موضوع مقاله: سفرهای ناصرالدین‌شاه به اروپا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سفرهای ناصرالدین‌شاه به اروپا | مقدمه: نخستین سفر نخستین سفر ناصرالدین‌شاه در تاریخ ۱۹ آوریل ۱۸۷۳ (۳۰ فروردین ۱۲۵۲) آغاز شد که نخستین مسافرت یکی از پادشاهان ایران به اروپا بود. | ## بخش 1: سفرهای ناصرالدین‌شاه به اروپا | ناصرالدین‌شاه در آن زمان چهل و سه سال داشت و بیست و پنج سال از حکومتش بر ایران می‌گذشت. وی سفر را از تهران به سمت بندر انزلی و گذشتن از راه‌های صعب العبور و گردنه‌های مرتفع رشته‌کوه‌های البرز شروع کرد که چهار هفته طول کشید تا آنها به ساحل دریای خزر برسند، سپس به وسیله کشتی به بندر آستراخان روسیه رفتند، تعداد کسانی که در بندر انزلی به‌همراه شاه سوار کشتی شدند در حدود یکصد نفر بودند. آنها پس از رسیدن به بندر آستراخان به وسیله قایق از طریق رودخانه ولگا سفر خود را ادامه دادند و سپس سوار بر قطار شدند. ناصرالدین‌شاه از مسکو تا سن پترزبورگ را با قطار طی کرده و در ایستگاه راه‌آهن سن پترزبورگ، تزار و سایر اعضای خانواده سلطنتی روس از وی استقبال کردند. ناصرالدین‌شاه پس از چند روز اقامت در روسیه به ترتیب، به کشورهای آلمان، بلژیک، انگلستان، فرانسه، سوییس، ایتالیا، اتریش و عثمانی مسافرت کرد. در آلمان، علاوه بر ویلهلم یکم، امپراتور آلمان، با اتو فون بیسمارک، صدراعظم نیز دیدار کرد، وی پس از بازدید از شهرهای مختلف این کشور راهی بلژیک شد. وی با ۸۴ نفر همراه خود صبح روز ۱۸ ژوئن ۱۸۷۳ بروکسل را به قصد بندر «اوستند» ترک می‌کند و در آنجا سوار کشتی جنگی ویجیلنت و دو کشتی کوچک بخار نیروی دریایی می‌شود. در انگلستان، پسران دوم و سوم ملکه و وزیر خارجه «لرد گرانویل» به استقبال کشتی ناصرالدین‌شاه می‌آیند و از طرف ملکه انگلستان به شاه خوش آمد می‌گویند. | ## بخش 2: سفرهای ناصرالدین‌شاه به اروپا | روز سوم اقامت در لندن، به ملاقات ملکه ویکتوریا رفت و نشان بند جوراب بالاترین نشان افتخار انگلستان را دریافت کرد. در دوم ژوئیه مراسم خداحافظی در انگلستان برگزار شد و وی به فرانسه رفت، در آنجا با پاتریس دو مک ماهون، رئیس‌جمهور، در سوییس با فرانسوا ژوزف و در ایتالیا با ویتوریو امانوئله دوم ملاقات و گفت‌وگو کرد. سپس از ایتالیا به اتریش رفت و پس از دیدارهای سیاسی در اتریش، وارد عثمانی شد و پس از چند روز اقامت در عثمانی به ایران بازگشت. پادشاه قاجار در طول سفر به‌جز عکاسی از اماکن و مناظر مختلف، هر شب مشاهدات و خاطرات خود را توسط منشی ثبت می‌کرد که بعدها منتشر شد. برای مهمان نوازی از ناصرالدین‌شاه یک حمام سنتی به سبک ایرانی در بخشی از حمام‌های قصر ملکه ویکتوریا در لندن ساخته شد. در طول اقامت مهمانان ایرانی ۳۳ قلم از اموال کاخ باکینگهام که اکثراً کارد و چنگال و یک بشقاب طلا و یک سس‌خوری بودند، گم شد. در صورتیکه دولتمردان ژاپنی (که همزمان با ایران در این دوره بفکر پیشرفت افتاده بود) کمیته‌ آمادگی از دو سال قبل تأسیس نموده دو نمایشگاه تمرینی در توکیو ایجاد کرده بودند و در جریان نمایشگاه نیز تعداد زیادی مهندس و صنعتگر را برای بازدید فرستادند (گروه ایرانی همراه ناصرالدین‌شاه اکثراً برای لذت‌جویی به اروپا رفته بودند. آثار هنری و فرهنگی این نمایشگاه با بررسی گروه جینشین، که یک گروه متخصص ژاپنی بود پس از چند ماه گشت و گذار در ژاپن و دستچین کردن بهترین نمونه‌ها انتخاب شده بودند. | ## بخش 3: سفرهای ناصرالدین‌شاه به اروپا | ۴۱ مقام و مترجم ژاپنی و ۶ اروپایی برای نظارت بر غرفه ژاپن و رویدادهای فرهنگی به وین آمدند. ناصرالدین شاه نشست خود با دولتمردان روس را چنین توصیف می کند: «یکی از دخترهای والی مونتنگرو مقابل ما پهلوی ولیعهد روس نشسته بود. آنکه پهلوی من بود خیلی خوشگل و مقبول خوب بود اما آنکه پهلوی ولیعهد بود خوشگل تر و دندانهایش بهتر بود... دو کلمه با امپراطوریس حرف می زدیم هشت کلمه با دختر والی، دختر خوش راه (!) خوبی بود اما سر میز که نمی شد با او انگلک کرد.» پس از نمایشگاه سال بعد از نمایشگاه، سانو گزارشی از آن تهیه کرد که در ۹۶ مجلد و ۱۶ قسمت بود، ایجاد موزه در پایتخت ژاپن و شروع یک سلسله نمایشگاه‌های صنعتی ملی در پارک اونو در ۱۸۷۷ از آثار این حرکت بودند. همراهان سفر میرزا حسین‌خان سپهسالار، صدراعظم شاه ده تا دوازده نفر وزیر و شاهزاده هفت امیر (ژنرال) شامل شش ایرانی و یک اتریشی (تعلیم دهنده نظامیان ایران) خدمه‌ها یک عکاس یک قهوه‌چی دو فرانسوی ژوزف تولوزان طبیب مخصوص شاه ژول ریشار معلم و مترجم شاه جوزف دیکسون پزشک سفارت انگلیس رونالد تامسون یکی از دبیران سفارت دومین سفر دومین سفر ناصرالدین‌شاه به اروپا در آخرین روز ربیع‌الاول ۱۲۹۵ هجری قمری (فروردین ۱۲۵۷ خورشیدی/۱۸۷۸ میلادی) آغاز شد، وی ضمن عبور از کرج، قزوین، ابهر، زنجان، تبریز، مرند و عبور از ارس به منطقه قفقاز رفته و پس از عبور از شهرهای نخجوان، ایروان و تفلیس و در ادامه با قطار به شهر مسکو و سن پترزبورگ سفر کرده و با اقامتی چند روزه در روسیه با الکساندر دوم تزار روسیه دیدن کرده، سپس با قطار به سمت شهر ورشو رفته و از آنجا به کشور آلمان و شهر برلین وارد شد و با ویلهلم یکم، امپراتور آلمان در مه ۱۸۷۸ ملاقات کرد، در این روز امپراتور آلمان مورد سوءقصد برای ترور قرار گرفت اما نجات یافت، شاه پس از توقفی یک هفته‌ای در آلمان و بازدید از چند شهر این کشور به طرف شهر پاریس حرکت کرد، در فرانسه با پاتریس دو مک ماهون رئیس‌جمهور این کشور دیدن کرد. وی پس از سه هفته اقامت در فرانسه و بازدید از مناطق مختلف این کشور با قطار به سمت شهر زالتسبورگ حرکت کرد، وی پس از عبور از شهرهای استراسبورگ و مونیخ به این شهر وارد شد، سپس به وسیله قطار مخصوص امپراتوری به وین رفت و با فرانتس یوزف یکم ملاقات کرد، پس از اقامتی ۹ روزه در اتریش تصمیم به بازگشت گرفت و با قطار به سمت قفقاز حرکت کرد، وی در راه از شهرهای خارکوف، آزوف، روستوف و گروزنی عبور کرده و به منطقه داغستان رسیده، در آنجا به وسیله کشتی در ۲۳ رجب به بندر انزلی رفته و در ۱۷ شعبان ۱۲۹۵ به تهران بازگشته است. همچنین در ۱۶ شوال ۱۳۰۶ شاه و همراهانش در هلند در شهر آمستردام مورد استقبال ویلم سوم و خانواده سلطنتی قرار می‌گیرند. | ## جمع‌بندی | همچنین وی در خاطراتش دربارهٔ خواننده زن چنین نوشته: «خوش لباس بود، چندان بدگل نبود، اما آوازش مثل زوزه سگ به گوش ما می‌رسید» بنابراین سفر ناصرالدین‌شاه در ۱۲ شعبان ۱۳۰۶ هجری قمری (۲۴ فروردین ۱۲۶۸ خورشیدی/۱۸۸۹ میلادی) آغاز و در ۲۴ صفر ۱۳۰۷ هجری قمری (۲۸ مهر ۱۲۶۸ خورشیدی/۲۰ اکتبر ۱۸۸۹ میلادی) به پایان رسیده‌است.