موضوع مقاله: کوه آرارات | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کوه آرارات | مقدمه: کوه آرارات (ترکی: Ağrı Dağı، ارمنی:ماسیس،Մասիս یا آرارات،Արարատ، کردی: ئاگری/ Agirî) کوهی است واقع در شرق کشور ترکیه که در استان آغری واقع شده است. | ## بخش 1: کوه آرارات | آرارات دارای دو قلهٔ آتشفشانی آرارات بزرگ (۵٬۱۳۷ متر) و آرارات کوچک (۳٬۸۹۶ متر) است.آرارات وبگاه دائرةالمعارف بزرگ اسلامی جغرافیا و زمین‌شناسی آرارات مخروط کوچکتر این کوهستان، معروف به آرارات کوچک یا ماسیس ۳٬۸۹۶ متر بلندا دارد و در جنوب شرقی قله اصلی واقع شده است. هیچ انفجاری در قلهٔ این آتشفشان‌ها گزارش نشده ولی احتمال اینکه در خلال ده‌هزار سال گذشته انفجاری بر روی آن رخ داده باشد زیاد است. وجود حدود ۱۰۷۶ غار، فقط در اطراف شهر آنی (شهر باستانی) حاکی از وضعیت مناسب زندگی انسان‌های غارنشین در آن دوران در منطقهٔ سرزمین کوهستانی ارمنستان است. از دوران زیست (همو سپینس)ها آثاری باقی‌مانده که قدمت آن‌ها در سرزمین کوهستانی ارمنستان به دوازده هزار سال، پیش از میلاد بازمی‌گردد. از این رو، منطقهٔ حاصلخیز و پرآب سلسله جبال ارمنستان و اطراف کوه آرارات را یکی از نواحی مناسب برای سکونت انسان اولیه و رشد دامداری و کشاورزی پس از دوران یخ بندان کرهٔ زمین دانسته‌اند. وجود معادن طبیعی و رشد صنعتی ناشی از طبیعت مستعد منطقه بعدها، در طول تاریخ و در عصر آهن و مفرغ نیز سبب شکوفایی استعداد ساکنان این ناحیه شد. باستان شناسان آثار رؤیت و پرستش پرفروغ‌ترین ستارهٔ کهکشان، شباهنگ را در خرابه‌های پایگاه پنج هزار سالهٔ ستاره‌شناسی مه تسا مور، در ارمنستان کنونی، کشف کرده‌اند. این ستاره نماد، آیا (در دوره‌های بعد اینانا و بعدها آناهیتا) خدای آفرینش سرزمین آراتا در دوران پایانی سده ۴ (پیش از میلاد) بوده است. کهن‌ترین اشارهٔ مکتوب و منسوب به کوه آرارات مربوط به حماسه گیلگمش است که در آن قهرمان داستان گیلگمش، پسر «لوگالباندا»، خدای دریاها، برای یافتن درخت موعود به سوی کوه‌های دوگانهٔ «ماتسو»کوه‌های آرارات در زبان ارمنی ماسیس نامیده می‌شوند در شمالی‌ترین نقطهٔ بین‌النهرین می‌رود. | ## بخش 2: کوه آرارات | تمدن هند و یونان در پایان هزارهٔ سوم پیش از میلاد و آغاز تمدن اورارتو از این نقطه به هند و شبه جزیره بالکان منتقل شد و امروزه، می‌توان سرچشمهٔ زبان و فرهنگ هند و اروپایی را در آراتا یا سرزمین کوهستانی ارمنستان دانست. معاهده سور در روز ۱۰ اوت ۱۹۲۰ میلادی برای تنبیه امپراتوری عثمانی که در جنگ جهانی اول در کنار امپراتوری آلمان و امپراتوری اتریش - مجارستان وارد جنگ شده بود، میان نیروهای پیروز متفق در جنگ جهانی اول (روسیه، بریتانیا و فرانسه)، و امپراتوری عثمانی امضا شد. در آن هنگام، بریتانیایی‌ها و فرانسوی‌ها تنگه‌های داردانل و بسفور و شهر استانبول را تصرف خود داشتند. در اواخر سده ۱۹ میلادی مذاکراتی بین ایران و عثمانی برای تحدید حدود انجام شد که یکی از بحث‌های مطرح آن هنگام، مسئله ایلات کوچ رو و عشایر ساکن در مرز بود که بر پیچیدگی و دشواری روند مذاکرات می‌افزود. در اوایل سده ۲۰ انعقاد قرارداد ۱۹۰۷ روسیه و انگلستان این تصور را برای عثمانی به وجود آورد که استقلال ایران از دست رفته و از این‌رو آن‌ها به سهم‌خواهی از خاک ایران پرداختند. در این دوره روسیه، شش ولایت ارمنی ترکیه را بخشی از حوزه آتی سرزمین و سیاسی خود می‌دانست و به دنبال نفوذ در آن منطقه بود و انگلیس نیز در اتحاد با عثمانی سعی در جلوگیری از این توسعه‌طلبی داشت. کمیسیون مرزی ایران و دولت عثمانی که در سال‌های ۱۹۱۴–۱۹۱۱ میلادی تشکیل شد در مورد مسائل مرزی در محدوده آرارات به یک تفاهم کلی رسیدند و همین تفاهم سنگ بنای مرزهای کنونی قرار گرفت، البته جنگ جهانی اول تصویب نهایی رأی این کمیسیون را به تعویق انداخت. با پایان یافتن جنگ جهانی اول و فروکش کردن آشوب‌های داخلی، ایران و ترکیه از ۱۳۰۱ خورشیدی مجدداً به مذاکره بر سر مسئله مرزها پرداختند. توافقهای مرزی شوروی و ترکیه در ۱۹۲۱ که طی دو نشست در قارص (عهدنامه قارص) و مسکو (عهدنامه مسکو (۱۹۲۱ با مبادله اراضی مرزهای خود را تغییر دادند، موجب تسلط ترکیه بر منطقه راهبردی آرارات شد. | ## بخش 3: کوه آرارات | در ۱۳۱۰ خورشیدی در دیدار وزیران خارجه ایران و ترکیه، کمیسیون مرزی دیگری شکل گرفت و قرار شد بخشی از اراضی دو کشور مبادله شود. بدین ترتیب آرارات کوچک به ترکیه واگذار شد و ترکیه نیز تمامی کوهپایه و چشمه ثریا و بخش قطور را به ایران واگذار کرد و این پایه شکل‌گیری بعدی مرزهای دو کشور شد؛ ترکیه در ۱۹۳۳ تلاشهایی را برای باز پس‌گیری بخش قطور انجام داد که با مخالفت سفیر کبیر شاهنشاهی ایران در آنکارا مواجه شد. کوه آرارات از نظر ارمنیان نماد مقاومت و پایداری می‌باشد و ارمنیان نام آرارات را بر پیشانی باشگاه و محل کسب و کار خویش درج می‌کنند و ارمنیان نام آرارات را برای فرزندان پسر خود انتخاب می‌کنند.چرا آرارات، نویسنده: رافی آراکلیانس، فصلنامه فرهنگی پیمان - شماره ۴۷ - سال سیزدهم - بهار ۱۳۸۸ شعر کوه آرارات شعری از آوتیک ایساهاکیانآوتیک ایساهاکیان (۱۸۷۵–۱۹۵۷م)، فصلنامه فرهنگی پیمان - شماره ۳۸ - سال دهم - زمستان ۱۳۸۵ صعود به کوه آرارات اولین صعود این قله توسط فریدریش پاروت اهل امپراتوری روسیه در سال ۱۸۲۹ میلادی انجام شد. هوای کوه آرارات در تابستان آفتابی گرم و خشک بوده ولی در فصل بهار و زمستان دارای آب و هوای سرد می‌باشد که کوهنوردان در این فصول با بوران، کولاک و بارش باران و برف مواجه می‌شوند. ماه‌های تیر و مرداد و شهریور بهترین ماه‌های صعود بوده و جبهه جنوبی کوه ایمن‌ترین و آسانترین مسیر صعود به قله است. گاه‌شماری رویدادهای تاریخی ساکنان سرزمین آرارات جنگ‌های بین سومریان و پادشاهان اورارتو در هزارهٔ سوم پیش از میلاد. مهاجرت و حمله سلجوقیان، مغول، خوارزمشاهیان و تیموریان در سده‌های سیزدهم و چهاردهم میلادی. مهاجرت مهاجران تُرک طی سده‌های یازدهم تا پانزدهم میلادی به سرزمین کوهستانی ارمنستان. کشتار و تبعید استقلال طلبان ارمنی به دست بلشویکهای سرخ جمهوری آذربایجان و رهبران روسی آن‌ها در ۱۹۱۷ میلادی. | ## جمع‌بندی | امضاء معاهده سور کشتار آزادی خواهان ارمنی به دست ارتش سرخ، در اتحاد شوروی، در دههٔ ۱۹۳۰ میلادی.