موضوع مقاله: منوچهر ستوده | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # منوچهر ستوده | مقدمه: منوچهر ستوده (۲۸ تیر ۱۲۹۲ – ۲۰ فروردین ۱۳۹۵) ایران‌شناس، جغرافی‌دان تاریخی، استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر برجستهٔ ایرانی بود. | ## بخش 1: منوچهر ستوده | از سوابق علمی و اجرایی او می‌توان به عضویت او در شورای عالی علمی مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی (از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۳) اشاره کرد. به گزارش مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، او همچنین عضو جامعه ملی جغرافیای آمریکا (از سال ۱۳۳۱) و استاد گروه تاریخ دانشگاه تهران (از سال ۱۳۵۴) بوده‌است. پدرش خلیل نام داشت و در بازارچه سرچشمه، کوچه صدیق‌الدوله از بخش عودلاجان از محله‌های قدیم تهران زندگی می‌کردند. پدربزرگ او آقا شیخ موسی از یاسل نور مازندران که منطقه‌ای ییلاقی و کوهستانی است؛ با پسرعموهایش به تهران آمد. به گفته او، پدرش در زمان گرفتن شناسنامه در دوران رضاشاه، نام صدیقی را به ستوده تغییر داد.نوری، مصطفی. در هفت سالگی به مدرسه ابتدایی آمریکایی رفت و دوره شش ساله ابتدایی را در این مدرسه گذراند. سال ۱۳۱۳ وارد دانشسرای عالی شد و نزد استادانی چون سید محمد مشکات و علی‌اکبر شهابی درس خواند. نخستین مقاله خود را در ۱۳۱۵ دربارهٔ «مطالعات تاریخی و جغرافیایی- مسافرت به قلعه الموت» نوشت. | ## بخش 2: منوچهر ستوده | زمانی که درسش تمام شد، اگرچه پدرش اعتقاد داشت که او باید کار کند اما خودش به ادامه تحصیل اصرار کرد و بنابراین به دانشسرای عالی رفت.مهرنامه، ماهنامه فرهنگ و اندیشه، سال هفتم، خردادماه 1395 در سال ۱۳۱۷ درجهٔ لیسانس در رشتهٔ ادبیات فارسی را دریافت کرد. در سال ۱۳۲۹ از رسالهٔ دکتری خود زیر نظر استاد بدیع‌الزمان فروزانفر با عنوان «قلاع اسماعیلیه در رشته‌کوه‌های البرز» دفاع کرد. در سال ۱۳۳۱ به عضویت جامعه ملی جغرافیای آمریکا درآمد؛ و در سال بعد به عضویت انجمن ایران‌شناسی به ریاست ابراهیم پورداود درآمد. همچنین نخستین کتاب خود را با عنوان فرهنگ گیلکی در سلسله انتشارات انجمن ایران‌شناسی در سال ۱۳۳۲ انتشار داد. در طی سال‌های بعد چندین سفر مطالعاتی به خارج از کشور داشت و ارتقاء به درجهٔ استادیاری دانشگاه تهران و بعد دانشیاری و انتقال به دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران و عضویت در گروه تاریخ و سرانجام ارتقاء به درجهٔ استادی در سال ۱۳۵۴ از جملهٔ اتفاقات زندگی او در این سال‌ها بوده‌است. ستوده در طی همین سال‌ها تا سال ۱۳۸۱ در کنگره‌های مهم ایران‌شناسی همچون کنگرهٔ بین‌المللی تاریخ و هنر و باستان‌شناسی ایران در دانشگاه آکسفورد و کنگرهٔ بین‌المللی ابوریحان در پاکستان سخنرانی کرد. وی تابستان‌ها در روستای کوشکک لورا در جادهٔ چالوس و زمستان در خانهٔ دیگری که بسیار ساده بود در سی‌سرا (شهرستان عباس‌آباد) زندگی می‌کرد. خانه‌اش بسیار ساده بود و اتاقش در خانهٔ ییلاقی کوشکک جز یک زیلو و یک دست رخت خواب چیزی نداشت. | ## بخش 3: منوچهر ستوده | همراهی با محمدعلی جمالزاده و محمد ابراهیم باستانی پاریزی در ژنو تصویر زیر مربوط به همراهی محمدعلی جمالزاده و محمدابراهیم باستانی پاریزی در ژنو است که ستوده نیز در کنار آنها حضور دارد. باستانی پاریزی و ستوده در دانشگاه تهران همکار بودند و به همین دلیل روابط نزدیکی داشتند. به مناسبت تولد صدسالگی منوچهر ستوده برنامه‌های خاصی تدارک دیده شد، از جمله مراسم رکاب‌زنی از آستارا تا گرگان و همچنین کاشت درخت در طول این مسیر. بیماری و مرگ منوچهر ستوده در ۵ فروردینِ ۱۳۹۵ بر اثر بیماری عفونت ریه در بیمارستان طالقانی چالوس بستری شد و سرانجام در ۲۰ فروردین ۱۳۹۵ در ۱۰۲ سالگی درگذشت. پیکر او روز ۲۲ فروردین ۱۳۹۵ در امامزاده آقا سید حسین (تازه‌آباد) سلمانشهر (متل قو) به خاک سپرده شد. در مراسم چهلمین روز درگذشت منوچهر ستوده که در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد، جمعی از استادان و پژوهشگران از جمله مهدی محقق، احمد اقتداری، سید محمود دعایی، احمد مسجدجامعی، محمدتقی رهنمایی، علی دهباشی، سامان توفیق و علی امیری حضور داشتند و درباره زندگی و آثار او سخنرانی کردند. گزیدهٔ آثار ستوده همراه با محمدتقی دانش‌پژوه، مصطفی مقربی، ایرج افشار، و عبّاس زریاب خویی مجلهٔ فرهنگ ایران زمین را در سال ۱۳۳۲ بنیاد کرد. در ۲۴ شمارهٔ منتشر شده این مجله بسیاری رساله و مقاله، تألیف و تصحیح، از ستوده به یادگار مانده‌است. | ## جمع‌بندی | گویش‌شناسی فرهنگ گیلکی، با مقدمهٔ ابراهیم پورداود فرهنگ کرمانی فرهنگ بهدینان، با مقدمهٔ ابراهیم پورداوود فرهنگ سمنانی، سرخه‌ای، لاسگردی، سنگسری، شهمیرزادی فرهنگ نائینی دیوان امیر پازواری (تصحیح)، با همکاری محمد داودی جغرافیای تاریخی از آستارا تا اِستارباد در ده جلد، شامل آثار و بناهای تاریخی گیلان و مازندران و گلستان حدود العالم من المشرق الی المغرب (تصحیح) مهمان‌نامهٔ بخارا (تصحیح) جغرافیای اصفهان (تصحیح) عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات (تصحیح) قلاع اسماعیلیه در رشته‌کوه‌های البرز تاریخ گیلان و دیلمستان (تصحیح) تاریخ بدخشان (تصحیح) تاریخ بنادر و جزایر خلیج فارس سفرنامهٔ گیلان ناصرالدین شاه قاجار (تصحیح) جغرافیای تاریخی شمیران اسناد خاندان خلعتبری، با مقدمهٔ مجتبی رضوانی تصحیح و گردآوری منوچهر ستوده مصحح برخی از آثار معروف بوده‌است؛ از جمله:: آثار و احیاء (متن فارسی درباره فن کشاورزی)، اثر رشیدالدین فضل الله همدانی، (باهمکاری: ایرج افشار) احیاء الملوک، اثر ملک شاه‌حسین بن ملک غیاث‌الدین سیستانی تاریخ خاندان مرعشی مازندران، اثر میر تیمور مرعشی تاریخ رویان اثر محمد بن حسن اولیاء‌الله تاریخ مازندران اثر شیخعلی گیلانی جغرافیای اصفهان، اثر حسین بن ابراهیم تحویلدار اصفهانی صیدنه ابوریحان بیرونی، ترجمه کهن علی بن عثمان کاسانی (با همکاری ایرج افشار) ظفرنامه خسروی، شرح حکمروایی سیدامیر نصرالله بهادر سلطان بن حیدر (۱۲۴۲- ۱۲۷۷ ه.