موضوع مقاله: نیکوس پولانزاس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نیکوس پولانزاس | مقدمه: نیکوس پولانزاس و ؛ (۲۱ سپتامبر ۱۹۳۶–۳ اکتبر ۱۹۷۹) فیلسوف و جامعه‌شناس و فیلسوف مارکسیست سیاسی یونانی - فرانسوی بود. | ## بخش 1: نیکوس پولانزاس | پولانزاس، که ابتدا به لنینیسم گرایش داشت، بعدها به کمونیسم اروپایی گروید و به همراه لوئی آلتوسر از چهره‌های اصلی مارکسیسم ساختارگرا شد. مشاجرات او با رالف میلیبند بر سر ماهیت دولت سرمایه‌داری به صورت یکی از مباحث کلاسیک نظریه‌پردازی در این زمینه درآمده است. به عقیده وی روبناهای جامعه تنها اساس اقتصادی را بازتاب نمی‌کنند، بلکه از «استقلال نسبی» نیز برخوردارند و حتی در زمانی می‌توانند عامل مسلط گردند. به‌طور کلی پولانزاس کوشید، اندیشه‌های ساخت‌گرایانه آلتوسر را در تحلیل طبقات اجتماعی و رابطه آنها با دولت به کار بگیرد ولی چرخش‌های نظری محسوسی از نظریات آلتوسر در آثار او وجود دارد، به‌ویژه آثار متأخر مانند «دولت، سوسیالیسم و قدرت» که به «عمل و روابط نیروهای اجتماعی» توجه بیشتری دارد. درحالی که آلتوسر از همه بیشتر به خاطر نقد متون مارکسیستی شهرت دارد، پولانزاس بیشتر بر تحلیل جهان واقعی و قضایایی چون طبقه اجتماعی، دولت سرمایه‌داری و دیکتاتوری تأکید می‌ورزد. اما، او همچنین آثاری در مورد تحلیل فاشیسم، تقسیم طبقات اجتماعی در دنیای معاصر و فروپاشی دیکتاتوری‌های اروپای جنوبی در دههٔ ۷۰ (حکومت فرانسیسکو فرانکو در اسپانیا، آنتونیو ده الیویرا سالازار در پرتغال و گئورگیوس پاپادوپولوس در یونان) دارد. نظریه دولت نظریه دولت پولانزاس به آن چیزی واکنش نشان داد که او به عنوان درک ساده‌گرایانه در مارکسیسم می‌دید. ابزارگرا روایات مارکسیستی باورمند بودند که دولت صرفاً ابزاری در دست یک طبقه اجتماعی خاص است. پولانزاس با این مخالفت داشت زیرا طبقه سرمایه‌دار را بیش از حد بر سود کوتاه مدت فردی خود متمرکز می‌کرد، نه بر حفظ قدرت طبقه به عنوان یک کل، تا صرفاً کل قدرت دولتی را به نفع خود اعمال کند. | ## بخش 2: نیکوس پولانزاس | پولانزاس استدلال می‌کرد که دولت، اگرچه نسبتاً مستقل از طبقه سرمایه‌دار است ولی با این وجود برای تضمین عملکرد روان جامعه سرمایه‌داری عمل می‌کند و بنابراین به نفع طبقه سرمایه‌دار است. او به‌ویژه بر این موضوع تمرکز کرد که چگونه یک نظام ذاتاً تفرقه‌انگیز مانند سرمایه‌داری می‌تواند با ثبات اجتماعی لازم برای بازتولید خود همزیستی کند و به‌ویژه به ناسیونالیسم به‌عنوان وسیله‌ای برای غلبه بر شکاف‌های طبقاتی درون سرمایه‌داری نگاه می‌کند. پولانتزاس با وام گرفتن از مفهوم آنتونیو گرامشی از سلطه فرهنگی استدلال کرد که سرکوب جنبش‌های ستمدیدگان تنها کارکرد دولت نیست بلکه قدرت دولتی باید رضایت ستمدیدگان را نیز جلب کند. این کار را از طریق اتحادهای طبقاتی انجام می‌دهد، جایی که گروه مسلط با گروه‌های زیردست به عنوان وسیله‌ای برای جلب رضایت گروه زیردست «متحد» می‌کند. پولانزاس در آثار بعدی خود، نقش آنچه را که «خرده‌بورژوازی جدید» می‌نامد، در تحکیم طبقات حاکم هژمونی و تضعیف توانایی پرولتاریا برای سازماندهی خود تحلیل کرد. این بخش از طبقه کارگر با اشغال یک موقعیت طبقاتی متناقض - یعنی با همذات‌پنداری با ستمگر «دفاکتو» خود، سهم خود را به بورژوازی می‌اندازد که (به اشتباه) باورمند است در سرنوشتش سهیم است. از نظر پولانزاس، تکه‌تکه شدن (برخی باورمندند نابودی) نظام طبقاتی مشخصه تعیین‌کننده سرمایه‌داری متاخر است و هر تحلیل مفید سیاسی باید به این صورت فلکی جدید از منافع و قدرت بپردازد. یک مثال بسیار مختصر از این را می‌توان در تحلیلی تحت تأثیر پولانزاس از نیو دیل در ایالات متحده مشاهده کرد: طبقه حاکم آمریکا با پذیرش برخی از خواسته‌های طبقه کارگر (چیزهایی مانند حداقل دستمزد، قانون کار، و غیره)، به ایجاد اتحاد بین نیروی کار و بخش خاصی از سرمایه و دولت کمک کرد. (لوین، ۱۹۸۸) این برای ادامه حیات سرمایه‌داری ضروری بود زیرا اگر طبقه حاکم به سادگی جنبش‌ها را سرکوب می‌کرد و از دادن هر گونه امتیازی اجتناب می‌نمود، می‌توانست به یک انقلاب سوسیالیستی منجر شود. | ## بخش 3: نیکوس پولانزاس | کتاب‌شناسی قدرت سیاسی و طبقات اجتماعی (۱۹۶۸) فاشیسم و دیکتاتوری: انترناسیونال سوم و مشکل فاشیسم (۱۹۷۰) طبقه در سرمایه‌داری معاصر (۱۹۷۳) بحران دیکتاتوری‌ها: پرتغال، یونان، اسپانیا (۱۹۷۶) دولت، قدرت، سوسیالیسم (۱۹۷۸) ترجمه به فارسی تاکنون آثار زیر از نیکوس پولانزاس و دربارۀ آرای وی به زبان فارسی ترجمه شده‌است: پولانزاس، نیکولاس. طبقه در سرمایه‌داری معاصر، ترجمه حسن فشارکی و فرهاد مجلسی‌پور، تهران: رخداد نو، ، ۱۳۹۱؛ ۴۳۸ صفحه. فلسفۀ حقوق، ترجمه نجادعلی الماسی، تهران: میزان ‫، ۱۳۸۶؛ ‫۲۲۷ ص.‬‬ پ‍ولان‍ت‍زاس‌، ن‍ی‍ک‍وس‌. واق‍ع‍ی‍ت‌ و ح‍ق‍وق‌: پ‍ژوه‍ش‌ درب‍ارۀ دی‍ال‍کتیک واق‍ع‍ی‍ت‌ و ارزش‌، ت‍رج‍م‍ۀ ن‍ج‍ادع‍ل‍ی‌ ال‍م‍اس‍ی‌، [ت‍ه‍ران‌]: ان‍ت‍ش‍ارات‌ دان‍ش‍گ‍اه‌ م‍ل‍ی‌ ای‍ران‌. طب‍ی‍ع‍ت‌ اش‍ی‍اء و ح‍ق‍وق‌: پ‍ژوه‍ش‌ درب‍ارۀ دی‍ال‍ک‍ت‍ی‍ک‌ واق‍ع‍ی‍ت‌ و ارزش‌، ت‍رج‍م‍ۀ ن‍ج‍ادع‍ل‍ی‌ ال‍م‍اس‍ی‌، ت‍ه‍ران‌: ن‍ش‍ر م‍ی‍زان‌. بحران دیکتاتوری‌ها، ترجمۀ سهراب معینی، ‫تهران‬ ‫: ارمغان‬ ‫: یاشار‬ ‫ ، ۱۳۵۹.‬ پولانزاس، نیکولاس. ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی‌ش‍دن‌ رواب‍ط س‍رم‍ای‍ه‌داری‌ ...، در ش‍رک‍ت‌ه‍ای‌ چ‍ن‍دم‍ل‍ی‍ت‍ی‌ و ک‍ش‍وره‍ای‌ ت‍وس‍ع‍ه‌ن‍ی‍اف‍ت‍ه‌، ترجمۀ سعید رهنما، تهران: بهاران ‫، ۱۳۵۷.‬ پ‍ولان‍ت‍زاس‌، ن‍ی‍ک‍وس‌. طبقات اجتماعی: نقدی بر نظریۀ پولانزاس: دو مقاله از نیکوس پولانزاس و فرناندو‌ هنریک کادوزو، [بی‌جا‬: بی‌نا] ‫، ‫ ۱۳۵۹؛ ‫ ۶۱ ص. | ## جمع‌بندی | گرستاین، آیرا، تیوری‌های اقتصاد جهانی و امپریالیسم: بررسی نظریات نیکوس پولانزاس، کریستیان پالووا و ...، ترجمۀ پیروز الف، [بی جا]: تندر، [××۱۳]؛ ۷۴ ص.