موضوع مقاله: آبادان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # آبادان | مقدمه: این شهر جز شبه جزیره آبادان و واقع در فاصله ۵۳ کیلومتری خلیج فارس جای گرفته است. | ## بخش 1: آبادان | شهر آبادان به‌دلیل داشتن پالایشگاه نفت و پتروشیمی، راهبردی‌بودن و هم‌مرزی با کشور عراق، از زمان جنگ جهانی دوم یکی از مهم‌ترین شهرهای ایران بوده است. یکی از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های نفت جهان (پالایشگاه نفت آبادان) در این شهر قرار دارد. برخی مورخان بر این باورند که پیش از روزگار تاریخ‌نگار یونانی هرودت، منطقهٔ آبادان سکونت‌پذیر بوده است. اولین بافت شهری ناحیه به‌احتمال زیاد، توسط سلوکیان به‌عنوان یک کلونی یونانی-مقدونی‌نشین ایجاد شد. سلوکیان برای مهار فیزیکی قلمروی بیگانه‌ای که در کنترل داشتند، کلونی‌های فراوانی در پیرامون مناطق شهرنشین قدیمی‌تر ایجاد می‌کردند؛ زیرا تغییر هویت سرزمینی که همان زمان هم بسیار کهن بود، دشوار بود. کلونی سلوکیه دجله که بعدها به تیسفون بدل شد و کلونی لائودیسیه که به نهاوند بدل شد، ازجمله همین موارد هستند. در نتیجه، ظن محتملی وجود دارد که کلونی اولیه منطقه برای نظارت بر شهر باستانی شوش تأسیس شده بود.از سمرقند تا سارد - سوزان وایت، آملی کورت بعدترها طی دوران ساسانی «بهمن‌شیر» یا «بهمن‌اردشیر» یا «وهمن‌اردشیر»، برگرفته از نام نخستین شاه ساسانی (اردشیر بابکان)، نام پیشین شهری بندری بوده که اکنون آن را آبادان می‌شناسیم، و اردشیر بابکان در این بخش ایران اقدامات بسیار انجام داده بود.[یاقوت حموی، ج۱، ص ۷۷۰؛ ابن بلخی، ص ۶۱] این شهر در تاختن اعراب به خوزستان به‌کلی نابود شده و یک پادگان به‌جای آن برپا شد. چون‌که نخستین فرمانده این پادگان مردی به‌نام عباد ابن حصین حبطی بود، شهر کوچکی در اطراف این پادگان ایجاد شد، به این مرد منصوب شده و عبادان نام گرفت.[انساب الاشراف، ۳۷/۱۳] امپراتوری عثمانی همواره بر روی آبادان و خرمشهر ادعای مالکیت داشت و در دورهٔ ناصرالدین‌شاه این دو شهر را اِشغالِ نظامی کرد. امیرکبیر به نمایندگی از دولت ایران به مذاکره با امپراتوری عثمانی برای بازپس گرفتن خرمشهر و آبادان رفت. عثمانی‌ها به‌فکر تطمیع شیوخ قبایل عرب افتادند و وعدهٔ معاف‌کردن از پرداخت مالیات در صورت الحاق به عثمانی دادند و به‌ طور مشابه دولت ایران اطمینان داشت که عرب‌های ساکن این شهرها خواهان بازگشت به ایران هستند و برای قدرت‌نمایی جلوی دولت عثمانی اعلام کرد که اگر شیوخ عرب گفتند که خواهان بازگشت به ایران هستند، مبلغ سنگینی بر مالیات سالیانهٔ آن‌ها افزوده خواهد شد. باوجوداین، قبایل عرب خواهان بازگشت به ایران شدند و به‌این‌ترتیب در سال ۱۸۴۷ در جریان عهدنامهٔ ارزروم عثمانی‌ها حق حاکمیت مطلقهٔ دولت ایران بر این شهرها را به رسمیت شناختند و از تمامی ادعاهای خود دست کشیدند. در سده بیستم، عبدالکریم قاسم پس از آن که با کودتا به ریاست دولت عِراق رسید، ادعا کرد که عهدنامهٔ ارزروم باید باطل شود و خرمشهر و آبادان باید از ایران جدا و به عراق الحاق بشوند. صدام حسین با همین انگیزه به ایران تجاوز نظامی کرد و این دو شهر را مورد حمله خود قرار داد. آبادان تا سال ۱۳۵۵ خورشیدی از نظر جمعیت شهر نخست استان خوزستان بود و پس از آن سال جای خود را در رتبه یکم به اهواز داد.حاتمی‌نژاد، حسین: تحولات جمعیتی شهرهای خوزستان. موقعیت جغرافیایی موقعیت جغرافیایی این شهر در طول ۴۸ درجه و ۱۷ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۰ درجه و ۲۰ دقیقه و با بلندای ۳ متر از سطح دریا و با پهناوری ۲۷۹۶ کیلومتر مربع است. حدود آبادان از شمال به شادگان، از شرق و جنوب به خلیج پارس از جنوب غرب و غرب به کشور عراق که حد فاصل مرز طبیعی را رودخانه اروند تشکیل می‌دهد و از شمال غربی به شهر خرمشهر متصل می‌شود. وجه تسمیه در تجزیه و تحلیل ریشهٔ نام آبادان به کلمهٔ پهلوی اوپاتان می‌رسیم که به معنی «محلی برای پاسداری و نگهبانی از آب» رسید و بطلمیوس، پدر جغرافیای یونان، نام «آرپفانا» و «آپفادانا» را برای آبادان به کار می‌برد. واژهٔ «عَبّادان»، که در دوره‌های اخیر به آبادان استناد می‌شد، معرّب همان واژه است. مارکیانوس، جغرافی‌دان سدهٔ ۴ میلادی نیز آن را به صورت «آپفادانا» (Apphadana) آورده است.دانشنامه ایران، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد اول، ص۲۶. در فرهنگ فارسی معین، «معمور، دایر، برپا و مقابل ویران و خراب» گفته شده است.فرهنگ فارسی معین، جلد اول، سرواژهٔ «آبادان». بلاذری، از سوی دیگر، داستانی را نقل می‌کند که بر اساس آن شهر به‌وسیلهٔ عَبّاد بن حسن خابطی که در دورهٔ حکومت حجاج در آنجا پادگانی بنا کرد، بنیان گذاشته شده است. فره‌وشی برای این نام یک ریشه‌شناسی ایرانی ارائه داده است (از آب، و ریشهٔ پا (نگهبانی) بدین‌ترتیب به‌معنای ایستگاه نگهبانی ساحل). شواهد احتمالی پشتیبان آن نام آپانا است که بطلمیوس آن را بر جزیره‌ای در نزدیکی دهانهٔ دجله اطلاق کرده است. مارسیان، جغرافی‌دان سده چهارم، که اطلاعاتش را از بطلمیوس می‌گیرد، نام آپپادانا را ذکر می‌کند. نام آبادان تا پیش از ۱۳۱۴ خورشیدی عَبّادان (محل عبادت) بوده هست، که به پیشنهاد فرهنگستان ایران و تصویب دولت نام آن تغییر می‌کند. همهٔ مورخان و جغرافی‌نویسان اسلامی که در گذشته یادی از این ناحیهٔ ایران کرده‌اند و نام عَبّادان را به‌کار برده‌اند. آبادان در گذشته روستایی به نام عَبّادان بوده است.فرهنگنامه کودکان و نوجوانان، جلد اول، ص۱۲. 48 وی همچنین معتقد است که شکل کهن نام آبادان، اُپاتان بوده است که از سه بخش تشکیل شده است: اُ به‌معنای «آب»، پات از ریشهٔ پاییدن و ان، پسوند نسبت. تمام مورخان و جغرافی‌دانان اسلامی که از این ناحیه یاد کرده‌اند، همین تلفظ و شکل نوشتاری را به کار برده‌اند. در وجه نام‌گذاری آبادان، چند قول وجود دارد: بلاذری در ریشه‌یابی، این نام را برگرفته از نام عبّاد بن حَصین حبطی از قبیلهٔ بنی‌تمیم می‌داند که از ملازمان حجاج بن یوسف بوده و در این منطقه پادگانی برپا کرده است. گروهی آن را برگرفته از نام مردی مقدس به نام عَبّاد، که در سده‌های دوم و سوم قمری می‌زیسته است، نسبت داده‌اند و گفته‌اند که وی عبّادان را بنا نهاده است.دانشنامه ایران، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد اول، ص۲۵. حاج عبدالغفار نجم‌الملک، همانند سایر مورخان پیش از خود، آن ناحیه را جزیرةالخضر نامیده است.سفرنامهٔ خوزستان، ص ۹۱ احمد کسروی نیز در طول کتابش آنجا را جزیرةالخضر، می‌نامد اما در قسمت واپسینِ کتابش نام آنجا را عبادان می‌آورد.احمد کسروی، تاریخ پانصد سالهٔ خوزستان، ص ۲۱۳ در سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی، به‌موجب تشکیل فرهنگستان ایران و با تصویب هیئت دولت در دورهٔ رضاشاه، واژهٔ عبادان به آبادان تغییر نام یافت. بخشی از جزیرهٔ آبادان در دورهٔ ساسانیان بهمن‌اردشیر خوانده می‌شده است که نام رود بهمنشیر یادگار آن نام کهن است. اوپاتان نیز، که نام کهن‌تر آبادان است، امروز بیشتر زیب شرکت‌ها و سازمان‌ها در شهر آبادان است. به‌دلیل وجود زیارتگاه کوچکی که ادعا می‌شود خضر نبی در آن دیده شده است، گاهی به این منطقه نام مذهبی جزیرةالخضر هم داده شده است. به نوشتهٔ ابن بطوطه این شهر در زمینی شوره‌زار قرار داشته، بارندگی در آن کم و کشاورزی در آن رونقی نداشته است. او می‌گوید: انصاری دمشقی از آبادان به‌عنوان «آخرین ده بر کنارهٔ دریا»، ابن بطوطه به‌عنوان «قریه‌ای بزرگ» و ابن حوقل به‌عنوان «قلعه کوچک آبادی بر کنارهٔ دریا» یاد می‌کند. براساس رهنامهٔ دریای اریتره «در انتهای دریای پارس بر کنار رود، شهر بسیار آباد و سعادتمندی وجود دارد که تجار پارسی - هندی - رومی در آنجا تجارت دارند و حاکم آن عادل‌ترین است». در شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید آمده است که بصره و شهرهای اطراف آن را بحر فارس سه بار نابود کرده است. شهرت آبادان در سده‌های نخست هجری، بیشتر مربوط به کاروان‌سراها، خانقاه‌ها، و مساجد و نیز به‌خاطر وجود مقبره‌ای منسوب به خضر و الیاس بوده است. این مقبره همچنان وجود دارد و به همین علت، آبادان را تا مدت‌ها جزیرةالخضر می‌گفتند. آبادان به‌تدریج از سده‌های ۷ و ۸ رو به ویرانی رفت و به‌دلیل پیش‌روی کرانه‌اش در دریا، اهمیت بازرگانی خود را نیز از دست داد.دانشنامه ایران، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد اول، صص ۲۷ و ۲۸. همچنین باید دانست که عبادان از ولایات تابعهٔ بصره به‌شمار می‌آمده است.رک: احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، بخش اول، ص ۱۵۸ و بخش دوم، ص ۶۱۴–۶۱۷؛ نزهة القلوب، ص ۴۰. البته راه «بصره ـ عَبّادان» به‌طور جزئی، چنین بود که از بصره تا ابلّه، دو برید (پیک)، سپس تا «بیان»شهر «بیان» در ساحل خاوری اروندرود قرار داشت که بعدها بندر خرمشهر در همان‌جا ساخته شد. | ## بخش 2: آبادان | رک: جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ص ۵۲؛ همچنین برای آگاهی بیشتر دربارهٔ شهر «بیان»، رک: معجم البلدان، ج ۱، ص ۶۱۴. یک مرحله، و بعد تا عبادان یک مرحله دیگر راه بود.احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، بخش اول، ص ۱۸۸. نخستین‌های ایران در آبادان ردیف عنوان تاریخ ۱ نخستین شهردار شهید کشور (محمدرضا دشتی‌زاده) ۲۳ خرداد ۱۳۶۰ ۲ نخستین پالایشگاه خاورمیانه سال ۱۲۹۱ ۳ نخستین انجمن عکاسی در خاورمیانه سال ۱۳۳۱ ۴ نخستین پتروشیمی ایران سال ۱۳۴۵ ۵ نخستین روابط عمومی ایران ۶ نخستین آتش‌نشانی ایران سال ۱۳۰۵۷نخستین ایستگاه رادیویی پس از تهران سال ۱۳۳۲۸نخستین مرکز تلویزیونی پس از تهران سال ۱۳۳۸۹نخستین پیست موتورسواری، ماشین‌سواری، اسکواش، گلف و سالن بیلیارد در ایران۱۰نخستین خطوط اتوبوسرانی درون‌شهری ۱۱ نخستین برنامهٔ تلویزیونی به‌زبان عربی۱۲نخستین راه‌آهن درون‌شهری در ایران۱۳نخستین پیتزافروشی در ایران (پیتزا مونکارلوی ایتالیایی) ۱۴ نخستین شبکهٔ فاضلاب شهری در ایران ۱۵ نخستین اعتصاب کارگری در ایران سال ۱۳۰۱ ۱۶ نخستین تیم رسمی فوتبال در ایران سال ۱۳۱۲۱۷نخستین کودکستان در ایران سال ۱۳۲۵۱۸نخستین ایرتاکسی (تاکسی هوایی) ۱۹ نخستین تاکسی تلفنی ۲۰ راه‌اندازی اولین رایانه کشور در پالایشگاه۲۱نخستین نشریهٔ مدرسه‌ای (رازی) ۲۲ نخستین دانشکدهٔ تخصصی نفت سال ۱۳۱۸ ۲۳ نخستین نشریهٔ داخلی سازمان (مشعل، شرکت نفت) ۲۴ نخستین مرکز آموزشگاه فنی و حرفه‌ای سال ۱۳۱۲ ۲۵ بیست‌ویک لاین خطوط هوایی به کشورهای مختلف به‌صورت مستقیم۲۶نخستین سالن اجتماعات و نمایش در مدارس کشور۲۷نخستین مدرسه غیرانتفاعی (مکتب دانش)۲۸نخستین جرثقیل اسکله‌ای (اسکله اکوان)۲۹نخستین رزرواسیون بلیت سینما (درج شمارهٔ صندلی، سانس، تاریخ اکران فیلم)۳۰نخستین پارکینگ دوچرخه و موتورسیکلت (مجاور سینماها و مجتمع‌های ورزشی و پالایشگاه) گردشگری آبادان مردم جمعیت شهر آبادان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۲۳۱٬۴۷۶نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ وبگاه مرکز آمار ایران و جمعیت نسبی در هر کیلومتر مربع ۱۷۱ نفر است. جمعیت شهر آبادان که در سال ۱۳۵۵ برابر با ۲۹۴۰۶۸ تن بود در پی وقوع جنگ، در سال ۱۳۶۵ به ۸۰ هزار نفر کاهش یافت. در دوران پس از جنگ پس از بازسازی پالایشگاه و بخش‌هایی از شهر جمعیت شهر در سال ۱۳۷۵ به ۲۱۲۴۵۰ نفر رسید.حاتمی‌نژاد، حسین: تحولات جمعیتی شهرهای خوزستان. محله‌های آبادان از محله‌های مشهور آبادان می‌توان به احمدآباد، امیری، کوی کارگر، امیرآباد، بریم، بوارده (شمالی و جنوبی)، کارون، کوی ولایت «اروسیه»، کوی لاله، هزاری‌ها، هندی‌ها و سیکلین اشاره کرد. کوی بهار، کوی قدس، کوی سلیچ (غربی و شرقی)، کوی بهارستان، کوی گلستان، کوی ذوالفقاری، کوی ملت، کوی بهمن، کوی ولی‌عصر، تانک فارم، جمشیدآباد، سرویس قنواتی، هلال بریم، کوی نیرو؛ فیه و ۷۰۰ دستگاه، همچنین کوی فرهنگیان که با ساخت مسکن مهر در مجاورت آن توسعه پیدا کرده است از دیگر محله‌ها و کوی‌های این شهر هستند.نقشهٔ شهر آبادان جزیرهٔ شادمانی در رود بهمنشیر و جزیرهٔ ارگ در اروندرود نیز از جزیره‌های کوچک درون این شهر هستند.دانشنامه بزرگ اسلام؛ نسخه عربی جلد۱ف ص۵. در دههٔ ۵۰ خورشیدی فرهنگ شهرنشینی آبادان به‌ویژه پس از ساخت پالایشگاه بزرگ آبادان تا زمان ملی شدن نفت ویژگی‌های یک شهر استعماری را تداعی می‌کرده است. شهروندان بخش مرکزی، احمدآباد و محلهٔ بهمن‌شیر را گودنشینان و حاشیه‌نشینان شهری، و محله‌های بریم، بوارده را اروپاییان و کارکنان ایرانی مرتبط با آن‌ها تشکیل می‌دادند.حاتمی‌نژاد، حسین: تحولات جمعیتی شهرهای خوزستان. شهر آبادان یک شهر خطی است که حدفاصل دو رودخانه بهمنشیر و اروند رود واقع شده است. همچنین طراحی منازل سازمانی واقع در حاشیه اروند تا خسروآباد به تبعیت از فرم و حضور آب این‌گونه طراحی و ساخته شده است. با شروع جنگ ایران و عراق در 31 شهریور 1359، این شهر به‌طور تقریبی خالی از سکنه شد و پس از بازسازی (سال 1367) و بازگشت دوباره شهروندان، شکاف‌های طبقاتی میان محلات کمتر شد اما هنوز نابرابری‌های فضایی میان محلاتی چون بریم، ایستگاه ۷ و پل بهمن‌شیر وجود دارد. بادهای سرد شمال که بیشتر در فصل زمستان به این منطقه می‌وزند، گاهی میزان دما را به صفر نزدیک می‌کنند و گاهی بادهای شمال غربی هم همراه با رطوبت مدیترانه، باعث ریزش نزولات جوی به‌نسبت زیادی می‌شود. اختلاف گرمای شب و روز ۲۵ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد و آب‌وهوای متغیر و غیرقابل پیش‌بینی دارد. جنوبی‌ترین نقطهٔ خوزستان هفت درجه از مدار رأس‌السرطان بالاتر است از این رو اقلیمی مشابه با مناطق استوایی دارد. خوزستان از زمان‌های قدیم به داشتن هوای گرم معروف بوده است و آبادان نیز که شهری از شهرهای جنوبی خوزستان است، از این ویژگی مانند سایر شهرهای جنوبی استان برخوردار بوده است. اما واقعیت این است که آبادان به‌علت قرارگرفتن در کنار اروندرود، رود بهمن‌شیر و رود کارون و به‌طورکلی در جوار خلیج فارس دارای تابستانی بسیار گرم و زمستانی معتدل و فرح‌بخش است چنان‌که لطافت هوای آن گردشگران زمستانی و نوروزی را به خود جذب می‌کند. میانگین درجهٔ حرارت این شهر حدفاصل سال‌های ۱۳۲۶ تا ۱۳۳۷ ۳/۲۶ درجهٔ سانتی‌گراد، سال‌های ۱۳۳۷ تا ۱۳۳۸ حدود ۸/۲۴ درجه و حدفاصل سال ۱۳۳۸ تا ۱۳۳۹ ۷/۲۵ درجهٔ سانتی‌گراد بوده است. در گزارش دیگری که مربوط به سال‌های ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۳ در ایستگاه «سینوپتیک» حداقل مطلق آن ۵/۴- درجهٔ سانتی‌گراد بوده است. براساس آمار موجود، حداکثر دمای بهمن ماه و حداقل دمای همان ماه از بقیهٔ ماه‌ها کمتر است. درحالی‌که حداکثر دمای شهریور از بقیهٔ ماه‌ها بیشتر است، حداقل دمای مرداد ماه از بقیه ماه‌ها بیشتر است. این رقم نشانگر گرم و سوزان بودن درجهٔ حرارت آبادان است یا به‌عبارت‌دیگر وضع درجهٔ حرارت سالیانه آبادان به‌طور مشخص جنبهٔ برّی دارد و تعداد روزهای یخبندان آن اندک است. معدل روزهای یخبندان در طول سال‌های قبل از انقلاب ۱۳۵۷ در آبادان ۷/۱ روز در سال بوده است. بدین‌ترتیب در آخر فصل پاییز و آغاز زمستان (آذر، دی، بهمن) که درجهٔ گرما پایین است، میزان فشار جو به حداکثر خود می‌رسد و در تابستان (خرداد، تیر، مرداد) که درجه گرما بالا است، فشار هوا به حداقل کاهش می‌یابد. نخست «بادهای منظم فصلی» که براثر تغییرات فشار هوا در فصل‌های مختلف سال به وجود می‌آیند. این بادها به‌ طور معمول شدید نیستند مگر اینکه عامل جوی دیگری موجب تشدید آن‌ها شود. باد شمال در زمستان اغلب طوفان‌های ناگهانی به وجود می‌آورد؛ ولی در تابستان از ۱۵ خرداد تا آخر تیر (۴۰ روز) با نظم و شدت زیادی می‌وزد. «باد شرجی» از جنوب غربی می‌وزد و با عبور از خلیج فارس مرطوب و باتوجه‌به بالابودن درجهٔ حرارت هوا تا حدود زیادی سنگین می‌شود و نفس کشیدن را به‌خصوص برای کسانی که مشکلات تنفسی دارند دشوار می‌کند. این باد از زمستان تا اواسط بهار در آبادان می‌وزد، اما به‌ طور معمول در اوایل تابستان هم احساس می‌شود. نوع سوم بادهای آبادان «باد سموم» یا «سام» است که از عربستان می‌وزد و همیشه خاک و شن همراه دارد. این‌گونه بادها هر چند سالی یک بار در آبادان می‌وزد و آسمان روز را به‌مثابهٔ شب به‌طورکامل تیره و تاریک می‌کند. البته همه‌ساله نوع ملایم‌تر آن می‌وزد که با خاک و گرد و غبار توأم است و تا حدودی شرایط عادی زندگی را دچار اخلال می‌کند. حمزه اصفهانی مؤلف کتاب سنی الملوک الارض و الانبیاء دربارهٔ این باد و گذر آن در آبادان می‌نویسد: رطوبت آبادان به‌طور کلی یک منطقهٔ رطوبتی است. رطوبت در زمستان حداکثر به ۸۹ درصد می‌رسد اما از آبادان رطوبت ۱۰۰ درصد هم گزارش شده است. رطوبت نسبی آبادان در ماه‌های تیر و مرداد ۵۰ تا۶۰ درصد است و در ماه‌های دی و بهمن به ۷۰ تا۸۰ درصد هم می‌رسد. رطوبت نسبی در آبادان در میانهٔ روز کاهش می‌یابد و در مواقعی که باد از جنوب جریان دارد رطوبت به سرعت بالا می‌رود. رطوبت نسبی آبادان در ساعت ۳۰/۶ صبح ۶۴ درصد است، ولی همین رطوبت نسبی در ساعت ۳۰/۱۲ به ۳۲ درصد کاهش می‌یابد. کاهش مزبور به‌علت وزش بادهای شمالی است که رطوبت وسط روز را تقلیل می‌دهد، ولی به‌طورکلی توأم‌شدن حداکثر درجهٔ حرارت (۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد) با رطوبت نسبی بیش از ۵۰ درصد در آبادان، به‌طور محسوسی غیرقابل تحمل است. بارندگی آبادان از مناطق کم‌بارش کشور است که عمدهٔ همین بارندگی هم به رگبارهای زودگذر باران اختصاص دارد. میزان بارندگی آبادان در طول ده سال آمارگیری حدفاصل سال‌های ۱۳۴۳ تا۱۳۵۳ بین ۶/۵۴ تا ۷/۳۵۳ میلی‌متر در نوسان بوده است. گزارش دیگر این میزان بارندگی را در سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ به‌طور متوسط بین ۲۰۰ تا۲۵۰ میلی‌متر نشان داده است. باران‌های موسمی و گاه بسیار شدید، از آذر تا اردیبهشت برخی مواقع موجب جاری‌شدن سیل در سطح خیابان‌ها می‌شود. اوج بارندگی آبادان در ماه‌های آبان، آذر و دی است در ماه‌های بهمن، اسفند و فروردین باران به‌نسبت مناسبی می‌آید اما شدید نیست و تنها در تغییرات جوی مؤثر است. به‌ طور معمول در آبادان در ماه‌های خرداد، تیر و مرداد بارندگی وجود ندارد در اردیبهشت و شهریور برخی از سال‌ها بارندگی بسیار خفیف گزارش شده است. | ## بخش 3: آبادان | خاک خاک آبادان به‌دلیل آبرفت رودهای کارون و دجله (که به هم پیوسته‌اند) به وجود آمده است. رودهای گرداگرد آبادان که همگی به خلیج فارس می‌ریزند از دو رود بزرگ‌تر پیشیاد دجله و کارون است. بخش دیگر این رود که در آن‌سوی این جزیره روان است و اهمیت کمتری دارد بهمن‌شیر خوانده می‌شود. نوع خاک آب رسوبی ریز بافت و برای کشاورزی بسیار مناسب می‌باشد البته این خاک در زمان‌های دور بسیار شور و غیرقابل کشت بوده است ولی عبور از دو رودخانهٔ پرآب و رسوب‌گذاری مدام آن‌ها در طی قرون بسیار، باعث تغییر بافت خاک گردیده است و امروز به برکت وجود این دو رودخانه آبادان مستعد کشت بسیاری از انواع نباتات است یکی از این دو رودخانه بهمنشیر نام دارد که در زمان باستان آن را بهرام اردشیر می‌نامیدند و رودخانهٔ دیگر اروند است که ریشه در تاریخ باستان ما دارد. درآغاز ملی شدن صنعت نفت حدود ۶۰۰هزار بشکه در روز توان تولیدی پالایشگاه بوده که امروز پس از حوادث جنگ هشت ساله ظرفیت تولید آن به ۴۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است. آبادان همچنین یک پتروشیمی به‌نام پتروشیمی آبادان دارد که در جوار پالایشگاه آبادان احداث شده است. در سال ۱۳۸۷ خورشیدی افزون بر ۱۴۷ فروند لنج و بیش از ۵۸۰ قایق موتوری صیادی در منطقهٔ آبادان به امر صید و صیادی فعالیت داشتند.خبرگزاری فارس ، بازدید: فوریه ۲۰۰۹. همچنین از تاریخ چهارم خرداد سال ۱۳۸۳ منطقهٔ آزاد تجاری اعلام شد که باعث ورود سرمایه‌گذاران خارجی و داخلی درون شهر شد. بندر آبادان واقع در ساحل رودخانهٔ اروند به‌طورکلی توان جابه‌جایی بیست‌هزار تن کالا را دارد که باتوجه‌به رونق منطقهٔ آزاد تجاری اروند بر اهمیت آن بیش از پیش افزوده شده است. همچنین آبادان بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ خرما در سطح استان خوزستان است دارای زمین‌هایی به وسعت ۱۲۴۵۱ هکتار تنها مربوط به نخیلات است و بیش از دو میلیون اصله نخل دربردارد توسط انهار منشعب از رودخانهٔ اروند و بهمنشیر آبیاری سنتی صورت می‌گیرد. با توجه به شوری آب رودخانهٔ اروندرود طرح آبیاری و زهکشی مکانیزه نیز که یکی از طرح‌های مهم ملی است در شهرستان درحال اجرا است، که به‌وسیلهٔ آن آب مناسب از رودخانهٔ بهمنشیر برای نخیلات حاشیهٔ اروندرود پمپاژ می‌شود.اقتصاد آبادان پالایشگاه آبادان پس از کشف نفت در شهر مسجد سلیمان لزوم ایجاد یک پالایشگاه نفت برای تصفیهٔ نفت به نظر می‌رسید. ظرفیت پالایشگاه آبادان در سال ۱۳۳۰ به ۵۰۰۰ بشکه در روز رسید که پس از سرمایه‌گذاری شرکت‌های خارجی به ۶۰۰هزار بشکه در روز رسید که می‌توان از آن به‌عنوان برزگ‌ترین پالایشگاه جهان یاد کرد. راه‌آهن هم‌زمان با آغاز ساخت یکی از بزرگ‌ترین کارخانه‌های فولاد در شهر بافت عملیات مطالعاتی ساخت راه‌آهن سیرجان بافت کرمان آغاز شده و همچنین با وصل راه‌آهن سیرجان به مسیر نیریز، استهبان، شیراز، کازرون، برازجان، بندر گناوه، بندر دیلم، هندیجان، بندر ماهشهر و شادگان آبادان که در یک راستا قرار گرفته و بیشتر شهرهای یاد شده صنایع مربوط به فولاد در آن‌ها وجود دارد و همچنین نبود خطی که جنوب شرق را به‌وسیلهٔ خطوط راه‌آهن به جنوب غرب وصل کند توجیه می‌کند. آبادان و انقلاب اسلامی یکی از مهم‌ترین حوادث سال ۱۳۵۷ که باعث خشمگین کردن مردم و سرعت‌بخشیدن به انقلاب ۵۷ شد، به آتش کشیدن سینما رکس آبادان بود. علت خشمگینی مردم، نسبت‌دادن این فاجعه به عوامل حکومت پهلوی بود؛ که البته عده‌ای کثیر نیز بر این باورند که انقلابیون بنیادگرا و افراطی اسلامی با هدف ضربه‌زدن به حکومت پادشاهی به‌ویژه ازلحاظ اقتصادی و به تعطیلی کشاندن پالایشگاه آبادان و تهییج مردم آبادان که تا آن زمان نقش چندانی در جریان راه‌اندازی انقلاب نداشتند، اقدام به آتش‌زدن سینما کردند.یادداشت‌های بی‌تاریخ ، ماهنامه پژواک، اکتبر ۲۰۰۷ در حدود ساعت ۲۱:۴۵ شب بیست و هشتم مرداد، ۵۳۷ نفر از کسانی که به تماشای فیلم گوزن‌ها در آخرین سانس به سینما رفته بودند در آتش سوختند. این جنگ، پالایشگاه، تأسیسات نفتی، بندرگاه‌ها، فرودگاه و دیگر مراکز صنعتی و اقتصادی، شبکه آب‌رسانی، تأسیسات برق و نیز به ساختمان‌ها، آسیب فراوانی رساند و موجب کاهش جمعیت شهر شد. بر اثر فروریختن انواع مواد آتش‌زا و مخرب و نیز به‌دلیل بی‌آبی، بخش مهمی از فضای سبز از بین رفت و این اتفاق، برای شهری مثل آبادان که آب‌وهوایی گرم دارد، بسیار زیان‌بار بود. افزون بر این، استفادهٔ عراق از سلاح‌های شیمیایی، فضای شهر را دچار آلودگی‌هایی کرد که در راندن مردم از شهر، تأثیر بسزایی داشت.دانشنامه ایران، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد اول، ص ۲۷. با سپری‌شدن تاریکی، نیروهای هوایی طرفین وارد کارزار شدند و هلیکوپترها نیز به پرواز درآمدند و پشتیبانی آتش‌های توپخانهٔ هر دو طرف با شدت هر چه تمامتر به مرحله اجرا درآمد، و دشمن نیروهای احتیاط خود را در منطقه شمال محور ماهشهر-آبادان وارد عمل نمود. رزمندگان ایران با وجود گرمای شدید، مقاومت سرسختانهٔ دشمن را در هم شکستند و بعد از ۴۲ ساعت تلاش مداوم لشکر ۷۷ خراسان، سپاه و نیروهای مردمی، عملیات با موفقیت کامل به پایان رسید و نیروهای دشمن در منطقهٔ عملیاتی خسارات سنگینی را متحمل شدند و آبادان از محاصره آنان خارج شد. وزارت نفت و امور ورزش پالایشگاه آبادان به‌طور مشترک هزینهٔ باشگاه صنعت نفت آبادان را فراهم می‌کنند. آبادان به‌سبب شور و جذابیت مردمش و البته شیوهٔ بازی کردن و تشابه دست لباس این تیم با تیم ملی فوتبال برزیل، آن را به عنوان «برزیل ایران» می‌شناسند و حتی امروزه ازجمله شعارهایی که هواداران این تیم برای تشویق بازیکان سر می‌دهند، می‌توان به: «آبادان برزیلته» و «نه قرمز نه آبی فقط زرد طلایی» اشاره کرد. بسکتبال در آبادان تیم بسکتبال آبادان درحال حاضر یکی از تیم‌های پیروز کشور است که سالهاست در لیگ برتر بسکتبال ایران حضور دارد. اماکن تفریحی، تاریخی و زیارتی آبادان یکی از قدیمی‌ترین شهرهای ایران بوده که از زیبایی‌های طبیعی، تاریخی، گردشگری، تجاری و معنوی خاصی برخوردار است. همان‌طور که گفته شد بهترین زمان جهت عزیمت و تفریح در آبادان روزهای پایانی اسفندماه و ابتدای فروردین می‌باشد. از مکان‌های تاریخی شهر آبادان می‌توان از کلیسای آبادان، سینما نفت، مناطق بوارده و بریم و پالایشگاه نفت آبادان (پالایشگاه نفت آبادان یکی از قدیمی‌ترین پالایشگاه‌های نفت جهان است)، دانشکدهٔ نفت آبادان نام برد که هر کدام تاریخی گفتنی دارند. با توجه به تصویب منطقهٔ آزاد تجاری اروند بااطمینان یکی از جاذبه‌های آبادان برای بازدیدکنندگان، جاذبه‌های تجاری خواهد بود. زیارتگاه خضر نبی و سید عباس همچنین قدمگاه امام رضا از مکان‌های زیارتی مهم آبادان هستند. سینما شیرین سینما شیرین آبادان که با قدمتی هشتادساله یکی از چندین سینماهای آبادان در قبل از انقلاب است. در سال ۱۳۱۰ در دورهٔ پهلوی اول با ظرفیت بیش از ۷۰۰ نفر توسط بخش خصوصی و یک بازرگان هندی ساخته شد. این سینما در مرکز تجاری شهر آبادان در منطقهٔ امیری خیابان شهید منتظری (شاپور سابق) قرار دارد. پس از جنگ جهانی دوم، با افزودن دو طبقهٔ دیگر به ساختمان، این سینما به بزرگ‌ترین سینمای ایران تبدیل شد. سینما شیرین آبادان در تاریخ ۱۷ خرداد سال ۱۳۸۵ به شمارهٔ ۱۵۶۲۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. مسجد رنگونی‌ها با توجه به روایات مختلف، این مکان در ابتدا عبادتگاه سیک‌ها بوده و بعد از آن به‌کلی تخریب و بر روی آن مسجد رنگونی‌ها ساخته شده است. مسجد رنگونی‌ها هنگام ساختن پالایشگاه و توسط کارگران خارجی که بیشتر از مسلمانان اهل رانگون (پایتخت برمه) بوده‌اند، ساخته شده است. این کلیسا در سال 1958 میلادی (1336 شمسی)، در دوره پهلوی دوم تاسیس شد و در زمان خود یکی از مهمترین مراکز مذهبی و اجتماعی ارامنه ساکن شهر به شمار می رفت. موقعیت آن در مرکز شهر آبادان نشان دهنده حضور قابل توجه جامعه چند قومیتی و چند مذهبی در این شهر در دوره شکوفایی نفت است. این بنا در دوران جنگ ایران و عراق آسیب دید؛ اما بعد از پایان جنگ در سال ۱۳۷۵ بازسازی شد. این کلیسا در سال 2003 میلادی (9 اردیبهشت 1382) با شماره ثبت 8352 بعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. سینما نفت نام یکی دیگر از سینماهای متعلق به شرکت نفت بوده که پس از جنگ به‌دلیل تحمل خسارات سنگین استفاده از آن کنار گذاشته شد. موزهٔ هنرهای معاصر موزهٔ هنرهای معاصر آبادان در قسمت شمال شهر واقع در پارک ایثارگران قرار دارد. موزهٔ اسناد تاریخی و خطی موزهٔ اسناد تاریخی و خطی آبادان در محل مسجد رنگونی‌ها قرار دارد. | ## جمع‌بندی | موزهٔ آبادان موزهٔ آبادان در سال ۱۳۲۸ با الهام از معماری سنتی ایران شناخته شده است و دارای گنبدی به ارتفاع ۵٫۲۲ متر است که متأثر از گنبد دانیال نبی در شوش است.