موضوع مقاله: رشته‌کوه اورال | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رشته‌کوه اورال | مقدمه: کوه‌های اورال رشته‌کوهی است در کشور روسیه و قزاقستان که در امتداد شمالی-جنوبی کشیده شده‌است و مرز میان اروپا و آسیا به‌شمار می‌رود. | ## بخش 1: رشته‌کوه اورال | درازای این رشته‌کوه ۲۴۹۸ کیلومتر است و از دشت‌های نزدیک مرز قزاقستان و روسیه تا اقیانوس منجمد شمالی کشیده شده‌است. بلندترین قلهٔ این رشته‌کوه، قلهٔ نارودنایا است که ۱۸۹۵ متر (نسبت به سطح آب‌های آزاد) بلندی دارد. به گزارش هرودوت سکاهایی که در این پهنه سفر می کردند، در سرزمین خود به هفت ترجمان برای هفت زبان نیاز داشتند که نشانگر گوناگونی زبانی-نژادی در سرزمین سلمستان است. جزیره وایگاچ و مجمع‌الجزایر نووایا زملیا ادامه این زنجیره به سمت شمال در اقیانوس منجمد شمالی هستند. میانگین ارتفاع اورال حدود ۱۰۰۰ تا ۱۳۰۰ متر است و بلندترین نقطه آن کوه نارودنایا است که به ارتفاع ۱۸۹۴ متر می‌رسد. این کوه‌ها در منطقه جغرافیایی اورال قرار دارند و با ناحیه فدرالی اورال و منطقه اقتصادی اورال همپوشانی قابل توجهی دارند. ریشه‌شناسی همان‌طور که زیگیزموند فون هربرشتاین گواهی داده است، در قرن شانزدهم، روس‌ها رشته‌کوه اورال را با نام‌های مختلفی که از کلمات روسی برای «سنگ» و «کمربند» مشتق شده بود، می‌نامیدند. نام مدرن روسی اورال ، که اولین بار در قرن شانزدهم و هفدهم در جریان تسخیر سیبری توسط روسیه پدیدار شد، در ابتدا برای بخش‌های جنوبی آن به کار می‌رفت و در طول قرن هجدهم به عنوان نام کل رشته‌کوه رواج یافت. این نام ممکن است از زبان‌های ترکی به معنای «کمربند سنگی» (در باشقیری که همین نام برای رشته‌کوه استفاده می‌شود) یا از زبان‌های اوبی-اوگری وام گرفته شده باشد. از قرن سیزدهم در باشقیرستان، افسانه‌ای درباره قهرمانی به نام اورال وجود دارد که جان خود را فدای مردمش کرد؛ مردم تلی از سنگ روی قبر او ریختند که بعدها به کوه‌های اورال تبدیل شد. احتمالات دیگر شامل کلمه باشقیری үр به معنای «بلندی؛ تپه» و کلمه منسی ur ala به معنای «قله کوه» است. همچنین نظریه‌هایی مبنی بر اشتقاق از کلمه اونی era به معنای «کوه» یا واژه استیاک urr به معنای «زنجیره کوه‌ها» وجود دارد. ترک‌شناسان نیز بر این باورند که اورال در تاتاری به معنای کمربند است که با نام قدیمی این رشته‌کوه یعنی «کمربند سنگی» مطابقت دارد. تاریخچه از آنجا که بازرگانان خاورمیانه با باشقیرها و دیگر ساکنان دامنه‌های غربی اورال تا شمال پرم بزرگ تجارت می‌کردند، جغرافی‌دانان مسلمان از قرن دهم میلادی از وجود این رشته‌کوه تا اقیانوس منجمد شمالی آگاه بودند. اولین اشاره روسی به این کوه‌ها در «وقایع‌نامه اولیه» آمده است که سفر اکتشافی جمهوری نووگورود به سرچشمه‌های رود پچورا را در سال ۱۰۹۶ توصیف می‌کند. در قرن‌های بعد، اهالی نووگورود به تجارت خز با مردم محلی پرداختند و با گسترش به سمت جنوب، از یوگرا و پرم بزرگ باج و خراج گرفتند. در سال ۱۴۳۰، شهر سولیکامسک در کوه‌پایه‌های اورال بنیان‌گذاری شد که در آن نمک تولید می‌شد. ایوان سوم، شاهزاده بزرگ مسکو، در سال ۱۴۷۲ پرم، پچورا و یوگرا را از جمهوری نووگورود که رو به زوال بود، تصرف کرد. با سفرهای اکتشافی سال‌های ۱۴۸۳ و ۱۴۹۹–۱۵۰۰، مسکو موفق شد یوگرا را به طور کامل مطیع خود کند. در دهه ۱۵۵۰، پس از آنکه روسیه تزاری خانات قازان را شکست داد و شروع به ضمیمه کردن سرزمین‌های باشقیرها کرد، روس‌ها سرانجام به بخش جنوبی زنجیره کوه رسیدند. در سال ۱۵۹۸، شهر ورخوتوریه بنیان نهاده شد که برای مدت طولانی تنها راه ارتباطی قانونی بین روسیه اروپایی و سیبری بود. در طول قرن هفدهم، اولین ذخایر سنگ آهن، مس، میکا و سنگ‌های قیمتی در اورال کشف شد. اولین بررسی جغرافیایی جامع کوه‌های اورال در اوایل قرن هجدهم توسط واسیلی تاتیشچف انجام شد. در سال ۱۸۴۵، رودریک مورچیسون کتاب «زمین‌شناسی روسیه در اروپا و کوه‌های اورال» را منتشر کرد که شامل اولین نقشه زمین‌شناسی اورال بود. در دوران صنعتی‌سازی در اتحاد جماهیر شوروی در دهه ۱۹۳۰، شهر ماگنیتوگورسک در جنوب شرقی اورال به عنوان مرکز ذوب آهن و فولاد تأسیس شد. در طول جنگ جهانی دوم، این کوه‌ها به دلیل دور بودن از برد بمب‌افکن‌های آلمانی، به پناهگاهی برای صنایع تخلیه شده از بخش‌های اروپایی روسیه و اوکراین تبدیل شدند. کارخانه‌های عظیم تانک‌سازی در یکاترینبورگ (سوردلوفسک سابق)، نیژنی تاگیل و چلیابینسک ایجاد شدند. جغرافیا و توپوگرافی کوه‌های اورال حدود ۲۵۰۰ کیلومتر از دریای کارا تا استپ قزاقستان در امتداد مرز قزاقستان امتداد دارند. گسل‌های عرضی این زنجیره کوه را به هفت واحد اصلی تقسیم می‌کنند که از شمال به جنوب عبارتند از: پای-خوی، زاپولیارنی، پری‌پولیارنی، پولیارنی، سورنی، سردنی، یوژنی اورال و موگودژاری. | ## بخش 2: رشته‌کوه اورال | بر اساس توپوگرافی و سایر ویژگی‌های طبیعی، اورال از شمال به جنوب به بخش‌های قطبی (یا آرکتیک)، زیرقطبی (یا ساب‌آرکتیک)، شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می‌شود. اورال قطبی اورال قطبی حدود ۳۸۵ کیلومتر از کوه کنستانتینوف کامن در شمال تا رود خولگا در جنوب امتداد دارد. حداکثر ارتفاع آن در کوه پایر به ۱۴۹۹ متر می‌رسد و ارتفاع متوسط آن بین ۱۰۰۰ تا ۱۱۰۰ متر است. کوه‌های اورال قطبی دارای صخره‌های برهنه با تیغه‌های تیز هستند، هرچند قله‌های مسطح یا گرد نیز در آن‌ها یافت می‌شود. اورال زیرقطبی اورال زیرقطبی مرتفع‌تر و تا ۱۵۰ کیلومتر عریض‌تر از اورال قطبی است. این بخش شامل بلندترین قله‌های این رشته‌کوه است: کوه نارودنایا (۱۸۹۵ متر)، کوه کارپینسکی (۱۸۷۸ متر) و ماناراگا (۱۶۶۲ متر). بسیاری از یال‌ها به شکل دندانه‌اره‌ای هستند و توسط دره‌های رودخانه‌ای از هم جدا شده‌اند. هر دو بخش اورال قطبی و زیرقطبی دارای ویژگی‌های تیپیک آلپی هستند؛ آن‌ها آثاری از یخچال‌زایی پلیستوسن را به همراه پرمافراست و یخچال‌زایی مدرن گسترده، شامل ۱۴۳ یخچال طبیعی موجود، در خود دارند. اورال شمالی اورال شمالی شامل مجموعه‌ای از یال‌های موازی تا ارتفاع ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ متر و گودال‌های طولی است. آن‌ها در امتداد شمال به جنوب کشیده شده‌اند و حدود ۵۶۰ کیلومتر از رودخانه اوسا امتداد دارند. اکثر قله‌ها مسطح هستند، اما بلندترین کوه‌ها مانند تلپوسیز (۱۶۱۷ متر) و سنگ کونژاکوفسکی (۱۵۶۹ متر) دارای توپوگرافی بریده‌بریده هستند. فرسایش شدید باعث ایجاد مناطق وسیعی از سنگ‌های فرسوده در دامنه‌های کوه و قله‌های مناطق شمالی شده است. اورال مرکزی اورال مرکزی پست‌ترین بخش اورال با قله‌های صاف است که بلندترین کوه آن ۹۹۴ متر (باسگی) ارتفاع دارد؛ این بخش از جنوب رودخانه اوفا امتداد می‌یابد. اورال جنوبی ناهمواری‌های اورال جنوبی پیچیده‌تر است و دارای دره‌های متعدد و یال‌های موازی است که به سمت جنوب غربی و در امتداد نصف‌النهاری جهت‌گیری کرده‌اند. دیگر قله‌های قابل توجه در امتداد یال کوه ایرمیل (ایرمیل بزرگ و ایرمیل کوچک) و نورگوش قرار دارند. اورال جنوبی حدود ۵۵۰ کیلومتر تا خمیدگی تند رود اورال به سمت غرب امتداد می‌یابد و به کوه‌های گوبرلین و در نهایت به تپه‌های وسیع موگودژاری ختم می‌شود. این کوه‌ها در جریان کوه‌زایی اورال به دلیل برخورد لبه شرقی ابرقاره لورازیا با قاره جوان و ضعیف قزاقستانیا (که اکنون بخش بزرگی از قزاقستان و غرب سیبری را تشکیل می‌دهد) شکل گرفتند. این برخورد نزدیک به ۹۰ میلیون سال در اواخر دوره کربونیفر تا اوایل تریاس به طول انجامید. برخلاف دیگر کوه‌زایی‌های بزرگ دیرینه‌زیستی (آپالاچی، کالدونین و واریسکان)، اورال دچار فروپاشی کششی پس از کوه‌زایی نشده و به دلیل وجود یک ریشه پوسته مشخص، به طرز غیرمعمولی نسبت به سن خود به خوبی حفظ شده است. بسیاری از سنگ‌های تغییر شکل یافته و دگرگونی، عمدتاً از دوران دیرینه‌زیستی، در اورال به سطح آمده‌اند. رسوبات غرب کوه‌های اورال از سنگ آهک، دولومیت و ماسه-سنگ به جا مانده از دریاهای کم‌عمق باستانی تشکیل شده‌اند، در حالی که در سمت شرقی بازالت‌ها غلبه دارند. اکثر کوه‌های مرتفع از سنگ‌های مقاوم در برابر فرسایش مانند کوارتزیت، شیست و گابرو تشکیل شده‌اند. مناطق شرقی غنی از کالکوپیریت، اکسید نیکل، طلا، پلاتین، کرومیت و کانسارهای مگنتیت و همچنین زغال‌سنگ، بوکسیت و تالک هستند. ویژگی خاص اورال سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی مانند زمرد، آمیتیست، آکوامارین، جاسپر، رودونیت، مالاکیت و الماس است. دامنه‌های غربی در جنوب مرز بین جمهوری کومی و کرای پرم و دامنه‌های شرقی در جنوب عرض جغرافیایی ۵۴ درجه شمالی، از طریق حوضه‌های کاما و اورال به دریای خزر می‌ریزند. بقیه بخش‌های اورال عمدتاً از طریق حوضه پچورا در غرب و حوضه اوبی در شرق به اقیانوس منجمد شمالی می‌ریزند. به طور کلی، رودخانه‌های غربی نسبت به رودخانه‌های شرقی، به ویژه در مناطق شمالی و زیرقطبی، حجم جریان بیشتری دارند. دامنه‌های شرقی اورال جنوبی و مرکزی بیشترین تعداد این دریاچه‌ها را دارند که از بزرگترین آن‌ها می‌توان به دریاچه‌های اوویلدی، ایتکول، تورگویاک و تاواتوی اشاره کرد. یال‌های کوهستانی که از شمال به جنوب کشیده شده‌اند، به طور مؤثری نور خورشید را جذب کرده و دما را افزایش می‌دهند. | ## بخش 3: رشته‌کوه اورال | مناطق غرب کوه‌های اورال در زمستان ۱ تا ۲ درجه سانتی‌گراد گرم‌تر از مناطق شرقی هستند، زیرا اولی توسط بادهای اقیانوس اطلس گرم می‌شود، در حالی که دامنه‌های شرقی توسط توده‌های هوای سیبری سرد می‌شوند. میانگین دمای ژانویه در مناطق غربی از ۲۰- درجه سانتی‌گراد در بخش قطبی تا ۱۵- درجه سانتی‌گراد در اورال جنوبی متغیر است و دمای متناظر در جولای ۱۰ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد است. مناطق غربی همچنین سالانه ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر بارندگی بیشتری نسبت به مناطق شرقی دریافت می‌کنند، زیرا کوه‌ها ابرهای اقیانوس اطلس را متوقف می‌کنند. دامنه‌های سنگی و شیب‌دار کوه‌ها و تپه‌ها در بخش شرقی اورال جنوبی عمدتاً پوشیده از استپ‌های سنگی هستند. در نواحی غربی، جنگل‌های تایگای سوزنی‌برگ تیره غالب هستند که در جنوب به جنگل‌های مختلط و پهن‌برگ تغییر می‌یابند. در اورال شمالی، مخروط‌سانانی همچون نراد سیبری، کاج سیبری، کاج اسکاتلندی، نوئل سیبری، نوئل نروژی و سیاه‌کاج سیبری به همراه گونه‌های توس نقره‌ای و توس کرکی غلبه دارند. در اورال قطبی، جنگل‌ها بسیار پراکنده‌تر هستند؛ در حالی که در سایر بخش‌های کوهستان اورال جنگل‌ها تا ارتفاع هزارمتر رشد می‌کنند، در اورال قطبی دارمرز در ارتفاع ۲۵۰ تا ۴۰۰ متر قرار دارد. گونه‌هایی چون توس کوتوله، خزه‌ها و میوه‌های جنگلی (سیاه‌گیله، تمشک شمالی، سنگروی سیاه و غیره) در اینجا فراوان هستند. جنگل‌های اورال جنوبی از نظر ترکیب گونه‌ای متنوع‌ترین هستند: در اینجا در کنار جنگل‌های سوزنی‌برگ، گونه‌های پهن‌برگ فراوانی مانند بلوط قرمز اروپایی، کرکف و نارون نیز یافت می‌شوند. جنگل‌های بکر کومی در اورال شمالی به عنوان یکی از آثار میراث جهانی یونسکو شناخته شده است. جانوران جنگل‌های اورال مسکن جانورانی هستند که شاخص منطقه اروپا-سیبری محسوب می‌شوند؛ از جمله این جانوران می‌توان به خرس قهوه‌ای، روباه، گرگ، دله، وشق، سنجاب، سنجابچه سیبری، سنجاب پرنده، گوزن شمالی و سمور سیبری (فقط در بخش شمالی) اشاره کرد. به دلیل دسترسی آسان به این کوهستان، گونه‌های منحصراً کوهستانی در این منطقه یافت نمی‌شوند. در اورال مرکزی، می‌توان نوعی ترکیب نادر از سمور سیبری و سمور جنگلی را دید که «کیدوس» (kidus) نامیده می‌شود. خزندگان و دوزیستان بیشتر در بخش‌های جنوبی و مرکزی اورال زندگی می‌کنند و گونه‌هایی همچون افعی اروپایی معمولی، مارمولک و مارهای آبی نماینده آن‌ها هستند. گونه‌های پرندگان در اورال شمالی، میانی و جنوبی شامل ستبرخروس اوراسیایی، سیاه‌خروس سیاه، سیاه‌خروس فندقی، فندق‌شکن خالدار، جیجاق سیبری، کوکوی معمولی و کوکوی خاوری است. برخلاف پستانداران، در قله‌های مرتفع و فلات‌های اورال شمالی و جنوبی، برخی گونه‌های پرندگان کوهستانی یا توندرا مانند سلیم‌های شکم‌سیاه، سلیم کوهی، پرپاخروس‌ها و پرپاخروس بیدی زندگی می‌کنند؛ همچنین در اورال قطبی، سارگپه پرپا و جغد برفی نیز دیده می‌شوند. در استپ‌های اورال جنوبی، خرگوش صحرایی و جوندگان مانند همستر، دانه‌دوست‌ها و موش‌های دوپا فراوان هستند. محیط زیست توسعه اقتصادی مداوم و فشرده در قرن‌های گذشته بر جانوران این منطقه تأثیر گذاشته و حیات وحش در اطراف تمام مراکز صنعتی به شدت کاهش یافته است. در طول جنگ جهانی دوم، صدها کارخانه از غرب روسیه پیش از اشغال توسط آلمان به این منطقه منتقل شدند که باعث اشباع اورال از صنایع شد. اقدامات حفاظتی شامل ایجاد پارک‌های ملی وحش است.<ref name=brit> نُه ذخیره‌گاه طبیعی سخت‌گیرانه (Zapovednik) در اورال وجود دارد: ذخیره‌گاه طبیعی ایلمن، قدیمی‌ترین آن‌ها که یک ذخیره‌گاه کانی‌شناختی است و در سال ۱۹۲۰ در اوبلاست چلیابینسک تأسیس شد؛ ذخیره‌گاه طبیعی پچورا-ایلیچ در جمهوری کومی؛ ذخیره‌گاه طبیعی باشقیر و شاخه سابق آن ذخیره‌گاه طبیعی شولگان-تاش در باشقیرستان؛ ذخیره‌گاه طبیعی ویسیم در اوبلاست سوردلوفسک؛ ذخیره‌گاه طبیعی اورال جنوبی در باشقیرستان؛ ذخیره‌گاه طبیعی باسگی در کرای پرم؛ ذخیره‌گاه طبیعی ویشرا در کرای پرم و ذخیره‌گاه طبیعی دنژکین کامن در اوبلاست سوردلوفسک. این منطقه همچنین بر اثر فعالیت تأسیسات تولید پلوتونیوم مایاک که پس از جنگ جهانی دوم در چلیابینسک-۴۰ (بعدها چلیابینسک-۶۵ یا ازیورسک) در اورال جنوبی افتتاح شد، به شدت آسیب دیده است.<ref name=brit> واحدهای این تأسیسات در سال ۱۹۴۸ به بهره‌برداری رسیدند و در ده سال اول، پسماندهای رادیواکتیو تصفیه‌نشده را به رود تچا و دریاچه کاراچای ریختند. در سال ۱۹۹۰ تلاش‌هایی برای مهار تابش در یکی از دریاچه‌ها در جریان بود که در آن زمان تخمین زده می‌شد بازدیدکنندگان را در معرض ۵۰۰ میلی‌رم تابش در روز قرار می‌دهد. در سال ۱۹۵۷، انفجار یک مخزن ذخیره‌سازی باعث آلودگی بیش از ۲۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع از اراضی شد که تنها یکی از چندین حادثه جدی بود که منطقه را بیشتر آلوده کرد.<ref name=brit> حادثه ۱۹۵۷ باعث خروج ۲۰ میلیون کوری مواد رادیواکتیو شد که ۹۰٪ آن بلافاصله در زمین‌های اطراف تأسیسات نشست کرد. اگرچه برخی از رآکتورهای مایاک در سال‌های ۱۹۸۷ و ۱۹۹۰ تعطیل شدند، اما این تأسیسات همچنان به تولید پلوتونیوم ادامه می‌دهد. علاوه بر آهن و مس، اورال منبع طلا، مالاکیت، الکساندریت و سایر جواهراتی بود که توسط جواهرساز دربار، پیتر کارل فابرژه استفاده می‌شد. همان‌طور که روس‌ها در مناطق دیگر به جمع‌آوری قارچ یا توت می‌پردازند، ساکنان اورال به جمع‌آوری نمونه‌های معدنی و سنگ‌های قیمتی مشغول می‌شوند. نویسندگانی چون دمیتری مامین-سیبیریاک (۱۸۵۲–۱۹۱۲) و پاول باژوف (۱۸۷۹–۱۸۵۰) و همچنین نویسندگان پس از فروپاشی شوروی مانند الکسی ایوانف و اولگا اسلاونیکووا درباره این منطقه نوشته‌اند. این منطقه به عنوان یک دژ نظامی در طول جنگ بزرگ شمالی پیتر کبیر با سوئد، در دوران استالین هنگام ساخت مجتمع متالورژی ماگنیتوگورسک و انتقال صنایع روسیه به اورال در جریان پیشروی نازی‌ها در آغاز جنگ جهانی دوم، و نیز به عنوان مرکز صنعت هسته‌ای شوروی در طول جنگ سرد عمل کرده است. این فعالیت‌ها منجر به سطوح شدیدی از آلودگی هوا، آب و رادیولوژیک توسط پسماندهای صنعتی شد. | ## جمع‌بندی | با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، خروج جمعیت و رکود اقتصادی رخ داد، اما در دوران پس از آن، اکتشافات معدنی بیشتر به ویژه در اورال شمالی ثمربخش بوده و منطقه سرمایه‌گذاری‌های صنعتی را به خود جذب کرده است.