موضوع مقاله: جواهرده | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جواهرده | مقدمه: جواهرده یکی از روستاهای شهرستان رامسر در غرب استان مازندران و در مرز استان گیلان است. | ## بخش 1: جواهرده | این روستا در فاصله ۲۷ کیلومتری رامسر در دهستان سخت‌سر و در ارتفاعات ۲۰۰۰ متری البرز قرار دارد. جمعیت روستای جواهرده بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ حدود ۹۸۰۰ نفر (۲۴۷۰ خانوار) است.درگاه ملی آمار البته این جمعیت هرگز در تمامی طول سال ساکن این روستای مدرن نیستند؛ چرا که تنها چهار ماه از سال در این روستا مردم زندگی می‌کنند و در ماه‌های دیگر سال جز چند نفر نگهبان و سریدار کسی در آن جا ساکن نیست. مردم روستا به دامداری، کشاورزی و باغداری مشغول اند و صنایع دستی آن شامل نمدمالی، سفال، آهنگری و مسگری است. تنها راه ارتباطی جواهرده به رامسر منتهی می‌شود و از راه کوهستان با قزوین نیز مرتبط است. امروز آب آشامیدنی منطقه نیز از چشمه‌های متعددی چون «سلیمان»، «برشی» و «کوه کین» تأمین می‌شود که در گذشته افراد خیرخواه، آب چشمه‌ها را تا نزدیکی ده هدایت کرده‌اند. «جواهرده» ۱۲ محله قدیمی دارد که «جولاخیل» بزرگ‌ترین محله ده و بعد از آن «اوشیان سر»، «سید محله»، «برشی محله»، «آموسی خیل»، «صیقل محله»، «چاک دشت»، «سراب یا کربلا بنه»، «رمک محله»، «تنگدره»، «فتوک محله»، «کهنه تنگدره» و «شل محله» از دیگر بخش‌های این ده به‌شمار می‌روند. کهن‌ترین اشاره‌ها یکی از کهن‌ترین اشاره‌ها به نام این روستا در کتاب تاریخ گیلان و دیلمستان از سید ظهیرالدین مرعشی (سدهٔ ۹ هجری قمری) آمده است. وی ضمن بازگویی رویدادهای سال ۸۸۸ هجری قمری از این روستا با نام «جئورده» یاد می‌کند.ظهیرالدین مرعشی می‌نویسد: «… روز مذکور کوچ کرد و به ولایت تنهجان(۱) به قریه جؤرده که مقام و مسکن والی آن بقعه است فرود آمدند … در روز مذکور به جؤرده ناحیه وَسکوُ فرود آمد و دیالمه آن دیار عبودیت به جا آوردند …» در گذشته و در زبان گیلکی نام این روستا به صورت «جؤردی» یا «جؤرده» یاد شده‌است.بنگرید به: سفرنامه ناصرالدین شاه: جؤرده به معنای «ده بالا» برخی پژوهشگران اطلاق نام «جواهرده» بر این روستا را نادرست می‌دانند. به گفتهٔ ایشان، «جؤرده» به معنی «ده بالا» (زِبَر ده)واژهٔ «زِبَر»، در زبان پهلوی به ریخت «هِچ اَپَر» بوده که پس‌تر به ریخت «اِژوَر» نیز در می‌آید. همچنین در استان گیلان چندین محل و روستا با نام‌هایی برگرفته از «جئور» یا «جیر» وجود دارند (مانند جؤرده رامسر، جؤردشت رودسر، جؤرده و جیرده در اشکور علیا).برای نمونه: جؤرده (جواهرده) رامسر، جؤردشت (جواهردشت) رودسر، جؤرده و جیرده اشکور علیا. به همین دلیل، این گروه نام «جواهرده» را که به واژهٔ «جواهر» بستگی دارد، نادرست می‌دانند. | ## بخش 2: جواهرده | جواهرده (گوهر / جواهر) در نقطهٔ مقابل، برخی پژوهشگران معتقدند نام درست همان «جواهرده» است و «جؤرده» نمی‌تواند به معنی ده بالا باشد. دلیل ایشان وجود رسم کهن دفن مردگان همراه با جواهرات در بلندی‌ها و دخمه‌ها در دوران ساسانیان تا پیش از آل بویه است.همچنین مزارهایی در ورودی جواهرده تحت عنوان «گبر گور» وجود دارند که همسو با این مطلب می‌باشد. اینان استدلال می‌کنند که چون تقسیم‌بندی مکان‌ها به سفلی و علیا امری متأخر (دوران ملوک‌الطوایفی) است، بنابراین «جؤرده» نمی‌تواند معنای ده بالا داشته باشد و «جواهرده» همان درست است. از سوی دیگر، به‌دست آمدن آثار قیمتی، طلا و جواهرات در این روستا نیز موجب شده آن را همان «جواهرده» بدانند. همچنین وجود نام «جواهردشت» در رودسر را نیز تأییدی بر این موضوع می‌دانند که تعبیر «جواهر» نمی‌تواند صرفاً یک اشتباه زبانی باشد. در اشکورات نیز روستاهایی به نام «جورده» و «جیرده» وجود دارند که خود مؤیدی بر تحریف خواهد بود. جوادهار (گندم‌زار میان شکاف کوه) دیدگاه دیگر آن است که نام «جواهرده» از «جَوادَهار» دگرگون شده باشد؛ واژهٔ «جاوا» در اوستا به معنی «گندم» و در پهلوی «جاو» به معنی «جو» است و «دهار» به معنی شکاف کوه. روایت‌های محلی فرضیهٔ دیگر آن است که چون در باور مردم قدیم، زنی به نام «جواهر» در این ناحیه فرمان‌روایی داشته، نام روستا از او گرفته شده‌است. همچنین عنایت‌الله رحیمیان در کتاب سخت‌سر یا رامسر در گذر زمان از واژهٔ «جواردیه» برای این مکان استفاده کرده است. جاذبه‌های گردشگری طبیعت معروف‌ترین کوه‌های آن عبارت‌اند از سرخ تله (بخش شرقی قله سماموس یا سماموس کوچک) واژکٰ (وژک یا وجک هم بیان می شود)، سه براره رژه (رجه)، سیاکند. لپاسر با چشمه‌های معروف و درمانی آن و سماموس و مقبره شاه یحیی کیایی بر چکاد قله سماموس که دارای یخچال‌های دایمی است از جاهای دیدنی و جذاب آن است. | ## بخش 3: جواهرده | جویبارهای بالادست این روستا با آبشارهای زیبا، پارک جنگلی وسیعی در میان دره که در کنار رود صفارود جای دارد و رودخانه‌ای با آب معدنی گازدار از جاذبه‌های گردشگری این منطقه به‌شمار می‌رود.خبرگزاری ایسنا میراث فرهنگی آثار تاریخی چون مسجد آدینه که گویا در گذشته‌های دور معبد و آتشکده‌ای زرتشتی بوده‌است و نیز گورهای گبری که در منطقه پراکنده‌است از آثار تاریخی آن به‌شمار می‌آید. البته برخی معبد را مربوط به دوره میتراپرستی می‌دانند به ویژه که زرتشتی‌ها هرگز مردگان خویش را دفن نمی‌کنند بلکه آنان را در جای بازمی‌گذارند تا توسط پرندگان خورده شوند. وجود دخمه‌ها و گورها خود بیانگر وجود دفن است که در آیین میتراپرستی وجود داشته‌است. هر چند مسجد آدینه در سال‌های اخیر در اثر برخورد آذرخشی به درخت زبان گنجشک کنار آن طعمه حریق شد، ولی مسجد کنونی گویا تمدن گذشته نیز است. در گذشته مراسم گل‌کاری دختران دوشیزه و جشن‌های همراه آن دیدنی بود و از همه مناطق گیلان برای شرکت در این جشن گرد می‌آمده‌اند. اولین تاریخ بنای مسجد آدینه به حدود ۷۰۰ سال و توسط شخصی به نام «شل شریف» برمی گردد که نامبرده از بزرگان جواهرده بوده‌است.تاریخ و جغرافیای تاریخی رامسر نوشته سیدمحمد تقی سجادی، ص۲۷۰ جواهرده دارای تقویم گالشی است. در این تقویم ماه‌های سال به ترتیب عبارت‌اند از: «اول ماه»، «مردال ماه»، «ده ماه»، «ورفه ماه»، «اسفندار ماه»، «نوروز ماه»، «کرچه ماه»، «ارکه ماه»، «تیرماه»، «سیه ماه»، «شرر ماه» و «امیرماه». چشمه ها چشمه شُغون آب بن که در کوه های شمال غربی جواهرده و در مسیر کوکنه گردن، پاکام سر، جواهردشت قرار دارد. (36.858441,50.460609) چشمه برتل که در کوه های جنوب غربی قرار دارد و در امتداد مسیر آبشار بزرگ در مسیر سماموس قرار دارد. | ## جمع‌بندی | (36.850778,50.469317) چشمه آب علی، چشمه پر آبی که در شمال شرقی روستا قرار دارد.(36.857408,50.475265) هفت چشمه، در مسیر دارالوداع به نمد وشه جلالی چشمه نقی چشمه بریش چشمه بریک چشمه (جهت یابی با فرض میدان جواهرده بعنوان مرکز لحاظ گردیده است) دامداری گوسفند سراها از سره گاه های گوسفندی می توان به میررضایی سره، مرگ لوپو سره، تآل سره، من سره، شورک سره، کیاکن سره، سه بن و پوکل سره نام برد.