موضوع مقاله: خیابان دبیراعظم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خیابان دبیراعظم | مقدمه: خیابان دبیراعظم شهر: کرمانشاه نام پیشین: خیابان شاه، خیابان دبیراعظم درازا: کشیدگی جغرافیایی: شمال شرقی-جنوب غربی زمان احداث: پایان شمال شرقی: میدان انقلاب (شهرداری سابق) پایان جنوب غربی: میدان مصدق (آیت‌الله کاشانی) خیابان آیت‌الله کاشانی یا خیابان دبیراعظم خیابانی در شهر کرمانشاه و از خیابان‌های مهم است که از میدان انقلاب (شهرداری سابق) آغاز شده و تا میدان مصدق (آیت‌الله کاشانی) امتداد می‌یابد. | ## بخش 1: خیابان دبیراعظم | این خیابان به طول ۴۹۰ متر در جهت شمال شرقی-جنوب غربی در منطقه ۴ شهرداری کرمانشاه کشیده‌شده‌است. نامگذاری نام رسمی این خیابان پیش از انقلاب خیابان شاه بود و پس از آن به خیابان مصدق تغییر پیدا کردراهنمای کرمانشاه، ادارۀ کل ارشاد ملی استان کرمانشاهان، چاپ کاوه، نوروز ۱۳۵۹، ص ۲۴؛ بازدید در ۱۸ اوت ۲۰۲۲.،‌ اما پس از مدت کوتاهی حکومت جدید این نام را به خیابان آیت‌الله کاشانی تغییر داد. با این وجود این خیابان در میان مردم همچنان با نام قدیمی خیابان دبیراعظم نامیده می‌شود. دبیراعظم، لقب محمدحسن‌خان مدنی معین‌الکتاب، از منشیان ادواری حکومت‌های کرمانشاهان در اواخر قاجار بوده‌است که در زمان تصدی وزارت دادگستری توسط علی‌اکبر داور، ریاست عدلیه کرمانشاه را برعهده داشته‌است. میرزا محمدحسن‌خان مدنی فرزند حاج حکیم‌باشی به خاطر مهارتش در خوشنویسی، به سمت منشی حسام‌الملک منصوب می‌شود. او پس از مدتی به تهران می‌رود و در دربار مظفرالدین شاه به درجۀ خلعت و سپس عمادالسطنه رسیده و درنهایت به دبیراعظم ملقب می‌شود. | ## بخش 2: خیابان دبیراعظم | منزل محمدحسن‌جان مدنی معین‌الکتاب (دبیراعظم) در محلۀ علافخانه با نام خانۀ معین‌الکتاب به ثبت ملی رسیده‌است. خیابان دبیراعظم از دهه ۱۳۴۰ خورشیدی به عنوان یک عرصه عمومی در شهر کرمانشاه مطرح شد. وجود پاساژهای زیاد، کافه‌ها، رستوران‌ها، سینماها و کتابفروشی‌ها این خیابان را به مکانی برای گذران اوقات و پرسه‌زنی جوانان تبدیل کرد. در گذشته در این خیابان چهار سینما به نام‌های سینما کریستال، متروپل، دیانا (مهتاب)، و مولن روژ وجود داشت که همگی پس از انقلاب ۱۳۵۷ تعطیل و متروکه شدند.حبیبیان،‌ محمد. روزی روزگاری سینما، نوشته‌شده در روزنامۀ‌ شرق، ضمیمۀ‌ کرمانشاه، سال اول،‌ شمارۀ ۱، مرداد ۱۳۹۳؛ ص ۸. یکی از قدیمی‌ترین هتل‌های کرمانشاه به نام هتل بیستون نیز در این خیابان ساخته‌شد.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، دبیراعظم، اصلی‌ترین کانون پرسه‌زنی در کرمانشاه، نوشته‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۹۰؛ بازدید در ۱۰ اسفند ۱۳۹۴. | ## بخش 3: خیابان دبیراعظم | نزدیکی خیابان دبیراعظم به کاخ استانداری سابق کرمانشاه و نیز انجمن فرهنگی ایران و شوروی (در ضلع شمالی میدان مصدق) و اداره انتشارات و تبلیغات بریتانیا (در ضلع غربی میدان شهرداری سابق، طبقه همکف کلانتری ۲، جنب کوچه ارمنیان) بر اهمیت سیاسی و تاریخی این خیابان افزوده‌است.سلطانی، محمدعلی. احزاب و انجمن‌های سری در کرمانشاه از فراموش‌خانه تا خانه سیاه: دوره‌های ۵–۱ انتخابات مجلس شورای ملی و فریادگران بر نظام دیکتاتوری از کرمانشاه، تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، چاپ اول: ۱۳۷۸، ۲ مجلد، ج۲، ص ۳۱۸. اماکن مهم هتل بیستون مجتمع تجاری-اداری ارگ خانه صنایع دستی کرمانشاهخبرگزاری مهر، نمایشگاه‌های صنایع دستی طی دهه فجر در کرمانشاه برپا می‌شود، نوشته‌شده در ۴ بهمن ۱۳۹۴؛ بازدید در ۱۰ اسفند ۱۳۹۴. ساختمان دکتر کوشکی ورودی‌ها و برخوردگاه‌ها خیابان دبیراعظم در مسیر خود از منطقه ۴ شهرداری کرمانشاه می‌گذرد. | ## جمع‌بندی | خیابان دبیراعظم کرمانشاه و تاریخی از زندگی روزمره، در فصلنامۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورۀ ۱۳، شمارۀ ۲، شمارۀ پیاپی ۵۱، تابستان ۱۴۰۳، تیر ۱۴۰۳؛ صص ۲۷۱-۲۸۶.