aria-haman/haman-fa-wikipedia-articles-186k huggingface dataset:
موضوع مقاله: جغرافیای بولیوی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای بولیوی | مقدمه: در شرق آن رشته کوه جلگه‌های دشتی حوضه آمازون قرار دارد و از غرب به آلتیپلانو است که یک فلات مرتفع است که در آن دریاچه تیتیکاکا قرار دارد. | ## بخش 1: جغرافیای بولیوی | این کشور دارای دو پایتخت است: لاپاز، که مرتفع‌ترین پایتخت جهان به‌شمار می‌رود، و سوکره که پایتخت مشروطه بولیوی است. رشته‌کوه آند در این منطقه به دو سلسله موازی تقسیم می‌شود که میان آن‌ها فلاتی مواج و وسیع به نام آلتی پلانو قرار دارد. این فلات مرتفع، میزبان دریاچه تیتیکاکا است که به‌عنوان مرتفع‌ترین دریاچه قابل کشتیرانی جهان شناخته می‌شود و در مرز میان بولیوی و پرو واقع شده است. در نواحی شرقی کشور، زمین‌ها به صورت پست و هموار هستند و عمدتاً با جنگل‌های بارانی آمازون پوشیده شده‌اند. در جنوب غربی، در استان پوتوسی، سالار دی اویونی واقع شده است که بزرگ‌ترین دشت نمکی جهان به‌شمار می‌آید. ارتفاعات در بولیوی به‌طور چشمگیری متغیر است و از ۶۵۴۲ متر در قلهٔ نوادو ساژاما تا حدود ۷۰ متر در امتداد رود پاراگوئه می‌رسد. | ## بخش 2: جغرافیای بولیوی | پرچم بولیوی شامل سه نوار افقی قرمز، زرد و سبز است و نشان ملی در مرکز آن جای دارد. مناظر طبیعی بولیوی بسیار متنوع‌اند؛ از کوه‌های آند صخره‌ای و پوشیده از برف تا جنگل‌های گرمسیری آمازون. این کشور همچنین میزبان برخی از پدیده‌های طبیعی منحصر‌به‌فرد مانند سالار دی اویونی و دریاچهٔ تیتیکاکا است. جمعیت بولیوی بیش از ۱۰٫۵ میلیون نفر است که بیشتر آنان را بومیان آمریکایی تشکیل می‌دهند. جزئیات بولیوی با مساحت (۱٬۰۹۸٬۵۸۰ کیلومتر مربع بیست و هشتمین کشور پهناور جهان است (پس از اتیوپی) وسعت آن تقریباً برابر موریتانی و تا حدودی ۱/۵ برابر ایالت تگزاس ایالات متحده‌است. بولیوی کشوریست که در خشکی محصور شده‌است و ارتباطش با اقیانوس آرام را در جنگ آرام در سال ۱۸۷۹ از دست داد. | ## بخش 3: جغرافیای بولیوی | قسمت غربی بولیوی در رشته کوه‌های آندس قرار گرفته که بلندترین قله اش نوادو دل سایاما با ارتفاع ۶۵۴۲ متر در استان اورو قرار گرفته‌است. مناظر طبیعی گوناگونی زیادی دارند که باعث ایجاد چشم‌اندازهای زیبا و مناظر طبیعی فوق‌العاده شده‌است. قسمت شرقی زمین‌های پست و هموار است که با جنگل‌های بارانی آمازونی پوشانیده شده‌است. در قسمت شرقی و در استان پوتوسی، سالار دی اویونی، بزرگ‌ترین سطح نمکی دنیا، واقع شده‌است. | ## جمع‌بندی | شهرهای بزرگ بولیوی ال آلتو(۸۴۸٬۰۰۰ نفر) لاپاز(۷۶۴٬۰۰۰ نفر)، سانتاکروز دی لاسیرا (۱٬۴۵۳٬۰۰۰ نفر) و کوچابامبا (۶۳۰٬۰۰۰ نفر) می‌باشند.
موضوع مقاله: استابینز فیرث | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # استابینز فیرث | مقدمه: استابینز فیرث یک پزشک کارآموز آمریکایی بود که به خاطر تحقیقات غیر معمولش بر روی علت تب زرد مورد توجه قرار گرفته‌است. | ## بخش 1: استابینز فیرث | او باور داشت که افت شمار بیماران در طول زمستان نشان می‌دهد که احتمالاً این بیماری ناشی از گرما و فشارهای ماه‌های تابستان است. اگر چه این نکته که تب زرد در تابستان شیوع بیشتری دارد درست بود اما توضیح فیرث در ای باره اشتباه بود. حدود شش دهه پس از مرگ فیرث، دانشمند کوبایی، کارلوس فینلای پشه‌های حامل این بیماری که حامل بیماری تب زرد بودند را کشف کرد. آثار همه‌گیری بیماری تب زرد در سال ۱۷۹۳، بزرگترین شیوع این بیماری در تاریخ آمریکا است که باعث کشته شدن ۵۰۰۰ نفر در ایالت‌های فیلادلفیا و پنسیلوانیا شد. | ## بخش 2: استابینز فیرث | فیرث در سال ۱۸۰۱ برای تحصیل در رشته پزشکی به دانشگاه پنسیلوانیا وارد شد و در سال سوم پس از ورود به دانشگاه، تحقیقات خود را در مورد این بیماری آغاز کرد که تأثیر فراوانی در آن منطقه گذاشت. در آن زمان علل بیماری تب زرد ناشناخته بود و فیرث تصمیم گرفت تا ثابت کند که این بیماری مسری نبوده‌است. فیرث تصمیم گرفت که بدن خود را مستقیماً با مایعات بدن افرادی که به تب زرد آلوده شده بودند، تماس مستقیم دهد. او در ابتدا با ایجاد برش بر روی بازوهایش و آلوده کردن آن زخم‌ها به استفراغ بیماران شروع به آزمایش بر روی خود کرد او سپس اقدام به ریختن مایعات بدن و استفراغ بیماران مبتلا به تب زرد بر روی ابروهای خود کرد. | ## بخش 3: استابینز فیرث | فیرث برای آلوده کردن خود به بیماری تب زرد، استفراغ بیماران را سرخ کرده و دود آن را استنشاق کرد و هنگامی که بیمار نشد به نوشیدن استفراغ متوسل شد. او به علت اینکه هنوز نتوانسته بود که خود را به بیماری تب زرد مبتلا کند این را اثبات فرضیه خود می‌دانست که تب زرد غیر مسری است. با این حال، بعداً مشخص شد که نمونه‌های مورد استفاده فیرث برای آزمایش‌های او، از بیماران در اواخر مرحله بیماری بوده که دیگر مسری نبودند. | ## جمع‌بندی | فیرث یافته‌های خود را در پایان‌نامه ۱۸۰۴ خود، «رساله ای در مورد تب بدخیم» منتشر کرد.
موضوع مقاله: جغرافیای اروگوئه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای اروگوئه | مقدمه: این کشور در نیمکره جنوبی واقع در ساحل اقیانوس اطلس جنوبی بین ۵۳ و ۵۸ طول جغرافیایی غربی و ۳۰ و ۳۵ عرض جغرافیای جنوبی واقع شده‌است. | ## بخش 1: جغرافیای اروگوئه | این کشور از غرب با آرژانتین، در شمال و شمال شرقی با برزیل و در جنوب شرقی با اقیانوس اطلس که ساحل اروگوئه را تشکیل می‌دهد هم‌مرز است. این کشور از سمت شمال با برزیل، از غرب با رود اروگوئه، از جنوب غربی با دهانه رودخانه پارانا (به معنی «رودخانهٔ نقره» که در زبان انگلیسی به «ریور بلات» معروف است)، از جنوب با آرژانتین و از جنوب شرقی با اقیانوس اطلس محدود می‌شود. این کشور، دومین کشور کوچک مستقل در آمریکای جنوبی است و فقط از سورینام بزرگتر است. (از گویان فرانسه نیز بزرگتر است که هنوز مستقل نشده‌است) جغرافیای فیزیکی بیشتر اروگوئه دشتی است که با تپه‌ماهورهای کم که نشان‌دهنده منطقه گذار از پامپاهای تقریباً هموار آرژانتین به ارتفاعات تپه‌ای جنوب برزیل است. دشت ساحلی باریک اقیانوس اطلس شنی و باتلاقی است که گاهی توسط تالاب‌های کم‌عمق تغییر منظره می‌دهد. کرانه‌های ریو د لا پلاتا و ریو اروگوئه تا حدودی وسیع‌تر هستند و به تدریج در تپه‌زارهای داخهٔ کشور ادغام می‌شوند. سه چهارم باقیمانده این کشور یک فلات غلتان است که با رشته‌هایی از تپه‌های کم ارتفاع مشخص شده‌است. | ## بخش 2: جغرافیای اروگوئه | با این حال، حتی این مناطق تپه‌ای نیز کمابیش نیمه‌هموارند و ارتفاع تپه‌ها به ندرت از ۲۰۰ متر فراتر می‌رود. پهنه‌های آبی برجسته مرزهای آن را در شرق، جنوب و غرب مشخص می‌کنند، و حتی بیشتر مرز با برزیل از مسیر رودخانه‌های کوچک پیروی می‌کند. این کشور دریاچه‌ها و تالاب‌ها پرشماری دارد و سطح بالای آب زیرزمینی، حفر چاه را آسان می‌کند. دما به ندرت به زیر صفر می‌رسد و از ۱۰ تا ۱۶ درجه سانتی‌گراد در زمستان از ژوئن تا سپتامبر متغیر است. فقدان کوه‌ها و سایر موانع آب و هوایی، همه مکان‌ها را در برابر بادهای شدید و تغییرات سریع آب و هوا به عنوان جبهه‌ها یا طوفان‌ها در سراسر کشور آسیب‌پذیر می‌کند. در مونته‌ویدئو، پایتخت کشور، میانگین دما از ۱۰٫۵ درجه سانتی‌گراد در ژوئیه تا ۲۳٫۳ درجه سانتی‌گراد در ژانویه متغیر است. در تابستان، گرما توسط نسیم دریا کاهش می‌یابد (بیشتر از بوئنوس آیرس، که در طرف دیگر ریودولا پلاتا، اما به سمت داخل قرار دارد). | ## بخش 3: جغرافیای اروگوئه | زمستان در اروگوئه معتدل است، اما می‌تواند پرباد و ناپایدار باشد، به خصوص در جنوب. علاوه بر این، هوای سرد که توسط بادی به نام پامپرو به این کشور می‌آید، می‌تواند در سراسر کشور، از ماه مه تا سپتامبر، همراه با یخبندان‌های خفیف در شب رخ دهد. در شهرهای مرکزی-جنوبی واقع در فاصله‌ای از ساحل، رکوردهای سرما در حدود -۷/-۸ درجه سانتی‌گراد است. برف گاهی می‌تواند در دو منطقه تپه‌ای واقع در جنوب کشور و جایی که ارتفاع آن به ۵۰۰ متر می‌رسد، یعنی سیرا کاراپه و سیرا د لاس آنیماس ببارد. تابستان‌ها گرم و آفتابی است، اگرچه ممکن است طوفان رعد و برق در بعد از ظهرها رخ دهد. این احتمال در شمال بیشتر است امواج گرما ممکن است با اوج ۳۸/۴۰ درجه سانتی‌گراد، از دسامبر تا مارس در مرکز و جنوب، و همچنین در نوامبر در شمال رخ دهد. | ## جمع‌بندی | منطقه‌ای که بیشتر در معرض گرما قرار دارد منطقه غربی است که در آن رکوردهای گرمایی ۴۱/۴۱٫۵ درجه سانتی‌گراد ثبت شده‌است.
موضوع مقاله: مسابقات قهرمانی بسکتبال آسیا ۱۹۸۳ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مسابقات قهرمانی بسکتبال آسیا ۱۹۸۳ | مقدمه: مسابقات قهرمانی بسکتبال آسیا ۱۹۸۳ دوازدهمین دورهٔ قهرمانی آسیا برای مردان می‌باشد که از ۲۰ تا ۲۹ نوامبر در هنگ کنگ برگزار گردید. | ## بخش 1: مسابقات قهرمانی بسکتبال آسیا ۱۹۸۳ | دور مقدماتی گروه A تیمبازیبردباختامتیاز بردهامتیاز باختهتفاضلامتیازات۳۳۰۳۴۴۲۰۰۱۴۴+۶۳۲۱۲۴۹۲۱۳۳۶+۵۳۱۲۱۷۸۲۸۳۱۰۵–۴۳۰۳۲۰۰۲۷۵۷۵–۳ گروه B تیمبازیبردباختامتیاز بردهامتیاز باختهتفاضلامتیازات۳۳۰۳۷۰۱۹۲۱۷۸+۶۳۲۱۳۰۲۲۲۶۷۶+۵۳۱۲۲۱۶۲۷۹۶۳−۴۳۰۳۱۶۴۳۵۵۱۹۱−۳ گروه C تیمبازیبردباختامتیاز بردهامتیاز باختهتفاضلامتیازات۳۳۰۲۴۵۱۹۵۵۰+۶۳۲۱۲۴۳۲۱۸۲۵+۵۳۱۲۲۱۹۲۲۶۷−۴۳۰۳۱۸۳۲۵۱۶۸−۳ گروه D تیمبازیبردباختامتیاز بردهامتیاز باختهتفاضلامتیازات۲۲۰۷۲۵۷۱۵+۴۲۱۱۵۹۷۰۱۱–۳۲۰۲۰۴۴–۰ فیلیپین در ابتدا کویت را ۷۸–۵۷ و هند را ۹۰–۶۰ شکست داد و در صدر گروه قرار گرفت اما کنفدراسیون بسکتبال آسیا نتایج کسب شده توسط این تیم را در ۲۳ نوامبر ۱۹۸۳ پاک کرد و اعلام کرد جف مور و دنیس استیل، بازیکنان تغییر تابعیت داده، به دلیل سپری شدن زمان کوتاه از اقامت خود در فیلیپین، همچنان واجد شرایط برای بازی در این تیم نیستند. | ## بخش 2: مسابقات قهرمانی بسکتبال آسیا ۱۹۸۳ | ## بخش 3: مسابقات قهرمانی بسکتبال آسیا ۱۹۸۳ | ## جمع‌بندی | دور دوم رده‌بندی سیزدهم تا پانزدهم تیمبازیبردباختامتیاز بردهامتیاز باختهتفاضلامتیازات۲۲۰۱۹۶۱۲۰۷۶+۴۲۱۱۲۰۳۱۵۶۴۷+۳۲۰۲۱۲۸۲۵۱۱۲۳–۲ رده‌بندی نهم تا دوازدهم تیمبازیبردباختامتیاز بردهامتیاز باختهتفاضلامتیازات۳۳۰۲۵۴۲۱۳۴۱+۶۳۲۱۲۴۶۲۲۴۲۲+۵۳۱۲۲۶۲۲۵۱۱۱+۴۳۰۳۱۹۹۲۷۳۷۴–۳ رده‌بندی پنجم تا هشتم تیمبازیبردباختامتیاز بردهامتیاز باختهتفاضلامتیازات۳۳۰۱۷۲۱۵۲۲۰+۶۳۱۲۲۳۹۲۴۰۱–۴۳۰۳۲۱۴۲۶۱۴۷–۳۳۲۱۱۷۴۱۴۶۲۸+۰ تیم اردن پس از بازگشت به خانه در ۲۶ نوامبر ۱۹۸۳ و باخت به ایران به سبب عدم انجام مسابقهٔ خود برابر این تیم، در ردهٔ هشتم جای گرفت.
موضوع مقاله: جغرافیای سورینام | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای سورینام | مقدمه: توسط جنگلهای بارانی گرمسیری پوشانده شده‌است و حاوی تنوع زیادی از گیاهان و جانوران است. | ## بخش 1: جغرافیای سورینام | با قرار گرفتن بر روی لایهٔ جغرافیایی گویان، این کشور به دو قسمت اصلی جغرافیایی تقسیم شده‌است. قسمت شمالی، زمین‌های پست ساحلی است (تقریباً بالای خط آلبینا – پارانام –واگنینگن) که در آن‌ها کشاورزی می‌شود و اکثر جمعیت در این قسمت زندگی می‌کنند. قسمت جنوبی از جنگلهای بارانی استوایی تشکیل شده که به‌طور پراکنده و در امتداد مرز برزیل، ساواناها در آن زندگی می‌کنند که حدود % ۸۰ سطح زمین‌های سورینام را پوشش داده‌است. دو رشته کوه اصلی در سورینام وجود دارد: کوه‌های باکهویس و کوه‌های وان آچ وان ویک قلهٔ ژولیانا بلندترین کوه در کشور با ارتفاع ۱۲۸۶ متر از سطح دریاست. دیگر کوه‌ها عبارتند از کوه تافلبرگ (۱۰۲۶ متر)، کوه کاسیکاسیم (۷۱۸ متر)، گولیاتبرگ (۳۵۸ متر) و فولتزبرگ (۲۴۰ متر). بخاطر قرار گرفتن در امتداد خط استوا، سورینام آب و هوای معتدل دارد و درجهٔ هوا در طول سال تغییر چندانی نمی‌کند. | ## بخش 2: جغرافیای سورینام | هر سال دو فصل بارش، یکی از دسامبر تا اوایل فوریه و دیگری از اواخر آوریل تا اواسط اوت دارد. این دریاچه با احداث سد آفوباکا (پروژهٔ بروکوپوندو) به وجود آمد، با احداث این سد، نیروی هیدروالکتریک مورد نیاز صنایع بوکسیت (که حدود % ۷۵ خروجی برق را مصرف می‌کند) و مصرف داخل کشور، تأمین می‌شود. در ناحیهٔ بالا دستی رودخانهٔ کوپنام در حوزهٔ آب بخشان، سازمان ذخیرهٔ ملی مرکزی سورینام که یک سایت میراث جهانی یونسکو است، و تغییرات انواع اکوسیستم را در مناطق جنگل بارانی بررسی می‌کند. پارک‌های ملی زیادی در کشور وجود دارند: پارک ملی گالیبی، پارک ملی کوپنام و ویاویا در کنارهٔ ساحلی، برونسبرگ، رالی والن/ فولتزبرگ تافلبرگ و ایلرتس دی هان در مرکز و سیپالیوانی در مرز برزیل، روی‌هم‌رفته، % ۱۲ مساحت کشور را پارک‌ها و دریاچه‌ها تشکیل می‌دهند. محیط زیست بخش گسترده‌ای از خاک سورینام را جنگل‌های انبوه و بارانی استوایی پوشانده‌اند. بر پایهٔ داده‌های برنامهٔ جنگل سازمان ملل (UN-REDD)، نرخ تخریب جنگل در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵ بین ۰٫۰۲ تا ۰٫۰۵ درصد بوده و در همین دوره حدود ۹۳ درصد از کل مساحت کشور زیر پوشش جنگل قرار داشته‌است. | ## بخش 3: جغرافیای سورینام | این میزان پوشش جنگلی از بالاترین نسبت‌ها در میان کشورهای آمریکای جنوبی به‌شمار می‌رود و سبب شده است سورینام یکی از متراکم‌ترین زیست‌بوم‌های جنگلی کرهٔ زمین باشد. بر اساس گزارش برنامهٔ عمران سازمان ملل (UNDP)، در فاصلهٔ سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۴ وسعت مناطق مربوط به استخراج طلا حدود ۸۹۳ درصد افزایش یافته‌است. پژوهشی دیگر نشان داده‌است که روند بازسازی جنگل پس از استخراج طلا در سورینام بسیار کند است و کیفیت پوشش گیاهی جدید با جنگل‌های اولیه برابری نمی‌کند. یکی از بزرگ‌ترین مراکز معدنی کشور، معدن طلای روزبل در ناحیهٔ بروکوپوندو است که توسط شرکت‌های بین‌المللی بهره‌برداری می‌شود. پل وَیدن‌بوس در پشت آب دیده می‌شود به‌سبب وجود جنگل‌های بسیار انبوه و دست‌نخورده، سورینام از معدود کشورهایی است که به‌عنوان «جذب‌کنندهٔ خالص کربن» شناخته می‌شود، زیرا جنگل‌های آن در جذب دی‌اکسید کربن جو و مقابله با گرمایش جهانی نقش چشمگیری دارند. | ## جمع‌بندی | موقعیت مختصات جغرافیایی: قاره: آمریکای جنوبی حوزه کل: سخ زمین: سخ آب: مساحت - مقایسه: به ترتیب بزرگی 1 E + 11 m² مراجعه کنید.
موضوع مقاله: جغرافیای پرو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای پرو | مقدمه: پرو با مساحتی بالغ بر ۱٬۲۸۵٬۲۱۶ کیلومتر مربع (پس از مغولستان) بیستمین کشور جهان از لحاظ وسعت می‌باشد. | ## بخش 1: جغرافیای پرو | قلمرو پرو با کشورهای اکوادور و کلمبیا از شمال، برزیل و بولیوی از شرق، و بالاخره شیلی و بولیوی از جنوب هم‌مرز است. دارای جمعیتی بیش از ۳۲٫۹ میلیون نفر بوده که به زبان اسپانیایی تکلم می‌کنند، و دیگر مردم دوزبانه به زبان‌های کچوآ یا آیمارا و دیگر زبان‌های بومی صحبت می‌کنند. کوه‌های آند از شمال به جنوب پرو امتداد دارد و این کشور را به سه بخش تقسیم می‌کند: یکی منطقه کوهستانی که دره‌های پرآفتاب و مرتفع و قله‌هایی به ارتفاع بیش از ۶۰۰۰ متر دارد. | ## بخش 2: جغرافیای پرو | منطقه سوم در شرق ناحیه کوهستانی قرار دارد و منطقه‌ای پست‌بوم و مرطوب و بسیار گرم. تا دوران اخیر مسافرت با قطار یا خودرو از ناحیه غربی و شرقی رشته کوه آند به هیچ قسمت از ناحیه کوهستانی ممکن نبود. در جنوب شرق در امتداد مرزش با بولیوی، دریاچه تیتیکاکا؛ مرتفعترین دریاچه قابل کشتیرانی جهان قرار دارد. | ## بخش 3: جغرافیای پرو | جلگه آلتیپلانو یک خور خشک شده‌است که در دامنه‌های کوه‌های آند در جنوب شرقی پرو واقع است. صحرای سچورا در ساحل شمال غربی پرو در امتداد نوار ساحلی اقیانوس آرام واقع شده‌است. | ## جمع‌بندی | رودخانه‌های اصلی پرو شامل اوکایالی، رود مارانیون، رود آمازون، (که از جریان مشترک رودهای مارانیون و اوکایالی به وجود آمده)، پوتومایو، پاستازا، رود ناپو، جوروا، و پوروس می‌باشد.
موضوع مقاله: جغرافیای کاستاریکا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای کاستاریکا | مقدمه: کاستاریکا در آمریکای مرکزی واقع شده‌است و در نزدیکی نقطه ۱۰ درجه شمالی استوا و ۸۴ درجه غربی نصف‌النهار مبدأ قرار دارد. | ## بخش 1: جغرافیای کاستاریکا | دارای ۲۱۲ کیلومتر خط ساحلی دریای کارائیب و ۱۰۱۶ کیلومتر در اقیانوس آرام شمالی است. کاستاریکا در میان جلگه‌ای باریک در ساحل اقیانوس آرام و جلگه‌ای پهن‌تر در امتداد ساحل دریای کارائیب، فلات مرکزی و رشته‌کوه‌ها قرار دارد. میزان بارندگی در امتداد ساحل کارائیب سنگین است، ولی ساحل اقیانوس آرام خشک‌تر است. | ## بخش 2: جغرافیای کاستاریکا | شهرهای مهم کاستاریکا عبارتند از: لیمون ۱۰۵٬۰۰۰، الاهوئلا ۴۶٬۵۵۴، کارتاگو ۱۵۶٬۶۰۰ و لیبریا ۳۵٬۰۰۰ نفر. مرتفع‌ترین آتشفشان در کاستاریکا ایرازو (۳۴۳۱ متر) نام دارد و بزرگ‌ترین دریاچه کشور دریاچه آرنال است. این کشور هم‌چنین طی یک قرن گذشته دست‌کم ۱۰ زمین‌لرزه شدیدتر از ۵٫۷ ریشتری به خود دیده‌است. | ## بخش 3: جغرافیای کاستاریکا | بزرگ‌ترین جزیره این کشور جزیره کالرو است و جزیره کوکوس نیز به خاطر دوری‌اش از سواحل کشور از جزایر جالب توجه کاستاریکا است. این کنوانسیون کنوانسیون حفاظت از زندگی دریایی و پروتکل کیوتو را به تصویب نرسیده‌است. | ## جمع‌بندی | دانیل اورتگا رئیس‌جمهور نیکاراگوئه در شهریورماه ۱۳۹۲ به کاستاریکا هشدار داد قصد دارد برای بازگرداندن این استان، به دیوان عدالت بین‌المللی شکایت کند.واحد مرکزی خبر .
موضوع مقاله: جغرافیای بلیز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای بلیز | مقدمه: بلیز یک کشور کوچک آمریکای مرکزی است که در ۱۷ ° ۱۵ 'شمال خط استوا و ۸۸ ° ۴۵' غرب نصف‌النهار مبدأ در شبه‌جزیره یوکاتان واقع شده‌است. | ## بخش 1: جغرافیای بلیز | بلیز دارای آب و هوایی گرمسیری، گرم و مرطوب است، همچنین بلیز دارای اقلیمی صاف و مسطح، دشت‌های باتلاقی در امتداد ساحل و کوه‌های پست در جنوب است. بلندترین نقطه بلیز، قله دویلز دیلایتDoyle's Delight نام دارد که با ۱۱۶۰ متر ارتفاع در جنوب بلیز واقع شده‌است، قله ویکتوریا نیز با ۱۱۲۲ متر ارتفاع، دیگر قله مرتفع بلیز به‌شمار می‌رود. | ## بخش 2: جغرافیای بلیز | از مهم‌ترین شهرهای بلیز می‌توان به بلیزسیتی ۶۳ هزار نفر، سان ایگناسیو ۲۲ هزار نفر، اورنج واک ۱۶ هزار نفر و دانگریگا ۱۱ هزار نفر اشاره کرد. مسائل زیست‌محیطی موارد محیط زستی تخریب محیط زیست در بلیز شامل جنگل زدایی، آلودگی آب از فاضلاب، پساب صنعتی، رواناب کشاورزی و دفع زباله جامد است. | ## بخش 3: جغرافیای بلیز | ## جمع‌بندی | بلیز عضو پیمان‌نامه‌های کنوانسیون بازل، کنوانسیون تنوع زیستی، کنوانسیون رامسر، سایتس، کنوانسیون پیشگیری از آلودگی دریایی با دفع زباله‌ها و موارد دیگر، کنوانسیون بین‌المللی تنظیم نهنگ، پیمان مونترال، مارپل ۷۸/۷۳، متحد کنوانسیون ملل در مورد قانون دریا، کنوانسیون سازمان ملل برای مبارزه با بیابان زایی و چارچوب پیمان‌نامه سازمان ملل در تغییر اقلیم است.
موضوع مقاله: جغرافیای باربادوس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای باربادوس | مقدمه: همسایگان آن عبارتند از: مارتینیک و سنت لوسیا در شمال غربی، سنت وینسنت و گرنادین‌ها در غرب، ترینیداد و توباگو و ونزوئلا در سمت جنوب غربی و گویان در جنوب شرق. | ## بخش 1: جغرافیای باربادوس | درازای جزیره باربادوس ۳۴ کیلومتر، پهنای آن ۲۳ کیلومتر و مساحت آن ۴۳۱ کیلومتر مربع است. پایتخت باربادوس شهر بریج‌تاون با ۱۴۰ هزار نفر جمعیت می‌باشد، مساحت این جزیرهٔ کوچک ۴۳۰ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۲۷۰ هزار نفر است. دمای هوای باربادوس همیشه گرم است و با آغاز فصول مرطوب، بین ماه ژوئن تا نوامبر، کمی تغییر می‌کند. میانگین دمای جزیره ۲۶ درجه سانتی‌گراد است و بارش به‌ویژه در داخله جزیره فراوان است. در کرانه‌های جنوبی و غربی جزیره شناگاه‌های بسیاری با شن و ماسه ریز و دلپذیر وجود دارد. | ## بخش 2: جغرافیای باربادوس | توفان در منطقه آنتیل بسیار رخ می‌دهد اما باربادوس به خاطر موقعیت شرقی خود اغلب از آسیب این توفان‌ها در امان می‌ماند. بزرگ‌ترین رودهای آن «رودخانه کانستیتیوشن» در بریج‌تاون و رود «لانگ پاند» در خلیجی به همین نام است. ارتفاع جزیره با شیب تدریجی کم نمی‌شود بلکه ارتفاع آن به صورت پادگانه (سطوح ایوان‌مانند طبیعی) و پله‌پله به سمت شمال غرب کاهش می‌یابد. چهار تپه معروف این جزیره همگی بر روی یک تیغه مرتفع در شمال شرق جزیره قرار گرفته و هلالی را پیرامون خلیج لانگ پاند شکل می‌دهند. این تپه‌ها عبارتند از: ماونت هیلابی (۳۴۰ متر)، در جنوب غرب لانگ پاند کسل گرنت (۳۳۸ متر)، در جنوب لانگ پاند فارلی هیل (۲۵۱ متر) در غرب لانگ پاند ماونت استپنی (۲۴۶ متر) در شمال غرب لانگ پاند آب و هوا باربادوس در منطقه استوایی قرار دارد. | ## بخش 3: جغرافیای باربادوس | آب و هوای دریایی دلپذیر آن تحت تأثیر بادهای بسامان شمال شرقی است که دمای استوایی را تعدیل می‌کند. بارندگی عمدتاً بین ژوئیه و دسامبر رخ می‌دهد و به‌طور قابل توجهی با ارتفاع متفاوت است. میزان بارندگی ممکن است به‌طور میانگین ۱۸۷۵ میلی‌متر (۷۳٫۸ اینچ) در سال در ناحیه مرکزی مرتفع در مقایسه با ۱۲۷۵ میلی‌متر (۵۰٫۲ اینچ) در منطقه ساحلی باشد. | ## جمع‌بندی | در سال ۲۰۰۶ یک گروه محلی باربادوس که ادعا می‌کرد نمایندگی از نوادگان مردمان بومی کارائیب است، ادعای خود را بر جزیره کالپپر، یک برون‌زد کوچک صخره‌ای در ساحل شرقی باربادوس اعلام کرد.
موضوع مقاله: جغرافیای السالوادور | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای السالوادور | مقدمه: السالوادور با اقیانوس آرام از جنوب و جنوب غربی و با گواتمالا از شمال و شمال غربی و با هندوراس با شمال-شمال شرقی مرز دارد. | ## بخش 1: جغرافیای السالوادور | السالوادور کوچکترین کشور آمریکای مرکزی است و تنها کشور بدون خط ساحلی در دریای کارائیب است. السالوادور کوچک‌ترین جمهوری آمریکای مرکزی است که از شمال و مشرق به هندوراس، از جنوب به اقیانوس آرام، و از مغرب به گواتمالا محدود است. این کشور کوهستانی است، رشته‌های کوهستانی در امتداد مرز با هندوراس و زنجیره‌های آتشفشانی و بلندتر در جنوب قرار دارد. آب و هوای آن در ساحل، استوایی مرطوب و بسیار گرم است، در حالی که مناطق درونی معتدل است. السالوادور بیش از ۳۰۰ رودخانه دارد که مهم‌ترین آن رود لمپا است که از گواتمالا سرچشمه می‌گیرد و تنها رودخانه قابل کشتیرانی در السالوادور است. | ## بخش 2: جغرافیای السالوادور | بلندترین کوه آتشفشان سانتا آنا به ارتفاع ۲۳۸۱ متر و بلندترین نقطهٔ کشور، کوه سرو ال پیتال به ارتفاع ۲۷۳۰ متر است. شهرهای مهم آن سان سالوادور، سانتا آنا، سویاپانگو و سان میگوئل و بندرهای آن ژاکوآران و لالیبرتاد هستند. السالوادور در تاریخ خود شاهد زمین‌لرزه‌های ویرانگر و فوران‌های آتشفشانی بوده‌است. سان سالوادور در سال ۱۷۵۶ و پس از آن در سال ۱۸۵۴ توسط زمین‌لرزه نابود شد و لرزه‌های ۱۹۱۹، ۱۹۸۲ و ۱۹۸۶ نیز آسیب زیادی به این شهر زد. این کشور بیش از بیست آتشفشان دارد که دوتای آن‌ها یعنی سان میگوئل و ایزالکو در سال‌های اخیر فعال بوده‌اند. | ## بخش 3: جغرافیای السالوادور | در السالوادور چندین دریاچه نیز وجود دارد که در دهانه آتشفشان‌ها تشکیل شده‌اند که مهم‌ترین آن‌ها دریاچه یوپانگو و دریاچه کوآتپاکه هستند. با سدسازی بر روی رود لمپا چندین دریاچه مصنوعی نیز پدید آمده که بزرگ‌ترین آن‌ها «امبالسه سرون گرانده» نام دارد. مسائل زیست‌محیطی جنگل زدایی؛ فرسایش خاک؛ آلودگی آب؛ آلودگی خاک‌ها از دفع زباله‌های سمی. ال سالوادور عضو کنوانسیون تنوع زیستی، کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات آب و هوا، پروتکل کیوتو به کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات آب و هوایی، کنوانسیون سازمان ملل برای مبارزه با بیابان زایی، CITES، کنوانسیون بازل، پیمان ممنوعیت تست جزئی، پروتکل مونترال کنوانسیون رامسر. السالوادور کنوانسیون سازمان ملل دربارهٔ حقوق دریا را امضا کرده‌است، اما تصویب نکرده‌است. | ## جمع‌بندی | السالوادور شرقی اوسولوتان (اوسولوتان)سان میگوئل (سان میگوئل)مورازان (سان فرانسیسکو گوترا)لا اونیون (لا اونیون) السالوادور مرکزی لالیبرتاد (سانتا تکلا)چالاتنانگو (چالاتنانگو)کوسکاتلان (کوخوتپکه)سان‌سالوادور (سان‌سالوادور)لاپاز (زاکاته‌کولوکا)کابانیاس (سنسونته‌پکه)سان ویسنته (سان ویسنته) السالوادور غربی آهوآچاپان (آهوآچاپان)سانتا آنا (سانتا آنا)سونسوناته (سونسوناته) یادداشت: مرکز استان‌ها در پرانتز آمده‌اند.
موضوع مقاله: جغرافیای پاناما | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جغرافیای پاناما | مقدمه: پاناما کشوری است که در آمریکای مرکزی واقع شده‌است، هم‌مرز با دریای کارائیب و اقیانوس آرام، بین کلمبیا و کاستاریکا است. | ## بخش 1: جغرافیای پاناما | پیدایش پاناما، پل ارتباطی آمریکایی شمالی و جنوبی، امکان مهاجرت گونه‌های مختلف جانوری را فراهم کرد. کشور پاناما از شمال به دریای کارائیب، از مشرق به کلمبیا، از جنوب به خلیج پاناما و اقیانوس آرام و از مغرب به کاستاریکا محدود می‌شود. پاناما باریکه‌ای است کوهستانی با جنگل‌های انبوه که آمریکای مرکزی را به آمریکای جنوبی پیوند می‌دهد. رودهای مهم آن توئیرا (با چوکوناکه)، بایانو، سانتاماریا و بلندترین نقطه آن قله آتشفشان بارو با ۳۴۷۵ متر ارتفاع است. اقلیم پاناما در ارتفاعات، معتدل، مرطوب و نسبتاً پرباران و در جلگه‌های ساحلی، مرطوب و بارانی است. رشته‌کوه‌های نسبتاً مرتفعی که از خاور به باختر این سرزمین کشیده شده‌اند که آن را به دو منطقهٔ شمالی و جنوبی تقسیم می‌کنند. | ## بخش 2: جغرافیای پاناما | چند رودخانه که همگی از ارتفاعات مرکزی سرچشمه می‌گیرند، این سرزمین را آبیاری می‌کنند که عمده‌ترین این رودها عبارتند از بایامو، توئیرا و چپو. شهر پاناما با ۴۶۳۰۹۳ نفر جمعیت پایتخت کشور پاناما است و شهرهای پاناما و جمعیت آن‌ها طبق آمار سال ۱۹۹۶ عبارتند از: سان میگلیتو با ۳۰۷۲۳۰، نفر و پنونوم با ۶۷۹۰۱ نفر. با عرض کنونی کانال پاناما، تنها نفتکش‌های پاناماگذر، با ظرفیت جابه‌جایی ۵۰ هزار تن نفت توان حرکت در آن را دارند، اما طرح‌هایی برای تعریض این کانال در سال ۲۰۱۴ وجود دارد که در آن صورت نفتکش‌های افرا مکس با ظرفیت جابه‌جایی ۸۰ هزار تن نیز می‌توانند از آن عبور کنند. موقعیت استراتژیک در انتهای شرقی آمریکای مرکزی؛ کانال پاناما را کنترل می‌کند که اقیانوس اطلس را از طریق دریای کارائیب با اقیانوس آرام پیوند می‌دهد. در یک روز معمولی در فصل خشک در پایتخت، حداقل دمای صبح زود ممکن است ۲۴ درجه سانتی‌گراد و بعد از ظهر حداکثر ۲۹ درجه سانتی‌گراد باشد. مناطق کوهستانی کشور به طور چشمگیری خنک‌تر است و در رشته‌کوه تالامانکا، در غرب پاناما، یخبندان هم رخ می‌دهد. | ## بخش 3: جغرافیای پاناما | مناطق آب‌وهوایی پاناما بیشتر بر اساس میزان بارندگی و نه بر اساس درجه حرارت تعیین می‌شوند. بارندگی در این کشور، از کمتر از ۱۳۰۰ میلی‌متر در سال در برخی مناطق تا بیش از ۳۰۰۰ میلی‌متر در سال در برخی دیگر، متغیر است. تقریباً تمام بارش‌ها در فصل باران رخ می‌دهد که معمولاً از ماه مه تا نوامبر است اما طول آن از هفت تا نه ماه متغیر است؛ البته استثناهایی به دلیل باران‌های موسمی وجود دارد. اگرچه رعد و برق در فصل باران رایج است، اما این کشور خارج از کمربند طوفان قرار دارد. توافق‌نامه‌های بین‌المللی طرف عضو: تنوع زیستی، تغییرات آب و هوا، تغییرات آب و هوا-پروتکل کیوتو، بیابان زایی، گونه‌های در معرض خطر، اصلاح محیط زیست، ضایعات خطرناک، قانون دریا، دامپینگ دریایی، حفاظت از لایه ازن، آلودگی کشتی، الوار گرمسیری ۸۳، الوار گرمسیری ۹۴، تالاب، شکار نهنگ تقسیمات کشوری پاناما به ۹ استان (provincias) و پنج قلمرو (comarcas) تقسیم شده‌است. | ## جمع‌بندی | در پنج قلمروی خودگردان، مدیریت در دست چهار گروه قومی سرخ‌پوستی کونا، نگوبه بوگله، امبرا، و وونان است: چپ|500px|تقسیمات کشوری پاناما.