موضوع مقاله: محمد در مدینه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # محمد در مدینه | مقدمه: محمد در مدینه، به زمانی اشاره دارد که محمد، پیامبر اسلام، در شهر مدینه به سر می‌برد (۱۶ ژوئیه ۶۲۲-۶۲۸میلادی). | ## بخش 1: محمد در مدینه | زمانی که مشرکان قصد قتل محمد را داشتند و محمد از این موضوع باخبر شد، تصمیم گرفت از مکه به مدینه هجرت کند. گفته شده، گروهی از زوار مدینه که برای زیارت بت‌ها به مکه آمده بودند، تحت تأثیر سخنان محمد قرار گرفتند و از او درخواست کردند که به مدینه بیاید و رهبری آن‌ها را به عهده بگیرد. این سند، باعث پایان یافتن درگیری‌های دیرینه بین هشت قبیله ذکرشده شد؛ خصوصاً قبایل بنی‌اوس و بنی‌خزرج. ساختار اجتماعی‌ای که در قانون اساسی مدینه تعریف شده‌بود، یعنی امت، کاملاً ظاهری مذهبی داشت؛ ولی ملاحظات عملی نیز در آن لحاظ شده‌بود و به صورت کلی قانون‌های قدیمی قبیله‌ای اعراب را حفظ می‌کرد.آلفورد ولش، محمد، دانشنامه اسلام این معاهده عملاً اولین حکومت اسلامی را تشکیل داد. اولین گروه بت‌پرستانی که به اسلام روی آوردند، اعضای خاندان‌هایی بودند که در آن‌ها رهبران بزرگی وجود نداشتند یا از رهبران خشن قبایل دیگر ناراضی بودند. کمی بعد، جمعیت بت‌پرست مدینه، به جز چند استثناء، به صورت عمومی به اسلام گرویدند. این پذیرش عمومی، به گفته ابن‌اسحاق، تأثیر ایمان آوردن سعد بن معاذ، یکی از رهبران برجسته شهر مدینه به اسلام بود.Watt (1956), p. [ارجاع دست‌دوم] از اهالی مدینه، آن‌هایی که به اسلام روی آوردند و به مهاجرین مسلمان گریخته از مکه در پیدا کردن پناهگاه کمک کردند، به «انصار» شهرت یافتند. محمد پیمان برادری یا عقد اخوت بین مهاجرین و انصار برقرار کرد و خودش علی بن ابی طالب را به عنوان برادر خود انتخاب کرد. با پذیرش عمومی اسلام توسط بت‌پرستان مدینه در اوایل هجرت محمد، مخالفت با محمد از طرف بت‌پرستان در مدینه هیچ وقت بسیار با اهمیت نبود. خصوصاً عصماء بنت مروان و ابو عفک اشعاری سروده بودند که در آن‌ها به مسلمانان توهین کرده و دین آن‌ها را بی‌نتیجه و بی‌بار می‌دانستند. پس‌از چندی، عصماء بنت مروان و ابتوسط اعضایی از خاندان هم پیمان با آن‌ها به جهت مسئله خون‌بهاوعفک، هردو به فرمان محمد به قتل رسیدند و کسی از کفار مدینه قصد انتقام نکرد و برخی از اعضای خاندان آن‌ها که تا آن زمان اسلام‌شان را مخفی نگاه داشته بودند، علناً مسلمان شدند. این حادثه پایان مُخالفت آشکارای بت‌پرستان مدینه با محمد را رقم زد.Watt (1956), p. ۱۷۹.[ارجاع دست‌دوم] پیکارها با مکّه پس از مهاجرت مسلمانان به مدینه، اهالی مکه اموال آن‌ها را مصادره کردند.فضل‌الرحمن ملک (۱۹۷۹), p. ۲۱ [ارجاع دست‌دوم] و به دلیل اینکه مهاجرین در مدینه از نظر اقتصادی تحت فشار بودند و هیچ شغل خالی برای آن‌ها نبود که مشغول به کار شوند، آن‌ها جهت ارتزاق شروع به یورش به کاروان‌های اهل مکه کردند. ۲۱ [ارجاع دست‌دوم] «کسانی که چون ستم دیده‌اند کارزار می‌کنند اجازه دارند و خدا به یاری آنان تواناست. همان کسانی که از دیارشان بیرون شده‌اند بدون سبب جز آن که می‌گفته‌اند: پروردگار ما خدای یکتاست. اگر خدا بعضی از مردم را به بعضی دیگر دفع نمی‌کرد دِیرها و کلیساها و کُنِشت‌ها و مسجدها که نام خدا در آن بسیار یاد می‌شود ویران می‌شد، خدا کسانی را که یاری او کنند یاری می‌کند که وی توانا و نیرومند است.» قرآن سوره حج آیات ۳۹–۴۰ این حملات، به وسیلهٔ تداخل در بازرگانی آن‌ها مکّه را تحت فشار قرار داده و به مسلمانان اجازهٔ کسب ثروت، قدرت، و قدر و منزلت می‌داد در حالی که آن‌ها به سمت هدف نهایی‌شان یعنی تهییج کردن مکه به تسلیم در مقابل دین جدید نزدیک می‌کرد.Watt(1961) p. چاه بدر در ۲۸ فرسنگی جنوب غربی مدینه و در پایین وادی الصفرا واقع شده است.تاریخ اسلام، دکتر علی اکبر فیاض، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، سال ۱۳۷۸تاریخ تحلیلی اسلام، سید جعفر شهیدی، مرکز نشر دانشگاه تهران، ۱۳۶۲تاریخ سیاسی اسلام، رسول جعفریان، انتشارات دلیل، سال ۱۳۸۰|راستدر سال دوم هجری، محمد رهبری ۳۰۰ جنگجو را در یورشی به یک کاروان تجاری مکه بر عهده گرفت. ۱۶۴.[ارجاع دست‌دوم] کاروان مکه با اطلاع از نقشه مسلمانان مسیرش را کج کرده و از دست مسلمانان فرار کرد. در همین هنگام، نیرویی که از مکه برای محافظت از کاروان فرستاده شده بود با شنیدن اینکه کاروان سالم است؛ بازنگشته و حرکتش را برای رویارویی با مسلمانان ادامه داد. ۴۵ [ارجاع دست‌دوم] در این جنگ ریاست قریش در ابتدا با ابوسفیان و سپس با ابوجهل بود. اگر چه مسلمانان از نظر تعداد یک سوم ارتش مکه بودند، ولی در این جنگ پیروز شده و حداقل ۴۵ نفر از ارتش مکه را کشته، در حالی که از خودشان تنها ۱۴ کشته دادند. ۱۷۹–۱۸۶.[ارجاع دست‌دوم] ابن هشام می‌گوید: شعار مسلمانان در روز بدر «اَحَد اَحَد» بوده است.سیرة النبویه، این هشام؛ ج ۲؛ ص ۱۸۹ مسلمانان در این جنگ هفتاد اسیر نیز گرفتند. | ## بخش 2: محمد در مدینه | محمد دستور کشتن دو شاعر را داد، آن‌هایی که به اندازه کافی با نفوذ یا ثروتمند نبودند را مستقیماً آزاد کرد، و آزادی بقیه اسیران را مشروط به این کرد که خودشان را با ثروتی که دارند خریداری کرده و آزاد کنند.Watt (1961), p. آیات قرآن در این زمان، برخلاف آیات مکی، در زمینه مشکلات عملی حکومت و مسایلی مانند توزیع غرامت جنگی صحبت می‌کند.Lewis(2002), p. ۴۴ [ارجاع دست‌دوم] چندی پس از جنگ بدر محمد دستور تبعید بنو قینقاع، یکی از سه قبیله اصلی یهودی در مدینه را داد. او همچنین قراردادهای کمک متقابلی را با تعدادی از قبایل کوچ‌نشین امضا کرد تا مدینه را از خطر حمله از شمال حجاز محافظت کند. جنگ احد جنگ بدر محمد را با اهل مکه، که مشتاق انتقام بخاطر شکست‌شان بودند، در وضعیت جنگ تمام عیار قرار داد. قدر و منزلت اهل مکه با شکست آن‌ها در بدر از بین رفته بود و این روی شکوفایی اقتصادی آن‌ها تأثیر منفی داشت.Watt (1961), p. ۱۳۲.[ارجاع دست‌دوم] در ماه‌های بعدی محمد رهبری سه عملیات نظامی علیه سه قبیله متحد با مکه و همچنین یک کاروان مکه، را بر عهده گرفت.Watt (1961), p. ۱۳۴[ارجاع دست‌دوم] ابوسفیان متعاقباً لشکری متشکل از سه هزار نفر را جمع‌آوری کرده و به سمت مدینه یورش برد.Lewis (1960), p. فردای صبح روز بعد، مسلمانان یک گردهمایی جنگی تشکیل داده ولی در مورد شیوه مناسب دفع حمله اهل مکه اختلاف نظر وجود داشت. محمد و خیلی از اعضای مسن‌تر پیشنهاد دادند که امن‌تر است با اهل مکه درون شهر مدینه جنگید تا بتوان از سنگرهای محکم آن استفاده کرد. مسلمانان جوان استدلال آوردند که ارتش مکه محصولات کشاورزی آن‌ها را نابود خواهند کرد و خزیدن در سنگرهای‌شان اعتبار آن‌ها را پایین خواهد آورد. محمد نیروها را به خارج از شهر به کوه احد، آنجا که سپاه مکه اردوگاه زده بودند برد؛ جنگ احد درگرفت.C.F. ۱۳۷[ارجاع دست‌دوم] ابن هشام می‌گوید: شعار مسلمانان در روز احد «اَمِت اَمِت» بوده است.سیرة النبویه، این هشام؛ ج ۳؛ ص ۲۲ اگر چه ارتش مسلمانان در ابتدا دست بالا را داشتند، بی‌انضباطی برخی از کمانداران مسلمان که در منطقه حساسی قرار داشتند باعث شکست مسلمانان شد، شکستی که در آن ۷۵ نفر از مسلمانان از جمله حمزه عموی محمد (یکی از معروف‌ترین شهیدان در فرهنگ اسلامی معروف به حمزه سید الشهدا) کشته شدند. جنگ اُحد برای ارتش مکه کاملاً موفقیت‌آمیز نبود چون نتوانسته بودند به هدف اصلی‌شان یعنی نابودی کامل مسلمانان دست پیدا کنند.Watt (1974) p. سؤالات در زمینه دلایل شکست در جریان بود که محمد آیه ۱۵۲ سوره آل عمران را بیان کرد. بر اساس این آیه دلیل شکست تا اندازه‌ای مجازات آن‌ها بخاطر نافرمانی بوده ولی شکست همچنین آزمایشی الهی جهت اندازه‌گیری استواری آن‌ها بوده است.See: Watt (1981) p. ۱۴۴.[ارجاع دست‌دوم] تشکیل یک اتّحادیه پس از جنگ احد، ابوسفیان برای حمله دیگری به مدینه آماده شد. او حمایت خیلی از قبایل کوچ‌نشین در شمال و شرق مدینه را توسط تبلیغات دربارهٔ ضعف محمد، غنایم جنگی، خاطرات قدرت نظامی قریش و رشوه دادن، جلب کرد.Watt (1956), p. ۳۰[ارجاع دست‌دوم].[ارجاع دست‌دوم] خط مشی محمد در این دوران این بود که تلاش کند تا قبایل اطراف به جمع دشمنانش نپیوندند. هر وقت اتحادهایی از قبایل علیه مدینه شکل می‌گرفت، محمد گروهی را می‌فرستاد که توسط عملیات نظامی اتحاد آن‌ها را از هم بشکند. هر وقت محمد راجع به افرادی می‌شنید که گروهی را تشکیل داده‌اند و قصدهای خصمانه‌ای نسبت به مدینه دارند با شدت به آن واکنش نشان می‌داد.Watt (1956), p. ۳۴[ارجاع دست‌دوم] یک مثال قتل کعب ابن اشرف، یکی از اعضای قبیله یهودی بنی‌نظیر است که از مدینه به مکه رفته بود و اشعاری سروده بود که غم، خشم و میل به انتقام پس از جنگ بدر را در آنان تهییج کرده بود.Watt (1956), p. ۱۸[ارجاع دست‌دوم ارجاع دست‌دوم] حدود یک سال پس از قتل کعب، پس از یک سری اتفاقات محمد قبیله بنی‌نظیر را بزور از مدینه خارج کرد.Watt (1956), pp. ۲۲۰–۲۲۱[ارجاع دست‌دوم ارجاع دست‌دوم] تلاش‌های محمد برای جلوگیری از تشکیل یک اتحادیه علیه‌اش ناموفق بود، اگرچه او موفق شد که تعداد نیروهای خودش را بیفزاید و خیلی از قبایل را از پیوستن به خط دشمنانش بازدارد.Watt (1956), p. | ## بخش 3: محمد در مدینه | ۳۵[ارجاع دست‌دوم ارجاع دست‌دوم] جنگ احزاب (خندق) ابوسفیان، رهبر نظامی قریش، به کمک بنی نظیر، قبیلهٔ اخراج شده از مدینه، نیرویی برابر ۱۰۰۰۰ نفر جمع کرده‌بودند. محمّد قادر بود لشکری به اندازه ۳۰۰۰ نفر جمع کند، ولی او همچنین نوع جدید از دفاع را که در آن زمان در عربستان ناشناخته بود استفاده کرده بود: مسلمانان خندقی در اطراف مدینه، در هر جا که امکان تاختن بر مدینه وجود داشت کنده بودند. غزوه احزاب یا جنگ خندق در ماه شوال سال پنجم هجرت، برابر با سال ۶۲۷ میلادی در یثرب میان سپاهیان مسلمان پیرو محمّد و سپاهیان مکّه تحت رهبری ابوسفیان درگرفت. ۳۶, ۳۷[ارجاع دست‌دوم] نیروهای ابوسفیان آمادگی نفوذ به سد دفاعی که مقابل آن‌ها بود را نداشتند، و پس از یک محاصره نا موفق تصمیم گرفتند که به خانه برگردند.See: Rodinson (2002), pp. اگرچه سپاه مکّه توانسته بود آن‌ها را، با گفتن اینکه محمّد قطعاً در هم شکسته می‌شود، به سمت خویش جذب کند، ولی آن‌ها میل داشتند که جهت بیمه ثانویه، در صورتی که احزاب قادر به نابودی محمّد نباشند، چند نفر از اهل مکه رادر اختیار داشته باشند. مذاکرات آن‌ها به توافقی نرسید که بخشی از دلیل آن بخاطر خرابکاری‌های محمّد در سیر مذاکرات توسط نیروهای اطلاعاتی‌اش بود.Watt (1964) pp. ۱۷۰–۱۷۲[ارجاع دست‌دوم] پس از عقب‌نشینی احزاب، مسلمانان بنی قریظة را به خیانت متهم کرده و آن‌ها را در قلعه‌هایشان به مدت ۲۵ روز در محاصره گرفتند. قبیله نهایتاً خودش را تسلیم کرد و مسلمانان تمامی مردان قبیله، بجز چند نفر که به اسلام گرویدند، را سر بریدند و زنان و بچه‌ها را به بردگی گرفتند.Peterson(2007), p. 141 ابن اسحاق می‌گوید: شعار اصحاب پیامبر در روز خندق و بنی قریظة «لا ینصرون» بوده است.سیرة النبویه، این هشام؛ ج ۳؛ ص ۱۲۸ در جنگ احزاب، اهل مکّه حداکثر تلاش‌شان را جهت نابودی مسلمانان به خرج داده بودند. این شکست آن‌ها باعث شد که از قدر و منزلت آن‌ها در عربستان تا حدّ زیادی کاسته شده و همچنین خط تجاری آن‌ها با سوریه نیز از بین برود.Watt (1956), p. ۳۹[ارجاع دست‌دوم] پس از جنگ احزاب، محمّد دو عملیات نظامی به سمت شمال انجام داد که بدون جنگ پایان پذیرفت. وقتی که از یکی از این جنگ‌ها بازمی‌گشت (یا سالیان بعد بر اساس روایت‌های دیگر)، به عایشه، زن محمّد، اتهام زنا زده شد. محمّد اعلام کرد که وحی دریافت کرد که در آن پاکی عایشه تصدیق شده و در آن دستور داده شده بود که اتهام زنا جهت اثبات احتیاج به وجود ۴ شاهد عینی دارد.وات، عایشه، دانشنامه اسلام پیمان حدیبیه اگرچه محمّد قبلاً آیاتی که دستور انجام حج را می‌دادند را تحویل داده بود (سوره بقره آیات ۱۹۶–۲۱۰)، مسلمانان آن را بخاطر دشمنی قریش انجام نداده بودند. در ماه شوال ۶۲۸ میلادی، محمّد به یارانش گفت که خدا در خوابی که در آن سرش را پس از تکمیل حج می‌تراشیده، به او قول داده که آن‌ها می‌توانند موفّق به انجام حج شوند. محمّد به یارانش دستور داد که جهت انجام حج عمره آماده شده و حیواناتی را جهت قربانی کردن تهیّه کنند.Lings (1987), p. ۲۴۹[ارجاع دست‌دوم] با شنیدن اینکه ۱۴۰۰ مسلمان به مکّه نزدیک می‌شوند، قریش ۲۰۰ سوار را فرستادند که آن‌ها را متوقف کنند. محمّد با طی مسیر صعب العبورتری آن‌ها را دور زده و به حدیبیه، در حومه شهر مکّه رسید. در حالی که مذاکرات در جریان بود، شایعه‌ای پخش شد که یکی از مذاکره‌کنندگان مسلمان، عثمان بن عفان توسط قریش کشته شده است. پاسخ محمّد به این شایعه جمع‌آوری زائران و قول گرفتن از آن‌ها که فرار نکنند (یا اینکه با محمّد باشند، مستقل از اینکه او چه تصمیمی بگیرد) اگر جنگی با مکّه درگرفت. اخبار سلامتی عثمان منتها رسید و این اجازه داد که مذاکرات ادامه پیدا کند، و نهایتاً پیمان صلحی به مدّت ۱۰ سال بین دو طرف منعقد شد.Lewis (2002), p. ۴۲.[ارجاع دست‌دوم] مفاد اصلی قرارداد این بود که طرفین دشمنی‌ها را کنار گذشته، محمّد سال بعد برای حج به مکّه بیاید، اگر کسی از اهل مکّه به مدینه رفت به مکّه بازگردانده شود ولی نه بلعکس، و قبایل آزاد خواهند بود که با محمّد یا با قریش در پیمان باشند.سید جعفر شهیدی (۱۳۷۹)، ص ۹۱ خیلی از مسلمانان از مفاد پیمان صلح ناراضی بودند، ولی قرآن در سوره فتح (آیه ۱ تا ۲۹) به مسلمین اطمینان داد که این یک پیروزی بوده است.رسول جعفریان (۱۳۸۶)، ص ۵۹۲ فقط پس از گذشت زمان بود که برخی از پیروان محمّد به مزایای این پیمان نامه پی بردند. این مزایا به گفته سیّد جعفر شهیدی پذیرفتن محمّد توسط مکیان به عنوان برابر و همتا (در حالی که قبلاً او را به حساب نیاورده و سعی در از بین بردن مسلمانان داشتند) و همچنین دادن آزادی به قبایل جهت تشکیل اتّحاد با مسلمانان بود. به عقیدهٔ آلفرد ولچ مزیت دیگر کسب تحسین و تحت تأثیر قرار گرفتن خیلی از مکیان از اینکه مناسک حج در اسلام گنجانده شده بود. پس از امضاء معاهده حدیبیه، محمّد عملیاتی نظامی به واحه یهودیان خیبر انجام داد که به جنگ خیبر شهرت یافت. | ## جمع‌بندی | 250–251 چندی بعد، محمّد نیروهایش را به جنگ با اعرابی که در ناحیه‌ای در اردن در خاک امپرتوری رم شرقی بودند، فرستاد.