موضوع مقاله: حشمونیان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حشمونیان | مقدمه: دودمان حَشمونی نام یک سلسله حاکم بر سرزمین یهودیه و مناطق مجاور آن در دوران باستان بود، که از سال ۱۴۰ پیش از میلاد تا ۱۱۰ پیش از میلاد به طور نیمه مستقل، اما وابسته به سلوکیان در منطقه یهودیه فرمانروایی کردند. | ## بخش 1: حشمونیان | از سال ۱۱۰ پیش از میلاد و هم‌زمان با فروپاشی امپراتوری سلوکی، سلسله حشمونی نیز مستقل شده و محدوده زیر سلطه خود را گسترش داد. در سال ۶۳ پیش از میلاد پادشاهی حشمونی به تسخیر جمهوری روم درآمده و پس از تقسیم قلمروی آن به چند قطعه، به عنوان دودمانی وابسته به روم به حیات خود ادامه داد. حشمونیان کاهن بودند؛ اما اعمال نقش آنان به عنوان حاکم، به واسطهٔ کهانت آنان نبود؛ بنابراین نمی‌توان آنها را به انحراف از قانون قدیم که به وسیلهٔ آن، کهانت به معنای دقیق کلمه از قدرت سیاسی تفکیک شده بود، متهم کرد. به همین دلیل فریسیان از شاه حشمونی الکساندر یانیوس نخواستند که کهانت اعظم را بپذیرد، بلکه خواستند که تنها پادشاه باشد.باشگاه اندیشه: نظریه سیاسی در تورات و تلمود . خاستگاه و پیشینهٔ تاریخی در دورهٔ بازگشت به صهیون، سرزمین اسرائیل بخشی از امپراتوری پارس بود تا آن‌که در سال ۳۳۲ پیش از میلاد به‌دست اسکندر کبیر فتح شد. پس از مرگ او، این سرزمین تحت سلطهٔ جانشینانش از خاندان بطلمیوس، پادشاهان مصر بطلمیوسی، قرار گرفت. خاورمیانه در این دوره منطقه‌ای با فرهنگ هلنیستی بود و این فرهنگ به فرهنگ غالب بدل شده بود، خواه حاکم در انطاکیه می‌نشست یا در اسکندریه. در سال ۲۰۰ پیش از میلاد، در زمان پادشاهی آنتیوخوس سوم از دودمان سلوکی، پادشاهان سلوکی سرزمین اسرائیل را از دست پادشاهان بطلمیوسی مصر گرفتند. در آغاز، آنتیوخوس سوم رویکردی دوستانه نسبت به یهودیان در پیش گرفت، اما جانشینان او، سلوکوس چهارم و آنتیوخوس چهارم (اپیفانس)، در پی گسترش فرهنگ هلنیستی در میان همهٔ تابعان خود بودند و محدودیت‌هایی بر اجرای تورات و احکام دینی وضع کردند. مداخلهٔ سلوکی با برکناری کاهن اعظم، خونیای سوم، و انتصاب برادرش یاسون به جای او آغاز شد. یاسون کوشید اورشلیم را به یک پولیس هلنیستی تبدیل کند و در ازای این انتصاب به حکومت پول پرداخت. سرانجام خود یاسون نیز به‌دست هلنیست‌های تندرو که او را بیش از حد میانه‌رو می‌دانستند برکنار شد و به‌جای او منلائوس منصوب گردید که خزانه‌های معبد را غارت کرد و در آن پرستش بت‌ها را رواج داد. متتیاهو کاهن، پسر یوحانان بن شمعون حَشمونائی، از کاهنان طایفهٔ یهویاریب بود که در سدهٔ دوم پیش از میلاد، در زمان آنتیوخوس اپیفانس، از اورشلیم به روستای مودئین مهاجرت کرد. متتیاهو پنج پسر داشت: یوحانان هَگَدی، شمعون تَرَسی، یهودا مکابی، العازار حورانی و یوناتان وُفسی. هنگامی که مأموری به نام آپِلِس به شهرشان مودئین آمد تا فرمان‌های سرکوبگرانهٔ پادشاه را تحمیل کند، متتیاهو و پسرانش او را کشتند و همچنین شماری از یهودیان هلنی‌شده را که قصد داشتند برای بت‌ها قربانی تقدیم کنند، از میان بردند. فراخوان متتیاهو: «هر که برای تورات غیرت دارد و بر عهد استوار است، از پی من بیاید!» — همانند فراخوان موسی «هر که از آنِ خداست نزد من آید!» پس از پرستش گوسالهٔ زرین — آغازی بود بر دوره‌ای پرتلاطم در تاریخ قوم اسرائیل؛ دوره‌ای از شورش، استقلال و در نهایت از دست دادن استقلال، که به دورهٔ حشمونائیان معروف است. این نام در نوشته‌های یوسف بن متتیاهو آمده که آن را به نام نیاکان متتیاهو (یوحانان و شمعون) که در کتاب مکابیان اول ذکر شده‌اند، می‌افزاید: «متتیاهو بن یوحانان بن شمعون بن حشمونائی».תולדות מלחמת היהודים ברומאים, ספר א, פרק א, פסקה ג, סעיף 36: "מתתיהו בן חשמונאי" בלבד. چنین کاربردی در عبریِ میشنا نیز دیده می‌شود: «بنی حشمونائی»؛ و در تلمود: «بیت حشمونائی». اصطلاح «حشمونائیان» در ادبیات متفکران یهودی نیز ظاهر می‌شود؛ در تلمودها و ترجمه‌های آرامی، و نیز در دعای «על הניסים». پروفسور شموئل کلاین"ארץ יהודה" עמ' 247–248 بر این باور است که منشأ این نام، آبادی «حشمون» در نقب یهودا است و این‌که نیاکان متتیاهو پس از بازگشت از تبعید بابل در آنجا ساکن شدند. توضیح ریشه‌شناختی دیگری این است که منشأ این واژه «حَشمَن» است.אברהמס טורי ישורון, תשל"ג این برداشت از کاربرد آن در سرود «מעוז צור» نیز پیداست: «یونانیان بر من گرد آمدند، آنگاه در روزگار حَشمَنان». همچنین ربی شلومو زلمان هَناؤ می‌نویسد: «حشمونائی از عبارت “یأتיו حَشمَنین” در مزامیر ۶۸ گرفته شده است».שערי תפלה, סימן קיד. ربی داوید ابودرهم می‌نویسد: «در روزگار متتیاهو بن یوحانان کاهن اعظم حشمونائی و پسرانش»، یعنی یوحانان که به حشمونائی ملقب بوده است. و ربی شلومو زلمان هَناؤ نیز با او موافق است: «و نه چنان‌که دیدگاهی دیگر می‌گوید که حشمونائی نام پدرزن یوحانان بوده است».שערי תפלה, סימן קיד نام‌های اصلی «کتاب‌های مکابیان» مشخص نیست. این کتاب‌ها در نسخه‌های دست‌نویس ترجمهٔ یونانی کتاب مقدس، یعنی ترجمهٔ هفتادگانی، بدین نام خوانده شده‌اند.א. ممکن است این نام را مترجم یونانی کتاب مکابیان اول بر آن نهاده باشد، اما محتمل‌تر آن است که این نام را نسخه‌برداران یا ویراستاران مجموعهٔ ترجمهٔ هفتادگانی، و شاید حتی مسیحیان، بر آن نهاده باشند.אוריאל רפפורט, ספר מקבים א, מבוא, שמו המקורי של מקבים א, עמ' 12. در نوشته‌های پدران کلیسا، نام‌های Μακκαβαïκά یا Μακκαβαῖοι برای مجموعهٔ کتاب‌های مکابیان به‌کار رفته است. در مقابل، شموئل سفَرای می‌نویسد که اریگنس، از پدران کلیسا در سدهٔ سوم، این کتاب را در میان جامعهٔ یهودی سرزمین اسرائیل دیده و می‌نویسد که نام عبری آن «جنگ جنگاوران خدا» بوده است. افزون بر این، اپیفانیوس اهل سالامیس، از پدران کلیسا در سدهٔ چهارم، از این کتاب با نام «مِشنَت بنی حشمونائی» یاد می‌کند.שמואל ספראי, חז"ל וחג החנוכה, אתר "דעת" این کتاب با املای «مکابیم» در کتاب یوسیفون (سدهٔ دهم) آمده و در قرون وسطی رواج داشته است.אוריאל רפפורט, ספר מקבים א, עמ' 125. در سال ۱۶۶ پیش از میلاد، یهودا توسط پدرش به رهبری شورش منصوب شد، زیرا او «مردی دلیر و از جوانی شجاع» بود و توانایی فرماندهی و رهبری بالایی داشت. یهودا روش‌های جنگی ارتش یونانی را آموخت و شروع به انجام حملات غافلگیرانه علیه نقاط ضعف نیروهای سلوکی کرد، چرا که مبارزهٔ رو در رو با ارتش بزرگ و آموزش‌دیدهٔ یونانی امیدی نداشت. یهودا به‌طور هوشمندانه از مناطق کوهستانی برای مخفی کردن نیروهای پارتیزانی بهره برد و کمین‌ها، یورش‌ها و حملات غافلگیرانه‌ای ترتیب داد، با تخصص در نبردهای شبانه و استفاده از توپوگرافی کوهستانی، و در نتیجه در چندین نبرد موفق شد و هسته‌ای از چند هزار مبارز جسور و با مهارت و نیز حمایت مردم یهودا تشکیل داد. پس از آن، یهودا شمعون ترسی، برادرش، را برای پاکسازی جلیل فرستاد و خودش به فتح گلعاد، کوه‌های ادوم و فلسط پرداخت. نتایج این نبردها امکان ایجاد یک پادشاهی یهودی با قلمروی پیوسته تحت فرمان یهودا و برادرانش را فراهم کرد. یهودا توانست از ضعف‌های سیاسی پادشاهی به‌طور مؤثری بهره ببرد و حتی با روم پیمان ببندد. در سال ۱۶۰ پیش از میلاد، یهودا کشته شد، پس از آن‌که نتوانست به اندازهٔ کافی جنگجو علیه بقاحیدس در نبرد العهشا گرد آورد. اگرچه یهودا در این نبرد شکست خورد، اما منبع الهام برای برادران و شورشیانی بود که مسیر او را ادامه دادند. یوناتان مکابی در سال ۱۵۷ پیش از میلاد، جنگ از سر گرفته شد و بقاحیدس محاصره‌ای بر نیروهای یوناتان و برادرش شمعون اعمال کرد، که از منطقهٔ بیابان یهودا عملیات پارتیزانی را آغاز کرده بودند. در چهار سال بعد، یک تساوی غیررسمی بین یوناتان، رهبر غیررسمی یهودا، و سلوکی‌ها برقرار بود. این وضعیت ادامه یافت تا یوناتان منتظر فرصت مناسب برای رسیدن به استقلال کامل یهودا بود. در این دوران، یوحانان توسط قبایل کوچ‌نشین در حالی که مأموریت برادرش را انجام می‌داد کشته شد. در سال ۱۵۳ پیش از میلاد، نقطهٔ عطفی رخ داد، زمانی که سلوکی‌ها درگیری‌های داخلی در پادشاهی خود را تجربه کردند و دو طرف رقیب، پادشاه دمتریوس اول و مدعی تاج و تخت، الکساندر بالاس، به یوناتان پیشنهاد پیمان دادند. یوناتان از این اختلاف به نفع خود بهره برد، توانست بین طرف‌های درگیر در مناقشات داخلی پادشاهی سلوکی حرکت کند و هر بار از طرف دیگر امتیازات بیشتری کسب کند. بدین ترتیب، یوناتان اجازه یافت اورشلیم را فتح و دیوارهای آن را مستحکم کند، از سوی الکساندر بالاس به عنوان کاهن اعظم منصوب شد و عملاً حاکم و وابستهٔ پادشاهی سلوکی بر بخشی از سرزمین اسرائیل شد. سپس یوناتان موظف شد حمایت نظامی ارائه دهد و او به نبردها در مناطق یافو، اشدود و اشکلون اعزام شد. به پاس کمک و موفقیت‌هایش، بالاس شهر اکرون و اطراف آن را به یوناتان داد و بدین ترتیب راه برای گسترش قلمروی یهودا فراتر از مرزهای سنتی آن هموار شد. در ادامهٔ نبرد برای رهبری حکومت سلوکی، الکساندر بالاس توسط دمتریوس دوم شکست خورد، که خواست پیمان خود با یوناتان را تجدید کند و از روی مصلحت، معافیت مالیاتی برای یهودا صادر کرد. یوناتان مدت زیادی در این جناح نماند و به اردوگاه رقیب دمتریوس، دیودوتوس تریفون، پیوست که موقعیت او را تأیید کرد و به او اجازه داد برادرش شمعون را به عنوان فرماندار منطقهٔ ساحل منصوب کند. شمعون در موقعیت جدید خود موفق عمل کرد: او بیت صور را فتح و نیروهای سلوکی را از آنجا دور کرد و همچنین هدِید را در دشتی نزدیک لُد مستحکم ساخت. یوناتان روابط خارجی مهمی ایجاد و توسعه داد تا موقعیت بین‌المللی یهودا را تقویت کند و گام‌هایی به سوی حاکمیت مستقل بردارد. او پیمان با روم را که نخستین بار برادرش یهودا منعقد کرده بود تجدید کرد، دوستی با بطلمیوس ششم مصر را تقویت کرد و حتی روابطی با اسپارت در جنوب یونان برقرار ساخت. این اقدامات با دیدگاه سیاسی یوناتان همسو بود: بهره‌گیری از جنگ‌های داخلی سوریه، استفاده از مقام بلندپایه («یار پادشاه») در دربار سلوکی و اعزام نیروهای جنگجوی یهودی تا انطاکیهٔ دور. زمانی که یوناتان برای سومین بار تلاش کرد بر قلعهٔ حکرا، که سوری‌ها و مکابیان در آن مستقر بودند، مسلط شود، تریفون نگران شد و به یوناتان شک کرد، چرا که ظاهراً قصد داشت پادشاهی سلوکی را به نام آنتیوخوس ششم صغیر تصاحب کند. هنگام ورود یوناتان به عکا، در کمین سربازان تریفون گرفتار شد، بازداشت شد و نهایتاً کشته شد (۱۴۳ پیش از میلاد). برخی آغاز شکاف طبقاتی را در دورهٔ حکومت یوناتان می‌دانند، زیرا او تاج کاهنی بزرگ را به علاوهٔ حکومت سیاسی بر عهده گرفت، با حمایت سلوکی‌ها. در این اقدام، یوناتان قدرت‌های زیادی را در دست خود متمرکز کرد، شاید بیش از حد، و حتی با دخالت حکومت خارجی، خود را به عنوان کاهن اعظم منصوب کرد. برخی این اقدام را بازگشت به وضعیت پیش از شورش دانستند و تصمیم گرفتند اردوگاه را ترک کرده و به بیابان بروند. شمعون حسمونی بر اساس وصیت متتیاهو، یهودا مکابی قرار بود فرمانده جبههٔ نظامی شورش باشد، در حالی که رهبری قانونی و عملاً در حوزهٔ سیاسی و مشورتی، به شمعون واگذار شده بود («و او برای شما پدر خواهد بود» – تعبیر متتیاهو در کتاب مکابیان اول، ب:۶). با این حال، به نظر می‌رسد شرایط اضطراری و وضعیت شورش، شمعون را تا زمانی که همهٔ برادرانش جز او از میان رفتند، از رهبری کنار نگه داشت. | ## بخش 2: حشمونیان | پس از یوناتان، شمعون جای او را گرفت و علیه تریفون وارد جنگ شد، که مجبور به عقب‌نشینی از یهودا شد. در طول این عقب‌نشینی، تریفون قصد داشت از یوناتان به عنوان برگ مذاکره استفاده کند، اما وقتی این تلاش‌ها ناکام ماند، یوناتان را کشت. در اینجا برای نخستین بار، شمعون توسط یک گردهمایی مردمی خودجوش و جشن‌گونه برای رهبری منصوب شد. طبق کتاب حشمونائیان اول (۱۳، ۸-۹)، مردم فریاد زدند: «تو رئیس ما هستی تحت یهودا و یوناتان برادرت. به موجب این پیمان، یهودا به یک موجودیت تقریباً مستقل و خودمختار تبدیل شد که مالیات به پادشاهی سلوکی نمی‌پرداخت. این سال (۱۴۲ پیش از میلاد) که پادشاهی استقلال خود را به دست آورد، به عنوان سال اول شمارش جدید در نظر گرفته شد و از آن زمان، سال‌ها در دورهٔ پادشاهی حشمونائیان شمرده شد (که رسماً مدتی پس از مرگ شمعون تأسیس شد)، که اولین پادشاهی مستقل از زمان صدقیه، آخرین پادشاه خاندان داوود بود. شمعون از موقعیت جدید خود بهره برد و دستاوردهای نظامی کسب کرد: فتح جَزر (که شامل محاصره، تبعید ساکنان، پاکسازی پرستش بت‌ها و بازنشانی یهودیان بود)، یافو (به همین ترتیب) و باز کردن مسیر به سوی دریا. حکرا در دوران یهودا و یوناتان مشکل‌ساز بود و آن‌ها چندین بار تلاش کردند بدون موفقیت آن را تصرف کنند، که آخرین پایگاه متیویان محسوب می‌شد. از دستاوردهای مهم شمعون در سیاست خارجی نیز می‌توان به تجدید پیمان با روم اشاره کرد. در حوزهٔ سیاست داخلی، شمعون برای مشروعیت‌بخشی به سلطنت خاندان حشمونائی، مشابه حکومت سابق خاندان داوود، اقدام کرد. در سال ۱۴۰ پیش از میلاد، شمعون «گردهمایی مردم» را تشکیل داد؛ این گردهمایی در موارد استثنایی و هنگام نیاز به تصمیم‌گیری سرنوشت‌ساز تشکیل می‌شد. نمونهٔ آن گردهمایی عزرا برای تصمیم‌گیری دربارهٔ «زنان خارجی» و گردهمایی نحمیا برای اعلام «عهدنامه» بود. این گردهمایی به شمعون مشروعیت حکومتی داد و او را به عنوان «رئیس و کاهن اعظم» و «وزیر جنگ» اعلام کرد. گردهمایی به شمعون اختیار رهبری در یهودا را در حوزه‌های سیاسی («رئیس»)، دینی و آیینی («کاهن اعظم») و نظامی («وزیر جنگ») اعطا کرد. این اختیارات، که به نسل‌های بعدی خانوادهٔ شمعون منتقل شد («برای همیشه» – بر اساس کتاب مکابیان)، پایهٔ قانونی رسمی برای سلسلهٔ حشمونائی فراهم کرد. همچنین تصمیم گرفته شد که این مصوبه لغو نشود و گردهمایی فقط با موافقت شمعون تشکیل شود. پوشش شمعون در این مراسم – «ارغوانی و طلایی» – نماد ابهت سلطنتی بود که به او اعطا شد. عنوان «پادشاه» (و به یونانی «باسیلایوس») به شمعون داده نشد، که نشان‌دهندهٔ وابستگی او به پادشاه سلوکی بود. همانند پیشینیانش، و به ویژه در دوران یوناتان، شمعون از کشمکش‌های دربار سلوکی و تغییرات آن بهره‌مند شد. در سال ۱۳۹ پیش از میلاد، دمتریوس دوم به اسارت پارتی‌ها درآمد و برادرش، آنتیوخوس هفتم «سیدتس»، بر تخت پادشاهی نشست. او برای جلب حمایت شمعون، موقعیت و حقوق او را تأیید کرد و حتی اجازهٔ ضرب سکه به او داد. در نامه‌ای که سیدتس به شمعون نوشت، آمده است: «اورشلیم و معبد آزاد خواهند بود، و تمامی سلاح‌هایی که ساخته‌ای و بر آن‌ها حکومت خواهی کرد، برای تو باقی خواهند ماند…» (مکابیان اول، ۱۴، ۷). اجازهٔ ضرب سکه نماد نشانهٔ حاکمیت یهودا بود، اگرچه شمعون ممکن است از آن استفاده نکرده باشد (تا کنون حتی یک سکه که به شمعون حشمونائی نسبت داده شود پیدا نشده است). به مرور زمان، شمعون با جانشین دمتریوس دوم، آنتیوخوس سیدتس، دچار اختلاف شد، که ارتشی علیه او فرستاد، اما توسط پسران شمعون، یوحانان هورکانوس اول و یهودا، در نبرد اکرون نزدیک اشدود شکست خورد (۱۳۷ پیش از میلاد). سه سال بعد، شمعون و پسرانش متتیاهو و یهودا در توطئه‌ای که آنتیوخوس با کمک داماد شمعون، بطلمیوس بن حبّوب از اریحا ترتیب داد، کشته شدند (شباط ۱۳۴ پیش از میلاد). حکومت یوناتان و شمعون، حشمونائیان را از مقام یک خانوادهٔ کاهن از مناطق کوهستانی و دورافتادهٔ سرزمین، که شورشی علیه حکومت قانونی بودند، به مقام حاکمان سرزمین ارتقا داد، اگرچه هنوز از استفاده از عنوان «پادشاه» خودداری می‌کردند، و هم حکومت خارجی و هم مردم آن‌ها را پذیرفته بودند. یوحنا هورکانوس درخواست بطلمیوس بن حبّوب برای تصرف یهودا پس از قتل شمعون ناکام ماند و رهبری مردم به یوحنا هورکانوس، پسر شمعون، منتقل شد، و این با تأیید گردهمایی مردم صورت گرفت. بنابراین، اصل ارث‌بری خاندان حشمونائی که در گردهمایی مردم سال ۱۴۰ پیش از میلاد مورد توافق قرار گرفته بود، به طور کامل تحقق یافت. در ابتدا، یوحنا هورکانوس در برابر هجوم آنتیوخوس سیدتس که با ارتشی بزرگ به یهودا حمله کرده بود، جنگید و مجبور شد با شرایط تحقیرآمیز تسلیم شود. اما پس از مرگ آنتیوخوس سیدتس در جنگ با پارتی‌ها (۱۲۹ پیش از میلاد)، یوحنا از سلطهٔ او آزاد شد، پادشاهی یهودا حشمونائی را تثبیت کرد و مرزهای آن را با سلسلهٔ جنگ‌های فتوحات به تمامی سرزمین‌های عبری گسترش داد. یوحانان ملل همسایه (ادومی‌ها، نَبَتی‌ها و هیتورها) را تحت سلطهٔ خود درآورد و سیاست جدیدی از ترویج دین یهودی از طریق اجبار اعمال کرد. این نه تنها پذیرش فردی، بلکه تغییر دین یک ملت کامل بود و این رویکرد به الگوی ثابت عمل خاندان حشمونائی تبدیل شد. در عرصهٔ بین‌المللی، ییوحنا پیمان پیشینیان خود با روم را تجدید کرد و همچنین روابطی با خاندان بطلمیوسی مصر و سایر ملت‌های دوردست برقرار ساخت. احتمالاً یوحنا هورکانوس همان «یوحنا کاهن اعظم» است که در متون آثار بزرگان (חז"ל) یاد شده است. جامعهٔ یهودا در دوران یوحنا هورکانوس هرچه پادشاهی سلوکی ضعیف‌تر شد و فساد و نزاع‌های داخلی در آن بیشتر گسترش یافت، ارزش و قدرت پادشاهی حشمونائی افزایش یافت. دوران یوحنا هورکانوس، از یک سو، دورهٔ درخشش نظامی و فتوحات خارجی بود و از سوی دیگر، دورهٔ رشد و تکامل فکری و دینی. پس از آن که فشار تحمیل احکام و دستورهای خارجی از بین رفت، در میان مردم فرایند تفکر دینی و تأمل داخلی آغاز شد که به بررسی مسائل بنیادین وجود یهودی پرداخت. خانوادهٔ حشمونائی که در آغاز به عنوان تحقق آرمان‌های دینی دیده می‌شد، به حکومتی تقریباً سکولار شبیه پادشاهان منطقه تبدیل شد. حتی در دوران یوناتان، شعلهٔ شورش به نوعی به یک ابزار محاسبات سیاسی و مانور میان حاکمان خارجی تبدیل شده بود. حکومت یوحنا، اگرچه گفته می‌شود که او از قدرت پیشگویی برخوردار بود و رؤیاهایی به او می‌رسید که پیروزی فرزندانش بر آنتیوخوس را نوید می‌داد، نتوانست بخش‌هایی از مردم را که آرزوی پادشاهی دینی داشتند، راضی کند، زیرا قدرت زمینی یوحانان از این آرمان‌ها فاصله گرفته بود. تفکر دینی در دوران یوحنا منجر به تقسیم مردم به چند فرقه شد: اسنی‌ها: معتقد به زندگی زاهدانه و پاکیزگی. صدوقیان: شامل طبقات بالا و برخی از کاهنان، معتقد به اجرای دستورات تورات مکتوب و نه تورات شفاهی، و نزدیک به فرهنگ هلنی و سبک زندگی آن. فریسیان: معتقد به اجرای هر دو تورات مکتوب و شفاهی، نمایندهٔ مردم عادی، و خواهان ادارهٔ کشور بر اساس تفسیر خود از دستورات تورات. یوحنا با فرّیسیان درگیر شد و گرایشش به صدوقیان نشان‌دهندهٔ آغاز کاهش محبوبیت خاندان حشمونائی در چشم مردم بود. یوحنا نخستین حاکم حشمونائی بود که در کنار نام عبری، نام یونانی نیز داشت؛ این موضوع نشان‌دهندهٔ روند هلنی‌سازی (تئیونیزاسیون) در میان پادشاهان حشمونائی است. اریستوبولوس یکم در سال ۱۰۴ پیش از میلاد، یوحنا هورکانوس در سن شصت سالگی درگذشت و فرزندانش را برجای گذاشت: آریستوبولوس یکم (یا یهودا آریستوبولوس)، آنتیگونوس اول، الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) و ابشالوم. احتمالاً یوحنا از تمرکز قدرت در یک نفر، به ویژه فردی مانند آریستوبولوس که جاه‌طلب و بی‌رحم بود، می‌ترسید و نگران بود که این فرد بتواند با یک حرکت کل دستاوردهای خاندان حشمونائی را از زمان آغاز شورش در سال ۱۶۷ پیش از میلاد نابود کند. یوحنا احتمالاً نمی‌خواست اصل سلسله‌ای خاندان حشمونائی آسیب ببیند، بنابراین مقام مهم را به پسر بزرگش سپرد که تحت نظارت همسرش، ملکهٔ بیوه، باشد؛ همسری که به دلیل زن بودن نمی‌توانست کاهن اعظم شود. در دوران او، میزان هلنی‌سازی در دربار حشمونائی به اوج خود رسید و به صورت نماد پادشاهی محلی هلنی در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، نظامی و فرهنگی ظاهر شد. برای حذف هر رقیبی، مادرش را زندانی کرد تا در آنجا از گرسنگی جان دهد و برادرش آنتیگونوس را که پس از جنگ برای فتح جلایل به اورشلیم بازگشته بود، کشت. آریستوبولوس سیاست پیشینیان خود را ادامه داد: بر جلایل تسلط یافت، به جز نوار ساحلی غربی، و پس از تصرف سرزمین‌های هیتورها، اجبار به یهودی‌سازی آن‌ها را اعمال کرد. الکساندر یانائوس پس از درگذشت آریستوبولوس یکم، برادرش، الکساندر یانائوس (الکساندر یانای)، به سلطنت رسید. نام کامل او یوناتان الکساندر بود و حتی همسرش، ملکه شلومسیون، را به همسری (یبووم) گرفت. از نظر سیاست خارجی، الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) سیاست فتوحات پدرش را ادامه داد. تا زمان مرگ او در سال ۷۶ پیش از میلاد، مرزهای سلطنت او بسیار گسترده بود و شامل مناطقی در درهٔ اردن که از نبطیان فتح کرده بود، به علاوه جولان، درهٔ حولا و مناطق دیگری همچون جزر و غزه می‌شد. موفقیت نظامی الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) در میان اختلافات اساسی و ایدئولوژیک داخلی بین فروسیان و صدوقیان رخ داد. فروسیان خواستار اختیارات وسیع‌تر برای سنهدرین و جدایی مقام کاهن اعظم از سلطنت بودند. یانای خود را حاکم یکتا می‌دانست و نخستین کسی بود که سکه‌هایی ضرب کرد که در آن‌ها عنوان «پادشاه» بدون ذکر «عضو یهودیان» ظاهر می‌شد. در حالی که فروسیان سنهدرین و نمایندگان مردم را شریک کامل حکومت می‌دانستند، الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) ترجیح داد بدون شریک حکومت کند. | ## بخش 3: حشمونیان | فروسیان این را انحراف از تصمیم شورای مردم در دوران شمعون می‌دانستند، تصمیمی که پایهٔ حکومت الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) را تشکیل می‌داد. این اختلافات داخلی در نهایت به جنگ داخلی منجر شد، که تحریک آن به دلیل تمایل یانای به جناح صدوقیان و نزاع با دامادش، شمعون بن شطح، رئیس جناح فروسیان، آغاز شد. این درگیری شش سال ادامه یافت و بنا به گفتهٔ یوسف بن متیتیا، پنجاه هزار نفر کشته شدند، در حالی که االکساندر یانائوس (الکساندر یانای) شورش را با خشونت زیاد و به کمک نیروهای مزدور سرکوب کرد. هرچند که امروزه محققان، ارقام ذکر شده را اغراق‌آمیز می‌دانند، اما نشان‌دهنده شدت مشکلات داخلی در قلمروی حکومت الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) است. ملکه شلومسیون به‌عنوان یک فرمانده نظامی، الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) حکومت خود را اداره می‌کرد و به‌عنوان یک فرمانده نظامی نیز در هنگام محاصرهٔ یکی از شهرها در شرق اردن کشته شد. در سال‌های پایانی سلطنتش تلاش کرد شکاف میان خود و مردم را ترمیم کند و حتی به همسرش، شلومسیون الکساندرا، دستور داد با فروسیان مصالحه کند، زیرا در نهایت دریافت که پادشاه نمی‌تواند تنها با نوک نیزه‌ها حکومت کند و تنها با نیروی مزدور بر مردم مسلط شود. این‌که آیا این تقسیم‌بندی طبق وصیت الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) بود یا ابتکار شلومسیون، مشخص نیست. به هر حال، شلومسیون به‌عنوان زن از مقام کاهن اعظم محروم بود و فرماندهی ارتش نیز فراتر از توان و آموزش او بود. این اقدام به نفع نزدیکی فروسیان به او بود، زیرا تصاحب همزمان دو تاج—تاج کاهن اعظم و تاج سلطنت، و حتی فرماندهی ارتش—موجب نارضایتی فروسیان و خشم آن‌ها نسبت به خاندان حشمونائی شده بود. روابط میان ملکه شلومسیون و فروسیان شلومسیون، بر اساس وصیت الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) و از دیدگاهی عملی، جناح فروسیان را ترویج داد: او به مقررات آن‌ها احترام گذاشت و نقش‌های مهم دولتی به آن‌ها اعطا کرد، به حدی که تأثیر آن‌ها بر تعیین سیاست‌ها بسیار گسترده بود. در مجموعهٔ «آبوت» (سخنان پدران) از شیمعون بن شتاح این قاعده مهم آمده است: «همواره به تحقیق از شاهدان بپرداز و در سخنانت محتاط باش، مبادا از آن‌ها دروغ یاد بگیرند» (آبوت، فصل ۱، بند ۹). شیمعون بن شتاح تلاش کرد زندگی خانوادگی در اسرائیل را تقویت کند و برای این منظور، مقررات و قوانین برای ارتقای موقعیت زنان تدوین کرد. برای مثال، او بر سخت‌گیری در طلاق زن تأکید داشت تا شوهر از روی شتاب‌زدگی یا سهل‌انگاری عمل نکند. همچنین، او به زنان مطلقه و بیوه رسیدگی می‌کرد و در مورد آموزش پسران نیز مقرراتی وضع کرد: «بچه‌ها باید به مدرسه بروند» (تلمود اورشلیم، کتابوت، فصل ۸، بند ۱۱). رانده شدند صدوقیان به حاشیه گرایش فروسیان به شلومسیون و واگذاری امور داخلی کشور به دست آن‌ها، موجب تضعیف موقعیت صدوقیان (نجیب‌زادگان وابسته به خاندان حشمونی) شد. آن‌ها به‌تدریج از نفوذ گسترده خود، مانند سنهدرین، کنار گذاشته شدند، اما برای اینکه خود را محروم احساس نکنند، شلومسیون اکثر دژهای قلمروی پادشاهی را در اختیارشان گذاشت و آن‌ها همچنان تمامی پست‌های مهم نظامی را در دست داشتند. این وضعیت موجب شد که اتحادی محکم میان صدوقیان، اشراف و فرماندهان ارتش با آریستوبولوس، پسر کوچک شلومسیون، شکل بگیرد. او با نگرانی شاهد قدرت گرفتن فروسیان بود و امیدوار بود با همکاری صدوقیان، کنترل حکومت را به دست گیرد. او صدوقیان را به عنوان کسانی می‌دید که بر دژها مسلط‌اند و پست‌های عالی در ارتش دارند و شریک ایده‌آل برای تقویت قدرت خود می‌دانست. بنابراین، در دوران شلومسیون، تنش‌ها میان نیروهای رقیب در یهودیه زیر سطح پنهان تشدید شد که پس از مرگ او منفجر خواهد شد. او محاصره رگب (تنها قلمرویی که در زمان او به پادشاهی افزوده شد) را تکمیل کرد، جایی که همسرش آغاز کرده بود، و تلاش کرد پادشاهی و به‌ویژه ارتشش را تقویت کند؛ به همین دلیل احتمالاً پادشاهی توسط همسایگانش مورد حمله قرار نگرفت. شلومسیون خطر تهاجم تیگران، پادشاه ارمنستان، به یهودیه را با فرستادن هدایا و مصالحه به جای نبرد مستقیم دفع کرد و در این کار موفق شد. با مرگ شلومسیون در سال ۶۷ پیش از میلاد، دوره درخشان خاندان حشمونی به پایان رسید و دوره نزاع‌های خانوادگی و افول آغاز شد. مورخ، تزیوی گراتس، می‌نویسد: «همان‌طور که شلومسیون آلکساندرا (یا همان شلومسیون) تنها ملکه یهودا بود که نامش در تاریخ برای یادبود احترام باقی ماند، او همچنین آخرین ملکه برای ملت یهودا آزاد و خودمختار بود». آخرین پادشاهان خاندان حشمونی نزاع بین هورکانوس و آریستوبولوس پس از مرگ شلومسیون، دو پسرش، هورکانوس دوم، بزرگ‌تر، و آریستوبولوس دوم، کوچک‌تر، باقی ماندند. اما آریستوبولوس، جوان‌تر و پرانرژی‌تر، انگیزه زیادی برای به دست آوردن سلطنت داشت. پس از اینکه آریستوبولوس ارتشی به سوی اورشلیم فرستاد، هورکانوس مجبور شد از سلطنت صرف‌نظر کند. این انصراف در مراسمی رسمی در معبد انجام شد و حتی پسر آریستوبولوس، الکساندر، با دختر هورکانوس، الکساندرا، ازدواج کرد. به نظر می‌رسد که این عمل از سر حسن نیت هورکانوس، که فردی منفعل و بدون جاه‌طلبی بود، صورت گرفت و ناهنجاری‌ها به نحوی جبران شد. در اینجا خانواده‌ای وارد تاریخ ملت اسرائیل شد که طبق گفته مورخ صبی گرتز، به خانواده حشمونایی چسبیده و خون آن‌ها را مکید. آنتیپتروس، نجیب‌زاده‌ای ادومی، به مشاور هورکانوس تبدیل شد و او را متقاعد ساخت که صرف‌نظر کردن از سلطنت اشتباه بوده و باید آن را اصلاح کند. این دو با پادشاه قبایل نبتی متحد شده و به همراه او به اورشلیم حمله کردند و محاصره آن را آغاز نمودند. ورود پمپئوس ورود گنایوس پمپیوس مگنوس، یکی از قدرتمندترین مردان روم، به منطقه اتفاق مهمی در تاریخ یهودیت بود. او در جریان یک لشکرکشی به آسیای صغیر علیه میتریدات ششم، شاه پونتوس، ابتدا قلمرو سلوکیان را فتح کرد و آن را به استان سوریه تبدیل نمود. برادران رقابت‌کننده، که با ارتشی عظیم روبرو شده بودند، به پمپیوس مراجعه کردند تا در نزاع خود میان یهودا هورکانوس و آریستوبولوس تصمیم‌گیری کند. سه هیئت به پمپیوس آمدند: نمایندگان هورکانوس، نمایندگان آریستوبولوس و نمایندگان «ملت» که خواستار پایان سلطنت خاندان حشمونی و بازگشت حکومت کاهنان به شکل سابق بودند. در نهایت، در سال ۶۳ پیش از میلاد، او با لشکریان خود وارد سرزمین یهودیه شد، اورشلیم را فتح کرد، آریستوبولوس را زندانی نمود، قدس‌الاقداس را تخریب کرد و هورکانوس را به عنوان «اتنارخ» یعنی «رئیس مردم» منصوب کرد، عنوانی پایین‌تر از «شاه». بخش‌های گسترده‌ای از قلمرو به شهرهای مستقل (پولیس) جدا شد، از جمله شهرهای ساحل، شومرون، بیت‌شان و شهرهای متعدد شرق اردن (که به دکاپولیس معروف شدند). اگرچه هورکانوس و پس از او متت‌یوس آنتیگون هنوز تا حدی بر یهودا حکومت کردند، اما مسیر به سوی سلطه کامل روم هموار شد. تحت فشار رومیان و بلندپروازی‌های آنتیپترُس و پسرش هیرودس، سرانجام پایان سلسله حشمونی و دوره استقلال یهودا در سرزمین خود آشکار گردید. الکساندر دوم، پسر آریستوبولوس و نوه الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) ، شورش کرد. یوسفوس فلابیوس گزارش می‌دهد که الکساندر ارتشی بزرگ گرد آورد و اورشلیم را تصرف کرد. نام عبری الکساندر دوم یوناتان بود، همانند نام پدربزرگش الکساندر یانائوس (الکساندر یانای) . الکساندر تقریباً حکومت هورکانوس را پایان داد و هورکانوس از اورشلیم گریخت و الکساندر دیوارهای شهر را بازسازی کرد. گابینیوس رومی وارد سرزمین یهود شد، برای مقابله با الکساندر به جنگ رفت و الکساندر دژهای هورکُنیا و مکور را به او تحویل داد. سپس گابینیوس هورکانوس را دوباره به اورشلیم بازگرداند و مقام کاهنی بزرگ را به او بازگرداند. پس از آن، در جریان جنگ‌های داخلی ژولیوس سزار، سزار تلاش کرد آریستوبولوس را با دو لشکر رومی به حکومت بازگرداند، اما آریستوبولوس مسموم شد. در این دوره، موقعیت آنتیپترُس و پسرانش، فسائیل و هرود ، که به فرمانداران استان‌ها منصوب شدند، بسیار تقویت شد. آنها با مهارت میان حاکمان مختلف روم — ژولیوس سزار، مارکوس آنتونیوس و آگوستوس — مانور دادند و وفاداری‌شان به حاکم، جایگاه و قدرتی برایشان به ارمغان آورد، در حالی که قدرت خاندان حشمونی به تدریج کاهش یافت. در اقدامی که برای خاندان حشمونی فاجعه‌آفرین شد، هورکانوس پیر، نوه‌اش مریم حشمونی را به هیرودس همسری داد. پسر کوچک آریستوبولوس دوم، شاهد مرگ تراژیک پدر و برادرانش و اسارت عمویش به دست رومیان و عاملانشان، آنتیپترُس و هرود، بود. هورکانوس اسیر شد و به بابل فرستاده شد، پس از آنکه گوشش بریده شد تا نتواند به عنوان کاهن بزرگ خدمت کند. با توافق شریک او، آگوستوس، که بر بخش غربی حکومت می‌کرد، این دو تصمیم گرفتند هرود را به پادشاه یهودیه منصوب کنند و با همراهی هرود، ارتشی فرستادند تا او را بر یهودیه مسلط کنند. پس از جنگی سخت، آنتیگونوس اسیر شد و در سال ۳۷ پیش از میلاد اعدام گردید و هرود به پادشاهی یهودیه رسید. آلکساندرا حشمونی خواهر آنتیگونوس، الکساندرا (سوم)، هواداران برادرش را گرد هم آورد و بر قلعه هورکونیا مسلط شد. با وجود اینکه حکومت او گذرا و شورشی بود و قلمرو او کوچک بود، الکساندرا آخرین رهبر مستقل از خاندان حشمونی به شمار می‌رفت. او توسط هرود شکست خورد و به احتمال زیاد مدتی کوتاه پیش از نبرد آکتیوم در سال ۳۱ پیش از میلاد اعدام شد. | ## جمع‌بندی | یوسفوس فلاویوس در «جنگ‌های یهودیان» به طور مختصر از او گزارش داده و در «قدیمیان یهود» اصلاً او را ذکر نکرد، و بدین ترتیب سرنوشتش به فراموشی سپرده شد.