موضوع مقاله: اهواز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اهواز | مقدمه: اهواز ، کلان‌شهری تاریخی در جنوب غرب ایران و مرکز استان خوزستان و مرکز شهرستان اهواز می‌باشد. | ## بخش 1: اهواز | پس از جابجایی مرکز استان از شوشتر به اهواز در سال ۱۳۰۳ خورشیدی، تا به امروز، اهواز به‌عنوان مرکز استان خوزستان شناخته می‌شود. رودخانهٔ کارون که به‌عنوان پرآب‌ترین رود ایران، و یکی از دو رودخانهٔ قابل کشتیرانی در کشور شناخته می‌شود، در میانهٔ این شهر جاری است؛ به‌عبارتی، شهر اهواز در دو سوی رود کارون، گسترده شده است. به‌جهت پیوند بیشتر میان شرق و غرب اهواز، چندین پل بزرگ بر روی رودخانهٔ کارون بنا شده است؛ به همین دلیل، اهواز به شهر پلها معروف شده است. برخی کارخانه‌های مهم ایران، واقع در اهواز: شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب (بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت ایران)، شرکت ملی حفاری ایران (بزرگ‌ترین شرکت حفاری کشور)، شرکت فولاد خوزستان از تولیدکنندگان بزرگ فولاد خام کشور، همچنین شعبهٔ اصلی برخی کارخانه‌های مهم کشور میدان نفتی اهواز، بزرگ‌ترین میدان نفتی ایران و سومین میدان بزرگ نفتی جهان می‌باشد. این شهر به‌عنوان یکی از قطب‌های اقتصادی جنوب‌غرب کشور، در زمینه‌های مختلفی چون شیلات و فرآوری آبزیان، کشاورزی و دامپروری، صنایع نفت و فولاد، و همچنین گردشگری، از قابلیت‌های چشمگیری برخوردار است. در حوزهٔ کشاورزی نیز محصولات نیشکر، خرما، کنجد و سویا از مهم‌ترین تولیدات منطقه به‌شمار می‌آیند. وجود مراتع حاصل‌خیز و زمین‌های مناسب، زمینهٔ پرورش دام‌های سنگین مانند گاومیش و گوساله را فراهم ساخته است. علاوه بر فعالیت‌های کشاورزی و صنعتی، بخش گردشگری اهواز و استان خوزستان به‌دلیل جاذبه‌های تاریخی و فرهنگی گوناگون، نقشی مهم در رونق اقتصادی منطقه ایفا می‌کند. مجموعهٔ این عوامل موجب شده است که اهواز به‌عنوان یکی از مراکز مهم اقتصادی، صنعتی و سرمایه‌گذاری در جنوب ایران شناخته شود. تاریخچه نام اهواز شهری که با نام اهواز می‌شناسیم، نخستین بار که به‌عنوان یک شهر شناخته شد، در دوران باستان و با نام تاریانا بوده است. این نام، به‌طور واضح، بازتابی از نام «دارایانا»، منسوب به «دارایان»، نام اساطیری داریوش، و نیز نام سلسله‌ای قدرتمند از پادشاه‌های پارس، در دوران پس از هخامنشیان را بر خود دارد. تاریانا، بعدها در زمان اردشیر اول (پادشاه ساسانی) گسترش یافت و به هرمزد اردشیر تغییر نام داده و در دو سوی رودخانه، از نو بنیان نهاده شد. بخش اول این نام، به‌نام «خدا» و دیگری به‌نام خود شاه، نامگذاری شد؛ که این نام بعدها به‌شکل خلاصه شدهٔ داراواشیر (Dārāvāšīr) درآمد. شاه، سدی بر فراز کارون در شهر ساخت؛ پس اهمیت شهر افزایش یافت و به‌زودی داراوِ شیر، مرکز استان سوزیانا (خوزستان امروزی) شد. مرکز تجاری سوزیانا، در یک سوی رودخانه در داراواشیر (شرق اهواز، در پهنهٔ خرم‌کوشک تا چهارراه زند امروزی)، و با نام هوجستان واجار (بازار هوزستانی‌ها | Hūǰestān-vāčār) شناخته می‌شد و آن سوی دیگر رودخانه، به‌عنوان مرکز فرمانداری و نجیب‌زادگان (غرب اهواز، در پهنهٔ امانیه، لشکر و لشکرآباد امروزی)، با نام هُرمشیر خوانده می‌شد. استان خوزستان امروزی نیز، با دگرگونی نام آنها، فارسی‌سازی و نامگذاری شده است (خوزیستان = هوزیستان = مکان هوزی‌ها). هوزی‌ها = اهواز (با لهجهٔ عربی: احواز) هوزی‌ها، که به احتمال زیاد، از بازماندگان ایلامی‌ها بوده‌اند، مردم بومی استان خوزستان بوده‌اند و زبان آنها، با نام زبان هوزی تا دورهٔ ساسانیان و حتی تا سده‌ها بعد از حمله و سلطهٔ مسلمان‌ها به ایران، زبانِ رایج در خوزستان بوده است. نام این استان، به‌جهت تلفظ‌های متفاوت در زبان‌ها و لهجه‌های دیگر، در گذر زمان، از «هوزیستان» به «خوزستان» تغییر پیدا کرد. عبدالمجید ارفعی چنین نظر داده است:«خوز» و «خوزیستان» که این نام‌ها را از زمان هخامنشی داشته‌ایم، به ایلامی‌های خوزستانی گفته می‌شده است. واژهٔ اهواز، که با فتحه روی الف و سکون روی ز درست می‌باشد، ریشه‌اش در فارسی باستان اووَجَه (uvaja) و اووْجَه (uvja) می‌باشد.روزنامهٔ عصر اوز، شمارهٔ ۴۶، مهرماه ۱۳۸۳، صفحهٔ ۱۴اهواز، علاوه بر نامهای ذکر شده به نامهای «رام شهر» و «شهررام» نامیده می‌شد. فخرالدین اسعد گرگانی در منظومه ویس و رامین، در مورد برپایی شهر اهواز به دست رامین نوشته است:<blockquote>"هزاران چشمه و کاریز بگشاد بریشان شهر و ده بسیار بنهاد یکی زان شهرها اهواز مانده‌ست کَش او آنگاه «شهر رام» خوانده‌ست کنونش گرچه هم اهواز خوانند به دفتر، رام شهرش نام دانند".<ref> پک|همدانی|۱۳۸۷|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ج=۱۰|ص=۴۸۲–۴۸۴|م=اهواز - بخش اول: نام‌گذاری و تاریخ </ref></blockquote>همانطورکه آریان (آریانوس)، در کتاب ایندیکا، بند ۴۲ نقل می‌کند، در پایان دورهٔ هخامنشی‌ها، در نزدیکی دهانهٔ رود کارون، شهری پرجمعیت و پررونق قرار داشته که با پلی شناور، محل اتصال راه پارسه به شوش بوده است و دو سپاه اسکندر و سردار او، Nearchus، در این محل به یکدیگر پیوسته‌اند. تاریخنگار یونانی، استرابو (Strabo)، در اثر مشهور خود، جغرافیای استرابو (کتاب پانزدهم، فصل ۳، بند ۴)، از وجود بازاری پررونق در این شهر یاد می‌کند که نخستین بارانداز کالاهایی است که از سرزمین عرب‌ها، به ساحل دریای پارس وارد می‌شود. بنابراین، می‌توان حدس زد «هوجستان واجار» یا بازار هوزی‌ها، که در اغلب متن‌ها، به‌عنوان بخش مردمی شهر ساسانی، از آن یاد شده است، در واقع مکانی قدیمی‌تر است، که دست‌کم، از دورهٔ هخامنشی، در پهنهٔ اهواز کنونی بوده است. هنگامی که در سده هفتم میلادی، مسلمان‌ها امپراتوری ساسانی را شکست دادند، بخش دوم شهر (هرمشیر)، از بین رفت. اما عرب‌ها، بخش دیگر شهر را که همچنان باقی مانده بود (هوجستان واجار)، به «سوق الاهواز» ترجمه کردند. در دوره قاجار و زمان ناصرالدین شاه، اهواز را به نام‌های ناصری و ناصریه تغییرنام دادند، اما از شهریور ۱۳۱۴ ه‍. خ، با تصویب شورای وزیران، دوباره به‌نام «اهواز» نامیده شد.«اهواز» - بخش اول: نام‌گذاری و تاریخ، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی تاریخ پیش از اسلام این شهر که در زمان ساسانیان، از شهرهای بزرگ سرزمین هوزی‌ها (استان سوزیانا سابق) به‌شمار می‌رفت، یکی از مراکز اصلی صنایع نساجی و یکی از کانون‌های مسیحیت در ایران و از اسقف‌نشینهای ایران ساسانی برشمرده می‌شد. علاوه بر این، تاریانا یکی از بخش‌های اصلی بازرگانی در غرب قلمرو پارس بوده است، و نیز به‌واسطه واقع شدن در کنار رود کارون -که قابلیت کشتی‌رانی داشته است، محل مناسبی برای انباشت کالا و دادوستد به‌شمار می‌رفته است. در زمان ساسانیان، به‌ویژه در زمان اردشیر پاپکان و پسرش شاپور اول بر روی کارون در اهواز، سدهای زیادی ساخته شد ازجمله سد اهواز (یا شادروان اهواز) که به دستور اردشیر پاپکان ساخته شد. کانال‌های آبیاری و نهرهای مختلف که از این سد منشعب شده بود، آبیاری کشتزارها و نخلستانها را بهبود بخشیده و باعث سرسبزی و خرمی اهواز شده بود. مثل کانال آب شاهجرد که در بالای سد اهواز از کارون جدا می‌شد و از درون بخش قدیمی شهر عبور می‌کرد و آن را به دو بخش تقسیم می‌کرد. بازمانده از دورهٔ اشکانی اگرچه اطلاعات زیادی در مورد اهواز در دورهٔ اشکانی‌ها در دسترس نیست، اما در ۱۴ تیر ۱۴۰۱ ه‍.خ در طی یک عملیات توسط بیل مکانیکی مربوط‌به شرکت ملی حفاری ایران در شمال اهواز (محلهٔ کوروش)، در حدود ۱۵۰ متری ساحل کارون، یک گورستان تاریخی کشف شد، که پس از بررسی کارشناس‌ها، به‌جهت خمره‌ای بودن گورهای کشف شده، که نخودی رنگ و اندود شده به قیر طبیعی و مشهور به «تدفین گورخُمره‌ای» بوده، و بیشترین استفاده از این روش، در اواخر دوره اشکانی و اوایل دوره ساسانی بوده است، گورستان کشف شده را منسوب به دورهٔ اشکانیان دانسته و به‌ثبت ملی رساندند. نکتهٔ مهم در مورد گورخمره‌های گورستان محلهٔ کوروش، کنار رودخانه و در جهتِ رودخانه بودنِ دفن‌ها می‌باشد. در کشف دیگری، در یکی از کاوش‌های تفریحی در اواخر دورهٔ قاجار، آرنولد ویلسون، سرکنسول انگلیس، در نزدیکی اهواز، بقایای دو سکه، متعلق به پادشاهان اشکانی را در خاک اهواز کشف کرد. ویلسون در نامه‌ای به پدرش، ماجرا را چنین گزارش می‌کند: «چند ماه قبل در طی سفرهایم در نزدیک اهواز، چندین سکهٔ باستانی پیدا کردم که آنها را به موزهٔ کلکته در هندوستان فرستادم. طبق گزارشی که امروز دریافت کردم، آنها به زمان سلسلهٔ پارتی‌ها (اشکانیان) و پادشاهی مهرداد دوم مربوط می‌شود، که قدمتشان به ۱۸۰ سال قبل از میلاد می‌رسد.» به این ترتیب، می‌توان اطمینان داشت که در روزگار اشکانیان نیز شهری در پهنهٔ اهواز امروزی برپا بوده است، که احتمال دارد این همان شهری‌ست که نبردهای فرجامین اشکانیان با اردشیر ساسانی در آن رقم خورده است. براساس آنچه در تاریخ طبری آمده است، «در این نبردها، اردشیر بر نیروفر، والی اهواز در زمان اشکانیان، چیره گشت و بر کنار کارون فرود آمد و شهر را بگرفت و شهر سوق‌الاهواز را بنیاد کرد.» مشابه همین گزارش را، ابن اثیر نیز، سه سده پس از طبری آورده است. از این دو سند، مشخص می‌شود: اول آنکه در زمان اشکانیان نیز در مکان اهواز امروزی، شهری وجود داشته است، و همچنین اردشیر این شهر را تصرف کرده و از نو شهری را بنا نهاده، که بعدها مسلمان‌ها، سوق‌الاهواز خواندند. دوران اسلامی و معاصر عرب‌ها پس از پیروزی در جنگ نهاوند، پادگان‌هایی در شهرهای فتح‌شده، ازجمله در اهواز ساختند. در ایام خلافت علی برخی از موالی اهواز که از میزان خراج درخواستی والی آن ناخرسند بودند، به شورش خوارج پیوستند. در زمان خلافت یزید بن معاویه شهرهای خوزستان ازجمله اهواز دستخوش جنگ و گریزهای خوارج با سپاهیان اموی گشت. شهر اهواز در سده‌های نخست اسلامی، به جهت سدی که بر روی کارون بسته شده بود، از بزرگ‌ترین و آبادترین شهرهای خوزستان به‌شمار می‌آمد. این شهر تا سال ۸۷۰ میلادی (۲۴۹ خورشیدی) شهری پررونق و آباد بود، اما در همان سال، اهواز به تصرف سپاه صاحب‌الزنج درآمد. اهواز پس از پایان فتنهٔ زنگیان، رونق و آبادانی خود را از دست داد، اما در زمان عضدالدوله دیلمی، بار دیگر اهمیت پیشین خود را به‌عنوان مرکزی تجاری به دست آورد. همچنین بنا به گفتهٔ شمس‌الدین مقدسی، پل هندوان که غرب و شرق اهواز را به هم پیوند می‌داد، و همچنین مسجد زیبایی که در کنار آن بود، به دستور پناه‌خسرو، بازسازی و مرمت شد. شهر اهواز از پایگاه‌های اصلی مذهب شیعه در ایران به‌شمار می‌آمد و به گفته مقدسی، نیمی از مردم آنجا شیعه بودند و پیوسته میان شیعه‌ها (مروشیان) و سنیها (فضلیان) درگیری و کشاکش وجود داشت. اهواز تا سده یازدهم میلادی، شهری آباد بود، اما از این زمان به بعد رونق خود را از دست داد، تا حدی که مرکز خوزستان، از اهواز به شوشتر منتقل شد. در سده یازدهم میلادی، رودی کوچک به طول سیصد متر و عرض بیست متر از کارون منشعب شده، شهر را به دو قسمت تقسیم کرده بود؛ محله غربی را «جزیره» می‌گفتند و محله شرقی، «مدینه» نام داشت. این دو بخش به‌وسیله «پُل هندوان» به هم وصل می‌شدند.ابوعبدالله محمدبن احمد مقدسی، «احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم»، ترجمه علی‌نقی منزوی، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، تهران، ۱۳۶۱، جلد دوم، ص ۶۱۴ در آن دوره، اهل شهر دو دسته بودند و دربارهٔ اصحاب پیامبر دو نظر داشتند. اما با وجود رشد و توسعه اهواز در سده‌های ابتدایی اسلامی، در نیمه دوم سده یازدهم میلادی، این شهر رو به ویرانی گذاشت و مردم آن پراکنده شدند.ابن حوقل، «سفرنامه ابن حوقل»، ترجمه جعفر شعار، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۶، ص ۲۴ در سده دوازدهم میلادی، اهواز به شهری ویران و خالی از سکنه تبدیل شد. حافظ ابرو، از آن به‌عنوان قصبه‌ای نام می‌برد و به اشتباه اهواز را با سوق الاربعا (چهارشنبه بازار) یکی می‌داند. عبدالکریم بن محمد سمعانی که در نیمه دوم سده دوازدهم میلادی می‌زیسته است، شهر اهواز را این چنین توصیف می‌کند: «اهواز یکی از شهرهای مشهور بود که دانشمندان و روحانی‌ها و تاجرین و ثروتمندان بسیاری از مردم آن شهر، به همراه غیر اهوازی‌ها در آن زندگی می‌کردند. بخش بسیاری از این شهر ویران شد و فقط ویرانه‌هایی از آن باقی مانده که مردم اندکی را در خود جای داده است.»احمد کسروی، همان، ص ۲۷۱ علت ویرانی اهواز به‌درستی مشخص نیست. هرآنچه تاکنون گفته شده حدس و گمان است که توسط تاریخ‌نگارهای متاخر نوشته شده است. احمد کسروی «ویرانی اهواز کهن را یکی از معماهای تاریخ خوزستان دانسته که نه زمان و نه علت آن را در جایی نوشته‌اند.» او در ادامه می‌گوید: «آنچه ما از جستجو به دست آورده‌ایم، زمان آن در آخرهای سده یازدهم میلادی یا آغاز سده دوازدهم میلادی بوده.»احمد کسروی، همان، ص ۱۹۶ درحقیقت این سخن کسروی نیز درست نیست، چون ابن حوقل که در نیمه دوم سده یازدهم می‌زیسته، ویرانی اهواز را از سده یازدهم روایت کرده است.قیم، عبدالنبی، همان با این وجود، کسروی علت ویرانی را دو چیز پنداشته: یکی شکستن بند و دیگری برگشتن مسرقان از جوی خود و پیوستن آن به دجیل [کارون].احمد کسروی، همان از سده دوازدهم میلادی به بعد، در طی چند سده، به‌علت خراب شدن سد شادروان و پایین رفتن سطح آب، که مایه رونق شهر بود، و نیز جنگ‌ها و اغتشاش‌های داخلی و بروز بیماری‌های وبا و طاعون، اهواز همچنان رو به ویرانی بیشتر گذاشت تا آنکه در سده نوزدهم و در سال ۱۸۶۹ م. (۱۲۴۸ خ.) هم‌زمان با حفر کانال سوئز که منجر به کوتاه شدن مسیر تجارت دریایی اروپایی‌ها و توجه آن‌ها به منطقه شد، رونق تازه‌ای گرفت. ناصرالدین شاه قاجار هم از این فرصت برای گسترش تجارت و کشتی‌رانی بر روی رود کارون استفاده کرد و در سال ۱۲۶۶ خ. کشتی‌رانی را بر روی رود کارون برای خارجی‌ها آزاد اعلام کرد و توسط والی خوزستان در کنار اهواز قدیم، بندرگاهی به نام «بندر ناصری» بازگشایی کرد. در پی بازگشایی این بندر، نام اهواز به «ناصریه» تبدیل شد تا اینکه در دورهٔ پهلوی و رضاشاه، نام باستانی «اهواز» از برگزیده و جایگزین ناصریه شد.خوزستان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی «سیدعبدالله جزایری» که در سده هجدهم میلادی، یعنی سده‌ها پس از ویرانی اهواز می‌زیسته، فتنه صاحب‌الزنج را عامل بی‌اعتنایی و بی‌تمایلی خلیفه‌ها دانسته، که «بعد از تسکین فتنه چون خلفا را به عمارت آن ولایت رغبت باقی نماند و واماندگان آن‌جا از عمده ضبط آن همه نیشکر و ادای مال و جهات دیوانی آن‌ها بیرون نتوانستند آمد، لاجرم بیشتر جلای وطن نمودند و…»سید عبدالله جزایری، تذکره شوشتر، ص ۳۴ به هر حال پس از ویرانی شهر اهواز در سده یازدهم، فقط ویرانه‌ای از آن باقی‌مانده بود و در دورة مشعشعیان، و پس از آن دسته‌ای از آل کثیر، در آنجا کپرها یا چینه‌هایی بنا نهاده و دهکده‌ای آباد کرده بودند. پس از آنها، دسته‌ای از کعبی‌ها در آنجا نشیمن داشته و در آن نزدیکی، دیم‌کاری می‌کردند.احمد کسروی، همان، ص ۱۹۷ با توجه به نوشته «سیدعبدالله جزایری» پیداست که در اواخر سده هجدهم میلادی نیز اهواز حال و روز خوبی نداشته است. او می‌نویسد: «اکنون از عمارات آن‌جا، همان قلعه موجود است که شیخ ناصربن‌حمید آن را حصار کشیده، مشتمل بر چند خانوار رعیت دیم‌کار.» پس از آن نیز اهواز به همین صورت بوده و در حد یک روستای کوچک باقی‌مانده بود. (۱۸۴۱ م) و در زمان شیخ ثامر بنی‌کعب در این منطقه بوده، به هنگام ذکر قلمرو بنی‌کعب، هیچ گونه نامی از اهواز نبرده است و در عوض نام روستای ویس در شمال اهواز را در کتاب خود آورده است. این امر نشان می‌دهد روستای ویس پرجمعیت‌تر و آبادتر از اهواز بوده است.- لایارد، سر اوستن هنری، سفرنامه لایارد یا ماجراهای اولیه در ایران، ترجمه مهراب امیری، انتشارات وحید، تهران، ۱۳۶۷ ش کاپیتان هنت، یکی از افسرهای ارتش انگلیس در دورهٔ جنگ ایران و انگلیس در خرمشهر در سال ۱۲۳۲ خ. (۱۸۵۳ میلادی)، که پس از فرار خانلر میرزا به اهواز، با کشتی به تعقیب خانلرمیرزا پرداخته بود، اهواز را این‌چنین توصیف کرده بود: سپس در سال ۱۲۶۱ خ. (۱۸۸۲ میلادی) عبدالغفار نجم‌الملک از «قریه اهواز و قریب ۶۰ خانوار رعیت عرب» سخن گفته که «کدخدای آن، شیخ نَبهان» است. شیخ نَبهان عامری کعبی، بازمانده همان کعبیانی است که پس از رفتن آل‌کثیر در قریهٔ اهواز، سکونت داشتند. در کنار محلهٔ عامری کنونی، که نام آن برگرفته از نام جدّ شیخ نَبهان، یعنی عامر است، محله‌ای وجود دارد که آن را «اهواز قدیم» می‌گفتند. به احتمال زیاد، قریهٔ اهواز، در نزدیکی یا میان این دو محله بوده است.نجم‌الملک، حاج عبدالغفار، «سفرنامه خوزستان»، به کوشش محمد دبیرسیاقی، مؤسسة مطبوعاتی علمی، تهران، ۱۳۴۱ ش جورج کرزن (Lord George Curzon) که در سال ۱۸۹۰ م. از اهواز گذر کرده بود، جمعیت «قریه اهواز» را نزدیک‌به هفتصد نفر برآورد کرده بوده است.لرد کرزن، ایران و قضیه ایران، ص ۴۲۵ کشتی‌رانی در خوزستان از طریق رود کارون صورت می‌گرفته و با توجه به طبیعت رودخانه کارون که در محل اهواز دارای چندین رگه صخره‌ای در بستر خود می‌باشد به دو بخش بالادست و پایین‌دست تقسیم شده بود. همچنین ویرانه‌های سد باستانی اهواز نیز که در زمان احداث باز هم بر روی بستر صخره‌ای بنا شده بود مانع دیگری برای کشتی‌رانی بوده است. شاخهٔ بالادست یا کارون شمالی از شوشتر تا اهواز و شاخهٔ جنوبی یا پایین‌دست از اهواز تا خلیج فارس را دربرمی‌گرفته است؛ بنابراین کشتی‌هایی که از شوشتر حرکت می‌کرده‌اند در محل اهواز به‌ناچار بار خود را به کشتی دیگری در سمت جنوبی صخره منتقل می‌کرده‌اند. این دست به دست شدن بار موجب پیدایش انبارها و کاروان‌سراهای بسیاری در اهواز شد و تبدیل به یکی از دلایل رونق تجارت و درنتیجه رونق شهر اهواز گشت. ازجمله تأسیسات مرتبط با بندر و تجارت در اهواز آن زمان، واگن اسبی بوده است که با احداث یک رشته خط آهن و توسط واگن‌هایی که با اسب کشیده می‌شده‌اند بار و کالای تجاری را در امتداد رودخانه و بین کشتی‌ها جابه‌جا می‌کرده است.شهر اهواز انسان‌شناسی و فرهنگ (علوم انسانی) در شوشتر اسنادی به دست آمده که حاکی از تجارت دریایی با دورترین بندرهای تجاری معروف آن دوران دنیا در هند و آفریقا و خاور دور می‌باشد و این امر جز با وجود بندری در کنار صخرهٔ ذکرشده، برای بارگذاری و بارگیری میسر نمی‌شده است.تاریخچه و نقشه جامع شهر اهواز دورزمین بندر ناصری آزادی کشتیرانی در کارون پایین (از خرمشهر تا اهواز) در سال ۱۲۶۷ خ. (۱۸۸۸ م) بر روی کشتی‌های خارجی، باعث رشد و رونق تجارت در ایالت و به‌ویژه شهرهای خرمشهر و اهواز گردید. افزایش حجم مبادلات و داد و ستد، صادرات کالا به خارج و واردات کالا به خرمشهر، سبب گردید تا مردم اندک اندک به شهرهای مزبور مهاجرت کرده بر جمعیت آن‌ها افزوده شود. کسب امتیاز آزادی کشتیرانی در رود کارون توسط انگلیسی‌ها در درجهٔ اول به منظور تسخیر بازارهای داخلی و مرکزی کشور بود و بدون ارتباط کارون با مناطق مرکزی کشور، آزادی کشتیرانی چندان مطلوب نبود. (۱۸۹۶ م) شرکت برادران لینچ پیشنهاد احداث جاده کاروان‌رو بین اهواز و اصفهان را به دولت ایران ارائه داد. پس از مذاکرات طولانی بین انگلیسی‌ها و دولت ایران، بالاخره در تاریخ سیزدهم اسفند سال ۱۲۷۶ قرارداد احداث جاده مزبور بین چارلز هاردینگ دبیر اول سفارت انگلیس در تهران و علیقلی‌خان سردار اسعد به امضاء رسید.- برای آگاهی بیشتر از روند مذاکرات و همچنین مفاد قرارداد، نگاه کنید به: جن. (۱۸۹۹ م) راه مزبور افتتاح شد.دیتر امان، «بختیاریها عشایر کوچ‌نشین ایرانی در پویه تاریخ»، ترجمه محسن محسنیان، آستان قدس رضوی، مشهد، سال ۱۳۶۷، ص ۹۸ افتتاح راه کاروان‌رو اهواز به اصفهان باعث رشد و تسریع مبادلات تجاری و واردات و صادرات کالا شد.در فاصله سال‌های ۱۳۱۳. همین امر یعنی احداث جادهٔ اهواز ـ اصفهان، اهمیت و نقش اهواز را به‌عنوان حلقهٔ وصل و پل ارتباطی محموله‌های آبی و محموله‌های خشکیچارلز عیسوی، همان، ص ۱۲۷ «محموله‌های آبی، کالاهای حمل شده در آبراه کارون، و محموله‌های خشکی، کالاهای حمل شده در جاده کاروان رو لینچ.» بیش از پیش متجلی ساخت. به‌دلیل وجود صخره‌های طبیعی موجود در رودخانه و آثار برجای مانده از سد باستانی شادُروان اهواز، ادامه حرکت کشتی‌ها به طرف شوشتر (مرکز آن زمان خوزستان) مقدور نبود؛ لذا کالاها قبل از مانع ذکرشده از کشتی تخلیه شده و با حمل آن‌ها به بالادست صخره‌ها، دوباره به وسیله کشتی‌های دیگر به سوی شوشتر روانه می‌شدند. در دوره قاجار، حکومت برای حفظ امنیت تجارت در کنار رودخانه پادگان و بندری بنا نمود که به بندر ناصری شهرت یافته بود. با آزادی کشتیرانی در رود کارون و به‌ویژه پس از احداث جاده کاروان‌رو لینچ و افزایش حجم مبادلات تجاری، ساختمان‌ها و مستحدثات قبلی، جوابگوی این حجم وسیع از مبادلات نبودند. م)، حسین قلی‌خان نظام‌السلطنه، حکمران جدید خوزستان، مأموریت یافت که در آن ناحیه به‌طور جدی اصلاحاتی انجام دهد. همچنین گزارش جامعی در مورد طایفه‌های ساکن در اطراف رودخانه کارون، کیفیت کشتیرانی آن و وضعیت نیروهای انتظامی در آن منطقه تهیه نماید. در این فرمان از نظام‌السلطنه خواسته شده بود که شش ماه از سال را در خرمشهر اقامت کند.ابراهیم صفایی، همان، ص ۱۴۱ نظام‌السلطنه نیز در محلی پایین‌تر از آن صخره‌ها، که محل تخلیه محموله‌های کشتی بود، ساختمان‌هایی بنا نهاد و برای حفظ کالاها و محموله‌های تخلیه شده، سرباز و پاسبان در آنجا بنشاند.آن‌چنان‌که از گزارش نظام‌السلطنه به امین‌السلطان صدر اعظم وقت برمی‌آید، وی در هنگام سال‌های ۱۳۰۹–۱۳۰۷. ساختمان‌هایی که توسط نظام‌السلطنه برای تسهیل امور تجاری و تخلیه و بارگیری کالا پایه‌ریزی شده بودند به بندر ناصری معروف گردید. این ساختمان‌ها عبارت بودند از لنگرگاه، کاروانسرا، بازار و سربازخانه.مصطفی انصاری، همان، ص ۱۷۸ وجه تسمیه نام ناصری نیز بر مبنای نام ناصرالدین شاه بود.صفی‌الدین بغدادی وجه تسمیهٔ بندر ناصری را به شیخ ناصربن محمد اولین شیخ بنی‌کعب نسبت داده، این سخن صفی‌الدین بغدادی اشتباه است، چون ناصر بن محمد هیچ‌گاه بر اهواز حکومت نکرد. او حتی بر قبان نیز حکومت نکرد، چون پیش از شکست مطور و استیلا بر قبان، شیخ ناصر فوت کرد. علاوه بر این تا پیش از این دوره سخنی از بندر ناصری نبوده پس از این تاریخ است که نام ناصری بر سر زبان‌ها جاری می‌شود. درضمن برخلاف نوشته صفی‌الدین بغدادی، بندر ناصری همان اهواز نبوده، بلکه بندری بوده پایین‌تر از اهواز. صفی‌الدین عبدالمؤمن بن عبدالحق بغدادی؛ «مراصد الاطلاع، علی اسماء الامکنه و البقاع»؛ تحقیق و تعلیق: علی محمد البحاوی، جلد اول، حلب، ۱۹۵۴. کالاهای تخلیه شده در بندر ناصری با تراموای اسبی به سه کیلومتر بالاتر برده می‌شد تا از آنجا به شوشتر بارگیری شود. در حقیقت اهواز به‌عنوان بندر استان‌های مرکزی بود، به همین دلیل جمعیت آن رو به افزایش گذاشت. علاوه بر ساختمان‌های احداثی توسط نظام‌السلطنه، شرکت ناصری نیز تأسیساتی نظیر انبار کالا و اسکله، یک خط تراموای سبک بین کارون پایین (پایین سد) و کارون بالا (بالای سد) احداث کرد.سند شماره ۴–۱۴۹۹۱- ق، موجود در بایگانی مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی از آنجایی که آزادی کشتیرانی در رود کارون و افتتاح جاده کاروان‌رو اهواز ـ اصفهان موجب رونق و توسعه اهواز شده بود و به اعتباری دیگر اصلی‌ترین بخش اقتصادی آن، همان تخلیه کالا در بندر ناصری و سپس بارگیری آن در اهواز بود، پس رفته‌رفته نام اهواز تحت تأثیر نام «ناصری» قرار گرفت و شهر اهواز با نام «ناصری» یا «ناصریه» نیز شناخته می‌شد. در مرحله دوم انگلیس با اسلحه گرم سنگین، روبروی مردم عرب خوزستان قرار گرفت، اما اسلحهٔ مردم عرب تغییری نکرد و با همان اسلحه‌های سرد با انگلیس روبرو شدند که منجر به کشته شدن صدها تن از این مردم شد، آرامگاه این کشته شدگان در ۱۰ کیلومتری اهواز-سوسنگرد (المنیور) قرار دارد. از معروفترین شخصیت‌های این جنگ حاج سبحان و همچنین عاصی الشرهان بودند که از شیوخ بنی طرف و شیخ محیی الدین زیبق شیخ شرفاء به‌شمار می‌آمدند. در جریان جنگ جهانی اول علمای نجف من‌جمله «محمدکاظم طباطبایی یزدی» که مرجع تقلید عالم تشیع بود به منظور پیشگیری از تهاجم انگلیس به کشورهای اسلامی و تجهیز قوای مسلمان فتوای جهاد علیه نیروهای مهاجم را صادر کردند. | ## بخش 2: اهواز | پس از ابلاغ فتوا، عشایر عرب خوزستان، ازجمله دشت آزادگان از مناطق سوسنگرد، بستان، بخش مرکزی شهرستان حمیدیه، هویزه و روستاهای اطراف، به سوی اهواز حرکت کردند و پس از نزدیک‌به ۵۰ کیلومتر پیاده‌روی در دشتی بین اهواز و حمیدیه، در برابر قشون انگلیس صف‌آرایی کردند. بسیاری از طایفه‌های دشت آزادگان در این جنگ حضور داشتند.ایکنا نیروهای انگلیس از چندین لشکر مجهز به توپخانه و سلاح سنگین تشکیل شده بودند و «ویلسون» یکی از قوای انگلیسی با همکاری شخصی به نام «کوکی» از شعیبه و بصره و خرمشهر به اهواز آمد و در آنجا متمرکز شد. ویلسون، ابتدا نامه‌ای به عشایر منطقهٔ دشت آزادگان نوشت و اعلام کرد که لشکر انگلیس هیچ‌گونه دشمنی با آن‌ها ندارند، بنابراین آنها باید به لشکر بریتانیا اجازه دهند تا به راه خود ادامه دهد. عشایر خوزستانی در اهواز، با رد پیشنهاد انگلیس، به ویلسون نوشتند که به هیچ‌وجه اجازهٔ عبور به لشکر انگلیس را نخواهند داد. سلاح‌های عشایر در این جنگ شامل «تفنگ»، «فاله»، «چماق قیری» (مگوار)، نیزه و شمشیر بود. نیروهای انگلیس پس از دریافت پاسخ عشایر، از اهواز به طرف تپه‌های منیور در غرب اهواز به حرکت درآمدند و برای جنگ با عشایر آماده شدند. با توجه به برتری ارتش انگلیس و عدم برخورداری امکانات جنگی عشایر، به افراد دستور دادند که با یورش شبانه به انگلیسی‌ها، اجازهٔ استفاده از توپخانه و سلاح سنگین را ندهند. «طاهر هاشمی آل مهدی» از افراد برجستهٔ قوم سادات آل مهدی، آخرین رزمندهٔ دفاع عشایر عرب در برابر سپاه انگلیسی‌ها بود که تیرماه سال ۱۳۸۹ در سن ۱۱۲ سالگی بر اثر کهولت سن، دار فانی را وداع گفت. در اهواز، سالگرد این جنگ، مورد تقدیر قرار می‌گیرد، که در نود و پنجمین مراسمِ آن، ۴۰ خبرگزاری داخلی و خارجی جهت پوشش خبری این مراسم، حضور داشتند. تجمع بزرگ عشایر عرب خوزستان در محل یادمان عشایر عرب خوزستان در ۱۵ کیلومتری غرب اهواز، در پشت روستای گمبوعه با حضور علما، مسئولان کشوری و استانی و عشایر خوزستان برگزار شد. در این مراسم امام جمعه اهواز فرمودند: «مردم خوزستان در سه محور با انگلیسی‌ها مقابله کردند. درگیری اول در حد فاصل اهواز و حمیدیه با شرکت طایفه‌های بنی طرف، سواری، بنی سالم، سواعد و … رخ داد که حماسه المنیور را رقم زد. انگشتی|265x265px|میدان مجسمه اهواز (میدان شهدا) در نخستین سالهای حکومت محمدرضا پهلویمحور دوم درگیری، در شمال اهواز و با حضور طایفه‌های زرگان، باوی، حمیدی، نواصر، سلامات و در یک عملیات پارتیزانی به انفجار لوله‌های نفت شرکت انگلیسی منتهی شد، و سومین محور، عملیات در منطقه شادگان توسط طایفه‌های بنی کعب و دیگر عشایر فهیم منطقه، به فرماندهی جابر آلبوشوکه و الوان کعبی علیه نیروهای اشغالگر انجام شد.»رسا انتقال مرکز استان پس از اینکه ناصرالدین شاه به خارجی‌ها برای کشتیرانی در قسمت جنوبی رود کارون مجوز داد، شهر رونق دوباره یافت، زیرا وجود رشته سنگی در محل کنونی پل هفتم مانع از ادامه مسیر کشتی‌ها به قسمت‌های بالا دست کارون می‌شد و کشتی‌ها ناچار بودند بار خود را در این سوی صخره تخلیه کنند و سپس به کشتی‌هایی که در آن سوی صخره بودند منتقل کنند.تاریخچه و نقشه جامع شهر اهواز خبرگزاری دانشگاه آزاد اسلامی کم‌کم ساختمان‌ها و تأسیساتی در این قسمت به وجود آمد و رونق آن هر روز بیشتر می‌شد. قسمت شرقی شهر ابتدا شکل گرفت و محلهٔ عامری و خیابان ۲۴ متری از نخستین قسمت‌های اهواز جدید بودند. توسعه صنعت نفت و حضور شرکت نفت، موجب ایجاد یک انقلاب صنعتی تازه در این بخش از ایران شده بود که نه تنها امنیت منطقه را افزایش داد، بلکه اشتغال و تحولات اجتماعی نیز به‌دنبال داشت. اهواز و اطراف آن، در نخستین سال‌های سده بیستم، (۱۲۹۰ تا ۱۳۰۰ خ) همچنان تحت تأثیر قبیله‌ها و خان‌های منطقه بود که امنیت و نظم را به هرشکل ممکن تأمین می‌کردند. به‌طور مثال نقش شیخ خرمشهر و خان‌های بختیاری در حفظ امنیت و پیشگیری از بلوا و آشوب بسیار مؤثر بود. برخی قبیله‌ها که درگذشته رفتار خشونت‌آمیزی داشتند، تحت تأثیر گسترش صنعت و شرکت نفت، به فنی‌کارهایی خبره تبدیل شده بودند. به‌طورکلی، این منطقه نسبت به دیگر بخش‌های ایران، از بی‌نظمی و هرج‌ومرج، مصون بود. خان‌های بختیاری، قدرت زیادی در حفظ امنیت قبیله‌ها و پیشگیری از جنگ‌های داخلی داشتند، که این امر برای شرکت نفت در توسعه میدان‌های نفتی حیاتی بود. اما نگرانی انگلیس‌ها این بود که این خان‌ها در امور سیاسی بلندمدت یا برنامه‌ریزی‌های کارآمد، آنچنان که باید، هوشمندانه عمل نمی‌کردند. بختیاری‌ها در پست‌های مختلف حکومتی حضور داشتند، اما اغلب به صورت پراکنده و کوتاه‌مدت. با وجود پیشرفت‌هایی که در اهواز رخ داده بود، شرایط سخت آب و هوایی، نبود امکانات ساختاری مناسب، خطر اقدامات قبیله‌ای و مشکلات عبور و مرور، به چالش‌هایی مهم در توسعهٔ اهواز و مناطق پیرامون آن تبدیل شده بودند. شرکتهای انگلیسی تأکید زیادی بر حفظ امنیت میدان‌های نفتی و پالایشگاه‌ها در اهواز و اطراف آن را داشتند، چرا که احتمال شورش و آشوب مردم وجود داشت. رشد و گسترش تجارت و احداث بندر ناصری سبب گردید تا بسیاری از بازرگانان شهرهای شوشتر و دزفول از آن شهرها مهاجرت کرده و در بندر ناصری رحل اقامت گزینند.احمد کسروی، تاریخ پانصد ساله خوزستان، ص ۱۹۹ فتنه‌انگیزی و آشوب‌های شهر شوشتر و دودستگی میان مردم نیز مزید بر علت بود تا روند مهاجرت را سرعت بخشد، در شهر دزفول نیز دار و دستهٔ شیخ محمدطاهر، با شرارت‌های خود، آرامش را از مردم ربوده بودند، به همین سبب، بازرگان‌های آن شهر، تمایل بیشتری به مهاجرت داشتند.نجم‌الملک، همان، ص ۱۳۱ در حقیقت این نخستین مهاجرت شوشتریها و دزفولیها به اهواز بود،اهواز تابناک همین امر سبب شد تا چند سال پس از آزادی کشتیرانی در رود کارون یعنی در سال ۱۸۹۲ م. و حتی پیش از افتتاح جاده کاروان‌رو اهوازاصفهان، حاج محمد معین‌التجار، کاروانسرایی با ۲۴ دهنه مغازه در اهواز را طرح‌ریزی و بازگشایی کند و به‌قول کنسولگری انگلیس، او درصدد است بر تعداد آن‌ها بیفزاید.گزارش کنسول انگلیس در اهواز در اوایل ۱۸۹۲. ق)، به نقل از تاریخ خوزستان، ۱۸/۷۸–۱۹۲۵، ص ۱۸۰رونق بیشتر اهواز در گرو احیای دوباره بندرگاه پایگاه خبری تحلیلی شوشان نظام‌السلطنه حاکم ایالت و معزالسلطنهشیخ مزعل آلبوکاسب به اتفاق هم دو کاروانسرای دیگر ساختند. معین‌التجار نیز به پیروی از آن‌ها یک راسته بازار احداث کرد.فریدالملک همدانی، «خاطرات فرید»، ص ۱۶۱–۱۶۰، به نقل از آزادی کشتیرانی در رود کارون و نتایج آن، ص ۱۰۳–۱۰۲ بدین ترتیب در آستانه جنگ جهانی اول (۱۹۱۴. م) بندر ناصری باعث گسترش روستاهای تشکیل‌دهندهٔ شهرستان اهواز شدند، تاجایی که در سال ۱۳۰۳ ه‍.خ (۱۹۲۵. م) به دستور رضاشاه پهلوی، مرکز استان ششم (خوزستان) از شوشتر به بندر ناصری تغییر کرد. قسمت غربی، محله‌های مسکونی بزرگی همچون کیانپارس، کیان‌آباد تا کمپلو، لشکر، گلستان و پردیس؛ و دانشگاه‌ها و سازمان‌های دولتی را در خود جای داده است؛ که امانیه و فلکه ساعت، هستهٔ مرکزی غرب را تشکیل می‌دهند. قسمت شرقی، که مرکز تجاری و بازارهای بزرگ شهر را در خود جای داده است، شامل محله‌هایی همچون پادادشهر، تا آسیه‌آباد و کوی سلطان‌منش و کوروش و زیتون کارمندی و شهرک‌نفت و سپیدار می‌شود؛ و مکان‌های زیر، همگی هستهٔ مرکزی شرق را تشکیل می‌دهند: خیابان نادری (سلمان فارسی)، خیابان امام خمینی (پهلوی)، خیابان آزادگان (۲۴متری یا رضاشاه کبیر)، خیابان شریعتی (۳۰متری یا کوروش کبیر)، خیابان باغ شیخ (ادهم)، خیابان طالقانی (شاپور) خیابان زند (اباذر). میدان نفتی اهواز میدان نفتی اهواز چهارمین میدان بزرگ نفتی ایران است، که در سال ۱۳۳۷ با حفر چاه شماره۶ اهواز کشف گردید. درحال حاضر ظرفیت تولید میدان اهواز به‌طور میانگین برابر با ۷۵۰ هزار بشکه در روز می‌باشد. نخستین چاه کشف‌شده در میدان نفتی اهواز، در مرداد ۱۲۹۱ ه‍.خ تا عمق ۱۱۰۰ متری حفاری شد و به‌جهت اقتصادی نبودن فرایند استخراج از آن، عملیات حفاری متوقف شد. چاه شماره۲ اهواز، نخستین چاهی بود، که به سازند آسماری رسید، این چاه تا کلاهک گازی حفاری گردید، اما بار دیگر عملیات حفاری در این میدان متوقف شد. مخزن آسماری میدان نفتی اهواز در سال ۱۳۳۷ با حفر چاه شماره۶ اهواز توسط شرکت سهامی اکتشاف و استخراج نفت، کشف گردید. حجم ذخیره درجای نفت خام مخزن بنگستان میدان اهواز در حدود ۳۱ میلیارد بشکه برآورد می‌شود. میدان نفتی اهواز از میدان‌ها تحت مدیریت شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب است، که عملیات تولید از آن توسط شرکت بهره‌برداری نفت و گاز کارون انجام می‌گیرد. طول این میدان ۶۷ کیلومتر و عرض آن ۶ کیلومتر است، که از شمال با میدان نفتی رامین، از شرق با میدان نفتی مارون، از جنوب با میدان نفتی شادگان و میدان نفتی منصوری و از غرب با میدان نفتی آب تیمور و میدان نفتی سوسنگرد مجاور است. نخستین پایتخت کتاب ایران در نخستین دوره از اجرای طرح پایتخت کتاب ایران، ۶۴ شهر با ۳۹۰ طرح و برنامه به این فراخوان جواب داده و تقاضا داشتند به‌عنوان پایتخت کتاب ایران انتخاب شوند. پس از ارزیابی‌های کارشناسی، ۱۰ شهر به مرحله نهایی راه یافتند و به هیئت داوران معرفی شدند. هیئت داوران با در نظر گرفتن اهداف و شاخص‌های ارزیابی، در نخستین مرحله از داوری، شهرهای یزد، بوشهر، گنبدکاووس، نیشابور و اهواز را به‌عنوان نامزدهای نهایی جشنواره معرفی کردند. در نهایت بر اساس بیانیه هیئت داوران پایتخت کتاب ایران، اهواز به‌دلیل ارائه برنامه‌های نوآورانه، مشارکت‌جویانه، مؤثر و منسجم و استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی، گروه‌های مردمی، صنایع و مراکز ورزشی و فرهنگی، لوح افتخار وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و لوح تقدیر کمیسیون ملی یونسکو را دریافت کرد و به‌عنوان نخستین پایتخت کتاب ایران در سال ۱۳۹۴ خورشیدی معرفی شد. می‌نویسد: «مردم اهواز شیعه هستند و به زبانهای فارسی و عربی سخن می‌گویند.» اهواز امروز، سکونتگاه اقوام مختلف ایرانی ست، ازجمله عرب، بختیاری، شوشتری، دزفولی، بهبهانی، اصفهانی و غیره. برطبق آخرین آمار اطلس زبان‌های ایران، گویش‌ها و زبان‌های رایج در اهواز، و میزان استفاده از هریک، به شرح زیر می‌باشد: اطلس زبان‌های ایران درمورد آمارهای زبان‌شناسی خود که آمار زبان‌های کلی استان خوزستان را نشان می‌دهد چنین بیان می‌کند که «این عددها نه نشان‌دهندهٔ جمعیت اقوام است (چراکه فراتر از دامنهٔ این اطلس است) و نه گویای چندزبانگی (و ازجملهٔ آن، تعداد افرادی که زبان اجدادی، زبان دومشان است). مُندایی (صابئین) مندائیان یا صابئین پیروان یحیی و یکی از اقلیت‌های مذهبی ایران هستند که آنها را در خوزستان «صُبی» می‌نامند و تعمید در آب جاری، همهٔ ابعاد زندگی منداییان را دربرگرفته است. اهواز مرکز اقلیت دینی مندائیان در ایران است که بیشتر این مردم، در پیشهٔ نقره‌کاری فعالیت دارند. «مندایی نو»، نام زبان این قوم می‌باشد که از گروه زبان‌های سامی و از خانوادهٔ زبان عربی، به‌عنوان زبان مادریِ تعداد کمی از پیروان آیین مندایی در بعضی از شهرهای کهن‌تر استان خوزستان باقی‌مانده است. بیشتر منداییان اکنون به فارسی صحبت می‌کنند و شماری از آنها، به زبان‌های دیگر استان خوزستان صحبت می‌کنند. تعمید فقط باید توسط روحانی مندایی انجام شود، و انجام آن به خودی خود، در هر زمانی مستحب است. سپس فرد از آب بیرون آمده، روی صندلی، کرسی یا تخته‌ای می‌نشیند و روحانی بار دیگر از «گنزاربا» می‌خواند. ازدواج مناسک ازدواج در صبح یکشنبه آغاز می‌شود و عروس و داماد هر کدام دو بار توسط روحانی تعمید می‌شوند. بعد از انجام تعمیدها عروس و داماد از محل تعمید که لب رودخانه است به محل اجرای مراسم ازدواج می‌روند. مناسک عروسی مندایی مناسکی مشتمل بر عهد گرفتن از عروس و داماد، خوردن غذای مشترک آئینی و رد و بدل کردن آئینی بعضی هدایا است. زرتشتی در اهواز اقلیت دینی زرتشتی همانند سایر زرتشتیان ایران، در جشن‌ها و مراسم مختلف گرد هم می‌آیند و آداب و رسوم خود را برپا می‌کنند. جشن سده در روز دهم بهمن ماه هر سال زرتشتیان اهواز گرد هم می‌آیند و با برافروختن آتش و خواندن سرود و نیاش آیین جشن سده را به جا می‌آورند. این جشن در روز نوزده فروردین ماه برای یادبود درگذشتگان برپا می‌شود و با پخت خوراک و نان از مهمانان جشن پذیرایی می‌کنند. درگذشت اشو زرتشت زرتشتیان اهواز در سالگرد درگذشت پیامبر خود اشوزرتشت گرد هم می‌آیند و به نیایش و خیرات برای شادی روح درگذشتگان می‌پردازند. اردیبهشتگان اردیبهشتگان از جملهٔ جشن‌های دوازده‌گانهٔ سال ایران باستان بوده است و از شمار جشن‌های آتش است. جشن گهنبار گهنبار از با شکوه و مهم‌ترین جشن‌های مردمی زرتشتیان است که هدف برجسته آن، باروری یعنی بخشش و داد و دهش و ایجاد همبستگی و همازوری و پی بردن زرتشتیان از وضع یکدیگر در جامعه است. زرتشتیان در این جشن‌ها به ستایش اهورامزدا و سپاسگزاری از او برای داده‌ها و آفریده‌های نیک اش می‌پردازند. جشن مهرگان مهرگان یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی است که همچون سایر نقاط این در اهواز هم برگزار می‌شود. کلیمی جمعیت کلیمیان اهواز در قرون وسطی به سرعت رو به رشد بود به‌طوری‌که این شهر در دوران اشغال جنوب ایران به دست انگلستان یکی از مراکز صهیونیسم به‌شمار می‌آمد و از شهرهای دیگر یهودیان به این شهر مهاجرت می‌کردند. پس از ۱۹۴۸ میلادی بسیاری از کلیمیان مهاجرت کرده به اهواز به اسرائیل و تهران مهاجرت کردند سایر آنان نیز پس از انقلاب ۱۳۵۷ اهواز را ترک کردند به‌طوری‌که در اوایل سده ۲۱، کمتر از ۵ خانواده کلیمی در اهواز زندگی می‌کردند. در۱۳ ماه جون۲۰۲۲ (۲۲ تیر ۱۴۰۱)، ناسا با مشخص کردن شهر اهواز با دمای ۴۶٫۵ درجه سانتی‌گراد، اهواز را در فهرست گرمترین شهرهای جهان قرار داد. بارها از طرف سازمان‌های مختلف همچون سازمان حفاظت محیط زیست استان خوزستان اعلام شده که اهواز چند برابر بیش از حد مجاز آلوده است، به همین دلیل بیشتر پروازها لغو و مدارس و کودکستانهای این شهر تعطیل می‌شوند، برخی سازمانهای دولتی دلیل این گرد و غبار را آلودگی ناشی از گرد و غبار صحرای عربستان و جنوب عراق و همچنین نبود بارش باران و نبود پوشش گیاهی در برخی مناطق خوزستان دانسته‌اند. دامنهٔ گسترش این آلودگی به استان‌های ایلام، لرستان و برخی از شهرهای استان فارس و بوشهر نیز بروز کرده. بر اساس برنامه‌های سازمان محیط زیست، در صورت افزایش ۵۰۰ هکتاری پوشش گیاهی در شهر اهواز، و انجام برنامهٔ کمربند سبز، بین چهار تا شش درجه از گرمای هوا در اهواز کاسته خواهد شد، و آلودگی هوا نیز تا حد چشمگیری پایین خواهد آمد. وانگهی از پاییز ۱۳۸۵ کل استان خوزستان درگیر پدیده توفان خاک شده است که زیان‌های مالی و جانی فراوانی به‌بار آورده است و گمان نمی‌رود با این برنامه‌ها بتوان آن را ناپدید یا کم نمود. بحران زیست‌محیطیِ ریزگردها این بحران باعث شده است شهر اهواز -مرکز این استان- از سوی سازمان بهداشت جهانی به‌عنوان یکی از آلوده‌ترین شهرهای جهان شناخته شود که باعث مشکلات تنفسی شهروندان این شهر شده است. احتمال آلوده بودن این ریزگرد به مواد رادیواکتیو نگرانی‌های گسترده‌ای در مورد تأثیر این پدیده بر سلامت شهروندان به وجود آورده است. سالانه نزدیک‌به ۲۲ هزار نفر در استان خوزستان به‌دلیل مشکلات ناشی از آلودگی هوا و ریزگردها به بیمارستان و مراکز درمانی مراجعه می‌کنند. در آبان ۱۳۹۴ در پی بارش باران اسیدی در این استان، برای صدها نفر مشکلات تنفسی پیش‌آمد که آنان را به بیمارستان کشانده و به بستری‌شدن بیش از یکصد نفر منجر شد. نیمه‌تعطیل شدنِ شهر در پیِ آلودگی هوا با قطع‌شدنِ آب و برق، خوزستان به‌حالت نیمه‌تعطیل درآمد. از نخستین ساعت‌های بامداد شنبه، ۲۳ بهمن ۱۳۹۵ خورشیدی، آب، برق و اینترنت در اغلب شهرهای بزرگ خوزستان قطع شده و مراکز آموزشی و اداره‌ها تعطیل شدند. در پیِ آن، جمعی از مردم اهواز در اعتراض به شرایط سخت و روزهای بحرانی اخیر خوزستان در اهواز تجمع کردند. در این تجمع مردم با شعارها و در دست داشتن پلاکاردهای اعتراضی، اعتراض خود را به وضعیت قطعی آب و برق، نبودِ مدیریت مناسب در شرایط آلودگی هوا و در شرایط بحرانی خوزستان و عملکرد ضعیف رئیس سازمان محیط زیست در رسیدگی به موضوع ریزگردها و بحث انتقال آب، اعلام و خواستار رسیدگی سریع به این موضوعات شدند.تجمع مردم اهواز در اعتراض به قطعی مکرر آب و برق و معضل ریزگردها خبرگزاری دانشجویان ایران رودخانهٔ کارون کارون که پرآب‌ترین و بزرگ‌ترین رودخانه ایران است از کوه‌های بختیاری سرچشمه گرفته و از میانهٔ اهواز عبور می‌کند. این رود با طول ۹۵۰ کیلومتر طولانی‌ترین رودی‌ست که تنها در داخل ایران قرار دارد و همچنین تنها رود ایران است که بخشی از آن قابل کشتیرانی است. همچنین آب آشامیدنی کلان‌شهر اهواز از رودخانه کارون فراهم می‌شود.ایرنا، کد خبر: ۳۶۷۰۳۸ زمان مخابره: ۱۳۸۷/۱۲/۵ پیچ‌وخم‌های موجود در سر راه این رود، خوزستان را به جلگه‌ای بزرگ تبدیل کرده است. سدهای مختلفی بر روی این رودخانه ساخته شده‌اند که مهم‌ترین آنها، سدهای کارون ۱، کارون ۳، کارون ۴، سد مسجدسلیمان و در پایین‌تر، سد گتوند علیا و سد تنظیمی گتوند هستند. زنجیره انسانی پشتیبانی از کارون پس از سه بار تشکیل زنجیره انسانی توسط دوستداران محیط زیست اهوازی، چهارمین زنجیره پشتیبانی از کارون نیز با عنوان زنجیره سکوت به‌دلیل شفاف نبودن سخنان مقامات مسئول ملی و محلی، روز جمعه ۹ آبان ۱۳۹۲ در ساحل غربی رودخانه کارون در اهواز برگزار شد. در این زنجیره که با حضور هزاران شرکت‌کننده بود، مهدی یراحی از خوانندگان پاپ ایران نیز برای پشتیبانی از کارون حضور داشت. گسل اهواز گسل اهواز به طول تقریبی ۱۰۰ کیلومتر، مهم‌ترین گسل شهر اهواز است که از میانهٔ شهر عبور می‌کند. گسل اهواز از نوع واژگون و در برخی مناطق از نوع راندگی است و دستکم سازه‌های قدیمی‌تر از میانه‌زیستی را جابه‌جا کرده است. سن‌یابی صورت گرفته با روش ترمولومینسانس بر روی گسل اهواز برآوردی ۴۰۰۰ سال را به‌عنوان یک فعالیت زمین‌ساختی مهم برای گسل اهواز و رویداد یک زمین‌لرزه بزرگ که سبب جابه‌جایی مسیر کارون شده است را نشان می‌دهد و از آنجا که رویداد یک زمین لرزه بزرگ را در سال ۸۴۰ میلادی در منطقه اهواز گزارش کرده‌اند بنابراین با کسر این دو مقدار می‌توان عدد ۲۸۰۰ سال را به‌عنوان دوره بازگشت احتمالی لرزه‌زایی گسل اهواز در نظر گرفت. فرآورده‌های نیشکری شهر اهواز و استان خوزستان، با وجود شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی (سهامی عام)، نقش پایه‌ای در تولید شکر و فرآورده‌های نیشکری در ایران دارند. بنیان‌گذاری شد و امروزه با هفت بخش کشت‌وصنعت (فارابی، دعبل خزاعی، امیرکبیر، سلمان فارسی، میرزا کوچک‌خان، امام خمینی و دهخدا) کار می‌کند و از بزرگ‌ترین تولیدکننده‌های شکر در ایران است. میزان تولید سالیانه این شرکت، بیش از ۷۰۰ هزار تن شکر است، و بر اساس گزارش‌ها، به‌طورکلی نزدیک به ۹۰۰ هزار تن شکر در استان خوزستان برداشت می‌شود که برابر با نزدیک‌به ۴۵٪ از نیاز کشور است. برخی بخش‌ها مانند کشت و صنعت دهخدا و امام خمینی، رتبهٔ تولید بیش از ۱۰۰ هزار تن شکر خام را ثبت کرده‌اند. نقش زیست‌محیطی بهره‌برداری از نیشکر کشت نیشکر نه تنها در اهواز، بلکه در استان خوزستان با گسترهٔ بیش از ۸۰ تا ۸۷ هزار هکتار، باعث ایجاد «سد سبز» در برابر ریزگردها، پیشگیری از فرسایش خاک و تولید اکسیژن می‌شود. شرکتهای هواپیمایی جمهوری اسلامی (ایران ایر)، ایران ایرتور، آسمان، ماهان، کاسپین، تابان، کیش‌ایر، حمل و نقل هوایی نفت، ساها، ارم، فارس ایر قشم و قشم ایر در فرودگاه اهواز فعال هستند، میانگین پروازهای داخلی و خارجی فرودگاه بین‌المللی اهواز روزانه ۱۸ پرواز می‌باشد. یک ایستگاه راه‌آهن دیگر نیز در این شهر موجود است که ایستگاه راه‌آهن کارون نام داشته و قطارهای باری و مسافرتی به مقصد بندر امام، از این ایستگاه گذر می‌کنند. دانشگاه‌ها اهواز کنونی به‌دلیل وجود دانشگاه‌های بزرگ و معتبر از لحاظ آموزش عالی در جایگاه بسیار ممتازی در سطح کشور می‌باشد. یکشنبه ۲ مهرماه سال ۱۳۳۴ دانشگاه گندی‌شاپورفرهنگ فارسی معین، چاپ ششم ۱۳۶۳، جلد پنجم (اعلام)، زیر عنوان دانشگاه گنده‌شاپور تأسیس شد که چندی بعد به جندی‌شاپور تغییر نام داد و تا آغاز انقلاب اسلامی به همین نام شناخته می‌شد. دانشکدهٔ کشاورزی نخستین دانشکدهٔ راه‌اندازی‌شده در دانشگاه و رشته‌های کشاورزی، ادبیات، ریاضی و پزشکی از نخستین رشته‌های ارائه‌شده در دانشگاه جندی‌شاپور می‌باشد. یکشنبه ۲۵ خرداد ۱۳۳۷ نخستین گروه سی و هشت نفری فارغ‌التحصیلان دانشکدهٔ کشاورزی دانشگاه جندی‌شاپور طی مراسمی گواهی‌نامهٔ خود را دریافت داشتند. دانشکده‌های مهندسی، الهیات در بدو شروع انقلاب اسلامی و مجتمع دزفول در سال ۱۳۶۶ و مابقی دانشکده‌ها پیش از انقلاب اسلامی شروع به فعالیت نموده‌اند. | ## بخش 3: اهواز | هم‌اکنون در بیشتر رشته‌ها دورهٔ لیسانس و فوق لیسانس و در رشته‌های کشاورزی، علوم تربیتی و روان‌شناسی، ریاضی، دامپزشکی، شیمی دوره‌های دکتری برگزار می‌شود. دانشگاه شهید چمران دارای فضای آموزشی بسیار وسیع و مناسبی می‌باشد به‌طوری‌که در بین دانشگاه‌ها یکی از چهار دانشگاه بزرگ کشور و بزرگ‌ترین دانشگاه در جنوب و غرب کشور است. دانشکدهٔ ادبیات و زبان‌های خارجی این دانشگاه از پردیس اصلی جدا است و به‌عنوان یکی از نمادهای شهر اهواز شناخته می‌شود. در سال ۱۳۸۷ تعداد ۵۰۹ عضو هیئت علمی در آن فعالیت داشته‌اند، و بیش از ۱۴۰۰۰ دانشجو در آن مشغول به تحصیل بودند. دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهوازدر سال ۱۳۳۴ خورشیدی دانشگاه بزرگی با نام جندی شاهپور در اهواز بنیاد نهاده شد. اکنون بخش مهندسی این دانشگاه به نام شهید چمران نام‌گذاری شده، و بخش پزشکی آن پس از یک دوره کوتاه که نام دانشکده علوم پزشکی اهواز به خود گرفت، دوباره در سال ۱۳۸۲ نام دانشگاه علوم پزشکی جندی شاهپور بر آن نهاده شد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهوازنخستین واحد دانشگاه آزاد اسلامی در استان خوزستان بوده است که در سال ۱۳۶۱ با یک رشته ریاضی کار خود را آغاز کرد. (۱۳۸۸ خ.) علی‌بن مهزیار اهوازی، که در سده سوم خورشیدی (سده هفتم میلادی) می‌زیسته است، از روحانیون و افراد صاحب‌نظر مذهب شیعه و از نزدیکان چهار امام تشیع، یعنی علی بن موسی (الرضا)، محمد بن علی (الجواد)، علی بن محمد (الهادی)، و حسن عسکری بوده و احکام دینی را نزد آن‌ها فرا گرفته است.علی ابن مهزیار، از مردم دورق (شادگان امروزی) بود که بعدها در اهواز ساکن شد. محل تولد او هندیجان می‌باشد، اما با توجه به اینکه در سده سوم، هندیجان از توابع شهر دورق بود، پس او را اهل دورق معرفی کرده‌اند. پدر وی مذهب نصرانی داشت و سپس مسلمان شد، و علی نیز به تبعیت از پدر، در نوجوانی مسلمان شد. آرامگاه علی بن مهزیار اهوازی در محلهٔ عامری و در کنار رود کارون اهواز واقع شده است. هم‌اکنون رضا امینی به‌عنوان شهردار اهواز فعالیت می‌کند و درحال حاضر اهواز دارای هشت منطقه می‌باشد. تا به امروز، در اهواز، ۹ پل بر روی کارون بنانهاده شده‌اند که نخستین آنها یعنی پل سیاه، ویژهٔ عبور قطار می‌باشد. پل سفید (پل دوم - پل معلق) و پل هشتم، دارای سبک خاص معماری و طراحی چشمگیری می‌باشند. بر روی رود کارون ساخته شد تا عبور و مرور بین شرق و غرب شهر را آسان کند، که هزینه احداث آن، کمی بیش از ۵ میلیون تومان بوده است. شامل سه دهانهٔ میانی ۴۹ متری، دو دهانهٔ ۱۳۰ و ۱۳۶ متری، دو قوس بتنی ۱۲ و ۲۰ متری می‌باشد. این پل که به‌طور کامل فلزی می‌باشد، دارای دو پیاده‌روی کناری و یک جاده آسفالتی در میانه، جهت عبور اتومبیل‌ها می‌باشد. در تابستان سال ۱۳۸۹، عملیات بازسازی و مرمت این پل در دستور کار قرار گرفت و به گفته مدیرعامل سازمان زیباسازی شهرداری شهر، عملیات بازسازی و نوسازی این پل انجام گرفت، و با مساعد شدن وضع آب‌وهوا، عملیات جوش‌کاری قطعه‌های فرسوده و همچنین رنگ‌آمیزی پل ادامه یافت. تجهیزات مورد نیاز برای نورپردازی آن، با پشتیبانی مالی بانک ملی از سوی کشور ایتالیا، انجام گرفت. این پل، خط راه‌آهن بندرامام در جنوب استان خوزستان و در ساحل خلیج فارس، را به راه‌آهن سراسری خرمشهر-تهران وصل می‌کند. این پل در زمان جنگ جهانی دوم به‌عنوان مسیر حمل آذوقه، نیرو و مهمات نیروهای متفقین مورد استفاده قرار می‌گرفت و به‌دلیل تأثیری که در پیروزی متفقین داشت به آن لقب پل پیروزی داده شد. پل سوم پل سوم بالاتر از پل هفتم واقع شده است که میدان شهید بندر (چهارشیر) را به کیان‌پارس وصل می‌کند. ساختمان پل ذکرشده در شهریورماه سال ۱۳۴۶ ه‍.خ آغاز و در بهمن‌ماه سال ۱۳۴۹ ه‍.خ مورد بهره‌برداری قرار گرفت. طول پل ۴۹۶ متر و عرض آن ۱۴ متر و ۵۹ سانتی‌متر است که از بتن فشرده ساخته شده و دارای ۱۶ چشمهٔ ۳۱متری است و جادهٔ اندیمشک را به جادهٔ ماهشهر و بندرهای جنوبی پیوند می‌دهد. این پل در سال ۱۳۸۰ ه‍.خ مرمت و بازسازی شد.خوزستان، گهوارهٔ شاهنشاهی ایران، صفحه‌های ۱۷۷–۱۷۶ پل چهارم پل چهارم یا پل نادری که در امتداد خیابان سلمان فارسی (نادری) و خیابان امام موسی صدر واقع گردیده، در سال ۱۳۵۶ پایه‌ریزی شده است. هزینهٔ احداث این پل، نزدیک‌به ۲۳۰ میلیون ریال بوده است.همان، صفحهٔ ۱۷۷ پل پنجم پل پنجم در دو باند ساخته شده است که مسیر خیابان دکتر شریعتی را به اتوبان گلستان وصل می‌کند. طول پل ذکرشده ۴۸۰ متر و عرض آن ۳۰ متر و ۷۰ سانتی‌متر است و در آیلند وسط آن لولهٔ آب شهری مستقر شده است.تقی‌زاده، محمد، تاریخ اهواز از دوران باستان تا انقلاب اسلامی، نشر مؤسسهٔ فرهنگی هنری بشیر علم و ادب، چاپ اول، ۱۳۸۴، صفحهٔ ۱۶۱ پل ششم این پل که با نام «پل صنایع فولاد» نیز شناخته می‌شود، با تعهد صنایع و کارخانه‌های موجود در شهر اهواز، ایجاد شد. پل ششم ۴۰۰ متر طول و ۲۰ متر عرض دارد و دارای چهار باند است.تقی‌زاده، همان، صفحهٔ ۱۶۱ این پل در جنوبی‌ترین نقطه شهر اهواز ایجاد شده و منطقه کوت‌عبدالله در غرب کارون را به روستای «چنیبیه» در شرق پیوند می‌دهد. این پل به پل فولاد معروف است، زیرا مسیر تردد خودروهای حامل شمش‌های فولادی میان دو کارخانه فولاد خوزستان و نورد لوله را کوتاه‌تر کرده است. پیش از ساخت این پل، خودروهایی که میان این دو کارخانه در تردد بودند باید مسیری ۳۵ کیلومتری را طی می‌کردند، ولی با ایجاد پل ششم، این مسیر به ۱۴ کیلومتر کاهش یافت. این پل ۴۰۰ متر طول و ۲۰ متر عرض دارد و و عملیات ساخت آن در خرداد ۸۳ آغاز و در شهریور ۸۶ به پایان رسید. پل هفتم پل هفتم ارتباط بین بلوار توحید و تقاطع خیابان شهید چمران (میدان دوم کیانپارس) و بلوار آیت‌الله بهبهانی را برقرار می‌سازد. ساختمان پل ذکرشده از ابتدای سال ۱۳۷۵ شروع و پس از دو سال در بهمن‌ماه سال ۱۳۷۷ افتتاح شد. دارای شش دهنه است که دو دهنهٔ ۱۴۰متری در وسط و دو دهنهٔ ۷۵ متری در دو طرف و دو دهنهٔ ۳۰متری در کناره‌های پل می‌باشد. عرض پل ۱۶ متر است که ۱۲٫۵ متر آن سواره‌رو و ۳٫۵ متر آن پیاده‌رو است که در هر طرف ۱٫۷۵ متر می‌باشد. پل ذکرشده دارای ۸۰ شمع بتونی به قطر ۱٫۵ متر و به ارتفاع ۱۶ متر و ۷ عدد سر شمع است و نزدیک‌به ۴۰۰ متر مکعب بتن، ۱۵۰۰ تن فولاد (میلگرد)، ۴۰۰ تن کابل‌های کششی و غلاف‌های مربوط به آن و ۱۰۰ تن آهن‌آلات مختلف در آن به کار رفته است.تقی‌زاده، همان، صفحهٔ ۱۶۲ این پل به تازگی از سوی شهرداری اهواز نورپردازی شده و بزرگ‌ترین آبشار مصنوعی کشور در دو طرف آن ایجاد شده است. پل هشتم با هدف تسهیل تردد خودروها و اتصال مناطق امانیه و مرکز شهر، طراحی و عملیات اجرایی پل هشتم از سال ۱۳۸۵ آغاز شد و در اسفند ۱۳۹۰ به پایان رسید. طراحی این پل متفاوت از دیگر پل‌های کارون است و به صورت کابلی و بدون پایه ساخته شده است. این پل ۶۴۳ متر طول و ۱۳ متر عرض دارد و در چهار مسیر (دو مسیر رفت و دو مسیر برگشت) ساخته شده است. بوستان اهواز نزدیک‌به ۲۸ بوستان دارد که قرار است بزرگ‌ترین شهربازی سرپوشیده ایران و ۱۵ بوستان جدید نیز در اهواز راه‌اندازی شود بوستان لاله بوستان هفت جام نرگس بوستان شهر بازی پاداد شهر بوستان دولت بوستان و شهربازی ۴۲ هکتاری ساحلی کیانپارس بوستان جنگلی ۲۰۰ هکتاری شهروند بوستان زیتون کارمندی بوستان علامه بوستان رزمندگان واقع درشهرک اهواز بوستان محله‌ای گل‌های نرگس بوستان صدف بهارستان بوستان قوری گلستان بوستان رشد فولادشهر بوستان لشکر بوستان رضا بوستان ریحان بازار در اهواز مرکز خریدهای کوچک و بزرگ بسیاری، با عمرهای کوتاه و بلند وجود دارد؛ از جمله: بازار شاه (امام خمینی) مجتمع ولیعصر بازار بزرگ رایانه اهواز مرکز خرید کارون مرکز خرید خلیج فارس و … یکی از بازارهای قدیمی این شهر، که در سال ۱۳۸۲ خ. سینما هلال سینما اکسین سینمای شرکت نفت در نیوسایت سینمای شرکت نفت در شهرک نفت سینمای حفاری در زیتون کارمندی سینمای حفاری در شهرک حفاری سینما قدس (نام سابق آن آریا بود) سینما تالار آب و برق اهواز سینمایی غیرمسقف کنار رودخانه کارون واقع در نادری سینما اکسین سینما خلیج فارس تالارها تالار آفتاب تالار مهتاب تالار فردوسی تالار مهر تالار دانشگاه علوم پزشکی تالار اجتماعات شهر تالار آوینی فرهنگسراها اهواز دارای چندین فرهنگسرا می‌باشد. فرهنگ سرای اهواز در مساحت ۱۲۰۰۰ متر مربع دارای فضاهای مجزای اداری، رستوران، سالن سینما، آمفی تئاتر و سرای هنرمندان می‌باشد. این برنامه به منظور محاسبات و طراحی تأسیسات الکتریکی شامل سیستم روشنایی، سیستم نیرو و سیستم فشار ضعیف شامل سیستم‌های اعلام حریق، صوتی، تلفن طرح‌ریزی شده است. فرهنگسرای علوی:فرهنگسرای علوی فرهنگسرای شیبان، در زمینی به مساحت هزار متر و با زیر بنای ۹۵۰متر مربع در دو طبقه شامل: خانه فرهنگ (کلاس‌های آموزشی و اداری و فضاهای نمایشگاهی) کتابخانه:مخزن کتاب و سالن مطالعه خواهران و برادران فعالیت خود را آغاز می‌کند.نیوز فرهنگسرای گلستان واقع در منطقه ۴ شهرداری. منطقه ۱: کوی دولتی، پادادشهر، کوی ابوذر، کوی طالقانی، کوی یوسفی، پاره ۶۰، آخر آسفالت، آزادشهر، باغ شیخ، باغ معین، زیباشهر، ۲۴متری، ۳۰متری، صابئین، عبدالحمید منطقه ۲: امانیه، کیانپارس، کیان‌آباد، مهرشهر، سید خلف، زردشت، پدافند هوایی، کیانشهر منطقه ۳: زرگان، کوروش (فاز۱، فاز۲، فاز۳ و فاز۴)، کوی جواهری، زیتون کارمندی، بهزادشهر، زاویه، ملی‌راه، شهرک جانبازان، شهرک‌نفت، علی‌آباد، منازل مخابرات، کوی آغاجاری، کوی بنیاد شهید، کوی پاستوریزه، کوی عابدین، کوی فدک، کوی فرهنگیان، کوی معلم، کوی ملی حفاری، کوی مهاجرین منطقه ۴: سیلو، دانشگاه شهید چمران، منازل شهرداری، کوی پیام، کوی مجاهد، پردیس، پردیس۲، چنیبه علیا، رفیش‌آباد، کوی سعدی، شهرک اللهیه، شهرک برق، گیت بوستان، گلستان جنوبی، گلستان شمالی، لشکرآباد، معین زاده، منازل طبیعی منطقه ۵: کوی ۲۲ بهمن، شهرک دانشگاه، فرهنگ‌شهر، شهرک پیام، شهرک اهواز، کریشان، ملاشیه و زعفرانیه منطقه ۶: کوی مندلی، سیاحی، کیان، کمپلو جنوبی، کمپلو شمالی، پانزده خرداد، راه‌آهن، افشار، خشایار، سلیم‌آباد، شلنگ‌آباد، شهرک رزمندگان، عین دو، گلبهار، گلدشت، لشکر، منطقه ۷: خزعلیه، کوی رمضان، کوی سپیدار، کوی سلطان‌منش، کوی آل‌صافی، چهارصد دستگاه، کوی طالقانی، کوی شهرداری، زیتون کارگری، حصیرآباد، کوی منبع‌آب، کارون، آسیه‌آباد، عامری، خرم‌کوشک، نیوسایت منطقه ۸: کوی باهنر، راه ترابری، کوی فولادشهر، کوی ایثار، پارک شهروند، محله ایثار، صنایع فولاد، کوی امام، فاز ۵ پادادشهر، کوی مهدیس، کوی آل طاهر، کوی طلاب، فاز ۲ پادادشهر، خروسی، رسالت شرقی، رسالت غربی، فاز ۱ پادادشهر، محله جهاد، منازل بنفشه، منازل جانبازان، منازل فولاد، نبوت آداب و رسوم عید فطر این آیین، یک عید مذهبی و ویژه برای همهٔ مسلمانهاست، اما در مقایسه با سایر قوم‌های خوزستان، عید فطر در میان مردم عرب استان خوزستان، از اهمیت بیشتری برخوردار است. براساس یک سنت کهن، مردم عرب، این عید را در کنار اعضای خانواده، دوستان و دیگر مسلمانان، با به جا آوردن اعمال مذهبی، سپری می‌کنند و سپس افراد کوچک‌تر، جهت تبریک عید، به ملاقات بزرگ‌ترها می‌روند. برخی از مردم، قبل از فرارسیدن این عید، با خانه‌تکانی و با خریدن لباس نو، شیرینی و دیگر وسایل پذیرایی، خود را آماده می‌کنند. فرایند عیددیدنی که همهٔ اعضای یک خانواده بزرگ را در بر می‌گیرد، به‌طورمعمول تا یک هفته ادامه خواهد داشت که در این مدت، سفره‌های آجیل و شیرینی و شربت، برقرار خواهند بود. عرب‌های خوزستان، دو روز قبل از عید را «ام‌الوسخ»، و یک روز مانده به عید را «ام‌الحلس» می‌نامند. در این روز، عرب‌ها به نظافت خانه‌های خود می‌پردازند، اجناس جدید برای منزل خرید می‌کنند و خانه را برای فرارسیدن عید و اکرام مهمان تمیز و آماده می‌کنند. گرگیعان گرگیعان از آداب بسیار کهن است که هر ساله در ۱۵ رمضان در برخی مناطق عرب‌نشین خوزستان اجرا می‌شود. در این شب، کودکان عرب با پوشیدن لباس‌های عربی به خیابان‌ها آمده و کیسه‌های کوچکی را که از قبل تهیه کرده‌اند به گردن می‌آویزند و با سردادن سرودهای محلی مربوط به این شب، به منزل همسایه‌ها رفته و از آنها درخواست عیدی و شیرینی می‌کنند. از معرفترین سرودهای این شب، «ماجینه یا ماجینه حل الکیس و انطینه» است؛ که معنای فارسی آن برابر است با «ما آمدیم ما آمدیم، کیسه را بگشا و در آن برای ما هدیه‌ای بگذار!» قهوه خوری و دله قهوه مردم عرب اهواز همچون مردم دیگر کشور ایران، فرهنگ خاص خود را دارند. یکی از این رسم‌های فرهنگی، مراسم، قوانین و اعتقادهای خاص برای تهیه و نوشیدن قهوه است، طوری‌که آیین و مراسم قهوه خوریِ عرب‌های اهواز، به ثبت ملی کشور ایران رسیده است. قوری قهوه (دله)، یکی از لوازم مربوط به این آیین فرهنگی مردم عرب است که حتی در مراسم‌های رسمی، به‌عنوان نماد و ابزار پذیرایی استفاده می‌شود، چه بسا که در برنامه‌ای در اهواز، عشایر عرب خوزستان، یک «دله قهوه» (قوری ویژه دم کردن قهوهٔ عربی) را به‌طور نمادین به وزیر اطلاعات اهدا کردند. برای تهیه آن، ابتدا قهوه را با وسیله‌ای دو شاخه به نام مهماس، که شبیه منقاش است، در ظرفی ریخته و تفت می‌دهند و آنگاه آن را در هاون آسیاب کرده و برای مراسم آماده می‌کنند، سپس آن را در ظرفی بزرگ به نام «گم گم» یا «قم قم» که در خوزستان قاف به گاف تلفظ می‌شود، می‌ریزند (گمگم که چیزی شبیه گلاب پاش‌های قدیمی و از جنس ورشو (مفرغ) است). در ادامه، به آن آب اضافه کرده و پس از جوش آمدن، قهوه آسیاب شده را اضافه کرده و از هِل هم برای خوش‌بو شدن آن استفاده می‌کنند. هنگامی که قهوه، آمادهٔ پذیرایی شد، آن را در ظرف کوچکتری به نام «دله» که شبیه همان «گم گم» است، می‌ریزند، و این مراسم آیینی، به شیوه خاص فرد توزیع‌کننده، ادامه می‌یابد. این فرد دله را در دست چپ و فنجان ویژه قهوه خوری (که فنجانی بدون دسته است و فنیان خوانده می‌شود) را در دست راست گرفته، از سمت راست مجلس شروع به سرو قهوه می‌کنند، اگر در این مجلس سیدی وجود داشته باشد ابتدا از وی پذیرایی آغاز می‌شود و در غیر این صورت این مراسم از ریش سفید مجلس آغاز می‌شود و از سمت راستش قهوه دادن ادامه داده می‌شود. در مقابل شخصی که فنجان را از میزبان می‌گیرد جزء آداب و رسوم است که فنجان را با دست راستش دریافت کند. قهوه‌ای که از دله در فنجان ریخته می‌شود مقدارش بسیار کم، غلیظ و تلخ است و باید در انتهای ریختن قهوه و قبل از دادن فنجان به میهمان باید یک مرتبه نوک دله را به لبه فنجان قهوه کوبیده تا صدای فنجان بلند شود و پس از آن قهوه را تعارف کند. میهمان نیز پس از دریافت و نوشیدن قهوه، قبل از پس دادن فنجان خالی، باید دستش را یک مرتبه تکان داده، این تکان دادن به معنای آن است که دیگر کافی است و قهوه نمی‌نوشم. سپس میزبان سراغ نفر سمت راستی میهمان می‌رود و همین روند را تا انتها ادامه می‌دهد. مردم عرب برای این آداب و رسوم حساسیت به خرج می‌دهند و آن را قابل احترام می‌شمرند. این آیین، هم در مراسم‌های رسمی و هم غیررسمی، اجرا می‌شود، به‌طور مثال، در مراسم خواستگاری، مهمانی‌های رسمی برای عیدها و یادبودها و در مراسم سوگواری.حکایت بازار قدیمی عبدالحمید و دله عربی، روزنامه اعتماد، قاسم منصور آل کثیر، پنج شنبه، ۵ آبان ۱۳۹۰ - شماره ۲۲۹۶دله قهوه، اشیای هویتی مردم عرب ایران، روزنامه شرق، قاسم منصور آل کثیر، شماره ۱۳۸۲ دوشنبه، ۹ آبان ۱۳۹۰ لباس محلی عرب‌های اهواز (به عربی: دشداشه) لباس محلی که مردهای عرب خوزستان بر تن می‌کنند، دشداشه نام دارد، و مردم عرب اهوازی هم همچنان، در زمان‌ها یا مکان‌های خاص، این لباس را بر تن می‌کنند؛ که یک پیراهن سفید بلند است که در بیشتر شهرهای جنوبی و غربی استان خوزستان پوشیده می‌شود. از دیگر لباسهایی که همراه با دشداشه پوشیده می‌شود بشت می‌باشد که زیر دشداشه می‌پوشند. همچنین پارچه‌ای را بر روی سر می‌گذارند که چفیه نام دارد، و دور چفیه، یک حلقه به نام عگال می‌گذارند، که چفیه را نگه دارد. چهارشنبه‌سوری چهارشنبه سوری، که در عصر «آخرین سه‌شنبهٔ سال» برگزار می‌شود، یک آیین باستانی ایرانی است که در اهواز نیز، همچون همهٔ شهرهای ایران، گرامی داشته می‌شود؛ اگرچه در سالهای اخیر، به جهت رواج لوازم آتشبازی غیر ایمن، به هویت این آیین قدیمی، بی‌احترامی شده است. آثار تاریخی اهواز سرای عجم سرای عجم بنای تاریخی که در سال ۱۳۸۲ با شماره ۱۰۸۷۵ به ثبت ملی رسید. این بنا در گذشته هم به‌عنوان یکی از کاروانسراهای شیخ خزعل بوده و هم بازار و درحال حاضر به‌عنوان انبار از آن استفاده می‌شود. بنای سرای عجم از لحاظ معماری منحصربه‌فرد و بنایی یک طبقه است و دارای آجر چینی، ستون‌های حجاری شده، حجره‌های بسیار، سنگ‌فرش و در و پنجره چوبی است. خانه دادرس خانه دادرس بنایی بازمانده از دوره قاجار‌ی است که در سال ۱۳۸۲ به شماره ۹۷۶۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در خیابان نظامی و مرکز شهر اهواز خانه‌های بسیاری از دوره‌های قاجاریه و پهلوی به جا مانده که بخش ناچیزی از آن‌ها به ثبت رسیده است. سرای دادرس یکی از این بناهای تاریخ‌ی شهر اهواز است که تاکنون فقط به ثبت رسیده و در نگهداری و مرمت آن کوتاهی شده است. کاروانسرای معین‌التجار بنای کاروانسرای معین‌التجار مربوط به دوره قاجار است و در اهواز، خیابان ۲۴ متری، خیابان کاوه غربی، نبش اول واقع شده و این اثر در تاریخ ، به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ساباط جنب خانه معین‌التجار ساباط جنب خانه معین التجار مربوط به اوایل دوره قاجار است و در اهواز، قسمتی از بازار قدیمی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منزل نفیسی ساختمان نفیسی، واقع در خیابان سلمان فارسی (نادری) روبه روی پارکینگ کارون بوده و به شماره ۳۴۹۴ در بیست و پنجم اسفند ماه ۱۳۷۹ خورشیدی به ثبت آثار ملی کشور رسیده است.تقی‌زاده، محمد، تاریخ اهواز از دوران باستان تا انقلاب اسلامی، نشر مؤسسهٔ فرهنگی هنری بشیر علم و ادب، چاپ اول، ۱۳۸۴، صفحهٔ ۱۴۸ میدان چهارشیر میدان شهید بندر (چهارشیر) در سال ۱۳۳۸ ش پایه‌ریزی شده است و به شماره ۷۰۴۰ در دهم دی ماه ۱۳۸۱ خ به ثبت آثار ملی کشور رسیده است.تقی‌زاده، محمد، تاریخ اهواز از دوران باستان تا انقلاب اسلامی، نشر مؤسسهٔ فرهنگی هنری بشیر علم و ادب، چاپ اول، ۱۳۸۴، صفحهٔ ۱۴۹ سد خداآفرید در دوران باستان، هفت سد بر روی رودخانهٔ کارون ساخته شده بود که آخرین آن‌ها سد اهواز (سد خداآفرید) بود. بزرگ‌ترین و معروف‌ترین این هفت سد، سد شوشتر بوده است.تقی‌زاده، محمد: شوشتر در گذر تاریخ، صفحه‌های ۱۶۰–۱۵۴ دبیرستان شاپور دبیرستان شاپور واقع در خیابان شریعتی، جنب کلوپ ورزشی بوده و به شماره ۳۶۱۰ در بیست و پنجم ۱۳۷۹ خورشیدی به ثبت آثار ملی رسیده است. بیمارستان جندی شاهپور بیمارستان امام خمینی اهواز در شرق رودخانه کارون، بین بلوار ساحلی و خیابان ۲۴ متری و در ضلع شمالی باغ معین واقع شده است. ساختمان بیمارستان مزبور متعلق به دوره پهلوی اول است که به شماره ۷۰۴۱ در دهم دی ماه سال ۱۳۸۱ خورشیدی به ثبت آثار ملی کشور رسیده است. هشت بنگله منازل سازمانی راه‌آهن (هشت بنگله) که در دورهٔ پهلوی اول ساخته شده اشت در خیابان فلسطین (کاخ) روبروی فرمانداری قرار دارد و به شماره ۲۵۷۵ در بیست و هفتم بهمن ماه سال ۱۳۷۸ خورشیدی به ثبت آثار ملی کشور رسیده است. از معروفترین اهالی منطقهٔ یعقوب سبحانی رئیس قطار باری بوده است که در دوران دفاع مقدس نقش بسزایی در جابجایی مهمات و اسلحه؛ پیکر شهدا و اسرای عراقی. در سال ۱۳۸۶ دار فانی را به وداع گفت منازل مسکونی راه‌آهن منازل مزبور که مربوط به دوره پهلوی اول می‌باشد در غرب رودخانه کارون کنار پل نادری واقع شده و به شماره ۲۵۸۷ در بیست و هفتم ماه سال ۱۳۸۷ خورشیدی به ثبت آثار ملی کشور رسیده است.تقی‌زاده، محمد، تاریخ اهواز از دوران باستان تا انقلاب اسلامی، نشر مؤسسهٔ فرهنگی هنری بشیر علم و ادب، چاپ اول، ۱۳۸۴، صفحهٔ ۱۵۰ کارخانه ریسندگی و بافندگی در سال ۱۳۰۹ خورشیدی در دوره پهلوی اول نخستین کارخانه ریسندگی و بافندگی توسط چند نفر از تجار شهر به صورت شرکت سهامی در انتهای خیابان امام شرقی (پهلوی) روبروی ساختمان کنونی جهاد کشاورزی استان احداث گردید. قسمت اعظم ساختمان کارخانه ریسندگی طی سال‌های اخیر توسط صاحبان آن تخریب و بخشی از زمین به فروش رسید. باقی‌مانده بنای ذکرشده به شماره۲۹۱۳ در تاریخ بیستم آذرماه سال ۱۳۷۹ خورشیدی به ثبت آثار ملی کشور رسیده است. بنای ذکرشده در سال ۱۳۱۹ خورشیدی احداث و در سال ۱۳۲۵ به پایان رسید.مجتهدزاده، روح‌الله. وبگاه آسمانه، 1400/05/28 ( طولانی شدن فرایند ساخت به سبب وقوع جنگ جهانی دوم و اشغال اهواز در این زمان بود. قوس‌های دایره‌ای شکل ایوان آن و همچنین رواق‌های حیات مرکزی حاکی از مشخصه‌های معماری دورهٔ پهلوی اول می‌باشد. درابتدا بنای ذکرشده به‌عنوان ساختمان مرکزی بانک ملی استان مورد استفاده قرار می‌گرفت. مدتی مرکز اداری استان و شهر بود و سرانجام در اختیار دانشگاه دانشگاه جندی‌شاپور (شهید چمران کنونی) قرار داده شد و تا سال ۱۳۸۹ از آن به‌عنوان دانشکده ادبیات استفاده می‌شد. بنا با همین کاربری به شماره ۲۴۹۷ در بیست و ششم آبان ماه سال ۱۳۷۸ خورشیدی به ثبت آثار ملی کشور رسیده است، اما در سال‌های اخیر به جهت مرمت بدون استفاده بوده و طولانی شدن روند مرمت بنا حیات آن را با خطر مواجه کرده است. معمار دانشکده ادبیات از معماران ارمنی ایرانی به نام مهندس کریستاپور طاطاووسیان بوده است.مجتهدزاده، روح‌الله و زهرا نام‌آور، 1394. در جستجوی هویت شهری اهواز''''تهران: انتشارات سازمان تحقیقات وزارت راه و شهرسازی. ص 238 کوشک حمیدیه کوشک حمیدیه واقع درشهر حمیدیه در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی ساخته شده است و به شماره ۳۹۸۰ در پنجم تیر ماه سال ۱۳۸۰ خورشیدی به ثبت آثار ملی کشور رسیده است. دانشسرای مقدماتی دانشسرای مقدماتی پسران، مربوط به دوره پهلوی اول بوده و در ضلع جنوبی باغ معین در انتهای خیابان شهید آهنگری (بختیاری) واقع گردیده است. این بنا با شماره ۲۶۰۵ در بیست و پنج اسفند ماه سال ۱۳۷۸ خورشیدی به ثبت آثار ملی کشور رسیده است. منزل ماپار منزل ماپار متعلق به دوره پهلوی اول بوده و در خیابان فردوسی، بین شهید جهانیان (لهراسب) و کافی (گشتاسب) واقع شده است. | ## جمع‌بندی | وجود تزئینات آجری و طاق نماها و در چوبی به کار گرفته شده در بنا جلوه‌ای به آن بخشیده است.