موضوع مقاله: ماکس مولر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ماکس مولر | مقدمه: او یکی از پایه‌ریزان هندشناسی و پژوهش‌های تطبیقی و سنجشی آیین‌ها در دانشگاه‌های غربی بود. | ## بخش 1: ماکس مولر | وی خانواده بزرگبا ۴۴۵ زبان و هزاران گویش زبان‌هایی که اندکی پیش از او برای نخستین بار در ۱۸۱۰ میلادی از سوی جغرافیدان دانمارکی کنراد مالت برون به نام هندوژرمنینامی که هنوز آلمانی‌ها در زبان استاندارد علمی خود به این خانواده زبانی می‌گویند. نام گرفت _و اندکی پس از آن، با نام‌هایی جایگزین مانند هندواروپایی،۱۸۱۳، توماس یانگ، پزشک و فیزیکدان انگلیسی، نامی که امروزه به این خانواده زبانی گفته می‌شود. یافثی،۱۸۱۵، زبانشناس آلمانی، راسموس راسک هندی-توتی،۱۸۲۶، زبانشناس آلمانی، فریدریش اشمیتهنر سانسکریتی،۱۸۲۷، زبان‌شناس و فیلسوف پرآوازه آلمانی، ویلهلم فون هومبولت هندوسلتی،۱۸۴۰، زبانشناس و پیشگام گویش‌شناسی، آگوست فریدریش پوت و آریا-اروپایی۱۸۵۴، زبان‌شناس ایتالیایی و پیشگام در گویش‌شناسی، گرازیادیو ایسایا آسکولی خوانده شده بود_ را خانواده زبانهای آریایی نامید. همچنین خانواده زبانی را که در آینده اورالی-آلتایی خواندند، خانواده زبانهای تورانی نام نهاد. او اثرهای پژوهشی و عمومی‌ای در زمینهٔ هندشناسی دارد و کتب مقدس مشرق‌زمین که در پنجاه جلد با راهبری او نوشته شد، از یادبودهای ارجمند پژوهشی عصر ویکتوریایی انگلستان است. در اوایل کار خود دیدگاه های قوی در مورد هند داشت و معتقد بود که باید توسط مسیحیت تغییر شکل دهد. بعدها، دیدگاه او ظریف تر شد و از ادبیات باستانی سانسکریت و به طور کلی هند حمایت کرد. زندگی و کارنامه ماکس مولر در ۶ دسامبر ۱۸۲۳ در یک خانواده فرهیخته در شهر دسائو آلمان به دنیا آمد. مادرش، آدل‌هاید مولر (با نام خانوادگی اصلی فُن باسدوف)، بزرگ‌ترین دختر نخست‌وزیر منطقه آنهالت-دسائو بود. بعدها در زندگی، او نام «ماکس» را به عنوان بخشی از نام خانوادگی خود پذیرفت، زیرا معتقد بود که نام خانوادگی «مولر» بیش از حد رایج است. نام او در برخی از مدارک رسمی و افتخاراتش و همچنین در برخی انتشارات دیگر، "ماکسیمیلیان" ثبت شده است. در سال ۱۸۳۵، در دوازده سالگی، او به خانه کارل گوستاو کاروس فرستاده شد و در مدرسه نیکولای‌شوله در شهر لایپزیگ تحصیل کرد، جایی که به مطالعه موسیقی و ادبیات کلاسیک ادامه داد. مولر برای اخذ بورسیه به جهت تحصیل در دانشگاه لایپزیگ، امتحان نهایی دبیرستان (آبیتور Abitur) را در شهر تسربست با نمره عالی به پایان رساند. در حین آماده‌سازی برای ورود به دانشگاه، متوجه شد که سرفصل‌ها با آنچه قبلاً یاد گرفته بود، متفاوت است و مجبور شد به سرعت ریاضیات، زبان‌های مدرن و علوم را نیز بیاموزد. | ## بخش 2: ماکس مولر | او در سال ۱۸۴۱ برای تحصیل در رشته زبان‌شناسی تطبیقی وارد دانشگاه لایپزیگ شد و علاقه‌های اولیه خود به موسیقی و شعر را کنار گذاشت. او در زبان‌های کلاسیک استعداد داشت و زبان‌های یونانی، لاتین، عربی، فارسی و سانسکریت را آموخت. او آغاز به ترجمهٔ اوپانیشادها نمود و پژوهش‌های سانسکریتش را زیر نظر فِرانتس بُپ — نخستین پژوهشگر روش‌مند زبان‌های هندواروپایی — پی‌گرفت. در این زمان مولر نخستین کتابش را که ترجمه‌ی آلمانی هیتوپادشا بود، به‌چاپ رساند (متنی هندی به زبان سانسکریت است که شامل افسانه‌هایی با شخصیت‌های حیوانی و انسانی است. در ۱۸۴۶ او برای خوانش متن‌های سانسکریت گردآوری‌شدهٔ کمپانی هند شرقی به انگلستان رفت. او در آغاز ورود به انگلستان رمانی مبتکرانه به نام «عشق آلمانی» نوشت که در آن زمان محبوبیتی بسیار یافت و تکیه‌گاهی برای خودش شد.ارتباط ماکس مولر با کمپانی هند شرقی و محققان سانسکریت در دانشگاه آکسفورد، جایگاه او را به عنوان یک متخصص برجسته ارتقا داد. در آن دوران که هندوستان تحت سلطه امپراتوری بریتانیا بود، او به یکی از مهم‌ترین مفسران و اندیشمندان در حوزه فرهنگ هندی تبدیل شد و ارتباطاتی با جنبش براهمو ساماج،‌ که هدف‌اش اصلاح آیین هندو بود، برقرارساخت. در ۱۸۵۱ او عضو کلیسای مسیح آکسفورد شد و یک سری سخنرانی‌هایی دربارهٔ زبانشناسی تطبیقی آغاز کرد. در ۱۸۵۴ استاد زبانشناسی تطبیقی و دیرتر استاد خداشناسی تطبیقی در دانشگاه آکسفورد شد. یافتن گروه زبان‌های هندواروپایی سبب‌شد تا همانندی‌های میان فرهنگ‌های یونانی-رومی را بیابند. چنین می‌نمود که فرهنگ ودایی هندوستان ریشه و نیای فرهنگ کلاسیک اروپا باشد و پژوهشگران تمایل داشتند به همسانی بنیادی میان زبان‌های اروپایی و آسیایی پی‌ببرند تا به زبان ریشه‌ای نخستین دست یابند. مولر بیشتر زمان خود را صرف آموختن سانسکریت کرد و این کوشش وی را یکی از بزرگ‌ترین سانسکریت‌پژوهان تاریخ نمود. مولر بر این باور بود که آموزه‌های ودایی به آیین‌های کفرآمیز اروپایی انجامیده‌است. در آن زمان با اینکه متن‌های ودایی در غرب کمتر شناخته بودند با این همه گرایش به آشنایی با فلسفهٔ اوپانیشادها گسترش می‌یافت. | ## بخش 3: ماکس مولر | او خدایان مردمان ودایی را با نیروهای طبیعی همسان می‌دید و فرهنگ ایشان را نیایش طبیعت می‌دانست. به دید او خدایان برای بیان باورهای انتزاعی پدید آمده‌اند ولی در سیر انتقالی به اسطوره‌های به شخصیت‌هایی خیالی دگرش یافته‌اند. برای نمونه پدرخدای هندواروپایی را به نام‌های گوناگون زئوس، ژوپیتر، دیائوس پیتا پدیدار می‌گردد. از دید مولر همه این نام‌ها به یک نام می‌رسید: دیائوس، که از آن هم معنای درخشندگی یا درخشان برمی‌آید. از این نام نام‌های دیگر دوا، دئوس، تئوس، زئوس و ژوپیتر برمی‌آید که همگی از ساختار نخستین دئوس‌پاتر جداشده‌اند. این رویه در آینده به نژادگرایی می‌انجامید که البته این باور پسین از اندیشه‌های مولر دور بود. سخنرانی های گیفورد در سال ۱۸۸۸، مولر به عنوان مدرس گیفورد در دانشگاه گلاسکو منصوب شد. سخنرانی‌های گیفورد اولین سخنرانی‌های سالانه بود که در چندین دانشگاه اسکاتلند برگزار می‌شد و تا به امروز ادامه دارد. عناوین و ترتیب این سخنرانی‌ها به شرح زیر بود: دین طبیعی (Natural Religion): این اولین دوره از سخنرانی‌ها بود که صرفاً به عنوان یک مقدمه در نظر گرفته شده بود و هدف آن تعریف "دین طبیعی" در گسترده‌ترین معنای آن بود. دین فیزیکی (Physical Religion): این دوره دوم از سخنرانی‌ها برای نشان دادن این موضوع بود که چگونه ملت‌های مختلف به باور به "چیزی بی‌نهایت در پسِ متناهی" و "چیزی نامرئی در پسِ مرئی" رسیده‌اند و چگونه از باور به عوامل نادیده یا خدایان متعدد طبیعت، به باور به "یک خدا برتر از همه خدایان" دست یافتند. مولر تأکید کرد که دین واقعی بر درکی صحیح از رابطه روح با خدا و خدا با روح بنا شده است و می‌خواست ثابت کند که این امر نه تنها یک فرض، بلکه یک واقعیت تاریخی است. عنوان اصلی این سخنرانی‌ها «دین روان‌شناختی» بود، اما مولر احساس کرد که باید واژه «تئوسوفی» را به آن اضافه کند. آخرین سخنرانی گیفورد مولر از این جهت در تفسیر کلی کار او اهمیت دارد که تحقیقات لغوی و تاریخی‌اش را در چارچوب یک پروژه الهیاتی هرمسی و عرفانی قرار می‌دهد. | ## جمع‌بندی | خانواده همسر او جورجینا آدلید (مرگ به سال ۱۹۱۶) بود که نوشته‌های او را — که اکنون در کتابخانه بادلین آکسفورد نگهداری می‌شوند — مرتب نمود.