موضوع مقاله: جکس (ژورنال) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # جکس (ژورنال) | مقدمه: این مجله که در سال ۱۸۷۹ تأسیس شد، یکی از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین نشریات علمی در رشتهٔ شیمی است. | ## بخش 1: جکس (ژورنال) | جکس بیشترین تعداد استناد را در این حوزه دریافت می‌کند؛ به‌طوری‌که در سال ۲۰۲۴ بیش از ۶۰۱٬۴۸۵ استناد ثبت شده است. این مجله به انگلیسی منتشر می‌شود و مقرّ آن در واشینگتن دی‌سی، ایالات متحده آمریکا است. تاریخچه تأسیس و آغاز فعالیت تاریخ جکس عمیقاً با سازمان‌دهی شیمی در ایالات متحدهٔ آمریکا گره‌خورده است. این انجمن به زودی نیاز به بستری برای انتشار پژوهش‌های اعضایش احساس کرد و جکس را در آوریل ۱۸۷۹ پایه‌گذاری نمود. اما انجمن شیمی آمریکا، با تصمیمی آگاهانه برای متمرکز کردن تحقیقات برتر، اقدام به ادغام نشریات دیگر کرد. این ادغام‌ها، به‌خصوص مورد دوم، جکس را به مرجع یکپارچهٔ شیمی و نشریهٔ پرچم‌دار انجمن تبدیل کرد. او دارای درجهٔ دکتری از دانشگاه هاروارد و شهرتی جهانی در زمینهٔ سنتز نامتقارن محصولات طبیعی پیچیده دارد. معیار اصلی پذیرش، صرفاً دقتِ علمی نیست (اگرچه حداقل شرط است)، بلکه ارتباط یافته‌ها برای شیمیدانان خارج از تخصص محدودِ نویسنده است. دامنهٔ موضوعی جکس تقریباً تمام جنبه‌های شیمی معاصر را پوشش می‌دهد: حوزه‌های اصلی: شیمی آلی، شیمی معدنی، شیمی‌فیزیک، و شیمی تجزیه. حوزه‌های میان‌رشته‌ای: بیوشیمی و شیمی دارویی، بیوتکنولوژی، کاتالیز، علوم مواد و نانوفناوری، انرژی، شیمی محاسباتی و نظری، و مهندسی شیمی. انواع منتشرات جکس سه دستهٔ اصلی از مقالات را منتشر می‌کند: مقالات اصلی (Articles): گزارش‌های کامل تحقیقاتی شامل روش‌شناسی، یافته‌ها و نتایج. فرآیند ویراستاری و داوری تریاژ تحریری برای مقابله با حجم فزاینده ارسالی‌ها، هیئت تحریریه جکس سیاستی دنبال می‌کند که **بیش از ۷۰٪** از مقالات را بدون ارجاع به داوران خارجی رد می‌کند. دلایل شامل عدم تطابق با استانداردهای جکس، داده‌های ناکافی، یا تمرکز بیش‌ازحد تخصصی است. سری تاریخی (۲۰۱۷–۲۰۲۴): سال گزارش ضریب تأثیر (IF) ۲۰۱۷ ۱۴٫۳۵۷ ۲۰۱۸ ۱۴٫۶۹۵ ۲۰۱۹ ۱۴٫۶۱۲ ۲۰۲۰ ۱۵٫۴۱۹ ۲۰۲۱ ۱۶٫۳۸۳ ۲۰۲۲ ۱۵٫۰ ۲۰۲۳ ۱۴٫۴ ۲۰۲۴ ۱۵٫۷ معیارهای دیگرِ کتاب‌سنجی (۲۰۲۴) انجمن شیمی آمریکا از بیانهٔ DORA پشتیبانی می‌کند که استفاده از معیارهای متنوع (بجای اتکای تنها بر IF) را توصیه می‌کند. جکس‌او (JACS Au) جکس‌او (که «Au» نماد شیمیایی طلا و اشاره به دسترسی طلایی است) نسخهٔ خواهری کاملاً متن‌باز از جکس است که در ۲۰۲۰ راه‌اندازی و از ۲۰۲۱ منتشرات آن شروع شد. | ## بخش 2: جکس (ژورنال) | تناوب انتشار: ماهانه نوع دسترسی: کاملاً متن‌باز (Gold Open Access) ضریب تأثیر (۲۰۲۳): ۸٫۵ هزینهٔ APC: کمتر از JACS (برای کشورهای در‌حال‌توسعه تخفیفات دارد) دانلود‌ها و دسترسی جهانی رونق دانلود‌ها جکس در سال‌های اخیر افزایش قابل‌ملاحظه در دانلود‌های مقالات را تجربه کرده است: سال دانلود‌های سالانه (تقریبی) ۲۰۲۱ ~۲۵ میلیون ۲۰۲۲ ~۳۱ میلیون ۲۰۲۳ ~۳۷ میلیون ۲۰۲۴ ۴۷٫۹۶ میلیون دسترسی جهانی در ۲۰۲۴، مقالات جکس در ۱۷۳ کشور دانلود شد، که نشان‌دهندهٔ اهمیتِ علمی جهانی جکس است. توزیع جغرافیایی و جهانی‌نمایی توزیع نویسندگان توزیع جغرافیایی نویسندگانِ مقالات جکس (بر اساس داده‌های ۲۰۲۴) نشان‌دهندهٔ جایگاهِ واقعاً جهانی این مجله است: منطقهٔ جغرافیایی درصد مقالات آسیای شرقی و اقیانوسیه ۳۳% اروپا ۳۳% نیمکرهٔ غربی (آمریکا و کانادا) ۲۷% سایر مناطق ۷% این توزیع منعکس‌کنندهٔ نقش جکس به‌عنوان مرجع علمی جهانی در شیمی است، با وجود پایهٔ تحقیقاتی قوی در هر سه منطقهٔ اصلی. مقالات برجسته و دستاورد‌های نوبل تأثیرِ واقعی جکس فراتر از معیارهای عددی است؛ در نقشی که به‌عنوان بستر انتشار برخی از شاخص‌ترین اکتشافات علمی ایفا کرده، نهفته است. جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۵ جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۵ به سوسومو کیتاگاوا، ریچارد رابسون و عمر مونس یاغی برای توسعهٔ چارچوب‌های آلی-فلزی (MOFs) اعطا شد. جکس محلِ انتشار مقالات بنیادینی بود که این رشتهٔ علم نوین را بنیادیں نهاد: ریچارد رابسون: دو مقالهٔ کلیدی در سال ۱۹۸۹ در جکس منتشر کرد. جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۴ جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۴ به دیوید بیکر بیوشیمیدان برای طراحی محاسباتی پروتئین‌ها، و به دمیس هاسابیس و جان ام. بیکر نویسندهٔ پرفعالی در جکس است و مقالات بنیادی خود را در این مجله منتشر کرده است. جایزهٔ نوبل شیمی ۲۰۲۲ جایزهٔ نوبل ۲۰۲۲ به کارولین برتوزی، مورتن ملدال، و کارل شارپلس برای توسعهٔ شیمی کلیک و شیمی بیواورتوگونال رسید. آثار کلاسیک لینوس پاولینگ (دهه ۱۹۳۰): مقالات نشانی‌شاخص او درباره «ماهیت پیوند شیمیایی» را در جکس منتشر کرد (مثلاً سال ۱۹۳۲). رابرت برنز وودوارد (دهه ۱۹۷۰): سنتز کاملِ ویتامین ب۱۲ با آلبرت اشنموزر یک دستاورد تاریخی بود که گزارش‌های آن با JACS مرتبط بود و شیمی آلی را متحول کرد. چالش‌ها و جنجال‌های علمی جکس، صرف‌نظر از موقعیت برجستهٔ خود، با حواشی و چالش‌های علمی و ویراستاری روبرو شده است. ادعای همجوشی هسته‌ای سرد (۱۹۸۹) در ۱۹۸۹، استنلی پونس و مارتین فلیچمن ادعای همجوشی در دمای اتاق را در JACS مطرح کردند. پرونده ترکیبات اکسو (۲۰۰۴–۲۰۱۲) کریگ هیل از دانشگاه امری بین ۲۰۰۴–۲۰۰۷ مقالاتی منتشر کرد که ترکیبات فلزات اکسو جدیدی را توصیف می‌کردند (دو مقاله در JACS و یکی در Science). از ۱۰۸۳ اطلاعیهٔ تحریری (۲۰۰۰–۲۰۲۳)، ۱۸ مورد غلط برچسب خورده بود؛ یعنی دقت ۹۷٫۴٪ داشت. موارد دیگر تقلب علمی پرسنجیت ماهاتو - دانشگاه کیوشو ژاپن: یک مقاله در JACS (۲۰۱۶) پس‌گرفته شد. | ## بخش 3: جکس (ژورنال) | پس از تحقیق دانشگاه کیوشو و اعتراف ماهاتو، مشخص شد که داده‌های خام دستکاری شده‌اند. بنگو سِزِن و دالیبور سِمز - دانشگاه کلمبیا: سه مقاله در JACS که توسط سِزِن (دانشجوی فارغ‌التحصیل) انجام شده بودند در ۲۰۰۶ پس‌گرفته شدند. تریاژ سختگیرانه**: سیاست رد بیش از ۷۰٪ مقالات بدون داوری خارجی، هرچند ضروری به نظر می‌رسد، منجر به حذف برخی پژوهش‌های معتبر می‌شود. انتقادات و بحث‌های علمی انتقادات از مدل هیبریدی دسته‌ای از جامعه علمی، به‌خصوص حامیان دسترسی آزاد کامل (Plan S)، مدل هیبریدی جکس را از جوانب مختلف بررسی کرده‌اند. محدودیت‌های دسترسی برای محققان ایرانی روابط جکس با جامعهٔ علمی ایران دارای پیچیدگی‌هایی است. با این‌حال، پس از اعتراضات گسترده و هماهنگی با دفتر کنترل دارایی‌های خارجی (OFAC)، عضویت‌ها دوباره فعال شدند. فرآیند تریاژ تحریری سیستم تریاژِ جکس که بیش از ۷۰٪ مقالات را در مرحلهٔ نخست رد می‌کند، بحث‌هایی را برانگیخته است. برخی محققان بیان می‌کنند این سیاست ممکن است پژوهش‌های معتبر اما تخصصی‌تر را به مجلاتِ دیگر برگذاردِ. از سوی دیگر، ویراستارانِ جکس استدلال می‌کنند این فیلتر کیفیتِ منتشرات و جذابیتِ فراگیر را حفظ می‌کند. تأثیر و حضور در تحقیقات فارسی جایگاه جکس در ایران جکس در ایران به‌عنوان یک مرجع معتبرِ شیمی شناخته می‌شود. تحلیل‌های استنادی نشان‌دهندهٔ این‌اند که مقالات شیمی منتشر‌شدهٔ در مجلات فارسی، در بیشتر موارد، به جکس و سایر مجلات ACS ارجاع می‌دهند. تعدد مقالات ایرانی بر اساس اطلاعات Scopus (دورهٔ ۲۰۲۰–۲۰۲۴)، حدود ۱۸۰ مقاله با حداقل یک نویسندهٔ همکار ایرانی در جکس منتشر شده است. نتیجه‌گیری جکس صرفاً یک مجلهٔ با ضریب تأثیرِ بالا نیست؛ بلکه یک نهادِ تاریخی است که موقعیتِ «نشریهٔ پرچم‌دار» خود را از طریق بیش از ۱۴۵ سالِ انتشارِ پیاپی، ادغام‌های استراتژیک، و نقشِ محوری در ایجادِ **موتورِ اقتصادیِ ACS** (خدمات چکیده‌های شیمی) به دست آورده است. | ## جمع‌بندی | در دنیای امروزِ مجلات علمی، جکس موقعیتِ برتری خود را از طریق: - **بین‌المللی‌سازی رهبری** (انتصاب سردبیرانِ از موسسات جهانی) - **تکاملِ دامنهٔ علمی** (پذیرش تحقیقاتِ میان‌رشته‌ای) - **انعطاف‌پذیری تجاری** (مدل هیبریدی و راه‌اندازی جکس‌او) حفظ کرده است.