موضوع مقاله: شارل مارتل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شارل مارتل | مقدمه: شارل مارتل یا شارل چَکُش (۲۳ اوت ۶۸۶ میلادی – ۲۲ اکتبر ۷۴۱ میلادی) کاخ‌بان و دوک و شاهزاده فرانک‌ها بود. | ## بخش 1: شارل مارتل | وی کنترل سرزمین‌های فرانک‌ها را در هر سه بخش زیر فرمان ایشان؛ اوسترازیا، نوستریا و بورگوندی را دارا بود. او که زاده هرستال؛ امروزه والونی در کشور بلژیک؛ بود فرزند پپن ارستال (پپن دوم) و معشوقه‌اش الپایدا بود. درخشش و نامداری او برای جنگ تور در سال ۷۳۲ بود، وی با شکست مسلمانانی که در ایبریا پیشروی نموده بودند، رهایی دهنده اروپا شناخته شده‌است. شکستی که او به مسلمانان داد مرزهای فرانک‌ها را در اروپای غربی از تاخت‌و‌تاز ایشان و گسترش اسلام آسوده ساخت. او که فرماندهی زیرک و خوش‌اندیشه بود، نماد یک قهرمان در اوایل قرون وسطا شمرده می‌شد. از آنجا که تئودولد تنها هشت سال داشت، بزرگان کشور با حکومتش همداستان نبودند، پس در این میان پسر نامشروع پپن؛ شارل مارتل؛ از فرصت سود برده و قدرت را به چنگ آورد. او که تا این زمان در زندان بود توانست در اوسترازیا بر سر کار بیاید؛ ولی در ۷۱۵ نوستریا که زیر فرمان نمادین پادشاه شیلپریک دوم بود با فریزی‌ها همپیمان شده و به مرزهای اوسترازیا تاختند. ولی سرانجام در جنگ اَمبلِو در نزدیکی مالمدی وی با بهره‌گیری از هوش سرشار سپاهیگری‌اش و با سود بردن از تاکتیک عقب‌نشینی نمادین که تا آن روز در اروپا پیشینه‌ای نداشت به پیروزی رسید و توانایی جنگی خود را اثبات نمود. او شاه و کاخ‌بان را تا پاریس دنبال کرد تا جلو آمادش دوباره نیرو از سوی ایشان را بگیرد. رفتار نیک او با شکست‌خوردگان برای آن زمان در اروپا بسیار کمیاب بود چه که هنگام پیروزی با شکست‌خوردگان به نیکی رفتار نمی‌کردند. او همچنین فریزیای غربی(هلند کنونی) را به دست آورد و ساکسون‌ها را تا وزر پس راند. او اگر چه به راستی همه نیروی کشور را در دست داشت ولی هرگز نخواست نام پادشاه را برای خود نداشت. در ۷۱۸ شیلپریک در راستای ایستادگی در برابر شارل با اودوی بزرگ دوک آکیتن همپیمان شد ولی هر دو از شارل شکست خوردند و به جنوب در لوار گریختند. | ## بخش 2: شارل مارتل | جنگهای خارجی میان سال‌های ۷۱۸ تا ۷۳۲ میلادی شارل مارتل به یک رشته پیروزی‌ها دست یافت. برای نمونه توانست باردیگر ساکسون‌ها را که به مرزهای فرانک‌ها در اوسترازیا دست درازی نموده بودند پس براند. در سال ۷۲۱ مسلمانان که پیشتر کوردوبا را گشوده بودند با سپاهی بزرگ به آکیتن تاختند و شهر تولوز را محاصره کردند. اودوی بزرگ برای یافتن نیروی یاری‌رسان از شهر بیرون رفت و سه ماه پس از آن بازگشت. شارل مارتل که رویدادها را از دور می‌نگریست از امویان خواست تا یا بازگردند یا چشم به راه جنگ بنشینند. شارل مارتل در این زمان دست از جنگ با ساکسون‌ها کشید و به خطری بزرگ‌تر پرداخت، مسلمانان. او برای نخستین بار پس از چیرگی رومیان بر اروپا ارتشی راستین پدید آورده بود و مانند گذشته به مشتی قبیله وحشی و نامنظم وابسته نبود، ولی مسلمانان از نیروی راستین فرانک‌ها ناآگاه بودند. نبرد تور در ۷۲۱ اودوی بزرگ، دوک اکیتن جلوی پیشروی عرب‌های مسلمان را که از امارت قرطبه به مرزهای فرانک‌ها دست یازیده بودند گرفت و قهرمان جنگ تولوز شد. عبدالرحمن الغافقی امیر تازه کوردوبا سپاه بزرگی را از عرب و سواران بربر سازماندهی نمود. در ۷۳۲ اودوی بزرگ در جنگ رود گارون شکست سختی از عرب‌ها خورد و کشته‌های بسیاری داد. تاریخنگاران بر این باورند که اگر شارل در جنگ تور شکست می‌خورد اسلام سراسر سرزمین گل را در برمی‌گرفت و شاید اروپای غربی را درمی‌نوردید؛ بنابراین وی را رهایی‌بخش مسیحیت در برابر اسلام دانسته‌اند. جنگ در دشت‌های میان پواتیه و تور در شمال مرکزی فرانسه نزدیک روستای موسیه لا بالی نزدیک ۲۰ کیلومتری شمال شرقی پواتیه بوده‌است (حدودا ۱۰ کیلومتری پاریس) انجام گرفت، از اینروی گاه این نبرد را جنگ پواتیه نیز می‌نامند. شمار سپاه فرانک‌ها در برگیرنده پیاده‌نظام از پانزده هزار تا هفتادوپنج هزار دانسته‌اند. | ## بخش 3: شارل مارتل | فرانک‌ها در دشت‌های بلند جنگلی به پدافند پرداختند و چشم به راه آفند عرب‌ها نشستند، بالا رفتن از تپه‌های پوشیده از درخت سواران سنگین‌اسلحه عرب را خسته می‌کرد و درخت‌ها نیز به پدافند فرانک‌ها یاری می‌رساند. نکته دیگر آغاز سرمای پاییزی بود، با اینکه فرانک‌ها مانند عرب‌ها دارای چادر نبودند ولی دارای پوششی از پوست گرگ و خرس بودند برای آن آب و هوا بهتر از پوشش عرب‌ها بود. پیروزی پیادگان بر سواره سنگین‌اسلحه عرب در آن زمان ناشدنی می‌نمود ولی فرانک‌ها به این پیروزی دست یافتند. نقش شارل مارتل به عنوان کسی که اعتماد به نفس لازم را برای نبرد با دشمن شکست‌ناپذیر به فرانک‌ها داد انکارناپذیر است. یک نوشته عربی در وصف چگونگی سپاه فرانک‌ها می‌گوید: «در میدان نبرد مردان شمالی چون دریایی جنبش‌ناپذیر بودند، استوار و به هم پیوسته ایستاده بودند مانند سنگری از یخ؛ و با وزش شمشیرهایشان عربها را پاره‌پاره می‌کردند. دستهای فرسوده‌ناشدنیشان شمشیرها را در سینه دشمن فرومی‌برد.» در گرماگرم نبرد مسلمانان کوشیدند صف فرانک‌ها را پاره کنند و شارل مارتل را بکشند ولی فرانک‌های گِرد شارل فشرده تر از آنی بودند که بتوان چنین کرد. با بالا گرفتن نبرد ترس از شکست در دل عرب‌ها افتاد و چون در چادرهای خود کالاهای تاراج‌شده را نگاه داشته بودند به سوی چادرها راه افتادند تا بگریزند. عبدالرحمان که پراکنده شدن سپاه اسلام را دید کوشید آن‌ها را بازگرداند ولی فرانک‌ها گرداگردش را گرفتند و او را کشتند. روز پس از آن تنها چند چادر از عرب‌ها به جا مانده بود، مسلمانان هر آنچه از کالاهای تاراجی را که توانسته بودند برداشته و به ایبری پس‌نشسته بودند. چنین می‌نماید که مسلمانانی که از گروه‌های نژادی گوناگونی بودند برای برگزیدن رهبری برای پیگیری جنگ با فرانک‌ها همداستان نبوده‌اند. کشتن عبدالرحمان و پراکنده‌ساختن اردوی مسلمانان را نقشه‌های شارل مارتل می‌دانند چه که سپاه او با امکانات محدود نباید می‌توانست بر عرب‌ها پیروز شود. در ۷۳۷ تئودوریک چهارم درگذشت، ولی شارل مارتل پادشاهی را بر تخت ننشاند و خود با نام دوک فرانکها بر کشور فرمان راند و تا زمان مرگش هم تخت پادشاهی مروونژی‌ها بی شاه ماند. مرگ شارل مارتل در ۲۲ اکتبر ۷۴۱ در کیرزی‌سوروئیز (استان اسن امروزی در فرانسه) در منطقه پیکاردی درگذشت و در کلیسای سن-دنی به خاک سپرده شد. | ## جمع‌بندی | به کارلمان اوسترازیا و آلمانیا رسید و پپن کهتر نوستریا و دوک‌نشین بورگوندی را به دست آورد.