موضوع مقاله: کازرون | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کازرون | مقدمه: این شهر با تاریخی کهن، دارای آثار باستانی و تاریخی فراوان و جاذبه‌های گردشگری متعددی است. | ## بخش 1: کازرون | جمعیت شهر کازرون در سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، برابر با ۹۶٬۶۸۳ تن و جمعیت شهرستان کازرون برابر با ۲۱۱٫۳۴۱ تن بود.درگاه ملی آماراین شهر نقش مهمی در اقتصاد منطقه، به‌ویژه در حوزه کشاورزی و تجارت، ایفا می‌کند. پیش از اسلام، شهر بیشاپور یکی از پایتخت‌های شاهنشاهی ساسانی و مرکز منطقهٔ کنونی کازرون بود که با ویرانی آن به دست اعراب، بیشتر ساکنین آن به شهر کازرون کوچ کردند. روایت‌های اساطیری، بنیاد شهر کازرون را به دوره پیشدادیان و طهمورث پیشدادی در بیش از ۷۵۰۰ سال پیش نسبت می‌دهند. روایت‌های تاریخی نیز از گسترش این شهر توسط شاپور یکم و قباد یکم، دو پادشاه ساسانی حکایت می‌کنند. مردم منطقهٔ کازرون و شاپور یک‌بار پس از فتح این منطقه توسط اعراب، شورش کرده و استقلال خود را از خلافت راشدین اعلام کردند. این شورش که به فرماندهی یکی از نجیب‌زادگان ساسانی صورت گرفته بود، به سختی سرکوب شد. شهر باستانی بیشاپور، تنگ چوگان و غار شاپور از آثار ثبت‌شدهٔ ایران در میراث جهانی یونسکو در نزدیکی کازرون قرار دارند. علاوه بر آن ذخیره‌گاه زیست‌کره ارژن و پریشان در نزدیکی کازرون به عنوان یکی از میراث طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. با این حال پس از بنیان‌گذاری سلسلهٔ کازرونیه (مرشدیه) توسط شیخ ابواسحاق کازرونی، اکثریت مردم این شهر به اسلام گرویدند. سلسلهٔ کازرونیه به مرکزیت شهر کازرون در سده‌های بعد تا کشورهایی نظیر هند، چین و امپراتوری عثمانی گسترش یافت و موجب شهرت این شهر و رونق اقتصادی آن شد. این شهر در دوران طلایی اسلام زادگاه بسیاری از دانشمندان، شاعران، صوفیان، بازرگانان و دیگر بزرگان بوده است و از آن به عنوان یکی از مراکز تمدن، فرهنگ و دانش اسلامی در دوران طلایی اسلام یاد می‌شود. آب و هوای شهر کازرون در تابستان گرم و خشک و در زمستان سرد و معتدل است، اقتصاد کازرون بر تجارت، ترابری، مشاغل خدماتی، کشاورزی و صنایع استوار است، این شهر همچنین دارای سومین نیروگاه سیکل ترکیبی بزرگ ایران با ظرفیت تولید ۱۳۷۳ مگاوات می‌باشد. نام نام شهر تاریخی کازرون، از گازران و گازرون گرفته شده است، زیرا در زمان دیلمیان که کارخانه‌های پارچه‌بافی در کازرون پارچه‌های توزی می‌بافتند و صادر می‌کردند، دوازده هزار گازر یعنی شویندگان الیاف کتان، در این شهر زندگی می‌کردند و به همین جهت این شهر به شهر گازران یعنی شهر گازرها معروف شده بود که نام گازران در بعضی متون به صورت گازران و کازران آمده است. گازران در تلفظ به صورت گازرون و کازرون تحریف گشت و اکنون نام کازرون باقی مانده است. کازرون به واسطه تولید پارچه‌های مرغوب با شهر دمیاط مصر رقابت می‌کرده و به همین جهت به دمیاط عجم نیز مشهور است. برخی از اهالی کازرون نیز به‌طور عامیانه وجه تسمیه کازرون را از کوه زرّان می‌دانند و معتقدند چون کوه‌های آن به خاطر داشتن درختان و ثمرات جنگلی، زر خیز است، آن را کوه زرّان نامیده و به صورت کازرون تحریف یافته که ریشه تاریخی ندارد و تنها در اعتقاد برخی از مردم چنین وجه تسمیه‌ای بیان شده است. جغرافیا موقعیت شهر کازرون در بخش باختری استان فارس و در ارتفاع ۸۶۰ متری از سطح دریا قرار گرفته است. دو شاخه بازویش یکی به طول ۱۶۰ کیلومتر به طرف خلیج فارس (بوشهر) و دیگری به طول ۱۲۰ کیلومتر از میان بزرگ‌ترین جنگل‌های بلوط در ایران (دشت برم) به طرف شیراز و خاور ایران دراز شده است. این شهر بین دو رشته کوه موازی از دامنه‌های فرعی زاگرس واقع شده و چند روستا بر دایره‌ای به شعاع یک تا سه فرسنگ در اطرافش وجود دارد، که بعضی از آنها عبارتند از: قلعه سید، بورنجان، کاسکان، دوان، عموئی، جام بزرگی، دریس، فتح‌آباد، بلیان، سیف آباد، پوسکان، ابوعلی، مهرنجان، ملااره، پل آبگینه، قلعه نارنجی، پریشان و چند ده کوچک و بزرگ دیگر. طبق آمار و اطلاعات مربوط به ایستگاه کلیماتولوژی شهر کازرون در یک دوره ۲۴ ساله: «سردترین ماه سال، دی‌ماه با میانگین دما ۱۰٬۴۲ درجه سانتیگراد و گرم‌ترین ماه سال، تیرماه با میانگین ۳۳٬۱۶ درجه سانتیگراد می‌باشد. همچنین بخش انبوهی از جنگل‌های حومه این شهر را پوشش فشرده‌ای از بلوط دربر گرفته است. در بخش غربی کازرون نخلستان‌های وسیع و در جنوب آن نیز نرگس‌زارها و شقایق‌زارهای وسیعی قرار دارند. حوضه آبریز رودخانه‌هایی که از کازرون عبور می‌کنند، یعنی رودهای شاپور و جره (گره)، جزو حوزه آبریز خلیج فارس و دریای عمان هستند. زلزله‌ها کازرون روی کمربند زلزله است اما به دلیل قرار گرفتن میان دو رشته کوه احتمال وقوع زلزله نسبت به مناطق اطراف کمتر است، زلزله مشهور گازرگاه که سبب مهاجرت مردم آن به کازرون شده شهر گویای این مسئله است، به همین خاطر است که شهر کازرون چندان در معرض خطرهای زلزله نیست و بیشتر اطراف آسیب می‌بیند. پیشینه و تاریخ تاریخ پیدایش کازرون همانند دیگر شهرهای باستانی ایران در هاله‌ای از ابهام است و در بعضی مواقع نیز با اسطوره‌ها ترکیب شده است. دوران پیشاتاریخی نخستین نشانه‌های سکونت در شهری که امروزه به نام کازرون شهرت دارد، در غارهای موسوم به تنگ تیکاب در کوه شمالی شهر کازرون یافت شده‌اند. هخامنشیان هرچند اطلاعات چندانی از وضعیت کازرون در زمان شاهنشاهی هخامنشی در دست نیست، اما بنا به برخی نوشته‌ها، کازرون در آن زمان منطقه‌ای کوچک و کم‌جمعیت از توابع شهر باستانی دین‌دلا بوده که در حمله اسکندر مقدونی به ایران ویران گشت. در این زمان شاپور یکم، پادشاه ساسانی، پس از شکست دادن امپراتوری روم در نبرد ادسا، دستور احداث شهری به نام بیشاپور را در سال ۲۶۶ میلادی صادر کرد. او در ساخت این شهر از اپسای حرانی و همچنین معماران رومی و یونانی بهره گرفت و به همین دلیل شهر بیشاپور به روش شهرسازی رومی (هیپوداموس) و توسط اسیران رومی احداث شد. در آن زمان دو شهر به‌نام‌های کازرون و شهر کهنه نیز در نزدیکی بیشاپور قرار داشتند که در قرون بعد تحت عنوان کازرون با یکدیگر ادغام شدند. شهر بیشاپور یکی از پایتخت‌های ساسانیان و مرکز کوره شاپورخوره بود و کازرون و شهر کهنه نیز از توابع آن به‌شمار می‌رفتند. کازرون در آن زمان متشکل از سه منطقهٔ نورد، راهبان و دریست بود و شهر کهنه نیز در منطقه‌ای میان کازرون امروزی و دریاچه پریشان قرار داشته است. والرین، امپراتور به اسارت‌گرفته‌شدهٔ روم به‌دستور شاپور ساسانی در کاخی که برای او در شهر بیشاپور احداث کرده‌بود، زندگی می‌کرد. در سده‌های پنجم و ششم میلادی، قباد یکم در آبادی شهر کازرون کوشید و آن را وسعت داد. بیشاپور تا زمان حمله اعراب به ایران، شهری آباد با جمعیتی بین ۵۰ تا ۸۰ هزار نفر بود. دوران اسلامی سدهٔ اول تا سوم هجری در جریان حمله اعراب به ایران در سال ۱۷ هجری، عمر بن خطاب یکی از فرماندهانش به‌نام مجاشع بن مسعود را مأمور فتح شاپورخوره کرد. در سال ۱۸ هجری، عثمان بن ابی‌العاص از جانب مجاشع بن مسعود، مأمور فتح کازرون شد و این شهر را تصرف کرد. از جمله در سال ۲۳ هجری و پس از به خلافت رسیدن عثمان، مردم شاپورخوره به فرماندهی برادر شهرگ، از نجیب‌زادگان ساسانی اعلام استقلال کردند. اما درنهایت عثمان بن ابی‌العاص، پس از نبرد بزرگ بیشاپور و محاصرهٔ این شهر، با صلح و دریافت مال‌المسالمه و جزیه، بیشاپور، نوبندگان و جره را مجدداً فتح کرد. اهالی بیشاپور مجدداً در سال ۲۶ هجری پیمان خود با اعراب را شکستند و عثمان با ابوموسی اشعری شهر را دوباره با جنگ فتح کرد. مقاومت مردم شاپورخوره در برابر اعراب به‌حدی بود که عبیدا، سردار عرب به‌سختی مجروح شد و در هنگام مرگ از سپاهیان عرب درخواست کرد تا به خونخواهی قتل او، مردم این منطقه را قتل‌عام کنند که همین اتفاق نیز افتاد. در سال ۶۸ هجری مردم شاپورخوره یک بار دیگر علیه اعراب شورش کردند و این بار توسط عمر بن عبیدالله بن معمر سرکوب شدند. در سال ۸۳ هجری و در زمان حکومت حجاج بن یوسف، مردم آواره در شاپورخوره که منتظر انتقام بودند، به کمک عبدالرحمن بن محمد بن اشعث در شورش علیه حجاج بن یوسف شتافتند و با شکست لشکر حجاج، شهر کوفه را تصرف نمودند. هرچند نهایتاً با رسیدن نیروی کمکی، شورشیان شکست خورده و شاپورخوره مجدداً تحت کنترل امویان قرار گرفت. بیشاپور در سدهٔ دوم و سوم هجری به‌تدریج رونق خود را از دست داد و با مهاجرت ساکنانش به کازرون و اطراف آن، رونق خود را به این شهر منتقل کرد. در نیمهٔ دوم قرن چهارم هجری، اکثریت مردم کازرون به‌بهای پرداخت جزیه بر آیین زرتشتی باقی مانده بودند و کازرون از بزرگ‌ترین شهرهای زرتشتی‌نشین در ایران به‌شمار می‌آمد. پس از به قدرت رسیدن عضدالدوله دیلمی، این پادشاه توجه ویژه‌ای به کازرون داشت که اصلی‌ترین دلیل آن، موقعیت این شهر در شاهراه تجاری پس‌کرانه خلیج فارس و بندر سیراف بود. حاکمان آل بویه کوشیدند تا همزمان با رونق کازرون، شهر باستانی بیشاپور را نیز احیا کنند و توانستند رونق را پس از چند سده تا حدودی به این شهر بازگردانند. کازرون در زمان آل بویه از مراکز مهم تولید پارچه به‌شمار می‌رفته و به همین علت این شهر به دلیل رقابت با دمیاط مصر به نام دمیاط عجم مشهور بوده است. در این دوره شیخ ابواسحاق کازرونی، صوفی مشهور کازرونی، سلسلهٔ کازرونیه را در این شهر بنیان گذاشت و شروع به تیلیغ اسلام و نبرد با زرتشتیان کرد. در اواخر قرن چهارم، مهاجرت مردم از شهر کهنه (در شرق کازرون) که به عربی بلدالعتیق نامیده می‌شد، به شهر کازرون شدت گرفت. با مهاجرت مردم بیشاپور، شهر کهنه و مناطق دیگر، شهر کازرون رونق گرفته و تبدیل به منطقهٔ تمرکز جمعیت شد. سدهٔ پنجم و ششم هجری پس از تأسیس سلسلهٔ کازرونیه توسط شیخ ابواسحاق کازرونی، شهر کازرون وضعیت متفاوتی پیدا کرد. پس از به قدرت رسیدن امپراتوری سلجوقیان، آلپ ارسلان، شخصی به نام فضلویه که رئیس ملوک شبانکاره بود و پولادستون، امیر آل بویه را به قتل رسانده بود، حاکم نواحی فارس کرد و از آن زمان تا سال‌ها، حکومت ایل شبانکاره بر این مناطق تثبیت گردید. در سال ۴۷۱ هجری، محمود بن ملکشاه به قدرت رسید و پسرعموی خود، توران‌شاه یکم را والی فارس کرد. اما افراد ایل شبانکاره دائماً دست به کشتار و غارت در فارس، به‌ویژه در کازرون و شاپور می‌زدند. از جمله در یکی از موارد، ابوسعید شبانکاره در سال ۴۹۵ هجری، شهر بیشاپور را به آتش کشید و با خاک یکسان کرد و تیر آخر را به پیکرهٔ این شهر وارد آورد. پس از به قدرت رسیدن سلطان محمد بن ملکشاه، او در سال ۵۰۲ هجری، فردی به نام جلال‌الدین چاولی را به‌عنوان اتابک فارس برگزید و اینگونه به حکومت ایل شبانکاره در نواحی فارس پایان داد. این شهرت به دلیل گسترش سلسلهٔ کازرونیه و خانقاه‌های آن در ایران، هندوستان، چین و عثمانی و تحت تأثیر جاذبهٔ مذهبی شیخ ابواسحاق کازرونی بود. با آغاز سدهٔ هفتم، شبکه بزرگ تاجران کازرونی وارد سراسر ایران و کشورهای هند، چین و عثمانی شدند و به تجارت پرداختند. این تاجران همزمان با تجارت، نمایندهٔ خانقاه مرکزی سلسلهٔ کازرونیه در شهر کازرون بودند و این سلسله را تبلیغ می‌کردند. میرزا حسن حسینی فسایی در این‌باره در کتاب فارسنامه ناصری نقل می‌کند: نفوذ و شهرت سلسلهٔ کازرونیه طی سدهٔ هفتم تا دهم هجری به حدی رسید که بسیاری از مردم و پادشاهان ایران و همچنین بسیاری از مردم و امپراتوران هند و عثمانی و بخشی از مردم چین از مریدان سلسلهٔ کازرونیه بودند و نذورات خود را به شعبات این سلسلهٔ در شهرها و کشورهای خود پرداخت می‌کردند تا به خانقاه مرکزی در کازرون ارسال شود و این مسئله باعث ایجاد شهرتی جهانی برای شهر کازرون شد. از جمله پادشاهان ایران که از مریدان سلسلهٔ کازرونیه بودند، می‌توان به شاهرخ تیموری اشاره کرد که در سفر به جنوب ایران، برای زیارت مقبره شیخ ابواسحاق به کازرون می‌آمد. از جمله پادشاهان هند که از مریدان سلسلهٔ کازرونیه بودند، می‌توان به غیاث‌الدین بلبن، علاءالدین خلجی و محمد بن تغلق اشاره کرد. دو امپراتور عثمانی یعنی سلطان بایزید و سلطان محمد فاتح نیز از ارادتمندان به سلسلهٔ کازرونیه بودند و بناهایی را به نام این سلسلهٔ در عثمانی احداث کردند. ابن بطوطه، جهانگرد مراکشی که به کازرون نیز سفر کرده و از آرامگاه شیخ ابواسحاق کازرونی بازدید داشته، در این رابطه در کتاب رحله می‌نویسد: شهرت و اعتبار سلسلهٔ کازرونیه تا قرن دهم هجری و به قدرت رسیدن صفویان ادامه داشت. از حوادث مهم کازرون در سدهٔ هفتم هجری می‌توان به حملهٔ مغولان به کازرون در سال ۶۶۲ هجری اشاره کرد. سلجوق‌شاه بن سلغر، اتابک فارس که علیه مغولان قیام کرده بود، به آرامگاه شیخ ابواسحاق کازرونی در کازرون پناه آورد و مردم کازرون نیز که از مغولان نفرت داشتند، از او استقبال کرده و آرامگاه شیخ ابواسحاق را سنگری علیه مغولان قرار دادند. در این نبرد سلجوق‌شاه اسیر و کشته شد و مردم کازرون نیز که به او پناه داده بودند، توسط مغولان قتل‌عام شدند. در قرن هفتم، سلسلهٔ بلیانیه نیز توسط صوفی مشهور آن دوران، شیخ عبدالله بلیانی در کازرون پایه‌گذاری شد. او شخصاً به کازرون لشکر کشید و علاوه بر قتل بسیاری از بزرگان صوفیه در این شهر، بناهای شاخص آنان را نیز تخریب کرد. شاه اسماعیل در این دوره خاندانی از بزرگان ایل افشار خراسان را به حکومت کازرون منصوب کرد. پس از او فرزندانش، خواجه پیر ولی افشار و خواجه حسن‌علی افشار و سپس خواجه حسین‌علی افشار حاکم کازرون شدند. کازرون با وجود کاهش رونق به علت نابودی سلسلهٔ کازرونیه، همچنان تا حدود زیادی رونق خود را حفظ کرد و از مراکز ضرب سکه در دورهٔ صفویه به‌شمار می‌رفت. افشاریه پس از به قدرت رسیدن نادرشاه افشار نیز حکومت خاندان افشار در کازرون ادامه یافت. در آن زمان خواجه حسام‌الدین افشار همچنان حاکم کازرون ماند و پس از او خواجه محمدرضا افشار حاکم کازرون شد تا اینکه در سال ۱۱۴۶ هجری، نادرشاه در تعقیب محمدخان بلوچ طی شورش او علیه نادرشاه به کازرون آمد. نادرشاه بعداً از این کارش پشیمان شد و برای دلجویی، حکومت کازرون را در سال ۱۱۴۹ هجری به فرزند خواجه محمدرضا، خواجه علی‌قلی‌خان افشار کازرونی سپرد. خواجه علی‌قلی‌خان در مقام حاکمیت کازرون، تلاش‌های بسیاری در راستای عمران و آبادی این شهر انجام داد. خواجه علی‌قلی‌خان افشار کازرونی، حاکم وقت کازرون، نقش مهمی در استقرار و تثبیت حکومت زندیه ایفا کرد. او در سال ۱۱۶۷ هجری که کریم‌خان زند در منطقه خشت در ۶۰ کیلومتری کازرون امروزی، آماده نبرد با آزادخان افغان و نمایندهٔ او، فتحعلی‌خان افشاربود، با تفگنچیان کازرونی به لشکر کریم‌خان زند پیوست. کریم‌خان که در نبرد قبلی از آزادخان شکست خورده بود، این بار توانست با کمک نیروهای کازرونی، لشکر آزادخان افغان را به سختی شکست دهد. از آن پس حاکم کازرون به یکی از افراد مورد اعتماد و بسیار نزدیک به کریم‌خان زند تبدیل شد. با این حال در سال ۱۱۷۵ هجری که کریم‌خان زند عده‌ای از بزرگان فارس از جمله حاکم کازرون را برای سرکوب شورش فتحعلی‌خان افشار در آذربایجان به این منطقه فرستاد، لشکر فارس در قره‌چمن در نزدیکی تبریز از لشکر فتحعلی‌خان افشار شکست می‌خورد و عده‌ای از این بزرگان از جمله حاکم کازرون از مهلکه فرار می‌کنند. اما با پادرمیانی میرزا محمد کلانتر، کلانتر فارس نزد کریم‌خان زند، خواجه علی‌قلی‌خان افشار، حاکم کازرون بخشیده می‌شود. در سال ۱۱۹۹ که جعفرخان زند اصفهان را فتح کرد، حاکم کازرون نیز از همراهان او بود. پس از آن جعفرخان زند، او را به حکومت قم و کاشان منصوب کرد و در همان سال خواجه علی‌قلی‌خان افشار کازرونی، شورش اعراب جندق به سرکردگی محمدحسن‌خان عرب عاملی را سرکوب کرد. اما به او قول تأمین امنیت جانی‌اش را داد و او را به اصفهان، نزد جعفرخان زند فرستاد. | ## بخش 2: کازرون | این مسئله موجب عصبانیت شدید خواجه علی‌قلی‌خان افشار شد و او حکومت قم و کاشان را رها کرد و به زادگاهش کازرون بازگشت. او پس از بازگشت به کازرون عده‌ای از سپاهیان منطقهٔ کوهمره و ایلات مستقر در اطراف کازرون را گرد خود جمع کرد و آنان را برای به زیر کشیدن جعفرخان زند از پادشاهی ترغیب کرد. جعفرخان، پادشاه زند پس از آگاهی از این موضوع، عده‌ای از بزرگان را برای دلجویی از او به کازرون فرستاد و او را به شیراز دعوت کرد. اما پس از عزیمت خواجه علی‌قلی‌خان افشار کازرونی به شیراز، جعفرخان زند عهد خود را شکست و او را به اتهام بی‌لیاقتی به همراه تعدادی از اشراف زند در ارگ کریم‌خان شیراز زندانی کرد. خواجه علی‌قلی‌خان افشار کازرونی نیز اشراف زند را به فرار از زندان تحریک کرده و با ترفندهایی از زندان فرار کرد. او و سایر فراریان مخفیانه به حرمسرای جعفرخان زند رفته و این پادشاه را به قتل رساندند. در پی این حادثه، صیدمرادخان زند که به همراه خواجه علی‌قلی‌خان افشار کازرونی در ارگ کریم‌خانی زندانی بود، به مقام پادشاهی رسید و بلافاصله خواجه علی‌قلی‌خان افشار کازرونی را به مقام امیرالامرایی فارس برگزید. اما پادشاهی صیدمرادخان زند تنها مدتی کوتاه دوام آورد و لطفعلی‌خان زند، فرزند جعفرخان زند علیه وی قیام کرد و او و تمام افرادی که در قتل پدرش نقش داشتند را به قتل رساند. اما با وساطت حاج ابراهیم کلانتر، کلانتر فارس و دیگر اعیان و بزرگان فارس از گناه خواجه علی‌قلی‌خان افشار که نقش مهمی در قتل پدرش داشت، گذشت کرد. در سال ۱۲۰۵ هجری، پس از تصرف شیراز به دست حاج ابراهیم کلانتر و جلوگیری از ورود لطفعلی‌خان زند به شیراز و همزمان با حرکت آقامحمدخان قاجار و لشکر ۶۰ هزار نفری او به سمت فارس، خواجه رضاقلی‌خان افشار کازرونی نیز به همراه برادرش به آقامحمدخان قاجار و حاج ابراهیم کلانتر پیوستند، حاکم کازرون از نزدیکان آقامحمدخان قاجار شد و در جنگ‌های او علیه لطفعلی‌خان زند شرکت داشت. نهایتاً در زمانی که لطفعلی‌خان زند برای جمع‌آوری نیرو از مسیر کازرون به سمت جنوب در حرکت بود، حاکم کازرون او و نیروهایش را محاصره کرده و قصد دستگیری لطفعلی‌خان و تحویل او به آقامحمدخان قاجار را داشت. لطفعلی‌خان زند و نیروهایش اسب‌های خود را رها کرده و از رشته‌کوه قبله واقع در جنوب شهر کازرون به سمت دشتستان و بوشهر فرار کردند. لطفعلی‌خان زند پس از جمع‌آوری نیرو در آن منطقه به کازرون بازگشت و طی یک نبرد، خواجه رضاقلی‌خان افشار کازرونی را بازداشت کرده و برای انتقام، او و فرزندانش را کور کرد. قاجاریه در پی قحطی بزرگ ایران در بین سال‌های ۱۲۴۹ تا ۱۲۵۱ هجری، از جمعیت حدوداً ۱۰ هزار نفری شهر کازرون در آن سال، حدود ۴ هزار نفر کشته شدند و حدود ۴ هزار نفر نیز مجبور به مهاجرت شدند و جمعیت شهر کازرون به حدود ۲ هزار نفر کاهش یافت که یکی از بزرگ‌ترین فجایع و ضربه‌های جمعیتی در طول تاریخ این شهر به‌شمار می‌رود. پس از روی کار آمدن دودمان قاجار، خاندان افشار که پیش از این نیز در کنار آقامحمدخان برای به قدرت رسیدنش جنگیده بودند، باز هم به حکومت کازرون منصوب شدند. آخرین فرد از این سلسله که بر کازرون حکومت کرد، شخصی به نام خواجه عباس‌قلی‌خان افشار کازرونی بود که در سال ۱۲۶۰ هجری عزل شد و حکومت کازرون پس از حدود ۳۵۰ سال از دست سلسلهٔ افشار خارج شد. پس از آن حاکم کازرون توسط دولت مرکزی منصوب می‌شد و افراد مختلفی در کازرون حکومت کردند. برای مثال در سال ۱۲۷۳ هجری و در زمان ناصرالدین شاه قاجار، علی‌محمد خان قوام‌الملک به حکومت کازرون منصوب شد. خواجه حسن‌علی مدتی کلانتر کازرون بود و پس از او فرزندش، خواجه ابراهیم کلانتر به این سمت رسید. پس از مرگ خواجه ابراهیم، برادرش خواجه عبدالله امیرعضدی مشهور به ناصر دیوان کازرونی، کلانتر کازرون شد. اواخر حکومت قاجار همزمان با جنگ جهانی اول و اشغال جنوب ایران به دست انگلیسی‌ها بود. ناصر دیوان کازرونی، کلانتر کازرون به انگلیسی‌ها اعلام جنگ کرد و سال‌ها با آن‌ها جنگید. در اولین اقدام در سال ۱۹۰۷ میلادی، ناصر دیوان کازرونی و جمعی از تفنگچیان کازرونی راه قشون انگلیس که قصد عزیمت به شیراز را داشتند، سد کرده و اقامت آن‌ها در کازرون و شیراز را تا چند سال به تأخیر انداختند. در سال ۱۹۱۱ نیز پس از تلاش ناموفق برای دستگیری ناصر دیوان از سوی انگلیسی‌ها که منجر به قتل سروان اوهلسون و خروج ناصر دیوان از شهر شد، یک افسر انگلیسی به نام کلنل مدیل به‌طور موقت حاکم کازرون شد که عده‌ای از مبارزین کازرونی را اعدام و عده‌ای را زندانی کرد. اما با انتصاب احمد اخگر به فرماندهی نیروهای ژاندارمری کازرون که خود از چهره‌های آزادی‌خواه به‌شمار می‌رفت و همچنین بازگشت ناصر دیوان کازرونی به شهر، خشم مردم فروکش کرد. حساسیت مردم کازرون بر روی اقدامات انگلیسی‌ها در سایر شهرها، باعث شد تا مگردیچ، تلگرافچی انگلیسی که مسئول تلگرافخانهٔ کازرون بود، سیم تلگراف را به دستور انگلیسی‌ها قطع کند که موجب بازداشت او از سوی آزادی‌خواهان کازرون شد. در سال ۱۹۱۵ میلادی، آزادی‌خواهان کازرون به همراه مبارزین برخی دیگر از مناطق، تصمیم به حمله به نیروهای انگلیسی در بوشهر و آزادسازی این شهر می‌گیرند. اما درنهایت ویلهلم واسموس آن‌ها را از حمله منصرف می‌کند و پیشنهاد می‌دهد که آزادسازی این شهر را به مردم همان منطقه بسپارند و برای نبردهای بزرگ‌تر صبر پیشه کنند. پس از شورش نیروهای ژاندارمری فارس و با وجود اینکه کازرون از هر نظر توسط انگلیسی‌ها رصد و کنترل می‌شد، ناصر دیوان کازرونی ۷۰۰ تفنگچی مبارز را به کمک نیروهای ژاندارمری شیراز و ۲۰۰ تفنگچی را نیز برای کمک به اهالی دشتستان فرستاد. درنهایت شورش ژاندارمری فارس سرکوب شده و این سازمان به تشکیلات پلیس جنوب، تحت نظر انگلیسی‌ها تبدیل شد. ناصر دیوان و آزادی‌خواهان کازرون که از این موضوع ناراضی بودند، در سال ۱۲۹۵ هجری، به آن‌ها اعلام جنگ کرده و مقر پلیس جنوب در کازرون را خلع سلاح کردند. همچنین نیروهای کازرونی بیش از ۳ سال جادهٔ اصلی شمال به جنوب کشور در محدودهٔ بین خلیج فارس تا شیراز را مسدود کردند. در پی این حادثه، فرمان‌فرما طی تلگرافی به تهران نوشت که همان‌طور که پیش‌بینی می‌کرد، انقلاب در فارس آغاز شد. ژنرال پرسی سایکس، از صاحب‌منصبان انگلیسی و بنیان‌گذار پلیس جنوب، با شنیدن خبر این واقعه، نیروهای خود را روانهٔ کازرون کرد. اما تفنگچیان کازرونی پیش از رسیدن قوای انگلیسی به کازرون، راه را در منطقهٔ دشت ارژن بر انگلیسی‌ها بستند. درگیری‌های همراه با زد و خورد دو طرف، موجب عقب‌نشینی انگلیسی‌ها به سمت شیراز شد. مؤلف کتاب پلیس جنوب ایران از قول یک انگلیسی درمورد این نبرد، اینطور نوشته است: پس از آن ناصر دیوان کازرونی و تفنگچیانش در اتحاد با جنگجویان عشایر به شیراز حمله برده و این شهر را تصرف کردند. اما درنهایت و با شدت گرفتن خطر سقوط کازرون، ناصر دیوان شیراز را رها کرده و به کازرون بازگشت. درنهایت انگلیسی‌ها در سال ۱۹۱۹ میلادی به کازرون حمله کردند و این شهر را به توپ بستند. در پی این حادثه، ناصر دیوان کازرونی دستگیر و تبعید شد و همرزمانش نیز زندانی شدند. جاده شمال به جنوب کشور در محدودهٔ کازرون نیز پس از گذشت بیش از ۳ سال و با حضور ۲۰ هزار نفر بازگشایی شد. علی‌نقی بهروزی، نوبسندهٔ کازرونی که در کودکی‌اش شاهد این اتفاق بوده، سال‌ها بعد در مورد این حادثه اینطور می‌نویسد: در یکی از گزارش‌های انگلیسی‌ها در رابطه با بازگشایی جاده کازرون اینطور آمده است: انگلیسی‌ها پس از تصرف کازرون، شخصی به نام سالار معتضد را موقتاً به حکومت کازرون منصوب نمودند. در پی ایجاد تقسیمات رسمی سیاسی در سال ۱۳۱۶، ایران به ۱۰ استان تقسیم شد و کازرون در محدودهٔ استان هفتم (فارس و بنادر) جای گرفت. این استان در ابتدا تنها از شش شهرستان آباده، شیراز، لار، فسا، بوشهر و بهبهان تشکیل شده بود، همچنین تا سال ۱۳۲۵ سه شهرستان دیگر فیروزآباد و جهرم و کازرون نیز شکل گرفتند، در این سال فرمانداری شهرستان کازرون به مرکزیت شهر کازرون تأسیس شد. شهرستان کازرون در آن زمان علاوه بر محدودهٔ فعلی، شامل شهرستان‌های فعلی ممسنی، رستم، کوهچنار و همچنین بخش ارژن شهرستان شیراز و بخش‌هایی از شهرستان دشتستان بود که همگی طی سال‌های بعد مستقل شده یا از بدنهٔ شهرستان کازرون جدا شدند. استان لرنشین کهگیلویه و بویراحمد نیز در دههٔ ۴۰ برای مدتی جزو شهرستان کازرون بود که بعدها تبدیل به استانی مستقل گشت. کازرون در این سال به‌عنوان یکی از شهرهای بزرگ و پرجمعیت استان فارس و بنادر و یکی از شهرهای پرجمعیت ایران به‌شمار می‌رفت. در سال ۱۳۴۳ با احداث جادهٔ جدید شمال به جنوب کشور که با فاصله از شهر کازرون عبور می‌کرد، این شهر در بن‌بست ارتباطی قرار گرفت و این مسئله موجب ضربه شدید اقتصادی به شهر و مهاجرت گستردهٔ مردم کازرون به شهرهای دیگر شد. نمایندگان کازرون در مجلس شورای ملی شامل خسروپرویز، ذبیحی سلطان‌احمدی، طباطبایی، صادقی، جباری و بهنیا بودند که هر کدام یک یا چند دوره نمایندگی کازرون در این مجلس را بر عهده داشتند. کازرون در دو عملیات آزادسازی سوسنگرد و کربلای ۴، بیشترین شهید را در بین تمامی شهرهای ایران داشت. در سال ۱۳۹۷ مردم کازرون در اعتراض به تقسیم شهرستان کازرون و جدا شدن شهرستان کوه‌چنار تجمع کرده و خواستار تشکیل استانی جدید به مرکزیت شهر کازرون شدند. مردم جمعیت طبق آخرین سرشماری انجام شده در سال ۱۳۹۵ جمعیت شهر کازرون برابر ۹۶٬۶۸۳ تن (۲۸٬۹۸۸ خانوار) و جمعیت شهرستان برابر ۲۱۱٬۳۴۱ تن می‌باشد. شهر کازرون بزرگ‌ترین شهر غرب استان فارس و پنجمین شهر بزرگ و پرجمعیت استان فارس پس از شهرهای شیراز، مرودشت، جهرم و فسا می‌باشد. شهرستان کازرون نیز سومین شهرستان پرجمعیت استان پس از شهرستان‌های شیراز و مرودشت می‌باشد. نژاد نژاد اکثریت مردم کازرون فارسی می‌باشد آنها همانند مردم جنوب ایران، اکثریت از نژاد پارسه یا (پاسارگاد) که شعبه‌ای از نژاد آریایی است و تقریباً ۳ هزار سال پیش از میلاد از مسکن اصلی خود به ایران و فارس آمده‌اند. واژه‌های محلی و آداب و رسومی که نسل به نسل حفظ کرده‌اند نشانگر این واقعیت می‌باشد. این لهجه که مربوط به شهر کازرون است به دلایل مختلفی اثر بر گویش‌ها و لهجه‌های اطراف خود در شهرهای مختلف از جمله فراشبند و گویش‌های استان بوشهر داشته و با آنان شباهت‌هایی دارد. همچنین در گذشته مردم این شهر به زبان کازرونی قدیم که باز هم ریشه در زبان پهلوی دارد سخن می‌گفتند. شعر قصه یا به قول مردم محل، مَثَلک‌های ناب و مثل‌ها و شعرهای عامیانه در زبان مردم فراوان است. یک شعر با که با لهجه کازرونی توسط شاعر کازرونی محسن پزشکیان سروده شده است و مردم کازرون را در آن به اتحاد دعوت کرده است: شعر دیگری که با لهجه کازرونی و توسط شاعر کازرونی نصرالله مردانی سروده شده و در آن طبیعت زیبا و با صفای این شهر به تصویر کشیده شده: دین در زمان حمله اعراب به ایران و پس از آن مردم کازرون بارها پایداری و سرکشی می‌کنند و تا ابتدای سدهٔ پنجم هجری قمری اهالی کازرون بر کیش زرتشتی می‌مانند. شیخ ابواسحاق کازرونی (درگذشتهٔ ۴۲۶ ق) معروف به شیخ غازی که خود تبار ایرانی داشت، برای تحمیل دین اسلام به مردم منطقه یورش برد که با مقاومت ۲۴ هزار تن روبرو شد که همه آن‌ها را سر برید و مابقی را وادار به مسلمان شدن کرد. پس از آن کازرون از مراکز مهم تبلیغ دین اسلام بود به‌طوری‌که دو سلسله مشهور مرشدیه یا کازرونیه به سرپرستی شیخ ابواسحاق کازرونی و بلیانیه به سرپرستی شیخ عبدالله بلیانی در این شهر فعالیت می‌کردند و حوزه گسترش آن‌ها تا هند و پاکستان و ترکیه هم می‌رسید، به‌طوری‌که طرفداران بسیاری را در کشورهای گفته شده به دست آورده بودند.حاتمی، حسن، بازی‌های محلی کازرون، تهران: سروش، ۱۳۷۷. شابک: ۹۶۴۴۳۵۱۳۶۳ مراسم مذهبی برگزاری مراسم تاسوعا و عاشورا حسینی در شهرستان کازرون یکی از منحصر به فردترین مراسم در نوع خود در ایران می‌باشد. در این دو روز مراسم تعزیه خوانی به همراه تمامی نمادهای کربلا (شمر، عبیدالله، دست بریده ابوالفضل، شیر بر سر دست بریده اباالفضل، انواع عروسک‌های نمایشی) و حیواناتی از قبیل اسب و شتر در خیابان‌های شهر برای نشان دادن گوشه‌ای از حماسه کربلای حسینی به چشم می‌خورد. در صبح روز عاشورا از زمان طلوع آفتاب در تمامی محلات شهر کرنا و دُهل شروع به نواختن می‌کنند. تا نزدیکی ظهر عاشورا کمابیش تمامی مردم شهر با در دست داشتن نمادهای ظهر عاشورا به سمت میدان اصلی شهر جهت تماشای این کاروان عزای خیابانی می‌روند. گردشگری کازرون با دارا بودن بیش از ۳۰۰ اثر تاریخی ثبت‌شده در فهرست آثار ملی ایران از جمله مجموعهٔ جهانی بیشاپور، غار شاپور و تنگ چوگان و آثار تاریخی دیگری همچون بافت تاریخی شهر کازرون، آرامگاه مشاهیر، کاروانسراها و آتشکده‌ها، آثار طبیعی شاخصی مانند دریاچهٔ پریشان، دشت برم، نرگس‌زار کازرون، رودخانه و چشمه‌ها، جاذبه‌های مذهبی همچون امامزاده سیدحسین، پارک‌های کوهستانی و باغ‌های تاریخی، موزه‌ها و سوغات منحصربه‌فرد از قطب‌های گردشگری کشور به‌شمار می‌رود. یکی از القاب کازرون، شهر سبز است که علت آن سرسبزی این شهر، به‌ویژه در فصول معتدل سال است. به‌گفته رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کازرون، در نوروز ۱۴۰۳ بیش از نیم میلیون نفر از آثار تاریخی کازرون بازدید کرده‌اند. همچنین مطابق آمار این اداره، در سال ۱۳۹۵ بیش از دو میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از جاذبه‌های تاریخی کازرون بازدید کرده‌اند. شهر باستانی بیشاپور شهر باستانی بیشاپور با ۲۰۰ هکتار مساحت، از پایتخت‌های ایران در دورهٔ شاهنشاهی ساسانی بوده که با ویران شدن آن پس از حمله اعراب، مردم آن به تدریج به شهر کازرون کوچ می‌کنند. این شهر به عنوان بخشی از چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس از آثار ثبت‌شدهٔ ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به‌شمار می‌رود. بیشاپور که با روش مهندسی یونانی-رومی ساخته شده، مجموعه‌ای از آثار فاخر همچون معبد آناهیتا، کاخ والرین، ایوان موزائیک، تالار تشریفات، کتیبه‌ها، قلعه‌ها و آثار دیگر را دربر می‌گیرد. این شهر نه‌تنها نمادی از قدرت امپراتوری ساسانی بود، بلکه تأثیر عمیقی بر تبادل فرهنگی آن دوران گذاشت. غار و تندیس شاپور غار شاپور در ارتفاع ۸۰۰ متری از سطح زمین واقع شده و پیکره شاپور یکم، پادشاه ساسانی به ارتفاع ۷ متر در ورودی آن قرار دارد. تنگ چوگان تنگ چوگان مجموعه‌ای از ۶ کتیبهٔ فاخر دورهٔ ساسانی‌است که در فهرست آثار جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند. نقوش برجسته تنگ چوگان شامل شرح حوادثی همچون پیروزی شاپور یکم بر سه امپراتور روم، پیروزی بهرام دوم بر اعراب، مراسم دریافت فرّ ایزدی توسط شاپور یکم از اهورامزدا، پیروزی شاپور دوم بر یاغیان و حوادث تاریخی دیگر است. بازار تاریخی کازرون بازار بزرگ تاریخی کازرون یکی از معدود بازارهای سرپوشیده ایران به‌شمار می‌رود که بخشی از ساختمان جدید آن صفوی و بخشی قاجاری‌است. این بازار شامل زیرمجموعه‌هایی همچون بازار شاه‌حمزه، بازار معین‌التجار، بازار مُخی، بازار نمدمال‌ها، بازار طلافروشان، بازار لباس‌فروشان، بازار کفش‌فروشان، بازار برادران، بازار مس‌گران (ابافتح) و بازارهای کوچک دیگری است. بافت تاریخی کازرون بافت تاریخی شهر کازرون، مجموعه‌ای از خانه‌ها، مساجد، حمام‌ها، ساباط‌ها و سایر بناهای شاخص تاریخی‌است که عمدتاً مربوط به دوره‌های صفویه، زندیه و قاجاریه بوده است. مطابق با آخرین بررسی‌های صورت‌گرفته بیش از ۴۲۰ خانه دارای ارزش تاریخی و ۹ ساباط در بافت تاریخی شهر کازرون باقی‌مانده‌اند که تاکنون چندین مورد آن‌ها به ثبت ملی رسیده‌اند. معماری بافت سنتی کازرون، نمونه‌ای از تداوم معماری دورهٔ ساسانی در ترکیب با معماری پس از اسلام است. دریاچه پریشان دریاچهٔ پریشان با ۴۳۰۰ هکتار مساحت تا قبل از خشکسالی در سال ۱۳۸۷ به‌عنوان بزرگ‌ترین دریاچهٔ آب شیرین در خاورمیانه به‌شمار می‌رفت. این دریاچه به‌عنوان یک تالاب بین‌المللی و منطقهٔ حفاظت‌شده، زیستگاه انواع ماهی‌ها و پرندگان مهاجر بود. اساسی‌ترین پروژه مطرح‌شده برای احیای این دریاچه، انتقال آب از سد نرگسی بوده است. جنگل دشت برم جنگل دشت برم با بیش از ۲۵۰۰۰ هکتار وسعت، بزرگ‌ترین جنگل بلوط در خاورمیانه، ذخیره‌گاه زیست‌کره یونسکو و زیستگاه انواع گونه‌های کمیاب جانوری از جمله گوزن زرد ایرانی است و یکی از جاذبه‌های گردشگری شاخص در کازرون به حساب می‌آید. نرگس‌زار کازرون نرگس‌زار کازرون با ۱۴۰ هکتار وسعت، بزرگ‌ترین نرگس‌زار طبیعی ایران است و به‌عنوان خانه نرگس ایران شناخته می‌شود. | ## بخش 3: کازرون | امام‌زاده سیدحسین آرامگاه امام‌زاده سیدحسین، نتیجه امام چهارم شیعیان یکی از زیارتگاه‌های مذهبی در جنوب کشور است. باغ نظر باغ نظر یکی از باغ‌های تاریخی کازرون با ۳۰۰ سال قدمت است که توسط خواجه علی‌قلی‌خان افشار کازرونی، حاکم کازرون در دوره افشاریه در این شهر احداث شده است. غارهای موجود در این پارک کوهستانی از نخستین سکونتگاه‌های انسان‌های نخستین در حدود ۱۸ هزار سال پیش از میلاد بوده است. آرامگاه مشاهیر بناهای آرامگاهی مشاهیری چون ابواسحاق کازرونی، امین‌الدین بلیانی، جلال‌الدین دوانی، عبدالله بلیانی و نصرالله مردانی در کازرون و حومهٔ آن وجود دارند. کاروانسراها کازرون به‌واسطهٔ قرارگیری در شاهراه تجاری کشور در طول تاریخ دارای کاروانسراهای متعددی بوده است که امروزه اکثر آن‌ها از بین رفته‌اند. کاروانسرای میان‌کتل شاخص‌ترین آن‌هاست که به‌عنوان تنها کاروانسرای سنگی ایران شناخته می‌شود. رودخانه‌ها و چشمه‌ها دو رودخانهٔ شاپور و جره از دو سمت غرب و شرق کازرون عبور می‌کنند و از جاذبه‌های گردشگری این شهر به‌شمار می‌آیند. از چشمه‌های شاخص کازرون نیز می‌توان به چشمه‌های سراب اردشیر، ساسان، سراب دختران، دادین و بیدمشک اشاره کرد. سایر پارک‌ها و بوستان‌ها علاوه بر موارد ذکرشده، شهر کازرون دارای چندین پارک و بوستان بزرگ و کوچک است. سایر جاذبه‌های تاریخی از سایر جاذبه‌های شاخص تاریخی کازرون می‌توان به سنگ‌نوشته کرتیر در سرمشهد به‌عنوان بزرگ‌ترین کتیبه جهان، آتشکده کازرون به عنوان یکی از آتشکده‌های ساخته شده در دوران مهرنرسه، قلعه پوسکان، آتشکده جره، نقش‌برجسته پل آبگینه و تل جهیدون اشاره کرد. سایر جاذبه‌های طبیعی از سایر جاذبه‌های شاخص طبیعی کازرون می‌توان ارتفاعات رشته‌کوه‌های شمالی و جنوبی، دشت‌های اطراف شهر و همچنین سروهای تاریخی کلانی و بورنجان اشاره کرد. سایر جاذبه‌های مذهبی از سایر جاذبه‌های شاخص مذهبی در کازرون می‌توان به بقاع متبرکه شاه‌حمزه، امام‌زاده سید محمد نوربخش، امام‌زاده سید محمد کاشی و قدمگاه خضر نبی اشاره کرد. از شاخص‌ترین صنایع دستی کازرون می‌توان به دولچه، مَلکی و روآر (انواع گیوه)، معرق، سفال، پارچه، قالی، گلیم، گبه، نمد، جاجیم، کلاه، یلمه، سبد و وسایل مسی اشاره کرد. از دیگر سوغات غذایی مشهور کازرون می‌توان به کباب سنتی کازرون، آشکارده، آش آخرک، آش سبزی، آش لمریک، دمپخت کازرونی، ترشی گلک موسیر، گبوله، لالک بادنجان، ترشی کِوِرَک، دوغ کاسنی، خرما، مسقطی، مرکبات، زیتون و بلوط اشاره کرد. همچنین روستای تنگ چوگان کازرون به‌عنوان روستای ملی رِندبافی در کشور ثبت شده است. موزه‌ها از موزه‌های شاخص کازرون می‌توان به موزه مردم‌شناسی کازرون و موزه بیشاپور اشاره کرد. هتل‌ها و مراکز اقامتی در کازرون یک هتل و چندین مرکز اقامتی از جمله اقامتگاه‌های متعدد بومگردی وجود دارد. در سال ۱۳۵۶ نیز دانشگاه آزاد ایران شعبه‌ای را در کازرون تأسیس کرد که با وقوع انقلاب اسلامی در سال بعد، فعالیت این دانشگاه متوقف شد. در حال حاضر ۶ مرکز دانشگاهی با بیش از ۱۰ هزار دانشجو در شهر کازرون فعالیت دارند. این دانشگاه هم‌اکنون دارای ۳ دانشکده، ۱۸ رشتهٔ تحصیلی، ۶۰ عضو هیئت علمی و حدود ۲۰۰۰ دانشجوست. دانشگاه سلمان فارسی دارای زیرساخت‌های مختلفی مانند رصدخانه، مرکز نوآوری انرژی، مرکز هوش مصنوعی و موارد دیگر است. رصدخانه این دانشگاه تنها رصدخانه غرب فارس و مرکز نوآوری انرژی این دانشگاه، دومین مرکز نوآوری انرژی در کشور به‌شمار می‌رود. این دانشگاه هم‌اکنون دارای ۸ دانشکده، ۸۰ رشتهٔ تحصیلی، ۱۴۰ عضو هیئت علمی و ۴۳۰۰ دانشجوست. واحد کازرون تنها واحد دارای دانشکدهٔ پزشکی و بیمارستان آموزشی در جنوب غرب کشور است. این دانشگاه همچنین تنها واحد دارای دانشکدهٔ دامپزشکی در جنوب کشور به‌شمار می‌رود. دانشگاه آزاد اسلامی کازرون دارای زیرساخت‌های مختلفی مانند تنها مرکز نوآوری زیستی در کشور و تنها کارگاه مکانیک جنوب کشور است. این مرکز تخصصی قطب آموزش در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی جنوب کشور و از مهم‌ترین مراکز آموزشی دولتی در کشور محسوب می‌شود. علم و فرهنگ مدارس سال ۱۲۷۹ هجری شمسی و ۱۳۱۹ قمری مرحوم خسرو مؤدب (پدر آموزش و پرورش کازرون) معروف به میرزا حاج آقا نخستین مدرسه (مدرسه هدایت) به سبک جدید در کازرون و دومین مدرسه سبک جدید در ایران را دائر کرد. هنر میرزا حسن عکاس (چهره‌نگار کازرونی) (پدر عکاسی ایران) نخستین عکاسخانه را در فارس و جنوب ایران دایر کرد. از معاصران نیز می‌توان به طاهر شیخ‌الحکمایی، رئیس انجمن مجسمه‌سازان ایران و استاد دانشگاه، محمود پاک‌نیت بازیگر مشهور ایرانی،طاهر شیخ‌الحکمایی فرشاد فرشته‌حکمت، نویسنده، کارگردان و مستندساز ایرانی،نکوداشت فرشاد فرشته‌حکمت افسر شهیدی (خواننده)، محسن پزشکیان (شاعر و نقاش) و بسیاری دیگر اشاره کرد. «کتابخانه آیت‌الله ایمانی» در دانشگاه سلمان فارسی کازرون در خیابان طالقانی واقع شده است. «کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون» در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون واقع شده است. «کتابخانه تخصصی بیشاپور» در شهر تاریخی بیشاپور فرهنگسراها و نگارخانه‌ها «نگارخانه پرنیان» «فرهنگسرای مردانی» در بوستان مردانی و در جوار آرامگاه نصرالله مردانی قرار گرفته است.افتتاح فرهنگسرای مردانی انتشارات انتشارات قو، کازرونیه و سلمان فارسی از ناشران کتاب در حوزه کازرون پژوهی و فارس پژوهی هستند. روز کازرون چهار دی به مناسبت سالروز شکست نیروهای انگلیسی از ناصر دیوان کازرونی، کلانتر وقت کازرون و همرزمانش در جریان جنگ جهانی اول و اشغال جنوب ایران توسط متفقین می‌باشد که منجر به فروپاشی مقر پلیس جنوب در شهر کازرون و تسخیر منطقه کتل پیرزن به دست کازرونی‌ها شد به عنوان روز کازرون نامگذاری گردیده است. ورزش هندبال ورزش اول کازرون است و این شهر یکی از قطب‌های هندبال در سطح کشور محسوب می‌شود. از دیگر ورزش‌های محبوب و با سابقه در کازرون می‌توان به فوتبال، کشتی، دوچرخه‌سواری، بسکتبال، والیبال و ورزش‌های زورخانه‌ای اشاره کرد. محل برگزاری بازی‌های خانگی این دو تیم، سالن ۲۵۰۰ نفری تختی (تالار هندبال کازرون) است. هندبال کازرون طی سالیان گذشته با نام‌های مختلفی در لیگ برتر مردان و زنان شرکت داشته است و سابقه چندین مقام قهرمانی و نایب‌قهرمانی و صعود به جام باشگاه‌های هندبال آسیا را نیز در کارنامه دارد. تیم‌های هندبال مردان کازرون با وجود ۶ بار صعود به رقابت‌های جام باشگاه‌های آسیا، تنها دو بار در این رقابت‌ها حضور یافته‌اند و تیم‌های زنان نیز با وجود ۳ بار صعود، تاکنون در این رقابت‌ها حضور نداشته‌اند که عمدتاً به علت مشکلات مالی بوده است. مجموعه‌های ورزشی دیگری نیز با تمرکز بر رشته‌های مختلف ورزشی در سطح کازرون وجود دارند. ورزشکاران از ورزشکاران مشهور کازرون می‌توان به این افراد اشاره کرد: داوود توکلی، رئیس کمیته داوران کنفدراسیون هندبال آسیا، ناظر ارشد فنی هندبال المپیک لندن، دارنده مدال طلای افتخاری المپیک لندن. آدام جمیلی (از نسب مادری)، دارنده مدال طلای المپیک لندن در دو و میدانی، فوتبالیست سابق تیم چلسی. مراکز نظامی پادگان نظامی تیب تکاور امام سجاد روبروی میدان امام حسین واقع شده است و آموزش ۰۷ ارتش روبروی پمپ بنزین واقع شده است و همچنین آمادگاه شهید چمران روبروی مسجد ابوالفضل فرهنگ شهر واقع شده است.و نیز پادگان امام رضا سپاه در روستا بهرام آباد واقع شده استپادگان پشتیبانی تنگ چوگان هم در شهرستان کازرون و بخش مرکزی و دهستان شاپور استان فارس واقع می‌باشد ترابری جاده‌های مواصلاتی کازرون در مسیر مواصلاتی شمال به جنوب کشور واقع شده و دارای سه ورودی و خروجی اصلی در سه سمت شرق، جنوب شرق و غرب و همچنین چهار خروجی فرعی است. پروژه احداث تونل محرم و راه‌های دسترسی، مهم‌ترین پروژه راهسازی فعال در کازرون محسوب می‌شود. پایانه مسافربری پایانه مسافربری شهرسبز وابسته به شهرداری کازرون در این شهر مشغول به فعالیت است. حمل و نقل درون‌شهری اقتصاد بازار بازار تاریخی بزرگ کازرون از قطب‌های تجاری جنوب کشور در قرون پس از اسلام بوده است. اکنون نیز این بازار و سایر مراکز تجاری کازرون، قطب تجاری غرب فارس است و نیازهای عمده مردم این منطقه را پوشش می‌دهد. صنعت از زیرساخت‌ها و واحدهای صنعتی بزرگ کازرون می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: منطقه ویژه اقتصادی و گمرک کازرون منطقه ویژه اقتصادی کازرون به مساحت ۱۸۳ هکتار در ۱٫۵ کیلومتری شمال شهر کازرون قرار گرفته است. گمرک کازرون نیز در این منطقه ویژه اقتصادی مستقر است و امکان صادرات و واردات به سایر نقاط جهان را فراهم کرده است. میدان نفتی خشت عملیات اجرایی برای راه‌اندازی میدان نفتی خشت و کنارتخته هم‌اکنون در حال انجام است. این میدان در ۵۰ کیلومتری شهر کازرون در جوار شهر کنارتخته واقع شده است و دارای یک میلیارد و ۵۳ میلیون بشکه نفت درجا می‌باشد. ناحیه صنعتی شهید مصلحیان کازرون این ناحیه صنعتی در ۱۱ کیلومتری غرب شهر کازرون واقع شده و دارای ۴۸ هکتار زمین صنعتی است. هم‌اکنون ۳۵ واحد تولیدی و صنعتی با اشتغال‌زایی ۶۰۰ نفر در این ناحیه صنعتی فعال هستند. پتروشیمی کازرون عملیات ساخت مجتمع پتروشیمی کازرون در سال ۱۳۸۷ با هدف تولید محصولات پلی‌اتیلن آغاز شد. این پتروشیمی در ۳۴ کیلومتری جنوب شرقی شهر کازرون و در بخش جره و بالاده واقع شده است. این پروژه در حال حاضر همانند بسیاری از پتروشیمی‌های دیگر منطقه فارس متوقف شده است. نیروگاه سیکل ترکیبی کازرون نیروگاه سیکل ترکیبی کازرون واقع در ۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر کازرون، سومین نیروگاه سیکل ترکیبی بزرگ کشور با ظرفیت تولید ۱۳۷۳ مگاوات است. کشاورزی کازرون از قطب‌های کشاورزی کشور به‌شمار می‌آید و بسیاری از محصولاتش به کشورهای دیگر صادر می‌گردد. میادین میوه و تره‌بار در کازرون دو میدان بزرگ میوه و تره‌بار وجود دارد که بخش عظیمی از میوه و تره‌بار جنوب کشور را تأمین می‌کند. نام میدان موقعیت مکانی امام حسین میدان بیشاپور - بلوار شهید سلیمانی شهرداری کازرون بلوار شهید خرسند سردخانه‌ها شهرستان کازرون درمجموع دارای ۳۶ واحد سردخانه برای ذخیره محصولات کشاورزی است. سیلوی گندم کازرون سیلوی بزرگ ۵۰ هزار تنی ذخیره گندم کازرون در ۴ کیلومتری غرب کازرون واقع شده است. ذخایر آبی سد نرگسی سد نرگسی یکی از سدهای بزرگ در دست ساخت وزارت نیرو در ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر کازرون و در بخش جره و بالاده است. هدف از ساخت این سد، کنترل و مهار سیلاب، تأمین آب کشاورزی ۱۲ هزار هکتار اراضی پایین دست، تأمین آب شرب منطقه و آب صنعت شهرستان‌های کازرون و فراشبند از جمله آب مورد نیاز پتروشیمی کازرون و منطقه صنعتی زاگرس جنوبی، احیاء دریاچه پریشان، تأمین آب زیست‌محیطی و تولید انرژی برقابی به میزان ۴۸٫۳ گیگاوات ساعت در سال است. تصفیه‌خانه فاضلاب کازرون تصفیه‌خانه فاضلاب شهری کازرون با ظرفیت کنونی تصفیه ۱۷۱۰۰ مترمکعب آب در شبانه‌روز در جنوب شهر کازرون واقع شده است. پارچه‌ها و محصولات کازرون قدیم کازرون روزگاری یکی از مراکز معروف پارچه بافی بوده و پارچه‌های خود را به بیشتر کشورهای دنیا صادر می‌کردند که «توزی» نام داشته است. یکی از علل معروف شدن این کالا نزدیکی با بندر بوشهر بوده است، چون تاجران و قافله‌های زیادی دررفت‌وآمد بوده‌اند که این کالا را به خارج از کشور و سایر نقاط ایران بفرستند. خوراکی‌های سنتی کازرون از خوراکی‌های سنتی کازرون می‌توان به کباب، دمپخت کازرون، آش سنتی کازرون (آش بازاری)، آشکارده، آش نار بادمجان، آش شله قلم کار، پلو بابونه، چنگال، خورشت قورمه کلم بادنجان، لَلَک، آش آخورک (بادام کوهی) و چند خوراک دیگر اشاره کرد. ره‌آورد از ره‌آوردهای کازرون می‌توان به ترشی گلک و موسیر و ترشی کِوِرَک، مسقطی کازرون، رب انار، ارده (روغن کنجد)، گل نرگس، خرما، رطب، خارک، نارنج، بلوط، بنه، گوجه، زیتون، عرقیات و بسیاری دیگر اشاره نمود. از پایتختی بیشاپور در زمان ساسانیان تا نخستین مسلمان ایرانی سلمان فارسی که از این دیار بوده، تا دلاوری‌های ناصر دیوان کازرونی و همرزمان وی و انتشار اولین روزنامه ایران توسط میرزا محمدصالح کازرونی و اعلام حکومت نظامی در این شهر در دوران حکومت محمد رضا شاه پهلوی و ۱۱۰۰ کشته جمهوری اسلامی. پس از انقلاب نیز شخصیت‌های مشهور سیاسی چون محمد سلیمانی (وزیر ارتباطات)، غلامحسین نوذری (وزیر نفت)، شاهین محمدصادقی (عضو هیئت رئیسه مجلس)، محمد حسین شریعتمدار (معاون وزیر کشاورزی)، سراج‌الدین کازرونی (وزیر بازرگانی)، فریدون عباسی دوانی (معاون رئیس‌جمهور و رئیس سابق سازمان انرژی اتمی ایران)، اسدالله ایمانی (امام جمعه سابق شیراز) و چهره‌های سیاسی دیگری چون، محمدباقر باقری‌نژادیان‌فرد، رجبعلی طاهری (استاندار تهران) و بسیاری دیگر اهل این شهر بوده‌اند. فرمانداری فرمانداری شهرستان کازرون به عنوان نهمین فرمانداری فارس در سال ۱۳۲۵ تأسیس شد. در سال‌های اخیر شهرستان‌های ممسنی، رستم و کوه‌چنار از کازرون جدا و مستقل شدند و بخش ارژن نیز به شهرستان شیراز پیوست. فرمانداری کازرون در ۱۰ مهر ۱۳۹۸ همزمان با ایجاد شهرستان کوه‌چنار، به فرمانداری ویژه ارتقا یافت. کازرون و مرودشت چهارمین و پنجمین شهرستان‌های فارس بعد از شهرستان‌های لارستان و جهرم و فسا بودند که دارای فرمانداری ویژه شدند. شهرداری کازرون دارای شهرداری درجه ۹ می‌باشد و از این نظر، پس از شهرداری شیراز در کنار مرودشت و جهرم رتبه دوم را در استان داراست. شهرداری کازرون دارای دو سازمان وابسته به نام‌های مدیریت حمل و نقل و آتش‌نشانی و خدمات ایمنی است. بهداشت و درمان بزرگانی چون علامه قطب الدین کازرونی، علامه سدیدالدین کازرونی، شرف الدین زکی بوشکانی، جمال الدین مرشدی، ابراهیم نادری کازرونی، شیخ‌الحکماء کازرونی، محمد شفیع کازرونی، مجدالاطباء کازرونی و بسیاری دیگر در زمان‌های گذشته و بزرگانی چون محمدتقی میر (استاد مشهور دانشگاه علوم پزشکی شیراز)، رضا ملک‌زاده (وزیر سابق بهداشت و رئیس سابق دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران و شیراز) و شاهین محمدصادقی (رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی) در زمان حال و بسیاری دیگر، حکایت از تاریخ کهن پزشکی در این منطقه می‌کند. ساختار سازمانی شبکه بهداشت و درمان کازرون بالاترین مرجع تأمین سلامت در شهرستان کازرون است که زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی شیراز فعالیت می‌کند. پیش از انقلاب اسلامی دو بیمارستان بهبهانی و پهلوی در شهر کازرون فعال بودند که اکنون هر دوی آن‌ها غیرفعال است. در حال حاضر دو بیمارستان با مجموع ۲۸۶ تخت‌خواب و چندین درمانگاه و مرکز درمانی در شهر کازرون فعال هستند. نظام پزشکی کازرون سازمان نظام پزشکی کازرون در حال حاضر دارای ۷۴۸ عضو از کازرون و شهرستان‌های اطراف می‌باشد. بیمارستان‌ها نام بیمارستان تأسیس تعداد تخت‌خواب نوع مرکز موقعیت مکانی وابستگی ولی‌عصر ۱۳۷۵ ۱۷۴ عمومی درمانی خیابان باهنر شمالی دانشگاه علوم پزشکی شیراز امام علی ۱۴۰۱ ۱۱۲ عمومی آموزشی - درمانی میدان بیشاپور دانشگاه آزاد اسلامی کازرون - دانشگاه علوم پزشکی شیراز پروژه‌های بیمارستانی سومین و بزرگ‌ترین بیمارستان کازرون با ۲۰۶ تخت‌خواب در جنوب شرقی شهر کازرون در حال احداث است. بنا به گفته معاون وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی ساخت این پروژه، ساختمان این بیمارستان تا پایان دولت سیزدهم تکمیل خواهد شد. درمانگاه‌ها و مراکز بهداشت شهری فهرست درمانگاه‌های کازرون نام درمانگاه نوع مرکز موقعیت مکانی مالکیت امام سجاد عمومی خیابان سلمان فارسی سازمان نیروهای مسلح تأمین اجتماعی تخصصی و فوق تخصصی خیابان شریعتی جنوبی سازمان تأمین اجتماعی شهدای بسیج عمومی خیابان شهدای شمالی شهید آشتاب عمومی بلوار شهید خرسند یاسمین تخصصی و فوق تخصصی خیابان طالقانی خصوصی دکتر ترکاشوند دندانپزشکی خیابان شهدای جنوبی خصوصی پارسیان دندانپزشکی میدان شهدا میترا دندانپزشکی میدان شهدا خصوصی امام رضا دندانپزشکی بلوار ارتش سازمان نیروهای مسلح فهرست مراکز بهداشت شهری کازرون نام مرکز موقعیت مکانی شیخ ابوتراب خیابان انقلاب شمالی ابواسحاق خیابان ابواسحاق شرقی المهدی بلوار خرمشهر قدس بلوار قدس شمالی شهید اسماعیلی خیابان طالقانی سعدی خیابان سعدی جنوبی شهید پیرویان خیابان طالقانی داروخانه‌ها شهرستان کازرون دارای ۴۰ داروخانه می‌باشد که از این تعداد ۲۹ داروخانه روزانه خصوصی، ۶ داروخانه شبانه‌روزی خصوصی، ۳ داروخانه دولتی و ۲ داروخانه بیمارستانی است. اورژانس اورژانس ۱۱۵ کازرون دارای ۲ پایگاه در شهر کازرون و ۷ پایگاه در حومه کازرون (مجموعاً ۹ پایگاه) می‌باشد. | ## جمع‌بندی | مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی کازرون تحت نظر سازمان اورژانس فارس مشغول به فعالیت است.