موضوع مقاله: تصلیب عیسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تصلیب عیسی | مقدمه: تصلیب عیسی به عنوان موضوعی تاریخی و مورد پذیرش اکثریت مورخین و دانشمندان است؛ با این وجود، اسلام نظری متفاوت در این باره اتخاذ کرده و بنابر قرآن، عیسی کشته و مصلوب نشده است و قضیه مصلوب شدن او برای مسیحیان، مشتبه شده است. | ## بخش 1: تصلیب عیسی | این اتفاق در قرن اول میلادی در یهودیه—استانی از امپراتوری روم—به سال ۳۰ یا ۳۳ م رخ داده‌است. عیسی، واعظ یهودی اهل جلیل، با موعظه دربارهٔ مسائلی چون نزدیکی آخرالزمان و آمدن پادشاهی خدا، فساد مقامات معبد دوم و مسیحا (منجی آخرالزمانی یهودیت) خواندن خود، برای خویش پیروان و نیز مخالفانی دست و پا کرد. این موضوعات باعث شد او در دادگاه سنهدرین محاکمه و به دلیل کفرگویی، اتهامی که مجازاتش مرگ بود، گناهکار شناخته شود. نهایتاً مقامات یهودی او را به رومیان تحویل دادند و ایشان نیز عیسی را به این دلیل که خود را «پادشاه یهود» اعلام کرده، به صلیب کشیدند. احتمالاً هدف رومیان از کشتن عیسی، حفظ صلح و ثبات امپراتوری روم بوده، چراکه مصلوب کردن یهودیان شورشی امری معمول در دهه‌های ملتهب منتهی به وقایع سال ۷۰ میلادی و نابودی اورشلیم بوده‌است. مرگ مسیح بر بالای صلیب در تپه گلگتا از تعالیم مرکزی مسیحیت و کفارهٔ گناهان بشر محسوب می‌شود. بر اساس روایت این اناجیل خود عیسی نیز پیش از مرگش به مصلوب شدن خویش اشاره کرده‌است. بر اساس روایت عهد جدید، عیسی در روز سوم از مرگ برخاست و پس از چهل شبانه روز به سوی پدر صعود کرد. زمینهٔ تاریخی تصلیب تصلیب نوعی مجازات در مدیترانهٔ شرقی بود که به به وسیلهٔ بستن یا به میخ کشیدن فرد به چوب میله یا صلیب انجام می‌شد. این عمل قرن‌ها قبل از رومیان سابقه داشت و توسط مردمان دیگری هم انجام می‌شد؛ هرودوت در تاریخ خود به انجام این رسم توسط ایرانیان اشاره کرده‌است. یوسف فلاوی روایت کرده که پادشاهی یهودی به نام الکساندر یانوس برای مجازات فریسیان که با دشمن خارجی همدست شده بودند، تعداد زیادی از ایشان را مصلوب کرد؛ او احتمالاً به همین دلیل در طومارهای دریای مرده «شیر خشم که مردان را زنده می‌آویخت» خطاب شده‌است. که فرد محکوم معمولاً چوب صلیب را خودش حمل می‌کرد و نام و مجازاتش را بر روی نوشته‌ای از گردنش آویزان می‌کردند و نهایتاً بر روی صلیب قرار می‌دادند. علاوه بر چهار انجیل متعارف—که همگی مصلوب شدن عیسی را گزارش کرده‌اند—در کتاب اعمال رسولان و اشارت پراکنده در رسائل نیز به این واقعه اشاره شده‌است. انجیل پطرس—از اناجیل کاذبه—گهگاه به عنوان شاهدی دیگر بر تصلیب عیسی ذکر می‌شود، اما محققان اتفاق نظر دارند که این انجیل از یک یا دو انجیل عهد جدید به عنوان منبع خود استفاده کرده‌است. مطابق روایت عهد جدید، عیسی را بعد از محاکمه توسط رومیان و یهودیان، درحالی‌که صلیب خود را حمل می‌کرد به گلگتا بردند؛ مسیری که طی کردند را به صورت سنتی راه اندوه می‌نامند. به گفتهٔ سه انجیل هم‌نوا، رومیان شخصی به نام شمعون قیروانی را مجبور کردند در حمل صلیب عیسی را یاری کند. در لوقا، عیسی به زنانی که به دنبالش می‌آمدند و گریه می‌کردند می‌گوید «برای من گریه نکنید، بلکه به خاطر خود و فرزندانتان اشک بریزید.» در گلگتا، به او شرابی مخلوط با مُرِّ مکی یا حنظل دادند تا درد را احساس نکند، اما او در متی و مرقس، این پیشنهاد را رد می‌کند. در بالای سر عیسی بر روی صلیب نوشته شده بود: «عیسای ناصری، پادشاه یهود.» سربازها و رهگذران او را به خاطر آن نوشته مسخره می‌کردند. در لوقا، یکی از آن دزدها عیسی را سرزنش می‌کند که اگر مسیح هستی، خودت و ما را نجات بده، اما دیگری از عیسی دفاع می‌کند. عیسی به دومی می‌گوید: «امروز با من در بهشت خواهی بود.» در یوحنا، مریم مادر عیسی و «آن شاگردی که عیسی دوستش می‌داشت» هم در زمان تصلیب خود را به آنجا رساندند. سربازان رومی به جهت آن‌که مرگ را تسریع کنند، پاهای آن دو دزد را شکستند اما با عیسی چنین نکردند، چون زمانی که به او رسیدند، دیدند مرده‌است. در یوحنا، یکی از سربازان نیزه‌ای به پهلوی عیسی فرومی‌کند که از آن خون و آب فواره می‌زند. در مرقس و متی، فرماندهٔ سربازان رومی که از این اتفاقات وحشت‌زده شده بود، می‌گوید: «به راستی او پسر خدا بود.» در همان روز، یوسف الرامی با اجازهٔ پیلاطس و کمک نیقودیموس، جنازهٔ عیسی را از صلیب پایین می‌آورد، «به رسم تدفین یهودی با عطریات در کفن می‌پیچد» و در مقبرهٔ می‌دهد. در متی، کاهنان اعظم یهودی به نزد پیلاطس می‌روند و از او می‌خواهند نگهبانانی تا روز سوم برای قبر بگمارد. پیلاطس پاسخ می‌دهد «چنان‌که صلاح می‌دانید از آن قبر حفاظت کنید.» آنان نیز قبر را مهروموم کرده و نگهبانی برای آن گذاشتند. در دهه‌های اخیر، پژوهشگران اتفاق نظر داشته‌اند که داستان مصلوب شدن و رنج‌های عیسی در اناجیل بر پایه روایت (های) قدیمی‌تری استوار هستند که گسترش پیدا کرده‌اند تا به شکل فعلی رسیده‌اند. نتیجه گرفته شده که این روایات پیش از مرقس وجود داشته‌اند یا اینکه لوقا با ترکیب مرقس و یک منبع دیگر روایت خودش (باب‌های ۲۲–۲۳) را نوشته‌است. با این حال، زمان شکل‌گیری روایت انجیلی اما گاه تا قبل از سال ۴۰ میلادی هم آن را عقب برده‌اند. توافقی وجود ندارد که انگیزهٔ مسیحیان گسترش روایت رنج‌ها و مرگ عیسی چه بوده، اما گفته می‌شود پیروان عیسی اولیهٔ عیسی نیاز داشتند واقعیتی بدیهی را بپذیرند: همو که مسیحا اعلام شده بود و می پرستیدندش، همانی بود که بر روی صلیب مرد. البته در عهد جدید، قدیمی‌ترین اشارات به تصلیب از رسائل پولس هستند؛ پولس اساساً «مسیح مصلوب» را تجسم انجیل می‌یافت و «کلمهٔ صلیب» را جوهرهٔ آن. | ## بخش 2: تصلیب عیسی | در میان رسائل پولس، اول قرنتیان ۱۵:۳–۵ نخستین اشارهٔ او محسوب می‌شود: «به شما سپردم، آنچه را که یافتم، که مسیح… در راه گناهان ما مرد.» همین اشارات پولس— «سپردم»، «یافتم» —خود نشان از وجود مطالب قدیمی‌تر است. پولس تنها کسی نیست که نقشی محوری برای تصلیب عیسی قائل است؛ در عبرانیان، اول پطرس و مکاشفهٔ یوحنا هم چنین است. در گفتگوهای کتاب اعمال، گوینده و مخاطبان او به خوبی از مصلوب شدن عیسی آگاه هستند. اشارات زیر از عهد جدید در مقایسه و ارتباط با فرمان تورات (تثنیه ۲۱:۲۲–۲۳) قابل توجه هستند. اشارات مکرر به دار (ξύλον) به جای صلیب (σταυρός) می‌تواند در بررسی ادراک مسیحیان اولیه از مرگ عیسی مهم باشد. در واقع، وقتی تورات می‌گوید بر دار شدگان ملعونند، انتظار می‌رفت که مسیحیان این شرم را از عیسی بشویند، اما در عوض به نظر می‌رسد که این مسئله را—در معنایی متفاوت—در خدمت عقاید خود گرفته‌اند. تورات، سِفر تثنیه، باب ۲۱ ۲۲: و گر کسی باید به سبب گناهی کشته شود، او را بر دار کشید، ۲۳: بدن او در شب بر دار نماند. غلاطیان ۳:۱۳: مسیح، ما را از لعنت شریعت رها کرد چونکه خود لعنتی برای ما شد،چنان‌که مکتوب است «ملعون باد آنکه بر دار شود.» اول پطرس ۲:۲۴: که او خود گناهان ما را در بدن خویش بر دار متحمل شد… رومی و یهودی یوسف فلاوی، مورخ یهودی، در قرن اول میلادی در بند ۱۸:۶۳–۶۴ در تاریخ باستان یهودیان به تصلیب عیسی اشاره کرده‌است. لیکن در نسخهٔ فعلی اثر او، به مسائلی مثل سرشت الهی یا انسانی عیسی هم پرداخته شده که ممکن است الحاقات متاخر مسیحی باشند. ولی اگر اضافات مسیحی حذف شوند، متن او را می‌توان حتی در ضدیت با عیسی یافت؛ مثلاً ἐπάγομαι در یونانی می‌تواند به معنای «[عده‌ای را] گمراه کرد» هم باشد. روایت یوسف چنین است: تاسیتوس، مورخ رومی، در آغاز قرن دوم به عیسی و اعدام او اشاره کرده‌است. تاسیتوس در توصیف آزار مسیحیان توسط نرون می‌گوید: نقاشی گرافیتی از آغاز قرن دوم میلادی وجود دارد که بر روی آن، تصویر مرد جوانی درحال عبادت به درگاه انسان مصلوبی با سر الاغ دیده می‌شود. زیر آن به خط یونانی به تمسخر نوشته شده: «الکسامنوس خدایش را می‌پرستد.» این را می‌توان اولین تصویرسازی از تصلیب عیسی محسوب کرد. لوسیان شمش شادی (متولد حدود ۱۲۰ میلادی) در توصیف فردی که مسیحی شد اما نهایتاً عقاید آنان را رد کرد، از مردی می‌گوید که «در فلسطین مصلوب شد، چراکه این فرقهٔ جدید را به دنیا معرفی کرد.» کیفیت تصلیب عیسی اما اینکه عیسی را چگونه مصلوب کردند، خود موضوعی مبهم‌تر است. یوسف فلاوی می‌گوید در زمان محاصرهٔ اورشلیم، رومیان چون مملو از خشم و نفرت بودند، خود را با به میخ کشیدن زندانیان در نقاط مختلف بدن سرگرم می‌کردند. ولی در عهد جدید اشارات زیادی، مثل ۲۰:۲۵ در یوحنا، وجود دارد که مشخص می‌کند برای کشتن عیسی از میخ استفاده کردند. به عقیدهٔ جوئل گرین، این موضوع از آن سبب است که مصلوب‌شدگان به عنوان نشانهٔ عبرت بر روی صلیب می‌ماندند تا طعمهٔ پرندگان شوند. آن فردی که جسدش در سال ۱۹۶۸ میلادی پیدا شده بود را با طناب بسته بودند و میخی را از پاشنهٔ یک پا وارد و از پای دیگر خارج کرده بودند. این مرد یهوحانان بن هگکول نام داشته و احتمالاً حدود سال ۷۰ میلادی، در زمان شورش یهودیان علیه رومیان، مصلوب شده‌است. تجزیه و تحلیل‌ها در مرکز درمانی هداسا نشان داد که او در اواخر دههٔ سوم زندگی‌اش بوده‌است. به گفتهٔ کوئنتیلی، نویسندهٔ رومی قرن اول، «هر زمان که گنهکاری را مصلوب می‌کنیم، شلوغ‌ترین خیابان را برمی‌گزینیم تا بیشترین مردمان او را ببینند و از ترس تأمل کنند.» فرد باید برای ایجاد بیشترین ترس تا جای ممکن بر روی صلیب زنده می‌ماند. البته رومیان این شیوهٔ اعدام را برای تحمیل بیشترین زجر انتخاب نکرده بودند، بلکه—همان‌طور که در توصیفات سنیکا، نویسندهٔ رومی؛ و اسفار مکابیان پیداست—هدف آن بود که مجرم به مرگی حقیرانه بمیرد. خودِ روایات انجیل‌ها نیز آشکار می‌کنند که با عیسی هم چنین رفتاری کردند: بر روی او تف می‌کنند، به سر و صورتش می‌زنند، تمسخر و توهین می‌کنند و حتی نزدیک‌ترین دوستانش تنهایش می‌گذارند. در روایات انجیل‌ها، تقصیرنامه‌ای (titulus در لاتین) بر روی صلیب عیسی قرار می‌دهند که بر روی آن نوشته بودند: «عیسی ناصری، پادشاه یهود.» تردیدهایی وجود دارد که واقعاً این را بر روی صلیب گذاشته باشند، ولی محققان اتفاق نظر دارند که رومیان عیسی را با همین اتهام اعدام کردند. این اتهامی است که مشخصا از دیدگاه رومی وارد شده و هرود بزرگ هم در نوشته‌های یوسف فلاوی «پادشاه یهود» لقب دارد. رومی‌ها عیسی را به عنوان هشداری به یهودیان اعدام کردند، چراکه در این دوره شورش و درگیری‌های نظامی مشخصهٔ روابط یهودیان و روم بوده، تا اینکه امپراتوری روم نهایتاً یهودیه را نابود کرد. کلیسایی ارتدکس در آتن هاروی در کتاب عیسی و حدود تاریخ می‌نویسد «رومیان عیسی را کشتند چون او را خطری واقعی یا احتمالی می‌یافتند اما مطالب موجود در عهد جدید چنین تصویری از این واقعه نشان نداده‌اند.» تعداد زیادی از یهودیان در سال‌های ملتهب منتهی به وقایع سال ۷۰ میلادی و نابودی اورشلیم، توسط رومی‌ها مصلوب شدند. این که رومیان مسئول اعدام عیسی بودند، از آنجا مشخص است که اگر سنهدرین عیسی را به مرگ محکوم کرده بود، می‌بایست او را سنگسار می‌کردند یا با قطع گردن می کشتندش. انجیل یوحنا (۱۸:۳۱) که از قول سنهدرین می‌گوید «ما نمی‌توانیم کسی را اعدام کنیم»، در واقع موضوعی تاریخی را روایت کرده‌است. مهم‌ترین خطری که می‌توانسته از جانب عیسی رومیان را تهدید کند، محبوبیت او میان مردم یهودیه و تأثیر این موضوع بر صلح و ثبات امپراتوری بود. | ## بخش 3: تصلیب عیسی | در لوقا، از قول رهبران یهودی به پیلاطس گفته شده که «عیسی قوم را با تعلیم در تمام یهودیه، می‌شوراند.» در توصیفات اناجیل، مردمان بسیاری عیسی را در جریان فعالیت‌هایش مانند ورود پیروزمندانه به اورشلیم همراهی می‌کنند. مطابق روایت یوحنا (۱۱:۴۷–۵۳) یهودیان بیم آن داشتند که در صورت ادامهٔ فعالیت‌های عیسی، رومیان قوم و معبد را نابود کنند. از سویی، کفرگویی در یهودیت مجازات مرگ داشت و مرقس و متی هر دو گفته‌اند که عیسی در دادگاه یهودی از این بابت محکوم شد. سندرز معتقد است روایت اناجیل از اتهام کفرگویی به عیسی جعلی است، ولی دارل باک می‌گوید هر عمل یا سخنی علیه معبد می‌توانسته در دورهٔ یهودیت معبد دوم به به عنوان کفرگویی تلقی شود و گفتهٔ عیسی مبنی بر اینکه «و پسر انسان را خواهید دید که برطرف راست قوّت نشسته، در ابرهای آسمان می‌آید.» (متی ۲۶:۶۴؛ مرقس ۱۴:۶۲؛ لوقا ۲۲:۶۹) ادعایی مبنی بر ورود به حریم خدا بوده و واقعاً کفرآمیز محسوب می‌شده‌است. به گفتهٔ گراهام سانتون و آگوست ستروبل، عیسی را به این جهت که مردم را گمراه می‌کرده، کشته می‌خواستند. منظور از «گمراه کردن» (διαστρέφω) بر اساس توصیفات ابواب ۱۳ و ۱۷ در تثنیه در تورات—که به موضوع انبیای دروغین می‌پردازند—است و آنجا هم از همین فعل استفاده شده و حکم به کشتن این انبیاء داده شده‌است. حتی در نوشته‌های ربانی یهودی اعصار بعد، عیسی جادوگری توصیف شده که اسرائیل را گمراه کرد (همچنین بنگرید به #روایت یوسف فلاوی در همین مقاله). ژوستین شهید، نویسندهٔ مسیحی، در میانه‌های قرن دوم میلادی می‌نویسد اگرچه معجزات عیسی باید باعث می‌شد او را به عنوان مسیحای یهودی بپذیرند، اما در عوض «به خویش جرئت دادند بگویند او جادوگری است که قوم را گمراه می‌کند.» با این حال، تایسن و مرتز با این توصیف موافق نیستند. معقول‌تر است فرض شود وقتی مسیحیت از یهودیت به‌طور کامل جدا شده بوده، عیسی را گمراه کنندهٔ این فرقه می‌دانستند که پیروانش را از تورات دور کرد. آنچه سرانجام باعث شده رهبران یهودی خواستار دستگیری و مرگ عیسی شوند، احتمالاً ورود او به اورشلیم و اعمال پیامبرگونه‌اش در معبد (بنگرید به عیسی#فعالیت‌ها در اورشلیم) بوده‌است. در روایت متی و مرقس، در دادگاه عیسی مقابل سنهدرین گفته می‌شود عیسی وعده داده که معبد را نابود کند و آن را با دست‌های فوق بشری از نو بسازد. بازسازی معبد یکی از اعمالی است که مسیحای یهودی در آخرالزمان و زمان از نو برپا شدن اسرائیل انجام می‌دهد. شاید کارهای او در معبد به خودی خود اهمیت زیادی نمی‌داشتند، اما وقتی از دیدگاهی آخرالزمانی بدان نگریسته شود (بنگرید به عیسی#باورهای آخرالزمانی)، خطری که در آن پنهان است مشخص می‌شود. البته باید در نظر داشت که این مسائل، منازعه‌ای «بین عیسی و یهودیت» نبوده، بلکه «اختلافات درونی یهودیت» بوده‌است. وقتی سیاست و دین با یکدیگر درهم آمیخته شده بودند، این مسئله پیش آمده که «چه کسی از جانب خدا سخن می‌گوید؟» چون پیام عیسی حاکمیت سیاسی معبد اورشلیم را در تمامیتش نفی می‌کرده، ایشان به مقابله با او برخاسته‌اند. جیمز دان می‌گوید این «دربارهٔ صحت دو واقعه در زندگی عیسی اجماع تقریباً همگانی وجود دارد» و «در فهرست وقایع تاریخی که تردید در آنها تقریباً غیرممکن است، رتبهٔ بسیار بالایی کسب می‌کنند»، به گونه‌ای که این دو واقعه اغلب نقطهٔ شروع مطالعهٔ عیسای تاریخی هستند. برت ایرمان می‌گوید مصلوب‌شدن عیسی به دستور پونتیوس پیلاطس قطعی‌ترین حقیقتی است که دربارهٔ زندگانی عیسی وجود دارد. جان دامینیک کراسان معتقد است تصلیب عیسی به اندازهٔ هر واقعهٔ تاریخی قطعی دیگری، اثبات‌شده‌است. مایر می‌گوید محتمل نیست مسیحیان برای رهبرشان مرگی دردناک جعل کرده باشند و این با ملاک خجلت در پژوهش‌های تاریخی—پیروان ادیان مطلبی که به ضررشان باشد جعل نمی‌کنند، پس چنین مطالبی باید صحیح باشند—مطابقت دارد. چند معیار دیگر مانند ملاک تصدیق چندگانه (تأیید توسط بیش از یک منبع) و ملاک انسجام (تناسب با دیگر وقایع تاریخی) به تأیید مصلوب شدن عیسی به عنوان یک رویداد تاریخی کمک می‌کنند. علیرغم اتفاق نظر دانشوران بر تاریخی بودن مصلوب شدن عیسی، در مورد دلیل و بافت آن اجماعی وجود ندارد. سندرز و هم پائولا فردریکسن تاریخی بودن مصلوب شدن را می‌پذیرند اما معتقدند عیسی مصلوب خویش را پیشگویی نکرده و این پیش‌گویی ابداع کلیساست. جنبهٔ پزشکی در سال ۲۰۰۶ میلادی متیو مسلن و پیرز میچل با بررسی بیش از ۴۰ مقاله در این باره نظریه‌هایی از جمله پارگی قلبی تا آمبولی ریه را برشمرده‌اند. در سال ۱۸۴۷ برپایه‌گذارش انجیل یوحنا ۱۹:۳۴ در بیرون آمدن خون و آب پس از آنکه پهلوی عیسی با نیزه سوراخ شده، پزشکی به نام ویلیام استرود نظریه پارگی قلبی را دلیل مرگ عیسی دانست. اینان در دفاع از تفسیر خودشان، حدیثی را یاد می‌کنند مبنی بر اینکه عیسی قبل از مرگش روزی به زمین بازخواهد گشت تا مسیح‌الدجال را بکشد. برخی مسلمانان تلاش کرده‌اند روایتی زمینی‌تر ارائه کنند، مثلاً مقامات یهودی که نتوانستند عیسی را دستگیر کنند، عامدانه کسی را به جای او به صلیب کشیدند. متنی مسیحی به نام «مکاشفهٔ پطرس» حاوی روایتی مشابه است؛ لذا محتملا مفسران اسلامی منظور قرآن را درست فهمیده‌اند. از سویی، مفسران مسیحی از دیرباز معتقد بودند قرآن تصلیب عیسی را منکر نشده و فقط می‌گوید یهودیان او را مصلوب نکرده‌اند، بلکه مثل روایت اناجیل، رومیان مسئول آن بوده‌اند. آن‌ها به آیهٔ ۵۵—که به‌طور ضمنی مرگ عیسی را به عنوان اتفاقی در گذشته معرفی می‌کند—و آیهٔ ۱۶۹—که می‌گوید شهیدان اسلام زنده هستند—از سورهٔ آل عمران استناد می‌کردند. | ## جمع‌بندی | اخوان الصفا، جمعیت مخفی فلسفی و عرفانی اسلامی قرن چهارم هجری، این تفسیر را پذیرفته بودند و اعتقاد داشتند جسم عیسی مصلوب شد، ولی روحش زنده به آسمان رفت.