موضوع مقاله: بی‌بی سه‌شنبه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بی‌بی سه‌شنبه | مقدمه: آنها او را فرشته ای مقدس می دانند که می تواند افراد فقیر و مستاصل را در صورت فراخوانی نجات و درمان کند. | ## بخش 1: بی‌بی سه‌شنبه | در سیستان، «بی‌بی حور»، «بی‌بی نور» و «بی‌بی سه‌شنبه»؛ سه زن پاک‌نهادند که واسطه برآورده شدن نیازمندی نیازمندان می‌باشند. سفره بی‌بی سه‌شنبه، یکی از سفره‌های معروف نذری در میان بانوان سیستان و دیگر نقاط ایران‌زمین است. نسخه سیستانی بر اساس روایت سیستانی اسطوره Asoke Bibi-sa-shemma (داستان ملکه سه‌شنبه)، دختر کوچک فقیری که در میان خانواده‌ای ستمگر گیر کرده بود، کفشی طلایی پیدا می‌کند که باعث می‌شود او عاشق شاهزاده شود و نجات او از چنین شرایط غیرقابل تحمل. پیرمرد خارکنی بود که در شهری زندگی می کرد و روزها و صبح های زود به صحرا می رفت و ظهر با پشته ای از خار به شهر برمی گشت. مدتی بود که زن پیرمرد، مرده بود و از زنش یک دختر داشت به اسم فاطمه و چون دختر هنوز خردسال بود، مرد خارکن زن گرفت. هر صبح گاوشان را با مقداری پنبه و چرخ نخریسی به دختر می‌داد که در موقع چریدن گاو دختر بیکار نباشد‌، و شب با نخ به خانه بیاید. نخریسی برای دختر بسیار مشکل بود و دختر روز به روز لاغرتر می‌شد یک روز که دختر گاو را برای چرا چند قدم دورتر می کرد‌، بادی بلند شد و پنبه‌ها را با خود برد . دختر وقتی سر جایش برگشت متوجه شد که پنبه‌ها سر جایش نیست و باد پنبه‌ها را برده‌است. دختر می خواست برگردد که ناگهان یکی از زن‌ها او را صدا زد دختر جلو رفت و سلام گفت. زن گفت دختر جان خدا به تو کمک می‌کند.اینجا ما عبادت می‌کنیم.تو پنبه‌ها را بردار و برو و از فردا که گاو را به چرا آوردی ، پنبه‌ها را بده گاوت بخورد و گاو از شاخش نخ به تو می‌دهد. وقتی که گرسنه شدی شاخ دیگر گاو را دست بزن، هر خوراکی که خواستی گاو به تو می‌دهد. تو از گوشت گاو نخور، بعد استخوانهای گاو را جمع کن و در زیر خاکسترهای تنور جلوی سوراخ تنور دفن کن. هر وقت مشکلی برایت پیش آمد، برو سر خاکسترها به نام خدا برای بی‌بی سه‌شنبه دعا کن، خدا مرادت را می دهد اما وقتی به مرادت رسیدی، نذر بی‌بی سه‌شنبه را فراموش نکنی. او توضیح داد که باید شبها از هفت‌خانه در حالیکه غربالی به دست داری که داخل آن آینه و سورمه دان هست، مواد خوراکی گدایی کنی، آن هم در حالی که کسی تو را نشناسد. دیری نگذشت که دختر چاق و چله شد و چون غذای خوب می‌خورد ، روز به روز قشنگتر می‌شد. یک روز که زن پدر خیلی به دخترک مشکوک شده بود دختر خودش را هم با او به صحرا فرستاد. شب وقتی باهم به خانه آمدند، دختر چگونگی را برای مادرش گفت و راز فاطمه آشکار شد و زن‌پدر به فکر نابودی گاو افتاد. بالاخره زن‌پدر به کمک جادوگر نقشه کشتن گاو را کشید و یک روز صبح خود را به مریضی زد. به پیرمرد گفت: زنت وقتی بهبود پیدا می کند که تو گاو را به صورت نذر بکشی و گوشتش را هم خیرات بدهی. پیرمرد که دید با کشتن گاو وضعیت مالی او از هم می پاشد به جادوگر گفت راه دیگری پیدا کن. اما نتیجه ای نگرفت ولی از پدرش قول گرفت که گوشتهای گاو را خودش خانه به خانه ببرد. | ## بخش 2: بی‌بی سه‌شنبه | فاطمه برای هر خانه ای که گوشت نذری می برد از صاحب خانه درخواست کرد که پس از خوردن گوشتها، استخوان‌ها را به او پس بدهند. او تمامی استخوان‌ها را جمع کرد و طبق دستور زنی که داخل غار دیده بود ، استخوان‌ها را زیر خاکستر پای تنور دفن کرد. تا اینکه یک روز جارچی شهر شروع به جار زدن کرد که فردا عروسی دختر شاه است، هر کسی بخواهد می‌تواند به عروسی دختر پادشاه بیاید. فاطمه هرچه گریه و زاری کرد که اجازه بدهند او هم با آنها به عروسی برود، قبول نکردند. و زن پدر مقداری ذرت و گندم و جو را با هم مخلوط کرد و گفت باید این دانه ها را از هم جدا کرده و بعد آرد کنی و نان هر کدام را هم جدا بپزی. فاطمه با چشم گریان سراغ غله‌ها آمد ناگهان نصیحت آن زن یادش آمد، سر خاکسترهای تنور آمد. خاکسترها را از روی کیسه‌ای که استخوان‌های گاو داخلش بود کنار زد و با چشمی گریان نیت کرد که بی‌بی او را از این همه مصیبت نجات دهد. چشم بر هم گذاشت و لحظه ای بعد چشم باز کرد چشم باز کرد متوجه شد که نزدیک تنور دروازه ای باز شد و او داخل یک قصر بزرگ قدم گذاشت. در حالیکه با وحشت اطرافش را نگاه می کرد و اما تمامی افرادی که داخل قصر بودند در مقابلش تعظیم می کردند، و از او می پرسیدند : حالا که آمدی خوش آمدی اما چرا عروسی دختر پادشاه نرفته ای؟ بعد یک زن یک جفت کفش طلایی بسیار زیبا با لباسی فاخر برای فاطمه آورد تا بپوشد و با اسبی که برایش آورده بودند به عروسی برود. فاطمه فوری لباس عوض کرد و سوار اسب شد در حالیکه یک نفر غلام لگام اسب را داشت او را به خانه پادشاه راهنمایی کرد. وقتی فاطمه جلوی قصر از اسب پیاده شد و پا به داخل قصر گذاشت، همه شرع به تعظیم کردند و در صدر مجلس او را نشاندند. ناخواهری فاطمه تا چشمش به فاطمه افتاد به مادرش گفت : مادر ببین این دختر شکل خود فاطمه است. مادر در جواب فرزندش گفت فاطمه حالا مشغول جدا کردن غله هاست، او را چه به اینجا، اما فاطمه از اینکه می دید زنان قصر هیچ توجهی به زن پدر او ندارن ناراحت شد و دستور داد مقداری غذا و آب به آنها بدهند. آنها در راه بازگشت به یک نهر آب رسیدند، وقتی اسب خواست از نهر آب رد شود، ناگهان یک لنگه کفش از پایش داخل نهر آب افتاد. فاطمه به محض رسیدن سراغ غله‌ها رفت، دید به جای آن‌ها سه نان تازه از ذرت، گندم و جو پخته شده و داخل سفره قرار دارد. در مسیر شکار نهری قرار داشت، اسب وقتی نهر آب را دید خود را عقب کشید و شروع کرد به شیهه کشیدن، پسر پادشاه به همراهانش دستور داد تا نگاه کنند که چرا اسب داخل آب نمی رود . شاه به جارچی دستور داد تا جار بزند: فردا همه در خانه هایشان بمانند و کسی از خانه بیرون نرود. چند مامور با کفش وارد خانه‌ها شدند و شروع کردند به اندازه گرفتن لنگه کفش، دختری که کفش به طور دقیق اندازه پایش باشد. پیدا نشد یکی دو مورد هم که کفش کمی اندازه بود ولی سراغ لنگه دیگر را می گرفتند، آن‌ها نداشتند. در این مدت زن پدر فاطمه فهمیده بود که اگر لنگه کفش اندازه دخترش باشد، او زن پسر پادشاه خواهد شد. | ## بخش 3: بی‌بی سه‌شنبه | از این روی بهترین لباس‌ها را به دخترش پوشاند و فاطمه را در تنور برد و روی تنور را هم با پالان الاغی پوشاند. در همین وقت خروس خانه به طرف تنور دوید و گفت (کو کو کو ، فاطمه خوب داخل تنور ) زن با چوب خروس را فراری می‌داد اما خروس دست‌بردار نبود. سراغ لنگه دیگر رفتند، دختر گفت همین جاست و از زیر خاکستر ها لنگه دیگر را با یک دست لباس فاخر به مأمورین داد. پادشاه هم دستور داد هفت شبانه‌روز شهر را آیینه بندان کردند و دختر را به عقد پسرش در آورد. در یکی از روزها، یاد دختر آمد که آن روز بی‌بی به او گفت هر موقع به مرادت رسیدی، نذر بی‌بی سه‌شنبه را فراموش نکنی. بلافاصله از جایش بلند شد و چون همسر پسر پادشاه بود نمی‌توانست شبانه بیرون برود و با تکدی چیزی بگیرد، هر طاقچه را یک خانه فرض کرد و برای هر طاقچه مقداری از غلات داخل غربال ریخت و دیگ لتی را هم بار گذاشت. سفره بی‌بی سه‌شنبه را پهن کرد آیینه، سورمه‌دان، کاسه آب و قرآن را روی سفره گذاشت. موقعی که به نماز ایستاده بود پسر پادشاه نوکرش را فرستاد تا وسایل شکار را از خانه بیرون بیاورد. نوکر برگشت و ماجرا را برای پسر پادشاه گفت، پسر پادشاه خودش آمد و هر چه در زد دید کسی در را باز نمی کند. وسایل شکار را برداشت و از خانه خارج شد و به اتفاق برادران و فرزندان وزیر عازم شکار شدند. از اسب به زیر آمد و با خود گفت برای رضایت همسرم چند هندوانه بچینم و به خانه ببرم. او دید که سر بریده فرزندان او و فرزندان وزیر داخل خورجین هست، بلافاصله دستور داد تا فرزندش را به زندان ببرند تا بررسی لازم صورت گیرد. در داخل زندان هر غذایی برایش می بردند، تا دست می‌زد به سنگ تبدیل می‌شد و او داشت از گرسنگی می‌مرد، عاقبت برای مادرش پیغام داد که برایم غذا بفرست، چون دیگران به جای غذا سنگ به او می‌دهند. عاقبت مادر خودش مرغی برایش کباب کرد و خودش به زندان برد، در زندان شاهزاده وقتی دست دراز کرد تا مرغ را بردارد ناگهان مرغ به یک سنگ سیاه شد. مادر که زنی دنیا دیده بود از فرزندش سئوال کرد که آیا کاری مخالف دستورات خدا و بزرگان دین انجام نداده ای؟ مادرش گفت همین حرکت تو بی‌احترامی بوده، بلافاصله از زندان به منزل عروسش رفت قضیه را پرسید. زن پادشاه که آدم عاقل و فهمیده ای بود، به عروسش گفت : همین فردا که سه شنبه است باید سفره بی‌بی را پهن کنیم و اول شب به اتفاق عروسش به در هفت‌خانه به تکدی (گدایی ) رفت. از همسایه‌ها هم دعوت‌ کرد تا گرد سفره بی‌بی جمع شوند و مراسم بی‌بی سه‌شنبه را برگزار کنند. هنوز روز به نیمه نرسیده بود که برای پادشاه خبر آوردند که پسر هایت با پسران وزیر پیدا شدند. پادشاه فرزندش را از زندان بیرون آورد و به خانه‌اش فرستاد و شاهزاده هم به همسرش فاطمه قول داد که همیشه او را در برگزاری مراسم بی‌بی سه‌شنبه یاری کند . قیاسی که شرح آن لازم است آنانکه به داستان‌ها و حکایات ریشه دار اروپائیان واقف‌اند تشابه و قیاس افسانه بی‌بی سه‌شنبه را با داستان سیندرلا به خوبی درک می نمایند با حذف برخی از مسایل ابتدا و انتهای این داستان تشابه و تطابق کامل آن با افسانه سیندرلا مایه تعجب است و این سوال را پیش می آورد که آیا اروپائیان در گشت‌ و گذار‌های دیرینه خود این داستان را از سیستان اقتباس نکرده‌اند؟ | ## جمع‌بندی | با توجه به اینکه سیستان سرزمین نو خاسته ای نیست و با عطف توجه به این که داستان‌های کهن از سرزمین های کهن ریشه می گیرند بدون تردید داستان سیندرلا توسط جهانگردان چاز سیستان به اروپا برده شده است.