موضوع مقاله: عقاب (شعر) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عقاب (شعر) | مقدمه: عقاب شعر بلندی است از پرویز ناتل خانلری که در ۱۳۲۱/۰۵/۲۴ سروده و در مجلّهٔ مهر آبان ۱۳۲۱ شمسی، سال هفتم - شماره ۲ (۴ صفحه - از ۱۰۹ تا ۱۱۲) در تهران منتشر و به صادق هدایت پیشکش شد. | ## بخش 1: عقاب (شعر) | شعر این‌گونه آغاز می‌شود: اهمیت دانشنامه ایرانیکا «عقاب» را سرشناس‌ترین شعر فارسی قرن بیستم دانسته‌است. محمدرضا شفیعی کدکنی در بررسی شعرِ دورهٔ شهریور ۱۳۲۰ تا کودتای ۲۸ مرداد می‌گوید: روح‌الله هادی (دانشیار دانشگاه تهران) این شعر را با توجه به دلیلِ سرایش، تقدیم آن به صادق هدایت، نقل جمله‌ای از خواص الحیوان («گویند زاغ سیصد سال بزید و گاه سال عمرش از این نیز درگذرد. عقاب را سال عمر سی بیش نباشد.»)، زمانِ انتشار، و پاسخِ شاعران دیگر به آن، از ماندگارترین سروده‌های معاصر می‌داند. مضمون برخی نویسندگان مضمونِ شعر عقاب را الهام‌گرفته از حکایتی در داستان دختر سروان اثر الکساندر پوشکین می‌دانند. | ## بخش 2: عقاب (شعر) | ترجمه شعر عقاب یک بار توسط سواره ایلخانی‌زاده و بار دیگر توسط عبدالرحمان شرفکندی (هژار) به کُردی سورانی ترجمه شده است.پایگاه اینترنتی همسرایی: سواره ایلخانی‌زاده، پدر شعر نوی کوردی، نوشتۀ سعید فلاحی (زانا کوردستانی)، نوشته‌شده در ۲۰ اسفند ۱۴۰۰؛ بازدید در ۲۳ فروردین ۱۴۰۴. همچنین برگردان دیگری از این شعر نیز به کُردی جنوبی توسط ایرج قبادی در سال ۱۳۶۷ انجام شده است.قبادی، ایرج. لاوار: مجموعه شعر کُردی کرمانشاهی، کرمانشاه: مؤسسۀ انتشارات باغ ابریشم، چاپ اول. متن شعر گشت غمناک دل و جان عقاب / چو ازو دور شد ایام شَباب دید کش دور به انجام رسید / آفتابَش به لب بام رسید باید از هستی دل برگیرد / ره سوی کشور دیگر گیرد خواست تا چارهٔ ناچار کند / دارویی جوید و در کار کند صبحگاهی ز پی چارهٔ کار / گشت بر باد سبک سیر سوار گلّه کاهنگ چرا داشت به دشت / ناگه از وحشت پر ولوله گشت وان شبان، بیم زده، دل نگران / شد پی برهٔ نوزاد دوان کبک، در دامن خاری آویخت / مار پیچید و به سوراخ گریخت آهو اِستاد و نگه‌کرد و رمید / دشت را خط غباری بکشید لیک صیاد سَر دیگر داشت / صید را فارغ و آزاد گذاشت چاره‌ی مرگ، نه کاریست حقیر / زنده را دل نشود از جان سیر صید هر روزه به چنگ آمد زود / مگر آن روز که صیاد نبود آشیان داشت در آن دامن دشت / زاغکی زشت و بد اندام و پلشت سنگ ها از کف طفلان خورده / جان ز صد گونه بلا در برده سال‌ها زیسته افزون ز شمار / شکم آکنده ز گند و مردار بر سر شاخ ورا دید عقاب / ز آسمان سوی زمین شد به شتاب گفت که: «ای دیده ز ما بس بیداد / با تو امروز مرا کار افتاد مشکلی دارم اگر بگشایی / بکنم هرچه تو می فرمایی» گفت: «ما بندهٔ درگاه توییم / تا که هستیم؛ هواخواه توییم بنده آماده، بگو فرمان چیست؟ | ## بخش 3: عقاب (شعر) | دل، چو در خدمت تو شاد کنم / ننگم آید که ز جان یاد کنم» این همه گفت ولی با دل خویش / گفت و گویی دگر آورد به پیش کاین ستمکار قوی پنجه، کنون / از نیاز است چنین زار و زبون لیک ناگه چو غضبناک شود / زو حساب من و جان پاک شود دوستی را چو نباشد بنیاد / حَزْم را باید از دست نداد در دل خویش چو این رای گزید / پر زد و دورتَرَکْ جای گزید زار و افسرده چنین گفت عقاب / که: «مرا عمر، حبابی است بر آب راست است این که مرا تیز، پر است / لیک پرواز زمان تیزتر است من گذشتم به شتاب از در و دشت / به شتاب ایام از من بِگُذشت گر چه از عمر،‌ دل سیری نیست / مرگ می‌آید و تدبیری نیست من و این شهپر و این شوکت و جاه / عمرم از چیست بدین حد کوتاه؟ پدرم از پدر خویش شنید / که یکی زاغ سیه روی پلید با دوصد حیله به هنگام شکار / صد ره از چنگش کرده‌است فرار پدرم نیز به تو دست نیافت / تا به منزلگه جاوید شتافت لیک هنگام دم بازپسین / چون تو بر شاخ شدی جایگزین از سر حسرت با من فرمود / کاین همان زاغ پلید است که بود عمر من نیز به یغما رفته است / یک گل از صد گل تو نشکفته است چیست سرمایهٔ این عمر دراز؟ | ## جمع‌بندی | / رازی این جاست، تو بگشا این راز» زاغ گفت: «ار تو در این تدبیری / عهد کن تا سخنم بِپْذیری عمرتان گر که پذیرد کم و کاست / دگری را چه گنه؟