موضوع مقاله: سادات | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سادات | مقدمه: سادات، جمع سَیِّد، لقب محترمانه عربی برای هاشمی نسب ها است و در لغت، به معنای آقا و سرور و در اصطلاح، به کسی گفته می‌شود که از طرف پدر از نسل «هاشم» (جد پیامبر اسلام، محمد)عروة الوثقی، ج 2، کتاب الخمس، فصل 2، مسئله 3. | ## بخش 1: سادات | سیادت، به فرزندان محمد از طریق فاطمه دختر محمد و علی پسر ابوطالب (امام اول شیعیان و خلیفه چهارم اهل سنت) می‌رسد. سادات دو شاخهٔ اصلی دارند: سادات علوی: نوادگان علی از طریق سه تن از پسران او (محمد حنفیه از خوله دختر قیس، عباس بن علی از ام‌البنین و عمر بن علی از صهباءِ ثعلبیه) که از میان پسران متعدد علی فرزند یافتند. سادات هاشمی که بسته به انتساب به حسن یا حسین، به آن‌ها حسنی یا حسینی گفته می‌شود: نوادگان حسن و حسین (فرزندان علی از فاطمه) که از نظر فقه شیعه بخشی از خمس به این سادات تعلق می‌گیرد. نوادگان فاطمه، بارها در خلافت بنی امیه و بنی عباس برای اصلاح امت قیام کرده‌اند (مانند قیام زید بن علی و محمد بن عبدالله بن حسن مثنی معروف به نفس زکیه) و سلسله‌های متعددی در نقاط دور از عربستان، از جمله مراکش، یمن، مصر، گیلان و مازندران تشکیل داده‌اند. مانند حکومت ادریسیان (نوادگان ادریس نوهٔ حسن بن علی) در مراکش، فاطمیان در مصر، مرعشیان (از نوادگان علی المرعش نبیرهٔ علی بن حسین و علویان طبرستان (دو شاخه از سادات حسنی و حسینی مازندران) و بنی مهنا در مدینه. فردی که دارای مادر سید و پدر غیر سید باشد، معمولاً میرزا (برای پسران) و میرزایه (برای دختران) نامیده می‌شوند. سیادت در سادات هاشمی که طبق نظر برخی از علما، قوی تر و شریف تر هم هست، از طرف مادر و در سادات علوی از طریق پدر می‌باشد. به اعتقاد برخی از علماء، فرزندان عباس عموی پیامبر نیز جزو سادات شمرده می‌شوندانتقال سیادت از طرف مادر پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه و می‌توان به آن‌ها نیز خمس مال پرداخت. عموهای پیامبر حمزه، عباس، ابوطالب (عبدالمناف)، زبیر، حارث، حجل (غیداق)، مقرم (عبدالکعبه)، ضرار، ابولهب (عبدالعزی) و قسم. از نظر قاطبه علمای شیعه به اجماع، به خصوص علمای متاخر شیعه، سیادت به فرزندان فاطمه دختر پیامبر می‌رسد و خمس تنها به آن‌ها تعلق می‌گیرد. القاب انتسابی برای بیان نَسَب شخص و انتساب وی به طایفه یا قبیله معینی به کار می‌روند، مانند امامی، حسینی، حسنی. القاب انتسابی برای گرامیداشت منتسبان به خاندان محمد به آنان اطلاق می‌شود و اغلب سیدها بر خود اطلاق نمی‌کنند، چنان‌که دربارهٔ مراجع متأخر شیعه که از سادات بوده‌اند چنین بوده است، مثلاً نقش مهر سید محسن حکیم، محسن الطباطبائی الحکیم، و نقش مهر سید ابوالقاسم خویی، ابوالقاسم الموسوی الخوئی، و مهر سید احمد خوانساری احمد الموسوی الخوانساری بوده است. در روزگار پیشین هم این گونه بوده و در نسخ خطی و متون کهن معمولاً سادات خود را به این القاب ننامیده‌اند. در ایران نیز اگر سادات پیشاپیش نام خویش لفظ «سید» می‌آورند، برای تفاخر و بزرگ داشتن انتساب خود به خاندان محمد است و در این موارد سید می‌تواند جزئی از نام باشد. برخی از القاب احترامی که در روزگار مختلف برای گرامی‌داشت سادات به کار برده می‌شده به شرح زیر است: برای آقایان: شاه برای خانم‌ها: مثل زهرا سادات لقب میرزا معمولاً در بین سادات رسم است که نسبت سیدی از پدر به فرزند برسد. روی همین اصل کسانی که از مادر یا مادر بزرگ سید هستند اصطلاحاً شریف یا میرزا یا بیگ و میرزایه، شریفه و بیگم حالت مؤنث می‌گویند. در دورهٔ قاجار اصطلاحاً به شاهزادگان قاجاری میرزا می‌گفتند و باید گفت که بعضی از وزیران و شاهزادگان این فامیل را دارند و نام خانوادگی را از خود شاه یا شاهزادگان هدیه گرفتند. در دوران پیشتر، میرزا به کسی گفته می‌شد که در کار نوشتن و حساب و کتاب دیوان سالاری‌های دولتی بود و عملاً قشر مرفه و سطح بالای جامعه را تشکیل می‌داد و به صورت عام با سوادان دوران گذشته بودند. سادات علوی سادات علوی، از طریق سه تن از پسران او، محمد حنفیه از خوله دختر قیس، عباس بن علی از ام‌البنین و عمر بن علی از صهباءِ ثعلبیه هستند.سادات حسنی و علوی پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه سادات حسنی سادات حسنی، فرزندان و نوادگان حسن بن علی، امام دوم شیعیان و یکی از شاخه‌های سادات علوی هاشمی هستند. عبدالله شهید به دست هارون الرشید کشته شد و حسین مکفوف جد سادات سلطان العلما سید احمد می‌رسانند سلطان سید احمد در نیمهٔ اول قرن چهارم در فرار از حکومت عباسیان به تفرش از توابع عراق عجم هجرت کرد چون تحت تعقیب مأموران بنی عباس بود، به هزاوه فراهان پناه برد و در ۳۶۰ هجری در حال اقامه نماز شب کشته شد؛ که سیدالوزراء میرزا عیسی قائم مقام فراهانی و میرمهردارهای صفوی از آنهاست؛ سادات هاشمی، سجادی، میرعبدالحق از این تبار می‌باشند، و علی الجرزی والد امامزاده محمد است که در فم تفرش مدفون گردیده و قبه و صحن مجلل او را خواجه مؤمن (فوت ۱۱۷۰ هجری) برادر امین الدین (امینا) بن محمد حسین الحسینی در زمان شاه عباس دوم بنا نموده؛ و او جدّ خانواده سید محمود حسابی و سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی است.کتاب عصر جعفری ص 62کتاب زندگینامه رهبر معظم انقلاب از سال ۱۳۱۸ تا ۱۳۵۷ - هدایت الله بهبودی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی سادات مرعشی نوادگان علی مرعش: سادات مرعشی یا آل مرعش، سلسله‌ای از سادات هستند که نسب خود را به علی المرعش نوادهٔ امام زین‌العابدین می‌رسانند. سادات رضوی نوادگان علی بن موسی الرضا (امام هشتم شیعیان) سادات رضوی خوانده می‌شود همچنین میرزا ابراهیم نیز سر سلسله سادات رضوی مشهد به‌شمار می‌آید. | ## بخش 2: سادات | سادات طباطبایی سادات طباطبایی، سلسله‌ای از سادات هستند که نَسَبِ خود را به ابواسماعیل ابراهیم طباطبا (بنا به اقوالی ابواسحاق و ملقب به زین‌العابدین) می‌رسانند. ۲۶، پاییز و زمستان ۱۳۹۴، ص ۲۸۸ و ۲۸۹ و نقیب‌زاده مشایخ طباطبا، سیدحسین‌علی؛ هدیه لآل عبا فی نسب آل طباطبا؛ [چاپ اول]: [تهران]، چاپخانهٔ مجلس، ۱۳۳۱، ص ۱۷ تا ۳۳ و طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ نسب‌نامهٔ خاندان طباطبایی (اولاد امیر سراج‌الدین عبدالوهاب)؛ به کوشش و با مقدمهٔ سیدهادی خسروشاهی؛ چاپ اول: قم، مؤسسه بوستان کتاب (زندگی‌نامه و خاطرات: ۵۲، تاریخ: ۳۷۶)، ۱۳۹۱، ص ۲۸ تا ۳۷ و رجائی، سیدمهدی؛ المعقبون من آل أبی‌طالب: أعقاب‌الإمام‌الحسن‌المجتبی علیه‌السلام؛ چاپ اول: قم، مؤسسه‌عاشوراء، ۱۳۸۵ هـ.ش. سادات عبدالوهابیه سادات عبدالوهابیه شاخه‌ای از سادات حسنی حسینی طباطبایی هستند که نسب خود را به امیر سراج‌الدین عبدالوهاب تبریزی از نوادگان حسن مثنی فرزند حسن بن علی (امام دوم شیعیان) می‌رسانند و در آذربایجان، به خصوص در تبریز ساکن هستند که سادات وهابی، سادات وهابیه، سادات عبدالوهابیه و نیز سادات آل عبدالوهاب خوانده می‌شوند.باقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ مأخذشناسی توصیفی سادات عبدالوهابیه؛ جستارهای تاریخ اسلام؛ س۲؛ ش ۴، پاییز و زمستان ۱۴۰۱ و باقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ سادات عبدالوهابیه، فصل‌نامه متن‌پژوهی پیام بهارستان، دوره ۲، س. مأخذشناسی سادات عبدالوهابیه باقرزاده ارجمندی، سیداحمد | مأخذشناسی توصیفی سادات عبدالوهابیه | جستارهای تاریخ اسلام | قم؛ جامعه الزهرا؛ س۲؛ ش ۴، پاییز و زمستان ۱۴۰۱ | ۶۵–۱۰۱ | مقاله. سادات رضاتوفیق سادات رضاتوفیق نام سلسله‌ای از سادات است که نَسَبِ خود را به موسی المبرقع می‌رسانند. جد سادات رضاتوفیق جد سادات رضاتوفیق که در جنوب غرب و غرب تا مرکز ایران مستقر هستند سید محمود معروف به سید محمید است. شجره سید محمود ملقب به توفیق بن سیدمحمد بن تاج الدین حسین بن مویدالدین عالی بن قطب الدین عبدالله (قطب العارفین) بن موسی بن قطب الدین عماد بن محمد بن احمد بن موسی المبرقع بن امام الهام محمدالتقی بن علی بن موسی الرضا. فرزندان سید محمود که تیره‌های سادات رضاتوفیق را تشکیل می‌دهند سید میر خذر (خِضِر) سید میر علاءالدین سید میر اسماعیل سید میر احمد سید میر عباس سید میر شهاب‌الدین علی زندگی سید محمود از علما وسادات علوی قرن ششم تا اوایل قرن هفتم هجری است که ظاهراً از نیشابور به کهگیلویه فارس کوچیده، ماندگار شد؛ و به گویش لری، وی را سید محمید می‌خوانند. نظر به تقارن زمانه وی با هجوم مغول، شاید از همان علما خراسان باشد که بدنبال فتنه مغول به نواحی فارس پناهنده شدند. ونظر به ملقب بودن صاحب عنوان توفیق و نیز انتصابشان به علی بن موسی الرضا، به سادات رضاتوفیق نامبردارند و چند تیره‌اند. برخی از روحانیون این سادات میر محمد رضاتوفیقی از فلاسفه قرن ۱۱ بهبهان، آمیر محمد لطیف رضاتوفیقی، میر مؤمن رضاتوفیقی سید محمد بدیع درب امامی، سید مصطفی درب امامی رضاتوفیقی، میر علی بهبهانی، سیدعبدالحمید درب امامی رضاتوفیقی، سید محمد درب امامی رضاتوفیقی، سید عبدالنبی رضاتوفیقی، میرحسین رضاتوفیقی، میر احمد تقوی، سید محمود رایگان، میر علی صفدر میر یحیی یزدانی، میر محمود توفیقیان، سید محمد هاشم تقوی، میر اسماعیل پرهیز، سیدضیا پرهیز، میر محمد صالح، میر حیدر رضوی. سادات موسوی سادات موسوی، نوادگان و سادات منسوب به امام هفتم شیعیان، موسی کاظم است. تعداد زیادی از سادات موسوی در عراق زندگی می‌کنند و هم‌چنین شاخه‌های بزرگی از این خاندان ساکن ایران، افغانستان، لبنان، مصر، بحرین و عربستان سعودی هستند. سلسله سادات آهوقلندری لرستان و سادات برزنجی کردستان (موسوی؛ حسینی؛ هاشمی؛ کسنزانی و..) از این سلسلە می‌باشند. افراد سرشناس سادات موسوی سید ابوالقاسم خوانساری سید نعمت‌الله جزایری سید محمدهاشم خوانساری سید هاشم موسوی خوانساری سید محمدتقی غضنفری سید محمدتقی خوانساری سید احمد خوانساری سید صدرالدین صدر سید ابوالقاسم خویی سید حسین خادمیریحانة، ۳، ص ۳۶۶؛ الکنی و الالقاب، ج ۲، ص ۱۹۸؛ طبقات اعلام الشیعة، ج ۱، ص ۲۱۱؛ فوائد الرضویه، ص ۴۰۳. افغانستان یحیی بن زید نوه سجاد از اولین ساداتی بود که وارد شهر بلخ شد و در شهر جوزجان توسط حکام اموی کشته شد. سیادت در ایران تعداد سادات در ایران سازمان ثبت احوال کشور، تعداد سادات ایران در سال ۱۳۹۲ را شش میلیون نفر اعلام کرد. همچنین مدیرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی و مهاجرت سازمان ثبت احوال کشور با اشاره به رشد ۱٫۴ درصدی جمعیتی ایران، رشد ۲٫۵ درصدی سادات را در کشور اعلام کرد. سرچشمه سیادت در ایران این مهاجرت‌ها، بیشتر از قرن دوم به بعد بوده است؛ و لذا کمتر می‌توان به فرار آن‌ها به ایران از ترس حجاج بن یوسف شاهدی ذکر کرد. با این حال بعضی، اولین دسته از سادات علوی مهاجر را کسانی دانسته‌اند که از ظلم و جور امویان و به ویژه سفاکی‌های حجاج به این حدود پناه آورده‌اند.کریمان، قصران، ج ۱ ص ۱۷۱،۱۷۲ انتشارات انجمن آثار ملی. مردم ایران که یک بار به هنگام روی کار آمدن عباسیان، علاقه خود را جهت «تغییر حاکمیت» عربها نشان داده، امتحان خوبی نیز داده بودند، می‌توانستند بار دیگر چنین کنند. | ## بخش 3: سادات | در صورتی که آگاهی عمومی مردم ایران، نسبت به علویان و حتی فعالیت خود علویان نیز در تحریک مردم، اندک بود. در حالیکه علویان، معمولاً با یک تحرک اندک، قصد چنین کار بزرگی را داشتند.مقاتل الطالبین، ص .311 «یحیی بن عبدالله بن الحسن بن الحسن»او، از امام صادق روایت نقل می‌کرد؛ و از جمله اشخاصی بود که امام به او وصیت کرد تا مشخصا معلوم نشود که موسی بن جعفر، جانشین اصلی امام است. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 15 ص .290 از جمله کسانی بود که در قیام حسین بن علی، شرکت کرد او پس از شکست این قیام به سوی مشرق گریخت؛ و همراه با عده‌ای از کوفیان به مناطق شمالی ایران (دیلم یا همان گیلان) رفت. رشید که به شدت از این حرکتها، هراس داشت به «فضل بن یحیی برمکی» دستور داد تا به هر صورتی شده او را دستگیر کند.همان مدرک، ص .312 منطقه دیلمان گیلان و طبرستان مازندران بزرگ، یکی از مناطقی است که در مقابل مسلمین، به شدت مقاومت کرد؛ و تا مدتها، اسفهبدان که از قبل بر آن حاکم بودند، تسلط خود را بر آن منطقه حفظ کردند. در این فاصله، گاهی بین آن‌ها و خلفا، صلح می‌شد؛ و گاهی نیز درگیری‌ها و تهاجم‌ها از دو طرف، ادامه داشت. اولین حکومت‌های ایرانی‌تبار شیعه مذهب در شمال ایران طبرستان یا همان مازندران بزرگ و دیلمان گیلان توسط مردمان طبرستان و دیلمان یعنی قوم طبری و گیلک دیلم و قوم تالش سادات علوی و هاشمی حسنی و حسینی و سادات کیایی شکل گرفت. حضور سادات در ایران به ویژه در شمال ایران به دلیل امنیت و اهمیت بالا طبرستان یا مازندران بزرگ و دیلمان یا همان گیلان به هزار و اندی سال برمی‌گردد. و اگر چنین ادعایی مطرح شود، غیرعلمی و تبعیض‌آمیز است یا اینکه دستکم به لحاظی عقلی و علمی اثبات شود. به هیچ عنوان نمی‌توان گروهی را بخاطر رفتار ناشایست یا بلعکس رفتار درست نسب بسیار دورش سرزنش یا مورداحترام قرار داد؛ در چنین فرهنگی، متروکراسی (شایسته‌سالاری) رنگ می‌بازد و زمینه نپوتیسم (پارتی‌بازی) و آپارتاید (جدانژادی) فراهم می‌گردد.Regal, Brian. سؤال اینجاست که آیا دین اسلام که خود مدعی برابری انسان‌هاست، چرا موجب طبقهٔ برتر نژادی به نام سید شده است؟ ممکن است به نوعی اشرافیت دینی-نژادی مبدل گردد که رهبر جمهوری اسلامی ایران باید سید باشد. داشتن پسوند سید در شناسنامه، کلاه سیاه سیدی، شال سبز سیدی و بعضاً احتراماتی که در کوچه و بازار از سیدها دارند، عیناً مصداق سادات‌سالاری و برترپنداری نژاد سید می‌باشد و تا حدودی جنبه قبیله‌گرایانه و نژادپرستانه را واجد است که می‌تواند یکی از علل نقد اسلام و عرب‌ستیزی در ایران باشد. گمان می‌رود آیه مودت یکی دلایل احترام به سادات است:از ویکی‌پدیای فارسی: نقد اسلام محمد بن عبدالله می‌گوید: «اکرام کنید خوبان ذریه مرا از براى خدا و بدان ایشان را براى من» که بازنویسی آن به زبان ساده‌تر یعنی: خوبی‌های اولاد من را بخاطر خدا احترام کنید؛ و اگر بد بودند، بخاطر من احترام کنید! تحقیقات ژنتیکی بر اساس تحقیقی که در سال ۲۰۱۰ بر روی کروموزم ایگرگ سیدهای شبه‌قاره هند انجام شده، تنوع ژنتیکی این افراد از غیرسیدهایی که در همان مناطق زندگی می‌کنند، کمتر نیست و این به معنای بی‌پایه بودن اعتقاد به سید بودن در این منطقه است. در کل آزمایش ژنتیک نمی‌تواند بگوید که آن جد مشترک در چه مکانی از چه نژادی و در چه زمانی می‌زیسته است؛ یعنی آن جد می‌تواند از نژاد هندی اروپایی ترکی یا هر نژادی باشد و در هر دوره از تاریخ پیش از ۵۰ یا ۶۰ نسل زندگی می‌کرده‌اند. این هاپلوگروپ کروموزم ایگرگ عمدتاً در کوهن‌های یهودی دیده شده که معتقدند نسب آن‌ها به هارون برادر موسی و از هارون به ابراهیم می‌رسد. برخی از خانواده‌های سادات (القارونی، الموسوی، العلوی) تاریخ مهاجرتی از بحرین (یا فقط همان چیزی است که آنها ادعا می‌کنند) به خوزستان و سپس بازگشت به بحرین دارند که در سال ۱۹۵۱ میلادی (۱۳۳۰ شمسی) برای فرار از سیاست‌های ملی‌گرایانه فارس‌ها علیه عرب‌های خوزستانی انجام شد به عنوان واکنشی به جنبش‌های ناسیونالیستی عرب آنها. همین موضوع در کویت نیز دیده می‌شود؛ در آنجا سادات موسوی با منشأ ایرانی حضور دارند.مرتضی مطهری، مجمع الآثار، جزء ۱۸. (مدخل: علوی و سید) شیخ صفی و تبارش، احمد کسروی نسب‌نامه خاندان طباطبایی (اولاد امیر سراج الدین عبدالوهاب)، سید محمدحسین طباطبایی. باقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ سادات عبدالوهابیه، فصل‌نامه متن‌پژوهی پیام بهارستان، دوره ۲، س. | ## جمع‌بندی | اللمعة الدمشقیة تاریخ اسلام و اصطلاحات متداول در بین مسلمانان مشارکت کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، "Sayyid"، بارگرفته شده در ۲۰ اردیبهشت ۹۱.