موضوع مقاله: جغرافیای مجارستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای مجارستان | مقدمه: جغرافیای مجارستان آمیزه‌ای است از دشت‌های وسیع و حاصلخیز، رودخانه‌های بزرگ، اقلیم قاره‌ای با تفاوت‌های ناحیه‌ای و جاذبه‌های طبیعی همچون دریاچه بالاتون و پارک ملی هورتوباگی، که در مجموع بنیان زندگی اقتصادی و فرهنگی مردم این کشور را شکل داده‌اند. | ## بخش 1: جغرافیای مجارستان | کشور مجارستان کشوری مسطح با دشت‌هایی در حوزه کارپات است که توسط رود بزرگ دانوب به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شده است. بخش بزرگی از سرزمین مجارستان در دشت پانونی قرار دارد که از حاصلخیزترین جلگه‌های اروپا به‌شمار می‌رود. همین ویژگی باعث شده این کشور از دیرباز مرکز کشاورزی و دامپروری باشد و رودخانه‌های بزرگی چون دانوب و تیسا نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری زیستگاه‌ها و شهرها ایفا کنند. مجارستان سه منطقهٔ جغرافیایی عمده دارد که به هفت ناحیهٔ کوچک‌تر تقسیم می‌شوند: دشت بزرگ آلفولد در شرق رود دانوب؛ ترانس‌دانوبیا در غرب دانوب که تا دامنه‌های آلپ در اتریش امتداد دارد؛ و کوه‌های شمال مجارستان که سرزمینی کوهستانی و تپه‌ای در شمال دشت بزرگ هستند. حدود ۷۰ درصد از کل سرزمین مجارستان برای کشاورزی مناسب است و ۷۲ درصد از این بخش زمین زراعی است. رود دانوب که دومین رود بزرگ اروپا است، از شمال وارد کشور می‌شود و پس از عبور از بوداپست به سوی جنوب جریان می‌یابد. دانوب علاوه بر اهمیت حمل‌ونقلی و اقتصادی، به‌لحاظ تاریخی نیز در تعیین مرزها و استقرار انسان نقش ایفا کرده است. در کنار دانوب، رود تیسا نیز که از اوکراین وارد مجارستان می‌شود، شرق کشور را به یکی از حاصلخیزترین مناطق کشاورزی بدل ساخته است. بارندگی به‌طور نسبی کم است، اما به‌گونه‌ای توزیع شده که کشاورزی در جلگه‌ها ممکن باشد. غرب و شمال‌غرب کشور بارندگی بیشتری دارد، در حالی که شرق تابستان‌های داغ‌تر و زمستان‌های سردتری را تجربه می‌کند. یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی مجارستان دریاچه بالاتون است که بزرگ‌ترین دریاچه اروپای مرکزی به‌شمار می‌رود. در کنار آن، دریاچه هِویش به‌عنوان بزرگ‌ترین دریاچه آب‌گرم طبیعی جهان شناخته می‌شود و برای مقاصد درمانی و گردشگری استفاده می‌شود. پارک ملی هورتوباگی که بخشی از دشت پانونی را دربر می‌گیرد، نخستین پارک ملی کشور است و در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. این منطقه نمونه‌ای از استپ‌های طبیعی اروپاست و زیستگاه گونه‌های کمیاب پرندگان و جانوران محسوب می‌شود. مرزها مرزهای مجارستان کنونی پس از پایان جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراتوری اتریش-مجارستان تثبیت شد. در جنوب نیز کشور مجارستان با جمهوری‌های پیشین یوگسلاوی (صربستان ۱۵۱ کیلومتر، کرواسی ۳۲۹ کیلومتر و اسلوونی ۸۲ کیلومتر) مرز مشترک دارد. برپایه معاهده تریانون در سال ۱۹۲۰، مجارستان بیش از ۷۱ درصد از سرزمین پیشین پادشاهی مجارستان، ۵۸٫۵ درصد از جمعیت و ۳۲ درصد از مجارها را از دست داد. میان سال‌های ۱۹۳۸ تا ۱۹۴۱ تغییراتی در مرزها ایجاد شد: در ۱۹۳۸، داوری اول وین بخشی از سرزمین‌های از دست‌رفته را از چکسلواکی به مجارستان بازگرداند. در ۱۹۴۰، داوری دوم وین ترانسیلوانیای شمالی را به مجارستان بازگرداند و سرانجام این کشور در جریان تهاجم به یوگسلاوی مناطق باچکا و موراکوز را اشغال کرد. اما پس از شکست در جنگ جهانی دوم همهٔ این سرزمین‌ها دوباره از دست رفتند و پس از جنگ، مرزهای تریانون دوباره برقرار شد، با اصلاحی کوچک که به سود چکسلواکی بود. تابستان‌ها در این کشور نسبتاً گرم با رطوبی متوسط است و در این فصل دشت‌های مرکزی، افزایش شدیدی دارد. بلندترین نقطه مجارستان کوه کِکِش در رشته کوهای ماترا است که ۱۰۱۴ متر ارتفاع دارد. در این کشور زمستان‌های سرد و مرطوب و تابستان‌های گرم با بارش‌های مکرر تجربه می‌شود. سه منطقه اقلیمی: قاره ای، اقیانوسی و مدیترانه ای بر شرایط کشور تأثیر می‌گذارد مجارستان مانند دیگر بخش‌های دشت پانونی عمدتاً اقلیم قاره‌ای دارد؛ زمستان‌ها سرد و تابستان‌ها گرم تا بسیار گرم. بخش غربی کشور معمولاً باران بیشتری نسبت به شرق دریافت می‌کند و در شرق خشکسالی‌های شدید تابستانه رخ می‌دهد. شرایط آب‌وهوایی در دشت بزرگ به‌ویژه سخت است: تابستان‌های داغ، زمستان‌های سرد و بارندگی اندک. | ## بخش 2: جغرافیای مجارستان | تا دهه ۱۹۸۰ آثار آلودگی در مناطق روستایی نمایان شد، هم ناشی از استفادهٔ گستردهٔ علف‌کش‌ها در کشاورزی و هم ناشی از آلاینده‌های صنعتی. هرچند نگرانی‌ها دربارهٔ این تهدیدها افزایش یافت، اما گام‌های جدی برای مقابله با آن‌ها برداشته نشد. هرچند رشته‌کوه‌هایی با ارتفاع متوسط در این کشور وجود دارند، اما مناطق بالاتر از ۳۰۰ متر کمتر از ۲ درصد خاک کشور را پوشش می‌دهند. بلندترین نقطهٔ کشور کِکِش در رشته‌کوه ماترا در شمال‌شرق بوداپست است که ۱۰۱۴ متر ارتفاع دارد. دشت کوچک یا دشت کوچک مجارستان حوضه‌ای تکتونیکی با وسعت حدود ۸۰۰۰ کیلومتر مربع در شمال‌غرب مجارستان، جنوب‌غرب اسلواکی و شرق اتریش است که در امتداد مسیر پایینی رود رابا قرار دارد و خاکی بسیار حاصلخیز دارد. منطقهٔ ترانس‌دانوبیا در غرب کشور و میان رودخانه‌های دانوب و دراوا و مرزهای اسلوونی و کرواسی قرار دارد. این ناحیه شامل دریاچه فرتو و دریاچه بالاتون است و عمدتاً از تپه‌های ملایم تشکیل شده است. ترانس‌دانوبیا منطقه‌ای کشاورزی است که کشتزارها، دامداری و تاکستان‌ها در آن رونق دارند. آلپوکاِلْیا (به معنی «دامنه‌های آلپ») در مرز اتریش واقع است و بلندترین نقطهٔ آن ایروت-کُه با ۸۸۲ متر ارتفاع است. کوه‌های ترانس‌دانوبی از غرب دریاچه بالاتون تا پیچ دانوب نزدیک بوداپست امتداد دارند و بلندترین قلهٔ آن پیلیش با ۷۵۷ متر است. مچک جنوبی‌ترین رشته‌کوه مجارستان است که در شمال پچ قرار دارد و بلندترین قله‌اش زِنگو با ۶۸۲ متر ارتفاع است. کوه‌های شمال مجارستان در شمال بوداپست قرار دارند و به سمت شمال‌شرق امتداد می‌یابند. تاکستان‌های منطقه نیز اهمیت ویژه‌ای دارند و شراب توکای از همین منطقه به‌دست می‌آید. بلندترین قله‌های مستقل رتبه نام ارتفاع رشته‌کوه منطقهٔ جغرافیایی ۱ کِکِش ۱۰۱۴ متر ماترا کوه‌های شمال مجارستان ۲ گالیا-تتو ۹۶۴ متر ماترا کوه‌های شمال مجارستان ۳ سیلوواشی-کُه ۹۶۱ متر بوک کوه‌های شمال مجارستان ۴ ایستالوش-کُه ۹۵۹ متر بوک کوه‌های شمال مجارستان ۵ بالوانی ۹۵۶ متر بوک کوه‌های شمال مجارستان ۶ تار-کُه ۹۵۰ متر بوک کوه‌های شمال مجارستان ۷ چووانیوش ۹۳۸ متر بورژشنی کوه‌های شمال مجارستان ۸ ماگوش-فا ۹۱۶ متر بورژشنی کوه‌های شمال مجارستان ۹ ناگی-میلیتس ۸۹۵ متر رشته‌کوه زمپلن کوه‌های شمال مجارستان ۱۰ ایروت-کُه ۸۸۲ متر رشته‌کوه کُسِگ آلپوکاِلْیا رودخانه و دریاچه مهم‌ترین رودخانه‌های کشور دانوب و تیسا هستند. دانوب در محدودهٔ مجارستان ۴۱۸ کیلومتر و رود تیسا ۴۴۴ کیلومتر قابل کشتیرانی هستند. از رودخانه‌های کمتر مهم می‌توان به دراوا در مرز کرواسی، رابا، سومش، شیو و ایپوی در مرز اسلواکی اشاره کرد. دریاچه بالاتون بزرگ‌ترین آن‌هاست که ۷۸ کیلومتر طول و ۳ تا ۱۴ کیلومتر پهنا دارد و مساحت آن به ۶۰۰ کیلومتر مربع می‌رسد. این دریاچه بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین در اروپای مرکزی و منطقه‌ای مهم برای گردشگری است. آب‌های کم‌عمق آن برای شنا در تابستان مناسب‌اند و در زمستان سطح یخ‌زدهٔ آن امکان ورزش‌های زمستانی فراهم می‌کند. دیگر پهنه‌های آبی شامل دریاچه ولنسه (۲۶ کیلومتر مربع) در شهرستان فیر، دریاچه فرتو (نوی‌زیدلر زه – حدود ۸۲ کیلومتر مربع در داخل مجارستان) و دریاچه تیسا که دریاچه‌ای مصنوعی است، می‌شوند. دشت بزرگ آلفولد حوضهٔ رود تیسا و شاخه‌های آن را شامل می‌شود و بیش از نیمی از مساحت کشور را در بر می‌گیرد. این دشت که از همه طرف با کوه‌ها احاطه شده، تنوع زمین‌نگاری زیادی دارد: خاک حاصلخیز، مناطق شنی، زمین‌های بایر و مرداب. در اینجا پوزتا قرار دارد؛ پهنه‌ای وسیع و بایر که پارک ملی هورتوبادی مشهورترین بازماندهٔ آن است و با فرهنگ و فولکلور مجاری پیوند خورده است. در قرون گذشته به دلیل سیلاب‌های مکرر، این منطقه برای کشاورزی مناسب نبود و محل پرورش گله‌های بزرگ گاو و اسب بود. در نیمهٔ دوم قرن نوزدهم دولت با طرح‌هایی برای مهار رودخانه‌ها و زهکشی زمین‌های داخلی، بخش بزرگی از خطر سیلاب را از میان برد و زمین‌های زیادی به زیر کشت رفت و دامداری اهمیت اقتصادی خود را از دست داد. دو رود مهم از جنوب (صربستان) وارد مجارستان می‌شود، رود دانوب که با گذر از بوداپست، پایتخت مجارستان راه شمال و شمال غرب را طی می‌کند و به اسلواکی و اتریش می‌رود و دیگری رود تیسا که آن هم از جنوب وارد مجارستان شده و راه شمال شرق را درپیش می‌گیرد و وارد اوکراین می‌شود. | ## بخش 3: جغرافیای مجارستان | شهرهای مهم از مهم‌ترین شهرهای مجارستان می‌توان به، دبرتسن ۲۰۵ هزار نفر، میشکولتس ۱۷۸ هزار نفر، سگد ۱۶۳ هزار نفر، پچ ۱۵۸ هزار نفر و گیور ۱۲۹ هزار نفر اشاره کرد. بوداپست از دو بخش بودا و پست تشکیل شده که اولی در کرانهٔ باختری (سمت راست) رود دانوب و دومی در سمت خاوری این رود واقع شده‌اند. شهر پچ که یکی از بزرگ‌ترین شهرهای کشور مجارستان می‌باشد پایتخت فرهنگی اروپا بوده و همچنین این شهر هر ساله پذیرای دانشجویان زیادی از دیگر کشورها است. این زمین‌ها حدود ۴۸٫۵۷ درصد از مساحت کشور را پوشش می‌دهند که در جهان رقمی چشمگیر است. مهم‌ترین نواحی کشاورزی عبارت‌اند از دشت کوچک مجارستان (که به‌طور میانگین بالاترین کیفیت خاک حاصلخیز را دارد)، ترانسدانوبیا و دشت بزرگ مجارستان. دشت بزرگ بیش از نیمی از کشور را پوشش می‌دهد (۵۲ هزار کیلومتر مربع)، هرچند کیفیت خاک در آن بسیار متفاوت است. این ناحیه حتی شامل یک نیمه‌بیابان چمنی کوچک به نام پوستا (استپ) است که برای پرورش گوسفند و گاو مورد استفاده قرار می‌گیرد. مهم‌ترین محصولات کشاورزی مجارستان شامل ذرت، گندم، جو، جو دوسر، آفتابگردان، خشخاش، سیب‌زمینی، ارزن، چغندر قند، کتان و بسیاری گیاهان دیگر است. همچنین میوه‌های گوناگونی پرورش می‌یابند، از جمله انواع مختلف سیب، گلابی، هلو، انگور، زردآلو، هندوانه، خربزه و غیره. مجارستان هیچ محصول تراریخته‌ای کشت نمی‌کند و این محصولات عمدتاً از ایالات متحده وارد می‌شوند. در اروپا تنها دو زبان هستند که واژهٔ «شراب» در آن‌ها از زبان لاتین مشتق نشده است: یونانی و مجارستانی. پرورش انگور در سرزمین‌های امروزی مجارستان از زمان روم باستان ثبت شده و رومیان آن را معرفی کردند. امروزه مناطق انگورسازی متعددی در مجارستان وجود دارد که شراب‌های باکیفیت و ارزان تولید می‌کنند، قابل‌مقایسه با نمونه‌های اروپای غربی. بیشتر نواحی تولید شراب در کوهستان‌ها یا تپه‌ها واقع‌اند، مانند کوه‌های ترانسدانوبی، کوه‌های شمال مجارستان، کوه‌های ویلان و غیره. مناطق مهم انگورسازی شامل اِگر، هایوُش، شملو، شپرون، ویلان، سکسارد و توکای-هگیالیا هستند. این جنگل‌ها عمدتاً در نواحی کوهستانی مانند کوه‌های شمال مجارستان، کوه‌های ترانسدانوبی و آلپوکاژا قرار دارند. ترکیب جنگل‌ها متنوع است و گونه‌هایی همچون نراد، راش، بلوط، بید، اقاقیا و چنار را شامل می‌شود. در پایتخت این کشور، بوداپست، بیش از ۱۲۵ حمام آب‌گرم وجود دارد که بر پایهٔ چشمه‌های طبیعی ساخته شده‌اند. گرمابه زیچنی با طراحی نئوباروک و ۱۸ استخر، از شناخته‌شده‌ترین آن‌هاست و در کنار استفاده درمانی، محلی برای گردهمایی‌های عمومی و حتی برگزاری مهمانی‌های شبانه در استخر به‌شمار می‌رود. در شرق کشور، پارک ملی بوک در ارتفاعات کوهستانی قرار گرفته و شامل بیش از ۵۰ غار کارستی است که در دوران پیشاتاریخی محل سکونت انسان بوده‌اند. مسیر باریک‌راه ریلی درهٔ سالایکا گردشگران را از میان چشم‌اندازهای جنگلی به سوی ایستگاه‌هایی چون محل پرورش اسب‌های لیپیتزانی و غارهای طبیعی هدایت می‌کند. شهر سگد در جنوب مجارستان به‌دلیل ساعت‌های بالای تابش آفتاب به «شهر آفتاب» معروف است. پس از سیل ویرانگر اواخر قرن نوزدهم، بخش‌های زیادی از شهر بازسازی شد و امروزه بناهای آن بازتابی از معماری آرت‌نوو به‌شمار می‌آید. در مرکز کشور، دریاچهٔ بالاتون به‌عنوان بزرگ‌ترین دریاچهٔ آب شیرین اروپای مرکزی، از مهم‌ترین مقاصد گردشگری محسوب می‌شود. اطراف دریاچه، به‌ویژه در منطقهٔ باداچشونی، از دیرباز محل کشت انگور بوده است و شواهدی از تاکستان‌های دورهٔ رومیان در این ناحیه وجود دارد. از دیگر نقاط مهم می‌توان به دژ تاریخی شهر اگر اشاره کرد که در برابر حملات عثمانی در قرن شانزدهم مقاومت کرده است. | ## جمع‌بندی | این مجموعهٔ تاریخی و شهرهای پیرامون آن بخشی از پیوستگی فرهنگی و تاریخی مجارستان را نشان می‌دهند.