موضوع مقاله: شهرزاد قصه‌گو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شهرزاد قصه‌گو | مقدمه: شهرزاد راوی افسانه‌ای و شخصیت محوریِ چارچوب رواییِ اثر هزار و یک شب است؛ مجموعه‌ای از قصه‌های عامیانهٔ خاورمیانه‌ای، جنوب آسیایی و شمال آفریقایی که تقریباً میان سدهٔ هشتم تا چهاردهم میلادی به زبان عربی گردآوری شده‌اند. | ## بخش 1: شهرزاد قصه‌گو | شهرزاد همسر شاه شهریار است و با روایت زنجیره‌ای پیوسته از داستان‌های به‌هم‌پیوسته در طول هزار و یک شب، جان خود و در نهایت جان زنان پادشاهی را از مرگ نجات می‌دهد. شهرزاد قهرمانِ داستان‌های منفردی که روایت می‌کند نیست، بلکه به‌عنوان آگاهیِ رواییِ وحدت‌بخشِ کل اثر عمل می‌کند. او با زمان‌بندی سنجیده، تعلیق روایی و انتخاب موضوعیِ هدفمند، به‌تدریج شاه شهریار را از فرمانروایی انتقام‌جو و زن‌ستیز به پادشاهی دادگر و باثبات بدل می‌سازد. نقش او داستانِ چارچوبی را بنیان می‌گذارد که مجموعهٔ متنوع قصه‌هایی را که هزار و یک شب را تشکیل می‌دهند در بر می‌گیرد و به آن‌ها انسجام می‌بخشد. بر پایهٔ روایت چارچوبی، شاه شهریار پس از کشف خیانت همسر نخست خود، سیاستی در پیش می‌گیرد که هر شب با دختری باکره ازدواج کند و او را بامدادان اعدام نماید. پس از مرگ‌های بسیار، شهرزاد، دختر دانش‌آموختهٔ وزیر دربار، داوطلب ازدواج با او می‌شود. در شب عروسی، او داستانی را آغاز می‌کند اما آن را هنگام طلوع خورشید ناتمام می‌گذارد. شاه شهریار برای شنیدن پایان داستان، اجرای حکم را به تعویق می‌اندازد و این الگو شب‌به‌شب تکرار می‌شود. | ## بخش 2: شهرزاد قصه‌گو | شهرزاد در طی ۱۰۰۱ شب، داستان‌هایی از پادشاهان، بازرگانان، عاشقان، جنیان و ماجراجویان روایت می‌کند و اغلب داستان‌هایی را در دل داستان‌های دیگر می‌نشاند، تا آن‌که شاه شهریار از سوگند خشونت‌بار خود دست می‌کشد و جان او را برای همیشه می‌بخشد. در بسیاری از نسخه‌های متن، از او به‌عنوان کسی یاد می‌شود که در تاریخ، شعر، فلسفه و دین تبحر داشته است. او با گزینش داستان‌هایی که به عدالت، خویشتنداری، وفاداری و سوءاستفاده از قدرت می‌پردازند، شاه شهریار را بی‌آن‌که مستقیماً با او رویارویی کند، به بازاندیشی در کردارهای خود وامی‌دارد. شهرزاد از خلال کارکرد دوگانه‌اش به‌عنوان شخصیت و ساختار روایی، به یکی از تأثیرگذارترین چهره‌ها در ادبیات جهان بدل شده است. در نسخه‌های متأخرِ قرون وسطی، به‌ویژه در مصر، داستان‌ها پیوسته افزوده، اقتباس و بازآرایی شدند؛ فرایندی که به شکل‌گیری صورتی نزدیک‌تر به نسخهٔ شناخته‌شدهٔ امروزی انجامید. کهن‌ترین متن شناخته‌شده از داستانِ شهرزاد، نسخه‌ای خطی به زبان عربی از سدهٔ نهم میلادی است که از قاهره به‌دست آمده است. در پنج سدهٔ بعدی، صدای شوخ‌طبع و پویای شهرزاد به‌دست قصه‌گویانِ مراکز شهریِ فرهیخته‌ای چون بغداد، دمشق، قاهره و اندلس به کار گرفته شد و از سنت‌های متعددی، از جمله یونانی، قبطی، شمال آفریقایی و عبری، تأثیر پذیرفت. او دستور اعدام همسرش را صادر می‌کند و با این باور که همهٔ زنان ذاتاً فریب‌کارند، سیاستی در پیش می‌گیرد که هر شب با دختری باکره ازدواج کند و بامدادِ روز بعد فرمان قتل او را بدهد. | ## بخش 3: شهرزاد قصه‌گو | پس از اجرای شمار بسیاری از این اعدام‌ها، وزیر شاه، که تأمین عروس‌ها بر عهدهٔ او است، خود را ناتوان از ادامهٔ این کار می‌یابد. شهرزاد داستانی را آغاز می‌کند، اما آگاهانه آن را هنگام سپیده‌دم ناتمام می‌گذارد. شاه شهریار که مشتاق شنیدن پایان داستان است، اجرای حکم اعدام او را به تعویق می‌اندازد. هر شب شهرزاد یا داستان پیشین را به پایان می‌برد یا داستان تازه‌ای آغاز می‌کند و همواره آن را در لحظه‌ای پرتعلیق، هنگام طلوع روز، قطع می‌کند. او در طول ۱۰۰۱ شب، رشته‌ای از روایت‌ها را بازمی‌گوید که در آن‌ها پادشاهان، بازرگانان، عاشقان، نیرنگ‌بازان و موجودات فراطبیعی حضور دارند و اغلب داستان‌هایی در دل داستان‌های دیگر گنجانده می‌شوند. این قصه‌ها به‌طور مکرر به مضامینی چون عدالت، خویشتنداری، وفاداری و سوءاستفاده از قدرت می‌پردازند. | ## جمع‌بندی | در پایان ۱۰۰۱ شب، شاه جان او را برای همیشه می‌بخشد و او را ملکهٔ خود می‌کند؛ بدین‌سان چرخهٔ خشونت پایان می‌یابد و چارچوبی شکل می‌گیرد که در درون آن داستان‌های این مجموعه روایت می‌شوند.