aria-haman/haman-fa-wikipedia-articles-186k huggingface dataset:
موضوع مقاله: مسجد حسن دوم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مسجد حسن دوم | مقدمه: مسجد حسن دوم یا مسجد حسن ثانی، مسجدی است در شهر کازابلانکا یا دارالبیضاء درمراکش یا مغرب اسلامی. | ## بخش 1: مسجد حسن دوم | این مسجد که به لحاظ وسعت پس از مسجد الحرام و مسجد النبی قرار دارد، در ساحل شهر کازابلانکا و بخشی از آن بر روی آب قرار دارد و با کمک‌های مردمی ساخته شده‌است. کارساخت مسجد حسن دوم در سال ۱۹۸۷ آغاز و در سال ۱۹۹۳ به پایان رسید تا به مناسبت شصتمین سال تولد حسن دوم پادشاه مراکش افتتاح شد. مقیاس ساختمان این مسجد بلندترین ساختمان مسجد در جهان محسوب می‌شود که ارتفاع مناره‌های آن به ۲۱۰ متر می‌رسد و با داشتن ۲۰ هزار متر مربع وسعت بزرگ‌ترین مسجد جهان پس از مسجد الحرام و مسجد النبی به‌شمار می‌رود. شبستان اصلی مسجد گنجایش ۲۵ هزار نفر را داشته و هشتاد هزار نفر می‌توانند در صحن خارجی آن نماز بخوانند. مناره اذان آن به سبک أندلسی است و ارتفاع ۲۱۰ متر و مرتفع‌ترین بنای اسلامی است، این مسجد نماد مغرب نیز به حساب می‌آید. | ## بخش 2: مسجد حسن دوم | ساخت کار ساخت این مسجد از ۱۲ ژوئیه ۱۹۸۶ آغاز شد و قرار بود ساخت آن برای شصتمین زادروز حسن ثانی پادشاه مغرب در سال ۱۹۸۹ به پایان برسد. گرانیت، گچ، مرمر، چوب و مواد دیگری از سراسر مغرب برای ساخت این مسجد به کار رفته‌است، اما برخی از ستون‌های گرانیتی و چلچراغ‌های شیشه‌ای از ایتالیا وارد شده‌است. شش هزار هنرمند سنتی مغرب پنج سال برای تبدیل این مواد خام به موزائیک‌های بسیار زیبا، سنگ‌های فوق‌العاده و سطح و کف مرمرین، گچکاری‌های هنرمندانه و سقف‌های چوبی نقاشی شده زمان صرف کرده‌اند. در ساخت این مسجد ۲۵۰۰ معمار و ۱۰۰۰۰ کارگر حرفه‌ای در طول ۶ سال به صورت شبانه‌روزی کار کرده‌اند. و در کنار دریای آتلانتیک قرار دارد و با نورهای لیزری جهت مکه را از مناره‌های خود نشان می‌دهد که نور آن را می‌توان از فاصله چند مایلی در دریا مشاهده کرد. | ## بخش 3: مسجد حسن دوم | موزه، حمام بخار، کتابخانه، مدرسه آموزش قرآن کریم، سالن همایش و مراکز دیگر بخش‌های متفاوت این مسجد را تشکیل داده‌اند. هزینه ساخت هزینه پروژه ساخت مسجد حدود ۸۰۰ میلیون دلار برآورد شده بود و میزان قابل توجهی از این مبلغ توسط مردم تأمین گردید. یکی از فایده‌های جانبی کمک‌های مردمی برای ساخت مسجد، کاهش موقتی ذخایر پولی مراکش و پایین آمدن تورم بود. | ## جمع‌بندی | تقریباً تمام مواد و مصالح مصرفی مسجد حسن الثانی از خود مراکش تأمین و تنها ستون‌های گرانیتی سفید و لوسترهای شیشه‌ای از ونیز وارد شدند.
موضوع مقاله: شازده احتجاب | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شازده احتجاب | مقدمه: شخصیت اول رمان، که «شازده احتجاب» نامیده می‌شود، در اوهام و گذشته، به روایت قسمتی از استبداد و بیداد خود و خانواده‌اش می‌پردازد. | ## بخش 1: شازده احتجاب | بخشی از متن شازده احتجاب «باور کنید، این جد کبیر فقط از بابت کین پس مبارکش ناراحت بوده: یک روز خونریزی دارد، یک روز باید عمل بکنند، یک روز حکیم ابونواس سواری را قدغن کرده است و یک روز باید مسهل خورَد یا در اندرونی، پنهان از چشم عملهٔ خلوت، شراب نوشد تا بلکه بواسیر راحتش بگذارد. همه‌اش همین است.» نوع روایت «قصهٔ شازده احتجاب از درون روایت می‌شود؛ هوشنگ گلشیری در کنار استفاده از دانای کلی که دارد، هر بار با دخول به ذهن یکی از ساکنین خانه، روایت را پیش می‌برد. | ## بخش 2: شازده احتجاب | عمارت پوسیده و عقیم و ازدست‌رفتهٔ شازده هم درست به خودِ او می‌ماند.» فیلم فیلمی با همین نام و به کارگردانی بهمن فرمان‌آرا با اقتباس از این رمان ساخته شده است. ترجمه‌ها شازده احتجاب مورد تحسین آلن رب گریه بوده و به زبان فرانسوی و همچنین به زبان انگلیسی، توسط جیمز بوکن ترجمه شده است. | ## بخش 3: شازده احتجاب | ## جمع‌بندی | شباهت با زوال خاندان آشر «شازده احتجاب و زوال خاندان آشر هر دو علیه باورهای سنتی منسوخ زمانهٔ خودشان عصیان می‌کنند و این امر نه‌تنها در مضمون و محتوی آثار، بلکه در فُرم آن‌ها نیز خود را به نمایش می‌گذارد.
موضوع مقاله: مجمع اندیشه اسلامی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مجمع اندیشه اسلامی | مقدمه: مجمع اندیشهٔ اسلامی یا مجمع الفکر الاسلامی یک مؤسسهٔ فرهنگی پژوهشی انتشاراتی است که در ۲۲ بهمن ماه ۱۳۶۶ خورشیدی در قم توسط آیت‌الله محسن اراکی تأسیس شده‌است. | ## بخش 1: مجمع اندیشه اسلامی | اهداف مجمع این مجمع با هدف بررسی و تحقیق دانش دینی و دفاع از اندیشهٔ اسلامی است. این طرح در راستای همکاری علمی با کنگرهٔ شیخ انصاری پایه‌گذاری شد و توسط جمعی از محققان حوزهٔ علمیهٔ با تحقیق و بررسی دقیق تمام آثار شیخ در سال ۱۳۷۹ خورشیدی به اتمام رسید. | ## بخش 2: مجمع اندیشه اسلامی | گام دوم تهیه واجرای سه طرح دانشنامه‌ای تحت عناوین: الموسوعة الفقهیة المیسرة (دانشنامهٔ آسان فقهی). از این دانشنامه‌ها تاکنون هفت جلد از «الموسوعة الفقهیة» چهار جلد از «موسوعة التاریخ الاسلامی» و نه جلد از «موسوعة مؤلفی الامامیة» چاپ و منتشر شده‌است. | ## بخش 3: مجمع اندیشه اسلامی | ## جمع‌بندی | گام سوم تحقیق و انتشار تالیفاتی از علمای گذشته و معاصر شیعه همچون فاضل تونی، علامه ابن میثم بحرانی، علامه وحید بهبهانی، آقا ضیاء عراقی، آیت‌الله سید کاظم حائری، آیت‌الله سید محمدباقر حکیم و...
موضوع مقاله: طایفه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # طایفه | مقدمه: در جوامع بومی، طایفه‌ها تمایل به درون‌همسریدرون همسری و برون همسری دارند، به این معنی که اعضای آن‌ها فقط می‌توانند با هم طایفه‌ای خود ازدواج کنند. | ## بخش 1: طایفه | اعضا ممکن است با یک نشان یا نماد هویت خود را نشان دهند تا نمایانگر این موضوع باشد که آن‌ها طایفه‌ای مستقل و جداگانه هستند. پیوندهای مبتنی بر خویشاوندی نیز ممکن است دارای جد نمادین باشند، به این ترتیب که طایفه دارای یک جد مشترک «مشروط» هستند که نمادی از وحدت قبیله است. هنگامی که این «جد» غیرانسانی باشد، از آن به عنوان توتِم یاد می‌شود، که اغلب حیوان است. | ## بخش 2: طایفه | در جامعه عشایری ایران عبارت از یک واحد اجتماعی ـ سیاسی متشکل از چند تیره عشایر است و در سلسله مراتب رده‌های ایلی، مهم‌ترین و مشخص‌ترین رده به‌شمار می‌رود. در سلسله مراتب سازمان اجتماعی عشایر ایران، اکثر طوایف بین ایل و تیره قرار می‌گیرند اما طوایفی نیز وجود دارند که به هیچ ایلی وابسته نبوده و طایفه مستقل نامیده می‌شوند.فصلنامه ذخایر انقلاب ناشر سازمان امور عشایر ایران شماره 3 سال 1369 طوایف به عنوان واحدهای سیاسی در فرهنگها و موقعیتهای مختلف، یک طایفه معمولاً معنای متفاوتی نسبت به سایر گروه‌های وابسته به خویشاوندان، مانند قبایل و گروه‌ها دارد. اغلب، عامل متمایز کننده این است که یک طایفه بخش کوچکتر و جدایی ناپذیر از یک جامعه بزرگتر مانند قبیله، یا یک دولت است. | ## بخش 3: طایفه | در برخی جوامع، طایفه‌ها ممکن است دارای یک رهبر رسمی مانند رئیس، مادرسالار یا پدرسالار باشند. | ## جمع‌بندی | به عنوان مثال می‌توان به طایفه‌های ایرلندی، اسکاتلندی، چینی، کره ای و ژاپنی اشاره کرد که به عنوان گروه خویشاوندی در ملل مربوطه وجود دارند.
موضوع مقاله: میرزا غلام احمد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # میرزا غلام احمد | مقدمه: زندگی میرزا غلام احمد در سال ۱۸۳۵ در شهر قدیان، هندوستان به دنیا آمد و به فراگیری قرآن و تعلیمات مذهبی پرداخت. | ## بخش 1: میرزا غلام احمد | در آن سال‌ها وی با پیام آوران مسیحی که اغلب از انگلستان به هندوستان برای مسیحی کردن مردم می‌آمدند به مجادله و بحث می‌پرداخت و از باورهای اسلامی، محمد پیامبر اسلام و قرآن دفاع می‌کرد. بعدها اقدام به انتشار کتابهایی به نام براهین احمدیه کرد که ابتدا شامل تمام بحث‌ها، ادعاها و اعتقاداتش بود. | ## بخش 2: میرزا غلام احمد | ادعاها در سن ۴۰ سالگی و بعد از مرگ پدر، میرزا غلام احمد ابتدا ادعا کرد که از طرف خداوند مستقیماً مأمور شده است تا اصلاحاتی در دین اسلام به وجود آورد. بعدها ادعا کرد که برگزیده خدا و ناجی بشریت است و در آخر مدعی شد که وی همان مهدی موعود و عیسی مسیح است. | ## بخش 3: میرزا غلام احمد | ## جمع‌بندی | درگذشت میرزا غلام احمد در ۲۶ مه سال ۱۹۰۸ بر اثر کهولت سن و ضعف مزاج در منزل پزشک خود سید محمدحسین، در شهر لاهور درگذشت و در قادیان به خاک سپرده شد.
موضوع مقاله: نشان‌های افتخار در ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نشان‌های افتخار در ایران | مقدمه: نشان‌های پادشاهی و دولتی دوره قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی دارای درجه‌بندی‌هایی ویژه است. | ## بخش 1: نشان‌های افتخار در ایران | نشان‌های شمشیربندان دارای هشت مرتبه به ترتیب زیر بودند: ۱- نشان نویان اعظم ۲-نشان امیرتومانی ۳-نشان سرتیپی ۴-نشان سرهنگی ۵-نشان یاوری ۶-نشان سلطانی ۷-نشان نایبی ۸-نشان وکیل نشان‌های نامبرده به شکل حمایلی با نوارهای رنگین بود که در پایین آن مدالی با نگارهٔ شیر و خورشید آویران می‌شد. نشان تمثال امیرالمؤمنین نشان اقدس (نشان درجه یک شیر و خورشید تا سال ۱۳۱۱ قمری)قواعد نشان شیرو خورشید دولت علیه ایران (مصوب 1277 ه‍. | ## بخش 2: نشان‌های افتخار در ایران | تابستان 1366 ص 287 تا 289 نشان قدس (نشان درجه دو شیر و خورشید تا سال ۱۳۱۱ قمری) نشان مقدس (نشان درجه سه شیر و خورشید تا سال ۱۳۱۱ قمری) نشان تمثال همایون نشان تاج نشان شیر و خورشید ایران (در ۵ رتبه از سال ۱۳۱۱ قمری)قانون نامه امتیازات دولتی (مصوب 1311 ه‍. تابستان 1366 ص 290 تا 291 نشان آفتاب (برای بانوان) نشان ذوالفقار (نشان نظامی) نشان جلادت (نشان نظامی در ۳ رتبه) نشان سپه نشان علمیشهیدی، یحیی، نشان‌های دورهٔ قاجار. | ## بخش 3: نشان‌های افتخار در ایران | نشان «انقلاب اسلامی» به عنوان عالیترین نشان جمهوری اسلامی ایران مخصوص رئیس‌جمهور وقت است. | ## جمع‌بندی | سایر نشانها را رئیس‌جمهور به پیشنهاد وزرای ذی‌ربط و تصویب هیئت وزیران، اعطا می‌نماید.
موضوع مقاله: سمفونی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سمفونی | مقدمه: سمفونی در موسیقی کلاسیک به قطعه‌ای ارکسترال گفته می‌شود که از چند بخشِ مجزّا به‌نام موومان تشکیل شده باشد و موومان اول دارای فرم سونات است. | ## بخش 1: سمفونی | فرم سمفونی درحقیقت همان فرم چهار بخشی یا چهارموومانه است و فرمی سازی است و به ندرت در فرم آوازی (مانند موومان چهارم سمفونی نهم بتهوون) ساخته می‌شود. یوزف هایدن، ولفگانگ آمادئوس موتسارت، و به‌ویژه لودویگ فان بتهوون در شکل‌گیری آن تأثیر به‌سزایی داشته‌اند. این فرم از اوایل سدهٔ قرن هجدهم از اوورتور‌های اپرا ریشه گرفته و حدود نیم قرن پس از آن به‌عنوان یک اثر مستقل تحول و گسترش یافته‌است. | ## بخش 2: سمفونی | هر سمفونی قطعه‌ای بلند و دارای حجم زیاد برای ارکستر است و معمولاً چهار موومان (قسمت) مجزا دارد و در میانِ اجرای کلِ اثر، ارکستر به‌خاطر تأکید بر جداییِ هر یک از قسمت‌ها، به مدتِ چند ثانیه بازمی‌ایستد و موومانِ بعدی را آغاز می‌کند. فرم سونات چنان عمومیتی در موومان اولِ سمفونی‌ها و دیگر آثار یافته‌است که گاهی این فرم را «فرم موومان اول» می‌نامند. ساختار چهار موومان سمفونی بیشتر فرمال هستند و بر روی طرح و نظم از پیش پرداخته‌ای ترکیب می‌شوند. | ## بخش 3: سمفونی | سمفونی در طی دوره‌های موسیقی تغییر یافته، دارای فرمولی کامل و دقیق نیست، و با دگرگونی‌های زیادی در سازبندی، محتوا و فرم، همراه بوده‌است ولی فرم چهار قسمتی عمومیت بیشتری یافته‌است. موومان اول: تمپوی تند (فرم سونات) موومان دوم: تمپوی آهسته (فرم سونات یا روندو یا تم و واریاسیون) موومان سوم: تمپوی تند و سه ضربی فرم منوئه یا سه قسمتی (ABA) یا اسکرتسو موومان چهارم: تمپوی تند فرم «روندو» یا «تم و واریاسیون» و فرم‌های دیگر. | ## جمع‌بندی | موومان چهارم می‌تواند ترکیبی از سه قسمت قبلی باشد و به‌عنوان نقطهٔ اوج سمفونی برای پایان در نظر گرفته شود.
موضوع مقاله: نورمن شوارتسکف (پدر) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نورمن شوارتسکف (پدر) | مقدمه: نظامی ژنرال شوارتسکف، فارغ‌التحصیل مدرسهٔ نظامی وست پوینت، و رئیس پلیس ایالت نیوجرسی بود که در جریان بازجویی ماجرای ربودن کودک لیندبرگ، به اشتهار رسیده بود. | ## بخش 1: نورمن شوارتسکف (پدر) | فرمانده متفقین، او را مأمور تبدیل ژاندارمری ایران که بر اثر اشغال ایران توسط متفقین نامنظم شده بود، به یک واحد ورزیده کرد که وی با شور و شوق این مأموریت را پذیرفت. | ## بخش 2: نورمن شوارتسکف (پدر) | در طول ۶ سال، در شرایط بحرانی مانند بلوای نان یا اعتراضات دیگر او و ژاندارمری کل کشور برای سرکوبی حضور می‌یافتند. | ## بخش 3: نورمن شوارتسکف (پدر) | وی ابتدا رئیس هیئت مستشاران آمریکایی (بعدها به اداره مستشاری ارتش ایران تبدیل شد) ژاندارمری ایران در سال‌های ۴۰ میلادی بود که بعدها به‌طور مخفیانه برای سازماندهی کودتای ۲۸ مرداد به ایران بازگشت. | ## جمع‌بندی | پسر وی ژنرال نورمن شوارتسکف جونیور در مقام فرمانده عملیات طوفان صحرا در سال ۹۱–۱۹۹۰ به منطقه بازگشت و تأثیری ماندگار بر تاریخ منطقه باقی گذارد.
موضوع مقاله: علوم پایه پزشکی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # علوم پایه پزشکی | مقدمه: علوم پایۀ پزشکی نام گروهی از رشته‌های علوم پایه است که هدف و کاربرد آن‌ها مستقیما در خدمت علم پزشکی می‌باشد. | ## بخش 1: علوم پایه پزشکی | برخلاف این رشته‌ها، علوم پایه به گروهی از علوم شامل علوم زیستی، شیمی، فیزیک، زمین‌شناسی و ریاضیات گفته می‌شود که بی توجه به کاربرد تحقیقات و صرفا به منظور درک یک حقیقت و لذت از پژوهش انجام می‌شوند. تحقیقات بنیادین علوم پایه معمولاً صرفا به تولید دانش می‌انجامند اگر چه ممکن است که تحقیقات آنان بعدا جنبه کاربردی بیابد، لیکن بر خلاف تحقیقات علوم کاربردی در ابتدا با هدف حل یک مشکل انجام نمی‌شوند. | ## بخش 2: علوم پایه پزشکی | برای مثال پروتئین‌های دخیل در چرخه سلولی ابتدا توسط یک زیست‌شناس بنام پل ماکسیم نرس در مخمر کشف شد. اما امروزه در علوم پایۀ پزشکی یا پزشکی همین پروتئین‌ها هدف مطالعات درمان سرطان انسانی هستند یا کشف ساختار DNA توسط یک زیست‌شناس بنام جیمز واتسون و همکار فیزیکدانش بنام فرانسیس کریک انجام شد. | ## بخش 3: علوم پایه پزشکی | کالبدشناسی بافت‌شناسی آناتومی ماکرو جنین‌شناسی زیست‌شیمی تغذیه میکروب‌شناسی باکتری‌شناسی بافت‌شناسی گیاه‌شناسی انگل‌شناسی فیزیولوژی فیزیک پزشکی پرتوشناسی تشخیصی پزشکی هسته‌ای رادیوبیولوژی (پرتوزیست‌شناسی) محافظت از پرتو ژنتیک پزشکی آسیب‌شناسیزیست شناسی یاخته‌ای قارچ‌شناسی جانورشناسی اغلب موسسات علوم پایۀ پزشکی، مدرک دکترا از نوع PhD ارائه می‌دهند. | ## جمع‌بندی | با اینحال بسیاری از همان موسسات نیز دوره‌های رزیدنتی و دوره‌های تخصصی برای پزشکان نیز دارند.
موضوع مقاله: ماتریس ژاکوبی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ماتریس ژاکوبی | مقدمه: در حساب برداری، ماتریس ژاکوبی از یک تابع برداری-مقدار از چندین متغیر برابر ماتریسی از همه مشتق‌های جزئی درجه اول آن است. | ## بخش 1: ماتریس ژاکوبی | وقتیکه ماتریس مربعی باشد، یعنی، وقتیکه تابع همان تعداد متغیر را به عنوان ورودی بپذیرد که تعداد مولفه‌های برداری خروجی‌اش است، به دترمینان آن دترمینان ژاکوبی گفته می‌شود. ماتریس ژاکوبی، نامیده شده به اسم ریاضیدان آلمانی: کارل گوستاو ژاکوب ژاکوبی، ماتریسی است که در آن تمام مشتق‌های جزئی مرتبه اول یک تابع چند متغیره موجود می‌باشد. | ## بخش 2: ماتریس ژاکوبی | تعریف اگر یک تابع مشتق‌پذیر چند متغیره باشد که مقادیر آن باشند، آنگاه مشتق آن در هر نقطه ، یک نگاشت خطی از فضای به می‌باشد، به طوری که ماتریس این نگاشت خطی به صورت زیر نوشته می‌شود. چند مثال مثال ۱: تابع را با این تعریف در نظر بگیرید: که در آن و ماتریس ژاکوبی F چنین است: و دترمینان ژاکوبی: مثال ۲: ماتریس ژاکوبی تابع F : R3 → R4 شامل: چنین است: این مثال همچنین نشان می‌دهد که ماتریس ژاکوبی لزوماً نباید مربعی باشد. | ## بخش 3: ماتریس ژاکوبی | ## جمع‌بندی | کاربردها از مهم‌ترین استفاده‌های این ماتریس، دترمینان آن است (مسلماً در صورتی که ماتریس، مربعی باشد) که در محاسبه انتگرال‌های چند بعدی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
موضوع مقاله: دانشنامه علائی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دانشنامه علائی | مقدمه: دانشنامهٔ علایی که دانشنامه‌ای است نوشتهٔ ابن سینا به زبان فارسی در پنج دانش است؛ منطق، طبیعیات (دانش زیرین) هیئت، موسیقی و آنچه بیرون طبیعت است (دانش برین)، می‌شود. | ## بخش 1: دانشنامه علائی | زبان اثر این اثر به فارسی است و در آن ابن سینا تلاش کرده است تا آنجا که می‌تواند واژه‌های فارسی به کار برد. زمان نگارش ابن سینا این دانشنامه را در فاصلهٔ سال‌های ۴۱۳ تا ۴۲۸ برای سپاس از حمایت‌های فرماندار وقت اصفهان، ابوجعفر دشمن زیار ملقب به علاء الدوله کاکویه نوشت و به همین سبب دانشنامهٔ علایی نام گرفته است. ولی محمد جواد صدیقی بخش موسیقی و ریاضی دانشنامهٔ علایی را بازنویسی کرده است.دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد: 5 مقاله: 2342 علت تألیف زمانی که ابن سینا در اصفهان با حاکم آن خطه یعنی علاءالدین کاکویه می‌زیست علاء کاکویه اظهار می‌کند که به‌واسطهٔ عربی بودن کتب حکمت از فهم فلسفه عاجزم و از بوعلی درخواست می‌کند که کتابی به پارسی بنگار که من فلسفه را خواهم فهمید. «اگر علوم اوایل بعبارات پارسی بودی، من توانستمی دانستن»معین، محمد، مقدمه الهیات دانشنامه، ص هـ ولی مطلعین می‌دانند که کاکویه پس از این تألیف هم بویی از حکمت نبرد «و از آن هیچ در نتوانست یافتن». | ## بخش 2: دانشنامه علائی | به‌هرحال با آن ادعایش باعث شد که یکی از منظم‌ترین و منقح‌ترین کتب فارسی حکمت مشاء به وجود آید. چیزی که به‌تعبیر نویسندهٔ اثر «اصلهای همه علمها اندر این علم درست شود و این علم را بآخر آموزند هر چند بحقیقت اول است» بخش‌ها از بخش‌های مختلف کتاب سه بخش منطق، الهیات و طبیعیات از نوشته‌های خود ابن سینا به جا مانده است و بخش‌های مربوط به ریاضیات شامل هندسه، هیئت و حساب که در همان زمان از بین رفته بود را ابو عبید جوزجانی پس از وفات ابن سینا از نوشته‌های دیگر او به تلخیص درآورده است. نمونه نثر اثر بوعلی سینا در منطق دانشنامه می‌گوید «و قیاس بالجمله سخنی بود اندر وی سخنانی گفته که چون پذیرفته‌اید سخنانی که اندر وی گفته آمده بود از آنجا گفتاری دیگر لازمِ آید هر آینه، مثال این که اگر کسی گوید هر جسمی مصور است و هر مصوری محدث است این سخن قیاس بود زیرا که هر گاه که این هر دو قضیه پذیرفته آید و تسلیم کرده شود از اینجا سخنی دیگر لازم آید که هر جسمی محدث است و همچنان که اگر کسی گوید اگر عالم مصور است پس عالم محدث است و لیکن عالم مصور است.»ابن سینا، منطق دانشنامه علائی، ص60-61 اثرگذاری ابوحامد محمد غزالی در تألیف کتاب مقاصد الفلاسفه که در شرح آرای مشائیان است بسیار از دانشنامه اثر پذیرفته است و فرازهایی از کتاب را به عربی ترجمه کرده است. هر چند برخی با تطبیق متن دو اثر نشان داده‌اند در واقع مقاصد سرقت ۹۹ درصدی دانشنامه علایی است نه اینکه کتابی باشد که فقط تاثیرپذیری از فرازهای متن دانشنامهٔ علایی داشته باشد.غزالی در ترازوی نقد؛ ص۴۷ تا ۷۲ و نیز ص۲۱۰ تا۲۲۰. | ## بخش 3: دانشنامه علائی | ابن سینا، حسین بن عبدالله؛ دانشنامه علائی بخش الهیات؛ چ۲، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ۱۳۸۳. ابن سینا، دانشنامه علائی بخش منطق؛ چ۲، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ۱۳۸۳. | ## جمع‌بندی | غزالی، ابوحامد، مقاصد الفلاسفه؛ دارالکتب العلمیه، بیروت، ۱۴۲۴ق، غزالی در ترازوی نقد؛ محمدعلی نجفی و عظیم عابدینی؛ قم؛ میراث ماندگار؛ ۱۳۹۶.
موضوع مقاله: ماتریس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ماتریس | مقدمه: به طوری که می‌توان گفت که هر ستون یا هر سطر یک ماتریس، یک بردار را تشکیل می‌دهد. | ## بخش 1: ماتریس | ماتریس‌های هم اندازه (با تعداد سطر و ستون برابر) را می‌توان با هم جمع یا از هم تفریق کرد. ضرب دو ماتریس تنها در صورتی ممکن است که تعداد ستون‌های ماتریس نخست با تعداد سطرهای ماتریس دوم برابر باشد. در جبر خطی، می‌توان اثبات کرد که هر نگاشت خطیِ، از فضای به فضای ، یک‌ریخت با یک ماتریس (m سطر و n ستون) می‌باشد. برای نمونه یک ماتریس مربعی معکوس‌پذیر است اگر و تنها اگر دترمینان آن ناصفر باشد. در تمامی شاخه‌های فیزیک، شامل مکانیک کلاسیک، نورشناسی، الکترومغناطیس، مکانیک کوانتوم و الکترودینامیک کوانتومی ماتریس برای مطالعهٔ پدیده‌های فیزیکی شاخه مورد نظر به کار می‌رود. | ## بخش 2: ماتریس | در صورتی که مقدار یک درایه مشخص نباشد، برای مشخص کردن هر درایه عدد ردیف و ستون آن را به صورت پایین‌نویس حرف کوچک نام ماتریس نوشته می شود. برای نمونه اگر نام ماتریسی A باشد، درایه‌ای که در ردیف نخست و ستون دوم قرار دارد نوشته می‌شود a۱۲ و خوانده می‌شود «درایهٔ یک دو». درایه‌های یک ماتریس در حالت کلی می‌توانند حقیقی یا مختلط و یا هر چیز دیگری مانند چند جمله ای، یا تابعی خاص و یا خود یک ماتریس دیگر و... ماتریسی که تنها یک سطر دارد بردار سطری و ماتریسی که تنها یک ستون دارد بردار ستونی نامیده می‌شود. نام ابعاد مثال توضیح بردار سطری ماتریسی با یک سطر که گاهی برای نشان دادن بردار موازی با محور طول‌ها استفاده می‌شود بردار ستونی n × ۱ ماتریسی با یک ستون که گاهی برای نشان دادن بردار موازی با محور عرض‌ها استفاده می‌شود ماتریس مربعی n × n ماتریسی با تعداد سطر و ستون برابر که گاهی برای نشان دادن نگاشت خطی از یک فضای بردار به خودش استفاده می‌شود مانند انعکاس و چرخش. | ## بخش 3: ماتریس | در این حالت حرف کوچک مورد نظر با دو پایین‌نویس (مثل a۱۱, یاa۱٬۱) نشان دهندهٔ درایه‌ای از A است. مثلاً درایهٔ (۱٬۳) از ماتریس A (یا به‌طور معادل [a۱۳، a۱٬۳، A[۱٬۳ یاA۱٬۳) برابر ۵ است: عملیات اصلی کِهاد ماتریس اگر [A= [aij ماتریسی n×n باشد ماتریسی که از حذف سطر iام و ستون jام ماتریس A به‌دست می‌آید یک زیرماتریس A است. معادله خطی نگاشت خطی ماتریس مربعی ماتریسی را گویند که تعداد سطر ها و ستون های آن برابرند مرتبه این ماتریس n.n است. این ماتریس دارای قطر اصلی و قطر فرعی است ماتریس وارون یک ماتریس مربعی می‌تواند یک ماتریس وارون داشته باشد. ماتریس وارونِ یک ماتریس مربعی، ماتریسی است که حاصل ضرب ماتریسی آن با ماتریس مربعی ماتریس همانی می‌شود. | ## جمع‌بندی | به عنوان مثال اگر یک ماتریس باشد ماتریس وارون آن با نمایش داده می‌شود و حاصل ضرب ماتریسی آن با چه از سمت چپ چه از سمت راست ماتریس همانی می‌شود: در اینجا ماتریس همانی است، ماتریس همانی همه جا صفر است بغیر از قطر اصلی که همگی یک است، یعنی تمام خانه‌های .
موضوع مقاله: فرهنگ ناظم‌الاطبا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فرهنگ ناظم‌الاطبا | مقدمه: فرهنگ ناظم‌الاطبا در اوایل سدهٔ چهاردهم توسط دکتر میرزا علی‌اکبرخان نفیسی ناظم‌الاطبا نوشته شد. | ## بخش 1: فرهنگ ناظم‌الاطبا | فرهنگ ناظم‌الاطبا نخستین فرهنگ فارسی است که از حروف لاتین برای نشان‌دادن واگویی واژگان (آوانگاری) استفاده کرده است. دربارهٔ کتاب و نویسنده‌اش این کتاب شامل چهار جلد بزرگ و دربرگیرنده ۲۶ هزار واژه فارسی و تازی است. از ویژگی‌های این کتاب این است که بسیاری از واژگانی که در زبان فارسی متداول است - اعم از تازی، ترکی، مغولی، زبانهای اروپایی و زبان‌های دیگر و همچنین اعلام تاریخی و جغرافیایی جهان اسلام در این فرهنگ گرد آورده شده است. | ## بخش 2: فرهنگ ناظم‌الاطبا | گرچه این لغت‌نامه یکی از سیزده اثری است که در زمینه‌های پزشکی و غیرپزشکی از ناظم الاطباء کرمانی به جای مانده‌ است، اما برای تدوین آن بیش از سایر آثار خود زحمت کشیده و حتی تا آخرین ساعات حیات خود در نوشتن آن همت گماشته است. چاپ کتاب از این اثر که به فرهنگ نفیسی نیز معروف است، از زمان نگارش آن تا بیست سال بعد، یک نسخه منحصر به فرد به خط نویسنده باقی‌مانده بود. به کوشش سعید نفیسی فرزند ناظم‌الاطبا، میرزا آقا دیوان‌بیگی نماینده بلوچستان، طرحی به تصویب مجلس شورای ملی رساند که فرهنگ ناظم‌الاطبا را چاپخانه مجلس چاپ کند. | ## بخش 3: فرهنگ ناظم‌الاطبا | سعید نفیسی در مقدمه این فرهنگ نوشته‌است: برخی ویژگیها نسخه اصل کتاب شامل چهار مجلد بزرگ به قطع رحلی است، و به جز ۱۸۳ صحیفه آن را که کاتب (خوشنویس) نوشته، بازمانده آن به خط نویسنده است و در ۳۳۱۷ صحیفه نوشته شده است. این نسخه شامل ۹۹٬۵۵۲ واژهٔ تازی و ۵۸٬۸۷۹ لغت فارسی است؛ یعنی روی هم رفته ۱۵۸٬۴۳۱ واژه دارد. این فرهنگ افزون بر در برگرفتن بیشتر واژگان به‌ کار رفته در فارسی، برای بسیاری از واژگان خلاصه‌ای از علوم به ترتیب دانش‌نامه آورده شده و بسیاری از نام‌های تاریخی و جغرافیایی ایران و کشورهای دیگر را نیز دربردارد. | ## جمع‌بندی | برای واژه‌های عربی، او از بسیاری از لغت‌نامه‌های عربی از جمله قاموس، شرح قاموس، صحاح اللغة، مجمع البحرین، منتهی الارب و غیاث‌اللغات بهره جسته‌است.
موضوع مقاله: دترمینان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دترمینان | مقدمه: دترمینان یک عدد است که از یک ماتریس مربع (مثل جدول عددی با تعداد مساوی سطر و ستون) به‌دست می‌آید و به ما می‌گوید که آیا آن ماتریس وارون‌پذیر است یا نه. | ## بخش 1: دترمینان | همچنین دترمینان نشان می‌دهد که یک تبدیل هندسی (مثلاً چرخش یا کشش) فضا را چقدر بزرگ یا کوچک می‌کند و جهت آن را حفظ می‌کند یا نه. بنابراین دترمینان در جبر خطی به تابعی گفته می‌شود که هر ماتریس مربعی را (به عبارتی هر ماتریس را) به یک عدد نسبت می‌دهد. دترمینان بیشتر برای تعیین معکوس ماتریس‌ها استفاده می‌شود؛ به طوری که اگر دترمینان ماتریسی مخالف صفر باشد، آنگاه آن ماتریس معکوس‌پذیر است. از این رو از طریق دترمینان می‌توان مقادیر ویژه یک ماتریس یا به عبارت بهتر یک نگاشت خطی را تعیین کرد. | ## بخش 2: دترمینان | مثال دیگر، این توابع، دترمینان ژاکوبی است که در روش تغییر متغیر برای انتگرال‌های چند بعدی، مورد استفاده قرار می‌گیرد. تعریف اگر یک ماتریس مربعی n-بعدی با اعضای باشد، آنگاه دترمینان این ماتریس به صورت زیر نوشته می‌شود (نامیده شده به لایبنیتز): در اینجا ، مجموعهً تمام جایگشت‌های ممکن بین اعداد است و تابعی است که مقدار آن برابر ۱برای جابه‌جایی‌های زوج و برابر برای جابه‌جایی‌های فرد است. در اینجا منظور از زوج و فرد، تعداد تعویض‌های دوتایی می‌باشد، که جابه‌جاییِ از آنها ساخته شده‌است. برخی از ویژگی‌ها اگر B ماتریس حاصل از جا به جایی دو سطر یا دو ستون ماتریس A باشد آنگاه دترمینان B برابر قرینهٔ دترمینان A. | ## بخش 3: دترمینان | اگر ماتریس A یک ماتریس بالا مثلثی یا پایین مثلثی باشد، دترمینان آن برابرست با ضرب درایه‌های قطر اصلی. اگر تمام درایه‌های یک سطر یا یک ستون ماتریس A بر عددی مانند K بخش‌پذیر باشد آنگاه K از دترمینان خارج شده و در عدد دترمینان ضرب می‌شود. | ## جمع‌بندی | کاربرد‌ها یکی از کاربرد های دترمینان ماتریس استفاده از آن در حل معادلات می باشد.