موضوع مقاله: واقعه ۱۳۶۰ آمل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # واقعه ۱۳۶۰ آمل | مقدمه: این حمله که در چهارم و پنجم بهمن ماه سال ۱۳۶۰ آغاز شد، پس از ۴۸ ساعت درگیری سرانجام در تاریخ ۶ بهمن با تمرکز قوای نیروهای سپاه پاسداران، پلیس و بسیجیان سرکوب و شهر باز پس گرفته شد.جنبش چپ در ایران معاصر، سپهر ذبیح، صفحه ۱۶۳، ۱۸۰ و ۱۸۲. | ## بخش 1: واقعه ۱۳۶۰ آمل | ؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحهٔ ۱۵۶ در این درگیری‌ها و خنثی نمودن آن نقشی فزاینده داشته‌اند و این رویداد را حماسه مردم آمل می‌نامد، حال آن‌که به ادعای اتحادیه کمونیست‌های ایران، تعدادی از مردم در این قیام به یاری آنان برخاستندپرنده نوپرواز، صفحه ۱۱۲–۱۱۳و ۱۱۹ و حکومت برای سرکوب از انبوه نیروهای مسلح بهره جسته‌است.پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۱۳۴ پیشینه و اهداف اتحادیه کمونیست‌های ایران پیش از انقلاب ایران از ادغام سازمان انقلابیون کمونیست که سازمانی مائوئیست در خارج از کشور بود و «گروه پویا» که اعضایش بعضاً برای آموزش جنگ چریکی به فلسطین رفته بودند، تشکیل شد و در بین جوانان تحصیلکرده در آمریکا و سایر کشورهای غربی به ویژه فعالان در کنفدراسیون دانشجویان ایرانی تأثیر قابل توجهی داشت.سپهر ذبیح، ص 158 و 160 از جمله فعالان مبارز شناخته شده ضد حکومت شاه در خارج مانند سیامک زعیم، عبدالرحمان آزمایش، حسین ریاحی و فرید و وحید سریع القلم در این سازمان فعال بودند و در ابتدای انقلاب از مکتبی‌ها در مقابل لیبرال‌های اسلامی حمایت می‌کردند. اما در خردادماه سال ۱۳۶۰ خورشیدی و هم‌زمان با عزل بنی‌صدر و درگیری شدید اپوزیسیون و نیروهای مکتبی جمهوری اسلامی، اتحادیه به رهبری سیامک زعیم به این باور رسید که جمهوری اسلامی با به اجرا گذاشتن یک کودتا خواستار یک‌دست نمودن و تصفیه درونی حکومت از طریق بیرون راندن عناصری چون بنی‌صدر و سرکوب توده‌ها خصوصاً دگراندیشان چپ‌گرا هستند.پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۲۰. از این رو آنان برای نجات انقلاب _ از مسیری که به ادعای آنان به انحراف کشیده شده بود _ به مبارزه مسلحانه توده‌اینشریه کمونیستی حقیقت شماره ۱۵۶. روی آورده و اهداف خود را در شماره ۱۴۷ نشریه حقیقت که در آذرماه (سال ۶۰) انتشار یافت و در شهر آمل پخش شد، این‌گونه اعلام نمودند: ۱ - سرنگونی حکومت خمینی ۲ - دعوت مجلس مؤسسان ملی بر اساس انتخابات عمومی (که در این انتخابات طرفداران سلطنت پهلوی و ولایت خمینی و دسته‌جات جیره‌خوار و وابسته به قدرت‌های سلطه‌گر جهانی حق رأی نداشتندپرنده نو پرواز صفحه ۲۵۱ خط ۷ الی ۱۶) ۳ - افشا و لغو کلیه قراردادهای سران جمهوری اسلامی با قدرت‌های امپریالیستی ۴ - لغو فوری کلیه حقوق بزرگ‌مالکی و فئودالی در سراسر ایران ۵ - تدوین فوری یک قانون کار مترقی و عادلانه ۶- تشکیل فوری دادگاه‌های فوق‌العاده توده‌ای برای محاکمه کلیه کارگزاران حکومت کنونی ۶ - به رسمیت شناختن کلیه آزادی‌ها و حقوق سیاسی و اجتماعی و آزادی‌های مردم ۷ - بسیج مردم و کلیه امکانات برای نجات خوزستان و بیرون ریختن تجاوزکاران بعثی عراق ۸ - اجرای یک طرح ضربتی اقتصادی برای خروج کشور از بحران اقتصادی ۹ - اعلام یک سیاست خارجی کاملاً مستقل و انقلابی در عرصه روابط خارجی ایران،پرنده نوپرواز، صفحه ۲۵۱ و ۲۵۲. مبارزه با ولایت فقیه و ایجاد جامعه‌ای کمونیستی بر اساس سکولاریسم.نشریه کمونیستی حقیقت شماره ۱۴۸؛ پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۱۹. در اسناد منتشر شده از طرف نویسندگان جمهوری اسلامی ایران نیز این اهداف ذکر شده‌اند: تصرف یک شهر مهم و توسعه عملیات‌های بعدی،مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحهٔ ۹۱ جلب نظر افکار عمومی و گروه‌های سیاسی داخل کشور،شهر هزار سنگر، ص ۴۵ حفظ حضور سیاسی خود در عرصه سیاسی کشور، قوی‌تر نشان دادن خود در مقایسه با دیگر گروه‌های سیاسی، فراهم کردن زمینه برای جلب حمایت خارجی، تقویت جبهه هواداران، ایجاد رعب و دلهره در نیروهای هوادار نظام و سهم‌خواهی برای آینده یا سقوط نظام جمهوری اسلامی.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۹۰؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۵۳ بنا بر اعتراف‌های برخی از اعضای دستگیرشده، اتحادیه در ۳۰ خرداد تصمیم به مقابله نظامی با حکومت گرفت.شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۲۷ در تابستان ۱۳۶۰ نیز تصمیم به قیام شهری اتخاذ شد.شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۲۸ سربداران این اقدام خود را تحت عنوان «قیام فوری» طراحی کردند.شهر هزار سنگر، صفحات ۳۱، ۳۸ و ۶۰؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحه ۱۳؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحهٔ ۱۱۰ برخی از اعضای اتحادیه نیز معتقد بودند که باید در ۳۰ خرداد ۶۰ دست به قیام مسلحانه می‌زدند. اتحادیه که نیروهای خود را به جنگل‌های اطراف آمل فرستاده بود، در اندیشه زدن جرقه یک قیام سراسری در کشور بود و در نظر داشت تا این اتفاق تقریباً هم‌زمان با عملیات مسلحانه مجاهدین و فداییان اقلیت در شهریور و مهر آن سال در سایر نقاط کشور باشد اما اختلاف نظرها و بحث‌های ایدئولوژیک رهبری آن، این اقدام را به تأخیر انداخت. نهایتاً اتحادیه تحت لوای «سربداران» تصمیم گرفت تا در زمستان سال ۱۳۶۰ به آمل حمله کرده و زمینه یک شورش همگانی را به وجود بیاورد. آن‌ها تخمین می‌زدند که حکومت بتواند حدود ۳۰۰۰ نفر از نیروهایش (سپاه، ژاندارم و بسیج) را برای مقابله به منطقه بفرستد. و با ذهنیتی که از درگیری‌های چریکی و دهقانی داشت،شهر هزار سنگر، صفحه ۳۱؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۲۷؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۵۳ استقرار در جنگل را به عنوان استراتژی خود قرار داد. دلایل دیگری نیز برای انتخاب جنگل‌های آمل ذکر شده‌است از جمله: الگوگیری از واقعه سیاهکل.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۹۷؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۳۲ همسایگی استان‌های شمالی ایران با کشورهای شوروی سابق به عنوان قطب اصلی کمونیسم جهانی.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۹۶؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۳۲ استتار مناسب جنگل آمل به دلیل داشتن پوشش مناسب، غارها و پستی و بلندی‌های بسیار.حماسه اسلامی مردم آمل، صفحه ۱۲۶؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحات ۹۴ و۹۳؛ شهر هزار سنگر، صفحه ۳۳؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۵۴ وجود راه‌های بسیار و متفاوت که افراد ناآشنا را با مشکل مواجه می‌کرد.حماسه اسلامی مردم آمل، صفحه ۱۲۶؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۹۳؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۳۳ وجود عناصر بومی مثل رانندگان معدن که از مشکوک شدن به تحرکات زیاد جلوگیری می‌کرد. خبرگیری و استفاده از چوپانان.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۹۴؛ حماسه اسلامی مردم آمل، صفحه ۱۲۶؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۳۳ تأمین آذوقه از روستاهای مجاور.حماسه اسلامی مردم آمل، صفحهٔ ۱۲۶. ؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۹۴؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۳۳ ارتباط و نزدیکی با شهر آمل و تهران.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۹۵؛ حماسه اسلامی مردم آمل، صفحهٔ ۱۲۶. استقرار در حاشیه جاده بین‌المللی هراز که گذرگاه چند استان و شهر مهم کشور بود.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۹۴؛ حماسه اسلامی مردم آمل، صفحه ۱۲۶؛ پرنده نوپرواز، صفحه ۲۵؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحه ۵۴؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۳۳ امکان بستن راه هراز به گونه‌ای که امکان ارتباط با پایتخت و نیروهای اعزامی را کاهش دهند و هم‌چنین تبلیغات در این جاده.حماسه اسلامی مردم آمل، صفحه ۱۲۶؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۳۳ فاصله مناسب بین جنگل و دریا جهت ایجاد عملیات جنگ و گریز.حماسه اسلامی مردم آمل، صفحهٔ ۱۲۷. بنابر آنچه در کتاب پرنده نوپرواز از جانب سربداران نقل شده، سربداران تصمیم داشتند تا پس از پیروزی در آمل جبهه دیگری را نیز در کرمانشاه ایجاد کنند.پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۳۱. ؛ حماسه اسلامی مردم آمل، صفحات ۱۴۰ و ۱۲۷؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحات ۱۳ و۵۵ و قبل از درگیری بهمن ماه به دلیل ترس و واهمه به حدود ۱۰۰ نفر رسیدندحماسه اسلامی مردم آمل، صفحه ۱۵۰؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۴۱ حال آنکه در کتاب پرنده نوپرواز که توسط حزب کمونیست ایران به چاپ رسید سربداران معتقدند که اعضای این گروه در حدود صد نفر بوده‌اند و عمده نیروهای بومی و نه نیروهای اصلی که از روستاهای اطراف به آن‌ها پیوسته بودند در خلال یک ماه پس از درگیری ۲۲ آبان و در حین شرایط سخت محاصره گروه را ترک گفته‌اند.پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۸۰ آن‌ها همچنین مدعی وجود ۹ گروه ۹ نفره در ابتدای عملیات هستندپرنده نوپرواز، صفحهٔ ۳۸. که بعد از درگیری ۲۲ آبان تغییر شکل داده و به ۵ گروه۱۶ تا ۲۰ نفره متشکل از: فرمانده کل، معاون نظامی، مسئول سیاسی، تدارک‌چی، آرپی‌جی زن تبدیل شدند. علاوه بر این گروه‌ها یک گروه مرکزی متشکل از: فرماندهان اصلی، فرمانده کل گروه، مسئول کل سیاسی، مسئول کل ارتباطات، مسئول کل شناسائی و تدارکات، تیم پزشکی و عده‌ای نظامی دیگر که جمعاً ۱۶ نفر می‌شدند را به این عده باید افزود.پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۶۹. همچنین در مجموع ۶۰٪ از نیروها اصالتاً خوزستانی و کرد بودند.پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۳۶ و عده بسیاری از آنان از خانواده‌های طبقه متوسط برخاسته و سابقه تحصیل در کشورهای غربی را داشتند.جنبش چپ در ایران معاصر، سپهر ذبیح، صفحهٔ ۱۸۹. هر فرد علاوه بر کارهای رزمی همچون آموزش اسلحه، آموزش تاکتیک، راهپیمایی گروهی و ورزش وظایفی همچون ظرف شستن، جمع‌آوری هیزم، و کارهای عمومی و شخصی را نیز بر عهده داشت. علاوه بر این‌ها با استفاده از دیگ‌های زودپز و موتور برق نوعی سلاح‌های انفجاری دست‌ساز نیز تولید شده بود.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۰۲؛ حماسه اسلامی مردم آمل، صفحهٔ ۱۲۸. و بخش دیگری از سلاح‌ها در جریان وقایع ۲۲ بهمن ۵۷ و اوایل انقلاب بدست آمده بود.پرنده نوپرواز، صفحه ۳۱؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۰۲؛ حماسه اسلامی مردم آمل، صفحهٔ ۱۲۸. | ## بخش 2: واقعه ۱۳۶۰ آمل | ؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۰۵؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحات ۵۸ و ۵۹ . و یکی دیگر از راه‌ها، تأمین غذا از گوشت حیوانات اهلی و وحشی بود.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحهٔ ۱۰۴ طبق مستندات جمهوری اسلامی ایران، دو دستگاه وانت، دو خودروی سواری، دو دستگاه موتور سیکلت و دو راس قاطر، انتقال لوازم و مایحتاج را به جنگل انجام می‌دادند. همچنین دو دستگاه فتواستنسیل و تکثیر و یک ماشین تایپ امکانات انتشاراتی اتحادیه کمونیست‌ها را تشکیل داده بود.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحات ۱۰۳ و ۱۰۴؛ حماسه اسلامی مردم آمل، صفحهٔ ۱۲۹. خرید و فروش (بعنوان نمونه، یک باغ میوه خریداری نموده و میوه‌های آن را چیدند و فروختند) جمع‌آوری کمک از برخی هواداران فعالیت‌های اطلاعاتی تبلیغاتی سربداران طبق اعتراف‌های سربداران در کتابشان، آنان در قالب گروه‌های سه نفره با رفتن به شهر، به تهیه گزارش‌های اطلاعاتی، شامل نقشه و کروکی بسیج، سپاه، سازمان‌ها و ادارات دولتی، خانه‌ها و نام افراد حزب‌اللهی و نیز برنامه‌های عملیاتی سپاه و ژاندارمری می‌پرداختند. همچنین سربداران قصد راه‌اندازی ایستگاهی رادیویی را داشتند که با وجود بردن بسیاری از تجهیزات به جنگل باز هم ناکام ماندند. نفوذ در بین روستاییان، استفاده از نام سربداران که تداعی‌کننده مبارزات شیعیان علوی بود، سه مورد بستن جاده هراز و پخش اعلامیه در بین خودروهای عبوری. درگیری ۱۸ آبان در تاریخ ۱۸ آبان ۱۳۶۰ گروه سربداران آماده حرکت به سمت آمل شد، اما از قبل، تعدادی وانت و مینی‌بوس را از جاده هراز ربودندپرنده نوپرواز، صفحهٔ ۵۱ و رانندگان را به اسارت گرفتند.حماسه اسلامی مردم آمل، صفحهٔ ۱۴۸. ؛ شهر هزار سنگر، صفحه ۴۲؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۱۱؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۱ البته اتحادیه مدعی است که به قصد مصادره این ماشین‌ها را وارد جنگل کرد ولی این رانندگان از روی میل ماشین خود را در اختیار آن‌ها قرار دادند و اتحادیه نیز به آن‌ها قول پرداخت کرایه را داد. گروگان‌ها ۶ یا ۷ نفر بودند که در تِلار محل نگهداری گاوها و گوسفندان در زبان مازندرانی. گروهی به رهبری یوسف گرجی برای چند ساعت جاده هراز در ۱۵ کیلومتری آمل را مسدود کرده تا مانع کمک‌رسانی هرگونه نیروی نظامی از تهران به آمل شوند و سپس شروع به پخش اعلامیه و تبلیغات کردندپرنده نوپرواز، صفحه ۵۲؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۱۱؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۱ و بقیه نیروی سربداران در مسیر جاده خاکی، خود را به جاده امامزاده عبدالله رساندند. یکی از اهالی با مشاهده یک وانت افراد مسلح که وارد جنگل شده بود به سپاه آمل خبر داد.اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحه ۶۲؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحهٔ ۱۱۲ سپاه صرفاً برای ارزیابی خبر، ۳ نفر را به منطقه فرستاد که به محض رسیدن، گروه پیشرو با آنان درگیر شدند. در این درگیری یکی از نیروهای بسیج به نام ولی‌الله کارگر کشته شدشهر هزار سنگر، صفحه ۴۲؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۱۲؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۱ و از نیروهای سربداران نیز تنها فرمانده گروه پیشروشهر هزار سنگر، صفحه ۴۲؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۱۳؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۱ به نام بهنام رودگرمی کشته شد.پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۵۲. ؛ شهر هزار سنگر، صفحه ۴۲؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۱۳؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۱ به دستور کاک اسماعیل، فرمانده نظامی سربداران، افراد سریع به داخل جنگل بازگشتند، سپس با بی‌سیم به یوسف گرجی دستور عقب‌نشینی صادر شد.پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۵۲. البته در این درگیری در اثر شلیک آرپی‌جی به یکی از ریوهای ارتش،M35 series 2½-ton 6×6 cargo truck ۱۱ نفر از نیروهای سپاه و ارتش کشته شدندشهر هزار سنگر، صفحه ۴۳؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۱۵؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۳ همچنین در این درگیری از نیروهای اتحادیه نیز ۱ نفر کشته و دو نفر زخمی شدند.پرنده نوپرواز، صفحه ۵۷؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحه ۶۳؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحهٔ ۱۱۵ در اطلاعیه نظامی شماره یک سربداران تعداد کشته‌های نیروهای حکومتی در درگیری ۲۲ آبان حداقل ۴۴ تن و تعداد زخمی‌ها نزدیک به ۱۰۰ نفر اعلام شد. ؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحهٔ ۱۱۷ البته اتحادیه کمونیست‌ها نیز ادعا می‌کند تعداد ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر از سپاه نه به آمل بلکه به شهرهای چالوس و محمودآباد عقب‌نشینی کردند. به ادعای این منبع این گروه جاده هراز را بسته و هنگام بازرسی افراد و مسافران، یک سپاهی گرگانی به نام شریعتی‌فرد و پدر روحانی‌اش را شناسایی و اسیر کردند، سپس جلوی همسر و فرزندانشان آن‌ها را به شدت مورد آزار و شکنجه قرار داده و کشتند.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۱۸؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۴۴ درگیری ۳۰ آذر این درگیری در پی حمله سربداران برای فتح پایگاه تازه تأسیس سپاه در بلندی روستای رزکه در روز دوشنبه ۳۰ آذر ۶۰ روی داد. ؛ پرنده نوپرواز، صفحه ۱۰۷؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۵ برنامه اصلی، از کار انداختن نیروی سپاه و بسیج و دعوت مردم به قیام بود.اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۶ طبق ادعای کتاب پرنده نوپرواز، گروه امین اسدی سنگرهای خود را سر کوچه‌های محله اسپه‌کلا، گروه بهنام در محله رضوانیه و گروه وریا در انتهای رضوانیه کمین جاده هراز را به عهده داشت و گروه قاسم عهده‌دار کمین جاده طالقانی شد.پرنده نوپرواز، صفحهٔ ۱۱۹ طبق گفته همین کتاب، در محلات رضوانیه و اسپه‌کلا مردم (به ویژه خانواده زندانیان یا مخالفان سیاسی اعدام شده توسط حکومت) از سربداران استقبال به عمل آوردندپرنده نوپرواز، صفحه ۱۱۲ و ۱۱۳ و برخی از پسران و دختران جوان در ساختن سنگر آن‌ها را یاری رسانده و برخی برای احداث سنگر فقط گونی و بیل در اختیار آنان گذاشتند. ؛ مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۷۵؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحات ۱۱ و ۶۷ و ۶۸ در شب حادثه هم، از مردم آمل هر کس که خود را برای کمک به بسیج و سپاه رسانده بود، دستگیر یا کشته شده بود.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۵۴؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۷ ۱۱ نفر از اعضای سربداران در جلوی ساختمان بسیج کشته شدند. و از آنجایی که به همه مردم اسلحه نمی‌رسید، مردمی که سلاح نداشتند با داس، تیر و کمان، سنگ، تفنگ ساچمه‌ای و شکاری به مبارزه با اعضای اتحادیه پرداختند.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۶۳؛ رویدادها و تحلیل، شماره ۳۳، ستاد مرکزی سپاه، ۱ اسفند ۶۰، صفحات ۴۸ الی ۵۳. مردم حتی وسایل دارویی منزل‌هایشان را به مراکز امدادرسانی و پزشکی و بهداری سپاه می‌بردند.مقاومت اسلامی مردم هزار سنگر آمل، صفحه ۱۷۹؛ شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۷۲. ؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحهٔ ۶۹ با اینکه اتحادیه کمونیست‌ها معتقدند ضربه «سیاسی نظامی مهمی» به رژیم زده‌اند، اما به شکستپرنده نوپرواز، صفحات ۱۳۳، ۱۴۶، ۱۳۴و۲۰۹. خود در این قیام اعتراف دارند و در چند مورد از آن به عنوان شکست قطعیپرنده نوپرواز، صفحه ۱۳۴ خط ۱۲ و صفحه ۱۴۶ خط اول. | ## بخش 3: واقعه ۱۳۶۰ آمل | یاد می‌کنند و معتقدند که جمهوری اسلامی ضرباتی بر نیروهای انقلابی (سربداران) و سایر مخالفت‌ها در سراسر کشور وارد کرد.پرنده نوپرواز، صفحه ۱۳۴ خط چهارم. گزارش‌های اولیه نشان می‌داد که ۳۴ نفر از مردم آمل که در میان آنان چند تن از اعضای سپاه پاسداران، بسیج و بقیه مردم عادی بودند کشته شدند اما این آمار به ۳۸ تن رسید.شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۸۲. و در نهایت پس از پیوستن ۲ نفر دیگر از مجروحان به کشته شدگان، این رقم به ۴۰ تن رسید و آمار زخمی‌ها نیز ۱۲۰ نفر اعلام شد. همچنین ۲۸ نفر از اعضای اتحادیه موفق به گریز از آمل شدند.شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۷۸. ؛ روزنامه کیهان، شماره ۱۱۴۹۶، ۱۰ بهمن ۶۰ ص ۲ در سالگرد واقعه آمل نیز، ۲۱ نفر از اعضای اتحادیه، محاکمه و به اعدام محکوم شدند.شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۸۴. پرنده نوپرواز، آمار کشته شدگان حکومتی را جعلی دانسته و معتقد است تعداد کشته شدگان که از نیروهای مسلح بسیج، سپاه و ارتش بوده‌اند و نه مردم عادی بیش از ۲۰۰ نفر و تعداد زخمی‌ها نیز بیش از ۵۰۰ نفر تخمین زده می‌شود و همچنین تعداد کشته و زخمی‌های سربداران در این واقعه را ۴۴ نفر ذکر کرده‌است. و در پایان کتاب، لیستی شامل نام ۲۰۱ نفر ارائه شده که به عقیده سربداران بیشتر آن‌ها از کشته‌شدگان و اعدام‌شدگان به انضمام آن‌ها که در قیام شرکت نداشته و بعدها دستگیر و اعدام گشتند، است.پرنده نوپرواز، صفحه ۳۲۴ الی ۳۲۹. ریاحی در دفاعیه خود در دادگاه به اشتباهات خود اعتراف کرد و مدعی شد که ما در جریان ۳۰ خرداد ۶۰ به اشتباه افتاده و منحرف شدیم.شهر هزار سنگر، صفحهٔ ۱۱۷. همچنین برخی از دستگیرشدگان اتحادیه، اعدام و بیشتر آن‌ها به زندان‌های کوتاه مدت و بلند مدت محکوم شدند. همچنین کمونیست‌ها در یکی از اقدامات خود، یکی از پاسداران را کشته و دستش را شکستند و با وضع فجیعی جنازه او را پشت نیسان وانت گذاشتند و از کوچه‌ای به کوچه دیگر حرکت می‌دادند. دلایل شکست دلایل شکست اتحادیه طبق آنچه در کتاب «جنبش چپ در ایران معاصر» به قلم سپهر ذبیح نگاشته شده از بیان یکی از شرکت کنندگان در قیام که از آن جان سالم به در برد بدینگونه است:جنبش چپ در ایران معاصر، سپهر ذبیح. آزمودن سنگربندی در خیابان‌ها، جهت مبارزه مستقیم که دو سال پیش از آن در جنگ مقاومت سنندج تجربه شده و ناکارایی خود را نشان داده بود. برخورد مداراآمیز با دشمن، از جمله عدم شناسایی و برخورد با بسیاری از پاسداران و اعضای کمیته غیرمسلح خانه‌نشین و مخفی که هنگام قیام توسط زنان بسیج و حزب‌الله (خواهران زینب) به سلاح مجهز شدند. وضعیت تدافعی بخود گرفتن و دفاع از موقعیتهای ثابت به جای اتخاذ وضعیت حمله پایدار عدم آزاد نمودن زندانیان سیاسی شهر در فرصت پیش آمده (و در نتیجه از دست دادن کمک آنان و خانواده‌هایشان) صرف نظر کردن از حمله به مراکز شهربانی به سبب برداشت اشتباه از این ارگان (در نتیجه این ارگان در کنار سایر نیروهای اعزامی حکومت در شکست نیروهای «اتحادیه» نقش کلیدی را بازی کرد). عدم مسلح نمودن مردمی که به حمایت آن‌ها برخاسته و خواستار مسلح شدن بودند به علت عدم اعتماد یا تردید در قابل اتکا بودن آنان. افت نسبی روحیات انقلابی در میان توده‌ها به دلیل سرکوبی و ضربه وارد کردن جمهوری اسلامی با به کار بردن انبوه نیروهای مسلح (پاسداران و بسیج) در این قیام و علیه سایر اقدامات معترضانه در سطح کشور. در زندان (طبق گفته سایر افراد سازمان، تحت شکنجه)، نظریه پردازان گروه، توبه نموده و تقاضای بخشش کردند. سپس به آمل منتقل شده و در سالگرد این واقعه در مرکز شهر و در ملاء عام اعدام شدند. به سبب این واقعه اکنون، این شهر به شهر «هزار سنگر آمل» معروف گشتهشهر هزار سنگر، صفحهٔ ۸۸. ؛ اسناد اتحادیهٔ کمونیست‌های ایران در واقعهٔ آمل، صفحات ۱۱ و ۶۷ و ۶۸؛ سخنرانی در دیدار با مردم آمل و میدان بزرگی نیز به همین نام دارد. در سال ۱۳۸۶ نیز با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی «حماسه» ۶ بهمن ۱۳۶۰ آمل به پاس آنچه «فداکاری مردم آمل» نامیده شد و با نام حماسه مردم آمل در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ثبت گردید.زنگ حماسه و رشادت در مدارس آمل نواخته شد(خبرگزاری فارس) ششم بهمنروز حماسه مردم آمل نامگذاری شد در این رابطه چند کتاب نیز نگاشته شده‌است.حماسه اسلامی مردم آمل؛ حماسه مردم آمل؛ کتابشناسی حماسه مردم آمل ؛ ششم بهمن به عنوان روز «حماسه مردم آمل» وارد تقویم رسمی کشور شد; ثبت ششم بهمن‌ماه به عنوان روز حماسه مردم آمل (روزنامه اطلاعات ؛ ششم بهمن روز حماسه مردم آمل نامگذاری شد (روزنامه قدس) همچنین شورای فرهنگ عمومی در ۲۱ دی ۱۳۹۰ با تأسیس بنیاد ۶ بهمن موافقت کرد. | ## جمع‌بندی | «حماسه مردم آمل» یا «حماسه اسلامی مردم آمل» اصطلاحی است که رسانه‌های داخلی ایرانحماسه مردم آمل در برابر اتحادیه کمونیست‌های داخلی۶ بهمن ۱۳۶۰ در تثبیت انقلاب نقشی انکار ناشدنی دارد (خبرگزاری دانشجویان ایران) و مقامات جمهوری اسلامی ایران، به دلیل آنچه مقاومت مردم این شهر در مقابل سربداران در واقعه آمل در ۶ بهمن سال ۱۳۶۰ نامیده‌اند به کار می‌برند.کتاب حماسه اسلامی مردم آمل، پژوهشکده علوم دفاعی استراتژیک دانشگاه امام حسین، ۱۳۴۷.کتاب حماسه مردم آمل، ستاد مرکزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بهمن ۱۳۶۱.