موضوع مقاله: تکله‌مکان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تکله‌مکان | مقدمه: به گفتهٔ محقق اویغور، توردی متورسون کارا، نام تکله‌مکان اولین بار به صورت «تَرک مکان» در کتابی به نام «تواریخ مُسکیون» ذکر شده است که در سال ۱۸۶۷ در ختن نوشته شده است. | ## بخش 1: تکله‌مکان | مساحت تکله‌مکان ۲۷۰ هزار کیلومتر مربع، درازای آن هزار کیلومتر و پهنای آن ۴۰۰ کیلومتر است. بیابان تکله‌مکان با مساحت ۴۶۵٬۰۰۰ کیلومتر مربع در ایالت سین کیانگ چین (شمال غربی این کشور) واقع شده است. هسته اصلی تکله‌مکان را تپه‌های شن‌های روان تشکیل می‌دهند که رشته‌هایی از واحه‌ها در پیرامون آن قرار گرفته‌اند. شهرهای اصلی واحه‌ای تلکه‌مکان که از آب‌های کوه‌های پیرامون این بیابان آبیاری می‌شوند عبارتند از: کاشغر، ختن، یارکند، نیا در جنوب، کوچه و تورفان در شمال، و لولان و دون‌هوانگ (دووان در زبان سغدی) در شرق. بزرگراه بیابانی تاریم شهرهای ختن (در لبهٔ جنوبی) و شهرستان بوگور (در لبهٔ شمالی) را به هم متصل می‌کند و مسیر ولایت خودمختار بایینغولین مغول به شهر چارقیلیق نیز در شرق بیابان عبور می‌کند. از آن‌جا که این بیابان دارای شن‌های روان است، تپه‌های شنی پیوسته تحت تأثیر باد حرکت می‌کنند. در سال ۱۹۷۸، دولت چین پروژهٔ دیوار سبز بزرگ چین را آغاز کرد که هدف آن، ایجاد کمربندی جنگلی از سین‌کیانگ تا هئی‌لونگ‌جیانگ در شمال چین بود تا با بیابان‌زایی مقابله شود. در سال ۲۰۲۴، کمربند سبز به طول ۳٬۰۴۶ کیلومتر پیرامون بیابان تکله‌مکان تکمیل شد و پوشش گیاهی پیوسته‌ای پیرامون این بیابان به وجود آمد. | ## بخش 2: تکله‌مکان | از جمله مناطق نام‌گذاری‌شده در این بیابان می‌توان به «ها-لا-ما»، «آ-لانگ-ها» و «مای-کُو-تسا-کُو» اشاره کرد. اقلیم به دلیل قرار گرفتن در سایه باران هیمالیا، بیابان تکله‌مکان دارای اقلیم بیابانی سرد است. نزدیکی نسبی آن با توده هواهای سرد و بسیار سرد سیبری سبب شده است که دمای این منطقه در زمستان به‌شدت پایین بیاید و گاه به کمتر از برسد، در حالی که دمای تابستان‌ها می‌تواند تا افزایش یابد. در جریان طوفان‌های زمستانی چین ۲۰۰۸، برای نخستین‌بار در تاریخ ثبت‌شده، گزارش شد که سراسر بیابان تکله‌مکان با لایه‌ای نازک از برف به ضخامت پوشیده شده بود و دما در برخی ایستگاه‌های هواشناسی به رسید. جایگاه دورافتادهٔ این بیابان در اعماق قارهٔ آسیا و فاصلهٔ هزاران کیلومتری آن از هر پهنهٔ بزرگ آبی، سبب شده است که تغییر روزانه دمای هوا در آن قابل‌توجه باشد. پیشینه تاریخی و جزئیات جغرافیایی تکله‌مکان توسط کاشفان نامداری چون سون هدین (۱۹۵۲–۱۸۶۵) و اورل اشتاین (۱۹۴۳–۱۸۶۲) تشریح شد. کاوش‌ها نشان می‌دهد که در زمان‌های قدیم در مکان‌هایی چون دندان اویلیق، نیا، اندره و لولان شهرهایی پررونق وجود داشته که زیر نفود فرهنگی ایران، هند، تخارها، یونانی‌ها و چینی‌ها بوده‌اند. در مکان‌های باستانی تکله‌مکان، نظیر مزارداغ دست‌نوشته‌های باستانی سکایی و سغدی یافت شده است. | ## بخش 3: تکله‌مکان | در هزاران سال گذشته صحرای تکله‌مکان مانع مواصلات جنوب و شمال و مبادلات شرق و غرب بوده است؛ بسیاری از تاجران، کاروان‌ها و ماجراجویان قصد داشتند در این صحرا راهی بگشایند اما تاکنون موفق نشده‌اند. معادن نیکل شبکهٔ مرموزی از نقاط که بخش وسیعی از مناطق بیابانی غرب چین را دربر گرفته است در نتیجهٔ تحقیقات زمین‌شناسی برای یافتن معادن نیکل ایجاد شده‌اند. پژوهش گران در زمان بررسی تصاویر ماهواره‌ای سایت باستان‌شناسی جاده ابریشم، به‌طور تصادفی شبکهٔ مرموزی از نقاط عجیب به وسعت هشت کیلومتر را در منطقهٔ بیابانی تکله‌مکان شناسایی کردند و تحقیقات در این خصوص از سال ۲۰۱۰ آغاز شد. بررسی‌ها نشان داد که این الگوهای مرموز در تصاویر ماهواره‌ای سال ۲۰۰۴ وجود نداشتند و این الگوها طی چند سال اخیر ایجاد شده‌اند. پژوهش گران در ادامهٔ پژوهش‌های خود، مقاله‌ای را در یکی از روزنامه‌های چین پیدا کردند که حاکی از کشف مقادیر عظیم ذخایر نیکل در مناطق بیابانی این کشور بود. به نظر می‌رسد که این الگوهای عجیب به مطالعات زمین‌شناسی مربوط می‌شود، چون در این‌گونه اکتشافات، نقاط و حفره‌هایی برای تعیین ترکیب ذخایر معدنی در روی زمین ایجاد می‌شوند. | ## جمع‌بندی | آملیا کارولینا فیزیکدان دانشگاه پلی تکنیک تورین ایتالیا و نویسندهٔ این تحقیق تأکید می‌کند: «در نقشه‌های ماهواره‌ای تهیه شده از بیابان تکله‌مکان در غرب چین می‌توان ساختارهای دست‌سازی را مشاهده کرد که از چاله یا تپه‌های کوچک تشکیل شده‌اند.