موضوع مقاله: منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای | مقدمه: منطقه‌های بدون جنگ‌افزار هسته‌ای (که کشورهای دارنده جنگ‌افزار هسته‌ای نیز عضو آن هستند) با پیمان منع گسترش جنگ‌افزارهای هسته‌ای آرمان مشترکی دارند اما از آن جدا هستند. | ## بخش 1: منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای | اصطلاح دیگر «منطقه آزاد هسته‌ای» بیشتر به معنی منطقه‌ای است که هم جنگ‌افزار هسته‌ای و هم انرژی هسته‌ای را منع می‌کند. اما منطقه آزاد هسته‌ای معمولاً از سوی سازمان ملل متحد به عنوان پیمان بین‌المللی شناخته نمی‌شود. منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای، کشورها یا ناحیه‌های کوچکی را که مانند اتریش برپایه قانون خود، غیرقانونی می‌دانند در بر نمی‌گیرد. همانند آن پیمان ۴+۲ (با نام‌های دیگر پیمان اتحاد دو آلمان یا پیمان نهایی حل مسئله آلمان) استفاده از جنگ‌افزار هسته‌ای را پس از اتحاد آلمان در آن کشورِ تازه، بازداشت. اما این پیمان، توافقی میان شش کشور بود و سازوکارهای منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای در آن گنجانده نشده بود. برخی منطقه‌های بدون جنگ‌افزار هسته‌ای به شکل منطقه انحصاری اقتصادی و برخی دیگر به شکل آب‌های سرزمینی تعریف شده‌اند. امروزه پنج منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای قاره‌ای یا زیرقاره‌ای برای گروهی از کشورها (به همراه مرز آبی و مرز هوایی این کشورها)، و سه کشور اداره‌کننده جنوبگان، بستر دریا، و فضای بیرونی وجود دارند که بخشی از هیچ کشوری نیستند. جنوبگان، بستر دریا، و فضای بیرونی، بر مرزهای همه کشورها به غیر از یکی، اولویت دارند. بسیاری از اقیانوس‌های زمین بالاتر از بستر دریا تحت پوشش پیمان‌ها منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای نیستند؛ زیرا آزادی دریاها از اعمال هرگونه محدودیت بر آب‌های بین‌المللی پیشگیری می‌کند. سازمان ملل همچنین کشور مغولستان را نیز به عنوان منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای به رسمیت شناخت. منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای در جایی که آزادی دریاها وجود دارد آب‌های بین‌المللی را پوشش نمی‌دهد. همچنین به خاطر حرکت موشک‌های هسته‌ای در فضا نیز فضای بیرونی بخشی از منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای نیست (که بر خلاف برپایی موشک هسته‌ای در فضای بیرونی است). در ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۹ (میلادی) هنگامیکه پیمان پلیندابا اجرایی شد شش منطقه به اندازه ۵۶٪ سطح کره زمین (۱۴۹ میلیون کیلومتر مربع) و ۶۰٪ از ۱۹۵ کشور جهان و ۳۴٪ بیشتر از سالِ پیش از آن منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای شدند. درحالیکه همه این کشورها تنها ۳۹٪ جمعیت جهان را در بر می‌گرفتند و ۹ کشور دارنده جنگ‌افزار هسته‌ای ۲۸٪ مساحت زمین و ۴۶٪ جمعیت جهان را در خود داشتند. منطقه‌های بدون جنگ‌افزار هسته‌ای جنوبگان، آمریکای لاتین، و اقیانوس آرام جنوبی با خط‌های طول جغرافیایی و عرض جغرافیایی تعریف می‌شوند. در مورد اقیانوس آرام جنوبی، مرز شمال باختری آن با آب‌های سرزمینی استرالیا مشخص می‌شود. | ## بخش 2: منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای | چون این سه منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای، در کنار هم قرار می‌گیرند مفاد پیمانه‌های منطقه‌های بدون جنگ‌افزار هسته‌ای، برای آب‌های بین‌المللی درون این سه منطقه، قابل اجرا نیستند. در برابر آن، محدوده کشورهای عضو پیمان بانکوک در آسیای جنوب خاوری به صورت قلمروها و منطقه انحصاری اقتصادی آنها تعریف می‌شود. برای کشورهای آفریقایی، محدوده کشورها و قلمروهای آنها که بخشی از سازمان وحدت آفریقا (امروزه اتحادیه آفریقا) هستند جزء پیمان پلیندابا تعریف می‌شود. همچنین آبخوست‌های نزدیک اتحادیه آفریقا و ماداگاسکار نیز بخشی از منطقه کشورهای عضو پیمان پلیندابا هستند. یکی از کشورهای اتحادیه آفریقا، موریس بر قلمرو بریتانیا در اقیانوس هند ادعای مالکیت دارد. قدرت هسته‌ای در منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای +انرژی هسته‌ایکشورتعداد نیروگاهآرژانتین۳برزیل۲مکزیک۲آفریقای جنوبی۲ چهار کشور در منطقه‌های بدون جنگ‌افزار هسته‌ای از انرژی هسته‌ای برای تولید برق استفاده می‌کنند. استرالیا علاقه خود را به غنی‌سازی اقتصادی ابراز کرده و در زمینه غنی‌سازی با لیزر پژوهش می‌کند. پروتکل‌هایی برای کشورهای غیر عضو +قلمروهای بیرونی کشورها که شامل مفاد پیمان منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای می‌شوندنام پیمانبریتانیافرانسهآمریکاهلندپیمان تلاتلولکوآنگویلا، جزایر ویرجین بریتانیا،جزایر کیمن، جزایر تورکس و کایکوس،جزایر فالکلند، جزیره جورجیای جنوبیگویان فرانسه، گوادلوپ،مارتینیک، سن بارتلمی،سن مارتنپورتوریکو،جزایر ویرجین ایالات متحده آمریکا،جزایر کوچک حاشیه‌ای ایالات متحده آمریکاآروبا،کوراسائو،سینت مارتن،جزایر کارائیب هلندپیمان راروتونگاجزایر پیت‌کرنپلی‌نزی فرانسه،والیس و فوتونا، کالدونیای نوساموآی آمریکا،جزیره جارویسپیمان پلینداباقلمرو بریتانیا در اقیانوس هندرئونیون، مایوت، ایل-اپارس چند پیمان منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای، پروتکل‌هایی را برای کشورهای غیر عضو و بیرون از محدوده پیمان‌ها که قلمروهایی درون این منطقه‌ها دارند وضع کرده‌اند. بریتانیا پیمان پلیندابا را نمی‌پذیرد و از اجرای آن در جزیره دیه‌گو گارسیا در قلمرو بریتانیا در اقیانوس هند که آمریکا در آن یک پایگاه نظامی دارد سر باز می‌زند. بخش کوچکی ار اقیانوس (که بیرون از گوشه بالا-راست این نقشه است) بین اندونزی و استرالیا نیز جزئی از هیچ پیمان منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای نیست. اما دیگر آبخوست‌های اقیانوسی در این منطقه که در مالکیت بریتانیا، فرانسه، نروژ، و مالدیو هستند (به جز تیمور شرقی) تنها خشکی‌های نیم‌کره جنوبی هستند که عضو هیچ پیمان منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای نیستند. وزش همیشگی باد در استوا و تأثیر انفجارهای هسته‌ای در نیم‌کره شمالی می‌تواند از ورود مواد پرتوزا به نیم‌کره جنوبی جلوگیری کند. آبخوست‌های اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام که در محدوده کشورهای منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای نیستند (نقشه روبرو) بین مدار ۶۰ درجه جنوبی، نصف‌النهار ۲۰ درجه غربی، و نصف‌النهار ۱۱۵ درجه خاوری قرار دارند که روی هم رفته مساحتی کمتر از ۸٬۰۰۰ کیلومتر مربع دارند. این آبخوست‌ها: یکی از سرزمین‌های فرادریایی بریتانیا به نام سنت هلن و وابسته‌های آن جزیره اسنشن و تریستان دا کونا جزیره بووه قلمرو نروژ برخی سرزمین‌های جنوبی و جنوبگانی فرانسه مانند جزایر کرگولن، جزایر کروزت، جزیره سنت پل، و جزیره آمستردام مجمع‌الجزایر چاگوس در قلمرو بریتانیا در اقیانوس هند که موریس بر جزیره دیه‌گو گارسیا آن ادعای مالکیت دارد. در ۱۹۹۴ (میلادی) کشورهای منطقه صلح و همکاری اقیانوس اطلس جنوبی، هسته‌ای‌زدایی در اقیانوس اطلس جنوبی را اعلام کردند. اما منطقه‌های بدون جنگ‌افزار هسته‌ای در نیم‌کره شمالی برای هند، پاکستان، و شبه‌جزیره عربستان وجود ندارند. | ## بخش 3: منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای | پنج پیمان منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای، ناحیه‌های بسیار کوچکی بالاتر از مدار رأس‌السرطان را پوشش می‌دهند که تنها شمال مکزیک، شمال باهاماس، شمال برمه (میانمار)، و شمال آفریقا را در بر می‌گیرد. این کشورها عضو (یا محصور شده) متحدان امنیت جمعی کشورهای دارنده جنگ‌افزار هسته‌ای هستند که از هنگام جنگ سرد و پیش از آغاز جنبش‌های منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای با یکدیگر همکاری می‌کردند. ۱۲ کشور در خاورمیانه، ۶ کشور در آسیا و ۴ کشور که در گذشته بخشی از اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بودند. همه کشورهایی که جنگ‌افزار هسته‌ای ندارند به جز سودان جنوبی عضو پیمان منع گسترشجنگ‌افزارهای هسته‌ای هستند. البته ۵ کشور دارنده جنگ‌افزار هسته‌ای نیز هستند که پیمان‌نامه منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را تحریم کرده‌اند. اروپا بریتانیا، فرانسه، و آمریکا چتر هسته‌ای خود را بر روی ۲۵ کشور دیگر عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و شش کشور دیگر اروپایی که عضو ناتو نیستند (اتریش، قبرس، جمهوری ایرلند، مالت، سوئد، و فنلاند) گسترانده‌اند. این شش کشور غیر عضو ناتو، عضو دفتر سیاست‌گذاری دفاعی و امنیتی مشترک اتحادیه اروپا هستند. دیگر کشورهای اروپایی که در گذشته بخش باختری شوروی را تشکیل می‌دادند به همراه سوئیس و کشورهای کوچک در اروپای غربی که عضو اتحادیه اروپا یا ناتو نیستند (مانند لیشتن‌اشتاین، موناکو، سان مارینو، واتیکان، و آندورا) و همچنین کشورهای منطقه بالکان که هنوز عضو اتحادیه اروپا نیستند (آلبانی، بوسنی و هرزگوین، صربستان، مونته‌نگرو، و کوزوو) نیز تحت پوشش دفاع هسته‌ای اتحادیه اروپا و ناتو هستند. شوروی پیشین بلاروس و ارمنستان به همراه کشورهای پیمان سمیپالاتینسک در سازمان پیمان امنیت جمعی متحد روسیه هستند. کشورهای سازمان توسعه اقتصادی و دموکراسی گوآم (گرجستان، جمهوری آذربایجان، اوکراین، و مولداوی) عضو هیچ پیمان امنیتی نیستند. اقیانوس آرام شمالی کره جنوبی و ژاپن متحدان آمریکا و زیر چتر هسته‌ای آن کشور هستند. درحالیکه سه کشور منطقه میکرونزی (جزایر مارشال، ایالات فدرال میکرونزی، و پالائو) با آمریکا پیمان اتحادیه آزاد دارند. این دو کشور به همراه افغانستان، سری‌لانکا، مالدیو، بنگلادش، نپال، و بوتان عضو هیچ پیمان منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای نیستند. خاورمیانه ۶ کشور شورای همکاری خلیج فارس و ۵ کشور دیگر عرب‌زبان (یمن، اردن، لبنان، سوریه، و عراق) به همراه ایران جنگ‌افزار هسته‌ای ندارند و عضو هیچ پیمان منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای نیستند. مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد منطقه بدون جنگ‌افزار هسته‌ای خاورمیانه را داده‌است. در بازخوانی پیمان‌نامه منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای در همایش سال‌های ۱۹۹۵ (میلادی) و ۲۰۱۰ (میلادی) درخواست نابودی همه جنگ‌افزارهای کشتارجمعی در خاورمیانه داده شده‌است. | ## جمع‌بندی | در دسامبر ۲۰۱۳ (میلادی) یک همایش بین‌المللی برای خاورمیانه بدون جنگ‌افزارهای کشتار جمعی در حیفا اسرائیل برگزار شد که در آن، همه شهروندان جهان که از نبود پیشرفت در گفتگوهای رسمی در خاورمیانه نگران بودند شرکت داشتند.