موضوع مقاله: گویش بهبهانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گویش بهبهانی | مقدمه: گویش بهبهانی ، متعلق به شاخه جنوبی زبان‌های ایرانی غربی و گویش مردم بهبهانی در جنوب شرق استان خوزستان می‌باشد. | ## بخش 1: گویش بهبهانی | از نظر شهرام گرامی از آنجا که گویش بهبهانی مانند دیگر زبانهای ایرانی جنوب غربی به لحاظ نظام مطابقه با فارسی تفاوت دارد به همین دلیل یک زبان مستقل است. وی می‌گوید: «گویش بهبهانی در واقع یک زبان محلی محسوب می‌شود، چراکه اگر کسی تنها زبان فارسی را بلد باشد، نمی‌تواند قصه‌ای را که به زبان بهبهانی نقل می‌شود متوجه شود.» ویژگی‌های دستوری ویژگی اصلی و متمایز کنندهٔ این زبان از سایر زبان‌ها و گویش‌های منطقه ویژگی اسپلیت ارگاتیو آن است که از پارسی میانه به آن رسیده‌است. لازم یا متعدی بودن افعال در زمان‌های حال و گذشته دو الگوی متفاوت دستوری برای صرف افعال به لحاظ مطابقه به دست می‌دهد. الگوی اول (فاعلی-مفعولی) شامل افعال لازم (زمان حال و گذشته) و متعدی (زمان حال) می‌شود که از الگوی دستوری مشترکی پیروی می‌کنند. به عبارتی فاعل از طریق شناسه‌های فعلی در ستاک فعل نمود می‌یابد، اما مفعول با شناسه فعلی مطابقه ندارد و فقط به صورت گروه اسمی یا مطابقه غیر فاعلی یعنی به صورت واژه بست مفعولی ظاهر می‌شود. بر خلاف الگوی اول در صرف این افعال از شناسه‌ها یا پسوندهای مطابقه مفعولی، واژه بست‌های غیرفاعلی استفاده می‌شود. | ## بخش 2: گویش بهبهانی | به عبارتی واژه بست‌های غیر فاعلی که نقش فاعل منطفی را ایفا می‌کنند، وظیفه مطابقه را صورت می‌دهند. ازطرفی چنانچه مفعول به صورت اسم یا ضمیر جدا بازنمایی نشود، می‌تواند با استفاده از شناسه‌ها یا پسوندهای مطابقه مفعولی در ستاک گذشته فعل متعدی ظاهر شود. همچنین در الگوی دوم یا الگوی غیرفاعلی-مفعولی، فاعل و مفعول می‌توانند هر دو به صورت واژه بست ظاهر شوند. الگوی اول- نظام فاعلی-مفعولی مطابقه با فاعل از طریق شناسه‌های فعلی صورت می‌گیرد. الگوی دوم یا الگوی غیرفاعلی-مفعولی -رده سه بخشی، فاعل فعل لازم به صورت شناسه یا پسوند مطابقه با فعل ظاهر می‌شود. فاعل فعل متعدی در زمان گذشته به صورت واژه بست و مفعول فعل متعدی به صورت ضمیر جدا یا اسم نمود می‌یابد. | ## بخش 3: گویش بهبهانی | برخی از کلمات کوتاه و خلاصه بیان می‌شوند و برخی دیگر هنوز شکل پارسی میانه خود را دارند. آواشناسی از ویژگی‌های دیگر این زبان داشتن ابتدا به ساکن است به گونه‌ای که دو صامت در ابتدای کلمه می‌آیند که صامت نخستین ساکن است و بدون قلب تلفظ می‌شود. برای اطلاعات بیشتر در مورد قواعد این گویش، ساختار جملات این گویش و نحوه صرف افعال می‌توان به کتاب «گویش بهبهانی» نوشته «امین راستی بهبهانی» که اولین کتاب موجود در این زمینه است، رجوع کرد. â = تلفظ حرف آ در واژهٔ آبادان a = تلفظ حرف ا در واژه احمد ٍe = تلفظ حرف ا در واژه ابراهیم C = چ i = تلفظ حروف ای در واژه ایران š = ش Q = غ یا ق O = تلفظ حرف ا در واژهٔ امید U = تلفظ حرف و در واژهٔ کوچه X = خ Ž = ژ شعری به گویش بهبهانی (بخشی از دو بیتی‌های استاد تقی آصفی) شعری از استاد عباس سلطانی: آمده حیف که دیرت که آمده حیف که دیرت که و سختم بی تو می پرخشکِ دم لخچه اوختم بی تو لو، مبادا بخنه، بسم و دختم بی تو اَ همه غیر خیال تو، گرُختم بی تو بُر نمی که دگه چشمام که سیلت بکنم یا بگه، حال خشی مونده که میل ت بکنم به خیالت که خیالت اَ خیالم می شو؟ ری مونی اِینه زلالت اَ خیالم می شو زلفِ شورنگِ شلالت اَ خیالم می شو دل تو کافرِگبری و جفا پیشهٔ رن دل تو، آهِن و سنگی، دل ما شیشهٔ رن آمده، حیف باهاری که باهاری بونی کاروباری که سرِقول و قراری بونی ته رفیقا، دلِ صافی که بکاری بونی حال و بالی، که بگم خوب و تیاری بونی نیمده، موسم گلگشت و جوونیم سِررَه دلِ سیوسه اَدسِ تو، اَدسم دِر رَه توسفر رهته و غربت تِه دل ما جاکه غمتِ ی ملّه و تنگارهٔ دل پاسا که تانگه، درس زمونهٔ کُرکو اسا که ته کُتوخونهٔ عشقت دلمم مُلاکه گلکو، یادِ کلو بسهٔ زنجیریت نی غمِ دنیا، سریهٔ قدِ غم دیریت نی آمده حیف که دیرت که، دلم سیوسه بلگِ. | ## جمع‌بندی | مشمیکِ دل آبودی ما ریتسه بِرنکرده، جومن مرحمتیت پیسسه کار و بار مه و دِنیا اَ ته یهٔ پیتسه آمده سیل سروریشِ سفیدم بکنه؟