موضوع مقاله: حنوکا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حنوکا | مقدمه: جشن «حنوکا» هشت شبانه‌روز برگزار می‌شود و بر پایهٔ تقویم عبری از روز بیست‌وپنجمِ ماه «کیسلو» آغاز می‌گردد؛ تاریخی که در تقویم گریگوری می‌تواند از ۲۸ نوامبر تا ۲۷ دسامبر واقع شود. | ## بخش 1: حنوکا | آیین جشن با افروختن شمع‌های یک چراغدانِ نه‌شاخه—که معمولاً «منوره» یا «حنوکیا» نامیده می‌شود—به‌جا آورده می‌شود. یکی از شاخه‌ها بالاتر یا پایین‌تر از بقیه قرار دارد و شمعِ آن برای روشن‌کردنِ هشت شمعِ دیگر به کار می‌رود. هر شب، یک شمعِ دیگر به‌وسیلهٔ شَمّاش افروخته می‌شود تا در شبِ پایانیِ جشن، هر هشت شمع باهم روشن باشند. این جشن در آغاز به‌عنوان آیینی «به شیوهٔ سوکوت (عید سایه‌بان‌ها)» برقرار شد، اما واجبات متناظر با آن را در بر ندارد و ازاین‌رو از منظرِ صرفاً دینی جشنی نسبتاً فرعی به‌شمار می‌آید. این جشن که در یک بازه زمانی میان ۲۸ ماه نوامبر و ۲۷ ماه دسامبر برگزار و جشن گرفته می‌شود، خاطره پیروزی‌های کهن را در یاد مردم یهود زنده می‌کند. عید حنوکا یادآور یکی از معجزات در تاریخ یهود است که بر پایه آن، تنها چراغ باقی‌مانده در نیایشگاه مکابیون در زمان جنگ با یونانیان، در حالی که تنها برای یک روز روغن داشته، به مدت هشت روز، روشن می‌ماند.مؤسسه نشید، آشنایی با دین یهود. بر پایه تاریخ یهود حزب قدیسین که از اورشلیم گریختند متاتیاس (متاتیاهو)، بزرگ خانواده حشمونی‌ها را که کمی پس از آن درگذشت، به رهبری خود برگزیدند. (نبرد بیت زکریا) وی پس از چند بار نبرد در سال‌های ۱۶۶–۱۶۵ پیش از میلاد بر آنان پیروز شد و بخش بزرگی از یهودیان که دودل بودند به او پیوستند. این پیروزی باعث شد تا آنتیوخوس چهارم به یهودیان اجازه پرداختن به امور دینی در کنار «انصار تاغرق» بدهد. جشن چراغ ها در عبریِ نوین، «حنوکا» را می‌توان «جشنِ چراغ‌ها» (חַג הַאוּרִים ، حَگ‌هااوْریم) نیز نامید؛ بر پایهٔ یادداشتی از یوسیفوس در «باستانیات یهود»، که می‌گوید: καὶ ἐξ ἐκείνου μέχρι τοῦ δεῦρο τὴν ἑορτὴν ἄγομεν καλοῦντες αὐτὴν φῶτα «و از آن زمان تا امروز این جشن را برپا می‌داریم و آن را چراغ‌ها می‌نامیم.» نخستین ترجمهٔ عبریِ «باستانیات» (۱۸۶۴) عبارتِ «جشنِ چراغدان‌ها/چراغ‌ها» (חַג הַמְּאֹרוֹת ) را به کار برد، اما ترجمهٔ «جشنِ چراغ‌ها» (חַג הַאוּרִים ) تا اواخر قرن نوزدهم رواج یافت.dimap (17 December 2019). با این حال، این کتاب‌ها جزو متنِ قانون‌گذاری‌شدهٔ تَنَخ در نسخهٔ متنِ مَسورتی (کتاب مقدس یهودی به زبان‌های عبری و آرامی) که در یهودیت ربّانیِ هنجاری و بنابراین نزد یهودیانِ امروز پذیرفته و به‌کار می‌رود (و میان قرن‌های هفتم تا دهم میلادی توسط گروهی از یهودیان به نام «مسورت‌ها/مسورتیان» نسخه‌برداری، ویرایش و منتشر شده) محسوب نمی‌شوند. با وجود این، کتاب‌های مکابیان در شمارِ کتاب‌های «دوتروکاننیک» به «هفتادگانی» (ترجمه‌های یونانیِ کتاب مقدس عبری که در میانهٔ سدهٔ سوم پیش از میلاد فراهم آمد) افزوده شدند. بازتقدیسِ هشت‌روزهٔ معبد در «مکابیانِ اوّل» توصیف شده است، هرچند در این‌جا از معجزهٔ روغن سخنی نیست. روایتی هم‌سنخ و کهن‌تر در «مکابیانِ دوم» اشاره شده است که بنابر آن، افروختنِ دوبارهٔ آتشِ مذبح به‌دستِ نِحِمیا در روزِ بیست‌وپنجمِ «کیسلو» بر اثرِ معجزه‌ای رخ داد و چنین می‌نماید که همین ماجرا دلیلِ گزینشِ همین تاریخ برای بازتقدیسِ مذبح به‌دستِ یهودا مکابی دانسته شده است.In Singer, Isidore; et al. گزارشِ یادشده در «مکابیانِ اوّل» و نیز «مکابیانِ دوم» این جشن را بزرگداشتی به‌تعویق‌افتاده از «عید سایه‌بان‌ها» (سوکوت)یِ هشت‌روزه ترسیم می‌کنند؛ و «مکابیانِ دوم» نیز طولِ این جشن را «به شیوهٔ عید سایه‌بان‌ها» توضیح می‌دهد. در آن آمده است: «در روز بیست‌وپنجمِ [کیسلو]، حنوکای هشت‌روزه است و نباید مرثیه گفت.» سپس «شِکُلیون» (حاشیه/شرحِ سده‌های ۹–۱۰ میلادی) به داستانِ بازتقدیسِ معبد و معجزهٔ سبوی روغن اشاره می‌کند. برای توضیح این‌که چرا میشنا بحثی نظام‌مند دربارهٔ حنوکا ندارد، «نِسیم بن یعقوب» این فرض را مطرح کرد که اطلاعات مربوط به این عید چنان همه‌جا شناخته بوده که میشنا نیازی به توضیح آن ندیده است. تلمود می‌گوید پس از آن‌که نیروهای آنتیوخوس چهارم از معبد رانده شدند، مکابیان دریافتند که تقریباً همهٔ روغنِ زیتونِ آیینی نامقدس شده است. | ## بخش 2: حنوکا | آن‌ها تنها یک ظرف یافتند که هنوز با مُهرِ کاهنِ اعظم مُهر و موم بود و به اندازه‌ای روغن داشت که منورهٔ معبد را فقط برای یک روز روشن نگه دارد. همان را به کار بردند، امّا چراغ هشت روز سوخت—مدتی که لازم بود تا روغن تازه فشرده و آماده شود. تلمود سه گزینه را مطرح می‌کند: حکمِ شرع تنها یک چراغ در هر شب برای هر خانوار لازم می‌داند. جز در زمان‌های خطر، چراغ‌ها باید بیرونِ درِ خانه، در سوی مقابلِ «مزوزا»، یا در پنجرهٔ رو به خیابان نهاده شوند. پس از این، پسرانِ اسرائیل به معبد بالا رفتند و دروازه‌های آن را از نو ساختند و معبد را از پیکرهای مردگان و از ناپاکی پاک کردند. و در پیِ روغنِ زیتونِ پاک برآمدند تا چراغ‌ها را با آن بیفروزند، امّا هیچ نیافتند جز یک کاسه که از روزگارِ سموئیلِ نبی با مُهرِ کاهنِ اعظم مُهر شده بود و دانستند که پاک است. در آن [به اندازهٔ کافی روغن] بود تا [چراغ‌ها را با آن] یک روز بیفروزند، امّا خدای آسمان که نامش در آن‌جا ساکن است، بر آن برکت نهاد و توانستند از آن هشت روز بیفروزند. ازاین‌رو پسرانِ حَشمونای این پیمان را بستند و خود و پسرانِ اسرائیل، همگی، سوگندی سنگین بر خود نهادند تا در میان پسرانِ اسرائیل اعلام کنند [تا بدان‌جا] که این هشت روزِ شادی و شُکوه را همچون روزهای اعیادِ نوشته‌شده در [کتابِ] شریعت نگاه دارند؛ [بلکه] در این روزها بیفروزند تا به آیندگان بشناسانند که خدای ایشان برایشان رستگاری‌ای از آسمان پدید آورد. روایتِ یوسیفوس تاریخ‌نگار یهودی «تیتوس فلاویوس یوسیفوس» در کتاب «آثار باستانی یهودیان» (جلد دوازدهم) روایت می‌کند که «یهودا مکابیِ» پیروز، پس از بازتقدیسِ معبد اورشلیم—که به دست آنتیوخوس چهارم اِپیفانس نامقدس شده بود—برگزاریِ سالانهٔ جشنی با شکوه و هشت‌روزه را فرمان داد. یوسیفوس نمی‌گوید که نام این جشن «حنوکا» بوده، بلکه آن را «جشنِ چراغ‌ها» می‌خوانَد: «اکنون یهودا جشنِ بازگرداندنِ قربانی‌های معبد را به مدت هشت روز برگزار کرد و هیچ‌گونه خوشی را در آن فرو نگذاشت؛ بلکه آنان را با قربانی‌هایی بسیار پُرخرج و باشکوه پذیرایی کرد، و خدا را گرامی داشت و ایشان را با سرودها و مزامیر شادمان ساخت. بلکه آنان از زنده‌شدنِ رسومشان بسیار خشنود شدند—زیرا پس از مدتی درازِ تعطیلی، ناگهان آزادیِ عبادت خود را باز یافته بودند—چنان‌که برای فرزندانِ خود قانونی نهادند که به پاسِ بازگرداندنِ عبادتِ معبدشان، هشت روز جشنی نگاه دارند. گمان می‌برم دلیلش آن بود که این آزادی فراتر از امیدِ ما بر ما ظاهر شد؛ و از همین‌رو آن نام بر این جشن نهاده شد. یهودا همچنین باروی‌های پیرامونِ شهر را بازساخت و برج‌هایی بلند در برابر یورشِ دشمنان برپا کرد و در آن‌ها نگهبانانی گماشت. همین ریشه در «عزرا دوم» ۶:۱۶ در «هفتادگانی» به‌طور خاص برای اشاره به حنوکا به‌کار رفته است. این واژهٔ یونانی برگزیده شد زیرا واژهٔ عبریِ «تقدیس/اهدای معبد» همان «حنوکا» (חנכה) است. نبردهای قیام و شورش مکابیان نبردهای برگزیده میان مکابیان و سلوکیانِ سوری-یونانی: نبرد با آپولونیوس و نبرد با سرون: یهودا مکابی دو نیروی کوچک‌تر سلوکی را شکست می‌دهد. نبرد عِمائوس (اِمااوس): یهودا مکابی با یک راهپیمایی شبانهٔ جسورانه، در حالی‌که نیروهای سلوکی دوپاره شده بودند، به‌طور غافلگیرانه به اردوگاه آنان حمله می‌کند. نبرد بَیت‌صور: یهودا مکابی سپاهِ لیسیاس را شکست می‌دهد و اندکی بعد اورشلیم را تصرف می‌کند. | ## بخش 3: حنوکا | اِلعازر آوران، یکی دیگر از پسرانِ متّتیاهو، به‌دستِ فیلِ جنگی در میدان نبرد کشته می‌شود. رهبری شورش به برادرش یوناتان اَفّوس و سرانجام به برادر دیگرشان شمعون تَسّی می‌رسد. سلوکیان به‌مدت هشت سال کنترل شهرها را دوباره برقرار می‌کنند، اما نهایتاً با مکابیان به توافق رسیده، رهبران آنان را به‌عنوان فرمانداران و سرداران رسمیِ سلوکی در جایگاهی شبیه تابع/خراج‌گزار منصوب می‌کنند، پیش از آن‌که استقلال نهایی حاصل شود. غذاهای سنتی حنوکا رسم است که غذاهایی که در روغن سرخ یا پخته می‌شوند (ترجیحاً روغن زیتون) خورده شوند تا معجزهٔ یک ظرف کوچک روغن که چراغ منورای دومین معبد را به مدت هشت روز روشن نگه داشت، یادآوری شود."Chanukah is upon us". غذاهای سنتی شامل کوکوسیب‌زمینی، معروف به لاتکس در ییدیش، به‌ویژه در خانواده‌های اشکنازی است. خانواده‌های سفاردی، لهستانی و اسرائیلی پیراشکی‌های پرشده با مربا (ییدیش: פּאָנטשקעס pontshkes)، بی‌موئلوس (فریتورها) و سوفگانیوت که در روغن سرخ می‌شوند، می‌خورند. نانوایی‌ها در اسرائیل بسیاری از انواع جدید پرکننده‌ها برای سوفگانیوت‌ها را به جز مربای توت‌فرنگی سنتی رایج کرده‌اند، از جمله کرم شکلات، کرم وانیل، کارامل، کاپوچینو و غیره.Gur, Jana (2008). کتاب دوتروکانونیک یهودیت (به عبری: Yehudit)، که جزو کتاب مقدس عهد قدیم نیست، روایت می‌کند که هولوفرن، یک ژنرال آشوری، روستای بتولیا را در چارچوب کارزار خود برای فتح یهودیه محاصره کرده بود. یهودیت بت مراری، یک بیوه دیندار، به رهبران شهر گفت که برنامه‌ای برای نجات شهر دارد. هنگامی که هولوفرن به خواب مستی فرو رفت، یهودیت بت مراری سر او را از تن جدا کرد و از اردوگاه فرار کرد، و سر بریده را با خود برد (سر بریدن هولوفرن توسط یهودیت بت مراری در طول تاریخ موضوع محبوبی در هنر بوده است). هنگامی که سربازان هولوفرن جسد او را یافتند، از ترس فلج شدند؛ یهودیان اما جرئت یافتند و حمله موفقیت‌آمیزی ترتیب دادند. یهودیان هندی به‌طور سنتی گلاب جامون، گلوله‌های خمیر سرخ‌شده که در شربت شیرین خیس خورده‌اند و مشابه تیگلاخ یا بی‌موئلوس هستند، را به عنوان بخشی از جشن‌های حنوکا مصرف می‌کنند. یهودیان ایتالیایی مرغ سرخ‌شده، کاسولا (پنکیک پنیر ریکوتا که تقریباً شبیه چیزکیک است) و فریتله د ریزو پار هانوکا (پنکیک شیرین برنج سرخ‌شده) می‌خورند. یهودیان رومانیایی لازانیا پنکیک‌مانند (پاستا لاتکس) را به‌عنوان غذای سنتی حنوکا مصرف می‌کنند. سرگرمی ها پس از روشن کردن شمع‌ها، مرسوم است که با سویون یا סביבון، یک فرفره چهاروجهی است که کودکان در طول حنوکا با آن بازی می‌کنند. هر وجه آن با یک حرف عبری حک شده است که مخفف عبارت عبری נס גדול היה שם (معجزه بزرگی آنجا رخ داد) است و به معجزه روغن که در بیت‌المقداش اتفاق افتاد، اشاره دارد. وجه چهارم برخی از دریدل‌هایی که در اسرائیل فروخته می‌شوند با حرف פ (پِه) حک شده است، که مخفف נס גדול היה פה ، «معجزه بزرگی اینجا رخ داد» است و به این واقعیت اشاره دارد که معجزه در سرزمین اسرائیل رخ داد، اگرچه این نوآوری نسبتاً جدید است.Rosenberg, Anat (14 December 2014). | ## جمع‌بندی | چالش‌های امنیتی در ۲۹ دسامبر سال ۲۰۱۹ پنج نفر در حمله به خانه یک خاخام یهودی در نیویورک زخمی شدند.