موضوع مقاله: ازگیل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ازگیل | مقدمه: نام در زبان گیلکی به آن «کونوس»، «کُنوس»؛ در زبان مازندرانی به آن «کِنِس»(عموما این کلمه بکار برده میشود) و «کِندِس»(بیشتر در نواحی شرقی استان) یا «کُندُس»(معروف به گویش ساروی)و در زبان تالشی به آن «فَتَر» می‌گویند. | ## بخش 1: ازگیل | تاریخچه ازگیل ده هزار سال پیش در جنوب دریای کاسپین در مناطق گیلان و مازندران و قزوین در ایران کشت می‌شد. در حال حاضر ازگیل در همهٔ جنگل‌های شمال ایران و در همهٔ بلندی‌های کرانه‌های دریا در دامنه جنوبی البرز و مناطق استپی می‌روید. جغرافی‌دان یونانی باستان، استرابون، در کتاب ۱۶ از جغرافیا (استرابون), فصل ۴، به μέσπιλον اشاره کرده است. مدلار حدود ۷۰۰ سال قبل از میلاد به یونان معرفی شد و حدود ۲۰۰ سال قبل از میلاد به امپراتوری روم وارد شد. با این حال، تا قرن‌های ۱۷ و ۱۸ این میوه توسط سایر میوه‌ها جایگزین شد و امروزه کشت کمی دارد. پوست آن خاکستری-قهوه‌ای با ترک‌های عمودی عمیق است که صفحات مستطیلی تشکیل می‌دهد و تمایل به جدا شدن دارند. شکل وحشی ازگیل معمولاً گیاهی خاردار و بیشتر به‌شکل درختچه است تا درخت، که بین ارتفاع دارد. سطح زیرین برگ‌ها به‌شدت کرک‌دار است و در پاییز به رنگ قرمز تغییر یافته و سپس می‌ریزند. گل‌های ازگیل قطری بین دارند، دم‌گلی کوتاه داشته و در انتهای شاخه‌های جانبی کوتاه، به‌صورت منفرد ظاهر می‌شوند. این گل‌ها دارای پنج کاسبرگ باریک و کشیده و پنج گلبرگ آزاد به رنگ سفید یا صورتی کم‌رنگ هستند. در مقایسه با دیگر درختان میوه در عرض‌های جغرافیایی اروپا، ازگیل بسیار دیرگل است و در ماه‌های مه یا ژوئن گل می‌دهد. پس از گرده‌افشانی، میوه‌هایی پهن، قهوه‌ای مایل به قرمز و کرک‌دار با گوشتی آبدار شکل می‌گیرند. این میوه سیبی است، با قطری حدود و کاسبرگ‌های گسترده و پایدار که در اطراف هسته مرکزی قرار دارند و به میوه ظاهری «توخالی» می‌بخشند. این بذرها توسط حیوانات مختلفی مانند پرندگان، سنجاب‌ها و گوزن‌ها پراکنده می‌شوند. با این حال، در گذشته تصور می‌شد که این گونه ارتباط نزدیکی با ازگیل دارد و هنوز هم گاهی با نام «ازگیل چینی» یا «ازگیل ژاپنی» شناخته می‌شود. | ## بخش 2: ازگیل | سیستماتیک در گونه ازگیل، ۲۳ آرایه متمایز شناسایی شده‌اند که شامل انواع وحشی، نیمه‌وحشی، زینتی و دارای خاستگاه‌های گوناگون هستند. مدتی تصور می‌شد که این گونه دارای ذخایر ژنتیکی محدودی است و بنابراین در معرض خطر فرسایش ژنتیکی بالایی قرار دارد، زیرا در قرون اخیر این میوه از نظر اقتصادی مورد توجه قرار نگرفته است. با این حال، یافته‌های کنونی نشان می‌دهند که جمعیت‌های طبیعی ازگیل از تنوع بالایی برخوردار هستند و پتانسیل ژنتیکی بالایی دارند که می‌توان از آن برای بهبود تولید از طریق استفاده از ژنوتیپ‌های خاص بهره برد. این قارچ لکه‌های قهوه‌ای بر روی میوه ایجاد می‌کند و به گسترش خود ادامه می‌دهد تا زمانی که میوه کاملاً فاسد شود. کشت پوم‌های ازگیل یکی از معدود میوه‌هایی هستند که در زمستان قابل خوردن می‌شوند، که آن را به درختی مهم برای باغبانانی تبدیل می‌کند که می‌خواهند میوه‌ای در طول سال داشته باشند. انواع کشت شده از طریق مایه‌کوبی و پیوند بر روی پایه‌های مختلفی مانند گونه‌های زالزالک (سوزن‌سرو)، دمنوش کوهستان، گلابی یا به برای بهبود عملکرد در خاک‌های مختلف تکثیر می‌شوند. انواع درختان ۶ تا ۷ سال پس از پیوند به باردهی کامل می‌رسند و برای ۲۰ تا ۲۵ سال آن را حفظ می‌کنند. پیوند بر روی نهال‌های مدلار توصیه نمی‌شود زیرا رشد پیوندها به کندی صورت می‌گیرد. اگر شاخه‌های بارده بعد از برداشت کوتاه شوند، تشکیل شاخه‌های کوتاه بارور جدید تشویق می‌شود. گوشت میوهٔ رسیدگی‌یافته قهوه‌ای است، در حالی که گوشت میوهٔ رسیده اما هنوز نرسیده به رنگ سفید باقی می‌ماند.|alt=میوه‌ای که از وسط نصف شده و بخشی از آن قهوه‌ای شده که نشان‌دهندهٔ فرایند رسیدگی است. میوه‌های ازگیل اروپایی حتی در حالت رسیده نیز سفت و ترش هستند، اما پس از نرم شدن، فرآیندی که به «رسیدگی تأخیری» (bletting) معروف است، خوراکی می‌شوند. این فرایند می‌تواند بر اثر سرمازدگی رخ دهد یا در شرایط انبارداری، در صورت فراهم بودن زمان کافی، به‌طور طبیعی انجام شود. در این مرحله، میزان جوهر مازو و اسیدهای میوه کاهش یافته، قند آن افزایش می‌یابد و ترکیب مواد معدنی آن تغییر می‌کند. با شروع نرم شدن، پوست میوه به سرعت چروکیده و به رنگ قهوه‌ای تیره درمی‌آید، در حالی که بافت داخلی آن به قوام و طعمی شبیه به پوره سیب تبدیل می‌شود. این تغییرات ممکن است برای افرادی که با ازگیل اروپایی آشنا نیستند، نشان‌دهندهٔ فساد میوه به نظر برسد. | ## بخش 3: ازگیل | در استان گیلان، در شمال ایران، برگ‌ها، پوست درخت، میوه و چوب ازگیل اروپایی به‌طور سنتی در طب گیاهی مورد استفاده قرار می‌گیرد. استفاده از محصول پس از فرایند رسیدگی تأخیری، می‌توان میوهٔ ازگیل اروپایی را به‌صورت خام مصرف کرد، گاهی همراه با شکر و خامه. از این میوه برای تهیهٔ «پنیر ازگیل» که مشابه کرم میوه است و با استفاده از پالپ میوه، تخم‌مرغ و کره ساخته می‌شود، استفاده می‌گردد. میوه‌های نارس دارای مقادیر نسبتاً بالایی از جوهر مازو (حدود ۲٫۶٪) هستند و به همین دلیل در دباغی کاربرد دارند. این ماده باعث لخته‌سازی پروتئین‌ها می‌شود و از آن برای کاهش کدورت شراب استفاده می‌شود. در منطقهٔ زارلاند آلمان، نوعی اشناپس از میوهٔ ازگیل اروپایی تولید می‌شود که با زالزالک تصفیه می‌شود. «چای ازگیل» معمولاً از گونهٔ ازگیل تهیه نمی‌شود، بلکه از گوجی‌بری که گاهی به‌اشتباه به عنوان «ازگیل قرمز» ترجمه می‌شود، ساخته می‌شود. این روغن دارای مقدار قابل‌توجهی اسید لینولئیک و اسید اولئیک (حدود ۴۰٪) است و خواص فیزیکی آن امکان جایگزینی با سوخت دیزل را بدون نیاز به تغییر در موتورهای معمولی فراهم می‌کند. برگ‌های ازگیل اروپایی برای تولید کربن فعال به کار گرفته شده‌اند که می‌تواند فلز سنگین مانند Ni2+ را از محلول‌های آبی حذف کند. این نانوذرات دارای خواص ضدباکتریایی و زیست‌لایه‌زدایی هستند و در برابر مقاومت چنددارویی سویه‌های بالینی کلبسیلا پنومونیه فعالیت نشان می‌دهند. ازگیل حاوی ترکیبات مختلف مواد شیمیایی گیاهی است که بسته به ژنوتیپ‌های مختلف، میزان رسیدگی میوه، زمان برداشت و شرایط نگهداری، تغییر می‌کنند. در سال‌های ۱۹۸۴ و ۱۹۸۵، مقادیر زیر برای میوهٔ همگن‌شده گزارش شده است: + بازه زمانی ویتامین ث (mg/l) گلوکز (mg/l) فروکتوز (mg/l) پتاسیم (ppm) کلسیم (ppm) اوایل ۱۹۸۴ ۱٫۶۴ ۵۳٫۷۵ ۳۷٫۳۱ ۴۷٫۲۰ ۴٫۷۰ اواخر ۱۹۸۴ ۱٫۵۴ ۶۱٫۷۴ ۷۰٫۰۶ ۴۳٫۰۰ ۴٫۵۰ اوایل ۱۹۸۵ ۲٫۶۴ ۴۳٫۵۰ ۳۵٫۷۰ ۴۸٫۹۰ ۵٫۲۰ اواخر ۱۹۸۵ ۱٫۴۱ ۶۰٫۳۰ ۶۰٫۵۰ ۴۶٫۱۰ ۵٫۰۰ محتوای فروکتوز در طول رشد میوه به‌طور پیوسته افزایش می‌یابد، در حالی که میزان ساکارز به مدت چهار ماه افزایش یافته و سپس کاهش می‌یابد. میزان تانن و اسیدهای میوه، به‌ویژه اسید اسکوربیک، در طی رشد میوه کاهش پیدا می‌کند. | ## جمع‌بندی | در میوهٔ رسیده، گلوتامیک اسید و اسید آسپارتیک ترکیبات اصلی آمینواسیدی هستند، اما ترکیب کلی اسیدهای آمینه نیز در طول رشد میوه تغییر می‌کند.