موضوع مقاله: جوامع دور از وطن | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جوامع دور از وطن | مقدمه: دیاسپورا ( ) بوم‌راندگان، جوامع دورمیهن، جوامع دور از میهن، 'جوامع دور از وطن، جمعیتی است که در چندین منطقه خارج از سرزمین اصلی خود پراکنده شده و معمولاً شامل افرادی می‌شود که — از نظر فرهنگی، سیاسی، دینی یا عاطفی — با میهن خاصی پیوند خود را حفظ کرده‌اند، در حالی که در جای دیگری زندگی می‌کنند. | ## بخش 1: جوامع دور از وطن | این واژه از فعل یونانی باستان (diaspora، به معنای تحت‌اللفظی «پراکندگی») گرفته شده و نخستین بار در اشاره به تبعید یهودیان پس از اسارت بابلی به کار رفت. این واژه اکنون به طور گسترده هم جوامع شکل‌گرفته از مهاجرت داوطلبانه (مانند تجارت، کار یا تحصیل) و هم جوامع ناشی از کوچ اجباری به سبب فتح، آزار، بردگی، قحطی یا جنگ را در بر می‌گیرد. مفهوم دیاسپورا طیف گسترده‌ای از جوامع را شامل می‌شود؛ از گروه‌های دیرینه‌ای چون مردم ارمنی، آفریقاییان پراکنده‌شده از راه تجارت برده در اقیانوس اطلس، و چینی‌های خارج از کشور، تا دیاسپوراهای جدیدتر شکل‌گرفته از درگیری‌ها و آشوب‌های سده‌های بیستم و بیست‌ویکم، از جمله مردم فلسطینی، سوری‌ها، و ونزوئلایی‌ها. تعاریف معاصر متفاوتند، اما بسیاری بر پراکندگی جغرافیایی، پیوندهای پایدار با وطن، و مرزسازی اجتماعی یا فرهنگی‌ای که گروه را در جوامع میزبان متمایز می‌کند تأکید دارند — هرچند دیاسپوراها ممکن است با جامعه میزبان نیز در هم آمیزند و شبکه‌های فراملی پیچیده‌ای در چند کشور ایجاد کنند. قدیمی‌ترین جمعیت دیاسپورای مستمر عموماً یهودیان دور از وطن دانسته می‌شود که ریشه در هزاره نخست پیش از میلاد دارد؛ قدیمی‌ترین جامعه دیاسپورایی که پیوسته در یک مکان سکونت داشته‌اند اغلب ارمنی‌های اورشلیم معرفی می‌شوند. ریشه‌شناسی واژه «دیاسپورا» از فعل یونانی باستان (diaspeirō) به معنای «پراکنده می‌کنم»، «در همه جا می‌افشانم» گرفته شده که خود از (dia) به معنای «میان، از میان، در سراسر» و فعل (speirō) به معنای «می‌کارم، می‌افشانم» ترکیب یافته است. بسیاری توسیدید (سده پنجم پیش از میلاد) را نخستین کسی می‌دانند که این واژه را به کار برده است. فعل به‌کاررفته، فعل speírô (دانه) است که در وجه مجهول ماضی صرف شده.» عبارت توسیدید چنین است: ، که ترجمه آن چنین است: «آن دسته از آیگینایی‌ها که اینجا ساکن نشدند در سراسر دیگر نقاط هلاس پراکنده شدند.» دوفوا همچنین می‌افزاید: «در میان تمام موارد کاربرد diaspora در فرهنگ‌نامه زبان یونانی (TLG) که تقریباً کل پیکره نوشتاری به زبان یونانی را پوشش می‌دهد... هیچ‌یک به استعمارگری اشاره ندارد.» دوفوا گمان می‌برد این اشتباه احتمالاً از تفسیر مورخ یهودی سیمون دوبنوف سرچشمه می‌گیرد که مدخل دیاسپورا را برای دانشنامه علوم اجتماعی نوشته بود. این مدخل که در ۱۹۳۱ منتشر شد چنین می‌گوید: «به نوعی ماگنا گرایکیا یک دیاسپورای یونانی در امپراتوری روم باستان را تشکیل می‌داد.» «ماگنا گرایکیا» به مستعمرات یونانی باستان در امتداد ساحل ایتالیا اشاره دارد که پس از جنگ دوم پونیک و ادغام در امپراتوری روم استقلال خود را از دست دادند. نخستین کاربرد مستند واژه «دیاسپورا» در هفتادگانی یافت می‌شود، نخست در: سفر تثنیه ۲۸:۲۵، در عبارت ، که ترجمه آن چنین است: «تو در همه پادشاهی‌های زمین پراکنده خواهی بود» و سپس در: مزامیر ۱۴۶(۱۴۷):۲، در عبارت ، که ترجمه آن چنین است: «خداوند اورشلیم را بنا می‌کند و پراکندگان اسرائیل را گرد می‌آورد». هنگامی که کتاب مقدس به یونانی ترجمه شد، واژه diaspora در اشاره به پادشاهی شمالی اسرائیل که میان ۷۴۰ تا ۷۲۲ پیش از میلاد توسط امپراتوری آشور از اسرائیل تبعید شداسارت آشوری و نیز یهودیان، بنیامینیان و لاویان که در ۵۸۷ پیش از میلاد در اسارت بابلی از پادشاهی یهودا رانده شدند، و یهودیانی که در سال ۷۰ میلادی توسط امپراتوری روم از یهودیه تبعید گردیدند، به کار رفت.Kantor, pp. این واژه سپس برای اشاره به جابه‌جایی‌های تاریخی و الگوهای سکونت یهودیان رواج یافت.p. 1, Barclay در زبان انگلیسی، این واژه با حرف بزرگ و بدون قید، می‌تواند به‌طور خاص به یهودیان دور از وطن اشاره کند. قدیمی‌ترین کاربرد شناخته‌شده واژه «دیاسپورا» در زبان انگلیسی به سال ۱۵۹۴ و ترجمه جان استاکوود از تفسیر لامبر دانو بر پیامبران کهین باز می‌گردد. | ## بخش 2: جوامع دور از وطن | دانو می‌نویسد: این پراکندگی یهودیان، همچون کاشتی آسمانی، پس از بازگشتشان از اسارت بابل رخ داد. از این رو هم در اعمال رسولان ۲ و هم در اول پطرس ۱ و اول یعقوب آیه ۱، آن‌ها دیاسپورا نامیده می‌شوند، یعنی پراکنده‌شدن یا افشانده‌شدن در همه جا. اما مدخل کنونی «دیاسپورا» در فرهنگ انگلیسی آکسفورد نخستین کاربرد مستند را یک سده دیرتر، به سال ۱۶۹۴، در اثری درباره کشیشی از الهیدان ولزی جیمز اوئن مربوط می‌داند. اوئن می‌خواست ثابت کند که در کتاب مقدس هیچ تفاوتی میان کشیشان (Presbyters) و اسقف‌ها وجود ندارد؛ او برای این منظور به نمونه یهودیان در تبعید استناد کرد: از کشیشان دیاسپورای یهودی که پطرس قدیس برای آن‌ها نوشت، خواسته شده ποιμαίνειν ϗ̀ ἐπισκοπείν، یعنی به گله رسیدگی کنند و بر آن حکومت رانند، و وظیفه و کار اسقف‌ها را در میانشان انجام دهند. بسیاری امروز بر این باورند که مخاطبان رساله اول پطرس که اوئن به آن اشاره می‌کند در واقع مسیحیانی غیریهودی بودند، اما اجماع در زمان اوئن این بود که نامه خطاب به یهودیان قومی نوشته شده. برای نمونه نگاه کنید به فرهنگ آکسفورد کاربردی از واژه «دیاسپورا» را در سال ۱۸۷۶ ثبت کرده که به «کار گسترده دیاسپورا (چنان که نامیده می‌شود) در تبلیغ میان کلیساهای ملی پروتستان در قاره» اشاره دارد. این واژه تا اواسط دهه ۱۹۵۰ جای خود را در زبان انگلیسی استوارتر کرد و دور از میهن بلندمدت در شمار قابل توجه از کشورها یا مناطق دیگر نیز دیاسپورا نامیده شد. این معیارها شامل این می‌شد که گروه اسطوره یا حافظه جمعی از وطن خود را حفظ کند؛ وطن اجدادی را خانه واقعی خود بداند که سرانجام به آن بازخواهد گشت؛ به بازسازی یا حفظ آن وطن متعهد باشد؛ و «شخصاً یا به‌طور غیرمستقیم» با وطن پیوندی داشته باشد که هویتش را شکل دهد. سافران همچنین معیار تبعید اجباری به سبب عوامل سیاسی یا اقتصادی و سپس دوره‌ای طولانی از سکونت در فرهنگ میزبان جدید را نیز در نظر گرفت. در ۱۹۹۷، رابین کوهن استدلال کرد که یک گروه دیاسپورایی می‌تواند وطن خود را داوطلبانه ترک کند و عمیقاً در فرهنگ‌های میزبان جذب شود. راجرز بروبیکر (۲۰۰۵) سه معیار تعریفی پایه را با دامنه‌ای گسترده‌تر به کار برد: نخست، پراکندگی جغرافیایی (داوطلبانه یا اجباری) یک مردم؛ دوم، «جهت‌گیری به سوی یک وطن واقعی یا تصوری به‌مثابه منبع معتبر ارزش، هویت و وفاداری»؛ و سوم، حفظ مرزی اجتماعی متناظر با نگه‌داشت هویت دیاسپورایی متمایز که با فرهنگ میزبان تفاوت دارد. او پیشنهاد می‌کند یکی از عوامل این گسترش «به‌کارگیری واژه دیاسپورا برای مجموعه‌ای هرچه گسترده‌تر از موارد است: در اصل برای هر دسته‌بندی جمعیتی قابل نام‌گذاری که تا حدی در فضا پراکنده است». بروبیکر با بهره‌گیری از پایگاه داده ورلدکت نشان داد که ۱۷ کتاب از ۱۸ کتاب درباره دیاسپورا که میان ۱۹۰۰ تا ۱۹۱۰ منتشر شده بودند درباره دیاسپورای یهودی بودند. بیشتر آثار دهه ۱۹۶۰ نیز درباره دیاسپورای یهودی بود، اما در ۲۰۰۲ تنها دو کتاب از ۲۰ کتاب نمونه‌برداری‌شده (از مجموع ۲۵۳ کتاب) به دیاسپورای یهودی مربوط می‌شد و در مجموع هشت دیاسپورای متفاوت پوشش داده شده بود. آنیژکا واینار (۲۰۱۰) به گسترش کاربرد این واژه اشاره می‌کند و استدلال می‌کند که اخیراً «پیکره رو به رشدی از ادبیات موفق به بازتعریف این مفهوم شده و دیاسپورا را تقریباً به هر جمعیتی در حرکت تعمیم داده، دیگر بدون اشاره به زمینه خاص وجودشان». | ## بخش 3: جوامع دور از وطن | حتی مشاهده شده که با جهانی‌شدن فزاینده مسیحیت کاریزماتیک، بسیاری از مسیحیان خود را دیاسپورا می‌پندارند و پیوندی می‌سازند که ویژگی‌های برجسته برخی دیاسپوراهای قومی را تقلید می‌کند. جوامع حرفه‌ای افرادی که دیگر در وطن خود نیستند نیز می‌توانند دیاسپورا محسوب شوند. برای نمونه، دیاسپوراهای علمی جوامعی از دانشمندانی هستند که تحقیقات خود را دور از وطن انجام می‌دهند و دیاسپوراهای بازرگانی جوامعی از بازرگانان بیگانه هستند. در مقاله‌ای که در ۱۹۹۶ منتشر شد، خاچیک تولولیان استدلال کرد که رسانه‌ها واژه دیاسپورای شرکتی را به شیوه‌ای نسبتاً خودسرانه و نادقیق به کار می‌برند، برای نمونه در اشاره به «مدیران میانی که در دوره‌ای از آشوب شرکتی ناچار به یافتن جایگاه‌های جدید شده‌اند». کاربرد دیاسپورای شرکتی بازتاب‌دهنده محبوبیت فزاینده مفهوم دیاسپورا برای توصیف دامنه گسترده‌ای از پدیده‌های مرتبط با مهاجرت، جابه‌جایی و تحرک فراملی معاصر است. در حالی که دیاسپورای شرکتی از معانی ضمنی خشونت، اجبار و ریشه‌کنی غیرطبیعی که تاریخاً با مفهوم دیاسپورا همراه بوده دوری می‌جوید یا با آن‌ها در تضاد است، کاربرد پژوهشی آن می‌تواند به صورت اکتشافی شیوه‌هایی را توصیف کند که شرکت‌ها در کنار دیاسپوراها عمل می‌کنند. در دوران معاصر، پژوهشگران انواع گوناگون دیاسپوراها را بر اساس علل‌شان طبقه‌بندی کرده‌اند، مانند استعمار، مهاجرت‌های تجاری و کاری، یا انسجام اجتماعی‌ای که درون جوامع دیاسپورایی و در پیوندشان با سرزمین‌های اجدادی وجود دارد. از دیگر ویژگی‌هایی که ممکن است در بسیاری از دیاسپوراها مشترک باشد می‌توان به آرزوی بازگشت به سرزمین اجدادی، حفظ هر نوع پیوند با منطقه خاستگاه و روابط با دیگر جوامع دیاسپورایی، و نبود ادغام کامل در کشورهای میزبان جدید اشاره کرد. دیاسپوراها اغلب پیوندهایی با کشور وابستگی تاریخی‌شان حفظ می‌کنند و معمولاً بر سیاست‌های کشور میزبان کنونی‌شان در قبال وطن‌شان تأثیر می‌گذارند. «مدیریت دیاسپورا» اصطلاحی است که هریس میلوناس آن را «برای توصیف هم سیاست‌هایی که دولت‌ها برای ایجاد پیوند با دیاسپورای خود در خارج دنبال می‌کنند و هم سیاست‌های طراحی‌شده برای کمک به جذب و ادغام جوامع دیاسپورایی هنگام "بازگشت" به وطن» بازتعریف کرده است. دیاسپورای لبنانی به سبب قحطی بزرگ جبل لبنان و تا حدی کمتر جنگ داخلی لبنان؛ سوری‌ها به سبب جنگ داخلی سوریه؛ و ایرانیان مقیم خارج که شمارشان از نیم میلیون به ۳٫۸ میلیون نفر میان انقلاب ۱۳۵۷ و سال ۲۰۱۹ رسید. تعداد زیادی از ایرانیان نیز در اروپا و استرالیا و نیز در کشورهای آسیایی و عربی زندگی می‌کنند. جامعه اهل شهر گراش در استان فارس در جنوب ایران دیگر ایرانیان دورمیهن هستند که مهاجرت آنها به کشورهای عربی بوده است. | ## جمع‌بندی | زرتشتیانی که به علت حمله اعراب به ایران، به هندوستان پناه بردند، نمونه دیگری از این جوامع در هند هستند که به پارسیان هند معروفند.