موضوع مقاله: عنایت‌الله بخشی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عنایت‌الله بخشی | مقدمه: او طی شش دهه کار هنری در بیش از ۱۷۰ اثر نمایشی ایفای نقش نموده و از بازیگران موثر در ایفای نقش ضدقهرمان در پیشینه سینمای ایران است که روی به سوی نقش‌های مثبت داشت. | ## بخش 1: عنایت‌الله بخشی | بخشی فعالیت در تئاتر را از ۱۳۴۴ در گروه هنر ملی و کار سینما را با بازی در فیلم آقای هالو (۱۳۴۹) به کارگردانی مهرجویی آغاز کرد. حضور در آثار سینمایی چون ستارخان (۱۳۵۱)، تنگنا (۱۳۵۲)، تنگسیر (۱۳۵۲)، مسلخ (۱۳۵۲)، گوزنها (۱۳۵۳)، سردار جنگل (۱۳۶۲)، سناتور (۱۳۶۳)، شکار (۱۳۶۶)، ترن (۱۳۶۶)، خبرچین (۱۳۶۶)، مسافران (۱۳۷۰)، روز واقعه (۱۳۷۳)، مسافر ری (۱۳۷۹)، سگ‌کُشی (۱۳۷۹)، شاه نقش (۱۴۰۳) و آثار نمایشی تلویزیونی چون مرد اول (۱۳۵۵)، سربداران (۱۳۶۲)، بوعلی سینا (۱۳۶۴)، سایه همسایه (۱۳۶۵)، امام علی (۱۳۷۵)، پهلوانان نمی‌میرند (۱۳۷۶)، ولایت عشق (۱۳۷۹)، روشن‌تر از خاموشی (۱۳۸۲)، ریحانه (۱۳۸۴)، و تبریز در مه (۱۳۸۹) از کارهای اوست. بخشی از بازیگران با سابقه تئاتر، مأنوس با تعزیه‌خوانی از جوانی و پیشینه بارزی در اجرای نقالی داشته است. در ۱۳۹۸، او به همراه علی نصیریان و محمدعلی کشاورز نخستین نشان سنگلج را برای فعالیت در عرصه تئاتر دریافت کرد. وی برنده آهوی بلورین بهترین بازیگر مکمل مرد نخستین جشن سینمای ایران موسوم به جشن گزارش فیلم و برنده دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد از چهل و سومین دوره جشنواره فیلم فجر برای فیلم شاه نقش شد. او بازیگری را از سنین نوجوانی زیر نظر حمید سمندریان فرا گرفت و کار نمایش را در سال ۱۳۴۴ به شکل حرفه‌ای در گروه هنر ملی به دعوت و سرپرستی عباس جوانمرد آغاز نمود. سپس در کنار کارهای هنری به نیروی هوایی نیز ملحق شد و با گذراندن دوره‌های آموزشی در آنجا به تدریس الکترونیک و زبان انگلیسی پرداخت. بخشی پس از ده سال خدمت در نیروی هوایی به استخدام وزارت فرهنگ و هنر درآمد و در «اداره تئاتر» بر کار نمایش تمرکز بیشتری یافت و تا امروز دست کم در ۴۰ نمایش به روی صحنه رفته است. بازی در مرده‌های بی‌کفن و دفن نوشته ژان-پل سارتر و به کارگردانی حمید سمندریان، پهلوان اکبر می‌میرد به کارگردانی عباس جوانمرد، میراث و ضیافت و سُلطان مار به نویسندگی و کارگردانی بهرام بیضایی و مجلس زن‌کشی به کارگردانی داوود میرباقری چندی از نمایش‌های اوست. در میان این نمایش‌ها بوده‌اند نمایشنامه‌هایی که با وجود تمرین‌های مکرر به روی صحنه نرفته یا به چند اجرا متوقف شده و موانعی بر سر راه آن‌ها وجود داشته است. نمایش بازجویی به کارگردانی پرویز صیاد یکی از نمایش‌هایی بود که اجرای آن برای مدتی توسط سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) متوقف شد. همسو با کار تئاتر او در طی دهه‌ها، در آثار سینمایی و تلویزیونی متعددی نقش‌آفرینی نموده است. | ## بخش 2: عنایت‌الله بخشی | ابراهیم گلستان، بهرام بیضایی، مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی، علی حاتمی، امیر نادری، داوود میرباقری، پرویز صیاد، ساموئل خاچیکیان، محمد متوسلانی، سیروس الوند، پرویز کاردان، مهدی فخیم‌زاده، حسن فتحی، رسول صدر عاملی، سید ضیاءالدین دری، و سیروس مقدم از کارگردانانی هستند که وی با آنان همکاری داشته است. بخش قابل توجه آثار سینمایی وی مربوط به دهه ۱۳۵۰، ۱۳۶۰ و سال‌های نخست دهه ۱۳۷۰ سینمای ایران است. برخی بازیگران همچون بهزاد فراهانی و داریوش ارجمند «بخشی» را بازیگری موثر توصیف نمودند. اما بخشی توانست یک خوارجی درجه یک را خلق کند؛ شخصیتی که هم تعصبش دیده می‌شد، هم خشکی فکرش و هم آن سرسختی خطرناک. بازی او کمک کرد مخاطب بفهمد با چه تفکری مواجه است.» در ۱۳۷۰ او در مسافران مقابل دوربین بهرام بیضایی رفت و نقش یک رانندهٔ نفتکش را بر عهده گرفت. او در برابر زاون قوکاسیان که تأکید می‌کند بخشی از اوج‌های بازیگری در فیلم مسافران است می‌گوید: «اعتراف می‌کنم که در مورد راننده نفتکش از اول به عنایت بخشی فکر می‌کردم، ولی خیال نمی‌کردم او بپذیرد. کاملاً تصادفی بخشی به ما سر زد؛ و وقتی بهش گفتم نقشی هست که در خور او نیست و به همین دلیل بهش پیشنهاد نمی‌کنم آن را ندید پذیرفت. جز «پهلوان اکبر می‌میرد» که جوانمرد کارگردانی کرده بود بخشی با من در آن کار عروسکی که خودم کار کرده بودم و در «ضیافت» و در «سُلطان مار» بازی کرده بود و من همیشه به عنوان یک همکار ازش خیلی خوشم می‌آمد؛ هم مسئول بود و هم فهمیده و این هر دو در سرزمین باستانی ما ایران خیلی عجیب است. در «عروسک‌ها» مرشد را بازی کرد، در «ضیافت» شبان را، و در «سلطان مار» صحنه گردان را که خود چند نقش بازی می‌کند. در سینما فرصت نشده بود با هم کار کنیم و حالا که حرفش پیش آمد او لطف کرد و پذیرفت. آشنایی و همکاری ما در کار نمایش این حسن را داشت که من و او به هم اعتماد داشتیم و زبان مشترک داشتیم. یکی از همان روزها گفت جالب است که بخشی پس از سال‌ها بازیگر سینما بودن از زبان تفاهم برخوردار است. | ## بخش 3: عنایت‌الله بخشی | لازم نبود من زیاد حرف بزنم تا او بفهمد؛ و او می‌فهمید که چرا من زیاد حرف نمی‌زنم. فیلم‌نامه‌های فیلم‌های دخترم سحر (۱۳۶۸)، خفاش (۱۳۷۶) و چاپ چند کتاب از نوشته‌های اوست. از فعالیت‌های جانبی بخشی می‌توان به داوری دومین و سومین دوره جشن سینمای ایران (۱۳۷۸–۱۳۷۷) در کنار دیگر اعضای هیئت داوران و ریاست انجمن بازیگران سینما و تلویزیون ایران اشاره نمود. او تحصیلات ابتدایی و دبیرستان خود را در مدارس کمال‌الملک و شیرین به پایان رساند. از همان دوران تحصیل به شعر و ادبیات علاقه‌مند شد و این اشتیاق پس از ازدواج با عنایت بخشی بیشتر شد و توانست فعالیت خود را در زمینه نویسندگی ادامه دهد. بازرجانی از برندگان جوایز بهترین فیلمنامه از «جشنواره هنری ادبی روستا» و بهترین فیلمنامه از «جشنواره عفاف و حجاب» است. وی دختری با نام بنفشه داشت که به بیماری آنسفالیت مبتلا بود و پس از سال‌ها پرستاری توسط مادرش در سن ۲۵ سالگی درگذشت. او دچار سرطان خون، مشکلات مزمن کلیوی و واریس بود و مدتی نیز به دلیل برخی ناراحتی‌ها در بیمارستان بستری شده بود. وی سرانجام در ساعات اولیه ۲۶ بهمن ماه ۱۴۰۴ بر اثر ایست قلبی در بیمارستان عدل تهران در ۸۰ سالگی درگذشت. ۱۳۷۵ گریزماهنامهٔ سینمایی فیلم، سال پانزدهم، شماره ۱۹۸، صفحهٔ ۳۸، بهمن ۷۵ کریم آتشی ۱۳۷۴ فرار رحیم رحیمی‌پور ۱۳۷۳ هدف گم‌شده یوسف سیدمهدوی شبکه ۱ ۱۳۷۳ نیمهٔ پنهان ماه مجید جعفری در نقش «عمو»در ماه رمضان، هر شب از شبکه ۱ ۱۳۷۱–۱۳۷۲ خانواده حمزه‌علی خان محمدباقر خسروی شبکه ۱ ۱۳۷۰ امام علی داوود میرباقری ۱۳۷۰ جستجو خسرو ملکان از برنامه کودک و نوجوان شبکه ۱ پخش می‌شد. ۱۳۷۰ مش خیرالله صندوقچه اسرار داریوش مؤدبیانحسین فردرو بازی در اپیزود «جامه عمل» ۱۳۶۹–۱۳۷۰ ۵۳ نفر یوسف سیدمهدوی در ۴ قسمت از شبکه ۱ پخش شد. | ## جمع‌بندی | ۱۳۶۸–۱۳۷۰ آینه عبرت (سری دوم) محسن شاه‌محمدی شبکه ۱ ۱۳۶۵ خبرنامه منصور تهرانی ۱۳۶۴–۱۳۶۵ سایهٔ همسایه اسماعیل خلج ۱۳۶۴ بوعلی سینا کیهان رهگذار شبکه ۲ ۱۳۶۳ سربداران محمدعلی نجفی ۱۳۵۷ تله‌تئاتر عفریته ماچین رضا میرلوحی در نقش «پرده دار» ۱۳۵۶ مستنطق عباس جوانمردشاپور قریب نمایش داده نشد.