موضوع مقاله: نخستین‌های تبریز در تاریخ ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نخستین‌های تبریز در تاریخ ایران | مقدمه: بعضی از نخستین‌های تاریخ ایران مانند نخستین چاپ اسکناس در ایرانباقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ تبریز شهر اولین‌ها (۱)؛ شمس تبریز؛ س ۴، ش ۱۱۸ (چهارشنبه ۲۵ مهر ۱۳۸۰)؛ ص ۱۲، نخستین شهرداری در ایرانباقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ تبریز شهر اولین‌ها (۲)؛ همان، ش ۱۱۹ (چهارشنبه ۲ آبان ۱۳۸۰)؛ ص ۱۱، مهد قانون‌خواهی در ایرانباقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ تبریز شهر اولین‌ها (۳)؛ همان، ش ۱۲۰ (چهارشنبه ۹ آبان ۱۳۸۰)؛ ص ۱۳، نخستین شهربانی در ایرانباقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ تبریز شهر اولین‌ها (۴)؛ همان، س ۵، ش ۱۲۳ (چهارشنبه ۳۰ آبان ۱۳۸۰)؛ ص ۱۰، بنیان‌گذار ادبیات نمایشی در ایرانباقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ تبریز شهر اولین‌ها (۵)؛ همان، ش ۱۲۴ (چهارشنبه ۷ آذر ۱۳۸۰)؛ ص ۵، نخستین دادگاه استیناف در ایرانباقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ تبریز شهر اولین‌ها (۶)؛ همان، ش ۱۲۷ (چهارشنبه ۲۲ اسفند ۱۳۸۰)؛ ص ۱۱، نخستین مجتمع دانشگاهی در ایرانباقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ تبریز شهر اولین‌ها (۷)؛ همان، ش ۱۲۸ (چهارشنبه ۲۱ فروردین ۱۳۸۱)؛ ص ۱۳، بازار تبریز بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده‌ی جهان و بزرگ‌ترین مرکز تجارت ایران در دوره‌ی قاجاریه باقرزاده ارجمندی، سیداحمد؛ تبریز شهر اولین‌ها (۸)؛ همان، ش ۱۳۰ (چهارشنبه ۴ اردیبهشت ۱۳۸۱)؛ ص ۴، چاپخانه، نخستین سینمای عمومی، نخستین کودکستان و نخستین مدرسهٔ کر و لال‌های ایران و نخستین خیابانی که در ایران دارای برق شد،نخستین سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریز در شهرداریهای ایران در تبریز بوده‌است. | ## بخش 1: نخستین‌های تبریز در تاریخ ایران | فارس نیوز روزنامه ابتکار تبریز شهر اولین ها-ابرار نیوز روزنامه جوان روزنامه سراسری عصر آزادی همشهری آنلاین روزنامه قدس عنوان تبریز شهر نخستین‌ها در سال ۱۳۸۰ در سلسله‌مقالات تبریز شهر نخستین‌ها، به‌وسیله سیداحمد باقرزاده ارجمندی به‌کار برده شد و در هفته‌نامه شمس تبریز چاپ و منتشر و مرسوم شد و بالغ بر ۶۰ مورد تحقیق شده و قرار بود در شماره‌های بعدی آن منتشر شود ولی متأسفانه به علت توقیف هفته‌نامه ناتمام ماند ولی خوشبختانه در سال ۱۳۸۱ صمد سرداری‌نیا کتاب تبریز شهر نخستینها را نوشت. عنوان نخستین بار در تبریز ملاحظاتچاپ و چاپخانهنخستین چاپخانهٔ سربی با حروف فارسی و عربینخستین چاپخانه در سال ۱۲۲۷ توسط شاهزاده عباس میرزا در تبریز تأسیس شد و ۱۲ سال بعد دومین چاپخانه ایران در تهران تأسیس شد. وقف‌نامه ربع رشیدی که نخستین اثر ثبت‌شدهٔ ایران در حافظهٔ جهانی است، در کتابخانه مرکزی تبریز نگهداری می‌شود. پیش از کتابخانه تربیت، در کنار مهمانخانه نظافت، در سال ۱۲۸۲ خورشیدی، نخستین قرائتخانه یا همان کتابخانه در تبریز تأسیس شده بود.تراموا یا قطارشهرینخستین قطارشهری ایران در سال ۱۲۸۰در سال ۱۲۸۰ خورشیدی، تبریز شاهد راه‌اندازی نخستین تراموای کشور برای جابه‌جایی مسافران بود. «قونقا» یا تراموا از سال ۱۲۸۰ تا ۱۳۲۰ خورشیدی به مدت ۴۰ سال در تبریز، مردم را در فاصله ایستگاه راه‌آهن این شهر تا قونقا باشی جابه‌جا می‌کرد. نیروی محرکه واگن‌های قونقا، اسب‌ها بودند که واگن را روی ریل به حرکت در می‌آوردند.کافه رستوراننخستین کافه رستوران حدود سال ۱۲۸۴نخستین کافه تریا و رستوران به سبک امروزی در ایران بود که در حدود سال ۱۲۸۴ خورشیدی توسط «آقابیک ایستگاهی (شفیع فرهور)» فرزند «رشید بیگ» از مبارزان مشروطه در محله پاشاژ شهر تبریز به نام کافه خورشید تأسیس گردید. امروزه با همان نام به عنوان قهوه‌خانه فعال می‌باشد.هتل و مهمانخانهنخستین هتل به سبک امروزی در ایرانمهمانخانه نظافت، نخستین مهمانخانه به سبک امروزی در ایران بود که در سال ۱۳۲۱ هجری قمری (۱۲۸۲ خورشیدی)، توسط «میرزا اسحاق خان معزالدوله» در تبریز و در جوار پل قاری تأسیس شد.رستوراننخستین رستوران ایراننخستین رستوران ایران، در سال ۱۲۸۲ خورشیدی در مهمانخانه نظافت توسط «میرزا اسحاق خان معزالدوله» در تبریز برپا گردید.سینمانخستین سینمای عمومی ایرانیحیی ذکاء(۱۳۷۶)، ص. ۱۱۱نخستین سالن سینمای ایران در سال ۱۲۷۹ (۵ سال پس از اختراع جهانی آن توسط برادران لومیر) با نام «سینما سولی» که توسط کاتولیک‌ها در شهر تبریز تأسیس شده بود، آغاز به کار کرد.مدرسهنخستین مدرسهٔ تحصیلات ابتدایی به‌شیوهٔ نوین در ایران نخستین مدرسه تحصیلات ابتدایی به شیوه نوین در ایران به نام مدرسه رشدیه، توسط میرزا حسن رشدیه در تبریز بنیاد نهاده شد. مدرسه مموریال نیز از مدارس قدیمی شهر تبریز است که توسط آمریکایی‌ها اداره می‌شد.کودکستان و مدرسهٔ کر و لال‌هانخستین کودکستان و نخستین مدرسهٔ کر و لال‌های ایرانمؤسس نخستین مدرسهٔ کر و لال‌های ایران، جبار باغچه‌بان، نخستین مؤلف و ناشر کتاب کودک در ایران نیز است. یکی از کتاب‌های وی با عنوان «بابابرفی» توسط «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان» به‌چاپ رسیده‌است و شورای جهانی کتاب کودک، آن را به‌عنوان بهترین کتاب کودک انتخاب کرد.ادبیات نوینبنیان‌گذار انشای جدید؛ نمایشنامه‌نویسی به‌زبان ترکی و فارسیMartin (1995), p.734میرزا عبدالرحیم نجارزاده تبریزی معروف به «طالبوف» بنیانگذار انشای جدید نامیده شده‌است. همچنین میرزا آقا تبریزی نخستین نمایش‌نامه‌نویس ایرانی است که نمایش‌نامه‌های فارسی نگاشته‌است.پول کاغذینخستین پول کاغذیدر دورهٔ «گیخاتوخان» مغول، نام پول «چاو» بود. اما مردم آن را نپذیرفتند و پس از مدتی چاپ آن متوقف شد.سکهٔ ماشینیتهیه حدود ۲۰۰ قطعه سکهٔ سیمینبه‌سال ۱۲۲۲ هجری قمری در زمان ولی‌عهدی عباس‌میرزا نایب‌السلطنه، ضرابخانه تأسیس شد، ولی به‌دلیل گرانی هزینه تعطیل شد.اتاق تجارتنخستین «اتاق بازرگانی ایران» به‌سال ۱۲۸۵ خورشیدینخستین اتاق تجارت ایران نیز در تبریز بنیاد نهاده شده‌است. و نخستین اتاق تجارت کشور بوده.شهربانینخستین نظمیه یا شهربانی به مفهوم امروزی در سال ۱۳۲۵ هجری قمرینخستین نظمیه یا شهربانی در تبریز به وجود آمد .از جمله کارهای این سازمان انتشار نشریه ای بود که بنام نظمیه تبریز منتشر شد.شهردارینخستین شهرداری یا به‌اصطلاح آن روز، «بلدیه» در سال ۱۲۸۷ خورشیدیشهرداری تبریز نخستین شهرداری یا همان بلدیه ایران میباشد . ساختمان بلدیه تبریز که در مرکز شهر تبریز قرار دارد به عنوان نماد شهرداری‌های ایران شناخته شده‌است.سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریزنخستین سازمان توسعه گردشگری شهرداری‌های کشور که برای نخستین بار در تبریز مجوز گرفت و تأسیس شدسازمان توسعه گردشگری برای نخستین بار با ایجاد تعامل و همکاری با سازمان میراث فرهنگی کشور و به همت آقای دکتر صادق نجفی شهردار تبریز و شورای شهر تبریز و آقای دکتر رضا خلیلی مدیر عامل این سازمان در سال 1394 پس از کسب موفقیت‌های بسیار در زمینه گردشگری و هم‌زمان با انتخاب تبریز به عنوان پایتخت نمونه گردشگری اسلامی دنیا در سال 2018 میلادی و شهر جهانی بافت فرش و با حضور قدرتمند در نمایشگاه‌های سرنوشت ساز گردشگری بین‌المللی ، تأسیس یافت. سایت سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریز زلزله نگاری نخستین مرکز زلزله نگاری در تبریزنخستین پایگاه زلزله نگاری در تبریز بنا گذاشته شد .برج سازیتبریز نخستین بلند مرتبه ساز ایرانبرج ۱۱۰ طبقۀ کهکشان تبریز بلندترین برج ایران با ارتفاع 474 متر میباشد و هم‌اکنون در حال احداث است.میدان آذربایجانبزرگترین میدان شهری ایراناین میدان با وسعت ۱۲٬۵ هکتار و با یک و نیم برابر وسعت میدان آزادی تهران، یکی از بزرگترین میدان‌های شهری ایران به حساب می‌آید. در هر ساعت، ۱۱٫۰۰۰ خودرو، در این میدان تردد می‌کنند.اتوبوس‌های گردشگریتاکسی‌های از من بپرستلفننخستین مرکز تلفن ایران در سال ۱۲۸۰ خورشیدینخستین مرکز تلفن به همت قاسم خان والی در تبریز ساخته شد.برقامتیاز نخستین کارخانهٔ برق ایران در سال ۱۲۸۱ خورشیدیامتیاز نخستین کارخانه برق ایران را برای احداث در تبریز به دست آورد. وی در ابتدا توانست اطراف خیابان مجیدی را روشن نماید.کارت اعتباری اتوبوس شهریاستفادهٔ اتوبوس‌های شهری از «کارت‌های هوشمند بدون تماس» به‌جای بلیت‌های کاغذیتبریز اولین شهر مبدا صادرات ایران به ارمنستانآتش‌نشانینخستین آتش‌نشانی ایران در سال ۱۲۲۱ خورشیدیاحداث در زمان استقرار نیروهای روسی در تبریزمؤسسهٔ خیریهٔ غیردولتینخستین مؤسسهٔ خیریهٔ غیردولتی در سال ۱۳۳۱نخستین و قدیمی‌ترین موسسه خیریه غیردولتی در ایران. جمعیت خیریه نوبر است.نخستین سینمای خودرویی کشورنخستین سینمای خودرویی کشور در تبریزتکنولوژی ساخت این سینمای خودرویی متعلق به کشور انگلستان است. سامانه بلیط الکترونیکیاین سامانه برای نخستین بار در ورزشگاه یادگار امام (ره) تبریز اجراشد. این سامانه با صعود تیم تراکتورسازی تبریز به لیگ برتر در استادیوم تبریز به اجرا درآمد. | ## بخش 2: نخستین‌های تبریز در تاریخ ایران | تاکسی هوایینخستین پرواز تاکسی هوایی ایران از تبریز به منطقه آزاد ارس انجام گرفت. این امکان برای تردد سرمایه‌گذاران و گردشگران به این منطقه در زمان ۴۰ دقیقه به وجود آمده که بر این اساس در باند تازه تأسیس منطقه آزاد ارس در جوار دشت گلفرج، دو فروند هلیکوپتر فراهم شده‌است. حسین صدقیانی نخستین فوتبالیست شاغل در اروپا - کلنل محمد تقی خان پسیان نخستین خلبان ایرانی -قاسم میرزا نخستین عکاس ایرانی - عظیم قیچی ساز نخستین ایرانی فاتح ۱۴ قلۀ بالای هشت هزار متری جهان قهرمان قهرمانان مسابقات جهانی ریاضی ذهنیآتیلا کارآفرین نابغه ۸ ساله تبریزی. آتیلا کارآفرین نابغه ۸ ساله تبریزی تنها ایرانی که برای نخستین بار به مقام قهرمان قهرمانان مسابقات جهانی ریاضی ذهنی دست یافت -.پارک مینیاتوری نخستین پارک مینیاتوری کشور در تبریزنخستین پارک مینیاتوری کشور در تبریز از تیرماه سال ۹۲ در دو فاز مورد بهره‌برداری قرار گرفتهموزه فوتبال آذربایجان نخستین موزه فوتبال در ایراننخستین موزه فوتبال ایران در تبریز در۴ام دی ماه ۱۳۹۳ مورد بهره‌برداری قرار گرفت. این موزه توسط ایوب نیکنام لاله طراحی شده و تمام وسایل موزه توسط ایشان به این مجموعه اهدا گردیده است. چاپ و چاپخانه در مورد اینکه چه کسی ابتدا چاپخانه را در ایران دایر کرد اختلاف استآشنایی با شهر تبریز، آداب و سنن و مشاهیر آذربایجان شرقی ، وبگاه دانشگاه تبریز، بازدید در تاریخ ۲۰ ژانویه ۲۰۰۹ اما نخستین چاپخانه سربی با حروف فارسی و عربی توسط میرزا زین العابدین تبریزی در تبریز دایر شد. در آن زمان هنوز واژه چاپ متداول نشده بود و به این دلیل آن را باسمه‌خانه، بصمه‌خانه، مطبعه، دارالطباعه و دارالطبع می‌نامیدند. بعد از دایر شدن چاپخانه سربی در تبریز، نخستین روزنامه شهرستان‌های ایران به نام «روزنامه ملتی» نیز در تبریز منتشر شد که خبری از آن در شماره‌های سال ۱۲۷۵ هجری قمری وقایع اتفاقیه دیده می‌شود. به عقیده برخی از مورخین در اواسط سال‌های ۱۱۹۹ هجری شمسی قرآنی توسط میرزاحسین خطاطی شده و توسط میرزا اسدالّله لیتوگرافی (چاپ سنگی) شد، در حالی که کمی قبل از آن میرزا عبدالوهاب به سال ۱۱۹۵/۱۱۹۶ هجری شمسی قرآنی را چاپ کرده بود. کتابخانهٔ عمومی تربیت، نخستین کتابخانهٔ دولتی ایران است که در سال ۱۳۰۰ به همت محمدعلی تربیت در شهر تبریز ایجاد شد. این کتابخانه در ابتدا «کتابخانه و قرائتخانهٔ عمومی معارف» نامیده می‌شد که بعدها به احترام بنیانگذار آن، تربیت نامیده‌شد. در سال ۱۳۳۵ به علت کمبود فضای مطالعه، کتابخانهٔ ملی تبریز تأسیس شد که نسخه‌های خطی کتابخانهٔ تربیت پس از انقلاب به آن منتقل شده‌است. وقف‌نامه ربع رشیدی که نخستین اثر ثبت‌شدهٔ ایران در حافظهٔ جهانی است، در این کتابخانه نگهداری می‌شود. سینما نخستین سینمای عمومی ایران، به نام سینما سولی (خورشید) در سال ۱۲۷۹ (۵ سال پس از اختراع جهانی سینما توسط برادران لومیر) در سالن نسبتاً بزرگی در طبقه دوم آموزشگاه کاتولیک فرانسوی در جنب کلیسای کاتولیک‌ها توسط آنان در تبریز تأسیس شد. تأسیس نخستین سالن سینمای عمومی تهران توسط میرزا ابراهیم خان صحاف باشی در سال ۱۲۸۴ به چهار سال بعد مربوط است. میرزا حسن رشدیه در جوانی به بیروت رفت و در آنجا روش آموزش در دبستان‌ها را بررسی کرد پس از آن عازم استانبول شد آنگاه به مصر سفر کرد و پس از بازگشت به تبریز دبستانی به شیوهٔ آن‌ها تأسیس کرد. کافه رستوران نخستین کافه رستوران به شکل نوین در ایران توسط آقابیک ایستگاهی (شفیع فرهور) در محلۀ پاساژ تبریز بنیاد نهاده شد. آقابیک فرزند رشید بیک، از مبارزان مشروطه بود که نظر به سفرهایی که به آذربایجان شوروی داشت، باالگو برداری از آن‌ها نخستین کافه رستوران را در تبریز با نام خورشید در محلۀ پاساژ شهر تبریز تأسیس نمود که یکی از مکان‌های مورد توجه مرفّهین ، رجال شهر و به خصوص مسافرین خارجی یا مقیم در تبریز بود . جبار باغچه‌بان ابتدا در تبریز کودکستانی را تحت عنوان «باغچه اطفال» دایر کرد و به این دلیل خود را باغچه‌بان نامید. صمد سرداری‌نیا در کتاب «مشاهیر آذربایجان» در شرح زندگانی جبار باغچه‌بان می‌نویسد: مدرسه کر و لال‌ها را جبار باغچه‌بان در سال ۱۳۰۳ با وجود مخالفت‌های زیاد از جمله رئیس فرهنگ وقت دکتر محسنی در تبریز دایر کرد. | ## بخش 3: نخستین‌های تبریز در تاریخ ایران | این کلاس جنب باغچه اطفال باغچه‌بان در کوچه انجمن در ساختمان معروف به عمارت انجمن تأسیس شد. او از سال ۱۳۰۷ خورشیدی علی‌رغم دشواری‌های وسیع چاپ و کلیشه، چاپ کتاب‌های ویژه کودکان را با نقاشی‌هایی که خود می‌کشید آغاز کرد. یکی از کتاب‌های وی با عنوان «بابا برفی» توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به چاپ رسیده و شورای جهانی کتاب کودک آن را به عنوان بهترین کتاب کودک انتخاب کرد. وی با کنار گذاشتن نوشتار ثقیل آن زمان، مطالب خود را با زبانی ساده و بی تکلف نشر داد و بدین ترتیب تأثیر زیادی بر متون فارسی گذاشت. وی به همراه میرزا زین‌العابدین مراغه‌ای در نثر و داستان نویسی و میرزا جعفر خامنه‌ای در شعر نخستین کسان بودند که تحول شگرفی را موجب شدند. وی به دلیل اقامت در تفلیس از طریق سنت تئاتری آنجا با جهان تئاتر آشنا شده و آن را بهترین وسیله برای ترویج افکار نو یافته بود. همچنین وی با نوشتن نخستین رمان ایرانی با عنوان ستارگان فریب خورده - حکایت یوسف شاه سراج در سال ۱۸۵۷ میلادی پیشکسوت نویسندگان این رشته ادبی نیز به‌شمار می‌آید. همچنین میرزا آقا تبریزی نخستین نمایش‌نامه‌نویس ایرانی است که نمایش‌نامه‌های فارسی نگاشته‌است.* پول کاغذی در سال ۶۹۳ هجری قمری در دوره گیخاتوخان مغول نخستین پول کاغذی به نام چاو در تبریز چاپ شد. سکه ماشینی از سال ۱۲۹۸ هجری قمری ضرابخانه ماشینی به‌طور رسمی در ایران برقرار و تمام ضرابخانه‌های شهرهای معتبر برچیده شد. فکر ایجاد چنین ضرابخانه، سال‌ها قبل از این تاریخ، یعنی به سال ۱۲۲۲ هجری قمری در زمان ولیعهدی عباس‌میرزا نایب‌السلطنه در تبریز مورد توجه بوده و اقدام به تهیه مسکوک رسمی یا چرخی گردیده ولی به علت گرانی هزینه در حدود ۲۰۰ قطعه سکه سیمین تهیه و ضرابخانه تعطیل شد. تاریخ تأسیس اتاق تجارت در تبریز به سال ۱۲۸۵ هجری خورشیدی بر می‌گردد و نخستین اتاق تجارت در سطح کشور بوده‌است. شهربانی نخستین نظمیه یا شهربانی به مفهوم امروزی توسط انجمن ایالتی آذربایجان در سال ۱۳۲۵ هجری قمری در تبریز به وجود آمد. اجلال‌الملک که نماینده انجمن ایالتی آذربایجان بود به سمت نخستین رئیس شهربانی انتخاب شد. سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریز سازمان توسعه گردشگری برای نخستین بار با ایجاد تعامل و همکاری با سازمان میراث فرهنگی کشور و به همت آقای دکتر صادق نجفی شهردار تبریز و شورای شهر تبریز و آقای دکتر رضا خلیلی مدیر عامل این سازمان در سال 1394 پس از کسب موفقیت‌های بسیار در زمینه گردشگری و هم‌زمان با انتخاب تبریز به عنوان پایتخت نمونه گردشگری اسلامی دنیا در سال 2018 میلادی و شهر جهانی بافت فرش و با حضور قدرتمند در نمایشگاه‌های سرنوشت ساز گردشگری بین‌المللی ، تأسیس یافت. سایت سازمان توسعه گردشگری شهرداری تبریز تلفن نخستین مرکز تلفن ایران در سال ۱۲۸۰ به همت قاسم خان والی در تبریز ساخته شد که وی چند سال بعد به عنوان نخستین شهردار تبریز انتخاب شد. برق قاسم خان والی در سال ۱۲۸۱، امتیاز نخستین کارخانه برق ایران را برای احداث در تبریز به‌دست آورد. کارت اعتباری اتوبوس شهری نخستین شهری در ایران است که اتوبوس‌های شهری آن از کارت‌های هوشمند بدون تماس به جای بلیت‌های کاغذی استفاده می‌کنند. کارت هوشمند مسابقات فوتبال نخستین شهری در ایران است که برای تماشای مسابقات فوتبال، به جای بلیط کاغذی، از کارت هوشمند غیر تماسی استفاده می‌شود. نخستین آتش‌نشانی در تبریز در سال ۱۲۲۱ هجری شمسی هنگامی که نیروهای روسی در تبریز مستقر بودند، ساخته شد. این شهر در حال حاضر دارای ۱۵ ایستگاه آتش‌نشانی است که بر اساس استاندارد جهانی (یک ایستگاه برای هر ۵۰٬۰۰۰ نفر)، شهر تبریز باید ۳۰ ایستگاه داشته باشد مؤسسه خیریه غیردولتی نخستین و قدیمی‌ترین مؤسسه خیریه غیردولتی در ایران، جمعیت خیریه نوبر تبریز است. | ## جمع‌بندی | این تشکل در سال ۱۳۲۶ توسط عده‌ای از خیرین محله نوبر تبریز با هدف مبارزه با فقر و کمک به مستمندان تأسیس شد و در سال ۱۳۳۱ رسماً به ثبت رسید.