موضوع مقاله: گویش تویسرکانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گویش تویسرکانی | مقدمه: گویش تویسرکانی (یا تُوسِرکُنی)، گویشی از زبان لری{پک|امان‌الهی بهاروند|۱۳۹۳|ک=قوم لر|ص=۵۲ یا فارسی است که مردم تویسرکان و اکثر نقاط شهرستان تویسرکان به آن سخن می‌گویند. | ## بخش 1: گویش تویسرکانی | این گویش آمیزه ای از زبان فارسی نو و لری شمالی است که توسط مردم بومی شهر تویسرکان به کار می‌رود؛ البته گویش مردم شهر با گویش مناطقی مثل: سرابی، سرکان، محلات حاشیه مثل اسلام‌آباد (که اکثریت ساکنین مهاجر هستند)، آرتیمان و ... این گویش، تاثیر بسیار زیادی از گویش همدانی در ادای کلمات، آکسان ها و مفردات کلمات گرفته است؛ همچنین به دلیل همجواری این شهرستان با استان کرمانشاه و شهرستان های شرقی آن، تاثیراتی از لهجه کردی و کرمانشاهی نیز در برخی کلمات این گویش (نظیر: گذاشتم= هَشتَم و بلند شد/برخاست= وخیزاد و...) مشهود است.لیمویی، علی (۱۳۸۹). اسکندر امان‌الهی بهاروند زبان لری را به دو دسته باختری و خاوری تقسیم کرده و گویش مردم تویسرکان را در کنار گویش های ملایری، بروجردی و نهاوندی، در دسته گویش‌های باختری زبان لری قرار داده‌است. زبان لُری خود از سه شاخه‌ی زبانی تشکیل شده است: ۱- لُرستانی ۲- بختیاری ۳- لری جنوبی. در میان این سه شاخه‌ی زبان لُری، گویش تویسرکانی به شاخه‌‌ی لُرستانی (لری شمالی) و زیر شاخه‌ی ثلاثی تعلق دارد. در بین گویش‌های شاخه‌ی لُرستانی، گویش بروجردی، نهاوندی، ملایری و تویسرکانی به یکدیگر بسیار نزدیک هستند و در برخی تقسیم بندی‌ها، آنها را زیرشاخه‌ای از لرستانی به نام ثلاثی قرار می دهند. | ## بخش 2: گویش تویسرکانی | صفت مانند فارسی بعد از موصوف می‌آید، امّا بدون علامت کسره، مضاف و مضاف‌الیه هم مثل فارسی است یعنی مضاف‌الیه آخر می‌آید، کلمات و عبارات مختصر می‌شوند. اختصار: یکی از خصوصیات گویش محلی تویسرکان آن است که در بسیاری موارد کلمات و جملات به صورت اختصار تلفظ می‌شوند و هنگام تکلم حروفی از وسط کلمه یا کلماتی از وسط جمله حذف می‌شوند و تلفظ جمله یا کلمه به صورتی در می‌آید که درک آن را برای افراد غیر بومی مشکل می‌سازد. مثلاً محمد صادق را (مَصاق)، جمله چه می‌گویی را (شیمی) و جمله من چه می‌دانم را (مَچُم) تلفظ می‌کنند.مقدم، پگاه. تبدیل الف به اُ کشیده: غالباً در این گویش، حرف الف در وسط کلمات محذوف و با اُ کشیده جایگزین می‌گردد به مانند: نُن (نان)، خُنه (خانه)، آسموُ (آسمان)، اِسُندن (ستاندن)، توسرکوُ (تویسرکان) و … ۳. الف اطلاق (اشباع): در تعریف الف اطلاق گفته‌اند: «الف اطلاق (الف اشباع در زبان فارسی) الف زائدی است که در آخر اسم و فعل و حرف آورده‌اند. واو معدوله: در کلمه خواهد، واوی وجود دارد که در اصطلاح دستور واو معدوله نامیده می‌شود. | ## بخش 3: گویش تویسرکانی | در فرهنگ معین واو معدوله چنین تعریف شده‌است: «واوی که نوشته شود و تلفظ نگردد مثلاً در خواب، خوان، این نوع وا و در قدیم تا حدی به تلفظ درمی‌آمد». من غلام تو، من دست بسته تو ام من اسیر تو، من بیمار تو، من خسته تو ام مادر من ارزش تو را تازه فهمیدم میدانی از کی؟ از وقتی که بچه دار شدم همه آن خون دل‌هایی که از قدیم برایم خوردی همه آن زجر و عذاب‌هایی که قدیم برایم بردی همه آن نصف شب بیدار بودن‌هایت همه آن فکر و خیال‌های خواب بودن بچه ات همه آن یخ شکستن‌های چله زمستان که (لباس) کهنه‌هایم را می‌شستی و خشک می‌کرد از شب تا صبح همه ناخوشی‌ها، خون دل‌ها، درد و غم‌ها همه دردسرها، کش و واکش‌ها، برو بیاها ضرب‌المثل‌های تویسرکانی اَ پی بِرِه رُو دُمّه، تا دُمّه خُو بِجُمّه: از پیه برود روی دنبه، تا دنبه خوب بجنبد: اعتراض به تصاحب مال فقیر از سوی توانگر. اَ دِرِ باغ وَریَردی، بهتِرِ تا بِری مینِ باغِ: از در باغ برگردی، بهتر است تا داخل باغ بشوی: هر گاه دیدی که تصمیم نادرستی گرفته‌ای، تا دیر نشده‌است، از تصمیم خود برگرد. گفتن اَو پِرِ پاچینی که تو داری ـ گفتن اَو دِسِ چِلِنگی که تو داری ـ !: از لاک پشت پرسیدند چه کاری از تو بر می‌آید؟ اَ لا عَلاجی وِ گُروِه مییه خانِم باجی!: از روی ناچاری به گربه می‌گوید: خانم باجی!: از روی ناچاری به هر نالایقی احترام می‌گذارند. | ## جمع‌بندی | اَ مییُ خُمُنه سُختُنیم، اَ دَر مردمِ: از داخل خودمان را سوزانده‌ایم، از بیرون مردم را: معادل با سیلی صورت خود را سرخ کردن.