موضوع مقاله: نادر جهانبانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نادر جهانبانی | مقدمه: نادر جهانبانی (۲۷ فروردین ۱۳۰۷ – ۲۲ اسفند ۱۳۵۷) سپهبد خلبان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران و معاون فرماندهی آن نیرو معروف به ژنرال چشم‌آبی بود.گفتگو با انوشیروان جهانبانی، فرزند سپهبد نادر جهانبانی، دویچه‌وله فارسی وی بنیان‌گذار و سرپرست تیم آکروجت تاج طلایی است. | ## بخش 1: نادر جهانبانی | نادر جهانبانی دانش‌آموختهٔ دانشگاه خلبانی نیروی هوایی روسیه و آموزش‌دیدهٔ دوره‌های خلبانی جنگنده‌های جت از آلمان بود. از وی به‌عنوان یکی از محبوب‌ترین چهره‌ها بین پرسنل نیروی هوایی ایران یاد می‌شود. نادر جهانبانی در پی انقلاب ۱۳۵۷ در روز ۲۲ بهمن در پست نیروی هوایی در دوشان‌تپه دستگیر و در ۲۲ اسفند ۱۳۵۷ به حکم صادق خلخالی و حاکم شرع وقت در زندان قصر تیرباران شد. اوایل زندگی و تحصیلات نادر جهانبانی در بیست و هفتم فروردین ماه سال ۱۳۰۷ در تهران زاده شد. او پسر امان‌الله جهانبانی از شاهزادگان قاجار و فرماندهان ارتش شاهنشاهی با درجهٔ سپهبدی است که وزیر و سناتور مجلس سنای ایران بود. جهانبانی در هجده سالگی وارد دانشگاه خلبانی نیروی هوایی روسیه و پس از اتمام تحصیلات وارد نیروی هوایی ارتش ایران شد. وی در آلمان با لیدر تیم آکروجت آمریکا آشنا شد و از او فنون آکروباسی هوایی با هواپیمای جت را فراگرفت. نادر جهانبانی پس از بازگشت به ایران نخستین تیم آکروجت ایران را در سال ۱۹۵۸ تشکیل داد. اما پیش از آن و در سال ۱۳۳۴ چهارده خلبانان برای دوره‌های آموزش پرواز با جت به پایگاه هوایی فورستنفلدبروک آلمان اعزام شدند. از این عده ۹ خلبان پس از اندک زمانی به ایران برمی گردند اما نادر جهانبانی به همراه سیامک جهان‌بینی، محمد خاتمی (نظامی)، امیرحسین ربیعی و عبدالحسین مینوسپهر برای دوره‌های تکمیلی در پایگاه باقی می‌مانند و در همان زمان ایده تشکیل تیم آکروجت را می‌پرورانند. پس از بازگشت و تأسیس تیم، جهانبانی سرپرستی تیم آکروجت تاج طلایی ایران در سال ۱۳۳۷ برعهده می‌گیرد. یک سال پس از تشکیل تیم آکروجت تاج طلایی در مسابقه‌ای با حضور نیروی هوایی ایران، نیروی هوایی آمریکا و نیروی هوایی بریتانیا، تیم ایران مقام نخست را به دست آورد. | ## بخش 2: نادر جهانبانی | تیم آکروجت تاج طلایی ایران تا زمان انحلال آن یعنی در بهمن‌ماه ۱۳۵۷ جزو قدرتمندترین تیم‌های آکروباسی هوایی با هواپیمای جت در جهان بود که در چندین رقابت بین‌المللی مقام‌هایی را نیز کسب کرد. جهانبانی پس از تأسیس تیم تاج طلایی، آن را از سال ۱۳۳۷ تا ۱۳۴۱ و سپس دوباره در سال ۱۳۴۸ رهبری کرد؛ در مجموع شش سال، طولانی‌ترین دوره تصدی یک لیدر تاج طلایی. او شخصاً کاندیداهای تیم را انتخاب و ارزیابی می‌کرد، آنها را آموزش می‌داد و محدودیت‌های آنها را به چالش می‌کشید. بسیاری از اعضای این تیم به خلبانان، افسران و فرماندهان ماهری تبدیل شدند که برخی از آنها در جنگ ایران و عراق خدمت کردند. در طول این دوره، او خلبانی هواپیماهای اف-۸۶ و جنگنده مافوق صوت تازه از راه رسیده اف-۵ فریدوم فایتر را بر عهده داشت. در جریان بحران مرز دریایی ایران و عراق در سال ۱۳۴۸، ایران عملیات مشترک اروند را انجام داد که در آن یک کشتی ایرانی تحت حفاظت هوایی جت‌های جنگنده ایرانی از آبراه شط العرب عبور کرد. به همین ترتیب، او سخت تلاش کرد تا مهارت‌های نبرد هوایی در سطح جهانی را در بین خلبانان جنگنده ایرانی القا کند. جهانبانی همچنین در تهیه و ادغام هواپیماهای پیشرفته، مانند اف-۴، اف-۵ و اف-۱۴، در کنار سیستم‌های راداری و موشکی پیشرفته (به ویژه ایم-۵۴ فینیکس) پیشگام بود. این اقدامات به رهبری جهانبانی، در بهبود توانایی‌های خلبانان، بعدها برای نیروی هوایی ایران در جنگ ایران و عراق بسیار مهم و حیاتی واقع شد، زمانی که خلبانان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به وضوح بر همتایان عراقی خود غلبه کردند. وقتی جهانبانی را برای محاکمه آوردند، کاغذی بر گردنش انداختند تا جرمش را بنویسند؛ اما او جرمی نداشت، کسی هم پیدا نشد شهادت دهد او جرمی انجام داده است. پس روی کاغذ سفید نوشتند: سپهبد نادر جهانبانی، عامل فساد.نگاهی به انتقال ورزش از رژیم پادشاهی به جمهوری اسلامی بی‌بی‌سی فارسی متنِ حُکم کیفرخواست که در دادگاه برای وی خوانده شد بدین شرح است: سایت خبری روزآنلاین در مقاله‌ای با عنوان «نوبت خمینی شد» به خاطرات سفیر اسرائیل در ایران اشاره می‌کند که نوشته است جهانبانی به احمد خمینی گفت: «من از توی عرب ایرانی‌ترم.» اتهامات دروغین مسعود بهنود می‌گوید: «یکی از چند باری که خلخالی را دیدم فرصتی دست داد که سؤالی بکنم که سال‌ها توی گلوی من مانده بود؛ گفتم آقای خلخالی در دادگاه نادر جهانبانی و عباسعلی خلعتبری ما گروه آورده بودیم و فیلم می‌گرفتیم و فیلم‌هاش هست. در محاکمه خلعتبری معلوم شد که تفاله اتمی در ایران دفن نشده و کسی هم که پیشنهاد دفن تفاله اتمی را داده است او نبوده… شما چرا در مصاحبه خود (به دروغ) گفتید سپهبد جهانبانی برای اسب‌هایش موزیک پخش می‌کرده است و خلعتبری در ایران تفاله اتمی دفن می‌کرده؟ | ## بخش 3: نادر جهانبانی | جواب خلخالی این بود: یادم بود (می‌دانستم) ولی چیزهایی گفتم که (مردم) دلشان بسوزد جگرشان بسوزد. از مادرش، دو برادر و یک خواهر داشت: پرویز، که چترباز و فرمانده نیروی دریایی شاهنشاهی ایران (تکاور) بود، خسرو، که با شهناز پهلوی، فرزند ارشد شاه ایران، ازدواج کرد، و مهرمنیر که تمام هنرهای دستباف بلوچی را روی تمام لباس‌های تشریفاتی ملکه و برخی از لباس‌های شاه آورد. از همسر اول پدرش، او پنج برادر ناتنی داشت: مسعود، سفیر، حسین، سپهبد ارتش شاهنشاهی ایران (IIA)، مجید در وزارت کار و بعدها در وزارتخانه‌های کشاورزی، حمید، سرتیپ ارتش شاهنشاهی ایران، و محمود. جهانبانی به خلبان جوان دستور می‌دهد که با چتر نجات از هواپیما بیرون بپرد؛ ولی خودش با مهارت و چیره‌دستی خویش هواپیمایش را روی باند فرودگاه می‌نشاند. روایت‌های نادرست انوشیروان، فرزند نادر جهانبانی معتقد است که برخی داستان‌های غلط و اغراق‌گونه پیرامون زندگی سپهبد به ضرر او است و نیز دربارهٔ این روایات توضیح داده است:گفتگو با انوشیروان جهانبانی، فرزند سپهبد نادر جهانبانی دویچه‌وله فارسی روایت فرح پهلوی فرح پهلوی در خاطرات خود مینویسد: انوشیروان جهانبانی انوشیروان فرزند نادر جهانبانی، در زمان وقوع انقلاب اسلامی ۳۰ ساله بوده است. او که برای تحصیل به آمریکا رفته بود، پس از کسب بالاترین مدرک خلبانی در آمریکا به ایران بازگشت و تا زمان وقوع انقلاب، مدیرعامل شرکت هواپیمایی «ایرتاکسی» بود. او نیز یک هفته پس از تیرباران سپهبد نادر جهانبانی، دستگیر شد و ۵ ماه را در زندان گذراند. انوشیروان جهانبانی دربارهٔ اینکه چرا پدرش مانند بسیاری از ارتشیان با وقوع انقلاب از ایران نرفتند، این‌گونه پاسخ می‌دهد: اتفاقاً آن موقع من به پدرم خیلی اصرار می‌کردم که از ایران خارج شود، چون هواپیما هم در دستمان بود. حتی وقتی هم که شاه رفت، گفتیم حالا رئیستان هم که رفت؛ گفت نه وظیفهٔ من است در این مملکت بمانم. وی با رد این پیشنهاد گفت من کاری نکرده‌ام که بخاطر آن بترسم و بخواهم بگریزم، و به هیچ عنوان قانع نشد که از ایران برود. انوشیروان جهانبانی دربارهٔ پدرش گفته است: «یک نوشته‌ای با دست‌خط خودشان (پدرم) وجود دارد که از ما خداحافظی کردند. | ## جمع‌بندی | یک چیز دیگری هم که داریم، ساعتی است که پدرم دستشان بود و الآن دست من است، و این باارزش‌ترین چیزی است که من در زندگی‌ام دارم».