موضوع مقاله: هوهانس خان ماسحیان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # هوهانس خان ماسحیان | مقدمه: هُوْهانِس خان ماسحیان ملقب به مساعدالسلطنه ( و معروف به آوانس خان ارمنی (۹ اسفند ۱۲۴۲ تهران - ۱۳۱۰) نویسنده، مترجم و دیپلمات ارمنی‌تبار اهل ایران و نخستین سفیر ایران در ژاپن بود. | ## بخش 1: هوهانس خان ماسحیان | ابتدای زندگی و تحصیلات هوانس (آوانس) در کوچه ارامنه، محله شاه‌عبدالعظیم، تهران دیده به جهان گشود. پدرش زرونی ماسحیان، از زرگران و جواهرسازان مشهور دربار قاجار و میان درباریان به ابراهیم خان زرگرباشی معروف بود. هوهانس تحصیلات خود را در پاییز ۱۲۴۸ خورشیدی در کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس در محل دروازه شاه‌عبدالعظیم نزد خلیفه مگردیچ آغاز کرد. در ۱۲۵۷ دوره مدرسه هایکازیان را با موفقیت به پایان رساند و چون شاگرد ممتاز مدرسه بود، مسئولان مدرسه به او نشان صلیب طلا اهدا کردند. برای تسلط و آموزش زبان فرانسه، هوانس را به شهر تبریز نزد دایی‌اش، آندون خان یرواندیان فرستادند که به مظفرالدین میرزا ولیعهد زبان فرانسه تعلیم می‌داد. فعالیت‌های سیاسی پس از بازگشت به ایران ابتدا سمت مترجمی و سپس مشاورت سفیر ایران در لندن، برلین، درسدن و توکیو را عهده‌دار بود. در سال‌های فعالیت در تهران سمت دبیری وزارت امورخارجه و مدیریت بخش‌های متعدد آن را به عهده داشت. هوهانس در تهران در دارالترجمه دولتی استخدام شد و مترجمی ناصرالدین‌شاه را به عهده گرفت. در سال ۱۲۶۶ همراه با هیئتی سیاسی به نمایندگی ناصرالدین شاه برای تبریک به ملکه ویکتوریا که پنجاهمین سال ولادتش را جشن گرفته بود به عنوان مترجم به انگلستان رفت. در همین سال ملقب به عمادالوزاره شد و یک قطعه نشان شیر و خورشید درجه سوم دریافت کرد. در سال ۱۲۷۳ هیئتی سیاسی از دربار ایران به قصد عرض تسلیت برای درگذشت الکساندر سوم و تبریک تاجگذاری فرزندش نیکلای دوم به دربار سن پترزبورگ رفت. | ## بخش 2: هوهانس خان ماسحیان | در این سفر تزار نیکلای دوم به هوهانس خان مساعدالسلطنه نشان درجه سوم سنت آنا اعطا کرد. سال بعد، مساعد السلطنه به ریاست دفتر وزیر داخله (کشور) منصوب شد و در سال ۱۲۷۶ به عنوان مترجم، همراه هیئتی سیاسی از ایرانیان، برای عرض تبریک دربار ایران به مناسبت شصتمین سالگرد تولد ملکه ویکتوریا به انگلستان سفر کرد. پس از بازگشت به ایران به وزارت خارجه منتقل شد و سرپرستی دارالترجمه وزارت امور خارجه را به عهده گرفت. در سال ۱۲۷۷ تدریس حقوق بین‌الملل و تاریخ جهان را در شعبه علوم سیاسی مدرسه دارالفنون آغاز کرد. در سال ۱۲۸۴ به عنوان معاون کنسول ایران در برلین تعیین شد و در همان سال نمایندگی دولت ایران را در کنفرانس بین‌المللی 'کشتیرانی و سواحل دریاها و ایستگاه‌های رادیوئی به عهده داشت. او تا سال ۱۲۹۰ در سفارتخانه ایران در برلین خدمت می‌کرد و در همان سال رئیس دفتر میرزا ابوالقاسم خان ناصرالملک نایب السلطنه احمدشاه قاجار شد. هوهانس خان که پس از رواج شناسنامه و حذف القاب در ایران با نام آوانس خان مساعد شناخته می‌شد، در سال ۱۳۰۵ به نمایندگی ارمنیان جنوب ایران در مجلس شورای ملی انتخاب شد اما در ۲۵ تیر ۱۳۰۶ استعفا داد و به سمت وزیر مختاری ایران در انگلستان برگزیده شد. سه سال بعد در هفدهم تیر ۱۳۰۹ به عنوان نخستین سفیر ایران در ژاپن معرفی شد و آخرین سفر خود را آغاز کرد. او در کنار سیاست، فعالیت چشمگیری نیز در عرصه ادبیات داشت و یکی از بهترین مترجمین آثار شکسپیر و چهرهٔ درخشان ترجمهٔ معاصر زبان ارمنی شناخته می شود. از جملهٔ کارهای او می‌توان به ترجمه پانزده اثر شکسپیر به زبان ارمنی و همچنین ترجمه سفرنامه برادران شرلی به فارسی اشاره کرد. هوهانس خان نزدیک به پنجاه جلد کتاب از نویسندگان مشهور اروپا مانند: الکساندر دوما، پیر لوئی، چارلز دیکنز و نویسندگان دیگر، برای مطالعه ناصرالدین شاه ترجمه کرد. | ## بخش 3: هوهانس خان ماسحیان | همچنین تعدادی نمایشنامه از آثار نویسندگان اروپایی ترجمه کرد و در اختیار انجمن دوستداران تئاتر گذاشت که در سال ۱۲۶۰ تأسیس شده بود. او با شرکت انتشاراتی ارمنیان در شهر تفلیس برای چاپ نمایشنامه‌هایی که از ویلیام شکسپیر ترجمه می‌کرد قراردادی بست. از دیگر ترجمه‌های او از شکسپیر می‌توان به آثار:(آن طور که می‌خواهید، رومئو و ژولیت و نمایشنامه تاجر ونیزی) را نام برد و همچنین ترجمه نمایشنامه‌های مکبث و اتلو که در سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۲ در وین به چاپ رساند. هوهانس خان در سال ۱۲۸۷ به نمایندگی دولت ایران در کنفرانس بین‌المللی نویسندگان در شهر برلین (۳۸۴) و در بهار ۱۲۹۵ در مجمعی به نام شکسپیرشناسی در شهر لندن شرکت کرد. هوانس خان ماسحیان همچنین دارای فعالیت مطبوعاتی بود و در سال ۱۲۷۳ (۱۸۹۴) اولین روزنامه ارمنی‌زبان تهران را به نام شاویق با همکاری تعدادی از ارمنیان منتشر کرد. او را به تهران بردند و در دوازدهم فروردین ۱۳۱۱ با تشریفات رسمی در ده ونک در محوطه کلیسای میناس مقدس دفن کردند. به این مناسبات در روزنامه ایران روز پنجشنبه یازدهم فروردین ۱۳۱۱ اطلاعیه‌ای به این شرح درج شد: مقبره او هم‌اکنون در کلیسای مریم مقدس تهران قرار دارد. آثار هوهانس خان طی چهل سال فعالیت ادبی خود، تعداد بسیاری کتاب به زبان فارسی ترجمه کرده‌است؛ ولی از تعداد اندکی از ترجمه‌های او آگاهیم. اخبار روز عقیده در باب ایران و هند سیاحتنامه اومبری شورش هندوستان در ۱۸۵۷ (به کوشش صفاء الدین تبرائیان) هندوستان و استیلای انگلیس سفرنامه بنجامین آمریکای مدخلیت ایران در مسئله شرق' سفرنامه استانلی به آفریقا تاریخ بیست و شش ساله حکومت الکساندر دویم میشل استروگف سیاحت نامه دور دنیا سفرنامه برادران شرلی تحقیقات دربارهٔ چین از ولتر'' یادبودها در سال ۱۹۶۴ میلادی (۱۳۴۲ خورشیدی) که برابر با چهارصدمین سال تولد شکسپیر و صدمین سال تولد اوانس خان ماسحیان مساعدالسلطنه بود، ارمنیان تهران برای بزرگداشت او مراسم باشکوهی برپا و از اوانس خان تجلیل کردند. | ## جمع‌بندی | مدال‌ها و نشان‌ها هوانس خان در طول سال‌های فعالیتش مفتخر به دریافت مدال‌ها و نشان‌های فراوانی گشته که از آن جمله می‌توان به نشان‌های درجه یک و دو شیر و خورشید و نشان استانیسلاوسکی از روسیه اشاره کرد.