موضوع مقاله: یحیی بن زید | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یحیی بن زید | مقدمه: اکنون مقبرهٔ یحیی بن زید در هزار و پانصد متری شرق شهر سرپل در ولایت سرپل قرار گرفته‌است و همه مذاهب و اقوام به مزار وی احترام بسیار می نهند. | ## بخش 1: یحیی بن زید | یحیی بن زید مهم ترین امامزادهٔ افغانستان است که با یک واسطه به امامان معصوم و نوادگان پیامبر اسلام می‌رسد. قیام یحیی بن زید پس از کشته شدن زید در کوفه مردی از بنی اسد به یحیی بن زید گفت: خراسانی‌ها از پیروان ما هستند؛ بهتر است نزد ایشان بروی.الکامل فی التاریخ، جلد ۴، صفحهٔ ۲۴۸ یحیی قبل از عزیمت به خراسان و شهادتش ، متن کتاب صحیفه سجادیه را به متوکل بن هارون بلخی سپرد و متوکل هنگامی که درحال برگشت از زیارت خانه خدا بود، صحیفه سجادیه را نزد امام صادق (ع) می برد. نقش یحیی بن زید شهید در انتقال و انتشار صحیفه سجادیه در مطلع تمامی نسخه‌های صحیفه سجادیه ذکر شده عمیربن متوکل بلخی از پدرش داستان خروج یحیی از کوفه را چنین نقل می‌کند: "وی را در حالی ملاقات کردم که پس از شهادت پدرش متوجه خراسان بود. او از حال جعفر صادق که در مدینه بود، پرسید و گفت: آیا جعفر بن محمد را ملاقات کردی؟ گفتم: آری، فرمودند که تو بر دار آویخته می‌شوی…." یحیی بن زید چون این سخن را شنید رنگ رخسارش متغیر شد و این آیه مبارکه از قرآن را تلاوت کرد (یمحو الله ما یشاء و یثبت و عنده ام الکتاب) آنگاه فرمود: «آنچه‌ را که‌ خداوند بخواهد از میان‌ ببرد می‌برد، و آنچه‌ را که‌ خداوند بخواهد برقرار کند، برقرار می‌کند. به‌ درستی‌ که‌ خداوند متعال امر ولایت و حفاظت دین اسلام را به ما موید خواهد فرمود و خدا علم و شمشیر هر دو را به ما عطا کرده هارون بلخی می‌گوید: «یحیی بن زید را در حالی ملاقات کردم که هیچ‌کس را در عقل و فضل مثل او ندیده بودم.» یحیی به اتفاق بعضی از یاران پدر خود به خراسان و شهرهای بیهق، نیشابور و سرخس رفت.الکامل، جلد ۴، صفحات ۲۵۹ و ۲۶۰ بدین ترتیب بسیاری از مردم پیرامون وی گرد آمدند و با والی نیشابور جنگیدند. | ## بخش 2: یحیی بن زید | مردی شامی به نام عنزه سرِ یحیی بن زید را از پیکرش جدا ساخت و به‌عنوان هدیه به «مرو» فرستاد. پیکر خونین یحیی را در دروازهٔ جوزجان، محل فعلی مقبره، به دار آویختند، سرانجام ابومسلم خراسانی پیکر یحیی بن زید را از دار به زیر آورد؛ بر آن نماز گزارد و به خاک سپرد. مزار یحیی بن زید بعدها توسط حاکمان سلجوقی احداث شد، آن‌گونه که در کتاب «روایت نابسامانی» اثر «محمدعلی عبدلی رحیمی» آمده‌است، بنای قدیم زیارتگاه از بین رفته و ویران شده و به تازگی بنایی در ۲ طبقه، دارای حجره‌ها و چندین رواق برای کارهای فرهنگی و اداری، مهمانسرا و آسایشگاه خدام و زوار طراحی شده‌است. طبقهٔ اول این زیارتگاه به ارتفاع ۵/۴ متر در نظر گرفته شده و در قسمت ورودی شرقی یک مناره به ارتفاع ۲۲ متر طراحی و ساخته شده‌است. صحن مرکزی این بنا نیز به مساحت ۴۶۲۱ متر مربع، دارای ۴ درِ ورودی طراحی گردیده‌است. در قسمت شمالی بنا ۸۵۰ متر مربع برای ساخت تأسیسات شامل منبع آب، قصابی، کشتارگاه و سردخانه در نظر گرفته شده‌است. | ## بخش 3: یحیی بن زید | همه ساله در آستانهٔ تحویل سال نو خورشیدی، مزار این امامزاده، از سرتاسر افغانستان زائران زیادی را به‌سوی خود جلب می‌کند. در لحظهٔ تحویل سال نو در جوار مزار، عَلَم بزرگی با حضور مقامات دولتی و شخصیت‌های مذهبی و عموم مردم برافراشته می‌شود و تا ۴۰ روز همچنان برافراشته می‌ماند و در روز چهلم با انجام مراسمی عَلَم به جایگاه اصلی خود در درون زیارتگاه بازمی‌گردد. گنبدی کوچک که بالای مزار بنا شده‌است بر اساس خط کوفی که در حرم به‌کار برده شده، نشانگر آن است که این گنبد ۹۰۰ سال دارد. به همین خاطر این گنبد در فهرست یونسکو به عنوان آثار تاریخی افغانستان ثبت شده‌است. | ## جمع‌بندی | این زیارتگاه یک کتابخانهٔ مجهز با بیش از ۱۰۰ هزار جلد کتاب در رابطه با موضوعات مختلف دارد که از سوی مردم از سراسر افغانستان جمع‌آوری شده‌است.