موضوع مقاله: عروس‌نشان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عروس‌نشان | مقدمه: عروس‌نشان در کشورهایی که تعدد زوجات در آنها وجود دارد، «انتخاب حرم‌سرا» نیز نامیده می‌شود. | ## بخش 1: عروس‌نشان | عروس‌نشان یک رسم شرقی است که در فرهنگ جهان غرب نیز رواج یافت و امروزه بیشتر با دو حکومت امپراتوری بیزانس و روسیه تزاری شناخته می‌شوند. معرفی واژه عروس‌نشان به معنای «نمایش عروس»، به انتخاب زنان متعددی اطلاق می‌شود که دارای شرایط خاصی برای نامزدی مقام همسری مردان سلطنتی در کشورهایی با نظام سلطنتی هستند. در این رسم بهترین نامزدها را به عنوان همسر پادشاه یا سایر مردان اشراف انتخاب می‌کنند. همچنین به عروس‌نشان توسط پادشاهان در کشورهایی که تعدد زوجات در آنها وجود دارد، «انتخاب حرم‌سرا» نیز می‌گویند. زنان نامزد شده در یک عروس‌نشان باید دارای شرایط خاصی مانند زیبایی، جوانی، نژادگی، فضیلت و حتی در بسیاری موارد، باکرگی باشند. نخستین روایتی که از این عمل بر جای مانده، روایت کتاب استر دین یهود است که پیشینه آن به عهد باستان بازمی‌گردد. در برخی از دوران‌ها، فرمانروایان پیش از انتخاب عروس، ازدواج عمومی و خصوصی را برای جلوگیری از عروس شدن برخی دختران در کل کشور ممنوع می‌کردند. به مرور این رسم در فرهنگ جهان غرب نیز رواج یافت و عموماً دو حکومت امپراتوری بیزانس و روسیه تزاری با آن شناخته می‌شوند. در برخی از خانواده‌های سلطنتی کنونی، هنوز ازدواج‌های ترتیب داده شده صورت می‌گیرد که در آن پادشاه یا خانواده سلطنتی و غیره، این حق را دارند که به جای اینکه اعضای مرد خانواده سلطنتی آزادانه و بر اساس علاقه با یک زن ازدواج کنند، به‌طور یک‌جانبه در مورد انتخاب عروس سلطنتی تصمیم بگیرند؛ بنابراین هنوز هم رسم عروس‌نشان وجود دارد، اما امروزه زنان در آن معمولاً داوطلبانه انتخاب می‌شوند. اگرچه در برخی از خانواده‌های سلطنتی اعضا اجازه دارند آزادانه عاشق شوند، اما هنوز شرایط خاصی برای انتخاب عروس در آنها وجود دارد. حتی اگر هر دو طرف به هم علاقه‌مند باشند و قصد ازدواج داشته باشند، صلاحیت عروس همچنان باید به تصویب برسد. توصیف بیشترین توصیفات مراسم عروس‌نشان از زمان دو حکومت امپراتوری بیزانس و روسیه تزاری وجود دارد. اطلاعات کمی در مورد آیین‌های بیزانسی حفظ شده است؛ با این حال، تواریخ جزئیاتی در مورد آنها ارائه می‌دهند. انتخاب اولیه از میان صدها دختر آورده شده در دو مرحله انجام می‌شد: اول، بازرسان دختران را می‌دیدند و آنهایی که شرایط لازم را داشتند انتخاب می‌کردند. آنها باید «جذابیت چهره» را ارزیابی می‌کردند و دست کم سه پارامتر انتخاب داشتند: اندازه‌گیری قد، اندازه سر و طول پا. نخستین عروس‌نشان در بیزانس در سال ۷۸۸ میلادی مشاهده شد؛ زمانی که امپراتریس ایرنه به دنبال همسری برای پسرش، امپراتور اسمی کنستانتین ششم بود. از ۱۳ نامزد برگزیده شده، ایرنه ماریا آمنیوس، یک دختر جوان ارمنی اهل پافلاگونیا را به عنوان عروس پسرش انتخاب کرد. از سایر دختران، دو نفر توسط اشراف به همسری گرفته شدند و بقیه با هدایای گران به خانه فرستاده شدند. یکی از توصیفات معروف در مورد انتخاب عروس توسط امپراتور بیزانس تئوفیلوس چنین است: در روسیه، اطلاعات بیشتری دربارهٔ مراسم عروس‌نشان وجود دارد. در آنجا جستجو و سختگیری در گردآوردن دختران بسیار بیشتر شد و نامزدی دختران هم اجباری بود: شاید عظیم‌ترین شکل این مراسم در زمان ایوان مخوف اجرا شده باشد که شخصاً به این طریق سه همسر پیدا کرد. داستان انتخاب ناتالیا ناریشکینا مادر پتر کبیر توسط الکسی یکم، به خوبی شناخته شده است. | ## بخش 2: عروس‌نشان | از ۲۸ نوامبر ۱۶۶۹ تا ۱۷ آوریل ۱۶۷۰، الکسی شبانه نوزده بار در اطراف اتاق‌های خواب زنانه قدم زد تا از میان ۶۰ زیباروی خفته، دختری را که از نظر او زیباتر و جذاب‌تر بود، انتخاب کند. پدر ماریا میلوسلاوسکایا همسر اول الکسی یکم، یک کراوچی (پیشخدمت) بود که برای ایوان گراموتین کارمند سفارت روسیه خدمت می‌کرد. در مورد اودوکیا استرشنووا همسر میخائیل یکم، ندیمه‌های او می‌گفتند: «او یک ملکه نجیب نیست. اگر با ژلتیکی (چکمه‌های ساده زنان رعیت) راه می‌رفت او را نمی‌شناختیم!» و در مورد ناتالیا، شاکلوویتی منشی دولت که پیشنهاد نابودی او را به سوفیا آلکسیونا داد گفته بود: «ای ملکه، نمی‌دانی خانواده او چگونه است و او در اسمولنسک چگونه کفش‌هایی به پا می‌کرد!». نمی‌توان انتخاب‌های انجام شده در چنین «مسابقه زیبایی» را با بی‌طرفی مطلق در نظر گرفت. از این‌رو در همان دور مقدماتی، آنهایی که فقط به دلایل سیاسی یا منافع شخصی بزرگان نامطلوب بودند، حذف می‌شدند. در مواردی، برخی از عروس‌ها که حضورشان برای سایر اعضای خانواده سلطنتی (ازجمله ملکه مادر) یا اشراف خوشایند نبود، حتی به قتل می‌رسیدند. در صورت موفقیت، مقام تزارینا به خانواده او امتیازات عظیمی می‌بخشید و شرایط را برای ترقی سریع آنان در دولت مهیا می‌کرد. اما تاوان شکست نیز سنگین بود؛ حتی در اغلب موارد شرکت در مراسم عروس‌نشان یک بلیت یک‌طرفه برای دختران محسوب می‌شد. بسیاری از والدین با آگاهی از سرنوشت شوم عروس‌های تزار، در تلاش برای محافظت از خانواده خود دختران‌شان را مخفی می‌کردند و به مراسم نمی‌بردند. با این وجود، برای دخترانی با تبار پست یا اعضای خاندان‌هایی که نفوذ خود را در کشور از دست داده بودند، این نمایش فرصتی استثنایی برای زندگی بهتر بود. برخی از پژوهشگران مانند لنهارت رایدن، فیلسوف و پژوهشگر سوئدی، وجود چنین مراسمی را در امپراتوری بیزانس زیر سؤال برده‌اند. به عقیده آنها چنین رسمی در بیزانس وجود نداشته است و برخی از روایت‌ها در این مورد، در حقیقت اختراع تاریخ‌نگاران سده نهم میلادی است که عاشق چنین داستان زیبایی شده بودند. از آن زمان، چندین مورخ به‌طور خلاصه استدلال‌های رایدن را به جهت ناکافی دانستن رد کردند. با این همه، دیگر پژوهشگران اغلب پس از در نظر گرفتن کمبود شواهد، ایرادات و نتیجه‌گیری‌های رایدن را پذیرفته‌اند. تاریخچه در آسیا چین در چین باستان، امپراتورها عموماً مقاماتی را می‌فرستادند تا دختران باکره و از خانواده‌های نجیب را برای ورود به حرمسرا انتخاب کنند و سپس امپراتور از میان آنها صیغه‌های خود را انتخاب می‌کرد. نخستین فعالیت ثبت شده انتخاب عروس در تاریخ چین از سلسله هان شرقی که در حومه پایتخت وقت لوئویانگ انجام شد، آغاز و از حداقل دودمان سونگ (۹۶۰–۱۲۷۹) به بعد انجام می‌شد. ابتدا ازدواج در میان مردم ممنوع شد و سپس خواجه‌ها را می‌فرستادند که «ناظران را در کالسکه‌ها سوار کرده، در استان‌ها و شهرستان‌ها بگردانند تا دختران برگزیده را احضار و سپس انتخاب کنند». در طول دودمان چینگ (۱۶۴۴–۱۹۱۲)، دختران اشراف پیش از ازدواج برای بازرسی به کاخ امپراتوری احضار می‌شدند تا امپراتور همسران ثانویه یا صیغه‌ای خود را انتخاب کند. از دهه ۱۹۵۰، دولت جمهوری خلق چین یک نظام ازدواج تک‌همسری را در سرزمین چین اجبار کرده است. کره در کره، برای نمونه در اوایل سلسله چوسان (۱۳۹۲–۱۸۹۷)، صیغه‌های ولیعهد لیانگ دی و همچنین پادشاه وقت، همگی از دوشیزگان خانواده‌های ممتاز انتخاب می‌شدند. | ## بخش 3: عروس‌نشان | پیش از انتخاب عروس، دستور ممنوعیت ازدواج صادر می‌شد و سپس مأموران به هشت سو فرستاده می‌شدند تا باکره‌های منتخب را که به سن تعیین شده رسیده بودند انتخاب کنند. ژاپن در ژاپن از دوران باستان تا پیش از جنگ جهانی دوم، عروس‌ها همگی از میان خانواده سلطنتی یا اشراف انتخاب می‌شدند؛ از این‌رو امکان انتخاب نامزدهای زیادی وجود نداشته است. نامزدها در دوره هی‌آن همه توسط اشراف معرفی و توصیه می‌شدند و پس از هر جشنواره دایجو و شینجو، دختران نجیب‌زاده در مقابل امپراتور می‌رقصیدند و مهارت‌های خود در رقص، موسیقی، گفتار، ظاهر و غیره را به نمایش می‌گذاشتند و سپس از میان آنها عروس‌ها انتخاب می‌شدند. با این حال، ولیعهد همچنین می‌تواند زنی که دوست دارد را به عنوان نامزد پیشنهاد کند؛ اما پس از آن هنوز زن برای موفقیت در ازدواج با خانواده سلطنتی باید از موانع بسیاری عبور کند. به عنوان مثال، پیش از اینکه امپراتور فعلی ناروهیتو با ماساکو ازدواج کند، یک بار دو زن را که دوست داشت به عنوان کاندیدای ولیعهد پیشنهاد کرد، اما هر دو پس از بررسی توسط آژانس خاندان امپراتوری حذف شدند. از این‌رو فرستادگانی به ۱۲۷ استان در سراسر کشورش فرستاد تا زیباترین دوشیزگان را برای آمدن به شهر شوش پایتخت دولت انتخاب کنند. تمام دختران را پس از چند رسیدگی زیبایی، برای ملاقات با پادشاه به کاخ آوردند که در نتیجه آن، استر، دختر زیبای یهودی، توسط اخشورش به عنوان شهبانوی جدید انتخاب شد. این روش به‌طور منظم در قرن‌های ۱۶ و ۱۷، ازجمله در انتخاب ۳ همسر ایوان چهارم مورد استفاده قرار گرفت. امتناع از حضور بی‌احترامی به تزار تلقی می‌شد و هم دختر و هم والدینش مجازات می‌شدند. اولین باری که این روش به‌طور رسمی ثبت شد در سال ۱۵۰۵ بود؛ زمانی که همسر واسیلی سوم از این طریق انتخاب شد. آخرین مراسم عروس‌نشان برای یک تزار روسیه، در انتخاب همسر برای ایوان پنجم در سال ۱۶۸۴ بود. پس از آن به دنبال اصلاحات غربی برادر ایوان یعنی پتر کبیر، این رسم در روسیه کنار گذاشته شد. مراسم عروس‌نشان در بیزانس شناخته شده است و حداقل از سده هشتم میلادی به بعد مورد استفاده قرار گرفته است. اولین نمایش عروس ثبت شده در بیزانس در سال ۷۸۸ بود که در آن ماریا آمنیوس به عنوان همسر امپراتور کنستانتین ششم انتخاب شد. یکی از عروس‌نشان‌های مشهور، موردی بود که تئودورا توسط تئوفیلوس انتخاب شد و کاسیا شاعر زن سرشناس رد شد. با این همه، مشخص نیست که هیچ‌یک از امپراتریس‌های سده دهم به بعد به این روش انتخاب شده باشند و این مراسم مطمئناً از سده سیزدهم مرده بود. برای نمونه طبق سنت پادشاهی آفریقایی اسواتینی، پادشاه چندین عروس را اختیار می‌کند. ملکه‌ها در مناسبت‌های تشریفاتی و ایالتی وظایف خاصی دارند، اما شاهزادگانی که به دنیا می‌آورند نمی‌توانند تاج و تخت را به ارث ببرند. پس از انتخاب ملکه، پادشاه به‌طور سنتی از تمام طوایف در سراسر کشور صیغه‌هایی انتخاب می‌کند تا روابط بین خانواده سلطنتی اسواتینی و قبایل را تحکیم بخشد. از آنجایی که بسیاری از دوشیزگان از سراسر کشور در جشنواره سنتی و سالانه نی‌نی شرکت می‌کنند، پادشاه اغلب در این زمان زنان خود را انتخاب می‌کند. نمونه‌ها بیزانس ماریا آمینوس همسر کنستانتین ششم (۷۸۸) فئوفانو همسر استوراکیوس (۸۰۷) تئودورا همسر تئوفیلوس (۸۲۱ یا ۸۳۰) اودوکیا دکاپولیتیسا همسر لئوی سوم (۵۵۴ یا ۵۵۵) همسران لئوی ششم: فئوفانو (۸۸۹) اودوکیا وایانا (۹۰۰) روسیه سولومونیا ساباروونا همسر واسیلی سوم (۱۵۰۵) همسران ایوان چهارم: آناستازیا رومانوفنا (۱۵۴۷) مارفا سوباکینا (۱۵۷۱) آنا کولتوفسکایا (۱۵۷۱) همسران میخائیل یکم: در سال ۱۶۱۶، سال‌ها پیش از ازدواج نخست تزار میخائیل، او یک عروس‌نشان برپا کرد. | ## جمع‌بندی | اودکیا استرشنووا (۱۶۲۶) همسران الکسی یکم: در سال ۱۶۴۷، تزار الکسی یک عروس‌نشان مشهور برپا کرد که ۲۰۰ دختر در آن حاضر گشتند و در نهایت ۶ نفر نامزد شدند؛ یک دختر برگزیده شد اما در نهایت ازدواجی موفقی صورت نگرفت.