موضوع مقاله: نورعلیشاه اول | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نورعلیشاه اول | مقدمه: محمّدعلی طبسی ملقب به نورعلیشاه اول، فرزند میرزا عبدالحسین طبسی(فیض‌علیشاه) و از مریدان شاه سیّد علیرضا دکنی (رضاعلیشاه دکنی) بود که به همراه پدرش توسّط معصوم‌علیشاه قدم در وادی سلوک نهادند و هر دو مورد توجّه خاصّ معصوم‌علیشاه بودند و از سوی وی اجازهٔ ارشاد یافتند. | ## بخش 1: نورعلیشاه اول | نورعلیشاه اوّل توسط معصوم علیشاه که سمت شیخ‌المشایخ را بر عهده داشت، پس از والدش فیض علیشاه به عنوان نایب القطب طریقت نعمت اللهیه در زمان قطبیّت شاه سیّد علیرضا دکنی (رضاعلیشاه دکنی) برگزیده شد. در تاریخ ولادتش دکتر جواد نوربخش در مقدمه کتاب مجموعه ای از آثار نورعلیشاه اصفهانی چنین می نویسد: ""ضمن مطالعه ای که در تصحیح دیوان اشعار انجام شد، حدس ما به اینجا رسید که سن آنجناب از چهل متجاوز و به حدود پنجاه سال هم رسیده است و این بیت دلیل این مدعا است: به پنجه سال سامانی سرانجام/ نشد این پنج روزه کی توانی با توجه به اینکه این بیت در دیوان نوریه است و می دانیم در اواخر عمر زمانی که آنجناب در سر پل ذهاب اقامت داشته، سروده است، چنین می توان پنداشت که سن آن حضرت مسلما از پنجاه سال هم گذشته است. با در نظر گرفتن تاریخ وفات ایشان که به سال ١٢١٢ هجری اتفاق افتاده، با این گمان تاریخ تولد ایشان را می توان در حدود سال ١١٦٠ هجری دانست.""نورعلیشاه اصفهانی، میرزا محمدعلی، مجموعه ای از آثار نورعلیشاه اصفهانی، به سعی دکتر جواد نوربخش، تهران، خانقاه نعمت اللهی، ۱۳۵۰. درخصوص محلّ تولّد پدرش، عبدالحسین بن ملّا محمّدعلی طبسی ملقّب به فیض‌علیشاه و خود نورعلیشاه نیز بین تذکره‌ها اختلاف است. چنان‌که حاج زین‌العابدین شیروانی(مستعلیشاه) در بستان السیاحه اجداد نورعلیشاه را از اهالی خراسان می‌داند و بیان می‌دارد که جدّش به اصفهان مهاجرت کرد و پدرش پس از این مهاجرت متولّد شد و وی نیز متولّد اصفهان است. رضاقلی‌خان هدایت در ریاض العارفین خاندان وی را اصالتاً از اهالی طبس معرّفی کرده‌است و بیان می‌دارد که وی به همراه پدر در جستجوی راه حقیقت به اصفهان و شیراز مهاجرت کردند.هدایت، رضاقلیخان بن محمّد هادی. نایب الصدر شیرازی در طرایق الحقایق در ضمن بیان شرح حال فیض‌علیشاه (پدر نورعلیشاه) می‌نویسد: «[...]امام‌جمعهٔ طبس بوده و بعضی گویند مولد فیضعلی اصفهان بوده و تحقیق آن است که از برای علوم مصطلحه به اصفهان آمد و همان‌جا متوطّن و متأهّل شده[...].نایب الصّدر شیرازی، محمّدمعصوم. ص ۸۴.» شیخ اسدالله ایزدگشسب (درویش ناصرعلی) نیز در شمس التواریخ بیان می‌دارد که نورعلیشاه و پدرش در زمان حکومت کریم خان زند به اصفهان مهاجرت کرده‌اند.ایزدگشسب، اسدالله. | ## بخش 2: نورعلیشاه اول | محمّدباقر سلطانی نیز خاندان وی را از تون(فردوس کنونی) و نورعلیشاه و پدرش را متولّد اصفهان می‌داند.سلطانی گنابادی، حاج میرزا محمّدباقر. نورعلیشاه در روزگار جوانی به تحصیل علوم متداول زمان پرداخت و پس از فوت پدرش در سال ۱۱۹۹ قمری،ایزدگشسب در نور الابصار، ص ۱۲، پاورقی ۱ یادآور شده‌است که در بستان السیاحه تاریخ درگذشت فیض‌علیشاه ۱۲۰۰ قمری آمده و بر روی سنگ قبر فیض‌علیشاه تاریخ ۱۱۹۴ حک شده‌است. معصوم‌علیشاه با اجازه‌ای که از طرف قطب سلسله نعمت‌اللهی شاه سیّد علیرضا دکنی (رضاعلیشاه دکنی) داشت وی را به عنوان جانشین شاه سیّد علیرضا دکنی (رضاعلیشاه دکنی) انتخاب کرد. پس از قتل معصوم‌علیشاه به اغوای آقا محمدعلی بهبهانی، نورعلیشاه در بسیاری از بلاد مسافرت کرد و در هر دیار بود به سبب استقبال بسیار از او مورد آزار مخالفان عرفان و تصوّف واقع می‌شد. پس از مدّتی در کربلا مورد آزار عدّه‌ای واقع شد و به بغداد مهاجرت کرد و در بغداد مورد احترام احمد پاشا حاکم آن شهر قرار گرفت.هدایت. رضاقلی‌خان هدایت در ریاض العارفین آورده که نورعلیشاه مثنوی جنات الوصال را در ایّام اقامت در بغداد سروده‌است امّا در بستان السیاحه، حدائق السیاحه و شمس التواریخ علی‌رغم اشاره به این اثر به محلّ سروده شدن آن اشاره‌ای نشده‌است. حاج زین‌العابدین شیروانی مستعلیشاه در بستان السیاحه و حدائق السیاحه می‌نویسد که در دوران اقامت نورعلیشاه در کربلا به دسیسه‌چینی عدّه‌ای دو بار به وسیلهٔ زهر به جانش سوءقصد شد ولی کارگر نیفتاد و مرگ وی را مطابق لفظ غریب به سال ۱۲۱۲ قمری نقل می‌کند.شیروانی. ایزدگشسب در شمس التواریخ سوءقصد به جان نورعلیشاه را سه بار و هر سه بار را در موصل بیان کرده و نقل نموده که آخرین بار منجر به شهادت وی شده‌است.ایزدگشسب. | ## بخش 3: نورعلیشاه اول | نورعلیشاه پیش از درگذشت خود در حضور عدّه‌ای از بزرگان سلسله نعمت‌اللهی، در سر پل ذهاب امور مورد تفویض به خود را به محمدحسین اصفهانی ملقّب به حسینعلیشاه محوّل می‌نماید.رحیمی ششده، مرتضی. پس از درگذشت نورعلیشاه در سال ۱۲۱۲، قطب وقت سلسله نعمت‌اللهی شاه سیّد علیرضا دکنی (رضاعلیشاه دکنی)، محمدحسین اصفهانی حسینعلیشاه را به جانشینی خود و قطبیّت سلسله نعمت‌اللهی انتخاب می‌کند.سلطانی گنابادی. نام و بعضاً شرح حال نورعلیشاه در برخی از تذکره‌ها و متون عرفانی پس از قاجار، نظیر بستان السیاحه،شیروانی. از آثار حاج زین‌العابدین شیروانی مستعلیشاه، ریاض العارفین تألیف رضاقلی‌خان هدایت، طرایق الحقایقنایب الصّدر شیرازی. عنوان کتابی از شیخ اسدالله ایزدگشسب (درویش ناصرعلی) است در شرح زندگی نورعلیشاه اوّل. تألیفات رسالهٔ جامع الاسرار به طرز گلستان رسالهٔ اصول و فروع دین تفسیر منظوم سوره بقره خطبة البیان کبرای منظوم در منطق، که این رساله تفسیر منظومی است از رساله الکبری فی المنطق، اثر علی بن محمد جرجانی معروف به میر سید شریف جرجانی که به نثر فارسی است. رساله‌ای منظوم در حالات سیدالشهداء موسوم به روضة الشهداء (با روضة الشهداء اثر ملاحسین واعظ کاشفی اشتباه نشود) دو دیوان شعر که در یکی «نورعلی» و در دیگری «نور» تخلّص کرده‌است.دیوان نورعلیشاه به کوشش و تصحیح دکتر جواد نوربخش چاپ شده‌است. | ## جمع‌بندی | این مثنوی اثر منظوم نورعلیشاه و رونق علیشاه و نظام علیشاه می باشد که در ۷ جنت بین سال های ۱۲۰۶ قمری (زمانی که نورعلیشاه عازم کربلای معلا گردید) تا سال ۱۳۴۱ قمری (زمان رحلت نظام علیشاه) سروده شده است.جنات الوصال از آثار نورعلیشاه، رونق علیشاه و نظام علیشاه، به سعی دکتر جواد نوربخش براساس ۲ نسخه چاپی مصباح الشریعه و ۶ نسخه خطی، انتشارات خانقاه نعمت اللهی (ایران)، منظومه های عرفانی ۱۱، تهران،بهمن ۱۳۴۸، ثبت کتابخانه ملی: ۱۰۶۷- ۱۳۴۸/۱۲/۳.