موضوع مقاله: بنوموسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بنوموسی | مقدمه: محمد، احمد و حسن سه پسر موسی بن شاکر خراسانی که از دانشمندان و مهندسان ایرانی و مسلمان قرن سوم هجری (قرن نهم میلادی) و از پیشروان نهضت ترجمه بوده‌اند. | ## بخش 1: بنوموسی | اولین ترجمهء کتاب «مخروطات» آپولونیوس، از زبان یونانی به عربی توسط بنوموسى انجام شد. ایشان اختراعات زیادی در مهندسی مکانیک سیالات و خودکارسازی داشته‌اند که بعدها توسط دانشمندان اروپایی مورد اقتباس قرار گرفته‌است. احمد اولین مخترع حلقه فیدبک و چندین نوع سوپاپ بوده‌است که در کتاب الحیل شرح داده شده‌اند. زندگی بنوموسی پس از مرگ پدر شهردار بغداد آنها را برای تربیت به یحیی بن ابی منصور رئیس دارالحکمه سپرد. تألیفات ریاضی، نجومی، و مکانیکی متعددی بدیشان منسوب است، مهم‌ترینشان کتاب الفرسطون، کتاب مساحةالاءکر و قِسمةالزوایا بثلاثة اقسام متساویة و وضع مقدار بین المقدارین لتتوالی علی قسمة واحدة می‌باشد. تثلیث سینماتیکی زاویه و ترسیم بیضی به طریق معروف به باغبانی در کتاب الشکل المدور المستطیل (به وسیلهٔ یک ریسمان متصل به دو کانون) از ابداعات ایشان است. فعالیتهای اکتشافی و مهندسی بسیاری از امور ساخت و مهندسی به ایشان ارجاع می‌شد که از آن میان به نظارت آنها بر حفر بعضی از نهرهای بزرگ چون نهر جعفریه و نهر عمودابن منجّم در نزدیکی بصره می‌توان اشاره کرد. ابن خرداذبه (ص ۱۰۶) و مسعودی (ص ۱۳۴) می‌نویسند که واثق، خلیفة عباسی، محمدبن موسی را برای تحقیق دربارة اصحاب کهف به سرزمین روم اعزام کرد. مقدسی (ص ۲۷۷) روایت می‌کند که واثق محمد بن موسی را برای تحقیق دربارة دیوار ذی القرنین یا سد یأجوج و مأجوج به خزران فرستاد. آنها برای یافتن متون سفرهایی به غرب انجام دادند که در یکی از این سفرها، محمد ریاضیدان و مترجم معروف ثابت بن قره را ملاقات و به خدمت گرفت. حقوق ماهیانه یک مترجم یونانی به عربی تا حدود ۵۰۰ دینار ذکر شده که معادل امروزی حقوق یک مهندس ارشد است. روش مستقل علمی یونانیان حجم و مساحت را به‌طور نسبی بیان می‌کردند درصورتیکه بنو موسی واحدهای اندازه‌گیری مساحت و محیط و حجم بکار می‌بردند که ثابت می‌کند آنها فقط مترجم و دنباله روی یونانیان نبودند. | ## بخش 2: بنوموسی | رصدخانه محمد رصدخانه ای در دارالتاج در نزدیکی دجله می‌سازد و در آنجا به تحقیقات نجومی خود می‌پردازد. اختراعات مکانیکی احمد بن موسی بیشتر به وسائل مکانیکی و ظروف مرتبط علاقه داشته و اختراعاتی همچون آبشخور حیوانات که به‌طور خودکار پر می‌شود یا چراغی که به‌طور خودکار سوخت آن تجدید می‌شود. لامپی که به‌طور مکانیکی نورش کم و زیاد می‌شده … بیل مکانیکی و فواره‌های متناسب … وی اختراعات خود را در «کتاب الحیل» شرح داده‌است. وی و برادرش محمد دستگاهی ساختند که باموتور آبی کار می‌کرد و همزمان بر روی خود طلوع و افول هر ستاره ای را نشان می‌داد. فهرست اختراعات مکانیکی در کتاب الحیل ۱۰۰ طرح آمده که ۲۵ تا از آنها از یونان باستان اقتباس شده و مابقی ابتکار خود بنوموسی بوده‌اند. از جمله: سیفون یا آبدزد ساده چراغی که شعله‌اش خودکار تنظیم می‌شود و سوخت می‌گیرد. یک نوع دَم برای بیرون کردن هوای آلوده از چاه‌ها چنگال مکانیکی تنگی که دو مایع پشت سر هم در آن ریخته می‌شود و سپس این دو مایع را به‌تناوب و به مقدار معلوم تخلیه می‌کند. سطل‌هایی که دائماً از آب پر می‌شوند مگر آن‌که مقدار زیادی آب از آن‌ها برداشته شود. جام عدل یا همان کاس‌العدل است و در تعریف آن گفته شده جامی است که در آن می‌توان مقداری آب ریخت و اگر یک مثقال آب به آن اضافه شود، همه آب از آن خارج می‌شود. با نیروی آب کار می‌کرد و هرگاه وب ای را در حال غروب نشان می‌داد، همان وب در همان زمان در آسمان در حال غروب دیده می‌شد. کتابها معرفت مساحات الاشکال معروف‌ترین اثر انها کتاب اندازه‌گیری اشکال صفحه ای و کروی (کتاب معرفت مساحات الاشکال) است که نتایج ارشمیدس (اندازه‌گیری دایره‌ها، کره‌ها و استوانه‌ها) را در بر می‌گیرد و توسعه می‌دهد. آنها در این کتاب از روش اگزوز Eudoxos استفاده کردند، که ارشمیدس نیز از آن استفاده کرده بود منتها برای مقدار مساحت ها و حجم ها برخلاف سنت یونانی که از نسبت مساحت و حجم اجسام مختلف نسبت به یکدیگر استفاده میکرد مقادیر عددی بکار بردند. | ## بخش 3: بنوموسی | این کتاب همچنین شامل قضیه هرون بود که آن را به ارشمیدس نسبت دادند و روشی برای تقسیم زاویه به سه با استفاده از روش سینماتیکی ابداع کردند. آنها همچنین نسخه‌ای از بخش‌های مخروطی آپولونیوس را منتشر کردند که شامل تنها بخش باقی‌مانده از کتاب‌های پنجم تا هفتم بود. تفسیری ارائه کردند که به پیشنهاد آنها توسط ثابت بن قره کتاب‌های پنجم تا هفتم به عربی ترجمه شدند. در نجوم آنها به عنوان منجمان، عرض جغرافیایی را از طرف خلیفه تعیین کردند، از رصد ماه گرفتگی همزمان در بغداد و سامرا، طول را تعیین کردند و طول سال را تعیین کردند. محمد چندین کتاب در مورد نجوم نوشت، از جمله حرکت کرات آسمانی که در آن از کلودیوس بطلمیوس انتقاد می کند. محمد در این کتاب وجود کره نهم بطلمیوسی را که بطلمیوس فکر می‌کرد مسئول حرکت بود، انکار کرد. کتاب اثبات ریاضی هندسه که در خارج از کره ستارگان ثابت کره نهم وجود ندارد، اثر احمد. کتاب بنای اسطرلاب به نقل از بیرونی.[2] کتاب سال شمسی از قدیم به ثابت بن قره نسبت داده شده است، اما تحقیقات اخیر نشان داده است که این کتاب در واقع توسط بنی موسی بوده است. کتاب زیج، اثر احمد کتاب دیگری از زیج که در ذیل بنی موسی ذکر شده توسط ابن یونس ذکر شده است. در هیئت ترجمه یک اثر چینی در مورد ماهیت علائم زودیاک کتاب الدراج (کتاب درجات) تألیف احمد. کتاب الحیل کتاب اختراعات آنها (کتاب الحیل) در 850 مورد، حدود صد دستگاه مصور، از جمله بسیاری از دستگاههای خودکار را فهرست کرده است. | ## جمع‌بندی | بقیه آثار آنها تقریباً بیست کتاب نوشتند، اما اکثر آنها (به جز سه تا) گم شده اند.