موضوع مقاله: میرزا حسین خلیلی تهرانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # میرزا حسین خلیلی تهرانی | مقدمه: میرزا حسین خلیلی تهرانی (محمد حسین نجل میرزا خلیل) فرزند میرزا خلیل رازی تهرانیگلشن ابرار، ج5، ص252. | ## بخش 1: میرزا حسین خلیلی تهرانی | مجتهد و مرجع تقلید شیعه و از رهبران روحانی مشروطه بود که تمام عمرش را در عراق گذراند. تولد و تبار میرزا حسین خلیلی تهرانی بنا بر نوشته آقابزرگ تهرانی در سال ۱۲۳۰ .ق در شهر نجف زاده شد. تبار خاندان خلیلی به شیخ صدوق(درگذشته ۳۸۱ق) بازمی گردد و ملا علی خلیلی برادر میرزا حسین خلیلی این را در کتاب رجالش باز گفته است.اسوه های دانش و دیانت، محمدعلی نجفی، ص۵۹. پدر پدر میرزا حسین خلیلی به نام میرزا خلیل طبیبشرح زندگانی من، عبداللَّه مستوفی، ج 1، ص 530-531 رازی تهرانی از اطبا و زهاد زمان خویش بود که در سال ۱۱۸۰ ق متولد و در صد سالگی در سال ۱۲۸۰ق درگذشت. اساتید وی از شاگردان محمدتقی گلپایگانی شیخ انصاری و ملا علی خلیلی تهرانی (برادرش)، صاحب جواهر بود. | ## بخش 2: میرزا حسین خلیلی تهرانی | مرجعیت پس از درگذشت میرزای شیرازی رهبر نهضت تنباکو که در سال ۱۳۱۲ .ق در سامرا درگذشت، میرزا حسین خلیلی که ساکن نجف بود در ۸۲ سالگی، زعامت شیعه را عهده‌دار گردید.مجله یاد، شماره ۱۴۴/۲۶. مراجع ثلاث مراجع ثلاث یا آیات ثلاث یا ارکان ثلاثه عنوانی است که در جنبش مشروطه ایران به محمد کاظم خراسانی، میرزا حسین خلیلی تهرانی و عبدالله مازندرانی داده شد. این سه مرجع تقلید از حامیان و رهبران نهضت مشروطه در ایران به حساب می‌آیند.عبدالرحیم اباذری، تبارنامه حوزه و روحانیت از صدر اسلام تا پهلوی اول، قسمت سی و نهم، روزنامه جمهوری اسلامی،۱۲ /۱۰/۱۳۸۹ اقدامات وی به همراه آخوند خراسانی و سید حسین میرپور طهرانی در ماجرای عزل (استعفای) اتابک اعظم (عین الدوله) نقش مؤثری داشته‌اند.محمود حکیمی تاریخ معاصر ایران در دوره قاجار ۱۳۸۸ ص ۴۴۶ در ماجرای ستم‌های مستشاران بلژیکی که موجب خدشه‌دار شدن استقلال اقتصادی و فرهنگی شده بود، وی به همراه آخوند خراسانی و ملا عبداللّه مازندرانی در ۸ ربیع ۱۳۲۳ نامه‌ای به سید عبدالله بهبهانی در تهران نوشتند و از وی و مردم ایران خواستند تا موسیو نوژ (ژوزف نوز) بلژیکی را از کشور بیرون کنند و خلافکاری‌های دولت‌مردان را به اطلاع شاه و مسئولین برسانند.آفتاب نیمه شب، محمدرضا سماک، ص ۵۹ و ۶۰. در مشروطه اول در هجرت صغری (شاه عبدالعظیم) و هجرت کبری ـ قم ـ علمای عتبات با تلگراف از وضعیت اطلاع حاصل نموده و اظهار پشتیبانی می‌کنند. نهایتاً علما در سال ۱۳۲۴ موفق به کسب فرمان مشروطه و ایجاد حکومت مشروطیت می‌شوند. | ## بخش 3: میرزا حسین خلیلی تهرانی | میرزا حسین خلیلی تهرانی، اولین شخصی از مراجع بود که مشروطه را امضا کرد و پس از آن آخوند خراسانی، و ملا عبداللّه مازندرانی از امضا کنندگان بودند که این سه نفر به مراجع ثلاث حامی مشروطه شهره می‌باشند. مراجع ثلاث پس از صدور فرمان مشروطیت و افتتاح مجلس شورای ملی، طی نامه‌ای افتتاح مجلس را تبریک گفتند.در مشروطه چه گذشت؟ جلد سوم ۵۴۶ موسسه فرهنگی هنری قدر ولایت ۱۳۹۰ شکستن استبداد صغیر پس از آن که محمدعلی‌شاه مجلس را به توپ می‌بندد (۲۳ جمادی الاول ۱۳۲۶ هـ)، مراجع نجف اعلامیه‌ای را مبنی بر عدم مشروعیت سلطنت محمد علی شاه صادر می‌کنند: ستارخان با شنیدن حکم علمای نجف کمر همت به اجرای آن بست و در این راه از یاری دوست خود باقر خان نیز بهره برد.موسی نجفی، موسی حقانی، تاریخ تحولات سیاسی ایران، ۱۳۸۸ ص ۲۶۱ و ۲۶۲ درگذشت میرزا حسین خلیلی تهرانی در ابتدای استبداد صغیر در سحرگاه جمعه دهم شوّال سال ۱۳۲۶ قمری در نجف درگذشت.در مشروطه چه گذشت؟ | ## جمع‌بندی | جلد سوم ۵۵۱ موسسه فرهنگی هنری قدر ولایت ۱۳۹۰ بازماندگان از بازماندگان میرزا حسین خلیلی می‌توان به عباس خلیلی، سیمین بهبهانی، دکتر مهیار خلیلی، دکتر کامیار خلیلی و نیز پروفسور احمد خلیلی(فرزند محمود خلیلی)استاد دانشگاه سوربن فرانسه یاد کرد.