موضوع مقاله: فیلبوس (افلاطون) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فیلبوس (افلاطون) | مقدمه: خلاصه مکالمه فیلبوس معتقد است که «خوب» برای همهٔ جانداران عبارت از لذت و خوشی است؛ ولی سقراط می‌گوید «خوب» دانایی و تفکر و روشن‌بینی است. | ## بخش 1: فیلبوس (افلاطون) | فرض کنیم کسی دائماً در بزرگترین لذت باشد؛ این لذت ارزشمند نیست چون اگر از هر دانایی بی‌بهره باشیم پس نخواهیم دانست که شادمان هستیم و چون از نیروی یادآوری بی‌بهره هستیم نخواهیم توانست یاد آوریم که شادمان بوده‌ایم یا چگونه برنامه‌ریزی کنیم که در آینده شاد باشیم. دانایی و دانش صرف نیز چنین است هیچکس خواهان زندگی‌ای که سراسر دانستن و فهم و یاد باشد، نیست. هر چیزی که در جهان است نتیجهٔ بهم آمیختن چهار نوع است: محدود، نامحدود، اندازه و علت. «نوع سوم به نوع واحدی می‌گوییم که از آمیزش آن دو بدست می‌آید و ماهیتش رسیدن به هستی است بر اثر راه یافتن اندازه که سبب محدودیت می‌گردد. | ## بخش 2: فیلبوس (افلاطون) | لذت نامحدود است و دانایی علتی است که آن را محدود می‌کند و از این آمیزش است که خوشی به اندازه بدست می‌آید و برهم خوردن این اندازه رنج است. در کل جهان هم نامحدود بسیار است و هم محدود و علاوه بر آنها علتی بس والا در آن است که سالها و ماهها و فصول را منظم می‌سازد و پشت سر هم می‌آورد و بدین جهت حق این است که آن را دانایی و خرد بخوانیم. خلاصه آنکه لذت نامحدود است خرد آن را حد می‌زند و محدود می‌کند وقتی نامحدود محدود شد، هستی یا شدن یا لذت یا تندرستی یا هماهنگی یا موزونی یا خوشی بدست می‌آید. «وقتی که در بدن جانداری وضع و حال طبیعی که در نتیجهٔ آمیزش نامحدود با محدود پدید آمده‌است، دستخوش اختلال شود، این اختلال درد است و فعل و انفعالی که سبب می‌شود وضع و حال طبیعی به صورت نخستین باز گردد، لذت است.» و حالتی که روح در انتظار لذت است امید و شادمانی و حالتی که روح در انتظار درد است بیم و غمگینی است. | ## بخش 3: فیلبوس (افلاطون) | «میل به یک حالت از راه بیاد داشتن پیدا می‌شود و بدین سان روشن گردید که میل و خواهش، و به‌طور کلی حکومت بر حیات، در مورد هر جانداری از مختصات روح است.» لذت‌های آمیخته به درد بعضی برای جسم است مثل بیماری خارش و بعضی مخصوص روح است مثل حسد. «هم تن در تنهایی و مستقل از روح، و هم روح در تنهایی و مستقل از تن، و هم هر دو با هم، از آن گونه لذت و درد آمیخته بهم، آکنده‌اند.» اما «لذات ناب و حقیقی، لذاتی هستند که موضوعشان رنگها و شکلهای زیباست، همچنین‌اند لذات ناشی از بوها و آوازها، و اینها چیزهایی هستند که دوری از آنها سبب درد نمی‌گردد؛ در حالی که به دست آوردن آنها آرامی و خرسندی و لذتی ناب و خالی از درد به ما می‌بخشد» اندکی لذت ناب بهتر از لذت بزرگتر و بیشتری است که آمیخته‌است. «دیالکتیک هنری است که به هر یک از هنرها و دانشهایی که پیش‌تر نام بردم احاطه دارد، و من برآنم که هر کس اندک بهره‌ای از خرد دارد، دانشی را که موضوعش باشندهٔ راستین و هستی راستین است، یعنی چیزی که به اقتضای طبیعتش همواره همان می‌ماند، حقیقی‌ترین دانشها می‌شمارد.» و این دانش برتری دارد بر دانشی که دربارهٔ آنچه به وجود می‌آید و نابود می‌شود، سخن می‌گوید. «آیا در روح ما به راستی هنری وجود دارد که سبب می‌شود روح ما شیفتهٔ حقیقت باشد و برای رسیدن به حقیقت از هیچ کوششی سرباز نزند؟» چون نمی‌توانیم خوب را به یک صورت مجسم کنیم با سه شکل زیبایی و تناسب و حقیقت نمایان می‌سازیم و می‌گوییم حق این است که آن سه را مفهومی واحد تلقی کنیم.» خرد به این سه نزدیکتر است تا لذت. | ## جمع‌بندی | مقام اول از آن اندازه است؛ مقام دوم در خور اعتدال و زیبایی؛ و در مقام سوم خرد و روشن‌بینی؛ و در مقام چهارم متعلقات روح یعنی دانش و هنر و پندار درست؛ و در مقام پنجم لذت قرار دارد.