موضوع مقاله: شامی کرمانشاهی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شامی کرمانشاهی | مقدمه: مراد مشتاق معروف به شامی کرماشانی (زادهٔ ۱۲۹۶ در کرمانشاه – درگذشتهٔ ۲ آذر ۱۳۶۳ در کرمانشاه) شاعر کردزبان بود. | ## بخش 1: شامی کرمانشاهی | اشعار او به گویش کردی جنوبی از زبان کردی و به لهجهٔ کردی کرمانشاهی سروده شده‌است. وی در دوران کودکی، پدر و مادر خود را از دست داد و از همان سال‌ها مجبور بود با اتکا به قوت بازوی خود زندگی‌اش را اداره کند.سلطانی، محمدعلی، حدیقهٔ سلطانی: احوال و آثار شاعران برجستهٔ کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۲۹۲. فقر شدید به شامی امکان تحصیل نداد و او بی سواد ماند، با این حال وی با یکی از روحانیان شهر به نام شمس‌الدین آل آقا (شمس‌العلما) ارتباط پیدا کرد و وی شامی را با ادبیات کلاسیک فارسی و به ویژه خیام، سعدی و حافظ آشنا کرد. محمدعلی سلطانی ادعا می‌کند که وی در وقایع سال ۱۳۳۲ خورشیدی، به عضویت جبهه ملی ایران درآمده بوده‌است.سلطانی، محمدعلی، حدیقه سلطانی: احوال و آثار شاعران برجسته کرد و کردی سرایان کرمانشاه از عهد تیموری تا عصر حاضر، جلد یکم، تهران: نشر سها، چاپ یکم ۱۳۸۴، ص۲۹۵. شامی در دوم آذر ماه ۱۳۶۳ در سن ۶۷ سالگی در پی یک بیماری طولانی در کرمانشاه درگذشت. کلمه «شامی» نه تنها مخفف و فرم عامیانۀ نام «شاهمراد» در کردی جنوبی است، بلکه صفت نسبی و به معنای «منسوب به زمان شام» نیز هست که به تاریکی زندگی شاعر به دلیل نابینا بودن او اشاره دارد. | ## بخش 2: شامی کرمانشاهی | همچنین از نظر قواعد دستور زبان نیز در خور تحسین است و مسائل ظریف صرفی و نحوی در اشعار او به وفور به چشم می‌خورد. جناس تامسلطانی، محمدعلی، چنانی: دیوان شامی کرماشانی، با مقدمه و شرح احوال شاعر، حواشی و تعلیقات، به‌اهتمام محمدعلی سلطانی، تهران: سها، ۱۳۷۴، ص۸. جناس زایدسلطانی، محمدعلی، چنانی: دیوان شامی کرماشانی، با مقدمه و شرح احوال شاعر، حواشی و تعلیقات، به‌اهتمام محمدعلی سلطانی، تهران: سها، ۱۳۷۴، ص۹. تشبیه مطلق مراعات نظیر''' آثار تاکنون سه تصحیح از اشعار شامی کرمانشاهی انجام شده و با مشخصات زیر به چاپ رسیده‌است: شامی کرماشانی، شاه‌مراد، چه‌پکه‌گوڵ: چه‌ند پارچه‌یه‌ک له ش‍ێعره‌کانی شامی کرماشانی (دسته‌گل: اشعار شامی کرمانشاهی)، تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، انتشارات سروش، ۱۳۶۴. شامی کرماشانی، شاه‌مراد، چه‌پکه‌گوڵ: چه‌ند پارچه‌یه‌ک له شێعره‌کانی شامی کرماشانی (دسته‌گل: اشعار شامی کرمانشاهی)، ئاماده کردنی ماجد مه‌ردوخ روحانی، تهران: آنا، مهاباد: موساسیر، ۱۳۹۰. شامی کرماشانی، شاه‌مراد، چنانی: دیوان شامی کرماشانی، با مقدمه و شرح احوال شاعر، حواشی و تعلیقات، به‌اهتمام محمدعلی سلطانی، تهران: س‍ُها، ۱۳۷۴. | ## بخش 3: شامی کرمانشاهی | ش‍ام‍ی‌ ک‍رم‍انش‍ان‍ی‌، ش‍اه‌م‍راد، اشعار شامی کرمانشاهی، به کوشش یداله یوسفی‌پور (فرشید یوسفی)، کرمانشاه: ماهتاب غرب ‫، ۱۳۹۸.‬ ترجمۀ آثار بخشی از اشعار شامی به زبان فارسی ترجمه شده‌است: شامی کرماشانی، شاه‌مراد، کرانشینی، برگردان به فارسی به کوشش م. ش‍ام‍ی‌ ک‍رم‍انش‍ان‍ی‌، ش‍اه‌م‍راد، شعر کرانشینی کُردی''، نسخۀ مصور با ترجمۀ فارسی، به کوشش خسرو پرهام، کرمانشاه: دینور ‫، ۱۳۹۹. اقتباس از آثار بر اساس شعر بلند کرانشینی از شامی کرماشانی فیلمی به نام کرانشینی به کارگردانی غلامحسین لطفی در صدا و سیمای مرکز کرمانشاه ساخته شده‌است. این فیلم در اولین ج‍ش‍ن‍وارۀ ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی‌ وی‍دئو و ف‍ی‍ل‍م‌ س‍وره‌ که در دی ۱۳۷۲ در اصفهان برگزار شد مقام اول را کسب کرده‍م‍س‍ف‍ر ب‍ا ل‍ش‍ک‍ر ه‍ن‍روران‌ ک‍رای‍ه‌‌ن‍ش‍ی‍ن‌ ...، نوشتۀ مسعود پیامنی، در روزنامۀ جمهوری اسلامی، ۱۳ دی‌ ۱۳۷۲، ص‌ ۱۱؛ بازدید در ۹ مهر ۱۴۰۰. | ## جمع‌بندی | و از شبکۀ سوم سیمای جمهوری اسلامی ایران نیز با زیرنویس فارسی پخش شد.خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): گفت‌و‌گوی هفته‌نامۀ نقد حال با پرویز اعراضی، شاعر طنزپرداز و هنرمند کرمانشاهی، نوشته‌شده در ۱۸ آبان ۱۳۹۳؛ بازدید در ۹ مهر ۱۴۰۰.