موضوع مقاله: فیلم نوآر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فیلم نوآر | مقدمه: فیلم نوآر (به فرانسوی: Film noir، به معنی «فیلم سیاه») اصطلاحی است که برای توصیف نوعی از فیلم‌های جنایی، معمایی و گاه عاشقانه به کار می‌رود که در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ میلادی در سینمای آمریکا شکل گرفت. | ## بخش 1: فیلم نوآر | این فیلم‌ها معمولاً فضایی تاریک، بدبینانه و پراضطراب دارند و موضوع آن‌ها اغلب دربارهٔ جنایت، خیانت، فساد و فروپاشی اخلاقی است. سبک بصری فیلم نوآر با نورپردازی تند و سایه‌های عمیق، خیابان‌های بارانی، ضدقهرمان‌ها و زنان مرموز و فریبنده شناخته می‌شود. فیلم نوآر بیش از آن‌که یک ژانر سینمایی مشخص باشد، حال‌وهوایی است که در آثار گوناگون، از فیلم‌های کارآگاهی گرفته تا درام‌های روان‌شناختی، نمود پیدا می‌کند. از فیلم‌های شاخص این سبک می‌توان به «شاهین مالت» (۱۹۴۱)، «غرامت مضاعف» (۱۹۴۴) و «غیبت طولانی» (۱۹۴۶) اشاره کرد. تأثیر فیلم نوآر بعدها در سینمای جهان گسترش یافت و در دهه‌های بعد با نام «نئو نوآر» (neo-noir) در آثاری چون «محله چینی‌ها» (۱۹۷۴) و «راننده تاکسی» (۱۹۷۶) ادامه پیدا کرد. فیلم‌های نوآر این دوره اغلب با فیلم‌برداری سیاه و سفید و نورپردازی پُرسایه‌روشن شناخته می‌شوند. فیلم نوآر را نخستین بار در ۱۹۴۶ نینو فرانک دربارهٔ فیلم‌های آمریکایی به کار برد، اگرچه آن زمان در فیلم‌سازی آمریکا رواج پیدا نکرد. | ## بخش 2: فیلم نوآر | ساخت این سبک فیلم به هالیوود محدود نماند و در چندین دوره، ازجمله دورهٔ کلاسیک، در اروپا، آمریکای لاتین و آسیا نیز ساخته شد. برخلاف دیگر ژانرها مانند وسترن که به راحتی می‌شود آن‌ها را تعریف و طبقه‌بندی کرد، سبک نوآر همواره ابهام‌آمیز و معماگونه بوده و با هر طبقه‌بندی ناسازگار بوده و اینکه آیا نوآر یک ژانر است یا مجموعه‌ای منسجم از فیلم‌ها، بی‌پاسخ مانده است. البته این اصطلاح تا مدت‌ها رواج نیافت و زمانی گذشت تا وارد بحث‌های تئوریک سینمایی شود. در ۱۹۵۵ ریمون بورد و اتین شامتون در مقاله‌ای تاریخی با نام «چشم‌انداز فیلم نوآر آمریکایی» ادعا کردند که در ۱۹۴۶ سینماروهای فرانسوی به برخی فیلم‌های آمریکایی برخوردند که در سال‌های جنگ ندیده بودند. آن‌ها این فیلم‌ها را چنین فهرست کردند: کابوس‌وار، غریب، اروتیک، پُرتعلیق و خشن، بررسی جنایت و جنبه‌های روان‌شناسی آن، مأموران فاسد، قهرمانان مردّد، روسپیان و… سینمای نوآر، خاص و به شدت سبک‌مند است. در دوران کلاسیک معمولاً شخصیت‌های اوّل این آثار، منزوی و به شدت کلبی‌مسلک بودند که شاید بتوان هامفری بوگارت را نماد آن‌ها دانست. مانند بسیاری از فیلم‌های نوآر کلاسیک، این فیلم در نسخه‌ای از لس آنجلس فیلمبرداری شده است که در آن دائماً باران می‌بارد و بخار در پیش‌زمینه، یک کلیشهٔ آشنا است؛ در حالی که «نمای بیرونی دودی مایل به آبی» حالت سیاه و سفید را به‌روز می‌کند. | ## بخش 3: فیلم نوآر | زیبایی‌شناسی نوآر سنتی شاید بیش از هر چیز از اکسپرسیونیسم آلمانی تأثیر گرفته باشد. اکسپرسیونیسم، جریانی هنری در آلمان در سال‌های ۱۹۱۰ تا ۱۹۲۰ بود که در نقاشی، تئاتر، عکاسی، مجسمه‌سازی، معماری و سینما حضور داشت. برخی از تکنیک‌ها و شاخص‌های آن که کمتر مورد مناقشه‌اند و در واقع مؤلفه‌های فیلم نوآر به‌شمار می‌روند، عبارت‌اند از: بسیاری از صحنه‌ها در شب می‌گذرند و نورپردازی پُرکنتراست بر صحنه‌ها حاکم است. مانند اکسپرسیونیسم آلمان، با قاب‌بندی‌های مورب و خطوط شکسته روبه‌رو هستیم که بی‌ثباتی و بی‌تعادلی القا می‌کنند. از نظر سبک: راوی، فلاش‌بک، نورپردازی‌های اکسپرسیونیستی، ترکیب‌بندی‌های بی‌مرکز و بی‌ثبات دارد. از نظر روایی: تأکید بر انگیزه‌های روان‌شناختی نامتعارف، سرگشتگی و سرخوردگی قهرمان مرد به دنبال درست پیش‌نرفتن برنامه‌اش.فیل، فرد، ۱۳۹۱، سایه‌های نوآر، خانه آتش گرفته است، نوآر خانوادگی در مخمل آبی و ترمیناتور ۲، انتشارات مینوی خرد، صفحهٔ ۲۶۵. بسیاری از مؤلفه‌ها و نگرش نوآر کلاسیک از مکتب ادبی هاردبویلد (به انگلیسی: Hardboiled) (جریانی در ادبیات داستانی پلیسی که نویسندگانی چون دشیل همت و ریموند چندلر داشت) در داستان‌های جنایی، در دوران رکود بزرگ آمریکا سرچشمه گرفته بود. | ## جمع‌بندی | همچنین می‌توان از فیلم‌های سگ‌کشی ساختهٔ بهرام بیضایی، متهمین دایره بیستم ساختهٔ حسام اسلامی و فرزند گمراه به کارگردانی امین امینی به عنوان فیلم‌های نوآر در سینمای ایران نام برد که هر سه فیلم نمایانگر تداوم و دگرگونی مؤلفه‌های نوآر در سه دوره از تاریخ سینمای ایران هستند.