موضوع مقاله: حمله روسیه به ایران (۱۷۹۶) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حمله روسیه به ایران (۱۷۹۶) | مقدمه: در شهریور ۱۱۷۵ (سپتامبر ۱۷۹۶ میلادی)، سپاه روس به فرماندهی ژنرال کنت والرین زوبوف، به نیروهای ژنرال گودوویچ که قبلاً به دربند اعزام گردیده بود، پیوست و قلعه‌های دربند، باکو و تالش را تصرف نموده بر تمام سواحل غربی دریای خزر از مصب رود کر و ارس مسلط شد. | ## بخش 1: حمله روسیه به ایران (۱۷۹۶) | سپس ژنرال زبوف از جلگه شیروان و از کنار ساحل، وارد دشت مغان شد و از رود ارس گذشت. دسته دیگری از سپاهیان روس، لنکران را اشغال کردند لذا آذربایجان و رشت مورد تهدید قرار گرفتند. آقا محمد خان قاجار برای سرکوب آنان عازم قفقاز شد اما هنوز به آنجا نرسیده بود که در ۱۹ آبان ۱۱۷۵ (نهم نوامبر ۱۷۹۶) میلادی، کاترین دوم تزاریس روسیه درگذشت و پس از او پل اول بر تخت حکومت نشست و با تغییر سیاست‌ها توسط او، ارتش روسیه خاک اشغال شده ایران و حتی گرجستان را ترک گفتند. سپس آقا محمد خان با حمله به تفلیس و فتح آن شهر، از شهرهای لنکران در جنوب قفقاز تا گرجستان در شمال را ضمیمه ایران و شورشیان طرفدار روس را قتل عام کرد. زوبوف در کنار رودخانه آکسوچای جنگ ایران و روسیه در سال ۱۷۹۶ میلادی یک درگیری نظامی بین امپراتوری روسیه و ایران بر سر کنترل قفقاز جنوبی بود. در تابستان ۱۷۹۵ میلادی، لشکر آقامحمدخان قاجار، شاه ایران، به قفقاز جنوبی یورش برد. در ۱۱ سپتامبر، شاه ایران در کرتسانیسی به ایراکلی دوم، شاه کارتلی و کاختی، شکست سختی وارد کرد و وارد تفلیس شد. پیش از تهاجم ایرانی‌ها، ایرکلی دوم با استناد به شرایط پیمان گرجی‌یفسک سال ۱۷۸۳ از امپراتوری روسیه درخواست کمک کرد. در نوامبر ۱۷۹۵، گودوویچ، فرماندار روسی قفقاز شمالی، یک گروه ۳۰۰۰ نفری به فرماندهی سرهنگ سیروخنف (یک گردان از هنگ گرنادیر قفقازی، یک گردان از سپاه تفنگداران قفقازی و ۳۰ قزاق) را به شرق گرجستان فرستاد که در ۱۳ دسامبر (۲۴ دسامبر به تقویم میلادی) به مقصد رسید. | ## بخش 2: حمله روسیه به ایران (۱۷۹۶) | کاترین دوم، امپراتور روسیه، قصد داشت قفقاز جنوبی را تحت سلطه امپراتوری روسیه درآورد و مرتضی قلی خان، برادر شاه آقامحمدخان که به روسیه گریخته بود را بر تخت ایران بنشاند. در ۱۹ دسامبر ۱۷۹۵ (۳۰ دسامبر به تقویم میلادی)، یک گروه تحت فرماندهی ژنرال ساولیوف (شامل ۵ گردان پیاده نظام با ۶ توپ، یک اسکادران دراگون، ۴۰۰ قزاق و ۲۵۰ کالماک) از قزل‌یر به سمت دربند، که تحت کنترل شیخ علی خان قبه‌ای، متحد شاه بود، حرکت کرد. در ۱۸ آوریل ۱۷۹۶ (۲۹ آوریل به تقویم میلادی)، سپاه قفقاز تحت فرماندهی ژنرال زوبوف (شامل ۸ گردان پیاده نظام با ۲۰ توپ، ۲ تیپ دراگون و ۷ هنگ قزاق، در مجموع ۱۲۳۰۰ نفر و ۲۱ توپ) از قزلیار به سمت دربند حرکت کرد. در مسیر، نیروهای شامخال تارکو، بامات دوم، اوتمی قایتاغ، رستم خان، و میسور تبساران، رستم دوم به آنها پیوستند. اشغال دربند در تاریخ ۲ (۱۳ به تقویم میلادی) مه ۱۷۹۶، سپاه کاسپین به نیروهای ساویلیف پیوست و محاصره‌ی دربند را آغاز کرد و مجموع نیروهای روسی در اطراف دربند به همراه متحدان قفقازی به ۳۵ هزار نفر و ۲۶ توپ رسید. پادگان دربند نیز شامل ۱۰ هزار نفر و ۲۸ توپ بود و شیخ علی‌خان فرماندهی دفاع از شهر را بر عهده داشت. اولین حمله به دربند در تاریخ ۳ (۱۴ به تقویم میلادی) مه انجام، که با شکست مواجه شد. در جریان حمله‌ی دوم در تاریخ ۸ (۱۹ به تقویم میلادی) مه، نیروهای امپراتوری روسیه یکی از برج‌های قلعه را تصرف کرده و شروع به بمباران شهر کردند. پری‌جهان خاتون، خواهر او که به طرفداری از روس‌ها شناخته شده بود، به عنوان حاکم دربند منصوب شد. | ## بخش 3: حمله روسیه به ایران (۱۷۹۶) | ادامه درگیری در بهار ۱۷۹۶ میلادی، ایراکلی دوم و متحدش ابراهیم خلیل خان قره‌باغی، گنجه را محاصره کردند. خان گنجه، جواد خان، نتوانست در برابر محاصره طولانی مقاومت کند و خود را خراج‌گذار ایراکلی دوم شناخت، متعهد به پرداخت خراج شد و زندانیان گرجی را آزاد کرد. در ۱۳ ژوئن (۲۴ ژوئن به تقویم میلادی)، حسین قلی‌خان، خان بادکوبه، بادکوبه را به اردوی روس‌ تسلیم کرد. در همان روز، گُردانی به فرماندهی سرلشکر بولگاکوف (۳ گردان پیاده، ۳ اسکادران سواره نظام و ۴ توپ) به سمت قبه حرکت کرد. در ۱۵ و ۱۶ ژوئن (۲۶ و ۲۷ ژوئن به تقویم میلادی)، نیروهای روس بدون جنگ وارد بادکوبه و قوبه شدند. در ۲۳ ژوئن (۴ ژوئیه به تقویم میلادی)، اسکادرانی به فرماندهی دریادار فدوروف (۲ کشتی بمب‌انداز، ۳ فرگات، ۲ بریگانتین، ۲ کشتی حمل و نقل، ۳ قایق) از آستاراخان به بادکوبه رسید. ۲۰ ژوئن (۱ ژوئیه به تقویم میلادی)، در جریان حرکت سپاه قفقاز به سمت شماخی، شیخ علی خان به داغستان گریخت. ۱ (۱۲ به تقویم میلادی) اکتبر، در نزدیکی روستای آلپان، سپاه شیخ علی خان و سورخای‌خان دوم، گروهی به فرماندهی سرهنگ دوم باکونین (۵۰۰ سرباز با ۲ توپ) را محاصره کردند. در تابستان ۱۷۹۶، خان‌های شروان و شکی، خود را رعایای امپراتوری روسیه اعلام کردند. | ## جمع‌بندی | ۲۱ اکتبر (۱ نوامبر به تقویم میلادی)، برای پیوستن به گروه سیروخنوف، زوبوف، ۴۰۰۰ نفر را به فرماندهی سرلشکر ریمسکی-کورساکوف به گنجه فرستاد.