موضوع مقاله: کلزمر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کلزمر | مقدمه: کلزمر توسط نوازندگان حرفه‌ای که کلزموریم نام دارند، در چیدمانی به نام کاپِلیه نواخته می‌شود. | ## بخش 1: کلزمر | این سبکِ موسیقی بیشتر در آهنگ‌های رقص، آهنگ‌های بی کلامِ نمایش و قطعاتِ مراسم عروسی و دیگر جشن‌های یهودیانِ اشکنازی به کار می‌رفته‌است. Mark Slobin, p.13 سبک کلزمر در طول سال‌های آغازین دههٔ هفتاد میلادی جانی دوباره یافت و اقبال عمومی که نسبت به جازِ سنتی آمریکا در بین مردم پدید آمده بود باعث شد تا کسانی نظیر آنجلا چمبرز، جاش هوروویتس، ییل استروم و باب کوهن توجهی بیش از پیش به کلزمر داشته باشند و سال‌ها وقت صرف انجام تحقیقات میدانی بر روی ریشه‌های کلزمر در اروپای شرقی و مرکزی کنند. علاوه بر این در ابتدای دههٔ هشتاد میلادی، ورود مهاجران یهودی از اتحاد جماهیر شوروی به ایالات متحده و اسرائیل موجب رونق گرفتن بیش از پیش این سبک گردید. ریشه‌شناسی اصطلاح کلزمر از ترکیب دو واژهٔ عبری شکل گرفته‌است: کِلی به معنی «ابزار (به ویژه ابزار و ادوات کشاورزی)، ظروف و ابزار مطبخ» زِمِر به معنی «ساختنِ موسیقی یا آوا». در واقع ترکیب این دو واژه به صورت کِلی‌زِمِر (כְּלִי זֶמֶר) به معنای «رگهای آوا» یا همان «ابزار موسیقی» است. واژهٔ کِلِزمِر در ابتدا برای اشاره به سازها و آلات موسیقی کاربرد داشت اما بعدها به عنوان یک خطاب تحقیرآمیز برای نوازندگان کاربردی گسترده یافت (مانند واژهٔ مطرب در تداول فارسی زبانان). در طول دو قرن ۱۶ تا ۱۸ میلادی کاربرد یادشده برای کلزمر رفته رفته با واژه‌هایی مانند leyts (به معنای دلقک) جایگزین گردید. اما از آن زمان تا اواخر قرن ۲۰ میلادی طول کشید تا کلمهٔ کِلِزمِر در معنای سبکی در موسیقی به کار رود. در اوایل قرن بیستم میلادی واژهٔ کلزمر در آثار و نوشته‌ها برای اشاره به نوعی موسیقی یهودی کاربرد داشت اگر چه در آن زمان نیز گاهی به جای استفاده از اصطلاح کلزمر برای این یادکرد از اصطلاح موسیقی فِرِیلیش (Freilech music) استفاده می‌شد ("موسیقی فِرِیلیش "در زبان ییدیش به معنای "موسیقی شاد" است). اولین استفاده از اصطلاح "کلزمر" برای اشاره به موسیقی که توسط کلزموریم(ها) نواخته می‌شد در آلبومهای عروسی به سبک شرق - ۱۹۷۷ و خیابانی از طلا - ۱۹۷۸ بود و سپس «اندی استاتمن» و «زِو فلدمن» در اثر کلزمر، موسیقی یهودیان - ۱۹۷۹ از این اصطلاح سود جستند. سبک کلزمر به راحتی توسط مشخصه‌های ملودیکش - که آوای انسانی، صدای خنده انسان یا صدای گریستن را تداعی می‌کند - شناخته می‌شود. این مشخصه‌های ملودیک در کلزمر تصادفی نیستند چرا که این سبک موسیقی دارای مشترکات فراوانی با حذان و آوازهای کلیسایی سنتی است. پیدایش در کتاب مقدس چندین روایت، شرح و تفسیر مختلف برای سازها، لاویان و ساخت موسیقی آمده‌است. اما پس از تخریب معبد دوم اورشلیم در سال ۷۰ م، بسیاری از خاخام‌ها از نواختن موسیقی و کار با آلات موسیقی دلسرد شدند. اما اهمیت شادمانی در عروسیها و مراسمهای مختلف مناسبتی بود که باعث شکل‌گیری هسته‌های نخستین کلزمر گردید. | ## بخش 2: کلزمر | نخستین کلزموریم یعقوب بن یعقوب در قرن دوم میلادی، نوازندهٔ آلوس (ساز بادی باستانی) نخستین نوازندهٔ ثبت شده در تاریخ سبک کلزمر بود. هر چند که مختصات و ویژگی‌هایی که امروزه در سبک کلزمر تجلی یافته‌اند تا پیش از قرن نوزدهم میلادی و در بیسارابیا در هیچ جا ثبت نشده‌است. تأثیرپذیری و تأثیرگذاری کلزمر یک سبک موسیقی غیر وابسته به مذهب و دین خاصی است و به همین سبب می‌توان آن را تا حدودی سکولار دانست و با وجود اشتراکات، منفک از موسیقی کنیسه به ویژه حذان دانست. کلزموریمها اغلب در سفر بودند و در واقع به دلیل سبک زندگی با کولیها قرابت زیادی داشتند. کلزموریمها هم نوازندگان دوره‌گردی بودند که در اکثر مناطق شبه جزیرهٔ بالکان یافت می‌شدند و به همین دلیل با کولیهای منطقه دارای برهمکنش فرهنگی موسیقایی و زبانی قابل ملاحظه‌ای بودند (به ییدیش: klezmer argot). کلزموریمها نیز مانند بسیاری دیگر از نوازندگان حرفه‌ای به وسیلهٔ حکومتها محدود می‌شدند به عنوان مثال در اوکراین تا قرن ۱۹ میلادی از نواختن با صدای بلند در محیطهای عمومی منع شده بودند. به همین دلیل هم کلزموریمها سازهایی نظیر ویولن، سیمبالوم (سنتور رومانی) و سایر سازهای زهی را برگزیدند. نخستین نوازندهٔ کلزمر که در کنسرتهای اروپایی می‌نواخت، جوزف گوسیکوف بود، وی در اجراهایش از نوعی زیلوفون چوبی شبیه به سنتور که خودش ابداع کرده بود استفاده می‌کرد. بعد از سال ۱۸۵۵ میلادی در زمان سلطنت الکساندر دوم روسیه محدودیتهای قانونی علیه موسیقی رفع شدند و از این تاریخ به بعد مشارکتهای سنجهای برنجی و کلارینت در موسیقی کلزمر را شاهدیم. نقاشیهای به جا ماندهٔ زیادی از «خاییم گلدبرگ» وجود دارد که یهودیان چپگرای اهل اروپای شرقی را - که در واقع کلزموریم هستند - در حال نواختن سبک کلزمر نشان می‌دهد. ایالات متحده، کانادابا مکزیک و آرژانتین میزبان نوازندگان کلزمر دوره‌گردی بودند که به واسطهٔ آزار و اذیت حکومتهای روسیه و اروپای شرقی مهاجرت کرده بودند. در اوایل قرن بیستم میلادی واژهٔ کلزمر در آثار و نوشته‌ها برای اشاره به نوعی موسیقی یهودی کاربرد داشت اگر چه در آن زمان نیز گاهی به جای استفاده از اصطلاح کلزمر برای این یادکرد از اصطلاح موسیقی فِرِیلیش (Freilech music) استفاده می‌شد ("موسیقی فِرِیلیش "در زبان ییدیش به معنای "موسیقی شاد" است). اولین استفاده از اصطلاح "کلزمر" برای اشاره به موسیقی که توسط کلزموریم(ها) نواخته می‌شد در آلبومهای عروسی به سبک شرق - ۱۹۷۷ و خیابانی از طلا - ۱۹۷۸ بود و سپس "اندی استاتمن" و "زِو فلدمن" در اثر کلزمر، موسیقی یهودیان - ۱۹۷۹ از این اصطلاح سود جستند. «دیوید تراسِ» کلارینت نواز، «نافتول براندوین»، «هانکوس نتسکی» و چندین تن دیگر از نوازندگان این دوره آشکارا خود را کلزموریم می‌نامیدند.American Klezmer p.16-17 «مویشه برگوفسکی» بیان کرده که هنرمندان بومی (مانند عموم هنرمندان) هرگز از عناصر فُرمال ساختاری صرفاً به خاطر خودشان استفاده نمی‌کنند. در این زمینه، «جوئل رابین» تجسم سنت موسیقی کلزمر شرق اروپاست: موسیقیدانی که عمیقاً در فرهنگی رخنه کرده‌است که دیگر وجود ندارد. | ## بخش 3: کلزمر | این استاد موسیقی کلزمر، «مکس اپشتاین رابین» را «وارث بی‌چون‌وچرا» ی نوابغی همچون نافتول براندوین و دیو تاراس می‌خواند. آنسامبل موسیقی یهودی جوئل رابین در سال ۱۹۹۴ تأسیس شد و امروز تنها آنسامبلی است که مختص رپرتوار و سبک «عصر طلایی» موسیقی‌سازی ایدیش (کلزمر) است. این نغمه‌ها میراث به جا مانده از میشا اِلمان و جاشکا هایفتز و الهام‌بخش موسورگسکی و ریمسکی کورساکف و همچنین آهنگسازان دانشکده ملی یهود سن پطرزبورگ همچون ژوزف اکرون و جوئل آنجل بودند. با این همه، بخش زیادی از گنجینه‌های موسیقی غنی یهود شرق اروپا همچنان ناشناخته مانده‌اند (بر خلاف شهرت سنت ادبی آن که شولم آلایشم مندل و پیرتز نمایانگر آن هستند). در نیمهٔ اول قرن بیستم، شرکت کلمبیا رکوردز چندین اجرای «ایزابل یاکوولونا کِرِمِر» خوانندهٔ یهودی روس تبار سوپرانو را در تالار کارنگی و چند سالن بزرگ دیگر در ایالات متحده ضبط و منتشر نمود. اگرچه کلزمر یک موسیقی فولکلور یهودیان اشکنازی بود اما آهنگسازان بزرگی نظیر لئونارد برنستاین و آرون کوپلند تحت تأثیر شدید آن قرار داشتند. همچنین آشنایی گوستاو مالر و جورج گرشوین (به ویژه خلق اثر راپسودی در بلو) با کلزمر باعث می‌شود تا بیش از پیش به تأثیرگذاری مستقل کلزمر پی ببریم. همچنین آثار بزرگان جازی نظیر بنی گودمن و آرتی شاو را می‌توان الهام گرفته از ویژگی‌های کلزمر دانست. 110 (1960) کلزمر در اواسط تا اواخر دهه ۱۹۷۰ در ایالات متحده و اروپا به رهبری گیورا فیدمن، زِو فلدمن، اندی استاتمن با ضبط آلبومها و ساخت فیلم‌های مستند و آموزشی توسط آن‌ها به شکوفایی رسید. نوازندگان شاخص در این سبک جوئل روبین، خِوریزا، بودوویتس، ییل استورم و گروه کلزمر شیکاگو، گروه کلزمر خیابان ماکسول، گروه ویولونیستهای استیون گرینمن با الیسیا استیوگال و گروه کلزماتیک هستند. 31 (387) of the 5th of April, 2002 ریتم کلزمر در طول تاریخ خود همواره به صورت زنده اجرا می‌شد و به علت استفاده در محافل و بزمها خصوصاً همراهی با رقصِ رقاصان از ریتم و قاعدهٔ خاصی در ریتم پیروی نمی‌کرد. رقصهای فولکلوری که در برخی از موارد شاد و طربناک و در برخی موارد حزن آلود و گاهی هم ترکیبی از این دو حالت بودند. عدم پیروی از ریتم در کلزمر به شدت تحت تأثیر انس و الفت کلزموریمها با موسیقی کولی‌های شبه جزیرهٔ بالکان و موسیقی پیشا مدرن روسیهٔ تزاری بوده‌است. همین ویژگی کلزمر باعث شد تا در مواجهه با موسیقی جاز به سرعت جذب یکدیگر شوند هر چند که موسیقی جاز در مقام مقایسه با کلزمر یک موسیقی ریتمیک و قانون مند تلقی می‌شود. مُدها تمامی مدهای موسیقی کلزمر برگرفته از نامهای اختصاصی دعاها و اورادی است که یهودیان یونانی، ترکی، جنوب شرقی و مرکزی اروپا در مراسم مذهبی خود در کنیسه‌هایشان می‌خواندند. | ## جمع‌بندی | (۱۹۶۸),قطعات موزیکال مربوط به فاگین که یک کاراکتر یهودی داستان است همه در سبک کلزمر اجرا شده‌اند.