موضوع مقاله: شهرستان تفت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شهرستان تفت | مقدمه: این شهرستان به دلیل قرار گرفتن در دامنه‌های شیرکوه از آب و هوایی خنک برخوردار است. | ## بخش 1: شهرستان تفت | شهرستان تفت با وسعت ۵۸۴۶ کیلومتر مربع در فاصلهٔ ۱۰ کیلومتری مرکز استان یزد در مسیر جادهٔ یزد- شیراز قرار دارد. شهرستان تفت دارای ۱۴۴۴ آبادی است که ۳۳۶ روستای آن دارای سکنه و ۱۱۰۸ آبادی خالی از سکنه می‌باشند. این شهرستان از هر لحاظ با یزد پیوند تاریخی داشته و نامش همیشه با آن، همراه بوده است. متأسفانه در مورد شهرستان تفت سوابق تاریخی موجود، نمی‌تواند قدمت واقعی آن را معلوم کند. هر چند رد پای تاریخ و ماقبل تاریخ در گوشه به گوشه این شهرستان قابل مشاهده است، از جمله نقاشیهای حک شده بر کوه ارنان در ناحیه پشتکوه که سابقه آن را باستان شناسان حتی به دوازده هزار سال قبل نسبت داده‌اند، یا اسامی مانند روستای توران‌پشت که بنیاد آن را به توران دخت ساسانی نسبت داده‌اند، چنین قدمتی را مسلم می‌دارد. به هر صورت قدر مسلم این است که (موقعیت منطقه و کشفیات تاریخی آن نیز همین موضوع را اثبات می‌نماید) منطقه عمومی تفت از زمان قبل از اسلام وجود داشته و به تعبیر عبدالحسین آیتی نویسنده کتاب تاریخ یزد (آتشکده یزدان)، یزد بدون تفت هیچگاه وجود نداشته است. اقلیم‌شناسی از نظر شرایط اقلیمی و کلیماتولوژی، اقلیم شهرستان تفت نیمه خشک و کوهستانی بوده و دارای چهار فصل مشخص است. آب و هوای شهرستان تفت نیمه بیابانی است، که به دلیل قرار گرفتن در دامنه شیرکوه نسبت به یزد، دارای تابستان‌های ملایم تر و بارندگی بیشتری است. بیشترین درجه حرارت مرکز شهرستان، در تابستان ۳۶ و کمترین آن در زمستان ۲- درجه سانتی‌گراد است. رطوبت در تابستان ۱۵ درصد و در زمستان ۳۰ درصد بوده و میانگین بارش سالیانه آن ۱۰۰/۷ است. از یک طرف وجود ارتفاعات شیرکوه و از طرف دیگر مجاورت با کویر ابرکوه، شرایط متفاوتی را ایجاد نموده است. | ## بخش 2: شهرستان تفت | هر چند منطقه در قلمرو آب و هوای معتدله گرم فوق مداری قرار گرفته، اما وجود ارتفاعات بالای شیرکوه، بارندگی آن را نسبت به استان کویری یزد در وضعیت کاملاً متفاوتی قرار داده است. شیرکوه و دامنه‌های آن در روستاهای کوهپایه ای واقع در بخش نیر از مهم‌ترین حوزه‌های باران خیز استان است، هر چه از ارتفاعات فاصله بگیریم میزان بارندگی کاهش می‌یابد، به طوریکه از ارتفاعات تا دامنه‌ها و از دامنه‌ها تا کوهپایه‌ها و سرانجام دشتها میزان بارندگی کمتر گشته و در مجاورت کویرها و کفه‌های کویری ابرکوه به حداقل می‌رسد. قلل و ارتفاعات بالای منطقه و به خصوص شیرکوه، محل ریزش برف بوده و در زمستان تشکیل برفخانه کوچکی را می‌دهند که بعضاً آثار آن تا بهار نیز باقی است. میزان نزولات در ارتفاعات ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیمتر و در دامنه‌ها به ۲۵۰ میلیمتر می‌رسد. غالباً جهت باد در فصل گرم از شمال و شمال شرقی و در فصل سرد از جنوب و جنوب غربی است. مشخه‌های جمعیتی جمعیت شهرستان تفت به جز دههٔ اوّل انقلاب (۱۳۶۵–۱۳۵۵) که رشد داشته است در ۲۰ سال اخیر با رشد منفی رو به رو بوده است و از ۶۶۸۴۰ نفر در سال ۱۳۶۵ به ۴۷۲۶۰ نفر در سال ۱۳۸۵ کاهش یافته است. عوارض طبیعی و پدیده‌های جغرافیایی مهم‌ترین و اصلی‌ترین ارتفاعات منطقه تفت شیرکوه با ارتفاع ۴۰۷۵ متر است که آن بلندترین نقطه استان یزد و به عبارتی بلندترین کوه یزد محسوب می‌گردد. شهرستان تفت را رشته کوه‌های متعدد احاطه نموده است، به گونه ای که می‌توان این شهرستان را ناحیه عمده کوهستانی استان به‌شمار آورد. دره‌های واقع در بین ارتفاعات، زیباترین، سرسبزترین و خوش آب و هواترین نواحی ییلاقی استان را به وجود آورده است. تنها آبشار موجود استان یزد آبشار درگاهان است که ضلع جنوب غربی شهر تفت واقع شده است. وضعیت ارتفاعات تفت به گونه ای است که از قدیم الایام تاکنون سه ناحیه مشخصی را به وجود آورده است که در گویش عمومی به نواحی پشتکوه، پیشکوه و میانکوه معروف گردیده است. | ## بخش 3: شهرستان تفت | اراضی واقع در بین ارتفاعات این شهرستان اغلب به صورت دره‌های بزرگ و کوچک، مناطق مسکونی و آبادیهای شهرستان تفت را تشکیل می‌دهد که دره سیل گیرتفت و مناطق علی‌آباد، نصرآباد، سانیج و ناحیه وسیع پشتکوه (واقع در حد واسط ارتفاعات کم عرض جنوبی و ارتفاعات شیرکوه) از آن جمله اند. ارتفاعات و مهم‌ترین قلل در ارتفاعات ناحیه شمالی ارتفاعات ناحیه شمالی شهرستان، خط الرأسها و قلل نسبتاً مرتفعی را به وجود آورده است که دره سیلابی تفت را در جهت شمالی- جنوبی از دشت وسیع یزد-اردکان مجزا می‌سازد. مهم‌ترین قلل این ارتفاعات از غرب به شرق به ترتیب عبارتند: کوه تلخستان: ۲۹۲۰ متر، کوه قوچان ۲۸۹۶ متر، کوه مسجد ۳۱۳۳ متر، کوه زربند: ۳۰۹۹ متر، کوه باد آسمان: ۲۵۵۲ متر، کوه کاسه: ۱۶۰۶ متر (که در غرب جاده یزد به تفت قرار گرفته است) کوه سنگ‌تراش: ۱۶۷۹ متر (که در شرق جاده مذکور واقع شده است) ارتفاعات و مهم‌ترین قلل (قله‌ها) در ارتفاعات ناحیه جنوبی از بهم پیوستن این ارتفاعات، منحنی ای به طول تقریبی ۸۰ کیلومتر به وجود می‌آید که از غرب به شرق کشیده شده و تفت را از حوضه آبریز دشت یزد- اردکان جدا می‌سازد. حد جنوبی تفت نیز از اتصال خط الرأسها و جبال کم ارتفاعی به وجود می‌آید که ۷۵ کیلومتر ادامه داشته و قلل آن از شمال به غرب عبارتند از: کوه چاه میل ۲۶۰۰ متر، کوه بازرگان ۲۴۴۷ متر، کوه چاه ریز ۲۴۰۰ متر ارتفاعات و مهم‌ترین قلل (قله‌ها) در ارتفاعات حد شرقی <P align=justify>در حد شرقی شهرستان تفت، قلل و خط الرأسهای بسیار مرتفعی قرار گرفته است که از بهم پیوستن آنها خط بسیار پرپیچ و خمی حاصل می‌گردد. در نزدیکی شهر تفت و در فاصله ۳۰ کیلومتری محور یزد به شیراز و در کنار روستای فراشاه، کوه نسبتاً مرتفع و منفردی قرار گرفته که تصویری شبیه به یک عقاب نشسته را تداعی می‌کند. چشمه تامهر این چشمه در نزدیکی روستای اسلامیه وعقاب کوه قرار دارد و آب‌دهی چشمه از اسفند تا مهر ادامه می‌یابد و نام چشمه کنایه از زمان پرآبی چشمه است. آبشار درگاهان آبشار درگاهان (دره‌گاهان یا دره‌گاوان) با ۷۰ متر ارتفاع به‌عنوان تنها آبشار موجود استان یزد است. این آبشار فصلی در ضلع جنوب غربی شهر تفت واقع شده است و آب آن از بارش‌های آسمانی و ذوب تدریجی برف‌های شیرکوه تأمین می‌شود. صنایع فلزی، فرش ماشینی، کاشی و سرامیک، تولید مواد غذائی و دیگر صنایع بزرگ و کوچک در این شهرستان وجود دارد و فضاهای صنعتی در آن در حال گسترش می‌باشد. شهرستان تفت همچنین به خاطر دارا بودن معادن غنی انواع سنگهای ساختمانی بویژه سنگهای چینی، مرمر و مرمریت یکی از فعالترین کانونهای صنایع سنگهای ساختمانی به‌شمار می‌رود. | ## جمع‌بندی | مهم‌ترین صنایع دستی این منطقه را گیوه‌دوزی و قالی‌بافی تشکیل می‌دهد که توسط زنان و دختران در داخل کارگاه‌ها یا در منازل مسکونی انجام می‌گیرد.