موضوع مقاله: عبدالله بن جعفر حمیری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عبدالله بن جعفر حمیری | مقدمه: ولادت از تاریخ دقیق ولادت و وفات عبدالله بن جعفر اطلاعی دردست نیست، اما بدون شک در دوران امامت امام هادی (ع) و امام حسن عسکری (ع) و در دوره غیبت صغرا می‌زیسته است. | ## بخش 1: عبدالله بن جعفر حمیری | (رجوع کنید به ادامه مقاله) حمیری، از مشایخ و بزرگان قم بود، در سالهای پایانی قرن سوم به کوفه سفر کرد و محدّثان آن شهر از وی احادیث بسیاری شنیدند.نجاشی، ص 219 عالم و راوی شیخ طوسی در رجال خودص 370 در میان اصحاب امام رضا (ع) از فردی به نام ابوالعباس حمیری یاد کرده که خوییج 10، ص 141 ـ با ارائه دلایلی، از جمله تاریخ سفر حمیری به کوفه، که نجاشی آن را گزارش کرده ـ وی را غیر از عبداللّه بن جعفر حمیری دانسته است.کلینی، ج 5، ص 447؛ طوسی، تهذیب، ج 3، ص 231 از جمله کسانی که حمیری از آنها روایت کرده عبارت‌اند از: ایوب بن نوح نخعیحِمیَری، ص 163 هارون بن مسلمنجاشی، ص 8، 52، 415 ـ 416 احمد بن محمد بن خالد برقینجاشی، ص 55، 137 محمد بن حسین بن ابی‌الخطابحمیری، ص 379 محمد بن خالد طیالسینجاشی، ص 168 مهم‌ترین راویان حدیث از حمیری عبارت‌اند از: فرزندش محمد بن عبدالله حمیریطوسی، الامالی، ص 9، 22، 203 احمد بن محمد بن یحیی عطار قمیطوسی، الامالی، ص 13، 38، 201 ابوعلی اسکافیطوسی، الامالی، ص 86، 238، 697 محمد بن حسن بن ولید قمینجاشی، ص 176، 274 علی بن حسین بن بابویهنجاشی، ص 430 ابوغالب زُراریطوسی، الامالی، ص 189 محمد بن موسی بن متوکلطوسی، رجال، ص 437 حمیری نقش مهمی در روایت مکتوبات حدیثی محدّثان قم داشته است.طوسی، رجال، ص 424 همچنین نام وی در سلسله اسناد روایی بسیاری از آثار محدّثان شیعی کوفه و مناطق دیگر دیده می‌شود.نجاشی، ص 38، 59، 168، 302، 430 فرزندان حمیری علاوه بر فرزندش محمد، که فردی مشهور و صاحب تألیفات بوده، سه فرزند دیگر، به نامهای احمد و جعفر و حسین، داشته است که همگی دارای مکاتباتی با امام زمان (عج) بوده‌اند.نجاشی، ص 354 ـ 355 آثار موضوعات مورد علاقه محدثان حمیری آثار متعددی تألیف کرده که اغلب شامل موضوعات مورد علاقه محدّثان آن دوره است. از جمله موضوعاتی که محدّثان شیعه آن دوره آثار متعددی دربارهٔ آن تدوین کرده‌اند، پاسخهای ائمه به پرسشهای اصحاب دربارهٔ مسائل فقهی و کلامی است که موارد فراوانی از آنها در کتب اربعه نقل شده است.کلینی، ج 1، ص 87، 100 و ج 2، ص 27، 399؛ شیخ صدوق، من لایحضر، ج 1، ص 262، 544؛ طوسی، تهذیب، ج 1، ص 55، 64،150 مکاتبات فقهی ـ کلامی عبدالله بن جعفر حمیری برخی مکاتبات فقهی ـ کلامی بین امامان شیعه و اصحاب را گردآورده و آثاری با این موضوع تألیف کرده است. وی در کتاب مسائل الرجال و مکاتباتهم اباالحسن الثالث،نجاشی، ص 220 مکتوبات بین برخی اصحاب امام هادی (ع) با ایشان را، که غالباً مشتمل بر مسائل فقهی است، گرد آورده است. وی کتاب مهمی با نام الدلائل داشته استنجاشی، ص 219؛ طوسی، فهرست، ص 294 که تا قرن هفتم موجود بوده و بهاءالدین اربلیج 3، ص 66، 120، 210، 404 و ابن‌طاووسفتح الابواب، ص 243؛ کمال الدین، ص 2، 97، 119 بخشهایی از آن را نقل کرده‌اند. | ## بخش 2: عبدالله بن جعفر حمیری | ابن‌طاووس نسخه‌ای از این کتاب را، به خط احمد بن حسین ابن غضائری، در اختیار داشته است.کمال الدین، ص 97، 229 کتاب الغیبه از جمله آثار حمیری دربارهٔ غیبت، کتاب الغیبة است. همچنین وی تألیف دیگری در این زمینه داشته که نجاشی هم از آن با نام الغیبة و الحیرة یاد کرده و احتمالاً همان است که طوسی، به نقل از ابوجعفر محمدبن جعفر ابن بُطّه قمی، نام آن را الفترة والحیرة ذکر کرده است.طوسی، فهرست، ص 294 ابن ابی‌زینب،ص 67، 152، 155، 159 ابن‌بابویهکمال الدین، ج 1، ص 127، 152، 211، 228 و شیخ طوسی در کتاب الغیبةص 352، 354، 361 ـ 362، 439 روایات فراوانی دربارهٔ غیبت از حمیری نقل کرده‌اند که برگرفته از آثار وی در این باب است. شیخ صدوق در کتاب التوحیدص 76، 80، 103 روایاتی به نقل از مشایخ خود از حمیری آورده که احتمالاً از کتاب العظمة و التوحید یا کتاب التوحید و البداء و الارادة و الاستطاعة و المعرفةنجاشی، ص 219 ـ 220 است که شیخ‌طوسی از کتاب اخیر با عنوان التوحید و الاستطاعة و الافاعیل و البداء یاد کرده است. نجاشیص 220 از سه کتاب حمیری با نامهای قرب‌الاسناد الی الرضا (ع)، قرب الاسناد الی ابی‌جعفر بن الرضا (ع)، و قرب الاسناد الی صاحب‌الامر (عج) یاد کرده، اما شیخ‌طوسیفهرست، ص 294 فقط از قرب‌الاسناد نام برده است. | ## بخش 3: عبدالله بن جعفر حمیری | قرب‌الاسناد به آثاری گفته می‌شود که در آن، محدّث احادیث را با کوتاه‌ترین طریق تا معصوم روایت کند. حمیری در تألیف این کتاب از متون کهن‌تر نیز بهره بردهرحمتی، ص 27 ـ 28 که از مهم‌ترین آنها، کتاب المسائل علی‌بن جعفر عُریضی است که حمیری بخش اعظم آن را در کتاب خود آورده است.رحمتی، ص 27 ابن‌ادریس حلّیج 14، ص 223 ـ 230 روایاتی از قرب‌الاسناد حمیری نقل کرده، ولی به اشتباه این کتاب را به فرزند وی، محمد، نسبت داده است. | ## جمع‌بندی | منشأ این خطا ظاهراً آن است که سلسله سند آغازین کتاب به فرزند حمیری منتهی می‌شود.حمیری، ص 1 شاهد مهم بر صحت انتساب قرب‌الاسناد به عبدالله بن جعفر حمیری، آن است که ابن‌ادریس حلّی،ج 14، ص 223 در نقل قول از این کتاب، حدیثی را بدون واسطه از محمد بن حسین بن ابی‌الخطاب (متوفی ۲۶۲ق) آورده که طبقه حدیثی آن تنها با طبقه مشایخ عبداللّه بن جعفر تطابق دارد.