موضوع مقاله: شمس تبریزی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شمس تبریزی | مقدمه: سخنان وی را که در مجالس مختلف بر زبان آورده، مریدان گردآوری کرده‌اند که به نام مقالات شمس تبریزی معروف است. | ## بخش 1: شمس تبریزی | او اشعاری به زبان فارسی و پهلوی می‌سروده و در برخی اشعار از عربی و رومی استفاده کرده است. پیشینه شمس در تب بلوغ دورانِ نوجوانیِ شمس، آن برزخِ پرتلاطمِ میانِ کودکی و بزرگسالی، خود نیز آکنده از بحران بود. در همین ایام بود که شمس سی‌چهل شبانه‌روز به اسارتِ بی‌اشتهاییِ سخت درافتاد؛ خواب از دیده‌اش گریخت و خوراک از گلویش برید. هر بار که غذایی پیشِ رویش می‌نهادند، سرِ سرکشی می‌جنبانید و از فرمانِ خوردن سر باز می‌زد. جهانِ عبادت‌های دیرینش یک‌سره واژگون شد؛ تبِ حقیقت در جانش زبانه کشید و تشنگیِ گشودنِ رازها، رازِ هدفِ زندگی، رازِ پدید آمدن، فلسفه‌ی زیستن و سرانجامِ مرگ، همه‌ی وجودش را در بر گرفت. شمس، در همین لحظه‌هایِ بحرانیِ بلوغِ تن و اندیشه، با خود می‌گفت: - "مرا چه خوردن و خفتن؟ | ## بخش 2: شمس تبریزی | تا آن خدا که مرا همچنین آفرید، با من سخن نگوید، بی هیچ واسطه ای ، و من از او چیزها نپرسم ، و نگوید! ..." شمس آن تبِ فلسفی و آن طوفانِ اندیشه را که در برزخِ نوجوانی‌اش بر او هجوم آورد، «این عشق» می‌نامد؛ عشقی سرکش که خواب را از چشم می‌رباید، لقمه را از گلو می‌بُرد، نوجوان را به اعتصابِ غذا می‌کشاند، او را به ستیز با خویشتن وامی‌دارد و در برابرِ دیگران، لجاجتی آتشین در دلش شعله‌ور می‌سازد.کتاب خط سوم،اثر محمدحسن ناصرالدین صاحب الزمانی، انتشارات عطایی، چاپ ۱۳۹۲ ، صفحه ۸۰ و ۸۱ از زندگی شمس تبریزی و احوال شخصی او تا آنگاه که مقالات شمس کشف شد، خبر مهمی در دست نبود. قدیمی‌ترین مدارک دربارهٔ شمس تبریزی، ابتدانامه سلطان ولد و رساله سپهسالار است که گفته «هیچ آفریده‌ای را بر حال شمس اطلاعی نبوده چون شهرت خود را پنهان می‌داشت و خویش را در پرده اسرار فرو می‌پیچید».محمدعلی موحد، شمس تبریزی، تهران ۱۳۷۵ در کتاب مقالات اگر چه شمس تبریزی به شرح احوال و معرفی پیشینه خود نپرداخته‌است اما می‌توان او را از میان توصیفات و خاطرات بازشناخت، توصیفاتی که او به مناسبت‌های گوناگون دربارهٔ افراد و اقوال مطرح می‌کند. دربارهٔ پدر و مادر شمس تبریزی آن قدر می‌دانیم که او در مقالات آن‌ها را به نازک‌دلی و مهربانی توصیف می‌کند و اینکه آن‌ها شمس تبریزی را نازپرورده کرده بودند: «این عیب از پدر و مادر بود که مرا چنین به ناز برآوردند.» شمس تبریزی در جایی دربارهٔ پدر خود می‌گوید: «نیک مرد بود… الا عاشق نبود، مرد نیکو دیگر است و عاشق دیگر…»مقالات، ۱۱۹ «پدر از من خبر نداشت. به لطف سخن می‌گفت، پنداشتم که مرا می‌زند، از خانه بیرون می‌کند.»مقالات، ۷۴۰ همچنین، از اشعار مولانا می فهمیم که زبان مادری شمس تبریزی آذری باستان بوده که امروزی تاتی نامیده می شود. او سپس به سیر و سلوک پرداخت و در نزد پیران طریقت، کسانی چون پیر سله‌باف و شیخ رکن الدین محمد سُجاسی معروف به پیر سُجاسی، به کسب معرفت پرداخت. | ## بخش 3: شمس تبریزی | شمس تبریزی چنان‌که از مقالات او بر می‌آید از برخی از بزرگان زمان خود تأثیر برد و از آن میان نام‌های شهاب هریوه (اندیشمند خردگرا)، فخر رازی، اوحدالدین کرمانی و محی‌الدین ابن عربی در مقالات شمس آمده‌است.شمس تبریزی، محمدعلی موحد، ص ۸۳–۱۰۵ شمس تبریزی و مولانا شمس تبریزی عاشق سفر بود و عمر را به سیر و سیاحت می‌گذرانید و در یک جا قرار نمی‌گرفت، آن‌چنان که به روایت افلاکی «جماعت مسافران صاحبدل او را پرنده گفتندی جهت طی زمینی که داشته‌است.»مناقب‌العارفین، ج ۲، ص ۶۱۵ شمس تبریزی در ۲۶ جمادی‌الثانی ۶۴۲ (معادل ۶ دسامبر ۱۲۴۴ میلادی و ۱۶ آذر ۶۲۳ هجری خورشیدی) به قونیه رسید. با مولانا ملاقات کرد و با شخصیت نیرومند و نفس گرمی که داشت مولانا را دگرگون کرد. در آن زمان به تدریس علوم دینی مشغول بود، و در چهار مدرسهٔ معتبر تدریس می‌کرد و اکابر علما در رکابش پیاده می‌رفتند.مناقب‌العارفین، ج ۲، ص ۶۱۸ با دیدار شمس تبریزی، مولانا لباس عوض کرد، درس و وعظ را یکسو نهاد و اهل وجد و سماع و شاعری شد. برای مردم قونیه مخصوصاً پیروان مولانا تغییر احوال او و رابطهٔ میان او و شمس تبریزی تحمل ناکردنی بود. به مولانا می‌گفت: «سفر کردم آمدم و رنج‌ها به من رسید که اگر قونیه را پر زر کردندی به آن کرا نکردی، الا دوستی تو غالب بود… سفر دشوار می‌آید، اما اگر این بار رفته شود چنان مکن که آن بار کردی»مقالات شمس، ج ۲ ص ۲۶۷ به سلطان ولد فردها می‌گفت: شمس و زبان پارسی شمس در مقالاتش می‌گوید: زبان پارسی را چه شده‌است؟ | ## جمع‌بندی | بدین لطیفی و خوبی، که آن معانی و لطافت که در زبان پارسی آمده‌است و در تازی نیامده است.مقالات شمس تبریزی.