موضوع مقاله: پروپرانولول | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پروپرانولول | مقدمه: این دارو برای درمان فشار خون بالا، برخی از انواع ضربان نامنظم قلب، تیروتوکسیکوز، همانژیوم‌های مویرگی، آکاتیزیا، اضطراب اجرا و لرزش‌های اساسی به کار می‌رود. | ## بخش 1: پروپرانولول | همچنین برای پیشگیری از سردردهای میگرنی و جلوگیری از مشکلات قلبی بیشتر در افراد مبتلا به آنژین یا کسانی که سابقهٔ حملهٔ قلبی دارند تجویز می‌شود. پس از مصرف خوراکی، پروپرانولول در مدت حدود ۳۰ دقیقه وارد جریان خون می‌شود و بیشترین اثر آن بین ۶۰ تا ۹۰ دقیقه ظاهر می‌گردد. پروپرانولول در دوران بارداری می‌تواند اثرات زیان‌باری بر جنین داشته باشد؛ با این حال، مصرف آن در دوران شیردهی عموماً ایمن تلقی می‌شود. این دارو یک بتا بلاکر غیرانتخابی است که با مسدود کردن گیرنده‌های β-آدرنرژیک عمل می‌کند. پروپرانولول در سال ۱۹۶۲ ثبت اختراع شد و در سال ۱۹۶۴ برای استفادهٔ پزشکی تأیید گردید. در سال ۲۰۲۳، این دارو در ایالات متحده شصت‌ونهمین داروی پرمصرف بود و بیش از ۹ میلیون نسخه برای آن تجویز شد. کاربردهای پزشکی قلبی–عروقی فشار خون بالا آنژین صدری – به‌جز آنژین واریانت (نوع پرینزمتال) انفارکتوس میوکارد (سکته قلبی) تاکی‌کاردی (و سایر علائم دستگاه عصبی سمپاتیک مانند لرزش عضلانی) که در شرایطی مانند اضطراب، وحشت‌زدگی، پرکاری تیروئید و درمان با لیتیم دیده می‌شوند پرفشاری ورید باب برای کاهش فشار ورید باب پیشگیری از خونریزی واریس مری و آسیت اضطراب کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک پروپرانولول زمانی درمان خط اول فشار خون محسوب می‌شد، اما در ژوئن ۲۰۰۶ در بریتانیا جایگاه آن به درمان خط چهارم تنزل یافت، زیرا عملکرد آن نسبت به سایر داروها، به‌ویژه در سالمندان، ضعیف‌تر است و شواهد نشان می‌دهند که بتابلاکرهای پرمصرف در دوزهای معمول خطر غیرقابل قبول ابتلا به دیابت نوع ۲ را به همراه دارند. همچنین، کمیته مشترک هشتم (JNC 8) در ایالات متحده پروپرانولول را برای درمان فشار خون توصیه نمی‌کند، زیرا در یک مطالعه، میزان مرگ‌ومیر قلبی–عروقی، سکته قلبی یا سکته مغزی در مقایسه با داروی مسدودکننده گیرنده آنژیوتانسین بیشتر بود. اثربخشی آن در مدیریت اختلال پانیک مشابه بنزودیازپین‌ها گزارش شده، با این تفاوت که خطر اعتیاد یا سوءمصرف کمتری دارد. تصور می‌شود بتابلاکرها علائم جسمی اضطراب (مانند تپش قلب) را کنترل می‌کنند، اما تأثیر مستقیمی بر علائم روان‌شناختی ندارند. یک مرور سیستماتیک و فراتحلیل در سال ۲۰۲۵ نشان داد که تجویز گسترده بتابلاکرها، به‌ویژه پروپرانولول، برای درمان اختلالات اضطرابی انجام می‌شود، اما هیچ شواهدی مبنی بر اثر مفید نسبت به دارونما یا بنزودیازپین‌ها در افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی یا اختلال پانیک یافت نشد. سایر بتابلاکرهایی که برای درمان اختلالات اضطرابی استفاده شده‌اند شامل: آتنولول، بتاکسولول، نادولول، اکسپرنولول و پیندولول. این دارو با مهار اثرات نورآدرنالین (نوروترانسمیتری که تثبیت حافظه را تقویت می‌کند) عمل می‌کند. | ## بخش 2: پروپرانولول | در یک مطالعه کوچک، افرادی که بلافاصله پس از تروما پروپرانولول دریافت کردند، علائم استرس کمتری داشتند و نرخ PTSD در آن‌ها پایین‌تر بود. از آنجا که خاطرات و محتوای هیجانی آن‌ها پس از یادآوری دوباره باز تثبیت می‌شوند، پروپرانولول می‌تواند تأثیر هیجانی خاطرات شکل‌گرفته را کاهش دهد. به همین دلیل، این دارو در درمان فوبیاهای خاص مانند عنکبوت‌هراسی، ترس از دندان‌پزشکی و فوبیای اجتماعی مورد مطالعه قرار گرفته است. مسائل اخلاقی و قانونی پرسش‌هایی دربارهٔ استفاده از پروپرانولول به‌عنوان «کاهنده حافظه» مطرح شده است؛ از جمله تغییر شواهد یادآوری‌شده در تحقیقات، تغییر واکنش رفتاری به تجربیات گذشته (هرچند آسیب‌زا)، و مقررات مربوط به این داروها. با این حال، هال و کارتر استدلال کرده‌اند که بسیاری از این اعتراض‌ها «بر پایه سناریوهای اغراق‌آمیز و غیرواقعی بنا شده‌اند که اثر محدود پروپرانولول بر حافظه را نادیده می‌گیرند، تأثیر ناتوان‌کننده PTSD بر بیماران را کم‌اهمیت جلوه می‌دهند، و این واقعیت را نادیده می‌گیرند که داروهایی مانند الکل همین حالا برای چنین مقاصدی استفاده می‌شوند». پروپرانولول را می‌توان با یا بدون غذا مصرف کرد و بهتر است پیش از مصرف پروپرانولول، نبض را شمارش نمود و فشارخون را اندازه گرفت. در موارد نبض کمتر از ۶۰ در دقیقه یا فشار سیستولی (عدد بالایی) کمتر از ۸۰میلی‌متر جیوه، پیش از مصرف دارو، باید با پزشک مشورت نمود. البته اگر کمتر از ۸ ساعت تا نوبت بعدی مصرف دارو رسیده است، نوبت فراموش شده را رها کرده، به برنامه منظم دارویی‌تان بازگردید. اگر بیش از یک نوبت در روز پروپرانولول مصرف می‌کنید، اگر تقریباً موقع نوبت بعدی مصرف دارو رسیده است، نوبت فراموش شده را مصرف نکنید. هشدارها در صورت بروز هر یک از علایم زیر، مصرف پروپرانولول قطع شده و با پزشک مشورت می‌شود: اشکال در تنفس تنگی نفس، یا خس‌خس سینه، سرد شدن کف دست و پا، ضربان قلب زیر۶۰ در دقیقه، سرگیجه یا سیاهی رفتن چشم در هنگام بلند شدن از حالت خوابیده با نشسته با تورم دست‌ها و پاها یا افزایش وزن ناگهانی (۱/۵ کیلو در ۴۸–۲۸ ساعت)، افسردگی، گیجی، یا توهم (شنیدن، دیدن، یا احساس چیزهایی که وجود ندارند)، درد قفسه سینه، مفاصل یا کمر، تب، گلودرد، بثورات، یا هرگونه کبودی یا خون‌ریزی غیرعادی. متوقف کردن ناگهانی مصرف پروپرانولول می‌تواند باعث مشکلات زیر شود: تغییرات در ریتم قلب فشار خون درد قفسه سینه حمله قلبی هشدار خواب آلودگی این دارو می‌تواند باعث خواب آلودگی شود. تا زمانی که مطمئن نشده‌اید این دارو چه تأثیری روی شما دارد رانندگی نکنید، از ماشین آلات استفاده نکنید یا فعالیت‌هایی را که به هوشیاری نیاز دارند انجام ندهید. همچنین ممکن است باعث ایجاد علائم قند خون پایین مانند افزایش ضربان قلب، تعریق و لرز شود. | ## بخش 3: پروپرانولول | اگر مبتلا به دیابت هستید، به ویژه اگر انسولین یا سایر داروهای دیابت را مصرف می‌کنید که می‌توانند باعث کاهش سطح قند خون شوند، باید این دارو را با احتیاط استفاده کنید. این دارو ممکن است قند خون در نوزادان، کودکان و بزرگسالانی که دیابت ندارند را نیز پایین آورد. این امر به احتمال زیاد بعد از تمرین طولانی یا اگر مشکلات کلیوی داشته باشید، ایجاد می‌شود. علائم آن ممکن است شامل موارد زیر باشد: بثورات پوستی کهیر خستگی اشکال در تنفس تورم دهان، صورت، لب‌ها، زبان یا گلو اگر این علائم را تجربه کردید سریعاً به اورژانس مراجعه کنید. عوارض دوز بالای مصرف پروپرانولول پروپرانولول دارویی است که عملاً اکسیژن خون را کم می‌کند تا فشار خون را درمان نماید. در ادامه ممکن است آسیب‌های مغزی ناگواری برای فرد داشته باشد و دیگر هیچ زمان برطرف نگردد. عوارض جانبی نشانه‌های زیر تا هنگام عادت کردن بدنتان با دارو ممکن است مشاهده شوند: تاری دید، خواب آلودگی، خستگی، سرگیجه، مشکل در خوابیدن، اضطراب، ریزش مو، یبوست یا اسهال، کابوس، یا کاهش توانایی جنسی، درد عضلانی، درد مفاصل اگر این علایم ادامه یافتند یا مشکل ساز شدند، وضعیت را با پزشکتان در میان بگذارید. برخی عوارض جانبی رایج: کاهش ضربان قلب اسهال چشم‌های خشک ریزش مو حالت تهوع ضعف یا خستگی برخی عوارض جانبی جدی: واکنش‌های آلرژیک، که علائم آن عبارت‌اند از: بثورات پوستی، خارش، کهیر، تورم صورت، لب‌ها و زبان. مشکلات تنفسی تغییر در سطح قند خون دست‌ها یا پاهای سرد کابوس یا اشکال در خواب پوست خشک و لایه‌لایه هذیان گرفتگی یا ضعف عضلات ضربان قلب پایین تورم پاها یا مچ پاها افزایش وزن ناگهانی استفراغ موارد احتیاط در صورت وجود هریک از موارد زیر پیش از مصرف پروپرانولول، پزشکتان را مطلع سازید: حساسیت به آتنولول یا دیگر داروهای مسدودکننده بتا بارداری یا شیردهی مصرف داروهای دیگر، به ویژه تزریقات حساسیت‌زدایی، کافئین، داروهای آسم (آمینوفیلین، دیفیلین، اکستریفیلین، تئوفیلین)، داروهای دیابت (انسولین، داروهای خوراکی پایین‌آورنده قند)، دیگر داروهای کاهنده فشار خون (مسدودکننده‌های کانال‌های کلسیمی، کلونیدین، گوانابنز)، کوکائین، یا مهارکننده‌های مونوآمین‌اکسیداز (فورازولیدون، ایزوکاربوکسازید، فنلزین، سلژیلین، ترانیل سیپرومین، پروکاربازین). سابقه یا ابتلا به حساسیت، آسم، یا آمفی‌زم، مشکلات احتقانی قلب، بیماری قند، پرکاری تیرویید، افسردگی، یا بیماری‌های کلیوی یا کبدی. اگر بیماری قند دارید، پروپرانولول ممکن است قند خون شما را افزایش دهد و نیز ممکن است علایم افت قند خون را مخفی کند. اگر دچار حساسیت باشید با مصرف پروپرانولول واکنش‌های حساسیتی‌تان ممکن است تشدید شود. در طول دورهٔ درمان در صورتی که از داروها ی گروه بنزو مانند (آلپرازولام، دیازپام، اگزازپام ،تریازولام، و کلرودیازپوکساید) استفاده می‌کنید پزشک خود را مطلع سازید. | ## جمع‌بندی | داروی خوراکی موجود در ایران پروپرانولول خوراکی موجود در بازار ایران در دوزهای ۱۰، ۲۰، ۴۰، ۶۰ و ۸۰ میلی‌گرم موجود است.