موضوع مقاله: عملیات خشم خدا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عملیات خشم خدا | مقدمه: اهداف این عملیات اعضای گروه مسلح فلسطینی «سپتامبر سیاه» و عوامل سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) بودند. | ## بخش 1: عملیات خشم خدا | Chapter 1 هرچند موساد در جریان این عملیات چندین فلسطینی برجسته را کشت، اما هرگز موفق نشد مغز متفکر مونیخ، یعنی ابوداود، را از میان بردارد. این عملیات در فیلم تلویزیونی «شمشیر گدعون» (۱۹۸۶) و فیلم «مونیخ» اثر استیون اسپیلبرگ (۲۰۰۵) به تصویر کشیده شده است. تاریخچه دو روز پس از کشتار ورزشکاران اسرائیلی مونیخ در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۷۲ ، اسرائیل در تلافی، ده پایگاه ساف در سوریه و لبنان را بمباران کرد. نخست‌وزیر گولدا مئیر «کمیته X» را ایجاد کرد؛ گروه کوچکی از مقام‌های دولتی که وظیفهٔ تدوین پاسخ اسرائیل را بر عهده داشتند و خود او به همراه وزیر دفاع موشه دایان در رأس آن قرار داشتند. او همچنین ژنرال آهرون یاریو را به‌عنوان مشاور امور ضدتروریسم منصوب کرد؛ او به همراه مدیر موساد زوی زمیر نقش اصلی را در هدایت عملیات بعدی ایفا کردند. این کمیته به این نتیجه رسید که برای بازدارندگی در برابر رخدادهای خشونت‌آمیز آینده علیه اسرائیل، باید کسانی را که در کشتار مونیخ نقش داشتند یا آن را پشتیبانی کرده بودند، به شکلی نمایشی ترور کنند. نخستین مأموریت کمیته برای دستگاه اطلاعاتی اسرائیل، تهیهٔ فهرست ترور از همهٔ افراد دخیل در مونیخ بود. این کار با کمک عوامل ساف که برای موساد کار می‌کردند و نیز اطلاعات ارائه‌شده توسط سازمان‌های اطلاعاتی دوستانه اروپایی انجام شد.Morris, Benny (1999). اگرچه محتوای کامل این فهرست مشخص نیست، گزارش‌ها تعداد اهداف را بین ۲۰ تا ۳۵ نفر، شامل ترکیبی از اعضای «سپتامبر سیاه» و عناصر ساف، برآورد می‌کنند. علاوه بر این، این عملیات‌ها به‌طور کلی با هدف ایجاد رعب در میان شبه‌نظامیان فلسطینی طراحی شده بود. به گفتهٔ دیوید کیمخه، معاون پیشین رئیس موساد: «هدف چندان انتقام نبود، بلکه بیشتر ترساندن آن‌ها [تروریست‌های فلسطینی] بود. همچنین گفته می‌شود که مأمور موساد، مایکل هراری، هدایت ایجاد و رهبری این تیم‌ها را بر عهده داشت،Reeve, 161. نویسنده، سایمون ریوز، توضیح می‌دهد که تیم موساد—که نام جوخه‌های آن از حروف الفبای عبری گرفته شده—از این افراد تشکیل می‌شد: «…پانزده نفر که به پنج جوخه تقسیم می‌شدند: “آلف” دو قاتل آموزش‌دیده؛ “بت” دو محافظ که آلف‌ها را زیر نظر داشتند؛ “هت” دو مأمور که برای بقیهٔ تیم پوشش ایجاد می‌کردند، از جمله اجارهٔ اتاق هتل، آپارتمان، خودرو و غیره؛ “عین” شامل شش تا هشت مأمور که ستون فقرات عملیات را تشکیل می‌دادند و اهداف را زیر نظر می‌گرفتند و مسیر فرار برای جوخه‌های آلف و بت فراهم می‌کردند؛ و “قوف” دو مأمور متخصص در ارتباطات.»Reeve, 162. این ساختار مشابه توصیف ویکتور اوستروفسکی، مأمور پیشین موساد کَتسا، از تیم‌های ترور موساد به نام «کیدون» است. این موضوع توسط نویسنده گوردون توماس نیز تأیید می‌شود؛ کسی که به گزارش‌های بازجویی مربوط به هشت مأمور کیدون و تیم پشتیبانی ۸۰ نفره‌ای که در ترورها نقش داشتند، دسترسی داشته است. کلاین بیان می‌کند که این تیم‌ها در واقع بخشی از واحدی به نام «قیصریه» بودند که در اواسط دههٔ ۱۹۷۰ تغییر نام داده و به «کیدون» سازمان‌دهی مجدد شد.Klein, Aaron J. هاراری در نهایت فرماندهی سه تیم قیصریه را بر عهده داشت که هر کدام حدود ۱۲ عضو داشتند. p.133 یکی از این تیم‌های مخفی پس از ماجرای لیلهامر افشا شد ، زمانی که شش عضو تیم ترور موساد توسط مقامات نروژی دستگیر شدند. هاراری به اسرائیل گریخت و احتمال دارد دیگر اعضا نیز همراه او از دستگیری گریخته باشند. مقاله‌ای در مجلهٔ تایم بلافاصله پس از این ترور، تعداد کل نیروهای موساد را ۱۵ نفر اعلام کرد که با توصیف‌های بالا نیز همخوانی دارد. روایتی کاملاً متفاوت در کتاب «انتقام» ارائه شده است؛ در آن کتاب آمده که موساد یک واحد پنج‌نفره از نیروهای اطلاعاتی آموزش‌دیده در اروپا تشکیل داد—واحدی که توسط همان فردی هدایت می‌شد که منبع اطلاعات نویسنده نیز بوده است. این کتاب همچنین می‌گوید که تیم خارج از کنترل مستقیم دولت فعالیت می‌کرد و تنها ارتباط آن با هاراری بود. چند ساعت پیش از هر ترور، خانوادهٔ هر هدف دسته‌گلی دریافت می‌کردند که همراه آن کارت تسلیتی با این پیام بود: «یادآوری اینکه ما فراموش نمی‌کنیم و نمی‌بخشیم.» عملیات ها ۱۹۷۲–۱۹۸۸ ۱۹۷۲–۱۹۸۸ نخستین ترور در ۱۶ اکتبر ۱۹۷۲ رخ داد، زمانی که فلسطینی، وائل زعیتر، در رم کشته شد. در آن زمان، زعیتر نمایندهٔ ساف در ایتالیا بود و اگرچه اسرائیل به‌طور خصوصی ادعا می‌کرد که او عضو «سپتامبر سیاه» بوده و در طرحی ناموفق علیه یک هواپیمای ال‌عال نقش داشته است، اعضای ساف این ادعا را رد کرده و می‌گفتند او هیچ ارتباطی با آن نداشته است. موساد با استفاده از مأموری که خود را به‌عنوان یک روزنامه‌نگار ایتالیایی جا زده بود، او را از آپارتمانش در پاریس بیرون کشید تا تیم تخریب بتواند وارد شود و یک بمب را زیر تلفن میز نصب کند. در ۸ دسامبر ۱۹۷۲، مأموری که نقش روزنامه‌نگار را داشت با آپارتمان همشری تماس گرفت و پرسید آیا او با همشری صحبت می‌کند. پس از آن‌که همشری خود را معرفی کرد، مأمور به همکارانش علامت داد و آن‌ها از طریق خط تلفن سیگنال انفجار را ارسال کردند و بمب منفجر شد. همشری به‌شدت زخمی شد اما آن‌قدر به هوش بود که ماجرا را برای کارآگاهان توضیح دهد. لحظاتی بعد، بمبی که زیر تخت او کار گذاشته شده بود از راه دور منفجر شد و او را کشت و اتاق را نابود کرد. | ## بخش 2: عملیات خشم خدا | اسرائیل او را رئیس «سپتامبر سیاه» در قبرس می‌دانست، هرچند دلیل دیگر این ترور می‌توانست ارتباط نزدیک او با کاگ‌ب باشد.Reeve, 168. در ۶ آوریل ۱۹۷۳، باسیل الکبیسی، استاد حقوق دانشگاه آمریکایی بیروت که اسرائیل او را به تأمین لجستیک تسلیحاتی برای «سپتامبر سیاه» و مشارکت در طرح‌های دیگر فلسطینی مظنون می‌دانست،Reeve, 169. سه هدف موجود در فهرست موساد در خانه‌هایی به‌شدت محافظت‌شده در لبنان زندگی می‌کردند که خارج از دسترس روش‌های قبلی ترور بودند. برای ترور آن‌ها، «عملیات بهار جوانی» به‌عنوان یک زیرعملیات از کارزار بزرگ‌تر «خشم خدا» آغاز شد. در شب ۹ آوریل ۱۹۷۳، نیروهای سیرت متکل، شایتیِت ۱۳ و سیرت تسنحانیم با قایق‌های تندروی زودیاک از ناوهای موشک‌انداز نیروی دریایی اسرائیل در ساحل لبنان پیاده شدند. مأموران موساد آن‌ها را در ساحل ملاقات کرده و با خودروهای اجاره‌ای که روز قبل تهیه شده بود به اهداف رساندند و سپس برای خروج دوباره به ساحل بازگرداندند. در بیروت به ساختمان‌های آپارتمانی محافظت‌شده حمله کردند و محمد یوسف النجار (رهبر عملیات سپتامبر سیاه)، کمال عدوان (از فرماندهان عملیات ساف) و کمال ناصر (عضو کمیته اجرایی و سخنگوی ساف) را کشتند. در این عملیات دو افسر پلیس لبنان، یک شهروند ایتالیایی و همسر النجار نیز کشته شدند. نیروهای چترباز سیرت تسنحانیم به ساختمانی شش‌طبقه که مقر جبهه خلق برای آزادی فلسطین بود یورش بردند. نیروهای دریایی شایتیِت ۱۳ و چتربازان سیرت تسنحانیم همچنین تأسیسات تولید سلاح و انبارهای سوخت ساف را هدف قرار دادند. زیاد موحاسی، جانشین حسین البشیر در قبرس، در ۱۱ آوریل با بمب در اتاق هتلش در آتن کشته شد. دو عضو خرد «سپتامبر سیاه»، عبد الحمید شِیبی و عبد الهادی نقّاء، هنگام انفجار بمب در خودروی‌شان در رم به‌شدت زخمی شدند.Reeve, 184. مأموران موساد همچنین محمد بودیه، مدیر عملیات «سپتامبر سیاه» در فرانسه که به تغییر چهره و زن‌بارگی مشهور بود، را زیر نظر گرفتند. در ۲۸ ژوئن ۱۹۷۳، بودیه در پاریس با بمبی که با فشار فعال می‌شد و با مهره‌ها و پیچ‌ومهره‌های سنگین پر شده بود و زیر صندلی خودرویش کار گذاشته شده بود، کشته شد.Reeve, 185. در ۱۵ دسامبر ۱۹۷۹، دو فلسطینی به نام‌های علی سالم احمد و ابراهیم عبدالعزیز در قبرس کشته شدند. نازیح مییر، از چهره‌های اصلی دفتر ساف در رم، در مقابل خانه‌اش به ضرب گلوله کشته شد. کمال حسینی، معاون دفتر ساف در رم، با بمب ترکش‌زا که زیر صندلی عقب خودروی او کار گذاشته شده بود کشته شد؛ کمتر از هفت ساعت پس از آن‌که به خانهٔ مییر رفته و در تحقیقات پلیس کمک کرده بود.[26] در ۲۳ ژوئیهٔ ۱۹۸۲، فضل دانی، معاون دفتر ساف در پاریس، با بمبی که در خودرویش کار گذاشته شده بود کشته شد. در ۲۱ اوت ۱۹۸۳، مأمور ساف، مأمون مراعش، در آتن توسط دو مأمور موساد که از موتورسیکلت به او شلیک کردند، کشته شد. در ۱۰ ژوئن ۱۹۸۶، خالد احمد نزال، دبیرکل جناح جبهه دموکراتیک برای آزادی فلسطین در ساف، در مقابل هتلی در آتن، یونان با گلوله کشته شد. در ۲۱ اکتبر ۱۹۸۶، منذر ابوغزاله، مقام ارشد ساف و عضو شورای ملی فلسطین، هنگام رانندگی در حومهٔ آتن با انفجار بمب در خودرو کشته شد. در ۱۴ فوریهٔ ۱۹۸۸، یک بمب خودرویی در لیماسول قبرس منفجر شد و ابو الحسن قاسم و حمدی عدوان را کشت و مروان کنافانی را زخمی کرد. علی حسن سلامه موساد به جست‌وجوی علی حسن سلامه، ملقب به «شاهزاده سرخ»، ادامه داد؛ او رئیس «نیروی ۱۷» و از عوامل «سپتامبر سیاه» بود که اسرائیل او را مغز متفکر پشت حمله المپیک مونیخ می‌دانست. این باور بعدها با روایت‌های برخی مقام‌های ارشد سپتامبر سیاه مورد تردید قرار گرفت؛ آنان می‌گویند هرچند او در بسیاری از حملات در اروپا نقش داشت، اما سلامه هیچ ارتباطی با رویدادهای مونیخ نداشت.Klein, 219. تقریباً یک سال پس از مونیخ، موساد تصور کرد سرانجام محل اختفای سلامه را در شهر کوچک لیلهامر در نروژ یافته است. در ۲۱ ژوئیه ۱۹۷۳، در رویدادی که بعدها به «ماجرای لیلهامر» معروف شد، گروهی از مأموران موساد به احمد بوچیکی، یک پیشخدمت مراکشی که هیچ ارتباطی با حمله مونیخ و سپتامبر سیاه نداشت، شلیک کرده و او را کشتند؛ پس از آن‌که یک خبرچین به اشتباه او را با سلامه اشتباه گرفته بود. شش مأمور موساد، از جمله دو زن، توسط پلیس محلی بازداشت شدند، در حالی که دیگران از جمله رهبر تیم، مایکل هراری، موفق شدند به اسرائیل بازگردند. پنج نفر از بازداشت‌شدگان به جرم قتل محکوم و زندانی شدند، اما در سال ۱۹۷۵ آزاد شده و به اسرائیل بازگشتند. ویکتور اوستروفسکی مدعی شد که سلامه با دادن اطلاعات نادرست درباره محل اختفای خود، نقش مهمی در منحرف کردن موساد ایفا کرده است.Ostrovsky, 206. در ژانویه ۱۹۷۴، مأموران موساد پس از دریافت اطلاعاتی مبنی بر این‌که سلامه قرار است در ۱۲ ژانویه در کلیسایی با رهبران سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) دیدار کند، به‌طور مخفیانه در سوئیس مستقر شدند. | ## بخش 3: عملیات خشم خدا | دو آدم‌کش در زمان ملاقات وارد کلیسا شدند و با سه مردی روبه‌رو شدند که به نظر عرب می‌رسیدند. یکی از آن‌ها برای برداشتن اسلحه‌اش حرکت کرد و هر سه بلافاصله هدف گلوله قرار گرفته و کشته شدند. پس از این حادثه، فرمانده عملیات، مایکل هراری، دستور توقف مأموریت کشتن سلامه را صادر کرد. با این حال تیم «کیدون» این دستور را نادیده گرفت و یک بار دیگر برای کشتن سلامه تلاش کرد. هنگامی که سه مأمور به سمت خانه حرکت کردند، یک نگهبان امنیتی عرب به آن‌ها نزدیک شد. در پی ماجرای لیلهامر، خشم بین‌المللی باعث شد گلدا مئیر دستور تعلیق عملیات «خشم خدا» را صادر کند.Reeve, 199. پنج سال بعد، تصمیم گرفته شد عملیات تحت نخست‌وزیر جدید، مناخم بگین، از سر گرفته شود و افراد باقی‌مانده در فهرست هدف قرار گیرند.Reeve, 203. موساد پس از ردیابی سلامه به بیروت در اواخر پاییز ۱۹۷۸، آغاز به مراقبت از تحرکات او کرد. در نوامبر ۱۹۷۸، یک مأمور زن موساد که خود را «اریکا چمبرز» معرفی می‌کرد، با گذرنامه بریتانیایی صادرشده در ۱۹۷۵ وارد لبنان شد و آپارتمانی در خیابان «رو دو وردون» اجاره کرد؛ خیابانی که سلامه اغلب از آن استفاده می‌کرد. چند مأمور دیگر نیز وارد شدند، از جمله دو نفر با نام‌های مستعار «پیتر اسکریور» و «رولاند کولبرگ» که به ترتیب با گذرنامه‌های بریتانیایی و کانادایی سفر می‌کردند. مدتی پس از ورودشان، یک فولکس‌واگن پر از مواد منفجره پلاستیکی در خیابان وردون، در دیدرس آپارتمان اجاره‌شده پارک شد. با این حال، در این انفجار چهار رهگذر بی‌گناه نیز کشته شدند، از جمله یک دانشجوی بریتانیایی و یک راهبه آلمانی، و ۱۸ نفر دیگر در اطراف محل زخمی شدند. بلافاصله پس از عملیات، سه افسر موساد بدون هیچ ردی گریختند، همچنین تا ۱۴ مأمور دیگر نیز که تصور می‌شود در این عملیات نقش داشته‌اند. گروکان گیران مونیخ سه نفر از هشت تروریستی که حمله مونیخ را انجام دادند، پس از شکست عملیات نجات آلمان در پایگاه هوایی فورتشتنفلدبروک در ۶ سپتامبر ۱۹۷۲ زنده ماندند و توسط نیروهای آلمانی بازداشت شدند: جمال الغاشی، عدنان الغاشی و محمد صفادی. گمان می‌رفت که عدنان الغاشی و محمد صفادی هر دو چند سال پس از این کشتار توسط موساد ترور شده‌اند؛ گفته می‌شود الغاشی پس از تماس با یکی از بستگانش در یکی از کشورهای خلیج فارس شناسایی شد و صفادی نیز از طریق ارتباط با خانواده‌اش در لبنان ردیابی شد.Reeve, 188. کلاین مورد تردید قرار گرفت؛ او نوشت که عدنان در دهه ۱۹۷۰ بر اثر نارسایی قلبی درگذشت و صفادی در اوایل دهه ۱۹۸۰ توسط فدائیان مسیحی در لبنان کشته شد. با این حال، در ژوئیه ۲۰۰۵، توفیق تیرّاوی، از کهنه‌کاران سازمان آزادی‌بخش فلسطین، به کلاین گفت که صفادی—که تیرّاوی او را دوست نزدیک خود معرفی کرد—«به اندازه شما زنده است».Beyer, Lisa. مورخ بنی موریس می‌نویسد که این حملات باعث جراحات غیرمرگبار در اهداف شد؛ از جمله افرادی در الجزایر و لیبی، فعالان دانشجویی فلسطینی در بن و کپنهاگ، و یک مقام هلال احمر در استکهلم. کلاین همچنین به حادثه‌ای در قاهره اشاره می‌کند که در آن یک بمب عمل نکرد و دو هدف فلسطینی از خطر نجات یافتند.Klein, 116. مأمور پیشین موساد، ویکتور اوستروفسکی، ادعا کرده است که موساد همچنین از تاکتیک‌های جنگ روانی استفاده می‌کرد؛ از جمله انتشار آگهی‌های ترحیم برای شبه‌نظامیان زنده و ارسال اطلاعات بسیار دقیق شخصی درباره افراد به دیگران. ریف نیز اضافه می‌کند که موساد با مقامات رده‌پایین فلسطینی تماس می‌گرفت و پس از ارائه اطلاعات شخصی آن‌ها، به آن‌ها هشدار می‌داد که از هرگونه ارتباط با فعالیت‌های فلسطینی فاصله بگیرند.Reeve, 167. سوء قصدهای دیگر چندین سوءقصد یا تلاش سوءقصد به «خشم خدا» نسبت داده شده است، هرچند در مورد این‌که آیا موساد پشت آن‌ها بوده یا نه تردیدهایی وجود دارد و برخی گروه‌های جداشده فلسطینی به عنوان عاملان احتمالی مطرح شده‌اند. نخستین مورد از این ترورها در ۴ ژانویه ۱۹۷۸ رخ داد، زمانی که سعید حمامی، نماینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) در لندن، هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد. در ۲۷ ژوئیه ۱۹۷۹، زهیر محسن، رئیس عملیات نظامی ساف، در کان، فرانسه، بلافاصله پس از خروج از یک کازینو با شلیک گلوله کشته شد. مسئولان دفتر اطلاع‌رسانی و ارتباطات ساف در بروکسل با صدور بیانیه‌ای، اسرائیل را مسئول این قتل دانستند. ابو داوود، یکی از فرماندهان سپتامبر سیاه که آشکارا ادعا کرده بود در برنامه‌ریزی حمله مونیخ نقش داشته است، در ۱ اوت ۱۹۸۱ در کافه‌ای در هتل ورشو توسط یک مهاجم چندین بار هدف گلوله قرار گرفت. داوود ادعا کرد که این حمله توسط یک مأمور دوجانبه فلسطینی برای موساد انجام شده که ده سال بعد توسط ساف کشته شد. | ## جمع‌بندی | در ۸ ژوئن ۱۹۹۲، عاطف بسسیو، رئیس اطلاعات ساف، در پاریس توسط دو مهاجم مسلح با سلاح‌های دارای صداخفه‌کن هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.