موضوع مقاله: فضل‌الله مهتدی صبحی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فضل‌الله مهتدی صبحی | مقدمه: فضل‌الله مهتدی معروف به صبحی یا فضل‌الله مهتدی صبحی (زادهٔ ۱۲۷۶ در کاشان – درگذشتهٔ ۱۷ آبان ۱۳۴۱ در تهران)، داستان‌سرا و پایه‌گذار سنت قصه‌گویی برای کودکان در رادیوهای ایران بود. | ## بخش 1: فضل‌الله مهتدی صبحی | سال‌های آغازین زندگی فضل‌الله مهتدی صبحی در سال ۱۲۷۶ در کاشان و در خانواده‌ای بهائی زاده شد. پس از آن، او و خواهرش نزد پدر و نامادری‌شان زندگی می‌کردند و شب‌های جمعه به دیدار مادرشان می‌رفتند. صبحی بعدها از این دیدارها با مهربانی یاد کرد و نوشت که مادرش برای او و خواهرش داستان می‌گفت؛ تجربه‌ای که از نخستین و پایدارترین تأثیرها بر علاقهٔ همیشگی او به قصه‌گویی بود. سپس برای آموزش ابتدایی به مدرسهٔ تربیت در تهران رفت و در آنجا در حلقه‌های ادبی و دینی نیز شرکت می‌کرد. به سبب دشواری‌های ادامه‌دار در خانه و اختلاف با نامادری، پدرش سرانجام او را به قزوین فرستاد. پس از آن، صبحی سفری طولانی را در آذربایجان، گرجستان، ازبکستان و ترکمنستان آغاز کرد و در شهرهایی از جمله عشق‌آباد، بخارا، سمرقند، تاشکند و مرو به سر برد. هنگامی که سفر زیارتی او به مرکز بهائی در عکا آشکار شد، ناچار به ترک کاشان شد و خانوادهٔ گسترده‌تر نیز به دنبال او به تهران رفتند. حدود سال‌های ۱۲۹۵–۱۲۹۶، او همراه میرزا مهدی اخوان صفا به سفری تبلیغی در آذربایجان، قفقاز و آسیای مرکزی رفت و مدتی نیز در عشق‌آباد ماند، پیش از آنکه در سال ۱۲۹۷ به تهران بازگردد. روایت‌های بهائی از این دوره، صبحی جوان را فردی سرسخت و ناسازگار توصیف کرده‌اند؛ از جمله نوشته‌اند که او در مسیر سفر به حیفا با ابن اصدق، از شخصیت‌های برجستهٔ جامعهٔ بهائی، درگیر شد و به او توهین کرد. | ## بخش 2: فضل‌الله مهتدی صبحی | صبحی حدود دو سال در این سمت، در کنار دیگر کاتبان و دستیاران، فعالیت کرد تا آنکه رفتارهایش به پایان یافتن مأموریت او انجامید. پس از بازگشت به ایران، صبحی به‌تدریج نسبت به رهبری شوقی افندی موضعی مخالف پیدا کرد و این مخالفت را در جامعهٔ بهائی ایران بیان می‌کرد. مخالفت علنی او، همراه با پیوند نزدیکش با عبدالحسین آیتی، از شخصیت‌های برجسته‌ای که از آئین بهائی برگشته بود، سبب هشدارهای رسمی از سوی شورای منتخب بهائی شد و سرانجام در بهار ۱۳۰۷ به اخراج رسمی او انجامید. سپس دو کتاب بر پایهٔ تجربه‌های خود منتشر کرد: کتاب صبحی در ۱۳۱۲ و پیام پدر در ۱۳۳۵. فعالیت حرفه‌ای آموزگاری صبحی پس از بازگشت به تهران در سال ۱۲۹۷، به خواست پدرش، کار آموزگاری را در مدرسهٔ تربیت آغاز کرد. پس از پایان جنگ جهانی اول، به فلسطین سفر کرد و دو سال در حیفا منشی عبدالبهاء بود. پس از بازگشت به تهران و اخراج از جامعهٔ بهائی در سال ۱۳۰۷، در مدرسهٔ سعادتِ یحیی دولت‌آبادی و سپس در دبیرستان آمریکایی تهران به تدریس پرداخت. در سال ۱۳۱۲، صبحی به هنرستان عالی موسیقی در تهران پیوست و در آنجا زبان و ادبیات فارسی تدریس کرد. او در همان سال نخستین اثر زندگی‌نامه‌ای خود، کتاب صبحی، را منتشر کرد؛ کتابی که به کاهش طرد حرفه‌ای او کمک کرد. | ## بخش 3: فضل‌الله مهتدی صبحی | فعالیت در رادیو با آغاز پخش رادیویی در ایران، موسیقی و برنامه‌های کودکان به هنرستان عالی موسیقی سپرده شد و بخش کودکان بلافاصله در اختیار صبحی قرار گرفت. در فروردین ۱۳۱۹، کمتر از یک ماه پس از تأسیس رادیو ایران، او به عنوان داستان‌گو به رادیو تهران پیوست و برنامهٔ مشهور خود، قصهٔ ظهر جمعه، را آغاز کرد. صبحی برای گردآوری داستان‌ها، از شنوندگان خردسال خود می‌خواست قصه‌هایی را که از بزرگ‌ترهای خانواده شنیده‌اند برای او بفرستند. او این قصه‌ها را از سراسر ایران گرد آورد، بهترین روایت هر داستان را برگزید و آن‌ها را با زبانی ساده و روان بازگویی کرد. او شناخت گسترده‌ای از داستان‌های فرهنگ‌های گوناگون داشت و در مقایسهٔ افسانه‌های ایرانی با روایت‌های مشابه در تاجیکستان، افغانستان، هند، روسیه، گرجستان، آذربایجان و دانمارک تخصص داشت. سنت قصه‌گویی رادیویی که او پایه گذاشت، هنر دیرینهٔ روایت شفاهی فارسی، یعنی نقالی، را از قهوه‌خانه‌ها و میدان‌های عمومی به خانه‌های ایرانیان آورد. او بیست‌ودو سال برنامهٔ رادیویی خود را ادامه داد و از محبوب‌ترین چهره‌های رادیویی ایران دانسته می‌شود. صادق هدایت، نویسنده، مترجم و روشنفکر ایرانی، دربارهٔ مهتدی مطالبی انتقادی نوشته و او را به سرقت ادبی از آثار خود متهم کرده است. | ## جمع‌بندی | بر سنگ قبر او بیت آغازین مثنوی معنوی مولوی، همان بیتی که در آغاز هر برنامهٔ رادیویی می‌خواند، در کنار عبارتی دربارهٔ جایگاه او به عنوان داستان‌سرای نامدار نقش بسته‌است.