موضوع مقاله: کاروانسرای سلطان خان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کاروانسرای سلطان خان | مقدمه: سلطان خان (ترکی استانبولی: Sultan Han) یک کاروانسرای بزرگ سلجوقی در قرن سیزدهم است که در شهر سلطان‌خانی، استان آق‌سرای، ترکیه واقع شده‌است. | ## بخش 1: کاروانسرای سلطان خان | این بنا یکی از سه کاروانسرای آق‌سرای بوده و در حدود چهل کیلومتری غرب آق‌سرای در جاده قونیه واقع شده‌است. تاریخچه این بنای سنگی در سال 1229 در زمان پادشاهی کیقباد اول در دوران سلجوقی با معماری دمشقی(محمد بن خلوان الدمشقی)ساخته شد. این بنا در جاده ای بین قونیه و آق سرای واقع شده که بزگترین کاروانسرای ترکیه است.بنا به طور کلی 4900 متر مربع مساحت دارد. پلان این کاروانسرا متشکل از یک مسجد در مرکز ، یک تالار سرپوشیده بزرگ ، حمام و غیره است. اغلب بنا های دوره سلجوقیان روم سنگی بوده و از طریق ترکیب کردن سنت ها اسلام با فرم های ارمنی و بیزانسی شکل گرفته است . عمدتاٌ تزیینات بنا‌های روم سلجوقی برگرفته ازبناهای هم دوره سوریه و ایران اما با متریال سنگی است. سلجوقیان روم کاروان‌سراهای زیادی در مسیر های تجاری ساخته بودند که کاروان‌سرای سلطان‌هان در بین آنها بزرگترین زیر بنا را دارد. بنا های سلجوقی دارای تزیینات نقش برجسته از تلفیق خط و هندسه و پوشش گیاهی است در عین حال جز درگاه ورودی آن جنس سخت و خشکی دارد . طراحی نما در معماری سلجوقی ساده بوده و صرفا تزییناتی در اطراف پنجره ها داشته و بیشتر توجه معمار صرف تزیینات داخل بنا از جمله محراب شده است. پلان سلطان‌هان دارای دو حیاط است که حیاط اول به سبک معماری ایرانی،چهارایوانه طراحی شده است که در وسط آن قسمتی برای نمازگذاران تعبیه شده است. حیاط دوم بسته‌تر و دارای گنبد مخروطی شکل است که شباهت زیادی به نمای مساجد دارد.مهمانان ویژه در حیاط دوم اسکان داده می‌شدند و خدمتکاران و اسب‌ها و حیوانات بارکش در حیاط ورودی مستقر می‌شدند. از بارزترین ویژگی‌های این سازه می‌توان به حیاط طاق‌دار، درگاه‌های مجلل دوقلوی هشتی ورودی و قسمت سرپوشیده، سیستم طاق‌بندی با پایه‌ها و مسجد کیوسک مستقل برخاسته بر چهار پایه در وسط حیاط اشاره کرد. این سلطان هان دارای طرح هان سلجوقی "کلاسیک" است که از دو بخش تشکیل شده است: یک بخش بزرگ محصور در جنوب که برای اقامت استفاده می شود و یک حیاط باز با بخش های خدماتی در جلوی آن. با این هان، عصر هان های "بزرگ" آغاز می شود: پروژه های بزرگ ساختمانی آغزیکارا،زازادین،سلطان هان کایسری، اینجر، سوزوز، اوبروک و کاراتای هان. | ## بخش 2: کاروانسرای سلطان خان | درب تاج اصلی: تعداد کمی از درهای تاجی در معماری سلجوقی می توانند با این درب رقیب باشند. ایستادن زیر مقرنس آن و نگاه کردن به بالا، سفری است به راه شیری که در سنگ تزئین شده است. ترکیبی از بینش هنری، کنده کاری ماهرانه و ترکیبی از عناصر تزئینی که اغلب روی یک در واحد قرار نمی گیرند، مانند مقرنس های استادانه، طاق سنگی با سنگ های دو رنگ مختلف و تعادلی هماهنگ از عناصر حکاکی شده گیاهی و هندسی. درگاه در هر طرف توسط گروهی از سه ستون گرد که 1 متر از نما امتداد دارند متعادل شده است. سردر ورودی در ابتدا با یک طاق نوک تیز پوشیده شده بود، اما تنها یک طرف آن باقی مانده است. دور در را با حاشیه هایی با عرض های مختلف احاطه کرده اند که با نقوشی که در دو طرف به صورت متقارن قرار گرفته اند و مقنعه ای که از 12 ردیف مقرنس تشکیل شده است تزئین شده است. این پانل های کناری حکاکی شده از چند ضلعی های درهم آمیخته با اندازه های مختلف با گل ها تشکیل شده اند که ترکیبی عجیب از یک عنصر هندسی قوی با انگیزه طبیعی ظریف است. حاشیه ها شامل عناصر هندسی درهم آمیخته مختلف، زیگزاگ ها، دایره ها، شکوفه های نیلوفر آبی با ساقه و الگوی مشبکی از چند ضلعی ها با اندازه های مختلف (ستاره های 6، 8، 24، 32 و 64 نوک تیز) است. دهانه در با یک ستون در هر طرف با الگوی زیگزاگی قوی روی شفت ها، با سرستون هایی که از سه ردیف شاخه های نخل تشکیل شده است، قاب شده است. این در دارای دو طاقچه جانبی جانبی قبل از در ورودی است که در میان حنان سلجوقی بسیار تزیین شده است. در این منطقه فرورفته است که در آن نوار کتیبه‌ای در پایه طاق استالاکتیت بر بالای نواری از سنگ‌های در هم تنیده با رنگ‌های متفاوت (خاکستری کم‌رنگ و سفید)، شبیه به آنچه در مسجد علاالدین و کاراتای مدرس در قونیه دیده می‌شود، قرار دارد. زازادین هان دو رنگ سنگ ها و نقوش به کار رفته در اینجا نمونه ای از سبک سوری-زنگید است که برای معمار دمشقی آشنا بوده است. پس از آتش سوزی 1268، از گیره های آهنی بین برخی از سنگ های چوب برای محکم کردن بلوک ها استفاده شد. ایوان ورودی: هنگامی که از در ورودی اصلی عبور می کنید، وارد یک ایوان مستطیلی می شوید که شبیه یک هشتی است. | ## بخش 3: کاروانسرای سلطان خان | این با یک طاق ستاره ای شکل پوشیده شده است که زمینه را برای بازدیدکنندگان فراهم می کند تا از لذت معماری و خدمات این هان چشمگیر لذت ببرند. اتاق ها در دو طرف ورودی ایوان قرار دارند و با درهایی به صورت طاقچه هایی با طاق های نوک تیز وارد می شوند. اتاق های طاقدار دو طرف ایوان ورودی به عنوان اتاق های اداری و برای عملیات اداری (اتاق حافظ، خزانه، انبار و ...) مورد استفاده قرار می گرفت. تخریب در کتیبه بالای در حیاط آمده است: "این دروازه مقدس بزرگ در اثر سوختن ویران شد". در زیر ترکیب مشبک حکاکی شده زیر طاق درب سرپوشیده قرار دارد که از سنگ های رنگی متفاوت ساخته شده است. تقریباً 2 میلیون گردشگر در جاده قونیه -آق‌سرای برای رسیدن به کاپادوکیه سفر می کنند، بنابراین دفتر گردشگری ترکیه هدفی را تعیین کرده است که 1 میلیون نفر آنها از این هان بازدید خواهند کرد. هان هرگز در حالت ویران قرار نگرفت زیرا از روزی که ساخته شد به طور مداوم مورد استفاده قرار می گرفت و به دلیل موقعیت استراتژیک خود اغلب برای مقاصد نظامی و پادگان استفاده می شد. اندکی پس از ساختن هان، دچار آتش سوزی شد و در سال 1278 با یک مرمت جامع در دوره گیاس الدین کیهوسرو سوم، بزرگ شد، همانطور که در کتیبه بالای در تاج حیاط نشان داده شده است. بعدها، برج‌های تکیه‌گاه در نمای اصلی که در جریان شورش با کارامانیان ویران شده بودند، در آغاز قرن چهاردهم تجدید شدند. باستان‌شناس بریتانیایی گرترود بل در ژوئیه 1907 از هان بازدید کرد و عکس های او هان را در حالتی به خوبی حفظ شده نشان می‌دهد. در مقایسه با عکس‌های قدیمی،می‌توان دریافت که برخی از قسمت‌ها به درستی بازسازی نشده است. مطبوعات ترکیه در 16 فوریه 2017 اعلام کردند که پروژه بازسازی 6 میلیون لیره ترکیه در ماه مارس 2017 در این هان آغاز می شود. | ## جمع‌بندی | پروژه مرمت دیوار سنگی از دست رفته به ضخامت دو و نیم متر در جلوی هان را یکپارچه می کند و همچنین از جریان آب از طبقات بالایی جلوگیری می کند، زیرا مقداری رطوبت در سقف نفوذ کرده است.