موضوع مقاله: خلیج عدن | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خلیج عدن | مقدمه: خلیج عَدَن خلیجی در جنوب یمن است که از سمت جنوب با کشور سومالی و از سوی غرب با کشور کوچک «جیبوتی» همسایه می‌باشد. | ## بخش 1: خلیج عدن | از سمت غرب به باب‌المندب و دریای سرخ و از سمت شرق با اقیانوس هند مرتبط است و جزئی از این اقیانوس بشمار می‌آید. در حاشیه شمالی این خلیج در کشور یمن، شهر معروف عدن قرار دارد که از سده‌ها پیش بزرگ‌ترین و پررونق‌ترین شهر سرزمین یمن به‌شمار می‌آمده و هم‌اکنون نیز پس از صنعا پایتخت این کشور، مهم‌ترین شهر کشور یمن است. از شهرهای کرانه شمالی این خلیج می‌توان مدینه الشعب، سیحوت مامورا و از شهرهای حاشیه جنوبی آن می‌توان بربره، لاس خوره و بندر مرهاگنو را نام برد. خلیج عدن یک ناحیه شناخته‌شده برای دزدی‌های دریایی است که آب‌های ناحیه را برای سفرهای دریایی ناامن کرده است. اهمیت خلیج عدن در دوره‌ای که کانال سوئز بسته بود کاهش یافت، اما پس از بازگشایی کانال در سال ۱۹۷۵، که پس از ژرف‌تر و پهن‌تر کردن آن به دست دولت مصر انجام شد، بار دیگر اهمیت یافت. این آب‌راه بخشی از مسیر مهم کشتیرانی کانال سوئز میان دریای مدیترانه و دریای عرب در اقیانوس هند است و سالانه ۲۱٬۰۰۰ کشتی از آن عبور می‌کنند. این مسیر اغلب برای انتقال نفت خلیج فارس به کار می‌رود و از این رو خلیج را به آب‌راهی جدایی‌ناپذیر از اقتصاد جهانی تبدیل کرده است. شهرهای مهم واقع در کرانهٔ خلیج عدن شامل عدن در یمن، که نام خلیج از آن گرفته شده، است. دیگر شهرهای یمن عبارت‌اند از زنگبار، شقره، احور، بلحاف، مکلا، الشیحر، الحامی، حدیبو و قلنسیه. با وجود نبود تأسیسات بزرگ ماهیگیری بازرگانی، کرانهٔ خلیج از بسیاری از شهرک‌ها و روستاهای منزوی ماهیگیری پشتیبانی می‌کند. | ## بخش 2: خلیج عدن | ماهیگیری محلی در نزدیکی کرانه انجام می‌شود؛ ساردین، تُن، شاه‌ماهی و خال‌خالی بخش عمدهٔ صید سالانه را تشکیل می‌دهند. جغرافیا حدود سازمان آب‌نگاری بین‌المللی حدود خلیج عدن را چنین تعریف می‌کند: در شمال غربی – حد جنوبی دریای سرخ [خطی که حصن مراد و راس سیان را به هم وصل می‌کند] در شرق – نصف‌النهار رأس گاردافوی خلیج تاجورا بخشی از خلیج عدن است و انتهای غربی آن را تشکیل می‌دهد. شوری آب خلیج در عمق از ۳۵٫۳ ‰ در امتداد کرانهٔ شرقی سومالی تا ۳۷٫۳ ‰ در مرکز خلیج تغییر می‌کند، در حالی که مقدار اکسیژن آن در همان عمق معمولاً میان ۴٫۰ تا ۵٫۰ میلی‌گرم بر لیتر است. حدود ۱۱ درصد از نفت جابه‌جاشده از راه دریا در جهان، در مسیر خود به‌سوی کانال سوئز یا پالایشگاه‌های منطقه‌ای، از خلیج عدن می‌گذرد. بندرهای اصلی کرانهٔ خلیج عبارت‌اند از عدن، بلحاف، بئر علی، مکلا و شقره در یمن؛ شهر جیبوتی در جیبوتی؛ زیلع در سومالی‌لند، بربره در سومالی‌لند و بوصاصو در سومالی. در روزگار باستان، این خلیج پهنه‌ای پررونق برای بازرگانی بین‌المللی میان مصر بطلمیوسی و روم در غرب، و هند کلاسیک، مستعمره‌های اندونزیایی آن و چین هان در شرق بود. این بازرگانی تنها به ترابری مجدد محدود نمی‌شد، زیرا بخور یمنی، لاک لاک‌پشت و کالاهای دیگر در هر دو سوی مسیر تقاضای فراوان داشتند. پس از آنکه دریانوردان مصری بادهای موسمی را شناختند و تجارت مستقیم با هند را آغاز کردند، مسیرهای کاروانی و پادشاهی‌های وابسته به آن‌ها رو به فروپاشی گذاشتند و این امر به افزایش دزدی دریایی در منطقه انجامید. اثر سدهٔ نخست میلادی، پریپلوس دریای اریتره، تجربه‌های یک ناخدای مصری در این دوره را ثبت کرده است. پس از فروپاشی اقتصاد روم، تجارت مستقیم متوقف شد، اما بندر اوسَن یکم، کِریتر، واقع در جنوب شهر امروزی عدن، همچنان مرکز منطقه‌ای مهمی باقی ماند. | ## بخش 3: خلیج عدن | در اواخر روزگار باستان و اوایل سده‌های میانه، چندین یورش از سوی اتیوپی به یمن انجام شد؛ پس از ظهور اسلام، این خلیج امکان مهاجرت‌های پیاپی از شمال غرب آفریقا به دست مهاجران عرب را فراهم کرد. در دههٔ نخست سدهٔ ۲۰۰۰، به‌ویژه در جریان جنگ سومالی، خلیج به کانون فعالیت دزدان دریایی تبدیل شد. تا سال ۲۰۱۳، حمله‌ها در این آب‌ها به‌دلیل حضور نیروهای امنیتی خصوصی و گشت‌های دریایی بین‌المللی پیوسته کاهش یافته بود. هند سالانه ۵۰ میلیارد دلار وارداتو ۶۰ میلیارد دلار صادراترا از راه این منطقه جابه‌جا می‌کند. برای حفاظت از تجارت خود و دیگر کشورها، هند یک ناو جنگی همراه در منطقه نگه می‌دارد. بوم‌شناسی خلیج عدن پهنه‌ای آبی از نظر زمین‌شناسی جوان است و تنوع زیستی ویژه‌ای دارد که گونه‌های بسیاری از ماهی‌ها، مرجان‌ها، پرندگان دریایی و بی‌مهرگان را دربر می‌گیرد. این گوناگونی بوم‌شناختی غنی در گذشته از نبود نسبی آلودگی انسانی بهره‌مند بوده است. با این حال، گروه‌های زیست‌محیطی بیم دارند که نبود کوشش هماهنگ برای مهار آلودگی، بوم‌سپهر خلیج را به خطر اندازد. 2016 اما شکارهای بازرگانی، از جمله شکارهای گستردهٔ غیرقانونی به دست اتحاد شوروی و ژاپن در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، شمار آن‌ها را به‌شدت کاهش داد. | ## جمع‌بندی | نهنگ گوژپشت عربی، که اکنون در آستانهٔ بحرانی انقراض است، زمانی در اینجا به‌شمار فراوان دیده می‌شد، اما اکنون تنها چند نهنگ بزرگ هنوز در آب‌های خلیج دیده می‌شوند، از جمله نهنگ براید، نهنگ آبی و نهنگ‌های دندان‌دار ژرف‌زی مانند نهنگ عنبر و نهنگ پوزه‌بطری گرمسیری.