موضوع مقاله: تغییرات اجتماعی در صدر اسلام | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تغییرات اجتماعی در صدر اسلام | مقدمه: اصلاحات زیادی با ظهور اسلام طی سال‌های ۶۱۰ تا ۶۶۱ میلادی توسط محمد و خلفای پس از او انجام پذیرفت. | ## بخش 1: تغییرات اجتماعی در صدر اسلام | به گفته مورخ ویلیام مونتگمری وات، برای محمد مذهب موضوعی شخصی و انفرادی نبود بلکه «پاسخ کلی شخصیت او به وضعیتی بود که او خود را در آن می‌یافت. او نه تنها به جنبه‌های مذهبی و نظری شرایط موجود، بلکه به وضعیت اقتصادی، اجتماعی، و فشارهای سیاسی که بر مکه در زمان او حاکم بود، پاسخ می‌داد.»Cambridge History of Islam (۱۹۷۰), p.۳۰ به گفته محقق برنارد لوئیس، دو روایت سیاسی مهم در اسلام موجود است: در اولی به محمد به عنوان زمامدار در مدینه نگاه شده، و در دیگری به او به عنوان یک شورشگر در مکه. لوئیس اسلام را نوعی انقلاب می‌داند که جوامعی که به آن‌ها وارد شد را به مقدار زیادی تغییر داد. دلیل این امر تنش‌هایی بود که بین مذهب جدید و ساختارهای اجتماعی موجود در سرزمین‌های فتح شده توسط مسلمانان وجود داشت. اسلام از ابتدا اختلافات طبقاتی و مزیت‌های طبقه اشرافی را رد کرد و روشی را برگزید که در آن ورود به شغل‌های مختلف برای افراد مستعد باز بود. لوئیس می‌گوید که البته برابری کامل در اسلام محدود به مسلمانان مرد آزاد بود ولی حتی همین پیشرفت بسیار قابل ملاحظه‌ای در مقابل آنچه در یونان، رم، و ایران باستان مرسوم بود، به حساب می‌آمد. برای بت پرستان غرب عربستان دینی جدید آورده بود که با یکتا پرستی و عقاید اخلاقی اش، در سطح غیر قابل مقایسه‌ای بالاتر از بت پرستی قبلی بود. او وحیی به همراه دین اسلام آورده بود که برای قرون متمادی هدایت‌کننده تفکرات میلیون‌ها مسلمان شد. ولی او بیش از این به انجام رسانیده بود: او گروه اجتماعی ای و همچنین حکومتی سازمان یافته و مسلح و مجهزی را تأسیس کرده بود که قدرت و اعتبارش آن را به نیرویی مهم در عربستان تبدیل کرد.» قانون اساسی مدینه قانون اساسی مدینه توسط محمد در سال ۶۲۲ میلادی نوشته شد. این بیانیه به صورت رسمی روابط بین محمد و قبیل و خاندان‌های مهم یثرب (که بعدها مدینه نامیده شد)، که شامل مسلمین، یهودیان و بت پرستان می‌شد را مشخص می‌کرد. هدف اصلی این سند پایان دادن به جنگ‌های خون‌ریزی بود که بین اوس و خزرج و قبایل متحد با آن‌ها در جریان بود. | ## بخش 2: تغییرات اجتماعی در صدر اسلام | جهت انجام این کار، این سند با مشخص کردن حقوق و وظایف بین مسلمین، یهودیان و بت پرستان، آن‌ها به صورت یک امت واحد تعریف می‌کرد. تاریخ دقیق مکتوب شدن موضوعی جدال‌آمیز بین محققان است هرچند عموماً نظر بر این است که زمان اندکی پس از هجرت مکتوب شده‌است.Watt. این سند مسائلی مانند امنیت جامعه، آزادی‌های مذهبی، نقش مدینه به عنوانه حرم (ممنوع شدن خشونت)، امنیت زنان، روابط بین قبیله‌ای درون مدینه، سیستم مالیات جهت حمایت از جامعه در هنگام درگیری‌ها، شرایط برای تشکیل اتحادهای سیاسی با خارج، فرایندی برای اعطا حمایت از اشخاص، سیستم قضایی برای رفع اختلافات، و موضوع پرداخت خون بها را تحت پوشش قرار میداد. محمد برنامه مذهبی-اجتماعی فراگیری را به اجرا گذشت که عقاید و آداب و رسومی مانند قراردادهای تجاری و روابط زن و مرد و خانواده را تحت تأثیر قرار می‌داد.» به عقیده اسپوزیتو روش اتخاذ شده توسط قرآن عموماً وضع کردن قوانین و فراهم کردن توصیه‌های اخلاقی بود که آداب و رسوم جاری را یا محدود می‌کرد یا مجدد مفهومشان را تعریف می‌کرد، به جای اینکه آن‌ها را در کل ممنوع کرده یا چیزی جایگزین آن‌ها کند. وات می‌گوید: «محمد سیستم جدیدی از امنیت اجتماعی و ساختار خانوادگی تدوین کرد، که هر دو به صورت گسترده‌ای آنچه از قبل موجود بود را بهبود بخشید. محمد با اتخاذ کردن بهترین اخلاقیاتی که در بین بادیه نشینان موجود بود و وفق دادن آن برای مردم مستقر و غیر متحرک، چهارچوبی مذهبی و اجتماعی برای زندگی نسل‌های زیادی از آدمیان فراهم کرد.»Watt (1961), p. 229 پیش از اسلام، اسیران جنگی که هنگام اسیر شدن نکشته بودند را مجبور می‌کردند که برای روزیشان گدایی کنند. محمد این سنت را تغییر داده، فراهم کردن غذا و پوشک به صورت منظم برای اسیران (مستقل از مذهبشان) را وظیفه حکومت اسلامی تعریف کرد. قرآن اشارات زیادی به برده داری داشته (آیه ۱۷۸ سوره ۲، ۷۵ سوره ۱۶، ۲۸ سوره ۳۰)، که آن را قانونمند کرده و بنابراین نهاد اجتماعی برده داری موجود را میپذیرد. به گفته برنارد لوئیس قرآن دو تغییر عمده در سیستم برده داری کهن وارد کرد که تأثیرات وسیع و دوررسی داشت: یکی از اینها فرض بر آزادی شخصی که آزادی یا برده بودنش مشخص نبود؛ دیگری ممنوعیت برده کردن اشخاص آزاد بود بجز در شرایط دقیقاً تعریف شده بسیار مشخص. ۷۸-۷۹ به عقیده لوئیس، این اصلاحات باعث شد آداب و رسوم برده داری در امپراتوری اسلامی به صورت گسترده آنچه از دنیای کهن، از روم و از بیزانتیم به ارث رسیده بود را بهتر باشد. | ## بخش 3: تغییرات اجتماعی در صدر اسلام | اگر چه شباهت‌های زیادی بین نهاد برده داری در قرآن و آنچه در فرهنگ‌های اطراف یافت می‌شود وجود دارد، ولی نهاد برده داری معرفی شده توسط قرآن ویژگی‌های خاص خود را نیز داراست. به گفته جاناتان بروکپ، استاد تاریخ و مطالعات مذهبی، ایده استفاده از خیریه برای آزادسازی برده‌ها نوآوری قرآن است (اگر فرض کنیم که تفسیر سنتی از آیه ۱۷۷ سوره ۲، و آیه ۶۰ از سوره ۹ صحیح است). تغییر بی‌همتای قرآن در نهاد برده داری را، بنابراین، باید در تأکید آن بر وضعیت بردگان در جامعه و وظیفه جامعه نسبت به بردگان دانست؛ شاید بتوان گفت قوانین برده داری در اسلام پیشرفته‌ترین در زمان خودش بود.» حقوق زنان جهت ارزیابی اثر اسلام بر وضعیت زنان، نویسنده‌های مختلفی به بررسی وضعیت زنان در عربستان قبل از اسلام پرداخته، و یافته‌های آن‌ها آمیخته بوده‌است.Turner, Brian S. دلیل اصلی این گروه عموماً ازدواج اول محمد و ازدواج والدینش بوده، ولی همچنین پرستش بت‌های مؤنث در مکه قبل از اسلام را نیز ذکر می‌کنند. بر عکس، نویسندگان دیگری وضعیت زنان را در قبل از اسلام ضعیف توصیف کرده‌اند، که از جمله زنده بگور کردن دختران، چندهمسری نامحدود، ازدواج‌های پدر سالارانه، و غیره را دلیل می‌آورند. هنوز محققان دیگری مانند والنتین مقدم وضعیت زنان را از دیدگاه مارکسیستی بررسی کرده و عقیده دارند که وضعیت زنان به صورت عمده تحت تأثیر میزان شهری شدن، صنعتی شدن، کارگر گیری، و اقدامات سیاسی مدیران حکومتی می‌باشد، تا اینکه بستگی به فرهنگ یا دین اسلام داشته باشد. 5 به عقیده برخی از محققان، محکومیت زنده بگور کردن یکی از جنبه‌های اصلی تلاش محمد برای بالا بردن سطح زنان در جامعه اش بود. محقق گرهارد اندرس مینویسد که در ساختار اجتماعی جدید اسلام «به زنان نیز به چشم شخص نگاه میکرد و امنیت اجتماعی او و فرزندانش را تضمین میکرد. کنترل چند همسری توسط قوانین مشخص قدمی مهم در بهبود وضعیت شل و ول ای که قبل از آن در جریان بود، به حساب می‌آمد. | ## جمع‌بندی | فقط توسط این‌گونه تدارکات بود که (زمانی که به همراه مجازات شدید برای زنا پشتیبانی میشد)، امکان اینکه خانواده، نهاد مرکزی هر جامعه ساکن نشینی، میتوانست ستون محکمی پیدا کند.» Gerhard Endress, Islam: An Introduction to Islam, انتشارات دانشگاه کلمبیا, 1988, p.31 کودکان اسلام دیدگاه حاکم در بین اعراب قبل از اسلام که فرزندان را ملک پدرشان حساب می‌آوردند را رد کرده، و همچنین آداب و رسوم جاری دربارهٔ فرزند خواندگی را نیز منسوخ کرد.دانشنامه اسلام, saghir جامع‌شناسی جامع‌شناس رابرت بلله، استاد دانشگاه برکلی، معتقد است اسلام برای زمان خودش (قرن ۷ میلادی) به صورت قابل توجهی مدرن بود از این نظر که از تک تک افراد جامعه انتظار تعهد، مشارکت و درگیر بودن با مسائل را داشت، و ارزش زیادی روی شخص گرایی در مقابل ارزش دهی به وظایف گروهی داشت.