موضوع مقاله: بنه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بنه | مقدمه: برگچه‌ها بیضی و تخم‌مرغی شکل و شکل میوه آن کروی به قطر حدوداً ۵ میلی‌متر است که ابتدا صورتی سپس قرمز و در زمان رسیدن کامل، پوشش میوه سبز رنگ می‌شود. | ## بخش 1: بنه | در زبان لری نیز به ان کُلِنگ، کُلخِنگ، کِله و به نرم‌تر ان کُلِن می‌گویند در هرمزگان از این درخت با نام کسور یاد می‌شود. گوناگونی‌ها از این درخت سه گونه در ایران می‌روید: کسور یا بنه کابلی (cabulica): این واریته در جهان در کشورهای ایران، افغانستان، جنوب استرالیا و پاکستان می‌روید. این گونه در ایران در استان‌های فارس، استان لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، کرمان (شاه کوه، کوه جبال بارز، سیرجان) و سیستان و بلوچستان (۱۳ کیلومتری جنوب غرب نصرت‌آباد، کوه تفتان) و همچنین نواحی مختلف استان هرمزگان می‌روید. درخت بنه در خراسان جنوبی در کوه‌های باقران بیرجند و همچنین در منطقه ای از شهرستان نهبندان بوفور یافت می‌شود مصارف خوراکی آن به چند شکل است تازه (کال یا نارس) فوق‌العاده خوشمزه و طعم لطیف و ترش‌مزه است و از آن ترشی نیز درست می‌کنند و بنه رسیده را سائیده و به آن آب اضافه کرده و از صافی رد می‌کنند و به دو گونه سرد و گرم به عنوان غذا میل می‌شود که سرد آن به‌همراه خیار سبز و سیر و یخ و نان خشک تناول می‌شود و فوق‌العاده خوش‌خوراک است و غذای گرم پس آماده کردن مقداری حرارت می‌دهند ولی نباید به جوش بیاید و با نان میل می‌کنند. شیره درخت بنه نیز مصارف درمانی دارد تهیه روغن سقز و همچنین در طب سنتی محلی با دود کردن در درمان سینوزیت مؤثر بوده و برای از بین بردن عفونت لثه‌ها در قدیم کاربرد داشته است.ولی‌الله مظفریان، درختان و درختچه‌های ایران، صفحهٔ ۱۸. بنه کردستانی، کُلخنک یا سقز (kurdica): این گونه در جهان در کشورهای ایران، سوریه، آناتولی، شمال عراق و ارمنستان می‌روید. این واریته در ایران در استان‌های ایلام، کردستان، کرمانشاه، خوزستان، کرمان، فارس، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد و سیستان و بلوچستان می‌روید.ولی‌الله مظفریان، درختان و درختچه‌های ایران، صفحهٔ ۱۹. | ## بخش 2: بنه | بنه، چاتلانقوش (mutica): این گونه در جهان در ایران، ترکیه، آناتولی و قفقاز می‌روید. این گونه در ایران در استان‌های ایلام، گیلان، آذربایجان، لرستان، کرمانشاه، همدان، کردستان، مرکزی، کرمان، یزد، فارس، تهران، خراسان و سیستان و بلوچستان می‌روید.ولی‌الله مظفریان، درختان و درختچه‌های ایران، صفحهٔ ۲۰. سقز که در لُری آن را بریژه یا بریزَه، در گویش لکی به آن وَنِوشک یا کُلِنگ و در کردی به آن بنِشت یا جاجگ یا ونوشک گفته می‌شود؛ صمغی به رنگ سبز خیلی روشن، غلیظ و بسیار چسبنده است که استفادهٔ دارویی فراوان داشته و به عنوان یک ملین قوی در درمان یبوست و درمان ناراحتی‌های گوارشی استفاده می‌شود. ۲۵ درصد از شیره سقز حاوی روغن پرارزش و صنعتی تربانتین است که کاربردهای فراوانی در صنعت دارد. علاوه بر این از شیره سقز در تهیه آدامس، عطر، خوشبوکننده‌ها، حشره‌کش‌ها و در صنعت داروسازی در تهیه نرم‌کننده‌ها و ضد عفونی‌کننده‌ها استفاده می‌شود. علاوه بر این در صنعت پلاستیک‌سازی، تهیه واکس کفش و چرم و صنعت چاپ مورد استفاده قرار می‌گیرد. به‌علت نبود صنایع تبدیلی مناسب، اکثر سقز تولیدی در ایران به خارج از کشور صادر گردیده و به عنوان مواد پایه بسیاری از صنایع یادشده بکار برده می‌شود. | ## بخش 3: بنه | اگر چه آمار دقیقی از تعداد درختان بنه در بانه موجود نیست اما تعداد آنها بین ۱۰ تا ۲۰ هزار اصله تخمین زده شده است. به‌طور متوسط از هر درخت ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ گرم سقز به‌دست می‌آید که در شرایط مناسب و سال‌های پرباران این مقدار بیشتر هم می‌شود. ثبت ملی درخت بنه کهنسال چلونک زیرکوه در خراسان جنوبی در فهرست آثار طبیعی ملی ایران به ثبت رسیده است. قدیمی‌ترین درخت بنه جهان در روستای اودرج شهرستان رفسنجان استان کرمان قرار دارد نام‌شناسی در لری [گویش ممسنی] درخت و میوهٔ آن به نام بَن و بنوشکه یا کلخونگ خوانده می‌شوند، بنوشکه گونهٔ ریزتر و نرم‌تر بن است. در مناطقی از ایران مغز میوه بنه را آسیاب یا له کرده و از آن نوعی آش یا سوپ درست می‌کنند. این غذا یکی از غذاهای قدیمی و محبوب در سیستان و بلوچستان است که به آن خورشت بنه یا گُنه هتوک گفته می‌شود. | ## جمع‌بندی | دکتر:العوده، الغفلی، راشد، (الأشجار المعمرة فی الامارات) العروبة للنشر: بیروت، چاب دوم، انتشار سال ۱۹۸۵ میلادی.