موضوع مقاله: دیباچه‌ی نوین شاهنامه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دیباچه‌ی نوین شاهنامه | مقدمه: دیباچه‌ی نوین شاهنامه فیلم‌نامه‌ای فیلم‌نشده از بهرام بیضایی نوشته سال ۱۳۶۵ است. | ## بخش 1: دیباچه‌ی نوین شاهنامه | ایشان که جسد را می‌برند به بیرون توس می‌برند و بیرون دیوار خاکش می‌کنند و از ترس تهمت می‌روند. هنگام غروب دروازه‌بانان بوق می‌زنند، راوی و پسرزاده از دروازه می‌گذرند و دروازه بسته می‌شود. شب‌هنگام مرد دانشمند سر تا پا در آتش می‌سوزد و نعره‌کشان در کوی می‌دود و مردم بیرون می‌ریزند و نگاهش می‌کنند، و دیوار توس پشت گور مرده فرومی‌ریزد. غریبه‌هایی که مرده را خاک کرده بودند از راوی می‌شنوند که این که به خاک سپرده‌اند فردوسی بوده است؛ و می‌نالند که به دیدارش به توس آمده بودند، و خود نمی‌دانستند که فردوسی را در خاک کرده‌اند. سواران سلطان در جستجوی فردوسی سرمی‌رسند، و درمی‌یابند که او مرده، و دور گورش به خشم نیزه می‌کارند و اردو می‌زنند، چشم به راه فرمان سلطان. صحاف و همسایه و راوی و دیگر آشنایان فردوسی نیز گردآمده‌اند و نیز مریدان مرد دانشمند که با فردوسی بر سر ستیزند. | ## بخش 2: دیباچه‌ی نوین شاهنامه | و هر یک از یاران به یاد می‌آورد که از فردوسی چه‌ها دیده و چه حالت‌ها بر وی رفته. صحنه‌هایی از گذشتهٔ فردوسی و نیز از دوران باستانی که فردوسی سروده آغاز می‌شود؛ و هر کس یادها دارد که به چشم دل می‌بیند، و در فاصلهٔ هر یاد تصویر گور فردوسی می‌آید و اردوی سپاهیان و جمع سوگواران و کبوترانی که آنجا می‌پرند، یا صحنه‌ای به مناسبت از داستانی از داستان‌های شاهنامه، از رستم و اسفندیار و سهراب و تهمینه و سیاوش و بیژن و منیژه و رودابه و زال و دیگرها. عامل که به خاطر آسان گرفتن به فردوسی از بهر خویش دشمنان قدرتمند می‌تراشد و ناگزیر از کناره‌گیری می‌شود . خانهٔ فردوسی که به آتشش می‌کشند، ولی فردوسی دفترها و نوشته‌ها را به درمی‌برد، ولی زبان دخترکش از ترس بسته می‌شود . نامهٔ فردوسی که، پیش از فرستادن نزد سلطان، نزد والی خوانده می‌شود و ترس به جان دیوانیان می‌افکند . نامه که از سلطان می‌رسد و فردوسی را می‌خواهد تا شعرش را بسنجند، که یا بسوزند، یا به گنج‌خانهٔ شاهی سپارند . | ## بخش 3: دیباچه‌ی نوین شاهنامه | فردوسی که، چون خبرش می‌رسد که سپاهیان از غزنه و بغداد در پی او راهی توس شده‌اند، دختر را جایی نهان می‌کند و کتابش را برمی‌گیرد و به بارگاه طبرستان می‌شتابد و آنجا هم از پذیرفتنش پروا می‌کنند و از او می‌خواهند که شاهنامه به نام سلطان کند تا جان و کتاب هر دو به دربَرَد . فردوسی که در توفان و تاریکی راه می‌سپارد و باد را به جای هر چه هست نفرین می‌کند و دریغ می‌خورد و کتابش را در باد می‌پراکند . فردوسی که آنگاه که توفان می‌خوابد به میدانی در توس می‌رسد و کسانی که نمی‌شناسندش به گردش جمع می‌شوند و می‌گویند که توفان سپاه سلطان را پریشان ساخت و فردوسی را نیافتند و رفتند و فردوسی از ایشان درمی‌خواهد که آنجا به خاکش سپارند و بر زمین می‌خوابد و می‌میرد . رئیس سواران به سخن می‌آید که سلطان از آزردن فردوسی پشیمان بوده، و پیک سلطان با فرمان می‌رسد که گور زرباران شود و زر به دختر فردوسی رسد، و نیزه‌ها از دور گور برچیده می‌شود و دختر زبان می‌گشاید که زر نریزند، و به جایش پل شکستهٔ توس را بسازند. همه سر به خاک می‌سایند، مرید زشت‌روی مرد دانشمند خود را نگهبان گور می‌خواند، و دختر راست می‌ایستد و کبوتران به پرواز درمی‌آیند. کتابش نخستین بار در پاییز ۱۳۶۹ به وسیلهٔ انتشارات روشنگران با طرح جلدی کار آیدین آغداشلو منتشر شد. | ## جمع‌بندی | سال ۱۳۷۶ نوار صوتی این فیلم‌نامه با صدای محمدرضا پورابریشم برای نابینایان منتشر شد.