موضوع مقاله: محمدجواد ظریف | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # محمدجواد ظریف | مقدمه: محمّدجواد ظریف خوانساری (زادهٔ ۱۷ دی ۱۳۳۸) سیاستمدار و دیپلمات ایرانی است که از ۱۱ مرداد تا ۶ اسفند ۱۴۰۳ معاون راهبردی رئیس‌جمهور ایران، مشاور رئیس‌جمهور و رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک بود. | ## بخش 1: محمدجواد ظریف | وی پیش‌تر نیز نماینده و سفیر ایران در سازمان ملل متحد و وزیر امور خارجه ایران از ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰ بوده است. او همچنین از اعضای شورای عالی جمعیت هلال‌احمر و دانشیار دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران است. ظریف، دانش‌آموختهٔ کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل از دانشگاه ایالتی سان‌فرانسیسکو و همچنین کارشناسی ارشد مطالعات بین‌الملل و دکترای حقوق و روابط بین‌الملل از دانشگاه دنور است. او از سال ۱۳۷۱ تا ۱۳۸۱ معاونت حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه را برعهده داشت. ظریف در فاصله سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۶ سفیر ایران در سازمان ملل متحد بود که در سفر سال ۱۳۸۴ رئیس‌جمهور احمدی‌نژاد به سازمان ملل در پی کارشکنی در روابط با آمریکا و رعایت نکردن آداب دیپلماتیک برکنار می‌شود که با مخالفت و پافشاری رهبر ایران تا سال ۱۳۸۶ در این سمت می‌ماند. ظریف در اسفند ۱۳۹۷، به دلیل اینکه موضوع سفر رئیس‌جمهور سوریه بشار اسد به تهران به او اطلاع داده نشده بود، از سمت خود استعفا داد، امّا دو روز بعد، رئیس‌جمهور حسن روحانی با استعفای او موافقت نکرد. ظریف نقش پُررنگی در کارزار انتخاباتی مسعود پزشکیان برای انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ داشت و پس از پیروزی پزشکیان، به‌عنوان رئیس شورای راهبری دوره انتقال دولت چهاردهم منصوب شد. او در ۱۱ مرداد ۱۴۰۳ به سمت معاون راهبردی رئیس‌جمهور و رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک گماشته شد. ظریف به‌عنوان رئیس شورای راهبری، مسئول معرفی نامزدهای پیشنهادی وزارتخانه‌ها در کابینه بود. با این حال در ۲۱ مرداد پس از واکنش گسترده در خصوص وزرای پیشنهادی برای اخذ رأی اعتماد از مجلس، ظریف اعلام کرد که از سمت خود کناره‌گیری کرده است، امّا مدتی بعد بازگشت. ظریف در اسفند ۱۴۰۳ به دلیل مخالفت نمایندگان مجلس و استناد به قانون به‌کارگیری اشخاص در مشاغل حساس مبنی بر تابعیت مضاعف فرزندان، از سمت خود کناره‌گیری کرد. وزارت خزانه‌داری آمریکا در سال ۲۰۱۹ ظریف را تحریم کرد و اظهار داشت که وی سخنگوی علی خامنه‌ای است. در ۵ اردیبهشت ۱۴۰۰، یک فایل صوتی از ظریف منتشر شد که حاوی سخنان او در مورد مسائل کشور در زمینهٔ سیاست خارجی بود. جواد ظریف سیاست‌مداری است که در بین فعالان حقوق بشر به «پینوکیوی ایران» معروف است. ظریف همواره بدترین جنایت‌های نظام جمهوری اسلامی ایران را انکار یا از آن‌ها دفاع کرده است. زندگی شخصی اوایل زندگی محمّدجواد ظریف خوانساری ۱۷ دی ۱۳۳۸ در خانواده‌ای مذهبی، محافظه‌کار و متمول در تهران به‌دنیا آمد. پدر و پدربزرگش از تجار اصفهان بودند، پدربزرگش از بانیان مسجد اعظم قم و مسجد هامبورگ و پدرش عباسعلی ظریف خوانساری از شعرای اصفهان، فردی خیر و به گاوصندوق علما معروف بود. او تحصیلات مقدماتی را از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ در دبستان و دبیرستان علوی تهران انجام داد. ظریف در سال ۱۳۵۵ با ویزای دانشجویی به ایالات متحده آمریکا رفت و از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۶ دیپلم خود را از کالج درو، در سانفرانسیسکو گذراند و به ترتیب در سال‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۶۱ مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل را از دانشگاه ایالتی سان‌فرانسیسکو دریافت نمود، سپس به ایالت کلرادو نقل مکان کرد و در سال ۱۳۶۳ مدرک کارشناسی ارشد مطالعات بین‌الملل را از دانشکده مطالعات بین‌الملل جوزف کوربل، دانشگاه دنور اخذ نمود و پس از آن تحصیلات خود را در مقطع دکترا ادامه داد. طبق تصاویر منتشرشده، او در ۳۰ مهر ۱۳۵۸ به همراه تعداد دیگری از دانشجویان ایرانی در نیویورک سیتی با تجمع روبه‌روی بیمارستانی که محمدرضا پهلوی، شاه سابق ایران، در آن بستری بود، شعارهایی علیه او از جمله شعار «مرگ بر شاه» را سر دادند. آن‌ها در ایران با هم ازدواج کردند، اما پس از آن به نیویورک نقل مکان نمودند و هردو به زبان انگلیسی مسلط هستند. پسر وی مهندسی برق خوانده و دارای فوق لیسانس مدیریت است و دخترش نیز دارای مهندسی معماری داخلی است. فرزندان وی به همراه همسرانشان در طول مدت تصدی وزارت امور خارجه ایران، در تهران سکونت داشتند و بنابر اظهارات خود وی، شاغل در ادارات دولتی نبوده و به کار آزاد مشغول می‌باشند. خبرگزاری فرارو گرایش سیاسی هنگامی که ظریف برای پست وزارت خارجه به مجلس معرفی شد، روزنامه اعتماد او را در میان اصلاح‌طلبان دسته‌بندی کرد، در حالی که خبرگزاری مهر از وی به عنوان یک چهره مستقل یاد کرد.معرفی سوابق و گرایش سیاسی وزیران پیشنهادی روحانی/ ۷ وزیر اصلاح‌طلب و ۲ وزیر اصولگرا در کابینه اعتدال خبرگزاری مهر نمایندگی در سازمان ملل ظریف فعالیت شغلی خود را از سال ۱۳۵۷ به عنوان مشاور سرکنسولگری ایران در سان فرانسیسکو آغاز کرد و تا سال ۱۳۵۹ در این جایگاه فعالیت نمود. او در فاصله سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱ مشاور سیاسی، رایزن و کاردار نمایندگی ایران در سازمان ملل بود. وی دوره سربازی خود را نیز به صورت امریه، در وزارت امور خارجه و نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد، سپری کرد.ظریف: برخی برای بازارگرمی در معاملات خصوصی، خود را مدیر برنامه پسر من معرفی می‌کنند خبرآنلاین پس از گذراندن آزمون جامع دکترا در ۱۳۶۴، اداره مهاجرت ایالات متحده، روادید محمد جواد ظریف را باطل کرد و او سه سال بعد از راه دور، تحصیلات خود را تکمیل کرد و دکترای حقوق و روابط بین‌الملل را در سال ۱۹۸۸ از دانشگاه دنور دریافت کرد. در سال ۱۳۶۶ که جنگ ایران و عراق ماه‌های پایانی خود را سپری می‌کرد و فشارهای بین‌المللی بر ایران، به منظور پذیرفتن متن اولیه قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت به اوج رسیده بود، تیم مذاکره‌کننده ایرانی، سعی داشت به جای درج مفادی که انتظارات ایران را برآورده نمی‌کرد، بندهایی از طرح اجرایی دبیرکل سازمان ملل متحد (خاویر پرز دکوئیار) را جایگزین نماید.از جمله درخواست‌های مورد تأکید ایران در خصوص متن قطعنامه، درج بندی در قطعنامه بود، که می‌بایست هم‌زمان با شروع آتش‌بس، کمیته‌ای اقدام به شناسایی و معرفی متجاوز جنگ مزبور نماید. از این رو ایران به دنبال کلمه‌ای بود که در عین اینکه مفهوم «پذیرش» را داشته باشد، اما مفهوم حقوقی متفاوتی از آن برداشت شود. بعد از حمله عراق به کویت، این کمیته، عراق را متجاوز و شروع‌کننده جنگ با ایران معرفی کرد. نوشتن نامه این درخواست رسمی به محمدجواد ظریف، تنها دیپلمات ایرانی وقت مسلط به زبان انگلیسی در نمایندگی ایران، در سازمان ملل متحد گماشته شد، تا بتواند مفهوم مورد نظر ایران را به شفافی بیان کند. ظریف نیز با انتخاب کلمات مناسب، توانست نامهٔ مورد نظر ایران را تنظیم و در بین کشورهای عضو، منتشر کند. ظریف که در دولت هشتم معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه بود و به عنوان یکی از افراد شاخص گروه «نیویورکی‌ها» در وزارت خارجه شناخته می‌شد در سوم تیر ۱۳۸۱ به سمت رئیس نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران در مقر مرکزی سازمان ملل متحد در نیویورک منصوب شد. ظریف گفته که با سعید امامی رفاقت دیرینه‌ای داشته و همسر امامی از همکاران همسر خود در بخش بین‌الملل بوده است. او ارتباط خود را با همسر و فرزندان امامی حفظ کرده و هر از چند گاهی به ملاقات آن‌ها می‌رود. ریاست نمایندگی ایران در سازمان ملل ظریف که در دولت هشتم معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه بود و یکی از افراد شاخص گروه نیویورکی‌ها در وزارت خارجه شناخته می‌شد که در سوم تیر ۱۳۸۱ به سمت رئیس نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران در مقر مرکزی سازمان ملل متحد در نیویورک منصوب شد. در سال ۱۳۸۴ رئیس‌جمهور تازه انتخاب شده ایران، محمود احمدی‌نژاد برای سخنرانی در شصتمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد به نیویورک سفر کرد و در بدو ورود به فرودگاه و دیدار با ظریف در مسیر، از وی می‌خواهد در نشستی با حضور سناتورهای آمریکایی حضور داشته باشد که ظریف می‌گویید شما نمی‌توانید و باید اذن رهبری برای اینکار باشد که وی از تحکم این کارمند وزارت خارجه به اسم رهبری ایران به شدت ناراحت می‌شود. در ادامه در طی این سفر ظریف برخورد بدی با رئیس‌جمهور داشت و در مجمع عمومی او را کنار خود نشانده و مثل کارمند با او برخورد کرد. سپس در یکی از دیدارهای دیپلماتیک احمدی‌نژاد که با پرویز مشرف، رئیس‌جمهور پاکستان بود، ظریف با پیراهن آستین کوتاه حاضر شد و درحالی که آدامس در دهان می‌جوید در این نشست حضور یافت. در آخر روز اول سفر، احمدی‌نژاد خواستار جایگزینی ظریف می‌شود که علی لاریجانی به رئیس‌جمهور می‌گوید برای برکناری ظریف باید اذن رهبری گرفته شود و مجاز به اینکار نیست. این باعث شد احمدی‌نژاد بعد از بازگشت به ایران برای اخراج وی نامه نگاری کند که به گفته برخی، ظریف زودتر اقدام به نامه‌نگاری یا حضور در دفتر رهبری کرد برای جلوگیری از برکناری و به گفته خود او چنین کاری نمی‌کند و در هر صورت منجر به مخالفت رهبری با برکناری وی از این سمت زیرمجموعه وزارت خارجه می‌شود. با پافشاری دولت وقت بر برکناری ظریف، این مخالفت رهبری چند بار دیگر نیز اتفاق می‌افتد و ظریف ۲ سال در این سمت باقی می‌ماند و در نهایت در سال ۱۳۸۶ از سمت نمایندگی دائم ایران در سازمان ملل برکنار می‌شود. حسن قشقاوی، معاون کنسولی وقت وزارت امور خارجه، از این انتخاب استقبال و عنوان کرد که کشورهایی که به دنبال گفتگو با ایران هستند، از این انتخاب استقبال کرده‌اند. وی به عملکرد هنری کیسینجر، مشاور اسبق امنیت ملی ایالات متحده آمریکا اشاره کرد که یک نسخه از کتاب دیپلماسی که توسط شخص وی تألیف گردیده را به ظریف هدیه داده است و در صفحه نخست آن نوشته است:قشقاوی: تعبیر کیسینجر از ظریف، رساترین تعبیر درباره اوست خبرآنلاین «تقدیم به دشمن قابل احترام، ظریف» ظریف با حضور در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در روز ۱۴ مرداد (روز بعد از مراسم تحلیف) به تشریح برنامه‌های خود و پاسخ به سؤالات نمایندگان کمیسیون مربوطِ پرداخت. ساعاتی پس از این انتخاب، گیدو وستروله،دعوت وزیر خارجه آلمان از ظریف خبرگزاری فرارو وزیر امور خارجه آلمان و احمد داوداغلو،دعوت اوغلو از ظریف برای نشست ۳ جانبه خبرگزاری فردا وزیر امور خارجه ترکیه، در پیام‌های تلفنی جداگانه، تصدی پست وزارت امور خارجه را به وی تبریک گفتند و از وی درخواست کردند در آینده نزدیک به کشورهای متبوعشان سفر نماید. | ## بخش 2: محمدجواد ظریف | اقدامات پس از انتخاب شدن محمدجواد ظریف، پس از انتخاب شدن برای وزارت امور خارجهٔ ایران، اقداماتی نظیر انتخاب اولین زن سخنگو وزارت امور خارجه، اولین سفیر زن جمهوری اسلامی، بیش از ۵۰ بار دیدار با وزیر خارجه آمریکا و اولین دیدار و دست دادن با رئیس‌جمهور آن کشور. ظریف همچنین بیش از سایر وزرای دیگر در تاریخ انقلاب اسلامی در صحن مجلس و در کمیسیون امنیت ملی حاضر شده است و دربارهٔ مسائل گوناگون به نمایندگان پاسخ داده است.ظریف: ما ملتی دلاوریم نه دلواپس/ تا وزیر خارجه‌ام نمی‌گذارم پروژه امنیتی‌سازی ایران تحت انکار هولوکاست تحقق یابد/درگیری لفظی بین نمایندگان مجلس بر سر وزیر خارجه خبرگزاری انتخاب ظریف در سال ۲۰۱۵ از سوی مؤسسه انگیسک اینسایتس به عنوان ریسک‌پذیرترین سیاستمدار جهان انتخاب شد. در این مذاکره، جان کری، وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا نیز حضور داشته و با ظریف بر سر میز مذاکره نشست. پس از پایان این دیدار کری در کنفرانس خبری خود گفت: «با ظریف ملاقات داشتم، لحن او حقیقتاً متفاوت بود.»پس از 34 سال صورت گرفت؛ ظریف و جان کری در کنار یکدیگر + تصاویر / پایان مذاکرات ایران و 1+5 / وزیر خارجه انگلیس: یک بهبودی بزرگ در لحن و روح" ظریف مشاهده شد/ اشتون: دیدار پرمحتوایی بود، دور بعدی مذاکرات ۲۳ مهر در ژنو انتخابجان کری: با ظریف ملاقات داشتم، لحن او حقیقتاً متفاوت بود/ ظریف: همه تحریم‌ها باید به تدریج برداشته شود انتخاب مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ظریف به عنوان مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران در خصوص پرونده برنامه اتمی ایران از جانب حسن روحانی معرفی شده است. اولین حضور وی به عنوان مذاکره‌کننده هسته‌ای در دیدار با نمایندگان گروه پنج به علاوه یک در نیویورک و در تاریخ ۴ مهر ۱۳۹۲ (۲۶ سپتامبر ۲۰۱۳) برگزار شد و مرتبه بعدی با کاترین اشتون در ضیافت شام در سفارت ایران در سوئیس در تاریخ ۲۳ مهر ۱۳۹۲ (۱۵ اکتبر) انجام شد.دیدار و گفتگوی ظریف و اشتون در ژنو ایسنا سایر اعضای دیگر تیم مذاکره‌کننده همراه ظریف عبارتند از: عباس عراقچی، مجید تخت روانچی، حمید بعیدی‌نژاد و داوود محمدنیا.اعضای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای اعلام شدند اقتصاد آنلاین توافق هسته‌ای ژنو اولین موفقیت دیپلماتیک تیم مذاکره‌کننده ایران در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳ حاصل شد؛ توافقی که طبق آن ایران و گروه ۵+۱ توافق کردند در مقابل کاهش برخی تحریم‌های علیه ایران، غنی‌سازی بالای پنج درصدی اورانیوم در ایران متوقف شود. جان کری از این توافق با عنوان «گام نخست در جهت یافتن راه‌حلی جامع» یاد کرده است. دقایقی بعد از حصول این توافق اولیه، ظریف با انتشار توییتی در صفحه توییتر خود، خبر حصول این توافق را همگانی کرد.توافق تاریخی ایران و ۱+۵ در ژنو؛ برون‌رفت از بن‌بست ۱۰ ساله هسته‌ای دویچه‌وله فارسی در ۲۴ آذر ۱۳۹۲ ظریف از گفتگوی تلفنی با جان کری خبر داد. وی گفت تماس تلفنی دو طرف پس از افزوده شدن نام ۱۹ فرد و شرکت به فهرست تحریم‌های پیشین آمریکا علیه ایران (پس از توافق ژنو) انجام شده است. وی همچنین در توضیح این تماس تلفنی گفت که پس از توافق ژنو با شش قدرت جهانی، «این اولین باری نیست که لازم دیده‌ایم که هم در گفتگوهای علنی و هم در گفتگوهای خصوصی شرکت کنیم. فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و ظریف، در یک نشست رسمی در مقابل رسانه‌ها در وین با خواندن بیانیه‌ای به زبان انگلیسی و فارسی اعلام کردند که توافق نهایی در برنامه هسته‌ای ایران به دست آمده است. بنیامین نتانیاهو صریح‌ترین منتقد توافق جاری گفت: «ایران بعد از ده سال (با پایان دوره محدودیت‌ها) قادر خواهد بود بمب‌های اتمی متعدد تولید کند.» این توافق پایانی بر ۱۲ سال مذاکرات ایران با قدرت‌های جهانی بر سر مسئله هسته‌ای است. مذاکراتی که با مسئولیت حسن روحانی در مهر ماه ۱۳۸۲ آغاز و در تیر ماه ۱۳۹۴ با مسئولیت محمد جواد ظریف و در دولت روحانی، با توافق جامع به پایان رسید. دیدار کوتاه و دست دادن با رئیس‌جمهور آمریکا در ۶ مهر ۱۳۹۴ و در حاشیهٔ برگزاری هفتادمین دوره مجمع عمومی سازمان ملل متحد، محمدجواد ظریف در حال خروج از سالن مجمع عمومی، با باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا که توسط جان کری، وزیر امور خارجه همراهی می‌شد و دو ساعت از سخنرانی وی در مجمع می‌گذشت، ملاقات کوتاهی داشت و دو طرف، ضمن سلام و احوالپرسی، با یکدیگر دست دادند. ایسنا باشگاه خبرنگاران جوان دولت دوازدهم با آغاز به کار دولت دوازدهم به ریاست حسن روحانی، وی مجدداً محمدجواد ظریف را به عنوان وزیر امور خارجه به مجلس معرفی نمود. ظریف با کسب ۲۳۶ رأی موافق، ۲۶ رأی مخالف و ۲۶ رأی ممتنع، از مجموع ۲۸۸ رأی ماخوذه، مجدداً به عنوان وزیر امور خارجه از مجلس رای اعتماد گرفت. و در روز ۶ اسفند ماه سال ۱۳۹۷ با انتشار پستی در صفحه شخصی اش در اینستاگرام استعفا خود را اعلام کرد. ولی در هشتم اسفند ماه با نامه استعفا او مخالفت شد و او همچنان به کار خود ادامه می‌دهد. در ماه ژوئیه سال ۲۰۱۹ وزارت خزانه‌داری آمریکا محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی را در لیست تحریم‌های خود قرار داد. این وزارتخانه می‌گوید ظریف مهم‌ترین سخنگوی علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی است و برای رژیم ایران تبلیغ می‌کند.آمریکا محمد جواد ظریف را تحریم کرد، دویچه‌وله ظریف نیز تأیید کرد که چون در زمان حضور در نیویورک دعوت به کاخ سفید برای مذاکره با دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا را نپذیرفته تحریم شده است. استعفا و مخالفت با آن ظریف، در تاریخ ششم اسفند ۱۳۹۷ ساعت ۱۱:۳۰ استعفای خود را از طریق اینستاگرام اعلام کرد. بخشی از متن استعفای ظریف به این شرح بود: «از ناتوانی برای ادامه خدمت و تمام کاستی‌ها و کوتاهی‌ها در دوران خدمت صمیمانه پوزش می‌خواهم». معاون سخنگوی وزارت امورخارجه، اصالت خبر اعلام استعفای ظریف را در گفتگو با ایرنا تأیید کرد. خبرگزاری فارس نیز به‌طور مستقل اصالت این اعلام استعفا را به نقل از «یک منبع مطلع» تأیید کرد. ساعاتی پس از اعلام استعفای ظریف از طریق پست اینستاگرامی، محمود واعظی معاون اول حسن روحانی پذیرش استعفای آقای ظریف از جانب حسن روحانی را تکذیب کرد. او در یک توییت اعلام کرد «خبر منتشر شده مبنی بر پذیرش استعفای دکتر ظریف از سوی رئیس‌جمهوری قویاً تکذیب می‌شود.» به گفته ظریف، عدم دعوت از وی در جلسه دیدار بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه با حسن روحانی، رئیس‌جمهور و علی خامنه ای، رهبر ایران، دلیل اصلی این استعفا بوده است. انجام نشدن این هماهنگی در نتیجه اختلاف و تنش ایجاد شده در روابط ایران و سوریه بعد از سفر هیئت پارلمانی ایران به ریاست حشمت‌الله فلاحت‌پیشه به سوریه بود که منجر به ایجاد نگرانی‌هایی در دولت سوریه نسبت به حمایت ایران از این کشور شد و این سفر بدون برنامه‌ریزی بشار اسد به ایران یک ماه بعد آن سفر پارلمانی برای اختلافات پیش آمده بود که به ادعای برخی با دعوت قاسم سلیمانی انجام شد. روحانی در این نامه خطاب به ظریف گفته است که استعفای او را خلاف مصالح ایران می‌داند و با آن موافقت نمی‌کند. در متن نامه آمده است با نظر آقای ظریف که «حفظ شان و اعتبار وزارت امور خارجه، و جایگاه شخص وزیر امور خارجه به عنوان بالاترین مقام مسوول در اجرای سیاست خارجی کشور» موافق است. ظریف در تاریخ ۲۵ اوت ۲۰۱۹ در سفری عجیب و تاریخی وارد بارتز محل نشست گروه G20 در فرانسه شد. کارشناسان این را یک حرکت در جهت پیشبرد مذاکرات محرمانه با ایالات متحده می‌دانند فایل صوتی محرمانه در ۵ اردیبهشت ۱۴۰۰ مصاحبه‌ای هفت‌ساعته میان سعید لیلاز با ظریف توسط شبکهٔ ایران اینترنشنال منتشر شد و حاوی گفت‌وگو این دو نفر در مورد مسائل ایران در زمینهٔ سیاست خارجی بود. وی در این گفت‌وگو مهم‌تر قلمداد شدن سیاست‌های میدان نسبت به سیاست‌های دیپلماتیک در ایران را اذعان کرد و مدعی شد که سفر قاسم سلیمانی، فرماندهٔ پیشین سپاه قدس به روسیه بدون نظارت وی و «با ارادهٔ روسیه» صورت گرفت. ضمناً «ارادهٔ روسیه به آن بود که دستاورد وزارت خارجهٔ ایران را نابود کند.» این فایل صوتی در ادامه دلخوری پیش آمده بابت نحوه حل اختلافات رخ داده در روابط ایران و سوریه بود که با پادرمیانی قاسم سلیمانی و بدون اطلاع وزارت خارجه و حشمت‌الله فلاحت‌پیشه که بانی اختلاف شده بود با سفر شخص بشار اسد به تهران رفع شد. در این زمان مدیریت پرونده سوریه به دست بخش نظامی کشور و به صورت مشخص شخص قاسم سلیمانی بود. در دولت پزشکیان ظریف نقش پررنگی در کارزار انتخاباتی مسعود پزشکیان برای انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ داشت. پاتریک وینتور در روزنامهٔ گاردین نوشت که حضور ظریف به‌عنوان مشاور پزشکیان در میزگرد تلویزیونی، می‌تواند نمادی از این واقعیت باشد که در صورت پیروزی پزشکیان، «رویکرد ایران به سیاست خارجی، از جمله نیاز به دستیابی به توافق در مورد برنامه هسته‌ای‌اش، چقدر می‌تواند تغییر کند.» پزشکیان پس از پیروزی، ظریف را به‌عنوان رئیس شورای راهبری دوره انتقال دولت چهاردهم منصوب کرد. پزشکیان پس از تحلیف در مجلس، محمدجواد ظریف را به سمت معاون راهبردی رئیس‌جمهور و رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک منصوب کرد. ظریف به‌عنوان رئیس شورای راهبری، مسئول معرفی نامزدهای وزارتخانه‌ها در کابینه بود. او کمیته‌هایی برای انتخاب وزرا تشکیل داد و قرار بود که ۶۰ درصد وزیران پیشنهادی دولت جدید، سن‌شان کمتر از ۵۵ سال باشد و همچنین ۶۰ درصد آن‌ها هم برای نخستین بار عضو کابینه شوند. فهرست وزرای پیشنهادی برای اخذ رأی اعتماد از مجلس در ۲۱ مرداد اعلام شد و با واکنش‌های گسترده‌ای مواجه گردید. ظریف پس از آن استعفا داد و در واکنش گفت: ظریف در ۶ شهریور اعلام کرد که پس از پیگیری‌ها و رایزنی‌های پزشکیان و با دستور کتبی او، به سمت خود در معاونت راهبردی رئیس‌جمهور بازگشته است. اصول‌گرایان خواهان کناره‌گیری او به دلیل تعارض با قانون «ممنوعیت انتخاب یا انتصاب مقامات و مدیران دارای تابعیت مضاعف و مرتبط با کشورهای خارجی» بودند. این قانون تصریح می‌کند افرادی که خود یا اعضای خانواده‌شان تابعیت مضاعف دارند، نمی‌توانند در مشاغل حساس فعالیت کنند. جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ طی جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، ظریف در مقاله‌ای برای مجله آمریکایی فارن افرز اظهار داشت ایران باید به‌جای ادامه جنگ، از موقعیت خود برای اعلام پیروزی و حرکت به‌سوی یک توافق صلح جامع استفاده کند. به گفته ظریف، چنین توافقی با لغو تحریم‌ها در ازای اعمال محدودیت‌های هسته‌ای و نیز از طریق بازگشایی تنگه هرمز، انعقاد پیمان عدم تجاوز با آمریکا و توسعه همکاری‌های اقتصادی و منطقه‌ای، می‌تواند به درگیری کنونی پایان داده و از بروز تنش‌های آینده جلوگیری کند. | ## بخش 3: محمدجواد ظریف | مخالفت‌ها پیش از وزارت ظریف مخالفت کسانی که وی آن‌ها را تندرو می‌نامد با خودش را چنین توضیح می‌دهد: در هنگام وزارت از زمان روی کار آمدن ظریف، نمایندگان اصول‌گرای مجلس شورای اسلامی، به دفعات، سعی در فراهم کردن ملزومات استیضاح و عزل ظریف نموده‌اند. مواردی از قبیل امضای توافق ژنو، اظهارات وی در خصوص هلوکاست، نزاع اعراب و اسرائیل و برقراری رابطه با آمریکا، از جمله مواردی است که نمایندگان مجلس، ظریف را به موجب آنها، مستحق عزل و استیضاح می‌دانند. در نخستین اقدام، در ۱۲ آبان ۱۳۹۲، ظریف به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی فراخوانده شد، تا دربارهٔ پنج موضوع؛ موضع‌گیری دربارهٔ هولوکاست، تماس تلفنی باراک اوباما و حسن روحانی، تعریف از منافع ملی، احتمال توقف غنی‌سازی اورانیوم و حمله به مرزداران سراوان، توضیح دهد. اما هیچ‌یک از پاسخ‌های ظریف، سؤال‌کنندگان را قانع نکرد.انتقاد از ظریف در کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران بی‌بی‌سی فارسی در اقدام بعدی نمایندگان در این راستا، می‌توان به نامه ۲۰ تن از نمایندگان مجلس در روز ۱۷ آذر ۱۳۹۲ به حسن روحانی اشاره کرد، که به دلیل سخنان ظریف در جمع دانشجویان دانشگاه تهران مورخ ۱۲ آذر، درخواست جدی مبنی بر عزل ظریف از سمتش را داشتند.درخواست برکناری ظریف - تهدید طیب‌نیا به استعفاء روزنامه ابتکار علاءالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، دلیل عدم همکاری ظریف با نمایندگان مجلس، در ارائه گزارش عملکردش در مذاکرات هسته‌ای، که موجب شده وی بارها از جانب نمایندگان مجلس، مورد تهدید استیضاح قرار گیرد را، عدم تعهد نمایندگان مجلس به منتشر نکردن اطلاعات طبقه‌بندی ارائه‌شده از جانب ظریف به نمایندگان دانست. بروجردی، شرط اصلی ظریف برای ارائه گزارش و اطلاعات محرمانه به نمایندگان را، عدم بازنشر آن‌ها در رسانه‌ها عنوان کرده که این شرط با مخالفت نمایندگان روبرو شد و ظریف نیز در پاسخ، از گفتگو با نمایندگان خودداری کرد.چرا او حاضر است استیضاح شود، ولی چیزی از مذاکرات نگوید؟ خبرآنلاین مرتبه بعدی برخورد با ظریف و عزل احتمالی وی، در بستر رویدادی در خلال هفتادمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد روی داد، که در خلال آن، ظریف و اوباما به‌طور اتفاقی با یکدیگر دیدار کردند و گفتگوی کوتاهی داشتند. از جمله شاخص‌ترین صداهای مخالف، می‌توان به اظهارنظر غلامحسین محسنی اژه‌ای اشاره کرد که ظریف را به دلیل اینکه با این معانقه، زمینه ورود دشمن (ایالات متحده آمریکا) به ایران را فراهم کرده است، یک جاسوس نامید؛ همچنین علیرضا زاکانی، رئیس کمیسیون برجام مجلس شورای اسلامی، این عمل ظریف را خطایی نابخشودنی و مستحق برخورد جدی دانست. بهرام بیرانوند، نماینده مجلی شورای اسلامی نیز وی را فردی بی‌غیرت خطاب کرد.اژه‌ای دست دادن با اوباما را مشابه جاسوسی دانست بی‌بی‌سی فارسی تحریم وزارت خزانه‌داری آمریکا روز چهارشنبه۳۱ ژوئیه ۲۰۱۹ وزارت خزانه‌داری آمریکا در یک بیانیه، محمدجواد ظریف را به‌دلیل نمایندگی سید علی خامنه‌ای و همکاری مستقیم یا غیرمستقیم با او بر اساس فرمان اجرایی ۱۳۸۷۶ مورد تحریم قرار داد. وزیر خزانه‌داری آمریکا، استیو منوچین گفت: «محمد جواد ظریف دستور کار و سیاست‌های بی‌پروایانه رهبری جمهوری اسلامی ایران را اجرا می‌کند و سخنگوی اصلی حکومت در سراسر جهان است. ایالات متحده پیام واضحی را برای حکومت ایران می‌فرستد مبنی بر این که رفتارهای اخیر این حکومت کاملاً غیرقابل قبول است.» وزارت خارجه آمریکا افزوده است: «همزمان با قطع دسترسی شهروندان ایرانی به شبکه‌های اجتماعی توسط حکومت ایران، محمدجواد ظریف از طریق این رسانه‌ها تبلیغات و اطلاعات غلط حکومت را در سراسر جهان پخش می‌کند.» عدم اعطای ویزای ورود به آمریکا ۷ ژانویه ۲۰۲۰ آمریکا از اعطای ویزا به محمدجواد ظریف به منظور شرکت در اجلاس آزاد گفتگو دربارهٔ احترام به منشور سازمان ملل متحد خودداری کرد. تحریم دیدار با ظریف مایک پومپئو وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا در روز چهارشنبه ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۰ بعد از اعدام نوید افکاری، از تمامی رهبران جهان خواست تا زمانیکه جمهوری اسلامی دو برادر دیگر نوید و زندانیان خارجی را آزاد نکند، برای میزبانی محمد جواد ظریف برنامه‌ریزی نکرده و از دیدار با او خودداری کنند. کانادا کانادا در ۲۰ مهر ۱۴۰۱ اعلام کرد تحریم‌های جدیدی علیه ۱۷ شخص و ۳ نهاد از مقامات سابق و فعلی جمهوری اسلامی وضع کرده است که نام محمد جواد ظریف در بین این اسامی است. در رسانه‌ها ظریف در فیس‌بوکفیس بوک ظریف و توییترتوییتر ظریف صفحات تأیید شده دارد. سال نو مبارک»بازتاب پیام تبریک منتسب به رئیس‌جمهور و وزیر خارجه به یهودیان جهان روزنامه خراسان کریستی پلوسی در واکنش به پاسخ ظریف نوشت: «خوشحالم که می‌شنوم، ممنون از پاسختان.»گفتگوی توییتری ظریف با فرزند مقام ارشد آمریکا: مردی که هولوکاست را انکار می‌کرد، رفته است انتخاب ظریف سپس در صفحه فیس‌بوک خود سخنانش در توییتر را تأیید کرده و بار دیگر کشتار یهودیان به دست نازی‌ها و کشتار و سرکوب فلسطینی‌ها به دست صهیونیست‌ها را محکوم کرد. محکوم کردن هولوکاست و انکار نکردن آن چند بار دیگر از طریق فیسبوک ظریف با این عنوان مطرح شد که صهیونیست‌ها، «بهانه واهی انکار هولوکاست» توسط ایران را ابزار تخریب وجهه و حیثیت ملی ایران کرده‌اند و می‌گویند که ایران با ساخت بمب اتم می‌خواهد هولوکاست جدیدی ایجاد کند: این اقدام ظریف واکنش مثبت بسیاری از سیاستمداران و تحلیل‌گران آمریکایی و اروپایی را برانگیخت. کریستین امانپور، خبرنگار شبکه خبری سی‌ان‌ان نیز در توییتر خود نوشت که شخصاً با ظریف صحبت کرده و او ضمن تأیید این که در توییتر فعال است، به او گفته که: «کشورش هیچگاه هولوکاست را انکار نکرده و مردی (احمدی‌نژاد) که تصور می‌شد این کار را کرده، دیگر رفته است.» رابین رایت عضو انستیتوی صلح آمریکا، در واکنش به این اقدام، به واشینگتن پست گفت: «این اثرگذارترین دیپلماسی عمومی ایران در ۳۴ سال گذشته است.» محمدجواد ظریف در مصاحبه با خبرنگار دیلی بیست، دیوید کیز، در پاسخ به فیلتر بودن فیس‌بوک در ایران و در عین حال، داشتن اکانت فیس‌بوک، بلند خندید و گفت؛ «زندگی همین است». پیام از یوتیوب ظریف در ۲۸ آبان ۱۳۹۲ (۱۹ نوامبر ۲۰۱۳) یک روز مانده به دور تازه‌ای از مذاکرات هسته‌ای ایران و گروه پنج به‌علاوه یک در ژنو، پیامی انگلیسی در حساب کاربری خود در یوتیوب منتشر کرد. پیام ظریف گرچه به زبان انگلیسی بود اما در ویدئوهایی مجزا با زیرنویس فارسی، ترکی، فرانسوی و عربی هم منتشر شد. عنوان این ویدئو «پیام ایران: راهی به جلو وجود دارد» بود.ویدئوی پیام در یوتیوبویدئوی پیام در یوتیوب با زیرنویس فارسی وزیر خارجه ایران در این پیام حدود ۵ دقیقه‌ای گفت در پرونده اتمی کشورش «راهی به جلو وجود دارد، مسیری سازنده و حرکتی به سوی پیشرفت برای حفاظت از صلح حرکتی رو به جلو و تنها انتخاب بین تسلیم یا رو در رو شدن نیست.» این ویدئو با جمله «من جواد ظریف هستم و این پیام مردم ایران است» پایان می‌پذیرد.ظریف در آستانه مذاکرات ژنو پیام انگلیسی از طریق یوتیوب منتشر کرد بی‌بی‌سی فارسی تبریک نوروز کاترین اشتون کاترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در یک پیام توییتری فرارسیدن نوروز ۱۳۹۳ را به ظریف و تمام مردم ایران تبریک گفت.تبریک توئیتری اشتون به ظریف+متن پیام خبرگزاری انتخابمتن پیام توئیتری کاترین اشتون بدین شرح است: آقای ظریف بدین‌وسیله می‌خواهم نوروز را به شما و مردم ایران تبریک بگویم. در آغاز بهار و سال جدید، امیدوارم سال ١٣٩٣ برای شما سالی سرشار از سلامت و شادی باشد. امیدوارم جشن نوروز حرکتی به سوی ایجاد دوران جدیدی از روابط سودمند و به نفع همه شهروندان ما باشد. سال نو مبارک ارادتمند شما کاترین اشتون مجید توکلی جواد ظریف در گفتگو با خبرنگار دیلی بیست، گفت: مجید توکلی را نمی‌شناسم. دیویر کیس نویسنده این مطلب مدعی است که ظریف در پاسخ به سؤال وی مبنی بر اینکه «مجید توکلی، یکی از برجسته‌ترین فعالان دانشجویی ایران که هم‌اکنون در زندان نگهداری می‌شود، چه زمانی آزاد خواهد شد؟» تصریح کرده است: نام نسرین ستوده را از طریق رسانه‌ها شنیده‌ام اما مجید توکلی را اصلاً نمی‌شناسم. در ادامه دیوید کیس می‌گوید پس از اتمام نشست سازمان ملل در نیویورک، از ظریف پرسیدم که چطور خود شما از فیس بوک استفاده می‌کنید اما در ایران کسی اجازه استفاده از آن را ندارد که ظریف با لبخندی پاسخ داد: زندگی همینه. مصاحبه با برنامهٔ نود دوشنبه ۳۰ آذر ۱۳۹۴ مصاحبه‌ای توسط عادل فردوسی پور با محمد جواد ظریف انجام شد ولی مسئولان صدا و سیما از پخش این مصاحبه در برنامه نود که به مناسبت شب یلدا ضبط شده بود، خودداری کردند. مسئولان سازمان صدا و سیما علت این کار را عدم دعوت رسمی صدا و سیما از ظریف اعلام کردند. محمد سرافراز، رئیس وقت صداوسیما بعدتر گفت که بعد از این اتفاقات از طرف دفتر سیدعلی خامنه‌ای درخواست تعطیلی برنامه ۹۰ مطرح شد اما من زیر بار آن نرفتم. مصاحبه با پی‌بی‌اس ظریف در مصاحبه با چارلی رز، مجری تلویزیون پی‌بی‌اس گفت «ما در ایران هیچ‌کسی را به خاطر عقیده‌اش زندانی نمی‌کنیم». تحریک (تیم ب) برای کشاندن ترامپ به نبرد در خاورمیانه در ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۹ و سه روز پس از حملهٔ شبه نظامیان حوثی متحد ایران در یمن به تأسیسات آرامکو، ظریف در واکنش به توییت مایک پمپئو، در توئیتی، به‌طور علنی او را متهم به تحریک برای نبرد با ارتش ایران کرد.[پاسخ ظریف به پمپئو: «اقدام جنگی» یا تحریک به جنگ؟ خبرگزاری شفقنا ما خودمان انتخاب کردیم یک جور دیگر زندگی کنیم او در برنامه تلویزیونی حالا خورشید در تابستان ۹۷ پس از این‌که مجری (رضا رشیدپور) از او پرسید «مردم می‌پرسند این‌همه کشور در دنیا روابط خوبی با دیگر کشورها دارند و فشاری روی‌شان نیست، چرا فشار روی ایران است؟» پاسخ داد که «یک دلیل وجود دارد و این است که ما خودمان انتخاب کردیم یک جور دیگر زندگی کنیم». این گفته او با واکنش گسترده منفی کاربران ایرانی مواجه شد و با هشتگ‌هایی مثل #من_انتخاب_نکردم و #ما_خودمان_انتخاب_کردیم به نمونه‌های متعددی از وضعیت بد اقتصادی، نقض حقوق بشر و فقدان آزادی‌های سیاسی و اجتماعی در ایران اشاره کردند و گفتند چنین وضعیتی انتخاب آن‌ها نیست. دو سال بعد او با تأیید مجدد اصل گفتهٔ خود گفت «اگر بار دیگر از او در این زمینه سؤال شود، چنین جمله‌ای را نخواهد گفت.» نامزدی برای جایزه نوبل ظریف به همراه جان کری در میان ۳۷۶ نفری بودند که به عنوان نامزد جایزه صلح نوبل در سال ۲۰۱۶ انتخاب شدند.Nobel Peace Prize To Be Awarded, رادیو آزادی اروپا، ۷ اکتبر ۲۰۱۶ ارتباط با جامعه آمریکا ظریف به اقتضای حضور و همچنین فعالیت دیپلماتیک طولانی مدت در آمریکا، ارتباط گسترده‌ای با جامعه آمریکا و محافل سیاسی و علمی این کشور داشته است. روزنامه هرالد تریبیون، در مقاله‌ای به قلم وارن هوگ، به حضور گسترده محمد جواد ظریف در مجامع عمومی آمریکا اشاره می‌کند: ظریف در کتاب خاطراتش که به نام آقای سفیر منتشر شده است، دربارهٔ انتخاب او برای سمت نمایندگی دائم ایران در سازمان ملل می‌گوید: وی همچنین در دوره‌ای که سفیر ایران در سازمان ملل متحد بود، روابط نزدیکی با گری سیک، عضو پیشین شورای امنیت ملی آمریکا و استاد علوم سیاسی دانشگاه کلمبیا داشت. سیک در مصاحبه‌اش با کامبیز حسینی مجری برنامه پولتیک گفت: کتاب‌شناسی تعهدات جمهوری اسلامی ایران به کمیته مبارزه با تروریسم شورای امنیت (CTC)؛ دفتر مطالعات بین‌المللی مبارزه با تروریسم دانشگاه آزاد اسلامی؛ با مقدمه محمدجواد ظریف، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، دفتر مطالعات بین‌المللی مبارزه با تروریسم، ۱۳۹۰، ۲۶۰ ص. دیپلماسی چند جانبه: پویایی مفهومی و کارکردی سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی؛ محمدجواد ظریف، سید محمد کاظم سجادپور؛ [به سفارش] مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌المللی[وزارت امور خارجه]، تهران: وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات، ۱۳۹۱، ۹۲۸ص. روندهای جدید بین‌المللی؛ به‌اهتمام محمدجواد ظریف، مصطفی زهدانی؛ [به‌سفارش] دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، تهران: وزارت امورخارجه، مرکز چاپ و نشر، ۱۳۸۴، ۴۳۷ص. نهادهای ملی حقوق بشر؛ تألیف محمدرضا غائبی؛ با مقدمه محمدجواد ظریف؛ [به سفارش] دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، مشخصات نشر: تهران: وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات، ۱۳۸۷، ۱۸۴ ص. سازمان‌های بین‌المللی؛ محمدجواد ظریف، محمدکاظم سجادپور، تهران: میزان، ۱۳۸۹، ۲۸۰ ص. دوران‌گذار روابط بین‌الملل در جهان پساغربی؛ محمدجواد ظریف، محمدکاظم سجادپور، عبادالله مولایی، تهران: وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات، ۱۳۹۵. آقای سفیر: گفتگو با محمدجواد ظریف مصاحبه‌کننده: محمدمهدی راجی، تهران: نشر نی، ۱۳۹۲، ۳۸۴ ص. پایاب شکیبایی: برداشت‌هایی از هشت سال وزارت، انتشارات اطلاعات، چاپ ۱۴۰۳وبگاه ایران کتاب در نگاه دیگران به گفتهٔ روزنامه‌نگار علی هاشم: «وقتی اسم ظریف می‌آید، همه به یاد گفت‌وگو با آمریکا می‌افتند.» «ماله‌کشی»؛ «ماله‌کش اعظم» در مرداد ۱۳۹۸، اکانت رسمی توییتر وزارت خارجه آمریکا در فارسی، در کاری که پیش از این سابقه نداشت، ظریف، وزیر خارجهٔ جمهوری اسلامی ایران را «ماله‌کش اعظم» توصیف کرد. بهره‌گیری از چنین عنوانی، در ظاهر کنایه‌ای زده است به کارکرد این وزیر خارجه، در برابر نقدهایی که از سیاست‌های جمهوری اسلامی شده است.«پرزیدنت ترامپ اخیراً رهبر ایران را که با پول مردم ایران خودش را ثروتمند کرده، تحریم کرد. او مانند سایر اعضای مافیای خامنه‌ای در رفتار یاغیانه رژیم همدست است.» توئیتر فارسی وزارت امور خارجه آمریکا در مرداد ۱۳۹۸پس از ماجرای فایل صوتی ظریف، روزنامه کیهان که زیر نظر نمایندهٔ سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، نشر می‌یابد، توضیحات ظریف را کافی ندانسته و آن را «ماله‌کشی» توصیف کرد. | ## جمع‌بندی | خود ظریف دربارهٔ این لقب با اشاره به حل اختلاف‌ها با عربستان سعودی در مرداد ۱۳۹۸ گفت «اگر فکر می‌کنید به قول خودتان من ماله‌کش اعظم هستم، آقای سلیمانی با شما صحبت کند».