موضوع مقاله: سونات پیانو شماره ۱۴ (بتهوون) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سونات پیانو شماره ۱۴ (بتهوون) | مقدمه: سونات پیانو شماره ۱۴ معروف به سونات مهتاب در دو دیز مینور، اُپوس ۲۷ شمارهٔ ۲، یک سونات پیانو اثر لودویگ فان بتهوون است که در سال ۱۸۰۱ تصنیف و در سال ۱۸۰۲ منتشر شد. | ## بخش 1: سونات پیانو شماره ۱۴ (بتهوون) | بتهوون این سونات را به کُنتِسِ ۱۷سالهٔ اتریشیِ ایتالیایی‌الاصل به نام جولیتا گیچاردی، که شاگردش بود، تقدیم کرد. نام «مهتاب» انتخاب بتهوون نبود، بلکه یکی از منتقدان موسیقی به نام لودویگ رِلْشْتاب، چند سال بعد از مرگِ آهنگساز، در سال ۱۸۳۲ به آن داده شد و معتقد بود «تأثیر نور ماه بر دریاچه لوسرن به آهنگساز الهام شده است»؛ در حالی که بتهوون هرگز این دریاچه را ندیده بود. سونات مهتاب به ویژه موومان اول در زمانِ بتهوون بسیار محبوب بود، تا جایی که خودِ آهنگساز گلایه داشت و می‌گفت «مطمئناً من چیزهای بهتری هم نوشته‌ام». نام «فانتزی» به توالی غیرمعمولِ موومان‌ها در فرم سونات پیانو اشاره دارد که تمپو، از فرم مرسومِ سونات منحرف می‌شود. موومان اول در دو دیز مینور و سرعت آداجیو شروع و برخلاف معمولِ سونات، سرعت آن تند نیست و این انحراف، تأثیر زیادی بر بسیاری از شنوندگان گذاشته است؛ موومان دوم در ر بمل ماژور و سرعت آلگرتو، پُرجنب‌و‌جوش با فرم اسکرتسو می‌آید؛ در نهایت یک فینال با سرعتِ پِرستو و بسیار دراماتیک با ساختارِ و فرم سونات، در دو دیز مینور، همراه است. نکتۀ قابل توجه در سونات مهتاب این است که سرعت از موومانی به موومان دیگر، افزایش می‌یابد. این اثر واکنش‌های متفاوتی از آهنگسازان را در پی داشت؛ فرانتس لیست آن را ستود و برلیوز اظهار داشت که این «یکی از آن اشعاری است که زبان بشر نمی‌داند چگونه آن را توصیف کند». کارل چرنی شاگرد بتهوون، سونات را «صحنه‌ای شبانه، که در آن صدایی غم‌انگیز و شبح‌وار، از دوردست به گوش می‌رسد»، نامید. از سویی دیگر پیانیست سرشناس ادوین فیشر اظهار داشت که «موومان اول سونات، بر اساس قطعه‌ای از اپرای دون ژوان اثر موتسارت ساخته شده است». در دوران معاصر نیز این اثر الهام‌بخش بسیاری از هنرمندان در ژانرهای مختلف برای آثار خودشان بوده است. هم اقتباس‌ها و هم برداشت‌های متفاوت از قطعهٔ اصلی، در ترانه، موسیقی متن‌های متعددی برای فیلم‌ها، برنامه‌های تلویزیونی، بازی‌های ویدئویی، انیمه و موارد دیگر گنجانده شده است. آهنگسازی این قطعه در تابستان ۱۸۰۱ در مجارستان در ملکی متعلق به خانوادهٔ برونسویک انجام شد. لودویگ در سال ۱۷۹۹ در وین با ترز و یوزفینه برونسویک، دختران کنت آنتون دوم، آشنا شده بود. بتهوون از طریق این خانواده با جولیتا گیچاردی (دختر عموی ترز و یوزفینه) نیز آشنا شد و در اواخر سال ۱۸۰۱، معلم پیانوی او و ظاهراً شیفتهٔ گیچاردی شد. او احتمالاً همان «دختر دلربا» است که بتهوون در ۱۶ نوامبر ۱۸۰۱ برای دوستش فرانتس گرهارد وگلر نوشت: در اولین نسخهٔ سونات که در سال ۱۸۰۲ منتشر شد، در عنوان صفحه بتهوون آن را به جولیتا گیچاردی تقدیم کرده بود. این تقدیم، قصد اصلی بتهوون نبود و او هنگام نوشتن سونات مهتاب، جولیتا را در ذهن خود نداشت. الکساندر تایر (کتابدار و روزنامه‌نگار آمریکایی)، در کتاب زندگی بتهوون بیان می‌کند که اثری که او در ابتدا قصد داشت به جولیتا گیچاردی تقدیم کند، «روندو در سل ماژور»، اپوس ۵۱، شماره ۲، بوده است، اما این اثر باید به شاهزاده لیخنوفسکی تقدیم می‌شد؛ بنابراین او در آخرین لحظه به دنبال قطعه‌ای برای تقدیم به گیچاردی گشت. اولین نسخه از موسیقی با نام سونات تقریباً یک فانتزی، و همان عنوانِ قطعهٔ همراه آن، اپوس. فرهنگنامه موسیقی و موسیقی‌دانان نیو گروو، نام ایتالیایی را به‌عنوان سونات به شیوه‌ای فانتزی ترجمه می‌کند. در زیرنویس این فرهنگنامه به شنوندگان یادآوری می‌کند که «قطعه، اگرچه از نظر فنی یک سونات است، اما حکایت از یک فانتزیِ بداهه و روان دارد». این نقل قول از ویلهلم فان لنز (موسیقی‌شناس آلمانی)، گرفته شده است که در سال ۱۸۵۲ نوشت: «رلشتاب این اثر را با قایقی مقایسه می‌کند که در زیر نور ماه از قسمت‌های دورافتادهٔ دریاچه لوسرن بازدید می‌کند. نام سونات مهتاب که پس از بیست سال از خلق آن، باعث فریاد کارشناسان در آلمان شد، منشأ دیگری ندارد». اگر به معنای واقعیِ کلمهٔ «بیست سال» نگریسته شود، به این معنی است که این نام‌گذاری باید پس از مرگ بتهوون آغاز شده باشد. در واقع، رِلشتاب نظر خود را در مورد موومان اولِ سونات، در داستانی به نام تئودور که در سال ۱۸۲۴ منتشر کرد، بیان کرد: «دریاچه در تلألؤ مهتاب آرام گرفته است، امواج خفه به ساحل تاریک برخورد می‌کنند؛ کوه‌های جنگلی، تیره و تار سر برمی‌آورند و مکان مقدس را از جهان جدا می‌کنند؛ قوهای شبح‌وار با خِش‌خِش‌های زمزمه‌وار در جزر و مد می‌لغزند، و چنگ بادی، نواهای مرموز از اشتیاقی عاشقانه را از ویرانه‌ها می‌فرستد». رِلشتاب در اینجا هیچ اشاره‌ای به دریاچهٔ لوسرن نکرده است، که به نظر می‌رسد افزودهٔ خودِ ویلهلم فان لنز بوده است. | ## بخش 2: سونات پیانو شماره ۱۴ (بتهوون) | رِلشتاب در سال ۱۸۲۵ با بتهوون ملاقات کرد، او معتقد بود تأثیر نور ماه بر دریاچه لوسرن به آهنگساز الهام شده است؛ در حالی که بتهوون هرگز این دریاچه را ندیده بود. کامپتون مکنزی، بنیانگذار مجلهٔ گرامافون، این عنوان را «بی‌ضرر» دانست و اظهار داشت که «احمقانه است که منتقدان با سخت‌گیری خود، رلشتاب بیچاره را به حالتِ خشمی تقریباً هیستریک برسانند» و افزود: «آنچه این منتقدان سخت‌گیر از درک آن عاجزند این است که اگر عموم مردم به پیشنهاد نور ماه در این موسیقی واکنش نشان نمی‌دادند، اظهار نظر رلستاب مدت‌ها پیش فراموش می‌شد».Mackenzie, Compton. دونالد تووی (تحلیل‌گر بریتانیایی) عنوانِ «مهتاب» را برای موومان اول مناسب می‌دانست اما می‌گوید برای دو موومان دیگر مناسب نبود. ساختار فرم اگرچه هیچ مدرک مستقیمی در مورد دلایلی خاص، مبنی بر اینکه چرا بتهوون تصمیم گرفت هر دو سونات خود را (اپوس ۲۷)، یک شِبهه فانتزی بنامد، وجود ندارد؛ اما نکتهٔ قابل توجه ممکن است این باشد که فرم این اثر از ترکیب سنتی سونات در دوره کلاسیک، (یعنی: سریع، آهسته، سریع) پیروی نمی‌کند. به جای آن، سونات دارای یک مسیر سنگین در انتهای سونات است و بخش سریع در موومان سوم قرار گرفته و به انتها می‌رسد. پاول بکر (منتقد آلمانی)، در تحلیل خود می‌گوید: «موومان در فرم سنتی، از همان ابتدا به اثر یک شخصیتِ مشخص می‌داد… که موومان‌های بعدی می‌توانستند آن را تکمیل کنند، اما تغییر ندهند. 139 نامِ سونات تقریباً یک فانتزی، نه چندان به ساختارِ معمولِ یک سونات کلاسیک مربوط می‌شود (شروع با یک موومان آهسته در آن زمان استثنایی نبود)، و نه به تنوع تمپو یا تونالیته‌ها. بلکه بیشتر به حس بداهه‌نوازی ناشی از موومان اول مربوط می‌شود که آهنگ آن، به گفته آندره بوکورچلیف، (آهنگساز فرانسوی) «آزادانه، متناوباً در سطح یا در اعماقِ چارچوب موسیقی، شکوفا می‌شود»؛ همچنین موومان آخر که «سرشار از آزادی و بداهه‌نوازی است و بیشترین دقت را با شدتِ بیان، ترکیب می‌کند». موومان اول 700px|بی‌قاب|وسط|جایگزین=موومان اول موومان اول، در دو دیز مینور و فرم سوناتِ اصلاح‌شده نوشته شده است. دونالد تووی به نوازندگان این موومان هشدار داد که از «اجرای آن با استانداردِ نت چنگ مانند یک میزان‌بندی ۱۲/۸ و سرعت آهسته» خودداری کنند. تم اصلیِ سونات (فِراز اول از بخش گشایش) بر روی یک ساختار ساده و کوتاه متمرکز شده است (یک نُت چنگ نقطه‌دار و به دنبال آن یک نُت دولاچنگ و یک نُت سفید نقطه‌دار، که همگی روی یک نُت تکرار می‌شوند). در فرازِ اول، هارمونی با تونیک (دو دیز مینور) شروع می‌شود و با یک کادانس کامل روی می ماژور (ماژور نسبی) به پایان می‌رسد، آکوردها در این اثر اغلب به «تمایل‌های ناپُلی» و آکوردهای ثانویه متکی است، مانند: آکورد شش ناپُلیتن (فا دیز - لا - ر) در نیمهٔ دومِ میزانِ سوم؛ فِراز دوم (متقارن با فِراز اول) به صورت هارمونیک روی می مینور تنظیم شده است. در این دورهٔ آهنگسازی، بتهوون معمولاً «ماژور نسبیِ سنتی را با مینور مربوطه جایگزین می‌کند». این فِراز دوم (اگر بخواهیم طرح کلی خاصی از فرم سونات را ببینیم) با توجه به اصرار هارمونی بر روی ماژور نسبی (می ماژور)، می‌تواند به‌عنوان «تم دوم» در نظر گرفته شود. بخش دوم از موومان را می‌توان گذار (یا تهیه) برای از سرگیری تم در نظر گرفت، اما می‌توان آن را به‌عنوان یک بسط و گسترش مختصر یا بهتر از آن، به‌عنوان یک بخش پایانیِ «بسط و گسترش» در فرم سونات، که همیشه در حالِ آماده‌سازی برای از سرگیری تم است، نیز درک کرد. در واقع، کُلِ بخش «بسط و گسترش» بر اساسِ یک نت پدال بلند (۱۲ میزان) در دومینانت (سل دیز) است. بخش تکرار (یا بازگشایش) با «گشایش» متقارن است، دو فِرازِ اصلی تم دوباره ارائه می‌شوند. فِراز اول مانند قبل روی ماژور نسبی (می ماژور) کادانس می‌کند؛ در حالی که فِرازِ دوم که در می ماژور آغاز شده است، با یک کادانس کامل روی تونیک (دو دیز مینور) پایان می‌یابد؛ کدای پایانی در تونیک و صدای بم آغاز می‌شود. سپس ملودی به صدای زیرتر می‌رود تا از طریق یک سیر صعودی به کادانس مفصلی از آرپژها منتهی شود. تمپوی «آداجیو سوستنوتو» تأثیر زیادی بر بسیاری از شنوندگان گذاشته است؛ برای مثال، برلیوز اظهار داشت که این «یکی از آن اشعاری است که زبان بشر نمی‌داند چگونه آن را توصیف کند». این موومان در زمانِ بتهوون بسیار محبوب بود، تا جایی که خودِ آهنگساز را به ستوه آورد، به طوری که به کارل چرنی گفت: «مطمئناً من چیزهای بهتری هم نوشته‌ام». پیانیست سرشناس ادوین فیشر در کتاب خود با عنوان سونات‌های پیانوفورته بتهوون، اظهار می‌دارد که این موومان از سونات، بر اساس قطعهٔ «آه، کمک! به من خیانت شده است»، از اپرای دون ژوان اثر موتسارت ساخته شده است که درست پس از قتل فرمانده می‌آید. او ادعا می‌کند که در بایگانی «موزه موسیقی وین»، طرحی چند سطری از موسیقی موتسارت (که همان فیگوراسیون سه‌گانهٔ مشخص را دارد) با دست‌خط بتهوون پیدا کرده است که آن را به «دو دیز مینور» (گام موومان اولِ سونات مهتاب)، انتقال داده است. فیشر می‌نویسد: «در هر صورت، در این موومان هیچ مهتاب رومانتیکی وجود ندارد: بلکه یک مرثیهٔ رسمی است». | ## بخش 3: سونات پیانو شماره ۱۴ (بتهوون) | موومان دوم 700px|بی‌قاب|وسط|جایگزین=موومان دوم موومان دوم یک اسکرتسو در میزان ۳/۴ است (اما تا حدودی یادآور منوئه «قدیمی» نیز می‌باشد). ساختار آن نیز اسکرتزوی کلاسیک است: اسکرتسو (تم و بسط) – تریو (تم و بسط) – تکرار اسکرتسو. این موومان ظاهراً لحظه‌ای نسبتاً آرام است که در ر بمل ماژور نوشته شده است، که معادلِ آنارمونیک، با نُت‌نویسی آسان‌تر از «دو دیز ماژور» و ماژور موازی از گام اصلیِ اثر است. بخش عمده‌ای از موومان با شدت پیانو (p) است، اما تعداد انگشت‌شماری اسفورتساندو (sfz) و فورته پیانو (fp)، به حفظِ حال و هوای شاد موومان کمک می‌کند. موومان سوم 700px|بی‌قاب|وسط|جایگزین=موومان دوم موومان طوفانیِ پایانی (دو دیز مینور) در فرم سونات و میزان ۴/۴، سنگین‌ترین موومان از بین این سه موومان است که منعکس‌کنندهٔ آزمایشی از بتهوون (که در سونات همراه اپوس ۲۷، شماره ۱ و بعداً در اپوس ۱۰۱، سونات شمارۀ ۲۸، نیز انجام شده) است، یعنی قرار دادن مهم‌ترین موومان در انتهای سونات. ساختار رسمی آن همان ساختار سونات کلاسیک است: گشایش با معرفی تم‌های اول و دوم، بسط، بازگشایش با تکرار دو تم و یک کُدای پایانی. این قطعه دارای آرپژهای سریع، نت‌های با تأکید قوی و توالی‌های باس آلبرتی است که در زمان‌های مختلف، توسط دست راست و چپ نواخته می‌شوند. اجرای مؤثرِ این موومان نیازمند نوازندگی سرزنده، ماهرانه و استقامت زیاد است و از نظر فنی اجرای آن به‌طور قابل توجهی از موومان‌های اول و دوم دشوارتر است. چارلز روزن (پیانیست آمریکایی) در مورد موومان آخر نوشته است: «این موومان، لجام‌گسیخته‌ترین موومان در نمایش احساسات است. پدال موومان اول با این دستورالعمل به زبان ایتالیایی مشخص شده است: «تمامیِ این قطعه باید بسیار ظریف و بدونِ سوردین نواخته شود». «بدون دَمپر» یا «ساستِین»، امروزه به معنای «با پدال» درک می‌شود، اما این سؤال باقی می‌ماند که آیا پیانوی بتهوون در زمان تصنیف آن، از قبل پدالی برای جدا‌کردنِ «سوردین» داشته یا مانند سایر سازهای معاصر، در آن زمان به یک اهرم زانویی مجهز بوده است یا خیر.Vergl. pdf برای اجرا با پیانوی مدرن، چندین گزینه ارائه شده است: یک گزینه این است که در صورت لزوم، پدال ساستین را به صورت دوره‌ای تغییر دهید تا از ناهماهنگی بیش از حد جلوگیری شود. 1–16), Ricordi نیم پدال‌زدن (تکنیکی که شامل فرو بردن جزئی پدال است)، که اغلب برای شبیه‌سازی پایداری کوتاه‌تر پدال در اوایل قرن نوزدهم استفاده می‌شد. چارلز روزن، یا نیم پدال‌زدن یا رهاکردنِ پدال را با کسری از ثانیه در تأخیر، پیشنهاد کرد. جوزف بانووتز (پیانیست آمریکایی) استفاده از «پدال سوستنوتو» را پیشنهاد می‌کند: پیانیست باید به‌طور تمیز پدال بزند و در عین حال اجازه دهد ارتعاش سمپاتیک سیم‌های بمِ پایین، «تیرگی» مورد نظر را ایجاد کند. این کار با فشردن بی‌صدای پایین‌ترین نت‌های بمِ پیانو قبل از شروع موومان، سپس استفاده از پدال سوستنوتو برای بالا نگه داشتن این دمپرها در طولِ موومان انجام می‌شود.Banowetz, J. تمپو علامت تمپوی «آلا برِو» (، ۴/۴ شکسته) به روش‌های مختلفی تفسیر می‌شود که به نُت‌های «سیاه» یا «سفید» اشاره دارد. در دیدگاه رومانتیک متاخر، عنوانِ «آلا برِو» به شمارش در نیم‌میزان (یعنی در نت‌های سفید) اشاره دارد؛ با این حال، در سال ۱۸۳۹، کارل چرنی تمپوی مترونوم را یک ضرب برای هر نت سیاه تعیین می‌کند (54=♩) و اینکه کُلِ قطعه باید با تمپوی آندانته مودراتو نواخته شود. pdf تاثیر و اقتباس گفته می‌شود که سونات مهتاب، به ویژه موومان سوم، الهام‌بخش قطعهٔ «فانتزی-ایمپرمپتو» ساختهٔ فردریک شوپن بوده است و «فانتزی-ایمپرمپتو» در واقع ادای احترامی به بتهوون بوده است. این سونات روابط کلیدی سه موومان سونات بتهوون، ساختارهای آکوردی و حتی برخی از قطعات مشترک را نشان می‌دهد. ارنست اوستر (پیانیست آلمانی) می‌نویسد: کارل بوهم آهنگساز آلمانی (۱۹۲۰–۱۸۴۴) در قطعهٔ «مدیتیشن» برای ویولا و پیانو، اپوس ۲۹۶، یک ملودی از موومان اول سونات بتهوون را بدون تغییر، اضافه می‌کند. دیمیتری شوستاکوویچ در «سونات ویولا»، اپوس ۱۴۷ (۱۹۷۵)، آخرین آهنگسازی خود، موومان اولِ سونات مهتاب را اقتباس کرده است. موومان سوم، که در آن اقتباس به صورت تکه‌تکه انجام می‌شود، «آداجیو به یاد بتهوون» نامیده می‌شود. در دوران معاصر، این اثر الهام‌بخش بسیاری از هنرمندان در ژانرهای مختلف برای آثار خودشان بوده است. هم اقتباس‌ها و هم برداشت‌های متفاوت از قطعهٔ اصلی، در ترانه، موسیقی متن‌های متعددی برای فیلم‌ها، برنامه‌های تلویزیونی، بازی‌های ویدئویی، انیمه و موارد دیگر گنجانده شده است. | ## جمع‌بندی | در اینجا چند ضبط شاخص را می‌توان به‌طور جداگانه ذکر کرد: ۱۹۴۶، ولادیمیر هوروویتس، شرکت سونی.