موضوع مقاله: رجب طیب اردوغان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رجب طیب اردوغان | مقدمه: رجب طیب اردوغان (؛ زادهٔ ۲۶ فوریهٔ ۱۹۵۴)، سیاستمدار اهل ترکیه است که از سال ۲۰۱۴ به عنوان دوازدهمین رئیس‌جمهور ترکیه فعّالیت می‌کند. | ## بخش 1: رجب طیب اردوغان | او پیش‌تر از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۴ نیز نخست‌وزیر ترکیه و از سال ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸، شهردار استانبول بود. اردوغان در محلهٔ بی‌اوغلو استانبول زاده شد و در آکادمی علوم اقتصادی و بازرگانی آکسارای تحصیل کرد. اردوغان با ورود به سیاست محلی، در سال ۱۹۸۴ به‌عنوان رئیس منطقهٔ بی‌اوغلو از حزب رفاه و در سال ۱۹۸۵ به‌عنوان رئیس شاخهٔ استانبول این حزب انتخاب شد. در سال ۱۹۹۸ به اتهام تحریک به نفرت مذهبی، به‌دلیل قرائت شعری از ضیا گوک‌آلپ که در آن مسجدها به پادگان و مؤمنان به ارتش تشبیه شده بودند، محکوم و از فعالیت سیاسی منع شد. او در سال ۱۹۹۹ از زندان آزاد شد و سپس با تأسیس حزب عدالت و توسعه (آک‌پارتی)، از سیاست‌های آشکاراً اسلام‌گرایانه فاصله گرفت. اردوغان حزب عدالت و توسعه را در انتخابات پارلمانی ۲۰۰۲ به پیروزی قاطع رساند و پس از پیروزی در انتخابات میان‌دوره‌ای سیعرت در سال ۲۰۰۳، به نخست‌وزیری رسید. دوران نخست‌وزیری او با بهبود اقتصادی پس از بحران مالی ۲۰۰۱، آغاز مذاکرات پیوستن به اتحادیهٔ اروپا و کاهش نفوذ ارتش در سیاست همراه بود. ک) را برای پایان دادن به درگیری کردها و دولت ترکیه آغاز کرد؛ این مذاکرات سه سال بعد متوقف شد. دوران ریاست‌جمهوری او شاهد عقب‌نشینی دموکراتیک و اقتدارگرایی بیشتر در حاکمیت بود و به سوءاستفاده از حقوق بشر، سرکوب مخالفان و سرکوب آزادی بیان متهم شده است. او بابت واکنشش به چندین مسئله از قبیل اعتراضات پارک گزی، کودتای نافرجام ۲۰۱۶، سیاست‌های اقتصادیش و درگیری‌های سوریه مورد انتقاد قرار گرفته است. اعتقاد بر این است که کارهای او در نتایج بد انتخابات محلی ۲۰۱۹ — که حزب او برای نخستین بار در ۱۵ سال گذشته قدرت را در شهرهای بزرگ به نفع احزاب مخالف از دست داد — نقش داشته است. اردوغان از همه‌پرسی ۲۰۱۷ پشتیبانی کرد، نظام پارلمانی ترکیه را به نظام ریاستی تغییر داد، و محدودیت دوره ریاست دولت (دو دوره پنج ساله کامل) را معرفی و اختیارات قوهٔ مجریه را به‌شدت بیشتر کرد. این سیستم حکومتی جدید پس از انتخابات سراسری ۲۰۱۸ که در آن اردوغان رئیس‌جمهور اجرایی شد، به اجرا درآمد اما حزب او از آن هنگام اکثریت پارلمان را از آن زمان از دست داد و در حال حاضر با حزب حرکت ملی در ائتلاف است. او استقلال بانک مرکزی را (به‌ویژه در سال ۲۰۱۸) کاهش داده و نوعی سیاست پولی بسیار نامتعارفی را دنبال کرده است که منجر به نرخ تورم بالا و کاهش ارزش لیره ترک شده است. او از سال ۲۰۲۰، مسئولیت واکنش ترکیه به همه‌گیری کووید-۱۹ و توزیع واکسیناسیون را عهده‌دار بود. در زمینهٔ سیاست خارجی، در نتیجهٔ جنگ داخلی سوریه، ترکیه از سال ۲۰۱۴ به بزرگ‌ترین کشور میزبان پناهجویان تبدیل شد و عملیات‌هایی را علیه دولت اسلامی عراق و شام، نیروهای دموکراتیک سوریه و نیروهای اسد به اجرا درآورد. به‌دنبال تصویب قرارداد دریایی لیبی و ترکیه، این کشور برای حمایت از دولت به رسمیت شناخته‌شده از سوی سازمان ملل، کمک‌های نظامی ارسال کرده است. در پاسخ به حملهٔ ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین، او با بستن تنگه بسفر به روی نیروهای دریایی کمکی روسیه، میانجیگری در یک معامله میان روسیه و اوکراین در مورد صادرات غلات و میانجیگری در تبادل اسرا واکنش نشان داد. (ترکی) وبگاه روزنامه ملیت اردوغان در مدرسه مذهبی امام خطیب و مدرسه عالی اقتصادی و تجاری آکسارای که بعداً به دانشکده علوم اقتصادی و اداری دانشگاه مرمره تغییر نام داد، تحصیل کرده‌است. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، فارغ التحصیلان این مدارس علمیه تنها می‌توانستند تحصیلات عالی خود را در رشته الهیات ادامه دهند. با این حال، اردوغان ظاهراً از دانشگاه مرمره و دانشکده اقتصاد و علوم اداری فارغ‌التحصیل شد. برای ثبت نام در آن دانشگاه او باید اثبات می‌کرد که دیپلم دیگری جدای از مدرک فارغ‌التحصیلی مدرسه علمیه دارد. ورود به سیاست در اواخر دهه ۱۹۷۰ اردوغان در شرکت حمل و نقل استانبول شروع به کار کرد. ترکیه در اواخر دهه ۱۹۷۰، شاهد درگیری‌هایی بین گروه‌های چپ‌گرا و راستگرا بود که منجر به کودتای ۱۹۸۰ ترکیه شد. اردوغان پس از این کودتا از شرکت حمل و نقل خارج شد و در یک شرکت خصوصی مشغول به کار شد. پس از آنکه سیستم حزبی دوباره در سال ۱۹۸۳ احیا شد، اعضای حزب رستگاری حزب جدیدی به نام حزب رفاه ایجاد کردند که اردوغان نیز به این حزب پیوست. اردوغان چندین بار کاندیدای انتخابات پارلمانی در اواخر دهه ۱۹۸۰ شد که تا سال ۱۹۹۱ در هیچ‌کدام آرای کافی را به دست نیاورد. در سال ۱۹۹۱ حزب رفاه با به دست آوردن ده درصد آراء توانست حداقل آراء برای عضویت در پارلمان را به دست آورد. | ## بخش 2: رجب طیب اردوغان | برخی از اقدامات اردوغان نیز به این اختلافات دامن زد از جمله اینکه او جشن گرفتن سال نو میلادی را یک اقدام منطبق با اصول سکولاریسم دانست و اعلام کرد هیچ دلیلی برای جلوگیری از این جشن وجود ندارد. محکومیت‌ها توهین به قاضی در سال ۱۹۸۹ و پس از شکست در انتخابات شهرداری بی‌اوغلو اردوغان به دادگاه شکایت کرد اما دادگاه شکایت او را بی‌اساس دانست. بوشرئیس‌جمهور ایالات متحده، دسامبر ۲۰۰۲ علی‌رغم محکومیت جزایی اردوغان، حزب رفاه که در آن زمان اکثریت مجلس ترکیه را در اختیار داشت با تصویب قانونی راه را برای کاندید شدن اردوغان هموار ساخت. او در سال ۲۰۰۲ از منطقه سیرت به عنوان نماینده وارد مجلس ترکیه شده و به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شد. اردوغان در دوره نخست‌وزیری خود چهره‌ای کاملاً متفاوت با دیدگاه دینی اش به نمایش گذاشت و از دیدگاه‌های خود دربارهٔ حجاب، عضویت در اتحادیه اروپا و ناتو عقب‌نشینی کرد. Turkey وبگاه دادگاه حقوق بشر اروپا این حکم دادگاه حقوق بشر اروپا، خشم اردوغان را برانگیخت زیرا او امیدوار بود که با این پرونده او بتواند قانون ممنوعیت حجاب را لغو کند. اقتصاد در سال ۲۰۰۲، اردوغان وارث اقتصاد پیشین ترکیه بود که با انتصاب و اصلاحات کمال درویش وضعیت شروع به بهبود کرد. اردوغان تلاش کرد سرمایه گذاران خارجی بیشتری را به ترکیه جذب کند و بسیاری از مقررات سخت دولت را لغو کرد. جذب پول به اقتصاد ترکیه بین سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۱۲ باعث رشد ۶۴ درصدی تولید ناخالص داخلی و افزایش ۴۳ درصدی تولید ناخالص سرانه داخلی شد. البته همواره اعداد به شکل قابل توجهی بالاتر اعلام می‌شدند و تورم دلار آمریکا را بین سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۱۲ حساب نمی‌کردند. رشد تولید ناخالص داخلی واقعی بین سال‌های ۲۰۰۲ و ۲۰۱۲ بیشتر از مقادیر کشورهای توسعه یافته بود اما در صورت در نظر گرفتن کشورهای در حال توسعه نیز تقریباً به میانگین نزدیک بود. رتبه‌بندی اقتصاد ترکیه از نظر تولید ناخالص داخلی طی این دهه با اندکی کاهش از ۱۷ به ۱۶ منتقل شد. او در دوره شهرداری خود در استانبول محدودیت‌هایی را در مصرف نوشیدنی‌های الکلی در رستوران‌ها ایجاد کرد. وی در رقابت‌های انتخاباتی‌اش همواره وعده داده بود که قصد دارد سِمت ریاست‌جمهوری را در ترکیه، از یک سمت تشریفاتی و میانجی منازعات سیاستمداران حکومتی به یک سمت کلیدی و تأثیرگذار تبدیل کند.الأتراک ینتخبون رئیسهم مباشرة الیوم: التحوّل یُسقط أسس جمهوریة أتاتورک الحیاة رجب طیب اردوغان با کسب نزدیک ۵۳ درصد آراء در انتخابات سراسری ترکیه (۲۰۱۸) به عنوان اولین رئیس‌جمهور نظام ریاستی ترکیه برای یک دوره پنج ساله دیگر انتخاب شد. مدرک نامعتبر برای ریاست جمهوری مخالفان اردوغان ادعا کرده‌اند که مدرک دانشگاهی او معتبر نبوده و اردوغان را به جعل مدرک دانشگاهی متهم کرده‌اند. از مهم‌ترین دلایلی که به این مسئله دامن زده‌است، سال تأسیس دانشگاهی است که رجب اردوغان از آن فارغ‌التحصیل شده‌است. مدرک دانشگاهی او به تاریخ سال ۱۹۸۱ میلادی ثبت شده؛ در حالی که دانشگاه مرمره در سال ۱۹۸۲ تأسیس شده‌است. براساس قانون اساسی ترکیه، رئیس‌جمهور باید دارای مدرک دانشگاهی با حداقل دورهٔ ۴ ساله باشد اما دادخواست مخالفان به شورای عالی انتخابات ترکیه که توسط خود اردوغان مدیریت می‌شود، رد شده‌است. نیروهای اپوزیسیون بیمِ آن را دارند که هیچ‌یک از مراجع قانونی در ترکیه به درخواست آن‌ها پاسخ ندهند. نقض آزادی بیان در طی دوران ریاست‌جمهوری اردوغان از ۲۳۰ نفر به جرم توهین به ریاست‌جمهوری شکایت شد. اندکی پس از کودتای ۲۰۱۵، موجی از بازداشت و پاک‌سازی در عرصه‌های مختلف فرهنگی به‌راه می‌اُفتد. اردوغان دو کاریکاتوریست را به دادگاه می‌کشاند چون در کاریکاتوری که «بهدیر باروتر» و «اُزر آیدوگان» کشیده بودند و در ماه اوت همان سال تصویر روی جلد مجلهٔ «پنگوئن» چاپ می‌شود، او را درحالی نشان می‌دهد که با دست راست‌اش با یک کارمند دولتی دست می‌دهد درحالی‌که آن کارمند با انگشت شست و سبابه‌اش دایره‌ای را نشان می‌دهد که در ترکیه به معنای هم‌جنس‌گرایی‌است. در تابستان ۲۰۱۶، هنرمند کردتبار، زهرا دُگان را در کافه‌ای در نصیبین (نزدیک مرز عراق) دست‌گیر می‌کنند، و در میان اتهام‌های مختلف، او را به‌جرم انتشار یک نقاشی در رسانه‌های اجتماعی، به دو سال و ده ماه زندان محکوم می‌کنند. در نقاشی، او از یک عکس خبری رسمی از ویرانی شهرش، تصویری تیره و اکسپرسیو ساخته‌است. برای نمونه، در سال ۲۰۱۱، وقتی اردوغان نخست‌وزیر بود، مجسمهٔ سی‌متری «محمت اکسی» به نام «مجسمهٔ انسانیت» را «هیولا» می‌خواند. آن هنگام دادگاه، اردوغان را متهم به توهین می‌کند و از او می‌خواهد به‌عنوان جریمه، ده هزار لیر به اکسی پرداخت کند. وقتی اکسی در پاسخ می‌گوید: «هرگز با پول کثیف [و حرام] مجسمه نمی‌سازم»، گفته‌اش توهین به نخست‌وزیر تلقی می‌شود و تهدید به چهارسال زندان. تلاش برای کودتا علیه اردوغان در ساعات اولیه ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۶ گروهی در ارتش ترکیه علیه دولت وقت دست به کودتا زده و معابر اصلی شهرهای بزرگ این کشور یعنی استانبول و آنکارا از جمله پل بسفر، تلویزیون ملی ترکیه و نیز فرودگاه‌های آن را تصرف کردند.خبرگزاری عصر ایران ساعتی بعد به درخواست دولت ترکیه، پلیس وارد عمل شده و درگیری میان نیروهای کودتاچی و پلیس شدت گرفت. | ## بخش 3: رجب طیب اردوغان | به گفتهٔ برخی تحلیل‌گران سرچشمهٔ این کودتا می‌تواند خود اردوغان باشد که می‌خواهد بدنهٔ ارتش را از وجود مخالفان‌اش پاک‌سازی کند. این درحالی‌ است که نیروهای دولتی ترکیه آن را به فتح‌الله گولن از مخالفان اردوغان نسبت می‌دهند.پشت پرده کودتا در ترکیه چیست؟، خبرگزاری تسنیم. در ماه مه و ژوئن ۲۰۱۳، جنبش اعتراضی پارک تاکسیم گزی را سازماندهی و پشتیبانی کرد. در انتخابات عمومی در ژوئن ۲۰۱۵، حزب اقلیت‌ها، حزب دموکراتیک خلق‌ها را تأمین مالی کرد و نظارت می‌کرد تا قدرت رئیس‌جمهور را محدود کند. سپس سازمان سیا از نفوذ سیاسی به فعالیت مخفی حرکت کرد؛ بنابراین چهار اقدام تروریستی را سازماندهی کرد تا اردوغان را ترور کند که آخرین آن در ماه ژوئیه ۲۰۱۶، زشت بود و افسران کمالیست را مجبور به انجام کودتایی کرد که برای آن‌ها آمادگی نداشت. تحریم توسط آمریکا در ۲۴ مهر ۱۳۹۸، رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهوری ترکیه به دلیل آنچه تجاوز نظامی به کردها خوانده شده، تحریم شد. عضویت در اتحادیه اروپا در زمان اردوغان تلاش‌ها برای عضویت در اتحادیه اروپا افزایش پیدا کرد. دولت او سعی در اصلاح بسیاری از قوانین برای دست یافتن به استانداردهای اروپا کرد ولی در این راه ناکام ماند. اردوغان در داووس در سوئیس، در برنامه‌ای که پیرامون موضوع غزه برگزار شده بود، شرکت کرده بود و پس از سخنرانی شیمون پرز که در حمایت از نبرد علیه حماس بود، شروع به سخنرانی کرد و در مخالفت با این جنگ گفت: جناب پرز! معتقدم که این‌طور بالا رفتن صدای شما ریشه در یک احساس روانی گناه دارد؛ اما مطمئن باش که صدای من این‌طور بالا نخواهد رفت. در سرزمین شما دو نخست‌وزیر پیشین بودند که حرف‌هایی دارند که برای من مهم است؛ شما نخست وزیرانی داشتید که می‌گفتند: «وقتی بر روی تانک وارد سرزمین‌های فلسطین می‌شوم، در خود احساس لذت می‌کنم». شما با من با ارقام صحبت کردید، من هم حاضرم نام این افراد را ببرم، شاید در میان شما کسی کنجکاو باشد که بداند. من کسانی را هم که برای چنین ظلمی کف می‌زنند تقبیح می‌کنم، زیرا فکر می‌کنم تشویق این قاتلان کودکان، و این قاتلان انسان‌ها، خود نوعی جنایت علیه بشریت است. قبل از پایان سخنان وی مدیر جلسه سعی کرد با دستش اردوغان را آرام کند اما اردوغان از جای خود برخاست و جلسه را ترک کرد و بلافاصله به ترکیه بازگشت و در پی بازگشت در فرودگاه مورد استقبال گروهی از مردم قرار گرفت. اردوغان پس از بازگشت به ترکیه اعلام کرد که هیچ تصمیمی دربارهٔ روابط اسرائیل و ترکیه گرفته نخواهد شد. وی گفته بود: «گاهی اینجا می‌گویند زن و مرد برابر هستند ولی برابری میان زنان و برابری میان مردان توصیف درست تری است». وی همچنین گفته بود باید به جای واژهٔ «تساوی» برای زنان، از کلمهٔ «معادل» استفاده شود. این اظهارات اردوغان با واکنش فعالان حقوق زنان در ترکیه روبه‌رو شد.نیویورک پست: رئیس‌جمهور ترکیه: زنان با مردان برابر نیستند (به انگلیسی)؛ بازدید در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۴.اردوغان برابری زن و مرد را امری غیرطبیعی خواند دویچه‌وله فارسی کشف قاره آمریکا از نظر وی مسلمانان قاره آمریکا را کشف کرده‌اند. وی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۴ گفت: «دریانوردان مسلمان در سال ۱۱۷۸ به آمریکا رسیدند… و کریستف کلمب خود به مسجدی در بالای تپه‌ای در حاشیه سواحل کوبا اشاره کرده‌است».اردوغان: مسلمان‌ها آمریکا را کشف کردند، نه کریستف کلمب دویچه‌وله فارسی کشورهای غربی وی در ۲۷ نوامبر ۲۰۱۴ در دیدار با اعضای سازمان همکاری کشورهای اسلامی در استانبول مدعی شد: «بیگانگان تنها در پی پول و ثروت مسلمانان هستند. اردوغان با لحنی احساسی افزود: «غربی‌ها خود را دوستان ما جلوه می‌دهند، اما آرزوی مرگ ما را دارند. این سربازان در تشریفات کاخ ریاست جمهوری ترکیه به عنوان نمادهایی از این دولت‌ها معرفی شده‌اند از جمله امپراتوری هون (در مغولستان)، امپراتوری هون غربی و امپراتوری هون اروپا، امپراتوری هون سفید (هپتالیان افغانستان)، ترکان آسمانی (گوک ترک در سیبری)، آوارها (در جنوب شرق اروپا)، خزرها، اویغورها (در شرق چین)، قره‌خانیان (یا آل‌ افراسیاب در آسیای میانه)، غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، اردوی زرین (بخش شمالی و غربی امپراتوری مغول)، امپراتوری تیموری، گورکانیان هند و امپراتوری عثمانی. استقبال از محمود عباس این‌گونه تعبیر شد که رجب طیب اردوغان، واقعاً رؤیای احیای امپراتوری عثمانی را جدی گرفته‌است. خیلی‌ها در ترکیه این مراسم را ریشخند گرفته، عکسهایی منتشر کردند که در آن، سربازانی با لباس جنگجویان فیلم‌های جنگ ستارگان، ارباب حلقه‌ها و دیگر فیلم‌های تخیلی در کنار رئیس‌جمهور بود، عده‌ای هم نوشتند که دیگر باید رسماً نام ترکیه را به عثمانی عوض کرد و در واقع کنایه زدند که اردوغان بیش از پیش از آرمان‌های آتاترک، بنیان‌گذار جمهوری ترکیه فاصله گرفته‌است.اردوغان و رؤیای وراثت شانزده امپراتوری بی‌بی‌سی فارسی تبدیل مجدد ایاصوفیه به مسجد در اوایل ژوئیه ۲۰۲۰، دیوان عالی ترکیه به عنوان بالاترین دادگاه اداری کشور، تصمیم کابینه ترکیه در سال ۱۹۳۴ برای تبدیل ایا صوفیه به موزه را لغو کرد. دلیل این حکم، غیرقانونی بودن تصمیم سال ۱۹۳۴ تحت قوانین عثمانی و نیز ترکیه به دلیل وقف بودن ایاصوفیه به عنوان مسجد توسط مالک آن سلطان محمد اعلام شد. اردوغان در سخنرانی خود به مناسبت بازگشایی این مسجد، شعری فارسی سروده شده توسط سلطان محمد در هنگام فتح قسطنطنیه را خواند: «پرده‌داری می‌کند در قصر قیصر عنکبوت … بوم نوبت می‌زند بر تارم افراسیاب» که به پایان شکوه امپراتوری بیزانس اشاره می‌کند. این دستور توسط برخی سازمان‌ها و افراد نظیر یونسکو، مجمع جهانی کلیسا و پاپ محکوم شد. شعرخوانی در باکو در روز ۱۰ دسامبر، او در خلال سفر به باکو (پایتخت جمهوری آذربایجان)، برای شرکت در رژه پیروزی به مناسبت پیروزی جمهوری آذربایجان در جنگ ناگورا قره‌باغ، بخش‌هایی از یک شعر جنجالی را خواند که این امر موجب تنش با ایران شد. زندگی شخصی اردوغان در ۴ ژوئیه ۱۹۷۸ با امینه اردوغان ازدواج کرد و دارای چهار فرزند، دو پسر و دو دختر است. | ## جمع‌بندی | او از معدود سیاست مداران ترکیه است که قادر به تکلم به هیچ‌یک از زبان‌های خارجی نیست.