موضوع مقاله: برادوست | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # برادوست | مقدمه: برادوست‌ها بعد از جنگ‌ها و اتفاق‌های بسیاری اغلب در نواحی غربی استان آذربایجان غربی به خصوص در بخش‌های کوهسار، صومای برادوست، سیلوانه و همچنین در نواحی شمالی شهرستان اشنویه ساکن شدند. | ## بخش 1: برادوست | به علاوه عده‌ای از برادوستی‌ها در منطقه سیدکان در شمال عراق ساکن هستند.سرشماری، شناسنامه، نقشة شهرستان اورمیه؛ دهقان، ۲۸۷ این نام در کتاب مسالک و ممالک ابن حوقل ذکر شده. در دوران آل بویه این طایفه تابع امیر بدر ابن حسنویه امیر کردان دینور بود و نفوذ حسنویه تا حدود خوزستان و آذربایجان رسید. شرف‌خان بدلیسی در کتاب شرفنامه نسب برادوستها را به امیر هلال حسنوی ارجاع کرده.شرفنامه بدلیسی، ۳۸۶ ولی سبب ورودشان به حدود اورمیه معلوم نیست. سرزمین برادوست در گذشته بسیار بزرگتر از مقیاس کنونی بوده است که حتی به اندازه چندین شهر و مساحت چندین استان ایران بوده است که رفته رفته با توجه به جنگ‌های امیران برادوست با دولت‌های مرکزی کوچکتر گشته است، سرزمین برادوست کنونی به سبب موقعیت راهبردی و هم‌مرز بودن با دولت عثمانی درگذشته و ترکیه امروزی و نیز نزدیک بودن به خاک عراق، از حساسیت و اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. امیرخان یکدست از بزرگ‌ترین امرای برادوست در روزگار تسلط صفویان بود و دژ دمدم یکی از دژهای استوار این امیر بوده است. نامدارترین قلعه‌های میرهای برادوستی عبارتند از: کنه میش در منطقهٔ صومای برادوست متعلق به میر عثمان برادوستی، بنار متعلق به میر عبدلله بیگ بناری برادوستی، قلعه بردوک در منطقه صومای ارومیه متعلق به شیخ اولیا بیگ برادوست و همچنین امارت قلعهٔ دم دم متعلق به اسطوره تاریخ کردها همان امیرخان برادوستی (خان لپ زرین) که ایشان در تاریخ کردها تنها حکمران کرد در ایران بوده که حدود حکومتش به درجه امارت رسیده بود و تلاش‌ها و جنگ‌های بسیاری در تأسیس دولت مستقل از حکومت مرکزی یعنی صفویان انجام داد. | ## بخش 2: برادوست | اکنون عمده ایل برادوست در کردستان عراق ساکن هستند اما با این وجود رؤسای اصلی این ایل که از نسل امیرخان برادوست می‌باشند تا پیش از این، در بنار مرگور ساکن بودند اما پس از اینکه دهات محال مرگور توسط دولت وقت بین عبدالله بیگ بناری و بخش سیدان ایل هرکی به مزایده گذاشته شد و از آنجایی که سیدان‌ها توان مالی برای خرید این دهات را نداشتند از حاجی عثمان آغا از طایفه ملا از بخش سرهاتی ایل هرکی که رئیس وقت ایل هرکی نیز بود و در آن موقع در مراتع خود که به سویژه مشهور است و در حد فاصل بین کوه‌های دالانپر و بزسینا واقع است به سر می‌برد کمک گرفته و در نهایت توانستند این دهات را از دولت وقت خریداری نمایند که همین موضوع نیز به تدریج باعث ضعیف شدن بناری‌ها شده تا آنجا که اکنون جز نامی از گذشته چیزی از این خانواده نمانده و هر وقت از برادوستی‌ها سخنی به میان می‌آید بی‌آنکه از بناری‌ها که رؤسای اصلی ایل برادوست هستند نامی برده شود از رؤسای برادوست در کردستان عراق سخن گفته می‌شود که به قدرت رسیدنشان ناشی از ضعف و اضمحلال بناری‌ها بود. به تحریک حاکم رواندوز، نیروهای عثمانی به مناطقی از ایران هجوم آوردند و به قتل و غارت پرداختند.‌دهقان، ۴۰۵، ۴۰۹–۴۱۰ در سال ۱۸۵۳ عسکرخان افشار از بزرگان دولت قاجار در نزدیک مرگور بدست یک از امرای برادوست به نام میرسلطان بنار به قتل رسید.تاریخ افشار ۴۵۱ در ۱۲۹۷ق/۱۸۸۰م، شیخ عبیدالله، شورشی معروف کرد، یکی از خلفای خود را با ۴ هزار تن از راه محال برادوست، برای تسخیر و ایجاد ناامنی به اورمیه گسیل داشت. بخش برادوست عراق که سیدکان مرکز اداری این بخشداری است، دارای به‌طور تقریبی ۱۵٬۰۰۰ نفر جمعیت و ۲۵۰ آبادی مسکونی و غیر مسکونی است. علل و پیامدهای سرکوب کردهای برادوست و فتح قلعه دمدم در دوران حکومت شاه عباس اول صفوی-حسن زندیه-پژوهشنامه تاریخهای محلی ایران-ص۲۰ تأسیس فرمانروایان امارت برادوست از اخلاف خاندان حسنویه هستند. پس از کشته شدن هلال پسر ناصرالدوله بدر، فرزندانش -که ۳ برادر بودند- به میان طایفه برادوست آمدند. سومی که جد بزرگ فرمانروایان امارت برادوست است به ارومیه و سلماس رفته و آنجا را تحت حکومت خود قرار داد. | ## بخش 3: برادوست | امیر غازی قران برادوست شاه محمد بیگ برادوست بداغ بیگ برادوست حسن بیگ برادوست علی بیگ برادوست اولیا بیگ برادوست ناصر بیگ برادوست امیرخان لپزرین الغ بیگ برادوست طوایف برادوست طوایف برادوست بخشی از طوایف کرد هستند. این طوایف اغلب در منطقه برادوست که در مرز سه کشور ایران، عراق و ترکیه قرار گرفته سکونت دارند. حکّام امارت تاریخی برادوست منتسب به این طایفه (برادوست) بوده‌اند و در دوره صفوی بخش‌هایی از شمال غرب ایران را در اختیار داشتند. علل و پیامدهای سرکوب کردهای برادوست و فتح قلعه دمدم در دوران حکومت شاه عباس اول صفوی-حسن زندیه-پژوهشنامه تاریخهای محلی ایران-ص۲۰ از حاکمان مشهور امارت برادوست می‌توان به امیرخان لپزرین اشاره کرد. | ## جمع‌بندی | امیرخان لپزرین که در آغازِ زندگی مردی ناشناخته و کم‌اهمیتی بود، در پی جنگ‌های ایران و عثمانی در زمان شاه عباس بزرگ به یکی از عوامل تأثیرگذار در مناطق مرزی ایران و عثمانی تبدیل شده و تحرکاتی بر علیه دولت صفوی انجام داده بود که سرانجام در نبرد قلعه دم‌دم در مقابل سپاه صفوی مغلوب شد.