موضوع مقاله: سیستم پیمان جنوبگان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سیستم پیمان جنوبگان | مقدمه: به پیمان جنوبگان و هر توافق مرتبط با آن، به‌طور کلی سیستم پیمان جنوبگان گفته می‌شود که روابط بین‌المللی بر سر جنوبگان (تنها قاره فاقد سکنه بومی) را تنظیم می‌کند. | ## بخش 1: سیستم پیمان جنوبگان | برای دستیابی به اهداف این پیمان، جنوبگان به صورت منطقه سنگی و کلیه یخ‌تاق‌ها در پایین‌تر از مدار ۶۰ درجه جنوبی تعریف شده‌است. بر اساس این پیمان، جنوبگان تنها منطقه‌ای برای تحقیقات علمی است و هر گونه فعالیت نظامی و ادعای مالکیت در آن ممنوع است. قدرت‌های بزرگ (ایالات متحده آمریکا، اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی و پادشاهی متحد بریتانیا) تصمیم گرفتند که با ایجاد معاهده‌ای مانع از سلطه کشورها بر جنوبگان شوند. در ابتدا تنها ۱۲ کشو فعال در پروژه سال ژئوفیزیک بین‌الملل (از ژوئن ۱۹۵۷ تا دسامبر ۱۹۵۸) شامل ایالات متحده آمریکا، اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی، پادشاهی متحد بریتانیا، آرژانتین، استرالیا، بلژیک، شیلی، فرانسه، ژاپن، نیوزیلند، نروژ و آفریقای جنوبی آن را امضا کردند. این پیمان، بیانی دیپلماتیک از همکاری علمی و عملی است که اصطلاحاً «بر روی یخ» به دست آمده‌است. پیشینه و اهمیت موضوع تحولات و توسعه‌های صورت‌گرفته در جامعه بین‌المللی در دهه‌های اخیر نشان داده‌است که شاید دیگر نتوان ناحیه‌ای را بر روی سطح کره زمین پیدا کرد که کشورهای جهان نسبت به آن بی‌تفاوت باشند. ویژگی‌های منحصر به فرد موجود در جنوبگان نیز باعث شده‌است که این منطقه جایگاه ویژه‌ای را در نزد کشورهای جهان و به ویژه کشورهای در حال توسعه به دست آورد. در این راستا، بررسی مسائل حقوقی مربوط به جنوبگان و نقد و بررسی نظام حقوق موجود در آن از نکات اساسی مطرح در خصوص جنوبگان است. در دو قرن اخیر، حضور کاشفان برخی از کشورها در جنوبگان یا دلایلی همچون مجاورت، به عنوان توجیهاتی برای طرح ادعاهای کشورهای معدودی نسبت به سرزمین‌های قاره جنوبگان مورد استفاده واقع شده‌ است. وضعیت منحصر به فرد جنوبگان به گونه‌ای است که می‌تواند این منطقه را در دسته نواحی همچون بستر و زیر بستر دریاهای آزاد و فضای بیرونی قرار دهد که به دلیل ویژگی‌هایش از سوی جامعه جهانی به عنوان مناطق تابع نظام حقوقی میراث مشترک بشریت به رسمیت شناخته شده‌ است. بنابراین جنوبگان تابع حقوقی ناشی از آن یا برداشت تعدیل شده‌ای از آن قرار می‌گیرد، به گونه‌ای که هم منافع دولت‌های مدعی و هم جامعه جهانی در جنوبگان تأمین و تضمین گردند. مفاد بندهای چهارده‌گانهٔ پیمان عبارتند از: مادهٔ ۱: منطقهٔ جنوبگان فقط برای مقاصد صلح‌آمیز استفاده می‌شود. فعالیت‌های نظامی، مانند آزمایش سلاح، ممنوع است؛ اما استفاده از پرسنل و تجهیزات نظامی برای تحقیقات علمی یا هر هدف صلح‌آمیز دیگری ممکن است. مادهٔ ۲: آزادی تحقیقات و همکاری‌های علمی برای همهٔ کشورها مادهٔ ۳: تبادل آزادانهٔ اطلاعات و پرسنل در همکاری با سازمان ملل متحد و دیگر سازمان‌های بین‌المللی مادهٔ ۴: این پیمان، اختلافات یا ادعای تمامیت ارضی یا هیچ ادعای حاکمیتی را به رسمیت نمی‌شناسد. | ## بخش 2: سیستم پیمان جنوبگان | همچنین در زمان اجرای این پیمان، هیچ گونه ادعای مالکیت نویی بر جنوبگان قابل قبول نیست. مادهٔ ۵: این پیمان آزمایش‌های هسته‌ای یا دفع هرگونه ضایعات هسته‌ای را در قطب ممنوع می‌کند. مادهٔ ۶: جغرافیای پیمان شامل زمین و یخ‌تاق‌ها، به جز آب‌های اطراف آن‌ها، در مدار پایین‌تر از ۶۰ درجهٔ جنوبی است. مادهٔ ۷: ناظران و پژوهش‌گران کشورهای عضو پیمان، دسترسی آزاد به هر منطقه برای نظارت (از جمله نظارت هوایی) دارند و می‌توانند از تمام ایستگاه‌ها، تأسیسات و تجهیزات بازدید کنند، نسبت به فعالیت‌های انجام شده هشدار دهند و پرسنل نظامی باید پیش از ورود به ناظران معرفی شوند. مادهٔ ۸: به دولت‌ها اجازه می‌دهد تا بر رفتار و عملکرد دانشمندان کشور خود در منطقه نظارت داشته باشند. مادهٔ ۹: برگزاری نشست‌های شورایی مرتب میان کشورهای عضو مادهٔ ۱۰: تمام کشورهای پیمان، می‌توانند فعالیت‌های هر کشور در قطب جنوب که برخلاف این پیمان است را مورد اعتراض قرار دهند مادهٔ ۱۱: تمام اختلافات باید به روش مسالمت‌آمیز میان طرف‌های مربوط حل شود یا در نهایت با مراجعه به دیوان بین‌المللی دادگستری حل و فصل شود ماده‌های ۱۲، ۱۳ و ۱۴: مربوط به روش تعامل، تفسیر و اصلاح این پیمان میان کشورهای عضو می‌شود. همچنین می‌گوید که جنوبگان نباید تبدیل به صحنه یا موضوع تفرقهٔ بین‌المللی و محل هر گونه اقدام نظامی باشد، اما حضور پرسنل نظامی برای مقاصد علمی مشکلی ندارد. این توافق تلاش در حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از ایجاد آلودگی در ۵ ضمیمه ویژه دربارهٔ آلودگی دریایی، گیاهان و جانوران، ارزیابی اثرات زیست‌محیطی، دفع زباله و مناطق حفاظت شده دارد. در سال ۲۰۰۵ ضمیمهٔ ششم دربارهٔ مسئولیت ناشی از شرایط اضطراری زیست‌محیطی پذیرفته شد که تا کنون اجرای نشده‌ است. مجمع مجمع سالانهٔ شورای مشورتی پیمان جنوبگان، انجمنی بین‌المللی برای پذیرش و مدیریت جنوبگان است. تنها ۲۹ کشور از ۵۳ کشور حق تصمیم‌گیری در این مجمع را دارند و ۲۴ کشور می‌توانند در آن شرکت کنند. اعضای دارای حق تصمیم «کشورهای مشاور» نام دارند که افزون بر ۱۲ کشور اصلی امضاکنندهٔ پیمان، ۱۷ کشور دیگر نیز هستند که تمایل خود را برای شرکت در نشست‌ها با انجام فعالیت‌های علمی قابل توجه نشان داده‌اند. ۴۶ عضو بدون ادعای مالکیت، ادعاهای مالکیت میان خود و کشورهای غیر عضو را نمی‌پذیرند. 27 کشور اعضا غیر مشورتی می باشند کشورهای عضو پیمان نام کشورتاریخ امضای پیمانتاریخ تصویب یا الحاقتاریخ عضویت به صورت مشاورتوضیح**امضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌است*امضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استبه صورت از ۱۴ ژوئن ۱۹۶۲امضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌است**امضا نکرده‌استاین تاریخ مربوط به است. | ## بخش 3: سیستم پیمان جنوبگان | آن را در ۱۹ نوامبر ۱۹۷۴ امضا کرد و در ۵ اکتبر ۱۹۸۷ به صورت عضو مشاور درآمد.امضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌است*امضا نکرده‌است*امضا نکرده‌استامضا نکرده‌استزیر نظر که در ۱۶ سپتامبر ۱۹۷۵ پیمان را به اجرا درآوردامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌است**به صورت .امضا نکرده‌استبه صورت از ۱۴ ژوئن ۱۹۶۲امضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌استامضا نکرده‌است***امضا نکرده‌استامضا نکرده‌است * کشورهای مدعی مالکیت.** حق ادعای مالکیت را برای خود محفوظ دارند. فعالیت‌های دبیرخانه به‌طور شامل موارد زیر است: پشتیبانی از نشست‌های شورایی پیمان و جلسات کمیتهٔ حفاظت از محیط زیست ایجاد تبادل اطلاعات میان اعضا بر اساس مفاد پیمان جمع‌آوری، ذخیره‌سازی، مرتب‌سازی و انتشار اسناد مجمع شورا آگاهی رساندن به عموم مردم دربارهٔ سیستم پیمان و فعالیت‌های انجام شده در جنوبگان نظام حقوقی جنوبگان جمعیت ثابتی ندارد و افراد حاضر در آن، شهروندان کشورهای دیگر هستند؛ بنابراین هیچ شهروند و دولت رسمی ندارد. کشورهای عضو پیمان جنوبگان و پروتکل‌های حفاظت از محیط زیستی آن، قطعنامه‌ها و تصمیمات این پیمان را بر اساس قوانین ملی خود اجرا می‌کنند. این قوانین، تنها برای شهروندان خود کشورها برای دستیابی به تصمیم‌های گرفته شده از سوی «کشورهای مشاور» بکار می‌روند. بعضی از این تصمیم‌ها عبارتند از: «کدام فعالیت‌ها قابل قبول هستند، مشارکت در کدام فعالیت‌ها نیاز به دریافت مجوز دارند و براورد تأثیرات زیست‌محیطی پیش از انجام فعالیت». 2003; 21:409 آرژانتین بر اساس مقررات آرژانتین، هر جُرمی که تا شعاع ۵۰ کیلومتری کمپ‌های این کشور اتفاق بیفتد باید در شهر اوشوایا در ایالت تیرا دل فوئگو به آن رسیدگی شود. اگر کسی در منطقه‌ای که مشترکاً بین آرژانتین، شیلی و بریتانیا مرتکب جرم شود می‌تواند درخواست کند که توسط دادگاه آرژانتینی محاکمه شود. استرالیا استرالیا بیش از دو دهه پیش از تنظیم پیمان جنوبگان بر مناطقی از آن ادعای حاکمیت داشت و قوانینی را برای چگونگی رفتار اتباع خود در آن وضع کرده بود. در صورت وقوع جرم در مناطق تحت ادعای مالکیت آن، قوانین حاکم بر قلمروی خلیج جرویس اجرا خواهند شد. آمریکا در صورت وقع جرائمی مانند قتل که توسط اتباع این کشور یا علیه آن‌ها در مناطقی که تحت ادعای مالکیت کشور دیگری نیست قانون اساسی آمریکا اعمال می‌شود. به همین دلیل هم‌اکنون دولت این کشور خدمات مارشال‌های ایالات متحده آمریکا را در جنوبگان فراهم کرده تا در صورت لزوم، قوانین خود را اعمال کند. برای نمونه، لایحه پیمان جنوبگان برای جرائم لیست شده در زیر بر اساس عرف یا قانون، مجازات مدنی و کیفری در نظر گرفته‌است: اسیر کردن پستانداران یا پرندگان جنوبگان وارد کردن گیاهان و جانوران غیر بومی به منطقه ورود بدون اجازه به مناطق ممنوعه یا تحقیقاتی تخلیه زباله در خشکی یا آب‌های قطبی وارد کردن بعضی چیزهای خاص جنوبگان به خاک آمریکا زیر پا گذاشتن قوانین لایحه پیمان جنوبگان می‌تواند جریمه‌ای تا ۱۰٬۰۰۰ دلار آمریکا و ۱ سال زندان داشته باشد. وزارت بازرگانی ایالات متحده آمریکا، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا، وزارت ترابری ایالات متحده آمریکا و وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا مشترکاً مسئول اجرای این پیمان هستند. اجرای این لایحه نیاز به سفر مأموران دفتر امور اقیانوس‌ها و قطبی وزارت امور خارجه به جنوبگان و ارائه گزارش‌های برنامه‌های حقوقی خود به کشورهای دیگر بر اساس پیمان جنوبگان دارد. | ## جمع‌بندی | نیوزلند در سال ۲۰۰۶ پلیس نیوزلند اعلام کرد که مسائل حقوقی مانع گرفتن حکم قضایی برای کسب شهادت از شاهدان بالقوه آمریکایی در قتل رادنی مارکز در ماه مه سال ۲۰۰۰ در قطب جنوب بر اثر مسمومیت شده‌است.Hotere, Andrea.