موضوع مقاله: آتوسا (دختر اردشیر دوم) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آتوسا (دختر اردشیر دوم) | مقدمه: آتوساشاهزاده و ملکه هخامنشی تولد حدود ۴۰۰ پیش از میلاد-مرگ ۳۵۸ پیش از میلاد، دختر اردشیر دوم، همسر اردشیر سوم و مادر ارشک یازدهمین شاهنشاه هخامنشی بود. | ## بخش 1: آتوسا (دختر اردشیر دوم) | تاریخ‌نویس یونانی پلوتارک (۴۶ - پس از ۱۱۹ پس از میلاد) به ازدواج او با پدرش اردشیر دوم اشاره کرده است اما ماریا بروسیوس، تاریخ‌نگار امروزی می‌نویسد: اتهام پلوتارک مبنی بر ازدواج اردشیر دوم با دو دخترش به هیچ وجه قابل تأیید نیست، اما با توجه به تمایل پلوتارک به شایعات درباری، به نظر می‌رسد این ازدواج‌ها بر انحطاط دربار ایران تأکید می‌کند که در به تصویر کشیدن کلیشه ای از زنان ایرانی به‌عنوان تشنهٔ قدرت و مکر چنین انحطاطی نشان داده می‌شود. به استناد «شجره‌نامه شاه‌های کاپادوکیه»، علاوه بر نام خواهر کمبوجیه اول، هم آتوسا نام داشت. یوستی ارتباط میان هوتوسای اوستا و آتوسای یونانی را مخالف قوانین آواشناسی دانسته، اما واکرناگل و آندره‌آس و بارتولمه نظر او را رد کردند. زندگی پسر بزرگ پروشات ارشک نام داشت و پسر دیگرش کوروش کوچک که چون در زمان سلطنت داریوش دوم متولد شده بود، ولیعهدی را حق خود می‌دانست. مرگ داریوش دوم چون زودتر از آنچه انتظار می‌رفت روی داد و پروشات نتوانست پسر محبوب خود کوروش را به ولیعهدی برساند. به هر حال با مرگ داریوش دوم در سال ۴۰۴ پیش از میلاد، ارشک با نام اردشیر دوم به سلطنت رسید.زرین کوب، ص ۱۸۴ در سال ۴۰۱ پیش از میلاد، کوروش کوچک در طی نبردی به‌دست برادرش اردشیر دوم به قتل رسید. مرگ کوروش کوچک در داخل دربار همان اندازه که مایه اندوه و عزای پروشات (پریزاتس) مادر وی شد، برای استاتیرای یکم همسر اردشیر دوم، موجب خرسندی گشت اما استاتیرا جریمهٔ پیروزی و خرسندی خود را یکسال بعد در سال ۴۰۰ پیش از میلاد،ویکی‌پدیای انگلیسی، Stateira (wife of Artaxerxes II) با زهری که مادر اردشیر، پروشات، به او نوشانید، پرداخت.پیرنیا، ص ۱۴۶ شاه از شدت خشم و تأثر در سوگ استاتیرا فرمان داد که از آن پس پروشات دیگر هرگز پیش چشم او ظاهر نشود اما باز در مواقع ضعف و درماندگی خویش، پی در پی از حضور و راهنمایی مادر کمک جست.زرین کوب، ص ۱۸۶ فرضیه ازدواج با اردشیر دوم علیرضا شاپور شهبازی نوشته است، اگر به روایات موجود بتوان اعتماد کرد، پس از مرگ استاتیرای یکم، شاه به اصرار پروشات، آتوسا را بزنی گرفت. از چهار پسری که در زمان حیات اردشیر دوم باقی‌ماندند سه پسر از بطن استاتیرا بودند، به نام‌های داریوش و آریاسپ و اخوس و پسر دیگر آرشام نام داشت و شاه محبت فوق‌العاده‌ای نسبت به او داشت. اردشیر، پسر بزرگش داریوش را ولیعهد کرد اما اخوس توانست با وعدهٔ ازدواج به خواهر خود آتوسا (که همسر پدرش نیز بود) او را با خود همدست کند و در صدد بود، بهر نحوی هست، داریوش و دیگران را از میدان بدر کند. اردشیر دوم پس از ۴۶ سال شاهنشاهی و در سال ۳۵۸ پیش از میلاد، در سن ۸۷ سالگی درگذشت و در این رقابت در نهایت اخوس پیروز میدان بود و بعد از پادشاهی نام اردشیر سوم را برخود گذاشت. پلوتارک می‌نویسد:آتوسا توسط پدرش، اردشیر دوم (هخامنشی) به عنوان همسری به تیروز نجیب وعده داده شده بود. | ## بخش 2: آتوسا (دختر اردشیر دوم) | با این حال این خود پادشاه بود که عاشق دختر خود شد و حتی برخلاف تمام قوانین و آداب و رسوم ایرانی با او ازدواج کرد. اردشیر دوم قضات ایرانی را وادار کرد که به او اطمینان دهند که به عنوان پادشاه بزرگ، فراتر از همه قوانین است و اجازه دارد با هر کسی که می‌خواهد، از جمله دختر خودش، ازدواج کند. این زنا با محارم، که تا آن زمان بی‌سابقه بود، به‌طور قابل توجهی توسط ملکه مادر پروشات، که امیدوار بود نفوذ فزاینده ای بر پسرش داشته باشد، حمایت شد. پلوتارک می‌نویسد:در میان برادرانش، آتوسا از کوچک‌ترین اوخوس (بعداً اردشیر سوم)، در صف جانشینی، که گفته می‌شود با او رابطه پنهانی هم داشت، علیه بزرگ‌ترین برادر داریوش حمایت کرد. برای رسیدن به این هدف، او از رابطه خود با پدرش استفاده کرد تا اطمینان حاصل کند که اوخوس به تاج و تخت می‌رسد.پلوتارک، Artoxerxes 26-30. اوخوس تاج و تخت را به دست گرفت، اما پس از مرگ او در سال ۳۳۸ قبل از میلاد، آتوسا مانند بسیاری دیگر از اعضای خانواده ترور شد.والریوس ماکسیموس 9, 2. رد فرضیه ازدواج با اردشیر دوم تاریخ‌نویس یونانی دینون که حدوداً بین ۳۶۰ و ۳۴۰ قبل از میلا مدتی در دربار هخامنشی اقامت داشته می‌نویسد: اردشیر دوم (شاهنشاه هخامنشی) عشق پرشوری نسبت به دخترش آتوسا (دختر اردشیر دوم) داشت و به تشویق همسرش پروشات با او ازدواج کرد. با این وجود مورخ یونانی هراکلیدس از سایم می‌نویسد که پادشاه نه تنها با دخترش آتوسا، بلکه با دختر بزرگترش آمستریس نیز ازدواج کرد. بیگوود در مقاله ازدواج با محارم در ایران هخامنشی: اسطوره‌ها و واقعیت‌ها می‌نویسد: اخیراً مطرح شده است که این داستان‌ها می‌تواند نتیجه یک سوء تفاهم از تغییر در وضعیت یک دختر یا هر دو دختر در دربار اردشیر دوم باشد. اینکه دو نویسنده یعنی هراکلیدس از سایم و دینون، باید در مورد اینکه آیا یک ازدواج وجود داشته یا دو با هم اختلاف نظر داشته باشند، مطمئناً شک برانگیز است. به همان اندازه شک برانگیز است که این داستان شباهت‌هایی با داستان هرودوت از ازدواج کمبوجیه دوم با دو خواهرش دارد. | ## بخش 3: آتوسا (دختر اردشیر دوم) | در داستان هرودوت ما اشتیاق غیرقانونی پادشاه به یکی از خواهران و نظر قضات سلطنتی دربار را داریم که می‌گویند پادشاه می‌تواند هر کاری را که می‌خواهد انجام دهد (یعنی او منبع قانون است). این در داستان دینون به اشتیاق غیرقانونی پادشاه برای ازدواج به دخترش تبدیل می‌شود و ملکه مادر پروشات به او یادآوری می‌کند که او از نظر الهی به عنوان منبع قانون منصوب شده است. به نظر می‌رسد دینون اردشیر دوم را به عنوان مبتکر ازدواج پدر و دختر در ایران هخامنشی به تصویر کشیده است، همان‌طور که کمبوجیه در داستان هرودوت مبدع ازدواج‌های برادر و خواهر است. گزارش هراکلیدس نیز، اگرچه ما حتی کمتر از نسخه دینون در مورد آن می‌دانیم، آشکارا ما را به یاد کمبوجیه می‌اندازد، زیرا در اینجا نیز ازدواج دو دختر از خانواده سلطنتی داریم. یوزف ویزه‌هوفر (۱۹۹۶) می‌نویسد: ممکن است پس از مرگ همسر اردشیر دوم یعنی استاتیرای یکم، به دخترش آتوسا، موقعیت بلندپایه‌تری در دربار، تحت عنوان ملکه مادر یا مادر وارث داده شده باشد. مرگ والریوس ماکسیموس نوشته است که او با وجود کمکی که به سلطنت رسیدن اردشیر سوم کرد در سال ۳۵۸ قبل از میلاد، مانند بسیاری از اعضای دیگر خانواده توسط اوخوس/اردشیر سوم به قتل رسید.والریوس ماکسیموس 9, 2. تبارنامه فرضیه یکسان بودن با همای چهرزاد گمان می‌رود که آتوسا دختر اردشیر دوم همان همای چهرزاد پادشاه کیانی در شاهنامه است. بهمن او را به زنی گرفت و چون در زمان بارداری دخترش جان سپرد، پادشاهی را به همای داد. در شاهنامه در وصف به تخت نشستن همای آمده است: همانگونه که دیده می‌شود، فردوسی بهمن را با نام اردشیر خوانده است. حال جالب اینجاست که اردشیر یکم هخامنشی نیز با همان لقب درازدست توسط یونانیان یاد شده و یونانیان به او Makrocheir می‌گفتند و این لقب نه به خاطر دست‌های دراز، بلکه به خاطر نفوذ بسیار زیاد او در سرزمین‌های مختلف به او داده شده است. | ## جمع‌بندی | حتی می‌توان بهمن را اینجا با اردشیر دوم یکی دانست و اینگونه برداشت کرد که واژه منِمون (لقبی که یونانیان به اردشیر دوم داده‌اند، به معنای باهوش) یونانی شده شکل پارسی باستان بهمن یا وهمن باشد.