موضوع مقاله: مالک بن تیهان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مالک بن تیهان | مقدمه: نام و تبار ابن تیهان از اصحاب محمد و گروه انصار و نقیبان ۱۲ گانه، و از یاران علی و کشتگان جنگ صفین است. | ## بخش 1: مالک بن تیهان | به نقل اکثر مورخین، معروفترین نام او، «مالک» نام پدرش: «تیهان»، که با چند نسب به «قضاعه» می‌رسد. (طبقات ابن سعد) ولی بعضی نام پدرش را «مالک» و «تیهان» را، لقب «ابوالهیثم» می‌دانند و او به «ابن تیهان» نیز مشهور است. برادرش: عبید و به نقلی دیگر «عتیک»، که از انصار پیامبر و در جنگهای بدر و احد شرکت کرده و در جنگ احد، کشته شد. در زمان ظهور دین اسلام وقتی اخبار محمد به گوشش رسید، اسلام آورد و برادرش نیز اسلام آورد و در جنگ بدر کشته شد. ابوالهیثم، قبل از اسلام، یعنی در دوره جاهلیت، از شرک و بت‌پرستی دوری می‌کرد و همیشه قائل به توحید و یکتاپرستی بود و با «اسعد بن زراره»، جزو اولین کسانی از انصار بودند که در مکه به پیغمبر ایمان آورده و جزو هشت نفری بودند که قبل از قوم خود، در مکه آنحضرت را ملاقات کرد و مسلمان شده و به مدینه برگشت و اسلام خود را آشکار کرد. پیامبر خدا، میان او و «عثمان بن مظعون»، عقد برادری بست، (بعد از هجرت) «ابوالهیثم» در گروه آن دسته از انصاری بود که در هر دو «بیعت عقبه» شرکت و با پیغمبر خدا، دست یاری داد. دوران زمان خلفا بیشتر سیره نویسان، بر اینکه ابن تیهان جزو نقیبان (نمایندگان) دوازده‌گانه بوده و در بین بیعت کنندگان از انصار که برای نشر اسلام، انتخاب شده بود، اتفاق نظر دارند. | ## بخش 2: مالک بن تیهان | این صحابی در جنگ‌های «بدر»، «احد»، «خندق»، و دیگر غزوات، در رکاب پیامبر اسلام بود و رسول خدا، میان او و «عثمان بن مظعون» عقد برادری بست. پیامبر، بعد از کشته شدن «عبدالله بن رواحه» در جنگ «موته»، او را برای سنجش محصول خرمای منطقه فدک، که بخشی از خیبر بود و پرداخت سهم یهودیان از آن محصول، مأموریت داد. شیخ صدوق، روایتی را از امام صادق علیه السلام نقل کرده که آنحضرت فرمود: مؤمنانی بودند که بعد از رحلت پیامبر اکرم تغییر نکردند و دین خود را تبدیل ننمودند و لذا دوستی این مؤمنان واجب است و «ابوهیثم تیهان» یکی از آنهاست. (سیمای کارگزاران - ۱ ص/ ۱۲۵) به نقل از «شیخ صدوق» ابوالهیثم، از مخالفان خلافت ابوبکر بود. پس از پیغمبر، ابوبکر، در زمان خودش برای او پیغام داد تا همان مأموریت محصول خرما در زمان پیامبر را انجام دهد ولی او قبول نکرد و گفت: من برای اجرای فرمان پیامبر خدا، آن کار را انجام می‌دادم و وقتی برمی‌گشتم، آنحضرت برای من دعا می‌فرمود. اما بعد از کشته شدن (به نقل از دائره المعارف) او، نامش، جزء کسانی است که تمایل به خلافت علی بن ابیطالب داشته و سرانجام با آنحضرت بیعت کرده و از حامیان ولایت و امامت ایشان بود و می‌گفت: به درستی که امام ما و ولی ما و وصی رسول خداست. (خلفا ۲/ص ۲۱۶) عقد اخوت پیغمبر اسلام بین ابن تیهان و عثمان بن مظعون عقد اخوت خواند. | ## بخش 3: مالک بن تیهان | مرگ ابن تیهان با امام علی در جنگ جمل شرکت نمود و در جنگ صفین هم، لشگریان عراق را تشویق به جنگ و سپاهیان را صف آرایی کرده‌است. اگرچه در نسخه‌های کنونی کتاب او، دیده نمی‌شود ولی مرثیه‌ای برای ابوالهیثم در کتاب نصر بن مزاحم، در بین کشته شدگان جنگ صفین، حاکی از افتادگی‌هایی در نسخه‌های موجود کتاب می‌باشد. از این گذشته، احتمال کشته شدن او در صفین در برخی از اقوال، چون شیخ عباس قمی و بلاذری و «ابن حجر»، شاهد بر همین مطلب است که او در این پیکار حضور داشته و بعد از عمار یاسر، کشته شده و در کتاب نهج البلاغه، خطبه ۱۸۲، سخنی از علی بن ابیطالب است که نشان از، حزن و اندوه امام علی است بر مرگ او، که احتمالاً سال ۳۸ هـ. با همه این احوال، بعضی از مورخین، حضور او در صفین را نادرست می‌دانند و گفته‌اند که: حدود سال ۲۰ هـ. این صحابه بزرگ، از پیامبر حدیث روایت کرده‌است؛ و شیخ کلینی نیز، حدیثی به نقل او از حضرت علی آورده و اشعاری به او، نسبت داده‌اند. در نهج البلاغه علی بن ابی طالب در خطبه‌ای از کشته شدن ابن تیهان اظهار تاسف می‌کند و از نداشتن یارانی به مانند او غصه می‌خورد:أین عمّار، أین ابن تیهان، أین ذُوالشهادتین؟ | ## جمع‌بندی | بحار الانوار، مجلسی، : ج ۱۸/ص۴۱ طبقات ابن سعد ج ۴ صفحات ۳۷۴ و ۵۱۳ تاریخ سیاسی اسلام ج ۱ رسول جعفریان دائره‌المعارف بزرگ اسلامی به نقل از ۲۰ منبع.