موضوع مقاله: عرضه و تقاضا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عرضه و تقاضا | مقدمه: این مدل نشان می‌دهد که چگونه تعامل بین تمایل خریداران (تقاضا) و تمایل فروشندگان (عرضه) منجر به تعیین قیمت و مقدار کالاها و خدمات در بازار می‌شود. | ## بخش 1: عرضه و تقاضا | بر اساس این مدل، در یک بازار رقابتی، قیمت تعادلی و مقدار تعادلی یک کالا در نقطه‌ای تعیین می‌شود که مقدار تقاضا شده توسط مصرف‌کنندگان برابر با مقدار عرضه‌شده توسط تولیدکنندگان است. این نقطه، تعادل بازار نامیده می‌شود و گفته می‌شود که در این نقطه، بازار به "پایداری" رسیده است. نمایش گرافیکی مدل عرضه و تقاضا معمولاً با یک نمودار دو بعدی نمایش داده می‌شود که در آن محور عمودی نشان‌دهنده قیمت (P) و محور افقی نشان‌دهنده مقدار (Q) است. بر اساس قانون تقاضا، این منحنی عموماً شیب نزولی دارد؛ یعنی با افزایش قیمت، مقدار تقاضا کاهش می‌یابد و بالعکس. بر اساس قانون عرضه، این منحنی عموماً شیب صعودی دارد؛ یعنی با افزایش قیمت، تولیدکنندگان انگیزه بیشتری برای تولید و عرضه مقدار بیشتری از آن کالا دارند. عوامل تعیین‌کننده تقاضا به جز قیمت، عوامل دیگری نیز بر میزان تقاضا تأثیر می‌گذارند. تغییر در این عوامل باعث جابجایی کل منحنی تقاضا به چپ یا راست می‌شود: درآمد مصرف‌کنندگان: برای کالای نرمال، با افزایش درآمد، تقاضا افزایش می‌یابد. قیمت کالاهای مرتبط: کالای جانشین: افزایش قیمت یک کالا (مانند پپسی) باعث افزایش تقاضا برای کالای جانشین آن (مانند کوکاکولا) می‌شود. کالای مکمل: افزایش قیمت یک کالا (مانند بنزین) باعث کاهش تقاضا برای کالای مکمل آن (مانند خودرو) می‌شود. سلیقه و ترجیحات مصرف‌کنندگان: تغییر در مد، تبلیغات یا نگرانی‌های سلامتی می‌تواند تقاضا را تغییر دهد. عوامل تعیین‌کننده عرضه عواملی به جز قیمت نیز بر میزان عرضه تأثیرگذارند و تغییر در آن‌ها منحنی عرضه را جابجا می‌کند: قیمت نهاده‌های تولید: افزایش هزینه مواد اولیه، نیروی کار یا سایر هزینه‌ها، سودآوری تولید را کاهش داده و عرضه را کم می‌کند. | ## بخش 2: عرضه و تقاضا | انتظارات آینده: اگر تولیدکنندگان انتظار داشته باشند قیمت در آینده افزایش یابد، ممکن است عرضه فعلی خود را کاهش دهند. سیاست‌های دولت: مالیات عرضه را کاهش می‌دهد، در حالی که یارانه (سوبسید) آن را افزایش می‌دهد. تعادل بازار وقتی مقدار عرضه و تقاضا در یک قیمت مشخص برابر نباشند، بازار در وضعیت عدم تعادل قرار دارد: مازاد عرضه (Surplus): اگر قیمت بالاتر از سطح تعادلی باشد، مقدار عرضه از مقدار تقاضا بیشتر خواهد بود. در این حالت، فروشندگان برای فروش کالاهای اضافی خود، قیمت را کاهش می‌دهند تا به تعادل برسند. مازاد تقاضا (Shortage): اگر قیمت پایین‌تر از سطح تعادلی باشد، مقدار تقاضا از مقدار عرضه بیشتر خواهد بود. در این حالت، خریداران برای به دست آوردن کالا با یکدیگر رقابت می‌کنند و این امر قیمت را به سمت بالا و به سوی تعادل سوق می‌دهد. این فرآیند تعدیل خودکار، همان چیزی است که آدام اسمیت آن را "دست نامرئی" بازار نامید. کشش قیمتی تقاضا: میزان تغییر در مقدار تقاضا را در پاسخ به یک درصد تغییر در قیمت اندازه‌گیری می‌کند. تقاضای باکشش (Elastic): اگر با تغییر کم قیمت، مقدار تقاضا تغییر زیادی کند (مانند کالاهای لوکس). کشش قیمتی عرضه: میزان تغییر در مقدار عرضه را در پاسخ به یک درصد تغییر در قیمت اندازه‌گیری می‌کند. کاربردها و مداخله دولت مدل عرضه و تقاضا برای تحلیل اثرات سیاست‌های دولتی استفاده می‌شود: سقف قیمت (Price Ceiling): تعیین حداکثر قیمت قانونی برای یک کالا (مانند کنترل اجاره‌بها). | ## بخش 3: عرضه و تقاضا | اگر کف قیمت بالاتر از قیمت تعادلی باشد، منجر به مازاد عرضه (مثلاً بیکاری در بازار کار) می‌شود. مفروضات و انتقادات مدل عرضه و تقاضا، با وجود قدرت تحلیلی بالا، بر پایه‌ی مفروضاتی استوار است که در دنیای واقعی به ندرت به طور کامل برقرار هستند. منتقدان به موارد زیر اشاره می‌کنند: فرض رقابت کامل: این مدل فرض می‌کند که بازارهای متشکل از تعداد زیادی خریدار و فروشنده کوچک، کالاهای همگن، و اطلاعات کامل هستند. در واقعیت، بسیاری از بازارها تحت سلطه انحصار، انحصار چندجانبه یا رقابت انحصاری هستند. فرض عقلانیت کامل: مدل فرض می‌کند که مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، عاملانی کاملاً عقلانی هستند که همواره به دنبال حداکثر کردن مطلوبیت یا سود خود می‌باشند. اقتصاد رفتاری نشان داده است که تصمیمات انسان‌ها تحت تأثیر سوگیری‌های شناختی، احساسات و هنجارهای اجتماعی قرار دارد. عدم تقارن اطلاعات: اغلب در معاملات، یک طرف اطلاعات بیشتری از طرف دیگر دارد (مانند بازار خودروهای دست دوم). اثرات خارجی (Externalities): این مدل هزینه‌ها (مانند آلودگی) یا منافعی (مانند آموزش) را که به اشخاص ثالث تحمیل می‌شود و در قیمت بازار منعکس نمی‌گردد، نادیده می‌گیرد. کالاهای خاص: برای کالای گیفن (کالای پستی که با افزایش قیمت، تقاضایش افزایش می‌یابد) و کالای وبلن (کالای لوکسی که تقاضایش به دلیل قیمت بالا افزایش می‌یابد)، قانون تقاضا صادق نیست. | ## جمع‌بندی | نادیده گرفتن روابط قدرت: این مدل قدرت چانه‌زنی نابرابر بین عاملان اقتصادی (مثلاً یک شرکت بزرگ و یک کارگر) را در نظر نمی‌گیرد و آن‌ها را به عنوان واحدهای برابر در نظر می‌گیرد.