موضوع مقاله: جنگ هفت‌ساله | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جنگ هفت‌ساله | مقدمه: جنگ هفت ساله، از ۱۷۵۶ تا ۱۷۶۳، یک جنگ جهانی بین قدرت‌های بزرگ بود که عمدتاً در اروپا و با لشکرکشی‌های فرعی قابل توجه در آمریکای شمالی و آسیای جنوبی درگرفت. | ## بخش 1: جنگ هفت‌ساله | کشورهای درگیر در جنگ، بریتانیای کبیر و پروس بودند که علیه فرانسه و اتریش می‌جنگیدند و کشورهای دیگری مانند پرتغال، اسپانیا، انتخابگرنشین زاکسن، سوئد و روسیه نیز به این ائتلاف‌ها پیوستند. درگیری‌های مرتبط شامل سومین جنگ سلیزی، جنگ فرانسویان و سرخپوستان، جنگ سوم کارناتاکا، جنگ انگلیس و اسپانیا (۱۷۶۲–۱۷۶۳) و جنگ اسپانیا و پرتغال می‌شود. اگرچه جنگ جانشینی اتریش با پیمان اکس-لا-شاپل (۱۷۴۸) پایان یافت، اما هیچ‌یک از امضاکنندگان از شرایط آن راضی نبودند و عموماً به عنوان یک آتش‌بس موقت تلقی می‌شد. این جنگ منجر به یک تجدید نظر استراتژیک معروف به انقلاب دیپلماتیک شد که به رقابت طولانی مدت بین اتریش و فرانسه پایان داد. این دو پس از امضای پیمان ورسای (۱۷۵۶) به بریتانیا اعلام جنگ کردند و توافق دوم در سال ۱۷۵۷ پروس را وارد جنگ کرد. اسپانیا در سال ۱۷۶۲ متحد فرانسه شد و بدون موفقیت به پرتغال حمله کرد و هاوانا و مانیل را به بریتانیا واگذار کرد. اگرچه این‌ها طبق پیمان پاریس (۱۷۶۳) بازگردانده شدند، فرانسه متصرفات خود را در آمریکای شمالی از دست داد، در حالی که بریتانیا سلطه تجاری خود را در هند برقرار کرد. درگیری در اروپا بر تلاش‌های اتریش برای بازپس‌گیری سیلزی متمرکز بود و با پیمان هوبرتوسبورگ در سال ۱۷۶۳ پایان یافت. این پیمان، اشغال سیلزی توسط پروس و جایگاه آن به عنوان یک قدرت بزرگ را تأیید کرد و اتریش را برای تسلط بر آلمان به چالش کشید و موازنه قدرت در اروپا را تغییر داد. پیش زمینه مرز بین متصرفات بریتانیا و فرانسه در آمریکای شمالی در دهه ۱۷۵۰ تا حد زیادی نامشخص بود. در اوایل دهه ۱۷۵۰، فرانسوی‌ها شروع به ساخت زنجیره‌ای از قلعه‌ها در دره رودخانه اوهایو کردند تا ادعای خود را مطرح کرده و از جمعیت بومی آمریکا در برابر نفوذ فزاینده بریتانیا محافظت کنند. مهاجران بریتانیایی در امتداد ساحل از اینکه نیروهای فرانسوی اکنون به مرزهای غربی مستعمراتشان نزدیک می‌شدند، ناراحت بودند. آنها احساس می‌کردند که فرانسوی‌ها متحدان قبیله‌ای خود را در میان بومیان آمریکای شمالی تشویق می‌کنند تا به آنها حمله کنند. همچنین، مهاجران بریتانیایی می‌خواستند به زمین‌های حاصلخیز دره رودخانه اوهایو برای مهاجران جدیدی که به دنبال زمین‌های کشاورزی به مستعمرات بریتانیا سرازیر می‌شدند، دسترسی داشته باشند. مهم‌ترین قلعه فرانسوی که برنامه‌ریزی شده بود، قرار بود در «فورکس» (Forks) مستقر شود، جایی که رودخانه‌های آلگنی و مونونگاهلا به هم می‌رسند و رودخانه اوهایو را در پیتسبورگ امروزی، پنسیلوانیا، تشکیل می‌دهند. تلاش‌های صلح‌آمیز بریتانیا برای متوقف کردن ساخت این قلعه ناموفق بود و فرانسوی‌ها به ساخت قلعه‌ای که آن را قلعه دوکسن نامیدند، ادامه دادند. شبه‌نظامیان استعماری بریتانیا از ویرجینیا به همراه رئیس قبیله تاناچاریسون (Tanacharison) و تعداد کمی از جنگجویان مینگو برای بیرون راندن آنها اعزام شدند. آنها به رهبری جرج واشینگتن، در ۲۸ مه ۱۷۵۴ به یک نیروی کوچک فرانسوی در جومونویل گلن کمین کردند و ده نفر از جمله فرمانده جوزف کولون دو جومونویل را کشتند. فرانسوی‌ها با حمله به ارتش واشینگتن در فورت نسسیتی در ۳ ژوئیه ۱۷۵۴ تلافی کردند و واشینگتن را مجبور به تسلیم کردند. بریتانیا و فرانسه پس از دریافت اخبار مربوط به درگیری، برای یافتن راه‌حلی مذاکره نکردند. دو کشور در نهایت نیروهای منظمی را برای اجرای ادعاهای خود به آمریکای شمالی فرستادند. اولین اقدام بریتانیا، حمله به آکادیا در ۱۶ ژوئن ۱۷۵۵ در نبرد فورت بوسژور بود که بلافاصله پس از آن آکادیایی‌ها را بیرون راندند. در ماه ژوئیه، سرلشکر ادوارد برادوک، حدود ۲۰۰۰ سرباز ارتش منظم و شبه‌نظامیان استانی را در یک لشکرکشی برای بازپس‌گیری فورت دوکسن رهبری کرد، اما این لشکرکشی با شکست فاجعه‌باری به پایان رسید. در اقدام بعدی، دریاسالار ادوارد بوسکاون در ۸ ژوئن ۱۷۵۵ به کشتی فرانسوی آلسید شلیک کرد و آن و دو کشتی حامل سربازان را به تصرف خود درآورد. در سپتامبر ۱۷۵۵، نیروهای استعماری بریتانیا و فرانسه در نبرد بی‌نتیجه دریاچه جورج با هم روبرو شدند. نیروی دریایی بریتانیا از اوت ۱۷۵۵ به کشتی‌های فرانسوی حمله کرد و صدها کشتی را توقیف و هزاران دریانورد تجاری را به اسارت گرفت، در حالی که دو کشور ظاهراً در صلح بودند. فرانسه که از این موضوع خشمگین شده بود، آماده حمله به هانوفر شد که شاهزاده منتخب آن پادشاه بریتانیای کبیر و مینورکا نیز بود. بریتانیا با پروس پیمانی منعقد کرد که در آن پروس موافقت کرد از هانوفر محافظت کند. در پاسخ، فرانسه با دشمن دیرینه خود اتریش پیمان اتحاد بست، رویدادی که به انقلاب دیپلماتیک معروف است. [ نیازمند منبع ] در اروپا در جنگ جانشینی اتریش، که از سال ۱۷۴۰ تا ۱۷۴۸ ادامه داشت، فردریک کبیر، پادشاه پروس، استان مرفه سیلزی را از اتریش تصرف کرد. | ## بخش 2: جنگ هفت‌ساله | ملکه ماریا ترزا در سال ۱۷۴۸ پیمان اکس-لا-شاپل را امضا کرد تا زمان لازم برای بازسازی نیروهای نظامی خود و ایجاد اتحادهای جدید را به دست آورد. دشمنان سنتی فرانسه، بریتانیای کبیر و اتریش، درست همان‌طور که علیه لوئی چهاردهم متحد شده بودند، با هم متحد شده بودند. با این حال، هیچ‌یک از این دو گروه دلیل زیادی برای رضایت از مشارکت خود نداشتند: یارانه‌های بریتانیا به اتریش هیچ کمک زیادی به بریتانیا نکرد، در حالی که تلاش نظامی بریتانیا سیلزیا را برای اتریش نجات نداد. با این حال، فرانسه در سال ۱۷۴۷ یک اتحاد دفاعی با پروس منعقد کرد و دوک نیوکاسل، وزیر امور خارجه بریتانیا در دوران وزارت برادرش هنری پلهام از ۱۷۴۳ تا ۱۷۵۴، حفظ اتحاد انگلیس و اتریش را پس از سال ۱۷۴۸ ضروری دانست. فروپاشی آن سیستم و همسو شدن فرانسه با اتریش و بریتانیای کبیر با پروس، چیزی را تشکیل داد که به عنوان انقلاب دیپلماتیک سال ۱۷۵۶ شناخته می‌شود. دولت‌های بریتانیا، اسپانیا و اتریش هیچ‌یک از معاهده اکس-لا-شاپل راضی نبودند و علل و بهانه‌های تازه‌ای برای برخورد و درگیری وجود داشت. در آمریکا، مهاجران و کوچ‌نشین‌های انگلیس، در پیشروی به سوی مغرب، با مقاومت فرانسویان در لوئیزیانا مواجه شدند و چند بار زد و خوردهایی میان دو کشور صورت گرفت. دوپلکس که حکومت مستعمرات فرانسه را در هند به عهده داشت در صدد برآمد برای توسعه آنها در کارهای شاهزادگان هندی مداخله کند ولی این سیاست موجب تیرگی روابط او و انگلیسی‌ها گشت ولی دولت فرانسه برای جلوگیری از جنگ او را به فرانسه بازخواند. در اروپا، مخصوصاً اتریشی‌ها تمایل زیادی به درهم ریختن اساس صلح از خود نشان می‌دادند و ماریا ترزا که نمی‌توانست رنج از دست رفتن سیلزی را بر خود هموار کند، می‌کوشید تا اتحادیه‌ای علیه پروس تشکیل دهد. وی به آسانی امپراتوری روسیه و اغلب دولت‌های آلمانی را در این اتحادیه وارد کرد و سپس فرانسه را نیز به طرفداری از اتریش واداشت. در نتیجهٔ این اقدامات، اتحادیه‌ها به صورتی مخالف و معکوس وضعی که سابق داشتند درآمدند، چون دولت انگلیس هم به طرفداری پروس برخاست و سوئد هم علیه پروس به متحدین پیوست. به این ترتیب دو جنگ، به موازات هم و تقریباً در یک زمان آغاز شد، یکی دریائی و مستعمراتی، و دیگری جنگ در خشکی، که صحنهٔ اصلی آن آلمان بود. بریتانیا استفاده از برتری دریایی: بریتانیا با تسلط بر دریاها، به حملات دریایی علیه مستعمرات فرانسه پرداخت و از نیروی دریایی سلطنتی برای مسدودسازی بنادر دشمن و حمله به سواحل استفاده کرد. استفاده از نیروهای استعماری: بریتانیا از نیروهای مستعمراتی خود در آمریکای شمالی برای حمله به مستعمرات فرانسه استفاده کرد و به‌ویژه در نبردهای جنگ فرانسه و هند فعال بود. هم‌پیمانی با اتریش و روسیه: فرانسه با اتریش و روسیه برای مقابله با پروس متحد شد و در تلاش بود تا قدرت پروس را در اروپا کاهش دهد و سرزمین‌های از دست‌رفته را بازپس‌گیرد. پروس استراتژی دفاعی فعال: فردریک کبیر، پادشاه پروس، با استفاده از تاکتیک‌های دفاعی فعال و حملات پیش‌دستانه، سعی در حفظ سرزمین‌های خود داشت. او با استفاده از سرعت حرکت نیروها و حملات غافلگیرانه، توانست در برابر حملات متعدد از سوی اتریش، روسیه و فرانسه مقاومت کند. روسیه و اتریش حملات هماهنگ به پروس: روسیه و اتریش با حملات هماهنگ به پروس، سعی در کاهش قدرت این کشور و بازپس‌گیری سرزمین‌های از دست‌رفته داشتند. استفاده از تاکتیک‌های جنگی کلاسیک: ارتش‌های روسیه و اتریش از تاکتیک‌های جنگی کلاسیک مانند صف‌آرایی منظم و حملات مستقیم استفاده کردند، که در برخی موارد با موفقیت همراه بود. در مجموع، جنگ هفت‌ساله با استفاده از استراتژی‌های متفاوت توسط قدرت‌های مختلف، به‌ویژه در جبهه‌های مختلف اروپا، آمریکای شمالی و هند، به یکی از پیچیده‌ترین و گسترده‌ترین جنگ‌های تاریخ تبدیل شد. کریم خان زند مشغول سیاست بازی بود و در حال مشروعیت بخشیدن به ادعای خود بر تخت سلطنت ایران با نشاندن یک پادشاه دست نشانده بر تخت سلطنت، اسماعیل سوم، نوه آخرین پادشاه صفوی، در سال ۱۷۵۷ بود. با این حال، تا سال ۱۷۶۰، او موفق شده بود تمام مدعیان بالقوه دیگر تاج و تخت و همچنین اسماعیل سوم را از بین ببرد و خود را به عنوان رئیس دودمان خود، دودمان زند که قبلاً ذکر شد، تثبیت کند. هندوستان در هند، وقوع جنگ هفت ساله در اروپا، درگیری طولانی مدت بین شرکت‌های تجاری فرانسوی و بریتانیایی برای نفوذ در شبه قاره را تجدید کرد. فرانسوی‌ها برای مقاومت در برابر گسترش بریتانیا با امپراتوری مغول متحد شدند، اما از این امر سود چندانی نبردند. جنگ در جنوب هند آغاز شد اما به بنگال گسترش یافت، جایی که نیروهای بریتانیایی به فرماندهی رابرت کلایو، کلکته را از نواب سراج الدوله، متحد فرانسه، بازپس گرفتند و او را در نبرد پلاسی در سال ۱۷۵۷ از تخت سلطنت برکنار کردند. در جنوب، اگرچه فرانسوی‌ها کودالور را تصرف کردند، اما محاصره مدرس توسط آنها شکست خورد، در حالی که فرمانده بریتانیایی ، سر ایر کوت، کنت دو لالی را در نبرد وندیواَش در سال ۱۷۶۰ قاطعانه شکست داد و قلمرو فرانسوی سیرکارهای شمالی را تصرف کرد. پوندیچری، پایتخت فرانسه در هند، در سال ۱۷۶۱ به دست بریتانیایی‌ها افتاد (پس از جنگ بازگردانده شد)؛ این امر همراه با سقوط شهرک‌های کوچک‌تر فرانسوی کاریکال و ماهه، عملاً قدرت فرانسه را در هند از بین برد. زمینه جنگ جانشینی اتریش اتریش و پروس که هر دو جزئی از امپراتوری مقدس روم بودند برای تبدیل شدن به مهم‌ترین قدرت این امپراتوری با هم رقابت داشتند. جنگ‌های جانشینی اتریش از ۱۷۴۰ تا ۱۷۴۸ به مدت هشت سال ادامه داشت و فرانسه و پروس از یک سو و بریتانیا و اتریش (خاندان هابسبورگ) از سوی دیگر صف‌آرایی کردند. در انتهای جنگ هم طرف‌های اروپایی (پروس و اتریش) به موازنه قدرت رسیدند و هم طرف‌های استعماری (بریتانیا و فرانسه). | ## بخش 3: جنگ هفت‌ساله | بر اساس صلح آکس لاشاپل فرانسه مجبور به تخلیه هلند شد که این امر موجب خشم مردم فرانسه گردید. وی اتریشی‌ها را در لوبوسیتز شکست داد و قوای ساکس را در پیرنا به تسلیم واداشت ولی خود او از چهارسو مورد حمله قرار گرفت، از جنوب به وسیله اتریشی‌ها، از مشرق توسط روس‌ها، از شمال به وسیله سوئدی‌ها و از مغرب به وسیله فرانسویان و متحدین آلمانی آنها، تنها متحد فردریک، انتخابگرنشین هانوفر بود که پادشاه آن پادشاه انگلیس هم بود. وی با دلاوری و مهارت جنگید و از بی‌ثباتی و کندی حریفان که نمی‌توانستند عملیات قوای خود را هماهنگ و منظم سازند استفاده کرد. در مغرب، فرانسویان، هانوفر را به تصرف درآورده به آلمان‌ها ملحق شدند لیکن با آنکه در جنگ روسباخ شکست خوردند بر نیروهای نظامی هانوفر فائق آمدند. اتریشی‌ها سیلزی را تصرف کردند ولی در مقابل حملات فردریک دوم در بوهم صورت دفاعی به خود گرفتند و با وجود فتوحاتی که در کولن، هوخ کیرشن، نصیب آنها شد در پراگ، لیگ نیتز و تورگو شکست یافتند؛ سرداران اتریشی فاقد مهارت و تدبیر فردریک دوم بودند، منتهی چون قوای بیشتری در اختیار داشتند، ساکس و سیلزی را متصرف شدند. اما روس‌ها پس از جنگ بی‌نتیجهٔ زورندورف، پروس شرقی را گرفته، در کونرسدورف نیز بر دشمن غلبه کرده، پومرانی و براندبورگ را به تصرف درآوردند و وارد برلین شدند. فردریک دوم با تمام تلاش و کوششی که معمول داشت ظاهراً قدرت مقاومت را از دست داده بود و در عین کمی وسایل و قلت تعداد سپاهی، از طرف دولت انگلیس هم دیگر کمکی به او نمی‌رسید؛ ولی در سال ۱۷۶۲ حادثهٔ غیرمترقبه‌ای او را نجات داد، به این معنی که چون الیزابت ملکهٔ روسیه درگذشت، پتر سوم جانشین او شد و پتر سوم مقام و منزلت والائی برای فردریک دوم قائل بود. سیاست روسیه از این پس تغییر کرد، امپراتور روس اتریشی‌ها را به تخلیه سیلزی واداشت و در همین موقع سوئدی‌ها حاضر به صلح شدند. اگرچه پتر سوم کمی بعد درگذشت و ملکه جدید روسیه، کاترین دوم، سیاست بیطرفی در پیش گرفت، لیکن ماری ترزا دریافت که پیروزی در جنگ امکان‌پذیر نیست و به همین مناسبت مذاکراتی را آغاز کرد که به صلح هوبرتسبورگ منجر شد و این صلح وضع موجود را به حال خود نگاه داشت. رقابت استعماری پس از افول امپراتوری‌های اسپانیا و پرتغال، فرانسه و انگلستان برای تبدیل شدن به قدرت مسلط استعماری با هم رقابت و دشمنی پیدا کردند. تا نیمه قرن هجدهم، فرانسه ار نظر سلطه سیاسی و حضور در مناطق مختلف جهان از بریتانیا جلوتر بود. وارونگی اتحادها در ابتدای جنگ هفت ساله فرانسه و اتریش از یک سو و بریتانیا و پروس از سوی دیگر با هم متحد شدند که از آن به وارونگی اتحادها یاد می‌شود چرا که فرانسه دشمن دیرینه خاندان هابسبورگ اتریش بود، اما در ۱۷۵۶ با آن متحد شد و با هم پیمان دوستی ورسای را امضا کردند. فرانسه و روسیه نیز در حمایت از اتریش به پروس حمله کردند و فرانسه هانوور را به اشغال خود درآورد. سوئد نیز که وضعیت را مساعد دید به پروس اعلان جنگ کرد و با ۱۷۰۰۰ سرباز به پومرانی حمله کرد.Asprey, p. سوئدی‌ها بر این باور بودند که پروس، که در چند جبهه مشغول بود، نمی‌تواند در برابر این حمله دفاعی از خود بکند. در اواسط سال ۱۷۵۷ وضعیت پروس بحرانی می‌نمود و جنگ در چهار جبهه کار را برای فردریک دشوار کرده بود.Daniel page 41" با این حال در نوامبر و دسامبر آن سال همه چیز تغییر کرد. سپس توجهش را متوجه سوئد کرد و در مدت کوتاهی آنان را از خاک پروس بیرون کرد و بخش زیادی از پومرانی سوئد از جمله شهر اشترالزوند را تصرف کرد.Asprey, p. p.123 جبهه استعماری جبهه اصلی جنگ مربوط به فرانسه و بریتانیا بود که در آن فرانسه به سرعت متصرفات خود را در هند و کانادا از دست داد و انگلیسی‌ها جزایر مارتینیک و کوبا را به تصرف خود درآوردند. پایان جنگ با مرگ الیزابت و روی کار آمدن پتر سوم، روسیه از جنگ با پروس خارج شد و اعلام بی‌طرفی کرد. به این ترتیب، مذاکرات صلح آغاز شد و در فوریه ۱۷۶۳ پیمان پاریس به جنگ فرانسه و بریتانیا و پیمان هوبرتسبورگ به جنگ پروس و اتریش پایان داد. نتیجه جنگ بازنده اصلی جنگ هفت ساله، فرانسه بود که بسیاری از مستعمرات خود را از دست داد. همچنین با خروج فرانسه از آمریکای شمالی، سرخپوستان قاره آمریکا، متحد اصلی خود یعنی دولت فرانسه را از دست دادند و مورد پاکسازی‌های قومی قرار گرفتند. نظریه موازنه قوا در این جنگ شکل گرفت و امریخ دو واتل با استمداد از نظریات توسیدید در کتاب تاریخ جنگ‌های پلوپنزی این نظریه را احیا کرد چرا که هیچ‌یک از قدرت‌های اروپایی نتوانسته بود دیگری را کاملاً از صحنه خارج کند. پادشاهی بریتانیا برای پرکردن خزانه‌اش، هزینه آن را به گردن مستعمره نشین‌های آمریکا انداخت و با وضع قوانینی نظیر قانون تمبر و سپس وضع مالیات بر روی شیشه، چینی، رنگ و چای، موجب شورش آنها و سرانجام انقلاب آمریکا شد. فرانسه که دیگر مستعمره ثروتمندی نداشت، به ناچار این هزینه‌ها را به مردم خودش تحمیل کرد. فرانسه شورش مستعمرات ۱۳گانه آمریکا را فرصتی برای خود تلقی کرد تا به نوعی از رقیب برنده خود در جنگ هفت ساله انتقام بگیرد؛ لذا با حمایت‌های مالی، تسلیحاتی و لجستیکی از میهن پرستان آمریکایی، کوشید تا بریتانیا را ضعیف سازد. انقلاب آمریکا نیز ۸ سال به طول انجامید و خزانه دودمان بوربون را از پیش تهی‌تر کرد. از سوی دیگر آرمان‌های آزادی و برابری مردم آمریکا، که توسط افرادی نظیر بنجامین فرانکلین، در جراید فرانسه منتشر می‌شد، سبب ترویج این اندیشه‌ها در بین مردم فرانسه گردید. بریتانیا موفق شد هند و آمریکای شمالی را از حضور رقیب اصلی خود، یعنی فرانسه پاک کند و زمینه را برای حضور در سرزمین‌های دیگر مثل ایران، افغانستان، تبت و چین فراهم کند. | ## جمع‌بندی | با این حال پس از جنگ هفت ساله بسیاری از کشورها افسران خود را به پروس فرستادند تا راز قدرت نظامی را از پروسی‌ها بیاموزند، که سبب شد ابتکارات نظامی پروس در بسیاری از ارتش‌های مدرن جهان تقلید شود.