موضوع مقاله: یادگار زادسپرم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یادگار زادسپرم | مقدمه: وزیدگی‌های زادسپرم (یا گزیده‌های زادسپرم)، که به عنوان گلچین یا منتخب زادسپرم نیز شناخته می‌شود، اثری به زبان پهلوی از ادبیات زرتشتی است که توسط زادسپرم، دانشمند و موبد ایرانی سده نهم میلادی، که عمدتاً در حدود سال ۸۸۰ میلادی فعالیت می‌کرد، نوشته شده است. | ## بخش 1: یادگار زادسپرم | آثار او تقریباً همزمان با دینکرد و بندهشن نوشته شده و موضوعات مشابهی را مورد بحث قرار می‌دهد، اما مستقل از آن‌ها است. موضوعات اصلی کتاب شامل شرح کیهان‌شناسی زرتشتی، زندگی زرتشت و سپس پایان‌شناسی است. زادسپرم پسر گٌشن‌جَم نگارش کرده که در سده سوم هجری (سده نهم و دهم میلادی) می‌زیسته است. زادسپَرَم از خاندانی روحانی بوده و پدرش گٌشن‌جَم شاپوران (پسر شاپور) با لقب پیشوای بهدینان یاد شده است. گزیده‌های زادسپَرَم دارای چهار بخش عمده است: بخش نخست کتاب، که سه فصل را دربرمی‌گیرد، دربارهٔ آفرینش آغازین است. فصل نخست با توصیفی از اورمزد که مبدأ خیر است، و اهریمن که مبدأ شر است، آغاز شده و آن‌گاه از آفرینش موجودات به صورت مینویی و سپس از آفرینش موجودات به صورت گیتی سخن رفته است. فصل دوم حملهٔ اهریمن به پیش‌نمونه‌های موجودات هفت‌گانه یعنی آسمان، آب، زمین، گیاه، گاو یکتاآفریده، گیومرث، و آلوده شدن هرکدام شرح داده شده است. | ## بخش 2: یادگار زادسپرم | فصل سوم ستیز ایزدان گوناگون و حامیان آفریدگان فوق با اهریمن و به‌دنبال آن آفرینش موجودات اورمزدی از پیش‌نمونه‌های ذکرشده و تکثیر آنها در جهان سخن رفته است. بخش سوم، شامل دو فصل دربارهٔ ترکیب آدمی از تن و جان و روان و چگونگی وظایف اندام‌های داخلی بدن است. بخش چهارم، دربارهٔ حوادث پایان جهان و رستاخیز است که به‌علت افتادگی نسخه‌ها ناقص مانده است. ستاره شناسی فصل سی‌ام به بخشی از آنچه نظریه خُردجهان و کَلان‌جهان نامیده می‌شود، یعنی ایده شباهت ساختاری بین انسان (خُردجهان) و کیهان (کلان‌جهان) می‌پردازد. زاد ۳۰٫۵–۱۲ بیان می‌کند که بدن انسان هفت لایه درونی به بیرونی دارد و هر یک از این لایه‌ها توسط یک یا دو جرم آسمانی از هفت جرم آسمانی کل (خورشید، ماه و پنج سیاره شناخته شده در آن زمان به غیر از زمین) اداره می‌شود. سیاره تیر بر ماه حکومت می‌کند، سیاره ناهید بر گوشت، خورشید بر اعصاب، سیاره بهرام بر رگ‌ها، سیاره هُرمُز بر پوست و سیاره کیوان بر موها. این نوع توصیف منعکس‌کننده چیزی است که به عنوان ملوتزیا یا نجوم پزشکی شناخته می‌شود، شاخه‌ای از نجوم که به دنبال توضیح تأثیرات هفت علامت زودیاک بر قسمت‌های مختلف بدن انسان است و ریشه‌های آن در اشکال اولیه نجوم یونانی است. | ## بخش 3: یادگار زادسپرم | هفت قسمت بدن انسان در اینجا در نمونه‌های دیگر ادبیات پهلوی مانند بندهشن نیز ذکر شده است. به گفته تاوادیا، این کتاب شامل یک تقسیم سه‌گانه است که مرحله کیهان‌شناسی/آفرینش، مرحله‌ای که زندگی زرتشت را پوشش می‌دهد و در نهایت پایان‌شناسی را در بر می‌گیرد. ژیگنو-تفزلی یک تقسیم چهارگانه را برای این اثر پیشنهاد می‌کنند: فصل‌های ۱–۳: کیهان‌زایی مزدیسنا و مراحل آفرینش. فصل‌های ۲۷–۲۸: پنج شخصیت موبدان، ده اندرز برای مردان پرهیزگار و تقسیم سه‌گانه دین. آناتومی، فیزیولوژی و روان‌شناسی در ویزی‌دگی‌ها-ی زادسپرم، گلچینی زرتشتی فارسی میانه از ایران اوایل دوره اسلامی قرن نهم. داور در سال ۱۹۰۸ منتشر شد، اما تمام نسخه‌های شناخته شده در آتش‌سوزی سال ۱۹۴۵ از بین رفت. | ## جمع‌بندی | ترجمه‌ها بخش‌های متعددی از گلچین‌ها در جلدهای مختلف مجموعه ۵۰ جلدی کتاب‌های مقدس شرق و همچنین جلدهای دیگر ترجمه شده است: فصل‌های ۱–۳ در جلد ۵ کتاب‌های مقدس شرق فصل‌های ۴–۲۷ در جلد ۴۷ کتاب‌های مقدس شرق فصل ۲۸ در جلد ۳۷ کتاب‌های مقدس شرق فصل‌های ۱ و ۲۴ توسط زانر فصل‌های ۲۹ و ۳۰ توسط بیلی.