موضوع مقاله: خاندان مکابی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خاندان مکابی | مقدمه: مکابیان توانستند مرزهای سرزمین موعود را گسترش دهند، یهودیت را دوباره دین رسمی کشورشان کنند و جلو پیشروی هلنیسم و یهودیت هلنیستی را بگیرند. | ## بخش 1: خاندان مکابی | یکی از توضیحات در مورد ریشه این لغت که آن را به رسمیت شناختن، کلمه آرامی maqqəḇa به معنی «چکش»، می‌باشد؛ که از خشونت یهودا مکابی در نبرد، گرفته شده‌ است. اغلب به‌عنوان مترادفی برای تمام سلسله‌ حشمونیان به کار می‌رود، اما «مکابیان» در معنای دقیق، تنها شامل یهودا مکابی و چهار برادر او بودند. یکی از توضیحات در مورد ریشه‌ی این نام آن است که از واژه‌ی آرامی maqqəḇa به معنای «چکش» گرفته شده، که اشاره دارد به شدت و قدرت یهودا در میدان نبرد. 171–172.Exodus 15:11 همچنین گفته می‌شود که این واژه سرواژه‌ای است از عبارت «متیتیاهو هاکوهن بن یوحنان» (مَتّیاس کاهن، پسر یوحنا). آیه‌ی متناظر در تورات، خروج ۱۵:۱۱ — سرود موسی و فرزندان اسرائیل در کنار دریا — به واژه‌ی elim اشاره دارد، که مفهومی زمینی از نیروهای طبیعی، قدرت آسمانی، جنگ و قدرت‌های حکومتی دارد. پیش زمینه در سده‌ی دوم پیش از میلاد، یهودیه میان دو پادشاهیِ بطلمیوسی (با مرکزیت در مصر) و سلوکی (با مرکزیت در سوریه) قرار داشت؛ دو سلسله‌ای که پس از مرگ اسکندر مقدونی شکل گرفته بودند. یهودیه در آغاز زیر فرمانروایی بطلمیوسیان بود، اما حدود سال ۱۹۷ پیش از میلاد، پس از نبرد پانیوم و در جریان جنگ پنجم سوری، به دست سلوکیان افتاد. در آن دوران، یهودیه تحت تأثیر روند «هلنیزه شدن» (پذیرش فرهنگ یونانی) قرار گرفته بود که از زمان اسکندر آغاز شده بود. برخی از یهودیان، به‌ویژه طبقه‌ی شهریِ اشراف، از جمله خاندان توبیاد، تمایل داشتند از شریعت یهودی دست بردارند و شیوه‌ی زندگی یونانی را در پیش گیرند. «یاسون»، برادر اُنیاس، با پرداخت رشوه به آنتیوخوس، خود را به جای برادرش به مقام کاهن اعظم رساند. برادر او، «لِسیمَخوس»، ظروف مقدس معبد را دزدید و این ماجرا شورش‌هایی را برانگیخت که در جریان آن لِسیمَخوس کشته شد. منلاوس به اتهام قتل اُنیاس دستگیر و در برابر آنتیوخوس محاکمه شد، اما با پرداخت رشوه از مجازات گریخت. در سال ۱۶۸ پیش از میلاد، آنتیوخوس به معبد یورش برد، اورشلیم را مورد حمله قرار داد و «زنان و کودکان را به اسارت برد.»I Maccabees, i, 30–32 از این زمان به بعد، آنتیوخوس سیاستی سخت‌گیرانه و پرشور در جهت هلنیزه‌کردن سرزمین‌های تابع سلوکی، از جمله «کوئله سوریه» و «فنیقیه» در پیش گرفت. | ## بخش 2: خاندان مکابی | نویسندهٔ «سفر مکابیان اوّلِ» قیام مکابی را خیزشی از سوی یهودیان پارسا علیه پادشاه سلوکی—که کوشیده بود دین آنان را ریشه‌کن کند—و نیز علیه یهودیانی که از او حمایت می‌کردند، تلقی می‌کند. کالینز» می‌نویسد گرچه جنگ داخلی میان رهبران یهودی به سیاست‌های نوین پادشاه انجامید، نادرست است که قیام را صرفاً منازعه‌ای میان هلنیسم و یهودیت ببینیم؛ زیرا «قیام نه از رهگذر ورود آداب یونانی (نمونه‌اش ساخت ژیمنازیوم) بلکه به‌سبب آزار کسانی برانگیخته شد که با ختنه کردن فرزندانشان و خودداری از خوردن گوشت خوک، احکام تورات را به‌جا می‌آوردند.» در کشمکش بر سر منصب کاهنِ اعظم، سنت‌گرایانی با نام‌های عبری/آرامی مانند اُنیاس با هلنی‌گرایانی با نام‌های یونانی مانند یاسون و منلاوس رویارو شدند.Gundry, Robert H. با تشدید درگیری، آنتیوخوس اعمال سنت‌گرایان را ممنوع کرد و بدین‌سان، برخلاف رویهٔ متعارف سلوکیان، دینِ یک قوم را به‌طور کامل منع نمود. انگیزه‌های آنتیوخوس همچنان نامشخص است: شاید از برکناریِ منصوبِ خود، منلاوس، خشمگین شده بود، یا—با تشویق گروهی از هلنی‌گرایانِ رادیکال در میان یهودیان—شاید در واکنش به قیامِ یهودیانِ مغرور که نیروی خود را از معبد و تورات می‌گرفت، اقدام کرد. 147 بر پایهٔ «مکابیانِ اوّل»، آنتیوخوس بسیاری از رسوم دینیِ سنتیِ یهودیان و سامریان را ممنوع کرد: نگهداریِ تورات را جرمِ مستوجبِ اعدام اعلام نمود و نسخه‌هایی را که می‌یافت سوزاند؛I Macccabees. 1:57 شبات‌ها و اعیاد را قدغن کرد؛ ختنه را غیرقانونی اعلام کرد و مادرانی را که نوزادانشان را ختنه می‌کردند همراه با خاندانشان کُشتند؛ و قربانیِ آیینیِ سنتیِ یهودی را نیز ممنوع ساخت. گفته می‌شد که بتی از «زئوسِ اُلمپی» بر مذبحِ معبد نهاده شد و بنی‌اسرائیل برای خدایان یونانی مذبح‌هایی برپا کردند و بر آن‌ها حیوانات «نجس» قربانی نمودند.I Maccabees, 1, 41–50 بر پایهٔ اندیشهٔ حسیدی، هدف اصلی آنتیوخوس چنین توضیح می‌شود: او با این‌که یهودیان فرهنگ یهودیت را حفظ کنند مخالفتی نداشت؛ مقصودش این بود که احکام تورات را که منطقی نبودند و صرفاً به‌سبب فرمان خدا انجام می‌شدند، ریشه‌کن کند. 162 قیام و شورش در روایتِ «مکابیانِ اوّل»، پس از آن‌که آنتیوخوس فرمان‌های منع‌کنندهٔ مناسک دینی یهود را صادر کرد، کاهنی یهودی از مودعین به نام «متّتیاهوِ حَسمونی / متاتیاس» با خودداری از پرستش خدایان یونانی، جرقهٔ شورش علیه امپراتوری سلوکی را زد. پس از مرگ متّتیاهو، حدود یک سال بعد در ۱۶۶ پیش از میلاد، پسرش «یهودا مکابی» سپاهی از مخالفان یهودی را در جنگ‌های چریکی به پیروزی بر سلوکیان رهبری کرد؛ جنگی که در آغاز متوجه یهودیانِ هلنی‌گرا—که شمارشان بسیار بود—بود. مکابیان مذبح‌های بت‌پرستانه را در روستاها ویران کردند، پسران را ختنه نمودند و بسیاری از یهودیان را به زندگیِ پنهانی و غیرقانونی کشاندند. پس از پیروزی، مکابیان با ظفر به اورشلیم درآمدند و معبد را به‌طور آیینی تطهیر کردند، عبادت سنتی یهودی را در آن از نو برپا داشتند و یوناتانِ مکابی را به مقام کاهنِ اعظم گماشتند. ارتش بزرگی از سوی سلوکیان برای سرکوب قیام اعزام شد، اما با مرگ آنتیوخوس چهارم به سوریه بازگشت. فرماندهٔ آن، لیسیاس، که گرفتار امور داخلی سلوکیان بود، با سازشی سیاسی موافقت کرد که آزادی دینی را بازگرداند. | ## بخش 3: خاندان مکابی | جشن یهودیِ «حنوکا» یادبودِ بازتقدیسِ معبد پس از پیروزیِ یهودا مکابی بر سلوکیان است. بنا بر سنّت ربّانی، مکابیانِ پیروز تنها یک سبوی کوچک روغن یافتند که به‌واسطهٔ مُهری پاک و آلوده‌نشده مانده بود؛ هرچند روغنِ آن فقط برای یک روزِ افروختنِ منورهٔ معبد (شمعدان هفت‌شاخه) کفایت می‌کرد، امّا به‌گونه‌ای معجزه‌آسا هشت روز دوام آورد و در این فاصله توانستند روغنِ بیشتری تهیه کنند."Talmud, Tractate Shabbat". خاندان مکابی / حشمونی پس از بازتقدیسِ معبد، حامیانِ مکابیان بر سر ادامهٔ جنگ دچار اختلاف شدند. هنگامی که شورش به رهبریِ متّتیاهو آغاز شد، آن را جنگی برای آزادیِ دینی و پایان‌دادن به ستمِ سلوکیان می‌دانستند. امّا وقتی مکابیان دریافتند تا چه اندازه موفق بوده‌اند، بسیاری خواستار ادامهٔ قیام و فتحِ سرزمین‌های دیگرِ دارای جمعیت یهودی—یا واداشتن مردمانشان به پذیرش یهودیت—شدند. یوناتان با دولت‌های خارجی گوناگون پیمان بست و بدین‌سان شکاف میان آنان که صرفاً آزادیِ دینی می‌خواستند و آنان که در پیِ قدرتِ بیشتر بودند عمیق‌تر شد. در سال ۱۴۲ پیش از میلاد، یوناتان به دست «دیودوتوس تروفون»، مدعیِ تختِ سلوکی، ترور شد و «شمعونِ مکابی»، آخرین پسرِ باقیماندهٔ متّتیاهو، جانشین او گردید. شمعون از «دمتریوسِ دوم نیکاتور»، پادشاه سلوکی، حمایت کرد و دمتریوس در برابر، مکابیان را از پرداخت خراج معاف ساخت. در سال ۱۴۰ پیش از میلاد، او از سوی مجلسی از کاهنان، رهبران و مشایخ به‌عنوان کاهن اعظم، فرمانده نظامی و فرمانروای اسرائیل به رسمیت شناخته شد. اندکی پس از آن، سنای روم پیمانِ خود با پادشاهیِ حسمونی را تجدید کرد و به متحدانش در مدیترانهٔ شرقی نیز فرمان داد همین کار را انجام دهند.[34] گرچه مکابیان به خودمختاری دست یافتند، منطقه همچنان استانی از امپراتوری سلوکی باقی ماند و از شمعون خواسته شد که برای «آنتیوخوس هفتم سیدتس»، برادرِ دمتریوس دوم، نیرو فراهم کند. وقتی شمعون از واگذاریِ سرزمین‌هایی که فتح کرده بود سر باز زد، آنتیوخوس آن‌ها را با زور پس گرفت. آنتیوخوس سراسر ناحیهٔ یهودیه را فتح کرد، امّا از حمله به معبد یا دخالت در آیین‌های یهودی خودداری نمود. | ## جمع‌بندی | حکومت مستقلِ حَسمونی تا سال ۶۳ پیش از میلاد دوام آورد؛ زمانی که سردار رومی «پومپیوس» در جنگ داخلی حَسمونی مداخله کرد و آن را به پادشاهیِ وابسته به روم بدل ساخت.