موضوع مقاله: نظریه هویت اجتماعی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نظریه هویت اجتماعی | مقدمه: هویت اجتماعی بخشی از خودپنداره فرد است که از عضویت درک‌شده در یک گروه اجتماعی مرتبط ناشی می‌شود. | ## بخش 1: نظریه هویت اجتماعی | آن‌گونه که روان‌شناسان اجتماعی هنری تاجفل و جان ترنر در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ در اصل تدوین کردند، نظریه هویت اجتماعی مفهوم هویت اجتماعی را به عنوان روشی برای تبیین پویایی گروهی معرفی کرد. «نظریه هویت اجتماعی پدیده "درون‌گروه" و "برون‌گروه" را بررسی می‌کند و بر این دیدگاه استوار است که هویت‌ها از طریق فرآیند تمایز تعریف می‌شوند که به شیوه‌ای نسبی یا انعطاف‌پذیر بسته به فعالیت‌هایی که فرد در آن‌ها مشارکت دارد شکل می‌گیرد.» این نظریه به عنوان نظریه‌ای توصیف می‌شود که رفتارهای بین‌گروهی معینی را بر اساس تفاوت‌های درک‌شده پایگاه اجتماعی گروهی، مشروعیت سیاسی درک‌شده و پایداری آن تفاوت‌های پایگاهی، و توانایی درک‌شده برای جابجایی از یک گروه به گروه دیگر پیش‌بینی می‌کند. این با مواردی که در آن‌ها اصطلاح «نظریه هویت اجتماعی» برای اشاره به نظریه‌پردازی عمومی درباره هویت جمعی انسانی به کار می‌رود تفاوت دارد. علاوه بر این، هرچند برخی پژوهشگران آن را چنین تلقی کرده‌اند، نظریه هویت اجتماعی هرگز قرار نبود نظریه‌ای عمومی درباره دسته‌بندی اجتماعی باشد. این آگاهی از محدوده محدود نظریه هویت اجتماعی بود که جان ترنر و همکارانش را به توسعه نظریه‌ای خویشاوند در قالب نظریه خود طبقه‌بندی واداشت،Haslam, A. p 26-57 که بر بینش‌های نظریه هویت اجتماعی استوار شد تا تبیینی کلی‌تر از روانشناسی خود و پویایی گروهی ارائه دهد. اصطلاح رویکرد هویت اجتماعی، یا دیدگاه هویت اجتماعی، برای توصیف مشارکت‌های مشترک هر دو نظریه هویت اجتماعی و نظریه خود طبقه‌بندی پیشنهاد شده است.Postmes, T. نظریه هویت اجتماعی پیشنهاد می‌کند که یک سازمان می‌تواند رفتارهای فردی را تغییر دهد اگر بتواند هویت خود یا بخشی از خودپنداره آن‌ها را که از دانش و دلبستگی عاطفی به گروه ناشی می‌شود تغییر دهد. ویلیام گراهام سامنر که در سال ۱۹۰۶ می‌نوشت، پویایی‌های اصلی را در این گزیده از اثر تأثیرگذارش آداب عامه: مطالعه‌ای در اهمیت جامعه‌شناختی رسوم، آداب، عادات، اخلاق و ارزش‌ها چنین بیان می‌کند: «وفاداری به گروه، فداکاری برای آن، نفرت و تحقیر نسبت به بیگانگان، برادری در درون، جنگجویی در بیرون — همه با هم رشد می‌کنند، محصولات مشترک یک موقعیت واحد. هر گروه غرور و خودپسندی خود را تغذیه می‌کند، خود را برتر می‌داند، خدایان خود را می‌ستاید و با تحقیر به بیگانگان می‌نگرد. هر گروه آداب عامه خود را تنها آداب درست می‌داند و اگر ببیند گروه‌های دیگر آداب متفاوتی دارند، این آداب تحقیرش را برمی‌انگیزد.»Sumner, W. در اواخر دهه ۱۹۲۰، دیدگاه سازمان اجتماعی تقریباً به‌طور کامل از روان‌شناسی اجتماعی رسمی محو شده بود. بیش از پنجاه سال بعد، در حدود زمان اولین استفاده رسمی از اصطلاح «نظریه هویت اجتماعی»، تاجفل درباره وضعیت روان‌شناسی اجتماعی چنین نوشت: «بنابراین، دسته‌بندی اجتماعی هنوز به عنوان یک متغیر مستقل شناوری تصور می‌شود که به‌طور تصادفی هر جا که روح آن را برانگیزد می‌نشیند. هیچ پیوندی بین شرایط تعیین‌کننده حضور و شیوه عملکرد آن، و پیامدهایش در اشتراکات گسترده رفتار اجتماعی برقرار نشده یا تلاشی برای آن صورت نگرفته است. چه نوع برساخت‌های مشترکی از واقعیت اجتماعی، که از طریق دسته‌بندی اجتماعی انتقال می‌یابند، به فضای اجتماعی‌ای منجر می‌شوند که در آن توده‌های بزرگی از مردم احساس می‌کنند در تعارض طولانی‌مدت با توده‌های دیگری هستند؟ برای مثال، گذارهای روان‌شناختی از یک نظام اجتماعی پایدار به یک نظام ناپایدار چیست؟» (تأکید در اصل، ص. ۱۸۸) بنابراین، نظریه هویت اجتماعی تا حدی بازتاب تمایلی برای احیای رویکردی جمع‌گرایانه‌تر به روان‌شناسی اجتماعی خود و گروه‌های اجتماعی است. پیوستار بین‌فردی-بین‌گروهی نظریه هویت اجتماعی بیان می‌کند که رفتار اجتماعی در طیفی از رفتار کاملاً بین‌فردی تا رفتار بین‌گروهی در نوسان است. رفتار کاملاً بین‌فردی رفتاری است که صرفاً بر اساس ویژگی‌های فردی و روابط بین‌فردی موجود بین دو نفر تعیین می‌شود. رفتار کاملاً بین‌گروهی رفتاری است که صرفاً بر اساس عضویت در دسته‌های اجتماعی که برای بیش از دو نفر کاربرد دارد تعیین می‌شود. نویسندگان نظریه هویت اجتماعی بیان می‌کنند که رفتار کاملاً بین‌فردی یا کاملاً بین‌گروهی در موقعیت‌های اجتماعی واقعی بعید است یافت شود. ماهیت شناختی هویت‌های شخصی در برابر اجتماعی و رابطه میان آن‌ها در نظریه خود طبقه‌بندی کامل‌تر بسط یافته است. در عوض، نظریه هویت اجتماعی بر عوامل ساختار اجتماعی تمرکز دارد که پیش‌بینی می‌کند کدام انتهای طیف بیشترین تأثیر را بر رفتار فرد خواهد داشت، همراه با اشکالی که رفتار ممکن است به خود بگیرد. تمایز مثبت یک فرض کلیدی در نظریه هویت اجتماعی این است که افراد ذاتاً برانگیخته هستند تا به تمایز مثبت دست یابند. از آنجا که افراد تا درجات مختلفی ممکن است توسط هویت‌های اجتماعی خود تعریف و هدایت شوند (بر اساس پیوستار بین‌فردی-بین‌گروهی)، در نظریه هویت اجتماعی این‌گونه نیز استنتاج می‌شود که «افراد برای دستیابی یا حفظ هویت اجتماعی مثبت تلاش می‌کنند». هم پیوستار بین‌فردی-بین‌گروهی و هم فرض انگیزش تمایز مثبت به عنوان نتایج یافته‌های پارادایم گروه حداقلی پدیدار شدند. خودادراکی مثبت احتمال اینکه فرد با سایر اعضای گروه رابطه خوبی داشته باشد و احساسات مثبتی نسبت به خود تجربه کند را افزایش می‌دهد. کسب جایگاه در گروه می‌تواند افراد را با اعتمادبه‌نفس‌تر، راضی‌تر و مورد احترام‌تر کند، چراکه تعلق به آن گروه برای نحوه نگرش آن‌ها به خود و توانایی‌هایشان اهمیت می‌یابد. راهبردهای تمایز مثبت با توجه به مؤلفه‌های فوق، نظریه هویت اجتماعی راهبردهای متنوعی را که ممکن است برای دستیابی به تمایز مثبت به‌کار گرفته شوند تشریح می‌کند. | ## بخش 2: نظریه هویت اجتماعی | به‌ویژه انتخاب راهبرد نتیجه نفوذپذیری درک‌شده مرزهای گروهی (مثلاً اینکه آیا عضوی از گروه می‌تواند از یک گروه کم‌پایگاه به یک گروه پرپایگاه منتقل شود) و همچنین ثبات و مشروعیت درک‌شده سلسله‌مراتب پایگاهی بین‌گروهی است. مهم است که هرچند این راهبردها از منظر عضوی از گروه کم‌پایگاه مورد بررسی قرار می‌گیرند، رفتارهای مشابهی ممکن است توسط اعضای گروه‌های پرپایگاه نیز اتخاذ شوند. تحرک فردی پیش‌بینی می‌شود که در شرایطی که مرزهای گروهی نفوذپذیر تلقی می‌شوند، افراد بیشتر به راهبردهای تحرک اجتماعی روی می‌آورند. یعنی افراد «از گروه فاصله می‌گیرند و اهداف فردی‌ای را دنبال می‌کنند که برای بهبود وضعیت شخصی‌شان طراحی شده، نه وضعیت درون‌گروهشان».Haslam, A. 38 خلاقیت اجتماعی در جایی که مرزهای گروهی نفوذناپذیر تلقی می‌شوند و روابط پایگاهی نسبتاً پایدار در نظر گرفته می‌شوند، پیش‌بینی می‌شود که افراد به رفتارهای خلاقیت اجتماعی روی آورند. این امر ممکن است با مقایسه درون‌گروه با برون‌گروه بر اساس بُعد جدیدی، تغییر ارزش‌های تخصیص‌یافته به ویژگی‌های گروه، و انتخاب برون‌گروه جایگزینی برای مقایسه با درون‌گروه محقق شود. رقابت اجتماعی در اینجا یک درون‌گروه از طریق رقابت مستقیم با برون‌گروه در قالب نظریه هویت اجتماعی به دنبال تمایز مثبت است. رقابتی تلقی می‌شود زیرا در این حالت طرفداری از درون‌گروه بر روی بُعد ارزشی‌ای رخ می‌دهد که توسط همه گروه‌های اجتماعی مرتبط مشترک است (در تضاد با سناریوهای خلاقیت اجتماعی). پیش‌بینی می‌شود رقابت اجتماعی زمانی رخ دهد که مرزهای گروهی نفوذناپذیر و روابط پایگاهی نسبتاً ناپایدار تلقی شوند. هرچند در نظریه جایگاه ویژه‌ای ندارد، این راهبرد تمایز مثبت بیشترین توجه را به خود جلب کرده است. روان‌شناسی سیاسی در علوم سیاسی، نظریه هویت اجتماعی به عنوان نظریه سیاست حوزه‌های فرعی در نمایندگی سیاسی پذیرفته شده است. این نظریه بر این باور است که نخبگان سیاسی به‌صورت فردی عقلانی هستند و از هویت به شکل ابزاری برای پرورش حداقل حوزه‌های انتخاباتی برنده استفاده می‌کنند (مثلاً از طریق «هدف‌گیری خرد» تبلیغات). نمونه‌ای از هدف‌گیری خرد دخالت روسیه در انتخابات ۲۰۱۶ ایالات متحده آمریکا است که ادعا می‌شود بر انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۶ ایالات متحده تأثیر گذاشته است. جداگانه، یک مقاله اخیر در پیشرفت‌های علم یک مدل محاسباتی از جانب‌گرایی درون‌گروهی و اقتصاد سیاسی را که توسط دانشمند علوم سیاسی دانشگاه پرینستون، Nolan McCarty، با استفاده از داده‌های نظرسنجی افکار عمومی توسعه یافته، تأیید می‌کند. پیامدها جانب‌گرایی درون‌گروهی جانب‌گرایی درون‌گروهی (همچنین با عنوان «تعصب درون‌گروهی» شناخته می‌شود، با وجود اعتراض ترنر به این اصطلاح) اثری است که در آن افراد هنگامی که دیگران را در همان درون‌گروه خود درک می‌کنند، رفتار ترجیحی نسبت به آن‌ها نشان می‌دهند. نظریه هویت اجتماعی علت جانب‌گرایی درون‌گروهی را به نیاز روان‌شناختی به تمایز مثبت نسبت می‌دهد و موقعیت‌هایی را که جانب‌گرایی درون‌گروهی احتمالاً رخ می‌دهد توصیف می‌کند (به عنوان تابعی از پایگاه درک‌شده گروه، مشروعیت، ثبات، و نفوذپذیری). از طریق مطالعات گروه حداقلی نشان داده شده که جانب‌گرایی درون‌گروهی ممکن است هم برای درون‌گروه‌های دلبخواهی (مثلاً پرتاب سکه ممکن است شرکت‌کنندگان را به گروه «شیر» و «خط» تقسیم کند) و هم برای درون‌گروه‌های غیردلبخواهی (مثلاً درون‌گروه‌های مبتنی بر فرهنگ‌ها، هویت جنسیتی، گرایش جنسی، و زبان‌های اول) رخ دهد. مطالعه مستمر درباره رابطه بین دسته‌بندی اجتماعی و جانب‌گرایی درون‌گروهی، شیوع نسبی جانب‌گرایی درون‌گروهی در برابر تبعیض برون‌گروهی را بررسی کرده، تجلیات مختلف جانب‌گرایی درون‌گروهی را کاوش کرده، و رابطه بین جانب‌گرایی درون‌گروهی و سایر محدودیت‌های روان‌شناختی (مثلاً نظریه مدیریت وحشت) را بررسی کرده است. نظریه توجیه نظام در اصل توسط جان جوست و ماهزارین بانجی در سال ۱۹۹۴ برای توسعه نظریه هویت اجتماعی و درک انحرافات مهم از جانب‌گرایی درون‌گروهی، مانند برون‌گروه‌گرایی از سوی اعضای گروه‌های محروم پیشنهاد شد. تهدید هویت اجتماعی نیز از نظریه هویت اجتماعی الهام گرفته و توسط برنسکوم و همکارانش در سال ۱۹۹۹ به عنوان مکانیزمی برای درک و تبیین انواع مختلف تهدیدهایی که از به خطر افتادن هویت جمعی ناشی می‌شوند توسعه یافت. رفتارهای نوع‌دوستانه همانندسازی اجتماعی می‌تواند افراد را به رفتارهای نوع‌دوستانه نسبت به دیگران سوق دهد. نمونه‌ها شامل زمینه‌هایی مانند جمع‌آوری غذا یا حتی الگوهای خرید مشترک، مانند آنچه برای موتورسواران ممکن است رخ دهد، می‌شود. مصرف‌کنندگان ممکن است هویت‌های فرعی داشته باشند که در یک هویت بزرگ‌تر جای می‌گیرند. در نتیجه، «هنگامی که مصرف‌کنندگان با جامعه کلی همانندسازی می‌کنند، به سایر مصرف‌کنندگان کمک می‌کنند. با این حال، مصرف‌کنندگان هنگامی که با یک زیرگروه همانندسازی می‌کنند، کمتر احتمال دارد به مصرف‌کنندگان جامعه کلی کمک کنند». بی‌میلی به شرط‌بندی علیه پیامدهای مرتبط با هویت هویت‌های اجتماعی جنبه ارزشمندی از خود هستند و افراد منافع مادی خود را فدا می‌کنند تا این خودادراکی را حفظ کنند که به یک گروه اجتماعی خاص تعلق دارند. هواداران احزاب سیاسی و تیم‌های ورزشی (مثلاً جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها، یا هواداران MLB، NFL، NCAA) بی‌میل به شرط‌بندی علیه موفقیت حزب یا تیم خود هستند زیرا چنین شرط‌بندی‌ای هزینه تشخیصی برای همانندسازی آن‌ها با آن حزب یا تیم دارد. در نتیجه، هواداران حتی شرط‌بندی‌های بسیار مطلوب علیه پیامدهای مطلوب مرتبط با هویت را رد می‌کنند. برای مثال، بیش از ۴۵٪ از هواداران بسکتبال و هاکی NCAA فرصت رایگان و واقعی کسب ۵ دلار در صورت باخت تیمشان در بازی پیش رو را رد کردند. | ## بخش 3: نظریه هویت اجتماعی | مناقشات فرضیه عزت نفس نظریه هویت اجتماعی پیشنهاد می‌کند که افراد برانگیخته هستند تا مفاهیم مثبتی از خود به دست آورند و حفظ کنند. برخی پژوهشگران از جمله مایکل هوگ و دومینیک ابرامز بنابراین رابطه‌ای نسبتاً مستقیم بین هویت اجتماعی مثبت و عزت نفس پیشنهاد می‌کنند. در آنچه به «فرضیه عزت نفس» معروف شده، پیش‌بینی می‌شود عزت نفس به دو شکل با تعصب درون‌گروهی مرتبط باشد. برخی نظریه‌پردازان هویت اجتماعی از جمله جان ترنر، فرضیه عزت نفس را به عنوان بخش اصلی نظریه هویت اجتماعی نمی‌دانند. استدلال می‌شود که فرضیه عزت نفس تمایز بین هویت اجتماعی و هویت شخصی را به اشتباه درک می‌کند. در این راستا، جان ترنر و پنی اوکس علیه تفسیر تمایز مثبت به عنوان نیاز ساده‌انگارانه به عزت نفس یا «سائق شبه‌زیستی به سوی تعصب» استدلال می‌کنند. آن‌ها به جای آن، مفهومی نسبتاً پیچیده‌تر از خودپنداره مثبت به عنوان بازتاب ایدئولوژی‌ها و ارزش‌های اجتماعی درک‌کننده را ترجیح می‌دهند. علاوه بر این، استدلال می‌شود که فرضیه عزت نفس راهبردهای جایگزین برای حفظ خودپنداره مثبت که در نظریه هویت اجتماعی بیان شده‌اند (یعنی تحرک فردی و خلاقیت اجتماعی) را نادیده می‌گیرد. نامتقارنی مثبت-منفی در آنچه پدیده نامتقارنی مثبت-منفی نامیده شده، پژوهشگران نشان داده‌اند که تنبیه برون‌گروه کمتر از پاداش دادن به درون‌گروه به عزت نفس سود می‌رساند. از این یافته استنتاج شده که نظریه هویت اجتماعی بنابراین قادر به تعامل با تعصب در ابعاد منفی نیست. اما نظریه‌پردازان هویت اجتماعی خاطرنشان می‌کنند که برای رخ دادن جانب‌گرایی درون‌گروهی، یک هویت اجتماعی «باید از نظر روان‌شناختی برجسته باشد» و ابعاد منفی ممکن است به عنوان «پایه کمتر مناسب برای تعریف خود» تجربه شوند.Turner, J. 142 این تأهل مهم به‌طور ظریف در نظریه هویت اجتماعی حاضر است، اما در نظریه خود طبقه‌بندی بیشتر توسعه یافته است. نشان داده شده که وقتی شرکت‌کنندگان آزمایش می‌توانند ابعاد منفی تعریف‌کننده درون‌گروه را خودانتخابی کنند، هیچ نامتقارنی مثبت-منفی یافت نمی‌شود. شباهت بین‌گروهی پیشنهاد شده که نظریه هویت اجتماعی نشان می‌دهد گروه‌های مشابه باید انگیزه بیشتری برای متمایز کردن خود از یکدیگر داشته باشند. در نتیجه، یافته‌های تجربی که در آن‌ها گروه‌های مشابه سطوح بیشتری از جذابیت بین‌گروهی و سطوح کمتری از تعصب درون‌گروهی نشان می‌دهند به عنوان مشکل‌ساز برای نظریه تفسیر شده‌اند. در جای دیگری پیشنهاد شده که این ناسازگاری ظاهری ممکن است با توجه به تأکید نظریه هویت اجتماعی بر اهمیت ثبات و مشروعیت درک‌شده سلسله‌مراتب پایگاهی بین‌گروهی برطرف شود. قدرت پیش‌بینی نظریه هویت اجتماعی به دلیل داشتن قدرت توضیحی بسیار بیشتر از قدرت پیش‌بینی مورد انتقاد قرار گرفته است. یعنی در حالی که رابطه بین متغیرهای مستقل و رفتار بین‌گروهی حاصل ممکن است با نظریه در گذشته‌نگری سازگار باشد، آن پیامد خاص اغلب همان چیزی نیست که از ابتدا پیش‌بینی شده بود. پاسخی به این انتقاد این است که نظریه هرگز به عنوان پاسخ قطعی برای درک روابط بین‌گروهی عرضه نشده است. بلکه گفته می‌شود نظریه هویت اجتماعی باید دست در دست درک کافی از زمینه اجتماعی خاص مورد بررسی برود. استدلال اخیر با اهمیت صریحی که نویسندگان نظریه هویت اجتماعی برای نقش عوامل «عینی» قائل شدند سازگار است، که اظهار می‌کنند در هر موقعیت خاصی «تأثیرات متغیرهای [نظریه هویت اجتماعی] به‌شدت توسط فرآیندهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی پیشین تعیین می‌شوند». نظریه هویت اجتماعی سبک برخی پژوهشگران نظریه هویت اجتماعی را به عنوان ایجاد پیوند مستقیم بین همانندسازی با یک گروه اجتماعی و جانب‌گرایی درون‌گروهی تفسیر می‌کنند. این به این دلیل است که نظریه هویت اجتماعی به عنوان روشی برای توضیح فراگیری جانب‌گرایی درون‌گروهی در پارادایم گروه حداقلی پیشنهاد شد. برای مثال، چارلز استنگور و جان جوست بیان می‌کنند که «یک فرض اصلی نظریه هویت اجتماعی این است که اعضای درون‌گروه گروه خود را بر سایر گروه‌ها ترجیح می‌دهند». برای مثال، الکس هسلم بیان می‌کند که «هرچند نسخه‌های عامیانه نظریه هویت اجتماعی استدلال می‌کنند که "همانندسازی اجتماعی به‌طور خودکار به تبعیض و تعصب منجر می‌شود"، در واقع... 40 یکسان دانستن نظریه هویت اجتماعی با رقابت اجتماعی و جانب‌گرایی درون‌گروهی تا حدی به این دلیل است که بیانیه‌های اولیه نظریه شامل نمونه‌های تجربی جانب‌گرایی درون‌گروهی بود، در حالی که راهبردهای جایگزین تمایز مثبت (مثلاً خلاقیت اجتماعی) در آن مرحله ادعاهای نظری بودند. با این حال، در برخی محافل پیش‌بینی همبستگی ساده همانندسازی-تعصب عنوان تحقیرآمیز «نظریه هویت اجتماعی سبک» را به خود گرفته است. | ## جمع‌بندی | این مسئله را مطرح می‌کند که آیا نظریه هویت اجتماعی واقعاً فراگیری جانب‌گرایی درون‌گروهی در پارادایم گروه حداقلی را بدون توسل به «فرضیه هنجار عام» که در اصل توسط تاجفل پیشنهاد شد اما بعداً کنار گذاشته شد توضیح می‌دهد.