aria-haman/haman-fa-wikipedia-articles-186k huggingface dataset:
موضوع مقاله: شاپورگان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شاپورگان | مقدمه: شاپورگان (فارسی میانه: 𐫢𐫀𐫁𐫇𐫍𐫡𐫃𐫀𐫗 ترانویسی: Šābuhrgān) کتابی به زبان فارسی میانه به‌قلم مانی، بنیان‌گذار آیین مانوی است. | ## بخش 1: شاپورگان | مانی در این کتاب که خطاب به شاپور یکم و درباریان او نوشته‌شده به شرح جهان‌بینی و اصول دین خود می‌پردازد. شاپورگان کهن‌ترین کتاب شناخته‌شده از دوره ساسانی و یگانه اثری از مانی است که به زبان فارسی میانه به نگارش درآمد؛ چراکه مانی سایر آثار خود را به زبان آرامی شرقی نوشت. شاپورگان را احتمالاً مانی در نخستین دیدارش با شاپور در سال ۲۴۲ م، زمانی که تنها ۲۶ سال سن داشت به این شاهنشاه ساسانی تقدیم کرد. | ## بخش 2: شاپورگان | همچنین مشخص نیست که مانی این اثر را به خط مانوی نوشته یا از خط پهلوی آشنا برای دربار ساسانی بهره‌ برده است. قطعات به‌دست‌آمده از این کتاب نشان‌دهنده سبکی پیچیده و فاقد فصاحت با جملاتی طولانی است. از بین کتاب‌های شناخته‌شده به زبان فارسی میانه، شاپورگان کهن‌ترین آن‌ها محسوب می‌شود. | ## بخش 3: شاپورگان | برخی دیگر از مورخان مسلمان نیز وصفی از شاپورگان ارائه داده‌اند که احتمال وجود داشتن ترجمه‌هایی از این کتاب به عربی را تقویت می‌کند. اسناد تورفان بخش‌هایی از شاپورگان دربارهٔ پیدایش گیتی، رستاخیز و فروپاشی جهان مادی به زبان فارسی میانه و خط مانوی به‌دست‌آمده است. | ## جمع‌بندی | ترجمه فارسی کار مکنزی در سال ۱۳۷۹ توسط نوشین عمرانی چاپ گردید.ش‍اپ‍ورگ‍ان: اث‍ر م‍ان‍ی درب‍اره روی‍داده‍ای پ‍ای‍ان ج‍ه‍ان: آوان‍وی‍س‍ی، ت‍رج‍م‍ه، اس‍اطی‍ر ب‍راس‍اس ق‍رائ‍ت م‍ک‍ن‍زی؛ ب‍ه‌ک‍وش‍ش ن‍وش‍ی‍ن ع‍م‍ران‍ی.
موضوع مقاله: ماتیکان گجستک ابالیش | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ماتیکان گجستک ابالیش | مقدمه: ماتیکان گجستگ ابالیش کتابی به زبان فارسی میانه است که در آن به مناظره و مجادلهٔ ابالیشِ زندیک با آذرفرنبغِ مزدیسن پرداخته شده‌ است. | ## بخش 1: ماتیکان گجستک ابالیش | نام ابالیش به شکل‌هایی گوناگون بازسازی شده است: هانس شدر آن را تصحیف «ابالیث» عربی،H. 11 در نخستین خط از متن مادیان گجسته ابالیش آمده: «ایدون گویند که گجستگ ابالش زندیگ از استخر بود». این واژه برگرفته است از واژه آرامی zaddīḳ (برابر با «صدیق» عربی) که مانویان به بزرگان و «گزیدگان» خود می‌گفتند.E. | ## بخش 2: ماتیکان گجستک ابالیش | درونمایه ابالیش که نام اصلی‌اش «دین‌هرمزد» بوده برای گرفتن کمک مالی به آتشگاه می‌رود. اما چون چیزی به او نمی‌دهند با خشم به دربار مأمون عباسی در بغداد می‌رود «تا با همگی دانایان بهدینان، و تازیان و جهودیان و ترسایان ایرنجینیدن (= مجادله) کند.» مناظره میان او و یکی از موبدان زرتشتی به نام آذرفروبغ پسر فرخ‌زاد در حضور مأمون و سایر علمای ادیان آغاز می‌شود. در پایان هر مسئله مأمون پاسخ‌های موبد را می‌پسندد.مدخل «ابالیش» در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی دین ابالیش ادعایی در این خصوص وجود دارد که ابالیش مسلمان بوده و نام اصلی او ابالیث بوده است. | ## بخش 3: ماتیکان گجستک ابالیش | این در حالی است که اصل متن ماتیکان گجستک ابالیش به روشنی می‌گوید که وی زندیق بوده است. | ## جمع‌بندی | با توجه به معنی واژه زندیگ و کاربرد آن در ادبیات پارسی میانه، و نیز قصد ابالیش برای پیکار با «تازیان» (= مسلمانان) این ادعا بی اساس است.
موضوع مقاله: مرداب | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مرداب | مقدمه: مُرداب، مانداب یا هور به جایی در طبیعت می‌گویند که آب در آن مانده و گیاهان کوتاه بیشتر از جنس علف و نی بر آن روییده باشد. | ## بخش 1: مرداب | مرداب‌ها را اغلب می‌توان در لبه‌های دریاچه‌ها و جویبارها یافت، جایی که آنها اتصال بین اکوسیستم‌های آبی و زمینی را تشکیل می‌دهند. در صورتیکه گیاهانی دارای بافت چوبی نیز وجود داشته باشند، معمولاً درختچه‌هایی با رشد کم هستند و بعضا به آنها کریر می‌گویند. این شکل از پوشش گیاهی همان چیزی است که مرداب‌ها را از سایر انواع تالاب‌ها که وجود درختان در آن وجه غالب را دارند متمایز میکند. | ## بخش 2: مرداب | غالباً در آب غیر روان استعمال می‌شود که ایستاده است و حرکت نمی‌کند برخلاف آب رود که جنبش و رفتار دارد. آب راکد و ساکنی که نه چون رودخانه جریان داشته باشد و نه چون دریا موج ؛ و اغلب بر خلیج‌های بسیار کوچکی گفته می‌شود که از پیش رفتگی آب دریا در خشکی حاصل شده باشد و پناهگاه بی تموج و آرامی است برای قایق‌ها و کشتی‌های کوچک، مثل مرداب غازیان و مرداب انزلی یا به آبگیر وسیعی گفته شود که از تجمع آب رودخانه حاصل شده‌است چون مرداب گاوخونی. بررسی مرداب‌ها،‌ مناطق مرطوب گرمی هستند که سرشار از هم زندگی گیاهی و هم زندگی جانوری هستند. | ## بخش 3: مرداب | بعضی از جانوران داخل آب با اکسیژن اندک مرداب کنار می آیند و در آن زندگی می کنند (بعضی از ماهی ها، ماهی خاردار، میگو، بچه قورباغه، لارو حشره و غیره). بعضی از جانوران بالای آب زندگی می کنند (مثل پرندگان ، حشرات ، قورباغه‌ها و غیره) و جانوران دیگری هم در زمین نرم و اسفنجی مانندی که باتلاق را احاطه کرده زندگی می‌کنند (مثل راکون،‌ آهو، کرم خاکی و غیره). | ## جمع‌بندی | بعضی از جانورانی که در محیط مرداب‌ها زندگی می‌کنند عبارتند از: تمساح، کروکودیل، نوعی مار، عقاب سرسفید، سگ آبی، خرس قهوه‌ای، نوعی گربه وحشی، مرغ ماهی‌خوار، کپیبارا (بزرگ‌ترین جونده جهان)، کپپود (نوعی سخت پوست)، ماهی خاردار، نوعی دارکوب، سنجاقک، کرم خاکی، ماهی، فلامینگو، قورباغه، نوعی سمندر، عنکبوت آبی، راکون، باز دم‌سرخ، گرگ قرمز، سمور رودخانه، عقرب، میگو، حلزون، نوعی لاک پشت، آهوی دم‌سفید و زؤپلانکتون.
موضوع مقاله: فوبوس (قمر) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فوبوس (قمر) | مقدمه: فوبوس none|230px|فوبوس تصویری از فوبوس توسط نقشه‌بردار سراسر بهرام در ۱ ژوئن ۲۰۰۳ کشف کشف‌کننده آساف هال تاریخ کشف ۱۸ اوت، ۱۸۷۷ ویژگی‌های مداری (دوره جی۲۰۰۰) میانگین شعاع ۹۳۷۷٫۲ کیلومتر 1 محیط ۵۸٬۹۱۵ کیلومتر خروج از مرکز مداری ۰٫۰۱۵۱ حضیض ۹۲۳۵٫۶ کیلومتر اوج ۹۵۱۸٫۸ کیلومتر دوره حرکت انتقالی ۰٫۳۱۸ ۹۱۰ ۲۳ روز(۷ ساعت ۳۹٫۲ دقیقه) میانگین سرعت مداری ۲٫۱۳۸ کیلومتر/ثانیه زاویه میل ۱٫۰۹۳° (نسبت به استوای بهرام)۰٫۰۴۶° (تاصفحه لاپلاس محلی)۲۶٫۰۴° (تا دائرةالبروج) قمر بهرام (مریخ) ویژگی‌های جسمی میانگین قطر ۲۲٫۲ کیلومتر (۲۶٫۸ × ۲۱ × ۱۸٫۴ ۰٫۰۰۲۱ زمین) تخت‌شدگی ۰٫۳۱–۰٫۱۲ مساحت سطح ~۶٬۱۰۰ کیلومتر مربع(۱۱٫۹ µ زمین) حجم ~۵٬۵۰۰ کیلومتر مکعب۳ ۵٫۰ نانو زمین) جرم ۱٫۰۷ کیلوگرم (۱٫۸ نانو زمین) میانگین چگالی ۱٫۹ g/cm³ گرانش سطح ۰٫۰۰۸۴–۰٫۰۰۱۹ m/s² (۸٫۴–۱٫۹ mm/s² ۸۶۰–۱۹۰ µg) سرعت گریز ۰٫۰۱۱ کیلومتر/s (11 m/s) دوره چرخش هم‌زمان سرعت چرخش ۱۱٫۰ کیلومتر در ساعت (در درازترین محور) انحراف محور ۰° نسبت بازتاب ۰٫۰۷ دمای سطح ≈۲۳۳ کلوین فشار جوی جو ندارد. | ## بخش 1: فوبوس (قمر) | فوبوس از همهٔ قمرهای منطومهٔ خورشیدی به کرهٔ خود نزدیک‌تر است و تنها ۶٬۰۰۰ کیلومتر از بهرام فاصله دارد. | ## بخش 2: فوبوس (قمر) | محققان فوبوس را محل مناسب برای فرود می‌دانند، در دو سوم مسیر گردش فوبوس به دور مریخ، آسمان این قمر به وسیلهٔ مریخ پوشیده که باعث محافظت انسان در برابر اشعهٔ کیهانی و اشعهٔ فرابنفش خورشید میشود. | ## بخش 3: فوبوس (قمر) | در برخی مطالعات فوبوس و دیموس به عنوان سیارک‌هایی که توسط میدان گرانش مریخ اسیر شده‌اند ذکر شده‌اند و در برخی مطالعات آن‌ها را حاصل برخورد جسمی دیگر به مریخ می‌دانند. | ## جمع‌بندی | اخیر نشان می‌دهد فوبوس و دیموس حاصل از هم گسیخته شدن یک قمر بزرگ‌تر در حدود ۲٫۷-۱ میلیارد سال پیش هستند.
موضوع مقاله: کاخ شاپور | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کاخ شاپور | مقدمه: در جنوب بارفروش‌ده در عصر صفوی دریاچه‌ای وجود داشت که در میان آن جزیره‌ای بسیار زیبا واقع بود که آب آن از رودی به نام آقارود که شعبه‌ای از بابلرود بود تأمین می‌شده‌است. | ## بخش 1: کاخ شاپور | شاه عباس اول که به مازندران عشق می‌ورزید در این جزیره، که آن را باغ شاه نامید، عماراتی عالی بنیان نهاد تا این نقطه تفرجگاهی برای وی و دولتخانهٔ حاکم بارفروش‌ده باشد. همهٔ سیاحان و سفرنامه نویسانی که از بارفروش دیدن کرده‌اند به وصف عمارات دلکش و باغات دلگشای این جزیره پرداخته‌اند. جزیره، پر از درختان نارنج و مرغزاری باشکوه و نخجیرگاهی مورد آرزو بود و سطح دریاچه پوشیده از گل‌های نیلوفر آبی و انواع و اقسام پرندگان، به ویژه مرغابی بود. | ## بخش 2: کاخ شاپور | از آن پس شاهان دیگری چون شاه عباس دوم، آقا محمدخان قاجار، فتحعلیشاه و ناصرالدین شاه نیز به بارفروش آمدند تا در رویای بهشت عدن و باغ ارم دیگری چند روزی در جزیره و دریاچهٔ گل‌های نیلوفر بحر ارم (نامی که گویند از عهد فتحعلیشاه رایج شد) به شکار و عیش و نوش بپردازند. از آن سو جزیره بحر ارم می‌توانست امن‌ترین نقطه برای کاخ شاهی و مقر حکومتی بارفروش باشد. چندی بعد فتحعلیشاه قاجار آن عمارات رفیع و فضاهای وسیع عهد شاه عباس را تعمیر نمود، اما از قرار معلوم تأثیر این مرمت دیری نپایید، چنانکه وقتی چارلز استوارت سیاح در ۱۷۳۵ میلادی و مدتی بعد ملگنوف به بحر ارم پا می‌نهند آن را خرابه‌ای بیش نمی‌یابند. | ## بخش 3: کاخ شاپور | کاخ شاه آقامحمدخان قاجار به عهد ناصرالدین شاه تعمیر شد، اما اواخر عهد قاجاریه آب دریاچه رو به نقصان نهاد و به تدریج به صورت باتلاق درآمد به ویژه ضلع شرقی آن با جزیره هم سطح و هموار شد. در سال ۱۳۱۰ به دستور دولت رضاخان بقیهٔ بخش‌های دریاچه خشک و هموار شد تا پس از این بخشی از شهر بابل را تشکیل دهد. | ## جمع‌بندی | رضاشاه پهلوی در وسط همین جزیره‌ای که از عهد شاه عباس اول صفوی به بعد محل تفرج و شکار شاهان و شاهزادگان و حکام این شهر بوده، کاخی بسیار زیبا بنیان نهاد.
موضوع مقاله: دیوان غربی–شرقی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دیوان غربی–شرقی | مقدمه: این کتاب به نظم سروده شده‌است و نویسنده بیشتر در آن از نمادها و عناصر ادبیات شرقی و ایرانی الهام گرفته‌است. | ## بخش 1: دیوان غربی–شرقی | محتوا این کتاب که گفتارهای گوناگون آن از حافظ و فرهنگ ایرانی الهام گرفته، از یکسو بازتابانندهٔ باورها و اندیشه‌های ایرانی و به ویژه حافظ و از سوی دیگر بازتاب‌دهندهٔ نگاه منتقدانهٔ گوته به آن‌هاست. در سراسر این دیوان، گفته‌ها، پندارها و شخصیت و نام حافظ به کرات مشاهده می‌شود؛ نویسنده بارها در کتاب خود را مرید و تأثیر پذیرفته از حافظ می‌داند گویی، وی برای سرودن بیشتر شعرهای دیوان از حافظ یاری جسته‌است. | ## بخش 2: دیوان غربی–شرقی | در این دیوان واژگان فارسی و عربی بسیاری نظیر بلبل، ساقی، درویش، حوری، الله، مشک، میرزا، مفتی، وزیر، ترک و غیره یافت می‌شود که به همان وجه به کار رفته‌اند. ترجمه به فارسی دیوان غربی–شرقی گوته برای سه بار توسط مترجمان ایرانی به فارسی ترجمه شد. | ## بخش 3: دیوان غربی–شرقی | ابتدا این اثر توسط شجاع‌الدین شفا به صورت آزاد ترجمه و برای بار دوم توسط کورش صفوی به ترجمه کامل این اثر اقدام و توسط انتشارات هرمس منتشر شد. | ## جمع‌بندی | ترجمه سوم از «دیوان شرقی غربی» توسط انتشارات کتاب پارسه با ترجمه محمود حدادی و با مقدمه‌ای از برند اربل سفیر آلمان منتشر شد.
موضوع مقاله: دارآباد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دارآباد | مقدمه: دارآباد از سوی شمال به ارتفاعات توچال، از جنوب به محله‌های آجودانیه و اقدسیه، از سوی شرق به رودخانه دارآباد و محله شهرک نفت (تهران) و از غرب به بازوی توچال و محله نیاوران می‌رسد. | ## بخش 1: دارآباد | در زمان قاجار آغا محمد خان طایفه لطفعلی خان زند را به باقلا زار تبعید و در حبس نگه داشته بود. دارآباد از قدیمی‌ترین مناطق شهر تهران است که بنا بر بعضی مستندات، قدمتش به ۳۵۰ سال می‌رسد. این محله در ابتدا به واسطه رونق کشاورزی و دامپروری در منطقه کهنه دارآباد حوالی باقلازار شکل گرفت. کهنه دارآباد یا همان باقلازار در شرق محله فعلی دارآباد قرار داشت و از آنجایی که اهالی آن بیشتر به کشت باقلا (باقالی) مشغول بودند، به باقلازار مشهور شد. پیشینه مردم قدیم دارآباد پیشتر در جایی دیگر در جنوب ازگل و شرق سوهانک سکونت داشتند و نام آن محل کهنه دارآباد می‌باشد، ولی در پی خشکسالی آن زمین‌ها را واگذاشتند و به جای کنونی دارآباد کوچیدند. نام دارآباد پس از ساختن کاخی در زمان مظفّرالدین‌شاه قاجار در این محله، به شاه‌آباد تغییر نام داده شد ولی بعدها دوباره نام پیشین به آن بازگردانده شد. | ## بخش 2: دارآباد | گفته می‌شود پزشکان فرانسوی به خاطر بیماری آسم مظفرالدین‌شاه قاجار دارآباد را برای درمان بیماری به واسطهٔ آب و هوای خوب آن مناسب دانستند. در ساختمان و زمین‌های کاخ، در زمان رضاشاه در سال ۱۳۱۲ هجری خورشیدی بیمارستان مسلولین ساخته شد. از دیگر عمارت‌های قاجاری که نزدیک به کاخ شاهی ساخته شده‌است عمارت فخرالدوله می‌باشد. بر پایه سرشماری سال ۱۳۳۵ هجری خورشیدی محله دارآباد حدود ۱۰۰ نفر جمعیّت داشت که جمعیت آن در سال ۱۳۷۱ شمسی سه هزار تن برآورد شده‌است. رشد جمعیّت در سال ۱۳۷۱ بیشتر بخاطر مهاجرت غیربومیان از خلخال و اردبیل و ملایر و جوشقان) به دارآباد بوده‌است. جغرافیا در جنوب شرقی دارآباد تپه‌ای باستانی به نام سیمین قلعه قرار دارد که در آن کاوش‌های باستان‌شناختی نیز انجام گرفته‌است. | ## بخش 3: دارآباد | دارآباد دو قنات داشت که یکی از آن‌ها را به اقدسیه اختصاص داده‌اند و آب قنات دیگر به نام «سید آبگوشتی» که در شرق روستاست به تهران می‌رود. کوه‌های دارآباد که دو سوی این دهکده را دربر گرفته‌اند رشته اصلی توچال است که از دامنه شرقی آن تا قوچک ادامه دارد. مَرغزارها یا مراتع شمالی آن از توچال به این شرح است: شهربانوکشک - کمردگور - تخت شاه - الش‌گا - چپ‌دره - کل‌نو - توپز بلند - چال مگس - بند چلچلا - فراخ‌سینه - سیردورو - درازلش - میردلو - پهنه خرگوش‌نو؛ و در بخش جنوبی: پیازچال - دره وزوا - عرق‌چینک - خوش‌چال بالا - خوش‌چال پایین. دارآباد دو رودخانه دارد به نام‌های «دارآباد» و «کهنه دارآباد» که در جایی به نام «سیر دورود پایین» به هم می‌پیوندند و رودخانه دارآباد را تشکیل می‌دهند. موزه تاریخ طبیعی دارآباد که از موزه‌های خوب ایران است نیز در دارآباد واقع شده‌است. | ## جمع‌بندی | تنها خط اتوبوسرانی که به‌صورت عبوری از این محل عبور می‌نماید: خط ۲۹۸ شهرک قائم به پایانه تجریش در مسیر خیابان‌های شهرک قائم، بلوار ارتش، بلوار اوشان، دارآباد، خیابان پور ابتهاج (دارآباد)، خیابان باهنر (نیاوران)، میدان قدس، خیابان شهرداری و میدان تجریش پانویس جغرافیای تاریخی شمیران'''، منوچهر ستوده، جلد یکم، تهران، ۱۳۷۱.
موضوع مقاله: سده ۲۰ (پیش از میلاد) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سده ۲۰ (پیش از میلاد) | مقدمه: رخدادها حدود ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد: کشاورزان و دامداران از اتیوپی به سمت جنوب سفر کردند و در کنیا ساکن شدند. | ## بخش 1: سده ۲۰ (پیش از میلاد) | حدود ۲۰۰۰ تا ۱۹۰۰ پیش از میلاد: «نیم‌تنه کاهن-پادشاه» در موهنجو-دارو، بخشی از تمدن دره سند، حجاری شد. ۲۰۶۴-۱۹۸۶ (پیش از میلاد)؛ جنگهای میان دو دودمان در مصر باستان ۱۹۹۱ (پیش از میلاد)؛ فرعون منتوهوتپ چهارم درگذشت و یازدهمین دودمان پادشاهی مصر باستان به پایان رسید، آغاز فرمانروایی فرعون آمنمهات یکم و دوازدهمین دودمان پادشاهی مصر باستان. ۱۹۹۱-۱۷۸۵ (پیش از میلاد)؛ نیایشگاه سنگی در بنی‌حسن ساخته شد، دودمان دوازدهم مصر حدود ۱۹۸۵ پیش از میلاد: اقتدار سیاسی در مصر باستان کمتر متمرکز شد. حدود ۱۹۸۵ پیش از میلاد – ۱۷۹۵ پیش از میلاد: مقبره‌های سنگی در بنی حسن ساخته شدند. ۱۹۶۲-۱۸۹۵ (پیش از میلاد)؛ تندیس کرگدن در نیایشگاه سنبی ساخته شد، دودمان دوازدهم. | ## بخش 2: سده ۲۰ (پیش از میلاد) | ۱۹۵۳ (پیش از میلاد)؛ سنوسرت یکم لشکرکشی نظامی خود را علیه نوبه سفلی آغاز کرد و منطقه را تا آبشار دوم فتح کرد. ۲۷ فوریه ۱۹۵۳ پیش از میلاد: یک هم‌ترازی بسیار نزدیک سیارات با چشم غیرمسلح رخ داد که در آن این سیارات در یک بازه ۴.۳ درجه‌ای در کنار هم قرار گرفتند. ۵ مارس ۱۹۵۳ پیش از میلاد: هم‌ترازی سیارات با چشم غیرمسلح که با محاسبه کامپیوتری انجام شد، در ماه نو و در فصل بهار رخ داد و به اعتقاد محققان ناسا، این رویداد آغازین تقویم چینی بوده است، زیرا آنها با دنبال کردن توضیحات موجود در متن چینی «هونگ فن ژوان» نوشته «لیو شیانگ» در قرن اول پیش از میلاد، به دنبال این رویداد نجومی بودند که گفته می‌شود حدود ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد در صورت فلکی پگاسوس (یینگشی) رخ داده است. حدود ۱۹۴۲ پیش از میلاد: پادشاه لوبینگن (که امروزه بخشی از زومردا) در گورپشته‌ای بزرگ، درون توده‌ای سنگی به عرض ۲۰ متر (۶۶ فوت) و درون خندقی حلقه‌ای دفن شد. ۱۹۲۸-۱۸۹۵ (پیش از میلاد)؛ نمایش برداشت خرمن بر دیوار نیایشگاه خنومهوتپ کشیده شد، بنی‌حسن، دودمان دوازدهم مصر حدود ۱۹۲۰ پیش از میلاد: سیل دره جیشی. | ## بخش 3: سده ۲۰ (پیش از میلاد) | ۱۹۱۳-۱۹۰۳ (پیش از میلاد)؛ جنگ میان مصر باستان و نوبه ۱۹۰۰ (پیش از میلاد)؛ تازش پیشایونانیان به یونان. حدود ۱۹۰۰ پیش از میلاد: شالیم-آهوم و پسرش ایلو-شوما تقریباً در این زمان شروع به حکومت بر شهر آشور کردند. ۲۰۰۰ پیش از میلاد: در امپراتوری آشور قدیم، خط میخی سومری به خط میخی آشوری قدیم تکامل یافته بود و اصلاحات زیادی در املای سومری اعمال شده بود. | ## جمع‌بندی | ۱۹۵۰ (پیش از میلاد)؛ برپایه یک میله مسی ویژه برای اندازه‌گیری که در نیپور یافت شده، یک ذرع سومری برابر با ۵۱٫۷۲ سانتیمتر بوده‌است.
موضوع مقاله: اقلیدس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اقلیدس | مقدمه: اُقلیدِس (تلفظ به یونانی: اِفْکْلیذیس/ef'kliðis/) (حدود ۳۶۵–۲۷۵ پیش از میلاد)، ریاضی‌دانی یونانی بود که در قرن سوم پیش از میلاد در شهر اسکندریه می‌زیست. | ## بخش 1: اقلیدس | او نویسندهٔ موفق‌ترین کتاب درسی تاریخ، اصول یا اصول اقلیدس است که مدت دو هزار سال شالودهٔ تمام آموزش هندسه در غرب بود. آمدن به اسکندریه پس از مرگ اسکندر مقدونی، امپراتوری بین عده‌ای از سران سپاه او تقسیم شد. او برای جذب دانشمندان آن زمان دانشگاهی با عظمت در اسکندریه ساخت و دانشمندان و افراد مستعد را از نقاط دور و نزدیک به آنجا دعوت کرد. اصول اقلیدس کتاب اصول شامل ۱۳ مقاله و ۴۶۵ قضیه راجع به هندسه، نظریه اعداد و جبر مقدماتی (هندسی) است. در کتاب اصول، اقلیدس همهٔ دستاوردهای پیشینیان در هندسه را گرد آورده و به شکلی نو نظم بخشیده و از خود نیز چیزهایی به آن افزوده است. این اثر به گونه‌ای بود که جای همه اصول قبلی را گرفت و هیچ اثری از پیش از خود بر جای نگذاشت و آن‌ها را به فراموشی سپرد. با گذشت زمان، ریاضی‌دان‌های دیگر، الگوها، نظم‌ها و رابطه‌هایی را که از این بُنداشت‌های «اختراعی» بیرون می‌آمد، بررسی کردند و این قضیه‌ها را اثبات کردند. | ## بخش 2: اقلیدس | این کتاب در قرن هشتم به زبان عربی ترجمه شد و بعدها ترجمه‌های لاتینی از روی ترجمه‌های عربی این کتاب انجام شد. اولین انتشار چاپی کتاب در سال ۱۴۸۲ در ونیز انجام شد و این اولین کتاب ریاضی مهمی بود که به چاپ می‌رسید. هندسهٔ اقلیدسی بر چند اصل ساده و بدیهی استوار است و تمام قضایای هندسی از آن‌ها نتیجه گرفته می‌شود؛ به گونه‌ای که هر قضیه ثابت‌کنندهٔ قضیهٔ پس از خود باشد. افزون بر هندسهٔ مسطحه، فصل‌هایی از کتاب هم به جبر، نظریهٔ اعداد و هندسهٔ فضایی اختصاص یافته است. شیوهٔ ابتکاری اقلیدس در تألیف «اصول» بسیار مورد توجه دیگر ریاضیدان‌ها قرار گرفت و پس از کوتاه مدتی، این کتاب به عنوان مرجع اصلی آموزش هندسه پذیرفته شد. اقلیدس یافته‌های پراکندهٔ هندسه‌دانان پیشین را در چارچوبی چنان منطقی گرد آورده بود که تا قرن‌ها بعد کسی نتوانست چیزی بر آن بیفزاید. با اینحال دامنهٔ تأثیر کتاب اصول از محدودهٔ دانش هندسه فراتر می‌رود؛ روش استنتاجی اقلیدس در شکل‌دهی تفکر منطقی در غرب و پیدایش علوم جدید بسیار مؤثر افتاده است. | ## بخش 3: اقلیدس | دانشمندان بزرگی چون آیزاک نیوتن، گالیلئو گالیله و نیکلاس کوپرنیک شیوهٔ او را سرمشق پژوهش‌های خود قرار دادند. نیوتن کتاب بزرگ «پرینسیپا» را با پیروی از الگوی «اصول» اقلیدس به نگارش درآورده است. در این زمان گروهی از ریاضیدانان پس از مطالعات بسیار به این نتیجه رسیدند که می‌توان در اصل پنجم اقلیدس (که می‌گوید دو خط موازی هیچگاه یکدیگر را قطع نمی‌کنند) گزاره‌ای دیگر را قرار داد (مثلاً دو خط موازی در یک نقطه یکدیگر را قطع می‌کنند یا در دو نقطه یا در بینهایت نقطه و…) و در عین حال سازگاری برقرار باشد و بر پایهٔ این یافتهٔ ریاضی انواع هندسه‌های نااقلیدسی را پدیدآوردند. از یادداشت‌های پروکلوس و پاپوس اسکندرانی دانسته‌ایم که اقلیدس از اعضای فعال کتابخانهٔ بزرگ اسکندریه و احتمالاً درس‌خواندهٔ آکادمی افلاطون بوده است ولی از تاریخ دقیق تولد و مرگ او مطلع نیستیم و حتی نمی‌دانیم در کدامین شهر یا قارهٔ جهان‌زاده شده است. نویسندگان قرون وسطا گاهی او را با اقلیدس مگارایی — فیلسوف سقراطی قرن چهارم پیش از میلاد — اشتباه گرفته‌اند. | ## جمع‌بندی | اقلیدس عکس قضیه فیثاغورس را مطرح کرده که اگر در یک مثلث مجذور یک ضلع برابر مجموع مجذورهای دو ضلع دیگر باشد، زاویه بین آن دو ضلع، زاویه قائمه است.Carl B.
موضوع مقاله: نرم‌افزار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # نرم‌افزار | مقدمه: پیوند= نمودار که نشان می‌دهد کاربر چگونه با نرم‌افزار کاربردی تعامل برقرار می‌کند. | ## بخش 1: نرم‌افزار | این مفهوم در برابر سخت‌افزار رایانه قرار دارد، که توسط آن سامانه ساخته شده‌است و «در واقعیت کار را انجام می‌دهد». در علوم رایانه و مهندسی نرم‌افزار، یک نرم‌افزار رایانه‌ای همه اطلاعاتی است که توسط سامانه رایانه‌ای پردازش می‌شود، که شامل برنامه‌ها و داده است. نرم‌افزار رایانه‌ای شامل برنامه‌های رایانه‌ای، کتابخانه‌ها، و داده‌های مرتبط غیرقابل اجرا (مثل مستندات برخط و رسانه‌های دیجیتالی) است. سخت‌افزار و نرم‌افزار رایانه‌ای به هم احتیاج دارند و هیچ‌کدام به صورت واقعی قابل استفاده به خودی خود نیست. | ## بخش 2: نرم‌افزار | دسته‌ها نرم‌افزار رایانه دو دسته است: نرم‌افزار سیستم نرم‌افزار کاربردی نرم‌افزارهای کاربردی، برنامه‌های مورد استفاده کاربرند و نرم‌افزارهای سیستمی، مدیریت رایانه را برعهده دارند. سیستم‌عامل وقتی برنامه‌ای روی رایانه نصب می‌گردد، بعضی از اجزای سخت‌افزاری رایانه به فرمان آن برنامه در می‌آیند. برای نمونه هنگامی که با یک برنامه اجرای موسیقی کار می‌کنید، کارت صدای رایانه با برنامه پخش موسیقی همکاری می‌کند و یک آهنگ یا پرونده (فایل) ارتباط بین این تنها قسمتی از کار سیستم‌عامل است. انواع سیستم‌عامل: مایکروسافت ویندوز، مک او اس، لینوکس، اندروید و آی‌اواس سیستم‌عامل شامل ۴ بخش مهم است: مدیریت پردازش و پردازشگر مدیریت حافظه مدیریت دستگاه‌های ورودی و خروجی (I/O) مدیریت فایل‌ها و اطلاعات|مدیریت فاست. | ## بخش 3: نرم‌افزار | و تازه درخواست‌هایی که رابط کاربری نرم‌افزار ارسال می‌کند توسط این منبع پردازش می‌شود. سه گروه کلی نرم‌افزارهای معماری از دیدگاه ساختاری (معماری)، نرم‌افزارها به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند: کاربر بنیان کارگزار بنیان کاربر کارگزار بنیان واژه نرم‌افزار را در معناهایی به جز معنی برنامه رایانه‌ای نیز به‌کار می‌برند؛ مثلاً در دانش برنامه نویسان برخی نرم‌افزارهای لینوکس. | ## جمع‌بندی | امروزه بیشتر کاربران تنها با ظاهر گرافیکی این برنامه‌ها کار می‌کنند و اقدامات بسیاری از آن‌ها از دید کاربر پنهان می‌ماند به عبارتی هر نرم‌افزار مجموعه‌ای از رمزها است که از الگوریتمی اجرا می‌کند.
موضوع مقاله: دیرین‌شناسی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دیرین‌شناسی | مقدمه: دانش دیرین‌شناسی به شاخه‌های گوناگونی (گیاهی و جانوری و زیرگروه‌های بزرگ‌سنگواره و ریزسنگواره) تقسیم می‌شود. | ## بخش 1: دیرین‌شناسی | سنگواره‌ها از دوره کامبرین دارای اهمیت بیشتری می‌شوند ولی ظهور ناگهانی آثار موجودات در دوره کامبرین بیانگر ریشه‌دار بودن آن‌ها در زمان‌های پیش از این دوره است. | ## بخش 2: دیرین‌شناسی | اما شواهد کمی در این رابطه وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان شبه باکتری‌هایی با سن ۳٫۸ میلیارد سال را نام برد. | ## بخش 3: دیرین‌شناسی | دیرین‌شناسی رشد، توسعه، تحول و تکامل حیات را مشخص می‌سازد و به زمین‌شناس کمک می‌کند که سنگ‌ها را در گروه‌ها و طبقات خاص قرار دهد. | ## جمع‌بندی | دیرین‌شناسی نه تنها به دنبال علت انقراض معمولی یک گونه است بلکه به دنبال دلیل انقراض‌های دوره ای که در گذشته رخ داده و موجب از بین رفتن تقریباً تمامی موجودات از دنیای حیات شده است، می‌باشد.
موضوع مقاله: فهرست بناهای تاریخی استان اصفهان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست بناهای تاریخی استان اصفهان | مقدمه: + بناهای تاریخی استان اصفهانبنامکانشهرستاندورانسده (میلادی)شیوهٔ ساختتصویر ۱ آتشکده اصفهان اصفهان اصفهان ساسانیان ۶ یا ۷ پارتی 100px ۲ آرامگاه الراشد بالله اصفهان اصفهان سلجوقیان ۱۲ رازی ۳ آرامگاه باباقاسم اصفهان اصفهان ایلخانیان ۱۴ آذری ۴ آرامگاه پیربکران پیربکران فلاورجان ایلخانیان ۱۳ آذری ۵ آرامگاه سلطان بخت خان اصفهان اصفهان مظفریان ۱۴ آذری ۶ آرامگاه علاءالدین شهشهان اصفهان اصفهان تیموریان ۱۵ آذری ۷ آرامگاه علی ابن سهل اصفهان اصفهان عباسیان ۹ خراسانی ۸ آرامگاه معروف به ستی فاطمه اصفهان اصفهان صفویه ۱۷ اصفهانی ۹ ارگ شیخ بهایی نجف‌آباد نجف‌آباد صفویه ۱۷ اصفهانی ۱۰ ارگ گوگد گوگد گلپایگان صفویه ۱۷ اصفهانی ۱۱ امامزاده ابراهیم کاشان کاشان قاجار ۱۹ غیرسنتی 100px ۱۲ امامزاده احمد اصفهان اصفهان صفویه ۱۶ اصفهانی ۱۳ امامزاده اسماعیل اصفهان اصفهان سلجوقیان و صفویه ۱۱ و ۱۶ رازی و اصفهانی ۱۴ امامزاده پنجه شاه کاشان کاشان سلجوقیان ۱۱ یا ۱۲ رازی ۱۵ امامزاده جعفر اصفهان اصفهان ایلخانیان ۱۴ آذری ۱۶ امامزاده شاه زید اصفهان اصفهان صفویه ۱۶ اصفهانی ۱۷ امامزاده شاه یلان کاشان کاشان آق‌قویونلو ۱۵ آذری ۱۸ امامزاده طاهر و منصور کاشان کاشان صفویه ۱۶ اصفهانی ۱۹ امامزاده هارون ولایت اصفهان اصفهان صفویه ۱۶ اصفهانی ۲۰ امامزاده میرنشانه کاشان کاشان صفویه ۱۶ اصفهانی ۲۱ انگورستان ملک اصفهان اصفهان افشاریان ۱۸ اصفهانی ۲۲ بازار اصفهان اصفهان اصفهان صفویه ۱۶ اصفهانی 100pxبازار توانا شهرضاشهرضاشهرضاسلجوقیان ۱۲رازی ۲۳ بازار قیصریه اصفهان اصفهان صفویه ۱۷ اصفهانی 100px ۲۴ باغ فین کاشان کاشان صفویه و قاجاریه ۱۷ تا ۱۹ اصفهانی 100px ۲۵ پل چوبی اصفهان اصفهان صفویه ۱۷ اصفهانی 100px ۲۶ پل خواجو اصفهان اصفهان صفویه ۱۷ اصفهانی 100px ۲۷ پل شهرستان اصفهان اصفهان سلجوقیان ۱۱ رازی 100px ۲۸ پل مارنان اصفهان اصفهان صفویه ۱۶ اصفهانی 100px ۲۹ توحیدخانه اصفهان اصفهان صفویه ۱۶ اصفهانی 100px ۳۰ چهل‌ستون اصفهان اصفهان صفویه ۱۷ اصفهانی 100px ۳۱ حمام جارچی اصفهان اصفهان صفویه ۱۶ اصفهانی ۳۲ حمام شاه علی اصفهان اصفهان صفویه ۱۶ یا ۱۷ اصفهانی ۳۳ حمام شیخ بهایی اصفهان اصفهان صفویه ۱۷ اصفهانی 100px ۳۴ حمام علیقلی‌آقا اصفهان اصفهان صفویه ۱۸ اصفهانی 100px ۳۵ خانه امین اصفهان اصفهان قاجاریه ۱۹ غیر سنتی ۳۷ خانه دکتر رضا اعلم اصفهان اصفهان قاجاریه ۱۸ اصفهانی ۳۸ خانه شیخ الاسلام اصفهان اصفهان صفویه و قاجاریه ۱۷ تا ۱۹ غیر سنتی100px ۳۹ خانه طباطبایی‌ها کاشان کاشان قاجاریه ۱۹ غیرسنتی 100pxخانه بروجردی‌هاکاشانکاشانقاجاریه۱۹133x133پیکسلخانه منوچهریکاشانکاشانصفویه133x133پیکسل ۴۰ خانه عباسی‌ها کاشان کاشان قاجاریه ۱۸ اصفهانی 100px ۴۱ خانه قزوینی‌ها اصفهان اصفهان قاجاریه ۱۹ غیر سنتی ۴۲ سارویه اصفهان اصفهان هخامنشیان ۶ یا ۵ پ. | ## بخش 1: فهرست بناهای تاریخی استان اصفهان | ## بخش 2: فهرست بناهای تاریخی استان اصفهان | ## بخش 3: فهرست بناهای تاریخی استان اصفهان