موضوع مقاله: پوشاک لکی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پوشاک لکی | مقدمه: لباس لکی که آمیخته‌ای از آیین‌ها و آداب و رسوم مردم لک و همچنین بسته به قدرت اجتماعی، دارایی‌های اشخاص، گرایش‌های مذهبی، شرایط اقلیمی و به فراخور حالت شادی و غم گوناگون بوده است، همچنان‌که در ابیات چهل سرود و «هوره» و مور (مویه) نمایان می‌شود. | ## بخش 1: پوشاک لکی | بسیاری از انواع لباس‌ها و لوازم مورد استفاده در طی دوران دست‌خوش دگرگونی شده و برخی نیز به فراموشی سپرده‌اند. به فرمان رضاشاه، تغییراتی که در لباس ساکنان این خطه صورت گرفت یقه لباس مردان یا همان «ستره» از یقه ساده به یقه برگردان (بلیزر)، مشهور به «یقه تیری» در لرستان، تغییر داده شد و لباس زنان «کلنجه» بدون چاک دوخته می‌شد. از نظر ظاهری لباس اقوام لک و لر و کردهای جنوبی بسیار به هم شباهت دارد و گاهی وقت‌ها با هم اشتباه گرفته می‌شود به‌ویژه در نوع زنانه آن بسیار رخ می‌نماید. با کمی تأمل در خصوصیات و چگونگی پوشاک مادها و هخامنشیان از روی نقوش به جا مانده از آن زمان به شباهت پوشش زنان بومی آنان برمی‌خوریم که پوششی جالب دارند. پیراهن آنان پوششی ساده و بلند با چینهایی در کمر است پیراهن محلی زنان لک زبان شباهت زیادی به این پوشش دارد، هرچند بلندای آن تا پشت پاهایشان می‌آید و بیشتر از آن را «زمین مال» می‌گفته‌اند. پیراهن تریژ بالا: پیراهن زنانه‌ای که در قسمت بالاتنه در حلقه آستین پارچه ای به صورت مثلث به بالاتنه وصل می‌شد و به آستین می‌دوختند این کار سبب گشادی حلقه آستین پیراهن می‌شد در غیر این صورت حلقه آستین تنگ بود و زمان کار با مشکل مواجه می‌شدند. کلنجه کلنجه تن‌پوشی زنانه است که آستین ندارد معمولاً در زیر سرداری و روی پیراهن می‌پوشند و همانند کت معمولی جلو آن باز است در بسیاری از موارد با سکه‌های قدیمی رویه جلوی آن را سکه دوزی و تزیین می‌کنند. کلنجه را معمولاً از جنس مخمل‌های بدون طرح و به رنگ‌های سبز، مشکی و قرمز می‌دوزند. عناصر شعر؛ سنگه لا: سبک کج بستن سربند حاکی از موقعیت اجتماعی اقتصادی بالا یا غرور خانم‌هایی است که این گونه سربند بر سر می‌بندند. این پارچه پشت گردن را هم می‌پوشاند؛ به گونه‌ای که دنباله آن بر پشت سر آویزان می‌شود و با روش‌های ویژه گره زده می‌شود. این سربند ابعاد مختلفی دارد، برخی از زنان چهار تخته گلونی را به هم می‌دوزند تا سربند بزرگتری به دست آید. لچک لچک پارچه‌ای مربع شکل است که زنان هر دو گوشه آن را بر روی هم اندازند و مثلث شود لچک بلند و جنس آن از پنبه است. کت کت چهار تخته پارچه ابریشمی ۱۱ متر است که آن را به صورت مربع به هم وصل می‌کنند. ترکیبی از رنگ‌های مشکی و جگری است که زنان لک زبان در زمان عزاداری به سر می‌بندند. گاهی یک کت و یک گلونی را به هم می‌دوزند تا سربند بزرگتری به دست آید کت ویژهٔ زنان میان سال یا مسن است. | ## بخش 2: پوشاک لکی | افزون بر سربند از آن به عنوان چارقد نیز استفاده می‌کنند و روی دوش می‌اندازند و در مراسم عزا شرکت می‌کنند امیری امیری نوعی سربند ابریشمی است در ابعاد ۲٫۵ × ۲٫۵ متر زمینه این سربند ترکیبی از رنگ‌های مشکی و جگری است و حاشیه آن خط‌های باریکی از رنگ‌های سبز جگری آبی و مشکی دارد سربند امیری را زنان میان سال و پیری می‌پوشند که موقعیت مالی و اجتماعی بالایی دارند. سرداری سرداری مهم‌ترین لباس سنتی زنان لک است که بلندی آن مانند پالتو تا زیر زانوست و بر روی لباس‌های دیگر پوشیده می‌شود دلیل نام‌گذاری آن به سرداری این است که شبیه به لباس سرداران و بزرگان بوده است. عناصر شعری: سرداری مخمل یا رنگ‌های جیق و شاد را مناسب دختران جوان و میان سال می‌داند. این لباس یادآور لباس کشتی یا کستی زرتشتیان است که در سن مخصوصی هر مرد زرتشتی باید طی مراسمی آن را بپوشد و شالی بر روی کمر ببندد. این شال پارچه‌ای سفید رنگ بلندی است که بر روی ستره به دور کمر بدون گره بسته می‌شود. این شال در اصل از جنس چلوار سفیدرنگ و پارچه‌ای بلند به طول ۹۶ متر و عرض ۶۰–۹۰ سانتی‌متر است که مردان آن را با شیوه‌ای ویژه بدون گره بر دور کمر می‌پیچند. گاهی بزرگان ایل و طایفه به جای شال سفید، سربند هراتی بر دور کمر می‌بندند که نوعی سربند ابریشمی زنانه است، به دور کمر بستن هراتی نشانگر شأن و منزلت والای اجتماعی پوشنده آن است. جوخا چوخا یا چوغا نوعی بالاپوش مردانه از جنس پشم سفید طبیعی با راه راه‌های سیاه یا نیلی که به صورت عمودی یافته می‌شود. بلندی این تن‌پوش بدون آستین تا روی زانوست و روی شانه درزهای آن به هم بافته شده و سردوزی می‌شود لبه‌های جلو و دور آستین را حاشیه دوزی می‌کنند تا ضخیم‌تر باشد. ظریف‌ترین چوغا به اقتباس از نام دهکده‌ای در لرستان به نام «لیواس» و به سبب دوخت اهالی آن روستا معروف به «چوغا لیواسی» نام گرفته است. این شال پارچهٔ سفید و بلند است که چند بار به دور کمر می‌گردانند بدون اینکه گره بخورد. چوغا تا حدود ۲۰–۳۰ سال پیش رواج چشمگیری داشت؛ اما اندک اندک کم رنگ شد و در حال حاضر تنها عده کمی از مردان سال خورده و بزرگان ساکن روستاها از آن استفاده می‌کنند. چوغا دو نوع است؛ یکی بتیه یعنی چوغایی که از رنگ طلایی یا سفید بافته شود که بیشتر جوان ترها در مراسم‌های شادی می‌پوشند و دیگری (آبا) یا عباست که رنگ آن مشکی است و مردان سال خورده آن را در مراسم عزا می‌پوشند. کلاو (کلاه) کلاه یا ، که مردان لک چند نوع کلاه دارند که از پشم گوسفند شش‌ماهه با نام «وِرِنیْ» نمدمالی شده و درست می‌شود. پایین کلاه نمدی جایی که بر پیشانی قرار دارد را دستمال کلاغی ریشه دار می‌بندند و ریشه‌های آن را در پیرامون سر و صورت آویزان می‌کنند. | ## بخش 3: پوشاک لکی | کلاو چرمی نوعی کلاه نمدی سفید رنگ که هیچ درزی ندارد و در نوک کلگی کلاه، حدود پنج سانتی‌متر از آن را به هم می‌چسبانند. کلاه «کویرک» نوعی دیگر از کلاه مردان که از کرک بز «کویرک» و گوسفند نر جوان «ورن» درست می‌شود این کلاه را معمولاً شکارچیان و سوارکاران می‌پوشیدند و گاهی هم جوانان در جشن‌ها و مهمانی‌ها همراه با چوغا می‌پوشیدند. در نوک این کلاه که نقش حفاظتی در برابر عوامل طبیعی را دارد سوراخ‌های ریزی می‌گذارند به نام «دی‌ژنه» به معنی بادکش که گرمای سر را خارج می‌کند. در قسمت کمر این شلوار به‌جای کش نخ بافته شده‌ای قرار می‌گیرد که مردان آن را گره می‌زنند تا باز نشود. به شلوار مردان لک «سواره‌بر» نیز گفته می‌شود، چرا که برای سوار شدن بر اسب بسیار راحت بوده است. در عصر حاضر شلوار مردان لک، «شاوال جافی» گفته می‌شود که نوعی شلوار کردی می‌باشد و در میان اقشار مردم رواج دارد. وصف پوشاک در ادبیات مور در ابیات تک بیتی‌های «مور» که بیشتر به توصیف پوشش مردان می‌پردازد گاهی به شباهت پوشش مردان لک زبان با پوشش دولت مردان حکومت ماد اشاره می‌شود. در بیت زیر از اهمیت شال کمر و آویزه‌های آن و همچنین خز حیوانات آمده است: «کلپوس» نیم تنه‌ای که معمولاً رؤسای ایل هنگام شرکت در مراسم عزاداری بر تن داشتند یا درمی‌آوردند و بر روی دوش و پشت خود آویزان می‌کردند. «رؤسای ایل پوست یوزپلنگ، نگهبانان و محافظان پوست بز کوهی و مردم عادی پوست گوسفند می‌پوشیدند» ابیاتی از نوشاد ابوالوفایی، شاعر دوران ملوک الطوایفی در منظومه «دار جنگه» در وصف پوششی مردانه از پوست بز کوهی. زیورآلات در پوشش پاوینک تزیین دم‌پای شلوار زنانه که از پارچهٔ مخمل ضخیم و آستردوزی شده با عرض ۴ تا ۸ سانتی‌متر و طول دم‌پا شلوار دوخته می‌شود. به دلیل دارا بودن ویژگی پزشکی و خوشبو بودن، کاربرد داشته و رایج‌ترین گردن‌آویز بوده است. لارزونه نوعی سرآویز که به وسیله زنجیری دو قطعه فلز را با اشکال مختلف در دو طرف صورت در کنار گوش آویزان نگه می‌دارد که روی سربند قابل استفاده است. تزییناتی که کنار گوش قرار می‌گیرند از گوشواره‌های معمولی بسیار بزرگ‌تر و سنگین‌تر هستند. | ## جمع‌بندی | علت استفاده از چنین زیورآلاتی تمایل به نمود بیشتر فرد از نظر موقعیت اجتماعی بوده است.