موضوع مقاله: بیماری سلیاک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بیماری سلیاک | مقدمه: این بیماری در اثر پاسخ غیرطبیعی دستگاه ایمنی به گلوتن ایجاد می‌شود؛ گلوتن پروتئینی است که در گندم و غلاتی مانند جو و چاودار یافت می‌شود. | ## بخش 1: بیماری سلیاک | سلیاک می‌تواند طیف گسترده‌ای از علائم و عوارض را ایجاد کند که حتی اندام‌هایی خارج از لوله گوارش را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند. شکل کلاسیک این بیماری می‌تواند در هر سنی بروز کند، اما معمولاً در اوایل کودکی تشخیص داده می‌شود و با علائم سوء جذب مانند کاهش وزن، اسهال و اختلال در رشد همراه است. نوع غیرکلاسیک سلیاک بیشتر در بزرگسالان دیده می‌شود و با علائم مبهم شکمی و عوارضی در اندام‌های دیگر مانند بیماری‌های استخوانی، کم‌خونی و پیامدهای ناشی از کمبودهای تغذیه‌ای شناخته می‌شود. در افرادی که زمینه ژنتیکی دارند، مصرف گلوتن باعث التهاب در رودهٔ باریک می‌شود که به آسیب پوشش داخلی آن و در نتیجه سوءجذب منجر می‌گردد. همچنین تصور می‌شود عوامل محیطی دیگری مانند عفونت‌ها در بروز این بیماری نقش داشته باشند. تشخیص سلیاک بر اساس علائم، آزمایش خون و بافت‌برداری از رودهٔ باریک انجام می‌شود. در افرادی که پیش‌تر مصرف گلوتن را قطع کرده‌اند، ممکن است برای تشخیص دقیق لازم باشد دوباره گلوتن وارد رژیم غذایی شود. تشخیص این بیماری اغلب به دلیل تنوع علائم، شباهت با سایر اختلالات و کمبود آگاهی با تأخیر انجام می‌گیرد. پژوهش‌های کنونی نشان می‌دهند که شواهد کافی برای توصیه به غربال‌گری گسترده در افراد بدون علامت وجود ندارد. این رژیم شامل حذف کامل مواد غذایی و نوشیدنی‌های حاوی گندم، جو، چاودار و مشتقات گلوتن می‌شود. با شروع این رژیم، علائم ممکن است طی چند روز بهبود یابد و در بلندمدت کیفیت زندگی افزایش یافته، از بروز عوارض بیشتر جلوگیری شود و برخی پیامدها مانند اختلال رشد نیز اصلاح گردد. | ## بخش 2: بیماری سلیاک | در سال‌های اخیر، به دلیل افزایش آگاهی و دسترسی بیشتر به آزمایش‌های تشخیصی، موارد شناسایی‌شده افزایش یافته است. با این حال، همچنان تصور می‌شود تعداد زیادی از مبتلایان تشخیص داده نشده و درمان نمی‌شوند. این بیماری معمولاً پیش از ۱۰ سالگی بروز می‌کند و اندکی در زنان شایع‌تر از مردان است. شایعترین علائم گوارشی شامل اسهال، نفخ، کاهش وزن ناگهانی، استئاتوره (اسهال چرب) می‌باشد. سوءجذب آهن و ویتامین B۱۲ موجب کم خونی، سوء جذب کلسیم و ویتامین D موجب استئوپنی، شکستگی‌های پاتولوژیک استخوان و هیپرپاراتیروئیدیسم ثانویه می‌شود. سایر عوارض بیماری آمنوره، ناباروری، تنگی پیلور، اکیموز و پتشی (کمبود ویتامین K)، خیز و درماتیت هرپتیفورم می‌باشد. برخی از افراد مبتلا به سلیاک هیچ علامتی ندارند، زیرا قسمت سالم روده قادر به جذب مواد مغذی کافی برای پیش‌گیری از بروز علائم است. از دیگر علائم بیماری سلیاک می‌توان ظاهر شدن جوش بر روی پوست، زخم‌های دهانی، عدم تعادل و هماهنگی، پوکی استخوان، افسردگی، سقط مداوم جنین، ریزش مو و پوسیدگی دندان‌ها را نام برد. عوامل افزایش دهنده خطر: سابقه خانوادگی بیماری سلیاک حاملگی سایر آلرژی‌ها پیشگیری در حال حاضر نمی‌توان از آن پیشگیری به عمل آورد. اما با رعایت یک رژیم سفت و سخت فاقد گلوتن، می‌توان انتظار یک زندگی طبیعی را در اغلب بیماران داشت. تشخیص آزمایش خون (اندازه‌گیری آنتی‌بادیهای ضد گلیادین و ضد اندومایزیال (anti-tTG) در آزمایش‌ها سرولوژی)، HLA تایپینگ، بیوپسی دئودنوم با آندوسکوپی و تستهای تحمل خوراکی (گزیلوز و لاکتوز) از روش‌های تشخیصی رایج هستند. | ## بخش 3: بیماری سلیاک | همچنین یکی از راه‌های تشخیص توسط خود فرد این است که اگر رژیم غذایی بدون گلوتن استفاده کرد و اگر علائم بیماری اش برطرف شد احتمالاً سلیاک دارد. تشخیص بیماری با برداشتن تکه‌ای از بافت با استفاده از یک لوله باریک که وارد روده می‌شود، تأیید می‌شود. یک بار زمانی که گلوتن در رژیم غذایی وجود دارد، یک بار زمانی که گلوتن از رژیم غذایی حذف شده‌است، و دفعه سوم زمانی که دوباره گلوتن در رژیم غذایی گنجانده می‌شود. اساس درمان این بیماری رژیم غذایی فاقد گلوتن تا پایان عمر است و دوره بهبودی آن با رعایت رژیم غذایی خاص به‌طور معمول ۳ تا ۶ ماه که البته در بزرگسالان به ۲ سال هم می‌رسد. بیماران مبتلا به سلیاک باید از مصرف مواد غذایی حاوی گندم، جو، چاودار و برخی حبوبات پرهیز و آرد سیب‌زمینی، برنج، عدس، سویا، ذرت و لوبیا را جایگزین آن کنند. بیشتر مبتلایان به سلیاک به تخم‌مرغ، شکر و روغن حساسیت‌های متفاوتی دارند، از این رو از مصرف محصولاتی که این گونه مواد به وفور در آن‌ها به کار رفته نظیر انواع سس‌ها خودداری کنید. مبتلایان باید از مصرف غذاهای فرآوردی شده نظیر سوسیس، کالباس، ماکارونی، رشته‌فرنگی، قهوه، نسکافه و تمامی شیرینی‌جات و کیک‌هایی که در آن‌ها از گلوتن یا آرد گندم استفاده شده پرهیز کنند. به علت آن که این گونه بیماران از مصرف غلات و برخی حبوبات محروم هستند باید برای جبران کمبود ویتامین‌ها و املاح معدنی از میوه‌ها و سبزی‌ها به صورت پخته و تازه، گوشت و لبنیات کم‌چرب، ماهی و برنج بسیار استفاده کنند و روغن‌های مایع ذرت، زیتون، کانولا و هسته انگور را جهت پخت‌وپز به کار برند. داروها آهن و اسیدفولیک برای کم‌خونی کلسیم و مکمل‌های ویتامینی در صورت کمبود امکان دارد داروهای کورتیزونی خوراکی برای کاهش پاسخ التهابی بدن در موارد حمله شدید بیماری تجویز شوند. | ## جمع‌بندی | حذف کامل گلوتن از رژیم غذایی دشوار است؛ بنابراین در مدتی که با رژیم جدید به تدریج خو می‌گیرید صبر پیشه کنید.