موضوع مقاله: ابن ابی الحدید | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ابن ابی الحدید | مقدمه: فخرالدین ابوحامد عبدالحمید بن ابی‌الحدید نامدار به ابن ابی‌الحدید، ادیب، متکلم، مورخ، شاعر و فقیه شافعی* فوات الوفیات، ج ۲، ص ۲۵۹، ذیل ترجمهٔ عزالدین ابن أبی‌الحدید. | ## بخش 1: ابن ابی الحدید | الأعلام، ج ۳، ص ۲۸۹، ذیل ترجمهٔ عبدالحمید بن هبةالله بن محمد بن الحسین بن أبی‌الحدید. زندگی او در ۱ ذیحجه ۵۸۶ قمری (برابر با ۱۶ دی ۵۶۹ خورشیدی و ۶ ژانویه ۱۱۹۱ میلادی) در مداین به‌دنیا آمد. در جوانی به بغداد رفت و در آن شهر در محضر دانشمندان و بزرگان مشهور بغداد که بیشتر آنها شافعی مذهب بودند، به کسب علم و دانش پرداخت. از ابوالبقاء عکبری و ابوالخیر مصدق بن شبیب واسطی ادب آموختعباس، تاریخ الادب العربی فی العراق، ۱۳۸۱ق/ ۱۹۶۱م، ۷/۳۴۲ و به مناسبت نزدیکی عقیدتی با ابن علقمی وزیر ادیب و دانشمند مستعصم آخرین خلیفه عباسی در شمار کاتبان دیوان دارالخلافه درآمد.ابن کثیر، ۱۳/۱۹۹–۲۰۰ از این رو ابن ابی الحدید قصاید السبع و شرح نهج‌البلاغه را به نام او نوشت، و در همان زمان و کتاب خود را به نام ابن علقمی نوشت. در سال ۶۴۲ ه‍.ق در حمله مغولان به بغداد اسیر شد ولی به واسطه وساطت بعضی از بزرگان این شهر از جمله خواجه نصیرالدین طوسی آزاد شد. او به عنوان ناظر حله، انتخاب، سپس «خواجه» امیرعلاءالدین طبرس و بعد ناظر بیمارستان عضدی و سرانجام در کتابخانه‌های بغداد به نظارت پرداخت. | ## بخش 2: ابن ابی الحدید | وی در حمله هلاکوخان به بغداد در ۶۵۵ ه‍.ق محکوم به قتل شد ولی با وساطت بزرگان نجات یافت، اما سال ۶۵۶ ه‍.ق او در سن ۷۰ سالگی در بغداد از دنیا رفت. مذهب ابن ابی الحدید بررسی شرح نهج‌البلاغه او نشان می‌دهد که برخلاف نظر ابن کثیر که وی را شیعی غالی شمرده‌است،ابن کثیر، البدایة و النهایة، قاهره، ۱۳۵۱ق، ۱۳/۱۹۹ می‌توان او را معتزلی معتدلی دانست. او در آغاز کتابش اتفاق همه شیوخ معتزلی خود را بر صحت شرعی بیعت با ابوبکر نقل می‌کند و تصریح می‌نماید که از پیامبر اسلام نصّی بر آن بیعت وارد نشده، بلکه تنها انتخاب مردم که هم به اجماع و هم به غیراجماع راه تعیین پیشوا شمرده شده، موجب صحت آن است.ابن ابی الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغة، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۷۸–۱۳۸۴ق/۱۹۵۹–۱۹۶۴م، ۱/۷ بنابراین او در اصول، معتزلی و در فروع، شافعی بود مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر: آیا ابن ابی الحدید، شیعه بوده‌است یا سنی معتزلی؟ تبیان:ابن ابی الحدید معتزلی دانشمند سنی مذهب و شارح نهج البلاغه و مشربی بین تسنن و تشیع برای خود انتخاب کرده بود. در مباحث عقیدتی خود در شرح نهج البلاغه، به موافقت با «جاحظ» تصریح دارد به همین جهت او را معتزلی جاحظی می‌دانند. یکی از دلایل اصلی آنها این است که ابن ابی الحدید، معتزلی بوده‌است و حال آنکه هیچ‌کدام از علمای اهل سنت معتزلی‌ها را اهل سنت نمی‌دانند. | ## بخش 3: ابن ابی الحدید | بعلاوه ابن ابی الحدید در شرحی که بر نهج البلاغه نوشته‌است در موضوعات مناقشه‌ای که بین اهل سنت و شیعیان وجود دارد، از شیعیان دفاع کرده‌است. به‌طور مثال در شرحی که بر نهج البلاغه نوشته‌است، فدک را متعلق به فاطمه و ابوبکر و عمر را غاصب دانسته. همچنین برخی از علمای شیعه همچون آیت‌الله قمی و آیت‌الله خوانساری، وی را شیعه مذهب می‌دانند. رابطه با علی او با وجود اینکه (به اعتقاد برخی) سنی مذهب تبیان:ابن ابی الحدید معتزلی دانشمند سنی مذهب و شارح نهج البلاغه بود، ولی ارادت خاصی به علی داشت و به پیروی از مکتب معتزله، او را از دیگر خلفای راشدین برتر می‌داند و تصریح می‌کند که او هم در کثرت ثواب و هم در فضایل و خصال حمیده، از دیگران برتر است. | ## جمع‌بندی | آثار تألیفات ابن الحدید را تا ۱۵ اثر برشمرده‌اند که مشهورترین آن‌ها چنین است: شرح نهج‌البلاغه ابن ابی الحدید الفلک الدائر علی المثل السائر السبع العلویات یا قصائد السبع العلویات، که آنرا ابن علقمی در مدائن سرود.