موضوع مقاله: عبدالله حائری | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عبدالله حائری | مقدمه: عبدالله حائری مازندرانی (رحمت‌علیشاه) (زادهٔ کربلا ۱۲۴۱ خورشیدی – درگذشتهٔ در ۲۸ ذی‌الحجه سال ۱۳۵۶ قمری) از مشایخ کبار سلسلهٔ نعمت‌اللهی گنابادی بود.#گفتارهای_عرفانی حضرت آقای #مجذوبعلیشاه جلد چهارم - قسمت ۷۷ (صفحه ۳) آقای حاج‌شیخ‌عبدالله حائری مرحوم پدر ایشان، اصلاً مشهور بود به قبله در نجف، هندوستان و اینها. | ## بخش 1: عبدالله حائری | آقای سلطان‌علیشاه در سفرهایی که به عتبات می‌رفتند، ایشان در کربلا بودند، آقای سلطان‌‌علیشاه به دیدن قبله حاج زین‌العابدین می‌روند. آنهای دیگر ابن‌الشیخ (که شنیده‌اید، پدر این تجدّدها و آقای رهنما) آن شیخ‌العراقین. آقای سلطان‌علیشاه می‌روند فرزندان ایشان هم به احترام پدرشان می‌آیند در مجلس می‌نشینند، آقای حاج‌شیخ‌عبدالله نمی‌آید، موافق نبوده. اینها می‌روند عقب حاج‌شیخ‌عبدالله، شاید هم حاج‌شیخ‌‌عبدالله با اکراه می‌آیند، امّا وقتی می‌آیند، وقتی آقای سلطان‌علیشاه خداحافظی می‌کنند بروند، آقای حاج‌شیخ‌عبدالله هم دنبالشان می‌روند. فقرای تهران می‌نویسند از آقای سلطان‌علیشاه اجازه بگیرند که اجازه می‌دهید ما سه، چهار نفری یک منزلی بخریم برای آقای حاج‌شیخ‌ عبدالله که در کربلا هستند، ایشان بیایند مقیم تهران بشوند؟ آقای حاج‌شیخ‌ عبدالله خودش مجتهد مسلّم بوده، می‌گوید: کاش هرگز نبودی سوادم کس الفبا نمی‌داد یادم کز سواد است این کبر و بادم ناله‌ها می‌کنم با مرادم تا سیاهی ز دل برزدایم گند ملّاییم بود در سر عُجب داناییم حُجب اکبر [مستی هستی از هر دو بدتر پاک بنموده این جمله یکسر] [دست آن مرشد رهنمایم] یادم رفته ولی هم در نابغۀ علم و عرفان است و هم به نظرم در یادنامۀ صالح باشد. محبوبعلی سمنانی هم مرتباً به فقرا بد می‌گفتند، فقرا به حاج‌شیخ‌‌عبدالله ‌گفتند این آقا خیلی ما را اذیّت می‌کند، اجازه می‌دهید یک شب بگیریم و خلاصه کتکش بزنیم؟ بعد خدمت خود آقای حاج‌شیخ‌عبدالله رسیدند این است که: هیچ کافر را به خواری منگرید چون مسلمان مردنش باشد امید حالا خیلی از اینها خیلی باارزشند. از بین همان، ناصرالدین‌شاه که گفت اَنعامی چند، از بین همان اَنعام، ناصرالدین‌شاه است. ملاقات حاج شیخ عبدالله حائری و رضاشاه (۱) (صفحه ۵) به مناسبت ۲۸ ذی الحجه، سالگرد رحلت جناب آقای حاج شیخ عبدالله حائری «رحمت‌علیشاه» برگرفته از فصل‌نامه "عرفان ایران" شماره ۱۱ در حرم عبدالعظیم جمعیت از زن و مرد موج می‌زد و اصلاً جای حرکت نبود و ملا هم به جای اینکه جواب درستی به من بدهد, باز گفت: غنی و ثروتمند نمی‌باشم لیکن استغناء طبع دارم. حتی یک بار ناراحت شدم و بلندتر از حد معمول صحبت کردم ولی او خونسردی خود را حفظ کرد و جواب من را طی دو کلمه می‌داد و اظهار می‌داشت: استغناء طبع دارم. من نمی‌دانستم معنی استغناء چیست و اینکه می‌گوید استغناء طبع دارم دربارۀ چه موضوعی و چه مسأله‌ای می‌باشد و آیا قادر به انجام هرکاری می‌باشد که احتیاجی به من ندارد و یا مهمتر از پول و ثروت صاحب قدرت دیگری است که او را حتی از پادشاه مملکت بی‌نیاز ساخته است و به همین جهت جواب رد به درخواستهای پی‌درپی شاه می‌دهد. | ## بخش 2: عبدالله حائری | وقتی دیدم همچنان سختی نشان می‌دهد, گفتم: در این صورت اقلاً در تهران مرتباً یکدیگر را ملاقات نماییم چون من شیفته شما شده‌ام و به درک فیض از محضر شما علاقه دارم و می‌خواهم بهتر با شما حشر پیدا کنم. شاید از این حشر استفاده‌های زیادی برای اداره امور مملکت بنمایم.(۲) وقتی به چهره او نظر افکندم دیدم به شدت ناراحت می‌باشد و درحالی که تقاضا می‌کرد گفت: اگر از ملاقاتهای متوالی صرفنظر فرمایید همان اجر من خواهد بود. چون ساعت از نه بامداد می‌گذشت و حرم نیز بسیار شلوغ شده بود, قصد ترک او را نمودم. در طول راه حضرت عبدالعظیم در تهران مدام در فکر این کلمه استغناء بودم و حال بعد از چند سال از شما پرسیدم استغناء چه معنی می‌دهد و چرا آن روز ملای مزبور این کلمه را پی‌درپی استعمال می‌نمود. در این وقت رضاشاه لحظه‌ای سکوت نمود و بعد روی خود را به حاضرین نموده و اظهار داشت: این ملا یک مرد به تمام معنی درویش می‌باشد. او برخلاف سایر دراویش که به تمام زشتیها و بدیهای اخلاقی آلوده بوده و به هیچ‌وجه در فکر تزکیه نفس نمی‌باشند, به تمام معنی زاهد و متقی و پرهیزکار می‌باشد. سایر دراویش مرتباً زمزمه می‌کنند و اوراد می‌خوانند و مولا را صدا می‌زنند تا اشخاص را فریب بدهند، ولی شیخ عبداالله حائری درواقع نمونۀ کامل یک درویش واقعی می‌باشد و بدون اینکه اسم مولا علی را به زبان آورد خود را بی‌نیاز قلمداد می‌کند و به مال دنیا به قدری بی‌اعتناء می‌شود که چندین‌بار کلمه استغناء را به زبان می‌آورد... باز رضاشاه سکوت کرد و پس از چند لحظه مجدداً به سخن پرداخت و خاطرات کوتاهی از طرز رفتار و کردار و اعمال بعضی دیگر از دراویش حکایت نمود و به شدت از آنها انتقاد کرد و کشکول و تبرزین را بهانه برای دریافت پول و گول زدن مردم جلوه داد و نتیجه گرفت مانند این ملا که در طول زندگی خود فقط یکبار با چنین شخصی و صاحب چنین افکاری و چنین رفتاری برخورد نمودم شاید در تمام ایران به اندازه انگشتان دست وجود نداشته باشد و البته همگی آنها شناخته شده نمی‌باشند و گوشه‌گیر می‌باشند و از تظاهر خودداری می‌کنند و اهل جنجال نمی‌باشند و دنبال عبادت و دینداری خود بوده و مخفیانه و دور از چشم سایرین به دستگیری از بینوایان و رفع حاجت مستمندان می‌پردازند. رضاشاه وقتی به اینجا رسید ساکت شد و جلسه شرفیابی آن روز پس از خاتمه شرح خاطرات تاریخی و هیجان‌انگیز شاه قبل از ساعت مقرّر پایان یافت و به خاطر دارم همان روز از قصر سلطنتی عازم منزل آقا شیخ عبداالله حائری شدم. چند روز بعد موفق شدم خدمت آقا شیخ عبداالله حائری برسم و جریان شرفیابی را برای او تعریف نمایم. شیخ عبداالله حائری به دقت مضمون بیانات اعلی‌حضرت رضاشاه را که برای هشت نفر از مصاحبین خود تعریف کرده بود شنید و وقتی من جمله آخر صحبتهای شاه را بازگو نمودم, شیخ حائری با همان استغناء طبعی که همیشه داشت فرمودند: بلی صحیح است. در نزد پدرش و چندتن دیگر از علمای بزرگ عراق تحصیل کرد و در سن بیست سالگی از پدرش اجازه اجتهاد گرفت. | ## بخش 3: عبدالله حائری | در سال ۱۳۰۵ (قمری) در کربلا برای نخستین بار با سلطان‌علیشاه گنابادی که از مکه به کربلا آمده بود ملاقات کرد و مجذوب و سرسپرده او شد؛ ولی به محض آنکه این امر آشکار گشت، برادرش حسین حائری او را با ضرب و شتم از کربلا راند و در برابر مردم از خود طرد کرد. در سال ۱۳۱۱ (قمری) از طرف سلطان‌علیشاه مأذون در اخذ بیعت ولایتی شد و به رحمت‌علی ملقب گردید. او خدمات زیادی برای سلسله نعمت‌اللهی انجام داد که از آن جمله یافتن فرزند گمشده سلطان‌علیشاه که پس از پدرش قطب بعدی سلسله شد، و بازگرداندن او به بیدخت بود. در دوران ۱۰ سالهٔ قطبیت ملاعلی گنابادی نورعلیشاه ثانی، اجازهٔ شیخیت او تمدید و به رحمت‌علیشاه ملقب شد. رحمت‌علیشاه در سفر آخر نورعلیشاه ثانی در کاشان همراه او بود و پس از مسموم شدن قطب، او را به شهرری منتقل کرد و به خاک سپرد. پس از رحلت نورعلیشاه با جانشین او محمّدحسن گنابادی صالح‌علیشاه تجدید بیعت کرد و از طرف او نیز مأذون در شیخیت شد. در سال ۱۳۵۶ قمری (۱۳۱۶ خورشیدی) در تهران بدرود حیات گفت و در حرم شاه عبدالعظیم حسنی و در مقبره‌ای که سعادت‌علیشاه و نورعلیشاه ثانی مدفون بودند دفن شد.قاسمی، ابوالفضل. مجله وحید، شماره ۲۴۲، صص۷–۸ فضلا و استادان بسیاری مثل استاد بدیع‌الزمان فروزانفر در خدمتش تلمّذ می‌کردند و کسب فیض می‌نمودند، فروزانفر در مقدّمه فیه مافیه مصَحَّح خود از او چنین یاد می‌کند: «درین میان آن معدن ظرافت و کان ملاحت حاج شیخ عبدالله حائری که پیوسته‌اش به مدد تشویق در کار می‌آورد، در اواخر سال ۱۳۱۶ رخت به سرای جاوید افکند. جانش غریق رحمت است؛ یا ربّ غرقه‌تر باد.فیه مافیه، تصحیح و مقدّمه بدیع‌الزمان فروزانفر، مقدّمه، صفحه ج/»عرفان ایران، شماره 11، گردآوری و تدوین دکتر سید مصطفی آزمایش، انتشارات حقیقت، تهران: زمستان 1380. /» رحمت‌علیشاه با رضاشاه رابطه بسیار صمیمی داشت، به نحوی که رضاشاه در دوران پادشاهی به ملاقات او می‌رفت و به توصیه‌های او عمل می‌کرد. وی به‌همراه سید نصرالله اخوی، محمدکاظم عصار، علی‌بابا فیروزکوهی، سید محمد فاطمی قمی و منصور السلطنه قانون حقوق مدنی ایران را در زمان پهلوی اول نگاشت. | ## جمع‌بندی | عبدالحسین اورنگ ملقب به شیخ‌الملک، نماینده ادوار مجلس شورای ملی در خاطرات خود به نقل از رضاشاه نقل کرده‌است که عبدالله حائری فرزند زین‌العابدین حائری مازندرانی در مدت اقامت رضاخان در سلطان‌آباد اراک به او گفته‌است: «روزی تو سلطان مقتدر این مملکت خواهی شد و آن روز شفقت و محبت به خلق خدا را از شما می‌خواهم.» آثار عبدالله حائری (رحمت علیشاه) چندین کتاب عرفانی از جمله فیه مافیه مولوی، رساله کنزالحقائق از شیخ محمود شبستری، زادالمسافرین اثر میرحسینی هروی (کنزالحقائق و زادالمسافرین را در یک مجلّد) و سبحةالأبرار جامی را برای اوّلین بار تصحیح و با مقدّمهٔ خویش در سال ۱۳۵۳ قمری مطابق ۱۳۱۳ خورشیدی به چاپ رسانید.عرفان ایران، شماره 11، گردآوری و تدوین دکتر سید مصطفی آزمایش، انتشارات حقیقت، تهران: زمستان 1380.