موضوع مقاله: هاجر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # هاجر | مقدمه: هاجَر (به عبری: הָגָר؛ به معنی «غیرمطمئن»؛ به یونانی: Ἄγαρ Agar) زنی مصری است که در کتاب مقدس و در قرآن به او اشاره شده‌است. | ## بخش 1: هاجر | در کتاب مقدس فصل ۱۶، او کنیز ساره همسر ابراهیم است که ساره به او می‌بخشد تا ساره به واسطهٔ هاجر فرزنددار شود.پیدایش ۱۶:۱ اولین فرزند ابراهیم به نام اسماعیل از او زاده شد. او در اسلام زنی بزرگ‌داشته است که او را به‌عنوان مادر اعراب می‌شناسند و محمد از نسل وی است. معنی نام ها-جر:(ها) به زبان هیروگلیف مصری گل لوتوس، گیاه افسانه‌ای در اساطیر یونان، و کلمه (جر) معنی‌اش در تورات اشاره به سرزمین مصر دارد. داستان هاجر بعضی از یهودیان می‌گویند که هاجر اسیر جنگی بوده ولی در بعضی کتب یهودی آمده‌است که او از خانواده شاهان بوده‌است؛ ولیز ترابلسی و لیتی راسل در صفحه ۱۰۶ کتاب «هاجر و ساره و فرزندان آن‌ها» می‌نویسد: او شاهزاده و یکی از فرزندان فراعنه مصر بوده‌است. همچنین گفته‌اند که او اهل کنعان و شاهزاده‌ای بوده که پدرانش قبل از فراعنه بر این سرزمین حکومت می‌کردند. در روایات آمده‌است که: «ساره با حضرت ابراهیم ازدواج کرده بود چرا که می‌دانست او می‌خواهد که ذریه‌ای داشته باشد ولی چون یائسه بود نمی‌توانست فرزندی نزاد. بدین گونه خداوند دعای حضرت ابراهیم را پذیرفت و هاجر از او حامله شد و اسماعیل را به دنیا آورد. هاجر اسماعیل را در زمانی به دنیا آورد که ابراهیم هشتاد و شش ساله و ساره در سن یائسگی بود. بعد از گذشت پنج سال از تولد اسماعیل ساره اسحاق را به دنیا آورد و بدین ترتیب ابراهیم دارای دو فرزند شد. اسماعیل از هاجر و اسحاق از ساره.» در کتاب مقدس اخراج هاجر وقتی اسحاق از ساره دنیا آمد رابطه بین هاجر و ساره به بدترین حالت خود رسید. او بسیار عصبانی شد و از شوهر خود ابرام، که از این به بعد به عنوان ابراهیم شناخته می‌شود، درخواست کرد که هاجر و فرزندش را اخراج کند. | ## بخش 2: هاجر | یهوه به ابراهیم آرامش داد و به او گفت همانگونه که همسرش می‌خواهد رفتار کند زیرا یهوه نه تنها به اسحاق اجازه می‌دهد که نسل ابراهیم را داشته باشد بلکه از اسماعیل نیز ملتی بزرگ ایجاد خواهد کرد. هاجر و پسرش بی‌هدف در بیابان رفتند تا اینکه تمامی آب و غذای آن‌ها به پایان رسید. در زمانی که او بسیار درمانده شده بود، شروع به گریستن کرد و خداوند صدای او را شنید و به کمک آنان آمد. هاجر برای پسر خود همسری از سرزمین مادری خود مصر پیدا می‌کند و آن دو در بیابان پاران ساکن می‌شوند. در اسلام هاجر در اسلام به عنوان همسر ابراهیم و مادر فرزند او اسماعیل که خود نیز پیامبر بود شناخته می‌شود. با اینکه نام او در قرآن ذکر نشده‌است ولیکن در داستان ابراهیم به او اشاره می‌شود. در قرآن نام ساره و هاجر ذکر نشده‌است و تنها داستان آن‌ها در داستان ابراهیم مورد اشاره قرار می‌گیرد. در قصص الانبیا که مجموعه‌ای از داستان‌های پیامبران است هاجر دختر پادشاه مغرب و از نسل صالح نبی است. پدر او توسط فرعون کشته می‌شود و او به عنوان برده قرار می‌گیرد؛ ولیکن بعداً به دلیل نسل پادشاهی او، او رئیس تمامی کنیزان می‌شود و به ثروت فرعون دسترسی میابد. بر اساس نوشته ابن‌عباس، فرزنددار شدن هاجر باعث شد که اختلاف بین او و ساره بیشتر شود زیرا ساره هنوز نازا بود. مسلمانان اعتقاد دارند تصمیم خداوند برای اخراج هاجر، آزمایش الهی برای میزان اعتماد ابراهیم به خداوند است. | ## بخش 3: هاجر | اسماعیل که در این زمان کودکی بیش نیست حال بسیار بدی پیدا می‌کند و نزدیک به مرگ می‌شود. هاجر بسیار آشفته می‌شود و بین دو کوه صفا و مروه هفت مرتبه رفت‌وآمد می‌کند تا بتواند برای اسماعیل آب پیدا کند. بعد از مرتبه هفتم، اسماعیل با پاشنه پای خود به زمین می‌زند و چاهی از آب زیر پای او ظاهر می‌شود. این داستان هر سال در مراسم حج توسط مسلمانان تکرار می‌شود و آنان هفت مرتبه بین صفا و مروه حرکت می‌کنند. بسیاری مسلمانان اعتقاد دارند که هاجر و فرزندش اسماعیل درون خانه کعبه دفن شده‌اند. در میدراش آمده‌است که هنگامی که ساره در حرم فرعون مصر بود، فرعون دختر خود را به عنوان برده به او داد و گفت: «بهتر است دختر من برده خانه زنی مانند ساره شود تا اینکه ارباب خانه دیگری باشد.» ساره هاجر را قبول کرده و با او خوشرفتاری می‌کرد؛ ولیکن وقتی هاجر از ابراهیم باردار شد رفتار او با ساره تغییر کرد که باعث شد او با هاجر بسیار بدبرخورد کرده و به او کارهای سنگین دهد و او را تنبیه بدنی کند. بعضی متون یهودی اعتقاد دارد که هاجر و قطوره (کتوراه)، زنی که ابراهیم بعد از مرگ ساره با او ازدواج کرد، یک نفر هستند. این توصیف در میدراش ذکر شده‌است و توسط رشی، گور آریه، یلی یاکار و عبیدیا برتینوره مورد حمایت قرار گرفته‌است. رشی اشاره می‌کند که قطوره نام هاجر بود زیرا اعمال او مانند عود خوشبو بود و او از زمانی که از ابراهیم جدا شد تنها ماند. نظر مخالف که قطوره و هاجر دو نفر مختلف هستند توسط رشبام، ابراهیم ابن عزرا، رداک و رمبان مورد تأیید قرار گرفته‌است. | ## جمع‌بندی | نظر مخالف بر پایه آن است که در تورات قطوره و هاجر به عنوان دو نفر مختلف مورد اشاره قرار گرفتند.