موضوع مقاله: فرجام‌شناسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فرجام‌شناسی | مقدمه: پایان جهان یا آخرالزمان را چندین دین جهانی (هم ادیان ابراهیمی و هم دین‌های هندی) پیش‌بینی کرده‌اند که آموزش می‌دهند رویدادهای منفی جهان به اوج خود خواهند رسید. | ## بخش 1: فرجام‌شناسی | اعتقاد به نزدیک بودن پایان جهان آخرالزمان‌باوری نام دارد و در طول زمان هم در میان اعضای ادیان جریان اصلی و هم در میان فرقه‌های آخرالزمانی وجود داشته است. در بستر عرفان، این اصطلاح به‌صورت استعاری به پایان واقعیت عادی و وصال با خداگرایی اشاره دارد. بسیاری از ادیان فرجام‌شناسی را رویدادی آینده می‌دانند که در متون مقدس یا فولکلور پیش‌بینی شده، در حالی که برخی دیگر ممکن است مفاهیمی از نوزایی یا دگرگونی پس از رویدادهای مهم داشته باشند. ادیان ابراهیمی کیهان‌شناسی خطی دارند و سناریوهای آخرالزمانی آن‌ها دارای مضامین دگرگونی معنوی و رستگاری است. در یهودیت، اصطلاح «آخر ایام» به عصر مسیحایی اشاره دارد و شامل گردآمدن یهودیان تبعیدی، ظهور مسیح در یهودیت، رستاخیز جسمانی و فرجام‌شناسی یهودی می‌شود. مسیحیت آخرالزمان را به‌عنوان دوره برآشفتگی بزرگ به تصویر می‌کشد که پیش از ظهور دوم عیسی رخ می‌دهد؛ عیسی‌ای که با خیزش ضدمسیح و ساختار قدرت او و پیامبران دروغین روبرو خواهد شد و پادشاهی خدا را برقرار خواهد کرد. توصیف صریح زمینی نو عمدتاً در آموزه‌های مسیحی یافت می‌شود (این توصیف در فصل ۲۱ مکاشفه یوحنا آمده است). در سنت‌های متأخر اسلام، احادیث جداگانه‌ای روز قیامت در اسلام را تشریح می‌کنند که با ظهور دجال آغاز و با فرود آمدن عیسی در اسلام (عیسی) دنبال می‌شود؛ عیسی‌ای که بر مسیح دروغین یا ضدمسیح پیروز خواهد شد و شکست او به زنجیره‌ای از رویدادها منجر خواهد شد که با طلوع خورشید از مغرب و آغاز روز قیامت در اسلام (روز داوری) به پایان خواهد رسید. ادیان هندی گرایش به جهان‌بینی‌های چرخه‌ای بیشتری دارند و فرجام‌شناسی‌های آخرالزمانی آن‌ها با فروپاشی اجتماعی، رستگاری و تولد دوباره مشخص می‌شوند (هرچند برخی معتقدند گذار میان چرخه‌ها نسبتاً بی‌حادثه است). در هندوئیسم، آخرالزمان زمانی فرا می‌رسد که کالکی، آخرین تجسم ویشنو، بر اسبی سفید فرود می‌آید و پایان کالی یوگا کنونی را رقم می‌زند و چرخه‌ای را کامل می‌کند که با بازآفرینی جهان دوباره آغاز می‌شود. در بودیسم، گوتاما بودا پیش‌بینی کرد که آموزه‌هایش پس از ۵۰۰۰ سال فراموش خواهند شد و آشوب دنبال خواهد آمد. گفته می‌شود بودیساتوایی به نام مایتریا ظاهر خواهد شد و آموزه‌های دهرم بودا را دوباره کشف خواهد کرد و آنگاه نابودی نهایی جهان از طریق هفت خورشید رخ خواهد داد. از زمان پیدایش مفهوم زمان ژرف در قرن هجدهم و محاسبه سن زمین، گفتمان علمی دربارهٔ آخرالزمان سرانجام کیهان را در نظر گرفته است. مفسران اجتماعی و علمی همچنین نگران فجایع آخرالزمانی و سناریوهای فاجعۀ جهانی هستند که می‌توانند به انقراض بشر منجر شوند. ریشه‌شناسی واژهٔ «اسخاتولوژی» از اصطلاح یونانی باستان (éschatos به معنای «آخرین») و «-شناسی» (به معنای «مطالعه») گرفته شده و نخستین بار حدود سال ۱۸۴۴ در انگلیسی ظاهر شد.فرهنگ‌نامه - تعریف اسخاتولوژی. «نجات فرد به مجموع اندیشه‌ها، گفتارها و کردارهای او وابسته است و هیچ مداخله‌ای، چه دلسوزانه و چه خودسرانه، از سوی موجود الهی نمی‌تواند آن را تغییر دهد.» بنابراین هر انسانی مسئول سرنوشت روح خود است و همزمان در مسئولیت سرنوشت جهان شریک است.. تاریخ تولد بنیان‌گذارش، زرتشت، نامعلوم است و تاریخ‌های علمی از ۵۰۰ پیش از میلاد تا ۱۵۰۰ پیش از میلاد متغیرند. با این حال، با باورهایی که با ادیان ابراهیمی هم‌خوانی و شاید مقدم بر آن‌ها دارند، مفهوم کامل‌شده پایان جهان در مزدیسنا تا ۵۰۰ پیش از میلاد شکل نگرفت. بر زمین، سوشیانت به عنوان نجات‌دهنده نهایی بشر می‌رسد و رستاخیز جسمانی را پدیدمی‌آورد. ایزدان یَزَتَه ائیریامن و آذر فلزات کوه‌ها را ذوب می‌کنند که به صورت گدازه بر زمین جاری می‌شود. در روایت‌های فرجام‌شناختی زرتشتی گفته می‌شود همهٔ مردم باید از رود یا سیلابِ فلزِ گداخته بگذرند؛ برایاشون (راستکاران/پیرو راستین آیین زردشت) این گذرگاه آسایش‌بخش است و برای گناهکاران سوزان و عذاب‌آور. خدا از خاندان داوود، رجینتی را برخواهد انگیخت تا قوم یهود و جهان را رهبری کند و عصر عدالت و صلح، عصر مسیحایی را برقرار سازد. آخرالزمان در کتاب دانیال و آیات نبوی متعدد دیگر در کتاب مقدس عبری و همچنین در تلمود، به ویژه رساله عبودا زارا (پرستش بیگانه)، مورد بحث قرار گرفته است. ایدهٔ عصر مسیحایی، دورانی از صلح جهانی و شناخت خالق، جایگاه برجسته‌ای در اندیشه یهودی دارد و بخشی از پایان روزها محسوب می‌شود. آیه‌ای شناخته‌شده از کتاب اشعیا این وضعیت آینده جهان را توصیف می‌کند: «شمشیرهای خود را به گاوآهن و نیزه‌های خود را به داس تبدیل خواهند کرد؛ ملت بر ملت شمشیر نخواهد کشید و دیگر جنگ را نیاموزند» (اشعیا ۲:۴، همچنین ببینید کتاب میکاه). ابن میمون (۱۱۳۵–۱۲۰۴) عصر مسیحایی را در میشنه تورات چنین توصیف می‌کند: «و در آن زمان نه گرسنگی خواهد بود و نه جنگ، نه حسد و نه رقابت. تمام اشغال جهان فقط شناخت خدا خواهد بود… قوم اسرائیل دارای حکمت بزرگی خواهند بود؛ آن‌ها حقایق باطنی را درک خواهند کرد و حکمت خالق خود را تا جایی که ظرفیت انسان اجازه می‌دهد، خواهند فهمید. چنان‌که نوشته شده (اشعیا ۱۱:۹): «زمین از شناخت خدا پر خواهد شد، چنان‌که آب‌ها دریا را می‌پوشانند.»»میشنه تورات، قوانین پادشاهان ۱۲:۵ کابالا در کابالا، زوهر حفظ می‌کند که هفت روز هفته، بر اساس هفت روز آفرینش، با هفت هزاره آفرینش مطابقت دارند.زوهر، وایرآ ۱۱۹الف روز هفتم هفته، روز استراحت شبات، با هزاره هفتم، عصر استراحت جهانی یا عصر مسیحایی، مطابقت دارد. هزاره هفتم با سال ۶۰۰۰ آنو موندی آغاز می‌شود و آخرین زمانی است که مسیحا می‌تواند بیاید. تعدادی از دانشمندان یهودی اولیه و متأخر از این موضوع حمایت کرده‌اند، از جمله موشه بن نحمان،رمبان بر جنسیس (۲:۳) اسحاق ابرونئیل،آبرابانل بر جنسیس ۲ ابراهیم بن عزرا،رمبان نقل از ابن عزرا در لاویان (۲۵:۲) بحیا ابن پاقودا،بَخیا بر جنسیس ۲:۳ ویلنا گائون،سفرا دتزنیوسا، چ. ۵ خبد،سِفِر هاسِیکوس ۵۷۵۰:۲۵۴ موشه چایم لوزاتو،دِرِخ هَشِم ۴:۷:۲ اریه کاپلانصفحه ۳۱۸، مسیحای واقعی و رَبِتزین استر یونگریس. گنوسی‌گری کتاب دست‌نویس قدیمی (کُدِکس) در باب منشأ جهان (گنوسیسم) (احتمالاً از اواخر سده سوم میلادی) بیان می‌کند که در «کمال عصر»، خورشید و ماه تاریک می‌شوند و ستارگان مسیر معمولی خود را تغییر می‌دهند. سرانجام، رعد عظیمی از سوفیا، زن در گنبد آسمان بالای نیروهای عماء (کیهان)، می‌آید. او خدایان فاسد را به پرتگاه (مذهب) می‌افکند تا بر یکدیگر بجنگند تا آنکه تنها رئیس‌شان، عقل فعال، باقی بماند و خود را نابود کند. نور تاریکی را می‌پوشاند و نابود می‌کند، سپس به چیزی بزرگ‌تر از هرچه پیشتر بوده، شکل می‌گیرد. کسانی که در ناآفریده کامل نشده‌اند، در قلمروها و پادشاهی‌های نامیراان جلال می‌گیرند، اما کامل‌شدگان به قلمرویی بی‌پادشاه وارد می‌شوند. مسیحیت فرجام‌شناسی مسیحی مطالعه‌ای است دربارهٔ سرنوشت نهایی فرد و کل نظام آفرینش، که عمدتاً بر متون کتاب مقدس در عهد عتیق و عهد جدید استوار است. تحقیقات فرجام‌شناختی مسیحی به بررسی موضوعاتی چون ماهیت خدا و ذات الهی عیسی، مرگ و زندگی پس از مرگ، بهشت در مسیحیت و جهنم در مسیحیت، ظهور دوم، رستاخیز مردگان، عروج روحانی، برآشفتگی بزرگ، هزاره‌گرایی مسیحی، پایان جهان، روز حساب، و آسمان و زمین نو در جهان آینده می‌پردازد. آیات فرجام‌شناختی در سراسر کتاب مقدس، هم در عهد عتیق و هم عهد جدید، پراکنده‌اند. در عهد عتیق، فرجام‌شناسی رستاخیز در اشعیا ۲۴–۲۷، اشعیا ۵۶–۶۶، یوئیل، زکریا ۹–۱۴، فصل‌های پایانی دانیال، و حزقیال به چشم می‌خورد.Bauckham, R. در عهد جدید، آیاتی چون متی ۲۴، مرقس ۱۳، مثل «گوسفندان و بزها» و مکاشفه یوحنا—که اغلب در مرکز فرجام‌شناسی مسیحی قرار دارد—قابل ذکرند. «ظهور دوم مسیح» رویداد محوری فرجام‌شناسی مسیحی در بستر کامل پادشاهی خدا (مسیحیت) است. 255–257 دیل آلیسون استدلال می‌کند که بسیاری از پیشگویی‌های کتاب مقدس مانند بازگشت عیسی، به توبه اسرائیل وابسته بودند. بسیاری از مسیحیان باور دارند مرگ و رنج تا بازگشت مسیح ادامه خواهد یافت، اما دربارهٔ ترتیب و اهمیت دیگر رویدادهای فرجام‌شناختی دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد. مطالعه مکاشفه معمولاً به چهار روش تفسیری یا هرمنوتیک تقسیم می‌شود: رویکرد آینده‌گرا کتاب مکاشفه را عمدتاً پیشگویی برآورده‌نشده‌ای در آینده‌ای نامعلوم می‌داند. رویکرد گذشته‌گرا آن را عمدتاً تحقق‌یافته در رویدادهای سده نخست میلادی تفسیر می‌کند. رویکرد تاریخ‌گرا مکاشفه را در بستر تاریخ قرار می‌دهد و شخصیت‌ها و آیات را با رویدادها و افراد تاریخی تطبیق می‌دهد. رویکرد آرمان‌گرایی رویدادهای مکاشفه را نه وقایع گذشته و نه آینده، بلکه روایت‌های نمادین از نبرد مداوم و پیروزی نهایی خیر و شر می‌بیند. برآشفتگی بزرگ در عهد جدید، عیسی این دوره پیش از آخرالزمان را «برآشفتگی بزرگ» ، «رجس ویران‌کنند» و «روزهای انتقام» نامیده است. کتاب متی ویرانی را توصیف می‌کند: هرج‌ومرج حاصل بر بارداری‌ها، نوزادان و آفتی که بر جسم همه جز برگزیدگان گسترش می‌یابد، اثر می‌گذارد. انجیل لوقا فروپاشی کامل ساختار اجتماعی را با فاجعه‌ها و جنگ‌های گسترده توصیف می‌کند: در کتاب مکاشفه، «برآشفتگی بزرگ» (مک. کاتولیسیسم فرجام‌شناسی در الهیات کاتولیک بر اساس بندهای ۶۶۸ تا ۶۸۲ از کتاب راهنمای کلیسای کاتولیک : بند ۶۶۸: مسیح در انسانیت خود به جلال الهی وارد شده و بر تمام هستی و تاریخ حاکم است. بند ۶۷۵ (بسیار مهم): پیش از آمدن دوباره مسیح، کلیسا باید از یک آزمایش نهایی عبور کند که ایمان بسیاری را می‌لرزاند. این آزمایش شامل «فریب دجال» است؛ نوعی مسیحایی‌گرایی دروغین که در آن انسان خود را به جای خدا تجلیل می‌کند. بند ۶۷۷: پیروزی نهایی نه از طریق پیشرفت تاریخی کلیسا، بلکه تنها از طریق پیروزی خدا بر طغیان نهایی شر (داوری نهایی) به دست می‌آید. کاتولیسیسم از مکتب نفی هزاره‌گرایی پیروی می‌کند که توسط آگوستین قدیس در کتاب شهر خدا ترویج یافت. پروتستانتیسم استفاده امروزی از اصطلاح «آخرالزمان» از باور تحت‌اللفظی به هزاره‌گرایی مسیحی تکامل یافته است. در این سنت، آخرالزمان کتاب مقدس قریب‌الوقوع دانسته می‌شود و رویدادهای کنونی به عنوان نشانه‌های در آستانه آرماگدون تفسیر می‌گردند. در ۱۹۱۸، گروهی از هشت مبلغ برجسته، مانیفست لندن را منتشر کردند که از بازگشت قریب‌الوقوع مسیح اندکی پس از آزادی اورشلیم توسط بریتانیا در ۱۹۱۷ هشدار می‌داد. هزاره‌گرایان بر این متمرکزند که آیا مؤمنان حقیقی برآشفتگی بزرگ را خواهند دید یا با صعود پیش از رنج از آن برداشته می‌شوند. نفی هزاره‌گرایان باور دارند آخرالزمان از صعود مسیح تا روز آخر امتداد دارد و ذکر «هزار سال» در مکاشفه باید به صورت استعاری (نه تحت‌اللفظی) گرفته شود؛ دیدگاهی که همچنان در پروتستانتیسم تفرقه می‌افکند. پیش‌هزاره‌گرایان مسیحی که معتقدند آخرالزمان اکنون در جریان است، معمولاً زمان‌بندی‌هایی خاص برای اوج‌گیری در پایان جهان ارائه می‌دهند. | ## بخش 2: فرجام‌شناسی | برخی اسرائیل، اتحادیه اروپا یا سازمان ملل را بازیگران اصلی می‌دانند که نقش‌شان در کتاب مقدس پیشگویی شده است. جنبش‌های دینی که انتظار دارند ظهور دوم رویدادی فاجعه‌بار باشد، عموماً ادونتیست نامیده می‌شوند. این جنبش‌ها در طول دوران مسیحی پدید آمده‌اند، اما پس از اصلاحات پروتستانی رایج‌تر شدند. او همراه دیگران، سیستمی دینی حول بازگشت مسیح بنا کرد که از طریق نبوت یا وحی ویژه‌ای آشکار شد که در کتاب مقدس توصیف نشده است. میلری‌ها گروه‌های دینی گوناگونی‌اند که به تفسیر ویژه‌ای برای پیشگویی بازگشت دوم تکیه دارند. تفاوت میان جنبش‌های میلری و ادونتیستی سده نوزدهم و نبوت معاصر این است که ویلیام میلر و پیروانش، بر اساس تفسیر کتاب مقدس، زمان بازگشت دوم را ۱۸۴۴ پیش‌بینی کردند. نوشته‌های معاصر آخرالزمانی پیشنهاد می‌کنند جدول زمانی با جنگ‌ها و پانیک اخلاقیهای آینده آغاز شود و این دوران رنج نزدیک است. «ادونتیست‌های روز هفتم» باور دارند نبوت کتاب مقدس سناریویی آخرالزمانی را پیشگویی می‌کند که در آن ایالات متحده با کلیسای کاتولیک همکار می‌شود تا پرستشی در روزی جز سبت حقیقی (شنبه)، طبق ده فرمان (خروج ۲۰:۸–۱۱)، اجباری شود. این وضعیت، انتخابی میان کتاب مقدس به عنوان اراده خدا یا مخالفت با آن ایجاد می‌کند. گذشته‌گرایان دیدگاه دیگری دربارهٔ آخرالزمان، گذشته‌گرایی (فرجام‌شناسی مسیحی) است. گذشته‌گرایان معتقدند اصطلاح روزهای آخر (یا زمان پایان) نه به آخرین روزهای زمین و نه به آخرین روزهای بشریت، بلکه به پایان پیمان موسایی میان یهوه و بنی‌اسرائیل اشاره دارد؛ که بر اساس گذشته‌گرایی، هنگامی رخ داد که معبد دوم اورشلیم در اورشلیم در سال ۷۰ دوران مشترک ویران شد. گذشته‌گرایان معتقدند پیشگویی‌های مقدس—مانند ظهور دوم، بی‌حرمتی به معبد یهودی، ویرانی اورشلیم، ظهور ضدمسیح، برآشفتگی بزرگ، فرارسیدن روز خداوند، و روز حساب—هنگامی تحقق یافتند که رومیان اورشلیم را محاصره کردند و معبدش را کاملاً ویران ساختند. پیروان گذشته‌گرایی کامل به رستاخیز جسمانی آینده باور ندارند و این رویداد (و همچنین ظهور دوم) را در سال ۷۰ قرار می‌دهند. گذشته‌گرایان کامل استدلال می‌کنند که گذشته‌گرایان جزئی صرفاً آینده‌گرا هستند، زیرا آنان ظهور دوم، رستاخیز، عروج روحانی و داوری را هنوز در آینده می‌دانند. بسیاری از گذشته‌گرایان معتقدند که مسیحیان قرن اول، عروج را تجربه کردند تا به عیسی بپیوندند. بر اساس تفسیر عهدین گذشته‌گرایی از آخرالزمان، بسیاری از «عبارات زمانی» در عهد جدید از ظهور دوم مسیح خبر می‌دهند و روزهای آخر را در طول زندگی شاگردانش قرار می‌دهند: انجیل متی ۱۰:۲۳، متی ۱۶:۲۸، متی ۲۴:۳۴، متی ۲۶:۶۴، نامه به رومیان ۱۳:۱۱–۱۲، نامه اول به قرنتیان ۷:۲۹–۳۱، اول قرنتیان ۱۰:۱۱، نامه به فیلیپیان ۴:۵، نامه یعقوب ۵:۸–۹، نامه اول پطرس ۴:۷، نامه یکم یوحنا ۲:۱۸. بخشودگی‌گرایان بخشودگی‌گرایی یک تفسیر کتاب‌مقدسی آینده‌نگر در مسیحیت انجیلی است که سلسله‌ای از دوران‌ها یا دوره‌هایی را پیش‌بینی می‌کند که در آن‌ها خدا در قالب عهدهای متفاوت با بشر ارتباط برقرار می‌کند. این نظام باوری اساساً ریشه در نوشته‌های جان نلسون داربی دارد و از نظر محتوا پیش‌هزاره‌گرا است. منشور استقلال اسرائیل در سال ۱۹۴۸ انگیزه بزرگی به نظام باوری بخشودگی‌گرایی بخشید. پس از جنگ شش‌روزه در سال ۱۹۶۷ و جنگ یوم کیپور در سال ۱۹۷۳، برای بسیاری از بنیادگرایان مسیحی در دهه ۱۹۷۰ این احتمال معقول به نظر می‌رسید که آشوب خاورمیانه در حال آماده‌سازی زمینه برای تحقق پیشگویی‌های گوناگون کتاب مقدس و نبرد آرماگدون است. والوورد—که همگی پیشینه تحصیلی در دانشکده الهیات دالاس دارند—و برخی نویسندگان دیگر، ادعا کردند که اتحادیه اقتصادی اروپا، که پیشینه اتحادیه اروپا بود، به یک فدراسیون اروپایی تبدیل خواهد شد که خود به امپراتوری رم احیاشده‌ای تحت فرمانروایی ضدمسیح بدل خواهد گشت. امپراتوری رم احیاشده همچنین در چشم‌انداز نویسندگان عهد جدید از آینده جایگاه داشت. این واقعیت که در اوایل دهه ۱۹۷۰، (به اشتباه) تصور می‌شد هفت کشور در اتحادیه اقتصادی اروپا عضویت دارند، مهم تلقی می‌شد؛ این موضوع اتحادیه را با جانور هفت‌سری که در مکاشفه ذکر شده همسو می‌کرد. این پیشگویی خاص نیاز به بازنگری داشته، اما ایده امپراتوری رم احیاشده همچنان پابرجاست. بخشودگی‌گرایی، برخلاف جنبش آدونتیست میلریت، ریشه در قرن نوزدهم دارد، هنگامی که جان نلسون داربی، بنیان‌گذار فرقه کلیسای برادران پلیموث، در نظام تفسیر کتاب‌مقدسی خود سامانه‌ای را گنجاند که زمان کتاب‌مقدسی را به‌شماری از دوران‌های مجزا تقسیم می‌کند که هر یک عهد جداگانه‌ای با خدا را مشخص می‌سازد. اسکافیلد—کتاب مقدس حاشیه‌نویسی‌شده‌ای که در ایالات متحده محبوبیت یافت—به‌طور گسترده منتشر شد. از آنجا که اکثر پیامبران کتاب مقدس در زمانی می‌نوشتند که پرستشگاه اورشلیم هنوز پابرجا بود، گویی آن را در رویدادهای پیشگویی‌شده نیز موجود می‌پنداشتند. اما بر اساس آینده‌گرایی (فرجام‌شناسی مسیحی)، ویرانی معبد در سال ۷۰ میلادی جدول زمانی نبوی را به تعلیق درآورد؛ بنابراین بسیاری از این باورمندان انتظار داشتند که بازگشت یهودیان به اسرائیل و معبد سوم اورشلیم پیش از وقوع ظهور دوم مسیح تحقق یابد. چون پیش‌بینی‌هایش محقق نشد (معروف به ناامیدی بزرگ)، پیروان میلر گروه‌های جداگانه‌ای بنیان نهادند که موفق‌ترین آن‌ها کلیسای ادونتیست‌های روز هفتم است. اعضای بهائیان باور دارند تفسیر میلر از نشانه‌ها و تاریخ‌های آمدن عیسی، عمدتاً درست بوده است. آن‌ها معتقدند تحقق پیشگویی‌های کتاب مقدس آمدن مسیح از طریق پیشگامی از دین خود، سید علی‌محمد باب، رخ داد. بر اساس سخنان باب، ۴ آوریل ۱۸۴۴ «نخستین روزی بود که روح در دلش نازل شد.» اعلام بعدی او به ملاحسین بشرویه مبنی بر «وعده‌شده» بودنش—رویدادی که اکنون بهائیان آن را به عنوان گاه‌شماری بهائی گرامی می‌دارند—در ۲۳ مه ۱۸۴۴ رخ داد. در اکتبر همان سال، باب سفری حج آغاز کرد و ادعاهایش را دربارهٔ شریف مکه آشکارا اعلام نمود. نخستین پوشش خبری این رویدادها در غرب در ۱۸۴۵ توسط تایمز لندن و سپس در ۱۸۵۰ در ایالات متحده منتشر شد. چندین کتاب و جزوه بهائی به میلری‌ها، پیشگویی‌های میلر و ناامیدی بزرگ اشاره دارند، به ویژه دزد در شب اثر ویلیام سیرز. استعادیه (اولیه‌گرایی مسیحی) الهیات آخرالزمان برای ادیان مسیحی استعادیه نیز اهمیت دارد؛ ادیانی که خود را از هر دو کاتولیسیسم و پروتستانتیسم متمایز می‌دانند. این جمعیت میان سال‌های ۱۸۷۹ تا ۱۹۲۴ ادعاهای قاطعانه‌ای دربارهٔ نزدیکی آخرالزمان و هرج‌ومرج پیش‌رو مطرح کرد. آن‌ها معتقدند عیسی از سال ۱۹۱۴ (تاریخی که به باور آن‌ها در کتاب مقدس پیش‌بینی شده) به‌عنوان پادشاه در آسمان حکمرانی می‌کند و پس از آن دوره‌ای از تطهیر رخ داد که به انتخاب مطالعه‌کنندگان کتاب مقدس مرتبط با چارلز تیز راسل به‌عنوان قوم خدا در سال ۱۹۱۹ انجامید. به‌زودی در آرماگدون رخ خواهد داد و آغاز جامعه جدید زمینی از مطیعان داوطلب آن پادشاهی تشکیل خواهد شد. ادعاها دربارهٔ اهمیت آن سال‌ها، از جمله حضور عیسی مسیح، آغاز «آخرین روزها»، نابودی حکومت‌های دنیوی و رستاخیز زمینی پدران یهود، یکی پس از دیگری کنار گذاشته شدند. در سال ۱۹۲۲ نشریه اصلی این جمعیت، برج دیده‌بان (مجله)، گاه‌شماری خود را «نه محکم‌تر از ضعیف‌ترین حلقه‌اش» توصیف کرد، اما در همان حال ادعا کرد این روابط گاه‌شماری «از منشأ الهی و با تأیید الهی... این هیئت می‌گوید پیشگویی‌های کتاب مقدس را تنها پس از تحقق‌شان می‌توان به‌طور کامل درک کرد و برای این ادعا به نمونه‌هایی از شخصیت‌های کتاب مقدس استناد می‌کند که معنای پیشگویی‌های دریافتی خود را درنیافتند. نشریات جمعیت واچ‌تاور اغلب به امثال ۴:۱۸ استناد می‌کنند: «راه پارسایان چون نور سپیده‌دم است که هر چه پیش می‌رود روشن‌تر می‌شود تا روز کامل شود» (ترجمه دنیای جدید کتاب مقدس) تا دیدگاهشان مبنی بر افزایش دانش در «زمان آخر» را تأیید کنند و بگویند این افزایش دانش نیازمند اصلاحات است. کلیسای عیسی مسیح مقدسین آخرین زمان اعضای کلیسای عیسی مسیح مقدسین آخرین زمان (کلیسای مورمون‌ها) معتقدند بازگشت دوم عیسی به زمین در آینده‌ای رخ خواهد داد. بر اساس آموزه کلیسا، انجیل راستین پیش از بازگشت دوم در همه نقاط جهان تعلیم داده خواهد شد.Matthew 24:14 KJV آن‌ها همچنین معتقدند پیش از بازگشت دوم، جنگ، بدکاری، زلزله، طوفان و بلایای انسان‌ساخته افزایش خواهد یافت. با بازگشت عیسی مسیح، همه مردم برانگیخته خواهند شد؛ پارسایان در رستاخیز اول و ناپارسایان در رستاخیزی دوم و دیرتر. فرجام‌شناسی تحقق‌یافته فرجام‌شناسی تحقق‌یافته نظریه‌ای در فرجام‌شناسی مسیحی است که بر اساس آن، متون فرجام‌شناختی عهد جدید به آینده اشاره ندارند، بلکه به خدمت مسیح و میراث ماندگار او ناظرند. در این نمودار عرش (عرش الهی)، منابر پارسایان (المؤمنون)، هفت صف فرشته، جبرئیل (الروح)، اعراف (حجاب)، حوض کوثر، المقام المحمود (جایگاه پیامبر اسلام محمد برای شفاعت مؤمنان)، میزان (ترازو)، صراط (پل)، جهنم و جنت (باغ بهشت) نشان داده شده‌اند.Begley, Wayne E. مسلمانان معتقدند پیش از رویدادهای آخرالزمانی سه دوره وجود دارد، هرچند در مورد احتمال همپوشانی این دوره‌ها اختلاف نظر وجود دارد. اهل سنت اهل سنت معتقدند مردگان در محشری عظیم خواهند ایستاد و نامه‌ای حاوی اعمال نیک، گناهان و داوری نهایی‌شان به آن‌ها داده خواهد شد. مسیح دروغین — ضدمسیح، دجال — با قدرت‌های عظیم ظاهر خواهد شد؛ مردی یک‌چشم که چشم راستش کور و مانند انگور برآمده است. هرچند مؤمنان فریب او را نخواهند خورد، او ادعا خواهد کرد که خداست، کلیدهای بهشت و دوزخ را در دست دارد و بسیاری را گمراه خواهد کرد. یأجوج و مأجوج (یأجوج و مأجوج)، قبیله‌ای از موجودات خشن از نسل یافث که توسط ذوالقرنین زندانی شده بودند، آزاد خواهند شد. آن‌ها زمین را ویران خواهند کرد، تمام آب دریاچه طبریه را خواهند نوشید و همه مؤمنان سر راهشان را خواهند کشت. عیسی، حجت بن الحسن، و مؤمنان همراهشان به قله کوهی خواهند رفت و از خدا برای نابودی یأجوج و مأجوج دعا خواهند کرد. نفخه دوم صور دمیده خواهد شد، مردگان زنده خواهند شد و آتشی از یمن برمی‌خیزد که همگان را به محشر قیامت گرد خواهد آورد. شیعه بسیاری از نشانه‌های یادشده میان باورهای اهل سنت و شیعه مشترک است، با برخی استثناها؛ از جمله اینکه حجت بن الحسن دجال را شکست می‌دهد. مفاهیم و اصطلاحات فرجام‌شناسی اسلامی شامل روز قیامت در اسلام، غیبت مهدی، سید یمانی و سفیانی می‌شود. در احادیث شیعه دوازده‌امامی دربارهٔ آخرالزمان، ادبیات این حوزه عمدتاً حول حجت بن الحسن می‌گردد که در بسیاری از باورها دوازدهمین جانشین منصوب محمد دانسته می‌شود. در نوشته‌های آن، عصر حاضر شاهد شرارت انسان و خشم خدا، با جنگ و بلایای طبیعی بوده است. میرزا غلام احمد به‌عنوان ظهور دوم و مهدی نگریسته می‌شود که پیشگویی‌های اسلامی و کتاب مقدسی، و نیز متون دینی دیگر ادیان مانند هندوئیسم را تحقق بخشیده است. 18–22 احمدیان معتقدند که علی‌رغم مخالفت و تبعیض شدید، سرانجام پیروز خواهند شد و پیامشان هم نزد مسلمانان و هم نزد غیرمسلمانان تأیید خواهد شد. | ## بخش 3: فرجام‌شناسی | در باور بهائی، زمان بشری با سلسله‌ای از ظهورهای تدریجی مشخص می‌شود که در آن‌ها مظاهر ظهور یا پیامبران پیاپی از سوی خدا می‌آیند. آمدن هر یک از این پیامبران برای پیروان دین پیشین روز قیامت به‌شمار می‌رود؛ آن‌ها می‌توانند پیامبر جدید را بپذیرند و به «بهشت» ایمان درآیند، یا او را انکار کنند و به «دوزخ» انکار بیفتند. در این دیدگاه، «بهشت» و «دوزخ» اصطلاحاتی نمادین برای پیشرفت معنوی انسان و نزدیکی یا دوری او از خدا می‌شوند. در باور بهائی، بهاءالله (۱۸۱۷–۱۸۹۲)، بنیان‌گذار آیین بهائی، ظهور دوم مسیح و همچنین تحقق انتظارهای فرجام‌شناختی پیشین اسلام و دیگر ادیان بزرگ بوده است. عبدالبهاء آموخت که آرماگدون در سال ۱۹۱۴ آغاز خواهد شد، اما بدون اشاره‌ای روشن به تاریخ پایان آن. بهائیان معتقدند شهادت دسته‌جمعی که در آخرالزمان پیش‌بینی شده بود، پیش‌تر در جریان آزار بهائیان رخ داده است. بهائیان انتظار دارند که آیینشان سرانجام مورد پذیرش توده‌های مردم جهان قرار گیرد و عصر طلایی را به ارمغان آورد. راستافاریان تفسیری منحصربه‌فرد از آخرالزمان دارند که بر پایه عهد عتیق و مکاشفه یوحنا استوار است. آن‌ها معتقدند امپراتور اتیوپی، هایله سلاسی، تجسم حلول خداوند و همان «شاه شاهان» و «خداوند خداوندان» است که در مکاشفه ۵:۵ ذکر شده. آن‌ها تاج‌گذاری سلاسی را ظهور دوم و جنگ دوم ایتالیا و اتیوپی را تحقق مکاشفه می‌دانستند. همچنین انتظار می‌رود سلاسی برای روز داوری بازگردد و «فرزندان گمشده اسرائیل» را به خانه بازگرداند؛ عبارتی که در راستافاری به کسانی اشاره دارد که از آفریقا از طریق برده‌داری برده شدند. مقایسه فرجام‌شناسی در چهار دین اهل کتاب جدول زیر ارکان فرجام‌شناختی (موعودشناسی و آخرالزمان) چهار دین اهل کتاب زرتشتی، یهودی، مسیحی و اسلامی را مقایسه می‌کند. در این جدول صابئین در نظر گرفته نشده است: موضوع زرتشتی یهودی مسیحی اسلامی نام و هویت منجی نام منجی سوشیانت — از تخمهٔ زرتشت مَشیَح — پادشاه از خاندان داوود بازگشت عیسی مسیح (ظهور دوم) مهدی موعود از نسل پیامبر؛ همچنین بازگشت عیسی برای یاری او خاستگاه منجی از تخمهٔ زرتشت؛ مادری باکره در دریاچه‌ای مقدس نطفه را می‌پذیرد انسانی از نسل داوود؛ پادشاه زمینی عیسی که به آسمان رفته از آسمان فرود می‌آید محمد بن حسن که در غیبت کبری است و ظهور می‌کند منشأ جغرافیایی ظهور از سواحل دریاچهٔ کیانسه / خراسان نامشخص؛ اما در بیت‌المقدس فعال می‌شود از آسمان؛ فرود بر کوه زیتون ظهور در مکه؛ کوفه پایتخت حکومت زمان و نشانه‌های ظهور زمان‌بندی در آخرین هزاره از دورهٔ دوازده‌هزارسالهٔ جهان پس از دوران رنج و آشوب؛ نشانه‌های پیش از ظهور پس از برآشفتگی بزرگ و نشانه‌های آخرالزمان آخرالزمان؛ پس از فتنه‌ها و ظهور دجال نشانه‌های پیشین فساد گسترده؛ بی‌دینی؛ آشوب اجتماعی گوگ و ماگوگ؛ بازگشت یهودیان به سرزمین؛ بازسازی معبد سوم ظهور ضدمسیح؛ جنگ بزرگ؛ نشانه‌های کتاب مکاشفه یوحنا ظهور دجال؛ یأجوج و مأجوج؛ فتنه‌های بزرگ؛ خروج سفیانی نقش بیت‌المقدس نقش مرکزی ندارد بازسازی معبد سوم در اورشلیم — هستهٔ اصلی مأموریت مسیحا فرود عیسی بر کوه زیتون؛ اورشلیم مرکز پادشاهی هزارساله بیت‌المقدس محل نزول عیسی؛ در روایاتی مهدی به سوی آن حرکت می‌کند نیروی ضد منجی دشمن اصلی اهریمن (انگره‌مینیو) — اصل شر مطلق؛ در فرشگرد نابود می‌شود گوگ و ماگوگ — ملل دشمن؛ آرمیلوس — ضدمسیح یهودی ضدمسیح — فریبکار آخرالزمان؛ «مرد گناه» در نامه‌های پولس دجال — فتنه‌گر یک‌چشم؛ توسط عیسی کشته می‌شود؛ یأجوج و مأجوج ماهیت دشمن شیطانی و غیرانسانی — اصل کیهانی شر ملل دشمن اسرائیل؛ رهبری اهریمنی رهبر سیاسی-دینی فریبکار؛ ادعای الوهیت فردی با قدرت‌های غیرعادی؛ فریب‌دهندهٔ مردم مأموریت منجی هدف اصلی نابودی اهریمن؛ احیای مردگان و تجدید جهان (فرشگرد) بازسازی معبد سوم؛ جمع‌آوری یهودیان تبعیدی؛ صلح جهانی داوری جهان؛ عصر مسیحایی؛ آسمان جدید و زمین نو عدالت پس از ظلم؛ برقراری حکومت اسلامی جهانی؛ پایان فتنه حکومت پس از ظهور جهان پاک زرتشتی — همهٔ مردم دین‌دار خواهند شد عصر مسیحایی — حکومت الهی با محوریت اسرائیل پادشاهی هزارساله — حاکمیت مسیح بر زمین حکومت مهدی — حکومت جهانی عدل‌محور رستاخیز و آخرت رستاخیز مردگان احیای همه مردگان در فرشگرد؛ تَن‌اَ‌پَسین — جسم رستاخیزی روز داوری رستاخیز جسمانی؛ داوری همهٔ انسان‌ها رستاخیز؛ روز حساب سرنوشت بدکاران دوزخ موقت؛ در فرشگرد همه تطهیر می‌شوند جهنا — عذاب موقت؛ برخی دیدگاه‌ها نابودی کامل جهنم — جدایی ابدی از خداوند؛ یا نابودی کامل (دیدگاه اقلیت) جهنم — عذاب ابدی برای کافران؛ شفاعت برای مسلمانان گناهکار ماهیت بهشت جهان مادی تجدیدشده — بهشت بر زمین عصر مسیحایی بر همین زمین — نه جهانی دیگر بهشت — حضور خدا؛ آسمان جدید و زمین نو بهشت — لذت‌های جسمانی و روحانی؛ لقاءالله ساختار کیهانی آخرالزمان دوگانهٔ خیر و شر اهورامزدا در برابر اهریمن — نبرد کیهانی نهایی خداوند در برابر ملل دشمن — پیروزی قوم برگزیده خدا در برابر شیطان — نبرد آرماگدون الله در برابر دجال و یأجوج و مأجوج پایان تاریخ فرشگرد — نوسازی کامل جهان؛ شر برای ابد نابود عصر مسیحایی — ادامهٔ تاریخ در شکل کامل‌شده آسمان جدید و زمین نو — این جهان کاملاً نو می‌شود قیامت — پایان این جهان و آغاز جهان ابدی کیهان‌شناسی چرخه‌ای هندوئیسم سنت ویشنوپرستی فرجام‌شناسی معاصر هندو را با شخصیت کالکی، دهمین و آخرین اوتار ویشنو، پیوند می‌دهد. بسیاری از هندوها معتقدند پیش از پایان یافتن عصر، کالکی به‌صورت شیوا تجسم خواهد یافت و همزمان جهان را منحل و بازآفرینی خواهد کرد. هر کالپا ۴٫۱ تا ۸٫۲ میلیارد سال به طول می‌انجامد که برابر با یک شبانه‌روز کامل برای برهما است؛ برهمایی که ۳۱۱ تریلیون و ۴۰ میلیارد سال زنده خواهد بود. پس از این چرخه بزرگ‌تر، تمام آفرینش به یک تکینگی گرانشی منقبض خواهد شد و سپس دوباره از آن نقطه واحد منبسط خواهد شد، همان‌طور که یوگه‌ها در الگویی فراکتال‌گونه دینی ادامه می‌یابند. آخرین دوره از این چهار عصر، کالی یوگا است (که اکثر هندوها آن را زمان حال می‌دانند) و با ستیز، ریاکاری، بی‌دینی، خشونت و انحطاط مشخص می‌شود. در این زمان آشوب، آخرین اوتار، کالکی، که با هشت قدرت فراانسانی آراسته است، بر اسبی سفید ظاهر خواهد شد. کالکی سپاهی گرد خواهد آورد تا «عدالت را بر زمین برقرار کند» و «ذهن مردم را به پاکی بلور» درآورد. با پایان یافتن کالی یوگا، چرخه یوگا بعدی با ساتیا یوگای جدیدی آغاز خواهد شد که در آن همگان با احیای دهرم دوباره پارسا خواهند بود. این دوره به نوبه خود با اعصار ترتا یوگا، دواپارا یوگا و سپس کالی یوگایی دیگر دنبال خواهد شد. این چرخه تا زمانی که چرخه بزرگ‌تر هستی زیر برهما به تکینگی گرانشی بازگردد ادامه خواهد یافت و جهانی نو زاده خواهد شد. چرخه برهما، ویشنو، شیوا و نوزایی در سطح فردی بازتابی در نظام کیهانی دارد، اما در باور ویشنوپرستی تحت تأثیر ابهامات مداخله الهی قرار می‌گیرد. بودیسم در بودیسم هیچ روایت کلاسیکی از آغاز یا پایان وجود ندارد؛quoted in: ماسائو آبه این امر را به فقدان خدا در بودیسم نسبت می‌دهد. تاریخ در فرایند پیوسته سامسارا یا «چرخه‌های بی‌آغاز و بی‌پایان تولد-مرگ-تولد دوباره» جای گرفته است. با این حال، نویسندگان متون بودایی مهایانه روایتی مشخص از آخرالزمان در سنت بودایی ارائه می‌دهند که بازگشت مایتریا و پایان جهان توسط او را توصیف می‌کند. این روایت یکی از دو شاخه اصلی فرجام‌شناسی بودایی را تشکیل می‌دهد و شاخه دیگر فرجام‌شناسی بودایی است. آخرالزمان در بودیسم می‌تواند فرجام‌شناسی فرهنگی را نیز دربر گیرد که «چیزهای پایانی» را پوشش می‌دهد؛ از جمله این ایده که دهرم گوتاما بودا نیز به پایان خواهد رسید. عصری نو فرا خواهد رسید که در آن بودای بعدی، مایتریا، ظاهر خواهد شد، اما پیش از آن، انحطاط جامعه بشری رخ خواهد داد. این دوره با طمع، شهوت، فقر، کینه، خشونت، قتل، بی‌دینی، ضعف جسمانی، فساد جنسی و فروپاشی اجتماعی همراه خواهد بود و حتی خود بودا فراموش خواهد شد. کهن‌ترین اشاره شناخته‌شده به مایتریا در چاکاواتی یا سیهاناد سوتا در دیگا نیکایا ۲۶ از متون دینی پالی آمده است. در آن، گوتاما بودا پیش‌بینی کرد که آموزه‌های دهرمش پس از ۵۰۰۰ سال فراموش خواهند شد. سپس متن تولد بودای مایتریا را در شهر کتوماتی در بنارس امروزی پیش‌بینی می‌کند؛ شهری که پادشاهش چاکاواتی سانکها خواهد بود. پس از بودا شدن، بر سرزمین پاک کتوماتی فرمانروایی خواهد کرد؛ بهشتی زمینی که گاهی با شهر هندی بنارس یا بناریس در اوتار پرادش کنونی همانند دانسته می‌شود. در بودیسم مهایانه، بودا بر سرزمینی از پاکی ریاست می‌کند؛ برای نمونه، آمیتابه بر سوکهاواتی، که بیشتر به «بهشت غربی» شناخته می‌شود، ریاست دارد. آموزه مهمی که او دوباره کشف خواهد کرد، ده عمل ناپارسا است: کشتن، دزدی، بدرفتاری جنسی، دروغ، سخن تفرقه‌افکن، سخن توهین‌آمیز، سخن بیهوده، آزمندی، قصد آسیب‌رسانی و دیدگاه‌های غلط. ادوارد کونزه در کتاب متون بودایی (۱۹۵۹) شرحی از مایتریا ارائه می‌دهد: مایتریا در حال حاضر در توسیتا ساکن است، اما به‌عنوان جانشین گوتاما بودای تاریخی در زمان نیاز بیشتر به جمبودویپ خواهد آمد. مایتریا در طول زندگی‌اش به روشنیدگی کامل دست خواهد یافت و پس از این بیداری دوباره، آموزش جاودانه دهرم (ادیان هندی) را به این عالم بازخواهد آورد و نیروانا را دوباره کشف خواهد کرد. آریا مایتریا ماندالا، که در سال ۱۹۳۳ توسط آناگاریکا گوویندا بنیان‌گذاری شد، بر پایه ایده مایتریا استوار است. فرجام‌شناسی مایتریا دین اصلی جنبش نیلوفر سفید را تشکیل می‌دهد؛ جنبشی دینی و سیاسی که در دودمان یوآن پدید آمد. این جنبش بعدها به شبکه مخفی جنایی چینی موسوم به تثلیث چینی تبدیل شد که امروزه به‌عنوان شبکه جنایی مخفی بین‌المللی وجود دارد. شایان ذکر است که در هیچ سوتای دیگری در دین پالی توصیفی از مایتریا نیامده است، که این امر تردیدهایی دربارهٔ اصالت این متن برمی‌انگیزد. افزون بر این، موعظه‌های بودا معمولاً در پاسخ به پرسشی یا در بستری مشخص هستند، اما این سوتا آغاز و پایانی دارد و محتوایش با دیگر سوتاها کاملاً متفاوت است. موعظه هفت خورشید بودا در «موعظه هفت خورشید» در متون دینی پالی، سرنوشت نهایی زمین را در آخرالزمانی توصیف می‌کند که با ظهور پیاپی هفت خورشید در آسمان مشخص می‌شود و هر یک ویرانی فزاینده‌ای به بار می‌آورد تا سرانجام سیاره نابود شود: دین پالی به توصیف ویرانی فزاینده هر خورشید ادامه می‌دهد. خورشید سوم گنگ و دیگر رودها را خشک خواهد کرد، خورشید چهارم دریاچه‌ها را تبخیر خواهد کرد و خورشید پنجم اقیانوس‌ها را خشک خواهد کرد. اسطوره‌شناسی نورس اسطوره‌شناسی اسکاندیناوی پایان روزگار را به‌صورت رگناروک به تصویر می‌کشد؛ واژه‌ای به زبان نورس باستان که به «غروب خدایان» ترجمه می‌شود. این رویداد با ویرانی‌ای موسوم به فیمبول‌وینتر آغاز خواهد شد که میدگارد را در سرما و تاریکی فرو خواهد برد. آنگاه نبردی درخواهد گرفت؛ از یک سو خدایان همراه با آسیر، ونیر و اینهریار به رهبری اودین، و از سوی دیگر نیروهای آشوب از جمله غول‌های آتش و یوتون به رهبری لوکی. ویدار، پسر اودین، آنگاه انتقام پدرش را با دریدن آرواره‌های فنریر و فروکردن نیزه‌اش در قلب گرگ خواهد گرفت. ثور، که او نیز پسر اودین است، مار را شکست خواهد داد، اما پس از آن تنها نه گام برخواهد داشت و در مرگ خود فرو خواهد افتاد. پس از این رویدادها مردم از خانه‌هایشان خواهند گریخت زیرا خورشید تیره خواهد شد و زمین در دریا فرو خواهد رفت. پس از این فاجعه، جهان تازه و حاصلخیز دوباره سر از آب بیرون خواهد آورد و خدایان بازمانده گرد هم خواهند آمد. دو انسان بازمانده، لیف و لیفتراسیر، آنگاه این زمین نو را دوباره آباد خواهند کرد. اسطوره‌شناسی مصری متون مصری معمولاً انحلال جهان را به‌عنوان احتمالی می‌نگرند که باید از آن اجتناب کرد و از این رو اغلب آن را به تفصیل توصیف نمی‌کنند. با این حال، بسیاری از متون به این ایده اشاره می‌کنند که جهان پس از چرخه‌های بی‌شماری از نوزایی، محکوم به پایان است. این پایان درگذری از متون تابوت و گذری صریح‌تر از کتاب مردگان توصیف شده است؛ جایی که آتوم می‌گوید روزی جهان منظم را منحل خواهد کرد و به حالت بدوی و بی‌تحرک خود در آب‌های آشوب بازخواهد گشت. همه چیز جز آفریننده از میان خواهد رفت، به استثنای اوزیریس که همراه با او باقی خواهد ماند. جزئیات این چشم‌انداز فرجام‌شناختی، از جمله سرنوشت مردگانی که با اوزیریس در پیوندند، مبهم باقی مانده‌اند. با این حال، با حضور خدای آفریننده و خدای نوزایی در کنار هم در آب‌هایی که جهان منظم از آن‌ها برخاست، امکان پدیدآمدن آفرینشی نو به همان شیوه قدیم وجود دارد. بدون آخرالزمان تائوئیسم آیین تائو به آنچه پیش از زندگی بوده یا پس از آن خواهد آمد نمی‌پردازد و تنها به هستی خود در تائو آگاه است. فلسفه آن بر این است که مردم می‌آیند و می‌روند، درست مانند کوه‌ها، درختان و ستارگان، اما تائو تا ابد ادامه خواهد داشت. | ## جمع‌بندی | زندگی بر روی زمین بسیار پیش از آنکه سیاره احتمالاً توسط خورشید بلعیده شود یا به زغال تبدیل گردد، به دلیل افزایش دما غیرممکن خواهد شد.