موضوع مقاله: مرتضی انصاری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مرتضی انصاری | مقدمه: وی در نسخه خطی کتاب فرائدالاصول خود را مرتضی الانصاری التستری (به فارسی: مرتضی انصاری شوشتری) نامیده‌است. | ## بخش 1: مرتضی انصاری | وی بعد از درگذشت محمدحسن نجفی (مشهور به صاحب جواهر) مرجعیت عامه شیعیان را بر عهده گرفت. مرتضی انصاری را به‌دلیل آثار وی در زمینهٔ علوم اصول و فقه «خاتم الفقهاء و المجتهدین» (به معنی پایان‌دهنده و تکمیل‌کننده فقاهت) لقب داده‌اند. انصاری از استادان سرشناس، دروس حوزوی را فراگرفت و شاگردان وی نیز از روحانیون معروف دوران خود بوده‌اند که از آن‌ها می‌توان به میرزای شیرازی (صاحب فتوای تحریم تنباکو) و سید جمال‌الدین اسدآبادی اشاره کرد. پس از خواندن قرآن و ادبیات عرب به خواندن فقه و اصول پرداخت و در این دو رشته، در جوانی به درجه اجتهاد رسید. نسب نسب مرتضی انصاری به جابر بن عبدالله انصاری، از صحابه محمد، پیامبر اسلام می‌رسد. نذیر پسر جابر بن عبدالله انصاری در جنگ شوشتر شرکت داشت و پس از این جنگ در شوشتر ساکن شده بود. مرتضی فرزند محمد امین بن شمس الدین بن احمد بن نورالدین بن محمد صادق شوشتری است.فرهنگ فارسی، دکتر معین.خاتم الفقهاء و المجتهدین ایرنارحلت شیخ مرتضی انصاری ( ۱۲۸۱ ق) اداره کل پژوهش‌های اسلامی رسانهزندگینامه شیخ مرتضی انصاری تبیان پدرش محمد امین (درگذشته ۱۲۴۸) از مبلغین اسلام و مادرش (درگذشته ۱۲۷۹ ه‍. ادعا شده مادر مرتضی انصاری قبل از تولد وی، شبی جعفر صادق، امام ششم شیعیان را در عالم رؤیا می‌بیند که قرآنی طلاکاری شده به او داد. تحصیلات مرتضی ادبیات عرب و مقدمات را نزد پدرش و دانشوران شوشتر گذراند و فقه و اصول و دوره سطح را نزد شیخ حسین انصاری آموخت. شیخ مرتضی چهار سال از درس سید محمدمجاهدطباطبایی و محمدشریف مازندرانی و دیگران استفاده کرد. بازگشت به ایران مرتضی انصاری هنگام محاصرهٔ کربلا توسط دولت عثمانی به شوشتر بازگشت. | ## بخش 2: مرتضی انصاری | او در این مسافرت، از حوزه‌های علمیه بروجرد، اصفهان و کاشان نیز دیدن کرد و در برخی از آن حوزه‌ها مدتی اقامت گزید و در کاشان حدود ۴ سال نزد ملا احمد نراقی درس آموخت. پس از مدتی در سال ۱۲۴۹ عازم نجف شد و به تدریس در حوزه آن دیار مشغول شد.اعیان الشیعه ص۴۵۵–۴۵۶ مرجعیت از سال ۱۲۶۲ مرجعیت عامه به محمدحسن نجفی معروف به صاحب جواهر منتقل شد. در سال ۱۲۶۶ او در لحظات آخر عمرش در جمع علمای شیعه خطاب به مرتضی انصاری گفت: و پس از درگذشتش، مرتضی انصاری مرجعیت عام شیعه را یافت. انصاری پس از علی کاشف الغطا، برادرش حسن کاشف الغطا و همچنین صاحب جواهر، ریاست و اداره حوزه علمیه نجف را از سال ۱۲۶۶ تا ۱۲۸۱ به مدت ۱۵ سال به عهده داشت و شیعیان جهان از وی تقلید می‌کردند. استادان انصاری از درس استادان متعددی بهره جسته‌است که نام چند تن از آنان چنین است: سید علی شوشتری (مراد شیخ انصاری در سلوک و عرفان). حسین انصاری (شاگرد صاحب ریاض (سید علی طباطبایی)، تا ۱۷ سالگی).زندگی و شخصیت شیخ انصاری، ص ۱۷۹. سید محمد مجاهد (از شاگردان وحید بهبهانی) او در سنین ۱۸ سالگی، دو سال تمام از درس او بهره جسته‌است.همان، ص ۱۹۰. محمدحسن صاحب جواهر شاگردان نزد او شاگردان زیادی که شمار آن‌ها را از ۵۰۰ نفر تا ۳۰۰۰ نفر در کتب رجالی و تاریخی ثبت کرده‌اند، تربیت یافتند. در میان آنان اشخاص سرشناسی قرار داشتند که از آن جمله‌اند: میرزای شیرازی، صاحب فتوای تحریم تنباکو سید محمدهاشم خوانساری صاحب مبانی الاصول حسین محدث نوری بنیان‌گذار عقل‌گرایی شیعه در فرهنگ اسلامی ایران جعفر شوشتری میرزا حبیب‌الله رشتی، صاحب بدائع الافکار، و رساله اجاره و غصب. شیخ فضل‌الله نوریحاشیه بر رسائل شیخ انصاری شیخ فضل‌الله نوری سید حسین کوه‌کمری تبریزی، صاحب آثار و نثر فراوان و استاد حوزه نجف. سید محمدحسین شهرستانی، محمدحسن مامقانی، صاحب کتاب ذرایع الاحکام فی شرح شرائع الاسلام و کتب دیگر. | ## بخش 3: مرتضی انصاری | باقر شوشتری سید ابوالقاسم موسوی خوانساری از نوادگان سید ابوالقاسم خوانساری (میرکبیر) سید محمدابراهیم بهبهانی قربان‌علی زنجانی مرتضی ریزی میرزا محمد آشتیانی رضا همدانی صاحب کتاب مصباح الفقیه میرزا یحیی مدرس اصفهانیمجموعه تاریخی فرهنگی مذهبی تخت فولاد- میرزا یحیی مدرس بیدآبادی موسی محسنی آثار کتاب رسائل (در علم اصول فقه) معروف به فرائد الاصول کتاب المکاسب (در خصوص مسائل کسب و تجارت) کتاب الصلاة (در مورد مسائل نماز) کتاب الطهارة رساله‌ای در تقیه رساله‌ای در رضاع و نشر حرمت آن رساله‌ای در قضا میت رساله‌ای در مواسعه و مضایقه رساله‌ای در عدالت رساله‌ای در مصاهره رساله‌ای در ملک اقرار رساله‌ای در تبیین قاعده لاضرر و لاضرار رساله‌ای در خمس رساله‌ای در زکات رساله‌ای در خلل صلوة رساله‌ای در ارث رساله‌ای در تیمم رساله‌ای در قاعده تسامح رساله‌ای در باب حجیت اخبار رساله‌ای در قرعه رساله‌ای در متعه رساله‌ای در تقلید رساله‌ای در قطع و جزم رساله‌ای در ظن رساله‌ای در اصالة البرائه رساله‌ای در مناسک حج حاشیه‌ای بر مبحث استصحاب حاشیه‌ای بر نجاة العباد (رساله عملیه) کتابی در علم رجال (از وجیزه علامه مجلسی بزرگتر است) تألیفی در اصول الفقه حواشی بر عوائد نراقی حاشیه‌ای بر بغیة الطالب اثبات التسامح فی ادلة السنن التعادل و التراجیح رساله‌ای در تقیه رساله‌ای در التیمم الاستدلالی رساله‌ای در خمس بحث پیرامون ولایت فقیه مرتضی انصاری از نخستین فقیهانی است که به بحث پیرامون ولایت سیاسی فقیه می‌پردازد. او این بحث را در کتاب المکاسب خود مطرح کرده و منصب فقیه جامع‌الشرایط را در سه منصب افتا، قضا و سیاست شرح می‌دهد. او ولایت فقیه در افتا و قضاوت را می‌پذیرد ولی در گسترش آن به حوزه امور سیاسی تردید جدی دارد. او باورش این است «استقلال فقیه در تصرف اموال و انفس، جز آنچه از اخبار وارده در شأن علما تخیل می‌شود، به عموم ثابت نشده‌است.» و «اقامه دلیل بر وجوب اطاعت فقیه همانند امام جز آنچه با دلیل خاص خارج می‌شود، خار در خرمن کوبیدن است»شیخ مرتضی انصاری. ص ۱۵۴ - «فاقامة الدلیل علی وجوب اطاعة الفقیه کالامام (ع) الا ما خرج بالدلیل دونه خرط اقتاط» با این وجود مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم، انصاری را از معماران و نظریه‌پردازان مبحث ولایت فقیه می‌داند. خانواده و فرزندان شیخ مرتضی انصاری شوشتری فرزند محمدامین بود و دو عمو به نامهای محمود و احمد داشت. دومین همسرش دختر میرزا مرتضی مطیعی دزفولی و همسر سومش از اهالی رشت یا اصفهان بوده‌است. تعیین وصی و درگذشت ارتباط شیخ انصاری و آیت الله سید علی شوشتری آن چنان تنگاتنگ بوده‌است که عده‌ای نوشته‌اند که این دو در سفر و حضر هرگز از هم جدا نمی‌شده‌اند. شیخ انصاری در ۱۸ جمادی‌الثانی سال ۱۲۸۱ در ۶۷ سالگی در نجف درگذشت و در حجره ای متصل به باب قبله حرم علی بن ابی‌طالب دفن شد و سید علی شوشتری بر پیکر وی اقامه نماز نمودوفات شیخ مرتضی انصاری حوزه برخی آثار مرتبط با وی کتاب زندگانی و شخصیت شیخ انصاری، نوشته مرتضی‌بن‌محمدامین انصاری، نشر فارس الحجاز، ۱۳۸۴. کتاب دریای فقاهت، زندگی‌نامه شیخ مرتضی انصاری قدس سره، نوشته سیدعبدالرضا موسوی، مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما، ۱۳۸۲. بنا بر گفته نویسنده کتاب، هرچند این کتاب داستانی خیالی از زندگی شیخ انصاری است اما تلاش شده با وقایع تاریخی نیز هماهنگ باشد. | ## جمع‌بندی | منزل پدر او در دزفول که محل تولد و سپری کردن دوران کودکی‌اش بوده‌است، قرار بود به موزه تبدیل شود اگرچه به گفته یکی از نوادگانش، انجام این امر با بی اعتنایی مسئولان مواجه شده‌است.