موضوع مقاله: دریای بالتیک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دریای بالتیک | مقدمه: دریای بالتیک دریایی در شمال اروپا است که بین شبه‌جزیره اسکاندیناوی (در سواحل سوئد و دانمارک)، فنلاند، روسیه، کشورهای حوزه بالتیک (استونی، لتونی، لیتوانی)، لهستان و آلمان قرار دارد. | ## بخش 1: دریای بالتیک | دریای بالتیک، شاخه‌ای از اقیانوس اطلس شمالی است که از عرض جغرافیایی جنوب دانمارک تا نزدیکی مدار قطب شمال امتداد یافته و شبه‌جزیره اسکاندیناوی را از سایر نقاط قاره اروپا جدا می‌کند. دریای بالتیک از طریق تنگه‌های باریک دانمارک به اقیانوس اطلس متصل می‌شود و به دلیل همین ارتباط محدود، آب آن شوری کمتری نسبت به اقیانوس دارد. آب دریای بالتیک عمدتاً نیمه‌شور است، اگرچه در بخش غربی دریای بالتیک به دلیل تبادل آب با اقیانوس اطلس و دریای شمال، شوری و اکسیژن بیشتری مشاهده می‌شود. دریای بالتیک که بزرگ‌ترین پهنه آب لب‌شور در جهان است، نیمه بسته و نسبتاً کم‌عمق است و برای دانشمندان بسیار مورد توجه است، در حالی که برای مورخان، هسته اقتصادی اتحادیه هانزا، گروه تجاری بزرگ قرون وسطایی بنادر شمال اروپا را نشان می‌دهد. نام‌های فراوانی که در زبان‌های گوناگون برای این دریا به‌کار می‌رود گواهی بر جایگاه راهبردی آن به عنوان محل تلاقی بسیاری از کشورها است.1. دریای بالتیک از نظر تاریخی و فرهنگی اهمیت بسیاری دارد و برای قرن‌ها به عنوان یک مسیر حیاتی تجاری و ارتباطی بین کشورهای اطراف خود عمل کرده است. امروزه نیز این دریا همچنان نقش مهمی در اقتصاد و حمل و نقل منطقه بازی می‌کند، اما با چالش‌هایی نظیر آلودگی و صید بی‌رویه نیز مواجه است. همچنین دریای بالتیک شمالی بین ناحیهٔ استکهلم در سوئد، جنوب غربی فنلاند و استونی واقع شده است. حوضه‌های آبخیز گوتلاند غربی و شرقی نیز بخش عمده‌ای از دریای بالتیک مرکزی را تشکیل می‌دهند. طول دریای بالتیک ۱۶۰۰ کیلومتر و عرض میانگین آن ۱۹۳ کیلومتر می‌باشد و میانگین عمق این دریا ۵۵ متر است. با احتساب کاتگات، دریای بالتیک مساحتی حدود ۴۱۲٬۵۰۰ کیلومتر مربع (بدون کاتگات حدود ۳۹۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع) و حجمی حدود ۲۱٬۶۰۰ کیلومتر مکعب دارد. دریای بالتیک را توسط کانال دریای سفید–بالتیک به‌طور مصنوعی به دریای سفید و توسط کانال کیل به دریای شمال متصل کرده‌اند. ریشه‌شناسی و نامگذاری تاسیتوس، تاریخ‌نگار رومی، این دریا را «دریای سوئبی» نامید، به یاد قوم ژرمنی سوئبی. اما اولین بار آداموس برمنزیس، تاریخ‌نگار آلمانی قرن یازدهم، از نام «دریای بالتیک» استفاده کرد. در مورد ریشه نام بالتیک چند نظر وجود دارد: نظریه شکل کمربندی: که می‌گویید ممکن است بالتیک از کلمه آلمانی "belt" به معنی "کمربند" آمده باشد، چون این دریا مانند کمربندی از میان سرزمین‌ها می‌گذرد و تا یونان امتداد می‌یابد. این جزیره هم ممکن است نامش از "belt" آمده باشد و به معنی "نزدیک کمربند دریا، تنگه" باشد. نظریه رنگ سفید: یک احتمال دیگر این است که نام از ریشه هندواروپایی "*bʰel" به معنی "سفید، روشن" گرفته شده باشد، مثل نام‌گذاری دریاهای سیاه و سرخ بر اساس رنگ. این ریشه در زبان‌های لیتوانیایی، لتونیایی و اسلاوی به معنی «سفید» وجود دارد، بر این اساس، یک فرضیه مرتبط می‌گوید که این نام از طریق یک زبان‌های بالتیک مانند لیتوانیایی از این ریشه هندواروپایی سرچشمه گرفته است. نظریه باتلاق: شاید نام با رنگ‌های باتلاق مرتبط باشد، چون در برخی زبان‌های اروپایی ریشه مشابهی برای آب و مواد مرتبط با آن وجود دارد که ممکن است در اصل به رنگ باتلاق اشاره می‌کرده است (مثل کلمه نیا-اسلاوی "*bolto" به معنی "باتلاق"). نظریه دریای محصور: یک توضیح دیگر این است که نام در اصل به معنای "دریای محصور، خلیج" بوده، در مقابل دریای آزاد. این دریا در ابتدا یک دریاچه عظیم آب شیرین بود که با ذوب شدن یخچال‌ها، سرانجام به دریای شمال راه یافت و با ورود آب شور، به دریای بالتیک امروزی تبدیل شد.Geomar.de. حوضه فعلی دریای بالتیک در طول میلیون‌ها سال در نتیجه فرآیندهای زمین‌شناسی تکامل یافته است. در طول و پس از دوره ذوب یخچال‌ها، حوضه دریای بالتیک به‌طور متناوب یک دریاچه آب شیرین و یک حوضه آب لب شور بوده است. حدود ۱۸ هزار سال پیش، با گرم شدن آب و هوا، دریاچه یخی بالتیک در لبه صفحه یخی در حال عقب‌نشینی قاره شروع به شکل‌گیری کرد. | ## بخش 2: دریای بالتیک | در آینده، اگر بالا آمدن زمین ادامه یابد و سطح دریا به‌طور قابل توجهی افزایش نیابد، خلیج بوتنی در منطقه کوارکن بسته خواهد شد. در این زمان، ارتباط آبی بین دریای بوتنی و خلیج بوتنی بسته خواهد شد و دومی به بزرگ‌ترین دریاچه داخلی اروپا، یعنی دریاچه بوتنی تبدیل خواهد شد. تاسیتوس در کتاب‌های «آگریکولا» و «ژرمنیا» که در سال ۹۸ میلادی نوشته شده‌اند، دریای سوئبی (Mare Suebicum)، که به نام قبیله سوئبی نامگذاری شده بود، را در طول ماه‌های بهار به عنوان دریایی با آب لب‌شور توصیف می‌کند که یخ آن شکسته و تکه‌های آن در اطراف شناور می‌شوند. سوئبی‌ها در نهایت به سمت جنوب غربی مهاجرت کردند و به‌طور موقت در منطقه راینلند در آلمان امروزی ساکن شدند، جایی که نام آنها در منطقه تاریخی معروف به شوابن باقی مانده است. سده‌های میانه در اوایل قرون وسطی، بازرگانان نورس (اسکاندیناویایی) یک امپراتوری تجاری در اطراف بالتیک ایجاد کردند. نورس‌ها همچنین از رودخانه‌های روسیه برای مسیرهای تجاری استفاده می‌کردند و در نهایت راه خود را به دریای سیاه و جنوب روسیه پیدا کردند. علاوه بر ماهی، دریا همچنین کهربا را فراهم می‌کند، به ویژه از سواحل جنوبی آن در مرزهای امروزی لهستان، روسیه و لیتوانی. کشورهای هم‌مرز نیز به‌طور سنتی الوار، قطران چوب، کتان، شاهدانه و خز را با کشتی از طریق بالتیک صادر می‌کردند. سوئد از اوایل قرون وسطی آهن و نقره استخراج شده در آنجا را صادر می‌کرد، در حالی که لهستان دارای معادن نمک گسترده بود و هنوز هم دارد؛ بنابراین، دریای بالتیک مدت‌هاست که توسط کشتی‌های تجاری زیادی پیموده شده است. سرزمین‌های ساحل شرقی بالتیک از آخرین مناطقی در اروپا بودند که به مسیحیت گرویدند. این اتفاق در نهایت در طول جنگ‌های صلیبی شمالی رخ داد: فنلاند در قرن دوازدهم توسط سوئدی‌ها، و آنچه اکنون استونی و لتونی هستند در اوایل قرن سیزدهم توسط دانمارکی‌ها و آلمانی‌ها (برادران لیوونی شمشیر). شوالیه‌های تتونیک کنترل بخش‌هایی از سواحل جنوبی و شرقی دریای بالتیک را به دست گرفتند، جایی که آنها کشور رهبانی خود را تأسیس کردند. صحنه منازعات راه‌های تجاری اصلی اتحادیه هانزا: در قرون هشتم تا چهاردهم میلادی، دزدی دریایی در بالتیک از سواحل پومرانی و پروس بسیار رایج بود و گروهی به نام برادران ویتالی بر گوتلاند تسلط داشتند. از قرن یازدهم، سواحل جنوبی و شرقی بالتیک توسط مهاجرانی عمدتاً از آلمان مسکونی شدند که این حرکت «اوست‌زیدلونگ» (اسکان به شرق) نامیده شد. در طول جنگ کریمه، یک ناوگان مشترک بریتانیایی و فرانسوی به قلعه‌های روسیه در بالتیک حمله کرد. آنها سوئابورگ، که از هلسینکی محافظت می‌کند و کرونشتات، که از سن پترزبورگ محافظت می‌کند را بمباران کردند و بومارسوند را در اولند نابود کردند. پس از سال ۱۹۲۰، لهستان به قیمت آلمان به دریای بالتیک از طریق گذرگاه لهستان دسترسی پیدا کرد و بندر گدنیا را در رقابت با بندر شهر آزاد دانتسیش توسعه داد. دانمارک به تدریج کنترل بیشتر سواحل بالتیک را به دست آورد تا اینکه پس از شکست در نبرد بورنهود در سال ۱۲۲۷، بسیاری از دارایی‌های خود را از دست داد. در سده‌های ۱۳ تا ۱۶، قوی‌ترین نیروی اقتصادی در شمال اروپا، اتحادیه هانزا، فدراسیونی از شهرهای تجاری اطراف دریای بالتیک و دریای شمال بود. در قرن شانزدهم و اوایل قرن هفدهم، لهستان، دانمارک و سوئد برای تسلط بر دریای بالتیک جنگیدند. پتر کبیر روسیه اهمیت راهبردی بالتیک را درک کرد و تصمیم گرفت پایتخت جدید خود، سن پترزبورگ را در دهانه رود نوا در انتهای شرقی خلیج فنلاند تأسیس کند. تجارت زیادی نه تنها در منطقه بالتیک، بلکه با منطقه دریای شمال، به ویژه شرق انگلستان و هلند وجود داشت: ناوگان آنها به الوار، قیر، کتان و کنف بالتیک نیاز داشت. در طول جنگ کریمه، یک ناوگان مشترک بریتانیایی و فرانسوی به قلعه‌های روسیه در بالتیک حمله کرد. آنها سوئابورگ، که از هلسینکی محافظت می‌کند و کرونشتات، که از سن پترزبورگ محافظت می‌کند را بمباران کردند و بومارسوند را در اولند نابود کردند. | ## بخش 3: دریای بالتیک | پس از سال ۱۹۲۰، لهستان به قیمت آلمان به دریای بالتیک از طریق گذرگاه لهستان دسترسی پیدا کرد و بندر گدنیا را در رقابت با بندر شهر آزاد دانتسیگ توسعه داد. پس از به قدرت رسیدن نازی‌ها، آلمان منطقه مملند را بازپس گرفت و پس از آغاز جبهه شرقی (جنگ جهانی دوم) کشورهای بالتیک را اشغال کرد. در سال ۱۹۴۵، دریای بالتیک به یک گور دسته جمعی برای سربازان و پناهندگان در حال عقب‌نشینی تبدیل شد که کشتی‌های حامل آنها مورد اصابت اژدر قرار می‌گرفت. غرق شدن کشتی ویلهلم گوستلوف همچنان بدترین فاجعه دریایی در تاریخ است که (تقریباً) ۹۰۰۰ نفر را کشت. در سال ۲۰۰۵، یک گروه روسی از دانشمندان بیش از پنج هزار لاشه هواپیما، کشتی‌های جنگی غرق شده و مواد دیگر، عمدتاً از جنگ جهانی دوم، را در کف دریا پیدا کردند. از جنگ جهانی دوم تاکنون از پایان جنگ جهانی دوم، کشورهای مختلف، از جمله اتحاد جماهیر شوروی، بریتانیا و ایالات متحده، سلاح‌های شیمیایی را در دریای بالتیک دفع کرده‌اند که نگرانی‌هایی را در مورد آلودگی محیط زیست ایجاد کرده است. امروزه، ماهیگیران گاهی اوقات برخی از این مواد را پیدا می‌کنند: آخرین گزارش موجود از کمیسیون هلسینکی خاطرنشان می‌کند که چهار صید در مقیاس کوچک از مهمات شیمیایی که تقریباً ۱۰۵ کیلوگرم مواد را تشکیل می‌دهند در سال ۲۰۰۵ گزارش شده است. تاکنون، دولت ایالات متحده از افشای مختصات دقیق محل‌های غرق شدن کشتی‌ها خودداری کرده است. بطری‌های در حال پوسیدگی، گاز خردل و سایر مواد را نشت می‌کنند و به آرامی بخش قابل توجهی از دریای بالتیک را مسموم می‌کنند. پس از سال ۱۹۴۵، جمعیت آلمانی از تمام مناطق شرق خط اودر-نایسه اخراج شدند و جای آنها را مهاجران جدید لهستانی و روسی گرفتند. اتحاد جماهیر شوروی با استان کالینینگراد، که بخشی از پروس شرقی با جمعیت آلمانی بود، دسترسی دیگری به بالتیک پیدا کرد. سوئد بی‌طرف، پس از حوادث مربوط به زیردریایی‌های سوئدی، سلاح‌هایی را برای دفاع از آب‌های سرزمینی خود توسعه داد. این وضعیت تنها پس از فروپاشی رژیم‌های کمونیستی در اروپای مرکزی و شرقی در اواخر دهه ۱۹۸۰ پایان یافت. فنلاند و سوئد به ترتیب در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به ناتو پیوستند و باعث شدند دریای بالتیک تقریباً به‌طور کامل توسط اعضای این اتحاد احاطه شود. چنین ترتیبی از ماه مه ۲۰۰۴ و پس از الحاق کشورهای بالتیک و لهستان برای اتحادیه اروپا نیز وجود داشته است. مناطق ساحلی باقی مانده غیر ناتو و غیر اتحادیه اروپا متعلق به روسیه هستند: منطقه سن پترزبورگ و برون‌بوم کالینینگراد. این طوفان‌ها باعث غرق شدن کشتی‌های متعددی شده‌اند و به مشکلات شدید نجات مسافران کشتی M/S استونی در مسیر از تالین، استونی به استکهلم، سوئد، در سپتامبر ۱۹۹۴ کمک کردند که جان ۸۵۲ نفر را گرفت. لاشه کشتی‌های قدیمی‌تر مبتنی بر چوب مانند واسا به خوبی حفظ می‌شوند، زیرا آب سرد و لب‌شور بالتیک برای کرم کشتی مناسب نیست. پیوستن فنلاند و سوئد به ناتو در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ به ترتیب، باعث شد برخی این دریا را «دریاچه ناتو» بنامند، زیرا همه کشورهای اطراف دریای بالتیک به جز روسیه عضو ناتو شده بودند. سیل‌های ناشی از طوفان سیل‌های ناشی از طوفان معمولاً زمانی رخ می‌دهند که سطح آب بیش از یک متر بالاتر از حد معمول باشد. در وارنِمونده حدود ۱۱۰ سیل از سال ۱۹۵۰ تا ۲۰۰۰ رخ داده است، به‌طور میانگین کمی بیش از دو سیل در سال. رویدادهای سیل تاریخی عبارت بودند از سیل همه مقدسین در سال ۱۳۰۴ و سایر سیل‌ها در سال‌های ۱۳۲۰، ۱۴۴۹، ۱۶۲۵، ۱۶۹۴، ۱۷۸۴ و ۱۸۲۵. بالاترین آن سیل سال ۱۸۷۲ بود که آب به‌طور متوسط ۲٫۴۳ متر بالاتر از سطح دریا در وارنمونده و حداکثر ۲٫۸۳ متر بالاتر از سطح دریا در وارنمونده بود. | ## جمع‌بندی | در آخرین سیل‌های بسیار شدید، میانگین سطح آب در سال ۱۹۰۴ به ۱٫۸۸ متر بالاتر از سطح دریا، در سال ۱۹۱۳ به ۱٫۸۹ متر، در ژانویه ۱۹۵۴ به ۱٫۷۳ متر، در ۲ تا ۴ نوامبر ۱۹۹۵ به ۱٫۶۸ متر و در ۲۱ فوریه ۲۰۰۲ به ۱٫۶۵ متر رسید.