موضوع مقاله: زبان بلتی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # زبان بلتی | مقدمه: زبان بَلتی زبانی از خانوادهٔ زبان‌های تبتی می‌باشد که در بلتستان (قلمروی گلگت-بلتستان، شمال‌شرق پاکستان) که مردمِ اکثرا شیعه-مذهبِ بلتی به آن صحبت می‌کنند. | ## بخش 1: زبان بلتی | این زبان، از نظرِ آوایی، برخلاف زبان‌های تبتی معیار و دزونگکا (بوتانی)، دچار تحولاتِ کمتری شده و به زبانِ کلاسیکِ تبتی نزدیک‌تر است. این زبان همین‌طور تنها زبانِ تبتی می‌باشد که از خط عربی برای نوشتار آن استفاده شده؛ و مزیتِ خط عربی اینست که علاوه بر تطبیق‌پذیری با آواهای تبتی، وام‌واژگانِ متعدد اردو، فارسی، عربی، و انگلیسی نیز براحتی و مشابه آنچه در زبان اردو مرسوم است می‌توان نوشت. کتابهای بلتی قرآن مجید با ترجمه بلتی ( مترجم: محمد یوسف حسین آبادی) گلدسته عباس ( مجموعه ی اشعار در مدایح اهل بیت، اثری از ملک الشعرای منطقه سید بواشاه عباس) زبدة المناقب ( مجموعه مدایح از شعرای قدیم وجدید بلتی) ریاض الحسینی ( مجموعه مراثی و نوحه اثری از آخوند حسین قمراه ) گلزار حسن ( دیوان شاعر اهل بیت آخوند حسن رگیه یُل) بلتی لغت ( راجه محمد علی شاه صبا) بلتی قاعده رسم‌الخط بلتی خطِ رایج برای نوشتار زبان بلتی، خطِ عربی (با الهام از رسم‌الخطِ زبانِ‌اردو) می‌باشد. الفبای تبتی نیز، با توجه به اینکه زبان بلتی متعلق به خانوادهٔ زبان‌های تبتی می‌باشد، و با توجه به اینکه در قرن‌های گذشته از این خط در این منطقه استفاده می‌شده نیز، مورد توجه واقع شده و تلاش‌هایی در احیاء آن انجام شده است. علاوه بر این، تلاش‌هایی برای رسم‌الخط‌های لاتینی و دیواناگری نیز برای نوشتارِ بلتی نیز انجام شده است. در طولِ تاریخ، از دو الفبای باستانی نیز برای نوشتارِ‌ زبان بلتی مورد استفاده قرار گرفته شده بود. | ## بخش 2: زبان بلتی | در سال ۱۹۸۵ میلادی، محمد یوسف حسین‌آبادی، فرهنگی و ادیبِ اهل بلتستان، اقدام به استانداردسازی و تطبیق الفبای اردو با زبان بلتی کرد. در این راستا، وی با معرفی و تعیینِ پنج حرف، صداهای مختص زبان بلتی (و سایر زبان‌های تبتی) را بازتاب داد. همین‌طور، فرهنگیان و ادیبان بلتی، تلاش برای احیاء و استانداردسازی الفبای تبتی-بلتی، موسوم به «ایگی»‌ (به بلتی: ) کرده‌اند. در این راستا، چهار حرف جدید برای نوشتار و بازتابِ صداهای مختص به زبان‌های اردو و فارسی (به منظور نوشتنِ وام‌واژه‌های اردو، فارسی، و عربی) به این خط اضافه شده‌اند. جدول زیر، دونگاره‌های موجود در زبان بلتی برای نشان دادنِ همخوان‌های دمیده می‌باشند، که به مانند اردو، با استفاده از حرف هـ دوچشمی «ھ» نوشته می‌شود. همخوان‌های دمیدهٔ دیگری که در وام‌واژگانِ اصالتاً اردو وجود دارند، در بلتی نیز بهمان صورتِ اصلیِ خویش نوشته می‌شوند. | ## بخش 3: زبان بلتی | حرکاتِ نشان‌داده در جدول، تنها برای رفع ابهام و تأکید بر نوع تلفظ، و بطور اختیاری نوشته می‌شوند. مصوت‌هامعادل لاتینآوابلتی-عربیآغازیمیانیپایانی a ā i ī u ū ē ai [aːɪ~ɛː] ō au [aːʊ~ɔː] الفبای تبتی-بلتی جدولِ زیر، حروفِ الفبای تبتی-بلتی (ایگی) را نشان می‌دهد. حروفِ تبتیِ قرمز، حروفِ خاص هستند که برای نوشتار صداهای وام‌واژه‌های اردو، فارسی، و عربی معرفی شده‌اند. حروفِ عربیِ قرمز، حروفی‌اند که تلفظِ آنان در الفبای فارسی (و اردو و بلتی) یکسان شده‌اند و تنها کاربرد آنان نوشتار وام‌واژگانِ عربی می‌باشد. غیردمیدهبلند دمیدهمیانه واک‌دارکوتاه خیشومیکوتاه حرف آوامعادلِ عربی حرف آوامعادلِ عربی حرف آوامعادلِ عربی حرف آوامعادلِ عربی زبانی کامی دندانی برگشته لبی کوتاه میانه میانیبرگشته بالا و غیره جدولِ زیر، دونگاره‌های موجود در الفبای تبتی-بلتی را نشان‌ می‌دهد، دونگاره‌هایی که در آواشناسیِ بلتی و در الفبای عربی-بلتی معادلی خاص و واحد دارند دونگاره آوامعادلِ عربی دونگاره آوامعادلِ عربی دونگاره آوامعادلِ عربی در الفبای تبتی-بلتی (ایگی)، هر حرف به صورت پیش‌فرض دارای مصوتِ کوتاه «اَ» است. متن نمونه متنِ زیر، سوره فاتحه از قرآن مجید، به همراه ترجمهٔ فارسیِ آن، و ترجمهٔ بلتیِ آن (عینا و بدون ویراستاری)، اثرِ محمد حسین یوسف‌آبادی در سال ۲۰۱۱ میلادی می‌باشد.محمد حسین یوسف‌آبادی (چاپ اول نوامبر ۱۹۹۵، چاپ دوم نوامبر ۲۰۱۱); القرءان الکریم - بلتی ترجمه متن اصلی ترجمهٔ بلتی(خطِ عربی) ترجمهٔ فارسی ١-به نام خداى بخشاینده مهربان‌ ٢-ستایش خدا را که پروردگار جهانیان است. | ## جمع‌بندی | ٦-ما را به راه راست هدایت کن: ۷-راه کسانى که ایشان را نعمت داده‌اى، نه خشم گرفتگانِ بر آنها و نه گمراهان.