موضوع مقاله: دانشگاه آزاد اسلامی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دانشگاه آزاد اسلامی | مقدمه: دانشگاه آزاد اسلامی با نام مستعار دانشگاه آزاد، سامانه دانشگاهی غیردولتی است که ستاد مرکزی آن در تهران مستقر است و بزرگ‌ترین سامانه دانشگاهی در ایران و یکی از بزرگ‌ترین سامانه‌های دانشگاهی در جهان است. | ## بخش 1: دانشگاه آزاد اسلامی | به جز ایران دارای شعبه‌هایی در کشورهای افغانستان، امارات متحده عربی، لبنان و انگلستان است. تاریخچه و بنیان‌گذاری دانشگاه آزاد اسلامی دو سال پس از انقلاب فرهنگی ایران در اردیبهشت ۱۳۶۱، به پیشنهاد هاشمی رفسنجانی و با حمایت روح‌الله خمینی دانشگاه آزاد اسلامی تأسیس گردید. برخی از افراد سیاسی ارشد جمهوری اسلامی از جمله احمد خمینی و هاشمی رفسنجانی عضو هیئت امنای آن بودند. ابتدا عبدالله جاسبی پیشنهاد خود را با هاشمی رفسنجانی در میان گذاشته و هاشمی در خطبه‌های نماز جمعه دربارهٔ دانشگاه در شرف تأسیس چنین گفت: «یکی از راه‌ها این است که از همین امسال در هر جا که دستمان رسید و شاید کم‌کم به روستا هم بکشد - البته به شهرهای کوچک به آسانی می‌رسد - مراکزی درست کنیم به نام دانشگاه آزاد». چهار ماه بعد هاشمی رفسنجانی به‌عنوان رئیس شورای موقت دانشگاه و طی حکمی با سربرگ مجلس، عبدالله جاسبی را به ریاست موقت دانشگاه منصوب کرد. هیئت مؤسس دانشگاه شامل سید علی خامنه‌ای (رئیس‌جمهور وقت)، اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس وقت)، میرحسین موسوی (نخست‌وزیر وقت)، احمد خمینی (فرزند و رئیس دفتر خمینی) و عبدالله جاسبی تشکیل جلسه داده و جاسبی را به ریاست دانشگاه منصوب کرد. نخستین واحد دانشگاهی، واحد تهران مرکز با نام پیشین واحد تهران با کد ۱۰۱ بود و بعد از آن واحد تبریز با کد ۱۰۲ بود که کریم زارع آن را تأسیس کرد و در سال‌های ۶۱ تا ۶۳ به عنوان نخستین رئیس واحد دانشگاه آزاد اسلامی، ریاست آن را به عهده داشت. نخستین آزمون ورودی دانشگاه در اسفند ۶۱ با شرکت ۳۲ هزار داوطلب در شاهرود، اهواز، تبریز، تهران، رشت، زاهدان، کرمان، مشهد و یزد برگزار شد و حدود ۳ هزار نفر در رشته‌های راه و ساختمان، برق، مکانیک، فیزیک، ریاضی، شیمی، صنایع فلزی، نساجی و حسابداری پذیرفته شدند.پس از ۲۵ سال، ص ۱۲ و ۱۵ هاشمی رفسنجانی، رئیس هیئت امنای این دانشگاه، آن را از افتخارات و تجربه‌های موفق پس از انقلاب می‌دانست. اداره دانشگاه مطابق اساسنامه، ارکان دانشگاه عبارتند از: هیئت مؤسس هیئت امنا رئیس دانشگاه شورای دانشگاه هیئت مؤسس مطابق اساسنامه دانشگاه، هیئت مؤسس شامل ۹ نفر هستند که به شرح زیر است: علی اکبر ولایتی (رئیس هیئت مؤسس) عبدالله جاسبی محسن قمی علی‌اکبر ناطق نوری (مستعفی) حمید میرزاده (عدم شرکت در جلسات هیئت مؤسس) سید حسن خمینی (عدم شرکت در جلسات هیئت مؤسس) اکبر هاشمی رفسنجانی (فوت شده) عبدالکریم موسوی اردبیلی (فوت شده) بدون عضو (بلاتصدی) بنابراین در حال حاضر هیئت مؤسس عملاً ۳ نفر هستند. مطابق ماده ۸ اساسنامه اصلاحی دانشگاه، چنانچه اعضاء هیئت مؤسس به علل مختلف مانند فوت، استعفا، بیماری، برکناری، ناتوانی یا هر علت دیگر به ۶ نفر کاهش یابد، هیئت مؤسس باید افراد جایگزین به تعداد مورد نیاز را ظرف مدت ۳ ماه برای عضویت در هیئت مؤسس به شورای عالی انقلاب فرهنگی پیشنهاد کند. تبصره۱ـ چنانچه هر یک از اعضای هیئت مؤسس در ۳ جلسه متوالی یا ۵ جلسه غیر متوالی و به‌طور غیرموجه شرکت نکنند، مستعفی تلقی می‌شوند و طبق مفاد ماده فوق جایگزین آن‌ها تعیین می‌شود. تبصره۲ـ چنانچه هیئت مؤسس طبق حکم قسمت اخیر ماده فوق و ظرف مدت ۳ ماه افراد جایگزین را برای عضویت در هیئت مؤسس به شورای عالی انقلاب فرهنگی پیشنهاد ندهد، شورا راساً اقدام به معرفی و تصویب افراد جایگزین خواهد کرد. تاریخچه هیئت مؤسس در بدو تأسیس در سال ۱۳۶۱ اعضای هیئت مؤسس دانشگاه ۵ نفر به نمایندگی از رهبری و تمام قوا شامل اکبر هاشمی رفسنجانی (نماینده قوه مقننه، رئیس وقت مجلس و رئیس هیئت مؤسس)، عبدالله جاسبی (رئیس دانشگاه)، عبدالکریم موسوی اردبیلی (نماینده قوه قضائیه و رئیس وقت قوه قضائیه)، میرحسین موسوی (نماینده قوه مجریه و نخست‌وزیر وقت) و احمد خمینی (نماینده رهبری) بودند. در سال ۱۳۸۹ خورشیدی، شورای عالی انقلاب فرهنگی با اصلاح و تغییر اساسنامه دانشگاه تعداد اعضاء هیئت مؤسس را به ۹ نفر افزایش داد. مطابق با این مصوبه، آقایان حسن حبیبی، علی‌اکبر ولایتی، محسن قمی و حمید میرزاده به اعضای هیئت مؤسس افزوده شدند و میرحسین موسوی از عضویت هیئت مؤسس خارج شد.آفتاب پس از فوت حسن حبیبی و تصویب هیئت مؤسس و شورای عالی انقلاب فرهنگی، علی‌اکبر ناطق نوری جایگزین او شد. در ۲ مرداد ۱۳۹۶ رسانه‌های ایران از استعفای ناطق نوری از هیئت مؤسس دانشگاه آزاد خبر دادند. بر این اساس ناطق نوری در پاسخ به نامه یک عضو هیئت علمی دانشگاه که نظر وی را دربارهٔ تغییرات پدید آمده در دانشگاه آزاد اسلامی سؤال کرده بود، پاسخ داده است: «بنده از عضویت در هیئت مؤسس استعفا داده‌ام و اصلاً در جریان آنچه در دانشگاه آزاد می‌گذرد، نیستم و به هیچ وجه در امور دانشگاه دخالت نداشته و ندارم؛ بنابراین آنچه در مورد اینجانب گفته می‌شود، به‌شدت تکذیب می‌شود.» در اسفندماه ۱۳۹۳ هاشمی رفسنجانی رئیس هیئت مؤسس دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌محمد نوریان را به سمت دبیرکل هیئت مؤسس انتخاب کرد. پس از فوت هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر ولایتی با حکم رهبر ایران به ریاست هیئت مؤسس دانشگاه انتخاب شد. هیئت امنا هیئت امنا که عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری در مورد دانشگاه است متشکل از ۱۰ نفر به شرح زیر است: سه نفر از اعضای هیئت مؤسس که حتماً یک نفر از آن‌ها باید روحانی باشد (علی‌اکبر ولایتی (رئیس هیئت امنا)، سید حسن خمینی، عبدالله جاسبی) سه نفر از اعضای هیئت علمی تمام وقت دانشگاه‌ها در مرتبه دانشیاری یا بالاتر که هیچ‌گونه سمت مدیریتی و حکومتی غیر از تدریس و پژوهش نداشته باشند به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی (بیژن رنجبر، فریدون عزیزی، فرهاد رهبر) وزیر علوم (حسین سیمایی صراف) وزیر بهداشت (محمدرضا ظفرقندی) رئیس نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها (مصطفی رستمی) رئیس دانشگاه (دبیر هیئت امنا) (بیژن رنجبر) هیئت رئیسه انتخاب رئیس دانشگاه آزاد اسلامی بر عهده رئیس هیئت امنای دانشگاه است و توسط هیئت امناء به شورای عالی انقلاب فرهنگی پیشنهاد شده و پس از موافقت، با حکم رئیس هیئت امنا برای مدت چهار سال منصوب می‌شود. رؤسای دانشگاه آزاد اسلامی رئیسمدت زمان تصدیمحل تحصیلتخصصعبدالله جاسبیاز تابستان ۱۳۶۱ تا اسفند ۱۳۹۰ دانشگاه استونمهندسی صنایع و مدیریتفرهاد دانشجواز اسفند ۱۳۹۰ تا شهریور ۱۳۹۲ دانشگاه وست‌مینسترمهندسی عمران و زلزلهحمید میرزادهاز شهریور ۱۳۹۲ تا اردیبهشت ۱۳۹۶ دانشگاه نیو ساوت ولزمهندسی پلیمر و بیوموادعلی‌محمد نوریان (سرپرست)از اردیبهشت ۱۳۹۶ تا ۲۵ تیر ۱۳۹۶ دانشگاه ولزمهندسی برق و فیزیکفرهاد رهبراز ۲۵ تیر ۱۳۹۶ تا ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ دانشگاه تهراناقتصاد نظریمحمدمهدی طهرانچیاز ۲۸ مرداد ۱۳۹۷ تا ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ مؤسسه فیزیک و فناوری مسکو فیزیک کاربردی و مواد پیشرفتهبیژن رنجبراز ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ تا کنون مؤسسه فیزیک و فناوری مسکو بیوفیزیک جنجال ریاست بر دانشگاه در زمان احمدی نژاد ریاست این دانشگاه از اسفند ۱۳۹۰ پس از کش و قوس‌های طولانی از طرف شورای عالی انقلاب فرهنگی به فرهاد دانشجو داده شد. اکبر هاشمی رئیس هیئت امنای دانشگاه آزاد از امضای حکم فرهاد دانشجو امتناع ورزید و بنا به قانون به رئیس‌جمهور واگذار شد و احمدی‌نژاد –رئیس‌جمهور وقت– امضای حکم را به وزیر علوم واگذار کرد و وزیر علوم حکم ریاست دانشگاه آزاد را امضاء کرد. فرهاد دانشجو تا ۲۷ شهریور ۱۳۹۲ رئیس دانشگاه آزاد بود و در این تاریخ با رأی اکثریت اعضای هیئت امنای دانشگاه، حمید میرزاده، جایگزین وی شد. علی‌محمد نوریان طی حکم علی‌اکبر ولایتی، رئیس هیئت مؤسس و هیئت امناء دانشگاه در اردیبهشت ۱۳۹۶ به عنوان سرپرست موقت دانشگاه آزاد منصوب و در ۲ مرداد فرهاد رهبر با تأیید شورای عالی انقلاب فرهنگی، رئیس قطعی دانشگاه آزاد شد. پیش از این، در جلسه هیئت امنای دانشگاه آزاد در ۲۵ تیرماه وی به عنوان سرپرست جدید این دانشگاه انتخاب و به کمیته انتخاب روسای دانشگاه‌ها شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی شده بود. برنامه‌ها سیستم اطلاعاتی الکترونیک: نرم‌افزار تحت وب آموزشیار سایت ازدواج دانشجویی همرسان رسانه‌ها روزنامه فرهیختگان، خبرگزاری‌های آنا و ایسکانیوز ذیل مرکز رسانه و نشر علمی دانشگاه آزاد اسلامی فعالیت می‌کنند. واحدهای جامع درجه جامع در دانشگاه آزاد اسلامی بالاترین رتبه‌ای است که به واحدهای پیشرو از طرف سازمان مرکزی داده می‌شود. واحدهای جامع مستقل واحدهای جامع مستقل اختیارات بیشتری دارد و مستقیم با سازمان مرکزی و همین‌طور رئیس دانشگاه آزاد اسلامی کار می‌کند، یعنی این واحدها تابع دانشگاه استان نیستند و ساختار تشکیلاتی دارند که عبارتند از: نجف‌آباد، علوم و تحقیقات و واحد الکترونیکی نحوه پذیرش در سال‌های ابتدایی آغاز فعالیت دانشگاه آزاد اسلامی، نوع پذیرش صرفاً از طریق کنکور سراسری بود. اما در سال‌های اخیر، دانشگاه علاوه بر کنکور سراسری سازمان سنجش، اقدام به جذب دانشجو در مقاطع کاردانی و کارشناسی به صورت بدون کنکور و صرفاً براساس سوابق تحصیلی نیز می‌کند. ثبت نام بدون کنکور و براساس سوابق تحصیلی دانشگاه، در هر سال دو بار در نیمسال‌های تحصیلی اول و دوم در مهر و بهمن ماه از طریق وب سایت رسمی مرکز سنجش و پذیرش دانشگاه آزاد اسلامی انجام می‌شود. به‌طور معمول این دانشگاه در هر سال در مقطع دکتری تخصصی ده هزار، دکتری حرفه ای سه هزار، کارشناسی ارشد شصت هزار، کارشناسی دویست هزار، کاردانی پنجاه هزار دانشجو و در مجموع حدود سیصد و بیست هزار دانشجو پذیرش می‌کند. بر طبق آخرین آمار تعداد دانشجویان که مربوط به سال تحصیلی ۹۱–۹۰ است، تعداد دانشجویان به شرح زیر است: کاردانی کارشناسی کارشناسی ارشد دکتری حرفه‌ای دکتری تخصصی جمع ۳۳۷۶۹۳ ۱۰۲۲۸۱۷ ۱۹۸۳۳۴ ۱۰۰۸۵ ۷۳۲۰ ۱۵۷۶۳۴۹بر طبق آخرین آمار، تعداد اعضای هیئت علمی تا پایان سال تحصیلی ۹۱–۹۰ به شرح زیر است: استاد دانشیار استادیار مربی مربی آموزشیار جمع ۵۷۶ ۸۸۳ ۸۱۵۰ ۱۹۹۷۱ ۵۰۲ ۳۰۰۸۳ لازم است ذکر شود که تا این سال (سال تحصیلی ۹۱–۹۰) تعداد اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های دولتی ۱۸۲۸۲، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ۱۲۶۷۲، پیام نور ۲۸۲۹، مؤسسات آموزش عالی غیردولتی غیرانتفاعی ۲۲۳۴، وزارت آموزش و پرورش ۱۳۴ و دانشگاه فنی و حرفه‌ای ۸۰ نفر بوده است که بنابراین دانشگاه آزاد اسلامی بزرگ‌ترین جامعهٔ متشکل از اعضای هیئت علمی را دارد. در حال حاضر (مهرماه ۱۳۹۳)، ۱۲ هزار نفر استادیار در دانشگاه آزاد اسلامی مشغول فعالیت هستند. تا انتهای تیر ماه ۱۳۹۸ حدود ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ تن از این دانشگاه دانش‌آموخته، حدود ۱٬۱۰۰٬۰۰۰ دانشجو در آن مشغول تحصیل، حدود ۲۵٬۰۰۰ عضو هیئت علمی تمام وقت و حدود ۴۵٬۰۰۰ استاد مدعو و ۳۵٬۰۰۰ کارمند در آن مشغول کار هستند. این افراد در ۵۰۵ واحد و مرکز دانشگاهی و در فضایی حدود ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ متر مربع فضای آموزشی و رفاهی مشغول به تحصیل یا کار هستند. دانشگاه آزاد دارای بیش از ۳۰۰ هزار میلیارد تومان سرمایه، ۲۰ میلیون متر مربع فضای آموزشی و ۱۱٬۰۰۰ آزمایشگاه و کارگاه (ساها) و بیش از ۵۰۰ واحد و مرکز آموزشی است. دانشگاه همچنین دارای ۷۰۰ مدرسه با حدود ۱۰۰٬۰۰۰ دانش آموز است در حال حاضر ۱۰ مجتمع بیمارستانی این دانشگاه در حال فعالیت هستند و ۱۰ مجتمع بیمارستانی دیگر نیز به زودی به این مجموعه اضافه خواهند شد. این دانشگاه عهده‌دار ۳۸ درصد بار آموزش عالی در حوزه‌های مختلف و بیش از ۴۰ درصد بار آموزش پزشکی کشور است. حوزه علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی دارای ۹۳ واحد دانشگاهی، هزار و ۸۰۶ عضو هیئت علمی، ۶۱ هزار دانشجو در مقاطع مختلف تحصیلی، ۵۱ رشته دانشگاهی، هزار و ۵۰۰ تخت بیمارستانی در ۱۰ بیمارستان کشور و ۱۳ مجله علوم پزشکی است. این سامانه دانشگاهی شامل تمامی واحدهای دانشگاهی آن بر پایه رنکینگ بین‌المللی URAP با رتبه ۲۲۶ در دنیا و رتبه ۲ در ایران بعد از دانشگاه تهران، از معتبرترین دانشگاه‌ها در ایران محسوب می‌شود. این نظام رتبه‌بندی بر اساس میزان تولیدات علمی کار می‌کند و دانشگاه آزاد اسلامی به صورت یک سامانه دانشگاهی (نه یکایک واحدهای دانشگاهی به صورت جداگانه) در آن شرکت نموده است. | ## بخش 2: دانشگاه آزاد اسلامی | برند دانشگاه آزاد اسلامی در سال ۱۳۹۲ در دهمین جشنواره ملی قهرمانان صنعت ایران به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر ایران شناخته شد. دانشگاه آزاد اسلامی همانند دیگر مؤسسات آموزشی در ایران، زیر نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی فعالیت می‌کند. نوع مدرک اعطایی به فارغ‌التحصیلان این دانشگاه، به صورت مستقل و از طرف دانشگاه آزاد اسلامی اعطا می‌گردد (با قید محل تحصیل). نخستین قلم کمک به دانشگاه آزاد نیز مبلغ یک میلیون تومان کمک روح‌الله خمینی بود.پس از ۲۵ سال، ص ۱۱ دانشگاه آزاد فعالیت خود را پیش از بازگشایی دانشگاه‌های دولتی (که در جریان انقلاب فرهنگی تعطیل شده بود) بدون دریافت مجوز از شورای عالی گسترش آموزش عالی یا شورای عالی انقلاب فرهنگی آغاز و مجدداً کمکی به ارزش صد و پنجاه میلیون ریال از دادستانی انقلاب دریافت کرده و در ۲۷ اسفند ۱۳۶۱ خود را به عنوان مؤسسه‌ای غیرتجاری به شماره ۲۴۵۱ در اداره ثبت شرکت‌ها ثبت می‌کند. مجموع شهریه دریافت‌شده از یک میلیون و دویست هزار دانشجوی دانشگاه در سال ۸۴–۸۵ نیز حدود ۷۰۰ میلیارد تومان بوده که در مقایسه با یک میلیارد و سیصد و پنجاه میلیون تومان بودجه نظام آموزش عالی دولتی برای سیصد هزار دانشجو به این معنا است که دانشگاه‌های دولتی به ازای هر دانشجو هزینه‌ای معادل هفت و نیم برابر شهریه دانشگاه آزاد از صندوق دولت برداشت کرده‌اند.پس از ۲۵ سال، ص ۵۹ علی عزتی نماینده مجلس شورای اسلامی در این ارتباط گفت: «دانشگاه آزاد اسلامی بدون هیچ گونه حمایت از سوی دولت و تنها از محل پرداخت شهریه‌های اخذ شده از دانشجویان اداره شده و نه تنها هیج هزینه‌ای را بر دولت تحمیل نکرده است، بلکه سالیانه از خروج میلیاردها دلار ارز از کشور جلوگیری کرده است.» ششمین دانشگاه جهان از دیدگاه شمار دانشجو دانشگاه‌های نخست جهان از دیدگاه شمار دانشجو عبارتند از: دانشگاه ایندیرا گاندی در هندوستان دانشگاه علامه اقبال در پاکستان سیستم کامیونیتی کالج کالیفرنیا در ایالات متحده دانشگاه ملی بنگلادش در بنگلادش دانشگاه آنادولو در ترکیه دانشگاه آزاد اسلامی در ایران جایگاه دانشگاه آزاد در رتبه‌بندی سایمگو سال ۲۰۱۴ در جهان سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) گفت: وضعیت ۱۰۲ دانشگاه ایرانی در سه حوزه پژوهش، نوآوری و وب سایت در میان بیش از ۵ هزار مؤسسه تحقیقاتی و دانشگاهی دنیا اعلام شد. در این رتبه‌بندی دانشگاه‌های مختلفی در دنیا در صدر هر کدام از حوزه‌ها قرار گرفته‌اند. در حوزه نوآوری و شاخص تأثیر فناورانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین رتبه دوم در کشور و ۳۲۸ در جهان در حوزه پژوهش و شاخص برونداد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات (مجموعه واحدها) رتبه هفتم در کشور و ۶۳۸ در جهان در حوزه پژوهش و شاخص استعداد علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات (مجموعه واحدها) رتبه سوم در کشور و ۴۵۸ در جهان مراکز پژوهشی در حال حاضر دانشگاه آزاد اسلامی دارای یک پژوهشکده (مصوب شورای گسترش آموزش عالی: پژوهشکده محیط‌های خشک (واحد مشهد و ۲۸ مرکز تحقیقاتی می‌باشد. برخی از مراکز مهم تحقیقاتی عبارتند از: مرکز تحقیقات مکاترونیک MRL (واحد قزوین)، مرکز تحقیقات مواد پیشرفته AMRCمرکز تحقیقات مواد پیشرفته AMRC (واحد نجف آباد)، مرکز تحقیقات مهندسی مکانیک و خودرو (واحد قزوین)، مرکز تحقیقات صنعت ساختمان و بتن (واحد قزوین)، مرکز تحقیق و توسعه علوم کامپیوتر CSRDL(واحد قزوین)، مرکز تحقیقات فیزیک پلاسما، مرکز عالی بین‌المللی تحقیقات بین رشته‌ای (CEIS)، مرکز مطالعات استراتژیک، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی اردبیل، مرکز مطالعات و تحقیقات محیط زیست و انرژی (CEEVS)، مرکز تحقیقات مهندسی پزشکی (RCBME واحد مشهد)، مرکز تحقیقات باستان‌شناسی (واحد ابهر)، مرکز تحقیقات تهران پزشکی، مرکز تحقیقات شیر و فراورده‌های آن (واحد کرج)، مجتمع آزمایشگاهی و مزارع تحقیقاتی (واحد بروجرد)، مرکز تحقیقات کشاورزی (واحد دامغان) مزارع آموزش تحقیقاتی و گلخانه‌ای (واحد جیرفت)، مزارع آموزشی و تحقیقاتی (واحد رودهن). بودجه پژوهشی بودجه پژوهشی دانشگاه از سال ۱۳۷۵ با یک درصد شهریه دریافتی ۳۴ درصد در هر سال برخوردار بوده و به ۳۷۲ میلیارد ریال در سال ۱۳۸۴ افزایش یافته است. همچنین درصد بودجه هزینه شده در امر پژوهش به کل بودجه اختصاص یافته به پژوهش در سال اول فقط حدود ۱۲ درصد بود، با روندی افزایشی با درصد جذبی حدود ۴۰ درصد در سال ۱۳۸۴ به حدود ۲۳۵ میلیارد ریال افزایش یافته است. تولیدات علمی طبق آخرین آمار دریافت شده از پایگاه Scopus، در پنج ماه اول سال ۲۰۰۹ دانشگاه آزاد با ۱۰۷۹ مقاله در سطح کشور موفق به کسب رتبه اول در تولید مقالات علمی شده است. به‌طور کلی توسط این دانشگاه تاکنون ۱۴۵۵ کتاب تألیف، ۳۹۱ کتاب ترجمه، ۳۳۶۷ مقاله در نشریات ISI و ۴۹۸۲ مقاله در نشریات علمی-پژوهشی منتشر شده است.آفتاب طبق آمار سال ۱۳۸۴ تعداد ۹۷۰ مقاله ISI و ۱۹۲۰ مقاله علمی-پژوهشی و ۲۳۰۰ مقاله نیز در کنفرانس‌های خارجی، توسط این دانشگاه منتشر شده است. تعداد ۳۳۲ عنوان اختراعات و ابداعات دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی نیز به ثبت رسیده‌اند که که برخی از آنان موفق به دریافت جوایز بین‌المللی گردیده‌اند. طبق آمار بخش علم سنجی پایگاه سیویلیکا، تاکنون ۸۵ هزار و ۱۷۵ عنوان مقاله در کنفرانس‌ها و ژورنال‌های داخلی توسط مراکز مختلف دانشگاه آزاد ارائه شده است و در بین واحدهای دانشگاه آزاد هم واحد علوم و تحقیقات با سه هزار و ۵۳۸ مقاله، اهواز با سه هزار و ۴۷ مقاله و تبریز با دو هزار و ۴۶۹ مقاله از سایر واحدها پیشی گرفته‌اند. مجلات علمی دانشگاه آزاد دارای ۳ مجله ISI و ۷۹ مجله علمی-پژوهشی و علمی ترویجی وزارتین و ۱۶۰ مجله علمی عمومی است. رتبه‌بندی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی براساس تعداد مجلات مصوب وزارتین به قرار زیر است: نام واحد دانشگاهی تعداد مجلات مصوب وزارتین رتبه در بین واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی علوم و تحقیقات تهران ۱۴ ۱ تهران مرکز ۸ ۲ تهران جنوب ۵ ۳ کرج، خوراسگان، جیرفت، اهواز ۳ ۴ اراک، گرمسار، تبریز، مجلسی ۲ ۵ باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان باشگاه پژوهشگران جوان دانشگاه آزاد اسلامی با ۱۸۰ دفتر و ۵ شعبه در تمام استان‌های کشور فعال است. ابتدا نام این مجموعه از «باشگاه پژوهشگران جوان» به «باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان» تغییر یافت. جهت‌گیری باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان در دوره جدید حیات خود در راستای توجه به پتانسیل‌های جهان اسلام و حضور نخبگان در حل مشکلات جامعه قرار گرفت و فعالیت‌های آن در این مسیر افزایش یافت. رونمایی ۱۲ طرح باشگاه پژوهشگران در مجلس شورای اسلامی موجب شد با تصویب نمایندگان مجلس در بودجه سال ۹۲ نام بنیاد ملی نخبگان و نام باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان در کنار هم آورده شود و این به معنای برخورداری و بهره‌مندی باشگاه پژوهشگران از تمام کمک‌هایی است که به بنیاد ملی نخبگان ارائه می‌شود. کریم زارع اعلام کرد که با تصویب نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان به حساب باشگاه واریز شده است. با پیگیری‌های ریاست باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، قرارداد مرکز پردیس تحقیقاتی پژوهشگران جوان و نخبگان (شهر دانایی) با همکاری شورای اسلامی شهر و شهرداری رودهن منعقد و مقرر شد برای تأسیس دفتر شهر دانایی قطعه زمینی به مساحت ۳۰۰۰ مترمربع در جنب سایت دانشگاه آزاد اسلامی رودهن و قطعه زمین دیگری به مقدار تقریبی ده هکتار که قابل توسعه است، به باشگاه اهدا شود. همچنین تاکنون بیش از ۵۰۰ میلیون تومان تشویقی نقدی به مقالات اعضای باشگاه پرداخت شده است. تفاهم نامه همکاری علمی – پژوهشی – فناوری بین مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری، پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) و باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان (دانشگاه آزاد اسلامی ایران) در مورخ دوم اردیبهشت ۹۳ منعقد گردید. علاوه بر آن باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان با سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی، پارک علم و فناوری استان آذربایجان شرقی و مرکز علوم و فناوری‌های پیشرفته دانشگاه آزاد اسلامی تفاهم‌نامه منعقد کرده است. قبولی در مقاطع بالاتر از کل پذیرفته شدگان در مقطع کارشناسی ارشد (۱۹۵۱۹ نفر)، ۹۵۶۸ آن‌ها از فارغ التحصیلان این دانشگاه بوده‌اند (بر اساس نتایج آزمون سال ۱۳۸۵ دانشگاه آزاد اسلامی). همچنین از ۱۸۲ نفر پذیرفته شده در مقطع دکترای تخصصی، ۹۵ نفر آن‌ها از فارغ التحصیلان این دانشگاه (۵۲ درصد) بوده‌اند. در طول ۹ سال متوالی دانشجویان رشته دندانپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان در امتحان جامع وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قبولی ۱۰۰ درصدی داشته‌اند که در سطح کشور چنین موفقیتی بی‌نظیر است. کسب بیشترین تعداد قبولی در امتحانات تخصصی دستیاری کشور به‌طوری‌که ۱۳۴ نفر از دانش آموختگان واحد دندانپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی در امتحانات مذکور قبول شده‌اند. کسب رتبه اول امتحانات بورد تخصصی کشور در سال ۱۳۸۳ توسط دانش آموختگان دانشگاه آزاد اسلامی (با کسب نمره ۱۰۰ از ۱۰۰). کسب رتبه اول امتحانات جامع علوم پایه دندانپزشکی کل کشور در سال‌های مختلف توسط دانش آموختگان دانشگاه آزاد اسلامی و کسب رتبه دوم امتحانات جامع علوم پایه دندانپزشکی کشور توسط دانش آموختگان دانشگاه آزاد اسلامی. انجمن‌های دانشجویی هم‌اکنون ۱۳۴۳ انجمن در حال فعالیت هستند که ۱۱۲۸ عدد از آن‌ها به تصویب رسیده‌اند و بقیه بررسی و گذراندن مراحل تصویب هستند. در آغاز دهه ۸۰ هجری، عده‌ای از دانشجویان رشته‌های تحصیلی مهندسی عمران و مهندسی صنایع، اقدام به تأسیس انجمن اسلامی دانشجویان پیرو خط امام دانشگاه آزاد اسلامی تهران در این دانشگاه نمودند که در کمتر از ۲ سال پس از اخذ موافقت اصولی این تشکل دانشجوئی، فعالیت آن متوقف شد. این تشکل از آن جهت اهمیت دارد که نخستین انجمن اسلامی دانشجویان (بمعنی واقعی کلمه) در دانشگاه آزاد اسلامی بود و توانست در مدت کوتاهی بیش از ۲۰۰۰ عضو جذب کند.روزنامه بهار انجمن اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب از ۱۳۹۲/۰۹/۰۹تأسیس شد. این انجمن در مدت کوتاهی توانست پایگاه‌های خود را در تمامی واحدهای تهران جنوب فعال نماید. فعالیت‌های ورزشی در بخش مسابقات داخلی دانشگاه با انجام مسابقات گوناگون ورزشی در ۲۷ رشته فعالیت داشته که ۴۰۰٬۰۰۰ دانشجو دانشجو در آن شرکت داشته‌اند. لازم است ذکر شود علی‌رغم موانع متعددی که بر سر راه حضور تیم‌های ورزشی این دانشگاه در مسابقات جهانی وجود داشته است، دانشجویان این دانشگاه توانسته‌اند هر سال در مسابقات جهانی دانشجویان (FISU) مقام‌های متعددی کسب نمایند. بیش از ۷۰ درصد تیم‌های اعزامی ایران به مسابقات مذکور از این دانشگاه بوده است و بیشترین سهم را در کسب مدال‌های مختلف جهانی برای کشور داشته‌اند. دانشگاه آزاد با در اختیار داشتن ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ مترمربع امکانات ورزشی دارای سرانه فضای ورزشی ۲ مترمربع است. بسیاری از قهرمانان کشور که در این دانشگاه مشغول به تحصیل هستند، توانسته‌اند ۲۸۸ مدال طلا، ۱۸۷ مدال نقره و ۲۳۶ مدال برنز در مسابقات ورزشی بین‌المللی کشور کسب نمایند. دانشگاه آزاد اسلامی در مسابقات بین دانشجویی جهانی (IFISU) -به عنوان تنها نماینده آسیا- شرکت کرد و در میان ۷۰ تیم عنوان نخست را از آن خود کرد. | ## بخش 3: دانشگاه آزاد اسلامی | انتقادات حداد عادل در انتقاد از دانشگاه آزاد گفته است: «این دانشگاه کیفیت را پابه‌پای کمیت توسعه نداده است و باید اجازه دهیم انتقادها هم از آن بیان شود اما برخورد سیاسی با این دانشگاه را نیز درست نمی‌دانم. این گزارش، دانشگاه آزاد را متهم می‌کند که طی دست‌کم سه دهه در حوزه‌های اداری، آموزشی و دانشجویی، تصرف اراضی و املاک، اجرای طرح‌های عمرانی و تأسیس واحدهای برون‌مرزی مرتکب تخلفات و مفاسد عمده‌ای شده‌اند. تحقیق و تفحص از آموزش عالی و دانشگاه آزاد اول بار در سال ۱۳۸۳ و در پی «فروش و افشا شدن» سوالات آزمون تخصصی علوم پزشکی کلید خورد. دومین دورخیز برای تحقیق و تفحص از دانشگاه آزاد سال ۱۳۹۱ در مجلس نهم و در حالی شروع شد که بعد از تنش‌های فراوان میان دولت احمدی‌نژاد و دانشگاه آزاد، سرانجام عبدالله جاسبی بعد از ۳۰ سال، صندلی ریاست را به نزدیکان احمدی‌نژاد واگذار کرد. هیئت تحقیق همچنین به تخلفات و مفاسد مالی دانشگاه آزاد در فعالیت‌های عمرانی اشاره کرده و مسئولان دانشگاه آزاد را به زمین‌خواری، خرید املاک مصادره‌ای و رانت خانوادگی متهم کرده است. فساد تحصیلی در دانشگاه آزاد اسلامی عبدالله جاسبی رئیس وقت دانشگاه آزاد اسلامی در این خصوص گفت: کردان از دانشگاه آزاد اسلامی هیچ‌گونه مدرک رسمی دریافت نکرده است و هر چه پشت تریبون گفته شده دروغ است. البته کردان در دانشکده حقوق واحد تهران مرکزی دانشگاه آزاد، در مقطع لیسانس، دروس کلیات حقوق اساسی و حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران را سال‌ها تدریس می‌کرد. سؤالات آزمون دستیاری دانشگاه آزاد سال ۸۲، ۷۲ ساعت قبل از شروع امتحان به ۱۰ تا ۱۲هزار نفر فروخته شد. ظرف چند روز بازپرس پرونده شبانه عوض شد و پرونده آزمون دستیاری به یک بازپرس دیگر داده شد و آن قاضی کفایت تحقیقات و منع تعقیب برای بسیاری از متهمان زد؛ در این اثنا قاضی و بازپرس اول پرونده را تحت فشار زیادی قرار دادند، قاضی که پسر امام جمعه اصفهان است، بسیار اذیت شد. دو بار هم رهبری شفاهاً دستور دادند تا قاضی پرونده دادگاه برود تا مسئله روشن شود تا اینکه بالاخره قاضی تبرئه شد؛ پرونده‌سازی سنگینی برای این قاضی انجام گرفته بود، از معاونین خود دادستان وقت هم اعلام کرده بودند که در حق ایشان جفا شده است تنها جرم ایشان هم این بود که جلوی آقای جاسبی و دوستانشان ایستادگی کرده است. ع) یکی از مسئولان سابق دانشگاه آزاد و از بستگان مدیر سابق این دانشگاه با استفاده از امتیاز ویژه ای، بدون کنکور در واحد دندانپزشکی این دانشگاه مشغول به تحصیل شده است. ع) ۲۵ فروردین ماه ۱۳۹۰ با ارسال نامه به عبدالله جاسبی از وی درخواست می‌کند با پذیرش وی در دانشگاه آزاد با توجه به ماده ۲۰ بند «ط» برنامه پنجم توسعه (جذب دانشجوی خارجی) موافقت کند. ع) که پدرش دارای سابقه نمایندگی مجلس نیز هست، خود را تبعه آمریکا معرفی می‌کند، در حالی که قانون مذکور تنها شامل دانشجویانی می‌شود که اصالتاً خارجی هستند، البته در این میان داشتن تابعیت آمریکا برای فرزند یک مسئول در کشور نیز در نوع خود جالب توجه است. در تاریخ یکم مرداد ۱۳۹۰ جاسبی پای نامه درخواست این فرد را پاراف کرده و به احدی، معاون وقت آموزشی دانشگاه آزاد دستور می‌دهد برابر مقررات! صدور گواهی پایان تحصیل با ۷۲ واحد تحصیلی و با ۷ ترم مشروطی برای فرزند مدیر کل حراست سابق بانک ملی، صدور دانشنامه کارشناسی ارشد رشته حقوق پس از ۲ ماه اشتغال به تدریس برای مدیر کل وقت آموزش عالی سازمان بازرسی کل کشور، پذیرش برخی دیگر از مدیران ارشد و میانی دستگاه‌های دولتی بدون طی نمودن شرایط لازم به صورت قراردادهای خدمات آموزشی، تغییر نمره مردودین با دادن رشوه، صدور گواهی نامه‌های فاقد اعتبار و ده‌ها تخلف دیگر در دانشگاه آزاد اسلامی انجام شده است. رسوایی صندلی گیت در مارکت آموزشی دانشگاه آزاد منجر به برکناری ۷ مدیر این دانشگاه شد. طهرانچی سرپرست دانشگاه آزاد خبر از برکناری ۷ تن از روسا و معاونان آموزشی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی پس از محرز شدن تخلف آنان در پذیرش غیرقانونی داوطلبان پزشکی خبر داد. مکالمه ناشناس با یکی از دلالان فروش صندلی رشته‌های پزشکی که می‌گوید هر کسی نمی‌تواند وارد این کار شود و آنها چون نفوذ دارند می‌توانند ظرفیت خرید و فروش کنند. فساد مالی دانشگاه آزاد اسلامی محمود احمدی‌نژاد طی سخنانی در جمع نخبگان دانشجویی در سال ۸۶ به گوشهای از فساد سازماندهی شده توسط دانشگاه آزاد اشاره می‌کند و می‌گوید: «دانشگاه آزاد فقط در یک نمونه با یک مرکز تحقیقاتی وابسته به یک مجمع و سازمان که از بودجه دولتی استفاده می‌کند قرار دادی ۴ میلیاردی منعقد کرده است که نقش مصر در معادلات منطقه ای را بررسی کند. من به این‌ها نامه نوشتم که یک دانشجوی علوم سیاسی می‌تواند این را به عنوان یک رساله دانشجویی انجام دهد. این موضوع به چه درد دانشگاه آزاد می‌خورد، قرار داد مطالعاتی دیگری داشتند در مورد مناسبات بین‌الملل و … شما معادل همین پول را می‌توانستید به دانشجویان تخفیف بدهید. درصدی به عنوان مالیات از حقوق کارکنان خود کم می‌کند اما به دستگاه دولتی مسئول این امر نمی‌دهد. دولت نزدیک ۱۲۰ میلیارد تومان به این دانشگاه کمک مالی کرده است…» سلیمی نمین دربارهٔ یکی از مهم‌ترین تخلفات در دانشگاه آزاد اسلامی می گوید: «یکی از مسئولان دانشگاه آزاد اسلامی که وارد حوزه اقتصادی این دانشگاه شده بود در سال ۸۷ به کمک جاسبی در دبی سمیناری برگزار کرد و جاسبی از ایرانیان شاغل مقیم دبی که عمدتاً مردم استان فارس در آن زندگی می‌کنند خواست تا برای طرح دانشگاه بین‌المللی سرمایه‌گذاری کنند که سود فراوانی به همراه خواهد داشت. به گفته سلیمی نمین، حدود ۴۰۰ میلیارد تومان در سال ۸۷ جمع‌آوری شد و مدتی به مردم سود تعلق می‌گرفت، اما این مسئول دانشگاه آزاد به یک باره ناپدید شد و مردم که سرگردان شده بودند از وی شکایت کردند. مدتی بعد دانشگاه آزادی‌ها مردم را تهدید کردند که به علت دریافت سود کلان پول خود حق شکایت ندارند. وی تأکید کرد که مردم به اعتبار جاسبی، پول را به کارگزار وی داده بودند و حتی با آنکه این شخص در سال ۸۸ دستگیر شد اما مشخص نشد که چه بر سر او آمد. نکته جالبی که دربارهٔ زمین خواری دانشگاه آزاد وجود دارد اذعان خود مسئولان این دانشگاه نسبت به این موضوع است. محسن هاشمی رفسنجانی معاون عمرانی دانشگاه آزاد با اشاره به مشکلات حقوقی این دانشگاه گفت: یکی از عمده‌ترین این مشکلات فاقد سند بودن نیمی از اراضی دانشگاه است که باید برنامه ویژه‌ای برای تعیین تکلیف این اراضی انجام شود. حال برنامه ویژه آقایان برای سند سازی در این باره چیست از مسائلی است که باید منتظر بود و دید. ۲- در سال ۷۳ بیش از پنج هکتار زمین از سوی اداره زمین شهری جیرفت به دانشگاه آزاد اسلامی به صورت کاملاً رایگان واگذار می‌گردد که متأسفانه دانشگاه برابر اسناد موجود با توسل به زور به املاک مجاور زمینهای اهدایی تجاوز نموده است. ۳- در سال‌های گذشته، ۷۰ هکتار زمین در استان گیلان از سوی وزارت جهاد کشاورزی به صورت رایگان به دانشگاه آزاد اسلامی داده شده است. ۴-در سال‌های گذشته در فواصل زمانی متفاوت در استان تهران بیش از ۱۰۰ هکتار زمین از سوی وزارت جهاد کشاورزی به صورت رایگان به دانشگاه آزاد اسلامی داده شده است. ۵- دانشگاه آزاد اسلامی در شهرستان بابل جمعاً دو قطعه زمین به مساحت ۴۰ هکتار با احتساب ۵۰٪ تخفیف از وزارت جهاد کشاورزی دریافت داشته است. جالب آنکه این دانشگاه مبلغ متعهد شده برای پرداخت را به حساب دولت واریز نکرده ولی این دو زمین از سوی وزارتخانه مذکور به صورت قطعی به دانشگاه واگذار می‌گردد. ۶- وزارت جهاد کشاورزی، در استان تهران ۵۰ هکتار زمین در تهران و قم به دانشگاه اجاره داده است، ولی دانشگاه آزاد اسلامی به تعهد خود عمل ننموده و مال‌الاجاره‌ای به دولت پرداخت نکرده است. ۷- رئیس دانشگاه آزاد نه تنها زمین را از اموال عمومی می‌گرفت بلکه می‌توانست سطح آن زمین را ارتقا دهد، بدین معنا که زمین کشاورزی را تبدیل به زمین مسکونی می‌کرد و منجر به افزایش بهای همین زمین می‌شد. با بررسی شکایات واصله از سوی مردم شمال، نتیجه گرفته شد که زمین اهالی شمال در اختیار دانشگاه آزاد قرار داده شده اما هیچ دانشگاهی ساخته نشده است. رتبه علمی دانشگاه آزاد اسلامی و واحدهای آن براساس رتبه‌بندی ۲۰۱۸ مؤسسه سایماگو که براساس اطلاعات سایت علمی اسکوپوس رتبه‌بندی صورت گرفته است، رتبهٔ علمی واحد علوم و تحقیقات تهران در ایران ۱۱ و در جهان ۵۴۸ است. | ## جمع‌بندی | لازم است ذکر شود سایماگو نظامی است که دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی جهان را بر اساس عملکرد پژوهشی در قالب مقالاتی که در نشریات معتبر بین‌المللی چاپ می‌شود (مدارک منتشر شده در نشریات علمی نمایه شده در پایگاه اسکوپوس) ارزیابی و رتبه‌بندی می‌کند.