موضوع مقاله: پیتر دبای | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پیتر دبای | مقدمه: آثار علمی او در زمینه‌های گوناگونی مانند نظریه دی‌الکتریک، پراکندگی اشعه ایکس، ساختار مولکولی و رفتار الکترولیت‌ها، تأثیری عمیق بر شیمی و فیزیک مدرن گذاشته است. | ## بخش 1: پیتر دبای | مفاهیمی چون طول دبای، مدل دبای، روش دبای-شرر و نظریه دبای-هوکل از جمله میراث‌های علمی او به شمار می‌روند. تحصیلات ابتدایی و دبیرستان را در زادگاهش گذراند و سپس در سال ۱۹۰۱ وارد دانشگاه صنعتی آخن در آلمان شد تا در رشته مهندسی برق تحصیل کند. در آخن، او تحت تأثیر استاد فیزیک خود، آرنولد زومرفلد، قرار گرفت و علاقه‌اش به فیزیک نظری افزایش یافت. دبای در سال ۱۹۰۵ مدرک کارشناسی مهندسی و در سال ۱۹۰۸ دکترای خود را با رساله‌ای در مورد فشار تشعشع دریافت کرد. پس از فارغ‌التحصیلی، او به عنوان استاد فیزیک نظری در دانشگاه مونیخ به زومرفلد پیوست. در سال ۱۹۱۱، او به عنوان استاد فیزیک نظری به دانشگاه زوریخ در سوئیس نقل مکان کرد و در همانجا بود که مهم‌ترین تحقیقات اولیه خود را آغاز نمود. دوران فعالیت و دستاوردهای علمی دیپل‌های مولکولی و نظریه دی‌الکتریک یکی از اولین و مهم‌ترین دستاوردهای دبای، توسعه نظریه دی‌الکتریک مولکول‌ها بود. او روشی برای اندازه‌گیری این گشتاورها با مطالعه خاصیت دی‌الکتریک مواد در میدان‌های الکتریکی متناوب ابداع کرد. این کار، ابزاری قدرتمند برای تعیین ساختار و تقارن مولکول‌ها در اختیار شیمیدانان قرار داد و پایه‌های طیف‌سنجی دی‌الکتریک را بنیان نهاد. نظریه گرمای ویژه جامدات (مدل دبای) در سال ۱۹۱۲، دبای نظریه‌ای برای توضیح گرمای ویژه جامدات در دماهای پایین ارائه داد که بر مدل پیشنهادی آلبرت اینشتین بهبود می‌یافت. | ## بخش 2: پیتر دبای | در حالی که مدل اینشتین اتم‌ها را به صورت نوسانگرهای مستقل با یک فرکانس واحد در نظر می‌گرفت، مدل دبای جامد را به عنوان یک محیط پیوسته و الاستیک در نظر گرفت که می‌توانست طیف وسیعی از فرکانس‌های ارتعاشی (که امروزه به آنها فونون می‌گوییم) را پشتیبانی کند. مدل دبای به طور موفقیت‌آمیز پیش‌بینی کرد که گرمای ویژه جامدات در دماهای بسیار پایین با توان سوم دما (T³) متناسب است، که با مشاهدات تجربی کاملاً مطابقت داشت. پراکندگی اشعه ایکس و روش دبای-شرر دبای همراه با دستیارش، پاول شرر (Paul Scherrer)، در سال ۱۹۱۶ روشی برای مطالعه ساختار بلوری مواد با استفاده از پراکندگی اشعه ایکس ابداع کردند. روش دبای-شرر (یا پودر دیفراکتومتری) به جای استفاده از یک تک‌بلور، از یک پودر متشکل از بلورهای ریز و تصادفی استفاده می‌کند. این روش امکان تحلیل ساختار بلوری موادی را فراهم می‌کرد که رشد تک‌بلورهای بزرگ برای آنها دشوار یا غیرممکن بود. نظریه یون‌های محلول (نظریه دبای-هوکل) در سال ۱۹۲۳، دبای به همراه شیمیدان آلمانی، اریش هوکل، نظریه‌ای برای توضیح رفتار الکترولیت‌های قوی در محلول ارائه کردند. نظریه دبای-هوکل نشان داد که چگونه نیروهای الکترواستاتیک بین یون‌ها در محلول، انحراف رفتار آنها از حالت ایده‌آل را توضیح می‌دهد. این نظریه که با در نظر گرفتن «اتم فرسایشی» یون‌ها، پتانسیل الکتریکی در اطراف هر یون را محاسبه می‌کند، پایه‌های درک ترمودینامیک محلول‌های الکترولیتی را بنا نهاد و در شیمی فیزیک و الکتروشیمی اهمیت حیاتی دارد. طول دبای، فاصله‌ای است که در آن یک بار الکتریکی توسط بارهای مخالف در محیط اطرافش «screened» یا خنثی می‌شود. این مفهوم نه تنها در شیمی محلول‌ها، بلکه در فیزیک پلاسما، اخترفیزیک و فیزیک حالت جامد نیز کاربرد گسترده‌ای دارد و برای درک پدیده‌هایی مانند سپر پلاسمایی در اطراف یک فضاپیما یا رفتار الکترون‌ها در یک نیمه‌رسانا ضروری است. | ## بخش 3: پیتر دبای | جوایز و افتخارات جایزه نوبل شیمی (۱۹۳۶): به خاطر «مشارکت‌هایش در مطالعه ساختار مولکولی، به ویژه کارهایش بر روی گشتاورهای دوقطبی و پراکندگی اشعه ایکس در گازها و مایعات». دوران فعالیت در آلمان و جنجال‌های پس از جنگ در سال ۱۹۳۵، دبای به عنوان مدیر انستیتوی فیزیک کایزر ویلهلم (که بعدها به انستیتوی ماکس پلانک تبدیل شد) در برلین منصوب شد. با این حال، در سال‌های اخیر، فعالیت‌های دبای در آلمان نازی مورد بازبینی دقیق و بحث‌برانگیزی قرار گرفته است. در سال ۲۰۰۶، کتابی از نویسنده هلندی، سیبه رینسپرس، با عنوان «آلمان نازی و پیتر دبای» منتشر شد که مدعی بود دبای یک همکار فعال رژیم بوده است. شواهد اصلی این ادعا، نامه‌ای بود که دبای در سال ۱۹۳۸ به تمام اعضای انستیتو ارسال کرد و از آنها خواسته بود اگر تبار یهودی دارند، استعفا دهند. این ادعاها باعث ایجاد جنجال بزرگی در هلند شد و دانشگاه اوترخت که یکی از ساختمان‌های خود را به نام دبای نامگذاری کرده بود، تصمیم به تغییر نام آن گرفت. با این حال، بسیاری از مورخان علم و همکاران سابق دبای از او دفاع کردند و استدلال کردند که او تحت فشار شدید رژیم قرار داشت و با این کار تلاش می‌کرد از اخراج خشونت‌آمیز همکارانش جلوگیری کند و به نوعی به آنها «فرصت فرار» بدهد. این بحث همچنان ادامه دارد و تصویری پیچیده از یک دانشمند بزرگ در شرایط تاریخی بسیار دشوار ارائه می‌دهد. مهاجرت به آمریکا و سال‌های پایانی در سال ۱۹۴۰، درست قبل از اشغال کامل هلند توسط آلمان، دبای به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد و به عنوان استاد شیمی در دانشگاه کرنل در ایثاکا، نیویورک، مشغول به کار شد. | ## جمع‌بندی | دبای در کرنل تا سال ۱۹۵۲ به فعالیت علمی خود ادامه داد و پس از بازنشستگی به عنوان استاد ممتاز و مشاور علمی باقی ماند.