موضوع مقاله: ایالت بلوچستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ایالت بلوچستان | مقدمه: + نمادهای ایالت بلوچستان (غیررسمی) پرچم ایالتی مهر ایالتی حیوان ایالتی پرنده ایالتی درخت ایالتی گل ایالتی ایالت بَلوچستان (به بلوچی: بلۏچستان) ایالتی در جنوب غرب پاکستان واقع است.‌این ایالت ۴۴ درصد خاک پاکستان را در بر می گیرد و بزرگترین ایالت پاکستان از نظر مساحت به شمار می آید، اما کم جمعیت ترین ایالت در این کشور است. | ## بخش 1: ایالت بلوچستان | این ایالت از شمال با ایالت خیبر پختونخوا ، و از شرق به ایالت پنجاب و از جنوب شرقی با ایالت سند هم مرز است. بلوچستان فلات وسیعی از زمین‌های ناهموار است که با دامنه‌های ارتفاع کافی و ناهمواری و حوضه‌هایی دریایی و مرکزی کویری معروف است. این ایالت دارای بزرگترین بندر دریای عمیق جهان به نام بندر گوادر در جنوب غرب آسیا در دریای عرب قرار دارد. این ایالت به دو بخش قومی اداره می‌شود مناطق مرکزی و جنوبی آن با ۷۰٪ توسط بلوچ‌ها اداره می‌شود و مناطق کوچک شمال شرقی در مرز افغانستان با ۳۰٪ توسط پشتون ها به‌صورت خودمختاری اداره میشود. این ایالت تا سال ۱۸۷۱ بخشی مرکزی و جنوبی آن از ایران بود که بر اساس قرارداد گلدسمید در دوره ناصرالدین‌شاه قاجار از ایران جدا شده و تا پیش از استقلال پاکستان به بلوچستان انگلیس یک منطقه خودمختار توسط بلوچ ها زیر اداره انگلیسی ها شناخته می‌شد. [۱۶] بلوچستان از سوی جنوب به دریای مکران محدود می‌شود و بندر مهم این ایالت در کنار این دریا بندر گوادر است. اقوام اصلی و بومی ساکن بلوچستان بلوچ‌ها هستند که با ۷۵٪ جمعیت بخش میانه و جنوبی آن را بلوچ‌ها تشکیل می‌دهند به همراه بقیه قومیت‌هایی که اقلیت را تشکیل می‌دهند. جغرافیا بلوچستان در جنوب غرب پاکستان واقع شده و مساحت آن ۳۴۷ هزار و ۱۹۰ مترمربع است. بلوچستان بزرگ‌ترین ایالت پاکستان است و ۴۴ درصد از خاک این کشور را در بر می‌گیرد. منطقه بلوچستان پاکستان به همراه بلوچستان ایران از تنگه هرمز تا شبه قاره هند ادامه دارد و بدین طریق کوتاه‌ترین مسیر برای آسیای مرکزی به دریاهای آزاد است. این ایالت از غرب با ایران، از شمال با افغانستان و مناطق ایلی پاکستان، از شرق با پنجاب و سند و از جنوب با دریای مکران (عمان) هم‌مرز است. این ایالت با چند منطقه مهم ژئوپلیتیکی یعنی خاورمیانه، جنوب غرب آسیا، و جنوب آسیا هم‌مرز است. با وجود دورافتادگی و خشکی بلوچستان این موقعیت جغرافیایی باعث رقابت‌های جهانی برای عبور دادن مسیرهای مهم راه‌گذر شمال-جنوب از طریق این منطقه شده است. مرکز ایالت بلوچستان پاکستان یعنی شهر کویته در پرجمعیت‌ترین بخش رشته‌کوه سلیمان در شمال شرقی این ایالت قرار گرفته است. این مسیر یکی از مسیرهای آسیای میانه به ساحل دریاست که از قندهار در افغانستان به اینجا می‌رسد. او با گشودن نواحی مستونگ، سبی، کچی، شالکوت (کویته کنونی) و کرخ، حکمرانی خود را گسترش داد. در نتیجه حمله نادرشاه افشار پادشاه ایران در سال ۱۷۴۸ به شبه‌قاره هند و جنگ او با محمدشاه گورکانی این ناحیه نیز به ایران ملحق شد. میر محبت خان پسر میر عبدالله خان در جریان حمله نادر به هندوستان با لشکریان بلوچ به سرداری برادرش امیر نصیر خان نوری به او کمک کرد و نادرشاه به او لقب بیگلربیگی داد. اما او در جریان کودتای برادرش میر نصیرخان که از سوی نادر شاه افشار حمایت می‌شد از حکومت خلع شد. نادرشاه حکومت میرنصیر خان بر بلوچستان را تأیید کرد و دست او را در تصرف مناطق مجاور و توسعه قلمرو خانات کلات باز گذاشت. میر نصیر خان در دوره حکومت خود کلیه مناطق بلوچستان شرقی و غربی و بمپور را تا حدود گمبرون و سرحدات کرمان به تصرف خود درآورده و کلیه امرای بلوچ را به اطاعت خود واداشت. میر نصیر خان پس از مرگ نادر شاه با احمدشاه درانی وارد جنگی شدید و خونین شد که به صلح طرفین انجامید. پس این این جنگ ضمن اتحاد با احمدشاه درانی با بیست هزار سپاهی جنگجو و کارآزموده بلوچ با احمدشاه درانی در نبرد پانی پت با پادشاهی سیک‌های مرهته وارد جنگ شد که به شکست قطعی مرهته انجامید.یوسف عطا، م. واحدی را ریاست‌های کلات (قلات)، خاران، لسبیله و مکران شامل بود و قسمت کویته و نواحی آن «بلوچستان انگلیسی» نامیده می‌شد. | ## بخش 2: ایالت بلوچستان | بلوچستان انگلیسی تحت نظارت امپراتوری بریتانیا بود و ریاست‌های مزبور به‌وسیلهٔ رؤسای محلی اداره می‌شدند. یکی از دلایل تلاش مضاعف اسلام‌آباد برای برقراری امنیت در بلوچستان از سال ۲۰۱۶ میلادی به بعد، هشدار چین به این کشور به دلیل سرمایه‌گذاری گسترده‌ای است که پکن در زمینه جاده‌سازی و راه‌آهن بین دو کشور کرده که از منطقه بلوچستان می‌گذرد. از رهگذر این تلاش‌ها در آذر ۱۳۹۶ خورشیدی ۳۱۳ شبه‌نظامی از سه گروه جدایی‌طلب مختلف، در مراسمی در فرمانداری ایالت بلوچستان در شهر کویته، سلاح‌های خود را به نواب ثناءالله زهری، سروزیر این ایالت تحویل دادند."تسلیم ۳۰۰ شبه‌نظامی جدایی‌طلب بلوچ در پاکستان". جمعیت‌شناسی جمعیت‌ها طی سال‌ها سال سرشماری جمعیت درصد شهرنشین ۱۹۵۱ ۱٬۱۶۷٬۱۶۷ ۱۲٫۳۸٪ ۱۹۶۱ ۱٬۳۵۳٬۴۸۴ ۱۶٫۸۷٪ ۱۹۷۲ ۲٬۴۲۸٬۶۷۸ ۱۶٫۴۵٪ ۱۹۸۱ ۴٬۳۳۲٬۳۷۶ ۱۵٫۶۲٪ ۱۹۹۸ ۶٬۵۶۵٬۸۸۵ ۲۳٫۸۹٪ ۲۰۰۵ ۱۲٬۳۴۴٬۴۰۸ ۲۳٫۸۹٪ تراکم جمعیت جمعیت بلوچستان به علت کوهستانی بودن و کمبود آب، کم است و تنها ۶٪ جمعیت پاکستان را در بر می‌گیرد. ارقام اولیه سرشماری مارس ۲۰۱۲ نشان داد که جمعیت بلوچستان بدون نظر گرفتن ناحیه‌های خضدار، کچهی و پنجگور ۱۵٬۱۶۲٬۲۲۲ نفر است. این رقم یک افزایش ۱۴۰٫۳ درصدی از ۵٬۵۰۱٬۱۶۴ سال ۱۹۹۸ را نشان می‌دهد و ۶٫۸۵ درصد از کل جمعیت پاکستان را تشکیل می‌دهد. در این بازه زمانی این افزایش بزرگ‌ترین افزایش در میان همه استان‌های پاکستان است. و سایر زبان ها در محدوده این ایالت در شمال آن به زبان پشتو توسط قبایل خودمختار پشتون در مرز افغانستان صحبت میشود. چندین کتاب زبان بلوچی از جمله کتاب بلوچی لبزبلد نوشته اسحاق خاموش، کتاب بلوچی لبزبلد نوشته جان محمد دشتی، کتاب فرهنگ بلوچی-فارسی نوشته عبدالغفور جهاندیده، کتاب زبان بلوچی نوشته ظهورشاه هاشمی به چاپ رسیده‌اند. در سرشماری ۱۹۹۸ بلوچی با ۵۷٫۸٪ زبان اصلی بلوچستان بود که در مرکز و جنوب این ایالت صحبت میشود. و زبان های اقلیتی مهاجر که به مرکز و جنوب بلوچستان آمده اند به زبان های همچون سندی با ۵٫۶٪، پنجابی با ۲٫۵٪، سرائیکی با ۲٫۴٪، اردو با ۱٪ و زبان‌های دیگر با ۴٫۱٪ کل گویشوران را تشکیل می‌دادند. بر پایه اتنولوگ، گویش‌های بلوچی مکرانی ۱۳٪، رخشانی ۱۰٪، سلیمانی ۷٪ و خترانی ۳٪ از کل جمعیت ایالت بلوچستان را تشکیل می‌دهند. زبان‌های دیگر شامل براهویی، لَسی، اردو، پنجابی، فارسی (هزارگی، تاجیکی، و دهواری)، سندی، سرائیکی، هندکو، هندکی می‌شوند. در ناحیه لس بیله بیشتر مردم به لَسی که یکی از گویش‌های سندی است صحبت می‌کنند.Cf. and بلوچی زبان اکثریت ۲۰ ناحیه که شامل ۷۰ درصد این ایالت هست و پشتو زبان اکثریت ۱۰ ناحیه را با ۳۰ درصد تشکیل می‌دهد. برای نمونه، میدان گازی سوئی که ۳۸ درصد از انرژی داخلی و تجاری پاکستان را تأمین می‌کند، در بلوچستان قرار دارد، اما تنها ۵ تا ۶ درصد از جمعیت خود استان به گاز لوله‌کشی دسترسی دارند و این دسترسی نیز دهه‌ها پس از انتقال گاز به سایر نقاط پاکستان ممکن شد. به حاشیه رانده شدن سیاسی و عدم نمایندگی بلوچ‌ها در ساختارهای قدرت پاکستان، از جمله ارتش، خدمات مدنی و وزارتخانه‌ها، حضور بسیار کمرنگی دارند. برای مثال، یک مطالعه نشان می‌دهد که هنگامی که در بلوچستان ۸۳۰ پست خدمات مدنی وجود داشت، تنها ۱۸ مورد از آن‌ها در اختیار بلوچ‌ها بود. حتی در داخل ایالت بلوچستان نیز بسیاری از مقامات ارشد، از دبیرکل ایالت گرفته تا بازرس کل پلیس، از پنجاب یا سایر استان‌ها منصوب می‌شوند. این عدم حضور در نهادهای تصمیم‌گیری باعث شده است که بلوچ‌ها حکومت و دستگاه‌های آن را «بیگانه» و نماد سلطه بر سرزمین خود بدانند. از دید آن‌ها، این تأسیسات نظامی به «جزایر قدرت موازی» تبدیل شده‌اند که در آن‌ها قوانین ایالتی اجرا نمی‌شود و به ابزاری برای استعمار و بهره‌کشی بدل شده‌اند. توسعه به مثابه استعمار: اجرای پروژه‌های بزرگ عمرانی مانند توسعه بندر گوادر و بزرگراه ساحلی، یکی از نگرانی‌های اصلی ملی‌گرایان بلوچ است. آن‌ها معتقدند که نیروی کار و منافع این پروژه‌ها عمدتاً به غیربومیان (به‌ویژه پنجابی‌ها و پشتون‌ها) می‌رسد. نگرانی بزرگ‌تر این است که این پروژه‌ها به هجومی گسترده از سوی غیربومیان منجر شده و ترکیب جمعیتی منطقه را به ضرر بلوچ‌ها تغییر دهد و در نهایت آن‌ها را در سرزمین خود به اقلیت تبدیل کند. | ## بخش 3: ایالت بلوچستان | از دید سردار عطاءالله مینگل، «یک کراچی در گوادر کافی است تا کل جمعیت بلوچستان را به اقلیت تبدیل کند» و این امر به نابودی هویت، زبان و فرهنگ بلوچ‌ها خواهد انجامید. جنبش مقاومت و وضعیت کنونی: از سال ۱۹۴۸، بلوچ‌ها چهار شورش بزرگ مسلحانه را علیه حکومت مرکزی به راه انداخته‌اند. موج اخیر مقاومت که از سال ۲۰۰۰ با ظهور گروه‌هایی مانند «ارتش آزادی‌بخش بلوچستان» (BLA) آغاز شد، تفاوتی ماهوی با گذشته دارد. رهبری این جنبش دیگر تنها در انحصار سردارهای سنتی قبایل نیست و نسل جدیدی از جوانان تحصیل‌کرده، شهرنشین و دارای گرایش‌های مارکسیستی نیز به آن پیوسته‌اند. قتل نواب اکبر بوگتی، از رهبران برجسته بلوچ، توسط ارتش پاکستان در ۲۶ اوت ۲۰۰۶، نقطه عطفی در این مناقشه بود. این اقدام نه تنها مقاومت را خاموش نکرد، بلکه به اتحاد بیشتر گروه‌های مختلف بلوچ و تشدید حملات علیه نمادهای حکومتی منجر شد. همزمان، گزارش‌های متعددی از سوی سازمان‌های حقوق بشری مانند کمیسیون حقوق بشر پاکستان (HRCP) و عفو بین‌الملل درباره نقض گسترده حقوق بشر در بلوچستان، از جمله قتل‌های فراقضایی، شکنجه، ناپدید شدن‌های اجباری و بمباران کور مناطق مسکونی توسط نیروهای امنیتی پاکستان منتشر شده است. مقاومت در برابر دولت پاکستان و شورش‌های گروه‌های مسلح با هدف تشکیل یک کشور مستقل برای مردم بلوچ از سال ۱۹۴۸ و پس از استقلال پاکستان آغاز شد. پرویز مشرف دستور چندین عملیات ضد شورش در بلوچستان را داد که نواب اکبر خان بوگتی (از رهبران بلوچ) در یکی از این عملیات‌ها کشته شد. گفته می‌شود در جریان این درگیری‌ها ده‌ها هزار نفر ناپدید شدند که بیشتر آنها را مأموران امنیتی پاکستان شکنجه کرده‌اند و کشته‌اند. دولت پاکستان این اتهامات را به شدت رد می‌کند و همزمان دولت ایران را به پناه دادن به این جدایی‌طلبان و هند را به پشتیبانی مالی از آنها متهم می‌کند. این گروه در سال‌های اخیر بر شدت حملات خود افزوده و به‌جای هدف گرفتن نیروهای امنیتی پاکستان در ایالت بلوچستان، به حمله به چینی‌هایی تغییر داده که در پروژه‌های این منطقه حضور دارند. این دو منطقه با وجود داشتن مشترکات زیاد در برخی موارد تفاوت‌هایی در فرهنگ عامه، زبان و گویش محلی، آداب و رسوم، رقص بلوچی، موسیقی بلوچی، پوشش بلوچی، مسکن عشایری، آب‌وهوا، و پوشش گیاهی دارند. کاوش‌های باستان‌شناسی و نظریه بسیاری از مورخان حکایت از آن دارد که قوم بلوچ یکی از اقوام اصیل آریایی و ایرانی است. هر چند در بین طوایف بلوچ بعضی از آنها در ادوار مختلف از مناطقی به بلوچستان مهاجرت کرده‌اند و شاید آریایی نباشند. اما پس از سکونت در بلوچستان و خویشاوندی و آمیختگی با قوم بلوچ آنچنان در فرهنگ اصیل آریایی و فرهنگ بلوچ تنیده شده‌اند که جدا نمودن آنها امکان‌پذیر نیست و امروز نیز همچون بلوچ‌های اصیل در آداب و رسوم، پوشش، زبان، و سایر اجزای فرهنگی مشترک هستند. یکی از آئین‌ها و مراسم به‌جا مانده از ایران باستان، مراسم جشن بهارگاه و عید نوروز است که در بین همه اقوام ایرانی به عنوان آئین کهن ملی و باستانی با اندک تفاوت‌هایی رواج دارد. بلوچ‌ها نیز همچون سایر اقوام ایرانی بهار طبیعت و شکوفایی غنچه‌های بهاری را گرامی می‌دارند و دراین ایام علاوه بر جشن و سرور و شادی و برپایی مراسم عید نوروز و عید طبیعت، آداب و رسوم ویژه و خاصی را در این ایام خجسته برگزار می‌کنند. روز فرهنگ بلوچ (بلوچ دودءربیدگی روچ): روز دوم مارس هرسال بلوچ‌ها در گوشه و کنار نقاط مختلف بلوچستان روز فرهنگ قوم خود را جشن می‌گیرند. در این روز خاص برای قوم بلوچ، مردم بلوچ به اجرای رقص‌های محلی نظیر رقص بلوچی، دوچاپی بلوچی و … پرداخته و جوانان کلاه بلوچی (با پوست شتر) به سر می‌بندند. کتاب‌خانه‌های مهم کتابخانه‌های مهم بلوچستان:رایزنی فرهنگی ایران، کویته ، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸. کتابخانه عمومی ایالتی - خیابان جناح کویته کتابخانه عمومی پادگان منطقه نظامی کویته کتابخانه مرکز ملی پاکستان - خیابان جناح کویته کتابخانه دانشگاه بلوچستان - کویته کتابخانه خانه فرهنگ ج.ا. | ## جمع‌بندی | ایران - خیابان اقبال کویته کتابخانه مجلس ایالتی بلوچستان کتابخانه دانشکده علوم کویته کتابخانه مؤسسه فناوری کشاورزی شهرک ستیلایت کویته کتابخانه دانشکده دولتی فدرال منطقه نظامی کویته کتابخانه کمیسیون خدمات عمومی کویته بلوچستان کتابخانه مؤسسه پلی‌تکنیک کویته کتابخانه رئیس اداره کشاورزی کویته کتابخانه اداره تدوین کتب درسی و مرکز گسترش آموزش بلوچستان کویته کتابخانه دانشکده مقدماتی دولتی کویته کتابخانه دانشکده پزشکی بولان - کویته کتابخانه دانشکده افسری کویته کتابخانه مدرسه پیاده‌نظام کویته کتابخانه عمومی دانشکده تعمیر نو کویته کتابخانه بخش فناوری برنامه‌ریزی و توسعه دبیرخانه مردمی ایالت بلوچستان کویته کتابخانه دبیرخانه مردمی اداره دادگستری بلوچستان - کویته کتابخانه اداره حفظ منافع و بهبود وضعیت امور کارمندان دولت بلوچستان کتابخانه دانشکده کشاورزی بلوچستان - کویته کتابخانه دانشکده مهندسی - خضدار کتابخانه اداره زمین‌شناسی پاکستان - کویته کتابخانه دانشکده دولتی دخترانه - کویته کتابخانه فرهنگستان توسعه مناطق روستائی - خیابان سریاب کویته کتابخانه بیمارستان مردمی کویته کتابخانه دادگاه عالی بلوچستان - کویته کتابخانه دانشکده حقوق - کویته کتابخانه سندیمن - شهرداری کویته کتابخانه اقامتگاه استاندار بلوچستان - کویته کتابخانه مؤسسه شهرداری مستونگ کتابخانه شهید محمد منتظری - هزاره تاون افزون بر این در دانشکده‌های شهرهای مستونگ، ژوب، بهاگ، چمن، قلات، لورالائی، پشین، سبی، هرنائی، تربت، پنجگور، دیره‌بگتی، کوهلو، گوادر، نوشکی، خضدار، و لسبیله و بیشتر مدارس بلوچستان نیز کتابخانه‌هایی وجود دارند.