موضوع مقاله: محمود جعفری دهقی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # محمود جعفری دهقی | مقدمه: محمود جعفری دهقی (زادهٔ ۱۳۲۹ در خمین) زبانشناس، استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران است. | ## بخش 1: محمود جعفری دهقی | او، به همراه حسن رضایی باغ‌بیدی، ویراستار ۵ جلد نخست از ۲۰ جلد مجموعه کتاب‌های تاریخ جامع ایران است. سوابق اجرایی و علمی مدیر گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی و ایرانشناسی دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران، از ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۴ استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران، از ۱۳۹۵ دانشیار گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران، از ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۵ استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، از ۱۳۶۵ تا۱۳۸۴ مدرس زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه لندن (دانشکدهٔ مطالعات شرقی و آفریقایی)، از ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۵ مدرس گروه تاریخ در دانشگاه شهید بهشتی، از ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰ مدرس دروس رشتهٔ فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران در دانشگاه شهید باهنر کرمان، ۱۳۸۲ مسئول راه‌اندازی گروه ایران‌شناسی در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ۱۳۹۱ تدریس ایرانشناسی در دانشگاه فارابی قزاقستان، زمستان ۱۳۹۵ رئیس انجمن علمی ایران‌شناسی، از ۱۳۹۷ عضویت در مجامع علمی و فرهنگی عضو هیئت تحریریهٔ مجله پژوهشهای زبانی، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران از ۱۳۸۷. عضو هیئت تحریریهٔ مجله پژوهشهای ایرانشناسی، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران از ۱۳۹۰. مدیرمسئول مجلهٔ پژوهشهای ایرانشناسی، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران از ۱۳۹۱تا ۱۳۹۵. عضو هیئت علمی مجموعه کتیبه‌های ایرانی از سال ۲۰۱۶ تا کنون دبیر علمی نخستین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، تهران ۱۳۹۱. دبیر علمی دومین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، تهران ۱۳۹۳. دبیر علمی سومین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، تهران ۱۳۹۵. دبیر علمی چهارمین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، تهران 1397. دبیر علمی پنجمین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، تهران1399 دبیر علمی ششمین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، تهران 1401. دبیر علمی هفتمین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، تهران 1403. فرصت مطالعاتی از طرف دانشگاه تهران در دانشگاه گوتینگن آلمان در سال ۱۳۸۹ آثار کتاب‌ها مجموعه اشعار، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۶۲. گزیده اشعار خواجوی کرمانی، انتخاب، مقدمه، توضیحات و واژه‌نامه، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز، ۱۳۷۰. جرعه بر خاک (یادنامهٔ مرحوم استاد [یحیی] ماهیار نوابی) انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ۱۳۸۷. کتاب الملخص فی اللغة از ابوالفتح احمدبن حسین بادی، مقدمه: محمود جعفری دهقی، میراث مکتوب، تهران ۱۳۹۵. مجموعه مقالات اولین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران ۱۳۹۳. مجموعه مقالات دومین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران ۱۳۹۵. مجموعه مقالات سومین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران ۱۳۹۷ مجموعه مقالات چهارمین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران ۱۳۹۹. مجموعه مقالات پنجمین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران 1401 مجموعه مقالات ششمین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال)، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران 1403 به کوتاهیِ آه (مجموعه شعر) انتشارات اقلیما، تهران ۱۳۹۹. مقالات منتشر شده "دریا برانگیزم"، فصلنامه علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، شماره اول، شیراز ۱۳۶۵ "ادبیات اندرزی در متون فارسی میانه"، چیستا، سال ۷۱، شماره ۸۸ اندرز نامه‌ای در پس غبار تاریخ"، مجله فروهر، ۹ و ۱۰، سال ۱۳۷۱. "گویش گورکانی"، مجموعه مقالات نخستین هم‌اندیشی گویش‌شناسی ایران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران ۱۳۸۰. "اسطوره باران سازی"، مجله مطالعات ایرانی، دانشکده ادبیات دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان ۱۳۸۲. "مقایسه تحوت تاریخی برخی واجهای تالشی با فارسی"، مجله گویش‌شناسی، شماره ۴ اسفند ۱۳۸۴ "عروج کیکاوس"، نامه پارسی، تهران ۱۳۸۴. "سرچشمه‌های دانش در عهد باستان و تأثیر ایرانیان بر انتقال علوم"، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، زمستان ۱۳۸۶. | ## بخش 2: محمود جعفری دهقی | "نگاهی تازه به کتیبه سرخ کتل (نگارشM)"، نامهٔ فرهنگستان، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تابستان ۱۳۸۶. "چند واژه دخیل در زبان بلخی"، جشن نامه دکتر بدرالزمان قریب، به کوشش زهره زرشناس و ویدا نداف، انتشارات طهوری، تهران ۱۳۸۷. "چراغ روشن، (ریشه‌شناسی برخی لغات شعر رودکی)" بهار ادب: فصلنامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی، سال اول، شماره دوم، زمستان ۱۳۸۷. "شگفتیها و سهیگیهای سیستان"، جشن نامه استاد دکتر بهمن سرکاراتی، به کوشش دکتر علیرضا مظفری و دکتر سجاد آیدنلو، تهران ۱۳۸۷. "کتیبه رباطک"، مجله علمی پژوهشی آموزش مهارت‌های زبان (مجله علوم اجتماعی و انسانی سابق)، دانشگاه شیراز، دوره اول، شماره اول، پاییز ۱۳۸۸. "نقش و جایگاه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی نو در قفقاز"، فصلنامهٔ تحقیقی، مطالعاتی آران، شماره ۲۱ و ۲۲، پاییز و زمستان ۸۸. "گزارش منوچهر جوان جم از تیشتر باران‌ساز در متن فارسی میانهٔ دادِستان دینی" مجلهٔ زبان‌شناخت، سال اول، شمارهٔ دوم، ۱۳۸۹. "ساخت فعل در زبان بلخی"، مجلهٔ پژوهشهای زبانی، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، ش ۱، ۱۳۸۹. "خلقت آدم در اسطورهٔ آفرینش مانوی"، (با سمیه مشایخ) مجلهٔ ادب فارسی، دانشگاه تهران، شمارهٔ ۷ و ۸، ۱۳۹۰. "آرمانشهر حکیم طوس در شاهنامه"، مجلهٔ پژوهشهای ایرانشناسی، دانشگاه تهران، سال ۱، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۰. "از زن‌ستیزی تا زن‌ستایی در حدیقة الحقیقهٔ سنایی"، (با: ساره تربیت)، مجلهٔ زن و فرهنگ، ۱۳۹۰. "نقش و تأثیرگذاری گروه‌های تبعیدی و جا به جا شده در عصر ساسانیان" (با: سید اصغر محمودآبادی و بهمن هنرمند)، مجلهٔ تاریخ اسلام و ایران، دانشگاه الزهرا، شماره ۱۰، ۱۳۹۱. "نامه بلخی برزمهر"، (با: شیما جعفری دهقی)، مجله پژوهشهای زبانی، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، ش ۵، ۱۳۹۱. "اویم ایوک: کهن‌ترین فرهنگ ایرانی" آیینه میراث، سال دهم، شماره اول (پیاپی ۵۰)، ۱۳۹۱. "بررسی دستنویس مناهل الانظار، تالیف محمدبن عبدالله لاری"، مجموعه‌مقالات همایشنامهٔ لارستان کهن: دفتر زبانشناسی، به کوشش دکتر بهزاد مریدی، تهران ۱۳۹۱. مقالات ارائه‌شده در کنگره‌های داخلی و خارجی "قزوین در روزگار صفویان"، مجموعه مقالات سمینار رشد و توسعه قزوین، ۱۳۷۱. "اسب در اساطیر ایران"، نخستین همایش اسب در فرهنگ ایران، پژوهشکده مردم‌شناسی، تهران، ۱۳۷۹. "بررسی واژگان گویشی در دوبیتیهای باباطاهر"، همایش بزرگداشت باباطاهر، همدان، ۱۳۷۹. نقش زبان فارسی در ایجاد رابطه میان ملتها"، کنگره بین‌المللی نقش زبان در گفتگوی تمدنها، اصفهان، ۱۳۸۳. "برپایی مدارس علمی ایرانی در عهد باستان و تأثیر آن‌ها بر انتقال فرهنگ و دانش ایرانی"، همایش جندیشاپور، اهواز، ۱۳۸۴. "بیدل از بی نشان چه جوید باز"، دومین کنگره بین‌المللی بزرگداشت ابوالمعالی میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی، تهران، ۱۳۸۵. "جغرافیای تاریخی خلیج فارس"، همایش خلیج فارس، جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران، قشم، ۱۳۸۶. "گزارش‌های تاریخی و زبان شناختی برخی جایواژه‌های استان اصفهان"، دانشگاه اصفهان، ۱۳۸۶. | ## بخش 3: محمود جعفری دهقی | "تاریخ خلیج فارس در عهد باستان"، همایش دوسالانهٔ خلیج فارس، فرهنگ و تمدن، دانشگاه تهران، ۱۳۸۶. "کتیبه کنیشکای بزرگ"، همایش ملی زبان‌شناسی، کتیبه‌ها و متون، میراث فرهنگی، تهران، ۱۳۸۶. "واژه‌شناسی سروده‌های رودکی سمرقندی"، همایش بزرگداشت هزار و صدمین سال وفات رودکی، دانشگاه تهران، ۱۳۸۶. "ساخت نحوی پسوندهای ضمیری در دستور تاریخی زبان فارسی میانه"، همایش بزرگداشت استاد عبدالعظیم قریب، مؤسسهٔ فرهنگ و تمدن ایران‌زمین، تهران، ۱۳۸۷. "بررسی زبان‌شناسی گویش شیرازی و بازتاب آن در متون سده‌های هفتم تا تهم هجری"، گردهمایی مکتب شیراز، فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی، تهران، ۱۳۸۷ "یک نسخه منتشر نشده از سده هشتم هجری، گردهمایی مکتب شیراز، فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی، تهران، ۱۳۸۷. "تاثیر زبانهای ایرانی بر زبان دیگر ملل"، ششمین مجمع بین‌المللی استادان زبان و ادبیات فارسی، تهران، ۱۳۸۷. "کمربند مقدس ایرانیان و ارمنیان"، نخستین همایش بین‌المللی ارمنی‌شناسی و ایران‌شناسی، اصفهان، ۱۳۸۷. "واژه‌های گویشی در متون فارسی پزشکی"، نخستین همایش بین‌المللی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، زاهدان، ۱۳۸۷. "ایران‌شناسی در آلمان"، همایش نگاهی به فرهنگ و جامعه آلمان، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، ۱۳۸۷. "نقش و جایگاه گویش‌های ایرانی در خلیج فارس"، دومین همایش دوسالانه بین‌المللی خلیج فارس، تاریخ، فرهنگ و تمدن، دانشگاه تهران، آبان، ۱۳۸۸. "بازشناسی تعامل فرهنگی ایران و هند بر اساس کتیبه‌های فارسی میانه مکشوفه در هند"، همایش بین‌المللی ایران و هند، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، ۱۳۸۸. "نقش و جایگاه زبانهای ایرانی در قفقاز"، همایش بین‌المللی قفقاز در بستر تاریخ، دانشگاه تبریز، مهر ۱۳۸۸. "گویش‌های خراسانی در ترجمهٔ قرآن قدس"، اولین همایش ملی آموزش زبان فارسی و زبان‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، اسفند ۱۳۸۸. "بررسی ریشه شناختی چند فعل در گویش کرمانی"، همایش ملی فرهنگ اسلام و ایران، دانشگاه شهید باهنر کرمان، اردیبهشت ۱۳۸۹. "ذوالقرنین، گزارشی اسطوره شناختی"، همایش کورش هخامنشی و ذوالقرنین، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، خرداد ۱۳۸۹. بررسی دستنویس مناهل الانظار؛ تألیف محمدبن عبدالله لاری"، همایشنامهٔ لارستان کهن، ۱۳۹۱. مقالات تألیفی برای تاریخ جامع ایران، تألیف مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی «نهضت ترجمه در عهد ساسانی» «نهضت تاریخ و جغرافیا در عهد ساسانی» «نهضت فلسفه در عهد ساسانی» «آرایش و پوشش در ایران باستان» «زبان بلخی» مقالات تألیف‌شده برای دانشنامهٔ ایران، تألیف مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی «الیمایی» «آذرفرنبغ نرسه» «ایران خوره شاپور» «سر هارولد بیلی» «ارث در ایران باستان» «اشکانیان» مقالات تألیف‌شده برای دائرةالمعارف علوم پزشکی فرهنگستان علوم پزشکی (از ۱۳۸۳ تا کنون) «احکام نجوم در پزشکی» «ابن جوزی» «اخلاط اربعه» مقاله‌های تألیفی برای دانشنامهٔ ادب فارسی «دادِستان دینی» «سرود خسروانی» «فرهنگ اویم ایوک» «زبان ختنی» مقاله‌های تألیفی برای دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره، تألیف فرهنگستان زبان و ادب فارسی «دمه پده» «روابط فرهنگی ایران و هند» مقاله‌های تألیفی برای پژوهشکدهٔ مطالعات فرهنگی و اجتماعی «بازشناسی زمینه‌ها و عناصر بومی و پیش آریایی اندیشه و سیاست شهریاری در ایران» «سیاست فرهنگی و مذهبی شاهان عصر ساسانی (دین و سیاست)» ترجمه‌ها «رمززدایی از زبان بلخی، پرتوی تازه بر افغانستان باستان»، نیکلاس سیمز-ویلیامز، مجلهٔ زبان‌شناسی، شمارهٔ پیاپی ۳۰، پاییز و زمستان ۱۳۷۹. ادبیات ختنی، تألیف مائورو مجّی، ترجمهٔ محمود جعفری دهقی، تاریخ ادبیات فارسی، به کوشش رونالد امریک و ماریا ماتسوخ، تهران، ۱۳۹۳. طرح‌های پژوهشی تاریخ ادبیات پزشکی، طرح مصوب دانشگاه علوم پزشکی شیراز، خاتمه‌یافته در سال ۱۳۷۲. واژه‌نامهٔ کتیبه‌های فارسی میانه، طرح مصوب دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۸، در دست اجرا. طرح پژوهشی کتیبهٔ بیستون، طرح مصوب سازمان میراث فرهنگی و دانشگاه تهران، در دست اجرا. ویرایش کتاب ذخیرهٔ خوارزمشاهی، سید اسماعیل جرجانی، تهران، فرهنگستان علوم پزشکی، ۱۳۸۳. | ## جمع‌بندی | تاریخ ایران باستان از ورود آریاها تا پایان فرمانروایی هخامنشی، تألیف شیرین بیانی، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۲.