موضوع مقاله: مهناز افخمی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مهناز افخمی | مقدمه: مهناز افخمی (زادهٔ ۲۴ دی ۱۳۱۹ در کرمان) یک فعال حقوق زنان و نویسنده ایرانی است که از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ در سمت «وزیر مشاور در امور زنان» فعالیت می‌کرده‌است. | ## بخش 1: مهناز افخمی | او دومین زن وزیر در ایران پس از فرخ‌رو پارسا و دبیرکل سازمان زنان ایران از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۷ به مدت ۸ سال بوده‌است. او همچنین بنیان‌گذار و رئیس سازمان آموزش و مشارکت زنان (WLP) و مدیر اجرایی بنیاد مطالعات ایران است. افخمی با تأسیس و ریاست چندین سازمان مردم‌نهاد بین‌المللی با هدف ارتقاء جایگاه زن، از دهه ۱۳۵۰ طرفدار حقوق زنان بوده‌است. او نویسنده کتاب‌ها و مقاله‌های متعددی در زمینهٔ حقوق زنان است و سخنرانی‌های بسیاری در مورد جنبش آزادی زنان، حقوق بشر زنان، زنان در رهبری، زنان و فناوری، وضعیت زنان در جوامع با اکثریت مسلمان و مشارکت زنان در ساختن جامعه مدنی و دموکراتیک‌سازی داشته‌است. از کتاب‌های او می‌توان به «به سوی یک جامعهٔ مداراگر»، «زنان در تبعید»، «ایمان و آزادی»، «زنان مسلمان و مشارکت در عرصه‌های سیاسی»، «حقوق زن در ایران» و «آموزش حقوق زنان در جهان اسلامی» اشاره کرد. او از طایفه شیخیه و نوه حسن خان مختارالملک پسر حاج موسی خان پسر ابراهیم خان ظهیرالدوله پسرعمو و داماد فتحعلی شاه قاجار بود که بازماندگانش به خان‌ها ابراهیمی مشهور شدند. محمدکریم خان کرمانی پسر ظهیرالدوله و عموی مختارالملک، بنیان‌گذار شیخی‌های کریم‌خانی کرمان بود که سالها بر کرمان حکومت کردند و صاحب قدرت و ثروت و نفوذ فراوانی بودند. به گفته وی در برنامه پولتیک، مادرش (فردوس نفیسی) و مادربزرگش، از همسران خود جدا شدند و با پذیرفتن نقش سرپرستی خانواده، الگوی وی به عنوان زن مستقل و قوی بودند. مهناز افخمی وقتی یازده سال داشت، مادرش از پدرش مجید خان ابراهیمی جدا شد و به آمریکا رفت. مهناز در دانشگاه سانفرانسیسکو و دانشگاه کولورادو در بولدر تحصیل کرد و در سال ۱۳۴۷ به ایران بازگشت. وی سپس به تدریس زبان انگلیسی در دانشگاه ملی ایران پرداخت پس از آن به عضویت سازمان زنان ایران درآمد و بعداً دبیرکل این سازمان شد. او در سه سال آخر دوره محمدرضا شاه به وزارت امور زنان منصوب شد اما با وقوع انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ از ایران رفت مهناز افخمی اکنون در مریلند به همراه همسرش غلامرضا افخمی زندگی می‌کند. او در سال ۱۹۹۵ «سازمان بین‌المللی آموزش و همکاری زنان» را در آمریکا بنیان گذاشت. این سازمان غیردولتی پس از کنفرانس بین‌المللی زنان در پکن (۱۹۹۵) تأسیس شد و با ۲۰ کشور مختلف همکاری می‌کند (که ایران جزو این کشورها نیست). | ## بخش 2: مهناز افخمی | فعالیت‌ها رهبری و مشارکت سیاسی افخمی در سن ۱۷ سالگی، به یک اتحادیه کارگری پیوست و زمانی که کارفرما او را به‌طور موقت اخراج کرد و دوباره او را به کار گرفت تا از پرداخت هزینه مرخصی جلوگیری کند، نقض حقوق خود را به عنوان کارگر را با موفقیت به چالش کشید. او این واقعه را با اعتقاد خود به این باور که سازماندهی می‌تواند باعث ایجاد تغییرات اجتماعی شود، اعتبار می‌دهد. در سال ۱۹۷۶ از افخمی خواسته شد به کابینه دولت ایران بپیوندد و وزیر امور زنان شود. این پست قبلاً در ایران وجود نداشت و تنها شخصی که چنین موقعیتی را در اختیار داشت فرانسوا ژیرو در فرانسه بود. افخمی در سال ۲۰۰۱، برای تشویق زنان به رهبری در خانواده‌ها، جوامع و کشورها، کتاب راهنمای انتخاب: کتابچه آموزش رهبری برای زنان را منتشر کرد. این کتابچه‌ها برای آموزش در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفته و به چندین چاپ رسیده‌اند. افخمی و خواهرش فرح ابراهیمی در سریال مقصد آمریکا در شبکه پی‌بی‌اس در سال ۲۰۰۵ حضور داشتند. خواهر افخمی در زمان تصدی وزارت او، یکی از رهبران جنبش دانشجویی خواستار سرنگونی محمدرضا پهلوی بود. برابری جنسیتی افخمی در سال ۱۹۶۹، دو سال پس از بازگشت به ایران به عنوان استاد ادبیات و رئیس گروه زبان انگلیسی دانشگاه ملی ایران، به جنبش زنان ایران پیوست و انجمن زنان دانشگاه را بنیان نهاد. افخمی در زمانی که وزیر امور زنان بود، قوانین ایران در زمینه طلاق به زنان حقوق برابر داده بود. او حداقل سن ازدواج را افزایش داد از اشتغال زنان با مرخصی زایمان و مراقبت از کودکان حمایت کرد و قوانین خانواده سال ۱۹۶۷ را ساخت. افخمی به عنوان عضوی در شورای عالی تنظیم خانواده و رفاه ایران و در هیئت امنای دانشگاه کرمان و دانشگاه فرح (دانشگاه الزهرای کنونی) فعالیت کرده‌است. از او او نقل شده که «توانمندسازی زنان یک روند و یک رویکرد جامع است که شامل افزایش آگاهی، مهارت‌سازی و اصلاح قوانین ناعادلانه‌ای است که تحصیلات و اشتغال زنان، مشارکت آن‌ها در تصمیم‌گیری‌ها و مهم‌تر از همه فرصت‌های استقلال اقتصادی آنان را محدود می‌کند.» تبعید و مشارکت در جنبش بین‌المللی زنان هنگامی که انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ آغاز شد، افخمی در سازمان ملل در نیویورک مشغول مذاکره برای ایجاد انستیتوی تحقیق و آموزش بین‌المللی برای پیشرفت زنان (INSTRAW) بود. او هرگز به ایران بازنگشته و در تبعید زندگی می‌کند؛ اگرچه گفته‌است که اگر نظام ایران تغییر کند، دوست دارد برای کمک به بازسازی ایران بازگردد. | ## بخش 3: مهناز افخمی | وی در قطعه «آینده‌ای در گذشته، جنبش زنان پیش از انقلاب» در گلچین ۱۹۸۴ خواهری جهانی است: گلچین جنبش بین‌المللی زنان، که توسط رابین مورگان ویرایش شد، همکاری کرد. وی در سال ۱۹۹۴ ، زنان در تبعید، مجموعه‌ای از پرتره‌های زنان فعال در تبعید سیاسی را منتشر کرد. افخمی سپس به جنبش بین‌المللی حقوق زنان پیوست و گفت: «شرایطی که زنان در آن اشتراک دارند بیش از آن‌هایی است که آنان را از یکدیگر متمایز می‌کند.» وی مشاور دیده‌بان حقوق بشر و معاون اول و مدیر اجرایی خواهری جهانی است؟ افخمی در تعدادی از هیئت‌ها و کمیته‌های سازمان‌های بین‌المللی از جمله کمیته راهبری جنبش جهانی برای دموکراسی (۲۰۱۰–۲۰۱۰)، لیگ بین‌المللی حقوق بشر (۲۰۰۰–۲۰۰۶)، صندوق جهانی زنان (۱۹۹۸–۲۰۰۷)، جنسیت در محل کار (۲۰۰۳–۲۰۰۸)، انجمن بین فرهنگی زنان رهبر (۲۰۱۰)، شبکه جهانی اقدام زنان برای کودکان (۲۰۰۶–۲۰۰۹)، صندوق جهانی زنان (۱۹۹۸–۲۰۰۷)، موزه بین‌المللی زنان (۲۰۰۰–۲۰۱۴)، احقاق حقوق: طرح جهانی سازی اخلاقی (۲۰۰۲–۲۰۱۰) و شبکه حقوق بشر زنان (۲۰۰۰–۲۰۰۴) عضو بوده یا می‌باشد. وی در حال حاضر در کمیته مشورتی بخش حقوق زنان دیده‌بان حقوق بشر، هیئت بنیاد مطالعات ایران و هیئت امنای گالری هنری فریر و نگارخانه آرتور سکلر فعالیت می‌کند. فرهنگ، اسلام و جهانی بودن حقوق افخمی معتقد است که دین و فمینیسم با هم ناسازگار نیستند. با این وجود، فرهنگ و دین می‌توانند از نظر حقوق بشر زنان مشکل‌ساز شوند: «ما باید این سؤال را مطرح کنیم که چرا نفی ابتدایی‌ترین حقوق برخورد مدنی با زنان همیشه بر اساس برخی از نکات اساسی فرهنگ است؟ جنبش زنان ایران افخمی با نگاهی به گذشته و تغییراتی که در ایران قبل از انقلاب رخ داد، گفت: «به نظر من اشتباه اصلی ما این نبود که کارهای دیگری را که باید می‌کردیم انجام ندادیم. اشتباه اصلی ما این بود که شرایطی را ایجاد کردیم که در آن تناقضات مربوط به مدرنی‌سازی، پیشرفت، برابری و حقوق بشر، به ویژه حقوق زنان افزایش یافت و واکنش به کار ما شاید فشار بیش از حد بر ساختار اجتماعی کشور وارد کرد.» وی با تبلیغ کتابی که توسط نوشین احمدی خراسانی، فعال ایرانی نوشته شده‌است، به‌طور علنی از کمپین یک میلیون امضای ایران برای پایان دادن به قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان حمایت کرده‌است. زندگی و فعالیت افخمی در جنبش زنان در ایران ، سنت‌شکنی و زندگی در تبعید از موضوعات زندگی‌نامه فارسی صدای آمریکا در سال ۲۰۱۲ بود. سازمان‌های بنیان‌گذاری‌شده ۲۰۰۶ شبکه جهانی اقدام زنان برای کودکان (با همراهی ماریان رایت ادلمن، ملان ورویر و مادلین آلبرایت) ۲۰۰۶ مجمع بین فرهنگی رهبران زن (با حضور مری رابینسون، لیزا اندرسون و ثریا عبید) ۲۰۰۱ جنسیت در محل کار (با همراهی کومی نیدو، آرونا رائو و جوانا کر) ۲۰۰۰ یادگیری مشارکتی زنان برای حقوق، توسعه و صلح ۱۹۸۹ خواهری یک مؤسسه جهانی است ۱۹۸۱ بنیاد مطالعات ایران نامعلوم برنامه توسعه جنوب تهران نامعلوم انجمن کودکان استثنایی ایران نامعلوم انجمن استادان انگلیسی در دانشگاه‌های ایران نامعلوم انجمن زنان دانشگاهی ایران دیدگاه‌ها اعتراضات خیابانی در پی انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ با حضور پر رنگ زنان همراه بود. مهناز افخمی معتقد است که آنچه توسط زنان در ایران اتفاق افتاد تداوم منطقی حرکتی است که نزدیک به یکصد سال پیش در کشور آغاز شده بود. او در مصاحبه‌ای که در آذر سال ۱۳۹۰ منتشر شد بر این نکته تأکید کرد: «جنبش سبز در ایران تداوم حرکتی است که نزدیک به یک قرن پیش آغاز شد و فرازها و فرودها و تغییر و تحول‌های تکاملی و انقلابی پرشماری را پشت سر گذاشت.» وی وضعیت کنونی در ایران را «مرحله‌ای دیگر از جنبشی در جریان» توصیف می‌کند. | ## جمع‌بندی | افتخارات جایزه یک عمر دستاورد، اتحادیه روابط عمومی آمریکایی‌های ایرانی‌تبار، نیویورک، ایالت نیویورک (۱۵ اکتبر ۲۰۱۵) جایزه پیاده‌روی شجاعت، خدمات مهاجران و پناهندگان لوتران، بالتیمور، مریلند (۲۸ اکتبر ۲۰۱۵) جایزه قهرمان تراست‌ومن ۲۰۱۵ (نامزد فهرست کوتاه) کتاب‌شناسی افخمی با تمرکز ویژه بر حقوق بشر زنان، زنان مسلمان و همچنین جنبش زنان ایران، تعداد زیادی مقاله و کتاب منتشر کرده‌است.