موضوع مقاله: سندباد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سندباد | مقدمه: او از اهالی بغداد است که در دوران خلیفه هارون‌الرشید (۷۸۶–۸۰۹ میلادی) که دریانوردان مسلمان به دنبال کشف دنیا بودند زندگی می‌کند و به این حرفه می‌پردازد. | ## بخش 1: سندباد | او در طول هفت سفر در سراسر دریاهای شرق آفریقا و جنوب آسیا، ماجراجویی‌های خارق‌العاده ای در قلمروهای جادویی دارد، با هیولاها روبرو می‌شود و شاهد پدیده‌های ماوراء طبیعی است. هم نوشته می‌شود در فارسی پهلوی به معنای نیروی اندیشه همچنین به معنی بادی است که از سوی رود سند بوزد. ولی جدا از این معنا سندباد بیشتر یک چهره داستانی کهن ایرانی است که از او به همراه لقب سندباد دریایی، سندباد دریانورد یا سندباد بحری نام برده شده است. این داستان در قصه‌های هزار و یکشب هم گنجانده شده و به میان عربها هم راه یافته است و اروپاییان آن را از ایشان گرفته‌اند. داستان سندباد امروزه سوژهٔ چندین فیلم سینمایی و داد و ستد، تجارت، بنگاه، کار و کسب و پویانمای گوناگون در جهان شده است. احتمالاً در نیمهٔ اول سدهٔ نهم میلادی سلیمان تاجر، دریانورد ایرانی به خاور دور سفری کرد و شرح سفر وی در ۸۵۱ میلادی به وسیلهٔ مؤلف ناشناسی نوشته شد. بعدها مسلمان دیگری به نام ابن وهب در ۸۷۰ به چین سفر کرد و ابوزید (نیمهٔ اول سدهٔ دهم میلادی) شرح سفر او را نوشت. جلال ستاری در کتاب پژوهشی در حکایت‌های سند باد بحری با پژوهش در داستان‌های هزار و یک شب و سفرهای سندباد بحری می‌نویسد: «سندباد بازرگانی هوشمند ساکن بغداد است که در بندربصره و شاید هم سیراف به کشتی نشسته و به جزایر دور دست در دریای هند و چین سفر می‌کند… سیراف نیز در آن زمان شاید بزرگ‌ترین بندر خلیج فارس بود که از آن‌جا مروارید و پارچه‌های پنبه‌ای و ابریشم به هندوچین می‌بردند»جلال ستاری، پژوهشی درحکایت سندباد بحری، ص93، نشر مرکز از این سفرها که به‌طور غریبی مؤید روایات کهن بودند، تدوین مجموعه‌ای از قصه‌ها پیرامون نام سندباد بحری شکل گرفت. رضا طاهری در کتاب از مروارید تا نفت باعنوان سیراف شهرافسانه‌ای و شهر سندباد بحری می‌نویسد: «سندباد بحری و داستان‌های هزار و یکشب از دل برخی از افسانه‌ها و داستان‌های دوره ساسانی و برخی از سفرنامه‌های بازرگانان ایرانی قرن‌های اولیه اسلامی برگرفته شده است. بعدها در بازرگانی بصره و سیراف با کشورهای هند و چین و شروع ادبیات جدید، داستان‌هایی در آمیزش با فرهنگ عرب در دل هزار و یک شب جای گرفتند.»رضا طاهری، از مروارید تا نفت، ص43، نشر نخستین سندباد حکیم رضا طاهری در مقدمهٔ کتاب هزار و یک روز از قصه‌های عامیانه عصر صفوی می‌نویسد: سندبادنامه، داستانی است که ظاهراً از ترجمهٔ داستان‌های هندی در دروهٔ ساسانی به فارسی است. در «سندبادنامه» شاهزاده‌ای به تهمتی دچار می‌شود، پدر قصد قصاص او دارد، وزیران دربار به دستور حکیم سندباد هر یک در برابر کنیزی که به شاهزاده تهمت زده است چندین داستان از مکر زنان نقل می‌کنند که مرگ او را به تأخیر اندازند و کنیزک نیز بیکار ننشسته برای اثبات ادعای خود داستانی در جواب می‌آورد، در این مدت شاهزاده خاموش است و هیچ گونه دفاعی نمی‌کند. این کتاب، نخست به دستور نوح بن منصور سامانی (سلطنت: ۳۸۷–۳۶۵ قمری)، توسط خواجه عمید ابوالفوارس قناوزی، به فارسی دری ترجمه شد؛ و نیز آن را به عربی ترجمه کردند و بارها ترجمه به نثر و نظم شد که تنها نسخهٔ بازماندهٔ آن «سندبادنامه» ظهیری سمرقندی قرن ششم به نثر هست. حمزه بن حسن اصفهانی از دو کتاب «سندبادنامه» که در دوران اشکانیان نگارش یافته‌اند یاد می‌کند (اصفهانی، ۱۳۴۶: ۴۱) و ابن ندیم نیز در «الفهرست» این اثر را ایرانی می‌داند (ابن‌ندیم، ۱۳۶۴: ۴۵۱) غالب محققان امروزی بر اساس شیوهٔ داستان‌نویسی این کتاب را هندی و ترجمهٔ عصر ساسانی می‌دانند و ستاری با اشاره به دو کتاب «سندبادنامه»، کتاب «سندباد الکبیر» را سندباد الحکیم و «سندباد صغیر» را داستان‌های چون سندباد بری و بحری در «هزار و یک روز» می‌داند. (ستاری، افسون شهرزاد، 1382: 10).رضا طاهری، هزار و یک روز، ص 22، نشر نخستین پیوند= با غول آدمخوار در سفر سوم پیوند= پنجم سندباد در ادبیاتِ معاصر مایهٔ سندباد الهام‌بخشِ کارهایی در ادبیاتِ نوینِ فارسی بوده است. هشتمین سفر سندباد نمایشنامه‌ای از بهرام بیضایی است که از نمایشنامهٔ کوتاهِ «سفر هشتم سندباد» کارِ پرویز ناتل خانلری ملهم شد. سندباد غائب دفترِ شعری از محمّدعلی سپانلو و در وهم سندباد محمّد مختاری نیز دیگر کتاب‌هایی هستند که از مایهٔ سندباد ملهم شده‌اند. آوازهای سندباد عبدالوهاب البیاتی به ترجمهٔ محمّدرضا شفیعی کدکنی نیز از دیگر آثار از این قبیل است. سندباد (۱۹۹۲) یک فیلم پویانمایی است که در ابتدا در ۱۸ مه ۱۹۹۲ و بر اساس داستان کلاسیک شب‌های عربی، سندباد ملوان، ساخته شده توسط گلدن فیلمز منتشر شد. | ## بخش 2: سندباد | سندباد: فراتر از حجاب مه (۲۰۰۰) اولین فیلم بلند انیمیشن کامپیوتری است که منحصراً با استفاده از تصویربرداری حرکتی ساخته شده است. سندباد: افسانه هفت دریا (۲۰۰۳) یک انیمیشن ماجراجویی آمریکایی است که توسط دریم ورکس انیمیشن تولید و توسط دریم ورکس پیکچرز توزیع شده است. هزار و یک شب (۱۹۶۹) داستان ساخته شده توسط اسامو تزوکا، ترکیبی از داستان‌های هزار و یک شب دیگر و افسانه‌های سندباد. ماجراهای سندباد (۲۰۱۳) یک فیلم پویانمایی دو بعدی هندی به کارگردانی شینجان نئوگی و آبیشک پانچال و تهیه‌کنندگی افضل احمد خان است.[۹] سندباد: دزدان دریایی هفت طوفان (۲۰۱۶) یک انیمیشن روسی توسط کمپانی فیلمسازی سی تی بی. فیلم‌های زنده انگلیسی زبان شب‌های عربی فیلمی ماجرایی محصول سال ۱۹۴۲ به کارگردانی جان رالینز و با بازی سابو، ماریا مونتز، جان هال و لیف اریکسون است. این فیلم برگرفته از کتاب هزار و یک شب است، اما بیشتر مدیون تخیل یونیورسال پیکچرز است تا داستان‌های اصلی عربی. برخلاف دیگر فیلم‌های این ژانر (دزد بغداد)، هیچ هیولا یا عناصر ماوراء طبیعی در آن دیده نمی‌شود.[۱۰] سندباد ملوان (۱۹۴۷) یک فیلم تخیلی آمریکایی محصول ۱۹۴۷ به کارگردانی ریچارد والاس و با بازی داگلاس فیربنکس جونیور، مورین اوهارا، والتر اسلزاک و آنتونی کوئین است. داستان «هشتمین» سفر سندباد را روایت می‌کند که در آن او گنج گمشده اسکندر مقدونی را کشف می‌کند. پسر سندباد (۱۹۵۵) یک فیلم ماجراجویی آمریکایی محصول ۱۹۵۵ به کارگردانی تد تتزلاف است. در خاورمیانه اتفاق می‌افتد و از شخصیت‌های مختلف شامل بیش از ۱۲۷ زن تشکیل شده است. هفتمین سفر سندباد (۱۹۵۸) یک فیلم ماجرایی فانتزی قهرمانانه تکنی کالر محصول ۱۹۵۸ به کارگردانی ناتان اچ جوران با بازی کروین ماتیوز، تورین تاچر، کاترین گرانت، ریچارد ایر و الک مانگو است. اشنیر تهیه شد.[۱۱] کاپیتان سندباد (۱۹۶۳) یک فیلم فانتزی و ماجراجویی مستقل محصول ۱۹۶۳ است که توسط فرانک کینگ و هرمان کینگ (برادران کینگ پروداکشن) به کارگردانی بایرون هاسکین ساخته شده و گای ویلیامز و هایدی برول در آن بازی کرده‌اند. فیلم در استودیو فیلم باواریا در آلمان فیلمبرداری شد و توسط مترو گلدوین مایر توزیع شد.[۱۲] سفر طلایی سندباد (۱۹۷۳) فیلمی فانتزی به کارگردانی گوردون هسلر و دارای جلوه‌های استاپ موشن توسط ری هریهاوزن. سندباد و چشم ببر (۱۹۷۷) فیلمی فانتزی به کارگردانی سام وانامیکر و دارای جلوه‌های استاپ موشن توسط ری هریهاوزن است. در این فیلم پاتریک وین، تارین پاور، مارگارت وایتینگ، جین سیمور و پاتریک تروتون به ایفای نقش پرداخته‌اند. این سومین و آخرین فیلم سندباد است که توسط کلمبیا پیکچرز منتشر شده است فیلم‌های اکشن زنده انگلیسی مستقیم به ویدیو سندباد: نبرد شوالیه‌های تاریکی (۱۹۹۸) - فیلم DTV دربارهٔ پسر جوانی که برای کمک به سندباد باید به گذشته برگردد. ۷ ماجرای سندباد (۲۰۱۰) یک فیلم ماجراجویی آمریکایی به کارگردانی آدام سیلور و بن هیفلیک است. به عنوان یک فیلم ساختگی که توسط The Asylum توزیع می‌شود، تلاش می‌کند از شاهزاده ایرانی: شن‌های زمان و برخورد تایتان‌ها سرمایه‌گذاری کند.[۸] سندباد و مینوتور (۲۰۱۱) با بازی مانو بنت یک فیلم فانتزی B استرالیایی محصول ۲۰۱۱ به کارگردانی کارل زویکی است که به عنوان دنباله غیررسمی فیلم ۱۹۴۷ داگلاس فیربنکس جونیور و سه‌گانه سندباد هریهاوزن است. | ## بخش 3: سندباد | با افسانه یونانی مینوتور.[۱۰] سندباد: سفر پنجم (۲۰۱۴) با بازی شاهین شان سولیمون، فیلمی کم‌هزینه. فیلم‌های لایو اکشن غیر انگلیسی زبان سندباد خالاشی یا سندباد ملوان یک فیلم اکشن و ماجراجویی صامت هندی محصول ۱۹۳۰ توسط رامچاندرا گوپال تورنی است.[۸] سندباد جاهازی، یا سندباد ملوان، یک فیلم ماجراجویی هندی زبان هندی محصول ۱۹۵۲ توسط نانابهای بات است.[۸] سندباد کی بتی یا دختر سندباد یک فیلم فانتزی هندی زبان هندی محصول ۱۹۵۸ توسط راتیلال است. این فیلم دختر سندباد را دنبال می‌کند که در جستجوی پدر گمشده اش بیرون می‌رود.[۸] پسر سندباد (به انگلیسی: Son of Sinbad) یک فیلم هندی زبان هندی ساخته نانابهای بات است که در سال ۱۹۵۸ منتشر شد. سندباد هفت دریا (۱۹۸۹) یک فیلم فانتزی ایتالیایی محصول سال ۱۹۸۹ و به کارگردانی انزو جی کاستلاری بر اساس داستانی از لوئیجی کوزی است که حول محور ماجراهای سندباد ملوان می‌چرخد. سندباد باید پنج سنگ جادویی را بازیابی کند تا شهر بصره را از طلسم شیطانی یک جادوگر رها کند، که سفر او را به جزایر مرموز می‌برد و برای نجات جهان باید با موجودات جادویی مبارزه کند. تلویزیون سریال‌ها و فیلم‌های انگلیسی زبان سندباد جونیور و کمربند جادویی اش (۱۹۶۵). سریال Mystery Science Theatre 3000 (1993) قسمت: سفر جادویی سندباد سفرهای شگفت‌انگیز سندباد دریانورد (۱۹۹۶–۱۹۹۸) یک مجموعه تلویزیونی انیمیشن آمریکایی است که بر اساس داستان شب‌های عربی سندباد ملوان و محصول فرد ولف فیلمز است که از ۲ فوریه ۱۹۹۸ از شبکه کارتون پخش شد.[۸] ماجراهای سندباد (۱۹۹۶–۱۹۹۸) یک مجموعه تلویزیونی اکشن/ماجراجویی فانتزی کانادایی است که داستانی از خلبانی به همین نام دنبال می‌کند. این بازی در مجموعه بازی‌های ویدیویی تالار مشاهیر پین بال: مجموعه ویلیامز در سال ۲۰۰۹ اقتباس شد. در موزیک غرب در سوئیت شهرزاده نیکولای ریمسکی-کورساکوف، موومان‌های اول، دوم و چهارم بر بخش‌هایی از داستان سندباد تمرکز دارند. اجزای مختلف داستان دارای مضامین قابل شناسایی در اثر هستند که از آن جمله می‌توان به صخره‌ها و دریای خشمگین اشاره کرد. در حرکت نهایی اوج، کشتی سندباد (سفر ششم) در حالی به تصویر کشیده می‌شود که با سرعت به سمت صخره‌ها می‌شتابد و تنها کشف تصادفی جریان غار به او اجازه می‌دهد تا بگریزد و به سرندیب گذر کند. تلاشی برای عبور از شرق، ۳۰ هنرمند روی صحنه، رمز و راز، مبارزات، موسیقی و رقص‌های حسادت‌انگیز… ماجرایی جدید برای سندباد، بسیار خطرناک‌تر از همه. در ادبیات غرب در کنت مونت کریستو، «سنباد ملوان» تنها یکی از نام مستعار بسیاری است که ادموند دانتس استفاده کرده است. او همچنین بی رحمانه بر این نام جناب می‌زند: جنباد زندانبان، تین باد خیاط، وین باد نهنگ و غیره. این هشتمین و آخرین سفر سندباد ملوان را به همراه اسرار مختلفی که سندباد و خدمه اش با آن روبرو می‌شوند را به تصویر می‌کشد. «ماجراهای سندباد ملوان» شاعر لهستانی بولسلاو لِشمیان مجموعه‌ای از داستان‌هایی است که بر اساس شب‌های عربی ساخته شده است. ماجراهای سندباد نوشته گیولا کرودی، نویسنده مجارستانی، مجموعه ای از داستان‌های کوتاه بر اساس شب‌های عربی است. در «آخرین سفر یکی از ملوان» جان بارت، «سنباد ملوان» و سفرهای سنتی او مجموعه‌ای از «سفرهای» یک روزنامه‌نگار جدید قرن بیستم معروف به «کسی ملوان» را به تصویر می‌کشد. | ## جمع‌بندی | استیون میلهاوزر، برنده جایزه پولیتزر، داستانی با عنوان 'هشتمین سفر سندباد' در مجموعه خود در سال ۱۹۹۰ موزه بارنوم دارد.er.