موضوع مقاله: کی‌کاووس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کی‌کاووس | مقدمه: کَی‌کاووسْ یا کَی‌کاوُسْ (به اوستایی: 𐬐𐬀𐬎𐬎𐬌 𐬎𐬯𐬀𐬥 )، در اوستا فرزند «کی‌اَپیوِه» است که او فرزند «کی‌قباد» است؛ ولی در شاهنامهٔ فردوسی و در روایت‌های پسین، کی‌کاووس را فرزند کی‌قباد دانسته‌اند. | ## بخش 1: کی‌کاووس | کی‌کاووس در داستان‌های اسطوره‌ای ایران بیشتر به عنوان مظهر و قدرتی یاد شده است که با همهٔ تسلط و شکوه، در برابر جهان، ناچیز و رفتنی است. در متون پهلوی طبق متون پهلوی، او بزرگترین پسر ابیوه بود، بر هفت قاره حکومت می‌کرد و سرشار از xwarrah بود (دینکرد ۷.۱.۳۵، ۳۷). جنگ‌ها طبق بندهش (۳۳.۸-۱۰)، در دوران حکومت کی‌-اوس، دیوها، به‌ویژه دیوهای مازنیگ ستمگر شدند و او از آسیب رساندن به موجودات و مطیع کردن آنها جلوگیری می‌کرد (دینکرد ۹.۲۲.۴). طبق گفته بندهش (۳۳.۸، رجوع کنید به ۳۶.۷)، ذهن او آشفته (wiyābānēnīd) شد، به طوری که سعی کرد بالا برود و با آسمان نبرد کند، اما به زمین افتاد و xwarrah از او دزدیده شد (appār)؛ او جهان را با سپاهش ویران کرد، تا اینکه او را با نیرنگ در سرزمین شمبران گرفتند و بستند. عمارت کی-اوس عمارتی در کوه هریبرز ساخت که یک بخش آن از طلا بود و به عنوان محل زندگی استفاده می‌شد؛ دو بخش از بلور بود که به عنوان اصطبل استفاده می‌شد؛ و دو بخش از فولاد بود که گله‌ها در آن نگهداری می‌شدند و آب از چشمه‌ها جاری بود (بندهش ۳۲.۳، ۱۱). در روایات فارسی-عربی حمزه صرفاً نقل می‌کند که او در بلخ زندگی می‌کرده و طبق آنچه در برخی کتاب‌ها خوانده، بنایی در بابل ساخته که تا آسمان بالا رفته است. در شاهنامه کی‌کاوس که توسط دیوی که خود را به شکل یک خنیاگر درآورده وسوسه شده بود، مغرور و برخلاف توصیه مشاورانش، به ویژه زال، لشکرکشی فاجعه‌باری را علیه مازندران و دیو سفید رهبری می‌کند. دیو به امید اینکه به دشمن درس عبرتی داده باشد و به آنها نشان دهد که خودشان برای خودشان فاجعه به بار آورده‌اند، به خانه بازمی‌گردد، در حالی که کی‌ کاووس و سپاهیانش در بازداشت باقی می‌مانند. سپس زال، رستم را برای آزاد کردن شاه و انتقام گرفتن از دیو می‌فرستد و پس از آن هفت شاهکار رستم (هفت‌خان رستم) رخ می‌دهد. در پایان نبرد تک‌نفرهٔ رستم، دیوها می‌میرند، پادشاه آزاد می‌شود و بینایی سپاهیانش با سه قطرهٔ خون دیو سفید بازمی‌گردد. و نامه‌ای به پادشاه مازندران می‌فرستد و از او می‌خواهد که مطیع ایران شود، اما دیو امتناع می‌کند. سپس خود رستم نزد دیو فرستاده می‌شود و دیو سعی می‌کند او را به تغییر وفاداری وسوسه کند، اما رستم از این کار امتناع می‌کند و در نتیجه، کی‌ کاووس دوباره علیه دیوها می‌جنگد. | ## بخش 2: کی‌کاووس | به مدت هفت روز، ارتش توسط دشمن مغلوب می‌شود، تا اینکه در روز هشتم، کاووس از خدا طلب پیروزی می‌کند. در طول نبرد، پادشاه مازندران خود را به سنگی تبدیل می‌کند که رستم آن را برای کاووس می‌برد. هنگامی که رستم تهدید می‌کند که آن را می‌شکند، دیو دوباره تجسم می‌یابد و سرانجام کشته می‌شود و کاووس به پارس بازمی‌گردد. سپس کی کاووس در سراسر قلمرو خود، تا توران، چین، مکران و دریا سفر می‌کند و به لشکرکشی علیه بربرستان، که مقاومتش به راحتی در هم شکسته می‌شود، و کوه قاف می‌پردازد و خراج و قوانین جدیدی را تحمیل می‌کند. سپس او از دریا عبور می‌کند تا با هاماورانِ عرب بجنگد، که پادشاه آنها به زودی تسلیم می‌شود و کاووس با دخترش سودابه ازدواج می‌کند. سودابه به کاووس هشدار می‌دهد، اما کاووس هشدار او را نادیده می‌گیرد و به همراه فرماندهان سپاه اسیر می‌شود و سودابه/سوداوه به او می‌پیوندند. در جریان کشمکش‌های بعدی برای تاج‌وتخت، افراسیاب به ایران حمله می‌کند و اعراب به او می‌پیوندند، اما او سپس آنها را به بردگی می‌گیرد. رستم به پادشاه هاماوران نامه می‌نویسد (که هشدار او را نادیده می‌گیرد) و ارتشی را برای آزادی کاووس رهبری می‌کند. پادشاه تسلیم می‌شود و کاووس و افرادش را تحویل می‌دهد، که به ایران بازمی‌گردند و افراسیاب را تعقیب می‌کنند. او دیوان را وا می‌دارد تا دو عمارت بلورین برای او در کوه البرز بسازند که از آنها به عنوان خانه‌های عیاشی استفاده می‌کند. او همچنین از آنها می‌خواهد کاخی از طلا بسازند که از گذر فصل‌ها معاف بود، زیرا در آنجا فقط بهار وجود داشت. ابلیس با دیدن سختی‌هایی که بر دیوان وارد می‌شود، کاووس را وسوسه می‌کند که به آسمان صعود کند و آن را به قلمرو خود بیفزاید. | ## بخش 3: کی‌کاووس | او چهار عقاب را که به تختش متصل هستند، به پرواز در می‌آورد که او را به آسمان می‌برد. آنها که قادر به رسیدن به آن سوی ابرها نبود و از خستگی مفرط رنج می‌بردند، کاووس را به پایین منتقل می‌کنند و او سالم در آمل فرود می‌آید، جایی که یک سیاوُش (اردک یا غاز) ظاهر می‌شود تا به او غذا بدهد و او را زنده نگه دارد (به داستان دینکرد، در بالا مراجعه کنید). کاووس که توسط افرادش پیدا و به خانه بازگردانده شده بود، توبه کرد و به حکومت عادلانه خود بازگشت. میرخواند اظهار می‌کند که این داستان بسیار بعید است، زیرا همه می‌دانستند که بدون کمک جبرئیل و براق، صعود به آسمان غیرممکن است. در ادامه داستان‌های نبرد رستم با افراسیاب و رستم و سهراب؛ داستان سیاوخش و سودابه؛ رفتن سیاوش به توران و ازدواج او با فرنگیس، دختر افراسیاب؛ کشته شدن سیاوش توسط گوروی (گرسیوز)؛ و تولد کی خسرو آمده است. پس از آنکه رستم سودابه را می‌کشد، افراسیاب، کی خسرو را به ختن، به سیاوشگرد می‌فرستد؛ گیو او را جستجو می‌کند، می‌یابد و نزد کی کاووس می‌آورد. او بر تخت سلطنت نشانده می‌شود و به عنوان پادشاه مورد استقبال قرار می‌گیرد و پس از تصرف دژ بهمن (همچنین به فریبرز مراجعه کنید)، تاجگذاری نیز می‌کند. کی کاووس و کی خسرو به امید یافتن افراسیاب به معبد آذرگشسب می‌روند تا خدا را پرستش کنند. افراسیاب سرانجام توسط هوم دستگیر می‌شود، اما او به دریاچه چیچست فرار می‌کند، توسط هوم دوباره دستگیر می‌شود و نزد کی خسرو آورده می‌شود که او را می‌کشد. کی خسرو به خانه بازمی‌گردد، سپس به همراه جمعیتی که در حال شادی و سرور هستند، برای دیدار کاووس به معبد آذرگشسب می‌رود و تا زمان مرگ پدربزرگش در آنجا می‌ماند. جاودانگی به گفته بندهش، آب چشمه‌های عمارت او بر پیری (و مرگ) غلبه می‌کرد و کسی که از یک در به عنوان پیرمرد وارد خانه می‌شد، از در دیگر به عنوان جوانی پانزده ساله بیرون می‌آمد (بندهش ۳۲.۱۱). | ## جمع‌بندی | پیشینیان روایت کی اوس فریدریش اشپیگل، و پس از او مارتین هاوگ، ممکن است اولین کسانی باشند که به یکی بودن نام او با نام کاویا اوشانای هندی باستان اشاره کرده‌اند، شناسایی‌ای که بعدها مورد مناقشه قرار گرفت (بارتولومه) یا نادیده گرفته شد (گلدنر: بدون ذکر).