موضوع مقاله: میرزا جواد ملکی تبریزی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # میرزا جواد ملکی تبریزی | مقدمه: میرزا جواد آقا ملکی تبریزی (۱۲۷۴ ه‍.ق تبریز – ۱۳۴۳ ه‍.ق قم) از علمای معاصر فقه، اصول، اخلاق، حکمت و عرفان اسلامی بوده‌است. | ## بخش 1: میرزا جواد ملکی تبریزی | تولد و نسب میرزا جواد آقا ملکی تبریزی در سال ۱۲۷۴ قمری (۱۲۳۷ شمسی) در تبریز به دنیا آمد، هرچند تاریخ دقیق تولد وی مشخص نیست. علت نامگذاری او به «ملکی» نسبت فامیلی او با خاندان «ملک‌التجار تبریزی» بوده‌است. تحصیلات و فعالیت‌ها میرزا جواد آقا ملکی تبریزی علوم صرف، نحو، بلاغت و بیان و سطح مقدماتی دروس حوزوی را در تبریز فرا گرفت. از جمله استادان وی عبارتند از: میرزا حسین نوری آقارضا همدانی نجفی ملا محمدکاظم خراسانی ملاحسینقلی همدانی: میرزا جواد آقا ملکی تبریزی ارادت خاصی به وی داشت و ۱۴ سال نزد ایشان شاگردی کرد. میرزا جواد آقا ملکی تبریزی کمالات معنوی و مراتب عالیه عوالم روح را زیر نظر وی سپری کرد و از او اجازه روایت احادیث (نوعی اجازه در سطوح حوزوی اسلامی که نشان مورد اعتماد بودن است) کسب کرد. در زمینه اخلاق و عرفان، میرزا جواد آقا ملکی تبریزی از بهترین شاگردان مکتب ملا حسینقلی همدانی بوده‌است. سید مرتضی رضوی کشمیری برخی گفته‌اند که میرزا جواد آقا ملکی تبریزی از مرتضی انصاری نیز اجازه نقل روایت داشته‌است. میرزا جواد آقا ملکی تبریزی در حدود سال ۱۳۲۱ قمری به ایران آمد و در زادگاه و موطن اصلی‌اش تبریز به ترویج علوم دینی پرداخت. در سال ۱۳۲۹ قمری به خاطر اغتشاشات مربوط به جنبش مشروطه ایران و اوضاع نامساعد تبریز، به قم نقل مکان کرد.کیهان اندیشه، ش ۸، مصاحبه با آیة الله حسن‌زاده آملی. در زمانی که عبدالکریم حائری یزدی به قم آمد و حوزه علمیه قم را تأسیس کرد، میرزا جواد آقا ملکی تبریزی نیز کلاس اخلاق و تهذیب نفس تشکیل داد و شاگردان زیادی زیر نظر وی تربیت شدند. درس اخلاق او بر دو قسم بود: درسی که در منزل ایشان تشکیل می‌شد و مختص تعدادی از شاگردان خاص ایشان بود؛ و درسی که در مدرسه فیضیه قم برای عموم مردم می‌گفت. | ## بخش 2: میرزا جواد ملکی تبریزی | شاگردان وی اسماعیل بن حسین تائب سید محمود مدرسی: وی معلم عرفان و مدرس اخلاق بود و در زمینه تبلیغ اسلام نیز فعالیت داشت. سید حسین فاطمی رضوی قمی: ایشان اهل قم بود و به تدریس اخلاق و تبلیغ اسلام و تربیت شاگردان می‌پرداخت. ملاعلی معصومی همدانی: وی در سال ۱۳۱۳ قمری در قروه درگزین استان همدان به دنیا آمد. سپس به تهران سفر کرد و از درس اندیشمندان اسلامی چون ملا محمد زنجانی هیدجی بهره برد. از او علاوه بر اشعار شیرین و پرشوری که با تخلص «فنا» می‌سرود، دوازده جلد کتاب به یادگار مانده‌است. عباس تهرانی: ایشان در راه کمال بسیار کوشا بود لذا به درجات و فتوحات معنوی بسیاری دست یافت. میرزا عبدالله شالچی: وی سالها نزد میرزا جواد آقا ملکی تبریزی تحصیل کرد و به معنویت چشمگیری دست یافت. وی علاوه بر فقه و اصول فقه، ادبیات فارسی و عربی، حدیث و رجال، در تاریخ، جغرافیا، نجوم و ریاضیات نیز تبحر داشت. سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی: میرزا جواد آقا ملکی تبریزی به ایشان اجازه روایت داده بود. سید محمد صادق لواسانی: به مدت دو سال درس اخلاق را نزد میرزا جواد آقا ملکی تبریزی آموخت. وی در محضر میرزا جواد آقا ملکی تبریزی تحصیل کرد و سپس برای تحصیلات بیشتر به نجف رفت. | ## بخش 3: میرزا جواد ملکی تبریزی | سید مهدی کشفی بروجردی سید محمدکاظم شریعتمداری میرزا خلیل کمره‌ای: وی در قم زیر نظر میرزا جواد آقا ملکی تبریزی تحصیل می‌کرد. بر خلاف اینکه مشهور است سید روح‌الله خمینی (بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران) هم شاگرد میرزا جواد آقا ملکی تبریزی بوده، اما به گفته سید علی خامنه‌ای (رهبر فعلی جمهوری اسلامی ایران) او به جز دو جلسه در درس میرزا جواد آقا ملکی تبریزی شرکت نکرده و به همین خاطر افسوس می‌خورده‌است. سید روح‌الله خمینی به میرزا جواد آقا ملکی تبریزی ارادت خاص داشته و علاقه‌مندان به تهذیب و وارستگی را به مطالعه کتاب‌های او راهنمایی می‌کرد. از جمله در کتاب «چهل حدیث» خود، مطالعه «رساله لقاءالله» ملکی تبریزی را توصیه می‌کند. اقوام ملک التجار تبریزی علی اصغر ملکی تبریزی حبیب‌الله ملکی تبریزی حاج خداوردى ملکى تبریزى حاج محمدرضا ملکى تبریزى(اورینت الوژیست) تالیفات کتاب‌های میرزا جواد آقا ملکی تبریزی به زبان‌های عربی و فارسی است. سید روح‌الله خمینی (بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران) خواندن کتابهای او را توصیه کرده‌است.معراج السالکین و صلوه العارفین، امام خمینی (قدس سره)، ص ۴۲.شرح چهل حدیث، امام خمینی (ره)، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ص ۴۵۳ (حدیث ۲۸). اسرار الصلاة: اصل کتاب به زبان عربی است و آقای رضا رجب زاده زاده آن را به فارسی برگردانده است که حاوی هزار نکته از اسرار نماز است. رساله لقاءالله: بحث در مورد معنای «لقاء الله» و آیات قرآن مربوط به این موضوع، همچنین پیرامون اسماء الهی و اسم اعظم و نیز سیر و سلوک معنوی مباحثی آورده شده‌است. حاشیه فارسی بر غایةالقصوی: شرحی بر کتاب فقهی «غایةالقصوی» نوشته شیخ عباس قمی است. | ## جمع‌بندی | رساله‌ای در سیر و سلوک درگذشت میرزا جواد آقا ملکی تبریزی در روز یازدهم ذیحجه سال ۱۳۴۳ قمری (۱۱ تیر ۱۳۰۴ خورشیدی) درگذشته است.