موضوع مقاله: خور (اصفهان) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خور (اصفهان) | مقدمه: خور، مرکز شهرستان خور و بیابانک و شرقی‌ترین نقطه استان اصفهان است که در کناره جنوبی کویر مرکزی و شمال غربی کویر لوت واقع است. | ## بخش 1: خور (اصفهان) | مردم‌شناسی مردم این شهر به گویش خوری از گویش‌های ایران مرکزی که زیر شاخه زبان‌های شمال غربی است سخن می‌گویند. ویژگی‌های کالبدی خور که بسان بندری در کنار کویر مرکزی قرار دارد دو قسمت است: قسمت جنوبی که خانه‌ها و مساکن انسانها است و قسمت شمالی نخلستان عظیمی است که قوس‌وار خانه‌ها را در پناه می‌گیرد و مردم را از بادهای داغ کویری در امان می‌دارد. قنات‌های خور و چشمه دریاشور کلاغو یا کلاگو: قنات کلاغو که یکی از طولانی‌ترین قنات‌های ایران است در مسیری ۷۲۰۰ متری از مادرچاه تا خور کشیده شده و قدمتی ۹۰۰ ساله دارد به‌عقیده اهالی حفرکنندهٔ این قنات «میرکلان» نامی بوده است. دهزیر: قنات دهزیر که از پرآب‌ترین قنات‌های کویری است حدود ۴۰۰۰ متر از خور فاصله داشته و قدمت آنه به بیش از ۱۰۰۰ سال می‌رسد و دارای ۶۵ حلقه چاه می‌باشد و از زیر شهر می‌گذرد و اهالی با حفر پایاب به آب آن دسترسی داشته‌اند. پایاب‌ها که زمانی نمادی از شهر خور بود طی چند سال گذشته به مرور توسط شهرداری مسدود گردیده است و در حال حاضر پایاب لرد، یکی از معدود پایاب‌های باقی‌مانده می‌باشد که در فلکه مرکزی شهر (میدان امام خمینی) قرار دارد مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. شورو یا غفورآباد: قدیمی‌ترین قناتی است که در خور حفر گردیده و بعدها توسط شخصی به‌نام غفور مرمت گردیده است؛ و به‌نظر می‌رسد در حال حاضر اثری از آن‌ها باقی نمانده است. چشمه دریاشور: این چشمه بر روی تپه‌ای به‌نام قل هو الله (سر تل) قرار دارد و آب مورد نیاز بخشی از کشتخوان دشت خور را فراهم می‌کند. | ## بخش 2: خور (اصفهان) | از چوب آن برای تهیه بیل، کلنگ، عصا و زغال استفاده می‌شود و از شاخه‌های آن سبد بافته می‌شود. شوره گز: با رنک سبز متمایل به سفید و برای استفاده احشام آن را در آب می‌شویند تا شوری آن از بین برود. کوره گز: بزرگتر از ۲ گز دیگر است و برای دام مناسب نیست و برای جلوگیری از نفوذ شن در مزارع بکار می‌رود. اشنان (اشنون - اشنیان): این گیاه از خانواده اسفناجیان و بوته‌ای می‌باشد و ارتفاع آن تا ۱۵۰ سانتی‌متر هم می‌رسد. اشخاص معروف حبیب یغمایی یغمای جندقی آثار تاریخی در خور از دوران گذشته آثار زیادی برجای نمانده است. در نیم فرسنگی خور (تقریباً ۴ کیلومتر) کوهی معروف به‌نام پشت قد پا قرار دارد که بر فراز آن ویرانه‌ای دیده می‌شود و در نزدیکی آن محلی به نام شکم اسب وجود دارد که عامه اعتقاد دارند که اسب علی در آنجا خوابیده و این فرورفتگی را ایجاد کرده است. کمی دورتر از پشته قدم پا در کوه‌های هُونو (Hunu) یک رگه سفید از قله کوه تا پایین امتداد دارد که گویند یکی از مقدسین مشغول ساییدن کشک بوده که کاسه کشک او فروریخته است. | ## بخش 3: خور (اصفهان) | قلعه گبرها: در شرق خور قلعه‌ای به نام قلعه گبرها وجود داشته است و بنا به‌گفته چند تن از کشاورزان سالخورده در حدود هشتاد سال پیش بقایای آن را تخریب کرده‌اند و از خاک آن برای زمین کشاورزی استفاده کرده‌اند. گنبد امامزاده سید داود: شاه عباس در مسافرتی که از اصفهان به مشهد از خور گذشته و یکی از همراهان خود به‌نام سید داود را که نسبش به موسی کاظم رسیده است برای هدایت مردم در آنجا گماشته است. قلعه حاج عبدالغفور: در حال حاضر در خور قلعه‌ای نیست و تنها یک برج نیم استوانه‌ای آن به جای مانده است. عبدالغفور در اواخر دوره زندیه حاکم خور بوده است وی برای تأمین آب قلعه قنات غفور آباد را احداث کرد. مسجدجامع: در قرن سیزدهم هجری در زمان محمدشاه قاجار به‌دستور نوروز علیخان فرینانی حاکم خور بنا شده است. مسجد تارو(Taru): تاری در زبان ترکی به‌معنای خداست، مسجد تارو یا مزگت(Mazgat) تارو یعنی مسجد کوچک خدا زیرا چندان وسعتی نداشته. مسجد اصلی داخل حصار خور بوده و بعدها بیرون حصار قسمتی بدان افزوده‌اند و آن را با راهرویی به یکدیگر متصل کرده‌اند. | ## جمع‌بندی | پانویس کتاب ویژگی‌های أشنیان و موارد استفاده آن، محمد تقی صفار، سید محمود رضوی، خسرو دادرس، نشر اداره آموزش.