موضوع مقاله: هرم آفتاب | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # هرم آفتاب | مقدمه: معبد خدای خورشید پایتخت اینکاها، رهبر قوم اینکا اطراف درهٔ کوزکو در ارتفاعات آند را بعد از جنگ و گریز با قوم دیگری که قبلاً در این منطقه ساکن شده بود، تصرف نمود و کشور کوچکی تشکیل داد. | ## بخش 1: هرم آفتاب | رهبر این قوم نام پاچاکوتی را برای خود گزید، نام به معنای «کسی که جهان را ا ز نو می‌سازد» پاچاکوتی به راستی هم جهان اینکا را بازسازی کرد. وی شعائر مذهبی را به گونه‌ای سازماندهی کردکه کانون اش پرستش خورشید باشد و خود را نیز نمایندهٔ خورشید در زمین قلمداد نمود. اندیشهٔ پرستش نیاکان را تشویق کرد که شامل پرستش فرمانروایان گذشته اینکا نیز می‌شد. وی شهر کوزکو را به شکل یک شیر کوهی بازسازی کرده به تسخیر سرزمین‌های دیگر ادامه داد. جانشین‌های وی امپراتوری را به گسترده‌ترین اندازه آن توسعه دادند، به گونه‌ای که از ناحیه‌ای که امروز اکوادور نامیده می‌شود، رو به جنوب تا آرژانتین، بولیوی و شیلی را در برگرفت. امپراتوری اینکا کم تراز یکصد سال پیش از ورود فرماندهٔ اسپانیایی بنیان‌گذاری شده بود. نخبگان اینکا با استفاده از تجربیات سازماندهی گروه‌های نخستینی که طی هزاران سال در سر زمینشان زیسته بودند، موفق به ساختن چنین امپراطوری شده بودند. نبوغ قوم اینکا در آن بود که دانش و سنت‌های ساکنان قبلی منطقه آند را با نیروی سازماندهی و مدیریت ممتاز خود ترکیب کرد. امپراتور، کاهنان و نجبا در برنامه‌ریزی جشن‌های عمومی مذهبی از تقویم منطقی پیروی می‌کردند که بیش تر بر اساسوقایع مهم کشاورزی مانند کاشت و برداشت نخستین محصول تنظیم شده بود. ۲- مردم اینکا برای خوشید احترام رسمی فوق العاده‌ای قائل بودند ولی این بدان معنا نبود که سایر خدایان فراموش شده‌اند. سنت ساختن زیارتگاه و تندیس‌های مقدس و زیرت آنها، سنتی دیرینه بود که سدت کم تا دوران چاوین قدمت داشت. اسرار معبد ماه آزتک‌ها (Aztec) خرابه‌های این شهر را در قرن ۱۳ میلادی هنگامی که از سمت شمال در حال پیشروی به سمت آمریکای مرکزی و مکزیک امروزی بودند، یافتند. گروهی از قربانیان افراد غیربومی و احتمالاً اسرای جنگی بودند که دست‌هایشان از پشت بسته و سر از بدنشان جدا شده بود. در یکی از گورها، باستان شناسان اسکلت سه مرد بین ۴۰ تا ۶۰ ساله را در حالت خاصی از نشستن یافتند که دست‌هایشان برخلاف دیگر قربانیان بسته نشده بود. حیواناتی چون: عقاب، شیر کوهی، مارزنگی، گرگ، شاهین و جغد جانورانی هستند که سرنوشت خود را با انسان‌های دفن شده در این معبد تقسیم کردهاند. در حالی که به نظر می‌رسد گروهی از انسان‌ها زنده بگور شده باشند، اجساد بعضی از جانوران در قفس به خواب ابدی فرو رفتهاند. این نوع خاص قربانی کردن همچون جملات زبانی هستند که هنوز بسیاری از کلمات آن را نمی‌شناسیم. آزتک‌ها (Aztec) خرابه‌های این شهر را در قرن ۱۳ میلادی هنگامی که از سمت شمال در حال پیشروی به سمت آمریکای مرکزی و مکزیک امروزی بودند، یافتند. شهری که هزاران سال از زمان شکوفاییاش می‌گذشت و مردمانش مدت‌ها بود که ترکش گفته بودند. مرکز همایش‌های شهر که در آن زمان ده‌ها هزار نفر در پای بناهای یادبود گردهم می‌آمدند، زیر پوشش انبوه گیاهان محو شده بود. | ## بخش 2: هرم آفتاب | در یکی از اهرام این شهر موسوم به معبد ماه ۵ مجموعه قبر پیدا شده که همگی دارای دو ویژگی مشترک هستند: شکوه و جنایت. قربانی کردن در این معبد که همواره همزمان با ساخت طبقات جدید بوده‌است با استفاده از اشیا تیزی از جنس فلدسپات انجام می‌شده که نمونه‌هایی از آن‌ها در کاوش‌ها بدست آمدهاند. همچنین مجسمه‌هایی از همین جنس یا از جنس سنگ یشم از دیگر آثاری هستند که در کنار موزائیک‌ها و زیور آلات، دیگر یافته‌های این معبد را تشکیل می‌دهند که عموماً کاربرد ذهبی داشتهاند. در فاصله ۵۵ کیلومتری این شهر یک معدن سنگ فلدسپات وجود دارد که تحکیم‌کننده موقعیت اقتصادی آن بوده‌است. به عقیده گروهی از محققین محصول این معدن کالای مبادلات تجاری با همسایگانی چون مایاها بوده‌است. تئوتیئواکان یکی از نخستین مراکز شهری در نیمکره غربی بوده‌است که مساحت آن در زمان شکوفایی بالغ بر ۲۰ کیلومتر مربع بوده‌است. کلان شهری تجاری که در حدود سال ۶۰۰ میلادی به دلایلی که تا امروز بر ما پوشیده‌است، از بین می‌رود. طبق افسانههایی که آزتک‌ها بر تاریخ مبهم این شهر افزوده اند، خدایان در این مکان هراز گاهی همدیگر را ملاقات می‌کردند تا نیروی جدیدی به عالم ببخشند. خیابان‌ها و ۲۰۰۰ خانه مسکونی که عناصر تشکیل دهنده شهر در دوران شکوفایی آن بوده‌اند همچون صفحهٔ شطرنج و به صورت قرینه ساخته شده بودند. نکته قابل توجه این است که هیچ نشانی از کاخ یا مجسم‌های از پادشاه یا هر المان دیگری که مبین وجود سیستم حکومتی خاص باشد، در حفاری‌ها کشف نشده‌است. آثاری از نقاشی‌های دیواری به رنگ‌های آبی، قرمز و سبز در حفاری‌ها بدست آمده‌اند که انسان‌ها را عریان یا با لباس‌های فاخر در کنار حیوانات و گیاهان بدون نظمی خاص به تصویر می‌کشند. در این حفاری‌ها هیچ سند تجاری ویا گزارشی از یک جنگ، هیچ لوح گلی یا سنگ نبشته هم کشف نشده که اطلاعاتی خاص به نسل‌های آینده منتقل کنند. بدین ترتیب چند و چون تمدنی چنین که از قرن سوم تا ششم میلادی بر بخش عظیمی از مکزیک امروزی حاکم بوده‌است همچنان در کنج تاریک تاریخ باقی مانده‌است. خیابانی به طول ۴/۲ کیلومتر و عرض ۴۵ متر محور شمالی- جنوبی شهر را تشکیل می‌دهد که آزتک‌ها آن را خیابان مردگان نامیده‌اند. آیا این خیابان عنصری بیانی برای مفهوم «از خاک به افلاک» است که در اسطوره‌های باستانی ملل تمدن آمریکایی ذکر شده‌است؟ در انتهای شمالی خیابان معبد سنگی ماه به ارتفاع ۴۳ متر قرار دارد که جدیدترین اسکلتها در آن یافت شده‌اند. هرمی مربع القاعده که یکی از عظیمترین هنرهای معماری باستانی با ۶۵ متر ارتفاع و طول ضلع ۲۲۵ متر است. این هرم از سنگ آذرین قرمز رنگ ساخته شده که روی آن با آهک اندود شده‌است و روی آهک رنگ آمیزی قرمز. در قسمت درونی هرم تنها یک تونل و یک گنبد تو خالی پیدا شده و بقیه فضا را تنها سنگ و خاک پر کرده‌است. محققان حدس می‌زنند که رمزگشایی اسرار این هرم غول پیکر می‌تواند کلید کشف اسرار این شهر باشد. | ## بخش 3: هرم آفتاب | اگر خطی فرضی در جهت شرقی- غربی شهر و عمود بر خیابان مردگان طوری رسم شود که از وسط هرم خورشید بگذرد، اندازه آن تا معبد ماه (مرز شمالی شهر) ۸۳۳ و تا «رود سن خوآن»، Rio San Juan، (مرز جنوبی شهر) ۸۲۹ متر است. بدان معنی که معبد خورشید دقیقاً در مرکز شهر قراردارد، امری که از نگاه محققین نمی‌تواند تصادفی باشد. به کمک این واحد اندازه‌گیری نتایج زیر بدست آمد: در حدود سال ۲۵۰ میلادی درسمت جنوب رودخانه فوق مجموعه‌ای شبیه به یک میدان یا مرکز همایش بزرگ ساخته شده‌است. هرم سومی در این شهر وجود دارد که در درون یک ارگ با ظرفیت یکصد هزار نفر ساخته شده‌است. از جنوب ارگ تا دیواری که در واقع حریم شمالی شهر بوده‌است نیز فاصله ۵۸۴ واحد است. به احتمال زیاد این شهر طوری ساخته شده بود که تداعی‌کننده ابعاد مشخصی از زمان و مکان باشد. این نوع تصویرگری غریب از عالم هستی در واقع گویای سلسله مراتب قدرت در اجتماع آن روز شهر بوده‌است و از طرف دولت برای اهداف سیاسی مورد استفاده قرار میگرفته‌است. در اندازه گیری‌های بعدی مشخص شد که در معماری شهر علاوه بر تقویم ونوسی، تقویم‌های ۳۶۵ روزه شمسی و ۲۶۰ روزهی مذهبی نیز نقش مهمی ایفا می‌کردهاند. ریتم پیچیده این تقویم‌ها روزگاری پایه زندگی مادی و معنوی تمدن‌های کهن آمریکا از مایاها تا آزتک‌ها بوده‌است. این اصول برگرفته از تقویم‌های مختلف اما در هیچ تمدن دیگری به اندازه این ابرشهر کهن قاره آمریکا در خدمت معماری قرار نگرفته‌اند. شهری که خرابههایش امروز در فاصل‌های کمتر از یک ساعت در شمال شرقی مکزیک قرار دارد. این هرم به «مارپردار» وقف شده‌است، همان موجود منحصربه فرد افسانه‌های کهن مکزیک که سمبل ونوس است و به انسان زمان در قالب تقویم و مکان محدود (زمین) را عطا کرده‌است. هرم «مارپردار» قدیمی‌ترین سند تاریخی است که در آن این اسطوره به کمک مجسمه‌ها به تصویر کشیده می‌شود. تیو تی اوآکان می‌تواند خاستگاه تمدن‌های بعد از خود باشد که تا قرن ۱۶ میلادی در زمان تسلط اسپانیایی‌ها بر منطقه به وجود آمده بودند. آیا باید ریشه‌های مبانی علم ریاضی همسایه مایایی را نیز که همانا ابزار رصد کردن ستارگان بوده در این شهر جستجو کرد؟ برخی باستانشناسان در اتمام بررسی واحد اندازه‌گیری تئوتیئواکان در معماری شهر به این نتیجه رسیدهاند که هر بنای یادبود در این شهر برای وفق به خدایان و متاثر از صور فلکی در مکانی خاص بنا شده‌است. در واقع معماری این شهر ماکتی سنگی از درک امریکای مرکزی آن زمان از فلسفه عالم هستی است. در چنین تمدن با شکوهی که به شدت متاثر از اساطیر است هیچ جای تعجبی نیست که انسان‌ها نیز قربانی اعتقادات شوند. اسپانیایی‌ها در سال ۱۵۱۹ در مرکز همایش‌های پایتخت آزتکها شهر تنوشتیتلان Tenochtitlan در هرم اصلی شهر به اسرای جنگی برخورد کردند که خون از بدن و قلب از سینه دریده شدهشان خارج شده بود. امروزه در همان خیابان مردگان، خیابان اصلی شهر قدیمی، مکزیکی‌های جوان با تاج‌های پر، لباس‌های سنتی سرخپوستان و سازهایی از جنس صدف دریایی روزهایی چون ۲۱ مارس (انقلاب بهاری، اول فروردین) را که در آن شب و روز برابر می‌شوند، جشن می‌گیرند. | ## جمع‌بندی | معبد آپولون اپیکورییوس در باسائه این معبد مشهور خدای خورشید و شفاء، اواسط قرن پنجم پیش از میلاد و در خلوت کوهای سر به فلک کشیده آرکادیا ساخته شد.