موضوع مقاله: پنهان‌نگاری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پنهان‌نگاری | مقدمه: پنهان‌نگاری (به انگلیسی: Steganography) هنر و علم برقراری ارتباط پنهانی است و هدف آن پنهان کردن ارتباط به وسیله قرار دادن پیام در یک رسانه پوششی است به گونه‌ای که کمترین تغییر قابل کشف را در آن ایجاد نماید و نتوان موجودیت پیام پنهان در رسانه را حتی به صورت احتمالی آشکار ساخت. | ## بخش 1: پنهان‌نگاری | دانش پنهان‌سازی اطلاعات خود دارای چندین شاخه از جمله پنهان‌نگاری، ته‌نقش‌نگاری می‌باشد. افرادی که می‌خواهند به صورت سری با یکدیگر ارتباط داشته باشند، اغلب تلاش می‌کنند که آن ارتباط را به هر شیوه‌ای پنهان کنند. اگر فرستنده اطلاعات می‌خواست که پیامش را پنهان کند برای اهداف نظامی از پنهان‌نگاری استفاده می‌کرد. به این‌صورت که پیام در لوح به‌طور مستقیم حکاکی می‌شد؛ سپس واکس از بالای پیام ریخته می‌شد؛ بنابراین پنهان‌نگاری نه به این معنا اما وجود داشت. واژگان برابر گاهی به جای واژه پنهان‌نگاری از واژه پوشیده‌نویسی یا پوشیده‌نگاری استفاده می‌شود. تفاوت پنهان‌نگاری و رمزنگاری تفاوت اصلی رمزنگاری و پنهان‌نگاری آن است که در رمزنگاری هدف پنهان کردن محتویات پیام است و نه به‌طور کلی وجود پیام، اما در پنهان‌نگاری هدف پنهان کردن هر گونه نشانه‌ای از وجود پیام است. برای نمونه اگر شخصی به متن رمزنگاری شده‌ای دسترسی پیدا کند، به هر حال متوجه می‌شود که این متن حاوی پیام رمزی می‌باشد. اما در پنهان‌نگاری شخص سوم ابداً از وجود پیام پنهان در متن آگاهی به‌دست نمی‌آورد. در موارد حساس نخست متن را رمزنگاری کرده، آنگاه آن را در متن دیگری پنهان‌نگاری می‌کنند. روش‌های پنهان‌نگاری همان‌گونه که گفته شد پنهان‌نگاری در عکس، صدا، فیلم و متن امکان‌پذیر است. در زیر به‌طور مختصر توضیحاتی دربارهٔ پنهان‌نگاری در هر یک از رسانه‌های گفته شده خواهیم پرداخت. | ## بخش 2: پنهان‌نگاری | پنهان‌نگاری در متن: پنهان‌نگاری در متن به سادگی صورت نمی‌گیرد چرا که تغییر در متن به آسانی توسط انسان درک می‌شود و مهم‌تر اینکه بعد از پنهان‌نگاری متن خوانا و درست باشد. برای نمونه یک فاصله پس از انتهای عبارت می‌تواند معرف یک و دو فاصله پس از انتهای عبارت، معرف صفر باشد. پنهان‌نگاری در صدا محدودیت مهم در مورد صدا این است که پس از پنهان‌نگاری صدا باید همچنان قابل شنیدن باشد. یک مورد دیگر آن است که بیشتر پرونده‌های صوتی توسط الگوریتم‌های فشرده‌سازی فشرده می‌شوند و در حین این فشرده‌سازی داده‌های پنهان‌شده نباید از بین برود. برای آن که در نهایت داده‌های ما در برابر تغییراتی که بر عکس ممکن است پیش بیایند مقاوم باشند (مثلاً مهاجم‌ها نتوانند داده‌های ما را به سادگی حذف کنند و سپس داده‌ها در دامنهٔ DCT یا FFT از طریق تغییر ضرایب درج می‌شوند. پنهان‌نگاری در فیلم پنهان‌نگاری در فیلم مانند پنهان‌نگاری در تصویر است، چراکه فیلم دنباله‌ای از تصاویر است، روش DCT در آنجا نیز کاربرد دارد. باید فشرده بودن پرونده‌ها که در مورد پرونده‌های صوتی مطرح است، این‌جا هم رعایت شود. تقابل امنیت، ظرفیت و مقاومت به صورت کلی در سامانه‌های پنهان‌سازی اطلاعات سه عنصر اصلی ظرفیت، امنیت و مقاومت دخیل هستند. در دنیای امروز، جوهر نامرئی و کاغذ که در گذشته برای برقراری ارتباط پنهانی به کار برده می‌شد به وسیله رسانه‌های عملی‌تر مثل تصویر، ویدئو، فایل‌های صوتی جایگزین شده‌اند. به دلیل اینکه این رسانه‌های دیجیتال دارای افزونگی اطلاعاتی زیادی هستند می‌توانند به عنوان یک پوشش مناسب برای پنهان کردن پیام استفاده شوند. تصاویر مهم‌ترین رسانه مورد استفاده به خصوص در اینترنت هستند و درک تصویری انسان از تغییرات در تصاویر محدود است. | ## بخش 3: پنهان‌نگاری | تصاویر نوعی رسانه پوششی مناسب در پنهان‌نگاری شمارده می‌شوند و الگوریتم‌های پنهان نگاری متعددی برای ساختارهای مختلف تصاویر ارائه شده‌است. به‌طور کلی روش‌های پنهان‌نگاری در تصویر از الگوریتم جاسازی و الگوریتم استخراج بیت‌ها تشکیل شده‌اند. به تصویر مورد استفاده برای پنهان‌نگاری پوشانه و به تصویری که در اثر قرار دادن پیام به وسیله الگوریتم جاسازی به دست می‌آید تصویر میزبان یا گنجانه می‌گوییم. الگوریتم‌های پنهان‌نگاری به صورت عمومی از افزونگی در فضای مکانی یا افزونگی در فضای تبدیل استفاده می‌کنند. در هر کدام از این فضاها به شیوه‌های گوناگونی می‌توان داده‌ها را پنهان کرد که یکی از ساده‌ترین روشها، استفاده از بیت‌های کم ارزش فضای مورد نظر است. در پنهان‌نگاری نیز همانند رمزنگاری فرض بر آن است که الگوریتم‌های بکار رفته در پنهان‌نگاری برای همه آشکار است. امنیت در این روش‌ها بر پایه پنهان بودن کلید تعریف می‌گردد به‌طوری‌که نتوان بدون داشتن کلید هیچ اطلاعی از وجود پیام پنهان کسب کرد. روش‌های پنهان‌نگاری در صورتی امن هستند که تصویر میزبان یا گنجانه دارای نشانه‌های قابل کشف نباشد. به بیان دیگر، ویٰژگی‌های آماری تصویر میزبان یا گنجانه باید همانند ویژگی‌های آماری پوشانه باشد. واضح است که هر چه مقدار اطلاعاتی که در یک تصویر قرار می‌دهیم کمتر باشد امکان کمتری هست که نشانه‌های قابل کشف به وجود آید. | ## جمع‌بندی | فرمت‌های فشرده نشده‌ای مانند BMP، فضای زیادی برای پنهان‌نگاری فراهم می‌کنند ولی استفاده از آن‌ها به دلیل حجم اطلاعات زائد بالای آن‌ها شک‌برانگیز است.