موضوع مقاله: فهرست خلفا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست خلفا | مقدمه: یعنی پیشوای بزرگ دینی و سیاسی یک حکومت اسلامی(که با نام خلافت شناخته می‌شود) و همچنین عنوان جانشین سیاسی محمد، فرمانروایی امت اسلامی را عهده‌دار بودند. | ## بخش 1: فهرست خلفا | خلافت‌های جامع خلافت راشدین (۸ ژوئن ۶۳۲ – ۲۹ ژانویه ۶۶۱) #سکهنامتولدآغاز دورانپایان دورانوفاتخویشاوندی با محمدوالدینخاندانیادداشت۱ابوبکر بن ابی‌قحافه۵۷۳۸ ژوئن ۶۳۲۲۲ اوت ۶۳۴ پدر عایشه (همسر محمد) عثمان ابوقحافه سلمی بنت صخربنی‌تیم۲عمر بن خطاب ۵۸۴۲۳ اوت ۶۳۴۳ نوامبر ۶۴۴ پدر حفصه (همسر محمد) خطاب بن نفیل حنتمه بنت هاشمبنی‌عدی۳عثمان بن عفان۵۷۹۱۱ نوامبر ۶۴۴۲۰ ژوئن ۶۵۶ شوهر دختران محمد (رقیه و ام‌کلثوم) نوهٔ ام‌حکیم بنت عبدالمطلب (عمهٔ محمد) عفان بن ابی‌عاص اروی بنت کریزبنی‌امیه۴100x100پیکسلعلی بن ابی‌طالب۱۵ سپتامبر ۶۰۱۲۰ ژوئن ۶۵۶۲۹ ژانویه ۶۶۱ پسرعموی محمد شوهر دختر محمد (فاطمه) شوهر امامه بنت زینب (نوهٔ محمد) تمام نوادگان محمد از نسل علی هستند ابی‌طالب بن عبدالمطلب فاطمه بنت اسدبنی‌هاشم نخستین مردی که به اسلام ایمان آورد.۵حسن بن علی (حسن مجتبی)۶۲۴ ۶۶۱ (۷ ماه)۶۷۰ نوهٔ محمد فرزند علی علی بن ابی‌طالب (چهارمین خلیفهٔ راشدین و نخستین امام شیعه) فاطمه زهرا (دختر محمد و همسر نخستش خدیجه)بنی‌هاشم دومین جانشین محمد (شیعه) همچنین پنجمین خلیفهٔ راشدین کناره‌گیری برای معاویه خلافت امویان (۶۶۱ – ۶ اوت ۷۵۰) #سکهناممیلادآغاز دورانپایان دورانوفاتخویشاوندی با محمد (یا خلفای پیشین)والدینیادداشت۶100x100پیکسلمعاویه یکم ۶۰۲۶۶۱۲۹ آوریل یا ۱ مه ۶۸۰ برادر ناتنی رمله بنت ابوسفیان (همسر محمد) ابوسفیان بن حرب هند بنت عتبه به‌عنوان یکی از حداقل ۲۹ منشی در دوران محمد بود در طول خلافت عمر |-۷100x100پیکسلیزید یکم۶۴۷۶۸۰۱۱ نوامبر ۶۸۳ پسر معاویه یکم معاویه یکم میسون بنت بجدل کلبی عنوان خلیفه در سال ۶۸۰ مختص به عبدالله بن زبیر نیز بود۸100x100پیکسلمعاویه دوم۶۶۴نوامبر ۶۸۳۶۸۴ پسر یزید یکم یزید یکم واپسین خلیفهٔ اموی از طرف ابوسفیان بدون فرزند کناره‌گیری کرد.۹100x100پیکسلمروان یکم۶۲۳–۶۲۶۶۸۴۷ مه ۶۸۵ نخستین پسرعموی عثمان بن عفان حکم بن ابی‌عاص صعود وی تغییر را در اصل و نسب دودمان اموی به‌وجود آورد، فرزندان حکم جانشین فرزندان ابوسفیان شدند، هر دویشان نوهٔ امیه بودند.۱۰100x100پیکسلعبدالملک بن مروان۶۴۶۶۸۵۸ اکتبر ۷۰۵ پسر مروان یکم مروان یکم عایشه بنت معاویه بن مغیره۱۱ولید یکم۶۶۸اکتبر ۷۰۵۲۳ فوریه ۷۱۵ پسر عبدالملک بن مروان عبدالملک بن مروان ولیده بنت عباس۱۲سلیمان بن عبدالملک۶۷۴فوریه ۷۱۵۲۲ سپتامبر ۷۱۷ پسر عبدالملک بن مروان برادر کوچکتر ولید یکم عبدالملک بن مروان ولیده بنت عباس۱۳عمر بن عبدالعزیز۲ نوامبر ۶۸۲سپتامبر ۷۱۷فوریه ۷۲۰ نوهٔ مروان یکم نخستین پسرعموی ولید یکم و سلیمان بن عبدالملک نتیجهٔ عمر بن خطاب از طرف دختر عبدالعزیز بن مروان ام‌عاصم لیلا بنت عاصم بن عمر به‌طور گسترده به‌عنوان پنجمین خلیفهٔ راشدین شناخته می‌شود. او را عمر دوم نیز نامیده‌اند.۱۴یزید دوم۶۸۷۱۰ فوریه ۷۲۰۲۶ ژانویه ۷۲۴ پسر عبدالملک بن مروان عبدالملک بن مروان عاتکه بنت یزید۱۵هشام بن عبدالملک۶۹۱۲۶ ژانویه ۷۲۴۶ فوریه ۷۴۳ پسر عبدالملک بن مروان عبدالملک بن مروان فاطمه بنت هشام۱۶ ولید دوم۷۰۹۶ فوریه ۷۴۳۱۷ آوریل ۷۴۴ (ترورشده) پسر یزید دوم برادرزادهٔ هشام بن عبدالملک یزید دوم۱۷یزید سوم۷۰۱۱۷ آوریل ۷۴۴۳/۴ اکتبر ۷۴۴ پسر ولید یکم ولید یکم شاهدختی ایرانی۱۸ابراهیم بن ولید۷۴۴(چند هفته)۲۵ ژانویه ۷۵۰ (اعدام) پسر ولید یکم ولید یکم۱۹مروان دوم۶۹۱۷۴۴۶ اوت ۷۵۰ (کشته‌شده) نوهٔ مروان یکم محمد بن مروان خلافت عباسی (۷۵۰ – ۱۲۵۸ و ۱۲۶۱ – ۱۵۱۷) خلفای بغداد (۲۵ ژانویه ۷۵۰ – ۲۰ فوریه ۱۲۵۸) (توسط قلمروهای مسلمان از حاکمیت امویان در شبه‌جزیره ایبری و حاکمیت فاطمیان و موحدون در شمال آفریقا پذیرفته نشده‌است)., pp. 6–7 #نگاره/سکهنام سلطنتینام شخصیمیلادآغاز دورانپایان دورانوفاتوالدینیادداشت۲۰134x134پیکسلسفاحعبدالله ابوالعباس۷۲۱۷۵۰۱۰ ژوئن ۷۵۴ محمد بن علی بن عبدالله ریطه بنت عبیدالله حارثیه از نوادگان عباس بن عبدالمطلب (از عموهای محمد بن عبدالله)۲۱ منصورابوجعفر عبدالله۷۱۴۱۰ ژوئن ۷۵۴۷۷۵ محمد بن علی بن عبدالله سلمه بربریه به‌خاطر قتل جعفر صادق (ششمین امام شیعه و نوادهٔ محمد بن عبدالله از طرف دخترش فاطمه زهرا) از او به بدی یاد می‌شود۲۲100x100پیکسلمهدیابوعبدالله محمد۷۴۴/۷۴۵۷۷۵۴ اوت ۷۸۵ منصور پدرش نامش را مهدی نهاد برای این که توجه‌ها از سمت مردم از علویان به عباسیان چرخانده شود۲۳100x100پیکسلهادیابومحمد موسیٰ۷۶۴اوت ۷۸۵۱۴ سپتامبر ۷۸۶ مهدی خیزران بنت عطاء۲۴135x135پیکسلهارون‌الرشیدهارون۷۶۴/۷۶۶۱۴ سپتامبر ۷۸۶۲۴ مارس ۸۰۹ مهدی خیزران بنت عطاء۲۵100x100پیکسلامینمحمد۷۸۷مارس ۸۰۹۲۴/۲۵ سپتامبر ۸۱۳ هارون‌الرشید زبیده بنت جعفر، نوهٔ منصور۲۶117x117پیکسلمأمونابوجعفر عبدالله۱۳/۱۴ سپتامبر ۷۸۶سپتامبر ۸۱۳۹ اوت ۸۳۳ هارون‌الرشید مراجل۲۷133x133پیکسلمعتصمابواسحاق محمداکتبر ۷۹۶۹ اوت ۸۳۳۵ ژانویه ۸۴۲ هارون‌الرشید مارده۲۸162x162پیکسلواثقابوجعفر هارون۸۱۱–۸۱۳۵ ژانویه ۸۴۲۱۰ اوت ۸۴۷ معتصم قراطیس۲۹122x122پیکسلمتوکلجعفرفوریه/مارس ۸۲۲۱۰ اوت ۸۴۷۱۱ دسامبر ۸۶۱(ترور شد) معتصم شجاع۳۰100x100پیکسلمنتصرابوجعفر محمدنوامبر ۸۳۷۸۶۱۷ یا ۸ ژوئن ۸۶۲ متوکل طی هرج‌ومرج در سامرا فرمانروایی می‌کردند (۸۶۱–۸۷۰)۳۱100x100پیکسلمستعیناحمد۸۳۶۸۶۲۸۶۶ (اعدام شد) محمد پسر معتصم۳۲133x133پیکسلمعتز–۸۴۷۸۶۶۸۶۹ متوکل قبیحه۳۳100x100پیکسلمهتدیابواسحاق محمد۸۶۹۲۱ ژوئن ۸۷۰ واثق هم‌بالین یونانی۳۴100x100پیکسلمعتمدابوالعباس احمد۸۴۲۲۱ ژوئن ۸۷۰۱۵ اکتبر ۸۹۲ متوکل۳۵100x100پیکسلمعتضدابوالعباس احمد۸۵۴/۸۶۱اکتبر ۸۹۲۵ آوریل ۹۰۲ موفق، نایب‌السلطنهٔ خلفای عباسی ضرار نوهٔ متوکل۳۶100x100پیکسلمکتفیابواحمد علی۸۷۷/۸۷۸۵ آوریل ۹۰۲۱۳ اوت ۹۰۸ معتضد۳۷104x104پیکسلمقتدرابوالفضل جعفر۸۹۵۱۳ اوت ۹۰۸۹۲۹۳۱ اکتبر ۹۳۲(کشته شد) معتضد شغب عنوان خلیفه در سال ۹۰۹ توسط عبیدالله مهدی بالله از دودمان فاطمیان مورد دعوی بود۳۸100x100پیکسلقاهرابومنصور محمد۸۹۹۹۲۹۹۵۰ معتضد۳۹100x100پیکسلراضیابوالعباس محمددسامبر ۹۰۹۹۳۴۲۳ دسامبر ۹۴۰ مقتدر۴۰100x100پیکسلمتقیابواسحاق ابراهیم۹۰۸۹۴۰۹۴۰ژوئیه ۹۶۸ مقتدر خلوب یا زهره۴۱مستکفیعبدالله۹۰۵سپتامبر ۹۴۴ژانویه ۹۴۶سپتامبر/اکتبر ۹۴۹ مکتفی۴۲مطیعابوالقاسم الفضل۹۱۴ژانویه ۹۴۶۹۷۴ مقتدر۴۳طائع–۹۳۲۹۷۴۹۹۱۳ اوت ۱۰۰۳ مطیع۴۴قادر–۹۴۷۱ نوامبر ۹۹۱۲۹ نوامبر ۱۰۳۱ اسحاق پسر مقتدر تمنی (دمنه)۴۵قائم–۱۰۰۱۲۹ نوامبر ۱۰۳۱۲ آوریل ۱۰۷۵ قادر۴۶مقتدی–۱۰۵۶۲ آوریل ۱۰۷۵فوریه ۱۰۹۴ محمد پسر قائم ارجوان (هم‌بالین ارمنی)۴۷مستظهر–آوریل/مه ۱۰۷۸فوریه ۱۰۹۴۶ اوت ۱۱۱۸ مقتدی۴۸151x151پیکسلمسترشد–آوریل/مه ۱۰۹۲۶ اوت ۱۱۱۸۲۹ اوت ۱۱۳۵ مستظهر۴۹راشد–۱۱۰۹۲۹ اوت ۱۱۳۵۱۱۳۶۶ ژوئن ۱۱۳۸(توسط حشاشین کشته شد) مسترشد۵۰100x100پیکسلمقتفی–۹ مارس ۱۰۹۶۱۱۳۶۱۲ مارس ۱۱۶۰ مستظهر۵۱مستنجد–۱۱۲۴۱۲ مارس ۱۱۶۰۲۰ دسامبر ۱۱۷۰ مقتفی طاوس۵۲مستضیحسن۱۱۴۲۲۰ دسامبر ۱۱۷۰۳۰ مارس ۱۱۸۰ مستنجد۵۳100x100پیکسلناصر–۶ اوت ۱۱۵۸۲ مارس ۱۱۸۰۵ اکتبر ۱۲۲۵ مستضی زمرد (هم‌بالین)۵۴ظاهر–۱۱۷۶۵ اکتبر ۱۲۲۵۱۱ ژوئیه ۱۲۲۶ ناصر۵۵مستنصرابوجعفر۱۷ فوریه ۱۱۹۲۱۱ ژوئیه ۱۲۲۶۲ دسامبر ۱۲۴۲ ظاهر۵۶132x132پیکسلمستعصم–۱۲۱۳۲ دسامبر ۱۲۴۲۲۰ فوریه ۱۲۵۸ مستنصر واپسین خلیفهٔ عباسی در بغدادفاصله میان حکومت فتح بغداد توسط مغولان در طی دوران بعدی فرمانروایی عباسیان، حاکمان مسلمان از عناوین دیگر مانند سلطان استفاده می‌کردند. خلفای قاهره (۱۳ ژوئن ۱۲۶۱ – ۲۲ ژانویه ۱۵۱۷) عباسیان قاهره تا حد بسیاری خلفای تشریفاتی تحت سرپرستی (و پشتیبانی) سلطنت مملوک که پس از سقوط دودمان ایوبی در مصر ایجاد شدند بودند., p. 3 #نام سلطنتینام شخصیدورانوالدینیادداشت۵۷مستنصر دومابوالقاسم احمد۲۶ ژوئن ۱۲۶۱ – ۲۸ نوامبر ۱۲۶۱ ظاهر توسط سلاطین مملوک در سال ۱۲۶۱ در قاهره، مصر به‌عنوان خلیفه بر تخت نشانده شد عنوان مورد دعوی با حاکم یکم نیز بود که توسط فرمانروای حلب بر تخت نشانده شده بود۵۸حاکم یکمابوعبدالله محمد۱۶ نوامبر ۱۲۶۲ – ۱۹ ژانویه ۱۳۰۲ ابوالعلی حسن نتیجهٔ مسترشد در سال ۱۲۶۱ توسط حاکم حلب به‌عنوان خلیفه بر تخت نشانده شد پس از مرگ مستنصر دوم توسط مملوک مصر هم به رسمیت شناخته شد۵۹مستکفی یکمابوالربیع سلیمان۲۰ ژانویه ۱۳۰۲ – فوریه ۱۳۴۰ حاکم یکم۶۰واثق یکمابواسحاق ابراهیمفوریه ۱۳۴۰ – ۱۷ ژوئن ۱۳۴۱ محمد پسر حاکم یکم۶۱حاکم دومابوالعباس احمد۱۳۴۱ – ۱۳۵۲ مستکفی یکم۶۲معتضد یکمابوبکر۱۳۵۲ – ۱۳۶۲ مستکفی یکم۶۳متوکل یکمابوعبدالله محمد۱۳۶۲– ۱۳۷۷ معتضد یکم۶۴مستعصم یکمابویحیی زکریا۱۳۷۷ واثق یکم(۶۳)متوکل یکمابوعبدالله محمد۱۳۷۷ – ۱۳۸۳ معتضد یکم۶۵واثق دومعمرسپتامبر ۱۳۸۳ – ۱۳ نوامبر ۱۳۸۶ واثق یکم(۶۴)مستعصمابویحیی زکریا۱۳۸۶ – ۱۳۸۹ واثق یکم(۶۳)متوکل یکمابوعبدالله محمد۱۳۸۹ – ۹ ژانویه ۱۴۰۶ معتضد یکم۶۶مستعینابوالفضل العباس۲۲ ژانویه ۱۴۰۶ – ۹ مارس ۱۴۱۴ متوکل یکم بای خاتون از ۷ مه ۱۴۱۲ تا ۶ نوامبر ۱۴۱۲ سلطان مصر بود۶۷معتضد دومابوالفتح داوود۱۴۱۴ – ۱۴۴۱ متوکل یکم کزل۶۸مستکفی دومابوالربیع سلیمان۱۴۴۱ – ۲۹ ژانویه ۱۴۵۱ متوکل یکم۶۹قائمابوالبقا حمزه۱۴۵۱ – ۱۴۵۵ متوکل یکم۷۰مستنجدابوالمحاسن یوسف۱۴۵۵ – ۷ آوریل ۱۴۷۹ متوکل یکم۷۱متوکل دومابوالعز عبدالعزیز۵ آوریل ۱۴۷۹ – ۲۷ سپتامبر ۱۴۹۷ یعقوب پسر متوکل یکم حاج ملک۷۲مستمسکابوالصبر۱۴۹۷ – ۱۵۰۸ متوکل دوم۷۳متوکل سوممحمد۱۵۰۸ – ۱۵۱۶ مستمسک(۷۲)مستمسکابوالصبر۱۵۱۶ – ۱۵۱۷ متوکل دوم(۷۳)متوکل سوممحمد۱۵۱۷ مستمسک وی رسماً از عنوان خلیفه با نمادهای بیرونی کناره‌گیری نمود — شمشیر و بالاپوش محمد — سلیم یکم امپراتور عثمانی در سال ۱۵۱۷، او را واپسین خلیفه از دودمان عباسی و بنوقریش ساخت خلافت عثمانی (۱۵۱۷ – ۳ مارس ۱۹۲۴) رئیس دودمان عثمانی تنها عنوان سلطان را عهده‌دار بود، اما طولی نکشید که عناوین بسیاری را به همراهی گرفت., p. 239–240 اما عثمانیان به‌رغم جایگاهشان در جهان اسلام تا قبل از فتح مصر و سقوط ممالیک خلیفه نبودند و به طور رسمی و حقیقی از زمان سلیم اول خلافت را به دست گرفتند. 14 خلافت‌های غیرجامع خلافت‌ها به‌طور شرعی توسط اکثریت مسلمانان پذیرفته نشده‌است. | ## بخش 2: فهرست خلفا | خلافت ابن‌زبیر (۶۸۴–۶۹۲) عبدالله بن زبیر، خواهرزادهٔ عایشه، سومین همسر محمد بن عبدالله شورشی را علیه خلافت اموی در سال ۶۸۴ میلادی رهبری می‌نمود. او خود را در مکه خلیفه اعلام کرد توسط حجاج بن یوسف بعد از شش‌ماه محاصره در سال ۶۹۲ میلادی شکست خورد و کشته شد. خلافت اموی قرطبه (۹۲۹–۱۰۳۱) (به‌طور جهانی پذیرفته نشده؛ قدرت واقعی محدود به اسپانیا و بخش‌هایی از مغرب می‌شد)Lane-Poole 2004, p. 39 نامدورانعبدالمؤمن بن علی کومی۱۱۴۵–۱۱۶۳ابویعقوب یوسف بن عبدالمؤمن۱۱۶۳–۱۱۸۴ابویوسف یعقوب بن یوسف منصور۱۱۸۴–۱۱۹۹ناصر لدین‌الله محمد بن منصور۱۱۹۹–۱۲۱۳ابویعقوب یوسف مستنصر۱۲۱۳–۱۲۲۴ابومحمد عبدالواحد بن یوسف۱۲۲۴ابومحمد عبدالله عادل۱۲۲۴–۱۲۲۷ابوزکریا معتصم یحیی بن ناصر۱۲۲۷–۱۲۳۵ابوالعلا مأمون ادریس بن منصور۱۲۲۷–۱۲۳۲ابومحمد رشید عبدالواحد بن مأمون۱۲۳۲–۱۲۴۲حسن معتضد بالله سعید بن مأمون۱۲۴۲–۱۲۴۸ابوحفص مرتضی عمر بن ابی‌ابراهیم۱۲۴۸–۱۲۶۶ابوالعلا واثق بالله ادریس بن محمد۱۲۶۶–۱۲۶۹ خلافت سوکوتو (۱۸۰۴–۱۹۰۳) (به‌طور گسترده پذیرفته نشده‌است، مناطق اصلی در غرب آفریقا بود) توسط محقق اسلامی و رهبر دینی عثمان دان فودیو در طی جنگ فولانی (شناخته‌شده با نام جهاد فولانی) ایجاد شد، که کاستن شیوه‌های دینی پیشااسلامی را جستجو کرد و شکل شدیدی از اسلام را در احتیاط خلافت گسترش داد. امپراتوری‌های بورنو و سنغای فرمانروایان متعددی در غرب آفرقا عنوان خلیفه را داشتند. مای علی غاجی بن دوناما نخستین فرمانروای امپراتوری بورنو بود که عنوان را عهده‌دار شد. خلافت‌های غیرجامع اعلام‌شده پس از ۱۹۰۰ خلافت شریفیان (۱۹۲۴–۱۹۲۵) آخرین تلاش در بازگرداندن مقام و شیوهٔ خلافت با بازشناخت جامع توسط شریف حسین بن علی قتادی، پادشاه حجاز و شریف مکه صورت گرفت. | ## بخش 3: فهرست خلفا | او هر دو مقام خود را در ۱۱ مارس ۱۹۲۴ در دست گرفت و چند ماه بعد در ۳ اکتبر ۱۹۲۴، از سلطنت به‌نفع فرزندش علی بن حسین هاشمی کناره‌گیری نمود، که مقام و شیوهٔ خلافت را نمی‌پذیرفت. با اینکه ادعای شریف حسین برای خلافت پذیرفته نشده‌بود و در ۱۹۲۵ او توسط قواهای عبدالعزیز آل سعود از حجاز رانده‌شد، او به نگه‌داشتن عنوان خلیفه در طی زندگی باقی در تبعید وی، تا هنگام مرگش در سال ۱۹۳۱ ادامه‌داد. همانند خلفای اموی، عباسی و فاطمی، او از طریق نوهٔ محمد، حسن بن علی مجتبی، از اولاد و نسل او بود؛ البته امویان و عباسیان پسرعموزاده‌های وی بودند. دولت اسلامی / داعش (۲۰۱۴–۲۰۱۹) در تاریخ ۲۹ ژوئن ۲۰۱۴، دولت اسلامی در عراق و شام (داعش) سعی بر این کرد که خود را «حکومت اسلامی» و رهبرش ابوبکر بغدادی را «خلیفه ابراهیم» بخواند. در تاریخ ۲۴ اوت ۲۰۱۴، رهبر بوکو حرام در نیجریه، ابوبکر شکائو، به‌همین ترتیب یک خلافت را اعلام کرد. | ## جمع‌بندی | باور بر این است که خلیفه به‌صورت الهی هدایت شده و همچنین توسط برخی از اعضای جماعت احمدیه به‌عنوان امیرالمؤمنین معرفی شده‌است.