موضوع مقاله: استان مین‌قشلاق | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # استان مین‌قشلاق | مقدمه: استان مین‌قشلاق (به قزاقی: Маңғыстау облысы، ماڭعىستاۋ وبلىسى) یا استان مانغیستاو یک استان در قزاقستان است که در جنوب غرب این کشور واقع شده‌است. | ## بخش 1: استان مین‌قشلاق | مین‌قشلاق (با تلفظ قزاقی منگ‌قیستاو یا مانگیتساو) در زبان قزاقی به معنی «هزار زمستانگاه» است. این منطقه در دوران مختلف تاریخی باستان سکونت گاه ایرانیان سکا و سرمتی و داهان بوده‌است. استان مین‌قشلاق همچنین با دو استان دیگر قزاقستان، به‌ترتیب پادساعت‌گرد، استان آق‌تپه و استان آتیرائو، هم‌مرز است. مهندسان در روزگار اتحاد جماهیر شوروی در این ناحیه نفت کشف کردند، حفاری آغاز شد و بخش بزرگی از منطقه بر پایهٔ این صنعت ساخته و گسترش یافت. این‌گونه چشم‌انداز، هزارتویی اصیل و چندلایه پدید می‌آورد که با رسوب‌های رُسی سبز، زرد، صورتی و سرخ رنگ‌آمیزی شده است. شمال مین‌قشلاق به‌دلیل فلات اوست‌یورت در زمستان سرد است، زیرا جایگاه این فلات عمدتاً بالاتر از سطح دریاست. دیرینه‌شناسی سنگواره‌های جانوران دریایی از نهشته‌های اواخر کرتاسه، احتمالاً سنومانین بالایی تا تورونین، در بخش جنوبی فلات سیاه‌کوه شناخته شده‌اند. این ماهیان عمدتاً شکل‌های دریازی بودند، که ماهیت ژرف‌دریایی بوم‌سازگان بازنمایی‌شده را تأیید می‌کند. کوهی به نام بین‌قشلاق، که شناسایی نشده است، مرز میان خوارزم و خانات خزرها را مشخص می‌کرد. این ترکمن‌ها در آغاز سدهٔ سیزدهم، هنگامی که یاقوت حموی و ابن اثیر از نام سیاه‌کوه یاد می‌کنند، خراج‌گزار خزرها بودند. | ## بخش 2: استان مین‌قشلاق | ابن اثیر از یک شاهزاده‌نشین ترک با شهری به همان نام سرزمین یاد می‌کند که از اواخر سدهٔ یازدهم وجود داشت. در سال ۱۰۹۷، میان قطب‌الدین محمد، حاکم خوارزم از سوی سلجوقیان، و طغرل تگین کشمکشی رخ داد. در دورهٔ فرمانروایی خوارزمشاهیان، این ناحیه نخست بخشی از استان گرگان و سپس بخشی از استان مازندران بود. سپس این ناحیه به‌ترتیب به اردوی زرین، اردوی نوقای، خانات ازبک و خانات قزاق منتقل شد، اما جمعیت آن پس از خشک‌شدن تدریجی استپ و آغاز یورش‌های قلموق‌ها در سال ۱۶۲۰ کاهش یافت. پونتسوک مونچاک و آیوکا، ۱۶۷۰ تا ۱۷۲۴، بیشتر گروه‌های چودور و ایگدیر ترکمنستان را به حوضهٔ ولگا کوچاندند. انوشه‌خان برای حفاظت از بازرگانی، این ناحیه را در سال ۱۶۷۶ به قلمرو خود ضمیمه کرد و در سال ۱۶۸۷ در بندر قره‌گان دژی ساخت. روس‌ها در دورهٔ پتر کبیر هیئتی اکتشافی به فرماندهی بکوویچ-چرکاسکی بدفرجام فرستادند که سه دژ در ساحل دریای خزر بنا کرد، اما این دژها پس از یک سال رها شدند. در سال ۱۸۳۴، آنان در ساحل جنوبی خلیج مرتوی کولتوک، پادگانی دائمی در نوو-پتروفسکویه بنیاد گذاشتند. این کار به درگیری با خان خیوه و لشکرکشی نافرجام نظامی میان سال‌های ۱۸۳۹ و ۱۸۴۰ انجامید. در این دوره، تیرهٔ بایولی از قزاق‌ها در آنجا سکونت گزید و ترکمن‌های باقی‌مانده، جز گروهی از خانواده‌های تیرهٔ چودور، در سال ۱۸۴۰ آنجا را ترک کردند. | ## بخش 3: استان مین‌قشلاق | شبه‌جزیره موضوع کشمکش میان خیوه و روسیه بود؛ هر دو طرف می‌خواستند قزاق‌ها را در اختیار داشته باشند. در سال ۱۸۴۶، روس‌ها در قره‌گان دژی به نام نوو-پتروفسکویه ساختند که در سال ۱۸۵۹ به فورت الکساندروفسکی تغییر نام یافت. چیرگی روسیه بر آن با اشغال کراسنوودسک، واقع در بخش جنوبی آن، در سال ۱۸۶۹ آغاز شد. هم‌زمان، روس‌ها ناحیهٔ منقشلاق را ایجاد کردند که تابع نایب‌السلطنه‌نشین قفقاز بود. پس از انقلاب اکتبر، بلشویک‌ها چیره شدند، اما در ژوئن ۱۹۱۸ با مداخلهٔ بریتانیا کنار زده شدند. در ۱۲ ژوئیهٔ ۱۹۱۸، کمیتهٔ اجرایی موقتی که در پی بازگرداندن الکساندر کرنسکی بود، در عشق‌آباد تشکیل شد. در ۲۶ اوت ۱۹۲۰، شبه‌جزیره در جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی قرقیز، در چارچوب جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی، گنجانده شد. در ۱۵ ژوئن ۱۹۲۵، نام آن به جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی قزاق تغییر یافت، همچنان در چارچوب جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی. در ۵ دسامبر ۱۹۳۶، این ناحیه به جمهوری شوروی سوسیالیستی قزاقستان ارتقا یافت، اما هم‌زمان باریکه‌ای از خلیج ساحلی جنوبی روبه‌روی قره‌بوغاز به جمهوری شوروی سوسیالیستی ترکمنستان واگذار شد. در سال ۱۹۳۷، این شبه‌جزیره همراه با بخش قزاقستانی فلات اوست‌یورت بخشی از استان گوریف شد و بخشی تازه با مرکزیت فورت شفچنکو تشکیل شد. | ## جمع‌بندی | این نسخهٔ پیشین استان در سال ۱۹۸۸ منحل شد، اما در سال ۱۹۹۰ با نام تازهٔ استان مین‌قشلاق بازسازی شد.