موضوع مقاله: حیوان ناپاک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حیوان ناپاک | مقدمه: در برخی ادیان، حیوان ناپاک حیوانی است که مصرف محصولات آن یا سروکار داشتن با آن تابو است؛ بنابراین ادیان، فردی که با این حیوانات سروکار دارد، نیاز است تا آیین طهارت را به جا بیاورد و این ناپاکی‌ها را از خود بزداید. | ## بخش 1: حیوان ناپاک | این احکام بر اساس سفر لاویان و سفر تثنیه تورات و در بدنه مفصل تفاسیر ربیانه (تلمود) هستند. مفهوم حیوانات ناپاک در سفر پیدایش، وقتی به نوح فرمان داده شد از بهایم پاک و از بهایم ناپاک، و از پرندگان و از همهٔ حشرات زمین، جمع کند و به کشتی نوح هم آمده است. اسلام اصطلاح حرام گوشت، اصطلاحی است که در اسلام به کار برده می‌شود و به حیوانی گفته می‌شود که خوردن گوشت آن حرام شمرده شود. چهارپایان حرام گوشت در مذهب امامیه: در فقه امامیه تمام اقسام چهارپایان علف‌خوار و نشخوار کننده که دارای سم هستند، مانند اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، حلال گوشت می‌باشند. خوردن گوشت اسب، قاطر، خر اهلی، کانگورو و زرافه کراهت دارد و چهارپایانی که سیرابی نداشته باشند (گیاه‌خوار و نشخوارکننده نباشند) حرام گوشت هستند.سید محمود هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد سوم، (قم: مؤسسه دائره المعارف فقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش)، ص ۴۰۸. از حیوانات وحشی، آهو و غزال و گاو و گوسفند کوهی و گوزن و گورخر حلال است (جلد سوم تحریر الوسیله امام خمینی) ۲. چهارپایان حرام گوشت در مذهب شافعی: در فقه شافعی تمام اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، آهو و گوزن حلال گوشت هستند. چهارپایان حرام گوشت در مذهب حنفی: در فقه حنفی تمام اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، آهو و گوزن حلال گوشت هستند. همچنین به مانند فقه شافعی و برخلاف فقه امامیه گوشت خرگوش، حلال و گوشت خر و قاطر، حرام است. چهارپایان حرام گوشت در مذهب حنبلی: در فقه حنبلی تمام اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، آهو و گوزن حلال گوشت هستند. همچنین به مانند فقه شافعی و حنفی و برخلاف فقه امامیه گوشت خرگوش، حلال و گوشت خر و قاطر، حرام است. چهارپایان حرام گوشت در مذهب مالکی: در فقه مالکی تمام اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، آهو و گوزن حلال گوشت هستند. همچنین به مانند فقه شافعی و حنفی و برخلاف فقه امامیه گوشت خرگوش، حلال و گوشت خر و قاطر، حرام است. نکته قابل توجه در فقه مالکی این است که بنا بر قول مشهور، گوشت درندگانی چون روباه، کفتار، گرگ و… مکروه شمرده می‌شود. برخی از علمای مالکی قائل به حلیت و برخی دیگر هم قائل به حرمت گوشت درندگان هستند. | ## بخش 2: حیوان ناپاک | خزندگان حرام گوشت در مذهب امامیه: در فقه امامیه تمام اقسام خزندگان حرام گوشت هستند. گوشت سوسمار نیز برخلاف سایر مذاهب اهل سنت حرام شمرده می‌شود.«حکم أکل لحم الضب»، سایت صیدالفوائد، saaid.net. خزندگان حرام گوشت در مذهب مالکی: در فقه مالکی خوردن خزندگان اگر ضرری برای انسان نداشته باشد حلال است.«ما هو حکم تربیة الحشرات والزواحف»، سایت اسلام ویب، islamweb.net. از نظر فقه مالکی تمساح جزء حیوانات دریایی محسوب و گوشت آن حلال شمرده می‌شود،«حکم خوردن گوشت تمساح و مار»، سایت فتاوی، islampp.com. مار هم اگر سمی نباشد و ذبح شرعی گردد (گردن آن قطع شود و ذکر یاد خدا شود) گوشت آن جایز است.«حکم خوردن گوشت تمساح و مار»، سایت فتاوی، islampp.com. آبزیان حرام گوشت در مذهب امامیه: در فقه امامیه، بنابر سخن مشهور، همه آبزیان به جز ماهی فلس دار و میگو حرام گوشت هستند. آبزیان حرام گوشت در مذهب شافعی: دربارهٔ آبزیان از امام شافعی چهار قول نقل شده است: الف. نظایر جانوران حلال گوشت خشکی در دریا نیز حلال اند، مانند اسب آبی، و آن دسته از جانورانی که در خشکی حرام اند امثال آن‌ها در دریا نیز حرام محسوب می‌شود؛ مانند سگ دریایی، و بخشی از جانوران دریایی که در خشکی نظایری ندارند نیز حلال اند. آبزیان حرام گوشت در مذهب حنفی: در فقه حنفی همه آبزیان به جز ماهی حرام گوشت هستند. آبزیان حرام گوشت در مذهب مالکی: در فقه مالکی همه آبزیان حلال گوشت هستند.موفق الدین عبدالله بن أحمد بن قدامة، المغنی، الجزء التاسع، (بی جا: دار إحیار التراث العربی، ۱۹۸۵م)، ص ۳۱۴: أن السمک وغیره من ذوات الماء آلتی لا تعیش إلا فیه، إذا ماتت فهی حلال. پرندگان حرام گوشت در مذهب امامیه: در فقه امامیه تمام انواع مرغ خانگی، مرغابی، بوقلمون، شترمرغ، گنجشک، کبوتر، کبک، تیهو و بلبل حلال گوشت هستند. در کراهت گوشت زاغ تأکید بیش تری شده است.سید روح‌الله خمینی، تحریر الوسیله، جلد سوم، ترجمه علی اسلامی، (قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۲۵ق)، ص ۲۷۵ تا ۲۷۹. از طرف دیگر پرندگان دارای چنگال قوی یا ضعیف چون عقاب، باز، شاهین، لاشخور و کرکس و پرندگان مسخ شده چون خفاش، حرام گوشت هستند. در موارد مشکوک پرندگانی که دارای یکی از این شرایط باشند حلال گوشت هستند: داشتن چینه دان، داشتن سنگ دان، داشتن خار پشت پا و بال زدن بیش از صاف نگه داشتن بال. حلیت و حرمت تخم پرنده‌ها هم از حلیت و حرام گوشت آن‌ها پیروی می‌کند.سید محمود هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد دوم، (قم: مؤسسه دائره المعارف فقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش)، ص ۲۵۵. | ## بخش 3: حیوان ناپاک | پرندگان حرام گوشت در مذهب شافعی: در فقه شافعی پرندگان دارای چنگال شکاری چون عقاب، باز، شاهین، لاشخور، کرکس، خفاش، کلاغ و هدهد، حرام گوشت هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴.محمد بن إدریس الشافعی، فروع الفقه الشافعی، (بی جا: دارالمعرفه، ۱۴۱۰ق)، ص ۲۶۵. پرندگان حرام گوشت در مذهب حنفی: در فقه حنفی پرندگان دارای چنگال شکاری چون عقاب، باز، شاهین، لاشخور، کرکس، خفاش و هدهد، حرام گوشت هستند.قاضی ثناء الله پانی پتی، احکام فقه حنفی به زبان ساده، (بی جا: انتشارات فاروغ اعظم، بی تا)، ص ۱۰۳.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴. خوردن گوشت زاغ نیز مکروه است.قاضی ثناء الله پانی پتی، احکام فقه حنفی به زبان ساده، (بی جا: انتشارات فاروغ اعظم، بی تا)، ص ۱۰۳. سایر پرندگان حلال گوشت هستند.قاضی ثناء الله پانی پتی، احکام فقه حنفی به زبان ساده، (بی جا: انتشارات فاروغ اعظم، بی تا)، ص ۱۰۳. پرندگان حرام گوشت در مذهب حنبلی: در فقه حنبلی پرندگان دارای چنگال شکاری چون عقاب، باز، شاهین، لاشخور، کرکس، زاغ، خفاش و هدهد، حرام گوشت هستند.قاضی ثناء الله پانی پتی، احکام فقه حنفی به زبان ساده، (بی جا: انتشارات فاروغ اعظم، بی تا)، ص ۱۰۳.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴.«الأعیان الحیوانیة من حیث حل أکلها وحرمته»، سایت الملتقی الفقهی، feqhweb.com. پرندگان حرام گوشت در مذهب مالکی: در مذهب مالکی بنابر قول مشهور همه پرندگان حلال گوشت هستند.«مذهب مالک فی أکل ذی الناب من السباع، وذی المخلب من الطیر»، سایت مرکز الفتوی، islamweb.net. حشرات حرام گوشت در مذهب امامیه: در فقه امامیه خوردن ملخی که بال درآورده و پرواز می‌کند حلال است،سید محمود هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد دوم، (قم: مؤسسه دائره المعارف فقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش)، ص ۲۵۵. حشرات حرام گوشت در مذهب شافعی: در فقه شافعی خوردن ملخ حلال است«آیا خوردن ملخ و گوشت خرگوش و روباه حلال است؟»، سایت مذاهب اسلامی، mazaheb.ir. و سایر حشرات حرام گوشت هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴. حشرات حرام گوشت در مذهب حنفی: در فقه حنفی خوردن ملخ حلال است«آیا خوردن ملخ و گوشت خرگوش و روباه حلال است؟»، سایت مذاهب اسلامی، mazaheb.ir. و سایر حشرات حرام گوشت هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴. حشرات حرام گوشت در مذهب حنبلی: در فقه حنبلی خوردن ملخ حلال است«آیا خوردن ملخ و گوشت خرگوش و روباه حلال است؟»، سایت مذاهب اسلامی، mazaheb.ir. و سایر حشرات حرام گوشت هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴. | ## جمع‌بندی | همچنین برخلاف دیگر مذاهب حشراتی که خوردن آن‌ها مضر نباشد و قومی به خوردن آن‌ها عادت داشته باشند حلال هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴.