موضوع مقاله: امپراتور زرد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # امپراتور زرد | مقدمه: او یکی از پنج امپراتور افسانه ایست، نام او در کتاب شیجی نوشته سیما چیان، تاریخنگار و نویسنده هان، آمده است. | ## بخش 1: امپراتور زرد | م) در کتاب شیجی، همچنین آمده است که امپراتور زرد از سال ۲۴۹۷ تا ۲۳۹۸ پیش از میلاد فرمان می‌رانده است. فرقه هوانگدی در اواخر دولت‌های متخاصم و اوایل سلسله هان برجسته شد، زمانی که او به عنوان مبتکر دولت متمرکز، به عنوان یک حاکم کیهانی، و به عنوان حامی هنرهای باطنی به تصویر کشیده شد. در اوایل قرن بیستم، هوانگتی با کاهش نفوذ در بیشتر دوره امپراتوری، تبدیل به یک چهره متشکل برای تلاش‌های چینی هان برای سرنگونی حکومت سلسله چینگ شد، زیرا آنها آن را خارجی می‌دانستند زیرا امپراتوران آن قوم منچو بودند. به‌طور سنتی با اختراعات و نوآوری‌های متعدد - از تقویم قمری (تقویم چینی) تا شکل اولیه فوتبال - امپراتور زرد در حال حاضر به عنوان آغازگر فرهنگ هان (فرهنگ چینی بعدی) در نظر گرفته می‌شود. واقعیت تاریخی سیما چیان، تاریخ‌نگار چینی — و بسیاری از تاریخ‌نگاران چینی پس از او — امپراتور زرد را شخصیتی تاریخی‌تر از چهره‌های افسانه‌ای پیشین مانند فو شی، نووا و شن‌نونگ می‌دانستند. کتاب گزارش‌های مورخ بزرگ سیما چیان با امپراتور زرد آغاز می‌شود و از نام دیگران چشم‌پوشی می‌کند. در طول بیشتر تاریخ چین، امپراتور زرد و دیگر فرزانگان باستان شخصیت‌هایی تاریخی محسوب می‌شدند. واقعیت تاریخی آن‌ها در دهه ۱۹۲۰ توسط مورخانی چون گو جیه گانگ، یکی از بنیان‌گذاران «مکتب شک در باستان» در چین، مورد تردید قرار گرفت. گو و پیروانش در تلاش برای اثبات اینکه نخستین چهره‌های تاریخ چین اسطوره‌ای بودند، استدلال کردند که این فرزانگان باستان در اصل خدایانی بودند که بعدها توسط روشنفکران خردگرای دوره ایالات جنگ‌طلب به صورت انسان ترسیم شدند. یانگ کوان، یکی دیگر از اعضای این جریان تاریخ‌نگاری، خاطرنشان کرد که تنها در دوره ایالات جنگ‌طلب بود که توصیف امپراتور زرد به عنوان نخستین حاکم چین آغاز شد. از این رو، یانگ استدلال کرد که هوانگ‌دی تحول‌یافتهٔ «شانگدی»، خدای برتر پانتئون سلسله شانگ، در دوره‌های بعدی است. در همان دهه ۱۹۲۰، محققان فرانسوی مانند آنری مسپرو و مارسل گرانه مطالعات انتقادی درباره گزارش‌های چین از دوران باستان دور منتشر کردند. برای مثال، گرانه استدلال کرد که این حکایات «اسطوره‌های تاریخ‌سازی‌شده» هستند که بیش از آنکه درباره زمان مورد وصف خود بگویند، درباره زمان نگارش خود اطلاعات می‌دهند. در اواسط سده بیستم، گروهی از مورخان چینی این نظریه را مطرح کردند که سه شهریار و پنج امپراتور در اصل خدایان چینی بودند که در اواخر دوره سلسله ژو به عنوان انسان در نظر گرفته شدند. امروزه اکثر محققان توافق دارند که امپراتور زرد در ابتدا یک خدا بود که بعدها به عنوان یک شخصیت تاریخی معرفی شد. چانگ، هوانگ‌دی و دیگر قهرمانان فرهنگی را «شخصیت‌های مذهبی باستانی» می‌داند که در اواخر دوره ایالات جنگ‌طلب و دوره هان دچار اسطوره-تاریخ‌سازی شدند. مارک ادوارد لوئیس، مورخ چین باستان، از «ماهیت پیشین او به عنوان یک خدا» سخن می‌گوید، در حالی که روئل استرکس، استاد دانشگاه کمبریج، هوانگ‌دی را یک «قهرمان فرهنگی افسانه‌ای» می‌نامد. منشأ اسطوره منشأ اسطوره‌شناسی هوانگ‌دی نامشخص است، اما مورخان فرضیه‌های متعددی درباره آن مطرح کرده‌اند. یانگ کوان استدلال کرد که امپراتور زرد از شانگدی، والاترین خدای سلسله شانگ، مشتق شده است. یانگ ریشه‌شناسی این واژه را به این صورت بازسازی می‌کند: شانگدی (上帝) ← هوانگ شانگدی (皇上帝) ← هوانگ‌دی (皇帝) ← هوانگ‌دی (黄帝). او مدعی است که واژه «هوانگ» (黄 به معنای زرد) یا یک نویسه جایگزین برای «هوانگ» (皇 به معنای با شکوه/آگوست) بوده و یا برای اجتناب از تابوی نام‌گذاری دومی به کار رفته است. مارک ادوارد لوئیس پیشنهاد می‌کند که «هوانگ» در هوانگ‌دی ممکن است در اصل به معنای «شمنِ باران‌خواه» یا «آیین باران‌خواهی» بوده باشد. او با استناد به نسخه‌های متأخر اسطوره هوانگ‌دی، استدلال می‌کند که چهره امپراتور زرد در آیین‌های باستانی باران‌خواهی ریشه دارد که در آن هوانگ‌دی نماد قدرت باران و ابرها بود، در حالی که رقیب اساطیری او، چی‌یو (یا امپراتور یان)، نماد آتش و خشکسالی بودند. سارا آلن استدلال می‌کند که تاریخ پیش از شانگ را می‌توان به عنوان «تحول و نظام‌مندسازی بعدی اساطیر شانگ» در نظر گرفت. از نظر او، هوانگ‌دی در اصل یک «ارباب دنیای مردگان» (یا چشمه‌های زرد) نامشخص بود که همتای اساطیری خدای آسمانی شانگ، یعنی شانگدی، محسوب می‌شد. تا زمان دوره هان — همان‌طور که در گزارش سیما چیان در شی‌جی دیده می‌شود — امپراتور زرد که به عنوان ارباب دنیای مردگان نماد سلسله سلسله شیا بود، به یک حاکم تاریخی تبدیل شد که گمان می‌رفت نوادگانش سلسله شیا را بنیان نهاده‌اند. تاریخچه هوانگ‌دی نخستین اشاره گزارش‌های صریح درباره امپراتور زرد در متون چینی دوران ایالات جنگ‌طلب ظاهر شد. قدیمی‌ترین اشاره موجود به هوانگ‌دی، کتیبه‌ای روی یک ظرف برنزی به نام «دوییِ چن هو یین‌چی» (Chen Hou Yinqi dui) است که در نیمه نخست سده چهارم پیش از میلاد توسط خاندان سلطنتی ایالت چی ساخته شد. از آنجا که خاندان «تیان» تخت سلطنت چی را غصب کرده بودند، برقراری چنین میراث الهی می‌توانست بر ادعای مشروعیت آن‌ها تأثیر مثبت بگذارد. دوره ایالات جنگ‌طلب آیین پرستش هوانگ‌دی در دوره ایالات جنگ‌طلب (سده پنجم تا ۲۲۱ پیش از میلاد) بسیار محبوب شد. این دوره شاهد رقابت شدید بین ایالت‌های رقیب بود که با اتحاد قلمرو توسط ایالت کین به پایان رسید. او علاوه بر نقش خود به عنوان نیا، با «کشورداری متمرکز» مرتبط شد و به عنوان چهره‌ای نمونه برای مقام امپراتوری ظهور کرد. ایالت کین سیما چیان در کتاب خود ادعا می‌کند که ایالت کین پرستش امپراتور زرد را در سده پنجم پیش از میلاد، همراه با یان‌دی آغاز کرد. قربانگاه‌هایی در یونگ (نزدیکی شهرستان فنگ‌شیانگ امروزی در استان شاآنشی) برپا شد که پایتخت کین از سال ۶۷۷ تا ۳۸۳ پیش از میلاد بود. تا زمان سلطنت پادشاه ژنگ، که در سال ۲۴۷ پیش از میلاد پادشاه کین و در سال ۲۲۱ پیش از میلاد نخستین امپراتور چین متحد شد، هوانگ‌دی به مهم‌ترین خدا در میان چهار خدایی تبدیل شده بود که در یونگ پرستش می‌شدند. | ## بخش 2: امپراتور زرد | روایت شی‌جی چهره هوانگ‌دی به صورت پراکنده در متون دوره ایالات جنگ‌طلب ظاهر شده بود. کتاب شی‌جی (یا «گزارش‌های مورخ بزرگ»، تکمیل شده در حدود ۹۴ پیش از میلاد) نخستین اثری بود که این پاره‌های اساطیری را به یک روایت منسجم و نظام‌مند از دوران زندگی و فعالیت امپراتور زرد تبدیل کرد. شی‌جی تاریخ سالشمارانه چین را با زندگی هوانگ‌دی آغاز می‌کند و او را به عنوان یک حکمران فرزانه از دوران باستان معرفی می‌کند. امپراتور در مجموع ۲۵ پسر داشت که ۱۴ نفر از آن‌ها نام‌های خانوادگی و کلان‌های (خاندان‌های) خود را بنیان نهادند. بزرگترین پسر، شائوهائو یا شوان شیائو نام داشت که در کینگ‌یانگ در نزدیکی رود یانگ‌تسه زندگی می‌کرد. جداول گاه‌شماری در فصل ۱۳ کتاب شی‌جی، تمامی حاکمان گذشته — از شخصیت‌های افسانه‌ای چون یائو و شون تا نیاکان سلسله‌های شیا، شانگ و ژو — را به عنوان نوادگان هوانگ‌دی معرفی می‌کند و این تصور را به دست می‌دهد که تاریخ چین در واقع تاریخ یک خانواده بزرگ است. دوران امپراتوری میراث فرهنگی و آموزه‌های باطنی بیشماری به امپراتور زرد نسبت داده شده است. در حالی که در غرب اغلب تائوئیسم را برخاسته از لائوزی می‌دانند، بسیاری از تائوئیست‌های چینی معتقدند هوانگ‌دی بسیاری از اصول آن‌ها، از جمله تلاش برای «عمر طولانی» را فرموله کرده است. همچنین در نجوم چینی، نام «شوان‌یوآن» برای ستاره قلب‌الاسد و دیگر ستاره‌های صورت فلکی شیر و سیاه‌گوش به کار می‌رود که گفته می‌شود نشان‌دهنده بدن «اژدهای زرد» است. در تالار عالی‌ترین هماهنگی در شهر ممنوعه پکن نیز آینه‌ای به نام «آینه شوان‌یوآن» نصب شده است. در تائوئیسم در سده دوم میلادی، با ظهور لائوزیِ الوهیت‌یافته، نقش هوانگ‌دی به عنوان یک خدا کمرنگ‌تر شد. قربانی‌های دولتی که برای «هوانگ-لائو جون» انجام می‌شد، دیگر به هوانگ‌دی و لائوزی (آنگونه که در قرون قبل رایج بود) تعلق نداشت، بلکه به «لائوزیِ زرد» تقدیم می‌شد. با این حال، هوانگ‌دی همچنان یک «نامیرا» تلقی می‌شد؛ او به عنوان استاد تکنیک‌های طول عمر و خدایی دیده می‌شد که می‌توانست آموزه‌های جدیدی را در قالب متونی مانند «کتاب نمادهای پنهان امپراتور زرد» به پیروان زمینی‌اش وحی کند. سده بیستم امپراتور زرد در دهه پایانی سلسله کینگ (۱۶۴۴–۱۹۱۱) به یک نماد ملی قدرتمند تبدیل شد و در طول دوران دوران جمهوری در گفتمان ناسیونالیستی چین مسلط باقی ماند. در اوایل سده بیستم بود که برای نخستین بار از امپراتور زرد به عنوان «نیاکان تمام مردم چین» یاد شد. در سال ۱۹۰۳، نشریات رادیکال از تاریخ تخمینی تولد او به عنوان سال اول گاه‌شماری چینی استفاده کردند. روشنفکرانی چون لیو شی‌پی این عمل را برای «حفظ نژاد هان» در برابر تسلط مردم مانچو و تجاوزات خارجی ضروری می‌دانستند. انقلابیونی چون جانگ بینگ‌لین سعی در تقویت آگاهی نژادی داشتند و مانچوها را بربرهایی از نظر نژادی پست می‌دانستند که صلاحیت حکومت بر مردم هان را ندارند. در اولین شماره مجله «مین‌بائو» (Minbao) در توکیو، تصویر امپراتور زرد روی جلد چاپ شد و او «اولین ناسیونالیست بزرگ جهان» نامیده شد. دوره جمهوری پس از انقلاب ۱۹۱۱ که منجر به سقوط سلسله کینگ شد، احترام به امپراتور زرد ادامه یافت. با این حال، نماد ملی هان از «اولین جد نژاد هان» به «نیای تمام جمعیت چندقومیتی چین» تغییر یافت. تحت ایدئولوژی «پنج نژاد در یک اتحادیه»، هوانگ‌دی به نیای مشترک مردم هان، مردم مانچو، مغول‌ها، مردم تبت و مردم هوئی تبدیل شد که با هم «ملت چین» (جونگهوا مینزو) را تشکیل می‌دادند. اهمیت معاصر پرستش امپراتور زرد در جمهوری خلق چین تا پایان انقلاب فرهنگی ممنوع بود. این ممنوعیت در دهه ۱۹۸۰ لغو شد و دولت عبارت «فرزندان یان و هوانگ» را برای اشاره به مردم چینی‌تبار احیا کرد. در سال ۱۹۸۴، دنگ شیائوپینگ با استدلال اینکه «تایوان در قلب فرزندان امپراتور زرد ریشه دارد»، بر اتحاد مجدد چین تأکید کرد. در نیمه اول دهه ۱۹۸۰، حزب کمونیست چین بحث‌هایی داخلی داشت که آیا این اصطلاح باعث طرد اقلیت‌های قومی در چین می‌شود یا خیر. طبق آخرین آمارهای جمعیتی، گروه‌های قومی در چین شامل موارد زیر هستند: قوم هان: تقریباً ۹۱٫۱٪ از جمعیت (حدود ۱٫۲ میلیارد نفر). اقلیت‌های قومی: ۸٫۹٪ از جمعیت (شامل ۵۵ گروه قومی شناخته شده مانند جوآنگ، هوئی، مانچو و اویغور). در نهایت در سال ۱۹۸۵، بخش تبلیغات مرکزی توصیه کرد که در بیانیه‌های رسمی از واژه جامع‌تر «ملت چین» (Zhonghua Minzu) استفاده شود، اما استفاده از عبارت «پسران و نوادگان یان و هوانگ» در گفتگوهای غیررسمی با هموطنان هنگ‌کنگی، تایوانی و چینی‌های خارج از کشور مجاز باشد. در سال ۲۰۰۹، ما اینگ-ژو نخستین رئیس‌جمهور جمهوری چین (تایوان) بود که شخصاً در مراسم روز جشن کینگ‌مینگ برای ادای احترام به هوانگ‌دی شرکت کرد و اعلام کرد که فرهنگ چینی و تبار مشترک از امپراتور زرد، مردم تایوان و سرزمین اصلی را با هم متحد می‌کند. عناصر اسطوره هوانگ‌دی مانند هر اسطوره‌ای، روایت‌های متعددی از داستان هوانگ‌دی وجود دارد که بر مضامین مختلف تأکید کرده و اهمیت شخصیت اصلی را به شیوه‌های گوناگون تفسیر می‌کنند. زایش طبق گفته هوانگفو می (۲۱۵–۲۸۲)، امپراتور زرد در «شو کیو» (تپه طول عمر) متولد شد که امروزه در حومه شهر چوفو در استان شاندونگ قرار دارد. او در ابتدا با قبیله‌اش در نزدیکی رودخانه جی زندگی می‌کرد و بعدها به شهرستان جوآلو در هبئی امروزی مهاجرت کرد. او سپس به کشاورزی روی آورد و شش حیوان خاص را اهلی کرد: خرس، خرس قهوه‌ای، «پی» و «شیو» (که بعدها هیولای اساطیری پیکسیو را شکل دادند)، «چو» و پلنگ. گاهی گفته می‌شود که هوانگ‌دی حاصل یک «تولد معجزه‌آسا» بوده است؛ به این صورت که مادرش، فوبائو، پس از مشاهده برخورد صاعقه‌ای از صورت فلکی دب اکبر به زمین در حین پیاده‌روی در دشت، باردار شد. | ## بخش 3: امپراتور زرد | روایت دیگری بیان می‌کند که هوانگ‌دی زمانی پدید آمد که انرژی‌های آغازین جهان با یکدیگر ادغام شدند. گفته می‌شود او در سن ۱۰۰ سالگی قدرت‌های جادویی خود را دریافت کرد، به یک «شیان» (رویین‌تن) تبدیل شد و سوار بر یک اژدهای چینی به آسمان رفت و به یکی از پنج ایزد والای جهات پنج‌گانه (ووفانگ شانگدی) تبدیل شد. دستاوردها در گزارش‌های سنتی چینی، امپراتور زرد با آموزش ساخت سرپناه، اهلی کردن حیوانات وحشی و کشت «پنج غله» به مردمش شناخته می‌شود. دیگر اختراعات منسوب به او عبارتند از: تاج چینی (冠冕)، تالارهای تخت سلطنت، کمان سنگی، ستاره‌شناسی چینی، گاه‌شماری چینی، محاسبات ریاضی، قوانین موسیقی، سکه و مفهوم پول و همچنین کوجو (نسخه اولیه فوتبال چینی). در سنت‌های دیگر، هوانگ‌دی مورخی به نام چانگ‌جیه را ترغیب کرد تا اولین نظام نوشتاری چینی (خط جیاگوون) را ابداع کند و همسر اصلی‌اش، لئی‌زو، ابریشم‌بافی را اختراع کرد و به مردم آموخت که چگونه ابریشم ببافند و لباس‌ها را رنگ‌آمیزی کنند. همچنین گفته می‌شود او در سفر به دریای شرق با موجودی سخنگو به نام بای زه ملاقات کرد که دانش تمام موجودات ماوراءالطبیعه (۱۱٬۵۲۲ گونه) را به او آموخت. در دورانی که امپراتور یان در کنترل نظم قلمرو خود ناتوان بود، هوانگ‌دی برای برقراری سلطه بر جناح‌های متخاصم دست به سلاح برد. طبق روایت‌ها، امپراتور یان در نبرد با نیروهای «نُه لی» به رهبری چی‌یو شکست خورد و به جوآلو فرار کرد تا از هوانگ‌دی کمک بخواهد. در نبرد متعاقب (نبرد جوآلو)، هوانگ‌دی از حیوانات اهلی‌شده‌اش استفاده کرد و برای خروج از مه غلیظی که چی‌یو ایجاد کرده بود، ارابه جنوب‌نما را اختراع کرد. او در نهایت چی‌یو را شکست داد و بعدها در نبرد بان‌کوآن بر امپراتور یان نیز پیروز شد و به عنوان حاکم اصلی جایگزین او گشت. مرگ گفته می‌شود امپراتور زرد بیش از صد سال زندگی کرد و پس از ملاقات با یک ققنوس و یک چیلین درگذشت. آرامگاه‌هایی در شاآنشی (در مجموعه آرامگاهی هوانگ‌لینگ) و همچنین در استان‌های هنان و هبئی برای او ساخته شده است. معنا به عنوان یک الگوواره ایزدی نماد مرکز کیهان او به عنوان «ایزد زرد با چهار چهره» (黃帝四面) نماینده مرکز کیهان و بینش یگانگی است که بر چهار جهت کنترل دارد. در کتاب «چهار رساله هوانگ‌دی» توضیح داده شده است که نظم بخشیدن به «قلب درونی» باعث برقراری نظم در بیرون می‌شود. مرکز، نقطه حیاتی در عالم صغیر است که از طریق آن جهان درونی (که به عنوان یک محراب دیده می‌شود) خلق می‌گردد. بدن یک جهان است و با فرورفتن در خود، حکیم به دروازه‌های بهشت دست می‌یابد؛ یعنی تنها نقطه‌ای که ارتباط بین آسمان، زمین و انسان در آن رخ می‌دهد. به عنوان نیا در طول تاریخ، چندین پادشاه و سلسله ادعا کرده‌اند که از نسل امپراتور زرد هستند. سیما چیان در کتاب شی‌جی، هوانگ‌دی را نیای یائو، شون و بنیان‌گذاران سلسله‌های شیا، شانگ و ژو معرفی کرده است. وانگ مانگ برای توجیه سرنگونی هان و ایجاد سلسله شین، خود را از نسل امپراتور زرد خواند. در دوران سلسله تانگ و سونگ نیز صدها خاندان نجیب‌زاده چینی ادعای نسب مشابهی داشتند. کتاب «تونگ‌دیان» (۸۰۱ میلادی) بیان می‌کند که ۱۲ نام خانوادگی اصلی که امروزه به هزاران نام خانوادگی چینی تبدیل شده‌اند، همگی از نسل ۲۵ پسر هوانگ‌دی هستند. طبق آمارهای رسمی و پژوهش‌های تبارشناسی: حدود ۹۱٪ از جمعیت چین (قوم هان) خود را «فرزندان یان و هوانگ» می‌دانند. پژوهش‌های ژنتیکی نشان می‌دهد که اکثریت بزرگی از مردان با نام‌های خانوادگی رایج در چین، نشانگرهای کروموزوم Y مشترکی دارند که با روایت‌های مهاجرتی باستان مطابقت دارد. در میان چینی‌های خارج از کشور (حدود ۵۰ میلیون نفر)، ادعای نسب از هوانگ‌دی به عنوان عاملی برای تقویت هویت ملی و پیوند با سرزمین مادری عمل می‌کند. تاریخ‌های سنتی اگرچه گاه‌شماری سنتی چین سال‌ها را به‌طور پیوسته شماره‌گذاری نمی‌کرد، برخی از منجمان سلسله هان تلاش کردند سال‌های زندگی و سلطنت امپراتور زرد را تعیین کنند. در سال ۷۸ پیش از میلاد، در دوران سلطنت امپراتور ژائو (هان)، مقامی به نام جانگ شووانگ (張壽望) محاسبه کرد که ۶٬۰۰۰ سال از زمان هوانگ‌دی گذشته است؛ اما دربار پیشنهاد او برای اصلاح تقویم را رد کرد و مدعی شد که تنها ۳٬۶۲۹ سال سپری شده است. در گاه‌شماری ژولینی، محاسبات دربار، امپراتور زرد را در اواخر سده ۳۸ پیش از میلاد قرار می‌داد، نه در سده ۲۷ پیش از میلاد که امروزه مرسوم است. در طول مأموریت‌های یسوعی‌ها در چین در سده هفدهم، آن‌ها تلاش کردند سال مبدأ (epoch) گاه‌شماری چینی را تعیین کنند. مارتینو مارتینی (۱۶۱۴–۱۶۶۱) در کتاب خود (چاپ ۱۶۵۸ در مونیخ)، آغاز سلطنت هوانگ‌دی را ۲۶۹۷ پیش از میلاد دانست. گاه‌شماری مدرن چینی عموماً تاریخ مارتینی را پذیرفته است، با این تفاوت که معمولاً آغاز سلطنت او را سال ۲۶۹۸ پیش از میلاد قرار می‌دهد و پیشینیان او مانند فو شی و شن نونگ را به دلیل «بیش از حد افسانه‌ای بودن» حذف می‌کند. هلمر آسلاکسن، ریاضی‌دان متخصص در گاه‌شماری چینی، توضیح می‌دهد کسانی که از سال ۲۶۹۸ پیش از میلاد استفاده می‌کنند، احتمالاً به این دلیل است که می‌خواهند یک «سال ۰» به عنوان نقطه شروع داشته باشند، یا فرض می‌کنند امپراتور زرد سال خود را با انقلاب زمستانی ۲۶۹۸ پیش از میلاد آغاز کرده است. از سال ۱۹۰۳، نشریات رادیکال شروع به استفاده از تاریخ تولد تخمینی امپراتور زرد به عنوان سال اول گاه‌شماری چینی کردند. لیو شی‌پی گاه‌شماری امپراتور زرد را برای نشان دادن تداوم گسست‌ناپذیر نژاد و فرهنگ هان ایجاد کرد. | ## جمع‌بندی | هنگامی که سون یات سن در ۲ ژانویه ۱۹۱۲ تأسیس جمهوری چین را اعلام کرد، حکم داد که آن روز دوازدهمین روز از ماه یازدهم سال ۴۶۰۹ (مبدأ: ۲۶۹۸ پیش از میلاد) است، اما از آن پس ایالت از گاه‌شماری خورشیدی استفاده خواهد کرد و ۱۹۱۲ را سال اول جمهوری خواهد شمرد.