موضوع مقاله: داغستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # داغستان | مقدمه: داغِستان (به معنی کوهستان)، با نام رسمی جمهوری داغستان، ، یکی از ۸۵ واحد فدرال کشور روسیه است. | ## بخش 1: داغستان | این واحد فدرال، در سواحل غربی دریای خزر و در قسمت شرقی ناحیه قفقاز واقع شده است. نیاکان مردم داغستان از اقوام مختلف اهل قفقاز هستند، به‌واسطهٔ حضور گروه‌های قومی بسیار گوناگون در این سرزمین به‌جز زبان روسی، به بیش از ۳۰ زبان محلی همانند ترکی آذربایجانی، زبان تاتی قفقاز و آواری نیز گفتگو می‌شود. نام داغستان از کلمهٔ ترکی «داغ» به‌معنی «کوه» و پسوند فارسی «ستان» به‌معنی «مکان» گرفته شده که در نتیجه «داغستان» به معنای «کوهستان» است. رشته‌کوه‌های سنگاووی و آندییسکی، مرزهای طبیعی داغستان را تشکیل می‌دهند.روزنامهٔ اطلاعات ، شنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۸۸، ۸ مه ۲۰۰۹، شماره ۲۴۴۶۳ از نظر زبانی، داغستان منطقه‌ای بی‌نظیر در دنیاست که در آن، سه گروه زبانی یعنی قفقازی، آلتایی و هندواروپایی موجود است. شایان ذکر است که هر کدام از این قومیت‌ها معمولاً چند روزنامه به زبان بومی و حتی برنامهٔ تلویزیونی را به زبانِ خویش دارند. شهر دربند داغستان قرن‌ها شمالی‌ترین نقطه ایران و دژ مرزی شاهنشاهی ایران به‌شمار می‌آمد. شاهنشاهان ایران برای استوارتر ساختن این مرز، ایرانیان زیادی را از داخل کشور به منطقهٔ دربند کوچاندند. در آن دوره، بخش‌هایی از داغستان روند ایرانی‌شدن جمعیت و فرهنگ خود را تجربه می‌کردند. داغستان از مناطقی بود که در پی امضای عهدنامهٔ گلستان از ایران جدا شد.فاطمی، حمید: عهدنامه گلستان و جدایی مناطق قفقاز از ایران ۲۰۰ ساله شد. ۱۳۹۲/۰۸/۰۱ از دههٔ نود میلادی به این‌سو، داغستان در مقاطعی شاهد خیزش اسلام‌گراها، جدایی‌طلبان و همچنین درگیری قومی بوده است. گروه‌های صوفی در داغستان هوادار ادامهٔ حکومت سکولار در این منطقه هستند و این باعث وجود تنش میان آن‌ها و گروه‌های سلفی شده است. بلندترین نقطه داغستان، کوه بازاردوز با ۴۴۷۰ متر ارتفاع است که در مرز با جمهوری آذربایجان قرار دارد و جنوبی‌ترین نقطهٔ روسیه در هفت کیلومتری جنوب قله بازاردوز واقع شده است. از دیگر کوه‌های مهم داغستان می‌توان به دیکلوسمتا (۴٫۲۸۵ متر)، کوه آدالا-شوخگلمیر (۴٫۱۵۲ متر) و کوه دیولتی‌داغ (۴٫۱۲۷ متر) اشاره کرد. بیشینهٔ فاصلهٔ شمال به جنوب داغستان ۴۰۰ کیلومتر و حداکثر فاصله شرق به غرب آن ۲۰۰ کیلومتر است. رودخانه‌های اصلی آن عبارتند از: سولاک سامور تِرِک ولاداس کسنتر در داغستان ذخایر نفت، گاز، زغال‌سنگ و مواد معدنی دیگر وجود دارد. آب‌وهوای آن گرم و خشک در تابستان است اما در مناطق کوهستانی زمستان سختی حکم‌فرما است. بنابر اطلاعات موجود داغستانی‌ها در لشکرکشی‌های فرمانروایان ساسانی و به‌ویژه شاپور دوم شرکت می‌کردند. به‌تدریج دین زرتشتی در داغستان گسترش یافت و ایرانیان استحکاماتی را در داغستان ساختند که یکی از آن‌ها شهر دربند و دیوار دفاعی طویل و معروف دربند می‌باشد. شهر دربند به عنوان بخشی از داغستان گذرگاه ورود آلان‌ها، خزرها، و سایر اقوام بیابان‌گرد به ایران بوده است؛ بنابراین حکومت‌های ایرانی در روزگار باستان برای حفاظت از ایران حاکمان ویژه‌ای در این منطقه برمی‌گماردند.یوسف جمالی، محمدکریم: هجوم‌های نادرشاه به داغستان و پیامدهای آن. در نشریه: مسکویه: زمستان ۱۳۸۸- بهار ۱۳۸۹ , دوره ۴ , شماره ۱۲ ; از صفحه ۲۱۱ تا صفحهٔ ۲۳۶. | ## بخش 2: داغستان | طبق اطلاعات اثر معروف دربندنامه، سه هزار خانوار از مناطق داخل ایران به دربند منتقل شدند و بر پایهٔ آختی‌نامه، انوشیروان ۶۰ خانوار و ۳۰۰ نفر سپاهی به قلعه‌ای در نزدیکی روستای آختی منتقل ساخت. p.17 دوران نفوذ عرب‌ها داغستان از ۶۶۴ میلادی پیوسته مورد حملهٔ عرب‌ها قرار می‌گرفت. در نیمهٔ اول قرن هشتم (در زمان خلافت هشام)، اعراب موفق شدند پایگاهی در دربند ایجاد کنند. این منطقه در سده‌های چهارم و پنجم به دولت آلبانیا تعلق داشت که مسیحیت در مناطق ساحلی و کوهستانی آن اشاعه داشت. وقتی اعراب اسلام را عرضه کردند، تعدادی از قبایل مانند کاتیاک‌ها، لک‌ها و تبرسرانی‌ها اسلام را پذیرفتند، اما گرویدن همهٔ این اقوام به اسلام، تا سدهٔ شانزدهم و پس از آن به طول انجامید.آکینر، شیرین، اقوام مسلمان اتحاد شوروی، ترجمه: علی خزاعی‌فر، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۶ش. اعراب مسلمان برای محافظت از خلافت عربی در مقابل حملات خزرها، در دربند استحکاماتی بنا کردند. عناوین تعدادی از مناطق مسکونی که تا کنون نیز باقی مانده است گواه نقاط دفاعی در دربند است. به‌نوشتهٔ تاریخ‌نگاران در دوران مختلف در دربند و داغستان جنوبی، ده‌ها هزار خانواده از عراق و شام و دیگر نواحی جهان عرب در آنجا ساکن شده بودند. در خود دربند ۲۴ هزار جنگجوی عرب با خانواده‌هایشان ساکن شده بودند.اولین مسلمانان در خاک روسیه . نادرشاه و داغستان داغستان از نظر جغرافیایی در شمالی‌ترین بخش متصرفات حکومت صفوی قرار داشت. پیوندهای مذهبی بین اغلب ساکنان داغستان با عثمانی موجب روابط گسترده آن‌ها با یکدیگر شد. این مسئله بعدها در عصر نادرشاه یکی از دلایل سیاست‌های جنگی نادر در برابر حاکمان داغستان بود. با وجود این که وی در ظاهر به پیروزی‌هایی دست یافت، اما به‌طور کامل نتوانست داغستانی‌ها را مغلوب کند. علت ناکامی‌های نادر علاوه بر شرایط کوهستانی و سخت منطقه، روابط پنهانی و حمایت عثمانی از حاکمان داغستان به دلیل منافع عثمانی و روسیه در داغستان بود. از مهم‌ترین پی آمدهای این هجوم، شکست نادر در برابر کوه‌نشینان لزگی و آغاز ناکامی‌های وی در سایر مناطق ایران بود. نحوه برخورد ظالمانه نادر نقش زیادی در گرایش‌های بعدی مردم داغستان به روسیه و عثمانی داشت، به‌طوری که داغستانی‌ها از حاکمیت ایران بر داغستان آزرده شدند. او در روستای کوهستانی گمری واقع در شمال شرق داغستان در ۱۲۱۲ ق/ ۱۷۹۷ به دنیا آمد. ایران که در دو جنگ پی در پی کل منطقه شمال رود ارس را به روس‌ها واگذار کرده‌بود دیگر توان مبارزه نداشت و پس از آن الحاق مجدد این منطقه به ایران آرزویی بیش نبود، ولی اهالی منطقه قفقاز و رهبر آنان شیخ شامل، به نبرد علیه روس‌ها ادامه دادند. سرانجام مقاومت شیخ شامل به دلیل خستگی مردم شمال قفقاز، برتری کمی نیروی روس‌ها و برتری کیفی تسلیحات روس‌ها و حمایت نکردن قدرت‌های همسایه (ایران و عثمانی) درهم شکست. مرگ شیخ شامل در ۲۵ ذیقعده ۱۲۸۷ در مدینه عربستان اتفاق افتاد، ولی مقاومت‌های کوچک منطقه‌ای همچنان ادامه داشت هرچند روس‌ها منطقه قفقاز و جنوب آن تا مرز ایران را فتح کرده بودند.فرهمند، جلال: درخواست کمک ملاحسین شامل از احمدشاه. | ## بخش 3: داغستان | پیشینه ادبی روند اسلامی شدن که در داغستان از قرن هفتم تا قرن شانزدهم میلادی ادامه داشت، با رواج زبان عربی و فرهنگ کتابت عربی همراه بود. این امر انگیزه‌ای بود برای ساخت مکتب‌خانه‌ها و مدارس و یادگیری زبان قرآن و رواج ادبیات قرآنی. مرحله اول - قرون دهم تا پانزدهم که در آن زمان اسلام در داغستان رواج یافت؛ و همراه با دین اسلام، زبان عربی نیز در آنجا ریشه دواند. اما همزمان، داغستانی‌ها، نه تنها به مطالعه این دست‌نوشته‌ها می‌پرداختند، بلکه آن‌ها را رونویسی می‌کردند. به‌طور موازی یک مرحله دیگر جریان داشت: از قرن دهم داغستانی‌ها، دستنوشته‌های خاص خود را به زبان عربی خلق کردند. اما از سوی دیگر در داغستان، نگارش به زبان‌های بومی منطقه ریشه ژرفی ندارد، به‌طوری که تا قرن هفدهم از وجود کتابخانه در داغستان ذکری به میان نیامده است. در سده نوزدهم به‌واسطه توجه شایان به مذهب و فعالیت فرقه نقشبندیه علاقه به سواد و کتابت و به خصوص قرائت متون مذهبی در داغستان فزونی گرفت. از قرار معلوم آوارها نخستین قوم داغستانی بودند که به فکر وضع خط افتادند و در سده هفدهم دو نوع خط برای زبان خود پدیدآوردند که یکی بر مبنای الفبای عربی و دیگری الفبای مخصوص آواری بود. به تاسی از اوارها قوم لاق در سده هجدهم، و قموق و درغه و لزگی در قرن نوزدهم زبان خود را به قید خط عربی درآوردند و آثار محدودی تألیف نمودند. زبان ترکی قموقی که به دلیل نفوذ قموق‌ها در قرن نوزدهم اعتباری یافته بود، در ابتدای حکومت شوروی به عنوان زبان ارتباطی سراسر داغستان نامزد شد، اما در این راه هرگز توفیقی به‌دست نیاورد.برجیان، حبیب: «ترکیب قومی قفقاز»، ایران‌شناخت (فصلنامه انجمن ایرانشناسان کشورهای مشترک‌المنافع و قفقاز)، شماره ۱۰ (پاییز ۱۳۷۷). مناقشات قومی شمال قفقاز برای مدت ۲۰۰ سال دستخوش آشوب‌ها و بلاهای بسیاری بوده است و مردم به‌طور گسترده آسیب دیدگان اصلی بوده‌اند. بعد از جنگ‌های ۱۰۰ سالهٔ قفقاز، ۵۰ سال رکود دورهٔ تزاری و بیش از ۷۰ سال حکومت دوران شوروی، با فروپاشی شوروی مردم و اقوام قفقاز فرصتی برای ملی‌گرایی پیدا کردند. نیازی فوری برای تغییر احساس شد، زمانی که از سلطه روس‌ها رها شده، فرصتی بود برای ملل کوچک و تحت فشار که به جامعهٔ بین‌المللی بپیوندند. جمعیت‌شناسی اقوام اقوام قفقازی (شامل آوارها، دارگین‌ها و لزگی‌ها) حدود ۶۱ درصد، اقوام تُرک‌زبان (شامل قُموق‌ها، نوقایی‌ها و آذربایجانی‌ها) حدود ۲۱ درصد، لاک‌ها حدود ۶ درصد، تات‌ها ۴ درصد، روس‌ها نیز حدود ۴ درصد و تاباساری‌ها حدود ۳ درصد از جمعیت داغستان را تشکیل می‌دهند. سرشماری ۱۹۲۶ سرشماری ۱۹۳۹ سرشماری ۱۹۵۹ سرشماری ۱۹۷۰ سرشماری ۱۹۷۹ سرشماری ۱۹۸۹ سرشماری ۲۰۰۲ سرشماری ۲۰۱۰ آوارها ۱۷۷٬۱۸۹ (۲۲٫۵٪) ۲۳۰٬۴۸۸ (۲۴٫۸٪) ۲۳۹٬۳۷۳ (۲۲٫۵٪) ۳۴۹٬۳۰۴ (۲۴٫۵٪) ۴۱۸٬۶۳۴ (۲۵٫۷٪) ۴۹۶٬۰۷۷ (۲۷٫۵٪) ۷۵۸٬۴۳۸ (۲۹٫۴٪) ۸۵۰٬۰۱۱ (۲۹٫۴٪) دارگین‌ها ۱۲۵٬۷۰۷ (۱۶٫۰٪) ۱۵۰٬۴۲۱ (۱۶٫۲٪) ۱۴۸٬۱۹۴ (۱۳٫۹٪) ۲۰۷٬۷۷۶ (۱۴٫۵٪) ۲۴۶٬۸۵۴ (۱۵٫۲٪) ۲۸۰٬۴۳۱ (۱۵٫۶٪) ۴۲۵٬۵۲۶ (۱۶٫۵٪) ۴۹۰٬۳۸۴ (۱۷٫۰٪) قموق‌ها ۸۷٬۹۶۰ (۱۱٫۲٪) ۱۰۰٬۰۵۳ (۱۰٫۸٪) ۱۲۰٬۸۵۹ (۱۱٫۴٪) ۱۶۹٬۰۱۹ (۱۱٫۸٪) ۲۰۲٬۲۹۷ (۱۲٫۴٪) ۲۳۱٬۸۰۵ (۱۲٫۹٪) ۳۶۵٬۸۰۴ (۱۴٫۲٪) ۴۳۱٬۷۳۶ (۱۴٫۹٪) لزگی‌ها ۹۰٬۵۰۹ (۱۱٫۵٪) ۹۶٬۷۲۳ (۱۰٫۴٪) ۱۰۸٬۶۱۵ (۱۰٫۲٪) ۱۶۲٬۷۲۱ (۱۱٫۴٪) ۱۸۸٬۸۰۴ (۱۱٫۶٪) ۲۰۴٬۳۷۰ (۱۱٫۳٪) ۳۳۶٬۶۹۸ (۱۳٫۱٪) ۳۸۵٬۲۴۰ (۱۳٫۳٪) لاک‌ها ۳۹٬۸۷۸ (۵٫۱٪) ۵۱٬۶۷۱ (۵٫۶٪) ۵۳٬۴۵۱ (۵٫۰٪) ۷۲٬۲۴۰ (۵٫۱٪) ۸۳٬۴۵۷ (۵٫۱٪) ۹۱٬۶۸۲ (۵٫۱٪) ۱۳۹٬۷۳۲ (۵٫۴٪) ۱۶۱٬۲۷۶ (۵٫۶٪) آذربایجانی‌ها ۲۳٬۴۲۸ (۳٫۰٪) ۳۱٬۱۴۱ (۳٫۳٪) ۳۸٬۲۲۴ (۳٫۶٪) ۵۴٬۴۰۳ (۳٫۸٪) ۶۴٬۵۱۴ (۴٫۰٪) ۷۵٬۴۶۳ (۴٫۲٪) ۱۱۱٬۶۵۶ (۴٫۳٪) ۱۳۰٬۹۱۹ (۴٫۵٪) تاباساری‌ها ۳۱٬۹۱۵ (۴٫۰٪) ۳۳٬۴۳۲ (۳٫۶٪) ۳۳٬۵۴۸ (۳٫۲٪) ۵۳٬۲۵۳ (۳٫۷٪) ۷۱٬۷۲۲ (۴٫۴٪) ۷۸٬۱۹۶ (۴٫۳٪) ۱۰۱٬۱۵۲ (۴٫۳٪) ۱۱۸٬۸۴۸ (۴٫۱٪) روس‌ها ۹۸٬۱۹۷ (۱۲٫۵٪) ۱۳۲٬۹۵۲ (۱۴٫۳٪) ۲۱۳٬۷۵۴ (۲۰٫۱٪) ۲۰۹٬۵۷۰ (۱۴٫۷٪) ۱۸۹٬۴۷۴ (۱۱٫۶٪) ۱۶۵٬۹۴۰ (۹٫۲٪) ۱۲۰٬۸۷۵ (۴٫۷٪) ۱۰۴٬۰۲۰ (۳٫۶٪) چچن‌ها ۲۱٬۸۵۱ (۲٫۸٪) ۲۶٬۴۱۹ (۲٫۸٪) ۱۲٬۷۹۸ (۱٫۲٪) ۳۹٬۹۶۵ (۲٫۸٪) ۴۹٬۲۲۷ (۳٫۰٪) ۵۷٬۸۷۷ (۳٫۲٪) ۸۷٬۸۶۷ (۳٫۴٪) ۹۳٬۶۵۸ (۳٫۲٪) نوقایی‌ها ۲۶٬۰۸۶ (۳٫۳٪) ۴٬۶۷۷ (۰٫۵٪) ۱۴٬۹۳۹ (۱٫۴٪) ۲۱٬۷۵۰ (۱٫۵٪) ۲۴٬۹۷۷ (۱٫۵٪) ۲۸٬۲۹۴ (۱٫۶٪) ۳۸٬۱۶۸ (۱٫۵٪) ۴۰٬۴۰۷ (۱٫۴٪) آغول‌ها ۷٬۶۵۳ (۱٫۰٪) ۶٬۳۷۸ (۰٫۶٪) ۸٬۶۴۴ (۰٫۶٪) ۱۱٬۴۵۹ (۰٫۷٪) ۱۳٬۷۹۱ (۰٫۸٪) ۲۳٬۳۱۴ (۰٫۹٪) ۲۸٬۰۵۴ (۱٫۰٪) روتول‌ها ۱۰٬۳۳۳ (۱٫۳٪) ۶٬۵۶۶ (۰٫۶٪) ۱۱٬۷۹۹ (۰٫۸٪) ۱۴٬۲۸۸ (۰٫۹٪) ۱۴٬۹۵۵ (۰٫۸٪) ۲۴٬۲۹۸ (۱٫۰٪) ۲۷٬۸۴۹ (۱٫۰٪) ساخورها ۳٬۵۳۱ (۰٫۴٪) ۴٬۲۷۸ (۰٫۴٪) ۴٬۳۰۹ (۰٫۳٪) ۴٬۵۶۰ (۰٫۳٪) ۵٬۱۹۴ (۰٫۳٪) ۸٬۱۶۸ (۰٫۳٪) ۹٬۷۷۱ (۰٫۳٪) سایر ۴۳٬۸۶۱ (۵٫۶٪) ۵۲٬۰۳۱ (۵٫۶٪) ۶۱٬۴۹۵ (۵٫۸٪) ۶۳٬۷۸۷ (۴٫۵٪) ۵۷٬۸۹۲ (۳٫۶٪) ۵۸٬۱۱۳ (۳٫۲٪) ۲۵٬۸۳۵ (۱٫۰٪) ۱۹٬۶۴۶ (۰٫۷٪) مذهب مطابق با نتایج سرشماری سال ۲۰۱۲ میلادی، ۸۲٫۶ درصد از جمعیت داغستان را مسلمانان تشکیل می‌دهند که اکثراً سنی مذهب هستند و تعداد کمی هم شیعه مذهب هستند (حدود ۶ درصد). البته شیعیان با وجود درصد کم، اما رشد خوبی طی سال‌های اخیر داشته‌اند به طوری که از ۴درصد در سال ۱۹۹۰ به ۶درصد در سال ۲۰۱۰ رسیده است (تقریبا ۵۰٪ رشد جمعیت). حدود ۸٫۶ درصد بیان داشته‌اند که چندان مذهبی نیستند و این در حالی است که ۲ درصد خود را بی‌خدا معرفی کرده و ۱٫۸ درصد نیز در یا در خصوص مذهب خود سکوت کرده‌اند یا از مذاهب دیگر هستند. در دو المپیک ۲۰۰۴ آتن و ۲۰۰۸ پکن ورزشکاران داغستانی در دو رشتهٔ کشتی آزاد و بوکس ۶ مدال طلا، ۳ نقره و چهار برنز دریافت کرده‌اند. این منطقه در طول تاریخ شاهد تهاجمات متعددی بوده که باعث تکامل کشتی و هنرهای رزمی در آن شده است. اغلب پسرهای داغستانی از اوان کودکی دفاع از خود را می‌آموزند و هیچ مراسمی در داغستان بدون مسابقهٔ کشتی انجام نمی‌شود. | ## جمع‌بندی | علاوه بر کشتی ورزشکاران داغستانی در رشته‌های رزمی، تیراندازی با تپانچه، سوارکاری و تیروکمان نیز در زمرهٔ ورزشکاران برتر دنیا قرار دارند.