موضوع مقاله: نیایا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نیایا | مقدمه: درک نظام علت و معلول عامل اصلی شناخت است ازاین رو نیایا را مکتب فلسفی منطقی می‌گویند. | ## بخش 1: نیایا | مکتب نیایا طالب رهایی و نجات نفس انسان است.مهدی مسیب زاده، درآمدی بر وحدت وجود در فلسفه هند، فصلنامه، معرفت ۱۳۸۶ شماره ۱۱۳ می‌توان مهم‌ترین کمک این مکتب به فلسفه هند را توسعه نظام مند نظریه منطق، روش‌شناسی و رساله‌های آن در زمینه معرفت‌شناسی دانست. معرفت‌شناسی مکتب نیایا از هر شش پرامانا، چهار تا را به عنوان ابزاری قابل اعتماد برای کسب دانش می‌پذیرد - پراتیاکشا (ادراک)، آنومانا (استنتاج)، اوپامانا (مقایسه و قیاس) و ابدا (کلام، شهادت کارشناسان معتبر گذشته یا حال). بر این باور است که رنج انسان به دلیل اشتباهات/عیوب، ناشی از فعالیت بر اساس عقاید جاهلانه است. این فرض، نیایا را بر آن داشت که به معرفت‌شناسی بپردازد، که وسیله ای مطمئن برای کسب معرفت صحیح و حذف تصورات نادرست است. دانشمندان نایاییکا به فلسفه به عنوان شکلی از رئالیسم مستقیم برخورد کردند و اظهار داشتند که هر چیزی که واقعاً وجود دارد در اصل برای انسان قابل شناخت است. این امر مستلزم آنوویاواسایا (अनुव्यवसाय، بررسی متقابل شناخت، شناخت بازتابی از آنچه فرد فکر می‌کند که می‌داند) است. نیایا سوترا (Nyaya Sūtras) مجموعه ای تأثیرگذار از متون در منطق و عقل، است که به آکساپادا گوتاما نسبت داده می‌شود؛ به‌طور مختلف تخمین زده می‌شود که بین قرن ششم قبل از میلاد و قرن دوم پس از میلاد نوشته شده‌است. مکتب نیایا برخی از روش‌شناسی و مبانی رنج بشری خود را با بودیسم به اشتراک می‌گذارد. با این حال، یک تفاوت کلیدی بین این دو این است که بودیسم معتقد است که نه روح وجود دارد و نه خود؛ مکتب نیایا مانند سایر مکاتب هندوئیسم معتقد است که روح و نفس وجود دارد و می‌تواند بواسطه رهایی (موکشا) به عنوان بخشی قابل انقطاع از جهل و علم نادرست، کسب معرفت صحیح بلامانع نفس. ریشه‌شناسی نیایا (न्याय) کلمه ای سانسکریت است که به معنای عدالت، برابری برای همه موجودات معنی می‌دهد، به ویژه مجموعه ای از قوانین کلی یا جهانی. نیایا همچنین می‌تواند به معنای 'آن چیزی که راه را نشان می‌دهد' باشد که ریشه‌شناسی سانسکریت آن را دنبال می‌کند. در نظریه منطق و متون هندی که دربارهٔ آن بحث می‌کنند، این اصطلاح به استدلالات و مباحثاتی گفته می‌شود که مشتمل بر یک آنتمیم یا برای هر قیاسی باشد. بررسی اجمالی توسعه و تاریخچه منشأ مکتب نیایا نامشخص است، اگرچه سرودهای ناسادیا سوکتا سؤالات معنوی را در غالب گزاره‌های منطقی بازگو می‌کند. کلونی بیان می‌کند که در قرون اولیه پیش از میلاد، دانشمندان اولیه نیایا شروع به جمع‌آوری علم تحقیق منطقی، منسجم و تعقیب دانش کردند. در قرن دوم پس از میلاد، آکساپادا گوتاما در متنی به نام نیایا سوترا (Nyaya Sūtras)، متنی بنیادی برای مکتب نیایا، که عمدتاً منطق، روش‌شناسی و معرفت‌شناسی را مورد بحث قرار می‌دهد، مطالبی را سروده بود. علمای نیایا که از آن پیروی کردند، آن را تصحیح کردند، گسترش دادند و آن را در مسائل معنوی به کار بردند. در حالی که دانشمندان اولیه نیایا تحلیل کمی در مورد وجود قدرت ماوراء طبیعی یا خدا منتشر کردند، آنها بینش خود را در مورد عقل و ابزارهای قابل اعتماد برای دانش در مورد مسائل مربوط به ماهیت هستی، معنویت، شادی و موکشا به کار بردند. بعدها علمای نیایا، مانند اودایانا، ادله مختلف خداباوری را بررسی کردند و به اثبات وجود خدا پرداختند. مهم‌ترین کمک مکتب نیایا به اندیشه هندو، رساله‌های معرفت‌شناسی و نظام منطقی آن بوده‌است که متعاقباً توسط اکثر مکاتب هندی پذیرفته شد. | ## بخش 2: نیایا | شانزده دسته (padārthas) متافیزیک نیایا شانزده پادارتا (نظریه نوع‌ها) را به رسمیت می‌شناسد و شامل تمام شش (یا هفت) دسته وایشیکا در دسته دوم به نام پرامیا می‌شود. به گفته متیو دستی و استفان فیلیپس، ممکن است هنگام مطالعه سیستم تفکری نیایا، تفسیر کلمه جنانا به عنوان شناخت به جای دانش بهتر است. معرفت‌شناسی مکتب هندوئیسمی نیایا، رساله‌های زیادی را در مورد معرفت‌شناسی توسعه داد و اصلاح کرد که به‌طور گسترده بر سایر مکاتب هندوئیسم تأثیر گذاشت. نیایا آن را به عنوان نظریه دانش تلقی کرد و دانشمندان آن را به عنوان پرامانا-ساستراس توسعه دادند. این دانش شامل یک یا چند ابزار با اعتبار و قابل اعتماد است که به وسیله آنها انسانها به معرفت دقیق و واقعی دست می‌یابند. تمرکز پرامانا بر این است که چگونه می‌توان دانش صحیح را به دست آورد، چگونه می‌داند، چطور نمی‌داند، و تا چه حد می‌توان دانش مربوط به کسی یا چیزی را به دست آورد. علمای نیایا، همراه با سایر مکاتب هندوئیسم، نظریه خطا را نیز توسعه دادند تا به‌طور روشمند ابزارهایی را برای شناسایی خطاها و فرآیندی که طی آن خطاها در تعقیب انسان برای دانش ایجاد می‌شود، ایجاد کنند. پراتیاکشا (ادراک) پراتیاکشا (ادراک) بالاترین جایگاه را در معرفت‌شناسی نیایا دارد. ادراک معمولی توسط آکشاپادا گوتاما در Nyaya Sutra (I,i.4)، به عنوان یک 'شناخت غیر اشتباهی که از آمیزش اندام‌های حسی با اشیا ایجاد می‌شود' تعریف می‌شود. علما، در جایی که اندام حسی فرد بر پذیرش یا رد ادراک دیگری تکیه می‌کند)، Avyabhicara (سرگردان نیست؛ ادراک صحیح تغییر نمی‌کند و همچنین نتیجه فریب نیست زیرا اندام حسی یا وسیله مشاهده فرد متحرک، معیوب و مشکوک است) و Vyavasayatmaka (قطعی؛ ادراک صحیح، احکام شک را مستثنی می‌کند، یا به دلیل عدم رعایت همه جزئیات، یا به این دلیل که فرد استنتاج را با مشاهده مخلوط می‌کند و آنچه را که می‌خواهد مشاهده کند، مشاهده می‌کند، یا آنچه را که نمی‌خواهد مشاهده کند، مشاهده نمی‌کند) ادراک عادی نزد علمای نیایا مبتنی بر تجربه مستقیم واقعیت از طریق چشم، گوش، بینی، لمس و چشایی بود. اولی نیرویکالپا (نامعین) نامیده می‌شود، زمانی که شخص فقط یک شی را درک می‌کند بدون اینکه بتواند ویژگی‌های آن را بداند، و دومی ساویکالپا (معین)، زمانی که فرد قادر به شناخت واضح یک شی باشد. همه لاوکیکا و آلوکیکا پراتیاکشاها ساویکالپا هستند، اما لزوماً قبل از آن مرحله ماقبلش نامشخص است. واتسایانا می‌گوید اگر شیئی با اسمش ادراک شود ادراک معین داریم ولی اگر بدون اسم ادراک شود ادراک نامعین داریم. جایانتا باتا می‌گوید: ادراک نامتعین، جوهر، کیفیات و افعال و کلیات را به عنوان چیزی مجزا و نامشخص درک می‌کند و همچنین هیچ ارتباطی با نام ندارد، در حالی که ادراک معین همه اینها را با یک اسم درک می‌کند. تجزیه و تحلیل دقیق از خطا نیز ارائه شده‌است، توضیح می‌دهد که آنوما چه زمانی ممکن است نادرست باشد. نظریه استنتاج روش‌شناسی استنتاجی شامل ترکیبی از استقراء و استنتاج با حرکت از جزئی به جزئ از طریق عمومیت است. (به نام Pratijñā، باید ثابت شود) چون آنجا دود است (به نام هتو، عقل) هر جا دود باشد، آتش هم هست، به عنوان مثال. در آشپزخانه (به نام Udāharana، نمونه ای از vyāpti) تپه دارای دودی است که آتش آن را فراگرفته است (به نام اوپانایا، تأیید مجدد یا کاربرد) بنابراین، آتش بر روی تپه وجود دارد (به نام Nigamana، نتیجه‌گیری) در اصطلاح نیایا برای این مثال، تپه را پاکشا (اصطلاح جزئی)، آتش را سادیا (اصطلاح اصلی)، دود را هتو، و رابطه بین دود و آتش را ویاپتی می‌نامند. علاوه بر این، هتو دارای پنج ویژگی است: (۱) باید در پاکشا وجود داشته باشد، (۲) باید در همه موارد مثبت وجود داشته باشد، (۳) باید در همه موارد منفی وجود نداشته باشد، (۴) نباید با آن ناسازگار باشد. | ## بخش 3: نیایا | اصطلاح صغیره یا پاکشا و (۵) سایر تناقضات به وسیله سایر وسایل معرفتی باید وجود نداشته باشد. [پاکسادرمتا] اشرایاسیدها: اگر پاکشا [اصطلاح جزئی] خود غیر واقعی باشد، پس نمی‌توان جایگاه هتو وجود داشت. به عنوان مثال، نیلوفر آسمانی معطر است، زیرا نیلوفر آبی مانند هر نیلوفر دیگری است. در اینجا «شنیدنی» با «تولید شده» متعادل می‌شود و هر دو از قدرت یکسانی برخوردارند. بدیتا: زمانی که دلیل دیگر (به حسب ادراک) با اصطلاح میانی (هتو) به‌طور قطع مخالف و رد شود. کسی که آنجا بوده‌است به او گفته می‌شود که در آن سرزمین‌ها حیوانی را می‌بینی که شبیه گاو است، مثل گاو چرا می‌کند اما از این جهت با گاو متفاوت است. معرفت شناسان هندی می‌گویند، چنین استفاده ای از قیاس و مقایسه، وسیله معتبری برای شناخت مشروط است، زیرا به مسافر کمک می‌کند تا حیوان جدید را بعداً شناسایی کند. موضوع مقایسه را به‌طور رسمی آپامیام، موضوع مقایسه را آپامانام و صفت(ها) را سامانیا می‌نامند. بنابراین، مونیر ویلیامز توضیح می‌دهد که اگر پسری بگوید 'چهره او از نظر جذابیت مانند ماه است'، 'چهره او' اوپامیام است، ماه اوپامانام است و جذابیت سامانیا است. متن قرن هفتم بهاتیکاویا در آیات ۱۰٫۲۸ تا ۱۰٫۶۳ انواع زیادی از مقایسه‌ها و قیاس‌ها را مورد بحث قرار می‌دهد و مشخص می‌کند که چه زمانی این روش معرفتی مفیدتر و قابل اعتمادتر است و چه زمانی مفید نیست. در متون مختلف باستانی و قرون وسطایی هندوئیسم، ۳۲ نوع اوپامانا و ارزش آنها در معرفت‌شناسی مورد بحث قرار گرفته‌است. عبدا (کلام، شهادت) Śabda (शब्द) به معنای تکیه بر کلام، شهادت کارشناسان معتبر گذشته یا حال است. مکاتب هندوئیسم که آن را از نظر معرفتی معتبر می‌دانند، نشان می‌دهند که انسان نیاز به دانستن حقایق متعدد دارد و با زمان و انرژی محدود موجود، تنها بخشی از آن حقایق و حقایق را مستقیماً می‌آموزد. او باید به دیگران، والدین، خانواده، دوستان، معلمان، اجداد و اعضای خویشاوند جامعه تکیه کند تا به سرعت دانش را کسب کرده و به اشتراک بگذارد و در نتیجه زندگی یکدیگر را غنی کند. شهادت می‌تواند بر دو قسم باشد، وایدیکا (ودایی) که کلمات چهار ودای مقدس است، و لوکیکا، یا سخنان و نوشته‌های انسان‌های امین. دانش منبع Laukika باید مورد تردید و بازنگری قرار گیرد، زیرا دانش قابل اعتماد بیشتری در دسترس قرار می‌گیرد.[نیازمند منبع] مقایسه با سایر مکاتب هندوئیسم هر مکتب هندوئیسم رساله‌های معرفت‌شناسی خاص خود را با تعداد پرامانا متفاوت دارد. برای مثال، در مقایسه با چهار پرامانای مکتب نیایا، مکتب کارواکا فقط یک (ادراک) دارد، در حالی که مکتب آدوایتا ودانتا شش وسیله را برای دانش قابل اعتماد تشخیص می‌دهد. | ## جمع‌بندی | چهار شرط نیایا علم شناخت و معرفت بنا به نیایا شامل چهار شرط است: داننده یا عالم که در حکم اصل فاعل این شناخت است.