موضوع مقاله: ناصر همایون | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ناصر همایون | مقدمه: ارسلان خان ناصر همایون (زادهٔ ۱۲۴۵ ه‍.خ – درگذشتهٔ ۱۲۹۹ در تبریز) موسیقی‌دان، نوازندهٔ پیانو و نظامی اهل ایران بود. | ## بخش 1: ناصر همایون | با نام اصلی ارسلان خان، وی از خاندان اکراد ایل دنبلی اصالتاً از موصل بوده که قرنها ایل حاکم آذربایجان و خانات خوی و در مقطعی دیاربکر بوده‌اند و خود را از برامکه می‌دانند و بعداً نام خانوادگی برمکی را برخود گذاشت. زندگی‌نامه ارسلان‌خان (یا ارصلان خان) برمکی فرزند امیرخان سردار دنبلی ملقب به نیر همایون (امیر خان پسر فاطمه خانم و شیر علی خان دنبلی از حاکمان خوی و از افسران نظامی قوای عباس میزرا بوده‌است) و بعداً ارصلان خان ملقب به ناصر همایون گردید. خواهرش عصمت خانم با میرزا علی اکبر خان کرمانی ناظم الاطباء ازدواج کرد و مؤدب الدوله نفیسی فرزند آن دو است. او که پیانو می‌نواخت، از شاگردان «آلفرد ژان باتیست لومر» (موسیو لومر) بود و به نواختن سازهای دیگر نیز آشنایی داشت. ارسلان‌خان در زمان پادشاهی مظفر الدین‌شاه قاجار، پیشخدمت مخصوص او شد و لقب «ناصر همایون» گرفت. | ## بخش 2: ناصر همایون | او در تمام سفرهای خارجی مظفر الدین‌شاه در کنار وی بود و دستورهای شاه را در مورد خرید ساز و به چاپ رساندن نوت‌های موسیقی به انجام می‌رساند. صفحه ۹۰) نوشته‌است: «ناصر همایون و مسیو لومر را که به پاریس فرستاده بودیم، امروز آمده فرمایشات ما را از بابت نوتهای موزیک بخوبی انجام داده‌اند.» این موضوع ظاهراً اشاره به آثاری است که توسط لومر نوشته شده و در سازمان انتشاراتی «شوون یا شوونس» در پاریس به چاپ رسیده‌است (این مطلب در متن رساله تذکار شده‌است)… به طوری که مرحوم روح‌الله خالقی نوشته (ص ۲۱۹ سرگذشت موسیقی ایران جلد اول) «یک نسخه از این نوتها که در همان موقع در پاریس چاپ شد، اکنون در کتابخانه هنرستان موسیقی ملی موجود است و شامل قسمتی از آواز چهارگاه و همایون و ماهور با چند تصنیف و رنگ می‌باشد و لومر نیز یک صفحه مقدمه به زبان فرانسه در آغاز آن نوشته و مخصوصاً از ناصر همایون شاگردش که در جمع‌آوری و نوشتن آهنگ‌ها به او کمک کرده تشکر نموده‌است.» موسیو لومر در مقدمهٔ کتاب نت‌هایش از او نام برده و تشکر کرده‌است. ناصر همایون در ظرف دو سه روز خوب به او آموخته‌است.» در همین رابطه علیخان ظهیرالدوله در سفرنامه خود می‌نویسد که در شهر کنترکسیویل فرانسه در سالن تیاتر و موسیقی شهر بخواست شاه این آواز و موسیقی ایرانی توسط ناصرهمایون نواخته شد و اجرای تصنیف و موسیقی در سبک ماهور قطعه ای بنام مژده به بلبل دهید بوده‌است. خبر اجرای این آواز و نت آن به شکل ضمیمه در شماره ۲۹۹۶ نشریه لیلوستراسیون L'Illustration به تاریخ ژوییه ۱۹۰۰ در فرانسه توسط موسیو لومر (و همراهی ناصر همایون) منتشر گردید. بدین ترتیب این اولین تصنیف ایرانی بوده که در اروپا بروی صحنه اجرا شده و ناصر همایون اولین موسیقیدان ایرانی است که در اروپا موسیقی ایرانی را به شکل اجرای کنسرت در سالن نواخته‌است. | ## بخش 3: ناصر همایون | از خدمات مهم او به موسیقی ایران تنظیم و چاپ نتهای موسیقی ایران بهمراه موسیو لومر بوده که در سال ۱۹۰۲ چاپ شده‌است. این کتابچه بنام "آواز و تصنیف ایرانی" است که آثاری در سه دستگاه ماهور- همایون- چهارگاه برای پیانو با نت ثبت و در ایران به کوشش منوچهر صهبایی تجدید چاپ گردید. «میرزا عباسعلی»، پدر «رضا محجوبی» (آهنگساز و نوازندهٔ ویلن) و «مرتضی محجوبی» (نوازندهٔ پیانو)، پیشکار ارسلان‌خان ناصر همایون بود و سکونت خانوادهٔ محجوبی در باغ ناصر همایون، موجب گرایش آنان به فراگیری موسیقی شد. امیرحسین خان برمکی (همسر اولش تاجی خانم بود و بعد از جدایی از او با توران خانم، دختر مستوفی الممالک، ازدواج کرد). برادرش سیاوش خان برمکی از عکاسان و موزیسینهای پیش‌کسوت ایران بوده و مجموعه منحصر بفردی از عکس از مکانهای تاریخی بروی شیشه از خود بجای گذاشت. | ## جمع‌بندی | درگذشت ارسلان‌خان، معروف به ناصر همایون، در سال ۱۲۹۹ در سن ۵۴ سالگی در تبریز درگذشت.