موضوع مقاله: کاخ دلمه‌باغچه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کاخ دلمه‌باغچه | مقدمه: این کاخ از سال ۱۸۵۶ تا ۱۸۸۷ و سپس از ۱۹۰۹ تا ۱۹۲۲ مرکز اصلی اداری امپراتوری عثمانی بود. | ## بخش 1: کاخ دلمه‌باغچه | حتی مشهور است که سلطان محمد فاتح در زمان حمله به قسطنطنیه از این لنگرگاه برای توقف کشتی‌هایش استفاده کرده است. بعدها دولت عثمانی اقدام به پُر کردن این لنگرگاه با ماسه و سنگ کرد و باغی درآنجا ایجاد کرد که به دلمه‌باغچه یعنی باغچه پُر شده مشهور شد. پیش از آن، سلطان و خانواده‌اش در کاخ توپ‌قاپی می‌زیستند، اما از آنجا که کاخ توپ‌قاپی با وجود شکوه قرون وسطایی خود فاقد سبک، شکوه و آسایش روزآمد در قیاس با کاخ‌های پادشاهان اروپایی بود، عبدالمجید تصمیم گرفت کاخی امروزی و نوین در نزدیکی جایگاه کاخ ساحلی بشیکتاش ــ که تخریب شده بود ــ بسازد. مسئولیت ساخت‌وساز بر عهدهٔ حاجی سعید آقا بود و طرح آن را معماران گاربِت بالیان، پسرش نیقوغایوس بالیان و اِوانیس کالفا (از اعضای خانوادهٔ بالیان، معماران درباری ارمنی عثمانی) اجرا کردند. تأمین مالی ساخت کاخ از راه کاهش ارزش پول، صدور گستردهٔ اسکناس و نیز وام‌های خارجی صورت گرفت. این هزینه‌های هنگفت بار سنگینی بر خزانهٔ دولت نهاد و به وخامت اوضاع مالی امپراتوری عثمانی انجامید، به‌گونه‌ای که در اکتبر ۱۸۷۵ این کشور در پرداخت بدهی عمومی عثمانی خود ناتوان شد و در پی آن، در سال ۱۸۸۱ ادارهٔ بدهی عمومی عثمانی برای کنترل مالی "مرد بیمار اروپا" از سوی قدرت‌های اروپایی تشکیل شد. این کاخ از سال ۱۸۵۶ که نخستین‌بار مسکونی شد، تا زمان لغو خلافت در ۱۹۲۴، اقامتگاه شش سلطان عثمانی بود. در پی قانونی که از ۳ مارس ۱۹۲۴ اجرایی شد، مالکیت کاخ به میراث ملی جمهوری ترکیه منتقل شد.Haluk Y. مصطفی کمال آتاترک، بنیان‌گذار و نخستین رئیس‌جمهور جمهوری ترکیه، در تابستان‌ها از این کاخ به‌عنوان اقامتگاه ریاست‌جمهوری استفاده می‌کرد و شماری از مهم‌ترین تصمیم‌های خود را در همین‌جا گرفت. آتاترک واپسین روزهای درمان خود را در این کاخ گذراند و در ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸ در همین‌جا درگذشت. موقعیت محل ساخت کاخ دلمه‌باغچه در آغاز خلیجی در تنگه بسفر بود که ناوگان عثمانی در آن لنگر می‌انداخت. این منطقه به‌تدریج در سدهٔ هجدهم با خاک‌ریزی به باغی سلطنتی تبدیل شد که بسیار مورد علاقهٔ سلطانهای عثمانی بود. واژهٔ دلمه‌باغچه از ترکیب دولمه ترکی به‌معنی «پرشده» و باغچه فارسی گرفته شده‌است. در سده‌های هجدهم و نوزدهم، کاخ‌های تابستانی کوچک و کوشک‌های چوبی در این منطقه ساخته شد که در نهایت به مجموعهٔ کاخ ساحلی بشیکتاش بدل گردید. این کاخ با مساحت شامل ۲۸۵ اتاق، ۴۶ تالار، شش گرمابه و ۶۸ آبریزگاه (توالت) می‌باشد. طراحی آن دارای عناصر التقاطی از معماری باروک، روکوکو و معماری نئوکلاسیک است که با معماری سنتی عثمانی درآمیخته و ترکیبی نو پدید آورده است. | ## بخش 2: کاخ دلمه‌باغچه | چیدمان و تزیینات کاخ بازتاب‌دهندهٔ نفوذ روزافزون سبک‌ها و معیارهای اروپایی بر فرهنگ و هنر عثمانی در دوران تنظیمات است. نمای بیرونی، به‌ویژه از سمت تنگه بسفر، دارای ساختاری کلاسیک و دوسَره است که بخش مرکزی بزرگی آن را از دو بال جانبی جدا می‌کند. ساختار آن به‌طور دقیق به دو بخش مجزا تقسیم شده‌است: بخش جنوبی (مابین همایون یا سلام‌لیک، که در معماری یونانی آندرون نام دارد)، ویژهٔ پذیرایی و امور رسمی است و بخش شمالی (حرام همایون یا حرم‌سرای سلطنتی عثمانی)، محل اقامت خصوصی سلطان و خانواده‌اش. چون حرم‌سرا باید کاملاً از جهان بیرون جدا می‌بود، ورودی اصلی بازدیدکنندگان در بخش جنوبی و باریک قرار دارد. حرم‌سرا شامل هشت آپارتمان متصل‌به‌هم است، که هرکدام دارای حمام هستند و برای همسران، محبوبه‌ها، و کنیزهای سلطان، و نیز برای والده سلطان (مادر سلطان) در نظر گرفته شده‌اند. چهارده تن طلا برای آب‌طلاکاری سقف‌ها به‌کار رفته‌است., Emporis بیش از ۱۰۰ کیلوگرم طلا برای تزیینات کاخ استفاده شده که ارزش کنونی آن بالغ بر ۶ میلیون دلار آمریکاست. پیش‌تر تصور می‌شد این چلچراغ هدیه‌ای از سوی ملکه ویکتوریا باشد، اما در سال ۲۰۰۶ سندی مربوط به سال ۱۸۵۲ یافت شد که نشان می‌دهد سلطان خود آن را خریده بوده‌است. کاخ دلمه‌باغچه دارای گسترده‌ترین مجموعه از چلچراغ‌های بلورین بوهمی و باکارا در جهان است. پلکان مشهور بلورین که به‌شکل نعل اسب دوبل ساخته شده، از کریستال باکارا، برنج و چوب ماهون تشکیل شده‌است. در تزیینات کاخ از سنگ‌هایی گران‌بها مانند مرمر پرکنه از جزیره مرمره، سنگ مرمر مصری (کلسیت که به «مرمر عقیق‌نما» نیز شناخته می‌شود) و سنگ سماق از پرگامون استفاده شده‌است. در این کاخ مجموعه‌ای گسترده از فرش‌های کاخ هِرِکه بافته‌شده در کارخانهٔ امپراتوری هرکه نگهداری می‌شود. همچنین، فرش‌هایی از پوست خرس که در گذشته به‌عنوان هدیه‌ای از سوی نیکلای اول روسیه به سلطان اهدا شده بود، در کاخ قرار دارد. همچنین نقاشی‌هایی از هنرمندان ترک نظیر عثمان حمدی‌بیگ، خلیل پاشا و عثمان نوری پاشا در این موزهٔ هنری به چشم می‌خورد. روشنایی گازی و توالت فرنگی از بریتانیا وارد شدند، در حالی‌که بسیاری از کاخ‌های قارهٔ اروپا هنوز فاقد این امکانات بودند. اتاق‌هایی که به‌سوی دریا هستند برای مقامات عالی‌رتبه مانند صدر اعظم و سایر وزیران دولتی استفاده می‌شدند. اتاق‌هایی که به‌سوی خشکی‌اند، به مدیران مختلف دربار و دولت تعلق داشتند، مانند رئیس تشریفات کاخ، شیخ‌الاسلام و اعضای مجلس عمومی. | ## بخش 3: کاخ دلمه‌باغچه | میهمانان نخست در این تالار منتظر می‌ماندند تا در زمان مناسب توسط مأمور تشریفات به داخل راهنمایی شوند. با ورود به تالار مدخل، در دو سوی اتاق، میزهایی از نوع «بول» دیده می‌شود که بر روی آن‌ها طغرای سلطان عبدالمجید نقش بسته‌است. پارچه‌های هرکه که در مبلمان و پرده‌ها به‌کار رفته‌اند، در رنگ قرمز سلطنتی هستند. بزرگ‌ترین نقاشی در مجموعهٔ کاخ، که صحنه‌ای از «کاروان سرره» را به تصویر می‌کشد، اثر استفانو اوسی، بر دیوار چپ این تالار نصب شده‌است. «سرره» به کاروان‌هایی گفته می‌شد که در ماه مذهبی رجب از استانبول به مکه می‌رفتند و کمک‌های مالی برای نگهداری و تزیین کعبه و یاری‌رسانی به مردم حجاز را حمل می‌کردند. بر دیوار سمت راست، تابلویی از رودولف ارنست دیده می‌شود که آتش‌سوزی تئاتر شهرداری پاریس را نشان می‌دهد. این فضا با مبلمان سبک فرانسوی تزیین شده و در آن گلدان‌هایی از چینی‌های بسیار ارزشمند نیز دیده می‌شود. اتاق آتاترک مصطفی کمال آتاترک واپسین روزهای زندگی‌اش را در این کاخ گذراند، چرا که وضعیت جسمی‌اش رو به وخامت گذاشته بود. وی در ساعت ۹:۰۵ صبح روز ۱۰ نوامبر ۱۹۳۸ در اتاق‌خوابی واقع در بخش پیشین حرم‌سرای کاخ درگذشت. امروزه، ساعت‌های بیرون از این اتاق مطابق با زمان رسمی ترکیه تنظیم شده‌اند، اما ساعت داخل اتاق مرگ او همچنان ۹:۰۵ را نشان می‌دهد. هدف عبدالمجید یکم از ساختن حرم‌سرای کاخ دلمه‌باغچه، فراهم‌کردن فضایی جداگانه برای اعضای خاندان سلطنتی و آسایش آن‌ها بود. همچنین، اتاق‌هایی برای آموزش فرزندان سلطان و نیز محل زندگی شخص سلطان نیز بخشی از همین فضا را تشکیل می‌دادند. سلاطین پیش‌تر، زنان خود را به‌طور کامل از فضاهای عمومی محدود می‌کردند، اما عبدالمجید برخلاف سنت، به آن‌ها اجازه داد که با همراهی و نظارت مأموران دربار، به مغازه‌ها و بازارها بروند. از سال ۱۹۴۸، این ساختمان محل موزه دریایی بود، اما پس از کودتای نظامی ترکیه در ۲۷ مه ۱۹۶۰، موزه به جای دیگری منتقل شد. این برج به دستور عبدالحمید دوم و به طراحی معمار درباری سارکیس بالیان بین سال‌های ۱۸۹۰ تا ۱۸۹۵ ساخته شد. | ## جمع‌بندی | ساعت آن را شرکت ساعت‌سازی فرانسوی «ژان-پل گارنیه» ساخت و ساعت‌ساز دربار، یوهان مایر، آن را نصب کرد.