موضوع مقاله: بنی‌اسرائیل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بنی‌اسرائیل | مقدمه: بنی‌اسرائیل به معنای «فرزندان اسرائیل» یا اسرائیلیان، مردمانی باستانی و سامی‌زبان بودند که در دوران عصر آهن در سرزمین کنعان زندگی می‌کردند. | ## بخش 1: بنی‌اسرائیل | آنان با عبریان مرتبط بودند و به عبریِ کتاب مقدس، که گونه‌ای کهن از زبان عبری است، سخن می‌گفتند. بر اساس روایت‌های اسطوره‌ای کتاب مقدس، بنی‌اسرائیل به دوازده قبیلهٔ اسرائیل تقسیم می‌شدند و بعدها پادشاهی‌های عصر آهنِ اسرائیل و یهودا را تشکیل دادند. پژوهش‌های جدید دانشگاهی، اسرائیلیان را مردمی می‌دانند که از جمعیت‌های بومی کنعانی و دیگر اقوام خاور نزدیک باستان پدید آمده‌اند. دین اسرائیلیان بر محور یَهُوَه استوار بود؛ خدایی سامی و باستانی که در مجموعهٔ گسترده‌تر باورهای دینی کنعانی جایگاه چندان برجسته‌ای نداشت. حدود سال ۷۲۰ پیش از میلاد، پادشاهی اسرائیل به دست امپراتوری آشور نو فتح شد و این رویداد به اسارت آشوری انجامید. همچنین حدود سال ۵۸۶ پیش از میلاد، پادشاهی یهودا به دست امپراتوری بابل نو سقوط کرد و اسارت بابلی آغاز شد. در حالی که بخش عمده‌ای از جمعیت اسرائیل در نتیجهٔ سیاست‌های جابه‌جایی اجباری آشوریان برای همیشه از سرزمین خود محروم شدند، یهودیان تبعیدشده پس از سقوط بابل در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، با اجازهٔ کوروش بزرگ، پادشاه هخامنشی، به سرزمین خود بازگشتند و آن را بازسازی کردند. در روایت کتاب مقدس عبری، اسرائیلیان از نسل یعقوب (که بعدها «اسرائیل» نامیده شد) بودند؛ یعقوب پسر اسحاق و نوهٔ ابراهیم به شمار می‌رفت. بر اثر خشکسالی شدیدی که در کنعان رخ داد، یعقوب و دوازده پسرش به مصر مهاجرت کردند و هر یک از این پسران بعدها نیای یکی از قبایل اسرائیلی شناخته شدند. اسرائیلیان در مصر از یک خانواده به یک ملت تبدیل شدند، اما به بردگی افتادند و سپس به رهبری موسی آزاد شدند. پس از تسلط بر کنعان، آنان نظامی مبتنی بر «داوران» (شوفتیم) برقرار کردند و سرانجام پادشاهی متحد اسرائیل را بنیان نهادند؛ پادشاهی‌ای که بعدها به دو بخش تقسیم شد: اسرائیل در شمال و یهودا در جنوب. پژوهشگران عموماً روایت کتاب مقدس عبری را بخشی از اسطورهٔ ملی اسرائیلیان می‌دانند، هرچند معتقدند برخی از رویدادهای آن دارای «هسته‌ای تاریخی» هستند. همچنین دربارهٔ تاریخی بودن پادشاهی متحد اسرائیل میان پژوهشگران اختلاف‌نظر گسترده‌ای وجود دارد. در متون مقدس عبری، کنعان با نام‌های دیگری همچون «سرزمین موعود»، «سرزمین اسرائیل»، «صهیون» یا «سرزمین مقدس» نیز توصیف شده است. از نظر تاریخی، یهودیان و سامریان دو گروه قومی ـ مذهبی نزدیک به هم محسوب می‌شوند که تبار خود را به اسرائیلیان می‌رسانند. یهودیان خود را عمدتاً از نسل قبایل ساکن در پادشاهی یهودا، یعنی قبایل یهودا، بنیامین و بخشی از لاوی، می‌دانند. سامریان نیز تبار خود را به قبایل ساکن در پادشاهی اسرائیل که پس از اسارت آشوری در آن منطقه باقی ماندند ــ یعنی افرایم، منسی و بخشی از لاوی ــ نسبت می‌دهند. افزون بر این، آیین یهودیت و آیین سامری ریشه‌های عمیقی در سنت‌های دینی و فرهنگی اسرائیلیان دارند. گروه‌های دیگری نیز وجود دارند که ادعای وابستگی به اسرائیلیان را مطرح می‌کنند، اما بیشتر آن‌ها دارای نسب اثبات‌نشده هستند و از سوی یهودیان یا سامریان به رسمیت شناخته نمی‌شوند. متن این کتیبه بسیار کوتاه است و می‌گوید: «اسرائیل ویران شده و نسلی از او باقی نمانده است.» این نوشته به یک قوم اشاره دارد، نه به یک فرد یا یک دولت-ملت؛ قومی که در بخش مرکزی فلسطینVan der Toorn, K. بر اساس ریشه‌شناسی عامیانه‌ای که در خود متن کتاب مقدس ارائه شده است، واژهٔ «اسرائیل» از دو بخش تشکیل شده است: «یِسرا» به معنای «غلبه کردن بر» یا «مبارزه کردن با»، و «اِل» که نام یک خدای آفرینندهٔ کنعانی-سامی است و به‌طور نه‌چندان قطعی با یهوه یکسان دانسته می‌شود. از دیدگاه آنان، «اِل» فاعل جمله است و معنای نام اسرائیل «اِل فرمانروایی می‌کند» یا «اِل مبارزه می‌کند» است. این تفسیر از ریشهٔ عبری «سَرَر» (שָׂרַר) به معنای «حکومت کردن» یا «فرمان راندن» گرفته شده است؛ ریشه‌ای که با واژهٔ «سَر» (שַׂר) به معنای «حاکم» یا «فرمانروا» و نیز واژهٔ اکدی «شَرّو» (šarru) به معنای «فرمانروا» یا «شاه» هم‌خانواده است. همچنین احتمال دارد این ریشه با ریشهٔ مشابه «سارا» (שׂרה) به معنای «جنگیدن»، «تلاش کردن» یا «ستیزه کردن» نیز مرتبط باشد. دکتر «تسِماح یوره» توضیح می‌دهد که نام «اسرائیل» ترکیبی از مفهوم «کوشیدن یا ستیز کردن با» (ش.ر.ه) و «خدا» (اِل) است. او همچنین اشاره می‌کند که در روایت کتاب مقدس، حتی پس از تغییر نام یعقوب، گاهی از او با نام «یعقوب» و گاهی با نام «اسرائیل» یاد می‌شود؛ زیرا نویسندگان مختلف این متون دیدگاه‌های متفاوتی دربارهٔ شخصیت و منش اخلاقی یعقوب داشته‌اند. تغییر تدریجی نام قومی از «اسرائیلیان» به «یهودیان» ــ صرف‌نظر از اینکه آیا تبار آنان به یهودا می‌رسید یا نه ــ به‌طور آشکار در کتاب اِستر (متعلق به قرن چهارم پیش از میلاد) در مجموعهٔ کتاب مقدس عبری بیان شده است. ابراهیم پسر تارح، که در سنت عبری «نخستین پدرسالار» شناخته می‌شود، در شهر «اور کلدانیان» در میان‌رودان زاده شد. طبق روایت، الوهیم به او فرمان داد تا از زادگاه و کانون خانواده‌اش جدا شده و به سوی سرزمینی که بعداً «کنعان» نامیده شد، مهاجرت کند. در آنجا، پیمانی میان ابراهیم و الوهیم بسته شد که بر اساس آن، نسل او به قومی بزرگ بدل می‌شد و مالکیت سرزمین موعود به آنان وعده داده شد. در این پیمان، «ختنه» به‌عنوان نشانهٔ فیزیکی عهد میان الوهیم و نسل ابراهیم تعیین گردید. ابراهیم از همسرش ساره صاحب پسری به نام اسحاق شد و بر اساس روایت، این پیمان برخلاف پسر ارشدش اسماعیل، به اسحاق منتقل گردید. این روند در نسل بعد نیز تکرار شد؛ به طوری که از میان دو پسر اسحاق، عیسو و یعقوب، عهد الهی از طریق یعقوب ادامه یافت. یعقوب پس از کشتی گرفتن با یک شخصیت الهی، نام «اسرائیل» (به معنای: کسی که با خدا کلنجار رفته/پیروز شده) را دریافت کرد. دوازده پسر او، سرآغاز دوازده سبط اسرائیل شدند که ساختار قبیله‌ای این قوم را شکل دادند. | ## بخش 2: بنی‌اسرائیل | این اسباط شامل روبین، شمعون، لاوی، یهودا، دان، نفتالی، جاد، آشر، یساکار، زبولون، یوسف (یا افرایم و منسّه) و بنیامین بودند. به دنبال قحطی در کنعان، یعقوب و فرزندانش به مصر مهاجرت کردند، جایی که یوسف، یکی از پسرانش، پس از فروخته شدن به بردگی، به مقام وزارت فرعون رسیده بود. در ابتدا بنی‌اسرائیل از حمایت فرعون برخوردار بودند اما پس از مدتی نسل‌های بعدی بنی‌اسرائیل توسط فرعون جدید به بردگی گرفته شدند. پس از ده بلای یهوه بر مصر، بنی‌اسرائیل از دریای سرخ عبور کرده و در مسیر بازگشت به سرزمین موعود، وارد صحرای سینا شدند. در این مسیر، موسی از کوه سینا الواحی دریافت کرد که حاوی «ده فرمان» و دیگر قوانین شریعت بود. بر اساس این پیمان، بنی‌اسرائیل متعهد شد تنها یهوه را بپرستد و قوانین اخلاقی و آیینی او را اجرا کند. بنا به گزارش‌های سه اسفار دیگر تورات، اعداد، لاویان و تثنیه، سفر بیابانی بنی‌اسرائیل، ۴۰ سال به طول انجامید و شامل ایستگاه‌های متعدد در مسیر از مصر تا کنعان بود. طبق روایت سفر یوشع، پس از درگذشت موسی در کوه «نبو» و در آستانهٔ ورود به سرزمین موعود، رهبری قوم به دستیار او، یوشع واگذار شد. تحت فرماندهی یوشع، ائتلافی از قبایل کنعانی شکست خوردند و بخش‌های وسیعی از مناطق کوهستانی و دشت‌ها تحت کنترل بنی‌اسرائیل درآمد. پس از فتوحات اولیه، سرزمین کنعان بر اساس قرعه‌کشی میان اسباط دوازده‌گانه (به استثنای سبط لاوی که مسئولیت امور مذهبی را داشت) تقسیم شد. در این عصر، هر قبیله در قلمرو تخصیص‌یافته‌ی خود استقلال داشت و تنها ریسمان پیوند دهنده، پرستش یهوه و میثاق سینا بود. رهبری در این دوران بر پایه «کاریزمای الهی» به افرادی موسوم به داوران واگذار می‌شد؛ شخصیت‌هایی که فراتر از قضاوت حقوقی، نقش ناجی نظامی و مصلح دینی را ایفا می‌کردند. روایت تنخ در این دوره بر یک «چرخه تکرار شونده» تأکید دارد: رویگردانی قوم از شریعت، سقوط به دست دشمنان همسایه، استغاثه به درگاه الهی و ظهور یک داور (مانند دبوره، جدعون و سامسون) برای نجات قوم. در این زمان، مرکزیت مذهبی ثابتی وجود نداشت و «تابوت عهد» در مکان‌های مختلفی چون شیله مستقر بود. کاهنان خاندان لاوی، به عنوان طبقه‌ای بدون سرزمین، وظیفه حفظ سنن موزاییک را در میان قبایل پراکنده بر عهده داشتند. کتاب اول سموئیل گزارش می‌دهد که با ظهور تهدیدات وجودی از سوی فلیسطی‌ها (که دارای تکنولوژی آهن بودند)، قبایل اسرائیل برای بقا نیازمند یک فرماندهی واحد و ارتش دائمی شدند. علیرغم هشدارها و اکراه سموئیل نسبت به تغییر نظام از تئوکراسی محض به مونارشی، به فرمان یهوه، شائول از قبیله بنیامین به عنوان نخستین پادشاه مسح شد. فرمانروایی، او در آغاز موفقیت‌های نظامی چشمگیری به‌دست‌آورد و اتحاد نسبی میان قبایل ایجاد کرد. با این حال، نافرمانی از دستورات یهوه و اقدام مستقلانه در انجام قربانی‌ها، موجب از دست رفتن لطف الهی نسبت به او شد. پیوند= سلیمان معبد اورشلیم را وقف می‌کند، اثری از جیمز تیسو، حدوداً بین ۱۸۹۶ و ۱۹۰۲ کتاب دوم سموئیل، دوران داوود را دوران زرین تثبیت هویت ملی اسرائیل توصیف می‌کند. مهم‌ترین اقدام راهبردی او، فتح دژ یبوسیان و تبدیل آن به شهر اورشلیم بود؛ شهری که به دلیل موقعیت جغرافیایی بین قبایل شمالی و جنوبی، به عنوان پایتخت بی‌طرف و مرکز مذهبی برگزیده شد. یکی از دستاوردهای بزرگ داوود، آوردن تابوت عهد به اورشلیم بود که نماد حضور یهوه در میان قوم محسوب می‌شد. او با شکست دادن فلیسطی‌ها، موآبیان، ادومیان و آرامیان، قلمرو اسرائیل را گسترش داد و نوعی دولت-پادشاهی کوچک در منطقهٔ کنعان ایجاد کرد. با وجود دستاوردهای بزرگ، شورش‌های داخلی مانند قیام پسرش ابشالوم چالش‌هایی برای حکومت او ایجاد کرد. از نظر دینی، داوود با حفظ پرستش یهوه و جلوگیری از آیین‌های بیگانه، پایه‌های یکتاپرستی را تقویت کرد. پادشاهی داوود در سنت تنخ به عنوان الگوی آرمانی حکومت الهی تثبیت شد و «عهد داوودی» (وعده تداوم سلطنت در نسل او) به رکن رکین الهیات مسیحایی بدل گشت. کتاب اول پادشاهان، دوران سلیمان فرزند داوود و بث‌شبع را عصر «صلح و انباشت ثروت» معرفی می‌کند. سلیمان با بهره‌گیری از میراث پدرش، پادشاهی را از یک نهاد نظامی به یک دولت اداری و تجاری پیشرفته تبدیل کرد. بزرگ‌ترین دستاورد مذهبی و معماری این عصر، بنای هیکل اول در اورشلیم بود؛ سازه‌ای عظیم که با همکاری معماران فنیقی ساخته شد و به حضور سیار یهوه در میشکان پایان داد و اورشلیم را به تنها مرکز مشروع قربانی و عبادت تبدیل کرد. سلیمان به دلیل «حکمت» فراتر از مرزها شهرت یافت و سنت ادبی عظیمی (مانند امثال و غزل غزل‌ها) به او منسوب گشت. با این حال، روایت تنخ به شکلی بی‌طرفانه به نقاط تاریک اواخر سلطنت او نیز می‌پردازد: اول مخارج سنگین ساخت‌وسازها و نگهداری دربار، فشار مضاعفی بر قبایل شمالی وارد کرد. دوم ازدواج‌های سیاسی سلیمان با زنان بیگانه، منجر به نفوذ آیین‌های بیگانه به دربار و ایجاد «بام‌ها» (مکان‌های عبادت غیر یهوه‌ای) در مجاورت اورشلیم شد با وجود این، تا پایان عمر سلیمان، اسرائیل متحد باقی ماند و ثبات سیاسی خود را حفظ کرد. پادشاهی اسرائیل و پادشاهی یهودا پس از مرگ سلیمان، پادشاهی متحد اسرائیل دچار شکاف شد. ده قبیلهٔ شمالی از سلطنت خاندان داوود جدا شدند و با رهبری یربعام پادشاهی اسرائیل با پایتخت اولیه در شکیم (و سپس در سامره) را در شمال تشکیل دادند، در حالی که پادشاهی یهودا در جنوب با مرکزیت اورشلیم تحت فرمان رحبعام، پسر سلیمان، باقی ماند.1_Kings_14:21 این تجزیه، نقطهٔ آغاز دو مسیر سیاسی و دینی جداگانه برای بنی‌اسرائیل بود. در پادشاهی شمالی، یربعام برای جلوگیری از رفت‌وآمد مردم به معبد اورشلیم، دو گوسالهٔ زرین برپا کرد و پرستش یهوه را با آیین‌های بومی آمیخت. | ## بخش 3: بنی‌اسرائیل | این اقدام در تنخ به‌عنوان گناه بزرگ اسرائیل یاد شده است، زیرا پرستش یهوه در قالب تمثال را نشانهٔ انحراف از شریعت سینا می‌دانستند.Gill, J. در شمال، خاندان‌های مختلفی بر تخت نشستند و بارها معابد بیگانه یا آیین‌های کنعانی در پرستش یهوه آمیخته شد. در جنوب، پادشاهانی چون آسا، یهوشافاط، حزقیا و یوشیا اصلاحات دینی انجام دادند و پرستش یهوه را به شکل خالص‌تر بازگرداندند. در سده‌های بعد، پیامبرانی چون الیاس، الیشع، اشعیا و ارمیا قوم را به بازگشت به یهوه فراخواندند و هشدار دادند که بی‌وفایی به عهد یهوه سرانجام به نابودی خواهد انجامید. سرانجام در سال ۷۲۲ پیش از میلاد، سپاهیان شلمناصر پنجم و سپس سرگون دوم پادشاه آشور، پایتخت سامره را فتح کردند. بسیاری از مردم اسرائیل به مناطق دیگر امپراتوری آشور تبعید شدند و گروه‌هایی از اقوام بیگانه در سرزمین آنان اسکان داده شدند. بدین‌ترتیب، پادشاهی اسرائیل نابود شد و اعتقاد به ده قبیله گمشده شکل گرفت.2_Esdras 13:39–45 پس از سقوط سامره، پادشاهی یهودا در جنوب باقی ماند. اورشلیم در این دوران به مرکز اصلی پرستش یهوه و پناهگاه بازماندگان اسرائیل تبدیل شد. در قرن ششم پیش از میلاد، قدرت آشور رو به افول گذاشت و امپراتوری بابل جای آن را گرفت. پس از مقاومت کوتاه، شهر در سال ۵۸۶ پیش از میلاد سقوط کرد؛ معبد سلیمان ویران شد، و بخش بزرگی از مردم به بابل تبعید شدند. بنا به روایت کتاب عزرا، کوروش بزرگ، پادشاه امپراتوری هخامنشی، پس از فتح بابل فرمان آزادی اسیران یهودی و بازگشت آنان به سرزمین یهودا را صادر نمود این اقدام به قوم یهود فرصت داد تا هویت دینی و اجتماعی خود را بازیابی کنند. منطقهٔ یهود به نام یهود مدینتا شناخته شد و به عنوان ساتراپی تحت حکومت هخامنشی درآمد. 10 زروبابل به همراه یوشع، کاهن اعظم، تلاش کردند تا معبد را بر روی ویرانه‌های معبد سلیمان بسازند، اما مقاومت‌های محلی و مشکلات مالی باعث توقف موقت کار شد. با این حال بر اساس کتاب‌های حجی و زکریا بازسازی معبد سرانجام در سال ۵۱۶ پیش از میلاد تکمیل شد و یوشع به عنوان کاهن اعظم منصوب گردید. عزرا تمرکز خود را بر آموزش شریعت یهوه و اصلاحات مذهبی قرار داد و تلاش کرد وفاداری قوم به عهد الهی را احیا کند. نحمیا مسئول بازسازی دیوارهای اورشلیم شد و اصلاحات اجتماعی و دینی انجام داد، از جمله محدود کردن نفوذ اقوام و فرهنگ‌های بیگانه در جامعه یهودیان. این اقدامات موجب تثبیت نظم اجتماعی و مذهبی جامعه یهود شد و زمینهٔ بازگشت هویت دینی و ملی را فراهم کرد.Fensham, F. 10 دیدگاه تاریخی تحلیل انتقادی متون عبری، توسط محققانی مانند ریچارد الیوت فریدمن و کنت کیچن، نشان می‌دهد که متون خروج، یوشع و پادشاهان ترکیبی از اسطوره، حافظه جمعی و روایت ملی هستند. یکی از نکات مهم در تحلیل انتقادی تنخ، فاصله زمانی قابل توجه بین نگارش متن‌ها و رویدادهای تاریخی که روایت می‌کنند است. رویدادهای مرتبط با ابراهیم، اسحاق و یعقوب احتمالاً به اوایل هزاره دوم پیش از میلاد بازمی‌گردند، اما متون مربوط به آنها (مثل سفر پیدایش) احتمالاً قرن ششم–پنجم پیش از میلاد نوشته شده‌اند. همین‌طور داستان خروج از مصر و فتح کنعان (سفر خروج، یوشع) با فاصله‌ای حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ سال پس از زمان فرضی رخدادها تدوین شده‌اند، عمدتاً در دوران اسارت بابلی و بازسازی معبد دوم. این فاصلهٔ زمانی باعث شده است که بسیاری از جزئیات، به جای ثبت دقیق تاریخی، بازتاب حافظهٔ جمعی، اسطوره‌ها و اهداف هویتی و دینی باشد. بسیاری از پژوهش‌های معاصر کتاب مقدس بر این باورند که شکل‌گیری قومی بنی‌اسرائیل موضوعی پیچیده‌تر از آن است که در روایت سنتی تنخ توصیف شده است. در دهه‌های اخیر، تلاش‌ها برای اثبات مستقیم روایت توراتی دربارهٔ روایات خروج از مصر، فتح ناگهانی کنعان و پادشاهی متحده اسرائیل با یافته‌های باستان‌شناسی بیشتر در تضاد قرار گرفته تا هماهنگی؛ به همین دلیل، بسیاری از محققان ایدهٔ «اثبات تاریخی کتاب مقدس» را کنار گذاشته و به تحلیل تاریخی-انتقادی و جامعه‌شناختی روی آورده‌اند. هر چند که شواهد باستان‌شناسی برای تأیید خروج بزرگ قومی از مصر وجود ندارد، برخی محققان پیشنهاد داده‌اند که هستهٔ تاریخی کوچکی در پس این روایت وجود دارد. ویلیام جی دور احتمال می‌دهد گروهی کوچک با سابقهٔ مصری بعدها با دیگر قبایل کنعانی ادغام شدند و روایت خروج حاصل تجربه تاریخی این گروه کوچک است. ریچارد الیوت فریدمن این گروه را با سبط لاوی مرتبط می‌داند؛ زیرا برخلاف سایر قبایل اسرائیل، لاویان سرزمینی در کنعان نداشتند و نقش دینی-کاهنانهٔ متمایزی داشتند، که ممکن است میراث تجربه‌ای ویژه در مصر باشد. یوسفوس تاریخ‌نگار یهودی قرن نخست میلادی با استناد به مانی‌تو پیشنهاد می‌کند که بنی‌اسرائیل با هیکسوس‌ها (فرمانروایان سامی‌تبار مصر در اواخر عصر برنز) مرتبط بوده‌اند. گروهی از باستان‌شناسان مانند ناداو نعمان بر این باورند که روایت خروج در واقع یک سنت ترکیبی است که از چند رخداد تاریخی مختلف – مانند اخراج کارگران آسیایی از مصر، فروپاشی نظم عصر برنز، و جابه‌جایی جمعیت – پدید آمده و بعدها در یک روایت واحد ترکیب شده است. از این رو به یهودیانی که در قرون وسطی در آنجا زندگی می‌کردند «اِشکِنازی» می‌گویند. این یهودیان به مدت هزار سال در آن منطقه زندگی می‌کردند تا اینکه در سال ۱۴۹۲ فرناندوی دوم، حامی کلیسای کاتولیک، یهودیان را از آنجا راند. این یهودیان به شمال آفریقا، هلند، انگلیس، فرانسه، لهستان، امپراتوری عثمانی و آمریکای جنوبی مهاجرت کردند. یهودیان ایرانی، عراقی، سوری، افغانستانی، بخارایی، کردی، گرجی و غیره جزو این گروه هستند. تست ژنتیکی آزمایشهای ژنتیکی ثابت کرده است که بسیاری از یهودیان دارای جد مشترکی در منطقه خاورمیانه هستند. یهودیان به ندرت با غیر یهود ازدواج می‌کردند و از این رو ازدواج آن‌ها بیشتر در بین یهودیان دیگر بود. | ## جمع‌بندی | بر اساس کتاب مقدس یهود مخلوطی از قبیله یهودا، قبیله بنیامین، قبیله شمعون و لاوی است.