موضوع مقاله: مدرسه محتشمیه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مدرسه محتشمیه | مقدمه: مدرسهٔ محتشمیه (یا مدرسۀ‌ مبارکۀ‌ ملت) نخستین مدرسه در شهر کرمانشاه به سبک مدرن و همچنین یکی از نخستین مدارس مدرن در سراسر ایران بود. | ## بخش 1: مدرسه محتشمیه | این مدرسه در اواخر مهر سال ۱۲۷۸ خورشیدی (۱۸۹۹ میلادی) توسط حسینعلی خان هندسی گوران تأسیس شد. همچنین تاریخ تأسیس این مدرسه ۱۳۱۷ قمری (۱۲۷۷ خورشیدی و ۱۸۹۸ میلادی) و تاریخ انحلال آن ۱۳۲۱ قمری (۱۲۸۰ خورشیدی و ۱۹۰۱ میلادی) نیز ذکر شده‌است.هندسی، ایرج، فرزند فرهنگ‌دوست کرمانشاه، در هفته‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۷۲، سال شانزدهم، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹. تاریخچه حسینعلی خان هندسی گوران که از دانش‌آموختگان دارالفنون بود و مدتی را نیز در فرانسه به تحصیل معماری گذرانده‌بود، در بازگشت از فرانسه و تهران در اوایل خرداد ۱۲۷۸ خورشیدی (۱۸۹۹ میلادی) در منزل پدری خود، خانۀ شمارۀ ۴۱۵۳ در کوچهٔ هندسی واقع در محلۀ ‌شترگلو در چنانی کرمانشاههندسی، ایرج، فرزند فرهنگ‌دوست کرمانشاه، در هفته‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۷۲، سال شانزدهم، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹. بازدید در ۲۱ تیر ۱۳۹۹.، مجلس درسی دایر کرد که در ابتدا مدرسۀ مبارکۀ ملت نام داشت. تأسیس این مدرسه با استقبال گستردۀ مردم کرمانشاه مواجه می‌شود،‌ اما حاکم وقت کرمانشاه میرزا محمدخان اقبال‌الدوله کاشانی با تأُسیس آن به مخالفت پرداخت. اما هندسی گوران موفق شد نظر مساعد شاهزاده جلال‌الدین میرزا (ملقب به محتشم‌الدوله، یا سردار محترم) را جلب کرده و او نیز به شرط این‌که نام مدرسه به نام وی به مدرسۀ محتشمیه تغییر یابد از ادامۀ کار آن حمایت کرد.هندسی، ایرج، فرزند فرهنگ‌دوست کرمانشاه، در هفته‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۷۲، سال شانزدهم، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹. در نهایت مجلس درس در اواخر مهر ۱۲۷۸ خورشیدی (۱۸۹۹ میلادی) با مساعدت شاهزاده جلال‌الدین میرزا محتشم‌الدوله با نام مدرسۀ محتشمیه به کار خود ادامه داد که نقطهٔ آغازی برای آموزش و پرورش مدرن در شهر کرمانشاه به‌شمار می‌آید.سلطانی، محمدعلی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، جلد ۱، تهران: مؤلف، چاپ یکم: ۱۳۷۰؛ ص ۲۸۳–۲۸۱.یوسفی، فرشید، تاریخچه‌ای مختصر‌ از‌ فرهنگ و‌ فرهنگ‌پژوهان استان کرمانشاه، در هفتا‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۱۸، سال پانزدهم، سه‌شنبه ۵ آذر ۱۳۹۸. مدرسهٔ محتشمیه در سال اول تأسیس خود، ۵۰ نفر دانش‌آموز داشت.سلطانی، محمدعلی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، جلد ۱، تهران: مؤلف، چاپ یکم: ۱۳۷۰؛ ص ۲۸۳–۲۸۱. | ## بخش 2: مدرسه محتشمیه | برای درس خواندن در این مدرسه شرط سنی وجود نداشت و برخی از دانش‌آموزان مردانی بودند که همسر و فرزند داشتند.هندسی، ایرج، فرزند فرهنگ‌دوست کرمانشاه، در هفته‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۷۲، سال شانزدهم، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹. دانش‌آموزان با لباس یک‌شکل در مدرسه حاضر می‌شدند و مدرسه دارای برنامهٔ مدون درسی و نیز امکانات مدرن آموزشی مانند میز و نیمکت و تخته‌سیاه بود. علاوه بر جلال‌الدین میرزا، فرزند وی به نام جمال‌الدین میرزا (ملقب به امیر افتخار) نیز از پشتیبانان این مدرسه به‌شمار می‌آمد.سلطانی، محمدعلی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، جلد ۱، تهران: مؤلف، چاپ یکم: ۱۳۷۰؛ ص ۲۸۳–۲۸۱. علاءالدوله نیز که یک سال پس از تأسیس مدرسه به حکمرانی کرمانشاه رسید، آن را مورد پشتیبانی قرار داده و از حق تولیت خود از مسجد عمادالدوله، سالیانه مبلغ دویست تومان به مدرسهٔ حشمتیه اختصاص داد. علاءالدوله دستور داد تا دانش‌آموزان لباس پیاده‌نظام بپوشند و آموزش نظامی در برنامهٔ درسی مدرسه قرار بگیرد. بر این اساس برای دانش‌آموزان تفنگ‌های ورندل تهیه شد و مدیر مدرسه بر اساس قواعد نظامی اتریش، به دانش‌آموزان مشق تفنگ و حرکات پیاده‌نظام آموزش می‌داد. علاءالدوله همچنین دستور داد تا امتحانات مدرسه در حضور وی و در مقر حکومتی انجام شود.سلطانی، محمدعلی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، جلد ۱، تهران: مؤلف، چاپ یکم: ۱۳۷۰؛ ص ۲۸۳–۲۸۱. مقامات حکومتی به دفعات برای ادامۀ‌ فعالیت مدرسه مزاحمت ایجاد کرده و دو سه بار به مدرسه هجوم آوردند. | ## بخش 3: مدرسه محتشمیه | در برابر این حمله‌ها حسینعلی مهندس گوران از شیرمحمدخان صمصام‌الممالک سنجابی، جهانبخش‌خان ضرغام‌السلطنه دانیالی گوران و نیز قمرسلطان اسپری، سران عشایر سنجابی، گوران و قلخانی کمک گرفت، و این افراد نیز تعدادی تفنگ‌چی را برای حفاظت از مدرسه در اختیار مهندس گوران گذاشتند.هندسی، ایرج، فرزند فرهنگ‌دوست کرمانشاه، در هفته‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۷۲، سال شانزدهم، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹. علیرغم این تدابیر مدرسۀ‌ محتشمیه در نهایت در اسفند سال ۱۲۸۱ خورشیدی (۱۹۰۲ خورشیدی) توسط فرمانفرما حاکم جدید کرمانشاه مورد حمله قرار گرفت، و تعطیل و ویران شده و حسینعلی‌خان گوران نیز بنا بر دلایل نامشخص تحت تعقیبخبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، بنیانگذار اولین مدرسۀ مدرن در کرمانشاه که بود؟، نوشته‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۳؛ بازدید در ۲۴ ژانویهٔ ۲۰۱۶. و منزل وی نیز مورد هجوم مأموران فرمانفرما قرار گرفت.سلطانی، محمدعلی، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، جلد ۱، تهران: مؤلف، چاپ یکم: ۱۳۷۰؛ ص ۲۸۳–۲۸۱. مدرسهٔ محتشمیه ۴ سال برقرار بود و تعطیلی و تخریب آن در زمانی انجام شد که حسینعلی مهندس گوران در تاریخ ۱۱ جمادی‌الثانی ۱۳۲۱ (۱۳ مرداد ۱۲۸۲ و ۵ اوت ۱۹۰۳) زمینی به مساحت ۲۹۰۹ ذرع (۳۰۲۵/۳۶ مترمربع) خریداری کرده‌بود تا ساختمان جدید و بزرگ‌تری برای مدرسه بسازد و حتی سند این ملک را نزد آقا رحیم امام جمعۀ‌کرمانشاه برده‌بود و مشروعیت معاملۀ خود را به تأیید وی نیز رسانده‌بود.هندسی، ایرج، فرزند فرهنگ‌دوست کرمانشاه، در هفته‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۷۲، سال شانزدهم، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹. معلمان از جملۀ معلمانی که در مدرسۀ محتشمیه تدریس کرده‌اند، به جز خود حسینعلی خان هندسی گوران که آموزش ریاضیات،‌ هندسه و نقاشی را بر عهده داشت،هندسی، ایرج، فرزند فرهنگ‌دوست کرمانشاه، در هفته‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۷۲، سال شانزدهم، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹. می‌توان به میرزا محمد‌مهدی صباح (معتمد‌التجار) شاعر و مدیر روزنامه صباح معلم زبان فارسی، و میرزا آقا مهدوی معروف به آقا مدیر پدر مرتضی مهدوی روزنامه‌نگار کرمانشاهی معلم قرآن و شرعیات اشاره کرد.یوسفی، فرشید، تاریخچه‌ای مختصر‌ از‌ فرهنگ و‌ فرهنگ‌پژوهان استان کرمانشاه، در هفتا‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۱۸، سال پانزدهم، سه‌شنبه ۵ آذر ۱۳۹۸. | ## جمع‌بندی | همچنین میرزا مهدی‌خان فرهپور (صدیق دفتر) دبیر تاریخ و جغرافیا، مترجم‌السلطان از صاحب‌منصبان گمرکات معلم زبان خارجه و سلطان شاهپورخان معلم عملیات ورزشی و نظامی بوده‌اند.هندسی، ایرج، فرزند فرهنگ‌دوست کرمانشاه، در هفته‌نامۀ‌ نقد حال، چاپ کرمانشاه، شمارۀ ۷۷۲، سال شانزدهم، شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۹.