موضوع مقاله: محمد شمس لنگرودی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # محمد شمس لنگرودی | مقدمه: محمدتقی جواهری گیلانی معروف به محمد شمس لنگرودی شاعر، پژوهشگر، بازیگر، خواننده و مورخ ادبی معاصر ایرانی است.چهره‌های شعرِ امروزِ ایران وی دیپلمِ ریاضی و لیسانسِ اقتصاد و بازرگانی دارد و مدرس دانشگاه بوده و تاریخ هنر درس می‌دهد. | ## بخش 1: محمد شمس لنگرودی | پدر نیز شاعر متبحری بود و کتابی تحت عنوان دیوان شمس دارد زندگینامه شمس لنگرودی، همشهری وی در دبستان کوروش و دبیرستان‌های امیرکبیر، ملی محمدیه و خیام شهر لنگرود تحصیل کرد و در سال ۱۳۴۸ دیپلم ریاضی گرفت. علاقه پدر به شعر و کتابخوان بودن مادر سبب شد که به شعر و ادبیات علاقه‌مند شود و در سال ۱۳۴۶ اولین شعرش که تقلیدی از اشعار نادر نادرپور بود در هفته‌نامه امید ایران چاپ شد. تحصیل در رشت در مهر ماه سال ۱۳۴۹ تحصیل در رشته اقتصاد را در مدرسه عالی بازرگانی رشت آغاز می‌کند. شمس جوان که در لنگرود مجبور به حفظ شان روحانی پدر بود، با حضور در فضای توأم با مدارا و فرهنگی رشت، جهان دیگری را تجربه می‌کند.این عصیانگر محجوب، بهاءالدین مرشدی، فصلنامه گوهران شماره ۱۹و۲۰ در همین ایام در حالی که سخت تحت تأثیر زندگی و شعر بودلر بود در دبیرستان‌های رشت نیز تدریس می‌کرد تا در بهمن ماه سال ۱۳۵۳ توانست با درجه کارشناسی اقتصاد از مدرسه عالی بازرگانی رشت فارغ‌التحصیل شود. انتشارِ نخستین کتاب در سال ۱۳۵۴ به تهران رفت و در دبیرستان دخترانه خوارزمی مشغول به تدریس ادبیات فارسی شد ولی پس از چند ماه به دلایل سیاسی از کار اخراج شد و به رشت بازگشت. خود او معتقد است که انتشار این کتاب در واقع خداحافظی با دوره خاص فکری و زیبایی‌شناسی و آغازی دیگر در نوع تفکر ادبی او بوده‌است.مصاحبه تصویری با بی‌بی‌سی فارسی، برنامه تماشا در سال ۱۳۵۸ با فرزانه داوری ازدواج می‌کند و در همان سال از محل کارش در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تهران که دو سال در آنجا مشغول به کار بود، اخراج می‌شود.سالشمار زندگی و آثار شمس لنگرودی، فصلنامه گوهران، بهمن ۱۳۸۷، شماره ۱۹ و ۲۰ زندان اوین در شهریور ۱۳۶۱ و به دنبال زندانی شدن برادر، دستگیرشده و در اوین زندانی می‌شود، سرانجام با تلاش‌های پدر و وساطت و پیگیری آیت الله حسینعلی منتظری پس از حدود ۱ سال از زندان آزاد می‌شود. تجربه زندان تأثیر عمیقی در افکار و جهان‌بینی شمس لنگرودی گذاشت و تصمیم گرفت که با تمام وجود به ادبیات بپردازد. | ## بخش 2: محمد شمس لنگرودی | شهرت نام شمس لنگرودی پس از انتشار مجموعه‌های «خاکستر و بانو» و «جشن ناپیدا» در اواسط دههٔ ۱۳۶۰ مطرح شد و پس از چاپ «قصیدهٔ لبخند چاک‌چاک» به شهرت رسید؛ سپس ده‌سالی را با سکوت در شعر می‌گذراند و سرانجام در سال ۱۳۷۹، مجموعه شعر «نت‌هایی برای بلبل چوبی» را روانه بازار کتاب می‌کند. این شاعر در دههٔ ۱۳۸۰ سال‌های سکوت و کم‌کاری را جبران می‌کند؛ در این سال‌ها هشت مجموعه شعر از او منتشر می‌شود که از آن جمله‌است: «پنجاه‌وسه ترانهٔ عاشقانه»، «رسم‌کردن دست‌های تو» و «شب، نقاب عمومی است». از این میان، مجموعه شعر «۲۲ مرثیه در تیرماه» از طریق رسانه‌های اینترنتی منتشر شده‌است. شمس لنگرودی در سال ۱۳۸۹ در فیلم فلامینگو شماره ۱۳ به کارگردانی حمیدرضا علیقلیان در نقش یک شاعر ظاهر شد.«فلامینگو شماره ۱۳» با بازی شمس لنگرودی در ایتالیا، خبرآنلاین ۲۲ خرداد ۱۳۹۰ در سال ۱۳۹۲ در فیلم پنج تا پنج به کارگردانی تارا اوتادی همراه با رضا کیانیان بازی کرد و پس از آن در سال ۱۳۹۳ در فیلم سینمایی احتمال باران اسیدی به کارگردانی بهتاش صناعی‌ها مجدداً به ایفای نقش پرداختشمس لنگرودی: با احتیاط به سینما آمدم، ایسنا، ۱۴ بهمن ۱۳۹۳و برای بازی در این فیلم کاندیدای دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد در نهمین جشن انجمن منتقدان سینمای ایران شد. ref در اسفندماه ۱۳۹۳، شمس لنگرودی طی نامه کوتاهی از جشنواره شعر فجر که در آن نامزد دریافت جایزه شده بود کناره‌گیری کرد.کناره‌گیری شمس لنگرودی و علیرضا عباسی از جشنواره شعر فجر،روزنامه دنیای اقتصاد،شماره ۳۴۳۶ مشاغل مشاغل به ترتیب: ۰۱ دبیر ریاضیات، اقتصاد، ادبیات در مدارس رشت و تهران. ۰۵ مدرس فلسفه تحول هنر و ادبیات غرب به مدت ۲۵ سال در دانشگاه‌های آزاد اراک و تهران، دانشگاه تهران و مدرسه عالی هنر و معماری پارس. سبک محمد شمس لنگرودی در ابتدای راه شاعری تحت تأثیر زبان و نگاه فریدون توللی، فریدون مشیری و به ویژه نادر نادرپور بود. | ## بخش 3: محمد شمس لنگرودی | با وارد شدن به جریانات سیاسی و تحت تأثیر شرایط زمانه به شعر سیاوش کسرایی و در نهایت احمد شاملو متمایل می‌شود و می‌توان بخش بزرگی از اشعار او را متأثر از زبان شاملو دانست.شعر شمس لنگرودی از آغاز تا امروز، فیض شریفی، انتشارات نگاه ۱۳۹۲ پس از کتاب قصیده لبخند چاک چاک بود که به تدریج توانست از تحت تأثیر بودن دیگران فاصله بگیرد و با سادگی و روانی کلام و مفاهیم به زبان محاوره نزدیک شود.ماندگاری مردگان، عنایت سمیعی، مجله کلک، شهریور ۱۳۶۹ شماره ۶ او در کتاب «نت‌هایی برای بلبل چوبی» با آرمان‌خواهی و نگاه ایدئولوژیک خداحافظی و سعی در ساختن جهان جدیدی در شعرش می‌کند. زبان‌ساده، کوتاه نویسی، طنز، پرداختن به زندگی روزمره و پر رنگ بودن عشق از ویژگی‌های اصلی شعرهای اخیر شمس لنگرودی است.در حضور رمانس، رسول رخشا، فصلنامه گوهران شماره ۱۹ و ۲۰ کارزار هم‌صدایی در برابر تحریم‌ها در ۱۸ آبان ۱۳۹۷ و بعد از دور دوم تحریمهای آمریکا علیه ایران، شماری از هنرمندان، کنشگران، فعالان فرهنگی و روزنامه‌نگاران ایرانی با امضای نامه‌ای سرگشاده و راه‌اندازی کارزاری علیه تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا، از «مردم جهان» خواستند در برابر تحریم‌ها با آن‌ها هم‌صدا شوند. شعر سال انتشار نام کتاب انتشارات ۱۳۵۵ رفتار تشنگی مؤلف ۱۳۶۳ در مهتابی دنیا نشر چشمه ۱۳۶۵ خاکستر و بانو نشر چشمه ۱۳۶۷ جشن ناپیدا نشر چشمه ۱۳۶۹ قصیده لبخند چاک چاک نشر مرکز ۱۳۷۹ نت‌هایی برای بلبل چوبی نشر سالی ۱۳۸۳ پنجاه و سه ترانه عاشقانه انتشارات آهنگ‌دیگر ۱۳۸۳ باغبان جهنم انتشارات آهنگ‌دیگر ۱۳۸۵ توفانی پنهان شده در نسیم، گزیده اشعار به انتخاب و مقدمه بهاءالدین مرشدی نشر چشمه ۱۳۸۶ ملاح خیابان‌ها انتشارات آهنگ‌دیگر ۱۳۸۷ چوپانی سایه‌ها گزیده شعرها با انتخاب کریم رجب زاده نشر تکا ۱۳۸۷ مجموعه اشعار انتشارات نگاه ۱۳۸۸ هیچ‌کس از فردایش با من سخن نگفت گزیده شعرها با انتخاب و مقدمه آزاده کاظمی انتشارات نگاه ۱۳۸۸ ۲۲ مرثیه در تیر ماه مرتبط با رویدادهای پس از انتخابات ۱۳۸۸ به صورت الکترونیکی ۱۳۸۸ مرا ببخش خیابان بلندم گزیده شعرها با انتخاب غلامرضا بروسان نشر شاملو ۱۳۸۹ لب‌خوانی‌های قزل‌آلای من انتشارات آهنگ‌دیگر ۱۳۸۹ رسم کردن دست‌های تو انتشارات آهنگ‌دیگر ۱۳۸۹ می‌میرم به جرم آن‌که هنوز زنده بودم نشر چشمه ۱۳۹۰ شب نقاب عمومی است انتشارات نگاه ۱۳۹۲ آوازهای فرشته بی‌بال (مجموعه اشعار) انتشارات نگاه ۱۳۹۲ تعادل روز بر انگشتم (مجموعه شعر) انتشارات نگاه۱۳۹۲ حکایت دریاست زندگی (گزینهٔ اشعار) نشر نیماژ۱۳۹۳ منظومه بازگشت و اشعار دیگر کتاب برگزیده جایزه شعر احمد شاملو نشر چشمه۱۳۹۵واژه‌ها به دیدن من آمدندانتشارات نگاه۱۳۹۸کتاب موسیقیانتشارات نگاه۱۴۰۰قطار سفید (شامل چهار کتاب قطار سفید، منظومه بازگشت، کتاب موسیقی و کتاب کویر)انتشارات نگاه۱۴۰۲رقص با گذرنامه جعلیانتشارات نگاه رمان رژه بر خاک پوک، نشر مرکز، ۱۳۷۳ آن‌ها که به خانه من آمدند، نشر افق، ۱۳۹۴ پژوهش گردباد شور جنون، تحقیقی در سبک هندی و اشعار و احوال کلیم کاشانی، ۱۳۶۶ تاریخ تحلیلی شعر نو (جلد اول)، نشر مرکز ۱۳۷۰ مکتب بازگشت، تحقیقی در تاریخ و شعر دوره‌های افشاریه، زندیه و قاجاریه، نشر مرکز ۱۳۷۲ تاریخ تحلیلی شعر نو (چهار جلد)، نشر مرکز ۱۳۷۷ از جان گذشته به مقصود می‌رسد، در آثار و احوال نیما یوشیج، نشر قصه ۱۳۸۰ رباعی محبوب من، نشر مرکز ۱۳۸۸ روزی که برف سرخ ببارد، نشر مرکز ۱۳۸۹ قصه برای کودکان شبی که مریم گم شد، تصویرگر: سارا ایروانی ۱۳۷۸ رومی و بومی؛ روایت تازه از حکایت موش و گربه، تصویرگر: نیلوفر مهراد، نشر چشمه ۱۳۹۰ داستان چرخ، تصویرگر، الهه جوانمرد، نشر شهر قلم ۱۳۹۲ دربارهٔ شمس لنگرودی سخت مثل آب، فیلم مستندی نود دقیقه‌ای دربارهٔ زندگی و شعر شمس لنگرودی به کارگردانی آرش سنجابی و تهیه‌کنندگی سعید اردهالی بازتاب زندگی ناتمام، مجموعه مصاحبه ها، به کوشش مژگان معقولی. تاریخ شفاهی زندگی‌نامهٔ شمس لنگرودی از سری کتاب‌های تاریخ شفاهی ایران زیر نظر محمد هاشم اکبریانی، مصاحبه‌کننده: کیوان باژن، تهران: نشر ثالث، ۱۳۸۷. آن‌جا که وطن بود، گفت‌وگوهای مهدی مظفری ساوجی با شمس لنگرودی، تهران: چشمه، ۱۳۹۹، چاپ دوم این اثر در اردیبهشت ماه ۱۴۰۳ از سوی انتشارات دیدآور صورت گرفته است. دو امدادی تک نفره، خاطرات شمس لنگرودی از سال‌های ۱۳۲۹ تا ۱۳۵۹، تهران: چشمه ۱۴۰۰ جایی پشت واژه‌ها، گفت‌وگوهای مهدی مظفری ساوجی با شمس لنگرودی، تهران: دیدآور، ۱۴۰۰، چاپ دوم، ۱۴۰۳. | ## جمع‌بندی | کاظمی، رحمان، (۱۴۰۴): جنون، خرد و سوررئالیسم: شناختی از شعر شمس لنگرودی، تهران: مروارید.