موضوع مقاله: گنو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گنو | مقدمه: سیستم‌عامل گنو در سال ۱۹۸۳ با هدف ایجاد یک سیستم‌عامل کامل و آزاد شبه-یونیکس به‌وسیله ریچارد استالمن پایه‌گذاری شد. | ## بخش 1: گنو | پروژه گنو در سال ۱۹۸۴ با هدف پشتیبانی و تولید نرم‌افزار آزاد برای سیستم‌عامل گنو تأسیس شد. بنیاد نرم‌افزار آزاد در سال ۱۹۸۵ با هدف حمایت از جنبش نرم‌افزار آزاد و به ویژه پروژهٔ گنو شروع به کار کرد. سیستم عامل گنو در حال حاضر از هسته لینوکس استفاده می‌کند و حاصل همکاری سیستم عامل گنو و هسته لینوکس، گنو/لینوکس است که به اشتباه به آن لینوکس می‌گویند که بحث نام گذاری گنو/لینوکس را تشکیل داده است. کرنل اصلی سیستم‌عامل گنو، گنو هرد است که هنوز در حال توسعه تا رسیدن به سطح پایدار است و کاربر و کاربرد زیادی ندارد. تاریخچه در دههٔ ۱۹۷۰ و اوایل دههٔ ۱۹۸۰، برنامه‌نویسان رایانه تمامی کدهایی را که می‌نوشتند با دیگران به اشتراک می‌گذاشتند. هر شخصی متن برنامهٔ خود را در اختیار دیگر برنامه‌نویسان می‌گذاشت و به اشتراک‌گذاری نرم‌افزار امری عادی بود. در همین سال‌ها ریچارد استالمن در آزمایشگاه هوش مصنوعیِ مؤسّسهٔ تکنولوژیِ ماساچوست (ام‌آی‌تی) مشغول به کار بود. او معتقد بود که نرم‌افزار باید همواره آزاد بوده و همگان اجازهٔ ویرایش آن را داشته باشند. نخستین گام برای داشتن یک رایانهٔ آزاد، وجود یک سیستم‌عامل آزاد و نرم‌افزارهای آزاد بر روی آن بود؛ بنابراین ریچارد استالمن پروژه گنو را آغاز کرد. | ## بخش 2: گنو | در طی سال‌های ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۵ او کامپایلر جی‌سی‌سی و ویرایشگر متن ایمکس را نوشت و منتشر کرد. به این ترتیب ابزارهای نخستین مورد نیاز برای طراحی و ساخت یک سیستم‌عامل فراهم شد. در سال ۱۹۸۵ بنیاد نرم‌افزارهای آزاد پایه‌گذاری شد، مفهوم کپی‌لفت به وجود آمد و اجازه‌نامهٔ جامع و عمومی گنو (جی‌پی‌ال) برای حمایت نرم‌افزارهای آزاد و تضمین آزادی کابران نوشته شد. از آن زمان تاکنون افراد بسیاری به صورت داوطلبانه برای توسعه بخش‌های مختلف این سیستم‌عامل همکاری کرده و بخش‌های مختلف آن را توسعه دادند. هر چند لینوکس کاملاً آزاد است، اما می‌توان اجزای غیر آزاد را نیز بر روی آن اجرا کرد. البته بنیاد نرم‌افزارهای آزاد فهرستی از توزیع‌های کاملاً آزاد لینوکس تهیه کرده است. سیستم‌عامل گنو هدف اصلی در پروژه گنو ایجاد مجموعه‌ای از نرم‌افزارها شامل کرنل، ابزارهای مدیریتی، ابزارهای توسعهٔ نرم‌افزارها (همانند مجموعهٔ همگردان‌های جی‌سی‌سی) و … است که به کاربران آزادی کامل را برای اجرا، مطالعه، ویرایش و به اشتراک‌گذاریِ نرم‌افزارها اعطا کند. در حقیقت، هدف اصلی پروژه تنها تأمین یک سیستم‌عامل پایدار و ایمن نیست، بلکه تأمین آزادی کاربران و دفاع از آن است. ریچارد استالمن این نام را روشی خلّاقانه برای ادای دین به سیستم‌عامل یونیکس می‌داند، زیرا استفاده از نام یونیکس به دلیل علامت تجاری بودن در یک محصول دیگر بدون اجازه ممکن نیست. | ## بخش 3: گنو | کپی رایت، مجوز گنو، و نظارت پروژه گنو توصیه می‌کند که مشارکت کنندگان کپی رایت بسته‌های گنو را به بنیاد نرم‌افزار آزاد اختصاص دهند، هر چند بنیاد نرم‌افزار آزاد انتشار تغییرات کوچک در یک پروژه موجود را به حوزه عمومی قابل قبول می‌بیند. با این حال، نگهداری کنندگان بسته ممکن است کپی رایت را به بسته‌های گنو که حفظ می‌کنند حفظ کنند، هر چند از آنجا که تنها دارنده کپی رایت ممکن است مجوز مورد استفاده (مانند GNU GPL) را اجرا کند، دارنده کپی رایت در این مورد آن را به جای بنیاد نرم‌افزار آزاد اجرا می‌کند. برای توسعه نرم‌افزارهای مورد نیاز، استالمن مجوزی به نام پروانه عمومی همگانی گنو (که برای اولین بار مجوز عمومی Emacs نامیده شد) نوشت، با این هدف که آزادی کاربران را برای به اشتراک گذاشتن و تغییر نرم‌افزار آزاد تضمین کند. در سال ۱۹۸۹ FSF مجوز واحدی را منتشر کرد که می‌توانستند برای تمام نرم‌افزارهای خود از آن استفاده کنند، و می‌توانستند توسط پروژه‌های غیر گنو مورد استفاده قرار گیرند: مجوز عمومی عمومی گنو (GPL). این مجوز هم‌اکنون توسط اکثر نرم‌افزارهای گنو و همچنین تعداد زیادی از برنامه‌های نرم‌افزار آزاد که بخشی از پروژه گنو نیستند مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ این کار در حال حاضر تبدیل به یک حالت تاریخی شده است که معمولاً در مجوز نرم‌افزار رایگان استفاده می‌شود (هر چند به تازگی توسط مجوز MIT به چالش کشیده). این به همه گیرندگان یک برنامه حق اجرا، کپی، تغییر و توزیع آن را می‌دهد، در حالی که آنها را از اعمال محدودیت‌های بیشتر بر روی هر نسخه ای که توزیع می‌کنند، ممنوع می‌کند. در سال ۱۹۹۱ مجوز عمومی عمومی کمتر گنو (LGPL) که در آن زمان با نام مجوز عمومی عمومی کتابخانه شناخته می‌شد، برای کتابخانه گنو سی نوشته شد تا اجازه دهد با نرم‌افزارهای اختصاصی مرتبط شود. GPL و LGPL در سال ۲۰۰۷ به نسخه ۳ تجدید نظر شدند و بندها را برای محافظت از کاربران در برابر محدودیت‌های سخت‌افزاری اضافه کردند که مانع از اجرای نرم‌افزارهای اصلاح شده کاربران بر روی دستگاه‌های خود می‌شود. در کنار بسته‌های گنو، مجوزهای پروژه گنو توسط بسیاری از پروژه‌های نامربوط مانند هسته لینوکس که اغلب با نرم‌افزار گنو استفاده می‌شود، استفاده می‌شود. | ## جمع‌بندی | اقلیتی از نرم‌افزار مورد استفاده بیشتر توزیع‌های لینوکس مانند سیستم پنجره ایکس تحت مجوزهای مجاز نرم‌افزار آزاد مجوز می‌گیرند.