موضوع مقاله: دامپروری در افغانستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دامپروری در افغانستان | مقدمه: صاف کردن پشم تار ساختن و بافتن قالی، گلیم، نگهداری گاو، تولید لبنیات و حفاظت از حیوانات کار زنان است. | ## بخش 1: دامپروری در افغانستان | تولید محصولات دامداری نه تنها زندگی روستاییان را می‌چرخاند بلکه نیازمندی شهرها را نیز مرتفع می‌نماید. بدین منظور در طی بیشتر از ۴۰ سال گذشته دولت و سازمان‌های مرتبط کشاورزی در اصلاح نسل، پرورش حیوانات و تهیهٔ لبنیات سالم برنامه‌هایی داشته‌اند. تحت اداره و مدیریت این اداره، مراکز دامپزشکی و مدیریت‌های واکسن‌سازی فعالیت دارند. در ماه دسامبر سال ۲۰۰۳ سازمان غذا و کشاورزی جهان فائو نخستین سرشماری دامداری را در افغانستان اجرا نمود. در نتیجه اثبات گردید که اصلاح‌سازی حیوانات افغانستان به‌طور طبیعی مدت ۱۰ سال و بیشتر ضرورت دارد. در سال ۲۰۰۳ افغانستان دارای ۳٫۷ میلیون گاو، ۸٫۸ میلیون گوسفند، ۷٫۳ میلیون بز، ۱٫۶ میلیون مرکب، ۱۸۰٬۰۰۰ شتر، ۱۴۰٬۰۰۰ اسب، ۱۲٫۲ میلیون مرغ، مرغابی، بوقلمون و کبک زرین داشت. پراکنش گاو، گوسفند و اسب در شمال افغانستان، پرندگان در صفحات مرکزی، گاومیش در جلال‌آباد، غژگاو در ولایت بدخشان نسبت به سایر نقاط افغانستان بیشتر می‌باشد. اهمیت دامپروری در اقتصاد افغانستان دامپروری در اقتصاد افغانستان از اهمیت خاصی برخودار می‌باشد. قبل از جنگ ۶۶ درصد صادرات افغانستان را محصولات کشاورزی و دامی تشکیل می‌داد، از جمله محصولات نباتی ۵۰ درصد و محصولات حیوانی ۱۶٪ و پشم۱۰٪ این صادرات را تشکیل می‌داد. عواید محصولات کشاورزی و دامی قبل از جنگ ۱۱۵ میلیارد افغانی و پس از جنگ ۱۱۸ میلیون دلار گردیده‌است بر خلاف واردات ۶۱۶ میلیون دلار گردیده‌است. در طول تاریخ ساکنان این کشور از حیوانات نه تنها به منظور گوشت بلکه به مقاصد پوست، پشم، لبنیات، ترابری، کشاورزی، خریدوفروش، ورزش و غیره نیز استفاده کرده‌اند. گوشت دارای آمینو اسیدهای ضروری بوده که در رشد و نمو بدن انسان حایز اهمیت می‌باشد. افغانستان در سال‌های ۱۹۹۰–۱۹۹۵ حدود ۲۲ میلیون گوسفند، ۳٫۶ میلیون گاو و ۸٫۹ میلیون بز داشت. در طی سال‌های خشونت و خشکسالی تولید گوسفند، گاو و سایر حیوانات روند نزولی را پیموده‌است. در صورتی‌که علفزارهای خشک شده دامنه‌های هندوکش دوباره احیا گردد مساحت مراتع و چراگاه‌ها دوباره به ۳۱ میلیون هکتار یعنی ۴۹٪ خواهد رسیددر افغانستان صفحات ۱۷–۲۱ که تقریباً نصف وسعت سرزمینی کشور را تشکیل می‌دهد. طبق ارزیابی متخصصین کشاورزی، افغانستان گنجایش ۳۱۰ میلیون دام را به شرحی که در ادامه می‌آید، دارد: ۱۱۰ میلیون گاو، صد میلیون گوسفند، ۱۰۰میلیون سایر حیوانات و پرندگان. دو سازمان مردم‌نهاد (NGO) در بخش حیوانات و ۴۰ سازمان مردم‌نهاد (NGO) در بخش مرغداری فعالیت‌هایی را انجام دادند که ثمر بخش بوده‌است. خوراک دام و طیور در افغانستان غذای حیوانات عبارتند از برگ ساقه و تخم غلات چون گندم، جو، جواری، جودر، علوفه جات اعم از برگ و ساقه و تخم مانند ارزن باجره شاحل لبلبو رشقه شبدر ذرت جوار حبوبات [فامیل لیگوم] لوبیا نخود ماش شفتل شاخل، کلول پتک، عدس ممپلی و تعداد از سبزه‌ها برگ ساقه و ریشه گیاهان طبیعی. کشاورزان قسمت مورد نیاز گیاه را برای خود نگه داشته باقی را به حیوانات خود می‌دهند. در دو ماه که سرما شدید می‌باشد لازم است دهقانان خود غذا حیوانات خویش را تهیه کنند. بدین منظور دهقانان غذای زمستانی حیوانات را از مخلوط رشقه و سایر علوفه جات تهیه کرده که به آن بیده و سایلج گفته می‌شود. در کشورهای پیشرفته روال این است که شرکت‌های بزرگ و مجرب تولید غذا، سایلج، نمکیات و ویتامین‌های حیوانات را به عهده داشته، سالم بودن و در دسترس بودن آن را هم تضمین می‌نمایند. مثلاً یک گاو افغانی با وضعیت تغذیه و نگهداری نامناسب دریک سال ۱۷۰۰لیتر شیر می‌دهد در حالیکه یک گاو دانمارکی ۹۰۰۰لیتر شیر می‌دهد. دانمارک مبلغ ۵۵میلیارد کرون یا یک میلیارد دلار در سال از طریق صادرات شیر و فرآورده‌های لبنی بدست می‌آورد. نحوه استفاده از چراگاه‌های افغانستان به دو روش است: چراگاه دامداران یکجانشین و کوچ‌نشینها. کوچ‌نشینان در فصل گرما با حیوانات خویش در چراگاه دامنه‌های هندوکش مسکن گزیده و در زمستان به پاکستان یا هند می‌روند. علفزارهای افغانستان تحت حفاظت دولت قرار نداشته همه ساله توسط دامداران محلی مورد استفاده قرار می‌گیرد. چراکه سواستفاده و افراط در کشت و کار باعث ازدیاد فرسایش خاک در این کشور گردیده‌است. در افغانستان چرا از اول بهار شروع شده در آبان ماه پایان می‌یابد که بعضاً در ماه‌های شهریور، مهر و آبان مشکلات چرا وجود دارد. در کشورهای پیشرفته چراگاهی در کنترل قرار گرفته دولت یا مالداران گستره چراگاه را به چند قسمت تقسیم می‌نمایند یعنی چراگاه بهاری تابستانی و پاییزی. چرای بز در ارتفاعات و کوه‌ها، چرای گوسفند و گاو در دامنه‌های کوه‌ها و شتر در دشت‌ها مناسب می‌باشد. انواع گاوهای افغانستان عبارتند از گاو کابلی، قندهاری، غژگاو بدخشانی، کنری، شان خن سری، سیتانی و از گاوهای خارجی نیو جرسی هولشتین، فریسین و بران سویس می‌باشد. | ## بخش 2: دامپروری در افغانستان | پوست گاو ۸–۱۰ درصد قیمت گاو را و پوست گوساله ۱۵–۲۰٪ قیمت گوساله را در بر می‌گیرد. درافغانستان تاکنون گاوداری به‌ شکل مکانیزه به دلیل عدم امنیت و کمبود برق به‌طور کل رایج نگردیده‌است. در طی ۳۵ سال وزارت کشاورزی افغانستان با همکاری سازمان‌های کشاورزی جهان تحقیقاتی در مورد نسل کِشی و اصلاح نژادی گاوهای خارجی با گاوهای افغانی اجرا نموده‌است ولی در مورد گاو گوشتی طور مشخص هیچ طرحی در دست نداشته‌است.سمنگان لقاح مصنوعی می‌گردد پژواک در شرایط صفحات مرکزی افغانستان پرورش گاوهای جرسی و هولشتین نتیجه مثبت داده‌ است. در طی این سال‌ها در مورد هزاران راس گاو افغانستانی با اسپرم گاو هولشتین لقاح مصنوعی انجام شده‌ است. در نقاطی از افغانستان که هوای گرم دارند پرورش گاو نتیجه چندان خوبی نداشته‌ است زیرا گاو در شرایط محیطی ۴۰–۴۵ درجه حرارت به مقدار زیادی وزن خود را از دست می‌دهند. و اگر کمبود آب قابل رفع نباشد لازم است در مورد بدست آوردن نسل اصلاح شده بومی پژوهش صورت گیرد. در کشورهای اسکاندیناوی یک دامدار با دونفر کارگر ۴۵۰–۵۰۰ گاو را پرورش داده و در سال ۲–۵میلیون لیتر شیر بدست می‌آورند. هوای سرد، نژاد خوب، دادن غذای مکفی از قبیل علوفه جات تخمیر شده انواع نمکیات ضروری وکلسیم دار از جمله دلایل موفقیت دامداری در اسکاندیناوی می‌باشد. تاکنون دانشمندان از طریق اصلاح ژنتیکی توانسته‌اند حدود صد نسل اصلاح نژادی شده تولید کنند. نوع دنبه دار آن عبارتند از قره قل، غلجای، گدیک، هزارگی، بلوچی و قندهاری می‌باشد. گوسفندهای افغانستان مدت ۹–۱۰ ماه در چرا گاه‌ها توسط چوپان‌ها به چرش برده می‌شود. گوسفند و بز ۹۰۰۰شدن بز و گوسفند در افغانستان سال قبل در افغانستان وایران اهلی گردیده و سپس به ترکیه و از آن پس به آفریقا برده شده‌است. در بدخشان افغانستان تاکنون گوسفند وحشی به نام گوسفند مارکوپولو گوسفند مارکوپولو را برای اولین بار سیاه انگلیسی به جهان معرفی نمود. نوع مشهور گوسفندهای افغانی عبارتند از قرغ هزاره گی، ترکی، قره قل، عربی، شینواری، بوری و چاری می‌باشد. محصولات گوسفند در افغانستان عبارتند از پشم قالی نمد گلیم کمپل البسه جیر، دریه، روده می‌باشد که همه ساله به خارج صادر می‌گردد. صادرات پوست قره قل یکی از اقلام عمده این کشور را تشکیل می‌دهد که سالانه از ۵۰–۱۰۰ میلون دلار عواید بدست می‌آید. نگهداری بز در افغانستان سابقه طولانی دارد ریرا نورستان مادر بز کوهی نورستانی‌اند. در جهان تا فعلاً ۳۰۰نوع بز وجود دارد که به مقاصد گوشت شیر پوست پشم و غیره تربیه می‌شوند. انواع بز در جهان ۳۰۰نوع بز وجود دارد در افغانستان بز وحشی (مارخور) و اهلی وجود دارد. بز اهلی عبارتند از کابلی، اسماری، قندهاری، مار خور کشمیری و نوع نسل جدید رهنما تاجکی و وطنی می‌باشد. در بازارها بزها را به نام قوچ قوچ نر گوزن عقیم گوزن غیر عقیم و بزغاله یاد می‌نمایند. مالداران بزها را در سه ماه زمستان بار دار نگاه می‌دارند و در بهار چوچه به دنیا ما آورند. معمولاً شترهای افغانستان دو کوهانه‌است ولی به تعداد زیادی یک کوهانه نیز وجود دارد. ساختمان بدن از اینکه زمستان افغانستان سرد و پر برف می‌باشد مردم در انتقالات از دو کوهانه استفاده می‌نمایند. در افغانستان از شتر و قاطر به منظور انتقالات اسلحه چوب در دره‌های پر خم پیچ نیز استفاده می‌نماید. شترهای یک کوهانه قوی تر از دو کوهانه بوده می‌تواند وزن به اندازه ۱۷۰–۲۵۰ کیلو گرام را در ۴–۵ ساعت انتقال دهد. اسب تربیه اسپ در افغانستان عمومیت داشته مردم از اسپ به مقصد ترانسپورت و ورزش استفاده می‌نمایند. نوع اسپ‌های خوب افغانستان را به نام مزاری قطغنی ترکمنی هراتی و یابو (اسپ ماده) می‌نامند. مردم ازبک ترکمن و تاجیک صفحات شمال افغانستان به اسپ علاقه داشته و چاپ اندازان ماهر دارند. کشورهای ازبکستان تاجکستان ترکمنستان قزاقستان و قرقیزستان که روابط تاریخی فرهنگی و نژادی با مردم شمال افغانستان دارد پس از دریافت استقلالیت این بازی را نیز جز سپورت ملی خود اعلان نموده‌است. امکان آن میردو که در آینده میلیون‌ها تماشاچی برای این بازی مردانه اشتراک خواهند ورزید. تقریباً در تمامی دهات و قریه جات گرک بوده و همیشه رمه‌های حیوانات را در زمستان مورد حمله قرار می‌دهند. | ## بخش 3: دامپروری در افغانستان | سگ تازی افغانستان در تمام جهان مشهور بوده دارای قد بلند پشم زیاد گوش‌های خیلی دراز می‌باشد به نام افغان هوند یاد می‌شود ساختمان داخلی دندان‌های سگ خیلی قوی بوده قدرت شکستن استخوان‌ها را دارند. سایر حیوانات علاوه بر حیوانات یاد شده مردم حیوانات چون مرکب قاطر و خرگوش را نگهداری می‌نمایند. تا اکنون پروژه‌های اقتصادی تولید پوست سمور سنجاب روباه وجود ندارد صرف از طریق شکار بدست می‌آورند. هکذا درین اواخر سازمان ملل و اداره همکاری کشور آمریکا مردم را تشویق می‌نمایند تا پروژه‌های پرورش ماهی را به دست گیرند. یک تعداد پروژه‌های تربیه ماهی نیمه فعال از سابق باقی مانده‌است این پروژه‌ها عبارتند از پروژه پرورش ماهی بند سروبی، نغلو، آمودریا، کجکی، کوکچه، داله و غیره می‌باشد. مرغداری افغانستان دارای ۱۲ میلیون پرنده بوده از جمله ۶ میلون آن مرغ خانگی می‌باشد. انواع مرغ‌های افغانستان عبارتند از کلنگی، مرغ سفید، سابوری، پپوگک، کوسه و غیره می‌باشد. تخم مرغ در تمام افغانستان حدود بیست نام دارد نام‌های مشهور آن تخم، هگی، خاگینه و سفال می‌باشد. در طول سال‌های قبل از ۲۰۰۲ مردم و دولت به نسبت ضعف اقتصاد، عدم امنیت، و عدم سهولت غرض دریافت وسایل مدرن مرغداری نتوانسته‌اند که فرهنگ مرغداری را گسترش دهند. با وجود اینکه وزارت زراعت در مورد خدمات ارزنده انجام داده‌است؛ ولی عوامل نگذاشت این برنامه وسعت نماید. در زمان حکومت دکتر نجیب اله گوشت مرغ از کشور چکسلواکی و هندوستان بقدر کافی وارد می‌گردید اما نه مرغ زنده. پس از سال ۲۰۰۲ که راه‌ها وشرایط اقتصادی مساعد گردیده‌است مردم تمام افغانستان آغاز بکار مرغداری نموده‌اند. فعلاً ۸۰٪ تجهزات مرغداری از ایران و۲۰٪ از اطریش وارد می‌گردد؛ ولی تا اکنون تولیدات نتوانسته‌است کفایت این جامعه را نماید. ۸۰٪گوشت مرغ از کشورهای ایران پاکستان برازیل وترکیه وارد گردیده صرف ۲۰ درصد تولیدات وطنی می‌باشد. دانه مرغ وچوچه‌ها از ایران و پاکستان وارد می‌گردد؛ که خلاف موازین بوده باعث انتقال مرض از یک کشور به کشور می‌گردد. تی پی پروژه‌های بزرگ مرغداری پروژه مرغداری هلمند{HPP}:این پروژه به همکاری اداره کمک‌های آمریکا (USAID) بنا شده‌است. پروژه کاریابی زنان منازل هدف از این پروژه مشغول ساختن زنان منازل وسهم‌گیری آن‌ها را در ارتقا سطح اقتصاد فامیل‌ها می‌باشد. این پروژه توسط وزارت زراعت افغانستان، اداره همکاری‌های آمریکا، سازمان غذائی جهان به پیش برده می‌شود. شرکت سپن غر این شرکت دارای ۱۲۰۰ اعضا بوده ساحه فعالیت و پرورش آن لغمان جلال‌آباد و کنر می‌باشد. ضرورت این شرکت درماه۱۰۰۰۰۰جوچه‌است که ۳۰ هزار در جلال‌آباد تولیده گردیده مابقی از پاکستان وارد می‌گردد. از اینکه تربیه مرغابی در کشورهای همسایه رشد نه نموده‌است بناً در افغانستان هم رشد نموده‌است. بوقلمون اگرچه پرورش بوقلمون (پیل مرغ) از قدیم در خانه‌های اهالی افغانستان معمول است لکن تاکنون به شکل مکانیزه و پرورشگاه بزرگ انجام نشده‌است. سایر مرغان پرورش پرندگان چون قاز، مرغابی، قطان، قره قش، و کبک زری، در افغانستان خیلی ندرت می‌باشد. این نوع پرندگان را علاوه بر گوشت در پارک‌های تفریحی به منظور سرگرمی اطفال پرورش داده می‌شود. از جمله ۳۰۰ نوع پرنده خوش خوان ۱۲۰ آن شناخت گردیده‌است؛ که اکثریت این پرندگان را نمی‌توان در منازل نگاه داشت. پرندگان که در خانه نگهداری می‌شوند عبارتند از کنری قمری مینا سایره گل سر کبوتر کبک بودنه طوطی می‌باشد. در کشورهای پیشرفته فروش و پرورش حیوانات و پرندگان یکی از پر درآمدترین بخش اقتصادی می‌باشد. ازدیاد و پرورش این پرندگان در فارم‌ها به تعداد پرندگان وحشی صدمه نزده بلکه پرندگان طبیعت را اضافه می‌سازد. هکذا در ظروف و اشیا که از زیر خاک دریافت گردیده تصاویر، حک و ونقش از کبوتر دیده شده‌است. تربیه کبوتر سفید و رنگی در شمال افغانستان یا باختر صورت گرفته سپس به جنوب وارد گردیده‌است. کبوتران به رنگ‌های سرخ شیرازی، زرد شیرازی، سیاه شیرازی، سوز شیرازی، سرخ پتین، سبز پتین، سیاه پتین، زرد پتین آتشی که صاف باشد جنس خوب گفته می‌شود. | ## جمع‌بندی | کبوتر که دارای رنگ‌های اضافی، غار بینی آن کلان چشم سرخ، پای خراب داشته باشد جنس خوب نبوده قیمت آن ارزان می‌باشد.