موضوع مقاله: ولایت نیمروز | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ولایت نیمروز | مقدمه: از شمال به ولایت فراه، از شرق به هلمند، از جنوب به پاکستان و از غرب به ایران محدود است. | ## بخش 1: ولایت نیمروز | میانگین ارتفاع آن ۴۸۷ متر و بلندترین نقطه آن کوه ملک سیاه با ۱۶۳۵ متر بلندی است. رود هیرمند و دنبال آن خاشرود همراه با شاخه‌های هیرمند به نام‌های رام‌رود و سنارود در این ولایت جریان دارند. دشت مارگو بیشتر مساحت این ولایت را دربر گرفته و گودزره نیز در این ولایت قرار دارد.اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ. سه شهر زرنج، چخانسور و چهاربرجک شهرهای اصلی این ولایت هستند و از آبادی‌های مهم آن می‌توان کرودی، میرآباد، قلعهٔ فتح، دشت مارگو، کده، کرکی، قلعه ابراهیم خان سنجرانی و شند را نام برد. نام بر پایهٔ کتاب جغرافیای نیمروز باقی‌مانده از عصر ناصری، پادشاهی به‌نام هوشنگ بن سیامک بن کیومرث با دانش و خرد و از روی علم و حساب، این شهر (نیمروز) را ساخته است؛ یعنی این سمت کره زمین که از آب خارج و مسکون است، خورشید که بمحاذی نصف‌النهار این شهر می‌رسد، درست نصف می‌کند؛ مشرقی از کنار دریای ژاپن، مغربی تا کناره مدیره که نزدیک به جزیره خالدات باشد. این شهر میان این دو نقطه واقع شده است و به این دلیل بود که هوشنگ پس از اتمام، آنجا را شهر نیمروز نام نهاده و پایتخت سیستان قرار داد. چون پایتخت قدیم مملکت سیستان را نیمروز نامند، یعنی وقتی که در آن‌جا آفتاب به نقطهٔ نصف‌النهار رسد، نصف کرهٔ زمین روشن گردد که سمت دریای مای فیسیک واقعه در کنار مملکت جیفان، ابتدای غروب آفتاب و سمت دریای آتلانتیک واقعه در کنار مملکت مدیره، ابتدای طلوع آفتاب است که در هر دو جانب تیغ روشنی سرایت دارد. چنان‌که می‌دانیم نیمروز غیر از معنی و مفهوم جنوب، مفاهیم دیگری هم دارد: نخست نام سرزمین سیستان که از آن در بیشتر نوشته‌های تاریخی و جغرافیایی قدیم یاد شده است. معنای دیگر همان نقطه نیمروز یا معرب‌شدهٔ آن (نصف‌النهار) است؛ منظور از این عبارت، دایرهٔ عظیمی است که از دو قطب جغرافیایی زمین عبور کرده و از صفر تا صد و هشتاد درجه به سوی مشرق و صد و هشتاد درجه از همان نقطهٔ صفر به سوی مغرب شماره‌گذاری شده است. اروپایی‌ها تا اواخر سدهٔ هفدهم میلادی، نصف‌النهار جزیره وهمی خالدات را به عنوان نقطهٔ نیمروز سیستان می‌شناختند؛ بعداً پاریس نقطهٔ نیمروز شناخته شد و در پایان در سال ۱۹۱۲ میلادی بدون هیچ‌گونه دلیل موجه علمی جغرافیایی، نزدیک لندن در شهرک «گرینویچ» مبدأ قرار گرفت. 14-18.تورج دریایی، شهرستان‌های ایرانشهر: نوشته‌ای به زبان فارسی میانه دربارهٔ تاریخ، حماسه و جغرافیای باستانی ایران؛ ترجمه شهرام جلیلیان، تهران، توس: ۱۳۸۸، صص ۲۲، ۲۳، ۲۶، ۲۷.علی جعفری، فرشید جعفری، نگاهی گذرا به وضعیت ایلام در دوره ساسانی، تهران: دانشگاه تهران، دوفصلنامه پژوهش در تاریخ، سال دوم، پاییز ۱۳۹۰ شماره ۳ (پیاپی ۴)، ص ۱۳۱. کوست‌ها گاهی نام سرزمین عمدهٔ خود را می‌گرفتند؛ از همین‌روی کوست شمالی «آدوربادگان» نام گرفت و کوست نیمروز هم گاهی «پارس» خوانده می‌شد.تئودور نولدکه، تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان، ترجمه عباس زریاب، تهران: انجمن آثار ملی، ۱۳۷۸، ص ۱۸۵. نیمروز (یا سیستان) همچنان که در دورهٔ اسلامی یکی از نقاط آباد و زرخیز کشور بوده است، در دوران‌های قبل از اسلام نیز از لحاظ اقتصادی و اجتماعی پیشرفته بوده و توان مندی‌های اقتصادی اش همواره توجه کشورگشایان و فاتحان شرق و غرب را به خود معطوف می‌داشته است. چنان‌که کوروش هخامنشی و اسکندر کبیر و دیگر جهانگشایان برای فتح آن اقدام به لشکرکشی نمودند. امروز هرکه از گرشک یا لشکرگاه یا از فراه به قصد زرنج مسافرت کند، در طول بیش از ۳۰۰ کیلومتر خرابه‌های شهرهای چون: بست، درتل، هزار جفت، صفار، رام رود، رام شهرستان، شهر غلغله، قلعه تراقون، زاهدان، طاق، پشاوران، پوست گاو، قلعه نیشک، قلعه امیران، قلعه چگینی، قلعه چخانسورک، سورین کلات، قلعه فتح در پهنای آن را مشاهده می‌کند که نشان دهنده این است که یک زمانی بسیار آباد و معمور بوده، شهرهای پر جمعیت داشته و سکنه آن غنی و با ثروت بوده‌اند، شکی نیست که بار دیگر به همان اندازه آباد و معمور بگردد. باستان شناسان بن آلمان تحت ریاست پروفسور فیشر طی سالهای ۱۹۷۱–۱۹۷۳ میلادی آثار و بقایای تاریخی نیمروز را در منطقه کده، پوست گا و دشت امیران، مورد مطالعه قرار دادند و سرانجام نوشتند که: طی قرون ۱۲–۱۵ میلادی نیمروز و سراسر سیستان از یک کلتور غنی و مدنیت قابل ملاحظه مبنی بر سیستم منظم شبکه‌های آبیاری و کانالهای متعدد و وسیعی ایکه از هیرمند به هر سو کشیده بودند، برخوردار بوده است. | ## بخش 2: ولایت نیمروز | طرز ساختمان منازل با استفاده از خشت خام و به شکل گنبدی و بکاربردن خشت‌های بزرگ پخته در تزئینات ساختمانها، با تکنیک‌های مختلف هنری، نمایانگر طرز و روش هنر معماری عنعنوی دوره‌های قبل از اسلام در خراسان و سیستان می‌باشد. در طول هفتصد (قرن ۷ الی ۱۴ میلادی) سال سیستان یکی از معمورترین نقاط کشور بشمار می‌رفت و از جهت فراوانی تولیدات کشاورزی خود، به «گدام غله آسیا» و از لحاظ عمران و سرسبزی و طراوت نخلستانهایش به «بصرهٔ خراسان» شهرت یافته بود. بدبختانه سیستان نیز در اثر یورش خانمان‌سوز تیمورلنگ در قرن چهاردهم (۱۳۸۳م) و تخریب بیرحمانه شبکه‌های آبیاری و بندهای آب که بر رودخانه هیرمند قرار داشت، آن را به ویرانه مبدل کرد که این ویرانی شبکه‌های آبیاری نیز تکرار شد و در نتیجه یکی از معمورترین و ثروتمندترین مناطق کشور از عمران افتاد و خراب و خراب‌تر گردید. در دوره کمال خان و ابراهیم خان سنجرانی که حاکمان نیمروز بودند آثار و قلعه‌های به جا مانده می‌توان به قلعه ابراهیم خان سنجرانی، قلعه غلام دستگیر سنجرانی در چخانسور را می‌توان نام برد. بادهای ۱۲۰ روزه که از شمال غرب می‌وزد، تأثیر عمیقی بر زندگی مردم و محیط زیست منطقه دارد و باعث جابه‌جایی مداوم ریگ‌ها می‌شود. رود هلمند، به‌عنوان بزرگ‌ترین رودخانه، شریان حیاتی این منطقه است، اما طغیان‌ها و خشک‌سالی‌های آن همواره زندگی ساکنان را تحت تأثیر قرار داده است.امیری، غلام رحمان. نیمروز ولایتی پهناور است با جمعیت کم و طبیعتی خشن و فقیر که از دشت‌ها و بیابان‌های گسترده و خشک تشکیل شده است. تنها نقاطی از این ولایت مسکونی بوده و جمعیت‌هایی را در خود جای داده است که در مسیر رود هلمند در جنوب و خاشرود در شمال قرار گرفته‌اند. مراکز سه ولسوالی این ولایت یعنی چهاربُرجک، چخانسور و خاشرود در حقیقت آبادی‌هایی هستند که اولی در مسیر رود هلمند و دوتای دیگر در مسیر خاشرود واقع شده‌اند. شهر زرنج مرکز ولایت نیمروز شهری مرزی است و درست در جایی قرار گرفته که هلمند مرز مشترک ایران و افغانستان محسوب می‌گردد و همچنان نقطهٔ نهایی جریان هلمند یعنی جایی است که ریگستان‌های عظیم، هلمند را در خود می‌بلعد و در فصل‌های خشک آب هلمند حتی به این مناطق هم نمی‌رسد. ابن حوقل در کتاب صورة الارض نقل می‌کند که مردم سیستان برای دفع ریگ‌های روان از شهر زرنج گردباد می‌ساختند و ریگ را از یک جای به جای دیگر طوری منتقل می‌کردند که به زمین مجاور آسیبی نمی‌رسید. در این ساختار، زمین به‌عنوان وسیله اصلی تولید در مالکیت تعداد محدودی از خوانین قرار داشت و اکثریت مردم، به‌عنوان دهقانان فاقد زمین، برای آن‌ها کار می‌کردند. زمین‌ها به‌صورت نوبتی (یک‌بوره یا دوبوره) کشت می‌شدند و از کود و ماشین‌آلات جدید خبری نبود. آبیاری از طریق نهرهایی صورت می‌گرفت که با ایجاد بندهای خاکی و چوبی ابتدایی بر روی رود هلمند ساخته می‌شدند. نگهداری و پاک‌کاری سالانه این نهرها از ریگ و رسوبات، یکی از وظایف اصلی و پرزحمت دهقانان بود.امیری، غلام رحمان. در این نظام، دو نفر از این شش نفر که «بیغم» یا «مرد مرده» نامیده می‌شدند، منحصراً در خدمت شخصی خان قرار می‌گرفتند و چهار نفر دیگر به امور زراعت می‌پرداختند، هرچند بعدها این رویه تغییر کرد و خان‌ها در عوض، سهم آن دو نفر را از محصول دریافت می‌کردند. | ## بخش 3: ولایت نیمروز | ریاست زراعت، آبیاری و مالداری ولایت نیمروز، در سال مالی ۱۳۹۹، بیست کشمش‌خانه عصری و ۱۵ ذخیره‌گاه پیاز در مرکز و ولسوالی‌های (شهرستان‌های) چهاربرجک، چخانسور و خاش‌رود از طریق برنامه مدیریت محصولات زراعتی با ده درصد سهم دهقانان ساخته است که کار ۳۵ زیربنای متذکره تکمیل شده و به بهره‌برداری سپرده شده است. آمریت امور زراعتی نیمروز نیز ۳۰ هکتار باغ میوه و ۵۰ هکتار باغ کهنه را احیای مجدد کرده است و پنج هکتار باغ تجارتی خرما در زرنج مرکز ولایت و ولسوالی چهاربرجک احداث نموده است. همچنان قرار است این ریاست ۵۰۰۰ هزار نهال مثمر و غیر مثمر را در ساحه بند کمال خان ۵۰۰۰ نهال در پارک زرنج و ۱۰۰۰ نهال در اطراف فرودگاه این ولایت غرس نماید. هندوانه و خربزه ولایت نیمروز در سال ۱۳۹۹ از ۴۰ هزارهکتار زمین بالغ بر ۱ میلیون تُن تربوز و ۵۰۰ هزارتُن خربوزه برداشت کرده است که در تاریخ کشاورزی آن به عنوان رکورد ثبت گردیده و به پیمانه وسیع به دیگر ولایات و کشورهای همسایه صادر گردیده است.بایگانی شده از تارنمای ریاست زراعت ولایت نیمروز صنایع دستی از جمله صنایع دستی در ولایت نیمروز به فرش بلوچی و سوزن دوزی بلوچی که توسط بلوچ‌های افغانستان عرضه می‌شود می‌توان نام برد. این تخمین شامل شمار زیادی عشایر کوچی سیستانی است که به صورت فصلی در استان سکونت دارند و ساکنان بومی هستند. پس از بلوچ‌ها پشتون‌ها، براهویی‌ها، فارسی زبانان(سیستانی)، ازبک‌ها و هزاره‌ها قرار دارند. از زمان تقسیم سیستان (نیمروز) تا یکصد سال بعد افغانستان به سبب اختلافات خود با ایران بر سر استفاده از آب رودخانه هیرمند، هیچگونه پروژه زراعتی در این ساحه روی دست نگرفت و بالنتیجه بخش‌های بیشتری از زمین‌های زراعتی خاره گردید و عده زیادی از مردم از نیمروز مجبور به مهاجرت به ایران در منطقه ترکمن صحرا (استان گلستان ایران) شدند و با عرضه نیروی کار خود صحراها و باتلاق‌های شمال ایران را به کشتزارهای سرسبز و پنبه زارهای شگفتی آور مبدل کرده‌اند. تعدادی از بلوچ‌ها در دوران جنگ شوروی در افغانستان از منطقه چخانسور واقع در استان نیمروز افغانستان به ترکمنستان مهاجرت کردند. جمعیت بر پایه منطقه + مناطق ولایت نیمروزمنطقهمرکزجمعیتمساحتشمار روستاها قومیتهاولسوالی چهاربرجک چهاربرجک ۲۹٬۸۹۳ 21,864 km2 ۶۵ روستا. ۳۴٪ پشتون‌ها ۴۴٪بلوچ‌ها، ۲۲٪فارسی زبان فرهنگ فعالیت‌های فرهنگی نیز در این ولایت دیده می‌شود، با آنکه هیچ روزنامه‌ای در ولایت نیمروز وجود ندارد، اما رسانه‌های دیگری فعال هستند. رادیو تلویزیون ملی در این ولایت فعالیت دارد و علاوه بر آن برنامه‌های تعدادی رسانه‌های دیگر شنیده می‌شود. همچنان برنامه‌های رادیوی آرمان، آریانا و نوا در این ولایت قابل شنیدن است و یک رادیو محلی به نام صدای دوست در این ولایت فعال است. از این جمله به نام‌های اتحادیهٔ شعرا و نویسندگان جوان نیمروز و انجمن فرهنگی خانه بلوچ، می‌باشد. همچنان تعدادی رسانه‌های چاپی چون صدای نیمروز، نیمروز و مجلهٔ مذهبی موسوم به علم و بیان نیز چاپ می‌شود. آموزش به اساس معلومات (آمار) ریاست معارف (آموزش و پرورش) نیمروز، دراین ولایت ۸۶ هزار تن شاگرد در ۲۵۰ مکتب درس می‌خوانند. افزون بر مکتب‌های این ولایت، ۵ لیسهٔ زراعتی (کارودانش کشاورزی) و تخنیکی (فنی و حرفه ای) نیز در مرکز و ولسوالی‌های نیمروز فعالیت دارند. | ## جمع‌بندی | شمار مدارس دینی خصوصی این ولایت به ۲۰ باب می‌رسد که شاگردان دختر و پسر مشغول فراگیری آموزش‌های دینی در آن می‌باشند.