موضوع مقاله: تئوری موسیقی (کتاب وزیری) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تئوری موسیقی (کتاب وزیری) | مقدمه: تئوری موسیقی (که در نسخه‌های اولیه موسیقی نظری نام داشت) کتابی است اثرِ موسیقیدان ایرانی، علینقی وزیری. | ## بخش 1: تئوری موسیقی (کتاب وزیری) | خ چاپ و با حمایت وزارت معارف منتشر شد و در سال ۱۳۷۱ توسط «انتشارات صفی‌علیشاه» به چاپ مجدد رسید. از این کتاب به عنوان نخستین کتاب «تئوری موسیقی ایرانی و غربی» در ایران یاد می‌شود. تاریخچه نگارش علینقی وزیری در سال ۱۳۰۱ نخستین کتاب خود را با عنوان دستور تار در برلین منتشر نمود. در آن کتاب وزیری مقدماتی دربارهٔ تئوری موسیقی نوشت اما به دلیل مختصر بودن مباحث، تصمیم گرفت کتابی کامل‌تر و متمرکز در این موضوع بنویسد. او در سال ۱۳۱۳ کتاب «موسیقی نظری» که بعدها بیشتر با نام «تئوری موسیقی» شناخته شد، به رشتهٔ تحریر درآورد. این کتاب در چاپ نخست ۴۷۸ صفحه داشت که دارای ۳ بخش و در قطع کوچک و چاپ سنگی با کمک وزارت معارف به چاپ رسید. چاپ انتشارات صفی‌علیشاه انتشارات صفی‌علیشاه در سال ۱۳۷۱ و چند نوبت در سال‌های بعد این کتاب را منتشر نمود. عنوان کتاب «تئوری موسیقی» در ۳۹۳ صفحه (چاپ دوم ۱۳۷۹) و شامل این موارد است: مقدمه، بخش اول با عنوان «تئوری موسیقی راجع به قواعد نت» (شامل ۲۴ درس)، بخش دوم با عنوان «تئوری موسیقی ایرانی» (شامل ۱۷ مبحث) و بخش سوم با عنوان «تئوری موسیقی غربی» (شامل یک مقدمه و ۱۶ گفتار). | ## بخش 2: تئوری موسیقی (کتاب وزیری) | نویسنده علینقی وزیری (زادهٔ ۱۲۶۶ – درگذشتهٔ ۱۳۵۸) موسیقی‌دان ایرانی و از پیشگامان آهنگسازی برای اجرای موسیقی سنتی ایرانی با ارکستر بود. وی به جهت تأثیرات عمده‌ای که بر موسیقی سنتی ایران گذاشت، از جمله ایجاد روشی برای نت‌نویسی و شیوهٔ تدوین ردیف شهرت دارد. وی به سبب عضویت در انجمن اخوت با درویش‌خان و آقا حسینقلی آشنا شد و به پیشنهاد آقا حسینقلی در مدت یک‌سال‌ونیم ردیف میرزاعبدالله را نزد وی به نُت درآورد که تنها دستگاه چهارگاه آن باقی‌مانده‌است. وزیری در ۳۱ سالگی به مدت ۵ سال در پاریس و برلین، به تحصیل علوم مختلف موسیقی غرب پرداخت. او پس از بازگشت به ایران، در سال ۱۳۰۲ مدرسه عالی موسیقی را تأسیس کرد و به چاپ کتاب‌های متعدد و کنسرت‌ها و ضبط صفحات گرامافون پرداخت. او همچنین به تحقیق در زمینه موسیقی ادامه داد و هیئت علمی دانشگاه تهران پس از مدتی وی را به عنوان استاد کرسی هنر و زیباشناسی به تدریس در دانشگاه مأمور کرد. او پس از شهریور سال ۱۳۲۰ به ریاست اداره موسیقی کشور و مجله موسیقی و اداره رادیو مشغول شد. وزیری نخستین پایه‌گذار موسیقی جدید ایران پس از انقلاب مشروطه است و او را «پدر موسیقی نوین ایران» می‌دانند. | ## بخش 3: تئوری موسیقی (کتاب وزیری) | محتوا کلنل علینقی وزیری در بخشی از مقدمهٔ این کتاب چنین نوشته‌است: «برای سهل‌نمودن تحصیل تئوری موسیقی، پس از تجربیات زیاد برآن شدیم که کلیهٔ تئوری موسیقی اروپایی و ایرانی را به ترتیبی باید در مقابل احتیاج و فهم شاگرد عرضه نمود که در ضمن عمل بتواند آن را به کار برده و کاملاً در ذهن متمرکز نماید.» بخش اول (چاپ نخست): این بخش با عنوان «قواعد نوت» به جهت فراگرفتن خط موسیقی و تئوری مقدماتی موسیقی است که شامل ۸۶ صفحه می‌شود. بخش دوم (چاپ نخست): این بخش با عنوان «آوازشناسی» مباحث تئوری موسیقی ایرانی، در ۱۷۲ صفحه نگاشته شده‌است. مطالب این بخش نخستین بار در کتاب دستور تار آمده‌است اما در این کتاب مطالب مفصل‌تر در مورد دستگاه‌ها، نغمه‌ها و آوازهای ایرانی، با مثال‌ها و نمونه‌ها به تفصیل بیان شده‌است. همچنین کوک‌های مختلفی که در ویولن و تار برای دستگاه و آوازهای مختلف مرسوم است و نیز راه‌های مدگردی (تغییر مایه) در آواز و دستگاه‌ها توضیح داده شده‌است. از جمله: روش ساخت ملودی، کیفیت و چگونگی فواصل نغمگی، جمله‌بندی، آکوردشناسی، مطبوع و نامطبوع، مقدمات هارمونی٫ مدولاسیون و … در پایان مباحث کتاب، پرسش‌ها و تمرین‌های فکری در کلیهٔ مطالب سه بخش یادشده نگاشته شده‌است. نقد و تفسیر تئوری موسیقی مصطفی کمال پورتراب (زادهٔ ۱۳۰۳ – درگذشتهٔ ۱۳۹۵) آهنگساز و تئوریسین سرشناس موسیقی ایران، در سال ۱۳۹۳ کتابی با عنوان «نگاهی نو به تئوری موسیقی ایرانی» منتشر نمود. این کتاب چاپ مجدد بخش «موسیقیِ ایرانیِ» کتاب «تئوری موسیقی» علینقی وزیری، به همراه شرح، تفسیر و ویرایش است. شیوهٔ تدوین «نگاهی نو به تئوری موسیقی ایرانی» بدین صورت است که مباحث کتاب علینقی وزیری به تفکیک فصل‌ها آورده شده و در انتهای هر فصل تحلیل و تفسیر مصطفی کمال پورتراب نوشته شده‌است. | ## جمع‌بندی | پورتراب تفسیرها و توضیحات خود را برای هر فصل به‌طور جداگانه و در مجموع در ۸۰ نکته آورده‌است.