موضوع مقاله: اندیمشک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اندیمشک | مقدمه: اَندیمِشک در دروازه خوزستان از مهمترین شهرهای استان خوزستان و مرکز شهرستان اندیمشک است که در شمال‌غرب این استان قرار دارد و از قوم لر و از لرهای بالاگریوه هستند. | ## بخش 1: اندیمشک | لور شهری آباد بوده که مورخان نیز از آن نام برده‌اند، اما به مرور از آبادی آن کاسته شده است. تاریخ نگارانی همچون اصطخری و … در نوشته‌های خود به این شهر اشاره کرده و آن را شهری آباد خوانده‌اند. در دوره حکومت رضاشاه پهلوی و مقارن با احداث راه‌آهن در ایران، در مجاورت قلعه لور، ایستگاه راه‌آهن اندیمشک بنا نهاده شد که به تدریج با آغاز ساختمان‌سازی در اطراف آن، اندیمشک رو به گسترش نهاد. شهر اندیمشک از نظر موقعیت راه‌های ترانزیت اصلی و مرکزی در قسمت بسیار مهمی می‌باشد، زیرا تنها شهری است که استان‌های خوزستان، لرستان، ایلام و کرمانشاه را به‌هم ارتباط می‌دهد. راه‌آهن این شهر به‌عنوان مرکز کل ناحیه راه‌آهن زاگرس و از نقاط حساس راه‌آهن تهران-جنوب به‌شمار می‌آید. تاریخچه تاریخ باستان پیشینه شهر اندیمشک به دوران هخامنشی بازمی‌گردد، این شهر در زمان اشکانی لور نام داشت. در دوران باستان، این شهر بر سر راه شاهی که از گندی‌شاپور به ایوان کرخه و تیسفون می‌رفت قرار داشت. با توجه به تحقیقات باستان‌شناسی انجام شده در دو محوطه باستانی لور و اندامش، دیرینگی این شهر را، ۲ هزار سال تخمین می‌زنند. به‌تازگی با کشفیات جدیدی که صورت گرفته، قدمت تاریخی شهر لور را نیز بسیار بیشتر از ۲۳۰۰ سال تخمین زده می‌شود. در مطالعات تاریخ باستان اندیمشک همواره کیفیت، تقارن تاریخی، نوع تعامل و چگونگی فراز و نشیب دو شهر مهم باستانی و همجوار لور و اندامش (گستره قلعه مختار تا حوالی کوی نیرو امروزی) برای تاریخ شناسان دارای ابهام بوده است. امروزه گورها، آثار و وسایلی ازجمله سفال‌های فراوانی که از طریق حفاری در این گورستان کشف شده، شهر لور اطلاعاتی از کیفیت تدفین به‌دست می‌دهد که منطبق بر شیوه تدفین اواخر دوره هخامنشی و اشکانی می‌باشد. شهر اندامش شهری بود مربوط به دوره ساسانی از شهرهای همدوره گندی‌شاپور و شوشتر در دوره شاپور یکم طراحی می‌گردد و با توجه به وجود زندان و سایر مسائل مرتبط تاریخی اندامش را می‌توان یک شهر سیاسی در دوران ساسانی دانست. شهر لور نیز بر اساس اطلاعات تاریخی و یافته‌های باستان‌شناسی در منطقه شمال اندیمشک در مسیر گذرگاه باستانی ایران و میان‌رودان واقع شده است. هم‌اکنون با یافته‌های گورستان شهر مدفون شده لور که دارای گورهایی به شیوه تدفین هخامنشی - اشکانی و اسلامی است و شواهدی از تدفین ساسانی در آن به‌دست نیامده است، این نظریه قوت می‌گیرد که با توجه به تقابل فرهنگی و اختلافات سیاسی ساسانیان و اشکانیان همزمان با احداث شهر اندامش ساسانی شهر لور مورد بی‌توجهی جدی قرار می‌گیرد و در دوره ۴۵۰ ساله ساسانی در انزوا و خاموشی فرومی‌رود. اما درنهایت در دوره اسلامی با ورود مسلمانان به ایران، شهر اندامش ساسانی رو به زوال و نابودی می‌گذارد و لور دوباره به‌دست مسلمانان احیا و به حیات خود ادامه می‌دهد. آن‌چنان‌که در یکی از موارد یاقوت حموی جغرافیدان و تاریخ‌نویس سده هفتم هجری قمری از لور عبور کرده و ما دوباره آن را شهری فعال در مناسبات سیاسی این دوره میابیم. تاریخ معاصر در دوره رضاشاه پهلوی و با ساخت راه‌آهن شمال به جنوب در سال‌های ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۷ و عبور آن از صالح‌آباد، شهر گسترش یافت، در مجاورت قلعه لور، ایستگاه راه‌آهن صالح آباد بنا نهاده شد که به تدریج با آغاز ساختمان‌سازی در اطراف آن، صالح آباد رو به گسترش نهاد. در همین زمان نیز شرکت جنرال موتورز آمریکا، شعبه‌ای از کارخانه اتومبیل‌سازی نظامی خود را در این شهر تأسیس نمود. با پیوستن روستاهای اطراف به هم و افزایش وسعت آن، صالح آباد در سال ۱۳۱۶ به پیشنهاد فرهنگستان ایران اندیمشک نام گرفت. دهستان اندیمشک در دی ۱۳۳۵ به بخش و پس از آن با اجرای طرح‌های عمرانی و اقتصادی به شهر تبدیل شد. در محمدرضاشاه با ورود شرکت‌های بسیار داخلی و خارجی، اندیمشک به شهری صنعتی بدل گشت و بدین ترتیب میزبان هزاران نفر از پزشکان، مهندسان، کارمندان و کارگران داخلی و خارجی گردید. جغرافیا موقعیت جغرافیایی طول جغرافیایی اندیمشک در شمال ۴۸ درجه و ۲۲ دقیقه خاوری نسبت به نصف النهار گرینویچ و عرض آن ۳۲ درجه و ۲۹ دقیقه شمالی نسبت به خط استوا می‌باشد. اقلیم اندیمشک در شمالی‌ترین قسمت استان خوزستان قرار دارد و از غرب با استان ایلام و شمال با استان لرستان هم‌مرز است به همین سبب آب و هوای این شهر در اواخر زمستان و بهار به علت بودن در دامنه‌های سبز زاگرس بسیار مطلوب و یکی از مقصدهای مسافران نوروزی در ایام بهار است. در فصل تابستان آب و هوای این شهر روزهای به‌نسبت گرم و شب‌های خنک را شامل می‌شود. دمای این منطقه در روزهای گرم سال در زیر سایه به بالای ۶۰ درجه سانتیگراد و در روزهای سرد سال در پایین‌ترین حد خود در برخی مناطق به چند درجه زیر صفر نیز می‌رسد. شهرستان اندیمشک از شمال به استان لرستان و از غرب به استان ایلام و از جنوب به شهر شوش و از شرق به شهر دزفول محدود می‌شود.وبگاه استان خوزستان وجود دو سد بزرگ و شناخته شدهٔ کرخه و دز در این شهرستان مقصد بسیار خوبی را برای گردشگران و توریست‌ها فراهم ساخته. سد دز در بیست کیلومتری شمال شرقی و سد کرخه در بیست و دو کیلومتری شمال غربی این شهر واقع شده‌اند که برق مصرفی مناطق زیادی از استان و کشور را فراهم می‌کنند و همچنین سد بالارود در فاصله ۲۳ کیلومتری شمال اندیمشک بر روی رودخانه بالارود درحال احداث می‌باشد. رودهای اندیمشک اسامی رودخانه‌های این شهرستان به شرح است: رود کرخه رود دز رود بالارود مردم‌شناسی زبان مردم اندیمشک لربالاگریوه هستند و به گویش لری بالاگریوه‌ای که گویش‌های زبان لری است، سخن می‌گویند. جمعیت بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۳۵٬۱۱۶ نفر (در ۳۹٬۱۵۱ خانوار) بوده است. مردم اندیمشک از دیرباز بخشی از مناطق قشلاقی چادرنشینان لر به‌ویژه شهروندان اسبق الوارگرمسیر کنونی به‌شمار می‌رفته که پس از یکجانشینی عشایر در آغاز حکومت پهلوی هم‌اکنون بخش عمده‌ای از شهروندان این شهر، از طایفه‌ها و ایل‌های گوناگون لر هستند، عده‌ای از تُرک‌ها از تبار افشارهای تُرک و سایر تیره‌های تُرک‌تبار و نیز شماری از عرب‌های خوزستان نیز از دیرباز در شهر اندیمشک ساکن هستند. در واقع صالح‌آباد اندیمشک امروزی در دوران اواخر قاجاریه و قبل از آن و اوایل دوران رضاشاه پهلوی، قبل از اینکه لُرهای لُرستانی آرام آرام به آنجا مهاجرت کردند در سیطره عرب‌های شوش و شاوور استان خوزستان و نیز تیره‌های تُرک‌تبار مردمی جنگ‌آور بود. سد و نیروگاه دز سد دز یکی از سدهای قدیمی ایران است که به صورت بتنی برق‌آبی در دوران پادشاهی محمدرضا پهلوی بر روی رودخانه دز توسط ساخته شد. این فرایند ساخت توسط یک کنسرسیوم ایتالیایی در ۲۳ کیلومتری شمال شرق اندیمشک پایه‌ریزی شد تا ۱۲۵۰۰۰ هکتار از اراضی پایین دست را آبیاری کند و نقش مهمی در کنترل سیلاب‌های بالادستش داشته باشد. احداث سد عظیم دز، در سال ۱۳۳۸ خورشیدی توسط ایتالیایی‌ها در کوه‌های زاگرس آغاز و در سال ۱۳۴۱ خورشیدی پایان یافت. دریاچه این سد ۶۵ کیلومتر طول و ۲۲۵۰۰۰ کیلومترمربع مساحت داشته و گنجایش نهایی آن ۳٫۳ میلیارد مترمکعب می‌باشد. این سد با ارتفاع ۲۰۳ متر در زمان ساخت خود به‌عنوان یکی از مرتفع‌ترین سدهای جهان (ششمین سد جهان در آن زمان) شناخته می‌شد و درحال حاضر نیز پنجاهمین سد بلند دنیا در بین سدهای ساخته شده و در دست ساخت است. سد و نیروگاه کرخه سد کرخه یکی از بزرگ‌ترین سدهای خاکی دنیا و بزرگ‌ترین سد خاکی ایران و خاورمیانه است که بر روی رودخانه کرخه در ۲۲ کیلومتری شمال غربی شهرستان اندیمشک در استان خوزستان ساخته شده است. کرخه با تاجی به طول ۳۰۳۰ متر و ارتفاع ۱۲۷ متر از لحاظ حجم بدنه بزرگ‌ترین سد تاریخ ایران است و با حجم مخزنی به میزان ۷ میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب، بزرگ‌ترین دریاچه مصنوعی ایران را پدیدآورده است. نیروگاه این سد با ظرفیت ۴۰۰ مگاوات از زمان بهره‌برداری در سال ۱۳۸۱ تا پایان سال ۱۳۸۷ توانسته بیش از ۴۹۴۱ میلیون کیلووات ساعت برق تولید کند. سد و نیروگاه بالارود اندیمشک این مجموعه که در فاصله ۲۳ کیلومتری شمال اندیمشک بر روی رودخانه بالارود درحال احداث می‌باشد ارتفاع آن ۸۰ متر و طول تاج آن ۱۰۵۰ متر است که مخزن آن امکان ذخیره ۱۳۱ میلیون متر مکعب آب را دارد که ضمن کنترل سیلاب‌های فصلی و تأمین آب سیزده هزار هکتار از اراضی کشاورزی پائین دست و در طول سال نیز یازده گیگا وات برق تولید و وارد شبکه سراسری خواهد کرد. سد تنظیمی پای پل کرخه در ده کیلومتری پایین دست سد بزرگ کرخه، در ۲۰ کیلومتری غرب شهرستان اندیمشک سد تنظیمی کرخه در سال ۱۳۸۸ به بهره‌برداری رسید نام پای پل برگرفته از بند تاریخی و پل مربوط به دوره عیلامیان یا ساسانیان (پل مورد استفادهٔ شهر اوان یا همان ایوان کرخه) قرار گرفته است بقایای این بند تاریخی کمی پایین‌تر از سد و در کنار پل نادری کرخه و جاده اندیمشک - دهلران قرار دارد سد پای پل کرخه که به‌عنوان بزرگ‌ترین سد تنظیمی کرخه شناخته می‌شود، آب را گروگان گرفته و دریاچه ساخته است و کمی آنطرف‌تر برای خود دنیایی آفریده و انواع پرندگان زیبا آنجا زندگی می‌کنند و زیبایی خاصی به منطقه داده است. سد تنظیمی کرخه با وجود تأسیسات و دریاچه زیبا و نیز چشم‌انداز فضای سبز، می‌تواند به یکی از نقاط گردشگری شمال خوزستان تبدیل شود. به علت وقوع این حادثه یادمانی برای گرامی داشت کشته شدگان و مجروحان در روبروی ساختمان اداره کل راه‌آهن این شهر نصب شده که بر روی آن شرح این واقعه توضیح داده شده است. به همین خاطر مردم اندیمشک روز ۴ آذر ۱۳۶۵ را روز اندیمشک می‌دانند هر چند که این روز در تقویم به این اسم ثبت نشده است. مهم‌ترین پادگان نظامی در خوزستان در جنگ ایران و عراق پادگان دوکوهه نام پادگانی است در ۴ کیلومتری شمال‌غربی شهر اندیمشک در کنار شهرک دوکوهه واقع شده است. این منطقه به علت وجود دو ارتفاع ۳۱۶ و ۲۸۸ متری در کنار هم که مانند دو کوه دوقلو در این منطقه مسطح خود نمایی می‌کنند، دوکوهه نام گرفته است. مساحت این پادگان با حواشی آن ۱۵ کیلومتر مربع می‌باشد که وسعت بخش اصلی آن کمتر از پنج کیلومتر مربع است.کتاب اطلس جغرافیای حماسی، ص ۲۵۳–۲۳۶ بخش اصلی پادگان که شامل ساختمان‌های گردان‌ها، ساختمان‌های اداری، دژبانی و انبار و ادوات و همچنین زمین صحبگاه است، در کنار جاده و ایستگاه راه‌آهن موقت دوکوهه قرار دارد. دوکوهه قبل از انقلاب پادگان پشتیبانی لشکر ۹۲ زرهی و یگان‌های نظامی جنوب‌غرب کشور بود و ساختمان‌هایی نیمه‌ساز برای نیروهای پادگان وجود داشت. با شروع جنگ این پادگان در اختیار سپاه پاسداران قرار گرفت و در دوران جنگ ایران و عراق به مهم‌ترین پادگان عملیاتی خوزستان مبدل شد. شهرستان اندیمشک دارای پادگانهای بسیاری می‌باشد که شامل پادگان زین الدین پادگان کلهر پادگان جعفرزاده اندیمشک پایانه نظامی اندیمشک پادگان کرخه اندیمشک با وجود رادار سد دز اندیمشک و سایت موشکی هاک در اندیمشک در دوران دفاع مقدس نقش بسزایی داشته‌اندکتاب سفر به سرزمین نور، ص ۳۲–۳۹ اقتصاد شهرستان اندیمشک دارای موقعیت راهبردی و ویژه، زمین‌های خوب کشاورزی، معادن نفت، گاز، سیلیس، گچ، ماسه، آهک و سنگ آهن و جاده ترانزیتی آسفالته و خط راه‌آهن سراسری اندیمشک به تهران که خوزستان را به مرکز و شمال شرقی ایران پیوند می‌دهد. داشتن سدهای بزرگ مانند سد دز و سد کرخه و سد بالارود در اندیمشک که بر ارزش این شهرستان افزوده‌اند و بخش بزرگی از نیروی برق کشور و نیز آبیاری زمین‌های این شهر و شمال خوزستان را فراهم می‌کند. حمل و نقل راه‌آهن این شهر به‌عنوان بخشی از راه‌آهن تهران-جنوب از نقاط حساس به‌شمار می‌آید. | ## بخش 2: اندیمشک | اندیمشک مرکز ناحیه راه‌آهن زاگرس (لرستان سابق) می‌باشد ساختمان اداری و دپوی ناحیه زاگرس در این شهر قرار دارد، دپوی اندیمشک به علت اعزام و تفکیک قطارهای باری که از سمت ناحیه جنوب به تهران حرکت می‌کنند، جزو مهترین دپوهای راه‌آهن ایران برشمرده می‌شود و همچنین اندیمشک در مسیر جاده ترانزیت کشوری قرار دارد. معادن معادن سنگ آهک و دولومیت چناره در شمال شهرستان اندیمشک در مجاورت روستای بیدروبه قرار دارد. تخمین زده می‌شود که این ذخایر که درحال حاضر بهره‌برداری می‌شوند است در حدود ۱۰۰ سال قابل بهره‌برداری باشد. گستردگی این شهر به حدی است که می‌توان آن را از نظر وسعت یکی از بزرگ‌ترین شهرهای استان نامید. آب آشامیدنی شهر اندیمشک از روخانه دز فراهم می‌شود که در نمونه آب‌شناسی در ایران کم‌نظیر و بی‌مانند شناخته شده و بهترین نوع آب طبیعی و زلال در این سامان وجود دارد. این شهرستان با داشتن مراتع بسیار در اطراف خود و وجود رودخانه‌های بزرگ دز، کرخه و بالارود از استعداد بسیاری برای صنعت و کشاورزی و دامپروری برخوردار است. اندیمشک بعد از اهواز، دزفول، آبادان، بهبهان و ماهشهر، پرجمعیت‌ترین شهر استان خوزستان است. مراکز دانشگاهی اندیمشک، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اندیمشک (با ۲۰ رشته تحصیلی در مقطع کاردانی و کارشناسی و کارشناسی ارشد)دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرستان اندیمشک-مرکز تربیت معلم امام رضا-دانشگاه پیام نور را دارا است. کشتی فرنگی ورزش بومی اندیمشک کشتی فرنگی است و این شهر تا به حال افراد زیادی را به کشتی فرنگی ایران معرفی کرده است. ازجمله این افراد می‌توان به پویا ناصرپور دارنده طلای مسابقات قهرمانی کشتی آسیا ۲۰۲۰ و امین کاویانی‌نژاد دارنده طلای مسابقات قهرمانی کشتی آسیا ۲۰۲۰. و سعید عبدولی دارندهٔ مدال طلای قهرمانی جوانان جهان و همین‌طور طلای بازی‌های آسیایی ۲۰۱۰ گوانژو و برنز بازی‌های آسیایی ۲۰۱۴ اینچئون و مدال طلای مسابقات قهرمانی کشتی جهان ۲۰۱۱ و مدال برنز المپیک ریودوژانیرو برزیل و همین‌طور حبیب‌الله اخلاقی دارندهٔ مدال طلای مسابقات آسیایی ۲۰۱۴ اینچئون کره جنوبی و همین‌طور مدال طلای قهرمانی کشتی آسیا ۲۰۱۲ و مدال برنز قهرمانی جهان ۲۰۰۹ و همچنین پرویز زیدوند دارندهٔ دو مدال طلا و یک نقرهٔ مسابقات قهرمانی آسیا و مدال برنز بازی‌های آسیایی ۲۰۰۲ بوسان[سایت فدراسیون کشتی جمهوری اسلامی ایران INTERNATIONAL FEDERATION OF ASSOCIATED WRESTLING STYLES] و همچنین سامان عبدولی دارنده دو مدال برنز مسابقات قهرمانی کشتی آسیا ۲۰۱۷ و مسابقات قهرمانی کشتی آسیا ۲۰۱۹ و مدال نقره مسابقات قهرمانی کشتی آسیا ۲۰۱۶ اشاره کرد. میدان نفتی قلعه نار مجتمع بهره برداری قلعه نار از میادین نفتی ایران است، که در استان خوزستان، در فاصله ۳۰ کیلومتری در شمال اندیمشک در بخش الوار گرمسیری واقع است. طول این میدان ۱۸ کیلومتر و عرض آن ۳ کیلومتر است، هم‌اکنون ظرفیت تولید نفت خام این میدان به‌طور متوسط معادل ۲۵ هزار بشکه در روز است. این میدان و مجتمع بهره برداری نفت و گاز توسط شرکت بهره برداری نفت و گاز مسجدسلیمان از شرکت‌های وابسته شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب مدیریت می‌شود. رئیس اداره مهندسی بهره برداری شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب مهندس غلامحسین میرزاوند اهل شهرستان اندیمشک از متخصصین زبده و باتجربه در حوزه تولید نفت و گاز وزارت نفت است. گردشگری اندیمشک به لحاظ موقعیت در شمالی‌ترین نقطه استان خوزستان قرار دارد که به‌عنوان گذرگاه جهان باستان در فاصله بین دشت و کوهستان قرار دارد که مأمن تمدن‌های بزرگ آوان یا اِوان (ایوان کرخه)، تمدن شوشان یا سوزیانا و تمدن سیماش در لرستان کنونی بوده است. این منطقه دارای آثار و محوطه‌های باستانی بسیاری است که گویای ارتباط تاریخی اندیمشک با این تمدن‌هاست. به نقل از کتیبه پایکولی که در موزه لندن نگهداری می‌شود: آشوربانیپال پادشاه آشور زمانی که به قصد ویرانی پایتخت عیلام وارد سرزمین ایلام می‌شود می‌گوید من از نقطه‌ای وارد دشت شدم که رود وارد می‌شود یعنی همین‌جا (مسیر ورود رودخانه کرخه در شمال‌غرب اندیمشک) از آثار تاریخی، باستانی و گردشگری اندیمشک می‌توان به ویرانه‌های شهر ساسانی لور، شهر اری‌ترین، پل صیحه، بقعه شاهزاده احمد در مازو، قلعه رزه و ویرانه‌های شهر ایلامی زعفران دشت در منطقه توریستی منگره، سد کرخه و سد دز همچنین و پلاژ آن اشاره کرد. کلیسا در اندیمشک اندیمشک دارای دو کلیسای معروف بود که یک کلیسا به خاطر عدم نظارت مسئولان تخریب بعد از واگذاری زمین و فروختن آن توسط مسئولان وقت تغییر کاربری داده شد یکی از کلیساهای اندیمشک تا سال ۱۳۸۲ عام‌المنفعه و فاقد سند رسمی مالکیت بوده اما در این سال توسط انجمن خلیفه‌گری آشوری-کلدانی تهران به ثبتی ۲۵۸۲۸/۹۹ در بخش ۴۴ اندیمشک به ثبت رسیده است این بنا در نبش خیابان‌های انقلاب و صفر احمدی در منطقه ۱ شهری اندیمشک بوده بود کلیسای دیگر اندیمشک کلیسای سانتاباربارا در سد دز اندیمشک واقع شده است و به متروکه تبدیل شده است. پلاژ دریاچه دز اندیمشک پلاژ سد دز در ۳۵ کیلومتری شهر اندیمشک در کنار دریاچه سد دز واقع شده است. این کوه ازجمله کوه‌های مهم ناحیه شمال خوزستان برشمرده می‌گردد و جهت آن شمال غربی – جنوب شرقی، موازی با جهت گسترش رشته کوه‌های زاگرس می‌باشد. ضلع شمال غربی کوه تنگوان در بالارود شمالی با یک پرتگاه قطع می‌شود و سپس با یک شیب ملایم به طرف جنوب شرقی ادامه می‌یابد. ضلع جنوب شرقی تنگوان را کوه سنگ سیلان تشکیل می‌دهد که در نهایت به در ه‌های عمیق رود دز و قلعه مختار و چم سبز یا (چم سوز) به زبان محلی ختم شده و رشته کوه تنگوان در این ناحیه پایان می‌پذیرد. ارتفاع تنگوان حداکثر ششصد متر بوده و هرچه به طرف جنوب شرقی تنگوان پیش می‌رویم از ارتفاع آن با یک شیب کند کاسته می‌شود. تنگوان و دیواره سنگی، صخره‌ای و صاف آن به همراه دره‌های عمیق و پرتگاه‌های بسیار این کوه را برای ورزش‌های کوهنوردی به‌ویژه صخره‌نوردی بسیار مناسب نموده به‌طوری‌که صعود به این کوه همراه به خطراتی است منطقه گردشگری منگره منگره از چند دره تشکیل گردیده و در شمال بخش الوار گرمسیری واقع شده است؛ و یکی از مناطق کوهستانی می‌باشد و محدود است از شمال و غرب به کوه «چوونی» و دورق (Duragh). دورق شهری از ناحیه خوزستان بوده است و به نام دورق فرس مشهور بوده است که بنظر می‌رسد این همان دورق باشد. رودخانه‌ای که از دهکده گرداب سرچشمه می‌گیرد، پس از عبور از تنگه کول گاو به رودخانه انارکی می‌پیوندد و جاده سراسری را در محلی موسوم به بالارود قطع می‌کند. بقعه امیرسیف یا دژ سرقلا در دامنه کوه «سیه» در میان گورستان قدیمی، بقعه‌ای است که به نام امیرسیف مشهور است. (که مربوط به سده ششم و هفتم هجری است) اندازه داخل آن ۳۰/۳×۳۰/۴ متر و هر دیوار آن محراب کوچکی دارد. در وسط قبری است بطول و عرض ۹۵×۱۷۹ و ارتفاع ۷۰ سانتی‌متر که به‌طورکل با کاشی سبز تزیین گردیده بلندی گنبد نزدیک به ۱۲ متر است. به‌احتمال زیاد امیرسیف یکی از اتابکان لر کوچک باشد، امیر سیف واقع در دهکده امیر سیف و در کنار رودخانه گرداب حوالی دژ سرقلا دهستان قیلاب، بخش الوارگرمسیری در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۸۵ با شمارهٔ ثبت ۱۷۳۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. امامزاده احمد بن موسی (معروف به شاهزاده احمد) شاهزاده احمد در شهرستان اندیمشک از استان خوزستان قرار دارد برای رسیدن به این مکان زیارتی و تفریحی که دارای طبیعت زیبا و جذاب است باید در مسیر جاده ترانزیتی جنوب و در مسیر جاده اهواز تهران پس از رسیدن به شهرستان اندیمشک و در مسیر جاده اندیمشک-خرم آبادو درمیانه راه در بخش الوار اندیمشک و در شهر تازه تأسیس بیدروبه در کمربندی این شهر حرکت کنیم پس از طی حدود ۶۰ کیلومتر به این مقبره می‌رسیم. برای رسیدن به امام زاده شاهزاده بن احمد باید از روستای‌های زیبای چون کلگدره و تکتکاب و شیرین آب و جا اردو و سرخکان و پیروالی و محمود بن علی و مازو و تنوربلند و ادریسی علیا وارد شویم و در مسیر پرپیچ وخم و زیبای آن منطقه که پوشیده از جنگل‌های چنار و درختان پسته کوهی و بلوط قرار دارد که این جاده زیبا و کوهستانی به جاده چالوس خوزستان معروف شده است قرار می‌گیریم که پس از طی کردن این مسیر به بقعه شاهزاده احمد می‌رسیم که بین دوکوه بنام‌های گردن باریک و دارتاگریوه که به‌طور تقریبی مرز استان‌های خوزستان و لرستان است قرار دارد. در تابستان‌های داغ خوزستان، هوای این منطقه معتدل و خنک است که در کنار بقعه شاهزاده احمد روستای زیبای به نام دشت لاله واقع شده که دارای دشتی زیبا و بزرگ پر از گل‌های لاله است وجود دارد که پس از زیارت امام زاده دیدن این دشت زیبا خالی از لطف نیست. گنبد قدیمی بقعه شاهزاده احمد در شهرستان اندیمشک استان خوزستان متعلق به معماری اسلامی عهد تیموری است. خادمین این امامزاده عمامه قرمز بر سر دارند و معتقدند شاهزاده احمد در زمان حیاتش هر موقع غضبناک می‌شد شال قرمز به سر و کمر می‌بست. در ورودی مقبره در جهت شمال قرار گرفته و دارای گلدسته کوچک آجری است و روی قبر هم ضریحی فلزی کار گذاشته شده است. درحال حاضر دور تا دور بنای این بقعه داربستهایی ایجاد شده که به گفته زائران این امامزاده نشان از آماده کردن مقدمات تخریب این بنا توسط اداره اوقاف را دارد. راولینسن می‌نویسد مردم گفته‌اند: شاهزاده احمد دو برادر داشته یکی به نام سلطان محمود که در هیلان مدفن دارد و دیگری سلطان ابراهیم موسوم به بابا بزرگ است و لرهای لرستان برای او حرمت قائل‌اند. علاوه‌بر این طبق گفته راولینسن سلطان محمود و شاهزاده احمد در زمره اولیای «اهل حق اند» و به همین دلیل دارای حرمت فراوانی هستند. ادموندز با ذکر نام شاهزاده احمد می‌نویسد روزی چهار نفر با عمامه‌های سرخ به دیدنم آمدند و سپس می‌افزاید عمامه سرخ در ایران یا دست کم در استانهای غربی و مرکزی کشور منحصربفرد است و تنها متولیان شاهزاده احمد آن را بر سر می‌گذارند که مقدس‌ترین زیارتگاه در بالاگریوه است و مردم به زیارت او می‌روند و با خود نذری می‌برند یا در آن نذر می‌کنند. فیلبرگ از متولیان عمامه سرخ نام می‌برد و می‌افزاید شاهزاده احمد را به‌خصوص یاور زنان نازا می‌شمارند. مینورسکی می‌نویسد مردم منطقه، شاهزاده احمد را پسر موسی کاظم امام هفتم شیعیان می‌دانند. در شمال مازو محلی موسوم به دشت لاله، بقعه‌ای است معروف به شاهزاده احمد (که گنبد قدیمی آن معماری تیموری و اواخر عهد مغول بوده است). راولینسن می‌نویسد مردم گفته‌اند: شاهزاده احمد دو برادر داشته یکی به نام سلطان محمود که در هیلان مدفن دارد و دیگری سلطان ابراهیم موسوم به بابا بزرگ است و لرهای لرستان برای او حرمت قائل‌اند. علاوه‌بر این طبق گفته راولینسن سلطان محمود و شاهزاده احمد در زمره اولیای «اهل حق اند» و به همین دلیل دارای حرمت فراوانی هستند. داوود خادم و معبد ستاره‌های نشان دار ساسانی در شمال غربی دهکده گرداب منگره در دهستان قیلاب بخش الوار گرمسیری شهرستان اندیمشک به فاصله شش کیلومتر، دهکده‌ای است موسوم به «شیخ» در گورستان دهکده، مقبره‌ای است که با سنگ و ملاط ساروج ساخته شده است. گنبد آن مخروطی شکل و اندازه‌ای داخل مقبره ۴۰/۳×۳۰/۳ متر بوده و شباهت زیادی به گنبد امیرسیف دارد. تنها تفاوتی که این دو مقبره با هم دارند، دو گلدسته می‌باشد که بی شک سال‌های بعد ساخته شده‌اند. سنگ قبرهای بزرگی با خط کوفی در گورستان اطراف مقبره دیده شد که تاریخ بعضی از آن‌ها مربوط به سده هفتم هجری می‌باشد بر بالای سر قبرها نیز سنگهایی بطول ۸۰ تا ۹۰ سانتی‌متر به‌طور عمودی کار گذاشته شده وروی بعضی از آن‌ها به خط کوفی آیاتی از قرآن به‌طور برجسته حک شده است. صاحب مقبره داود ابن محمد، معروف به خادم الفقرا می‌باشد که مستوفی در تاریخ گزیده از آن یاد می‌کند. بقعه شیخ روستای باریکاب حاجی باریکاب مقبره حاجی باریک‌آب در روستایی به‌ همین نام در سمت راست دهکده منگره در دهستان قیلاب بخش الوار گرمسیری و شمال شهرستان اندیمشک قرار دارد وجه تسمیه نام باریک‌آب (حاجی باریک آو) از آب چشمه با آب‌دهی کم گرفته شده است. | ## بخش 3: اندیمشک | از دیدنی‌های حاجی باریک‌آب وجود یک درخت تنومند در وسط مقبرهٔ او بود که متأسفانه چند سال پیش قطع شد امامزاده بابا لَنگ بقعه امامزاده بابا لَنگ در انتهای دریاچه دز در فاصله ۲۰ کیلومتری شرق دهکده مازو و ۸۵ کیلومتری شمال شرق اندیمشک روستایی به نام بابا لنگ وجود دارد که در کنار آن گنبدی است مخروطی شکل که به «بابا لنگ» مشهور است و متعلق به معماری سده ۶ و ۷ هجری قمری است زیارتگاه اهالی منطقه و جد تیره‌ای به نام بابا لنگی‌ها است. کلمه بابا به پیشوایان مذهبی اهل حق گفته می‌شده، این گنبد در نوع خود بی‌نظیر است و گنبد مخروطی بلندی آن نزدیک به ۱۲ متر است. اندازه داخل مقبره ۳×۳ متر بوده و در وسط قبری است که به وسیلهٔ کاشیهای سبز تزیین شده است که اکنون قسمتی از کاشیها را برداشته و به جای آن گچ اندود کرده‌اند. در ورودی آن اتاقی کوتاه دارد و اندازه آن ۱×۳۰/۱ متر است و محل قبر، دو پله پایین‌تر از سطح زمین است و تمامی آن با سنگ و گچ ساخته شده ولی سنگ قبر یا کتیبه‌ای مشاهده نشد. حریم گنبد با دیواری بطول و عرض ۱۶×۲۲ و پهنای ۵/۱ متر محصور گردیده و اطراف آن گورستانی قدیمی است. قلعه قطب این قلعه به قلعه عبدالحسین قطب مالک لور و صالح آباد در دوران اواخر قاجاریه و رضاشاه پهلوی و محمدرضاشاه پهلوی نام گرفته عبدالحسین قطب در دوران اواخر قاجاریه سند تمام زمین‌های لور، صالح آباد تا پل قدیم دزفول و تا انتهای پل بالارود را از طریق واسطه‌ای از شاه قاجار دریافت کرد و بعدها در لور قلعه‌ای بنا کردند که آن قلعه به قلعه قطب نام گرفت و محل ریاست فرزندانش موسی قطب معروف به آموسی و سپس فرزند آموسی قطب به‌نام عنایت‌الله قطب معروف به آعنایت قطب بود آنها در لور و صالح آباد ارباب رعیتی را شروع کرده و محدود لُرهایی که آنجا بودند را به سیطره و سلطه خود درآورده و ارباب آنها شدند آموسی قطب و فرزند او آعنایت قطب از پشتیبانی دولت رضاشاه پهلوی و محمدرضاشاه پهلوی برخوردار بودند به‌خصوص آعنایت قطب که به یک نوع نماینده ساواک دولت محمدرضاشاه پهلوی در اندیمشک اسبق و دزفول آن موقع بود و با دربار محمدرضاشاه پهلوی ارتباط نزدیک داشت، خانواده قطب فئودال معروف آن دوران بودند و زمین‌ها و املاک بسیاری در لور و صالح آباد داشتند که بعد انقلاب جمهوری اسلامی آن زمین‌ها و املاک در صالح آباد و لور برای رعیت‌هایشان مصادره شد. قلعه کوران (قلعه مناصر یا کورو یا کهیران یا کهرو) یکی از قلعه‌های نظامی و مهم بخش الوار- اندیمشک است که در شمال شرق این شهرستان و در۵۰۰ متری شرق جاده اندیمشک- شاهزاده احمد واقع شده است، این قلعه ازجمله قلعه‌هایی است که در دوره اسلامی کاربرد داشته و قدمت آن به دوره صفویه برمیگردد. قرار گرفتن قلعه کوران (کورو یا کهرو) در کنار جاده اندیمشک – امام زاده احمد و چشم‌اندازهای طبیعی منطقه و بکر و دست نخورده بودن آن و سپس آنکه این منطقه یکی از مناطق زیارتی و تفریحی شهرستان اندیمشک به‌خصوص در فصول بهار و تابستان است که در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۱۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قلعه رزه (قلعه رزمان یا رزمانان) این قلعه منزلگاه کاروانیان جاده خرم‌آباد به اندیمشک (صالح آباد قدیم) بوده و اکنون نیز جاده سراسری خوزستان از کنار آن می‌گذرد که در ۴۵ کیلومتری جاده ارتباطی اندیمشک خرم‌آباد و در حدود ۵۰۰ متری جنوب شرقی روستای قلعه رزه و در حاشیه جاده می‌باشد که در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۱۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قلعه رزه که در ادوار گذشته در محلی به نام رزه بر سر راه کاروانها ساخته شده محل حکومت سلاطین اشکانی بوده که گرهشکان یا به زبان محلی گرشکان یا گرشگو در قسمت جنوبی این قلعه وجود دارد که قسمت غرب و جنوب غربی آن رودخانه کرخه می‌باشد. این کاروانسرا دارای پلان چهارگوش و مستطیل شکل در جهت شرقی و غربی بوده و از نوع چهار ایوانی و از بناهای دوره صفوی می‌باشد؛ و توسط شخصی به نام «حسین خان والی» عصر صفوی در سال ۱۰۰۸ هجری ساخته شده است. قلعه رزه دارای ۱۴ اتاق مسکونی بوده که در داخل هر اتاق ۴ طاقچه ساخته شده و تمام اتاق‌ها به هم ارتباط دارند و برای ورود و خروج از قلعه، تنها یک در وجود داشته است. مصالح بکار رفته در ساخت کاروانسرا از سنگ قلوه، ساروج و گچ بوده ولی در دوره‌های بعدی برای بازسازی آن به مقدار بسیار کم از کاروانسرا کنگره‌هایی جهت نگهبانی ساخته شده، در جهت شمالی و جنوبی کاروانسرا به پرتگاه منتهی می‌شود. قلعه، به هنگام تصرف لرستان به دست قوای دولتی رضاشاه، اهمیت نظامی فراوان داشته و یک از قرارگاه‌های مهم پیشگیری از شورش، یاغیگری و غارت به‌شمار می‌رفته است. ابوعبدالله محمد بن احمد مقدسی (۳۳۶–۳۸۰ ه‍.ق) که ۱۱۰۰ سال پیش می‌زیسته، مسیر «خرم‌آباد» تا «اندیمشک» را چنین بیان می‌کند: سابرخواس/شابرخاست/شاپورخواست همان خرم‌آباد کنونی و لور، لوریا، بلاد اللوریا، صحرای لوریا، اللور، یا اللریه همان اندیمشک کنونی در منطقه‌ای که امروز به آن قلعهٔ رزه (شهر رزمانان RaZmanan) می‌گویند، واقع شده است. همچنین در شمال این قلعه، یک بنای دو طبقه کوچک‌تر نیز وجود دارد که به حسینه یا قلعه حسینی مشهور است. قلعه حسینی شمال کاروانسرای قلعه رزه، در کنار جاده اندیمشک - پلدختر و دهکده قلعه رزه الوار گرمسیری، یک بنای منفرد دیگر با فاصله تقریبی ۱۵۰ متر بنا گردیده است که با پلان چهارگوش و به صورت دو طبقه، ساخته شده است. کاروانسرا دارای چهار اتاق و یک حیاط مرکزی می‌باشد بنای ذکرشده در جهت غربی دارای پلکانی است که به طبقه دوم راه دارد، در طبقه دوم نیز پلکان دیگری تعبیه شده که به پشت بام منتهی می‌شود. دلیل وجودی بنا با توجه به اینکه مانعی طبیعی در شمال کاروانسرای قلعه رزه و خارج از منطقه ساختمانی قرار گرفته و دیده‌بانی مناسب را سلب نموده، لذا اقدام به ساخت این بنا یا قلعه نموده‌اند تا مشرف بر نواحی شمالی باشد. این بنا در نزد عامه به قلعه حسینی معروف می‌باشد وجه تسمیه قلعه حسینی از این قرار است که شخصی به نام حسین چندین سال متوالی در آن مسکن گزیده و تاق که همان اتاق می‌باشد در گویش محلی به معنی ساختمانی که محل زندگی فردی به نام حسین بوده نامیده شده است. این قلعه نیز مربوط به دوره صفوی می‌باشد که در تاریخ ۱۵ اسفند ۱۳۸۵ با شمارهٔ ثبت ۱۸۰۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مقبره محمودعلی این بقعه در دهکده‌ای به همین نام در جنوب غربی دهستان مازو، بخش الوارگرمسیری واقع شده است. بلندی گنبد از سطح بام مقبره نزدیک به ۸ متر است که از دو طبقه درست شده و دو جداره است؛ یعنی بین طاق مقبره و گنبد، فضا است و به‌وسیله دریچه‌ای می‌توان به آن داخل شد. در کتب تاریخی سلطان محمود فرزند علی ذکر شده که به مرور زمان به محمود علی معروف شده است. حریم گنبد با دیواری سنگ چین شده بطول ۲۰ و عرض ۱۶ متر محصور گردیده است و اطراف حصار، قبرستانی کهنه و قدیمی هست که بعضی قبرهای آن با خط کوفی نوشته است. مقبره محمود علی (ممیدعلی) که مربوط به قرون میانه اسلامی است در تاریخ ۱۵ اسفند ۱۳۸۵ با شماره ثبت ۱۷۹۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. پل باستانی صیحه (آباره عباس خان) این آباره در ۶ کیلومتری جاده اندیمشک به شوش (روبروی شهر آزادی) و در حاشیه شرقی جاده واقع شده است. این آباره در سال ۱۳۷۹ شناسایی گردید و کار خاکبرداری و مرمت آن از سال ۱۳۸۰ آغاز گردید. این بنا دارای ۱۲ دهانه می‌باشد و در گذشته کاربری انتقال آب را داشته است و آب را به وسیلهٔ کانال به این منطقه آورده و پس از عبور آب از روی پل زمین‌های کشاورزی آن طرف پل را آبیاری می‌نمودند. پلهای آبرو تنها جهت آبیاری زمین‌های کشاورزی به کار می‌آیند و به اصطلاح آباره گفته می‌شود. این پل مربوط نیز به دوره صفوی می‌باشد که در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مصالح بکار رفته در ساخت این بنا سنگ، آجر به‌همراه ملاط گل، آهک و ساروج می‌باشد پی پایه‌های این پل از سنگ، ستونها از آجر و دیواره‌های فوقانی از سنگ می‌باشد. دریچه‌های پل در جهت خلاف جریان آب و هم در جهت موافق آن پیش آمدگی‌های دارد که به اصطلاح موج شکن یا آب (پشت پل) به صورت نیم دایره می‌باشد. افزایش مقطع طولی پل و سنگین‌تر نمودن پایه‌ها جهت خنثی‌سازی رانش حاصل از طاقهای بزرگ، نقش استحکامی پل در مقابل فشارهای سرسام‌آور آب در هنگام طغیان رودخانه‌ها و هدایت مناسب آب که از لحاظ مکانیکی و مهندسی در دوام پل تأثیر بسیاری داشته است. در ساخت پل صیحه به نمای پل توجه نشده است و فقط به جنبهٔ کاربری و استحکامی آن توجه نموده‌اند. قوس دهانه‌ها یک اندازه نمی‌باشد این دهانه‌ها از ارتفاع «تیزی» تا پاکار بین ۶/۳ و ۷۰/۳ متفاوت می‌باشد. دهانه ۶ بزرگ‌ترین دهانه می‌باشدبا توجه به اینکه در گذشته به‌دلیل شرایط زندگی مردم و نیاز به آب، بیشتر سکونتگاه‌ها در کنار رودخانه و چشمه‌ها و مناطق آب خیز صورت می‌گرفت، احتمال وجود سکونت گاه‌هایی هم‌زمان با این آباره در منطقه نیز وجود دارد. در نزدیکی این آباره در منطقه سبز آب، آباره دیگری وجود دارد که کاربری آن نیز مانند پل صیحه می‌باشد. در طی خاکبرداری از دو آباره در اعماق مختلف به تکه‌های مختلف سفال شکسته برخوردارند. این بنا دارای ۱۲ دهانه می‌باشد و در گذشته کاربری انتقال آب را داشته است و آب را به وسیلهٔ کانال به این منطقه آورده و پس از عبور آب از روی پل زمین‌های کشاورزی آن طرف پل را آبیاری می‌نمودند. پلهای آبرو تنها جهت آبیاری زمین‌های کشاورزی به کار می‌آیند و به اصطلاح آباره گفته می‌شود. مصالح بکار رفته در ساخت این بنا سنگ، آجر به‌همراه ملاط گل، آهک و ساروج می‌باشد پی پایه‌های این پل از سنگ، ستونها از آجر و دیواره‌های فوقانی از سنگ می‌باشد. دریچه‌های پل در جهت خلاف جریان آب و هم در جهت موافق آن پیش آمدگی‌های دارد که به اصطلاح موج شکن یا آب (پشت پل) به صورت نیم دایره می‌باشد. افزایش مقطع طولی پل و سنگین‌تر نمودن پایه‌ها جهت خنثی‌سازی رانش حاصل از طاقهای بزرگ، نقش استحکامی پل در مقابل فشارهای سرسام‌آور آب در هنگام طغیان رودخانه‌ها و هدایت مناسب آب که از لحاظ مکانیکی و مهندسی در دوام پل تأثیر بسیاری داشته است. در نزدیکی این آباره در منطقه سبز آب، آباره دیگری وجود دارد که کاربری آن نیز مانند پل صیحه می‌باشد. در طی خاکبرداری از دو آباره در اعماق مختلف به تکه‌های مختلف سفال شکسته برخورد نمودیم که متعلق به دوره اسلامی می‌باشد. پل بالارود (معروف به پل شاه عباسی)یکی از با ارزشترین آثار تاریخی اندیمشک از عهد ساسانیان پل بالارود بر روی رودخانه بالارود می‌باشد که در روستای بالارود شمالی واقع شده است. از ویژگی‌های بارز پل می‌توان به سنگ‌های تراشیده شده که به صورت آجر چیده شده‌اند و به پایه‌های پل نمای مستحکم بخشیده است اشاره کرد. جنس پل از ساروچ و دارای ۴ پایه مستحکم و مربع شکل بوده است که سالیان قبل به علت سیل ویرانگر سقف پل ریزش می‌کند. این پل که در ۲۷ کیلومتری شمال شهرستان اندیمشک و در مجاورت بزرگراه اندیمشک پلدختر و همچنین آزاد راه اندیمشک - پل زال و روستای بالارود از توابع بخش الوارگرمسیری قرار دارد، و در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۹۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت می‌رسد. | ## جمع‌بندی | البته قابل ذکر است در منطقه بالارود شمالی چهارپل وجود دادپل شاه عباس صفوی یکی از پلهای قدیمی این منطقه می‌باشد ودیگر پل‌های منطقه قدمت معاصر دارند شامل پل پدرو پسر و پل خشتی که در مرکز روستای بالارود شمالی در زمان اواخر قاجار بنا شده است پل خشتی این سازه اولین پل درعصر معاصر و دومین پل در منطقه است که قدمت ان نزدیک به یک سده می‌گذرد.