موضوع مقاله: کتاب | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کتاب | مقدمه: کتاب‌های مدرن به‌طور معمول در قالب کدکس هستند که از صفحه‌های بسیاری ساخته شده‌اند که با هم صحافی شده‌اند و با یک جلد محافظت می‌شوند. | ## بخش 1: کتاب | پیش از کتاب، چندین گونه رسانهٔ همانند دیگر، از جمله طومار و لوح رسی به‌کار برده می‌شدند. در ایران، قطعِ رحلی، وزیری و جیبی (و در دوران اخیر قطع رقعی) از مشهورترین قطع‌های کتاب است. نخستین کتاب به زبان فارسی در هند و به دست یک زبان ارمنی به زیور طبع آراسته شده‌است. از انواع دیگر کتاب، کتاب دیجیتالی است که کتاب در قالب بسته‌های نرم‌افزاری مانندِ پی‌دی‌اف یا ئی‌پاب ارائه می‌شود که وسایلی نیز به نام کتابخوان الکترونیکی مانندِ آمازون کیندل برای خواندن آن به کار می‌رود. نمونهٔ دیگری از کتاب غیرِ چاپّی کتاب صوتی است، یعنی کتاب‌هایی که توسط فرد یا افرادی خوانده و گاهی به صورت نمایشنامه اجرا می‌شوند. تعریف تاکنون تعریف مشخص و کاملی ارائه نشده‌است و نخواهد شد که بتواند مفهوم تمام انواع گوناگون کتاب را دربرگیرد.دانشنامه بریتانیکا اما یکی از تعاریف معتبری که برای کتاب ارائه شده است، مربوط به سازمان یونسکو می‌شود: کتاب نوعی اثر چاپی صحافی‌شده است که بیشتر از ۴۹ صفحه داشته باشد و مانندِ نشریات، تحت یک عنوان ثابت، به‌صورت دوره‌ای منتشر نشود. تعریف دیگری نیز کتاب را «مجموعه‌ای از لوح‌های چوبی یا عاجی یا مجموعه‌ای از ورق‌های کاغذ، پوست آهو یا ماده‌ای مانند آن، اعم از دست‌نویس یا چاپی که با هم به نخ کشیده یا صحافی شده باشند» معرفی کرده‌است.دائرةالمعارف کتابداری تعریف دیگری که به نظر می‌رسد مناسب باشد، محتوای تولید شده توسط نویسنده که هدف مشخصی را دنبال کند و کتاب حولِ محور هدف مشخص شده توسط نویسنده مطالبی ارائه دهد و در پایان کتاب، نویسنده به هدف خود برسد و در این مجال، ارجاع کلّی به کتابِ دیگر یا مقاله نداشته باشد. در فارسی میانه «نامک» (به فارسی نو «نامه») به‌طور عمومی به کتاب گفته می‌شد و فروردگ به آنچه امروز عموماً نامه خوانده می‌شود. در فارسی میانه، از اصطلاحات تخصصی‌تر ماتیکان (رساله) و نسک (برای بخش‌های اوستا) استفاده شده‌است. کلمهٔ نُبی که هم‌ریشه با نبشتن (نگاشتن) است و معنای مطلق کتاب یا نوشته از آن مستفاد تواند شد، در فارسی دری به معنی خاص قرآن به کار رفته‌است.نبی از حیث ساختار و کاربرد مشابه است با bible به معنی انجیل در زبان‌های اروپایی. کتاب‌های نخستین به شکل لوح‌های گلی بودند، اما با گذشت زمان، با توجه به دسترسی بشر به امکانات جدید و تغییر نیاز بشر به ارتباطات و اطلاعات، شکلِ کتاب‌ها تکامل یافت. استفاده از این روش در ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد، توسط تمدن سومر ابداع شد و به تکامل رسید. این لوح‌ها با استفاده از خاکِ رس و آب ساخته می‌شدند و قبل از خشک شدن، با استفاده از ابزارهای نوک‌تیز بر روی آن‌ها نوشته می‌شد. کاغذ پاپیروس صفحه‌ای بود که از گیاه پاپیروس به‌صورت یک طومار با درازای چند متر و عرض ۳۰ سانتی‌متر ساخته می‌شد. این طومار انعطاف‌پذیر بود و پس از پیچیده شدن به‌صورت یک استوانه به قطر ۵ تا ۶ سانتی‌متر درمی‌آمد. قدیمی‌ترین کتابی که به‌صورت طومار پیدا شده است، پاپیروس پریس نام دارد که مشتمل بر گفته‌های اخلاقی است. داستان سینوحه نیز یکی از معروف‌ترین کتاب‌هایی است که روی پاپیروس نگاشته شده است. پاپیروس اگرچه سبک و کم‌حجم بود، برخلاف لوح‌های گلی، شدیداً آسیب‌پذیر بود و به‌همین دلیل، تاکنون هیچ مجموعه مهمی مربوط به مصر باستان، از زیر خاک بیرون نیامده است. به نظر می‌رسد که واژه انگلیسی paper (به معنای کاغذ) نیز از پاپیروس ریشه گرفته باشد.گودرزی می‌رانی، روزنامه جوان سایر انواع طومارهابه‌جز پاپیروس، چرم، پوست حیوانات و پارچه نیز برای نوشتن استفاده می‌شد. پوست، مرکب را از هر دو طرف جذب می‌کرد و از پاپیروسْ بادوام‌تر و انعطاف‌پذیرتر بود. پیدایش کدکس به قرنِ دوم میلادی بر می‌گردد که مسیحیان از آن برای نگارش متون مذهبی استفاده می‌کردند. ازجمله مزیت‌های آنْ می‌توان به قابلیت جستجوی بهتر، امکان بهتر برای انبار و نگهداری آن (در کتابخانه) و تولید سریع‌تر اشاره کرد. در این زمان، در صومعه‌ها و کلیساها، اتاق‌هایی ایجاد شده بود که در آن‌ها کار رونویسی از انجیل و دعاها صورت می‌گرفت و عملاً کتاب تولید می‌شد. همچنین با گذشت زمان، تولید کاغذ (که قبلاً در چین اختراع شده بود)، در ایران و پس از آن در اروپا رایج شد و به تبع آنْ کتاب‌های کاغذی نیز ابداع شدند. چاپ تا قبل از اختراع ماشین چاپ، نسخه‌برداریِ کتاب‌ها، تنها از طریق رونویسی از کتاب‌ها امکان‌پذیر بود که تولید کتاب را بسیار کُند و دشوار می‌کرد. و در صورت اشتباه‌هایی در نوشتن نویسنده، مجبور به نوشتن دوباره آن برگ از کتاب می‌شد (در صورتی که در آغاز بر روی برگ کاغذ نوشته و سپس به صورت کتاب درمی‌آمد) اما در سال ۱۴۳۹، با اختراع ماشین چاپ توسط یوهانس گوتنبرگ آلمانی، تحول بسیار بزرگی در صنعت نشر کتاب صورت گرفت.دانشنامه رشد نخستین کتابی که با استفاده از دستگاه گوتنبرگ چاپ شد، انجیل بود که به علت تعداد سطرهایش در هر صفحه، به انجیل ۴۲ سطری معروف شد.مرکز انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران این ماشین چاپ ماشینِ فشار پیچی نام گرفت و سرعت چاپ آن، ۷۰ تا ۱۰۰ برگ در ساعت بود. امروزه، با توسعه تکنولوژی‌های نوین، دیگر نیازی به صرف هزینه زیاد و چاپ کتاب جهت معرفی به خوانندگان آن نیست. با کمک سیستم‌های چاپ بنابر تقاضا یک نسخه چاپ شده نمونه در کتاب فروشی‌ها یا نسخه کتاب الکترونیکی آن در وب سایت‌های مخصوص فروشِ کتاب مانندِ آمازون به خوانندگان نشان داده می‌شود تا پس از سفارش آن‌ها چاپ شده و به آدرس آن‌ها ارسال شود. بدین ترتیب، دیگر نیازی به اتلاف حجم وسیعی از کاغذ نیست و اشکالات موردی کتاب‌ها بدونِ صرفِ هزینه و در زمانِ کوتاه اصلاح‌پذیر است. در این روش، به دلیل ارسال و نگهداری فایل الکترونیکی کتاب، توزیع کتاب در کتاب فروشی‌های سراسر جهان آسان، سریع و کم هزینه گردیده است. به تازگی، امکان چاپ کتاب به زبان فارسی با این روش توسط شرکت آمازون آمریکا فراهم گردیده است. در اواخر سده بیستم، تجهیزات ارتباطی مانند تلویزیون، رایانه و اینترنت، مفهوم کتاب به‌عنوان مهم‌ترین منبع اطلاعاتی را به چالش کشیدند. از سوی دیگر، با ذخیره‌شدن اطلاعات یک کتاب در نوارهایِ صوتی و سی‌دی، تعریف کتاب به‌عنوان «مجموعه‌ای از کاغذهای چاپ‌شده یا دستنویس» نیز به چالش کشیده شده است.پایگاه اینترنتی encyclopedia.com پیدایش کتاب‌های الکترونیکی به سال ۱۹۷۱ بازمی‌گردد. | ## بخش 2: کتاب | این کتاب‌های الکترونیکی، با به‌کارگیری لامپ پرتو کاتدی، تصاویری را روی پرده پدیدمی‌آورد که می‌توانست جایگزین چاپ و کاغذ شود. اخیراً تلاش‌هایی برای تبدیل کتاب‌های عادی به کتاب‌های الکترونیکی صورت گرفته است. همچنین برای آسان‌سازی کاربرد کتاب‌های الکترونیکی، تجهیزات دیجیتالی ویژه‌ای به نام کتابخوان الکترونیکی به بازار معرفی شده است. این تجهیزات در حقیقت، رایانه‌های کوچکی هستند که توانایی ذخیره‌سازی و بازیابی شمار زیادی کتاب الکترونیکی را دارند. برخی از ویژگی‌های کتاب‌های الکترونیکی که باعث شده کاربرد آن‌ها گسترش یابد، عبارت است از:کتاب الکترونیکی چیست؟ آسانی انتقال در عین یکپارچگی مطالب انسجام مطالب و تنوع کاربرد تبادل بینابین مطالب با یکدیگر پشتیبانی از امکانات چند رسانه‌ای آسانی کار و اجرا این مزایا باعث گردیده کتاب‌های الکترونیکی محبوبیت پیدا کنند. این اسناد معمولاً کتاب‌هایی هستند که قبلاً به‌طور مکتوب منتشر شده‌اند و اکنون توسط خود نویسنده، مترجم یا هنرپیشگان روخوانی می‌شوند.ویکی‌پدیای انگلیسی، Audiobook در حال حاضر، سایت‌های اینترنتی بسیاری نیز کتاب‌های صوتی یا گویا یا شفاهی ارائه می‌دهند که برخی به‌صورت رایگان هستند و برخی دیگر در اِزای پرداخت پول قابل شنیدن می‌شود. مراحل چاپ کتاب کتاب پس از آماده شدن توسط نویسنده توسط انتشارات تایپ حروفچینی و صفحه آرایی شده برای گرفتن شابک راهی خانه کتاب می‌شود (که البته ناشران این شابک را به تعداد از خانه کتاب دریافت کرده و در اختیار دارند). پس از اختصاص شابک، کتاب به کتابخانه ملی برای گرفتن فیپا فرستاده می‌شود که پس از دریافت فیپا که اطلاعات کامل کتاب در آن جمع شده کتاب به وزارت ارشاد برای دریافتِ مجوز چاپ فرستاده می‌شود تا مجوز چاپ برای کتاب صادر شود. بعد از اتمام تمام مراحل، کتاب آماده چاپ است و توسط ناشر برای لیتوگرافی، چاپ و صحافی فرستاده می‌شود. ساختار و اجزاء به صفحهٔ نخست هر کتاب، جلد و به صفحهٔ پسین آن آستر بدرقه گفته می‌شود. به نخستین برگ از هر کتاب پیشواز گفته می‌شود که نام کتاب و نویسنده نوشته شده‌اند. جلد جلد کتابها انواع متنوعی دارد که عبارتند از: ۱-جلد انعطاف‌پذیر ۲-پارچه‌ای ۳-شومیز ۴-چرم طبیعی ۵-چوب ۶-زرکوب ۷-سخت ۸-کاغذی ۹-گالینگور ۱۰-مقوایی اما شناخته شده‌ترین و پرکاربردترین آنها را می‌توان جلد سخت و جلد شومیز و جلد گالینگور برشمرد. جلد شومیز: جلد شومیز کاغذ گلاسه‌ای است که بر روی آن چاپ صورت می‌گیرد و در نهایت بر روی آن سلفون مات یا براق کشیده می‌شود. به علت سبکی، منعطف بودن و ارزان قیمت بودن جلد شومیز، معمولاً از آنها در چاپ کتاب‌های درسی و داستان و شعر استفاده می‌کنند. جلد سخت: برای ساخت جلد سخت، ابتدا تصویر جلد کتاب را معمولاً بر روی کاغذ گلاسه ۱۳۵ گرم چاپ می‌کنند و بر روی آن سلفون مات یا براق می‌کشند. جلد سخت نسبت به جلد شومیز از مقاومت بیشتری برخوردار است، اما در مقابل قیمت تمام شده کتاب را بالا می‌برد. (کتاب‌هایی با تعداد صفحات بالا، در جلد شومیز بیشتر دچار آسیب می‌شود تا جلد سخت). البته بسیار دیده شده برخی ناشرین به جهت زیبایی و کیفیت چاپ، برای کتابهای خود از جلد سخت استفاده می‌برند. جلد گالینگور: جلد گالینگور دقیقاً مانند جلد سخت است با این تفاوت که بر روی مقوای ضخیم به جای کاغذ گلاسه، چرم، جیر یا پارچه کشیده می‌شود. به عبارتی بهتر در جلد گالینگور مطالب بر روی جلد حک می‌شود و جزئی از جلد کتاب می‌شود اما در جلد سخت، تصویر جلد بر روی کاغذی است که می‌توان آن را از جلد جدا نمود. مجوزهای لازم برای چاپ کتاب برای چاپ هر کتابی نیاز است که از برخی مراجع مجوزهایی اخذ شود. شابک یا شماره استاندارد بین‌المللی کتاب یک کد ۱۳ رقمی است که به هر کتاب اختصاص داده می‌شود و هر بخش این ۱۳ رقم نمایانگر موارد خاصی مانند کشور یا ناشر آن کتاب است. فیپا یا فهرست‌نویسی پیش از انتشار کتاب توسط کتابخانه ملی صادر می‌شود و در شناسنامه کتاب درج می‌گردد. پس از دریافت فیپا نیز باید کتاب برای اخذ مجوز انتشار به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارسال شود. این وزارتخانه محتوای کتاب را بررسی می‌کند و در صورتی که مغایرتی بین محتوای کتاب و قوانین کشور یافت نشود مجوز انتشار صادر می‌شود. سپس از طریق داد و ستد، استفاده از کاغذ گسترش یافت و واردِ اروپا شد و از میان مرزهای مسلمانان به اروپا راه یافت. کاغذهای ابتدایی از ورق‌های نازک ساقه‌های بامبو (در چین) و پاپیروس (در مصر) ساخته می‌شد. با آنکه ساخت کاغذ در حدود قرن یازدهم در اروپا آغاز شد، اما تا حدود قرن شانزدهم هنوز استفاده از کاغذ پوست رواج داشت. در واقع، با وجود گران بودن کاغذ پوست، استفاده از آن به علت بادوام بودنش ادامه داشت. ساخت کاغذ از خمیرِ کاغذ از اوایل قرن نوزدهم مرسوم شد؛ چراکه در آن زمانْ چوب از کتان ارزان‌تر بود. به این ترتیب، استفاده از خمیر چوب برای ساختِ کاغذِ تولیدِ کتاب‌های ارزان‌تر و استفاده از آن‌ها را برای مردم میسر ساخت و این راه را برای گامی بزرگ در بالا رفتن میزان سواد در کشورهای صنعتی هموار کرد و امکان گسترش و انتشار اطلاعات را فراهم آورد. اما کاغذهایی که در آن زمان از خمیر چوب به روش صنعتی ساخته می‌شدند حاوی اسید بودند که این موجب پوسیده شدن کاغذ از درون می‌شد. | ## بخش 3: کتاب | امروزه، برای از برطرف کردن این عیب از خمیرهای فاقد اسید یا خمیرهای قلیایی برای تولید کاغذ استفاده می‌شود. برخی از کتابخانه‌های امروزی از روش‌های خاص برای از بین بردن خاصیت اسیدی کتاب‌های قدیمی استفاده می‌کنند. برای مراقبت شایسته از کتاب‌ها باید تمامی احتمالات مربوط به آسیب‌های فیزیکی یا شیمیایی را به جلد یا صفحات کتاب در نظر گرفت. در موقع چیدن کتاب‌ها باید به این نکته توجه کرد که کتاب‌ها باید در کنار کتابی مناسب قرار گیرند، به‌طوری‌که جلد دو کتاب همدیگر را پوشش دهند؛ چرا که در غیر این صورتْ شکلِ کتاب در طول زمان تغییر خواهد کرد؛ از این‌رو بهتر است کتاب‌ها به ترتیب اندازه در کنار هم قرار گیرند.ویکی‌پدیای انگلیسی مدخلBook کتاب‌سوزی در دوره‌های مختلف تاریخی و در بسیاری از سرزمین‌ها نابود کردن و سوزاندن کتاب وجود داشته است. امروزه، به‌جای سوزاندن کتاب روش‌های دیگری مانندِ خمیر کردن کتاب‌ها و رنده‌کردن کتاب‌ها نیز استفاده می‌شود. در چین امپراتور چین شی هوانگ-تی'' در سال ۲۱۳ پیش از میلاد دستور داد همهٔ کتاب‌ها مگر کتاب‌های مربوط به پزشکی، کشاورزی و طالع‌بینی را بسوزانند. کتابخانه استفاده از کتابخانه‌های خصوصی یا شخصی نخستین بار در یونان باستان شایان توجّه قرار گرفت. در دوران باستان، هزینه نگهداری کتابخانه‌ها معمولاً به وسیله فردی ثروتمند تأمین می‌شد. تفاوت این کتابخانه‌ها با کتابخانه‌های عمومیِ امروزی در محل تأمین هزینه‌های آن‌ها بود که در کتابخانه‌های باستان این هزینه معمولاً از یک منبع عمومی تأمین نمی‌شد. اینطور تخمین زده می‌شود که در شهر رُم در قرن سومِ میلادی در حدود ۳۰ کتابخانه عمومی وجود داشته است. بعدها، در قرون وسطی صومعه‌ها و دانشگاه‌ها حتی دارای کتابخانه‌هایی بودن که امکان استفاده از کتاب برای مردم عادی را نیز فراهم می‌کرد، البته تمام مجموعه کتابخانه برای مردم قابل دسترسی نبوده و همچنین امکان بردن کتاب از کتابخانه وجود نداشته و برای جلوگیری از سرقت کتاب‌ها معمولاً با زنجیر به میز بسته می‌شدند. زمان استفاده از کتابخانه‌های امروزی به حدود قرن پانزدهم میلادی بازمی‌گردد؛ زمانی که برخی شروع به اهدای کتاب به شهرها کردند. گسترش کتابخانه‌های عمومی در ایالات متحده، به اواخر قرن نوزدهم میلادی بازمی‌گردد و تا حدود زیادی متأثر از اهدا کتاب‌هایی است که به وسیله اندرو کارنگی (Andrew Carnegie) صورت گرفت. استفاده از کتابخانه تا حدودی گروه اجتماعی افراد را نیز منعکس می‌کرد؛ چراکه در حالی که قشر ضعیف یا متوسط جامعه باید بیشتر کتاب‌های خود را در کتابخانه‌ها پیدا می‌کردند، افراد ثروتمند دارای کتابخانه‌های شخصی بودند. کتاب‌های جلد کاغذی معمولاً شامل مطالبی می‌شدند که قبلاً در مجله‌ها به چاپ می‌رسید. در نتیجه، با استفاده عموم از کتاب، داشتن کتابخانه‌های خصوصی دیگر به عنوان نمادی از قشرها ثروتمند به کار نمی‌رفت. کتاب‌های دانشگاهی کتاب‌های دانشگاهی حاویِ مضامین علمی هستند که عموماً در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی تدریس می‌شوند. انتشارات دانشگاه آکسفورد بزرگ‌ترین ناشر کتاب‌های دانشگاهی در جهان است.حذف «خوک» از کتاب‌های آکسفورد برای پرهیز از جریحه‌دار شدن احساسات مذهبی، رادیو زمانه کتاب‌های مقدس کتاب‌های دینی و سیاسی بسیاری در تاریخ مورد تقدس بوده‌اند. تورات، انجیل و قرآن جزو کتاب‌های مقدس دینی و کتاب سرخ و روح‌نامه جزو کتاب‌های مقدس سیاسی هستند. آمار کتاب‌های چاپ شده در سال ۱۳۹۱ به ترتیب زیر است: چاپ اول:۳۴۲۳۷ عنوان - چاپ مجدد: ۲۹۷۴۳ عنوان - تألیف: ۵۱۲۵۹ عنوان - ترجمه: ۱۲۷۲۱ عنوان - کودک و نوجوان: ۱۰۲۴۲ عنوان - کمک درسی و آموزشی ۵۸۵۰ عنوان که مجموعاً ۶۳۹۸۰ عنوان در سال ۹۱ به چاپ رسیده است. بنا به آمار شمارگان کتاب در ایران از دولت‌های پنجم تا دهم همواره رو به کاهش بوده است. در این میان بیشترین متوسط شمارگان مربوط به دورهٔ ریاست‌جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی (دولت‌های پنجم و ششم) و کمترین شمارگان مربوط به دورهٔ ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد بوده است. اندازه کتاب در اندازه‌های مختلفی چاپ می‌شود و بستگی به حجم کتاب دارد، زیبایی‌شناسی و دلایل دیگر دارد. اندازه‌های کتاب در ایران در جدول زیر آورده شده است: قطع کتاباندازه به س.بازوبندی۲×۳بغلی۴×۶نیم‌ربعی۱۰×۱۸ربعی۱۲×۱۹جیبی۱۱×۱۶٬۵جیبی پالتویی۱۲×۲۰رقعی۱۴×۲۲وزیری۱۶×۲۳٬۵وزیری کوچک۱۳×۲۰وزیری بزرگ۲۰×۲۶رومیزی۳۰×۵۰آلبومی۳۰×۵سلطانی۳۰×۴۰۳۰×۵۰رحلی۲۲×۲۵رحلی کوچک۱۶×۲۷رحلی بزرگ۳۴×۵خشتی۲۲×۲۲بیاضیاز پهنا باز می‌شوند (عرض بیشتر است): اندازه متغیر بیشتر کتاب‌ها در اندازه وزیری چاپ می‌شوند. ( تزاروس, واژه نامه , دستنامه, فرهنگ , دانشنامه, کتاب سال, واژه نما و ….) – دستنامه : کتابی است که در بردارنده ی دستورالعمل های کاربردی در زمینه های متفاوت می باشد. – واژه نامه: اصطلاحی کلی و عام است که چند مفهوم یا چند نوع کتاب از این دست را در برمی گیرد. اگر فرهنگ به یک زبان باشد به آن فرهنگ یک زبانه گویند ( فارسی – فارسی، گر دوزبانه باشد به آن فرهنگ دو زبانه می گویند. ( فارسی – انگلیسی ) لازم است به این نکته اشاره شود که اگر موضوع فرهنگ زبان باشد آن را فرهنگ زبان می نامند. کتاب غیر مرجع: این نوع کتاب که در رده بندی انواع کتاب قرار می گیرد و به ویژه مختص به کتابهای سرگرم کننده است. مثل رمان, مجموعه اشعار و خاطرات و … - رمان یا داستان بلند: داستانی است که در کم ترین حالت 150 صفحه باشد. - رمان یا داستان کوتاه: داستانی که از 150 صفحه کمتر باشد را معمولا رمان کوتاه می گویند. | ## جمع‌بندی | معمولا خواننده در حین مطالعه چند بار به بخش های مختلف آن مرجع میکند, به همین دلیل می توان گفت که تقریبا حالت مرجع به خودش می گیرد.