موضوع مقاله: فهرست نخستین‌های هوانوردی ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست نخستین‌های هوانوردی ایران | مقدمه: فهرست نخستین‌های هوانوردی در ایران به هر آنچه که در زمینه هوانوردی در ایران برای نخستین بار رخ داده و همچنین به نخستین نهادها و تجهیزات و پیشگامان هوانوردی در ایران اشاره دارد. | ## بخش 1: فهرست نخستین‌های هوانوردی ایران | به دلیل این که هنوز در آن زمان فرودگاه در کشور وجود نداشت این مکان به وسیلهٔ خلبان روس کوزمینسکی که از روسیه به ایران پرواز کرده بود به ناچار به عنوان محل فرود در نظر گرفته شد. کوزمینسکی خلبان روس پس از فرود در میدان مشق دیویزیون قزاق به این نتیجه رسید که این میدان فضای کافی برای پرواز هواپیما ندارد و پس از بررسی محلهٔ بیسیم که در آن زمان قصر قجر نامیده می‌شد و زمینی هموار داشت را برای پرواز برگزید و هواپیما را از راه زمین به این منطقه منتقل کرد. فرودگاه مسجد سلیمان: در خرداد ماه ۱۲۸۷ (۱۹۰۸ میلادی) فرودگاه مسجد سلیمان به دنبال فعالیت‌های کشف میدان‌ها نفتی در این شهر افتتاح شد. قلعه‌مرغی: نخستین فرودگاه رسمی در ایران فرودگاه قلعه مرغی بود که برای نخستین بار در تاریخ هشتم مرداد ۱۳۰۱ مورد بهره‌برداری قرار گرفت و نخستین هواپیما در این تاریخ از قلعه مرغی برخاست. ما بودیم در بالای شمس‌العماره، کل تهران هم از زن و مرد روی بام‌ها و کوچه‌ها و غیره بودند. بعد بالون سفید باد شد، این دفعه بالون بسیار خوب هوا رفت، نیم ساعت درست روی آسمان شهر ایستاده بود، خلاصه خیلی خیلی تماشا داد. بلریو ۱۱: نخستین هواپیمایی که بر فراز آسمان ایران به پرواز درآمد یک فروند بلریو ۱۱ بود که در دی ماه ۱۲۹۲ در آسمان تهران دیده شد. سپس خلبان کوزمینسکی بعد از سرهم کردن قطعات آن به سمت تهران پرواز کرد و با زحمت فراوان در میدان مشق فرود آمد اما هواپیما در حین فرود آسیب دید که توسط تکنسین‌های ارتشی تعمیر شد. میدان مشق محل مناسبی برای پرواز مجدد نبود و خلبان روسی، هواپیما را زمینی به محله قصرقجر منتقل و بعد از گرفتن پول از مردم پروازهای نمایشی انجام داد. ماجرا به گوش احمدشاه قاجار رسید و به همراه خلبان با هواپیما عکس یادگاری گرفت که بعدها این خبر در روزنامه ایلوستراسیون فرانسه منتشر شد. یونکرس اف ۱۳: نخستین هواپیمایی که ایران خریداری نمود هواپیمای یونکرس اف ۱۳ ساخت کشور آلمان بود که در سال ۱۳۰۱ خورشیدی از نمایندگی شرکت یونکرس در تهران برای ارتش خریداری شد تا از آن به عنوان هواپیمای ارتباطی و ترابری نظامی بهره‌برداری شود. داگلاس دی‌سی-۳: شرکت هواپیمائی ایران برای نخستین بار در کشور از هواپیماهای مسافربری آمریکایی داگلاس دی‌سی-۳ در ناوگان هوایی خود استفاده کرد. این هواپیما گونه تغییر کاربری یافته هواپیمای ترابری نظامی داگلاس سی - ۴۷ داکوتا بود که در جنگ جهانی دوم بسیار خوش درخشید. کارخانجات هواپیمایی شهباز: کارخانجات هواپیمایی شهباز نخستین کارخانجات ایران برای مونتاژ هواپیما بود. لوازم این کارخانجات برای انجام تعمیرات اساسی و مونتاژ قطعات هواپیماهای مختلف در سال ۱۳۱۲ از انگلستان خریداری شد. | ## بخش 2: فهرست نخستین‌های هوانوردی ایران | این کارخانجات تا پیش از سال ۱۳۲۰ شماری بسیاری هواپیماهای آموزشی و جنگی ساخته و به نیروی هوایی تحویل داد. نخستین ثبت رسمی برای هواپیماهای ایران: پس تأسیس سازمان جهانی هواپیمایی ایکائو و نیز تصویب قانون هواپیمایی کشوری ایران در تیر ماه ۱۳۲۸ و متعاقب عضویت رسمی کشور در این سازمان جهانی، نخستین هواپیمای ثبت شده در ایران به شماره EP-AAA و برای هواپیمای دراگون راپید حمل و نقل هوایی وزارت پست و تلگراف وقت بوده‌است. میزبانی یاتا: در سالهای طلائی هواپیمایی ملی ایران، این شرکت در سال ۱۳۴۹ (۱۹۷۰ میلادی) و برای نخستین بار در آسیا میزبان نشست انجمن بین‌المللی حمل و نقل هوایی (یاتا) شد. نخستین شرکت هواپیمایی ایران: شرکت هواپیمائی ایران(سهامی خاص) را گروهی از بازرگانان ایرانی در آذرماه سال ۱۳۲۳ شمسی بنیان‌گذاری کردند. این شرکت هواپیمایی با عنوان نخستین ایرلاین فعال کشور همچنین بر پایه تاریخ بنیان‌گذاری شرکت‌های هواپیمایی رتبه سومین خط هوایی قاره آسیا (پس از ایر ایندیا و تاجیک ایر) و نیز سومین شرکت هواپیمایی منطقه خاورمیانه (پس از ترکیش ایرلاینز و اجیپت ایر) را در اختیار دارد. شرکت هواپیمائی ایران همچنین نخستین ایرلاین حامل پرچم ایران نیز هست و در حال حاضر و پس از تغییرات ثبتی و مالکیتی نظیر ادغام، ملی سازی و تغییر اسم، با نام شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران و با نام تجاری ایران ایر مشغول به فعالیت است. نخستین شماره ثبت رسمی برای ایرلاین ایرانی: نخستین هواپیمای ثبت شده برای نخستین شرکت هواپیمایی مسافری ایرانی به نام شرکت هواپیمائی ایران یک فروند هواپیمای داگلاس سی - ۴۷ داکوتا نیروی هوایی آمریکا است که از طریق مصر خریداری و وارد ایران شد. این هواپیما پس از تبدیل به مدل غیرنظامی داگلاس دی سی-۳، شماره ثبت و رجیستر EP-AAF را از آن خود کرد. اشخاص کلنل محمدتقی خان پسیان: نخستین ایرانی که دورهٔ آموزش خلبانی دید کلنل محمدتقی خان پسیان بود که برای آموزش فنون نظامی به کشور آلمان اعزام شد و در ادامه دوره آموزش مدتی نیز برای یادگیری تکنیک هوانوردی آموزش دید. در سال ۱۲۹۶ خورشیدی او پس از ۳۳ سورتی پرواز آموزشی به علت بیماری از ادامه پرواز چشم پوشی نمود و هیچگاه به تنهایی به عنوان خلبان با یک هواپیما پرواز نکرد. او به همراه نخستین دسته از افسران ارتش در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۰۲ برای آموزش خلبانی به فرانسه اعزام شد و نخستین ایرانی بود که توانست دورهٔ خلبانی را گزرانده و گواهینامهٔ خلبانی را دریافت کند. او همچنین نخستین خلبان ایرانی بود که در تهران فرود آمد (پنجم اسفند ۱۳۰۴ خورشید). احمدخان نخجوان همچنین پیشگام پرواز در مسیر طولانی پاریس-تهران نیز بود و نخستین امیر خلبان در ایران بود. عیسی خان اشتوداخ: عیسی خان اشتوداخ نخستین خلبان ایرانی بود که در آسمان ایران پرواز کرد. عیسی اشتوداخ با گذشتن از مرز وارد ایران شده و به علت کمبود سوخت در نزدیکی قزوین فرود آمد. | ## بخش 3: فهرست نخستین‌های هوانوردی ایران | او به علت بدی آب و هوا و پوشیده شدن زمین از برف سنگین به ناچار تا یک ماه در آن ناحیه ماند و سرانجام در تاریخ هشتم اسفند ۱۳۰۴ به سوی تهران پرواز کرد. رضا افشار: وی از صاحب منصبان و از مؤسسان نخستین شرکت هواپیمایی تجاری در ایران است. رضا افشار در سال ۱۳۲۷، ۷۰٪ از کل سهام هواپیمائی ایران را خریداری کرد و مدیر عامل و رئیس هیئت مدیره این شرکت شد. علی‌محمد خادمی: در سال ۱۳۴۹ (۱۹۷۰ میلادی) سپهبد خادمی مدیرعامل وقت شرکت هواپیمایی ملی ایران، برای مدت یک سال ریاست انجمن بین‌المللی حمل و نقل هوایی (یاتا) را در دست گرفت. داریوش تیمسار: نخستین خلبان غیرنظامی ایرانی که آموزش دیده باشگاه هواپیمائی کشوری بود. بهترین و مجرب‌ترین خلبانهای هما، آموخته‌های خود مدیون این استاد بی رقیب آموزش پرواز می‌دانند. اینا آوشید': در سال ۱۳۲۶ شرکت هواپیمائی ایران به اینا آوشید اجازه داد که به عنوان نخستین کمک خلبان زن هواپیماهای مسافربری در ایران با هواپیمای داگلاس دی‌سی-۳ این شرکت پرواز کند.علی اصغر ملک: نایب سوم علی اصغر ملک نخستین کسی بود که فن خلبانی را در ایران فراگرفت. او در تاریخ یکم تیر ۱۳۰۹ دورهٔ خلبانی خود را در ایران به پایان رساند و به عنوان خلبان مشغول خدمت گردید.سیاوش سیاهپوش: نخستین ایرانی که یک هواپیمای را تعمیر اساسی نمود ستوان دوم سیاوش سیاهپوش بود. او در سال ۱۳۰۹ یک بدنهٔ کامل از هواپیمای نوع دی هاویلاند ۹آ را در تعمیرگاه قلعه مرغی تعمیر و با استفاده از بال‌های یدکی به یک هواپیمای کامل تبدیل و آمده پرواز گردانید. این هواپیما به خلبانی ستوان یکم مهدی سپه پور و سرنشینی ستوان دوم سیاه پوش پرواز آزمایشی موفقی را انجام داد و به سلامت به زمین نشست.استوار جعفر دربندی: استوار جعفر دربندی نخستین خلبانی بود که از چتر نجات استفاده کرد. در تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۱۵ او در حالی که با هواپیمای آداکس مشغول پرواز بود، هواپیمایش آتش گرفت و ناچار گردید از هواپیما بیرون پریده و از چتر نجات استفاده کند.محمود خسروانی: محمود خسروانی نخستین رئیس ایرانی ستاد نیروی هوایی بود. پیش از او یک سرهنگ بلژیکی به نام ویکتور بیور و پیش از ویکتور بیور یک سرهنگ سوئدی این سمت را به عهده داشتند.نشاط جهانداری: جوان‌ترین و تنها خلبان زن ایرانی که در سن ۲۸ سالگی توانست به درجه کاپیتانی ام‌دی۸۰ برسد که در حال حاضر در شرکت هواپیمایی زاگرس مشغول فعالیت می‌باشد وی همچنین توانست برای نخستین بار در صنعت هواپیمایی ایران، کاپیتانی هدایت هواپیما با دو خلبان زن را به عهده داشت. این امر تا حدی اهمیت داشت که خبرگزاری‌های ملی و بین‌المللی به انتشار این خبر پرداختندامیر کسروی': نخستین خلبانی که از میان چند هزار متقاضی توسط هواپیمائی ملی ایران انتخاب شد و در آموزشگاه عالی امریکن فلایر با امتیاز درخشان در میان همه دانشجویان آن آموزشگاه، دوره‌های کامل خلبانی بازرگانی، پرواز کور و هواپیمای دوموتوره را گذراند و در تاریخ مهرماه سال ۱۳۴۵ به هما پیوست. وی پروازش را با هواپیمای دی سی ۳ در هواپیمائی ملی ایران شروع کرد و تا خلبانی هواپیمائی بوئینگ ۷۴۷ پیشرفت. | ## جمع‌بندی | وی در سال ۱۳۶۴ ایران را ترک کرد و در کانادا در سازمان معروف فلایت سیفتی رئیس پروژه هواپیماهای کانادایی شد و استاد و ممتحن بین‌المللی خلبانهای کشورهای گوناگون بود.