موضوع مقاله: رزوه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رزوه | مقدمه: رزوه‌ها ساختاری مارپیچ است که برای تبدیل حرکت یا نیرو از نوع چرخشی به نوع خطی یا برعکس به‌کار می‌رود. | ## بخش 1: رزوه | رزوه، برجستگی‌ای است که به‌شکل مارپیچی به دور یک استوانه یا مخروط پیچیده شده‌است؛ که نوع استوانه‌ای آن را «رزوهٔ مستقیم» و نوع مخروطی را «رزوهٔ مخروطی» می‌نامند. قلاویز برای دنده کردن داخل استوانه‌ها (مهره) به‌کار می‌رود در حالی‌که حدیده سطوح بیرونی استوانه را دنده می‌کند. مزیت مکانیکی رزوه به عامل «گام» آن بستگی دارد؛ گام عبارت است از مسافت خطی‌ای که پیچ در یک دور چرخش می‌پیماید. در اغلب کاربردها، گام پیچ به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که اصطکاک به‌اندازه‌ای باشد که از تبدیل حرکت خطی به حرکت چرخشی جلوگیری کند؛ یعنی پیچ بدون وارد آمدن نیروی چرخشی خارجی، در اثر فشار خطی نلغزد. سفت کردن یک بست رزوه‌دار شبیه به کوبیدن یک گوه در یک شکاف است تا از طریق اصطکاک و اندکی تغییرشکل کشسان در جای خود گیر کند. کاربردها رزوه‌ها چندین کاربرد دارند: بست‌ها: بست‌هایی مانند پیچ چوبی، پیچ‌های پلاستیکی، پیچ ماشینی، مهره‌ها و پیچ‌های فلزی. اندازه‌گیری از راه ارتباط بین حرکت خطی و چرخشی (و در عین حال تقویت آن)، مانند ریزسنج. ترکیب دو عملکرد بالا: جابه‌جایی خطی اجسام و هم‌زمان اندازه‌گیری این جابه‌جایی، مانند پیچ راهنمای ماشین تراش. طراحی نر و مادگی هر جفت رزوهٔ مکمل (نر و ماده) با عنوان‌های «نر» و «ماده» توصیف می‌شوند. معمولاً رزوه‌هایی که روی سطح بیرونی قرار دارند، نر، و رزوه‌های داخلی، ماده به‌شمار می‌روند. برای نمونه، یک پیچ رزوهٔ نر دارد و سوراخ متناظر آن (چه در یک مهره باشد چه در قطعه‌کار) دارای رزوهٔ ماده است. بیشتر رزوه‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که اگر از دید محور مارپیچ به آن نگاه شود، با چرخش در جهت ساعت‌گرد، رزوه از بیننده دور می‌شود و با چرخش پادساعت‌گرد، به سمت بیننده می‌آید. این نوع رزوه را «رزوه راست‌گرد» (RH) می‌نامند که از قاعدهٔ دست راست پیروی می‌کند. | ## بخش 2: رزوه | موارد استفاده از رزوهٔ چپ‌گرد شامل این موارد است: هنگامی که چرخش یک محور ممکن است باعث شل شدن یک مهرهٔ راست‌گرد شود، مانند: پدال چپ دوچرخه ** چرخ سنگ چپ در سنگ رومیزی مهره‌های چرخ یا مهره چرخ در سمت چپ برخی خودروها مهره نگه‌دارندهٔ تیغه در برخی اره‌های گرد محور برخی علف‌برها و چمن‌زن‌ها برای سفت‌شدن به جای شل‌شدن با گشتاور مهره دستی در پنکه‌های رومیزی برای اتصال پره‌ها همراه با رزوهٔ راست‌گرد در مهارکش‌ها یا میله‌های دوطرفه برای ایجاد حرکت دوسویه در اتصالات گاز برای جلوگیری از اتصال اشتباه، مانند: در جوشکاری گاز، گاز سوختی با رزوه چپ و اکسیژن با رزوه معمولی متصل می‌شود. شیر پلی‌او‌ال در کپسول گاز مایع در لوله‌کشی‌هایی که امکان چرخاندن دو سر لوله وجود ندارد؛ در این حالت کوپلینگ دارای دو رزوهٔ مخالف است. در بعضی ابزارها مانند خودکارهای قدیمی برای ایجاد روش «مخفی» در بازکردن در گلوله‌های توپخانه، اگر چیزی از ته به گلوله پیچ شود باید رزوهٔ چپ‌گرد داشته باشد. در سازوکارهایی برای تطابق با حرکت طبیعی: پیچ عرضی ماشین تراش برای حرکت دور از اپراتور با چرخش ساعت‌گرد تنظیم عمق تیغه در رنده‌های فلزی نوع «بیلی» با حرکت طبیعی انگشت دست راست برخی لامپ‌های پایه ادیسون (مثلاً در متروی نیویورک یا واگن‌های متروی پاریس در دوران پیش از جنگ جهانی اول) دارای رزوه چپ‌گرد بودند تا از سرقت آن‌ها جلوگیری شود، زیرا در دیگر پایه‌ها جا نمی‌گیرند. گاه واژه‌های «شکل» و «فرم رزوه» به تمام ویژگی‌های طراحی رزوه (شکل مقطع، گام، قطرها و...) اشاره دارند، اما اغلب منظور، هندسهٔ استاندارد استفاده‌شده برای رزوه است. دسته‌های اصلی رزوه شامل رزوه‌های ماشینی، رزوه‌های مواد (رزوه‌های قالبی) و رزوه‌های انتقال نیرو هستند. در عمل، رأس این مثلث نظری معمولاً تا حدی بریده می‌شود (یعنی نوک مثلث کمی صاف می‌شود). این بریدگی به دلایل فنی استاندارد شده‌است، چرا که: نوک تیز ابزار رزوه‌تراشی یا رزوه‌زنی در عمل به‌سرعت خواهد شکست؛ در هنگام برش، نوک رزوه‌های قطعه ایجاد برادهٔ اضافی می‌کند و در برابر آسیب‌دیدگی در آینده آسیب‌پذیرتر است؛ در جای‌گذاری رزوه‌های نر و ماده، وجود فضا در قله و ریشهٔ رزوه‌ها ضروری است تا پهلوهای رزوه با وجود خطای ساخت یا آلودگی به‌درستی درگیر شوند؛ نوک تیز، سهم چندانی در استحکام رزوه ندارد. در بیشتر رزوه‌های Vشکل، این زاویه به‌صورت استاندارد برابر ۶۰ درجه است، ولی در طراحی می‌توان هر زاویه‌ای را به‌کار برد. سطح مقطع مناسب برای اندازه‌گیری این زاویه، سطحی است که شامل محور استوانه یا مخروط رزوه‌دار باشد. پیشروی (lead) مسافتی است که یک پیچ در هر چرخش کامل (۳۶۰ درجه) در امتداد محور خود جابه‌جا می‌شود. در این حالت، هر بار که پیچ یک دور کامل بچرخد، به اندازهٔ یک گام در امتداد محور پیش می‌رود. «دو راه» یعنی دو مارپیچ هم‌زمان به دور بدنه پیچیده شده‌اند؛ در این حالت، پیچ در هر دور، دو برابر گام پیش می‌رود.Bhandari, p. | ## بخش 3: رزوه | بنابراین، رابطهٔ کلی این است: پیشروی = گام × تعداد راه‌ها در رزوه‌های متریک، معمولاً گام (برحسب میلی‌متر) مشخص می‌شود. در مقابل، استانداردهای اینچی معمولاً «تعداد رزوه در هر اینچ» (TPI) را بیان می‌کنند. مثلاً یک رزوهٔ ¼-۲۰ دارای ۲۰ رزوه در هر اینچ است؛ بنابراین گام آن برابر با ۱/۲۰ اینچ یا حدود است. استانداردهای رایج رزوه‌ها دارای استانداردهای مختلفی هستند که توسط نهادهای استانداردسازی ملی و بین‌المللی تعریف شده‌اند. مهم‌ترین این استانداردها عبارت‌اند از: ایزو (ISO) – شامل رزوه‌های متریک که در بیشتر کشورها رایج است. استاندارد بریتانیایی ویت‌ورث (BSW) – یکی از نخستین سیستم‌های رزوه‌گذاری، همچنان در صنایع خاص بریتانیا استفاده می‌شود. رزوه توپخانه‌ای، رزوه ساعتی و رزوه‌های دقیق – کاربردهای خاص در تجهیزات دقیق یا صنایع دفاعی دارند. روش‌های ساخت رزوه رزوه‌ها را می‌توان از راه‌های مختلفی ساخت: برش رزوه: با استفاده از قلاویز، حدیده، ماشین تراش یا فرز. شکل‌دهی رزوه: تغییر شکل سرد فلز بدون براده‌برداری؛ باعث افزایش استحکام و سطح صاف‌تر می‌شود. نورد رزوه: روشی صنعتی و سریع با غلتک‌های فرم‌دهنده، برای تولید انبوه رزوه‌های خارجی. نشانه‌گذاری و واژگان رزوه‌ها معمولاً با نشانه‌گذاری‌هایی بر پایهٔ استانداردها توصیف می‌شوند. | ## جمع‌بندی | در مشخصات رزوه، معمولاً موارد زیر ذکر می‌شود: قطر نامی (اسمی) – مانند M8 یا 1/2" نوع گام – ریز یا درشت تعداد راه‌ها – تک‌راه، دو راه و...