موضوع مقاله: لوگوس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لوگوس | مقدمه: لوگوس تغییرات و دگرگونی‌های جهان را وحدت و همآهنگی می‌بخشد و آن حقیقتی است که جمال جلوه یک چیز را فراهم می‌آورد یا به بیانی دیگر تجلی و به ظهور آمدن چیزی را ممکن می‌کند. | ## بخش 1: لوگوس | هراکلیتوس به جای واژه خدا غالباً واژه یونانی لوگوس به معنی عقل را به کار می‌برد. لوگوس اسمی است مطابق با فعل legein (گفتن) و به معنای «دلالت بر»، «میان چیزهای دیگر»، «گفتار»، «بیان»، «جمله»، «تبیین»، «تعریف»، «فرمول»، «محاسبه»، «نسبت»، «توضیح»، «استدلال» و «قوه عقل». مطالعات اولیه دربارهٔ این واژه به گونه ایست که تمایل داشتند تنها دربارهٔ جنبه ای واحد از این مفهوم قلم زنند، چنان‌که گویی مفاهیم و تئوری‌های محدودی پیرامون این واژه در کار است. با این حال نوعی تعامل درونی میان این مفاهیم گسترده لوگوس برقرار است که سبب می‌شود حتی همین مطالعات تک انگارانه نیز ارزشمند باشند. گاهی پژوهشگران سخن از دگرگونی از فضای میتوس به فضای لوگوس می‌گویند، گذاری که داستان سرایی در اسطوره‌ها را (که اغلب در قالب شعر نقش می‌گرفت) به تبیینی علمی، فلسفی یا تاریخی کشاند. فیلسوفان سده‌های ششم قبل از میلاد از اولین نویسندگانی بودند که رسانه‌هایی در غالب نثر نوشتند. این ابزار بیانی جدید، دیدی تحلیلی تر و جداافتاده تر از امور را امکان‌پذیر می‌کرد و انقلابی را در تفکر دربارهٔ جهان تجسم می‌بخشید. هرچند که واژه لوگوس خبر از داستان هم می‌دهد و معمولاً بیشتر صورت جمع آن (logoi) به مثابه تبیینی علمی در برابر mythoi به معنای داستان‌ها و همچنین در برابر epea به معنای نظم قرار می‌گرفت، (ن ک افلاطون تیمائوس 26e) اما نزد سوفیسطان، یک میتوس می‌تواند در توضیح یک لوگوس به کار رود. (پروتوپوراس 320c) البته تا جایی که لوگوس به مثابه گونه‌ای بسا ساده‌تر از تبیین نگریسته شود. او رساله خود را این گونه آغاز می‌کند: «از این لوگوس که هستنده ای جاویدان است، آدمیان ناآگاهند، چه پیش از آنکه آن را بشنوند چه هنگامی که آن را برای نخستبار بشنوند. هرچند همه چیز مطابق با این لوگوس پدید می‌آید، ایشان چونان کسان ناآزموده ان، حتی هنگامی که گفته‌ها و کرده‌ها را آنگونه می‌آزمایند که من توصیف می‌کنم و هرچیز را موافق طبیعت آن جدا می‌سازم و بیان می‌کنم که چگونه هست.» لوگوس هراکلیتس با مردم در میان گذاشته می‌شود و در رساله اش به تفصیل در میآید. اما او انتظار دارد که اکثر افراد پیام او را نفهمند: " اگرچه این لوگوس امری مشترک است، بسیاری چونان می‌زیند که گویی به فهمی شخصی دست یافته‌اند. به نوعی لوگوسی که میانمان برقرار است، توسط بسیاری که بینش فلسفی ندارد مورد غفلت قرار می‌گیرد. لوگوس پیام و حکایتی ویژه دارد: "به من نه، بل به لوگوس گوش فرا دهید، این بخرادانه است که گفته شود همه چیز یکی است" هراکلیتوس لوگوس را فرارونده از بیان خود می‌داند طوری یگانگی چیزها را میاموزاند. لوگوس هراکلیتوس نوعی اصل ساختاری است که همهنگام به مثابه پیام (ندایی) ظهور می‌کند، چونان قانون تناوبی تغییرات. هراکلیتوس جملاتی چندپهلو به کار می‌برد تا نشان دهد که کلمات یکسان چگونه بیانی گوناگون می‌آفرینند، و همهنگام در سطحی دیگر مکمل هم اند؛ بنابراین جهان بر پایه ساختاری واحد است که در تضادها خویش را سامان می‌بخشد و از این جهت زبان مدلی از جهان فراهم می‌آورد. به این صورت که الهه به راوی می‌گوید: «این تکذیب دمادم ازبه نطق درآمده از جانب مرا با لوگوس دریاب». در اینجا به نظر می‌رسد لوگوس به مثابه چیزی از سنخ برهان و دلیل است که همچون کلیدی برای دستیابی به حقیقت فلسفی است؛ بنابراین پیام پارمنیدس علیرغم تصاویر مذهبی و تداعی اشعار او بیش از هر چیز تبینی است که خبر از اقامه برهان می‌دهد. م سوفیسطاییها برای آموزش مهارت‌های عملی به جوانان به منظور موفقیت در سیاست و بیش از همه در سخنوری، سراسر یونان را طی می‌کردند. آنها از پی دانشی از لوگوس بودند (به خصوص سخنرانی) که همچون کلیدی برای کنترل احساسات و از همین جهت واکنش‌های مخاطبان به سخنرانی بود. | ## بخش 2: لوگوس | چنان‌که در گرگیاس دیده می‌شود: «لوگوس قدرت والایی است که با هیبت نازک و حداکثر نامرئی اش، قادر است به خدایی‌ترین نتایج نائل آید» (فقره ۱۱ قسمت ۸). افلاطون و ارسطو در سده چهار قبل از میلاد، لوگوس نه تنها به عنوان گفتار و چیزهایی از سنخ آن، بل همچنین به عنوان قوه عقل شناخته می‌شود. بنابر نظر افلاطون فهم از بلاغت نشان از پیشفرضی دارد که آن دانشی از روح است (آنچه بعدها روان‌شناسی خوانده شد) و به وسیله دیالیکتیک است که حقیقت در روح ریشه می‌دواند. بنابراین نطق مدلی از تفکر می‌شود و درنهایت به تصویری از جهان بدل می‌گردد، چرا که جمله مانند ثئایتاتوس نشسته است، صادق است از این جهت که به درستی وضعیت یا کنشی از ثئایتاتوس را توصیف می‌کند. در متن دیگری افلاطون مطرح می‌کند که انسان توسط logoi جهان را مطمئن‌تر بررسی خواهد کرد تا به وسیله حواس و سرآخر متد فرضیه سازی را برمی‌گزیند. (فایدو 99d-100a) نشانه دانش نزد یک شخص، توانایی او در ارائه تبیینی (لوگوس) یا بیانی از آن است. (فایدون 76b) و کسی که می‌تواند تبیینی مکفی ارائه دهد همان دیالیکتیسین است (جمهوری 534b). افلاطون در رساله ثئایتتوس تعریف دانش را «داوری صحبح همراه با تبیین» می‌داند، اما تا حدی از موضع عقب می‌کشد چراکه بیان رضایت‌بخش لوگوس نمی‌تواند مستقل از دانش حاصل آید. (ثئایتتوس 201c ff) لوگوس اصل عقلانی حاکم بر جهان لوگوس خصیصه‌ای در انسان است که او را به سوی قوهٔ تمیز، منطق، قضاوت درست، مرزبندی و ادراک می‌کشاند و با عقل و شعور مخاطب کار دارد. لوگوس از مهم‌ترین اصطلاحات رایج در مکاتب فلسفی یونان است که هفتصد سال قبل از میلاد مسیح، در خطابه‌ها به کار برده می‌شد و جای واژه‌های قدیمی‌تری مثل افسانهepos و اسطورهmythos را گرفت. از دید فیلسوفان رواقیرواق=فضای سرپوشیدهٔ نیمه‌باز و راهرو مانند(که حوزه درسی‌شان در یکی از رواق‌های آتن منعقد می‌شد) لوگوس «عقل کل» و علت‌العلل نظام آفرینش بود. لوگوس و متکلمان یهودی متکلمان یهودی و به ویژه فیلون اسکندرانی،فیلسوف یهودی هلنی که در دوران امپراتوری روم در اسکندریه، مصر، زندگی می‌کردPhilo of Alexandria لوگوس، را طرح خداوندی و قدرت او برای تداوم خلقت و معادل با پیامبر و رسول می‌پنداشت. چه بسا در نگاه فیلون، لوگوس به نوعی با نظریه مثل افلاطون گره خورده بود.نظریه مثل افلاطون، بیان می‌دارد که مثال‌های انتزاعی و غیرمادی، و نه جهان مادی تغییرپذیر که از طریق حواس پنج‌گانه بر ما معلوم است، والاترین و بنیادی‌ترین نوع حقیقت را داراست. در متون دینی یهود لوگوس با خلقت و تقدیر و وحی در ارتباط است.پیشینهٔ لوگوس در فلسفهٔ یونان باستان و یهودیت بسیار بیش از این است. شایان ذکرست که واژهٔ لوگوس در ترجمهٔ یونانی عهدعتیق موسوم به ترجمهٔ هفتاد Dabar است. Dabar علت بنیادی همه چیز است که با «پیام و عمل» تجلی پیدا می‌کند (مزمور ۱۰۷:۲۰ و تثنیه ۳۲:۴۶–۴۷). برای درک بهتر این واژه ضروری است که به پیش‌زمینه‌های اعتقادی یهودیان پیرامون مفهوم حکمت اشاره کرد زیرا که یکی از مفاهیم بنیادی لوگوس حکمت می‌باشد. بنابر اعتقاد یهودیان خدا از طریق حکمت خود جهان را خلق کرد، از این‌رو حکمت، ریشه در ذات خدا دارد. اما در عهد جدید حکمت الهی در مسیح تجلی می‌یافت و عهد جدید فراتر از آن خود مسیح را به‌عنوان حکمت خدا معرفی می‌کند (لوقا ۲:۴ و مرقس ۶:۲ و اول قرنتیان ۱:۳۰). لوگوس و متکلمان مسیحی کلمنت اسکندریهClement of Alexandria از بزرگ‌ترین متفکران مسیحی قرون نخست میلادی برای اینکه نشان دهد لوگوس همه چیز و همه جا را دربرمی‌گیرد، گفته بود: لوگوس آلفا و اُمگا است (حروف اول و آخر الفبای یونانی) در مقدمه انجیل یوحنا، لوگوس و مسیح یکی می‌شوند؛ یعنی لوگوس حالت انتزاعی ندارد. | ## بخش 3: لوگوس | «در آغاز کلمه بود و کلمه نزد خدا بود و کلمه خدا بود…» از نظر متکلمان مسیحی لوگوس در کلمه و مسیح بارز می‌شود.قرآن هم مسیح را «کلمه الله» می‌خواند. سؤالی که با آن روبروییم آن است که چرا یوحنا به‌جای واژهٔ حکمت از لوگوس استفاده کرد؟ اولاً، لوگوس مفهوم حکمت را نیز در خود داشت و به‌علت حیطهٔ معانی وسیع‌تر انتخاب بهتری بود. ثانیاً، یهودیان تورات را سمبل حکمت می‌دانستند، حال آنکه تجلی غایی این حکمت در مسیح می‌بود، از این‌رو واژهٔ لوگوس گزیدهٔ بهتری به لحاظ بشارت برای مسیحیان تلقی می‌شد. از سوی دیگر کاربرد ضمیر مؤنث به حکمت در عهدعتیق به‌خوبی نمی‌توانست تجلی لوگوس در مسیح را نمایان سازد. لوگوس بیانگر ازلیت و پیش‌موجودیت مسیح است که در آغاز آفرینش جهان معنی و زندگی را شکل داد. لوگوس و متکلمان مسلمان ابن عربی و پس از وی جیلی به طرح و تبیین نظریهٔ لوگوس همت گماشتند، که بر اساس آن بنیان‌گذار هر دینی، صورتی است از عقل کل یا لوگوس فراگیر یا به تعبیر آنان صورت حقیقت محمدیه می‌باشد. شاهکار ابن عربی، فصوص الحکم (گزیده‌های حکمت)، در حقیقت شرح نبوغ معنوی هر پیامبر، به عنوان «کلمه اللّه» می‌باشد. علاوه بر این، اصحاب طریقت معتقدند همان‌طور که هر وجودی در عالم مظهر و تجلی یکی از اسماء خداوند است، به همین ترتیب هر دینی نیز جلوه‌ای از اسماء و صفات خداوند می‌باشد و کثرت ادیان نتیجهٔ مستقیم غنای بی‌پایان ذات الهی است. جیلی می‌نویسد: «و هیچ چیز در عالم وجود نیست مگر اینکه با اقوال، احوال و اعمال و حتی با ذات و صفات خود، خدای متعال را می‌پرستد؛ و همهٔ موجودات عالم خداوند متعال را فرمان می‌برند، گر چه اعمال عبادی به سبب اختلاف مقتضیات اسماء و صفات الهی اختلاف دارند.»وحدت طریقت و نظریه لوگوس (ترجمۀ مقاله‌ای از سیدحسین نصر) لوگوس تنوع معانی زیادی دارد لوگوس تنوع معانی زیادی دارد. معناهای لوگوس در رشته‌های گوناگون هرچند با معنای حقیقی یا اصلی آن در یونانی کمی فرق می‌کنند، با این حال از آن جدا نیستند. در آثار متفکران یونانی رایج‌ترین معنای لوگوس حکمت و عقل، همچنین منطق و کلام است. از آنجا که در دوران باستان تفکر و عقل وجهی کلامی داشت امروزه لوگوس هم به معنای عقل و هم به معنای کلام فهمیده می‌شود. البته مفهوم «کلمه» را هم در خود دارد و به معنای صحبت کردن و سخن گفتن (نطق) نیز هست.یکی از ترجمه‌های لوگوس منطق است و منطق و نطق با هم رابطه دارند. لوگوس قبل از آن که اصطلاحی فلسفی باشد، به حوزه کاربرد عادی زبان تعلق داشته و به تدریج در تفکر فلسفی از مفهوم خاصی برخوردار شده است. اصل و نسب واژه لوگوس به یونان باستان برمی‌گردد و به‌ندرت نیز گفته شده که شاید مآخذ این اصطلاح مکاتب عرفانی شرقی و ایران باستان باشد. واژه لوگوس به لحاظ زبان‌شناسی، با lego پیوند دارد که به معنای شمردن، محاسبه، رسیدگی و توجیه است. بنا بر دیدگاه هایدگر، لوگوس، از ریشه لِگِین Legein گرفته شده و مبنای سخن گفتن و زبان آوری است. | ## جمع‌بندی | یکی دیگر از معانی مترتب بر لوگوس، نشانه‌ها و عنایات الهی جهت راهنمایی انسان به سوی حق تعالی است.مصاحب، غلامحسین، دایرةالمعارف فارسی جلد دوم، مرجع اصلی کتاب دایرةالمعارف کلمبیا– تهران: امیرکبیر، کتاب‌های جیبی،1387- صفحه 2251همچنین توشی‌هیکو ایزوتسو از آیت‌های الهی و ارتباط غیر زبانی میان خدا و انسان سخن به میان آورده است.ایزوتسو، توشی‌هیکو Toshihiko Izutsu، ارتباط غیر زبانی میان خدا و انسان، مترجم: آرام، احمد، معارف اسلامی (سازمان اوقاف) فروردین 1348 شماره 8(12 صفحه، از 51 تا 62).