موضوع مقاله: اشغال بوشهر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اشغال بوشهر | مقدمه: اشغال بوشهر یا بوشهر تحت تصرف بریتانیا به سه بار ورود نیروهای ارتش بریتانیا به بوشهر و اشغال این منطقه در دوره قاجاریان، پیش از و در طول جنگ جهانی اول اشاره دارد. | ## بخش 1: اشغال بوشهر | اهمیت بوشهر برای بریتانیا به نوشته دانشنامه ایرانیکا، از ۱۷۶۳ کمپانی هند شرقی بریتانیا متعلق بندر بوشهر حضور یافت زیرا به لحاظ تجاری حائز اهمیت بود. از این‌رو تجارت خود را در بندر بصره متمرکز کرد اما با تصرف بصره توسط کریم خان، بریتانیایی‌ها در سال ۱۷۷۸ پایگاه تجاری خود در خلیج فارس را دوباره در بوشهر مستقر کرده و از آن پس تا حدود یک قرن به‌طور مستمر به افزایش نفوذ خود در خلیج فارس مشغول بودند. اشغال اول - ۱۲۱۷ خورشیدی (۱۸۳۸ میلادی) نخستین اشغال بوشهر در سال ۱۲۵۴ قمری (۱۲۱۷ خورشیدی - ۱۸۳۸ میلادی) در زمان سلطنت محمدشاه قاجار بود که یک فروند کشتی انگلیسی در برابر بوشهر لنگر انداخت و ۵۰۰ نفر پیاده شدند و در کوتی که خانه بالیوز انگلیسی در آنجا بود، منزل نمودند. این امر منجر به پیدایش جنب‌وجوشی در بوشهر شد و به دنبال آن گروه‌های مردمی به رهبری باقرخان تنگستانی و شیخ حسن آل عصفور (مجتهد بوشهر) و عشایر جنوب(ایل قشقایی) انگلیسی‌ها را از بوشهر اخراج کردند. اشغال دوم - ۱۲۳۵ خورشیدی (۱۸۵۶ میلادی) وقتی دوست‌محمد خان، حاکم وقت قندهار و کابل در سال ۱۸۵۵ هرات را تصرف کرد، ناصرالدین‌شاه قاجار دستور لشکرکشی به هرات را صادر کرد. چون حکومت ایران نسبت به واکنش بریتانیا بی‌اعتنا بود، بریتانیا در سال ۱۸۵۶ به بوشهر حمله‌ور شد و آن را به تلافی و جهت فشار به ایران برای خروج از هرات، اشغال کرد. در آن هنگام محمد کریم خان کرمانی با نوشتن کتابی تحت عنوان ناصریه مردم را برای دفاع از حمله انگلستان تحریک می‌کرد. | ## بخش 2: اشغال بوشهر | ایران متعهد به خروج از هرات و به رسمیت شناختن افغانستان شد و نظامیان بریتانیایی بوشهر را ترک کردند. اما از اواخر این قرن نظر دیگر کشورها مانند امپراتوری آلمان نسبت به بوشهر جلب شد و دفاتر کنسولی در بوشهر راه انداختند. روابط تجاری ایران با آلمان و خرید کشتی از آن برای بریتانیا که موقعیت گمرکی خود را حفظ کرده بود، ناخوشایند بود. با شروع جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴، کنسولگری آلمان برای مقابله با انگلیس فعال شد. به این ترتیب واسموس با عشایر جنوب و از جمله با رئیس‌علی دلواری و صولت الدوله روابط نزدیک یافت. رقابت بریتانیا و آلمان سرانجام با دستگیری دو مقام کنسولی آلمان در بوشهر به دست نیروهای بریتانیایی به اوج رسید. از جمله این اعتراضات تلگرافی از موقرالدوله، حاکم وقت بوشهر به تهران به شرح زیر است: در ۱۶ مرداد ۱۲۹۴/۸ اوت ۱۹۱۵ م./۲۶ رمضان ۱۳۳۳ ق.، نیروهای ارتش بریتانیا و مستعمره آن راج بریتانیا (هند) از زمین و دریا با حمایت توپخانه ناوگان دریایی وارد بوشهر شدند و با صدور اعلامیه‌ای در سطح شهر اشغال بوشهر را اعلام کردند. | ## بخش 3: اشغال بوشهر | در این اعلامیه آمده‌بود که سرگرد آرتور پرسکات تره‌ور به دستور دولت بریتانیا تمامی امور حکومت بوشهر را با سمت «فرمانده حکومت نظامی از طرف دولت بریتانیا» به‌دست گرفته‌است. از طرف دیگر چون دولت ایران نمی‌تواند «نظم و امنیت را در شهر بوشهر و حوالی» برقرار کند، بریتانیا، «کراهتا» مجبور شد به این اقدام دست بزند. ضرورتی که به واسطه حمله اسف بار اخیر ایلات به بوشهر در آن دو افسر انگلیسی کشته و سه سرباز مجروح شدند.» اقدام بریتانیا سرآغاز رشته مبارزات تنگستانی‌ها همراه با کمک‌های واسموس در برابر این اشغال بود. از نکات قابل ذکر در اشغال بوشهر، این بود که بریتانیا تمبرها را با عنوان مورد نظر خود مهر می‌کرد. گفته می‌شود تا پایان اشغال بوشهر در مهرماه ۱۲۹۴، انواعی از این تمبر به چاپ رسید. نیروهای بریتانیایی، نیروهای محلی ژاندارمری بوشهر را خلع سلاح کرده، ۳ شناور مستقر در بندر یعنی ناوچه مظفری و قایق‌های مسلح آذربایجان و مازندران را ضبط کرده و پرچم بریتانیا را بر فراز دارالحکومه بوشهر (عمارت امیریه) برافراشتند. بریتانیا گلوگاه‌های ورودی به بوشهر را با نصب سنگر، پست نگهبانی، توپخانه و سیم خاردار مسدود کرد. | ## جمع‌بندی | روز بعد از اعلام اشغال، بریتانیایی‌ها ۱۴ نفر از کسانی که به صورت مسالمت‌آمیز به اشغال اعتراض کرده‌بودند را دستگیر کرده و به هندوستان تبعید کردند.