موضوع مقاله: فهرست رئیس‌جمهورهای ایران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست رئیس‌جمهورهای ایران | مقدمه: این مقام پس از سقوط نظام شاهنشاهی ایران و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و بنیان‌گذاری نظام جمهوری اسلامی در ایران به‌وجود آمد و از ۱۳ آذر ۱۳۵۸ با تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران شکل قانونی به خود گرفت. | ## بخش 1: فهرست رئیس‌جمهورهای ایران | رئیس‌جمهور از بین نامزدهای ریاست جمهوری توسط شورای نگهبان گزینش (تأیید یا ردّ صلاحیت) شده و راه یافتگان به مرحله بعدی برای یک دورهٔ چهار ساله توسط رأی مستقیم اکثریت مطلق مردم ایران برگزیده می‌شود و انتخاب مجدّد او تنها برای یک دورهٔ پیاپی دیگر امکان‌پذیر است. بنا بر قانون اساسی، رئیس‌جمهوری ایران پس از رهبری دومین مقام سیاسی بلندپایهٔ کشور است و هیئت دولت و قوّهٔ مجریه (یکی از قوای سه‌گانهٔ ایران) تحت امر او قرار دارد و برخلاف بیشتر کشورها رئیس کشور محسوب نمی‌شود. البته تا قبل از بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸، مطابق اصل ۱۳۴ ریاست هیئت دولت با مقام نخست‌وزیر بود؛ بنابراین سه رئیس‌جمهور اوّل ایران (سید ابوالحسن بنی‌صدر، محمدعلی رجایی، سید علی خامنه‌ای) رئیس کابینه محسوب نمی‌شدند. رئیس‌جمهور همچنین به عنوان مجری قانون اساسی، رئیس شورای عالی امنیت ملی و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز فعّالیّت می‌کند. تنها نخستین رئیس‌جمهور ایران (سید ابوالحسن بنی‌صدر) مقام فرماندهی کل نیروهای مسلّح را برعهده داشته است و پس از عزل و رد صلاحیت این وظیفه به رهبری سپرده شد، مابقی رؤسای جمهور حائز این مقام نبوده‌اند. در صورتی که رئیس‌جمهور به دلایلی مانند مرگ، عزل، استعفا، غیبت یا بیماری توانایی انجام مسئولیّت‌های قانونی خود را نداشته باشد، معاون‌اوّل رئیس‌جمهور با موافقت رهبری وظایف او را موقتاً برعهده می‌گیرد و باید ظرف مدت ۵۰ روز شرایط انتخاب رئیس‌جمهور بعدی را از طریق انتخابات پیش از موعد فراهم نماید. تا پیش از بازنگری قانون اساسی (۱۳۶۸)، مسئولیّت جانشینی رئیس‌جمهور بر عهدهٔ شورای موقّت ریاست جمهوری بوده است. سید ابوالحسن بنی‌صدر، نخستین متصدّی این سمت بود که از ۱۵ بهمن ۱۳۵۸ با تنفیذ حکم خود رسماً کارش را آغاز کرد. او تنها رئیس‌جمهوری بوده است که به دلیل عدم کفایت سیاسی توسط مجلس شورای اسلامی برکنار شده است. پس از هر دوی این مقاطع که رؤسای جمهور دوره کاری خود را به پایان نبردند، شورای موقّت وظایف آن‌ها را تا انتخاب رئیس‌جمهور بعدی برعهده گرفت. سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۶۰ پس محمدعلی رجایی سومین رئیس‌جمهور ایران شد که او هم نیز بعد از انتخاب شدن به عنوان رهبر توسط مجلس خبرگان رهبری در سال ۱۳۶۸، دورهٔ ریاست‌جمهوری خود را پیش از پایان آن واگذار کرد. اکبر هاشمی رفسنجانی، سید محمد خاتمی، محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی به ترتیب چهارمین، پنجمین، ششمین و هفتمین رئیس‌جمهورهای ایران بودند که هر کدام ۸ سال در این مقام فعالیت کردند. | ## بخش 2: فهرست رئیس‌جمهورهای ایران | در سال ۱۴۰۰ پس از پایان دوره ریاست جمهوری حسن روحانی سید ابراهیم رئیسی به عنوان رئیس‌جمهور ایران انتخاب شد اما پیش از اتمام یک دوره کامل در سانحه سقوط بالگرد در ورزقان کشته شد و طی برگزاری انتخاباتی زود هنگام در سال ۱۴۰۳ مسعود پزشکیان جانشین وی شد. رؤسای‌جمهور + ردیف رئیس‌جمهوردورهحزبدولتامضانخست‌وزیرمقام نخست‌وزیری با بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸ برچیده شد.آغازآغاز به کار رئیس‌جمهور ایران از تاریخ تنفیذ است. پایان ۱سید ابوالحسن بنی‌صدر135x135پیکسل ۱۵ بهمن ۱۳۵۸۱ تیر ۱۳۶۰ مستقل۱101x101پیکسلمحمّدعلی رجاییسید ابوالحسن بنی‌صدر با بیش از ۱۰٫۷ میلیون رأی (۷۶٪~) در انتخابات ۱۳۵۸ برنده و نخستین رئیس‌جمهور ایران شد. بنی‌صدر به اسلام‌گرایان چپ و ملی‌گرایان لیبرال گرایش داشت و در ابتدای کارش از حمایت رهبر انقلاب، روح‌الله خمینی برخوردار بود. دوران او همزمان با چالش‌های ابتدای انقلاب، گروگان‌گیری سفارت آمریکا و جنگ با عراق دچار عدم ثبات و مشکلات داخلی شد و او نهایتاً توسط مجلس شورای اسلامی (با ۱۷۷ رای موافق، ۱۲ ممتنع و ۱ مخالف) به دلیل «عدم کفایت سیاسی» از ریاست جمهوری برکنار شد و مخفیانه از کشور خارج شد. بنی‌صدر در ۱۷ مهر ۱۴۰۰ در سن ۸۸ سالگی بر اثر بیماری در پاریس درگذشت.شورای موقت ریاست‌جمهوریمطابق اصول ۱۳۰ و ۱۳۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی (در آن زمان) در صورت ناتوانی رئیس‌جمهور از ادارهٔ کشور، «شورای موقت ریاست جمهوری» متشکل از نخست‌وزیر، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس دیوان عالی کشور اداره کشور را تا انتخاب رئیس‌جمهور جدید بر عهده می‌گیرند. مطابق قانون اساسی کنونی، با موافقت رهبر، معاون اول رئیس‌جمهور وظایف رئیس‌جمهور را بر عهده می‌گیرد.۱ تیر ۱۳۶۰ – ۱۱ مرداد ۱۳۶۰۲محمّدعلی رجایی 110px ۱۱ مرداد ۱۳۶۰۸ شهریور ۱۳۶۰انجمن اسلامی معلمان ایرانرجایی عضو حزب جمهوری اسلامی نبود، اما کاندیدای منتخب این حزب در انتخابات بود. رجایی مورد حمایت حزب جمهوری اسلامی بود و تنها پس از ۲۸ روز از آغاز ریاست جمهوری خود در بمب‌گذاری دفتر نخست‌وزیری توسط سازمان مجاهدین خلق ترور شد.شورای موقت ریاست جمهوری زیر نظر محمدرضا مهدوی کنی۸ شهریور ۱۳۶۰–۱۷ مهر ۱۳۶۰ ۳ سیّد علی خامنه‌ای 150x150پیکسل۱۷ مهر ۱۳۶۰۱۳ شهریور ۱۳۶۴ حزب جمهوری اسلامی↓جامعه روحانیت مبارز ۳100x100پیکسل میرحسین موسوی۱۳ شهریور ۱۳۶۴۲۵ مرداد ۱۳۶۸۴سید علی خامنه‌ای با بیش از ۱۶ میلیون رأی (۹۵٬۰۱٪) در انتخابات ۱۳۶۰دوران ریاست جمهوری حوزه (پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه)آیت‌الله خامنه‌ای رکورددار آراء مردمی در انتخابات ریاست جمهوری مرکز اسناد انقلاب اسلامی و بار دیگر با بیش از ۱۲٬۲ میلیون رأی (۸۵٪~) در انتخابات ۱۳۶۴ برگزیده شد. در این دوران که با بخش عمدهٔ جنگ همزمان بود و جناح چپ جمهوری اسلامی قدرتمند بود، او از چهره‌های نسبتاً معتدل به‌شمار می‌رفت. با درگذشت روح‌الله خمینی و از تاریخ ۱۴ خرداد ۱۳۶۸، به رهبری برگزیده شد و مدتی کوتاه رسماً عهده‌دار هر دو مسئولیت بود. او ضمن واگذاری پیش از موعد ریاست جمهوری، از موسوی خواست تا تاریخ آغاز به کار دولت جدید به کار خود ادامه دهد. ردیف رئیس‌جمهور آغاز پایان حزب دولت معاون اول ۴ اکبر هاشمی رفسنجانی 146x146پیکسل۲۵ مرداد ۱۳۶۸۱۲ مرداد ۱۳۷۲جامعه روحانیت مبارز ۵115x115پیکسل حسن حبیبی ۱۲ مرداد ۱۳۷۲ ۱۲ مرداد ۱۳۷۶ ۶اکبر هاشمی رفسنجانی با بیش از ۱۵٬۵ میلیون رأی (۹۴٬۵۱٪) در انتخابات ۱۳۶۸ و بار دوم با بیش از ۱۰٬۵ میلیون رأی (۶۳٪~) در انتخابات ۱۳۷۲ رئیس‌جمهور شد. | ## بخش 3: فهرست رئیس‌جمهورهای ایران | در آغاز دوران ریاست جمهوری او، جنگ تازه پایان یافته‌بود و با انتخاب رهبر جدید، کشور وارد مرحلهٔ جدیدی شده‌بود. با بازنگری قانون اساسی پست نخست‌وزیری حذف شد، پس از آن جناح چپ افول کرد و با ایجاد تعادل با جناح راست، یک جناح میانه‌روی پراگماتیست برخاست. در این دوران که «دوران سازندگی» نام گرفت، مسئلهٔ اصلی کشور بازسازی پس از جنگ و توسعه اقتصادی بود. ۵ سیّد محمّد خاتمی جایگزین=|169x169پیکسل ۱۲ مرداد ۱۳۷۶ ۱۱ مرداد ۱۳۸۰ مجمع روحانیون مبارز ۷100x100پیکسل۱۱ مرداد ۱۳۸۰۱۲ مرداد ۱۳۸۴۸محمدرضا عارفسیّد محمّد خاتمی با بیش از ۲۰٬۱ میلیون رأی (۶۹٪~) در انتخابات ۱۳۷۶ و بار دوم با بیش از ۲۱٫۶ میلیون رأی (۷۷٪~) در انتخابات ۱۳۸۰ رئیس‌جمهور شد. با آغاز دورهٔ موسوم به «دولت اصلاحات» و «دوم خرداد»، گفتگوی تمدن‌ها و تنش‌زدایی در سیاست خارجی مطرح شد و در سیاست داخلی گسترش آزادی‌های مدنی در چهارچوب قانون اساسی مدنظر قرار گرفت. ۶محمود احمدی‌نژاد 140x140پیکسل۱۲ مرداد ۱۳۸۴۱۲ مرداد ۱۳۸۸جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامیو جامعه اسلامی مهندسینو ائتلاف آبادگران ایران اسلامیدر مرحلهٔ اول انتخابات ۱۳۸۴ هیچ‌یک از این سه حزب از احمدی‌نژاد حمایت نکردند. جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی از محمدباقر قالیباف و جامعهٔ اسلامی مهندسین از علی لاریجانی حمایت کرده و ائتلاف آبادگران ایران اسلامی از هیچ کاندیدایی حمایت نکرد.۹100x100پیکسلپرویز داوودی ۱۲ مرداد ۱۳۸۴–۲۶ تیر ۱۳۸۸اسفندیار رحیم مشایی ۲۶ تیر–۲ مرداد ۱۳۸۸اسفندیار رحیم مشایی به دستور رهبر از سمت خود استعفا کرد.بدون متصدّی ۲ مرداد–۲۲ شهریور ۱۳۸۸ ۱۲ مرداد ۱۳۸۸ ۱۲ مرداد ۱۳۹۲۱۰محمدرضا رحیمی ۲۲ شهریور ۱۳۸۸–۱۲ مرداد ۱۳۹۲محمود احمدی‌نژاد در مرحله دوم انتخابات ۱۳۸۴ با بیش از ۱۷٬۲ میلیون رأی (۶۲٪~) و در انتخابات ۱۳۸۸ با بیش از ۲۴٬۵ میلیون رأی (۶۳٪~) پیروز شد.۷حسن روحانی 110px۱۲ مرداد ۱۳۹۲ ۱۲ مرداد ۱۳۹۶ حزب اعتدال و توسعهو اصلاح‌طلباندر انتخابات ۱۳۹۲، جامعه روحانیت مبارز از حسن روحانی حمایت نکرد اما وی کاندیدای برگزیدهٔ حزب اعتدال و توسعه و شورای هماهنگی اصلاح‌طلبان و مورد حمایت دو رئیس‌جمهور پیشین (اکبر هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی) بود.۱۱100x100پیکسلاسحاق جهانگیری ۱۲ مرداد ۱۳۹۶ ۱۲ مرداد ۱۴۰۰۱۲<small>حسن روحانی با بیش از ۱۸٬۶ میلیون رأی (۵۱٪~) در انتخابات ۱۳۹۲ پیروز شد و دولت خود را «دولت تدبیر و امید» نامید. همچنین در انتخابات ۱۳۹۶ با بیش از ۲۳ میلیون رأی و ۵۷٪ آراء برای بار دوم به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شد. حسن روحانی در حالی ریاست جمهوری را ترک کرد که عملکرد او و دولت‌اش به همراه عملکرد دیگر نهادهای نظام، ایران را در بحران اقتصادی گرفتار کرد و سطح نارضایتی جامعه به حدی رسید که منجر به وقوع دو اعتراض سراسری دی ۹۶ و آبان ۹۸ علیه کل نظام شد. در دوره دوم وی وقایع خروج آمریکا از برجام و اعمال دوباره تحریم‌ها علیه ایران و دنیاگیری کووید ۱۹ رخ داد که در تشدید بحران‌ها در دولت وی تأثیر بسیاری گذاشتند. همچنین بالاترین رکورد نرخ تورم ۶۰ سال اخیر ایران در دولت روحانی به ثبت رسید.۸سید ابراهیم رئیسیبی‌قاب|135x135پیکسل۱۲ مرداد ۱۴۰۰۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳جامعه روحانیت مبارز۱۳100x100پیکسلمحمد مخبرسید ابراهیم رئیسی با بیش از ۱۸ میلیون رأی (۶۲٪~) در انتخابات ۱۴۰۰ پیروز شد و دولت خود را «دولت مردمی، ایران قوی» نامید. او در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ در سانحه سقوط بالگرد ورزقان به همراه حسین امیرعبداللهیان «وزیر امور خارجه»، و جمعی دیگر کشته شد.پس از کشته‌شدن سید ابراهیم رئیسی در سانحه سقوط بالگرد محمد مخبر معاون اول وی به مدت ۷۰ روز سرپرست ریاست جمهوری ایران شد.۹مسعود پزشکیان (-۱۳۳۳)جایگزین=|بی‌قاب|150x150پیکسل۷ مرداد ۱۴۰۳متصدیمستقل۱۴ (۱۴۰۳)100x100پیکسل محمدرضا عارف<small>پزشکیان در دور نخست انتخابات بیش از ۱۰٬۴۱۵ میلیون رای کسب کرد اما به‌دلیل اینکه نتوانست ۵۰٪ آرا را به خود اختصاص دهد، او و سعید جلیلی به دور دوم انتخابات رفتند. | ## جمع‌بندی | پزشکیان در مرحله دوم انتخابات که در ۱۵ تیر برگزار شد، رقیب سعید جلیلی بود و با کسب بیش از ۵۳ درصد آرا از کل آراء ماخوذه به‌عنوان نهمین رئیس‌جمهور ایران انتخاب شد.