موضوع مقاله: صلوات | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # صلوات | مقدمه: مسلمانان هنگام آوردن نام پیامبرشان محمد، عبارت عربی «ٱللَّٰهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ» را ذکر می‌کنند و در نوشته‌ها و مکتوبات نیز، پس از نام محمد پیامبر اسلام، صلوات آورده می‌شود. | ## بخش 1: صلوات | این نوع ذکر نام از محمد می‌تواند به‌ طور کامل یا اختصاری به صورت «محمد صلی الله علیه و آله و سلم» یا «محمد ﷺ» یا «محمد (ص)» باشد. صلوات با متن «» یا «» یک ذکر اسلامی است که برای احترام به پیامبر اسلام محمد و خاندان او به کار می‌رود. در محافل اسلامی به خصوص در مکتب شیعه دوازده‌امامی، هنگامی که نام پیامبر اسلام محمد برده می‌شود، رسم بر این است که برای احترام به مقام والای او صلوات فرستاده شود. همچنین از ذکر صلوات به خاطر فضیلت و ثواب آن، استفاده عبادی می‌شود و حتی گاهی مردم برای برآورده شدن آرزوهای قلبی خود (حاجت)، گفتن تعداد خاصی (به طور مثال تعداد ۱۰۰، ۲۰۰ یا ۱۰۰۰) از آن را نذر می‌کنند تا به این واسطه مورد لطف خداوند قرار گیرند و مساله‌شان حل شود. فلسفه صلوات بر پیامبر در آیه ۵۶ سوره «احزاب» مى‌خوانیم: ، یعنی «خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود مى‌فرستند؛ اى کسانى که ایمان آورده‌اید، بر او درود فرستید و در برابر اوامر او کاملاً تسلیم باشید». به این ترتیب، ادای صلوات بر پیامبر، به نوعی به بقاى اسلام و نام پیامبر اسلام کمک می‌کند. در برخی از کتاب‌های مخصوص به دستورالعمل‌های عبادی اسلام، ذکر شده که صلوات بر محمد پیامبر اسلام، باعث خوش اخلاق شدن و نیک‌اندیش شدن و ریزش گناهان فرد صلوات فرستنده مى‌شود؛ چنان که در زیارت جامعه کبیره مى‌خوانیم: در روایات دیگرى نیز فرستادن صلوات به شکل «»، عامل بخشیده شدن گناهان ذکر شده است. از طرفى صلوات و درود بر پیامبر اسلام محمد و آل او، یا فرستادن درود بر دیگر پیامبران و دیگر بزرگواران این راه، نوعى حق‌شناسى و قدردانى از زحماتى است که این افراد براى هدایت مردم کشیده‌اند. از نظر اصطلاحی از نظر اصطلاحی صلوات به یکی از موارد زیر تعبیر می شود: صلوات پیامبر بر مؤمنان به معنای دعا برای خیر و برکت و رستگاری آنان است، صلوات فرشتگان برای کسی، به معنای استغفار و طلب رحمت برای او است، صلوات مؤمنان بر محمد صل الله نیز به معنای ثنا و یادکرد نیک از او است، صلوات خدا بر محمد صل الله، به معنای نزول رحمت بر اوست، صلوات فرشتگان بر پیامبر صل الله، تقاضای رحمت برای اوست. | ## بخش 2: صلوات | مفهوم آل در صلوات وقتى اصحاب و یاران پیامبر اسلام از وی سوال کردند که: «چگونه درود و صلوات و سلام بر شما بفرستیم؟» پیامبر اسلام کلمه «آل» (به معنی خاندان) را در صلوات خود قرار داد و تمام رحمت و درودى که از خداوند براى او تقاضا مى‌شد را، براى «آل» یا «خاندان» خود نیز طلبید. پیامبر اسلام محمد، بر این باور بود که صلوات و درود خداوند و ملائکه، به خاندان او نیز تعمیم می‌یابد، پس هم شامل خود پیامبر و هم شامل «آل» او مى‌شود. این مسأله نشان مى‌دهد که از نظر محمد پیامبر اسلام، دوازده امام و به قولی چهارده معصوم، مقامى همسو و در راستا با مقام خودش داشته‌اند و ماموریت الهی آن‌ها، از جهاتى شبیه ماموریت خود پیامبر اسلام بوده است، وگرنه این همه مقام تنها به خاطر خویشاوندى، ناعادلانه به نظر می‌رسد. نحوه سلام بر پیامبر اسلام بر طبق روایات در کتاب «صحیح بخاری» نوشته محمد بخاری از «ابوسعید خدرى» نقل شده است که: «ما عرض کردیم اى رسول خدا! سلام بر تو معلوم است؛ چگونه صلوات بر تو بفرستیم؟» فرمود: یعنی: در همان کتاب و در همان صفحه، این حدیث به طور کامل‌ترى از «کعب بن عُجره» (یکى از یاران معروف پیامبر) نقل شده است که به رسول خدا عرض کردند: «چگونگى سلام بر تو را دانسته‌ایم، امّا صلوات بر تو چگونه باید باشد؟» حضرت فرمود بگوئید: یعنی: توجّه داشته باشید که «بخارى» این احادیث را ذیل آیه شریفه «اِنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ …» ذکر مى‌کند. در کتاب «صحیح مسلم» نوشته مسلم بن حجاج نیشابوری که دوّمین کتاب مرجع حدیث معروف مسلمانان اهل سنّت است از «ابى مسعود انصارى» نقل شده که: پیامبر نزد ما آمد و ما در مجلس سعد بن عباده بودیم، بشیر فرزند سعد عرض کرد: «اى رسول خدا! خداوند به ما دستور داده بر تو صلوات بفرستیم، چگونه بر تو صلوات بفرستیم؟» پیامبر نخست سکوت کرد، سپس فرمود بگوئید: یعنی: در یکی از کتب تفسیر اهل سنت به نام «الدّر المنثور» اثر «جلال‌الدین سیوطی» که معروف‌ترین کتاب تفسیر روایى در میان اهل سنت است، همان روایت «ابوسعید خدرى» را از «صحیح بخاری» و «احمد بن شعیب نسائی» و «ابن ماجه» و «ابن مردویه» از طرف پیامبر اسلام نقل مى‌کند. در همین کتاب، عین مطلب «ابی مسعود انصارى»، از سوی «محمد ترمذی» و «احمد بن شعیب نسائی» و «ابن مردویه» نقل شده است. باز هم در همین کتاب، عین این مضمون را با مختصر تفاوتى از «مالک بن انس»، «صحیح بخاری»، «ابوداوود سلیمان»، «احمد بن شعیب نسائی»، «ابن ماجه»، «ابن مردویه» و چند نفر دیگر، از «ابو احمد ساعدى» نیز نقل مى‌کنند. | ## بخش 3: صلوات | «احمد بن حسین بن علی بیهقی نیشابوری» نیز، در کتاب معروف خود «السنن الکبری»، روایات متعدّدى در این زمینه نقل کرده که بعضى از آنها وظیفه مسلمانان را در موقع نماز و هنگام تشهد روشن مى‌سازد. از جمله در حدیثى از «عقبة بن عمرو» نقل مى‌کند که: مردى آمد و خدمت پیامبر نشست و ما نیز نزد او بودیم. کیفیّت سلام بر تو را مى‌دانیم؛ ولى هنگامى که نماز مى‌خوانیم چگونه بر تو صلوات بفرستیم؟» پیامبر [قدری] سکوت کرد، تا آنجا که ما فکر کردیم اى کاش این مرد چنین سؤالى را نمى‌کرد، سپس فرمود: یعنی: سپس از محمد بن ادریس شافعی نقل مى‌کند که: «بیهقى» احادیث متعدّد دیگرى نیز در زمینه چگونگى صلوات بر پیامبر اسلام چه در نماز و چه خارج از نماز، آورده است؛ به خصوص در حدیثى از «کعب بن عُجره» از طرف پیامبر اسلام نقل مى‌کند که: یعنی: از این حدیث روشن مى‌شود که حتّى خود پیامبر اسلام هم در نمازهایش این صلوات را مى‌فرستاد. «بیهقى» در ذیل یکى از روایاتى که در آن، سخنی از نماز به میان نیامده مى‌گوید: پس به این ترتیب تمام مسلمانان اعم از فرقه‌های مختلف، وظیفه دارند که سلام بر پیامبر اسلام را به صورت «» در تشهد نماز بگویند، همان گونه که خود پیامبر می‌گفت. هر چند در میان مذاهب چهارگانه اهل سنت در این مورد مختصر اختلافى دیده مى‌شود؛ شافعى مذهب‌ها و حنبلى مذهب‌ها مى‌گویند: صلوات بر پیامبر اسلام در تشهّد دوّم واجب است؛ در حالى که مالکى مذهب‌ها و حنفى مذهب‌ها آن را سنّت مى‌دانند. این در حالی است که بر طبق بیشتر روایات از جمله روایات فوق، این صلوات بر همه مسلمانان واجب است. فضیلت ذکر صلوات ذکر و بیان صلوات و مداومت بر آن فضایلی دارد که در پنج مرحله از حیات به کمک فرد می‌آید: دور کردن عذاب در عالم برزخ و فریادرس انسان در عالم قبر، شفاعت در قیامت، راهنما و نور انسان در پل صراط، مصون نگاه داشتن از جهنم و پاداش فروان در بهشت. | ## جمع‌بندی | برخی از این آثار عبارتند از: کفاره از گناهان پاک‌شدن گناهان سنگین‌ترین عمل در ترازوی اعمال بازشدن در‌های آسمان و ریزش گناهان دوستی با خدا دست‌یابی به شفاعت پیامبر از بین رفتن نِفاق (صلوات با صدای بلند) یادآوری مطلب فراموش‌شده استغفار ملائکه (برای نویسنده ذکر صلوات) استجابت دعا ر‌هایی از آتش جهنم برآورده شدن صد حاجت صلوات خدا و ملائکه بر گوینده صلوات بهترین عمل در روز جمعه درک‌کردن صاحب الزمان (عج) (ذکر صلوات بعد از نماز صبح و نماز ظهر) گشوده شدن دری از درهای عافیت بهترین دعا در کعبه پاک‌شدن اعمال روشنایی قبر، صراط و بهشت نزدیکترین فرد به پیامبر در روز قیامت برابری با تسبیح، تهلیل و تکبیر فضیلت نوشتن صلوات رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: هر کس در کتابی یا نوشته‌ای بر من صلوات بنویسد (الّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ)، تا زمانی که نام من در کتاب هست فرشتگان پیوسته برای او از درگاه حق طلب آمرزش می‌کنند.