موضوع مقاله: تبار محمد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تبار محمد | مقدمه: در تاریخ‌نویسی سنتی سامی/عرب در بین مورخان معمول براین است که سلسله‌نسب شخصیت‌ها را بعضاً تا آدم ذکر می‌کنند. | ## بخش 1: تبار محمد | در این سلسله نسب‌ها بعد از عدنان هماهنگی اندک است، و از عایشه نقل است که محمد خود گفته‌است: «چون نسب من به عدنان رسید خودداری کنید (و از آن بالاتر نروید).»إذا بلغ نسبی إلی عدنان فامسکواVarisco, 147 با فرض ۳۰ سال برای هر نسل، عدنان می‌بایستی حدود ۶۳۰ سال پیش از محمد زیسته باشد. این مهم نشان می‌دهد که شجره‌نامه شخصیت‌های برجسته، از جمله محمد، وابسته به شرایط اجتماعی و سیاسی روز ترسیم می‌شدند. پس اهل تتبع صدر اسلام به وقت تلاش برای همگون‌سازی شجره‌نامه محمد ناچار از این شرایط پیروی می‌کردند.Varisco, 146 از منظر شیعه، تبار محمد، پیامبر اسلام از طریق دخترش، فاطمه زهرا، و نسل ائمه دوازده‌گانه ادامه یافته‌است. عدنان عدنان، جد عرب‌های عدنانی ساکن غرب، مرکز و شمال شبه‌جزیره عربستان، در مقابل عرب‌های قحطانی مناطق جنوبی شبه‌جزیره عربستان بود. نسب پدر دربارهٔ نسب و تبار عدنان تا اسماعیل نظریاتی وجود دارد: عدنان بن أدد بن همیسع سلمان امین بن همیتع همیدع شاجب بن سلامان منجر نبیت بن عوص ثعلبه بن بورا بوز عتائر بن شوحا سعد رجب بن یعمانا قموال بریح‌النصاب (هم‌دوران با سلیمان بن داوود) بن کسدانا محلم ذوالعین بن حرانا عوام بن بلداسا محتمل بن بدلانا یدلاف رائمه بن طهبا طالب عیقان بن جهمی جاهم عله بن محشی تاحش شحدود بن معجالی بن عقارا بن عاقاری بن مداعی بن ابداعی بن همادی بن بشمانی بن بثرانی بن بحرانی بن بلحانی بن رعوانی بن عاقاری بن داسان بن عاصار بن قنادی بن ثامار بن مقصر بن زارح بن قمیر بن سمی بن مزرا بن صنفا بن قیدار بن اسماعیل بن ابراهیم عدنان بن أدد بن ایتحب بن ایوب بن قیدار بن اسماعیل عدنان بن میدع بن منیع بن أدد بن کعب بن یشجب بن یعرب بن همیسع بن قیدار بن اسماعیل عدنان بن أدد بن مقوم بن ناحور بن تیرح بن یعرب بن یشجب بن نابت بن اسماعیل عدنان بن أدد بن همیسع بن اسحب بن نبت بن قیدار بن اسماعیل مادر مورخین دربارهٔ مادر عدنان دو نظریه دارند: متمطره بنت علی از جرهم یا از جدیس بل‌ها بنت یعرب بن قحطان همسران و فرزند همسران مهدد بنت لهم بن جلحب بن جدیس تیمه بنت یشجب بن یعرب بن قحطان فرزند عدنان، صاحب پسری بنام معد بود که تاریخ‌نگاران دربارهٔ مادر معد بین تیمه و مهدد در اختلافند. در ایام کودکی آثار رشد و شهامت به خوبی در چهره‌اش دیده می‌شد؛ به طوری که کاهنان و ستاره‌شناسان پیش‌گوئی می‌کردند که از نسل وی شخصی پدید خواهد آمد که جن و انس مطیع او گردند. هنگامی که عدنان به سن رشد رسید، بزرگی او را پیدا نمود، چنانچه پس از مدتی بزرگ اعراب و رئیس قبایل گردید. در آن زمان کار « بخت النصر » بالا گرفت و نقاط زیادی مانند بیت المقدس را تصرف کرد و تصمیم داشت به اعراب حمله کند و سرزمین‌هایشان را تصرف نماید. بین او و سپاه اعراب به رهبری عدنان جنگی درگرفت که با پیروزی بخت النصر پایان یافت. وی عده زیادی از مردم را کشت و اسیر کرد؛ طوری که امکان توقف برای دیگر مردم نمانده بود. عدنان نیز با فرزندان خود به سوی یمن رفت و در آن جا سکنی گزید تا این که از دنیا رفت. وی ده پسر به یادگار گذاشت؛ اما نور روشن رسول خدا به معد یکی از فرزندانش منتقل گردیده بود. همانطور که گفته شد نسب عدنان با چند واسطه به اسماعیل می‌رسد و لذا فرزندان اسماعیل که در حجاز ساکن بودند، عدنانیان خوانده می‌شوند. فرزندان عدنان به تیره‌هایی گوناگونی تقسیم شدند و از هر تیره قبایلی به وجود آمدند؛ مانند: قبایل ربیعه، بنی اسد، مضر، غطفان، هوازن، بنی‌تمیم، کنانه و قریش. نسب پدر پدر معد، عدنان بن أدد از نسل قیدار بن اسماعیل بن ابراهیم بود که ابراهیم خود از نسل ارفخشذ بن سام بن نوح بن لامک بود که لامک از نسل شیث بن آدم بود. مادر سه نظریه در رابطه با مادر معد وجود دارد: مهدد بنت لهم بن جلحب از نسل جدیس بن حاثر از نسل ارم بن سام بن نوح منهاد بنت لهم بن جلید بن طسم تیمه بنت یشجب بن یعرب بن قحطان بن هود (یا عابر) بن شالخ بن ارفخشذ بن سام بن … فرزندان نزار بن معد قضاعه بن معد ایاد بن معد قنص بن معد عبیدالرماح بن معد قناصه بن معد سنام بن معد عرف بن معد عوف بن معد شط بن معد حیدان بن معد حیده بن معد جنید بن معد جناده بن معد حیاده بن معد قحم بن معد اود بن معد نزار نزار بن معد، جد هجدهم محمد بن عبدالله بود. مادر مادر نزار، معانه بنت جوشم بن جلهمه بن عمرو/عامر بن عوف بن عدی بن دب بن جرهم بود. فرزندان مضر ربیعه ایاد انمار مدرکه مدرکه بن الیاس، جد پانزدهم محمد بن عبدالله بود. فرزندان خزیمه بن مدرکه هذیل بن مدرکه، جد قبایل هذیل خزیمه خزیمه بن مدرکه مکنی به ابااسد، جد چهاردهم محمد بن عبدالله بود. مادر مادر خزیمه سلمی یا هند نام داشت و در میان مورخان در نسب مادرش اختلاف نظر وجود دارد: عقیده نخست: سلمی بنت اسد بن ربیعه بن نزار بن معد بن عدنان عقیده دوم: سلمی بنت اسلم بن حاف بن قضاعه عقیده سوم: سلمی بنت سلیم بن حاف بن قضاعه عقیده چهارم: سلمی بنت سوید بن اسلم بن حاف بن قضاعه عقیده پنجم: سلمی بنت سعد بن قیس بن حاف بن قضاعه عقیده ششم: هند بنت وبره از قضاعه عقیده هفتم: هند بنت منصور بن یقدم بن ایاد فرزندان کنانه بن خزیمه، جد قبیله بنی‌کنانه اسد بن خزیمه، جد قبیله بنی‌اسد هون بن خزیمه، جد قبیله عضل کنانه کنانه بن خزیمه جد سیزدهم محمد و مکنی به ابی‌نضر بود. مادر مادر کنانه، عوانه بنت سعد بن قیس عیلان بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بود؛ و گفته‌شده دخترعمویش هند بنت عمرو بن قیس بعیلان بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بود. همسران و فرزندان همسران بره بنت مر بن اد بن طابخه، خواهر تمیم بن مر، جد قبایل بنو تمیم هاله بنت سوید بن غطریف بن امرؤقیس بن ثعلبه بن مازن بن ازد فرزندان نضر بن کنانه عبدمناه بن کنانه ماکل بن کنانه ملکان بن کنانه همچنین ابوجعفر طبری از این فرزندان برای کنانه سخن میان آورده‌است: حدال بن کنانه، که قبیله کمی در یمن هست. مجربه بن کنانه حارث بن کنانه عامر بن کنانه غنم بن کنانه عوف بن کنانه سعد بن کنانه نضیر بن کنانه غزوان بن کنانه جرول بن کنانه نضر نضر بن کنانه جد دوازدهم محمد بن عبدالله و مکنی به ابی‌یخلد بود. | ## بخش 2: تبار محمد | بعضاً می‌گویند که قریش لقب نضر بوده ولی بعضی دیگر بر این عقیده‌اند که قریش لقب نوه‌اش فهر بود. نسب پدر او نضر بن کنانه بن خزیمه بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بود. مادر مادر نضر، بره بنت مر بن أد بن طابخه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بود. نسب پدر او مالک بن نضر بن کنانه بن خزیمه بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بود. مادر عکرشه یا عاتکه بنت عدوان و او حارث بن عمرو بن قیس بن عیلان بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بود. همسران و فرزندان همسران جندله بنت عامر بن حارث بن مضاض بن عمرو جرهمی سلمی بنت أد بن طابخه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان جمیله بنت عدوان بارقی فرزندان حارث بن مالک فهر بن مالک فهر فهر بن مالک، یا به‌طور خلاصه فهر در سنت‌های اسلامی جد دهم محمد، پسر مالک بن نضر و پدر غالب بن فهر بود. فهر بن مالک، نزدیکترین نیای مشترک بین عشره مبشره که همگی متعلق به قبیله قریش بودند است. نسب پدر او فهر بن مالک بن نضر بن کنانه بن خزیمه بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بود. همچنین سلمی بنت أد بن طابخه بن الیاس بن مضر و جمیله بنت عدوان بن بارقیه أزدیه نیز گفته‌شده‌است. همسران و فرزندان همسران لیلی بنت حارث بن تمیم عاتکه بنت یخلد فرزندان غالب بن فهر، از لیلی بنت حارث بن تمیم یا عاتکه بنت یخلد حارث بن فهر محارب بن فهر اسد بن فهر عوف بن فهر ذئب بن فهر جون بن فهر غالب غالب بن فهر، جد نهم محمد بود. نسب پدر او غالب بن فهر بن مالک بن نضر بن کنانه بن خزیمه بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بود. مادر مورخین بین دو نفر به عنوان مادر غالب در شکند: لیلی بنت حارث بن تمیم بن سعد بن هذیل بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان عاتکه بنت یخلد بن نضر بن کنانه بن خزیمه بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان فرزندان لؤی بن غالب تیم ادرم بن غالب قیس بن غالب لؤی در سنت‌های اسلامی، لؤی بن غالب، جد هشتم محمد بود. خانواده اجداد پدر: غالب بن فهر پدربزرگ: فهر بن مالک همسران و فرزندان ماویه بنت کعب کعب بن لؤی نامعلوم عامر بن لؤی عمرو بن لؤی مورد اختلاف (گفته‌شده) سامه بن لؤی عوف بن لؤی خزیمه بن لؤی حارث بن لؤی شعر سروده‌شده برا لؤی ندیدهٔ او، قصی بن کلاب که مکه را برای قریش فتح نمود، این شعر را دربارهٔ پدربزرگش لؤی سرود: من پسر محافظان از لؤی هستم در مکه خانه من است جایی که بزرگ شده‌ام. مال من روستایی است همان‌طور که معد می‌داند، این مروه است که من خوشحال می‌شوم، من مجبور نبودم که بجنگم، نه، پسران قیدار و نبط اینجا مقیم بودند، ریز کمکم است تا زمانی که زنده‌ام از بی‌عدالتی هراسی ندارم. پدر او لؤی بن غالب و مادرش ماویه بنت کعب بن القین بن جسر بن شیع‌الله بن اسد بن وبره بن تغلب بن حلوان بن عمران بن الحاف بن قضاعه بود. همسران و فرزندان وحشیه بنت شیبان بن محارب هصیص بن کعب مره بن کعب رقاش بنت رکبه بن بلبله عدی بن کعب مره مره بن کعب بن لؤی بن غالب، جد ششم محمد و پیشوای قریش در مکه است. نسب محمد به مره: محمد پسر عبدالله پسر عبدالمطلب پسر هاشم پسر عبد مناف پسر قصی پسر کلاب پسر مره. نسب پدر مره:کعب پسر لؤی پسر غالب پسر فهر پسر مالک پسر النضر پسر کنانه پسر خزیمه پسر مدرکه پسر الیاس پسر مضر پسر نزار پسر معد پسر عدنان. نسب مادر مره:مخشیه دختر شیبان پسر محارب پسر فهر پسر مالک پسر النضر پسر کنانه پسر خزیمه پسر مدرکه پسر الیاس پسر مضر پسر نزار پسر معد پسر عدنان. کلاب کلاب بن مره (؛ زادهٔ ۳۷۲ م) پدرِ پدرِ پدرِ پدرِ پدربزرگِ پدری و پدرِ پدرِ پدرِ پدربزرگِ مادری محمد بود. زندگی کلاب فرزند مُرَّة بن کَعب بن لُؤَی بن غالب بن فِهر بن مالک و همسر اولش هِند بنت سُرَیْر بن ثَعْلَبَة بن حارث بن مالک بود. هر دو والدین او فرزندان ابراهیم از طریق پسرش اسماعیل بودند و نسب آن‌ها به فهر از بنی‌قریش برمی‌گردد. او دو تن از برادرانش، تیم بن مره و یقظه بن مره را، از طریق همسر دوم پدرش، اسما بنت عدی (هند بنت حارثه بارقیه) داشت. | ## بخش 3: تبار محمد | پسر بزرگش، زهره بن کلاب، بزرگ قبیله بنی‌زهره بود، و پسر کوچکش قصی بن کلاب، اولین متولی کعبه بود. دربارهٔ علت «قُصَی» نامیده شدن او گفته‌اند که مادرش فاطمه، پس از وفات کِلاب بن مُرَّة، با ربیعة بن حرام (از طایفهٔ بنوعُذْره) – که برای انجام دادن اعمال حج به مکه آمده بود – ازدواج کرد و ربیعه، فاطمه و قصی شیرخوار را همراه خود به سرزمین قوم خویش در منطقهٔ شام برد. قصی تا هنگام بلوغ یا نزدیک به آن در آنجا ماند، سپس با کاروانی از حاجیان قضاعه، در یکی از ماه‌های حرام، به مکه بازگشت. چون زید در این مدت از وطنش مکه و قوم خویش دور شده بود، او را قصی خواندند، یعنی کسی که از شهر و وطن خویش دور است. نسب محمد به قصی این گونه است:محمد پسر عبدالله پسر عبدالمطلب پسر هاشم پسر عبد مناف پسر قصی. مناصب مکه قصی مناصب مهم مکه یعنی حجابت (پرده داری)، سقایت (آب دادن به حاجیان)، رفادت (اطعام قریش از طریق اموالی که جمع‌آوری می‌شد)، دارالندوه و لوا (پرچم داری جنگ) را بر عهده گرفت و نخستین فرد از دودمان کَعب بن لُؤَی بود که ریاست و فرمانروایی یافت و پس از او شرافت و ریاست قریش و این مناصب در دودمان قصی برقرار ماند. خانواده فرزندان قصی سه پسر داشت با نام‌های عبد مناف (نسل محمد و امویان، عباسیان و امامان شیعه)، عبدالعزی (نسل بنی زبیر، بنی خویلد و خدیجه)و عبدالدار. پدر و مادر پدر او کلاب بن مره و مادر او فاطمه بنت سعد ویژگی‌های قصی قصی در درایت و دقت نظر، راست گویی، سخاوت و عفت برتر از مردم زمان خویش بود و به اعتقاد شیعه دوازده امامی همچون دیگر آباء و اجداد [محمد، مؤمن بود. قصی به پروردگار یکتا ایمان داشت و از عبادت لات و عُزّی و دیگر بت‌ها خودداری می‌کرد و مردم عرب را از پرستش غیرخدا بازمی‌داشت. او به فرزندان خود می‌گفت هر کس فرومایه‌ای را بزرگ دارد، شریک پستی او گشته‌است و هر کس کار زشتی را نیکو پندارد، شریک زشتی آن شده‌است و هر که بزرگواری شما اصلاحش نکند، پس خواری‌اش را به او بنمایانید، که دارو ریشه درد را می‌کند. به فرزندانش می‌گفت که خویشتن واقعی خود را عزیز و محترم بدارند تا قوم و قبیلهٔ آنان با عزت و احترام با ایشان برخورد کنند. از نوشیدن شراب اجتناب کنند، زیرا به فرض این که بدن را اصلاح کند، ذهن را خراب و فاسد می‌نماید. وفات ایشان در سال ۴۸۰ میلادی برابر با ۱۴۱ سال قبل از هجرت در مکه درگذشت و پیکرش را در دامنهٔ کوه حَجون به خاک سپردند، و باز هم او را بزرگ می‌داشتند و قبرش را زیارت می‌کردند. بعد از آن، مردم مکه مردگان خود را در حجون، که نخستین قبرستان مکه بود، به خاک سپردند. هاشم عبدمطلب عبدالله آمنه آمِنه، بنت وَهْب (درگذشته ۴۶/۵۷۶)، مادر محمد و محترم‌ترین بانوی قریش بود. پدر آمنه، وهب، پسر عبدمناف پسر زهره پسر کلاب پسر مره پسر کعب پسر لوی بود؛ و مادر آمنه، بره دختر عبدالعزی پسر عثمان پسر عبد الدار پسر قصی پسر کلاب پسر مره بود. آمنه در ۵۴ یا ۵۳ سال قبل از هجرت همسر عبدالله پسر عبدالمطلب شد و ۵۲ سال قبل از هجرت محمد را به دنیا آورد. دیگر نظرات فردی به نام «واریسکو» در مقاله‌ای پس از نسبت دادن مواردی به تواریخ مسلمانان اینطور نتیجه گرفته که این نسب با برخی حساب و کتاب‌ها سازگاری ندارد. شجره‌نامه در تاریخ‌نویسی سنتی اسلامی، سامی، و عرب عادت مورخان این است که سلسله‌نسب شخصیت‌ها را بعضاً تا آدم - که در اعتقادات سامی و روایات و باورهای اسلامی نخستینِ مردمان است - ذکر می‌کنند.Varisco, 139 از این روی برخی تاریخ‌نگاران مسلمان مانند طبری و ابن هشام هم سعی در ذکر سلسله نسب محمد کرده‌اند. این سلسله نسب‌ها تا حدی باهم اختلاف دارند، و تا جد ۲۱ که در نظر ایشان عدنان است میان ایشان اتفاق نظر هست.تاریخ طبری، ۸۲۵سیره ابن هشام، ۴ مطابق تاریخ طبری و سیره ابن هشام، نسب محمد تا جد ۲۱ (عدنان) چنین است: چنان‌که پیشتر اشاره شد، پس از عدنان، تا اسماعیل و ابراهیم، و پس از آن تا آدم در تعداد و نام‌ها اختلاف وجود دارد. برادران عبدالله، پدر محمد، را چنین نام برده‌اند: عبّاس، حمزه، حارث، ابوطالب، زبیر، حجل، مقوّم، ضرار، ابولهب. اطرافیان سرشناس محمد نیاکان محمد نوادگان محمد محمد ۳ پسر و ۴ دختر داشت : از *خدیجه بنت خویلد قاسم بن محمد زینب بنت محمد رقیه بنت محمد ام کلثوم بنت محمد عبدالله بن محمد فاطمه بنت محمد از ماریه بنت شمعون ملقب به ماریه قبطیه ابراهیم بن محمد سه پسر محمد از سن خردسالی فوت کردند اما چهار دختر محمد به سن جوانی رسیده و ازدواج کردند اما در سن جوانی آنها هم فوت کردند دختر بزرگ محمد که اسمش زینب بود با ابوالعاص بن ربیع که خواهرزاده خدیجه همسر محمد بود ازدواج و صاحب دو فرزند به نام علی بن ابوالعاص که در سن کودکی میمیرند و دختری به نام امامه بنت ابوالعاص که بعد از مرگ خاله‌اش فاطمه با علی بن ابی‌طالب که طبق وصیت خاله‌اش بود ازدواج میکند . دختر دوم محمد رقیه قبل از مبعث با پسرعموی پدرش عتبه بن ابی لهب ازدواج میکند زمانی که محمد مردم را به دین اسلام دعوت میکند ابولهب به پسرش دستو میدهد که رقیه را طلاق دهد مخمد بعد از طلاق رقیه را به عقد عثمان بن عفان درمی آورد و از او صاحب دو فرزند به اسم عبدلله بن عثمان و لیله بنت عثمان میشود عبدلله در سن کودکی میمرد ولی لیله با عمر بن خطاب ازدواج میکند . | ## جمع‌بندی | شرف‌الدین محمد بن عبدالله بی عمر، خلاصه سیرت رسول‌الله/ با مقدمه و تصحیح: اصغر مهدوی و مهدی قمی نژاد، تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی، چاپ دوم: ۱۳۸۲، شابک:۳-۴۳۸-۴۴۵-۹۶۴ محمد بن جریر طبری، تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر، چ پنجم، ۱۳۷۵ش، شابک:۸-۳۱۵-۳۳۱-۹۶۴ ابن‌هشام، السیرة النبویة، ترجمه سیدهاشم رسولی، تهران: انتشارات کتابچی، چ پنجم، ۱۳۷۵ش.