موضوع مقاله: بیژن مفید | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بیژن مفید | مقدمه: بیژن مفید (۲۲ خرداد ۱۳۱۴ در تهران – ۲۱ آبان ۱۳۶۳ در لس‌آنجلس) نمایش‌نامه‌نویس ایرانی بود. | ## بخش 1: بیژن مفید | از او نُه نمایش‌نامه انتشار یافته و بعضی از نوشته‌هایش به روی صحنه آمده و بیش از ۱۵۰ نمایش‌نامه رادیویی و تلویزیونی را ترجمه و کارگردانی کرده است. او فرزند غلامحسین مفید و قدسیه فریور و برادر بهمن مفید، اردوان مفید، هومن مفید و هنگامه مفید است. غلامحسین مفید در هزاره فردوسی ۱۳۱۳ خورشیدی روبروی عبدالحسین نوشین که نقش رستم را داشت، نقش بیژن را بازی می‌کرد. پدر او، غلامحسین مفید، نویسنده، کارگردان و بازیگر نقش‌های شاهنامه‌ای و موسیقی‌دان بود؛ بنابراین بیژن از همان کودکی با شعر، دستگاه‌های موسیقی و نمایش‌های سنتی ایرانی آشنا شد. تحصیل مدرسه او هم‌زمان با تحصیل، شب‌ها برای آموختن بازیگری به هنرستان هنرپیشگی (با مدیریت دکتر مهدی نامدار) نزد استادانی چون عطاءالله زاهد و علی‌اصغر گرمسیری به یادگیری تئاتر می‌پرداخت. فهیمه راستکار، هوشنگ لطیف‌پور، علی نصیریان، جعفر والی، پرویز بهرام، رضا بدیعی و جمشید لایق از هم دوره‌های بیژن مفید بودند. در سال ۱۳۳۲ در هنرستان در مسابقه نمایش‌نامه‌نویسی با نمایش‌نامه «عروسک‌ها» شرکت کرد اما برنده نشد. همین سال‌ها با عباس جوانمرد، هوشنگ لطیف‌پور، پرویز بهرام و دیگران به جلسات تئاتر شاهین سرکیسیان می‌رفت. تحصیل در رشته ادبیات انگلیسی او را در برگردان آثار گوناگون به فارسی و انگلیسی توانمندکرد. تئاتر آغاز سال ۱۳۳۳ دیویدسن برای تدریس ادبیات نمایشی آمریکایی در دانشگاه به تهران آمد و بیژن مفید با همکاری او نمایش‌نامه باغ‌وحش شیشه‌ای اثر تنسی ویلیامز را با بازی بیژن مفید در صحنه گرد در انجمن ایران و آمریکا با موفقیت زیاد روی صحنه برد. بیژن مفید برای روی صحنه بردن نمایش‌نامه شهر ما نوشته تورنتون وایلدر و همه پسران من نوشته آرتور میلر دستیار کارگردان او بود. بعد از دیویدسن در همکاری با جرج کویین بی در تهران در نمایش‌نامه‌های بیلی باد(اثر هرمان ملویل)، مرد دوم و سفر دراز روز در شب (یوجین اونیل) به عنوان بازیگر و دستیار کارگردان با او همکاری کرد. | ## بخش 2: بیژن مفید | ایده‌های جستجوگر او برای زبان تئاتری منجر به تشکیل «آتلیه تئاتر» در ۱۳۴۵در سال و کارگاه نمایش در سال ۱۳۴۷ شد. پس از هم پاشیدن گروه هنری و انحلال آتلیه تئاتر در سال ۱۳۴۹ بیژن مفید به همکاری با کارگاه نمایش و بازی در نمایش «ناگهان…» و نمایش‌نامه‌خوانی «ترس و نکبت رایش سوم» (اثر برتولت برشت) پرداخت. کارگاه نمایش به همت بیژن صفاری و رضا قطبی و با کارگردان‌هایی مانند خجسته کیا با نمایش‌نامه حلاج، ایرج انور با نمایش‌نامه نظارت عالیه و بیژن مفید با نمایش‌نامه ماه و پلنگ شروع به کار کرد و تا ۱۳۵۸ گروه‌های مختلفی به جستجوهای تئاتری پرداختند. اما با ممانعت حکومت این نمایش بین سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۴ تنها برای اعضای کارگاه نمایش و به شکل رپرتوار اجرا شد. او در این نمایش از نمایش روحوضی و بحر طویل‌خوانی، و استفاده از داستانی جسورانه، به نقد هجو قدرت در نظام‌های خودکامه پرداخته بود. بیژن مفید از سال ۱۳۵۰ به مدت ده سال همکاری اش را با مرکز تئاتر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به عنوان نمایشنامه‌نویس کودکان ایران آغاز کرد. وی در این مدت نمایشنامه‌های «ترب»، «کوتی و موتی»، «شاپرک خانوم» و «بزک نمیر، بهار میاد» را نوشت و به صحنه برد. هر یک از این نمایش‌ها بیش از دو سال در مراکز مختلف کانون بر صحنه بودند پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران در سال ۱۳۵۹سرپرست «مؤسسه چهل طوطی» شد. فعالیت این مؤسسه در زمینهٔ ضبط و تکثیر نوار صوتی نمایش‌های سابق خود و اجرای چند نمایش دیگر از جمله «آخرین پرواز»، «شازده کوچولو» و «خاموشی دریا» بود. خروج از ایران بیژن مفید در اوایل دهه ۶۰ از ایران ابتدا به قصد سفر به فرانسه خارج شد. در آغاز «شهرقصه» و «جان نثار» را بار دیگر به صحنه برد و سپس «سهراب، اسب، سنجاقک» را به زبان انگلیسی برگرداند و این نمایش را با عنوان The Dragonfly (سنجاقک) با گروهی آمریکایی به اجرا درآورد. به علت بیماری مفید، اجرای «ماه و پلنگ» در شهرهای دیگر آمریکا به غیر از لس‌آنجلس ممکن نشد. | ## بخش 3: بیژن مفید | او بارها تحت عمل جراحی قرار گرفت و تنها ساعتی پس از آخرین عمل جراحی، در بیست و یکم آبان سال ۱۳۶۳ درگذشت. زمانی که او در بیمارستان و در بستر مرگ بود خانواده وی درخواست روادید برای سفر به آمریکا و آخرین دیدار با او را کردند؛ ولی دولت آمریکا به آنان روادید نداد و او در تنهایی درگذشت. سَبک هنری گفته می‌شود که بیژن مفید نمایشنامه «ماه و پلنگ» را از دوران تبعید و خانه‌نشینی محمد مصدق بر گرفته‌است. مفید اعتقاد داشت که زبان فارسی، زبان شعر است و بنابراین نمایش ایرانی باید به زبان شعر باشد. زندگی شخصی همسر اول او فریده فرجام (نویسنده) بود که از این ازدواج دو فرزند به نام‌های افشین و شیما دارد. پس از آن او با اعظم مفید (تغییر نام داده به اعظم گرگین) ازدواج کرد که این ازدواج تا هنگام مرگ بیژن مفید ادامه یافت. نمایش‌ها نمایش‌نامه‌هایی از بیژن مفید که در طول زندگی وی به صورت نوار کاست ضبط و منتشر شدند: شهر قصه نویسنده و کارگردان: بیژن مفید طراح و سازنده ماسک‌ها: مهندس هوشنگ کبیر. آتلیه تئاتر و بیژن محتشم برای دومین جشن هنر شیراز در شهریور ۱۳۴۷ انجمن اطلاعات بانوان ۱۳۴۷ و ۱۳۴۸ پخش تلویزیونی. مهدی علی بیگی - صدا: بیژن مفید خرس رمال: فرخ صوفی - صدا: بهمن مفید فیل: حسین والامنش خر خراط: محمود استادمحمد اسب عصار: سهیل سوزنی طوطی شاعر: سهیل سوزنی. صدا: هومن مفید خاله سوسکه: تهمینه مدنی موش عاشق: هومن مفید سگ عطار: فرهاد صوفی بز بزاز: رشید کنعانی، صدا: بهمن مفید میمون رقاص: آرش آوازها: سازنده آهنگ‌ها. | ## جمع‌بندی | شاپرک‌خانوم اولین اجرا فرهنگ‌سرای نیاوران ۱۳۵۰ نویسنده: بیژن مفید کارگردان: دان لافون شاپرک‌خانم: سوسن فرخ‌نیا عنکبوت: اردوان مفید ملخ: مگس: رضا بابک زنبور عسل: بهرام شاه‌محمدلو کرم شبتاب: خسرو شایسته خاله سوسکه: مرضیه برومند همچنین در اجرای دوم این نمایشنامه هنگامه مفید نقش شاپرک خانوم را به عهده داشت.