موضوع مقاله: اقیانوس اطلس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اقیانوس اطلس | مقدمه: اقیانوس اَطلَس دومین اقیانوس بزرگ جهان پس از اقیانوس آرام است که آفریقا و اروپا را از قارهٔ آمریکا جدا می‌کند و درازایش از جنوبگان تا اقیانوس منجمد شمالی است. | ## بخش 1: اقیانوس اطلس | اقیانوس اطلس یک حوضهٔ کشیده و Sشکل را در بر می‌گیرد که میان اروپا و آفریقا از شرق و قارهٔ آمریکا از غرب گسترش می‌یابد. این اقیانوس که یکی از اجزاء اقیانوس جهانیِ پیوسته است، در شمال به اقیانوس منجمد شمالی، در جنوب غربی به اقیانوس آرام، در جنوب شرقی به اقیانوس هند و در جنوب به اقیانوس منجمد جنوبی می‌پیوندد. جریان خلاف استوایی، اقیانوس اطلس را دو بخش می‌کند؛ اقیانوس اطلس شمالی و اطلس جنوبی، که در حدود ۸ درجه شمالی، جدا شده‌اند. قدیمی‌ترین اشاره به اطلس برای این اقیانوس در متنی از استسیخروس، شاعر میانه‌های سدهٔ ششم پیش از میلاد یافت شده است. در باور جغرافی‌دانان مسلمان، این اقیانوس از سه جهت، شمال، شرق و غرب، ربع مسکون را احاطه می‌کرد و شاخه‌هایی چون دریای روم، دریای سیاه، دریای فارس، بحر زنج و دیگر دریاها مستقیماً به آن متصل بودند.دانشنامهٔ جهان اسلام، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، جلد ۱، ص ۵۴۹. در متون اسلامی، بخش‌هایی از اقیانوس اطلس با نام‌هایی چون «بحر مغرب» و «بحر ظلمت» نیز شناخته می‌شدند، که بیشتر به مناطق شمالی آن، به دلیل خطرها و تاریکی‌هایش، اطلاق می‌شد. جزایر شناخته‌شدهٔ این اقیانوس از نگاه جغرافی‌دانان مسلمان، شامل جزایر خالدات (قناری)، جزایر بریتانیا و جزیرهٔ طولیه بود.دانشنامهٔ جهان اسلام، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، جلد ۱، ص ۵۴۹. دیدگاه رایج میان نویسندگان عرب این بود که کشتیرانی در بحر محیط بسیار دشوار یا ناممکن است، هرچند شواهدی از سفرهای دریایی مسلمانان در اقیانوس اطلس وجود دارد. از جمله این موارد، اعزام نیروهای دریایی امویان به سواحل اسپانیا و پرتغال در قرون سوم و چهارم هجری، سفر دیپلماتیک یحیی غزال به دربار «پادشاهان شمال»، دریانوردی خشخاش قرطبی، و ماجراجویی‌های دریایی برخی دریانوردان اهل لیسبون در غرب و جنوب اقیانوس اطلس است. همچنین گزارشی دربارهٔ شکار نهنگ در حوالی ایرلند نیز به چشم می‌خورد.دانشنامهٔ جهان اسلام، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، جلد ۱، ص ۵۴۹. با این حال، تاریخ اقیانوس اطلس به معنای گسترده‌تر، به دوران عصر کاوش و عبور اروپایی‌ها از اقیانوس و کشف و استعمار قاره آمریکا گره خورده است. این دوره که به «عصر اقیانوس اطلس» نیز معروف است، شاهد مبادلات گسترده فرهنگی، جمعیتی، اقتصادی و حتی بیماری بین قاره‌های اطراف اقیانوس بود (نگاه کنید به تبادل کلمبی). اقیانوس اطلس را قارهٔ آمریکا (شمالی و جنوبی) از باختر، و اروپا و آفریقا از خاور دربر گرفته‌اند. در شمال از راه تنگهٔ دانمارک، دریای گرینلند، دریای نروژ و دریای بارنتز به اقیانوس منجمد شمالی و از جنوب شرقی از راه اقیانوس هند، از جنوب غربی از راه تنگهٔ دریک به اقیانوس آرام و از جنوب به اقیانوس جنوبگان وصل می‌شود. اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام از راه کانال پاناما میان آمریکای شمالی و جنوبی هم وصل می‌شوند. | ## بخش 2: اقیانوس اطلس | اقیانوس اطلس همچنین مجاور دریای کارائیب، خلیج مکزیک، خلیج هادسون، خلیج بافین، خلیج بیسکای، دریای شمال، دریای بالتیک و دریای کلتیک است. مساحت اقیانوس اطلس با در نظر گرفتن دریاهای مجاور آن در حدود است که ۲۰ درصد مساحت زمین و ۲۶ درصد مساحت آب‌های زمین را شامل می‌شود. حجم اقیانوس اطلس با احتساب دریاهای مجاور آن ۳۵۴٬۷۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مکعب و بدون آن‌ها ۳۲۳٬۶۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مکعب است. عمق متوسط اقیانوس اطلس با احتساب دریاهای مجاور ۳٬۳۳۹ متر و بدون در نظر گرفتن آن‌ها ۳٬۹۲۶ متر می‌باشد. عرض اقیانوس اطلس از ۲٬۸۴۸ کیلومتر میان برزیل و لیبریا تا ۴٬۸۳۰ کیلومتر میان آمریکای شمالی و آفریقا متغیر است. این پشته یک مرز واگرای ورقه زمین‌ساختی است که در آن پوسته‌های جدید اقیانوسی از ماگمای بالا آمده تشکیل می‌شود و باعث گسترش بستر اقیانوس می‌گردد. بستر اقیانوس اطلس شامل فلات‌های قاره‌ای در امتداد سواحل قاره‌ها، دشت‌های عمیق بستر اقیانوس، گودال‌های اقیانوسی (مانند گودال پورتوریکو)، و کوه‌های زیردریایی است. جزایر متعددی در اقیانوس اطلس وجود دارند که برخی از آن‌ها قله‌های آتشفشانی پشته میانی اقیانوس هستند (مانند ایسلند و آزور) و برخی دیگر جزایر قاره‌ای یا اقیانوسی با منشأ متفاوت می‌باشند (مانند گرینلند، برمودا، جزایر قناری، کیپ ورد، جزایر فالکلند). جریان‌های اقیانوسی در اقیانوس اطلس نقش مهمی در تنظیم آب و هوای مناطق ساحلی ایفا می‌کنند. مهم‌ترین سیستم جریانی در اقیانوس اطلس شمالی جریان خلیج است که آب گرم را از خلیج مکزیک و سواحل شرقی آمریکا به عرض‌های جغرافیایی بالاتر منتقل می‌کند. گردش دماشوری، که اغلب به عنوان «نوار نقاله اقیانوسی» شناخته می‌شود، یک جریان عمیق جهانی است که توسط تفاوت در دما و شوری آب هدایت می‌شود و آب‌های اقیانوس اطلس بخشی حیاتی از آن هستند. این گردش آب سرد و شور را از اقیانوس اطلس شمالی به اعماق اقیانوس و سپس به سایر حوضه‌های اقیانوسی منتقل می‌کند. شوری آب اقیانوس اطلس متغیر است و به تبخیر، بارش، جریان آب رودخانه‌ها و ذوب یخ‌ها بستگی دارد که معمولاً میان ۳۳ تا ۳۷ گرم در لیتر است. پایین‌ترین شوری نیز در نزدیکی خط استوا (به دلیل بارش زیاد) و در عرض‌های جغرافیایی بالا (به دلیل ذوب یخ‌ها و ورود آب شیرین رودخانه‌ها) دیده می‌شود. دمای سطح آب اقیانوس اطلس بسته به عرض جغرافیایی، جریان‌های دریایی و فصل‌ها، از ۲ تا ۲۹ درجهٔ سانتی‌گراد در تغییر است. | ## بخش 3: اقیانوس اطلس | آب و هوای اقیانوس اطلس آب و هوای اقیانوس اطلس و سرزمین‌های اطراف آن از دمای سطح آب و جریان‌های آبی، اثر می‌پذیرد. گرم‌ترین نواحی آب و هوایی اطلس در شمال استوا گسترش دارد و سردترین نواحی آن در عرض‌های جغرافیایی بالا قرار دارند که با یخ پوشیده شده‌اند. جریان‌های اقیانوسی، آب و هوای اطلس را با انتقال آب‌های گرم و سرد به دیگر نواحی کنترل می‌کنند. شوری آب اقیانوس اطلس متغیر است و به تبخیر، بارش، جریان آب رودخانه‌ها و ذوب یخ‌ها بستگی دارد که معمولاً میان ۳۳ تا ۳۷ گرم در لیتر است. دمای سطح آب اقیانوس اطلس بسته به عرض جغرافیایی، جریان‌های دریایی و فصل‌ها، از ۲ تا ۲۹ درجهٔ سانتی‌گراد در تغییر است. بوم‌شناسی اقیانوس اطلس دارای تنوع زیستی غنی از موجودات دریایی است که در اکوسیستم‌های مختلف از آب‌های ساحلی کم‌عمق تا اعماق تاریک اقیانوس زندگی می‌کنند. این اکوسیستم‌ها شامل آب‌سنگ‌های مرجانی، جنگل‌های کتانجک، مناطق دشت‌های ابیژال و مناطق هیدروترمال در امتداد پشته میانی اقیانوس اطلس می‌باشند. فیتوپلانکتون‌ها به عنوان تولیدکنندگان اولیه، پایه زنجیره غذایی در اقیانوس اطلس را تشکیل می‌دهند. زئوپلانکتون‌ها، سخت‌پوستان کوچک، و انواع مختلفی از ماهی‌ها در آب‌های اطلس زندگی می‌کنند. آب‌بازسانان (مانند نهنگ و دلفین)، پستانداران دریایی (مانند خوک دریایی و شیر دریایی)، لاک‌پشت دریایی و پرندگان دریایی نیز در این اقیانوس یافت می‌شوند. برخی از گونه‌ها مانند ماهی تن و کد از نظر تجاری اهمیت بالایی دارند و صید بی‌رویه یکی از چالش‌های بوم‌شناسی در اقیانوس اطلس است. این اقیانوس یک مسیر حیاتی برای کشتیرانی بین قاره‌های آمریکا، اروپا و آفریقا است و بخش عمده‌ای از تجارت بین‌المللی از طریق آن صورت می‌گیرد. شیلات نیز یک فعالیت اقتصادی مهم است و گونه‌های مختلفی از ماهی‌ها و غذاهای دریایی از اطلس صید می‌شوند. علاوه بر این، خاک‌ماسه‌ها و کلوخک‌های منگنزدار نیز از بستر اقیانوس استخراج می‌شوند. | ## جمع‌بندی | مسیرهای کابل‌های ارتباطی زیردریایی که حجم عظیمی از ترافیک اینترنت و ارتباطات جهانی را منتقل می‌کنند، در کف اقیانوس اطلس قرار دارند.