موضوع مقاله: عشق ممنوع (رمان) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عشق ممنوع (رمان) | مقدمه: این رمان ابتدا در سال‌های ۱۸۹۹–۱۹۰۰ به‌صورت پاورقی در مجله سروت‌الفنون منتشر شد و سپس در سال ۱۹۰۱ به‌صورت کتاب چاپ گردید. | ## بخش 1: عشق ممنوع (رمان) | شوهرش ملیح بیگ پس از خواندن نامه‌های عاشقانه‌ای که برای فردوس خانم نوشته شده بود، دچار سکته شده و می‌میرد. دخترانش چندان به فردوس خانم علاقه‌ای ندارند و او نیز از دخترانش متنفر است، زیرا معتقد است آن‌ها جوانی‌اش را دزدیده‌اند. فردوس خانم می‌خواهد با عدنان بیگ، یکی از ثروتمندان آن دوره، ازدواج کند، اما عدنان بیگ بیهتر را می‌خواهد. فردوس خانم ابتدا با این ازدواج مخالفت می‌کند، اما سرانجام ناچار به پذیرفتن آن می‌شود. نیهال در ابتدا نسبت به ازدواج مجدد پدرش بی‌تفاوت است، اما پس از آشنایی با بیهتر به او گرم می‌شود. وقتی شاکیره خانم، آشپز خانه، که با بیهتر کنار نمی‌آمد، همراه با شوهرش سلیمان افندی و دخترشان جمیله خانه را ترک می‌کنند، نیهال از بیهتر هم سرد می‌شود. او همچنین فرستادن برادرش بولنت به مدرسه شبانه‌روزی را نیز به پای بیهتر می‌گذارد. بیهتر در عرض دو سال از زندگی زناشویی‌اش خسته می‌شود، چرا که اختلاف سنی زیادی با عدنان بیگ دارد و احساس می‌کند عاشق او نیست. نیهال کم‌کم از بیهتر متنفر می‌شود؛ جدا کردن اتاق‌های نیهال و بولنت توسط بیهتر، از نظر نیهال عملی نابخشودنی است. فردوس خانم با بهانه قرار دادن دردهای روماتیسمی زانوانش ادعا می‌کند که خانه‌اش بیش از حد نمناک است و تصمیم می‌گیرد به یالی عدنان بیگ نقل مکان کند. در همین دوره، دایه نیهال، مادموازل دو کورتون که نقش مادر را برای او ایفا می‌کرد، نیز خانه را ترک کرده و به فرانسه برمی‌گردد؛ نیهال معتقد است که بیهتر او را رانده است. با وجود اینکه پیش‌تر پدرش را بسیار دوست داشت، اکنون در درونش نوعی نفرت نسبت به او شکل گرفته است. روزی در حین نواختن پیانو، زیر بار سنگینی رویدادها از حال می‌رود؛ تنها شاهد این ماجرا بشیر، خدمتکار جوان حبشی یالی، است. در همین دوره نیهال احساسی به بهلول پیدا کرده است؛ بهلول نیز به تدریج از عشقش به بیهتر دور می‌شود و در جستجوی تازه‌ای برمی‌آید. پس از اقامت فردوس خانم در یالی عدنان بیگ، او نقشه ازدواج بهلول و نیهال را می‌کشد. نیهال و بهلول ابتدا این موضوع را شوخی تلقی می‌کنند، اما به تدریج جدی می‌شود و دو جوان عاشق هم می‌شوند. | ## بخش 2: عشق ممنوع (رمان) | نیهال در حالی که آماده ازدواج با بهلول است، به رابطه میان بهلول و بیهتر پی می‌برد. مدتی بعد عدنان بیگ و نیهال به روزهای خوش گذشته بازمی‌گردند؛ شاکیره خانم و سلیمان افندی به خانه برمی‌گردند و مادموازل دو کورتون نیز از فرانسه فراخوانده می‌شود. بهلول: برادرزاده عدنان بیگ؛ چون پدرش به عنوان مقام ارشد اداری به ولایتی دور منصوب شده، در استانبول تحت سرپرستی عمویش زندگی می‌کند و در گالاتاسرای به صورت شبانه‌روزی تحصیل می‌کند. فردوس خانم: از خانواده‌ای موسوم به «دسته ملیح بیگ» که زنانش به رفتارهای سبک‌سرانه و پرزرق‌وبرق شناخته می‌شدند. از این ازدواج پسری به نام فریدون دارند و دو سال بعد فرزند دوم نیز به دنیا می‌آید. مضامین نورالله چتین، متخصص تاریخ ادبیات ترک، اشاره می‌کند که مضمون «عشق ممنوع» در رمان در بسیاری از رمان‌های منتشر شده در دوره عبدالحمید دوم (اواخر قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم) نیز حضور دارد. رمان‌های محادرات (۱۸۹۲) از فاطمه عالیه، بیر معادله سودا (۱۸۹۹) از حسین رحمی، ایلول (۱۹۰۱) از محمد رئوف و زوالی نجدت (۱۹۰۲) از صافت نظیهی، از جمله رمان‌هایی هستند که در همان دوره تفریق عشق ممنوع منتشر شده و به همین شکل مضمون «عشق ممنوع» را پردازش کرده‌اند. به گفته نورالله چتین، برجسته شدن مضمون «عشق ممنوع» در رمان‌های آن دوره به دلایل گوناگونی بستگی دارد؛ از جمله این دلایل می‌توان به تأثیر رمان‌نویسان رئالیست فرانسوی و کنجکاوی خوانندگان نسبت به امور پنهان اشاره کرد. حالید ضیا اوشاکلیگیل نیز مانند دیگر نویسندگان آن دوره، در پرداختن به موضوع عشق ممنوع، موضعی اخلاق‌گرایانه اتخاذ نمی‌کند، بلکه مشکلات ساختار نهاد ازدواج را مطرح می‌سازد و دلایلی را که انسان‌های متأهل را به سمت روابط خارج از ازدواج سوق می‌دهد آشکار می‌کند. در عشق ممنوع نیز اختلاف سنی میان همسران و سستی پیوندشان، موجب شده بیهتر وارد یک عشق ممنوع شود. شخصیت دایه مادموازل دو کورتون در عشق ممنوع با شخصیت‌های مشابه در رمان‌های دیگر آن دوره قابل مقایسه است. دایه‌هایی که معمولاً از کشورهایی مانند فرانسه برای تعلیم فرزندان خانواده‌های طبقه متوسط و مرفه عثمانی آورده می‌شدند، از دوره تنظیمات در عمارت‌های عثمانی دیده می‌شدند. شخصیت‌های ژوزفینو در رمان فلاطون بیگ و راقم افندی احمد مدحت افندی، ژوزفین در محادرات فاطمه عالیه، آنژل در دایه حسین رحمی گورپینار و لوئیز شرمن در رمان آیا مردگان زنده‌اند؟ از همان نویسنده، شخصیت‌هایی هستند با ریشه اروپایی که مانند دو کورتون در عشق ممنوع، در عمارت‌های عثمانی آموزش غربی ارائه می‌دادند. سبک حالید ضیا اوشاکلیگیل در عشق ممنوع، همانند دیگر رمان‌هایش، از زبانی سنگین بهره می‌گیرد. استفاده از زبان و سبک سنگین از ویژگی‌های عمومی ادبیات ترک دوره سروت‌الفنون، که جریان اصلی ادبی اواخر قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم بود، محسوب می‌شود. | ## بخش 3: عشق ممنوع (رمان) | حالید ضیا اوشاکلیگیل، مانند دیگر نویسندگان این دوره، در عشق ممنوع به کلمات عربی و فارسی که در زندگی روزمره استفاده نمی‌شدند یا به ندرت کاربرد داشتند فراوان متوسل می‌شود و از این رو واژگان رمان را به واژگان شعر نزدیک می‌کند. همچنین، هرچند چندان آشکار نیست، برخی ویژگی‌های نحو فرانسوی نیز در رمان به کار رفته است. در چاپ‌های پس از ۱۹۲۰ (به‌ویژه از چاپ ۱۹۳۹ به بعد) نویسنده زبان مورد استفاده را ساده‌تر کرده است. رمان به عنوان پخته‌ترین اثر نویسنده پذیرفته شده و یکی از شاهکارهای ادبیات ترک دوره سروت‌الفنون به شمار می‌رود. در محافل علمی پذیرفته شده است که این رمان نخستین نمونه رمان به معنای غربی کلمه است. برخلاف رمان‌هایی که حالید ضیا اوشاکلیگیل در ازمیر نوشته و عموماً به داستان‌های عاشقانه می‌پرداختند و موضوعات اجتماعی را دنبال نمی‌کردند، عشق ممنوع همانند دیگر رمان‌های نوشته شده توسط نویسنده در استانبول، زندگی عمومی این شهر و اقشار مختلف جامعه ساکن در آن را بازتاب می‌دهد. از این رو عشق ممنوع ویژگی‌هایی مشابه «رمان‌های استانبولی» نویسنده چون مای و سیاه، کریک حیاتلار و نسل اخیر دارد. چاپ‌های اصلی رمان عشق ممنوع از شماره ۴۱۳ مجله سروت‌الفنون مورخ ۹ فوریه ۱۸۹۹ تا شماره ۴۷۹ مورخ ۱۶ مه ۱۹۰۰ به صورت پاورقی منتشر شد. نویسنده برای این چاپ که توسط انتشارات هیلمی کتابه‌وی آماده شد، زبان رمان را ساده‌تر کرد؛ با این حال تنها به تغییر بخشی از کلمات بسنده کرد و هیچ تغییری در سبک ایجاد نکرد. در سال ۲۰۰۴ انتشارات اوزگور یاینلاری چاپ جدیدی از رمان منتشر کرد؛ در این چاپ نسخه ۱۹۳۹ به عنوان مبنا در نظر گرفته شد و معادل‌های ترکی امروزی کلمات عثمانی در داخل کروشه ارائه شد. این چاپ، تا حدی تحت تأثیر آغاز پخش سریال اقتباسی از رمان در سال ۲۰۰۸، استقبال گسترده‌ای را به خود جلب کرد و تا مارس ۲۰۰۹ بیست بار تجدید چاپ شد. اقتباس‌ها اقتباس سریالی از عشق ممنوع به کارگردانی حالیت رفیع در سال ۱۹۷۵ در TRT در ۶ قسمت پخش شد. برخی دیالوگ‌های سریال که به رویدادهای سیاسی اواخر دوره امپراتوری عثمانی اشاره دارند، در رمان وجود ندارند. رمان توسط تاریق گونرسل به تئاتر اقتباس شد و به صورت نمایشنامه‌ای سه‌پرده‌ای به روی صحنه رفت. لیبرتو نوشته تاریق گونرسل توسط سلمان آدا به اپرا تبدیل شد؛ نخستین اجرای اپرای عشق ممنوع در تاریخ ۲۳ ژانویه ۲۰۰۳ در مرسین برگزار شد. اقتباس سریالی جدیدی از رمان توسط کانال دی و آی یاپیم در سال ۲۰۰۸ در تلویزیون پخش شد. | ## جمع‌بندی | در این سریال داستان به ترکیه دهه ۲۰۰۰ بازنویسی شده، تغییراتی در طرح داستان و ویژگی‌های شخصیت‌ها ایجاد شده و برخی شخصیت‌های جدید که در رمان حضور ندارند اضافه شده‌اند.