موضوع مقاله: سکه‌های عرب-ساسانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سکه‌های عرب-ساسانی | مقدمه: سکه‌های عرب-ساسانی یا سکه‌های عربی-ساسانی، یک اصطلاح مربوط به سکه‌شناسی است که در ارتباط با سکه‌های مسی و نقره‌ای ضرب‌شده به سبک سکه‌های ساسانی توسط اعراب مسلمان در زمان ورود اسلام به ایران و چند دهه بعد از آن کاربرد دارد. | ## بخش 1: سکه‌های عرب-ساسانی | تصاویر روی سکه‌ها بیشتر شامل نقش‌هایی از خسرو دوم، یزدگرد سوم و گاه به ندرت هرمز چهارم می‌شدند. کاربرد سکه‌های سکه‌های عرب ساسانی در قلمروی سابق شاهنشاهی ساسانی، همزمان بود با کاربرد سکه‌های اصطلاحاً «عرب بیزانسی» در سرزمین‌های سابق امپراتوری بیزانس. برای اخذ الگوی سکه‌های این سرزمین‌ها توسط اعراب مسلمان دلایل متفاوتی ذکر شده‌است. از جمله اینکه به دلیل نیاز به حفظ ثبات اقتصادی، اعراب در ابتدا تمایل چندانی به عوض کردن سکه‌های رایج نداشتند و در ابتدا تنها سعی می‌کردند نوشته‌های عربی را به خط کوفی بر سکه‌ها بیفزایند یا نشان‌های دینی امپراتوری‌های پیشین را از سکه‌ها بزدایند. منطقه پارس (شامل شهرهای بیشاپور، دارابگرد، اصطخر) درکنار آذربایجان ازجمله مهم‌ترین مکان‌های ضرب سکه‌های عرب ساسانی بودند. نخستین بار که از سکه‌های مسی عرب ساسانی نام برده شده در کاتالوگ موزه سلطنتی برلین در سال ۱۸۹۸ میلادی است. در سال ۱۹۲۸ و ۱۹۳۷ نیز شماری از سکه‌های مسی از حفاری در شوش به دست آمد که نخستین مدرک جدی در این زمینه بود. در سال‌های گذشته نیز شماری سکه از روستای دوکوهک شهرستان ارسنجان به دست آمده است. | ## بخش 2: سکه‌های عرب-ساسانی | پیشینه نظام پولی در ابتدای خلافت راشدین، همانند نظام دارایی حکومت محمد در مدینه بود.موقع "یا بیروت": النقود العربیَّة الإسلامیَّة. تألیف الدکتور حسَّان علی حلَّاق آن هم همان شیوه‌ای بود که در زمان جاهلیت و پیش از اسلام نیز رواج داشت. اعراب در پیش از اسلام از درهم ساسانی و سولیدوس بیزانسی در مبادلات تجاری استفاده می‌کردند که محمد نیز آن را رایج ساخت و ابوبکر هم از آن شیوه پیروی کرد. ولی در زمان خلافت عمر، هنگامی که دستگاه خلافت با سرزمین‌های دارای نظام پولی ثابت در شام، ایران و مصر روبه‌رو شد، برای انجام تجارت با این سرزمین‌ها، سکه‌های ویژه خلافت ضرب شد. عمر بر سکه‌های طلا و نقره رایج آن زمان، نقش‌های رومی و ساسانی را باقی گذاشت، ولی واژه «جائز» را به آن‌ها افزود. در سال ۱۸ قمری برابر با ۶۳۹ میلادی، عمر اولین کسی شناخته شد که ضرب سکه در تاریخ اسلام را رایج کرد. نقش‌های سکه‌های ساخت عمر از نقش‌های سکه‌های ساسانی برداشت شده بود، با این تفاوت که به برخی از این سکه‌ها عبارت «الحمد لله»، برخی «لا اله الا الله» و بر گروهی دیگر نیز نام «عُمر» افزوده بود. اگرچه ساسانیان در زمان فرمانروایی خود علاوه بر سکه‌های نقره و مس، دینار طلا نیز نمودند، ولی اعراب مسلمان سکه‌های طلای رومی را مرغوب‌تر از دینارهای ساسانی می‌دانستند؛ به‌طوری‌که زیبایی و درخشندگی سکه‌های طلای رومی در نزد اعراب ضرب‌المثل شده بود. | ## بخش 3: سکه‌های عرب-ساسانی | بااین‌حال برخی نویسندگان دینارهایی با سبک ساسانی را منسوب به دوره خلافت معاویه دانسته‌اند. در سال ۷۹ ق (۶۹۸ م) و در زمان خلافت عبدالملک بن مروان، پس از چند تغییر آزمایشی سرانجام طرح نهایی درهم‌های اسلامی که بدون نقش و تنها همراه کتیبه‌هایی به عربی بودند پذیرفته شد. ضرب سکه‌های عرب ساسانی تا حدود سال ۸۴ ق (۷۰۳ م) در فارس، کرمان و سیستان ادامه یافت. اگرچه ممکن است در ضرابخانه‌های واقع در مرزهای شرقی خلافت اسلامی که دسترسی به آن‌ها وجود نداشت، تقلید از مسکوکات عرب ساسانی تا یک سده پس از این تاریخ نیز ادامه یافته باشد. ویژگی‌ها سکه‌های عرب ساسانی متأثر از سنت‌های بازمانده از دوران ساسانی در زمینه‌های واژگان، تصویرنگاری و تداوم کاربرد زبان پهلوی برای نوشتن کتیبه‌ها هستند. برروی آن‌ها به‌طور معمول نقشی از پادشاه ساسانی همراه با یک نوشتهٔ اندرزی و آرایه‌های متنوع است. در پشت سکه‌ها نیز آتشدان زرتشتی همراه با نگهبانان آتش در کنار آتشدان نقش شده‌اند. در سمت چپ نگهبانان، سال صدور بیان شده و در سمت راست، نام محل ضرب به اختصار آمده‌است. | ## جمع‌بندی | سکه‌های عرب ساسانی تقلیدی نیستند، زیرا مطمئناً توسط همان کسانی که در اواخر دوران ساسانی در ضرابخانه‌ها کار می‌کردند، طراحی و ساخته شدند.