موضوع مقاله: گویش بختیاری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گویش بختیاری | مقدمه: گویش بختیاری یا لری بختیاری یکی از گویش‌های زبان لری و در گروه زبانی زبان‌های جنوب غرب ایران می‌باشد. | ## بخش 1: گویش بختیاری | که توسط مردم بختیاری، که با عنوان «لر بزرگ» شناخته می‌شوند، بکار برده می‌شود.ارانسکی، یوسیف ام. در تصویر زیر، جایگاه و دسته بندی این قوم بزرگ، در کنار اقوام و زیرشاخه‌های دیگر قوم بزرگ لر، مشاهده می‌شود: محل سکونت بختیاری‌ها سرزمین بختیاری نامیده می شد، که شامل شهرها و روستاهای زیادی در استان چهارمحال‌وبختیاری، در منطقه فریدن در اصفهان، و در خوزستان، منطقه‌ای در حدود ۷۵،۰۰۰ کیلومتر مربع، که از رودخانه دز، شوشتر و رامهرمز در غرب، تا داران و حومه شهرکرد در شرق، امتداد داشت. گویش بختیاری (لری بختیاری)، مانند زبان فارسی رسمی (معیار)، نواده‌ای از زبان‌های جنوب غرب ایران است. درحقیقت ریشه‌ی همه زبان‌های ایرانی، به پارسی میانه و از طریق پارسی میانه به پارسی باستان برمی‌گردد. این گویش، هم به لری بالاگریوه‌ای و هم به لری جنوبی و لری شمالی (خرم‌آبادی) و هم به زبان لکی شباهت دارد. دانشنامه ایرانیکا گویش بختیاری و زیرشاخه‌های آن را به همراه گویش‌های بویراحمدی، کهگیلویه‌ای و ممسنی، دارای وجه اشتراک بسیار از نظر لغوی، مورفولوژی و ویژگی‌های واج‌شناسی دانسته و مجموعهٔ این گویش‌ها را به همراه گویش لری شمالی، از یک خانواده معرفی کرده است و بر تفاوت آن‌ها با کردی نیز اشاره کرده است. | ## بخش 2: گویش بختیاری | بختیاری‌‌ها ۷۵ درصد از جمعیت چهارمحال و بختیاری و طبق برآوردهای سال ۱۳۹۵، حدود ۲۰ درصد از جمعیت استان اصفهان را تشکیل می‌دهند و در کنار عرب‌ها، یکی از سه قوم بزرگ در استان خوزستان هستند. قومیتاستانشهرستان‌های محل سکونتپراکندگیلرهای بختیاریخوزستاندزفول، شوشتر مسجدسلیمان، لالی، اندیکا، هفتگل، ایذه، باغملک، رامهرمز، اهواز، هندیجان آبادان، دژپارت، هفتکل. بر اساس برآوردهای رسمی در سال ۱۳۸۹، بختیاری‌ها حدود ۸ درصد جمعیت اصفهان را تشکیل می‌دادند که پس از آن، با رشد مهاجرت از خوزستان و چهارمحال و بختیاری به اصفهان، کارشناس‌ها تخمین می زنند که جمعیت بختیاری‌های اصفهان، از ۲۰٪ نیز عبور کرده است، که بیشتر در شهرهای شاهین‌شهر، فولادشهر، اصفهان و بهارستان ساکن هستند.استان اصفهان - سایت جامع اطلاعات استانی. در دورهٔ آماری ۱۳۸۵–۱۳۹۰، در حدود ۵۶٫۶ درصد مهاجرانی که استان چهارمحال و بختیاری را ترک کرده‌اند، مقصدشان استان اصفهان بوده است. حروف ویژه در گویش لری بختیاری در لری بختیاری حروفی وجود دارند که در فارسی معیار، تلفظ نمی‌شوند. ذال معجم: حرف «د» وقتی که پس از a,A،o,i،e,y بیاید به گونه‌ای دیگر تلفظ می‌شود («A» را «آ» فرض کنید و «a» را «فتحه») تلفظ به این صورت است که قسمت زیرینِ نوکِ زبان با دندان‌های پیش فکِ زیرین مماس شده اما با دندان‌های پیش فک بالا تماس بسیار نامحسوس است. | ## بخش 3: گویش بختیاری | مانند پهل (pohl) به معنی پُل واو غنه: کلمهٔ «نو» در فارسی رایج به‌طور تقریبی با واو غنه تلفظ می‌شود. مانند nuň (یعنی نان) انیگما: در گویش بختیاری از زبان لری مانند سایر گویش‌های این زبان هرگاه حرف نون و گاف پشت سر یک دیگر بیایند به صورت انیگما تلفظ می‌شوند مانندِ dańg یعنی موسیقی واو لب غنچه‌ای: به صورت دابلیو تلفظ می‌شود مانندِ wast یعنی افتاد ترکیب aow: مانندِ shaow یعنی شب یا aftaow یعنی خورشید دربارهٔ گویش بختیاری گویش بختیاری، در گذر زمان، به جهت استفاده از آواهای متفاوت در استفاده از این گویش در مناطق مختلف، در قالب لهجه‌های مختلف، انتشار یافته است، که در بیشتر موارد، تفاوت‌های این لهجه‌ها، در استفاده‌ی متفاوت از فتحه‌ها و کسره‌ها می‌باشد. راولینسون در سفرنامه خود می‌نویسد: محسن فارسانی، در مقدمه دیوان ملا زلفعلی بختیاری، این گویش را برگرفته‌ای نزدیک از زبان پهلوی می‌داند و درباره آن می‌نویسد: واژگان در این جدول، A صدای آ، ou صدای او و ee صدای ایی می‌دهد. توجه: دربارهٔ جمع بستن کلمه‌ها گویش و زبان بختیاری به دو بخش تقسیم می‌شود یکی بختیاری‌های غربی (ساکن الیگودرز و دورود تا نزدیکی‌های لالی و سردشت و دزفول) برای جمع بستن بیشتر از «ان» که به صورت شکسته «اون-un» یا «اُو-ow» گفته می‌شود استفاده می‌کنند. اما سایر بختیاری‌ها از «یَل» برای نام‌های نر (مذکر) مانند کُریَل، و از «گَل» برای نام‌های ماده (مؤنث) مانند دُرگَل و زَنگَل استفاده می‌کنند و گاهی نیز برای برخی از کلمات از همان «ان» به شکل شکسته استفاده می‌کنند. | ## جمع‌بندی | نکته مهم دیگر اینکه گاهی نیز از همان «ان» با حذف «ن» برای جمع بستن استفاده می‌کنند.