موضوع مقاله: عمارت سیامی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عمارت سیامی | مقدمه: عمارت یا کاخ صیامی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان بهشهر، روستای گرجی محله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۵۴۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. | ## بخش 1: عمارت سیامی | دیوارهای پیرامونی عمارت نیز در ابتدا با طرح و معماری ساخته شده بود که پس از درگذشت حاج اسماعیل و تقسیم باغ بین فرزندان او اثری از دیوار اولیه باقی نمانده‌است. عناصر معماری این ساختمان با ساختمان صفی‌آباد و بناهای موجود در مجموعه تاریخی فرح‌آباد و کاخ چهل ستون قزوین شباهت‌هایی دارد. طبقه بالا اتاقی است مستطیل یکپارچه با ۱۲ در که روی هر ضلع آن ۳ در با طاق قوسی قرار دارد. بالکن شمالی و غربی مشرف به خانه‌های روستایی است و در شرق نمای خانه باغها و در جنوب بلندای تپه‌های مملو از درختچه‌های انار ترش به چشم می‌آید. این طبقه را بهارخواب می‌خواندند و معمولاً در بهار و تابستان دربهای دو سوی بادگیر ساختمان را باز می‌گذاشتند تا جریان طبیعی هوا در کنار رطوبت سفالهای سقف، هوای اتاق را مطبوع کند. ورود به این قسمت از ساختمان، شبیه طبقه بالا با گذر از زیر ۱۲ تاق آجری قوسی امکان‌پذیر بود. در زیرزمین درست در وسط بنا حوضی قرار داشت که آب از جوی جنوبی وارد آن شده و سرریز حوض می‌توانست وارد سوی جوی در سه ضلع حوض شود. این حوض در اوج گرمای تابستان محیط را خنک نگاه می‌داشت و در ضمن گفته می‌شود که وجود آن در زیرزمین باعث پایداری بنا در تکانه‌های زمین نیز می‌شد. سقف سفالی بر دیواره‌های طبقه بالا و ۲۸ ستون چوبی منقوش -که دور تا دور بالکن سراسری را مزین کرده‌اند (۷ ستون در عرض بنا و ۹ ستون روی طول)- قرار گرفته‌است. ملات استفاده شده در ساختمان را آنگونه که محلی‌ها می‌گویند، ظاهراً از مواد ساروج ساخته‌اند. نقل شده که حوضی از ملات آماده شده بود و افراد خانواده هر وقت از خانه بیرون می‌رفتند یا برمی‌گشتند یا در زمانهای مختلف روز، وارد حوض شده و گل را لگدمالی می‌کردند تا به خوبی برای کار آماده می‌شد. | ## بخش 2: عمارت سیامی | در آماده‌سازی ملات به نسبت‌های مناسبی از خاک رس، خاکستر، آهک، تخم مرغ و کاه نرم یا سبوس برنج (بعنوان عایق حرارتی و رطوبتی) و آب استفاده شده‌است. هر دو در دو طبقه مجموعاً چهل ستون دارند یعنی 28 ستون چوبی در طبقه بالا و 12 ستون آجری در طبقه پایین. تفاوت عمده این دو عمارت در این است که زیربنای عمارت صیامی مربع و زیربنای کاخ چهل ستون قزوین با لبه‌های پخ ، 8 ضلعی است. باغ عمارت پوشیده از درخت‌های انار، نارنج، پرتقال و بوته‌های گل محمدی و شمعدانی بوده‌است. وسط باغ راهروهای سنگفرش و جوی‌های آب که با سنگ‌های قلوه رودخانه‌ای که به زیبایی فرش شده بود به چشم می‌آمد. بعد از فوت حاج محمداسماعیل خان این بنا جهت کارها و امور روستای گرجی محله به پسر دومش کربلایی میرزامحمودخان که کدخدای روستا بوده تحویل داده شده ولی بعد از مدتی به علل نامعلومی برادر کوچکتر او -حاج محمدجواد- ساکن کاخ شد. بعد از حاج محمدجواد تنها فرزند و تنها پسرشان حاج محمدتقی در این عمارت ساکن شدند. خانواده صیامی و دیگر خانواده‌های اصیل گرجی ساکن در این روستا که از اشراف‌زادگان گرجی‌تبار از اقصی نقاط سرزمین فعلی گرجستان بودند به عنوان اسرای جنگی بعد از فتح آن سرزمین در زمان شاه عباس اول صفوی و سپاه ایران به این روستا آمدند. اگر این اخبار درست باشد فرزندان آنها پس از فراغت از ساخت بناهای صفوی، این عمارت را با سبک معماری گرجی-ایرانی بنا کردند. چون گرجیها جنگجویان جسور و بی‌باکی بودند به شغل مرزبانی شمال ایران برای محافظت و جلوگیری از هجوم ترکمنها و ازبکها وایل قاجار مشغول شدند. نگهداری اثر نقل شده که در دوره حیات حاج اسماعیل خان به نگهداری اثر توجه زیادی می‌شد و این باغ-عمارت، زیبا و بزرگ بود. | ## بخش 3: عمارت سیامی | دور تا دور تراس پر از گلدانهای زیبای شمعدانی بود و طراوت خاصی به فضای ساختمان می‌داد. اطراف عمارت ساختمانهای متعددی برای سکونت فرزندان ساخته شد و بین آنها دیوارهای جدا کننده کشیده شد. در سال ۱۳۸۰ که بنا ثبت آثار ملی شد علیرغم توجه اندک به بنا و عمر بیش از صد ساله آن، عمارت هنوز قابل سکونت بود و خانواده حاج محمدتقی در آن ساکن بودند. در سالهای اخیر سفالگر ماهری به نام سید منافی (پدر فوتبالیست سابق تیم ملی و مربی باشگاهی آقای سید جواد منافی) قبل از ثبت اثر مسئولیت مرمت و خصوصاً سقف سفالی بنا را عهده‌دار بود. شهرداری بهشهر نیز با بازرسی‌های دوره‌ای در نگهداری بناهای تاریخی شهر با اداره کل میراث فرهنگی استان همکاری می‌کند. ویژگی‌های اثر ویژگی‌هایی که این عمارت به واسطه آن ثبت اثر ملی شده‌است بیشتر مرتبط با معماری و مصالح به کار رفته در آن است که استحکام و ماندگاری اثر را در پی داشته‌است. معماری پایدار - تأمین گرما و سرمای داخل عمارت با کمک عناصر و فرآیندهای طبیعی حفظ دمای مناسب محیط و ساختمان با استفاده از فضای باز پیرامون عمارت و با کمک دیوارهای پهن کاهش دمای تابستان به کمک سقف سفالی (جذب رطوبت در شب و تبخیر آن به مرور در آفتاب روز) امکان عبور جریان طبیعی هوا در جهات شمال-جنوب و غرب-شرق از نزدیک کف اتاق تا نزدیک سقف به‌واسطه وجود درب‌های متعدد و سقف بلند ایجاد خنکای طبقه پایین به کمک حوض زیرزمین و هوای مطبوع طبقه بالا با گلهای داخل تراس نور کافی به مدد سقف بلند و جهت مناسب درب‌ها، رنگ اتاقها تأمین کلیه فضاهای لازم برای آسایش اهالی و محیط نیمه باز تراس استفاده از مصالح دوستدار طبیعت در بنا زیبایی، تناسب و تقارن بهره بردن از المان‌های جذاب و انحنا و ظرافت در اتصالات طراحی متناسب باغ طراحی ساختمان متناسب با کالبد منطقه چشم‌انداز ۳۶۰ درجه و نمای کوه، روستا و باغ و همچنین طلوع و غروب بهره‌گیری از چوب، آجر، سفال با طرح‌ها و رنگ‌های دلنشین ظرافت در اجرا برخی از این ویژگی‌ها در مقالات و پایان‌نامه‌های دانشگاهی بررسی شده‌است. بررسی باستان شناخت ی خانه‌های تاریخی شهرستان بهشهر، دوران قاجار کاربری های فعلی بنا در حال حاضر فرزندان مرحوم محمدتقی در این ساختمان سکونت دارند و به گونه ای متولی این اثر هستند. اداره کل میراث فرهنگی مازندران امکانات بازدید از عمارت را به عنوان یک اثر ملی، فراهم کرده است. | ## جمع‌بندی | با توجه به نوع معماری بنا این عمارت مورد توجه محققان قرار دارد و دانشجویان و استادان دانشگاهی ایرانی و گرجستانی تحقیقاتی را در این زمینه انجام داده و می‌دهند و پایان نامه ها و مقالاتی چند در خصوص این بنا تحریر و منتشر شده است.