موضوع مقاله: یاس (خواننده) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یاس (خواننده) | مقدمه: یاسر بختیاری (زادهٔ ۳۰ خرداد ۱۳۶۱) که با نام هنری یاس شناخته می‌شود، خواننده، ترانه‌سرا و رپر ایرانی در سبک رپ فارسی است. | ## بخش 1: یاس (خواننده) | او از قدیمی‌ترین خواننده‌های رپ فارسی است که فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۸۰ آغاز کرد. او همچنین اولین خوانندهٔ این سبک در ایران است که توانست برای انتشار ترانه‌اش مجوز بگیرد و این ترانه «یادت نره» نام داشت که آن را به همراه یک خوانندهٔ پاپ اجرا کرده بود. مضمون بیشتر ترانه‌های یاس انتقاد و اعتراض به مشکلات و بحران‌های اجتماعی و حوادث سیاسی و اعتراضات مردمی و مفاسد اجتماعی نظیر فقر، اختلاس، رانت و پولشویی و انتقاد به عملکرد حکومت با حفظ منافع مردم است. زندگی و فعالیت هنری ۱۳۶۱–۱۳۸۰: اوایل زندگی یاسر بختیاری با نام هنری یاس در ۳۰ خرداد ۱۳۶۱ به دنیا آمد. در دوران نوجوانی در ورزش کشتی آزاد زیر نظر مربی خود هاشم کلاهی فعالیت می‌کرد و پس از مدتی فعالیتش در کشتی را کنار گذاشت. ۱۴ ساله بود که با شنیدن آهنگ‌های توپاک و ترانه‌های هیپ‌هاپی که پدرش برای او از آلمان می‌آورد، با این نوع موسیقی آشنا شد و به آن علاقه پیدا کرد و در این دوران انتخاب نخست او برای موسیقی گوش دادن رپ بود. وی ۱۸ ساله بود که پدرش از دنیا رفت و پس از آن به همراه خانواده‌اش زندگی سختی را در نبود پدرشان سپری کرد. یاس که فرزند بزرگ خانواده بود تحصیل خود در رشتهٔ عمران دانشگاه را نیمه‌کاره رها کرد و به سمت کار برای تأمین مخارج خانواده گام نهاد و در کنار فعالیت موسیقی به کار در شرکت بازرگانی عمویش و مسافرکشی با اتومبیل پیکان پرداخت. ۱۳۸۰–۱۳۸۵: آغاز فعالیت، تلاش برای مجوز یاسر بختیاری در سال ۱۳۸۰ به صورت جدی فعالیت خود در موسیقی رپ را آغاز کرد. نخستین آهنگ مشهور وی آهنگی با نام بم بود که پس از زمین‌لرزه بم در سال ۱۳۸۲ با آهنگ‌سازی میتا ملکی منتشر شد. در همین سال یاس در فیلم برنا کازرانی به نام رعد، یک داستان زنانه به ایفای نقش پرداخت و خوانندگی رپ تیتراژ پایانی فیلم را نیز بر عهده داشت. این دو خواننده این ترانه را به دنبال انتشار و توزیع فیلم مربوط به زهرا امیرابراهیمی، بازیگر ایرانی که قربانی انتشار فیلم خصوصی شده‌ بود خواندند. یاس و آمین در این آهنگ افرادی که در پخش کردن این فیلم دخیل بودند را مورد انتقاد قرار دادند و ضمن انتقاد از «سقوط اخلاقی» جامعهٔ ایران، از شنوندگان خود خواستند که سی‌دی مربوط به این فیلم را از بین ببرند. این ترانه مخاطبان بسیار زیادی پیدا کرد و در همان روزهای نخست که در اینترنت قرار گرفت نزدیک به یک میلیون بار دانلود شد و باعث شهرت بیش از پیش یاس شد. این اثر یکی از قطعات آلبوم نگو دیره از غفوری بود که با مجوز وزارت ارشاد اسلامی منتشر شد و بدین ترتیب این اثر نخستین آهنگ با صدای یاس شد که با مجوز رسمی نهادهای دولتی ایران منتشر شد. در اواخر سال ۱۳۸۵ فیلم ۳۰۰ در آمریکای شمالی بر روی پرده رفت و پخش آن اعتراض زیادی را از سوی ایرانیان به دنبال داشت. برخی از ایرانیان معتقد بودند که این فیلم توهینی به ایرانیان و تاریخ این کشور بوده است. یاس در واکنش به اکران این فیلم، ترانه‌ای با نام هویت من منتشر کرد و به «تحریف تاریخ» در این فیلم اعتراض کرد و نظر مثبت مخاطبان زیادی را به خود جلب کرد. مجوز فعالیت وی در این دوران برای دریافت مجوز برای فعالیت هنری در ایران تلاش کرد اما موفق به کسب مجوز نشد. یاس بعدها در مصاحبه‌ای در این باره گفت: وی در پاسخ به سؤالی در مورد عدم تمایل‌اش به دریافت مجوز گفت: ۱۳۸۶–۱۳۹۰: کنسرت در آمریکا، و آهنگ «از چی بگم؟» در ۱۳۸۶ یاس در سفری شش هفته‌ای به ایالات متحده آمریکا به اجرای چندین کنسرت در این کشور پرداخت. این سفر به دعوت یک تشکل خیریهٔ آمریکایی و به منظور اجرای دو ترانه در مورد مولانا با صدای وی و همچنین اجرای کنسرت در سال جهانی مولانا صورت گرفت. یاس در اردیبهشت ۱۳۸۷ در «همایش ملی آسیب‌شناسی جوانان» در شیراز با دعوت از دانشگاه شیراز شرکت کرد و در آن‌جا در مقابل منتقدان موسیقی رپ که در این نشست افزایش «خشونت» و «بی‌بند و باری» در جامعه را از خصوصیات آن عنوان کردند به دفاع از سبک موسیقی رپ پرداخت. در سال ۱۳۸۹ یاس به عنوان نماینده‌ای از خوانندگان رپ فارسی در فیلم مستند «Rock On» حضور یافت. این فیلم مستند که به صورت تخصصی به موسیقی راک در ایران پرداخته، به تهیه‌کنندگی و کارگردانی شهیار کبیری ساخته شده است. در این ترانه به معضلات جامعهٔ ایران اشاره شده و موضوع اصلی آن در مورد آتش‌سوزی مدرسه درودزن و مشکلات دختران دانش‌آموزی بود که در این حادثه دچار مشکل شده بودند. این ترانه در سایت رادیو جوان بیش از شش میلیون بار شنیده شده است و موزیک ویدئو این ترانه نیز در این سایت بیش از دو میلیون بار بازدید شده است. باتوجه به مصادف شدن این همکاری با تور کنسرت‌های تک ناین، ساخت ویدیو و آهنگ صدای اتحاد ماه‌ها به طول انجامید و یاس طی این مدت در آمریکا اقامت داشت و فعالیت هنری خود را در آن‌جا ادامه داد، او همچنین در این مدت چند قطعه ضبط و در قالب آلبوم‌های گروهی اوردوز، سمفونی گربه‌ها و از ماست که بر ماست منتشر کرد و در سال‌های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ تور کنسرتی در شهرهای مختلف ایالات متحده و کانادا از جمله سن‌فرانسیسکو، ونکوور، تورنتو و مونترال اجرا کرد. موزیک ویدیوی صدای اتحاد از یاس و تیک ناین توانست در بین ۵ موزیک ویدیوی برتر فوریه ۲۰۱۴ سایت MTV جای بگیرد و از نظر کارشناسان نیز یک همکاری موفق توصیف شد. | ## بخش 2: یاس (خواننده) | ۱۳۹۳–۱۳۹۵: بازگشت به ایران، و «آهنگ بارکد» وی پس از بازگشت به ایران در ۲۲ اسفند ۱۳۹۳ ترانهٔ بد شدم را منتشر نمود و سپس در فروردین ۱۳۹۴ آهنگی با عنوان مسافر را منتشر کرد که در آن به شرح‌حال خودش و سفرهای دو سال اخیرش پرداخته بود. در شهریور ۱۳۹۴ یاس در مصاحبه با نشریهٔ تماشاگران امروز به گفته‌هایی که از نزدیکان داریوش مهرجویی در مورد بازی ندادن یاس در فیلم سنتوری ۲ توسط مهرجویی منتشر شده بود، واکنش نشان داد و آن را رد کرد. درحالی که پیشتر از سوی نزدیکان مهرجویی عنوان شده بود که یاس تمایل به حضور در این فیلم داشته اما کارگردان فیلم سنتوری استعداد او در زمینهٔ بازیگری را تأیید نکرده است. یاس گفت: یاسر بختیاری همچنین گفت پیشنهادهای زیادی برای بازی در سینما دریافت کرده اما علاقه‌ای به فعالیت در سینما ندارد و ترجیح می‌دهد در حوزهٔ مورد علاقهٔ خودش یعنی موسیقی به فعالیت خود ادامه دهد. این در حالی بود که به دلیل خواندن تیتراژ پایانی این فیلم توسط یاس مجوز اکران آن صادر نشده بود و شرط اکران آن حذف صدای یاس عنوان شده بود. پس از پذیرفتن حذف صدای یاس از تیتراژ این فیلم توسط تهیه‌کننده، مجوز اکران صادر شد. در حالی که این فیلم پیشتر در سی و چهارمین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم فجر با صدای یاس پخش شده بود. بهرام رادان یکی از بازیگران فیلم در صفحهٔ اینستاگرام خود با اعتراض به حذف آهنگ، از این اقدام مسئولان سینمایی کشور به شدت انتقاد کرد. در فیلم سنتوری ساختهٔ داریوش مهرجویی و با بازی گلشیفته فراهانی و بهرام رادان، ابتدا گفته شد چون محسن چاووشی خوانندهٔ ترانه‌های آن است، فیلم اکران نمی‌شود و بعد در نهایت به بهانه‌های دیگر مانع اکران فیلم شدند. در واکنش به حذف صدای یاس از تیتراژ فیلم بارکد، تماشاگران این فیلم همزمان با پخش تیتراژ پایانی، آهنگ بارکد (من ادامه می‌دم ۲) یاس را در سینماهای ایران خواندند و این‌گونه اعتراض خود را به حذف صدای یاس نشان دادند. آهنگ «سرکوب» در ۳۰ اسفند ۱۳۹۵ آهنگ «سرکوب» یاس با آهنگسازی فربد عرش از رادیو جوان منتشر شد. این آهنگ که یکی از طولانی‌ترین ترانه‌های اجرا شده در رپ فارسی تا آن زمان بود شنوندگان بسیاری داشت. «سرکوب» در سایت و اپ رادیو جوان بیش از ۲۲ میلیون بار شنیده شده است و از آثار پر شنوندهٔ رپ فارسی می‌باشد. ۱۳۹۶ تاکنون: انتشار تک آهنگ‌ها، آهنگ «سفارشی» در اواسط سال ۱۳۹۶ یاس در اینستاگرام خود خبر از کار بر روی نخستین آلبوم رسمی خود داد. در سال ۱۳۹۶ خبری مبنی بر همکاری یاس و جزا، رپر ترکیه‌ای و انتشار آهنگ با همکاری این دو منتشر شد اما این همکاری هیچ‌گاه شکل نگرفت و آهنگ مشترکی از آن‌ها منتشر نشد. یاس یک سال پس از انتشار «سرکوب» و در ۲۶ اسفند ۱۳۹۶ آهنگ «از بند ناف تا خط صاف» را منتشر کرد. یاس در توضیحی در مورد این ترانه گفت: در حالی که مراسم افتتاحیهٔ فیلم رقص روی شیشه با حضور یاس و پخش صدای وی در قسمت نخست این سریال همراه بود با این حال روز ۲۹ بهمن دو نسخهٔ متفاوت از قسمت نخست سریال در تهران و شهرستان‌ها توزیع شد به گونه‌ای که در نسخهٔ شهرستان صدای یاسر بختیاری بر روی تیتراژ سریال وجود داشت ولی در نسخهٔ تهران صدای او از سریال حذف شده بود. این در حالی بود که وزارت ارشاد با استفاده از صدای یاس برای این سریال در ابتدا موافقت کرده و حتی مجوز لازم را نیز صادر کرده بود اما بعد از آن‌که قسمت نخست آمادهٔ توزیع شد، این نهاد مخالفت خود را با آن اعلام کرد. در همین حال حسین پارسایی از مسئولان وزارت ارشاد دربارهٔ تیتراژ خوانی یاسر بختیاری و حذف صدای او از برخی نسخه‌های توزیع شدهٔ سریال «رقص روی شیشه» در شبکه نمایش خانگی بیان کرد: «این خبر صحت ندارد». وی دربارهٔ نسخهٔ توزیع شدهٔ قسمت نخست این سریال در شهرستان که با صدای یاس همراه بود مدعی شد: «نسخهٔ ارسالی برای دریافت مجوز فاقد صدای یاس بود و اساساً ما با چنین درخواستی مواجه نشدیم». مضمون «سفارشی» در مورد بازار موسیقی ایران و خوانندگان ایرانی بود و یاس در آن به انتقاد از وضعیت بازار موسیقی ایران پرداخت که واکنش منفی شهاب مظفری و ماکان بند را در پی داشت. از بیم به عنوان بهترین اثر یاس و یکی از بهترین ترانه‌های رپ فارسی نام برده می‌شود. «بیم» در ۵ ورس و ۳ ضرب مختلف ساخته شده است و مدت آن حدود ۱۲ دقیقه است.یاس برای نخستین بار شعر کهن فارسی و موسیقی نوین را با یکدیگر تلفیق کرد. استفاده از آرایه‌های ادبی اعم از استعاره، تشبیه و جناس بیشتر شد و دامنه واژگان نوین و کهن گسترش یافت که سبب پیچیدگی و غنی‌تر شدن شعر شد. مفاهیم ترانه اغلب سیاسی و اعتراض به سیاست‌های نظام جمهوری اسلامی ایران و ممنوعیت و پروپاگاندا محور بودن رپ فارسی است اما عناصر اجتماعی همچون مهاجرت اجباری و ناآگاهی و عادی‌سازی مردم نیز گنجانده شده. یاس مورد توجه قرارگرفتن عقاید و سخنان برخی از شخصیت‌ها و رسانه‌ها را نکوهش کرد و از زودباوری و عدم درک حقیقت توسط افکار عمومی انتقاد کرد. همچنین در ترانه به رویدادهایی همانند پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین، انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۴۰۰) و اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران اشاره شده است.برترین‌ها، بله، آقای یاس! سقوط آزادیم با حداکثر ظرفیت آهنگ با استقبال فراوان از سوی شنوندگان و منتقدان مواجه شد و در نظرسنجی‌های مختلف به عنوان بهترین «ترانه رپ فارسی» انتخاب شد. | ## بخش 3: یاس (خواننده) | این قطعه پیش از خیزش ۱۴۰۱ ایران منتشر گردید و به دلیل شباهت اشعار، برخی آن را پیشگویی دانستند. پوریا پوتک که پیشتر یاس را به خاطر «محافظه‌کاری» و «ترسویی» مورد انتقاد قرار داده بود، شجاعت او را برای خواندن «آهنگ سیاسی در ایران» ستود. سپهر خلسه نیز از پیچیدگی و گم شدن مفهوم در قافیه انتقاد کرد و به آن نمره ۷ از ۱۰ داد. این اثر، که «باغ» را استعاره‌ای از ایران قرار می‌دهد، در چهار بخش روایت شده و به بررسی رویدادهای سیاسی و اجتماعی سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ می‌پردازد. یاس به ظلم و فساد حکومت، ناکارآمدی اپوزیسیون و تصمیمات اشتباه آن‌ها، و همچنین نفوذ رسانه‌های زرد داخلی و خارجی اعتراض می‌کند. برخلاف بسیاری از رپرهای هم‌سبک مانند هیچ‌کس، سورنا و شاهین نجفی که بر اقدامات رادیکال و شجاعت افراطی تأکید دارند، یاس با به خطر انداختن جان مردم و تشویق به خشونت مخالف است. یاس آهنگ را با خشم و ناآرامی ذهنی نسبت به وقایع اخیر آغاز می‌کند اما در نهایت او ایران را در قالب معشوقه‌ای به تصویر می‌کشد و آهنگ را با یافتن آرامش در سایه تعهد و وطن‌پرستی به پایان می‌برد. ضرب، شعر، هم‌خوان‌های ملودیک، فلوهای متنوع و فضاسازی احساسی مورد تحسین قرار گرفت اما کلیشه‌ای بودن برخی ابیات نقد شد. این اثر به صورت پریمیر در یوتیوب به نمایش گذاشته شد و بیش از ۳۰ هزار بیننده را جذب کرد که بیشترین عدد در کل یوتیوب فارسی است. ویژگی آثار مضمون بیشتر ترانه‌های یاس انتقاد و اعتراض به مشکلات و بحران‌های اجتماعی نظیر فقر، کودکان کار، اعتیاد، بیکاری، جنگ، روسپی‌گری، خودکشی، مهاجرت اجباری و طلاق است. یاس همچنین ترانه‌های زیادی با مضمون میهن‌پرستی، عرق ملی و صلح خوانده است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به «هویت من»، «صلح تویی»، «به امید ایران»، «سرباز وطن»، «زنده باد ایران» و «صدای اتحاد» اشاره کرد. به شهرت رسیدن یاس در سال‌های ابتدایی کارش بیشتر حاصل اقبال عمومی از آثاری مانند بم (پس از زلزله)، سی‌دی رو بشکن (ماجرای زهرا امیرابراهیمی)، هویت من (انتقاد از فیلم ۳۰۰) و از چی بگم (آتش‌سوزی مدرسهٔ درودزن) است. به عقیدهٔ برخی کارشناسان موضع انتقادی یاس نسبت به مسائل جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند، ریشه در گفتمانی ملی‌گرا، اخلاق‌گرا و راست‌گرا دارد و از نظر ادبی شاید نزدیک به سبک خراسانی است. اعتقادی به اصول اخلاقی ایران باستان که در آثاری مانند هویت من و سرباز وطن و حتی نشان فروهری که استفاده می‌کند، مشخص است. از این‌رو، نگاهش برخلاف ماهیت چپ‌گرا، پیش‌رو، برابری‌طلب، مدرن و ضد سیستم جریان هیپ‌هاپ، آرمانی را در گذشته و سنت جستجو می‌کند. به همین صورت اشاره به «سطحی» بودن نگاه در آثارش از سوی منتقدان را نیز می‌توان تا اندازه‌ای حاصل چنین پس‌زمینهٔ اعتقادی دانست. نگاهی که گله‌ها و شکایاتش از اوضاع و احوال کشور و مردم جامعه را بیشتر شبیه نقدهای روزمرهٔ روزنامه‌ها و نشریات، فیلم‌های سینمایی مجاز یا حتی انتقادات نرم مردم در اتوبوس و مترو می‌کند. مورد دیگر که به محبوبیت یاس به‌ویژه در میان نسل گذشته (والدین مخاطبان رپ) کمک بسیاری کرده، زبان پاکیزه، ادبیاتی اخلاق‌گرا و مطابق با عرف جامعه به‌خصوص در سال‌های اول فعالیتش بود. نکته‌ای که او را کاملاً مقابل ادبیات و واژگان دیگر رپرهایی قرار می‌داد که از لحاظ سن کوچک‌تر از او بودند و سعی می‌کردند همان اصطلاحات خیابان و محل زندگی خود را حتی گاهی با اغراق و زیاده‌روی در کارهای خود بیاورند. ویژگی که باز هم در تناقض با بیان صریح و عدم خودسانسوری و استفاده از دایره لغات خیابانی بود. علاوه بر موارد بالا موضوع، زمان، فرمت و نحوه انتشار آثار یاس هم این شائبه را در ذهن منتقدانش مدام تقویت می‌کرد که او خواسته یا ناخواسته بیشتر به فکر دیده شدن و شهرت است تا ممارست برای نوآوری و خلاقیت؛ چرا که با وجود سال‌ها فعالیت هنوز آلبومی از او منتشر نشده و تمرکزش همیشه بر روی تک‌آهنگ بوده است که در دنیای هنر موسیقی ویژگی مثبتی محسوب نمی‌شود. در واقع از نظر منتقدان اغلب آثار ابتدایی او همان‌طور که نام برده شده، بلافاصله بعد از یک اتفاق و رخداد اجتماعی منتشر می‌شدند. در تصویر یا اثر گرافیکی که با این آثار بیرون می‌آمد، خود او عمداً سوژهٔ عکس بود. همچنین بیشتر کارهایش خیلی سریع تبدیل به موزیک ویدئو و از شبکه‌های ماهواره‌ای مانند PMC و رادیو جوان پخش می‌شد. رسانه‌هایی که بیشتر رپرهای زیرزمینی به خاطر «عدم شفافیت مالی»، «تجاری بودن» و «اهمیت ندادن به هنر»، در برابر آن‌ها موضعی منفی داشتند. منتقدان وی معتقدند رویکرد یاس در رپ فارسی الگوی رپرهای دیگری شد که چنین نقدهایی کم‌وبیش به آن‌ها نیز وارد است. کسانی مانند حامد فرد، محمد بی‌باک، عماد قویدل و… که آن‌ها نیز در ادبیات و دایرهٔ لغات، انتقادات سطحی و اشتیاق به دیده شدن در رسانه جا پای یاس گذاشتند و با آثار کم کیفیت‌تر در شعر، اجرا و تولید، فضای موسیقی رپ را تحت‌الشعاع قراردادند. در همین حال بهروز آقاخانیان در یادداشتی با اشاره به انتقادات پیرامون یاس می‌نویسد: «یاس ۳۶ ساله مانند دیگر هنرمندان رپ نسل یک مجبور است ملاحظات اقتصادی را بیشتر در تصمیمات کاری‌اش داخل کند. | ## جمع‌بندی | در فضایی که از راه موسیقی رپ نمی‌توان به‌راحتی کسب درآمد کرد و تا این حد شناخته‌شده بودن حساسیت‌های بسیاری را موجب می‌شود، سخت و غیرمنصفانه است هنرمندی را یک‌جانبه و بی‌محابا به زیر سؤال برد».