود. در اسطوره‌شناسی هندو، دوا (هندوئیسم)های (خدایان) جوان‌تر با اسوراهای (اهریمنان) کهن‌تر نبرد می‌کنند. در اسطوره‌شناسی یونانی، در جنگ تیتان‌ها، دوازده ایزد المپ‌نشین تیتان‌ها — نژادی الهی کهن‌تر و ابتدایی‌تر — را شکست می‌دهند و نظم کیهانی را برپا می‌کنند.Squire, p. 64–87 در اسطوره‌شناسی اسکاندیناوی، آسیر و ونیر دو گروه مجزا از خدایان هستند که ابتدا با یکدیگر جنگیدند اما سرانجام آشتی کردند و پانتئون متحدی تشکیل دادند. ضدخدایان و جیگانتوماخیا در اسطوره‌شناسی‌های مختلف، گروهی از «ضدخدایان» یا موجودات دشمن در برابر پانتئون اصلی خدایان می‌ایستند. آن‌ها آشوب، ویرانی یا نیروهای بنیادین را تجسم می‌بخشند و اغلب به دلیل مخالفت با نظم الهی، دیو یا خدایان/الهه‌های شر تلقی می‌شوند و نماد نبردی میان نظم کیهانی و آشوب، خیر و شر هستند. به‌ویژه، گیگانت‌ها بن‌مایه‌ای است که در اسطوره‌شناسی یونانی یافت می‌شود که در آن دوازده ایزد المپ‌نشین با غول‌ها نبرد می‌کنند و اغلب به‌مثابهٔ نبردی مهلک میان نظم و آشوب به تصویر کشیده می‌شود. این بن‌مایه در اسطوره‌شناسی‌های مختلف، به‌ویژه در افسانه‌های نیاهندواروپایی، موازنه‌هایی دارد. برخلاف مفهوم رایج انگلیسی از غول‌ها به‌مثابهٔ انسان‌های عظیم‌الجثه، «گیگانت‌ها» در اسطوره‌شناسی یونانی صرفاً موجوداتی انسانی‌شکل اما بس بزرگ نیستند بلکه موجوداتی هیولاگون هستند که آشوب و بی‌نظمی را تجسم می‌بخشند. غول‌ها معمولاً به‌مثابهٔ موجوداتی با ظاهر انسانی اما اندازهٔ فوق‌العاده (هرچند نه همیشه) و قدرت زیاد توصیف می‌شوند که در اسطوره‌شناسی و افسانه‌های بسیاری از فرهنگ‌های مختلف رایج هستند. در اسطوره‌شناسی‌های مختلف هندواروپایی، گروهی از ضدخدایان معمولاً به‌مثابهٔ موجوداتی ازلی، حتی بدخواه، مرتبط با آشوب، شر و طبیعت وحشی به تصویر کشیده می‌شوند. این‌ها اغلب به‌مثابهٔ دشمنان خدایان نشان داده می‌شوند، چه یونانی (گیگانت‌ها)، سلتی (فوموریان)، هندو (اسوراها)، نورس (یوتون) یا ایرانی (دائوا). اسطوره‌های بین‌النهرین انوما الیش درگیری میان خدایان به رهبری مردوک و الههٔ دریای آشوب‌آفرین تیامات را توصیف می‌کند که اغلب با اشکال هیولاگون نمایش داده می‌شود. در اسطوره‌شناسی مصری، سفر شبانهٔ رع از دنیای مردگان شامل نبردی سخت با آپوفیس، مار آشوب، می‌شود که تلاش‌هایش برای بلعیدن خدای خورشید نبرد مستمر میان نظم و بی‌نظمی را نمایان می‌سازد. غول‌ها نیز اغلب نقش‌های مشابهی در اسطوره‌شناسی و فولکلور مردمان غیرهندواروپایی دارند، مانند حماسه نرت و کینامتزین اسطوره‌شناسی آزتک. در اسطوره‌شناسی چین، نبرد تشولو درگیری تعیین‌کننده‌ای میان امپراتور زرد و رهبر قبیله‌ای تشه یو بود که معمولاً خدای دیوصفت تلقی می‌شود و نشانگر تأسیس دولت متحد چینی است. در اسطوره‌شناسی ژاپنی، درگیری میان خدایان و نیروهای شر در نبرد ایزاناگی با الههٔ بدخواه ایزانامی در یومی برجسته می‌شود که به فرار او و تولد آماتراسو، الههٔ خورشید که نمادگر بازگشت نظم کیهانی است، می‌انجامد. در ادیان ابراهیمی، جنگ در بهشت به درگیری آسمانی توصیف‌شده در متون مسیحی و اسلامی اشاره دارد که در آن میکائیل فرشتگان وفادار را در شورشی علیه شیطان و پیروانش رهبری می‌کند. این نبرد حماسی که در مکاشفه ۱۲:۷-۹ توصیف شده و در اسطوره‌شناسی اسلامی به آن اشاره شده، به اخراج شیطان و دیوانش از بهشت می‌انجامد و پیروزی نهایی نظم الهی بر آشوب و شر را تأیید می‌کند. برخی از آن‌ها نفیلیم نامیده می‌شوند، واژه‌ای که اغلب «غول» ترجمه می‌شود هرچند این ترجمه جهانی پذیرفته نشده است. عوج بن عنق پادشاه باشان، نفیلیم، عناکیم و غول‌های مصر که در اول تواریخ ۱۱:۲۳ ذکر شده‌اند از این جمله‌اند. نخستین اشاره به نفیلیم در پیدایش ۶:۴ است؛ قدرت و ابعاد جسمی استثنایی به آن‌ها نسبت داده شده است. اژدهایان و مارها معمولاً موجودات افسانه‌ای بزرگ تا عظیم، مارگونه که در فولکلور بسیاری از فرهنگ‌های جهان ظاهر می‌شوند. | ## بخش 3: اسطوره‌شناسی تطبیقی | باورها دربارهٔ اژدهایان بر حسب منطقه به‌شدت متفاوت است، اما اژدهایان در فرهنگ‌های غربی از قرون وسطای میانه به بعد اغلب بالدار، شاخدار، چهارپا و آتش‌نفس توصیف شده‌اند، در حالی که اژدهایان در فرهنگ‌های شرقی معمولاً به‌صورت موجوداتی بدون بال، چهارپا، مارگونه با هوش بالاتر از متوسط توصیف می‌شوند. به‌طور معمول شامل یک قهرمان یا خدا در حال نبرد با یک اژدهای تک‌سر یا چندسری می‌شوند. بن‌مایهٔ (؛ ) در اسطوره و افسانه همه‌جا یافت می‌شود و نبرد یک الهه-قهرمان فرهنگی با یک هیولای آشوب، اغلب به شکل اژدهای دریایی (افسانه) یا اژدها، را به تصویر می‌کشد. چند نمونهٔ قابل توجه عبارتند از: زئوس در برابر تایفون و هرکول در برابر هیدرا، هر دو از اسطوره‌شناسی یونانی؛ ثور (اسطوره) در برابر یورمونگاند از اسطوره‌شناسی نورس؛ ایندرا در برابر وریترا از اسطوره‌شناسی هندی؛ رع در برابر آپوفیس از اسطوره‌شناسی مصری؛ یهوه در برابر لویاتان از اسطوره‌شناسی ادیان ابراهیمی؛ و یوی بزرگ در برابر Xiangliu از اسطوره‌شناسی چینی. اوروبروس که از نگارگری مصر باستان سرچشمه گرفته، اوروبروس یا ouroborus نمادی باستانی است که ماری یا اژدهایی را نشان می‌دهد که دم خود را می‌بلعد. در اسطوره‌شناسی نورس، اوروبروس به‌صورت مار یورمونگاند، یکی از سه فرزند لوکی و آنگربودا، ظاهر می‌شود که آنقدر بزرگ شد که می‌توانست جهان را دور بزند و دمش را در دندان‌هایش بگیرد. در ائیتارِیا براهمانا، متن ودایی اوایل هزارهٔ اول پیش از میلاد، ماهیت آیین‌های ودایی به «ماری که دم خود را می‌گزد» تشبیه شده است. در میان بومیان جلگه‌های مرطوب گرمسیری آمریکای جنوبی، باور رایجی وجود دارد که آب‌های کنارهٔ دیسک-جهان توسط ماری، اغلب آناکوندا، که دم خود را می‌گزد محاط شده است. اسطوره‌های قهرمانی اسطوره‌های قهرمانی داستان‌هایی دربارهٔ شخصیت‌های افسانه‌ای هستند که ارزش‌های فرهنگی را تجسم می‌بخشند و کارهای خارق‌العاده انجام می‌دهند. این روایت‌ها در سراسر فرهنگ‌های جهان ظاهر می‌شوند و اغلب از الگوهای مشابهی پیروی می‌کنند که شخصیت‌های اصلی با دلاوری، زیرکی یا کمک الهی بر چالش‌های بزرگ غلبه می‌کنند. اسطوره‌های قهرمانی در فرهنگ‌های بسیاری ظاهر می‌شوند، از حاکمان بین‌النهرینی مانند سارگون بزرگ و رهبران ایرانی مانند کوروش بزرگ، تا قهرمانان یونانی-رومی مانند پرسئوس و هرکول، و شخصیت‌های ژرمنی مانند زیگفرید (ابهام‌زدایی). چارچوب گونه‌شناسی رنک-رگلن بعدها الگوهای مشترکی را در چگونگی روایت این فرهنگ‌های متنوع از داستان زندگی قهرمانانشان آشکار ساخت. قهرمانان در اسطوره‌شناسی معمولاً در چند دستهٔ کلی قرار می‌گیرند: قهرمانان فرهنگی که تمدن و دانش را می‌آورند (مانند پرومته)، قهرمانان رزمی که هیولاها را شکست می‌دهند (مانند پرسئوس)، قهرمانان تراژیک که نقص‌های مرگبارشان به سقوطشان می‌انجامد (مانند آشیل)، و قهرمانان الهی یا نیمه‌الهی که از پیوند خدایان و فانیان زاده شده‌اند (مانند هراکلس). درون‌مایه‌های رایج در اسطوره‌های قهرمانی عبارتند از: تولد الهی یا معجزه‌آسا نمایش زودهنگام توانایی‌های خارق‌العاده فراخوانی به ماجراجویی یا سفر آزمون‌ها و سختی‌ها کسب سلاح‌ها یا یاران ویژه رویارویی با مرگ یا دنیای مردگان پیروزی بر موانع به‌ظاهر شکست‌ناپذیر این قهرمانان اسطوره‌ای اغلب به‌مثابهٔ الگوهای نقش عمل می‌کنند و والاترین فضایل و آرمان‌های فرهنگ‌های خود را تجسم می‌بخشند. داستان‌هایشان اغلب حاوی آموزه‌های اخلاقی هستند و ارزش‌ها، ترس‌ها و آرزوهای جوامعی که آن‌ها را خلق کرده‌اند را بازتاب می‌دهند. برخی اسطوره‌شناسان تطبیقی تنها به دنبال شباهت‌ها در میان داستان‌های قهرمانی در محدودهٔ جغرافیایی یا قومی خاصی هستند. 12 آدم‌خواری آدم‌خواری در اسطوره‌ها، فولکلور و افسانه‌های بسیاری از فرهنگ‌ها ظاهر می‌شود و بیشتر به شخصیت‌های شر یا به‌مثابهٔ انتقام شدید از بزه‌ای نسبت داده می‌شود. نمونه‌ها شامل لامیا (افسانه) اسطوره‌شناسی یونانی می‌شوند، زنی که پس از نابودی فرزندانش توسط هرا — پس از آگاهی از روابط پنهانی شوهرش زئوس — به هیولایی فرزندخوار تبدیل شد. در اسطوره‌شناسی و دین قوم زونی، آتاهسائیا دیوی عظیم آدمخوار است که هم دیوان هم‌جنس خود و هم انسان‌ها را می‌خورد. او با چشم‌های برآمدهٔ بدون پلک، ناخن‌های بلند و دندان‌های زرد که از لبانش بیرون می‌زنند توصیف می‌شود. سنت‌ها، گونه‌ها و نظام‌های ستاره‌شناختی بیشتر تمدن‌های بشری — هند، چین، مصر، بین‌النهرین، مایا و اینکا، در میان دیگران — فرهنگشان را بر نظام‌های پیچیدهٔ اختربینی بنیان نهادند که پیوندی میان کیهان و شرایط و رویدادهای زمینی فراهم می‌آورد. برای این‌ها، آیین ستاره‌شناختی صرف پیشگویی نبود زیرا همچنین به‌مثابهٔ بنیان فرهنگ معنوی و نظام‌های دانشی آن‌ها برای مقاصد عملی مانند تقویم (نگاه کنید به شمن‌های تقویمی مزوآمریکایی) و پزشکی (برای مثال یی‌چینگ) نیز عمل می‌کرد. با پیوند نزدیک به ستاره‌شناسی، نظام‌های مختلف منطقةالبروج و صورت فلکی از دوران باستان وجود داشته‌اند. مردم از آن‌ها برای روایت داستان‌های باورها، تجربیات، آفرینش یا اسطوره‌های خود استفاده می‌کردند. فرهنگ‌ها و کشورهای مختلف صور فلکی خاص خود را پذیرفتند که برخی تا اوایل قرن بیستم پابرجا ماندند پیش از اینکه صور فلکی امروزی به‌طور بین‌المللی به رسمیت شناخته شوند. مفاهیم مشابه دینی، اسطوره‌ای یا متافیزیکی، مانند قلمروی موجودات ماورایی و دنیای مردگان، در فرهنگ‌های سراسر جهان یافت می‌شوند. گفته می‌شود روح‌ها در چنین سنت‌هایی میان جهان‌ها یا لایه‌های هستی سفر می‌کنند، معمولاً در امتداد محوری مانند درختی عظیم، تیرکی خیمه، رودخانه، طناب یا کوه‌ها. در اسطوره‌شناسی یونانی، پس از مرگ، مردم یا به تارتاروس یا الیزیوم می‌روند در حالی که نورس‌ها معتقد بودند به والهالا، فولکوانگر یا هل‌هایم می‌روند. دنیای مردگان دنیای مردگان، جهان ماورایی مردگان در سنت‌ها و اسطوره‌های دینی مختلف است که در زیر جهان زندگان قرار دارد. مفهوم دنیای مردگان در تقریباً همهٔ تمدن‌ها یافت می‌شود و «ممکن است به‌قدمت بشریت باشد». ویژگی‌های مشترک اسطوره‌های دنیای مردگان، روایت‌هایی از انسان‌های زنده‌ای هستند که به دنیای مردگان سفر می‌کنند، اغلب برای هدفی قهرمانانه. اسطوره‌های دیگر، سنت‌هایی را تقویت می‌کنند که در آن‌ها ورود ارواح به دنیای مردگان مستلزم رعایت درست آیینی است، مانند داستان یونانی باستان از پاتروکلوس که آشیل را تا هنگامی که بدنش را می‌توان به‌درستی برای این منظور به خاک سپرد، می‌آزارد. افراد دارای جایگاه اجتماعی برای پیمایش بهتر دنیای مردگان پوشانده و مجهز می‌شدند. مرتبه (باطن‌گرایی) در کیهان‌شناسی دینی، یک مرتبه به‌مثابهٔ حالت، سطح یا قلمروی لطیف واقعیت تصور می‌شود که هر مرتبه با نوع، گونه یا مقوله‌ای از هستی متناظر است. این مفهوم ممکن است در آموزه‌های دینی و باطنی — مانند وِدانتا (آدوایتا وِدانتا)، آییاواژی، شمنیسم، هِرمِتیسیسم، نوافلاطونیسم، گنوسیسیسم، کشمیر شیویسم، سانت مت/سورات شابد یوگا، تصوف، درزی، کابالا، تئوسوفی، آنتروپوسوفی، رزیکروسیانیسم (مسیحی باطنی)، اِکانکار، آموزش‌های استاد صعودیافته و غیره — یافت شود که بر وجود کل مجموعه‌ای از مرتبه‌ها یا جهان‌ها یا ابعاد لطیف استدلال می‌کنند. کیهان‌شناسی نورس مفاهیمی از اسطوره‌شناسی اسکاندیناوی را دربرمی‌گیرد، مانند تصورات فضازمان، کیهان‌زایی، تشخیص، فرگشت انسان و فرجام‌شناسی. موضوعات شامل ایگدراسیل، درختی عظیم و محوری مقدس همراه با کیهان‌شناسی نورس، از جمله آسگارد، یوتون‌هایم و میدگارد می‌شوند. 32 زندگی پس از مرگ (از جمله تناسخ) در اسطوره‌شناسی‌ها و ادیان بسیار — و از این رو در پیوند با بن‌مایهٔ Orbis Alius — مفهوم زندگی پس از مرگ مطرح است که هستی ادعایی‌ای است که در آن بخش اساسی هویت فرد یا جریان آگاهی او پس از مرگ بدن جسمانی‌اش به ادامهٔ وجود می‌پردازد. پایان جهان بسیاری از اسطوره‌ها از رویدادی «آخرالزمانی» یاد می‌کنند که در آن نبردی نهایی میان خیر و شر برای آفرینش جهانی نو رخ می‌دهد و/یا رویدادی ویرانگر فراگیر پایان بشریت را رقم می‌زند. در اسطوره‌شناسی هندو، پایان کالی یوگا پایان جهان را پیش‌بینی می‌کند که آخرین آواتار ویشنو برای پاکسازی زمین می‌آید. | ## جمع‌بندی | پدیدهٔ ۲۰۱۲ طیفی از باورهای فرجام‌شناختی بود که رویدادهای مصیبت‌بار یا دگرگون‌کننده در یا حدود ۲۱ دسامبر ۲۰۱۲ رخ خواهند داد، بنا بر تاریخ پایان یک چرخهٔ ۵۱۲۶ ساله در تقویم طولانی مزوآمریکایی (معروف به تقویم مایا).