موضوع مقاله: خاک‌شناسی افغانستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خاک‌شناسی افغانستان | مقدمه: دارای ۸ میلون هکتار زمین‌های زراعتی بوده که ۱۲٪ مساحت مجموع را تشکیل می‌دهد و نیمی از این زمین‌ها تحت کشت قرار دارد. | ## بخش 1: خاک‌شناسی افغانستان | غرض از مطالعه خاک‌های افغانستان اجزای ذیل لازم است تا در دسترس پژوهشی قرار گیرد. بافت خاک، ساختمان خاک، نوع خاک، مقدار عناصر و مرکبات کیمیاوی در خاک، رطوبت خاک، تقسیم‌بندی علمی خاک، مقدار مواد عضوی در خاک، فرسایش خاک، بیابان‌زدایی و تخریب خاک می‌باشد. قسمتی از این سنگ‌ها در مرور چندین میلیون سال تبدیل به خاک شده و توسط آب از یک محل به محل دیگر برده شده آن منطقه را غنی ساخته‌است. عمق خاک در ولایات شمال، غرب و نواحی کتواز ولایت پکتیکا نسبت به دیگر ساحات افغانستان زیاده می‌باشد. اداره سروی جیولوژی ایالات متحده آمریکا خاک‌های افغانستان را به ۵ قسمت عمده تقسیم نموده‌است؛ که هر قسمت به ۵–۶ جز تقسیم شده‌است. خاک‌های در شرایط سرد و خیلی سرد در درجه حرارت کمتر از ۸ درجه سانتی گراد: این نوع خاک در میان کوه‌های پامیر بدخشان و ارتفاعات بلند افغانستان مرکزی وجود دارد. این مناطق عبارتند از اطراف دامنه‌های هندوکش جنوبی خوست، پکتیا، زابل قسمت غرب هرات و فراه در سرحد با ایران قسمت جنوب غربیقندهار هم سرحد با زاهدان وجود دارد. ترکیبات کیمیاوی خاکهای افغانستان در تحقیقات که از طرف سازمان ایکاردا صورت گرفت افغانستان یک کشور خشک دارای رطوبت نسبتی کم می‌باشد. خاک ولایت غزنی ۱۰–۱۲ فیصد کلسیم کاربونیت کندز ۱۰–۱۵ فیصد، کلسیم کاربونیت خاک‌های ولایت کابل و کتواز دارای ۱۰–۲۰فیصد، کاربونیت هریرود ۱۵–۲۰فیصد، کاربونیت فراه ولایت لوگر و نواحی ادرسکن ۲۰–۲۵ فیصد، کاربونیت در نواحی دشت‌های شور مزارشریف الی ۴۰ فیصد می‌باشد. زمین‌های از قندوز الی شبرغان دارای نمکیات کلسیم کاربونیت و انواع نمکیات کلسیم می‌باشند. زمینهای ولایت بلخ دارای مقادیر زیاد پتاسیم و در مناطق هلمند مقدار پوتاشیم کم بوده مقدار فاسفورس کافی دارد. مقدار جست (روی) بجز ولایت غزنی و هلمند در خاک‌های تمام ولایت‌های افغانستان زیاده می‌باشد. چون مقدار پوتاشیم فاسفورس و نایتروجن در خاک‌های افغانستان کم است بدین لحاظ در سال ۱۳۵۳ فابریکه کود و برق توسط روس‌ها در ولایت بلخ اعمار گردید تا فعلاً فعال می‌باشد.سازمان زراعتی ایکاردا در مورد زراعت آب و خاکهای افغانستان فابریکه کودوبرق مزارشریف کاراین فابریکه در سال ۱۳۴۵ آغاز در سال ۱۳۵۳ به بهره‌برداری سپرده شد. قرار بود این فابریکه در مدت ده سال به بهره‌برداری سپرده شود در اثر فعالیت و زحمتکشی انجنیر عبدالواحد سرابی پس از هفت سال کار اعمار فابریکه به اختتام رسید. این فابریکه به مقصد تولید برق از گاز طبیعی و تولید کود دای امونیم فاسفیت، یوری، و غیره کودها اعمار گردید. | ## بخش 2: خاک‌شناسی افغانستان | کود این فابریکه از گاز کاربن دای اکساید هوا و گاز طبیعی و غیره مرکبات ساخته می‌شود. از سال ۱۹۹۲ ببعد هیچ فابریکه افغانستان دوباره به ظرفیت اولی خود برنگشته بلکه ۷۰ فیصد تخریب گردیده‌است. جمله مصارف فابریکه مبلغ ۱۷۵ میلون دلار می‌شود که ۱۵ میلون دلار آن را دولت از بودیجه انکشافی خویش می‌پردازد. در صورت چنین احیا توقع برده می‌شود ظرفیت تولید کود به ۲۹۱ تن در روز و ۴۶ میگا وات برق تولید بالا برده خواهد شد.کمک یکصد و پنجاه میلون دلار آمریکا بمنظور احیا فابریکه کود وبرق مزارشریف بافت خاکهای افغانستان در قسمت‌های غربی افغانستان زمین‌ها خشک نوع سندی (ریگی)، سندی سلت وسلیت می‌باشد. درمیان نواحی قندهار، ارزگان، فراه و هرات دشت‌های از نوع سَند (ریگ) و سندی سلیت وجود دارد. طبق ارزیابی نمونه خاک‌های افغانستان به اثبات رسید که ۵۰ فیصد خاک افغانستان دارای PH= ۸–۸٫۵ ۳۵ فیصد آن بین۸٫۵ -PH=۹ ده فیصد آن بین PH= ۹–۹٫۵ می‌باشد. به جز از ولایت پنجشیر، غوربند، نورستان و کنرها مناطق پامیر باقی تمامی خاک‌های افغانستان قلوهٔ بوده طور دارای اوسط (pH =۸٫۲) می‌باشد. و همین معیار را خاک‌های لوم (ماسه یا خاک‌های که زیاده مواد عضوی دارند) و شنی لوم نیز دارا می‌باشد. یک تناسب منفی (R2 = ۰٫۴۴–۰٫۵۳)بین ریگ و کاربونیت در خاک‌های غزنی، هلمند و هرات وجود دارد ولی یک تناسب نسبتاً خوب در خاک‌های ولایت بغلان و بلخ وجود دارد. در یک برنامه پژوهشی ضریب قابلیت برقی خاک‌های چهار ولایت بین ۰٫۴–۰٫۷ ds/m بود؛ ولی در ۱۲۹ نمونه ۱۰ نمونه آن دارای ضریب قابلیت ا ds/m دریک نمونه آن قابلیت چهارds/m را دارا بود. قابلیت بارگیری خاکهای افغانستان خاکهای افغانستان از لحاظ قابلیت بارگیری و تناسب مرکبات کیمیاوی به چهار قسمت تقسیم شده‌است. بیابان‌زدائی خاکهای افغانستان بیابان‌زدائی عبارت از روند بایر شدن مناطق خشک و نیمه خشک را می‌گویند. خشکسالی‌های پی‌در پی با ازبین رفتن فرش سبز یکی از عامل بیابان زائی در افغانستان است. خشکسالی سال‌های ۱۹۹۹–۲۰۰۱ همزمان با بی‌توجهی دولت وقت در بیابان‌زدائی افغانستان ازدیاد بخشد. مردم در بسیاری ولایات به حفر چاه‌ها آغاز نمودند با حفر چاه‌ها سطح آب زیر زمینی پائین آمده چشمه‌ها که منبع دریاها است خشک گردید. | ## بخش 3: خاک‌شناسی افغانستان | عوامل دیگر که باعث بیابان زائی و فرسایش خاک می‌شود عبارتند از سیلاب، للمی ساختن چرای مفرد فقر و عدم طرح طویل‌المدت باعث این پدیده منفی درین کشور گردیده‌است. تکرار این روند بالای مناطق همجوار بخصوص هوای سرد و یخچالهای کوه‌های هندوکش تأثیرات منفی وارد نموده‌است. سی سال قبل در شهر کابل و مزارشریف گرد خاک وجود نداشت؛ ولی فعلاً هوای کابل و مزارشریف با گرد آلوده‌است. دلیل آن اینست که درختان و بوته‌های طبیعی را مردم غرض پخت‌و پز در طول سال‌های جنگ از بین برده آن نباتات دیگر وجود ندارد تا جلو خشکی و گرد وغبار را بگیرد. فرسایش خاک‌های افغانستان زمانی‌که خاک با مواد آلی مقدار ریگ و رس یا سیلت(لای) مخلوط می‌شود ساختمان‌های هندسی را می‌سازد که بنام (soil aggregate) یا دانه‌های خاک یاد می‌شود. عوامل خشکسالی، بلند رفتن نمکیات غلط قلبه نمودن، توسعهٔ شهرسازی، مواد فاضلهٔ کیماوی فابریکات گشت و گذار عراده‌جات از همه به‌خصوص سیلاب‌ها اگریگات‌های خاک را تخریب می‌نماید. سیلابهای ولایت بدخشان، فاریاب، زمین‌های اطراف دریای آمو تلفات زیاد به مزارع زراعتی رسانید. توسعهٔ شهرداری بدون نقشه و بدون فاضلاب در افغانستان جای زمین‌های زراعتی را گرفته در بیابانی شدن و تخریب خاک اثرات سریع را وارد نمود. ده سال پیش از کوتل خیرخانه به آن‌طرف مزارع زراعتی بود، فعلاً از کابل تا جبل‌السراج فقط خانه آباد شده‌است و حدود کمی کشتزار باقی مانده‌است. کشتزار تحقیقاتی دارالمان که مرکز تحقیقات نباتات افغانستان است درین اواخر در نظر است کشتزار ازبین رفته به عوض آن تعمیر پارلمان افغانستان را در آن جا بنا نمایند. زمین‌های شهر جلال‌آباد به نسبت آفتاب گرم و آب فراوان در سال ۳ حاصل می‌دهد شهر به بیشتر از ۵۰ کیلومتر توسعه یافت جای زمین‌های زراعتی را خانه‌های بانقشه و بی‌نقشه گرفته‌است. طبق راپور سازمان ملل تخریب خاک و تنزیل زمین‌های زراعتی در افغانستان و هندوستان ۴۲–۴۶ درصد می‌باشد. شستن خاک‌های افغانستان ۸۰ درصد افغانستان را کوه‌ها و زمین‌های نشیبی تشکیل داده‌است. | ## جمع‌بندی | طبقهٔ مواد عضوی که در سطح خاک وجود دارد توسط بارش‌ها و سیلاب‌های سال شسته شده به دریاها می‌ریزند.