موضوع مقاله: اشکاشم، افغانستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اشکاشم، افغانستان | مقدمه: اشکاشم شهری مرزی در ولایت بدخشان در شمال شرقی افغانستان است که حدود ۱۲٬۱۲۰ نفر جمعیت دارد. | ## بخش 1: اشکاشم، افغانستان | شهر دیگری با همین نام در آن سوی رود پنج در منطقۀ ولایت مختار کوهستان بدخشان در تاجیکستان قرار دارد؛ هرچند نام آن شهر بر پایهٔ شیوۀ تاجیکان معمولاً «اشکوشیم» نویسه‌گردانی می‌شود. حدود ۲۰ سکونتگاه در این دره وجود دارد، اما با توجه به اینکه زمین‌های کشاورزی دره به هم پیوسته‌اند، می‌توان آن را یک سکونتگاه واحد و بزرگ‌تر در نظر گرفت. درختان صنوبر، چنار و افرا نیز در این منطقه می‌رویند، اما هیزم برای سوخت اندک است. این دره در منطقۀ راهبردی مهمی قرار گرفته است؛ زیرا تنها مسیر میان ولسوالی‌های فیض‌آباد، شغنان و واخان را که در زمستان قابل تردد است، در اختیار دارد. این شهر دارای تعدادی فروشگاه کوچک، هتل، مهمان‌سرا، مکتب و ساختمان‌های دولتی از جمله پایگاه پولیس سرحدی افغانستان است. ریشه‌شناسی این شهر در طول تاریخ با نام‌های گوناگون ذکر شده است، از جمله «شِکاشم»، «سِکاشم»، «سیکیمیشت» و «اسکیمیشت». به گفتهٔ تاتیانا پاخالینا، ایران‌شناس روس، این نام از واژۀ هندوایرانی *sakā-kṣ̌amā به معنای «سرزمین سکاها» یا «سکائیه» گرفته شده است. این منطقه به‌ترتیب به دست غزنویان، غوریان و دیگران افتاد و همواره به عنوان مسیر بازرگانی میان کابل و کاشغر مورد استفاده بوده است. تا سدۀ هجدهم میلادی، پس از توافق حاکمان سلسله چینگ چین با احمدشاه درانی، این منطقه بخشی از امپراتوری درانی شد. سرزمین‌های پهناوری که امروزه در شمال رود پنج (مرز افغانستان و تاجیکستان) قرار دارند، تا اواخر سدۀ نوزدهم بخشی از افغانستان بودند. با امضای معاهدۀ خط دیورند در سال ۱۸۹۳ و پروتکل‌های کمیسیون مرزی پامیر در سال ۱۸۹۵، اشکاشم به منطقۀ حایل میان روسیهٔ تزاری و هند بریتانیا تبدیل شد. | ## بخش 2: اشکاشم، افغانستان | امروزه مناطق جنوبی رود پنج تحت کنترل نیروهای امنیتی و دفاعی افغانستان قرار دارد. در آن دوران، اهالی این منطقه همواره در معرض یورش‌های شبانه از سوی همسایگان خود در بدخشان و شغنان بودند. برای رویارویی با این حملات، برج‌های دیده‌بانی متعددی به نام «توب‌خونا» در نقاط راهبردی همچون سفید-آبرینگ و ساری-شاخ ساخته شده بود. دیده‌بانان با روشن کردن آتش بر فراز این برج‌ها، رسیدن دشمن را به مردم خبر می‌دادند تا پیش از سپیده‌دم برای دفاع آماده شوند. IX) در فاصله سال‌های ۱۸۸۹ تا ۱۸۹۱ میلادی، در پی لشکرکشی‌های عبدالرحمن‌خان، اشکاشم به همراه واخان و زیباک تحت حاکمیت دولت افغانستان درآمد. پس از تعیین مرزها در سال ۱۸۹۴ میلادی، این منطقه به دو بخش تقسیم شد که کرانهٔ راست رود پنج به بخارا واگذار گردید و کرانهٔ چپ آن در قلمرو افغانستان باقی ماند. بر پایهٔ سامانۀ طبقه‌بندی اقلیمی کوپن، اشکاشم دارای اقلیم مرطوب قاره‌ای با تابستان‌های گرم (Dsb) است که تابستان‌هایی مطبوع و زمستان‌هایی سرد دارد. میانگین دمای سالانه در اشکاشم ۴٫۳ درجۀ سلسیوس و میزان بارش سالانه حدود ۵۶۹ میلی‌متر است. پشتو زبان دوم محسوب می‌شود، زیرا بسیاری از مقامات دولتی و برخی از مردم محلی به هر دو زبان رسمی کشور تسلط دارند. از نظر تاریخی، پیروان بسیاری از اسماعیلیان نزاری در این منطقه زندگی می‌کنند که «اشکاشمی» نامیده می‌شوند؛ برخی از آن‌ها ممکن است افزون بر فارسی، به زبان اشکاشمی نیز سخن بگویند. «سادات» که نوادگان طبقات مذهبی بودند، بیشتر در روستای تربت سکونت داشتند و از پرداخت مالیات معاف بودند. | ## بخش 3: اشکاشم، افغانستان | طبقهٔ دیگر «اکابر» نام داشتند که جنگجویانی ممتاز به شمار می‌رفتند و از امتیازات ویژه‌ای برخوردار بودند. همچنین گروهی به نام «چاکرها» وظیفهٔ نگهبانی و خدمت‌رسانی به حاکمان محلی را بر عهده داشتند. باورها و آیین‌ها مردم این ناحیه برای گاه‌شماری از روش‌های سنتی مبتنی بر حرکت خورشید و همچنین تطبیق روزها با اجزای بدن انسان استفاده می‌کردند. در باورهای عامیانه، افسانه‌های متعددی دربارهٔ نبرد با «کافران» و موجودات افسانه‌ای در این دره وجود دارد. برای نمونه، ویرانه‌های قلعه‌های قدیمی بر فراز صخره‌ها را «کافرقلعه» می‌نامیدند و ساخت آن‌ها را به پیشینیان خود نسبت می‌دادند. در این روستا بقایای مسجدی بزرگ با ۹۹ ستون چوبی وجود داشت که طبق روایات محلی، به تعداد ۹۹ حاکمی که از بلخ تا اشکاشم تحت فرمان یک پادشاه بودند، بنا شده بود. کشاورزی به دلیل وزش بادهای تند، کاشت درختان میوه در اشکاشم چندان رایج نبود و بیشتر به کشت جو و گندم بسنده می‌شد. همچنین در پایان فصل برداشت، عروسکی نمادین از پوشال و پارچه به نام «کمپیرک» (پیرزن) می‌ساختند و آن را به نشانهٔ برکت با احترام به خانه می‌بردند. اقتصاد مردم بومی اشکاشم بیشتر در بخش‌های کشاورزی، حمل‌ونقل، بازرگانی و گردشگری فعالیت می‌کنند. | ## جمع‌بندی | با این حال، بسیاری از ساکنان دچار بیکاری هستند و برخی برای یافتن کار به کابل یا دیگر شهرهای افغانستان مهاجرت می‌کنند.