موضوع مقاله: پایداری شهری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پایداری شهری | مقدمه: این مفهوم برگرفته از '''توسعه پایدار''' است که در گزارش کمیسیون بروندلند (۱۹۸۷) معرفی شد. | ## بخش 1: پایداری شهری | اهمیت پایداری شهری با رشد سریع جمعیت شهرها و فشارهای زیست‌محیطی، تحقق پایداری شهری یک ضرورت برای حفظ کیفیت زندگی و مقابله با چالش‌های اقلیمی و اجتماعی است.Beatley, T. شهرها به عنوان کانون‌های اصلی فعالیت‌های انسانی نقش کلیدی در تعیین مسیر توسعه مانا دارند. مصرف انرژی سرانه سهم حمل‌ونقل عمومی پوشش فضای سبز به ازای هر نفر آلودگی هوا (PM2.5، CO₂) درصد بازیافت دسترسی به خدمات شهری رضایت‌مندی شهروندان نقش طراحی شهری در پایداری شهری طراحی شهری با شکل‌دهی مناسب محیط‌های شهری، نقشی محوری در تحقق مانایی ایفا می‌کند:Beatley, T. یکپارچه‌سازی حمل‌ونقل، پیاده‌رو و مسیر دوچرخه فضاهای انعطاف‌پذیر و قابل تطبیق رویکرد «بیوفیلیک» برای اتصال به طبیعت مصالح و فناوری‌های مانا و کاهش ردپای محیطی تقویت تعاملات انسانی و هوشیار کردن شهروندان شخصیت‌پردازی محلی و تقویت حس تعلق طراحی شهری فرآیند شکل‌دهی فضاهای عمومی و خصوصی شهری است که می‌تواند تأثیر مستقیم و قابل توجهی بر مانایی شهرها داشته باشد.Foster, S., & Grove, J. راهکارهای مؤثر شامل همکاری بین‌بخشی، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، آموزش و شاخص‌های ارزیابی عملکرد مانایی شهری است.Campbell, S. ابعاد تاب‌آوری شهری در پیوند با پایداری عبارتند از: تاب‌آوری کالبدی: طراحی زیرساخت‌ها و فضاهای شهری به‌گونه‌ای که در برابر مخاطرات طبیعی (سیل، زلزله، گرمایش شدید) مقاوم باشند. تاب‌آوری اجتماعی: وجود شبکه‌های اجتماعی قوی، همبستگی مدنی، ظرفیت خودسازماندهی و حمایت‌گری محلی. تاب‌آوری نهادی: توان نهادهای شهری برای واکنش سریع، برنامه‌ریزی بحران، مدیریت داده‌محور و هماهنگی میان‌بخشی. در بسیاری از مدل‌های شهرسازی نوین، طراحی برای تاب‌آوری بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه‌ریزی برای مانایی تلقی می‌شود.UNDRR (2020). فناوری‌های نوین و مانایی شهری فناوری‌های نوین به‌عنوان ابزارهای تسهیل‌کننده، نقشی فزاینده در ارتقای مانایی شهری ایفا می‌کنند. | ## بخش 2: پایداری شهری | شهر هوشمند – نظارت بی‌درنگ و مدیریت مؤثر IoT – جمع‌آوری داده‌های زیست‌محیطی و ترافیکی Digital Twins – شبیه‌سازی و بهینه‌سازی زیرساخت‌ها هوش مصنوعی – پیش‌بینی مسائل و پیشنهاد راهکار پلتفرم‌های مشارکتی – افزایش دخالت شهروندان داده‌های باز – شفافیت و بستر برای تحلیل‌ها و خدمات فناوری‌های دیجیتال و داده‌محور ابزارهایی کلیدی در پیشبرد مانایی شهری هستند:Batty, M. اینترنت اشیاء (IoT): سنسورها و دستگاه‌های متصل به اینترنت می‌توانند داده‌هایی حیاتی در مورد کیفیت هوا، مصرف انرژی، جریان ترافیک و شرایط محیطی فراهم کنند و پایه تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد را تقویت نمایند. هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی: تحلیل الگوهای پیچیده زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی برای پیش‌بینی مسائل شهری (مانند ترافیک، آلودگی، یا پراکنش بیماری) و پیشنهاد مداخلات مؤثر. پلتفرم‌های مشارکتی دیجیتال: فناوری‌های ارتباطی امکان مشارکت شهروندان در فرآیندهای تصمیم‌سازی، بودجه‌ریزی مشارکتی و برنامه‌ریزی محله‌ای را افزایش داده و سرمایه اجتماعی را تقویت می‌کنند. داده‌های باز شهری (Open Urban Data): دولت‌های محلی با انتشار آزاد داده‌های شهری در حوزه‌هایی مانند حمل‌ونقل، بودجه، انرژی و خدمات عمومی، زمینه مشارکت جامعه مدنی و بخش خصوصی در طراحی راه‌حل‌های مانا را فراهم می‌سازند. در مجموع، فناوری تنها زمانی به مانایی شهری کمک می‌کند که با چشم‌اندازهای انسانی، عدالت فضایی و حساسیت‌های زیست‌محیطی همراستا باشد؛ در غیر این‌صورت ممکن است موجب تعمیق نابرابری‌ها یا افزایش آسیب‌پذیری‌ها شود.Greenfield, A. چالش‌ها و تعارض‌ها در تحقق مانایی شهری با وجود اجماع نظری بر اهمیت مانایی شهری، پیاده‌سازی آن در عمل با طیفی از چالش‌های نهادی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی مواجه است. تعارض رشد اقتصادی با حفاظت محیط‌زیست بسیاری از سیاست‌های توسعه شهری بر افزایش تراکم ساخت‌وساز، گسترش زیرساخت‌ها و جذب سرمایه‌گذاران متمرکزند. نابرابری فضایی و مانع مشارکت عمومی فقر شهری، حاشیه‌نشینی، یا شکاف دیجیتال مانع از مشارکت بخش بزرگی از شهروندان در فرایندهای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری شهری می‌شود. مثال: تلاش یک شهر برای کاهش خودروهای شخصی ممکن است با سیاست‌های یارانه‌ای ملی در حوزه سوخت یا خودرو در تعارض قرار گیرد. | ## بخش 3: پایداری شهری | پیچیدگی سنجش و ارزیابی تعریف دقیق شاخص‌های مانایی و مقایسه بین‌المللی آن‌ها، به‌ویژه در جوامع ناهمگون، دشوار است. با وجود این چالش‌ها، مطالعات نشان داده‌اند که برنامه‌ریزی سیستم‌گرا، تقویت ظرفیت‌های نهادی، بازطراحی فرآیندهای مشارکتی، و اتصال سیاست‌های محلی به چارچوب‌های جهانی می‌تواند از شدت این تعارض‌ها بکاهد و مسیر تحقق مانایی را تسهیل کند.Agyeman, J., Bullard, R. نمونه‌هایی از مانایی شهری شهرهای متعددی در سطح جهان به عنوان نمونه‌هایی پیشرو در مسیر مانایی شناخته می‌شوند. هر یک از این شهرها رویکرد متفاوتی در اولویت‌بندی، طراحی و اجرا اتخاذ کرده‌اند که می‌تواند برای دیگر مناطق قابل الگوبرداری یا رویکرد تطبیق جغرافیایی باشد. این شهر با تمرکز بر انرژی‌های تجدیدپذیر، توسعه حمل‌ونقل غیرموتوری، مشارکت فعال شهروندان در تصمیم‌سازی‌های محله‌ای و بازطراحی محلات با تراکم متوسط و کاربری ترکیبی، مدلی مؤثر از طراحی ماندگار شهری ارائه داده‌است.Beatley, T. کپنهاگ، دانمارک کپنهاگ با هدف تبدیل‌شدن به نخستین پایتخت کربن‌خنثی جهان تا ۲۰۳۰، اقدامات هماهنگ‌شده‌ای در زمینه بهینه‌سازی انرژی، توسعه مسیرهای دوچرخه‌سواری، اصلاح ساختار مصرف، و تنظیم مجدد شبکۀ حرارتی شهری انجام داده‌است. بوگوتا، کلمبیا در یک بستر اجتماعی با چالش‌های فراوان، شهرداری بوگوتا با توسعه سیستم حمل‌ونقل سریع اتوبوسی (BRT)، اولویت‌بخشی به پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، و بازیابی فضاهای عمومی موفق شده‌است نابرابری فضایی را کاهش دهد و پایداری اجتماعی-زیست‌محیطی را ارتقا دهد.Montezuma, R. سئول، کره‌جنوبی با باززنده‌سازی رودخانه چئونگ‌گی‌چئون (Cheonggyecheon) که قبلاً در زیر یک بزرگراه بتنی پنهان بود، سئول یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های احیای اکولوژیک در بستر شهری را ارائه داده‌است. این پروژه به کاهش دمای موضعی، افزایش تنوع زیستی، و بازتعریف تعامل انسان و طبیعت در بستر کلان‌شهری منجر شده‌است.Kim, J. | ## جمع‌بندی | مطالعات موردی نشان می‌دهند که موفقیت در پیاده‌سازی مانایی شهری نیازمند انطباق راهکارها با زمینه فرهنگی، ساختار حکمرانی، ظرفیت مالی، و ویژگی‌های بوم‌شناختی هر شهر است.