موضوع مقاله: رز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رز | مقدمه: رُز، وَرد، گل سرخ، گل سوری، یا در فارسی تاجیکی گل صدبرگ، سرده‌ای از خانوادهٔ گل‌سرخیان است که نزدیک به ۱۵۰ گونه دارد. | ## بخش 1: رز | جای اصلی رویش رز خودرو در نیم‌کرهٔ شمالی سیارهٔ زمین است و تاکنون در نیم‌کرهٔ جنوبی رز خودرو دیده نشده است. گل رز در بسیاری از بخش‌های ایران به خوبی می‌روید همچنین در بیشتر بخش‌های خاورمیانه، اروپا و روسیه نیز به فراوانی یافت می‌شود. این گیاه برای مصارف صنعتی بیشتر در کشورهای بلغارستان، ترکیه و فرانسه کشت می‌شود. در سال ۱۹۷۹ پژوهشگران در انجمن جهانی رز توافق کردند تا رزها در سه گروهِ رزهای خودرو، رزهای باغی قدیمی و رزهای باغی جدید قرار گیرند. همچنین رزهای انگلیسی نیز به مجموعه‌ای از گل‌های رز باغی قدیم و جدید گفته می‌شود که توسط پرورش دهندهٔ رز انگلیسی، دیوید آستین به وجود آمده‌اند. تاکنون بیش از ۲۰٬۰۰۰ رقم رز نام‌گذاری شده است و هرساله صدها رقم جدید نیز به این مجموعه افزوده می‌شود. پرورش رز تنها برای لذت بردن از زیبایی این گل نیست بلکه از این گل برای عطرسازی، فرآوری چای، مربا، لیکور و بسیاری مواد خوراکی دیگر استفاده می‌شود. عطر رز آرامش‌بخش دستگاه عصبی است و در راحت به خواب رفتن انسان کارایی دارد و به همین سبب در رایحه‌درمانی به‌کار برده می‌شود. اسانس رز گران‌ترین اسانس دنیا است و هر گرم آن معادل یک گرم طلا در بازار جهانی قیمت دارد. گل رز از نظر کثرت قرار گرفتن در جایگاه گل ملی مقام نخست را در میان همهٔ گل‌ها دارد و در ۱۰ کشورِ ایران، آمریکا، انگلستان، ایتالیا، رومانی، عراق، عربستان سعودی، مراکش، لوکزامبورگ و بلغارستان به عنوان گل ملی انتخاب شده است. ریشهٔ نهایی واژهٔ یونانی به صورت نیاهندواروپایی (حالت فونتیک: ) بازسازی شده است. واژهٔ یونانی مذکور احتمالاً مستقیماً از نیاهندواروپایی نیست بلکه از طریق فارسی باستان وارد آن شده است. نظریهٔ دیگر این است که واژهٔ یونانی وام‌واژه‌ای از یک زبان تراسی-فریگی (و آن هم برگرفته از نیاهندواروپایی) است، چون رز علاوه بر ایران در مقدونیه و تراکیه نیز می‌روییده است. در اوستایی این واژه varǝδā ثبت شده که قدیمی‌ترین حالت ثبت‌شدهٔ این واژه از بین زبان‌های ایرانی است. این واژه از زبان‌های ایرانی وارد زبان‌های سامی هم شده است، از جمله آرامی wardā/wurdā (سریانی )، عربی و عبری wéreḏ، که همگی به معنی «رز» هستند. در پارتی این واژه به شکل wār درآمده است (ard ایرانی باستان در پارتی به ār تبدیل می‌شود). در فارسی کلاسیک و تا ۳–۲ سدهٔ اخیر به رز «گل» گفته می‌شد و «گلاب» به آبی که از آن به دست می‌آید (مقایسه کنید با ترکی استانبولی gül که معنی «رز» را حفظ کرده است، که از ترکی عثمانی gül و آن هم از فارسی کلاسیک است) بعدها این واژه لفظ عام‌تری یافت و به انواع گوناگون گل گفته شد. «گل» فارسی از فارسی میانه gul است که ریشهٔ آن نهایتاً به همان فارسی باستان می‌رسد: بر پایهٔ قواعد زبان‌شناسی تطبیقی زبان‌های ایرانی، در حین تحول ایرانی باستان به ایرانی میانه، خوشهٔ -rd- به -l- تبدیل می‌شود ، و مصوت‌های انتهایی حذف می‌شوند ، و (منظور از «V» یک مصوت است) به تبدیل می‌شود .مقایسه کنید با تبدیل شدن ویشتاسپ (vištāsp) به گشتاسپ (guštāsp). آرایه‌شناسی گل سرخ متعلق است به خانواده‌ای از گیاهان به نام گل‌سرخیان، به غیر از گونه‌های گل سرخ، گیاهانی از قبیل توت‌فرنگی، تمشک، آلو، هلو و گیلاس نیز در این خانواده جای می‌گیرند. گل‌های گیاهان خانوادهٔ گل‌سرخیان همه دارای پنج کاسبرگ و سیزده گلبرگ و پرچم‌های بسیار هستند. در مورد گل سرخ چون گونه‌های پیوندی و اصلاح‌شده بر اثر پرورش حاصل شده‌اند، غالباً تعداد گلبرگ‌ها زیاد می‌شود. خانوادهٔ گل‌سرخیان به دو زیرخانواده تقسیم می‌شود که یکی از آن‌ها گل‌سرخ‌واران نام دارد. سردهٔ گلِ رز که شامل تمامی رزهای خودرو است از زیرخانوادهٔ گل‌سرخ‌واران منشعب می‌شود. یکی از این زیرسرده‌ها رز نامیده شده است و زیرسردهٔ رز نیز به ۱۰ بخشه تقسیم می‌شود. ویژگی‌ها رز دارای ۱۵۰ گونهٔ نیمه‌سبز یا برگ‌ریز، به صورت درختچهٔ چندساله و بالارونده است. این گیاهان در طیف گسترده‌ای از جهان شامل قاره آسیا، اروپا، شمال آفریقا و آمریکای شمالی به‌طور طبیعی یافت می‌شود. نهنج حاوی برچه‌هاست و هر برچه به خامهٔ بلندِ لوله‌مانندی منتهی شده است و کلاله در انتهای خامهٔ بلند قرار دارد. طول برگ از ۲٫۵ سانتی‌متر در رز مینیاتور تا ۱۸ سانتی‌متر در انواع ایستاده، درختچه و بالارونده تغییر دارد. این نوع خار منشأ اپیدرمی دارد و با بافت آوندی ارتباط ندارد به همین سبب به آسانی می‌توان آن را با فشار به یک سمت، جدا نمود. کاسبرگ: در مرحلهٔ غنچگی از گلبرگ‌های به هم پیچیده محافظت می‌کنند اما ضمن رشد کردن گل، برمی‌گردند. این بوی خوش در جذب زنبور و دیگر حشرات به‌طرف گل و کمک این حشرات برای لقاح مؤثر است. پس از این‌که عمل لقاح در گل انجام شد نهنج گل شروع به بزرگ شدن می‌کند و گلبرگ که دیگر خاصیتی برای گیاه ندارد، ریزش خود را آغاز می‌کند. هر پرچم دارای یک میلهٔ بلند و نازک منتهی به یک بساک بوده و بساک تولیدکنندهٔ دانه‌های گرده به صورت پودر است. نهنج یا گل‌بنه: همان تخمدان گیاه رز و محتوی تخمک‌هاست که توسط پوششی احاطه شده است. برچه قسمتی از مادگی است که محتوی تخمک است و از اتحاد برچه‌ها تخمدانی چندخانه به وجود می‌آید. دسته‌ای از خامه‌ها با هم از میان منفذ باریک میان گل عبور کرده و بعد گسترده می‌شوند و کلاله‌ها در معرض دید حشرات سرکشی‌کننده قرار می‌گیرند. سلول‌های نر که از دانه‌های گرده به وجود می‌آیند، تخمک‌ها را بارور نموده و تخمک‌های بارور تبدیل به دانه می‌گردند در همین زمان بارورشدن و تبدیل تخمک‌ها به دانه است که تخمدان نیز تبدیل به میوه می‌شود. میوهٔ گل رز یا رز هیپ تقریباً در تمامی گونه‌های رز یا انواع نیمه پرگلبرگ رز به وجود می‌آید. میوهٔ گل رز: میوهٔ گل رز توسط پرندگان یا دیگر جانوران خورده شده و سپس در مناطق دیگر توسط مدفوع این حیوانات دانهٔ گیاه پخش می‌شود. انواع گل سرخ در سال ۱۹۷۹ پژوهشگران در انجمن جهانی رز توافق کردند تا رزها در سه گروهِ رزهای خودرو، رزهای باغی قدیمی و رزهای باغی جدید قرار گیرند. رزهای خودرو رزهای خودرو نمونه‌هایی هستند که از میلیون‌ها سال قبل بر روی کره زمین وجود داشته‌اند و رشد و نمو می‌کنند و پژوهشگران و سیاحان، آن‌ها را به واسطهٔ سفرها و جستجوهایشان کشف و معرفی کرده‌اند. تمامی رزهای خودرو گل‌هایشان ۵ گلبرگ دارد و تقریباً بیشتر آن‌ها تنها در فصل بهار گل‌دهی دارند. در جهان نزدیک به ۱۵۰ گونه رز خودرو شناسایی شده است که از این میان تنها ۱۰ گونه برای ساخت رقم‌های رز استفاده شده است. این ۱۰ گونه عبارت‌اند از: گالیکا یا رز فرانسوی، خاستگاه آن آسیای صغیر و غرب آسیاست. رز گالیکا قدیم‌ترین رزی است که از دوران باستان در اروپا برای عطرسازی کشت می‌شده است. نزدیک به ۱۲ سده پیش از میلاد این گل در ایران باستان برای استفاده در مراسم مذهبی کشت می‌شده است. از ۴–۳ سده پیش از میلاد در آسیای صغیر و یونان کشت می‌شده است و از آنجا به روم صادر شده است. از سده ۱۳ میلادی تاکنون در منطقهٔ پروانس آلپ-کوت دازور به‌طور وسیع به هدف عطرسازی کشت می‌شود. امروزه پس از گذشت ۶۰۰ سال، این منطقه به یکی از مراکز مهمِ تهیهٔ عطر تبدیل شده است. در حال حاضر نوع تابستانی آن در کشورهای ترکیه و بلغارستان به‌طور وسیعی به هدف عطرسازی کشت می‌شود. بر پایه گزارشی که از یک پژوهش مشترک میان گیاه‌شناسان ایرانی و هلندی به چاپ رسیده است، در مجموع در ۲۸ استان ایران ۴۰ گونه گل رز وجود دارد. نام رزهای باغی قدیمی به تمامی رزهایی گفته می‌شود که به‌طور کل تا پیش از پیدایش نخستین رز جدید یعنی رز لا فرانس در سال ۱۸۶۷ پرورش می‌یافتند. اگرچه رزهای قدیمی از لحاظ عطر غنی‌تر از رزهای جدید باغی هستند اما به علت محدودیت رنگ گل‌ها و همچنین کوتاهی دمگل و در نتیجه عدم امکان تهیه شاخه گل بریده، هیچ‌گاه از نظر محبوبیت به پای رزهای مدرن و جدید باغی نرسیده‌اند. این ۴ گروه عبارتند از: گروه نخست، رزهای ایرانی است که خود شامل دو نوع است: گل گلابRosa Damask علامت اختصاری D یا گل محمدی: به‌ویژه به سبب بوی خوش آن شهرت دارد. به‌جز چند نوع معدود که در پاییز گل‌دهی دارند، فصل گل‌دهی بیشتر انواع آن در بهار است. این رز از غرب آسیا به اروپا برده شده و در حوالی پاریس برای به مصرف رسیدن در صنعت عطرسازی کشت می‌شد، به همین علت رز فرانسوی نیز خوانده می‌شود. گروه دوم، رزهای اروپایی شامل سه نوع است: رز آلبا:Rosa Alba علامت اختصاری A رنگ گل مایل به سفید است و عطر ملایمی دارد. عطر آن بسیار مطبوع است و در حال حاضر در فرانسه و موناکو به منظور استفاده در صنعت عطر کشت می‌شود. این نامگذاری به این علت است که روی غنچه یا ساقه‌ای که به گل متصل است با خارهای بسیار کوچک کرک مانند کاملاً پوشیده می‌شود. در سدهٔ ۱۹–۱۸ رزهای خودرو و رزهای باغی قدیمی چین و نوعی رز خودروی ژاپنی به نام رز خوشه‌ای به اروپا وارد شدند و با ترکیب با رزهایی که از قبل در این مناطق وجود داشتند انواع تازه‌ای از رز به وجود آمد. از خصوصیات این گروه جدید این بود که یکی از والدهای این نوع را رزهای چینی تشکیل می‌داد، رزهای چینی خاصیت چهار فصل بودن را دارا هستند و به همین سبب رزهایی پا به عرصه گذاشتند که خاصیت چهار فصل بودن یا تکرار گل‌دهی را دارا بودند. نام رزهای باغی جدید به مجموعهٔ رزهایی گفته می‌شود که از زمان پیدایش نخستین رز جدید یعنی رز لا فرانس در سال ۱۸۶۷، به بعد ایجاد شده‌اند. | ## بخش 2: رز | رز لا فرانس از پیوند رز چای و رز دورگه پرپچوال به وجود آمده است و هم خصوصیات چهار فصل بودن، شکل و رنگ رزهای چای و هم مقاوم بودن به سرما و بیماری که از ویژگی‌های رزهای دورگهٔ پرپچوال است را در خود جمع کرده است. رزهای باغی جدید رنگ‌های بسیار متنوعی دارند که به همراه ارتفاع مناسب دُمگل برای تهیهٔ شاخه گل بریده بسیار مناسب هستند. رزهای انگلیسی از تلاقی و آمیزش بین بعضی از انواع رزهای قدیمی و دورگه‌های جدید رز چای و رزهای فلوریبوندا ایجاد شده‌اند و به همین خاطر ترکیبی از ویژگی‌های عطر و بو و ظاهر رزهای قدیم و توانایی و استعداد تکرار گل‌دهی در سرتاسر فصلِ رزهای جدید را دارا شده‌اند. دیوید اوستین هدف خود را در مورد به وجود آوردن رزهای انگلیسی به این صورت بیان کرده است، «می‌خواهم رزهای ممتازی را به وجود بیاورم که زیبایی و انحناپذیری شاخه و معطری رزهای باغی قدیمی و چهارفصلی و تنوع رنگ گل رزهای باغی جدید را یکجا در خود داشته باشند.» نخستین رز از نوع رزهای انگلیسی رز کنستانس اسپرای نامیده شد و در سال ۱۹۶۱ به وجود آمد. نخستین رزهای چهار فصل انگلیسی رز گراهام توماس و رز ماری بودند که در سال ۱۹۸۳ به دنیا معرفی شدند و مورد توجه جهانیان قرار گرفتند. از سال ۲۰۰۰ رزهای انگلیسی به وجود آمده از نظر مقاومت به بیماری پیشرفت چشمگیری داشته‌اند. رقم‌های رز تاکنون بیش از ۲۰٬۰۰۰ رقم رز نامگذاری شده است و هرساله صدها رقم تازه نیز به این مجموعه اضافه می‌شود. انواع رز بر پایهٔ ویژگی‌های ظاهری تصویر مشخصات تقسیمات توضیحات، نوع نمونهشکل بوته100pxایستادهبرافراشته به نوعی گفته می‌شود کههر شاخهٔ نو تا حد معینی به رشد خود ادامه دادهو سپس در انتهای شاخه گل شکفته شدهو پس از آنکه گل به شکل میوه درآمد،رشد شاخه متوقف می‌شود.در نوع برافراشته بوته توانایی ایستادگی بدون داشتنهر گونه تکیه‌گاه را دارد.انواع رز دورگه چای، رز مینیاتور، فلوریبوندا.100px|درختچهنیمه‌روندهدرختچهشاخه تا حدی از ساقه بالا رفته ولی انتهای سرشاخه به صورت موربدرآمده بطرف پایین خم می‌شود.100px100pxرونده رز رونده به انواعی گفته می‌شود که در انتهایشاخه ممکن است گل شکفته نشودو رشد شاخه به همین سبب متوقف نشدهو درازای یک شاخه حتی ممکن است به ۲۰ متر هم برسد.نوع رونده به ۳ گروه تقسیم می‌شود. رز بالارونده نمی‌تواند با کمک ساقهٔ خودشان بالا برودو حتماً نیاز به یک تکیه‌گاه دارد تا به سمت بالا حرکت کند.از این رز برای پوشش نرده‌ها و دیوارها استفاده می‌شود.نوع نمونه رز آلبریک بار بیر رز پریشان شاخه‌های آن نرم‌تر از نوع بالارونده است وبدون استفاده از تکیه‌گاه طرز قرار گرفتن شاخه‌ها نسبتبه ساقهٔ اصلی به مانند پرانتز قوس‌دار است. رز پریشانِ خزنده شاخه‌های نرم‌تر و ظریف‌تری نسبت بهنوع پریشان دارد و شاخه‌ها قدرت بالا رفتن از ساقهٔ اصلی رانداشته در سطح زمین پخش می‌شوند.تعداد گلبرگ100pxتک ردیفه ۵ گلبرگ دارد. نوع نمونه نسترن100pxنیمه پُر گلبرگبین ۲۰–۶ گلبرگ دارد.100pxپُر گلبرگ بیش از ۲۰ گلبرگ دارد. شکل گلبرگ100px|رز پرنسس مارگارت لبه شمشیری لبه گلبرگ به صورت سه گوش درآمده است.نوع نمونه رز گیگانتی100px گرد لبهٔ گلبرگ سه گوش نیست و مورب است. طرز باز شدن گل 100pxمحور غنچه بالا گلبرگ‌ها به دور هم پیچیده شده‌اندو قسمت مرکز گل برآمده‌تر از دیگر قسمت‌های گل است.نوع نمونه انواع رزهای دورگهٔ چای 100pxفنجانی شکل تمامی گلبرگ‌ها به طرف داخل گل تمایل دارندو قسمت مرکزی گل برآمده نیست. رز نمونه رز آبراهام داربی100px|رز جین آستن رُزت گلبرگ‌ها هر چه به مرکز گل نزدیک‌تر باشنداندازه‌شان کوچک‌تر است.در انواع رزهای قدیمی زیاد دیده می‌شود.نوع نمونه رز جین آستن100px|رز قصر گلامیس رُزت ربعی یکی از انواع رزت است کهدر آن گلبرگ‌های یک گل به چهار قسمت تقسیم می‌شوند.نوع نمونه رز قصر گلامیس 100pxمسطح تعداد گلبرگ‌ها کم‌است.گلبرگ‌ها مسطح هستند و پرچم در معرض دیداست.رز نمونه رز کوکتل 100pxکروی یا نیمه کرویگلبرگ‌ها کوچک و باریک و درهم فشرده هستند.لبه‌های گلبرگ به عقب برگشته وگلبرگ به صورت کروی یا نیمه کروی به نظر می‌آید.در انواع مینیاتور زیاد دیده می‌شود. کاربردها پرورش رز تنها برای لذت بردن از زیبایی این گل نیست بلکه از این گل برای عطرسازی تهیهٔ چای، مربا، لیکور و بسیاری مواد خوراکی دیگر استفاده می‌شود. روغن گل‌سرخ یا اسانس رز چون گران‌ترین اسانس دنیا است، به عنوان ملکهٔ اسانس‌ها شهرت دارد. احساسات منفی مانند بدبینی، غم، حسادت و نفرت را تعدیل کرده باعث به وجود آمدن آرامش روانی می‌شود. مصرف آن در زنان باعث کم شدن سندرم پیش از قاعدگی شده همچنین در نظم و ثبات دادن به دورهٔ قاعدگی تأثیر دارد اما از آن‌جا که این اسانس تسریع‌کنندهٔ قاعدگی است بهتر است از مصرف آن در بارداری خودداری شود. این ماده از طریق جذب از راه پوست از به وجود آمدن چین‌وچروک و همچنین لکه‌های پوستی جلوگیری کرده و همچنین التهاب پوست و جوش صورت را بهبود می‌بخشد. اسانس گل رز در دمای کم خاصیت جامد شدن را داراست و با گرمای دست دوباره به حالت مایع برمی گردد به همین سبب اگر ماده‌ای که به نام اسانس خریداری شده حتی در یخچال نیز به حالت جامد در نیاید به احتمال قوی اسانسی اصل و خالص نبوده و با مواد دیگر مخلوط شده است. تاریخ آغاز ساخت گلاب در ایران مشخص نیست اما به دوران‌های بسیار کهن و پیش از حکمرانی پارسیان در ایران برمی‌گردد. بر پایهٔ مدارکی که در کتابخانه ملی پاریس موجود است، در سال ۸۱۰ میلادی ایالت فارس سالیانه ۳۰٬۰۰۰ بطری گلاب به عنوان باج به خزانه‌داری بغداد پرداخت می‌کرده است. صنعت گلاب‌گیری در سدهٔ دهم میلادی توسط اعراب به اروپا برده شد و نخستین کشوری که این صنعت در آن رواج یافت اسپانیا بود. تاریخ کشت گل سرخ محمدی در منطقهٔ قمصر کاشان سابقهٔ دیرینه دارد و از درون قبرهای سده یکم و دوم هجری در قمصر، گلاب‌پاش‌هایی گِلین به دست آمده است. در زمان ملکشاه سلجوقی یکی از اتابکان روم شرقی، تعدادی بوتهٔ گل‌سرخ محمدی را با خود از قمصر به شهر دمشق که در آن زمان «داماسکوس» خوانده می‌شد، برد و در این شهر پرورش داد. همچنین گلاب به‌طور معمول در برخی از خوراک‌های ایرانی به عنوان یکی از مواد داخل پلو و به‌خصوص در شیرینی‌جات و دسرهای ایرانی به‌کار برده می‌شود. مسقطی، یخ‌دربهشت، فرنی، شله‌زرد، کاچی و حلوا از جمله دسرهای ایرانی هستند که گلاب یکی از مواد آن را تشکیل می‌دهد. میوهٔ گل‌سرخ در طول جنگ جهانی دوم به عنوان منبعی برای تهیهٔ ویتامین سی مورد توجهٔ مردم انگلستان قرار گرفت و درست کردن شربت از میوهٔ گل‌سرخ در هنگام این جنگ در انگلستان رواج پیدا کرد. شربت میوهٔ گل‌سرخ علاوه بر اینکه ۲۰ برابر بیشتر از پرتقال حاوی ویتامین سی است دارای ویتامین آ نیز هست. در جنوب کشور چین استفاده از گلبرگ‌های خشک شده در تهیهٔ چای از دوران باستان رواج داشته است. یکی از سوغاتی‌های استان یون‌نان که در جنوب چین واقع شده، غنچه‌های خشک شدهٔ گل‌سرخ است که برای درست کردن چای بفروش می‌رسد. گل رز بر پایه عطر به ۷ گروه تقسیم می‌شود: عطر گل‌گلاب قدیم: در رزهای باغی قدیمی و گونه‌های طبیعی رز زیاد یافت می‌شود. عطر رز تند:Spicy عطر آن مخلوطی از بوی گل‌گلاب قدیم و همچنین مادهٔ عطردار دیگری به نام اوژنول است. عطر مر:Myrrh این نوع عطر در رزهای انگلیسی زیاد دیده می‌شود و عطری به مانند رازیانه دارد. یک گروه فرانسه و مراکش هستند که رز سنتیفولیا محصول عمدهٔ آنهاست و گروه دیگر را دو کشورِ ترکیه و بلغارستان تشکیل می‌دهند که به‌طور عمده گل‌گلاب و ارقام آن را برای عطرسازی کشت می‌کنند. در این میان به‌خصوص دره رز در بلغارستان به عنوان یکی از بزرگ‌ترین مناطق تولیدکنندهٔ گل رز و از مراکز عمدهٔ تولید اسانس و عطر گل رز شهرت جهانی دارد. اثرات دارویی گیاه گل رز به سبب اثرات آرام‌بخش، ضدتشنج و ضد درد از دیرباز در طب سنتی ایران و بیشتر کشورها جایگاه خاصی داشته است. این گیاه با توجه به داشتن آلکالوئیدها، فلاونوئیدها و ترکیبات آلی همواره در برای کاهش فشارهای عصبی، درمان افسردگی، بی‌خوابی مزمن، آرام‌بخشی، و ترمیم‌کنندگی پوست مورد استفاده قرار گرفته است. عصارهٔ گل رز از گلبرگ و کاسبرگ این گل استخراج می‌شود و از راه پوست و مخاط نیز قابل جذب است. عصارهٔ آن به رنگ زرد روشن با طعم کمی شیرین و عطری نافذ است و مواد عمده و مؤثر آن شامل ۳۰ تا ۴۰ درصد گرانیول و ۲۰ تا ۳۰ درصد لینالول، ۴۰ تا ۶۰ درصد سیترونلول است. این عصاره کاهش دهندهٔ فعالیت دستگاه عصبی سمپاتیک و تقویت‌کنندهٔ دستگاه عصبی پاراسمپاتیک است. رز چای به رزهای بریدهٔ دورگهٔ چای گفته می‌شود که تک‌شاخه هستند و طول ساقه بین ۵۵–۴۰ سانتی‌متر و قطر گل انتهای شاخه بین ۵–۳ سانتی‌متر است. در حال حاضر گل رز یکی از محبوب‌ترین گل‌های جهان است و از لحاظ میزان تولید در صدر قرار دارد. کشورهای عمدهٔ تولیدکننده رز عبارت‌اند از: ایالات متحدهٔ آمریکا، هلند، انگلستان، کلمبیا، اکوادور، کنیا، آفریقای جنوبی و هندوستان. در سال ۱۳۹۱ خورشیدی بیشترین گل شاخه‌بریدهٔ صادراتی ایران گل رز بوده است و گل مریم و گلایول رتبه‌های دوم و سوم را به خود اختصاص داده‌اند. تکثیر محل مناسب برای کاشت جایی است که هوا در آن به خوبی جریان داشته باشد و هر روز بیش از ۵ ساعت در معرض نور خورشید باشد. طول مناسب هر یک قطعه برای برش ۱۵ سانتی‌متر است و بهتر است در هر قطعه سه ردیف برگ وجود داشته باشد. شاخه‌های بریده‌شده برای این‌که به آسانی در خاک فرو بروند، نخست با کارد برش داده و نوک‌تیز می‌شوند. پایین‌ترین ردیف برگ، قطع شده سپس برش‌ها نزدیک به یک ساعت در آب خیسانده و به درون خاک منتقل می‌شوند. روش پیوند پیوند شاخه به رز: در این نوع پیوند یک شاخه رز انتخاب شده به درخت رز خودرویی که دارای ریشه است پیوند زده می‌شود و ساقهٔ درخت اصلی از بالای این پیوند قطع می‌شود. پیوند جوانه به رز: در این روش ابتدا در پایین‌ترین قسمت ساقهٔ یک گیاه رز برشی به شکل حرف انگلیسی T با کارد ایجاد می‌شود بدین ترتیب که عرض برش در بالا ۷ میلی‌متر و برش طولی آن ۲ سانتی‌متر باشد. یک جوانه نیز به همراه قسمتی از پوست ساقه، از درخت پیونددهنده بریده می‌شود سپس این قسمت بریده شده در داخل همان ناحیهٔ برش داده شده در ساقهٔ درخت پیوندشونده قرار می‌گیرد و با نوار به هم متصل می‌شوند. بیماری‌ها و آفت‌ها گل رز از نظر آسیب دیدن در اثر بیماری و همچنین آفات بسیار مساعد است. اما با فراهم کردن محیط مناسب و همچنین سمپاشی مناسب و زودهنگام می‌توان با این عوامل مقابله کرد. این بیماری ابتدا به صورت لکه‌های سیاه کوچک بر روی برگ نمایان می‌شود پس از مدتی اطراف این لکه‌های به رنگ زرد درآمده و سبب ریزش برگ می‌شود. برای جلوگیری از گسترش بیماری باید برگ‌های بیمار چیده شده و همچنین برگ‌های ریخته شده از زیر بوته نیز جمع‌آوری شوند. سفیدک پودری رز: سفیدک پودری رز به همراه لکه سیاه رز به عنوان رایج‌ترین بیماری‌های گل رز شناخته می‌شوند. در اثر مبتلا شدن، برگ و سایر قسمت‌های گیاه با پوشش پودری سفید رنگی پوشانده می‌شود. در صورت بیماری شدید، گیاهان ممکن است کوتاه شده، و برگ‌ها پیچ خورده و سپس خشک شده بریزند. زنگ رز: یک نوع بیماری قارچی است که در اثر آن دانه‌های نارنجی رنگی در پشت برگ‌ها ظاهر می‌شود و به مرور زمان به سیاه تغییر رنگ می‌دهد. کپک خاکستری: در ابتدای بیماری بر روی گلبرگ لکه‌های قرمز رنگ پدیدار می‌شود سپس بر روی ساقه یا گل کپک خاکستری رنگی شروع به رشد می‌کند در آخر کپک به رنگ قهوه‌ای تغییر رنگ داده باعث پوسیدگی گل می‌شود. گروه آفات برگ‌خوار: حشرات این گروه در مرحلهٔ لاروی و بلوغ در روی برگ‌ها و جوانه‌ها خساراتی ایجاد می‌کنند. | ## بخش 3: رز | گروه آفات گل‌خوار: در این گروه گونه‌های متفاوتی وجود دارد که با تغذیه از قسمت‌های مختلف گل باعث بدشکلی و کاهش کیفیت گل خواهند شد. قدیمی‌ترین سنگواره رز نزدیک به ۷۰–۳۵ میلیون سال قدمت دارد و در ایالت کلرادو در آمریکا کشف شده است. کاشت رز در کشورهای خاورمیانه برای مصارف دارویی و همین‌طور به برای مصرف عطر آغاز شد سپس کاشت آن در یونان و روم نیز گسترش یافت. به نظر می‌رسد که در دوران لوئی چهاردهم تنها ۴ گروه رز قدیمی به نام‌های داماسک، گالیکا، آلبا و سنتیفولیا (رز کلمی) در اروپا موجود بوده است. در سده هیجدهم در فرانسه نیز تحت تأثیر انگلستان باغبانی در بین طبقات اشراف رواج پیدا کرده بود. در این دوران کاشت رز جای گل سوسن و لاله را گرفته بود و رز بود که گلی اشرافی دانسته می‌شد. به‌خصوص در کشور فرانسه در زمان سلطنت ناپلئون بناپارت (۱۸۲۱–۱۷۶۹) تب علاقه به رز بالا گرفت. ژوزفین ابتدا ۲۵۰ نوع رز را از کشورهای گوناگون اروپایی و غیراروپایی مانند چین و ژاپن در باغ رز کاخ مالمزون جمع‌آوری کرد. سپس بهترین باغبانان و گیاه‌شناسان را در این باغ به کار گمارد و آنها در سال ۱۸۰۴ برای نخستین بار موفق شدند توسط لقاح مصنوعی گونه‌های تازه‌ای از رز را ایجاد کنند. شمار گونه‌های جدید ایجاد شده در این باغ در میانه سده نوزدهم از ۲۵۶۲ نوع فراتر رفت. او همچنین از نقاش معروف گیاهان پی‌یر ژوزف ردوته خواست گل‌های رز باغ مالمزون را برای مصور ساختن اطلس رز به تصویر بکشد. به علت خدمات بسیار ژوزفین در رونق بخشیدن به کاشت و شناساندن گل رز به او لقب حافظ رز اهدا شده است. نخستین رز دورگه چای یعنی رز لا فرانس در سال ۱۸۶۷ به وجود آمد و با وجود امتیازات فراوانی که داشت فاقد قدرت میوه‌دهندگی بود. نخستین رز دورگهٔ چای که توانایی باروری و میوه‌دهندگی را داشت رز لیدی ماری فیتز ویلیام نام دارد. یکی از والدهای رزهای زرد رنگ امروزی یکی از گونه‌های رز به نام رز زرد ایرانی است که در کشورهای ایران و عراق یافت می‌شود. یک پرورش دهندهٔ رز فرانسوی به نام ژوزف پرنت-داچر (۱۹۲۸–۱۸۵۹) نخستین رز زرد رنگ دورگهٔ چای را در سال ۱۹۰۰ میلادی به نام رز آفتاب طلاییرز سولیل دِ اورRosa Soleil d'Or به جهان معرفی کرد البته رنگ رز آفتاب طلایی هنوز با رنگ زرد خالص تفاوت داشت. در فرهنگ گل رز از نظر کثرت قرار گرفتن در جایگاه گل ملی مقام نخست را دارد و در ۱۰ کشور آمریکا، انگلستان، ایتالیا، ایران، رومانی، عراق، عربستان سعودی، مراکش، لوکزامبورگ، بلغارستان به عنوان گل ملی انتخاب شده است. در ایران در نشستی که در ۲۲ آبان ۱۳۷۴ خورشیدی با حضور ریاست انجمن باغبانی ایران و شماری از استادان دانشگاه‌های ایران برگزار شد گل‌سرخ محمدی به عنوان گل ملی کشور تأیید و برگزیده شد. در دوره‌هایی از زمان برخی از گل‌ها به علت این‌که مورد علاقهٔ شاه یا خاندان سلطنتی یک کشور بودند به عنوان گل ملی انتخاب شدند. انتخاب این گل به عنوان گل ملی به زمان جنگ‌های داخلی انگلستان به نام جنگ رزها برمی‌گردد. جنگ رزها در نیمهٔ دوم سدهٔ پانزدهم در فاصلهٔ سال‌های ۱۴۵۵ تا ۱۴۸۵ بین دو خاندان قدرتمند لانکاستر با نشان «گل سرخ» و یورک با نشان «رز سفید» و طرفدارانشان در انگلستان درگرفت. سافو از شاعران یونانی سده هفتم پیش از میلاد در شعری رز را به عنوان ملکهٔ گل‌ها توصیف کرده است. به نظر می‌رسد که در عهد باستان بیشتر به منظور لذت بردن از عطر گل این گیاه پرورش داده می‌شده است. گفته شده است که آخرین فرعونِ دودمان بطلمیوسی، ملکه کلئوپاترا (۳۰–۶۹ پیش از میلاد) به رز بسیار علاقه‌مند بوده و از این گل به عنوان عطر استفاده می‌کرده است. در اساطیر یونانی آمده است که گل رز در ابتدا سفید بوده است اما روزی آفرودیت بر اثر شنیدن خبر جراحت دوست قدیم خود آدونیس به کمک او شتافت و در راه خاری به پای او فرورفت و خون از پای او جاری شد و گل‌های رز به رنگ سرخ درآمد. همچنان آمده است که به تعداد قطرات خونی که از آفرودیت جاری شد آدونیس اشک ریخت و از هر قطره اشک او یک گل سرخ به وجود آمد. نرون امپراتور روم (زمان فرمانروایی ۵۴ تا ۶۸ میلادی) به گل رز علاقه بسیاری داشته است و در ضیافت‌های خود دستور می‌داده است که از سقف گلبرگ‌های رز یا آب با عطر گل را به روی مهمانان بپاشند. گفته می‌شود که هزینهٔ مصرف رز در طول یک ضیافت به نرخ کنونی به ۱۰۰٬۰۰۰ دلار بالغ می‌شده است. در اروپای قرون وسطا و از زمان از بین رفتن امپراتوری روم غربی در سال ۴۷۶ میلادی تا پیش از دوران رنسانس (آغاز دوران حدود ۱۳۰۰ میلادی) عطر رز توسط کلیسا از نظر مذهبی ناپسند قلمداد شد و کشت این گل بجز به هدف مصرف دارویی ممنوع بوده است. گل رز در هنگام جنگ‌های صلیبی (بین سال‌های ۱۰۹۵ تا ۱۲۹۱) توسط ارتش صلیبی از خاورمیانه به اروپا برده شد. در کشورهای شرقی همواره کشت رز و استفاده از عطر آن بسیار مورد علاقهٔ مردم بوده است. در روز فروردین از ماه اسفند جشنی در ایران برگزار می‌شده است به نام نوروز انهار که مردمان در این روز به دشت و دمن، به ویژه کنار رودها و چشمه‌ها رفته و طی مراسمی عطر و گلاب در آب‌ها می‌افشاندند. در تاریخ بیهقی از جشن دیگری به نام جشن گل‌افشانی یاد شده است که ظاهراً در روز به‌خصوصی برگزار می‌شده است و مردم در فصل گل سرخ بر سر یکدیگر گل می‌افشاندند. امروزه از رسم‌های باقی‌مانده در ارتباط با گل سرخ یکی آیین گل‌غلتان است که در مناطق مختلف شهرستان دامغان در نخستین بهار از زندگی نوزاد برگزار می‌شود. زمان انجام این آیین از هنگام تولد تا یک سالگی نوزاد است و در باور و عقاید اهالی منطقه غلتانیدن بدن نوزاد در میان برگ‌های گل محمدی سبب حفظ طراوت و شادابی او و دور ماندن از بیماری‌های مختلف می‌شود. در داستان هزار و یک شب و همین‌طور رباعیات عمر خیام (نزدیک به ۱۱۰۰ سال پیش) از این گل یاد شده است. در شاهنامه فردوسی لفظ گل منحصراً به گل سرخ تعلق دارد و برگ گل نیز به معنای برگ گل سرخ یا گلبرگ گل سرخ یا خود گل سرخ است و بدین ترتیب آمدن لفظ برگ پیش از نام گل‌های دیگر نیز به معنای گلبرگ آن گل یا خود آن گل است. در بیت نخست شعر زیر، برگ گل به معنای گل سرخ و در بیت دوم برگ گلنار به معنای گلِ انار است. در یونان و روم رز را با الههٔ عشق آفرودیت و ونوس برابر می‌داشتند و به‌خاطر ارتباط با الههٔ آفرودیت و ایز معمولاً مقدس دانسته می‌شد. در روم باستان بر روی درِ اتاقی که موضوعات محرمانه مورد بحث قرار می‌گرفت، عبارت «Sub rosa» را قرار می‌دادند. امروزه Subrosa در زبان انگلیسی به معنای مخفی کردن راز است که سابقهٔ آن به همین عمل رومیان بازمی‌گردد. مسیحیان رز قرمز شکفته شده را به نشانهٔ مادر و رز سفید را به نشانهٔ بکارت و پاکی می‌دانستند به همین سبب این سمبل‌ها به مریم مقدس پیوند داده شد و مسیحیان او را با لقب رز مقدس یا رز بی‌خار می‌خواندند. رز قرمز به معنای عشق، رز زرد به معنای حسادت، رز صورتی به معنی رضایت همچنین احساس عمیق و فراموش نشدنی و رز سفید به معنی پاکی، خلوص، طهارت همچنین به معنای این است که من برای تو مناسب هستم. هر ساله کعبه در شهر مکه، یکبار اول شعبان و بار دیگر هم اول ذیحجه با گلاب مخصوص که هر ساله از ایران تهیه می‌شود، همراه با آب زمزم شسته داده می‌شود. «می‌گویند هرگاه محمد پیامبر اسلام گل سرخی می‌دیدند، آن را می‌بوسیدند و بر چشمان خود می‌نهادند و می‌فرمودند: این گل نشانه‌ای از جمال الهی است.» گل سرخ در ادبیات صوفیانه نیز مقام بسیار بالایی دارد. گل به معنای ورد یا گل سرخ در شعرهای سعدی به عنوان پیام‌آور بهار و نماد خرمی و نشاط، نماد خداوند و کمال مطلق و همچنین از نظر حکمت نمودی از ناپایداری انسان در گسترهٔ خاک است. اردات و عشق سعدی به گل سرخ تا بدان حد است که نام کتاب ارزشمند خود گلستان را، از گل گرفته است. ارزش گل نزد سعدی به‌خصوص در شعری نمایان است که در آن گِل که نماد فرو مایگی است در اثر هم‌نشینی با گُل قدر و تعالی پیدا می‌کند. در این شعر شاعر از نماد گِل و گُل بهره برده و تلاشش بر این است انسان را به انتخاب هم‌نشین نیک ترغیب نماید. در نگرش سعدی رگه‌هایی از اندیشهٔ خیام بچشم می‌خورد و در شعرهای او نیز بین انسان و گیاه و خاک ارتباط ناگسستنی دیده می‌شود. او مفهوم گیاه‌زایی را آگاهانه و با توجه به داستان سیاوشسیاوش یک انسان آزاده و یک شاهزادهٔ ایرانی بود که بر اثر کینه‌توزی و رشک دیوصفتان خونش به ناحق و مظلومانه بر زمین ریخته شد اما از آنجا که سیاوش پرچمدار و سالار سپاه راستان است او نمی‌میرد بلکه به شکل گیاه دوباره زاده می‌شود. در جهان‌بینی اساطیری اگر رشتهٔ عمر کسی ظالمانه پاره شود او نمی‌میرد و به شکل دیگر باز می‌آید و زندگی را از سر می‌گیرد. و روییدن گیاه به جای خون به ناحق ریخته او چنین در شعرش بازگو می‌کند: در بسیاری از داستان‌ها و غزل‌های شاعران ایران وصف گل‌وبلبل به چشم می‌خورد و تحت تأثیر همین نغمه‌سرایی‌ها برخی از خارجیان ایران را کشور گل و بلبل خوانده‌اند. در ادبیات فارسی گل‌وبلبل همتراز معشوق و عاشق هستند، گل رز زیبا، مغرور، و اغلب بی‌رحم (به سبب داشتن خار) است و بلبل بی‌وقفه آواز می‌خواند و از اشتیاق و ارادت خود نسبت به گل می‌گویند. در شعر عرفانی، حسرت بلبل نسبت به گل رز به عنوان یک استعاره حکایت از اشتیاق روح برای پیوستن به خدا را دارد. طرح گل فرنگ ترکیبی است از طرح‌های اصیل ایرانی و گل‌های طبیعی به ویژه طرح گل سرخ. در این طرح از رنگ‌های روشن و تندی به ویژه از رنگ‌های زرد و آبی و سرخ استفاده می‌شود. انواع طرح‌های گل فرنگ عبارتند از گل سرخی (لچک ترنج)، گل فرنگ بیجار، گل فرنگ مستوفی، گل فرنگ ترنج‌دار، گل فرنگ دسته گل، گل فرنگ گل‌وبلبل و گل فرنگ افشان. طرح گل‌وبلبل طرح گل رز و بلبل، در دوران صفوی (۱۷۲۲–۱۵۰۱) و قاجار (۱۹۲۵–۱۷۸۵) موضوع اصلی به‌کار رفته در مجموعه‌های تزئینی است و از این طرح برای زیباسازی انواع گوناگون اشیاء، مانند سرامیک، چوب، لباس‌های فاخر شاهانه و نسخه‌های خطی استفاده شده است. نخستین اطلس رز پیر جوزف ردوته تقاش بلژیکی پس از انقلاب فرانسه به خواست ژوزفین همسر ناپلئون بناپارت، کار تهیهٔ اطلس رز را آغاز کرد. ژوزفین پیش از به پایان رسیدن اطلس در سال ۱۸۱۴ درگذشت و پیر جوزف ردوته پس از مرگ او چندین سال به خرج شخصی خود کار به پایان رساندن اطلس رز را ادامه داد. این اطلس که برای نخستین بار در ۳۰ قسمت بین سال‌های ۱۸۱۷ تا ۱۸۲۱ به چاپ رسیده است تا امروز به عنوان برجسته‌ترین اثر در تاریخ هنر گیاهی شهرت دارد. | ## جمع‌بندی | همچنین هنری فانتین لاتور نقاش امپرسیونیست فرانسوی، از نقاشانی است که گل رز را به عنوان سوژهٔ برخی از نقاشی‌های خود برگزیده است.