موضوع مقاله: هملت | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # هملت | مقدمه: هَملِت نمایش‌نامه‌ای تراژدی اثر ویلیام شکسپیر است که در سال ۱۶۰۲ نوشته شده و یکی از مشهورترین نمایش‌نامه‌های تاریخ ادبیات جهان به‌شمار می‌آید. | ## بخش 1: هملت | تا اینکه یک شب شبح پدر (هملت بزرگ) را می‌بیند: روحِ پدر به هملت می‌گوید کلادیوس او را از طریقِ چکاندنِ زهر در گوشش به‌وقتِ خواب کشته‌است و درخواستِ انتقام می‌کند. با ورودِ دسته‌ای بازیگرِ دوره‌گرد، هملت برای اطمینان از درستیِ سخنانِ روحِ پدر، از بازیگرها می‌خواهد نمایش‌نامه‌ای به‌نامِ «قتلِ گوندزاگا» را درحضورِ شاه به‌روی صحنه بیاورند. موضوعِ این نمایش‌نامه به‌گونه‌ای بازآفرینیِ جنایتِ کلادیوس است و داستانش به ماجرای کشته‌شدنِ شاهی به‌دستِ برادرش مربوط می‌شود. شاه به‌هنگامِ تماشای نمایش آنچنان دچارِ آشفتگی می‌شود که مجبور به ترکِ تالار نمایش می‌شود. هملت پس از این ماجرا، بی‌درنگ پیشِ مادرش می‌رود و به‌زودی صدای نزاعِ مادر و پسر اوج می‌گیرد و هملت به مادرش اعتراف می‌کند که چقدر از وی متنفر است. او وقتی سایه‌ای را پسِ پردهٔ اتاق می‌بیند، تصوّر می‌کند که شاه در پشتِ پرده گوش ایستاده‌است. پس شمشیر را می‌کشد و در پرده‌های سنگین فرو می‌برد، ولی پولونیوس (پدرِ اوفلیا، معشوقهٔ هملت) که در پشتِ پرده پنهان شده، به‌جای کلادیوس به‌اشتباه کشته می‌شود. کلادیوس که تصمیم به نابودیِ هملت گرفته ولی نمی‌خواهد آن را آشکار کند، او را به انگلستان می‌فرستد. در این سفر دو دوستِ دورانِ تحصیلِ او به نام‌های «روزن کرانتس» و «گیلد استرن» نیز همراهِ هملت اعزام شده‌اند. اینان نامه‌هایی مبنی بر حکمِ قتلِ شاهزاده را با خود دارند، اما با عوض‌شدنِ نامه‌ها توسط هملت، به‌جای او این دو نفر کشته می‌شوند. همچنین اوفلیا، که از کشته‌شدنِ پدرش به‌دستِ محبوب از شدّتِ غم و اندوه دیوانه شده، پس از آنکه چند گل از کرانهٔ رود می‌چیند، خود را در آب می‌افکند و غرق می‌شود. کلادیوس در ظاهر می‌خواهد هملت و لایریتس را آشتی دهد؛ بنابراین به‌ خواهشِ او هر دو موافقت می‌کنند که برای سنجیدنِ خود، در مسابقه شمشیربازی شرکت کنند تا به این داستانِ غم‌انگیز پایان داده‌شود. | ## بخش 2: هملت | اما به لایریتس شمشیری می‌دهند که نوک شمشیر به زهرِ کشنده آغشته‌است و همینطور برخلاف شمشیرهای مسابقه، تیغه‌ای تیز دارد. در طولِ این مبارزهٔ تن‌به‌تن، کلادیوس جامی زهرآلود به هملت می‌دهد، ولی جای او، گرترود بی‌خبر جام را سرمی‌کشد و می‌میرد. سپس هملت زخمی می‌شود، اما پیش از مرگ در اثر گلاویز شدن شمشیر او و لایریتس جابجا شده و لایریتس نیز زخمی می‌شود. هملت و لایریتس هر دو توسط شمشیر زهرآلود مجروح شده‌اند، لایرتیس به ماجرای سم اعتراف کرده و کلادیوس را متهم میکند. در پایان هملت به‌سوی کلادیوس حمله برده و او را با خوراندن باقی جام زهر و ضربتی با همان شمیر مسموم از پای درمی‌آورد. قسمتی از نثر شاعرانهٔ داستان در بخش پایانی آن بزرگ‌ترین قیصرها دیگر جز اندکی خاکستر نیستند و آن‌که به لرزه درمی‌آورد، اکنون به دردِ کم‌ترین کارها می‌خورد، به درد این‌که سوراخی را بدو مسدود کنند تا بادِ زمستانی به درون نوزد! در این صحنه هملت از عکس العمل کلادیوس به گناهکار بودن او پی می‌برد، اما شک دکارتی او تا پایان نمایش اورا امان نمی‌دهد. این شک را می‌توان اشتباه تراژیک هملت دانست) صحنه تک گویی معروف هملت و سپس حضور اوفلیا(فلسفه کلی نمایش و دیدگاه‌های هملت را بیان می‌کند. شک در انتقام گرفتن یا نگرفتن) صحنه خوابگاه مادر و قتل پولونیوس(از این صحنه برداشت‌های "فمینیستی" و نیز تحلیل‌های فرویدی زیادی شده‌است (عقدهٔ اودیپ) - این صحنه نقطه اوج نمایش است و از اینجاست که مسیر نمایش عوض می‌شود) صحنه دیوانگی اوفلیا و سپس خبر مرگ او(جنون تم غالب اکثر نمایش‌های شکسپیر از جمله "مکبث"، "اتللو"، "ژولیوس سزار" و "لیرشاه" است. مرگ اوفلیا پایان عشق برای هملت است) صحنه تعویض نامه شاه در کشتی در راه تبعیدگاه(هملت پی به توطئه شاه برای به قتل رسیدن خود در مقصد می‌برد. این صحنه هم گواهی بر خصومت و گناهکاری شاه است) صحنه نمازخانه و انصراف از قتل شاه در حین نیایش(هملت فرصت می‌یابد شاه را در خلوت به فتل برساند بی‌آنکه کسی بویی ببرد، اما می‌اندیشد که با این کار گناهان کلادیوس بخشیده خواهد شد - نگاه مذهبی شکسپیر به مقوله انتقام و مرگ) صحنه گورستان و گفتگوی فلسفی هملت با گورکن‌ها(از دیگر صحنه‌های فلسفی و مذهبی نمایش که پستی دنیا را از دریچه نگاه دو گورکن بررسی می‌کند و در همین صحنه از عشق بی بدیل خود نسبت به اوفلیا برای لیرتیز صحبت می‌کند) صحنه مبارزه هملت و لیرتیز و عاقبت ماجرای مسموم شدن هملت، ندامت مادر و انتقام گرفتن از شاه(مادر که متوجه مسموم بودن شراب می‌شود، به گناه کلادیوس پی می‌برد و درصدد نجات هملت است. پایان محتوم تراژدی‌ها (مرگ قهرمان) و پایان شک و تردیدهای بی‌حاصل عاقبتی که از همان اول می‌توانست اتفاق بیفتد) صحنه مرگ هملت و آخرین دیالوگ نمایش از زبان فورتینبراس(در بحث تحلیل نمایش مفصل در این مورد صحبت شده‌است) نگاه فلسفی هملت در پی رام ساختن طبع وحشی انسان است؛ اما در عملی ساختن این هدف دچار تردید و وسوسه می‌گردد. | ## بخش 3: هملت | شکسپیر از کلادیوس تصویری را نشان می‌دهد که نشانگر خصومت سرکوب‌شدهٔ هملت نسبت به پدرش است که در جلب توجه مادر رقیب اوست.(ماهنامه - ادبیات داستانی - شماره ۱۱۲–۰۶/۰۳/۱۳۸۷) شکسپیر و هم عصرانش در مورد فرایند فیزیولوژیکی بدن و ارتباط ذهن و روح در حیطه اخلاط چهارگانه بدن (بلغم، سودا، صفرا و دم) تعابیر و اندیشه‌های بسیار داشتند و نظریات علما و صاحب‌نظران پیش از خود و هم عصرانشان را در بسیاری از آثارشان به کار می‌بستند. روان رنجوری، شیدایی، بی‌ارادگی و وسواسی که در هملت به عنوان محوری‌ترین شخصیت نمایشنامه سراغ داریم، همگی حاکی از شخصیت سوداوی - مالیخولیایی وی است. خون خواهی پدر یکی از «طبیعی‌ترین» خصایص انسانی است که خط اصلی این نمایشنامه را ترسیم می‌کند. در تفسیرهای ساختارگرا، هملت نمایشی است از موقعیت‌های تمثیلی، سیستمی از آیینه‌ها که موضوعی واحد در هر یک از آن‌ها انعکاسی تراژیک، دردناک، طنزآمیز یا گروتسک وار دارد: سه پسر که هرکدام یکی پس از دیگری پدران خود را از دست داده‌اند، یا مثلاً دیوانگی هملت و اوفلیا. در نمونه اول فورتینبراس خود دگرگون شده و واسطه‌ای برای هملت است و در تعبیر دوم فورتینبراس وارثی برای تاج و تخت دانمارک است. او کسی است که زنجیره جنایت و انتقام را قطع می‌کند و نظم را به قلمرو پادشاهی دانمارک بازمی‌گرداند. اگر کسی بخواهد تضادهای اخلاقی هملت را در زمینه‌ای تاریخی – خواه رنسانس، خواه مدرن بررسی کند، نمی‌تواند از نقش قاطعانه فورتینبراس چشم پوشی کند. او فقط دو بار بر صحنه ظاهر می‌شود: اولین بار در پرده چهارم وقتی که او و سپاهش در راه لهستان هستند و بار دوم هنگامی که پس از کشتاری فجیع و فراگیر می‌آید تا بر تخت نشیند. از قطعات آغازین نمایش اینطور می‌فهمیم که او درصدد جنگ با دانمارک است، سپس او با لهستانی‌ها برسر یک تکه زمین بی‌مقدار می‌جنگد و عاقبت در کاخ السینور ظاهر می‌شود. -- نمی‌دانیم شکسپیر به ما نمی‌گوید او نماینده چیست؛ تقدیر کور، پوچی جهان یا پیروزی عدالت؟ محققان شکسپیرشناس در توجیه هر سه تفسیر کوشیده‌اند - این کارگردان است که باید تصمیم بگیرد - شکسپیر تنها نام او را به ما گفته‌است. | ## جمع‌بندی | او می‌آید و می‌گوید: - این اجساد را بردارید، هملت جوان خوبی بود، اما او مرده‌است.