موضوع مقاله: کردی مکریانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کردی مکریانی | مقدمه: لهجه مکریانی در منطقه شهرستان مهاباد، بوکان، سردشت، پیرانشهر، اشنویه ، نقده، تکاب، شاهین دژ و میاندوآب و همچنین در برخی روستاهای بیجار ، نزدیک به تکاب رواج دارد و همچنین در شهرهای رانیه ، قلعه دیزه رواندز در کردستان عراق رواج دارد. | ## بخش 1: کردی مکریانی | موکریانی نسبت به سایر لهجه‌های شاخه کردی میانی مانند اردلانی، بیشترین نزدیکی را با لهجه سورانی اربیل دارد.زبان کُردی و لهجه موکریانی ، دانشنامه ، بوکان اسکای ایل‌های دهبکری، منگور، گورک، بامره، زرزا، سویسنی، فیض الله بیگی، مکری، بریاجی، آلان، پیران، بیگزاده، مامش، آکو، بلباس و پژدری تماماً با کردی مکریانی صحبت می‌کنند، که از این میان ایلات گورک در ارومیه و سلماس و فیض الله بیگی و پیران در وان و دیاربکر کردستان ترکیه، هنوز با گویش کرمانجی صحبت می‌کنند. ( این ایلات از شمال کردستان به منطقه مکریان مهاجرت کرده‌اند و در تشکیل لهجه مکریانی مؤثر بوده‌اند) لهجه مکریانی یکی از لهجه‌های کردی میانی است و مختص مکریان است که شهرهای مهاباد، بوکان، سردشت، پیرانشهر، اشنویه ، نقده ، میاندوآب ، شاهین دژ و تکاب را شامل می‌شود. لازم به ذکر است که شهرهای مراغه و بانه و سقز هم جزو منطقه مکریان محسوب می‌شوند ، ولی شهر مراغه به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند و شهرهای سقز و بانه به زبان کردی اردلانی صحبت می‌کنند ، اردلانی هم لهجه‌ای از گویش سورانی در زبان کردی است. مقایسه کردی مکریانی با کردی اردلانی فارسی کردی اردلانی کردی مکریانی مادردایکدایکپدرباوکبابپسرکوڕکوڕدختر کەنیشککچ بسیار فرە زۆربگوبێژەبڵێگوجه فرنگی تۆماتێزباینجانی سوررمقدار کمیچکێکبڕێکخواستگاری دستگیرانخوازبێنیخوبی؟ خاسیچاکی، باشیخوابیدنخەفتن نووستنمقداریئەونەئەوەندە تفاوت‌های نحوی و صرفی مکریانی با گویش اردلانی • حفظ ساخت ارگاتیو: در گویش سنندجی، ساخت ارگاتیو در زمان گذشته هنوز حفظ شده‌است، در حالی‌که در مهاباد این ساخت حذف شده و افعال به‌صورت تحلیلی صرف می‌شوند.MacKenzie, 1961: 82–83. | ## بخش 2: کردی مکریانی | • استقلال ضمایر فاعلی و مفعولی: در سنندجی، ضمایر فاعلی و مفعولی اغلب به‌صورت جدا از فعل می‌آیند (مثلاً: «دی یان» = ایشان را دید). در مهاباد، این ضمایر در فعل ادغام شده‌اند (مثلاً: «بینن» = دیدند)، که نشانهٔ گذار به ساختار تحلیلی است.Heidari, M. • نشانه‌های مفعولی: در سنندجی، پسوند مفعولی «یانی» (معادل «را» در فارسی) حفظ شده‌است که از ویژگی‌های زبان‌های ایرانی میانه است.Windfuhr, G. • نوع صرف فعل در گذشته: در سنندجی، صرف فعل گذشته «پایه‌ای» یا ناقص است و نشانگر شخص و شمار معمولاً از طریق ضمیر جداگانه بیان می‌شود. • ریشهٔ واژگان: گویش سنندجی در بسیاری از افعال و واژگان، ریشه‌های پهلوی یا پارسی میانه را حفظ کرده‌است (مثلاً: «دی» ← ریشهٔ پهلوی «دیدن»). | ## بخش 3: کردی مکریانی | نمونهٔ مقایسه‌ای: جملهٔ «تو من را در گریه غرق کردی» در سورانی و اردلانی در جدول زیر یک نمونهٔ مقایسه‌ای میان کردی سورانی و گویش اردلانی (سنندجی) آمده است که از نظر صرف و نحو تفاوت‌های معناداری نشان می‌دهد. این نوع مثال‌ها در توصیف‌های گویش‌شناختیِ کردی توسط زبان‌شناسانی همچون مک‌کنزی و پژوهش‌های جدیدتر دربارهٔ ارگاتیویته در کردی بررسی شده‌اند. گویش جمله آوانویسی تقریبی ترجمهٔ تحت‌اللفظی توضیح ساختی سورانی نوقمت کردوم له گریانیش noqəm-t kərd-um le geryan-îş غرقم‌ـت کردم در گریه‌ـاش ساخت غیراِرگاتیو: ضمیر مفعولی متصل «ـم» برای مفعول «من» و شناسهٔ فاعلی «ـم» در «کردوم» برای فاعل. این الگو در برخی گویش‌های مرکزی و جنوب‌غربی کردی بازماندهٔ ساخت‌های کهن‌تر زبان‌های ایرانی میانه دانسته شده است. | ## جمع‌بندی | این پدیده در زبان‌شناسی تاریخی کردی اهمیت ویژه‌ای دارد و با تحول افعال متعدی گذشته از دورهٔ فارسی میانه به کردی مرتبط دانسته می‌شود.