موضوع مقاله: شیر (صورت فلکی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شیر (صورت فلکی) | مقدمه: صورت فلکی شیر (به عربی:اسد و به انگلیسی:Leonis) نام یکی از صورت‌های فلکی منطقةالبروجی است که بین دو صورت فلکی خرچنگ از سمت غرب و سنبله از سمت شرق قرار گرفته است. | ## بخش 1: شیر (صورت فلکی) | یال و شانه‌های این صورت فلکی به‌عنوان یک صورت‌واره به نام «داس» به‌شمار می‌روند که به شکل یک علامت سؤال فارسی (؟) است. (جرم نورانی وسط تصویر، سیاره مشتری است)|راست شیر ستارگان پرنور بسیاری دارد که توسط باستانیان کشف شده‌بود. این صورت فلکی شامل ۴ ستاره از قدر ظاهری ۱ و ۲ می‌شود که باعث اهمیت این صورت فلکی هستند: قلب‌الاسد (Regulus - به معنای قلب شیر) - ستاره آلفای شیر: در جلوی شیر پایین‌ترین ستاره، ستاره‌ای از رشته اصلی با رنگ آبی-سفید، با قدر ظاهری ۱٫۳۴، در فاصله ۷۷٫۵ سال نوری از زمین. این ستاره دوتایی ظاهری است که ستارگان این دوتایی با دوربین دوچشمی قابل تفکیک هستند. ستاره اول و دوم این سامانه با تلسکوپ کوچک و ستاره سوم با دوربین دوچشمی قابل تفکیک هستند. ستاره اول: ستاره‌ای از نوع غول با رنگ طلایی- زرد، با قدر ظاهری ۲٫۶۱ ستاره دوم: ستاره‌ای از نوع غول با رنگ طلایی- زرد (مانند ستاره اول)، با قدر ظاهری ۳٫۶ این دو ستاره با دوره تناوب ۶۰۰ سال به دور هم می‌چرخند و از زمین ۱۲۶ سال نوری فاصله دارند. ستاره سوم (جدا از ستاره دوگانه): با رنگ زرد کم‌رنگ، با قدر ظاهری ۴٫۸ ظَهرالاسد (Zosma یا Delta Leonis - به معنای پشت شیر) - دلتای شیر: ستاره‌ای با رنگ آبی-سفید، با قدر ظاهری ۲٫۵۸، در فاصله ۵۸ سال نوری از زمین. ستاره اول: ستاره‌ای از نوع غول سفید با قدر ظاهری ۳٫۶۵، در فاصله ۲۶۰ سال نوری از زمین. البته در سال ۲۰۵۳ تا ۲۰۶۳ میلادی از یکدیگر دور می‌شوند و با تلسکوپ کوچک نیز قابل تفکیک خواهند بود. ستاره اول: ستاره‌ای از نوع غول با رنگ زرد، با قدر ظاهری ۵٫۰، در فاصله ۶۲۱ سال نوری از زمین ستاره دوم: ستاره‌ای با قدر ظاهری ۸ ۵۴ شیر:(54 Leonis): ستاره‌ای دوگانه در فاصله ۲۸۹ سال نوری از زمین که با تلسکوپ کوچک قابل تفکیک است. ستاره اول: ستاره‌ای با رنگ آبی-سفید با قدر ظاهری ۴٫۵ ستاره دوم: ستاره‌ای با رنگ آبی-سفید با قدر ظاهری ۶٫۳ دیگر ستارگان نام‌گذاری شده در صورت فلکی شیر: رأس‌الاسد شمالی یا مو شیر (Mu Leonis) خراتان یا تتا شیر یا (Theta Leonis) همچنین این صورت فلکی یکی از ستارگان متغیر درخشان را در خود جای داده است. ستاره آر شیر در فاصله ۳۳۰ سال نوری از زمین دوره ۳۱۰ روزه دارد و شعاعش ۴۵۰ برابر شعاع خورشید است. ستاره گلیز ۴۳۶ (Gliese 436) ستاره‌ای کم نور در صورت فلکی شیر است که حدود ۳۳ سال نوری از خورشید فاصله دارد. ستاره کربنی آی آر سی ۱۰۲۱۶+ (CW Leo - IRC +10216) در طول موج ۱۰ میکرومتر یا باند N فروسرخ درخشان‌ترین ستاره آسمان است. این ستاره ۱۳ میلیارد سال عمر دارد و دارای کمترین مقدار فلزینگی میان ستارگان شناخته‌شده است. | ## بخش 2: شیر (صورت فلکی) | ستاره‌شناسان امروزی شامل تیکو براهه در سال ۱۶۰۲، دم شیر را به‌عنوان صورت فلکی جدیدی به نام گیسو (گیسوان برنیکه) حساب کردند و از شیر جدا کردند. از جمله مسیه ۶۵، مسیه ۶۶، مسیه ۹۵، مسیه ۹۶، مسیه ۱۰۵ و کهکشان همبرگر (NGC 3628) که معروف‌ترین جرم عمق آسمان این صورت فلکی است. حلقه شیر (Leo Ring)، ابری از گاز هیدروژن و هلیوم، در مدار دو کهکشان موجود در این صورت فلکی یافت می‌شود. در فاصله ۳۷ میلیون سال نوری قرار دارد و دارای شکلی است که به خاطر لنز گرانشی اعضای دیگر شیر سه‌گانه تاحدی کشیده شده است که برخی ستارگان این کهکشان را دورتر نشان می‌دهد. در نتیجه ممکن است این ستارگان که به‌دلیل لنز گرانشی دورتر از کهکشان دیده می‌شوند، کهکشان کوتوله‌ای باشد که به دور M66 می‌چرخند. این دو کهکشان در تلسکوپ‌های کوچک به‌صورت مبهم دیده می‌شوند ولی با تلسکوپ بزرگ‌تر جزئیات بیش‌تری از آن‌ها قابل رؤیت است. این کهکشان در ابعاد و شکلش بسیار به کهکشان راه‌شیری شبیه است و در فاصله ۲۵ میلیون سال نوری از زمین قرار دارد. این کهکشان در مرکزش چندین نقطه داغ وجود دارد که در نزدیکی آن، مناطقی برای تشکیل ستاره وجود دارد. ستاره‌زایی در این منطقه تصور می‌شود به‌دلیل وجود نوار گرد و غباری باشد که با چرخشش امواج ضربه‌ای را به منطقه‌ای با شعاع ۲۰۰۰ سال نوری می‌فرستند. همچنین صورت فلکی شیر، چندین مورد از بزرگ‌ترین ساختارهای جهان قابل مشاهده را در خود جای داده است. برخی از این ساختارهای کشف شده عبارتند از گروه بزرگ اختروش کلوز-کمپوسانو، گروه بزرگ اختروش یو ۱٫۱۱(U1.11 LQG)، یو ۱٫۵۴ (U1.54) و گروه بزرگ اختروش سترگ که همه آن‌ها گروه‌های بزرگ اختروش هستند. بارش شهابی بارش شهابی اسدی در آبان رخ می‌دهد و در شب‌های ۲۶ تا ۲۸ آبان به اوج خود می‌رسد. بارش شهابی اسدی در ماه دی بین ۱۱ تا ۱۷ دی‌ماه (در حالت اوج خود) نیز رخ می‌دهد ولی از اهمیت کمی برخوردار است. این صورت فلکی در فصل بهار در نیم‌کره شمالی و در پاییز در نیم‌کره جنوبی قابل مشاهده است. نقش آسمانی این صورت فلکی جزو معدود صورت فلکی‌هایی است که به نام خود شباهت زیادی دارند. | ## بخش 3: شیر (صورت فلکی) | به خصوص در مصر باستان، این تقدس به طغیان سالانه نیل و قرارگرفتن خورشید در صورت فلکی اسد مربوط می‌شود، زیرا این طغیان برای باروری زمین اهمیت حیاتی داشته است. در اسطوره‌شناسی یونان این صورت فلکی زیبا و درخشان به خوان اول هراکلس (هرکول)، قهرمان افسانه‌ای یونان، مرتبط می‌شود. هراکلس در این مأموریت موظف بود شیری را از بین ببرد که در روستای نمیا موجب آزار و اذیت اهالی شده بود. این شیر از اولاد تیفون، بزرگ‌ترین هیولای جهان، بوده است و بر طبق بعضی از داستان‌ها او توسط تیفون یا سگ ارتس یا حتی توسط خدای ماه سلنه زخم‌ناپذیر شده است. غاری که شیر خوف‌ناک و وحشی در آن می‌زیست دو راه خروجی داشت و جانور درنده به راحتی می‌توانست خود را از یکی از دو دهلیز نجات دهد. اما هراکلس که پهلوان دانایی نیز بود برای انجام مأموریتش ابتدا یکی از راه‌های خروجی را بست و بر سر راه خروجی دیگر به کمین شیر خطرناک و ترسناک نشست و دو ماه طول کشید تا او را پیدا کرد. هراکلس با کمان خود نیزه‌هایی به سوی حیوان پرتاب نمود، ولی نیزه‌ها به پوست سخت جانور کارگر نیفتاد و کمانه کرد. جانور مرده نیز برای او مشکلات زیادی ایجاد کرد؛ زیرا کندن پوست حیوان با ابزار معمولی غیرممکن بود. تنها یال شیر که سخت‌تر از الماس بود توانست به قهرمان کمک کند تا عاقبت پوست باشکوه و فولادین را پاره و از بدن جانور جدا سازد. در عین حال کاری که هراکلس انجام داد به وسیله گیلگمش خدای خورشید نیز انجام گرفته بود، برخی می‌گویند که ارتباط شیر با خدای خورشید حاصل انطباق این صورت فلکی در منطقه‌البروج بابلی با انقلاب تابستانی است. بزرگ ایزدان، زئوس، عاقبت شیر را به یکی از زیباترین صورت‌های فلکی منطقه‌البروج تبدیل کرد تا ما را در تمام زمان‌ها به یاد پیکارهای قهرمانانه هراکلس بیندازد. بسیاری از اقوام باستانی ستاره اصلی صورت فلکی اسد را که قلب‌الاسد نام دارد، مظهر قدرت و فرمان‌روای آسمان می‌شمردند. فارس‌ها آن را یکی از چهار نگهبان آسمان می‌دانستند که ثروت، قدرت و افتخار با خود می‌آورد. تجسم پیوند= فلکی شیر به همراه صورت فلکی شیر کوچک در بالای آن معمولاً این صورت‌فلکی به شکل صورت‌واره داس در پشت سر شیر نمایش داده می‌شود. | ## جمع‌بندی | این صورت‌واره از شش ستاره تشکیل شده است: اپسیلون شیر رأس‌الاسد شمالی یا مو شیر ضفیره جبهةالاسد اتا شیر قلب‌الاسد ستاره‌شناسی از سال ۲۰۰۲، خورشید از تاریخ ۱۹ مرداد تا ۲۵ شهریور در صورت فلکی شیر دیده می‌شود.