aria-haman/haman-fa-wikipedia-articles-186k huggingface dataset:
موضوع مقاله: ولایت لوگر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ولایت لوگر | مقدمه: از شمال به ولایت کابل، از غرب به میدان وردک، از جنوب غرب به غزنی، از جنوب شرق به پکتیا، از شرق به پاکستان و از شمال غرب به ننگرهار محدود است. | ## بخش 1: ولایت لوگر | میانگین ارتفاع آن ۱۷۳۳ متر و بلندترین نقطه آن قله زیرخاندی با ۴۰۷۱ متر بلندی است. لوگر از ولایت‌های خشک و افغانستان است که بعضی دره‌های آن توسط دریای کابل آبیاری می‌شود. این محل در قدیم به نام منطقهٔ «سَکاوَند» یا «سَجاوَند» هم یاد می‌گردید.عوزیرالله ستانکزی عین مقاله. در نبرد مجاهدان افغانستانی علیه نیروهای شوروی، لوگر از کانون‌های آنان بود و رهبری آن توسط محمد نسیم مصطفی بدر، فضل‌الله مجددی و محمد نبی محمدی بود. | ## بخش 2: ولایت لوگر | کهساران چرخ زمانی بزرگ‌ترین کانون جهاد علیه دولت بابری هند که در کابل تسلط داشتند به‌شمار می‌رفت و و مرکز سلسلهٔ روشانیان و سپهداران بزرگ استقلال خراسان از سلسلهٔ بابری هند بود و در هنگام مبارزات علیه نیروهای انگلیسی به ده‌ها هزار از مردم این ولایت اعم از تاجیک و پشتون اشتراک کرده بودند. تا دههٔ ۱۳۴۰ هجری خورشیدی، شهر برکی برک مرکز این ولایت بود و سپس «پل علم» جای آن را گرفت. کوهستان‌های ولایات لوگر کابل و میدان‌وردک بیشتر سیاه‌رنگ می‌باشند.لوگر از نگاه مساحت از جمله ولایات کوچک می‌باشد. به ادعای دفتر حمایت از پناهندگی اروپا بر اساس یک منبع در کابل مربوط به سال ۲۰۱۵، این استان ۷۰٪ پشتون و ۳۰٪ تاجیک دارد. | ## بخش 3: ولایت لوگر | تاجیک‌ها ۷۵٪ جمعیت ولسوالی چرخ، ۵۰٪ در ولسوالی خوشی، ۴۰٪ در بارکی بارک و ۲۰–۲۵٪ در ولسوالی‌های محمد آغه و پل آلم را تشکیل می‌دهند. سیب آن در بازارهای کابل به‌عنوان نازک بدن مشهور بوده و دارای رودخانهٔ خروشانی به‌نام دریای لوگر است که باعث رونق زراعت می‌گردد. از تولیدات زراعتی این ولایت می‌توان به سیب، انگور، زردآلو، شفتالو و در زراعت گندم، جواری، کچالو، لوبیا، پیاز و غیره نام برد. معادن لوگر معادن طبیعی گران‌بهایی دارد که عبارتند از: مس عینک، قادر‌مشنگ و گرافیت؛ مس عینک لوگر در ولسوالی محمد آغه ولایت لوگر قرار دارد و به عنوان دومین معدن و ذخیره‌گاه بزرگ مس در جهان شناخته شده است. | ## جمع‌بندی | معدن مس عینک بزرگ‌ترین معدن مس افغانستان و دومین معدن مس بعد از معدن مس «اسکوندیدا» شیلی، در سطح جهان است.
موضوع مقاله: ولایت ننگرهار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ولایت ننگرهار | مقدمه: از شمال بهولایت کنر و لغمان، از غرب به کابل، از جنوب‌غرب به لوگر و از جنوب و شرق به پاکستان محدود است. | ## بخش 1: ولایت ننگرهار | میانگین ارتفاع آن ۱۷۴۸ متر و بلندترین نقطه آن قله سیکارام با ۴۷۷۵ متر بلندی است. این ظرف در استوپهٔ بودایی در منطقهٔ بیماران در نزدیکی جلال‌آباد در شرق افغانستان یافت شده؛ سکه‌هایی هندوسکایی آزِس دوم در داخل ظرف یافت شده‌اند، موزیم بریتانیا، لندن. در طی یکی از نخستین کاوش‌های غیرحرفه‌ای در افغانستان در سال‌های ۳۸–۱۸۳۳ میلادی، چارلز مسون (Charles Masson)، جهانگرد بریتانیایی در پایگاهی که بنام استوپه شمارهٔ ۲، در بیماران شناخته می‌شود، در نزدیکی جلال‌آباد در شرق افغانستان، یک ظرف زرین کوچک را کشف کرد که حاوی بقایای بودایی (مرواریدهای سوخته، مُهره‌هایی که از سنگ‌های گرانبها و نیمه‌گرانبها) و سکه‌های ضرب‌شده توسط آزِس دوم (Azes II)، پادشاه سکایی بود. این ظرف کوچک زرین که سه سانتیمتر ارتفاع دارد، و بر روی جدارهٔ آن سنگ‌های قیمتی کار شده، و احتمالاً هنر دوران هندویونانی است، به عنوان شاهکار هنر یونانی بودایی از گندهارا است. | ## بخش 2: ولایت ننگرهار | فی سیر (هفت کیلو) خرما در وقت برداشت ۵۰۰ روپیه در بازارهای داخلی بفروش می‌رسد که حدود ۱۱ میلیون افغانی عاید کشاورزان می‌کند. لیمو بر پایه آمار ریاست زراعت ولایت ننگرهار در سال ۱۳۹۹ در کل در ولایت ننگرهار دو هزار و ۵۰۰ جریب باغ‌های لیمو وجود دارد که پنج هزار و ۹۰۰ تن لیمو از آن برداشت شده‌است. آموزش فارم تحقیقات زراعتی ششم باغ در ولسوالی بهسود ولایت ننگرهار، برای دانشجویان رشته‌ای زراعت و باغداران به عنوان آموزشگاه تحقیقاتی محل مهم پژوهشی شمار می‌رود. این فارم کمی دورتر از شهر جلال‌آباد و در ولسوالی بهسود، محل سبز دارای میوه‌های رنگارنگ قرار گرفته‌است. | ## بخش 3: ولایت ننگرهار | از این فارم تحقیقی به نام شیشم باغ یا کلکسیون ملی میوه جات ولایت ننگرهار یاد می‌شود و انواع مختلفی از میوه جات مانند مالته، لیمو، چکوتره، ُخرما و کینو در آن وجود دارد که ۱۳ سال قبل توسط وزارت زراعت، آبیاری و مالداری در ولسوالی بهسود ساخته شده‌است. شیشم‌باغ یکی از مناسب‌ترین فارم تحقیقات میوه برای باغداران و دانشجویان رشته زراعت در زون شرق به حساب می‌آید. مساحت این فارم به ۵۰ جریب می‌رسد و در سال ۲۰۰۷ ساخته شد و حالا هفت نوع کلکسیون میوه در آن موجود است و روی آن تحقیق می‌شود. | ## جمع‌بندی | چهار نوع مالته، دو نوع چکوتره، دو نوع لیمو، گونه‌های مختلف نارنج نیز در این باغ وجود دارد.
موضوع مقاله: ولایت نورستان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ولایت نورستان | مقدمه: از شمال به ولایت بدخشان، از شرق به پاکستان، از جنوب به کنر و لغمان و از غرب به پنجشیر محدود است. | ## بخش 1: ولایت نورستان | نورستان از ولایت‌های سرسبز و خوش آب و هوای افغانستان است که دره‌های حاصلخیز آن توسط رودهای الینگار، لندی سین و کنر آبیاری می‌شود.وبگاه وزارت احیاء و انکشاف دهات افغانستان، زبان: انگلیسی، بازیابی در ۵ سپتامبر ۲۰۰۹ نورستان یا کالاشستان پیشین در تمام تاریخ خود تا سال ۱۸۹۶ که سپاهیان امیر عبدالرحمن فرماندهٔ افغانستان به این منطقه حمله کردند و مردم این منطقه را مسلمان کردند و به‌دلیل آنکه مردم آن پیرو مذاهب باستانی نیاهند . دین ودائی بودند میان مسلمانان به اشتباه به کافرستان معروف بودند، در حالی که به خدای یکتا به نام دیزاو ایمان داشتند، سرانجام اهالی یا کوچ کردند یا به اسلام گرویدند و این منطقه نورستان نام گرفت. پس از مسلمان کردن با سلاح توسط حاکم وقت افغانستان، نام این منطقه را نورستان گذاشتند. نورستان از شمار زیادی درهٔ دالان مانند و کم‌پهنا تشکیل شده که شیب همه این دره‌ها از شمال به جنوب است. | ## بخش 2: ولایت نورستان | دره پیچ یا نورستان مرکزی از نظر ارتباط با دیگر نقاط نورستان اهمیت ویژه‌ای دارد زیرا توسط دره‌های فرعی با قسمت‌های باختری و خاوری نورستان ارتباط دارد.مطالب بخش جغرافیا بر پایهٔ: نورستانی، سمیع‌الله (تازه)، ریشه‌های تاریخی و فرهنگی نورستان، (کابل): وزارت اطلاعات و کلتور، ۱۳۶۷. مناطق پردرخت نورستان تا ارتفاعات ۴۰۰۰ متری ادامه دارد و بالاتر از آن تنها درخت‌زارهای بید و بته‌زارها دیده می‌شوند. این ولایت دارای هشت ولسوالی/شهرستان بنام‌های نورگرام، دوآب، مندول، وایگل، واما، کامدیش، برگمتال و پارون (مرکز نورستان) است. در تقسیمات اداری نورستان، چندین دره مردم پشه‌ای چون ملیل و مشپه، وده وو، شاما، ژونیا، پیار و ننگراج جا داده شده است که از نگاه فرهنگی و تاریخی روابط بسیار نزدیکی با هم دارند. | ## بخش 3: ولایت نورستان | نورستان مجموعاً ۷۵ هزار هکتار علف‌چر و ۲۵۱٬۵۰۴ هکتار جنگل دارد که یک پنجم تمام جنگلات افغانستان را تشکیل می‌دهد که با درختان ارچه، جلغوزه، نشتر، بلوط، اوبخت، سیروب و درختان کوهی باثمری چون بادام، تاک، انجیر و زیتون کوهی پوشیده شده است. نورستان سه دریای بزرگ؛ باشگل، وایگل (پارون) و رمگل و ده‌ها دریاچه کوچک دارد که تمام سال آب دارند. گوشه‌ای از نورستان نیست که آب زلال چشمه در آن روان نباشد و هوای معتدل و پاکیزه دارد. زبان در نورستان شش قبیله به‌نام‌های کته، کام، کلشه، پرسون، اشکون و گوَر زندگی دارند و به پنج زبان مختلف یعنی (کته ویری، واسیو ویری، کلشه الا، تریگامی و اشکونی) گپ می‌زنند. | ## جمع‌بندی | پنج قبیله در نورستان که به گویش کاتی سخن می‌گویند به نام سیاه‌پوش معروفند و به مردم قبیله‌های پرَسون‌گِلی، وَنگِلی، وامایس و اَشکون اصطلاح سفیدپوش را به‌کار می‌برند.Bosworth, C.E.
موضوع مقاله: چاریکار | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # چاریکار | مقدمه: شهر چاریکار در حدود ۶۴ کیلومتری شمال کابل و در خاور پیوندگاه رودهای غوربند و پنجشیر واقع است. | ## بخش 1: چاریکار | جمعیت این شهر در سال ۱۹۸۸ در حدود ۲۹٬۴۰۰ نفر برآورد شده بود و امروزه ۵۳٬۶۷۶ تن اعلام می‌شود. صنعت پارچهٔ کتان و ساخت کارد و ابزار فلزی چاریکار و پیرامون آن در افغانستان معروف است. | ## بخش 2: چاریکار | گردشگاه تپهٔ گل‌غندی که از گردشگاه‌های بهاری افغانستان است در سال ۱۳۲۴ خورشیدی برابر با ۱۹۴۵ میلادی در زمان میرعلم‌خان شهردار چاریکار بنیاد شد.بی‌بی‌سی در سال ۱۳۲۷ خورشیدی بهای جان، شاعر پشتوزبان از این تپه دیدن کرد و نام آن را تپهٔ گل‌غندی (تپهٔ گل) گذاشت. در سال ۱۸۴۱ میلادی و در جریان جنگ انگلیس با افغانستان، یک گروه از سربازان انگلیسی مستقر در چاریکار کشتار شدند.دانشنامهٔ بریتانیکا در ۲۱ ژوئیه ۱۸۸۰ عبدالرحمن خان در شهر چاریکار اعلان پادشاهی کرد. | ## بخش 3: چاریکار | نیروهای حبیب‌الله کلکانی پادشاه افغانستان، چاریکار را در سال ۱۳۰۸ خورشیدی اشغال نمودند.صوفی‌زاده تلاشجو، نذیراحمد، امیر حبیب‌الله کلکانی و ٩ ماه سلطنت، در جاودان. | ## جمع‌بندی | پسانترها محمدگل خان مهمند، وزیر داخلهٔ افغانستان که سیاست پشتوسازی را دنبال می‌کرد، شهر چاریکار را به آتش کشید و ویران ساخت.
موضوع مقاله: تالقان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تالقان | مقدمه: تالُقان یا تالِقان مرکز ولایت تَخار در شمال‌ شرقی افغانستان می‌باشد که مطابق احصائیه سال ۲۰۲۰ افغانستان حدود ۲۵۸٬۷۲۴ نفر جمعیت دارد. | ## بخش 1: تالقان | با وجود این سابقه، تالقان هنوز هم در سال ۲۰۲۵ با کمبودهای جدی در زمینه زیرساخت‌ها روبه‌رو است. آمارها نشان می‌دهند که این شهر تاکنون از داشتن جاده‌های مناسب و شبکه حمل‌ونقل مدرن بی‌بهره مانده و رشد شهری آن با مشکلات فراوان همراه بوده است. پیشینه در سال ۹۰ هجری، نیزک بادغیس، ترسل‌شاه فاریاب همراه با گوزگان شاه گوزگانان، اسپهبد بلخ، سهرک‌شاه تالقان، تگین شاه کابل و جیغویه شاه تخارستان علیه قتیبه بن مسلم قیام کردند تا او را از ولایتداری خراسان بر اندازند. | ## بخش 2: تالقان | In: جغرافیا یاقوت حموی در معجم البلدان گوید «از دو شهری که تالقان نام دارند یکی در خراسان، درمابین بلخ و مروالرود است. و در باب تالقان دوم می‌گوید که عبارت است از شهر و روستایی در مابین قزوین و ابهر و مشتمل است بر چندین قصبه که همه به همین اسم موسوم و معروف می‌باشند.نقل از فشندک، هوشنگ پورکریم، به ضمیمهٔ جغرافیای تالقان، محمد حسن صنیع الدوله، تهران، انتشارات مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، مهرماه ۱۳۴۱ خورشیدی ابن حوقل جغرافیدان مسلمان قرن چهارم هجری قمری طی مشاهدات اش از طخارستان دربارهٔ تالقان چنین می‌نویسد: این شهر پس از سال ۱۹۵۸ میلادی به سرعت رشد کرد. از سال ۱۸۴۰ به بعد تالقان، از شهر قندوز و امام صاحب، پررونق‌ترین میدان‌های خرید و فروش را در قطغن داشته است. | ## بخش 3: تالقان | آب و هوا مطابق سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن تالقان دارای آب و هوای نیمه خشک سرد است. متوسط دمای تالقان ۱۵٫۴ درجه سانتی گراد است و میانگین بارش سالانه آن ۴۳۴ میلی‌متر می‌باشد. مردم از ترکیب قومیت‌ها در این شهر اطلاعات و آمار دقیقی نیست اما اکثریت مردم این شهر را تاجیک‌ها و ازبک‌ها تشکیل می‌دهند و همچنین اقلیتهایی از هزاره‌ها و پشتون‌ها نیز طی چند دههٔ اخیر درین شهر مسکن گزیده‌اند. | ## جمع‌بندی | البته مهاجرت‌های بیشماری در دوران جنگ‌های داخلی از روستا‌ها و ولسوالی‌های اطراف تالقان به طرف شهر بوقوع پیوسته.
موضوع مقاله: شبرغان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # شبرغان | مقدمه: شِبِرغان (شاپورگان که با تسلط اعراب به نام فعلی تغییر یافت) در شمال افغانستان و مرکز ولایت جوزجان افغانستان گوزگان است. | ## بخش 1: شبرغان | پیشینه آثار باستانی مربوط به باخترستان در طلاتپه شبرغان نشان از دیرینگی تاریخی این محل دارد. نام این شهر را دگرگون‌شدهٔ شاپورگان دانسته‌اند و بنیادگذار آن را شاپور یکم ساسانی می‌دانند. ناصر خسرو بلخی حکیم معروف، سفر معروف خود را از جوزجان شروع می‌کند و اولین توقف وی شهر شبرغان می‌باشد. | ## بخش 2: شبرغان | چنانکه خود می‌گوید: شبرغان محل استقرار ژنرال رشید دوستم، جنگ‌سالار ازبک افغانستان بود. اقتصاد ابن حوقل در توصیف شهر شبورقان، از جمله شهرهای گوزگان، می‌گوید که میوه‌هایش به جاهای دیگر برده می‌شود. وی می‌افزاید که این ولایت ناحیه‌ای فراخ نعمت با کالاهای تجارتی از جمله پوست دباغی شده‌است که آن را به خراسان و ماوراءالنهر می‌برند (ص ۱۷۷). | ## بخش 3: شبرغان | صادرات این گاز در سال ۱۹۶۷ از طریق جمهوری ازبکستان آغاز شد.آورین تاژ آفرین میدان نفتی زُمراد سای نیز در نزدیکی شبرغان قرار دارد. مردم‌شناسی این شهر مهم‌ترین و تنها شهر دارای اکثریت اوزبیک در سراسر افغانستان است. اگر چه بیشتر مردم این شهر اوزبیک‌ها هستند ولی تعداد بسیاری ازپشتون‌ها ترکمن‌ها، تاجیک‌ها، هزاره‌ها و عرب‌ها در این ولایت ساکن هستند. | ## جمع‌بندی | رسانه‌های عمومی این شهر دارای یک شبکه تلویزیونی به نام آینه است که در ولایت جوزجان و ولایت‌های هم‌جوار قابل دریافت است.امواج جدید در فضا این شبکه تلویزیونی که از ژانویه ۲۰۰۴ آغاز به‌کار کرده‌است و بیشتر به زبان‌های ازبکی و ترکمنی برنامه پخش می‌کند.
موضوع مقاله: قلات (افغانستان) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # قلات (افغانستان) | مقدمه: قلات توسط شاهراه حلقوی افغانستان در جنوب غربی به قندهار و در شمال شرقی به غزنه و کابل متصل می‌شود. | ## بخش 1: قلات (افغانستان) | این شهر دارای ۴ ناحیه پلیس با مساحت کل ۴۸۲۰ هکتار و تعداد کل ۵۴۶۲ منزل مسکونی است. این شهر محل استقرار تیم بازسازی استان زابل به رهبری ایالات متحده بود که در پروژه‌های توسعه و ایجاد حکمرانی در سراسر استان شروع به کمک کرد. | ## بخش 2: قلات (افغانستان) | در ۱۳ اوت ۲۰۲۱، قلات توسط طالبان تصرف شد و به هفدهمین مرکز استان تبدیل شد که به عنوان بخشی از حملات گسترده‌تر طالبان در سال ۲۰۲۱ تصرف شد. آب و هوا تحت سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن، قلات دارای آب و هوای اقلیم نیمه‌خشک (BSk) است. | ## بخش 3: قلات (افغانستان) | میانگین دما در قلات ۱۳٫۶ درجه سانتی گراد است و میزان بارش سالانه به‌طور میانگین ۲۸۳ میلی‌متر است. | ## جمع‌بندی | غار بولان بابا، غاری به عمق ۷۳۰ متر که از لحاظ تاریخی برای مقاصد مذهبی استفاده می‌شد.
موضوع مقاله: سرپل (شهر) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سرپل (شهر) | مقدمه: این شهر مرکز ولایت سرپل و ولسوالی سرپل محسوب می‌شود که در سال ۱۴۰۰ حدود ۵۲٬۱۲۱ نفر جمعیت دارد. | ## بخش 1: سرپل (شهر) | تاریخ شهر سرپل در گذشته انبار و همچنین انبیر نام داشته‌است.سید حسن احمدی‌نژاد بلخی، یحیی بن زید آفتاب جوزجان (۱)، ماهنامه کوثر، شهریور ۱۳۷۸، شماره ۳۰ این شهر محل آغاز قیام سیاه جامگان به رهبری ابومسلم خراسانی در انتقام خون حضرت یحیی بن زید بن علی بن حسین بوده‌است.مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (CRCIS)، پایگاه حوزه همچنین برمکیان که از برجسته‌ترین وزرای دوران خلافت عباسیان محسوب می‌شوند از اهالی این شهر بودند. | ## بخش 2: سرپل (شهر) | در سال ۱۹۸۸ ولایت سرپل از ولایت جوزجان جدا شد و به عنوان ولایتی مستقل در تقسیمات کشوری افغانستان شناخته شد. | ## بخش 3: سرپل (شهر) | ## جمع‌بندی | اماکن تاریخی آرامگاه امامزاده یحیی بن زید در شهر سرپل قرار دارد.دانشکدۀ علوم حدیث، کتابخانۀ الکترونیکی علوم حدیث وجود مقبره حضرت یحیی بن زید در سرپل از دیرباز همواره این شهر را کانون توجه مسلمانان افغانستان قرار داده و باعث رونق این شهر گردیده‌است.
موضوع مقاله: ایبک (سمنگان) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ایبک (سمنگان) | مقدمه: اَیبَک (لفظ ترکی)، یا ایوکراتید یا سَمَنگان مرکز ولایت سَمَنگان کشور افغانستان است. | ## بخش 1: ایبک (سمنگان) | این شهر در پهنهٔ دره یا رود خلم و سمنگان در بخش سفلای با راهی سخت‌گذر و پر گردنه قرار دارد. در سال ۱۹۳۴ میلادی بخشی از شهر قدیم، از بین رفت و در ۴ کیلومتری این شهر بنای شهر نو آغاز شد. نام در زمان امان‌الله‌شاه یکی از افراد او به نام وزیر محمدگل مهمند نایب‌الحکومهٔ ولایت بلخ بزرگ شد. | ## بخش 2: ایبک (سمنگان) | وی سیاست پشتون‌سازی را در این ولایت پیشه کرد و نام بسیاری از مناطق ولایت بلخ را تغییر داد. محمدگل مهمند نام این شهر را از آی بیک که نام تاریخی آن بود به اِیبَک تغییر داد.منبع اطلاعات این بخش: کوشان، غلام‌حضرت، سرگذشت ملت مظلوم افغانستان در مسیر سدهٔ بیستم، افغان امریکن اسوسیسن، ۱۹۹۹، صص ۱۴۸ تا ۱۸۷. پیشینه پناهگاه صخره‌ای کوچکی به نام قَره‌کَمر در فاصلهٔ ۱۳۵ متری بر فراز درهٔ هزارسوم، در شمال شهر اَیبَک موجود است که احتمالاً محل موقتی شکار بوده است. | ## بخش 3: ایبک (سمنگان) | از نظر گونه‌شناسی، و نه چینه‌شناسی، چهار فرهنگ مختلف مشاهده شده، که دورهٔ سوم از همه مهم‌تر است. آثار بدست‌آمده از قره‌کمر هیچ‌گونه شباهتی به آثار کاوش‌شده از پایگاه‌های دیگر افغانستان، آسیای میانه، هند یا پاکستان ندارند. | ## جمع‌بندی | نزدیکترین مشابه آن فرهنگ برادوستی در کوه‌های زاگرس در ایران است.وارویک بال، 'فهرست پایگاه‌های باستان‌شناسیِ افغانستان'، جلد ۱، ۱۹۸۲، ص.
موضوع مقاله: میمنه | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # میمنه | مقدمه: این شهر را با ۱۹۴٬۴۷۳ نفر جمعیت در سال ۲۰۲۰، از بزرگترین شهرهای شمال غربی افغانستان می‌باشد. | ## بخش 1: میمنه | قدمت ارگ میمنه به اوایل عصر آهن برمی گردد و موجودیت مواد سرامیکی غار بیلچیراغ که در مجاورت میمنه قرار دارد، مربوط به دوران پارینه سنگی و اواخر عصر نوسنگی و مفرغ است. پس از اسلام در قرون اول و دوم هجری میمنه محل اقامت مالک گوزگانان، آخرین بازماندگان کوشانیان کوچک بود که پس از آن تحت کنترل سلسله بومی آل فریغون درآمد. از قرن سوم تا پنجم میلادی این منطقه توسط چندین دودمان ازجمله صفاریان، سامانیان، غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان قرار داشت. مدتها طول کشید تا این منطقه، از خساراتی که خارجیان کوچ نشین و مهاجمان ترک-مغول از شمال آسیای میانه متحمل شده بودند، رونق یابد. جمعیت این منطقه کم شده و تجارت آن بسیار ضعیف گردید اما برای بازماندگان به اندازه کافی زمین کشاورزی بود. در قرن شانزدهم، نفوذ ترکان ازبک با حمله محمد شیبانی به ترکستان افغانی و هرات با تصرف میمنه آغاز شد. با این حال، شیبانیان از صفویان شکست خوردند اما عناصر ازبک از آن زمان تا به امروز هنوز در منطقه مسلط اند. | ## بخش 2: میمنه | در آن زمان میمنه تبدیل به مرکز خانات میمنه و یک مرکز تجارتی مهم شد و همچنین دروازه ای برای ورود به ترکستان از هرات و ایران بود. این شهر به عنوان مرکز فرهنگی و بازرگانی مهم برای کل منطقه خدمت می‌کرد و برای برقراری ارتباط بین ایالت‌ها و مردمان مختلف عمل می‌کرد. اوج رشد و پیشرفت میمنه تحت حاکمیت اشتراخانیان صورت گرفت و میمنه به یکبارگی نوزایی ناگهانی را تجربه کرد. در ۱۸۷۶، تحت سلطنت امیر شیرعلی خان این شهر به دست پادشاهی کابل افتاد و به سختی ویران شد. در نتیجه، تنها ده درصد از جمعیت زنده مانده بودند در حالی که بخش عمده ای یا کشته شدند یا پس از کشتار هولناک شهر را به مناطق دیگر ترک کردند. در قرن بیستم، شهر یک بار دیگر با دیوارها و برجهای ضخیم به شدت محصور شد و توسط خندق احاطه گردید. در سال ۱۹۳۴، بازسازی شهر آغاز شد و در سال ۱۹۴۹ قسمت‌های شمالی شهر قدیمی تجدید شد، ارگ شهر قدیمی به پارک تغییر یافت. | ## بخش 3: میمنه | به عنوان بخشی از عملیات نیروهای کمک بین‌المللی امنیت در افغانستان، یک تیم بازسازی ولایتی به سرپرستی نروژ قبلاً در این ولایت فعالیت می‌کرد. نام در قرون‌وسطی آن را یهودان و یهودیه می‌گفتند و غالباً مرکز جوزجان شمرده می‌شد. یاقوت که آن را یهودان بزرگ نامیده‌است، مؤلف شهرهای آریانا می‌نویسد: «میمنه بار اول از طرف اسرائیلی‌هایی که (بخت النصر) فرستاده بود، آباد گردید. ولی بعداً مسلمانان به فال نیک گرفته، میمنه گفتند که معنی شهر ‹خجسته› را می‌رساند.» جغرافیا میمنه از حیث موقعیت جغرافیایی در۳۶ درجهٔ عرض البلد شمالی و در ۶۵ درجهٔ طول البلدشرقی قرار دارد. سرشناسان از بزرگان آن می‌توان دانشمند ابونصر فارابی، ظهیرالدین فاریابی شاعر، غلام‌محمد میمنگی نقاش، داکتر عبدالاحد قاریزاده رئیس قوانین و بررسی پیشین، داکتر نقیب الله فایق والی، نظام الدین قیصاری فرماندهٔ پولیس قیصار، استاد کاظم امینی استاد دانشگاه را نام برد. از شهیدان شهر میمنه می‌توان به شهید عبدالوحید خاکسار، شهید غلام حیدر رئیسی ملقب به داملا نام برد. امکانات در سال ۱۳۸۵ خورشیدی پروژهٔ برق فاریاب به کمک مالی جمهوری هند به راه افتاد و اکنون ۴۵ هزار تن از باشندگان شهر میمنه از آن بهره می‌گیرند. | ## جمع‌بندی | این شهر یک باند خاکی برای فرود هواپیما نیز دارد.IPOWER گروه بازسازی نروژی از سوی ایساف در میمنه مستقر است.
موضوع مقاله: کامدیش | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # کامدیش | مقدمه: کامدیش از شهرهای ولایت (استان) نورستان کشور افغانستان و مرکز ولسوالی (شهرستان) کامدیش است. | ## بخش 1: کامدیش | کامدیش مرکز فرهنگی و اداری نورستانی‌های شاخهٔ کام و هم‌چنین همهٔ شرق نورستان است. شهر کوچک کامدیش در سراشیبی کوه ساخته شده و به ده بالا، ده پایین و ده شرقی بخش می‌شود. p.377 پیشینه در شهر امروزی کامدیش طایفه‌های نورستانی به همان شکلی که در دههٔ ۱۸۹۰ توسط سر رابرتسون در کتاب «کافرهای هندوکش» توصیف شده هم‌چنان قابل شناسایی است. | ## بخش 2: کامدیش | در دهه ۱۳۳۰ خورشیدی کامدیش در تمام نورستان یگانه دهکده‌ای بود که محصولات ذرت (جواری) آن بیشتر از مصرف اهالی آن یود. بنابراین ذرت‌های بیش از نیاز خود را به مردمان دره کنر، سیزده افغانی، به فروش می‌رسانند.اعتمادی، احمدعلی: اقتصاد روستائی نورستان. در منطقه کامدیش درگیری‌هایی میان تیره‌های کام (کامزی) و کاته (کانتوزَی) در سال ۱۹۹۷ گزارش شده‌است. | ## بخش 3: کامدیش | کار احداث جاده ۷۲ کیلومتری از پارون، مرکز ولایت نورستان تا ولسوالی کامدیش این ولایت در تیرماه ۱۳۸۶ آغاز شد. این جاده توسط تیم بازسازی ولایتی آمریکا ساخته می‌شود.روزنامه راه نجات، بازدید: اوت ۲۰۰۹ موسیقی کامدیش در زمینه موسیقی نورستانی آوازخوانی از اهالی نورستانی که بیشتر از دیگر آوازخوانان با رادیو تلویزیون همکاری داشته‌است محمد اسحاق نورستانی از اهالی شهرستان کامدیش است.مددی، عبدالوهاب: سبک‌های موسیقی محلی افغانستان. وی در سال ۱۳۳۹ خورشیدی در قریه لولوک علاقه‌داری برگمتال ولسوالی کامدیش زاده شده، پدرش عبدالمنان نام داشته و پیشهٔ دهقانی دارد.همان منبع. | ## جمع‌بندی | محمد اسحاق در سال ۱۳۵۹ همکاری هنری‌اش را با رادیو تلویزیون آغاز کرد و بیش از پنجاه آهنگ در رادیو افغانستان و بیست آهنگ در تلویزیون به آواز او ثبت و پخش شده‌است.
موضوع مقاله: گوتینگن | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گوتینگن | مقدمه: گوتینگن (; ) یک شهر دانشگاهی در نیدرزاکسن، در مرکز آلمان است که مرکز آن ناحیهٔ گوتینگن است. | ## بخش 1: گوتینگن | رودخانهٔ لاینه از میان این شهر می‌گذرد و در سال ۲۰۱۹ میلادی دارای ۱۱۸٬۹۱۱ نفر سکنه بوده است. این شهر در شمال غربی این روستا بین سال‌های ۱۱۵۰ تا ۱۲۰۰ تأسیس شد و نامش را از این روستا اقتباس کرد. در زمان قرون وسطی این شهر یکی از اعضای اتحادیه هانزا بود و از این رو شهری ثروتمند محسوب می‌شده است. فارغ‌التحصیلان این دانشگاه شامل برخی از شخصیت‌های معروف تاریخی می‌شود: برادران گریم، هاینریش اوالد، ویلهلم ادوارد وبر و گئورگ گرفینوس. همچنین، صدراعظمان آلمان اتو فون بیسمارک و گرهارد شرودر در دانشکدهٔ حقوق این دانشگاه شرکت کردند. برخی از مشهورترین ریاضی‌دانان تاریخ، همچون کارل فریدریش گاوس، برنهارت ریمان و دیوید هیلبرت استادان گوتینگن بودند. نام روستا احتمالاً از نهر کوچکی به نام گوت گرفته شده است که زمانی از میان آن می‌گذشت. | ## بخش 2: گوتینگن | از آنجایی که پایان -ing به معنای «مسکون توسط» است، این نام را می‌توان به عنوان «در امتداد گوت» فهمید. اولین بار از نظر تاریخی در سندی توسط امپراتور مقدس روم، اتوی یکم در سال ۹۵۳ میلادی به گوتینگن اشاره شده است، که در آن برخی از وسایل خود را در روستا به صومعهٔ موریتز در ماگدبورگ سپرد. یافته‌های باستان‌شناسی حاکی از روابط تجاری گسترده با سایر مناطق و توسعهٔ صنعتگری در این دورهٔ اولیه است. کاخ گرونا در روزهای اولیه، « «گوتینگی» تحت الشعاع گرونا قرار داشت، که در سال ۹۱۵ میلادی در مقابل گوتینگی در تپه‌ای در غرب رودخانهٔ لین به عنوان یک قلعهٔ جدید ساخته شده‌بود. پس از آن به عنوان یک کاخ امپراتوری مورد استفاده قرار گرفت، که ۱۸ پادشاه و امپراتور بین سال‌های ۹۴۱ تا ۱۰۲۵ از این دیدن کردند. آخرین امپراتور روم مقدس که از قلعهٔ « «گرونا» استفاده کرد، هاینریش دوم بود که کلیسایی هم در اینجا احداث کرد. در سال ۱۰۲۵، پس از مرگ هاینریش دوم، این قلعه عملکرد خود را به عنوان یک قصر از دست داد و متعاقباً توسط شاهان گرونه مورد استفاده قرار گرفت. | ## بخش 3: گوتینگن | این قلعه بین سال‌های ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۹ توسط اهالی گوتینگن ویران شد و سرانجام توسط دوک اتو اول در جریان دشمنی‌هایش با شهر گوتینگن در سال ۱۳۸۷ با خاک یکسان شد. در مجموع از بین استادان دانشگاه گوتینگن ۴۴ نفر موفق به کسب جایزه نوبل در رشته‌های مختلف شده‌اند. در سال ۲۰۰۷ دانشگاه گوتینگن توسط وزارت آموزش و پژوهش دولت فدرال آلمان به عنوان دانشگاه برتر انتخاب شدوبگاه دویچه وله . یکی از شخصیت‌های برجسته این شهر که به ویژه برای ایرانیان از اهمیت خاصی برخوردار است گئورگ فریدریش گروتفند است. گروتفند نخستین کسی است که برخی از واژگان به خط میخی را رمزگشایی نمود از اینرو می‌توان او را نخستین یابنده رمز خواندن خط میخی فارسی باستان یا به عبارت بهتر رمز گشای کتیبه‌های هخامنشی دانست. او کارش را با بررسی دو نگاره که جهانگرد آلمانی کارستن نیبور از روی دو سنگ‌نبشته کوچک در تخت جمشید به سال ۱۷۶۵ از داریوش بزرگ و پسرش خشایارشا برداشته بود آغاز نمود و سرانجام در سال ۱۸۰۲ توانست برخی از واژگان این خط را بخواند. | ## جمع‌بندی | او ساکن شهر گوتینگن آلمان بود و در کلاوستال-تسلرفلد به عنوان کتابدار و آموزگار کار می‌کرد.