موضوع مقاله: یخ‌تاق | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یخ‌تاق | مقدمه: به بیان دیگر یخ‌تاق‌ها، لایه‌های افقی بزرگی از یخ هستند که از یک سو با یخچال‌های روی خشکی پیوند داشته و از سویی دیگر به دریا راه دارند. | ## بخش 1: یخ‌تاق | در پی گرم‌شدن زمین در میان سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸، در حدود ۱۵۰۰ میلیارد تن از تاقچه‌های یخی گرینلند از میان رفته که این برابر افزایش میانگین سالانه ۰٫۴۶ میلی‌متر به ارتفاع آب دریاهاست. همهٔ یخ تاق‌های کانادا به جزیره السمر چسبیده‌اند و در مدارِ °۸۲ شمالی قرار دارند. یخ‌تاق‌ها در جنوبگان و شمالگان (گرینلند، شمال کانادا و شمالگان روسیه) یافت می‌شوند و ضخامت آن‌ها می‌تواند از حدود متغیر باشد. حرکت یخ‌تاق‌ها عمدتاً ناشی از فشار حاصل از گرانش از سوی یخ‌های متصل به زمین است. اثرات تغییر اقلیم در تغییرات یخ‌کره، مانند کاهش یخ دریا و یخسارها و فروپاشی یخ‌تاق‌ها مشهود است. در چند دهه گذشته، یخ‌شناسان شاهد کاهش مداوم وسعت یخ‌تاق‌ها از طریق ذوب، یخ‌کوهزایی و فروپاشی کامل برخی از آن‌ها بوده‌اند. نمونه‌های مورد مطالعه شامل فروپاشی یخ‌تاق توایتز، یخ‌تاق لارسن، یخ‌تاق فیلشنر-رونه (هر سه در جنوبگان) و فروپاشی یخ‌تاق الزمیر در شمالگان است. در مقابل، یخ دریا بر روی آب تشکیل می‌شود، بسیار نازک‌تر است (معمولاً کمتر از ) و در سراسر اقیانوس منجمد شمالی شکل می‌گیرد. اصطلاح «یخ‌تاق تسخیر شده» برای یخ‌های روی یک دریاچه زیرپخچالی، مانند دریاچه وستوک، به کار رفته است. این تاق‌ها هدف مهم دیگری را نیز دنبال می‌کنند - «آن‌ها میزان ذوبی را که در سطح یخچال‌ها رخ می‌دهد متعادل می‌کنند. هنگامی که یخ‌تاق‌ها برداشته شوند، یخچال‌ها به دلیل نفوذ آب حاصل از ذوب و/یا کاهش نیروهای ترمز، سرعت خود را افزایش می‌دهند و ممکن است یخ بیشتری را نسبت به آنچه به صورت برف در حوضه‌های آبریز خود جمع می‌کنند، به اقیانوس بریزند. افزایش سرعت یخ یخچال‌ها در حال حاضر در مناطق شبه‌جزیره که یخ‌تاق‌ها در سال‌های گذشته از بین رفته‌اند، مشاهده شده است.» ارتفاع تفاوت چگالی بین یخ یخچالی و آب مایع به این معنی است که بسته به میزان هوای تحت فشار موجود در حباب‌های داخل یخ یخچالی (ناشی از برف فشرده)، دست‌کم از یخ شناور بالاتر از سطح اقیانوس قرار می‌گیرد. | ## بخش 2: یخ‌تاق | چگالی آب سرد دریا حدود ۱۰۲۸ کیلوگرم بر متر مکعب و چگالی یخ یخچالی از حدود ۸۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب تا بسیار کمتر از ۹۲۰ کیلوگرم بر متر مکعب (حد مجاز برای یخ بسیار سرد بدون حباب) متغیر است. اگر مقدار زیادی برف‌مرز و برف با چگالی بسیار کمتر در بالای یخ یخچال وجود داشته باشد، ارتفاع تاق بالاتر از سطح دریا می‌تواند حتی بیشتر باشد. در حالت پایدار، حدود نیمی از جرم یخ‌تاق‌های جنوبگان از طریق ذوب قاعده‌ای و نیمی دیگر از طریق یخ‌کوهزایی از دست می‌رود، اما اهمیت نسبی هر فرآیند بین یخ‌تاق‌های مختلف به‌طور قابل توجهی متفاوت است. در دهه‌های اخیر، یخ‌تاق‌های جنوبگان از تعادل خارج شده‌اند، زیرا جرم بیشتری را در اثر ذوب قاعده‌ای و یخ‌کوهزایی نسبت به آنچه با ورود یخ و برف جدید جبران شده است، از دست داده‌اند. برای مقایسه اندازه، به انسان‌ها (نقاط تیره در کنار تکه بزرگ یخ دریا در سمت چپ تصویر) توجه کنید. یخ‌تاق راس بزرگترین یخ‌تاق جنوبگان است که مساحتی در حدود ۴۸۷٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۱۸۸٬۰۰۰ مایل مربع) و عرضی حدود ۸۰۰ کیلومتر (۵۰۰ مایل) دارد که تقریباً به اندازه کشور فرانسه است. یخ‌تاق فیلشنر-رونه یخ‌تاق فیلشنر-رونه یک یخ‌تاق در جنوبگان است که در مجاورت دریای ودل قرار دارد. شمالگان کانادا تمام یخ‌تاق‌های کانادا به جزیره الزمیر متصل هستند و در شمال مدار ۸۲ درجه شمالی قرار دارند. یخ‌تاق‌هایی که هنوز وجود دارند عبارتند از: یخ‌تاق آلفرد ارنست، یخ‌تاق وارد هانت، یخ‌تاق میلن و یخ‌تاق اسمیت. یخ‌تاق مک‌کلینتاک از سال ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۶ فرو پاشید؛ یخ‌تاق آیلز در سال ۲۰۰۵ از بین رفت و یخ‌تاق مارکهام در سال ۲۰۰۸ فرو پاشید. یخ‌تاق‌های باقی‌مانده نیز در طول زمان بخش قابل توجهی از مساحت خود را از دست داده‌اند و یخ‌تاق میلن آخرین موردی بود که در اوت ۲۰۲۰ دچار شکستگی شد. فروپاشی بر اثر تغییر اقلیم در چند دهه گذشته، یخ‌شناسان شاهد کاهش مداوم وسعت یخ‌تاق‌ها از طریق ذوب، یخ‌کوهزایی و فروپاشی کامل برخی از آن‌ها بوده‌اند. | ## بخش 3: یخ‌تاق | نمونه‌های مورد مطالعه شامل فروپاشی یخ‌تاق توایتز، یخ‌تاق لارسن، یخ‌تاق فیلشنر-رونه (هر سه در جنوبگان) و فروپاشی یخ‌تاق الزمیر در شمالگان است. اثرات تغییر اقلیم در تغییرات یخ‌کره، مانند کاهش یخ دریا و یخسارها و فروپاشی یخ‌تاق‌ها مشهود است. فروپاشی یخ‌تاق لارسن B فروپاشی یخ‌تاق فیلشنر-رونه سایر یخ‌تاق‌ها در جنوبگان یخ‌تاق وردی از مساحت در سال ۱۹۵۰ به در سال ۲۰۰۰ رسیده است. پس از نابودی آن‌ها، کاهش اثر تکیه‌گاهی بر یخچال‌های تغذیه‌کننده باعث شتاب گرفتن توده‌های یخی داخلی شده است. یخ‌تاق راس بزرگ‌ترین یخ‌تاق جنوبگان است (با مساحتی در حدود و عرض حدود که تقریباً هم‌اندازه کشور فرانسه است). در سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ شکاف‌های بزرگی ایجاد شد که منجر به از دست رفتن دیگر از مساحت آن گردید. این فرآیند با فروپاشی یک پل یخی که یخ‌تاق اصلی را به جزیره شارکو متصل می‌کرد، به اوج خود رسید و منجر به از دست رفتن دیگر بین فوریه و ژوئن ۲۰۰۹ شد. فروپاشی یخ‌تاق الزمیر (شمالگان) یخ‌تاق الزمیر در قرن بیستم ۹۰ درصد کاهش یافت و یخ‌تاق‌های مجزای آلفرد ارنست، آیلز، میلن، وارد هانت و مارکهام را بر جای گذاشت. یخ‌تاق وارد هانت، بزرگترین بخش باقی‌مانده از یخ پابرجای ساحلی ضخیم در امتداد سواحل شمالی جزیره الزمیر، ۶۰۰ کیلومتر مربع از یخ خود را در یک یخ‌کوهزایی عظیم در سال‌های ۱۹۶۱–۱۹۶۲ از دست داد.Hattersley-Smith, G. Polar Record 37 (201): 133–142 (2001) در تابستان ۲۰۰۲، یخ‌تاق وارد هانت دچار شکستگی بزرگ دیگری شد و موارد مشابهی در سال‌های ۲۰۰۸ و ۲۰۱۰ نیز رخ داد. | ## جمع‌بندی | آخرین بقایای عمدتاً دست‌نخورده، یعنی یخ‌تاق میلن، نیز سرانجام در پایان ژوئیه ۲۰۲۰ دچار فروپاشی شد و بیش از ۴۰ درصد از مساحت خود را از دست داد.