موضوع مقاله: گاه‌شمار تاریخ سوسیالیسم در ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گاه‌شمار تاریخ سوسیالیسم در ایران | مقدمه: دوران قاجار ۱۸۹۸ - آغاز فعالیت‌های مخفی مرکز غیبی در تبریز ۱۹۰۴ - اعلام موجودیت محفل غیبی ۱۹۰۵ - تأسیس حزب اجتماعیون عامیون (حزب سوسیال دموکرات) در باکو ۱۹۰۵ - تأسیس نخستین اتحادیه کارگری ایران در چاپخانه‌ای کوچک در تهران ۱۹۰۸ - به توپ بستن مجلس مشروطه توسط محمدعلی‌شاه و آغاز مقاومت سیزده ماههٔ تبریز. | ## بخش 1: گاه‌شمار تاریخ سوسیالیسم در ایران | ۱۹۰۸ - ۲۸ اکتبر: همزمان با مقاومت مسلحانۀ تبریز، گروهی از کارگران چند کارخانۀ چرم‌سازی در این شهر دست به اعتصاب می‌زنند. سوسیال دموکرات‌های تبریز از این اعتصاب پشتیبانی کردند.روزنامۀ دنیای اقتصاد: اعتصاب ۴ روزه کارگران چرم‌سازی، نوشته‌شده در ۱۱ آوریل ۲۰۱۰؛ بازدید در ۱ مه ۲۰۱۹. ۱۹۰۹ - تأسیس حزب دموکرات عامیون به عنوان جناح چپ در مجلس دوم مشروطه ۱۹۱۷ - تأسیس فرقهٔ عدالت در باکو ۱۹۲۰ - آوریل: برگزاری کنگرهٔ عدالت در تاشکند با حضور ۷ هزار کمونیست ایرانی، با تلاش آوتیس سلطان‌زاده. این کنگره زمینه‌ساز برگزاری نخستین کنگرهٔ حزب کمونیست ایران بود.شبکۀ دیدگاه: یادی از آوتیس میکائیلیان (حبیب سلطان زاده) که در تصفیه‌های استالین سربه نیست شد؛ بازدید در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۵. ۱۹۲۰ - استقرار جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران در رشت ۱۹۲۰ - اعتصاب کارگران پالایشگاه آبادان.محمودی، جلیل و سعیدی، ناصر، شوق یک خیز بلند: نخستین اتحادیه‌های کارگری در ایران، تهران: قطره، چاپ اول: ۱۳۸۱، ص ۲۰۱. رضا شاه پهلوی ۱۹۲۱ - تأسیس حزب سوسیالیست ۱۹۲۱ - ۳۰ دسامبر: انتشار نخستین شماره از روزنامهٔ حقیقت، نخستین روزنامهٔ کارگری ایران، به عنوان ارگان شورای مرکزی اتحادیه‌های کارگری، به همت جعفر پیشه‌وریبی‌بی‌سی فارسی: نگاهی به رمان نادره نوشته سید جعفر پیشه‌وری، نوشتۀ سینا سعدی؛ بازدید در ۳ مارس ۲۰۱۵. ۱۹۲۶ - تأسیس فرقه جمهوری انقلابی ایران ۱۹۲۶ - انحلال حزب سوسیالیست ۱۹۲۹ - اعتصاب کارگران شرکت نفت ایران و انگلیس در پالایشگاه آبادان.محمودی، جلیل و سعیدی، ناصر، شوق یک خیز بلند: نخستین اتحادیه‌های کارگری در ایران، تهران: قطره، چاپ اول: ۱۳۸۱، صص ۲۱۵–۲۰۰. | ## بخش 2: گاه‌شمار تاریخ سوسیالیسم در ایران | ۱۹۳۱ - ۲۷ مه (۵ خرداد ۱۳۱۰): صدور فرمان منع فعالیت اشتراکی توسط رضاخان و ممنوع شدن هرگونه فعالیت سوسیالیستی و کمونیستی در ایران.چپ‌ستیزی در دوران پهلوی اول: مرام اشتراکی جرم شد، در روزنامۀ ایران، یک‌شنبه ۸ تیر ۱۳۹۹، شمارۀ ۷۳۷۹، نوشتۀ لیلا ابراهیمیان؛ بازدید در ۲ اسفند ۱۴۰۱. این فرمان در ۱۳ ژوئن ۱۹۳۱ (۲۲ خرداد ۱۳۱۰) توسط مجلس شورای ملی به صورت قانون درآمد. ۱۹۳۷ - دستگیری گروه ۵۳ نفر ۱۹۳۸ - ۱۶ ژوئیه: تیرباران آوتیس سلطان‌زاده تئوریسین حزب کمونیست ایران به دستور استالین.پایگاه اینترنتی عصر نو: آوتیس سلطانزاده (میکائیلیان)، گرده‌ای از سرگذشت؛ نوشتۀ خسرو شاکری (زند)، جمعه ۲۸ بهمن ۱۳۹۰؛ بازدید در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۵. ۱۹۳۹ - ۲ فوریه: کشته شدن تقی ارانی زیر شکنجه در زندان محمدرضا شاه پهلوی از شهریور ۱۳۲۰ تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ۱۹۴۱ - تأسیس حزب توده ایران توسط گروه ۵۳ نفر ۱۹۴۲ - به هم پیوستن چندین سندیکا و اتحادیه کارگری و تأسیس شورای مرکزی اتحادیه کارگران ایران با ۳۰ هزار عضو ۱۹۴۲ - تأسیس جمعیت احیای کرد در مهاباد ۱۹۴۴ - تأسیس شورای متحده مرکزی اتحادیه کارگران و زحمتکشان ایران ۱۹۴۵ - اعتصاب هزار نفرهٔ کارگران شرکت نفت کرمانشاه به مدت ۶ روز ۱۹۴۵ - قیام افسران خراسان ۱۹۴۵ - تأسیس فرقه دموکرات آذربایجان در تبریز ۱۹۴۵ - استقرار حکومت خودمختار آذربایجان به مرکزیت تبریز ۱۹۴۵ - تأسیس حزب دموکرات کردستان ایران ۱۹۴۶ - تأسیس جمهوری کردستان آزاد در مهاباد ۱۹۴۶ - اعتصاب ده هزار نفرهٔ کارگران شرکت نفت آغاجاری به مدت ۱۴ روز ۱۹۴۶ - تصویب نخستین قانون کار ایران در نتیجهٔ مبارزات شورای متحده مرکزی اتحادیه‌های کارگران و زحمتکشان ایران، به عنوان نخستین قانون کار در خاورمیانه ۱۹۴۸ - ممنوعیت فعالیت شورای متحده مرکزی اتحادیه کارگران و زحمتکشان ایران، سندیکاهای کارگری و حزب توده ایران به دنبال ترور محمدرضا پهلوی از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ۱۹۵۳ - کودتای ۲۸ مرداد و تعقیب و پیگرد اعضای حزب توده ایران ۱۹۶۲ - تأسیس کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی ۱۹۶۳ - انشعاب مائوییستی در حزب توده ایران و تشکیل سازمان انقلابی حزب توده ایران ۱۹۶۴ - برگزاری کنگرهٔ دوم حزب دمکرات کردستان ایران در کویسنجق به صورت مخفی با کمک ملا مصطفی بارزانی، توسط کمیتهٔ بازسازی حزب دمکرات کردستان ایرانپایگاه اینترنتی عصر نو: هرچه غمناک است عمیق نیست، هرچه عمیق است غمناک است؛ همنشین بهار؛ بازدید در ۴ نوامبر ۲۰۱۴. ۱۹۶۵ - تأسیس حزب کار ایران (طوفان) ۱۹۶۸ - تأسیس سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه ۱۹۶۹ - تشکیل گروه انقلابی زحمتکشان کردستان ایران که بعدها با اتحاد با نیروهای دیگر حزب کومله نامیده شد. ۱۹۷۰ - سازمان انقلابیون کمونیست (م-ل) ۱۹۷۱ - عملیات سیاهکل در گیلان ۱۹۷۱ - اعدام ۱۳ تن از اعضای گروه‌های چریکی مشارکت‌کننده در عملیات سیاهکل ۱۹۷۱ - تأسیس سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران ۱۹۷۴ - تأسیس سندیکای کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه ۱۹۷۵ - اعدام بیژن جزنی از بنیانگذاران و تئوریسین‌های اصلی سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران به همراه هفت تن دیگر (۶ فدایی و ۲ مجاهد) در تپه‌های اوین ۱۹۷۵ - انشعاب مارکسیست‌ها از سازمان مجاهدین خلق ایران با عنوان سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر ۱۹۷۶ - پیوستن سازمان انقلابیون کمونیست (م-ل) به گروه پویا و تشکیل اتحادیه کمونیست‌های ایران (سربداران) ۱۹۷۸ - اعتصاب در پالایشگاه‌های نفت تهران، تبریز، آبادان، کرمانشاه، اصفهان و شیراز در واکنش به کشتار ۱۷ شهریورپایگاه اطلاع‌رسانی انقلاب اسلامی: اعتصاب کارکنان پالایشگاه تهران بعد از حمعۀ خونین ۵۷؛ بازدید در ۸ نوامبر ۲۰۱۴. ۱۹۷۸ - اعتصاب معلمان در کرمانشاه هم‌زمان با بازگشایی مدارس در ماه مهر ۱۹۷۸ - اعتصاب کارکنان میدان‌های نفتی اهواز و آبادان در مهر ماه و ادامهٔ آن تا ماه آذر. | ## بخش 3: گاه‌شمار تاریخ سوسیالیسم در ایران | جمهوری اسلامی از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ تا شهریور ۱۳۶۷ ۱۹۷۹ - تجدید ساختار سازمان انقلابی حزب توده ایران با نام حزب رنجبران ایران ۱۹۷۹ - انشعاب چریک‌های فدایی خلق ایران (خط اشرف دهقانی) از سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران ۱۹۷۹ - اعلام موجودیت سازمان انقلابی کارگران ایران (راه کارگر) ۱۹۷۹ - حملهٔ سراسری نیروهای نظامی حکومت جمهوری اسلامی ایران به کردستان ایران برای سرکوب دو حزب کومله و حزب دموکرات کردستان ایران ۱۹۸۰ - انشعاب سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران به دو گروه سازمان فدائیان خلق (اقلیت) و سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) ۱۹۸۱ - واقعه ۶ بهمن آمل ۱۹۸۳ - دستگیری سراسری اعضای حزب توده ایران و غیرقانونی اعلام شدن آن ۱۹۸۳ - تأسیس حزب کمونیست ایران با اتحاد حزب کوملهٔ کردستان، اتحاد مبارزان کمونیست (سهند) و گروه‌هایی از سازمان‌های چریک‌های فدایی خلق ایران، سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر و حزب شفق سرخ در سنندج. ۱۹۸۴ - حملهٔ نیروهای حزب دموکرات کردستان ایران به نیروهای حزب کومله و آغاز جنگ میان این دو حزب ۱۹۸۸ - آتش‌بس یکجانبهٔ حزب کومله به حزب دمکرات کردستان ایران و پایان جنگ میان این دو حزب ۱۹۸۸ - اعدام دسته جمعی چند هزار تن از نیروهای سیاسی چپ از شهریور ۱۳۶۷ تاکنون ۱۹۹۱ - انشعاب گروهی از اعضای حزب کمونیست ایران به رهبری منصور حکمت از این حزب و تأسیس حزب کمونیست کارگری ایران ۲۰۰۰ - انشعاب گروهی از اعضای حزب کمونیست ایران به رهبری عبدالله مهتدی از این حزب و تأسیس سازمان انقلابی زحمتکشان کردستان ایران ۲۰۰۱ - تجدید ساختار اتحادیه کمونیست‌های ایران (سربداران) و تشکیل حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست) ۲۰۰۳ - تأسیس حزب حیات آزاد کردستان ۲۰۰۴ - انشعاب گروهی از اعضای کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست کارگری ایران به رهبری کورش مدرسی از این حزب و تأسیس حزب کمونیست کارگری ایران-حکمتیست ۲۰۰۵ - انشعاب در حزب دموکرات کردستان ایران و جدا شدن گروه عبدالله حسن‌زاده با نام حزب دموکرات کردستان ۲۰۰۵ - انشعاب در سازمان انقلابی زحمتکشان کردستان ایران و جدا شدن گروه عمر ایلخانیزاده با نام سازمان زحمتکشان کردستان ایرانپایگاه اینترنتی حزب کمونیست ایران (م-ل-م): انشعاب در کومله زحمتکشان؛ بازدید در ۵ نوامبر ۲۰۱۴. ۲۰۰۵ - بازسازی سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه ۲۰۰۵ - انتشار مجله پیام سندیکا به مدیریت و سردبیری روبرت بروخیم با همکاری سندیکاهای کارگری، گروه‌های مدنیِ چپ و روشنفکرانِ چپگرا ۲۰۰۶ - تأسیس اتحادیه سراسری کارگران اخراجی و بی‌کار که بعدها به اتحادیه آزاد کارگران ایران تغییر نام داد. ۲۰۰۷ - انشعاب گروهی از اعضای حزب کمونیست کارگری ایران موسوم به فراکسیون اتحاد کمونیسم کارگری از این حزب و تشکیل حزب اتحاد کمونیسم کارگریسایت اطلاعات.نت، بیانیه اعلام موجودیت حزب اتحاد کمونیسم کارگری؛ بازدید در ۵ نوامبر ۲۰۱۴. ۲۰۰۷ - اعلام موجودیت دانشجویان آزادی‌خواه و برابری‌طلب ۲۰۰۸ - بازسازی سندیکای کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه و اعلام موجودیت دوبارهٔ آن ۲۰۱۲ - پیوستن حزب اتحاد کمونیسم کارگری به حزب کمونیست کارگری ایران-حکمتیستپایگاه اینترنتی حزب اتحاد کمونیسم کارگری: بیانیۀ حزب اتحاد کمونیسم کارگری دربارۀ پیوستن به حزب کمونیست کارگری-حکمتیست: آغاز دورانی جدید از تلاش کمونیستی کارگری برای برافراشتن متحدانه پرچم کمونیسم منصور حکمت؛ بازدید در ۵ نوامبر ۲۰۱۴. ۲۰۱۴ - تأسیس جامعه دموکراتیک و آزاد شرق کردستان (کودار)رادیو زمانه: تشکل کردی «کودار» چه می‌گوید و درباره آنچه می‌گویند؟، امید پوینده؛ بازدید در ۴ نوامبر ۲۰۱۴. | ## جمع‌بندی | ۲۰۱۸–۱ آوریل: برگزاری کنگرهٔ مشترک توسط سه جریان سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت)، سازمان اتحاد فداییان خلق ایران- طرفدار وحدت و جمعی از کنشگران چپ، در شهر کلن و تأسیس حزب مشترک جدیدی به نام حزب چپ ایران (فداییان خلق).رادیو زمانه: تشکیل «حزب چپ ایران (فداییان خلق)»، نوشته‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۸؛ بازدید در ۲ آوریل ۲۰۱۸.