موضوع مقاله: نام افغانستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نام افغانستان | مقدمه: سیاستمداران افغان در قرن نوزدهم نام «افغانستان» را بر سرزمین‌های بازمانده امپراتوری درانی گذاشتند.E. | ## بخش 1: نام افغانستان | در برخی از آیین های آریایی‌ها و آریاناها می‌توان به زبان، چهره، ساختار ژنتیکی اشاره کرد. در اینجا اگر جداگانه به این اسامی بر اساس سندها و سرچشمه های مختلف تاریخی پرداخته می‌شود، اما نمی‌توان انتظار داشت این نوشتار همهٔ دوگانه پنداری ها یا اختلاف دیدگاه ها در این زمینه‌ها را از میان ببرد و چه بسا در برخی موارد در آن کمبود یافت می‌شود؛ چرا که هنوز سرچشمه ها، مدرک‌ها و سندهای فراوان دیگری نیز در این باره وجود دارد که باید جستجو شوند. به‌ویژه باید توجه داشت که کاوش کنونی به‌عنوان سرآغاز گفته شده‌است و لذا دامنه کاوش آن گسترده تر خواهد شد. افغانستان نام افغانستان در اواسط قرن هیجدهم میلادی یعنی از هنگامی که برتری سیاسی و نظامی مردم افغان بر همه مردم در آنجا استوار گردید، و سرانجام در قرن نوزدهم میلادی شهرت یافت. واژهٔ افغانستان، به عنوان نام رسمی این کشور، بار اول در سال ۱۸۰۱ میلادی در قرارداد انگلستان، در مورد قلمرو امپراتوری درانی به کار رفته‌است. در کتاب تاریخنامه هرات سیفی هروی، ۳۶ مرتبه کلمه افغانستان و دو مرتبه هم کلمه افغانستان به کار رفته‌است؛ اما به محدوده کوچک در نواحی بنُو وزیرستان و اطرافش یعنی شهرهای در جنوب افغانستان، اطلاق می‌شده‌است. در طول تاریخ، نام‌های مختلفی به سرزمینی که کشور کنونی افغانستان استمهدیزاده کابلی، نام‌های تاریخی افغانستان اطلاق شده است؛ از جمله آریانا، باختر، خراسان و افغانستان. در کتاب افغانستان در مسیر تاریخ اثر میر غلام‌محمد غبار از کلمهٔ «آریانا» به عنوان نام تاریخی افغانستان نام برده شده است. از جملهٔ شانزده ایالت آریانای کبیر، دوازده ولایت آن در افغانستان کنونی تثیت شده‌اند از جمله: هری (هرات)، درنکیانا (زرنج یا نیمروز) ستاکیدیا (وردک و غزنی) هریوتی (دهراوت و ارغنداب).مدنیتهای اولیه افغانستان استرابون (Strobo – ۴۰ ق م – ۴۰ م)، جغرافیدان معروف عهد قدیم یونان که اندکی بعد از سقوط دولت یونانی باختر می‌زیست از محدودهٔ جغرافیایی افغانستان امروزی با نام آریانا یاد کرده، باختر (بلخ) و سغد را هم جزئی از آریانا به شمار آورده است.درآمدی بر تاریخ افغانستان / مهدیزاده کابلی، ص ۶ در مورد نامیدن افغانستان به آریانا نظرهای متفاوت دیگری نیز وجود دارد. به گفتهٔ محمدباقر مصباح‌زاده، در کتاب تاریخ اقوام در افغانستان، صفحات ۸ و ۹، در گذشته، برخی مورخان و پژوهشگران افغانی با هدایت برخی عناصر در حاکمیت افغانستان کشوری خیالی به نام «آریانا» اختراع کردند تا آنچه که میراث آریایی‌ها نام نهاده‌اند را به نام افغانستان اختصاص دهند. بر حسب تعریف وندیداد در فرگرد یکم، این سرزمین در منطقه‌ای سردسیر قرار دارد که بر کرانهٔ رود دایتی نیک قرار دارد ده ماه از آن سرد و دو ماه آن گرم است. اهورامزدا در وندیداد می‌گوید: که اگر من هر سرزمینی را که آفریدم چنان آرامش‌بخش نبود که به چشم مردمانش خوش آید همه به افغانستان روی می‌آوردند. سپس به ذکر آفرینش مناطق دیگر آغاز می‌کند که شامل بخش‌هایی از مناطق سرزمین افغانستان است و همچنین سایر نقاطی که از نظر جغرافیایی محل آنها کاملاً مشخص نیست. بنابراین به طور مشخص معلوم نیست که سرزمین افغانستان از نظر جغرافیایی در کجا واقع شده است. بر حسب تعریف وندیداد، در فرگرد یکم وندیداد، این سرزمین در منطقه ای سرد سیر قرار دارد که بر کرانه رود دایتی نیک قرار دارد ده ماه از آن سرد و دو ماه آن گرم است. | ## بخش 2: نام افغانستان | اهورامزدا در وندیداد می‌گوید: اگر من هر سرزمینی را که آفریدم چنان آرامش بخش نبود که به چشم مردمانش خوش آید همه به افغانستان روی می‌آوردند. سپس به ذکر آفرینش مناطق دیگر آغاز می‌کند که شامل بخش‌هایی از منطق سرزمین افغانستان است و همچنین سایر نقاطی که از نظر جغرافیایی، محل آنها کاملا مشخص نیست. بنابرین به طور مشخص معلوم نیست که سرزمین افغانستان از نظر جغرافیایی در کجا واقع شده است. همچنین به گفته الفنستون در کتاب گزارش کابل، ترجمه محمد آصف فکرت، مردم افغان نام عمومی برای کشور خود ندارند ولی گاهی نام افغانستان را به کار میبرند. او همچنین می‌گوید: نامی که توسط ساکنان سرزمین بر تمام کشور اطلاق می‌شود خراسان است اما واضح است که به کار بردن این نام درست نیست؛ زیرا از یکسو تمام سرزمین افغانان در محدوده خراسان داخل نیست و از سوی دیگر در بخش مهمی از آن ایالت، افغانان ساکن نیستند. باختر بعضی از ساحات شمال و شمالغرب افغانستان و مقداری از حدود جنوب هندوکش را دربرداشت. در تحت نام باختر مدنیت بزرگی مانند مدنیت گریک و باختری در تاریخ افغانستان و حتی آسیای میانه از اهمیت زیاد برخوردار است. مونت استوارت الفینستون نویسنده کتاب گزارش سلطنت کابل (ترجمه محمد آصف فکرت ) سرزمینی که وى افغان+ستان نام گذاشت بخش خراسان دانسته است. واژه افغانستان به عنوان نام رسمی این کشور قدمت زیادی ندارد و در سال ۱۳۰۲ خورشیدی (۱۹۲۳) در زمان سلطنت سلسله بارک‌زایی و در قانون اساسی امان‌الله شاه به تصویب رسیده است. واژه افغان در سال ۱۳۴۳ (۱۹۶۴) و در قانون اساسی تصویبی محمد ظاهرشاه (آخرین پادشاه سلسله بارک‌زایی) با تعریفی تازه و به معنی همه افراد شهروند کشور افغانستان به کار گرفته شد. پیش از تصویب قانون اساسی امان‌الله شاه در زمان امرای درانی و امرای پیشین امان‌الله در سلسله بارک‌زایی نام خراسان به عنوان نام این کشور شناخته میشد که طی تصویب این قانون به افغانستان تغییر کرد. نقش بریتانیا در نامگذاری دولت درانی و بارک‌زایی به افغانستان دائرةالمعارف آریانا می‌نویسد: کشوری که در تاریخ معاصر جهان به نام افغانستان یاد می‌شود در قرون وسطی به‌اسم خراسان و در عهد باستان به‌نام آریانا شهرت داشت.دائرةالمعارف آریانا، ص ۱٧ پس از تاسیس امپراتوری درانی توسط احمدشاه به علت این که بخش اصلی این امپراتوری و مرکزیت آن در حوزه تمدن خراسان بزرگ قرار داشت احمدشاه قلمرو تحت فرمان خود را که از مشهد تا دهلی و از آمو تا دریای عمان را در بر می‌گرفت خراسان نامید. پس از ورود انگلیس به منطقه، انگلیسی‌ها اقدامات بسیاری برای تضعیف کشورهای منطقه در جهت اهداف استعماری خود انجام دادند. از جمله این اقدامات تغییر نام دولت‌های منطقه با هدف ایجاد جنگ دینی و قومی در داخل کشور‌ها و همچنین بروز اختلاف بین کشورهای مختلف بود.ر. به: تاریخ روابط انگلیس در قرن ۱۹، ج ۱، ص ۱۹؛ شایان توجه‌است که شادروان دکتر احمد جاوید بر این نظر است که در متن انگلیسی عهدنامه، اصطلاح «سرزمین افغان» (Afghan land) به کار رفته که آقای محمود محمود، آن را در کتاب خود به کلمهٔ «افغانستان» برگردان کرده‌است. | ## بخش 3: نام افغانستان | (مهدیزاده کابلی) سر جان ملکم سفیر انگلیس در تهران، دولت قاجار را متقاعد کرد تا در همه قراردادها و نامه‌های رسمی از نام «افغانستان» به جای نام «خراسان» استفاده کنند و دیگر این کشور را خراسان خطاب نکنند. مونت‌استوارت الفنستون رئیس هیئت سفارت انگلیس در قلمرو پادشاهی درانی در سال ۱۸۰۸ میلادی در کتاب خود با نام «سلطنت کابل» می‌نویسد که افغانان کشور خویش را خراسان خطاب می‌کنند و خود را خراسانی می‌خوانند. او همچنین می‌نویسد که خان بهاولپور (اکنون در پاکستان واقع است) اولین رعیتی است که الفنستون دیده و خود را خراسانی خطاب کرده است.گزارش سلطنت کابل، ترجمه آصف فکرت، ص۴۲. با همه این توصیفات الفنستون نام خراسان را برای این کشور شایسته نمی‌داند و معتقد است که نام افغانستان را که دولت قاجار (با مشاوره سفیر انگلیس) بر این سرزمین نهاده‌ برای این کشور مناسب‌تر است و او طرفدار کاربرد و تعمیم همین نام برای این کشور است.گزارش سلطنت کابل، ترجمه آصف فکرت، ص۱۵۸.گزارش سلطنت کابل، ترجمه آصف فکرت، مقدمه مترجم. لرد اکلند نماینده بریتانیا در سال ۱۸۳۸ میلادی در طی معاهده سه‌جانبه لاهور که میان او، راجت سینگ و شاه شجاع درانی که از مقام خود خلع شده بود نام افغانستان را به شاه شجاع تحمیل کرد و قلمرو درانی را در این قرارداد به جای عبارت خراسان با نام افغانستان مورد خطاب قرار داد و این اولین باری بود که در قراردادی که یک طرف آن ظاهرا دولت درانی قرار دارد نام قلمرو تحت فرمان این دولت افغانستان خطاب میشود. پس از معاهده سه جانبه لاهور به علت ضعف شاهان درانی و بارک‌زایی و ناتوانی آنها در اعتراض به دولت بریتانیا و قاجار، این دو دولت در دیگر معاهدات رسمی خود نیز بارها نام افغانستان را به جای نام خراسان به کار بردند. تا اینکه پس از حدود صد و بیست سال تحمیل این نام به دو دولت درانی و سپس بارک‌زایی این نام در دوره حکومت امان‌الله شاه، پنجمین پادشاه بارک‌زایی وارد قانون اساسی شد و در سال ۱۹۲۳ میلادی بالاخره تبدیل به نام رسمی این کشور شد. آریانا مردم افغان نام عمومی برای کشور خود دارند که اکثراً نام افغانستان را به‌کار می‌برند. بر حسب تعریف وندیداد، در فرگرد یکم وندیداد، این سرزمین در منطقه‌ای سردسیر قرار دارد که بر کرانهٔ رود دایتی نیک قرار دارد، ده ماه از آن سرد و دو ماه آن گرم است. اهورامزدا در وندیداد می‌گوید که: اگر من هر سرزمینی را که آفریدم، چنان آرامش‌بخش نبود که به چشم مردمانش خوش آید، همه به باختر روی می‌آوردند. بنابرین به‌طور مشخص، معلوم نیست که سرزمین باختر، از نظر جغرافیایی در کجا واقع شده‌است. م)، اولین نویسندهٔ یونانی است که اسم آریانا را برای سراسر سرزمین‌های میان تا رود سند به‌استثنای غرب (بلخ) و سرزمین‌های شمالی اطلاق کرده‌است.درآمدی بر تاریخ افغانستان، ص ۶؛ همچنین ر.ک. به رسالهٔ نگارش میرغلام‌محمد غبار به‌گفتهٔ ریچارد فرای، به‌کاربردن نام آریانا توسط اراتس‌تن،میراث باستانی ص ٢٩۶ اما، استرابونStrabo (۶۳/۶۴ق. م ـ ۲۱م)، جغرافیدان معروف عهد قدیم یونان، که اندکی بعد از سقوط دولت یونانی باختر می‌زیست و از افغانستان امروزی با نام آریانا یاد کرده، غرب (بلخ) و سغد را هم جزئی از آریانا به‌شمار آورده‌است.درآمدی بر تاریخ افغانستان، ص ۶؛ جغرافیای استرابون (متن انگلیسی)، کتاب ۱۵، فصل ٢، صص ۱٢٩-۱۳۰ کلاودیوس بطلمیوسClaudius Ptole Maeus (۸۳–۱۶۱ م)، ریاضی‌دان، جغرافی‌دان و ستاره‌شناس که در اسکندریه مصر زندگی می‌کرد به نام آریانا یاد کرده‌است.ر. به مقالهٔ افق جغرافیایی اوستا، کتاب مقدس زرتشتیان، نیز محل (آریانا = سرزمین اصلی آریایی‌ها) را که زادگاه زرتشت هم به‌شمار می‌رود، در گسترهٔ جغرافیای تاریخی افغانستان قرار می‌دهد.افغانستان مهد آیین زرتشت، ص ٨٩ در فرگرد اول وندیداد، ترجمه بزبان انگلیسی توسط جمیز دارمستتر، ال.اچ. | ## جمع‌بندی | میلز و ماکس مولر از شانزده شهر آریایی یاد شده که در سر این شهرها باختر یعنی نخستین سرزمین آریایی‌ها قرار گرفته‌ است.