موضوع مقاله: ابوبکر شبلی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ابوبکر شبلی | مقدمه: شیخ ابوبکر دلف بن جَحدر شبلی (۹۴۶–۸۶۱ میلادی) صوفی معروف سده سوم هجری؛ وی را ابن جعفر نیز نامیده‌اند. | ## بخش 1: ابوبکر شبلی | جامی می‌نویسد نامش جعفر بن یونس است و بر مزار وی در بغداد نیز همین نام را نوشته‌اند. زندگی‌نامه شبلی در سال ۲۴۷ ه‍.ق در شهر سامرا متولد و ۸۵ سال بعد در بغداد از دنیا رفت. پدر شبلی حاجب بزرگ خلیفهٔ عباسی بود و خود وی نیز مدتی حاکم دماوند بود؛ و سپس حاجب موفق بالله سردار عباسی گردید.آنگاه مشاغل دیوانی را ترک گفت و به عبادت پرداخت.عاقبت در مجلس خیر نساج (از بزرگان تصوف) توبه کرد و پس از آن برای مصاحبت با جنید بغدادی به پیش او رفت اما جنید آمادگی لازم برای رشد معنوی را در او ندید پس او را به گدایی کردن دستور داد تا صفات رذیله (همچون تکبر) در او از بین برود، پس از آن تا مدت ها شبلی گدایی می کرد و تمام پولی را هم که به دست میاورد را به جنید میداد و او هم به فقرا و دراویش میبخشید، پس از گذشت مدتی به این منوال شبلی نزد جنید نشسته بود، جنید از او پرسید: خود را چگونه میبینی؟ شبلی پاسخ داد :من پائین ترین خلق خدا هستم.پس جنید دانست که حالا استعداد و آمادگی لازم برای مصاحبت و تربیت عرفانی و سلوکی را دارد، پس او را به دائره مریدان و شاگردانش راه داد'تذکرة الاولیاء عطار، ذکر شیخ ابوبکر شبلی، با اندکی تخلیص و تغییر. شبلی به جز ضیاع و عقار، شصت هزار دینار از پدر به ارث برده بود که همه را در راه خدا بخشید. به سبب بسیاری مجاهده و اعمال خارق‌العاده، مردم وی را دیوانه می‌پنداشتند و مکرر وی را به تیمارستان می‌بردند.فرهنگ فارسی دکتر محمد معین٬جلد پنجم٬صفحات ۸۸۶–۸۸۷ بنای یادبود بنای یادبود شیخ شبلی در شهر دماوند به صورت یک برج قدیمی از دوران گذشته به جا مانده‌است. کتاب‌هایی دربارهٔ شبلی اولین کتابی که دربارهٔ وی نوشته شده با عنوان «شبلی» توسط دکتر جواد نوربخش تألیف و در سال ۱۳۷۶ توسط انتشارات خانقاه نعمت‌اللهی (لندن) منتشر گردید. این کتاب (۳۲۶ صفحه) در ۱۰ بخش و در برگیرنده اصل و نسب، بزرگداشت، استادان، اصحاب و معاصران و… وفات می‌باشد. مؤلف با استفاده از آثاری از قبیل شذرات الذهب، تذکرة الاولیا، طبقات الصوفیه انصاری، طبقات الصوفیه سلّمی، اللمع، تاریخ بغداد، کشف المحجوب هجویری، حلیة الاولیا ج ۱۰، شرح تعرف، طبقات الاولیا، شرح شطحیات روزبهان و صفوة الصفه، و … این اثر تحقیقی را نگاشته‌است. کتاب دیگری دربارهٔ زندگی و سیر و سلوک و افکار و اندیشه‌های او اثر کاظم محمّدی است با نام «شبلی مجنون عاقل» که چاپ‌های نخستین آن توسط انتشارات وزارت ارشاد اسلامی در سال ۱۳۸۲ و چاپ‌های بعدی توسط انتشارات نجم کبری در سال ۱۳۸۶ منتشر شده‌است. سخنانی از شبلی من به چهار بلا مبتلا شده‌ام و آن چهار دشمن من است: نفس و دنیا و شیطان و هوا. | ## بخش 2: ابوبکر شبلی | (تذکرة الاولیا، عطار، ص ۶۱۹)جواد نوربخش، شبلی٬ص ۱۲۴ تصوف نشستن است در حضرت اللّه - تعالی - بی غم. (تذکرة الاولیا، عطار، ص ۶۳۱)جواد نوربخش، شبلی٬ص ۱۲۷ تصوف الفت گرفتن است و مهربانی کردن. (طبقات الصوفیه - سلّمی، ص ۳۴۰) عارف را پنج نشان باشد: اول - شاد و خرم باشد به معرفت حق تعالی. (فردوس المرشدیه، ص ۲۵۳)جواد نوربخش، شبلی٬ص ۱۳۱ هر که خدا را شناخت هرگز اندوهگین نشود. (طبقات الصوفیه انصاری، ص ۶۴۹) شبلی در شطح فرمود:چه ظن بری در علم علماء، علم آنان تهمت است. (شرح شطحیات روزبهان بقلی ص 275) معاصران شبلی و جنید بغدادی جنید استاد طریقت شبلی بود. جنید گفت: اگر خدای غایب است ذکر غایب غیبت است و غیبت حرام است و اگر حاضر است در مشاهده حاضر نام او بردن ترک حرمت است. (تذکرة الاولیا عطار، ص ۴۲۸)جواد نوربخش، شبلی٬ص ۲۲ ابونصر سراج به نقل از ابن علوان گوید: جنید گفت شبلی در مقام خود ایستاد و از آن دورتر نشد. (اللمع، ص ۴۰۴)جواد نوربخش، شبلی٬ص ۲۴ شبلی پیش جنید گفت: لاحول و لا قوة الّا بالله. (ترجمه رساله قشیریّه، ص ۲۹۹)جواد نوربخش، شبلی٬ص ۲۹ شبلی و حلاج شبلی از حسین منصور حلاج پرسید: این راه که در آن می‌روی چه باید کرد تا به تو رسم؟ (تفسیر انصاری، ج۲، ص ۲۳۷)جواد نوربخش، شبلی، ص ۳۶ شبلی از حلّاج روایت کند: روز اول در پیش حسین رفتم. | ## بخش 3: ابوبکر شبلی | (شرح شطحیّات - روزبهان بقلی، ص ۳۸۰)جواد نوربخش، شبلی٬ص ۳۶ شبلی و ابوالحسین نوری نقل است که شبلی مجلس می‌گفت. نوری خبر یافت، بیامد و گفت: «یا ابابکر، بر ایشان پوشیده کردی، لاجرم بر منبرت نشاندند، و من نصحیت کردم، مرا به سنگ براندند، و به مزبله‌ها انداختند». و پوشیده کردن من چه بود؟» گفت: «نصیحت من آن بود که رها کردم خلق خدای را به خدای، و پوشیده کردن تو آن بود که حجاب شدی میان خدای و خلق. پس نمی‌بینیم تو را الّا فضول.»محمد ابن ابراهیم عطار نیشابوری، تذکرةالاولیا، بر اساس نسخه رینولد الن نیکلسن، ویرایش بهمن خلیفه، صفحهٔ ۳۵۹ شبلی و ابوحفص حداد نقل است که شبلی چهار ماه بوحفص را مهمانی کرد، و هر روز چند لون طعام و چندگونه حلوا آوردی. آخر چون به وداع او رفت گفت: «یا شبلی، اگر وقتی به نشابور آیی، میزبانی و جوانمردی به تو آموزم.» گفت: «یا اباحفص، چه کردم؟» گفت: «تکلّف کردی، و متکلّف جوانمرد نبود. مهمان را چنان باید داشت که خود را؛ به آمدن مهمانی گرانی نیایدت، و به رفتن شادی نَبوَدت. و هرکه را با مهمان حال این بُود ناجوانمردی بُود.» پس چون شبلی به نشابور آمد، پیش ابوحفص فروآمد، و چهل تن بودند. شبلی گفت: «نگفته بودی که تکلّف نباید کرد؟» بوحفص گفت: «برخیز، و بنشان!» شبلی برخاست، و هر چند جهد کرد، یک چراغ بیش نتوانست نشانَد. پس گفت: «یا شیخ، این چه حال است؟» گفت: «شما چهل تن بودیت فرستادهٔ حق، که مهمان فرستادهٔ حق بُود. لاجرم آن تکلّف باشد، و این نه.» (تذکرةالاولیا عطار)محمد ابن ابراهیم عطار نیشابوری، تذکرةالاولیا، بر اساس نسخه رینولد آلن نیکلسن، ویرایش بهمن خلیفه، صفحهٔ ۳۰۴ برخی دیگر از معاصران شبلی ابوالقاسم نصرآبادی، ابن خفیف، عبدالرحمن خراسانی، علی بن جعفر سیروانی درگذشت در جلد اول، صفحه ۸۹ کتاب خزینة الاصفیا آمده: شبلی اول صبح روز جمعه ۲۷ یا ۲۸ ذی الحجه سال ۳۳۴ در سن ۸۷ یا ۸۸ سالگی در بغداد درگذشت و در مقبره خیزران مدفون شد. | ## جمع‌بندی | در همان سال المستکفی بالله خلع و المطیع بالله جانشنین او گردید.جواد نوربخش، شبلی٬ص ۳۲۰ عین گفتار به نقل از صفحه ۸۹ خزینة الاصفیا چنین است: «وفات آن جامع الکمالات به قول صاحب نفحات الانس در ماه ذی الحجج سال سه صد و سی و چهار و بقول مؤلف سفینه الاولیا بروز جمعه بیست و هفتم ماه ذی الحجج سنه مذکور و بقول صاحب مخبرالواصلین در سال سه صد و چهل و دو بوقوع آمده و قول اصح قول صاحب نفحات الانس است و بعضی مورخان وفات آن جناب به سال سه صد و سی و پنج نیز گفته‌اند و مدت عمر آن جناب به اتفاق جمیع اهل تاریخ هشتاد و هشت سال است - قطعه از مؤلف».