موضوع مقاله: نژادهای اسب | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نژادهای اسب | مقدمه: (مثلاً فالابلاو یا کاسپین).اسب های ژپ پر منبع آب سکونت دارند در اینجا نام و توضیح برخی از نژادهای اسب آورده شده‌است: اسب عربی نژادی که امروز به نام اسب عربی شناخته می‌شود، کهن‌ترین نژاد اسب و تنها نژاد کاملاً خالص و اصیل است که نقشی اساسی در تاریخ انسان و اسب بازی کرده‌است. | ## بخش 1: نژادهای اسب | اسب عربی در مراتع غنی در امتداد بین‌النهرین (که اکنون شامل کشورهای عراق، سوریه، قسمت‌هایی از ایران و شبه‌جزیرهٔ عربستان می‌گردد) رشد و تکامل یافت. بنا به عقیدهٔ برخی ممکن است از کلمهٔ عبری «Arabha» به معنی سرزمین تاریک یا جلگهٔ وسیع بی‌درخت مشتق شده‌است اگر چه خاستگاه اسب عرب به صورت یک معما باقی‌مانده ولی بر اساس شواهد باستان‌شناسی آنچه مشخص است، این نژاد قدمتی حدوداً پنج هزار ساله دارد. اجداد اسب عرب کمی کوچک‌تر از اسب عرب امروزی بوده‌اند ولی در سایر موارد اسب عرب امروزی بسیار شبیه به اجداد باستانی خود است. جندین خصوصیت ویژهٔ اسب عرب را از دیگر نژادهای اسب متمایز کرده‌است که برجسته‌ترین آن‌ها سر اسب عرب است. ویژگی‌های سر در اسب عرب نیمرخ مقعر، چشمان برجسته، منخرین بزرگ، پوزهٔ ظریف و گوش‌های کوچک و شکیل است. از خصوصیات دیگر آن سر کوچک و برجسته، گردن بلند و کمانی، کمر کوتاه، کپل بالا و افقی و پاهای محکم آن است. به‌علاوه، اسب عرب برخلاف دیگر نژادها ۱۷ دنده و ۵ مهرهٔ کمری دارند (به جای ۱۸ دنده و ۶ مهرهٔ کمری). ویژگی‌های اندام‌شناسی اسب اصیل عربی معمولاً وضعیت اندام‌شناسی یک اسب در سه بخش سر، بدن و یال و دم و اندام حرکتی مورد بررسی قرار می‌گیرد. قد اسب عرب را از سطح زمین تا مرتفع‌ترین ناحیهٔ جدوگاه ۱۴۲ تا ۱۴۹ سانتی‌متر و گاهی حدود ۱۴۵ سانتی‌متر مطرح کرده‌اند. روی بینی: در اسب‌هایی که قسمت وسط بینی در مقطع طولی و نمای عرضی، عرض کمی داشته باشد آن را جمع می‌نامند که برخی نویسندگان این ویژگی را در اسب عرب مطرح می‌کنند ولی یکی از ویژگی‌های اسب عرب در این ناحیه مقداری فرورفتگی در سطح طولی است و گاهی هم صاف دیده می‌شود، روی بینی اسب خوزستان عمدتاً صاف است. انتهای بینی و منحزین: در اسب عرب انتهای بینی به‌طور واضح برجسته است و منحزین کاملاً گشاد و ناصاف است. چشم: یکی از ویژگی‌های بارز اسب عرب چشم‌های زیبای آن هستند که جذابیت و زیبایی خاصی به چهرهٔ آن می‌بخشند ولی به‌طور کلی چشم‌های اسب عرب درشت، گرد و معمولاً حدقهٔ برجسته دارند که برجستگی حدقه در چشمان اسب عرب از ویژگی‌های شاخص آن است. ب) مشخصات بدن و یال و دم: جدوگاه: معمولاً چون اسب عرب دارای اتصال قوی گردنی – سینه‌ای است در نتیجه ارتفاع جدوگاه با گردن یکی شده و معمولاً جدوگاه مشخص در اسب عرب به چشم نمی‌خورد و به صورت پیوسته با گردن بلندی می‌یابد. کمر: معمولاً زین‌گاه اسب عرب اندکی پایین‌تر از سطح کپل و جدوگاه است که مقدار این پایین‌افتادگی کمر بسیار متناسب با بدن و خوش‌فرم است. کپل: کپل اسب عرب یکی از ویژگی‌های اندام‌شناسی آن است معمولاً اسب عرب دارای کپل گرد و کاملاً برجسته و بسیار خوش فرم است. سینه: این ناحیه در اسب عرب هم در عرض و هم در طول عمق متناسبی دارد و به خاطر عرض زیاد و متناسب آن ناحیه با ناحیه شکم پیوسته به نظر می‌رسد. در هر صورت این عمق متناسب سینه به همراه منخرین گشاد و فاصله زیاد دو فک تحتانی، شرایط تنفسی خوبی را برای این نژاد فراهم می‌سازد. یال و دم: یال و دم بلند و پرپشت در اسب عرب یکی از ویژگی‌های بارز و شاخص این نژاد است که زیبایی و جلوه زیادی به آن می‌بخشد. ج) اندام‌های حرکتی: از شاخص‌ترین ویژگی‌های اندام حرکتی سم‌های سخت، بزرگ و معمولاً مقطع گرد آن‌ها است. همچنین دست‌ها و پاها کاملاً عضلانی و قلم در اندام‌های حرکتی جلو و عقب قطر متناسب و قوی دارند و همچنین یکی از ویژگی‌های اسب عرب وجود موهایی در پشت ناحیه بخلق است که به نام Feather نامیده می‌شوند. همچنین در مفصل خرگوشی (Hock) در اسب عرب خمیدگی نسبت به بقیه نژادها اندکی بیشتر است). یکی از ویژگی‌های اسب عرب، گردن آن است که معمولاً اسب عرب قوسی در ناحیه گردن دارد که معمولاً به سر فرمی قوسی‌شکل یا قویی‌شکل می‌دهد که اصطلاحاً به آن Mitbah می‌گویند. تفاوت اساسی ساختار و ترکیب بدن اسب عرب با اسب‌های دیگر اسب‌های دنیا دارای ۱۸ دنده – ۶ مهره کمری و ۱۸ مهره دمی هستند اما اسب عرب دارای ۱۷ دنده – ۵ مهره کمری و ۱۶ مهره دمی است. اسب ترکمن نژادی زیبا از اسب‌ها است که در منطقهٔ ترکمن‌صحرا زیست کرده و پرورش می‌یابد. شکم آن‌ها برخلاف بسیاری از نژادهای دیگر اسب‌ها، تخت و به معنی دیگر شکم آن‌ها لاغر است. اسب ترکمن اسبی است دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی از جمله: قد ۱۴۸ تا ۱۵۵ سانتی‌متر، گوش‌های بلند و متحرک، سینه فراخ و متناسب، کپل کم‌شیب با عرض خوب، مفاصل قوی، سم‌های محکم با زاویه مناسب، تحمل حرکات سنگین ورزشی و…است. | ## بخش 2: نژادهای اسب | نژادهای شناخته شده از اسب ترکمن در چهار گروه: یومود، آخال‌تکه، چناران (مخلوط از تلاقی اسب ترکمن و عرب) و گوگلان (منقرض گردیده) دسته‌بندی شده‌اند. برای اسب‌های با نژاد ترکمن در سال‌های گذشته ذخیره‌های ژنتیک این اسب، تقاضای جهانی یافته‌است. اسب ترکمن در نزد ترکمن‌ها پیشینه‌ای طولانی در سنن و زندگی صحرانشینی و جنگ و گریزها در گذشته داشته‌است. گفتنی است برنامه‌های اشتباه ایران در نیم قرن گذشته لطمه زیادی به ذخیره ژنتیکی اسب‌های ترکمن زده‌است و متأسفانه تعداد اسب‌های ترکمن خالص و خوب به شدت کاهش یافته‌است. امروزه خالص‌ترین اسب‌های ترکمن ایران را در ترکمن‌صحرا (استان گلستان) و منطقه راز و جرگلان از توابع استان خراسان شمالی می‌توان یافت که بیشترین جمعیت این اسب را دارا هستند. تعدادی اندک و پراکنده از این نژاد توسط علاقه‌مندان در تبریز، اصفهان، تهران و همدان نیز نگهداری می‌شوند. این نژاد، پیشینه‌ای طولانی ندارد و از آمیزش اسب‌های اصیل عربی با اسب‌های محلی در انگلستان به وجود آمده‌است. اسبان این نژاد تیزپاترین اسب‌های دنیا هستند و از آن‌ها در مسابقات اسب‌دوانی به خصوص مسابقات تاخت استفاده می‌شود. اسب‌های اصیل انگلیسی نسبتاً حساس، زودشکن و عصبی هستند، که با توجه به تقلا و ریسکی که حین مسابقات می‌کنند قابل توجیه‌است. لازم است ذکر شود که تنها نژاد از اسب هاست که تغییر ژنتیکی نداده‌است و گونه غیر اصیل از آن برخلاف نژادهای دیگر وجود ندارد و با جفت غیر همگون خود جفت‌گیری نمی‌کند. هانوورین (Hanoverian) اسب‌های هانوورین یا هانووری شناخته‌شده‌ترین اسب‌های نژاد خونگرم اروپایی به‌شمار می‌روند و در ایالات متحده و همچنین در کل جهان به خوبی شناخته شده‌اند. بنابراین اگر در فکر خرید اسبی برای سوارکاری حرفه‌ای و شرکت در مسابقات پرش و به ویژه درساژ هستید اسب نژاد هانووری برایتان مناسب است. موفقیت‌هایی که این نوع اسب در رقابت‌های مختلف به دست آورده‌است برتری او را به خوبی نشان می‌دهد. در المپیک سال ۱۹۹۲، ۱۳ مدال به اسب‌های نژاد هانووری تعلق گرفت و ۴ عنوان قهرمانی پی‌درپی پرورش اسب جهان همراه با ۵ مدال طلا، ۱ نقره و ۲ برنز در مسابقات درساژ و پرش نمایشی در المپیک سال ۱۹۹۶ جایگاه این اسب‌ها را هرچه بیشتر نشان داد. پیشینهٔ نژاد هانووری این نژاد از ایالت نیدرزاکسن واقع در شمال آلمان منشأ گرفته‌است که پادشاهی سابق هانووری در آن وجود داشت. در آنجا یک صنعت پر رونق پرورش اسب در شهر [سل] Celle به مدت تقریباً ۳۰۰ سال وجود داشت. با این‌که نسب‌نامهٔ اسب هانووری رسماً از سال ۱۸۸۸ آغاز شد، اما نسب‌نامه‌های دقیق از سال‌های سدهٔ ۱۷۰۰ میلادی نگه داشته شده بود. در اصل تولید نژاد هانووری از آنجا آغاز شد که اسب نژاد تروبرد با مادیان هولشتاینر یا هولستینر (Holsteiner) جُفت شد تا اسب‌هایی با خصوصیات بهتر برای استفاده‌های نظامی و مزرعه‌داری تولید شود. اما در سدهٔ گذشته، برنامه‌های تولید نژاد هانووری به سمت تأمین نیاز به اسب‌هایی ورزشی برای سوارکاری سوق یافته‌است که باعث شد نژادهای مناسب دیگر اسب نیز به این برنامه وارد شوند. سرعت این اسب در مسافت‌های کوتاه بالاست و در مسابقات وسترن و رودئو مورد استفاده بسیار قرار می‌گیرد. اسب آپالوسا حاصل پرورش انتخابی توسط سرخپوستان Nez Perce ایداهو در شمال شرقی اورگن و جنوب شرقی واشینگتن بوده‌است. آپالوسا نیز نامی است که از رودخانه‌ای به نام پالوس، نزدیک یکی از قبایل سرخ‌پوست گرفته شده‌است. در ژورنال لوئیس و کلارک از سفرهای سال ۱۸۰۶ آن‌ها از این اسب‌های خالدار یاد شده‌است. پس از این‌که ارتش سواره‌نظام ایالات متحده، سرخ‌پوستان را تا کوه‌های بیرپا در مونتانا دنبال کرد و آن‌ها را قتل‌عام نمود، این نژاد اسب تقریباً از بین رفت. در سال ۱۹۳۸، گروهی از حامیان اسب در مسکو، آیداهو، یک مرکز ثبت نژاد اسب آپالوسا تشکیل دادند و برای نجات و حفظ این نژاد تلاش کردند. شاید منحصربه‌فردترین ویژگی اسب‌های آپالوسا، خالدار بودن یعنی وجود لکه‌های رنگی روی بدن آن‌هاست که در شکل‌ها و رنگ‌های مختلف بر روی زمینه‌های متنوع دیده می‌شود. | ## بخش 3: نژادهای اسب | معمول‌ترین الگوی خال‌های بدن اسب آپالوسا، رنگ تیرهٔ کل بدن با خال‌های روشن (دانه برفی) یا رنگ روشن کل بدن با خال‌های تیره (پلنگی) است. اسب خالدار به شکل‌های دیگری نیز دیده می‌شود، از جمله بدن برفکی با لکه‌های سفید، رنگ سفید مرمری که کل بدن اسب را پوشانده، یا لکه سفید بزرگی روی کپل اسب که معمولاً خال‌های تیره‌رنگ هم روی آن وجود دارد. بسیاری از آپالوساها یال و دم کم‌پشت دارند، و بعضی افراد معتقدند چشم اسب‌های آپالوسا حالتی انسان‌گونه به آن‌ها می‌دهد. بلندی جدوگاه این اسب‌ها بین ۱٫۴۲ تا ۱٫۶۳ متر است و دارای سینه‌ای پهن و کمری کوتاه هستند. این اسب‌ها را می‌توان برای اهداف مختلف استفاده کرد؛ در پرش قدرتمندند و در رویدادهای وسترن و سه‌روزه قابلیت بالایی نشان داده‌اند. این نژاد نیز بسیار قدیمی بوده و نام آن توسط سزار هزاران سال پیش در ماجرای جنگ‌های گالی (Gaules) آمده‌است. رنگ شایرها معمولاً سیاه بوده، ولی به رنگ کهربایی با لکه‌هایی سفید در پاها یا سر نیز دیده می‌شوند. بدن آن‌ها بسیار عضلانی و قوی است و از آن‌ها برای کشیدن درشکه یا گاری استفاده می‌شد. قبل از قرون وسطی، این اسب‌ها به دلیل چابکی و نرمی حرکات، در جنگ‌ها بسیار مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در قرون وسطی، به دلیل سنگینی سلاح‌های جنگی، اسب‌های درشت هیکل‌تر ترجیح داده می‌شدند تا این که با رنسانس نرمی و سبکی حرکات این اسب‌ها دوباره مورد توجه قرار گرفت. در قرون وسطی به‌دلیل ظاهر و وقار و حرکات شاهانه‌اش در دوئل‌ها برای از رو بردن حریف استفاده می‌شد. رفتار این اسب‌ها به طلا معروف است، زیرا بسیار قابل اعتماد هستند و به صاحب خود دلبستگی زیادی دارند. اسب اصیل عرب علاوه بر زیبایی و وقار، به این نژاد مقاومت و انعطاف و نرمی در حرکات بخشیده‌است؛ درحالی‌که اسب اصیل انگلیسی قد آن را افزایش داده و سرعت آن را بالا برده‌است. قد اسب انگلیسی-عرب حدود ۱٫۶۶ متر است و به هر رنگی دیده می‌شود، ولی کهربایی، کرنگ و خاکستری متداول‌ترند. ریشهٔ بسیاری از نژادهای امروزی از جمله اسب اسپانیایی به نژاد بسیار قدیمی بارب‌ها بر می‌گردد. بارب‌ها اسب‌هایی آرام، شجاع، مقاوم و سریع هستند، به همین دلیل از آن‌ها خیلی در مسابقات غیر دو استفاده می‌شود. اسب کاسپین (خزری) شواهدی مربوط به وجود یک اسبِ سواری اولیه و همچنین اسبی که متفاوت با اسب‌های هند و اروپایی باشد در دست است. محققان سال‌ها از وجود نقش یک اسب کوچک روی سنگ‌نگاره‌ها در ایران آگاه بودند اما اغلب این‌طور تفسیر می‌کردند که حجاری اسب‌های کوچک به دلیل کمبود جا بوده‌است. در بعضی از موارد این امر ممکن است دلیلی برای به تصویر درآوردن اندازه‌های متفاوت باشد، همان‌طور که این روش گاهی برای تمیز موقعیت دو یا چند تصویر به کار می‌رفته‌است ولی به ندرت در یک حجاری در مورد تندیس‌ها یا حیوانات رزمی که دارای اندازه‌های کاملاً متفاوت هستند به کار گرفته شده‌است. در حجاری‌های تخت جمشید اختلاف اندازه بین اسب نسایی و اسب‌های کوچک لیدیایی به ۸٫۲۱ سانتی‌متر می‌رسد. در حجاری‌های دارابگرد که از زمان ساسانیان به جا مانده نیز اختلاف بین اندازهٔ این اسب‌ها در همین حد بوده‌است. اسب خزر به لحاظ ظاهری، تناسب اندام یک اسب بزرگ را دارد برخلاف بسیاری از پونی‌ها که دارای دست و پای کوتاه و تنه درشت هستند، دقیقاً یک اسب مینیاتوری است که شناخت آن از روی عکس و تصویر به‌راحتی امکان‌پذیر نیست و از آن‌جا که شناخت زیادی با اسب نژاد عرب دارد، باید آن را در کنار یک شاخص قرار داد تا بتوان آن را تشخیص داد. از نظر رنگ این نژاد به رنگ‌های سفید، سیاه، نیله یا خاکستری، کرنگ، کهر همانند رنگ کرنگ است فقط یال، دم، دست و پا سیاه است. سمند که همانند رنگ طلایی است فقط موهای یال، دم و قسمت‌های پایینی دست و پا سیاه‌است. استخوان کتف در اسب خزر پهن‌تر از سایر نژادهای ایرانی بوده و بیشتر به استخوان کتف نشخوارکنندگان شبیه‌است. | ## جمع‌بندی | شش مهرهٔ ابتدایی سینه‌ای دارای تیغهٔ پشتی درازتر نسبت به سایر نژادها هستند و به خاطر همین اختلاف، جدوگاه در اسب خزر بسیار بالاتر از کپل قرار می‌گیرد.