موضوع مقاله: امپراتوری اکد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # امپراتوری اکد | مقدمه: تاریخ و دوره‌بندی دوره اکدی به‌طور کلی به ۲۳۳۴–۲۱۵۴ پیش از میلاد (طبق گاهشماری میانی) مربوط می‌شود. | ## بخش 1: امپراتوری اکد | تاریخ‌های کوتاه گاهشماری ۲۲۷۰–۲۰۸۳ پیش از میلاد در حال حاضر کمتر محتمل در نظر گرفته می‌شود. قبل از آن دوره اولیه سلسله بین‌النهرین (ED) و پس از آن دوره سلسله سوم اور قرار گرفت، اگرچه هر دو انتقال مبهم هستند. به عنوان مثال، به احتمال زیاد ظهور سارگون اکدی با اواخر دوره ED مصادف شده است و آخرین پادشاهان اکدی همزمان با پادشاهان گوتی در کنار فرمانروایان در دولت-شهرهای اوروک و لاگاش حکومت می‌کردند. جدول زمانی حاکمان ترتیب نسبی پادشاهان اکدی روشن است، در حالی که به این نکته اشاره می‌شود که نسخه دودمان سوم اور از فهرست پادشاهان سومری ترتیب ریموش و منیشتوشو را وارونه می‌کند.Steinkeller, P. تاریخ مطلق سلطنت آنها تقریبی است (مانند تمام تاریخ‌های قبل از فروپاشی اواخر عصر برنز در حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد). قلمرو سومر در زمان آخرین پادشاه آن لوگال‌زاگه‌سی به رنگ نارنجی نشان داده می‌شود. همراه با این واقعیت که نام اکد منشأ غیر اکدی دارد، این نشان می‌دهد که شهر اکد ممکن است قبلاً در دوران پیش از سارگونی اشغال شده باشد. سارگون اکدی کتاب مقدس در پیدایش ۱۰:۱۰–۱۲ به اکد اشاره می‌کند که می‌گوید: «آغاز پادشاهی نمرود او بابل و اریخ و آکاد و کلنه در سرزمین شنار بود. سارگون اکدی در نبرد اوروک، لوگال‌زاگه‌سی را شکست داده و پس از به اسارت گرفتن لوگال‌زاگه‌سی، امپراتوری او را فتح کرد. ادعا می‌شد که سارگون پسر لایبوم یا ایتتی بل، باغبانی فرودست و احتمالاً هیرودول یا کاهن ایشتار یا اینانا است. یکی از افسانه‌های مربوط به سارگون در دوران نو آشوری چنین می‌گوید: ادعاهایی که بعداً از طرف سارگون مطرح شد این بود که مادرش یک کاهنه «انتو» (کاهن اعظم) بود. این ادعاها ممکن است برای اطمینان از شجره اشراف باشد، زیرا فقط یک خانواده عالی می‌تواند به چنین موقعیتی دست یابد. سارگون که در اصل جام‌دار سلطنتی (ربشاکه) پادشاه کیش با نام سامی اور-زابابا بود، به باغبانی تبدیل شد و وظیفه پاکسازی کانال‌های آبیاری را بر عهده داشت. جام‌دار سلطنتی در این زمان در واقع یک منصب سیاسی برجسته، نزدیک به شاه و با مسئولیت‌های مختلف در سطح بالا بود که در عنوان خود مقام پیشنهاد نمی‌شد. این به او اجازه داد تا به یک سپاه منضبط از کارگران دسترسی پیدا کند، که احتمالاً به عنوان نخستین سرباز او نیز خدمت می‌کردند. با این حال، سارگون این روند را فراتر برد و بسیاری از مناطق اطراف را فتح کرد تا امپراتوری ایجاد کند که به سمت غرب تا دریای مدیترانه و شاید قبرس (کاپتارا) می‌رسید. به سمت شمال تا کوه‌ها (متن هیتی‌های بعدی بیان می‌کند که او با نورداگال پادشاه هتی بوروشاندا، تا آناتولی، جنگید). به سمت شرق بر ایلام ; و تا جنوب ماگان (عمان) - منطقه‌ای که او ظاهراً ۵۶ سال بر آن سلطنت کرد، اگرچه تنها چهار «نام سال» باقی مانده است. او با جایگزین کردن حاکمان مخالف قبلی با شهروندان اشراف‌زاده اکد، شهر زادگاهش که در آن وفاداری در آنجا تضمین می‌شد، سلطه خود را بر سرزمین‌های خود تحکیم بخشید. | ## بخش 2: امپراتوری اکد | مدل موی زندانیان (موهای مجعد در بالا و موهای کوتاه در طرفین) مشخصه سومری‌ها است، همان‌طور که در پرچم اور نیز دیده می‌شود، موزه لوور. این مشکلات دوباره در دوران سلطنت پسرانش شروع شد، جایی که شورش‌ها در طول نه سال سلطنت ریموش (۲۲۷۸–۲۲۷۰ پیش از میلاد) که سخت برای حفظ امپراتوری جنگید و تا زمانی که توسط برخی از درباریان خود ترور شد، موفق بود. بر اساس کتیبه‌های او، او با شورش‌های گسترده‌ای روبرو شد و مجبور شد شهرهای اور، اوما، آداب، لاگاش، در و کازلو را از شورشیان فتح کند: ریموش کشتار دسته جمعی و ویرانی گسترده دولت‌شهرهای سومری را آغاز کرد و سوابق دقیق تخریب‌های خود را حفظ کرد. بیشتر شهرهای بزرگ سومری ویران شدند و تلفات انسانی سومری‌ها بسیار زیاد بود: تلفات سومریان از لشکرکشی‌های ریموششهرهای ویران شده:ادب و زبالااوما و کی.ANاور و لاگاشکزالو(سه نبرد در سومر)جمعکشته شده۱۵٬۷۱۸۸٬۹۰۰۸٬۰۴۹۱۲٬۰۵۲۱۱٬۳۲۲۵۶٬۰۴۱اسیر و به بردگی گرفته شد۱۴٬۵۷۶۳٬۵۴۰۵٬۴۶۰۵٬۸۶۲_۲۹٬۴۳۸"تبعید و نابود شده"_۵٬۶۰۰۵٬۹۸۵_۱۴٬۱۰۰۲۵٬۶۸۵ بعد از ریموش، برادر بزرگش منیشتوشو (۲۲۶۹–۲۲۵۵ پیش از میلاد) جانشین او شد. به نظر می‌رسد که منشستیو با ۳۳ پادشاهی که علیه او جمع شده بودند و کنترل کشور ماقبل عربی خود را که متشکل از امارات متحده عربی و عمان امروزی بود، نبرد دریایی کرده است. او همچنین برای نخستین بار در فرهنگ سومری به عنوان «خدای (سومری = DINGIR، اکدی = ilu) آگاد» (اکد) خطاب شد و این در تقابل با اعتقاد مذهبی قبلی که پادشاهان فقط نماینده مردم در مقابل خدایان هستند، بود. او همچنین در آغاز سلطنت خود با شورش‌هایی روبرو شد، اما به سرعت آنها را سرکوب کرد. او یک کلاهخود شاخدار بر سر دارد که نمادی از الوهیت است و همچنین در مقیاس بزرگتر در مقایسه با دیگران برای تأکید بر برتری او به تصویر کشیده شده است. برای بهتر نگه داشتن سوریه، او یک اقامتگاه سلطنتی در تل براک، تقاطع جاده در قلب حوضچه رودخانه خابور در ''جزیره" ساخت. نارام سین علیه ماگان که نیز شورش کرد، مبارزه کرد؛ نارام سین "لشکرکشی در برابر ماگان راه اندازی کرد و شخصاً ماندانو، پادشاه آن را گرفت"، جایی که پادگان‌هایی را برای حفاظت از جاده‌های اصلی ایجاد کرد. به نظر می‌رسید که تهدید اصلی از کوه‌های شمالی زاگرس، یعنی لولوبیان و گوتیان‌ها می‌آمد. یک لشکرکشی علیه لولوبی‌ها منجر به حکاکی "سنگ‌نگاره پیروزی نارام سین" شد که اکنون در لوور قرار دارد. این عنوان توسط پادشاهی که کنترل نیپور، مرکز فکری و مذهبی جنوب بین‌النهرین را به دست گرفت، استفاده شد. در طول دوره اکدی، زبان اکدی زبان میانجی خاورمیانه شد و به‌طور رسمی برای ادارات استفاده می‌شد، اگرچه زبان سومری به عنوان یک زبان مذهبی و ادبی باقی ماند. گسترش زبان اکدی از سوریه تا ایلام کشیده شد و حتی زبان ایلامی به‌طور موقت به خط میخی بین‌النهرین نوشته می‌شد. متون اکدی بعداً به مکان‌های دوردست، از مصر (در دوره عمارنه) و آناتولی تا ایران (بیستون) راه یافتند. تسلیم پادشاهان سومری تسلیم برخی از فرمانروایان سومری به امپراتوری اکد در کتیبه‌های مهر فرمانروایان سومری مانند لوگال-وشومگال، فرماندار (انسی) لاگاش ("شیرپولا")، در حدود ۲۲۳۰–۲۲۱۰ پیش از میلاد ثبت شده است. کتیبه‌های متعددی از لوگال-وشومگل شناخته شده است، به ویژه آثار مهرهایی که از او به عنوان فرماندار لاگاش و در آن زمان به عنوان رعیت (، آراد، "خدمت" یا "غلام") نارام سین و همچنین جانشین او شار کالی شری یاد می‌کنند. یکی از این مهرها اعلام می‌کند: می‌توان در نظر گرفت که لوگال-وشومگال، مانند مسکیگال، حاکم ادب همکار امپراتوری اکد بوده است. | ## بخش 3: امپراتوری اکد | با این حال، بعداً، پوزور-ماما جانشین لوگال-وشومگال شد که با کاهش قدرت اکدی، از شار کالی شری استقلال یافت و عنوان «پادشاه لاگاش» را به خود گرفت و سلسله دوم برجسته لاگاش را آغاز کرد. امپراتوری اکد احتمالاً در سده ۲۲ پیش از میلاد، در عرض ۱۸۰ سال پس از تأسیس آن سقوط کرد و آغازگر یک " عصر تاریک " بود که تا زمان سلسله سوم اور هیچ قدرت امپراتوری برجسته‌ای نداشت. پس از چندین سال هرج و مرج (و چهار پادشاه)، شو تورول و دودو به نظر می‌رسد که برخی از قدرت متمرکز را برای چندین دهه احیا کرده‌اند. با این حال، در نهایت آنها قادر به جلوگیری از سقوط نهایی امپراتوری و واگذاری قدرت به گوتیان مستقر در اداب، که در زمان شار کالی شری توسط اکد فتح شده بود، نبودندKraus, Nicholas. آنها ظاهراً همه حیوانات مزرعه را آزادانه برای پرسه زدن در بین‌النهرین رها کرده و به زودی قحطی و قیمت غلات را افزایش دادند. اورنامو (۲۱۱۲–۲۰۹۵ پیش از میلاد) پادشاه سومری و بنیانگذار سلسله سوم اور، در طول سلطنت خود گوتی‌ها را از بین‌النهرین پاک کرد. فهرست پادشاهان سومری که امپراتوری اکد را پس از مرگ شار کالی شری توصیف می‌کند، می‌گوید:با این حال، هیچ سال نام شناخته شده یا شواهد باستان‌شناسی دیگری وجود ندارد که هیچ‌یک از این پادشاهان بعدی اکد یا اوروک را تأیید کند، به جز چندین اثر باستانی که به دودو، پادشاه اکد و پسرش شو تورول اشاره می‌کنند. شاهان نامبرده اوروک ممکن است معاصر آخرین پادشاهان اکد بوده باشند، اما در هر صورت نمی‌توانستند خیلی برجسته باشند. دوره بین ۲۱۱۲ پیش از میلاد تا ۲۰۰۴ پیش از میلاد به عنوان دوره سوم اور شناخته می‌شود. علل طبیعی: خشکسالی، الگوهای آب و هوای فصلی یک نظریه که همچنان بحث‌برانگیز است، قحطی منطقه‌ای را در پایان دوره اکدی (و نخستین دوره میانی پس از پادشاهی کهن در مصر باستان) با افزایش سریع خشکی و بارندگی ناموفق در منطقه خاور نزدیک باستان مرتبط می‌کند. توسط یک خشکسالی جهانی در مقیاس صد ساله، که گاهی به آن رخداد ۴٫۲ هزار سال پیش می‌گویند. گمان می‌رود که گاومیش شاخ دراز از دره سند آمده باشد و در مورد روابط سند و بین‌النهرین شاهد تبادل نظر با ملوه‌ها (تمدن دره سند) است. حفاری در تل لیلان نشان می‌دهد که این سایت به زودی پس از ساخت دیوارهای عظیم شهر، بازسازی معبد و سازماندهی مجدد تولید غلات متروکه شده است. زباله‌ها، گرد و غبار و شن و ماسه ای که به دنبال آن وارد شد، اثری از فعالیت‌های انسانی نشان نداد. نمونه‌های خاک نشان دهنده شن و ماسه ریز باد شده، بدون اثری از فعالیت کرم خاکی، کاهش بارندگی و نشانه‌هایی از آب و هوای خشک‌تر و بادی است. شواهد نشان می‌دهد که گوسفند و گاو لاغر اسکلت در اثر خشکسالی تلف شدند و تا ۲۸۰۰۰ مردم سایت را رها کردند و احتمالاً به دنبال مناطق مرطوب تر در جای دیگری بودند. گله‌داران عشایری مانند عموری‌ها گله‌ها را به تأمین کنندگان آب قابل اعتماد نزدیک تر کردند و آنها را با جمعیت اکدی درگیر کردند. به نظر می‌رسد که این فروپاشی ناشی از اقلیم کل خاورمیانه را تحت تأثیر قرار داده است و همزمان با فروپاشی پادشاهی کهن مصر بوده است. | ## جمع‌بندی | پیگولووسکایا: تاریخ ایران از عهد باستان تا قرن ۱۸، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۵۳.