موضوع مقاله: دوران نوسنگی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دوران نوسنگی | مقدمه: دوران نوسنگی یا عصر حجر متأخر یا نخستین انقلاب کشاورزی دوره‌ای از عصر سنگ است که با انقلاب نوسنگی آغاز و به دو دوره تقسیم می‌شود: نوسنگی پیش‌ازسفال (که خود به نوسنگی پیش از سفال آ و نوسنگی پیش از سفال ب تقسیم می‌شود) نوسنگی با سفال انقلاب نوسنگی نامی که بر اتخاذ «یک‌جانشینی» و «اهلی کردن» (کشاورزی و دامداری) از سوی جوامعی که پیش از آن شکارچی گردآورنده بودند گذارده می‌شود. | ## بخش 1: دوران نوسنگی | در این دوران، در برخی نواحی جنوب غرب آسیا (خاورمیانه)، انسان از مرحلهٔ جمع‌آوری و شکار به مرحلهٔ کشت و اهلی کردن برخی حیوانات مثل بز و گوسفند و همچنین سگ، انتقال یافت. در رویکردهای جدید، نوسنگی‌شدن به‌عنوان فرآیندی تدریجی، چندمرحله‌ای و وابسته به شرایط محلی در نظر گرفته می‌شود. مفهوم «نوسنگی‌شدن» دیگر صرفاً به تغییر در شیوهٔ تأمین غذا محدود نمی‌شود، بلکه به‌عنوان یک تحول اجتماعی و فرهنگی گسترده تعریف می‌گردد. به نقل از اندرو شریت، ظهور دورهٔ نوسنگی «هرگز صرفاً به معنای اختراع کشاورزی نبوده است»، بلکه بیانگر دگرگونی‌های عمیق در ساختارهای اجتماعی و جهان‌بینی انسان‌ها است.Sherratt, Andrew. سبب وقوع و اهمیت در مورد سببِ وقوعِ انقلاب نوسنگی بین محققان اتفاق نظری وجود ندارد، ولی بیشتر آرای مربوط به آن را می‌توان در دو مدل کلیِ دافعه (اینکه شکارچی-گردآورنده‌ها به واسطه تغییرات آب‌وهوایی یا فشارِ جمعیت مجبور به یکجانشینی شده‌اند) یا جاذبه (یکجانشینی به دلیل منافعِ اقتصادی کشاورزی و میل به کاهش ریسک و افزایش ثروت صورت گرفته‌است) رده‌بندی کرد. برخی محققان نیز بر این باورند که مهمترین عامل انقلاب نوسنگی تغییر در فرهنگ مادی به ویژه فناوری برش سنگ است. وجود شواهدی مبنی بر شکل‌گیری روستاها پیش از انقلاب نوسنگی به ویژه در خاور نزدیک، این نظریه را که یکجانشینی پیش از دوران نوسنگی به وجود آمده میسر ساخته‌است. به گفتهٔ فلانری، کشاورزی و یکجانشینی احتمالاً مستقل از هم به وجود آمده‌اند و امکان دارد با هم ارتباط چندانی نداشته باشند. معمولاً تفاوت مهم دوران میان‌سنگی و دوران نوسنگی در وجود «محیط مصنوع معمارانه» دانسته می‌شود. | ## بخش 2: دوران نوسنگی | تغییر سرپناه آدمی از محیط طبیعی به محیط مصنوع خود موجب پدید آمدن روشی بکر از زندگی شد. به گفته هلمز، یکجانشینی بخشی از تغییر نگرشی بزرگتر به شناخت افراد از دیگران (از جمله حیوانات، خویشان، و غریبه‌ها) بوده‌است. یکجانشینی، که بین ده تا بیست هزار سال پیش شروع شد، امری نسبتاً جدید در تاریخ بیش از یک میلیون سالهٔ زندگی بشری است. کشاورزی نیز در این میان نقش داشته‌است، چرا که در زندگی کشاورزی زمان—که برای کاشت‌وبرداشت امری ضروری است—و به تبع آن تاریخ نقشی مهم‌تر در زندگی بازی می‌کنند. در جوامع کشاورزی مردگان به موضوعی برای معناسازی‌های نمادین تبدیل می‌شوند و به آن‌ها نقش نیاکانی داده می‌شود که می‌توان برای به خاطرسپاری آنها سازه‌های یادمانی ساخت. محوطه‌های آیینی اطلاعاتی در مورد رفتارهای مطلوب در خود داشتند—امری که در دوران بعدی بر عهده نوشتن بود—و مکان‌های مقدس از اماکن مربوط به زندگی روزمره تفکیک شدند. انسان‌ها در این روستاها از راه کشاورزی، باغداری، بوستان کاری و دامپروری زندگی می‌کردند و به ریسندگی و بافندگی و سفالگری نیز می‌پرداختند. تراکم جمعیت به‌تدریج موجب تنش‌ها، برخوردها و پراکندگی‌ها و مهاجرت‌هایی شد که مسیر تاریخ بشر را یکسره تغییر داد. همچنین، در جمجمه‌های به‌دست‌آمده از عصر نوسنگی، آثاری از برداشته شدن تکه‌هایی از کاسهٔ سر و احتمالاً جراحی مغز دیده شده‌است. | ## بخش 3: دوران نوسنگی | قدیمی‌ترین آثار این دوره در ایران مربوط به مکان باستانی تپهٔ گنج‌دره و آسیاب در نزدیکی کرمانشاه، و علی‌کش در ایلام است. Paléorient 15/1, 1989 نوسنگی پیش از سفال آ از حدود ۱۱٬۵۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ سال پیش که خانه‌ها عمدتاً گرد بودند و نوسنگی پیش از سفال ب از حدود ۹٬۶۰۰ تا ۸٬۰۰۰ سال پیش که استفاده از ابزار چخماقی رواج یافت و خانه‌ها کم‌کم چندضلعی شدند. نوسنگی با سفال از حدود ۸٬۴۰۰ تا ۶٬۵۰۰ سال پیش که فرهنگ‌هایی متشخص، مثل فرهنگ حلف در شمال میانرودان و آناتولی و فرهنگ عبید در جنوب میانرودان به‌وجود آمده بودند و آثاری از جنس سفال می‌ساختند. در بعضی محوطه‌ها دوران نوسنگی با سفال را به دو دورهٔ نوسنگی با سفال آ (PNA) و نوسنگی با سفال ب (PNB) تقسیم می‌کنند. نوسنگی‌شدن ایران فلات ایران و به‌ویژه کوه‌های زاگرس، نه صرفاً حاشیه‌ای از تحولات هلال حاصلخیز، بلکه یکی از مراکز مستقل نوسنگی‌شدن بوده‌اند. شواهد باستان‌شناختی و مطالعات ژنتیکی نشان می‌دهند که اهلی‌سازی برخی گونه‌های جانوری مانند بز و گوسفند، و نیز گیاهانی مانند جو، در این مناطق به‌صورت مستقل و توسط جمعیت‌های بومی صورت گرفته است. وقفهٔ طولانی در پژوهش‌های میدانی باستان‌شناسی در ایران، به‌ویژه در فاصلهٔ سال‌های ۱۹۷۹ تا ۲۰۰۵، به درک بهتر از دوران نوسنگی در ایران ضربه زده است. این دوره هم‌زمان با پیشرفت‌های چشمگیر در روش‌های علمی مانند تاریخ‌گذاری کربن-۱۴ و تحلیل‌های ژئوشیمیایی در سطح جهانی بوده است. برخلاف دیدگاه‌های قدیمی که ایران را پیش از نوسنگی منطقه‌ای کم‌جمعیت یا فاقد اهمیت می‌دانستند، شواهد نشان می‌دهد که این سرزمین دارای پیشینهٔ طولانی سکونت انسانی در دوره‌های پارینه‌سنگی بوده است. | ## جمع‌بندی | در مناطقی مانند زاگرس و فلات مرکزی، تداوم سنت‌های فرهنگی، از جمله فناوری ابزارهای سنگی و الگوهای شکار (مانند شکار بز وحشی)، نشان‌دهندهٔ پیوستگی میان دوره‌های پارینه‌سنگی و نوسنگی است.Hole, Frank.