موضوع مقاله: روابط ایران و سوریه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روابط ایران و سوریه | مقدمه: روابط ایران و سوریه را می‌توان کهن‌ترین روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی بین ایران و یکی از کشورهای عربی منطقه خاورمیانه دانست. | ## بخش 1: روابط ایران و سوریه | ولی همواره نقاط مشترک زیادی بین اهداف مدنظر رهبران دو کشور بوده که موجب تمایل به حفظ روابط در حد خوب شده‌است. نقش دولت ایران در سوریه − یادداشت یکی از مقامات پیشین رژیم اسد رادیو زمانه با سقوط رژیم اسد، روابط ایران و سوریه پایان یافت و معلوم نیست چه زمانی و چگونه روابط دو کشور دوباره برقرار می‌شود. کشورهای غربی و عربی از دهه ۱۹۸۰ (میلادی) شروع به یک سری اقدامات برای دور کردن سوریه از ایران می‌نمودند که هیچگاه موفق نشدند این رابطه را قطع نمایند و رهبران سوریه همواره در مقابل خواست این کشورها مقاوت نموده‌اند. یکی از مهم‌ترین دلایل حفظ این روابط وجود خطرات منطقه‌ای مشترکی همچون اسرائیل بوده‌است. بشار اسد در پاسخ به درخواست صلح بنیامین نتانیاهو در ازای باز پس دادن بلندی‌های جولان و قطع رابطه با ایران، اعلام نمود حاضر است با شرط اول با اسرائیل صلح نماید ولی قطع رابطه با ایران محال است. در دسامبر ۲۰۲۴ زمانی که رژیم اسد در معرض حمله اپوزیسیون سوریه بود و ایران از او پشتیبانی نکرد اسد به ایالات متحده آمریکا مراجعه کرد و درخواست کمک از نیروهای غربی را در ازای قطع کامل روابط با ایران مطرح کرد. سیدعلی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی، سوریه را نزدیک‌ترین کشور خاورمیانه به ایران در طول ۳۰ سال گذشته نامیده و این کشور را یکی از کشورهای محور مقاومت در مقابل اسرائیل توصیف کرده‌است.روابط ایران و سوریه باید پرشتاب تر از گذشته ادامه یابد خبرگزاری شبکه خبر ایران در طول سال‌ها چه از نظر اقتصادی و چه از نظر نظامی، سرمایه‌گذاری زیادی در سوریه انجام داده است. در طول جنگ داخلی سوریه، ایران ۵۰ میلیارد دلار هزینه کرد تا به اسد در پیروزی در جنگ کمک کند. طبق آمارهای سازمان ملل، ایران پس از آن نیز هر ساله ۶ میلیارد دلار در کمک نظامی به سوریه سرمایه‌گذاری می‌کرد. در حال حاضر حامد حسنسطح روابط اقتصادی تهران-دمشق کافی نیست شبکه خبر سفیر سوریه در ایران و سید احمد موسوی به عنوان سفیر ایران در سوریه مشغول به فعالیت هستند. در دسامبر ۲۰۲۴ پس از تنها ۱۱ روز جنگ، جناح‌های اپوزیسیون سوریه به رهبری هیئت تحریر شام موفق شدند رژیم اسد را ساقط کنند. ایران در جنگ مداخله نکرد و دو روز پیش از تصرف شهرهای حمص و دمشق، نیروهای دیپلماتیک و نظامی خود را از سوریه تخلیه کرد. سقوط رژیم اسد در پس تضعیف محور مقاومت رخ داد که ایران در طول سال‌های متمادی به عنوان بخشی از تصور امنیتی خود پرورش داده بود و این امر شکستی استراتژیک بزرگ برای ایران محسوب می‌شود. در سخنرانی پیروزی ابومحمد الجولانی پس از سقوط دمشق، الجولانی ایران را به عنوان منبع فرقه‌گرایی و فساد محکوم کرد و این پیروزی را نقطه عطفی برای منطقه قلمداد کرد. روابط سیاسی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ تاریخچه روابط ایران و سوریه را می‌توان از سال ۱۹۴۶ (۱۳۲۵ خورشیدی) برشمرد. زمانی که سوریه به استقلال رسید و ایران بلافاصله این استقلال را پذیرفت و اقدام به تأسیس کنسولگری در این کشور کرد. در این دوران با وجود حکومت‌های با دیدگاه‌های متفاوت زمامدار دو کشور، روابط و همکاری‌های مناسبی برقرار بود که ناشی از وجود یک دشمن مشترک به نام رژیم بعث عراق بوده‌است. حمایت ایران از قطعنامه ۳۱۶ شورای امنیت که اسرائیل را وادار می‌کرد ۵ افسر سوری را که در خاک لبنان به اسارت گرفته بود آزاد کند و سفر چهار روزه حافظ اسد به تهران در دی ۱۳۵۴ و امضای توافقنامه‌های همکاری در خلال آن سفر، نمونه‌ای از روابط قابل توجه طرفین بود.روابط منحصربه‌فرد تهران - دمشق وبگاه حوزه نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت اما پس از اینکه شاه اختلافات خود را با رژیم بعثی عراق حل کرد و روابط بین ایران و عراق شکل عادی گرفت حافظ اسد آرام‌آرام به سمت مخالفان شاه تمایل پیدا کرد. با آغاز نهضت روح‌الله خمینی و شروع مبارزه علیه حکومت پهلوی، حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه از مخالفین شاه حمایت کرد. او با جناح‌های مخالف ایرانی از طریق سید موسی صدر، مصطفی چمران و بسیاری دیگر از مبارزین ایرانی ارتباطاتی برقرار کرد و آموزش نیروهای مبارز را در کشورش بر عهده گرفت. حافظ اسد پس از تبعید خمینی به پاریس، به همه سفارت‌های خود در خارج از کشور به خصوص پاریس دستور داد از هیچ کمکی به مخالفان شاه دریغ نکنند. بازخوانی حمایت‌های سوریه از ایران وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی پس از انقلاب ۱۳۵۷ پس از انقلاب ۱۳۵۷ و پایه‌ریزی حکومت جمهوری اسلامی ایران در ایران، مناسبات سیاسی دو کشور تغییر کرد و روابط استراتژیک مستحکمی به وجود آمد. سوریه نخستین کشور عربی و سومین کشور بعد از شوروی و پاکستان بود که حکومت انقلابی ایران را در سال ۵۷ به رسمیت شناخت. زیرا با توجه به اختلافات درون‌گروهی‌ جنبش عربی بعث، حافظ اسد، شیعه‌گرایی دولت انقلابی ایران را فرصتی برای تضعیف صدام حسین دید. از این زمان به بعد بود که با وجود ادامه حیات دشمن مشترک بعثی در کشور عراق، رهبران دو کشور دشمن مشترک دیگری به نام اسرائیل را مد نظر قرار دادند که به مراتب خطرناک‌تر بود. سوریه یکی از کشورهایی است که در خط مقدم مقابله با اسرائیل قرار دارد و تقویت این کشور از جانب ایران می‌تواند در آینده درگیری اعراب و اسرائیل تأثیرگذار باشد. | ## بخش 2: روابط ایران و سوریه | این یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های ایران در ارائه مشوق‌های اقتصادی قابل توجه به این کشور است. دو کشور روابط گرم و حمایت از گروه‌های اسلامگرا نظیر حماس و حزب‌الله را در پیش گرفتند و پس از اعمال فشارهای آمریکا به دمشق و تشدید کشمکش میان آمریکا و ایران، این دو کشور اعلام کردند که با هم متحد شده و یک جناح مشترک را در برابر تهدیدهای خارجی تشکیل خواهند داد. جنگ ایران و عراق در زمان جنگ ایران و عراق سوریه به دلیل اختلاف نظرهای شدیدی که با حکومت صدام حسین داشت همواره از ایران پشتیبانی و حمایت می‌کرد. سوریه، حمایت از جمهوری اسلامی ایران را باعث تقویت بنیه روحی و نظامی خود در برابر اسرائیل و مسائل داخلی لبنان و مبارزه علیه حضور بیگانه در این کشور می‌دانست. چرا که موضع‌گیری‌های سوریه در کنفرانس کشورهای عربی مانع از شکل‌گیری جبهه متحد کشورهای عرب علیه جمهوری اسلامی ایران شد. سوریه هیئتی از افسران سوری را به کشورهای بلوک شرق فرستاد تا تسلیحاتی را از این کشورها خریداری کنند. این تسلیحات مستقیماً در اختیار ایران قرار گرفتند تا تحریم‌های تسلیحاتی ایران دور زده شوند. دمشق برای حمایت کامل از ایران، اطلاعات پایگاه‌های نظامیِ نیروهای عراقی و همچنین سلاح‌های روسی که عراق از آن‌ها استفاده می‌کرد را به تهران داد و همین اطلاعات نقش بسیار مهمی در پیروزی‌های ایران در مقابل تهاجم صدام داشت. آمریکا و اسراییل برای جلوگیری از اتحاد ایران و سوریه تلاش می‌کنند روزنامه مردم‌سالاری پس از حملات ۱۱ سپتامبر و حمله آمریکا به عراق، ایران و سوریه، ائتلاف قدرتمند نظامی به رهبری آمریکا را تهدیدی برای خود دیدند. بشار اسد به عنوان متحد اصلی حزب‌الله لبنان و رهبر کشوری که به شکل رسمی در لبنان حضور نظامی داشت، هدف حملات گسترده‌ای قرار گرفت. در ادامه این فشارها سوریه وادار شد نیروهای خود را از لبنان خارج و خود را به ایران نزدیکتر کند. در تابستان ۱۳۸۷ مقامات اسرائیل مدعی شدند که سوریه موافقت کرده که در مقابل کمک‌های اقتصادی و نظامی از جانب آمریکا از استمرار روابط فعلی با ایران دست بردارد.تلگراف مدعی آمادگی سوریه برای قطع روابط خود با ایران شد! خبرگزاری مهر این درحالی است که بشار اسد ارسال چنین درخواستی از جانب آمریکا را خنده‌دار خواند و اعلام کرد تمایل ندارد دیگر کشورها در روابط دو جانبه تهران-دمشق مداخله کنند.رابطه سوریه با ایران راهبردی است همشهری آنلاین وی از بهبود روابط اقتصادی با آمریکا استقبال کرد. زیرا جمهوری اسلامی را متحد خود می‌داند.بشار اسد: ایران همچنان متحد سوریه خواهد بود بی‌بی‌سی فارسی بشار اسد تا سال ۱۳۹۰ هشت بار به ایران سفر کرد.روابط ایران و سوریه الگویی برای تمام منطقه است خبرگزاری قطره در اسفند ۱۳۸۷ بشار اسد حمایت خود از امارات را پیرامون مواضع آن کشور علیه جزایر سه‌گانه ایران اعلام کرد. خامنه ای تاکید کرد که به زودی پس از پیروزی بر اسرائیل، در اورشلیم نماز خواهند خواند. ایران در طول جنگ داخلی سوریه از اصلی‌ترین حامیان حکومت بشار اسد محسوب می‌شد که این امر، مورد اذعان و تأیید بشار اسد نیز قرار گرفت.بررسی ابعاد سفر روحانی به نیویورک در کمیسیون سیاست خارجی عصر ایران پیش از رویدادهای ژوئیه ۲۰۱۱ در سوریه، رژیم بشار اسد تمایل داشت حین ارتباط با ایالات متحده آمریکا و اروپا، سیاست‌های ضد اسرائیلی خود را نیز که چارچوب حزب بعث بود دنبال کند. به همین منظور برخی سیاست‌های ضد غربی که ایران قصد داشت در منطقه پس از فروپاشی شوروی دنبال کند را همراهی نمی‌کرد. اما نا آرامی‌ها و جنگ داخلی سوریه موجب شد رژیم بشار اسد از غربی‌ها فاصله گیرد و به یک متحد بالقوه در منطقه برای ایران تبدیل شود. در طول جنگ داخلی سوریه، ایران حدود ۵۰ میلیارد دلار (معادل ۱۵ درصد از تولید ناخالص داخلی ایران است) را برای کمک به رژیم اسد در جنگ اختصاص داد. علاوه بر این، ایران نیروهای زیادی را به سوریه اعزام کرد تا به رژیم اسد از کمک نظامی کند. در سوریه ۲۱۰۰ سرباز ایرانی کشته شدند و علاوه بر آنها ۴۱۸ افسر ارشد ایرانی نیز به قتل رسیدند. ایران گروه های مختلف شبه‌نظامیان را بوجود آورده و از نظر مالی آنها را حمایت میکند تا به نفع رژیم اسد در سوریه فعالیت کنند: لشگر فاطمیون که متشکل از افغان ها بود، در اوج قدرت خود، ۲۰۰۰۰ جنگجو داشت. ایران برای هر یک از این فعالان، حقوق ماهیانه ای بین ۵۰۰ تا ۱۱۰۰ دلار، تحصیل برای فرزندانشان و نیز، اقامت در ایران را در نظر گرفته بود. ایران به هر یک از این فعالان، ماهیانه ۵۰۰ تا ۱۲۰۰ دلار حقوق پرداخت میکرد.پس از سقوط رژیم اسد در سوریه، اکثر عوامل این گروه ها، پایگاه های خود را رها کرده و ناپدید شدند. دیدارهای دوجانبه حافظ اسد در سال ۱۳۷۶ طی سفری به ایران، در تهران با اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیس‌جمهور وقت) و خامنه‌ای دیدار کرد. نخستین سفر بشار اسد به ایران پس از آغاز جنگ، در ۶ اسفند ۱۳۹۷ و پس از موفقیت ائتلاف ایران، روسیه و سوریه در سرکوب داعش و برقراری آرامش نسبی در این کشور انجام شد. | ## بخش 3: روابط ایران و سوریه | رئیس‌جمهوری سوریه روز یکشنبه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۱ در سفری به ایران، با خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، و ابراهیم رئیسی همتای ایرانی خود دیدار و گفت‌وگو کرد روابط اقتصادی میزان تبادلات تجاری طرفین در سال ۱۳۸۹ بالغ بر ۵ میلیارد دلار برآورد شد.همایش فرصت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری ایران و سوریه برگزار شد اتاق بازرگانی صنایع و معادن ایران در توافقنامه‌ای که بین منوچهر متکی و ولید معلم در اسفند ۱۳۸۸ به امضا رسید طرفین توافق کردند که اتباع دو کشور برای سفر به کشور دوم احتیاجی به گرفتن ویزا نداشته باشند. بنابراین توافقنامه مسافران می‌توانستند بدون به مدت ۹۰ روز به‌طور مستمر یا ۶ ماه به‌طور منقطع در کشور دیگر حضور داشته باشند.توافقنامه لغو روادید میان ایران و سوریه امضا شد خبرگزاری اکونیوز بنابر آمار وزارت جهانگردی سوریه در سال ۱۳۸۸ در حدود ۴۳۰ هزار زائر و گردشگر ایرانی از سوریه بازدید کردند.وزیر جهانگردی سوریه بر گسترش روابط با ایران تأکید کرد خبرگزاری ایرنا بر پایه توافق مقامات دو کشور، گروه خودروسازی سایپا اقدام به فروش حداقل ۱۰٬۰۰۰ دستگاه خودروی پراید به سوریه نموده‌است.پراید میکروهیبریدی در ناوگان تاکسیرانی ایران وبگاه رسمی سایپا این خودروها به منظور استفاده در خطوط تاکسیرانی سوریه مورد استفاده هستند و نیمی از خودروهای تاکسی پایتخت سوریه را شامل می‌شود. همچنین خودروی سمند نیز در این کشور مونتاژ می‌شود که قطعات آن از این و به صورت CKD به این کشور منتقل می‌شود. تا سال ۱۳۹۰ سالانه ۲۵۰۰ دستگاه از این خودرو در سوریه مونتاژ می‌شد.میدان اقتصادی سوریه برای ایران البرز نیوز همچنین به منظور مشارکت در تأمین برق سوریه، گروه مپنا اقدام به مشارکت در ساخت چند نیروگاه برق از جمله نیروگاه جندر و نیروگاه تشرین نموده‌است. ساخت نیروگاه تشرین با ۲ توربین گازی ۱۶۰ مگاواتی و یک واحد توربین بخار ۱۶۰ مگاواتی در ۵۰ کیلومتری جنوب شرقی دمشق نخستین مشارکت بود. مدت زمان تعیین شده برای ساخت این نیروگاه ۳۹ ماهه بود و تا پاییز ۱۳۸۹ ساخت این نیروگاه ۹۸ درصد پیشرفت فیزیکی داشت. این خط لوله که از عراق می‌گذرد در قالب پروژه‌ای با سرمایه‌گذاری بالغ بر ۱۰ میلیارد دلار انجام شد. مذاکرات اولیه این پروژه در ژوئیه ۲۰۱۱ و هم‌زمان با تشدید درگیری‌های نظامی در سوریه انجام گرفت. پیش‌بینی می‌شود بنابر پیش‌بینی‌های اولیه پایان این پروژه در نیمه دوم سال ۲۰۱۳ بود. ولی با توجه به جنگ داخلی سوریه و عدم ثبات سیاسی در این کشور، تکمیل پروژه به تاخیر افتاد. هم‌اکنون شرکت بیمه مشترک با حضور کنسرسیومی از شرکت‌های بیمه ایرانی و با شراکت طرف سوری وجود دارد. در طول سال‌ها ایران در سوریه سرمایه‌گذاری زیادی چه از نظر اعزام نیروی انسانی برای کمک به ارتش سوریه و چه از نظر ارسال تجهیزات و سلاح‌های نظامی با ارزشی به میزان ارقام هنگفت انجام داده است. ایران و سوریه در سال ۲۰۰۶ اقدام به امضای یک تفاهم‌نامه نظامی‌کردند که بر پایه آن همکاری‌های نظامی دریایی این دو کشور در دریای مدیترانه گسترش می‌یافت؛ ولی مفاد این پیمان تا سال ۲۰۱۱ و سقوط حکومت حسنی مبارک عملی نشد. پس از از دست دادن کنترل کانال سوئز توسط حکومت حسنی مبارک بود که دو ناو جنگی ایرانی موفق شدند برای اولین بار به مدیترانه راه یابند و در بندر لاذقیه سوریه پهلو گرفتند. اسرائیل مدعی شد این ناوها حامل موشک‌های پیشرفته برای تجهیز حزب‌الله لبنان و دیگر گروه‌های مسلح بوده‌اند.قدرت‌نمایی ایران و دلخوری اسرائیل از آمریکا دیپلماسی ایرانی ایران در سال ۲۰۱۰ برای شناسایی حملات موشکی و هوایی اسرائیل، اقدام به تحویل دادن یک سامانه راداری پیشرفته به سوریه کرد. هدف از اینکار دفاع از تأسیسات برنامه هسته‌ای ایران در برابر حملات موشکی و تأمین امنیت هوایی سوریه و حزب‌الله لبنان در برابر حملات هوایی جنگنده‌های نیروی هوایی اسرائیل بیان شده‌است. در طول جنگ داخلی سوریه، ایران به اسد کمک کرد و تلاش‌های زیادی در راستای حفظ رژیم اسد کرد .علی‌اکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی در امور بین‌الملل، در ۲۹ آذر ۱۳۹۶ با اعلام اینکه «به عراق، سوریه یا لبنان سلاح داده‌ایم تا در مقابل داعش و تروریست ایستادگی کنند» گفت که «جمهوری اسلامی ایران هیچ موشکی به یمن نداده‌است». سخنان علی اکبر ولایتی در مورد ارسال سلاح به کشورهایی مانند سوریه در شرایطی ابراز شد که مقام‌های جمهوری اسلامی ایران تأکید می‌کردند که کمک تهران به دمشق تنها به اعزام مستشار محدود می‌شود. برای نمونه، ایران از مرکز مطالعات و تحقیقات علمی سوریه (SSRC) یک تأسیسات زیرزمینی در نزدیکی مصیاف در شمال غربی سوریه برای ساخت موشک‌های هدایت شونده دقیق استفاده کرد. در طول سال‌ها ایران از سوریه همچنین به عنوان پلتفرمی برای تقویت نظامی سازمان‌های نیابتی خود را در مرز با اسرائیل - حزب‌الله و سازمان‌های ترور در کرانه باختری استفاده کرد. در دسامبر ۲۰۲۴ پس از تنها ۱۱ روز جنگ، جناح‌های اپوزیسیون سوریه به رهبری هیئت تحریر شام رژیم اسد را ساقط کردند. ایران در جنگ مداخله نکرد و دو روز پیش از تصرف شهرهای حمص و دمشق، نیروهای دیپلماتیک و نظامی خود را از سوریه تخلیه کرد. سقوط رژیم اسد در پس تضعیف محور مقاومت رخ داد که ایران در طول سال‌های متمادی به عنوان بخشی از تصور امنیتی خود پرورش داده بود و این امر شکستی استراتژیک بزرگ برای ایران محسوب می‌شود. در فصل اول این گزارش تحت عنوان «ارزیابی استراتژیک» نوشته شده‌است: «ایران کماکان اصلی‌ترین کشور حامی تروریسم در سال ۲۰۱۶ بود. | ## جمع‌بندی | نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به همراه شرکا، متحدین و عوامل ایران به نقش بی‌ثبات‌کننده در درگیری‌های عراق، سوریه و یمن ادامه دادند.