موضوع مقاله: سقراط بیزانسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سقراط بیزانسی | مقدمه: سقراط بیزانسی ( ۳۸۰ – پس از ۴۳۹ میلادی)، که با نام سقراط اسکولاستیکوس (به یونانی باستان: ) نیز شناخته می‌شود، مورخ مسیحی یونانی‌زبان سده پنجم میلادی بود که در قسطنطنیه می‌زیست. | ## بخش 1: سقراط بیزانسی | او از معاصران سوزومن و تئودورت به‌شمار می‌رفت و یکی از برجسته‌ترین تاریخ‌نگاران کلیسایی دوران متأخر باستان است. سقراط بیزانسی نویسنده اثری تاریخی به نام تاریخ کلیسایی (به لاتین: ، یونانی: Ἐκκλησιαστική Ἱστορία) است که رویدادهای مسیحیت را از سال ۳۰۵ تا ۴۳۹ میلادی دربرمی‌گیرد. حتی در روزگار باستان نیز هیچ آگاهی چندانی از زندگی او جز آنچه از اشارات موجود در تاریخ کلیسایی‌اش به دست می‌آمد، وجود نداشت. این اثر از الگوی ظاهری خود، یعنی یوسبیوس قیصریه، فاصله گرفت؛ چه با تأکید بر جایگاه امپراتور در امور کلیسایی و چه با پرداختن به تاریخ دنیوی در کنار تاریخ کلیسایی. استادان سقراط که در مقدمه‌های کتابش از آن‌ها یاد شده، دستورنویسان و بودند که از اسکندریه به قسطنطنیه آمده بودند. این دو در سال ۳۹۱ میلادی (۷۰ هجری شمسی) در شورشی خشونت‌بار که به ویرانی سراپئوم اسکندریه انجامید، نقش داشتند. این که سقراط بیزانسی بعدها از آموزش‌های سوفسطایی بهره برده باشد، اثبات نشده‌است. دربارهٔ پیشه دقیق سقراط قطعیتی در دست نیست، هرچند از نوشته‌هایش می‌توان دریافت که او یک فرد عادی (غیرروحانی) بود. در سال‌های بعدی زندگی‌اش، سقراط به سفر پرداخت و از جمله از پافلاگونیا و قبرس دیدن کرد.Hist. از منظر الهیاتی، سقراط تحت تأثیر آموزه‌های اوریگن قرار داشت که دیدگاه‌هایی غیراستاندارد داشت. تاریخ کلیسایی محتوا و ساختار تاریخ کلیسایی دوره‌ای از سال ۳۰۵ تا ۴۳۹ میلادی را دربرمی‌گیرد و پژوهشگران بر این باورند که در سال ۴۳۹ یا اندکی پس از آن به پایان رسیده و قطعاً در زمان حیات امپراتور تئودئوس دوم، یعنی پیش از سال ۴۵۰، تألیف شده‌است. | ## بخش 2: سقراط بیزانسی | این اثر به زبان یونانی ساده روایت می‌کند که کلیسا از روزگار کنستانتین بزرگ تا زمان نویسنده چه تجربیاتی داشته‌است. اختلاف‌های کلیسایی در پیش‌زمینه قرار دارند، زیرا وقتی کلیسا در آرامش است، مورخ کلیسایی چیزی برای نوشتن ندارد (۷٫۴۸٫۷). این اثر شامل هفت کتاب است و هر کتاب دوره پادشاهی یک امپراتور روم شرقی را دربرمی‌گیرد. کتاب نخست به طور کامل به دوران کنستانتین بزرگ اختصاص دارد و رویدادهای مهم تاریخ مسیحیت در این دوره، از جمله شورای نیقیه (۳۲۵)، سیاست دینی امپراتور و تبدیل شدن اقوام بربر به مسیحیت را در بر می‌گیرد. کتاب دوم دوران پسران کنستانتین (۳۳۷–۳۶۱) و کتاب سوم دوران یولیانوس و یوویانوس (۳۶۱–۳۶۴) را پوشش می‌دهد. کتاب چهارم دوران والنتینیانوس اول و والنس (۳۶۴–۳۷۸) را پوشش می‌دهد و بخش مهمی از آن به راهبان مصر اختصاص دارد. کتاب پنجم دوران تئودوسیوس اول (۳۷۹–۳۹۵) و نقش او در استقرار مجدد ارتدکسی نیقیه‌ای را بررسی می‌کند. کتاب ششم به دوران آرکادیوس (۳۹۵–۴۰۸) می‌پردازد و بخش عمده آن به تاریخ یوحنای فم‌الذهب اختصاص دارد. او از به‌کارگیری عنوان‌های اغراق‌آمیز برای شخصیت‌های برجسته کلیسا و دولت خودداری می‌کند و حتی یوسبیوس قیصریه را به خاطر ستایش‌های افراطی‌اش از امپراتور کنستانتین بزرگ در کتاب زندگی کنستانتین نقد می‌کند. سقراط در مقدمه کتاب پنجم، توجیه می‌کند که چرا علاوه بر تاریخ کلیسایی، به آریانیسم و رویدادهای سیاسی نیز پرداخته‌است. افزون بر این‌ها، از اسناد و گزارش‌های هم‌عصر (فهرست اسقفان، صورت‌جلسات شوراها، وقایع‌نامه لاتین قسطنطنیه) و روایات شفاهی و تجربیات شخصی خود نیز بهره جسته‌است. | ## بخش 3: سقراط بیزانسی | سقراط قتل هیپاتیا را کاملاً با انگیزه‌های سیاسی ارائه می‌کند و هیچ اشاره‌ای به نقشی که نوافلاطونی‌گری هیپاتیا ممکن است در مرگش داشته باشد، نمی‌کند. سقراط به صراحت اعمال اوباش را محکوم می‌کند و می‌نویسد: «بی‌شک هیچ چیز از روح مسیحیت دورتر نیست از اجازه دادن به قتل‌عام‌ها، نزاع‌ها و رویدادهایی از این دست.» سقراط و نوواتیانیسم اغلب پنداشته می‌شود که سقراط پیرو بوده، اما این برداشت بر اساس آن است که او جزئیات فراوانی دربارهٔ نوواتیانیان ارائه می‌دهد و با لحنی سخاوتمندانه دربارهٔ آن‌ها سخن می‌گوید، همان‌گونه که دربارهٔ آریانی‌ها و گروه‌های دیگر نیز چنین می‌کند. x-xi با این حال، آشنایی عمیق او با نوواتیانیان می‌تواند نشانه‌ای باشد که او خود پیرو آموزه‌های نوواتیان بوده‌است. دیدگاه سقراط در سراسر اثرش فراخوانی به مدارا است که عامل صلح در همه حوزه‌هاست؛ اثر او در واقع نوعی بیانیه برای آزادی دینی به‌شمار می‌رود. در کتاب هفتم، او نسطوریوس را به خاطر آزاردادن مخالفان نقد می‌کند، در حالی که پروکلوس قسطنطنیه‌ای را که در هنگام نگارش اثر هنوز بر سریر اسقفی بود، به خاطر جذب آن‌ها از راه صبر به جای زور می‌ستاید. انگیزه نگارش سقراط اظهار می‌کند که انگیزه نگارش اثرش را از شخصی به نام تئودوروس گرفته که در دیباچه کتاب دوم به عنوان «مرد مقدس خدا» از او یاد شده و به نظر می‌رسد راهب یا یکی از روحانیان عالی‌رتبه بوده‌است. مورخان معاصر او، سوزومن و تئودورت، در تدوینی از سده ششم با سقراط یکجا جمع‌آوری شدند که تفاوت‌های آنان را تا مدت‌ها در پرده ابهام نگه داشت، تا اینکه اخیراً هارتموت لپین در کتاب از کنستانتین کبیر تا تئودوسیوس دوم (گوتینگن، ۱۹۹۶) تصویرهای فردی هر یک از این مورخان از امپراتوران مسیحی را از یکدیگر متمایز کرد. چاپ‌ها و ترجمه‌ها تاریخ کلیسایی نخستین بار به یونانی توسط روبر استیِن بر اساس «کدکس رژیوس» ۱۴۴۳ (پاریس، ۱۵۴۴) ویراستاری شد. ویراست بنیادین دوره جدید را هنریکوس والسیانوس (پاریس، ۱۶۶۸) تهیه کرد که از «کدکس رژیوس»، یک «کدکس واتیکانوس» و یک «کدکس فلورنتینوس» بهره برد و همچنین از سنت غیرمستقیم نیز استفاده کرد. این ویراست انتقادی یک بار در طول حیات سقراط بازبینی شده بود؛ نسخه کامل یونانی اصلی تنها از نسخه متأخرتر بازمانده، در حالی که نسخه اصلی‌تر در ترجمه ارمنی از سده ششم یا هفتم میلادی به صورت پاره‌پاره در دسترس است. زنوس در پدران نیقیه‌ای و پس از نیقیه‌ای، سری دوم، جلد ۲، ویراسته فیلیپ شاف و هنری والاس، (بافالو، نیویورک: شرکت انتشارات ادبیات مسیحی، ۱۸۹۰) منتشر شده‌است. | ## جمع‌بندی | به تازگی (۲۰۰۴–۲۰۰۷)، تاریخ سقراط در چهار جلد دوزبانه (یونانی/لاتین و فرانسوی) توسط در مجموعه منتشر شده‌است.