موضوع مقاله: فعل‌های فارسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فعل‌های فارسی | مقدمه: فعل ساده یا فعل بسیط (کارواژه یا کَرواز به پارسی سره) در زبان فارسی فعلی است که مصدر آن از یک واژه تشکیل شده باشد. | ## بخش 1: فعل‌های فارسی | این فعل‌ها را محمد بشیر حسین در کتاب فهرست فعل‌های پارسی گردآوری کرده استفهرست فعل‌های پارسی با معنای آن‌ها، گردآوری محمد بشیر حسین: بخش یک و بخش دوم، دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران -. محمد حیدری ملایری دربارهٔ صرف فعل در زبان علمی فارسی نیز یک مقاله نوشته استدکتر محمد ملایری-بحثی دربارهٔ صرف فعل در زبان علمی فارسی نیز یک مقاله نوشتند. محسن حافظیان نیز نزدیک پانصد و هشتاد و شش فعل سادهٔ رایج‌تر در زبان فارسی را بررسی کرده است و مشتق‌هایی رایج در زبان فارسی از این فعل‌ها را نیز معرفی کرده است.نام کتاب: ساختارهای وندی مشتق‌های فعلی، نوشتهٔ دکتر محسن حافظیان (Mohsen Hafezian)، ناشر: نشر گل آفتاب، مشهد و انتشارات مولتی‌ساژ کانادا، بهار ۱۳۸۸، ص ۲۰۳ کتاب دربرگیرندهٔ بیش از پنج‌هزار واژه است که از فعل‌های فارسی برگرفته شده‌اند و توانایی زبان فارسی را در زمینهٔ واژگان‌سازی و گوناگونیِ ساختارهای واژگان‌ساز نمایان می‌کند.گفتگو، به بهانهٔ رونمایی کتاب ساختارهای وندیِ مشتق‌های فعلی انواع فعل فارسی از نظر ساختاری فعل از دید ساختار در زبان فارسی دارای چهار ساختمان فعلی است: فعل ساده فعل پیشوندی فعل مرکب فعل پیشوندی مرکب فعل پیشوندی در زبان فارسی، فعلی است که از یک فعل ساده و یک پیشوند ساخته شده باشد. این روش زایش فعل یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زبان‌های هندواروپایی است که نشانگر توان زایندگی بالای این زبان‌هاست. این نوع افعال از دوره باستان تا به امروز در زبان فارسی رایج بوده‌اند، اما بسامد آنها در زبان، به‌ویژه در زبان فارسی دری، رو به کاهش بوده است. پیشوند این فعل‌ها، که عنصر غیرفعلی گروه فعلی را تشکیل می‌دهد، عمدتاً مفهوم جهت، سمت و جهت حرکت را نشان می‌دهد و گاهی نیز تقویت معنا و تأکید رخداد فعل را می‌رساند و گاهی نیز در افزایش یا ایجاد معنای جدید در گروه فعلی، ایفای نقش می‌کند. پیشوند در این دسته از افعال، در مسیر تحول و تطور، جای خود را به قید یا متمم یا عنصر غیرفعلی اسم و صفت در جمله داده است. فعل مرکب یکی از انواع فعل غیربسیط است و آن فعلی است که از دو یا چند واژه مستقل ساخته شده است. واژه‌های سازندهٔ فعل مرکب، با یکدیگر نقشِ یک فعل را بازی می‌کنند و با هم به‌عنوان یک «واحد واژگانی» در واژگان اهل زبان ذخیره می‌شوند. دستوردانان تاکنون، درخصوص فعل مرکب به اجماع نرسیده‌اند و به همین دلیل نمی‌توان به‌درستی محدودهٔ فعل مرکب را مشخص کرد. روی‌هم‌رفته می‌توان گفت فعل مرکب، فعلی است که از ترکیب یک فعل بسیط و واژه‌ای دیگر ساخته می‌شود. عموماً واژهٔ نخست، صفت یا قید، و واژهٔ دوم، فعل است؛ مانند: اجرا کردن، حدس زدن، پس گرفتن، گم کردن (حقشناس:۱۳۸۷). با این حال، تحلیل زبان‌شناختی فعل مرکب در زبان فارسی وضعیت بحث‌انگیزی دارد و پژوهش‌گران مختلف از جمله ژیلبر لازار، ویلیام جونز، دونکان فوربز، آن لمبتون، عبدالرسول خیامپور، علی‌محمد حق‌شناس، محمدرضا باطنی، پرویز ناتل خانلری، حسن احمدی گیوی، محمد دبیرمقدم، مهدی مشکوةالدینی، خسرو فرشیدورد، امید طبیب‌زاده، علاءالدین طباطبایی و غلامحسین کریمی دوستان در مورد آن بحث کرده‌اند. فعل ساده در پارسی نزدیک دوهزار فعل سادهٔ فارسی که در ادبیات فارسی به کار رفته است را محمد بشیر حسین در کتاب «فهرست فعل‌های فارسی» گرد آورده است. محمدرضا باطنی بر این باور است: در زبان فارسی امروز «حداکثر ۲۰۰ فعل سادهٔ فعال وجود دارد که از آن‌ها می‌توان مشتق به دست آورد»، این در حالی است که شمار این فعل‌ها در زبان فرانسوی ۴۱۶۰ برآورد شده است. در زبان انگلیسی که گذر از مقولهً اسم به فعل و ایجاد فعل تبدیلی بسیار آسان است و بسیار فراوان نیز رخ می‌دهد، شمار فعل‌های ساده و زایا بسیار بیشتر است. با این همه، زبان فارسی می‌تواند یک زبان علمی باشد، به شرط اینکه کند و زنجیری را که ما به پای آن زده‌ایم باز کنیم. ما می‌کوشیم تا نشان دهیم که زبان فارسی زایایی لازم بالقوه را دارد، اما ما این توانایی را از قوه به فعل نمی‌آوریم. مهم‌ترین راه و بارورترین روش برای ساختن واژه‌های علمی، ساختن مصدر تبدیلی یا به اصطلاح «مصدر جعلی» است. در فارسی نیز، مانند انگلیسی، فرانسه، عربی و بسیاری از زبان‌های دیگر، باید از اسم یا صفت فعل بسازیم تا بتوانیم مشتقات لازم را از آن به دست بیاوریم و گره کار خود را بگشاییم. همچنین محمد ملایری دربارهٔ صرف فعل در زبان علمی فارسی یک مقاله نوشته است.دکتر محمد ملایری-بخشی دربارهٔ صرف فعل در زبان علمی فارسی نیز یک مقاله نوشتند کتاب اخیر محسن حافظیان (دکتری زبان‌شناسی از دانشگاه سوربن و هم‌اکنون استاد دانشگاه در کانادا) نیز نزدیک ۵۸۶ فعل ساده رایج‌تر در زبان فارسی را بررسی و مشتق‌های رایجی را در زبان فارسی از این فعل‌ها معرفی کرده است. این کتاب دربرگیرنده بیش از پنج هزار واژه است که از فعل‌های فارسی برگرفته شده‌اند و توانایی زبان فارسی را در زمینهٔ واژه‌سازی و گوناگونی ساختارهای واژه‌سازی نمایان می‌کند.گفتگو به بهانه رونمایی کتاب ساختارهای وندی مشتق‌های فعلی یدالله منصوری نیز افعال زبان فارسی و پهلوی (فارسی میانه) را بررسی کرده و نشان داده که زبان فارسی از اسم و صفت و ضمیر مشترک و پیشوند و غیره فعل می‌سازد. در زبان روزمره تهران فعل‌هایی هستند که در کتاب‌های ادبی دیده نمی‌شوند (برای نمونه): پُکید/ پُکیدن پِلِکید/ پِلِکیدن پِلاسید/ پِلاسیدن لَمید/ لَمیدن لُولید/ لُولیدن لاسید/ لاسیدن سُرید/ سُریدن قُلُنبید/ قُلُنبیدن ماسید/ ماسیدن. یدالله منصوری نیز در پایان مقاله خود می‌گوید: «سخن پایانی این است که زبان فارسی با این همه زایندگی و زایایی می‌تواند از الگوها و نمونه‌های واژه‌سازی، به‌ویژه در فعل، از فارسی میانه، نیای خود، پیروی و بهره‌جویی کند و توانایی خود را در برابر نیازهای روزمره، به‌ویژه در عرصه دانش و فن افزایش دهد. این شیوه می‌تواند یکی از راه‌های مناسب و قانونمند واژه‌سازی باشد.»دکتر یدالله منصوری بررسی ساختار فعل‌های جعلی (برساخته) در فارسی میانه نخستین همایش»، در «ساختار فعل‌های جعلی در فارسی میانه و فارسی دری» *اصل این مقاله، با عنوان ، به صورت سخن رانی ارائه شد. (تهران ۲۷ خرداد ۱۳۸۱) «بین‌المللی ایران‌شناسی فعل‌های باقاعده و بی‌قاعده در زبان فارسی تعریف «فعل روشمند» این است که روشی برای ساخت آن فعل بتوان پنداشت و برای اینکه روشی استخراج شود، باید بیش از یک فعل با آن روش ساخته شده باشد؛ ولی برای «فعل ناروشمند» هیچ روش و قاعده‌ای نمی‌توان استخراج کرد. البته برخی قاعده را چنین تعریف می‌کنند که اگر با قاعده‌ای از ریشه فعل بتوان به بن مضارع و ماضی فعل دست یافت، این فعل باقاعده است. با چنین تعریفی، تنها پنج فعل (بودن/استش، کردن/کُنش، آمدن/آیش، دیدن/بینش، خاستن/خیزش) در فارسی هست که ثنویت ریشه دارند و از یک ریشه نمی‌توان بن ماضی و مضارع را به دست آورد.دوگانگی ماده‌های مضارع و ماضی در فعل فارسی، دکتر حبیب برجیان در واقع صرف کردن این پنج فعل هم قاعده‌مند است و تنها از منظر پیش گفته ناروشمند شمرده می‌شوند. صرف نظر از سه فعل بودن و دیدن و آمدن، ماده‌های مضارع و ماضی افعال فارسی از یک ریشه است. سرچشمه دوگانگی ماده‌های برآمده از یک ریشه در دو جا نهفته است: دستور زبان‌های ایرانی باستان قواعد حاکم بر تحول تاریخی اصوات در زبان‌های ایرانی چنانچه گفته شد، اگر چه برای یافتن ریشه فعل باید به تاریخ زبان بازگشت، با این حال بدون نگاه تاریخی و زبانشناختی هم می‌توان همانندی‌ها و روشمندی را به روشنی دید.پسوند و روش‌های فعل ساز در زبان فارسی عبارتند از: فعل‌هایی که با افزودن «یدن» به ریشه/ستاک ساخته می‌شوند: پریدن (پر)، دویدن (دو)… فعل‌های که با افزودن «آدن» به ریشه/ستاک ساخته می‌شوند: افتادن (افت)، ایستادن (ایست)، فرستادن (فرست)، نهادن (نه)… فعل‌هایی که با افزودن «دن» به ریشه/ستاک ساخته می‌شوند: کندن (کَن)، آکندن (آکن)، افکندن (افکن)، پراکندن (پراکن)، ستاندن (ستان)، سپاردن (سپار) فعل‌هایی که با حذف «ن» از ریشه و افزودن «دن» به ریشه/ستاک ساخته می‌شوند: گزیدن (گزین)، زدن (زن)، چیدن (چین)، آفریدن (آفرین)، ریدن (رین)ساختار فعل در فارسی میانه ترفانی و پهلوی اشکانی ترفانی، دکتر گلنار قلعه خانی، اسفندیار طاهری، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز فعل‌هایی که با تغییر آوای پایانی ریشه (آی) به «و» و افزودن «دن» به ریشه فعل ساخته می‌شوند: ساییدن (سودن)،از ریشه‌های مختوم به aw است. ماده مضارع باستانی از ریشه بالانده + ماده ساز aya ساخته می‌شود و صفت مفعولی باستانی ریشه ضعیف + ta ساخته می‌شود. فرمودن (فرما)، گشودن (گشا)، ستودن (ستا)، سرودن (سرا)، فرسودن (فرسا)، افزودن (افزا)، نمودن (نما)، آزمودن (آزما)، آسودن (آسا)… فعل‌هایی که با افزودن "تن" به ریشه/ستاک ساخته می‌شوند: کشتن (کُش)، بافتن (باف)، شکافتن (شکاف)، سریشتن (سریش)، ... فعل‌هایی که با افزودن "استن" به ریشه/ستاک ساخته می‌شوند" دانستن (دان)، خواهستندو چشمش یکی ابر شد سیل بار //// که خواهست رفتن مهش از کنار (شمسی، یوسف و زلیخا) چو آگاه شد مادرِ زردتشتز //// غم خویشتن را بخواهست کُشت (بهرام پَژدو، زراتشت نامه)/خواستندیس دیگر این فعل در فارسی خوازیدن است و واژگان خوازه گری، خوازنده و خوازه از این فعل برگرفته شده است. میرسیدش از سوی هر مهتری //// بهر دختر دمبدم خوازه گری (مولوی) (خواه)، بایستن (با)، شایستن (شا)، پایستن (پا)، آراستن (آرا)، پیراستن (پیرا)، ویراستن (ویرا)، زیستن (زی) و … شایان ذکر است که ایدن/آدن/دن/تن همگی یک روش هستند و بنا بر تغییرات آوایی ریشه بکار می‌روند. در گویش‌های مختلف نیز ممکن متفاوت باشد، چنانچه افتادن را در برخی گویش‌ها، افتیدن می‌گویند. در میان فعل‌هایی که با افزودن «تن» به ریشه ساخته می‌شوند افعالی وجود دارند که با قواعد پیچیده‌تری ساخته می‌شوند که می‌توان به موارد زیر شاره کرد: فعل‌هایی که با تغییر آوای پایانی (ز/س/ش) به «خ» و افزودن «تن» به ریشه فعل ساخته می‌شوند: سوختن (سوز)، دوختن (دوز)، شناختن (شناس)، فروختن (فروش) و…تحلیل واژگانی افعال زبان فارسی، نویسنده: دکتر علی اکبر خمیجانی فراهانی، استادیار دانشگاه تهران صفحه:153 فعل‌هایی که با تغییر آوای پایانی (ب) به «ف» و افزودن «تن» به ریشه فعل ساخته می‌شوند: رفتن (روب)، یافتن (یاب)، کوفتن (کوب)، خفتن (خواب)، شتافتن (شتاب)، فریفتن (فریب)،ریشه ایرانی باستانی این افعال مختوم به p می‌باشد. آشفتن (آشوب)، سنفتن (سنب)، نهفتن (نهنب)، رفتن (رو)، گفتن (گو)،ریشه ایرانی باستانی این افعال مختوم به b می‌باشد. ریشه رفتن در ایرانی باستان "rab" بوده است و ریشه گفتن نیز gaub است که در گذر به فارسی میانه حرف b افتاده است. در جفت‌های فریب/فریفت و آشوب/آشفت صامت لبیِ b پایدار مانده و در جفت‌های سنب/سفت و نهنب/نهفت نیز مضارعِ خیشومی شده مانع از سایش b در گذر به فارسی میانه شده است گرفتن (گیر)، پذیرفتن (پذیر)پذیرفتن از پیشوند Pati و فعل گرفتن ساخته شده است. فعل‌هایی که با تغییر آوای پایانی (ر) به «ش» و افزودن «تن» به ریشه فعل ساخته می‌شوند: انباشتن (انبار)، انگاشتن (انگار)، داشتن (دار)، گذاشتن (گذار) فعل‌هایی که با تغییر آوای پایانی (س) به «ش» و افزودن «تن» به ریشه فعل ساخته می‌شوند: رشتن/ریسیدن (ریس)، لشتن (لیس)، نوشتن (نویس) فعل‌هایی که با تغییر آوای پایانی (ه) به «س» ساخته و افزودن «تن» به ریشه فعل می‌شوند: خواستن (خواه)، کاستن (کاه)، جستن (جه)، رستن (ره) برخی فعل‌های روشمند نیز دارای قواعد پیچیده‌تری هستند، مانند: فعل‌هایی مانند پیوستن (پیوند)، بستن (بند)فعل پیوستن (pati-banda)با فعل بستن (banda) هم‌ریشه است و یکسان بودن این دو فعل در روش ساخت گذشته و حال تصادفی نیست. فعل‌هایی مانند نَوَشتن/نوردیدنسعدی: ندانی که سعدی مکان از چه یافت ****نه هامون نوشت و نه دریا شکافت فردوسی: سه اسپ گرانمایه کردند زین****همی برنوشتند گفتی زمین، گشتن (گردیدن) نکتهٔ جالب دیگر اینکه برخی از فعل‌ها به چند روش با بن‌های متفاوت ساخته می‌شوند. مانند: گذاشتن/گذاردن، گشتن/گردیدن، کوفتن/کوبیدن، رستن/روییدن، خفتن/خوابیدن، رشتن/ریسیدن، نَوَشتن/نوردیدن و… بسیاری از فعل‌ها در زبان‌های ایرانی (حتی در برخی از گویش‌های زبان فارسی) با دو روش ماده‌سازی استن و ایدن ساخته شده‌اند. یا مثلاً در گیلکی باریدن و ارزیدن را بارستن و ارزستن می‌گویند و نمونه‌های زیاد دیگر. یا مثلاً در لری و گویش‌های آن اکثر فعل‌هایی که در فارسی با ایدن ساخته شده‌اند، در لری با استن ساخته می‌شوند، برای نمونه در لری «خندیدن» را «خندستن»، «دویدن» را «دویستن»، «پریدن» را «پرستن»، «بریدن» را «برستن»، «دریدن» را «درستن» و… گفته می‌شود، و در گفتار عامیانه لری «استن» به «اسن» تبدیل شده برای نمونه «خندستن» به «خندسن» تبدیل می‌شود. زبان فارسی در همین دوره هم کارواژه‌هایی مانند "زدن"، "کردن"، "خوردن" را از معنی اصلی شان به منظور ساخت فعل مرکب تهی کرده است. پسوندهای اسم‌ساز فعلی +پسوندهای اسم‌ساز فعلی پسوند معنی نمونه آک پسوند اسم‌سازکاواک (از کافتن/کاویدن)، پوشاک (از پوشیدن)، خوراک (از خوردن)، رواج/رواگ (از رفتن). َند پسوند اسم‌سازگزند (از گزیدن)، کشند (از کشیدن)، چرخند (از چرخیدن)، توفند (از توفیدن)، کاوند (از کافتن/کاویدن)، سازند (از ساختن). َن با مضارع پسوند نام ابزارسازسوزن (سوختن)، بریجَن، پرویزَن، نهنبن، تاَون (از تافتن)، پوشَن (از پوشیدن). َن با ماضیپسوند مصدرسازآمدن، رفتن، گفتن، نوشتن، گسستن، پیوستن.آن پسوند قیدساز و صفت‌سازپریشان (از پریشیدن)، نگران (از نگریستن)، دوان (از دویدن)، لرزان.ه با مضارع پسوند نام ابزارسازماله (از مالیدن)، تابه (از تافتن)، ارّه (از ارّیدن)، گیره.ه با ماضیپسوند صفت‌سازشکسته، مرده، ریخته، نوشته، خریده.آپسوند صفت‌ساز گویا، شنوا، رسا، شیوا، فریبا، دانا. َندهپسوند صفت‌ساز پرنده، خزنده، آینده، رونده، فروشنده.آلپسوند اسم‌ساز روال، پوشال. ِشت، ِشنپسوند اسم‌ساز دهشن (از دادن)، خورشت (از خوردن).اوکپسوند اسم‌ساز برشتوک (از برشتن).مانپسوند اسم‌ساز ساختمان و سازمان (از ساختن)، زایمان (از زاییدن)، ریسمان (از ریسیدن). | ## بخش 2: فعل‌های فارسی | تراوندهای فعلی +تراوندهای فعلی تراوند معنی نمونهحذف واج (د) از مصدر تراوند اسم ساز آزمودن ← آزمون، نمودن ← نمون، افزودن ← افزون، افسودن ← افسون، اندودن ← اندون. زمان دستوری در زبان فارسی مقاله اصلی: زمان دستوری زبان فارسی دارای سه زمان دستوریِ اصلیست: گذشته (ماضی یا پیشین)، حال (مضارع)، و آینده (مستقبل یا پسین).انوری و احمدی گیوی، ۱۳۸۸: ص. بن مضارع پارسی دری همان مادهٔ فارسی میانه است که گاه با هم اختلاف تلفظ جزئی دارند.تاریخ زبان فارسی، محسن ابولقاسمی، ص274 فعل‌ها از دو بن ماضی و مضارع ساخته می‌شوند. بن ماضی = مصدر بدون «ن» پایانی (مصدر مرخم): دیدن ← دید، کاشتن← کاشت بن مضارع = فعل امر بدون «ب» آغازی: ببین ← بین، بکار ← کار فهرست برخی از فعل‌های سادهٔ زبان فارسی فهرست برخی از فعل‌های سادهٔ زبان فارسینام کتاب: ساختارهای وندی مشتق‌های فعلی نویسنده: دکتر محسن حافظیان (Mohsen Hafezian) ناشر: نشر گُل آفتاب، مشهد و انتشارات مولتی‌ساژ کانادا، بهار ۱۳۸۸، ص ۲۰۳. برخی از فعل‌ها در گویش‌های فارسیِ مناطقی همه‌گیر هستند که در مناطق دیگر متروک شده‌اند. برای نمونه، «شاریدن» در سمرقند به معنی «ریختن آب و مایعات دیگر از بالا به پایین» (بنگرید به لغت آبشار) هست که در فارسی تهران امروزی رواج ندارد. در عین حال در فارسی امروز تهرانی واژهٔ «شوت کردن» از «شوت» انگلیسی برگرفته شده است که در گویش‌های دیگرِ فارسی هنوز رواج ندارد. در جدول زیر، بخشی از فعل‌های فارسی فهرست شده‌اند که برای یافتن کاربرد دقیق‌تر آن‌ها می‌توان به لغت‌نامه‌دهخدا و فرهنگ معین مراجعه کرد. همه فعل‌های ناگذرا (لازم) می‌توانند روشمند با افزودن پسوند –اندن یا –انیدن به فعل گذرا تبدیل شوند. جدای از این، در موارد فراوان فعل‌ها با پیشوندهای گوناگون همراه می‌شوند که معنی آنان را دگرگون می‌سازد، چون: بَر، باز، ترا، دَر، فَر، فرا، وا، وَر، نا. برای نمونه: رفتن–وررفتن–وارفتن-دررفتن، رسیدن-بررسیدن-فرارسیدن-وارسیدن، ریختن-فروریختن-تراریختن. ریخت‌های کهن تر این تکواژهای پیشوندی که اکنون دیگر کاربرد روشمند ندارند که برخی از آن‌ها از این قرارند: آ (برای نفی ارزشی) درآوردن (آ+بردن)؛ اَ (برای نفی ساده)، اَف (برای نمایاندن بالایینگی و بزرگی) در افروختن و افراشتن، اندر (برای نمایاندن درونینگی) در اندریافتن؛ پَر، پَرا، پیرا (برای نمایاندن پیرامونینگی) در پراکندن، پرداختن؛ گُ (برای نمایاندن جدایی و پستی) گُمیختن، گُسستن، گُریختن؛ نِ یا نَ یا نی (برای نمایاندن پایینینگی و دقت) در نِشستن، نِهفتن، نیوشیدن، نمودن، نهادن.فرهنگ وندهای زبان فارسی، ضیاءالدین هاجری، نشر آوای نور در همهٔ افعال، برای ساختن نفی از پیشوند «نِـ» یا «ناـ»، و برای ساختن نهی از پیشوند «نَـ» یا «مَـ» بر روی ستاک حال بهره گرفته می‌شود. در سال‌های اخیر در جهت توانمندسازی زبان فارسی، برخی از فعل‌ها نیز ساخته شده‌اند. +افعال ساده ریشه ستاک گذشته ستاک حال گفتار نوشتار گذراییمعنی اسم ابزار آجیدن آجید آجین ☓ ✓ گذرا سوراخ و دندانه‌دار کردن، بخیه زدن☓ آچاردن آچارد آچار ☓ ✓ گذرا چاشنی و آچار به خوراک زدن، آمیختن، ترکیب کردنناصرخسرو:دیو است جهان که زهر قاتل را****در نوش به مکر می بیاچارد ☓ آختن آخت آهنج یا آهاز ☓ ؟ گذرابیرون کشیدن☓ آراستن/آرَستن آراست/آرَست آرای ☓ ✓گذراآرایش دادن ☓ آرِستن آرست آر ؟ ✓ ناگذرا مخفف آوردن☓ آزدن آزد آز ☓ ✓ رنگ کردن؛ تیغ زدن در حجامت☓ آزردن آزرد آزار ✓ ✓گذرا اذیت کردن؛ ناراحت کردن☓آزرمیدنآزرمیدآزرم؟✓گذرا/ناگذررعایت کردن؛ شرم کردن آزمودن آزمود آزمای ؟ ✓گذرا امتحان کردن☓ آژدَن آژد آژن ☓ ✓ گذرا بخیه زدن☓ آژَندن/آژَندیدن آژند/آژندید آژن ☓ ✓گذرا ملاط کشیدن بین دو خشت یا سنگ☓ آژیریدن آژیریدآژیر ☓ ✓گذرا هشیار کردن؛ خبردار کردن؛ اعلان کردن☓ آسَغدن آسَغدن آسَغ ؟ ✓ جنگ کردن، حمله کردن☓ آکندن/آگندن آکند/آگند آکن/آگن ✓ ✓گذرا انباشتن؛ پر کردن☓ آگهیدن آگهید آگاه ؟ باخبر شدن☓ آگاهاندن/آگاهانیدن آگاهاند/آگاهانید آگاهان ☓ ☓گذرا باخبر کردن☓ آگیشیدن آگیشید آگیش ☓ ☓ گذرا آویختن؛ درآویختن؛ آویزان شدن؛ پیچیدن ☓ آلودن آلود آلای ؟ ✓ گذرا آراستن؛ زینت دادن؛ جا دادن گوهر در انگشتر؛ به نخ کشیدن گوهرها و مهره‌ها ☓آموزاندنآموزاندآموزان؟؟گذرایاد دادن آمیختن آمیخت آمیز ؟ ✓ گذراحسرت خوردن☓ آوردن آورد آور ✓ ✓گذرا بردن به سوی کسی☓ آوَردیدن آوَردید آوَرد ✓ ✓گذرا حمله کردن؛ جنگ کردن☓ آویختن آویخت آویز ؟ ✓گذرا آویزان کردن☓ آهاردن آهاردن آهار ✓ ☓ گذرا آهار زدن (به جامه) ☓ آهنگیدن آهنگید آهنگ ☓ ☓ گذراقصد کردن، اراده کردن برای کاری ☓ آهیختن آهیخت آهنج یا آهاز ☓ ☓ کشیدن؛ بیرون کشیدن☓ اَرزیدن اَرزید اَرز ✓ ✓ ارزش داشتن☓ اَرغیدن اَرغید اَرغ ☓ ؟ خشمگین شدن، غضب کردن ☓ اِشاندنبا کسر الف، در لهجه همدانی به معنی انداختن، پرت کردن اِشاند اِشان ✓ ✓گذرا پرتاب کردن☓ اِشنوسیدن اِشنوسید اِشنوس ✓ ✓ عطسه کردن، اِشنوسه کردن ☓ اُفتادن/اُفتیدن اُفتاد اُفت ✓ ✓ از پا درآمدن، سقوط کردن☓ اَفدیدن اَفدید اَفد X ✓گذرا شگفتی کردن، تعجب کردن ☓ اَفراختن اَفراخت اَفراز ؟ ✓گذرا آتش روشن کردن☓ اَفزودن اَفزود اَفزا ✓ ✓گذرا اضافه کردن☓ اَفژولیدن اَفژولید اَفژول ✓ ✓ گذرا تحریک کردن ☓ اَفسُردن اَفسُرد اَفسُر ؟ ؟گذرا فشردن☓ اَفکَندن اَفکَند اَفکَن ☓ ✓گذرا انداختن☓ اَفگاردن اَفگارد اَفگار ☓ ✓ گذرا زخمی کردن ☓ اَلفَنجیدن اَلفَنجید اَلفَنج ؟ آفریدن☓ اَنجالیدن اَنجالید اَنجال ✓ ✓ پر کردن؛ سیر شدن؛ گستاخی کردن؛ خسته کردن☓اَنجاماندناَنجامانداَنجامان☓☓انجام دادن اَنجامیدن اَنجامید اَنجام ✓ ✓ انجام شدن☓ اَنجوختن/اَنجوغیدن اَنجوخت/اَنجوغید اَنجوخ/اَنجوغ ☓ ✓ برهم کشیدن پوست روی و اندام ☓ انجیدن اَنجید اَنج ✓ ✓ حجامت کردن☓ اَنجیردن اَنجیرد اَنجیرد ؟ ✓ گذرا سوراخ کردن، سُفتن ☓ اَنداختن اَنداخت اَنداز ✓ ✓گذرا پرتاب کردن☓ اَندَخسیدن اَندَخسید اَندَخس ؟ پوشاندن چیزی توسط ماده‌ای خاص☓ اَندیشیدن اَندیشید اَندیش ✓ ✓ گذرا فکر کردن☓ اِنگاشتن اِنگاشت اِنگار ؟ گذرا تحریک کردن☓انگیزاندنانگیزاندانگیزان؟؟گذراانگیزه دادن اَوژَنیدن/اوژندیدن اَوژَنید اَوژَن ؟ ✓گذرا انداختن☓ اَوباشتن اَوباشت اَوبار ☓ ☓ گذرا پر کردن☓اورندیدناورندیداورند☓☓خدعه زدن، فریب دادن☓اوسانیدناوسانیداوسان☓☓گذرافروانداختن، افشاندن☓ ایستادن ایستاد ایست ✓ ✓ متوقف شدن☓ ایستاندن ایستاند ایستان ✓ ✓گذرا متوقف کردن☓ باختن باخت باز ✓ ✓گذرا از دست دادن☓ بازاندن بازاند بازان ✓ ✓ گذرا ☓ باریدن بارید بار ✓ ✓ فرود آمدن باران☓ باراندن باراند باران ؟ مراجعه کردن، برگشتن☓بازنمودنبازنمودبازنمای✓✓گذراشرح دادن، توضیح دادن☓ باشیدن باشید باش ؟ بودن☓ بافتن بافت باف ✓ ✓گذرا ☓ بالیدن بالید بال ✓ ✓ افتخار کردن☓باوراندنباوراندباوران✓✓گذرا☓ بایستن بایست بای ✓ ✓ لازم بودن☓بانگیدنبانگیدبانگ☓☓بانگ زدن؛ فریاد زدن☓بُختنبختبوزگذرارهایی بخشیدن، نجات دادن☓ بخشاییدن بخشایید بخشای ؟ ✓گذرا ☓ بخشیدن بخشید بخش ✓ ✓گذرا ☓بَدِستیدنبدستیدبدست☓؟گذراتهدید کردن، بیم دادن☓ برازیدن برازید براز ؟ برازنده بودن☓بَرپسندیدنبرپسندیدبرپسند؟گذراترجیح دادن بردن برد بر ✓ ✓گذرا چیزی را از جایی به جای دیگر رساندن☓ برشتن برشت بریز/بریج ✓ ✓ گذرا برشته کردن بریجَن برشمیدن*همریشه با آشامیدن، از ریشه شم برشمید برشم ؟ ✓ ✓گذرا ☓ برمرداشتنترجمه قرآن قدس برمرداشت برمردار ☓ ✓ گذرا چشم داشتن ☓ برنمودن برنمود برنمای ✓ ✓ گذرا مشخص کردن ☓ بریدن برید بر ✓ ✓گذرا ☓ بستن بست بند ✓ ✓گذرا ☓ بسودن/بساویدن بسود/بساوید بسای/بساو ☓ ☓ دست مالیدن؛ لمس کردن ☓ بسیجیدن بسیجیدبسیج ✓ ✓ گذرا/ناگذر بسیج کردن؛ مهیا و آماده کردن؛ تدارک دیدن ☓ بسیدن بسید بس ؟ بس کردن☓ بلعیدن بلعید بلع ✓ ✓گذرا فرودادن خوراک☓ بودن بود بو ✓ ✓ ☓ بوسیدن بوسید بوس ✓ ✓گذرا ☓ بوییدن بویید بوی ✓ ✓گذرا ☓ بیشازیدن بیشازید بیشاز ؟ چشم براه بودن، چشم داشتن، پاییدن ☓بیهودنبیهود؟؟؟ناگذرباطل گفتن؛ رنگ گردانیدن از حرارت☓ پاشاندن پاشاند پاشان ✓ ✓گذرا ☓ پاشیدن پاشید پاش ✓ ✓گذرا ☓ پالاییدن/پالودن پالایید/پالود پالای ؟ ؟گذرا تصفیه کردنپالاوَن پالیدندر لهجه هراتی به معنی وارسی کردن برای یافتن چیزی پالید پال ✓ ؟گذرا جست و جو کردن☓ پاییدن پایید پای ✓ ✓گذرا باقی ماندن، کنترل کردن،منتظر بودن،پاسداری کردن☓ پایستن پایست پای ✓ ✓گذرا دوام داشتن☓ پختن پخت پز ✓ ✓گذرا ☓ پذیرفتن پذیرفت پذیر ✓ ✓گذرا پذیرش،استقبال کردن،قبول کردن☓ پدافندیدن* پدافندید پدافند ؟ ✓ ناگذر نیکو شدن، خرم شدن ☓ پذیراندن پذیراند پذیران ✓ ✓گذرا ☓ پراکندن پراکند پراکن ؟ ؟گذرا پاشیدن، منتشر کردن، پراکنده کردن☓ پراندن پراند پران ✓ ✓گذرا ☓ پرتابیدن پرتافت پرتاب ؟ ✓گذرا پرچ کردن☓ پرداختن پرداخت پرداز ✓ ✓گذرا ☓ پرستیدن پرستید پرست ✓ ✓گذرا ☓ پرسیدن پرسید پرس ✓ ✓گذرا ☓ پرماسیدن پرماسید پرماس ✓ ✓ گذرا لمس کردن، با لمس متوجه شدن ☓ پرواسیدن پرواسید پرواس ؟ ؟گذرا ☓پرهودنپرهودپرهون؟؟گذرا/ناگذررنگ گردانیدن از آتش یا آفتاب، برشته شدن☓ پرهیختن پرهیخت پرهیز ؟ پختن☓پُزیدنپزیدپزنشکنج گرفتن پژمردن پژمرد پژمر ✓ ✓ ☓ پژوهیدن پژوهید پژوه ✓ ✓ تحقیق کردن☓ پرویختن پرویخت پرویز ✓ ✓ گذرا بیختن، الک کردن پَرویزَن پسندیدن پسندید پسند ✓ ✓گذرا ☓ پنافتن پنافت پنام ؟ ✓ گذرا ترسیم کردن، زمودن ☓پوزیدنپوزیدپوز☓☓ناگذرپوزش خواستن، معذرت خواستن☓ پوشیدن پوشید پوش ✓ ✓ گذرا پوشَن پوشاندن پوشاند پوشان ✓ ✓گذرا ☓ پیچاندن پیچاند پیچان ✓ ✓گذرا ☓ پوکیدن پوکید پوک ✓ ✓گذرا ☓ پوکاندن پوکاند پوکان ✓ ✓گذرا ☓ پیچیدن پیچیدن پیچ ✓ ✓ گذرا ☓ پیچاندن پیچاندن پیچان ✓ ✓گذرا ☓ پیراستن پیراست پیرای ؟ گذرا پیرانویسی کردن، حاشیه‌نویسی کردن، تقریظ کردن ☓ پیوستن پیوست پیوند ✓ ✓گذرا ☓ پیونداندن پیونداند پیوندان ؟ گذرامضطرب شدن؛ بی‌تاب شدن، نفس نفس زدن از گرماروز سخت گرم شد و ریگ بتفت و لشکر و ستوران از تشنگی بتاسیدند. گذرا تاوَن تاراندن تاراند تاران ✓ ✓ گذرا تارومار کردن، متفرق کردن ☓ تبیدن تبیدن تب ؟ ؟گذرا ☓ تپیدن تپید تپ ✓ ✓گذرا ☓ ترازیدن ترازید تراز ✓ ✓ گذرا تنظیم کردن؛ آرایش دادن؛ مرتب کردن ☓ تراشیدن تراشید تراش ✓ ✓گذرا ☓ ترساندن ترساند ترسان ✓ ✓گذرا ☓ ترسیدن ترسید ترس ✓ ✓گذرا ☓ تَرَکیدن ترکید ترک ✓ ✓ ☓ تَرَکاندن ترکاند ترکان ✓ ✓ گذرا ☓ تُرُنجیدن یا تَرَنجیدن ترنجید ترنج ؟ ✓ منقبض شدن؛ درهم کشیده شدن؛ پرچین‌وشکن شدن؛ افسرده شدن ☓ تُرُنگیدن یا تُرَنگیدن ترنگید ترنگ؟ ✓ آواز دادن هر نوع ابزار (ساز، شمشیر و غیره)؛ ترنم کردن☓ تَکاندن تَکاند تَکان ✓ ✓ ☓ تَکیدن تَکید تَک ؟ ☓ جنگیدن جنگید جنگ ✓ ✓ ☓ جوشاندن جوشاند جوشان ✓ ✓گذرا ☓ جوشیدن جوشید جوش ✓ ✓ ☓ جَویدن جَوید جَو ✓ ✓ ☓ جوییدن جویید جوی ؟ | ## بخش 3: فعل‌های فارسی | ناله و بانگ کردن پرندگان هنگام ترس☓ چاییدن چایید چای ✓ ✓ ☓ چاپیدن چاپید چاپ ✓ ✓ ☓ چبسیدن چبسید چبس ؟ ستیزه کردن؛ کوشیدن؛ دشمنی ورزیدن ☓چَربیدن شدن☓ چرخاندن چرخاند چرخان ✓ ✓گذرا ☓ چرخیدن چرخید چرخ ✓ ✓ ☓ چَرَستیدن یا چِرِستیدن چرستید چرست ؟ دندان قروچه کردن، بهم زدن و بهم فشردن دندان ☓ چرنگیدن چرنگید چرنگ ✓ ✓ صدا کردن زنگ یا دَرای یا ابزار ☓ چَرویدن چَروید چرو ✓ ✓ چاره جُستن؛ تدبیر کردن ☓ چزاندن چزاند چزان ✓ ✓ ☓ چسباندن چسباند چسبان ✓ ✓گذرا ☓ چسبیدن چسبید چسب ؟ چَفسیدن، چسبیدن☓ چیدن چید چین ✓ ✓ ☓ چیریدن چیرید چیر ✓ ✓چیره شدن ☓ خاراندن خاراند خاران ✓ ✓گذرا ☓ خاریدن خارید خار ✓ ✓ ☓ خاستن خاست خیز ☓ ✓ ☓ خاییدن خایید خای ؟ خراش دادن، خاریدن، مجروح ساختن، تراشیدن، زدودن، ستردن، محو کردن☓ خرامیدن خرامید خرام ؟ با ناز و وَقار و به‌زیبایی راه رفتن☓ خروشیدن خروشید خروش ☓ ✓ بانگ برآوردن، فریاد زدن، داد کشیدن، نعره زدن☓ خریدن خرید خر ✓ ✓گذرا با پرداخت پول چیزی را از کسی گرفتن☓ خزیدن خزید خز ✓ ✓ ☓ خسبیدن خسبید خسب ؟ ☓ خَستن خَست خَل ☓ ☓ مجروح شدن☓ خَستودن خَستود خَستای ☓ ☓ گذرا اعتراف کردن، خَستود شدن ☓خُسودنخُسود؟ خُسور☓☓گذرادرو کردن، درود گفتن، داخل شدن☓خُشودن/خَشودنخُشودخَشای☓☓گذراهَرَس کردن خُفتن خُفت خواب ؟ ☓ خَفیدن/خَپیدن، خفید/خپید خف/خپ ☓ ☓ دم زدن، خفه شدن، سخت نفس کشیدن، نفس‌نفس زدن، سرفه کردن☓خلانیدنخلانیدخلان☓☓فروبردن چیزی نوک تیز در چیزی دیگر☓ خَلیدن خلید خل ☓ ☓ فرورفتن، فروبردن، آزردن، مجروح شدن☓ خندیدن خندید خند ✓ ✓ ☓ خنداندن خنداند خندان ✓ ✓گذرا باعث خنده شدن☓ خَنیدن خَنید خَن ✓ ✓گذرا ☓ خواباندن خواباند خوابان ✓ ✓ ☓ خوابیدن خوابید خواب ✓ ✓ ☓ خواستن خواست خواه ✓ ✓گذرا ☓ خواندن خواند خوان ✓ ✓گذرا ☓ خوراندن خوراند خوران ✓ ✓گذرا ☓ خوردن خورد خور ✓ ✓گذرا ☓ خفسیدن خفسید خفس ؟ ☓ خوفیدن خوفید خوف ☓ ☓ ☓ دادن داد ده ✓ ✓گذرا ☓ داشتن داشت دار ✓ ✓گذرا ☓ دامیدن دامید دام ✓ ✓گذرا افشاندن برای پالودن چیزی ☓ دانستن دانست دان ✓ ✓گذرا ☓ داویدن داویدن داو ✓ ؟ گذرا دوختن درزن درخشیدن درخشید درخش ✓ ✓ ☓ درفشیدن درفشید درفش ✓ ✓ ☓ درنجیدن درنجید درنج ✓ ✓ ناگذر صحبت کردن ☓درنگیدندرنگیددرنگدرنگ کردن دروشیدن دروشید دروش ✓ ✓ ☓ درودن درود درو ؟ ✓ ناگذر/گذرا تغییر یافتن، عوض شدن به چیزی ☓دندیدندندیددند؟؟زمزمه کردن دواندن دواند دوان ؟ گذرا چسبیدن، متصل کردن ☓ دوشیدن دوشید دوش ✓ ✓گذرا ☓ دویدن دوید دو ✓ ✓ ☓ دیدن دید بین ✓ ✓گذرا ☓ راندن راند ران ؟ ؟گذرا ☓ رایاندن رایاند رایان ✓ ؟گذرا رهنمایی نمودن، هدایت کردن؛ مدیریت کردن ☓ ربودن ربود ربای ؟ ☓ رَندیدن رندید رند ☓ ☓گذرا رَندهرنگیدنرنگید رنگ ☓ ☓گذرا ☓ روزیدن/روژیدن روزید/روژید روز/روژ ؟ ناگذر موییدن؛ زوزه کشیدن☓ زَهیدنقوتت از قوت حق می‌زهد/ نز عروقی کز حرارت می‌جهد (مولوی). ☓ زیفتن زیفت زیب ✓ ✓ ☓ زیستن زیست زی، زیو ✓ ✓ ☓ژَکاریدنژَکاریدژَکار؟؟لجاجت کردن☓ ژَکیدن ژَکید ژَک ؟ ☓ ژولیدن ژولید ژول ✓ ✓ ☓ژوهیدن آب از سقف بر اثر باران☓ ساختن ساخت ساز ✓ ✓ ☓ سابیدن سابید ساب ؟ به انتها رساندن؛ تکمیل کردن ☓ سَپوختن یا سِپوختن یا سُپوختن سپوخت سپوز ☓ ✓ گذرا تعدی کردن، تجاوز کردن، نافرمانی کردن ☓ ستادن ستاد ایست ؟ دشمنی کردن ☓سَختَن/سَنجیدنسخت/سنجیدسنج☓/✓✓اندازه گرفتن، نقد کردنسنجه سرشتن سرشت سریش ؟ سمبه، سنباده سِکالیدن سکالید سِکال ☓ ☓ ☓ سِکیزیدن سِکیزید سِکیز ☓ ☓ برجستن؛ آلیختن، جفتک انداختن ☓ سِگالیدن سگالید سگال ☓ ☓ ☓سُلفیدنسُلفیدسُلف؟✓گذرا/ناگذراپولی به عنوان رشوه یا اجبار پرداختن☓ سَمیدن سَمید سَم ؟ ☓ سوزاندن سوزاند سوزان ✓ ✓ ☓ سَهمیدن سهمید سهم ✓ ✓ ترسیدن، هراسیدن☓ شاشیدن شاشید شاش ✓ ✓ ☓ شاریدن شارید شار ✓ ✓ ☓ شایستن شایست شای ؟ ☓ شَپْلیدن شپلید شپل ☓ ☓ سوت زدن؛ صفیر زدن ☓ شتاباندن شتاباند شتابان ✓ ✓ ☓ شتابیدن شتابید شتاب ✓ ✓ ☓ شتافتن شتافت شتاب ✓ ✓ ☓ شَخلیدن شخلید شَخل ؟ ☓ شَخودن شخودنشخای ✓ ✓ زخمی کردن؛ خراشیدن☓ شَخولیدن شخولیدشخل/شخول ✓ ✓ ☓ شَخیدن شَخید شَخ ؟ ☓ شدن شد شو ✓ ✓ ☓ شستن شست شوی ✓ ✓ ☓ شکافتن شکافت شکاف ✓ ✓ ☓ شکافیدن شکافید شکاف ؟ ☓ شکاندن شکاند شکان ✓ ✓ ☓ شکستن شکست شکن ✓ ✓ ☓ شکریدن/شکردن/شکاریدن شکرید شکر/شکار ✓ ✓ ☓ شِکَفتن شِکِفتشِکَف ☓ ☓ شکافتن☓ شکِفتن شکفت؟ ☓ شماردن شمارد شمار/شمر ✓ ✓ ☓ شمردن شمرد شمار/شمر ✓ ✓ ☓ شَمیدن شمید شم ☓ ☓ ☓ شناختن شناختشناس ✓ ✓ ☓ شناساندن شناساند شناسان ✓ ✓ ☓ شِنُفتن شنفت شنو ؟ ناگذرا/گذرا آشفته و سرگشته شدن؛ عاشق شدن؛ شیفته ساختن ☓ صرفیدن صرفید صرف ✓ ✓ صرف کردن، ارزیدن، ارزش داشتن☓ طلبیدن طلبید طلب ✓ ✓ خواستن، بازجستن، جویا شدن، ستاندن، فراخواندن☓ غارتیدن غارتید غارت ☓ ☓ مصدر جعلی از غارت کردن☓ غازیدن غازید غاز ☓ ☓ ☓ غاژیدن غاژید غاژ ☓ ☓ برهم زدن پشم یا پنبه و مانند آن، حلاجی کردن ☓ غَرمیدن غَرمید غَرم ☓ ✓ خشمناک شدن؛ دشنام دادن ☓ غُرُنبیدن غُرنبید غُرنب ✓ ✓ بانگ و خروش برآوردن؛ غوغا کردن؛ آواز مهیب برآوردن (رعد) ☓ غَنجیدن غنجید غنج ☓ ☓ ناز و غمزه کردن، کرشمه کردن؛ بذله‌گویی کردن☓ غُنودن غنود غنو ✓ ✓ آرمیدن، آسودن، خفتن، خوابیدن، خسبیدن☓ غوتیدن غوتید غوت ؟ ✓ گذرا به گویش مردم تاجیک یعنی غوطه‌ور شدن (در آب)، فرورفتن در آب ☓ فاریدن فارید فار ✓ ؟ فرودادن ☓ فاژیدنانوری: تو زر خواهی و من سخن عرضه دارم *** تو در فاژه افتی و من در عطاسه فاژید فاژ ✓ ؟ اهتمام و دقت کردن در کار؛ حلاجی کردن ☓ فرغاریدن فرغارید فرغار ✓ ✓ ☓فرکندنفرکندفرکنناگذر/گذرامتلاشی شدن (کردن) فرمودن فرمود فرمای ✓ ✓ ☓ فروختن فروخت فروش ✓ ✓ ☓فرومولیدنفرومولیدفرومول✓غیب شدن، جیم شدنفَرهیختنفرهیختفرهَنج؟؟ادب کردن، آموزش دادن☓ فریفتن فریفت فریب ؟ ✓ ☓ فَلخَمیدن فلخَمید فَلخَم ☓ ☓ ☓ فَلخودن فَلخود فَلخای ☓ ☓ ☓ فَلخیدن فَلخید فلخ ☓ ☓ ☓ فَلَنجیدن فَلَنجید فَلَنج ؟ ✓ مغرور شدن، غره شدن؛ فریفته شدن☓ فهماندن فهماند فهمان ✓ ✓ ☓ فهمیدن فهمید فهم ✓ ✓ ☓قاپیدنقاپیدقاپ✓✓دزدیدنقبولاندنقبولاندقبولان✓✓کسی را به پذیرفتن امری یا چیزی وادار ساختن کاستن کاست کاه ✓ ✓ ☓ کاشتن کاشت کار ✓ ✓ ☓ کافتن کافت کاف ؟ ☓ کردن کرد کن ✓ ✓ ☓ کَرَشیدن/کَرَسیدن کَرَشید کَرَش ☓ ☓ کسی را بازی دادن؛ چاپلوسی کردن؛ فریفتن☓ کِشتن کشت کار ؟ ✓ خرد کردن چیزی با دندان، دندان قروچه کردن ☓ کندن کند کن ✓ ✓ ☓ کوبیدن کوبید کوب ؟ ☓ گذاردن گذاردگذار ✓ ✓ ☓ گذاشتن گذاشتگذار ✓ ✓ ☓ گذشتن گذشت گذر ✓ ✓ ☓ گُرازیدن گُرازیدگُراز ☓ ☓ با ناز و تبختُر راه رفتن☓ گرداندن گرداند گردان ✓ ✓ ☓ گَرزیدن گَرزید گَرز ☓ ✓ گلایه کردن؛ زاری کردن؛ توبه کردن☓ گرفتن گرفت گیر ✓ ✓ ☓ گرویدن گروید گرو ✓ ✓ ایمان آوردن، باوریدن ☓ گریاندن گریاند گریان ✓ ✓ ☓ گریختن گریخت گریز ✓ ✓ ☓ گریستن گریستگری ✓ ✓ ☓ گزاردن گزارد گزار ؟ ☓ گُزیدن گُزید گُزین ✓ ✓ ☓ گُزیریدن/گزیردن گزیرید/گزیرد گزیر ✓ ✓ چاره جُستن، تصمیم گرفتن ☓ گُساردن گسارد گسار ☓ ✓ ☓ گُستراندن گُستراند گُستران ✓ ✓ ☓ گُستَردن گُسترد گُستر ✓ ✓ ☓ گُسستن گسست گسل ؟ ☓ گشتن گشت گرد ✓ ✓ ☓ گشودن گشود گشای ☓ ✓ ☓ گفتن گفت گوی ✓ ✓ ☓ گُلاندن/گُلانیدن/گِلاندندر فارسی همدانی گُلاند/گُلانید گُلان ☓ ✓ غلتاندن روی زمین، تکان دادن درخت که میوه‌های آن بریزد، تکاندن ☓ گُماردن گمارد گمار ☓ ✓ ☓ گُماشتن گماشت گمار ؟ ☓ گُندادنترجمه قرآن قدس گُنداد گُند ☓ ✓ به دست آوردن؛ یافتن☓ گندیدن گندید گند ✓ ✓ ☓ گنجیدن گنجید گنج ✓ ✓ ☓ گندن گند گن ✓ ✓ ☓ گواژیدن گواژید گواژ ✓ ✓ طعنه زدن ☓ گوالیدن گوالید گوال ☓ ☓ نمو کردن، توسعه یافتن، بالیدن ☓ گوزیدن گوزید گوز ✓ ✓ ☓گوشیدنگوشیدگوش؟؟گوش کردنگیجیدنگیجیدگیج؟؟گیج شدن لابیدن لابید لاب؟ ☓ لُمباندندر لهجه هراتی به معنی فروریزاندن است و حالت ناگذر آن رُمبیدن به معنای فروریختن است. ☓ مولیدن مولید مول ☓ ☓ درنگ کردن، تأخیر نمودن ☓ موییدن مویید موی ☓ ☓ ☓ میراندن میراند میران ✓ ✓ ☓ میزیدن می‌زید میز ؟ ؟گذرا ☓نارستننارستنار؟؟نداشتن توانایی در دانستن، کودن بودن☓ناریدنناریدنار؟؟گذرافکر نکردن، فکر نداشتن☓ نازیدن نازید ناز ؟ ☓ نگریستن نگریست نگر ✓ ✓ ☓نِگَندننگندنگن☓☓گذرادفن کردن، سوراخ کردن با سوزن☓ نمودن نمود نمای ✓ ✓ ☓نَمیدنمولوی: وقت درد و مرگ آن سو می نَمینَمیدنَمتوجه کردن نواختن نواخت نواز ؟ ندانی که سعدی مکان از چه یافت////نه هامون نَوشت و نه دریا شکافت (سعدی-بوستان) نَوَشت نَوَرد ؟ ☓ نوشیدن نوشید نوش ☓ ✓ ☓ نهادن نهاد نه ✓ ✓ ☓ نهاندن نهاند نهان ✓ ✓ ☓ نهشتن نهشت نه ؟ ☓ نیوشیدناز نیوشیتن فارسی میانه، ترکیبی از پیشوند فعلی ن + گوشیدن، به چیزی گوش دادن) نیوشید نیوش ؟ گوش کردن☓ وابُردن وابُرد وابَر ✓ ✓ ☓ وابستن وابست وابند ✓ ✓ ☓ واخواستن واخواست واخواه ✓ ✓ ☓ واخواندن واخواند واخوان ✓ ✓ ☓ واخیدن واخید واخ ✓ ✓ حلاجی کردن ☓ وادادن واداد واده ✓ ✓ ☓ وارسیدن وارسید وارس ؟ فرودادن☓ وازدن وازد وازن ✓ ✓ ☓ واساختن واساخت واساز ✓ ✓ ☓ واسِپُردن واسِپُرد واسِپُر ✓ ✓ ☓ واسوختن واسوخت واسوز ✓ ✓ ☓ واشکافتن واشکافت واشکاف ✓ ✓ ☓ واشِمُردن واشِمُرد واشِمُر ✓ ✓ ☓ واشناختن واشناخت واشناس ✓ ✓ ☓ واشَمیدن* واشمید واشم ؟ ✓گذرا ☓ واکاویدن واکاوید واکاو ✓ ✓ ☓ واکشیدن واکشید واکش ✓ ✓ ☓ واکوفتن واکوفت واکوب ✓ ✓ ☓ واگذاشتن واگذاشت واگذار ✓ ✓ ☓ واگفتن واگفت واگوی ✓ ✓ بازگفتن، تکرار کردن☓ واگندن واگند واگن ✓ ✓ انباشتن و پرکردن☓ وانهادن وانهاد وانِه ✓ ✓ سپردن، مقرر کردن، جاگزین کردن، واگذارکردن☓ واهِشتن واهِشت واهِل ✓ ✓ رها کردن و واگذار کردن☓ ورافتادن ورافتاد وراُفت ✓ ✓ از بین رفتن☓ ورانداختن ورانداخت ورانداز ✓ ✓ گذرا از بین بردن☓ ورپریدن واپرید ورپَر ✓ ✓ جوان مرگ شدن☓ وررفتن وررفت وررو ✓ ✓ با چیزی خود را مشغول کردن☓ ورزیدن ورزید ورز ✓ ✓ کوشیدن، عمل کردن. به کار بردن☓ ورتیدن ورتید ورت ✓ ✓ تغییر یافتن☓ وردیدن وردید ورد ✓ ✓ تغییر یافتنوَردَنه ورنگریستن ورنگریست ورنگر ✓ ✓ گذرا دقت کردن؛ توجه کردن☓ وزیدن وزید وز ✓ ✓ دمیدن، وزش باد☓ وَشکَریدن/وَشکَردن وَشکرید/وشکرد وَشکر ☓ ✓ گذراکاری را به چابکی کردن؛ با تجربه کاری را انجامیدن ☓ وشکولیدن وشکولید وشکول ☓ ✓ گذراکاری را به چابکی کردن؛ با تجربه کاری را انجامیدن ☓ وَشتن وشت وَرد ✓ ✓ رقصیدن☓ وَغَستن وَغست؟ ☓ ☓ گذرا ظاهر کردن، آشکار کردن☓ ویراستن ویراست ویرای ✓ ✓ گذرا اصلاح کردن☓وینارستنوینارستوینار✓؟گذراپیوند دادن افکار، تمرین فکری کردن☓ هراسیدن هراسید هراس ؟ | ## جمع‌بندی | فهرست فعل‌های پارسی با معنای آن‌ها، محمد بشیر حسین، بخش یک و بخش دوم، دانشکدهٔ تهران بحثی دربارهٔ صرف فعل در زبان علمی فارسی، دکتر محمد حیدری ملایری یدالله منصوری، بررسی ساختار فعل‌های جعلی (برساخته) در فارسی میانه تحلیل واژگانی افعال زبان فارسی، دکتر علی اکبر خمیجانی فراهانی، استادیار دانشگاه تهران (ص ۱۵۳–۱۶۵) تأثیر قانون بارتلمه بر ساختار فعل‌های زبان فارسی، بدرالزمان قریب J.R.