موضوع مقاله: پیگ‌رانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # پیگ‌رانی | مقدمه: از پیگ معمولاً برای اهداف زیر استفاده می‌شود: تمیزکاری لوله ایجاد حائل فیزیکی بین دو سیال متفاوت نظارت بر بدنه لوله ضبط اطلاعات هندسی خط لوله به کار استفاده از پیگ در داخل لوله‌ها، «پیگ‌رانی» گفته می‌شود. | ## بخش 1: پیگ‌رانی | پیگ‌های اولیه تنها برای تمیز کردن لوله – به عنوان روشی کم‌هزینه و سریع – مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند؛ و در حال حاضر نیز پیگ‌رانی معمولی (تنها برای تمیزکاری) استفادهٔ فراوانی دارد. پیگ‌رانی هوشمند، توسط پیگ‌های هوشمند انجام می‌شود که وظایفی از قبیل نظارت بر بدنهٔ لوله و ضبط اطلاعات هندسی لوله را نیز به عهده دارند. پیگ عمومی پیگ‌ها دارای دیسک‌ها و برس‌هایی هستند که دیوارهٔ داخلی لوله را تمیز می‌کنند. همچنین ذرات معلق و اضافی موجود در سیال به دلیل اغتشاش و جریان گردابی به وجود آمده در سیال جابه‌جا می‌شوند. پیگ‌رانی در موارد بسیاری از قبیل مخلوط، ذخیره‌سازی، صنایع روان‌سازی، نقاشی، مواد شیمیایی، لوازم بهداشتی، غذایی، خطوط انتقال نفت و گاز و... در روش‌های قدیمی، تنها راه اطمینان از خالی شدن لوله از محتویات آن، شستن با جریان سریع با آب یا حلال بود، که مشکلاتی را به دنبال دارد. استفاده از پیگ رانی علاوه بر صرفه‌جویی و جلوگیری از این مشکلات، از اثرات مخرب زیست‌محیطی روش‌های قدیمی جلوگیری می‌کند. تمامی سیستم‌های پیگ‌رانی قابلیت دریافت پیگ در قسمت پرتاب‌کننده را دارند، تا در مواردی که راه پیگ مسدود شده، پیگ به نقطهٔ شروع بازگردانده شود. درصورتی‌که نیاز به باز کردن لوله باشد، قبل از بازکردن، تخلیهٔ فشار لوله انجام می‌شود. توپک توپک‌ها (spheres) یکی از انواع پیگ‌ها هستند که گاهی به غلط، به تمام انواع پیگ، توپک گفته می‌شود. انواع پیگ پیگ‌ها را از نظر شکل ظاهری می‌توان به 6 دسته تقسیم کرد: 1- ژل پیگ‌ها: ژل‌پیگ‌های شیمیایی، بر پایهٔ آب، هیدروکربن و اسید هستند، انعطاف‌پذیری مناسبی دارند و معمولاً جهت پاک‌سازی آب و روغن مورد استفاده قرار می‌گیرند. مزیت پیگ‌های شیمیایی نسبت به پیگ‌های مکانیکی آن است که در لوله گیر نمی‌کنند و زیست‌تجزیه‌پذیر هستند.ب 2- پیگ‌های بدنه فلزی: پیگ‌های بدنه‌فلزی یا میله‌ای یا محوری، در طیف گسترده‌ای از نظر تعداد سر (کاپ)، برس یا تجهیزات، تولید و به‌کار گرفته می‌شوند. | ## بخش 2: پیگ‌رانی | 3- پیگ‌های توپر ریختگی: برای خطوط هیدروکربن و آب و برخی از محصولات پتروشیمی و نیز خطوطی که قبلاً پیگ‌رانی نشده اند قابل استفاده است. 5- پیگ‌های اسفنجی: جهت خشک کردن خطوط از مایعات و انتقال برخی از سیالات بر پایهٔ هیدروکربن و آب مناسب است و محدودیتی در عبور از بندهای کمتر از 3D ندارد. 6- پیگ‌های خاص: در شرایط عملیاتی خاص، در مواردی که استفاده از پیگ‌های رایج امکان پذیر نباشد؛ پیگ‌های ویژه‌ای طراحی و تولید می‌گردد. این ابزارها می‌توانند قابلیت‌های متفاوتی داشته باشند و با اتصال به پیگ در حین پیگ رانی وظیفه خود را انجام می دهند . نمونه‌ای از مهمترین این ابزارها عبارتند از: داده بردار خط لوله (Data Logger) ، دستگاهی می‌باشد که با اتصال به پیگ می‌تواند اطلاعات محیط داخل لوله را داده برداری کند . داده بردارها قابلیت استخراج دمای سیال در طول خط لوله و همچنین سنجش فشار داخل خط را دارا می‌باشند. بعضی از انواع داده بردارها قابلیت تعیین اختلاف فشار دو سر پیگ و همچنین تعیین شتاب پیگ را نیز دارا می‌باشند که در شناسایی نقاط آسیب دیده خط لوله و صحت عملیات تمیزکاری بسیار مفید خواهند بود. این دستگاه درون پیگ‌های تمیزکاری قرار گرفته و داده‌های دما، فشار، اختلاف فشار دو سر پیگ و شتاب حرکت پیگ را در طول خط لوله ثبت می‌کند. بهره‌بردار خطوط لوله با استفاده از تحلیل داده‌های ثبت‌شده می‌تواند سیستم مدیریت یکپارچگی خطوط لوله را اجرا کند. همچنین می‌توان با نصب قطعاتی بر روی خط لوله از عبور پیگ از آن نقاط نیز اطمینان حاصل کرد . با توجه به اینکه در عملیات پیگرانی امکان گیر کردن پیگ داخل خط وجود دارد پیدا کردن مکان پیگ از اهمیت خاصی برخوردار است . فناوری‌های مختلفی در پیگ‌های هوشمند مورد استفاده قرار می‌گیرند که بر اساس نیازهای تعریف شده و طراحی پیگ، قابلیت‌های پیگ تعریف می‌شوند. | ## بخش 3: پیگ‌رانی | همچنین پیگ‌های کولیسی، (Caliper PIGs) قابلیت اندازه‌گیری کروی لوله برای پیدا کردن شکست‌ها و تغییر شکل‌ها و به‌طور کلی ضبط اطلاعات هندسی لوله را دارند. به وسیلهٔ روش‌های فوق می‌توان مکان عیوب، نوع و اندازهٔ آنان را تعیین کرد و با حفاری محل عیوب ایجاد شده به رفع آن‌ها پرداخت. همچنین به وسیلهٔ ایجاد نقشهٔ عیوب، می‌توان ایجاد نشتی‌ها و عیوب را پیش‌بینی کرد. لازم است قطعات الکترونیکی این نوع پیگ، برای جلوگیری از ورود محتویات خط لوله و در برخی موارد به دلیل وجود مواد خورنده و با دمای بسیار بالا، به‌طور کامل آب‌بندی شوند. درصورتی‌که ایجاد ارتباط مستقیم با بیرون لوله، به دلیل فاصلهٔ زیاد یا جنس لوله امکان‌پذیر نباشد، می‌توان با استفاده از دستگاه‌هایی مثل کیلومتر شمار (odometer)، ژیروسکوپ و... تایید اطلاعات داخل پیگ، به وسیلهٔ حسگرهایی که بر روی سطح خارجی لوله نصب می‌شوند و عبور پیگ را از طریق روش‌های صوتی یا میدان مغناطیسی، تشخیص می‌دهند، انجام می‌شود. همچنین امکان استفاده از سامانهٔ موقعیت‌یاب جهانی (GPS)، در این حسگرها وجود دارد. پیگ در ایران در سالهای اخیر، فناوری طراحی و ساخت پیگهای هوشمند (توپک هوشمند) در ایران توسط شرکتهای دانش بنیان داخلی مانند «شرکت رجحان صنعت ماد» (رصمکو) موفق به طراحی و بومی سازی این فناوری استراتژیک برای بازرسی فنی و سنجش عیوب و خورگیهای خطوط لوله نفت و گاز کشور شده است. تستهای میدانی پیگ هوشمند تماماً ایرانی از جمله خط لوله چاه شماره 8 میدان گازی تابناک با موفقیت انجام شده است. این فناوری علاوه بر پوشش نیازهای داخلی، فرآیند تحلیل و تفسیر داده های خطوط لوله را در داخل کشور ممکن ساخته است. | ## جمع‌بندی | دستاوردهای بومی سازی این فناوری در داخل کشور، علاوه بر رفع وابستگی به شرکتهای خارجی، مانع از خروج ارز شده و امکان اجرای سریع و دقیق طرح های پیگرانی (توپکرانی هوشمند) خطوط لوله زیرزمینی، انتقالی و جریانی نفت و گاز را فراهم کرده است.