موضوع مقاله: آکادمی علوم افغانستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آکادمی علوم افغانستان | مقدمه: این اداره مرکز تحقیقات علمی افغانستان بوده و در دههٔ شصت و هشتاد همردیف با دولت افغانستان فعالیت‌های مؤثری انجام داده است. | ## بخش 1: آکادمی علوم افغانستان | تاریخچه پیش از تأسیس آکادمی علوم، دسترسی به مراجع علمی و فرهنگی با جهان خارج ضعیف بود. پیش از توسعهٔ آکادمی علوم افغانستان، فعالیت‌های فرهنگی توسط نهادهای جداگانهٔ فرهنگی صورت می‌گرفت؛ ولی این نهادها تنها کار به خصوص خویش را به پیش می‌بردند. در سال ۱۳۰۱ خورشیدی برای نخستین‌بار در افغانستان نهاد «پشتو مرکه» (انجمن ادبی پشتو) در چهارچوب وزارت معارف افغانستان (وزارت آموزش و پرورش) تأسیس گردید. در سال ۱۳۱۱ ه‍.ش انجمن ادبی هرات و قندهار تأسیس گردید که انجمن ادبی هرات هنوز هم فعالیت دارد. در سال ۱۳۱۶ ه‍.ش انجمن ادبی کابل و قندهار با پشتو مرکه ادغام گردید و به نام «پشتو تولُنه» (فرهنگستان پشتو) در چهارچوب وزارت معارف افغانستان تأسیس شد. در سال ۱۳۲۱ ه‍.ش انجمن تاریخ در چهارچوب وزارت معارف تأسیس گردید، که مجلهٔ آریانا و افغانستان ارگان نشراتی این نهاد بودند. در سال ۱۳۲۷ ه‍.ش انجمن دائرةالمعارف در چهارچوب وزارت معارف تأسیس شد که انجمن در سال ۱۳۴۴ ه‍.ش در چهارچوب وزارت اطلاعات و فرهنگ و در سال ۱۳۵۷ ه‍.ش با آکادمی علوم افغانستان مدغم شد. پس از ۱۳۶۱ ه‍.ش به آکادمی پیوست پس از ۱۳۸۱ ه‍.ش متعلق به وزارت اطلاعات و فرهنگ گردید. در سال ۱۳۵۴ ه‍.ش مرکز تحقیقاتی زبان پشتو ایجاد گردید که ارگان نشراتی آن مجله پشتو بود که به زبان‌های یونسکو به چاپ می‌رسید. با رشد سطح تحقیقات‌های علمی در وزارت بانوان، معارف (آموزش و پرورش)، تحصیلات عالی، وزارت اطلاعات و فرهنگ، مراکز تحقیقات اسلامی، دانشگاه اسلامی، ریاست سروی (Survey/نقشه‌برداری) معادن، انستیتوت تحقیقات زراعتی (کشاورزی)، انستیتوت طب (پزشکی) کابل، ادارهٔ انکشاف صنایع دستی و دیگر نهادها بنا به ضرورت وقت ایجاد گردید؛ ولی هر کدام این‌ها صلاحیت کشوری نداشتند. دیدگاه این آکادمی بیشتر توجه خود را در هفت هدف مبذول داشته‌است: انجام تحقیقات به منظور دورنمای روشن در ساحات علوم طبیعی و بشری که به رشد اقتصادی ملی و غنای فرهنگی مؤثر تمام شده بتواند. استفاده از جدیدترین دست‌آوردها و پیشرفت‌های علوم بشری و وسایل فنی آراسته به تکنولوژی مدرن به منظور ارتقاء مؤثر در اقتصاد ملی و ارائه طرح مشخص در مورد. سهم‌گیری در طرح و تدوین برنامه‌های جاری کشور به منظور ارتقا و رشد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی. رهبری و هماهنگ ساختن کارهای علمی و تحقیقاتی در بخش‌های علوم طبیعی و بشری که توسط مؤسسات عالی تحصیلی و دیگر مؤسسات علمی و تحقیقاتی کشور انجام صورت می‌گیرد. | ## بخش 2: آکادمی علوم افغانستان | فعالیت‌ها بخش تحقیقات علوم اسلامی در شهر کابل مکتب به نام «دارالعلوم» در زمان شاه تأسیس گردیده بود. شاگردان این مکتب پس از فراغت از صنف ۱۲ در دانشکده‌های شرعیات و حقوق معرفی می‌گردیدند. این نهاد تحقیقات خویش را در بخش‌های ثقافت فقه، قانون تفسیر حدیث، و عقیده در تحت نام معاونیت علوم اسلامی بکار آغاز نمود. مرکز تفسیر و حدیث انستیتوت تفسیر و انستیتیوت حدیث مرکز فقه و قانون انستیتوت فقه انستیتوت قانون و صول فقه دپارتمانت فقه مرکز عقیده و ثقافت الف) انستیتیوت عقیده و تصوف دپارتمانت عقیده دپارتمانت تصوف ب) انستیتوت ثقافت د) مرکز دائرةالمعارف آریانا پس از احکام سال ۱۳۸۱ دوباره احیا گردید. ه) دپارتمانت زبان‌های پامیری پس از حکم سال ۱۳۸۲ دولت انتقالی اسلامی در تشکیل انستیتیوت اقوام برادر در پخش مرکز زبان و ادبیات تشکیل گردید. بخش علوم طبیعی مرکز ریاضی فیزیک و تکنیک مرکز کیمیا بیولوژی و زراعت مرکز علوم زمین و سیسمولوژی. بخش علوم بشری مرکز علوم اجتماعی انستیتوت اقتصاد انستیتوت حقوق انستیتوت فلسفه و روانشناسی انستیتوت ژورنالیزم مرکز دائرةالمعارف مرکز زبان‌ها و ادبیات انستیتوت زبان و ادبیات پشتو انستیتوت زبان و ادبیات دری انستیتوت زبانها و ادبیات ترکمنی-اوزبیکی انستیتوت زبانهای باستانی انستیتوت زبان‌های اقوام بردار مرکز تحقیقات بین‌المللی پشتو مرکز تحقیقات بین‌المللی کوشانی درجات علمی در افغانستان در مؤسسات علمی به منظور آسان ساختن تفکیک و تشخیص سطح آگاهی افراد رتبه علمی یا القاب از طرف دولت اعطا می‌شود. رتبه‌های علمی مهم در کشور قرار ذیل‌اند: القاب علمی در دانشگاه‌ها این القاب به زبان پشتو هستند: پوهیالی (استادیار درجهٔ سوم): از نامزد پوهیالی به پوهیالی سپری نمودن یک سال پس از شامل شدن در کادر علمی پوهنزی می‌باشد. نامزد پوهَنیار: از پوهیالی به نامزد پوهنیار یک سمینار یا یک دوره معین را باید سپری کند. پوهَنیار (استادیار درجهٔ دوم): یک دوره معین را باید سپری کند یا کسانی که ماستری (کارشناسی ارشد) بدست بیاورد. پوهَنیار به نامزد پوهَنمَل: رتبه دکترا؛ کسانی که مدرک دکترا خویش را بدست می‌آورند پس از کمیسون وزارت تحصیلات عالی این القاب را حاصل می‌کند. از نامزد پوهَنمل به پوهَنمَل (استادیار درجهٔ یکم): یک سمینار یا یک دوره محدود یک سال را باید سپری کند. از پوهَنمَل به پوهَندوی (دانشیار درجهٔ دوم): یک اثر علمی را تحریر کند و این اثر توسط ۳ نفر پوهاند (پروفسور) مورد تأیید قرار گیرد موصوف سمینار با شرکت استادان و دانشجویان دایر کند. از پوهَندوی به پوهنوال (دانشیار درجهٔ یکم): یک اثر علمی را تحریر کند و این اثر توسط ۳ نفر پوهاند پس از سپری نمودن موفقانه سمینار قبول شود. | ## بخش 3: آکادمی علوم افغانستان | کاندید با به سؤالات جواب درست ارائه کند و در اخیر از طرف کمیته موظف باید مورد تأیید قرار گیرد. از پوهنوال به پوهاند (استاد یا پروفسور): یک اثر علمی را تحریر کند و این اثر توسط ۳ نفر پوهاند پس از سپری نمودن موفقانه سمینار قبول شود. کاندید با به سؤالات جواب درست ارائه کند و در اخیر از طرف کمیته موظف باید مورد تأیید قرار گیرد. القاب یا رتبه علمی در مؤسسات عالی تحقیقاتی شمار زیادی مؤسسات تعلیمی و مؤسسات عالی تحقیقاتی در افغانستان وجود دارد که می‌توان از مؤسسه تحقیقاتی پوهنتون اسلامی، انستیتیوت تحقیقاتی نباتی، مرکز تحقیقاتی افغانستان‌شناسی وغیره. در مؤسسات تحقیقاتی محقق و سر محقق القاب‌گذاری شده‌است؛ ولی در انستیتوت زراعت (کشاورزی) سلن‌مل، سلن‌وال، سلن‌یار و سلندوی (همگی این نام‌ها به پشتو هستند) القاب گذاشته‌اند. القاب در آکادمی علوم افغانستان با وجودی که پوهنتون کابل مرکز علمی افغانستان است ولی آکادمی مرکز مافوق تر و صلاحیت کشوری را دارد. اکادمیسن‌هایی که فعلاً درین آکادمی رول عمده دارند عبارتند از: اکادمیسن: سلیمان لایق رئیس آکادمی، پوهاند عبدلشکور رشاد، پوهاند دکتر عبدالاحمد جاوید، عبدالواحد سرابی، غلام‌دستگیر پنجشیری، پوهاند دکتر غلام‌فاروق اعتمادی، فقیر محمد یعقوبی، محمدموسی وردک، اکادمیسن استاد برهاندین ربانی، عبدالاحد عشرتی، آیت‌الله شیخ محمد آصف محسنی. می‌توان از نام پوهاند میرمحمد احجازی، سر محقق عبدالکبیر رنجبر، دکتر علی‌احمد پوپل، پوهاند دکتر شاه علی‌اکبر شهرستانی، دکتر محمود حبیبی، محمداعظم سیستانی، دکتر اسدالله حبیب، محمداکرم عثمان و غیره تام برد. نشرات آکادمی علوم افغانستان از زمان تولد ۱۳۱۰ هجری شمسی الی امروز نشرات داشته‌است. مجله پشتو توسط مرکز تحقیقات مرکز بین‌المللی زبان پشتو مجله طبیعت توسط بخش علوم طبیعی مجله تییان توسط بخش علوم اسلامی جریده تفکر توسط ریاست نشرات آکادمی مجله منطقه‌ای توسط مرکز منطقه ای مجله ساینس و تکنولوژی توسط معاونیت علوم طبیعی و تخنیک بعضی ازین مجلات به زبان دری بعضی به زبان دری و پشتو، بعضی به دری، پشتو و انگلیسی به چاپ می‌رسد. دفاتر و ادارات آکادمی درتعمیر شاه بوبوجان عقب وزارت داخله موقعیت دارد ریاست نشرات و انستیتوت مرکز زبانها درتعمیر چهارراهی آکادمی قرار دارد. مرکز تحقیقات بین‌المللی کوشانی، مرکز تحقیقات بین‌المللی زبان پشتو، و ریاست باستان‌شناسی در تعمیر واقع قلعه فتح‌الله قرار دارد. | ## جمع‌بندی | موزیم اِتنوگرافی (موزهٔ مردم‌نگاری) در قصر قدیمی شاه بوبو جان در پشت ساختمان وزارت داخله قرار دارد.