موضوع مقاله: فهرست خلفای عباسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست خلفای عباسی | مقدمه: خلفای عباسی فرمانروایان سومین خلافت، به عنوان جانشینان محمد، پیامبر اسلام، بودند. | ## بخش 1: فهرست خلفای عباسی | خاندان عباسی از نسل عموی محمد، عباس بن عبدالمطلب، بودند و بر این اساس «عباسیان» نامیده می‌شوند. حاکمان خاندان عباسی پس از آن که توانستند طی جنبش سیاه‌جامگان در سال ۷۵۰ میلادی (۱۳۲ ه‍. نخستین مرکز خلافت عباسی در ابتدای امر شهر کوفه بود ولی سپس در ۷۶۲ میلادی، منصور عباسی شهر بغداد را در جوار پایتخت سابق ساسانیان، تیسفون، بنا نهاد. با روی کار آمدن خلفای عباسی، دستگاه خلافت برای کنترل بر قلمرو وسیع خود و ورود چشم‌گیر مسلمانان غیر عرب به امت متکی به دیوانسالاران ایرانی شد. رسوم ایرانی به شکلی گسترده توسط طبقهٔ حاکم پذیرفته شد و موجب حمایت از هنرمندان و دانشمندان گردید. بغداد در این دوره، که به نام عصر طلایی اسلام شناخته می‌شود، به مرکزی برای علوم، فرهنگ، فلسفه و ابداعات بدل گشت. علی‌رغم مشارکت‌های ابتدایی، خلفا در اواخر قرن هشتم میلادی هر دو گروه موالی و دیوان‌سالاران ایرانی را وانهادند. خلافت وادار شد نواحی اندلس (اسپانیای امروزی) را در ۷۵۶ به امویان، مغرب را در ۷۸۸ به ادریسیان، افریقیه و جنوب ایتالیا را در ۸۰۰ به اغلبیان، و در حدود ۸۷۰ خراسان و فرارود را به سامانیان و پارس را به صفاریان، و همچنین در ۹۶۹ میلادی مصر را به خلافت شیعیان اسماعیلی به نام فاطمیان واگذار کند. بازماندگان آل عباس به قاهره رفتند و در سال ۱۲۶۱ میلادی حکومت را دوباره در قاهره برپا کردند ولی در این دوره خلیفه تنها نمادی از اتحاد امت اسلامی و مردم و مذهب بود و حکومت در دست مملوکان مصر قرار داشت. ادامه خلافت عباسی وجود داشت تا سال ۱۵۱۹ میلادی، زمانی که ارتش دولت عثمانی شام و مصر را فتح کرد و سلیم یکم عثمانی خود را خلیفه نامیده و شهر قسطنطنیه را مرکز خلافت قرار داد. #تصویر نام و لقبعنوان خلافت دوره خلافت مُلاحظاتدوره اول عباسیان: دولت جوان و قدرت یافتن در عصر زرین اسلامی (۷۵۰–۸۴۷ میلادی)/(۱۳۲–۲۳۲ هجری) ۱80x80پیکسل سفاح، أبو العباس، المرتضی، القائم عبدالله بن محمد (سفاح ۱۳۲ ه‍.ق - ۱۳۶ ه‍.ق) (۷۵۰ م - ۷۵۴ م) فرزند محمد بن علی بن عبدالله بن العباس بن عبد المطلب و رَیْطة بنت عبید الله الحارثی. ۲80x80پیکسل أبو جعفر المنصور عبدالله الثانی بن محمد (منصور ۱۳۷ ه‍.ق - ۱۵۸ ه‍.ق) (۷۵۴ م - ۷۷۵ م) فرزند محمد بن علی بن عبدالله بن العباس بن عبد المطلب و سلامة بربری. ۳80x80پیکسل|درمیانأبو عبدالله، المهدی محمد بن عبدالله (مهدی ۱۵۸ ه‍.ق - ۱۶۹ ه‍.ق) (۷۷۵ م - ۷۸۶ م) فرزند أبو جعفر المنصور و أروی بنت منصور الحمیری. ۴80x80پیکسل|درمیانأبو محمد، الهادی موسی بن محمد (هادی ۱۶۹ ه‍.ق - ۱۷۰ ه‍.ق) (۷۸۶ م - ۷۸۷ م) فرزند محمد بن عبدالله و خیزران. ۵146x146پیکسل|درمیانالرشید، أبو موسی، أبو جعفر هارون بن محمد (هارون الرشید ۱۷۰ ه‍.ق - ۱۹۳ ه‍.ق) (۷۸۷ م - ۸۰۹ م) فرزند محمد بن عبدالله و خیزران. ۶80x80پیکسلالأمین، أبو عبدالله محمد بن هارون (امین ۱۹۳ ه‍.ق - ۱۹۸ ه‍.ق) (۸۰۹ م - ۸۱۴ م) فرزند هارون الرشید و زبیدة بنت جعفر. ۷80x80پیکسلالمأمون، أبو العباس عبدالله بن هارون (مأمون ۱۹۸ ه‍.ق - ۲۱۸ ه‍.ق) (۸۱۴ م - ۸۳۳ م) فرزند هارون الرشید و مراجل. تا زمان مرگ حکومت کرد.الأمیر الکبیر، المبارک، أبو إسحاق، الخلیفة الأسود، التنین ابراهیم بن مهدی(۲۰۲ ه‍.ق - ۲۰۳ ه‍.ق) (۸۱۷ م - ۸۱۹ م) فرزند أبوعبدالله محمد المهدی و شکله. | ## بخش 2: فهرست خلفای عباسی | ۸80x80پیکسلالمعتصم، أبو إسحاق محمد بن هارون الرشید (معتصم ۲۱۸ ه‍.ق - ۲۲۷ ه‍.ق) (۸۳۳ م - ۸۴۲ م) فرزند هارون الرشید و ماردة. ۹الواثق بالله، أبو جعفر هارون بن محمد (واثق ۲۲۷ ه‍.ق - ۲۳۲ ه‍.ق) (۸۴۲ م - ۸۴۷ م) فرزند المعتصم بالله و قراطیس. دوره دوم عباسی: ضعف و زوال عصر غلامان ترک و امیران دیلمی (۸۴۷ - ۱۰۵۵ میلادی)/(۲۳۲ - ۴۴۶ هجری) ۱۰80x80پیکسل|درمیانالمتوکل علی‌الله، أبو الفضل جعفر بن محمد المعتصم (متوکل ۲۳۲ ه‍.ق - ۲۴۷ ه‍.ق) (۸۴۷ م - ۸۶۲ م) فرزند المعتصم بالله و شجاع. ۱۱80x80پیکسل|درمیانالمنتصر بالله، أبو جعفر محمد بن جعفر (منتصر ۲۴۷ ه‍.ق - ۲۴۸ ه‍.ق) (۸۶۲ م - ۸۶۲ م) فرزند متوکل و زنی حبشی. احمد مستعین بالله(۲۴۸ ه‍.ق - ۲۵۲ ه‍.ق) (۸۶۲ م - ۸۶۶ م) فرزند المعتصم بالله و مخارق در ۴ محرم ۲۵۲ ه‍.ق خلع شد. ۱۳80x80پیکسل|درمیانالمعتز بالله، أبو عبدالله معتز بالله(۲۵۲ ه‍.ق - ۲۵۵ ه‍.ق) (۸۶۶ م - ۸۶۹ م) فرزند متوکل و قبیحة. ۱۴80x80پیکسل|درمیانأبو إسحاق، المهتدی بالله محمد بن هارون الواثق (مهتدی ۲۵۵ ه‍.ق - ۲۵۶ ه‍.ق) (۸۶۹ م - ۸۷۰ م) فرزند الواثق و وردة. قتل در ماه رجب ۲۵۶ ه‍.ق ۱۵80x80پیکسل|درمیانأبو العباس، المعتمد علی‌الله احمد بن جعفر متوکل (معتمد ۲۵۶ ه‍.ق - ۲۷۹ ه‍.ق) (۸۷۰ م - ۸۹۲ م) فرزند متوکل و فتیان. ۱۶80x80پیکسلالمعتضد بالله، السفاح الثانی، أبو العباس احمد بن طلحه بن جعفر متوکل (معتضد ۲۷۹ ه‍.ق - ۲۸۹ ه‍.ق) (۸۹۲ م - ۹۰۲ م) فرزند طلحة الموفق و صواب. ۱۷80x80پیکسل|درمیانأبو أحمد، المکتفی بالله علی بن احمد معتضد (مکتفی ۲۸۹ ه‍.ق - ۲۹۵ ه‍.ق) (۹۰۲ م - ۹۰۸ م) فرزند احمد المعتضد و جیجک. ۱۸(۱)80x80پیکسل|درمیانالمقتدر بالله، أبو الفضل جعفر بن احمد معتضد (مقتدر ۲۹۵ ه‍.ق - ۲۹۶ ه‍.ق) (۹۰۸ م - ۹۰۹ م) فرزند معتضد و غریب. پس از او عبدالله بن المعتز بالله فقط یک روز خلافت کرد.المرتضی، أبو العباس عبدالله بن معتز بالله(۲۹۶ ه‍.ق - ۲۹۶ ه‍.ق) (۹۰۹ م - ۹۰۹ م) فقط یک روز خلیفه بود. ۱۸(۲)80x80پیکسل|درمیانالمقتدر بالله، أبو الفضل جعفر بن احمد معتضد (مقتدر ۲۹۶ ه‍.ق - ۳۱۷ ه‍.ق) (۹۰۹ م - ۹۲۹ م) برای دومین بار؛ پس از یک روز به به خلافت بازگشت و مجدداً خلع شده و به قتل رسید. ۱۹(۱)80x80پیکسل|درمیانأبو منصور، القاهر بالله محمد بن احمد (معتضد ۳۱۷ ه‍.ق - ۳۱۷ ه‍.ق) (۹۲۹ م - ۹۲۹ م) فرزند معتضد و فتنة. ۱۸(۳)80x80پیکسل|درمیانالمقتدر بالله، أبو الفضل جعفر بن احمد معتضد (مقتدر ۳۱۷ ه‍.ق - ۳۲۰ ه‍.ق) (۹۲۹ م - ۹۳۲ م) برای سومین دوره به خلافت بازگشت قتل در سال ۳۲۰ هجری. ۱۹(۲)80x80پیکسل|درمیانأبو منصور، القاهر بالله محمد بن احمد معتضد (قاهر ۳۲۰ ه‍.ق - ۳۲۲ ه‍.ق) (۹۳۲ م - ۹۳۴ م) فرزند أحمد المعتضد بالله و فتنة. ۲۰80x80پیکسل|درمیانالراضی بالله، أبو العباس محمد بن جعفر مقتدر (راضی ۳۲۲ ه‍.ق - ۳۲۹ ه‍.ق) (۹۳۴ م - ۹۴۰ م) فرزند مقتدر و ظلوم. ۲۱80x80پیکسل|درمیانالمتقی لله، أبو إسحاق ابراهیم بن جعفر مقتدر (متقی ۳۲۹ ه‍.ق - ۳۳۳ ه‍.ق) (۹۴۰ م - ۹۴۴ م) فرزند مقتدر و خلوب. | ## بخش 3: فهرست خلفای عباسی | ۲۲المستکفی بالله، أبو القاسم عبدالله بن علی مکتفی (مستکفی ۳۳۳ ه‍.ق - ۳۳۴ ه‍.ق) (۹۴۴–۹۴۶ م) فرزند مکتفی و دختر أملح الناس. ۲۳المطیع لله، أبو القاسم فضل بن جعفر مقتدر (مطیع ۳۳۴ ه‍.ق - ۳۶۳ ه‍.ق) (۹۴۶ م - ۹۷۴ م) فرزند جعفر المقتدر و شغلة. ۲۴الطائع لله، أبو بکر عبدالکریم بن فضل مطیع (طائع ۳۶۳ ه‍.ق - ۳۸۱ ه‍.ق) (۹۷۴ م - ۹۹۱ م) فرزند مطیع و دختر هزار یا عتب. ۲۵80x80پیکسل|درمیانالقادر بالله، أبو العباس احمد بن اسحاق بن مقتدر (قادر ۳۸۱ ه‍.ق - ۴۲۲ ه‍.ق) (۹۹۱ م - ۱۰۳۱ م) فرزند اسحاق بن مقتدر و دختر شخصی به نام تمنی. تا زمان مرگش حکومت کرد.دوره سوم عباسی: عصر سلجوقیان و جنگ‌های صلیبی (۱۰۵۵ - ۱۲۵۸ میلادی)/(۴۴۶–۶۵۶ هجری) ۲۶القائم بأمر الله، أبو جعفر عبدالله بن احمد (قادر ۴۲۲ ه‍.ق - ۴۶۷ ه‍.ق) (۱۰۳۱ م - ۱۰۷۵ م) فرزند قادر بالله و بدر الدجی یا قطر الندی. فتنة البساسیری: از ۱۰۵۸ تا ۱۰۶۰ اختلافات درونی بالا گرفته و رقابت سختی بر سر خلافت وجود داشت. ۲۷المقتدی بأمر الله، أبو القاسم عبدالله بن محمد بن عبدالله قائم (مقتدی ۴۶۷ ه‍.ق - ۴۸۷ ه‍.ق) (۱۰۷۵ م - ۱۰۹۴ م) فرزند قائم و أرجوان. ۲۸المستظهر بالله، أبو العباس احمد بن عبدالله مقتدی (مستظهر ۴۸۷ ه‍.ق - ۵۱۲ ه‍.ق) (۱۰۹۴ م - ۱۱۱۸ م) فرزند عبدالله المقتدی بالله. ۲۹المسترشد بالله، أبو منصور فضل بن احمد مستظهر (مسترشد ۵۱۲ ه‍.ق - ۵۲۹ ه‍.ق) (۱۱۱۸ م - ۱۱۳۵ م) فرزند مستظهر. ۳۰الراشد بالله، أبو جعفر منصور بن فضل مسترشد (راشد ۵۲۹ ه‍.ق - ۵۳۰ ه‍.ق) (۱۱۳۵ م - ۱۱۳۶ م) فرزند مسترشد. ۳۱المقتفی لأمر الله، أبو عبدالله محمد بن احمد مستظهر (مقتفی ۵۳۰ ه‍.ق - ۵۵۵ ه‍.ق) (۱۱۳۶ م - ۱۱۶۰ م) فرزند مستظهر و حبشیة. ۳۲المستنجد بالله، أبو المظفر یوسف بن محمد مقتفی (مستنجد ۵۵۵ ه‍.ق - ۵۶۶ ه‍.ق) (۱۱۶۰ م - ۱۱۷۰ م) فرزند محمد المقتفی لأمرالله و طاووس. ۳۳80x80پیکسل|درمیانالمستضیء بأمر الله، أبو محمد حسن بن یوسف مستنجد (مستضی ۵۶۶ ه‍.ق - ۵۷۵ ه‍.ق) (۱۱۷۰ م - ۱۱۸۰ م) فرزند مستنجد و غضة. ۳۴80x80پیکسل|درمیانالناصر لدین الله، أبو العباس احمد بن حسن مستضی بأمرالله (ناصر ۵۷۵ ه‍.ق - ۶۲۲ ه‍.ق) (۱۱۸۰ م - ۱۲۲۵ م) فرزند مستضی و زمرد. ۳۵الظاهر بأمر الله، أبو نصر محمد بن احمد ناصرلدین الله (ظاهر ۶۲۲ ه‍.ق - ۶۲۳ ه‍.ق) (۱۲۲۵ م - ۱۲۲۶ م) فرزند احمدالناصرالدین. ۳۶المستنصر بالله، أبو جعفر منصور بن محمد ظاهر بأمرالله (مستنصر ۶۲۳ ه‍.ق - ۶۴۰ ه‍.ق) (۱۲۲۶ م - ۱۲۴۲ م) فرزند ظاهر و جاریة ترک. ۳۷80x80پیکسل|درمیانالمستعصم بالله، أبو أحمد عبدالله بن منصور مستنصر بالله (مستعصم ۶۴۰ ه‍.ق - ۶۵۶ ه‍.ق) (۱۲۴۲ م - ۱۲۵۸ م) فرزند مستنصر و هاجر. | ## جمع‌بندی | خلفای قاهره پس از سقوط بغداد در جریان حمله مغول، ابتدا أبو العباس «الحاکم» أحمد بن الحسن در ۱۲۶۱ میلادی، مقر خلافت را به شهر حلب در شام منتقل کرد.