موضوع مقاله: فریدریش پائولوس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فریدریش پائولوس | مقدمه: فریدریش ویلهلم ارنست پائولوس (۲۳ سپتامبر ۱۸۹۰ – ۱ فوریه ۱۹۵۷) نظامی بلندپایه و فیلدمارشال آلمانی در دوره رایش سوم بود که در جریان اوایل جنگ جهانی دوم غالباً در جایگاه‌های ستادی خدمت کرد. | ## بخش 1: فریدریش پائولوس | نیروهای او در پی عملیات اورانوس توسط ارتش سرخ در داخل این شهر به محاصره افتادند. تلاش فیلدمارشال اریش فن مانشتاین، فرمانده ارتش چهارم زرهی بدون همکاری نیروهای پائولوس، برای شکست محاصره از بیرون به جایی نرسید. در پی اتمام ذخایر سوخت، غذا و مهمات، پائولوس برخلاف دستور صریح هیتلر مبنی بر ادامه نبرد، خود و بیش از ۱۰۰ هزار نفر دیگر را تسلیم دشمن کرد. پائولوس بعدها به یک منتقد حاکمیت ناسیونال سوسیالیست بدل شد و به جنبشی موسوم به «کمیته ملی برای یک آلمان آزاد» که از طرف شوروی پشتیبانی می‌شد، پیوست. سال‌های اولیه فریدریش پائولوس روز ۲۳ سپتامبر سال ۱۸۹۰ در روستای برایتناو در منطقه هسن-ناسائو زاده شد. بدون بهره‌گیری از جایگاه اجتماعی خاصی در بسیاری موارد به اشتباه «فون پائولوس» نامیده شده‌است. دوران مدرسه را به خوبی در کاسل گذراند و قصد ورود به نیروی دریایی امپراتوری آلمان به عنوان افسر دانشجو را داشت که با آن موافقت نشد. روز ۱۸ فوریه سال ۱۹۱۰، در جریان گسترش نیروهای مسلح، به عنوان افسر دانشجو به نیروی زمینی امپراتوری آلمان پیوست در هنگ ۱۱۱ پیاده‌نظام (۳ بادن) مارک‌گراف لودویک ویلهلم در راشتات قرار گرفت. جنگ جهانی اول با آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ در جبهه غربی حضور پیدا کرد و آجودان گردان ۳ هنگ بود. در تنها تجربه فرماندهی میدانی در این جنگ، مدت کوتاهی برای هفت هفته در سال ۱۹۱۶ یک گردان مسلسل را در بخش نسبتاً غیرفعال از جبهه روسیه هدایت کرد. دوران میان‌دوجنگ پائولوس پس از جنگ در تشکیل نیروی داوطلب شبه‌نظامی مرزبانی شرقی فرای‌کور مشارکت داد و احتمالاً در قالب آن سال ۱۹۱۹ با دست‌اندازی لهستانی‌ها به خاک آلمان جنگید. در رایشسور، نیروهای مسلح تقلیل‌یافته آلمان، باقی ماند و ابتدا فرمانده یک گروهان امنیت (۱۹۲۰–۱۹۱۹) و سپس آجودان هنگ ۱۴ پیاده‌نظام در کونستانس (۱۹۲۲–۱۹۲۰) بود. سپس در ستادهای فرماندهی ۵ پیاده‌نظام در اشتوتگارت (۱۹۲۶–۱۹۲۵) و فرماندهی ۵ توپخانه (۱۹۲۷–۱۹۲۶) خدمت کرد. پائولوس در امور ستادی استعداد قابل توجهی از خود نشان می‌داد و دقت زیادی صرف جزئیات می‌کرد. روز ۱ اکتبر سال ۱۹۲۷ فرماندهی گروهان ۲ هنگ ۱۳ پیاده‌نظام وورتمبرگر در اولم را بر عهده گرفت؛ جایی که اروین رومل فرمانده گروهان مسلسل بود. پائولوس پاییز سال ۱۹۳۰ در ستاد لشکر پنجم پیاده‌نظام در اشتوتگارت، به امور ستادی بازگشت و روز ۱ فوریه سال ۱۹۳۱ به درجه سرگرد ترفیع گرفت. سال ۱۹۳۴ فرمانده گردان ۳ ترابری موتوریزه در برلین و مدتی بعد رئیس ستاد نیروهای موتوریزه و زرهی تحت امر سپهبد اوسوالت لوتس، شد. هاینتس گودریان او را زیرک و نابغه، سخت کوش، با وجدان و با استعداد اما فاقد سرسختی، قدرت تصمیم‌گیری و تجربه فرماندهی توصیف کرده‌است. به هر روی پائولوس سعی داشت با خوش‌رفتاری نسبت خوبی با دیگران داشته باشد و برای خود دشمن‌تراشی نکند. در این میانه قادر به برقرار روابط با افراد سرشناسی چون سپهبد والتر فون رایشناو، رئیس دفتر نیروهای مسلح در وزارت دفاع، شد. روز ۱ ژانویه سال ۱۹۳۹ درجه سرتیپ دریافت کرد و به ریاست ستاد ارتش دهم در لایپزیش رسید. فون روندشتت غالباً وقت خود را در کنار یگان‌های میدانی سپری می‌کرد و پائولوس کارهای عادی ستادی را به شکل بسیار مناسبی انجام می‌داد. جنگ جهانی دوم ترفیع درجات: ۱۸ اوت ۱۹۱۱: ستوان دوم تابستان ۱۹۱۵: ستوان یکم ۲۰ سپتامبر ۱۹۱۸: سروان ۱ فوریه ۱۹۳۱: سرگرد ۱ ژوئن ۱۹۳۳: سرهنگ دوم ۱ ژوئن ۱۹۳۵: سرهنگ ۱ ژانویه ۱۹۳۹: سرتیپ اوت ۱۹۴۰: سرلشکر ۱ ژانویه ۱۹۴۲: سپهبد (ژنرال نیروهای زرهی) ۳۰ نوامبر ۱۹۴۲: ارتشبد ۳۰ ژانویه ۱۹۴۳: فیلدمارشال پائولوس با آغاز جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۳۹، همراه ارتش دهم در نبرد لهستان حضور یافت. پس از پیروزی در نبرد فرانسه، پائولوس در مراسم امضای تسلیم بلژیک توسط ئوپولد سوم در روز ۲۸ مه سال ۱۹۴۰، در کنار فون روندشتت حاضر بود. پائولوس طرح‌ریزی‌های لازم بدین منظور را انجام داد اما در نهایت مشارکت این ارتش در این عملیات لغو شد. طرح عملیاتی بارباروسا پائولوس روز ۳ سپتامبر سال ۱۹۴۰، به دستور ارتشبد فرانتس هالدر، رئیس ستاد کل نیروی زمینی آلمان، به عنوان معاون رئیس ستاد عملیات‌های فرماندهی عالی نیروی زمینی منصوب شد و وظیفه اختلاف‌زدایی از فرماندهی عالی ورماخت و فرماندهی عالی نیروی زمینی و توسعه بیشتر طرح عملیاتی بارباروسا، برای تهاجم به شوروی را بر عهده گرفت. کار بر روی طرح ابتدایی برای جایگیری نیروهای آلمانی در مناطق شرقی با عنوان «استقرار در شرق» را تا میانه ماه سپتامبر به اتمام رساند. طرح نهایی خود را نیز در عرض دو هفته تکمیل و تحت عنوان «بنیان‌های عملیات روسیه» در پایان ماه اکتبر ارائه کرد. با وجود این که در طرح خود به مشکلاتی که ممکن بود آلمان در تهاجم به شوروی با آن مواجه شود اشاره نموده بود، جو عمومی خوشبینی بین آلمانی‌ها او را از تأکید بر نگرانی‌های خود در این رابطه در مقابل رهبران ارشد، بازمی‌داشت. برای به انجام رساندن این مأموریت اغلب تا شب هنگام مشغول فعالیت بود و به‌استثنای اسناد طبقه‌بندی‌شده، اوراق مربوطه را با خود به خانه می‌برد. همسرش او را از لحاظ مسائل اخلاقی و مذهبی تهاجم به شوروی، مورد اعتراض قرار می‌داد. پائولوس با درک این اعتراضات، خود را سربازی معرفی می‌کرد که در حال انجام فرمان است و در هر صورت مسئولیتی در قبال سیاست ندارد و از طرفی نظر او در این رابطه پرسیده نشده‌است. وقتی همسرش از او دربارهٔ اتفاقی که برای سربازان، به‌خصوص پسرانشان، خواهد افتاد پرسش کرد، پائولوس پاسخ داد امید و احتمال یک پیروزی قاطع در سال ۱۹۴۱ وجود دارد که حتی ممکن است تنها ۴ تا ۶ هفته به طول بینجامد. شمال آفریقا و آغاز بارباروسا پائولوس ماه آوریل سال ۱۹۴۱ به شمال آفریقا به نزد سپهبد رومل فرستاده شد و بیش از دو هفته را آن‌جا گذراند. در پی آغاز عملیات بارباروسا از روز ۲۲ ژوئن سال ۱۹۴۱، با توجه به تمرکز آلمان بر جبهه شرقی، بار کاری پائولوس کاهش یافت. به شکل ویژه‌ای پیشروی ارتش ششم، یگان سابق خود، را در اوکراین دنبال و با فرماندهی آن مکرراً مکاتبه می‌کرد. ماه اوت به نمایندگی فرماندهی عالی نیروی زمینی برای بازدید از قرارگاه‌ها خود به خط مقدم فرستاده شد. در دیدار روز ۳ دسامبر هیتلر از قرارگاه گروه ارتش جنوب در پولتاوا، فون رایشناو با اذعان به این که قادر به اداره هم‌زمان هر دو جایگاه نیست، توصیه کرد فرماندهی ارتش ششم به پائولوس، رئیس پیشین ستاد او سپرده شود. | ## بخش 2: فریدریش پائولوس | بدین ترتیب با موافقت هیتلر، پائولوس روز نخست سال ۱۹۴۲ به درجه سپهبدی ترفیع گرفت و پنج روز بعد به فرماندهی ارتش ششم منصوب شد. بدین ترتیب کسی که پیش از آن حتی در دوره صلح یگانی بزرگ‌تر از یک گردان را فرماندهی نکرده بود، در میانه جنگ به فرماندهی یک ارتش میدانی بیش از ۲۵۰٬۰۰۰ نفری می‌رسید. فون رایشناو که می‌توانست در ابتدا راهنما و مشاور او باشد، دقیقاً یک هفته بعد در اثر حمله قلبی درگذشت. در جریان حمله پیش‌دستانه ارتش سرخ که منجر به وقوع نبرد دوم خارکوف در ماه مه سال ۱۹۴۲ شد، فرماندهی عالی گروه ارتش جنوب را از هر گونه عقب‌نشینی منع کرد. پائولوس در این نبرد که در ابتدا برای آلمانی‌ها صورت دفاعی داشت، آغاز متزلزلی از خود نشان داد. فیلدمارشال فدر فون بک، فرمانده جدید گروه ارتش جنوب معتقد بود پائولوس عملکر چندان خوبی در این موقعیت نداشت. از این رو به توصیه بُک سرتیپ آرتور اشمیت به عنوان افسری سرسخت در جایگاه رئیس ستاد ارتش ششم در کنار پائولوس قرار گرفت. به هر صورت در سرانجام شکست سختی به دشمن در خارکوف وارد آمد و پائولوس نشان عالی صلیب شوالیه صلیب آهنین را دریافت کرد. پائولوس برخلاف فون رایشناو که تعامل تامی با یگان‌های آینزاتس‌گروپن اس‌اس داشت، همین که در جایگاه خود قرار گرفت همکاری با این نیروها را قطع کرد و به کشتار یهودیان در ناحیه عملیاتی خود پایان داد. او همچنین اجرای فرمان کمیسار در از بین بردن عناصر حرب کمونیست شوروی در محل دستگیری، را متوقف نمود. مورد آبی در قالب تهاجم تابستانه آلمان در سال ۱۹۴۲ موسوم به «مورد آبی» از روز ۲۸ ژوئن، ارتش ششم به عنوان سرنیزه گروه ارتش ب به سمت روز ولگا در مجاورت استالینگراد در فاصله ۵۶۰ کیلومتری از خط آغاز یورش برد. پائولوس در این زمان بزرگ‌ترین ارتش میدانی آلمان در جبهه شرقی را با پنج سپاه از جمله یک سپاه زرهی، مجموعا با ۱۴ لشکر فرماندهی می‌کرد. در اثر مشکلات تدارکاتی و به‌خصوص کمبود سوخت، حرکت به کندی پیش می‌رفت و گاهی کاملاً متوقف می‌شد. برخلاف سال گذشته، نیروهای شوروی به جای ایستادگی در محل، عموما از مقابل آلمانی‌ها عقب‌نشینی می‌کردند. با این وجود نیروهای پائولوس تا روز ۲۸ ژوئیه در مسیر خود بیش از ۱٬۰۰۰ تانک شوروی را منهدم کردند و حدود ۵۵٬۰۰۰ نفر را به اسارت گرفتند. پس از تکمیل ذخایر تدارکاتی، پائولوس روز ۲۳ اوت به سپاه ۱۴ زرهی دستور داد در جهت رود ولگا در شمال استالینگراد حمله کند. این حمله با موفقیت اجرا شد و نیروی مورد نظر روز بعد در فاصله ۵۰ کیلومتری به رود رسید. این درگیری‌ها موجب تلف شدن ۳۸٬۰۰۰ تن از نیروهای ارتش ششم معادل بیش از ده درصد از توان اولیه آن شد. استالینگراد ارتشبد ماکسیمیلیان فون وایخس، فرمانده گروه ارتش ب، از پائولوس خواست همان روز ۲ سپتامبر، پیش از آن که دشمن فرصت سازمان دادن به دفاع درون استالینگراد را داشته باشد، حمله به این شهر را آغاز کند. با این وجود پائولوس با نگرانی از تکرار تلقات سنگین، این کار را پنج روز به تعویق انداخت. پائولوس در نهایت از روز ۷ سپتامبر سال ۱۹۴۲ حمله به استالینگراد را با جلوداری سپاه ۵۱ آغاز کرد. ارتش سرخ مقاومت شدیدی بر سر هر ساختمان نشان داد و مکرراً دست به ضدحملات موضعی می‌زد. از این زمان مقاومت شوروی شدت مضاعفی گرفت؛ به وجهی که نیروهای پائولوس ۵۰۰ متر باقی مانده تا رود ولگا را در عرض یک هفته طی کردند. تاکتیک پائولوس در استالینگراد به حملات رو در روی صرف محدود بود؛ البته در موقعیت نبرد شهری فضایی برای تحرک وجود نداشت و همه مزیت جغرافیا و مواضع به مدافع می‌رسید. ارتشبد لوفت‌وافه ولفرام فون روشتوفن، فرمانده ناوگان چهارم هوایی در منطقه، از ستاد کل نیروی زمینی خواست پائولوس را با فرمانده بهتری جایگزین کند. با این وجود پائولوس به عنوان فردی فرمان‌بردار همچنان مورد اعتماد فرماندهی عالی بود. بدین سبب ناچار از ارتش‌های هشتم ایتالیا و سوم رومانی در جناح شمالی غربی و ارتش‌های چهارم زرهی ورماخت و چهارم رومانی در جناح جنوبی استفاده شد. همان ارتش چهارم زرهی هم تا روز ۱۹ نوامبر تنها از سه لشکر ضعیف آلمانی متشکل می‌شد. سپهبد والتر فون زایدلیتس-کورتسباخ، فرمانده سپاه ۵۱ از پائولوس خواست دو لشکر زرهی دوازدهم و بیست‌وچهارم را از درگیری‌های خیابانی بیرون بکشد و با تقویتشان، از آن‌ها به عنوان نیروی ذخیره احتیاطی جهت مقابله با هر گونه رخنه احتمالی دشمن استفاده کند. با این حال خود نیز پائولوس به تجمع نیروهای دشمن در جناحین ارتش ششم مشکوک شده بود. ارتش سرخ با اجرای عملیات اورانوس از روز ۱۹ نوامبر سال ۱۹۴۲، ارتش سوم رومانی در جناح شمالی پائولوس را به سرعت در هم کوبید. حمله مشابهی روز بعد علیه ارتش چهارم رومانی و ارتش مستهلک چهارم زرهی در جناح شمالی صورت گرفت. تا روز ۲۱ نوامبر دو انبر ارتش سرخ با حرکت در عمق پشت سر آن در حال تشکیل یک محاصره دو طرفه بزرگ علیه ارتش ششم پائولوس بود. ظهر همان روز یک ستون زرهی شوروی به فاصله اندکی از قرارگاه پائولوس در گولوبینسکی رسید. او چند ساعت بعد با هواپیما از فراز خطوط دشمن به فرودگاه گومراک در ناحیه بازگشت تا شرایط متزلزل را در دست بگیرد. در این مدت پائولوس با فهم دیرهنگام شرایط، هیچ اقدامی برای بیرون کشیدن نیروهای خود از این تله و یا دست کم برای مقابله و متوقف کردن انبرهای دشمن صورت نداد. مدتی بعد دور سرنیزه ارتش سرخ در کالاچ به یکدیگر متصل و محاصره ارتش ششم در ناحیه‌ای به مساحت تقریبی ۱٬۲۰۰ کیلومتر مربع تکمیل شد. بیشتر یگان‌های تدارکاتی پشت سر به دست دشمن افتاد یا به دست خود آلمانی‌ها از بین رفت. | ## بخش 3: فریدریش پائولوس | او روز ۲۱ نوامبر به گروه ارتش ب پیشنهاد کرد ارتش ششم خود محاصره بشکند و به سمت قسمت سفلی رود دن در جنوب غربی عقب بنشیند. با این حال همان روز فرمان آدولف هیتلر، پیشوای آلمان به دست پائولوس رسید که از او می‌خواست در همان موضع پایداری کند و هیچ اقدامی از جانب ارتش ششم برای خروج از محاصره صورت نگیرد. با وجود این که اغلب فرماندهان ارشد از جمله ارتشبد هرمان هوت، فرمانده ارتش چهارم زرهی، خواهان اقدام بلافاصله برای خروج بودند، پائولوس در تابعیت تام سر به این فرمان نهاد. پائولوس روز ۲۲ نوامبر قرارگاه خود را به یک پناهگاه بتنی در بخش شمالی منطقه تحت محاصره منتقل کرد. او پیش از این نیرویی متشکل از یگان‌های زرهی، توپخانه و پیاده‌نظامی موتوریزه گرد آورده بود تا در این صورت راه را برای دیگران باز کنند. فرماندهان سپاه‌های ارتش ششم روز ۲۷ نوامبر در قرارگاه پائولوس گرد آمدند و به اتفاق، حتی پایبندترین آن‌ها به ناسیونال سوسیالیسم، از او خواستند فرمان هیتلر را نادیده بگیرد و خود فرمان به خروج دهد. سپهبد زایدلیتس به او گفت در این کار «دل شیر» داشته باشد تا نیروهایش را نجات دهد. سپهبد اروین یِنِکه، فرمانده سپاه ۴ و دوست شخصی پائولوس، سعی کرد با گفتن این جمله که «اگر رایشناو بود بی‌تردید چنین می‌کرد» او را تحت تأثیر بگذارد که پاسخ گرفت: «من رایشناو نیستم.» و «از فرمان اطاعت خواهم کرد.» این فشار بر گرده پائولوس موجب عود کردن اسهال خونی که در جنگ جهانی اول به آن مبتلا شده بود، در او شد و اختلالاتی همچون تیک عصبی برایش به بار آورد. درحالی‌که سپهبد کورت سایتسلر، رئیس ستاد کل نیروی زمینی آلمان به دنبال راضی کردن هیتلر به صدور فرمان عقب‌نشینی به پائولوس بود، رایشس‌مارشال هرمان گورینگ، فرمانده کل لوفت‌وافه به هیتلر اطمینان داد نیروی هوایی تدارکات کافی را به پائولوس خواهد رساند. ارتش سرخ پس از تکمیل محاصره تقریبا هیچ فشاری بر منطقه تحت محاصره نمی‌آورد بلکه در تلاش بود با حمله به سمت رود دُن شکاف بین پائولوس و هر گونه نیروی نجات بیرونی را افزایش دهد. به هر صورت، فیلدمارشال اریش فون مانشتاین، فرمانده گروه ارتش دن، اواخر ماه نوامبر سال ۱۹۴۲ عملیاتی آغاز کرد که محاصره ارتش ششم را از بیرون بکشند. نیروهای او تا ۶۰ کیلومتری خط درونی محاصره پیش رفتند و روز ۲۰ دسامبر سرپلی بر رود میشکوفا ایجاد کردند. مانشتاین که دیگر نمی‌توانست جلوتر برود سرگرد گئورگ آیزمان، افسر ارشد اطلاعات خود را با هواپیما به نزد پائولوس درون محاصره فرستاد تا او را راضی به خروج کند. به هر حال تا این زمان با عدم وفوق تدارکات‌رسانی هوایی، شرایط در استالینگراد برای نیروهای پائولوس بهرانی شده بود. به علل مختلف از جمله سرمازدگی، از توان اولیه ۲۷۰٬۰۰۰ نفر تنها ۴۰٬۰۰۰ نفر نیروی مؤثر باقی مانده بود. او اعلام کرد با سوختی که دارد تنها خواهد توانست کمتر از ۳۰ کیلومتر پیش برود؛ پس پیش از آن مانشاین می‌بایست ۴۰ کیلومتر دیگر پیش بیاید. در این وضعیت با فشار شوروی بر دیگر بخش‌های گروه ارتش دن، مانشتاین که نیروی ذخیره نداشت، وادار شد بیشتر نیروهای زرهی اختصاص‌یافته به عملیات نجات را راهی آن قسمت‌ها کند. روز ۸ ژانویه سال ۱۹۴۳ ضرب‌الاجلی از جانب شوروی صادر شد که به پائولوس اخطار می‌داد اگر تا فردا تسلیم نشود تمامی نیروهای در محاصره منهدم خواهند شد. تهاجم نهایی شوروی از روز ۱۰ ژانویه آغاز شد اما همچنان با مقاومت شدید و البته از سر ناچاری آلمانی‌ها مواجه گشت. به هر حال قدرت هفت ارتش میدانی شوروی به مرور بر توان تحلیل‌رفته ارتش ششم پائولوس فائق آمد. روز ۲۲ ژانویه آخرین فرودگاه در دست آلمانی‌ها سقوط کرد تا آخرین راه تدارکات‌رسانی به پائولوس قطع شود. او دستور داد جیزه ناچیز باقی مانده تنها به سربازانی که قادر به رزم هستند اختصاص یابد. وضعیت وخیم جسمانی پائولوس روز ۲۵ ژانویه با زخمی که در اثر انفجار یک بمب در نزدیکی او به سرش وارد گشت، بدتر شد. پائولوس روز ۳۰ ژانویه در پیامی به هیتلر ضمن تبریک دهمین سالگرد به قدرت رسیدن او، ابراز امیدواری کرد پایداری ارتش ششم الگویی برای نسل‌های آینده آلمان باشد. هیتلر شب همان ۳۰ ژانویه پائولوس را به درجه فیلدمارشال ترفیع داد و ضمناً به او خاطر نشان کرد هیچ فیلدمارشال آلمانی تا کنون خود را تسلیم دشمن نکرده‌است؛ پیامی که به وضوح از پائولوس می‌خواست دست به خودکشی بزند. آخرین پیام ساعت ۷:۱۵ صبح ارسال شد و مدت کوتاهی بعد پائولوس خود را تسلیم دشمن کرد. در این حال سپهبد کارل اشترکر، فرمانده سپاه ۱۱ در بخش شمالی، همچنان در حال مقاومت بود. از مجموع ۲۷۴٬۰۰۰ نفر، از جمله ۲۴۰٬۰۰۰ آلمانی، که روز ۲۲ نوامبر سال ۱۹۴۲ در ناحیه استالینگراد به محاصره افتادند تقریباً ۲۵٬۰۰۰ نفر عموماً زخمی یا بیمار با هواپیما از آن خارج و حدود ۹۱٬۰۰۰ نفر تسلیم شدند. همان تعدادی که اسیر شدند غالباً در پیاده‌روی در شرایط سخت زمستانی در مسافت طولانی تا اردوگاه‌ها و در وضعیت بد این اردوگاه‌ها تلف شدند و تنها حدود ۶٬۰۰۰ تن از آن‌ها تا سال ۱۹۵۵ به آلمان بازگشتند. دوران اسارت به لحاظ درجهٔ نظامی بالا، از پائولوس در اردوگاه‌های کار اجباری استفاده نشد اما شوروی سعی داشت از او بهره‌برداری سیاسی بکند. برخلاف اسرای دیگر، پائولوس در خانه‌ای ویلایی به همراه دو اسیر بلندپایه آلمانی دیگر زندگی می‌کرد. در ابتدا از همکاری با شوروی سرباز زد و معتقد بود افسران اسیر نباید وارد سیاست شوند. به یکی از منتقدان رژیم حاکم بر آلمان تبدیل شد و به کمیته ملی آلمان آزاد که با حمایت شوروی ایجاد شده بود، پیوست و آلمانی‌ها را به تسلیم فراخواند. پائولوس نخستین مخابره رادویی ضد حکومت آلمان را در روز ۸ اوت سال ۱۹۴۴ انجام داد و از نظامیان آلمانی خواست به مخالفت با هیتلر برخیزند. پائولوس به عنوان محقق تاریخ نظامی در دانشسرای پلیس ملی آلمان شرقی و بازرس آن مشغول به کار شد. دو پسر دوقلو، فریدرش و ارنست، سال ۱۹۱۸ به دنیا آمدند و هر دو بعدها افسران نیروی زمینی ورماخت شدند. ارنست در نیروی زرهی ماه ماه سال ۱۹۴۲ در جریان نبرد دوم خارکوف زخمی شد و به آلمان بازگشت. همسرش بدون این‌که پس از آخرین ملاقاتشان در سال ۱۹۴۲ دوباره او را ببیند در سال ۱۹۴۹ درگذشت. | ## جمع‌بندی | فیلدمارشال سابق فریدریش پائولوس احتمالاً در اثر ابتلا به سرطان، در نهایت روز ۱ فوریه سال ۱۹۵۷، یک روز پیش از چهاردهمین سالگرد تسلیم در استالینگراد، در درسدن درگذشت و در بادن در کنار آرامگان همسرش به خاک سپرده شد.