موضوع مقاله: علویان (ترکیه) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # علویان (ترکیه) | مقدمه: برخلاف اسلام سنی و اصولیون شیعه دوازده امامی، علوی‌ها جزم‌های دینی الزام‌آوری ندارند و آموزه‌ها مانند دستورهای صوفیانه توسط دده‌ها منتقل می‌شوند. | ## بخش 1: علویان (ترکیه) | آنها شش اصل دین اسلام را تصدیق می‌کنند، اما ممکن است در تفسیر آنها اختلاف نظر داشته باشند. طرفداران علوی‌گرایی عمدتاً در ترکیه یافت می‌شوند و برآوردها از جمعیت ترکیه که علوی هستند بین ۴ تا ۲۵ درصد است. علوی‌ها از این جهت که ستایشگر حاجی بکتاش والی هستند، دیدگاه تنگاتنگی با بکتاشیه دارند. پیروان علوی‌گرایی بیشتر از قومیت‌های ترک‌های آناتولی، آذری‌های ترکیه، تاتارها، کردها و ترکمن‌ها هستند. در علوی‌گری قزلباش، هویت می‌تواند از مادر یا پدر به ارث برسد، زیرا این یک هویت قومی-مذهبی است. از این لحاظ پیشینهٔ تشیع همان پیشینهٔ اسلام است و تشیع یعنی پیروی از محمد، قرآن و اهل بیت محمد. پس از پیمان آماسیه در سال ۸۸۴ خورشیدی میان دولت صفوی و عثمانی، قزلباش‌ها خود را در سمتی از مرز یافتند که به باورشان متعلق به آن نبودند و به سمت دیگر یعنی قلمرو صفویان تعلق داشتند. اساسی‌ترین دلیل این موضوع می‌تواند آزارها و رنجش‌های تاریخی گروه‌های سنی تندرو که کمابیش نیز ضد علویان رخ می‌دهند، باشد. بسیاری از ترکان آناتولی و ترکمن‌ها و کردهای زازا را علویان تشکیل می‌دهند، بیشتر کردهای زازای ترکیه علوی می‌باشند.سعیدیان، عبدالحسین، سرزمین ومردم ایران،انتشارات علم و زندگی، تهران ۱۳۷۷، شابک:7_7_90052_964دانشنامهٔ دانش‌گستر، تهران مؤسسهٔ علمی فرهنگی دانش گسترایرج افشار سیستانی، تاریخ تمدن اقوام آریایی، انتشارات نگارستان، چاپ اول، زمستان ۱۳۸۷ پیشینهٔ تمرکز علویان در استان تونج‌ایلی (با نام پیشین درسیم) می‌باشد. مهم‌ترین سرچشمهٔ باورهای این گروه بر پایهٔ گفته‌های عرفانی بویروک‌های (فرموده‌های) شیخ صفی الدین و سخنان شریعت جعفر صادق است. | ## بخش 2: علویان (ترکیه) | افرادی مانند پیر سلطان ابدال، شاه اسماعیل و حاجی بکتاش نیز نقش بسزایی بر باورهای علویان داشته‌اند. علویان ارادت ویژه‌ای به علی دارند و او را والاترین آفریده‌ها بعد از محمد برمی‌شمارند. بر همین پایه بسیاری از علویان واژه علی-محمد را برای نشان دادن این باور بکار می‌برند. ایشان باور به همان دوازده امام دیگر شیعیان داشته و از آنجا که همگی از نسل علی هستند، آنها را با نام علی دوم (حسن مجتبی) تا علی دوازدهم (مهدی) می‌شناسند. خودآگاهی و الگوی‌برداری از انسان‌های بزرگی مانند علی یا حاجی بکتاش راه دستیابی به انسان کامل است. برازش‌ها چهار دروازهٔ معنوی علوی‌گری به ترتیب ازین قرارند: شریعت طریقت معرفت حقیقت در نزد علویان دستیابی به دروازهٔ سوم و چهارم به ندرت رخ می‌دهد. طریقت که دروازه یا پلهٔ دوم است پایهٔ بخش زیادی از دوران زندگی یک علوی است که در آن فرد خود را باید تسلیم رهبر روحانی (پیر، مرشد، دده) بنماید؛ بنابراین مبنای اصلی تفکرات علویان عرفان تشیع است هر جند تفکرات صوفی‌گرایانه بر آنان بی‌تأثیر نبوده‌است. در رسوم طائفگی پنج گناه بزرگ در نزد علویان: کشتن یک انسان زنا طلاق زن حق الناس دزدی جمع‌خانه جمع‌خانه، نیایشگاه علویان است. رسمی به نام موم‌سوندو در جمع‌خانه رواج دارد که در آن نیایشگران ۱۲ شمع را به نیت ۱۲ امام با خیساندن خاموش می‌کنند. به‌طور تاریخی از آنجا که در این آیین زن و مرد با هم هستند، سنی‌ها آن را نمادی از رابطهٔ نامشروع دانسته و علویان را کافر می‌پنداشته‌اند. | ## بخش 3: علویان (ترکیه) | برادرباشی برادرباشی رسمی است که در آن میان دو مرد علوی (و گهگاه میان زن‌هایشان) پیوند برادری بسته می‌شود. این پیمان بر پایهٔ پلهٔ نخست علوی‌گری (شریعت) است و تا پایان پلهٔ دوم پابرجا است. با ورود به پلهٔ سوم با برگزاری جشنی این پیمان برداشته می‌شود اما از آنجا که راهیابی به پلهٔ سوم به ندرت است، این پیوند تا آخر عمر ماندگار می‌ماند. برازش گروهی مانند دیگر شیعیان توسل، استغاثه و تبرک جستن به بارگاه ائمه و بزرگان از دیگر کارهای علویان است. مکان‌ها در برخی از علویان که التزام به دین کمتر است اجباری به حج رفتن برایشان نیست. ساختار رهبری بر خلاف ساختار بکتاشی‌ها و صوفیان که رهبری بر پایهٔ سلسله است، رهبری علویان موروثی است که برگرفته از ساختار رهبری صفویه است. بزرگان بزرگانی مانند شاه قلو، قراجا احمد (هر دو در استانبول)، ابدال موسی (در آنتالیا)، سید قاضی از بزرگان علوی بودند. رابطه با دیگر مسلمانان دشمنی علویان با حنفی‌ها سلفی پیشینه‌ای دیرین دارد، چرا که آنها، علویان را کافر به سنت‌های اسلامی برشمرده و از طرف دیگر برخی صوفیان علوی نیز برین باورند که قرآن پس از محمد تحریف شده‌است. اما در نواحی خاوری ترکیه با توجه به زیاد بودن کردها و شافعی مذهب بودن اهل سنت این ناحیه که خود دوستدار اهل بیت هستند، علویان رابطهٔ خوبی با سنی‌های در این ناحیه دارند. فتوای آیت‌الله خمینی مبنی بر مسلمان شمردن علویان را می‌توان پایانی بر چند سده کشمکش دربارهٔ این گروه دانست. | ## جمع‌بندی | (همچنین ببینید: کشتار سیواس) موسیقی علویان در تمام زمان‌ها، چه زمانی که قدرت داشتند و چه زمانی که در کوه‌ها فراری بودند، با موسیقی رابطهٔ خوبی داشتند و اوزان‌های بسیاری در ترکیه علوی بوده و حتی بعضی از رهبرانشان نیز ساز نواخته و آواز می‌خواندند.