موضوع مقاله: دریاچه بختگان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دریاچه بختگان | مقدمه: این دریاچه به طول ۱۲۰ کیلومتر در شهرستان‌های نی ریز، استهبان، بختگان و خرامه در واقع شده است. | ## بخش 1: دریاچه بختگان | ساخت چندین سد بر روی کر، جریان آب به دریاچه را به میزان قابل توجهی کاهش، شوری آن را افزایش داده و جمعیت فلامینگوها و سایر پرندگان مهاجر دریاچه را از بین برده است. با وجود اینکه این دو دریاچه به‌طور طبیعی توسط نوارهای باریکی از زمین از هم جدا شده‌اند، در سال‌های بارندگی شدید به هم متصل می‌شوند و یک دریاچه واحد را تشکیل می‌دهند. این دریاچه‌ها از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ کاملاً خشک شدند و اکوسیستم آن‌ها دچار اثرات نامطلوبی شده است. رودخانهٔ پلوار در نزدیکی شهر مرودشت و در محل معروف به پل خان به رود کر می‌پیوندد. علاوه بر این، چشمه‌های متعدد اطراف دریاچه و سیلاب‌های فصلی نیز در تأمین آب آن نقش دارند. با این حال، در سال‌های اخیر به‌دلیل عوامل طبیعی مانند خشکسالی و عوامل انسانی نظیر سدسازی و برداشت‌های بی‌رویه، جریان رود کر به‌شدت کاهش یافته و در برخی مقاطع کاملاً خشک شده است. ساخت سد درودزن در سال ۱۳۵۱ خورشیدی نخستین گام در کاهش ورودی آب رودخانهٔ کر به این دریاچه بود. در ادامه، با احداث سد سیوند بر روی رود سیوند در منطقهٔ تنگه بلاغی، جریان سیلاب‌های رودخانهٔ سیوند نیز از رسیدن به رود کر بازماند. سومین سد، سد ملاصدرا، در منطقهٔ تنگ براق و در بالادست سد درودزن ساخته شد که عملاً مانع رسیدن آب به دریاچه شد. اثرات زیست‌محیطی خشک‌شدن دریاچه بختگان پیامدهای گسترده‌ای بر اکوسیستم منطقه و زندگی جوامع محلی داشته است. | ## بخش 2: دریاچه بختگان | یکی از نخستین اثرات آن، قطع پیوستگی میان دریاچه طشک و بختگان بود که موجب تسریع روند خشک‌شدن طشک شد. طبق گزارش‌ها، شوری آب دریاچهٔ طشک به بیش از ۱٬۲۰۰ واحد رسیده که حدود چهار برابر میزان معمول در سال‌های گذشته است. پیش‌بینی‌های زیست‌محیطی نشان داده‌اند که خشک‌شدن دریاچه موجب شور و سپس تلخ‌شدن چاه‌های اطراف شده است. این تغییرات کیفیت آب زیرزمینی را به‌شدت کاهش داده و موجب ناباروری خاک‌های کشاورزی در مناطق پیرامونی از جمله نی‌ریز، استهبان، خرامه، فسا و ارسنجان شده است. به‌عنوان نمونه، چشمهٔ معروف قمپ آتشکده در شمال فسا که حدود ۲۰ کیلومتر با دریاچه فاصله دارد، پس از خشک‌شدن بختگان دچار کم‌آبی و نهایتاً خشکی شد. این نمک‌ها نه‌تنها مانع رشد محصولات کشاورزی هستند، بلکه برای سلامت انسان‌ها و جانوران نیز زیان‌آورند و موجب افزایش بیماری‌های پوستی، ریوی و چشمی در منطقه شده‌اند. در سال‌های اخیر، گزارش‌هایی از مرگ هزاران جوجهٔ فلامینگو در نمک‌زارهای خشک‌شدهٔ دریاچه منتشر شده است. این پرندگان به‌دلیل وجود آب در فصل زمستان به منطقه مهاجرت می‌کنند، اما تا زمان جوجه‌آوری، آب تبخیر شده و جوجه‌ها در برهوت جان می‌دهند. برخی کارشناسان معتقدند احداث سد سیوند ضرورتی نداشت، زیرا آب رود سیوند به مناطق بی‌حاصل مانند کویر لوت نمی‌رفت و می‌توانست در دریاچهٔ بختگان ذخیره شود. احیای دریاچه در پی خشک‌شدن دریاچه بختگان، تلاش‌هایی برای احیای این پهنهٔ آبی آغاز شده است. | ## بخش 3: دریاچه بختگان | یکی از اقدامات مردمی، راه‌اندازی کمپینی با عنوان «ما صدای بختگان هستیم» توسط سعید خادمی، فعال اجتماعی و محیط‌زیستی، بوده است. این کمپین با استقبال گستردهٔ هزاران نفر از ساکنان منطقه مواجه شد و هدف آن جلب توجه مسئولان و تسریع روند احیای دریاچه است. بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست استان فارس، احیای کامل دریاچه بختگان در شرایط کنونی و با توجه به شدت خشکسالی، نیازمند تأمین حداقل ۲۵۰ میلیون مترمکعب حق‌آبه است. با پیگیری‌های صورت‌گرفته، در سال‌های اخیر حدود ۲۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب آب به دریاچه تخصیص داده شده است، اما این میزان به گفتهٔ کارشناسان، برای احیای اکولوژیکی دریاچه کافی نیست. فرهنگ خشک‌شدن دریاچه بختگان و پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی آن، دست‌مایهٔ ساخت آثار مستند در حوزهٔ سینمای محیط‌زیست قرار گرفته است. مستند سینمایی آبفروش به کارگردانی محمد ناصری‌راد یکی از این آثار است که به بررسی عوارض خشک‌شدن دریاچه و مهاجرت اجباری ساکنان اطراف آن پرداخته است. این مستند با نگاهی آسیب‌شناسانه، تأثیر نابودی تالاب‌های استان فارس از جمله بختگان، پریشان، کافتر و طشک را بر زندگی مردم منطقه به تصویر کشیده است. همچنین مستند دیگری با عنوان کتایون به تهیه‌کنندگی رضا دانش‌پژوه و کارگردانی محمد ناصری‌راد، در چهل و یکمین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران به نمایش درآمد. این اثر به مهاجرت ساکنان پیرامون دریاچهٔ بختگان به حاشیهٔ شهر شیراز و مشکلات معیشتی و اجتماعی آنان می‌پردازد. | ## جمع‌بندی | مستند کتایون با حضور کارشناسان محیط‌زیست از جمله محمد درویش، به بررسی دلایل خشک‌شدن دریاچه و پیامدهای آن بر اکوسیستم منطقه پرداخته است.