موضوع مقاله: کتاب استر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کتاب استر | مقدمه: روایت کتاب اِستِر را برخی (ازجمله راوی خود داستان) به دوران خشایار و برخی دیگر (ازجمله ترجمه یونانی کتاب) به زمان خشایارشا هخامنشی نسبت می‌دهند. | ## بخش 1: کتاب استر | داستان یهودی پوریم است که همه ساله در سیزدهم آدار (تقریباً اسفند در تقویم شمسی) برگزار می‌شود. کتاب استر تنها کتابی در عهد عتیق است که نام مقدس خداوند (یهوه) در آن ذکر نشده است. پیش زمینه داستان استر در پایتخت امپراتوری هخامنشیان در شوش باستان در زمان حکومت اخشوروش اتفاق می‌افتد. ” ولیکن بعضی محققان دیگر نظیر یوسفوس فلاویوس، کتاب استر رباه و محقق مسیحی بارهبرائوس و همچنین ترجمه یونانی کتاب مقدس وی را با خشایارشا اول (که بین ۴۶۵ و ۴۲۴ قبل از میلاد حکومت کرد) یا خشایارشا دوم (که بین ۴۰۴ و ۳۵۸ قبل از میلاد حکومت کرد) یکی می‌دانند. بر اساس نظر بیشتر محققان اتفاقات کتاب استر از سال ۴۸۳ قبل از میلاد شروع گردیده است و در ماه مارس ۴۷۳ قبل از میلاد پایان یافته است. در روز هفتم این جشن اخشورش به همسرش ملکه وشتی دستور می‌دهد که زیبایی خود را در برابر مهمانان به نمایش بگذارد. اخشورش بسیار خشمگین شده و دستور می‌دهد او از ملکه بودن خلع شود و زمینه برای انتخاب دختر دیگری از دختران امپراتوری پارس به عنوان ملکه فراهم گردد. یکی از دختران به نام استر، دختری یتیم است که توسط عموی خود مردخای سرپرستی می‌شود. کمی بعد مردخای به توطئه دو نفر از افراد دربار به نام بیغتان و طرش برای کشتن اخشورش پی می‌برد. مردخای که در دربار زندگی می‌کند مورد خشم‌هامان قرار می‌گیرد زیرا در برابر او تعظیم نمی‌کند. هامان متوجه یهودی بودن مردخای می‌شود و تصمیم می‌گیرد نه تنها او، بلکه تمامی یهودیان را قتل‌عام کند. او اخشورش را متقاعد می‌کند که این کار را انجام دهد و به عنوان ده هزار کیسه سکه نقره پرداخت می‌کند. او برای انجام توطئه خود قرعه (پور) می‌اندازد و روز سیزدهم آدار را انتخاب می‌کند. استر از حضور در نزد شاه بدون خواسته شدن می‌هراسد زیرا حضور سرزده در نزد شاه دارای مجازات مرگ است. او از مردخای می‌خواهد که به یهودیان بگوید که سه روز روزه بگیرند و در روز سوم او سرزده به نزد شاه می‌رود. هامان دوباره از دست مردخای خشمگین می‌شود و دستور انجام مقدمات برای اعدام او را می‌دهد. آن شب اخشورش دچار بی‌خوابی می‌شود و دستور می‌دهد که اتفاقات دربار برای او خوانده شوند. او به یاد می‌آورد که مردخای توطئه دشمنانش را خنثی کرده بود و برای اینکار نیز پاداشی دریافت نکرده بود. شاه ازهامان می‌پرسد که به نظر او به شخصی که شاه می‌خواهد پاداش دهد چه پاداشی باید داده شود. هامان که تصور می‌کند شاه می‌خواهد او را پاداش دهد می‌گوید که او باید لباس‌های گرانقیمت پوشیده و بر اسب‌های شاه تکیه زند. | ## بخش 2: کتاب استر | در این زمان استر اعلام می‌کند که او یهودی است وهامان تصمیم دارد قبیله او را نابود کند. در همین زمان اخشورش دوباره به نزد آنان آمده و فکر می‌کند که‌هامان قصد تعرض به ملکه او را داشته است. شاه دستور قبلی خود را لغو می‌کند و به یهودیان اجازه می‌دهد از دشمنان خود انتقام بگیرند. یهودیان در سراسر امپراتوری پارس ۷۵َ٫۰۰۰ نفر از دشمنان خود را قتل‌عام می‌کنند ولی اموال آنان را نمی‌دزدند. یهودیان از آن تاریخ، به یاد این رویداد که به موجب آن از یک توطئه بزرگ نسل‌کشی رهایی یافتند، هر سال در ماه عبری آدار جشن می‌گیرند و آن وقایع را پوریم می‌نامند.استر ۳۲:۹ زمان نگارش از نظر شاکد، تاریخ نگارش کتاب استر نامشخص است اما معمولاً بین محققان اتفاق‌نظر وجود دارد که نگارش کتاب کمی بعد از سقوط هخامنشیان، احتمالاً در دوره اشکانیان و حدود قرن دو یا سه قبل از میلاد بوده است. اما معمولاً چنین پنداشته می‌شود که توسط فردی از میان اقلیت یهودی ایران و بابل نوشته شده است. بر اساس نظر برخی محققان این کتاب یک داستان تاریخی برای بیان کردن ریشه جشن پوریم است. کوگان اشاره کرده‌اند که کتاب استر دارای بخش‌هایی در مورد تاریخ امپراتوری پارس است که در آن اطلاعات غلط ذکر شده‌اند. کوگان اشاره می‌کند که به‌طور مثال در بخش استر ۲:۵ مردخای به عنوان فردی که اسارت یهودیان در بابل را تجربه کرده است ذکر می‌شود. اگر این توصیف صحیح باشد او باید بیش از یک قرن عمر کرده باشد تا وقایع کتاب استر را تجربه کرده باشد؛ ولیکن ممکن است که این بخش کتاب مربوط به اسارت جد مردخای، کیش بوده باشد. آدل برلین محقق کتاب مقدس اعتقاد دارد که کتاب استر به صورت عمدی نه به صورت کتابی دقیق از نظر تاریخی، بلکه به صورت یک داستان تاریخی نوشته شده است. نویسنده کتاب استر دارای معلومات دقیق از سنتها و رسوم پارسیان است؛ ولیکن همانگونه که کوگان ذکر کرده است در متن آن تضادهای تاریخی وجود دارد که نشاندهنده این است که نویسنده قصد نداشته است آن را به صورت یک کتاب تاریخی بنویسد. یامایوچی معتقد است که ممکن است که کتاب استر صحیح بوده باشد و نوشتارهای هرودت دارای ایراداتی باشد؛ زیرا تنها منبع تاریخی در مورد تاریخ هخامنشیان نوشتارهای هرودت است و معمولاً تصور می‌شود که نوشتار هرودت دقیقتر از کتاب استر است که ممکن است این پیش فرض صحیح نباشد. دانشنامه بریتانیکا در نوشتار مربوط به عید پوریم می‌نویسد: حقیقت تاریخی این واقعه کتاب مقدس، معمولاً مورد سؤال است. در مورد جشن پوریم نیز هرچند مشخص است که عید پوریم تا حدود قرن دوم میلادی به سنتی تثبیت شده در میان یهودیان تبدیل شده بوده، ریشه تاریخی این جشن ناشناخته است.:: Purim. نه نویسندگان این کتاب قصد بازگو کردن حوادث گذشته را داشتند و نه انتظار داشتند که خوانندگان آن را به عنوان تاریخ قلمداد کنند؛ شخصیتی به نام استر وجود خارجی نداشته است. با توجه به ژانر ادبی کتاب چند سؤال در ذهن مخاطب مطرح می‌شود از جمله: «چه کسی این کتاب را نوشته؟ از مقایسه این کتاب و مخاطبان آن با موارد مشابه در دنیای یونانی-رومی چه نتایجی حاصل می‌شود؟» شائول شاکد، استاد دانشگاه عبری اورشلیم اعتقاد دارد که در نوشتار مربوط به پوریم در دانشنامه ایرانیکا، گواهی بر صحت این داستان از دیدگاه تاریخی وجود ندارد و معمولاً در مورد واقعیت تاریخی داستان با شک و تردید نگریسته می‌شود. این کتاب را بیشتر می‌توان نمونه‌ای از ژانر معروف دسیسه‌های درون دربار و نجات یافتن‌های معجزه‌آسا نامید. به‌گفتهٔ مک‌کولوگ شاید ذراتی از حقیقت در پشت داستان استر باشد ولی کتاب در وضع حاضرش دارای اشتباهات و تناقضاتی است که باید به عنوان یک افسانه تاریخی (نه روایت تاریخی) قلمداد شود. | ## بخش 3: کتاب استر | نام همسر خشایارشا به استناد هرودوت، آمستریس دختر اتانس بوده درحالی که هیچ اثری از وشتی یا استر در تاریخ هرودوت نیست. طبق دانشنامه ایرانیکا، کتاب استر یک رمان تاریخی است که سرنوشت یهودیان تبعیدی را در قرن پنجم پیش از میلاد تحت حاکمیت اخشورش (یعنی خشایارشا) روایت می‌کند. نویسنده آشنایی خوبی نقشه‌برداری شهر و نقل نام‌های پارسی (مموکن،...)، ایلامی (هامان)، و بابلی (مردخای) دارد. وشتی، زن خشایارشا، از دستور شوهر برای ظاهر شدن در برابر مهمانان سرپیچی می‌کند و در نتیجه، از مقام ملکه‌ای خویش خلع می‌شود و استر یهودی، دختر برادر مردخای، جایش را می‌گیرد. مردخای بر طبق رمان، در بابل توسط نَبوکَدنَصَر (کسی که بیش از ۱۰۰ سال پیش از خشایارشا زیست) به اسارت گرفته می‌شود. اگر چه تاریخی بودن کتاب به دلیل وجود غیر محتملاتبه گفته تاریخچه یهودیت از جمله غیر محتملاتی که تاریخی بودن کتاب را زیر سؤال می‌برند، می‌توان از جشنی که پادشاه برای افسران اجرایی اش گرفت که صد و هشتاد روز به طول انجامید (۱:۱–۴)؛ نافرمانی ملکه وشتی از پادشاه؛ مکاتبه پادشاه به ملت‌های مختلف در زبان خودشان و فرمان دادن به اینکه هر مردی در خانه خودش ارباب است (زبان رسمی آرامی شاهنشاهی بود)، اعطای مقام‌های بالا به غیر ایرانیان نام برد. به‌گفتهٔ تاریخچه یهودیت برخی از خطاهای معروف کتاب عبارتند از: ذکر ۱۲۷ ساتراپ (استان) در امپراتوری ایران در حالی که هرودوت ۲۰ ساتراپ را ذکر می‌کند. به‌گفتهٔ هرودوت ملکه خشایار شاه آمستریس بود اگر چه در کتاب استر، استر این عنوان را بین سال‌های هفتم و بیستم پادشاه داشت. قصه مصنوعی کتاب که صحبت از تضادها می‌کند: یهودیان و بت پرستان، وشتی و استر، به دار آویختن‌هامان و قرار دادن مردخای به عنوان وزیر، قتل‌عام غیر یهودیان و کشتارهای ضدیهودی نیز یک افسانه را پیشنهاد می‌کنند. زیر سؤال می‌رود، اما افسانه بودن داستان به معنی این نیست که از داخل خلأ زاده شده است. بدون شک داستان بر پایه اتفاقی تاریخی که در شوش افتاده بنا شده است، هرچند تشخیص ماهیت این اتفاق سخت می‌باشد. همچنین عید پوریم قبل از نوشتن شدن کتاب استر جشن گرفته می‌شده و این داستان سعی در توجیه این جشن کرده است. طومارهای دریای مرده در قرن بیستم میلادی طومارهایی در منطقه قمران فلسطین کشف شد که به «طومارهای دریای مرده» شهرت یافته‌اند. در این طومارها، که قدیمی‌ترین نسخه یافت شده از کتاب مقدس هستند، نام کتاب استر به چشم نمی‌خورد. دشمن آن‌هاهامان را می‌توان بر مبنای زبانشناسی با هومان یک خدای ایلامی، یگانه دانست. وشتی ملکهٔ پارس را نیز که استر جای او را می‌گیرد، بر همان ترتیب می‌توان با ایزدهای ایلامی تطبیق داد. از این رو ممکن است اتفاقات کتاب استر روایتی دیگر از فرهنگ بابلیان باشد.پیامبر آریایی به نقل از کتاب آئین شهریاری در شرق، ص ۲۹۲ در فرهنگ عامه در اسرائیل امروزی گاهی اتفاقات کتاب استر و درگیری باهامان معادل اختلاف‌های امروزی اسرائیل با ایران محسوب می‌شود. ربی اسرائیل روزن، جمهوری اسلامی امروزی وهامان را هر دو افرادی دانست که بی‌دلیل از یهودیان متنفر هستند. ربی شلومو ریسکین که در ابتدا باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، راهامان خوانده بود، نظر خود را تصحیح کرد و ایران راهامان خواند. | ## جمع‌بندی | بنیامین نتانیاهو نیز در دیدار با اوباما در سال ۲۰۱۲، نسخه‌ای از کتاب استر را به او داد و جمهوری اسلامی را مانند هامانی جدید دانست.