موضوع مقاله: حرم امام حسین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حرم امام حسین | مقدمه: آستان قدس حسینی (به عربی: العتبة الحسینیة المقدسة)، که در گفتار عامیانه شیعیان حرم امام حسین (ع) خطاب می‌شود؛ مدفن حسین بن علی بن ابیطالب، نواده پیامبر اسلام و سومین پیشوای شیعیان واقع در شهر کربلا، در کشور عراق است. | ## بخش 1: حرم امام حسین | طبق برخی گزارش ها، علاوه بر خود حسین در این حرم، پسر نوجوانش علی‌اکبر نیز در پایین پا، و پسر خردسالش علی‌اصغر بر سینهٔ وی در داخل ضریح دفن شده اند. همچنین بیشتر کشته‌شدگان واقعه کربلا با کمی فاصله از ضریح حسین در همین حرم دفن شده‌اند. موقعیت حرم حسین بن علی در میانه کربلا، شهری در هشتاد کیلومتری نجف و صد کیلومتری بغداد است. موقعیت جغرافیایی این شهر ۳۲ درجه و ۴۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۳ درجه و ۵۰ دقیقه طول شرقی است. تاریخچه حرم گاه‌شمار حرم نوع عملیات سال قمری سال شمسی به دستور توضیحاتتدفین ۶۱۵۹خاندان بنی‌اسدتدفین در ۱۲ محرماولین بنا ۶۹۶۷مختار ثقفیساخت بنا روی قبر و گنبد آجری و گچیگسترش ۱۳۲۱۲۸ابوالعباس سفاحساخت بنایی سرپوشیده کنار آرامگاهتخریب ۱۴۶۱۴۲ابوجعفر منصور دوانیقیویران کردن بنای سرپوشیدهبازسازی ۱۵۸۱۵۴مهدی عباسینوسازی حرمتخریب ۱۷۱۱۶۶هارون‌الرشیدتخریب کاملبازسازی ۱۹۳۱۸۸امیننوسازیتخریب ۲۳۶ تا ۲۴۷۲۲۹ تا ۲۴۰متوکل عباسیتخریب در چند مرتبهتخریب ۲۴۷۲۴۰متوکل عباسیتخریب کامل و شخم زدن زمین و به آب بستنبازسازی ۲۴۷۲۴۰منتصر عباسیساخت بنای جدیدگسترش ۲۷۳۲۶۵محمد بن محمد بن زیدنوسازی و گسترشگسترش ۲۸۰۲۷۲داعی علوی گنبدیساخت گنبد بالا آرامگاهگسترش ۳۶۷۳۵۶عضدالدوله دیلمینوسازی گنبد و ساخت ضریح و ساخت چهار رواقگسترش ۳۹۷۳۸۵عمران بن شاهینساخت مسجد متصل به حرمآتش‌سوزی ۴۰۷۳۹۵-آتش‌سوزی به‌علت افتادن شمعترمیم ۴۰۷۳۹۵حسن بن سهلترمیم بعد از آتش گرفتنترمیم ۴۷۹۴۶۵ملکشاه سلجوقینوسازی دیوارهانوسازی ۶۲۰۶۰۲ناصر دین الله عباسیساخت ضریح جدیدگسترش ۷۶۷۷۴۴سلطان اویس جلایریساخت گنبد داخلی و صحن جدیدگسترش ۷۸۶۷۶۳سلطان احمد اویسساخت گلدسته طلا و توسعه صحنتذهیب ۹۱۴۸۸۷شاه اسماعیل صفویتذهیب حرم و اهدای ۱۲ چراغدان طلانوسازی ۹۲۰۸۹۳شاه اسماعیل صفویساخت صندوقی از چوب ساج برای آرامگاهنوسازی ۹۳۲۹۰۵شاه اسماعیل صفوی دومساخت ضریح مشبک از نقرهبازسازی ۹۸۳۹۵۴علی پاشانوسازی گنبدکاشی کاری ۱۰۳۲۱۰۰۲شاه عباس صفویکاشی‌کاری گنبد و ساخت ضریح مسیگچکاری ۱۰۴۸۱۰۱۷سلطان مراد چهارمگچ کردن گنبد از بیرونتزئین ۱۱۵۵۱۱۲۱نادرشاه افشارتزئین بناطلاکاری ۱۲۱۱۱۱۷۵آقا محمد خان قاجارطلاکاری گنبدیورش ۱۲۱۶۱۱۸۱وهابی‌هاویران کردن ضریح و رواق و خسارت به طلا‌کاری‌های گنبد و سرقت در واقعه غارت کربلاترمیم ۱۲۲۷۱۱۹۱فتحعلی شاه قاجارنوسازی حرم و طلاکاری گنبدطلاکاری ۱۲۳۲۱۱۹۶فتحعلی شاه قاجارساخت ضریح نقره‌ای و طلاکاری ایواننوسازی ۱۲۵۰۱۲۱۳فتحعلی شاه قاجارنوسازی گنبد و بارگاهگسترش ۱۴۰۵۱۳۶۳صدام حسینساخت بین‌الحرمینیورش ۱۴۱۱۱۳۶۹صدام حسینتخریب بخشی از طلاکاری گنبد و آسیب به دیوارها در خیزش شعبانیهترمیم ۱۴۱۴۱۳۷۲صدام حسینترمیم اماکن آسیب دیدهگسترش ۱۴۱۵۱۳۷۳شیعیان عراقگسترش و درختکاریمسقف کردن ۱۴۱۸۱۳۷۶مدیریت آستان قدس حسینیمسقف کردن صحن‌های اطراف ساختمان حرمسنگفرش کردن ۱۴۳۵۱۳۹۳وزارت بازسازی و مسکن عراقسنگفرش کردن و افزودن خدمات رفاهی ارتباطی و امدادی و نظارتیگسترش ... در حال انجامستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات ایرانساخت صحن عقیله بنی‌هاشم و ساخت موزه و کتابخانه در چهار طبقه پس از کشته شدن حسین بن علی و اصحاب وی در سرزمین کربلا، قبیله بنی‌اسد با کمک فرزندش علی بن الحسین (که کالبد پدر و عمویش عباس بن علی را به‌تنهایی دفن کرد) کالبد حسین بن علی و اصحابش را دفن کردند. بنی‌اسد برای قبر حسین بن علی نشانه‌ای در نظر گرفتند و درخت سدره‌ای را علامت آن ساختند. بناهای پیشین نخستین ساخت بنای آرامگاه حسین بن علی را به مختار بن ابوعبید ثقفی (پس از قیامش) و بعضی به بنی‌اسد نسبت می‌دهند که مصالح آن از گچ و آجر بوده و در نزدیکی آن مسجدی بوده‌ است که این آرامگاه در عهد بنی‌عباس به‌دستور هارون‌الرشید ویران شد و خانه‌های شیعیان همجوار آن خراب گشته و قبر را شخم زدند و درخت سدره‌ای که بنی‌اسد به‌عنوان علامت قبر حسین کاشته‌ بودند بریدند. پس از آن در زمان مأمون که برای راضی کردن شیعیان، تصمیم گرفت خلافت را به علی بن موسی واگذارد، شیعیان فرصت یافتند بر روی قبر حسین بن علی آرامگاهی بنا کنند که بنای این آرامگاه هم در سال ۲۳۲ قمری به دستور متوکل عباسی همراه با خانه‌های اطراف آن ویران شد و زمین آن شخم زده‌ شد و در آن کشت صورت گرفت. همانگونه که حمدالله مستوفی آورده‌ است: متوکل به‌دست فرزندش منتصر، در سال ۲۴۷ قمری به قتل رسید. منتصر نیز همانند مأمون، برخلاف پدرش، به شیعیان امنیت و رفاه داد و آرامگاه حسینی را دوباره بنا نمود و در کنار آن گلدستهٔ بلندی بنا نهاد. حدود ۲۸۰ ق داعی صغیر فرمانروای طبرستان و از نوادگان زید بن علی بن حسین به بازسازی و گسترش آن پرداخت. بنای کنونی آخرین بازسازی ساختمان حرم حسین بن علی در سال ۳۷۱ قمری توسط عضدالدوله دیلمی از آل‌بویه به سرانجام رسید. ساختمان اصلی آن همچنان باقی‌ مانده و در آتش‌سوزی سال ۴۰۷ قمری بر اثر افتادن شمع، تنها تزیینات داخلی آن از بین رفت ولی چون در ساختمان اصلی آرامگاه و ستون‌ها چوب به‌کار نرفته بود، برپا ماند. | ## بخش 2: حرم امام حسین | در حقیقت بنای اصلی آرامگاه حسین بن علی از آثار معماری آل‌بویه می‌باشد که بعدها از تعرض مغولان نیز در امان ماند. پس از سقوط ایلخانان، در دولت جلایریان (ایلکانیان) و به‌دست آنها تعمیراتی آغاز شد که تا سال ۷۸۶ قمری آن را ادامه دادند و ایوان طلا را بنا نمودند. پادشاهان صفویه ضمن انجام تعمیرات و نصب تزئینات متعدد از جمله صندوق و ضریح فولادی، آرامگاه را نیز توسعه دادند. بعضی تعمیرات و ساخت یک کاروانسرا در کنار حرم توسط عثمانی‌ها نیز تا سال ۱۱۲۹ ادامه یافت. در سال ۱۲۷۳ قمری ناصرالدین شاه تعمیراتی در حرم انجام داد و برای سومین بار در دوره قاجاریه گنبد آستانه تجدید طلاکاری شد. در تمام نقاط حرم حسینی –بسان دیگر مراکز زیارتی عراق– نام سلاطین صفوی، قاجار و امیران این دو سلسله بر روی کتیبه‌ها دیده می‌شد که همگی آنها در دوره صدام نابود گردید، تا آثار ایرانی در عتبات به‌طور کامل محو شود. امروزه این نام‌ها تنها در کتاب‌ها، برخی تصاویر و به‌احتمال اسنادی که در آرشیوهای عثمانی برجای مانده، قابل رؤیت است. به نظر می‌رسد از آخرین تعمیرات اساسی حرم، تعمیر ایوان طلا و نصب ستون‌های مرمر به‌جای ستون‌های چوبی برای آن به‌وسیلهٔ یکی از تجار و معدن‌داران ایرانی (حاج قنبر رحیمی) در سال ۱۳۸۹ قمری (۱۳۴۸ خورشیدی) می‌باشد. ضریح جدید ضریح جدید حسینی که در آن حدود ۱۱۸ کیلوگرم طلا به‌همراه نقره و چوب درخت ساج به‌کار گرفته شده در ایران (شهر قم) ساخته شد و پس از عبور از شهرهای مسیر از مرز مهران به عراق منتقل و در حرم نصب گردید و در ۱۵ اسفند ۱۳۹۱ (۲۲ ربیع‌الثانی) از آن رونمایی گردید. این ضریح از نظر شکل هندسی مانند ضریح قدیم ولی از نظر ارتفاع کمی بلندتر و مساحت آن حدود ۳۴ متر مربع و تعداد پنجره‌های آن ۲۰ باب است.تصاویر رونمایی ضریح جدید حرم امام حسین (ع) همشهری آنلاین در ساخت ضریح جدید شش‌گوشه حسینی ۱۱۸ کیلو طلا، ۴ تن نقره، ۲ تن مس، هزار و سیصد کیلو برنج و ۵ تن چوب ساج جنگلی از برمه به‌کار رفته‌ است. ضریح‌های قبلی نیز توسط هنرمندان ایرانی ساخته شده و در دوران صفویه و قاجار اماکن مقدس در عراق توسط پادشاهان مختلف ساخته و مرتب تعمیر و تکمیل شده‌است. وضعیت کنونی حرم حسینی حرم حسینی که یکی از شاهکارهای معماری دوره آل‌بویه است، در قلب شهر کربلا واقع و دارای ده باب ورودی به داخل حرم شامل: دو در قسمت جنوبی (باب‌القبله و باب‌الرحمه)، سه در قسمت غربی (باب زینبیه، باب رأس‌الحسین و باب‌السلطانیه)، دو در قسمت شمالی (باب‌السدره و باب‌الاسلام) و سه در قسمت شرقی (باب‌الکرامه، باب‌الشهدا و باب قاضی‌الحاجات) می‌باشد. یک مسجد بزرگ هم در قسمت شرقی صحن بین در قاضی‌الحاجات و باب‌الشهدا و باب‌الکرامه و در قسمت جنوب صحن تکیه یا خانقاه بکتاشیه احداث شده‌ است. در صحن حرم، چندین محل جهت انبار فرش‌های حرم و دیگر وسایل آن، در قسمت جنوب شرقی صحن قبر میرزا محمدتقی شیرازی، در قسمت شمال غرب، قبر شیخ عبدالحسین تهرانی (شیخ العراقین) از مشایخ اجازات و امیرکبیر و در اطراف صحن، جمعی کثیر از علمای امامیه و سلاطین شیعه مدفونند. | ## بخش 3: حرم امام حسین | خود صحن از دو طبقه تشکیل شده‌ است که تمامی دیوارهای آن با کاشی مزین است و هیئت شکوهمندی دارد. در وسط صحن، آستانه‌ای قرار دارد که از چهار طرف آن درهای متعددی جهت ورود به رواق‌ها دارد، ولی در اصلی و بزرگ آن در قسمت جنوبی حرم است. در مقابل در حرم ایوان بزرگی واقع است که به ایوان طلا شهرت دارد و دو طرف ایوان چهار کفش‌کن است. ایوان دارای سه در ورودی است که به رواق جنوبی حرم منتهی می‌گردد، در وسط از آن دو در دیگر بزرگتر می‌باشد و از طلا بوده که در اصفهان ساخته شده‌ است. رواق جنوبی حرم را رواق حبیب بن مظاهر اسدی می‌نامند چون مقبره حبیب، یکی از کشته‌شدگان کربلا در آن واقع است و بنی‌اسد او را در مقبره دسته جمعی کشته‌شدگان عاشورا دفن نکردند و قبر جداگانه‌ای برای وی ساختند زیرا از بزرگان قبیله بنی‌اسد بود. در داخل حرم صندوق‌های گرانبهایی بر روی قبر قرار دارد که بر روی آن ضریح نقره نصب است و بالای ضریح اشعاری با طلا ثبت است. در قسمت شرقی قبر حسین بن علی، قبر دسته‌جمعی کشته‌شدگان عاشورا واقع است و قبر علی‌اکبر جداگانه در ضریح حسین بن علی می‌باشد. از قبور علمای بزرگ امامیه، در رواق جنوبی قبر میرزا محمدمهدی شهرستانی، در رواق شرقی قبر محمدباقر وحید بهبهانی (که بر روی آن صندوق نفیسی نصب است) و مقبره صدر اعظم میرزا محمدتقی خان امیرکبیر، در رواق شمالی حرم، قبر جمعی از سلاطین قاجاریه از جمله مظفرالدین شاه،محمدعلی شاه، احمدشاه و قبر سید ابراهیم مجاب که دارای ضریح خاصی است و در رواق غربی جنب پنجره بالاسر حسین بن علی، قبر ملا محمدصادق برغانی و برادر وی ملا علی برغانی قرار دارد. در منتهی‌الیه رواق جنوبی قتلگاه قرار دارد که محلی است که ابی‌عبدالله الحسین از اسب خویش بر زمین افتاد و در این مکان بود که شمر سر او را از بدنش جدا کرد. برای نمونه به برخی اشاره می‌کنیم: هیچ فرشتهٔ مقرب و پیامبر فرستاده‌ای نیست مگر از خدا می‌خواهد که بگذارد امام حسین را زیارت کند؛ پس مرتب دسته‌ای از ارواح پیامبران و فرشتگان فرود می‌آیند و دسته‌ای بالا می‌روند.کامل الزیارات، باب ۳۹، ص ۱۱۴، حدیث ۴ هر شب هفتاد هزار فرشته از آسمان فرود آمده پس از طواف خانهٔ خدا و زیارت حرم محمد و علی، به زیارت حرم حسین می‌روند و پیش از برآمدن خورشید به آسمان بالا می‌روند.همان، حدیث ۲ یکی از یاران جعفر صادق از او نقل می‌کند که گفت: «رسول گرامی و علی ابن ابی‌طالب و فاطمه و همهٔ امامان برای زائران حسین بن علی دعا می‌کنند.»همان، باب ۴۰، ص ۱۱۶، حدیث ۱ نیز نقل می‌کنند که روزی بر او درآمدم، دیدم با خدایش راز و نیاز می‌کند، و سجده‌کنان این دعا را می‌خواند ….متن دعا در کامل الزیارات آمده‌است. از سجده که سر برداشت، گفت: «کسانی که در آسمان‌ها در حق زائران حسین بن علی دعا می‌کنند، بیش از کسانی‌ست که در زمین برایشان دعا می‌کنند.»همان، ص ۱۱۷، حدیث ۲ همچنین نقل می‌کنند که امام گفت: «آیا دوست نداری از کسانی باشی که از دنیا بیرون می‌روند و گناهی برایشان نیست؟ آیا دوست نداری از کسانی باشی که فرستادهٔ خدا حضرت [محمد] با ایشان مصافحه می‌کند؟ باشگاه خبرنگاران جوانتربت کربلا خبرگزاری صدا و سیما یا «تربت امام حسین» شهرت دارد.آثار و برکات تربت امام حسین (ع) پایگاه اطلاع‌رسانی حوزهبرکات ذکر گفتن با تسبیح کربلا (تربت امام حسین) تبیانتربت امام حسین باشگاه خبرنگاران جوان تربت در لغت به‌معنی «خاک» می‌باشدتربت واژه یاب و این‌گونه احتمال داده می‌شود که به هر خاکی که اطراف هر قبر مقدسی همانند قبر امامان شیعه، پیامبر اسلام محمد و امامزادگان باشد تربت می‌گویند؛تربت چیست؟ خبرگزاری مهر اما در معنی منحصر یا شایع آن، به خاک مزار حسین بن علی گفته می‌شود و منظور از عبارت «طین القبر» یا «الطین» نیز در احادیث امامان شیعه همین معنا را تداعی می‌کند.کدام خاک جزء تربت امام حسین علیه السلام است؟ | ## جمع‌بندی | الکوثر همچنین، از تربت کربلا تحت عنوان «خاک مقدس» نیز یاد می‌کنند.خاک مقدس آنا برخی شیعیان بر این باورند که تربت کربلا، هر سال در ظهر روز عاشورا، به رنگ خون در می‌آید؛ آن هم حول و حوش همان زمانی که سَرِ حسین بن علی را از تن جدا کرده‌اند.