موضوع مقاله: صفاق | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # صفاق | مقدمه: صِفاق یا شکم‌شامه از سلول های سنگ فرشی ساده (تک لایه) ساخته شده است در کالبدشناسی، غشاء نازکی است که دیواره‌های حفرهٔ شکم (کاواک) و بخش بزرگی از احشاء (اندرونه) را می‌پوشاند و از بخش‌های مهم حفاظت می‌کند. | ## بخش 1: صفاق | می‌توان صفاق را به‌صورت بادکنکی در نظر گرفت که اعضای مختلف، از خارج به طرف داخل این بادکنک، فشرده شده‌اند. صفاق یک غشاء خونابی (سروزی) است که سطح داخلی حفرهٔ صفاقی (شکمی) و حفرات لگنی را می‌پوشاند (صفاق جداری)، یا احشاء را دربر می‌گیرد (صفاق احشائی=اندرونه‌پوش). لایه سروزی یا نیام Tunica پرده‌ای است که جدار خارجی حفره‌های بدن را می‌پوشاند و روی سطوح اعضای داخلی برمی‌گرداند. پردهٔ صفاق از دو ورق تشکیل شده‌است: یکی ورق کناری جداری یا صفاق جانبی که سطح درونی دیوارهٔ شکم و لگن را می‌پوشاند. چین‌ها وظیفه چین‌های صفاقی، آویزان شدن احشای شکمی به درون شکم، متحرک ساختن احشای داخل صفاق و ایجاد مسیری برای عبور عروق خونی، عروق لنفی و اعصاب می‌باشد. چین یا چین خوردگی صفاقی بلند، متصل به معده را چادرینه گویند (مانند چادرینه بزرگ). چین‌های شکم‌شامه‌ای نسبت به وضعی که دارند نام‌های گوناگونی دارند بدین شرح: بند: چین صفاقی است که دیواره را به قسمتی از لولهٔ گوارشی متصل می‌نماید. | ## بخش 2: صفاق | بندهای مزبور عبارتند از: بند معده، بند دوازدهه، بند روده، بند پس‌روده، برخی از چین‌های صفاقی اعضای تناسلی را نیز بند می‌نامند مثل بند تخمدان. رباط: چین‌های صفاقی می‌باشند که بین دیواره و اعضایی که جزو لولهٔ گوارشی نیستند قرار دارند مثل رباط پهن که زهدان را به دیواره مربوط می‌سازد. چادرینه: چین صفاقی است که دو عضو داخل بطن (از دستگاه گوارش) را به یکدیگر مربوط می‌سازد مانند چادرینه کوچک یا چادرینه معدی کبدی. ۴- نیام یا تیغه: در بعضی مواقع دو یا چند ورق صفاقی که در مجاورت یکدیگر قرار گرفته‌اند بهم متصل شده تیغهٔ واحدی را تشکیل می‌دهند. عده‌ای از آن‌ها به آسانی از یکدیگر مجزا می‌شوند ولی برخی کاملاً بهم چسبیده و غیرقابل تفکیک می‌باشند.کالبدشناسی توصیفی کتاب هفتم دستگاه گوارش شمارهٔ ۲۲۲ از انتشارات دانشگاه تهران صص ۱۰۰–۱۰۱ نکات کالبدشناختی ۱) لایهٔ جداری صفاق در ناحیهٔ شکم، توسط شش عصب سینه‌ای تحتانی و نخستین عصب کمری (L1) عصب‌دهی می‌شود. (لایهٔ جداری نسبت به درد، حرارت و فشار حساس است.) اما لایهٔ احشایی صفاق، توسط رشته‌های اعصاب خودگردان (اتونوم) عصب‌دهی می‌شود و نسبت به درد حساس نیست، بلکه نسبت به کشش حساس است. (در صورت کشش بیش از حد مزانتر، حس درد از نوع احشایی خواهد بود.) ۲) حفرهٔ صفاقی در مردان یک کیسهٔ کاملاً بسته است (سطح داخلی آن با اپی‌تلیوم سنگفرشی ساده یا مزوتلیوم پوشیده شده‌است). | ## بخش 3: صفاق | بنابراین، حفرهٔ صفاقی در زنان از طریق لوله‌های رحمی، رحم و واژن با خارج از بدن ارتباط دارد. حدود این سوراخ عبارت‌اند از: در قدام، ورید باب؛ در خلف، ورید اجوف تحتانی (IVC) و مهرهٔ T12؛ در بالا، لوب دمی کبد؛ در پایین، بخش نخست دوازدهه و قسمت افقی شریان هپاتیک. وظایف صفاق الف) محافظت از احشاء: حفاظت احشاء در برابر عفونت‌ها به دلیل وجود سلول‌های بیگانه‌خوار (فاگوسیت). پ) ترمیم زخم‌ها: توسط فیبروبلاست‌ها (سلول‌های مزوتلیال صفاق می‌توانند به فیبروبلاست تبدیل شوند). (پسوند «-scopy» به معنای مشاهدهٔ عینی است.) ۱۱) درد لایهٔ جداری صفاق از نوع سوماتیک است زیرا توسط اعصاب سوماتیک عصب‌دهی می‌شود و محل آن به‌طور دقیق قابل تشخیص است. | ## جمع‌بندی | در مقابل، عصب‌دهی لایهٔ احشایی صفاق و مزانترها توسط اعصاب خودگردان است و محل درد به‌طور دقیق مشخص نمی‌شود.