موضوع مقاله: دمام (ساز) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دمام (ساز) | مقدمه: دَمام، که با نام دمامه و دبدبه نیز شناخته می‌شود، سازیست که در تقسیم‌بندی سازها جزو سازهای کوبه‌ای است با نوسان پوست به صدا در می‌آید و در دسته سازهای کوبه‌ای استوانه‌ای شکل قرار می‌گیرد. | ## بخش 1: دمام (ساز) | دمام بیشتر در جنوب ایران به ویژه در اکثر شهرهای استان بوشهر مثل بندر دیلم ،بندر ریگ، بندر گناوه، آبادان، برازجان و بندر دیر و بردستان و بندرعباس و دیگر شهرهای جنوبی رایج است. در دمام زنی دمام های مختلفی وجود دارد و ریتم آنها فرق میکند به طور مثال دمام اِشکون دمامیست با صدای تیز و زننده این دمام سرگروه دمام زنها محسوب میشود و شروع دمام زنی از این شخص گرفته میشود کار این دمام زن بداهه نوازی است و طوری که از اسمش پیداست اِشکون شکستن ریتم است. نوع بعدی غِنبَر زن است این دمام مسئولیت هدایت کردن ریتم را دارد به نوعی که سرعت دمام زنی با این شخص بالا و پایین میشود. در طول تاریخ مردم طبل‌ها را وسیله‌ای جادویی و قابل ستایش می‌شمردند و آن را به منظور دفع بدبختی و شومی یا به هنگام فراخوان ارواح پاک می‌نواختند. طبل‌ها برای اعلام خبر امور نظامی هم به کار رفته‌اند، همانگونه که برای آواز و پایکوبی نیز مورد استفاده فراوان داشتند. از جمله سازهای کوبه‌ای جنوب ایران خصوصاً بوشهر ،بندر دیلم و بندر گناوه دمام است. دمام در مراسم آیینی گوناگون در جنوب ایران کاربرد داشته‌است که از آن جمله می‌توان به سنج و دمام، زار، نیمه‌های دریایی (زمزمه‌هایی هنگام صید)، دم دم سحری و سبالو اشاره کرد. اجزاء سازنده دمام از بخش‌های زیر تشکیل شده‌است: پیپ، به بدنه استوانه‌ای شکل دمام بدون پوست بند و چمبره گفته می‌شود. پیپ گُرم، قطعه‌ای از تنه یک درخت است که درون آن را خالی می‌نمودند و روی آن را صیقل داده و برای استحکام و زیبایی روی آن را روغن ورنیس می‌زدند. چمبره (چمپره)، حلقه‌ای است از جنس میله‌های باریک فلزی یا نی‌های خاص به نام بمبو، نی باز یا خیزران که آن را مدور می‌سازند. | ## بخش 2: دمام (ساز) | برای اینکه این نی قابل انعطاف باشد، آن را در آب می‌گذارند تا نرم شود، سپس آن را مدور کرده با بند دو سر آن را می‌بندند و اصطلاحاً آن را «لکه‌پیچی» می‌کنند. این عمل که به معنی پیچاندن تکه‌های پارچه یا الیاف به دور چمبره می‌باشد، آنقدر ادامه می‌یابد تا قطر نی یا میله به حدود سه سانتیمتر برسد. چمبره‌ها در کل به منظور نگهداری پوست‌ها در نظر گرفته می‌شوند تا بتوان توسط بندی که در آن می‌گذرانند پوست دمام را کشید و دمام‌ها را کوک کرد. پوست، برای ساخت دمام معمولاً از پوست بز پس از دباغی و زایل کردن موها استفاده می‌شود، هرچند گاهی در گذشته از پوست آهو نیز استفاده شده‌است. این الیاف معمولاً از محصول درخت‌های خرما یا نارگیل است که از انواع آن می‌توان بند گش یا کمبال را نام برد. وسایل وسایل لازم برای ساخت دمام: سوزن بزرگ (سوزن جوال دوز) سمبه، ماکری یا گوه، این وسیله تکه چوبی هرمی شکل است که مابین چمبره وپیپ دمام قرار می‌دهند تا بند به آسانی از آن عبور کند. چوب حزام، چوب حزام دارای اندازهای بین سی تا چهل سانتیمتر است و آن معمولاً از چوبهای محکم مثل کنار می‌سازند. نحوه ساخت ابتدا پوست را می‌گندانند، البته بعضاً برای برطرف کردن موها، آنرا تیغ می‌زنند. شیوه سنتی گندانیدن پوست در بوشهر به این شکل است که پوست را در خاکستر داغ می‌انداختند تا چربی‌های زائد از آن جدا شود و پس از گندانیدن، پوست را به دریا می‌بردند تا ضمن شستشوی آن با آب شور دریا موها نیز به راحتی از آن جدا شود البته این عمل در شهرهای دیگر مانند آبادان و یا هییت های جنوبی که در سایر شهرهای ایران در مراسمات مختلف علی الخصوص عزاداری ها به دمام زنی میپردازند با استفاده از آهک نیز انجام میگردد به این روش که پوست را چندین ساعت در آب آهک میخوابانند که با این عمل مو ها و چربی موجود روی پوست به راحتی زدوده میشود، لازم به ذکر است که خواباندن پوست در آهک اگر بیش از سه ساعت به طول بینجامد پوست کیفیت و دوام خود را تا قدری از دست میدهد. سپس چمبره کوچکتر را روی پوست قرار می‌دهند، اضافات پوست را روی آن برمی‌گردانند، طوری که چمبره دوم روی پوست برگرداننده شده روی چمبره اول قرار گیرد، سپس پوست را دوباره به جهت اول برمی‌گردانند، حال دو چمبره در لابلای پوست‌ها محو شده‌اند. | ## بخش 3: دمام (ساز) | پوست دوم نیز عیناً به همین شکل عمل می‌شود سپس نوبت به قاب‌بندی دمام می‌رسد و آن به آین دلیل است که چمبره‌ها پس از خشک شدن به بالا برنگردند و پوستها شکل خود را از دست ندهند. قاب‌بندی عملی موقتی است که پس از خشک شدن پوست‌ها باید بندهای ستلی را از روی پوستها برداشت. در این مرحله سوزن بزرگی را که با خود بند دمام را می‌کشد از بین چمبره و دمام عبور می‌دهند برای سهولت کار سمبه را با فشار مابین پیپ و چمبره‌ها قرار می‌دهند تا بند به آسانی عبور کند. در قدیم این دمام‌ها را در راه پله‌های طبقات فوقانی منازل قرار می‌دادند (سر پله). در این مرحله دمام‌ها نباید در معرض آفتاب قرار گیرد و برای خشک شدن پوست دقت می‌شود تا این کار فقط توسط باد انجام پذیرد. سپس دمام را بند کشی می‌کنند، البته دمام نو باید تا چند بار پس از استفاده دوباره بند کشی شود تا کاملاً پوست آن جا بیفتد. طریقه بند کشی ابتدا دو نفر در طرفین کناره دمام نشسته، توسط چوب حزام، بندهای رد شده را یکی پس از دیگری از ابتدا شروع به کشیدن می‌کنند. حزام کردن که گاهی ازام نیز گفته می‌شود، هنگامی است که بند را به دور دمام به روشی خاص می‌بندند. | ## جمع‌بندی | این کار به منظور هر چه سفت‌تر شدن (تیت کردن) بندها است که در نهایت خود به کشیده شدن بیشتر پوست و زیرتر شدن صدای دمام می‌انجامد.