موضوع مقاله: خارخورین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # خارخورین | مقدمه: خارخورین (به زبان مغولی: ، ؛ ، ) یک شهرستان (سُوم) و شهر در استان اوبرخانغای در کشور مغولستان است. | ## بخش 1: خارخورین | در مجاورت خارخورین، آثار باستانی متعلق به قراقرم، پایتخت تاریخی امپراتوری مغول تاسیس شده توسط چنگیزخان قرار دارد. جمعیت خارخورین در سال‌های ۱۹۹۴، ۲۰۰۰ و ۲۰۰۳ به ترتیب ۱۳٬۸۲۸، ۱۳٬۹۶۴ و ۱۳٬۴۹۶ نفر بوده است. جمعیت مرکز این منطقه (شهر خارخورین) در سال ۲۰۰۳ میلادی ۱۳٬۹۷۷ نفر و مساحت آن ۲۰٫۵ کیلومتر مربع گزارش شده است. در نزدیکی خارخورین، بقایای قراقروم، پایتخت باستانی امپراتوری مغول که توسط اوگتای‌خان بنا شده بود، قرار دارد. فرودگاه خارخورین (KHR/ZMHH) دارای یک باند خاکی است و پروازهای منظمی به اولان‌باتور دارد. تاریخ قراقروم، پایتخت باستانی مغولستان در قرون وسطی، توجه محققان بسیاری را به خود جلب کرده است. این شهر به مدت ۱۴۰ سال پابرجا بود که ۳۲ سال از آن را به عنوان پایتخت امپراتوری مغول سپری کرد. اگرچه چینی‌ها چندین بار (در سال‌های ۱۳۸۰ و ۱۴۶۶) آن را تخریب کردند، اما شهر هر بار بازسازی شد. در خارخورین، کاخ‌های متعددی نیز برای فرزندان و بستگان اوگتای‌خان و دیگر نوادگان خاقان ساخته شده بود. در سال ۱۹۵۰، در نزدیکی دروازه جنوبی قراقروم، آثاری همچون ۱۸ گاوآهن آهنی، ۵۲ قطعه فلزی، سرنیزه، ۲ زنگ برنزی و سایر محصولات صنعتی و کشاورزی کشف شد که نشان می‌دهد این شهر مرکز تولید ابزارآلات و سلاح بوده است. آمار جمعیت جمعیت شهرستان خارخورین در پایان سال ۲۰۰۳ بالغ بر ۱۳٬۸۱۴ نفر بوده است. بر اساس آمار سال ۲۰۰۴، ساختار سنی جمعیت به این صورت است: افراد ۰ تا ۱۸ سال ۴۱٫۵۰٪ (۵٬۲۰۷ نفر)، افراد ۱۹ تا ۶۰ سال ۵۱٫۷۸٪ (۶٬۴۹۶ نفر) و افراد بالای ۶۰ سال ۶٫۷۲٪ (۸۴۳ نفر). در سال ۲۰۰۴، تعداد کل دام‌ها به ۱۰۲٬۰۳۲ رأس رسید که نسبت به میانگین سال‌های قبل ۲۰٫۳۵٪ رشد داشته است. مشاهیر زویگین آیدوف - قهرمان کار و مدال‌آور نقره المپیک در کشتی زویگین دوچین - ورزشکار ممتاز و مربی کشتی مونخباتارین بوندما - جودوکار ممتاز تومورباتارین سانچیر - کشتی‌گیر عنوان‌دار (زآن) وضعیت محیط زیست جغرافیا شهر خارخورین تقریباً در مرکز مغولستان و در کوهپایه‌های شرقی رشته‌کوه خانگای در ارتفاع ۱۵۴۰ متری از سطح دریا واقع شده است. این منطقه از نظر تقسیمات طبیعی در حوضه آبریز اورخون-سلنگا قرار دارد و لاندسافت آن شامل چمن‌زارهای کوهستانی و استپ‌های خشک است. از نظر زمین‌شناسی، این منطقه بر روی سنگ‌های سیستم دونین و گرانیت‌های دوره مزوزوئیک قرار دارد. منطقه از نظر لرزه‌خیزی فعال است و در فاصله ۵۰ کیلومتری شمال غربی یک مرکز زلزله خیز با شدت ۸ ریشتر یا بالاتر (در مقیاس MSK-64) قرار دارد.گزارش ارزیابی تفصیلی اثرات زیست‌محیطی، ۲۰۰۴ آب‌وهوا به دلیل اختلاف ارتفاع و پستی و بلندی‌ها، زمستان‌های خارخورین چندان سخت نیست اما تابستان‌های خنکی دارد. میانگین دمای هوا در ژانویه ۱۸٫۱- درجه سانتی‌گراد است و دمای هوا در سردترین حالت از ۴۴- درجه فراتر نرفته است. رطوبت هوا در ماه‌های مختلف بین ۵۰ تا ۷۰ درصد متغیر است و منطقه چندان خشک محسوب نمی‌شود. | ## بخش 2: خارخورین | تقسیمات اداری شهرستان خارخورین متشکل از ۸ قصبه (باغ) می‌باشد، شامل: اِردِنه‌تولغوی (مغولی: ، ؛ ، ) اورخون (مغولی: ، ؛ ، ) اونغوچون‌اُوخا (مغولی: ، ؛ ، ) جالبا (مغولی: ، ؛ ، ) شانخ (مغولی: ، ؛ ، ) غانغان‌اورخون (مغولی: ، ؛ ، ) نارین‌خور (مغولی: ، ؛ ، ) وانگین‌اوبو (مغولی: ، ؛ ، ) خاک منطقه خارخورین از نظر منطقه‌بندی جغرافیای خاک در منطقه خانگای از استان بزرگ آسیای مرکزی قرار می‌گیرد. خاک‌های این ناحیه شامل خاک‌های قهوه‌ای چمنزاری در دره‌های اصلی و خاک‌های قهوه‌ای استپی و استپی کوهستانی است. از نظر ترکیب مکانیکی، خاک‌های لومی سبک غالب هستند و از سطح خاک سنگ‌ریزه‌های ریز و درشت به وفور دیده می‌شود. با حرکت به سمت دامنه‌های کوهستان، ضخامت لایه حاصلخیز خاک و میزان هوموس آن افزایش می‌یابد. این خاک‌های قهوه‌ای، به‌ویژه در بخش‌های شمالی، به صورت ترکیبی با خاک‌های لومی تیره گسترش یافته‌اند.گزارش ارزیابی تفصیلی اثرات زیست‌محیطی، ۲۰۰۴ رشته‌کوه خانگای رشته‌کوه اصلی خانگای عموماً از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد یافته و طول آن از کوه تسپل در غرب تا کوه دلگرخان در شرق تقریباً ۷۰۰ کیلومتر است. در ساختار زمین‌شناسی این رشته‌کوه، سنگ‌های گرانیتی پایه اصلی را تشکیل می‌دهند و در کنار آن سنگ‌هایی نظیر شیل‌های دگرگونی، سنگ ماسه و سنگ‌های آذرین به وفور یافت می‌شوند. ارتفاع متوسط آن حدود ۳۰۰۰ متر است، اما برخی از قله‌های آن به ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریا می‌رسند. بلندترین قله آن، کوه اتگون‌تنگر با ارتفاع ۴۰۳۱ متر است که پوشیده از برف‌های دائمی است. قلل اصلی رشته‌کوه خانگای غالباً تخت یا گنبدی‌شکل هستند و در ارتفاعات آن باتلاق‌ها و دریاچه‌های کوچکی دیده می‌شود. در بخش‌های مرکزی، دامنه‌های کوهستانی صخره‌ای و پرشیب هستند، اما به سمت حاشیه، ارتفاع آن‌ها کاهش یافته و به تپه‌ماهور تبدیل می‌شوند. دریاچه‌هایی مانند بودانت، خار خوشت و اولان و همچنین نهرهایی که از رشته‌کوه خانگای سرچشمه می‌گیرند مانند اولیاستای، بیتوت، خیترون، اولان، خونگ، هامار، موگویت و مویلت به رود اورخون می‌ریزند و شبکه هیدرولوژیکی آن را تشکیل می‌دهند.بی. این رود از دامنه‌های شمالی کوه سوورگا خیرخان در رشته‌کوه خانگای سرچشمه می‌گیرد و پس از پیوستن رودهای متعددی به آن، به ساحل راست رود سلنگا می‌ریزد. عرض رودخانه در بخش‌های مختلف متفاوت است؛ در مناطق بالادست ۱۰ تا ۶۰ متر و در نزدیکی دهانه به ۱۲۰ تا ۱۵۰ متر می‌رسد. نوسانات سطح آب بین ۲ تا ۳ متر است و در ماه‌های آوریل و مه سیلاب‌های بهاری رخ می‌دهد. از دهانه رود اورخون تا دهانه رود هارا به طول ۱۲۳ کیلومتر برای کشتیرانی سبک مناسب است و در زمان پرآبی حتی تا محل تلاقی با رود تول نیز قابل کشتیرانی است. شاخه‌های اصلی آن شامل رودخانه‌های تامیر، خارخورین قدیم، تول، ارو، هارا و شارین گول هستند. ۹۷٫۸ درصد از ذخایر جنگلی شهرستان را سیاه‌کاج، ۱٫۹ درصد را کاج سیبری و ۰٫۲ درصد را درخت توس تشکیل می‌دهد. پوشش گیاهی و حیات وحش این منطقه در تقسیم‌بندی گیاه‌جغرافیایی، بخشی از استپ‌های اوراسیا و زیرمنطقه هالخای مرکزی محسوب می‌شود. در مجموع ۱۳۹ گونه گیاهی در منطقه شناسایی شده که شامل ۴ گونه درختی، ۱۲ گونه خوراکی، ۲۱ گونه دارویی، ۵۲ گونه علوفه‌ای و ۶ گونه زینتی است. | ## بخش 3: خارخورین | ماهی‌ها در حوضه آبریز اقیانوس منجمد شمالی که این منطقه را نیز شامل می‌شود، ۱۴ گونه ماهی از ۸ خانواده شناسایی شده است. از این میان ۹۵ گونه مهاجر جوجه‌آور، ۳۵ گونه بومی ساکن و ۲۸ گونه مهاجر عبوری هستند. ۶ گونه از پرندگان این منطقه از جمله کفچه‌نوک، قوی فریادکش، غاز نواردار و عقاب دریایی دم‌سفید در کتاب قرمز گونه‌های در معرض خطر ثبت شده‌اند. پستانداران در کوهستان‌ها و دره‌های اطراف خارخورین، ۳۸ گونه پستاندار از ۴ راسته و ۱۲ خانواده زندگی می‌کنند. همچنین گرگ خاکستری که در پیوست شماره ۲ کنوانسیون سایتیس (CITES) ذکر شده، در این منطقه به وفور یافت می‌شود. گردشگری طبیعی در خارخورین منطقه اورخون-خارخورین مرکز اصلی گردشگری در رشته‌کوه خانگای است. زیباترین نقاط این منطقه شامل سرچشمه رود اورخون، ارخت، سوورگا خیرخان و هشت دریاچه (نایمان نوور) است. در این منطقه پارک ملی رشته‌کوه خانگای و بنای یادبود هشت دریاچه خویس به عنوان مناطق حفاظت‌شده ملی ایجاد شده‌اند. پتانسیل‌های بالایی برای توسعه گردشگری زیست‌محیطی (بوم‌گردی)، اسب‌سواری و تورهای تاریخی در این منطقه وجود دارد و تعداد گردشگران هر ساله در حال افزایش است. بیابان‌زایی و فرسایش خاک تحت تأثیر گرمایش جهانی، میانگین دمای سالانه مغولستان در ۶۰ سال گذشته ۱٫۵۶ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته که منجر به تبخیر شدید آب خاک و طولانی شدن فصول بهار و پاییز شده است. این تغییرات اقلیمی باعث ذوب شدن برف‌های دائمی، خشک شدن دریاچه‌ها و رودخانه‌ها، فقر پوشش گیاهی مراتع و فرسایش خاک شده است. با توجه به سوابق کشاورزی گسترده در خارخورین، این منطقه به شدت در برابر بیابان‌زایی آسیب‌پذیر است.آر. میجیدورج، ۲۰۰۲ موضوع احداث شهر جدید با توجه به برنامه تبدیل خارخورین به مرکز تکیه‌گاه منطقه خانگای، طرح‌های توسعه‌ای شامل شهرستان‌های اطراف تا شعاع ۱۳۰ کیلومتری در نظر گرفته شده است. این مناطق شامل شهرستان‌های بات-اولزی، خوجیرت، اولزیت و برخی شهرستان‌های استان‌های آرخانگای و بولگان است. در حال حاضر ۱۷۲ واحد اقتصادی شامل تعاونی‌ها، شرکت‌های سهامی و شرکت‌های خصوصی در این منطقه فعالیت می‌کنند. در حال حاضر ۱۸ مدرسه آموزش عمومی، ۱ بیمارستان مرکزی، ۱۲ بیمارستان کوچک شهرستانی و ۱۸ کودکستان در منطقه فعال هستند. بحث‌هایی درباره انتقال پایتخت به این منطقه یا ایجاد یک شهر نمونه با استانداردهای مدرن مطرح شده است که با تقویت زیرساخت‌ها، خارخورین نقش مهمی در توسعه انسانی منطقه ایفا خواهد کرد. پروژه‌ای تحت عنوان «خارخورین» با همکاری وزارت آموزش، فرهنگ و علوم مغولستان و سازمان جایکای ژاپن در حال مذاکره است. | ## جمع‌بندی | در چارچوب این پروژه، قرار است یک موزه بزرگ و مدرن در نزدیکی اردنه‌زو با کمک‌های بلاعوض دولت ژاپن احداث شود.