موضوع مقاله: مرتضی کیوان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مرتضی کیوان | مقدمه: مرتضی کیوان (۱۳۰۰ − ۲۷ مهر ۱۳۳۳)، شاعر، منتقد هنری، روزنامه‌نگار و فعّال سیاسی عضو حزب تودهٔ ایران بود. | ## بخش 1: مرتضی کیوان | کیوان در روزهای پس از کودتای ۲۸ مرداد، در حالی که سه تن از نظامیان فراری سازمان نظامی حزب توده را در خانهٔ خود پنهان کرده بود، دستگیرپوری سلطانی، پیشگام کتابداری نوین ایران درگذشت، بی‌بی‌سی فارسی و به جرم «خیانت»، در ۲۷ مهر ۱۳۳۳، در زندان قصر تیرباران شد. او همچنین کارمند و بعدها در دوران وزارت دکتر فاطمی، معاون وزیر در وزارت راه دولت مصدق بود. مدیریت داخلی مجلهٔ بانو، دبیری مجلهٔ جهان نو، و عضویت در هیئت تحریریهٔ مجلهٔ کبوتر صلح در دههٔ ۱۳۲۰ و آغاز دههٔ ۱۳۳۰ از عمدهٔ مسئولیت‌های فرهنگی و روزنامه‌نگاری او بود. مرتضی کیوان از سال ۱۳۲۴ به عضویت حزب توده درآمد و در کنار فعّالیت سیاسی در این حزب، سردبیری مجلات و روزنامه‌های مختلفی را نیز بر عهده داشت. او، با تسلط و چیرگی قابل‌تحسینی که بر ادبیات مدرن چپ دنیا داشت، به‌درستی حلقهٔ اتصال بسیاری از شاعران و نویسندگانی نظیر احمد شاملو، سیاوش کسرایی، مصطفی فرزانه، هوشنگ ابتهاج (سایه)، نجف دریابندری، و بسیاری دیگر بوده است. | ## بخش 2: مرتضی کیوان | دستگیری و اعدام بعد از کودتای ۲۸ مرداد در روز چهارشنبه ۳ شهریور ۱۳۳۳ مرتضی کیوان به همراه چند افسر فراری ارتش که به خانهٔ وی پناهنده شده بودند توسط کودتاچیان دستگیر شد. مرتضی تنها غیرنظامی گروهِ موسوم به سیامک بود که اعدام شد.نام تیرباران شدگان نظامی همراه او در این روز: سرهنگ مبشری، سرهنگ سیامک (افسر ژاندارم)، سرهنگ نمینی، سرگرد عطارد، سرگرد واعظ قاسمی، سرگرد وزیریان، سروان مدنی، سروان شفا، ستوان افراخته. در ۲۷ خرداد سال ۱۳33 و در 23سالگی با پوران سلطانی که زادهٔ همدان است ازدواج کرد. از نگاه دیگران هوشنگ ابتهاج در وصف او سروده:یادی از مرتضی کیوان، چهره محبوب روشنفکران چپ، بی‌بی‌سی فارسی «من در تمام این شب یلدا/ دست امید خسته خود را/ در دست‌های روشن او می‌گذاشتم/کیوان ستاره بود/ با نور زندگی کرد/ با نور درگذشت.» احمد شاملو آن سال را چنین توصیف می‌کند: «سال بد/ سال باد/ سال اشک/ سال شک/ سال روزهای دراز و استقامت‌های کم/ سالی که غرور گدایی کرد/ سال پست/ سال درد/ سال عزا/ سال اشک پوری/ سال خون مرتضا.» به‌گفتهٔ دختر سیاوش کسرائی، پدرش علاقهٔ زیادی به مرتضی کیوان داشت و هرگاه اسم مرتضی کیوان می‌آمد، اشک در چشم پدرش (سیاوش کسرایی) جمع می‌شد. شاهرخ مسکوب می‌گوید در زندان دو چیز او را زنده نگه داشت، یکی مادرش و دیگری یاد دوستش مرتضی کیوان، که در مهرماه همان سال تیرباران شده بود.شاهرخ مسکوب. | ## بخش 3: مرتضی کیوان | روزها در راه، پاریس، انتشارات خاوران، ۱۳۷۹در کوی دوست، بهرام میناوند، خبرنامه اینترنتی گویا، پنجشنبه ٨ بهمن ١٣٨٣ کتابِ مرتضی کیوان در سال ۱۳۸۲ کتابی با نام کتابِ مرتضی کیوان به‌کوشش شاهرخ مسکوب توسط نشر کتاب نادر منتشر شد. مسکوب در مقدمه می‌نویسد: «در سال‌های اخیر به دلایلی که «در مقام دوستی» آورده‌ام، همیشه آرزو داشتم کتابی دربارهٔ آنچه از مرتضی کیوان بازمانده، فراهم آورم تا آن دوستداران حقیقت که از وی جز نامی نشنیده‌اند، بتوانند از جان باصفای او چیزی دریابند.» … کتابِ مرتضی کیوان نموداری از سرگذشت عاطفی، فرهنگی و سیاسی یکی از مبارزان، با حقیقتِ عدالت اجتماعی است، انتقامِ ناتمامِ تجربهٔ یک زندگی کوتاه امّا با صداقتی پُرشور. باشد که به کاری آید.«کتابِ مرتضی کیوان»، «مقدمه»، به‌کوشش شاهرخ مسکوب، تهران: فرهنگ جاوید، ۱۳۹۸. کتابِ مرتضی کیوان شامل نوشته‌ها و سروده‌ها به قلم پوراندُخت سلطانی، محمدعلی اسلامی نُدوشن، ایرج افشار، احمد جزایری، نجف دریابندری، سیاوش کسرایی، محمدجعفر محجوب، شاهرخ مسکوب، هوشنگ ابتهاج، احمد شاملو، احسان طبری، فضل‌الله گَـرَکانی، محمود مشرف‌آزاد تهرانی، نادر نادرپور و نیما یوشیج است. این کتاب پس از شانزده سال توسط انتشارات فرهنگ جاوید تجدید چاپ شد.کتاب «مرتضی کیوان» را نشر فرهنگ جاوید پس از سال‌ها دوباره چاپ کرده است. | ## جمع‌بندی | یادداشت حامد داراب درباره سرنوشت میراث مکتوب کیوان سخنی با شاهرخ مسکوب درباره «کتاب مرتضی کیوان» یاد آر!