موضوع مقاله: عشتروت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عشتروت | مقدمه: عَثتَرت یا عَثتَرتو (اوگاریتی: 𐎓𐎘𐎚𐎗𐎚)، عَشتَرت (فنیقی: 𐤏𐤔𐤕𐤓𐤕 )، عَشتروت (عبری: עשתרת)، آستارته (یونانی باستان: Ἀστάρτη)، یکی از مهم‌ترین الهه‌های سامی شمال‌غربی در هزاره دوم و اول پیش از میلاد بود که در سرزمین‌های کنعان، فنیقیه، اوگاریت و بعدها در جهان مدیترانه پرستش می‌شد. | ## بخش 1: عشتروت | او الهه‌ای چندوجهی با کارکردهای مرتبط با عشق، میل جنسی، جنگ و گاه سیاره زهره بود و از نظر ریشه‌شناسی و کارکرد اسطوره‌ای با ایشتار بابلی و اینانا سومری هم‌خانواده به شمار می‌رود. در دوره‌های بعد، با گسترش فرهنگ فنیقی در مدیترانه، عثترت با الهه‌های دیگر همسان‌انگاری شد. یونانیان شکل هلنی‌شدهٔ او، آستارته را با آفرودیته و گاه با آرتمیس همانند دانستند. در متون کتاب مقدس عبری، عشتروت به عنوان یکی از «خدایان بیگانه» اقوام کنعانی و فنیقی معرفی می‌شود و پرستش او از سوی برخی اسرائیلیان مورد نکوهش قرار گرفته است. ریشه‌شناسی شکل نیاسامی نام این الهه به‌صورت بازسازی‌شدهٔ ʿAṯtart («عَثتَرت») بوده است. در گذشته، پژوهشگران بر این باور بودند که نام عثترت با افزودن پسوند مؤنث آفروآسیایی «ـت» به نام خدای مذکر «عَثتار» (ʿAṯtar) ساخته شده است؛ الگویی که در زبان‌های سامی برای ساخت صورت مؤنث از نام‌های مذکر رایج است. بر اساس این دیدگاه، «عَثتار» صورت اصلی و کهن‌تر بوده و «عَثتَرت» شکل مؤنث و تحول‌یافتهٔ آن محسوب می‌شده است. این دیدگاه‌ها می‌پذیرند که عثتار و عثترت از نظر ریشه‌شناسی به یک بن مشترک (ʿṯtr) بازمی‌گردند، اما رابطهٔ دقیق اشتقاقی میان آن‌ها ــ این‌که کدام یک مقدم بوده یا آیا یکی مستقیماً از دیگری ساخته شده است یا نه ــ هنوز روشن نیست. در برخی سنت‌های سامی جنوبی، مانند سبئی، عثتار ایزدی مذکر و آشکارا مرتبط با سیارهٔ زهره است؛ در حالی که در سنت‌های شمال‌غربی سامی، به‌ویژه در کنعان و فنیقیه، صورت مؤنث عثترت برجسته می‌شود. هرچند پیوند آن‌ها با سیارهٔ زهره از نظر تاریخی و تطبیقی بسیار محتمل دانسته می‌شود، اما این‌که خود واژه در اصل چه معنای واژگانی‌ای داشته (برای مثال توصیفی از درخشندگی، طلوع، یا مفهومی دیگر)، همچنان محل بحث در میان پژوهشگران است. بیشتر پژوهشگران معتقدند این تلفظ یک تغییر مصنوعی است که واکه‌های کلمهٔ عبری «بوشِت» (בֹּ֫שֶׁת، به معنی «شرم») روی صامت‌های نام اصلی گذاشته شده است. برخی دیگر تصور می‌کنند این تغییر ناشی از تحول زبان کنعانی بوده است یا از یک شکل اولیه «عَشْتاریت» آمده است، جایی که تغییر واکه‌ها به شیوه‌ای متداول رخ داده است. کبوتر هم ممکن است از نمادهای او بوده باشد، چنان‌که برخی مهرهای استوانه‌ای عصر مفرغ این موضوع را نشان می‌دهند. تنها تصاویری که با قطعیت کامل به عثترت نسبت داده می‌شوند، آن‌هایی هستند که او را به صورت جنگجویی سوار بر اسب یا در ارابه نشان می‌دهند. در گذشته بسیاری از نویسندگان ادعا می‌کردند که او به عنوان تجسم الهی ستاره صبح و شام شناخته می‌شده است، اما این موضوع مورد تردید قرار گرفته که آیا او اساساً ویژگی یا ماهیت نجومی داشته است یا نه، دست‌کم در اوگاریت و امار. فهرست‌های خدایان که از اوگاریت و دیگر شهرهای مهم سوریه در عصر مفرغ به دست آمده‌اند، او را همتای الهه آشوری-بابلی ایشتار و نیز الهه‌های هوری مشابه ایشتار مانند ایشارا (احتمالاً در جنبه «بانوی عشق») و شاوشکا می‌دانستند؛ در برخی شهرها، صورت‌های غربی نام و شکل شرقی «ایشتار» کاملاً به جای یکدیگر به کار می‌رفتند. آیین او به قبرس گسترش یافت و احتمال دارد در آنجا با یک الهه باستانی قبرسی درآمیخته باشد. این الهه ترکیبی قبرسی شاید در دوره میسنی و عصر تاریک یونان وارد اسطوره‌شناسی یونانی شده و بعدها به صورت آفرودیته شناخته شده باشد. با این حال، یک دیدگاه قدیمی (که امروزه چندان پذیرفته نیست) می‌گفت که شخصیت عثترت در آغاز کمتر جنبه اروتیک و بیشتر جنبه جنگاورانه داشته است، احتمالاً به دلیل تأثیرپذیری از الهه کنعانی آنات؛ و بنابراین این ایشتار بوده، نه عثترت، که نیای مستقیم الهه قبرسی محسوب می‌شده است. اما شواهد مربوط به فینیقیه در عصر آهن نشان می‌دهد که عثترت نسبت به پرستش اولیه‌اش در اوگاریت و سوریه در عصر مفرغ، به الهه‌ای با جنبه‌های اروتیک‌تر تبدیل شده بود. همچنین کهن‌ترین شواهد مربوط به آفرودیته نیز او را بیشتر با ویژگی‌های جنگاورانه نشان می‌دهند. یونانیان در دوره کلاسیک، هلنیستی و رومی گاه آفرودیته را با عثترت و بسیاری دیگر از الهه‌های خاور نزدیک یکی می‌دانستند؛ این کار در راستای سنت رایج آنان در همسان‌سازی و تلفیق خدایان بیگانه با خدایان خودشان بود. افزون بر این، برخی جنبه‌های بعضی خدایان یونانی، مانند آرتمیس آستراتِیا، احتمالاً به شدت تحت تأثیر عثترت بوده‌اند. در عصر آهن، مراکز اصلی پرستش عثترت در شهرهای دولت‌شهری فینیقی مانند صیدون، صور و بیبلوس قرار داشت. سکه‌های صیدون ارابه‌ای را نشان می‌دهند که در آن کره‌ای دیده می‌شود؛ احتمالاً سنگی که نماد عثترت بوده است. گفته شده است که «او اغلب بر سکه‌های صیدونی در حالی تصویر می‌شد که بر پیشانی یک کشتی ایستاده، اندکی به جلو خم شده و دست راست خود را دراز کرده است؛ از این رو می‌توان او را الگوی نخستین تندیس‌های جلوی کشتی‌های بادبانی دانست.» در صیدون، او معبدی مشترک با اشمون داشت. دیگر مکان‌های مهمی که عثترت به وسیله دریانوردان و مهاجران فینیقی به آن‌ها معرفی شد، عبارت بودند از کیتِرا، مالت و اریکس در سیسیل؛ جایی که بعدها رومیان او را با نام «ونوس اریکینا» می‌شناختند. سه کتیبه از لوح‌های پیرگی که حدود سال ۵۰۰ پیش از میلاد تاریخ‌گذاری شده‌اند و در نزدیکی کائره در اتروریا کشف شده‌اند، از ساخت نیایشگاهی برای عثترت در معبد الهه محلی «یونی-آستره» یاد می‌کنند.‌ در کارتاژ، عثترت در کنار الهه تانیت پرستش می‌شد و نام او اغلب به عنوان عنصری مقدس در نام‌های اشخاص به کار می‌رفت. نماد‌‌شناسی تصویرپردازی‌های نمادین از عثترت که شباهت زیادی به تانیت دارد اغلب او را برهنه و در حضور شیرها نشان می‌دهند؛ شیرها و برهنگی به‌ترتیب نماد جنگ و جنسیت هستند. در برخی نقش‌ها، عثترت بال‌دار است، تاجی از قرص خورشید و هلال ماه بر سر دارد، و شیرهایش یا به‌ حالت تسلیم در پای او افتاده‌اند یا زیر پایش هستند. علاوه بر شیر، عثترت با نمادهایی مانند کبوتر و زنبور نیز پیوند دارد، و همچنین با گیاهانی چون نخل و گل لوتوس هم مرتبط دانسته شده است. یک نقش‌مایه‌ی خاص هنری، عثترت را با ائوروپه یکی می‌گیرد و او را در حال سوار بودن بر گاوی نشان می‌دهد که نماد خدای همراهش است. به‌همین‌گونه، پس از گسترش پرستش عثترت در مصر، او را اغلب با ارابه جنگی رع یا حوروس مرتبط می‌دانستند، و همچنین با نوعی سلاح به نام تبر هلالی. در فرهنگ ایبری، برخی پژوهشگران پیشنهاد داده‌اند که پیکره‌های بومی مانند مجسمه‌های بازار، التشه یا تپه‌ی سانتوس، بازنمایی محلی‌شده‌ای از عثترت یا تانیت باشند. ابلا و ماری کهن‌ترین گواه مربوط به عثترت از شهر اِبلا در شمال سوریه و متعلق به هزارهٔ سوم پیش از میلاد به دست آمده است؛ جایی که نام او در صورت‌های «اشتارتا» (𒀾𒁯𒋫) و «ایشتارتا» (𒅖𒁯𒋫) ثبت شده است. مرکز اصلی و برجستهٔ پرستش عثترت در دوره‌های بعدی شهر ماری، واقع بر کرانهٔ فرات، بود. در متون کهنِ به‌دست‌آمده از معبد او — که به دورهٔ پیش از ویرانی ماری به دست امپراتوری اکدی (حدود سدهٔ بیست‌وسوم پیش از میلاد) تعلق دارند — نام او به صورت «عَثترات» (𒀭𒀸𒁯𒊏𒀜) ثبت شده است. | ## بخش 2: عشتروت | به نظر می‌رسد که در ماری، عثترت از همتای سامی شرقی‌اش، یعنی الههٔ میان‌رودانی ایشتار، متمایز دانسته می‌شد؛ هرچند نزدیکی آوایی و کارکردی این دو، گاه سبب هم‌پوشانی یا معادل‌سازی نوشتاری آن‌ها می‌شد. در یکی از متن‌های ماری آمده است که برای هر دو، یعنی عثترات و خدای رودخانه «ناروم»، به طور مشترک نذوراتی تقدیم می‌شد. در دورهٔ آموریان (اوایل هزارهٔ دوم پیش از میلاد) نیز شهر ماری همچنان مرکز مهم پرستش عثترت باقی ماند. در این زمان، نام او به‌عنوان عنصری مقدس در نام‌های اشخاص به کار می‌رفت؛ از جمله در نام «اِشتارت-اَزی» (𒀭𒀸𒁯𒋫𒍣) که معنای تحت‌اللفظی آن «عَثترت نیروی من است» یا «عَثترت قدرت من است» می‌باشد. با این حال، نام او در خط میخی اغلب با ایدئوگرام‌ها و بدون بازتاب کامل پسوند مؤنث «ـت» نوشته می‌شد، به صورت‌های «اِش-دار» (𒀭𒀸𒁯) و حتی با ایدئوگرام «اینانا» (𒀭𒈹). افزون بر این، یک افسون هم‌زمان از اوگاریت — که برای مقابله با نیش مار به کار می‌رفت — از وجود جلوه‌ای از عثترت که در ماری اقامت داشت خبر می‌دهد. اوگاریت در اوگاریت، گونهٔ محلی عثترت با نام «عَثْتَرْتُو» (اوگاریتی: 𐎓𐎘𐎚𐎗𐎚) شناخته می‌شد که هیچ جنبهٔ اخترشناختی نداشت، با عثتر نیز پیوندی نداشت و در متن‌های اسطوره‌ای نقش کم‌رنگی ایفا می‌کرد. با این حال، در متن‌های آیینی و اداری اوگاریتی بارها از او یاد شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد برای نهاد پادشاهی اهمیت داشته است. معمولاً نام آنات پیش از عثترتو می‌آمد و این دو الهه اغلب از طریق موازنه‌ها و تقابل‌های شاعرانه به هم پیوند داده می‌شدند. هر دو دارای ویژگی‌های مشترکی مانند زیبایی کامل بودند؛ صفتی که الهه‌های جوان را توصیف می‌کرد. در لوح اوگاریتی کی‌تی‌یو ۱.۱۳، زن انسانی «حورایا» با این دو الهه مقایسه شده و درباره او آمده است: «دل‌انگیزی او همچون دل‌انگیزی آنات است و زیبایی‌اش همچون زیبایی عثترتو.» در این متن، آنات و عثترتو از طریق ساختار موازی شاعرانه به هم مرتبط شده‌اند. به نظر می‌رسد همراهی این دو الهه به سبب نقش مشترکشان به عنوان شکارگران زیبا و الهه‌های جنگاور شکل گرفته باشد. با این حال، عثترتِ اوگاریتی هنوز ویژگی‌های اروتیک و جنسیِ عثترتِ متأخرِ کنعانی را نداشت. ارتباط با پانتئون اوگاریتی در سرود اوگاریتی آر‌آی‌اچ ۹۸/۰۲، عثترتو فراخوانده می‌شود تا «فک» یا «آروارهٔ» مهاجمان اِل را ببندد، در جملهٔ «باشد که او آروارهٔ مهاجمان اِل را ببندد.» این عبارت، مشابهی ادبی در اسطورهٔ «اقات» دارد؛ جایی که قهرمان اصلی، اقات، دستور می‌گیرد که «آروارهٔ بدگویان (پدرش) را ببندد.» این همسانی، نقش عثترتو را در انجام وظایف فرزندی نشان می‌دهد؛ زیرا او با حفاظت از «اِل» ــ که رییس و پدر خاندانِ او به‌شمار می‌رفت ــ در مقام دختری وفادار عمل می‌کند. اگرچه شواهد اندکی مبنی بر اینکه عثترتو به صراحت همسر «بعل» در اوگاریت محسوب می‌شده، وجود دارد یا اصلاً وجود ندارد، اما متن کی‌تی‌یو ۱.۱۱۴ به این موضوع اشاره می‌کند که بعل تمایل جنسی به عثترتو داشته است. در خط ۳۲ این متن، احتمالاً به تختی اشاره شده که شاید به برقراری رابطهٔ جنسی این دو ایزد اشاره داشته باشد. گرچه دیدگاه رایج پیشین مبنی بر اینکه آنات نیز همسر بعل بوده، اخیراً به دلیل فقدان شواهد از اوگاریت از محبوبیت افتاده است، اما شواهد غیرمستقیم ــ مانند اقتباس‌های مصری از اسطوره‌های سامی غربی که در آن‌ها عثترتو و آنات هر دو همسران بعل بوده‌اند ــ ممکن است شواهد غیرمستقیمی دال بر این باشند که این وضعیت در اوگاریت نیز برقرار بوده است. قربانی برای عثترتو ممکن است به دلیل اینکه عثترتو در اوگاریت همسر بعل تلقی می‌شده، در فهرست قربانی‌های خانوادهٔ بَعْل در متن اوگاریتی کی‌تی‌یو ۱.۱۴۸.۱۶ گنجانده شده باشد. اگرچه این شواهد هنوز بسیار نامشخص هستند و به نظر می‌رسد این جفت‌گیری مشخصاً مختص شام غربی بوده است. ارتباط دیگری بین عثترتو و بعل از طریق نام او «عثترتو-نام-بعل» (اوگاریتی: 𐎓𐎘𐎚𐎗𐎚𐎟𐎌𐎎𐎟𐎁𐎓𐎍، نویسه‌گردانی: عَثْتَرْتُو شومَا بَعْلِی) وجود داشت. نقش عثترتو به عنوان نامِ بعل، ممکن است به استفاده از نام بعل به عنوان یک سلاح جادویی نیز مرتبط باشد، همانطور که در متن کی‌تی‌یو ۱.۲ بخش ۴، سطر ۲۸ آمده است، جایی که یک خط می‌خواند: «به نام، عثترتو (یَمّو را) جادو کرد.» در این عبارت، منظور این است که عثترتو با استناد به قدرت نام بَعْل و القاب او، مانند «بعل قدرتمند» و «سوار بر ابرها»، خدای یَمّو را جادو کرد. به عنوان الههٔ شکارچی در متن اوگاریتی کی‌تی‌یو ۱.۹۲، عثترتو در سطرهای دو تا سه با عنوان «عثترتو شکارگر» یاد شده است. در سطر بعد گفته می‌شود که او «به بیابان می‌رود.» سطرهای بعدی بیان می‌کنند که الهه چیزی را می‌بیند، اما به دلیل آسیب‌دیدگی متن، نام آن از بین رفته است. در سطر پنجم آمده است که «ژرفاها از آب به خروش می‌آیند»؛ این عبارت ممکن است به نشانه‌ای آسمانی اشاره داشته باشد یا به زمینی نمناک که عثترتو در آن شکار می‌کرده است. در سطرهای ۶ تا ۱۳، عثترتو در گودی زمین پناه می‌گیرد و در حالی که سلاح‌هایش را در دست دارد، به شکار ادامه می‌دهد و سرانجام در سطر ۱۴ حیوانی را می‌کشد که نام آن نیز از میان رفته است. بدین ترتیب، در این الهه سامی شمال‌غربی، ویژگی‌ای دیده می‌شود که با جنبه مذکر عثتر در عربستان جنوبی نیز مشترک بوده است؛ جایی که به افتخار او شکارهای آیینی به عنوان مراسم باروری انجام می‌شد. با این حال، این جنبه شکارگری عثترتو تا هزاره نخست پیش از میلاد به‌تدریج کمرنگ شد. در بخش پایانی همین متن، به عثترتو لباسی داده می‌شود و سپس از او با عبارتی یاد می‌شود که معنای آن می‌تواند «سایه‌ای چون ستارگان برمی‌افرازد» یا «چون ستارگان می‌درخشد» باشد. در اینجا او و خواهرش آنات همواره در کنار هم شکار می‌کنند و شکار خود را نزد خدایان می‌آورند و گوشت آن را میان آنان تقسیم می‌کنند. با این حال، این دو الهه بار دیگر از طریق موازنه شاعرانه به هم پیوند داده می‌شوند؛ چنان‌که در سطرهای ۱۰ و ۱۱ آمده است: «به عثترتو و آنات نزدیک شد؛ عثترتو برای او گوشت کبابی آماده کرد و عنات گوشت لطیفی برایش فراهم ساخت.» به عنوان الههٔ جنگجو گواهی‌های مربوط به عثترتو به عنوان الهه جنگ در اوگاریت اندک است. مهم‌ترین مورد، نقش او در لوح اوگاریتی کی‌تی‌یو ۱.۲ آی ۴۰ است؛ جایی که او و آنات با هم بعل را مهار می‌کنند و به‌ترتیب دست چپ و دست راست او را می‌گیرند. در همان متن، این دو الهه از طریق موازنه شاعرانه به هم پیوند داده شده‌اند، در عبارتی که می‌گوید: «دست راستش را آنات گرفت، دست چپش را عثترتو گرفت.» در متن اوگاریتی کی‌تی‌یو ۱.۸۶، معروف به «کتاب رؤیاها»، از اسبان عثترتو یاد شده است؛ که ممکن است اشاره‌ای دیگر به نقش او به عنوان الهه‌ای جنگاور باشد. احتمالاً به سبب همین نقش جنگاورانه، عثترتو گاه در متون اوگاریتی در کنار خدای رشف ذکر می‌شود؛ برای نمونه در اسناد اداری، در لوح کی‌تی‌یو ۴.۲۱۹، بلافاصله پس از هم از خمره‌های شراب برای معبد عثترتو و معبد رشف-گن یاد شده است. افزون بر این، حیوان نمادین رشف شیر بود؛ که این امر با شیر ماده به عنوان نماد الهه جنگاور عثترتو همسانی داشت. به عنوان الههٔ شفابخش در متن کی‌تی‌یو ۱.۱۱۴، عثترتو و آنات برای یافتن مواد لازم به‌منظور درمان مستی ال، که آن‌ها از اهل خاندان او بودند، به جستجو رفتند. در ادامهٔ روایت ذکر می‌شود که آن‌ها اجزای تهیه‌شده را به‌کار بستند تا شفا حاصل شود؛ بدین‌ترتیب این دو ایزدبانو با امر شفا مرتبط می‌شوند. در میان افسون‌های اوگاریتی که از عثترتو نام می‌برند، دو افسون وجود دارد که در آن‌ها او برای محافظت در برابر نیش مار فراخوانده می‌شود: اولی از متن کی‌تی‌یو ۱.۱۰۰ است که بخشی از مجموعه‌ای خطاب به ایزدبانوی خورشید، شاپش، و برای ابلاغ به توالی‌ای از ایزدان می‌باشد؛ در این متن نام او بلافاصله پس از آنات آورده شده و نام این دو ایزدبانو به‌صورت «آنات و عثترتو در این‌بوبو» ترکیب شده است. | ## بخش 3: عشتروت | خودِ افسون قرار است به خانۀ آنات در این‌بوبو ابلاغ شود، و بنابراین عثترتو در مقام فرعی‌تری نسبت به آنات قرار می‌گیرد. در این افسون، بار اول اشاره به عثترتوِ اوگاریت است، در حالی که بار دوم به عثترتوِ ماری تعلق دارد. در یک افسون دیگر علیه نیش مارها، از متن کی‌تی‌یو ۱.۱۰۷، عثترتو پس از آنات در یک جفت‌بندی نام برده شده که بخشی از فهرستی است که همچنین شامل جفت‌های بعل و داگون و رشف و یاریخ می‌گردد. افسون سومی، از متن کی‌تی‌یو ۹۲.۲۰۱۶، که یا علیه تب است یا برای زایمانی آسان، ابتدا از «بعل و مقدسان در نهر» یاد می‌کند، و سپس «رودِ عثترتو در رحبانو» آمده است؛ بلافاصله پس از آن نیز «در دریا» ذکر شده که نشان می‌دهد این افسون به سه پیکرهٔ آبی متمایز اشاره دارد. به عنوان الههٔ شیرمانند نماد عثترتو شیر بود و در سرود آر‌آی‌اچ ۹۸/۰۲ به‌صراحت او را «شیر ماده» و «پلنگ» نامیده‌اند. این سرود چنین می‌گوید: این سرود به‌ویژه بر عثترتو و نام او تأکید می‌کند؛ اشاره به الهه به عنوان «نام» ممکن است با نقش او به‌عنوان «نامِ بعل» مرتبط باشد. در سطر دوم او را «شیرماده» می‌خواند و سطر چهارم و پنجم او را به «پلنگ» تشبیه می‌کند. این پیوند عثترتو با شیر با شواهد تطبیقی فراوان از غرب آسیا و شمال آفریقای باستان هم‌خوانی دارد. عثترتو خود در مصر با چندین الههٔ مؤنث وابسته به شیر یکی دانسته می‌شد؛ الههٔ کارتاژی تانیت، که نام او با صورتِ دیرینه‌ترِ فنیقی عثترتو یعنی «عَشتَرْت» پیوند یافته بود، با سرِ شیر تصویر می‌شد؛ همتای مذکرِ عثترتو، یعنی عثتر، همچنین «شیر» (𐎍𐎁𐎜، لَبَئو) نامیده می‌شد. عثترتو در شکلِ شیرمادهٔ خویش شاید به‌صورت یک عنصر تئوفوریک (الهه‌نام) در نام‌های شخصی شومه-لَبئی (𐎌𐎎𐎍𐎁𐎛، «نامِ شیرماده») و عبدِ-لَبِئِتی (𐎓𐎁𐎄𐎍𐎁𐎛𐎚، «بندهٔ شیرماده») به کار رفته باشد. نام اخیر همان معنایی را دارد که در نام‌های شخصی عبدِ-عَشیرتی (𒁹𒀴𒀀𒅆𒅕𒋾) و عبدِ-عَشتَرْتی (𒁹𒀴𒀭𒈹) دیده می‌شود؛ هر دو به معنای «بندهٔ عَثْتَرْتو». به عنوان الههٔ ناهمنوای جنسیتی اگرچه نقش‌های الهی اغلب بر اساس نقش‌های انسانی مدل‌سازی می‌شدند، مانند خدایان مذکر در رابطه با نظام پدرسالاری و سلطنت که مانند مردان انسانی به تصویر کشیده می‌شدند، و الهه‌های مؤنث در رابطه با ازدواج و کارهای خانگی که مانند زنان انسانی به تصویر کشیده می‌شدند، نقش‌های استثنایی عثترتو و آنات به عنوان الهه‌های شکارچی و جنگجو، آن‌ها را در تضاد با هنجارهای اجتماعی جوامعی قرار می‌داد که در آن‌ها زنان انسانی قرار نبود شکار کنند، در حالی که این‌ها الهه‌هایشان بودند. این توصیف در افسانه آقات به صراحت بیان شده است، جایی که آقات به آنات می‌گوید: «آیا زنان شکار می‌کنند؟» به صورت پرسشی، یا «حالا زنان شکار می‌کنند!» به صورت کنایه‌آمیز است، تا او را با زنان انسانی که قرار نبود شکار کنند، متمایز کند. بنابراین، در حالی که بعل و رشف هر دو خدایان شکارچی بودند که نقش‌هایشان با نقش‌های جنسیتی مذکر مطابقت داشت، نقش‌های عثترتو و آنات به عنوان الهه‌های شکارچی و جنگجو، با توجه به نقش‌های جنسیتی زنان انسانی، وارونگی محسوب می‌شد. این امر آن‌ها را به الگوها و مربیانی تبدیل کرد، همانطور که آنات در داستان آقات این کار را انجام می‌دهد، که در آن او با اصطلاح صمیمی «برادرم» او را خطاب قرار می‌دهد و به او می‌گوید که شکار را به او آموزش خواهد داد، بنابراین قادر است با مخاطب پیوند برقرار کند و در پیشرفت او به یک شکارچی ماهر حضور و فعالیت داشته باشد. قسمت مربوط به انجام وظایف فرزندی توسط عثترتو با «بستن آرواره‌های» دشمنان ال، مورد دیگری از وارونگی جنسیتی بود که در آن الهه با موفقیت اعمالی را انجام داد که در میان فانیان منحصراً برای مردان رزرو شده بود. هنگامی که تمدن فنیقی-کنعانی در هزاره اول پیش از میلاد ظهور کرد، عشترت بر سایر الهه‌های سامی در پانتئون فنیقی برتری یافت و به تجسم اصلی نیروی حیاتی شد که کمتر حالت جنگ‌طلبانه‌ای داشت و بیشتر شهوانی بود. مانند همتای سامی شرقی خود، ایشتار، عشترت فنیقی الهه‌ای پیچیده با جنبه‌های متعدد بود: به عنوان اصل مؤنث نیروی حیات‌بخش، عشتروت الهه باروری بود که عشق و شهوت را ترویج می‌داد و در این مقام، بر تولید مثل گاوها و رشد خانواده نظارت می‌کرد؛ این الهه همچنین همسر اصل مذکر این نیروی حیات‌بخش بود که به صورت‌های مختلفی تجسم می‌یافت، از جمله هدد یا بعل، که خود تجسم رشد گیاهان بود و بر باران، آب، چشمه‌ها، سیل‌ها، و جوانه‌زنی و رشد غلات نظارت داشت. این جفت عشترت و بعل بعدها در قرن اول میلادی توسط فیلو از بیبلوس ذکر شد، که درباره الهه آستارته و زئوس (یعنی بعل) نوشت که ادودوس (که خود هلنی‌سازی شده هدد فنیقی بود) و دیماروس نامیده می‌شد و با رضایت کرونوس (یعنی اِل) بر سرزمین حکومت می‌کرد. عشترت علاوه بر الهه عشق شهوانی و باروری، الهه جنگجو نیز بود، اگرچه دیگر جنبه شکارچی «عثترت» در عصر برنز را که رو به افول گذاشته بود، به طور کامل نشان نمی‌داد؛ به طوری که تا هزاره اول پیش از میلاد، صحنه‌های شکار بر روی محراب عشترت فنیقی در معبد بوستان الشیخ، همسر او در دولت‌شهر صیدون، یعنی خدای اشمون، او را به صورت یک شکارچی مرد نشان می‌داد؛ عشترت همچنین الهه آسمانی با ویژگی‌های نجومی بود و با ستاره صبح و گاهی با ماه شناسایی می‌شد. کبوتر حیوان مقدس عشترت بود، همانطور که شیر نیز حیوان مقدس او بود، مانند همتای سامی شرقی‌اش ایشتار. آیین عشترت در میان فنیقی‌ها، هم در سرزمین اصلی فنیقی و هم به لطف تلاش‌های گسترده تجاری دریایی فنیقی‌ها، در مستعمرات فنیقی و بعدها کارتاژی در سراسر جهان مدیترانه به بالاترین سطح اعتبار رسید. قدیمی‌ترین یادکرد ثبت شده از عشترت فنیقی مربوط به کتیبه‌ای در قرن هشتم میلادی است که بر روی یک مجسمه کوچک برنزی قرار دارد و اغلب مجسمه سویل یا مجسمه ال کارامبول نامیده می‌شود، که از سرزمین اصلی فنیقی به ایبریا وارد شده بود. در دوره هلنیستی، فنیقی‌ها عشترت را با الهه مصری ایزیس یکی دانستند، زیرا اسطوره ایزدی اوزیریس مصر بر مفاهیم آنان از زندگی پس از مرگ و رستگاری تأثیر گذاشته بود. صیدا پرستش عشترت در دولت-شهر فنیقی صیدا از دوران برنز متأخر آغاز شده است، زمانی که نام او در متون هیتی، حماسه‌های اوگاریتی و فرمول‌های استغاثه ثبت شده است. خانواده سلطنتی صیدا عشترت را می‌پرستیدند، و چندین نفر از اعضای آن نام‌هایی داشتند که نام عشترت در آن‌ها به عنوان یک عنصر خدایی ظاهر می‌شد، مانند «اِمی-عشترت» (𐤀𐤌𐤏𐤔𐤕𐤓𐤕 )، «بُد-عشترت» (𐤁𐤃𐤏𐤔𐤕𐤓𐤕 )، و «عَبد-عشترت» (𐤏𐤁𐤃𐤏𐤔𐤕𐤓𐤕 ). همچنین عنوان او «مِلکوت» (𐤌𐤋𐤊𐤕 ، به معنی «ملکه») عنصری خدایی در نام پادشاه صیدا در قرن هفتم پیش از میلاد، «عَبد-ملکوت» (𐤏𐤁𐤃𐤌𐤋𐤊𐤕 ، به معنی «بنده ملکه») بود. پادشاهان صیدا از قرن پنجم پیش از میلاد، مانند «اشمونازار اول» و پسرش «تبنیت اول»، عنوان «کاهن عشترت» را به عنوان بخشی از عناوین سلطنتی خود داشتند. در حالی که پسر تبنیت اول، «اشمونازار دوم»، که در ۱۴ سالگی درگذشت، عنوان «کاهن عشترت» را نداشت، مادرش «أموعشترت» «کاهنه عشترت» بود. پیش از مرگ، اشمونازار دوم و آموآشتارت معبدی برای عشترت در «صیدا اَرص یم» (صیدا سرزمین کنار دریا) بنا کردند. معبد دیگری در ناحیه شهری «شِمم اَدرِم» (آسمان‌های بلند) و معبدی سوم برای «عشترت شیم بعل» ساختند. همانطور که توسط سه مجسمه کوچک از کودکان که با وقف‌نامه‌هایی به مضمون «به عشترت، به سرور او، به اشمون» (𐤋𐤏𐤔𐤕𐤓𐤕 𐤋𐤀𐤃𐤍𐤉 𐤋𐤀𐤔𐤌𐤍 ، «لا-عشترت لا-اَدونی لا-اشمون») نوشته شده‌اند، تأیید می‌شود، که در آن عشترت همراه با اشمون ذکر شده است، معبد قرون ۶ تا ۴ پیش از میلاد این خدا در «بوستان اَش-شِیخ» که این مجسمه‌ها در آن یافت شده‌اند، در واقع معبدی مشترک برای اشمون و عشترت بود. زیارتگاهی بزرگ برای عشترت در سمت شرقی زیارتگاه، زیر سکویی که معبد اصلی بر روی آن قرار داشت، واقع شده بود و شامل یک حوضچه آب سنگفرش شده و یک تخت سنگی بود که در کنار ابوالهول‌هایی قرار داشت که به «عشترت صیدونی» تقدیم شده بودند. این زیارتگاه بر روی دیوار پس‌زمینه قرار گرفته بود که با نقوش شکار تزئین شده بود. در دوران امپراتوری میانه روم، سکه‌ای از صیدا متعلق به امپراتریس روم، جولیا کورنلیا پائولا، صادر شد که تصویر عشترت را نشان می‌داد. | ## جمع‌بندی | او بازوی راست خود را بر روی یک پرچم با سر صلیب تکیه داده بود و در دست چپ خود قسمت عقب کشتی را گرفته بود، در حالی که توسط الهه پیروزی رومی، ویکتوریا، تاج‌گذاری شده بود.