موضوع مقاله: شیخ طبرسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شیخ طبرسی | مقدمه: زندگی فضل بن حسن طبرسی از خاندانی روحانی و علم‌دوست بوده‌اند، در مورد زادگاه ایشان اختلاف نظر وجود دارد عده‌ای او را اهل طبرس و عده‌ای او را اهل طبرستان می‌دانند. | ## بخش 1: شیخ طبرسی | وی به خراسان هجرت کرد، در مشهد ساکن شد و در اواخر عمرش راهی سبزوار شد و در همان‌جا درگذشت. پیکر او را در مشهد در نزدیکی حرم امام رضا دفن کردند و خیابانی در آنجا به نام او، خیابان طبرسی نام‌گذاری شده‌است. یکی از خصوصیات طبرسی، دور بودن او از تعصب است؛ برای مثال از زمخشری -دانشمند نامدار سنی- تجلیل کرده‌است. وی عبارات عربی را به نیکویی و شیوایی و اختصار بیان می‌کرده‌است و به لطائف ادبی هم علاقهٔ ویژه‌ای داشته‌است. همین نکته‌سنجی و لطیفه‌جویی، او را به نوشتن کتاب الکافی الشافی، که لطائف ادبی کتاب کشاف زمخشری را دربردارد، واداشته‌است. مهم‌ترین کتاب وی همان مجمع البیان است و پس از آن کتاب تفسیر جوامع الجامع به زبان عربی از اهم آثار اوست. شیخ طبرسی در علوم دینی زمان خود، مانند تفسیر، فقه، کلام، سیره و تاریخ ائمه مشهور بوده‌است و در همهٔ این موضوعات کتاب‌هایی نوشته‌است. به گفته هم عصر او، بیهقی (در کتاب تاریخ بیهق)؛ کار عمدهٔ طبرسی تلخیص و تحریر کتاب‌های دیگران بوده‌است. | ## بخش 2: شیخ طبرسی | کتاب مجمع البیان اثر طبرسی -بنا به تصریح خود او در مقدمهٔ کتابش- تحریری نو از تفسیر تبیان شیخ طوسی (۴۴۷–۳۷۴ خ. همچنین کتاب دیگر او، «المؤتلف من المختلف بین ائمة السلف» که دربارهٔ فقه تطبیقی یا «الانصاف فی مسائل الخلاف» ابن انباری است که تحریری از کتاب مسائل الخلاف شیخ طوسی است. زادگاه معدودی از شرح حال‌نویسان متاخر طبرسی را اهل طبرستان (مازندران امروز) دانسته‌اند. ولی متقدمین شرح حال‌نویسان طبرسی را اهل طبرس (تفرش امروز) دانسته‌اند.[تاریخ بیهقی، تعلیقات آقای احمد بهمنیار، ص ۳۵۳؛ طبرسی و مجمع‌البیان، ج ۱، ص ۱۷۲.] مستند تفرش بودن آن جمله ای است که دانشمند هم عصر شیخ طبرسی یعنی ابوالحسن علی ابن زید بیهقی (۵۶۵ ق) در شرح حال او این گونه آورده‌است: طبرس منزلی است میان قاشان و اصفهان و اصل ایشان از آن بقعه بوده‌است.ابن فندق 241 نیز در تأیید سخن ابن فندق نیز گفته شده‌است که در عصر صفوی هم عده‌ای از علما بر این باور بوده‌اند که طبرسی منسوب به تفرش است.افندی، میرزا عبدالله، ریاض العلما، تحقیق سید احمد حسینی، قم ، انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی، 1403 ق.افندی 50/1 و4/357 احمد بهمنیار در تصحیح و تعلیقات خود در کتاب تاریخ بیهق پس از بیان روش نسبت به مرکب مزجی (بعلی برای نسبت به بعلبک) و این که طبری صورت صحیح نسبت به طبرستان است، و نیز با رد نظر معدود علمای متاخر که طبرس را همان مازندران پنداشته اند (از جمله مولف روضات) و تاکید بر صحت نظر علمای متقدم نوشته است: بالجمه به حکم ادله و قرائنی که یاد شد طبرسی به فتح اول و ثانی و برای نسبت به طبرستان وضع نشده و اصل آن در وضع به فتح اول و ثالث و سکون ثانی و برای نسبت به طبرس بر وزن تغلب بوده و طبرس چنانجه خواهد آمد به معنی تفرش است. طبرس بر وزن و معنی تفرش و نسبت او طبرسی بر وزن جعفری بوده حسین کریمیان (۱۳۷۲ش) نیز با پیگیری راه بهمنیار و افزودن مطالبی دیگر در تأیید سخن ایشان تفرشی بودن طبرسی‌ها را پذیرفته‌است.کریمیان، حسن، طبرسی و مجمع البیان، تهران، دانشگاه تهران، 1361ش. مقبره مقبره شیخ طبرسی در مشهد در نزدیکی حرم علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان قراردارد. این مقبره بعدها به مرور زمان تخریب شد و در طرح توسعهٔ میدان حرم، تنها همان مقبرهٔ شیخ باقی ماند. بعدها در سال ۷۰ طی اجرای طرح زیرگذر، قبر سیمانی شیخ طبرسی با طرحی کارشناسی و تشریفات خاص به فاصله ۲۰۰ متر به محل فعلی انتقال یافت. | ## بخش 3: شیخ طبرسی | ابن شهر آشوب، محمد بن علی، معالم العلما، نجف، چاپخانه حیدریه، ۱۳۸۰ق ابن طباطبا، منتقله الطالبیه، تحقیق سید محمد مهدی خراسان، نجف، چاپخانه حیدریه، ۱۹۶۸ م. ابن عدیم، عمر بن احمد، بغیه الطلب فی تاریخ حلب، تحقیق سهیل زکار، بیروت، دارالفکر. ابن فندق، ابوالحسن علی بن زید، لبلا الانساب و الالقاب و الاعقاب، تحقیق مهدی رجایی، قم، مکتبه آیه الله المرعشی النجفی، ۱۴۱۰ق. ابن فهد حلی، المهذب البارع، تحقیق شیخ مجتبی عراقی، قم، مؤسسه انتشارات اسلامی، ۱۴۰۷ ق. افندی، میرزا عبدالله، ریاض العلما، تحقیق سید احمد حسینی، قم، انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ ق. تفرشی سید مصطفی، نقد الرجال، تحقیق مؤسسه آل البیت، قم مؤسسه آل البیت علیهم السلام ۱۴۱۸ق. | ## جمع‌بندی | رازی، محمد بن عمر بن الحسین، الشجره المبارکه فی انساب الطالبیه، تحقیق سید مهدی رجایی، قمریال کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی، ۱۳۷۷ش.