موضوع مقاله: رشتخوار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رشتخوار | مقدمه: رُشتخوار شهری در ایران است که مرکز شهرستان رشتخوار در استان خراسان رضوی به‌شمار می‌رود. | ## بخش 1: رشتخوار | این شهر از سطح دریا ۱٬۱۴۵ متر ارتفاع دارد و در سرشماری سال ۱۳۹۵، ۷۴۵۶۱ نفر جمعیت داشته است. رشتخوار دارای موقعیت‌های ویژه ای در بین شهرستان‌های خراسان رضوی است که آن را از سایر شهرستان‌ها متمایز کرده است. برخی از این ویژگی‌ها عبارتند از موقعیت سوق الجیشی که ایران را از شرق به کشور افغانستان متصل می‌کند و راه‌آهن و جاده ترانزیتی تربت حیدریه به رشتخوار و خواف جزء مسیرهای فوق‌العاده شلوغ ترانزیتی شرق کشور است. وجود امام زادگان میرقوام الدین و شیخ ابدال در روستای گردشگری نوق و سد شهید حسینی و جاذبه‌های طبیعی دیگر در این روستا، موقعیت گردشگری کرغاب و کال سوهه فتح آباد، مزار پیریاهو در سعادت آباد، مزار پیرچهارشنبه در رشتخوار، قلعه تاریخی جیزد اکبرآباد و آب انبار و قلعه تاریخی حسن خان و حسین خان در اکبرآباد، شیخ سنجان در روستای سنگان، تپه‌های کوده در جنگل و امامزادگان سیدیاسر وناصر در احمداباد آستانه و امامزاده فاضل در فاضلمند و قلعه تاریخی کریم آباد و ارگ و خانه تاریخی قرایی و جنگلی در رشتخوار و حمام تاریخی و… از بسیاری از مواهب طبیعی و تاریخی در این مسیر است. از نظر نیروی انسانی هم شهرستان رشتخوار از سرمایه انسانی بسیار عالی در شرق کشور برخوردار است که اندیشمندانی همچون دکتر توسلی، پدر جامعه‌شناسی ایران، دکتر حسن رحمان پور، اندیشمند معاصر ایرانی حاضر در مراکز علمی دنیا، استاد دانشگاه و نظریه‌پرداز آموزش و یادگیری(اولین اندیشمند ایرانی که نظریه و مدل کلینیک آموزش و یادگیری در مدارس در ایران) را مطرح وپایه گذاری کرد و دارای کتاب‌ها و مقالات متعدد در عرصه علم و فناوری در ایران و جهان است و کتاب‌ها و مقالات ایشان در برخی دانشگاه‌های داخل و خارج تدریس می‌شود. همچنین ایشان نویسنده کتاب جغرافیای رشتخوار در حدود۵۰۰صفحه است که این کتاب در دوجلد منبعی مهم برای معرفی شهرستان رشتخوار در بخش‌های مختلف به حساب می‌آید، دکتر حسین صاحبدل، اولین اندیشمند روان‌شناسی ایران که نظریه روان درمانی انگیزشی را در ایران مطرح نمود. همچنین آقایان دکتر ایزدی، دکتر سیدی، دکتر کیانی، دکتر آقاجانی و تعداد زیادی از نخبگان شهرستان رشتخوار در مراکز استان و تهران مشغول تدریس و فعالیت می‌باشند. همچنین در بخش‌های عرفانی هم شهرستان رشتخوار نیروهای خوبی را تحویل کشور نموده که در بخش مفاخر شهرستان رشتخوار می‌توان به آن اشاره کرد. | ## بخش 2: رشتخوار | جمعیت بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر 74561 نفر (در ۲٬۱۱۳ خانوار) بوده است. موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های طبیعی شهرستان رشتخوار با گستردگی ۴۳۶۰ کیلومتر مربع وسعت و مرکزیت شهری به همین نام با دو بخش مرکزی و جنگل از شمال و شمال شرقی به زاوه (دولت‌آباد) و از شمال غربی به تربت حیدریه و از جنوب غربی و جنوب به گناباد و از شرق و جنوب شرقی به خواف محدود می‌شود. شهرستان رشتخوار دارای ۲۱۷۲ هکتار زمین‌های عرصه جنگلی و ۵ هکتار فضای سبز می‌باشد. در شهرستان رشتخوار پرورش دام، زنبور عسل و کرم ابریشم رواج دارد و با حفر بالغ بر ۱۰۰ حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق توانسته‌اند انواع محصولات مختلف زراعی را نیز در منطقه کشت نمایند. این شهرستان دارای آب و هوای خشک و کویری بوده و فاصله آن با مرکز استان خراسان رضوی حدوداً ۲۰۰ کیلومتر است. بخش مرکزی شامل شامل دهستان رشتخوار و آستانه می‌باشد و بخش جنگل شامل دهستان جنگل و شعبه می‌باشد. شهرستان رشتخوار از نظر وضع طبیعی و ساختمان زمین منطقه‌ای متنوع و گوناگون است زیرا ارتفاعات جنوبی جلگه زاوه بنام کوه دو شاخ و باخزر از شمال غربی به جنوب شرقی شمال دشت رشتخوار قرار گرفته و ار تفاعات خواف جنوب دشت را احاطه نموده و دشت معمور رشتخوار را در میان گرفته‌اند حال آنکه منطقه صحرائی و خشک جنگل که وسعت قابل توجهی از مساحت شهرستان (نزدیک به ۳/۲) را تشکیل می‌دهد در جنوب غربی آن شکل متفاوتی با مناطق کوهستانی جلگه‌ای یاد شده دارد؛ لذا از نظر زمین‌شناسی باید این منطقه که دو دشت متفاوت را دربر گرفته به صورت مجزا مورد مطالعه قرار دارد. بدون تردید سرزمین رشتخوار در دوران حیات خود همواره مسکن و مأوای ساکنین این منطقه بوده است. | ## بخش 3: رشتخوار | از جمله آثار برجای مانده در مناطق مختلف آن از دوره خوارزمشاهیان، تیموریان و صفویه بر رونق و آبادی این ناحیه در آن روزگار صحه می‌گذارد. علاوه بر آن رشتخوار در سده‌های دوازدهم و سیزدهم هجری نیز به دلیل توجه حاکم وقت سلطان علی خان قرائی در زمره مناطق آباد خراسان به‌شمار می‌رفت. در ۲۵ کیلومتری جاده آسفالته تربت حیدریه به خواف نزدیک به روستای سنگان رشتخوار، بقایای مسجد و مزار رکن الدین محمود سنجانی (۵۹۳–۴۷۸ هـ.. مجموعه معماری بر جای مانده مشتمل بر دو بنا است که در ضلع شرقی مسجد و در ضلع غربی مزار شاه سنجان قرار دارد. وضعیت اقلیمی اقلیم و شرایط آب و هوایی نقش اساسی در تجمع انسان‌ها ایفا می‌نماید، چرا که آب و هوا علاوه بر اینکه شرایط زندگی انسان را تعیین می‌کند در نوع و میزان تولید محصولات کشاورزی، دامی و پوشش گیاهی مؤثر بوده و پتانسیل و توان تولید ناحیه را معین می‌کند. انسان نیز قادر است با اطلاع از وضعیت اقلیمی نسبت به بهبود شرایط جهت استفاده مفیدتر و بهتر از محیط گام‌های مثبت و ارزندهای بردارد۰ دو دسته عوامل منطقه و فرا منطقه، همچون سایر نقاط، در نوع اقلیم حاکم بر منطقه مؤثر می‌باشند به لحاظ قرارگیری منطقه در عرض متوسط و تأثیر توده‌ای هوای شمال و غربی در این منطقه باعث شده است که نوع خاصی از اقلیم در این منطقه حکمفرما شود. تأثیر توده‌های باران زای غربی باعث ریزش باران در اواخر پاییز زمستان و اوایل بهار می‌گردد. | ## جمع‌بندی | در عین حال تأثیر نوع و جهت ارتفاعات نیز نقش قابل ملاحظه‌ای در نوع اقلیم منطقه بر عهده دارد، به طوری که جهت شمال غربی، جنوب شرقی ارتفاعات تا حد بسیار زیادی از شدت تأثیر توده‌های سرد شمالی کاسته است.