موضوع مقاله: استالف | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # استالف | مقدمه: استالف یکی از روستاهای تاریخی و باستانی در ولایت کابل، افغانستان است که در منطقه کوه‌دامن در شمال کابل و در مشرف بر دشت شمالی واقع شده است. | ## بخش 1: استالف | این منطقه به دلیل سنت دیرینه سفالگری، باغ‌های میوه و تاکستان‌های انگور شهرت جهانی دارد. نام استالف احتمالاً از واژه یونانی «استافیله» (staphilè) به معنای «خوشه انگور» گرفته شده است که نشان‌دهنده نفوذ فرهنگ هلنیستی در این منطقه است. نظریه دیگر این است که این نام از واژه پراچی «استوف» (estuf) به معنای «گلپر» مشتق شده باشد؛ گیاهی که زمانی در ارتفاعات پایین هندوکش می‌رویید. روستاهای دشت شمالی به‌طور سنتی عمدتاً محل سکونت تاجیک‌ها بوده است که به زبان فارسی دری به لهجه‌ی خاص استالفی صحبت می‌کنند. استالف به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از این حوزه فرهنگی تاجیک‌های فارسی‌زبان شناخته می‌شود تاریخ استالف از دیرباز به عنوان یکی از زیباترین و خوش‌منظره‌ترین مناطق در منطقه شناخته شده است. در اوایل قرن شانزدهم میلادی، ظهیرالدین محمد بابر، بنیان‌گذار امپراتوری مغول، این شهرک را ستایش کرده و گفته می‌شود که در باغ‌ها و اقامتگاه‌های تابستانی آن، محافل و تجمعاتی داشته است. ساختار پلکانی قریه، باغ‌های انبوه میوه و جویبارهای جاری، استالف را به یکی از تفرجگاه‌های برجسته در منطقه مبدل کرده بود. مسافران قرن نوزدهم میلادی، برخی از نخستین توصیفات دقیق را در مورد این سکونتگاه و ساکنان آن بر جای گذاشته‌اند. چارلز مِیسون، کاوشگر بریتانیایی، استالف را به عنوان یکی از زیباترین مکان‌ها در منطقه توصیف کرده و چنین نگاشته است: «استالف یکی از خوش‌منظره‌ترین نقاطی است که می‌توان متصور شد؛ هر آنچه که از ترکیب زیبایی‌های طبیعی حاصل می‌شود را در اینجا در حد کمال می‌بینیم. تأثیر این زیبایی‌ها نه تنها با ظاهر ساده و سنتی خانه‌های شهر کاسته نشده، بلکه افزون‌تر نیز گشته است. دورنمای سرزمین اطراف آن پهناور و با شکوه است و هماهنگی بی‌نظیری با کل این منظره دارد. چند سال بعد، الکساندر برنس، جهانگرد اسکاتلندی و نماینده سیاسی بریتانیا نیز به ستایش از طبیعت این دره پرداخت. | ## بخش 2: استالف | او در توصیف منظره این شهرک چنین نگاشته است: «هیچ نوشته‌ای نمی‌تواند حق مطلب را در مورد این سرزمین زیبا و دلپذیر ادا کند... قریه استالف به شکل پلکانی بر فراز دره بنا شده است.» برنس همچنان در مورد خصلت و طبیعت ساکنان آنجا یادآور شده و تاجیک‌های این منطقه را جنگجویان ماهر و سرسخت توصیف کرده است؛ برخلاف تصورات عامیانه که آن‌ها را تنها به عنوان مردم زراعت‌پیشه یا پیشه‌ور می‌شناسند. او می‌نویسد: «بسیار جای تأسف است که این سرزمینِ زیبا توسط قومی مسکون شده که به اندازه تاجیک‌های این منطقه سرکش و انتقام‌جو ثابت شده‌اند؛ با این وجود، در دیگر نقاط افغانستان، همین تاجیک‌ها صلح‌جوترین طبقات جامعه را تشکیل می‌دهند. اما در اینجا، دشمنی‌های خونی آن‌ها پایان‌ناپذیر است: هفته‌ای نمی‌گذرد که در آن درگیری یا تروری رخ ندهد. به من اطمینان داده شده که بسا اوقات، مردی از ترس دشمنانش دو تا سه سال در برج خود محصور می‌ماند. به ندرت دیده می‌شود که کسی بدون محافظینِ قوم خود به حمام، شکار و یا حتی اسب‌سواری برود. این مردم به عنوان بهترین سربازان پیاده‌نظام در افغانستان شهرت دارند و طبق آنچه من دریافتم، آن‌ها مستحق این جایگاه و امتیاز هستند» در مراحل پایانی جنگ اول افغان و انگلیس، هنگامی که ارتش انتقام‌جوی جنرال پولاک به سوی کابل پیش‌روی می‌کرد، بسیاری از خانواده‌ها به استالف پناه بردند. پنجصد زن و کودک اسیر شدند و طبق دستور بریدمن جنرال مک‌کاسکیل، شهرک به آتش کشیده شد. به دلیل حاصل‌خیزی زمین و موقعیت استراتژیک این مناطق در شمال کابل، مردم این دیار همواره نقش تعیین‌کننده‌ای در تحولات سیاسی پایتخت ایفا کرده‌اند. بسیاری از قیام‌های بزرگ که کابل را تحت تأثیر قرار دادند، از همین منطقه آغاز شدند. یکی از مهم‌ترین این رویدادها، قیام سال ۱۹۲۹ به رهبری حبیب‌الله کلکانی بود؛ رهبر تاجیکی از منطقه شمالی که حکومت امان‌الله خان را سرنگون کرد. هنگامی که محمد نادرشاه پس از دوره کوتاه پادشاهی حبیب‌الله کلکانی به قدرت رسید، به قبایل پشتون اجازه داد تا به دشت شمالی هجوم ببرند و حامیان تاجیکِ حبیب‌الله، از جمله ساکنان استالف را هدف قرار دهند. | ## بخش 3: استالف | یک سال بعد، قبایل منگل و دیگر قبایل برای سرکوب قیام‌های کوهستان دوباره فرستاده شدند که باعث ویرانی‌های بیشتر گردید. دهه‌ها بعد، هنوز هم برخی از باشندگان استالف شدت آن غارت‌ها و حملات را به یاد داشتند. تا سال ۱۹۹۸، استالف گدامِ غله برای منطقه بود و با باغ‌های سرسبزِ انگور، گل‌های گلاب و کشتزارهای گندم احاطه شده بود. در آن سال، طالبان برای مجازات مردم قریه به دلیل حمایت‌شان از احمدشاه مسعود، قهرمان ملی و رهبر جبهه متحد (ائتلاف شمال)، درختان را قطع کردند، خانه‌ها را آتش زدند و مواشی را از بین بردند. سفالگری سفال استالف بیانگر سنتی چندصدساله در تولید ظروف دستی است که در قریه زیبای استالف ساخته می‌شود. این سفال که با لعاب‌های فیروزه‌ای درخشان و سبز تیره خود شناخته می‌شود، به عنوان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای هنری جامعه تاجیک در تمدن و هنرهای دستی آسیای میانه به شمار می‌رود. سنت سفالگری در استالف به طور عمیقی با تاریخ جامعه بومی تاجیک در دشت شمالی پیوند خورده است. روایات شفاهی محلی، نسبِ استادان سفالگر (که به نام «استاد» یاد می‌شوند) را به سید میر کلال می‌رساند؛ قدیس بزرگ صوفیه و استادِ سفالگری از بخارا که گفته می‌شود حدود ۴۰۰ سال پیش در این منطقه سکونت گزیده است. استالف مرکز سفالگری در منطقه است و به ویژه برای رنگ فیروزه‌ای منحصر به فرد خود شهرت دارد. لعابی که برای ایجاد این رنگ استفاده می‌شود، از گیاه ایشکار به دست می‌آید؛ گیاهی بیابانی که در ولایت بلخ، در شمال افغانستان، یافت می‌شود. | ## جمع‌بندی | در استالف، هنر سفالگری به عنوان یک میراث خانوادگی، نسل به نسل در بین خانواده‌ها انتقال می‌یابد.