موضوع مقاله: گویش بوشهری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گویش بوشهری | مقدمه: گویش های بوشهری یکی از گروه گویش‌های جنوب غربی ایران است و به همراه گویش‌های تنگستانی، دشتستانی، دشتی و بردستانی گروه گویش‌های بوشهری را تشکیل می‌دهد. | ## بخش 1: گویش بوشهری | این گویش‌های شباهت‌های زیادی با گویش بندرعباس و نیز گویش‌های شوشتری، دزفولی و لری و لهجه کازرونی دارد. این گویش‌ها عبارتند از گویش بوشهری مرکزی (رایج فقط در شهرستان بوشهر)، آبدانی (مربوط به منطقهٔ آبدان و پیرامون)، بردستانی (مربوط به بردستان، بندر دیر و پیرامون) و دشتیانی (بندر دیر و پیرامون) کنگانی، جمی، تنگستانی، دشتی است. مرصع صیادی و میثم زنده بودی در گویش بوشهری، استفاده ازعبارت‌های انگلیسی رایج است علتش هم حضور به‌طور تقریبی ۱۸۰ ساله انگلیسی‌ها از ۱۷۶۳م در این منطقه بوده است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گویش استان بوشهر را این چنین ذکر می‌کند؛ گویش موجود در استان بوشهر در یک تقسیم‌بندی کلان به سه ناحیه جغرافیایی تقسیم می‌شود. در شمال استان و حد فاصل مناطقی مثل لیراوی، گناوه و دشتستان، زبان و گویش رایج لُری یا لهجهٔ گاهی محلی است. در ناحیهٔ دشتی و بخش‌هایی از تنگستان زبان و گویش آمیخته‌ای از پهلوی جنوبی و لُری است. از حد فاصل دشتی تا انتهای شرقی استان اغلب به نوعی گویش عربی محلی آمیخته به فارسی و گاهی به فارسی سخن می‌گویند. | ## بخش 2: گویش بوشهری | گویش فارسی رایج در شبه جزیرهٔ بوشهر ساختار خاصی دارد که آمیخته‌ای از پهلوی جنوبی و فارسی دری با وام‌گیری پاره‌ای واژگان و اصطلاحات عربی و برخی واژگان اروپایی، بویژه انگلیسی است. مردم شهرستان‌های گناوه و دیلمو دشتستان به گویش لری لیراوی یکی از گویش‌های لری جنوبی سخن می‌گویند.دانشنامه ایرانیکا وجود زبان لری در شمال بوشهر را تأیید می‌کندخبرگزاری جمهوری اسلامی ایران گویش شمال استان بوشهر را لری ذکر می‌کند. گویش بوشهری در شهرستان بوشهر، گویش دشتی یا دشتیاتی در منطقهٔ دشتی شهرستان دشتی و دیر، گویش تنگستانی یا تنگسیری در بخش ساحلی تنگستان است. گویش دیری - بردستانی و آبدانی بعلاوه دشتیاتی هم در شهرستان دیر است و دارای قدمت منحصر بفرد است. گویش دیری به فارسی فصیح نزدیک است؛ و گویش کنگانی و جمی هم در منتهای جنوبی استان بوشهر است که (بویژه لهجه جمی) به فارسی فصیح و معیار نزدیکترند. آواها و واژگان نمونه بود: بید دود: دید زانو: زونی شب: شُو خواب: خُو فوت کردن: فیت کردن کوچه: کیچه نگاه کردن: سِی کردن مادر: دِی لیوان: گیلاس گربه: گولی آینه: اُینه آب: اُو پدر: بوآ صبحانه: ناشتا ناهار: چاس یا همان ناهار شام: شوم ببین:سی کو بیا:بیو ویژگی‌های دستوری از نظر صرفی و دستوری با فارسی معیار چندان تفاوتی ندارد. برای نمونه: بیا غذایت را بخور: بیو غذاتو بخور آن کتاب را بخوان: او کتابو بُخون زشت (معرفه): زشت خودکار (معرفه): خودکار نشانهٔ جمع در گویش بوشهری (آ) و در لهجه‌های شمالی (ال) می‌باشد. | ## بخش 3: گویش بوشهری | کتاب‌ها: کتابا - کتابل برای استمرار در افعال بجای استفاده از داشتن از پیشوندهای (hasey) یا (hey) استفاده می‌شود. شهر بوشهری کلمه هاسی به کار نمی‌برد اما روستاهای اطراف بله و تفاوت این لهجه‌ها با فاصله گرفتن از بوشهر بیشتر می‌شود و بوشهر مرکز آن‌ها نیست. در گویش بوشهری، گویش دشتستانی و گویشهای شبیه و اطراف حالت التزامی شرط محقق نشده همتای «بروم» در زمان حال، در زمان گذشته به صورت «برفتم» و با پیشوند «بِ» (be) به کار می‌رود. در لهجه تهرانی بیشتر از پیشوند «می» و ساخت ماضی استمراری استفاده می‌شود: چه برفتُم حسینیه و چه تو خانه بُمُندُم صِدِی سنج و دمام و نوحه‌خوانی می‌فهمیدُم واژگان این لهجه‌ها و گویش‌ها مانند هرگویش دیگری دارای خزینهٔ واژگان خاص خود می‌باشد. در برخی موارد لهجه‌های مختلف این استان واژگان با مصادر و اصطلاحات خاص خود را دارند. به‌ویژه در منطقه‌ای مانند استان بوشهر که بواسطهٔ زندگی ساحلی و تجارت و دریانوردی و حضور اقوام مهاجر گوناگون کلمات بسیاری را از زبانهای دیگر نیز قرض گرفته است. | ## جمع‌بندی | در بسیاری از گویش‌های آن کلمات پارسی میانه دیده می‌شوند؛ به‌طورمثال تهل (تلخ) یا پهل (پل) یا اشناو (شنا).