موضوع مقاله: رستمدار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رستمدار | مقدمه: این منطقه تحت فرمان فرمانروایان خرده‌پایی با عنوان استَندار(یکی از قدرتمند ترین استَندار که در رستمدار حکومت میکرد ملک کیومرث یکم که در کجور خاچک دفن شده) بوده که از هر دو ولایت حاشیه خزر مستقل بودند. | ## بخش 1: رستمدار | در کتاب حدود العالم من المشرق الی المغرب که به سال ۳۷۲ قمری تالیف شده است چنین آمده که قسمتی از طبرستان سلطانی جداگانه به نام «استندار» داشت و شهر های ناتل و چالوس و روذان(رویان) و کلار جزء این قسمت بود. سابقا طبرستان شامل گرگان، استرآباد، مازندران و رستمدار می‌شد یعنی سرتاسر ناحیه‌ای که بین دینار جاری در مشرق و ملاط لنگرود (واقع در گیلان) در مغرب بود را شامل می‌گشت. سرحدات قدیمی رستمدار عبارت بود از: سیسنگان یا رودخانه مانهیر در مشرق و ملاط لنگرود در مغرب. مدتی بعد این سرحدات تغییر شکل یافتند و می‌توان گفت که رستمدار ناحیه‌ای را که از آمل تا گیلان ادامه می‌یافت شامل می‌شد. کوهستان رویان را به اعتبار فرمانروایان پادوسبانی آن که در آغاز اسپهبد و بعدا «استندار» نامیده می شدند، «ناحیه استندار» می گفتند. از قرن هفتم به بعد در کتاب های جغرافیا و تاریخ از رویان به نام «رستمدار» یاد شده که شکل منحرف شده استندار است و حدود خاک آن را در دشت و زمین های هموار تا نمکاوه رود پیش برده اند. پادوسبانیان که بزرگان دیلم و حکام گیلان بیشتر اوقات از آنان پیروی می کردند، در آغاز لقب اسپهبد داشتند. گرچه لب دریا و دشت رویان را گاهی امرای عرب و داعیان علوی و امرای خراسان می گرفتند، اما نواحی کوهستانی تا حدود دیلمستان را پیوسته در تصرف داشتند و بدینجهت آنها را «استندار» نیز خوانده اند که بمعنی فرمانروای کوهستان است چه استان به زبان طبری کوه را گویند. از قرن هفتم تا دوره صفویه منطقهٔ رویان عمدتاً با نام رویان یا رستمدار شناخته می‌شد و در این دوره مرزهای ولایت رستمدار شامل مناطق کجور، نور، کلارستاق، طالقان، لاریجان، لواسانات، شمیرانات و مناطق پشت کوه البرز مرکزی می‌شد. | ## بخش 2: رستمدار | این واژه در کتاب‌هایی چون نزهة‌القلوب اثر حمدالله مستوفی و تاریخ طبرستان و رویان و مازندران نوشتهٔ ظهیرالدین مرعشی به‌صورت ناحیه‌ای مستقل میان کلارستاق و رویان ذکر شده‌است.حمدالله مستوفی، نزهةالقلوب، به تصحیح لسترنج، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۹، ص ۱۴۷.مرعشی، ظهیرالدین. ریشه در واژهٔ «رَست» (به‌معنای رستیدن و رستگاری): در این برداشت، جزء نخستِ واژه «رست» از ریشهٔ «رستن» به‌معنای روییدن، برآمدن یا رستگار شدن گرفته شده‌است و جزء دوم «دار» (در فارسی میانه و عربی) به‌معنای مکان یا جایگاه است؛ مانند «دارالسلام» یا «دارالملک». در نتیجه، ترکیبِ رستمدار می‌تواند به‌معنای «جایگاه رستگاری» یا «سرزمین آباد» دانسته شود.فره‌وشی، بهمن. دگرگونی زبانی از «اِستَندار / اِستَنداران»: بر پایهٔ برخی پژوهش‌های زبان‌شناسی تاریخی، واژهٔ «رستمدار» ممکن است دگرگونی یا صورت عامیانهٔ «اِستَندار» (یا «اِستَنداران») باشد که در متون ساسانی و نخستین دوران اسلامی به‌معنای «دارندهٔ اقتدار، فرمانروای ناحیه» آمده‌است. با گذر زمان، در زبان طبری و فارسی محلی، «اِستَندار» به‌صورت «رَستمدار» درآمده و معنای «قلمرو استندار» یا «جایگاه خاندان فرمانروا» را به خود گرفته‌است.Minorsky, V. 500–503.دانشنامهٔ جهان اسلام، مدخل «رستمدار»، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، تهران، ۱۳۸۹. ارتباط با نامِ پهلوانیِ «رُستم»: گروهی از محققان احتمال داده‌اند که نام «رستمدار» از تأثیرِ نامِ اسطوره‌ای رستم، پهلوانِ نامدارِ شاهنامه، گرفته شده‌باشد. در این تفسیر، واژهٔ «دار» همچنان به معنای مکان یا قلمرو است و «رستمدار» در اصل می‌تواند به مفهومِ «جایگاهِ رستم» یا «سرزمینِ پهلوانی» باشد.اسلامی ندوشن، محمدعلی. بطوریکه بزرگترین شهر طبرستان در دشت آمل و بزرگترین شهر طبرستان در کوهستان رویان بوده‌ است. | ## بخش 3: رستمدار | رویان در اوایل قرن هفتم با عنوان استندار یا استنداران و سپس رستمدار خوانده شده ‌است؛ که حدود رستمدار کاملاً قابل انطباق با حدود خاک رویان بوده و شهر قدیم کجور (به فاصله سه کیلومتری از شهر جدید کجور و در دامن کوه) از شهرهای معظم آن بوده‌است. عبدالمومن که کتاب مراسد الاطلاع خود را در سال ۷۰۰ قمری می نوشت پس از ضبط اعراب کلمه می نویسد این نام بر شهر و کوره وسیعی از خاک طبرستان گفته می‌شود. همچنین از آمل تا رویان دوازده فرسخ و از دیلمستان تا رویان نیز دوازده فرسخ بوده‌است. محال ثلاث نور محال ثلاث نور منطقه ای در غرب مازندران متشکل از سه منطقهٔ نور، کجور و کلارستاق بوده که پس از انقراض سلسلهٔ پادوسبان در منطقهٔ رویان و رستمدار شکل گرفت که از آن به عنوان ولایت نور یا محال ثلاث نور یاد می‌شده‌است. در عصر صفوی منطقه کلارستاق و کجور از توابع نور به حساب می‌آمدند و این مسئله تا اواخر عصر صفوی پایدار ماند. در این دوره حکامی از منطقه یوش نور همچون عباسعلی بیک ویلک یوشی نوری بر محال ثلاث نور، کجور و کلارستاق حاکم بودند. در دوران سلطان حسین صفوی، کیا نعیم بیک میار از خاندان کلارستاق که از نوادگان ملک کیومرث رستمدار بود حکمران محال کجور، کلارستاق، کلاردشت و مضافات گردید. | ## جمع‌بندی | در عصر زندیه محمد خان دادوئی از خاندان سوادکوه حاکم مازندران و محال ثلاث نور، کجور و کلارستاق گشت.