موضوع مقاله: انتشارات خوارزمی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # انتشارات خوارزمی | مقدمه: انتشارات خوارزمی ناشر ایرانی است که در ۲۱ خرداد ۱۳۴۷ به صورت شرکت سهامی تاسیس شد. | ## بخش 1: انتشارات خوارزمی | حوزه فعالیت آن ابتدا کتاب‌های علمی بود، ولی بعد به حوزه‌های ادبیات، فلسفه و تاریخ نیز گسترش یافت. این انتشارات با طراحی ساده و منحصر به فرد و دقت در حروف‌چینی و ویرایش شناخته می‌شود. خوارزمی ناشر کتاب‌های نویسندگان و مترجمان همچون محمد‌علی موحد، مجتبی مینوی، فریدون آدمیت، عزت‌الله فولادوند، محمد قاضی، محمدحسن لطفی، نجف دریابندری، سیمین دانشور و فرامرز بهزاد است. کتاب‌فروشی این انتشارات نیز همزمان با تأسیس انتشارات در سال 1348 در خیابان انقلاب تهران بازگشایی شد. تاریخچه انتشارات خوارزمی در سال ۱۳۴۷ با همکاری چند نفر از فرهنگیان سرشناس به‌صورت شرکت سهامی پایه‌گذاری شد. هدف این گروه ارائه کتاب‌های درسی یا کمک درسی جدید به دانش‌آموزان بود و برای این کار قصد داشتند از کتاب‌های خارجی مانند کتب درسی روسی الگو بگیرند. یک ماه پس از تأسیس، علیرضا حیدری بخش ویرایش را تشکیل داد و خودش آن بخش را اداره کرد. به مرور پس از مدتی کار کتاب‌های ترجمه و تألیف کتاب‌های حوزه‌ی ادبیات و علوم انسانی نیز به طور همزمان شروع شد. پرویز شهریاری، جهانگیر شمس‌آوری، حبیب‌الله رضازاده قشقایی،نجف دریابندی، عبدالحسین مصحفی، علیرضا حیدری و هوشنگ شاهیده از اعضای اولین هیأت مدیره نشر خوارزمی بودند. هدف این دوره از فعالیت نشر خوارزمی احیا آ ثار این انتشارات به عنوان یک "میراث فرهنگی" است. مدیر عامل جدید این انتشارات "ارتباط با پدیدآورندگانِ در قید حیات انتشارات و اعطای حقوق مادی آن‌ها، بازتولید همه کتاب‌های انتشارات با دقت و وسواس از حروف‌چینی تا صفحه‌بندی و حضور در عرصه‌های نوین نشر را به عنوان اهداف جدید این انتشارات عنوان کرده است. این نشر پس از سال‌ها در سی و پنجمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران با شعار «خوارزمی رنگ آشنای کتابخانه‌ها» حضور داشت. در هر طبقه 6 الی 7 اتاق وجود داشت که همه اتاق‌ها به مترجمان و ویراستاران اختصاص داده‌شده‌بود. اکثر افراد به کار ترجمه مشغول بودند اما مشکلات ویراستاری یکدیگر را نیز حل می‌کردند. به عنوان مثال نشر خوارزمی مجموعه‌ی آثار یا دوره‌ی آثار را چاپ می کرد، مانند دوره‌ی آثار افلاطون یا آثار برشت. ویراستاری توجه به ویرایش در انتشارات خوارزمی باعث شده بود که چند اتفاق مهم برای اولین بار در این انتشارات بیافتد. مثلا در بین ناشران خصوصی انتشارات خوارزمی اولین نشری بود که رسم الخط واحد را پایه‌گذاری کرد. البته گفته می‌شود خوارزمی در بسیاری از کارهای خود از الگو‌های موفق ناشران خارجی تبعیت می‌کرده‌است. همچنین برای اولین بار در نشر خوارزمی شخص مسلطی به نام ویراستار مسئولیت خواندن و بررسی آثار ترجمه شده را بر عهده داشت و آن را ارزیابی می‌کرد. برای ترجمه آثار خارجی سعی می‌شد با افرادی همکاری شود که به سبک یا شیوه نگارش نویسنده آشنا باشند یا امکان استعداد تسلط بر نوع کار را داشته باشند، مانند مترجمانی که آثار برتولت برشت، آندره مالرو یا داستایفسکی را برعهده گرفتند. کتاب‌ها هم معمولاً سفارش داده می‌شدند و تقریباً از نویسنده یا مترجم کتابی سفارش گرفته نمی‌شد. به عبارت دیگر به‌طور احتمالی بخش‌های مختلف با متون مقابله می‌شد و اگر راضی‌کننده نبود، فصلی از کتاب مقابله می‌شد. | ## بخش 2: انتشارات خوارزمی | [ از لحاظ کار فنی ویرایش، اوج کار خوارزمی در کتاب پیامبر مسلح، پیامبر بی سلاح، پیامبر مطرود است.] ویرایش، نکته‌پردازی و انطباق با حدود استاندارد بین‌المللی از جمله مواردی است که با دقت و وسواس در این نشر رعایت می‌شده است. دستخط و ویرایش دستی برخی از نویسندگان مشهور چون سیمین دانشور در این نشر موجود است. فتح الله مجتبایی می‌گوید نسخه کتاب لغت فرس اسدی طوسی را از شبه قاره آورده بودم و برای چاپ به نشر خوارزمی بردم. حیدری تمام کتاب‌های چاپ شده را جمع کرد و مجدد حروف‌چینی کرد و دستگاه حروف‌چین خود را کامل کرد تا کار حروف‌چین با کیفیت خوبی انجام شود. او در خاطراتش گفته‌است حیدری نکاتی را در تصحیح کتاب رعایت می‌کرد که خیلی اوقات مترجم یا مؤلف به آن توجه نداشت. تمام کتاب‌ها با یک طرح منتشر می‌شود، فقط رنگ‌ زمینه تغییر می‌کرد؛ برخی لیمویی و گاهی رنگ‌های ملایم. نوع جلد هم بسته به کتاب، شومیز یا جلد سخت است و البته با برجستگی و فرورفتگی نامحسوس. طرح درخت دانش یا درخت زندگی را علیرضا حیدری از کف بشقاب‌های نیشابور انتخاب کرده و به چند طراح داده‌بود. طرح‌های قالی شاه‌عباسی طاهرزاده بهزاد را نیز محمود پور جوادی اتود زد تا به طراحی فعلی برای کادرهای حاشیه‌ی جلد کتاب‌های خوارزمی رسید. لب‌برگردان برای مخاطب کتاب ایرانی نیاز به چوب خط و نشانه (بوک‌مارک) را برآورده کرد. همه‌ی این‌ کارها به این خاطر بود که نشر خوارزمی معتقد بود کتاب آموزشی باید تمام اجزایش آموزشی و زیبا باشد زیرا یکی از وظایف آموزش درک زیبایی است. صحافی هم در خوارزمی از اهمیت بالایی برخوردار است نکاتی مانند اینکه کتاب خوب ورق بخورد، بالا پایین نباشد، خوب دوخته شده‌باشد، بر خودش سوار باشد نه بر جلد و ... یکی از دلایلی که کتاب‌های خوارزمی پس از این همه سال هنوز اوراق نشده‌اند این است که کتاب‌ها بر جلد سوار نیستند. حوزه فعالیت انتشارات خوارزمی از زمان تأسیس در حوزه‌های مختلف مانند تاریخ، ادبیات معاصر، ادبیات کلاسیک، اقتصاد، فلسفه، ریاضی، فرهنگ‌نویسی و سفرنامه کتاب‌های ماندگار و زبده‌ای را منتشر کرده‌است. علیرضا حیدری، یکی از مؤسسان خوارزمی بدلیل آشنا بودن با آثار ناشران داخلی و خارجی، با مترجمان و نویسندگان با مهارت کار می‌کرد و از این رو سطح کتاب‌های این نشر بالا بود. محمدحسن لطفی، پرویز شهریاری، عزت الله فولادوند، احمد بیرشک، فرامرز بهزاد، محمد (هوشنگ) وزیری، محمد قاضی، سیمین دانشور، محمدعلی موحد، نجف دریابندری، منوچهر بزرگمهر، ابراهیم یونسی، یحیی مهدوی، مجتبی مینوی، امیرحسین جهانبگلو، حمید عنایت، سروش حبیبی، ضیاءالله فروشانی، احمد آرام، احمد سمیعی گیلانی، حسن کامشاد، رضا کاویانی، زهرا خانلری‌کیا، جلال آل احمد، شاهرخ مسکوب، علی قیصری، فریدون آدمیت، محمدامین کاردان، محمدرضا خواجه‌پور، محمدمهدی سمسار، اردشیر فرید‌مجتهدی، اصغر مهدوی، پرویز ناتل خانلری، داریوش آشوری، رضا براهنی، رضا سیدحسینی، سیروس ذکاء، علیرضا حیدری، علیمراد داودی، غلامحسین یوسفی، فتح‌الله مجتبایی، محمود حسینی‌زاد، مهری آهی، ابوالحسن نجفی، احمد شایگان، امیرمهدی بدیع، ایرج افشار، باقر پرهام، بدیع‌الزمان فروزانفر، بهاء‌الدین خرمشاهی، جواد شیخ‌الاسلامی، سعید شیخ، سید ابراهیم اشک شیرین، سید حسین نصر، شاپور اعتماد، عباس زریاب خویی، علی‌اشرف صادقی، فریبرز مجیدی، کریم امامی، محمد دانش‌پژوه، محمدجعفر محجوب، مصطفی محقق داماد، مهدی گلشنی، هما ناطق و یوسف اباذری از جمله نویسندگان، محققان و مترجمانی هستند که انتشارات خوارزمی آثارشان را منتشر کرده‌است. از نویسندگان خارجی آثار افرادی مانند انگلبرت کمپفر، ویلیام سارویان، فیودور داستایفسکی، گوستاو یانوش، کارل پوپر، برتراند راسل، مارک تواین، نیکوس کازانتزاکیس، فردریش ماینکه، هاینار کیپهارت، هانا آرنت، برتولت برشت، یاکوب ادوارد پولاک، افلاطون، ارنست همینگوی و آلبرت آینشتاین در این نشر ترجمه شده است. رمان تألیفی سووشون مهمترین اثر سیمین دانشور در حوزه ادبیات ایران، در خدمت و خیانت روشنفکران تألیف جلال آل‌احمد از مهمترین آثار پژوهشی در حوزه‌ی روشن فکری در قرن اخیر، امیر کبیر و ایران از فریدون ‌آدمیت در حوزه تاریخ ایران و جهان و همچنین مقالات شمس از محمد‌علی موحد، بوستان و گلستان از غلامحسین یوسفی و حافظ از ژرویز ناتل خانلری در حوزه متن پژوهی و تصحیح متون و عرفان و ادبیات کهن برخی از آثار ماندگار این نشر هستند. انتشار برخی از جریانات فلسفی روز اروپا و نیز ترجمه برخی از متون کلاسیک فلسفه (آثار افلاطون) از دیگر کارهای این نشر است. کتب صوتی و الکترونیکی در پی همکاری با طاقچه و فیدیبو حدود ۸۰ کتاب از فهرست این انتشارات به صورت الکترونیکی منتشر شده است. همچنین تولید‌کنندگان کتاب صوتی مانند آوانامه، ماه‌آوا، گوشه و سماوا در حال تولید کتاب صوتی از نزدیک به ۴۰ عنوان از آثار این نشر هستند که کتاب صوتی بعضی از مهمترین آثار خوارزمی مانند سووشون و زوربای یونانی منتشر شده است. کتابفروشی کتابفروشی خوارزمی به عنوان "یکی از قدیمی‌ترین کتابفروشی‌های تهران" در سال 1348 تأسیس شد. | ## بخش 3: انتشارات خوارزمی | علیرضا حیدری این کتابفروشی را به قیمت 400 تومان خرید و حدود 480 تومان هزینه تعمیر و دکور آنجا کرد. از این رو گفته می‌شود کتابفروشی خوارزمی زیباترین کتابفروشی آن دوره به شمار می‌رفت. ساختمانی که کتابفروشی خوارزمی در آن واقع است متعلق به شرکت نفت بود و در سال 1347 ساخته شد. بهاء‌الدین خرمشاهی گفته‌است کتابفروشی خوارزمی از نظر طرح بنا و شکل ویترین مدرن و منحصر بفرد بود. همکاری با ناشران خارجی علیرضا حیدری با وضع نشر در دنیای آن روز آشنا بود و ارتباط نزدیک داشت. او از مؤسسات انتشاراتی بزرگ و مشهور در بعضی از کشورها مانند اروپا و ژاپن بازدید داشت. در حوزه‌ی کارهای مالیِ مؤسسه نیز حسابدار مؤسسه با علیرضا حیدری در یکی از دوره‌های نشر در دهلی‌نو شرکت کرده و حسابدار یک ماه در آنجا اقامت کرد و با تأسیسات آمریکایی فورد کار کرد و بعد از یک ماه با اندیشه‌هایی نو به ایران بازگشت و از این رو نظام مالی نشر تا سال‌ها بعد از انقلاب برقرار بود. کتاب سووشون به زبان‌های مختلفی (به گزارش خبرگزاری ایسنا در سال ۱۳۹۱ هفده زبان) ترجمه شده است که از جمله می‌توان به ترجمه روسی در سال ۱۹۷۵ با عنوان مرگ به‌خاطر زندگی، ترجمه آلمانی در سال ۱۹۹۷ و ترجمه اسپانیایی در سال ۲۰۰۵ با ترجمه خواکین رودریگز بارگاس اشاره کرد. ترجمه انگلیسی این کتاب در سال ۱۹۹۰ میلادی با ترجمه محمدرضا قانون‌پرور و مقدمه‌ی برایان سپونر، در شهر واشینگتن در آمریکا به چاپ رسید. همچنین ترجمه انگلیسی دیگری از این کتاب توسط رکسانه زند در سال ۱۹۹۳ در انگلستان به چاپ رسیده است. ترجمه ایتالیایی این کتاب نیز توسط آنا وانزن صورت گرفته و انتشارات بریوسکی در سال ۲۰۱۸ آن را به چاپ رسانده است. سیمین دانشور در سال ۱۳۸۵ در مصاحبه‌ای با مجله گوهران، با نقل خاطره‌ای از سید موسی صدر گفت: «سووشون رو او به عربی ترجمه کرد. آورده بود برامون.» جوایز و افتخارات ترجمه‌ فارسی کتاب «اندیشه سیاسی در اسلام معاصر» اثر حمید عنایت در سال ۱۳۶۲ منتشر و در دوره دوم در مراسم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان کتاب برگزیده معرفی شد.آیینه دوران: گزارش سی و شش دوره کتاب سال ایران، تهیه و تنظیم مؤسسه خانه کتاب، تهران: خانه کتاب ، ۱۳۹۷‬‬‬‬‬‬ ترجمه فارسی کتاب سه جلدی"پاپدیا" از ورنر یگر در سال 1393 منتشر و در دوره شانزدهم مراسم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به عنوان کتاب برگزیده معرفی شد. ترجمه فارسی کتاب "منادولوژی" از گوتفرید ویلهلم‌فون لایبنیتس در سال 1375 منتشر و در دوره پانزدهم مراسم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به عنوان کتاب برگزیده معرفی شد. "مقالات شمس تبریزی" با تصحیح محمد‌علی موحد در سال 1369 منتشر و در دوره نهم مراسم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به عنوان کتاب برگزیده معرفی شد. ترجمه فارسی کتاب "فلسفه کانت" از اشتفان کورنر در سال 1368 منتشر و در دوره هشتم مراسم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به عنوان کتاب برگزیده معرفی شد. ترجمه فارسی کتاب "ضد خاطرات" از آندره مالرو در سال 1364 منتشر و در دوره سوم مراسم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به عنوان کتاب برگزیده معرفی شد. نظر متفکران اسلامی دربارهٔ طبیعت از سیّد حسین نصر در سال ۱۳۴۲ منتشر و برندهٔ جایزه کتاب سال شد.بررسی روند ارائه جایزه کتاب از آغاز تا کنون در ایران، زهرا حسینی جوادی، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، زمستان ۱۳۹۳ فهرست کتاب‌ها «آدم، آدم است، بچه فیل، استنطاق لوکولوس» اثر برتولت برشت، ترجمهٔ شریف لنکرانی «آزادی و قدرت و قانون» اثر فرانتس نویمان، گردآوری و ویرایش و پیشگفتار از هربرت مارکوزه، ترجمه عزت‌الله فولادوند «آزادی یا مرگ» اثر نیکوس کازانتزاکیس، ترجمه محمد قاضی متفکران یونان اثر تئودور گمپرتس، ترجمه محمدحسن لطفی «آغاز و انجام تاریخ» اثر کارل یاسپرس، ترجمه محمدحسن لطفی «آلبر کامو» اثر کانر کروز اوبراین، ترجمه عزت‌الله فولادوند «ابله» اثر فیودور داستایفسکی، ترجمه مهری آهی «افسانهٔ دولت» اثر ارنست کاسیرر، ترجمه نجف دریابندری «افسانه‌های تبای» اثر سوفوکلس، ترجمه شاهرخ مسکوب «آمریکایی آرام» اثر گراهام گرین، ترجمه عزت‌الله فولادوند «امید» اثر آندره مالرو، ترجمه رضا سیدحسینی «اندیشه ترقی و حکومت قانون عصر سپهسالار» اثر فریدون آدمیت «اندیشهٔ سیاسی در اسلام معاصر» اثر حمید عنایت، ترجمهٔ بهاءالدین خرمشاهی «بانگ جرس (راهنمای مشکلات دیوان حافظ)» اثر پرتو علوی «بحث در مابعدالطبیعه» اثر ژان وال، ترجمه یحیی مهدوی «بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق (گفتاری در حکمت کردار)» اثر ایمانوئل کانت، ترجمهٔ حمید عنایت و علی قیصری «پیرمرد و دریا» اثر ارنست همینگوی، ترجمه نجف دریابندری «تاریخ جنگ پلوپونزی» اثر توکودیدس (توسیدید)، ترجمه محمدحسن لطفی «تاریخ چیست؟» اثر ئی. کار، ترجمه حسن کامشاد «تاریخ طبیعی دین» اثر دیوید هیوم، ترجمه حمید عنایت «تحلیل ذهن» اثر برتراند راسل، ترجمه منوچهر بزرگمهر «تمهیداتی بر نظریهٔ زبان» اثر لویی یلمزلف، ترجمه محمدامین شاکری «جزیرهٔ سرگردانی» اثر سیمین دانشور «جنایت و مکافات» اثر فیودور داستایفسکی، ترجمه مهری آهی «چهار مقاله دربارهٔ آزادی» اثر آیزایا برلین، ترجمه محمدعلی موحد «خدایگان و بنده» اثر هگل، ترجمه و پیشگفتار حمید عنایت «خشونت و اندیشه‌هایی دربارهٔ سیاست و انقلاب» اثر هانا آرنت، ترجمه عزت‌الله فولادوند «داغ ننگ» اثر ناثانیل هاثورن، ترجمه سیمین دانشور «در کوی دوست» اثر شاهرخ مسکوب «دورکم» اثر انتونی گیدنز، ترجمه یوسف اباذری «رگتایم» اثر ای. دکتروف، ترجمه نجف دریابندری «زمان از دیدگاه کانت و چند مقالهٔ دیگر» اثر علی قیصری «زوربای یونانی» اثر نیکوس کازانتزاکیس، ترجمه محمد قاضی «سرگذشت هکلبری فین» اثر مارک توین، ترجمه نجف دریابندری «سفرنامهٔ جکسن (ایران در گذشته و حال)» اثر ابراهم و. | ## جمع‌بندی | ویلیامز جکسن، ترجمهٔ منوچهر امیری و فریدون بدره‌ای «سووشون» اثر سیمین دانشور «سیاست از نظر افلاطون» اثر الکساندر کویره، ترجمهٔ امیرحسین جهانبگلو «شناسایی و هستی» اثر لئون مینار، ترجمهٔ علی‌مراد داوودی «شویک در جنگ جهانی دوم» اثر برتولت برشت، ترجمهٔ فرامرز بهزاد «شهری چون بهشت» اثر سیمین دانشور «ضدخاطرات» اثر آندره مالرو، ترجمهٔ ابوالحسن نجفی و رضا سیدحسینی «فراسوی نیک و بد» اثر فریدریش نیچه، ترجمهٔ داریوش آشوری «فلاسفهٔ بزرگ (آشنایی با فلسفهٔ غرب)» اثر براین مگی، ترجمه عزت‌الله فولادوند «فلسفهٔ کانت» اثر اشتفان کورنر، ترجمه عزت‌الله فولادوند «فلوطین» اثر کارل یاسپرس، ترجمه محمدحسن لطفی «قدرت» اثر برتراند راسل، ترجمهٔ نجف دریابندری «قضیهٔ رابرت اوپنهایمر» اثر هاینار کیپهارت، ترجمهٔ نجف دریابندری «کنفوسیوس» اثر کارل یاسپرس، ترجمه احمد سمیعی «گفتارها» اثر نیکولو ماکیاولی، ترجمه محمدحسن لطفی «گفتگو با کافکا» اثر گوستاو یانوش، ترجمه فرامرز بهزاد «گلستان سعدی»، تصحیح و توضیح از غلامحسین یوسفی «مادراپور» اثر روبرمرل، ترجمه مهدی سمسار «مارکوزه» اثر السدر‌مک اینتایر، ترجمه حمید عنایت «ماکس شلر و پدیدارشناسی» اثر مانفرد فرینگز و دیگران، گزینش و ترجمه علی قیصری «مسیح باز مصلوب» اثر نیکوس کازانتزاکیس، ترجمه محمد قاضی «مطالعات تطبیقی در فلسفهٔ اسلامی» اثر سعید شیخ، ترجمه مصطفی محقق‌داماد «منادولوژی» اثر گتفرید ویلهلم لایبنیتس (مقدمه و شرح از بوترو و دیگران)، ترجمه یحیی مهدوی «مورخ و تاریخ» اثر آرنولد توین‌یی، ترجمه حسن کامشاد «نامه به پدر» اثر فرانتس کافکا، ترجمه فرامرز بهزاد «ناپلئون» اثر ی.