موضوع مقاله: امپدوکلس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # امپدوکلس | مقدمه: در مورد مرگ او داستان‌های عجیبی وجود دارد که معروف‌ترین آن‌ها این است که وی خود را به دهانه آتشفشان اتنا افکند تا مردم تصور کنند که به آسمان رفته و از خدایان بوده ولی بدبختانه کفش‌های معروف برنجین خود را کنار آتشفشان جای می‌گذارد. | ## بخش 1: امپدوکلس | راسل به شوخی فیثاغورس و امپدوکلس را ترکیبی از فیلسوف و پیامبر و دانشمند و شارلاتان می‌خواند. او یکی از هواداران سرسخت دموکراسی در شهر آکراگاس بود و در حوادثی که پس از مرگ ثرون فرمانروای خودکامهٔ آن شهر روی داد، نقش مهمی داشت و به همین دلیل، مردم از او خواستند که فرمانروای شهر شود؛ امّا وی این پیشنهاد را نپذیرفت. او بنیان‌گذار مکتب جدیدی در طب بود و مردم عقیده داشتند که دارای نیرویی شفابخش است و داستان‌هایی سحرآسا و افسانه‌ای در مورد او نقل کرده‌اند؛ مثلاً گفته شده است زنی را که به مدّت ۳۰ روز مُرده می‌پنداشته‌اند، زنده کرده است! امپدوکلس پس از پارمنیدس دومین فیلسوفی است که فلسفهٔ خود را در قالب شعری آموزشی و حماسی ریخته است و شیوه‌ای پخته و زبانی فشرده و پُرمغز و گاه دشوار دارد. گفته می‌شود که وی مانند فیثاغورسیان خوردن گوشت جانوران و کشتار آن‌ها را گناه می‌دانسته و همچنین به تناسخ باور داشته است. مشهورترین افسانه‌ای که دربارهٔ امپدوکلس روایت کرده‌اند، این است که او در دهانهٔ آتشفشان اتنا پرید، به خیال اینکه نمی‌میرد و جاودان می‌ماند. وی لنگه کفش خود را کنار دهانه جا گذاشت و چون عادت داشت که کفش‌های برنجین بپوشد، به آسانی شناخته شد. البته دیوگنس لائرتیوس که این داستان را نقل می‌کند، ما را آگاه می‌سازد که تیمائوس با همه این داستان‌ها مخالف بود و صریحاً می‌گوید که وی به پلوپونز عزیمت کرد و هرگز برنگشت؛ بنابراین، گزارش نحوهٔ مرگ او مشکوک است. | ## بخش 2: امپدوکلس | شاعر آلمانی، فریدریش هولدرلین شعری دربارهٔ مرگ افسانه‌وار او سروده که همچنان یک بازی ناتمام شعری است. وجود هوا را وی با این آزمایش ثابت کرد که اگر سطلی را وارونه در آب فرو ببریم، آب وارد آن نمی‌شود. همچنین لااقل یک نمونه از نیرویی را که بعداً نیروی گریز از مرکز خوانده شد، کشف کرده بود. فهمیده بود که هرگاه یک فنجان آب را به ریسمانی ببندیم و مانند آتش‌گردان بگردانیم، آب از فنجان نمی‌ریزد. در متافیزیک امپدوکلس، عناصر اربعه، متمایز و متفاوت با هم بوده و جلوه‌های یک مادّهٔ خاص نیستند. عناصر اربعه جاویدانند ولی ممکن است به نسبت‌های مختلفی با هم آمیخته شوند و مواد مرکبی را که ما در طبیعت می‌بینیم، به وجود آورند. «مهر» یا «عشق» عنصرها را به درآمیختن با هم و «نفرت» یا «کین» عنصرها را به گسستن دوباره از هم وامی‌دارد. تغییر وجود دارد؛ امّا عامل تغییر آن‌گونه که هراکلیتوس می‌گفت تنها ستیزه نیست، بلکه به نظر امپدوکلس «نفرت» یا «آفند» و «مهر» یا «عشق» با هم تغییر را پدید می‌آورند. | ## بخش 3: امپدوکلس | «نفرت»، «عشق» و «عناصر اربعه» هم ارکان ثابت در متافیزیک او هستند که تأثیر افکار پارمنیدس را نشان می‌دهند. در کل امپدوکلس کوشید تا عقیدهٔ پارمنیدس که به موجب آن وجود نه می‌تواند به وجود آید و نه از بین برود، و امر بدیهی و مشهود تغیر با وضع این اصل سازش برقرار کند که اختلاط اجزای نهایی چهار عنصر، اشیای انضمامی این عالم را می‌سازد و جدایی آن‌ها از میان رفتن این اشیاء را موجب می‌شود؛ امّا وی موفق به تبیین فرایند دایره‌وار مادّی طبیعت نشد و به نیروهای اساطیری عشق و نفرت روی آورد. در اندیشهٔ امپدوکلس، جریان هستی و فعالیت دو نیروی مهر و آفند در چهار مرحله گنجانده شده است که به‌صورت دایره‌ای انجام می‌گیرد. مرحلهٔ نخست، یگانگی یا وحدت کامل عنصرهاست که در آن کثرت وجود نداشت و همهٔ عناصر در زیر فرمان مهر در کره هستی به هم پیوسته و بدین‌سان یکی بودند. مرحلهٔ دوم، آغاز انتقال عنصرها از یگانگی به جدایی و پراکندگی است که در اثر نفوذ نیروی آفند در کره هستی روی می‌دهد که تاکنون در بیرون آن و در پیرامون کره جای داشت. در مرحلهٔ سوم، پراکندگی و از هم جداشدگی کامل عناصر روی می‌دهد که نشانهٔ تسلط و فرمانروایی کامل نیروی ستیزه یا آفند است. | ## جمع‌بندی | از این چهار مرحله، پیدایش هستنده‌های مشخص، تنها در دو مرحلهٔ دوم و چهارم امکان‌پذیر است؛ بنابراین، هستی جریان یک کشاکش پیوسته و جاوید است میان دو نیروی مهر و آفند که می‌توان از آن به کشاکش اضداد تعبیر کرد و یگانگی هستی را در عین بسیاری و کثرت آن را در عین وحدت، یا بسیاری آن را در عین یگانگی نشان می‌دهد.