aria-haman/haman-fa-wikipedia-articles-186k huggingface dataset:
موضوع مقاله: گاوچرانک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گاوچرانک | مقدمه: از سال ۲۰۰۸ حواصیلان از راسته لکلکیان جدا شده و جز پلیکانان یا سقا مرغان محسوب می‌شوند. | ## بخش 1: گاوچرانک | نام‌گذاری زیاد دیده شده که گاوچرانک روی گاو یا در کنار آن، روی زمین بایستد و حشره‌های مزاحم گاو را شکار کند. زیست پراکنش و زیستگاه گاوچرانک در سراسر آسیا و استرالیا به‌طور وسیعی پراکنده‌است. گاوچرانک در نواحی تالابی و علف‌زارها و فضاهای باز و خشک زندگی می‌کند و در مقایسه با حواصیل‌های دیگر، به آب وابستگی کم‌تری دارد. گلهٔ گاوچرانک‌ها آشیانه‌های خود را در کنار هم، روی درختان یا جای خشکی روی بوته‌های کنار رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و تالاب‌ها می‌سازند. این حیوان را می‌توان در آفریقا و در کنار فیل‌ها اسب‌های آبی و دیگر حیوات گیاه‌خوار بزرگ پیدا کرد. | ## بخش 2: گاوچرانک | ریخت‌شناسی طول بدن گاوچرانک در حدود ۴۵ تا ۵۲ سانتی‌متر و طول دو بالش در حدود ۸۲ تا ۹۵ سانتی‌متر است. گاوچرانک نر و ماده کم و بیش هم شکل هستند و گردن کوتاه و کلفت، منقار کوتاه و زردرنگ، گلوی برجسته و پاهای سیاه دارند که در زمستان‌ها سفید می‌شود. منقار گاوچرانک‌ها تقریباً قهوه‌ای است و پرهای دراز نخودی‌رنگی روی سر و سینهٔ آن‌ها را پوشانده‌است. در فصل زادآوری تاج، پشت و سینه به رنگ نارنجی مایل به نخودی در می‌آید و منقار نارنجی رنگ می‌شود. تغذیه غذای گاوچرانک‌ها، ماهی، دوزیستان و خزندگان، حشره‌ها به‌ویژه ملخ، سنجاقک و سوسک‌های آب‌زی است. | ## بخش 3: گاوچرانک | زادآوری گاوچرانک ماده اواسط بهار تا اواسط تابستان، ۴ تا ۵ تخم مایل به آبی می‌گذارد. جوجه‌ها جوجه‌های گاوچرانک‌ها پس از بیرون آمدن از تخم، لخت هستند و کرک یا پر ندارند که از آن‌ها در برابر وضعیت محیطی محافظت کند. گاوچرانک در طبیعت گاوچرانک‌ها با تغذیه از دوزیستان، خزندگان، حشره‌ها (به‌ویژه ملخها)، سنجاقکها و سوسک‌های آب‌زی، در کنترل جمعیت این حیوانات در طبیعت نقش مهمی بازی می‌کنند. آن‌ها با خوردن حشره‌های مزاحم و انگل‌های روی پوست گیاه‌خواران بزرگ جثهٔ اهلی یا وحشی، به آسایش و سلامت آن‌ها کمک می‌کنند. | ## جمع‌بندی | این ساقه‌ها ممکن است در اثر وزن زیاد این پرندگان بشکنند و به محصولات کشاورزی آسیب برسد.
موضوع مقاله: عصر یخبندان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عصر یخبندان | مقدمه: عصر یخبندان یا عصر یخی ، دورهٔ درازمدت کاهش دمای آب و هوای زمین است که در گسترش یخسارهای قاره‌ای، یخسارهای قطبی و یخسارهای آلپی اثرگذار است. | ## بخش 1: عصر یخبندان | از دیدگاه یخبندان‌شناسی، عصر یخبندان بیشتر به دوره‌ای از یخسارها در نیمکرهٔ شمالی و جنوبی، گفته می‌شود؛ با این تعریف، ما هنوز در عصر یخبندان هستیم. به زبان گفتاری (محاوره‌ای)، هنگامی که دربارهٔ چند میلیون سال آینده، سخن گفته می‌شود، عصر یخبندان برای اشاره به دوره‌های سردتر با یخسارهای پهناور در قاره‌های شمالی آمریکا و اوراسیا گفته می‌شود: با این دید، آخرین عصر یخبندان، نزدیک به ۱۱،۰۰۰ سال پیش، پایان یافت. | ## بخش 2: عصر یخبندان | تاریخچه در سال ۱۷۴۲، پیر مارتل (۱۷۰۶–۱۷۶۷)، مهندس و جغرافیدان ساکن ژنو، از درهٔ چامونیکس در آلپ‌های ساووی بازدید کرد. وی گزارش داد که ساکنان آن دره پراکندگی تخته‌سنگ‌های نامنظم را به یخچال‌های طبیعی نسبت می‌دهند و می‌گویند که آن‌ها زمانی بسیار دورتر گسترش یافته‌اند. | ## بخش 3: عصر یخبندان | در سال ۱۸۱۵، نجار و شکارچی ژان پیر پیراودین (۱۸۱۵–۱۷۶۷) تخته‌سنگ‌های ناپایدار در وال دو بانگنز در کانتون سوئیس Valais را توضیح داد که دلیل این یخچال‌های طبیعی است که پیش‌تر بیشتر گسترش می‌یافتند. یک نجار چوب ناشناخته از میرینگن در برنز اوبرلند از یک ایدهٔ مشابه در گفت‌وگو با جغرافی‌دان شارپنتییر (۱۷۸۶–۱۸۵۵) در سال ۱۸۳۴ با یک زمین‌شناس سوئیسی و آلمانی دفاع کرد. | ## جمع‌بندی | هنگامی که ارنست فون بیبرا، طبیعت‌نگار باواریایی (۱۸۰۶–۱۸۷۸) از آندهای شیلی در ۱۸۵۰–۱۸۴۹ بازدید کرد، بومیان یخ‌های فسیل را به اقدامات پیشین یخچال‌های طبیعی نسبت می‌دادند.
موضوع مقاله: درون‌یابی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # درون‌یابی | مقدمه: نقاط قرمز با تکه‌بند درون‌یابی شده آبی که فقط از نقاط قرمز استنتاج شده‌اند، به هم متصل شده‌اند. | ## بخش 1: درون‌یابی | منحنی‌های درون‌یابی شده فرمول‌های چند جمله‌ای بسیار ساده‌تری نسبت به منحنی برون‌چرخه‌زاد اصلی دارند. درون‌یابی در ریاضیات به معنای یافتن مقادیر یک تابع در نقاطی است که داده‌ای برای آنها نداریم، اما داده‌هایی از نقاط اطراف آنها در اختیار داریم. به عبارت دیگر، با استفاده از داده‌های موجود، می‌خواهیم تابعی را تخمین بزنیم که بتواند مقادیر نقاط نامعلوم را پیش‌بینی کند. درون‌یابی یک ابزار قدرتمند در ریاضیات و علوم مهندسی است که به ما کمک می‌کند تا اطلاعات بیشتری از داده‌های موجود به دست آوریم. برای روشن‌تر شدن موضوع، به این مثال توجه کنید: فرض کنید می‌خواهیم نموداری از تغییرات دمای هوا در طول یک روز رسم کنیم، اما فقط دمای هوا در ساعات مشخصی (مثلاً ۶ صبح، ۱۲ ظهر و ۶ عصر) را در اختیار داریم. در این حالت، می‌توانیم با استفاده از درون‌یابی، دمای هوا در سایر ساعات روز را تخمین بزنیم و نمودار کامل‌تری رسم کنیم. | ## بخش 2: درون‌یابی | روش‌های مختلفی برای درون‌یابی وجود دارد که هر کدام با توجه به نوع داده‌ها و دقت مورد نیاز، قابل استفاده هستند. مثال روش‌های مختلفی برای درون‌یابی وجود دارد، از جمله: درون‌یابی خطی: ساده‌ترین روش که در آن بین هر دو نقطه یک خط راست در نظر گرفته می‌شود. درون‌یابی چندجمله‌ای: در این روش یک چندجمله‌ای پیدا می‌کنیم که از تمام نقاط داده شده عبور کند. درون‌یابی تکه‌بندی (اسپلاین): در این روش از توابع مختلف برای بخش‌های مختلف منحنی استفاده می‌شود. کاربردهای درون‌یابی: در گرافیک رایانه‌ای: برای ایجاد تصاویر و پویانمایی‌های صاف و پیوسته. کلیات در حوزه ریاضیات آنالیز عددی، درون‌یابی نوعی برآورد است، روشی برای ساخت (یافتن) واحد مشاهده جدید بر اساس محدوده یک نقطه تنها از نقاط داده شناخته شده. | ## بخش 3: درون‌یابی | در مهندسی و علم، اغلب تعدادی نقطه داده وجود دارد که از طریق نمونه‌گیری آماری یا آزمایش به دست می‌آیند و نشان دهنده مقادیر یک تابع برای تعداد محدودی از مقادیر متغیرهای وابسته و مستقل هستند. اغلب لازم است درون‌یابی انجام شود؛ یعنی مقدار آن تابع را برای یک مقدار میانی متغیر مستقل تخمین بزنیم. فرض کنید فرمول یک تابع داده شده شناخته شده است، اما برای ارزیابی کارآمد بسیار پیچیده است. چند نقطه داده از تابع اصلی را می‌توان برای تولید یک تابع ساده‌تر که هنوز هم کاملاً به تابع اصلی نزدیک است، درون‌یابی کرد. سود حاصل از سادگی ممکن است بیشتر از ضرر ناشی از خطای درون‌یابی باشد و عملکرد بهتری در فرایند محاسبه ارائه دهد. ما برخی از الگوریتم‌های درون‌یابی را شرح می‌دهیم که در ویژگی‌هایی مانند دقت، هزینه، تعداد نقاط داده مورد نیاز و همواری (ریاضیات) تابع درون‌یابی حاصل متفاوت هستند. | ## جمع‌بندی | در مسائل ساده، بعید است که از این روش استفاده شود، زیرا درون‌یابی خطسانی (به زیر مراجعه کنید) تقریباً به همان اندازه آسان است، اما در درونیابی چند متغیره با ابعاد بالاتر، این می‌تواند به دلیل سرعت و سادگی، انتخاب مناسبی باشد.
موضوع مقاله: لودهیانا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لودهیانا | مقدمه: لودهیانا (انگلیسی: Ludhiana پنجابی:ਲੁਧਿਆਣਾ) یکی از پنج شهر مهم ایلات پنجاب در شمال کشور هندوستان است که در فاصله ۳۶۰ کیلومتری از دهلی نو واقع شده‌است. | ## بخش 1: لودهیانا | در عین حال این شهر همانند دیگر بخش‌های ایالات پنجاب از نظر تولیدات کشاورزی نیز موقعیت ممتازی دارد. از نظر سطح درآمد و تراز اقتصادی از جمله شهرهای گران و مرفه پنجاب به‌شمار می‌آید. مراکز خرید و تفریحی این شهر فاقد بنای تاریخی مهم، مرکز تفریحی مطلوب و تفرّجگاه و وسایل سرگرمی و رفاه به ویژه جهت استفاده خارجیان است. دانشجویان پس از تهیه و اجاره منزل برای خرید لوازم اولیه زندگی از قبیل ظروف به این بازار مراجعه می‌کنند. | ## بخش 2: لودهیانا | مال رود (Mall Road (The Mal این خیابان (بلوار) از جمله مناطق نسبتاً تمیز شهر لودهیانا است و چندین مجتمع تجاری و فروشگاه‌های لباس (انواع پوشاک) از مارکهای معتبر تجاری دنیا در آن واقع است. دانشجویان جهت خرید وسایل چوبی و فلزی (از قبیل کمد، میز تحریر، صندلی و مانند آن‌ها) به این خیابان مراجعه می‌کنند. دسترسی این شهر از طریق جاده اصلی دهلی - آمریستار و همچنین راه‌آهن به دهلی و سایر شهرهای ایالت متّصل می‌شود. مناسب‌ترین وسیله برای سفر به دهلی نو، قطار SHATABDI است که طی ۴ ساعت و در دو نوبت در روز (صبح و عصر) و در تمام ایام هفته قابل استفاده‌است. | ## بخش 3: لودهیانا | مراکر آموزش عالی عمده شهرت لودهیانا به عنوان شهری دانشگاهی به واسطه وجود دانشگاه کشاورزی پنجاب (PAU) می‌باشد. این دانشگاه قدمتی ۴۰ ساله دارد و همواره جزء سه دانشگاه برتر هند در زمینة علوم کشاورزی بوده‌است. (دو دانشگاه دیگر، انستیتو تحقیقات کشاورزی درپوسا (دهلی نو) و دانشگاه کشاورزی بنگلور می‌باشند) سایر رشته‌ها و گرایشهای آموزشی دانشگاه ایالتی پنجاب در مرکز ایالت در شهر چندیگر متمرکز است. دانشگاه کشاورزی پنجاب (PAU) دارای یک کمپ (پردیس) اصلی در لودهیانا و چندین ایستگاه تحقیقاتی در سایر نقاط ایالت می‌باشد. | ## جمع‌بندی | فضای سبز و محیط عمومی پردیس دانشگاه تفاوت بسیار چشمگیری با سطح شهر دارد به طوری که عموماً جهت بهره‌مندی از هوای مناسب و محیط آن و پیاده‌روی عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
موضوع مقاله: مریم پالیزبان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مریم پالیزبان | مقدمه: وی از سال ۱۳۷۸ در حوزهٔ شعر و تئاتر شروع به فعالیت کرد و در نخستین تجربهٔ بازیگری خود در سینما با فیلم نفس عمیق کاندید بهترین بازیگر زن از جشنواره فیلم فجر شد. | ## بخش 1: مریم پالیزبان | از دیگر تجربه‌های او در حوزهٔ بازیگری می‌توان به فیلم‌های لرزاننده چربی و لانتوری اشاره کرد. تألیفات و سخنرانی‌های وی به زبان‌های آلمانی، انگلیسی و فارسی در حوزهٔ مطالعات فرهنگی و گرایش بینارشته‌ایست. رسالهٔ دکترای او با عنوان ابعاد نمایشی قتل در سال ۲۰۱۶ به زبان آلمانی به چاپ رسیده است که به موضوع آیین و نمایش خشونت در حوزه مطالعات تئاتری، به‌خصوص تعزیه می‌پردازد. | ## بخش 2: مریم پالیزبان | در حوزهٔ اجرایی تئاتر، فعالیت‌های وی بیشتر بر تئاتر آزمایشی و تجربی تمرکز داشته و در پروژه‌های مختلف نمایشی در آلمان و سایر کشورهای اروپایی حضور داشته است. آخرین تجربهٔ تئاتری وی در مقام بازیگر، نمایش زمستان /داخلی/خانه‌ی عروسک است که در بهمن و اسفند سال ۱۳۹۸ در ایران به روی صحنه رفته است. حجاب مریم پالیزبان از بازیگران زنی بود که در جریان خیزش ۱۴۰۱ ایران به نشانه همراهی با زنان ایرانی، حجاب از سر برداشت. | ## بخش 3: مریم پالیزبان | فیلم‌شناسی سال تولیدنام فیلمکارگرداننقش۱۳۹۴لانتوریرضا درمیشیانمریم۱۳۹۱لرزاننده چربیمحمد شیروانی۱۳۸۲نفس عمیقپرویز شهبازیآیدا جوایز ۱۳۸۱- نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن از بیست و یکمین جشنواره فیلم فجر برای بازی در فیلم نفس عمیق. | ## جمع‌بندی | ۱۳۸۲- نامزد جایزهٔ بهترین بازیگر نقش اول زن در پنجمین جشن خانهٔ سینما برای بازی در فیلم نفس عمیق.
موضوع مقاله: گاگرا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گاگرا | مقدمه: گاگْرا (به آبخازی و روسی: Гагра، به گرجی: გაგრა) شهر کوچکی است در جمهوری آبخاز واقع در کشور گرجستان. | ## بخش 1: گاگرا | گاگرا در راستای ۵ کیلومتر از کرانهٔ دریای سیاه و در کوه‌پایه‌های قفقاز واقع شده است. کوهستان گاگرا در نزدیکی شهر گاگرا به دریای سیاه نزدیک می‌شود و به این خاطر که راه رسیدن بادهای سرد و خشک از شمال و شرق را سد می‌کند، نقش مهمی در تعدیل آب‌وهوای این شهر دارد. | ## بخش 2: گاگرا | این شهر به خاطر آب‌وهوای نیمه‌گرمسیری خود، در زمان روسیه تزاری و شوروی از تفرج‌گاه‌های محبوب بود. جمعیت گاگرا در سال ۱۹۸۹ برابر با ۲۶٬۶۳۶ نفر بوده است ولی پس از آن در پی کشمکش‌های قومی در منطقه کاهش یافته است. | ## بخش 3: گاگرا | ## جمع‌بندی | تاریخچه گفته شده که در دوران باستان یک کوچ‌نشین یونانی به نام تریگلیت، در جای این شهر وجود داشته است که ساکنان آن را یونانی‌ها و کولخیس ها تشکیل می‌داده‌اند.
موضوع مقاله: حزین لاهیجی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حزین لاهیجی | مقدمه: محمدعلی بن ابوطالب متخلص به حَزین و معروف به شیخ علی حزین (زاده۱۱۰۳ قمری_ درگذشته ۱۱۸۱ ق) شاعر، عارف و دانشمند ایرانی بود که در اصفهان زاده شد. | ## بخش 1: حزین لاهیجی | او جهانگرد و همچنین دانشمندی جانورشناس بود.دولت نادر شاه افشار ترجمه حمید مؤمنی وی همچنین از آخرین شاعران بزرگ سبک هندی بود. از آثار او می‌توان به تذکره شعرا، دیوان اشعار، صفیر دل و حدیقه ثانی در برابر حدیقه سنایی و تذکارات العاشقین در برابر لیلی و مجنون اشاره کرد. | ## بخش 2: حزین لاهیجی | حزین در کتاب تاریخ خود به نام «زندگی شیخ حزین به قلم خود او» وضعیت اصفهان در زمان حمله افغانان و نیز اشغال ایران به وسیلهٔ ترکان عثمانی را شرح می‌دهد. پدرش در دورهٔ شاه سلیمان اول صفوی برای تحصیل به اصفهان رفت و محمد با سن کم به عنوان بحر العلوم و شاعر در دربار صفوی پرورش یافت. | ## بخش 3: حزین لاهیجی | حزین لاهیجی در سال ۱۱۴۶ق گویا از ترس نادرشاه افشار به هندوستان رفت و تا پایان در هند زندگی کرد. سکونت محمدعلی حزین لاهیجی در ۱۹ سال آخر زندگی خود در بنارس که تحت حکومت نواب‌های شیعه بود، از رویدادهای مهم در حیات فرهنگی، مذهبی و ادبی این شهر است. | ## جمع‌بندی | آرامگاه او - که مدفن خلیل علی ابراهیم خان نیز در جوار آن است - در بنارس و در محله فاطمان زیارتگاه مهمی است که زوار آن، علاوه بر شیعیان، سایر مسلمانان نیز هستند.
موضوع مقاله: واج‌آرایی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # واج‌آرایی | مقدمه: واج‌آرایی یعنی تکرار یک صدا (معمولاً همخوان) در آغاز چند واژهٔ پشت سر هم یا نزدیک به هم، برای خوش‌آهنگی یا تأکید در گفتار و نوشتار. | ## بخش 1: واج‌آرایی | مثلاً در فارسی وقتی می‌گوییم: «بادِ بیدادگر» یا «سروِ سرسبز»، تکرار صدای «ب» و «س» نمونهٔ واج‌آرایی است. مقدمه صداهای زبان از دو نقطه نظر مورد مطالعه قرار می‌گیرند، اگر از جهت چگونگی تولید و مشخصات فیزیکی مورد بررسی قرار گیرند آنها را «آوا» می‌نامند، اما اگر آواها از نظر تعداد آنها در یک زبان خاص و چگونگی ایجاد تفاوت معنایی مورد مطالعه قرار گیرند، «واج» نامیده می‌شوند. واج در واقع جنبه ذهنی و انتزاعی آوا است؛ مثلاً، زبان فارسی به‌طور ثابت ۲۹ واج دارد، شامل ۲۳ صامت و ۶ مصوت و تفاوت آن با حروف الفبا این است که واج جنبه تلفظی و حروف جنبه نوشتاری دارند، بدین‌ترتیب حروفی که تلفظ یکسان دارند یک واج محسوب می‌شوند یا مصوت‌های کوتاه که نشانهای در حروف الفبا ندارند، حرف به‌شمار نمی‌آیند درحالی که هر کدام یک واج به حساب می‌آیند. | ## بخش 2: واج‌آرایی | تعریف واج‌آرایی واج‌آرایی تکرار یک یا چند واج صامت یا مصوّت در شعر یا در نثر است، که در کلمه‌های یک مصراع یا بیت به گونه ای که آفرینندهٔ موسیقی درونی باشد و بر تأثیر شعر بیفزاید. موسیقی برخاسته از واج آرایی صامت‌ها عموماً محسوس‌تر از موسیقی است که از واج آرایی مصوّت‌ها ایجاد می‌شود. با این حال مصوّت‌ها نیز تأثیر خاصی در واج آرایی داشته‌اند؛ قدیم تکرار مصوّت «-ِ» را تتابع اضافات می‌نامیده‌اند چنین می‌پنداشتند که مانع روشنی و رسایی سخن است، در حالی که امروزه در ادبیات بر این باورند که این تکرار و همچنین تکرار مصوّت «اُ» موسیقی بیت را بیشتر کرده و بر تأثیر کلام می‌افزاید؛ مانند این بیت از سعدی: همچنین مصراع نخست این رباعی خیّام که در آن «ف» تکرار شده و مصراع دوم که «س» تکرار شده‌است. | ## بخش 3: واج‌آرایی | و این بیت از حافظ: یکی از زیباترین نمونه‌های حس آمیزی را در این بیت حافظ می‌توان دید: در این بیت علاوه بر تکرار واج «س» در مصراع اوّل و واج «د» در مصراع دوم، نکتهٔ دیگری که به واج آرایی زیبایی دوچندانی بخشیده‌است، بردن ذهن خواننده با تکرار واج «د» به حال و هوای اماکن گنبدی شکل و پیچیده شدن و بازتاب صدای ضرب و آلات موسیقایی چون دف است. همچنین در بیتی از نظامی می‌توان واج آرایی حرف س را که بسیار موسیقی کلام را دلنواز و شیرین می‌کند را دید: مثالی دیگر از واج آوایی: «ما به مام میهن مهر می‌ورزیم.» در اینجا تکرار حرف میم باعث موسیقی زیبایی در متن شده‌است. نغمهٔ حروف وقتی واج‌آرایی بیانگر یا یادآور صدای خاصی در طبیعت باشد، به آن نغمهٔ حروف گفته می‌شود؛ مانند این شعر از فردوسی: در این شعرِ منوچهری واج «خ» و «ز» تکرار شده‌است. | ## جمع‌بندی | واج «خ» یادآور خرد شدن برگ پاییزیِ درختان در زیر پا است: در ادبیات پارسی نغمهٔ حروف اولین بار توسط پور سینا مورد توجه و بررسی قرار گرفته‌است.
موضوع مقاله: سجع | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سجع | مقدمه: در این گونه نثر، جمله‌های مشابه را قرینه می‌گویند و واژه‌های آخر قرینه‌ها در وزن یا حرف یا هر دو هم‌خوانی دارند.وحیدیان کامیار، تقی: نثر مسجع فارسی را بشناسیم. | ## بخش 1: سجع | نثر مسجع نثری است آهنگین و شعرگونه؛ هر چند فاقد وزن است، همانند شعر، از موسیقی قافیه و زیبایی‌های ترفندهای ادبی و ظرایف بلاغی بهره دارد. زبان در نثر مسجع معمولاً عاطفی است نه خبری؛ زیرا سجع با مضامین خبری صرف تناسبی ندارد.همان منبع نمونه‌ای از این‌گونه نثر از ابوالفتوح رازی: «سهل بن عبد اللّه گفت: تقوی آن باشد که بپرهیزی به دل از غَفَلات، و به نفس از شهوات و به حقّ از لذّات و به جوارح از سیّآت. آن وقت که این کرده باشی، امید باشد تو را به وصول دَرَجات و نجات از دَرَکات.» سَجع یک‌سانی دو واژه در یک عبارت؛ از نظر واج یا واج‌های پایانی، وزن یا هر دوی آن‌هاست. آرایه سجع در کلامی دیده می‌شود که حداقل دو جمله باشد و بیشتر در نثر بکار می‌رود؛ زیرا سجع‌ها باید در پایان دو جمله بیایند و آهنگ دو جمله را به یک‌دیگر نزدیک سازند تا آرایه سجع نامیده شوند؛ از این جهت سجع مانند قافیه است که در پایان مصراع‌ها یا بیت‌های شعر آورده می‌شود. اگر سجع‌ها در یک جمله در کنار یک‌دیگر به کار برده شوند، «تضمین مزدوج» نامیده میشود سجع در شعر پارسی سجعی که در شعر به کار رود، قافیه میانی یا قافیه درونی نامیده می‌شود، در قافیه میانی شاعر هر بیت را به چهار بخش تقسیم کرده و در پایان سه بخش از آن واژه‌هایی را آورده‌است که باهم سجع متوازی یا مطرف دارند؛ این روش رایج‌ترین کاربرد سجع در شعر است. | ## بخش 2: سجع | هر گاه هر مصراع به دو جمله بخش شده باشد، در هر مصراع، کلمه‌های جمله اول با قرینه خود در جمله دوم هم‌وزن باشند، و سجع متوازن ایجاد کنند، رویارویی سجع‌های متوازن، آرایه موازنه را پدیدمی‌آورد که می‌تواند موسیقی لفظی ایجاد کند. این آرایه‌ها در شعر شاعرانی چون مسعود سعد، جمال‌الدین عبدالرزاق، سعدی، مولوی، حافظ و سنایی وجود دارد. سجع در ادبیات فارسی در ادب پارسی، نثر مسجع با آثار خواجه عبدالله انصاری آغاز شد. سجع‌های خواجه عبدالله را تقلیدی از ترانه‌های هشت‌هجایی و قافیه‌دار دوره ساسانی دانسته‌اند. از آن جمله جامی در تصنیف بهارستان از سعدی تقلید کرد، با این تفاوت که سخن جامی متمایل به سادگی و روانی بود. | ## بخش 3: سجع | قائم مقام فراهانی در منشأت، نامه‌ها و مکتوبات خود را گرد آورد و سبک جدیدی در نویسندگی نثر مسجع پدیدآورد. انواع سجع از لحاظ واج سجع مطرف: هرگاه فقط حرف آخر دو جمله یکسان باشد، این نوع سجع را «سجع مطرف» گویند. مانند (دست، شکست) و (راز، نواز) سجع متوازن: تنها وزن آنها یکی است و حروف آنها یکی نیست. مانند (کام، کار) و (نهال، نهار) و (علیم ، وزیر) سجع متوازی: هر گاه کلمات هم‌وزنی آورده شوند که واج پایانی آن‌ها نیز یکی باشد؛ «سجع متوازی» وجود دارد. | ## جمع‌بندی | مانند (دست، شست) و (خامه، نامه) ارزش موسیقایی سجع متوازی از همه بیشتر و ارزش موسیقایی سجع متوازن از همه کمتر است.
موضوع مقاله: جناس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جناس | مقدمه: جِناس یا همگونی یعنی بازی با واژه‌هایی که از نظر نوشتن یا خواندن شبیه‌اند، اما معنای متفاوت دارند. | ## بخش 1: جناس | برای نمونه در بیت «بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر / دیدی که چگونه گور بهرام گرفت»، کلمهٔ «گور» یک بار به معنی گورخر است و یک بار به معنی قبر. پس جناس مانند یک بازی زبانی است که شاعر یا نویسنده با واژه‌های هم‌صدا یا هم‌نوشته می‌کند تا متنش زیباتر و دلنشین‌تر شود. در آرایهٔ جناس، دو واژه هم‌جنس گاه به جز معنی تفاوتِ دیگری ندارند و گاه علاوه بر معنی، در یک مصوت یا همخوان با هم متفاوت‌اند. به دو واژه هم‌جنس ویا هم‌معنی که در یک مصراع یا بیت به کار می‌رود، ارکان جناس گویند. | ## بخش 2: جناس | ارزش جناس به موسیقی و آهنگی است که در سخن می‌آفریند و زیبایی جناس در گرو پیوندی است که با معنی سخن دارد. جناس تام، یکسانی دو واژه در تعداد و ترتیب واج‌هاست؛ بر موسیقی درونی مصراع یا جمله می‌افزاید. به این بیت شعر از حافظ توجه کنید: انواع جناس نوع جناس به فارسی ساده توضیح + نمونه جناس (کلی) همگونی دو واژه شبیه ولی معانی متفاوت؛ مثال: «شیر» (خوراکی/حیوان) جناس تام همگونی کامل ظاهر و تلفظ دقیقاً یکسان، معنی فرق دارد؛ مثال: «گور» (قبر/گورخر) جناس لفظ همگونی تلفظی تلفظ یکسان، نوشتار متفاوت؛ مثال: «ختا» (ایالت) و «خطا» (اشتباه) جناس مرکب همگونی ناهم‌سرشت یکی ساده و دیگری ترکیبی؛ مثال: «کمند» (گیسو) / «کمند» (کم + اند) جناس مرکب مقرون همگونی ناهم‌سرشت هم‌نویس یکی ساده و دیگری ترکیب نزدیک؛ مثال: «سلامت» (عافیت) / «سلامت» (سلام + ت) جناس مرکب مفروق همگونی ناهم‌سرشت جدانویس تفاوت با یک ترکیب جداشده؛ مثال: «بیدار» (هوشیار) / «بی‌دار» (بی‌درخت) جناس ناقص همگونی ناکامل واژه‌ها شبیه اما یک تفاوت کوچک دارند جناس ناقص اختلافی همگونی استثنادار اختلاف در یک واج (حرف)؛ مثال: «خروش» / «خروس» جناس ناقص حرکتی همگونی بی‌زیروزبر صامت‌ها یکسان ولی حرکت متفاوت؛ مثال: «مَلِک» (پادشاه) / «مَلَک» (فرشته) جناس ناقص افزایشی همگونی افزوده‌دار یکی یک حرف بیشتر دارد؛ مثال: «جام» / «جامه» جناس اشتقاق همگونی هم‌ریشه‌ای واژه‌های هم‌ریشه کنار هم؛ مثال: «دانش» / «دانشور» جناس قلب همگونی وارونه جابه‌جایی یا برعکس شدن حروف؛ مثال: «سار» / «راس» جناس مشوش همگونی پراکنده جابه‌جایی پراکندهٔ حروف با شباهت صوتی؛ مثال: «سودا» / «دوا» جناس مکرر همگونی تکرارشده تکرار واژه یا بخش واژه برای آهنگ بیشتر؛ مثال: «شب شب» جناس ناقص (ناهمسان) حرکتی یکسان بودن دو یا چند واژه در صامت‌ها (حروف بی‌صدا) و اختلاف آنها در مصوت‌های (حرف‌های صدادار) کوتاه است. تکرار صامت‌ها، موسیقی درونی مصراع را پدید می‌آورد؛ مانند: مثال در بیت بالا، سه واژهٔ «مَلِک، مُلک، مَلَک» به کار رفته‌اند؛ صامت‌های هر سه واژه یکسان اما واکه‌های کوتاه آنان و همچنان معنی‌شان با هم متفاوت است. | ## بخش 3: جناس | جناس میان دو واژه آنگاه جناس ناقص خوانده می‌شوند که اختلاف آنها بیش از یک حرف باشد. مانند: مثال در این مثال، دو واژه «خروش» و «خروس» در کنار هم آمده‌اند، آخرین صامت دو واژه با هم متفاوت است. هماهنگی این دو واژه در بقیه صامت‌ها و مصوت‌ها و هماهنگی حرف اول آن‌ها با «خیزد» از عوامل آفرینش موسیقی در مصناس در کتب سنتی، به تفکیک اختلاف در حرف اول، وسط و آخر، جناس مضارع، لاحق و مطرف نامیده می‌شده‌است. | ## جمع‌بندی | همسانی سه صامت دیگر در این دو واژه و همراهی «چمان» و «چمن» با واژهٔ «چرا» در آفرینش موسیقی درونی نقش داشته‌است.
موضوع مقاله: اشتقاق (زبان‌شناسی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اشتقاق (زبان‌شناسی) | مقدمه: یک تقابل با فرایند صرف معنی می‌شود که نوع دیگری از وند را به منظور ساختن نوع دیگر همان کلمه بکار می‌گیرد. | ## بخش 1: اشتقاق (زبان‌شناسی) | همان‌طور که تعیین کردن / تعیین کردن سوم شخص / در حال تعیین کردن / معین .(۱) یک وند اشتقاقی معمولاً مربوط به کلماتی از مقوله نحوی است و آن‌ها را به کلماتی از مقوله نحوی دیگری تغییر می‌دهد. مثال‌هایی از الگوهای اشتقاقی انگلیسی و پسوندهای آنان: صفت به اسم: ness – (آهسته = آهستگی) صفت به فعل: ise – (امروزی = امروزی کردن) در انگلیسی بریتانیا یا ize – (قدیمی = قدیمی‌کردن) در انگلیسی آمریکا و هجی آکسفورد صفت به صفت: ish – (قرمز = مایل به قرمز) صفت به قید: ly - (آگاه = آگاهانه) اسم به صفت: al – (پوش = پوشال) اسم به فعل: fy – (دزد = دزدیدن) فعل به صفت: able – (نوشیدن = نوشیدنی) فعل به اسم (عام): ance – (تحویل دادن = رهایی) فعل به اسم (اسم ذات): er – (نوشتن = نویسنده) اگرچه وندهای اشتقاقی لزوماً مقوله نحوی را توصیف نمی‌کنند، اما معنای پایه را توصیف می‌کنند. در بیشتر موارد، وندهای اشتقاقی هم مقوله نحوی و هم معنا را تغییر می‌دهند: امروزی = امروزی کردن ("نوین کردن"). | ## بخش 2: اشتقاق (زبان‌شناسی) | یک پیشوند (نوشتن = بازنوشتن؛ کاستن = فروکاستن) به ندرت مقوله نحوی در انگلیسی را تغییر می‌دهد. پیشوند اشتقاقی -un به صفت (سالم = ناسالم)، به بعضی افعال (انجام دادن = بی‌اثر کردن) متصل می‌شود اما به ندرت به اسم‌ها متصل می‌شود. – en (- em قبل از آوای لبی) معمولاً به عنوان یک نشانه گذرا در افعال بکار می‌روند، اما همچنین می‌توانند به صفات و اسم‌ها متصل شوند تا افعال گذرا بسازند: دور زدن (فعل) = حلقه زدن (فعل)؛ اما ثروتمند (صفت) = ثروتمند کردن (فعل)، بزرگ (صفت) = بزرگ کردن (فعل)، وجد (اسم) = به وجد آوردن (فعل)، برده (اسم) = بنده کردن (فعل). | ## بخش 3: اشتقاق (زبان‌شناسی) | لیست کاملی از الگوهای اشتقاقی در زبان فارسی و پیشوندها و پسوندها همانند (پیشوندی) ابر+اسم ←اسم: ابرقدرت، ابرجنایتکار، ابرکامپیوتر بر+ بن ماضی←اسم: برداشت، برخورد ن+بن مضارع←صفت: نخور، ندار بر+ بن مضارع ←اسم: برچسب، برانداز ... (پسوندی) ار+اسم←اسم:دستار، زنگار ار+بن ماضی←صفت:گرفتار آسا+اسم←صفت:پلنگ آسا، برق آسا آسا+ضمیر←صفت:هم آسا اک+بن مضارع←اسم:سوزاک، پوشاک آگین+اسم←صفت:زهرآگین، عطرآگین ... در مطالعه ارائه شده توسط قاسمی زاده و رحیمی جمع‌آوری شده‌است.بهرنگ قاسمی زاده و سعید رحیمی، بررسی قابلیت همنشینی وندهای غیر فعلی فارسی با مقوله‌های مختلف واژگانی و کاربرد آن در پردازش رایانه‌ای زبان فارسی ، دپارتمان بومی سازی، شرکت دیجیتال کلون، 1385. | ## جمع‌بندی | بعضی از زبان شناسان تصور می‌کنند که وقتی مقوله نحوی یک کلمه بدون هیچ تغییری در شکل عوض شده‌است، یک تکواژ پوچ اضافه شده‌است.