موضوع مقاله: شش‌پایان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شش‌پایان | مقدمه: زیرشاخهٔ شِش‌پایان (Hexapoda) (برابر تازه فرهنگستان: شش‌پاوندان) بزرگ‌ترین گروه از بندپایان را تشکیل می‌دهد و شامل اکثر گونه‌های بندپایان موجود است. | ## بخش 1: شش‌پایان | شش‌پایان به خاطر مشخصه بارزشان نامگذاری شده‌اند: یک طرح بدن سه قسمتی با یک سینه به هم پیوسته و سه جفت پا. بدن شش‌پایان از سه قسمت مشخص سر و سینه و شکم تشکیل شده است؛ این جانوران یک جفت شاخک دارند و ضمائم دهانی آن‌ها براساس عادات مختلف غذایی تغییر شکل یافته است؛ سینهٔ آن‌ها معمولاً با دو جفت بال و سه جفت پای مفصلی مشخص می‌شود و دگردیسی کامل یا ناقص دارند.واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر یازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب این زیرشاخه شامل گروه تاج حشراتInsecta و همچنین رده بسیار کوچکتر درون‌آرواره‌دارانEntognatha است که شامل سه گروه از بندپایان بدون بال هستند که قبلاً به عنوان حشرات در نظر گرفته می‌شدند: دم‌فنری‌ها Collembola، سرقیفی‌ها Protura و دودُنبی‌ها Diplura. حشرات و دم‌فنری‌ها بسیار فراوان هستند و از مهم‌ترین گرده‌افشان‌ها، مصرف‌کنندگان پایه، لاشه‌خواران/پوده‌خواران و شکارچیان خرد در محیط‌های خشکی هستند. ریخت‌شناسی شش‌پایان دارای بدن‌هایی با طول ۰٫۵ میلی‌متر تا بیش از ۳۰۰ میلی‌متر هستند که به سر قدامی، سینه و شکم خلفی تقسیم می‌شوند. سر از یک پایانک (آکرون) پیش‌قطعه‌ای تشکیل شده است که معمولاً دارای چشم است (در سرقیفی‌ها و دودُنبی‌ها وجود ندارد) و به دنبال آن شش قطعه وجود دارد که همگی محکم به هم چسبیده‌اند و دارای زائده‌های زیر می‌باشند: قطعه اول. لب پایین دهان بین بخش‌های چهارم و پنجم قرار دارد و توسط برآمدگی از ششم به نام لابروم (لب بالا) پوشیده شده است. | ## بخش 2: شش‌پایان | در حشرات واقعی (رده حشرات) قطعات دهانی در معرض دید قرار دارند یا اصطلاحاً برون‌آرواره (اکتوگنات) هستند، در حالی که در گروه‌های دیگر آنها در پوشش هستند یا درون‌آروارهendognathous. زائده‌های مشابهی روی سر هزارپایان و سخت‌پوستان یافت می‌شود، اگرچه سخت‌پوستان دارای آنتن‌های ثانویه هستند. بخش سوم که تاژک است، هیچ ماهیچه‌ای ندارد و از تعداد مختلفی آنولی تشکیل شده است؛ بنابراین به این نوع شاخک، شاخک حلقه‌ای می‌گویند. همان‌طور که مشخصه بندپایانی است که با زندگی در خشکی سازگار شده‌اند، هر پا فقط یک شاخه پیاده‌روی دارد که از پنج بخش تشکیل شده است، بدون شاخه‌های آبششی که در برخی دیگر از بندپایان یافت می‌شود و با آبشش روی بخش‌های شکمی برخی از حشرات آبزی نابالغ. پیشنهاد شده است که اینها ممکن است با شاخه‌های آبشش سخت‌پوستان هم‌ساخت باشند، یا ممکن است از ضمائم خود بخش‌ها توسعه یافته باشند. شکم شش‌پایان در بیشتر گونه‌ها طی فرآیندی به نام رشد اپی‌مورفیک شکل می‌گیرد، به این معنی که تمام بخش‌های شکم در پایان دوره جنینی تشکیل شده‌اند. | ## بخش 3: شش‌پایان | با این حال، در گونه سرقیفی، رشد به صورت آنامورفیک است، یعنی نوزادان با بخش‌های شکمی ناقص متولد می‌شوند و با هر پوست‌اندازی، بخش‌های جدیدی به شکم آنها اضافه می‌شود تا به تعداد نهایی در بزرگسالی برسند. حشرات واقعی دارای یازده بخش شکمی هستند (که در بسیاری از گونه‌ها تعداد کمتری دارند)، اما در سرقیفی‌ها دوازده بخش و در دم‌فنری‌ها تنها شش بخش (و گاهی حتی چهار بخش) وجود دارد. زائده‌های روی شکم بسیار کوچک و محدود به اندام‌های تناسلی و در برخی موارد یک جفت شاخک حسی در انتهای بدن هستند. شش‌پایان احتمالاً در حدود ۴۴۰ میلیون سال پیش، در دوره سیلورین و همزمان با پیدایش گیاهان آوندی در خشکی، از دیگر بندپایان جدا شده‌اند. روابط تکاملی بین گروه‌های مختلف شش‌پایان هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، اما فرضیه‌های مختلفی در این زمینه مطرح شده است. این فسیل می‌تواند به پر کردن شکاف بندپایان از ۳۸۵ میلیون تا ۳۲۵ میلیون سال پیش کمک کند، اگرچه برخی از پژوهشگران با این دیدگاه مخالف هستند و پیشنهاد می‌کنند که این سنگواره ممکن است به جای آن نشان‌دهنده یک سخت‌پوست تجزیه‌شده یا غیر حشره دیگری باشد. | ## جمع‌بندی | در سال ۲۰۲۳، فسیل بندپایان شبیه به شش پا از سایت فسیلی دریایی اردویسین کسل بنک (Castle Bank) گزارش شده است، اگرچه به مطالعات بیشتری نیاز است.