موضوع مقاله: تنگه هرمز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تنگه هرمز | مقدمه: تنگهٔ هرمز یک تنگه استراتژیک و مهم است که خلیج فارس را به دریای عمان متصل می‌کند و در باریک‌ترین نقطه خود حدود ۲۱ مایل (۳۹ کیلومتر) عرض دارد. | ## بخش 1: تنگه هرمز | این تنگه از شمال به ایران و از جنوب به امارات متحده عربی و عمان محدود می‌شود و به عنوان یک گذرگاه حیاتی برای حمل و نقل نفت جهانی عمل می‌کند، به طوری که حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان از این تنگه عبور می‌کند. این موضوع تنگه هرمز را برای امنیت انرژی جهانی حیاتی می‌سازد، زیرا هر گونه اختلال در این مسیر می‌تواند منجر به نوسانات قابل توجهی در قیمت نفت و تأثیر بر اقتصاد جهانی شود. تاریخچه تنگه هرمز نشان‌دهنده تنش‌های ژئوپولیتیکی است، به ویژه بین ایران و کشورهای غربی، به‌ویژه ایالات متحده. ایران کنترل این تنگه را به عهده گرفته و از توانایی‌های دریایی خود برای تهدید مسیرهای کشتیرانی استفاده کرده و گاهی اوقات کشتی‌های خارجی را توقیف می‌کند. در پاسخ، ایالات متحده یک ائتلاف دریایی برای تضمین امنیت دریانوردی تشکیل داده است که این موضوع تنش‌ها را بیشتر کرده، زیرا ایران این حضور را به عنوان یک تحریک می‌بیند. این تنگه همچنین برای عملیات نظامی اهمیت دارد و نیروی دریایی ایالات متحده به‌طور منظم عملیات آزادی ناوبری را برای به چالش کشیدن کنترل ایران انجام می‌دهد. نگرانی‌های زیست‌محیطی، مانند خطر نشت نفت، لایه‌ای دیگر از پیچیدگی را به وجود می‌آورد، زیرا این خطرات می‌توانند به اکوسیستم‌های دریایی و اقتصاد کشورهای اطراف که به ماهی‌گیری و گردشگری وابسته‌اند، آسیب برسانند. تنگه هرمز یک گلوگاه دریایی حیاتی است که تأثیرات عمیقی بر امنیت انرژی جهانی و ثبات ژئوپولیتیکی دارد. اهمیت استراتژیک آن نیازمند گفت‌وگو و همکاری مداوم بین کشورها برای تضمین ناوبری ایمن و ثبات منطقه‌ای است، به ویژه در شرایطی که تقاضای انرژی جهانی همچنان در حال تحول است. بر پایه نظریه دیگر، این منطقه، زمانی مرکز مهم فرمانروایان ساسانی بود که هرمز نامیده می‌شدند. شباهت ظاهری تلفظ امروزی هرمز با نام اهورامزدا سبب شده در میان عوام ارتباطی میان این دو نام تصور شود. مغ در گویش بومی استان هرمزگان به معنای نخل است.شهرداری میناب : بازدید: دسامبر ۲۰۱۱.CNN ، بازدید: دسامبر ۲۰۱۱. از سویی این واژه می‌تواند از ترکیب هور+موغ (موغستان) به معنی آبراهه موغستان ساخته شده باشد. تاریخچه بر پایه کتیبه‌های سنگی در روی کوهپایه‌های قده در منطقه خصب و روستای غمضا در استان بخاء در عمان، سومریان در هزاره سوم پیش از میلاد از این تنگه عبور کرده‌اند. در سال ۱۹۹۳ نیز یک سکه باستانی سده سوم پیش از میلاد با نقش اسکندر مقدونی هم در منطقه مدحاء در عمان پیدا شد. در سده شانزدهم میلادی تنگه هرمز اهمیت ویژه‌ای در شکل‌دادن به شبکه مسیرهای دریایی داشت؛ زیرا خروجی خلیج فارس به جهان خارج و دروازه ورود به اقیانوس هند، غرب آسیا، و منطقه خاور نزدیک باستان بود. | ## بخش 2: تنگه هرمز | به طوری که نزدیکی جزیره لارک در حدود ۳۶ متر و در ساحل جنوبی و در نزدیکی شبه‌جزیره مسندم به بیش از ۱۰۰ متر می‌رسد. Lazure, page 2 قوس آن، رو به شمال و به طرف درون فلات ایران قرار دارد و در نتیجه بیشترین خط ساحلی آن در راستای کرانه‌های ایران قرار گرفته است. هر روز حدود ۱۶٫۵ تا ۱۷ میلیون بشکه نفت خام (برآورد ۲۰۰۶) در این تنگه جابجا می‌شود که معادل ۴۰ درصد کل نفت حمل شده توسط کشتی‌های نفت‌کش و نزدیک به ۲۵ درصد کل عرضه جهانی نفت است. بیشتر این نفت به بازارهای آسیا، ایالات متحده، و اروپای غربی می‌رود و ۷۵ درصد نفت خام ژاپن از این مسیر وارد می‌شود. بیشتر صادرات نفت خام در مسیرهای بسیار طولانی از طریق نفت‌کش‌های بسیار بزرگ انجام می‌شود که توانایی حمل بیش از دو میلیون بشکه در هر سفر دارند. جمهوری اسلامی در موارد متعددی در پاسخ به اعمال تحریم‌های آمریکا و غرب علیه ایران، تهدید به بستن تنگه هرمز کرده است. نظام حقوقی تنگه هرمز باریک‌ترین بخش تنگه هرمز ۲۱ مایل دریایی (۳۹ کیلومتر) عرض دارد. از ساحل ایران تا ۱۰٫۵ مایل جزء آب‌های سرزمینی ایران بوده، و ۱۰٫۵ مایل باقی‌مانده جزء آب‌های سرزمینی عمان محسوب می‌شود. در نتیجه با استنباط از مفهوم مخالف بند ج ماده ۳۵ کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها این تنگه تابع مقررات عهدنامه یادشده است. بر اساس این کنوانسیون، کشتی‌های کشورهای عضو می‌توانند در شرایط صلح در صورت بی‌ضرر بودنِ رفت‌وآمد، از آب‌های سرزمینی یکدیگر عبور کنند. ایران و ایالات متحده کنوانسیون را تصویب نکرده‌اند اما ایالات متحده قوانین ناوبری سنتی را که در این کنوانسیون انعکاس یافته، می‌پذیرد. ایران در امضای کنوانسیون ملل متحد درباره حقوق دریاها این بند را اضافه کرده که حق عبور کشتی‌ها را فقط در مورد کشورهایی به رسمیت خواهد شناخت که این کنوانسیون را امضا کرده‌اند و در مورد کشورهای دیگر، مانند ایالات متحده که عضو این کنوانسیون نیست، کنوانسیون قبلی ۱۹۵۸ ژنو را معتبر می‌داند. بر اساس کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها و کنوانسیون قبلی ۱۹۵۸ ژنو، هرگونه متوقف کردن بی‌دلیل کشتی‌ها ممنوع است. ایران اعلام کرده که «حق دارد از کشتی‌های جنگی بخواهد که پیش از عبور از آب‌های سرزمینی‌اش برای گذرگاه بی‌ضرر، مجوز قبلی دریافت کنند.» در مورد عبور بی‌ضرر از تنگه‌های مورد استفاده کشتیرانی بین‌المللی، اختلافی در تفسیر حقوق دولت ساحلی و حقوق دولت‌های صاحب پرچم کشتی‌های عبوری تجاری یا نظامی وجود ندارد. بر این اساس دولت‌های ساحلی، صاحب منطقه خود در داخل تنگه هستند و می‌توانند در آنجا هرگونه بهره‌برداری انجام بدهند ولی حق تعلیق عبور دیگران و ایجاد مزاحمت برای اعمال حق عبور بی‌ضرر توسط آنها را ندارند. در پاسخ، ایران حملات موشکی و پهپادی تلافی‌جویانه‌ای را به خاک اسرائیل و پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در کشورهای خلیج فارس انجام داد، در حالی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدارهایی مبنی بر ممنوعیت عبور کشتی‌ها از تنگه صادر کرد که منجر به توقف مؤثر ترافیک کشتی‌ها شد. | ## بخش 3: تنگه هرمز | در ۵ مارس، سپاه اعلام کرد که ایران تنگه هرمز را تنها به کشتی‌های ایالات‌متحده، اسرائیل و متحدان غربی آنها بسته است و باعث اختلال در تجارت نفت و گاز شد. هشدارها و حملات بعدی به کشتی‌ها باعث کاهش شدید ترانزیت دریایی شد، به طوری که ترافیک تانکرها تقریباً ۷۰ درصد کاهش یافت و بیش از ۱۵۰ کشتی برای جلوگیری از خطرات، در خارج از تنگه لنگر انداختند. این اختلال حدود ۲۰ درصد از عرضه روزانه نفت جهان و حجم قابل توجهی از گاز طبیعی مایع را تحت تأثیر قرار داد و باعث شد شرکت‌های بزرگ کشتیرانی عملیات خود را در این منطقه متوقف کنند. قیمت نفت افزایش یافت و نفت خام برنت تا ۱۳ درصد افزایش یافت و به ۸۲ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که نگرانی‌هایی از کمبود طولانی مدت عرضه وجود داشت که می‌توانست قیمت‌ها را به سمت ۱۰۰ دلار در هر بشکه سوق دهد. محاصره ایالات متحده در ۱۱ آوریل، ترامپ اعلام کرد که نیروهای آمریکایی «پاکسازی» تنگه را آغاز کرده‌اند. روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد که چندین ناوشکن نیروی دریایی ایالات متحده برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ وارد تنگه هرمز شده‌اند. یک مقام آمریکایی این اقدام را «عملیاتی متمرکز بر آزادی کشتیرانی در آب‌های بین‌المللی» توصیف کرد. گزارش شده است که ایران با متهم کردن آمریکا به نقض آتش‌بس، تهدید به حمله به این کشتی‌ها کرده است. فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرد که این کشتی‌ها در عملیات پاکسازی مین‌ها مشارکت دارند.[۱۳۹] بر اساس یک گزارش، ایران محل مین‌هایی را که در تنگه هرمز کار گذاشته بود از دست داده و به همین دلیل قادر نیست تنگه را به‌طور کامل بازگشایی کند. در ۱۲ آوریل، جی‌دی ونس اعلام کرد که مذاکرات میان ایالات متحده و ایران شکست خورده است. پس از آن، ترامپ محاصره دریایی ایالات متحده بر تنگه هرمز را اعلام کرد و گفت که نیروی دریایی آمریکا از ورود یا خروج کشتی‌ها به این تنگه جلوگیری کرده و کشتی‌هایی را که به ایران عوارض پرداخت کرده‌اند، توقیف خواهد کرد. سنتکام توضیح داد که این محاصره برای تمامی کشتی‌هایی که وارد یا خارج از بنادر و مناطق ساحلی ایران می‌شوند اجرا خواهد شد، اما «مانع آزادی کشتیرانی برای کشتی‌هایی که به‌سوی بنادر غیرایرانی از طریق تنگه هرمز در حال عبور هستند نخواهد شد.» نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که هر شناور نظامی که به تنگه نزدیک شود، نقض آتش‌بس تلقی شده و با «پاسخی شدید» روبه‌رو خواهد شد. در ۲۰ آوریل ایالات متحده اعلام کرده یک کشتی باری ایرانی به نام «توسکا» را در دریای عمان توقیف کرده است. به گفته دونالد ترامپ، این کشتی تلاش داشت محاصره دریایی را نقض کند و پس از بی‌توجهی به هشدارها، نیروهای آمریکایی با هدف قرار دادن موتور آن، کشتی را متوقف و سپس کنترلش را در دست گرفتند. سنتکام نیز این عملیات را تأیید کرده و همچنین اعلام شده این کشتی به دلیل سابقه فعالیت‌های غیرقانونی تحت تحریم بوده و محموله آن در حال بررسی است. | ## جمع‌بندی | به گفته سنتکام، از زمان آغاز این محاصره، تا تاریخ ۲۰ آوریل، به دست‌کم ۲۵ کشتی تجاری دستور تغییر مسیر یا بازگشت داده شده است.