موضوع مقاله: منغیت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # منغیت | مقدمه: این فدراسیون، اردوی نوقای را در سدهٔ ۱۴ و فرمان‌روایی منغیت را برای ادارهٔ امارت بخارا در سال ۱۷۸۵ پایه‌گذاری کرد. | ## بخش 1: منغیت | نام قبیلهٔ «منغیت» نیز برای پیشقراولان مغول استفاده می‌شد و فرزندان آنها در چندین منطقه از محدودهٔ پیشین امپراتوری مغول زندگی می‌کنند. بر همین اساس است که گاهی منغیت‌ها و اروودها جنگ‌جویانی از فلات مغولستان دانسته شده‌اند. برخی از جنگ‌جویان نامدار منغیت از چنگیز خان (۱۱۶۲–۱۲۲۷) پشتیبانی می‌کردند، در حالی که بدنه‌ای از آنها در برابر قدرت گرفتن وی ایستادگی می‌کردند. هنگامی‌که امپراتوری مغول شروع به گسترش به سمت غرب کرد، مردم منغیت همراه با بسیاری از قبایل مغول به سمت غرب و خاورمیانه گسترش یافتند. در اردوی زرین، منغیت‌ها از نوقای پشتیبانی کردند (درگذشت ۱۲۹۹) و یک اردوی نیمه‌مستقل از باقی خان‌ها را در سرای پایه گذاردند. پس از مرگ نوقای در سال ۱۲۹۹ میلادی، بیشتر جنگ‌جویان منغیت به خدمت توختا خان پیوستند. سردار آنها ادیگو، جنگ‌سالار نیرومند اردوی زرین، در سدهٔ ۱۴–۱۵ به‌طور رسمی اردوی نوقای یا اردوی منغیت را پایه‌گذاری کرد. با این حال، یک نویسندهٔ ارتش ایالات متحده باور دارد مانگودای نام یک جنگ‌سالار مغول در سدهٔ سیزدهم بود که برای آزمایش رهبران بالقوه، فرایند گزینش دشوار را پایه گذارد. همچنین در آمریکا، این واژه از سوی عناصر ارتش ایالات متحده به عنوان نامی برای آزمایش‌های چندروزهٔ مهارت‌های جنگی و مقاومتیِ سربازان بکار برده می‌شود. سفرهای مارکوپولو از واژهٔ Meng-Gu-Dai به عنوان نام یک شخص استفاده می‌کند: «امپراتور (مغول) به منگ-گو-دای دستور داد تا با ۶۰۰۰ نفر به سیفان یورش بَرَد.» اردوی نوقای برخی از منگودها در ترک‌ها استحاله یافتند و به قبیلهٔ «مانگیتِ» مردمان ترک تبدیل شدند. | ## بخش 2: منغیت | نوقایی‌ها از مرزهای شمالی آستاراخان و خانات کریمه نگاهبانی کردند و از راه یورش‌های سازمان‌یافته به استپ‌های شمالی از جایگیری روسیه و لیتوانی جلوگیری کردند. بسیاری از نوقایی‌ها به خان کریمه پیوستند و با استقرار در آنجا به تشکیل تاتارهای کریمه کمک کردند. با این حال، نوقایی‌ها نه تنها سربازان خوبی بودند، بلکه کشاورزان چیره‌دستی نیز بودند. اما نوقایی‌ها به سنت‌های کوچ‌نشینی و استقلال خود، که آن را برتر از زندگی کشاورزی یکجانشینی می‌دانستند، می‌بالیدند. در آغاز سدهٔ هفدهم، قالمیق‌ها یا اویرات‌ها از استپ‌های جنوب سیبری در حاشیهٔ رودخانه ایرتیش به منطقهٔ ولگای سفلی پیرامون سال ۱۶۳۰ کوچیدند. قالمیق‌ها نوقایی‌هایی را که به دشت‌های شمال قفقاز و کریمهٔ تحت چیرگی امپراتوری عثمانی گریختند، اخراج کردند. امارت بخارا در سدهٔ هجدهم پیرامون آمو دریا و سیر دریا تحت چیرگی سه خاندان درآمد که برخی از آنها تبار خود را به چنگیزخان و برخی دیگر به تیره‌های بومی ایرانی منطقه می‌رساندند. اینها از باختر به خاور، قونگیرات‌های مستقر در خیوه در خوارزم (۱۹۱۷–۱۷۱۷)، منغیت‌ها یا منغیتیه در بخارا (۱۹۲۰–۱۷۵۳) و مینگ‌ها در خوقند بودند (حدود ۱۷۱۰–۱۸۷۶) فرمان‌روایی منغیت یا منغیتیه از سوی یک خانوادهٔ بظاهر ایرانی بنیاد نهاده شد که از سال ۱۷۸۵ تا ۱۹۲۰ بر امارت بخارا فرمان راند. نیرومندی منغیت‌ها در خانات بخارا (و نه امارت بخارا) به دلیل نقش آتالیققائم مقام شاه و آموزگار فرزندانش. این خانواده پس از مرگ نادرشاه در سال ۱۷۴۷ و ترور ابوالفیض خان و پسر کوچکش عبدالمومن (متعلق به دودمان جانیان از نوادگان اشترخانیان) توسط آتالیق محمد رحیم بیگ، عملاً به قدرت رسیدند. | ## بخش 3: منغیت | با اینحال پس از ترور ابوالفیض خان توسط محمدرحیم‌بیگ، نامبرده عملاً با نام امیر بخارا بر تخت شاهی نشست. یکی از اقدامات مهم او آن بود که متصرفات خود را که پیش از آن با نام ترکستان یا توران یا ماوراءالنهر نامیده می‌شد، به امارت بخارا که یک عنوان ایرانی است، تغییر داد. واپسین امیر بخارا امیر عالم‌خان، در سپتامبر ۱۹۲۰ از سوی ارتش سرخ روسیه کنار زده شد و به افغانستان گریخت. در اینکه این دودمان از تاجیک‌های بومی یا از ریشهٔ اصلی مغولی است اختلاف‌نظر وجود دارد. خانیکووا، دودمان مغنیت قدیمی‌ترین خاندان در خانات بخارا از تبار تیمور ملک قلمداد می‌شد. تردیدی نیست که دولت امارت بخارا یک دولت با گرایش‌های آشکار تاجیکی، ایرانی بود و فرجامین سنگر در برابر ترکی‌شدن آسیای میانه بشمار می‌رفت. بگونه‌ای که بخشی از تیره‌های پراکنده از خلخاهای کشور مغولستان و شهرستان بارین در مغولستان داخلیِ چین و بخش‌هایی از نوقایی‌ها و قره‌قالپاق‌ها در داغستان و خوارزم خود را از بقایای آن‌ها می‌دانند. همچنان گروه‌هایی را در میان تاتارهای روسیه، باشقیرها و قزاق‌ها نیز می‌توان یافت که چنین ادعایی دارند. | ## جمع‌بندی | با اینحال در سرتاسر آسیای میانه و از جمله در ازبکستان و تاجیکستان و همچنین در سرتاسر جهان و از جمله در ایران توده‌های انسانی بسیاری را از میان تاجیکان و فارسی‌زبانان می‌توان یافت که خود را از تبار منغیت‌ها می‌دانند.