موضوع مقاله: احمد خلیلی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # احمد خلیلی | مقدمه: خلیلی از ۱۳ سالگی شاگرد «مرشد محمد نقاش» شد و در کارگاه او در کنار حسین قوللر آغاسی، محمد مدبر، حسن اسماعیل‌زاده، عباس بلوکی فر و حسین همدانی به یادگیری نقاشی قهوه‌خانه‌ای پرداخت. | ## بخش 1: احمد خلیلی | او از سال ۱۳۵۳ تا ۱۳۷۲ در آتلیه نقاشی سازمان صدا و سیما به کار مشغول و در سال ۱۳۷۲ نیز بازنشسته شد. برخی از آثار احمد خلیلی در موزه هنرهای معاصر تهران، دفتر امور هنرهای تجسمی وزارت ارشاد، کاخ موزه نیاوران، کاخ موزه سعدآباد و موزه آزادی حفظ و نگهداری می‌شوند. مقدمه نقاشی قهوه‌خانه‌ای، بازتابی صادق و اصیل از هنر هنرمندانی عاشق و دلسوخته است. این هنر پدیدهایی نوظهور در تاریخ نقاشی ایران است که همراه حفظ تمامی ارزش های منطقی هنر مذهبی و سنتی ایران، به ضرورت نیاز و خواست مردم و به پاس احترام به باورهای مردم متولد شد. از آنجا که تعداد باسوادان در بین عموم مردم اندک بود و هزینه کردن برای نسخه برداری از کتاب ها برای همه مقدور نبود، نقل داستان یکی از دل‌انگیزترین سرگرمی‌های پیشینیان به حساب می‌آمد. ریشه‌ی نقاشی خیالی‌نگاری را محققین به دوره آل بویه نسبت داده‌اند که برای برپایی مراسم سوگواری امام حسین (ع) نقش شده است. پس از آن در دوره صفوی و زمان سلطنت شاه اسماعیل اول برای ترویج روحیه‌ی سلحشوری سربازان، پرده‌هایی از واقعه عاشورا همراه سپاهیان فرستاده می‌شد و نقالانی این پرده‌ها را نقل می‌کردند. نقاشی قهوه‌خانه‌ای عنوانی‌ست که زنده یاد کریم امامی به دلیل سکونت و استقرار نقاشان در قهوه‌خانه‌ها به این نقاشی بخشید؛ اما خود نقاشان شیوه‌ی کار خود را خیال‌نگاری می‌دانند. با نقاشی خیالی‌نگاری، هنر تصویرسازی توانست پس از سده‌ها از کاخ ها و دربارها و از کتب نفیس بیرون آمده و در دسترس مردم عادی قرار گیرد. اساتیدی مانند استاد احمد خلیلی، بانیان مکتبی اصیل بودند و فراخور شأن و آبروی این هنر مردمی کوشیدند تا نقاشی قهوه‌خانه در تاریخ هنر ایران در مقامی بس والا و پایدار برجای بماند. در سال‌های اخیر نقاشی قهوه‌خانه در حال نابودی و فراموشی است و علی رغم احساس نیازی که برای حفظ نقاشی قهوه‌خانه‌ای وجود دارد ، کسی متولی حفاظت و حراست از آن به عنوان میراث گذشتگان این سرزمین نیست. از کودکی تا نوجوانی استاد احمد خلیلی در سال 1322، در محله‌ای نزدیک مقبره امامزاده حسین (ع)، در قزوین به دنیا آمد. در نهایت یک روز، با همسایه شیشه بر پایین خانه‌شان ترک دوچرخه به بازارچه کلعباسعلی (خیابان البرز) کوچه حمام برق پیش مرشد محمد رفت. سال‌ها بعد فهمید استاد محمد مدبر و استاد حسین قوللر آقاسی که آنجا رفت و آمد می‌کردند و تابلو نقاشی می‌کردند ا بنیانگذاران نقاشی قهوه‌خانه‌ای بودند. | ## بخش 2: احمد خلیلی | جوانی استاد احمد خلیلی در همان سال ها نقاشی را از استاد محمد مرشد که تسلط کاملی بر روی سبک‌های نقاشی قهوه‌خانه‌ای داشت یاد‌گرفت. فکر می‌کرد از آنجایی که حافظه‌ی خوبی ندارد این یادداشت ها ممکن است درجایی به کمکش بیاید. یا شاید به کار نویسنده‌ یا شخص دیگری بیاید که بخواهد زندگی یک هنرمند نقاش را به تصویر بکشد. او در یادداشت‌هایش نوشته است:" کارگاه مرشد محمد نقاش جایی بود که بی‌آنکه بدانم با بنیان‌گذاران نقاشی‌قهوه‌خانه‌ای آشنا شدم. هر روز در کنار آب و جار و کردن کارگاه و خرید مایحتاج روزانه مرشد محمد، مطلب جدیدی درباره ی نقاشی یاد می‌گیرم." استاد احمد خلیلی، هم دوره‌ی استادان نقاشی‌قهوه‌خانه‌ای مانند حسن اسماعیل‌زاده، عباس بلوکی‌فر و حسین همدانی بود. استاد خلیلی در سال 1346 با دختردایی‌اش، فاطمه خانم ازدواج کرد و چند سال بعد صاحب چهار فرزند به نام‌های رضا، علی، داود و سعید شد. استاد درباره‌ی همسرش نوشته است: "فاطمه همه‌ی هست و نیست من برای همه‌ی سال‌های زندگی ام. با حضور فاطمه در انجام همه‌ی کارهایم انگار جدی‌تر شده‌ام." کار در صداوسیما استاد خلیلی در سال 1354 در آتلیه‌ی نقاشی سازمان صدا و سیما مشغول به کار شد. ایشان در یادداشت هایش نوشته است: "به دنبال آگهی در یک روزنامه به طور معجزه آسایی سر از سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران درآوردم. اما شد، چون خدا می‌خواست." استاد احمد خلیلی در طول این سال‌ها آثار بسیاری، به ویژه در سبک نقاشی قهوه‌خانه‌ای، خلق کرد. تعداد 129 تابلو نقاشی با سبک نقاشی‌قهوه‌خانه‌ای، کلاسیک، قاجاری و امپرسیونیسم در ابعاد مختلف در کشورهای ایران (تهران، قزوین، مشهد، قم، فرهنگسرای نیاوران، بنیاد ایرانشناسی) آمریکا، انگلستان، آلمان، هند و هاوایی بر جای مانده است. بازنشستگی قهوه‌خانه سنتی آذری که سال 1372 توسط شهرداری تهران بازسازی و با مدیریت برادران آذری اداره می‌شد، جایگاه هنرمندان و هنر‌دوستان کشور گردیده بود. استاد احمد خلیلی در همان سال، در قسمت شاه‌نشین قهوه خانه سنتی آذری مشغول به کشیدن نقاشی قهوه خانه‌ای بود و همه روزه بعد از ظهرها، چند ساعت از وقت خود را در این نمایشگاه عمومی می گذراند. در قهوه‌خانه، نقالی و شاهنامه خوانی بسیار رایج بود و استاد احمد خلیلی نیز بر داستان زندگی امامان و شاهنامه فردوسی تسلط داشت. | ## بخش 3: احمد خلیلی | در قهوه‌خانه سنتی آذری تابلوهایی از استاد احمد خلیلی با مضامین داستان رستم و اشکبوس، در آتش رفتن سیاووش، رستم و سهراب، صحنه‌ی آتش زدن خیمه های حضرت اباعبدالله‌الحسین (ع(، درویش، رستم و تهمینه، و جنگ رخش و شیر به چشم میخورد. استاد احمد خلیلی در بیش از 20 نمایشگاه گروهی در تهران حضور داشتند و چندین ورک‌شاپ در شهرهای بم، قشم و مشهد برگزار کردند. مصاحبه‌ها و مقالات متعددی از ایشان در روزنامه‌های خراسان، قدس، ابرار، همشهری و ایران چاپ شده است. آثار استاد احمد خلیلی هم اکنون در موزه‌ی هنرهای معاصر تهران، دفتر امور هنرهای تجسمی وزارت ارشاد، کاخ- موزه نیاوران، کاخ- موزه سعدآباد و موزه‌ی آزادی نگهداری می‌شود. این استاد نقاشی، آخرین اثر خود را در کارگاه نقاشی قهوه‌خانه، به مناسبت سالروز حماسه‌ی جاودانه‌ی آزادی خرمشهر ارائه کرد. ویژگی کارها نقاشی قهوه‌خانه‌ای از نظر محتوا شامل سه ویژگی می‌شود که هر سه این ویژگی‌ها در آثار استاد احمد خلیلی مشهود است. دوم، رنگ و بوی بومی و سنتی است که برگرفته از رسوم و سنت‌های رایج در بین عموم مردم ایران است و سوم، روحیه‌ی مذهبی است که بازتابی از روایات، احادیث، داستان‌ها و حماسه‌های اسلامی است. استاد همواره سعی داشت قلمی که روی بوم می‌گذارد حماسه و وقایعی همچون عاشورا را زنده کند. در طول هشت سال جنگ نیز صدها عکس شهید در شهرک ولیعصر منطقه 18( محل سکونت ایشان)، به رایگان و با جان و دل نقاشی کرد‌ند و امروز در هر منزل شهید، مسجد و هیئتی نقاشی استاد به دیوار آویخته شده است. استاد احمد خلیلی در حوزه‌ی مجسمه سازی، ادبیات و شعر و مقاله‌نویسی نیز فعالیت می‌کردند اما جامعه هنری ایشان را به عنوان نقاش قهوه‌خانه‌ای می شناسد. مجسمه ساخته‌ام، اما مجسمه ساز نیستم، مطلب و مقاله بسیار نوشته‌ام، اما نویسنده نیستم. با حروف و کلمات اشکال و خطوط بدیعی خلق کرده‌ام و تایپوگرافیست نیستم، آثار بسیار دقیق و زیبا از نقاشی قاجاریه مو به مو کپی کردم و نقاش قاجاری هم نیستم. این همه را گفتم و نوشتم تا تو بدانی صدها تابلو نقاشی قهوه‌خانه‌ای کارکرده‌ام بی‌آنکه نقاش قهوه‌خانه‌ای باشم. | ## جمع‌بندی | ای عجب که میان هستم و نیستم." استاد احمد خلیلی در 21 تیرماه بر اثر سرطان ریه در سن 64 سالگی در تهران درگذشتند.