موضوع مقاله: مژک‌داران | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مژک‌داران | مقدمه: مژکداران در همه آب‌های طبیعی همچون اقیانوس‌ها، دریاچه‌ها و تالاب‌ها یافت می‌شوند. | ## بخش 1: مژک‌داران | مژک‌ها ساختاری همانند با تاژک‌ها دارند ولی از آن‌ها کوتاه‌تر هستند و در انبوه‌های پرشمارتر گرد می‌آیند. هسته آن‌ها دوریختی است، یعنی دارای دو نوع هسته هستند که یکی بزرگ‌هسته(ماکرونوکلئوس) و دیگری ریزهسته(میکرونوکلئوس) نامیده می‌شود. 1.میکرونوکلئوس (ریزهسته)نقش اصلی: ذخیره و انتقال اطلاعات ژنتیکی حاوی ژنوم کامل دیپلوئیدی است (مانند هسته سلول‌های معمولی). در تنظیم بیان ژن در سلول نقش کمی دارد و بیشتر هنگام تولیدمثل جنسی (کانجوگاسیون) فعال می‌شود. ماکرونوکلئوس (هسته بزرگ)نقش اصلی: کنترل فعالیت‌های سلولی روزمره چندپلوئیدی است (حاوی نسخه‌های زیادی از DNA که برای عملکرد سلول موردنیاز هستند). از DNA پردازش‌شده و بازآرایی‌شده ساخته شده و فاقد بسیاری از توالی‌های غیرضروری است. مسئول رونویسی و تنظیم بیان ژن‌ها برای فرآیندهای فیزیولوژیکی روزمره مثل متابولیسم، حرکت و تغذیه است. در تولیدمثل جنسی شرکت نمی‌کند و هنگام کانجوگاسیون تخریب و دوباره از میکرونوکلئوس ساخته می‌شود. فرآیند تولیدمثل جنسی در مژک‌داران و نقش هسته‌ها: تولید مثل مژک‌داران عموماً از نوع غیر جنسی است، نوع جنسی بیشتر از نوع الحاقی است. یکی از جالب‌ترین ویژگی‌های مژک‌داران تولیدمثل جنسی غیرمعمول آنها از طریق کانجوگاسیون (Conjugation) است: مراحل کلی کانجوگاسیون: 1.دو مژک‌دار به هم متصل می‌شوند و پل سیتوپلاسمی بینشان ایجاد می‌شود. بعد از کانجوگاسیون، مژک‌داران یک میکرونوکلئوس جدید دارند که ترکیبی از مواد ژنتیکی دو والد است.این میکرونوکلئوس جدید چندین بار تقسیم می‌شود تا چندین نسخه ایجاد کند. 3.تخریب بخش‌های غیرضروری → قطعات خاصی از DNA که در تنظیمات سلولی نیاز نیستند، حذف می‌شوند. 5.تجزیه ماکرونوکلئوس قدیمی → وقتی ماکرونوکلئوس جدید کاملاً رشد کرد، هسته قدیمی تجزیه می‌شود و از بین می‌رود. نتیجه: ماکرونوکلئوس جدید ساخته می‌شود که فقط شامل ژن‌های ضروری برای کنترل سلول است و آماده تنظیم فعالیت‌های متابولیکی سلول می‌شود. | ## بخش 2: مژک‌داران | نتیجه: این فرآیند باعث تنوع ژنتیکی می‌شود، چون اطلاعات ژنتیکی دو مژک‌دار مختلف ترکیب می‌شود. مراحل شکافت دوتایی در مژک‌داران: 1.ماکرونوکلئوس کشیده می‌شود و به تدریج تقسیم می‌شود. 3.سلول به دو نیم تقسیم می‌شود و هر نیمه یک ماکرونوکلئوس و یک میکرونوکلئوس دریافت می‌کند. نتیجه: این فرآیند سریع، کارآمد و روش اصلی تکثیر مژک‌داران در شرایط مناسب محیطی است. ساختمان نوار مژه‌اینوار مژه‌ای از چند بخش اصلی تشکیل شده: 1.مژک‌ها (Cilia): زائده‌های مو‌مانند که از سطح سلول بیرون زده‌اند. 3.میکروتوبول‌ها: فیبرهای پروتئینی که ساختار مژک را حفظ کرده و به حرکت کمک می‌کنند. 4.فیبرهای زیر غشایی: شبکه‌ای از پروتئین‌ها که نوار مژه‌ای را در جای خود تثبیت می‌کنند. نقش نوار مژه‌ای در مژک‌داران: 1.حرکت سلولی مژک‌ها به‌طور هماهنگ تکان می‌خورند و باعث حرکت رو به جلو یا عقب مژک‌دار می‌شوند. 2.ایجاد جریان آب و تغذیه مژک‌ها آب و ذرات غذایی را به سمت دهان سلولی (سیتوستوم) هدایت می‌کنند. 3.چسبیدن به سطوح و احساس محیط برخی مژک‌داران از نوار مژه‌ای برای چسبیدن موقت به بستر استفاده می‌کنند. 4.تولیدمثل و تقسیم سلولی هنگام شکافت دوتایی، نوار مژه‌ای بازسازی شده و بین دو سلول جدید تقسیم می‌شود. هماهنگی در حرکت نوار مژه‌ای!مژک‌ها حرکتشان را به‌صورت هماهنگ با یکدیگر انجام می‌دهند، مشابه حرکت موجی در گندم‌زار یا حرکت تماشاگران در استادیوم (Wave Motion). این حرکت موجی شکل باعث می‌شود که مژک‌داران در محیط آبی با کمترین مقاومت ممکن حرکت کنند. نتیجه: نوار مژه‌ای مثل موتور محرک مژک‌داران است که علاوه بر حرکت، در تغذیه و حس محیط هم نقش دارد! | ## بخش 3: مژک‌داران | تفاوت ساختاری و عملکردی در سطح ژنومیماکرونوکلئوس در طی رشد خود، قطعات خاصی از DNA را حذف می‌کند و فقط ژن‌های موردنیاز برای متابولیسم و عملکرد سلولی را حفظ می‌کند. این فرایند شبیه RNA اسپلیسینگ است، اما در سطح DNA انجام می‌شود که در یوکاریوت‌های دیگر دیده نمی‌شود. داشتن دو نوع هسته به مژک‌داران انعطاف‌پذیری بالایی در تنظیم بیان ژن و حفظ اطلاعات ژنتیکی می‌دهد: ماکرونوکلئوس باعث می‌شود که مژک‌داران سریع رشد کنند و تکثیر شوند، بدون اینکه درگیر بازتولید ژنتیکی پیچیده شوند. میکرونوکلئوس باعث می‌شود که اطلاعات ژنتیکی ثابت بماند و در زمان نیاز بازسازی شود. مقایسه با سلول‌های بدن انسان شباهت جالب این ساختار با سلول‌های بدن انسان در این است که: ماکرونوکلئوس مانند سلول‌های تمایزیافته بدن انسان است که فقط ژن‌های لازم برای عملکرد خاصشان را بیان می‌کنند. این سیستم باعث می‌شود که مژک‌داران هم ثبات ژنتیکی داشته باشند و هم بتوانند سریع خود را با محیط سازگار کنند. شباهت عملکردی این هسته‌ها به سلول‌های تمایزیافته و بنیادی در انسان نشان‌دهنده یک استراتژی هوشمندانه تکاملی است. در یک جمله: مژک‌داران در دنیای تک‌یاخته‌ها، مانند انسان‌ها در دنیای موجودات چندسلولی هستند معرفی معروف ترین مژک داران پارامسی از معروفترین مژک‌داران است. همچنین در آبهای شیرین(همانند برکه ها،تالاب ها،رودخانه های کم جریان) به وفور یافت می شود از کاربرد های آن میتوان به کنترل جمعیت باکتری ها(زیرا باکتری خوار است) و شاخص آلودگی آب اشاره کرد. ورتیسلا یا مرتیسل از معمول‌ترین مژک‌داران ساقه‌دار است که در آب‌های شیرین به وفور یافت می‌شوند. بدنه یا زوئید جانور معمولاً زنگوله‌ای‌شکل است و در ساقه قابل انقباض آن یک رشته محوری اسپاسمونم متشکل از دسته‌ای میونم جای دارد. تتیراهایمنیا (Tetrahymena) – مژک‌دار مدل در پژوهش‌های زیستی،از کاربرد های آنمیتوان به مطالعه روی پیری سلولی بررسی بیولوژی مولکولی و تنظیم ژن‌ها اشاره کرد. استنتور (Stentor) – مژک‌دار قیفی شکل، از جالب ترین و مهم ترین ویژگی های آن میتوان به یکی از بزرگ‌ترین مژک‌داران (تا ۲ میلی‌متر)شکل بدن شبیه شیپور یا قیف،دارای رنگدانه‌های آبی و سبز،می‌تواند بدنش را جمع و باز کند. | ## جمع‌بندی | در آبهای شیرین و گیاهان آبی وجود دارد، نقش زیستی آن تصفیه آب با تغذیه از ذرات معلق است.