موضوع مقاله: همدید | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # همدید | مقدمه: همدید در هندسه، حجم فضایی است که از یک نقطه مشخص در فضا قابل دیدن است، به همراه موقعیت آن نقطه. | ## بخش 1: همدید | این مفهوم هندسی را کلیفورد تندی در سال ۱۹۶۷ (۱۳۴۶ خورشیدی) ابداع کرد و معمار و شهرساز آن را بیشتر پرورش داد. همدیدها ذاتاً سه‌بعدی هستند، اما می‌توان آن‌ها را در دو بعد نیز بررسی کرد: یا در مقطع افقی (نقشه پلان) یا در مقاطع عمودی از همدید سه‌بعدی. این مفهوم در معماری برای تحلیل ساختمان‌ها و فضاهای شهری به‌کار می‌رود و معمولاً به‌عنوان یکی از روش‌های چیدمان فضا مورد استفاده قرار می‌گیرد. مفهوم همدید یکی از دو بازنمایی ساختار فضا است که در کنار بازنمایی پوشش فضایی مطرح می‌شود. همدید به چندضلعی رسم‌شده‌ای اشاره دارد که ناحیه‌ای را دربرمی‌گیرد که از یک موقعیت مشخص، با حرکت در خط مستقیم، قابل دیدن یا دسترسی است. شکل مرز یک همدید ممکن است بسته به موقعیت در محیط، مثلاً در یک اتاق، تغییر کند یا ثابت بماند. اگر اتاق محدب باشد (مانند مستطیل یا دایره)، شکل مرز هر همدید در آن اتاق یکسان است و حجم (یا مساحت در پلان) نیز برابر است؛ اما موقعیت نقطه دید نسبت به مرز می‌تواند متفاوت باشد. در مقابل، اگر اتاق غیرمحدب باشد (مانند اتاق به‌شکل L یا اتاق تیغه‌بندی‌شده)، بسیاری از همدیدها حجمی (مساحتی) کمتر از کل اتاق خواهند داشت و بسیاری شکل‌های متفاوت و شاید منحصربه‌فردی خواهند داشت: بزرگ و کوچک، باریک و پهن، مرکزی و خارج از مرکز. همدید را می‌توان به‌عنوان حجم فضایی در نظر گرفت که توسط یک منبع نقطه‌ای نور روشن می‌شود. در محیط دیجیتال سه‌بعدی نیز می‌توان آن را به‌صورت ناحیه‌ای که در سایه یک منبع نقطه‌ای نور قرار ندارد تصور کرد. میدان‌های همدید میدان همدید (isovist field) رایج‌ترین مفهوم مترادف مرتبط با همدید است که مجموعه‌ای از ویژگی‌های فضایی-بصری را برای تحلیل ساختمان‌ها یا فضاهای ساخته‌شده در برمی‌گیرد. این سنجه‌ها مجموعه‌ای از میدان‌های همدید را برای یک مسیر مشخص در یک محیط معین می‌سازند. هنگامی که به یک ساختمان اعمال شود، نگاشت دقیق مجموعه کاملی از ویژگی‌های فضایی-بصری یک میدان همدید پدیدمی‌آورد. هر محیطی میدان‌های همدید منحصربه‌فرد خود را تولید می‌کند و این میدان‌ها در تحلیل کلی ساختمان بسیار کاربردی هستند. گراف‌های دیداری میدان‌های همدید برای تولید گراف‌های دیداری به‌کار می‌روند که محیط فضایی را به قالب داده تبدیل می‌کنند. این گراف‌ها را می‌توان برای محاسبه موقعیت‌ها در یک محیط کامل تحلیل کرد و در صنعت برای طراحی فضاهای خاص یا ارزیابی تجربه معماری سودمند شده‌اند. هنگامی که در چنین معماری‌هایی به‌کار روند، سنجه‌های همدید و گراف دیداری برای پیش‌بینی رفتار فضایی فرد بیشتر تحلیل می‌شوند. خاستگاه‌ها همدیدها و شیوه‌های فضایی مشابه به روش‌های تشویق‌کننده‌ای برای توصیف کلی ویژگی‌های فضای معماری تبدیل شده‌اند. بندیکت (۱۹۷۹) اصالتاً همدیدها را به‌عنوان عنصری عینی و پایه پیشنهاد کرد که با توصیف ناحیه دیدنی از یک نقطه مشاهده تکی، ویژگی‌های فضایی را دربرمی‌گیرد. | ## بخش 2: همدید | از پژوهش‌های اولیه دریافته شد که ویژگی‌های همدید می‌توانند برای تولید نگاشتی جامع‌تر یا «کلی» از یک فضا به‌کار روند. گیبسون (۱۹۶۶) در زمینه بررسی رابطه میان بیننده و محیطش پیشگام بود و نخستین مدل هندسه ادراک بصری را پایه‌گذاری کرد. گیبسون سه ویژگی کلیدی پیشنهاد کرد که بر این رابطه تأثیر می‌گذارند: نخست «محیطی» (ambient) برای توصیف اینکه درک هر فرد از محیط محدود است؛ دوم «نوری» (optic) به‌عنوان درک اینکه اطلاعات محیطی بخشی از بینایی است؛ و سوم «آرایه» (array) به‌عنوان چیدمان منظم عناصر در یک نظام بزرگ‌تر. گیبسون پرتو نور را منبعی هندسی-ساختارمند از اطلاعات شناسایی کرد و از این رهگذر به شکل‌گیری بنیادهای مفاهیم ادراک بصری کمک کرد. مایکل بندیکت مقاله مایکل بندیکت با عنوان «تسلط بر فضا: همدیدها و میدان‌های همدید» که در سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۸ خورشیدی) منتشر شد، همدید را «مجموعه تمام نقاط قابل دیدن از یک نقطه دید تکی در فضا نسبت به یک محیط» تعریف کرد. بندیکت به‌شدت تحت تأثیر ایده‌های گیبسون بود و مرزهای نظری را گسترش داد تا زمینه را برای پژوهش‌های آینده فراهم آورد. به‌عنوان نخستین تعریف رسمی همدید، بندیکت گفت‌وگو دربارهٔ همدیدها و تحلیل‌های بعدی آن‌ها را برای فهم نقش‌شان در تعامل میان بینایی و رفتار انسانی پیشگام شد. از این رهگذر، تعریف همدید بیشتر تکامل یافت و به‌صورت «دیدنما یا ناحیه‌ای در محیط فضایی که مستقیماً از یک مکان در فضا قابل دیدن است» (ترنر، ۲۰۰۱) و سپس «فضایی که از هر نقطه دیدی قابل مشاهده است» (بتی، ۲۰۰۱) توصیف شد. کاربردها معماری در معماری، همدید معمولاً به‌صورت چندضلعی ردیابی‌شده روی نقشه پلان در دو بعد نشان داده می‌شود و برای تحلیل فضاهای معماری و شهری به‌کار می‌رود. مفهوم همدید بیشتر برای تحلیل تجربه ساختمان‌ها و ویژگی‌های آثار معماری مشخص به‌کار رفته‌است. آزمایشی که فرانتس، فون در هاید و بولتهوف (۲۰۰۵) انجام دادند، تحلیل همدید را در زمینه روان‌شناسی محیطی برای پیش‌بینی کیفیت‌های تجربی معماری از ویژگی‌های فضایی آن به‌کار گرفت. این آزمایش نتیجه گرفت که همدیدها در کنار سنجه‌های گراف دیداری که ویژگی‌های فضایی را دربرمی‌گیرند، بر تجربه معماری تأثیر می‌گذارند. پژوهش‌های بیشتر نشان داده‌است که بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین مساحت‌های همدید در یک فضای مشخص با درک فرد از آشکارترین و پنهان‌ترین بخش‌های ساختمان همبستگی مستقیم دارند. معمار فرانک لوید رایت گفت: «هیچ برخوردی میان چشم و تغییرات ناگهانی شکل … نقاشی جدید برای خودش دیده خواهد شد» (رایت، ۱۹۶۰)؛ این اثر معماری برای آن طراحی شده که بازدیدکننده با اثر هنری درگیر شود نه با گوناگونی فضایی. در این ساختمان، همدید به‌صورت چرخشی ساخته می‌شود و بازدیدکننده را بیشتر درگیر هر اثر هنری منفرد نگه می‌دارد و گوناگونی فضایی می‌آفریند. فضاهای شهری در زمینه فضاهای شهری و محیط انسان‌ساخت، همدیدها در تحلیل زندگی خیابانی، ایمنی و جذابیت اقتصادی سودمندند. موقعیت‌یابی عناصر مهم شهری مانند برج‌ها و فانوس‌های دریایی باید دیدگاه پاناپتیکی را در نظر بگیرد. این دیدگاه پاناپتیکی توسط دیوارها، ساختمان‌ها، اشیاء متحرک و اشیاء آزادایستا مانند درختان، بوته‌ها و مجسمه‌ها تعریف می‌شود؛ بنابراین، تحلیل‌های همدید در برنامه‌ریزی شهری و طراحی راهبردی محیط‌های ساخته‌شده برای تعیین رفتار انسانی بر اساس ادراک فضایی مفید بوده‌اند. همدید به‌عنوان متغیر در آزمایشی که گرگ وایتکامپ، رون فان لامرن و آرنولد برگت انجام دادند، همبستگی قوی میان متغیرهای همدید و معادل‌های ادراکی آن‌ها در یک فضای باز نشان داد. | ## بخش 3: همدید | باز بودن چشم‌انداز به‌عنوان «میزان فضای قابل درک برای بیننده» (کاپلان، کاپلان و براون، ۱۹۸۹) شناسایی شد، مفهومی که می‌توان آن را با متغیرهای همدید دستکاری کرد. رفتار و ادراک انسانی همدیدها و میدان‌های همدید در ارزیابی ویژگی‌های اجتماعی و شناختی طرح‌های معماری به‌کار رفته‌اند. از یک موقعیت ثابت، همدید توسط هر فضای قابل دیدن در تمام جهات محدود می‌شود و می‌تواند ظرفیت‌ها و رفتارهای افراد در فضا را منعکس کند. تجربه بصری انسان به‌عنوان «دیدن به‌مثابه تجربه کردن» توصیف شده که در آن ذهن و جسم تحت تأثیر محیط پیرامون قرار می‌گیرند و در مجموع بر آسایش انسانی تأثیر می‌گذارند؛ بنابراین، همدیدها در کاربردهای معین معماری مفید بوده‌اند. در سازوکار دیدن، تحلیل همدید را می‌توان برای تعیین زاویه بصری که میدان دید انسان را دربرمی‌گیرد انجام داد. در بیمارستان‌ها در محیط فیزیکی بخش‌های بستری بیمارستان، ویژگی‌های فیزیکی محیط می‌توانند بر فرایند بهبود بیمار تأثیر بگذارند. تحلیل همدید می‌تواند برای بازنمایی این تجربه بیمار به‌کار رود، با شبیه‌سازی محیط بخش بیمارستانی برای تقلید از عناصری که بیمار می‌تواند یا نمی‌تواند ببیند؛ چرا که دید بیمار می‌تواند بر وضعیت سلامت او تأثیر بگذارد. عناصر دید بیمار در بیمارستان، مانند «تماس با طبیعت، پوشش‌هایی با رنگ و بافت متنوع، هنر برای ایجاد تحریک و حواس‌پرتی، و طراحی ظاهر داخلی برای الهام‌بخشی به اعتماد و جو مثبت»، به‌طور مشترک می‌توانند بر تجربه و فرایند بهبود بیمار تأثیر بگذارند. انتقادات نظریه چشم‌انداز-پناهگاه در سال ۱۹۷۵ (۱۳۵۴ خورشیدی)، نظریه چشم‌انداز-پناهگاه را مطرح کرد؛ نظریه‌ای که از همدید برای نشان دادن چگونگی تأثیر محیط‌های خاص و دید فرد در آن محیط بر پاسخ‌های احساسی از جمله ترس و شادی بهره می‌گیرد. این نظریه چشم‌اندازها و ارزیابی راهبردی آن‌ها به‌عنوان زیستگاه‌های بالقوه را تحلیل می‌کند؛ مؤلفه «چشم‌انداز» به فرصت دیدن اشاره دارد و «پناهگاه» به فرصت پنهان شدن. هنگامی که این دو عنصر با هم ترکیب می‌شوند، این نظریه درک عمیق‌تری از محیط‌ها فراهم می‌کند و به‌تدریج در پژوهش‌های ترجیح محیطی پذیرفته شده‌است. مسائل حریم خصوصی همدیدها ظرفیت دارند تا مسیر بهینه نظارت فرد و درک او از یک محیط خاص را تحت تأثیر قرار دهند. گزارشی دربارهٔ جرم در مناطق مسکونی شهری و اطراف آن‌ها (نیومن، ۱۹۷۳) اهمیت رابطه میان دید و جرم را نشان داد. دریافته شد که مجرم احتمالی به ویژگی‌های فضایی توجه دارد، به‌ویژه به ناپیدایی هدف و پنهان‌شدن از تشخیص، ویژگی‌هایی که هر دو تحت تأثیر همدید قرار دارند؛ بنابراین، همدید برای بهینه‌سازی فضا برای طیفی از اهداف مرتبط با جرم، اشغال فضا و بازده اجاره سودمند یافته شده‌است. اندازه‌گیری‌ها همدیدها و میدان‌های همدید بیشتر در فضاهای دوبعدی، از روی نقشه‌های معماری یا فضاهای شهری به‌کار می‌روند. سنجه‌های زیر را می‌توان بر همدیدها اعمال کرد: مساحت یا محیط یک همدید، که میزان فضای قابل دیدن از یک نقطه دید در محیط را نشان می‌دهد دایره‌مانندی (circularité) یک همدید گشتاورهای گوناگون یک همدید در برخی موارد ممکن است همدیدها اشکال نامتناهی داشته باشند، یعنی بخشی از مرز آن‌ها وجود نداشته باشد. برای مثال، این وضعیت در همدید محاسبه‌شده در یک خیابان با دید به آسمان رخ می‌دهد. | ## جمع‌بندی | می‌توان شکل همدیدها را با یک «افق مصنوعی» محدود کرد، به این معنا که نقاط قابل دیدن فراتر از فاصله معینی از نقطه دید از همدید حذف می‌شوند.