موضوع مقاله: زئونوز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # زئونوز | مقدمه: بیماری مشترک انسان و جانوران یا زُئونوز به بیماری‌های عفونی گفته می‌شود که بین جانوران (عموماً مهره‌داران) و انسان به صورت طبیعی قابل انتقال هستند. | ## بخش 1: زئونوز | این بیماری‌ها می‌توانند توسط عوامل مختلفی از جمله ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها، انگل‌ها و پریون‌ها ایجاد شوند. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، حدود ۶۰٪ از بیماری‌های عفونی شناخته‌شده در انسان و ۷۵٪ از بیماری‌های نوپدید از جانوران سرچشمه می‌گیرند. طبقه‌بندی زئونوزها بر اساس مسیر انتقال و میزبان نهایی به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند: مستقیم (Orthozoonoses): انتقال مستقیم از حیوان به انسان بدون نیاز به ناقل (مثال: هاری، سیاه‌زخم) چرخه‌ای (Cyclozoonoses): نیاز به بیش از یک مهره‌دار برای تکمیل چرخه زندگی عامل بیماری‌زا (مثال: کیست هیداتید) متازئونوز (Metazoonoses): انتقال از طریق ناقل بی‌مهره مانند حشرات (مثال: تب دانگ، تب کریمه-کنگو) بر اساس عامل بیماری‌زا ویروسی: ابولا، کووید-۱۹، هاری باکتریایی: سیاه‌زخم، بروسلوز، طاعون قارچی: کریپتوکوکوزیس، درماتوفیتوز انگلی: توکسوپلاسموز، لیشمانیوز، مالاریا پریونی: انسفالوپاتی اسفنجی گاوی (جنون گاوی) مکانیسم‌های انتقال راه‌های اصلی انتقال زئونوزها شامل موارد زیر است: تماس مستقیم: لمس حیوان آلوده یا ترشحات آن (مثال: هاری از طریق گازگرفتگی) غذایی: مصرف محصولات حیوانی آلوده (مثال: سالمونلا از تخم مرغ خام) آب‌آلود: نوشیدن آب آلوده به مدفوع حیوانات (مثال: لپتوسپیروز) ناقلین: انتقال توسط حشرات یا کنه‌ها (مثال: تب دانگ توسط پشه) محیطی: استنشاق ذرات آلوده (مثال: سیاه‌زخم ریوی) بیماری‌های منتقل‌شونده از راه غذا مهم‌ترین عوامل بیماریزای زئونوزی که باعث بیماری‌های واگیر (منتقل‌شونده) از راه غذا می‌شوند، عبارتند از: اشریشیا کولی O157:H7 کمپیلوباکتر کالیسی ویریده سالمونلا بوتولیسم در سال ۲۰۰۶ میلادی، همایشی در برلین برگزار شد که هدف آن بررسی اثر عوامل بیماریزای زئونوزی بر روی امنیت و سلامت غذایی بود. در این همایش از دولت‌ها خواسته شد که در این زمینه پیشگام شوند و همچنین از مردم درخواست شد که هوشیار باشند و به این طریق خطر بیماری‌های منقل شونده از راه غذا را در مسیر مزرعه تا سفره غذا کاهش دهند. بسیاری از موارد شیوع گسترده یک بیماری در پی مصرف غذا، ریشه در عوامل بیماریزای زئونوزی دارند. | ## بخش 2: زئونوز | برخی از غذاهای مستعد آلوده شدن با عوامل بیماریزای زئونوزی عبارتند از: تخم مرغ، غذاهای دریایی، گوشت، فراورده‌های شیری و حتی برخی سبزیجات. واکسیناسیون: اجرای برنامه‌های واکسیناسیون دام‌ها علیه بیماری‌هایی مانند هاری و تب مالت. کنترل زنجیره انتقال: مدیریت بهداشت در کشتارگاه‌ها و جلوگیری از تماس انسان با حیوانات آلوده. نقش پزشکان تشخیص بالینی: شناسایی علائم بیماری‌هایی مانند تب خونریزی‌دهنده کریمه-کنگو (CCHF) بر اساس سابقه تماس با حیوانات. درمان هدفمند: استفاده از پروتکل‌های اختصاصی برای عفونت‌های باکتریایی (مانند بروسلوز) یا ویروسی (مانند هاری). | ## بخش 3: زئونوز | گزارش‌دهی اپیدمیولوژیک: ثبت موارد ابتلا و همکاری با نهادهای بهداشتی برای کنترل شیوع. نقش سلامت واحد (One Health) این رویکرد بین‌رشته‌ای بر همکاری سه حوزه تأکید دارد: همکاری بین سازمانی: ایجاد شبکه‌های نظارتی مشترک بین سازمان دامپزشکی، وزارت بهداشت و محیط‌زیست. پژوهش‌های یکپارچه: مطالعه عوامل بیماری‌زای نوپدید در حیوانات و ارزیابی ریسک انتقال به انسان. نمونه‌های همکاری موفق کنترل هاری در ایران: واکسیناسیون سگ‌های ولگرد توسط دامپزشکان و توزیع واکسن PEP برای انسان‌های گازگرفته‌شده توسط پزشکان. | ## جمع‌بندی | مبارزه با تب مالت: ترکیب واکسیناسیون دام‌ها با آموزش جوامع روستایی دربارهٔ خطرات شیر غیرپاستوریزه.