موضوع مقاله: لیتوانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لیتوانی | مقدمه: لیتوانی یکی از سه کشور بالتیک، در کرانهٔ خاوری دریای بالتیک است و از شمال با لتونی، از جنوب و شرق با بلاروس، از جنوب با لهستان و از جنوب‌غربی با منطقهٔ برون‌بوم‌مانندِ روسیه، استان کالینینگراد هم‌مرز است. | ## بخش 1: لیتوانی | لیتوانیایی‌ها که مردم اصلیِ کشور و اکثریت آن هستند، متعلق به گروه قومی-زبانی بالت‌ها هستند و به زبان لیتوانیایی سخن می‌گویند. برای هزاران سال، کرانه‌های جنوب‌شرقی دریای بالتیک سکونتگاه قبیله‌های گوناگون بالتیک بود. در دههٔ ۱۲۳۰ میلادی، سرزمین‌های لیتوانی برای نخستین بار توسط میندوگاس متحد شد که در تاریخ ۶ ژوئیه ۱۲۵۳ پادشاهی لیتوانی را تشکیل داد. گسترش و تثبیت پسین، منجر به ایجاد دوک‌نشین بزرگ لیتوانی شد که در سدهٔ چهاردهم، بزرگ‌ترین کشور اروپا شد. در سال ۱۳۸۶ میلادی، دوک‌نشین بزرگ وارد یک اتحاد شخصی دفاکتو با تاج پادشاهی لهستان شد. دو کشور در سال ۱۵۶۹ با یکدیگر متحد شدند و کنفدراسیونِ مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی را تشکیل دادند که یکی از بزرگ‌ترین و مرفه‌ترین کشورهای اروپا شد. مشترک‌المنافع، نزدیک دو سده دوام آورد تا زمانی که کشورهای همسایه به مرور آن را میان سال‌های ۱۷۷۲ و ۱۷۹۵ تجزیه کردند و امپراتوری روسیه بیشتر قلمروی لیتوانی را ضمیمه کرد. به دنبال جنگ جهانی اول، لیتوانی در سال ۱۹۱۸ اعلام استقلال کرد و جمهوری مدرن لیتوانی بنیان‌گذاری شد. در جنگ جهانی دوم، لیتوانی توسط شوروی در سال ۱۹۴۰، سپس آلمان نازی و دوباره در سال ۱۹۴۴ توسط شوروی اشغال شد. در ۱۱ مارس ۱۹۹۰، یک سال پیش از فروپاشی رسمی اتحاد جماهیر شوروی، لیتوانی نخستین جمهوری شوروی بود که با اعلام بازگرداندن استقلال خود از آن جدا شد. لیتوانی یک کشور توسعه‌یافته با درآمد بالا و اقتصاد پیشرفته است و رتبهٔ بالایی در شاخص توسعه انسانی دارد. لیتوانی عضو سازمان ملل، اتحادیه اروپا، شورای اروپا، شورای کشورهای دریای بالتیک، منطقه یورو، بانک سرمایه‌گذاری نوردیک، صندوق بین‌المللی پول، توافق‌نامه شنگن، ناتو، سازمان توسعه و همکاری اقتصادی و سازمان تجارت جهانی است. تاریخ تاریخ نخستین و قبیله‌های بالتیک تاریخ لیتوانی به سکونت‌گاه‌هایی بازمی‌گردد که حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش پایه‌گذاری شده‌اند. نخستین انسان‌ها پس از آخرین عصر یخبندان در سرزمین لیتوانی ساکن شدند، از جمله فرهنگ‌های کوندا، نمان و ناروا. ساکنان سرزمین امروزی لیتوانی کمتر سفر می‌کردند و به شکار محلی و گردآوری خوراک و همچنین ماهی‌گیری در آب‌های شیرین روی آوردند. هندواروپاییان، که در هزاره سوم تا دوم پیش از میلاد به این منطقه رسیدند، با جمعیت بومی درآمیختند و قبایل گوناگون بالتیک را شکل دادند. بالت‌ها با امپراتوری روم روابط فرهنگی و سیاسی نزدیکی نداشتند اما از طریق جاده کهربا روابط تجاری خود را حفظ کرده بودند. از سدهٔ نهم تا یازدهم میلادی، بالت‌های ساکن در کرانه‌ها، تحت تهاجم‌های وایکینگ‌ها قرار داشتند. لیتوانی بیشتر از دو بخش فرهنگی گوناگون ساخته شده بود: ژمایتیا، که به‌خاطر خاک‌سپاری‌های اسکلت‌دارِ آغاز دوره میانه شناخته می‌شود، و در خاور، اوکشتایتیا یا لیتوانی اصلی، که به خاک‌سپاری با سوزاندن پیکر در همان زمان نام‌آور است. این سرزمین دورافتاده بود و برای بیگانگان، از جمله بازرگانان، دل‌چسب نبود؛ همین جدایی باعث شد تا زبان، فرهنگ و باورهای بومی‌اش شکل ویژه‌ای پیدا کند و پیوستن آن به روندهای همگانی اروپا دیرتر رخ دهد.Ochmański (1982), p. 37 سنت‌ها و اسطوره‌های پاگان لیتوانیایی در کنار عناصر باستانی تا زمانی طولانی حفظ شدند. افزون بر این، میندوگاس با به‌کارگیری قلمروی ناتوان‌شدهٔ روس کی‌یف به دلیل حملهٔ مغولان، روتنیای سیاه را به قلمروی لیتوانی افزود. پس از ترور میندوگاس در ۱۲۶۳، لیتوانی که دین و آیین پاگان داشت، هدف جنگ صلیبی توسط شوالیه‌های تتونیک و شوالیه‌های لیوونی قرار گرفت. ترایدنیس در طول فرمانروایی خود از ۱۲۶۹ تا ۱۲۸۲ تمام سرزمین‌های لیتوانی را دوباره یکپارچه کرد و در کنار دیگر قبیله‌های بالتیک علیه صلیبیان به موفقیت نظامی دست یافت اما موفق نشد به پروسی‌ها در خیزش بزرگ یاری‌رسانی کند. دوک بزرگ گدیمیناس یک پادشاهی موروثی را تثبیت کرد و در نامه‌هایش شهر ویلنیوس را به عنوان پایتخت برگزید. لیتوانی مسیحی شد و سرزمین‌های اسلاوهای شرقی — مانند شاهزاده‌نشین‌های مینسک، کی‌یف، پولوتسک، ویتبسک، اسمولنسک و دیگر مناطق — را به قلمروی خود افزود و به این ترتیب دوک‌نشین بزرگ لیتوانی را به‌طور چشمگیری گسترش داد، به‌طوری که در نیمهٔ نخست سدهٔ چهاردهم مساحت آن به حدود ۶۵۰ هزار کیلومتر مربع رسید. در سال ۱۳۸۵ میلادی، لیتوانی با لهستان از طریق اتحاد کروو یک اتحادیه دودمانی تشکیل داد. تا سدهٔ پانزدهم، اعضای پدرتباری از دودمان حاکم گدیمینیدهای لیتوانی، بر لیتوانی و لهستان و همچنین بر مجارستان، کرواسی، بوهم و مولداویا حکومت می‌کردند. جنگ‌ها با دولت شوالیه‌های تتونیک در ۱۴۰۹–۱۴۱۱ و ۱۴۲۲ با پیمان ملنو به پایان رسیدند. در سدهٔ پانزدهم میلادی، شاهزاده‌نشین بزرگ مسکو که نیرومند شده بود، جنگ‌های مسکو-لیتوانی را برای سرزمین‌های ارتدکس شرقی تحت چیرگی لیتوانی از سر گرفت. به دلیل آغاز نافرجام جنگ لیوونی، از دست دادن زمین به روسیه تزاری و همچنین فشار سیگیسموند دوم آگوستوس (که طرفدار اتحاد نزدیک لهستان و لیتوانی بود)، اشراف لیتوانی پذیرفتند در سال ۱۵۶۹ «اتحاد لوبلین» را با تاج پادشاهی لهستان منعقد کنند. این اتحاد «مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی» را با پادشاهی واحد پدیدآورد، هرچند لیتوانی استقلال سیاسی خود را همچنان حفظ کرد. پس از انعقاد اتحاد حقیقی، لیتوانی و لهستان به‌شماری از موفقیت‌های نظامی دست یافتند، از جمله در جنگ لیوونی، اشغال مسکو (۱۶۱۰)، جنگ با سوئد (۱۶۱۱–۱۶۰۰) و جنگ اسمولنسک با روسیه (۱۶۳۲–۱۶۳۴). در سال ۱۵۸۸، زیگیسموند سوم واسا شخصاً اساسنامه سوم لیتوانی را تأیید کرد که در آن بیان شده بود لهستان و لیتوانی در مشترک‌المنافع از حقوق مشترک برخوردارند و تفکیک قوا را تضمین کرد. میانهٔ سدهٔ هفدهم با شکست‌های نظامی فاجعه‌بار برای لیتوانی همراه بود؛ زیرا در جریان «سیل» بیشتر سرزمین‌های لیتوانی به روسیهٔ تزاری ضمیمه شد و ویلنیوس در سال ۱۶۵۵ برای نخستین بار به دست ارتشی خارجی افتاد و ویران گردید. در سال ۱۶۵۵، لیتوانی به‌طور یک‌جانبه از لهستان جدا شد، کارل دهم گوستاو، پادشاه سوئد را به‌عنوان دوک بزرگ لیتوانی اعلام کرد و تحت حمایت امپراتوری سوئد قرار گرفت. با این حال، در سال ۱۶۵۷ پس از شورش لیتوانیایی‌ها علیه سوئدی‌ها، لیتوانی بار دیگر بخشی از مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی شد. در نیمهٔ دوم سدهٔ هجدهم، مشترک‌المنافع لهستان-لیتوانی سه بار توسط سه کشور همسایه تجزیه شد و سرانجام پس از خیزش نافرجام کوشچیوشکو و بازپس‌گیری کوتاه‌مدت ویلنیوس در سال ۱۷۹۴، هر دو کشور لیتوانی و لهستان در سال ۱۷۹۵ به‌طور کامل از نقشهٔ سیاسی محو شدند. بیشتر سرزمین‌های لیتوانی ضمیمه امپراتوری روسیه شد در حالی که سوالکیا ضمیمه پادشاهی پروس شد. به دنبال ضمیمه شدن به روسیه، مقامات تزاری روسیه در لیتوانی سیاست‌های روسی‌سازی اجرا کردند که در آن زمان بخشی از منطقهٔ اداری جدید به نام کرای شمال‌غربی شد. در سال ۱۸۱۲، ناپلئون بناپارت در جریان تهاجم فرانسه به روسیه، کمیسیون موقت حکومتی لیتوانی را به‌عنوان یک دولت دست‌نشانده برای پشتیبانی از تلاش‌های جنگی خود تشکیل داد. در جریان شورش نوامبر (۱۸۳۰–۱۸۳۱) لیتوانیایی‌ها و لهستانی‌ها به‌طور مشترک تلاش کردند تا حکومت‌های خود را بازگردانند، اما پیروزی روسیه به اجرای سیاست‌های سختگیرانه‌تر روسی‌سازی انجامید: زبان روسی در تمام نهادهای حکومتی رواج یافت، دانشگاه ویلنیوس در سال ۱۸۳۲ بسته شد، و این نظریه تبلیغ شد که لیتوانی از آغاز بنیان‌گذاری، «یک دولت روسیِ غربی» بوده است. در پی آن، لیتوانیایی‌ها بار دیگر با شرکت در قیام ژانویه (۱۸۶۳–۱۸۶۴) کوشیدند حاکمیت خود را بازگردانند، اما پیروی دوبارهٔ روسیه باعث اجرای سیاست‌های شدیدتر روسی‌سازی شد؛ از جمله ممنوعیت مطبوعات لیتوانیایی، فشار بر کلیسای کاتولیک در لیتوانی و سرکوب‌های میخائیل مورایوف-ویلنسکی. لیتوانیایی‌ها از راه شبکه گستردهٔ قاچاقچیان کتاب لیتوانیایی، انتشارات مخفی و آموزش‌های خانگی، در برابر روسی‌سازی مقاومت کردند. افزون بر این، بیداری ملی لیتوانی که از تاریخ، زبان و فرهنگ لیتوانی الهام گرفته بود، پایه‌های بنیان‌گذاری دوبارهٔ یک لیتوانی مستقل را بنا نهاد. در سال ۱۹۰۵، سیماس بزرگ ویلنیوس برگزار شد و شرکت‌کنندگان آن قطعنامه‌هایی تصویب کردند که خواستار خودمختاری گسترده برای لیتوانی بود. در سال ۱۹۱۷، لیتوانیایی‌ها کنفرانس ویلنیوس را سازماندهی کردند که قطعنامه‌ای را تصویب کرد که شامل آرمان احیای حاکمیت لیتوانی و اتحاد نظامی با آلمان بود و شورای لیتوانی انتخاب شد. در سال ۱۹۱۸، پادشاهی کوتاه‌مدت لیتوانی اعلام موجودیت کرد؛ با این حال، در ۱۶ فوریه ۱۹۱۸، شورای لیتوانی قانون استقلال لیتوانی را تصویب کرد که لیتوانی را به عنوان یک جمهوری دموکراتیک با ویلنیوس به عنوان پایتخت و بدون هیچ گونه پیوند سیاسی که در گذشته با سایر ملت‌ها وجود داشت، احیا کرد. در سال‌های ۱۹۱۸–۱۹۲۰ در جریان جنگ استقلال لیتوانی، لیتوانیایی‌ها از استقلال خود در برابر بلشویک‌ها، برمونتیان‌ها و لهستانی‌ها دفاع کرد. اهداف دولت نوپای لیتوانی با نقشهٔ یوزف پیلسودسکی برای ایجاد یک فدراسیون (اینترماریوم یا میان دریاها) در سرزمین‌های تحت فرمانروایی پیشین دودمان یاگیلون در تضاد بود. مقامات لیتوانیایی در سال ۱۹۱۹ از کودتای لهستانی جلوگیری کردند و در سال ۱۹۲۰ در جریان شورش ژیلگفسکی، نیروهای لهستانی سرزمین ویلنیوس را اشغال کردند و دولت دست‌نشاندهٔ جمهوری لیتوانی مرکزی بنیان نهاده شد که در سال ۱۹۲۲ به لهستان پیوست. | ## بخش 2: لیتوانی | در نتیجه، کاوناس به پایتخت موقت لیتوانی تبدیل شد و در آنجا مجلس مؤسسان لیتوانی برگزار شد و تا سال ۱۹۴۰ نهادهای دیگر لیتوانیایی در آنجا فعالیت خود را ادامه دادند. کودتای ۱۹۲۶ لیتوانی، دولت و رئیس‌جمهور منتخب دموکراتیک (کازیس گرینیوس) را با حکومتی اقتدارگرا به رهبری آنتاناس اسمتونا جایگزین کرد. در اواخر دههٔ ۱۹۳۰، لیتوانی اولتیماتوم لهستان در ۱۹۳۸ و اولتیماتوم آلمان در ۱۹۳۹ را پذیرفت و منطقه کلایپدا را به آلمان نازی منتقل کرد. پیمان کمک متقابل شوروی و لیتوانی در سال ۱۹۳۹، اجازهٔ حضور سربازان شوروی در لیتوانی را فراهم کرد. در سال ۱۹۴۰، لیتوانی اولتیماتوم شوروی را پذیرفت و کنترل پایتخت تاریخی خود یعنی ویلنیوس را بازیافت، اما پذیرش این اولتیماتوم منجر به اشغال شوروی و تبدیل لیتوانی به جمهوری شوروی سوسیالیستی لیتوانی شد. در سال ۱۹۴۱ هنگام قیام ژوئن در لیتوانی تلاش شد تا استقلال لیتوانی دوباره برقرار شود و ارتش سرخ از خاک این کشور اخراج شد، اما در چند روز بعد، لیتوانی توسط آلمان نازی اشغال شد. در سال ۱۹۴۴، لیتوانی دوباره توسط شوروی اشغال شد و سرکوب‌های سیاسی و اخراج‌های شوروی از لیتوانی از سر گرفته شد. هزاران پارتیزان لیتوانیایی و هواداران آن‌ها تلاش کردند به‌صورت نظامی استقلال کشور را بازگردانند اما مقاومت آن‌ها نهایتاً در سال ۱۹۵۳ توسط مقامات شوروی و همکارانشان سرکوب شد. یوناس ژمایتیس رئیس اتحادیه مبارزان آزادی لیتوانی در سال ۱۹۵۴ دستگیر و اعدام شد و جانشین او، آدولفاس رامانائوسکاس در سال ۱۹۵۷ به‌شدت شکنجه شد و اعدام گردید. از اواخر دههٔ ۱۹۸۰، جنبش سایودیس برای بازگرداندن استقلال لیتوانی تلاش می‌کرد و در سال ۱۹۸۹، راه بالتیک برگزار شد. در ۲۰ آوریل ۱۹۹۰، شوروی با قطع ارسال مواد خام به لیتوانی، این کشور را محاصره اقتصادی کرد. تلاش‌هایی برای انجام کودتا با استفاده از نیروهای مسلح شوروی، ارتش داخلی وزارت امور داخلی و کمیته امنیت دولتی اتحاد جماهیر شوروی (کاگ‌ب) صورت گرفت. به دلیل وضعیت اقتصادی ضعیف در لیتوانی، نیروهای مستقر در مسکو تصور می‌کردند که کودتا از حمایت عمومی بالایی برخوردار خواهد شد. در ۳۱ ژوئیه ۱۹۹۱، شبه‌نظامیان شوروی ۷ سرباز مرزبان لیتوانی را در مرز بلاروس کشتند که بعداً به عنوان کشتار مدینینکای شناخته شد. در ۱۴ فوریه ۱۹۹۳ و در جریان انتخابات عمومی مستقیم، آلگیرداس برازاوسکاس نخستین رئیس‌جمهور پس از بازگردانی استقلال شد. در ۱ مه ۲۰۰۴، این کشور عضو کامل اتحادیه اروپا و در دسامبر ۲۰۰۷ عضو توافق‌نامه شنگن شد. در ۱ ژانویه ۲۰۱۵، لیتوانی به منطقه یورو پیوست و تنها واحد پول اتحادیه اروپا را پذیرفت. در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲، لیتوانی در پاسخ به حمله روسیه به اوکراین وضعیت اضطراری اعلام کرد. به همراه هفت کشور دیگر عضو ناتو، لیتوانی از ماده ۴ ناتو برای انجام مشاوره در مورد امنیت استفاده کرد. این کشور میان عرض‌های جغرافیایی ۵۳ تا ۵۷ درجه شمالی و عمدتاً میان طول‌های جغرافیایی ۲۱ درجه شرقی تا ۲۷ درجه شرقی قرار دارد (بخشی از نواره کورونی در غرب نصف‌النهار ۲۱ درجه واقع شده است). بندر آب‌گرم کلایپِدا در دهانهٔ باریک تالاب کورونی قرار گرفته است؛ تالابی کم‌ژرفا که تا جنوب و کالینینگراد ادامه پیدا می‌کند. رود نمان، رودخانهٔ اصلی و بزرگ‌ترین رود کشور است که در کنار برخی از شاخه‌هایش، کشتیرانی جهانی را هدایت می‌کند. چشم‌انداز آن که در اثر یخچال‌های آخرین عصر یخبندان صاف شده است، ترکیبی از دشت‌های کم‌ارتفاع و بلندی‌های متوسط است. این سرزمین دارای دریاچه‌ها و تالاب‌های فراوان است و بیش از ۳۳٪ از آن را ناحیهٔ جنگل‌های مختلط پوشانده است. دروکشیای بزرگ‌ترین دریاچه، تائوراگناس ژرف‌ترین دریاچه و آسویا درازترین دریاچه در کشور هستند. پس از تخمین دوبارهٔ مرزهای قارهٔ اروپا در سال ۱۹۸۹، ژان-ژرژ آفهولدر، دانشمندی از مؤسسه ملی جغرافیای فرانسه، مشخص کرد که مرکز جغرافیایی اروپا در , شمال ویلنیوس قرار دارد. طبق طبقه‌بندی اقلیمی کوپن، این کشور به عنوان قاره‌ای مرطوب تعریف می‌شود (اما در یک منطقه ساحلی باریک نزدیک به اقیانوسی است). میانگین دما در مناطق ساحلی در ماه ژانویه ۲٫۵− درجه سانتی‌گراد (۲۷٫۵ درجه فارنهایت) و در ماه ژوئیه ۱۶ درجه سانتی‌گراد (۶۱ درجه فارنهایت) است. در شهر ویلنیوس، میانگین دما در ژانویه ۶− درجه سانتی‌گراد (۲۱ درجه فارنهایت) و در ژوئیه ۱۷ درجه سانتی‌گراد (۶۳ درجه فارنهایت) می‌باشد. در طول تابستان، دمای ۲۰ درجه سانتی‌گراد (۶۸ درجه فارنهایت) در طول روز و ۱۴ درجه سانتی‌گراد (۵۷ درجه فارنهایت) در شب معمول است؛ در گذشته، دما گاهی به ۳۰ تا ۳۵ درجه سانتی‌گراد (۸۶ تا ۹۵ درجه فارنهایت) نیز رسیده است. حداقل دما در زمستان در مناطق ساحلی ۳۴− درجه سانتی‌گراد (۲۹− درجه فارنهایت) و در شرق کشور ۴۳− درجه سانتی‌گراد (۴۵− درجه فارنهایت) ثبت شده است. میانگین بارش سالانه در مناطق ساحلی ۸۰۰ میلی‌متر (۳۱٫۵ اینچ)، در بلندی‌های ژمایتیا ۹۰۰ میلی‌متر (۳۵٫۴ اینچ)، و در شرق کشور ۶۰۰ میلی‌متر (۲۳٫۶ اینچ) است. لیتوانی در سال ۲۰۰۲ با یک خشکسالی روبه‌رو شد که باعث آتش‌سوزی در جنگل‌ها و تالاب‌های پوده‌ای گردید. این قانون، مبانی تنظیم روابط اجتماعی در زمینه حفاظت از محیط زیست را فراهم می‌کند، حقوق و تعهدات اساسی اشخاص حقوقی و حقیقی را در حفظ تنوع زیستی، سیستم‌های اکولوژیکی و چشم‌انداز تعیین می‌کند. لیتوانی به همراه تمام اعضای اتحادیه اروپا پذیرفت که انتشار گاز گلخانه‌ای را تا سال ۲۰۲۰ دست‌کم ۲۰٪ نسبت به سطح سال ۱۹۹۰ و تا سال ۲۰۳۰ دست‌کم ۴۰٪ کاهش دهد. در سال ۲۰۱۶، لیتوانی قانون بسیار مؤثری برای جمع‌آوری کانتینرها وضع کرد که منجر به جمع‌آوری ۹۲ درصد از کل بسته‌بندی‌ها در سال ۲۰۱۷ شد. لیتوانی کوه‌های بلندی ندارد و چشم‌انداز آن تحت چیرگی مراتع سرسبز، جنگل‌های انبوه و کشتزارهای حاصلخیز غلات است. با این حال، به دلیل فراوانی تپه‌قلعه‌ها که پیش‌تر دژهایی داشت که لیتوانیایی‌های باستان در آنها محراب‌هایی برای خدایانشان می‌سوزاندند، برجسته است. این کشور همچنین توسط رودخانه‌های پرشماری زهکشی می‌شود که مهم‌ترین آنها، طولانی‌ترین رود، نموناس است. لیتوانی میزبان دو بوم‌ناحیهٔ خشکی است: جنگل‌های مختلط اروپای مرکزی و جنگل‌های مخلوط سرماتیک. جنگل‌ها یک سوم خاک این کشور را اشغال می‌کنند و تولیدات صنعتی مرتبط با چوب نزدیک به ۱۱٪ از تولیدات صنعتی را تشکیل می‌دهد. اکوسیستم‌ها شامل طبیعی و نیمه‌طبیعی (جنگل‌ها، خلاش‌ها، تالاب‌ها و چمنزارها) و اکوسیستم‌های انسان‌زاد (کشاورزی و شهری) هستند. در میان اکوسیستم‌های طبیعی، جنگل‌ها اهمیت ویژه‌ای دارند و ۳۳٪ از مساحت کشور را پوشش می‌دهند. تالاب‌ها (از جمله باتلاق‌های مرتفع، پوداب‌ها، باتلاق‌های گذار و موارد مشابه) ۷٫۹٪ از مساحت کشور را دربر می‌گیرند، اما ۷۰٪ از تالاب‌ها بین سال‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰ در اثر زهکشی و استخراج تورب از بین رفته‌اند. تغییرات در جمعیت گیاهان تالاب‌ها، منجر به این شده که اجتماعات خزه‌ای و علفی جای خود را به درختان و درختچه‌ها بدهند و پوداب‌هایی که آشکارا درگیر عملیات احیای زمین نبوده‌اند، در نتیجهٔ افت سطح آب زیرزمینی خشک‌تر شوند. در کشور ۲۹٬۰۰۰ رودخانه با طول کلی ۶۴٬۰۰۰ کیلومتر وجود دارد؛ حوضهٔ رود نموناس، ۷۴٪ از قلمروی کل کشور را دربر می‌گیرد. به دلیل ساخت‌وساز سدها، حدود ۷۰٪ از زیستگاه‌های تخم‌ریزی گونه‌های بالقوهٔ ماهیان مهاجر از بین رفته است. در برخی موارد، اکوسیستم‌های رودخانه‌ای و دریاچه‌ای همچنان تحت تأثیر پرغذایی انسان‌زاد قرار دارند. زمین‌های کشاورزی، ۵۴٪ از خاک لیتوانی را دربر می‌گیرند (نزدیک به ۷۰٪ از این زمین‌ها قابل کشت و ۳۰٪ چمنزار و چراگاه‌ها هستند)، نزدیک به ۴۰۰۰۰۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی کشت نمی‌شوند و به عنوان یک زیستگاه اکولوژیکی برای علف‌های هرز و گونه‌های گیاهی مهاجم عمل می‌کنند. از آنجا که مناطق کشاورزی در حال گسترش هستند، ویرانی زیستگاه‌ها در مناطقی با زمین‌های بسیار حاصلخیز و گران‌قیمت رخ می‌دهد. هم‌اکنون، ۱۸٫۹٪ از همهٔ گونه‌های گیاهی—از جمله ۱٫۸۷٪ از کل گونه‌های شناخته‌شدهٔ قارچ‌ها و ۳۱٪ از گونه‌های شناخته‌شدهٔ گلسنگ‌ها در کتاب داده‌های سرخ لیتوانی قرار دارند. | ## بخش 3: لیتوانی | جمعیت حیات وحش با محدودتر شدن شکار و شهرنشینی که امکان کاشت مجدد جنگل‌ها را فراهم کرد، دوباره افزایش یافته است (اندازهٔ جنگل‌ها از کمینهٔ تاریخی خود تاکنون سه برابر شده است). در حال حاضر، لیتوانی حدود ۲۵۰٬۰۰۰ جانور وحشی بزرگ دارد، یعنی به‌طور میانگین ۵ جانور در هر کیلومتر مربع. دیگر سم‌داران شامل گوزن‌ها (حدود ۲۲٬۰۰۰)، گوزن زرد (حدود ۲۱٬۰۰۰) و بزرگ‌ترینِ آن‌ها یعنی موس (حدود ۷٬۰۰۰) هستند. با این حال، گرگ‌ها با وجود شمار کمابیش اندک (حدود ۸۰۰ فرد) جایگاه پررنگ‌تری در اسطوره‌شناسی دارند. نخستین انتخابات عمومی مستقل در ۲۵ اکتبر ۱۹۹۲ برگزار شد که در آن ۵۶٬۷۵٪ از رای‌دهندگان به قانون اساسی نوین رأی دادند. در ۲۳ مه ۱۹۹۲، همه‌پرسی جداگانه‌ای برای سنجش اندیشه‌های عمومی در این مورد برگزار شد که در آن ۴۱٪ از رأی‌دهندگان از بازگشت مقام رئیس‌جمهور لیتوانی پشتیبانی کردند. رئیس کشور لیتوانی، رئیس‌جمهور است که برای دوره‌های پنج-ساله برگزیده می‌شود و می‌تواند بیشینه دو دوره خدمت می‌کند. رئیس جمهور، نخست وزیر و کابینه، و همچنین سایر کارمندان ارشد دولت و قضات همه دادگاه‌ها به جز دادگاه قانون اساسی را منصوب می‌کند. رئیس‌جمهور هیتاناس ناوسدا با پیروزی در تمام شهرداری‌های لیتوانی در دور دوم انتخابات در ۲۶ مه ۲۰۱۹ انتخاب شد. قضات به پیشنهاد رئیس‌جمهور، رئیس سیماس و رئیس دیوان عالی توسط سیماس منصوب می‌شوند. پارلمان تک‌مجلسی لیتوانی، سیماس، دارای ۱۴۱ نماینده است که برای دوره‌های چهارساله انتخاب می‌شوند: ۷۱ نفر از حوزه‌های تک‌نماینده‌ای و بقیه از طریق رأی‌گیری سراسری به شیوهٔ نمایندگی تناسبی. هر حزب برای آن‌که واجد شرایط کسب هر یک از ۷۰ کرسی سراسری در سیماس باشد، باید دست‌کم ۵٪ از آرای ملی را به دست آورد. بر اساس شاخص‌های وضعیت جهانی دموکراسی (GSoD) و سامانهٔ پایش دموکراسیِ وابسته به موسسه بین‌المللی دموکراسی و کمک‌های انتخاباتی، لیتوانی در سنجه‌های کلی دموکراسی عملکردی در بازهٔ متوسط تا بالا دارد؛ با این حال، نقاط ضعف مشخصی در حوزه‌های مشارکت مدنی و مشارکت انتخاباتی از خود نشان می‌دهد. لیتوانی یک نظام چند حزبی پراکنده با احزاب کوچک فراوان دارد که در آنها دولت‌های ائتلافی رایج هستند. انتخابات ریاست‌جمهوری در واپسین یکشنبهٔ بازه‌ای که حداکثر دو ماه پیش از پایان دورهٔ ریاست‌جمهوری جاری است برگزار می‌شود. انتخابات عادی پارلمان لیتوانی، سیماس، هر چهار سال یک‌بار در دومین یکشنبهٔ ماه اکتبر انجام می‌گیرد. حزب سوسیال دموکرات لیتوانی، برندهٔ انتخابات ۲۰۲۴ پارلمان لیتوانی شد و از ۱۴۱ کرسی در پارلمان، ۵۲تای آن را به دست آورد. در نوامبر ۲۰۲۴، گینتائوتاس پالوکاس به عنوان نخست وزیر پذیرفته شد؛ پس از آنکه حزب سوسیال دموکرات با احزاب اتحادیه دموکرات‌ها «برای لیتوانی» و طلوع نموناس به توافق ائتلاف رسید. در قانون اساسی ۱۹۱۸ به زنان حق رأی داده شد و نخستین بار زنان از حق نوی خود در سال ۱۹۱۹ بهره بردند. قانون و اجرای قانون تقسیمات کشوری روابط خارجی نیروی نظامی تقسیمات کشوری نام هر استان با نام شهری که مرکز آن استان است، یکی می‌باشد. شهرهای مهم شهر ویلنیوس پایتخت و بزرگ‌ترین شهر لیتوانی و دومین شهر آن کاوناس است. اقتصاد مهم‌ترین شرکای اقتصادی لیتوانی در زمینهٔ صادرات و واردات طی سال‌های گذشته را کشورهای روسیه، لتونی، آلمان، لهستان، استونی، بلاروس و هلند تشکیل می‌دهند. لیتوانی همچنین به دلیل برخورداری از اسکلهٔ مجهز بندری کلایپدا (با ظرفیت اسمی ۴۰ الی ۴۵ میلیون تن در سال) و موقعیت جغرافیایی خاص این کشور در کنار دریای بالتیک، نقش ترانزیتی مهمی بین اروپای شرقی و غربی ایفاء می‌کند. صادرات لیتوانی را بعضی تولیدات معدنی، تجهیزات مکانیکی، الکتریکی و شیمیایی، پارچه، مواد غذایی و صنایع چوبی و مبلمان تشکیل می‌دهد. در مقابل نیز اقلامی چون بعضی تولیدات معدنی، تجهیزات و ماشین آلات، تجهیزات حمل و نقل، پارچه و مواد فلزی وارد می‌کند. سوئدبانک یکی از بزرگ‌ترین بانک‌های خرده‌فروشی در لیتوانی و لتونی و همچنین استونی است. ترابری این کشور بر اساس استاندارد اتحادیه اروپا است و دارای دو راهگذر حمل و نقل بین‌المللی، سه فرودگاه بین‌المللی، راه‌آهن متصل به اروپا، بالاترین ظرفیت بندر آزاد در دریای بالتیک است. در لیتوانی ۹ منطقه صنعتی و دو منطقه آزاد مناطق اقتصادی برای فعالیت‌های تجاری اختصاص یافته است. لیتوانی در اواخر سال ۲۰۰۹ تنها نیروگاه هسته‌ای خود را که در نزدیکی ویزاگیناس در شمال شرقی این کشور واقع شده‌بود تعطیل کرد. تعطیلی این نیروگاه یکی از شروط لیتوانی برای ورود به اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۴ بود لیتاس واحد پول لیتوانی بود. بیشترین صادرات کشور لیتوانی صادرات لیتوانی را بیشتر تولیدات معدنی، تجهیزات مکانیکی، الکتریکی و شیمیایی، پارچه، مواد غذایی و صنایع چوبی و مبلمان چوبی تشکیل می‌دهد. بیشترین واردات کشور لیتوانی واردات کشور لیتوانی را بیشتر تجهیزات و ماشین آلات، تجهیزات حمل و نقل، پارچه و مواد فلزی تشکیل می‌دهد. صنایع عمده کشور لیتوانی لیتوانی یکی از کشورهای باسرعت اینترنت بالا در جهان است، بیشتر مناطق این کشور تحت پوشش اینترنت پرسرعت هستند و در بسیاری از مراکز عمومی همچون فروشگاه‌های بزرگ، دانشگاه‌ها، مدارس و مرکز تفریحی و خدماتی اینترنت رایگان برای استفاده عموم وجود دارد. همچنین صنایع عمده لیتوانی در زمینه تولید ماشین آلات و تجهیزات، تولیدات مبلمان، تعمیر و نصب ماشین آلات و تجهیزات، تولید مواد اولیه، تولید تجهیزات الکترونیکی، تولید محصولات اولیه داروسازی و ترکیبات دارویی بود. علاوه بر این صنایع شیمیایی، آرایشی، روغنی، موتورهای الکتریکی، تجهیزات فلزی، تصفیه نفت، ساخت کشتی‌های کوچک، تجهیزات کشاورزی، فرآوری غذایی و سنگ‌های قیمتی و زینتی مثل کهربا از جمله صنایع دیگر لیتوانی می‌باشند. مهم‌ترین تولیدات کشور لیتوانی مهم‌ترین تولیدات کشاورزی لیتوانی عبارتند از سیب زمینی، نیشکر، سبزیجات، غلات و فراورده‌های دامی و مهم‌ترین تولیدات صنعتی عبارتند از منسوجات، مبلمان، ماشین آلات کشاورزی، لوازم خانگی، کشتی و شناورهای کوچک. تفاهمنامهٔ همکاری بین اتاق‌های بازرگانی ایران و لیتوانی در تابستان ۱۳۹۰ در تهران بین رؤسای اتاق‌های بازرگانی دو کشور به امضاء رسیده است. در حال حاضر به‌طور متوسط حجم تبادل تجاری بین دو کشور بالغ بر ۵ میلیون دلار می‌باشد. در لیتوانی چهار گروه از مردمان لیتوانیایی زندگی می‌کنند که عبارتند از «اوکشتای‌چیای» ساکن منطقه شمال لیتوانی، «ژمای‌چیای» ساکن غرب لیتوانی، «زوکای» ساکن جنوب شرق لیتوانی و گروه کوچک «سووال‌کیای» که بیشتر در منطقه جنوب غرب لیتوانی زندگی می‌کنند. جمهوری لیتوانی در نظر دارد تا ابتدای سال ۲۰۱۵ میلادی به جذب مهاجر خارجی ادامه دهد. این کشور به دلیل مواجه شدن با کمبود نیروی متخصص و ماهر و سرمایه‌گذار خارجی شرایط اقامتی را بر اساس مصوبه پارلمانی، از سال ۲۰۰۸ میلادی به مدت ۷ سال تسهیل کرده است. بر این اساس شهروندان خارجی که با هدف سرمایه‌گذاری وارد این کشور شوند، می‌توانند پس از گذشت پنج سال درخواست اقامت دائم بدهند و شهروند لیتوانی شوند. در قانون مهاجرت لیتوانی تصریح شده که اولویت جذب مهاجر از کشورهای بلاروس، اوکراین، مولداوی و کشورهای منطقه قفقاز جنوبی است، با این حال شمار زیادی از شهروندان کشورهای آسیایی و آفریقایی نیز به این کشور مهاجرت کرده‌اند. بر اساس آمار مرکز مهاجرت لیتوانی از سال ۲۰۰۴ میلادی تا سال ۲۰۱۲ میلادی ۲۳۷ هزار نفر این کشور را ترک کرده‌اند و در مقابل بیش از ۶۶ هزار نفر موفق به دریافت اقامت در لیتوانی شده‌اند. فرهنگ ورزش بسکتبال از جایگاه بالایی در این کشور برخوردار است که نماد آن هم تیم ورزشی معروف لیتوانی در دوره کمونیستی به نام تیم ژالگیریس می‌باشد. «کریستیان دون لایتیس» نویسنده و ادیب معروف لیتوانیایی قرن هفدهم است و کتاب وی به نام «سال» (Metai) که در آن چهار فصل سال و همچنین نحوه زندگی مردم مناطق روستایی را بیان شده یکی از متون ادبی مهم لیتوانی به‌شمار می‌رود. نمایندگان ادبیات سده بیستم لیتوانی یوزاس توماس-وایژگانتاس، آنتاناس ویه‌نولیس، برنارداس برازدژیونیس، ویتاوتاس ماچرنیس، و یوستیناس مارکین‌کویچیوس هستند. از کارگردانان نام‌آور هنر تئاتر در لیتوانی می‌توان «اوسکاراس کوروشونوواس» را نام برد. موسیقی سنتی لیتوانی ریشه‌ای کهن دارد و به بازمانده‌های دوران پیش از مسیحیت و کهن‌تر از آن در آن بجا مانده است. | ## جمع‌بندی | مردم لیتوانی دارای فرهنگی سنتی هستند و بیش از ۳۵ نوع ورزش و رقص محلی در شهرهای مختلف لیتوانی وجود دارد که نمایانگر آیین و سنن مردم لیتوانی است.