موضوع مقاله: فرضیه مستند | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فرضیه مستند | مقدمه: پیوند= فرضیه مستند در قرن بیستم: فرضیهٔ مستند (به انگلیسی، به اختصار: DH) یکی از مدل‌هایی است که توسط پژوهشگران کتاب مقدس برای توضیح خاستگاه و تألیف تورات (یا اسفار خمسه، پنج کتاب اول کتاب مقدس: پیدایش، خروج، لاویان، اعداد و تثنیه) استفاده می‌شود. | ## بخش 1: فرضیه مستند | نسخه‌ای از فرضیه مستند که اغلب با نام پژوهشگر آلمانی یولیوس ولهاوزن پیوند داشته، تقریباً در تمام قرن بیستم مورد پذیرش جهانی بود. منبع الوهیمی کمی بعدتر، در قرن نهم ق.م، و تثنیه‌ای درست قبل از سلطنت یوشیا، در قرن هفتم یا هشتم ق.م تاریخ‌گذاری شده بود. در نهایت، منبع کهانتی، عموماً به زمان عزرا در قرن پنجم ق.م تاریخ‌گذاری گردیده بود. در حال حاضر اجماع پیرامون فرضیهٔ مستندی که در آغاز مطرح شده بود، از هم پاشیده است. این امر تا حد زیادی با انتشار آثار تأثیرگذار جان ون سترز، هانس هاینریش اشمید و رولف رندتورف در اواسط دههٔ ۱۹۷۰ میلادی آغاز شد، که استدلال می‌کردند منبع یهوی نباید زودتر از دورهٔ تبعید بابلی (۵۹۷-۵۳۹ ق.م) تاریخ‌گذاری شود، و وجود یک منبع الوهیمی که اهمیت مستقل داشته باشد را رد کردند. ون سترز، اشمید و رندتورف در بسیاری از انتقادات خود به فرضیهٔ مستند اشتراک نظر داشتند، اما در مورد اینکه چه پارادایمی باید جایگزین آن شود، توافق نظر کامل نداشتند. در نتیجه، علاقه به مدل‌های «فرضیهٔ قطعه‌ای» و «فرضیهٔ مکمل» مجدداً احیا شده است، که اغلب با یکدیگر و با یک مدل مستند ترکیب می‌شوند و طبقه‌بندی نظریه‌های معاصر را به‌عنوان صرفاً یکی از این دسته‌ها دشوار می‌سازد. براساس دیدگاه سنتی، این کتاب‌ها توسط خدا به موسی وحی شده‌اند، اما زمانی که پژوهش‌های انتقادی مدرن بر روی کتاب مقدس اعمال شد، مشخص گردید که اسفار خمسه آن متن یکپارچه‌ای نیست که از یک نویسندهٔ واحد انتظار می‌رود. در نتیجه، ایدهٔ نویسندهٔ تورات بودن موسی تا قرن هفدهم عمدتاً توسط پژوهشگران برجسته رد شده بود و بسیاری از پژوهشگران مدرن آن را محصول یک فرآیند تکاملی طولانی می‌دانند. در اواسط قرن هجدهم، برخی از پژوهشگران که با رویکردی انتقادی کتاب مقدس را مطالعه می‌کردند، بررسی روایات تکراری (روایت‌های موازی از حوادث یکسان)، ناهماهنگی‌ها و تغییرات در سبک و واژگان تورات را آغاز کردند. در سال ۱۷۸۰، یوهان آیشهورن، با تکیه بر کار پزشک و مفسر فرانسوی، ژان آستروک، در «حدسیات» او و دیگران، «فرضیهٔ مستند ابتدایی» را فرموله کرد. این فرضیه برمبنای این ایده بود که کتاب پیدایش از ترکیب دو منبع مجزای محسوسِ یهوی و الوهیمی، تشکیل شده است. این رویکردهای فرضیهٔ مستند با دو مدل دیگر، یعنی فرضیهٔ قطعه‌ای و مکمل، در رقابت بودند. | ## بخش 2: فرضیه مستند | فرضیهٔ قطعه‌ای استدلال می‌کرد که در واقع قطعاتی با طول‌های متفاوت، و نه اسناد پیوسته، در پس تورات قرار دارند؛ این رویکرد ناهمسانی تورات در بیان برخی روایات را توجیه می‌کرد اما نمی‌توانست انسجام ساختاری آن، به‌ویژه در مورد گاه‌شماری‌ها را توضیح دهد. رویکرد مکمل تا اوایل دههٔ ۱۸۶۰ غالب بود، اما با کتاب مهمی که توسط هرمان هوپفلد در سال ۱۸۵۳ منتشر شد، به چالش کشیده شد. او استدلال کرد که اسفار خمسه از چهار منبع مستند تشکیل شده است: سه منبع کهانتی، یهوی و الوهیمی که در پیدایش-خروج-لاویان-اعداد در هم تنیده‌اند و یک منبع مستقل به نام تثنیه. ویرایش دوم با عنوان مقدمه‌ای بر تاریخ اسرائیل در سال ۱۸۸۳ چاپ شد، و این اثر بیشتر با همین نام شناخته می‌شود. (جلد دوم، تاریخی ترکیبی با عنوان تاریخ اسرائیلی و یهودی، تا سال ۱۸۹۴ منتشر نشد و هنوز از آلمانی به انگلیسی ترجمه نشده است.) نکته مهم این است که این تصویر تاریخی بر اساس دو اثر تحلیل فنی پیشین او بنا شده بود: تألیف اسفار شش‌گانه مربوط به سال‌های ۱۸۷۶ یا ۱۸۷۷. و بخش‌هایی در مورد «کتاب‌های تاریخی کتاب مقدس» (یعنی از سفر داوران تا پادشاهان) در ویراست سال ۱۸۷۸ او از کتاب مقدمه‌ای بر عهد عتیق اثر فریدریش بلیک. بخش اندکی از فرضیهٔ مستند ولهاوزن محصول کار مستقل خود ولهاوزن بود و عمدتاً کار او برمبنای کار هوپفلد، ادوارد اوژن روس، گراف و دیگران بود که آن‌ها نیز به نوبهٔ خود بر اساس پژوهش‌های پیش از خودشان کار کرده بودند. او چهار منبع مطرح‌شده توسط هوپفلد را پذیرفت و در توافق با گراف، اثر کهانتی را در آخر قرار داد. یهوی اولین منبع بود، محصولی از قرن دهم ق.م و از دربار سلیمان؛ الوهیمی محصول قرن نهم ق.م در پادشاهی شمالی اسرائیل بود و توسط یک تدوین‌کننده (یا ویراستار) با یهوی ترکیب شده بود تا سند یهوی-الوهیمیJE را تشکیل دهد؛ منبع سوم، یعنی تثنیه‌ای، محصول قرن هفتم ق.م، حدود ۶۲۰ ق.م، در دوران سلطنت یوشیا بود؛ کهانتی (که ولهاوزن ابتدا آن را Q نامید) محصول دنیایی بود که تحت سلطهٔ کاهنان و معبد در قرن ششم ق.م قرار داشت؛ و تدوین نهایی اتفاقی بود که زمانی رخ داد که کهانتی با یهوی-الوهیمی-تثنیه‌ای ترکیب شد تا نهایتاً تورات را آن‌گونه که اکنون می‌شناسیم، تولید کند. توضیح ولهاوزن در مورد شکل‌گیری تورات، توضیحی در مورد تاریخ دینی اسرائیل نیز بود. کار او، که به لطف پژوهش دقیق و گسترده و استدلال‌های محکم خود برجسته بود، فرضیهٔ مستند جدید را به‌عنوان توضیح غالب دربارهٔ خاستگاه اسفار خمسه از اواخر قرن نوزدهم تا اواخر قرن بیستم تثبیت کرد. سه انتشار عمده در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی باعث شد که پژوهشگران مفروضات فرضیهٔ مستند را مورد ارزیابی مجدد قرار دهند: «ابراهیم در تاریخ و سنت» اثر جان ون سیترز، «به اصطلاح یهوی» اثر هانس هاینریش اشمید، و «مسئلهٔ تاریخ-سنت اسفار خمسه» اثر رولف رندتورف. این سه نویسنده در بسیاری از انتقادات خود به فرضیهٔ مستند اشتراک نظر داشتند، اما در مورد اینکه چه پارادایمی باید جایگزین آن شود، توافق نظر نداشتند. | ## بخش 3: فرضیه مستند | ون سترز و اشمید هر دو با قاطعیت استدلال کردند که منبع یهوی نمی‌تواند به دورهٔ سلیمانی (حدود ۹۵۰ ق.م) که توسط فرضیهٔ مستند مطرح شده بود، تاریخ‌گذاری شود. آن‌ها در عوض یهوی را به دورهٔ تبعید بابلی (۵۹۷-۵۳۹ ق.م)، یا حداکثر اواخر دورهٔ پادشاهی تاریخ‌گذاری کردند. ون سترز همچنین به‌شدت از ایدهٔ یک منبع الوهیمی که اهمیت مستقل داشته باشد انتقاد کرد و استدلال نمود که الوهیمی حداکثر به دو قطعهٔ کوتاه در کتاب پیدایش محدود می‌شود. برخی از پژوهشگران، به پیروی از رندتورف، به فرضیهٔ قطعه‌ای روی آورده‌اند که در آن اسفار خمسه به‌عنوان مجموعه‌ای از روایت‌های کوتاه و مستقل دیده می‌شود که به‌تدریج در دو مرحله ویرایشی به واحدهای بزرگتر گرد هم آمده‌اند: مرحلهٔ تثنیه‌ای و مرحلهٔ کهانتی. در مقابل، پژوهشگرانی مانند جان ون سترز از یک فرضیهٔ مکمل حمایت می‌کنند که معتقد است تورات نتیجه دو افزودهٔ عمده — یهوی و کهانتی — به مجموعه‌ای از آثار موجود است. برخی از پژوهشگران از این فرضیه‌های جدیدتر به‌صورت ترکیبی با یکدیگر و با یک مدل مستند استفاده می‌کنند، که طبقه‌بندی نظریه‌های معاصر را به‌عنوان صرفاً یکی از این دسته‌ها دشوار می‌سازد. اکثر پژوهشگران امروزه همچنان تثنیه را به‌عنوان یک منبع به رسمیت می‌شناسند که خاستگاه آن در مجموعه قوانین تولیدشده در دربار یوشیا است، همانطور که توسط دِ وِت توصیف شده، و متعاقباً در دوران تبعیدْ چارچوبی (سخنرانی‌ها و توصیفات در ابتدا و انتهای مجموعه قوانین) به آن داده شده تا آن را به‌عنوان کلمات موسی معرفی کند. اکثر پژوهشگران همچنین موافقند که نوعی منبع کهانتی وجود داشته است، هرچند گسترهٔ آن، به‌ویژه نقطهٔ پایانی آن، نامشخص است. باقیمانده به‌طور کلی غیرِکهانتی نامیده می‌شود، گروهی که شامل مواد پیش‌کهانتی و پس‌کهانتی می‌شود. بااین‌حال، اقلیتی از پژوهشگران، تدوین نهایی آن را کمی دیرتر، در دورهٔ هلنیستی (۳۳۳-۱۶۴ ق.م) قرار می‌دهند. فرضیهٔ مستند تحت عنوان جدیدی به نام فرضیهٔ نو-مستند که کمی نسبت به فرضیهٔ مستندْ تجدیدنظر شده هنوز هم طرفدارانی دارد، به‌ویژه در آمریکای شمالی و اسرائیل. احیای منبع الوهیمی به‌عنوان یک منبع مستقل توسط این فرضیه احتمالاً عنصری است که بیش از همه مورد انتقاد سایر پژوهشگران قرار می‌گیرد، زیرا به‌ندرت از منبع یهوی، در تعریف قدیمی‌تر آن، قابل تمییز و تشخیص است و پژوهشگران اروپایی آن را عمدتاً به عنوان منبعی که صرفاً تکه‌تکه یا به طور کلی ناموجود بوده، رد کرده‌اند. | ## جمع‌بندی | پژوهشگران مدرن دین بنی‌اسرائیل در نحوهٔ استفاده از کتاب مقدس عبری محتاط‌تر شده‌اند، نه‌تنها به این دلیل که بسیاری به این نتیجه رسیده‌اند که کتاب مقدس عبری شاهد قابل اعتمادی برای دین بنی‌اسرائیل و یهودای باستان نیست، بلکه در عوض، باورهای تنها بخشی از جامعهٔ بنی‌اسرائیلیان باستان را نمایندگی می‌کند که در اورشلیم متمرکز بوده و به پرستش انحصاری یهوه اختصاص داشته است.