موضوع مقاله: تلگرافخانه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تلگرافخانه | مقدمه: ساختمان تلگرافخانه یا ساختمان پستخانه تهران ساختمان باشکوهی بود که در سال ۱۳۰۷ خورشیدی در میدان توپخانه تهران (میدان سپه پسین) گشایش یافت و در سال ۱۳۴۹ تخریب و ساختمان ۱۴ طبقه مخابرات کنونی جایگزین آن شد. | ## بخش 1: تلگرافخانه | پیشینه ساختمان عمارت تلگرافخانهٔ میدان توپخانهٔ ناصری، در اوایل دههٔ ۱۳۰۰ قمری، در ضلع جنوبی میدان و در جوار خیابان ناصریه (ناصرخسروی فعلی)، ساخته شد. در این زمان علی‌قلی‌خان هدایت (مخبرالدوله) وزارت تلگرافخانهٔ ایران را بر عهده داشت و احتمالاً خود او بر ساخت این بنا نظارت داشت. نخستین عمارت تلگرافخانه‌احتمالاً در نیمهٔ دوم دههٔ ۱۲۷۰ق در شرق میدان ارگ و در جوار عمارت‌های شاهی بر پا شد. بوذرجمهری پس از رسیدن به ریاست شهرداری تهران در نخستین برنامه خود، میدان توپخانه را با کمک یک مهندس روسی به طرحی نوین که برگرفته از طرح میدان پطروگراد (سنت پترزبورگ) بود طراحی کرد. در واقع نمای نوساز میدان توپخانه پیشکش بوذرجمهری به رضاشاه بود که تازه از فرونشاندن غائله شیخ خزعل بازگشته بود. همو بود که چند سال پس از آن تندیس رضاشاه در میدان توپخانه را به او هدیه داده بود. از ویژگی‌های این گروه همچون بناهای دوره قاجاریه، از عناصر معماری اروپایی اقتباس شده است. | ## بخش 2: تلگرافخانه | سبک معماری ساختمان فرنگی است به گونه‌ای که با همه زیبایی و ریزه‌کاری‌ها کمتر عنصری از معماری ایرانی در آن دیده می‌شود، اما با این وجود نمایانگر دوره‌ای از معماری ایران و به‌ویژه تهران بود. این بنا در سه اشکوب ساخته شده و دارای طولی نزدیک به ۱۵۰ متر بود که به گونه شرقی-غربی که برابر با طول عمارت شهرداری در روبروی آن قرار گرفته بود، بنا شده بود. ساختمان تلگراف خانه دارای ورودی ستون‌دار با گنبد فلزی بزرگ با قاعده مربع در میانه بنا بوده که به دست استاد میرزا علیخان حدیدی ساخته شده بود. این عمارت در نمای اصلی (نمای شمالی) دارای ۲۲ ستون گچ‌بری شده بود که زیبایی و جلوه‌ای بی‌مانند به آن داده بود. سرانجام این عمارت پیش از سال ۱۳۴۹ به دلایل ناروشنی به مانند عمارت شهرداری ویران گردید. معمار ساختمان مهندس علیخان بود که افزون بر این بنا و در سبک معماری رضاشاهی، ساختمان‌های نظمیه کل مملکتی یا کاخ شهربانی (ساختمان شماره ۹ وزارت امور خارجه)، عمارت ثبت اسناد و املاک کشور (هر دو در محوطه باغ ملی) و عمارت ثبت احوال و احصائیه کل مملکتی در محدوده میدان حسن‌آباد را در کارنامه دارد. شواهد تاریخی در تهران نشان می‌دهد که میدان توپخانه سه دوره دگرگونی را پشت سر نهاده است و در هر یک از این سه دوره، ساختمان‌ها و بناهای آن تخریب و ساختمان‌های تازه‌ای به جای آن‌ها بر پا شده است. | ## بخش 3: تلگرافخانه | با این وجود، سیمای تاریخی این میدان با همین بنای تلگراف خانه که معماری آن مشابه میدان حسن‌آباد تهران است، بیش از سیمای دیگر دوره‌ها در یادها مانده است.این ساختمان اولین نمونه سبک نئوکلاسیک از نظر ترکیب حجمی در ایران است . دارای پلان برونگرا و متقارن و که ورودی جلو زده در وسط دارد و روی آن سنتوری زیبایی بوده است . این بنا تشابهی به ساختمان شمال میدان توپخانه یعنی بلدیه داشته است که و هماهنگی موزونی را در شمال و جنوب میدان ایجاد کرده بوده است . تا پیش از تخریب ساختمان بنا در سال ۱۳۴۹، موزه پست و تلگراف و تلفن در بخشی از آن فعال بود که پس از تخریب آن وسایل موزه بال غربی ساختمان اداره پست منطقه باغ ملی جابجا شد. از جمله در سال ۱۳۸۳ طرح بازسازی بدنه‌های شمالی و جنوبی میدان توپخانه تهران در کمیسیون ماده پنج شهرداری تهران به تصویب رسید و قرار بود که با جابجایی پایانه اتوبوس شهری از محل پیشین ساختمان بلدیه و ساخت راه زیرگذر پیاده‌رو از ایستگاه مترو به سوی خیابان فردوسی با احیای بدنه‌های تاریخی این میدان، سیمای تاریخی دوره پهلوی اول بازسازی شود. | ## جمع‌بندی | بازسازی ضلع شمالی میدان عملی شد اما بازسازی ضلع جنوبی و ساختمان تلگراف خانه بجای برج چند طبقه مخابرات هرگز آغاز نشد.