موضوع مقاله: شهرستان سبزوار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شهرستان سبزوار | مقدمه: شهرستان سبزوار یکی از شهرستان‌های قدیمی استان‌های خراسان می‌باشد که از دوره ساسانیان شهر نشینی در آن شروع شد. | ## بخش 1: شهرستان سبزوار | جمعیت شهرستان بنا بر سرشماری ۱۳۹۵ برابر ۳۰۶٬۳۱۰ نفر و بنا بر برآورد سال ۱۴۰۰ برابر ۲۹۹٬۸۰۰ نفر پیش‌بینی جمعیت و خانوار به تفکیک مناطق شهری و روستایی، استان و شهرستان - سال ۱۴۰۰ گزارش شده است. در سال‌های اخیر پنج شهرستان جغتای، جوین، خوشاب، داورزن و ششتمد از شهرستان سبزوار جدا شده‌اند تقسیمات اداری در دومین قانون تقسیمات کشوری ایران (مصوب آبان ۱۳۱۶)، شهرستان سبزوار یکی از ۴ شهرستان استان (شمال شرق) تعیین شد و مشتمل بر سه بخش بود: سبزوار، براکوه، طبس، جوین (به مرکزیت حکم‌آباد) مزینان، فرومد، کاه باشتن، خوارتوران (به مرکزیت داورزن) کوه‌میش، شامکان، تکاب، ربع شامات (به مرکزیت همایی) فقط دو ماه بعد یعنی دی ۱۳۱۶، تقسیمات اصلاح شد و سبزوار یکی از ۷ شهرستان استان نهم بود، مشتمل بر پنج بخش: سبزوار، جغتای، داورزن، صفی‌آباد، و تکاب. خرداد ۱۳۳۹ بخش‌های بام و صفی‌آباد و جغتای از شهرستان سبزوار جدا شدند تا به همراه بخش اسفراین از شهرستان بجنورد، شهرستان نوبنیاد اسفراین را تشکیل دهند. دهستان طبس و دهستان بالاجوین نیز به ترتیب در خرداد و دی سال بعد به بخش‌های حومه و جغتای شهرستان سبزوار عودت داده شدند. پس از انقلاب ۱۳۵۷، سومین قانون تقسیمات کشوری ایران (مصوب ۱۳۶۲) مبنای کار قرار گرفت. طبق مصوبه هیئت وزیران در تاریخ ۲۱ شهریور ۱۳۶۹، شهرستان سبزوار شامل بخش‌های مرکزی، جغتای، جوین، خوشاب، داورزن، رودآب و ششتمد بود. در ۲۹ مهر ۱۳۸۶ بخش‌های جغتای و جوین از شهرستان سبزوار جدا شده و هر کدام به شهرستان ارتقاء یافتند. | ## بخش 2: شهرستان سبزوار | بخش داورزن نیز در سال ۱۳۹۱ از شهرستان سبزوار جدا شد و به شهرستان داورزن ارتقاء یافت. دهکدهٔ توریستی زعفرانیه در بخش مرکزی شهرستان روستای زعفرانیه با ۶ اثر ثبت شده و با برخورداری از اقامتگاه بومگردی و امکانات خدماتی و رفاهی جذب‌کنندهٔ گردشگران است. جاذبه‌های طبیعی آبشارها آبشار بید آبشار بفره (ساروق) آبشار سراچو آبشار نورآباد درختان کهنسال سرو کهنسال بیزه چنار روستای ساروق ۱۰۰۰ساله چنار ۲٬۵۰۰ ساله کیذقان چنار ۱۱۰۰ سالهٔ روستای نوده انقلاب جغرافیا جانوران زیادی از جمله آهوی ایرانی و یوزپلنگ آسیایی در مناطق شبه کویری و کوهستانی شهرستان زندگی می‌کنند. درگذشته مردم شوروی سابق نیز برای گذران زمستان به این مناطق سفر می‌کردند.اظهارات پروفسور اسماعیل کهرم در مراسم شب بخارا در روستای تاریخی زعفرانیه، سبزوار، ایران قالی‌بافی سبزوار تاریخ غنی در طراحی فرش دارد و از حداقل ۱۵۵۵ میلادی منبع مهم فرش ایرانی بوده است. فرش‌ها در حدود ۲۰۰ روستا در منطقه بافته می‌شده و در بازار گردآوری و به فروش می‌رسیده است. فرش سبزوار معمولاً از جنس پنبه و پشم است و با الگوی منحنی و نقوش گلدار با مدال‌هایی با آویزهای بزرگ تزئین شده است. فرش‌ها در ابعاد مختلف و اندازه‌های بزرگ بوده و در اکثر آنها طرح گل سبزوار دیده می‌شود. | ## بخش 3: شهرستان سبزوار | گل‌های قرمز و آبی در یک شاخه در کادر فرش، مشخصهٔ اصلی طرح قالی سبزوار است که در هیچ جای دیگری دیده نمی‌شوند و خاصهٔ فرش سبزوار است. پشم در سبزوار نیز به دلیل محتویات مس در آب منطقه، یکی از مرغوبترین و بهترین‌ها در ایران است. طرح دیگری که در چند دهه گذشته در سبزوار از آن استفاده می‌شده طرح شیخ چشمی بوده که حتی امروزه نیز کم و بیش توسط بافندگان از آن استفاده می‌شود. نام این طرح از شخصی با این اسم گرفته شده که استاد بافتن فرش بود و این طرح را از کرمان به سبزوار آورد. تیمور لنگ در خاطراتش دربارهٔ قالی بافی در سبزوار چنین نوشته است: «به من گفته بودند که در سبزوار، سیصد هزار کارگر، درکارخانه‌های قالی‌بافی به کار مشغول هستند و آنجا بزرگ‌ترین مرکز قالی‌بافی دنیا است. من نمی‌توانستم باور کنم که سبزوار سیصد هزار کارگر قالی‌باف داشته باشد ولی می‌دانستم که در دنیا مکانی نیست که بیش از سبزوار در آن قالی ببافند.» با توجه به حوادث تاریخی می‌توان دریافت که قالیبافی در سبزوار به‌طور مداوم پررونق نبوده است. | ## جمع‌بندی | بر طبق آمار، صنعت فرش در سبزوار درسال ۱۳۶۰ در اوج خود بوده (بیش از ۱۰۰۰۰ کارگاه بافندگی با بیش از ۴۰۰۰۰ بافنده) اما اکنون رو به زوال است.