موضوع مقاله: اوقات شرعی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اوقات شرعی | مقدمه: اوقات شرعی به زمان‌های مشخص و دقیقی از شبانه‌روز گفته می‌شود که باورمندان به دین‌ها در آن زمان عبادت یا نیایش دینی و آیینی خود را برای رستگاری با آمرزش یا برخورداری از پاداش آیینی انجام می‌دهند. | ## بخش 1: اوقات شرعی | زمان انجام اعمال دینی انجام اعمال دینی (مناسک) در زمان‌های دقیقی از شبانه روز برای دین‌داران گونه‌ای یکپارچه‌سازی رفتاری در پرستش خداوند نزد ایشان است که آورنده آن دین از سوی خدا به صورت قانون گذاشته‌است. اگر عمل دینی در بیرون از زمان مقرر انجام شود ارزش دینی کمتری دارد و تنبلی در انجام آن جایز نیست و ترک آن (گاه) گناه محسوب می‌شود. البته پس از گذشت زمان مقرر، دین‌دار می‌تواند آن رفتار را برای خشنودی خدا؛ در زودترین زمان ممکن، به‌جای آورد. البته باورمندان راستین در همه زمان‌ها، خود را در پیشگاه خداوند دیده و انجام بعضی از مناسک در زمان‌های مقرر، تلنگری برای عدم غفلت از یاد خدا می‌باشد. در دین یهود صبح یک ساعت قبل طلوع خورشید تا چهار ساعت پس از آن نماز صبح (شحریت) خوانده می‌شود. بعد از ظهر نیم ساعت بعد از ظهر شرعی تا اندکی بعد از غروب آفتاب نماز ظهر (مینحا) خوانده می‌شود. در بسیاری فرقه‌ها نماز ظهر و عصر بلافاصله خوانده می‌شود (یعنی نماز ظهر را حدود نیم ساعت مانده به غروب آفتاب شروع می‌کنند تا پس از پایان یافتن نماز ظهر، زمان شروع نماز شب رسیده باشد) تا مردم لازم نباشد مجدد راهی کنست شوند. این نماز با بارخو یا اذان یهودیان که ندایی برای فراخواندن مؤمنین به نماز است آغاز می‌شود. اذان عصر وقت فضیلت نماز عصر است و نماز عصر را می‌تواند مکلف از بعد از نماز ظهر تا غروب خورشید بخواند. علی بن ابیطالب علیه السلام در نامه 52 نهج البلاغه هنگامی که یک سوم از شب میگذرد را هنگام برپایی نماز عشا برشمرده است. شب مراد از شب در شرع مقدس و نزد معروف و مشهور فقها مدت زمان بین غروب خورشید (ناپدید شدن قرص آن یا زوال حمره مشرقیه بنابر اختلاف اقوال) و طلوع فجر صادق (آغاز وقت نماز صبح) است. | ## بخش 2: اوقات شرعی | در حقیقت ظهر شرعی در ساعت ۱۲ محلی شبانه‌روز واقعی است و جابجایی ساعت ظهر برپایه ساعت محلی شبانه‌روز متوسط یا میانگین (ساعت مرسوم) است. بعلت نوسان سرعت کره زمین در مدار بیضی خود و بعبارتی حرکت ظاهری خورشید در دایرةالروج، موجب تفاوت طول هر شبانه‌روز می‌شود که با تعدیل زمان شبانه روز متوسط ۲۴ ساعت می‌باشد. زمین در زمستان در حضیض مداری و سرعت بیشتر است و تابستان اوج مداری سرعت کمتر و این علت بلندتر بودن نیمه اول سال نسبت به نیمه دوم سال در گاهشماری خورشیدی است. به نحوی که هر ۱۵ درجه طول جغرافیا نماینده یک ساعت تفاوت زمان ظهر و کلاً زمان است. در فصول بلکه روزهای مختلف تفاوت طلوع و غروب (بلندی روز و شب) بعلت تفاوت میل روزانه خورشید است. با محاسبه میل روزانه خورشید و محاسبه زاویه ساعتی خورشید نسبت به عرض جغرافیایی یک مکان نسبت زمانی طلوع و غروب هر روز آن بدست آمده و با تطبیق با ساعت مرسوم آنجا طلوع و غروب روزانه تعیین می‌شود. پرتوهای نور سحرگاهی (فجر صادق) وارد جو می‌شوند با استفاده از علم اپتیک و قوانین مربوط به شکست و رصدهای دوره‌ای آسمان، فجر صادق وقتی روی می‌دهد که ارتفاع خورشید حدود ۱۷ الی ۱۹ درجه زیر افق سحرگاهی قرار بگیرد. با این عدد زاویه ساعتی خورشید بدست آمده و با تعدیل زمان وقت اذان صبح مشخص می‌شود. در حال حاضر مرکز تقویم مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران که مسولیت استخراج اوقات شرعی ایران را به عهده دارد، برای اذان صبح زاویه ۱۷٫۷ درجه زیر افق را ملاک محاسبات قرار داده و از صداوسیما نیز همین اوقات اعلام می‌گردد. اذان مغرب: پرتوهای باقی‌مانده در جو زمین پس از غروب با برخورد به کره زمین باعث تشکیل سایه زمین در افق شرقی (مقابل) به صورت نواری سرخ رنگ (حمره مشرقیه یا سرخی مشرق) می‌شود. زمان اذان مغرب لحظه‌ای است که حمره مشرقیه کاملاً محو شود که این زمان برابر با لحظه‌ای است که مرکز خورشید به 4.5 درجه زیر افق ناظر برسد. | ## بخش 3: اوقات شرعی | نیمه شب شرعی: بین زمان غروب (یا اذان مغرب) تا اذان صبح روز بعد است تعیین این زمان به تعریف شب بستگی دارد که باعث می‌شود چند دقیقه قبل یا بعد از صفر بامداد باشد البته در ایامی از سال فاصله‌اش با نیمه شب نجومی فراتر می‌رود. با توجه به دقت موردنیاز در تعیین زمان‌های شرعی، برخی سامانه‌های محاسبهٔ زمان، علاوه بر ارائهٔ اوقات شرعی روز، امکان نمایش جزئیاتی مانند زاویهٔ خورشید نسبت به افق، اختلاف میان وقت شرعی و ساعت رسمی، و نیز مقایسهٔ تغییرات این زمان‌ها در روزهای متوالی را فراهم می‌کنند. این ابزارها معمولاً بر پایهٔ مختصات جغرافیایی هر شهر محاسبات را انجام می‌دهند و به کاربر اجازه می‌دهند زمان‌های شرعی را برای تاریخ‌های مختلف با مدل‌های گوناگون محاسباتی بررسی کند. مبناهای محاسبات اوقات شرعی مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران: میزان زاویه خورشید در زیر افق را برای اذان صبح ۱۷٫۷ درجه و برای اذان مغرب ۴٫۵ درجه ملاک محاسبات قرار داده‌است. مؤسسه لوای قم (شیعه): میزان زاویه خورشید در زیر افق را برای اذان صبح ۱۶ درجه و برای اذان مغرب ۴ درجه ملاک محاسبات قرار داده‌است. مجمع جهانی اسلامی: میزان زاویه خورشید در زیر افق را برای اذان صبح ۱۸ درجه و برای اذان مغرب ۰٫۸۳۳ درجه ملاک محاسبات قرار داده‌است. جامعه اسلامی آمریکای شمالی: میزان زاویه خورشید در زیر افق را برای اذان صبح ۱۵ درجه و برای اذان مغرب ۰٫۸۳۳ درجه ملاک محاسبات قرار داده‌است. مرجع عمومی ممیزی مصر: میزان زاویه خورشید در زیر افق را برای اذان صبح ۱۹٫۵ درجه و برای اذان مغرب ۰٫۸۳۳ درجه ملاک محاسبات قرار داده‌است. دانشگاه ام‌القرای مکه: میزان زاویه خورشید در زیر افق را برای اذان صبح ۱۸٫۵ درجه و برای اذان مغرب ۰٫۸۳۳ درجه ملاک محاسبات قرار داده‌است. | ## جمع‌بندی | دانشگاه علوم اسلامی کراچی: میزان زاویه خورشید در زیر افق را برای اذان صبح ۱۸ درجه و برای اذان مغرب ۰٫۸۳۳ درجه ملاک محاسبات قرار داده‌است.