موضوع مقاله: حسان بن ثابت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حسان بن ثابت | مقدمه: ابوولید حَسّان بن ثابت بن مُنذِر خزرجی انصاری از انصار اهل مدینه و از صحابه محمّد بود. | ## بخش 1: حسان بن ثابت | او پس از اسلام آوردن، در دفاع از محمّد شعر می‌گفت و بعضی اشعار منسوب به او در تذکره‌ها ذکر گشته‌ است. وی از جمله کسانی بود که از بیعت با علی بن ابیطالب سر باز زد و در دوران خلافت علی بن ابیطالب بین سال‌های ۳۵ و ۴۰ هجری قمری در مدینه درگذشت. ولادت نقل است که حسان بن ثابت گفته به خدا سوگند من پسر بچه هفت ساله یا هشت ساله بودم و هر چه را می شنیدم می فهمیدم که روزی شنیدم یک یهودی بر پشت بام کوشک مدینه فریاد می کرد: ای اهل یهود و چون آنان بر وی گرد آمدند به ایشان خبر داد که امشب ستاره احمد طلوع کرد. الآغانی، ج۴،ص۱۳۵ آن چه را حسان از مرد یهودی به سن هفت سالگی شنیده سال عام‌الفیل یعنی ۵۷۰م بوده است. از این سخن چنین برداشت می‌‌شود که حسان در هنگام هجرت پیامبر اسلام به مدینه که در سال ۶۲۲م به انجام رسید، حدود ۵۹ یا ۶۰ سال سن داشته است. زندگی او حسان بن ثابت بن منذربن حرام بن عمروبن زید مناة بن عدی بن عمرو بن مالک النجار بن ثعلبه بن عمرو بن الخزرج بن حارثه بن ثعلبه العنقاء؛ معروفترین شاعر مخضرم است. | ## بخش 2: حسان بن ثابت | مشهورترین کنیه‌اش ابوالولید بود اما به کنیه‌های دیگری از جمله ابوعبدالرحمن، ابوالمضرب و ابوالحسام نیز شهرت داشت. ابوالفرج اصفهانی می‌نویسد: «علت شهرتش به الحسام و سایر کنیه‌های نظیر آن دفاعش از پیامبر به وسیله شعر و بردن آبروی مشرکان بود»الآغانی، ج۴، ص۱۳۴ حسان بن ثابت از فرزندان نجار منسوب به قبیله خزرج بود. وضع اقتصادی و سیاسی، بعضی از قبایل جنوبی را واداشت تا از سرزمین خود یعنی یمن مهاجرت کنند. این مهاجرت بویژه بعد از شکستن سد مأرب در حدود سال ۱۱۵ قبل از میلاد و به راه افتادن سیل عرم که بسیاری از شهرها را غرق ساخت و مزارع و چارپایان را به نابودی کشید انجام پذیرفت. الجامع فی تاریخ الادب العربی، ص۷۴ در نزاع و کشمکش بین این دو قبیله قیس بن خطیم شاعر اوسیان بود و حسان بن ثابت شاعر خزرجیان بود. الآغانی، ج۴، ص۲۳۴ آورده اند که حسان ترسو بود بطوری که در هیچ جنگی شرکت نکرد در این زمینه قصه صفیه دختر عبدالمطلب در غزوه خندق با حسان بن ثابت مشهور است. | ## بخش 3: حسان بن ثابت | صفیه یک جنگجوی یهودی را دید که اطراف دژ حرکت می کرد به حسان گفت: یهودی به دژ نزدیک می شود چه چاره بکنیم؟پایین بیا و او را بکش. حسان گفت: خداوند تو را بیامرزد می دانی که اهل کارزار نیستم پس صفیه از دژ پایین آمد و یهودی را کشت و به حسان گفت بیا و غنیمت را بردار که اگر مرد نبود خودم این کار را انجام می دادم. الغدیر، ج۲، ص۶۴ پدر حسان ثابت بن منذربن حرام از سروران قوم خویش و از اشراف آنان بود که مدتی از عمر خود را در اسارت قبیله مزینه گذراند و می گویند که ۱۵۰ سال عمر کرد. الآغانی، ج۴، ص۱۳۵ مادر حسان ابن حجر عسقلانی درباره مادر حسان بن ثابت می‌نویسد: «فریعه دختر خالدبن قیس بن لوذان از قبیله خزرج بود که پیش از ثابت به همسری چهار تن دیگر در آمده بود. وی اسلام را دریافت و مسلمان شد.» الأصابه فی تمییز الصحابه، ج۱، ص۳۲۵ همسران و فرزندان حسان در اشعار خود مکرر از زنی به نام شعثاء یاد کرده است. همسر دیگر وی عمره دختر صامت بن عطیه الاوسیه بوده که پس از مدتی وی را طلاق گفت و مشهور است که پیامبر اسلام، شیرین خواهر ماریه قبطیه را به وی بخشید و عبدالرحمن از وی متولد شد تاریخ شعر و الشعراء، ص۱۴۳ حسان در اشعار خود به زنان دیگری از جمله زینب، سعدی، نضیر، لمیس و ام ولید تغزل نموده که به احتمال قوی بعضی از آن ها فقط برای زینت یافتن غزل استفاده شده است شاعرالرسول، ص۵۵ این زنان،فرزندان بسیاری زادند که جز نام اندکشان در تاریخ نمانده و فراموش شده اند از اینرو گفته اند:«إنقرضَ ولد حسان، فلم یَبقَ له عقب» تاریخ الشعر و الشعراء، ص۱۰۵ مشهورترین فرزندان وی همان عبدالرحمن است که طبع شعر داشت. | ## جمع‌بندی | آل‌حسان ریشه دارترین خاندان در شعر بودند بطوری که شش نسل ایشان شاعر بود که بیشتر کتابهای تاریخی به این موضوع اشاره کردند مثلاً در کتاب العمده آمده است:«ریشه دار ترین خاندان در شعر، آل حسان هستند» فی محاسن الشعر و آدابه، ج۲، ص۳۰۶ وفات ابوالفرج اصفهانی می نویسد: «حسان بن ثابت حدود ۱۲۰ سال زندگی کرد که مدت ۶۰ سال آن در عصر جاهلیت و ۶۰ سال مابقی در اسلام بود و به جهت زندگی در دو دوره(جاهلیت و اسلام) از شاعران مخضرم به شمار می آید» الآغانی، ج۴، ص۱۳۹ بنابراین درگذشت حسان حدود سال ۶۸۲م است.