موضوع مقاله: گویش کوخردی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گویش کوخردی | مقدمه: چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادیمحمدیان، کوخردی، محمد، (شهرستان بستک و بخش کوخرد) ، ج۱. | ## بخش 1: گویش کوخردی | چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی کوخردی لهجهٔ ساکنان دهستان کوخرد و مردم بخش کوخرد شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان است. این لهجه در جای‌جای منطقهٔ بخش کوخرد.محمدیان، کوخردی، محمد، (شهرستان بستک و بخش کوخرد) ، ج۱. فارسی بستکی کوخردی جناحی گوده‌ای می‌آید اَ تَندای / اَ انُدای کَر انُدهُ می‌کند اَ کُردای کَر کِردُه کجا می‌روید؟ چرا مِندهِ اَکُرداش چرا اِندهِ کَر کِردُش چرا مِهنهِ اَکِرداش تفاوت‌های لهجه کوخردی با فارسی معیار لَهوُز بُدِش : خسته شدی ــ مجروح شدی چُول بُدِه : خراب شده رئِت اوُشکِردِه : خودش را شیک کرده سالِفَه مَکنِی : زیاد صحبت نکنید زامِ شُمُون : نوبت شماست طَمیس اُم نِن: نمی‌بینم ــ چشمانم نمی‌بیند هَرنَت اوُش زتِ: بوق زد دُبرَک شُمَدِه : هلش نده نُول تَبا؟: کرایه همراه داری؟ ِزگِرت بُدِسِّم : شیک شده‌ام.نشریه سلام سیبه - چاپ کوخرد اصطلاحات کوخردی برخی کلمات و اصطلاحات کوخردی، به همراه معنی آن‌ها را در زیر مشاهده می‌کنید: زَندَکاتُم اُش بُرد: مرا ترساند نَمُـوَلِش: امنیت نداری پَلکَن بـِبـُش: برو گم شو هیز: مکار (حیله‌گر) خِل تاس: خفه تَپـَتاس: گیچ بالَک: طاقچه قلم تُراش: تراش قلم پاک کُه: مدادپاک کن گَند : کثیف هَمریش : باجناغ (به شوهر خواهر همسر یک مرد می‌گویند) مُون خال: مادر زن مُو مُون شی: مادر شوهر بی بُونگ : النگو دِلَکُو : گنجشک آوون دِلَکُو: لانهٔ گنجشک پُرُنو: لانه(گنجشک) آوون: لانه عقرب، مار، موش و... پَل پَلَکُو : بادبادک طاسُو: کاسه زُزُه: جوجه تیغی چُدَک: مارمولک سُونگَلُو : توله سگ نِگلیس: گردن‌بند مایَه: تیله کاچ : کسی که چشمش چپ است کَلواز (کَل آواز): فریاد زدند. | ## بخش 2: گویش کوخردی | بَر مَزِچه: چرا ضرب‌المثلهای بخش کوخرد تَوُا مَعنی پاتیل ناکُن: خودش عیب دارد عیب دیگران می‌کند. حیله ومَکر زُنُن پَکُو اَزِند اَنُن: حیله ومکر زنان زیاد است.محمد، صدیق «تارخ فارس» صفحه‌های (۵۰–۵۱–۵۲–۵۳)، چاپ سال ۱۹۹۳ میلادی اَگَه مِهمون نَمی‌خوای کَلادیدِش بِده: اگر از مهمان خوشت نمی‌آید اذیتش کن. دمپایی به عکس افتادن نحس است اگر به طرف زیارت دست دراز کنی باید انگشتانت را گاز بگیری . آداب و رسوم در بخش کوخرد رسم است که هرگاه مسافر بعد از مدت‌ها از سفر برگردد یا یکی از نزدیکان شخصی، از حج. مراجعت نماید ویا فرزند کسی سربازی را به پایان برساند و به خانه مراجعه نماید بالای منزل خود وکلیه اقوام وخیشان به مدت یک هفته یک پرچم سبز افراشته وبدین وسیله خوشحالی خودرا به همه مردم اعلام می‌دارند. رسم است که در زیر گهواره بچه اسفند دود می‌کنند به این اعتقاد که چشم حسود کور شود و مرض به بچه نزدیک نشده و از او دور گردد. | ## بخش 3: گویش کوخردی | فرهنگ و هنر ومذهب در منطقهٔ کوخرد هرمزگان کلیه ساکنان منطقهٔ کوخرد، مسلمان و اهل سنت از شاخه شافعی هستند. دهستان کوخرد یکی از قدیمی‌ترین دهستان‌های بخش کوخرد در شهرستان بستک هرمزگان است. از گفتاره کهن سالان روایت است که کوخرد زرتشتینشین (گبر) بوده‌است و پنج هزار سال قبل از اسلام تاریخ دارد و در زمان قدیم به نام شهرسیبه معروف بوده‌است. بنا به گفته ریش‌سفیدان محل، نام قدیم کوخرد سیبه بوده‌است و حاکمان این محل مناطق بسیاری را زیر نظر داشته‌اند به‌طوری‌که خرما و محصولات کشاورزی از بستک و روستاهای اطراف آن که تحت تصرف آن‌ها بوده به سیبه «کوخرد» انتقال داده می‌شده‌است و در «بازار سیبه» که یکی از مشهورترین بازار منطقه در آن دوران بوده‌است به عرصهٔ فروش گذاشته می‌شده‌است. | ## جمع‌بندی | گفته ریش‌سفیدان مردم سیبه پس از ورود دین اسلام در عهد خلیفه دوم عمربن خطاب مسلمان می‌شوند و نام سیبه را به «کُویِ خِرَد» تغییر می‌دهند که به معنای دیار عاقلان و دانایان و خردمندان و هوشیاران است که در اثر کثرت استعمال و با گذشت زمان به کوخرد تبدیل می‌شود.