موضوع مقاله: جوزف گرینبرگ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جوزف گرینبرگ | مقدمه: جوزف هارولد گرینبرگ (زادهٔ ۲۸ مهٔ ۱۹۱۵ – درگذشتهٔ ۷ مهٔ ۲۰۰۱) یک زبان‌شناس آمریکایی بود که بیشتر به‌خاطر پژوهش‌هایش دربارهٔ رده‌شناسی زبانی و خانواده زبانی شناخته می‌شود. | ## بخش 1: جوزف گرینبرگ | زندگی اوایل زندگی و تحصیل جوزف گرینبرگ در ۲۸ مهٔ ۱۹۱۵ در بروکلین، نیویورک در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد. در ۱۴سالگی در استاینوی هال یک کنسرت پیانو اجرا کرد و تا پایان عمرش همواره پیانو می‌نواخت. پس از پایان دبیرستان جیمز مدیسون، به‌جای مسیر موسیقی، راه علمی را برگزید و در سال ۱۹۳۲ وارد کالج کلمبیا شد. در سال آخر، درسی دربارهٔ زبان‌های بومی آمریکا نزد فرانتس بواس گذراند و در ۱۹۳۶ با مدرک کارشناسی فارغ‌التحصیل شد. با معرفی بواس و روت بندیکت، به‌عنوان دانشجوی دکترا نزد ملویل هرزکوویتس در دانشگاه نورث‌وسترن پذیرفته شد و در ۱۹۴۰ درجهٔ دکترا گرفت. رسالهٔ دکترای او دربارهٔ تأثیر اسلام بر گروهی هوسه بود که برخلاف بیشتر هوسه‌ها، مسلمان نشده بودند. در ۱۹۴۰ برای دورهٔ پسادکترا به دانشگاه ییل رفت، اما با آغاز جنگ جهانی دوم به سپاه مخابرات ارتش آمریکا پیوست و در آفریقای شمالی به‌عنوان رمزگشا کار کرد و در عملیات مشعل و نبرد کازابلانکا شرکت داشت. در سال ۱۹۴۳، پیش از اعزام به اروپا، با سلما برکویتز که در سال اول کلمبیا با او آشنا شده بود ازدواج کرد... دوران کاری پس از جنگ، در دانشگاه مینه‌سوتا تدریس کرد و سپس در ۱۹۴۸ به دانشگاه کلمبیا بازگشت و به‌عنوان استاد انسان‌شناسی فرهنگی کارش را ادامه داد. در نیویورک با رومن یاکوبسن و آندره مارینه آشنا شد و از مکتب پراگ در ساختارگرایی تأثیر پذیرفت. در ۱۹۶۵ رئیس انجمن مطالعات آفریقا شد و همان سال به آکادمی ملی علوم ایالات متحده برگزیده شد. در ۱۹۹۶ عالی‌ترین جایزهٔ زبان‌شناسی، یعنی «مدال طلای زبان‌شناسی تاریخی»، به او اهدا شد... مشارکت‌ها در زبان‌شناسی گونه‌شناسی زبانی گرینبرگ به‌عنوان بنیان‌گذار گونه‌شناسی نوین زبان شناخته می‌شود. او به‌دنبال یافتن همگانی‌های زبانی بود و «همگانی‌های شرطی» را مطرح کرد؛ یعنی اگر زبانی ساختار X را داشته باشد، ناگزیر ساختار Y را هم دارد. این نگاه بر پژوهش‌های بسیاری تأثیر گذاشت و تا امروز در زبان‌شناسی هم‌زمانی اهمیت دارد. برخلاف نوآم چامسکی که رویکردی «صورت‌گرا» داشت، گرینبرگ رویکردی «کارکردگرا» را دنبال می‌کرد. مقایسهٔ انبوه گرینبرگ معتقد بود پیش از بازسازی تطبیقی باید زبان‌ها را در خانواده‌ها دسته‌بندی کرد. او روش «مقایسهٔ انبوه» یا «چندجانبه» را برای مقایسهٔ همزمان شمار زیادی زبان پیشنهاد کرد. او می‌گفت هرچه تعداد زبان‌ها در مقایسه بیشتر باشد، احتمال شباهت‌های تصادفی کمتر است. این روش بحث‌برانگیز شد و بسیاری از زبان‌شناسان تاریخی آن را نپذیرفتند، اما همچنان در برخی پژوهش‌های کلان کاربرد یافت. گرینبرگ صدها زبان آفریقایی را در چهار خانوادهٔ بزرگ جای داد: آفروآسیایی، نیلو-صحرایی، نیجر-کنگو و خویسان. او اصطلاح «آفروآسیایی» را به‌جای «حامی-سامی» پیشنهاد کرد و نشان داد که بانتو‌ها بخشی از نیجر-کنگو هستند. | ## بخش 2: جوزف گرینبرگ | او همچنین نظریه‌هایی دربارهٔ زبان‌های هند-اقیانوسیه، زبان‌های بومی آمریکا و زبان‌های اوراسیایی مطرح کرد که همه مورد پذیرش کامل قرار نگرفت، اما در گشودن مسیرهای تازه برای پژوهش زبان‌شناسی تاریخی اثرگذار بود. رده‌بندی تبارشناختی زبان‌ها زبان‌های آفریقا گرینبرگ به‌خاطر ابداع یک نظام رده‌بندی برای زبان‌های آفریقا شهرت یافت. او کتاب را در سال ۱۹۶۳ بازبینی و دوباره منتشر کرد و در سال ۱۹۶۶ نیز ویرایشی تقریباً مشابه ارائه داد (که در سال ۱۹۷۰ بدون تغییر تجدید چاپ شد). در سال ۱۹۸۱ گرینبرگ مقاله‌ای نوشت و در آن چند تغییر دیگر در رده‌بندی خود اعمال کرد. گرینبرگ صدها زبان آفریقایی را در چهار خانواده جای داد: زبان‌های آفروآسیایی، زبان‌های نیلوصحرایی، زبان‌های نیجر-کنگو و زبان‌های خویسان. او اصطلاح «آفروآسیایی» را به‌جای «حامیتو-سامی» پیشنهاد داد، زیرا نشان داد که گروه حامی‌ها که از سدهٔ نوزدهم پذیرفته شده بود، یک خانوادهٔ زبانی معتبر نیست. یکی از مهم‌ترین کارهای او این بود که زبان‌های بانتو، که بخش بزرگی از آفریقای مرکزی و جنوبی را در بر می‌گیرند، نه یک خانوادهٔ مستقل بلکه بخشی از خانوادهٔ نیجر–کنگو هستند. در آن زمان، این طبقه‌بندی به‌ویژه دربارهٔ خانوادهٔ نیلو-صحرایی جسورانه و فرضی تلقی می‌شد. اما اکنون، به‌جز دربارهٔ خویسان، این تقسیم‌بندی به‌طور کلی از سوی متخصصان زبان‌های آفریقایی پذیرفته شده و مبنای پژوهش‌های دیگران قرار گرفته است. پژوهش گرینبرگ دربارهٔ زبان‌های آفریقایی با انتقاد لایل کمپبل و دونالد رینج روبه‌رو شد، چراکه آنها معتقد بودند داده‌های او توجیه کافی برای این رده‌بندی ندارد و باید با «روش‌های قابل اعتماد» دوباره بررسی شود (رینج ۱۹۹۳:۱۰۴). هارولد فلمینگ و لایونل بندر که نسبت به کار او همدل بودند، اذعان کردند که دست‌کم برخی از کلان‌خانواده‌های او (به‌ویژه نیلو-صحرایی و خویسان) از سوی بیشتر زبان‌شناسان به‌طور کامل پذیرفته نشده‌اند و شاید نیازمند تقسیم‌بندی دوباره باشند (کمپبل ۱۹۹۷). انتقاد اصلی آنان روش‌شناسی بود: اگر مقایسهٔ انبوه روش معتبری نباشد، نمی‌توان انتظار داشت که این روش بتواند آشفتگی زبان‌های آفریقایی را سامان دهد. در مقابل، برخی زبان‌شناسان کوشیدند چهار خانوادهٔ گرینبرگ را در واحدهای بزرگ‌تر ترکیب کنند. به‌ویژه ادگار گرگرسن (۱۹۷۲) پیشنهاد داد که نیجر–کنگو و نیلو-صحرایی در یک خانوادهٔ بزرگ‌تر ادغام شوند که او آن را زبان‌های نیجر-صحرایی نامید. زبان‌های گینه نو، تاسمانی و جزایر آندامان در سال ۱۹۷۱، گرینبرگ کلان‌خانوادهٔ هندو-اقیانوسی را پیشنهاد کرد که زبان‌های پاپوآیی (خانواده‌های زبانی فراوان در گینه نو و جزایر پیرامون آن) را با زبان‌های بومی جزایر آندامان و تاسمانی در یک گروه جای می‌دهد، اما زبان‌های بومی استرالیا را مستثنی می‌کند. ویژگی اصلی این طرح آن بود که خانواده‌های متعدد زبانی گینه نو را در یک واحد ژنتیکی واحد تقلیل دهد. این طرح زبان‌های آسترونزیایی را دربر نمی‌گرفت، چراکه این زبان‌ها با موج مهاجرتی تازه‌تر پیوند داشتند. رده‌بندی گرینبرگ از سوی اندک متخصصانی که روی این زبان‌ها کار کرده بودند، پذیرفته نشد. با این حال، پژوهش‌های استفان وورم (۱۹۸۲) و مالکوم راس (۲۰۰۵) شواهد قابل توجهی برای این ایدهٔ روزگاری رادیکال ارائه دادند که این زبان‌ها یک واحد ژنتیکی واحد تشکیل می‌دهند. وورم شباهت‌های واژگانی میان زبان‌های آندامانی بزرگ با خانواده‌های پاپوآیی غربی و تیمور–آلور را «بسیار چشمگیر و در چندین مورد معادل با همسانی کامل» توصیف کرد و آن را ناشی از یک زیرساخت زبانی دانست. زبان‌های قارهٔ آمریکا بیشتر زبان‌شناسان زبان‌های بومی آمریکا را به ۱۵۰ تا ۱۸۰ خانوادهٔ مستقل تقسیم می‌کنند. برخی معتقدند که دو خانوادهٔ زبان‌های اسکیمو-آلیوت و زبان‌های نا-دنه از دیگر زبان‌ها متمایز بوده و احتمالاً نتیجهٔ مهاجرت‌های دیرتر به دنیای جدید هستند. | ## بخش 3: جوزف گرینبرگ | گرینبرگ (۱۹۵۷:۴۱، ۱۹۶۰) از همان آغاز قانع شد که بسیاری از گروه‌های زبانی ظاهراً بی‌ارتباط را می‌توان در دسته‌های بزرگ‌تر جای داد. زبان‌شناسان خانواده‌های منفرد زبان‌ها خطاها و نادرستی‌های بسیاری در داده‌های گرینبرگ یافته‌اند، از جمله استفاده از داده‌های زبان‌های ناموجود، آوانویسی‌های نادرست، سوءبرداشت از معانی واژه‌ها و حتی ساختن واژه‌های جعلی.Chafe, Wallace. PDF] زبان‌شناسان تاریخی همچنین اعتبار روش مقایسهٔ انبوه (یا چندجانبه) را که اساس رده‌بندی اوست، رد کرده‌اند. آنها معتقدند شباهت‌هایی که او به‌عنوان شواهد ارائه می‌دهد، ناشی از ارث‌برده‌شدن از یک نیای مشترک نیست بلکه ترکیبی از خطاها، شباهت‌های تصادفی، تسامح بیش‌ازحد در مقایسهٔ معنایی، وام‌گیری، واج‌سازی تقلیدی و غیره است. با این حال، دیوید رایش، ژنتیک‌دان دانشگاه هاروارد، می‌گوید پژوهش‌های ژنتیکی تازه الگویی یافته‌اند که از رده‌بندی آمرین گرینبرگ پشتیبانی می‌کند: گروه «نخستین آمریکایی‌ها». او می‌گوید «خوشهٔ جمعیتی که گرینبرگ بر اساس زبان پیش‌بینی کرده بود نزدیک‌ترند، واقعاً با الگوهای ژنتیکی در جمعیت‌هایی که دادهٔ آنها موجود است تأیید شد». با این وجود، این دستهٔ «نخستین آمریکایی‌ها» با نیاکان هر دو گروه اسکیمو-آلیوت و نا-دنه آمیزش کرده و بخش قابل‌توجهی از ژن‌های آنان را تشکیل داده‌اند، به‌طوری‌که ۶۰٪ و ۹۰٪ دی‌ان‌ای این دو گروه از «نخستین آمریکایی‌ها» تشکیل شده است.Reich, David. زبان‌های شمال اوراسیا گرینبرگ در اواخر عمر خود پیشنهاد کرد که تقریباً همهٔ خانواده‌های زبانی اوراسیای شمالی به یک خانوادهٔ ردهٔ بالاتر تعلق دارند که او آن را زبان‌های اوراسیایی نامید. تنها استثنا زبان‌های ینی‌سئیایی بود که با گروه گسترده‌تر زبان‌های دنه-قفقازی مرتبط دانسته شده است، گروهی که زبان‌های چینی-تبتی را نیز دربر می‌گیرد. در سال ۲۰۰۸، ادوارد وایدجا زبان‌های ینی‌سئیایی را با زبان‌های نا-دنه در آمریکای شمالی مرتبط دانست و خانوادهٔ زبان‌های دنه-ینی‌سئیایی را معرفی کرد., University of Alaska Fairbanks دسته‌بندی اوراسیایی شباهت‌هایی با گروه‌بندی‌های قدیمی‌تر زبان‌های نوستراتیک به‌وسیلهٔ هولگر پدرسن و ولادیسلاو ایلیچ-سویتیچ داشت، زیرا زبان‌های هندواروپایی، زبان‌های اورالی و زبان‌های آلتایی را شامل می‌شد. تفاوت آن در این بود که زبان‌های نیوخ، زبان‌های ژاپنی، زبان کره‌ای و زبان آینو (ژاپن) را نیز در بر می‌گرفت (که نوستراتیسیست‌ها از مقایسه کنار گذاشته بودند، زیرا این‌ها زبان‌های منفرد و نه خانواده‌های زبانی بودند) و در عوض زبان‌های آفروآسیایی را کنار می‌گذاشت. تقریباً در همین زمان، نوستراتیسیست‌های روسی به‌ویژه سرگی استاروستین نسخهٔ بازنگری‌شده‌ای از نوستراتیک ساختند. این نسخه اندکی بزرگ‌تر از گروه‌بندی گرینبرگ بود، اما آن هم آفروآسیایی را مستثنی می‌کرد. گرینبرگ در اصل با مفهوم نوستراتیک موافق بود، هرچند او بر تقسیم عمیق درونی میان «لایهٔ شمالی» (اوراسیایی او) و «لایهٔ جنوبی» (اصولاً آفروآسیایی و دراویدی) تأکید داشت. آلن بومهارد، نوستراتیسیست آمریکایی، اوراسیایی را شاخه‌ای از نوستراتیک می‌داند، در کنار شاخه‌های دیگر: آفروآسیایی، زبان‌های ایلامی-دراویدی و زبان‌های کارتولی. به‌طور مشابه، گئورگی استاروستین (۲۰۰۲) به یک گروه‌بندی سه‌گانه رسید: او آفروآسیایی، نوستراتیک و ایلامی را تقریباً هم‌فاصله دانست و آن‌ها را نزدیک‌تر به یکدیگر نسبت به هر خانوادهٔ زبانی دیگر توصیف کرد.Starostin, George S.. مکتب زبان‌شناسی تطبیقی مسکو|مکتب استاروستین] اکنون آفروآسیایی را نیز در نوستراتیک به‌طور گسترده‌تر در نظر گرفته است. آن‌ها اصطلاح «اوراسیایی» را برای شاخهٔ محدودتر به‌کار می‌برند که شامل بقیهٔ ماکروفامیل می‌شود. پیشنهادهای تازه بنابراین عمدتاً در گنجاندن یا نادیده گرفتن دقیق دراویدی و کارتولی تفاوت دارند. گرینبرگ پس از تشخیص سرطان درمان‌ناپذیر لوزالمعده همچنان روی این پروژه کار کرد و تا هنگام مرگش در مهٔ ۲۰۰۱ آن را ادامه داد. | ## جمع‌بندی | همکار و شاگرد پیشینش مریت رولن انتشار آخرین جلد کار او دربارهٔ اوراسیایی (۲۰۰۲) را پس از مرگش تضمین کرد.