موضوع مقاله: کارلیا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کارلیا | مقدمه: کارلیا از ساحل دریای سفید تا خلیج فنلاند گسترده شده و دو مورد از بزرگ‌ترین دریاچه‌های اروپا را در بر می‌گیرد؛ دریاچه لادوگا و دریاچه اونگا. | ## بخش 1: کارلیا | کارلیای فنلاند یک استان تاریخی فنلاند است و اکنون بین فنلاند و روسیه تقسیم شده است که اغلب در فنلاندی فقط Karjala نامیده می‌شود. بخش شرقی این منطقه که ساکنانش عمدتاً پیرو لوتریانیسم هستند، پس از جنگ زمستان ۱۹۳۹–۱۹۴۰ به روسیه واگذار شد. جمهوری کارلیا یک موضوع فدرال روسیه است، از جمله کارلیای شرقی، با جمعیت عمدتاً ارتدوکس روسی. در فنلاند امروزی، Karjala به مناطق کارلیای جنوبی و کارلیای شمالی اشاره دارد، اگرچه بخش‌هایی از کارلیای تاریخی نیز در منطقه کومن‌لاکسو (شرق کومی‌یوکی)، ساوونیای شمالی (کاوی، راوتاوارا و سینینن) و ساوونیای جنوبی (منتوهاریو) قرار دارد. مرز بین کارلیا و اینگریا (منطقه)، سرزمین فین‌های اینگریا که از نزدیک با هم مرتبط هستند، در ابتدا خود رود نوا بود، اما بعداً به سمت شمال به باریکه کارلیا منتقل شد تا از رودخانه سسترا پیروی کند، امروزه در منطقه شهری سنت پترزبورگ، اما در ۱۸۱۲–۱۹۴۰ مرز روسیه و فنلاند بود. در طرف دیگر دریاچه لادوگا، رودخانه سیویر معمولاً به عنوان مرز جنوبی سنتی قلمرو کارلیا در نظر گرفته می‌شود در حالی که دریاچه اونگا و دریای سفید مرز شرقی را مشخص می‌کنند. کومی‌یوکی مرز غربی تاریخی قلمرو کارلیا را مشخص می‌کند زیرا در طول قرون وسطی به عنوان مرز بین فین‌های تمه و کارلیایی‌ها عمل می‌کرد. گفته می‌شود که رودخانه کی‌می همچنین بین حوزه‌های فرهنگی شرقی و غربی حداکثر در آغاز عصر برنز مرزی ایجاد کرده است. در شمال عشایر کوچ‌نشین سامی زندگی می‌کردند، اما هیچ مرز طبیعی به جز مناطق وسیع جنگلی (تایگا) و توندرا وجود نداشت. در متون تاریخی، کارلیا گاهی به "کارلیای شرقی" و "کارلیای غربی" تقسیم می‌شود که به ترتیب کارلیای شرقی و کارلیای فنلاندی نیز نامیده می‌شوند. منطقه‌ای در شمال دریاچه لادوگا که قبل از جنگ جهانی دوم متعلق به فنلاند بود، لادوگا کارلیا نامیده می‌شود و بخش‌های نزدیک مرز قدیمی قبل از جنگ گاهی مرز کارلیا نامیده می‌شوند. مهاجرت احتمالی از جاهای دیگر نیز ممکن است به ترکیب قومی کارلیایی‌ها کمک کرده باشد. شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که سکونت کارلیایی‌ها در امتداد ساحل غربی دریاچه لادوگا و باریکه کارلیا بیشترین میزان را داشته است، با چندین گورستان و اکتشافات باستان‌شناسی دیگر مربوط به سال‌های ۶۰۰ تا ۸۰۰ پس از میلاد. در کارلیای جنوبی، تعداد اکتشافات باستان‌شناسی از این دوره زمانی کمتر است، اگرچه با این وجود سکونت دائمی وجود داشته است. در کارلیای شمالی، تنها یک کشف باستان‌شناسی از این دوره زمانی پیدا شده است که مربوط به قرن هشتم است. | ## بخش 2: کارلیا | تعداد قابل توجهی بیشتر از اکتشافات باستان‌شناسی در این مناطق از ۸۰۰ پس از میلاد تا ۱۰۵۰ پس از میلاد نشان می‌دهد که جمعیت کارلیا در این مدت به سرعت رشد و گسترش یافته است. کارلیا برای مدتی از قرن سیزدهم جنگ‌های سوئد و نووگورود آغاز شد و بین سوئد و جمهوری نووگورود بر سر آن جنگ سختی درگرفت. استان کارلیای سوئد این قلمرو را به اضافه منطقه شرق کومی‌یوکی شامل می‌شد و ویبورگ (به فنلاندی: Viipuri) به مرکز استان تبدیل شد. کارلیای شمالی، لادوگا کارلیا و بخش شمالی کارلیای جنوبی تحت کنترل نووگورود قرار گرفتند. در معاهده استولبوو در سال ۱۶۱۷، بخش‌های بزرگی از کارلیای روسیه به سوئد واگذار شد. پس از اشغال فنلاند توسط روسیه در جنگ فنلاند، بخش‌هایی از استان‌های واگذار شده (Old Finland) در سال ۱۸۱۲ در دوک‌نشین بزرگ فنلاند ادغام شدند. پارتیزان‌های فنلاندی در سال‌های ۱۹۱۸–۱۹۲۱ در تلاش‌هایی برای سرنگونی جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی در کارلیای روسیه (کارلیای شرقی) شرکت داشتند، مانند عملیات ناموفق آونوس. آن‌ها همچنین می‌خواستند بقیه کارلیا را به فنلاند ضمیمه کنند و با جمهوری کوتاه‌مدت اوختوا همکاری کردند. پس از پایان جنگ داخلی روسیه و تأسیس اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۲۲، بخش روسی کارلیا در سال ۱۹۲۳ به جماهیر خودمختار اتحاد شوروی کارلیا (ASSR) تبدیل شد. در آغاز جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۳۹، اتحاد جماهیر شوروی به فنلاند حمله کرد و جنگ زمستان را آغاز کرد. پیمان صلح مسکو بخش بزرگی از کارلیای فنلاند را به اتحاد جماهیر شوروی واگذار کرد و بیش از ۴۰۰۰۰۰ نفر مجبور به جابجایی در داخل فنلاند شدند. در طول جنگ مستمر ۱۹۴۱–۱۹۴۴، فنلاند سرزمین‌های واگذار شده در سال ۱۹۴۰ را پس گرفت و همچنین به بخش بزرگی از کارلیای شرقی حمله و آن را اشغال کرد. پس از جنگ، گسترش شوروی باعث تلخی قابل توجهی در فنلاند شد، که چهارمین شهر بزرگ خود، ویبورگ، قلب صنعتی خود را در امتداد رودخانه ووئوکسی، بخش شرقی کانال سایما که مرکز فنلاند را به خلیج فنلاند متصل می‌کرد، و دسترسی به آب‌های ماهیگیری دریاچه لادوگا (به فنلاندی: Laatokka) را از دست داد. تمام جمعیت مناطق واگذار شده به اتحاد جماهیر شوروی تخلیه و در سایر نقاط فنلاند اسکان داده شدند. ساکنان کنونی بخش‌های سابق فنلاند روسیه، از جمله شهر ویبورگ/ویپوری و باریکه کارلیا، مهاجران پس از جنگ یا نوادگان آن‌ها هستند. | ## بخش 3: کارلیا | ASSR سابق کارلیا از سال ۱۹۴۱ تا ۱۹۵۶ در جمهوری شوروی سوسیالیستی کارلو-فنلاند جدید ادغام شد، اما سپس دوباره به ASSR تبدیل شد. کارلیا تنها جمهوری شوروی بود که از SSR به ASSR در داخل جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه شوروی «تنزل» یافت. بخشی از استان ویپوری که پس از جنگ جهانی دوم در فنلاند باقی ماند به استان کیمی تغییر نام داد و این نام را از سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۷ حفظ کرد. بخش شرقی این استان اکنون مناطق کارلیای جنوبی است، در حالی که بخش غربی بخشی از کومن‌لاکسو است. جمهوری کارلیا یک واحد فدرال روسیه است که در سال ۱۹۹۱ از جمهوری سوسیالیستی خودمختار کارلیای شوروی تشکیل شد. گویش‌های کارلیای جنوبی زبان فنلاندی (که ارتباط نزدیکی با زبان کارلیایی دارد) در کارلیای جنوبی صحبت می‌شود. گویش‌های شرقی ساونیایی در کارلیای شمالی صحبت می‌شود، که بخشی از گروه گویش‌هایی است که در شرق و مرکز فنلاند صحبت می‌شود. گویش‌های فین‌های اینگریا در اینگریا، منطقه‌ای در اطراف سن پترزبورگ، بین مرز استونی و دریاچه لادوگا، صحبت می‌شود. ساکنان قدیمی‌تر اینگریا، اینگریایی‌ها، زبان خاص خود را دارند که با زبان کارلیایی و گویش‌های جنوب شرقی فنلاندی مرتبط است. کارلیایی‌هاای که از بخش کارلیای فنلاند که به روسیه واگذار شده بود تخلیه شدند، در سراسر فنلاند اسکان داده شدند. امروزه حدود یک میلیون نفر در فنلاند می‌توانند ریشه‌های خود را در منطقه‌ای که پس از جنگ جهانی دوم به اتحاد جماهیر شوروی واگذار شد، جستجو کنند. گردشگران هم در تابستان و هم در زمستان از این منطقه بازدید می‌کنند، زمانی که فعالیت‌های ممکن شامل سوار شدن بر سورتمه‌ای پشت یک تیم سگ و دویدن از بانیا به یک سوراخ یخی و بازگشت است. در کارلیای جنوبی، لاپن‌رانتا یک مقصد محبوب برای گردشگران روسی است و سالانه ۱٫۵ میلیون نفر از آن بازدید می‌کنند. پارک ملی کولی در کارلیای شمالی زمانی که کارلیانیسم به یک روند اصلی تبدیل شد، شروع به جذب گردشگران کرد. | ## جمع‌بندی | کولی منبع الهام بسیاری از نقاشی‌ها و آهنگسازانی مانند ژان سیبلیوس، یوهانی آهو و ارو یارنه‌فلت بود که به نوبه خود از طریق کار خود به کارلیانیسم کمک کردند.