موضوع مقاله: رودخانه سولو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رودخانه سولو | مقدمه: رود «سولو» (به زبان اندونزیایی «بنگاوان سولو» Bengawan Solo، که در آن «بنگاوان» واژه‌ای از زبان جاوه‌ای کهن به‌معنای «رودخانه» است و «سولو» از نام کهن سوراکارتا گرفته شده‌است) بلندترین رود در جزیرهٔ جاوه در اندونزی است. | ## بخش 1: رودخانه سولو | گذشته از اهمیتش به‌عنوان یک رودخانه برای ساکنان و زمین‌های کشاورزی بخش‌های شرقی و شمالی جزیره، این منطقه در حوزهٔ دیرین‌انسان‌شناسی نیز شناخته‌شده است. دره‌های این رود، به‌ویژه در سانگی‌ران، محل کشف بقایای بسیار از انسان‌تباران کهن (با قدمتی میان ۱۰۰ هزار تا ۱٫۵ میلیون سال) بوده است، از جمله نخستین فسیل انسان اولیه که بیرون از اروپا یافت شد، جمجمهٔ معروف به «انسان جاوه» که در سال ۱۸۹۱ کشف شد. رود بنگاوان سولو همچنین محل سقوط پرواز ۴۲۱ گارودا اندونزی در ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۰۲ بود. این حوضهٔ آبریز شامل رودهای بزرگی در سوماترا و بورنئوی امروزی بود، همچون رود آساهان، رود موسی و رود کاپواس. این سامانه با بالا آمدن سطح دریا پس از پایان عصر یخبندان به زیر آب رفت و ناپدید شد. خاک‌های آتشفشانی حاصل‌خیز توسط رود به پایین‌دست منتقل و زمین‌ها را بارور می‌کرد. همچنین رود پیوندی میان شهرهای بندری جاوه در شمال و نواحی برنج‌خیز پسکرانه برقرار می‌کرد، و قایق‌های کم‌عمق برنج را برای فروش به بندرها می‌بردند. با تصرف بخش بزرگی از جاوه توسط دولت استعماری هلند، کشت محصولات نقدی گوناگون چون قهوه، نیشکر و پنبه در این حوضه آغاز شد (نگاه کنید به سامانه کشت). در سال‌های پایانی سدهٔ نوزدهم، رسوب‌گذاری در دلتای اصلی رود در تنگهٔ مادورا رفت‌وآمد کشتی‌ها در بندر سورابایا را مختل کرد. | ## بخش 2: رودخانه سولو | دولت استعماری هلند تصمیم گرفت مسیر رود را از مسیر کشتی‌ها منحرف کرده و به دریای جاوه برساند. در سال ۱۸۹۱، اوژن دوبوآ دیرین‌انسان‌شناس هلندی، بقایایی شامل بخشی از جمجمه، استخوان ران شبیه انسان و دندان یافت که آن را «گونه‌ای میان انسان و میمون» توصیف کرد. این نخستین نمونه‌های بقایای انسان‌تباران کهن بودند که بیرون از آفریقا و اروپا کشف شدند. مسیر این رود از شهر بزرگ سوراکارتا (که مردم محلی آن را «سولو» می‌نامند) می‌گذرد. یکی از سرشاخه‌های آغازین مهم رود سولو، رود دنگ‌کِنگ است که از کوه مراپی سرچشمه می‌گیرد. پس از گذر از سولو، رود به سوی شمال پیرامون کوه لاوو می‌رود و سپس به سوی شرق وارد جاوه شرقی در ناحیه نگاوی و شهر نگاوی می‌شود. پس از نگاوی، رود دوباره شمالی شده و مرز میان ناحیه بلورا در جاوه مرکزی و ناحیه بوجونگ‌نگورو در جاوه شرقی را شکل می‌دهد. از شهر چپو در بلورا، رود به سوی شرق می‌چرخد و از شهر بوجونگ‌نگورو (مرکز ناحیهٔ بوجونگ‌نگورو) می‌گذرد. دلتای اصلی به تنگه مادورا می‌ریخت، اما در سال ۱۸۹۰ ادارهٔ هند شرقی هلند کانالی به درازای ۱۲ کیلومتر ساخت تا رود سولو را به دریای جاوه منحرف کند. | ## بخش 3: رودخانه سولو | این کار برای جلوگیری از رسوب‌گذاری گل‌ولای در تنگه مادورا و انسداد راه دریایی به بندر مهم سورابایا انجام شد. دلتای رود سولو جریان عظیم گل‌ولای دارد که سالانه ۱۷ میلیون تن گل را ته‌نشین می‌کند. این رسوب‌گذاری در دلتا موجب شکل‌گیری دماغه‌ای می‌شود که به‌طور میانگین ۷۰ متر در سال به طولش افزوده می‌شود. سد گوندانگ در جاوه شرقی بر رود «کالی گوندانگ»، یکی از زیرحوضه‌های رود بنگاوان سولو ساخته شده‌است. این سد در روستای گوندانگ لور، در سوگیو، یکی از بخش‌های لامونگان، اندونزی قرار دارد. کاربرد اصلی سد برای آبیاری و تأمین آب جامعه، به‌ویژه در فصل خشک است، اما اکنون گردشگران بسیاری برای تفریح و ماهیگیری به آن می‌آیند. ساخت آن از ۲۰۱۴ با بودجه ۶۳۶ میلیارد روپیه آغاز شد و با هدف افزایش تأمین آب محلی و افزودن فرصت‌های گردشگری طراحی شد. مساحت محل ۸۸٫۲۵ هکتار برآورد شده و قرار بود گنجایش ۱۰ میلیون مترمکعب آب داشته باشد. این سد در ۲۰۱۹ تکمیل شد اما پر شدن کامل آن تا ۲۰۲۰ پیش‌بینی شده بود، و در نزدیکی آن درختان دوریان کاشتند تا گردشگران را جذب کنند. | ## جمع‌بندی | در فرهنگ ترانهٔ «بنگاوان سولو» سرودهٔ گِسانگ مارتوهارتونو در سال ۱۹۴۰، به‌گونه‌ای شاعرانه این رود را توصیف می‌کند و در سراسر آسیا مشهور شده است.