موضوع مقاله: تبصره ۲۲ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تبصره ۲۲ | مقدمه: تبصره ۲۲ (به انگلیسی: Catch-22) یک رمان طنز سیاه و ضد جنگ از نویسنده آمریکایی، جوزف هلر است. | ## بخش 1: تبصره ۲۲ | هلر نوشتن این کتاب را در سال ۱۹۵۳ آغاز کرد و اولین فصل آن در سال ۱۹۵۵ منتشر شد، اما کتاب کامل در سال ۱۹۶۱ به چاپ رسید. داستان در خلال جنگ جهانی دوم، بین سال‌های ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۴، رخ می‌دهد و بر روی شخصیت کاپیتان جان یوساریان (John Yossarian)، خلبان یک بمب‌افکن بی-۲۵ در نیروی هوایی ارتش آمریکا، متمرکز است. یوساریان و همرزمانش در یک اسکادران خیالی مستقر در جزیره پیانوسا، در غرب ایتالیا، خدمت می‌کنند. محور اصلی داستان، تلاش‌های مذبوحانه یوساریان برای زنده ماندن و فرار از مأموریت‌های جنگی است که فرماندهانش به طور فزاینده‌ای تعداد آن‌ها را بالا می‌برند.Bloom, Harold, ed. عنوان کتاب به یک تبصره بوروکراتیک، پوچ و متناقض در ارتش اشاره دارد که طبق آن، اگر خلبانی به دلیل خطرات موجود، خود را دیوانه اعلام کند تا از پرواز معاف شود، همین درخواست نشان‌دهنده سلامت عقل اوست و بنابراین نمی‌تواند معاف شود. خلاصه داستان داستان رمان به صورت غیرخطی روایت می‌شود و وقایع از دیدگاه شخصیت‌های مختلف، به‌ویژه یوساریان، بازگو می‌گردد. او از مرگ وحشت دارد و معتقد است که همه، از جمله فرماندهانش، قصد کشتن او را دارند. داک دانیکا توضیح می‌دهد: «هر کسی که بخواهد از مأموریت‌های جنگی فرار کند، دیوانه نیست.» این تبصره یک دور باطل ایجاد می‌کند: فردی که دیوانه است می‌تواند از پرواز معاف شود، اما باید برای این کار درخواست دهد. اما همین که فرد درخواست می‌دهد، نشان می‌دهد که به خطرات آگاه است و بنابراین عاقل است و نمی‌تواند معاف شود. این کار باعث می‌شود خلبانان هیچ‌گاه به مرخصی یا بازگشت به خانه امید نداشته باشند. یوساریان شاهد مرگ دوستانش و رویدادهای وحشتناک جنگ است که او را بیش از پیش به فکر فرار می‌اندازد. | ## بخش 2: تبصره ۲۲ | یکی از تأثیرگذارترین رویدادها، مرگ توپچی جوانی به نام اسنودن (Snowden) در آغوش یوساریان است. این حادثه که به صورت قطعه‌قطعه در طول رمان فاش می‌شود، به یوساریان می‌آموزد که بزرگ‌ترین دشمن انسان، نه یک ارتش دیگر، بلکه خود مرگ است.Nagel, James. در کنار خط اصلی داستان، شخصیت‌های فرعی متعددی وجود دارند که هر کدام جنبه‌ای از پوچی جنگ را به تصویر می‌کشند. سبک و درون‌مایه‌ها رمان تبصره ۲۲ به دلیل سبک روایی خاص و درون‌مایه‌های عمیقش شناخته می‌شود. هلر از تکنیک‌های ادبی مختلفی برای به تصویر کشیدن هرج‌ومرج و پوچی جنگ استفاده کرده است. این تضاد میان محتوای تلخ و لحن طنزآمیز، پوچی و بی‌معنایی ذاتی جنگ و بوروکراسی نظامی را برجسته می‌کند. نقد بوروکراسی و قدرت «تبصره ۲۲» خود نمادی از یک سیستم بوروکراتیک بسته و خودارجاع است که منطق را به نفع حفظ قدرت و ساختار زیر پا می‌گذارد. سرهنگ کتکارت و ژنرال دریدل، تنها به فکر ترفیع و وجهه خود هستند و جان سربازان برایشان اهمیتی ندارد. قوانین در این دنیا نه برای ایجاد نظم، بلکه برای به دام انداختن افراد و سلب اختیار از آن‌ها طراحی شده‌اند. سرمایه‌داری و جنگ شخصیت مایلو مایندربایندر تجسمی از سرمایه‌داری بی‌حدومرز است که حتی در میانه جنگ نیز به دنبال سود است. سندیکای او هیچ‌گونه تعهد اخلاقی یا ملی ندارد و شعارش این است: «هر چه برای M&M خوب است، برای کشور هم خوب است.» مایلو با هر دو طرف جنگ تجارت می‌کند و حتی حاضر است پایگاه خودی را برای سود بمباران کند. | ## بخش 3: تبصره ۲۲ | هلر از طریق این شخصیت، پیوند میان جنگ و اقتصاد را به نقد می‌کشد و نشان می‌دهد که چگونه منطق سودجویی می‌تواند بر تمام ارزش‌های انسانی غلبه کند.Seed, David. این ساختار آشفته، بازتابی از وضعیت ذهنی پریشان یوساریان و هرج‌مرج حاکم بر میدان جنگ است. داک دانیکا (Doc Daneeka): پزشک اسکادران که با وجود همدردی با یوساریان، به دلیل ترس از سیستم، از کمک به او سر باز می‌زند و منطق «تبصره ۲۲» را برای او توضیح می‌دهد. زمینه تاریخی و نگارش جوزف هلر در جنگ جهانی دوم به عنوان خلبان بمب‌افکن بی-۲۵ در جبهه ایتالیا خدمت می‌کرد و ۶۰ مأموریت جنگی انجام داد. با این حال، هلر تأکید کرده است که وقایع کتاب بازتاب مستقیم تجربیات او نیست، بلکه برداشتی اغراق‌آمیز و هجوآمیز از آن‌هاست. رمان در ابتدا با عنوان Catch-18 نوشته شده بود، اما به دلیل تداخل با رمان دیگری به نام Mila 18 اثر لئون اوریس که تقریباً همزمان منتشر شد، ناشر از هلر خواست عنوان را تغییر دهد. برخی از منتقدان آن را یک شاهکار طنز و نوآورانه خواندند، در حالی که برخی دیگر ساختار آشفته و لحن تلخ آن را نپسندیدند. با این حال، کتاب به تدریج محبوبیت یافت، به‌ویژه در میان نسل جوان و جنبش‌های ضد جنگ دهه ۱۹۶۰ که با پیام‌های ضدساختار و پوچ‌گرایانه آن ارتباط برقرار کردند. این عبارت برای توصیف موقعیت‌های پارادوکسیکال و بدون راه‌حلی به کار می‌رود که در آن فرد به دلیل قوانین متناقض گیر افتاده است. ترجمه فارسی این رمان توسط احسان نوروزی در نشر چشمه و حسن افشار در نشر ماهی و علی اعظمی در نشر آفتاب به فارسی برگردانده شده‌است. اقتباس‌ها تبصره ۲۲ (فیلم): مایک نیکولز فیلمی بر اساس این رمان ساخت که آلن آرکین در نقش یوساریان در آن به ایفای نقش پرداخت. | ## جمع‌بندی | این سریال با استقبال مثبت منتقدان روبه‌رو شد و توانست پیچیدگی‌های روایی کتاب را با وفاداری بیشتری به تصویر بکشد.Hale, Mike.