موضوع مقاله: اقلیم افغانستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اقلیم افغانستان | مقدمه: ارتفاع برف در زمستان در بخش مرکزی هندوکش و کوه‌های پامیر تا یک متر مشاهده شده است. | ## بخش 1: اقلیم افغانستان | بارندگی در افغانستان، تحت‌تأثیر جبهه‌های سرد سیبری و جبهه‌های گرم ناشی از آب‌های اقیانوس هند است. این ولایت‌ها دارای بارندگی ۴۰۰ تا ۴۵۰ میلی‌متر است، که این امر باعث شده اکثر ساحات این ولایت‌ها، محیطی مناسب برای رشد جنگل‌های نشتر و چلغوزه می‌باشد. دانشمندان، اقلیم افغانستان را از دو جهت مورد بررسی قرار می‌دهند: از لحاظ توپوگرافی، محیط زیست، درجه حرارت و غیره از لحاظ مساعد بودن برای کشت زراعت و دامداری و کشت خَشخاش از مهم‌ترین منبع درآمدی این کشور نام برده می‌شود. (البته طبق ادعاهای دولت جدید افغانستان کشت خشخاش در آن کشور به کل متوقف شده است) که متأسفانه طبق مشاهدات عینی همچنان این کشور بزرگ‌ترین تولیدکننده خشخاش در دنیا می‌باشد. اقلیم افغانستان افغانستان به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود، دارای تنوع اقلیمی گسترده است. این کشور در منطقه‌ای کوهستانی و مرتفع از آسیای میانه و جنوب آسیا قرار دارد و بیش از ۷۵ درصد خاک آن را کوه‌ها و ارتفاعات تشکیل می‌دهد. رشته‌کوه‌های هندوکش، پامیر و سلیمان در شکل‌گیری اقلیم و پراکندگی بارش نقش اساسی دارند. ویژگی‌های عمومی اقلیمی نوع اقلیم: غالب مناطق افغانستان دارای اقلیم خشک تا نیمه خشک است. در زمستان، مناطق کوهستانی سرد و پر برف بوده و در تابستان، بیشتر ولایات دمای بسیار گرمی را تجربه می‌کنند. با این حال، بارش به‌صورت نامتوازن توزیع می‌شود؛ برخی مناطق شرقی مانند نورستان و کنر بین ۴۰۰ تا ۴۵۰ میلی‌متر بارندگی دارند، در حالی که دشت‌های جنوب غربی مانند نیمروز و هلمند، بارش بسیار اندکی (کمتر از ۱۰۰ میلی‌متر) دریافت می‌کنند. برف: ارتفاع برف در مناطق مرتفع هندوکش و پامیر در زمستان گاهی به بیش از یک متر می‌رسد و ذوب این برف‌ها منبع اصلی تغذیه رودخانه‌ها و آب‌های سطحی افغانستان است. بادها: در بخش‌های جنوبی و غربی، به‌ویژه ولایت‌های فراه و هرات، بادهای موسمی و بادهای موسوم به «باد ۱۲۰ روزه سیستان» وزش دارند که بر زندگی مردم این نواحی اثرگذار است. از دیدگاه جغرافیایی و شرایط آب و هوایی: مناطق کوهستانی (شمال‌شرق و مرکز): سرد و برفی با تابستان‌های معتدل. مناطق جنوبی و جنوب‌غربی (قندهار، هلمند، نیمروز): گرم و خشک بیابانی مناطق شرقی (کنر و نورستان): تحت تأثیر بادهای موسمی هند، پُر بارش و دارای جنگل‌های طبیعی. از دیدگاه زراعت و دامداری: مناطق پُر بارش شمال‌شرق و شرق: مناسب کشت غلات و میوه. مناطق مرکزی و مرتفع: مناسب برای مالداری (گوسفند، بز) و کشت محصولات مقاوم به سرما. مناطق جنوبی و غربی: بیشتر وابسته به آبیاری مصنوعی (قنات، کانال‌ها) برای کشت گندم، پنبه و زراعت‌های سنتی. خشکسالی‌های متوالی، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های اقلیمی و زیست‌محیطی این کشور به‌شمار می‌رود. | ## بخش 2: اقلیم افغانستان | اقلیم افغانستان از لحاظ میتیورولوژی، توپوگرافی و جغرافیایی + آب و هوا در افغانستان از یک منطقه به منطقه دیگر تفاوت‌های چشمگیری دارد. دانشمندان افغاننستان اقلیم افغانستان را به ۵ گونه تقسیم نموده‌اند: ۱.گرم خشک بیابانی این نوع آب و هوا دارای تابستان گرم و خشک می‌باشد. مناطقی نظیر: نواحی جنوب غربی قندهار، جنوب ولایت هلمند و فراه و تمامی ولایت نیمروز دارای آب و هوای گرم و خشک بیابانی هستند. میانگین بارندگی سالانه بین ۷۰ تا ۸۰ میلی‌متر است و در ایام زمستان بارش برف ندارد. گرمای زیاد و بارندگی کم در این ناحیه (جنوب غربی کشور)، دشت و ریگستان‌هایی مانند دشت مارگو، دشت خاشرود، دشت بکودا، دشت سیستان و دشت جهنم را به وجود آورده است. در این ناحیه، انواع بوته‌های خاردار به صورت پراکنده رشد می‌کنند که به دلیل مقاومت بالا در برابر خشکی و کمبود رطوبت، سازگار شده‌اند. کوهستانی آب هوای این مناطق در تابستان اکثراً معتدل و در زمستان آب و هوای خیلی سرد دارد. در بعضی نواحی و دره‌های کوه پامیر، کوه بابا، سفیدکوه، هندوکش، سالنگ‌ها، بامیان و غور بارش برف و یخبندان تا تابستان طول می‌کشد. در برخی نواحی، بسته بودن راه‌های ارتباطی، به دلیل وجود برف و یخ بندان، تا ۹ماه طول می‌کشد. ارتفاعات پست و بلند این مناطق باعث ایجاد بادهای شدید و پایین رفتن دمای هوا شده است. بارندگی، بیشتر در ایام زمستان صورت می‌گیرد، میانگین دما در تابستان از ۲۲ درجه بالاتر می‌رود و مقدار بارندگی در طول سال و به‌خصوص در فصل زمستان از ۲۵۰ میلی‌متر بیشتر است و به ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلی‌متر نیز می‌رسد (جلال‌آباد). بارندگی در نقاط مرتفع مانند سفید کوه به شکل برف و در نقاط همواره به صورت نزول باران صورت می‌گیرد. این نوع آب هوا قسمت وسیعی از افغانستان از جمله در شمال، بغلان، قندوز، میمنه، و در جنوب قندهار، پروان، غزنی، کابل و هرات را دربر گرفته است. در سروبی بارش برف وجود ندارد ولی در کابل در ماه‌های جدی دلو و حوت بارندگی برف وجود دارد. رطوبت نسبی شبانه روز در این ناحیه از ۲۰ درجه بالاتر می‌رود و گاه این تغییرات به ۳۰ تا ۳۵ درجه می‌رسد. میانگین میزان بارندگی در این ناحیه ۳۰۰ میلی‌متر است که اکثراً در زمستان صورت می‌گیرد. این ناحیه از افغانستان در ارتفاع ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ متر از سطح دریا و در ارتفاعات کوه‌ها واقع شده است و بیشتر مناطق غزنی و بامیان و نقاط مرتفع کوه بابا، سفید کوه، سیاه کوه شامل این نوع آب و هوا هستند. تقسیم‌بندی آب و هوا افغانستان از لحاظ زراعت و مالداری افغانستان کشوری است که در آن کشاورزی رونق دارد. | ## بخش 3: اقلیم افغانستان | آب و هوای افغانستان از لحاظ زراعت به سه دسته تقسیم‌بندی شده است: ۱.منطقه شمال افغانستان. دمای هوای این مناطق در تابستان در حدود ۴۰ درجه سانتی گراد است و در زمستان در حدود منفی ۱۵ درجه سانتی گراد می‌رسد. این شرایط آب و هوایی ولایات تخار، قندوز، بلخ، جوزجان، میمنه و بادغیس را پوشانده است. این آب و هوا برای کشت گیاهان صنعتی از قبیل تنباکو، پنبه، چغندرقند، گل آفتاب‌گردان، شرشم، زغر، کنجد و توت بسیار مساعد است و همچنین برای پرورش کرم ابریشم سنجد به منظور ساخت عطر مناسب می‌باشد. محصولات سبزیجات این مناطق عبارتند از خربزه، ۱۲ نوع هندوانه، ۵ نوع بامیه، کاهو، کدو و ترائی، که میلیون‌ها هکتار از کوه‌های این مناطق را می‌پوشاند. این تپه‌ها از لحاظ فناوری جدید برای کشت پخته، گندم، تربوز، تخم روغن شرشم، زغر و پسته (اصلاح شده) مناسب است. بیشتر بخش این مناطق را مردم شمال به منظور آذوقه اسب و گوسفند قره قل مورد استفاده قرار می‌دهند. این مناطق در کنار رود بزرگ آمو قراردارد که مردم افغانستان تاکنون از این رود استفاده نکرده‌اند. آب و هوای منطقه مرکزی وکوهپایه‌ها: این مناطق تابستان ملایم ولی زمستان پوشیده از برف و خیلی سرد دارند. میوه جات این مناطق سیب، توت، زردآلو، شفتالو، شلیل، انگور، چهارمغز، آلبالو، گیلاس و ناک می‌باشد. سبزیجات این مناطق بادرنگ، کدو، خربزه و فاصیلیه می‌باشد و حبوبات این مناطق لوبیا، مشنگ، نخود و دال نخود است. قسمت زیاد لبنیات افغانستان از این مناطق به‌دست می‌آید که به تناسب ساحه ۵ فیصد را احتوا نخواهد کرد. این مناطق در صورت استفاده از فناوری‌های مدرن، پتانسیل پرورش میلیون‌ها مرغ، دام و زنبور عسل را دارند. گیاهان طبی از قبل هنگ و شیرین بویه از محصولات این مناطق اند که به خارِج صادر می‌شود. زون جنوب‌شرقی و شرقی: آب و هوا این مناطق در تابستان خیلی گرم و زمستان بدون برف و معتدل دارند. درین مناطق گیاهان هم‌وند ستروس ازقبیل مالته کینو نارنج، نیشکر جوارو برنج خوب می‌رویند. | ## جمع‌بندی | نوشته نورمحمد نورزائی ریاست هواشناسی کابل افغانستان چاپ مطبعه دولتی سال ۱۳۶۱ هجری ش اقلیم و خاک افغانستان.