موضوع مقاله: ایم-۵۴ فینیکس | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ایم-۵۴ فینیکس | مقدمه: ایم-۵۴ فونیکس یا فینکس موشک هوابه‌هوای دوربُرد از نوع آتش و رها با سرعت ابرصوت است. | ## بخش 1: ایم-۵۴ فینیکس | بُرد این موشک، حدود ۱۹۰ کیلومتر، حداکثر سرعت ۵ ماخ، وزن ۴۵۰ تا ۴۷۰ کیلوگرم و قطر ۳۸۰ میلی‌متراست. موشک فینیکس در مجموع توانسته‌است حدود هفتاد الی هشتاد فروند هواپیما و تعدادی بالگرد و موشک را ساقط کند و تمامی این شکارها، توسط خلبانان ایرانی، در طول جنگ ایران و عراق، انجام شده‌است (تعداد کل شکارهای تامکت که توسط خلبانانش در مصاحبه‌های گوناگون تأیید شده‌است رقمی بین ۱۶۰ تا ۱۹۰ فروند هواپیما بوده‌است).Cooper, Tom; Bishop, Farzad. پس از بازنشسته شدن فینیکس در نیروی دریایی آمریکا، نیروی هوایی ارتش ایران در بازه‌ای تنها استفاده‌کننده از آن بود اما در چند سال اخیر این موشک به دلیل عدم دریافت پشتیبانی و فاسد شدن باتری‌های آن از رده خارج شده است. طراحی طراحی این موشک در اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی برای استفاده در بمب‌افکن‌های جنرال داینمیکس اف-۱۱۱ آغاز شد و در سال ۱۹۷۴ به همراه جنگنده اف-۱۴ وارد نیروی دریایی آمریکا شد. این موشک مشخصا برای شلیک به اهداف از راه دور طراحی شده‌است و در جنگ‌های نزدیک هوابه‌هوا کاربردی ندارد. سیستم هدایت آن منحصراً برای ارتباط با رادار ای‌ان/ای‌دابلیوجی-۹ شرکت هیوز طراحی شده به‌نحوی که رادار، پس از ردگیری اهداف اطلاعات مرتبط را به موشک‌ها ارسال کرده و خلبان می‌تواند هریک را به‌طرف هدفی شلیک کند. کاربرد هر فروند هواپیمای اف-۱۴ می‌تواند ۶ فروند موشک فونیکس حمل کند (هرچند به دلیل وزن بالای این موشک معمولاً ۲ موشک ایم-۵۴ در کنار ۲ موشک ایم-۷ اسپارو و ۳ ایم۹ سایدوایندر بر روی اف-۱۴ نصب می‌شوند). | ## بخش 2: ایم-۵۴ فینیکس | این موشک با برد مفیدی برابر با ۱۵۰ کیلومتر تنها موشک هوابه‌هوای دوربرد مورد استفاده آمریکا و نخستین سیستم موشکی در جهان بود که توانایی هدایت همزمان موشک‌ها علیه چند هدف را داشت. این موشک در سال ۲۰۰۴ از خدمت در نیروی دریایی آمریکا خارج و در سال ۲۰۰۶ نیز اف-۱۴ از رده خارج شد. موشک‌های فینیکس با موشک کوتاه‌بردتر ایم-۱۲۰ آمرام در هواپیماهای اف/آ-۱۸ هورنت و اف/آ-۱۸ سوپرهورنت در نیروی دریایی آمریکا جایگزین شده‌اند. از این میان، تنها جدیدترین نسخهٔ آمرام می‌تواند از نظر میزان بُرد با فینیکس رقابت کند. فینیکس در اصل برای دفاع از ناوگان‌های جنگی نیروی دریایی آمریکا در مقابل حملهٔ انبوه بمب‌افکنهای پرسرعت و موشک‌های ضدکشتی ساخته شده بود، تهدیدی که با پایان جنگ سرد از میان رفت. ۴۲۴ موشک فینیکس در قراردادی به ارزش حدود ۱۵۰ میلیون دلار در سال ۱۹۷۴ به آمریکا سفارش داده شد که ۲۸۵ فروند از آن تحویل داده شد. استفاده از این موشک در یک نبرد هوایی منجر به پیروزی یک اف۱۴ در مقابل سه جنگندهٔ عراقی شد. | ## بخش 3: ایم-۵۴ فینیکس | با این وجود در طول جنگ ایران و عراق به‌دلیل کم‌بودن تعداد این موشک‌ها در نبردها سعی می‌شد که بیشتر از موشک‌های ارزان‌تر مثل ایم-۷ اسپارو و ایم-۹ استفاده شود و در نهایت تعداد موشک‌های باقی‌مانده به دلیل کهنگی قطعات از خدمت عملیاتی خارج شده و صرفاً جنبهٔ نمایشی پیدا کردند. گفته می‌شود عمده مشکل موشک فینیکس در ایران فاسد شدن باتری یون‌لیتیم آن بوده است. جمهوری اسلامی ادعا کرده‌است که با مهندسی معکوس توانسته است نمونه ایرانی موشک فینیکس را با نام فکور-۹۰ بسازد. AIM-54B مدل بی، نسخه‌ای با ساختار ساده و بدون سیستم خنک‌کننده بود و تنها ۷ نمونهٔ آزمایشی از این نسخه ساخته شد. AIM-54C مدل سی، نسخه‌ای بهبودیافته بود که به‌جای سیستم آنالوگ در مدل اِی، دارای سیستم الکترونیک دیجیتال بود. این نسخه، توانایی بهتری برای سرنگونی موشک‌های ضدکشتی در ارتفاع پایین و بالا داشت و در سال ۱۹۸۶ وارد خدمت شد. | ## جمع‌بندی | این نسخه، در طول پرواز به مایع خنک‌کننده نیاز نداشت و به‌همین دلیل، اف-۱۴های حامل این نسخه، نمی‌توانستند که از یک سرعت هوایی مشخص‌شده تجاوز کنند.