موضوع مقاله: هندوشاه نخجوانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # هندوشاه نخجوانی | مقدمه: هندوشاه ابن بدرالدین سنجر ابن عبدالله صاحبی گیرانی نخجوانی ملقب به فخرالدین نویسنده، ادیب، مورخ و شاعر قرون هفتم و هشتم هجری است. | ## بخش 1: هندوشاه نخجوانی | زندگی‌نامه نام کامل او ابوالفضل ابن بدرالدین سنجر ابن عبدالله صاحبی گیرانی نخجوانی است. پسرش از وی اینگونه یاد می‌کند: «پدرم فاضل سعید مغفور مولانا فخرالدین هندوشاه نخجوانی-قدس الله روحه العزیز-...»از این جمله اینگونه برمی‌آید که لقب او فخرالدین بوده است. بار دیگر چنانچه مطلوبست/برسانم به خطه نشوی» با توجه به نگارش لغتنامه «صحاح عجم» به سال ۶۷۷ هجری قمری به یقین وی در نیمه نخست قرن هفتم بدنیا آمده و در نیمه نخست قرن هشتم حدود سال ۷۲۸–۷۲۷ هجری فوت کرده است. برخی محققان از روی پاره‌ای قرائن به‌طور ضمنی تاریخ تولد هندوشاه را حدود ۶۴۵ هجری تخمین زده‌اند.ابن اثیر، عز الدین علی بن محمد شیبانی؛ الکامل فی التاریخ؛ بیروت: دار صادر،1385 ق. 1965 م‌ هم‌چنین تاریخ وفات وی را گاه حدود ۷۳۰ هجریابن خلدون، عبدالرحمن؛ مقدمه ابن خلدون؛ چ اول؛ بیروت: دارالکتب العلمیة،1413 ق. 1993 م‌مجله رشد آموزش ادب فارسی، س 4، ش 17-18، تابستان و پاییز 1368، صفحه 21، غلامحسین بیگدلی و گاه دقیقاً در سال ۷۳۰ ق. | ## بخش 2: هندوشاه نخجوانی | گزارش کردهابن طقطقی، محمد بن علی بن طباطبا؛ الفخری فی الاداب السلطانیه و الدول اسلامیة؛ چ‌اول؛ الاسلامیه؟ و برخی او را در ۷۳۰ هجری در قید حیات دانسته‌اند.ابن الفُوَطی، کمال الدین عبدالرزاق؛ الحوادث الجامعة و التجارت النافعة فی المائده‌السابعة؛ بیروت: دارالفکر الحدیث، 1407 ق. هندوشاه تحصیلات خود را در مدرسهٔ مستنصریهٔ بغداد به پایان رساند و نیز نزد شمس‌الدین محمد کیشی تحصیل کرد. در مدرسه نظامیه بغداد با وی ملاقات کرده، مقام علمی هندوشاه را فراتر از این توصیف نموده و چنین نوشته است: «فخرالدین، ابوالفضل، هندوشاه ابن سنجر صاحبی، حکیم و منجّم و ادیب و از زمره افاضل علما است… وی به آموختن علم نجوم و ریاضی و انواع حکمت و فنون ادب همت گماشت…».وی از منشیان صاحبدیوان خاندان جوینی، آباقاخان و ایلخانان پس از او بود. او سه برادر بنامهای ناصرالدین قتلغشاه، عزالدین دولتشاه و حسام‌الدین توغانشاه داشت که همگی در مناصب دولتی بوده‌اند. در ۶۷۴ هجری قمری به نیابت از برادر خود، سیف الدوله امیر محمود، چندی بر کاشان حکمرانی کرد و در آن جا مدرسه‌ای ساخت و کتاب‌های بسیاری وقف کرد. | ## بخش 3: هندوشاه نخجوانی | ظاهراً او در پی فوت عطا ملک جوینی به سال ۶۸۱ قمری و قتل خواجه شمس الدین‌جوینی به همراه تنی چند از فرزندانش توسط ارغون خان به سال ۶۸۲ قمری و زوال اقتدارخاندان جوینی،المنجد فی الاعلام؛ [مؤلف مشخصی ندارد]؛ چ بیست و یکم؛ بیروت: دارالمشرق،1973 م. او به هر دلیل، مدتی از اشتغالات حکومتی منعزل و در وطن مألوف خود، نخجوان، اقامت داشته تا این‌که در سال ۷۱۴ قمری به دستگاه اتابکان لر بزرگ، نصرةالدین احمد بن یوسف شاه(۶۹۶–۷۳۳ هجری)، پیوست و کتاب تجارب السلف را به نام او تألیف کرد. عباس اقبال آشتیانی در این باره می‌نویسد: «در اواخر ایام اتابکی نصرةالدین احمد لر هندو شاه که در نخجوان می‌زیسته، به عزم رسیدن به خدمت آن اتابک که به فضل دوستی شهرتی داشته است، حرکت کرده و برای آنکه تحفه ای به رسم ارمغان تقدیم او نماید، کتاب معروف منیة الفضلاء … تألیف ابن الطقطقی را به فارسی ترجمه کرده و مطالب بسیار دیگر نیز از سایر کتب اقتباس کرده و بر آن افزوده و کتاب تجارب السلف را … به نام اتابک مزبور به رشته تألیف درآورده است.» آثار صحاح العجم لغت‌نامه منثور فارسی به ترکی است که هندوشاه آن را به تاریخ ۶۷۷ هجری برای نوآموزان فارسی در آذربایجان تألیف کرد. تجارب السلف این کتاب در ۷۲۳–۷۲۴ تألیف شده است و موضوع آن تاریخ خلیفه‌ها و وزیران اسلام تا برچیده شدن خلافت عباسی است. هندوشاه در تألیف تجارب السلف از منیه الفضلاء فی تواریخ الخلفاء و الوزراء صفی الدین ابن طقطقی استفاده مستقیم کرد با این تفاوت که قسمت‌هایی از آن حذف کرده و مطالبی از کتاب‌های معروف دیگر عربی و فارسی بر آن افزوده است. | ## جمع‌بندی | من او را در سال ۶۷۹ در مدرسه نظامیه [بغداد] دیدم، ولی مطلبی از وی‌ننوشتم و روایت نکردم.