موضوع مقاله: یادداشت‌های علم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یادداشت‌های علم | مقدمه: این کتاب که تا کنون هفت جلد از آن به فارسی منتشر شده در دو جلد نیز به‌طور خلاصه به انگلیسی منتشر شده است. | ## بخش 1: یادداشت‌های علم | «یادداشت‌های علم» چاپ‌های متعددی در ایران به وسیلهٔ انتشارات ثالث، مازیار و کتاب سرا داشته است، ویراستاری هر ۷ جلد کتاب یادداشت‌های علم توسط علینقی عالیخانی و تأکید خانواده علم انجام شده است. یادداشت‌های علم از نظر برخی اهمیت تاریخی دارد؛ چون علم تنها کسی در حکومت پهلوی بوده که یادداشت‌های خود را به یادگار نهاده است. یادداشت‌های او از روز اول اردیبهشت ماه ۱۳۴۶ در دسترس است و آخرین دیدار او با شاه نیز در تاریخ ۲۸ تیر ۱۳۵۶ بود. عالیخانی ویراستار کتاب در مصاحبه خود با صدای آمریکا در ۲۰۲۰ با بیژن فرهودی میزان سانسور کتاب را اندک دانسته و بیش از ۹۹ درصد کتاب را دست نخورده می‌داند. با این حال محمد باهری احتمال اینکه یادداشت ها در نزد خانواده علم بوده است را نفی کرده است و گفته است ظاهرا یادداشت های وی بلافاصله بعد از مرگش از منزل او توسط عوامل شاه جمع آوری شده است. انتقادها از سوی دیگر، صحت خاطرات نقل شده در یادداشت‌های علم توسط برخی از پژوهشگران مورد تردید قرار گرفته است. | ## بخش 2: یادداشت‌های علم | مسعود کوهستانی نژاد بر این نظر است که: اگر بخواهم مثال دیگری در تحریف این خاطرات و کتاب‌سازی‌ها بیاورم می‌توان به خاطرات اسدالله علم اشاره کرد؛ خاطراتی که مثل کتاب مقدس در برخی موسسه‌های فرهنگی ما نقل قول می‌شود. اسدالله علم در یکی از جلدهای کتابش عنوان کرده است که در سال ۱۳۵۴ خدمت اعلیحضرت شاه بوده است و برای حل مشکلات کشور به وی پیشنهاد می‌کند که جمعی از ریش سفیدان و افراد با تجربه را در کنار هم جمع کند تا از آن‌ها در اداره مملکت‌داری، راهنمایی بگیرند اما شاه به وی گوش نداده است. ما با خواندن این خاطره متوجه می‌شویم که اسدالله علم یا یک دروغگوی تمام عیار است یا انسانی فراموش کار که خاطراتی اشتباه را که ریشه در واقعیت ندارند، نقل می‌کند؛ چرا که او در حال گفتن این خاطرات به این نکته واقف نبوده است که ۸ سال قبل و در دوره نخست‌وزیریش، خود او طرح لایحه‌ای را به نام مجلس شورای دولتی برای تصویب به مجلس برد تا ساختار سیاسی ما را که از دوران ناصرالدین شاه تا سال‌ها بعد وجود داشت اصلاح کند. ناهماهنگی با گزارش‌های رسمی و اسناد دولتی:بخاش اشاره می‌کند که برخی رویدادهایی که علم در خاطراتش به آن‌ها پرداخته، با روایت‌هایی که از اسناد رسمی، تلگراف‌های دیپلماتیک، و گزارش‌های دولت‌های خارجی (به‌ویژه آمریکا و بریتانیا، مانند ریچارد هلمز سفیر ایران در آمریکا بین سال‌های ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۷) به دست آمده، تطابق ندارد. این ناهماهنگی‌ها دربارهٔ نحوه تصمیم‌گیری‌های شاه، نقش علم، و چگونگی برخورد دربار با بحران‌های سیاسی به‌چشم می‌خورند. عدم تطابق با برداشت‌های خارجی‌ها از شاه:بخاش اشاره می‌کند که تصویر شاه در خاطرات علم، با ارزیابی‌هایی که سفرا و دیپلمات‌های غربی از شاه داشتند، هم‌راستا نیست. | ## بخش 3: یادداشت‌های علم | برای مثال، بسیاری از دیپلمات‌های خارجی شاه را فردی باهوش، دقیق و به‌شدت حساس به مسائل سیاسی توصیف کرده‌اند، در حالی که علم گاهی او را غیرمنطقی یا سطحی معرفی می‌کند. راویِ مناقشه‌برانگیز:بخاش به‌طور ضمنی هشدار می‌دهد که علم، به‌عنوان راوی، هم درون ساخت قدرت بود و هم به‌نوعی در تلاش برای بازسازی چهره خود پس از سقوط سلطنت. همین مسئله او را از راویان بی‌طرف متمایز می‌کند و باعث می‌شود خاطراتش بیشتر بازتاب ذهن و منافع شخصی‌اش باشد تا تاریخ دقیق و بی‌طرفانه. موافقان مسعود بهنود در مورد این خاطرات بر ای ن عقیده است که محمود طلوعی نویسنده و نماینده سابق مجلس شورای ملی نیز بر این نظر است که این خاطرات اثر علم بوده و ضمن تأکید بر صحت این خاطرات بیان می‌دارد ه وی از جمله معدود نفراتی بوده که از جریان نوشتن این خاطرات خبر داشته است. | ## جمع‌بندی | طلوعی در نوشتار خود بیان کرده است که محمدعلی منصف دایی علم و نماینده اسبق بیرجند این مطلب را به وی اعلام کرده بوده و وی را در جریان این نوشتار فرار داده است.