موضوع مقاله: بودیسم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بودیسم | مقدمه: آیین بودا، یکی از شاخه‌های اصلی است که در آن خرد دینی هند خود را آشکار ساخته است. | ## بخش 1: بودیسم | بودیسم در دل برهمنیسمِ رسمی‌شده پدید آمد و تا حدی می‌توان آن را «بودایی‌سازیِ» نهادهای موجود در پرتو آموزه‌های شاکیامونی (یعنی شخص بودا) دانست. بودا در پی رهایی از چرخهٔ بی‌پایان زایش و باززایش و از قانون خودکار کَرمه (دریافت سزای اعمال) بود. این رنج از میل به هستی مادی و فریبای این جهان ناشی می‌شود؛ میلی که هرگز سیر نمی‌گردد زیرا تنها توهمی بیش نیست. ازاین‌رو نباید در پی نابودی خودِ زندگی بود، بلکه باید میل به چسبیدن به زندگی را از میان برد. نه روح، بلکه «ارادهٔ خاموش‌نشده برای زیستن» علت بازپدیدآمدن‌های پیاپی است که پیوسته به صورت‌های نوین هستی درمی‌آید، و شکل آن بسته به ماهیت همان میل به زندگی است. سرنوشت چیزی جز میوهٔ زایش‌های پیشین نیست و به‌گونه‌ای خودکار، بی‌میانجیِ هیچ موجود برتری، عمل می‌کند. برای خاموش کردن ارادهٔ زیستن، بودا راه هشت‌گانه را آموزش می‌دهد: درک درست، تصمیم درست، گفتار درست، کردار درست، شیوهٔ درست زندگی، کوشش درست، اندیشهٔ درست و تمرکز (مراقبه) درست. در این راه، زندگی رهبانی به‌عنوان الگوی والا دانسته می‌شود، نه از سر ریاضت، بلکه برای آسان‌تر رسیدن به شناخت درست. راهبان خود را به مجموعه‌ای از فرمان‌های اخلاقی می‌سپارند، از جمله اصل آهیمسا (عدم خشونت): آسیب نرساندن به آنچه زنده است؛ دست‌برداشتن از تصاحب، پاکدامنی، دروغ نگفتن و راست‌گویی در همه‌جا، پرهیز کامل از نوشیدنی‌های مست‌کننده، و مراقبت و هوشیاری همیشگی. پس از مهار زندگی جسمانی، نوبت به مراقبه می‌رسد تا شناختی روشن از ناپایداری همهٔ پدیده‌ها به‌دست آید. این شناخت به چهار درجه تقسیم می‌شود و باید تا نهایت آن پیموده شود تا انسان به والاترین آگاهی، یعنی یادآوری زندگی‌های پیشین، دست یابد. بدن مادی ممکن است هنوز نمرده باشد و همچنان به ظاهر در جهان بماند، اما این وضع با مرگ پایان می‌یابد. راه راستین به نیروانا ویژهٔ راهبان است، بااین‌حال بودا برای همگان سخنان آرامش‌بخش و انگیزاننده‌ای برای زندگی درست و باوظیفه دارد. به عنوان نظامی فکری و معنوی، بوداگرایی بر مفاهیمی چون رنج، عوامل ایجاد آن، راه‌های رهایی از رنج و دستیابی به روشنیدگی تمرکز دارد. آموزه‌های این دین بر سه پایهٔ اخلاقیات، تمرکز ذهنی و خردورزی استوار است و پیروان آن در جستجوی شناخت حقیقت و رهایی از چرخهٔ باززایی هستند. در گذر زمان، این دین به سرزمین‌های مختلف آسیا راه یافت و مکاتب گوناگونی همچون تِرَوادَه، مَهایانَه و وَجرَیانَه را پدید آورد. تأکید بوداگرایی بر صلح، مهربانی و تعادل درونی، اثرات عمیقی بر فرهنگ‌ها و تمدن‌های گوناگون بر جای نهاده است. پیش از ورود آن‌ها به شبه جزیرهٔ هند، قوم دیگری در آنجا نشیمن داشت که به نام دراویدی معروف است. جامعه هندوستان در زمان بودا به چهار طبقه یا (کاست) بخش می‌شد: راهب‌ها (روحانیان)، کشتریاها (شهریاران و جنگاوران)، وایسیاها (کشاورزان و بازرگانان) و شودراها (خدمتکاران برده). بودا خود به رده کشتریا تعلق داشت ولی اعلام داشت که از دید او همه مردم برابر و پاکزادند. بودا خود، آیین خود را مانند قایقی می‌نامد که برای چرخه‌شکنی و رسیدن به ساحل رستگاری به آن نیاز است؛ ولی پس از رسیدن به رستگاری دیگر به این قایق نیز نیازی نخواهد بود. آموزه‌های بودایی بر دریافت درست از واقعیت تأکید دارند.لانداو و دیگران، بوداگرایی به‌زبان آدمیزاد، ‌۳۱۵–۲۲.هنگامی که متون بودایی از «وهم» بودن جهان سخن می‌گویند، منظور نفی واقعیت نیست، بلکه اشاره به این است که پدیده‌ها آن‌گونه که می‌نمایند نیستند. مفهوم «تُهی‌بودن» نیز به معنای پوچ‌انگاری نیست، بلکه گویای ماهیت هستی از دید بوداگرایی است.بسیاری از مردم بی‌آنکه رسماً بودایی شوند، از آموزه‌های آن بهره می‌برند. بوداگرایی به هیچ قاره یا گروه قومی خاصی تعلق ندارد.امروزه میلیون‌ها نفر در غرب بوداگرایی را به عنوان راه معنوی خود برگزیده‌اند.نکته قابل توجه این که بسیاری از استادان بودایی در غرب، خود در همان جوامع زاده و پرورش یافته‌اند.در آمریکا علاوه بر بودایی‌های آسیایی‌تبار، افراد از نژادها و قومیت‌های گوناگون به این آیین روی آورده‌اند. برخلاف ادیان ابراهیمی، بوداگرایی به وجود خدای یکتای آفریننده همه‌چیز باور ندارد.بودای تاریخی انسانی معمولی بود که از راه تمرینات روحانی به حقیقت رنج و راه رهایی از آن دست یافت. مفاهیم پایه + شماری از مفاهیم پایه در آیین بودا اصطلاح (سانسکریت) برابرهای فارسی توضیحات بودی‌ستوه بیدارْجان، رَهروِ روشنایی، بوداسَف در آیین بودای مهایانه، به موجودی گفته می‌شود که به مرز بیداری کامل (بودا شدن) رسیده، اما از روی شفقت و مهری بی‌کران، ورود خود به نیروانای نهایی را به تعویق می‌اندازد تا به همهٔ موجودات دیگر کمک کند تا آن‌ها نیز به رهایی و روشنایی برسند. او قهرمان راه معنوی است که برای نجات دیگران فداکاری می‌کند.== میتریه == به عقیدهٔ بودایی‌ها، میتریه بزرگ‌ترین بودی‌ستوه است. او زمانی خواهد آمد که دیگر کمتر کسی از تعلیمات بودا چیزی را به خاطر می‌آورد یا انجام می‌دهد. در آن زمان اقیانوس‌ها کوچک می‌شوند تا او بتواند به قاره‌های مختلف سفر کند و همه را از تعلیماتش بهره‌مند کند. وقتی او بیاید و وقتی قوانین را به همه آموزش دهد، آن‌گاه همهٔ مردم به یک زندگیِ مقدس و نیک راهنمایی می‌شوند. دیگر چیزی را مال خود نخواهند دانست و به دنبال مالکیت و صاحب شدنِ مال و ثروت نمی‌روند؛ نه برای طلا و نه برای نقره، نه برای خانه و نه برای زن و فرزند. مردم به دریای تفکر وارد خواهند شد با انبوهی از لذت و شادی؛ زیرا قوانینِ «دِهارما» را خواهند آموخت. سمساره زادمرگ، گَردونهٔ هستی، چرخهٔ زاد و مرگ، گَردونهٔ رنج این مفهوم به «چرخهٔ زاد و مرگ» یا گردونهٔ بی‌پایان تولد، زندگی، مرگ و تولد دوباره اشاره دارد. این چرخه به دلیل جهل، وابستگی و نفرت ادامه پیدا می‌کند و در آیین بودا، ذاتاً با رنج (دوکَه) همراه است. نیروانا پایان چرخهٔ سمساره و رسیدن به آرامش مطلق، رهایی کامل و درک واقعیت نهایی است. درمه آموزه، آیین، قانون هستی این واژه معانی متعددی دارد اما عمدتاً به دو معنا به کار می‌رود: ۱) آموزه‌های بودا؛ یعنی حقیقتی که بودا کشف و به دیگران تعلیم داد. این واژه به معنای «عمل» یا «کردار» است و بیان می‌کند که هر عمل ارادی (چه فکری، چه کلامی و چه فیزیکی) پیامدی در پی دارد که در همین زندگی یا زندگی‌های آینده به نتیجه خواهد رسید. پارمیتا کمالات فرارَوَنده، فضیلت‌های متعالی به «کمالات» یا فضیلت‌های متعالی گفته می‌شود که یک «بودهیساتوا» باید در خود پرورش دهد تا به بیداری کامل برسد. کلشه آلایش‌های ذهنی، زهرهای روان، گرفتاری‌ها «آلایش‌ها» یا «زهرهای ذهنی» که موجب رنج و گرفتاری می‌شوند. پرتیتیه-سموت‌پاده پیدایش وابسته، خاستگاه هم‌بسته این یکی از پیچیده‌ترین مفاهیم بودایی است و به «خاستگاه هم‌بسته» یا «پیدایش وابسته» ترجمه می‌شود. | ## بخش 2: بودیسم | این اصل می‌گوید که هیچ پدیده‌ای به خودی خود و به طور مستقل وجود ندارد؛ بلکه همه چیز در وابستگی به شرایط و عوامل دیگر به وجود می‌آید. این واژه دو معنای اصلی دارد: «آن‌چنان‌رفته» (کسی که مانند بوداهای پیشین، مسیر رهایی را پیموده) یا «آن‌چنان‌آمده» (کسی که برای آموزش حقیقت به این جهان آمده). این لقب بر این نکته تأکید دارد که بودا حقیقت را «همان‌گونه که هست» درک کرده است. ماره دیوِ وسوسه، اهریمنِ نفس «مارَه» نماد اهریمنی و تجسم نیروهای شر، وسوسه، مرگ و هر چیزی است که مانع رسیدن به روشنایی می‌شود. بودا راه درمان این بیماری را درک آن چهار حقیقت می‌داند: حقیقت نخست از چهار حقیقت شریف، تشخیص این بیماری به‌عنوان بیماری رنج در انسان‌هاست. رنج بودا می‌گوید: «زائیده شدن رنج است؛ پیری رنج است؛ بیماری رنج است؛ مرگ رنج است؛ اندوه، زاری و درد، پریشانی و ناامیدی رنج‌اند. نرسیدن به آنچه شخص دوست می‌دارد رنج است؛ سخن کوتاه، پنج بخش دلبستگی رنج است.» ویژگی رنج، یکی از سه نشان هستی trilakṣaṇa است. دوکَه، نه تنها بر رنج به معنای احساس‌های ناخوشایند دلالت دارد، بلکه اشاره است به هر چیزی، چه مادی و چه روانی، که مشروط است، و دستخوش پیدایش و از میان رفتن است، و شامل پنج انبوهه skandha است، و حالت رهایی نیست. سه نوع تشنگی (میل) قابل بازشناسی است: ۱- تشنگی کام kama tanha که تشنگی حواس پنج‌گانه و تمایل به لذت‌های جسمانی است. ۲- تشنگیِ بودن bhava tanha تمایل به وجود و بقا و باقی‌ماندن وضعیت حاضر و همچنین تمایل به وجود در وضعیت‌هایی دیگر که با واژه‌هایی چون «ای کاش» بیان می‌شود. ۳- تشنگیِ نبودن vibhava tanha که تمایل به نبودن در وضعیت کنونی و همچنین تمایل به نبودن در وضعیتی دیگر است و با واژه‌هایی چون «ای کاش هیچ‌وقت … نباشم.» تمایل به مرگ نیز در این زمره می‌گنجد. این سه تمایل به نوبه خود در پی ناآگاهی و نادانی به وجود می‌آیند، ناآگاهی‌ای که به تشکیل مفهوم «من» در انسان انجامیده است. توقف رنج بریدن از رنج‌ها با بریدن از تمایلات نفسانی دست‌یافتنی است و این حقیقت سوم می‌گوید که هر انسان توان بریدن از رنج‌ها را در خود دارد. گسست از رنج‌ها را در آیین بودا، روشنایی، بیداری، و خاموشی (نیروانا) شعله رنج نیز می‌گویند. برای رسیدن به این حالت، انسان باید درک کند که راه رسیدن به خوشبختی راستین از طریق دنبال کردن تمایلات و تشنگی‌ها میسر نمی‌شود بلکه با پذیرش واقعیت خود و گسست از تشنگی‌ها به‌دست می‌آید. این راه عبارت است از: دیدگاه درست، نیّت درست، گفتار درست، کردار درست، معاش درست، کوشش درست، اندیشه درست، و تمرکز درست. راه اصیل هشتگانه راه رهایی از رنج در هشت چیز خلاصه می‌شود که به آن راه اصیل هشتگانه گفته می‌شود. این راه اصیل هشتگانه که نسخهٔ تجویز بیداردل (بودا) برای درمان رنج‌هایی است که همه موجودات دچار آن هستند، خود در سه بخش «اخلاق‌مندی (شیلا)»، «تمرکز روانی (سامادی)» و «بینش (پرگیا)» دسته‌بندی می‌شود، که هستهٔ تمرین‌های روحانی آیین بودا را می‌سازند. خودداری از دروغ‌گویی، بدگویی، درشت‌گویی (ناسزا، متلک، ...) و یاوه‌گویی (حرف از روی نادانی و حرّافی بی‌مورد). خودداری از آزار، کشتار و تبعیض موجودات، خودداری از گرفتن آنچه به تو تعلّق ندارد، رابطه جنسی نامناسب (رابطه با زور، رابطه با فرد متأهل، رابطه با کودکان نابالغ).سلطانی عربشاهی، بردیا: اصول آیین . خودداری از مشاغلی که باعث آزار است: اسلحه‌فروشی، حیوان‌فروشی، اِعمال و تلقین نظر به دیگران (به هر اسمی، حتی به اسم گسترش آیین یا هدایت) به‌ویژه اگر با زور و ارعاب باشد، رباخواری، کلاه‌برداری، رمالی، جادو و غیره.همان منبع. بینش بخش آخر راه هشت‌گانه، یعنی جهان‌بینی درست و پندار درست، تشکیل‌دهندهٔ بینش (پرگیا) است. رسیدن به بینش یا به عبارتی حکمت اعلا، در آیین بودا به معنی یافتن دسترسی مستقیم به واقعیت نهفته در پشت چیزها و یافتن بینشی فراسوی هرگونه شناخت است. این گام پس از گام‌های درست‌کاری و یک‌دلی می‌آید و نتیجهٔ یک درون‌پویی ویژهٔ بودایی است. جهان‌بینی درست، همان درک کامل چهار حقیقت شریف و پندار درست، همان مهرورزی و عشق است که ذهن را از شهوت، بدخواهی و ددمنشی می‌پالاید. این بخشش تنها به مواردی مانند صدقه دادن و سخاوت‌مندی محدود نمی‌شود و معنی مشخص دینی دارد؛ یعنی تأمین نیازمندی‌های روزانه جامعه راهبان بودایی (سنگ‌ها). تمرکز روانی مفهوم دوم راه هشت‌گانه یعنی دل را یک‌دله کردن یا کار کردن بر روی تمرکز است که سه بخش کوشش درست، توجه درست و تمرکز درست را در بر می‌گیرد. در این مرحله تمرکز شدیدی دست می‌دهد که در آن اندیشنده، با موضوع اندیشه یکی می‌شود. بوداگرایی همانند دیگر کیش‌های هندی، ذهن را ابزار بنیادین رهایی می‌داند و بر ورزیدگی درست ذهن تأکید می‌کند. این تمرینات سرانجام ما را به تمرکز درست می‌رساند که رسیدن به حالات گوناگون آگاهی‌های خلسه‌آمیز در حین درون‌پویی (مراقبه) است و با آزمودن خشنودی بزرگی همراه است. طبق سوتراها که گفته‌های جمع‌آوری‌شدهٔ بودا هستند، جهان از طبقات مختلف ساخته شده است و هر طبقه از طبقهٔ بالاتر و پایین‌تر، فاصله دارد. در مرکزِ سومرو قله‌ای برافراشته شده است که بالای آن مثل کوه‌های معمولی تیز نیست بلکه سرزمینی مسطح و پهناور است. بر روی آن سرزمینِ مسطحِ بالای کوه و نیز روی دامنهٔ کوه و همچنین در این اقیانوس، خدایان و موجودات گوناگونی زندگی می‌کنند که نام آن‌ها در کتاب‌های بودایی آمده است. اقیانوسی که کوه مرکزیِ سومرو را احاطه کرده است خودش توسط یک رشته‌کوه که گرداگرد آن را فراگرفته محاصره شده است و آن رشته‌کوه هم توسط یک اقیانوس احاطه شده است. به همین ترتیب رشته کوه‌ها و اقیانوس‌ها به شکل دایره‌های بزرگ و بزرگتر، دورادورِ این کوه مرکزی قرار دارند. آخرین اقیانوس که بسیار وسیع است در خود، چهار قاره دارد؛ ولی به دلیل وسعت زیادِ این اقیانوس، این قاره‌ها بیش از جزایری کوچک در این اقیانوس عظیم به نظر نمی‌آیند. اقیانوس، خودش توسط یک رشته کوهِ دایره‌ای شکل محاصره شده است و پس از آن، پایان دنیای سومرو است. از این جهت آن‌ها را خدا می‌نامند که عمری طولانی‌تر از ما دارند و در دنیای بهتری زندگی می‌کنند. در زیرِ زمین، طبقات متعددی وجود دارد که به این دنیاهای زیرِ زمینی «ناراکا» می‌گویند. موجودات بر اساس کارمایی که به دست می‌آورند گاهی باید در این دنیاها به دنیا بیایند و تا مدتی در آن بمانند تا نتیجهٔ کارمای آن‌ها کامل شود. | ## بخش 3: بودیسم | دوره‌های زندگیِ موجوداتی که در هر طبقه به دنیا می‌آیند ۲۴ برابر دورهٔ زندگی طبقهٔ بالاتر از آن است. پایین‌تر از پایین‌ترین ناراکا، زمینی از طلا وجود دارد که وزن تمام این دنیاهای بالایی را تحمل می‌کند که آن هم روی لایه‌ای از آب است. این لایهٔ باد، بسیار وسیع است و ۱۰۰۰ دنیا مثل این دنیا که گفته شد را روی خود جای داده است. بزرگی و طول عمر کل جهان نامحدود است؛ یعنی تعداد جهان‌ها بی‌شمار و بی‌نهایت است و آغاز و پایانی هم برای عمر کلِ عالَم نیست. اما هر جهانِ کوچک برای خودش طول عمر محدودی دارد؛ یعنی هر جهان، به وجود می‌آید، مدتی می‌ماند و سپس رو به ویرانی می‌گذارد و در نهایت به کلی نابود می‌شود آن گاه دوباره از نو به‌وجود می‌آید و این به صورتِ بی‌پایان ادامه دارد. تنها چیزی که نابود نمی‌شود «نیروانا» یا همان خوشیِ ناشی از بیداری و روشنی برای کسی است که به این مقام یعنی مقام بودایی رسیده باشد. بیشتر این خدایان چیزی خلق نمی‌کنند اما در یکی از طبقات بالایی «برهمای بزرگ» حضور دارد. در حقیقت او در طول زندگی‌اش در جهان‌های بالاتر، قدری از شایستگی‌اش را از دست داده و بعد از مرگ، در جهانی پایین‌تر متولد شده و دست به خلقتِ جهانِ پایین‌تر از خود زده است. بالاترین جهان مخصوص کسانی‌ست که بهترین نتیجه را از زندگی خود گرفته‌اند و کارمای خوبی به دست آورده‌اند. شاخه‌ها بوداگرایی از دیدگاه شمار پیروان، پس از مسیحیت، اسلام و هندوگرایی چهارمین دین جهان است. شاخه سومی نیز به نام وجره‌یانه با جنبه‌های صوفیانه در تبت، بوتان، و مغولستان رایج است. آیین بودایی در پی رویدادهای تاریخی از هند و نپال رخت بربست و به سوی سرزمین‌های شرقی کوچید. کشورهای جنوبی‌تر مانند سری‌لانکا، کامبوج، لائوس، تایلند و برمه پیرو شاخهٔ تراوده و شمالی‌ترها مانند چین، ژاپن، کره، ویتنام، سنگاپور و تایوان پیرو گونه‌هایی از کیش مهایانه هستند. بیشترین گسترش آیین بودایی زمانی رخ داد که آشوکا شاه به این دین گروید و به گستراندن آن مشغول شد. از آنجا که این شاخه از دین بودا از هندوستان به سوی جنوب و سری‌لانکا رواج پیدا کرد به آن «بودیسم جنوبی» هم گفته‌اند. در قیاس با کیش دیگر بودایی که مهایانه (راه‌بَرنده بزرگ) نام دارد به تراوده هینه‌یانه (راه‌برنده دون‌پایه) هم گفته‌اند که به خاطر تحقیرآمیز بودن استفاده کمتری دارد. تأکید تراوده بر دست‌یابی به حالتی است که فرد از رنج کشیدن رها شده و و تبدیل به یک بی‌مرگ Arhat شود. بی‌مرگ‌ها توانسته‌اند با رهایی از سه مانع یعنی طلبیدن، خشم، و افکار واهی به حالت خاموشی کامل Nirvana شعله این سه برسند. در حالی که در کیش مهایانه، رهاشدگان از رنج که اصطلاحاً بوداسَف Bodhisattva (به معنای بیداروجود) نامیده می‌شوند به خاطر مهرورزی به تمامی موجودات در آستانه «فراسو» باقی می‌مانند تا بتوانند به بقیه نیز برای رسیدن به بیداری یاری برسانند بی‌مرگ‌های تراوده چنین نیستند و به صورت فردی به قلمرو «بیداری‌ها» می‌روند. مهایانه 140px مَهایانَه کیشی است از دین بودا که بیشتر در تبت و خاور دور رایج است و ۵۶ درصد از تمامی بوداییان از آن پیروی می‌کنند. 38 بر پایه آموزه‌های مهایانه، انگیزه فرد از پیمودن راهِ نجات‌یافتن از رنج‌ها و رسیدن به «بیداری»، باید کمک به تمامی موجودات برای رهایی از رنج‌ها باشد. برخلاف رهاشدگان تراوده که بی‌مرگ Arhat نام دارند و به فراسو می‌روند، رهاشدگان مهایانه‌ای که اصطلاحاً بوداسَف Bodhisattva (به معنای بیداروجود) نامیده می‌شوند به خاطر برخورداری از بیدارروانی و در نتیجه، مهرورزی به تمامی موجودات، در آستانه «فراسو» باقی می‌مانند تا بتوانند به بقیه نیز برای رسیدن به بیداری یاری برسانند. وجره‌یانه 140px وجره‌یانه سومین کیش در دین بودا است که ۶ درصد از پیروان این دین را به خود اختصاص می‌دهد. وجره‌یانه عمدتاً در تبت، بوتان، و مغولستان رایج است و در بوتان آیین رسمی کشور است. به وجره‌یانه، بوداگرایی افسون گرا Tantric، بوداگرایی نهان‌گرا، و راه آذرخش هم گفته می‌شود. در سنت وجره‌یانه، پیر (لاما) به‌عنوان راهنما و مرشد و پشتیبان نقش بزرگی در رسیدن به رهایی از رنج‌ها ایفا می‌کند و از این رو این مکتب را لاماگرایی یا لامائیسم هم نامیده‌اند. برعکس مهایانه و تراوده که می‌گویند حالت بیداری توصیف‌پذیر نیست، پیروان وجره‌یانه معتقدند که می‌توان از راه آیین‌های صوفیانه و به یاری وردخوانی Mantra، اشاره‌های راز آمیز دست معروف به دست‌نشانه‌ها Mudra و دوایر کیهان‌نما Mandala با حالت بیداری تماس برقرار کرد و حتی در طول یک زندگی به رهایی از رنج‌ها و بیداری رسید.پاشایی، ع. برآورد جمعیتی سال ۲۰۲۰ ۹۱٫۲٪ جمعیت ۳۲۴٬۱۹۰٬۰۰۰ نفری بودایی‌ها به‌ترتیب بیشترین جمعیت، در ۱۰ کشور تایلند، چین، میانمار، ژاپن، ویتنام، کامبوج، سریلانکا، کره جنوبی، هند و مالزی متمرکز است.بودایی‌ها ٪۴٫۱ جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند.تایلند بیش از شصت، چین بیش از پنجاه، میانمار و ژاپن هرکدام بیش از چهل، ویتنام بیش از بیست، کامبوج و سریلانکا هرکدام بیش از ده، و کره جنوبی و هند و مالزی هرکدام بین شش تا ده میلیون بودایی را در خود جای داده‌اند. آیین بودایی و ایران سکه‌ای از پیروز پسر اردشیر ساسانی یافت شده که در آن وی از ارج‌گذاری خویش نسبت به دو دین زرتشتی و بوداگرایی خبر می‌دهد. در سدهٔ ۶ زایشی یک رشته داستان‌های بودایی به نام جاتاکا از روی ویرایش هندوی آن‌ها به نام «پنچا تنترا» به پارسی میانه ترجمه شد و «کلیلگ و دمنگ» نام گرفت. در سدهٔ ۸ زایشی ابن مقفع آن داستان‌ها را به عربی برگرداند و نام کلیله و دمنه بر آن‌ها نهاد. ترجمه‌های لاتین و یونانی آن کتاب بعدها در سدهٔ ۱۴ پایهٔ داستان‌های آسوپ نوشتهٔ یک راهب بیزانسی را تشکیل داد. آیین بودایی در خراسان بزرگ تا اندازه‌ای ریشه گرفته بود و یکی از کانون‌ها و نیایش‌گاه‌های بزرگ آن در صومعهٔ بودایی بلخ بود. لقبی که به گردانندگان این صومعه در زبان سانسکریت داده بودند، «پراموکها» به معنی «سرور» بود و نام خانوادهٔ برجستهٔ ایرانی برمکیان از همین لقب گرفته شده است. به تازگی روزنامه آساهی ژاپن از قول یک باستان‌شناس برجسته ژاپنی به نام «نوگوچی» از یافته شدن ۱۹ تندیس بودا در استان فارس گزارش داد. در گزارش دیگری از شبکه «بودیست نیوز» درازای این تندیسها میان ۵ تا ۲۰ سانتیمتر و جنس آن‌ها از گچ و گل اعلام شده است. بر این بنیاد آیین بودایی ریشه در متافیزیک ایرانی و به ویژه دین زرتشتی دارد؛ بنابراین این دسته از پژوهشگران ریشهٔ هندی آیین بودایی را رد می‌کنند. بنا بر داستان‌های بودایی، سیدارتا (واژه سیدارتا به معنی کمال جو است) شاهزاده‌ای بود به نام سیدارتا گوتما از تیره شاکیا ایل ساکی در منطقه کاپیلاواستو در نپال امروزی می‌زیست. | ## جمع‌بندی | گوتاما بودا ملقب به ساکیامونی یا رئیس قبیله ساکی در هند بود و نام یک شاهزاده ساکی از قوم سکا می‌باشد.