موضوع مقاله: گئورگ ویلهلم فریدریش هگل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گئورگ ویلهلم فریدریش هگل | مقدمه: گئورگ ویلهلم فریدریش هگل فیلسوف بزرگ آلمانی و یکی از پدیدآورندگان ایدئالیسم آلمانی بود. | ## بخش 1: گئورگ ویلهلم فریدریش هگل | هگل با فلسفه‌اش ملزومات ایدئالیسم مطلق را که با نام اصالت تصور مطلق نیز شناخته می‌شود، ایجاد کرد.دانشنامۀ بریتانیکا: ایدئالیسم مطلق؛ بازدید در ۲ اوت ۲۰۱۸. او تأثیر زیادی بر روش علمی دیالکتیک گذاشت و به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان تاریخ شناخته می‌شود. زندگی و کار فلسفی هگل در ۲۷ اوت ۱۷۷۰ میلادی در اشتوتگارت، در خانواده‌ای مؤمن به تعلیمات مسیحی شاخه‌ی لوتری به دنیا آمد. از کودکی در زمینه‌های گوناگونی مانند ادبیات، فلسفه و موضوعات مختلف دیگر به مطالعه می‌پرداخت و در این کار از حمایت و تشویق مادرش (که سهم فراوانی در پرورش فکری وی در کودکی داشت) برخوردار بود. هگل یکی از شش فرزندی بود که پدر و مادرش به دنیا آوردند اما فقط یک خواهر و یک برادرش تا بزرگسالی زنده ماندند. هگل در سه‌سالگی به مدرسه‌ای رفت که به آن، مدرسه‌ی آلمانی می‌گفتند و در پنج‌سالگی، وارد مدرسه‌ی لاتین شد. او، پیش‌تر از مادرش، لاتین آموخته بود و به همین خاطر، صرف ابتدایی کلمات لاتین را می‌دانست. در واقع، شیفتگی هگل برای آموختن در طول عمرش، با آموزه‌های مادرش در خانه آغاز شده بود. در سال ۱۷۸۴، هگل برای ادامه‌ی تحصیل به دبیرستان ایلوستره رفت و در آنجا، کمی با مفاهیم عصر روشنگری، آشنا شد. از سال ۱۷۸۸، او، تحصیلات دینی خود را در مدرسه‌ی دینی پروتستان توبینگر در شهر توبینگن ادامه داد؛ جایی که با فیلسوف آینده، فردریش شلینگ و شاعر بزرگ آلمان، فریدریش هولدرلین، هم‌کلاس و دوست شد. این سه تن به انقلاب فرانسه، به‌عنوان بزرگ‌ترین واقعه‌ی عصرشان، توجه ویژه‌ای داشتند، روزنامه‌های فرانسوی را پیگیری می‌کردند و باشگاهی برای بحث و مطالعه پیرامون ادبیات انقلابی به راه انداختند. پس از فراغت از تحصیل در توبینگن در سال ۱۷۹۳، هگل، شغلی به‌عنوان معلم سرخانه در شهر برن پیدا کرد. همچنین، مجموعه‌ای از دست‌نوشته‌های او با عنوان استقرار شریعت در مذهب مسیح در همین دوران نوشته شد که هیچ‌کدام از آن‌ها چاپ نشد. در مدت اقامت هگل در فرانکفورت، شلینگ که با حضور در فضای روشنفکری ینا و تأثیرپذیری از فیشته، رشد کرده بود و به‌عنوان استاد در دانشگاه ینا مشغول تدریس بود، از هگل دعوت کرد که در کنار او در دانشگاه مشغول به کار شود. اواخر همان سال، هگل، اولین کتاب فلسفی خود را با نام تفاوت دستگاه‌های شلینگ و فیخته در فلسفه منتشر کرد. هگل و شلینگ، همچنین تا سال ۱۸۰۳، مجله‌ای را به نام نشریه‌ی انتقادی فلسفه منتشر کردند. هگل در سال ۱۸۰۵ در دانشگاه ینا به مقام استادی ارتقا یافت و ۲ سال بعد، درست در زمانی که سپاه ناپلئون، ینا را اشغال می‌کرد، اثر ارزشمندش را با نام پدیدارشناسی روح منتشر کرد. پس از پیروزی فرانسه بر پروس و تعطیلی دانشگاه‌ها او به دنبال شغل به شهر بمبرگ رفت و در آن‌جا به‌عنوان ویراستار روزنامه، مشغول به کار شد. پس از آن، در سال ۱۸۰۸، هگل به نورنبرگ رفت و تا سال ۱۸۱۶ در دبیرستانی به تدریس پرداخت. در این مدت، او ازدواج کرد، صاحب دو فرزند به نام‌های کارل فریدریش ویلهلم و ایمانوئل توماس کریستین شد و دومین اثر بزرگ خود را با نام علم منطق منتشر کرد. او به هایدلبرگ رفت و تا سال ۱۸۱۸ که در دانشگاه برلین مشغول به تدریس شد، در همان‌جا ماند. در برلین، او بر همان کرسی‌ای نشست که از سال ۱۸۱۴ — سال مرگ فیخته — خالی مانده بود و تا پایان عمر، همان‌جا ماند. هگل در مدت استادی در برلین، سخنرانی‌های زیادی در حوزه‌های فلسفه، تاریخ، هنر، دین و فلسفه‌ی تاریخ داشت؛ به‌طوری‌که شهرت او و شناخته‌شدن فلسفه‌ی هگل، به‌عنوان یک مکتب فلسفی به همین دوران بازمی‌گردد. هگل در سال ۱۸۳۰، رئیس دانشگاه برلین شد و سرانجام، در ۱۴ نوامبر ۱۸۳۱ بر اثر وبا فوت کرد. دست‌نوشته‌های زیادی بعد از مرگ از او به‌جای مانده بود که به‌مرور تنظیم شد و به‌صورت کتاب‌های مختلف انتشار یافت.مجتهدی ک، فلسفه در آلمان. ترجمه‌ی فارسی آثار هگل عقل در تاریخ (بخشی از درس‌گفتارهای فلسفه‌ی تاریخ)، ترجمه‌ی حمید عنایت، شفیعی خدایگان و بنده (فصلی از پدیدارشناسی روح)، ترجمه‌ی حمید عنایت، خوارزمی، ۱۳۵۴ پیش‌گفتار پدیدارشناسی جان، ترجمه‌ی باقر پرهام، آگاه، ۱۳۸۶ استقرار شریعت در مذهب مسیح، ترجمه‌ی باقر پرهام، آگاه، ۱۳۸۶ پدیدارشناسی جان، ترجمه‌ی باقر پرهام، کندوکاو، ۱۳۹۰ ترجمه‌های دیگری از این اثر به قلم زیبا جبلی، انتشارات شفیعی (۱۳۸۶)، و ابراهیم ملک اسماعیلی، انتشارات نگاه (۱۳۹۵) و نیز سید مسعود حسینی و محمدمهدی اردبیلی، نشر نی منتشر شده‌است. عناصر فلسفه‌ی حق، ترجمه‌ی مهبد ایرانی‌طلب، نشر پروین، ۱۳۷۸ اسپینوزا (فصل اسپینوزا از درس‌گفتارهای تاریخ فلسفه)، ترجمه‌ی مسعود سیف، گفتمان، ۱۳۸۱ درس‌گفتارهایی پیرامون فلسفه‌ی زیبایی‌شناسی، ترجمه‌ی زیبا جبلی، آب نگاه، ۱۳۸۵ دفترهای سیاست مدرن ۱ (پنج متن سیاسی از هگل)، ترجمه‌ی محمدمهدی اردبیلی، روزبهان، ۱۳۹۱ نظام ینا ۱۸۰۴–۱۸۰۵: متافیزیک، ترجمه‌ی محمدمهدی اردبیلی، حکمت، ۱۳۹۵ درس‌های فلسفه‌ی تاریخ، ترجمه‌ی ابراهیم ملک اسماعیلی، انتشارات نگاه، ۱۳۹۵ دانش منطق، ترجمه‌ی ابراهیم ملک اسماعیلی، انتشارات نگاه، ۱۳۹۰ علم منطق، ترجمه‌ی ش.ص. | ## بخش 2: گئورگ ویلهلم فریدریش هگل | زاهدی، انتشارات سورمه، ۱۳۹۳ "پدیدارشناسی روح هگل"، مارتین هایدگر، رحیم صبح زاهدی(ش.ص.زاهدی)، انتشارات نقد فرهنگ، ۱۴۰۴ فلسفه‌ی هگل هگل را می‌توان آخرین فیلسوف مکتب ایدئالیسم دانست. هگل از دید مارکس: مارکس از بزرگ‌ترین شاگردان هگل و از جمله کسانی است که فلسفه‌ی او را با توجه به نظرات خود، بازتعریف کرد. مارکس روش دیالکتیک هگل را که بر اصل تضاد برقرار بود، در عرصه‌ی زندگی بشری وارد کرد. دیالکتیک فلسفه‌ی هگل، عبارت بود از انتزاعی که در هنگام رویارویی دو نیروی متضاد در وقایع تاریخی و رویدادهای تعیین‌کننده در تاریخ به وجود می‌آمد. هر مفهوم که ما درباره‌ی آن می‌اندیشیم، در آغاز، محدودیت‌های خود را به ما نشان می‌دهد و به ضد یا مقابل خود یا به نفی خود تحول می‌یابد. برای فهم بهتر مطلب می‌توان مثال ملموسی زد: یک آونگ را در نظر بگیرید هر گاه از تعادل خارج شود به اوجی در یک سمت می‌رسد سپس با سرعتی افزوده به سمت دیگر خواهد رفت و اگر نیرویی به آن وارد نشود، این بار کم‌تر از بار قبل منحرف می‌شوند تا در نهایت به تعادل می‌رسد. همین در جامعه‌ی انسانی از مسائل اجتماعی تا مسائل روزمره و تصمیمات ساده اتفاق می‌افتد. بدین معنی که هر تصمیمی وقتی در یک سمت از واقعیت قرار می‌گیرد منجر به صحیح به نظر رسیدن سمت دیگر واقعیت می‌شود؛ ولی به هر حال، روزی این نوسان به تعادل (یافتن واقعیت) می‌انجامد. البته ریشه‌های دیالکتیک را از فلسفه‌ی کانت دانسته‌اند؛ اما تفاوت عمده‌ی دیالکتیک هگلی این است که مقولات و مفاهیم انتزاعی مندرج در دیالکتیک او منبعث و موجود در هم‌اند. سه‌پایه‌هایی که هگل ترتیب می‌دهد، همگی ارتباطی معرفتی با هم دارند و از هم جدا نیستند. از خصوصیات مقولات هگل این است که او از جنس به نوع می‌رسد و سپس هر نوعی را جنسی تازه می‌انگارد و از آن به انواع پست‌تر پی می‌برد؛ مثلاً اولین سه‌پایه‌ی فلسفه‌ی هگل، «هستی، نیستی، گردیدن» است. او می‌گوید هستی، اولین و روشن‌ترین مفهومی است که ذهن بدان باور دارد و می‌تواند پایه‌ی مناسبی برای آغاز فلسفه باشد؛ اما هستی در خود، مفهوم متضاد خویش، یعنی نیستی را دربردارد. هستی او، دارای هیچ تعینی نیست و مطلقاً نامعین و بی‌شکل و یکسره تهی است و به یک سخن، خلأ محض است. مقوله‌ی سوم؛ نقیض دو مقوله‌ی دیگر را در خود دارد؛ ولی شامل وجوه وحدت و هماهنگی آن‌ها نیز هست. وضع از یک سو و وضع مقابل از سوی دیگر با هم در کشمکش هستند و از ترکیب آن‌ها، وضع جامع نتیجه می‌شود».فرهنگ فارسی دکتر محمد معین، جلد ششم، صفحهٔ ۲۲۹۱ عقل‌گرایان، اصولی را در مورد ذات جهان و نحوه‌ی شناخت عالم عنوان می‌کردند (وضع)، تجربه‌گرایان برخی از این اصول را رد کرده و دلایل خود را می‌آوردند (وضع مقابل) و در نهایت رمانتیسیسم بود که حالت کامل‌تری را پیشنهاد نمود (وضع جامع که شامل عقل، تجربه و احساس بود). نقدها پوپر: نبرد در راه استقرار جامعه‌ی باز، فقط به سائقه‌ی سراندیشه‌های سال ۱۷۸۹ دوباره آغاز گردید و شاهان فئودال، فوری بر این خطر سهمگین آگاه شدند و به سال ۱۸۱۵، هنگامی که این بخش ارتجاعی، در پروس، به قدرت آغاز کرد، متوجه شد که به یک مکتب اعتقادی، نیازی سخت دارد. هگل به تأمین این نیاز، مأمور شد و او هم سراندیشه‌های نخستین دشمنان جامعه‌ی باز، یعنی سراندیشه‌های هراکلیتوس و افلاطون و ارسطو را زنده کرد. همان سال که انقلاب فرانسه، سراندیشه‌های دیرپای نسل بزرگ و مسیحیت را در باب آزادی و برابری و برادری همه‌ی انسان‌ها کشف کرد، هگل نیز از سراندیشه‌های افلاطونی، که در پس پرده‌ی طغیان دائمی علیه آزادی و تعقل نهفته بود، دوباره پرده برداشت. پوپر، جامعه‌ی باز و دشمنانش، ترجمه‌ی علی‌اصغر مهاجر، ص ۲۵۹ شوپنهاور: هگل از بالا و به دست قدرت‌مندان بر مسند نشست و رسماً فیلسوف کبیر اعلام گردید؛ مردی بود گول، بی‌مزه، تهوع‌آور، … لج‌باز و بی‌سواد که در مغلق‌نویسی و فریبانمودن جنون‌آمیزترین خزعبلات آشفته‌گر به اوج گستاخی صعود کرد. پیروان مزدور او نیز این خزعبلات را با بوق و کرنا، حکمت لایزال اعلام داشتند و همه‌ی احمقان، به شتاب، آن را به جان پذیرفتند و به هم پیوستند و همانند گروهی سرودخوان که نظیرش را نشنیده‌ایم، سرود ستایش خواندند. اقتدار معنوی هگل، که به‌وسیله‌ی قدرت‌مندان فراهم گردید، آن‌چنان فسحت یافت که فساد فکری را بر سراسر یک نسل کامل جاری ساخت. فلسفه که به همت کانت شهرتی یافته بود، به‌سرعت تبدیل به آلت کسب منافع شد؛ منافع حکومت از بالا و منافع خصوصی از پایین. تاریخ و مردان بزرگ تاریخ در اندیشه‌ی هگل از نظر هگل «خدا مطلق است و مطلق مجموع اشیای تکامل‌یافته. خدا، عقل است و عقل نسج و بنای قانونی طبیعی است که حیات و روح به موجب آن در حرکت است. فلسفه‌ی هگل را شاید نتوان در اصل، فلسفه نامید بلکه تحلیل روند روبه‌جلوی تاریخ یا نحوه‌ی بحث در مورد علوم یا نظریات است. فلسفه‌ی هگل در مورد ماهیت حیات به ما نمی‌آموزد؛ بلکه نحوه‌ی سودبخش بودن تفکر را یاد می‌دهد. از نظر فلاسفه‌ی دیگر، انسان به‌شکل مطلق بحث می‌شود؛ بدون اینکه معرفت را در بعد زمان در بر بگیرد. | ## بخش 3: گئورگ ویلهلم فریدریش هگل | ولی هگل می‌گوید شناخت انسان از جهان از نسلی به نسل دیگر کامل‌تر می‌شود مثل رودخانه‌ای که به مرور تا رسیدن به دریا پرآب‌تر می‌شود. فلسفه‌ی ارسطویی یا افلاطونی، عقل‌گرایی یا تجربه‌گرایی، هر کدام تا حدی درست و تا حدی نادرست هستند. از نظر او، همه‌ی افکار و احساسات یک زمان، روح آن عصر را تشکیل می‌دهد و هر چیزی در تاریخ، نتیجه‌ی آن است. اگر مرد فوق‌العاده‌ای با روح زمان سازگار نباشد، ضایع می‌گردد و بهتر، آن است که هرگز نمی‌بود. آن فرزندی که نابغه می‌شمارندش از پیشینیانش بزرگ‌تر نیست؛ این پیشنیان، هر کدام، سنگی بر روی بنا نهاده‌اند و نابغه‌ی خلف این خوشبختی را دارد که آخر از همه می‌رسد و سنگ آخر طاق بنا را می‌گذارد و بنا به نام او تمام می‌شود. چنین اشخاصی از افکار کلی که در زوایای وجودشان است، آگاهی ندارند ولی نیازمندی‌های زمان را خوب می‌شناسند و می‌دانند که دنیا مستعد قبول چه چیزی است. از این روی، مردان بزرگ، آفریننده نیستند بلکه قابله‌اند و زمانه را کمک می‌کنند تا آنچه را که از مدتی پیش در رحمش رشد کرده‌است، بزاید».Carlyle, T. از نظر وی، روح جهانی، سه مرحله دارد: در مرحله‌ی اول، روح جهانی در مرحله‌ی فردی به خودآگاهی می‌رسد (مرحله‌ی ذهنی)، در مرحله‌ی دوم، خودآگاهی در خانواده، جامعه و دولت اتفاق می‌افتد (مرحله‌ی عینی) و در مرحله‌ی سوم، روح جهانی به والاترین شکل ممکن می‌رسد و به شکل هنر، دین و فلسفه نمود پیدا می‌کند. در این سه مرحله است که به خودآگاهی می‌رسد و مرحله‌ی سوم، حالت یا مرحله‌ی مطلق است. در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم انگلستان، مکتبی به نام ایده‌آلیسم بریتانیایی، نسخه‌ای از ایده‌آلیسم مطلق را در ارتباط مستقیم با متون هگل ارائه کرد. به‌طور جداگانه، برخی از فیلسوفان مانند مارکس، دیویی، دریدا، آدورنو و گادامر، به‌طور انتخابی ایده‌های هگلی را در برنامه‌های فلسفی خود توسعه داده‌اند. با این حال، این نام‌ها، تنها نمونه کوچکی از برخی از شخصیت‌های مهم‌تر را تشکیل می‌دهند که اندیشه‌ی خود را در تعامل با فلسفه‌ی هگل توسعه داده‌اند. هگلیسم «راست» در مقابل «چپ» برخی از مورخان، تأثیر هگل را به دو اردوگاه متضاد راست و چپ تقسیم می‌کنند. هگلیان راست که ظاهراً شاگردان مستقیم هگل در دانشگاه فردریش ویلهلمز بودند، از ارتدکس پروتستانی و محافظه کاری سیاسی دوران پس از بازسازی ناپلئون حمایت کردند. هگلیان چپ که به هگلیان جوان نیز معروف‌اند، هگل را به معنایی انقلابی تفسیر کردند که منجر به حمایت از الحاد در دین و دموکراسی لیبرال در سیاست شد. هگلی‌های راست، «به‌سرعت فراموش شدند» و «امروزه عمدتاً فقط برای متخصصان شناخته می‌شوند». در مقابل، هگلی‌های چپ، «شامل برخی از مهم‌ترین متفکران آن دوره بودند» و «از طریق تأکید بر عمل، برخی از این متفکران به‌شدت تأثیرگذار باقی مانده‌اند». مارکسیسم از جمله اولین کسانی که دیدگاهی انتقادی نسبت به سیستم هگل داشت، گروه آلمانی قرن نوزدهم، موسوم به هگلیان جوان بود که شامل فویرباخ، مارکس، انگلس و پیروان آن‌ها بود. محور اصلی انتقاد آن‌ها، به‌طور خلاصه در یازدهم «تزهای مارکس درباره‌ی فویرباخ» از ایدئولوژی آلمانی او در سال ۱۸۴۵ بیان شده‌است: فیلسوفان، فقط جهان را به طرق مختلف تفسیر کرده‌اند؛ اما هدف، تغییر آن است. اگرچه گاهی تأثیر هگل عمدتاً محدود به مارکس جوان از دست‌نوشته‌های اقتصادی و فلسفی ۱۸۴۴ است، شواهد تأثیر هگل بر ساختار سرمایه، به‌وضوح در دفترچه‌های پیش‌نویس ۱۸۵۷ تا ۱۸۵۸ منتشر شده، به‌عنوان Grundrisse نمایش داده می‌شود. در قرن بیستم، این تفسیر در کار نظریه‌پردازان انتقادی مکتب فرانکفورت، توسعه‌ی بیش‌تری یافت. این، به دلیل (الف) کشف مجدد و ارزیابی مجدد هگل، به‌عنوان یک مولد احتمالی فلسفی مارکسیسم توسط مارکسیست‌های فلسفی بود. به‌ویژه، تاریخ و آگاهی طبقاتی گیورگی لوکاچ (۱۹۲۳) به معرفی مجدد هگل به قانون مارکسیستی کمک کرد. تاثیری که مارکس از هگل گرفته‌است : فیلسوف ایده‌آلیست است؛ زیرا اولویت را به روح می‌دهد و در نتیجه در مورد حرکت و تغییر، اندیشه‌ی خاص دارد او فکر می‌کند تغییرات روحی، محرک تغییراتی در ماده‌اند به نظر هگل، جهان، تصوری است که تبدیل به ماده شده و پیش از جهان، نخست، روح بوده که جهان را کشف کرده خلاصه آنکه به نظر او، روح و جهان، هر دو، در حال تغییر ابدی‌اند اما نتیجه می‌گیرد که تغییر در روح، باعث تغییرات در ماده می‌شود مثال: مخترع، تصور و اندیشه‌ای دارد او به این تصور، صورت واقعی می‌دهد و در این تصور مادی شده است که در ماده تغییر به وجود می‌آید به این ترتیب، مسلم هگل یک دیالکتیسین است اما دیالکتیک را تابع ایده‌آلیسم می‌داند در چنین صورتی است که مارکس و انگلس به مثابه رهروان هگل اما پیروان ماتریالیست که اولویت را به ماده می‌دهند فکر می‌کنند دیالکتیک او، تأکید و ادعایی دارد که صحیح است اما وارونه است انگلس در این مورد می‌گوید دیالکتیک هگل روی سر ایستاده است که باید آن را وارونه کرد و روی پا برگرداند؛ بنابراین، مارکس و انگلس، علت اصلی این حرکت فکر را که هگل تعریف می‌کند به واقعیت ماده تبدیل می‌کنند و آن را به تبعیت از اصطلاحح هگل، دیالکتیک طبیعی می‌نامند. آن‌ها فکر می‌کنند هگل حق دارد که می‌گوید فکر و جهان مدام در حال تغییرند اما اشتباه می‌کند که می‌گوید این تغییر در تصور و اندیشه است که باعث تغییراتی در پدیده‌ها می‌شود به نظر آن‌ها، به عکسِ آنچه هگل میگوید پدیده‌ها به ما تصور و اندیشه می‌دهند، فکر و اندیشه به این جهت تغییر می‌کنند که اشیا تغییر می‌کنند بنابراین، ما نباید بگوییم که مارکس به انگلس از طرفی مالک ماتریالیسمی هستند که از ماتریالیسم قرن هجدهم فرانسه به آن‌ها رسیده و از طرف دیگر، صاحب دیالکتیک هگل. | ## جمع‌بندی | آنان، همان کاری با ماتریالیسم می‌کنند تا دیالکتیک را از هگل می ماتریالیسم دیالکتیک را برای ما پدید آورند.