موضوع مقاله: آرادان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آرادان | مقدمه: از نام‌های قدیمی این شهر می‌توان به «اردهان» و «اَردوان» اشاره کرد و در زبان محلی به نام «اَرادون» نامیده می‌شود. | ## بخش 1: آرادان | وضعیت سابقاً، شهر آرادان دارای قلعه تاریخی بوده که در حال حاضر وضعیت مناسبی ندارد. در دوره‌های مختلف تاریخی به علت مرکزیت حاکم نشین خوار (گرمسار فعلی) و ادامه روندهای نظامی، سیاسی و اداری موجب اهمیت این شهر بوده است؛ بنابراین، با توجه به پژوهش‌ها و فرضیات صورت گرفته، به نظر می‌رسد قلعه مزبور دارای کارکرد سیاسی و اداری بوده است.نادری، علی(1399) جغرافیای تاریخی شهر آرادان، تهران: مرکز پژوهشهای علوم انسانی محمود احمدی‌نژاد، ششمین رئیس‌جمهور ایران، در این شهر به دنیا آمده است. پیشینه نام شهر آرادان در گذشته مرکز گرمسار یا به اصطلاح آن زمان حاکم نشین خوار بود. این شهر در دوران پارت‌ها هم جزو مناطق مهم آن‌ها به‌شمار می‌رفته و در تاریخچه گرمسار در دوره امپراتوری اشکانیان نام آرادان آمده است. این احتمال وجود دارد که تعریف شده نام اردوان بوده باشد و به قول احمد کسروی در کتاب اسامی شهرها نام آرادان بمعنی جایگاه رادان آمده است. در سفرنامه ناصر الدین شاه «اردوان» و نام اصیلش «اردون» آمده و از عهد اردوان اشکانی و اردشیر بابکان ساسانی باید باقی‌مانده باشد. قلعه آرادان که امروزه خرابه‌ای از آن باقی مانده است، طبق احتمالاتی به دوران اشکانیان تخمین زده می‌شود و نشان از بنیاد این شهر به قبل از اسلام به ایران دارد. در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران در وصف آرادان چنین آمده است:«آرادان- قصبه مرکز دهستان ارادان- بخش گرمسار- شهرستان دماوند. ۱۴ ک شمال خاور گرمسار-۲ک جنوب راه شوسه شمال راه‌آهن گرمسار به سمنان- درجلگه معتدل- سکنه ۲۵۰۳- شیعه- فارسی. مزارع-سرآسیاب- میرزا علی آقا- امیرمحمدی- امامزاده خلیل‌الله- ماشین خانه- جز این ده می‌باشد»در کتاب وجه تسمیه شهرها و روستاهای ایران در وصف آرادان آمده است:«آرادان در ۱۴ کیلومتری مشرق گرمسار واقع شده و باید از زمان اردوان اشکانی و اردشیر بابکان ساسانی باقیمانده باشد. آرادان در کتب و سفرنامه‌ها از شهر آرادان در کتب و سفرنامه‌های مختلف نام برده شده است. نکته جالب توجه در اکثر کتابها در وصف آرادان این جمله است که «آرادان؛ از دهات معتبر و آباد ری{شهر ری امروزی} و پایتخت خوار[گرمسار فعلی] است». در کتاب دانشنامه ایران، آرادان را به این صورت توصیف می‌شود:آرادان با ۸۸۰ متر ارتفاع، در ۳۵۰ و ۱۴۰ عرض شمالی و در آغاز سده ۱ قم، در آراخوسیا و نواحی شرقی، پادشاهانی ۵۲۰ و ۲۹ طول شرقی و تقریباً در ۱۴ کیلومتری شرق شهر همچون گندوفر و پاکر که عنوان و نام اشکانی داشتند و ظاهراً گرمسار قرار دارد. از جمله آثار کهن این شهر می‌توان به قلعه آرادان، سلطان شاه نظر، امام زاده خلیل‌الله، تکیه، آب انبار و یخچال اشاره کرد.بجنوردی(1381) دانشنامه ایرانی، جلد دوم، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. در سفرنامه طبرستان، استرآباد و گیلان در مورد آرادان آمده است: «بزرگ آنجا مرتضی قلی بیک، برادر کوچکتر آقا میرزا علی اکبر است که ۶ نفر پسر دارد. غله بلوک آرادان۱۵۰۰ خروار، نقدی ۶۵۰ تومن، شلتوک ۳۱۰ خروار و صیفی ۷۵ خروار و این آرادان دو قلعه دارد. قلعه وسطی در بالای تپه بلند است و منزل اربابان در قلعه تپه می‌باشد و دور این قلعه تپه، همه خانه‌های رعایا است و مسجد و تکیه، حمام یخچال و آب انبار بسیار بزرگ، آب سرد و صاف و سبزی کاری هم دارد. سه قریه یکی پاده، یکی کند و دیگری آرادان و همین قلعه قبل از نادرشاه، ۹/نه ماه در محاصره افغان بود تا اینکه آذوقه قلعه تمام شد و به تصرف افغان درآمد. اسم امامزاده آرادان، امامزاده سلطان شاه نظر است و اهل آرادان طایفه سنگسری و ده نمکی هستند، قلعه آرادان بسیار جا شکسته است. لیکن یک دروازه بالاتر ندارد و در مقابل دروازه و بیرون باغ میوه جات انجیر، انار، توت، زردآلو، گل قرمز و افرا دارد. کوه بزرگ شمالی آرادان، سرحر است و سیاه کوه سمت قبله آرادان است که به کاشان و نطنز و اردستان می‌روند». سفرنامه خراسان و کرمان، در مورد آرادان آورده است که: «شب پنج شنبه نهم ماه از قشلاق حرکت کرده و به طرف منزل ده نمک روانه شدیم. در خارج از کاروانسرا ده باب دکان است که دو باب آن مخصوص آهنگری است خانه حاکم بالای تپه بلندی است که سابقاً در روی این تپه قلعه معتبری بود و سه طبقه داشته است. حاکم جناب احتشام الممالک که از طایفه البرزی هایست که خانواده ایشان در تهران است. در نهاین شب جمعه دهم ماه از دهنمک که آخر منزل بلوک خوار و در جمع تهران است به سمت لاسگرد حرکت کرده‌ایم».سفرنامه خراسان و کرمان، غلامحسین خان افضل الملک، ص16 سفرنامه مشهد یا سفرنامه شیندلر، اثر شیندلر، که در دوره ناصرالدین شاه قاجار، مأمور ایجاد خط تلگراف در محور تهران-مشهد بوده، در سفرنامه خود با عنوان «سفرنامه مشهد» به آرادان اشاره کرده و می‌نویسد: «در سه فرسخی قشلاق، آرادان است که تلگراف خانه دارد. از آرادان تا پاده سه مایل انگلیسی است و از پاده الی دهنمک آب ندارد و نه مایل و ربع انگلیسی، مسافت دارد».سفرنامه شیندلر، ن شیندلر و به کوشش قدرت‌الله روشنی زعفرانلو، انتشارات خانه تاریخ و تصویر ابریشمی، ص 12 سفرنامه خراسان، اثر ناصرالدین شاه که در خاطرات سفرنامه اول خود - سفرنامه خراسان- به توصیف آرادان و دهات آن پرداخته است «روز پنجشنبه، دوم ذیحجه؛ آرادان که مال حاجی خان بابا خان خواری، است. این ده، اسم اصیلش اردوان است که از عهد اردوان اشکانی و اردشیر بابکان ساسانی باید باقی مانده باشد و حال از کثرت استعمال، آرادان می‌گویند…».سفرنامه دوم خراسان(1363)، ناصرالدین شاه قاجار، تهران: کاوش و شب تاب، ص 218 در سفر دوم ناصر الدین شاه در سفر به خراسان در مورد آرادان آمده است:روز دوشنبه پنجم ماه ذیحجه سال ۱۳۰۰ ه‍.ق می‌نویسد: ... در راه که می‌آمدیم، محمدحسن خان پسر مرحوم تقی خان حاجب الدوله قدیم را دیدیم که از شهر به استقبال می‌آمد و امروز علی حضرت همایونی ناهار را در امین آباد خالصه (یاتری امروز) که مرحوم امین السطان در آبادی آن اهتمام کرده و امارتی ساخته‌اند و حالا نایب بلوک خوار است آنجا منزل دارد تا عصر آنجا توقف کرده بودند.میرزا قهرمان امین الشکر، روزنامه سفر به خراسان به همراهی ناصرالدین شاه به کوشش ایرج افشار، محمد دریا گشت، تهران، انتشارات اساطیر، 1374، ص 236-238 کتاب مطلع الشمس، نوشته محمدحسن خان اعتماد السلطنه، اطلاعات نسبتاً کاملی در مورد آرادان و آثار تاریخی آن در سال ۱۳۰۳ ه‍. ق، آورده است: «این ده{آرادان} دویست خانوار جمعیت دارد که تقریباً ششصد یا هفصدنفر می‌شود. میرزا ابوالقاسم برادر حاجی خان بابا خان، کرقراگهر، چهار ساله ای آورده به اصرار تمام تعارف کرد و به ناچار قبول کردم. عصر، همان اسب را سوار شده به سمت دهات و زراعات مشرقی، پرداختم».محمدحسن خان اعتماد السلطنه، مطلع الشمس، ج3، تهران:پیشگام، ص354 نقش آفرینی اهالی آرادان در حوادث تاریخی حفاظت از گنجنه‌هایی سلطنتی محمد خوارزمشاه، در زمان حمله چنگیزخان مغول به ایران. | ## بخش 2: آرادان | این گنجیه‌ها طبق احتمالاتی در قلعه آرادان نگه‌داری می‌شده و درنهایت با فتح شهر به دست مغول، این گنجیه‌ها را به دست می‌آورد. نُه ماه مقاوت کردن در برابر سپاه اشرف افغان و به وجود آمدن قحطی بی‌سابقه باهدف رسیدن سپاه نادرشاه. این مقاومت مردم باعث شد نادرشاه حلقه‌های اتحادیه در شرق ایران را به سرعت تشکیل دهد و به سراغ اشرف افغان بیایید. میزبانی از نادر قلی شاه افشار، در یک یا چند روز از سال ۱۷۲۹ میلادی، در حمله به قوای متحد اشرف افغان و کمک به او در نبرد سردره خوار. وجود ۱۰۵ شهید در جنگ ایران و عراق با توجه به جمعیت سال ۶۵ شمسی، به اعضای هر ۱۲۶٫۲ نفر یک شهید.نادری، علی(1399)جغرافیای تاریخی آرادان، تهران: مرکز پژوهشهای علوم انسانی قلعه آرادان و حوادث تاریخی در مورد قلعه آرادان و نقش‌آفرینی گسترده آن اطلاعات اندکی در دست است. با این تفاسیر، طی پژوهش‌ها و کندکاو علمی و عملی که ماحصل مطالعه شش‌ماهه در مورد این قلعه بوده است، نتایجی به شرح ذیل به دست آمده است:نادری، علی(1401) قلعه تاریخی آرادان و روندهای سیاسی-اداری، تهران: مرکز پژوهش‌های علوم انسانی. در کتاب زبده التواریخ، در مورد دیدار ابوبکر فرزند میرانشاه گورکانی با حاکم شهر آرادان آورده است: امیرزاده ابوبکر فرزند میرانشاه گورکانی چون به حدود خوار رسیدند امیر پیرحسین برلاس (مشاور نظامی و سیاسی خود را) به قلعه شهریار روانه گردانید و ایشان متعاقب روانه شدند. چون به شهریار رسیدند قلعه بدیشان سپردند، آن جایگاه معلوم کرد[می­گویند اکنون و به جای خوار شهر آرادان واقع شده ولی آن ولایت همچنان به خوار مرسوم است] که امیرزاده عمر فرزن میرانشاه تیموری با وجود هوای تابستان به جانب قره باغ به جنگ امیر شیخ ابراهیم رفته است و چنانچه در حکایت امیرزاده عمر مذکور گشته- امیرزاده ابابکر پدر و مادر و … را در سابجبلاغ (شمال تهران) ری، ساکن گردانید و با دوهزار نفر ساکن سلطانیه شد. در زمان حمله چنگیز خان مغول به ایران، محمد خوارزمشاه، بخشی از گنجیه سلطنتی خود را به این ناحیه انتقال داد. در این رابطه در کتاب دائرةالمعارف دهخدا آمده است: اردهن [اَ دَ] (اِخ) قلعه ای است حصین از اعمال ری از ناحیهٔ دنباوند و طبرستان، بین آن و ری سه روزه راه است. سپس تاتار آن قلعه بگشودند و بعضی گفته‌اند که اگر در اردهن یک تن بود، تصرف قلعه بقهر امکان نداشت، مگر آنگاه که به آذوقه محتاج می‌شد. رجوع به تاریخ مغول ص ۳۸، ۴۱، ۱۳۰، ۱۳۱ و رجوع باردهن شود.در مجموع، مصادیق فوق، نمونه‌هایی مذکور از اهمیت قلعه تاریخی آرادان است که در کتب مختلف ذکر شده است. او در این سال‌ها یک اثر هنری در مدرسه سهراب سابق، خلق کرده بود که متأسفانه به علت عدم آگاهی تخریب شده است. او در مورد زندگی در آرادان و تأثیری که از این منطقه در آثارش گرفته، آورده است:من اهل اراک هستم و در جوانی حدود هشت سال در آرادان به بچه‌ها درس می‌دادم. طبیعی است که خاطرات آن دوران در آثارم نفوذ کرده باشد هنوز پس از گذشت این زمان طولانی و بعد از دیدن نمایشگاه‌ها، گالری‌ها و شهرهای مختلف دنیا، شهر اراک و آرادان در ذهنم باقی است. تمام فرم‌ها و طرح‌های هندسی جئومتریک در تابلوهایم از خاطرات کودکی و جوانی‌ام نشأت می‌گیرند. در آرادان و در حین رفت‌وآمدی که با ماشین‌های متفرقه به آنجا داشتم با انواع و اقسام آدم‌ها و تیپ‌ها آشنا شدم. زندگی در آرادان به من فرصت نقاشی، مطالعه، تنهایی و گاه گم شدن را می‌داد».«سایت شعبه نیویورک گالری شیرین». دریافت‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۴.صادق هدایت، نویسنده معرف ایرانی، در بخشی از کتاب علویه خانم و ولنگاری، در ابتدای کتاب روستای دهنمک آرادان را این‌گونه توصیف می‌کند:«... میان جاده مشهد، کنار سقاخانه «دهنمک» جمعیت انبوهی از زن و مرد، میان برف و گِل جمع شده بودند…».صادق هدایت(1342)، علویه خانم و ولنگاری، تهران: انتشارات امیرکبیر، صفحه 12.محمود احمدی‌نژاد در روز پنج‌شنبه ۲۴ خرداد ۱۳۸۶، برای اولین بار به صورت رسمی و این بار با مقام ششمین رئیس‌جمهور ایران به آرادان سفر کرد. رئیس‌جمهور، آرادان را دیار محبت، سخت‌کوشی، عزت و یکی از کانون‌های مبارزه برای انقلاب اسلامی دانست و افزود: ویژگی بارز مردم این دیار اعتماد به نفس و ایستادن بر روی پای خود می‌باشد چرا که با تحمل سختی‌ها و حفظ دینداری و معنویت باعث افتخار این شهر شده است. احمدی‌نژاد با تأکید بر این که با افتخار اعلام می‌کنم که بنده جزء کوچکی از مردم عزیز و سرافراز آرادان هستم، محله‌های آرادان سرمحله؛ قدیمی‌ترین و مهم‌ترین محله شهر آرادان می‌باشد. به عبارت دیگر، هسته اولیه شهر از این محله شروع و پس از رشد شهر، به جاهای دیگر کشیده شده است. حدود جغرافیایی این محله از شمال به خیابان آیت الله سعیدی، در جنوب به بازار پایین، در غرب به بلوار معلم و در شرق به خیابان مطهری است. این حدود نام‌های متفاوتی دارد از جمله می‌توان به پشت قلعه، روبه‌رو یا به زبان محلی جلوی قلعه، سر آب انبار، پشت آب‌انبار و غیره اشاره کرد. عمده طوایفی که درسرمحله زندگی می‌کنند با نام‌های نادری، ایجوی، شریفی، رنجبر، بیگلری، رضایی، کاظمی و آسایشلو هستند. تکیه آرادان، آب‌انبار و یخچال قدیمی و قلعه مخروبه آرادان که تمامی این اقوال به علت به وجود آن بوده، در این محله قرار دارد علی‌آباد؛ بزرگ‌ترین محله شهر آرادان است. مردم محله علی‌آباد عمدتاً از کردهای قوچان و از نوادگان حاج صفرعلی خان کرد محسوب می‌شوند. بعلاوه فامیل‌های مولایی، رکنی، گیلوری، شاه‌حسینی و کاشانی از طوایف عمده این محله هستند.علیرضا شاه حسینی، آرادان سرزمین کهن، 1391، گرمسار: انتشارت حبله رود، ص61↵↵رده‌ها رده‌ها شرکت زارعی و انبارهای جهادکشاورزی آرادان در این محله قرار دارند. عمده ساکنان این محله با نام شهسوار، حسینی، شهبازی، خالقی، بیگلری و غیره شناخته می‌شوند. و از معروف‌ترین افراد به غلامرضا شهسوار اشاره کرد که از ملاکان و بزرگان این محله می‌باشد. | ## بخش 3: آرادان | ساکنان این محل همگی از اهالی سمنان و از فامیلهای همتی، همامی دوست محمدی و عرب شهراب هستند.علیرضا شاه حسینی، آرادان سرزمین کهن، 1391، گرمسار: انتشارت حبله رود، ص59 مهدی‌آباد؛ این محله بین بخش مرکزی شهر و علی‌آباد پایین قرار دارد. ساکنان اولیه این محله را کردهای قراچلو تشکیل می‌دادند و سپس مهاجرینی از اصفهان، سمنان و ایوانکی به این محله مهاجرت کردند.علیرضا شاه حسینی، آرادان سرزمین کهن، 1391، گرمسار: انتشارت حبله رود، ص60 رده‌ها ماشین خانه؛ سابقاً با نام نظام آباد شناخته می‌شده اما با ورود اولین دستگاه پنبه پاک کنی در منطقه و وجود آن در این محله، امروزه ماشین خانه نامیده می‌شود. عمده طوایفی که در این محله زندگی می‌کنند با نام‌های ساربان، آرامش، سالار، سازمند و حیدرخانی شناخته می‌شوند. نام آبادی منسوب به شخصی به نام «میرزا علی آقا» از بستگان «حاج عبدالحسین یغمایی» است. در حال حاضر این محله فاقد سکنه می‌باشد و فقط فعالیتهای دامداری و کشاورزی در آن جریان دارد.علیرضا شاه حسینی، آرادان سرزمین کهن، 1391، گرمسار: انتشارت حبله رود، ص61 رده‌ها امیرمحمدی؛ در محدوده خیابان ۲۲ بهمن و مالک اشتر امروزی است. عمده طوایف ساکن در این محله با فامیلی شمسی‌خانی، خراسانی، کبیری و غیره شناخته می‌شوند. فرودگاه باند کوچک آرادان که زمانی محل فرود هواپیماهای سم‌پاشی بود، در این محله قرار دارد. ارتفاعات آرادان گررجه؛ ارتفاع آن ۲۷۵۰ متر است و در فاصله ۴۵ کیلومتری شمال شرقی آرادان واقع شده است. سرآسیاب؛ ارتفاع آن ۱۳۵۷ متر است و در ۳۰ کیلومتری شمال شرقی آرادان (در شمال روستای ده نمک) واقع شده است. بخش بزرگی از ساکنان روستاهای آرادان را عشایر الیکایی‌ها تشکیل می‌دهند که طبری‌تبار (مازندرانی) هستند و به گویش الیکایی که گویشی از زبان مازندرانیگویش الیکایی، علیرضا شاه حسینی، انتشارات بوستان اندیشه، سمنان، 1384 است صحبت می‌کنند. در محله‌ای در قسمت شمال غربی شهر، ساکنان به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند که اصلیت آن‌ها به روستاهای آرادان به نام رامه بالا و پایین، چهارطاق، قالیباف ده نمک و ارجنه است. از جمله می‌توان به سنگسری‌ها که از مهدیشهر، رنجبرها از اصفهان، طایفه تابان، جلدکار، تمدنی، ربیعی، میرکوهی، شاهجویی، ساربان، سالار، شمسی خانی و خان عمو از سمنان، سادات کاظمی از روستای سیوجان از قائنات استان خراسان جنوبی، صادقیها از اصفهان، شفیعیها صفی اللهی‌ها از انارک، فریورها از بیابانک سمنان و جندقیها از جندق اصفهان، حسینی‌ها ساکن مهدی‌آباد از اصفهان، مولایی‌ها از آباده فارس، رکنی‌ها از رکن آباد سمنان و تیره‌های گیلوری، شاه حسینی، قندالی و کاشانی از طوایف ایل الیکایی هستند که به این شهر مهاجرت کرده‌اند.علیرضا شاه حسینی، آرادان سرزمین کهن، 1391، گرمسار: انتشارت حبله رود، ص138-139 رده‌ها آب و هوا این شهرستان دارای آب و هوایی کوهپایه‌ای در مرکز، ییلاقی در شمال و کویری در جنوب شهرستان می‌باشد. دما در ماه ژوئیه در حدود ۳۰٫۴ درجه سانتی گراد است که در بالاترین میزان خود قرار دارد. در سال میانگین میزان بارش به ۱۴۱ میلی‌متر می‌رسد.پورتال سازمان هواشناسی کشور ایستگاه هواشناسی گرمسار تقسیمات کشوری بخش آرادان که تا پیش از این جزء تقسیمات شهرستان گرمسار به‌شمار می‌رفت در مردادماه سال ۱۳۹۰ با تصویب هیئت وزیران ششمین شهرستان استان سمنان شد.خبرگزاری فارس آرادان دارای ۱۳۰ آبادی می‌باشد. کسانی که عمدتاً قصد مشهد را داشتند و شب‌ها در آرادان بیتوته می‌کردند و منزل بعدی آن‌ها «کاروانسرای دهنمک» بود. یکی دیگر از مهم‌ترین آثاری که در این دوره نیز تخریب شدند می‌توان به «برج‌های دیدبانی» به گفته عوام یا «ستون‌های دروازه شهر» اشاره کرد. از جمله این ستون‌ها در محدود «محله میرزا علی آقایی»، «انتهای خیابان مفتح» و «انتهای محله سرآسیاب» اشاره کرد.نادری، علی(1402)، آرادان از نگاه مردان کهن؛ نگاهی به تاریخ شفاهی آرادان طی گفت‌وگویی با 10 کهن مرد آرادان. دوم؛ در دهه ۶۰ شمسی، به دنبال برنامه‌های رشد و توسعه شهر توسط شهردار وقت آرادان، شهر، دستخوش تحولاتی شد. از جمله مهم‌ترین اقدامات می‌توان به «تخریب قلعه آرادان»، «تخریب سقاخانه تکیه آرادان»، «پرکردن گودال باغچه‌ها که محل زندگی مردم بود»، «تخریب حمام تاریخی و قدیمی شهر» و غیره اشاره کرد. امروزه آثاری که باقی‌مانده به شرح ذیل است: بازار آرادان تکیه آرادان قلعه تاریخی آرادان (به‌دلیل نگهداری نامناسب شرایط خوبی ندارد). از جمله آثار تاریخی و فرهنگی که در این دو روستا وجود دارد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ناحیه هدف گردشگری رامه، چهارطاق، قالیباف و لزوره: قلعه ضحاک (به علت نگه‌داری نامناسب شرایط خوبی ندارد). چشمه رامه بالا (معروف به سٌلبیخ) آبشار لزوره آبشار خوش‌آبرود ناحیه مرگه‌سر ناحیه ییلاقی ارجنه امامزاده شازده حسین امامزاده جعفر چهارطاق درخت کهن روستای چهارطاق چشمه چاه قٌل‌قٌل ناحیه گردشگری پاده: قلعه تاریخی پاده (به علت نگه‌داری نامناسب شرایط خوبی ندارد). حمام میرزایی‌ها یخچال و آب انبار پاده خانه‌های تاریخی (به علت نگه‌داری نامناسب شرایط خوبی ندارد). امامزاده بوسعید ناحیه گردشگری ده‌نمک: کاروانسرای شاه عباسی روستای ده‌نمک یخچال و آب انبار روستای ده‌نمک مراکز آموزشی دانشکده بهداشت و پیراپزشکی. غذاهای محلی ته‌چین کشمش، از غذاهای مخصوص این شهرستان است که به‌خصوص در مراسم محرم و مهمانی‌های ویژه مردم محلی تهیه و پخت می‌شود. آرادان، سینما و نمایش رادیو در قسمت کوتاهی از فیلم سینمایی صمد و فولادزره دیو، قلعه آرادان، که امروزه به دلیل نگه داری نامناسب شرایط خوبی ندارد، نشان داده شده است. فیلم ایستگاه متروک در بخشهایی از ایستگاه راه‌آهن شهرستان آرادان، فیلم‌برداری شده است. برخی از ویژگی‌های فرهنگی منحصر به فرد هر شهر و منطقه در کشور و استان، بنابر یکسری ویژگی‌های فرهنگی خاص شناخته می‌شود. در این بین، آرادان و روستاهای اطراف، بر مبنای دیدگاه مذهبی، به ویژه در ماه محرم، برخی از رسوم را به اجرا می‌گذارند که در نوع خود جالب و جذاب است. از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: وجود یخچال‌ها و آب انبارهای مختلف با توجه به شرایط اقلیمی منطقه. | ## جمع‌بندی | خواندن تعزیه به شکل کاملاً ویژه و جذاب در ایام محرم در تکیه آرادان و سایر روستاها.