موضوع مقاله: رستم | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # رستم | مقدمه: رُسْتَم که با نام‌های رستم سیستانی یا رستم دستان نیز شناخته می‌شود، نام‌آورترین پهلوان ایرانی در شاهنامه و به تبع آن، مهم‌ترین چهرهٔ اسطوره‌ای ادبیات فارسی است. | ## بخش 1: رستم | او فرزند زال و رودابه است و نبیره گرشاسپ و از راه گرشاسپ به جمشید می‌رسد؛ و تبار مادری او نیز به مهراب و ضحاک می‌رسد. از مشهورترین نبردهای میتوان به گذشتن از هفت‌خان و نبرد او با اسفندیار، پسرش سهراب، کاموس کشانی و فتح کوه سهند اشاره کرد. پس از شاهنامه، رستم در فرامرزنامه، بانوگشسب‌نامه، جهانگیرنامه و برزونامه نیز به کار برده شده است. در اصل از دو جزء تشکیل شده است: «رُس» از /raodha/ (به معنی بالیدن و نمو یافتن) [رستن و روییدن از همین ریشه است] + «تَهم» /taxma/ که در فارسی باستان و گاتاها و دیگر بخش‌های اوستا به معنی «دلیر» و «پهلوان» آمده است و «تهمتن» نیز از همین ریشه است؛ به معنی بزرگ پیکر و قوی اندام و در حقیقت تهمتن معنی واژه رستم است. بنابر آنچه گفته شد، رستم یعنی کشیده بالا و بزرگ تن و قوی پیکر.یشتها، ص ۱۳۹فرهنگ ایران باستان، ص ۲۲۸ در ادبیات پهلوی نام رستم به صورت «رُت‌ستَخمَک» /rot-staxmak/ یا «رُت‌ستَخم» /rot-staxm/ و «رُت‌ستَهم» /rot-stahm/ آمده است.بندهشن بزگ، فصل‌های ۳۳ و ۳۵کتاب شهرستان‌های ایران یوزف مارکوارت تصور کرده است که واژه «رُت‌ستَخمَ» در اوستا «رَنتَستَخمَ» /ranta-staxma/ و یکی از عنوان‌ها و صفت‌های گرشاسپ بوده است و این دو پهلوان نه‌تنها از جهت اعمال پهلوانی به یکدیگر شبیه‌اند، بلکه از نظر مذهبی نیز شباهت و قرابت دارند. | ## بخش 2: رستم | تئودور نُلدکه، برعکسِ مارکوارت، معتقد بود که داستان زالِ زر و رستم به‌هیچ‌روی با روایت گرشاسپ ارتباطی ندارد و نسب‌نامهٔ آن دو ساختگی و مجعول است؛ چرا که اولاً در اوستا از ایشان نامی نیامده است و دوم آن‌که گرشاسپ در اوستا و در بعضی موارد در شاهنامه در شمار شاهان است؛ در صورتی که زال و رستم از پهلوانان شمرده می‌شوند.حماسه‌سرایی در ایران، صص ۵۶۳ و ۵۶۴ مهرداد بهار بیان کرده است که «بیشتر می‌توان احتمال داد که رستم پهلوان اساطیر اقوامی بیگانه، احتمالاً سکایی بوده که به علت آمیختن ایشان با ایرانیان وارد افسانه‌های ملی ما گردیده است».اساطیر ایران، ص ۴۹ البته زبان‌شناسان نام رستم را کاملاً ایرانی می‌دانند و این نظریهٔ سکایی بودن منشأ آن را کم می‌کند. دربارهٔ چگونگی به دنیا آوردن رستم در اشعار حکیم ابوالقاسم فردوسی آمده که رودابه، همسر زال، دچار درد شدید زایمان گردید و نتوانست طفل را به دنیا آورد. در این عهد روحانیون و موبدان علاوه بر انجام وظایف دینی، پزشکی نیز می‌کردند و بدین جهت وی در علاج، توأم دارو و ادعیه به کار می‌برند. آنگاه پهلویش را شکافت سپس سر جنین که به طرف راه طبیعی خروج (فرج) بود برگردانیده و آن را از رحم خارج نمود. برای آنکه محل بخیه عفونی نشود به آن مرهم ضدعفونی‌کننده و التیام بخش مالید.مرهم مزبور را نیز از مخلوط مشک ساییده شده و شیر تهیه کرده بودند بدین ترتیب رستم سالم به دنیا آمد و مادرش رودابه نیز زنده ماند. | ## بخش 3: رستم | (متن شعر را می‌توانید علاوه بر نگاره در اینجا بخوانید:) این برگ سندی است که می‌گوید برخی از نسخه‌های شاهنامه برخی کلمات را که دارای تلفظ دال هستند با ذال بیان کرده‌اند؛ مثلاً نهیذ (نهید)، کردار بذ (کردار بد) و آمذ بروذ (آمد به رود). مهم‌ترین حوادث و اقدامات رستم در شاهنامه گذشتن از هفت‌خان نبرد با سهراب نبرد با اسفندیار فتح دژ سپندکوه آوردن کیقباد از البرز کوه نجات کی‌کاووس از بند شاه هاماوران بیرون راندن افراسیاب از ایران که در غیبت کاووس به ایران تاخته و آن را تسخیر کرده بود پرورش سیاوش پسر کاووس کشتن سودابه همسر کیکاووس به خونخواهی سیاوش خونخواهی سیاوش و تاختن به توران حضور در جنگ با خاقان چین و کشتن کاموس کشانی و اسارت خاقان چین کشتن اکوان دیو نجات بیژن پسر گیو از چاه افراسیاب. پرورش بهمن پسر اسفندیار در سایر منظومه‌ها جنگ با برزو از خواجه عمید عطاری رازی جنگ با جهانگیر پسر خود از قاسم مادح مرگ رستم در شاهنامه طول عمر پهلوانانی که از نسل سام یل (پدر بزرگ رستم) هستند، بسیار طولانی ذکر شده است و به همین طریق طول عمر رستم نیز در حدود ششصد سال بوده که البته به مرگ طبیعی نیز از دنیا نرفته است و با حیله شاه کابل و به دست برادر ناتنی‌اش، شغاد، به چاه افتاد و کشته شد در این واقعه برادر دیگر رستم، به نام زواره و رخش نیز کشته شدند. | ## جمع‌بندی | رستم در طول عمر خود هم‌عصر پادشاهان بسیاری بود که عبارتند از منوچهر - نوذر - زو - گرشاسب - کیقباد - کیکاووس - کیخسرو - لهراسب و گشتاسب و سرانجام بهمن.