موضوع مقاله: آمریکای جنوبی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آمریکای جنوبی | مقدمه: آمریکای جنوبی قاره‌ای در نیم‌کره غربی زمین است که بیشتر مساحت آن در نیم‌کره جنوبی و بخش کوچکی از آن در نیم‌کره شمالی قرار دارد. | ## بخش 1: آمریکای جنوبی | آمریکای جنوبی از سمت غرب به اقیانوس آرام و از سوی شمال و شرق به اقیانوس اطلس محدود می‌شود. محدوده آمریکای جنوبی را معمولاً از شمال کشور کلمبیا تا جنوب کشور شیلی در نظر می‌گیرند. خط استوا از این قاره می‌گذرد و رود بزرگ آمازون و جنگل‌های بارانی آمازون در این قاره قرار دارند. آمریکای جنوبی ۱۷٬۸۴۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد و ۱۵ کشور را در خود جای داده است. ESA.UN.org بیشتر مردم این قاره در نزدیکی سواحل غربی و شرقی قاره زندگی می‌کنند و مناطقی مانند جنوب پاتاگونیا، جمعیت بسیار پایین و پراکنده‌ای دارند. کشور برزیل پُرجمعیت‌ترین کشور آمریکای جنوبی است و بیش از نیمی از جمعیت آمریکای جنوبی در این کشور زندگی می‌کنند. برزیل همچنین قدرتمندترین کشور این قاره بوده و رشد اقتصادی و تولید ناخالص داخلی بالایی دارد. آمریکای جنوبی در مقایسه با قاره‌های دیگر در قرن بیستم، معمولاً در وضعیت صلح بوده و جنگ‌های معدودی در این منطقه رخ داده است.Holsti 1996, p. 155 کشورهای مستقل و وابسته آمریکای جنوبی کشورها و قلمروها آمریکای جنوبی ۱۷٬۸۴۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد و ۱۵ کشور را در خود جای داده است. به‌جز سیزده کشور مستقل و غیر مستقل، دو قلمروی وابسته به نام‌های جزایر جورجیای جنوبی و ساندویچ جنوبی و جزایر فالکلند نیز در آمریکای جنوبی قرار دارند که از سرزمین‌های فرادریایی بریتانیا به‌شمار می‌آیند. افزون بر این‌ها، در برخی تقسیمات، ترینیداد و توباگو، پاناما، آنتیل کوچک (متعلق به پادشاهی هلند)، جزیره اسنشن (متعلق به بریتانیا) و جزیره بووه (متعلق به نروژ) را نیز جزئی از آمریکای جنوبی به‌شمار می‌آورند. گویان فرانسه جغرافیا پیوند= برجسته مرکب از آمریکای جنوبی مرز شمالی آمریکای جنوبی را به‌طور معمول گسست دارین در نظر می‌گیرند. گسست دارین یک سرزمین باتلاقی و جنگلی توسعه‌نیافته است که به خاطر سخت‌گذر بودنش باعث به هم نپیوستن بزرگراه‌های آمریکای شمالی و جنوبی به هم و ایجاد گسستگی در بزرگراه سراسری قاره آمریکا شده است. از نظر زمین‌ساخت، تقریباً همه سطح خاک اصلی آمریکای جنوبی بر روی صفحه آمریکای جنوبی قرار گرفته است. آبشار آنجل که بلندترین آبشار ناگسسته در جهان است در ونزوئلا در آمریکای جنوبی واقع شده است. بزرگ‌ترین رودخانه جهان (از نظر حجم آب) یعنی رود آمازون، طولانی‌ترین رشته‌کوه جهان، یعنی کوه‌های آند، و خشک‌ترین بیابان دنیا، بیرون از مناطق قطبی، یا همان بیابان آتاکاما در آمریکای جنوبی جای گرفته‌اند. آمریکای جنوبی همچنین جایگاه بزرگ‌ترین جنگل بارانی جهان، یعنی جنگل‌های آمازون، مرتفع‌ترین پایتخت جهان، لاپاز (بولیوی)، مرتفع‌ترین دریاچه قابل کشتیرانی تجاری جهان، یعنی دریاچه تیتیکاکا، و جنوبی‌ترین روستای دائمی دنیا یعنی پوئرتو تورو (در شیلی) است. برزیل با ۲۰۸٫۲ میلیون نفر پرجمعیت‌ترین کشور آمریکای جنوبی و پس از آن کلمبیا با ۴۹٫۶ میلیون نفر و آرژانتین با ۴۳٫۵ میلیون نفر در رتبه‌های بعدی قرار دارند. سائوپائولو، برزیل و لیما، پرو بزرگ‌ترین شهرهای آمریکای جنوبی از نظر جمعیت هستند که به ترتیب دارای ۱۲ میلیون و ۸٫۸ میلیون نفر هستند. شهرهای بزرگ دیگر عبارتند از بوگوتا، کلمبیا (۷٫۸ میلیون)، ریودوژانیرو، برازیل (۶٫۵ میلیون)، و سانتیاگو، شیلی (۵٫۵ میلیون).Map, W. آن‌ها پس از گذر از آمریکای شمالی، از طریق باریکه پاناما به آمریکای جنوبی رسیدند. یکی از قدیمی‌ترین شواهد حضور انسان در آمریکای جنوبی، محوطهٔ مونته ورده دوم در شیلی است که قدمت آن حدود ۱۴٬۵۰۰ سال تخمین زده شده است. از حدود ۱۳٬۰۰۰ سال پیش، سبک ابزارسازی موسوم به «سرنیزه دم‌ماهی» در سراسر قاره رواج یافت که ناپدید شدن آن در حدود ۱۱٬۰۰۰ سال پیش هم‌زمان با انقراض جانوران بزرگ آمریکای جنوبی بوده است. تا ۲۰۰۰ پیش از میلاد، جوامع کشاورزی در سراسر رشته‌کوه آند و مناطق پیرامونی آن مستقر شده بودند. در حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد، فرهنگ‌های بومی شروع به اهلی‌کردن لاما و آلپاکا در ارتفاعات آند کردند. یکی از نخستین تمدن‌های شناخته‌شده در این قاره، تمدن کارال–سوپه در سواحل مرکزی پرو بود که به‌رغم پیشاسرامیکی بودن، معماری عظیم آن در هُوَریکانگا (در حوزهٔ رود فورتالزا) موجب شکل‌گیری یکی از نخستین شهرهای جهان شد؛ این تمدن معمولاً متعلق به حدود ۳۵۰۰ پیش از میلاد دانسته می‌شود و هم‌دوره با اهرام مصر به‌شمار می‌آید. طبقهٔ حاکم کارال–سوپه بازرگانی و کشاورزی را توسعه داد و تمدن چاوی‌ن حدود ۹۰۰ پیش از میلاد به‌دنبال آن پدید آمد. یافته‌هایی از تمدن چاوی‌ن در منطقهٔ چاوی‌ن ده اوانتار در پرو، با ارتفاع ۳۱۷۷ متر، به‌دست آمده است. در سواحل مرکزی پرو، در آغاز هزارهٔ نخست میلادی، تمدن‌های موچه (۱۰۰ پیش از میلاد – ۷۰۰ میلادی)، پاراگاس و نازکا (۴۰۰ پیش از میلاد – ۸۰۰ میلادی) شکوفا شدند. | ## بخش 2: آمریکای جنوبی | این فرهنگ‌ها دارای ساختارهای دولتی، ارتش دائم، آبیاری پیشرفته و سبک‌های نو در هنر سفالگری بودند. در آلتوپلانوی بولیوی، تمدن تیاهواناکو (۱۰۰ پیش از میلاد – ۱۲۰۰ میلادی) با تکیه بر باورهای دینی، شبکه‌ای گسترده از بازرگانی را اداره می‌کرد. از سدهٔ هفتم میلادی، تمدن‌های تیاهواناکو و واری (۶۰۰–۱۲۰۰ میلادی) نفوذ خود را در سراسر منطقهٔ آند گسترش دادند. در منطقهٔ کلمبیا امروزی، تمدن موئیسکا شکل گرفت که در قالب کنفدراسیون موئیسکا از چندین قبیلهٔ مستقل با شبکهٔ بازرگانی آزاد تشکیل می‌شد. تمدن‌های پیشاکلمبی دیگر شامل کانیاری‌ها (در اکوادور)، امپراتوری چی‌مو (۱۳۰۰–۱۴۷۰)، چچاپویاس، و پادشاهی‌های آیمارا (۱۰۰۰–۱۴۵۰ در بولیوی و جنوب پرو) بودند. این امپراتوری با عنوان «تاوانتین‌سویو» یا «سرزمین چهار منطقه» در زبان کچوا، نزدیک به ۹ تا ۱۴ میلیون نفر از حدود صد قوم را تحت حاکمیت خود داشت و آن‌ها را با شبکه‌ای از راه‌ها به‌طول ۲۵٬۰۰۰ کیلومتر به‌هم پیوند می‌داد. شهرهای آن با سنگ‌چینی دقیق در سطوح مختلف کوهستان ساخته شده و کشاورزی پله‌ای در آن رایج بود. در شیلی مرکزی و جنوبی، قوم ماپوچه بیش از ۳۰۰ سال در برابر استعمارگران اروپایی و بعداً شیلیایی مقاومت کرد و جنگ آروکو را به راه انداخت. بر پایهٔ این پیمان، همهٔ سرزمین‌های بیرون از اروپا به‌طور انحصاری میان این دو کشور تقسیم شد... بر اساس این پیمان، خطی فرضی از شمال به جنوب، در فاصلهٔ حدود ۱٬۱۱۰ مایل غرب جزایر کیپ ورد ترسیم شد. همهٔ سرزمین‌های غرب این خط متعلق به اسپانیا و شرق آن برای پرتغال در نظر گرفته شد. با توجه به دشواری اندازه‌گیری طول جغرافیایی در آن دوران، این مرز هرگز به‌دقت رعایت نشد و منجر به گسترش نفوذ پرتغال در برزیل شد. بیماری‌های واگیردار اروپایی چون آبله، آنفلوانزا، سرخک و تیفوس باعث مرگ گستردهٔ بومیان شد. کلیسا همچنین با استفاده از زبان‌های کچوا، آیمارا و گوارانی به تبلیغ پرداخت که موجب ماندگاری شفاهی این زبان‌ها شد. در آغاز این آمیزش بیشتر شامل پدران اسپانیایی و مادران بومی بود، اما پس از استقلال، نسبت‌ها تغییر کرد. بسیاری از آثار هنری بومیان به‌عنوان «بت‌های کفرآمیز» از سوی استعمارگران نابود شد. در کنار آن، معماری اروپای غربی، پل‌سازی، جاده‌سازی و سامانه‌های فاضلاب توسط اسپانیایی‌ها و پرتغالی‌ها وارد قاره شد و باعث بهبود ارتباطات شد. سورینام نیز ابتدا توسط اسپانیا کشف شد، سپس در سدهٔ ۱۷ میلادی توسط انگلیسی‌ها و بعداً در سال ۱۶۶۷ به هلند واگذار شد. تا میانهٔ قرن شانزدهم، بردگان آفریقایی به‌طور گسترده به آمریکای جنوبی منتقل شدند. برخلاف دیگر مستعمرات که بیشتر بر نیروی کار آفریقایی تکیه داشتند، استعمارگران اسپانیایی بیشتر بومیان را برده کردند. نخستین کشور در منطقه که برده‌داری را لغو کرد شیلی در سال ۱۸۲۳ بود و آخرین کشور برزیل در سال ۱۸۸۸، که همچنین آخرین کشور غربی بود که برده‌داری را پایان داد. استقلال از اسپانیا و پرتغال جنگ شبه‌جزیره (۱۸۰۷–۱۸۱۴) در اروپا، وضعیت مستعمرات اسپانیا و پرتغال را دگرگون کرد. در اسپانیا نیز پادشاه فردیناند هفتم بازداشت شد و برادر ناپلئون به‌جای او نشاند شد. با بازگشت فردیناند هفتم و آغاز بازسازی سلطنت مطلقه، سلطنت‌طلبان دوباره قدرت گرفتند. استقلال آمریکای جنوبی در نهایت با رهبری سیمون بولیوار (از ونزوئلا) و خوزه ده سن‌مارتین (از آرژانتین) محقق شد. در سال ۱۸۲۲، این دو رهبر در نشست گوایاکیل دیدار کردند، ولی در مورد شکل حکومت به توافق نرسیدند. دو سال بعد، نیروهای بولیوار در نبرد آیاکوچو بر اسپانیا پیروز شدند و استقلال پرو و دیگر بخش‌های آمریکای جنوبی تثبیت شد. در پادشاهی متحد پرتغال، برزیل و الگارووه، پدرو اول (پسر ژوآئو ششم) در سال ۱۸۲۲، استقلال پادشاهی برزیل را اعلام کرد که بعدها به امپراتوری برزیل بدل شد. با وجود وفاداری نیروهای پرتغالی در مناطقی چون باهیا و پارآ، پرتغال در سال ۱۸۲۵ استقلال برزیل را در برابر دریافت غرامتی قابل توجه پذیرفت. | ## بخش 3: آمریکای جنوبی | بسیاری از آن‌ها فاقد تجربهٔ حکومت‌داری مستقل بودند و ساختارهای سیاسی ناپایدار، رقابت‌های نخبگان، و منازعات ارضی میان کشورهای تازه‌تأسیس رواج یافت. در این دوران، نظام‌های دیکتاتوری و کودتاهای نظامی در بسیاری از کشورها جایگزین حکومت‌های انتخابی شدند و جنگ‌های داخلی متعددی در سراسر قاره درگرفت. در سدهٔ نوزدهم، جنگ‌هایی چون جنگ پاراگوئه (۱۸۶۴–۱۸۷۰) و جنگ اقیانوس آرام (۱۸۷۹–۱۸۸۴) میان کشورهای آمریکای جنوبی روی داد. جنگ پاراگوئه، که با اتحاد برزیل، آرژانتین و اوروگوئه علیه پاراگوئه رخ داد، به یکی از خونین‌ترین درگیری‌های تاریخ قاره بدل شد. همچنین، درگیری‌های مرزی میان شیلی و پرو بر سر مناطق معدنی، به جنگ اقیانوس آرام انجامید که در پی آن، شیلی کنترل بخش‌هایی از پرو و بولیوی را به‌دست‌آورد. این مهاجرت‌ها ساختار جمعیتی و فرهنگی کشورهای آمریکای جنوبی را به‌گونه‌ای چشمگیر تغییر دادند. هم‌زمان، کشورهای نوبنیاد تلاش کردند سامانه‌های آموزشی، راه‌آهن، بانکداری و نهادهای سیاسی را بر پایهٔ الگوی اروپایی بازسازی کنند. با آغاز سدهٔ بیستم، برخی کشورها مانند آرژانتین، برزیل و شیلی در مسیر صنعتی‌شدن گام برداشتند. در عین حال، بی‌ثباتی سیاسی، نابرابری‌های اقتصادی، و نفوذ فزایندهٔ قدرت‌های خارجی از جمله ایالات متحده آمریکا بر تحولات سیاسی و اقتصادی منطقه سایه افکند. قرن بیستم و دوران دیکتاتوری‌ها در سدهٔ بیستم، بسیاری از کشورهای آمریکای جنوبی دوره‌هایی از بی‌ثباتی شدید سیاسی را تجربه کردند. پس از جنگ جهانی دوم، با افزایش نارضایتی‌های اجتماعی، جنبش‌های چپ‌گرایانه در کشورهایی مانند کوبا، شیلی، بولیوی و نیکاراگوئه قوت گرفتند. در واکنش به این گرایش‌ها، ایالات متحده آمریکا در چارچوب سیاست مهار کمونیسم در دوران جنگ سرد، از طریق سیا از کودتاهای نظامی و حکومت‌های دیکتاتوری ضدچپ در آمریکای جنوبی حمایت کرد. در شیلی، دولت منتخب سالوادور آلنده در سال ۱۹۷۳ در پی کودتایی به رهبری آگوستو پینوشه سرنگون شد. در آرژانتین، حکومت نظامی موسوم به «فرماندهی ملی» از ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۳ با اعمال سیاست‌هایی چون جنگ کثیف (La Guerra Sucia) هزاران نفر از مخالفان سیاسی را ناپدید یا اعدام کرد. موارد مشابه در برزیل، اروگوئه و پاراگوئه نیز رخ داد و دوره‌ای تاریک از سرکوب، شکنجه و نقض حقوق بشر در سراسر قاره شکل گرفت. در همین دوران، برخی کشورها تلاش‌هایی برای توسعهٔ اقتصادی آغاز کردند، از جمله با اجرای سیاست‌های صنعتی‌سازی مبتنی بر جایگزینی واردات. بااین‌حال، بسیاری از این کشورها با بحران‌های بدهی خارجی، تورم شدید و نابرابری‌های فزاینده روبه‌رو شدند. بازگشت به دموکراسی و تحولات اخیر از دههٔ ۱۹۸۰ به بعد، بیشتر کشورهای آمریکای جنوبی به‌تدریج به‌سوی دموکراسی بازگشتند. این گذار، گرچه با دشواری‌هایی چون فساد، نابرابری و نفوذ دیرینهٔ ارتش مواجه بود، ولی بستر را برای گسترش مشارکت مردمی فراهم کرد. در آغاز قرن بیست‌ویکم، موجی از دولت‌های چپ‌گرای نوین، موسوم به «چپ نوین» (Pink Tide)، در آمریکای جنوبی به قدرت رسیدند. چهره‌هایی چون هوگو چاوس در ونزوئلا، اوو مورالس در بولیوی، لولا دا سیلوا در برزیل و رافائل کورئا در اکوادور نمایندهٔ این گرایش بودند. بااین‌حال، با گذشت زمان، برخی از این دولت‌ها با رکود اقتصادی، اتهامات فساد و نارضایتی‌های مردمی مواجه شدند و چرخش‌هایی به راست در سیاست برخی کشورها مشاهده شد. هم‌اکنون آمریکای جنوبی صحنهٔ تنوعی از حکومت‌های راست‌گرا، چپ‌گرا و میانه‌روست و همچنان با چالش‌هایی چون بحران اقتصادی، مهاجرت گسترده، نابرابری، و تغییرات اقلیمی دست‌وپنجه نرم می‌کند. با یک منطقه ساحلی بکر و دست نخورده و کیلومترها محیط جنگلی همراه با جانوران و گیاهان مختلف و پارک تیرونا (Tayrona) که مکان مناسبی برای گردشگری و گذراندن اوقات خوش است. در این محیط می‌توان از تماشای جانوران وحشی زیادی مثل میمون‌های قرمز، میمون‌های کاپوچین، تامارین کلاه پنبه‌ای، ایگوانا، قورباغه‌های دندان‌دار و از این قبیل لذت برد. می‌توانید غواصی کرد و غرق در تماشای صخره‌های مرجانی زیر آب شد یا فقط در ساحل بکر به استراحت و تمدد انرژی پرداخت. شما می‌توانید در محیط پارک با اسب یا درشکه گردش کنید یا در حال قایق‌رانی در رودخانه اسب‌های دریایی را ببینید. | ## جمع‌بندی | روستایی که در شهر جریکو کورا وجود دارد نیز در نوبه خود، یک مقصد گردشگری به‌شمار می‌رود که شامل اقامتگاه‌های لوکس و قسمت‌هایی برای کمپینگ و چادر زدن است.