موضوع مقاله: تفنگ بادی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تفنگ بادی | مقدمه: قدیمی‌ترین تفنگ بادی موجود مربوط به سال ۱۵۸۰ میلادی است که در موزه‌ای در استکهلم نگهداری می‌شود. | ## بخش 1: تفنگ بادی | امروزه تفنگ‌های بادی در سطح وسیعی، از مسابقات تیراندازی گرفته تا شکار جانوران بزرگ، مورد استفاده قرار می‌گیرند. این اسلحه هم در نوع تفنگ و هم در نوع سلاح کمری در دسترس است و نیز تفنگ بی‌بی با امکان شلیک گلوله‌های گِرد پلاستیکی در این رده قرار دارد. شرح «تفنگ بادی» نوعی تفنگ است که با بهره‌گیری از هوای فشرده یا دیگر گازهای پرفشار، پرتابه‌ها را شلیک می‌کند؛ سازوکاری که یادآور اصول کار فوتک (تفنگ فوتی) باستانی است. این سازوکار در برابر تفنگ آتشین قرار دارد که پرتابه را با فشار حاصل از احتراق یک پیشران شیمیایی شلیک می‌کند؛ این پیشران در تفنگ‌های آتشین قدیمی اغلب باروت سیاه و در تفنگ‌های نوین باروت بی‌دود است. تفنگ‌های بادی در دو گونهٔ تفنگ دراز (تفنگ بادی دراز) و تفنگ دستی (تپانچهٔ بادی) ساخته می‌شوند. هر دو گونه معمولاً پرتابه‌های فلزی را شلیک می‌کنند که یا ساچمه‌های قرقره‌ای‌شکل (دیابولو) هستند یا گلوله‌های گِردی که بی‌بی (BB) نامیده می‌شوند؛ هرچند در سال‌های اخیر، پرتابه‌های استوانه‌ای-مخروطی به شکل گلولهٔ مینیه که اسلاگ نامیده می‌شوند، محبوبیت بیشتری یافته‌اند. برخی از انواع تفنگ‌های بادی (معمولاً تفنگ‌های بادی دراز) ممکن است پرتابه‌های پایدارشده با بالَک مانند پیکانچه (دارت) (برای نمونه، در تفنگ‌های بیهوشی) یا تیرهایی با بدنهٔ توخالی (که «کمان بادی» نامیده می‌شوند) نیز پرتاب کنند. تفنگ‌های بادی نوین بسته به طراحی‌شان سه منبع نیروی متفاوت دارند: فنر-پیستون، هوای فشردهٔ از پیش ذخیره‌شده (پنوماتیک)، یا گاز فشردهٔ کپسولی (معمولاً دی‌اکسید کربن و به‌تازگی نیتروژن). کهن‌ترین تفنگ بادی مکانیکی موجود به حدود سال ۱۵۸۰ بازمی‌گردد و اکنون در موزهٔ لیوروست‌کامارن در استکهلم نگهداری می‌شود. این تاریخ تقریباً همان زمانی است که بیشتر تاریخ‌نگاران آن را سرآغاز تفنگ بادی نوین می‌دانند. در طول سده‌های هفدهم تا نوزدهم، تفنگ‌های بادی با کالیبر ۳۰ تا ۵۱ برای شکار جانوران بزرگ مانند گوزن و گراز به کار می‌رفتند. این تفنگ‌های بادی با استفاده از یک تلمبه برای پر کردن مخزن هوا شارژ می‌شدند و سرعتی میان ۶۵۰ تا ۱۰۰۰ فوت بر ثانیه (حدود ۱۹۸ تا ۳۰۵ متر بر ثانیه) ایجاد می‌کردند. این تفنگ‌ها در جنگ نیز کاربرد داشتند که شناخته‌شده‌ترین نمونهٔ آن تفنگ بادی ژیراندونی است؛ یک تفنگ چندتیر که ارتش اتریش در جنگ سال ۱۷۸۸ علیه ترکیه از آن بهره برد. در آن زمان، این تفنگ‌ها برتری‌های چشمگیری نسبت به تفنگ‌های آتشین ابتداییِ آن دوره داشتند. برای نمونه، تفنگ‌های بادی را می‌شد در هوای مرطوب و بارانی شلیک کرد (برخلاف تفنگ‌های فتیله‌ای و چخماقی)، و بسیار سریع‌تر از تفنگ‌های سرپُر شلیک می‌کردند. افزون بر این، از تفنگ آتشین با کالیبر مشابه کم‌صداتر بودند و هنگام شلیک، هیچ شعله یا دودی از دهانهٔ لوله بیرون نمی‌دادند. از این رو، جای تیرانداز را لو نمی‌دادند و دید او را مختل نمی‌کردند؛ برخلاف تفنگ‌های باروت سیاه سده‌های هجدهم و نوزدهم. فرانسه، اتریش و دیگر ملت‌ها یگان‌های تک‌تیرانداز ویژه‌ای داشتند که از تفنگ‌های بادی بهره می‌بردند و بیشترشان از نیروهای یِگِر (پیاده‌نظام سبک) بودند. | ## بخش 2: تفنگ بادی | «ویندبوخسه» که در سال ۱۷۷۹ توسط سران اتریش به کار گرفته شد، حدود ۴ فوت (۱.۲ متر) طول و ۱۰ پوند (۴.۵ کیلوگرم) وزن داشت، یعنی تقریباً هم‌اندازه و هم‌جرم یک تفنگ معمولی بود. شلیک این تفنگ بادی می‌توانست از فاصلهٔ صد قدمی یک تختهٔ چوبی به ضخامت یک اینچ (۲.۵ سانتی‌متر) عبور کند، اثری که تقریباً برابر با یک تپانچهٔ کالیبر ۹×۱۹ میلی‌متر یا ۴۵. حوالی سال ۱۸۲۰، مخترع ژاپنی، کونیتومو ایکانسای، روش‌های گوناگونی برای ساخت تفنگ ابداع کرد و همچنین بر پایهٔ دانش غربی («رانگاکو») که از هلندی‌ها در دجیما آموخته بود، یک تفنگ بادی ساخت. گفته می‌شد این تفنگ قادر به شلیک ۲۲ تیرِ هدف‌گیری‌شده در دقیقه بود و لوله‌ای خان‌دار با قطر داخلی ۰.۴۵۲ اینچ و قطر خان ۰.۴۶۲ اینچ داشت. در پاسخ به این محصول، کلارنس همیلتون از شرکت رقیب «تفنگ بادی پلیموث» (که بعدها در سال ۱۸۹۵ به شرکت تولیدی دِیزی تغییر نام داد) در اوایل سال ۱۸۸۸ تفنگ تمام‌فلزی خود با نام «تفنگ بی‌بی دیزی» (Daisy BB Gun) را به بازار فرستاد. در سال ۱۹۲۸، پس از آنکه شرکت دیزی در سال ۱۹۱۶ و پس از دهه‌ها رقابت شدید، شرکت مارکهام را خرید، نام آن را به «شرکت تفنگ بادی کینگ» تغییر داد و به تولید تفنگ بادی مدل «کینگ» تا سال ۱۹۳۵ ادامه داد و سرانجام در دههٔ ۱۹۴۰ به کلی فعالیت خود را متوقف کرد. از دههٔ ۱۸۹۰ به بعد، تفنگ‌های بادی در بیرمنگام، انگلستان برای ورزش تیراندازی رقابتی به هدف مورد استفاده قرار گرفتند. مسابقات در میخانه‌ها و باشگاه‌های کارگری که حامی تیم‌های تیراندازی بودند، برگزار می‌شد. این رقابت‌ها اغلب به شکل «تیراندازی به هدف زنگوله‌ای» (Bell Target) بود که در آن، شرکت‌کننده می‌کوشید با شلیک از درون یک سوراخ کوچک در صفحه‌ای فولادی، زنگی را به صدا درآورد. در این دوران، بیش از ۴٬۰۰۰ باشگاه و انجمن تفنگ بادی در سراسر بریتانیای کبیر وجود داشت که تنها ۱٬۶۰۰ مورد از آن‌ها در بیرمنگام بود. در این دوره، تفنگ بادی با شکار غیرقانونی نیز تداعی می‌شد، زیرا می‌توانست بدون صدای شلیک قابل توجهی، گلوله را پرتاب کند. کاربرد تفنگ‌های بادی برای شکار (جانوران کوچک تا متوسط)، مهار آفات، تیراندازی تفریحی (که عموماً با نام «پلینکینگ» شناخته می‌شود) و ورزش‌های رقابتی مانند رشته‌های تیراندازی ۱۰ متر با تفنگ بادی و ۱۰ متر با تپانچهٔ بادی در المپیک تابستانی به کار می‌روند. فیلد تارگت (FT) نوعی رقابت از تیراندازی به نیم‌رخ فلزی است که در آن اهداف، هدف‌های فولادی به شکل حیوانات با یک «ناحیهٔ کُشت» برش‌خورده هستند. هانتر فیلد تارگت (HFT) نیز گونه‌ای دیگر از همین ورزش است که با تجهیزات یکسان اما با قوانینی متفاوت برگزار می‌شود. فاصله‌ها در مسابقات فیلد تارگت و هانتر فیلد تارگت برای HFT بین ۷.۳ تا ۴۱.۱ متر و برای FT بین ۷.۳ تا ۵۰.۲۹ متر است و از «کاهنده‌»های با اندازه‌های گوناگون برای افزایش یا کاهش اندازهٔ ناحیهٔ کُشت استفاده می‌شود. «بنچ‌رست» تفنگ بادی یک ورزش تیراندازی بین‌المللی است که در آن هدف، زدن خالِ (کوچک) هدف از فاصلهٔ ۲۵ متری است. افزایش دسترسی به تفنگ‌های هوای فشردهٔ از پیش ذخیره‌شده (PCP) پرقدرت، امکان استفاده از پرتابه‌های بزرگ‌تر و رقابت در فواصل دورتر را فراهم کرده است. برای نمونه، در مسابقهٔ «اکستریم بنچ‌رست» که سالانه در گرین ولی، آریزونا برگزار می‌شود، کالیبرهای تا ۳۰. | ## بخش 3: تفنگ بادی | اینچ در فاصلهٔ ۷۵ یارد (۶۸.۵۸ متر) مجاز هستند، در حالی که در شاخهٔ «بنچ‌رست کالیبر بزرگ» همین مسابقه در مکان‌های دیگر، اهداف در فاصلهٔ ۳۵ تا ۳۰۰ یارد (حدود ۳۲ تا ۲۷۴ متر) قرار دارند. انواع تفنگ بادی تفنگ‌های بادی بر پایهٔ سازوکار ایجاد فشار هوا به چند گونهٔ اصلی تقسیم می‌شوند: فنری (پیستون‌دار)، نیترو پیستون (هوای فشردهٔ محبوس)، پی‌سی‌پی (هوای فشردهٔ پر فشار) و کلت بادی کپسول‌دار. در آن از یک فنر نیرومند با خاصیت ارتجاعی زیاد، پیستون و گیرهٔ ماشه استفاده می‌شود. با کشیدن اهرم یا پایین آوردن لوله، فنر فشرده و پیستون در وضعیت قفل‌شده قرار می‌گیرد. با چکاندن ماشه، پیستون به جلو رانده می‌شود و فشاری در حدود ۳۰ تا ۵۰ بار ایجاد می‌کند که موجب حرکت ساچمه در لوله می‌شود. تفنگ بادی نیترو پیستون (سازوکار هوای محبوس و پیستون) در این نوع، به جای فنر فلزی از هوای فشردهٔ محبوس در سیلندر استفاده می‌شود. هنگام چکاندن ماشه، این هوای فشرده پیستون را با قدرت به جلو می‌راند و فشاری تا حدود ۱۰۰ بار ایجاد می‌کند. تفنگ بادی پی‌سی‌پی (سازوکار هوای فشردهٔ پر فشار) در این مدل، فنر و پیستون کاملاً حذف شده‌اند. در زیر لولهٔ سلاح، سیلندری تعبیه می‌شود که تا حدود ۲۲۰ تا ۳۰۰ بار با کمپرسور هوا پر می‌شود. سازوکار آن چنین است: پس از پر شدن سیلندر، هوای فشرده به‌وسیلهٔ رگلاتور یا مجراهایی کنترل می‌شود. با هر بار چکاندن ماشه، مقدار معینی هوا آزاد شده و ساچمه را از لوله پرتاب می‌کند. این تفنگ‌ها در کالیبرهای بالا نیز ساخته می‌شوند؛ در مدل‌های بزرگ‌تر که برای شکار جانداران بزرگی مانند بوفالو طراحی شده‌اند، از نوع «بیگ بور» (Big Bore) استفاده می‌شود. کلت بادی کپسول‌دار (گاز CO₂) در این نوع، نیروی پرتاب ساچمه از یک کپسول گاز CO₂ تأمین می‌شود. کپسول‌ها معمولاً یک‌بار مصرف‌اند و این نوع کلت‌ها برای تمرینات تیراندازی و اهداف آموزشی به کار می‌روند. سازوکارهای مسلح‌شدن تفنگ بادی تفنگ‌های بادی بسته به نوع سازوکار، به چند روش مسلح می‌شوند: کمرشکن در این سازوکار، با پایین دادن لولهٔ سلاح، فشار به پیستون منتقل شده و فنر تا حد قفل شدن فشرده می‌شود. گلنگدن خودکار و نیم‌خودکار در این گونه از سلاح‌ها، سازوکار گلنگدن مانند سلاح‌های جنگی عمل می‌کند و با فشار مستقیم یا غیرمستقیم گاز CO₂ یا هوای فشرده، سلاح برای شلیک بعدی آماده می‌شود. این سازوکار بیشتر در ایر سافت‌ها، فیلم‌برداری‌ها یا تمرین‌های نظامی استفاده می‌شود. گلنگدن دستی (غیر خودکار) در این سازوکار، مانند تفنگ برنو، با عقب‌کشیدن و جلوبردن گلنگدن، یک ساچمه به جان لوله فرستاده می‌شود. | ## جمع‌بندی | این مدل در تفنگ‌های پی‌سی‌پی شکاری برای شبیه‌سازی حس تیراندازی با سلاح گرم کاربرد دارد.