موضوع مقاله: کاخ شروان‌شاهان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کاخ شروان‌شاهان | مقدمه: کاخ شیروانشاه بزرگترین بنای شروانشاهان از حکومت‌های محلی که در شیروان قفقاز مصادف با حکومت عباسیان تشکیل و در دوران صفویان به دست شاه تهماسب یکم برچیده شده‌بود و امروزه در زمرهٔ میراث جهانی سازمان یونسکو در سال ۲۰۰۰ در کشور جمهوری آذربایجان ثبت شد. | ## بخش 1: کاخ شروان‌شاهان | مجتمع کاخ به جز کاخ شیروان‌شاهان شامل دیوان‌خانه، آرامگاه شیروان‌شاهان، مسجد شاه، حمام کاخ، آرامگاه دانشمند کاخ «سید یحیی باکوی» و باقی مانده‌های مسجد «کیقباد» می‌باشد. پس از استیلای باکو به توسط امپراتوری عثمانی، دروازه ای در قلمروی مجتمع کاخ ساخته و به همراه دیوار کاخ که آن را از سمت شرق احاطه می‌کرد، نام سلطان مراد یکم بدان گذاشته شد. این مجموعهٔ باستانی به همراه شهر قدیمی باکو و قلعه دختر در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. مجتمع کاخ شیروان‌شاهان از سوی کابینه وزرای جمهوری آذربایجان به عنوان اثر معماری دارای اهمیت جهانی ثبت شد. امروزه کاخ شیروان‌شاهان از جملهٔ نمونه‌های شگرف برانگیز معماری ایرانی به حساب می‌آید. از آنجا که هیچ کتیبه ای بر روی ساختمان کاخ باقی نمانده‌است، تاریخ ساخت کاخ را با اتکا بر تاریخ‌هایی نوشته شده در کتیبه‌های دیگر بناهای دخیل مجتمع برآورد می‌نمایند. از جملهٔ این کتیبه‌ها دو تا روی آرامگاه و مسجد شاه تا به حال به صورت کامل و دست نخورده پابرجا مانده‌است. بنابه نوشته‌های کتیبه‌ها، نام شیروان‌شاه خلیل‌الله یکم (طول حکومت: ۱۴۱۷ تا ۱۴۶۲م) به عنوان مبتکر و سفارش دهندهٔ ساخت کاخ ذکر شده‌است؛ ولی تاریخ ساخت کاخ در کتیبه‌های موجود روی آرامگاه و مناره‌های مسجد شاه به ترتیب سال‌های ۸۳۹ هجری قمری (سال‌های ۱۴۳۵–۱۴۳۶م) و ۸۴۵ هجری قمری (سال‌های ۱۴۴۱–۱۴۴۲م) ذکر شده‌است."Приключения кинозвезд в Баку – КАК СНИМАЛИ". در حال حاضر، کاخ در مساحت کوچکی حدود یک هکتاری قرار دارد، که دورتادور آن با قلعه‌ها شهر قدیمی احاطه شده‌است. | ## بخش 2: کاخ شروان‌شاهان | این مجموعه دربرگیرندهٔ مسجد شاه، آرامگاه شیروان‌شاهان و آرامگاه سید یحیی باکوی (این آرامگاه که روزگاری به منزلهٔ «آرامگاه درویش» نیز شهرت داشت، در سمت جنوب کاخ واقع است) می‌باشد. به خاطر اینکه کاخ روی تپه قرار گرفته‌است، از جایگاه استراتژیکی در دوران باستان برخوردار بود. ساختمان کاخ در بین بناهای منتسب به دوره قرون وسطی شهر باکو به لحاظ شیوه معماری، طرز ساخت و عظمت خود متمایز می‌باشد. هرچند که هیچ علامت یا نشانه ای از این برج‌ها باقی نمانده‌است، ولی در عکس‌های گرفته شده در اوایل سال‌های ۲۰ قرن ۲۰م. به گفتهٔ «سارا آشوربیگ‌لی» تاریخدان اهل جمهوری آذربایجان، کارهای عملیاتی ساخت و ساز کاخ شیروان‌شاهان در عهد سلطنت «ابراهیم یکم» (طول فرمانروایی: ۱۳۸۲ تا ۱۴۱۷م) پدر شیروان‌شاه خلیل‌الله یکم آغاز گردید. در آرشیوها آمده‌است، که بعد از آنکه قرا یوسف، سلطان پادشاهی قراقویونلو در جنگ چالغان به سال ۱۴۱۲م. بر ابراهیم یکم چیره شد و وی را به اسارت خود درآورد، طلاها و جواهراتی که در دربار مورد نگهداری بودند را، از وی به‌منزلهٔ باج مطالبه نمود. احتمال می‌رود که شیروان‌شاه کیقباد یکم (طول فرمانروایی: ۱۳۱۷ تا ۱۳۴۸م) در شهر باکو زندگی می‌کرده و نام وی بدین مسجد گذاشته شده‌است. آرامگاه، کاخ و مسجد با استفاده از مصالح یکسان و بر اساس سبک منبت‌کاری و معماری یک‌گونه ساخته شده‌است."Легенды Дворца Ширваншахов | Вестник Кавказа". | ## بخش 3: کاخ شروان‌شاهان | طرح کاخ مجموعهٔ کاخ + 600px|طرح مجموعهٔ کاخ شیروان‌شاهاندر طرح کاخ موجود در عکس تمام ساختمان‌های دخیل مجتمع با ارقام توصیف شده و جدول زیر نیز نام‌های آن‌ها را به ترتیب نشان می‌دهد. کاخ دیوانخانه آرامگاه سید یحیی باکوی جایگاه مسجد تخریب شده کیقباد درب مراد مسجد شاه آرامگاه شروانشاهان حمام کاخ اودان گفتنی است، این طرح کاخ را «و.ن. ساختمان کاخ + 700px|ساهتمان مجموعهٔ کاخ شیروان‌شاهاندر طرح ساختمان کاخ در طرح بخش‌های بنا رقمی شده و جدول زیر به ترتیب نام‌های آن‌ها را نمایش می‌دهد. حیاط ایوان اتاق پذیرایی راهروی وسیع سالن بزرگ دفتر مهردار سلطنتی گفتنی است، بخش‌های مختلفی از کاخ که در دوره‌های مختلفی (قرن ۱۲م. ابتدا طبقه اول شامل ۲۷ و دوم ۲۵ اتاق بود که امروزه تعداد اتاق‌های طبقه یکم ۱۶ است. محتملا این تالار به عنوان سالن پذیرایی از مهمانان مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. پشت آن راهروی هشت ضلعی کوچکی قرار دارد، که تالار را با سایر اتاق‌ها متصل می‌کند. | ## جمع‌بندی | روزنه‌های شکاف مثل در زوایا موجود می‌باشد، که به عنوان راه ارتباطی سرو می‌کرده‌است.