موضوع مقاله: پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو | مقدمه: پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو در شمال غرب اصفهان (۴۶ کیلومتری شمال غرب اصفهان) در شهرستان تیران و کرون واقع شده است. | ## بخش 1: پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو | بر پایه آخرین آمار رسمی سازمان حفاظت محیط زیست ایران، وسعت پارک ملی قمیشلو ۲۹٬۸۲۹ هکتار و وسعت پناهگاه حیات وحش قمیشلو ۸۴٬۱۰۷ هکتار است. ۱۵۰ سال پیش ظل السلطان پسر بزرگ ناصرالدین شاه و حاکم اصفهان، قمیشلو را به عنوان قرق و شکارگاه اختصاصی اعلام و حتی از چرای دام در این منطقه جلوگیری نمود. در سال ۱۳۴۳ کانون شکار ایران این منطقه را با وسعت ۳۷ هزار هکتار به عنوان منطقهٔ حفاظت‌شده در نظر گرفت. در سال ۱۳۵۰، منطقهٔ سیاه‌کوه و عمرکوه در مجاور منطقهٔ حفاظت شده به عنوان منطقهٔ شکار ممنوع تصویب شد. در سال ۱۳۷۴ با الحاق دو منطقهٔ حفاظت‌شده و شکار ممنوع، پناهگاه حیات وحش قمیشلو به تصویب رسید و در نهایت در سال ۱۳۸۶ با الحاق سه منطقهٔ امن کرالیاس، کهوک و لاسمیان، محدوده‌ای با وسعت ۲۹٬۸۸۶ هکتار طی مصوبهٔ شمارهٔ ۲۹۷ مورخ ۱۳۸۶/۱۱/۱۲ از این پناهگاه به پارک ملی ارتقاء سطح پیدا کرد. تاریخچه شکارگاه سلطنتی در زمان قاجاریان و حکومت ظل‌السلطان بر اصفهان سنگ‌نگاره‌های مربوط به ۳٬۰۰۰ سال پیش ۱۳۴۳: معرفی قمیشلو با وسعت ۳۷ هزار هکتار به عنوان منطقهٔ حفاظت‌شده از سوی کانون شکار ایران ۱۳۵۰: اعلام منطقه به عنوان منطقهٔ حفاظت شده از سوی شورای عالی شکاربانی و نظارت برصید ۱۳۵۵: ارتقاء به پناهگاه حیات وحش ۱۳۶۳: اعلام قسمتی در مجاورت منطقه به عنوان شکارممنوع چول ۱۳۷۴: ارتقاء منطقهٔ شکار ممنوع چول و پیوستن به پناهگاه. ۱۳۸۶: ارتقاء ۳۰٬۰۶۹ هکتار از مساحت پناهگاه حیات وحش به پارک ملی ۱۳۸۸: اعلام محدوده‌ای به وسعت حدود ۲۷٬۰۰۰ در مجاورت مرز شرقی و جنوبی به عنوان شکار ممنوع قمیشلو ۱۳۸۸: پیوستن محدودهٔ شکار ممنوع به پناهگاه حیات وحش موقعیت جغرافیایی موقعیت عمومی در ۲۰ کیلومتری شمال غرب شهر اصفهان، طول جغرافیایی ۴۹٫۹۵ درجه تا ۵۴٫۴۳ درجه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۶٫۱۴ تا ۳۶٫۵۵ درجه شمالی است. این منطقه از شمال با شهر علویجه و روستاهای هسنیجه و حسین‌آباد و از غرب با روستای میر آباد، مبارکه، محمدیه، افجان، تندران، ورپشت، جاجا و از جنوب با شهرهای تیران و نجف آباد و خمینی شهر و از شرق با شهرهای اصفهان، شاهین شهر و روستای جهادآباد ارتباط دارد. آب و هوا بیشتر اقلیم منطقه نیمه‌خشک بیابانی و قسمت‌های کوچکی در ارتفاعات نیمه‌مرطوب هستند. میانگین دمای سالانه ۱۱٫۵، میانگین دمای سردترین ماه سال ۶٫۱- و گرمترین ماه سال ۲۳٫۹ درجهٔ سانتی‌گراد می‌باشد. قدمت این آثار که شامل اشکالی از انسان، بز کوهی، علائم خطی و نمادهای حلقهٔ قدرت و اعتدال پاییز است توسط محمد ناصری فرد به عنوان تنها محقق سنگواره‌های کشور بیش از ۳٬۰۰۰ سال تخمین زده شده است.» کارشناسان ایجاد این آثار را مربوط به حضور انسان‌های اولیه در این منطقه به منظور شکار حیواناتی مانند آهو و بز کوهی که در حال حاضر نیز در منطقه زندگی می‌کنند دانسته‌اند. اولین نمونه از سنگ‌نگاره‌های منطقهٔ حفاظت شده قمیشلو که با ۳٬۰۰۰ سال قدمت به عنوان یکی از قدیمی‌ترین شکارگاه‌های استان اصفهان به حساب می‌آید. | ## بخش 2: پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو | در سال ۸۸ توسط علاقه‌مندان کشف و در سال‌های بعد نیز با حضور کارشناسان آثار تاریخی تعداد بیشتری از این آثار مورد شناسایی قرار گرفته‌اند. در بین آثاری که طی سال‌های اخیر در بلمچه و معدن سورمه به فاصلهٔ ۳ و ۱۵ کیلومتری نجف‌آباد به ثبت رسیده، علایم خطی دارای بیشترین فراوانی بوده که این ویژگی سنگ نگاره‌های قمیشلو را از دیگر نمونه‌های موجود در کشور متمایز ساخته است. ناصری فرد یکی از کارشناسان برجسته این نوع آثار که یک سال قبل از سنگ‌نگاره‌های قمیشلو بازدید کرده، مدعی است آثار موجود در منطقه قمیشلو مشابهت زیادی با نمونه‌های تیمرهٔ گلپایگان و ایالت کالیفرنیا در آمریکا دارد. در حال حاضر تجمع نخاله‌های ساختمانی و ضایعات سنگ‌بری‌ها در کنار هوازدگی بیشتر این آثار منحصر به فرد را که به احتمال زیاد پس از کشف آهن توسط بشر ایجاد شده‌اند را مورد تهدید قرار داده‌اند. جغرافیای طبیعی پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو شامل دو بخش اصلی ارتفاعات و دشت می‌باشد. ارتفاعات به صورت پراکنده در قسمت‌های مختلف دیده می‌شوند ولی در بخش جنوبی بیشتر هستند. حداقل ارتفاع از سطح دریا ۱٬۶۸۷ متر در بخش غربی و حداکثر ارتفاع ۲٬۷۶۷ متر در بخش جنوبی منطقه است. بخش غربی منطقهٔ دشتی و کم‌ارتفاع است ولی مناطق دشتی نیز محدود به بخش غربی نبوده بلکه در سایر بخش‌های منطقه در قسمت‌های میانی بین ارتفاعات مختلف حوزه قرار دارد. شبکهٔ زهکشی قمیشلو را تعدادی آبراهه‌های فصلی سرگردان تشکیل می‌دهند که در چهار جهت شمالی، جنوبی، شرقی و غربی، منطقه را زهکشی می‌کنند. ویژگی و سیمای عمومی توپوگرافی پناهگاه حیات وحش قمیشلو توسط رشته‌کوه‌هایی که در امتداد شمال غربی، جنوب شرقی و به موازات یکدیگر کشیده شده‌اند به بخش‌های دشتی و کوهستانی تقسیم می‌شود. بخش اعظم قسمت غربی پناهگاه، کوهستانی است که در بین آن‌ها دشت‌های محدودی قرار دارد و کل محدوده توسط دشت‌هایی وسیع احاطه شده است. بررسی اجمالی توپوگرافی منطقه نشان می‌دهد که حدود ۵۷ درصد منطقه را دشت‌ها، فلات‌ها و واریزهای بادبزنی شکل که شیبی کمتر از ۵ درصد دارند تشکیل می‌دهد و ۴۳ درصد بقیهٔ منطقه را کوه‌های مرتفع پرشیب و تپه‌ماهورهای کم‌ارتفاع تشکیل می‌دهند. | ## بخش 3: پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو | زیستگاه‌ها به علت ریزاقلیم حاکم بر بخش‌های مختلف و اختلاف ارتفاع موجود، منطقه قمیشلو را می‌توان به سه زیستگاه بزرگ تقسیم کرد. زیستگاه کوهستانی و برفگیر این نوع زیستگاه شامل مناطق کوهستانی و مرتفع با شیب تند و برفگیر و آب و هوای ییلاقی که پوشش گیاهی آن شامل علفزارها، بوته‌زارها و تک درختان بنه و بادام می‌باشد. دارای زمستانی سرد و تابستانی معتدل و مناسب برای زیست کل و بز و در ارتفاع پاپین‌تر مناسب برای زیست قوچ و میش مخصوصاً در تابستان است. زیستگاه تپه‌ماهوری این نوع زیستگاه به علت داشتن شیب و ارتفاع کم و آب و هوای معتدل و پوشش گیاهی مناسب، وجود آبشخورهای طبیعی و مصنوعی زیستگاه مناسبی برای قوچ و میش وحشی می‌باشد. زیستگاه دشتی و استپی دشت‌های کوچک و بزرگ مابین کوه‌ها قرار گرفته و به نظر جدا از هم هستند اما این دشت‌ها با هم مرتبطند. به گفتهٔ کارشناسان محیط زیست یکی از دلایل وجود این آهوها وجود چشمه‌های کوچک و پوشش گیاهی مناسب برای تکثیر آن‌هاست. طبق آخرین طرح تحقیقاتی انجام شده در منطقه ۳۷۱ گونهٔ گیاهی متعلق به ۲۴۴ جنس و ۶۳ تیره گزارش شده است. پسر او مسعود میرزا که حاکم اصفهان (ظل‌السلطان) بود این منطقه را به عنوان قرق خود انتخاب کرد و قلعه قمیشلو را احداث کرد. ظل‌السلطان در کتاب خاطرات خود می‌نویسد: «چون میل زیادی به شکار دارم در شمال غرب شهر اصفهان که یازده فرسنگ دور است … به مخارج صد هزار تومان که قریب به بیست هزار لیره می‌شود عمارت بسیار خوب، محیط از اندرونی و بیرونی و حمام و خلوت‌های متعدد، تلگراف خانه و پارک بسیار قشنگ با عمارت ییلاقی و باغ عمومی و قلعه و انبارهای آذوقه و طویله‌ها و غیره ساختم. در این‌جا تابستان‌ها بسیار خنک و ییلاق من است، آمده، دوسه ماه توقف می‌کنم.» قلعه در کنار باتلاق‌های مملو از نیزار ساخته شد بنابر این نام آن را قلعهٔ قمیشلو (قلعه قرار گرفته در حاشیهٔ نیزارها) نامیدند و شکارگاه اطراف آن نیز قرق قمیشلو نامیده شد. | ## جمع‌بندی | افزون‌بر قلعهٔ قمیشلو آثار تاریخی دیگری از جمله قلعهٔ شاه ماهور و قلعه یاور می‌باشند.