موضوع مقاله: کاخ ورسای | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کاخ ورسای | مقدمه: این کاخ در مالکیت دولت فرانسه است و از سال ۱۹۹۵ تحت نظارت وزارت فرهنگ فرانسه توسط «سازمان عمومی کاخ، موزه و املاک ملی ورسای» اداره می‌شود. | ## بخش 1: کاخ ورسای | هر سال حدود ۱۵ میلیون نفر از کاخ، پارک یا باغ‌های ورسای بازدید می‌کنند و این مکان را به یکی از محبوب‌ترین جاذبه‌های گردشگری جهان تبدیل کرده‌اند. جانشین او، لوئی چهاردهم، آن شکارگاه را به کاخی بزرگ تبدیل کرد که در چند مرحله بین سال‌های ۱۶۶۱ تا ۱۷۱۵ گسترش یافت. این کاخ اقامتگاه محبوب هر دو پادشاه بود و در سال ۱۶۸۲، لوئی چهاردهم مقر دربار و دولت خود را به ورسای منتقل کرد و بدین ترتیب، این کاخ به پایتخت عملی فرانسه تبدیل شد. آن‌ها بیشتر تغییرات داخلی در کاخ ایجاد کردند، اما در سال ۱۷۸۹، خانواده سلطنتی و دربار فرانسه به پاریس بازگشتند. در جریان انقلاب فرانسه، کاخ ورسای تا حد زیادی متروکه شد و بسیاری از اشیای آن به غارت رفت، و جمعیت شهر اطراف آن به شدت کاهش یافت. در سال ۱۷۸۳، کاخ ورسای صحنه امضای بخشی از «معاهده صلح پاریس» بود که به جنگ استقلال آمریکا پایان داد. در حالی که معاهده اصلی میان ایالات متحده و بریتانیا در پاریس به امضا رسید و استقلال آمریکا را رسمیت بخشید، بخش‌های تکمیلی این توافق در ۴ سپتامبر همان سال در کاخ ورسای میان پادشاهی فرانسه، اسپانیا و بریتانیا امضا شد. این رویداد تاریخی، ورسای را بار دیگر به مرکز دیپلماسی اروپا بدل کرد؛ جایی که پس از دهه‌ها نمایش شکوه سلطنت، اکنون صحنه رسمی پایان یکی از مهم‌ترین جنگ‌های قرن هجدهم بود. ناپلئون، پس از تاج‌گذاری به عنوان امپراتور، از کاخ فرعی «گراند تریانون» به عنوان اقامتگاه تابستانی خود بین سال‌های ۱۸۱۰ تا ۱۸۱۴ استفاده کرد، اما از کاخ اصلی بهره‌ای نبرد. پس از بازگشت دودمان بوربون به قدرت، پادشاه در پاریس اقامت گزید و تا دهه ۱۸۳۰ تعمیرات اساسی در کاخ انجام نشد. در این زمان، موزه‌ای از تاریخ فرانسه در بخش جنوبی کاخ ایجاد شد که جایگزین آپارتمان‌های درباریان شد. پیمان ورسای، یکی از مهم‌ترین اسناد تاریخی قرن بیستم، در ۲۸ ژوئن ۱۹۱۹ در تالار آیینه‌های کاخ ورسای به امضا رسید. این تالار باشکوه، که قلب کاخ و نماد اقتدار پادشاهان فرانسه است، صحنه امضای توافقی شد که پایان جنگ جهانی اول را رقم زد و نام ورسای را برای همیشه در تاریخ جهان ثبت کرد. کاخ و پارک ورسای در سال ۱۹۷۹ به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شدند، به دلیل اهمیتشان به عنوان مرکز قدرت، هنر و علم در فرانسه در قرون هفدهم و هجدهم. وزارت فرهنگ فرانسه کاخ، باغ‌ها و برخی از بناهای وابسته به آن را در فهرست آثار فرهنگی مهم کشور قرار داده است. تاریخچه در سال ۱۶۲۳، لوئی سیزدهم، پادشاه فرانسه، یک شکارگاه در تپه‌ای در منطقه‌ای مورد علاقه‌اش برای شکار، در ۱۹ کیلومتری غرب پاریس و حدود ۱۶ کیلومتری اقامتگاه اصلی‌اش، شاتو سن-ژرمن-آن-له، ساخت. این مکان در نزدیکی روستایی به نام ورسای قرار داشت و منطقه‌ای جنگلی و مرطوب بود که درباریان لوئی سیزدهم آن را بی‌ارزش و نامناسب برای یک پادشاه می‌دانستند. یکی از درباریانش، فرانسوا دو باسومپیر، نوشت که این شکارگاه «چنان ساده است که حتی یک نجیب‌زاده معمولی نیز به آن افتخار نمی‌کند». بین سال‌های ۱۶۳۱ تا ۱۶۳۴، معمار فیلیبر لو روا، شکارگاه را به قصری کوچک برای لوئی سیزدهم تبدیل کرد. پادشاه حتی به همسرش، ملکه آن اتریش، اجازه نمی‌داد شب را در آنجا بگذراند، حتی زمانی که در سال ۱۶۴۱، در اثر شیوع آبله در سن-ژرمن-آن-له، مجبور شد همراه با فرزند سه‌ساله‌اش، ولیعهد آینده لوئی چهاردهم، به ورسای نقل مکان کند. وقتی لوئی سیزدهم در سال ۱۶۴۳ درگذشت، آن اتریش به عنوان نایب‌السلطنه پسرش لوئی چهاردهم منصوب شد و کاخ ورسای برای حدود یک دهه متروکه ماند. او دربار را به پاریس بازگرداند، جایی که همراه با وزیر اعظمش، کاردینال مازارن، سیاست‌های مالی نامحبوب لوئی سیزدهم را ادامه داد. این وضعیت به بروز شورش‌هایی علیه اقتدار سلطنت، معروف به «فروند» (Fronde)، از ۱۶۴۸ تا ۱۶۵۳ انجامید. در ظاهر، این شورش‌ها علیه حکومت مطلقه بود، اما در واقع نزاعی میان مازارن و شاهزادگان خاندان سلطنتی بر سر نفوذ بر لوئی چهاردهم محسوب می‌شد. پس از مرگ مازارن در سال ۱۶۶۱، او ساختار دولت را تغییر داد تا مادرش و شاهزادگان خاندان سلطنتی را از قدرت کنار بگذارد. سپس دربار را دوباره به سن-ژرمن-آن-له منتقل کرد و دستور گسترش کاخ پدرش در ورسای را داد. اگرچه لوئی چهاردهم در دهه ۱۶۵۰ چند بار برای شکار به ورسای رفته بود، اما تا سال ۱۶۶۱ توجه ویژه‌ای به آن نداشت. در ۱۷ اوت ۱۶۶۱، او مهمان نیکولا فوکه، وزیر دارایی، در جشنی باشکوه در اقامتگاه مجللش، کاخ وو-لو-ویکومت، بود. لوئی چهاردهم از شکوه کاخ و باغ‌های آن که توسط لوئی لو وو (معمار دربار از ۱۶۵۴)، آندره لونوتر (طراح باغ سلطنتی از ۱۶۵۷) و شارل لو برون (نقاش دربار از ۱۶۴۷) ساخته شده بودند، شگفت‌زده شد. اما این شکوه و تجمل باعث حسادت و سوءظن پادشاه شد؛ به‌ویژه چون فوکه یک دژ خصوصی و ارتش شخصی نیز ساخته بود. با این حال، از وو-لو-ویکومت الهام گرفت و همان سه هنرمند را برای پروژه‌های خودش به کار گرفت. او ژان-باپتیست کولبر، یکی از شاگردان مازارن و دشمن فوکه را به جای او منصوب کرد تا مدیریت گروه هنرمندان و صنعتگران سلطنتی را بر عهده گیرد. کولبر واسطه‌ای میان شاه و هنرمندان بود، در حالی که لوئی چهاردهم شخصاً طرح‌ها و روند ساخت کاخ ورسای را نظارت و هدایت می‌کرد. | ## بخش 2: کاخ ورسای | به همین منظور وی دستور داد دهکده زیبای ورسای به‌عنوان مکان ساخت این کاخ انتخاب شود. طراحی این کاخ به‌وسیلهٔ معماران چیره‌دستی به نام‌های «لوئی لووا»، طراح فضای سبز آندره لونوتر و «شارل لُبران» نقاش و آذینگر زبردست که قبل از آن قصر وو-لو-ویکنت را ساخته بودند انجام گرفت. اولین بنا شامل باغ و قسمت ورودی افتخار آشنایی نام گرفت که گنجایش ۶۰۰ مهمان را در خود داشت. دومین بنا معاهده پیرنه که پایان آن همزمان شد با پایان جنگ اسپانیا و فرانسه و امضای معاهدهٔ صلح میان آنها در منطقهٔ پیرنه. بنای سوم پس از پایان جنگ با امپراتوری مقدس روم و امضای پیمان نیمیخن که شامل بال شمالی و غربی قصر همچنین باغ پرتقال بود. تالار معروف آینه در این قسمت قرار دارد؛ و سرانجام آخرین قسمت با پایان جنگ نه‌ساله، تمام اثاثیهٔ قصر کار دست صنعتگران ایتالیایی دعوت‌شده به فرانسه بود. لوئی چهاردهم با ساخت این کاخ در نظر داشت هم از شلوغی پاریس دور شود و هم با یک‌جا جمع کردن دستگاه‌های دولتی و دربار در ورسای کنترل بیشتری را بر آنها داشته باشد. علاوه بر کاخ سلطنتی و اماکن دولتی نظیر دیوان‌ها و دادگاه‌ها، منازل هزاران نفر از درباریان، فرمانداران، قضات، وزرا و شخصیت‌های حکومتی در ورسای قرار داشت. لوئی چهاردهم درباریان را وادار ساخت که در ورسای زندگی کنند و از افزایش حضور، قدرت و املاکشان در دیگر مکان‌ها بپرهیزند. نقشی در سیاست و فرهنگ کاخ ورسای نقشی کلیدی در سیاست و فرهنگ فرانسه داشت و ابزار لوئی چهاردهم برای تمرکز قدرت سلطنتی و نمایش هنر و فرهنگ فرانسه بود. او نخست از ورسای برای ارتقای موقعیت خود از طریق جشن‌های شبانه در باغ‌های کاخ در سال‌های ۱۶۶۴، ۱۶۶۸ و ۱۶۷۴ استفاده کرد و این مراسم‌ها از طریق چاپ و حکاکی در سراسر اروپا منتشر شدند. از سال ۱۶۶۹ و به ویژه پس از ۱۶۷۸، لوئی چهاردهم تلاش کرد ورسای را به مرکز حکومتی خود تبدیل کند و کاخ را برای پذیرایی کامل دربار گسترش داد. انتقال رسمی دربار به ورسای تا سال ۱۶۸۲ انجام شد و با وجود دیدگاه‌های متفاوت درباریان، تا سال ۱۶۸۷ مشخص شد که ورسای به پایتخت عملی فرانسه تبدیل شده است. لوئی چهاردهم با جذب نجیب‌زادگان به ورسای و تحمیل پروتکل‌های دقیق دربار، قدرت سنتی آن‌ها در استان‌ها را کاهش داد و مهمانان خارجی مانند دوژ جنوا، سفیران آیوتهایا و ایران صفوی را در کاخ پذیرفت. پس از مرگ لوئی چهاردهم در ۱ سپتامبر ۱۷۱۵، لوئی پانزدهم پنج‌ساله جانشین او شد و کاخ تا سال ۱۷۲۲ تا حدی مورد بی‌توجهی قرار گرفت. در دوران حکومت لوئی پانزدهم و لوئی شانزدهم، دربار بیشتر وقت فراغت خود را در پاریس می‌گذراند و اهمیت فرهنگی ورسای کاهش یافت. در کریسمس ۱۷۶۳، موتزارت هفت ساله به ورسای آمد و برای پادشاه نواخت و نخستین سونات‌های چنگ خود را به دختر لوئی پانزدهم تقدیم کرد. ورسای همچنین محل امضای دو معاهده پایانی از سه معاهده صلح پاریس در ۱۷۸۳ بود که جنگ استقلال آمریکا را به پایان رساند؛ بریتانیا و آمریکا در ۳ سپتامبر به رهبری بنجامین فرانکلین، «معاهده پاریس» را در هتل دی‌یورک (واقع در شماره ۵۶ خیابان ژاکوب پاریس امروزی) امضا کردند که به‌موجب آن استقلال آمریکا به رسمیت شناخته شد. پادشاهی اسپانیا و پادشاهی فرانسه در ۴ سپتامبر معاهدات خود را در این کاخ امضا کردند. در ۱۴ ژوئیه ۱۷۸۹، پادشاه و ملکه در جریان حمله به باستیل در ورسای بودند و در ۵ اکتبر همان سال، خشم مردم پاریس منجر به «راهپیمایی زنان به ورسای» شد که در آن جمعیتی چند هزار نفری کاخ را محاصره و پادشاه و خانواده سلطنتی را مجبور به بازگشت به پاریس کرد. پس از خروج خانواده سلطنتی، کاخ بسته شد و در ۱۷۹۲، دولت انقلابی تمام آثار هنری کاخ را به لوور منتقل کرد. در ۱۷۹۳، سلطنت لغو شد و تمام اموال سلطنتی به مزایده گذاشته شد؛ مبلمان، آثار هنری، تجهیزات آشپزخانه و دیگر اقلام در هفده هزار بسته فروخته شدند و تمام نمادهای سلطنتی از ساختمان‌ها حذف شدند. ساختمان‌های خالی به انبار تبدیل و آپارتمان‌های بزرگ برای بازدید عمومی باز شدند و موزه کوچکی از نقاشی‌های فرانسوی و مدرسه هنر در برخی از اتاق‌ها تأسیس شد. در اوت ۱۷۹۴، دروازه سلطنتی تخریب شد، حیاط سلطنتی پاک‌سازی شد و کف ارزشمند حیاط مرمر از بین رفت. پلان و معماری پیوند= طبقهٔ اصلی (حدود سال ۱۸۳۷ میلادی، با جهت شمال در سمت راست) که تالار آینه‌ها با رنگ قرمز، تالار نبردها با رنگ سبز، نمازخانهٔ سلطنتی با رنگ زرد، و تالار اپرای سلطنتی با رنگ آبی نشان داده شده است. لوئی لو وو در دهه ۱۶۶۰ این بنا را با سازه‌ای به نام «آنولُپ» (Enveloppe) احاطه کرد؛ ساختمانی که از ویلاهای ایتالیایی دوران رنسانس الهام گرفته بود. زمانی که ژول آردوئن-مانسار در دهه ۱۶۸۰ گسترش‌های بیشتری در کاخ انجام داد، «آنولُپ» را به عنوان الگوی کار خود به کار گرفت. در دهه ۱۷۷۰، با بازسازی بال‌های وزرا توسط آنژ-ژاک گابریل و سپس پس از بازگشت دودمان بوربون، الحاقات نئوکلاسیک به کاخ افزوده شد. در دو سوی این حیاط، دو بال عظیم و نامتقارن قرار دارند که در مجموع نمایی به طول ۴۰۲ متر ایجاد می‌کنند. بام کاخ مساحتی حدود ۱۰ هکتار (بیش از یک میلیون فوت مربع) را پوشش می‌دهد و در مجموع دارای ۲٬۱۴۳ پنجره، ۱٬۲۵۲ دودکش و ۶۷ پلکان است. کاخ ورسای و باغ‌های آن از میانه قرن هفدهم تا پایان قرن هجدهم تأثیر عمیقی بر معماری و باغ‌سازی اروپا گذاشتند. از جمله بناهایی که از ورسای الهام گرفته‌اند می‌توان به کاخ همپتون کورت اثر کریستوفر رن در انگلستان، کاخ برلین، کاخ لاگرانخا در اسپانیا، کاخ استکهلم، کاخ لودویگسبورگ، کاخ کارلسروهه، کاخ راستات، کاخ نیمفنبورگ، کاخ شلایسهایم و کاخ استرهزی اشاره کرد. آپارتمان‌های سلطنتی پیوند= طبقهٔ اصلی در بخش مرکزی کاخ (حدود سال ۱۷۴۲ میلادی ۱] که در آن آپارتمان بزرگ پادشاه با رنگ آبی تیره، آپارتمان پادشاه با رنگ آبی متوسط، آپارتمان کوچک پادشاه با رنگ آبی روشن، آپارتمان بزرگ ملکه با رنگ زرد، و آپارتمان کوچک ملکه با رنگ قرمز نشان داده شده است. | ## بخش 3: کاخ ورسای | ساخت «پوسته» ای که لوئی لو وو (Louis Le Vau) در سال‌های ۱۶۶۸ تا ۱۶۷۱ پیرامون نمای بیرونی قصر آجری و سنگ سفید لوئی سیزدهم افزود، شامل آپارتمان‌های دولتی برای پادشاه و ملکه بود. این فضاها در طبقهٔ اصلی یا طبقهٔ تشریفاتی قصر جدید قرار داشتند؛ به‌گونه‌ای که در هر آپارتمان سه اتاق رو به باغ در سمت غرب و چهار اتاق رو به باغ‌های منظم در شمال و جنوب قرار داشت. طرح لوئی لو وو برای آپارتمان‌های دولتی به‌شدت از الگوهای ایتالیایی آن دوران پیروی می‌کرد، از جمله قرار دادن آپارتمان‌ها در طبقهٔ اصلی (piano nobile)، یعنی طبقه‌ای بالاتر از همکف، که این رسم از طراحی کاخ‌های ایتالیایی اقتباس شده بود. آپارتمان دولتی پادشاه شامل ردیفی از هفت تالار متوالی (enfilade) بود که هر یک به یکی از سیارات شناخته‌شده و ایزد رومی متناظر با آن اختصاص داشت. پس از ساخت تالار آینه (در سال‌های ۱۶۷۸ تا ۱۶۸۴)، تعداد اتاق‌های آپارتمان پادشاه به پنج اتاق کاهش یافت (تا دوران لوئی پانزدهم که دو اتاق دیگر افزوده شد) و آپارتمان ملکه نیز به چهار اتاق تقلیل پیدا کرد. آپارتمان‌های ملکه محل اقامت سه ملکهٔ فرانسه بودند: ماریا ترزای اسپانیا، همسر لوئی چهاردهم، ماری لیزینسکی، همسر لوئی پانزدهم، و ماری آنتوانت، همسر لوئی شانزدهم. علاوه بر این، ماریا آدلاید ساووی، دوشس بورگونی و همسر لوئی، دوک بورگونی (نوهٔ لوئی چهاردهم)، نیز از سال ۱۶۹۷ (سال ازدواجش) تا هنگام مرگش در ۱۷۱۲ در این اتاق‌ها اقامت داشت. آپارتمان‌های دولتی و خصوصی پادشاه و ملکه ساخت تالار آینه‌ها (۱۶۷۸–۱۶۸۶) هم‌زمان با تغییرات عمده‌ای در آپارتمان‌های دولتی بود. این فضاها که در ابتدا محل اقامت پادشاه بودند، به گالری‌هایی برای نمایش نقاشی‌ها و برگزاری مراسم برای درباریان تبدیل شدند. این پذیرایی‌ها در فصل پاییز تا بهار، معمولاً سه شب در هفته از ساعت شش تا ده شب برگزار می‌شد. تالار هراکلس: قبلاً کلیسا بود و از ۱۷۱۲ بازسازی شد تا دو نقاشی پاولو ورونز را به نمایش بگذارد؛ سقف آن با فِرسکوی «تسجیل هراکلس» تزئین شده است. تالار وفور (Abundance): اتاق ورودی «کابینه کنجکاوی‌ها» بود و مجموعه جواهرات و اشیای نادر لوئی چهاردهم را نمایش می‌داد. تالار ونوس: برای پذیرایی سبک در مراسم شبانه استفاده می‌شد و شامل مجسمه لوئی چهاردهم و نقاشی‌های اساطیری بود. تالار مرکوری: ابتدا اتاق خواب رسمی پادشاه بود؛ سقف آن نقاشی‌هایی از مرکوری و اسکندر بزرگ دارد و ساعت اتوماتیک سلطنتی با مجسمه‌های متحرک دارد. تالار مارس: ابتدا محل نگهبانان سلطنتی بود و سپس به اتاق کنسرت تبدیل شد، با نقاشی‌هایی از لوئی پانزدهم و همسرش. تالار آپولو: اتاق تاج و تخت سلطنتی بود؛ سقف آن نقاشی «ارابه خورشید آپولو» را دارد. تالار دیانا: برای بازی بیلیارد لوئی چهاردهم و دیدن او توسط درباریان استفاده می‌شد؛ شامل مجسمه مشهور لوئی چهاردهم اثر برنینی است. آپارتمان‌های خصوصی پادشاه و ملکه: آپارتمان‌های پادشاه: در طبقه اول (دوم طبقهٔ آمریکایی) قرار داشت و محل فعالیت‌های رسمی مانند مراسم بیدار شدن و خوابیدن پادشاه بود. آپارتمان‌های ملکه: شامل اتاق خواب، اتاق‌های خصوصی و اتاق بیلیارد ماری آنتوانت بود و محل اقامت رسمی و خصوصی ملکه‌ها به‌شمار می‌رفت. ساخت این تالار بین سال‌های ۱۶۷۸ تا ۱۶۸۱، در محل ایوانی که لو وو میان اقامتگاه پادشاه و ملکه ساخته بود، انجام شد. تالار با مرمر پوشیده شده و در سبک تغییر‌یافته‌ای از نظم معماری کرنتی تزیین گردیده است. در آن ۵۷۸ آینه در برابر ۱۷ پنجره قرار دارند و نور بازتاب‌شده از آن‌ها تالار را روشن می‌کند. سقف تالار با نقاشی‌های دیواری لو برون در طی چهار سال تزئین شد و در ۳۰ صحنه، ۱۸ سال نخست سلطنت لوئی چهاردهم را به تصویر می‌کشد که ۱۷ صحنه از آن‌ها به پیروزی‌های نظامی او بر هلندی‌ها اختصاص دارد. در این نقاشی‌ها، خود لوئی چهاردهم در کنار شخصیت‌های کلاسیک دیده می‌شود و لحظات مهم سلطنتش، مانند آغاز حکومت شخصی‌اش در سال ۱۶۶۱، جشن گرفته می‌شود. این آثار با نقاشی‌های پیشین ورسای تفاوت دارند، زیرا به‌جای استفاده از تمثیل‌های اسطوره‌ای، خود پادشاه را در محور روایت قرار می‌دهند. تالار آینه در دو سوی شمالی و جنوبی خود به ترتیب با «سالن جنگ» و «سالن صلح» احاطه شده است. سالن جنگ، که بین سال‌های ۱۶۷۸ تا ۱۶۸۶ ساخته و تزئین شد، پیروزی‌های فرانسه در جنگ فرانسه و هلند را با صفحات مرمر، تندیس‌های مفرغی زراندود از سلاح‌ها، و نقش‌برجسته‌ای از لوئی چهاردهم سوار بر اسب در حال تاختن بر دشمنانش گرامی می‌دارد. سالن صلح نیز با همان سبک ساخته شده اما با موضوعی متناسب با نام خود، یعنی صلح، تزیین شده است. به‌دنبال خرید زمین‌ها از سوی لوئی چهاردهم و پاکسازی جنگل‌ها، این محور تا جایی گسترش یافت که چشم کار می‌کرد. ویژگی شاخص آن‌ها نظم سخت‌گیرانه، انضباط، و فضاهای باز بود؛ با محورها و مسیرهای مستقیم، بسترهای گل، پرچین‌ها، و حوض‌ها و دریاچه‌ها به‌عنوان عناصر اصلی طراحی. ساختمان این کلیسا ۴۰ متر (۱۳۰ فوت) ارتفاع دارد و ابعاد آن ۴۲ متر (۱۳۸ فوت) طول و ۲۴ متر (۷۹ فوت) عرض است. | ## جمع‌بندی | کلیسا به شکل مستطیل با اپس نیم‌دایره‌ای طراحی شده و ترکیبی از معماری سنتی کلیسای سلطنتی گوتیک فرانسه با سبک باروک فرانسوی ورسای را ارائه می‌دهد.