موضوع مقاله: عجایب‌المخلوقات (زکریای قزوینی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عجایب‌المخلوقات (زکریای قزوینی) | مقدمه: قزوینی این کتاب را نخست به زبان عربی نوشت و سپس خود نسخه‌ای فارسی از آن تدوین کرد. | ## بخش 1: عجایب‌المخلوقات (زکریای قزوینی) | تاریخ نوشتن «عجایب‌المخلوقات» را به سال ۶۷۸ هجری قمری مطابق با ۱۲۸۰ میلادی گزارش کرده‌اند. مقالهٔ اول در عُلویات؛ مقالهٔ دوم در سُفلیات، که شامل عناصر و معدنیات، نباتات و حیوانات است. در مورد تمام کائنات روی زمین، بروج، ماه‌ها، فصول سال، ستارگان، زمین، کوه‌ها، دریاها، رودها، جانوران، و بسیاری از موجودات دنیا سخن رفته است. این کتاب نخستین بار به اهتمام ووستنفلد در ۱۸۴۸ در گوتینگن، و ترجمهٔ نیمی از آن توسط هرمان اته در ۱۸۶۸ در لایپزیگ انجام شده است. همچنین ترجمه فرانسوی آن در سال ۱۸۰۵ در پاریس به زیر چاپ رفته و بعداً این کتاب به چند زبان دیگر مانند ترکی، آلمانی، یونانی ترجمه و چاپ شده است. | ## بخش 2: عجایب‌المخلوقات (زکریای قزوینی) | ترجمهٔ فارسی آن چند بار در تهران چاپ شده است.لغت‌نامه دهخدا: عجایب‌المخلوقات و غرایب‌الموجودات تحلیل کتاب به نوشته پرویز براتی در کتاب عجایب ایرانی، قزوینی در کتاب عجایب‌المخلوقات و غرایب‌الموجودات برای نخستین بار در چارچوب عجایب‌نامه‌ای، مرزبندی قاطعی از امر غریب و مفهوم شگفتی در ساخت ذهنی و هستی‌شناسانهٔ ایرانی ترسیم می‌کند. این تلقی روش‌شناختی، کاملاً منطبق با مناسبات ذهنی – تاریخی ایرانی تدوین شده است. او می‌نویسد: «قالَ الحُکَما، التّّعَجُبُ حِیرهُ تُعرض الانسانُ لِقصورهِ عَنْ مَعْرِفَهِ سَبَبُ الشّییِ أو عَنْ مَعرفهِ کیفیهِ تأثیرِ سَبَبِ لشَّیی فیه.»(«تعجّب حیرتی است که بر انسان عارض می‌شود به واسطهٔ آن که چیزی بیند که سبب آن را نداند. در شگفت می‌ماند از آن چیز، قبل از آن که سبب آن دانسته باشد.») قزوینی از خلال سوبژکتیویتهٔ پیشامدرن ایرانی به چنین تعریفی می‌رسد؛ تعریفی که رسیدن به آن مختص جهان‌های مدرن و پسامدرن است. او بعد از این اصطلاح‌شناسی دقیق مفهوم «تعجّب»، بلافاصله شگفتی زنبور عسل را مثال می‌زند و این‌که چگونه این مهندس حاذق و پرکار آن سازه‌های شش ضلعی را می‌سازد. | ## بخش 3: عجایب‌المخلوقات (زکریای قزوینی) | این تلقی هستی‌شناسانه البته از آن روست که کیهان‌شناسان ایرانی بعد از اسلام عمدتاً نگره‌های تئولوژیک داشته‌اند.براتی، پرویز:کتاب عجایب ایرانی، روایت، شکل و ساختار فانتزی عجایب‌نامه‌ها به همراه متن عجایب نامه‌ای قرن هفتمی، تهران، ۱۳۸۸ صفحه ۵۲ و ۵۳ نگاهی به متن کتاب اگر بن انار شیرین اندکی باز کنند و سرکه در آن ریزند، انار ترش شود، اگر بن درخت انار ترش را باز کنند و انگبین در آن ریزند، انار را شیرین کند. و انگور آنکه باید نشاند کی ماه چهارده بود، نه از سر قضیب و نه از بن ولیکن از میانه و هر دو سر به سرگین گاو در باید گرفت و قدری نانخواه در بن افکنند و در رز البته نخود و کرنب (کلم) بکارند و دو آرش بزمین فرو ترد و اگر شاخ وی برشکافند چنانک پوست جدا نگردد و پشمکی که در میانه است بردارد و برهم نهند راست و بپوست بید تنگ ببندد و بگذارد تا پرورده شود انگور این درخت را دانه نبود. آشنان: (درختچه‌ای در شوره‌زار)، از دخان (دود) او جمله هوام (حشرات) گریزند (عجایب قزوینی). انجیر: شیخ الرئیس گوید اگر که دخان چوب انجیر در بوستانی پراکنند، که کرم آنجا افتاده‌باشد، جمله هلاک شود. ترنج: صاحب الفلاحه (منظور بخش الفلاحه از جامع العلوم فخر رازی) گوید رماد (خاکستر) و ورق کدو زیر درخت ترنج بگسترانند ثمر درخت ترنج بسیار شود و هم از آن نیفتد. | ## جمع‌بندی | خرما: صاحب الفلاحه گوید، اگر نخلی بار نیاورد و دو سال بر او متسکرد شود، مردی تیشه یا تبری بردارد، و نزد او شود.