موضوع مقاله: ترک‌های خراسانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ترک‌های خراسانی | مقدمه: ترک‌های خراسانی بخشی از مردمان ترک‌تبار ساکن خراسان که به زبان ترکی خراسانی سخن می‌گویند و پیرو مذهب شیعهٔ دوازده‌امامی هستند. | ## بخش 1: ترک‌های خراسانی | جمعیت این گروه در درون ایران و نواحی همسایه در ترکمنستان و فراتر از آمور دریا با استناد به دانشنامه ایرانیکا بیش از یک میلیون تن برآورد می‌شود. آنان در شهرستانها، شهرها، و روستاهای مختلف استانهای خراسان شمالی، خراسان رضوی، همچنین بخش کالپوش استان سمنان، استان گلستان و شرق استان مازندران بصورت پراکنده و در کنار دیگر اقوام ایرانی زندگی می‌کنند.به صورت تخمینی بیشتر مردم شهرستانهای درگز ، جوین ،جغتای ،سلطان آباد و منطقه سرولایت شهرستان نیشابور و زبان دوم مردم شیروان و قوچان و کلات و بخش قابل توجهی از مردم شهر بجنورد را ترکهای خراسان تشکیل می دهد . اگر چه قبل از سلجوقیان گروهی دیگر از ترکان اغوز در زمان سلطان محمود غزنوی به خراسان کوچ کردند ولی انبوه ترکان با فرزندان سلجوق یعنی طغرل و چاغری به خراسان آمدند. بعدها با آمدن ترکان اّیغور همراه مغول‌ها همچنین بعد از قرن ۱۶ میلادی در اثر استیلای ترکمانان با آنان کم و بیش مخلوط شدند.سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی. دکتر جواد هیئتGerhard Doerfer, "Iran'da Turkler", Turk dili, no.431 (Kasim 1987 سیدعلی میرنیا طبق تحقیقات خود در کتاب «پژوهشی در شناخت ایل‌ها و طایفه‌های عشایری خراسان» زمان ورود هریک از ایلهای ترک را در دوره‌های مختلف چنین بیان کرده است: بیات (بایاتها): همراه با ورود و تسلط سلجوقیان در سال(۴۲۶ه‍.ق): گرایلی‌ها: همزمان با ورود امیرتیمورگورکانی و تشکیل سلسله تیموریان در سال(۸۷۳ه‍.ق) افشار‌ها: در زمان شاه اسماعیل صفوی و شاه عباس صفوی از آذربایجان به خراسان برای دفاع از مرزها و مقابله با تهاجم اقوام ازبک در لشگرکشی سال(۹۱۶) تاتار‌ها: انتقال ایل تاتار در زمان نادرشاه افشار به مناطق مختلف خراسان، و سکونت هرکدام از ایلهای فوق در این منطقه، (میرنیا، ۱۳۶۹: ۳۹) اما آنچه که به وضوح دیده می‌شود این است که در بین مردم ترک ساکن خراسان، نام این ایلها زیاد مطرح نبوده و بیشتر خود را به عنوان ترک خراسان می‌شناسند. ایل‌های ترک خراسان در خراسان به دلیل ورود ترک‌ها در تاریخ‌های مختلف، ایل‌ها و طوایف متعددی وجود دارد. | ## بخش 2: ترک‌های خراسانی | ص30 شهر درگز: استاجلوها، قرقلوها (قرخلو)، اوزدمیرلوها، ایل اوغلی‌ها، چوله‌ها، زنگانلوها، ساروانلوها، قراگوزلوها، کهرلوها، گرایلی‌ها. روستاها و ولایات: ابیوردلوها (روستای حصار),اجرلوها (بخش چاپشلو),ارشلوها (درگز و روستای حصار)، اوتانلوها (روستای اوتانلو)، ایمانلوها (دستگرد) بابا خانلوها (چاپشلو) پاپالو (لطف آباد),چاپشلوها(بخش چاپشلو)، گندوزلوها (روستای باغباده). کلات: شهر کلات: احمدلوها، تاتارها، جغتائی‌ها، جلایرها، زنگانلوها روستاها و ولایات: ایده لو (روستای ایده لو: ایدلیک) , بوباشی (دربند) , چولائی (زواندرخ)اسکندر بیگ ترکمن. مشهد ص77کلنل ییت، سفرنامه خراسان و سیستان، ترجمه قدرت‌الله روشنی و مهرداد، نشر یزدان. بجنورد:کلنل ییت، سفرنامه خراسان و سیستان، ترجمه قدرت‌الله روشنی و مهرداد، نشر یزدان. روستاها و ولایات: تاتارها (روستای تاتار)، تیمورتاش‌ها (بجنورد-روستای نردین-روستای کسبایر). | ## بخش 3: ترک‌های خراسانی | مشهد ص229کلنل ییت، سفرنامه خراسان و سیستان، ترجمه قدرت‌الله روشنی و مهرداد، نشر یزدان. خاندان سبزی بام و صفی‌آباد(ارغیان): شهر صفی‌آباد: بغایری‌ها، قلیچی‌ها، گرایلی‌ها. ص973کلنل ییت، سفرنامه خراسان و سیستان، ترجمه قدرت‌الله روشنی و مهرداد، نشر یزدان. استرآبادی در جهانگشای نادری به مهاجرت ایل قرقلو از آذربایجان به خراسان در زمان شاه اسماعیل اول، و سکنی گزیدن آن ایل در شمال خراسان اشاره می‌کند و می‌نویسد: نواحی سرچشمه میاب کوبکان در کوهستانهای جنوبی محال ابیورد ییلاق، و اتک، شمالی‌ترین ناحیه کوبکان یا کوپکان، و دستجرد و درّه جَز (درگز) قشلاق طایفه‌های ایل افشار بود.جهانگشای نادری. | ## جمع‌بندی | ص 26-27نیز نک: لاکهارت، نادرشاه، 17مینورسکی، 9؛ قدوسی، 15 ایل‌های ترک افشار در خراسان برخی طایفه‌های کنونی افشار ساکن در خراسان: اِمبِرْلو یا ایمرلو، ارشلو، بغایری، اوتانلو، اَیَدلو، ایمانلو (معروف به عبدالملکی)، پاپالو، تکللو یا تَکه‌لو، زَنگانلو، سَروَرلو، قِرقلو یا قِرخِلو یاد کرده‌اند که در نواحی دره گز خراسان پراکنده‌اند.(نک: میرنیا، ۲۵ به بعد) اوبرلینگ به نقل از بروگ به اقامت برخی طایفه‌های افشار در جنوب بجنورد، فاروج، شیروان، قوچان، و نواحی میان سبزوار و نیشابور (خوشاب، بخش سرولایت، طوایف سبزی، بیات) اشاره می‌کند.