موضوع مقاله: کاپوک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کاپوک | مقدمه: کاپوک یا پنبهٔ جاوه‌ای درختی گرمسیری از راستهٔ پنیرک‌سانان و تیرهٔ پنیرکیان است (که پیش‌تر در خانوادهٔ پنجه‌درختان طبقه‌بندی می‌شد). | ## بخش 1: کاپوک | خاستگاه طبیعی آن مکزیک، آمریکای مرکزی، کارائیب، شمال آمریکای جنوبی و (در گونهٔ C. گونه‌ای کوچکتر از این درخت به جنوب آسیا و جنوب شرق آسیا وارد شده و در آن مناطق کشت می‌شود. در زبان‌های گوناگون، این درخت و الیاف پنبه‌مانند حاصل از غلاف‌های بذر آن به نام kapok شناخته می‌شوند؛ واژه‌ای برگرفته از زبان مالایی که در اصل به درخت پنجه (بومی آسیای گرمسیری) اطلاق می‌شده است. در کشورهای اسپانیایی‌زبان این درخت با نام «سیبا» و در کشورهای فرانسوی‌زبان با عنوان fromager شناخته می‌شود. این درخت برای الیاف شبیه به پنبهای که از بذر آن به‌دست می‌آید، به‌ویژه در جنوب شرق آسیا، پرورش می‌یابد و با نام‌هایی چون، کاپوک جاوه‌ای، پنبهٔ ابریشمی یا سامااوما نیز شناخته می‌شود. این درخت عمدتاً در جنگل‌های بارانی آسیا کشت می‌شود، به‌ویژه در جاوه (که یکی از نام‌های رایج آن نیز از اینجا آمده)، فیلیپین، مالزی و هاینان در چین، همچنین در آمریکای جنوبی. جوشاندهٔ پوست درخت پنبه جاوه‌ای برای مصارف ادرارآور، هوس‌افزا، درمان سردرد و همچنین دیابت نوع ۲ استفاده شده است. همچنین در برخی گونه‌های نوشیدنی روان‌گردان آیاهواسکا به‌عنوان افزودنی به‌کار می‌رود. 436 تنهٔ این درختان اغلب قطری تا حدود بالای ریشه‌های تکیه‌گاه دارند، اما نمونه‌های بسیار بزرگ می‌توانند قطری تا یا بیشتر داشته باشند.David G. ریشه‌های تکیه‌گاه را می‌توان در عکس‌ها مشاهده کرد که تا ارتفاع روی تنهٔ برخی نمونه‌ها کشیده شده‌اندDr. و به اندازهٔ از تنه بیرون زده و سپس زیر زمین تا طول کلی حدود امتداد می‌یابند.Peter A. | ## بخش 2: کاپوک | برگ‌ها به‌شکل برگ پنجه‌ای هستند و از ۵ تا ۹ برگچه تشکیل شده‌اند که هر یک تا حدود طول دارند. درخت پنبه جاوه‌ای به‌طور موقت برگ‌ریز است، و در همین دورهٔ بدون برگ، گل‌آذین چتری آن با گل‌هایی بزرگ به رنگ‌های خامه‌ای تا قرمز شکوفا می‌شود. پس از گل‌دهی، درخت چندصد غلاف به طول تولید می‌کند که درون آن‌ها بذرهایی محصور در الیافی زردرنگ و کرک‌مانند قرار دارند؛ این الیاف ترکیبی از لیگنین و سلولز هستند. الیاف کاپوک قبایل بومی در امتداد رود آمازون از الیاف کاپوک برای پیچاندن دور تیرهای تفنگ بادی استفاده می‌کنند. این الیاف نوعی آب‌بندی ایجاد می‌کنند که به فشار هوا اجازه می‌دهد تیر را از داخل لوله به بیرون براند. این الیاف به‌سختی ریسندگی می‌شوند، اما به‌عنوان جایگزینی برای کرک‌پر در پر کردن تشک، بالش، مبلمان، زافو (بالشتک نشیمن)، و عروسک‌های پرشده مانند خرس‌های عروسکی، و همچنین برای عایق حرارتی استفاده می‌شود. پیش‌تر، این الیاف به‌طور گسترده در جلیقه نجات و وسایل مشابه استفاده می‌شد تا اینکه مواد مصنوعی جای آن را گرفتند. این روغن رنگ زرد دارد و بوی مطبوع و ملایمی دارد و مزهٔ آن نیز دلپذیر است، و به روغن پنبه‌دانه شباهت دارد. روغن کاپوک دارای ارزش یدی بین ۸۵ تا ۱۰۰ است؛ به همین دلیل روغنی غیراکسیدشونده محسوب می‌شود، یعنی در مجاورت هوا خشک یا سفت نمی‌شود. به‌دلیل پیوند مذهبی آن با اریشاهای آیین سانتریا، آیین‌ها و رسوم بسیاری پیرامون این درخت انجام می‌شود: هدایایی در کنار یا پای درخت گذاشته یا دفن می‌شوند، دور درخت طواف می‌شود، و به‌طور کلی با درخت به احترام رفتار می‌شود و به آن دست نمی‌زنند. مستقل از سانتریا، این درخت در افسانه‌های محلی نیز ظاهر می‌شود و با موجوداتی به نام güijes پیوند دارد. | ## بخش 3: کاپوک | بر پایهٔ افسانه‌های عامیانۀ ترینیداد و توباگو، قلعهٔ شیطان در واقع درختی غول‌پیکر از گونهٔ C. نجار شیطان را فریب می‌دهد تا وارد تنهٔ درختی شود که در آن هفت اتاق یکی بالای دیگری کنده است. بیشتر نقاب‌های سنتی بورکینافاسو، به‌ویژه نقاب‌های اقوام بوبو و موسی، از چوب درخت C. در میان آفرو-سورینامی‌ها، به‌ویژه پیروان آیین وینتی، این درخت با نام کانکانتری شناخته می‌شود. نقش مقدس این درخت در فرهنگ آن‌ها به‌عنوان محل سکونت ارواح برای قرن‌ها ثبت شده است. با وجود تلاش هلندی‌ها برای مسیحی‌کردن بردگان آفریقایی در سورینام، بسیاری از سیاه‌پوستان سورینامی هنوز به این درخت احترام می‌گذارند. در سورینام امروزی نیز بریدن این درخت تا حد امکان پرهیز می‌شود و اگر ناگزیر باشد، همراه با مراسم خاصی انجام می‌گیرد. نمادشناسی پنبهٔ جاوه‌ای درخت ملی کشورهای گواتمالا، پورتوریکو، و گینه استوایی است. درخت پنبه‌ای نمادی تاریخی در مرکز فری‌تاون، سیرالئون، و نشانه‌ای از آزادی برای بردگان آزادشده‌ای بود که به آن‌جا مهاجرت کردند. | ## جمع‌بندی | گفته می‌شود که نام قدیمی هوشی‌مین یعنی «سایگون»، از واژهٔ Sài (در واژگان سینو-ویتنامی به‌معنای «نرده» و…) و نام ویتنامی درخت کاپوک یعنی (bông) gòn برگرفته شده باشد، هرچند احتمال دارد که منظور در اینجا نه Ceiba pentandra از جهان جدید، بلکه درخت پنجه از جهان قدیم باشد.