موضوع مقاله: ماترهورن | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ماترهورن | مقدمه: ماترهورن هرمی شکل است و چهار وجه آن به طرز جالبی دقیقاً رو به جهات اصلی جغرافیایی هستند و چهار یال اصلی‌ای که این وجوه را احاطه کرده‌اند مسیرهای عادی صعود به قله را تشکیل می‌دهند. | ## بخش 1: ماترهورن | جبههٔ شمالی ماترهورن به بلندای ۱٬۲۰۰ متر (ترکیبی از یخچال و دیواره) از بلندترین و دشوارترین جبهه‌های شمالی در آلپ به‌حساب می‌آید. از سال ۱۸۶۵ -که نخستین صعودها به قلۀ ماترهورن صورت گرفت- تا سال ۱۹۹۵ بیش از ۵۰۰ کوهنورد بر روی این کوه کشته شده‌اند. بااین‌که کوه ماترهورن بلندترین کوه سوئیس نیست ولی نمادین‌ترین کوه این کشور و به‌طور کلی و از دید خیلی‌ها نماد کوه‌های آلپ به‌شمار می‌رود. برای دسترسی آسان‌تر به منطقه، خط راه‌آهن و تله‌کابین در پیرامون این کوه ساخته شده است. نام نام ماترهورن در آلمانی از دو جزء Matte به معنی چمنزار و Horn به معنی شاخ (یا قله) تشکیل شده و معنای «شاخ چمنزار» می‌دهد. ۲۵ اوت ۲۰۲۳ ماترهورن به همراه باقی آلپ حاصل فرایند موسوم به کوه‌زایی است که از برخورد دو صفحهٔ آفریقا و اورآسیا از پوستهٔ زمین ایجاد شده است. چینش خاص صفحات پوستهٔ زمین در محل این کوه، از قله (شکل گرفته از صفحهٔ آفریقا) تا دامنه، کوهپایه و درهٔ زرمات (لایه لایه از صفحات اوراسیا و اقیانوسی)، امکان کاوش همزمان سه دورهٔ تاریخ زمین، از پالئوزوئیک تا به اکنون، یعنی بیش از ۴۰۰ میلیون سال را برای زمین‌شناسان فراهم کرده است. همچنین، ایجاد هرم منفرد ماترهورن در نتیجهٔ فرایند فرسایشی است که طی میلیون‌ها سال پس از کوه‌زایی اولیه به‌وقوع پیوسته و تا اکنون ادامه یافته است (ترکیبی از خراشیده شدن توسط یخچال‌های احاطه‌کنندهٔ آن و فرایند هوازدگی). | ## بخش 2: ماترهورن | مجموعۀ این ویژگی‌ها باعث شده است تا ماترهورن جذابیت خاصی برای زمین‌شناسان داشته باشد. جنس سنگ‌ها در کوهپایهٔ ماترهورن عمدتاً رسوبی ناپایدار و بالاتر از حدوداً ۳۴۰۰ متری، که عمدهٔ مسیر فنی صعود را شامل می‌شود، گنَیس یا سنگ جرقه است (در آلمانی Gneis، احتمالاً برگرفته از آلمانی میانه با معنای لغوی جرقه به دلیل درخشان بودن آن). این نوع سنگ که حاصل فرایند دگرگونی سازندهایی از سنگهای آذرین یا رسوبی در دما و فشار بالاست، ساختاری دانه‌ای و لایه‌ای دارد. در مقایسه با گرانیت (که سنگ محبوب صخره‌نوردان محسوب می‌شود)، گنَیس اگر چه معمولاً دانه درشت‌تر است (اصطکاک خوب برای تسهیل صعود، همانند گرانیت) اما به دلیل لایه‌ای بودن، در معرض هوازدگی بیشتری قرار دارد (شکستن و ریزش بیشتر در مقایسه با گرانیت). نیمهٔ قرن نوزدهم دورانی بود که نخستین صعودها به قلل مهم آلپ از مسیرهای مختلف به اوج خود رسید. در همین مقطع بود که توجه بهترین کوهنوردان اروپا بر صعود به ماترهورن متمرکز شد و رقابتی بین‌المللی به‌ویژه بین ایتالیایی‌ها و بریتانیایی‌ها برای نخستین صعود به قله شکل گرفت. البته این صعود به فاجعه ختم شد چرا که ۴ نفر از آنها (همهٔ بریتانیایی‌ها به جز ویمپر) در مسیر فرود از یال به جبههٔ شمالی سقوط کرده و کشته شدند. از دیگر صعودهای شاخص به ماترهورن می‌توان به این موارد اشاره کرد: تنها سه روز پس از صعود تیم ویمپر، مسیر ایتالیایی توسط ژان آنتوان کارِل (Jean-Antoine Carrel)، کوهنورد و راهنمای سرشناس ایتالیایی و رقیب ویمپر، در قالب تیمی ۴ نفره در ۱۷ ژوئیه ۱۸۶۵ صعود شد. | ## بخش 3: ماترهورن | یال شمال‌غربی (با نام Zmutt) در سپتامبر ۱۸۷۹ توسط تیمی از کوهنوردان انگلیسی و راهنمایان سوییسی صعود شد. آخرین یال، جنوب‌شرقی به نام Furggen، به‌طور کامل در ۹ سپتامبر ۱۹۱۱ توسط کوهنوردان ایتالیایی صعود شد. فاصلهٔ زرمات تا Schwarzsee را می‌توان با تله‌کابین طی کرد و ادامهٔ مسیر تا پناهگاه نیز پاکوبی مشخص و علامت‌گذاری‌شده است که هر کجا لازم بوده با سیم بکسل، طناب، راهرو و پلکان فولادی ایمن‌سازی و تسهیل شده است. مسیر فنی صعود بلافاصله بالای پناهگاه آغاز می‌شود و همواره توصیه شده است که کوهنوردان بدون همراهی گاید (guide، راهنمای کوه با مجوز رسمی و معتبر) عازم قله نشوند. دومین مسیر پرصعود ماترهورن، یال جنوب‌غربی آن است (یال لئونه، Leone، مسیر ایتالیایی) که از چروینیا در ارتفاع ۲۰۲۵ متری آغاز می‌شود و با گذر از پناهگاه Abruzzi روی یال جنوب‌غربی به سمت قله ادامه می‌یابد. این مسیر نسبت به یال هورنلی اندکی طولانی‌تر است و امکانات ایمنی کمتری روی آن نصب شده (طناب ثابت، میله حمایت،...). بااین‌حال، وجود جانپناه قابل استفاده برای شب‌مانی در ارتفاع ۳۸۳۰ متری این یال (به نام جانپناه کارِل، Rifugio Carrel)، روز قله را نسبت به مسیر هورنلی چند ساعتی کوتاه‌تر می‌کند. | ## جمع‌بندی | برای صعود مسیر ایتالیایی و استفاده از جانپناه کارل توصیه می‌شود که با دفتر راهنمایان کوه چروینیا هماهنگی به عمل آید.