موضوع مقاله: تعادل بازار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تعادل بازار | مقدمه: به عبارتی، تعادل بازار نقطه‌ای است که هیچ مازاد کالا یا کمبود کالایی نیست و در این شرایط هیچ تمایلی برای تغییر قیمت وجود ندارد. | ## بخش 1: تعادل بازار | تعادل در بازارهای مختلفی قابل طرح است از جمله تعادل بازار کالا و خدمات، بازار نیروی کار، بازار سرمایه. در این قیمت، خریداران کالا قادر و مایل به خرید دقیقاً همان میزانی از کالا هستند، که فروشندگان قادر و مایل به فروش آن هستند. این قیمت گاه قیمت تسویه بازار نیز خوانده می‌شود، زیرا در آن کلیه حاضران در بازار رضایت‌مند هستند. مقدار تعادلی میزانی از کالا که در قیمت تعادلی از سوی فروشندگان عرضه و از سوی خریداران تقاضا می‌شود. شکل زیر مقدار مازاد را برای یک کالا همراه با توابع عرضه و تقاضای فرضی برای آن نمایش می‌دهد. همان‌گونه که در شکل مشخص است در شرایط مازاد، قیمت کالا در بازار در سطحی بالاتر از قیمت تعادلی قرار گرفته‌است. در نتیجه این امر مقدار عرضه کالا از سوی عرضه‌کنندگان، بیش از تقاضا برای کالا از سوی خریداران است. در یک بازار رقابتی، عرضه‌کنندگان با کاهش قیمت کالا و نزدیک کردن آن به قیمت تعادلی باعث کاهش عرضه و افزایش تقاضا برای کالا می‌شوند. شکل زیر مقدار کمبود را برای یک کالا همراه با توابع عرضه و تقاضای فرضی برای آن نمایش می‌دهد. همان‌گونه که در شکل مشخص است در شرایط کمبود، قیمت کالا در بازار در سطحی پائین‌تر از قیمت تعادلی قرار گرفته‌است. در نتیجه این امر مقدار تقاضا برای کالا از سوی متقاضیان، کمتر از عرضه کالا از سوی عرضه‌کنندگان است. | ## بخش 2: تعادل بازار | در این شرایط و در یک بازار رقابتی، عرضه‌کنندگان با افزایش قیمت کالا و نزدیک کردن آن به قیمت تعادلی عرضه را افزایش و تقاضا را کاهش می‌دهند و به این ترتیب باعث از میان رفتن شرایط کمبود و رسیدن به مقدار تعادلی می‌شوند. تغییرات در تعادل بازار تغییرات در تقاضا تغییر افزایشی (کاهشی) در مقدار تقاضا برای یک کالا به ازای کلیه قیمت‌ها، منجر به تغییر تابع تقاضا و حرکت یافتن آن به سمت راست (چپ) می‌شود. در نتیجه تغییر افزایشی (کاهشی) تابع تقاضا، قیمت تعادلی و مقدار تعادلی در بازار، افزایش (کاهش) می‌یابند. در نتیجه تغییر کاهشی (افزایشی) تابع عرضه، قیمت تعادلی در بازار افزایش (کاهش) و مقدار تعادلی کاهش (افزایش) می‌یابد. بنا به نظر اقتصاددانان، مجموع مازاد مصرف‌کننده و مازاد تولیدکننده که مازاد کل خوانده می‌شود، در تعادل بازار بیشینه می‌گردد. به عبارت دیگر می‌توان نوشت: مازاد مصرف‌کننده = (ارزش کالا برای خریدار) – (قیمت واقعی خرید کالا در بازار) همان‌گونه که از تعریف مشخص است، تغییر قیمت کالا در بازار منجر به تغییر مازاد مصرف‌کننده با رابطه معکوس می‌شود. به عبارت دیگر با کاهش (افزایش) قیمت کالا، مازاد مصرف‌کننده افزایش (کاهش) می‌یابد. شکل زیر مازاد مصرف‌کننده و تغییر آن در اثر تغییرات قیمت را برای یک کالای فرضی نمایش می‌دهد. مازاد تولیدکننده = (قیمت واقعی فروش کالا در بازار) – (هزینه کالا برای فروشنده) با توجه به تعریف، تغییر قیمت کالا در بازار منجر به تغییر مازاد تولیدکننده با رابطه مستقیم می‌شود. به عبارت دیگر با افزایش (کاهش) قیمت کالا، مازاد تولیدکننده افزایش (کاهش) می‌یابد. شکل زیر مازاد تولیدکننده و تغییر آن در اثر تغییرات قیمت را برای یک کالای فرضی نمایش می‌دهد. | ## بخش 3: تعادل بازار | با توجه به تعاریف بالا مازاد کل برابر اختلاف حداکثر قیمتی که خریدار در آن مایل به خرید کالا است و حداقل قیمتی که فروشنده در آن حاضر به فروش کالا است، قابل اندازه‌گیری است. به عبارت دیگر: مازاد کل = (ارزش کالا برای خریدار) – (هزینه کالا برای فروشنده) با توجه به تعاریف ارائه شده، می‌توان نشان داد که سطح میان دو منحنی عرضه و تقاضا در فاصله میان مقدار صفر و مقدار فروش کالا در بازار برابر اضافه رفاه کل است. ارزیابی کارایی در تعادل بازار می‌توان نشان داد مازاد کل در تعادل حاصل شده در یک بازار رقابتی و فاقد اثر جانبی، بیشینه است. فرض کنیم یک سیاست‌گذار اقتصادی نیک‌اندیش مایل به بیشینه کردن مجموع رفاه مصرف‌کننده و تولیدکننده با در نظر داشتن شاخص مازاد کل باشد. می‌توان اثبات کرد، اندازه مازاد کل در هیچ مقدار و قیمتی، بیش از اندازه آن در مقدار تعادلی و قیمت تعادلی بازار نخواهد بود. همان‌گونه که در شکل زیر مشخص است، به ازای مقادیر کمتر از مقدار تعادلی، ارزش کالا برای خریداران بیش از هزینه آن برای فروشندگان است. در نتیجه این تحلیل، یک سیاست‌گذار اقتصادی نیک‌اندیش که مایل به تعیین مقدار خرید و فروش کالا در بازار در سطح بهینه است، به ازای مقادیر کمتر از مقدار تعادلی سعی می‌کند مقدار خرید و فروش را تا حد امکان بیشتر کند. از سوی دیگر، به ازای مقادیر بیش از مقدار تعادلی، ارزش کالا برای خریداران کمتر از هزینه آن برای فروشندگان است. بر همین اساس، تعیین مقدار خرید و فروش کالا در هر سطحی بیش از مقدار تعادلی از سوی سیاست‌گذار اقتصادی نیک‌اندیش، منجر به کاهش اضافه رفاه کل می‌گردد. به عبارت دیگر بازار تقاضا را به فروشندگانی تخصیص می‌دهد که قادر به تولید کالا با کمترین هزینه باشند. به‌طور مشابه، تنها خریدارانی حاضر به خرید کالا هستند که ارزش کالا برایشان بیش از قیمتی باشد که در بازار برای خریداری آن پرداخت می‌کنند. | ## جمع‌بندی | به بیان دیگر، بازار کالای عرضه‌شده را به خریدارانی تخصیص می‌دهد که ارزشی بیش از دیگران برای کالا قائلند.