موضوع مقاله: مسئولیت حمایت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مسئولیت حمایت | مقدمه: این دکترین از اوایل دهه ۲۰۰۰ بدل به یک هنجار متفق القول و به خوبی تثبیت شده بین‌المللی شده است. | ## بخش 1: مسئولیت حمایت | اصل مسئولیت حمایت مبنی بر این اصل زیربنایی است که حاکمیت مستلزم مسئولیتی برای حفاظت از همه جمعیت‌ها در برابر جنایات بی رحمانه انبوه و نقض‌های حقوق بشر است. این اصل مبتنی بر احترام به هنجار‌ها و اصول حقوق بین‌الملل، مخصوصاً حقوق بین‌الملل عرفی در رابطه با حاکمیت، صلح و امنیت، حقوق بشر، و منازعه مسلحانه است. آرتوپی سه رکن دارد: رکن ۱: وظایف حمایتی دولت – «هر یک از دولت‌ها وظیفه دارد از جمعیت خود در برابر نسل کشی، جنایات جنگی، پاکسازی قومی و جنایت علیه بشریت حمایت کند.» رکن ۲: کمک و ظرفیت سازی بین‌المللی – دولت‌ها متعهد می‌شوند به یکدیگر برای وظایف حمایتی شان کمک کنند رکن ۳: پاسخ جمعی به موقع و قاطع – اگر هر یک از دولت‌ها «به طرز نمایانی در مسئولیت‌های حمایتی اش ناکام شود» آنگاه دولت‌ها باید برای حمایت از آن جمعیت کنش جمعی انجام دهند. با این که در میان دولت‌ها دربارهٔ مسئولیت حمایت توافق وجود دارد، در خصوص قابلیت عملی اعمال رکن سوم اختلاف مداوم وجود دارد. مسئولیت حمایت چارچوبی برای به‌کارگیری تدابیری فراهم می‌کند که از قبل موجودند (نظیر میانجیگری، سازوکارهای هشدار اولیه، تحریم اقتصادی، و فصل هفتم منشور ملل متحد) تا از ارتکاب جنایات بی رحمانه و از حقوق بشر حفاظت کند. قدرت به‌کارگیری استفاده از زور تحت چارچوب مسئولیت حمایت تنها در اختیار شورای امنیت سازمان ملل متحد است و یک تدبیر آخرین چاره محسوب می‌شود. هر حکومتی وظیفه دارد که از مردم خود علیه کشتار دست جمعی، جنایت جنگی، پاکسازی نژادی یا قومی و جنایت علیه بشریت حمایت کند. این مسئولیت مستلزم پیشگیری از این گونه جنایات از طریق ابزارهای مناسب و ضروری است. بر این اساس یک حکومت نباید علیه مردم خودش به جنگ و کشتار دست بزند و این ستم را با «حق حاکمیت» و اصولی چون «عدم دخالت» و «برابری دولتها» توجیه کند. | ## بخش 2: مسئولیت حمایت | اگر حکومتی از زیر بار این مسولیت شانه خالی کند و علیه مردم خودش به داغ و درفش متوسل شود و جنگ و کشتار دست جمعی راه بیندازد، جامعه بین‌الملل حق دخالت در آن کشور را دارد. جامعه بین‌الملل می‌تواند در بدو امر با آن حکومت برخورد حقوقی کرده و از بُعد سیاسی و اقتصادی در تنگنا قرار دهد تا از آزار مردم خودش دست بردارد اما این دخالت می‌تواند به برخورد نظامی هم کشیده شود، دخالتی که باید تغییر اوضاع را در چشم‌انداز خودش داشته باشد و به دور و تسلسل جنگ و کشتار پایان دهد. ضمناً این دخالت نظامی باید واقعاً اجتناب ناپذیر باشد؛ یعنی روش‌های دیپلماتیک جواب نداشته باشد. نکته دیگر اینکه این دخالت لزوماً سقوط حکومت ضد مردمی را از ابتدای امر در نظر نداشته باشد و سرنگونی حکومت خاطی (حتی اگر اعلام نشود) هدف از پیش تعیین شده آن نباشد. اصل «مسئولیت حمایت» (آر تو پی) پس از حوادث دردناکی که در رواندا در سال ۱۹۹۴ روی داد در دستور کار نمایندگان سازمان ملل قرار گرفت و کوفی عنان برای اجرایی شدن آن تلاش زیادی کرد. دوازده سال بعد در سال ۲۰۰۶ شورای امنیت سازمان ملل آن را در دو پاراگراف (پاراگرافهای ۱۳۸ و ۱۳۹) تصویب کرد. اصل «مسئولیت حمایت» (آر تو پی) در واقع می‌گوید: یک حکومت نباید بر ضد مردم خود باشد. اما این ضدیت آنگاه می‌تواند به دخالت نظامی منجر شود، که در قالب اقدام به کشتار دست جمعی، پا کسازی نژادی یا قومی، جنایت جنگی یا جنایت علیه بشریت صورت پذیرفته باشد. از نظر بیرونی چنین حکومتی خطری جدی برای خلقهای دیگر است که باید با آن مقابله کرد. | ## بخش 3: مسئولیت حمایت | حکومتهای جبار با پیش کشیدن مباحث وقت گیر که «هر کشوری بنا به مصلحت‌های سیاسی و اقتصادی تعبیر خاصی از حقوق بشر دارد و باید به ویژگی‌های آئینی و تاریخی هر جامعه توجه نمود…» و، مناقشه بر سر تعریف «جنایت علیه بشریت» و معنی کشتار و… کوشیده‌اند اصل مزبور را زیر پا بگذارند و تاحدودی هم موفق شده‌اند. در بالکان، زمان میلوسویچ که او علیه مردم خود به جنگ و کشتار دست جمعی دست زد و شاهد آن است و نیز در وقایع لیبی، ناتو به وکالت شورای امنیت سازمان ملل، با حملات هوایی دخالت کرد. روسیه در حمله به گرجستان و فرانسه برای دخالت در میانمار (بعد از گردباد ویرانگری که در میانمار روی داد) به «آر تو پی» متوسل شدندو عنوان شد R2P یک اصل است که اقدامات اجباری را قانونی می‌داند. انتقادات مسئولیت حمایت و بعضی از پیاده‌سازی‌های مشخص آن از سوی برخی دولت‌ها و افراد مورد انتقاد قرار گرفته است. مداخله نظامی مسئله مداخله نظامی بر اساس اصل سوم مسئولیت حمایت جدل‌انگیز مانده است.Military Intervention کشورهای متعددی استدلال کرده‌اند که مسئولیت حمایت نباید به جامعه بین‌المللی اجازه دهد به‌طور نظامی در کشورها مداخله کنند، زیرا در این صورت حاکمیت مورد نقض قرار خواهد گرفت. دیگران استدلال کرده‌اند که این مداخله جزء لازم مسئولیت حمایت است، و به عنوان آخرین چاره برای متوقف سازی جنایات دسته جمعی لازم است. استدلال مرتبطی پیرامون این مسئله این است که آیا معیارهای مشخصی باید برای تعیین این که شورای امنیت باید اجازه مداخله نظامی را بدهد یا نه باید تدوین شود. این گزارش‌ها به وقوع خشونت‌های گسترده علیه معترضان، تلفات جانی و استفاده محدود از تجهیزات نظامی اشاره دارند. | ## جمع‌بندی | بر اساس اصل مسئولیت حمایت (R2P)، جامعه بین‌المللی مسئولیت دارد از شهروندان ایران در برابر اقدامات خشونت‌آمیز و نظامی‌سازی گسترده حمایت کند.