موضوع مقاله: سم هریس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سم هریس | مقدمه: ساموئل بنجامین هریس (زاده ۹ آوریل ۱۹۶۷) نویسندهٔ آمریکایی، فیلسوف، عصب‌پژوه، وبلاگ نویس و میزبان پادکست است. | ## بخش 1: سم هریس | در مقاله‌های او مباحثی همچون دین، اخلاق، عصب‌شناسی، اختیار، تروریسم و دفاع شخصی بررسی شده، و کتاب اول او، پایان ایمان (۲۰۰۴)، انتقادی است بر مذهب سازمان یافته. از او به عنوان یکی از چهار چهره برجسته خداناباوری نو یاد می‌شود که در کنار ریچارد داوکینز، دنیل دنت و کریستوفر هیچنز قرار می‌گیرد. او در گذشته برای مدتی گیاه‌خوار بود، ولی پس از ۶ سال به‌علت دلایل پزشکی آن را کنار گذاشت. در سال ۲۰۱۵، او دوباره به گیاه‌خواری بازگشت و قصد دارد در نهایت به وگانیسمها بپیوندد. او گفته است که در خانواده‌ای با مادری یهودی و پدری عضو فرقه کویکر رشد یافته است. در سال ۲۰۰۹ در برنامه پخش زنده با بیل مار، هریس اظهار داشت که او در خانه‌ای سکولار بزرگ شده و پدر و مادرش هرگز با وی دربارهٔ خدا بحث نمی‌کرده‌اند، با این حال او همواره به موضوع مذهب علاقه داشته است. او شروع به تحصیل در رشته زبان انگلیسی در دانشگاه استنفورد کرد ولی تحصیلاتش را نیمه تمام رها ساخت. پس از یازده سال او به دانشگاه استنفورد بازگشت و موفق به اخذ مدرک کارشناسی در رشته فلسفه گردید. دیدگاه‌ها آزادی انتقاد از مذهب هریس باور دارد که زمان آن فرا رسیده است که اعتقادات مذهبی را بتوان آزادانه مورد سؤال قرار داد. او احساس می‌کند به دلیل تابو بودن پرسش در مورد اعتقادات و باورهای مذهبی، بقای تمدن بشری در معرض خطر نابودی قرار گرفته است. او با توضیح مشکلی که امروزه از سوی اسلام در رابطه با تروریسم بین‌المللی، به عنوان تنها یک نمونهٔ ویژه مطرح است، به انتقاد از کلیهٔ مذاهب به همهٔ سبک‌ها و شیوه‌ها می‌پردازد. او اظهار می‌کند که بی‌خدایی به خودی خود یک دیدگاه یا فلسفه نیست، بلکه «در هم شکستن یک ایده اشتباه است». او می‌گوید که دین مملو از ایده‌ها و عقاید بد است و آن را «یکی از بدترین اشکال سوءاستفاده از خرد که تاکنون ابداع شده است» می‌شناسد. هریس باورهای مذهبی مدرن را با اسطورههای یونانیان باستان، که روزگاری به عنوان حقیقت کاملاً پذیرفته شده بوده‌اند اما امروزه منسوخ گردیده‌اند، مقایسه می‌کند. در ژانویه ۲۰۰۷ در مصاحبه با پی بی اس، هریس گفت: «ما کلمه‌ای برای اعتقاد نداشتن به خدای یونانی زئوس نداریم و می‌توان گفت که ما همگی نسبت به او بی خدا هستیم. او نتیجه می‌گیرد که چنین کلماتی هنگامی از بین می‌روند که ما به سطحی از بلوغ و صداقت فکری برسیم که دیگر به اطمینان داشتن در مورد چیزهایی که به آن‌ها مطمئن نیستیم تظاهر نکنیم. موضوع اصلی آن این است که تمام باورهای ما، به جز آن‌هایی که ریشه در تعصبات مذهبی دارند بر پایه شواهد و مدارک مبتنی بر تجربه هستند. او می‌گوید که دین اجازه می‌دهد که آنچه در حال عادی نشانه‌ای از «دیوانگی» شناخته می‌شود قابل قبول یا در برخی موارد حتی «مقدس و محترم» جلوه نماید. او در این‌جا توجه خود را به آموزه‌های خاص کلیسای کاتولیک مانند تبدیل ماهیت نان و شراب به خون و بدن عیسی مسیح معطوف می‌دارد و می‌گوید که اگر این باور تنها در یک فرد به وجود آید ما او را دیوانه و مجنون خواهیم دانست. هریس بر این باور است که اعتقاد به باور پذیرفته شده نسبت به اینکه خالق جهان صدای ما را می‌شنود، کاملاً تصادفی است. اگر به جای آن کسی به این اعتقاد پیدا کند که خدا به واسطه رگبار باران به پشت شیشه پنجره اتاق خواب ما به وسیلهٔ خط و نقطه کد مورس در صدد ایجاد ارتباط با ما است، ما آن را نشانه بیماری روانی و دیوانگی او محسوب می‌کنیم. تحمل نداشتن بر پایه گفتمان هریس مدافع فرمی اصلاحی از بی تحملی است که کاملاً قابل افتراق از آزار و اذیت مذهبی به شکل تاریخی آن است. او به ترویج عدم تحمل بر پایه گفتمان که در آن اعتقادات شخصی در برابر شواهد و مدارک محک زده می‌شوند می‌پردازد. | ## بخش 2: سم هریس | در این شکل از گفتمان صداقت فکری هم در دیدگاه‌های مذهبی و هم در دیدگاه‌های غیر مذهبی ضروری است. او همچنین بر این باور است که عوامل بازدارنده‌ای که جلوی نقد آشکار اعتقادات، باورها و رسوم مذهبی را تحت عنوان «تحمل و بردباری» می‌گیرند، باید از پیش پا برداشته شوند. به عنوان مثال، او نشان می‌دهد که در فیزیک یا تاریخ یک دیدگاه نو و متفاوت با دیدگاه رایج فعلی، برای اثبات خود هرگز تحت حمایت واژه «احترام» از ارائه مدارک معتبر و دلایل منطقی مبری نمی‌گردد و اگر چنین مدارکی ارائه نشوند این دیدگاه به‌سرعت کنار گذارده می‌شود؛ بنابراین، هریس پیشنهاد می‌کند مصونیتی که طبق عادت به ایدیولوژیهای مذهبی اعطا شده، به مثابه تبعیضی است که پس از وقایع مربوط به ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ به صورت خطری جدی رخ‌نمایی کرده است. آمریکای مذهبی هریس قسمت عمدهٔ نقد خود را بر روی امور مذهبی معاصر در ایالات متحده متمرکز ساخته است. او از اینکه بسیاری از حوزه‌های فرهنگی آمریکا توسط باورهای تعصبی و مذهبی آسیب دیده‌اند ابراز نگرانی می‌کند. به عنوان مثال، یک نظر سنجی نشان می‌دهد ۴۴٪ از آمریکایی‌ها بر این باورند که «به‌طور قطع» یا احتمالاً طی پنجاه سال آینده عیسی مسیح ظهور مجدد خواهد کرد، و همین نظر سنجی نشان می‌دهد که همان درصد اعتقاد دارند که خلقت گرایی باید در مدارس عمومی تعلیم داده شود و به معنای واقعی کلمه، خدا سرزمین اسرائیل را به یهودیان مدرن امروزی وعده داده است. وقتی که جورج دبلیو بوش رئیس‌جمهور سابق آمریکا آشکارا در سخنرانی‌های عمومی مربوط به امور داخلی یا خارجی از خدا یاری می‌طلبد، هریس ما را به تأمل دعوت می‌کند که چنانچه رئیس‌جمهور، به جای خدای مدرن امروزی از زئوس یا آپولو یاری می‌طلبید، ما ممکن بود چگونه واکنشی نشان دهیم. اسلام گرچه هریس همه مذاهب را به باد انتقاد می‌گیرد، در عین حال ادعا می‌کند که آموزه‌های اسلام به طرز ویژه‌ای برای تمدن بشری خطرناک است. هریس پاسخ عمومی غرب به شقاوت‌های تروریستی مانند حمله ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ را مورد نکوهش قرار می‌دهد. او این پاسخ را که از طرفی اسلام را مذهب صلح اعلام می‌کند و از طرف دیگر و به‌طور هم‌زمان اعلام جنگ ضد تروریسم را پیشنهاد می‌کند به باد انتقاد می‌گیرد. او می‌گوید اسلام پیام صلح نیست بلکه پیام اطاعت و فرمانبرداری از آموزه‌های مذهبی و سیاسی است. او ذکر می‌کند که قرآن و حدیث حاوی پیامهایی است که کشتن کافران و بی‌ایمانان را تشویق می‌کند و پاداش اینگونه اعمال را بهشت به همراه حوریانش معرفی می‌نماید. هریس جهاد را که به قول او «متافیزیک شهادت» است دستوری برای کم رنگ کردن تلخی مرگ و بسیار خطرناک می‌داند. او استدلال‌هایی را که ذکر می‌کنند چنین رفتارهایی، ناشی از عملکرد بنیادگرایان اسلامی و نه عموم مسلمین است را نمی‌پذیرد. او ریشه جنجال کاریکاتورهای محمد در یولاندز پستن Jyllands-Posten را نه به دلیل موهن بودن تصاویر، بلکه از آن رو که اکثر مسلمانان به تصویر کشیدن محمد را در همه اشکال، عملی ضد دینی می‌دانند ذکر می‌کند. هریس مدعی است که غرب از نظر ایدیولوژیک با تصویری که اسلام در مورد زندگی، در قرآن و حدیث به مسلمانان ارائه می‌دهد در تعارض است. هریس تصدیق می‌نماید که سایر ادیان نیز فجایع بشری را به بارآورده‌اند و می‌توانند کماکان الهام بخش ایجاد فجایع بشری باشند. از نمونه‌های آن می‌توان شکار و کشتن جادوگران و تفتیش عقاید در قرون وسطی را نام برد. با این حال، هریس معتقد است که اسلام بر اساس دکترین و آموزه‌های خود، برای اجرای این منظور از بسیاری از ادیان دیگر تواناتر است. میانه‌روی اگرچه هریس به این نکته که جایگزینی افراط گرایی مذهبی به وسیلهٔ میانه‌روی دینی گامی مثبت است، اذعان دارد، با این حال مخالف میانه‌روی است. او ذکر می‌کند که هر گونه حمله اصولی به افراط گرایی، تحت لوای میانه‌روی و احترام و تحمل مقدسات منع می‌شود. از سوی دیگر هریس معتقد است که انتظار احترام متقابل بین اعتقادات مذهبی مختلف و متناقض ناممکن است، زیرا هر مذهبی خود را حقیقت مطلق می‌شناسد و دیگر مذاهب را دروغی و اشتباه می‌داند. وی معتقد است که نه فقر، نه سیاست و نه بی سوادی، بلکه مذهب عامل مهمی در تروریسم محسوب می‌شود. | ## بخش 3: سم هریس | او می‌گوید: «چند نفر دیگر از معماران و مهندسان مکانیک باید خود را با سرعت ۴۰۰ مایل در ساعت به دیوار بکوبند پیش از آنکه ما اعتراف کنیم که خشونت‌های جهادی صرفاً یک موضوع مربوط به آموزش و پرورش، فقر، یا سیاست نیست؟ علت سردرگمی آن‌ها ساده است: آن‌ها نمی‌دانند اعتقاد واقعی به خدا چه معنایی دارد.» هریس در جایی دیگر هنگام بحث دربارهٔ میانه‌روی مسیحی می‌گوید: «خبری برای شما دارم! خدا میانه‌رو نیست… هیچ جایی در کتاب مقدس وجود ندارد که خدا در آن بگوید:، ' راستش را بخواهید، هنگامی که شما به دنیای جدید و مدرن پا نهادید و صاحب قوای سه‌گانه در دولت شدید و جامعه مدنی داشتید، آنوقت می‌توانید تمام بربریت‌هایی که من در کتاب‌های نخست عهد عتیق توصیه کرده‌ام کنار بگذارید» پیشه نویسندگی هریس بر نوشتن از فلسفه، علم عصب و نقد دین متمرکز است. شهرت‌ش به خاطر انتقاد از مذهب به خصوص دین اسلام است و از او به عنوان یکی از چهار چهره برجسته خداناباوری نو در کنار ریچارد داوکینز، دنیل دنت و کریستوفر هیچنز یاد می‌شود. مناظره در بارهٔ مذهب پادکست هریس در سال ۲۰۱۳ شروع به تولید پادکستی با عنوان بیدار شدن کرد. این پادکست برای اینکه با اپلیکیشنی با همین نام اشتباه گرفته نشود، اکنون تحت عنوان معقول/منطقی ساختن یا معنا ساختن منتشر می‌شود. در آن به شرح نقطه نظرهای خویش می‌پردازد، به انتقادها پاسخ می‌دهد، و با میهمانانی مصاحبه می‌کند. طول مدت هر قسمت از این پادکست می‌تواند بسیار متفاوت از قسمت‌های دیگر بوده (از ۸ دقیقه تا ۴ ساعت) و انتشار آن در گذر زمان مستمر شده است. در سال ۲۰۱۷، بیزنس اینسایدر در بریتانیا این پادکست را در لیست "۸ پادکستی که نظر شما را در مورد رفتار انسان تغییر می‌دهد" و پی‌سی مگزین آن را در لیست "پادکست‌هایی که همین حالا باید آن‌ها را دریافت کنید" قرار داد. او عهد کرده است که چندین هزار دلار از درآمد به‌دست آمده از هر قسمت از پادکستش را به ارگان‌های خیریه تأثیرگذار هدیه کند. این برنامه مجموعه ای از درس‌ها در موضوعات مختلف، مانند ذهن و احساس، اراده آزاد، و درست‌کاری و را در بر می‌گیرد. انتقادات آرجی اسکو (RJ Eskow) هریس را به ترویج عدم تحمل نسبت به ایمان، که خود می‌تواند به اندازه تعصب مذهبی که او مخالف آن است مضر باشد، متهم می‌کند. مادلین بانتینگ (Madeleine Bunting) به نقل از این بخش از نوشته‌های هریس «برخی از عقاید مذهبی آنقدر خطرناکند که کشتن مردمی که به آن‌ها باور دارند حتی ممکن است اخلاقی به نظر برسد،» پرداخته و می‌گوید: «این بیانیه بعینه مانند استدلال‌هایی است که برگزار کنندگان دادگاه‌های تفتیش عقاید در قرون وسطی مطرح می‌کرده‌اند..» متخصص الهیات کاترین کلر (Catherine Keller) با نقل همان جمله هریس می‌پرسد: «آیا می‌توان پیشنهادی خطرناک تر از آن را ارائه داد؟» و استدلال می‌کند که این دیدگاه «عدم تحمل» ممکن است باعث در هم شکستن دیواری شود که جفرسن در آمریکا بین کلیسا و دولت بنیان نهاد. هریس در پاسخ گفته است که پیام وی و به خصوص جمله دوم از متن به اشتباه تعبیر شده است و آنگونه نشان داده شده است که وی مدافع کشتن مردم به خاطر اعتقادات مذهبی آن‌ها ست. سام هریس و عصب‌شناسی باور سام هریس، عصب‌پژوه و فیلسوف، با استفاده از فناوری‌های تصویربرداری مغزی مانند اف‌ام‌آرآی به مطالعه چگونگی شکل‌گیری باورهای مذهبی و تأثیر آن‌ها بر رفتارهای اجتماعی پرداخته است. او استدلال می‌کند که مغز انسان تمایلی ذاتی به پذیرش باورهایی دارد که احساس قطعیت و پاداش درونی ایجاد می‌کنند، حتی اگر این باورها با واقعیت‌های تجربی در تضاد باشند. هریس در نقد خود بر روان‌شناسی فرگشتی دین، بیان می‌کند که «انسجام اجتماعی» حاصل از دین، نوعی هم‌رنگی با جماعت اجباری است که باعث فلج شدن قشر پیش‌پیشانی مغز در تحلیل نقادانه می‌شود. او معتقد است که این سازوکار عصبی اگرچه در گذشته برای بقای گروه‌های کوچک مفید بوده، اما در جهان مدرن به مانعی برای پیشرفت اخلاقی و علمی تبدیل شده است. هریس در پژوهش‌های خود نشان می‌دهد که مغز میان «باورهای دینی» و «حقایق ریاضی» تفاوت ماهوی قائل نمی‌شود و هر دو را در نواحی مرتبط با پاداش و قطعیت پردازش می‌کند. او بر این پایه نقد می‌کند که ادیان با سوءاستفاده از این ساختار عصبی، پیروان خود را به فداکاری‌های غیرمنطقی و تقابل با دیگران وامی‌دارند. از نظر او، تکیه بر دین برای ایجاد وحدت، به دلیل ماهیت جزمی آن، در نهایت به دوقطبی شدن جامعه و حذف صداهای مخالف منجر می‌شود. هریس پیشنهاد می‌دهد که به جای استفاده از این «چسب سنتی»، باید از طریق درک عصب‌شناختیِ رفاه و رنج انسان، به یک نظام اخلاقی جهانی و مبتنی بر شواهد دست یافت. منتقدان معتقدند که او بیش از حد بر جنبه‌های کلامی و جزمی دین تمرکز کرده و از کارکردهای پیچیده و مثبت مناسک مذهبی در تنظیم هیجانات و کاهش فشارهای روانی ناشی از انزوای اجتماعی غافل مانده است. | ## جمع‌بندی | نقد اصلی بر این پایه استوار است که علم هنوز جایگزین نهادی قدرتمندی برای تولید «معنای جمعی» و «پیوند عاطفی» که دین در طول هزاران سال ایجاد کرده، ارائه نداده است؛ بنابراین، تلاش برای حذف دین بر پایه استدلال‌های صرفاً عصب‌شناختی، ممکن است بدون وجود یک جایگزین ساختاری، منجر به فروپاشی لایه‌های محافظتی در جوامع انسانی شود.