موضوع مقاله: چکنده‌سنگ | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # چکنده‌سنگ | مقدمه: چکَنده‌سنگ، سقف‌چکه‌سنگ یا استالاکتیت (Stalactite) (نام‌های دیگر: دنگال، کلفهشنگ) ستونی از مواد معدنی است که به صورت قندیلی از سقف غار آویخته باشد. | ## بخش 1: چکنده‌سنگ | چکنده‌سنگ کربنات کلسیم که از سقف غارهای آهکی می‌آویزد از متداول‌ترین انواع آن است. تشکیل استالاکتیت‌ها و انواع آن استالاکتیت‌های آهکی استالاکتیت‌های آهکی رایج‌ترین نوع استالاکتیت‌ها هستند که در غارهای آهکی یافت می‌شوند. آن‌ها از رسوب کربنات کلسیم و سایر مواد معدنی تشکیل می‌شوند که از محلول‌های آب معدنی ته‌نشین شده‌اند. سنگ آهک توسط آبی که حاوی دی‌اکسید کربن است حل شده و محلول بی‌کربنات کلسیم را در غارها تشکیل می‌دهد. واکنش تشکیل: (s) + (l) + (aq) → واکنش معکوس (رسوب): → + + سرعت رشد متوسط ۰٫۱۳ میلی‌متر در سال است، اما سریع‌ترین آن‌ها می‌توانند تا ۳ میلی‌متر در سال رشد کنند. رشد سریع نیازمند چکیدن آهسته و ثابت آب غنی از کربنات کلسیم و دی‌اکسید کربن است تا کربن دی‌اکسید فرصت خروج از محلول را داشته باشد. اگر قطره‌ها خیلی سریع باشند، کربنات کلسیم به کف غار می‌ریزد و استالاگمیت را تشکیل می‌دهد. استالاکتیت‌های آهکی با یک قطره آب معدنی شروع می‌شوند که نازک‌ترین حلقه کلسیت را رسوب می‌دهد. این حلقه‌ها به تدریج یک لوله توخالی باریک (تقریباً ۴ تا ۵ میلی‌متر) به نام «نی نوشابه» را تشکیل می‌دهند. | ## بخش 2: چکنده‌سنگ | اگر این نی‌ها مسدود شوند، آب از بیرون آن‌ها جریان یافته و استالاکتیت‌های مخروطی شکل آشناتر را ایجاد می‌کند. ستون‌ها قطره‌های آبی که از نوک استالاکتیت می‌افتند، کلسیت بیشتری را روی کف غار رسوب می‌دهند و در نهایت یک استالاگمیت گرد یا مخروطی شکل ایجاد می‌کنند. با گذشت زمان کافی، این سازندها می‌توانند به هم رسیده و یک ستون، پیلار یا استالاگنات از کربنات کلسیم را تشکیل دهند. استالاکتیت‌های گدازه این نوع استالاکتیت‌ها در تونل‌های گدازه تشکیل می‌شوند، زمانی که گدازه مذاب و سیال هنوز در داخل فعال است. تشکیل آن‌ها بسیار سریع (ساعت‌ها، روزها یا هفته‌ها) انجام می‌شود، در حالی که استالاکتیت‌های آهکی ممکن است هزاران سال طول بکشند. تفاوت کلیدی این است که با توقف جریان گدازه، رشد استالاکتیت‌ها نیز متوقف می‌شود و اگر شکسته شوند، هرگز دوباره رشد نخواهند کرد. اصطلاح عمومی «لاواکیسل» برای استالاکتیت‌ها و استالاگمیت‌های گدازه به کار می‌رود. استالاکتیت‌های دندان کوسه‌ای: این‌ها پهن و مخروطی شکل هستند و از لایه‌های متوالی گدازه تشکیل می‌شوند که روی آن‌ها می‌نشیند. استالاکتیت‌های پاششی: با جریان گدازه در تونل، مواد به سقف پاشیده شده و به پایین می‌چکند و به استالاکتیت تبدیل می‌شوند. | ## بخش 3: چکنده‌سنگ | استالاکتیت‌های لوله‌ای گدازه: زمانی که سقف تونل گدازه در حال خنک شدن است، پوسته‌ای تشکیل می‌شود که مواد نیمه مذاب را در خود به دام می‌اندازد. انبساط گازهای محبوس شده، گدازه را از طریق دهانه‌های کوچک بیرون می‌راند و استالاکتیت‌های توخالی و لوله‌ای شکل (مشابه نی نوشابه) را ایجاد می‌کند. استالاکتیت‌های یخی این‌ها در بسیاری از غارها به صورت فصلی یا در طول سال یافت می‌شوند و معمولاً در سطح زمین به عنوان قندیل‌های یخی شناخته می‌شوند. استالاکتیت‌های یخی بسیار سریع (ساعت‌ها یا روزها) تشکیل می‌شوند و برخلاف استالاکتیت‌های گدازه، تا زمانی که آب و دما مناسب باشد، می‌توانند دوباره رشد کنند. همچنین می‌توانند در زیر یخ دریا زمانی که آب شور وارد آب اقیانوس می‌شود، تشکیل شوند که به آن‌ها «برینیکل» می‌گویند. استالاکتیت‌های بتنی استالاکتیت‌ها می‌توانند روی بتن و لوله‌کشی‌هایی که نشتی آهسته دارند و حاوی یون‌های کلسیم، منیزیم یا سایر یون‌ها در آب هستند، تشکیل شوند. اکسید کلسیم موجود در سیمان با آب واکنش داده و هیدروکسید کلسیم تشکیل می‌دهد: + → آب باران از طریق ترک‌های بتن نفوذ کرده و هیدروکسید کلسیم آزاد را به لبه بتن می‌رساند. وقتی این محلول در تماس با هوا در زیر سازه بتنی قرار می‌گیرد، با دی‌اکسید کربن هوا واکنش داده و کربنات کلسیم را رسوب می‌دهد: + → + این رسوب ذرات کربنات کلسیم را پشت سر می‌گذارد و به تدریج استالاکتیت را تشکیل می‌دهد. | ## جمع‌بندی | نرخ رشد استالاکتیت‌های بتنی می‌تواند بسیار سریع باشد، تا ۲ میلی‌متر در روز در شرایط مناسب.