موضوع مقاله: استان ختای | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # استان ختای | مقدمه: استان ختای (یا حاتای یا هاتای) نام یکی از استان‌های ترکیه به مرکزیت شهر انطاکیه است. | ## بخش 1: استان ختای | سنجاق اسکندرون (استان هاتای کنونی) در دورهٔ قیمومت فرانسه بخشی از سوریه محسوب می‌شد. در سال‌های پایانی دههٔ ۱۹۳۰، با افزایش تنش‌ها میان فرانسه و ترکیه و در چارچوب تحولات سیاسی آن زمان، منطقه ابتدا در سال ۱۹۳۸ به‌صورت «دولت هاتای» اداره شد و سپس در سال ۱۹۳۹ به ترکیه ملحق گردید. ترکیب جمعیتی این منطقه متنوع بود و شامل: ترک‌ها، عرب‌ها، علویان، ارمنی‌ها و دیگر گروه‌ها می‌شد، هرچند دربارهٔ نسبت دقیق جمعیت‌ها اختلاف نظر وجود دارد. این رویداد با مخالفت و نارضایتی در میان بسیاری از سوری‌ها و برخی کشورهای عربی همراه بود. تا امروز نیز در برخی گفتمان‌های سیاسی سوریه، هاتای به‌عنوان بخشی از سرزمین تاریخی سوریه تلقی می‌شود، در حالی که در نظام بین‌الملل و نقشه‌های رسمی، این منطقه بخشی از خاک ترکیه به‌شمار می‌آید. استان اسکندرون که امروزه در ترکیه با نام «هاتای» شناخته می‌شود، پیشینه‌ای طولانی در چارچوب تحولات تاریخی منطقه دارد. این ناحیه در دوره امپراتوری عثمانی بخشی از ایالت‌های این امپراتوری بود و تا پایان جنگ جهانی اول تحت حاکمیت عثمانی باقی ماند. پس از فروپاشی امپراتوری ترکیه عثمانی، بر اساس ترتیبات پس از جنگ و نظام قیمومیت، این منطقه تحت اداره فرانسه و در چارچوب قیمومیت بر سوریه قرار گرفت. در دهه ۱۹۳۰، با افزایش تحولات سیاسی در منطقه، اسکندرون در سپتامبر ۱۹۳۸ به‌صورت یک واحد سیاسی مستقل با نام «دولت هاتای» اعلام شد. این وضعیت کوتاه‌مدت بود و در سال ۱۹۳۹، پس از توافقی میان فرانسه و ترکیه با موافقت دولت هاتای، همه پرسی در این منطقه برگذار و منطقه به ترکیه ملحق شد. در سطح بین‌المللی، هاتای به‌عنوان بخشی از خاک ترکیه در نظر گرفته می‌شود و در نقشه‌های رسمی بین‌المللی، از جمله نقشه‌های سازمان ملل متحد، در قلمرو ترکیه نمایش داده می‌شود. با این حال، دولت سوریه این الحاق را نپذیرفته و همواره نسبت به آن اعتراض داشته است. به‌عنوان نمونه، در سال ۱۹۹۸ تنش‌هایی میان سوریه و ترکیه شکل گرفت که بخشی از آن به اختلافات مرزی و مسائل امنیتی مرتبط بود. | ## بخش 2: استان ختای | از جمله، مجلس خلق سوریه در بیانیه‌هایی اسکندرون را بخشی از خاک سوریه دانسته و بر موضع تاریخی خود پافشاری کرده است. در مقابل، ترکیه این منطقه را یکی از استان‌های رسمی خود می‌داند و اداره کامل آن را در اختیار دارد. به‌طور کلی، موضوع اسکندرون (هاتای) ریشه در تحولات پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی و ترتیبات سیاسی قرن بیستم دارد. امروزه، این منطقه از نظر عملی و بین‌المللی بخشی از ترکیه محسوب می‌شود، هرچند که اختلاف دیدگاه تاریخی و سیاسی میان سوریه و ترکیه در این خصوص همچنان وجود دارد. تاریخ دوران باستان هاتای که از اوایل عصر برنز مستقر شده بود، زمانی بخشی از امپراتوری آکد و سپس پادشاهی آموریان یمهد بود. بعداً بخشی از پادشاهی میتانی شد، سپس این منطقه توسط گروهی از هیتی‌ها و نئو هیتی‌ها اداره می‌شد که بعداً نام استان مدرن هاتای را به خود اختصاص دادند. این منطقه تحت کنترل آشوری‌ها (به جز اشغال مختصر اورارتو) و بعداً نوبابلی‌ها و پارس‌ها قرار گرفت. این منطقه مرکز امپراتوری سلوکی هلنیستی بود که چهار شهر یونانی تتراپولیس سوریه (آنتیوک، سلوکیا پیریا، آپامیا و لائودیسه) را در خود جای داده بود. از سال ۶۴ قبل از میلاد به بعد شهر انطاکیه به مرکز منطقه ای مهم امپراتوری روم تبدیل شد. از مکان‌های باستانی معروف استان می‌توان به آلاله، تل طیینات، تل جودیده و انطاکیه اشاره کرد. دوران قرون وسطی منطقه اسکندرون و انطاکیه در سال ۶۳۸ میلادی و در جریان فتوحات اسلامی به دست خلافت راشدین افتاد. در قرن دهم میلادی، کنترل این منطقه میان قدرت‌های محلی و منطقه‌ای دست‌به‌دست می‌شد. در سال ۹۶۹، شهر انطاکیه توسط امپراتوری بیزانس بازپس گرفته شد و برای مدتی دوباره تحت حاکمیت بیزانس قرار گرفت. | ## بخش 3: استان ختای | در اواخر قرن یازدهم، فیلارتوس براخامیوس، یکی از فرماندهان بیزانسی، حکومتی محلی در این ناحیه ایجاد کرد که از انطاکیه تا ادسا امتداد داشت. در سال ۱۰۹۸ و در جریان جنگ‌های صلیبی، انطاکیه به تصرف صلیبیان درآمد و «شاهزاده‌نشین انطاکیه» در این منطقه تأسیس شد. هم‌زمان، بخش‌هایی از نواحی اطراف تحت نفوذ پادشاهی ارمنی کیلیکیه قرار گرفت که در دوره‌هایی با مغولان نیز همکاری داشت. در سال ۱۲۶۸، نیروهای سلطنت ممالیک انطاکیه را فتح کردند و به حاکمیت صلیبیان در این منطقه پایان دادند. در اوایل قرن پانزدهم، این ناحیه برای مدتی تحت تأثیر لشکرکشی‌های تیمور قرار گرفت و سپس امپراتوری عثمانی دوباره آن را فتح کرد. دوران نوین استان اسکندرون که امروزه در ترکیه با نام «هاتای» شناخته می‌شود، در سپتامبر ۱۹۳۸ به‌صورت یک واحد سیاسی خودمختار با عنوان «دولت هاتای» تشکیل شد. این وضعیت دوام چندانی نداشت و در سال ۱۹۳۹، در پی توافقی میان فرانسه (به‌عنوان قدرت قیم سوریه در آن زمان) و ترکیه، این منطقه به ترکیه ملحق شد. از آن زمان تاکنون، این منطقه تحت حاکمیت ترکیه اداره می‌شود، هرچند که دولت سوریه این الحاق را نپذیرفته و نسبت به آن اعتراض داشته است. در سال ۱۹۹۸ و در جریان تنش‌های سیاسی میان سوریه و ترکیه، از جمله بر سر مسائل مرزی و امنیتی، مقامات دو طرف بار دیگر مواضع خود را درباره این منطقه مطرح کردند. در همین دوره، مسعود ییلماز، نخست‌وزیر وقت ترکیه، در سخنانی بر موضع کشورش در قبال تمامیت ارضی تأکید کرد. در مقابل، مقامات سوریه همواره اسکندرون را بخشی از خاک خود دانسته و بر ادعای تاریخی خود تأکید کرده‌اند. در این بیانیه‌ها، ضمن اشاره به رویدادهای سال‌های ۱۹۳۸ و ۱۹۳۹، روند جدایی این منطقه مورد انتقاد قرار گرفته است. در سطح بین‌المللی، هاتای به‌عنوان بخشی از خاک ترکیه شناخته می‌شود و در نقشه‌ها و داده‌های رسمی نهادهایی مانند سازمان ملل متحد در قلمرو ترکیه نمایش داده می‌شود. | ## جمع‌بندی | با این حال، اختلاف دیدگاه تاریخی و سیاسی میان سوریه و ترکیه در این خصوص همچنان ادامه دارد و این موضوع گهگاه در چارچوب روابط دوجانبه مطرح می‌شود.