موضوع مقاله: علی‌مردان‌خان بختیاری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # علی‌مردان‌خان بختیاری | مقدمه: علی‌مردان‌خان بختیاری (زاده ۱۲۷۱ چنارود فریدن - درگذشته ۱۳۱۳ زندان قصر) از سرداران ایل بختیاری بود، که با حکومت پهلوی اول از سال ۱۳۰۸ تا ۱۳۱۳ به مدت ۵ سال جنگید و به دستور رضاشاه در زندان قصر به جرم شورش در مقابل دولت مرکزی اعدام شد. | ## بخش 1: علی‌مردان‌خان بختیاری | در تاریخ ایل بختیاری علی‌مردان‌خان دیگری نیز شهرت فراوانی دارد، که پس از مرگ نادرشاه، نایب‌السلطنه ایران بود، ابوالفتح خان بختیاری را کشت و با کریمخان زند به نبرد پرداخت. او پس از نزاع‌های با کریم خان زند، در سال ۱۱۶۷ فمری در چهارمحال بختیاری ترور شد. مادرش؛ بی‌بی مریم بختیاری دختر حسینقلی خان ایلخانی بختیاری در جنگ اول جهانی علیه نیروهای اشغالگر روس و انگلیس جنگید. علی‌مردان خان، کودکی خود را نزد مادربزرگ مادری‌اش، بی‌بی فاطمه چهارلنگ کیانرثی و همچنین دایی‌های خود، علیقلی‌خان سردار اسعد و سردار ظفر گذراند و به مکتب رفت. در سال ۱۳۰۲ خورشیدی بعد از مجزا شدن طوایف چهارلنگ از هفت لنگ به همراه برادر خود محمدعلی خان، به عنوان رؤسای این طایفه تعیین گردیدند. علیمردان خان پس از چندی علیه دولت رضاشاه شورید که باعث تصرف شهرکرد و شمال خوزستان گردید اما نهایتاً با تهاجم ارتش و دخالت دیگر خوانینِ بختیاری پس از یکسال جنگ در فرخ شهر، حاضر به تسلیم شد و به زندان قصر منتقل گردید. | ## بخش 2: علی‌مردان‌خان بختیاری | در کلام نویسندگان درسپیده دم یکی از روزهای اسفند ۱۳۱۳ حیاط زندان، در وسط سنگفرش حیاط چوبه داری دیده می‌شد؛ که در فاصله معینی تعدادی نظامی مسلح درحالی‌که تفنگ‌های خود را آماده شلیک می‌کردند، جهت اجرای مأموریت حکم اعدام صف کشیده بودند؛ زیرا علیمردان خان بختیاری محکوم به مرگ شده بود. سید جعفر پیشه‌وری از قول یکی از زندانبانان که شاهد اعدام آن سرکرده بختیاری بود می‌نویسد: در آخرین لحظاتی که می‌خواستند وی را به چوبه دار ببندند، کلاه پهلوی خود را به نشان نفرت از رژیم پهلوی مچاله کرد و دور انداخت و صدای رسایش که می‌گفت زنده باد ایران و آزادی با صفیر چند گلوله خاموش شد و لحظاتی بعد جسد بی جان مردی که دلی چون شیر و عزمی پولادین داشت و در میدان‌های جنگ هیچ رزمنده‌ای پشت او را ندیده بود، دمر به پای چوبه دار بر زمین در غلطید. نامه علی‌مردان خان به ریاست مجلس شورای ملی از اسناد مهم تاریخ معاصر ایران در موضوع روابط بختیاری‌ها، نامه‌ها و شکایاتی است که علی‌مردان خان بختیاری به ریاست مجلس شورای ملی نگاشته‌است. علی‌مردان خان در این شکواییه بر چند نکته و موضوع تأکید و اشاره کرده‌است: ظلم و ستم فراوان خوانین به بختیاری‌ها و استثمار بیرحمانه مردم وابستگی خوانین به اجانب و بیگانگان بی اعتنایی برخی خوانین به اصول مشروطیت و عدالتخواهی. متن خلاصه شده و اعتراضات او نیز بدین شرح است: چند نفر از خوانین هفت لنگ که زمامدار حکومت بختیاری بوده و در هر واقعه خود را جلو انداخته و قائد و زعیم ایل بوده‌اند، با اینکه خود مصدر هیچ خدمتی نبوده‌اند و در هر موقع جز خیانت ، چیزی از آنان مشهود نگردید، سالهای دراز حکومت و وزارت و مشاغل مهم مملکتی را به عنوان مزد خدمت، اشغال و از ظلم، تعدی، غارت و ضبط دارایی ملت فرونگذاشته، نه تنها ایل بختیاری را از هستی ساقط بلکه مجاهدات و خدمات آنها را بی‌نتیجه، شرافت و آبروی آنها را به واسطه عملیات خائنانه تضییع نمودند. فقط مطلبی که بر وکلا معظم پوشیده و مخفی است، همانا رفتار ظالمانه و حرکات شقاوت کارانه‌ایست که نسبت به ایل و طوایف بیچاره ما آورده که قلم از تحریر آن عاجز است. | ## بخش 3: علی‌مردان‌خان بختیاری | بیچاره ایل بختیاری از اثر ظلم و تعدی آنها نه مال دارد نه جان نه اختیار نه اراده. عده از ایل بختیاری از فرط بیچارگی، برای سد جوع در هوای گرم عربستان، در مقابل جزئی روزی در معادن نفت به کارهای سخت مشغول هستند. اشعار در مورد شیر علی‌مردان خان حسن پزشکیان: برگ بلوط‌ها از پِشِنگه باروت مُشبک است آن کیست راه بر نفسِ تنگه بسته؟ وقتی دهان سنگرش از چهچهٔ گلوله تهی ماند دلم رُمبید که را دلی است که در نعش شیر علی نگاه کند؟ | ## جمع‌بندی | آن سوی سنگ پوزه‌های مورب آن سوی آفتاب آنجا که کرکسان قیقاج می‌زنند مگر نعش شیر علی افتاده‌است؟