موضوع مقاله: علی دهباشی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # علی دهباشی | مقدمه: علی‌اکبر جعفر دهباشی معروف به علی دهباشی، (زادهٔ ) روزنامه‌نگار، ادب پژوه، نویسنده و سردبیر مجلات بخارا و سمرقند است. | ## بخش 1: علی دهباشی | او تلاش گسترده‌ای در معرفی آثار و زندگی بزرگان فرهنگ و ادب و هنر ایران و جهان داشته‌است. زندگی علی دهباشی هم‌زمان با تحصیل از سال آخر دبستان کار در چاپخانه را آغاز کرد و به‌عنوان تصحیح‌گر نمونه‌های چاپی چندین انتشاراتی در چاپخانه «مسعود سعد» کار می‌کرد. از همان سال‌ها با استادان صاحب‌نامی از فرهنگ و ادب معاصر کار کرد و با مبانی فرهنگ، تاریخ و ادبیات ایران آشنا شد. او در دوران نوجوانی از اعضای فعال کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به‌شمار می‌رفت و چندین روزنامه دیواری که ماه‌ها مورد بازدید و مطالعه علاقه‌مندان قرار گرفت تنظیم و اجرا کرد. بعدها فعالیت روزنامه‌نگاری خود را با همکاری در نشریه «جنبش» آغاز کرد که از مدتی پیش از انقلاب اسلامی به کوشش علی‌اصغر حاج سید جوادی به‌صورت زیراکسی و مخفی منتشر می‌شد و این همکاری بعد از انقلاب ۱۳۵۷ خورشیدی هم ادامه یافت. پس از آن با انتشارات رواق به سرپرستی شمس آل‌احمد همکاری داشت که ناشر آثار جلال آل‌احمد بود. علی دهباشی با ماهنامه‌ها و نشریات ادبی، فرهنگی و هنری همچون «آرش»، «برج»، «چراغ»، «دنیای سخن» و «آدینه» و «دفتر هنر» همکاری مستمر داشته‌است. ماهنامه کِلک از نشریات معتبر در زمینه فرهنگ، ادبیات و ایرانشناسی به‌شمار می‌رود که مورد مراجعه استادان دانشگاه‌های ایران و ایران‌شناسان جهان است؛ و بسیاری از صاحب‌نامان عرصه فرهنگ و ادب ایران از همکاران و نویسندگان این مجله بودند. علی دهباشی از شهریور ۱۳۷۷ به بعد سردبیری مجله بخارا را بر عهده داشته‌است که در آن در زمینه فرهنگ، ادبیات و ایرانشناسی مقالاتی منتشر می‌شود. به کوشش علی دهباشی مراسمی با عنوان «شب‌های بخارا» برگزار شده‌است که در آن‌ها به تجلیل از بزرگان فرهنگ و ادب و هنر پرداخته می‌شده‌است. در سالیان اخیر جلساتی دیگر را راه‌اندازی کرد با عنوان «صبح پنجشنبه‌های بخارا» که شامل دیدار و گفتگو با هنرمندان و نویسندگان بود که تا کنون یکصد و چهل و هشت صبح پنجشنبه برگزار شده که با شیوع ویروس کرونا موقتاً متوقف شده‌است. امور انتشار کتاب از دیگر زمینه‌های فعالیت دهباشی است او در این زمینه مدیریت «انتشارات شهاب» را به‌عهده دارد و بیش از چهل و پنج عنوان کتاب در زمینه فرهنگ و ادب فارسی و جهان منتشر کرده‌است. علی دهباشی علاوه بر اینها سه سال ویراستار فصلنامه فرهنگستان علوم بوده و ویراستار انتخاب شده هیئت امناء چاپ آثار محمدعلی جمال‌زاده است. او همچنین با مجله «نقد و بررسی کتاب تهران» همکاری داشت و از فروردین ۱۳۸۲ تا مهر ۱۳۸۴ سردبیر فصلنامه «سمرقند» بوده‌است که ده شماره از این مجله را منتشر کرد و علاوه بر بخارا سردبیری «فصلنامه سیمیا» نیز هست. یادداشت‌های قاسم غنی (جلد اول: زندگی من) با مقدمه علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات آبان، تهران، ۱۳۶۱. سرکوبگر جنگل (خاطرات ژنرال ماژور ـ دنسترویل)، ترجمه حسین انصاری، با مقدمه علی دهباشی، چاپ دوم، از انتشارات فرزان، تهران، ۱۳۶۲. آثار العجم، محمد نصیر حسینی (فرصت‌الدوله شیرازی)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات یساولی، تهران، ۱۳۶۲. سفرنامه برادران شرلی، ترجمه آوانس، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات نگاه، تهران، ۱۳۶۲. سفرنامه شاردن (بخش اصفهان)، ترجمه حسین عریضی، با مقدمه علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات نگاه، تهران، ۱۳۶۲. یادنامه جلال آل‌احمد (جلد اول)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات پاسارگاد، تهران، ۱۳۶۴. نامه‌های جلال آل‌احمد (جلد اول)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات پیک، تهران، ۱۳۶۴. نامه‌های کمال‌الملک، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات بزرگمهر، تهران، ۱۳۶۶. یادنامه کمال‌الملک، به‌کوشش داراب بهنام شباهنگ و علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات چکامه، تهران، ۱۳۶۶. حماسه فتحنامه نایبی، سروده: منتخب‌السادات یغمائی، با مقدمه و تصحیح ملک‌المورخین سپهر، با اهتمام و توضیحات علی دهباشی. طغیان نایبیان در جریان انقلاب مشروطیت ایران، نوشته محمدرضا خسروی، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات به‌نگار، تهران، ۱۳۶۸. خاطرات سیاسی ایرج اسکندری، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات علمی، تهران، ۱۳۶۸. برگزیده اشعار پروین اعتصامی، به انتخاب و مقدمه علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات ققنوس، تهران، ۱۳۶۹. یادنامه پروین اعتصامی، گردآورده علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات دنیای مادر، تهران، ۱۳۷۰. گُل رنج‌های کهن، نوشته جلال خالقی مطلق، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، نشر مرکز، تهران، ۱۳۷۲. یادگارنامه استاد عبدالحسین زرین‌کوب، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، ۱۳۷۶. | ## بخش 2: علی دهباشی | در تاریکی هزاره‌ها، ایرج اسکندری، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، نشر قطره، تهران، ۱۳۷۷. رباعیات حکیم عمر خیام، با مقدمه علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات هنرسرای هنر گویا، تهران، ۱۳۷۷. یادنامه سهراب شهید ثالث، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن و شهاب، تهران، ۱۳۷۸. یادنامه علامه محمد قزوینی، به‌کوشش علی دهباشی، (با مقدمه عبدالحسین زرین‌کوب)، چاپ اول، انتشارات کتاب و فرهنگ، تهران، ۱۳۷۸. خاطرات اردشیر آوانسیان، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن و شهاب، تهران، ۱۳۷۸. آئینه عبرت (خاطرات نصرالله سیف‌پور فاطمی)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن و شهاب، تهران، ۱۳۷۸. برگزیده آثار سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن و شهاب، تهران، ۱۳۷۸. به نرمی باران (جشن‌نامه فریدون مشیری)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن و شهاب، تهران، ۱۳۷۸. خاطرات پرنس ارفع، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن و شهاب، تهران، ۱۳۷۸. قصه‌نویسی، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن و شهاب، تهران، ۱۳۷۸. خاطرات سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش ایرج افشار و علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۷۸. تلخ و شیرین، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۷۹. اندک آشنایی با حافظ، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۷۹. یکی بود و یک نبود، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۷۹. قصه ما به‌سر رسید، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۷۹. قلتشن دیوان، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۷۹. تاریخ روابط روس و ایران، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۴. کشکول جمالی، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۴. هزار بیشه، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ دوم، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۴. گنج شایگان، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ سوم، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۴. خرنامه، (منطق‌الحمار) محمدحسن‌خان اعتمادالسلطنه، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات کتاب پنجره، تهران، پاییز ۱۳۷۹. کارنامه زرین (یادنامه عبدالحسین زرین‌کوب)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی، تهران، ۱۳۷۹. گفتگوها (مجموعه مصاحبه‌ها با شخصیت فرهنگی، هنری و ایران‌شناسان)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات صدای معاصر، تهران، ۱۳۷۹. آسمان و ریسمان، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۷۹. زندگی سیاسی و اجتماعی مظفر فیروز، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن و شهاب، تهران، ۱۳۸۰. کهنه و نو، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۰. قصه‌های کوتاه برای بچه‌های ریش‌دار، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۰. یادهایی از گذشته (خاطرات غلامحسین فروتن)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۰. هفت کشور، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۰. در راه بازگشت (یادنامه عبدالحسین زرین‌کوب)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، نشر به‌دید، تهران، ۱۳۸۰. | ## بخش 3: علی دهباشی | یادنامه سیدابوالقاسم انجوی شیرازی، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۱. خانه دایی یوسف (خاطرات اتابک فتح‌الله‌زاده)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول و دوم و سوم، انتشارات قطره، تهران، ۱۳۸۱. سر و ته یک کرباس، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۱. سخن‌های دیرینه (مجموعه مقالات جلال خالقی مطلق)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، نشر افکار، تهران، ۱۳۸۲. یاد مادر در سروده‌های شاعران، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات بهار سبز، تهران، ۱۳۸۲. قنبرعلی، سیدمحمدعلی جمالزاده، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۲. تحفه‌های آن جهانی (سیری در زندگی و آثار مولانا)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۲. تاریخ شفاهی نشر ایران، به‌کوشش عبدالحسین آذرنگ و علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات ققنوس، تهران، ۱۳۸۲. تاریخ شفاهی مطبوعات ایران، به‌کوشش سید فرید قاسمی و علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات ققنوس، تهران، ۱۳۸۲. زنی با دامنی از شعر (جشن‌نامه سیمین بهبهانی)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات نگاه، تهران، ۱۳۸۲. اصفهان (آلبوم عکس هفت عکاس از اصفهان)، نویسنده متن: علی دهباشی، قطع رحلی، انتشارات گویا، تهران، ۱۳۸۳. می و مینا (سیری در زندگی و آثار حکیم عمر خیام)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات گویا، تهران، ۱۳۸۳. بر ساحل جزیره سرگردانی (جشن‌نامه سیمین دانشور)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۳. کتابفروشی (یادنمای بابک افشار)، به خواستاری ایرج افشار (با همکاری عبدالحسین آذرنگ، علی دهباشی، سید فرید قاسمی و نادر مطلبی کاشانی)، انتشارات شهاب ثاقب، تهران، ۱۳۸۳. نقد و بررسی گلی ترقی، به‌کوشش علی دهباشی و مهدی کریمی، چاپ اول، نشر قطره، تهران، ۱۳۸۳. شناختنامه تقی مدرسی، به‌کوشش علی دهباشی و مهدی کریمی، چاپ اول، نشر قطره، تهران، ۱۳۸۴. یاد یار مهربان (سیری در زندگی و سروده‌های رودکی)، به‌کوشش علی دهباشی، چاپ اول، نشر صدای معاصر، تهران، ۱۳۸۵. یزد (آلبوم عکسهای سعید محمودی از ناوه) نویسنده متن: علی دهباشی، قطع رحلی، انتشارات گویا، تهران ۱۳۸۶. سیری در زندگی و آثار ایرج میرزا، به کوشش عل دهباشی، چاپ اول، نشر اختران، تهران ۱۳۸۷. زندگی و اندیشه زرتشت (سیری در زندگی و آموزه‌های زرتشت) به کوشش علی دهباشی، چاپ اول، نشر افکار، تهران، ۱۳۸۷. شاخه‌های شوق در ۲ جلد (یادگارنامه بهاءالدین خرمشاهی) به کوشش علی دهباشی، چاپ اول، نشر قطره، تهران ۱۳۸۷. شناختنامه ویرجینیا وولف، به کوشش علی دهباشی، چاپ اول، انتشارات نگاه، تهران ۱۳۸۸. نوروزنامه (نوروز، آئین‌ها و جشن‌ها) به کوشش علی دهباشی چاپ اول، انتشارات افکار، تهران ۱۳۸۸. چاپ دوم، انتشارات کتاب خورشید، ۱۳۹۹ شناختنامه آنا آخماتووا به کوشش علی دهباشی، چاپ اول، نشر نیکا، ۱۳۸۹. می و مینا (سیری در زندگی و آثار حکیم عمر خیام نیشابوری)، به کوشش علی دهباشی، نشر گویا. برگزیده آثار سیدمحمدعلی جمال زاده، به کوشش علی دهباشی، انتشارات سخن و شهاب ثاقب، چاپ دوم. می و مینا (سیری در زندگی و آثار حکیم عمر خیام نیشابوری)، به کوشش علی دهباشی، انتشارات خانه فرهنگ و هنر گویا، چاپ دوم، پاییز ۱۳۸۹. می و مینا (سیری در زندگی و آثار حکیم عمر خیام نیشابوری)، به کوشش علی دهباشی،انتشارات آوردگاه هنر و اندیشه، چاپ دوم. ۱۳۸۹ طنزهای آخر هفته امبرتواکو، به کوشش علی دهباشی، انتشارات کتاب سرای نیک، چاپ اول. | ## جمع‌بندی | به نوشتهٔ عمران صلاحی، از آنجا که روی جلد غالب چاپ‌کرده‌های دهباشی عبارت «به کوشش علی دهباشی» آمده است، ایرج پزشکزاد به او نام «کوششعلی دهباشی» را داده است.