موضوع مقاله: محمدعلی پاشا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # محمدعلی پاشا | مقدمه: محمدعلی پاشا (۱۷۶۹–۱۸۴۹) از سال ۱۸۰۵ تا هنگام کناره‌گیری به نفع فرزندش (۱۸۴۸)، والی و پس از مدتی حاکم بالفعل ایالت مصر بود. | ## بخش 1: محمدعلی پاشا | او در اوج قدرتش مصر، سودان، حجاز، شام، جزیره کرت و بخش هایی از یونان را کنترل می کرد . وی یک فرمانده آلبانیایی در ارتش عثمانی بود که برای بهبود شرایط مصر پس از لشکرکشی فرانسه به مصر و سوریه و عقب نشینی ناپلئون بناپارت به مصر فرستاده شد . به عنوان والی علی با اصلاحات جدی در زمینه های نظامی،اقتصادی و فرهنگی تلاش برای مدرن کردن مصر انجام داد . البته نه همچون ملی‌گرایان امروزی؛ او همچنین قدرت را از دست مملوکان مصر برای آخرین بار گرفت و زیر نظر خودش متمرکز کرد . در زمینه نظامی علی در نبرد عثمانی و سعودی مناطق عربی را برای سلطان عثمانی پس گرفت و سودان را برای خودش فتح کرد . او تلاش کرد در جنگ استقلال یونان یونانیان را سرکوب کند ولی بخاطر مداخله نیروهای اروپایی در نبرد ناوارینو شکست خورد . علی در برابر سلطان عثمانی شورش کرد و در جنگ عثمانی و مصر سوریه را تصرف کرد و وارد آناتولی شد و قسطنطنیه پایتخت امپراطوری عثمانی را تهدید کرد . پس از تلاش شکست خورده عثمانی برای بازپس گیری شامات دوباره به آناتولی حمله کرد ولی با مداخله دوباره قدرت های اروپایی به صلح راضی شد و از سوریه عقب نشینی کرد و در ازایش حاکمیت او و دودمانش بر مصر به رسمیت شناخته شد . می‌توان وی را بانی مصر نوین خواند و این هم به دلیل اصلاحاتی است که وی در ارتش و اقتصاد و فضای فرهنگی انجام داد که بانی آن خود وی بود. | ## بخش 2: محمدعلی پاشا | اوایل زندگی محمد علی از پدر و مادری آلبانیایی در شهر کاوالا از ایالت روم‌ایلی، که امروزه در استان مقدونیه شرقی و تراکیه کشور یونان قرار دارد، متولد شد . پس از موفقیت علی در جمع آوری مالیات او به مقام فرمانده دوم واحد مزدور آلبانیایی محلی که تحت فرمان فامیلش بود رسید . این واحد زیرنظر یک ارتش بسیار بزرگ برای بازپسگیری مصر پس از عقب نشینی ناپلئون بناپارت به مصر فرستاده شد . قدرت مملوکان کم شده بود ولی از بین نرفته بود و نیرو های عثمانی برای قدرت با ممالیک می جنگیدند . در این زمان آشوب ، محمد علی با استفاده از نیرو های وفادار آلبانیایش با هر دو طرف کار کرد و برای خودش قدرت و حیثیت به دست آورد . در زمان جنگ بین مملوکان و عثمانی محمد علی به دقت برای گرفتن حمایت عموم مردم کوشید . در سال ۱۸۰۵ گروهی از برجستگان مصر به رهبری علما خواستار جایگزینی والی مصر خورشید پاشا توسط محمد علی شدند . در سال ۱۸۰۹ محمد علی ، مکارم را به دمیاط تبعید کرد به گفته عبدالرحمان جبرتی مکارم متوجه نیت محمد علی برای تصاحب قدرت برای خودش شده بود . او رهبران مملوک را به قلعه صلاح الدین برای جشنی به افتخار فرزندش طوسون پاشا که برای لشکرکشی به عربستان اعزام شده بود دعوت کرد . | ## بخش 3: محمدعلی پاشا | وقتی مملوکان در قلعه جمع شده بودند ، آنها توسط نیرو های پاشا محاصره و کشته شدند . محمد علی مصر را به یک قدرت منطقه ای که او آن را به عنوان جانشین امپراتوری ضعیف شده عثمانی می دید مبدل کرد . او تصورش برای مصر را به اینگونه خلاصه کرد : " من به خوبی آگاهم که امپراتوری(عثمانی) هر روز به سمت نابودی می رود ... " پیشینه استقرار حکومت محمد علی پاشا (۱۲۶۵–۱۲۲۰ه‍.ق/۱۸۰۵–۱۸۴۸م)، آغاز دوره جدیدی در تاریخ مصر است، در این دوران تحولات و اصلاحات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نظامی مهمی در این سرزمین روی داد. ضعف و انحطاط دولت عثمانی، اوضاع آشفته و نابسامان مصر، اختلافات مملوکان، رقابت میان دول انگلیس و فرانسه که منجر به حمله ناپلئون بناپارت (۱۷۶۹–۱۸۱۴. م) به مصر شد، همراهی و کمک مردم مصر و علمای الازهر به محمد علی پاشا در مبارزه با پاشاهای ترک، مملوکان و انگلیسیها، حکم تأیید سلطان سلیم سوم (۱۲۲۲–۱۲۰۳ه‍.ق/۱۷۸۸–۱۸۰۷م)، سلطان وقت عثمانی برای پاشایی او و از همه مهمتر موقعیت‌شناسی‌اش، مقدمات و زمینه‌های به قدرت رسیدن محمد علی پاشا را فراهم نمود.خدایی علی‌آبادی، اکبر: اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مصر در دوره محمدعلی پاشا خدیو مصر (۱۲۶۵ ه‍. اقدامات و اصلاحات محمد علی پاشا در مصر برای پیشبرد و مستحکم کردن پایه‌های قدرت خویش، تداوم آن و تقویت بنیه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، نظامی و فرهنگی این کشور، جدائی مصر از دولت عثمانی، تبعیت و پیروی از دولت‌های اروپایی، چگونگی روابط وی با آنان و ناشی از بلندپروازی‌ها و جاه‌طلبی‌ها او بود. البته علل و عواملی باعث شد که محمد علی پاشا در این امر شکست بخورد، از جمله اختلافاتش با دولت‌های انگلیس و عثمانی، استبداد و جاه‌طلبی‌های او، شورشهای مردم مصر به دلیل گرفتن مالیات‌های سنگین، نظام سربازگیری اجباری و انحصارطلبی محمد علی پاشا و خاندانش بر تمام امور این سرزمین و از همه مهمتر مقابله دول پنجگانه اروپا با وی که منجر به انعقاد پیمان لندن در سال ۱۸۴۰م شد، به طوریکه پیامدهای آن قیمومت مصر توسط فرانسویان و انگلیس‌ها و تضعیف حکومت محمد علی پاشا در این سرزمین بود. | ## جمع‌بندی | با مرگ محمد علی پاشا جانشینان وی افرادی لایق و سیاستمداری نبودند، چنانچه سیاست و عملکرد آنان باعث شد که مصر از لحاظ سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نظامی تضعیف شود و این امر منجر به حمله انگلیسی‌ها به مصر و اشغال آنجا در سال ۱۸۸۲م شد.