موضوع مقاله: سوماترا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سوماترا | مقدمه: سوماترا ششمین جزیره بزرگ جهان و جزئی از کشور اندونزی است، این جزیره حدود ۴۵ میلیون نفر جمعیت دارد. | ## بخش 1: سوماترا | این جزیره بزرگترین جزیره‌ای است که به طور کامل در قلمرو اندونزی قرار دارد و همچنین با مساحت ۴۸۲٬۲۸۶٫۵۵ کیلومتر مربع، ششمین جزیره بزرگ جهان محسوب می‌شود. این مساحت شامل جزایر مجاوری مانند سیمئولو، نیاس، جزایر منتاوای، انگانو، مجمع‌الجزایرهای مختلف استان جزایر ریائو، بانکا و بلیتونگ و مجمع‌الجزایر کراکاتوا است. اقیانوس هند با سواحل شمال غربی، غرب و جنوب غربی سوماترا هم‌مرز است و زنجیره جزایر سیمئولو، نیاس، منتاوای و انگانو در سواحل غربی آن قرار دارند. در شمال شرقی، تنگه مالاکای باریک، این جزیره را از شبه‌جزیره مالایا که امتدادی از قاره اوراسیا است، جدا می‌کند. در جنوب شرقی، تنگه سوندای باریک که شامل مجمع‌الجزایر کراکاتوا است، سوماترا را از جاوه جدا می‌کند. نوک شمالی سوماترا در نزدیکی جزایر آندامان قرار دارد، در حالی که در سواحل جنوب شرقی آن، جزایر بانکا و بلیتونگ، تنگه کاریماتا و دریای جاوه واقع شده‌اند. کوهستان باریسان که شامل چندین آتشفشان فعال است، ستون فقرات جزیره را تقریباً در تمام طول آن تشکیل می‌دهد، در حالی که ناحیه شمال شرقی شامل دشت‌های وسیع و اراضی کم‌ارتفاع با باتلاق‌ها، جنگل مانگرو و سیستم‌های رودخانه‌ای پیچیده است. سوماترا دارای طیف گسترده‌ای از گونه‌های گیاهی و جانوری است، اما در ۳۵ سال گذشته تقریباً ۵۰ درصد از جنگل‌های بارانی استوایی خود را از دست داده است. اکنون بسیاری از گونه‌ها مانند کوکوی زمینی سوماترا، ببر سوماترا، فیل سوماترا، کرگدن سوماترا و اورانگوتان سوماترا به‌شدت در معرض خطر انقراض هستند. جنگل‌زدایی در این جزیره همچنین منجر به مه-دود فصلی شدیدی بر فراز کشورهای همسایه شده است، مانند مه-دود ۲۰۱۳ جنوب شرق آسیا که باعث تنش‌های قابل‌توجهی بین اندونزی و کشورهای آسیب‌دیده مالزی و سنگاپور شد. جنگل‌زدایی گسترده و سایر تخریب‌های محیط‌زیستی در سوماترا و دیگر نقاط اندونزی اغلب توسط دانشگاهیان به عنوان بوم‌کشی توصیف شده است. نام ملایو در سوابق تاریخی اولیه، از جمله کتیبه‌ها و سالنامه‌های چینی ظاهر شد، تا اینکه در قرن چهاردهم با نام سوماترا جایگزین شد. اولین اشاره شناخته شده به شکل فعلی «سوماترا» در سال ۱۰۱۷ بود، زمانی که پادشاه محلی، حاجی سوماترابومی («پادشاه سرزمین سوماترا») فرستاده‌ای را به چین فرستاد. معامله‌گران عرب ابتدا در قرن نهم به این جزیره با نام «رمنی» (Ramni) اشاره کردند و بعدها به عنوان «لاموری»، با اشاره به پادشاهی‌ای در نزدیکی باندا آسه امروزی که اولین خشکی برای تاجران بود. پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند که ذکر «سوارنادویپا» در حماسه هندو رامایانا ممکن است اشاره‌ای به سوماترا باشد. در اواخر قرن سیزدهم، مارکو پولو به این پادشاهی با نام «سامارا» اشاره کرد، در حالی که همکار معاصر او، مسافر ایتالیایی اودوریکو پوردنونه، از شکل «سومولترا» (Sumoltra) استفاده کرد. بعدها در قرن چهاردهم، شکل محلی «سوماترا» به دلیل قدرت رو به رشد پادشاهی سامودرا پاسای و متعاقب آن سلطنت آسه، در خارج از کشور محبوب شد. از آن زمان به بعد، نویسندگان اروپایی بعدی عمدتاً از «سوماترا» یا شکل‌های مشابه این نام برای کل جزیره استفاده کردند. نفوذ سریویجایا در قرن یازدهم، به ویژه در سال ۱۰۲۵، پس از شکست از امپراتوری چولا در جنوب هند کاهش یافت. تا پایان قرن دوازدهم، سریویجایا به یک پادشاهی کوچک تقلیل یافت و نقش مسلط آن در جنوب سوماترا با آخرین پادشاه، راتو سکخومونگ، پایان یافت. در همین زمان، گسترش اسلام در اندونزی به طور تدریجی و غیرمستقیم رخ داد، که از مناطق غربی مانند منطقه سوماترا آغاز شد و سپس به جاوه و مناطق شرقی اندونزی، سولاوسی و ملوک رسید. جزیره سوماترا به دلیل نزدیکی به تنگه مالاکا، اولین منطقه‌ای بود که گسترش اسلام را دریافت کرد. اسلام از طریق بازرگانان دیندار عرب و تامیل در قرن‌های ششم و هفتم پس از میلاد وارد سوماترا شد. | ## بخش 2: سوماترا | مارکو پولو در سال ۱۲۹۲ و همکار ایتالیایی‌اش اودوریکو پوردنونه در سال ۱۳۲۱ از این جزیره بازدید کردند. آسه به مرکز تجاری اصلی سلطنت آسه تبدیل شد و مسیرهای تجاری به دریای مدیترانه از طریق دریای سرخ برای رقابت با خطوط کشتیرانی پرتغالی برقرار شد. دوران سلطنت اسکندر مودا به عنوان «عصر طلایی» سوماترا شناخته می‌شود زیرا او نفوذ فرهنگی سلطنت آسه را تا پادانگ و جوهر گسترش داد. سلطنت آسه در طول قرن‌های شانزدهم و هفدهم رقابت خود را با سلطنت جوهر، هلندی‌ها و پرتغالی‌ها حفظ کرد. هنگامی که هلندی‌ها در قرن هجدهم تضعیف شدند، امپراتوری بریتانیا شروع به مداخله فعال در آسه کرد. از نظر توسعه اقتصادی، بندر باندا آسه تنها در قرن هجدهم با ساخت بنادر بیشتر در سوماترا برای حمل‌ونقل دریایی با رقابت روبرو شد. با این حال، تأمین‌کنندگان اصلی فلفل در آغاز قرن نوزدهم همچنان از بندر باندا آسه استفاده می‌کردند. در همین حال، بندر متوسط پالم‌بانگ با کاهش شدید اقتصادی روبرو شد زیرا میراث امپراتوری سریویجایا توسط سیاست اقتصادی سینگاساری و ماجاپاهیت جایگزین شد. با آمدن امپراتوری استعماری هلند، بسیاری از ایالت‌های شاهزاده‌نشین سوماترا به تدریج تحت کنترل آن‌ها درآمدند. آسه موانع بزرگی ایجاد کرد، زیرا هلندی‌ها درگیر جنگ آسه طولانی و پرهزینه (۱۸۷۳–۱۹۰۳) شدند. این جزیره به شدت تحت تأثیر فوران کراکاتوا در سال ۱۸۸۳ و زمین‌لرزه و سونامی ۲۰۰۴ اقیانوس هند قرار گرفت. جمعیت‌شناسی جمعیت سوماترا در اواسط سال ۲۰۲۵ حدود ۶۲٬۲۵۹٬۵۰۰ نفر تخمین زده شد؛ این جزیره تقریباً به اندازه آفریقای جنوبی جمعیت دارد که آن را به پنجمین جزیره پرجمعیت جهان تبدیل می‌کند. با این حال، به دلیل وسعت زیاد، این جزیره دارای تراکم جمعیت بالایی نیست و به طور متوسط حدود ۱۲۹ نفر در هر کیلومتر مربع در آن ساکن هستند. بزرگترین گروه‌های قومی بومی در سوماترا شامل مالایی‌ها، مینانگ‌کابوها، باتاک‌ها، آسه‌ای‌ها و لامپونگی‌ها هستند. دیگر گروه‌های قومی بزرگ غیربومی شامل جاوه‌ای‌ها، سوندانی‌ها و چینی‌های اندونزی هستند. بیش از ۵۲ زبان در این جزیره تکلم می‌شود که همگی (به جز چینی و تامیلی) به شاخه زبان‌های مالایو-پلی‌نزیایی از خانواده زبان‌های آسترونزیایی تعلق دارند. در شاخه مالایو-پلی‌نزیایی، این زبان‌ها به چندین زیرشاخه تقسیم می‌شوند: زبان‌های چامی (که توسط آسه‌ای نمایندگی می‌شود و نزدیک‌ترین خویشاوندان آن زبان‌هایی هستند که توسط قوم چام در کامبوج و ویتنام تکلم می‌شوند)، زبان‌های مالایی‌تبار (مالایی، مینانگ‌کابو و دیگر زبان‌های نزدیک)، زبان‌های شمال غرب سوماترا-جزایر مانع (زبان‌های باتاک، گایو و غیره)، زبان‌های لامپونگی (شامل لامپونگ اصلی و کومرینگ) و زبان‌های بورنئوی شمالی بزرگ (که توسط رجانگ نمایندگی می‌شود و نزدیک‌ترین خویشاوندان زبانی آن بوکار سادونگ و لند دایاک هستند که در کالیمانتان غربی و ساراواک (مالزی) تکلم می‌شوند). مانند تمام بخش‌های اندونزی، زبان اندونزیایی (که بر پایه مالایی ریائو است) زبان رسمی و زبان میانجی اصلی است. اگرچه سوماترا زبان میانجی محلی خود را دارد، اما گونه‌هایی از مالایی مانند مالایی مدان و مالایی پالم‌بانگ در شمال و جنوب سوماترا، به ویژه در مناطق شهری محبوب هستند. مینانگ‌کابو (گویش پادانگ) در سوماترا غربی، بخش‌هایی از سوماترا شمالی، بنکولوی، جامبی و ریائو (به ویژه در پکانبارو و مناطق مرزی با سوماترا غربی) رایج است، در حالی که آسه‌ای نیز به عنوان وسیله ارتباطی بین قومی در برخی بخش‌های استان آسه استفاده می‌شود. مدیریت اداری سوماترا، همراه با جزایر کوچک‌تر مجاور و گروه‌هایی که در بالا ذکر شد، یکی از هفت منطقه جغرافیایی اندونزی را تشکیل می‌دهد. بخش داخلی جزیره تحت سیطره دو منطقه جغرافیایی است: کوهستان باریسان در غرب و دشت‌های باتلاقی در شرق. در شمال، شبه‌جزیره مالایا (واقع در قاره آسیا) قرار دارد که توسط تنگه مالاکا جدا می‌شود. | ## بخش 3: سوماترا | گسل بزرگ سوماترا (یک گسل امتدادلغز) و مگا-راندگی سوندا (یک منطقه فرورانش) در تمام طول جزیره در امتداد ساحل غربی آن کشیده شده‌اند. در سال ۱۷۹۷، زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۸.۹ ریشتر سوماترا غربی را لرزاند و در سال ۱۸۳۳، زمین‌لرزه‌ای ۹.۲ ریشتری بنکولو و سوماترا غربی را تکان داد. زمین‌لرزه در سراسر منطقه ساحلی غرب و مرکز جزیره بسیار رایج است و سونامی‌ها به دلیل لرزه‌خیزی بالا در این منطقه مکرر هستند. در ۲۶ دسامبر ۲۰۰۴، سواحل غربی و جزایر سوماترا، به ویژه استان آسه، بر اثر سونامی ناشی از زمین‌لرزه اقیانوس هند درهم کوبیده شدند. این طولانی‌ترین زمین‌لرزه ثبت شده بود که بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ ثانیه (۸.۳۳ تا ۱۰ دقیقه) به طول انجامید. دیگر زمین‌لرزه‌های اخیر که سوماترا را لرزاندند شامل زمین‌لرزه ۲۰۰۵ نیاس و زمین‌لرزه و سونامی ۲۰۱۰ منتاوای هستند. دریاچه توبا محل فوران یک ابرآتشفشان است که حدود ۷۴٬۰۰۰ سال پیش رخ داد و رویدادی بود که باعث تغییرات اقلیمی جهانی شد. از شمال به جنوب، رودهای آساخان، روکان، سیاک، کامپار، ایندراگیری و باتانگ‌هاری به تنگه مالاکا می‌ریزند، در حالی که بزرگترین رودخانه جزیره، موسی، در جنوب به دریا در تنگه بانکا می‌ریزد. در شرق، رودخانه‌های بزرگ گل‌ولای کوه‌ها را با خود می‌آورند و دشت‌های کم‌ارتفاع وسیعی را تشکیل می‌دهند که با باتلاق‌ها در هم آمیخته است. حتی اگر این منطقه عمدتاً برای کشاورزی نامناسب باشد، در حال حاضر اهمیت اقتصادی زیادی برای اندونزی دارد. کشاورزان خرده‌پا قهوه عربیکا (قهوه عربیکا) را در ارتفاعات کشت می‌کنند، در حالی که قهوه روبوستا (قهوه کانفورا) در مناطق کم‌ارتفاع یافت می‌شود. قهوه عربیکا مناطق گایو، لیندونگ و سیدیکیلانگ معمولاً با استفاده از تکنیک گیلینگ باسا (پوست‌کنی خیس) فرآوری می‌شود که به آن بدنه سنگین و اسیدیته پایین می‌بخشد. گونه‌های منحصر به فرد شامل کاج سوماترا است که بر جنگل‌های کاج استوایی سوماترا در دامنه‌های مرتفع کوهستانی در شمال جزیره چیره است، و گیاهان جنگل‌های بارانی مانند رافلسیا آرنولدی (بزرگترین گل منفرد جهان) و گل بدبو (بزرگترین گل‌آذین بدون شاخه جهان). نه گونه پستاندار بومی در سرزمین اصلی سوماترا و ۱۴ گونه بومی دیگر در جزایر منتاوای در نزدیکی آن وجود دارند. ببر سوماترا، کرگدن سوماترا، فیل سوماترا، اورانگوتان سوماترا و اورانگوتان تاپانولی همگی در وضعیت به‌شدت در معرض خطر انقراض قرار دارند که نشان‌دهنده بالاترین سطح تهدید برای بقای آن‌هاست. در اکتبر ۲۰۰۸، دولت اندونزی طرحی را برای حفاظت از جنگل‌های باقی‌مانده سوماترا اعلام کرد. این جزیره شامل بیش از ۱۰ پارک ملی است، از جمله سه پارک که در فهرست میراث جهانی یونسکو به عنوان میراث جنگل بارانی استوایی سوماترا ثبت شده‌اند: پارک ملی گونونگ لوسر، پارک ملی کرینچی سبلات و پارک ملی بوکیت باریسان سلاتان. پارک ملی برباک یکی از سه پارک ملی در اندونزی است که تحت کنوانسیون رامسر به عنوان یک تالاب با اهمیت بین‌المللی ثبت شده است. سوماترا از سال ۱۹۸۰ تاکنون تقریباً ۵۰ درصد از جنگل‌های بارانی استوایی خود را از دست داده است. بسیاری از گونه‌ها مانند کوکوی زمینی سوماترا، ببر، فیل، کرگدن و اورانگوتان سوماترا اکنون به‌شدت در معرض خطر هستند. تخریب گسترده محیط زیست در سوماترا توسط دانشگاهیان به عنوان بوم‌کشی توصیف شده است. ترابری ریلی چندین شبکه راه آهن غیر متصل به هم که در دوران هند شرقی هلند ساخته شده‌اند در سوماترا وجود دارند، مانند شبکه‌هایی که باندا آسه-لوکسوماوه-بسیتانگ-مدان-تبینگ تینگی-پماتانگ سیانتر-رانتائو پراپات را در شمال سوماترا به هم متصل می‌کنند (بخش باندا آسه-بسیتانگ در سال ۱۹۷۱ بسته شد، اما در حال حاضر در حال بازسازی است). | ## جمع‌بندی | همچنین شبکه‌هایی در پادانگ-سولوک-بوکیتینگی در سوماترا غربی، و باندار لامپونگ-پالم‌بانگ-لاهات-لوبوک‌لینگو در جنوب سوماترا فعال هستند.