موضوع مقاله: قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت | مقدمه: قطعنامهٔ ۲۲۳۱ شورای امنیت پس از ۱۲ سال گفتگو در مورد فعالیت‌های هسته‌ای ایران با اعضای گروه ۱+۵ در تاریخ ۲۳ تیرماه ۱۳۹۴ توسط تیم مذاکره‌کننده از مسئولان وزارت خارجه به ریاست وزیر امور خارجه محمد جواد ظریف، کشور ایران موفق به توافق هسته‌ای با گروه ۱+۵ گردید. | ## بخش 1: قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت | پس از آن این توافق در تاریخ ۲۹ تیرماه ۱۳۹۴ در شورای امنیت به رأی گذاشته شد که با تصویب آن در آن شورا تبدیل به قطعنامهٔ ۲۲۳۱ گردید که همراه با تصویب آن هر شش قطعنامهٔ پیشین که علیه ایران صادر شده و منجر به تحریم‌های وسیع در رابطه با موضوع هسته‌ای علیه این کشور شده بود را ملغی کرد.Haidar, J.I. قطعنامهٔ ۲۲۳۱ خواستار آن است که ایران از فعالیت‌های مربوط به موشک‌های هسته‌ای خودداری کند («از ایران خواسته شده‌است که هیچ‌گونه فعالیتی راجع به موشک‌های بالستیک که به منظور دستیابی به تسلیحات هسته‌ای طراحی شده‌اند، انجام ندهد، از جمله پرتاب با استفاده از چنین فناوری موشک‌های بالستیک».) اما به گفتهٔ دیپلمات‌ها این قانون الزام‌آور نیست و نمی‌تواند با اقدامات تنبیهی اعمال شود. برای نخستین بار در تاریخ سازمان ملل، کشوری با گرفتن قطعنامه‌های متعدد و تحریم‌های شدید اقتصادی، نظامی، نفتی و موارد مرتبط با کالاهایی با کاربرد دوگانهٔ ذیل فصل ۷ منشور ملل متحد، توانسته بدون حتی یک روز اجرای این قطعنامه‌ها - هر چند به‌طور مشروط - همهٔ قطعنامه‌های پیشین را لغو و از ذیل فصل ۷ منشور خارج شود. در متن قطعنامه تصریح شده‌است که این یک تغییر بنیادین در رابطه ایران با شورای امنیت سازمان ملل است. مهلت فعال‌سازی مکانیزم ماشه بر اساس بند 36 برجام، چنانچه ایران معتقد باشد که هر یک یا کلیه اعضای گروه 5+1 تعهدات خود را طبق این برجام رعایت ننموده‌اند، ایران می‌تواند موضوع را به منظور حل و فصل، به کمیسیون مشترک ارجاع نماید؛ به همین ترتیب، چنانچه هر یک از اعضای گروه 1+5 معتقد باشد که ایران تعهدات خود را طبق برجام رعایت نکرده است، هر یک از دولت‌های گروه 1+5 می‌تواند اقدام مشابه به عمل آورد. کمیسیون مشترک 15 روز زمان خواهد داشت تا موضوع را فیصله دهد، مگر اینکه این زمان با اجماع تمدید شود. متعاقب (پس از) بررسی کمیسیون مشترک، چنانچه هر عضو معتقد باشد که موضوع ابهام در پایبندی به برجام، فیصله نیافته است، می‌تواند موضوع را به وزیران امور خارجه (شورای وزیران) ارجاع دهد. | ## بخش 2: قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت | وزیران 15 روز فرصت خواهند داشت تا موضوع را فیصله دهند، مگر اینکه این زمان با اجماع تمدید شود. پس از بررسی کمیسیون مشترک، به موازات یا به جای بررسی در سطح وزیران، عضو شاکی یا عضوی که اجرای تکالیفش زیر سوال بوده است می‌تواند درخواست نماید که موضوع توسط یک هیات مشورتی که متشکل از سه عضو خواهد بود (یکی از سوی هر یک از طرف‌های درگیر در اختلاف و طرف سوم مستقل) بررسی شود. هیات مشورتی می‌بایست نظریه غیرالزام‌آوری را در خصوص موضوع پایبندی، ظرف 15 روز ارائه نماید. چنانچه، متعاقب این فرایند 30 روزه (بررسی در کمیسیون مشترک، و شورای وزیران یا هیات مشورتی) موضوع فیصله نیابد، کمیسیون مشترک در کمتر از 5 روز نظریه هیات مشورتی را با هدف فیصله موضوع بررسی خواهد کرد. چنانچه موضوع کماکان به نحو مورد رضایت طرف شاکی فیصله نیافته باشد، و چنانچه طرف شاکی معتقد باشد که موضوع، مصداق «عدم پایبندی اساسی» می‌باشد، آنگاه آن طرف می‌تواند موضوع فیصله نیافته را به عنوان: مبنای توقف کلی و یا جزئی اجرای تعهداتش وفق برجام قلمداد کرده و/یا به شورای امنیت سازمان ملل متحد ابلاغ نماید که معتقد است موضوع مصداق «عدم پایبندی اساسی» بشمار می‌آید. در بند 37 برجام آمده است که متعاقب دریافت ابلاغ طرف شاکی، به نحو مشروح در فوق، به همراه توضیحی از تلاش‌های توام با حسن نیت آن طرف برای طی فرایند حل و فصل اختلاف پیش‌بینی شده در برجام، شورای امنیت سازمان ملل متحد می‌بایست منطبق با رویه‌های خود (نحوه‌ی رای‌گیری با وتو) در خصوص تصویب قطعنامه‌ای برای تداوم لغو تحریم‌ها رای‌گیری نماید (اصل بر بازگشت تحریم‌هاست). چنانچه قطعنامه فوق‌الذکر، ظرف 30 روز از تاریخ ابلاغ (ابلاغ شاکی به شورای امنیت) به تصویب نرسد، آنگاه مفاد قطعنامه‌های سابق شورای امنیت سازمان ملل متحد، مجددا اعمال خواهند شد، مگر اینکه شورای امنیت سازمان ملل متحد به نحو دیگری تصمیم‌گیری نماید. | ## بخش 3: قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت | نکته‌ای که در بند 37 بدان اشاره شده است این است که در صورتیکه مکانیزم ماشه فعال گردد، این مفاد در خصوص قراردادهایی که بین هر طرف و ایران یا افراد و نهادهای ایرانی قبل از تاریخ اعمال آنها امضا شده باشد، دارای اثر عطف به ماسبق نیست. مشروط به اینکه فعالیت‌های صورت گرفته، وفق اجرای این قراردادها، منطبق با این برجام و قطعنامه‌های قبلی و فعلی شورای امنیت باشد. در این خصوص شورای امنیت سازمان ملل متحد، با ابراز نیت خود برای جلوگیری از اجرای دوباره مفاد در صورتی که موضوعی که منجر به ابلاغ شده در مدت مقرر حل و فصل گردیده باشد، دیدگاه‌های طرف‌های اختلاف و هرگونه نظریه صادره توسط هیات مشورتی را ملحوظ خواهد داشت. ایران نیز در این خصوص بیان داشته است که چنانچه تحریم‌ها جزئا یا کلا مجددا اعمال شوند، ایران این امر را به منزله زمینه‌ای برای توقف کلی یا جزئی تعهدات خود وفق این برجام قلمداد خواهد نمود. بدین‌ترتیب، ساز و کار حل و فصل اختلافات در برجام، مجموعاً 65 روز زمان لازم دارد تا به نتیجه برسد. این بدان معناست که بر اساس بندهای 36 و 37 برجام، کشورها، حداکثر تا 24 مرداد 1404 (65 روز پیش از غروب برجام در 26 مهر 1404) زمان دارند تا مکانیزم ماشه را فعال سازند، بنابراین پس از تاریخ مذکور (24 مرداد 1404) دیگر امکان استفاده از مکانیزم ماشه وجود ندارد. شایان ذکر است که برخی بر این عقیده‌اند که کشورهای عضو برجام، با کاهش یا متوقف‌سازی تعهدات برجامی خود، از فرآیند 35 روزه مندرج در بند 36 عبور کرده و صرفا فرآیند 30 روزه بند 37ام یعنی ارجاع به شورای امنیت باقی مانده است که البته این تفسیر به هیچ‌وجه تفسیر قابل قبول و نظر ج.ا.ایران و کشورهای چین و روسیه نیست، زیرا فرآیند مصرح و مندرج در برجام طی نشده است. | ## جمع‌بندی | خاتمه ایران، روسیه و چین در نامه‌ای مشترک درباره خاتمه قطعنامه ۲۲۳۱ اعلام کردند که بر اساس بند عملیاتی ۸ قطعنامه ۲۲۳۱، تمامی مفاد آن پس از ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ (۲۶ مهر ۱۴۰۴) خاتمه یافته است.