موضوع مقاله: خاندان کلالی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خاندان کلالی | مقدمه: خاندان سادات کلالی از جمله خاندان‌های قدیمی و معروف در ناحیهٔ شرقی ایران و خراسان بزرگ می‌باشند که اصل و نسب آنها به خواجه شمس الدین سید امیر کلال باز میگردد.اصالتا اهل بخارا هستند و اکنون در چند کشور جهان پراکنده شده اند خاندان کلالی به امام ششم شیعیان(جعفر صادق)باز میگردند. | ## بخش 1: خاندان کلالی | ناصر خسرو امیر خسرو دهلوی پیشینه خاندان نسب خاندان کلالی به امام زاده سید امیر کلال از سادات صوفی و از نسل محمد پیامبر اسلام بود. وی عارف بزرگی بود که در بخارا، مریدان فراوانی داشته است و مقبره ی او در همین شهر قرار دارد. خاندان کلالی که از نوادگان سید امیر کلال به شمار میروند ، همواره جزو بزرگان ایل تیموری و جزو حاکمان منطقه خراسان بزرگ بوده‌اند. امروزه اعضای خاندان کلالی در کشورهای ایران ، ترکیه ، ازبکستان ، تاجیکستان ، افغانستان ، پاکستان و هند ساکن هستند. سید امیر کلال پیش از ریاست بر ایل، رئیس مدرسه علمیه شهر بود و شاگردان بسیار داشت. از این جهت آوازه خواجه سیدامیر کلال حتی پیش از انتصاب به ریاست ایل در آسیای میانه پیچیده بود و فردی شناخته شده بود. ایشان مرشد معنوی ایل بَرلاس و استاد معنوی امیرتراغای (پدر امیرتیمور و مؤسس حکومت تیموریان و جد گورکانیان هند) بود. شمس الدین (پدربزرگ سیدامیر کلال) که مرشدی معنوی بود در کنار وظایف معنوی و فکری به حرفه کوزه گری هم اشتغال داشت خواجه سیدامیر کلال شاگردان زیادی داشت. از مهم ترین شاگردان وی می توان به دو عارف بزرگ و نامی اشاره کرد: یکی شیخ محمّد بهاءالدین شاه نقشبند (بهاءالدین محمد نقشبند بخاری) و دیگری مولانا شیخ عارف دیگ گرانی که هر دو از عارفان بزرگ روزگار و بلندپایگان علمای طریقت تصوف به‌ شمار می‌روند. سومین شاگرد مهم خواجه سیدامیر کلال، تیمور گورکانی بود که نخستین امیر گورکانی (تیموری) و پایه‌گذار این دودمان بود که در بیش‌تر سرزمین‌های آسیای مرکزی و غربی فرمان راند. به این ترتیب همانطور که پدر تیمور شاگرد پدربزرگ سیدامیر کلال بود، خود تیمور نیز مرید و شاگرد سیدامیر کلال شد. بنا بر روایات، امیر تیمور گورکانی یا همان تیمور لنگ که مرید خواجه سیدامیر کلال بود، پس از آنکه دخترش صالحه را به عقد سیدامیر کلال درآورد، طوایف زیادی را که به نام او تیموری خوانده می‌شدند به عنوان جهیزیه دخترش به سیدامیر کلال داد. پس از درگذشت سیدامیر، این طوایف میان پسرانش تقسیم شد و چهار هزار خانوار از آن‌ها نصیب پسر سیدامیر کلال گردید. محمدخان کلالی محمد خان کلالی (١١۵٨-نامعلوم) یکی از مهم ترین افراد خاندان کلالی بعد از سیدامیر کلال است. وی در دوران حیات خود رئیس ایل تیموری و کلالی بود و هفت پسر داشت: امیرقلیچ خان، ابراهیم خان، طهماسب خان، کریم دادخان، ملامحسن خان، سیامک خان و نوروزخان. | ## بخش 2: خاندان کلالی | قلیچ‌خان کلالی قلیچ‌خان کلالی، پسر ارشد محمدخان کلالی بود و پس از پدر ریاست ایل را عهده‌دار شد. کلنل سر چارلز ادوارد ییت در کتاب سفرنامه خراسان و سیستان می نویسد که محمدشاه قاجار پس از تصرف هرات در سال ۱۲۱۷ شمسی، حدود هشت هزار خانوار از طوایف تیموری را تحت سرپرستی رئیس آنها، قلیچ‌خان به خراسان ایران منتقل کرد. قلیچ‌خان که عمده دوران حیاتش با حکومت فتحعلی شاه قاجار معاصر بود، به تدریج قدرت زیادی در خراسان به دست آورد و به عنوان امیر، سرپرستی نواحی جام، باخرز، خواف، زورآباد و هرات را عهده‌دار شد. علی‌مردان‌خان کلالی (نصرت‌الملک) علی‌مردان‌خان کلالی ، نوه امیر قلیچ‌خان کلالی و فرزند امیر دوست‌محمدخان کلالی بود. در سال ۱۲۴۶ خورشیدی لقب نصرت‌الملک را ناصرالدین شاه قاجار به پاس خدماتش در مقابله با ترکمانان مرو به او داد. در نتیجه او به سمت جانشین فرمانده حاکم و امیر قوای ایرانی در خراسان گمارده شد اما در ۱۲۷۴ او به‌طور ناگهانی معزول و به تهران تبعید شد. اسدالله‌خان کلالی (شوکت‌الدوله) اسدالله‌خان کلالی ، خواهرزاده امیر علی‌مردان‌خان کلالی بود که پس از درگذشت علی‌مردان‌خان جانشین وی شد و نگهداری فرزند وی محمدابراهیم امیرتیمور کلالی را به عهده گرفت. امیر اسدالله‌خان شوکت‌الدوله که رهبر یک گروه ۳۰۰ خانواری از تیموری‌های کوچ داده شده از ناحیه هرات بود توانست در ۱۲۷۲ درجه امیری قوا را بدست آورد و حاکم منطقه گردید. پدر سیدمهدی خان (سیدجعفرخان) روحانی بود و به ترک تعلقات دنیوی و مادی گرایش داشت. او خطی خوش داشت و تقریراتی از وی باقی مانده استآرشیو اسناد و کتابخانه سیدمهدی خان سیدکلالی پدربزرگ سیدمهدی خان (حاجی عنایت الله خان) فردی نظامی و از سرکردگان سواران ایل کلالی بود. سیدمهدی خان از جوانی به ورزش علاقه داشت و از ورزشکاران و خیرین شناخته شده در زمینه ورزش های باستانی مشهد و خراسان بود؛ در خوشنویسی و نقاشی هم متبحر بود و به فعالیت های اقتصادی و اجتماعی علاقه داشت. بنابراین در جوانی به کاشمر که بخشی از اموال و املاک خانوادگی اش در آنجا واقع بود مهاجرت کرد، همانجا تشکیل خانواده داد و صاحب شش فرزند شد. همسر ایشان، فاطمه شهابی بود که دختر میرزا ابوالقاسم شهابی از خوانین کاشمر در آن زمان بود. سیدمهدی خان در دوران سکونت در کاشمر فعالیت های اقتصادی و کشاورزی خود را توسعه داد و به تدریج به یکی از بزرگترین ملاکان منطقه و افراد سرشناس کاشمر تبدیل شد. او در زمان پهلوی دوم به مدت چهار سال (١٣۵١ تا ١٣۵۵) نماینده انجمن شهر کاشمر بود. | ## بخش 3: خاندان کلالی | یکی از دامادهای وی (سیدمحمود فرخ پیام) نیز مدتی شهردار کاشمر (١٣۵٢ تا ١٣۵۴) بود. از سیدمهدی خان سیدکلالی، کتابخانه و آرشیوی از عکس ها و اسناد برجای مانده که برخی از آن ها در ارتباط با خاندان کلالی است. سیدمهدی خان در دهه ١٣۶٠ به مشهد بازگشت و در سال ١٣٩١ در شهر زادگاهش، مشهد، درگذشت. با این حال طبق وصیتی که کرده بود در کنار همسرش در مقبره خانوادگی در زیارتگاه امامزاده سیدحمزه (باغ مزار) کاشمر به خاک سپرده شد. از شش فرزند سیدمهدی خان یکی درگذشته و پنج فرزند دیگر ایشان ساکن مشهد هستند و در قید حیاتند. سپس با خواسته و به همت اهالی مرزی تربت جام، تایباد و باخرز به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب شد و پس از آن تا پایان زندگی به وکالت پایه یک دادگستری مشغول بود. منوچهر کلالی منوچهر کلالی فرزند حبیب‌الله خان کلالی ملاک، در ۱۳۰۴ شمسی متولد شد. در رشته حقوق قضائی در سال ۱۳۲۵ لیسانس گرفت و به استخدام در وزارتخانهٔ جدیدالتأسیس کار درآمد. پس از پانزدهم بهمن ماه ۱۳۲۷ که در مقابل آمفی تئاتر دانشکده حقوق به محمدرضا پهلوی تیراندازی شد، منوچهر کلالی هم بازداشت و به زندان افتاد. پس از استخلاص از زندان به اروپا رفت و دورهٔ دکتری حقوق را طی نمود و به ایران بازگشت. رحمت‌الله هژبر کلالی از دیگر اعضای مطرح خاندان کلالی، رحمت‌الله خان هژبرکلالی (رئیس ایل تیموری) است. وی فرزند شکرالله کلالی و ملقب به هژبر لشگر بود و در سال ۱۳۱۱ در طبس دیده به جهان گشود. رحمت‌الله قبل از انقلاب از اعضای پر نفوذ انجمن شهر مشهد بود که به علت مخالفت با برخی متنفذین وقت کناره‌گیری کرد. | ## جمع‌بندی | رحمت‌الله در بهار سال ۱۳۸۲ در سن ۷۱ سالگی درگذشت و در مقبره خانوادگی هژبرکلالی در بهشت رضای مشهد به خاک سپرده شد.