موضوع مقاله: روابط آکادمیک ایران و آمریکا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روابط آکادمیک ایران و آمریکا | مقدمه: روابط آکادمیک ایران و آمریکا یک شاخه از روابط فرهنگی بین این دو کشور است که به ویژه در زمان پهلوی ابعاد گسترده‌ای پیدا کرد. | ## بخش 1: روابط آکادمیک ایران و آمریکا | با اینحال پیش از آن هم فعالیت‌های متعددی برای تأسیس موسسات آموزش عالی در ایران صورت گرفت که آمریکاییان در آن نقش عمده‌ای داشتند. یوخنان صیاد آباجلو، از فارغ التحصیلان دکتر ژوزف کاکرن در دانشگاه علوم پزشکی ارومیه، در سال ۱۸۸۷ برای تحصیلات تکمیلی به نیویورک رفت، و نخستین دانشجوی ایرانی به شمار می‌رود که برای تحصیلات عالیه علوم پزشکی به آمریکا رفت.تاریخچه دانشکده پزشکی ارومیه. ص۲۶ از دیگر ایرانیانی که برای بار اول جهت تحصیلات به آمریکا رفتند می‌توان به افراد زیر اشاره کرد: حکیم داوید یوخنا (متولد ارومیه)، که در سال ۱۸۹۵ برای گرفتن دکترای پزشکی از دانشگاه کیس وسترن رزرو از ایران به آمریکا عزیمت کرد.تاریخچه دانشکده پزشکی ارومیه. ص۹۰ حکیم یعقوب سرکیس، که در سال ۱۸۹۳ به اوهایو رفت و به تحصیل طبابت پرداخت.گورگیز، ص۱۰۰ الیشا صیاد آباجلو. یوئیل یوسف اهل باز، که در سال ۱۹۰۵ تحصیلات عالیه خود را از کالج ووستر در اوهایو در آمریکا باتمام رسانید. pp.5 این مدرسه یکی از موسساتی بود که توسط هیئت‌های اعزامی آمریکایی، که در شهر تبریز از اواسط قرن نوزده میلادی خدمت کرده بودند، بنیان گذاشته شده بود. عدهٔ آن‌ها نیز محدود و معدود بوده‌است، ولی بعدها مدرسه کسب اهمیت کرده، جمعی از محصلین مسلمان نیز در آن مدرسه تحصیل می‌کردند. پس از مشروطیت و نهضت فرهنگی، مدرسهٔ مموریال بر اهمیت خود افزوده‌است.امید، حسین، تاریخ فرهنگ آذربایجان، انتشارات ادارهٔ فرهنگ آذربایجان شرقی، تبریز، ۱۳۳۲، ج ۱، ص ۸۹ کسروی می‌نویسد: «پیش از جنبش مشروطه و همچنین در سال‌های نخست آن جنبش، مدرسهٔ آمریکاییان در تبریز (مموریال اسکول) در نزد آزادیخواهان ارجی می‌داشت، زیرا یگانه جایگاهی می‌بود که زبان انگلیسی و دانش اروپایی درس داده می‌شدی و بسیاری از جوانان بیدارمغز به آنجا آمد و رفت می‌داشتندی و در این هنگام نیز یک داستانی به همبستگی میان آن مدرسه با جنبش مشروطه پدیدآورد و آن پیوستن مستر باسکرویل، یکی از آموزگاران آنجا به مجاهدان تبریز و کشته شدن وی در راه مشروطه ایران بود.»کسروی، احمد، تاریخ مشروطه ایران، ص ۸۹۱ وارتان گریگوریان از جمله فارغ‌التحصیلان این مدرسه می‌باشد که برای ادامه تحصیل به آمریکا مهاجرت نمود و پس از تحصیل در ایالات متحده به تدریس و تحقیق پرداخت و به ریاست دانشگاه براون، کتابخانه عمومی نیویورک، و سرانجام بنیاد کارنگی رسید. مدرسه البرز و مدرسه دخترانه آمریکایی در تهران در سال ۱۳۱۱ بود که کالج آمریکایی‌ها و مدرسه دخترانه آمریکایی تهران توسط دانشگاه ایالتی نیویورک رسماً پروانه تأیید (charter) یافتند.Lorentz, J. از کسانی که در توسعه و پیشرفت مؤسسه پیش دانشگاهی کالج آمریکایی‌ها زحمات فراوانی کشیدند دکتر ساموئل مارتین جردن آمریکایی بود که برخی وی را «پدر آموزش نوین ایران» خوانده‌اند.John H. | ## بخش 2: روابط آکادمیک ایران و آمریکا | در علوم پزشکی در حالیکه مدرسه طب و دارالفنون تهران اغلب اولین موسسات آموزش عالی پزشکی ایران تلقی می‌شوند، آموزش علوم پزشکی نوین در واقع در سال ۱۲۵۷ و در ارومیه تأسیس گردید. این مؤسسه که توسط دکتر جوزف کاکرن آمریکایی تأسیس گشت، بین سال‌های ۱۲۵۷ و ۱۲۸۸ مجموعاً ۲۶ فارغ‌التحصیل تحویل داد. pp.350 دانشگاه شیراز ودانشگاه علوم پزشکی شیراز دانشگاه ایالتی کنت ودانشگاه پنسیلوانیا دانشگاه صنعتی اصفهان دانشگاه ایلینوی اربانا-شمپین وام آی تی دانشگاه صنعتی شریف ام آی تی و دانشگاه ایلینوی اربانا-شمپین دانشگاه تهران ودانشگاه علوم پزشکی تهران دانشگاه جانز هاپکینز ودانشگاه ایندیانا ودانشگاه یوتا ودانشگاه ایلینوی اربانا-شمپین ودانشگاه کلرادو در بولدر ودانشگاه آلاباما ودانشگاه کالیفرنیا جنوبی ودانشگاه ویرجینیاو دانشگاه ایالتی کلرادو دانشگاه تبریز ودانشگاه علوم پزشکی تبریز دانشگاه ایلینوی اربانا-شمپین دانشگاه مازندران دانشگاه هاروارد دانشگاه امام صادق (مرکز مطالعات مدیریت سابق) دانشگاه هاروارد دانشگاه فردوسی مشهد دانشگاه جرج تاون کالج آمریکاییان در تهران (دبیرستان البرز) دانشگاه ایالتی نیویورک دانشگاه تربیت معلم تهران دانشگاه کالیفرنیا در لس آنجلس (UCLA) دانشگاه ارومیه ودانشگاه علوم پزشکی ارومیه گروهی پزشک از کالج پزشکی نیویورک دانشگاه شیراز و آیوی لیگ پس از جنگ جهانی دوم رفته رفته محمدرضا شاه پهلوی تصمیم به تغییر الگوی موسسات آموزش عالی ایران از سیستم دانشگاهی فرانسه به سیستم‌های آمریکایی گرفت. از اینرو بود که دولت پهلوی از اواخر دهه ۱۹۵۰ میلادی سعی در جلب همکاری دانشگاه‌های آمریکایی نمود. در این میان، به‌دنبال دعوت محمدرضا پهلوی از رئیس دانشگاه پنسیلوانیا به ایران، پس از مذاکراتی چند، دانشگاه شیراز تحت نظر و کمک این دانشگاه صاحبنام آیوی لیگ قرار گرفت تا جاییکه روابط علمی و فرهنگی بین این دو دانشگاه از مستحکم‌ترین روابط علمی فرهنگی میان ایران و آمریکا گردید و تا روزهای آخر حکومت شاه ادامه داشت. تدوین بسیاری از دروس، طراحی و توسعه پردیس‌های دانشگاه، تربیت اساتید، و بنیان‌گذاری بسیاری از موسسات تحقیقاتی دانشگاه پهلوی همه و همه در اختیار این دانشگاه آیوی لیگ قرار گرفتند. در سال ۱۹۵۴ مؤسسه علوم اداری دانشگاه (دانشکده مدیریت کنونی) بکمک دانشگاه کالیفرنیا جنوبی و به ریاست دکتر هری مارلو از این دانشگاه آغاز به ارائه مدارج دکترا نمود. در سال ۱۹۵۸ مؤسسه روزنامه‌نگاری دانشگاه تهران بکمک دانشگاه ویرجینیا و دکتر جیمز ولارد آغاز به کار نمود. 1972, MIT MC 24, Box 6, folder 233, p.38: دانشگاه جندی‌شاپور اهواز در سال ۱۹۷۹، روابط فیمابین علمی - فرهنگی ایران و آمریکا در دانشگاه جندی‌شاپور به حدی گسترده بود که دست کم ۳۰ استاد آمریکایی در این مؤسسه مشغول تدریس بودند. pp.316 در سال ۱۹۵۰، ایالات متحده آمریکا در راستای سیاست هری ترومن و قرارداد موسوم به قرارداد اصل چهار برنامه‌ای تأسیس کرد که USAID نام گرفت. | ## بخش 3: روابط آکادمیک ایران و آمریکا | pp.294 تعداد زیادی دانش‌آموخته از این روابط حاصل شد، از جمله اردشیر زاهدی و علی اصغر سلطانیه. با اینحال، دانشگاه‌های یوتا از سال‌ها پیش (به جهت مشابهت اقلیمی بین ایران و یوتا) با ایران روابط و تبادلات علمی-فرهنگی انجام داده بودند. pp.152 و در سال ۱۹۳۹، رضاشاه پهلوی از آمریکا درخواست فرستادن متخصصین کشاورزی به ایران نمود. در گزارشی از این سازمان، ۲٬۲۷۱٬۵۷۰ دلار و نیز مقداری غله برای کاشت و ماشین‌های باربری برای حمل غذا از هند به ایران ارسال گردید.روابط سیاسی ایران و آمریکا ۱۸۸۳–۱۹۲۱ آبراهام یسلسون. ص۱۸۹ تماس‌های دیگر محمد خاتمی در سال ۲۰۰۱ در دانشگاه سیتون هال یک سخنرانی ایراد کرد. محمد جواد ظریف نیز در چند مرتبه در دانشگاه‌های آمریکا، از جمله در دانشگاه پرینستون در ۲۰۰۶ سخنرانی ایراد کردند. اندرسون دانشگاه تگزاس از طریق انجمن پیشبرد علوم آمریکا با دانشگاه‌های ایرانی همچون دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران تماس‌هایی داشته‌است. در همان سال، نمایندگانی بین دانشگاه ایالتی جکسون و دانشگاه علوم پزشکی شیراز ردوبدل گردیدند، که هدف از آن یافتن راه‌هایی برای ارائه خدمات درمانی به مناطق روستایی ایالت می‌سی‌سی‌پی با هزینه‌های کم بود.لس آنجلس تایمز موانع با وجود میل و اشتیاق دو طرف برای بهبود و توسعهٔ روابط علمی و فرهنگی، موانعی (همچون تحریم‌های علیه ایران) همچنان بر سر راه این اهداف قرار دارند. به‌طور نمونه، در دسامبر ۲۰۰۸، گلن شوایتزر ، مدیر انجمن پیشبرد علوم آمریکا در اروپا و آسیا (که کوشش‌های زیادی برای تبادل اساتید بین ایران و آمریکا انجام داده‌است)، دو بار در تهران و مدت ۹ ساعت در اتاق هتل خویش مورد بازداشت و بازجویی مأمورین امنیتی لباس شخصی قرار گرفت، که مورد اعتراض شدید انجمن پیشبرد علوم آمریکا قرار گرفت.Physics Today. p.29 همچنین بازداشت برخی از اساتید دانشگاه شریف در آمریکا مورد اعتراض اساتید این دانشگاه قرار گرفته‌است. | ## جمع‌بندی | از طرف دیگر استاد ایرانی که از طرف بی‌بی‌سی به یک مناظره در دانشگاه آمریکایی بیروت دعوت شده بود توسط دانشگاه از این مناظره حذف شد که مورد اعتراض شدید او قرار گرفت.