موضوع مقاله: گاوار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گاوار | مقدمه: گاوار (به ارمنی: Գավառ) یک شهر در ارمنستان است که در استان گغارکونیک واقع شده‌است. | ## بخش 1: گاوار | شهر گاوار در شیب شرقی کوهستان گِغاما در کنار دریاچه سِوان و در ۹۸ کیلومتری ایرَوان قرار گرفته. سنگ‌نوشته‌های اورارتویی یافت‌شده این نظریه را استحکام بخشیده که این محل، کانون ناحیه باستانی ولیکوخی در امپراتوری اورارتو بوده‌است.آرمنوپدیا با وجود تازه‌ساز بودن شهر، در پیرامون گاوار بازمانده‌های زیادی از عصر برنز به چشم می‌خورد. نیاکان بسیاری از مردم گاوار در سال ۱۸۳۰ از شهر بایزید ارمنستان غربی (امروزه در ترکیه) به این‌جا کوچیدند و در محل گاواران تاریخی آبادی‌ای به نام نور-بایازت (بایزید نو) بنا کردند. در گاوار یک مرکز درمانی، هتلی مرکزی به نام «خالدی»، یک ایستگاه تلویزیونی محلی به نام «کیاوار تی‌وی» و شعبه‌های متعدد بانک‌های ارمنی وجود دارد. جغرافیا و آب و هوا گاوار ۱۶ کیلومتر مربع مساحت و ۲۰٬۷۶۵ نفر جمعیت دارد و ۱٬۹۸۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است. شهر گاوار در سال ۲۰۰۱ میلادی ۲۳٬۲۰۰ نفر جمعیت داشت گاوار نهمین شهر بزرگ ارمنستان است. ریشه‌شناسی این شهر تا سال ۱۹۵۹ با نام «نور بایازت» (Նոր Բայազետ) یا «نوووبایازت» (به روسی: Новобаязет) (بایَزید نو) شناخته می‌شد، که نام آن از شهر ارمنی غربی بایزید (که در گذشته «داروینک» و «ارشاکاوان» نامیده می‌شد) گرفته شده بود. بین سال‌های ۱۹۵۹ تا ۱۹۹۵ این شهر «کامو» نام داشت، برگرفته از نام انقلابی بلشویک کامو (سیمون تر-پطروسیان). در ۴ دسامبر ۱۹۹۵، شهر دوباره به نام کهن خود «گاوار» تغییر نام یافت که در زبان ارمنی به معنای «شهرستان» است. با این حال، در محاوره مردم، گاوار از قرن نوزدهم با نام «کیاوار» (Քյավառ) نیز شناخته می‌شود. این امر پس از مهاجرت ۸٬۵۵۷ ارمنی از شهر بایزید (که در گذشته «داروینک» و «ارشاکاوان» نامیده می‌شد) از امپراتوری عثمانی به دلیل جنگ‌های روسیه و عثمانی ۱۸۲۸–۱۸۲۹ رخ داد. بسیاری سنگ‌گورهای تاریخی مربوط به هزارهٔ دوم پیش از میلاد در گاوار یافت شده است. بقایای یک دژ سیکلوپی مربوط به آغاز عصر آهن نیز بر روی تپه‌ای در مرکز شهر وجود دارد. باور بر این است که این دژ، پایتخت شاهی منطقه اوئلیکوهی در درون پادشاهی اورارتو بوده است. پسر او، روسا دوم دژ را به افتخار خالدی، یکی از سه ایزد بزرگ آرارات، تغییر نام داد. گاوار به‌عنوان «شهر خالدئ» شناخته می‌شد، در حالی که روستای مجاور تسوینار به «شهر تیشبا» شهرت داشت. کتیبه‌های میخی اورارتویی روسا دوم که پیروزی او بر شاهان اوئلیکوهی و تأسیس دژ خالدئ در ۷۳۲ پیش از میلاد را گرامی می‌داشت، در سال ۱۹۲۷ کشف شد و اکنون در موزه تاریخ شهر نگهداری می‌شود. | ## بخش 2: گاوار | محله آرتسواکار گاوار نیز میزبان یک دژ عصر آهن دیگر است که به هزارهٔ دوم پیش از میلاد بازمی‌گردد. بناهای باستانی و میانه‌ای متعددی از جمله صومعه‌ها، چلیپاسنگ‌ها (خاچکارها)، کتیبه‌های میخی، سنگ‌گورها و کلیساهای کوچک نیز در شهر یافت می‌شوند. محله هاتسارات (که تا دهه ۱۹۶۰ روستایی جداگانه بود) میزبان صومعه هاتسارات با دو کلیسا متعلق به قرن هفتم و نوزدهم است. در ۱۸۲۸، پس از جنگ ایران و روسیه، منطقه گغارکونیک—به‌عنوان بخشی از خانات ایروان—طبق پیمان ترکمانچای مورخ ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ به امپراتوری روسیه واگذار شد. پس از استقلال ارمنستان، این شهر در سال ۱۹۹۵ به گاوار تغییر نام یافت و مرکز استان تازه تأسیس استان گغارکونیک شد. با این حال، بیشتر زیرساخت‌های دوران شوروی شهر از کار افتاده و ظرفیت صنعتی آن سقوط کرده است. در نتیجه، جمعیت گاوار به‌شدت کاهش یافت: ۲۳٬۳۰۲ نفر در سرشماری ۲۰۰۱، ۲۰٬۷۶۵ نفر در سرشماری ۲۰۱۱ و ۱۷٬۷۴۱ نفر در سرشماری ۲۰۲۲. شهر با چند روستا احاطه شده است، از جمله نوراطوس در شرق، کارمیرگیوق و گنجک در جنوب. این بنا در سال ۱۹۰۵ در میدان مرکزی شهر با تلاش اسقف وقت، خورن مورادبِگیان و با یاری شهروندان محلی ساخته شد. تا اواخر دههٔ ۱۹۹۰، این کلیسا از نظر ارتفاع از سطح دریا بلندترین کلیسا در ارمنستان به‌شمار می‌آمد. در شهر، کلیساهای دیگری نیز قرار دارند از جمله: صومعهٔ هاتسارات با کلیساهای مریم مقدس (سدهٔ هفتم) و گریگور روشنگر/گریگور لوساووریچ (سدهٔ نوزدهم). صومعه هایراوانک از سدهٔ نهم؛ واقع در ۷ کیلومتری شمال گاوار در کرانهٔ دریاچه سوان. کلیسای سورپ کاراپت که در سال ۱۸۴۸ به دست بارسِغ آرتسرونی ساخته و در سال ۲۰۱۲ به‌طور کامل بازسازی شد. محوطهٔ باستان‌شناسی گورستان نوراتوس در روستای نوراتوس، تنها ۴ کیلومتری شرق گاوار است. در این شهر مراکز آموزشی گوناگونی فعال‌اند: مرکز آموزش معلمان (۱۹۲۳)، مدرسهٔ موسیقی (۱۹۴۵)، کاخ فرهنگ (۱۹۷۰)، مدرسهٔ هنر (۱۹۸۲)، کتابخانهٔ عمومی (۲۰۰۲) و مدرسهٔ ویژهٔ دودوک به نام گئورگ داباغیان (۲۰۱۰). گاوار یک درگاه اطلاع‌رسانی دارد که بسیاری از شهروندان مقیم خارج از آن استفاده می‌کنند. نام این درگاه «کیاوار» است؛ زیرا مردم محلی نام شهر را به‌جای صدای «گ»، با آوای «کی» در آغاز می‌گویند. | ## بخش 3: گاوار | خوراک خوراک گاوار به آشپزی مشرق‌زمین نزدیک است و با به‌کارگیری انواع ادویه‌ها، سبزی‌ها، ماهی و ترکیب میوه‌ها شناخته می‌شود. «کیاواری کیوفته» (کوفته)، محبوب‌ترین غذای شهر، از گوشت چرخ‌کردهٔ آمیخته با پیاز تهیه می‌شود که آن را به گلوله‌هایی فرم داده و در آب می‌جوشانند. مردم گاوار تقریباً با هر چیزی نان می‌خورند و دو نوع نانِ رایجِ سنتی در گاوار لاواش و متناکاش است. «باقلَوای کیاوار» شیرینی لایه‌لایه‌ای است با خمیر بسیار نازکِ فیلو، مغزها و شکر در میان، که در پایان با شهدِ داغ آغشته می‌شود. ترابری گاوار بر مسیر بزرگراه M-10 قرار دارد که شهر را به شمال‌شرقی ارمنستان متصل می‌کند. در این‌جا یک کارخانهٔ بزرگ کابل‌های برقی با نام «کاموکابل» و نیز کارخانهٔ ساخت ماشین‌آلات فعالیت می‌کرد. با این حال، پس از استقلال ارمنستان در سال ۱۹۹۱، بیشتر صنایعِ دوران شوروی به‌شدت افول کرد. با این وجود، اقتصاد محلی—هرچند کند—در حال بهبود است؛ زیرا بسیاری از بازرگانان بومی از روسیه به امید یافتن فرصت‌های تازهٔ سرمایه‌گذاری به گاوار بازمی‌گردند. در حال حاضر، از جمله واحدهای فعالِ شهر می‌توان به «کارخانهٔ مبلمان گاوار» (از ۱۹۴۸)، «کارخانهٔ آب معدنی سوان» (تأسیس ۱۹۵۳؛ بازگشایی ۲۰۱۵)، شرکت «Aquatic LLC» برای فرآوری خرچنگ‌های آب شیرین (تأسیس ۲۰۰۲)، «کارخانهٔ مبلمان کیراکوسیان» (تأسیس ۲۰۰۶) و «تعاونی تولیدی شوشان» برای نوشیدنی‌های غیرالکلی اشاره کرد. امروزه در گاوار ۹ مدرسهٔ دولتی، ۶ مهدکودک، ۴ کالج فنیِ میان‌ردهٔ تخصصی، یک مدرسهٔ ورزش، دو مدرسهٔ موسیقی و هنر، یک مدرسهٔ ویژه برای کودکانِ دارای نیازهای ویژهٔ آموزشی و یک دانشگاه فعال است. این دانشگاه با پنج دانشکده، یکی از مراکز مهم آموزشی در سراسر استان گغارکونیک است و در رشته‌های زبان‌شناسی و ادبیات، علوم طبیعی، علوم انسانی، اقتصاد و آموزش دانش‌آموخته می‌پذیرد. مدرسهٔ ویژهٔ گاوار تنها مدرسهٔ منطقه برای کودکان دارای ناتوانی‌های ذهنی و جسمی است و با پشتیبانیِ همکاران و حامیان خود، گام‌هایی برای بهبود و توسعه برمی‌دارد تا به یکی از مؤسسه‌های پیشرو در میان مدارس ویژهٔ ارمنستان بدل شود. مدرسهٔ ورزش گاوار در سال ۱۹۷۱ گشایش یافت و اکنون در بسیاری از رشته‌های تیمی و انفرادی، از جمله هنرهای رزمی، بسکتبال، فوتسال, بوکس، وزنه‌برداری و غیره آموزش ارائه می‌کند. هووهانِس گوهاریان اهل گاوار، در سال‌های ۲۰۰۹–۲۰۱۰ به‌عنوان مهاجم برای تیم ملی فوتبال ارمنستان بازی کرده است. در دسامبر ۲۰۱۱، بازیکن نامدار ارمنی هنریک مخیتاریان به‌همراه رئیس فدراسیون فوتبال ارمنستان، روبن هایراپتیان، برای امور خیریه از شهر دیدار کرد. | ## جمع‌بندی | روابط بین‌الملل شهرهای خواهرخوانده گاوار با این شهر خواهرخوانده است: 23px نووروسیسک، روسیه، از سال ۲۰۰۹ چهره‌های برجسته افراد برجسته‌ای که در گاوار زاده شده یا رشد کرده‌اند: ایوان گِوُرکیان (۱۹۰۷–۱۹۸۹)، جراح و دانشمند شوروی-ارمنی سامول کوچاریانتس (۱۹۰۹–۱۹۹۳)، مهندس ارمنیِ شوروی و توسعه‌دهندهٔ نخستین کلاهک‌های هسته‌ای شوروی برای موشک‌های بالیستیک.