موضوع مقاله: پسوند | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پسوند | مقدمه: پَسوَند در زبان‌شناسی، تکواژ وابسته است که به پایان واژه‌ها می‌چسبد و معنا و همچین نقشمنظور از نقش (جایگاه) واژگان در مَتن (جمله)، اسم، فعل، صفت یا قید بودن آنها است. | ## بخش 1: پسوند | پسوند همچنین اشاره به یک توصیف برای یک اسم است، مانند پس‌وند نام خانوادگی؛ در ایران طایفه‌های دارای پسوند «وند» دو گروه هستند: گروهی که در دوران هخامنشیان به نام پیشه (شغل) نیای خود معروف شدند، مانند (دریک‌وند = خزانه‌دار)، (سپه‌وَند = نگهبان سپاه)، (بازوَند = مسئول بازها "عقاب‌ها")، (ترکاش‌وند = مسئول تیروکمان‌ها) و … گروهی که پس از ظهور اسلام به نام پدران یا منطقهٔ سکونت خود معروف شدند، مانند (کمال‌وند)، (بیرن‌وند)، (چغل‌وند) و غیره که نمون، رایج آن در عصر فعلی «جلیل‌وند» است. پس‌وندهای تکواژ در زبان فارسی +پسوندکاربردنمونهآ (۱)این پسوند به بن مضارع می‌چسبد و صفت فاعلی مطلق می‌سازد.بینا، شنوا، روا، جویا، زیبا، کوشاآ (۲)این پسوند الف ندایی است و برای خطاب قراردادن کسی به کار می‌رود.خداوندا، پروردگارا، سعدیاآ (۳) / نااین پسوند از مشخصه‌ای صفت می‌سازد و صورتی دیگر از «نا» است.ژرفا/ژرفنا، دازا/درازنا، بلندا، پهنا، ستبرا، گرماآ (۴)پسوندی که نشانگر زیادی است.خوشا، شگفتا، دریغا، دردا، سودا، خنکاآداین پسوند به بن مضارع می‌چسبد، گاهی به معنی انجمنی است که فعلی را انجام می‌دهند و گاهی به معنی اسم مکان است.نویساد (هیئت تحریریه)، سگالاد، کناد، هماد (انجمن)، چکاد، خُشکاد (برابر پارسی پیشنهادی برای واژهٔ «قارّه»)آدهاین پسوند به بن مضارع می‌چسبد و اسم افزار می‌سازد.سنباده (از سنبیدن)آساپسوند چگونگی و مانندگی می‌باشد.غول‌آسا، شیرآساآگین (گین)پسوند دارندگی و اتصال می‌باشدبرف‌آگین، زهرآگین، خشمگین، شرمگین -َندپس از ستاک افزوده می‌شود و اسم مصدر می‌سازد.رهَند، جهَند، پسَند، توَند، کشَندک (۱)پسوند تصغیر یا تحقیر استمردک، زنک، پسرک، روباهکک (۲)پسوند تصغیر محبت‌آمیز نیز است.دلبرک، جانک، عزیزک.ک (۳)پسوند نسبت و شباهت است.پولک، پشمک، سنگک، خرسکمَند / اومندپسوند دارندگی استتنومند، برومند، سیجومند، هستومند، دانشمند، بهره‌مند، فره‌مندو (۱)پسوند کوچک‌سازی استیارو، پسرو، دختروو (۲)او همچنین پسوند فراوانی و کثرت استشکمو = بسیار شکم‌چران، ترسو = بسیار ترسنده، بُرزو = بسیار بُرز (بلند بالا)، چاکو (چاقو) = بسیار چاک‌دهنده.وَرپسوند دارندگی است. رایج است که به صورت "اور" هم تلفظ شود.گَنجوَر / گنجور، مُزدوَر، / مزدور، نمور، رنجوَر / رنجور، سنجور ۱. مانند: شکمو = بسیار شکم‌چران، ترسو = بسیار ترسنده، بُرزو = بسیار بُرز (بلند بالا)، چاکو (چاقو) = بسیار چاک‌دهنده. مانند: گَنجوَر، مُزدوَر،این پسوند «اور» (ur) نیز خوانده می‌شود؛ مانند مُزدوْر و گَنجوْر، که شواهد آن در متون فارسی بسیار است و نمونه‌هایش در لغت‌نامهٔ دهخدا ذکر شده است. | ## بخش 2: پسوند | اد: این پسوند به بن مضارع می‌چسبد، گاهی به معنی انجمنی است که فعلی را انجام می‌دهند و گاهی به معنی اسم مکان است. مانند: نویساد (هیئت تحریریه(، سگالاد؛ کناد، هماد (انجمن)، چکاد، خُشکاد (برابر پارسی پیشنهادی برای پاژه قارّه). مانند: تاوَن (واژه نوساخته فرهنگستان برای Oven)، نهنبن (به معنی درپوش دیگ و تنور)،ناصرخسرو: چو جان در تن، خرد در دل نهانست****به آمختن، ز دل برکن نهنبن پرویزن، سوزن، روزن، میهن، انجمن، پوشن (واژه نوساخته فرهنگستان برای Cover). مانند: زَرین (به مانند زَر)، سیمین، بلورین (به مانند بلور)، رنگین، آهنین، پولادین (به مانند پولاد)، مهین. باز: این پسوند از فعل باختن (بازی کردن) گرفته شده است و به معنی بازی کردن می‌باشد. | ## بخش 3: پسوند | مانند: کوچه، سراچه، خوانچه، مورچه، موژه، نایژه، مامیزه، پیچیزه، خمیزه، راکیزه، گردیزه، تنیزه، گوییزه، گویچه ۳۱. مانند: دانشگاه، پژوهشگاه، زایشگاه، آزمایشگاه، بازداشتگاه، صبح‌گاه، شامگاه، ناگاه، بامگاه، سحرگاه ۴۹. مانند: زایمان، ساختمان، پرسمان، گفتمان، گزیدمان (انتخابات)، گماشتمان (انتصابات). «مون» این پسوند به معنای اندازه می‌باشد مانند ترامون به معنی قطر و پیرامون به معنی محیط و اطراف ۵۵. این پسوند برای ساختن «نام» هایی بکار می‌رود که همانندی با یک چیز/کار (نام" دیگر را برساند ولی در ترازی کوچک‌تر و پایین‌تر از ان است، بدان می‌ماند و به چم آن وابسته است ولی به‌راستی خود آن نیست مانند: ماه - ماهواره که به جای «قمر مصنوعی» که پیشتر می‌گفتند درست شد. | ## جمع‌بندی | مانند: استره (از استردن)، ماله، رنده (از رندیدن)، تراشه، پرونده، لوله (از لولیدن)، سنبه (از سنبیدن).