موضوع مقاله: مسجدسلیمان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مسجدسلیمان | مقدمه: مسجدسلیمان، با ۱۶ میدان نفتی، از شهرهای پیشگام در زمینه‌ی حفاری نفت، در ایران است. | ## بخش 1: مسجدسلیمان | از دیدنی‌های این شهر، می‌توان به اولین چاه نفتی در خاورمیانه، دامنه کوه آسماری، تفریحگاه تمبی، آتشکده سرمسجد و پرستشگاه برد نشانده که بزرگ‌ترین معبد روباز هخامنشی در ایران و جهان است، اشاره کرد. جغرافیا موقعیت جغرافیایی شهرستان مسجدسلیمان، از دید جغرافیایی در درازای جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه خاوری و پهنای جغرافیایی ۳۱٫۹۳ درجه و ۴۹٫۳۰ دقیقه شمالی گسترده شده است و بلندای آن از روی دریا، ۳۷۲ متر می‌باشد. اقلیم شهرستان مسجدسلیمان مانند بیشتر شهرهای خوزستان دارای آب و هوای گرم و به نسبت خشک، با تابستانی گرم، و زمستانی مدیترانه‌ای می‌باشد. میانگین بارش سالانه باران بالای ۴۰۰ میلی‌متر، و بازه دما از ۴- درجه سانتی‌گراد در زمستان تا بیش از ۵۰ درجه سانتی‌گراد در تابستان متغیر می‌باشد. رودخانه‌ها مهم‌ترین رودخانه‌ی مسجدسلیمان، رود کارون می‌باشد که از کوه‌های زاگرس سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از سد شهید عباسپور و سد مسجدسلیمان (گدار لندر) از نزدیکی شهر می‌گذرد. همچنین رودخانه‌ی تمبی در جنوب شهر، جاری است که در ساحل رودخانه، پارک‌ها و تفریحگاه‌هایی وجود دارند که از جاذبه‌های گردشگری شهر به‌شمار می‌روند. کوه‌ها بلندترین ارتفاعات استان خوزستان در شهرستان مسجدسلیمان قرار دارند، که در مناطق شمال و شمال شرقی شهرستان و در منطقه توریستی اندیکا واقع شده‌اند. دیگر کوه‌های بلند مسجدسلیمان عبارتند از لیله، تاراز، منار، دلا، آلا، ادیو، شوه، لندر، دلی و آسماری. اقلیم گیاهی مسجدسلیمان را می‌توان از نظر نواحی رویشی، در منطقه گذر نامید، چراکه گونه‌های رویشی کردستان - زاگرسی و صحرا – سندی در آن یافت می‌شود، ازجمله کلخنگ یا خنجک، بنه (بن) و بادام کوهی، و گونهٔ خاص صحرا سندی در کنار، رملیک، نخل. پیشینه پیشینه تاریخی مسجدسلیمان را در دوره ایلامی‌ها، «سلسله شیماشکی سلسله‌ای اولیه در منطقه باستانی ایلام ، در جنوب شرقی بابل ( حدود ۲۱۰۰ تا حدود ۱۹۰۰ پیش از میلاد ) بود. فهرستی از دوازده پادشاه شیماشکی در فهرست پادشاهان عیلامی شوش یافت می‌شود که شامل فهرستی از پادشاهان سلسله اوان نیز می‌شود . مشخص نیست که این فهرست از نظر تاریخی چقدر دقیق است (و آیا نشان دهنده ترتیب زمانی است یا خیر )، اگرچه برخی از پادشاهان آن را می‌توان با حضورشان در سوابق مردمان همسایه تأیید کرد. این سلسله مربوط به دوره دوم پالئو-عیلامی (مربوط به حدود ۲۰۱۵ تا حدود ۱۸۸۰ پیش از میلاد ) است. شیماشکی احتمالاً در نزدیکی مسجد سلیمان امروزی بوده است .[۵۱ ۵۲]شهر مسجد سلیمان از جمله شهرهای باستانی تمدن اولیه ایلام ویکی از پایتخت های ایلام باستان بود است که در ابتدا با نام سیماش شناخته می‌شد،توسط هخامنشیان اولیه به پارسوماش تغییر نام یافت.[۵۳] رومن گیرشمن باستان‌شناس معروف فرانسوی در سال ۱۳۳۴ خورشیدی، پس از انجام حفاری در این منطقه، در ۲۵ کیلومتری شهر لالی امروزی، در محلی به‌نام پبده، به غاری برخورد نمود که قدمت سکونت در آن را درحدود ده هزار سال تخمین زده است.گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام. علاوه بر تخت‌گاه بردنشانده و سرمسجد، در دوران باستان، در بالای تپه‌ای در محله‌ی کلگه، در مقابل بیمارستان شرکت نفت امروزی، کاخی وجود داشته است، که تاکنون آثار و بقایای آن بجا مانده، ازجمله مجسمه‌ها و سکه‌هایی از دوره‌ی ایلامی‌ها و هخامنشی‌ها. از اسلام تا ابتدای صفویه در دوران بعد از اسلام، این پهنه توسط والیانی که توسط حاکم اموی کوفه تعیین می‌شدند، اداره می‌گردید. در پایان دوره‌ی سلجوقی، اتابکان لرستان توانستند با استقلال از اتابکان فارس، حکومت نیمه مستقلی تشکیل داده و تا هجوم تیمور، به حیات خود ادامه دهند. از دوران صفوی تا زند در زمان صفویه، به خصوص دوره‌ی شاه تهماسب اول، بقعه‌ی هفت شهیدان که از فرزندان موسی کاظم می‌باشند، ساخته شد و تولیت این بقعه و مالکیت زمینهای مسجدسلیمان امروزی که اراضی قیلارستان (یا قیرلارستان) نامیده می‌شد در اختیار خاندان سادات قیری که از مبلغان مذهبی شهر شوشتر بودند قرار گرفت. در چند کیلومتری بقعه هفت شهیدان، «پَرنوشته» وجود دارد که با خط کوفی نوشته شده ولی متأسفانه بر اثر عدم حفاظت از این میراث گران‌بها، خطوط آن از بین رفته است و روی آنها را تراشیده‌اند به طوری که در اصل تشخیص آنها مشکل به نظر می‌رسد. نرسیده به پَرنوشته سمت چپ، روستایی قدیمی به نام «ده گه» وجود دارد که آثار و بقایای ساختمان‌های آن هنوز استوار و برقرار است. در نزدیکی این روستا، قبرستانی قدیمی وجود دارد، که روی یکی از سنگ قبرها نقش شمشیری حک کرده‌اند و در آن نوشته شده است: «مرز بین چهارلنگ و هفت لنگ».عباسی شهنی۱۳۸۳ ص۵۲ افشاریان از طریق شوشتر و دشت بتوند از منطقه قیلارستان (مسجد سلیمان) عبور کردند. و راه کهگیلویه و بویراحمد را در پیش گرفتند تا اینکه بعد از غائله ترکان افشاری که علیه نادرشاه برپا کرده بودند، نادرشاه دوازده هزار خانوار ترک از ترکان افشاریه را بطرف خوزستان اعزام نمود و اسکان داد و عده‌ای از آنها در بین منطقه راهدار و شوشتر باقی ماندند و به قُندل زوها یا گندوزلو معروف می‌باشند. افراد این طایفه بیشتر در شوشتر و روستای درخزینه شوشتر و همچنین سایر شهرهای خوزستان سکونت گزیدند. از افشارها، قلعه حسین‌خان افشار در روستای درخزینه به جای مانده است.عباسی شهنی۱۳۸۳ صص۵۲–۵۳ کسروی با استناد به تذکره شوشتر چنین می‌نویسد: «در تذکره شوشتر می‌نگارد چون نادرشاه در سال ۱۱۴۴ در عراق به جنگ عثمانیان می‌رفت، به ابوالفتح‌خان فرمان فرستاد که از معدن‌های قیر در نزدیکی شوشتر قیر برای ساختن کشتی‌ها به عراق بفرستد».تاریخ پانصدساله خوزستان، احمد کسروی، چاپ ۱۳۷۳، ص ۲۰۸. در دوران کریم خان زند چندین نبرد در نواحی لرنشین بین سپاه زندیان و اهالی این مناطق رخ داد. دوره قاجار تا پیش از اکتشاف نفت سادات قیری که خاندانی اهل تجارت بودند و به فرمان شاه تهماسب اول صفوی مالکیت زمینهای قیلارستان (مسجدسلیمان) را در اختیار داشتند، در مسیر تجارت خود بین شوشتر و اصفهان، هنگام عبور از دره خرسان به چشمه‌هایی برخوردند که مایع سیاه‌رنگی از آن تراوش می‌کرده است. بعدها درمی‌یابند این ماده همان قیری است که در شاهنامه از آن سخن گفته شده و در زمان‌های دور از آن برای قیراندود کردن آثار تاریخی شوشتر همچون بندقیر و بند قیصر و نیز به‌عنوان جنگ‌افزار استفاده شده است. این خاندان برای استفاده از این مایع سیاه رنگی که کشف کرده بودند، ابزاری ساختند و با استفاده از دیگی به ارتفاع ۴ متر و قطر ۲ متر، نفت را چند روز متوالی گرم نموده و غلیظ سازی می‌کردند تا حدی که مواد اضافه آن تبخیر شود و قیر مذاب باقی بماند. سپس با تخلیه این مواد در آب سرد، قیر لایه لایه شده و در آخر برای فروش به شهرها و کشورهای دیگر به شوشتر حمل می‌کردند. در آخرین سال‌های سلطنت فتحعلی‌شاه قاجار، محمد تقی خان بختیاری در خوزستان بر علیه حکومت مرکزی شورید. ایران در آغاز سده نوزدهم در اثر استعمارطلبی کشورهای بزرگ اروپا به دایره سیاست بین‌المللی کشیده شد و انگلستان که می‌خواست به نحوی بر خلیج فارس تسلط پیدا کند، از راه اعزام جاسوسانی بنام جهانگرد و باستانشناس در صدد کشف طرق امکان راه‌یابی به استعمار کشورها برآید. انگلیس توانست با تحریک خان بختیاری برای شورش علیه حکومت مرکزی، محمدشاه را از توجه به هرات بازدارد و او را درگیر با شورش بختیاری سازد. پس از چند بار آشوب و شورش بالاخره خان بختیاری توسط حاکم اصفهان دستگیر و به تهران گسیل داده شد.عباسی شهنی۱۳۸۳ ص۵۴ بعد از قتل حسینقلی خان ایلخانی، یکی از خوانین صاحب نام دیگری که تا اوایل شروع بهره‌برداری از نفت، نامش را در تاریخ حکومت بختیاری و انقلاب مشروطیت می‌توان دید، حاج علیقلی خان معروف به «سردار اسعد» است. این شهر در زمان حکومت قاجاریه هم از قلع و قمع مصون نماند و علاوه بر جنگ‌های داخلی بین طوائف، با بستن قرارداد نفت بین مظفرالدین‌شاه و نماینده اعزامی ویلیام ناکس دارسی انگلیسی، خرمی و سرسبزی طبیعت مسجد سلیمان به کلی از دست رفت و اینجا، نه به صورت یک شهر مدرن درآمده و نه به همان حال اولیه خود باقی مانده است. با کشف نفت در این سرزمین، مردم اطراف برای کار کردن، به‌عنوان کارگر ساده به خدمت عده‌ای از خوانین بختیاری، آب و خاک اجدادی خود را رها کرده و در صنعت نفت با حقوق بسیار کم روزانه یک الی دو ریال جذب می‌شدند. بیشتر زمین‌داران منطقه نیز پراکنده شدند و زمین‌های مردم ایران، در اختیار و اجاره انگلیسی‌ها قرار گرفت. شرکت نفت ایران و انگلیس، زمین‌های مسجد سلیمان را پس از حفر چاه شماره یک به‌عنوان تأسیسات نفت و ملک شرکت، در تیول خود گرفته بود و انگلیسی‌ها نام «Masjad – I – Sulaiman» که به اختصار «M.I.S» خوانده می‌شود را بر این شهر نهادند.عباسی شهنی۱۳۸۳ صص۵۴–۵۵ تأسیس شهر مسجدسلیمان نفت و قیری که از چشمه‌های طبیعی نفت و قیر منطقه توسط سادات قیری استخراج و صادر می‌شد پای اروپاییان کنجکاو را به منطقه باز کرد. در حدود سال‌های ۸۶–۱۲۸۵ خورشیدی اولین بار ژاک دو مورگان (باستان‌شناس فرانسوی) از وجود قیر در اطراف شوشتر در درّه خرسان مطلع شد. پس از آن کمپانی دارسی نیز به منطقه وارد شد، سپس انگلیسی‌ها با پشتیبانی دولت وقت ایران موفق شدند سادات قیری را راضی به بستن قرارداد با کمپانی دارسی کنند. به این ترتیب به موجب قرارداد قیری-دارسی کمپانی دارسی عملیات اکتشاف نفت در زمینهای قیلارستان (قیرلارستان) را آغاز کرد.کتابخانه مجلس شورای اسلامی، سند شماره 460974، نقل از وبسایت موزه‌ها و اسناد وزارت نفت کمپانی دارسی علاوه بر قرارداد با سادات قیری، همچنین قراردادهایی با خوانین بختیاری، شیوخ عرب و روحانیون شوشتر منعقد کردند تا ممانعت و ایرادی به کار آنها وارد نشود. پس از اکتشاف صنعتی نفت و حفر چاه شماره یک، به‌تدریج محوطه اداری در اطراف چاه نفت شکل گرفت که بین مردم منطقه به «اداره» شهرت یافت. بنای شهر مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۵ شمسی برابر با ۱۹۰۶ میلادی اتفاق شد، به این ترتیب که متصدیان امور شرکت نفت در آن سال عِمارتی در آن جا ساخته و شروع به حفر چاه شماره یک کردند. چون چاه به نفت رسید، پرمایگی آن توجه متصدیان شرکت را جلب نمود و آنان را به آینده امیدوار ساخت لذا بلافاصله شروع به ساختن راه‌ها و کندن چاه‌های دیگر نمودند و ساختمانهای بسیاری برای کارکنان اروپایی، هندی و ایرانی برپا کردند و همین که کار در آنجا فراوان شد مردم بسیاری از اطراف در مسجدسلیمان گرد آمده و به کار مشغول شدند و سرزمین ویران پر از سکنه و آبادی شد.»تاریخ جغرافیائی خوزستان، سید محمدعلی امام، ص ۲۱۵. در سال ۱۳۰۳ هجری خورشیدی هنگام بازدید رضاخان از سرمسجد دستور به تغییر نام سرمسجد به مسجدسلیمان داد و بدین ترتیب در سال ۱۳۰۵ و به تصویب مجلس شورای ملی نام مسجدسلیمان را بر این شهر نهادند. این شهر به‌عنوان یکی از بخش‌های شهرستان شوشتر برشمرده می‌شد، تا اینکه در سال ۱۳۳۶ به‌صورت شهرستانی مستقل درآمد. کارگرها و کارمندهای ایرانی از ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ به قوه و قدرت رسیدند و در آن هنگام صنعت نفت ایران به رهبری سید ابوالقاسم کاشانی، و محمد مصدق، ملی شد و انگلیسی‌ها را یکی پس از دیگری از خاک ایران بیرون راندند.عباسی شهنی۱۳۸۳ ص۵۶ در فروردین‌ماه سال ۱۳۳۴ خورشیدی محمدرضا شاه پهلوی، پادشاه جوان آن زمان ایران از تأسیسات نفتی مسجد سلیمان و چاه شماره یک خاورمیانه در این شهر بازدید نمود.عباسی شهنی۱۳۸۳ ص۵۶ در کتاب «تاریخ جغرافیایی خوزستان»نوشته سید محمدعلی امام شوشتری، چاپ انتشارات امیرکبیر، ۱۳۳۱ ه‍. ش راجع به مسجد سلیمان چنین نوشته شده است: «در ۲۴ میل شرقی شوشتر بالای تپه سنگی بلند، صفه بزرگ خیلی کهنی است که از سنگ‌های بزرگ و کوچک بسیاری ساخته شده است و برخی تکه‌سنگ‌های آن به قدری بزرگ است که ده نفر نتوانند بزور هم آن را حرکت دهند. وجود اولین چاه نفت خاورمیانه، اولین پالایشگاه نفت خاورمیانه، اولین کارخانه گوگردسازی، اولین کارخانه تولید برق و … خود گواه بر این مدعاست. این شهر دارای کارخانجات صنعتی از جمله: کارخانه تولید سیمان کارون مسجدسلیمان، سد و نیروگاه مسجدسلیمان که در سال ۱۳۹۲ برای سومین سال پیاپی رتبه اول را در تولید برق کسب کرد، شرکت بهره‌برداری نفت و گاز مسجدسلیمان یکی از ۵ شرکت تابعه مناطق نفت خیز جنوب می‌باشد که گستردگی آن از ایذه تا ایلام و خرم‌آباد می‌رسد، کارخانجات تانک‌سازی شهید فرخ‌نیا، پالایشگاه گاز مسجدسلیمان، پتروشیمی بزرگ مسجدسلیمان، کارخانجات آلومینیوم‌سازی مسجدسلیمان و … به علاوه اینکه این شهر دارای یک شهرک صنعتی می‌باشد که در آن کارخانجات کوچکی ازجمله تولید آرد، سوسیس، ماکارونی، صنایع پلاستیک، گونی بافی و … می‌باشد. وضعیت جدید، موجب پیدایش شرکتی شدکه به تَبَع آن، شهرستان‌مسجدسلیمان با ویژگیهایی، حیات خود را در جنوب‌غربی ایران و در سوی غربی رشته کوه‌های زاگرس ادامه داد. اولین دکل چاه نفت با عظمت فراوان قد برافراشته و ماشین بخاری که مَتِه دوران را به حرکت درمی‌آورد هم‌اکنون در گوشه‌ای آرام و بی‌حرکت آرمیده است و تنها یادآور تلاش و کوشش جویندگان این طلای سیاه و تصاحب ذخیره آن می‌باشد.برداشتی مختصر از جغرافیای مسجدسلیمان، عفت سوادکوهی. در روز ۱۶ ماه مه ۱۹۰۸ بوی تند گاز به مشام رسید درست ۱۰ روز بعد یعنی ۲۶ ماه مه ۱۹۰۸ برابر با۱۲۸۷ خورشیدی حدود ۱۱۰ سال پیش درساعت چهار بامداد نفت درعمق ۱۱۸۰ فوتیتغییراتی را که در مورد میزان عمق چاه شماره یک مسجدسلیمان نوشته شده است، از مجله بی.پی. رینولدز درمورد این روز تاریخی می‌نویسد: «همان‌گونه که مَتِه حفاری با قدرت و زورمندی به کندن و کاویدن در گردش بود، در یک طبقه سخت سنگی، طبقه و لایه‌ای آن چنان سخت که ما هرگز در گذشته به مانند آن برخورد نکرده بودیم، طبقه‌ای که می‌توانست ویران کننده دستگاه باشد و مهار و دهنه زدن به آن کاری بس دشوار می‌نمود و کنترل چاه را بسیار مشکل و بَل محال می‌کرد، نفت فوران زد، بلافاصله و با سرعت، گودالی عمیق و بزرگ کنده شده تا نفت چاه دیوانه در آن، جا داده شود». بوی بد گاز و فوران نفت منظره‌ای دیدنی و حادثه‌ای استثنایی بود آن هم در آن صبحدم که هوا هنوز تاریک بود و ستارگان در آسمان می‌درخشیدند و به دنبال آن بود که سیل تبریک برای رینولدز که به چنان موقعیت بزرگی دست پیداکرده بود سرازیر گشت.برداشتی از مجله بی.پی. | ## بخش 2: مسجدسلیمان | شماره ماه مه ۱۹۷۲ ترجمه باقر علوی، رئیس سابق روابط عمومی شرکت ملی نفت منطقه مسجدسلیمان. ثریا اسفندیاری بختیاری در مورد مذاکره رینولدز با خانهای بختیاری و عقد قراداد در مورد اکتشاف نفت در سرزمین بختیاری‌ها می‌نویسد: «... درسال ۱۹۰۴ (۱۲۸۳ خورشیدی) در یک روز خوش هوا و پرغنیمت برای گل‌های سرخ اصفهان، جورج رینولدز انگلیسی نماینده سرمایه‌دار معروف لندنی ویلیام ناکس دارسی، به سراغ خانهای بختیاری آمد و به آنها گفت: که از سه سال پیش، بیهوده به دنبال یافتن نفت در ایران بوده است. یک روز که پدربزرگممنظور سردار اسعد بزرگ، پدربزرگ نویسنده (ثریا اسفندیاری بختیاری). به سخنان رینولدز گوش می‌داد از او چنین شنید: جناب خان، با اجازه پادشاه، ما اقدام به حفر چاه‌هایی در مرزهای شمال غربی کشور نمودیم و تاکنون ۱۷۰۰۰۰ لیره را در این عملیات سرازیر ساختیم بدون این که قطره‌ای نفت آشکار شود… خان، ما به کمک شما و خانهای دیگر بختیاری احتیاج داریم تا تحقیقات و کشفیاتی در نزدیکی «ماماتِن» و مسجدسلیمان انجام دهیم. همین روستای مقدسی که می‌گویند مسجدسلیمان در قدیم آنجا بوده است، شایدشانس بیشتری آنجا در انتظارمان باشد. مرد انگلیسی پس از لحظه‌ای با این سخن نتیجه‌گیری کرد : دوست داریم مردان شما میدان‌های نفتی را حفاظت کنند و البته آماده‌ایم حق‌الزحمه را به‌طور مناسبی بپردازیم. پدر بزرگم پاسخ داد: اعتماد شما موجب خوشوقتی ماست، امّا چنین کوشش بزرگی باید همراه با یک روح برادری انجام گیرد. سپس او انگشت درازش را در ریش سپیدش فرو برد و پس از مکث افزود: ما خواهان ده درصد از سود حاصله در شرکت هستیم. جرج رینولدز وحشت‌زده فریاد کشید: در این صورت پیش از این که بهره‌برداری‌مان شروع شود ورشکسته خواهیم بود. سردار اسعد با تعجّب نگاهی به او کرده سپس با لحن مودبانه گفت: در چنین صورتی بهتر است از نقشه‌تان منصرف شوید، امّا قدمتان همیشه نزد ما مبارک خواهد بود آقای رینولدز»کاخ تنهایی، ثریا اسفندیاری بختیاری، لویی والانتن، ترجمه امیر هوشنگ کاووسی صص ۳و ۴ چاپ ۱۳۷۱. انگلیسیان از ادامه مذاکرات سرباز زدند تا این که عموزاده دیگری جای این عموی مرا گرفت… و ۳٪ مورد بحث همچنان باقی ماند و دگرگونی پیش نیامد تا در سال ۱۹۰۹ میلادی (۱۲۸۸ خورشیدی) که شرکت تازه‌ای بنام «آنگلوپرشیان اُویل کمپانی» مؤسسه اولیه را تحویل گرفت. به این سبب بود که بسیاری از بختیاری‌ها آنسان خصم انگلستان شدند».مرحوم حسین پژمان بختیاری_انگلستان را «اَنگلستان» یعنی سرزمین اَنگلها می‌نامید، (همان اثر). مذاکرات سالیان درازی ادامه یافت تا این که در پایان ۱۹۲۰ (۱۲۹۹ خورشیدی) قراردادی تحمیل گردید که بنابر آن، «کمپانی نفت ایران و انگلیس» به مشارکت بختیاری‌ها پایان داد و جز یک میلیون لیره برای سالهای جنگ، منبع بیشتری پرداخت نشد.» پس از کشف، روند اکتشافات و استخراج نفت به‌طور روزافزونی زیاد شد و پیوسته بر تعداد حفرچاه‌ها درپهنه مسجدسلیمان اضافه می‌گشت که این روند، جویندگان و تصاحب‌کنندگان این طلای سیاه را بر آن داشت تا به تدارکات وسیعی اقدام کنند ازجمله شرکت شهری با ویژگیِ خاص شهرهای صنعتی به‌ساختنِ‌تاسیسات، کارگاه‌ها و خانه‌هائی جهت سکونت کارکنان خارجی و ایرانی پرداخت، با استقرار خارجیان در مسجدسلیمان و امکانات زندگی آنان نطفه تبعیض طبقاتیِ مدنیّت آغازِ سدهِ بیستم در این شهر پا به عرصه حیات نهاد از تاریخ ۱۲۸۷ خورشیدی شهر مسجدسلیمان کنونی در پهنه جغرافیائی ایران بنیان نهاده شد. «کمال اَطهاری»، میزان استخراج نفت و تحولات بعدی مسجدسلیمان را اینگونه نگاشته است: «تولید نفت برای صادرات با تمام خطوط لوله مسجدسلیمان به آبادان از ۱۹۱۲ آغاز شد. استخراج نفت که در این سال ۴۳ هزار تن بود تا آخر جنگ اول جهانی به سالیانه ۱ میلیون تن و تا ۱۹۲۵ میلادی به بیش از ۴ میلیون تن در سال رسید. مسجدسلیمان تا سال ۱۹۲۸ میلادی تنها منبع استخراج نفت ایران بود تا در این سال در میدان نفتی عظیم هفتگل نیز فوران نفت آغاز و مسجدسلیمان در تولید نفت از انحصار خارج شد. اما تولید در منطقه همچنان افزایش یافت به‌طوری‌که در سال ۱۳۱۴ ه‍.ش (۱۹۳۵میلادی) اوج تولید در سراسر بهره‌برداری (۱۲۷ هزار بشکه در روز) رسید. بعد از اُفتی کوتاه در تولید نفت به علت ملی شدن این صنعت در ایران (۱۳۳۳–۱۳۳۰) به‌دلیل برنامه شرکت نفت ایران و انگلیس و دولت انگلیس بار دیگر استخراج نفت افزون شد که تا سال ۱۳۴۵ کمابیش ثابت بود. اما از این سال به بعد تولید نفت به سرعت کاهش یافت و بعد از بسته شدن چاه‌ها در سال‌های ۱۳۵۹ و ۱۳۶۰ تولید سالیانه آن به حدود تولید روزانه در گذشته محدود گشت. دلیل کم شدن تولید نفت این بود که بعد از حدود ۷۰ سال بهره‌برداری مداوم ۹۸٪ از مقدار نفت قابل حصول به صورت طبیعی از منطقه استخراج شد و از آنجا که بهره‌برداری از سایر میدان‌های نفتی به‌ویژه میدان‌های نفتی مرزی از اولویت برخوردار گردید، استخراج نفت در مسجدسلیمان که می‌بایست با تزریق آب یا گاز انجام پذیرد و این خود نیز مشکلاتی را به دنبال دارد، متوقف شده بدین ترتیب دلیل اولیه ایجاد شهر مسجدسلیمان‌از میان رفت، امّا از میان این دلیل همان‌طور که خواهیم دید زندگی و پویائی شهر را از میان برنداشت، هرچندیک دوره آن را «فسرده» (DEPRESS) کرد. شهر مسجدسلیمان از اوایل سده حاضر هجری نزدیک به ۴۰ هزار نفر بوده است که نسبت به آن زمان جمعیت بالائی است.»ماهنامه اطلاعات سیاسی اقتصادی، سال پنجم شماره دهم و یازدهم، مرداد و شهریور ۱۳۷۰ «کمال اطهاری». بنای شهر مسجدسلیمان در سال ۱۲۸۵ شمسی برابر با ۱۹۰۶ میلادی اتفاق شد، به این ترتیب که متصدیان امور شرکت نفت در آن سال عِمارتی در آن جا ساخته و شروع به حفر چاه شماره یک کردند. چون چاه به نفت رسید، پرمایگی آن توجه متصدیان شرکت را جلب نمود و آنان را به آینده امیدوار ساخت لذا بلافاصله شروع به ساختن راه‌ها و کندن چاه‌های دیگر نمودند و ساختمانهای بسیاری برای کارکنان اروپایی، هندی و ایرانی برپا کردند و همین که کار در آنجا فراوان شد مردم بسیاری از اطراف در مسجدسلیمان گرد آمده و به کار مشغول شدند و سرزمین ویران پر از سکنه و آبادی شد.»تاریخ جغرافیائی خوزستان، سید محمدعلی امام، ص ۲۱۵. نخستین‌های ایران در مسجدسلیمان ردیف عنوان توضیحات ۱ اولین چاه نفت ایران و خاورمیانه در تاریخ ۵ خرداد ۱۲۸۷ در مسجدسلیمان به نفت رسید. ۲ اولین کارخانه گوگردسازی در ایران و خاورمیانه در سال ۱۲۹۱ در منطقه بی‌بی یان این شهر پایه‌ریزی شد و هم‌اکنون به‌عنوان موزه نفت توسط شرکت بهره‌برداری نفت و گاز مسجدسلیمان نگهداری می‌شود. ۳ اولین تصفیه خانه آب کشور در سال ۱۲۹۷ در منطقه تل بزان پایه‌ریزی شد که آب آشامیدنی مورد نیاز منازل کارکنان انگلیسی و خانواده‌شان را فراهم می‌کرد. ۴ اولین کارخانه تولید برق در ایران و خاورمیانه در منطقه تمبی و در جوار سدی تفریحی بر روی رودخانه‌ای با این نام پایه‌ریزی شد و کار برق‌رسانی به تأسیسات نفتی را انجام می‌داد. ۵ اولین راه‌آهن بین شهری در ایران به طول ۵۵ کیلومتر از درخزینه شوشتر تا مسجدسلیمان جهت تسهیل نمودن امر جابجایی وسایل حفاری و دیگ بخار پایه‌ریزی شد. ۶ اولین فرودگاه در ایران پس از انتشار خبر کشف نفت در این شهر یک تیم ارشد تحقیقاتی جهت انجام کارهای نقشه‌برداری و تحقیقاتی خود به وسیله هواپیما عازم این شهر شدند تا بدینوسیله مقدمات اولین فرود هواپیما در این شهر و ساخت اولین فرودگاه آغاز شود. این فرودگاه هم‌اکنون با نام فرودگاه شهید آسیایی در خدمت هواپیمایی نیروی زمینی ارتش (هوانیروز) می‌باشد.۷اولین و مجهزترین بیمارستان کشور۸اولین و مجهزترین آزمایشگاه طبی در کشور۹اولین کارخانه شیر پاستوریزه در کشور۱۰اولین واحد نوشابه‌سازی در کشور ۱۱ اولین کلوب تفریحی با نام باشگاه مرکزی که در سال ۱۲۹۸ در این شهر ایجاد شد و شامل امکاناتی از قبیل: سینما، استخرهای شنا، بولینگ، زمین‌های تنیس، میزهای بیلیارد و پینگ پنگ و سالن فوتبال و مهمانسرا می‌باشد و هم‌اکنون پس از گذشت نزدیک به یک سده به فعالیت خود ادامه می‌دهد.۱۲اولین پیست و تیم دوچرخه سواری۱۳اولین باشگاه گلف بانوان ۱۴ اولین باشگاه گلف در منطقه گلف بین محلات کلگه و بی‌بیان قرار دارد و هم‌اکنون جزو مجهزترین باشگاه‌های گلف ایران می‌باشد. همچنین محل استراحت بازیکنان تیم فوتبال نفت مسجدسلیمان در مهمانسرای این باشگاه می‌باشد. ۱۵ اولین استخر شنا در ایران در محل باشگاه مرکزی قرار دارد و اولین استخر مدرن ایران به‌شمار می‌آید که قهرمانان زیادی را به ایران و آسیا معرفی کرده است. ۱۶ اولین باشگاه‌های ورزشی ازجمله باشگاه والیبال، پینگ پنگ؛ گلف، شنا، فوتبال، راگبی.۱۷اولین باشگاه سوارکاری در کشور۱۸اولین باشگاه اسکواش در کشور ۱۹ اولین پالایشگاه نفت در ایران و خاورمیانه در کنار کارخانه گوگردسازی بی‌بیان پایه‌ریزی شد و محل تصفیه نفت خام در خاورمیانه بود. ۲۰ اولین واحد بهره‌برداری نفت در ایران و خاورمیانه بنام شرکت نفت ایران و انگلیس که کار بهره‌برداری نفت را انجام می‌داد.۲۱اولین کارخانه گچ در کشور ۲۲ اولین زمین فوتبال رسمی در ایران و خاورمیانه زمین فوتبال میدان که هم‌اکنون با عنوان ورزشگاه شهید بهنام محمدی در اختیار تیم فوتبال نفت مسجدسلیمان می‌باشد. ۲۳ اولین و مجهزترین بیمارستان کشور ۲۴ اولین و بلندترین پل فلزی ایران و خاورمیانه بیش از صد سال پیش بر روی رودخانه تمبی پایه‌ریزی شد. ۲۵ اولین فرستنده خصوصی در ایران و خاورمیانه با نام رادیو نفتون.۲۶اولین تله کابین در کشور و خاورمیانه۲۷اولین شهر صنعتی در ایران۲۸اولین موزه زمین‌شناسی گردشگری آثار باستانی معبد سرمسجد: پیشینهٔ این بنا را تا هفت سده قبل از میلاد مسیح ارزیابی کرده‌اند در شهرستان مسجدسلیمان کنونی قرار دارد معبد بردنشانده: تخته سنگ و پلکانی در ۱۰ کیلومتری شهر و درجاده سد مسجدسلیمان، مربوط به دوران هخامنشیان که دارای یک آتشکدهٔ قدیمی می‌باشد. تپه باستانی کلگه زرین: تپه‌ای باستانی در جنوب شهر و در قدیمی‌ترین محلات آن به همین نام (کلگه) که در آن آثار باستانی و مجسمات و سنگ نبشته‌های زیادی کشف شده است. تپه باستانی گل گیر: شهری باستانی در منطقه‌ای به همین نام که در ۳۰ کیلومتری جنوب شهر قرار دارد. جاذبه‌های مذهبی قدمگاه امام رضا: زیارتگاهی در میان کوه‌هایی در منطقه تمبی که گفتنی است آن امام هنگام ورود به ایران از آن مکان عبور کرده‌اند. سقاخانه ابوالفضل: سقاخانه‌ای قدیمی مربوط به دوران قاجار می‌باشد که در محله کلگه در کنار کاروانسرای قدیمی آن قرار دارد. آرامگاه شهدای گمنام: مربوط به قبر شهید ۱۳ ساله دوران دفاع مقدس بهنام محمدی و ۶ شهید گمنام دیگر درابتدای ورودی شهر واقع شده است. موزه‌ها موزه نفت مسجدسلیمان: مربوط به آثار و وسایل قدیمی دوران اکتشاف، حفاری و تولید نفت در اولین زادگاه نفت خاورمیانه است که در این شهر قرار دارد. این موزه بزرگ‌ترین موزه صنعتی ایران می‌باشد که هم‌اکنون و با پیشرفت کار در شرف بهره‌برداری می‌باشد در این موزه انواع و اقسام نفت‌های کشف شده با مشخصات کامل نگهداری می‌شود. این موزه در منطقه بی‌بیان در اولین پالایشگاه نفت ایران و خاورمیانه واقع شده است. موزه باستان‌شناسی مسجدسلیمان: در منطقه کلگه در کنار تپهٔ باستانی کلگه زرین واقع شده است؛ این موزه دارای بخش‌های باستان‌شناسی، گیاهان دارویی، بخش زاگرس و همچنین بخش مردم‌شناسی و کتابخانه تخصصی است که در آن آثار مختلفی در مورد قومیتهای مختلف کشورمان ازجمله لباس، فرهنگ و صنایع دستی در آن وجود دارد. در فصول سرد سال و با بارش اولین برف، این منطقه پذیرای مردم مشتاق به ورزش‌های زمستانی از اغلب نقاط استان خوزستان است. روستای سوسن سرخاب: از زیباترین روستاهای خوزستان و در ۱۰۰ کیلومتری شمال شهر مسجدسلیمان و در دل کوه‌ها و جنگل‌های زاگرس واقع شده و دارای چندین رودخانه و آبشارها و باغ‌های زیبا است. منطقهٔ حفاظت شده شیمبار: این دشت دارای یک تالاب بزرگ و همچنین تاکستان‌های وحشی است و همه ساله به‌خصوص در اواخر زمستان و نوروز به‌دلیل آب و هوای مطبوعش و همچنین طبیعت دلنوازش پذیرای مهمانان زیادی می‌باشد. آبشار بلند و زیبایی به نام آب شلا در این منطقه وجود دارد که برای رسیدن به آن نیاز به اندکی کوه پیمایی است. پارک جنگلی و سد تفریحی تِمبی: پارک جنگلی در کنار رودخانه‌ای به همین نام قرار دارد، بر روی این رودخانه سدی کوچک ساخته شده که محل احداث اولین کارخانهٔ برق ایران و خاورمیانه می‌باشد. همچنین پشت این سد دریاچه‌ای قرار دارد که امکان قایق‌سواری و شنا در آن وجود دارد. جزیره کوشک: واقع در دریاچهٔ سد شهید عباسپور در بخش اندیکا، که بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین کشور می‌باشد و دارای حدود ۳۰۰ اتاق در ویلاهای خود می‌باشد. چشمه‌های آب گرم گُل‌گیر: به‌دلیل وجود گوگرد در کوه‌های این منطقه از دل آن‌ها چشمه‌هایی بیرون می‌آید که آب آن در زمستان نیز گرم بوده و خواص درمانی بسیاری دارد. | ## بخش 3: مسجدسلیمان | تنگه لیموها: تنگه یا شکافی بین کوه‌های پشت سد شهید عباسپور که مملو از درختان لیمو می‌باشد و همچنین یک غار زیبا در انتهای تنگه وجود دارد که چشمه‌ای جوشان در میان آن است. چم آسیاب: در ۵ کیلومتری مسجدسلیمان و ابتدای جاده اندیکا منطقه چم آسیاب قرار دارد. در انتهای جادهٔ روستا چشمه‌ای زیبا و آبشاری کوچک قرار دارد که در فصول زمستان و اوایل بهار پذیرای گردشگران و میهمانان نوروزی است. نهر به وجود آمده در زیر آبشار برای افراد آشنا با فنون شنا مکانی مناسب برای گذراندن اوقات فراغت است. سایر اماکن تفریحی و گردشگری مدرسه انگلیسی‌ها: در منطقه هشت بنگله این شهر واقع شده است که محل تحصیل فرزندان کارکنان انگلیسی در دوران کشف نفت بود. کلیسای ارمنی‌ها نمره چهل: در محله نمره چهل واقع شده است و محل عبادت ارمنی‌هأ قدیمی که در مسجدسلیمان زندگی می‌کردند بود. قبرستان خارجی‌ها: قبور خارجی‌های ساکن مسجدسلیمان مربوط به ۱۰۰ سال پیش تا قبل از انقلاب می‌باشد در ابتدای شهر قرار دارد. باشگاه مرکزی: اولین و مجهزترین باشگاه تفریحی کشور می‌باشد که در حدود ۱۰۰ سال پیش تأسیس شد و شامل سینما، استخر شنا، زمین تنیس، پینگ پنگ، بولینگ، بیلیارد، سالن فوتبال و مهمانسرا می‌باشد گورستان ارمنی‌ها مسجدسلیمان: در محله نفتون واقع شده است قبور ارمنی‌ها ساکن مسجدسلیمان در آنجا قرار دارد. این شهر هم‌اکنون دارای ۴ سینمای قدیمی می‌باشد که ۱ سینما تمام فعال، ۲ سینما نیمه فعال و ۱ سینما تعطیل هستند. سینما باشگاه مرکزی: در کلوب تفریحی به همین نام قرار دارد و قدیمی‌ترین سینمای کشور می‌باشد؛ که البته درحال حاضر جهت مناسبت‌های خاص ویژه خانواده شرکت بهره‌برداری نفت و گاز مسجدسلیمان قابل استفاده می‌باشد. سینما فرهنگ: ویژه کارکنان آموزش و پرورش و خانواده‌شان در محل نمره چهل در کانون پرورشی شهید رجایی قرار دارد. این سینما قبل از انقلاب متعلق به پدر مهران عبدشاه مدیر و مجری شبکه تلویزیونی IPN بود. به علاوه آن؛ خود شرکت نفت دارای مهمانسراهای ویژه‌ای جهت مهمانان خود می‌باشد، همچنین در روبروی ترمینال مسافربری ولیعصر یک شرکت خصوصی درحال ساخت یک هتل ۴ستاره می‌باشد. هتل فرهیختگان: در ابتدای شهر قرار دارد و زیر نظر دانشگاه آزاد اسلامی فعالیت می‌کند. مهمانسرای والفجر: متعلق به شرکت نفت که در گذشته محل استفاده خاندان پهلوی هنگام سفرهای زمستانی و نوروزی خود به مسجدسلیمان بوده و درحال حاضر مختص مهمانان درجه یک شرکت بهره‌برداری نفت و گاز مسجدسلیمان می‌باشد. مهمانسراهای نفت ۱ و نفت ۲: متعلق به شرکت نفت که اولی در منطقه گلف و ویژه بازیکنان تیم فوتبال نفت مسجدسلیمان و خانواده‌شان می‌باشد و دومی در چهارراه بهداری نبش کوچه نرس هاستل قرار دارد و ویژه مهمانان شرکت نفت به‌خصوص کارکنان غیربومی و مأمور از نقاط دیگر شهر می‌باشد. این مهمانسراها دارای امکانات متنوعی از قبیل میز پینگ پنگ، بیلیارد، بویلینگ، کلوب تفریحی هستند. ساختار شهری معماری برخی ساختمان‌های مسجدسلیمان که در دوره فعالیت شرکت نفت ایران و انگلیس ساخته شده‌اند سبک معماری انگلیسی داشته که اغلب در اثر گسترش و نوسازی در شهر تخریب شده‌اند. بخش‌هایی از آن هنوز به نام‌های انگلیسی آن دوره مانند منطقه کمپ کرسنت و اسکاچ کرسنت و کمیک لب کرسنت (Chemic Lab) معروف است.مقاله نقش نفت در ساختار شهری مسجدسلیمان محله‌های مسجدسلیمان پهنهٔ مسجدسلیمان ناهموار و دارای پستی و بلندی‌های زیادی است. شرکت نفت منازل و ادارات خود را در نقاط مناسبتر احداث کرده و به همین دلیل محله‌های این شهر از هم فاصله داشتند. در سال‌های اخیر به‌دلیل رشد جمعیت شهر و عدم کنترل اولیه‌ای که بر ساخت و ساز وجود داشت، فاصلهٔ بین محلات کم شده و در بسیاری جاها، به‌طورکامل به هم چسبیده هستند. وجه تسمیهٔ محله‌ها نام محلات بیشتر از نام چاه‌های نفت یا ادارات شرکت نفت گرفته شده است؛ مانند نمره یک که از نام چاه شمارهٔ یک گرفته شده است. بسیار از محله‌ها به همین ترتیب به یک نمره خوانده می‌شوند که بیشترین آن نمره چهل است. اسم برخی محلات هم از نام طوایفی گرفته شده که برای اولین بار در آنجا سکنی گزیده‌اند؛ مانند مال‌جونکی.عباسی شهنی۱۳۸۳ ص۵۸ برخی جاها هم افرادی که از شهرهای دیگر برای کار به مسجدسلیمان آمده بودند، در کنار هم اقامت کرده و خانه ساخته‌اند؛ مانند لین‌اصفهانی‌ها یا محل اقامت کارکنان خارجی شاغل در شرکت نفت مانند لین هندی‌ها. نام محله‌ها باشگاه مرکزی:ورودی مسجدسلیمان سرمسجد (به سکون ر): این محله به علت آثار باستانیصفهٔ سرمسجد که روی تپه‌ای بالای آن وجود دارد و منسوب به سلیمان است، سرمسجد نامیده شد. نام‌گذاری مسجدسلیمان در دیماه ۱۳۰۳ شمسی هم به علت همین آثار می‌باشد.عباسی شهنی۱۳۸۳ ص۵۵ نمره‌یک: مرکز شهر مسجدسلیمان است و به علت وجود «چاه شماره یک» (اولین چاه نفت ایران-خاورمیانه) در این محله، به این نام معروف شد. نمره یک از لحاظ اقتصادی مهم‌ترین محله و منطقه شهر به‌دلیل وجود بازار و چاه شماره یک می‌باشد. کلگه: به علت وجود تپه‌ای باستانی به نام «کلگه زرین» یا کلگه زری، کلگه نامیده شده و از اولین محله‌های است که قدمت باستانی دارد و در تشکیل شهر مسجد سلیمان سهم بسزایی داشته است. هوانیروز تلخاب (به فتح ت) نفتک (به فتح ت) باغ چشمه‌علی (به سکون ه) باشگاه سوارکاران چهاربیشه نصیرآباد کولرشاپ Cooler Shop: نام خود را ازیکی از ادارات شرکت نفت گرفته است.کولرشاپ مرکز تعمیر وسایل سرمایشی بود ریل وی یا Rail Way: به خاطر وجود یکی از ایستگاه‌های قطار در این محله به این اسم نامیده شده است. بازار چشمه‌علی (به سکون ه): در گذشته چشمه‌ای با همین نام در این محله وجود داشته است.عباسی شهنی۱۳۸۳ ص۵۷ همچنین بازارچه قدیمی در این محله پایه‌ریزی شد که از رونق خوبی برخوردار بود و بیشتر شهروندان محلات شمالی شهر برای تهیه مایحتاج خود به آنجا می‌رفتند. با زار چشمه علی به‌علت وجود چندین مدرسه قدیمی، شعبه قدیمی بانک ملی، زبانکده، بهداری، کودکستان، بازارچه، باشگاه، پارک جنگلی و خانه‌های سازمانی نفت و ارتش، از قدیم یکی از امن‌ترین و بهترین محلات شهر بوده است. لین اصفهانی‌ها (به کسر ل و سکون‌ی - LANE) محله حسین قصاب (مال گندلی‌ها - به فتح گ، سکون ن، و فتح د): که در دوران حکومت محمدرضا شاه پهلوی به کوی کاوه مشهور بوده است و هنوز در فیش‌های آب و برق نام کوی کاوه نوشته می‌شود و نام‌های پیش گفته فقط جنبه شفاهی دارند. لین هندی‌ها: درابتدا محل اقامت کارکنان هندی بوده و اکنون به‌طورکامل از بین رفته است. دره گلگیری‌ها (به ضم گ اول) مال جونکی (به سکون ل) سرکوره‌ها (کوی شهید موسوی) که به‌علت وجود معدن گچ و کوره‌های گچ پزی به این اسم نامگذاری شد. مال شنبه (کوی شهید لرستانی - به سکون ل) پنج بنگله (به فتح ب، سکون ن و گ و کسر ل) هشت بنگله (بنگله به خانه‌های ویلایی لوکس کارمندان به‌طور عمده خارجی شرکت نفت که به همراه خانواده‌هایشان در آن‌ها زندگی می‌کردند، گفته می‌شود) شاه‌نشین (به سکون ه) مال‌کریم (به سکون ل) نمره یازده دره‌اشکفت: محلی‌ها آن را دراشکفت (به فتح د، کسر ر، سکون ش، و ضم ک) می‌خوانند. نفتون پشت‌برج (به کسر ت) باغ ملی (به سکون غ) افرمبی (به فتح الف و ر): محله‌ای که پشت گاراژ شرکت نفت، بین باغ ملی و محلهٔ پشت برج قرار دارد. در گذشته در این محله اداره‌ای با نام ادارهٔ تعمیرات راه و ساختمان منطقه وجود داشته است. انگلیسی‌ها در آن زمان نام این اداره را به صورت خلاصه یعنی (اف، آر، ام، بی) و با سرعت اِفرَمبی تلفظ می‌کردند. این نام، بعدها در گویش محلی به افرمبی تغییر کرد.عباسی شهنی۱۳۸۳ ص۳۴۳ مین آفیس (به کسر م، سکون‌ی و ن): اداره مرکزی شرکت نفت (Main Office) سبزآباد: این محله در مرکز شهر مسجدسلیمان قرار دارد و قسمتی از محلهٔ نمره چهل می‌باشد. یکی از محلات قدیمی می‌باشد که درحال حاضر هنرستان شبانه‌روزی کار و دانش امیرکبیر که در گذشته دانشسرای تربیت معلم بود و قبل از انقلاب هم دبیرستانی ویژه ادبیات بود و در گذشته بزرگ‌ترین هنرستان غرب کشور بود که افراد از شهرها و استان‌های مختلف کشور در این مکان تحصیل کرده و آموزش دیده‌اند. درحال حاضر قسمتی از این هنرستان به کتابخانه عمومی شهید بهنام محمدی تبدیل شده است. نمره‌چهل پشت کوه دره‌خرسان بازار شوشتری‌ها درهٔ سوکیاس نمره‌هشت بی‌بی‌یان: به نقل از روایات به پاس خدمت بانوی پرستار انگلیسی به نام یان که به مردم این منطقه خدمت‌های فراوان کرد لقب بی‌بی‌به او داده شد و با اسم او که (یان) بود ترکیب (بی‌بی‌یان) داد که به این منظقه نسبت داده شد که در گذشته بسیاری از کارخانه‌ها و پالایشگاه‌ها و چاه‌های نفت (از جمله کارخانه گوگرد) در آن فعالیت می‌کردند. مرغ آباد شیخ‌آباد شالو آباد لین فرهنگیان مال بالا عیدی مختار چهارراه خانعلی طاهری خواجه آباد نفت آباد تمبی (به کسر ت و سکون م و ب): از مناطق قدیمی و در فاصله‌ای به‌نسبت دور از شهر و در کنار رودخانهٔ فصلی به همین نام قرار دارد. همچنین اولین زمین تنیس، میز پینگ‌پنگ و بیلیارد نیز برای نخستین بار در این شهر مورد استفاده قرار گرفت. باشگاه فوتبال نفت مسجدسلیمان هم‌اکنون در مسابقات لیگ دسته اول فوتبال ایران شرکت می‌کند. در رشته وزنه‌برداری، مسجدسلیمان از دیرباز یکی از قطب‌های این رشته بوده است و تیم نفت این شهر سال‌ها عنوان قهرمانی ایران و آسیا را به یدک می‌کشید. این تیم در سال‌های اخیر سابقه حضور در لیگ برتر خلیج فارس را دارد و در فصل ۹۹–۱۳۹۸ با کسب رتبه هشتم، یکی از عملکردهای موفق خود را به ثبت رساند. جاده مواصلاتی این شهر با اهواز، تا به امروز فرسوده و دارای کیفیت پایینی می‌باشد. همچنین، این شهر از طریق جاده‌های آسفالت، به شهرهای لالی، شوشتر، اندیکا، هفتکل، ایذه، باغملک و به استان چهارمحال و بختیاری متصل می‌باشد. پایانه مسافربری ولیعصر در شمال شهر در منطقه نفتک واقع است و کار جابجایی مسافران را به وسیله اتوبوس‌ها و سواری‌های پلاک کرایه انجام می‌دهد. فرودگاه این شهر دارای یک فرودگاه نظامی در شمال شرقی خود است که درحال حاضر به نام فرودگاه شهید آسیایی نامیده می‌شود این فرودگاه اولین فرودگاه کشور بوده و در دوران جنگ ایران و عراق در خدمت هواپیمایی نیروی زمینی ارتش (هوانیروز) بود و طی موشک باران‌های رژیم بعث عراق دچار خسارات و نواقصی شد تا از کاربری عمومی بیفتد اما در سال ۱۳۸۷ و هم‌زمان با یکصدسالگی کشف نفت در این شهر دولت و وزارت نفت با بودجه‌ای ۶ میلیاردی کار ترمیم و بازسازی آن را از سر گرفت. راه‌آهن اولین راه‌آهن بین شهری ایران بین مسجدسلیمان و درخزینه شوشتر قرار داشت و جهت حمل بار و باربری مورد استفاده قرار می‌گرفت که در دوران جنگ هشت ساله از بین رفت. | ## جمع‌بندی | شعر و ادبیات به‌جهت ارتباط با جهان معاصر و ورود مدرنیته از طریق صنعت، از لحاظ هنر و ادبیات نیز مسجدسلیمان پایه‌های ادبیات داستانی سوسیالیست کارگری از طریق داستان‌های منوچهر شفیانی و سایر نویسندگان مسجدسلیمانی و همچنین در زمینه شعر نو سبک شعر ناب شاعرانی همچون؛ هوشنگ چالنگی، هرمز علی‌پور در فرهنگ و هنر معاصر ایران تأثیر گذار بود.