موضوع مقاله: کی‌خسرو | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کی‌خسرو | مقدمه: شکل پهلوی آن معمولاً به صورت‌های مختلف نوشته می‌شود که احتمالاً همه آنها باید به صورت Husrōy خوانده شوند. | ## بخش 1: کی‌خسرو | شکل فارسی آن ممکن است از این واژه گرفته شده باشد، یا ممکن است در قیاس با ترکیباتی با -sraw بازسازی شده باشد. در اوستا اوستا حاوی جزئیات بیشتری در مورد کائوئی هاوسرئوه نسبت به سایر کائوئی‌ها، به جز ویشتاسپ است. برای فرماندهی» هستند، که haṇkərəmō هنوز به طور قطعی تفسیر نشده است (یشت ۵.۴۹، ۱۵.۳۲). مزایایی که در ازای قربانی کردن برای فروشی او به دست می‌آید، بی‌شمار است، از جمله قدرت و پیروزی بر دشمنان، سلامتی و فرزندان خوب، عمر طولانی و شفا. فعالیت‌های او ارتباط نزدیکی با دریاچه کئککستا (چیچست) دارد، جایی که او برای آناهیتا قربانی کرد تا در مسابقه ارابه‌رانی برنده شود (یشت ۵.۴۹-۵۰) و جایی که فرَنگراسیان را برای انتقام فرزندیِ سیاوارشن، که با حیله توسط اگئراثا، پسر نارو، کشته شده بود، به قتل رساند. در متون پهلوی کی هوسروی در سمرقند، که توسط پدربزرگش کی-ئوس تأسیس شده بود، متولد شد و بعدها آتش ورهران را در آنجا تأسیس کرد (شهرستان‌های ایرانشهر (کتاب . پیروزی بر افراسیاب کی هوسروی پس از غلبه بر افراسیاب با «کلام»، او را در ساحل دریاچه چیچست کشت (دینکرد ۷.۱.۳۹). معبد بت‌ها در کنار دریاچه چیچست هنگامی که کیخسرو معبد بت‌ها در کنار دریاچه چیچست را ویران کرد، آذر گشنسب که تا آن زمان از جهان محافظت می‌کرد، بر اسبی سوار شد، تاریکی را شکست و روشنایی را پدید آورد تا بتکده ویران شد (بندهش ۱۸.۱۲). کی هوسروی، وای، سوشان و رستاخیز بندهش (۳۵.۳) حاوی یادداشت کوتاهی است مبنی بر اینکه کی هوسروی، وایِ حکومت طولانی را وادار کرده است «او را به آنسو منتقل کند». در سنت فارسی-عربی حمزه در داستان طولانی کی خسرو گزارش می‌دهد که ایرانیان او را پیامبر می‌دانستند (همچنین مجمل التواریخ) و اینکه او قبلاً در بلخ زندگی می‌کرد. در شاهنامه در شاهنامه، پیران توسط گودرز کشته می‌شود و کیخسرو در سوگ او، گروی (پسر زره) را می‌کشد. گروی را چهار تکه می‌کنند، سرش را (مانند گوسفند قربانی) از تنش جدا می‌کنند و به رودخانه می‌اندازند. در آخرین نبرد، افراسیاب فرماندهی سپاه خود را به پسرش شیدا واگذار می‌کند که توسط کیخسرو کشته می‌شود. | ## بخش 2: کی‌خسرو | افراسیاب، پس از شرکت در بزرگترین نبردی که تاکنون شنیده شده، شکست می‌خورد، به آذربایجان می‌گریزد. در آنجا، در چشمه خسف پنهان می‌شود، پیش از آنکه دستگیر، به زنجیر کشیده شود و فرصتی برای توضیح دلیل کشتن سیاوش به او داده شود. او که قادر به انجام این کار نیست، (توسط بای) کشته می‌شود؛ خون او (بلعمی: توسط بای در جام) برای کیخسرو آورده می‌شود، و کیخسرو دستش را به نشانه انتقام در خون فرو می‌برد. ابن بلخی ابن بلخی خلاصه بیان می‌کند که او به آذربایجان رفت، جایی که توسط کیخسرو دستگیر و کشته شد، که بدین ترتیب انتقام پدرش را گرفت (خون پدر بازخواست). وقتی کیخسرو او را تعقیب می‌کند، فغفور (امپراتور) چین و دیگر پادشاهان منطقه با آذوقه به او کمک می‌کنند، اما وقتی به کنگ دژ می‌رسد، افراسیاب مانند جیوه در زمین ناپدید می‌شود. به گفته فردوسی، او از طریق یک گذرگاه مخفی فرار می‌کند و با فغفور چین متحد می‌شود. سرانجام، فغفور روابط خود را با افراسیاب قطع می‌کند، افراسیاب آنجا را ترک می‌کند و از دریا به کنگ‌دژ می‌رود، همانطور که کیخسرو نیز همین کار را می‌کند، او مسیر خود را به سیاوش‌گرد ادامه می‌دهد و سپس به کنگ‌دژ بازمی‌گردد. کیخسرو به فارس بازمی‌گردد و همه جا به دنبال دشمن می‌گردد و سرانجام خبر می‌رسد که در نزدیکی آذربایجان دیده شده است. کاووس و خسرو به آنجا می‌روند و در برابر آتش آذرگشسب ادای احترام می‌کنند و در حضور آن، خدا را ستایش می‌کنند و شاید خدا آنها را هدایت کند. در اینجا، هوم، زاهدی پارسا و فداکار که خود را وقف خدا کرده است، افراسیاب را در غاری می‌یابد، بر او غلبه می‌کند و او را با طنابی می‌بندد. افراسیاب، با جادوی خود، ترحم هوم را برمی‌انگیزد و پس از رهایی از طناب، به دریاچه‌ای می‌گریزد. هوم گودرز را آگاه می‌کند که قبلاً گرسیوز، برادر افراسیاب را اسیر کرده و اکنون او را شکنجه می‌دهد، تا اینکه افراسیاب سرش را از آب بیرون می‌آورد و با برادرش گفتگو می‌کند و هوم طنابی بر گردن او می‌اندازد، او را بیرون می‌کشد و می‌بندد. او را به پیش کی کاووس و کی خسرو می‌برند؛ کی خسرو که کمی احساس ترحم می‌کند، به سرعت او را با شمشیرش از وسط نصف می‌کند. | ## بخش 3: کی‌خسرو | به طور متفاوت، در طبری، گفته می‌شود که توس، کیدار، برادر افراسیاب، را اندکی پس از کشتن سیاوش، کشته است. کیخسرو پس از سامان دادن به قلمرو خود، زاهد می‌شود و اشراف، که از پادشاه ناامید شده‌اند، از او می‌خواهند جانشینی تعیین کند و او لهراسب را انتخاب می‌کند که اتفاقاً در آنجا حضور دارد. طبری به سادگی بیان می‌کند که او ناپدید شد، اگرچه داستان‌های دیگری می‌دانست، در حالی که بلعمی می‌گوید هیچ‌کس نمی‌دانست (طبری؛ بلعمی؛ ابن مسکویه). به گفته مسعودی، کی خسرو سرزمین‌هایی را تا چین فتح کرد و در آنجا شهری به نام کنک‌دز (یعنی کانگ‌دژ) ساخت که بعدها چندین پادشاه چینی در آن ساکن شدند. به گفته ثعالبی، کی خسرو پس از برقراری نظم در زمین، از ترس اینکه مبادا مانند بسیاری از اسلافش دچار غرور و تکبر شود، از جهان کناره گرفت. پس از انتصاب کی لهراسب به عنوان جانشین خود، او به سراسر جهان سفر کرد و دیگر کسی از او خبری نداشت. در شاهنامه، کیخسرو پس از سامان دادن به کارهایش و رفتن، به همراه هشت همراهش به کوهستان می‌رود. وقتی به قله کوه می‌رسند، با استقبال انبوهی از ایرانیان مواجه می‌شوند که به او التماس می‌کنند آنجا را ترک نکند. آنها به چشمه‌ای می‌رسند، جایی که پادشاه غسل ​​می‌کند و زنداوستا می‌خواند، با همراهانش وداع می‌کند و در طول شب ناپدید می‌شود. گیو همچنین یکی از پنج قهرمانی است که کیخسرو را در سفرش به بیابان همراهی کردند تا اینکه کیخسرو با سروش ملاقات کرد و طبق روایت محلی، در غاری به نام غار کیخسرو در گذرگاه کوهستانی به نام ملای بیژن یا ملای بیزند در منطقه سی‌سخت کهگیلویه ناپدید شد. بیرونی در توصیف خود از جشن تیرگان داستانی را گزارش می‌دهد که طبق آن، عادت ایرانیان به شستشو در آب چشمه در آن روز به زمانی برمی‌گردد که کی خسرو، در بازگشت از نبرد با افراسیاب، در کنار چشمه‌ای در کوهی در منطقه ساوه توقف کرد. | ## جمع‌بندی | خسرو که از ظهور فرشته‌ای وحشت‌زده شده بود، غش کرد، اما ویژن بن جودرز که آب چشمه را بر صورتش پاشید، او را به هوش آورد.