موضوع مقاله: ویلا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ویلا | مقدمه: ویلا (به فرانسوی و انگلیسی: Villa) نوعی خانه یا ملک مسکونی است که معمولاً به‌عنوان «اقامتگاه بیرون از بافت متراکم شهری» و همراه با محوطه (مانند باغ، حیاط و بناهای جنبی) شناخته می‌شود. | ## بخش 1: ویلا | این واژه در سنت معماری و تاریخ شهرنشینیِ اروپا ریشه در «ویلای رومی» دارد و بعدها در ایتالیا و سپس در کشورهای دیگر برای اقامتگاه‌های روستایی/حومه‌ای به‌کار رفت. در کاربردهای معاصرِ زبان انگلیسی، «ویلا» می‌تواند به «اقامتگاه تابستانی/حومه‌ای» یا «خانهٔ بزرگ روستایی» اشاره کند، و در برخی کشورها (برای نمونه در بریتانیا) گاهی به خانهٔ منفصل یا نیمه‌منفصلِ حومه‌ای نیز گفته می‌شود. در فارسیِ امروز نیز «ویلا» غالباً به خانهٔ ییلاقی/تفریحی (گاه همراه با باغ و محوطه) اطلاق می‌شود. گونه‌شناسی و ویژگی‌ها کاربرد دقیق «ویلا» در کشورها یکسان نیست؛ با این حال، در بسیاری از تعریف‌های دانشنامه‌ای و فرهنگ‌های معتبر، «ویلا» به اقامتگاهی بیرون از هستهٔ فشردهٔ شهری (روستایی/حومه‌ای) اشاره دارد که معمولاً همراهِ محوطه و گاه بناهای وابسته (مانند ساختمان خدماتی، انبار، یا فضای فراغتی) است. در برخی کاربردهای بریتانیایی نیز «ویلا» می‌تواند به خانهٔ منفصل یا نیمه‌منفصلِ حومه‌ای اطلاق شود. از نظر سازمان فضایی، ویلا می‌تواند یک‌طبقه (گاهی در ادبیات غیررسمی با عنوان «فلت») یا چندطبقه (مانند «دوبلکس/تریبلکس») باشد؛ این دسته‌بندی‌ها بیشتر اصطلاحات رایج در بازار مسکن و ادبیات غیررسمی‌اند و در تعریف تاریخی/دانشنامه‌ایِ «ویلا» معیار اصلی نیستند. در روم باستان، villa به‌عنوان واژه‌ای برای «اقامتگاه/ملک روستایی» به‌کار می‌رفت و طیفی از ساختمان‌ها را شامل می‌شد: از خانه‌های کارکردیِ کشاورزی تا اقامتگاه‌های تفریحیِ اشرافی در حومه و سواحل. | ## بخش 2: ویلا | در رنسانس ایتالیا، مفهوم «ویلا» در پیوند با احیای الگوهای کلاسیک و شکل‌گیری فرهنگ اشرافیِ باغ و اقامتگاه‌های بیرون‌شهری گسترش یافت و ویلاها به عرصه‌ای برای نمایش قدرت، هنر، و سامان فضاییِ جدید بدل شدند. همچنین در مطالعات تاریخ معماری، ویلاهای پالادیویی به‌سبب نظم هندسی و الهام از الگوهای رومی، نمونه‌ای اثرگذار در انتقال ایده‌های معماری به خارج از ایتالیا (از جمله در انگلستان) دانسته می‌شوند. در سدهٔ بیستم، «ویلا» در ادبیات معماری مدرن نیز به‌عنوان نوعی خانهٔ بیرون‌شهری یا اقامتگاه تفریحی، محل تجربه‌گریِ فضایی و تکنیکی شد. ویلا ساوا اثر لو کوربوزیه از نمونه‌های شاخص این جریان است؛ در پروندهٔ ثبتِ میراث جهانی یونسکو از آن به‌عنوان نمونه‌ای نمادین از «پنج اصل معماری نوین» لوکوربوزیه یاد شده‌است. بنیاد لوکوربوزیه نیز ویلا ساوا را «بیانیه‌ای» در معماری مدرن و نمونه‌ای روشن از «پنج اصل» او معرفی می‌کند. از دیگر نمونه‌های شناخته‌شده، ویلا مایرا (۱۹۳۸–۱۹۳۹) اثر آلوار آلتو در فنلاند است که به‌عنوان یکی از مهم‌ترین خانه‌های خصوصیِ طراحی‌شده توسط آلتو معرفی شده و برای «هَری و مایره گولیشسن» ساخته شد. ویلای پیش‌ساخته «ویلای پیش‌ساخته» معمولاً به ویلایی گفته می‌شود که بخش‌هایی از آن (یا کل بنا) به‌جای ساخت کامل در محل، در کارخانه یا کارگاه ساخته/آماده و سپس به محل پروژه حمل و مونتاژ می‌شود. | ## بخش 3: ویلا | در تعریف دانشنامه‌ای، «پیش‌ساختگی» (Prefabrication) به مونتاژ ساختمان یا اجزای آن در مکانی غیر از محل ساخت اشاره دارد و می‌تواند شامل اجزایی مانند پانل‌های دیوار/کف، خرپاهای سقف، یا حتی واحدهای حجمیِ اتاق‌مانند باشد. در یک گزارش اطلاعاتیِ وزارت مسکن و توسعه شهری آمریکا (HUD)، خانه‌های کارخانه‌ساخت «عمدتاً در کارخانه تولید و سپس در محل مونتاژ» معرفی می‌شوند و «خانه‌های مدولار» به‌عنوان خانه‌هایی توصیف شده‌اند که از ماژول‌های ساخته‌شده در کارخانه تشکیل و در محل نصب می‌شوند؛ همچنین در همان گزارش تمایز میان خانهٔ کارخانه‌ساخت و «خانهٔ تولیدیِ مشمول کُد HUD» (Manufactured) توضیح داده می‌شود. همچنین استانداردهای مهندسی برای طراحی اعضای سازه‌ایِ فولاد سردنورد، مانند «AISI S100»، چارچوب محاسبات و طراحی را برای این نوع اعضا ارائه می‌کنند. در فارسیِ معاصر، «ویلا» در معنای عمومیِ «خانهٔ ییلاقی/تفریحی» یا خانه‌ای با محوطهٔ بیرونی (باغ و باغچه) به‌کار می‌رود. در مطالعات دانشگاهیِ مرتبط با برنامه‌ریزی شهری/روستایی و گردشگری، پدیدهٔ «خانهٔ دوم» (Second home) با گسترش ساخت‌وسازهای تفریحی در پیرامون شهرها و نواحی گردشگرپذیر (از جمله بخش‌هایی از استان‌های شمالی) بررسی شده‌است. برای نمونه، پژوهشی دربارهٔ منطقهٔ چِلاو (شهرستان آمل) افزایش خانه‌های دوم را همراه با پیامدهای اقتصادی (مانند اشتغال و افزایش درآمد) و نیز پیامدهای زیست‌محیطی (مانند تخریب چشم‌انداز و تغییر کاربری باغات) گزارش کرده‌است. | ## جمع‌بندی | همچنین در پژوهشی دربارهٔ گردشگری خانه‌های دوم در دوران همه‌گیری کووید-۱۹، به نقش «مالکیت خانهٔ دوم» در الگوی سفر و اقامت در مقاصدی مانند شهرستان رامسر اشاره شده‌است.