موضوع مقاله: امامزاده قاسم مهدیشهر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # امامزاده قاسم مهدیشهر | مقدمه: امامزاده قاسم مهدیشهر مربوط به دوره سلجوقیان - دوره ایلخانی است و در مهدیشهر، محله زیارت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. | ## بخش 1: امامزاده قاسم مهدیشهر | شرح واقعه قاسم بن موسی بن جعفر‌ از نوادگان جعفر صادق‌ و فرزند موسی کاظم‌ و از برادران علی بن موسی الرضا است. صاحب این بقعه مسافر بوده و در حدود ۸۰۰ سال پیش از کربلا یا نجف عازم مشهد (طوس قدیم) برای زیارت بارگاه برادرش رضا بوده است. در ۸۰۰ سال پیش جاده ابریشم از مهدیشهر می‌گذشت و به همراه قاسم‌ ساربان‌هایی نیز بوده‌اند. وی در منطقه امام زینعلی مهدیشهر بر اثر بیماری فوت می‌کند و در شب ساربان‌ها خواب می‌بینند که باید ایشان را روی شتر بگذارند و هر جا که شتر به زمین نشست جنازه قاسم بن موسی بن جعفر‌ را غسل کنند و در آنجا دفن کنند. صبح ساربان‌ها به راه می‌افتند و جنازه امامزاده را بر روی شتر می‌گذارند و به راه می‌افتند و در منطقه زیارت مهدیشهر شتر می‌ایستد، در آنجا جز نیزاری کوچک نبوده است و ساربان‌ها می‌بینند که نمی‌توان جنازه را شست و غسل داد. ساربان‌ها در شب خواب می‌بینند که اگر آن نیزار کوچک را با دست کنار بزنند آب بیرون می‌آید و با آن آب می‌توانند امام را غسل داده و جنازه را سوار شتر کنند و هرجا که شتر ایستاد او را دفن کنند. در صبح روز بعد ساربان‌ها به مکان مورد نظر می‌رسند و می‌بینند که فقط یک نیزار کوچک در آنجا هست و آن‌ها همان چیزی را که در خواب دیده بودند را انجام می‌دهند، آبی از زمین می‌جوشد و با آن قاسم بن موسی بن جعفر‌ را غسل می‌دهند و دفن می‌کنند. در ماه محرم دسته‌های مذهبی نخل عزاداری حسین بن علی را در آنجا به قول معروف حیدری می‌کنند و معتقد هستند که این آب حرمت دارد. تاریخچه بنا بنای این امامزاده در سال ۹۴۳ هجری شمسی در دوره صفویه به دست هنرمندان ماهر ایرانی ساخته شده است که در تاریخ ۲۵/۱۲/۷۶ طی شماره ۳۵۴۸ به ثبت آثار ملی سازمان میراث فرهنگی در آمده است. | ## بخش 2: امامزاده قاسم مهدیشهر | بنای آرامگاه قاسم بن موسی بن جعفر شامل گنبد، ایوان، صحن، حرم و دالان است؛ برای رسیدن به حرم مطهر بایستی از یک راهرو ۱۶ متر و عرض ۳۵/۲ متر که دارای ارتفاع حدود ۴ متر است عبور کرد که در مسیر راهرو ۱۰ طاقنما که دارای ابعاد یکسان هستند (طول ۲ متر ، عرض و عمق ۹۰ و ارتفاع ۳۵/۳) تشکیل شده، به دلیل وجود مقابر در داخل طاقنماها قبلاً به صورت قبور وجود داشته که پس از بازسازی تغییر شکل داده شده و اخیراً نمای قبور از بین رفته و مسطح شده است. پس از عبور از راهروی اصلی راهروی دیگری در سمت چپ متصل به راهروی اصلی وجود دارد که به اتاق جنب حرم که دارای یک درب کنده کاری شده چوبی قدیمی دو لنگه به ابعاد ۱۰۵×۱۷۵ متصل می شود. اتاق جنب حرم دارای ابعاد ۴۹۰×۴۷۰ متر که در ضخامت دیوار غربی یک نمای کوچک محراب وجود دارد. در وسط اضلاع شمالی و جنوبی اتاق دو طاقنمای بزرگ بنا شده که دارای گچبریهای جالبی است. در قسمت‌های نمای داخل گبند و اطراف آن نیز نقاشی‌ها و گچبری‌های زیبایی مشاهده می‌شود . اتاق مذکور توسط یک در چوبی قدیمی با ارزش و زیبا و کنده‌کاری شده که احتمالاً مربوط به قرن چهارم هجری بوده و دارای ابعاد ۱۶۵×۱۰۵ است و در لنگه چپ عبارتی به خط ثلث روی آن نوشته شده لکن در حال حاضر در محل وجود ندارد . اتاق حرم چهار گوش مربعی شکل به ضلع ۳۰/۵ متر و ارتفاع حرم تا زیر گنبد ۴ متر و تا قسمت سقف حدود ۷ متر است که در سال ۱۳۷۸ نیز نسبت به آئینه کاری آن با همکاری هیئت امناء و پیگیری و نظارت مدیریت اوقاف و امور خیریه استان سمنان اقدام گردیده است. در گذشته در وسط حرم سکوی بزرگی به طول ۱۰/۳ متر و عرض ۹۰/۱ متر وجود داشت که صورت چند قبر بر روی آن مشاهده می شد که به هنگام تعمیرات در سال ۱۳۷۳ توسط میراث فرهنگی استان تسطیح و با کف حرم یکنواخت شده است. ایوان بقعه که دارای ارتفاع ۵ متر است، درب آن به طرف مغرب و صحن باز می‌شود و متصل به مدخل راهروی ورودی است. | ## بخش 3: امامزاده قاسم مهدیشهر | گنبد اصلی که با آجر ساخته شده دارای ساقه ای ده ضلعی به ضلع ۶۵/۱ متر به ارتفاع ۴۰/۲ متر است، در وسط اضلاع ده گانه طاقنماهایی وجود دارد و حدفاصل کاسۀ گنبد و ساقه دو ردیف قطاربندی آجری نامنظم است. در میان گنبد کلاف‌های چوبی قطوری برای استحکام بیشتر آن قرار داده شده، ارتفاع این گنبد آجری از بام تقریباً ۵ متر است. در کنار گنبد اصلی، گنبد آجری دیگری به ارتفاع ۴ متر مشاهده می‌شود که بر روی اتاق متصل به حرم بنا شده و فاقد هرگونه تزئین است. گنبد مذکور دارای ساقه‌ای استوانه‌ای شکل به ارتفاع یک متر و کاسۀ تخم مرغی شکل نامنظم است صحن وسیع و مستطیل شکل این امامزاده دارای ۲۲ متر طول و عرض ۱۴ متر است که در آن قبور تعدادی از افراد مشاهده می شود. در ضلع غربی صحن، حسینیه بزرگی جهت انجام مراسم مذهبی ساخته شده که درب آن به طرف حیاط باز می‌شود و در جلوی آن به اندازه ۲ متر پیش فضا وجود دارد که با چهار پله به حیاط این امامزاده مرتبط می‌شود. ش بازسازی شده و در ضلع جنوب شرقی بقعه جنب سردرب ورودی جدیدالاحداث سرویس‌های زنانه و مردانه در سال ۱۳۷۰ جهت استفاده زائران و مراجعین ساخته شده است. مضافاً اینکه اخیراً هیئت امناء نسبت به خریداری سه باب منزل مسکونی جهت توسعه و احداث سالن و وضوخانه خریداری و تملک شده است. ساخت ضریح ضریح فلزی مشبک جدید که در سال ۱۳۷۶ به سفارش خیرین مهدیشهری در فسا ساخته شده به طول ۵۰/۲ و عرض ۵۰/۱ و ارتفاع ۸۰/۲ متر بر روی این امامزاده که در همان سال بازسازی شده و دارای ابعاد ۷۵×۱۹۰ و بلندی ۲۵ سانتیمتر می باشد قرار دارد . | ## جمع‌بندی | ثبت ملی این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ماه سال ۱۳۷۹ در ضمره آثار ملموس ملی کشور و استان سمنان به ثبت رسیده است.