موضوع مقاله: سقز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سقز | مقدمه: سَقِز شهری واقع در استان کردستان، مرکز شهرستان سقز و یکی از مناطق باستانی خاورمیانه است که گنجینه‌ها، آثار و اشیاء تاریخی فراوانی در آن کشف شده‌است که هم‌اکنون در موزه‌های مختلف ایران و جهان نگهداری می‌شوند.گورستان چهار هزار ساله سقز، ایرنا، ۱۴۰۰فیلم| کشف اتفاقی یک گورستان هزاره دوم قبل از میلاد در سقز، خبرگزاری فارس، ۱۴۰۰کاخ‌دژ زیویه نماد قدمت تاریخی سقز، میراث آریا، ۱۳۹۹کشف عتیقه‌های ۳ هزار ساله در سقز، خبرگزاری مهر، ۱۳۹۹کدام آثار تاریخی ایران در موزه‌های معروف دنیا هستند؟، جماران، ۱۳۹۷قلعه باستانی زیویه سقز با قدمتی به درازای تاریخ مادها، تسنیم، ۱۳۹۳ شهر سقز همان‌طور که از نامش پیداست، باقیمانده شهر ساکز از شهرهای روزگاران باستان بوده و از زمان حکومت‌های قبل و بعد از مادها و سکاها محل سکونت مردم و تمدن‌های مختلف بوده و فراز و فرودهای زیادی را پشت سر نهاده‌است و در سده‌های قبل از میلاد پایتخت حکومت سکاها در فلات ایران و قبلتر مرکز حکومت مانایی‌ها بوده‌است. | ## بخش 1: سقز | این شهر بر روی دشت‌ها و تپه‌های طویلی بنا شده‌است که سر شاخه اصلی رودخانه‌هایی همچون قزل‌اوزن، زرینه‌رود و سیمینه‌رود از کنار آن می‌گذرد. پستی و بلندی‌های داخل شهر و چشم‌انداز رودخانهٔ چم سقز که از وسط این شهر می‌گذرد، از ویژگی‌های خاص آن است. سقز در ناحیه‌ای کوهستانی و مرتفع بین ارتفاعات نامنظم رشته‌کوه‌های زاگرس واقع شده و این خصوصیت ژئومورفولوژیکی خاص، منجر به ایجاد آب و هوایی نسبتاً سرد و زمستان‌های طولانی و گاهی یخبندان شده‌است.چرا سقز سردترین نقطه ی شهری کشور است؟، وب سایت جامع هوا و اقلیم‌شناسیایسنا - فرمانداری سقز به فرمانداری ویژه ارتقاء یافتسقز رکورد زد؛ ۳۰ درجه زیر صفر، همشهری آنلاین، ۱۳۹۵ در این شهر، زبان کردی گویش سقزی به‌عنوان زبان مادری و همچنین یکی از زبان های آموزش , و زبان فارسی به‌عنوان زبان آموزش و مکاتبات رسمی، توسط اهالی شهر مورد استفاده قرار می‌گیرد. در طول سده‌های اخیر و در مقاطع مختلف تاریخی، سقز کانون بسیاری از تحولات و تغییرات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی همانند دیدار نادرشاه با شیخ حسندیدار شیخ حسن الکوردی (مولان آباد) با نادرشاه افشار، سقزروداو، ۱۳۹۸ بوده و اثرات عمیقی بر جامعه و تاریخ منطقه گذاشته و در بسیاری از حرکت‌های سیاسی و اجتماعی مانند انقلاب مشروطه،مشروطه و بحران سیاسی کردستان، محمد کلهر، زمانه، شماره ۴۷، ۱۳۸۵ انقلاب ۵۷ ایران،تحرکات مردمی سقز در جریان پیروزی انقلاب، دانا، ۱۳۹۵ تحولات مخصوص منطقه کردستاندهه شصت؛ 'کردها زیر گلوله'، بی‌بی‌سی، ۱۳۹۲چهلمین سالروز فرمان حمله به کردستان، احمد اسکندری، العربیه، ۲۰۱۹ و خیزش ۱۴۰۱ ایرانبازتاب اعتراضات سراسری ایران در رسانه‌های جهان - صدای آمریکا، صدای آمریکا، ۱۵ مهر ۱۴۰۱خیزش سراسری علیه جمهوری اسلامی؛ بالا گرفتن اعتراضات، ایران اینترنشنال، ۱۲ مهر ۱۴۰۱ که بزرگ‌ترین قیام مردمی ایران بعد از انقلاب ۵۷ است، مرکز تحول و تغییر بوده‌است به‌گونه ای که جنبش زنان ایران با خیزش مذکور به‌تکامل فلسفی رسید.جامعه‌شناسی انقلاب و خیزش «زن، زندگی، آزادی، بی‌بی‌سی، ۲۸ آذر ۱۴۰۱زن-زندگی-آزادی: فراسوسیال-دموکراسی!، ایران امروز، ۲۶ آذر ۱۴۰۲آیا مفاهیم «زن، زندگی، آزادی» در کنار ...، رادیو زمانه، ۱۴۰۲ نام نام سقز به تاریخ بنای آن مرتبط است که پیشینه‌ای چند هزار ساله دارد.سایت باستانی مکریان مربوط به دوره مفرغ است، کردپرس، ۱۴۰۰ عده‌ای از مورخان با استناد به آثار باستانی متعدد موجود در منطقه معتقدند که این شهر در نخستین اتحاد قوم ماد «ایزیرتا» نامیده شده و پایتخت مادها بوده‌است و توسط آنها استحکاماتی برایش بنا شده که زیویه و آرامائیت در روستای قپلانتوی کنونی از آن جمله است. دسته دیگری از مورخان معتقدند که بعد از هجوم سارگن دوم پادشاه آشور به سرزمین ماد که منجر به گریز مادها به سوی همدان شده، سکاها به سقز آمدند و آن را به‌عنوان پایتخت خود برگزیدند و نام آن را اسکیت و سپس ساکز نهادند و بدین ترتیب نام امروز این شهر از قوم سکاها به یادگار مانده‌است. در روایتی دیگر رومن گیرشمن در فصل دوم کتاب خود «ایران از آغاز تا اسلام»فراز و فرود یک تمدن، دنیای اقتصاد، ۱۳۹۴ به این مسئله اشاره کرده‌است که پس از اتحاد سکاها و مادها برای مبارزه با آشوری‌ها، به فرمان هوخشتره سکاها در غرب امپراطوری ماد سکنی گزیده و آن را ساکز نامیدند.درباره کردستان ، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامیجاذبه‌های گردشگری سقز، یادگار ماندگار ساکاها، ایسنا، ۱۳۹۵ القاب و عناوین سقز به‌عنوان شهر باستانی ایرانسقز تاریخی‌ترین شهر کردستان همچنان بدون موزه است، ایرنا، ۱۳۹۷سقز شهری به قدمت هزاره هفتم قبل از میلاد، خبرگزاری فارس، ۱۳۹۳روایتی از گورستان چهار هزار ساله سقز ، اسکان نیوز، ۱۴۰۰ شهر زن، زندگی، آزادی،ژن، ژیان، آزادی: از مردی تنها در سلول انفرادی تا خیابان‌های ایران، بی‌بی‌سی، ۲۲ مهر ۱۴۰۱درنگی بر شعار «زن، زندگی، آزادی» / نازنین و یامین، pecritique.com, 1401 شهر گل‌ها (به کردی: گولان)،شهر گولان افتخاری بر تارک کردستان، ایسنا، ۱۳۹۳ شهر کوه‌های مرتفع و رودخانه‌ها،کمپین حمایت از آب و خاک پاک در سقز تشکیل شد، باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۳۹۵نگاهی جغرافیایی به شهرستان سقز ، شارنیوز، ۱۳۸۷ شهر عرفان و ادب،شیخ جلال الدین نقشبندی (قدس سره) عارف و عابد و دانشمند کُرد ، شارنیوز، ۱۳۹۴آئین بزرگداشت شیخ حسن مولان آباد در سقز برگزار شد ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۹۵خانه کشتی شهرستان سقز افتتاح شد، خبرگزاری مهر، ۱۳۹۲دوزغد ره مقر سادات و مشایخ حسینی سقز ، کردنور، ۱۳۹۴ شهر ورزش و کشتی،سقز قهرمان مسابقات چندجانبه کشتی منطقه‌ای شد، ایرنا، ۱۳۹۸۲ کشتی‌گیر سقزی به اردوی تیم ملی دعوت شدند، ایرنا، ۱۳۹۹ قطب تجارت پارچه کردستان و ایران،سقز قطب پارچه، پوشاک و لوازم خانگی کشور است، برنا، ۱۳۹۵سقز؛ قطب پارچه کوردستان و ایران، سقزروداو، ۱۳۹۸ قدیمی‌ترین شهر کردنشین ایران،سقز تاریخی‌ترین شهر کردستان همچنان بدون موزه است، ایرنا، ۱۳۹۷ سردترین شهر ایرانسقز سردترین شهر ایران؛ دمای هوا افت شدیدی می‌کند، تسنیم، ۱۴۰۰ و پایتخت تئاتر کردیشناخته می‌شود. در روزگاری که مادها بر منطقه حکمرانی می‌کردند با سکاها چندین بار وارد جنگ شدند اما هووخشتره، بزرگ‌ترین پادشاه ماد، در ده سال اولِ حکومتش موفق شد که رابطه‌اش را با پادشاه سکاها، پروتوثیس، به اتحاد متقابل تبدیل کند و در عمل سکاها جزئی از مادها شدند. در روزگار هووخشتره، پس از انقیاد سکاها در ماد، گروهی از سکاها را به غرب سرزمین ماد کوچاندند و این سرزمین را به‌نام آنان سکزی یا ساکز خواندند که اکنون به سقز معروف است. آنها در آن زمان در استپ‌های آسیای میانه زندگی می‌کردند و از تأثیر تمدن‌های بین‌النهرین مثل بابل و آشور به‌دور بودند. آنها تا حد زیادی تحت تأثیر تمدن برادران یک‌جانشین خود، مادها و پارسها، قرار داشتند که در نواحی جنوب آنها در فلات ایران زندگی می‌کردند. سکاها، مانند قوم خویشاوند خود، سرمتیان، از جنبش‌های مزدایی و زرتشتیگری که سرانجام توانست اعتقادات مادها و پارس‌ها را دگرگون کند، به‌دور بودند. هرودوت در کتاب چهارمش در مورد این مردمان می‌نویسد: به‌اعتقاد برخی مورخان، سکاها ابتدا در آسیا مسکن داشتند، بعد ماساگتها آنان را بیرون رانده و سکاها از رود آراکس (جیحون) گذشته، به زمین کیمریها وارد شدند. مردم عقیده داشتند که برای خاک، خود را به خطر نیندازند، پادشاهان به‌عکس معتقد بودند که باید مقاومت کنند. بین پادشاهانی که ترجیح می‌دادند بجنگند تا کشته شوند، اختلاف شد و به دو دسته تقسیم گشته با هم جنگیدند و همه کشته شدند. روشن است که سکاها در تعقیب کیمری‌ها راه را گم کرده وارد آسیا و مملکت ماد شدند، زیرا کیمری‌ها در طول دریا حرکت کردند و سکاها به سمت قفقاز رفته و داخل مادها شدند. این روایت بین یونانی‌ها و بربرها خیلی شایع است.تاریخ هرودوت، کتاب چهارم، ترجمهٔ جرج راولینسون، بایگانی الکترونیکی کتابخانهٔ آلدلاین هرودوت از تهاجم سکاها به ایران در دوران هووخشتره یاد کرده؛ درحالی‌که سپاه ماد نینوا پایتخت آشور را محاصره کرده بود، خبر تهاجم سکاها هووخشتره را ناچار کرد از نینوا برگردد تا از کشور خود دفاع کند. از تاخت و تاز و غارت‌های آنان در کتاب ارمیا، از کتب مذهبی یهودیان، نیز یاد شده‌است. به‌دنبال حملهٔ مجدد آشور به مادها، خشتریته برای پایان دادن به حملات آشور با ماناها و سکاها پیمان دوستی بست و عملاً با آشور وارد جنگ شد. بعد از سکاها، کیمری‌ها (یکی دیگر از قبایل صحرانشین شمال قفقاز) به منطقهٔ شمال‌غرب ایران حمله کردند و در سر راه خود، دولت اورارتو در باختر دریاچهٔ ارومیه و خاور آناتولی را نابود کردند. هووخشتره بزرگ‌ترین پادشاه ماد در ده سال اول حکومتش موفق شد که رابطهٔ خوبی با پروتوثیس پادشاه سکاها برقرار کند. هووخشتره ارتش خویش را به دو بخش پیاده‌نظام مجهز به نیزه و سواره‌نظام تیرانداز (شکلی که از سکاها آموخته بود) تقسیم کرد و دولت نیرومندی در ماد تشکیل داد. هووخشتره پس از انقیاد سکاها در ماد، گروهی از سکاها را به غرب ماد کوچ داد و این سرزمین را به نام آنان سکزی یا ساکز خواندند که اکنون به «سقز» معروف است. رومن گیرشمن باستان‌شناس یهودی می‌نویسد: سکاها در زمان اشغال ایران، سَقِّز، ناحیه‌ای از کردستان را پایتخت خود قرار دادند، که الان نیز با قدمتی ۳۰۰۰ ساله، یکی از قدیمی‌ترین شهرهای جهان به‌شمار می‌آید. چنان‌که آثاری از ایشان در آن حوالی پیدا شده و گویند که کلمهٔ «سقز»، مشتق اسم «سَکا» است. دودمان اردلان نخست در موصل و دیاربکر ساکن بودند و بعد به منطقه شهرزور (شاره‌زوور) در اقلیم کردستان امروز رفته و قلعه زلم را مقر امارت خود قرار دادند. بنا به‌نوشته مورخان کلول‌بیگ پسر اردلان در سال ۶۲۰ هجری قمری شهر سقز را تصرف و به قلمرو فرمانروایی خود ضمیمه کرد و این منطقه تا عصر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار تحت حکومت و استیلای امرای اردلان بود و بعد از آن نیز اگرچه ناصرالدین شاه توانست به امارت اردلان‌ها خاتمه بدهد باز هم شاخه‌ای از خان‌های اردلان تا سقوط کابینه دکتر محمد مصدق در سال ۱۳۳۲ شمسی در سقز حکومت داشتند. این طایفه از اولاد محمدسلطان خان مشهور به سلطانی اردلان هستند که پس از او محمد علیخان و آنگاه مجیدخان اردلان و بعد از او سیف‌الدین‌خان اردلان مظفرالسلطنه اول حکومت منطقه سقز را داشته‌اند. در زمان جنگ جهانی اول و اشغال نواحی غربی ایران توسط دولت عثمانی، مظفرالسلطنه اول به‌همراه جمعی دیگر از حکام منطقه به‌دلیل عدم حمایت از عثمانی و عدم ورود به جنگ با روسیه آن هم به‌دلیل تبعیت از سیاست بی‌طرفی دولت مرکزی ایران، توسط عثمانی‌ها دستگیر و در شهر مراغه تیرباران گردیدند. در شهر سقز با حضور ملا محمدکریم شاعر، قاضی و خوشنویس، مشروطه‌خواهان این شهر در پی همراهی با مشروطه‌طلبان برآمدند.نگاهی به مشروطه در «سنندج» و نقش علمای اهل سنت در جنبش مشروطیت ، کردتودی، ۱۳۹۴ همچنین حاج احمد ملک‌التجار سقزی به‌عنوان رهبر دموکرات‌های مشروطه‌خواه سقز با سیف‌الدین‌خان حاکم سقز شروع به مخالفت کرد، ولی سرانجام این کشمکش به ترور او توسط مأموران سیف‌الدین‌خان منجر شد. همچنین بعدها و در جریان واقعه استبداد صغیر و قیام آذربایجان به رهبری ستارخان و باقرخان، مشروطه‌طلبان کرد با تشکیل کمیته‌های نظامی و سازماندهی نیروهای خود به یاری تبریزی‌ها شتافتند. از جمله این کمیته‌ها می‌توان به کمیته نجات اشاره نمود که توسط مبارزان شهر سقز تأسیس شد و به یاری ستارخان و باقر خان برخاست. ستارخان و باقرخان قبل از شروع انقلاب مشروطیت به سقز عزیمت و با خاندان نیلوفری‌ها، حکیم و حبیب‌الله خان تیلکوه دیدار کرده و طلب نیروی کمکی از عشایر سقز و تیلکوهی‌ها نمودند که جمعاً ۲۷۰ نفر از عشایر رزم‌آور و جنگجویان نامی به رهبری حبیب‌الله خان ایل‌بیگی به حمایت از جنبش مشروطه پیوستند. در قیام اسماعیل سمکو شهر سقز نیز جزو مناطق تحت سلطه و نفوذ او بود اما اقدامات بعضی از نیروهای او باعث شد که مردم شهر دچار مشکل شوند؛ برای مثال حاج محمود افتخارالتجار از معتمدین شهر را به‌قتل رساندند. در سال ۱۳۲۰ و همزمان با این وقایع و همچنین عزل رضاشاه پهلوی از حکومت، پادگان‌های سقز و بانه تخلیه شد که این سبب شد محمدرشید خان از خان‌های منطقه بانه با جمع‌آوری نیرو و کمک علی آقا جوانمردی رئیس ایل گورک سقز اقدام به تسخیر بانه و سقز نموده و موجبات آزار مردم این شهرها و غارت اموال آنها را فراهم آورد. در اواخر دی‌ماه سال ۱۳۲۰ سیف‌الله خان اردلان مظفرالسلطنه دوم با عشایر تیلکوه تماس گرفته و با یاری آنان و عشایر فیض الله بیگی به‌همراه سرگرد جلال زاگرس که از افسران سقزی بود شهر سقز را از تصرف محمد رشیدخان خارج کرد. اما این شهر بارها مورد حمله او قرار گرفت و تسخیر شد و افرادی همچنین علی خان حبیبی رئیس ایل تیلکوه به دست او کشته شدند. در نهایت با حضور قوای ارتش ایران به فرماندهی سرهنگ ارفع و چندین ماه جنگ و خونریزی شهر به دست نیروهای دولتی افتاد. در سال ۱۳۲۵ شمسی قاضی محمد که با سران عشایر و خان‌های و بیگزاده ای سقز از جمله با خاندان اردلان و فیض الله بیگی نسبت فامیلی داشت، در مهاباد اعلام جمهوری کرد. دولت مرکزی با داشتن پادگان نظامی قدرتمند در سقز عملیاتهای سیاسی و نظامی خود را علیه این جمهوری از این محل به انجام می‌رساند. در همین اثنا جمعی از مردم سقز و نیز تعدادی از خان‌های مناطق شمالی شهر به این جمهوری پیوستند و در پستهای حساس جای گرفتند. | ## بخش 2: سقز | با سقوط این جمهوری در آذر ماه سال ۱۳۲۶ شمسی، در شهرستان سقز تعدادی از این افراد توسط دولت دستگیر و سرانجام در بهمن ۱۳۲۶ یازده نفر از آنها در محل باشگاه افسران به چوبهٔ دار سپرده شدند مانند: احمد خان فاروقی فیض الله بیگی مشهور به سالار، عبدالله خان متینی برادر احمد خان، محمدخان دانشور، علی آقا جوانمردی و برادرش رسول آقا جوانمردی. پس از سقوط این جمهوری محمدرشیدخان که درجه ژنرالی این جمهوری را داشت در عراق متواری شد. با سقوط حکومت پهلوی و تشکیل جمهوری اسلامی، در منطقه کردستان خواسته‌هایی برای به‌دست آوردن حق خودمختاری برای مردم کردستان مطرح شد که در نهایت منجر به رویارویی احزاب کرد با دولت تازه تأسیس مرکزی شد که این شهر یکی از مراکز اصلی این رویارویی‌ها بود.دهه شصت؛ 'کردها زیر گلوله‌'، بی‌بی‌سی فارسی، ۲۰۱۳ در دهه‌های اخیر سقز توسعه بسیار یافته و در حال حاضر یکی از مهم‌ترین شهرهای کردستان به حساب آمده که شرایط لازم را جهت ارتقاء به مرکزیت استان را دارا بوده که رسانه‌های مختلف در خبرها و گزارش‌های مختلف به آن پرداخته‌اند. مهسا امینی بعد از سه روز کما، بر اثر شدت جراحات ناشی از ضربات وارده در بیمارستان کسری تهران درگذشت. با انتشار خبر مرگ او در رسانه‌های مختلف، واکنش‌ها و اعتراضات گسترده‌ای در شهرهای مختلف ایران و جهان ایجاد شد.شهرهای مختلف ایران مجدداً صحنه اعتراضات گسترده ضد حکومتی شد، بی‌بی‌سی، ۱۷ مهر ۱۴۱ادامه اعتراضات به کشته‌شدن مهسا امینی؛ زخمی‌شدن چندین معترض، العربیه فارسی، ۲۷ شهریور ۱۴۰۱ جنبش خیزش ۱۴۰۱ ایران با اعتراض به قتل ژینا و از جلو بیمارستان کسرای تهران و هنگام خاکسپاری او در آرامستان آیچی سقز و با سردادن شعار و تظاهرات مردم این شهرتیراندازی به مردم معترض در سقز در پی تدفین مهسا امینی، رادیو فردا، ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ آغاز شد و به شهرهای دیگر ایران گسترش یافت و واکنش‌های گسترده مردمی و بین‌المللی را برانگیخت و همبستگی ملی بین ایرانیان را از اقوام و مذاهب مختلف احیاء و ارتقاء داد.درگیری نیروهای امنیتی با معترضان در سقز؛ استانداری با تکذیب کشته‌ها، «زخمی‌شدن» معترضان را پذیرفت، یورونیوز، شهریور ۱۴۰۱ادامه اعتراضات به کشته‌شدن مهسا امینی؛ زخمی‌شدن چندین معترض در سقز، العربیه، ۱۴۰۱اعتراض‌ها به مرگ مهسا امینی با برداشتن روسری؛ اعتراضات با گلوله پاسخ داده شد، صدای آمریکا، ۱۴۰۱حاشیه‌های مراسم خاکسپاری مهسا امینی/ تجمع مقابل فرمانداری سقز پایان یافت، خبرگزاری فارس، شهریور ۱۴۰۱مرگ مهسا امینی؛ جان باختن «دست‌کم ۳۶ نفر» در اعتراضات، شعار حمایت از علی کریمی در خیابان‌ها، رادیو فردا، ۳۱ شهریور ۱۴۰۱مهسا امینی؛ از بازداشت تا مرگ او چه می‌دانیم؟، بی‌بی‌سی نیوز، ۲۸ شهریور ۱۴۰۱ یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این جنبش شعار زن زندگی آزادی بود که برای اولین بار در مراسم خاکسپاری ژینا و توسط زنان سقزی سر داده شد که بعدها در راهپیمایی حمایتی مردم سنندج و شهرهای دیگر ایران تکرار شد و تبدیل به شعار اصلی خیزش سراسری ۱۴۰۱ گردید.صد روزی که «شعار زن، زندگی، آزادی» ایران را لرزاند، بی‌بی‌سی، ۱۵ دی ۱۴۰۱ژن، ژیان، آزادی: از مردی تنها در سلول انفرادی تا خیابان‌های ایران، بی‌بی‌سی، ۲۲ مهر ۱۴۰۱ وضعیت طبیعی جغرافیا این شهر در ۴۶ درجه و ۱۷ دقیقهٔ طول جغرافیایی و ۳۶ درجه و ۱۴ دقیقهٔ عرض جغرافیایی از خط استوا واقع شده‌است. ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۴۷۶ متر است و نسبت به تهران ۲۵ درجه و ۲۷ دقیقهٔ طول غربی فاصله دارد. در جنوب این شهر، کوه‌های «هیجانان»، و در باختر آن، کوه‌های «مَلقَرَنی» گسترده‌اند. شهر سقز از شمال به شهرهای بوکان و مهاباد، از غرب به شهر بانه و اقلیم کردستان حدفاصل ۵۵ کیلومتری، از جنوب به سنندج و دیواندره، و از شرق به بیجار و زنجان منتهی می‌شود. فاصله شهر سقز از تهران ۶۳۰ کیلومتر می‌باشد که با آسفالت شدن مسیر بیجار به قیدار به ۵۷۰ کیلومتر کاهش یافته‌است. رودخانه زرینه رود دارای چهار سرشاخه اصلی با نام‌های رودخانه سقز، رودخانه خورخوره، رودخانه زرینه و رودخانه ساروق می‌باشد. سرشاخه زرینه از کوهستان‌های چهل چشمه و خورخوره سرچشمه می‌گیرد و چم سقزرودخانه سقز سند دار شد، ایرنا، ۱۳۹۹ از کوهستان‌های کیله شین در غرب سقز سرچشمه گرفته و از وسط این شهر عبور می‌نماید. سرشاخه رودخانه خورخوره نیز از کوهستان‌های منطقه خورخوره و تیلکوه سرچشمه گرفتهرودخانه زرینه رود، سیری در ایران، ۱۳۹۲ و چهارمین سرشاخه با نام رودخانه ساروق از کوهستان‌های بین سقز و تکاب سر چشمه می‌گیرد. سیمینه رود به عنوان دومین رود بزرگ حوضه آبریز دریاچه ارومیه از کوهستان‌های بین سقز و بانه نزدیک روستای موسی سرچشمه می‌گیرد. قزل اوزن نیز یکی از بلندترین رودخانه‌های ایران است که از کوه‌های چهل چشمه سرچشمه گرفته و پس از پیوستن به سد سپیدرود و رودخانه سپیدرود به دریای خزر می‌ریزد. حفاظت شده منطقه حفاظت شده عبدالرزاقمنطقه حفاظت شده عبدالرزاق ، دیده‌بان محیط زیست و حیات وحش ایران طی مصوبه‌شماره ۲۹۰ شورای عالی محیط زیست مورخ ۱۳۸۶/۱۱/۱۲ با وسعت ۴۳۹۵۰ هکتار به‌عنوان منطقه حفاظت شده به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست پیوسته‌است. به هنگام بازدید از منطقه حفاظت‌شده عبدالرزاق، گونه‌های نادر و کمیابی دیده می‌شود که می‌تواند برای هر فرد گردشگری جالب باشد.منطقه حفاظت شده عبدالرزاق سقز، مؤسسه مسافرتی و توریستی علاء الدین همچنین منطقه حفاظت شده چهل چشمه و سارال با وسعت بیش از ۹۰۰۰۰ هکتار مابین شهرهای دیواندره، سقز و مریوان قرار گرفته‌است. در یکی از آنها زبان کردی دارای سه گویش عمده شمالی، مرکزی و جنوبی بوده که هر کدام از این گویش‌ها دارای لهجه‌های مختلفی در زیرمجموعه خود می‌باشند. در عمل به دلیل دامنه بالای لغات و واژه‌های مورد استفاده در لهجه سقزی، این لهجه انعطاف پذیرتر از لهجه‌های دیگر گویش مرکزی بوده و برقرار نمودن ارتباط کلامی مردم سقز با شهرهای مجاور بیشتر از لهجه‌های دیگر می‌باشد.زبان و گویش مردم کردستان، پایگاه خبری باران مذهب مردم سقز پیرو دین اسلام و اهل سنت و جماعت در فروع دین شافعی و در اصول دین اشعری مذهب هستند. همچنین در گذشته عده ای یهودی ساکن این شهر بوده اما آنان یا مهاجرت کرده یا مسلمان شده و ماندگار شده‌اند. جشنواره تئاتر کردی سقز مهم‌ترین جشنوارهٔ تئاتر مناطق کردنشین ایران بوده که از سال ۱۳۷۸ تاکنون، در آذر ماه هر سال و در این شهر به‌طور مستمر برگزار می‌گردد. این جشنواره توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار می‌شود و هر ساله گروه‌های مختلف تئاتر از ایران، اقلیم کردستان عراق و ترکیه در آن شرکت می‌نمایند.جشنواره تئاتر کردی سقز به رویدادهای مهم هنری کشور اضافه شده‌است، خبرگزاری مهر، ۱۱ آذر ۱۳۹۷جشنواره تئاتر کردی سقز “دوسالانه” شود؟!، واکاوی، ۱۳۹۸ خوشنویسی از صدها سال قبل هنر خوشنویسی در بین مردم سقز نهادینه بوده و آثار ذیقیمتی از هنرمندان خوشنویس در این شهر به جای مانده‌است که قرآن شیخ حسن مولان آباد مشهور به ام القرآن، با خط استاد ملا رسول در قرن یازدهم هجری قمری نمونه بارز آن است.اُمّ القرآن مولان آباد نگینی با ارزش در شهرستان سقز ، کورد تودی، ۱۳۹۴ از هنرمندان سرشناس دوران قاجار و پهلوی این رشته هنری در این شهر می‌توان ملک الکلام مجدی و پسرش عبدالحمید ملک الکلامی مشهور به امیرالکتاب،حضور 6 استان کشور در جشنواره منطقه‌ای خوشنویسی سیاه مشق سقز، ایسنا، ۱۳۹۷ اشاره نمود که آثار ذیقیمتی همانند کتیبه‌های آرامگاه حافظ در شیراز و کتیبه‌های حجاری شده موزه ایران باستان به خط ثلث را از خود بر جای گذاشته‌اند. مجسمه «سواره هه لپه رکی» به معنای «مرد اسب سوار» که در میدان مادر نصب شده‌است از آثار ماندگار و فاخر این مجسمه‌ساز می‌باشد.مجسمه «هه لپه رکی سوارو» در سقز جانمایی شد ، کوردتودی، ۱۳۹۶بازدید فرماندار از کارگاه مجسمه‌سازی مسعود رحیمی ، شارنیوز، ۱۳۹۴ موسیقی موسیقی از جمله مولفه‌های مهم فرهنگی مردم کرد می‌باشد. در شهر سقز گروه‌ها و استادان متعدد موسیقی در حال فعالیت بوده و آثار ماندگاری را به‌خصوص در زمینه موسیقی کردی خلق و منتشر نموده‌اند. هنرمندانی مانند رشید فیض نژاد، عطا خان سعید منصور، حسین شوخ کمان (برادران زی زی) و محمد ناهید و ده‌ها خواننده و نوازنده دیگر از جمله هنرمندان این شهر می‌باشند.ساز موسیقی کردی در سقز کوک شد/استقبال مردم از موسیقی محلی، مهرنیوز، ۱۳۹۵اجرای گروه کنسرت موسیقی سقز در سالن ارشاد اسلامی آغاز شد، ایرنا، ۱۳۹۵لیست آموزشگاه‌های رسمی موسیقی سقز ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامیتجلیل از پیشکسوتان و مربیان موسیقی سقز، ساکاپرس، ۱۳۹۴ ادبیات اهمیت ادبیات زبان کردی نزدِ کردها به قدری بوده‌است که در سده‌های مختلف برای حفظ آن بزرگ‌ترین مسائل سیاسی و اجتماعی و نظامی را پشت‌سر نهاده‌اند. به همین دلیل، از سده‌های قبل تا زمان معاصر، شعرای متعددی در سقز به‌عنوان یکی از شهرهای کردنشین منطقه، ظهور کرده و آثار ادبی متعددی از خود به یادگار گذاشته‌اند. شعرای نامداری همچون ملا عبدالکریم صائب و ملا غفور دباغی، که اشعار خود را به زبان‌های کردی، فارسی، و عربی سروده و آثار نثر خود را به رشتهٔ تحریر درآورده‌اند و مجموعه‌های آثار آنان چاپ و منتشر شده‌است. نخستین سینما توسط حاج عبدالله غفوری در اواخر دهه سی شمسی تأسیس شد و آپاراتچی آن مصطفی فرزاد نام داشت. سومین سینما «سینما وزیری» یا «سینما آسیا» نام داشت که پایین‌تر از مدرسهٔ بوعلی (اندیشه کنونی) در میدان انقلاب قرار داشت که به‌دلیل عدم رسیدگی توسط مالک یا مالکان تا سال‌ها به مخروبه‌ای تبدیل شده‌بود. تا آنکه ارتباط میدان انقلاب با بلوار بهشتی برقرار شد و خیابان جدید بر روی مخروبه سینما آسیا قرار گرفت. پس از سال‌ها سؤمدیریت دولتی در استفاده از این ظرفیت موجود و عدم تمایل و توان مدیران اداره ارشاد در رونق بخشیدن به این مکان، با واگذاری بخشی از آمفی‌تئاتر به بخش خصوصی در بیستم اسفندماه ۱۳۸۷ فعالیت این مکان به عنوان تنها سینمای شهر با نام سینما فرهنگ، از سر گرفته شد.جزئیات اکران فیلم‌ها در گفتگو با مسئول راه اندازی سینما در سقز ، شارنیوز، ۱۳۸۸ در حال حاضر مجموعه سینمایی سقز (پردیس) با دارا بودن ساختمانی مجهز و سالن کنفرانس در مکان قبلی سالن شهید بهشتی با ۳ سالن خصوصی و عمومی به خدمت‌رسانی مشغول است. به‌علاوه گاهی از سالن ارشاد سقز واقع در ضلع شرقی پارک مولوی کرد برای نمایش فیلم استفاده می‌شود. علی‌رغم مهاجرت اهالی روستاها در سنوات قبل به مرکز شهر اما با تغییرات حاصل در روستاهای خوش‌آب‌وهوا و ایجاد و احداث راه‌های آسفالتهٔ روستایی و برق‌کشی و مخابرات و گاز و دیگر امکانات، تمایل مردم به سکونت در روستاها بیشتر شده‌است. همچنین در دهه‌های گذشته تعداد زیادی از جمعیت این شهر به دلایل مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی به شهرهای دیگر کردستان، ایران و نیز خارج از کشور مهاجرت نموده‌اند. در سالهای بعد از جنگ جهانی دوم نیز بیشتر جمعیت یهودی محلات یهودی نشین این شهر به اسرائیل و آمریکا مهاجرت کردند.از کردهای اسرائیل چه می‌دانید؟، رادیو فردا، ۱۳۹۱ سال سرشماریجمعیتخانوار۱۳۳۵۱۲۷۲۹۱۳۴۵۱۷۸۳۴۳۵۷۰۱۳۵۵۳۰۶۶۱۶۳۲۸۱۳۶۵۸۱۳۵۱۱۵۲۶۵۱۳۷۰۹۸۹۳۳۱۳۷۵۱۱۵۳۹۴۲۲۵۰۹۱۳۸۵۱۳۳۳۳۱۳۱۳۶۰۱۳۹۰۱۳۹۷۳۸۳۷۲۶۲۱۳۹۵۱۶۵۲۵۸ مشاهیر مشاهیر و نام آوران در رده اهالی سقز در ویکی‌پدیا آورده شده‌اند. بناها در سقز آثار تاریخی و ثبت شده ملی فراوانی از جمله بناها، قلعه‌ها، مساجد و غیره وجود دارد. مساجد در میان مردم کردستان مسجد یکی از رایج‌ترین اماکن عمومی و در درجهٔ اول اهمیت قرار دارد. سقز در مقایسه با دیگر شهرهای استان، دارای شمار بیشتری مسجد می‌باشد که بیشتر آنها تاریخی بوده و قدمت بالاتر از صد سال دارند. در این شهر شمار زیادی صوفی از طریقت‌های قادریه و نقشبندیه زندگی می‌کنند که هر کدام دارای تکایا و خانقاه‌های مخصوص خود هستند. در داخل شهر زیارتگاه‌ها از چندین بقعه قدیمی که طبق روایات به اصحاب پیامبر اسلام و مجاهدین صدر اسلام تعلق دارند و در جهاد شهید شده‌اند، تشکیل شده‌است. شناسایی ۲۱ زیارتگاه و بقعه متبرکه در سقز، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، ۱۳۸۹ این بقاع عبارتند از: پیرِ غَزایی پیرمیکائیل پیرمحمد پیر شلالی شخص کبودسوار علاوه بر موارد فوق مقبره مشایخ نقشبندی و قادری مانند مرقد حاج شیخ مصطفی و تکیه بابا شیخ نیز در مرکز شهر واقع شده‌اند. | ## بخش 3: سقز | در حومه شهر نیز آرامگاه پیر یونس یکی از صحابه پیامبر اسلام (درود خدا بر او باد) در روستائی بهمین نام قرار دارد. همچنین آرامگاه امام در کوهی بهمین نام در سنته، آرامگاه سلطان در اطراف آبادی چاغرلو، مرقد شیخ حسن مولان آباد در آبادی مولان آباد، آرامگاه شیخ ابراهیم بستی در روستای بست، آرامگاه شیخ عبدالقادر دوزغدره و آرامگاه بابا سید شکرالله پارسانیان از اماکن متبرکه و زیارتگاه‌های واقع در حومه سقز می‌باشند. زیارتگاه ها و مساجد سقز، کردنور، ۱۳۹۳ محله‌ها در این شهر تعداد ۲۲ محله وجود دارد که قدیمی‌ترین آنها با نام‌های «محله ناوقلا»، «محله یهودی‌ها» و «محله سرپچه» مشهور بوده‌اند. یکی از این ولایات « «ولایت کردستان» بود که سقز و سنندج زیرمجموعه آن بودند.تاریخچه تقسیمات کشوری در ایران و کاربرد آن در سرشماری در تقسیمات دوم کشوری شهر سقز در استان کردستان قرار گرفت و در نهایت به تاریخ چهاردهم شهریور ۱۳۲۵ شمسی شهرستان سقز با چهار بخش و ۲۷۱ روستا در استان کردستان تشکیل گردید.تقسیمات کشوری، استانداری کردستان این شهرستان در حال حاضر دارای فرمانداری ویژهساختمان فرمانداری ویژه سقز به بهره‌برداری رسید، ایرنا، ۱۳۹۹ بوده و سه نقطه شهری سقز، صاحب و سنته و چهار بخش مرکزی، زیویه، امام و سرشیو و یازده دهستان میرده، سرا، تموغه، ترجان، چهل چشمه غربی، ذوالفقار، گل تپه، صاحب، امام، خورخوره و تیلکوه بوده که شهر سقز در بخش مرکزی شهرستان واقع شده‌است. به‌طور کلی این شهر سقز در قسمت شمالی استان وزنه‌ای قابل توجه بوده و معادل ۱۵/۴ درصد از کل جمعیت شهری استان را داراست و از این لحاظ دومین شهر بزرگ استان به‌شمار می‌رود. آنچه مسلم است شهر سقز با توجه به موقعیت خاص تاریخی، جغرافیایی، اجتماعی و سیاسی متمایز از سایر شهرها بوده و ترکیب و بافت جمعیتی و فرهنگ و زبان مردم آن به گونه ای است که ظرفیت بالقوه مرکزیت استان جدید را دارا می‌باشد.استان «کردستان شمالی»؛ یک پیشنهاد مناقشه‌انگیز در مجلس، رادیو فردا، ۱۳۹۲ضرورت مطالبه گری برای تشکیل استان جدید با محوریت سقز شهرداری شهرداری سقز از سال ۱۳۱۶ شروع به کار کرد و امورات شهری را در حد جزئی به انجام می‌رساند و از سال ۱۳۳۶ به‌طور رسمی تبدیل به سازمانی منسجم گردید. ارتفاع قلهٔ آن ۲٬۷۰۰ متر از سطح دریاست و طول پیست ۱٬۲۰۰ متر می‌باشددامنه کوه «وزنه سقز» پذیرای اسکی‌بازان غرب ایران، باشگاه خبرنگاران جوانپیست اسکی سقز (پیست وزنه)، علاءالدین پیست اتومبیل‌رانی و موتورسواری در حومه جنوبی شهرمسابقات اتومبیل رانی سقز به روایت تصویر ، شارنیوز، ۱۳۹۰ پیست تریال مجموعهٔ کاوه، سه استخر و مجموعهٔ تفریحی تجاری که در شهریور ماه ۱۳۹۴ در مجتمع زوزان توسط بخش خصوصی تأسیس شد و دارای بازی‌های متنوع و جذابی برای تمامی رده‌های سِنی است استخر سرپوشیدهٔ کاو و یک استخر روباز شایلو که در سال‌های اخیر استخر شایلو به مجموعهٔ پرورش ماهی تغییر کاربری داده‌است پیست اسب سواری و اصطبل جنب استخر شایلو غار کرفتو که نزدیک منطقه زیویه و قلعه زیویه بوده و در گذشته جزو حوزه شهرستان سقز بود اما در حال حاضر از نظر تقسیمات شهری پس از تبدیل وضعیت دیواندره از بخش به شهرستان در حوزه این شهرستان قرار گرفت. مشهورترین این هتل‌ها هتل ماد واقع در روبروی ترمینال مسافربری مرکزی ، هتل فردین واقع در ورودی شهر از طرف سنندج و روبه‌روی باغ تالار کویستان و هتل کورد واقع در میدان مادر می‌باشند. هتل کورد دارای مجموعه آبی (سرسره آبی)، رستوران ایرانی و ایتالیایی، دو کافی شاپ، فروشگاه و پارکینگ سرپوشیده است که شرایط مساعدی را برای گردشگران فراهم نموده‌است. مجموعه اول سالن نمایش ارشاد است که در محل مجتمع فرهنگی هنری واقع در پارک مولوی کرد قرار دارد. مجموعه دوم جدیدترین پردیس سینمای سقز است که در سال ۱۴۰۰ افتتاح شد و شامل سه سالن با ظرفیت ۴۶۹ صندلی بوده و در همان محل مجتمع فرهنگی هنری بنا شده‌است.اولین فیلم سینمایی در پردیس سینمایی سقز اکران شد مراکز خرید از جمله مراکز خرید شهر می‌توان به بازار قدیمی «گذر اردلان»، بازار روز «قزاق خانه»، بازار نکروز، گذر خیابان امام، گذر خیابان جمهوری، بازار یهودی‌ها، مجتمع تجاری کوثر، مجتمع تجاری الماس غرب، مجتمع تجاری آدمی، مجتمع تجاری آلان و دیلان، مجتمع تجاری صابریان، مجتمع تجاری محمودی، مجتمع تجاری نگین، مجتمع تجاری زیتون، مجتمع تجاری ماد، مجمتع تجاری مرادویسی، مجمتع تجاری زیر گذر آزادی و مجتمع تجاری عرفانی اشاره نمود. البته اخیرا مجتمع تجاری کورد مال با دو طبقه و بر روی رودخانه سقز احداث شده است که با کاربری تجاری توریستی شروع به فعالیت نموده است. آموزش عمومی در روزگاران قدیم و در دوران صفوی، زندیه و قاجار اساس آموزش بر حضور کودکان در مکتب خانه‌های سنتی بود که از صدها سال قبل با آموزش علوم اسلامی و ادبیات آنها را آموزش و پرورش می‌دادند. تحصیلات ابتدایی به شکل مدرن در ایران از اواخر سدهٔ ۱۹ میلادی به وجود آمد و در دوران پهلوی اول و دوم توسعه و گسترش پیدا نمود. در حال حاضر واحدهای زیر در شهر فعال هستند: دانشکده پرستاری با پذیرش دانشجو در سه رشته پرستاری ، اتاق عمل و مامایی (با تصمیم اخیر دانشگاه علوم پزشکی بودجه تبدیل دانشکده پرستاری به دانشگاه علوم پزشکی در حال تخصیص است و نیازمند تکمیل اعتبار است) دانشگاه پیام نور در سال ۱۳۶۹ با سه رشتهٔ علوم تربیتی، زبان و ادبیات فارسی و حسابداری فعالیت خود را آغاز کرد دانشگاه آزاد اسلامی در مهرماه سال ۱۳۷۸ با سه رشتهٔ «کارهای عمومی ساختمان»، حسابداری و آموزش ابتدایی در مقطع کاردانی با پذیرش ۱۳۲ دانشجو پی‌ریزی شد دانشکدهٔ فنی و حرفه‌ای پسرانه مرکز آموزش علمی-کاربردی در نیمسال اول سال ۱۳۸۷ فعالیت آموزشی خود را در رشتهٔ فناوری اطلاعات و ارتباطات آغاز کرد. این شهر دارای یکی از بازارهای تاریخی و قدیمی در منطقه بوده و ظرفیت‌های عظیم تجاری و فرهنگی برای تبدیل شدن به بازار اصلی و مرکز تجاری در شمال غرب کشور را داراست.جاذبه‌های گردشگری سقز، یادگار ماندگار "ساکاها"، ایسنا، ۱۳۹۵ شهرکهای صنعتی در فاصله ۵ کیلومتری شمال شهر، شهرک صنعتی قهرآباد قرار گرفته‌است که بیش از ۹۰ واحد فعال همانند کارخانهٔ قند محمدی، کارخانهٔ کیک آسو، کارخانهٔ آب معدنی کیمیا، کارخانهٔ لبنیات پرشنگ، کارخانهٔ روغن موتور شیما نول، کارخانهٔ فیلتر خودرو ایزیرتا، و کارخانهٔ لامپ کم‌مصرف در آن به کار تولید مشغول می‌باشند و نزدیک به ۵۰ واحد نیمه فعال یا غیرفعال نیز در آن مستقر هستند. بازار سقز از چند بخش و راسته تشکیل شده که براساس کالاهای عرضه‌شده و فروشندگان تقسیم‌بندی شده‌اند. از میان این بازارها می‌توان به «بازار بالا» که محل عرضهٔ کالاهای لوکس است، همچنین «بازار پایین» که محل عرضهٔ کالاهای سنتی مانند پارچه، لوازم عروسی و اقلام کشاورزی است اشاره کرد. هرچند امروزه کمتر می‌توان اثری از بازار اصلی و کهن شهر یافت ولی با توجه به آثار باقیمانده از کاروانسرای تاجوانشیر، می‌توان به ارزش و اهمیت این بازار در دوران پیشین، پی برد. راسته‌های بازار، تنها میراث برجای‌مانده از این مجموعهٔ تجاری است که در ده سال اخیر، از لحاظ معماری تغییرات کلی را در خود دیده‌است.بازار سقز ، بازاری با اجناس و سوغاتی‌های فراوان، جاذبه هابازار قدیمی سقز، سیری در ایران در حال حاضر بازار سقز به عنوان قطب پارچه ایران شناخته شده‌است و این بازار به عنوان یکی از قطب‌های اصلی توزیع پارچه، پوشاک و روسری در منطقه و ایران مطرح است و هم‌اکنون بیش از ۵۰۰ مغازه و پاساژ پارچه و پوشاک فروشی به‌ویژه پارچه لباس کردی زنانه در مجموعه مغازه‌ها و پاساژهای گذر ابریشم، پشت بازار روز (قزاق خانه)، راسته اردلان، بازار بالا و زیرگذر آزادی مشغول فعالیتند.سقز؛ قطب پارچه کوردستان و ایران، سقزروداو، ۱۳۹۸سقز قطب پارچه، پوشاک و لوازم خانگی کشور است، خبرگزاری برنا، ۱۳۹۵ بازارچه مرزی بازارچه مرزی سیف بر اساس مصوبه هیئت وزیران و به استناد ماده ۲۳ قانون مقررات صادرات و واردات در فروردین سال ۱۳۷۳ ایجاد شد و در سال ۱۳۷۵ کارهای عمرانی آن از جمله زیرساخت‌ها و محوطه سازی انجام و سال ۷۷ با موافقت شورای عالی امنیت ملی فعالیت خود را آغاز کرد.بازارچه مرزی سیف سقز بازگشایی می‌شود، ایرنا، ۱۳۹۷ بخش‌ها گسترش مساحت شهر سقز از ۳۳٫۷ هکتار در سال ۱۳۳۵ به بیش از ۱۶۴۲٫۴۳۲ هکتار (۲۲ محله) در سال ۱۳۹۱ رسیده‌است. این شهر در زمان زندیه و قاجار در دشتی در جنوب غربی شهر فعلی قرار داشته که اکنون به «کهنه سقز» یا «سقز قدیم» معروف است. شهر فعلی نخست در اطراف بازار به‌وجود آمد و قدیمی‌ترین محله، همان محلهٔ «بازار شهر» است. امروزه موقعیت طبیعی و نحوهٔ استقرار شهر در دشتها و دامنهٔ ارتفاعات و رودخانه‌ای که از کنار آن جاری است، این شهر را از شهرهای دیگر کردستان متمایز کرده‌است. بلوار کردستان، بلوار شهید بهشتی، بلوار وحدت، بلوار هفت تیر، بلوار حافظ، بلوار ارتش، بلوار جمهوری، خیابان امام، خیابان معلم، پل هوایی از پر ترافیکترین معابر سقز است.مدیریت متفاوت ترافیک در سقز؛ شورای ترافیک کجای این داستان قرار دارد؟، واکاوی، ۱۴۰۰ فرمانداری و شهرداری سقز در جلسات مشترک شورای ترافیک، همواره تلاش کرده‌اند با پیش‌بینی نصب دوربین‌های مدار بسته و رصد مشکلات مسیرهای بین شهری و انعکاس آن به ادارات مربوط استان در جهت اصلاح هندسی تقاطع‌های سطح شهر و بررسی و پیش‌بینی احداث زیر گذر و روگذر و نیز اعمال محدودیت‌های ترافیکی به منظور تسهیل دررفت‌وآمد مردم به ویژه در محلات مرکزی و تجاری شهر، اقدامات ضروری به انجام رسانند.بررسی آخرین وضعیت ترافیکی سقز ، شارنیوز، ۱۳۹۳ با این اقدامات و با توجه به نیازهای ترافیکی شهر، شهرداری و شورای ترافیک اقدام به احداث تقاطع غیر همسطح در بلوار کردستان کرده‌اند. اما در سال ۱۳۹۹ با بازدید مسئولان بلندپایه ایران و اختصاص بودجه کافی برای تکمیل آن در سال ۱۴۰۰ برنامه‌ریزی شد.روند تکمیل فرودگاه سقز با جدیت در حال پیگیری است، ایسنا، ۱۳۹۹فرماندار: فرودگاه سقز یکی از طرح‌های پیشران منطقه است، ایرنا، ۱۳۹۹ این فرودگاه در تیر ماه سال ۱۴۰۰ افتتاح شد و برای تکمیل آن در ۱۴۰۱ ردیف بودجه در نظر گرفته شد. فرودگاه سقز در مسیر جاده قدیم سقز به مریوان قرار گرفته‌است و اهمیت خاصی برای رفاه اهالی شهرهای منطقه دارد. ترمینال در این شهر دو پایانه مسافربری وجود دارد که اولی پایانه مسافربری اصلی شهر بوده و در بلوار هفت تیر واقع شده و دومی پایانه ای کوچک بوده که جهت انتقال مسافر به شهرهای شمالی سقز فعال است و در انتهای بلوار کردستان قرار دارد. پایانه مسافربری اصلی سقز در سال ۱۴۰۰ بعد از مدتهای طولانی بازسازی شده و دارای محوطه ای بزرگ با چندین شرکت مسافربری فعال می‌باشد.انتقال معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری سقز به طبقه فوقانی ترمینال مرکزی، واکاوی، ۱۴۰۰ اتوبوس سازمان اتوبوسرانی شهرداری سقز در ۱۱ مسیر درون‌شهری از ساعات اولیه صبح تا پاسی از شب در راستای خدمات رسانی به شهروندان روزانه بیش از ۱۲ هزار مسافر را جابجا می‌کند. سیده اسرا هاشمی،تکواندوکار سقزی نشان طلا مسابقات کشوری را کسب کرد، مهر، 1396 نیان شاه محمدی،تکواندوکار سقزی نایب قهرمان جهان شد، خبرنگاران جوان، 1397 روناک حسین‌زادهبانوی تکواندوکار سقزی با تیم ملی به چین رفت، خبرگزاری صدا و سیما، 1397 از جمله بانوان قهرمان رزمی کار سقز هستند. همچنین در بخش مربیگری تیم‌های ملی ورزشکاران سقز نقش پررنگی دارند.قهرمانی مبارز سقزی در مسابقات بین‌المللی کیک بوکسینگ جام کاسپین، ده نگی شار، 1395برگزاری مسابقات ۶ جانبه کیک جیتسو غرب کشور در سقز، تسنیم، 1392رزمی کاران کردستانی قهرمان رقابت‌های ام ام ای کشور شدند، مهر، 1395کلاس جودو استاد هیوا شاه محمدی ریاست محترم کمیته داوران کشور ، فدراسیون جودوی جمهوری اسلامی ایران، 1397کتاب «حقوق ورزشی» منتشر شد، هیوا شاه محمدی، انتشارات گرجی، قم، 1399 والیبال به‌دلیل عدم وجود امکانات لازم، به‌ویژه سالن سرپوشیده، علاقمندان والیبال در این شهر معمولاً در فضای آزاد تمرینات خود را انجام می‌دهند. این ورزش نخست در سال ۱۳۳۳ توسط افراد نظامی و غیربومی در زمین خاکی، دژبان پادگان نظامی که در محل ساختمان قبلی آموزش و پرورش واقع در میدان قدس قرار داشت، انجام می‌شد. این بنا با استفاده از سازه‌های سیمانی مقاوم دارای ابعاد به طول ۹٫۵ عرض ۶٫۵ و ارتفاع ۲٫۴۰ می‌باشد. این پناه‌گاه در مسیر روستاهای سرتکلتو، خه‌یه‌ر، هیجانان، کس‌نزان در ارتفاع ۱۸۰۰ متری از سطح دریا واقع است. فاصلهٔ تقریبی از نزدیکترین روستا به جان‌پناه ۲ ساعت و ۳۰ دقیقه و از جان‌پناه تا قلهٔ کوه رووش حدوداً ۳۰ دقیقه می‌باشد. این پناه‌گاه دارای سرویس بهداشتی است که آب مصرفی آن توسط چشمهٔ مرمت‌شده تأمین می‌گردد. قله‌های قابل دسترسی این پناه‌گاه رووش و هه‌ماراو می‌باشند.نمایشگاه عکس و تجهیزات کوهنوردی در دانشگاه پیام نور سقز برپا شد، خبرگزاری مهر، ۱۳۹۱ رسانه‌ها خبری روزنامه نگاری در این شهر سابقه طولانی دارد. بیشتر نویسندگان و اعضاء تحریریه نشریات کردی در استان کردستان را نویسندگان سقزی تشکیل می‌دهند. حسین حزنی مکریانی فعال‌ترین روزنامه‌نگار تاریخ مطبوعات کُردستان اهل سقز بود که در سال ۱۹۲۵ میلادی زمانی که در حلب سوریه زندگی می‌کرد روزنامه «کردستان» را به چاپ رساند. | ## جمع‌بندی | در حال حاضر رسانه‌های آنلاین با تعداد زیادی مخاطب در شهر به‌طور رسمی و ثبت شده، فعال می‌باشند.حُزنی مُکریانی، فعال‌ترین و گمنام‌ترین روزنامه‌نگار تاریخ مطبوعات کوردستان، ئاسوی روژهه‌لات، ۲۰۱۹سقز، شهر فعالان پرانرژی مدنی و فرهنگی، فراتاب، ۱۳۹۷ انتشارات در سقز هر ساله تعداد زیادی کتب با موضوعات مختلف چاپ و منتشر می‌شود.