موضوع مقاله: محرم (خویشاوند) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # محرم (خویشاوند) | مقدمه: مَحرَم اصطلاحی در اسلام است که منظور از آن خویشاوندانی هستند که ازدواج با آن‌ها حرام ابدی می‌باشد و به سه دستهٔ محارم نَسَبی و سببی و رِضاعی تقسیم می‌گردد. | ## بخش 1: محرم (خویشاوند) | در این فهرست، فقها نام «همسر» را نمی‌آورند زیرا منظور از محارم در اصل، محارم نکاح است که ازدواج با آنها حرامِ ابدی می‌باشد اما همسر با طلاق نامحرم می‌شود؛ برای نمونه مادرزن حتی پس از طلاق دخترش تا ابد با آن داماد پیشین محرم می‌ماند. برابر نظر مشهور فقها در تفسیر آیات حجاب، نمایاندن تمام بدن حتی پستان‌ها – به استثنای عورتِ پیش و پسِ پایین‌تنه – به همهٔ محارم جایز است اما فقط همسر می‌تواند عورتِ پیش و پسِ پایین‌تنه را ببیند. فهرست محارم بر مبنای فقه اسلامی در مواد ۱۰۴۵ تا ۱۰۴۷ قانون مدنی ایران مصوب ۱۳۱۳ هجری خورشیدی تقریر شده است. مسلمانان با توجه به عدم ذکر این داستان در قرآن، آن را نمی‌پذیرند.ترجمهٔ تفسیر المیزان، سید محمدحسین طباطبایی تبریزی، ترجمهٔ سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم، چاپ پنجم، ۱۳۷۴، ۲۰ جلد، جلد ۱۰، ص۵۳۶ محارم نَسَبی (خویشان خونی) پدر و مادر هرچه بالاتر رود. تنی (پدر و مادر یکسان) ناتنی (نابرادری و ناخواهری) پدری (پدر یکسان و مادر متفاوت) مادری (پدر متفاوت و مادر یکسان) برادرزاده و خواهرزاده هرچه پایین‌تر رود. | ## بخش 2: محرم (خویشاوند) | محارم سببی (خویشان پیوندی) پدر و مادرِ همسر (پدرشوهر و پدرزن و مادرشوهر و مادرزن) هرچه بالاتر رود. همسرِ فرزند (داماد و عروس) دربارهٔ پدر ناتنی و مادر ناتنی و فرزند ناتنی برای تحقق محرمیّت، دخول جنسی از پیش یا پس به‌اندازهٔ ختنه‌گاه با همسر کنونی شرط است: همسرِ مدخولهٔ پدر (نامادری) همسرِ مدخولهٔ مادر (ناپدری) فرزندِ همسرِ مدخوله (ناپسری و نادختری) هر چه پایین‌تر رود. که بدیهی‌است از سایر همسرانِ او – شوهر پیشین و زن پیشین یا زن دیگر در صورت چندهمسری – هستند. گفتنی‌است پدرخوانده و مادرخوانده که کودکی را به سرپرستی گرفته‌اند با فرزندخوانده محرم نمی‌شوند هرچند در قانون ایران ازدواج با فرزندخوانده با محدودیت روبرو بوده و پس از فسخ سرپرستی تنها با تشخیص مصلحت دادگاه و اخذ نظر سازمان بهزیستی ممکن است.بررسی ازدواج فرزندخوانده با سرپرست در حقوق ایران، اَفقَه آلاسادات و اعظم خوش‌صورت موفق، فصل‌نامهٔ زن و مطالعات خانواده وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی، بهار ۱۴۰۰، سال چهاردهم، ش۵۱ محارم رِضاعی (خویشان همشیر) دایرهٔ محارم رضاعی در فقه اسلامی، منطبق بر محارم نَسَبی بوده و برخلاف نص قرآن فقط شامل پدر و مادر و برادر و خواهر رضاعی نمی‌شود. در فقه، دو کودکی که از یک مادر شیر خورده‌اند نیز در صورت وجود شرایط خواهر و برادر رضاعی خواهند بود. | ## بخش 3: محرم (خویشاوند) | در قرآن به صرف همشیر بودن اشاره شده اما در فقه، شرایط تفصیلی برای آن ذکر گردیده است. در ماده ۱۰۴۶ قانون مدنی ایران مصوب ۱۳۱۳ که بر مبنای نظر مشهور فقهی شیعه نوشته شده، چنین آمده است:تحلیل فقهی ماده ۱۰۴۶ قانون مدنی، سید مصطفی سعادت مصطفوی، دوفصل‌نامهٔ پژوهش‌نامهٔ حقوق اسلامی وابسته به دانشگاه امام صادق، پاییز و زمستان ۱۳۹۴، سال شانزدهم، ش۴۲، ص۶۹ تا ۸۹ در قرآن محارم در قرآن در سه دسته‌آیه آمده است: نخست محارم نکاح را که ازدواج با آنها حرام است، برشمرده است. دو دسته آیهٔ دیگر در آیات حجاب آمده و محارم حجاب (آزاد از نگریستن) و محارم پرده‌نشینی (آزاد از معاشرت بی‌پرده با همسران محمد) را ذکر می‌کند: محارم نکاح در آیات ۲۲ تا ۲۴ سورهٔ نسا آمده‌اند که اساس شناسایی محارم در فقه هستند: محارم پرده‌نشینی در آیهٔ ۵۵ سورهٔ احزاب آمده است. | ## جمع‌بندی | در میان این محارم، نامی از پدرشوهر و ناپسری و داماد و پدر رِضاعی (همشیر) و برادر رضاعی و برادرزاده و عمو و دایی نیست در حالی که در سورهٔ نسا در فهرست محارم نکاح به تلویح و تصریح آمده‌اند؛ چرا که برای نمونه محمد در آن زمان، پسر و پدری نداشته تا زنانش از پرده‌نشینی در برابر آنها معاف شوند:تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ ۳۲، ۱۳۷۴، ۲۷ جلد، جلد ۱۷، ص۴۱۳ محارم حجاب در آیهٔ ۳۱ سورهٔ نور؛ در این آیه، عمو و دایی و داماد و ناپدری و نابرادری و پدر رِضاعی (همشیر) و برادر رضاعی نیامده‌اند حال آنکه در سورهٔ نسا تصریحاً و تلویحاً جزو محارم نکاح هستند.