موضوع مقاله: هنشل هااس ۱۲۹ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # هنشل هااس ۱۲۹ | مقدمه: هنشل هااس ۱۲۹ یک هواگرد تهاجمی دوموتوره تک‌سرنشین آلمانی ساخت شرکت هنشل بود که در اواخر دهه ۱۹۳۰ بر مبنای درخواست دفتر فنی وزارت هوانوردی رایش طراحی و پس از پیروزی در رقابت با نمونه‌های رقیب، اوایل دهه ۱۹۴۰ تولید شد. | ## بخش 1: هنشل هااس ۱۲۹ | این هواگرد به شکل اختصاصی برای نقش ضد تانک طراحی گشت و از این منظر در جنگ جهانی دوم منحصر به فرد بود. بین سال‌های ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۵ در شمال آفریقا و غالباً در جبهه شرقی جنگ جهانی دوم علیه نیروهای زرهی شوروی به‌کارگرفته شد. هااس ۱۲۹ در طول جنگ به مرور بهبود یافت و با موتور و تسلیحات قدرتمندتری تجهیز گشت. درخواست وزارت هوانوردی میانه دهه ۱۹۳۰ مفهوم هواگرد زرهی پشتیبانی هوایی نزدیک نه انقلابی و نه جدید بود و از پیش در جنگ جهانی اول استفاده شده بود. جنگ داخلی اسپانیا از سال ۱۹۳۶ دوره مناسبی برای آزمایش تاکتیک‌ها و تسلیحات جدید از جمله در پشتیبانی هوایی نزدیک برای آلمان شد. تجربه عملکرد بمب‌افکن شیرجه‌ای دوباله هااس ۱۲۳ در این کارزار نشانگر ضعف آن در حمله به اهداف کوچک، پر سرعت و متحرک همچون تانک‌ها بود. بر مبنای گزارش‌های دریافت‌شده از لژیون کوندور، دفتر فنی وزارت هوانوردی رایش ماه آوریل سال ۱۹۳۷ مشخصات درخواستی برای طراحی یک هواگرد تک‌سرنشین کوچک با زرهی سنگین و تسلیحاتی شامل توپ خودکار ۲۰ میلی‌متری، مسلسل‌های سنگین و چند بمب به عنوان هواگرد تهاجمی جهت انهدام استحکامات دشمن را ارائه کرد. ترجیح بر استفاده از دو موتور بود تا هواگرد امکان بقای بیشتری بر فراز میدان رزم داشته باشد. به‌شکل غیر اجباری توصیه شد هواگرد از دو موتور خطی دوازده سیلندر آرگوس آاس ۴۱۰ آ-۰ خنک‌شونده با هوا با توان ۴۶۵ اسب بخار هنگام برخاست، استفاده کند. هدف از این هواگرد پرواز در ارتفاع پایین بر فرار رزم‌گاه در محدوده برتری هوایی بود؛ از این رو نیاز به تیربارچی دم نبود تا وزن کاهش و محموله افزایش یابد. این هواگرد در نقش خود می‌بایست از فرودگاه‌های ابتدایی در نزدیک خط مقدم استفاده می‌کرد؛ بدین جهت می‌بایست ساختی یک‌پارچه و نگهداری ساده‌ای می‌داشت. دفتر فنی وزارت پیشنهاد رسمی طراحی این هواگرد را به چهار شرکت فوکه-وولف، گوتا، هامبورگ و هنشل ارسال کرد. دو شرکت فوکه-وولف و هامبورگ طرح‌هایی را به صورت اصلاح هواگرد شناسایی پیشین خود به ترتیب ها ۱۴۱ و اف‌و ۱۸۹ ارائه نمود. هنشل طرح کاملاً جدیدی با عنوان شرکتی «په ۴۶» که اختصاصاً برای درخواست دفتر فنی وزارت هوانوردی ایجاد کرده بود، عرضه ساخت. در طول ماه‌های فوریه و مارس تبادل نظرهای مختلفی با دفتر فنی صورت پذیرفت و پروژه هنشل بهبودهایی در جهت مشخصات درخواستی به خود دید. هااس ۱۲۹ جز چند ویژگی، به صورت کاملاً متعارف و از همان ابتدا با دیدگاه سهولت تولید طراحی شد. این هواگرد پیکربندی تک‌باله بال‌پایین طُرّه‌ای، ساختی تماماً فلزی با پوشش پارچه‌ای بر سطوح هدایت و تنش‌دار سبک فلزی بر سایر بخش‌ها و بدنه‌ای غیر معمول با مقطع تقریباً مثلثی‌شکل با بخش زیرین گِرد داشت. بدنه مثلثی هواگرد را هدف کوچک‌تری می‌کرد و امکان کمانه گلوله از اطراف آن را فراهم می‌آورد. ارتفاع بدنه ۱۱۶٫۲ سانتی‌متر و عرض آن ۳۰ سانتی‌متر در سقف و ۱۱۰ سانتی‌متر در کف بود. البته این ابعاد فضای درون اتاقک خلبان را نیز تا حدود زیادی تنگ می‌کرد؛ به وجهی که انتهای پاهای خلبان زیر صفحه جلویی دماغه عمیق هواگرد بود و صورتش تنها ۳۰ سانتی‌متر با شیشه جلویی فاصله داشت. با توجه به تأکید بر دید خلبان به جلو، فاصله کم بین چشمان او و ابزار نشانه‌گیری و همچنین دماغه کوتاه و منحنی هواگرد، دید بسیار خوبی به جلو ایجاد می‌کرد. اتاقک خلبان متشکل از صفحات زرهی خوش‌خورده به‌هم بود که به تنهایی حدود ۴۵۰ کیلوگرم وزن داشت. دماغه با صفحه‌های زرهی با جوشکاری نقطه‌ای ساخته شد تا از خلبان در برابر آتش زمینی محافظت شود. ضخامت شیشه جلویی هواگرد از شیشه زرهی ۷۵ میلی‌متر و شیشه‌های زرهی آسمانه ۶ میلی‌متر بود. آسمانه به شکل کشویی بالای مجرای تسلیحات روی چرخ‌دنده‌ها رو به پشت باز می‌شد و روی سقف بدنه قرار می‌گرفت. شکل و طرح اتاقک حاصل از تجربه فراوان هنشل در تولید خودروهای زره‌پوش رزمی نشات می‌گرفت. بال هواگرد با دو تیر طولی اصلی که در بخش مرکزی محفظه موتور را حمل می‌کرد، ساخت یک‌پارچه با بدنه داشت تا استحکام را افزایش دهد. همه طول لبه پسین بال لولاگذاری‌شده برای شهپرهای چند تکه بیرونی و برآافزاهای چند تکه درونی بود. هر لنگه از ارابه فرود اصلی یک‌پایه و یک‌چرخه بود و به صورت هیدرولیک به پشت در بخش پایینی محفظه موتور جمع می‌شد. بخشی از چرخ‌ها اندکی از محفظه موتور بیرون می‌ماند تا آسیب حاصل از فرود با ارابه بسته را کاهش دهد. تسلیحات هواگرد شامل دو توپ خودکار ۲۰ میلی‌متری و دو مسلسل ۷٫۹۲ میلی‌متری می‌شد که اطراف بدنه بودند و رو به جلو شلیک می‌کردند. نبود فضا درون اتاقک سبب می‌شد ابزار نشانه‌گیری بیرون از آن جلوی شیشه، مقداری به سمت راست، باشد. زائده‌های فلزی بر پایه ابزار نشانه‌گیری یاری‌گر خلبان در برگزیدن زاویه مناسب شیرجه بود. هواگرد نیرومحرکه خود را از دو موتور خطی دو ردیفی دوازده سیلندر آرگوس آاس ۴۱۰آ-۰ خنک‌شونده با هوا با توان ۴۶۵ اسب بخار هنگام برخاستن، می‌گرفت تا ملخ‌های دو تیغه چوبی آرگوس به قطر ۲٫۶۲ متر با گام متغیر خودکار را به چرخش درآورد. دو مخزن سوخت ۲۰۵ لیتری در بخش مرکزی بال سوار بود و یک مخزن سوخت ۲۰۰ لیتری دیگر در پشت اتاقک خلبان قرار داشت. این هواگرد از سوخت ۸۷-اکتان ب۴ معمول در هواگردهای رزمی لوفت‌وافه استفاده می‌کرد. پیش‌نمونه‌ها نمونه چوبی طرح هااس ۱۲۹ ماه مه سال ۱۹۳۸ ساخته شد و طراحی نهایی آن ماه اوت به پایان رسید. عوامل دفتر فنی وزارت هوانوردی نمونه‌های چوبی دو طرح هنشل و فوکه-وولف را پس از دریافت آن‌ها بررسی کردند. متخصصان دفتر فنی به شکل اختصاصی منتقد اتاقک تنگ و دید محدود به اطراف بودند که می‌توانست موجب تنگناهراسی شود. به هر صورت، امکان تغییر بنیادین در طراحی هااس ۱۲۹ وجود نداشت؛ چرا که تمامی هواگرد حول اتاقک زرهی ساخته شده بود و هر گونه تغییری نیازمند باز طراحی تمامی بدنه بود. در نهایت با وجود برخی مقاومت‌ها، دفتر فنی مسئله اتاقک هااس ۱۲۹ را احتمالاً با فرض این که به عنوان یک هواگرد تهاجمی ماموریت‌های کوتاهی خواهد داشت، پذیرفت. به هر حال هیچ‌کدام از طرح‌های هنشل و فوکه-وولف برتری واضحی بر دیگری نداشت و صرفاً حداقل‌های مشخص شده را رعایت کرده بود. با وجود کاستی‌ها، تصمیم به ادامه توسعه هر دو گرفته شد و ماه سپتامبر سال ۱۹۳۸ سفارش سه پیش‌نمونه از هر یک صادر گردید. ماه نوامبر سال ۱۹۳۸ با دریافت مواد لازم، ساخت پیش‌نمونه نخست با عنوان هااس ۱۲۹ فاو-۱ آغاز شد. با وجود پیشرفت مناسب کار ساخت پیش‌نمونه، ماه فوریه سال ۱۹۳۹ مشخص شد تحویل نخستین موتور پیش تولید آرگوس آاس ۴۱۰آ-۰ تا زمان پیش‌بینی‌شده ماه آوریل، محقق نخواهد گشت. ماه مارس یکی از موتورها دریافت شد اما تحویل موتور دیگر تا ماه بعد طول کشید و این مسئله سبب شد نخستین پرواز تا روز ۲۶ مه سال ۱۹۳۹ به تعویق بیفتد. پرواز آزمایشی نشان داد هواگرد به برخی تغییرات نیاز دارد که تا روز ۲۰ ژوئن بر آن اعمال گردید. روز ۲۴ ژوئن در پرواز آزمایشی در شونفلت سازوکار تغییر گام ملخ موتور سمت چپ درست کار نکرد و هواگرد هنگام فرود به زمین اصابت کرد. روز ۳ ژوئیه برنامه‌ای برای بازدید آدولف هیتلر، پیشوای آلمان از نمایش تجهیزات لوفت‌وافه در رشلین گذاشته شد. آسیب‌های وارد آمده به فاو-۱ در اثر فرود سخت جزئی بود و هواگرد با انجام تعمیرات لازم توانست به رشلین پرواز کند. بر مبنای آن بهبودهایی شامل تقویت محفظه موتور، تیرهای جلویی و عقبی بال‌ها و اصلاح سکان اعمال شد. در این حال تا ماه سپتامبر مشخص شد عملکرد طرح فوکه-وولف برآورده‌کننده انتظارات نیست و از چند منظر فنی دچار نواقص است. با این وجود وزارت هوانوردی تصمیم گرفت بر مبنای کوچک‌تر و ارزان‌تر بودن هااس ۱۲۳، آن را برای ادامه تولید برگزیند. طبق توافق با وزارت هوانوردی قرار بود پرواز آزمایشی این دو هواگرد ماه سپتامبر انجام شود که به تأخیر افتاد. در حال بی‌کاری فاو-۲ موتور سمت راست آن باز شد تا موتور آسیب‌دیده فاو-۱ را جایگزین کند. بدون در دسترس بودن هیچ موتور دیگری فاو-۲ زمین‌گیر بود تا این که روز ۳۰ نوامبر نخستین پرواز خود را انجام داد. پس از کارآزمایی تولیدکننده، فاو-۱ روز ۱۴ دسامبر سال ۱۹۳۹ به مرکز آزمایش لوفت‌وافه در رشلین منتقل شد. به شکل مشابهی، موتور، ملخ و سازوکار تغییر گام در دسترس نبود تا فاو-۳ روز ۲ آوریل سال ۱۹۴۰ نخستین بار به پرواز درآید. کارآزمایی‌های سرعت و عملکرد عمومی در ماه مه با مشکلات موتور و نشت روغن از آن همراه بود. به هر صورت این هواگرد روز ۳۱ مه به فاو-۱ در رشلین پیوست تا آزمایش‌های موتور بر آن انجام شود. ارابه فرود فاو-۳ هنگام فرود آسیب دید تا هواگرد برای تعمیر اواخر ماه ژوئن به کارخانه شماره ۲ هنشل در یوهانیشتال بازگردانده شود. با توجه به این که فاو-۳ تا ماه مارس سال ۱۹۴۱ مجدداً به پرواژ در نیامد، آزمایش‌های بیشتر تنها با یک هواگرد، فاو-۱، ادامه یافت. نتایج پروازهای آزمایشی نگرانی‌های دفتر فنی وزارت هوانوردی از هااس ۱۲۹ به واقعیت بدل گشت. تغییرات اعمال‌شده تا این زمان وزن خالی هواگرد را به مقدار قابل ملاحظه ۱۲ درصد نسبت به آخرین محاسبات بر اساس نمونه چوبی، افزایش داده بود. | ## بخش 2: هنشل هااس ۱۲۹ | برخلاف انتظار موتور آرگوس آاس ۴۱۰آ-۰ هنگام برخاستن به‌جای ۴۶۵ اسب بخار، در عمل تنها ۴۳۰ اسب بخار توان تولید می‌کرد. تنگی فضای اتاقک، نزدیکی شیشه جلو به صورت و دید ناکافی به اطراف طبق پیش‌بینی ناپسند خلبانان بود. نزدیکی صورت خلبان به شیشه ممکن بود به جراحت آن منجر شود و فاصله کم بین چشمان او و شیشه موجب اعوجاج دید می‌شد. بدون مهمات و با ذخیره سوخت تنها در مخزن بدنه، هااس ۱۲۹ نمی‌توانست به سرعت و نرخ صعود محاسبه‌شده اولیه برای حالت بارگذاری کامل برسد. نیروی هدایت در همه حالات پروازی بالا و زحمت جسمی زیاد و خسته‌کننده‌ای از جانب خلبان برای هدایت لازم بود. با افزایش سرعت نیروی هدایت نیز افزایش می‌یافت تا این که در شیرجه ۴۵ درجه سطوح هدایت تقریباً قفل می‌شدند. کوچک‌ترین تغییر سرعت هدایت هواگرد را نیازمند تنظیم مداوم می‌کرد و در نتیجه عدم ثبات پرواز با آن در ارتفاع پایین را بسیار خطرناک می‌نمود. فاو-۲ هنگام پرواز آزمایشی روز ۵ ژانویه سال ۱۹۴۰ نتوانست از شیرجه بازگردد و کاملاً از بین رفت و خلبان کشته شد. روز ۱۹ نوامبر سال ۱۹۴۰، به مظور تکمیل پروازهای آزمایشی گروه متشکل از خلبانان یگان ۱۲۹ مرکز رشلین و خلبانان اسکادران ۵ جناح ۲ لیِر ایجاد شد. این گروه در گزارش خود آورد که مدل هااس ۱۲۹آ-۰ حتی با موتور قوی‌تر آرگوس آاس ۴۱۰آ-۱ هم ویژگی‌های پروازی مورد نیار را ندارد و انتقادات پیشین در دید محدود همچنان بدان وارد است. یکی از هواگردها روز ۱۶ دسامبر سال ۱۹۴۰ در براونشوایک سقوط کرد و یک خلبان دیگر و یک مکانیک را هم به کشتن داد. علاوه بر این دو سرنشین بودن (خلبان و تیربارچی دم) طرح فوکه-وولف باعث می‌شد دید مطلوبی به آن نباشد. خلبان در این حادثه با مهارتی که داشت جان به در برد اما هواگرد با آسیب وارد آمده دیگر قابل بازیابی نبود. با این حال، با توجه به این که هنوز اطمینان کاملی از طراحی هنشل ایجاد نشده بود، سفارش نمونه دیگری از طرح فوکه-وولف، به عنوان طرح پشتیبان، داده شد. فوکه-وولف نمونه خود را اصلاح و میدان دید بیشتری در آن ایجاد کرد اما این بار هم هواگرد آن فرود سخت داشت. این شرکت مجدداً ماه سپتامبر سال ۱۹۴۰ اقدام به بهبود هواگرد خود کرد اما دفتر فنی دیگر تصمیم خود را گرفته بود. هااس ۱۲۹ با همان عملکرد اندکی بهتر ولی با مخارج تولید دو سوم رقیب، به عنوان هواگرد تهاجمی جدید لوفت‌وافه برگزیده شد. برای حصول ویژگی‌ها پروازیِ دست کم قابل قبول بهبودهای مختلفی، از جمله سطوح هدایت الکتریکی در سکان‌های دم، در این مدل اعمال شد. به جای موتور پیش‌تولید آرگوس آاس ۴۱۰آ-۰، مدل هااس ۱۲۹آ-۰ از موتور آرگوس آاس ۴۱۰آ-۱ استفاده می‌کرد. موتور جدید قدرتمندتر بود و توان مورد انتظار ۴۶۵ اسب بخار در ۳٬۱۰۰ دور در دقیقه را تأمین می‌نمود. هواگرد هااس ۱۲۹آ-۰ دارای طول ۹٫۷۵ متر، طول بال ۱۴٫۲ متر و ارتفاع ۳٫۲۵ متر بود که در تمامی مدل‌های بعدی ثابت باقی ماند. هنگام طراحی اولیه اورلیکون ام‌گه/اف‌اف که به صورت تحت لیسانس در آلمان تولید می‌شد، تنها سلاح ۲۰ میلی‌متری در دسترس بود که با درخواست اولیه مطابقت داشت. در حین ساخت هااس آ-۰ شرکت ماوزر توپ خودکار خود ام‌گه ۲۰/۱۵۱ را با نرخ آتش و سرعت دهانه بالا و تغذیه نواری توسعه داد. مدل هااس ۱۲۹ آ-۰ می‌توانست چهار بمب ۵۰ کیلوگرمی اس‌سی-۵۰ یا مخزن دودزا اس۱۲۵ زیر بدنه حمل کند. نخستین هواگردهای تولید شده از این مدل تابستان سال ۱۹۴۰ به رشلین منتقل شدند تا جایگزین فاو-۲ و فاو-۳ شوند. هااس ۱۲۹ آ-۰ فصل پاییز جهت ارزیابی در اختیار اسکادران ۵ جناح ۲ لیِر در توتوو قرار گرفت. تا پایان سال هفت فروند و ماه ژانویه سال ۱۹۴۱ هفت فروند دیگر هااس آ-۰ تحویل این یگان شد. مدل هااس ۱۲۹ آ-۰ می‌توانست به حداکثر سرعت ۳۵۴ کیلومتر بر ساعت، سقف پروازی ۵۴۰۰ و حداکثر برد ۶۵۰ کیلومتر برسد. دستگاه بی‌سیم فوگ ۱۷ و جعبه کمک‌های اولیه در میانه بدنه تعبیه می‌شد و دسترسی به آن از طریق صفحه‌هایی در اطراف بدنه پشت لبه پسین بال‌ها بود. مدل تولیدی هااس ۱۲۹آ-۱ قرار بود تمامی تغییرات لازم دریافت شده از آزمایش پیش‌نمونه‌ها را در خود داشته باشد. این تغییرات شامل چرخِ دم خود مرکز، آسمانه جدید و رزه اصلاح‌شده اتاقک، زبانه‌های الکتریکی در دُم افقی و سکان می‌شد. با این حال در پی دریافت گزارش‌های انتقادی از پروازهای آزمایشی و عملکرد عملیاتی هااس ۱۲۹آ-۰، لوفت‌وافه قاطعانه مدل پیشنهادی تولیدی هااس ۱۲۹آ-۱ را رد کرد. به هر صورت، با توجه به نیاز فوری به یک هواگرد تهاجمی برای تجهیز جناح تهاجمی تازه‌تشکیل‌شده، وزارت هوانوردی از پذیرش آن که امر تولید را به تأخیر می‌انداخت، اجتناب کرد و در عوض از هنشل خواست یک نسخه اصلاح‌شده از هااس ۱۲۹آ-۰ با موتور غنیمتی فرانسوی ژنوم ارون ۱۴اِم تولید کند. البته استفاده از موتورهای داخلی جدید آرگوس آاس ۴۰۳ و ۴۱۱، نیز از نظر گذرانده شد اما این موتورها همچنان در حال توسعه بودند درحالی‌که تعداد زیادی از موتور ۱۴ام از پیش در دست بود. به هر حال بخش‌هایی از این موتور می‌بایست بر مبنای استانداردهای آلمانی اصلاح می‌شد تا امکان نصب آن به وجود آید. امید می‌رفت این نیروی محرکه بیشتر ویژگی‌های پروازی نمونه جدید هااس ۱۲۹ را ارتقا دهد. هنشل تا ماه سپتامبر سال ۱۹۴۰ طرح هواگرد خود را برای موتور جدید تغییر داد و ماه اکتبر مجوز نصب نصب آن بر هااس ۱۲۹ فاو-۳ را گرفت. اوایل سال ۱۹۴۱ موتور ژنوم ارون ۱۴اِم را بر این هواگرد به عنوان پیش‌نمونه مدل جدید، نصب شد. برای تعادل‌بخشی به مرکز ثقل هواگرد در نتیجه افزایش وزن موتور، برخی تجهیزات دورنی به سمت دم جابه‌جا گردید. هواگرد اصلاح‌شده با عنوان هااس ۱۲۹ فاو-۳/او۱ نخستین بار روز ۱۹ مارس سال ۱۹۴۱ به پرواز درآمد. پروازهای آزمایشی متعاقب در مرکز رشلین نشان‌گر عملکرد بهتر موتور جدید با توان ۷۰۰ اسب نسبت به مدل هااس ۱۲۹آ-۰ بود. به هر حال توان موتور هنگام برخاست و پرواز با حداکثر بارگذاری کم و درون اتاقک هنوز تنگ بود. لبه جلو و عقب بال‌ها در این مدل صاف شد که مساحت بال را از ۲۸٫۴ متر مربع به ۲۹ متر مربع افزایش داد. درون آن یک شکاف ۱۰ میلی‌متری قرار داشت تا گردش هوای گرم در آن جلوی تعریق شیشه را بگیرد. در باز طراحی آسمانه صفحات شیشه‌ای کشویی بزرگی به اطراف و یک صفحه شیشه‌ای به سقف افزوده شد تا دید بهتر شود. چندین نشان‌گر موتور از درون اتاقک تنگ به طرف داخلی پوسته محفظه موتور منتقل شد که خلبان می‌توانست با نگاه به بیرون اتاقک آن‌ها را ببیند. این موارد شامل نشان‌گرهای سوخت، دمای روغن، فشار سوخت و روغن، فشار سامانه روغن و دور موتور بود. مدل تولیدی هااس ۱۲۹ب-۱ در جزئیات کوچکی با هااس ۱۲۹ب-۰ تفاوت داشت که شامل جایگزینی لوله بسته تسلیحات با فرورفتگی‌های روباز، طراحی مجدد ورودی هوای موتور و جابه‌جایی تجهیزات بی‌سیم درون بدنه می‌شد. مدل هااس ۱۲۹ب-۱/اِر۱، علاوه بر تسلیحات استاندارد پیشین، دو بمب ۵۰ کیلوگرمی اس‌سی-۵۰ یا دو بسته از ۴۸ بمب ضدنفر ۲ کیلوگرمی اس‌دی-۲ حمل می‌کرد. متداول‌ترین نمونه مدل هااس ۱۲۹ب-۱/اِر۲ بود که علاوه بر تسلیحات استاندارد، یک توپ خودکار ام‌کا ۱۰۱ ۳۰ میلی‌متری با ۳۰ گلوله داشت. حداکثر وزن قابل حمل امکان نصب دو بمب ۵۰ کیلوگرمی یا دو محفظه بمب‌های آ.ب.-۲۴ را نیز در زیر بال‌ها در این مدل می‌داد. در مدل هااس ۱۲۹ب-۱/اِر۳ یک آتشبار غیر هوا لغز با چهار مسلسل ام‌گه ۱۷ هر یک با ۵۰۰ گلوله نصب شد. هااس ۱۲۹ب-۱/اِر۴ چهار جایگاه ایی‌تی‌سی ۵۰ زیر بدنه برای حمل چهار بمب ۵۰ کیلوگرمی اس‌سی-۵۰ یا چهار محفظه آ.ب.-۲۴ با ۲۴ بمب ضدنفر اس‌دی-۲ داشت و یک بمب ۲۵۰ کیلوگرمی اس‌سی-۲۵۰ یا یک مخزن جدا شونده ۳۰۰ لیتری سوخت نیز زیر بدنه حمل کند. هااس ب-۱/اِر۵ یک گونه هواگرد شناسایی با دوربین اِرب ۲۰/۳۰ و تسلیحات تقلیل‌یافته بود. مدل هااس ۱۲۹ب-۲ افزایش قدرت زره تانک‌های دشمن باعث شد توپ‌های خودکار ۳۰ میلی‌کتری ام‌کا ۱۰۱ دیگر بر آن‌ها مؤثر نباشد. در مدل ب-۲/اِر۱ مسلسل ۷٫۹ میلی‌متری ام‌گه ۱۷ با مسلسل ۱۳ میلی‌متری ام‌گه ۱۳۱ جایگزین شد. مدل هااس ۱۲۹ب-۲/اِر۲، علاوه بر تسلیحات استاندارد پیشین، یک توپ ۳۰ میلی‌متری ام‌کا ۱۰۳ در جایگاه زیر بدنه داشت. بر مدل ب-۲/اِر۴ یک توپ ۷۵ میلی‌متری پاک ۴۰ زیر بدنه نصب گردید؛ این سلاح در اصل یک توپ ضدتانک زمین‌پایه بود. خروج گاز از پشت سلاح در این مدل، برخلاف یو ۸۸ که از اطراف خارج می‌شد، نتایج رضایت‌بخش‌تری حاصل کرد. مهندسان شرکت هنشل بر مبنای گزارش‌های میدانی دریافت‌شده در مدل هااس ۱۲۹ب-۲ تغییراتی نیز در موتور هواگرد اعمال کردند. ورودی دایره‌ای شکل هوا به موتور با ورودی مستطیلی همراه فیتلر بهبود یافته خردوخاک جایگزین گشت. پمپ تغذیه به‌کاررفته در مخازن سوخت بال‌ها خطر قطع جریان سوخت در شرایط گرمسیری را کاهش می‌داد. حفره‌های تخلیه در مخازن سوخت بال‌ها تعبیه شد تا هنگام پر بودن آن‌ها گرمای هوا سبب پارگی مخازن نشود. اوایل تولید هااس ۱۲۹ب-۲ دکل آنتن در بالای بدنه حذف و با یک سیم آنتن از بالای بدنه تا ثتبیت‌گر عمودی دُم، جایگزین شد. | ## بخش 3: هنشل هااس ۱۲۹ | ۰۳۵۶–۰۳۵۱) محل اتصالی در مخروطی دُم برای یدک‌کشی بادپر تهاجمی ده‌اف‌اس ۲۳۰ داشتند. این تعداد از هواگردها آینه‌ای بالای شیشه سقف اتاقک داشتند که به خلبان دید به پشت بدهد. این آینه بعداً در همه هواگردها، از جمله آن‌هایی که به یگان‌ها تحویل داده شده بودند، نصب شد. یکی از تغییرات میدانی که در هواگردهای هااس ۱۲۹ب-۲ اعمال می‌شد نصب یک جایگاه بمب زیر هر بال برای حمل چهار بمب ۵۰ کیلوگرمی اس‌سی ۵۰ یا یک بمب ۵۰۰ کیلوگرمی زیر بدنه بود. هااس ۱۲۹ب-۳ با موفق آزمایش‌های مدل ب-۲/اِر۴، ماه ژوئن سال ۱۹۴۴ یک مدل تولیدی با عنوان هااس ب-۳ ساخته شد که از توپ خودکار ۷۵ میلی‌متری ب‌کا ۷٫۵ استفاده می‌کرد. این سلاح حدود ۶ متر طول داشت و دوازده گلوله حدوداً دوازده کیلویی برای آن حمل می‌شد. خلبان می‌توانست تسلیحات را از رها کند تا در صورت از دست رفتن یکی از موتورها بتواند هدایت هواگرد را در دست نگاه دارد. سه فروند نخست از مدل هااس ب-۳ اوایل ماه اوت سال ۱۹۴۴ مرکز آزمایش تارنویتس تحویل داده شد که کارآزمایی‌ها بر آن در ماه سپتامبر صورت گرفت. سه فروند از هواگردهای هااس ۱۲۹ به توپ‌های خمپاره‌انداز پیشرفته اس‌گه ۱۱۳ آ مجهز شدند. این سامانه شش لوله لوزی‌شکل داشت که هر کدام یک گلوله ۷۷ میلی‌متری کفشک به صورت عمودی به سمت پایین شلیک می‌کردند. به هر صورت اس‌گه ۱۱۳ آ هیچگاه استفاده عملیاتی نداشت چرا که در جریان آزمایش‌ها حسگر نمی‌توانست به شکل قابل‌اتکایی اهداف را شناسایی کند. مدل هااس ۱۲۹سی میانه سال ۱۹۴۴ در مواجهه با افزایش تلفات و خسارات وارد آمده به این هواگردها در جبهه شرقی، چندین مطالعه توسعه‌ای بر روی هواگرد هااس ۱۲۹ انجام گرفت تا عملکرد آن را بهبود ببخشد. در یک مورد پیشنهاد نصب دو موتور ایتالیایی ایزوتا فراسکینی دلتا با توان ۹۰۰ اسب بخار مطرح و بر آن عنوان هااس ۱۲۹ سی نهاده شد. مدل تولیدی هااس ۱۲۹ سی-۱ می‌بایست دو توپ خودکار ۳۰ میلی‌متری ام‌کا ۱۰۳ در کنار یکدیگر در یک برجک در زیر بدنه می‌داشت که از راه دور هدایت می‌شد. پیشنهادی هم برای استفاده از اتاقک زرهی هااس ۱۲۹ بر بدنه‌های دیگر، از جمله بدنه یونکرس یو ۸۸ با موتور یومو ۲۲۰ آ با توان ۲۵۰۰ اسب بخار و گوتا گو ۲۲۹ با موتور یومو ۲۱۳ در پیکربندی هل‌دهنده، وجود داشت. تولید هنشل ماه ژوئن سال ۱۹۴۰ تولید ۱۲ فروند سفارش از مدل پیش تولید هااس ۱۲۹آ-۰ را تکمیل و جهت تکمیل سفارش که متعاقباً به ۱۶ فروند افزایش یافته بود، کار بر روی مدل تولیدی هااس ۱۲۹آ-۱ را آغاز کرد. به هر صورت تحویل نهایی هواگردهای هااس ۱۲۹آ-۰ تولید شده به جهت مواجهه با مشکلات فنی پیش‌بینی‌نشده در ساختار آن‌ها از جمله در آسمانه و کاربراتور، تا ماه دسامبر به تأخیر افتاد و با تغییر خواسته‌های رشلین تکمیل آن تا ماه بعد به طول انجامید. هنشل موتور ۱۴ام مدل هااس ۱۲۹ب را بر شانزده فروند از هواگردهای نیمه‌تکمیل‌شده مدل هااس ۱۲۹آ-۱ نصب کرد. برنامه تولید ۱۹/۱۱ وزارت هوانوردی مربوط به ماه آوریل سال ۱۹۴۱ تولید ۳۰ فروند هااس ۱۲۹ب را پیش‌بینی می‌کرد. متعاقباً این برنامه اصلاح شد و برنامه ۲۱/او تولید ۵۰ فروند هااس ۱۲۹ب تا ماه آوریل سال ۱۹۴۲ و ۲۰۰ فروند دیگر از آن تا ماه آوریل سال ۱۹۴۳ را در بر می‌گرفت. نخستین مدل تولید با عنوان هااس ۱۲۹ب-۱ ماه دسامبر سال ۱۹۴۱ در کارخانه اصلی هنشل در شونفلت وارد خط تولید شد. برای پوشش سفارش وزارت هوانوردی، ۵۰ فروند دیگر با شماره کارخانه ۰۱۶۱ تا ۰۲۱۰ از این مدل تولید شد. در جریان ساخت این گروه از هواگردها، فرایند تولید به کارخانه بزرگ‌تر یوهانیشتال در جنوب شرقی برلین منتقل گشت. ماه دسامبر سال ۱۹۴۱، وزارت هوانوردی سفارش تولید ۲۵۰ فروند هااس ۱۲۹ب-۱ گرمسیری‌شده با فیلتر شن در موتور برای عملیات در صحرای آفریقا صادر کرد. هنشل در نظر داشت تولیدات مدل هااس ۱۲۹ب-۲ را به ۴۰ فروند در ماه برساند اما خواسته‌های گاهی متناقض وزارت هوانوردی و تغییر سفارش‌ها، سرعت تولید را تا ماه سپتامبر سال ۱۹۴۲ به حدود ۲۰ فروند در ماه کاهش داد. کارخانه‌های شونفلت و یوهانیشتال با هم ۱۶۹ فروند از مدل هااس ۱۲۹ب-۲ در سال ۱۹۴۲ تولید کردند. بالاترین نرخ تولید مربوط بازه زمانی بین ماه‌های ژوئن تا نوامبر سال ۱۹۴۳ بود که هر ماه ۴۰ فروند تولید شد. تولید هواگردهای هااس ۱۲۹ در همکاری با تعدادی از کارخانجات آلمانی و فرانسوی دیگر صورت می‌گرفت. گراسلیتس در چک بدنه هواگرد، آمبی در برلین بخش میانی آن و آاِگ در والدائو تجهیزات الکترونیکی و قطعات پوسته موتور برای این فرایند تأمین می‌کردند. شرکت سنکان در پاریس، اصلاح مورد نیاز آلمانی‌ها بر موتور ژنوم ارون ۱۴ام را اعمال و پوسته برای آن تولید نمود. در عمل هنشل تنها تولید اتاقک زرهی خلبان و بخشی از تجهیزات درونی را انجام می‌داد و در نهایت مجموع قطعات را سر هم می‌کرد. بمباران‌های راهبردی متفقین علیه صنایع آلمان با هدف قرار دادن کارخانه‌های هنشل و شرکای تولیدی آن اثر بدی بر تولید هواگردهای هااس ۱۲۹ می‌گذاشت اما هنشل به هر صورت توانست تا ماه سپتامبر سال ۱۹۴۴ تولیدات را ادامه دهد. با این حال بر اساس جدول زیر که بر مبنای داده‌های خود شرکت هنشل است مجموعاً حدود ۱٬۲۰۰ هواگرد تولید شده‌است. این تفاوت در اثر از بین رفتن هواگردهای تقریباً تکمیل شده در اثر بمباران هوایی دشمن در کارخانه پدید می‌آید. علاوه بر این اواخر جنگ تولید در کارخانه‌های مخفی صورت می‌گرفت که ممکن است اطلاعات به همراه خود تولید از بین رفته باشد. + تولیدات هنشل هااس ۱۲۹ مدل شماره کارخانه تاریخ تولید تعداد توضیح پیش‌نمونه۳۰۰۳ ۱۲۹–۳۰۰۱ ۱۲۹نوامبر ۱۹۳۸ - سپتامبر ۱۹۳۹ ۳ هااس ۱۲۹آ-۰۳۰۱۷ ۱۲۹–۳۰۰۴ ۱۲۹نوامبر ۱۹۳۹ - ژانویه ۱۹۴۱۱۴ هااس ۱۲۹ب-۰۰۰۳۱–۰۰۱۶دسامبر ۱۹۴۰ - نوامبر ۱۹۴۱۱۶ هااس ۱۲۹ب-۱۰۱۶۰–۰۱۵۱دسامبر ۱۹۴۰ - مارس ۱۹۴۱۱۰ هااس ۱۲۹ب-۱۰۲۰۰–۰۱۶۱مارس ۱۹۴۱ - مه ۱۹۴۲۴۰ هااس ۱۲۹ب-۲۰۴۵۰–۰۲۰۱مه ۱۹۴۲ - فوریه ۱۹۴۳۲۵۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۰۴۴۰–۱۴۰۴۰۱مارس - آوریل ۱۹۴۳۴۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۰۵۴۰–۱۴۰۴۹۱آوریل - ژوئیه ۱۹۴۳۵۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۰۸۴۰–۱۴۰۷۱۱۱۹۴۳۱۳۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۰۸۹۰–۱۴۰۸۶۱۱۱۹۴۳۳۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۱۱۳۰–۱۴۱۱۱۱۱۹۴۳۲۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۱۳۰۰–۱۴۱۲۰۱۱۹۴۴–۱۹۴۳۱۰۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۱۳۳۵-۱ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۱۴۱۰–۱۴۱۳۷۱۱۹۴۴۴۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۱۵۹۰–۱۴۱۴۹۱۱۹۴۴۱۰۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۱۷۶۰–۱۴۱۶۸۱۱۹۴۴۸۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۱۸۹۰–۱۴۱۸۲۱۱۹۴۴۷۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۲۰۲۱۰–۱۴۱۹۶۱۱۹۴۴۶۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۴۲۲۰۹۰–۱۴۲۰۴۱۱۹۴۴۵۰ هااس ۱۲۹ب-۲۱۶۲۰۳۲–۱۶۲۰۰۱ژوئن-سپتامبر ۱۹۴۴۳۲ هااس ۱۲۹ب-۳۱۶۲۰۵۵–۱۶۲۰۳۳ژوئیه-سپتامبر ۱۹۴۴۲۳ هااس ۱۲۹سی-۱/فاو-۴۲۲۰۰۰۱آوریل ۱۹۴۳-مارس ۱۹۴۴۱ + تولیدات هنشل هااس ۱۲۹ ب سال ۱۹۴۰ ۱۹۴۱ ۱۹۴۲ ۱۹۴۳ ۱۹۴۴ ژانویه - -۳۲۴۳۰ فوریه۳۲۷۲۵ مارس۶۳۰۳۵ آوریل۳۱۳۳۳۵ مه۱۸۳۶۳۵ ژوئن۱۸۴۰۲۷ ژوئیه۲۰۴۰۱۸ اوت۲۴۴۰۳ سپتامبر ۷۱۵۴۰۱۷ اکتبر۳۳۴۰ - نوامبر۲۴۴۰ دسامبر -۱۲۴۲۴ مجموع۷۱۲۱۹۴۱۴۲۲۵ تاریخچه عملیاتی هواگردهای تولید شده آ-۰ به نیروی هوایی رومانی و یگان آموزشی گروه ۴ از جناح ۱۰۱ تهاجمی لوفت‌وافه در فرانسه تحویل گردید. این مدل به اندازه‌ای به شکل عمومی ناپسند خلبان‌ها و خدمه زمینی بود که «تابوت پرنده» نام گرفت. نخستین یگان لوفت‌وافه که به این هواگردها مجهز گشت گروه ۲ از جناح ۱ تهاجمی در لیپ‌اشتات بود که ۱۶ فروند از آن‌ها را روز ۲۸ مارس سال ۱۹۴۲ دریافت کرد. هنگام انتقال این یگان در ماه مه سال ۱۹۴۲ به جبهه شرقی جنگ جهانی دوم ۱۲ فروند از هواگردهای هااس ۱۲۹ ب-۱ آن باقی مانده بود که دو سوم از آن‌ها عملیاتی بودند. هواگردهای هااس ۱۲۹ ماه مه از عملیات تهاجم در کریمه برای تصرف سواستوپول پشتیبانی کردند و سپس ماه ژوئن به مقابل تهاجم شوروی در ناحیه خارکوف اعزام شدند. خلبانان جناح ۱ تهاجمی آموزش عملیاتی کاملی با این هواگردها ندیده بودند تا از توپ آن علیه تانک‌های دشمن استفاده کنند. با این حال، این هواگردها با منهدم کردن ۲۳ تانک ارتش سرخ، نقش مهمی در نبرد دوم خارکوف داشتند. به هر صورت تعداد هواگردهای عملیاتی هااس ۱۲۹ در اثر مشکلات موتور ژنوم ارون ۱۴ام به شدت کاهش یافت. علاوه بر این مسئله کمبود قطعات یدکی و ناآشنایی مکانیک‌ها با نگهداری و تعمیر توپ‌های ضدتانک نیز وجود داشت. یگان بعدی اسکادران ۴ از گروه ۱ در جناح ۲ تهاجمی بود که روز ۳۰ سپتامبر سال ۱۹۴۲ با شمول دوازده هواگرد هااس ۱۲۹ در در لهستان تشکیل گردید. تا این هنگام از توان آن ۸ فروند هااس ۱۲۹ باقی مانده بود که نیمی از آن‌ها عملیاتی بودند. پس از چند بار پرواز بر فراز خطوط متفقین، دو فروند از چهار هااس ۱۲۹ موجود در آفریقا پس از فرود سخت به غنیمت دشمن درآمد. دو فروند مابقی به طرابلس فرستاده شد تا فیلتر مناسبی برای گردوخاک بر آن‌ها نصب شود که به نتیجه‌ای نرسید. این دو هواگرد نیز هنگام حمله بریتانیایی‌ها به طرابلس، در روز ۲۳ ژانویه سال ۱۹۴۳ منهدم شدند. تعداد هواگردهای هااس ۱۲۹ این یگان همان ماه به ۱۰ و تا ماه آوریل به ۱۶ فروند رسید. ماه مه سال ۱۹۴۳ یگان به ساردنی در مدیترانه و سپس در ماه ژوئیه همان سال به جبهه شرقی منتقل شد. با پدیداری تانک‌های قدرتمند تی-۳۴، کی‌وی-۱ و کی‌وی-۲ شوروی سبب شد آلمان تمامی اسکادران‌های هواگردهای هنشل هااس ۱۲۹ خود را در نقش ضدزره در جبهه شرقی متمرکز کند. اوایل ماه ژوئیه سال ۱۹۴۳ چهار اسکادران از پنج اسکادران هواگردهای هااس ۱۲۹ تحت فرماندهی کلی سروان برونو مایر با استقرار در شمال غربی خارکوف در عملیات سیتادل حضور داشتند که منجر به نبرد کورسک شد. ماه اکتبر سال ۱۹۴۳، در جریان باز سازماندهی لوفت‌وافه، پنج اسکادران هواگردهای هااس ۱۲۹ یکدیگر ترکیب گروه ۴ ضدزره جناح ۹ تهاجمی را تحت امر سروان مایر تشکیل دادند. از آن در نواحی ناوگان‌های چهارم و ششم هوایی لوفت‌وافه علیه تمرکز آرایش‌های زرهی شوروی استفاده شد. تا پایان سال ۱۹۴۳ از مجموع ۶۴۴ فروند هواگرد هااس ۱۲۹ب تولیدشده، ۴۹۵ فروند (حدود ۷۵ درصد) در اثر رزم، حادثه یا رها شدن در پایگاه‌های هوایی سقوط کرده، از دست رفت. اوایل سال ۱۹۴۴، در قالب مواجهه با خطر تهاجم متفقین به سواحل غربی، یک یگان آموزشی-جایگزینی از هواگردهای هااس ۱۲۹ به عنوان یکی از اسکادران‌های گروه ۳ جناح ۱۵۱ تهاجمی ایجاد شد. این آرایش با استقرار در کرپیکه، در جریان پیاده‌سازی متفقین در نرماندی، در وظایف شناسایی عمل کرد.{sfn|Smith|1966|p=۱۲ نمونه‌های تولید از مدل ب-۳ زمستان ۱۹۴۴/۴۵ به اسکادران‌های ۱۰ و ۱۴ جناح ۹ تهاجمی تحویل شدند. از آن‌ها با موفقیت علیه تانک‌های شوروی، حتی مدل سنگین آی‌اس، استفاده گردید تا این ماه مارس سال ۱۹۴۵ کمبود سوخت لوفت‌وافه را زمین‌گیر کرد. تا ماه ژانویه سال ۱۹۴۵ از توان گروه ۴ جناح ۹ تهاجمی تنها ۲ اسکادران باقی مانده بود. هواگرد از روز ۲۱ اوت سال ۱۹۴۴ با شماره سریال «ان‌اف ۷۵۶» به رنگ هواگردهای نیروی هوایی بریتانیا درآمد. اویل سال ۱۹۴۵ به تنگمیر و ماه نوامبر به یگان شماره ۲۷ تعمیر و نگهداری در سیلند جهت انبار شدن منتقل گشت. | ## جمع‌بندی | یکی از هواگردهای شناسایی هااس ۱۲۹ هفته پایانی ماه ژوئیه سال ۱۹۴۴ در پایگاه هوایی کان به غنیمت نیروی هوایی بریتانیا درآمد اما از سرنوشت آن اطلاعی ثبت نشده‌است.