موضوع مقاله: نقشه‌های کهن | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نقشه‌های کهن | مقدمه: نقشه‌های کهن یا نقشه‌های نخستین تصوراتی است از دوره عصر آهن تا پایان دوره قرون وسطی (سده‌های میانه) و عصر اکتشاف، نوآوری و ظهور جغرافیای مدرن را در بر می‌گیرد. | ## بخش 1: نقشه‌های کهن | نقشه‌ها در این دوره تصور انسان‌های اولیه را از جهان نشان می‌دهد که تفکر آن‌ها بسیار بسیط بوده است. نقشه بابلیون قدیمی‌ترین نقشه است که تصور مردم را از جهان نشان می‌دهد، بعدها در نقشه‌های جهان، دنیا به هفت دریا و هفت اقلیم کاچ (تقسیم) شده است؛ که دریای پارس و سرزمین پارس یکی از هفت اقلیم است. نقشه کهن بابلی در اصل مرکز هفت اقلیم را با دایره مشخص کرده دور تا دور هفت اقلیم را بحر المحیط یا اقیانوس سراسری دربرگرفته است شماره ۹–۷ دریای پائین یا همان خلیج فارس است. قدیمی‌ترین لوحه‌های و نقشه‌ها ی ترسیمی کشف شده به مصری‌ها و بابلی‌ها منصوب شده‌اند. نقشه‌ای از بابلیون حک شده بر گل پخته پیدا شده که در موزه بریتیش لندن به شماره ۱۵۳/۹۲۶۸۷ نگهداری می‌شود و متعلق به ۵۰۰ سال قبل از میلاد است. م مربوط است که در آن خلیج فارس بدون اسم ترسیم شده است.دریای پارس یونانی‌ها و رومی‌ها و فنیقی‌ها این حرفه را توسعه داده‌اند و به ویژه بطلیموس ۱۶۸ م و استرابون ۶۴ ق. در دوره عباسیان که دانشمندان و مدیران ایرانی بر امور خلافت تسلط داشتند و وجوب جهت‌یابی قبله برای مسلمانان به ویژه کشورهای دور دست ضرورت اهمیت کارتوگرافی را ایجاب می‌کرد. خوارزمی ۸۲۱، استخری ۹۲۵، ابن حوقل ۹۷۷ ق و ادریسی حمودی ۱۱۶۵ ق (۸۲ نقشه در کتاب نزهه المشتاق) نقشه‌هایی از دیار عرب، بلاد فارس، بحر فارس و روم و شام ترسیم کردند که پایه و اساس نقشه‌های قرون بعدی توسط اروپائیان گردید. هم‌اکنون صدها نقشه دستی با ارزش در موزه‌های جهان نگهداری می‌شود که نام خلیج فارس و بحر فارس را به همراه دارند که تعدادی از آن‌ها نیز درموزه‌های کشورهای عربی است. به یقین می‌توان گفت هیچ نام جغرافیایی در جهان به اندازه نام خلیج فارس در کتب جغرافی و کارتوگرافی قدمت، اصالت ندارد و از نظر حضور در نقشه‌های کلاسیک و مدرن رکورددار نام‌های جغرافیایی بوده است. نقشه‌های منسوب به افراد ذیل اگر چه نسخه اولیه آن‌ها وجود ندارد اما در دوره‌های مختلف تاریخی و توسط افراد متعدد باز سازی شده است و می‌توان فهمید که در آن روزگار جهان را چگونه تصور می‌کرده‌اند در همه این نقشه‌های کهن هفت اقلیم و هفت دریا و خلیج فارس وجود دارد. م)، (به انگلیسی Nearchus) دریاسالار مقدونی که در سال ۳۲۶ قبل از میلاد به دستور اسکندر دریای فارس را پیمود و تا دهانه رود سند پیش رفت در سفرنامه خود چنین آورده است: «پس از دویست استاد راه به ریگ و از آن جا به دیلم و دهنهٔ رودخانهٔ اندیان آمدیم، رودخانهٔ اندیان سرحد خوزستان و فارس و پس از سند بزرگ‌ترین رودخانه است. | ## بخش 2: نقشه‌های کهن | م)، (به انگلیسی Eratosthenes)، ریاضیدان و جغرافیدان یونانی که زمانی ریاست دانشگاه اسکندریه را نیز داشت، و نظریه‌های مهمی دربارهٔ شکل و جایگاه زمین ارائه داد، هیپارکوس (۱۹۰–۱۲۰ ق. م- ۲۴ میلادی)، تاریخ‌نگار و جغرافی نگار یونانی در کتاب از «ایندی تا ایبری» یا از هند تا اسپانیا، نقشه‌ای از جهان ترسیم کرده است. ۱- نقشهٔ جهان بطلمیوس ۲- نقشهٔ اراتوس مربوط به ۲۵۰ سال قبل از میلاد مسیح ۳- نقشهٔ دی سنارک مربوط به ۲۸۵ سال قبل از میلاد مسیح ۴- نقشهٔ استرابو (Strabo) مربوط به ۲۰ سال بعد از میلاد مسیح ۵- در نقشهٔ دیگری مربوط قرن نهم میلادی و دوران خلفای عباسی در کتاب «تاریخ عرب» به قلم فیلیپ حیتی) به چاپ رسیده است، ۶- در نقشهٔ جهان ابو ریحان بیرونی مربوط به ۱۰۳۰ میلادی. ۸- در نقشهٔ جهان سالتر (Psalter) مربوط به قرن سیزدهم میلادی که در تحت نفوذ کلیسا تهیه شده است، ۹- در نقشه‌ای به نام نقشهٔ ایران قدیم که توسط دوونتی جغرافیدان فرانسوی در سال ۱۸۸۱ میلادی تهیه شده ۱۰- در نقشه‌ای مربوط به ۱۸۹۵م. نقشه بابلیون قدیمی‌ترین نقشه به‌جای مانده ۵۰۰ سال قبل از میلاد از تمدن میان رودان نقشه جهان موسوم به بابلیون است. نقشه‌ای از سرزمین بابلیون (عراق) حک شده بر گل پخته پیدا شده است که در موزه بریتانیا به شماره ۱۵۳/۹۲۶۸۷ نگهداری می‌شود و متعلق به۵۰۰ سال قبل از میلاد و به دوره بابلی جدید (از سلطه پارسها بر بابل) است اما گفته شده این نسخه از نسخه‌ای مشابه که گویا متعلق به دوره سارگون پادشاه اکد (۲۳۰۰ق. دوره‌ها و مراحل مختلف توسعه و دقیق شدن نقشه‌ها یونانی‌ها و رومیان و فنیقی‌ها حرفه نقشه‌کشی را توسعه داده‌اند و به ویژه بطلیموس (۱۶۸ ق. در دورهٔ عباسیان که دانشمندان و مدیران ایرانی بر امور خلافت تسلط داشتند، نیازبه جهت‌یابی قبله برای مسلمانان، به ویژه کشورهای دور دست، ضرورت کارتوگرافی را ایجاب می‌کرد و به دستور مأمون (۸۳۳–۸۱۴ م) ترجمه آثار یونانی شروع شد و نقشه‌ای از جهان تهیه شد. خوارزمی(۸۲۱ ق)، اسطخری (استخری ۹۲۵ ق)، ابن حوقل(۹۷۷ ق)، ادریسی حمودی (۱۱۶۵ ق) (با ترسیم هشتادو دو نقشه در کتاب نزهه المشتاق) نقشه‌هایی از دیار عرب، بلاد فارس بحر فارس و روم و شام ترسیم کردند که پایه و اساس نقشه‌های قرون بعدی توسط اروپائیان گردید. گفتنی است که در تمام این نقشه‌ها خلیج فارس نام خود را تحت عنوان بحر فارس یا خلیج فارس حفظ کرده است. به نقل از کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان دکتر عجم ۹۸–۱۲۲ - ص ۱۰۶–۱۰۷ . نقشه‌های کهن، ایران و خلیج فارس اقلیم ایران و خلیج فارس در همه نقشه‌های کهن بکار رفته است. | ## بخش 3: نقشه‌های کهن | در کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، به جزئیات کامل این اطلس‌ها اشاره شده است. در نقشه بابلیون دریای شور وجود دارد اما به‌درستی نمی‌توان آن را منطبق با خلیج فارس دانست بنا بر این این گونه نقشه را نقشه‌های غیر انطباقی یا افسانه ای باید دانست. ولی از کهن‌ترین نقشه هاس جغرافیایی به‌طور نمونه می‌توان به نقشه جهان از اناکسیماندر (۶۱۰–۵۴۶ ق. کتابی که یک جلد آن آسیا و جلد دیگرش اروپا نام داشت و بیشتر به دادن اطلاعات جغرافیایی در مورد شهرها، رودخانه‌ها و کوهستان‌ها و توضیح در مورد اقوام و ملت‌ها و مرزهای آنان و همچنین حیات وحش و آداب و سنن و به ویژه افسانه‌هایی در مورد بنیان‌گذاران شهرها می‌پرداخت. ۳۰۴ قطعه از نوشته‌های هکاتئوس در این کتاب در واژه‌نامه جغرافیاییِ استفان بیزانسی به نام اِتنیکا (Ethnica) آمده است. او خشکی‌های دنیا را در یک صفحه مدور مشخص کرده که دور تا دور آن را اقیانوس فرا گرفته است. 24) نقشه‌های بعد از میلاد نقشه جهان کار پیوتینجریانا قرن ۴ م قرون میانه نقشه‌های استخری در کتاب مسالک و ممالک و در کتاب اقالیم مسالک و ممالک به معنای «راه‌ها و ایالت‌ها» است. این کتاب دویست سال بعد از نوشته شدنش توسط استخری، ترجمه گردیدو دارای چندین نسخه خطی است. از مهم‌ترین نقشه‌های این کتاب می‌توان به موقعیت و نام خلیج فارس با عنوان «بحر صوره فارس» اشاره کرد. این نسخهٔ خطی به همراه نقشه‌های آن دوم دی ماه ۱۳۸۷ در فهرست کمیته ملی حافظه جهانی یونسکو و به شمارهٔ ۱۰۰۵ به ثبت رسیده و اکنون در موزه دوران اسلامی، موزه ملی ایران نگهداری می‌شود. نقشه ادریسی یکی از مهم‌ترین نقشه‌های جهان اسلام است نزهة المشتاق فی اختراق الآفاق، نوشته ابی عبدالله شریف ادریسی مراکشی، یکی از علماء و فلاسفهٔ و جغرافی‌دان قرن ششم هجری قمری. | ## جمع‌بندی | این کتاب در دوران حکومت پادشاه راجر دوم پادشاه سیسیل نوشته شده است؛ و نقشه جهان آن شهرت دارد.