موضوع مقاله: دودمان هان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دودمان هان | مقدمه: دودمان هان (, ; ) دومین دودمان پادشاهی بزرگ در تاریخ امپراتوری چین بود که از سال ۲۰۶ پ.م تا ۲۲۰ میلادی فرمانروایی می‌کرد. | ## بخش 1: دودمان هان | پس از سقوط دودمان چین و در پی نبردهای داخلی، دودمان هان توسط لیو بانگ، با عنوان سلطنتی امپراتور گائوزو بنیان گذاشته شد. ازجمله آثار باقی‌مانده از این دوره، مهرهای سلطنتی هستند که با خط خوش‌نویسی بر یشم، طلا، نقره و عاج حکاکی می‌شدند. در قرن نخست میلادی، با برآمدن دودمان موقتی شین، سلطنت دودمان هان برای مدتی از بین رفت اما در سال ۲۵ میلادی دوباره به قدرت بازگشت و تا زمان آغاز دورهٔ سه پادشاهی به حکومت ادامه داد. تاریخچه هان غربی پیش ازدودمان هان غربیپس ازازتادودمان شین۲۰۶ پ.م.۹ م.دودمان چین هان غربی یا هان پیشین نیمهٔ نخست دورهٔ دودمان هان بود. دودمان چین تمام دولت‌های جنگ‌طلب چین را با غلبه بر آن‌ها متحد ساخت و حکومت یکپارچهٔ چین را به وجود آورد، اما دودمان چین پس از مرگ نخستین امپراتور آن، چین شی هوانگ ناپایدار و بی‌ثبات گشت. دوران درگیری بر سر حکومت و دوره حکومت امپراتریس بیوه لو به عنوان نایب السلطنه پس از مرگ گائوزو، پسرش، لیو یینگ با حمایت مادرش امپراتریس لو به سلطنت رسید و نام امپراتور هوی را برای خود انتخاب کرد ولی عمرش وفا نکرد و در ۲۲ سالگی درگذشت؛ در این عمر کوتاه هم قدرت هیچ وقت در دست او نبود بلکه در دست مادرش امپراتریس لو بود. پس از مرگ او پسرش لیو گونگ با نام امپراتور کیان‌شائو هان در ۵ سالگی با فرمان مادربزرگ قدرتمندش امپراتریس بیوه اعظم لو به سلطنت رسید. هر چند او هرگز اعمال قدرت نداشت و در حقیقت به تخت نرسید زیرا امپراتریس بیوه لو اول او را حبس خانگی کرد و بعد او را به‌طور غیر مستقیم امپراتور خواند. | ## بخش 2: دودمان هان | او پس از ۴ سال که اسماً امپراتور بود به دستور مادربزرگ خود از حکومت برکنار و برادرش لیو هونگ را با نام امپراتور هئوشائو هان بر تخت نشاندند. در این مدت ۱۵ ساله حکومت واقعی در دست امپراتریس لو بود و به‌جای امپراتوران دست نشانده حکومت کرد مخصوصاً نوه‌های خود امپراتور کیان‌شائو هان و امپراتور هئوشائو هان که هرگز امپراتور نبودن و همیشه حبس خانگی در بیرون از پایتخت بودند به همین خاطر امپراتریس لو بر حق خود به‌طور رسمی حکومت کرد. امپراتور وو هان در سال ۱۴۱ پیش از میلاد، نتیجه ون دی بر تخت سلطنت نشست و به نام امپراتور وو دی یکی از ارجمندترین فرمانروایان چین شد. اقدامات او، هان را به اوج قدرت و عظمت رساند.و راه تجارت با امپراتوری آن زمان ایران و کشور های غرب چین را هموار تر کرد. هنگامی که وو دی درگذشت، صدراعظمش هوئوگوانگ نایب السلطنه لیوفو-لینگ پسر وو دی شد. لیوفو-لینگ، که امپراتور ژائودی نام گرفت، مدت زیادی حکومت نکرد و در ۲۲ سالگی درگذشت. پس از او نوبت به شوان دی، نواده یکی از ملکه‌های وو دی رسیدو شوان دی هجده ساله بود که امپراتور شد و تا آن زمان یک همسر و پسر داشت. پسرش، یوان دی، در اقدامات خود ناموفق ماند و پس از درگذشتش در ۳۳ پیش از میلاد، کشمکش بر سر جانشینی سلطنت دوباره آغاز گشت. | ## بخش 3: دودمان هان | در این میان، وانگ مانگ، وزیر مقتدر دربار سلطنتی، در سال نهم پس از میلاد سلطنت را غضب کرد. هان شرقی پیش ازدودمان هان غربیپس ازازتاسه امپراتوریسائو وی۲۵ م.۲۲۰ م.دودمان زینلیو شو هانسون ووی شرقی هان شرقی یا هان پسین رسماً در تاریخ ۵ اوت ۲۵ میلادی، هنگامی که لیو شیو با نام امپراتور گوانگ‌وو هان تاجگذاری کرد، آغاز به کار کرد. امپراتور گوانگ‌وو اشراف که با اقدامات وانگ مانگ مخالف بودند، او را گردن زدند و لیو شیو از خاندان قدیمی هان را بر تخت سلطنت نشاندند. او در سال ۲۵ میلادی، تمام مخالفان خود را سرکوب کرد و به مدت ۳۲ سال بر امپراتوری فرمان راند. اقدامات امپراتور گوانگ‌وو لیوشیو خود را گوانگ وو دی نامید و لقب امپراتور اختیار کرد. تحت سلطهٔ امپراتور لینگ (۱۶۸ تا ۱۸۹ میلادی) خواجه‌ها ممنوعیت‌های حزبی را تمدید و افزایش دادند. پایان دودمان هان در سال ۱۸۴، زرد دستاران با یک نیروی سیصد هزار نفری شورش‌های گسترده‌ای را در چندین ناحیه اطراف پایتخت برپا کردند. در سال ۲۲۰ میلادی، آخرین امپراتور هان، امپراتور شیان هان، از سلطنت کناره‌گرفت و امپراتوری به سه پادشاهی تقسیم شد که هرکدام مدعی تاج و تخت هان بودند. | ## جمع‌بندی | در سال ۲۲۰ میلادی، امپراتور شیان هان از دودمان هان شرقی توسط سائو پی مجبور به استعفاء و خلع مقام شد و با این کار دودمان هان پسین منحل گشت و دورهٔ سه پادشاهی با سه امپراتوری سائو وی، سون ووی شرقی و لیو شو هان آغاز به کار کرد.