موضوع مقاله: قصر قاجار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # قصر قاجار | مقدمه: این کاخ که روی تپه‌ای در میانهٔ دشت تهران واقع بود، در دوران سلطنت فتحعلی‌شاه ساخته شد و توسط وی و دو پادشاه پسین، یعنی محمدشاه و ناصرالدین‌شاه هم به عنوان مقر بیرون از ارگ تهران مورد استفاده قرار می‌گرفت. | ## بخش 1: قصر قاجار | با سفارش ساخت چند کاخ‌ نوساز در پیرامون تهران توسط ناصرالدین شاه، قصر قاجار به کهنگی گرایید و با ترور شاه، قصر قاجار هم رونق پیشین خود را به کلی از دست داد. در دوران رضاشاه پهلوی، قصر قاجار هم مانند بسیاری از سازه‌های قاجاری دیگر تخریب شد. تنها بازماندهٔ بناهای قصر قاجار، کوشک آن است که در میان باغ‌موزهٔ قصر واقع شده است. ویژگی‌های بنا این بنای وسیع که در راه قدیم تهران به شمیران قرار داشت، در بالای تپه‌ای واقع بود،گ و چهار برج مراقبت در چهارسوی آن قرار داشت. این بنا فاقد پنجره‌های بیرونی بود و از این جهت بیشتر از آن که به یک کاخ پادشاهی شبیه باشد، به یک قلعه نظامی شباهت داشت. باغ‌های بسیار بزرگی در اطراف این بنا واقع بود، که به وسیلهٔ استخرها و نهرهای زلال و پُرآبی از یکدیگر مجزا می‌شدند؛ و روی قطعه زمین‌های مطبقی احداث شده بودند. ورودی قصر دارای بالا خانه‌ای بود که چشم‌انداز زیبایی از صحرا، شمیران، تهران، خرابه‌های ری و نجف‌آباد، کاخ‌های اشرف آباد و دوشان‌تپه داشت و اطراف و بناها از آن بالا به خوبی دیده می‌شدند. تزئینات داخلی ناصر نجمی در کتاب دارالخلافه تهران تزئین داخلی اتاق‌ها را نظیر اغلب ساختمان‌های مجلل ایرانی دانسته و نوشته‌است که این تزئینات عبارت بودند از: آینه‌کاری، گچکاری، اکلیل‌کاری، نقاشی‌های عجیب و ساده و بی‌پیرایه‌ای از صحنه‌های حماسی ایران که با تصاویری از زندگی چنگیزخان و تیمور لنگ به هم آمیخته بود. | ## بخش 2: قصر قاجار | همچنین در این بنا، نقوش برجسته‌ای که چهار زن که یکی از آن‌ها سر تا پا مسلح بود را نشان می‌دادند، حجاری شده بود. نورگیری ساختمان‌ها در فضای داخلی از یک حیاط چهارگوش بود که در میان بنا قرار داشت، و در وسط آن حوض بزرگی قرار داشت. از جمله تزئینات داخلی که درون اتاق‌های بنا استفاده شده بود، می‌توان به آینه‌کاری، گچ‌کاری، اکلیل‌کاری اشاره نمود. همچنین نقاشی‌های ساده و زیبایی که یادآور هنرهای حماسی ایران بودند، در میان این تزئینات به چشم می‌خورد. در بین این نقاشی‌های ساده و عجیب تصاویری از زندگی و جنگ‌های چنگیزخان مغول و تیمورلنگ (که قاجاریان ادعا می‌کردند نسبشان به آن‌ها می‌رسد نیز، به چشم می‌خورد. نظرات جهانگردان اوژن فلاندن در سفرنامهٔ خود دربارهٔ ایران می‌نویسد که این قصر بنایی باشکوه و درخور توصیف است. باغ‌هایی در اطراف آن برای برگزاری آمفی‌تئاتر ساخته شده و چندین طبقه مهتابی با پلکان‌های متعدد، قصر را از پارک جدا می‌کند. آپارتمان‌های قصر قاجار با آینه‌ها و نقاشی‌هایی آراسته شده‌اند که تماشای آن‌ها خالی از لطف نیست. | ## بخش 3: قصر قاجار | برخی از این نقاشی‌ها قهرمانان محبوب ایرانیان همچون رستم، افراسیاب، تیمور و چنگیزخان را به تصویر کشیده‌اند. در میان این چهره‌های شرقی، دیدن تصویر یک اروپایی با جامهٔ سدهٔ گذشته بسیار شگفت‌انگیز می‌نماید. به فلاندن گفته بودند که این تصویر، چهرهٔ جوانی است وابسته به یکی از سفارتخانه‌های انگلیس که فتحعلی‌شاه علاقهٔ ویژه‌ای به او داشت. این اقامتگاه زیبا که به چشم آنان آمده بود، بی‌گمان هنوز هم شایستهٔ سکونت پادشاه است. با این همه، محمدشاه که سلیقه‌ای بیشتر متمایل به زندگی ایلیاتی داشت، این خانه را رها کرده و ترجیح می‌داد در چادری اقامت کند؛ چادری برپا در کنار جویباری خنک که از دره‌های شمران روان بود. بر اساس مندرجات کتاب‌های تاریخی، فتح‌علی‌شاه قاجار در سال ۱۲۱۳ قمری، در تقاطع جاده قدیم شمیران و خیابان عباس‌آباد امروزی، و بر فراز تپه‌ای رفیع، قصر زیبایی ساخت که بعدها به قصر قاجار معروف شد. البته اعتمادالسلطنه در یادداشت‌های روزانه خود می‌نویسد: نوشته اعتمادالسلطنه نشان می‌دهد که این قصر در اواخر سلطنت ناصرالدین‌شاه کارایی اصلی خود را از دست داده بود و تبدیل به یک مرکز نظامی شده بود. | ## جمع‌بندی | به نظر می‌رسد که این کاخ در حدود نیم قرن بعد از احداث آن متروک گردیده و برای استقرار نیروی قزّاق در اختیار کلنل کاساگوفسکی گذاشته و تبدیل به محل قزاق‌خانه گردید.