موضوع مقاله: شهرام ناظری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شهرام ناظری | مقدمه: او از خوانندگان شناخته‌شدهٔ موسیقی اصیل ایرانی و ملقب به "شوالیهٔ آواز ایران" است. | ## بخش 1: شهرام ناظری | شهرام ناظری نخستین آلبوم‌هایش به صورتِ آلبوم‌های مشترک با محمدرضا شجریان با محتوای میهنی و مضامینی نظیر آزادی‌خواهی در اواخر دهه پنجاه توسط کانون چاووش منتشر شد و از آثار کانون چاووش، تصنیف‌های ایران ای سرای امید ساختهٔ محمدرضا لطفی بر روی شعری از ه.ا.سایه که توسط هم شجریان و هم ناظری خوانده شد، و آزادی با صدای ناظری و همراه شو عزیز با صدای شجریان، به شهرت بالا رسیدند. پس از پایان کار کانون چاووش، ناظری در دهه شصت به خواندن قطعات بسیار با شعر مولانا جلال‌الدین بلخی پرداخت و نخستین خواننده‌ای شد که به‌طور ویژه به شعر مولوی توجه کرده‌ است و از آن میان، آلبوم گل صدبرگ به شهرت و محبوبیتِ بالا رسید. در آغاز دهه هفتاد، همکاری شهرام ناظری با پسرعمویش کیخسرو پورناظری منجر به خلق آثاری با ساز تنبور شد. از معروف‌ترین تصنیف‌های شهرام ناظری می‌توان به تصنیف‌های اندک اندک با شعر مولانا در آلبوم گل صدبرگ، تصنیف آتشی در نیستان با شعر مجذوب تبریزی در آلبومی به همین نام، کاروان شهید با آهنگ محمدرضا لطفی و شیدا شدم با شعر خودش، تصنیف مهتاب‌رو در آلبومی به همین نام، و تصنیف‌های میهنی و ایران‌دوستانه‌اش (مانند سرود ایران جوان یا آثار کانون چاووش) اشاره کرد. از معروف‌ ترین آثار کردیِ کرمانشاهانی که ناظری نیز خوانده می‌توان به تصنیف‌ های قدیمیِ کابوکی، شیرین شیرین و واران وارانه اشاره کرد که او بازخوانی کرده‌ است. ناظری در سال ۲۰۰۷، از سوی دولت فرانسه نشان لژیون دونور و در سال ۲۰۱۴ «نشان شوالیه ملی لیاقت» فرانسه به او اهدا شد. وی صدای دل‌ نشینش را از پدر و مادر خویش به یادگار دارد و از دوران خردسالی توسط مادرش با شعر و آواز آشنا شد؛ پدرش نیز صدای لطیفی داشت و ضمن آشنایی با گوشه‌ها و ردیف‌های آواز ایرانی، سه‌تار هم می‌نواخت. وی از سبک قدما و خوانندگان آن دیار به خصوص «شیخ داوودی» خوانندهٔ بزرگ آن زمان بهره گرفته و نیز داشته‌هایش را در اختیار فرزندش گذاشت. بزرگ این خانواده، استاد پرویز خان پورناظری معروف به حاجی خان خود از شاگردان درویش خان و کلنل وزیری بوده‌ است. این محیط مناسب هنری موجب شد تا شهرام ناظری بتواند در سن ۷ سالگی اولین برنامهٔ هنری خود را در رادیوی کرمانشاه همراه با تار درویشی، از نوازندگان معروف آن زمان کرمانشاه، اجرا نماید. پس از آن در سن ۱۱ سالگی نیز توانست در رادیو تلویزیون ایران چند برنامهٔ آواز ایرانی اجرا کند. وی در سال ۱۳۴۵ برای بهره‌گیری از محضر استادانی چون عبدالله دوامی، نورعلی خان برومند، عبدالعلی وزیری، محمود کریمیزندگینامه: شهرام ناظریشهرام ناظری: از شجریان تقلید نکرده‌ام (صحبت‌های ناظری دربارهٔ نزدیکی او با استاد محمدرضا شجریان)، برگرفته از وب سایت - کد خبر: ۱۵۶۹۴۹شهرام ناظری: صدای شجریان آمیخته با تاریخ شده‌است/ محمدرضا شجریان: سعی کردم هنرم برای انسان‌ها و انسانیت باشد، مربوط به تولد ۷۳ سالگی استاد شجریان، سخنان ناظری دربارهٔ آشنایی با شجریان (توسط ه. شهرام ناظری به مدت یک سال نیز در تبریز با نوازندگان و موسیقی‌دانان آن دیار مانند غلامحسین بیگجه‌خانی و محمود فرنام قیطانچیان که خود از شاگردان اقبال آذر بودند در زمینه موسیقی ایرانی کار کرد. در سال ۱۳۵۴ بنا به پیشنهاد نورعلی‌خان برومند به استخدام رادیو تلویزیون ایران درآمد و اولین برنامهٔ خود را با گروه شیدا به سرپرستی محمدرضا لطفی با مثنوی مولوی و ترانه‌ای از شیخ بهایی اجرا کرد، پس از آن با گروه عارف به سرپرستی حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان کار خود را ادامه داد. دوستی نزدیک و رفت‌وآمد خانوادگی شهرام ناظری جوان با محمدرضا شجریان نیز از سال ۱۳۵۴ و از دیدار در ساختمان رادیو ملی ایران آغاز شد، و نزدیک به هفت سال به درازا کشید. ناظری در سال ۱۳۵۵ در نخستین آزمون موسیقی سنتی ایران با نام باربد شرکت کرد و توانست مقام نخست را در رشتهٔ آواز در این آزمون به دست آورد. در سال ۱۳۵۶ همراه با گروه سماعی به سرپرستی اصغر بهاری و حسن ناهید برای اجرای کنسرت در جشنوارهٔ توس انتخاب شد. همکاری با کانون چاووش ناظری از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۰ در آلبوم‌های چاووش به شماره‌های ۲، ۳، ۴، ۷ و ۸ با همکاری گروه‌های شیدا و عارف کانون فرهنگی و هنری چاووش به سرپرستی محمدرضا لطفی، حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان آواز خوانی کرد. سایه پایه‌گذاری شده بود و از آن جایی که این کانون در زمان انقلاب فعالیت می‌کرد، بیشتر محتوای آلبوم‌های چاووش حماسی و انقلابی بودند. برخی از آلبوم‌های چاووش، از جمله چاووش ۲، اولین آلبوم با حضور شهرام ناظری آلبوم‌های مشترکی بین ناظری و محمدرضا شجریان می‌باشند و در آن‌ها این دو هنرمند سرودهای انقلابی بسیاری را اجرا کرده‌اند. چاووش ۲ دربرگیرندهٔ دو سرود معروف شب نورد و برادر نوجوونه، باصدای شجریان و آزادی آن زمان که بنهادم، باصدای ناظری می‌شد. تصنیف معروف ای پدر اثر محمدرضا لطفی در چاووش ۴ اجرا شد تا حس از دست دادن فردی بزرگ را منتقل کند. همکاری گسترده با کیخسرو پورناظری و جلال ذوالفنون شهرام ناظری آلبوم مثنوی موسی و شبان را با همکاری جلال ذوالفنون و بهزاد فروهری، بنمای رخ را با همکاری نوازندگان مرکز حفظ و اشاعه موسیقی سنتی ایران و گروه مولانا به سرپرستی محمدجلیل عندلیبی، آلبوم صدای سخن عشق را باهمکاری گروه تنبور شمس و لاله بهار را با همکاری گروه عارف به سرپرستی پرویز مشکاتیان تهیه کرد. او در سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۴ به روش‌های مختلف مشغول تدریس موسیقی و ردیف‌های آوازی به علاقه‌مندان گردید. از سال ۱۳۶۴ به بعد با همکاری گروه‌های موسیقی ایرانی کارهای زیبایی را به بازار موسیقی عرفانی و اصیل ایرانی عرضه ساخت که از درخشان‌ترین این آثار می‌توان شورانگیز با همکاری حسین علیزاده، گل صدبرگ و آتش در نیستان با همکاری جلال ذوالفنون، یادگار دوست و ساقی‌نامه ۱ و ساقی‌نامه ۲ را با همکاری کامبیز روشن‌روان نام برد. در این سال هاست که ناظری آلبوم بی‌قرار را با همکاری گروه جلیل عندلیبی و همچنین کنسرت استادان موسیقی ایران را با همکاری گروه استادان موسیقی ایران (گروهی به سرپرستی فرامرز پایور) اجرا و منتشر کرده‌است. لازم است ذکر شود گل صدبرگ معروف‌ترین اثر شهرام ناظری و بسیاری از مردم ناظری را با تصنیف اندک اندک با شعر مولانا اجرا شده در این آلبوم می‌شناسند. | ## بخش 2: شهرام ناظری | در سال‌های دهه هفتاد خورشیدی شهرام ناظری آثار بسیاری را اجرا نمود که از آن جمله می‌توان به آلبوم‌های نوروز به همراهی با حسین علیزاده، مهتاب رو با گروه تنبور شمس (آهنگ‌سازی کیخسرو پورناظری) و دل شیدا با آهنگ‌سازی فرامرز پایور اشاره نمود. همکاری ناظری با کامکارها نیز منجر به آفرینش دو اثر ماندگار به نام‌های کنسرت کامکارها ۷۶ و کنسرت ۷۷ گشته‌است. وی با انتشار دو آلبوم ساز نو آواز نو و سفر به دیگر سو مسیر نوینی از موسیقی خویش را نمایان ساخت به‌طوری‌که سفر به دیگر سو را دکترین موسیقایی خود می‌داند. پژوهش بر نحوه اجرای شاهنامه فردوسی و پروژهٔ مولوی که در سال جهانی مولانا از فعالیت‌های وی در این سال‌ها می‌باشد. وی در این سال‌ها چندین آلبوم دیگر منتشر کرد که آثار آواز اساطیر، لیلی و مجنون، لولیان، مولویه (شور رومی) و سفر عسرت از آن جمله می‌باشند. در سال ۱۳۹۰ ناظری یک آلبوم موسیقی به نام امیرکبیر با آهنگ‌سازی پژمان طاهری منتشر کرد که بیشتر اشعار آن را شعرهای نو تشکیل می‌دادند. این اثر مربوط به اجرای ارکستر بزرگ کومیتاس ارمنستان به رهبری مایسترو لوریس چکناوریان در سال ۱۳۸۴ می‌باشد که بیشتر قطعات آن به زبان کردی (زبان مادری شهرام ناظری) می‌باشند. البته در این اثر ۴ قطعهٔ فارسی نیز به نام‌های زین دوهزاران من و ما، شیدا شدم، آواز به همراه چنگ و آب حیات عشق اجرا شده‌است. بیشتر قطعات این آلبوم در سایر آثار ناظری به همراه سازهای میهنی ایرانی نیز اجرا شده‌اند و در این اثر در قالب موسیقی ارکستری با سازهای غربی آرایه شده‌اند. آلبوم درفش کاویانی، کاوه آهنگر به آهنگ‌سازی فرید الهامی و اجرای گروه فردوسی که به زودی منتشر خواهد شد مربوط به اجرای شاهنامه اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی می‌باشد و مانند بسیاری از آثار شهرام ناظری تنبور محور می‌باشد. از کنسرت‌های او در سال ۱۳۹۳ می‌توان به کنسرتش به همراه گروه فردوسی در کرمانشاه اشاره کرد که در آن قطعات کردی بسیاری را اجرا کرد اما پس از پایان کنسرت برخی از رسانه‌ها اجرای قطعات کردی به ویژه قطعه‌ای که به فارسی می‌شد من کرمانشاهی‌ام فارسی نمی‌دانم او را مخالف وحدت و همبستگیِ میهنیِ ایرانیان نامیدند. ناظری در واکنش به این‌ها گفت: این انگ‌ها به من نمی‌چسبد، من فرزند کرد هستم که فارسی نمی‌دانم. اما به زبان کردی جان من به فدای تو که فارس هستی، اتفاقاً این شعر مخالف قومیت هاست و می‌گوید جان من فدای تو که فارس هستی.در پی حاشیه‌های کنسرت کرمانشاه ناظری، شهرام ناظری: این انگ‌ها به من نمی‌چسبد! ، وب سایت شناسه خبر: ۷۶۸۹۹ سبک آوازخوانی ناظری خواننده‌ای است که در آثارش روحیه تکرار ناپذیری دارد و همواره تلاش نموده‌است که نگرش و تجربه‌ای جدید را در آواز و موسیقی به‌وجود آورد. وی تحریرهای ریتمیک و خاصی را از سال‌های پایانی دهه هفتاد خورشیدی در آثارش استفاده نمود، از جمله این آثار می‌توان به آلبوم‌های ساز نو آواز نو، سفر به دیگر سو، لولیان و مولویه (شور رومی) اشاره کرد. آلبوم مثنوی موسی و شبان و صدای سخن عشق رویکرد جدیدی به موسیقی و شعر عرفانی محسوب می‌شود که ناظری در سال‌های پایانی دههٔ پنجاه و سال‌های آغازین دههٔ شصت خورشیدی از خود بر جای گذاشت. همچنین در سال ۱۳۶۴ به مناسبت گرامی‌داشت هشتصدمین زادروز مولوی دو اثر گل صد برگ و یادگار دوست را منتشر کرد. اثر یادگار دوست به عنوان اولین سمفونی ایرانی و گل صدبرگ به عنوان یکی از پرفروش‌ترین آثار موسیقی ایران، هر دو انقلابی در موسیقی سنتی ایران به‌وجود آوردند. از دیگر آثار برجسته ایشان که بر روی شعرهای مولوی اجرا شده می‌توان به آلبوم مولویه که در خارج از ایران با نام شور رومی شناخته می‌شود نیز اشاره کرد این اثر نامزد دریافت جایزهٔ گرمی ایالات متحده در سال ۲۰۰۷ میلادی برابر با ۱۳۸۶ خورشیدی نیز شده‌است. دیپاک چوپرا فیلسوف هندی-آمریکایی الاصل نیز در این آلبوم حضور دارد.جادو در گذشته نهفته‌است این کار در سال بزرگداشت مولانا عرضه شد و به عنوان یکی از بهترین لوح‌های فشرده سال جهان معرفی شد. روزنامهٔ بوستون گلوب و لس آنجلس تایمز چاپ آمریکا، در گزارشی با عنوان «شعر مولانا در حرکت»، به بررسی تلاش‌های شهرام و حافظ ناظری برای زنده نگه داشتن اشعار مولانا پرداخته‌است.جام جم آنلاین شاهنامه‌خوانی یکی از ویژگی‌های بارز شهرام ناظری نسبت به خوانندگان هم‌عصرش توجه ویژهٔ وی به اسطوره‌ها و تحقیق و جستجو در خصوص لحن‌های حماسی گمشدهٔ آواز ایرانی است. وی نخستین خواننده‌ای است که برای شاهنامهخوانی پژوهشی چندین‌ساله انجام داد و در آمریکا، فرانسه و تونس اجراهای صحنه‌ایِ شاهنامه‌خوانی داشت. ناظری شاهنامه را در سه بستر ارائه می‌دهد: اجرای شاهنامه و ارائهٔ آن با موسیقی مقامی، برگرفته از دیدگاه‌های باستانی و موسیقی فولکلور ایران و همراهی سازهایی همچون تنبور، دیوان، کمانچه، عود، هارپ و دف. این نوع، با همراهی فرید الهامی و گروه فردوسی در فستیوال کارتاژ تونس، جشنوارهٔ سن فلوران فرانسه و سپس در اسفندماه ۱۳۸۹ و سال ۱۳۹۰ در شهراهای مختلف ایران اجرا شده‌است. بخش فارسی این اثر با نام درفش کاویانی به صورت صوتی و تصویری منتشر شده، ولی بخش کردی آن هنوز در دسترس نیست. برداشت سوم نیز اجرای شاهنامه با گروه اینترنشنال در نیویورک با همراهی حافظ ناظری است که نمونه آن در سال ۲۰۱۰ در سالن کارنگی هال نیویورک اجرا شده‌است. اجرای بخش بیژن و منیژه از شاهنامه به صورت سلو در سال ۱۳۹۵ و همچنین در کنسرت ایتالیا با همراهی حسین علیزاده و پژمان حدادی ۲۰۱۹. | ## بخش 3: شهرام ناظری | شهرام ناظری با تلاش‌ها و اجراهایی که تاکنون داشته‌است راه را برای شاهنامه‌خوانی خوانندگان جوان هموار نموده‌است. از آلبوم‌هایی که بر اساس اشعار شاهنامه اجرا شده‌اند می‌توان به آلبوم درفش کاویانی، کاوهٔ آهنگر اشاره کرد. فعالیت اجتماعی برخی از فعالیت‌های انسان‌دوستانه و اجتماعی شهرام ناظری: اجرای کنسرت تالار وحدت در سال ۱۳۸۰ به منظور کمک به کودکان افغان آسیب‌دیده از جنگ داخلی آن کشور، و حضور در گلریزان برای کودکان کار ایران کنسرت سالن رویال آلبرت هال لندن در سال ۱۳۸۲ برای کمک به آسیب‌دیدگان زمین‌لرزه بم کنسرت سالن میلاد تهران در سال ۱۳۸۲ برای کمک به آسیب‌دیدگان زمین‌لرزه بم اهدای تعدادی ساز حرفه‌ای به هنرمندان شهر بم اهدای همهٔ درآمد سال ۱۳۹۲ به آسیب‌دیدگان پیرانشهر، شین‌آباد، جذامی‌ها و بیماران بی‌بضاعت سرطانی ایران. شهرام ناظری با این کار، مبلغی بالغ بر چندصد میلیون تومان را برای امور خیریه قرار داد.چرا شهرام ناظری درآمد یک سالش را وقف مردم سرزمینش کرد؟، خبرگزاری تابناک انتشار و تقدیم آهنگ برگریزان به مردم کرمانشاه پس از زمین‌لرزه سال ۱۳۹۶ کنسرت سالن وزارت کشور به همراه گروه کامکارها در سال ۱۳۹۶برای کمک به آسیب‌دیدگان زمین‌لرزه کرمانشاه و ساخت مدرسه در این آن استان کنسرت‌هایی در سال ۱۳۹۸ از جمله در دانشگاه صنعتی شریف برای کمک به سیل‌زدگان گلستان، خوزستان و لرستان انتشار و تقدیم آهنگ جان جانم به درگذشتگان حادثه شلیک هواپیمای اوکراینی در بهمن‌ماه ۱۳۹۸. آهنگ و شعر - به جز بند آخر که به صورت بداهه و هنگام ضبط استودیویی توسط شهرام ناظری به شعر اصلی اضافه شده‌است - از ارشک رفیعی اجراهای بین‌المللی ناظری در سراسر جهان در سالن‌ها و فستیوال‌های بزرگ برنامه و کنسرت‌هایی اجرا نموده‌است. جشنواره موسیقی اکس-آن-پروانس، جشنواره موسیقی آوینیون، تئاتر دلاویل پاریس، جشنواره سامر توکیو، سالن تئاتر دالبی لس آنجلس، رویال آلبرت هال، جشنواره دل پوپولو در ایتالیا، جشنواره بیت الدین لبنان، ارکستر فیلارمونیک کلن آلمان، مجمع انجمن آسیا، مؤسسه جهانی موسیقی بروکلین، آکادمی موسیقی بام نیویورک، جشنواره اروپا رم، جشنواره موسیقی سائو پائولو و جشنواره موسیقی فاس مراکش و اجرا در شهرهای ونیز، بارسلون، مادرید، ژنو، بروکسل، آمستردام، استکهلم، اسلو و کپنهاگ از جمله بزرگترین اجراهای جهانی ناظری به‌شمار می‌رود. دریافت کلید طلایی شهر خوی و مقبرهٔ شمس در جشنوارهٔ بین‌المللی شمس تبریزی در آبان ۱۳۸۶خبرگزاری مهر دریافت لوح سپاس از شهرداری شهر ایرواین کالیفرنیا به پاس قدردانی از تلاش‌های شهرام ناظری در ترویج پیام معنوی صلح در قالب موسیقی و شعرهای مولوی نام‌گذاری روز ۲۵ ماه فوریه سال ۲۰۰۶ به نام «شهرام ناظری»، توسط رئیس شواری شهر و شهردار سن دیه گو در حوزهٔ جغرافیایی سن‌دیه‌گوی ایالت کالیفرنیا. در مدت کوتاهی پس از این نامگذاری، کنگرهٔ آمریکا نیز با اهدای لوح سپاس از وی تقدیر نمود. دریافت تقدیرنامه از سوی دانشگاه هاروارد به دلیل نقش مؤثر ناظری در معرفی مولوی به دنیای غرب و نوآوری در موسیقی ایرانی و جذب مخاطبان غربی دریافت تقدیرنامه از نمایندهٔ مجلس کشور کانادا برای برای استعداد افسانه‌ای در موسیقی و نبوغ هنری دریافت تقدیرنامه از سوی دانشگاه آکسفورد انگلستان برای پاس‌داشت چهل سال تلاش شهرام ناظری برای بالندگی شعر و موسیقی ایرانی جایزه سالانه مولانا (آوای مولانایی) نشان عالی یونسکو در مراسم بزرگداشت نظامی در سال ۱۴۰۰ آثار آلبوم‌ها آلبوم‌هانام آلبومسال اجرا / انتشارآهنگ سازنوازندگان / گروهخوانندهناشرتوضیحاتچاووش ۲۱۳۵۷محمدرضا لطفیگروه شیدامحمدرضا شجریان، شهرام ناظریکانون چاووشاولین اثر با حضور شهرام ناظری، با محتوای مرتبط با انقلاب ۱۳۵۷ ایران، شامل دو سرود: شب نورد (برادر نوجوونه، با صدای شجریان) و آزادی (آن زمان که بنهادم، با صدای ناظری)چاووش ۳۱۳۵۷محمدرضا لطفی، حسین علیزادهگروه شیدامحمدرضا شجریان، بیژن کامکار، شهرام ناظریکانون چاووشبا محتوای مرتبط با انقلاب ۱۳۵۷ ایران، در این آلبوم از اشعار «ه. سایه»، «جواد آذر»، «سیاوش کسرایی»، «ابوالقاسم لاهوتی»، «محمد فرخی یزدی»، «حمید حمزه» و «امیر برغشی» استفاده شده‌است. این مجموعه حماسی و انقلابی می‌باشد.چاووش ۴۱۳۵۷محمدرضا لطفی، پرویز مشکاتیانگروه‌های شیدا و عارفهنگامه اخوان، شهرام ناظریکانون چاووشتأثیر گرفته از شرایط ایران در ایام انقلاب ۱۳۵۷ ایران، شامل تصنیف بسیار معروف ای پدر اثر محمدرضا لطفی به یاد آیت الله طالقانیچاووش ۷۱۳۵۸محمدرضا لطفی، پرویز مشکاتیان، هوشنگ کامکار، حسین علیزادهگروه‌های شیدا و عارفمحمدرضا شجریان، شهرام ناظریکانون چاووشبه مناسبت سالگرد انقلاب ۱۳۵۷ ایران، دربرگیرنده تصنیف‌های معروفی چون ایران ای سرای امید و رزم مشترک (همراه شو عزیز) با صدای محمدرضا شجریان و بخوان هموطن با صدای شهرام ناظریچاووش ۸۱۳۵۷–۵۹محمدرضا لطفیگروه شیداشهرام ناظری، سیما بینامؤسسه فرهنگی و هنری چاووشدربرگیرنده تصنیف خاطره انگیز کاروان شهیدمثنوی موسی و شبان۱۳۵۸جلال ذوالفنونجلال ذوالفنون، بهزاد فروهریشرکت سهامی الکترونیکدکلمه اشعار: محمد هومن، آواز ناظری به همراه سه تار نوازی ذوالفنون و نی نوازی فروهریصدای سخن عشق۱۳۵۸کیخسرو پورناظریگروه تنبور شمساجرای اشعار فارسی و کردی برپایهٔ همنوازی تنبورباد صبا می‌آید۱۳۶۰جلال ذوالفنوناشعار از مولانا، سعدی شیرازی، حافظ شیرازی و فخرالدین عراقیبشنو از نیاجرا در ۱۳۶۰فریدون شهبازیاننواگراجرا اوایل دهه۶۰، انتشار سال ۱۳۷۹، اشعار مولاناگل صدبرگ۱۳۶۰جلال ذوالفنون، رضا قاسمیبرپایه همنوازی سه تار، نوازندگان: جلال ذوالفنون، رضا قاسمی، محمدحسن مهدیان، کاوه دلیر آذر، امیرهوشنگ اردلان (سه‌تار)، بیژن کامکار (دف)، شامل معروف‌ترین اثر شهرام ناظری (تصنیف اندک اندک - شعر مولانا)لاله بهار۱۳۶۰پرویز مشکاتیانگروه عارفدر سال ۱۳۶۲ اجرا و در سال ۱۳۶۵ منتشر شد، اشعار از مولانا، ملک الشعرا بهار، شهریار و ه. سایهنوروز۱۳۶۲حسین علیزاده، حسن کساییوورلد نتورکمنتشر شده در اروپا، اجرا در شهر کلن آلمان، در بهار ۱۹۹۰، اشعار فارسی و کردی کرمانشاهی، اشعار فارسی از حافظ شیرازی، سعدی شیرازی، ملک الشعرا بهار، رابعه قزداری، فردوسی و باباطاهربنمای رخ۱۳۶۳محمدجلیل عندلیبیگروه مولانااشعار از مولانا و سعدی شیرازینجوا۱۳۶۳حسن یوسف زمانیگروه سلمکاجرای اشعار حافظ و مولانا در دستگاه شور و دستگاه ماهور ارکستریادگار دوست۱۳۶۳کامبیز روشن روانخوش نوااجرای ارکستر سمفونیک، تک نوازان: مجتبی میرزاده، محمد کیانی‌نژاد و حمید متبسم، کلمهٔ اشعار در این آلبوم بر عهدهٔ عبدالله آقازاده بوده‌است. آلبوم اصلی یادگار دوست پس از ضبط شش‌ماهه، میکس و مسترینگ از استودیو دزدیده شده و آلبوم منتشر شده تنها در کمتر از یک هفته با تلاش شهرام ناظری و کامبیز روشن‌روان دوباره ضبط شده‌است.بهاران آبیدر۱۳۶۴هوشنگ کامکارارکستر سمفونیک تهرانبیژن کامکار، شهرام ناظریاشعار محلی کُردی، حافظ شیرازی و علی اکبر شیدا، اجرا توسط گروه کامکارها، اشعار محلی کُردی با تنظیم عباس کمندی، اجرا توسط ارکستر سمفونیک تهرانکیش مهر۱۳۶۵محمدجلیل عندلیبیاشعار از علامه طباطبایی، شیخ بهایی، مولانا، سعدی شیرازی و حافظ شیرازیبی‌قرار۱۳۶۶محمدجلیل عندلیبیگروه مولانازمستان۱۳۶۶محمدرضا درویشیاجرای شعر زمستان، از معروف‌ترین اشعار مهدی اخوان ثالثدر گلستانه۱۳۶۶هوشنگ کامکاراجرا در زمستان سال ۱۳۶۶ به مناسبت شصتمین سال تولد سهراب سپهری، با دکلمهٔ احمدرضا احمدی و همکاری گروه کُرمرکز سرود، اشعار از سهراب سپهریشورانگیز۱۳۶۷حسین علیزادهگروه‌های عارف و شیدامؤسسه فرهنگی هنری ماهوراشعار حافظ شیرازی، مولانا و نظامی گنجوی، در آواز بیات ترک و دستگاه شورساقی‌نامه ۱۱۳۶۷کامبیز روشن رواننام‌های دیگر: سوته دلان و صوفی نامهساقی‌نامه ۲۱۳۶۷کامبیز روشن رواننام دیگر: نسیم صبحگاهیآتشی در نیستان۱۳۶۷جلال ذوالفنونبر پایه همنوازی سه تار و دربرگیرنده تصنیف بسیار معروف آتشی در نیستان حاصل آهنگ‌سازی شهرام ناظری بر روی شعری از مجذوب علیشاهدل شیدا۱۳۶۷فرامرز پایورگروه ارکستر، گروه استادان موسیقی ایراناجرا در سال ۱۳۶۷، انتشار در زمستان ۱۳۷۱، در دستگاه اصفهانسخن تازه۱۳۶۷مهدی آذرسینااشعاری از مولانا و حافظ شیرازیکنسرت استادان موسیقی ایران۱۳۶۸فرامرز پایورگروه استادان موسیقی ایران اشعاری از «حکیم عمر خیام»، «سعدی شیرازی»، «مولانا»، «حافظ شیرازی»، «عارف قزوینی»، «شیخ بهایی» و ترانه‌های محلی، مقدمهٔ تصنیف تمنای وصال از ابوالحسن صباکنسرتی دیگر۱۳۶۸ داریوش طلاییبیژن کامکار، داریوش طلاییتاریخ اجرا سال ۱۳۶۸، تاریخ نشر ۱۳۷۱، اجرا در افشاری و ماهور، آواز به همراه سه تار نوازی داریوش طلایی و تنبک و دف نوازی بیژن کامکارلیلی و مجنون۱۳۶۸فرامرز پایورگروه استادان موسیقی ایرانضبط در سال ۱۳۶۸ و انتشار در سال ۱۳۸۱، شعر از: مولوی، حافظ، عارف قزوینیچشم به راهاردیبهشت ۱۳۷۰عطا جنگوکگروه شهرآشوباشعار از حافظ شیرازی، ابوسعید ابوالخیر، نیما یوشیج، محمدرضا شفیعی کدکنی، ه. سایهمهتاب‌رو۱۳۷۱کیخسرو پورناظریگروه تنبور شمسآواز بیستونبرپایه همنوازی تنبور و دربرگیرنده تصنیف معروف مطرب مهتاب روحیرانی ۱۳۷۵کیخسرو پورناظریگروه تنبور شمسهم آواز آهنگبخشی از این آلبوم به زبان پارسی و بخش دیگر آن به زبان مادری شهرام ناظری یعنی کردی کرمانشاهی است، برپایه همنوازی تنبور، اشعار کردی، ابوسعید ابوالخیر و مولاناکنسرت کامکارها ۷۶ ۱۳۷۶گروه کامکارهاتمام نی اشعار اجرا شده کردی می‌باشندساز نو آواز نو۱۳۷۷حمید متبسمگروه دستاناعضای گروه دستان در آن زمان: حسین بهروزی نیا، پژمان حدادی، حمید متبسم و اردشیر کامکارکنسرت ۷۷۱۳۷۷گروه کامکارهاشعر و آهنگ‌ها کردی و فارسی می‌باشند، اجرا در گرامی‌داشت یادروز حافظ در ۲۰ مهر ۱۳۷۷ با همکاری گروه کامکارها در شیراز، اشعار از مولانا و حافظ شیرازی، نسخه لوح فشرده این اثر شامل قطعات کردی نیز می‌شودسفر به دیگر سو۱۳۷۷گروه دستانسروشیادوارهٔ «شمس تبریزی»، ضبط اجرای زندهٔ واشینگتن ۱۹۹۸، اشعار از مولانا، نوازندگان: حمید متبسم و کیهان کلهر (سه‌تار)، پژمان حدادی (دف و تنبک) و حسین بهروزی‌نیا (عود (بربط آواز اساطیر۱۳۷۹علیرضا فیض بشی پورعلیرضا فیض بشی پور، حافظ ناظری نام‌های دیگر: «شاهنامهٔ کُردی» و «نغمه‌های ساسانی»، نوازندهٔ دف و دهل: حافظ ناظری و نوازندهٔ تنبور: علیرضا فیض بشی پورشهرام ناظری و گروه دستانمیلادی: ۲۰۰۱گروه دستان لونگ دیستانساجرای اشعار مولانا و محلی کردی، این اثر در ایران منتشر نشده‌است، این اثر با نام مستی سلامت می‌کند نیز شناخته می‌شود، در این اجرا شهرام ناظری علاوه بر آواز خوانی، دف نوازی را نیز بر عهده داشته‌است.غم زیبا۱۳۸۲مسعود شناسااشعار از مولانا، سعدی شیرازی، حافظ شیرازی و حسن غزنوی، این اثر قرار بود با نام عاشق مشوید انتشار یابد، اجرا در بهار سال ۱۳۸۲بیست سال با آثار پرویز مشکاتیانتابستان ۱۳۸۲پرویز مشکاتیانگروه عارفشهرام ناظری، علی رستمیان، حمیدرضا نوربخش و علیرضا افتخاریچهار باغ بانگمجموعه ۳ آلبوم بیست سال با آثار پرویز مشکاتیان شامل آهنگ‌های ساخته شده توسط مشکاتیان است که با خوانندگان مختلف اجرا کرده و در هر یک از این ۳ آلبوم از اجراهای چند خواننده استفاده کرده‌است. در این مجموعه آثاری از خوانندگانی چون استاد محمدرضا شجریان، شهرام ناظری و ایرج بسطامی به چشم می‌خورد، در این آلبوم شهرام ناظری تنها تصنیف محبوب من وطن (شعر برزین آذرمهر) را خوانده‌است.لولیان۱۳۸۴حمید متبسمگروه دستاندر آواز دشتی، نوازندگان: سعید فرج‌پوری، حسین بهروزی‌نیا، پژمان حدادی، بهنام سامانی و حمید متبسمبیست سال با آثار پرویز مشکاتیان ۲زمستان ۱۳۸۵پرویز مشکاتیانگروه عارفشهرام ناظری، محمدرضا شجریان، ایرج بسطامی، علی رستمیان و حمیدرضا نوربخشچهار باغ بانگمجموعه ۳ آلبوم بیست سال با آثار پرویز مشکاتیان شامل آهنگ‌های ساخته شده توسط مشکاتیان است که با خوانندگان مختلف اجرا کرده و در هر یک از این ۳ آلبوم از اجراهای چند خواننده استفاده کرده‌است. در این مجموعه آثاری از خوانندگانی چون محمدرضا شجریان، شهرام ناظری و ایرج بسطامی به چشم می‌خورد، در این آلبوم از اجراهای ناظری تصنیف‌های لاله بهار و مرا عاشق آمده‌اند که قبلاً در آلبوم لاله بهار منتشر شده بودندمولویه (شور رومی)۱۳۸۶تنظیم‌کننده: حافظ ناظری، این اثر نامزد دریافت جایزهٔ گرمی ایالات متحده در سال ۲۰۰۷ میلادی شده‌است، اشعار از مولانا به جز تصنیف شیدا شدم که شعر آن از شهرام ناظری (شعر تصنیف شیدا شدم به‌اشتباه به مولانا منسوب می‌شود اما این شعر (با شروع پیدا شدم) از ناظری است.سفر عسرت۱۳۸۸فرخزاد لایق این اثر در دیگر کشورها با نام «The Book of Austerity» منتشر شده‌است، اشعار از مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، شفیعی کدکنی و ه. سایهامیرکبیر۱۳۹۰پژمان طاهری آوای باربداجرای زنده در شهر گرگان در سال ۱۳۸۹ و انتشار در سال ۱۳۹۰ و دربرگیرنده تصنیف گریه کن اثر عارف قزوینی، اشعار از مهدی اخوان ثالث، فریدون مشیری، عارف قزوینی و ه. سایهکنسرت شهرام ناظری و لوریس چکناوریان۱۳۹۰ارکستر بزرگ کومیتاس ارمنستانآوای باربداجرای ارکستر بزرگ کومیتاس ارمنستان به رهبری مایسترو لوریس چکناوریان در سال ۱۳۸۴ و انتشار در سال ۱۳۹۰، بیشتر آهنگ‌ها به زبان مادری شهرام ناظری، زبان کردی کرمانشاهی می‌باشند، اجراهای متفاوتی از قطعات فارسی آب حیات عشق (شعر مولانا)، زین دوهزاران من و ما (شعر مولانا) و شیدا شدم (شعر شهرام ناظری)بعد یازدهم۱۳۹۲حافظ ناظریشهرام ناظری و حافظ ناظریبخش اول سمفونی رومی ساختهٔ حافظ ناظری (پسر شهرام ناظری)، رتبهٔ دوم پرفروش‌ترین آلبوم کلاسیک جهان در همان سال انتشار، رونمایی از سه تار تکامل یافته و ابداعی حافظ ناظریدرفش کاویانی، کاوه آهنگر۱۳۹۳فرید الهامیگروه فردوسیاجرای شاهنامه اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی، «درفش کاویانی، کاوه آهنگر» مانند بسیاری از کارهای ناظری با وجود سازهای مختلفی که در آن نواخته شده‌است، تنبور محور می‌باشد.رقصانه۱۳۹۴حسین پرنیا توسط مؤسسه سروش نشر یافتهعاشق کیست۱۳۹۶امیر پورخلجیارکستر سمفونیک پراگآرش کمانگیر۱۳۹۷پژمان طاهریارکستر زهی کنسرت هاوس ویناین آلبوم بر روی منظومه آرش کمانگیر سرودهٔ سیاوش کسرایی ساخته شده‌است. قطب‌الدین صادقی نیز در بخش‌هایی از این اثر دکلمه شعر را انجام می‌دهد.خنیاگراسفند ۱۴۰۰مسعود خضریانتشارات سروشبر اساس موسیقی‌های منطقه خراسانراز عشق۱۴۰۲محمد ساعدسروش آثار دیگر منتشر ناگفته۱۳۹۲ و افزوده شدن سه قطعه مسخ در سال ۱۳۹۴گروهی از ستارگان موسیقی کلاسیک غربی و ذاکر حسینحافظ ناظری و شهرام ناظریSony Classicalاین آلبوم در دیگر کشورها با نام Untold به دست شرکت سونی‌میوزیک پخش شده‌است. به جز شعر آواز نامدگان و رفتگان هوشنگ ابتهاج و شعر آهنگ دیوانه شو (مسخ سه) از شهرام ناظری، اشعار این آلبوم از مولانا می‌باشند. آلبوم شهرام ناظری و گروه دستان که اجرای زنده‌ای از فرانسه است و شهرام ناظری در این آلبوم دف هم نواخته‌است. کنسرت افشاری زاگرس - آهنگساز: ارسلان کامکار، بر اساس ملودی‌های کردی، لری و بختیاری با اشعار فارسی شاعران کلاسیک ایرانی کنسرت شهرام ناظری و گروه عارف - آهنگ ساز و سرپرست گروه: پرویز مشکاتیان - آلبوم تصویری، اجرا در تالار وزارت کشور در سال ۱۳۸۳ - به علت عدم دریافت مجوز منتشر نشد دود دِل کنسرت بزرگداشت نیما یوشیج - اجرا در استان مازندران شاعر گم شده در غبار و مه - با آهنگسازی شهرام ناظری و ارشک رفیعی، بر روی اشعاری از محمود مشرف آزاد تهرانی (م. آزاد) آلبوم نیما یوشیج با آهنگسازی ارشک رفیعی روی اشعار نیما یوشیج، در دست انتشارات سروش آلبوم خنیاگر - بر پایهٔ موسیقی محلی شمال خراسان و به همراهی مسعود خضری، آماده انتشار تور کنسرت‌های ترنمی در هوای بی‌چگونگی به همراه گروه دوستی و حسین علیزاده شاهنامهخوانی، داستان بیژن و منیزه به همراه حسین علیزاده و پژمان حدادی آلبوم رستم و سهراب، شاهنامه‌خوانی به همراه فرید الهامی و گروه فردوسی، ضبط شده‌است. شاهنامه کردی شماره دو، به همراه فرید الهامی و گروه فردوسی، آماده انتشار دیداری سلیمانیه عراق - کردی گل صدبرگ - کنسرت آمریکا صدای سخن عشق کنسرت لندن آتش در نیستان شورانگیز گروه کامکارها - تابستان ۷۶ کنسرت ۷۷ دیگر آثار کنسرت افشاری ۶۲ قطعه‌هایی آوازی که به‌اشتباه به مناجات‌های ناظری معروف شده‌اند و برخی اوقات از رادیو پخش می‌شوند. پیام‌ها، حضور در مراسم‌ها پیام تسلیت برای درگذشت محمدرضا لطفی پس از انتشار پیام درگذشت محمدرضا لطفی، از آهنگ سازان و استادان تارنوازی ایران، شهرام ناظری پیام تسلیت خود را منتشر کرد: «باز هم یکی دیگر از پرچمداران موسیقی سنتی ایران، جهان بی‌بنیاد را وداع گفت. فقدان موسیقیدان برجسته استاد محمدرضا لطفی ضایعه‌ای است جبران‌ناپذیر برای جامعه فرهنگی ایران. پرواز نابهنگام این استاد و همکار باارزش قدیمی را به خانواده محترم ایشان و جامعه هنردوست ایران تسلیت عرض می‌کنم».پیام تسلیت شهرام ناظری در پی درگذشت استاد محمدرضا لطفی ، روزنامهٔ شرق در مراسم خاکسپاری سیمین بهبهانی شهرام ناظری پس از درگذشت بانوی غزل ایران، سیمین بهبهانی در مراسم به خاک سپاری و یادبود او حضور پیدا کرد و در حین تسلیت‌گویی، شعر دوباره می‌سازمت وطن را خواند. | ## جمع‌بندی | از دیگر هنرمندان حاضر در این مراسم می‌توان به محمدرضا شجریان و همایون شجریان اشاره کرد.، وب سایت seemorgh.comدوباره می سازمت وطن - مراسم وداع با بانو بهبهانی، اجرای شعر زیبا و پر معنای «دوباره می‌سازمت وطن» توسط شهرام ناظری کنفرانس سالگرد نسل‌کشی کُردهای فَیلی شهرام ناظری در کنفرانس علمی بین‌المللی که به مناسبت سالگرد نسل‌کشی کُردهای فَیلی طی روزهای ۱۲ تا ۱۵ اردیبهشت ماه ۱۴۰۲ (۲ تا ۵ می ۲۰۲۳) در تالار «سعد عبدالله» در شهر اربیل پایتخت اقلیم کردستان عراق برگزار شد حضور پیدا کرد و به همراه گروه «سانیار» به سرپرستی فرید الهامی به اجرای قطعات آوازی پرداخت.نمایندگی اقلیم کردستان عراق در جمهوری اسلامی ایران: نگاهی به اجرای استاد شهرام ناظری در کنفرانس بین‌المللی نسل‌کشی کُردهای فیلی در اربیل، نوشته‌شده در ۵ خرداد ۱۴۰۲؛ بازدید در ۳۰ تیر ۱۴۰۲.