موضوع مقاله: گنبد آهنین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گنبد آهنین | مقدمه: گنبد آهنین یک سامانهٔ دفاع هوایی کوتاه‌برد متحرک است که راکت‌ها و گلوله‌های توپخانه را در فاصلهٔ ۴ تا ۷۰ کیلومتر و در همه شرایط آب و هوایی هدف قرار می‌دهد. | ## بخش 1: گنبد آهنین | این سامانه از یک رادار چندمنظوره و یک یا چند پرتابگر موشک تشکیل می‌شود؛ هر آتشبار معمولاً شامل ۳ تا ۴ پرتابگر است و هر پرتابگر توان حمل و شلیک تا ۲۰ موشک رهگیر تامیر را دارد که قادر است محل اصابت راکت دشمن را پیش‌بینی کرده و به منظور صرفه‌جویی در هزینهٔ، راکت‌هایی را که محل برخورد آن‌ها در مناطق خالی از سکنه است، نادیده بگیرد. گنبد آهنین بخشی از مجموعه‌ای از سامانه‌های دفاعی اسرائیل است که ختس، فلاخن داوود و پرتو آهنین را نیز شامل می‌شود. ایالات متحده از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۱ در توسعهٔ سامانه دفاعی گنبد آهنین در مجموع ۱٫۶ میلیارد دلار کمک کرد و اهدای یک میلیارد دلار دیگر از سوی کنگرهٔ ایالات متحده در سال ۲۰۲۲ تصویب شد. سامانه گنبد آهنین در ۲۷ مارس ۲۰۱۱ به‌طور رسمی عملیاتی اعلام شد و نخستین‌بار در نزدیکی بئرشبع مستقر گردید. در ۷ آوریل ۲۰۱۱، این سامانه برای نخستین بار با موفقیت یک راکت شلیک‌شده از نوار غزه را رهگیری کرد. در ۱۰ مارس ۲۰۱۲، روزنامه جروزالم پست گزارش داد که این سامانه حدود ۹۰ درصد از راکت‌هایی را که احتمال برخورد آن‌ها به مناطق مسکونی وجود داشت را منهدم کرده است. در سال ۲۰۰۴، ژنرال دانیل گلد به ریاست واحد تحقیق و توسعهٔ نیروهای دفاعی اسرائیل منصوب شد و احتمال ساخت این سامانه قوت گرفت. حزب‌الله لبنان در جنگ سال ۲۰۰۶ حدود ۴ هزار راکت توپخانه‌ای را، که بیشتر آن‌ها از انواع کوتاه‌برد کاتیوشا بودند، به سوی شمال اسرائیل از جمله حیفا شلیک کرد. این حملات جان ۴۴ شهروند غیرنظامی اسرائیل را گرفت و ۲۵۰ هزار نفر را وادار به ترک خانه و کاشانهٔ خود کرد. یک سال پس از جنگ ۳۳ روزه، امیر پرتس، وزیر جنگ وقت اسرائیل اعلام کرد شرکت اسرائیلی رافائل که تولیدکنندهٔ تجهیزات نظامی است، برای مقابله با تهدیدهای آینده یک سپر دفاع موشکی جدید خواهد ساخت که جلوی حملات موشکی به خاک اسرائیل را بگیرد. تکمیل و گسترش این سپر دفاعی جدید، چند سال زمان برد و نهایتاً اوایل سال ۲۰۱۱ به خدمت گرفته شد. یکی از آن‌ها پروژهٔ مشترک آمریکا و اسرائیل به نام سامانه لیزری نتیلوس بود که با اشعهٔ لیزر راکت‌ها را در هوا منفجر می‌کرد. پروژهٔ ساخت این سلاح لیزری که اهداف خود را با اشعه لیزر نابود می‌کرد، در سال ۲۰۰۵ در حالی که ۳۰۰ میلیون دلار هزینه برداشته بود، به دلیل اندازهٔ بسیار بزرگ، هزینهٔ بالا و عملکرد ضعیف، متوقف شد. در فوریهٔ ۲۰۰۷ وزیر دفاع اسرائیل، امیر پرتس، انتخاب گنبد آهنین را به‌عنوان راه‌حل اسرائیلی برای مقابله با تهدیدات موشکی کوتاه‌برد اعلام کرد. در ماه مه ۲۰۲۱ برآورد شد که گروه‌های شبه‌نظامی فلسطینی در نوار غزه از جمله حماس، زرادخانه‌ای دارای حدود ۳۰٬۰۰۰ راکت و گلولهٔ خمپاره‌ای در اختیار دارند که در صورت شلیک، قابلیت آن را دارند که توسط سامانه گنبد آهنین رهگیری و منهدم شوند. برد این تسلیحات راکتی بسیار متغیر است و آن‌ها فاقد سامانه‌های هدایت هستند، هرچند دقت آن‌ها در طول سال‌ها بهبود یافته است. همچنین برآوردهایی دربارهٔ تعداد و انواع این راکت‌ها، و نیز برد و میزان محمولهٔ انفجاری آن‌ها وجود دارد. نام گذاری سرهنگی که مدیریت پروژه را بر عهده داشت و با تیمش در اداره توسعه تسلیحات و زیرساخت‌های فناوری (مافات) فعالیت می‌کردند، نیاز به نام مناسبی برای سامانه داشتند. طبق گفتهٔ او:اولین نامی که به ذهنم رسید «ضد قسام» بود، اما وقتی پروژه شروع به پیشرفت کرد، متوجه شدم که این نام مشکل‌ساز است. او نام «تامیر» (مخفف عبری טיל מיירט، Til Meyaret، به معنای «موشک رهگیر») را برای موشک پیشنهاد کرد و برای خود سامانه نام «گنبد طلایی» را در نظر گرفتیم. یکشنبهٔ همان هفته، نام «تامیر» فوراً تأیید شد، اما مشکلی در مورد «گنبد طلایی» وجود داشت—ممکن بود پرزرق و برق تلقی شود؛ بنابراین نام آن به «گنبد آهنین» تغییر یافت. این سامانه قادر است به‌صورت شبانه‌روزی و تحت شرایط نامساعد جوی فعالیت کند و به چندین تهدید به‌طور هم‌زمان پاسخ دهد. همچنین این سامانه به‌عنوان یکی از لایه‌های دفاع نهایی و کوتاه‌برد هوایی اسرائیل در کنار مجموعه سامانه‌های پدافندی اسرائیل عمل می‌کند؛ به‌طوری‌که پس از گنبد آهنین، سامانه «فلاخن داوود» مسئول مقابله با تهدیدات موشکی میان‌برد است و سامانه دفاع موشکی «پیکان» وظیفه مقابله با موشک‌های بالستیک میان‌برد مانند «شهاب» را بر عهده دارد. این رادار «ئی‌ال‌ام-۲۰۸۴ | EL/M-2084» نام دارد و قادر است راکت را شناسایی کرده و مسیر حرکت آن را دنبال کند. سامانه مدیریت نبرد و کنترل سلاح: مرکز فرمان گنبد آهنین را یک شرکت نرم‌افزاری اسرائیلی به نام «سامانه‌های ام‌پرست» به سفارش رافائل ساخته است. این واحد بر اساس داده‌هایی که از رادار به آن می‌رسد مشخص می‌کند که آیا موشک در یک مرکز جمعیتی فرود خواهد آمد یا خیر. واحد پرتاب موشک: این واحد از پرتابگرهایی تشکیل می‌شود که موشک رهگیر تامیر را شلیک می‌کنند. موشک تامیر که در صنایع دفاعی رافائل ساخته می‌شود به حسگرهای الکترو-اپتیک مجهز است و چند باله کوچک برای افزایش مانور پذیری دارد. مقایسه با یک آتشبار معمولی یک آتشبار معمولی پدافند هوایی معمولاً از واحد راداری، واحد کنترل موشک و چندین پرتابگر تشکیل شده است که همگی در یک محل مستقر هستند. هر پرتابگر که شامل ۲۰ موشک رهگیر است، به‌طور مستقل مستقر شده و از راه دور از طریق یک اتصال بی‌سیم امن کنترل می‌شود. بودجه بودجه اولیه و توسعه سامانه گنبد آهنین توسط اسرائیل تأمین و انجام شد که این امر امکان استقرار دو سامانه گنبد آهنین را فراهم کرد. پس از آن، ایالات متحده تأمین مالی برای سامانه‌های بیشتر گنبد آهنین و همچنین تأمین مکرر موشک‌های رهگیری را بر عهده گرفت. از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳، ایالات متحده نزدیک به ۹۰۰ میلیون دلار برای تولید این سامانه به اسرائیل کمک مالی کرده است. مجموع کمک ایالات متحده به سامانه دفاعی گنبد آهنین از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۱ به ۱٫۶ میلیارد دلار رسید، و در سال ۲۰۲۲ نیز کنگره ایالات متحده اهدای ۱ میلیارد دلار دیگر را برای این سامانه تأیید کرد. این روند مشابه انتقال تکنولوژی موشک‌های ضد بالستیک «ختس» و موشک سطح‌به‌هوای «فلاخن داوود» به ایالات متحده بود. پروژه گنبد آهنین در طول پنج سال نخست در مجموع حدود ۵۵ میلیون دلار هزینه داشته است. مقامات اسرائیل معتقدند در مجموع ۱۳ سکوی عملیاتی از این سامانه دفاع هوایی کشور را به‌طور رضایتبخشی تأمین می‌کنند. ۵ سکوی عملیاتی تا سال ۲۰۱۲ مستقر شدند، مقامات اسرائیل در نظر داشتند که تا پایان سال ۲۰۱۳ هشت سکوی دیگر را نیز اضافه کنند. در حالی که هزینهٔ یک راکت قسام ۸۰۰ دلار است."The raw materials for one rocket can cost up to $800." رئوون پداتزور تحلیلگر نظامی، خلبان سابق، و پروفسور علوم سیاسی در دانشگاه تل‌آویو، با مقایسهٔ هزینهٔ هر موشک رهگیر تامیر با هر موشک قسام، این سامانه را از لحاظ صرفهٔ اقتصادی مورد نقد قرار داده است و می‌گوید شلیک تعداد زیادی قسام می‌تواند از لحاظ اقتصادی اسرائیل را تهدید کند.مقامات رسمی در پاسخ به این انتقاد معتقدند که این سامانه جلوی حملات موشکی بالقوه کشنده‌ای را می‌گیرد که می‌توانند کشور را به سوی جنگی سوق دهند که هر روز آن ۳۸۰ میلیون دلار هزینه دارد. تولید مشترک با ایالات متحده با افزایش قابل توجه بودجه ایالات متحده برای سامانه گنبد آهنین، درخواست‌هایی برای انتقال تکنولوژی و تولید مشترک این سامانه در ایالات متحده مطرح شد. در آگوست ۲۰۱۱، همکاری مشترک (JV) برای تولید یک نسخه از این سامانه اعلام شد که تحت عنوان سامانه «حفاظت منطقه‌ای» شناخته می‌شود. مشابه همکاری مشترک ایالات متحده و اسرائیل در تولید سامانه موشکی «پیکان ۳»، با مشارکت ۴۰ تا ۵۰ درصدی بوئینگ در تولید. در کنگره ایالات متحده و رسانه‌ها نیز حمایت‌هایی برای تولید مشترک گنبد آهنین وجود داشت. در جولای ۲۰۱۴، اعلام شد که شرکت ریتیون به عنوان شریک اصلی از طرف ایالات متحده در تولید قطعات موشک رهگیر تامیر گنبد آهنین انتخاب شده است. در سپتامبر ۲۰۱۴، ریتیون قرارداد ۱۵۰ میلیون دلاری برای تولید قطعات تامیر دریافت کرد که تأسیسات در توسان و هانتسویل، آلاباما از آن بهره‌مند خواهند شد. در آگوست ۲۰۲۰، شرکای مشترک(JV) تصمیم به سرمایه‌گذاری در تأسیسات جدید در توسون گرفتند. در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۳، ایالات متحده به دلیل حملات ۷ اکتبر، برخی واحدهای گنبد آهنین را به اسرائیل قرض داد. دو هفته بعد، اعلام شد که شرکای JV تصمیم به سرمایه‌گذاری جدیدی به ارزش ۳۳ میلیون دلار در ایالت آرکانزاس گرفته‌اند به منظور تولید موشک رهگیر تامیر جهت استفاده توسط سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا. توسعه و طراحی در سال ۲۰۰۵، ژنرال دانی گلد، رئیس وقت مافات (آژانس دفاع موشکی اسرائیل)، تصمیم به آغاز برنامه‌ای برای تحقیق و توسعه سامانه گنبد آهنین گرفت. این سامانه در کمتر از چهار سال از مرحله طراحی به آماده‌سازی عملیاتی رسید که زمان بسیار کوتاهی برای یک سامانه تسلیحاتی به‌شمار می‌رود. ژانویه ۲۰۱۰: گنبد آهنین موفق به رهگیری چندین موج راکتی شبیه‌سازی شده قسام و کاتیوشا شد. سامانه‌های لیزری (Laser Systems) اگرچه گنبد آهنین در مقابله با حملات موشکی مؤثر بوده است، مقامات اسرائیلی نگرانی‌هایی دارند که این سامانه نتواند در برابر انبوه موشک‌های موجود در دست حزب‌الله مقابله کند. به همین دلیل، اسرائیل به تحقیق و توسعه سلاح‌های با انرژی زیاد (مانند لیزرهای قدرتمند) برای تکمیل گنبد آهنین پرداخته است. در سال ۲۰۱۴، شرکت رافائل سامانه لیزری به نام پرتو آهنین را معرفی کرد که می‌تواند به‌عنوان مکملی برای گنبد آهنین عمل کند و هم‌اکنون عملیاتی شده است. این سامانه برای مقابله با تهدیدات مختلف از جمله راکت‌ها و موشک‌ها طراحی شده است. در سال ۲۰۲۲، اسرائیل اعلام کرد که قصد دارد این سامانه لیزری را در مناطقی که بیشترین تهدید را از سمت نوار غزه دارند، به‌طور عملیاتی مستقر کند. | ## بخش 2: گنبد آهنین | این سامانه شامل یک کانیستر ۱۰ تایی از موشک‌های رهگیر تامیر است و امکان دفاع ۳۶۰ درجه را برای کشتی‌ها فراهم می‌کند. در سال ۲۰۱۶، این سامانه توانست به‌طور موفقیت‌آمیز چندین موشک را رهگیری کند و در سال ۲۰۱۷ قابلیت عملیاتی اولیه را به‌دست‌آورد. مقابله با پهپادها گنبد آهنین به‌عنوان یک سامانه دفاع هوایی هزینه‌بر، برای مقابله با پهپادها نیز پیشنهاد شده است. هزینه هر موشک رهگیر تامیر حدود ۱۰۰٬۰۰۰ دلار است، که هنوز هم به‌طور قابل توجهی ارزان‌تر از استفاده از موشک‌های پاتریوت (۲–۳ میلیون دلار) است. در سال ۲۰۱۵، شرکت رافائل ویدیوهایی منتشر کرد که نشان می‌دهد گنبد آهنین قادر به رهگیری موفقیت‌آمیز پهپادهای کم‌ارتفاع نیز هست. کاربردهای دیگر در ژوئن ۲۰۱۶، گنبد آهنین آزمایش‌هایی را برای رهگیری بمب‌های هدایت‌شونده و مهمات هدایت‌شونده هوابه‌زمین (مانند JDAM) با موفقیت پشت سر گذاشت که استفاده از این سامانه را در موقعیت‌های مختلف نیز مؤثر می‌سازد. استقرارها سامانه گنبد آهنین از اوایل سال ۲۰۱۱ عملیاتی شد و در ابتدا در پایگاه‌های نیروی هوایی اسرائیل در جنوب این کشور مستقر گردید. این سامانه برای مقابله با تهدیدات موشکی و راکتی کوتاه‌برد از غزه طراحی شد و در زمان تشدید درگیری‌ها در نوار غزه به دیگر مناطق، مانند شهر سدروت، منتقل شد. ژنرال بریگادور دورون گاویش، فرمانده یگان دفاع هوایی اسرائیل، اعلام کرد که این سامانه پس از گذراندن یک سری آزمایش‌ها به مرحله ارزیابی در میدان جنگ رسیده است. این سامانه در نزدیکی شهر مستقر شد، بعد از دو حمله موشکی به این منطقه در همان ماه. در ۷ آوریل ۲۰۱۱، پس از استقرار به‌عنوان یک «آزمایش عملیاتی» در ۳ آوریل، سامانه گنبد آهنین در منطقه اشکولون برای اولین بار یک راکت گراد شلیک‌شده از غزه را رهگیری کرد. این اولین بار بود که یک راکت کوتاه‌برد شلیک‌شده از غزه توسط این سامانه رهگیری می‌شد. پس از آن، یک هواپیمای نیروی هوایی اسرائیل (IAF) به موفقیت تیمی را که راکت را شلیک کرده بودند، هدف قرار داد. اما در همان روز، ارتش اسرائیل تأکید کرد که سامانه گنبد آهنین که هنوز در حال ارزیابی بود، کاملاً عملیاتی نیست. در ۱۲ آوریل، ارتش اسرائیل اعلام کرد که استقرار آتشبار سوم گنبد آهنین را تسریع خواهد کرد. این تصمیم به دلیل افزایش تعداد حملات موشکی-راکتی و نیاز به تقویت سامانه‌های دفاعی اتخاذ شد. در این زمان، مقامات ارتش اسرائیل اعلام کردند که سامانه گنبد آهنین باید در شش ماه به صورت عملیاتی در بیاید، نه ۱۸ ماهی که پیش‌بینی شده بود. سال ۲۰۱۱ - پاسخ شبه‌نظامیان فلسطین در ۵ اوت ۲۰۱۱، ارتش اسرائیل دوباره سامانه گنبد آهنین را در نزدیکی اشکلون مستقر کرد، بعد از اینکه تعداد حملات موشکی از غزه به اسرائیل افزایش یافت. این استقرار پس از آن انجام شد که شهردار اشکلون، بنی واکنین، نامه‌ای به نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو و وزیر دفاع ایهود باراک نوشت و درخواست کرد که این سامانه دوباره در منطقه مستقر شود. سامانه گنبد آهنین دو مورد از این راکت‌ها را که تهدیدی برای مناطق مسکونی بودند، رهگیری کرد و دو راکت دیگر که به نواحی غیرمسکونی شلیک شده بودند، نادیده گرفته شدند. مسئولان دفاعی اعلام کردند که سامانه گنبد آهنین قرار است به شهر بیرشبع منتقل شود. در ۲۰ اوت ۲۰۱۱، هنگامی که سامانه گنبد آهنین با هفت راکت که تقریباً به‌طور همزمان از غزه به سمت بیرشبع شلیک شده بودند، مقابله می‌کرد، یکی از راکت‌ها از دفاع سامانه عبور کرد و در یک منطقه مسکونی منفجر شد که منجر به کشته شدن یک نفر شد. ژنرال گاویش در روز بعد گفت که «ما از ابتدا گفته بودیم که این سامانه نمی‌تواند ۱۰۰٪ ایمن باشد» و افزود که یگان‌های دفاع هوایی در حال یادگیری و بهبود عملکرد سامانه در حین استفاده از آن هستند. وی تأکید کرد: «این اولین سامانه از این نوع در جهان است و هنوز در مرحله آزمایش عملیاتی قرار دارد. با این حال، ما توانسته‌ایم تعداد زیادی از راکت‌هایی که به سمت جوامع اسرائیلی شلیک شده بودند، رهگیری کنیم و جان بسیاری از غیرنظامیان را نجات دهیم.» در ۲۱ اوت ۲۰۱۱، خبرگزاری ینت نیوز گزارش داد که موفقیت سامانه گنبد آهنین در مقابله با حملات راکتی از غزه باعث شده است که شهرداران شهرهای جنوبی اسرائیل برای دریافت این سامانه رقابت کنند. ارتش اسرائیل تأکید کرد که «هیچ سامانه‌ای نمی‌تواند حفاظت ۱۰۰٪ ارائه دهد» و سامانه مستقر در اشکولون نمی‌تواند از شهر اشدود دفاع کند، اما این امر مانع از فشار شهرداران بر وزارت دفاع و ارتش اسرائیل برای استقرار این سامانه در مناطق خود نشد. سال ۲۰۱۱ - تحلیل‌ها و تصمیمات در ۲۳ اوت ۲۰۱۱، رسانه گلوبس گزارش داد که شرکت رافائل، تولیدکننده سامانه‌های دفاعی اسرائیل، تصمیم گرفته است که در ماه‌های آینده ده‌ها میلیون شِکل در خط تولید موشک‌های رهگیر تامیر سرمایه‌گذاری کند تا بتواند پاسخگوی نیازهای عملیاتی سامانه گنبد آهنین باشد. این تصمیم به‌ویژه به دلیل نیاز به تولید بیشتر موشک‌های رهگیر و برنامه‌ریزی برای ساخت دو آتشبار گنبد آهنین جدید تا پایان سال ۲۰۱۱ بود. در ۳۱ اوت ۲۰۱۱، نیروی هوایی اسرائیل، آتشبار سوم سامانه گنبد آهنین را در نزدیکی اشدود مستقر کرد. در مارس ۲۰۱۲، پس از کشته شدن زاهر القیسی، دبیرکل کمیته‌های مقاومت مردمی فلسطین، بیش از ۳۰۰ راکت از غزه به اسرائیل شلیک شد. سامانه گنبد آهنین در ۷۱ تلاش خود موفق به رهگیری ۵۶ راکت شد که به سوی مناطق مسکونی در اسرائیل شلیک شده بودند. در ۱۱ ژوئیه ۲۰۱۲، سامانه گنبد آهنین در منطقه ایلات مستقر شد تا برای آزمایش عملکرد سامانه در این منطقه از اسرائیل آمادگی ایجاد شود. عملیات‌ها و توسعه‌های بیشتر در حین جنگ ۲۰۱۲ غزه، سامانه گنبد آهنین بیش از ۴۰۰ رهگیری موفق داشت و گزارش‌ها حاکی از این بودند که درصد موفقیت این سامانه در این عملیات حدود ۸۵٪ بوده است. در جنگ ۲۰۱۴ غزه، این سامانه به‌طور گسترده‌ای استفاده شد و توانست از ۷۳۵ راکت شلیک‌شده به سوی اسرائیل، ۹۰٪ را رهگیری کند. طی ۵۰ روز از این درگیری‌ها، ۴٬۵۹۴ راکت و گلوله‌ها به سمت اهداف اسرائیلی شلیک شدند و سامانه گنبد آهنین موفق شد ۷۳۵ راکت را که تهدید جدی به حساب می‌آمدند رهگیری کند. در این عملیات یک غیرنظامی کشته و سه نفر دیگر و نه نظامی زخمی شدند، اما این افراد در مناطقی بودند که تحت پوشش گنبد آهنین نبودند. سامانه فقط ۲۵٪ از راکت‌ها را تهدید برای مناطق مسکونی و اهداف استراتژیک محسوب کرد، چراکه راکت‌های شلیک‌شده از غزه دقت پایین و مسیر غیرقابل پیش‌بینی داشتند. شش آتشبار گنبد آهنین پیش از شروع درگیری‌ها مستقر بودند و سه آتشبار دیگر نیز برای مقابله با تهدیدات به‌طور سریع‌تر به خدمت گرفته شدند. این عملیات نشان داد که سامانه گنبد آهنین قادر است در برابر تهدیدات متعدد، به‌ویژه راکت‌های غیر دقیق و کم‌کیفیت، به‌خوبی عمل کند. سال ۲۰۱۸ - برخورد با تهدیدات جدید در مه ۲۰۱۸، در پی حملات ایران به اسرائیل از سوریه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۲۰ راکت به سمت اسرائیل شلیک کرد. از این ۲۰ راکت، ۱۶ عدد از مرز اسرائیل عبور نکردند و چهار راکت باقی‌مانده توسط سامانه گنبد آهنین رهگیری شدند. درگیری‌های غزه-اسرائیل در نوامبر ۲۰۱۸ نیز شاهد استفاده از سامانه گنبد آهنین بود که در این حملات این سامانه بیش از ۱۰۰ راکت شلیک‌شده از غزه را رهگیری کرد. سال ۲۰۱۹ - فیلم معروف از رهگیری راکت‌ها در ۲۱ ژانویه ۲۰۱۹، ارتش اسرائیل ویدئویی منتشر کرد که در آن یک راکت شلیک‌شده از ارتش سوریه به بلندی‌های جولان، توسط سامانه گنبد آهنین رهگیری می‌شود. این ویدئو توسط توریست‌هایی که از اسکی‌بازان در منطقه هرمون فیلم‌برداری کرده بودند، ضبط شد. مقامات اسرائیلی اعلام کردند که اسکی‌بازان به دلیل نگرانی از حملات، مجبور به ترک پیست شدند. در ۲۴ ساعت اول این درگیری‌ها، ۴۷۰ راکت شلیک شد که این میزان بسیار بالاتر از درگیری‌های پیشین بود. سامانه گنبد آهنین موفق شد حدود ۹۰٪ از راکت‌های تهدیدآمیز به مناطق مسکونی را رهگیری کند. در این عملیات همچنین سامانه گنبد آهنین یک پهپاد بمب‌گذاری شده را نیز رهگیری و ساقط کرد. در ۱۵ مه ۲۰۲۱، اسرائیل برج ۱۲ طبقه «الجزا» را در غزه هدف قرار داد که در آن دفاتر خبرگزاری‌های بزرگی مانند آسوشیتدپرس و الجزیره قرار داشت. اسرائیل اعلام کرد که حماس در حال انجام عملیات‌های اطلاعاتی و جنگ الکترونیک در این ساختمان‌ها بوده است، از جمله تلاش برای ایجاد سامانه‌هایی که بتوانند عملکرد گنبد آهنین را مختل کنند. سال ۲۰۲۴ - حملات ایران به اسرائیل در حملات ایران به اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴، سامانه گنبد آهنین فعال شد و موفق به رهگیری تعدادی از راکت‌های شلیک‌شده از سوی ایران شد. مقامات اسرائیلی اعلام کردند که این حملات توسط سامانه‌های دفاعی اسرائیل به خوبی دفع شده‌اند، اما همچنان تهدیدات جدیدی در حال ایجاد شدن است. تا اکتبر ۲۰۲۴، ذخایر موشک‌های ضدهوایی اسرائیل که به سامانه گنبد آهنین متصل بودند، کاهش پیدا کرده بود. به همین دلیل نیروهای آمریکایی به اسرائیل اعزام شدند تا با استفاده از سامانه موشکی تاد، دفاع هوایی اسرائیل را تقویت کنند. سال ۲۰۲۵ - جنگ ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، در جریان جنگ هوایی بین ایران و اسرائیل، بیشتر موشک‌های بالستیک ایران موفق شدند از سامانه‌های دفاعی اسرائیل عبور کرده و به اهداف مهمی برخورد کنند. یکی از مقامات نظامی اسرائیل اعلام کرد که هیچ سامانه دفاعی‌ای نمی‌تواند از ۱۰۰٪ موفقیت برخوردار باشد و بعضی از موشک‌های ایرانی توانستند به اهداف برسند. | ## بخش 3: گنبد آهنین | دکتر ماریون مسمر، پژوهشگر ارشد امنیت در «چَتام هاوس»، اعلام کرد که تصور عمومی در مورد سامانه گنبد آهنین بیشتر از اثربخشی واقعی آن است، با این حال او افزود که هیچ سامانه دفاعی‌ای نمی‌تواند کاملاً نفوذناپذیر باشد. یکی از نقاط ضعف این سامانه برای بیشتر بازارهای بالقوه آن است که هر سامانه گنبد آهنین تنها قادر به پوشش مساحتی در حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلومتر مربع (۳۹ تا ۵۸ مایل مربع) است؛ این میزان پوشش در کشوری کوچک مانند اسرائیل مؤثر است، اما برای کشورهای بزرگ‌تر کارایی کمتری دارد. حتی در داخل اسرائیل نیز آتشبارها باید متناسب با سطح تهدیدات احتمالی جابه‌جا شوند. گزارش شده است که سنگاپور، به‌عنوان یک دولت-شهر جزیره‌ای مستقل، سامانه گنبد آهنین را خریداری کرده و ارتش ایالات متحده نیز دو آتشبار از این سامانه را برای حفاظت از پایگاه‌های برون‌مرزی خود تهیه کرده است. در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۶، یاور جمالوف، وزیر صنایع دفاعی جمهوری آذربایجان، به خبرنگاران اعلام کرد که این کشور با اسرائیل برای خرید سامانه‌های پدافند موشکی «گنبد آهنین» به توافق رسیده است. گفته می‌شود خرید این سامانه از سوی آذربایجان در ارتباط با تهیهٔ موشک‌های بالستیک کوتاه‌بُرد «اسکندر» ساخت روسیه توسط کشور همسایه، ارمنستان، صورت گرفته است. در ماه مهٔ ۲۰۱۸ گزارش شد که شرکت «روماائرو» (Romaero) رومانی قراردادی را برای تولید سامانهٔ گنبد آهنین امضا کرده است. سامانهٔ گنبد آهنین به‌همراه سامانهٔ «اسپایدر» (SPYDER) بخشی از پیشنهاد این شرکت در این مناقصه بود. در ۱۶ اوت ۲۰۱۱، شرکت ریتیون اعلام کرد که با شرکت رافائل برای هدایت بازاریابی سامانهٔ گنبد آهنین در ایالات متحده همکاری می‌کند. مایک بوئن، معاون بخش «سامانه‌های امنیت پیشرفته و انرژی هدایت‌شده» در شرکت «ریتیون میسل سیستمز»، گفت: «گنبد آهنین مکمل سایر تسلیحات ریتیون است که قابلیت رهگیری را برای ابتکار مقابله با راکت، توپخانه و خمپاره (C-RAM) ارتش ایالات متحده در پایگاه‌های عملیاتی پیشرو فراهم می‌کنند. گنبد آهنین می‌تواند به‌طور یکپارچه با سامانه‌های C-RAM ریتیون ادغام شود تا دفاع لایه‌ای را تکمیل کند.» در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۱، روزنامهٔ جروزالم پست گزارش داد که ارتش ایالات متحده علاقه‌مندی خود را به خرید این سامانه اعلام کرده است؛ سامانه‌ای که قرار بود اطراف پایگاه‌های پیشرو در عراق و افغانستان—که احتمال هدف قرار گرفتن توسط راکت‌های توپخانه‌ای وجود داشت، مستقر شود. یوسی دروکر، رئیس ادارهٔ هوا به هوای شرکت رافائل، اعلام کرد ارزش قرارداد اولیه ۱۰۰ میلیون دلار بوده، اما ممکن است طی چند سال به چند صد میلیون دلار برسد. در آوریل ۲۰۱۶، رهگیر موشک رهگیر تامیر سامانهٔ گنبد آهنین طی یک آزمایش در ایالات متحده با موفقیت یک پهپاد را سرنگون کرد؛ این نخستین آزمایش سامانه در خارج از اسرائیل بود. در ژانویهٔ ۲۰۱۹ گزارش شد که ایالات متحده قصد دارد دو آتشبار سامانهٔ گنبد آهنین را به ارزش ۳۷۳ میلیون دلار خریداری کند. این آتشبارها برای حفاظت از نیروهای مسلح آمریکا در مناطق عملیاتی خصمانه در نظر گرفته شده بودند. این سفارش شامل دو ایستگاه فرماندهی و رادار، ۱۲ پرتابگر و ۴۸۰ موشک رهگیر بود و در اوت ۲۰۱۹ نهایی شد. در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۰، سامانهٔ گنبد آهنین در پایگاه فورت بلیس فعال شد تا بررسی شود آیا می‌تواند به شبکهٔ پدافند هوایی و موشکی ارتش آمریکا متصل شود یا خیر؛ هدف از این اقدام، استفادهٔ موقت از سامانه برای رهگیری موشک‌های کروز بود. در سال ۲۰۲۰، ارتش ایالات متحده تصمیم گرفت از خرید سامانه‌های بیشتر گنبد آهنین خودداری کند؛ تصمیمی که ظاهراً به مشکلات ادغام این سامانه با معماری شبکهٔ «سامانهٔ یکپارچهٔ فرماندهی نبرد» (IBCS) نسبت داده شد. ارتش آمریکا در اوت ۲۰۲۱ یک آزمایش شلیک واقعی انجام داد و با موفقیت هشت هدف شبیه‌سازی‌شدهٔ موشک کروز را منهدم کرد. در ۸ اکتبر ۲۰۲۱، مجلهٔ وارزون گزارش داد که فرماندهی پدافند هوایی و موشکی ارتش ایالات متحده (فرماندهی ۹۴) اعلام کرده است در راستای قانون اختیارات دفاع ملی سال ۲۰۱۹—که استقرار یک سامانهٔ گنبد آهنین در یک صحنهٔ عملیاتی تا پایان سال ۲۰۲۱ را الزامی می‌کرد—یک سامانه به‌طور موقت و آزمایشی به پایگاه هوایی اندرسن در جزیرهٔ گوام اعزام شده است. این آتشبار قرار بود توسط گردان دوم از هنگ ۴۳ توپخانهٔ پدافند هوایی اداره شود و همچنین تصریح شد که برنامه‌ای برای انجام آزمایش شلیک واقعی در آن‌جا وجود ندارد. این گزارش افزود که تیپ ۳۸ توپخانهٔ پدافند هوایی ارتش آمریکا، که در آن زمان در ژاپن مستقر بود، از این استقرار پشتیبانی می‌کرد. در ۹ نوامبر ۲۰۲۱، روزنامهٔ وال‌استریت ژورنال گزارش داد که این سامانه در گوام در حال آزمایش است و گمانه‌زنی کرد که احتمالاً بخشی از مجموعه‌ای برای حفاظت از منطقه در برابر حملات احتمالی چین خواهد بود. در ۱۶ مهٔ ۲۰۲۳، سپهبد دانیل کاربلر در شهادت خود در کنگرهٔ ایالات متحده اعلام کرد که آمریکا دارای دو آتشبار گنبد آهنین است؛ یکی آمادهٔ استقرار و دیگری در حال اتمام دورهٔ آموزشی است. در سال ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، خواستار اجرای طرحی شد که در ابتدا «گنبد آهنین برای آمریکا» نامیده می‌شد و بعدها به «گنبد طلایی» تغییر نام یافت. این سامانه قرار است با الهام از گنبد آهنین طراحی شود و با توجه به وسعت جغرافیایی ایالات متحده، اجرای عملیاتی آن ممکن است سال‌های زیادی به طول انجامد. اکونومیک تایمز در ۲۳ نوامبر ۲۰۱۲ گزارش داد که مقامات دفاعی هند در حال بررسی احتمال تجهیز ارتش هند به یک نسخه بومی از این سامانه هستند. چند ماه قبل از آن نیز دانشمندان سازمان تحقیق و توسعه دفاعی این کشور پیشنهاد کرده بودند که برنامه مشترکی با شرکت‌های اسرائیلی برای طراحی یک نسخه هندی از گنبد آهنین در نظر گرفته شود. به اعتقاد آن‌ها، نیازهای دفاع موشکی کوتاه‌برد اسرائیل از برخی جهات با نیازهای هندی‌ها مشابهت دارد. یکی از تهدیداتی که هند از ناحیه پاکستان احساس می‌کند، استفاده از موشک‌های بالستیک صحنه نبرد «نصر» برای پرتاب بمب‌های اتمی است و شاید گنبد آهنین بتواند بازدارندگی مؤثری در این زمینه ایجاد کند. علاوه بر این، آسیب‌پذیری شهرهای هند در برابر حملات شبه‌نظامیان نیز یکی دیگر از انگیزه‌های بررسی این سامانه بوده است. سلوامورتی، رئیس کنترل‌کننده امور همکاری‌های بین‌المللی، دربارهٔ همکاری دو کشور توضیح داد:«تیم اسرائیلی به آزمایشگاه‌های ما می‌آید و تیم ما به آزمایشگاه‌ها و صنایع آن‌ها می‌رود. در این فرایند، یادگیری‌ای شکل می‌گیرد که هنگام خرید صرف تجهیزات و ادغام آن‌ها با محصولات موجود وجود نداشت… ما مذاکراتی برای توسعه مشترک گنبد آهنین در هند آغاز کرده‌ایم.»با این حال، در ۸ فوریه ۲۰۱۳، مارشال نورمن آنیل کومار براون، فرمانده نیروی هوایی هند، اعلام کرد که گنبد آهنین برای این نیرو مناسب نیست. پس از آن، در اوت ۲۰۱۳، هند دوباره تلاش برای به‌دست آوردن سامانه گنبد آهنین را از سر گرفت، پس از آن که اسرائیل موافقت کرد فناوری سامانه را منتقل کند تا گنبد آهنین بتواند سامانه دفاع هوایی دوربرد داخلی هند را تکمیل کند. در سال ۲۰۱۷، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، مجموعه‌ای از توافقنامه‌های دفاعی و فناوری به ارزش حدود دو میلیارد دلار امضا کردند که شامل قراردادی برای خرید سامانه گنبد آهنین نیز بود. مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، در مه ۲۰۲۶ اعلام کرده اسرائیل در چارچوب روابط نزدیک با امارات متحده عربی پس از پیمان ابراهیم، یک سامانه گنبد آهنین همراه با نیروهای عملیاتی و دیگر سامانه‌های پدافند هوایی به امارات فرستاده تا به این کشور در مقابله با حملات جمهوری اسلامی در زمان جنگ کمک کند. فروش‌های احتمالی اورشلیم‌پست در سال ۲۰۱۰ گزارش داد که اسرائیل با برخی کشورهای اروپایی در مورد فروش این موشک برای حفاظت از پایگاه‌های ناتو در عراق و افغانستان وارد مذاکره شده است. گفته می‌شود که سنگاپور دست‌کم یک آتشبار از سامانه گنبد آهنین را در اختیار دارد؛ با این حال، دولت این کشور تاکنون به‌طور رسمی وجود آن را تأیید یا رد نکرده است. دو رادار از نوع «EL/M-2084» وابسته به این سامانه در سال ۲۰۱۶ در جریان یک رزمایش نظامی سنگاپور در تایلند مورد استفاده قرار گرفت. این سامانه نخستین‌بار در سال ۲۰۱۸ و در نمایشگاه هوایی سنگاپور به‌طور عمومی به نمایش درآمد، اما در آن نمایش تنها رادار ارائه شد و پرتابگر و واحد فرماندهی و کنترل نبرد به نمایش گذاشته نشدند. در تابستان ۲۰۱۱، کوون اوه‌بونگ، معاون اداره برنامه‌ریزی تدارکات دفاعی سئول، در جریان سفر به اسرائیل علاقه کرهٔ جنوبی را به خرید سامانه گنبد آهنین برای مقابله با تهدید توپخانه، راکت‌ها و موشک‌های کرهٔ شمالی مطرح کرد. با این حال، تا سال ۲۰۱۴ ارزیابی‌ها نشان می‌داد که خرید این سامانه به‌دلیل شمار زیاد سامانه‌های توپخانه‌ای تهدیدکننده، گستره پوشش مورد نیاز پیرامون سئول و هزینه بالای موشک‌های رهگیر بعید است. در نتیجه، تمرکز بر راهبرد «زنجیره کشتار» (Kill Chain) برای شناسایی و انهدام سریع واحدهای توپخانه‌ای و موشکی قرار گرفت. با وجود این، در اوت ۲۰۱۴ کرهٔ جنوبی اعلام کرد همچنان به خرید گنبد آهنین برای مقابله با حملات راکتی علاقه‌مند است. مقامات کرهٔ جنوبی اعلام کردند که گنبد آهنین اساساً برای مقابله با گلوله‌های خمپاره طراحی شده و در برابر راکت‌های توپخانه‌ای قدرتمندتری که سئول با آن مواجه است، کارایی مطلوبی ندارد. در نوامبر ۲۰۱۲ و طی عملیات ستون دفاعی، مقام‌های اسرائیلی میزان کارایی سامانه را بین ۷۵ تا ۹۵ درصد اعلام کردند و مدعی شدند حدود ۹۰ درصد از راکت‌هایی را که تهدید تشخیص داده شده بودند رهگیری کرده است. در عملیات لبه محافظ (۲۰۱۴) نیز نرخ رهگیری ۸۷ تا ۹۰ درصد اعلام شد و صدها رهگیری موفق گزارش گردید. مقایسه جنگ ۲۰۰۶ لبنان با درگیری ۲۰۱۴ نشان می‌دهد که تلفات انسانی و خسارات مالی به‌طور محسوسی کاهش یافته است. هزینه و مقایسه با راکت‌ها هزینه هر موشک رهگیر «تامیر» بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار (برخی برآوردها تا ۱۰۰–۱۵۰ هزار دلار) برآورد شده است، در حالی که تولید راکت‌های دست‌ساز قسام و گراد تنها چند صد تا چند هزار دلار هزینه دارد. منتقدان معتقدند هزینه‌های بالا می‌تواند به روش‌های دیگر بهره‌برداری شود، اما حامیان این سامانه می‌گویند صرفه‌جویی در تلفات انسانی و اثرات راهبردی، توجیه‌کننده این هزینه‌هاست. محدودیت‌ها و آسیب‌پذیری‌ها گنبد آهنین ممکن است در برابر حملات اشباعی گسترده یا کمبود رهگیرها ناکارآمد باشد و هزینه هر رهگیری نسبتاً بالا است. این محدودیت‌ها باعث توسعه سامانه‌های مکمل، مانند پرتو آهنین، شده که شلیک آن ارزان است و مؤثر در بردکوتاه است. همچنین گنبد آهنین در برابر راکت‌های کوتاه‌برد پیچیده‌تر با سامانه‌های هدایتی یا موشک‌های کروز و بالستیک کارایی محدودی دارد. نقد و تحلیل برخی پژوهشگران، مانند تئودور پستول، با استناد به ویدئوهای غیررسمی و داده‌های عمومی، ادعا کردند نرخ موفقیت سامانه پایین‌تر از ارقام رسمی است، اما مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل و کارشناسان دیگر این تحلیل را نادرست دانستند و بر اعتبار بالای داده‌های رسمی تأکید کردند. تحقیقات آماری ۲۰۱۸ نشان داد که گنبد آهنین در جنگ ۲۰۱۴ حدود ۵۹ تا ۷۵ درصد از راکت‌های تهدیدکننده را رهگیری کرده و از خسارات و تلفات قابل توجهی جلوگیری کرده است، در حالی که در عملیات ۲۰۱۲ نرخ مؤثر کمتر بوده است. این بررسی همچنین نشان داد سامانه‌های هشدار و پناهگاه‌ها نقش مهمی در کاهش تلفات غیرنظامیان داشته‌اند. | ## جمع‌بندی | آثار اجتماعی موفقیت گنبد آهنین علاوه بر کارکرد نظامی، نوعی اطمینان روانی برای جامعه فراهم کرده و امکان ادامه فعالیت‌های روزمره را افزایش داده است؛ امری که می‌تواند بر محاسبات سیاسی و دیپلماتیک بلندمدت نیز تأثیرگذار باشد.