موضوع مقاله: دیواندره | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # دیواندره | مقدمه: دیواندره، با ارتفاع ۱,۸۵۰ متر، سر راه سنندج به سقز، در ۴۰۰ کیلومتری غرب تهران و ۶۶ کیلومتری شمال سنندج قرار دارد و اقلیم آن معتدل مایل به سرد و نیمه‌خشک است. | ## بخش 1: دیواندره | این شهر را از طرفی رشته کوه‌های چهل‌چشمه، هوازو، دشت سارال و از طرفی دیگر منطقه‌های بیجار گروس و تیلکو آن را احاطه کرده‌اند. غار کرفتو با فاصله ۷۰ کیلومتر در شمال غربی شهرستان دیواندره قرار دارد که نمونه‌ای بارز از دوران زندگی پیشینیان مردمان کرد در این منطقه می‌باشد. این غار نشانگر وجود تمدن و حیات تا دو هزار سال قبل از میلاد در منطقه دیواندره است. زبان اهالی این شهر کردی مرکزی با لهجه اردلانی است و زبان فارسی به عنوان زبان آموزش و نوشتار رسمی‌ مورد استفاده قرار می‌گیرد. ریشه نامگذاری دیواندره از دو کلمه دیوان + دره تشکیل شده‌است، دیوان یعنی جایگاه و محل قانون، عدالت و جای حل اختلافات و چون این دیوان خانه معروف گشته‌است. پسوند دره درساختار اسمی اکثر سکونت گاه ها و روستاهای اطراف ناحیه دیواندره و شهر #دیواندره وجود دارد که نشان دهنده اشتراک قومی مذهبی و فرهنگی و نزدیکی جغرافیایی آن ها با حوزه شهرستان دیوان دره می باشد مانند .قره‌دره .دوزخ‌دره .اله‌دره‌. و...نشان می دهد این روستا ها همجوار و هم نژاد شهرستان دیواندره می باشند دیواندره می‌تواند همچون کلمه دێولان که شهری نزدیک به آن است از کلمه باستانی دێو به معنای خدا ساخته شده باشد؛ یعنی دره خدایان. | ## بخش 2: دیواندره | وضعیت طبیعی موقعیت جغرافیایی شهر دیواندره بین ۳۵ درجه و ۵۲ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی‌ و ۴۶ درجه و ۵۸ دقیقه عرض شمالی تا ۴۷ درجه و ۶ دقیقه طول شرقی‌ از نصف النهار گرینویچ واقع شده است. به‌ لحاظ مرز‌های داخلی‌، از شمال‌ به‌ شهرستان‌ تکاب از استان آذربایجان غربی، از شرق‌ به شهرستان بیجار، از جنوب‌ به‌ شهرستان سنندج، از غرب‌ به‌ شهرستان سقز و از جنوب‌ غربی به‌ بخش‌ سرشیو از مریوان محدود می‌شود. رودخانه ها رودخانه های فراوان در شهرستان جریان دارد، که اکثر آنها فصلی است و از آب شدن برف ها و بارندگی های فصلی به وجود می آید. در منطقه دو رودخانه مهم و دائمی به نام های قزل اوزن و یول کشتی وجود دارد که رودخانه قزل اوزن از ارتفاعات چهل چشمه و سارال سرچشمه می گیرد و با نام سفید رود به دریای خزر می ریزد . رودخانه یول کشتی نیز سرچشمه آن حوضه های ابگیر فلات اوباتو است که پس از طی مسیری به رود قزل اوزن می پیوندد. کوه‌ها بام کردستان یعنی قله قولی زلیخا با ارتفاع 3195متر در شهرستان دیواندره روستای بست است چهل‌ چشمه‌ از رشته کوه‌های مرتفع‌ کردستان است که در منطقه‌ بخش چهل چشمه ’ شهرستان دیواندره‌ قرار دارد. نام چهل چشمه به سبب وجود آبشارها و چشمه‌های فراوان آن برای این کوه انتخاب شده است. | ## بخش 3: دیواندره | قله سلطان اغزتو و قله شاه نشین می باشد آب و هوا بنا بر طبقه بندیهای جغرافیایی شهرستان دیواندره در مناطق کوهستانی طبقه‌بندی می‌شود. وجود کوه‌هایی مانند «هوازو»، «تاله سوار» و «شیخ شرف» در نزدیکی شهر و قلل مرتفع رشته کوه چهل چشمه در سطح شهرستان؛ باعث شده‌است تا زمستانهایی سرد، تابستانهای معتدل و بهاری بارانی و دلپذیر داشته باشد. پیشینه تاریخی شهرستان دیواندره از زمان صفویه به بعد تحت نفوذ دو شهر بزرگ استان کردستان –سنندج در جنوب و سقز در شمال –بوده است . با تقویت راه سنندج –سقز، به تدریج روستای دیواندره در وسط این راه، به عنوان یک مرکز جمعیتی و بین راهی گسترش می یابد و در سال های اوایل دهه پنجاه شمسی به صورت یک شهر کوچک پا به عرصه وجود می نهد. در کنار این عامل با توجه به رشد اقتصادی –اجتماعی منطقه و افزایش ارزش افزوده، ایجاد یک مرکز جمعیتی به صورت شهر برای تجمع و انباشت ثروت و مبادله کالا ضرورت می یابد. بدیهی است که این مرکز باید بهترین دسنرسی را با شهرهای بلافصل آن و بالاخص مرکز استان، داشته باشد. در سال 1345، دیواندره یکی از بخش های شهرستان سنندج بوده و پرجمعیت ترین روستای آن دیواندره بوده که 1822 نفر جمعیت داشته است. | ## جمع‌بندی | گویش مناطق شمالی به گویش کرد تکابی و گویش مناطق جنوبی و شرقی به گویش اردلانی و لیلاخی نزدیکتر است.