موضوع مقاله: عباس‌قلی آقا باکیخانف | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عباس‌قلی آقا باکیخانف | مقدمه: عباس‌قلی آقا باکیخانف شاعر، نویسنده، تاریخ‌نگار، خبرنگار، زبان‌شناس و فیلسوف اهل آذربایجان بود، که ۲۱ ژوئن سال ۱۷۹۴ در روستای امیرجان خانات باکو زاده شد. | ## بخش 1: عباس‌قلی آقا باکیخانف | عباس‌قلی آقا باکیخانف که از مهم‌ترین روشنفکران سده ۱۹ آذربایجانی محسوب می‌شود، با اثر «گلستانِ اِرَم» خود که به فارسی نوشت1. او همچنین یکی از بنیان‌گذاران محفلی ادبی- علمی موسوم به «گلستان» در قُبه (۱۸۳۵) بوده است. زندگی‌نامه عباس‌قلی آقا باکیخانف در ۲۱ ژوئن سال ۱۷۹۴ در خانواده ای ثروتمند در ده امیرجان باکو چشم به دنیا گشود. پدرش «محمد میرزا خان دوم» نمایندهٔ سلسلهٔ خانان باکو و مادرش خانم «سفیا» که به دین اسلام گراییده بود، اهل کشور گرجستان بود. عباس‌قلی تا ۸ سالگی در باکو بزرگ شد؛ و لیکن در سال ۱۸۰۲، پس از آنکه پدرش مبارزه بر سر رسیدن به قدرت را به پسر عمویش «حسین‌قلی خان» باخت، وادار شد با خانواده اش، به روستای امسار قوبا که، روزگاری فتحعلی شاه به او اهدا کرده بود، منتقل گردد.Abbasqulu ağa Bakıxanov. lib.az عباس‌قلی آقا تا سال ۱۸۱۹ در این روستا به سر برده و به تحصیلات خود ادامه داد. آنجا به زبان‌های فارسی و عربی تسلط پیدا و آثار زیادی به این زبان‌ها مطالعه نمود. | ## بخش 2: عباس‌قلی آقا باکیخانف | همزمان با یادگیری زبان‌های شرقی، در تلاش بود ادبیات، الهیات و فلسفه را نیز در سطح بالا یاد بگیرد. در سال ۱۸۱۹، با دعوت الکسی یرمولوف، ژنرال ارتش شاهنشاهی روسیه در قفقاز راه تفلیس را در پیش گرفته و به عنوان مترجم زبان‌های شرقی در «ادارهٔ کل نظامی قفقاز» گماشته شد. از آثار ادبی اش می‌توان داستان‌های «ریاض القدس» و «مشکاة الانوار» و قصاید، غزلها، رباعیها، مثنویها، قصه‌های منظوم، حکایتها و غیره… را برشمرد. وی با تحریر آثار علمی چون «قانون قدسی»، «اسرار ملکوت»، «تهذیب الاخلاق»، «عین المیزان» و «گلستان ارم» آوازهٔ بسزایی پیدا کرد. مشکات الانوار ( 1829) داستان از افسانه ها ، مثل ها و همچنین برخی از نقل قول ها از قرآن و اشاراتی به عرفان صوفی است که با هدف حفظ ارزش های اجتماعی و اخلاق در جامعه انجام شده و به زبان فارسی نوشته شده است. کشف الغرایب (کشف ناشناخته ها ، 1830) از کتابهای مدرسه بود که در سال 1830 به زبان فارسی نوشت و کشف قاره آمریکا را توصیف می کند. قانون قدسی (قانون مقدس ، 1831) اولین کتاب تاریخ بود که کاملاً به دستور زبان فارسی اختصاص داشت. | ## بخش 3: عباس‌قلی آقا باکیخانف | در ابتدا در سال 1831 به زبان فارسی نوشته شده بود ، در سال 1841 به روسی ترجمه شد و به یکی از پایه های توسعه ایرانی در روسیه تبدیل شد. کتاب عسکریه ( 1837) اولین کتاب داستانی باکخانوف بود: یک داستان عاشقانه از دو جوان ، که توسط جامعه متعصب که در آن زندگی می کردند ، مورد آزار و اذیت قرار گرفتند. اسرار الملکوت (اسرار آسمانها ، 1839) مقدمه ای برای نجوم است ، به زبان عربی نوشته شده است ، بعداً توسط خودش به فارسی ترجمه شده و توسط سئید şere hayâtîzâde به عثمانی ترجمه شده است. ترجمه انگلیسی این اثر توسط Willem Floorویلم فلور و حسن جوادی انجام شده است و در سال 2009 توسط انتشارات میگ منتشر شده است مرگ در سال ۱۸۴۵، برای انجام مناسک حج رهسپار مکه شد. هنگام مسافرت به مکه شاه قاجار وی را به حضور پذیرفت و به او نشان افتخار شیر و خورشید اهدا نمود. در قسطنطنیه عباس‌قلی آقا با سلطان عثمانی که، علاقهٔ خاصی به آثار وی، به ویژه به «اسرار ملکوت» داشت، دیدار و نسخه ای از این اثر به وی اعطاء کرد. | ## جمع‌بندی | در راه خود از مکه به مدینه، مبتلا به وبا شد و در ده کوچک «وادی فاطمه» در حجاز دار فانی را وداع گفت.