موضوع مقاله: انقلاب میخک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # انقلاب میخک | مقدمه: انقلاب میخک (انقلاب میخک قرنفلی) که با نام انقلاب ۲۵ آوریل نیز شناخته می ‌شود یک کودتای نظامی توسّط افسرانی بود که دولت اقتدارگرای استادو نوو را در ۲۵ آوریل ۱۹۷۴ میلادی در لیسبون سرنگون کردند و تغییرات اجتماعی، اقتصادی، سرزمینی، جمعیت‌شناختی و سیاسی را در یک روند انقلابی در پرتغال و قلمروهای فراسرزمینی آن انجام دادند که به گذار پرتغال به دموکراسی و پایان جنگ‌های استعماری آن منجر شد. | ## بخش 1: انقلاب میخک | انقلاب به عنوان کودتایی که توسّط جنبش نیروهای مسلح از طرف افسرانی نظامی که مخالف رژیم بودند، سازماندهی و آغاز شد؛ امّا به سرعت با یک مقاومت مدنی غیرمنتظره و پرطرفدار همراه گشت. مذاکرات با جنبش‌های استقلال آفریقا آغاز شد و تا پایان سال ۱۹۷۴، سربازان پرتغالی از گینه پرتغال عقب‌نشینی کردند و آنجا تحت‌ عنوان گینه بیسائو به عضویت سازمان ملل متحد درآمد. به دنبال این واقعه در سال ۱۹۷۵ کیپ ورد، موزامبیک، سائوتومه و پرنسیپ و آنگولا در آفریقا و تیمور شرقی در جنوب شرق آسیا نیز اعلام استقلال کردند. نام «انقلاب میخک» به این دلیل انتخاب شد که در طی آن تقریباً هیچ شلیک گلوله‌ای انجام نشد و همچنین یک کارگر رستوران به نام «سلسته کائیرو» هنگامی‌که مردم برای جشن گرفتن پایان دیکتاتوری به خیابان آمده بودند، به سربازان گل میخک تقدیم کرد. پس از آن تظاهرکنندگان گل میخک را بر روی یونیفرم سربازان و لولهٔ تفنگ‌هایشان قرار می‌دادند. این کودتای نظامی نمونه‌ای دیگر از گذار از یک رژیم دیکتاتوری به یک نظام دموکراتیک بدون وقوع جنگ داخلی یا فروپاشی یا تجزیه کشور بود. کودتای ۲۸ مهٔ ۱۹۲۶ رژیمی اقتدارگرا را برقرار کرد که کاتولیسیسم اجتماعی و اینتگرالیسم را در بر می‌گرفت. این موارد بسیار نادر بودند و اکثریت قریب‌به‌اتفاق انتخابات، انتخابات صوری‌ای بودند که در آن نامزد دولت معمولاً بدون رقیب شرکت می‌کرد، در حالی‌که مخالفان از آزادی‌های محدود سیاسی که در دورهٔ کوتاه انتخابات مجاز بود برای اعتراض استفاده کرده و با کنار کشیدن نامزدهای خود پیش از انتخابات، تلاش می‌کردند مشروعیت سیاسی را از رژیم سلب کنند. در سال ۱۹۵۸، ژنرال هومبرتو دلگادو، که پیش‌تر از اعضای رژیم بود، در برابر نامزد ریاست‌جمهوری رژیم، آمِریکو توماش، ایستاد و اجازه نداد نامش پس گرفته شود. توماش در میان ادعاهای گستردهٔ تقلب انتخاباتی برندهٔ انتخابات شد، و دولت سالازار اقدام به کنار گذاشتن رویهٔ انتخاب مستقیم رئیس‌جمهور توسط مردم کرده و این وظیفه را به مجمع ملی ویا استادو نوو (پرتغال) واگذار کرد.Oliveira, Pedro Aires (2011). با گسترش جنگ سرد، کشورهای بلوک غرب و بلوک شرق در حمایت از چریک‌ها در امپراتوری پرتغال (مستعمرات پرتغال) با یکدیگر رقابت کردند که به جنگ استعماری پرتغال در سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۴ انجامید.Schliehe, Nils (1 May 2019). سالازار در سال ۱۹۶۸ دچار سکته شد و مارسیلو کایتانو جای او را به‌عنوان نخست‌وزیر گرفت. کایتانو شعار «تکامل پیوسته» را مطرح کرد و اصلاحاتی را پیشنهاد داد، از جمله مستمری ماهانه برای کارگران روستایی که هرگز در نظام تأمین اجتماعی پرتغال مشارکت نداشتند. «بهار مارسیلیستی» کایتانو (Primavera Marcelista) شامل مدارا و تساهل بیشتر سیاسی بود، اما آزادی کامل مطبوعات را در بر نمی‌گرفت (سانسور پیشاپیش تا ۲۵ آوریل ۱۹۷۴ برقرار ماند) و فرصتی برای مخالفان محسوب می‌شد تا امتیازاتی از رژیم به‌دست آورند. در سال ۱۹۶۹، کایتانو نخستین جنبش کارگری دموکراتیک کشور را از دههٔ ۱۹۲0 به بعد مجاز کرد. با این حال، پس از انتخابات ۱۹۶۹ و ۱۹۷۳، تندروها در دولت و ارتش در برابر کایتانو عقب‌نشینی کرده و سرکوب سیاسی علیه کمونیست‌ها و ضد‌استعماری‌ها را تشدید کردند. | ## بخش 2: انقلاب میخک | شرایط اقتصادی سیاست اقتصادی رژیم «اِشتادو نوو» تشکیل شرکت‌های بزرگ و چندرشته‌ای را تشویق می‌کرد. یکی از بزرگ‌ترین این شرکت‌ها «کومپانیا اونیão فابریل» (CUF) بود که دامنهٔ گسترده‌ای از فعالیت‌ها را در بر می‌گرفت؛ از جمله سیمان، صنایع پتروشیمی و شیمیایی کشاورزی، نساجی، نوشیدنی‌ها، مهندسی دریایی و برق، بیمه، بانکداری، کاغذ، گردشگری و معدن، و دارای شعب، کارخانه‌ها و پروژه‌هایی در سراسر امپراتوری پرتغال بود. دیگر شرکت‌های خانوادگیِ متوسط در اوایل دههٔ ۱۹۷۰ در حوزه‌های نساجی (مانند شرکت‌های فعال در کوویلیا و شمال‌غرب)، سرامیک، چینی، شیشه و کریستال (مانند شرکت‌های آلکوباça، کالداس دا راینیا و مارینیا گراند)، چوب مهندسی‌شده (مانند SONAE در نزدیکی پورتو), ماهی کنسروی (آلگاروه و شمال‌غرب), ماهیگیری، صنایع غذایی و نوشیدنی (لیکور، آبجو و شراب پورت), گردشگری (در اِستوریل، کَشکَیش، سینترا و آلگاروه) و کشاورزی (منطقهٔ آلنتژو که به «سبد نان پرتغال» مشهور است) تخصص داشتند. اتحادیه‌های کارگری تحت محدودیت‌های شدید قرار داشتند، و قوانین حداقل دستمزد اجرا نمی‌شدند. از دههٔ ۱۹۶۰، آغاز جنگ‌های استعماری در آفریقا تغییرات اجتماعی قابل‌توجهی را به‌وجود آورد که از جملهٔ آن‌ها ورود سریع زنان به بازار کار بود. جنگ استعماری جنبش‌های استقلال در مستعمرات آفریقایی پرتغال شامل موزامبیک پرتغالی، کنگوی پرتغالی، آنگولا پرتغالی و گینهٔ پرتغالی آغاز شد. رژیم‌های سالازار و کایتانو در پاسخ، بخش فزاینده‌ای از بودجهٔ پرتغال را به ادارهٔ مستعمرات و هزینه‌های نظامی اختصاص دادند و کشور به‌طور فزاینده‌ای از بقیهٔ جهان منزوی شد، با افزایش نارضایتی‌های داخلی، تحریم‌های تسلیحاتی و دیگر تحریم‌های بین‌المللی مواجه شد."Adrian Hastings". تا اوایل دههٔ ۱۹۷۰، ارتش پرتغال بیش‌ازحد گسترده شده بود و هیچ راه‌حل سیاسی در دسترس نبود. اگرچه تعداد تلفات نسبتاً کم بود، جنگ وارد دومین دههٔ خود شده بود؛ پرتغال با انتقاد جامعهٔ بین‌المللی مواجه شد و به‌طور فزاینده‌ای منزوی می‌شد. هزاران دانشجوی چپ‌گرا و فعال ضدجنگ با مهاجرت غیرقانونی، عمدتاً به فرانسه و ایالات متحده، از خدمت نظامی فرار کردند. فارغ‌التحصیلان جوان آکادمی‌های نظامی از برنامهٔ کایتانو برای ارتقای افسران شبه‌نظامی، که پس از گذراندن دورهٔ کوتاه آموزشی و خدمت در کمپین‌های دفاعی مستعمرات در همان درجه با فارغ‌التحصیلان آکادمی ارتقا می‌یافتند، ناراضی بودند. در فوریهٔ ۱۹۷۴، کایتانو تصمیم گرفت ژنرال آنتونیو دِ اسپینولا را از فرماندهی نیروهای پرتغال در گینه برکنار کند، در پی افزایش مخالفت اسپینولا با ارتقای افسران نظامی و جهت‌گیری سیاست استعماری پرتغال. این اتفاق اندکی پس از انتشار کتاب اسپینولا با عنوان «پرتغال و آینده» رخ داد، که دیدگاه‌های سیاسی و نظامی او دربارهٔ جنگ استعماری پرتغال را بیان می‌کرد. چندین افسر ارتش که با جنگ مخالف بودند، جنبش نیروهای مسلح انقلابی (MFA) را برای سرنگونی دولت از طریق کودتای نظامی تشکیل دادند. MFA به رهبری ویتور آلوِس، اوتِلو سارایوا دِ کاروالیو و واسکو لورن‌سو اداره می‌شد و بعدها سالگیرئو مایا نیز به آن پیوست. این جنبش با کمک دیگر افسران ارتش پرتغال که از اسپینولا و اصلاحات دموکراتیک مدنی و نظامی حمایت می‌کردند، تقویت شد. | ## بخش 3: انقلاب میخک | با وجود تکرار فراخوان‌های رادیویی از سوی «کاپیتان‌های آوریل» (MFA) که از شهروندان می‌خواستند در خانه بمانند، هزاران پرتغالی به خیابان‌ها ریختند و با شورشیان نظامی همراه و از آن‌ها حمایت کردند. یکی از نقاط تجمع اصلی، بازار گل لیسبون بود که در آن زمان مملو از میخک‌ قرنفلی های فصل بود. اگرچه هیچ تظاهرات گسترده‌ای پیش از کودتا رخ نداده بود، مشارکت خودجوش شهروندان، کودتای نظامی را به انقلابی مردمی تبدیل کرد که «توسط افسران رادیکال ارتش، سربازان، کارگران و کشاورزان رهبری شد و دیکتاتوری سالخوردهٔ سالازار را با زبان سوسیالیسم و دموکراسی سرنگون کرد. تلاش برای رادیکال‌سازی نتیجه»، به گفتهٔ یکی از ناظران معاصر، «حمایت مردمی گسترده‌ای نداشت و به‌راحتی توسط حزب سوسیالیست و متحدانش سرکوب شد.»Ali, Tariq (2010). این ساختمان توسط MFA محاصره شد و آن‌ها با فشار، کایتانو را مجبور کردند که قدرت را به اسپینولا واگذار کند. رئیس‌جمهور توماش در طول انقلاب در حاشیه نگه داشته شد و تنها توسط فرناندو دا سیلوا پایس، رئیس GDS، از رویدادهای رخ‌داده مطلع شد. توماش، خانواده‌اش و برخی اعضای کارکنان ریاست‌جمهوری در قلعهٔ گیرابیتا پناه گرفتند و بعدها همان روز به محل سکونت شخصی خود در لیسبون بازگشتند. کایتانو و توماش به برزیل اعزام شدند؛ کایتانو باقی عمر خود را در آنجا گذراند و توماش چند سال بعد به پرتغال بازگشت. انقلاب از سوی اسپانیا، همسایهٔ پرتغال، با دقت دنبال می‌شد، جایی که دولت (و مخالفان) در حال برنامه‌ریزی برای جانشینی دیکتاتور اسپانیایی فرانسیسکو فرانکو بودند. جنبش هنوز باید کنترل کل پرتغال را تضمین می‌کرد، با این حال، با توجه به مقاومت مقامات محلی در دیگر پایتخت‌های منطقه، انقلاب در لیسبون تأثیر عملی در آن مناطق نداشت زیرا مقامات رژیم سابق هنوز در آنجا مستقر بودند. این وضعیت در کویمبرا وجود داشت که تنها در ۳۰ آوریل، با مشارکت مستقیم نظامیان و پس از چهار روز محاصرهٔ شعبهٔ GDS در ستاد کویمبرا، قدرت‌های دموکراتیک جدید در دانشگاه، شهر، دولت مدنی منطقه و شهرداری‌های تابعه آن برقرار شد. در طول محاصرهٔ ستاد GDS، در ساعت ۲۰:۱۵ روز ۲۵ آوریل، مقامات GDS شلیک‌های هشداردهنده‌ای به سمت جمعیت خارج ساختمان انجام دادند که منجر به کشته شدن چهار غیرنظامی و زخمی شدن ۴۵ نفر شد. یک عضو پلیس ضربتی نیز در میدان لوئیس دِ کاموئس توسط MFA کشته شد، هنگامی که در نتیجهٔ یک سوءتفاهم، نیروها به سمت کاروانی از خودروهای پلیس که این مأمور بخشی از آن بود، تیراندازی کردند. پیامدها در ۲۵ آوریل ۱۹۷۵، انتخابات برای مجلس موسسان به‌منظور تدوین قانون اساسی جدید برگزار شد. با وجود اینکه این انتخابات در دوره‌ای از جو انقلابی برگزار شد، اکثر پرتغالی‌ها به احزاب طبقهٔ متوسط که به دموکراسی چندحزبی متعهد بودند، رأی دادند. | ## جمع‌بندی | با این حال، برخی عناصر MFA با برگزاری انتخابات مخالفت داشتند و تنها پس از رسیدن به توافقی با احزاب سیاسی مبنی بر اینکه سیاست‌های MFA صرف‌نظر از نتایج انتخابات اجرا خواهد شد، با آن موافقت کردند.