موضوع مقاله: عباس‌میرزا ملک‌آرا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عباس‌میرزا ملک‌آرا | مقدمه: عباس میرزا مُلک‌آرا (۱ شهریور ۱۲۱۸ خورشیدی در تهران - ۱۲۷۷ یا ۱۲۷۸ خورشیدی در تهران)بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، تهران، گلشن، چاپ سوم، ۱۳۶۲، ج۲، ص۲۲۵-۲۲۳.نوائی، عبدالحسین، شرح حال عباس میرزا ملک آرا، تهران، بابک، چاپ اول، ۱۳۶۱، ص۱۸-۳۹. | ## بخش 1: عباس‌میرزا ملک‌آرا | همچنین برخی از تاریخ‌نگاران باور دارند که محمدشاه، به احترام مرشد و صدراعظم او، میرزا عباس ایروانی مشهور به حاجی میرزا آقاسی، نام عباس را بر فرزند خود نهاد. مادرش خدیجه‌خانم چهریقی، خواهر یحیی‌خان چهریقی از روسای کرد ایل شکاک، بود، در واقع یحیی‌خان چهریق دایی عباس میرزا مُلک‌آرا به‌شمار می‌آمد.ادیب الشعراء، تاریخ افشار، ص۴۳۱ عباس میرزا هم از ناصرالدین شاه کوچکتر بود و نیز مادرش از تبار کرد و سنی مذهب بود و این دو مانع از ولیعهدی او می‌شد. محمدشاه، عباس میرزا را بیش از سایر فرزندانش دوست می‌داشت و به او لقب «نایب‌السلطنه» بخشیده بود. عباس میرزا مورد سوءظن ناصرالدین شاه قرار داشت، چرا که شاه او را مدعی تاج و تخت می‌پنداشت. بعد از مدتی عباس میرزا از ترس به قفقاز گریخت و این بار با وساطت میرزا حسین مشیرالدوله در ۱۲۹۶ (قمری) به ایران بازگشت. او در سال ۱۳۱۴ (قمری) به جای محسن مشیرالدوله وزیر عدلیه شد و دو سال بعد در هنگام اسب‌سواری به دلیل سکتهٔ قلبی درگذشت. او کتابی درباره وقایع زندگی خود، تحت عنوان شرح حال عباس‌میرزا ملک‌آرا نوشته است.نوائی، عبدالحسین، شرح حال عباس میرزا ملک آرا، تهران، بابک، چاپ اول، ۱۳۶۱. | ## بخش 2: عباس‌میرزا ملک‌آرا | تحت‌الحمایگی عباس میرزا توسط سفارت انگلیس محمدشاه، پدر عباس میرزا، به همان اندازه که از مهدعلیا (مادر ناصرالدین شاه) بیزار بود، شیفتهٔ خدیجه خاتون (مادر عباس میرزا) بود. پدر خدیجه خانم با شیوخ نقشبندیه ارتباط داشت و دخترش را به توصیه پدر شیخ عبیدالله نهری به عقد شاه درآورده بود. پس از مرگ محمد شاه، مادر عباس میرزا، اندیشناک بود که پسرش را به نیرنگ مهدعلیا مسموم گردانند. فرانت، کاردار سفارت، به او اطمینان داد که سفارت سلامت پسرش را تضمین می‌کند، و اگر لازم افتد مادر و فرزند را در سفارت پناه خواهد داد. در جواب آن نامه، مهدعلیا اطمینان داد که هیچ نیت بدی ندارد و نمی‌گذارد آزاری به او وارد آید و حتی جانب آن بانو را نگاه خواهد داشت. در هنگام بازگشت شاه عباس میرزا را حاکم قم نمود تا در حالتی تبعید گونه از پایتخت دور بماند. شاه با امیرکبیر به منازعه برخاست و بر حکم خود اصرار کرد و در ضمن به امیرکبیر بی‌اعتماد شد. | ## بخش 3: عباس‌میرزا ملک‌آرا | ابوالحسن غفاری (عموی کمال‌الملک) این ماجرا را در این پرده نقاشی که در اصل برای کتاب هزار و یک شب ترسیم شده، هارون الرشید را به شکل ناصرالدین‌شاه و جعفر برمکی را به شکل امیرکبیر در کنار جوانی که احتمالاً عباس میرزاست نقش کرده است که این نقاشی را می‌توان به هوشمندی و آینده‌نگری نقاش یا به بدخواهی و دشمنی او با امیرکبیر منتسب کرد.قبله عالم ص 210آفتاب وقایع پس از قتل امیرکبیر پس از قتل امیرکبیر، مازبوری وزیر امور خارجه بریتانیا، نامهٔ عتاب‌آمیز و تندی خطاب به دولت ایران نوشت. در حاشیهٔ اصل یادداشت وزارت امور خارجه بریتانیا تصریح شده است: «این اعلام اخیر در برحذر داشتن دولت ایران از ارتکاب قتل‌های سیاسی، مربوط به احتمال کشتن عباس میرزای نایب السلطنه ملک‌آرا برادر ناصرالدین‌شاه بود». جاستین شیل، وزیر مختار وقت بریتانیا در ایران، می‌نویسد: «در دربار چنین شایع شده است که دوّمین قربانی کینه‌توزی و انتقام‌جویی مادر شاه، همانا عباس میرزای نایب السلطنه برادر ناتنی ناصرالدین‌شاه است. و نیز از منبع موثقی شنیدم که علت اصلی ناخشنودی شاه نسبت به مرحوم امیرنظام نیز جانبداری او از نایب السلطنه و مادرش بوده است…» شیل، سپس در نامه‌ای خطاب به ناصرالدین‌شاه، می‌نویسد: «حکومت شهر قم که تبعیدگاه مغضوبان سیاسی به‌شمار می‌رود، شایسته مقام یگانه برادر پادشاه نیست، دولت ملکه انگلستان به سرنوشت و نیکبختی او علاقهٔ خاص دارد، باید به پایتخت برگردد و در سایه رأفت پادشاه به آسودگی زیست کند و از هر گزند و کینه‌ای در امان باشد. و این کیفیت را دولت انگلستان در اساس مناسبات خود با ایران منظور خواهد داشت.» به هر حال رفتار دولت انگلستان در دل ناصرالدین شاه هراسی انداخت که از آن پس به‌طور علنی به قتل‌های سیاسی دست نزند. | ## جمع‌بندی | آثار یادداشت‌های وی،‌ با عنوان «شرح حال عباس میرزا مُلک‌آرا»، به تصحیح عبدالحسین نوایی و با مقدمه عباس اقبال آشتیانی در ۱۳۲۵ توسط «انجمن نشر آثار ایران» (در حقیقت به هزینه دوستان اقبال) به چاپ رسید؛‌ چاپ/ویراست دوم کتاب نیز در ۱۳۶۱ توسط انتشارات بابک به بازار عرضه شد.