موضوع مقاله: محمود جم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # محمود جم | مقدمه: آغاز کار پدرش محمدصادق کرمانی از کارمندان دولت بود که از کرمان به تبریز مهاجرت کرده بود. | ## بخش 1: محمود جم | تحصیلاتش را در مدارس جدید در تبریز، از جمله مدرسه میسیونرها (مبلّغان مذهبی مسیحی) به پایان برد. چون زبان فرانسوی را در این مدرسه به خوبی فراگرفته بود، نزد کوپن داروساز فرانسوی و پزشک مخصوص محمدعلی میرزا مشغول به کار شد و از این راه به دستگاه ولیعهد راه یافت. ابتدا به‌عنوان مترجم در گمرک و سپس به واسطه نفوذ حسینقلی نواب وزیر امور خارجه دولت مستوفی‌الممالک (که از بستگان او بود)، به عنوان منشی در سفارت فرانسه مشغول به کار شد. در ۱۲۹۸ به دستور وثوق‌الدوله به وزارت مالیه انتقال یافت و رئیس انبار غله دولتی شد. در همان سال به پیشنهاد وثوق‌الدوله و تصویب احمدشاه، لقب مدیرالملک به او داده شد. او در جریان کودتا بازداشت و سپس آزاد و در هشتم اسفند در دولت سید ضیاءالدین طباطبایی وزیر امور خارجه و پس از چندی وزیر مالیه شد. رضاخان سردار سپه که در سال ۱۳۰۲ نخست‌وزیر شد، وزارت مالیه را به مدیرالملک سپرد اما سال بعد او را کنار گذاشت. | ## بخش 2: محمود جم | جم تا شهریور ۱۳۰۸ بر این سمت ماند و سپس والی کرمان و پس از آن، خراسان شد تا اینکه در سال ۱۳۱۲ محمدعلی فروغی برای دومین بار نخست‌وزیر شد و در ۲۶ شهریور جم را به عنوان وزیر داخله (کشور) به مجلس معرفی کرد. او همان کابینه محمدعلی فروغی را عیناً در سیزدهم آذر به مجلس معرفی کرد و تا سال ۱۳۱۸ نخست‌وزیر بود. دورهٔ نخست‌وزیری جم یکی از طولانی‌ترین دوره‌های نخست‌وزیری در حکومت رضاشاه بود، و شاهد بسیاری از رویدادهای سیاسی و اجتماعی بود که از مهم‌ترین آن‌هاست: واقعهٔ کشف حجاب، قرارداد تقسیم آب هیرمند میان ایران و افغانستان در ۱۳۱۷، خودکشی علی‌اکبر داور وزیر مالیه در ۱۳۱۵، امضای پیمان عدم تعرض بین چهار دولت ایران، عراق، افغانستان و ترکیه، به نام پیمان سعدآباد، و پایان احداث راه‌آهن سراسری ایران. جم همچنین در خرداد ۱۳۱۷ به مصر رفت و رسماً پرنسس فوزیه خواهر پادشاه مصر را برای ولیعهد خواستگاری کرد. در چهاردهم آبان آن سال نیز لایحه‌ای به تصویب مجلس شورای ملی رساند که با تفسیر اصل ۳۷ متمم قانون اساسی منع قانونی برای این ازدواج را از میان برداشت. این اصل از قانون اساسی شرط کرده بود که مادر ولیعهد باید ایرانی‌الاصل باشد اما با لایحه دولت جم که مجلس تصویب کرد، مادر ایرانی‌الاصل اعم از مادری شد که از پدر ایرانی متولد شده باشد یا اینکه قبل از عقد ازدواج با پادشاه یا ولیعهد ایران، «به اقتضای مصالح عالیه کشور به پیشنهاد دولت و تصویب مجلس شورای ملی به موجب فرمان پادشاه عصر صفت ایرانی به او اعطا شده باشد». در دوران نخست‌وزیری محمود جم فرهنگستان زبان فارسی تشکیل شد و برای بسیاری از اصطلاحات اداری و سیاسی رایج، جایگزین فارسی تعریف کرد. | ## بخش 3: محمود جم | نام‌های وزارت‌خانه‌ها در زمان نخست‌وزیری جم در مهر ۱۳۱۷ به نام‌های فارسی تغییر یافت. عنوان رئیس‌الوزراء نیز که از زمان مشروطیت باب شده بود، به نخست‌وزیر تغییر یافت و جم اولین رئیس دولت در تاریخ ایران شد که نخست‌وزیر نامیده شد. در شهریور ۱۳۲۰ مأمور شد رضاشاه و همراهان او را در راه خروج از کشور تا بندرعباس بدرقه کند. جم پس از بازگشت به ایران، در شهریور ۱۳۲۶ در دولت احمد قوام وزیر جنگ شد و پس از سقوط دولت قوام در آذر آن سال بار دیگر وزیر دربار شد تا مهر ۱۳۲۸ که به عنوان سفیر به ایتالیا فرستاده شد. در سال ۱۳۳۶ در پی کوشش محمدرضا شاه پهلوی برای ایجاد احزاب پارلمانی در ایران، جم به ریاست شورای مرکزی حزب تازه‌تأسیس ملّیون انتخاب و مأمور تهیهٔ اساسنامهٔ آن حزب شد. | ## جمع‌بندی | عضویت محمود او در دوره‌های سوم، چهارم و پنجم مجلس سنا تا پایان عمرش در نوزدهم مرداد ۱۳۴۸ ادامه داشت.