موضوع مقاله: فهرست ریشه نام عنصرهای شیمیایی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست ریشه نام عنصرهای شیمیایی | مقدمه: 500px|left|جدول تناوبی ساده‌شده فهرست ریشه نام عنصرهای شیمیایی گردآوری‌ای است از ریشه‌شناسی نام‌های عناصر جدول تناوبی عناصر. | ## بخش 1: فهرست ریشه نام عنصرهای شیمیایی | از آنجا که عناصر در زمان‌ها و مکان‌های گوناگون، از دوران باستان تا روزگار ما، کشف شده‌اند، نام‌هایشان از زبان‌ها و فرهنگ‌های متعددی برگرفته شده‌است. در سراسر تاریخ شیمی، دمیتری مندلیف در سده نوزدهم میلادی جدول تناوبی را پدیدآورد که ساختار عناصر را توصیف می‌کند. از میان ۱۱۸ عنصر شناخته‌شده، ۴۱ عنصر نام‌هایی دارند که با مکان‌های زمینی یا اجرام آسمانی پیوند دارند، ۱۹ عنصر به نام بیست تن از افراد مشهور نامگذاری شده‌اند، و شماری از عناصر از موجودات اسطوره‌ای وام گرفته‌اند. نهاد بین‌المللی آیوپاک در چند دهه گذشته، نهاد اصلی نامگذاری عناصر بوده‌است و برای عناصر تازه‌کشف‌شده یا ساخته‌شده، نام‌ها و نمادهای موقت نیز پیشنهاد داده‌است. پیشینه نامگذاری بر پایه مکان از ۱۱۸ عنصر شناخته‌شده، ۴۱ عنصر نام‌هایی دارند که با مکان‌هایی در سراسر جهان یا در میان اجرام نجومی پیوند دارند. از این میان، ۳۲ عنصر نام‌هایشان به مکان‌هایی روی زمین وابسته است و نه عنصر دیگر به نام اجرام منظومه شمسی نامگذاری شده‌اند؛ هلیوم و سلنیم به ترتیب از نام خورشید و ماه، جیوه (به‌طور غیرمستقیم)، تلوریم، اورانیوم و نپتونیم از نام سیاره‌های عطارد، زمین، اورانوس و نپتون، پلوتونیم و سریم از نام سیاره‌های کوتوله پلوتون و سرس که هنگام نامگذاری عنصرها، سیاره به‌شمار می‌رفتند، و پالادیم از نام سیارک برگرفته شده‌اند. | ## بخش 2: فهرست ریشه نام عنصرهای شیمیایی | نامگذاری بر پایه نام افراد نوزده عنصر با نام بیست تن از افراد پیوند دارند (چون کوریم هم به ماری کوری و هم به پیر کوری تعلق دارد). از این میان، تنها گادولینیم و ساماریم در طبیعت یافت می‌شوند و بقیه مصنوعی هستند. پانزده عنصر به نام دانشمندان نامگذاری شده‌اند و چهار عنصر دیگر پیوند غیرمستقیم با نام غیردانشمندان دارند. تنها گلن سیبورگ و یوری اوگانسیان در زمان حیاتشان به افتخار نامگذاری عنصری نائل شدند و اوگانسیان تنها کسی است که هنوز زنده است. ساماریم از نام کانی‌ای برگرفته شده که از آن جدا شد، یعنی سامارسکیت، که خود به نام نامگذاری شده بود. برکلیم و لیورموریوم به نام شهرهای کالیفرنیایی برکلی (کالیفرنیا) و لیورمور (کالیفرنیا)، جایگاه آزمایشگاه ملی لارنس برکلی و آزمایشگاه ملی لارنس لیورمور، نام گرفتند که خود این شهرها به نام جرج بارکلی و رابرت لیورمور نامگذاری شده بودند. | ## بخش 3: فهرست ریشه نام عنصرهای شیمیایی | نامگذاری بر پایه موجودات اسطوره‌ای موجودات اسطوره‌ای نیز تأثیر چشمگیری، مستقیم یا غیرمستقیم، در نامگذاری عناصر داشته‌اند. سریم، یوروپیم، هلیوم، ایریدیم، جیوه، نپتونیم، نیوبیم، پالادیم، پلوتونیم، پرومتیم، سلنیم، تانتالم، تیتانیم، توریم، اورانیوم و وانادیم همگی با خدایان اسطوره‌ای پیوند دارند. نامگذاری بر پایه کانی‌ها برخی عناصر به نام کانی‌هایی که در آن‌ها کشف شدند نامگذاری شده‌اند. اختلاف‌ها و پیشنهادهای ناموفق نام‌های دیگری نیز برای عناصر به نام افراد پیشنهاد شده‌اند که موفق به کسب تأیید بین‌المللی رسمی نشدند. این‌ها شامل کلمبیم (Cb)، هانیم (Ha)، ژولیوتیم (Jl) و کورچاتوویم (Ku) می‌شوند که به نام کریستف کلمب، اتو هان، ایرن ژولیو-کوری و ایگور کورچاتوف پیوند دارند. روش‌های جاری نامگذاری در دو دهه گذشته، آیوپاک نهاد حاکم بر نامگذاری عناصر بوده‌است. | ## جمع‌بندی | آیوپاک برای عناصر ناشناخته یا تازه‌ساخته‌شده، نام و نماد موقت نیز پیشنهاد می‌دهد.