موضوع مقاله: آج‌زنی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آج‌زنی | مقدمه: چپ|انگشتدان|318x318px|نمای نزدیک از یک قطعه کار استوانه‌ای که آج‌زنی با الگوی الماسی روی آن انجام شده‌است. | ## بخش 1: آج‌زنی | نوع آج‌زنی: چپ و راست با نوک‌های برجسته، زاویه مارپیچ: ۳۰ درجه، فاصله نقاط متناظر: ۱ میلی‌متر، زاویه نیم‌رخ: ۹۰ درجه. آج‌زنی (به انگلیسی: Knurling) فرایند ایجاد برآمدگی‌ها یا تیزی‌های کوچک روی سطح معمولاً فلزی برای ایجاد گیرش مناسب در این سطح‌ها است. ایجاد آج معمولاً بر روی دسته‌ها و ابزارهای گِرد انجام می‌شود تا بتوان آن‌ها را بهتر با دست گرفت و نگه داشت. سطوح آج‌دار دارای لبه‌های تیز به‌صورت پشته‌های پیاپی است که الگوی همانندی به شکل الماس دارند. آج‌زنی با قرقره‌های کوچک و سخت با سطح دندانه‌دار انجام می‌شود که این غلتک‌ها روی میله‌ای نصب می‌شوند و آن‌ها را به سطح قطعه کار استوانه‌ای می‌فشارند تا یک رشته پستی و بلندی روی آن ایجاد شود و گیرش آن بهبود یابد. کاربردها این کار برای ایجاد فرورفتگی و برآمدگی در قطعه کار می‌شود تا به انگشتان و دست این اجازه را بدهد که محکم‌تر به قطعه چسبیده و مانند سطح صیقلی فلز، نلغزد. برای مثال برای افزایش اصطکاک بین انگشتان و در بطری‌های پلاستیکی برای راحت‌تر باز شدن درب آن، عملیات آج‌زنی صورت می‌گیرد. برای سطوحی که دچار برآمدگی و اعوجاج در اثر چرخش شده‌اند، آج‌زنی جهت تعمیر وسیله روش کاربردی‌ای است. مانند مونتاژ کردن یک پین فلزی در قالب پلاستیکی که در این حالت، نوک تیز آج پین به دیواره قالب پلاستیکی که به خوبی با پین فلزی در حالت عادی محکم نمی‌شود گیر کرده و باعث جا خوردن آن می‌شود. دستهٔ ابزار، مدادهای مکانیکی، دستگیره‌های اسلحه، میله‌های هالتر، سطح گیره فرمان موتورسیکلت و دستگیره‌های کنترلی روی تجهیزات الکترونیکی اغلب آج‌زنی شده‌اند. | ## بخش 2: آج‌زنی | همچنین در برخی موارد دیگر مانند دستگیره‌های دارت، پایه‌های موتور کراس و بسیاری از ابزارآلات جراحی استفاده می‌شود. برای روش اول، از دو قرقره بسیار سخت با الگوی آج مخالف هم استفاده می‌شود تا رد کامل آج به روی قطعه کار بیفتد. برای آج‌زنی مستقیم (و نه متقاطع) می‌توان از یک قرقره استفاده کرد که در این حالت باید قطعه به خوبی نگه‌داشته شود تا دچار تغییر شکل و اعوجاج نشود. برای آج‌زنی متقاطع می‌توان به هر یک از روش‌های زیر عمل کرد: · یک قرقره که عکس الگوی مورد نظری را که در قطعه مطلوب است را داشته باشد (برای ایجاد نری یا مادگی روی قطعه). · یک قرقره صاف چپ‌گرد و به دنبال آن یک قرقره راست‌گرد (یا برعکس) مورد استفاده قرار گیرد. · یک یا چند قرقره چپ‌گرد که به‌طور همزمان با یک یا چند قرقره راست‌گرد استفاده می‌شود. ابزاری برای ایجاد آج به صورت دستی نیز وجود دارد که شبیه لوله‌برها هستند ولی به جای تیغه‌های برش، قرقره‌های آج‌زنی وجود دارد. معمولاً این سه قرقره به صورت دو قرقره چپ‌گرد و یک قرقره راست‌گرد (یا برعکس) هستند. آج زدن به روش برش نیز معمولاً به کمک ابزاری انجام می‌شود که شباهت زیادی به ابزار آج‌زنی نورد دارد. با این تفاوت که آج‌ها لبه‌های تیز و برنده‌ای دارند و به صورت زاویه دار به قطعه کار اعمال می‌شوند تا عملیات برش به صورت‌های زاویه‌دار، الماسی و مستقیم انجام شود. | ## بخش 3: آج‌زنی | چون در آج‌زنی به قطعه کار فشار وارد می‌شود، این فشار باعث افزایش قطر قطعه کارمی‌گردد؛ پس در نتیجه باید در روتراشی قسمت آج‌دار قطر قطعه را کمتر از اندازهٔ داده شده روی نقشه تراشید. حلقه‌ها امکان سفت‌شدن آسان را فراهم می‌کنند اما برآمدگی‌ها جداکردن اجزا را دشوار می‌کند. آج خطی حلقه خطی که برای سفت‌شدن در قطعات پلاستیکی استفاده می‌شود، پیچش بیشتری را بین اجزا ایجاد می‌کند. آج الماسی ترکیبی از آج‌های حلقوی و آج‌های خطی که در آن یک شکل الماس تشکیل می‌شود. برای داشتن چسبندگی بهتر بر روی قطعات استفاده می‌شود و رایج‌ترین نوع مورد استفاده در اشیاء روزمره است. آج مستقیم این آج دارای دندانه‌هایی است که کاملاً به موازات محور قرقره و روی محیط خارجی آن قرار گرفته‌است. آج مایل به راست دندانه دندانه‌های این آج به گونه‌ای بر روی محیط بیرونی قرقره قرار گرفته‌است که به صورت مایل می‌باشد و اگر سطح مقطع آن را موازی با سطح افق قرار دهیم صعود دندانه‌ها به سمت راست متمایل شده‌اند. آج مقعر دندانه‌ها به موازات محور می‌باشد ولی سطح بیرونی قرقره به صورت مقعر توخالی بوده که برای قطعات محدب کاربرد دارد. | ## جمع‌بندی | آج محدب دندانه‌ها به موازات محور می‌باشد ولی سطح بیرونی قرقره به صورت محدب برای قطعاتی که سطح آنها گود است به کار می‌رود.