موضوع مقاله: نفس المهموم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نفس المهموم | مقدمه: نفس المهموم فی مصیبت سیدنا الحسین المظلوم کتاب دربارهٔ زندگی‌نامه و کشته شدن حسین بن علی است که به دست عباس قمی نوشته شده و مقدمه آن را سید احمد حسینی نگاشته است. | ## بخش 1: نفس المهموم | درباره کتاب نفس المهموم کتابی درباره حسین بن علی و قیام او است و حاصل جمع کتاب‌های گذشتگان است و اغلب مطاوی آن را نقل قول تشکیل می‌دهد و تحلیل و ارزیابی در آن کمتر ملاحظه می‌شود. خودِ نویسنده در آغاز کتاب می‌گوید: «جمعته من الکتب المعتبرة التی علیها الاعتماد و الرّکون و الاستناد» یعنی «کتاب را از کتابهای معتبر دیگر که به آن اعتماد داشته و پایه و سند قوی دارند گردآوری» کرده است. مطالب کتاب مانند منتهی الامال است و کتاب اخیر را می‌توان گزارش فارسی آن شمرد.کتابشناسی تاریخی حسین بن علی، محمد اسفندیاری، ص ۱۱۴-۱۱۵. درونمایه این کتاب از یک مقدمه درباره ولادت حسین بن علینگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۱۱-۱۵.، پنج باب و یک خاتمه تشکیل شده است: باب اول، حاوی دو فصل است درباره شجاعت، علم، فصاحت، زهد، تواضع و عبادت حسین بن علینگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۱۷-۲۷. و همچنین ثواب گریستن در عزای حسین و لعن قاتلان وی.نگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۲۷-۵۹. باب دوم، حاوی رخدادهایی است که بعد از بیعت کردن مردم با یزید بن معاویه تا کشته شدن حسین بن علی اتفاق افتاده است. این باب مفصل‌ترین باب کتاب و در ۲۰ فصل تنظیم شده است.نگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۶۰-۳۳۸. باب سوم، حاوی وقایع بعد از کشته شدن حسین بن علی است.قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۳۳۹. | ## بخش 2: نفس المهموم | باب چهارم، حاوی رویدادهای پس از کشته شدن حسین، مانند گریستن آسمان، ناله فرشتگان و گریستن جنیان است.قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۴۳۳. باب پنجم، درباره فرزندان و زنان پیشوای سوم شیعیان و فضلیت زیارت آنها، و همچنین ستم حاکمان ظالم در تخریب بارگاه حسینی است.قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۴۷۶. در خاتمه کتاب، قیام توابین و قیام مختار شرح داده شده است.قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۵۰۱. مولف و انگیزه نگارش عباس بن محمدرضا قمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ق) مشهور به شیخ عباس قمی و معروف به محدث قمی از علمای شیعه در قرن چهاردهم قمری استادهم‌نژاد، «حاج شیخ عباس قمی، حدیث نجابت»، ص۱۱۴. که یکی از زبده‌ترین چهره‌های شیعه در حدیث، تاریخ و تبلیغ دانسته شده و ابن بابویه قمی، جد اعلای وی معرفی شده است.احمدیان، «خاتم المحدثین، حاج شیخ عباس، محدث قمی»، ص۵۸. آثار او در موضوعات مختلفی از جمله عقاید، فقه، شرح حال معصومان، رجال و درایه، تاریخ، مقتل، آداب و عبادات، ادعیه، اخلاق و ادبیات بوده است.احمدیان، «خاتم المحدثین، حاج شیخ عباس، محدث قمی»، ص۶۵-۶۶. مفاتیح الجنان که به گفته برخی محققان از یک کتاب معمولی برای شیعیان فراتر رفته و به انیس معنوی مردم در کنار قرآن کریم تبدیل شده از مهمترین نوشته‌های اوست.رضوی، «کتاب: روایت و نیایش...»، ص۶۷. محدث قمی در ذی الهجه ۱۳۵۹ق در نجف درگذشت و در حرم علی بن ابیطالب دفن شد.حسینی اشکوری، المفصل فی تراجم الاعلام، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۳۰۵. | ## بخش 3: نفس المهموم | شیخ عباس قمی انگیزه خود از نگارش نفس المهموم را گردآوری مقتل مختصر حسین بن علی با استفاده از روایات مورد اعتماد دانسته و این کار را بزرگترین آرزوی خود دانسته است.قمی، نفس المهموم، المکتبة الحیدریة، ص۷. احمدیان، مینا، «خاتم المحدثین حاج شیخ عباس محدث قمی»، در مجله مسجد، شماره ۶۸، خرداد و تیر ۱۳۸۲ش. ادهم‌نژاد، محمدتقی، «حاج شیخ عباس قمی، حدیث نجابت»، در مجله مبلغان، شماره ۸۸، ۱۳۸۵ش. رضوی، سید مسعود، «کتاب: روایت و نیایش؛ درباره زندگی و آثار محدث قمی»، در مجله اطلاعات حکمت و معرفت، ش۱۰۰، سال نهم، مرداد ۱۳۹۳ش. صحتی سردرودی، محمد، «تحریف‌شناسی تاریخ حسین با رویکردی کتابشناسانه»، در مجله کتابهای اسلامی، شماره ۱۸، پاییز ۱۳۸۳ش. قمی، شیخ عباس، «بر حسین چه گذشت؟»: ترجمه نفس المهموم، تهران، دار الثقلین، ۱۳۸۷ش. قمی، شیخ عباس، «رموز الشهاده»، ترجمه محمدباقر کمره‌ای، تهران، انتشارات کتابچی، ۱۳۹۱ش. قمی، شیخ عباس، نفس المهموم فی مصیبة سیدنا الحسین المظلوم و یلیه نفثة المصدور فیما یتجدد به حزن العاشور، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۳۷۹ش. | ## جمع‌بندی | کاشفی خونساری، سید علی، گزیده نفس المهموم، تهران، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ۱۳۸۴ش.