موضوع مقاله: ۱۲۹۹ (خورشیدی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ۱۲۹۹ (خورشیدی) | مقدمه: رویدادها فروردین ۱ فروردین – کلنل فضل‌الله خان آق‌اولی از افسران ژاندارمری در اعتراض به انعقاد قرارداد ۱۹۱۹ خودکشی کرد. | ## بخش 1: ۱۲۹۹ (خورشیدی) | ۳ فروردین – نیروهای جمهوری خلق آذربایجان نیمی از شهر شوشی را سوزانده و به کشتار اهالی ارمنی برآمدند. تخمین زده می‌شود در عرض چهار روز بین ۵۰۰ تا ۳۰ هزار نفر در این کشتار کشته و ۲۰۰۰ خانه با خاک یکسان شد. ۷ فروردین – ارتش سرخ به جمهوری خلق آذربایجان حمله کرد و در عرض چند هفته خاک آن را به اشغال کامل در آورد. ۱۲ فروردین – ابوطالب شیروانی بنان‌السلطان در سرمقاله‌ای که در روزنامهٔ میهن (اصفهان) منتشر کرد مطالبی علیه وثوق‌الدوله نخست‌وزیر و قرارداد ۱۹۱۹ نوشت که موجود بازداشت او در ۲۰ فروردین و توقیف روزنامه شد. ۱۷ فروردین – آغاز قیام شیخ محمد خیابانی و تصرف نهادهای دولتی تبریز به دست طرفدارانش. او در اعتراض به تغییر نام بخشی از قفقاز حول باکو به آذربایجان، نام ایالت آذربایجان را به آزادیستان تغییر داد. ۱۸ فروردین – تصرف شهربانی تبریز به دست پیروان شیخ محمد خیابانی تأسیس لیسه عصمت در کابل، نخستین مدرسه دختران در افغانستان با دستور شاه امان الله (۱۲۹۸ تا ۱۳۰۸خ/۱۹۱۹ تا ۱۹۲۹م). کنفرانسی میان هیئت افغان و بریتانیایی در میسوری آغاز شد برای حل و فصل مسائل باقی‌مانده پس از جنگ سوم افغان‌ ـ انگلیس و عادی سازی روابط.(۱۷ اپریل تا ۲۴ جولای ۱۹۲۰م) اردیبهشت ۳ اردیبهشت – نخستین جلسهٔ مجلس ملی کبیر ترکیه در میانه جنگ استقلال این کشور تشکیل شد. ۶ اردیبهشت – جمهوری خلق شوروی خوارزم توسط اتحاد جماهیر شوروی به عنوان جانشین منطقهٔ خانات خیوه ایجاد شد. ۵ اردیبهشت – دیوان عالی جامعه ملل قیمومت فلسطین را به بریتانیا، قیمومت سوریه را به فرانسه، میانرودان (عراق امروزی) را به بریتانیا داده و به ایالات متحده پیشنهاد قیمومت ارمنستان را داد. ۸ اردیبهشت – یک روز پس از اشغال باکو به دست نیروهای روسی شوروی، جمهوری خلق آذربایجان ساقط و این کشور تحت عنوان جمهوری شوروی سوسیالیستی آذربایجان به اتحاد جماهیر شوروی الصاق شد. ۱۸ اردیبهشت – نبرد حمض میان سلطان‌نشین نجد و شیخ‌نشین کویت آغاز شد و تا ۶ روز ادامه داشت. | ## بخش 2: ۱۲۹۹ (خورشیدی) | خرداد ۱۵ خرداد – اعلام موجودیت جمهوری شورایی سوسیالیستی ایران به رهبری میرزا کوچک خان جنگلی تیر ۲ تیر – نخستین کنگرهٔ فرقهٔ کمونیست ایران (فرقهٔ عدالت) با دبیر کلی حیدرخان عمواوغلی در بندر انزلی برگزار شد. در پایان کنگره اعلام شد که فرقه کمونیست با جنگلی‌ها، اقدام به تأسیس جمهوری شورایی سوسیالیستی ایران کرده‌است. ۵ تیر – در حالی که میرزا حسن‌خان وثوق‌الدوله، رئیس‌الوزرای ایران، متهم به دریافت رشوه برای امضای قرارداد ۱۹۱۹ شده بود و اعتراضات بالا گرفته بود، احمدشاه (در این روز) او را برکنار کرد. ۹ مرداد – در پی انشعاب میان عناصر جنبش جنگل، اتحادیه جوانان کمونیست ایران ایجاد شد و اقدامات مسلحانه و تبلیغی علیه میرزا کوچک خان جنگلی شروع کرد. ۱۹ مرداد – نمایندگان سلطان محمد ششم عثمانی معاهدهٔ سور را با متفقین امضا کردند و بدینوسیله آمادگی امپراتوری عثمانی برای تقسیم شدن را رسماً پذیرفتند. شهریور ۸ شهریور – در جریان خیزش مردم منطقهٔ عراق علیه نیروهای انگلیسی که قیمومت این سرزمین را به دست گرفته بودند، روحانیون در استان ذی‌قار (امروزی) اعلان جهاد علیه انگلیسی‌ها کردند. این نخستین حرکت ضداستعمای در خاورمیانه بود که در نهایت موجب تضعیف انگلیسی‌ها شد و به شکل غیرمستقیم مقدمات فسخ قرارداد ۱۹۱۹ را ایجاد کرد. وینستون چرچیل نخست‌وزیر بریتانیا برای سرکوب این انقلاب دستور استفاده از نیروی هوایی به استعداد ۶۳ هواپیما و کاربرد جنگ‌افزار شیمیایی علیه انقلابیون داد. ۱۹ شهریور – حزب کمونیست ترکیه در کنگره‌ای در باکو با حضور ۷۴ نماینده با گرایش‌های مختلف چپ و به ریاست مصطفی صبحی تأسیس شد. ۱۶ مهر – جمهوری شورایی خلق بخارا به وجود آمد بدین ترتیب امارت بخارا که زبان رسمی آن فارسی بود پس از ۱۳۵ سال منقرض گردید. جمهوری جدید چهار سال به حیات خود ادامه داد تا اینکه بخشی از جمهوری سوسیالیستی ازبکستان شوروی شد. آبان ۵ آبان – فتح‌الله خان اکبر سردار منصور، پس از کناره‌گیری مشیرالدوله مأمور به تشکیل دولت شد. | ## بخش 3: ۱۲۹۹ (خورشیدی) | آذر ۷ آذر – پایان جنگ ارمنستان–جمهوری آذربایجان که از ۹ فروردین ۱۲۹۷ آغاز شده بود. ۲۲ آذر – تأسیس سفارت ایران در لهستان ۲۴ آذر – وینستون چرچیل وزیر وقت جنگ بریتانیا به پارلمان این کشور اطلاع داد که نیروهای بریتانیا تا پایان ۱۹۲۱ از خاک ایران خارج خواهند شد. ۲۸ دی – فتح‌الله خان اکبر سردار منصور، نخست‌وزیر ایران پس از فشارهای تجار، استعفای خود را پس گرفت. ۲۹ دی – انستیتو پاستور ایران به عنوان دهمین انستیتو پاستور دنیا با ورود ژوزف منار تأسیس شد. دی – قحطی روسیه در منطقهٔ ولگا حدوداً از همین زمان آغاز شد و تا اواخر ۱۳۰۱ ادامه پیدا کرد. انقلاب روسیه، جنگ داخلی این کشور و جنگ جهانی اول از دلایل این قحطی بودند که در آن حدود ۵ میلیون نفر از گرسنگی و بیماری مردند. ۳۰ دی – شوروی، جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی داغستان را بر کرانه‌های دریای مازندران تشکیل و پایتخت آن را مخاچ‌قلعه قرار داد. سردار منصور نخست‌وزیر وقت ابتدا به سفارت انگلستان پناهنده شد و بعداً با گرفتن تضمین بوسیلهٔ انگلیسی‌ها به اروپا رفت. ۴ اسفند – بازداشت ۸۰ نفر از رجال سیاسی توسط نیروهای کودتاگر به منظور جلوگیری از تبانی ۶ اسفند – احمدشاه قاجار، سید ضیاءالدین طباطبایی را به جای محمدولی‌خان تنکابنی سپهدار اعظم، مأمور تشکیل کابینه کرد. کابینهٔ جدید از این عبارت بود: سیدضیاءالدین طباطبایی رئیس‌الوزرا و وزیر داخله، رضاخان میرپنج فرمانده کل قوا، مدیرالملک جم وزیر امور خارجه، میرزا مسعودخان کیهان وزیر جنگ، رضاقلیخان نیرالملک وزیر معارف و اوقاف، علیمحمدخان موقرالدوله وزیر تجارت و فوائد عامه، میرزا علیخان مؤدب‌الدوله وزیر صحیه، میرزا حسینخان دادگر عدل‌الملک کفیل وزارت داخله، میرزا عیسی‌خان فیض کفیل وزارت مالیه، سیدمصطفی‌خان منصورالسلطنه کفیل وزارت عدلیه. ۷ اسفند – ابطال قرارداد ۱۹۱۹ ایران و انگلستان با تصویب هیئت دولت جدید ۸ اسفند – ترفیع رضاخان میرپنج به درجهٔ سردار سپهی به فرمان شاه ۸ اسفند – امضای قرارداد جدید ایران و شوروی در مسکو ۱۰ اسفند. نخستین معاهده دوستی افغانستان و ترکیه در مسکو و شروع روابط رسمی بین دو کشور.(۱ مارس ۱۹۲۱م) ۲۵ اسفند – مالیهٔ ممکلتی بودجهٔ کشور در این سال را جمعاً ۱۹٬۳۳۲٬۴۰۰ تومان اعلام کرد. | ## جمع‌بندی | ۲۸ اسفند – آمار: اعلام شد که در سراسر ایران ۹ مریضخانه، ۴۱ درمانگاه، ۱۲ پزشک و ۴ پرستار حضور دارند.