موضوع مقاله: فرات | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فرات | مقدمه: فُرات (آشوری:ܦܪܬ) یکی از دو رود بزرگ منطقهٔ میان رودان است که از کوهستان‌های شرق آناتولی در کشور ترکیه سرچشمه گرفته و به‌سوی کشورهای سوریه، عراق و خلیج فارس روان است. | ## بخش 1: فرات | این رود در مغرب کشور عراق و متشکل است از دو شعبه «قره سو» و «مرادچای» که سرچشمه آنها نزدیک رود «ارس» در شرق آناتولی ترکیه است. موقعی که دو شعبه قره‌سو و مرادچای به هم می‌رسند، فرات به دجله نزدیک می‌شود، ولی مجدداً دجله متوجه جنوب شرقی شده و فرات به سمت مغرب مایل می‌شود و سپس در نزدیکی خلیج فارس به رود دجله می‌پیوندد و از آن پس مجموع این دو رود به خلیج فارس می‌ریزد. سرزمینی را که بین دو رود دجله و فرات واقع است، میان‌رودان (بین‌النهرین) یا «الجزیره» نامیده‌اند. یگانه عامل حاصلخیزی خاک عراق و جلب جمعیت در جلگه خشک و گرم بین‌النهرین، دو رود فرات و دجله می‌باشد. این رود به‌همراه دجله دو رودی هستند که منطقهٔ میان‌رودان را مشخص و محدود می‌کنند. بسیاری از نشانه‌های خط میخی دارای تلفظ سومری و همچنین تلفظ اکدی هستند، که از واژگان مشابه در این دو زبان گرفته شده‌اند. | ## بخش 2: فرات | گمان می‌رود که شکل‌های ایلامی، اکدی، و احتمالاً سومری این واژه از یک زبان زیرلایه (ساب‌استرِیت) ثبت‌نشده گرفته شده باشند. «تماز گامکرلیدزه» و «ویچسلاو ایوانوف» پیشنهاد داده‌اند که ریشه این واژه به *burudu* در زبان پیش‌سومری بازمی‌گردد که به معنی «مس» بوده است (در سومری: *urudu*). توضیح آن‌ها این است که رود فرات به عنوان رودخانه‌ای شناخته می‌شده که سنگ معدن مس از طریق آن با قایق‌ها جابجا می‌شده، چرا که میان‌رودان (بین‌النهرین) در آن زمان مرکز صنعت فلزکاری مس بوده است. در زبان مندایی، فرات «پراش» (*Praš* - ࡐࡓࡀࡔ) نامیده می‌شود و اغلب در متون مقدس مندایی همچون *گینزا ربّا* به صورت «پراش زیوا» (*Praš Ziwa*) ذکر می‌شود. در متون مندایی، رود فرات تجلی زمینی «یَردنا» یا رود جاری آسمانی دانسته می‌شود (مشابه با مفهوم لالش در آیین ایزدی به عنوان تجلی زمینی همتای آسمانی خود، یا خانه مقدس کعبه در مکه که بازتاب زمینی «البیت المعمور» آسمانی است). نخستین اشاره‌ها به رود فرات در متون خط میخی به‌دست‌آمده از شهر شوروپاک و نیپورِ پیش-سارگونی (پیش از دوره سارگون) در جنوب عراق دیده می‌شود که به اواسط هزاره سوم پیش از میلاد بازمی‌گردند. | ## بخش 3: فرات | در سومری، نام شهر «سیپار» نیز به صورت UD.KIB.NUN نوشته می‌شده، که نشان از رابطه‌ای دیرینه و مهم میان این شهر و رود فرات دارد. آلودگی آب فرات انفجار لولهٔ سیانور در ۲۷ ژوئن ۲۰۲۲ اعلام شد که خط لوله حمل سیانور به معدن طلا در منطقهٔ ارزنجان ایلیچ در استان دیاربکر در ساعت ۲:۴۵ روز سه شنبه ۲۱ ژوئن ۲۰۲۲ (۳۱ خرداد ۱۴۰۱) منفجر شده و آب رودخانهٔ فرات و حوضهٔ سد کبان با ۲۰ تُن سیانور آلوده شده است. به دنبال بروز این اتفاق، ۴۵ کانون وکلای ترکیه با امضای بیانیه‌ای، اتفاق مذکور را با فاجعه چرنوبیل مقایسه کردند و ضمن هشدار نسبت به خطرات آن نه تنها برای منطقه ایلیچ، بلکه برای کل کردستان ترکیه و حتی خاورمیانه خواستار توقف فعالیت معدن طلا در این منطقه شدند. گفته می‌شود که کشاورزی در دست‌کم ۲۰ استان جنوب شرق ترکیه تحت تأثیر این فاجعه قرار خواهد گرفت.خبرگزاری کُردپرس: ۲۰ تن سیانور رود فرات را آلوده کرد: کانون‌های وکلا خواستار توقف فعالیت معدن طلا شدند، نوشته‌شده در ۹ تیر ۱۴۰۱؛ بازدید در ۹ تیر ۱۴۰۱.احوال‌نیوز: شرکت استخراج طلا نشت سیانور در شرق ترکیه را تأیید کرد (به انگلیسی)، نوشته‌شده در ۶ تیر ۱۴۰۱؛ بازدید در ۹ تیر ۱۴۰۱.یورونیوز: ادعای آلوده شدن فرات با سیانور: ۲۰ تُن یا ۸ کیلوگرم، احزاب چه می‌گویند؟ | ## جمع‌بندی | (به تُرکی)، نوشته‌شده در ۵ تیر ۱۴۰۱؛ بازدید در ۹ تیر ۱۴۰۱.تُرکی‌پُستس: انفجار لولۀ سیانور معدن طلا در الیچ ارزنجان به رودخانۀ فرات جریان پیدا کرده است (به انگلیسی)، نوشته‌شده در ۵ تیر ۱۴۰۱؛ بازدید در ۹ تیر ۱۴۰۱.