موضوع مقاله: گاه‌شمار صفویان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گاه‌شمار صفویان | مقدمه: ۱۵۰۲ تا ۱۵۲۴ شاه اسماعیل یکم مذهب شیعه را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام می‌نماید. | ## بخش 1: گاه‌شمار صفویان | ۱۵۰۷ قوای پرتغالی (تصویر ۲: توپ و زندان قوای پرتقالی در قلعه هرمز) به فرمانروایی آلفونسو دالبوکرک جزیره هرمز را اشغال می‌کنند. ۱۵۰۸ تصرف عراق و آرامگاه‌های مقدس شیعه و نابودی کامل آق‌قویونلوها توسط لشکر صفوی. شاه تهماسب یکم ۱۵۲۶ تا ۱۵۳۰ ظهیرالدین محمد بابر امپراتوری گورکانیان هند (۱۵۲۶ تا ۱۸۵۸) را بنیان نهاد. ۱۵۳۴ سلیمان یکم یا سلیمان محتشم یا قانونی (تصویر ۴: مینیاتوری از پایان جنگ) پادشاه عثمانی به ایران حمله می‌کند. ۱۵۴۴ نصیرالدین همایون مطرود و شکسته‌خورده از گروه‌های مختلف مخالفین در پی پشتیبانی و کمک شاه تهماسب یکم به ایران پناهنده می‌شود. شاه ایران به شرط پذیرفتن مذهب شیعه، قول مساعدت به شاه گورکانی می‌دهد، شرطی که همایون او را می‌پذیرد ولی از آن مذهب پیروی نمی‌نماید. ۱۵۴۵ شاه تهماسب یکم به وسیله اعزام نیروی مشترک ایرانی و قوای همراه نصیرالدین همایون قندهار را محاصره می‌نماید. ۱۵۵۸ اکبر پادشاه گورکانی طی فرمانی زبان فارسی را زبان اداری امپراتوری اعلام می‌کند. حدود ۱۵۶۰ اکبر پادشاه گورکانی با توجه به این که به ادیان و عقاید علاقمند بود، دین تلفیقی و جدیدی به نام دین الهی ابداع نمود. حدود ۱۵۶۱ شاه تهماسب سرشار از اشتیاق مذهبی، اقدامات خود را بر تحکیم و گسترش مذهب شیعه در ایران و تقویت آن در سرتاسر امپراتوری صفوی، متمرکز می‌کند. حدود ۱۵۶۱ طراحی و ساخت کتاب مشهور و مصور شاهنامه تهماسبی در کارگاه درباری شاه تهماسب یکم. ۱۵۶۱ تا ۱۵۶۳ آنتونی جنکینسون نماینده شرکت انگلیسی مسکووی روابط تجاری با ایران برقرار می‌نماید. ۱۵۷۱ رویداد قلعه قهقهه و نهایتاً بدگمانی بیشتر شاه طهماسب یکم به اسماعیل میرزا و همچنین بالا رفتن اختلافات و نفاق امیران قزلباش و روسای طوایف گوناگون قزلباش. | ## بخش 2: گاه‌شمار صفویان | شاه اسماعیل دوم ۱۵۷۶ درگیری‌های جانشینی شاه طهماسب یکم و کشته شدن حیدر میرزا (فرزند شاه طهماسب یکم) و به حکومت رسیدن شاه اسماعیل دوم.ترکمان، اسکندر بیک. ۱۵۷۶ تا ۱۵۸۷ دوران نفوذ و قدرت پریخان خانم دختر شاه تهماسب یکم و مهد علیا (خیرالنساء بیگم) همسر محمد خدابنده در سیاست و کشورداری. ۱۵۷۷ شاه اسماعیل دوم برای نخستین بار نماد شیر و خورشید را به رنگ طلایی بر روی پرچم ایران سوزن دوزی کرد. ۱۵۸۶ نخستین مأموریت نمایندگان سیاسی ایران به امپراتوری روسیه به سرپرستی هادی بیگ. شاه عباس یکم ۱۵۸۸ آغاز سلطنت شاه عباس بزرگ (تصویر ۵: نقاشی قرون وسطایی در کتابخانه ملی فرانسه). ۱۵۸۸ تا ۱۶۲۹ دوران زمامداری شاه عباس بزرگ نقطه اوج و شاخص دوران صفوی محسوب می‌گردد. او مساجد، مدارس، پل‌ها و بازارهایی که در سطح جهان به عنوان معماری اسلامی مطرح هستند را از خود به جای گذاشت. شاه عباس ایشان را پذیرفته و دربارهٔ روابط دیپلماتیک ایران و بریتانیا مذاکره کردند. ۱۵۹۸ فرهاد خان قهرمانلو که کنترل اکثر مناطق شمال ایران را در دست داشت به دستور شاه عباس اعدام شد. ۱۶۰۱ تا ۱۶۰۳ افزایش تسلط و کنترل شاه عباس بر سرزمین‌های پیرامون خلیج فارس با شکست حاکم لارستان و تسخیر بحرین. ۱۶۰۴ درگذشت اروج‌بیک بیات (دون ژوان پرشیا) نویسنده کتاب دون ژوان پرشیا، یک کاتولیک شیعه. ۱۶۱۶ تا ۱۶۱۷ ورود انگلیسی‌ها به خلیج فارس و به امضاء رسیدن نخستین تعهدات و پیمان‌نامه‌های تجاری با شاه عباس. طی صلح حاصل شده با نام عهدنامه سراب دستاوردهای زیر نصیب ایران شد: قبول متصرفات ایران از سوی پادشاهی عثمانی، به رسمیت شناختن حاکمیت ایران بر گرجستان شرقی، ارمنستان شرقی، کل آذربایجان و دیاربکر.تاریخ ایران، سایکس جلد ۲ صفحهٔ ۲۵۵.سفرنامه پیترو دلاواله صفحهٔ ۳۱۸.تاریخ امپراطوری عثمانی، پور گشتال صفحهٔ ۱۷۸۴. | ## بخش 3: گاه‌شمار صفویان | ۱۶۲۲ بیرون راندن پرتغالی‌ها از جزیره هرمز توسط قوای ایرانی با کمک نظامیان بریتانیا. شاه صفی با کشتن و کور کردن مخالفان شورشی یا کسانی که بعدها ممکن بود برایش دردسر ایجاد کنند، مثل امامقلی خان که در فارس شوریده بود، آن‌ها را از صحنه سیاست ایران خارج می‌کند. ۱۶۵۲ درگذشت پیترو دلاواله جهانگرد ایتالیایی که سفرنامه او منبع بزرگی برای تاریخ صفوی به‌شمار می‌رود. ۱۶۵۹ قتل محمد داراشکوه، پسر شاه جهان، متفکری که به جنبه‌های معنوی و باطنی هندوئیسم و اسلام علاقه‌مند بود و صاحب آثاری از جمله مجمع البحرین (۱۶۵۵) بود. کتاب سیاحت‌ها و سفرهای سفیران از دوک هلشتاین تا دوک بزرگ مسکووی و پادشاه ایران نوشته اوست. ۱۶۹۷–۱۷۰۱ کنترل بصره توسط صفویان ۱۶۹۸ ملا محمد باقر مجلسی (زاده ۱۶۲۷)، فقیه برجسته، گردآورنده احادیث شیعه، و نویسنده پرکار، درگذشت. ۱۷۱۵ سفیر دوم پتر کبیر به رهبری ولینسکی در تلاش برای ایجاد جای پایی به سمت خلیج فارس و اقیانوس هند به ایران فرستاده شد. ۱۷۱۶ انگلبرت کمپفر (متولد ۱۶۵۱)، پزشک، جهانگرد و نویسنده آلمانی کتاب سفر در ایران و دیگر کشورهای شرقی (۱۷۳۶) که پس از مرگ منتشر شد، درگذشت. ۱۷۲۳ پتر کبیر با شاه تهماسب دوم پیمان اتحاد منعقد می‌کند و استان‌های خزر، دربند و باکو را در ازای کمک به تهماسب دوم دریافت می‌کند. ۱۷۲۴ قرارداد بین روسیه و عثمانی (پیمان استانبول) شمال غرب ایران را بین روس‌ها و عثمانی‌ها تقسیم کرد. ۱۷۳۰ نادر عثمانی‌ها را از آذربایجان و غرب ایران بیرون کرد و تا داغستان به قفقاز حمله کرد. | ## جمع‌بندی | ۱۷۳۲ بر اساس عهدنامه رشت، روس ها تمام اراضی مازندران، استرآباد و گیلان را به ایران پس دادند.