موضوع مقاله: روبیکا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روبیکا | مقدمه: روبیکا یک پیام‌رسان ایرانی است که توسط شرکت توسکا ، از زیرمجموعه‌ های ستاد اجرایی فرمان امام ، سازمانی شبه‌دولتی ، به عنوان جایگزینی بومی اینستاگرام ایجاد شده و انتشار داده شده است. | ## بخش 1: روبیکا | نسخه اندروید این پلتفرم در مرداد ماه ۱۴۰۰ به دلیل سوءاستفاده از اطلاعات کاربران و ساخت حساب‌های احتمالا جعلی در چندین سرویس از جمله پلی استور حذف شد. سپر دفاعی گوگل‌ پلی نیز در آبان ۱۴۰۱ ، روبیکا را به عنوان یک جاسوس‌افزار معرفی کرد. در حقیقت این شرکت به واسطه همان مناقصه، پیمانکار تبلیغات سازمان صداوسیما در این حوزه شد. پس از انعقاد قرارداد میان توسکا و صداوسیما، این شرکت، برنامهٔ روبیکا را با نام رسانه اول معرفی کرد و از آغاز روزهای نوروز ۱۳۹۷ مهمترین تبلیغات ویژه‌ی فضای دیجیتال خود را به آن اختصاص داد. مدیران روبیکا سرمایه‌گذار اصلی این شرکت را همراه اول و ایرانسل اعلام کرده‌اند، این در حالی است که سهامدار اصلی این شرکت،‌ ستاد اجرایی فرمان امام بوده که نهادی است که مستقلا فعالیت می‌کند. بازخورد به ادعای رضا تقی‌پور، این برنامه از لحاظ محبوبیت و تعداد کاربر بین برنامه‌های ایرانی دارای رتبه‌ی اول است. با این حال، مهدی موحدی، سخنگوی سازمان امور مالیاتی در پاسخ به این سؤال که فعالان در پلتفرم روبیکا هم مشمول مالیات خواهند شد، گفت: «روبیکا پلتفرم جدیدی است و تعداد دنبال‌کننده‌ها در این پلتفرم به ۵۰۰ هزار نفر نمی‌رسد و افرادی که درآمد آنها شناسایی شده در پلتفرم‌های خارجی مانند اینستاگرام فعالیت داشتند». در دی ماه سال ۱۳۹۸، محمدجواد آذری جهرمی وزیر وقت ارتباطات جمهوری اسلامی ایران خبر از پیوستن خود به روبینو داد و گفت: «از امروز، شخصاً فعالیتم را در سکوی ایرانی روبینو آغاز کردم و امیدوارم جهانی شود.» او در ادامه تأکید کرد: «ظرفیت حضور در سکوهای بین‌المللی را از دست نمی‌دهیم.» بازیکنان دو تیم استقلال و پرسپولیس مانند سید جلال حسینی، امید عالیشاه، وریا غفوری و مهدی قایدی در جریان شهرآورد ۹۴ تهران، در روبینو صفحات شخصی ایجاد کردند. البته برخی از این بازیکنان بعدها گفتند که در روبینو فعالیتی ندارند و حساب‌های آنها جعلی است. ربات ها پشتیبانی از Bot API در تاریخ ۲۹ تیر ۱۴۰۴ (۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۵)، پیام‌رسان روبیکا رسماً از بات‌های توکن‌دار (Bot API با استفاده از توکن) پشتیبانی کرد. این قابلیت امکان ساخت و مدیریت بات‌های خودکار را برای توسعه‌دهندگان فراهم آورد که مشابه سیستم بات‌های تلگرام عمل می‌کند. این کتابخانه ابزارها، مستندات و پشتیبانی لازم را برای توسعهٔ بات‌ها فراهم می‌کند. در حال حاضر کتابخانه‌های متعددی (مانند روبوکا،روبپای،پایروبی و سایر پروژه‌های متن‌باز در گیت‌هاب) از Bot API روبیکا پشتیبانی می‌کنند، اما کتابخانهٔ روبکا به عنوان یکی از گزینه‌های رسمی و اولیهٔ معرفی‌شده توسط توسعه‌دهندگان شناخته می‌شود. تخلفات نقض حریم خصوصی در ۱۴۰۰ پس از اعلام برخی از بازیکنان پرسپولیس مبنی بر ساخت حساب جعلی به نام آنها در روبینو، معلوم شد که در روبینو حساب‌های جعلی زیادی به نام افراد معروف و غیرمعروف وجود دارد که از روی حساب اینستاگرام آنها برداشته شده‌است. | ## بخش 2: روبیکا | بعضی حقوقدانان اقدام این اپلیکیشن «نقض حقوق شخصی افراد» و مصداق «جعل» می‌دانستند. در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰ (۱۷ اوت ۲۰۲۱)، سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر (ساترا) اعلام کرد مجوز اپلیکیشن ایرانی روبیکا را به‌دلیل «تخلفات گسترده» باطل کرده است؛ تخلفاتی که به‌گفته ساترا شامل تخلفات ترافیکی، درآمدهای غیرقانونی، فعالیت بدون مجوز، نقض قوانین رقابت و استفاده غیرمجاز از اطلاعات شخصی کاربران می‌شود. علی سعد، معاون کاربران و تنظیم‌گری اجتماعی ساترا، با اشاره به آغاز پیگیری پرونده از بهمن ۱۳۹۹ گفت بررسی‌ها با طیف وسیعی از تخلفات مواجه بوده و همین امر ضرورت اقدام اصلاحی را تشدید کرده است. او افزود ساترا با ابطال مجوز سرویس صوت و تصویر روبیکا و منع پخش تبلیغات بازرگانی آن در رسانه ملی، اقدامات اولیه را انجام داده است. در مقابل، روابط عمومی روبیکا اعلام کرد این اپلیکیشن اساساً مجوزی از ساترا نداشته که امکان ابطال آن وجود داشته باشد. این برنامه در پاسخ اعلام کرد که افرادی که به نام آنها حساب جعلی ایجاد شده می‌توانند با تماس به پشتیبانی روبیکا اقدام به حذف حساب جعلی کنند. در پی این تصمیم برنامه‌ریزی شده مجوز فعالیت این برنامه به دلیل تخلفات گسترده لغو شود. با شکایت شاکیان و گزارش کاربران به گوگل، انتشار آن از گوگل پلی از دسترس خارج شد. بعدها در آبان ۱۴۰۱ این برنامه از سوی گوگل پلی؛ به عنوان بدافزار برای جاسوسی سایبری شناخته و به کاربران آن هشدار امنیتی داده شده. روبیکا در واکنش به این اقدام بیانیه‌ای منتشر کرد و مدعی آمار «۵۰ میلیون نصب فعال»، «۳۵ میلیون کاربر فعال» و «ارسال بیش از ۵۰۰ میلیون پیام یکتا در روز» شد و احتمال وجود «انگیزه‌های سیاسی» در پی این اقدام را اعلام کرد. این برنامه همچنین در توییتی به زبان انگلیسی از گوگل خواست تا برای اثبات بدافزار بودن این برنامه مستنداتی را ارائه کند. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز در بیانیه‌ای این اقدام گوگل را «سیاسی» خواند و از تشکیل کارگروهی برای بررسی دقیق ادعای گوگل خبر داد. اختلال سراسری روبیکا در بهمن ۱۴۰۳ در تاریخ ۲۸ بهمن ۱۴۰۳، پیام‌رسان روبیکا دچار اختلال فنی سنگین و سراسری شد که منجر به قطعی کامل سرویس برای بیش از ۹۴ درصد کاربران فعال در بازه زمانی تقریبی ساعت ۰۲:۱۹ بامداد تا ۰۴:۵۸ بامداد (به مدت حدود ۲ ساعت و ۳۹ دقیقه) گردید. این رویداد به عنوان یکی از شدیدترین اختلالات فنی تاریخ این پلتفرم شناخته می‌شود. | ## بخش 3: روبیکا | علل و تحقیقات به گزارش پلیس فتا و دادسرای جرایم رایانه‌ای تهران، تحقیقات مقدماتی نشان داد که اختلال ناشی از دسترسی غیرمجاز سازمان‌یافته به سامانه‌های اصلی و پایگاه داده‌های حفاظت‌شده روبیکا بوده است. متهم اصلی این پرونده، مهدی احمدی متهم به نفوذ گسترده، استخراج حجم عظیم داده (بیش از ۷۸ میلیون رکورد شامل اطلاعات هویتی کاربران، محتوای خصوصی چت‌ها، فایل‌های رسانه‌ای، لاگ‌های احراز هویت و بخشی از کلیدهای رمزنگاری داخلی) و اخلال عمدی در عملکرد سرورها شد. پیامدها قطعی موقت سرویس باعث ریزش شدید اعتماد کاربران شد و بازدید روزانه روبیکا تا ۴۰ درصد کاهش یافت.گزارش تحلیلی رادار ادز، بهمن ۱۴۰۳ این به عنوان مصداق بارز اخلال در سامانه‌های رایانه‌ای ملی (ماده ۱۳ قانون جرایم رایانه‌ای) و تهدید امنیت زیرساخت‌های ارتباطی طبقه‌بندی شد. واکنش‌ها شرکت روبیکا: در بیانیه رسمی اعلام کرد که "این حمله سایبری سازمان‌یافته، امنیت کاربران را به خطر انداخته و خسارت‌های جبران‌ناپذیری به زیرساخت وارد کرده است."بیانیه روبیکا، ۱۴۰۳/۱۱/۳۰ کارشناسان امنیت سایبری: برخی تحلیل‌گران این رویداد را نشانه ضعف‌های ساختاری در امنیت پیام‌رسان‌های داخلی دانستند و آن را با سابقه نقض حریم خصوصی روبیکا در سال ۱۴۰۰ مقایسه کردند. گران‌فروشی اینترنت در پاییز ۱۴۰۲ اعلام شد که تخلف روبیکا در عدم رعایت مصوبات شورای عالی فضای مجازی در مورد تعرفه اینترنت داخلی باعث درآمد غیرقانونی به مبلغ دو هزار میلیارد تومان برای این پلتفرم شده‌است. نظارت در دی ۱۴۰۴، هم‌زمان با اعتراضات سراسری ضد حکومت، دسترسی به اینترنت جهانی توسط حکومت ایران قطع شد. پیام‌رسان‌های داخلی از جمله «روبیکا»، «ایتا» و «بله» که قرار بود بر بستر «اینترنت ملی» نیاز ارتباطی کشور را تأمین کنند نیز از دسترس خارج شدند. از اواخر همان ماه خدمات برخی از آنها به‌صورت پلکانی و پس از احراز هویت دوباره فعال شد و قابلیت چت شخصی و گروهی در «روبیکا» از ۲۶ دی‌ در دسترس کاربران قرار گرفت. کارشناسان امنیت دیجیتال هشدار داده‌اند که پیام‌رسان‌های داخلی امنیت لازم را ندارند و می‌توانند به ابزار نظارت حکومتی تبدیل شوند. در مورد روبیکا، پیام‌ها به جای رمزگذاری سرتاسری، با شیوه «آ ای اس-سی بی سی» رمز می‌شوند و کلید رمزگذاری (به‌صورت مبهم) همزمان به سرور فرستاده می‌شود، به‌طوری که محتوای پیام قابل بازیابی است. اطلاعات گفتگوها و داده‌های حساب کاربری نیز روی دستگاه در پایگاه داده محلی ذخیره می‌شوند و در صورت دسترسی فرد یا عامل مخرب به گوشی، امکان بازیابی آنها وجود دارد. بررسی‌ها نشان داده است که اطلاعات کاربران و محتوای گفت‌وگوها در سرورهای این اپلیکیشن‌ها نیز قابل مشاهده است و ادعای رمزگذاری سرتاسری در عمل محقق نشده است. | ## جمع‌بندی | بر این اساس، کارشناسان توصیه کرده‌اند که برای حفظ امنیت ارتباطی، از پیام‌رسان‌های جایگزین با رمزگذاری واقعی و قابل‌اعتماد استفاده شود.