موضوع مقاله: اورل اشتاین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # اورل اشتاین | مقدمه: سر مارک اورل اشتین (۱۸۶۲–۱۹۴۳) (؛ ۲۶ نوامبر ۱۸۶۲ – ۲۶ اکتبر ۱۹۴۳) یک باستان‌شناس بریتانیایی مجارستانی‌تبار بود که بیشتر به‌خاطر کاوش‌ها و کشفیات باستان‌شناسی‌اش در آسیای مرکزی شهرت دارد. | ## بخش 1: اورل اشتاین | اشتاین علاوه بر باستان‌شناسی، قوم‌شناس، جغرافی‌دان، زبان‌شناس و نقشه‌بردار نیز بود. او چندین جلد کتاب دربارهٔ سفرها و اکتشافاتش نوشته که شامل آثار خُتن باستان، سرایندیا و درونی‌ترین آسیا می‌شوند. در سال ۱۳۱۵ خورشیدی هجری دو گمانهٔ کاوشی در تپهٔ حسنلو واقع در آذربایجان غربی در غرب ایران زد که منجر به یافته‌هایی شد. در سال ۱۹۳۶ میلادی بازدیدی از شهر سوخته در استان سیستان و بلوچستان در شرق ایران داشته است. یافته‌های استین در نتیجهٔ کاوش‌هایش در ایران، بنا به نوشته‌های خودش و انتشارات «کاتالوگ آثار و یافته‌های سر اورل اشتاین در موزهٔ بریتانیا»، چه در دورهٔ پیش از اسلام و چه در دورهٔ بعد از آن، با اینکه با حمایت دولت وقت ایران بوده، تقریباً بلااستثنا به آمریکا به عنوان سرمایه‌گذار اصلی کاوش‌های او و پس از آن به موزه بریتانیا بخش خاورمیانه منتقل شده و ایران در آن زمان اگر سهمی برده، بسیار ناچیز بوده است. زندگی اولیه اشتاین در خانواده‌ای یهودی از ناثان اشتاین و آنا هیرشلر در بوداپست، واقع در پادشاهی مجارستان (۱۵۲۶-۱۸۶۷) در امپراتوری اتریش به دنیا آمد. در حالی که والدین و خواهرش یهودی باقی ماندند، اشتاین و برادرش ارنست ادوارد در آیین لوتریانیسم تعمید یافتند. اشتاین پس از فارغ‌التحصیلی از دبیرستان در بوداپست، تحصیلات عالی خود را در دانشگاه وین، دانشگاه لایپزیگ و دانشگاه توبینگن ادامه داد. او در رشتهٔ زبان سانسکریت و زبان فارسی فارغ‌التحصیل شد و در سال ۱۸۸۳ میلادی دکترای خود را از دانشگاه توبینگن دریافت کرد. در ۱۸۸۶، در وین با رودولف هرنله، هندشناس و زبان‌شناس ملاقات کرد و دربارهٔ یک نسخهٔ ریاضی باستانی کشف‌شده در بخشیالی (پشاور) اطلاعاتی کسب کرد. در سال ۱۸۸۷، اشتاین به هند رفت و در دانشگاه پنجاب به‌عنوان ثبت‌کنندهٔ دانشگاه مشغول به کار شد. در این دوره، کتابخانهٔ نسخ خطی سانسکریت معبد راگوناث در جامو تحت سرپرستی او تأسیس شد که ۵۰۰۰ نسخهٔ نادر را در خود جای می‌دهد. سفرهای اکتشافی آغاز ماجراجویی‌ها اشتاین از کتاب در میان آسیا (۱۸۹۸) اثر سون هدین الهام گرفت و در ژوئن ۱۸۹۸، از هرنله درخواست همکاری کرد تا آثار باستانی آسیای مرکزی را کشف و مطالعه کنند. هرنله از این پیشنهاد استقبال کرد؛ زیرا پیش‌تر نسخه‌های دست‌نوشته باوِر و دست‌نوشته وبر را رمزگشایی کرده بود که در آن زمان، قدیمی‌ترین نسخه‌های خطی شناخته‌شدهٔ هند باستان به‌شمار می‌رفتند. او از اشتاین خواست پیشنهادی برای یک سفر اکتشافی تنظیم کرده و آن را به دولت‌های پنجاب و هند ارائه دهد. هرنله این پیشنهاد را با فرماندار پنجاب در هند بریتانیا در میان گذاشت و حمایت او را جلب کرد. سپس، اشتاین پیشنهادی کامل برای کاوش، نقشه‌برداری و مطالعهٔ آثار باستانی آسیای مرکزی ارائه داد. در ژانویهٔ ۱۸۹۹، اشتاین مجوز رسمی و بودجهٔ لازم برای اولین سفر اکتشافی خود را دریافت کرد. | ## بخش 2: اورل اشتاین | پس از آن، اشتاین مجوز و حمایت لازم برای سفرهای بیشتر به ترکستان چین، بخش‌هایی از تبت و آسیای مرکزی را به‌دست‌آورد، مناطقی که در آن زمان موردتوجه روس‌ها و آلمانی‌ها نیز بودند. او گنجینه‌ای از تمدنی بزرگ را که تا آن زمان تقریباً به دست فراموشی سپرده شده بود، آشکار کرد. یکی از مهم‌ترین کشفیات او در سفر نخستش (۱۹۰۰–۱۹۰۱)، واحهٔ دندان اویلیق در صحرای تکله‌مکان بود که توانست در آن چندین اثر باستانی را کشف کند. دستاوردهای پژوهشی مجموعهٔ اورل اشتاین در کتابخانه بریتانیا شامل نسخه‌های خطی چینی، تبتی و تانگوتی، لوح‌های چوبی به زبان پراکریت و اسنادی به زبان‌های زبان سکایی میانه، زبان اویغوری، زبان سغدی و ترکی شرقی است. او همچنین در شهرهای واحه‌ای میران و سایر مناطق حوضهٔ حوضه تاریم نسخه‌های خطی را کشف کرد و مکان‌های باستان‌شناسی متعددی، به‌ویژه در ایران و بلوچستان را ثبت نمود. در جریان سفرش به ختن، اشتاین بخشی از شاهنامه را به فارسی بازخوانی کرد، پس از آنکه شخصی محلی را دید که شاهنامه را به زبان جغتایی می‌خواند. در ۱۹۰۱، اشتاین مسئول افشای جعل‌های اسلام آخوند بود و در عین حال، اصالت نسخه‌های خطی که پیش از سال ۱۸۹۶ در شمال غرب چین کشف شده بودند، را تأیید کرد. بزرگ‌ترین کشف: غارهای هزار بودا بزرگترین کشف اورل اشتاین در غار موگای (غارهای هزار بودا) در نزدیکی دون‌هوانگ در سال ۱۹۰۷ انجام شد. او در این مکان، یک نسخهٔ چاپی از سوترای الماس را یافت که قدیمی‌ترین متن چاپی شناخته‌شدهٔ جهان است و به سال ۸۶۸ میلادی بازمی‌گردد. علاوه بر آن، او ۴۰ هزار طومار دیگر را کشف کرد که با جلب اعتماد و رشوه دادن به متولی تائوئیست این غارها، به‌تدریج خارج کرد.Deuel, Leo. او ۲۴ صندوق نسخهٔ خطی و ۴ صندوق شامل نقاشی‌ها و آثار باستانی را از این غارها خارج کرد. برای این اکتشاف، او به مقام شوالیه مفتخر شد؛ اما در مقابل، ملی‌گرایان چینی او را یک غارتگر دانستند و علیه او اعتراضاتی صورت گرفت. در سال ۱۹۰۷، اورل اشتاین پنج نامهٔ سغدی را که با نام «نامه‌های باستانی سغدی» شناخته می‌شوند، در برج دیده‌بانی متروکه‌ای در نزدیکی دووان (دون‌هوانگ) کشف کرد. در سفر اکتشافی ۱۹۰۶–۱۹۰۸، زمانی که اشتاین در حال نقشه‌برداری در جنوب کونلون و در نزدیکی خط جانسون بود، دچار سرمازدگی شدید شد و چندین انگشت پای راست خود را از دست داد. در دوران استراحت از سفرهای طولانی در آسیای مرکزی، او بیشتر در چادر زندگی می‌کرد. در همین مکان، سال‌ها پیش از آن، او متن راجترنگنی را از زبان سانسکریت به انگلیسی ترجمه کرده بود، که در سال ۱۹۰۰ منتشر شد. در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۷، سنگ یادبودی در موهاند مارگ، جایی که اشتاین چادر خود را برپا می‌کرد، نصب شد. چهارمین سفر اکتشافی و کاوش‌های دیگر چهارمین سفر اورل اشتاین به آسیای مرکزی، برخلاف سفرهای قبلی، با شکست روبه‌رو شد. | ## بخش 3: اورل اشتاین | او گزارشی از این سفر منتشر نکرد، اما دیگران دربارهٔ ناکامی‌ها و رقابت‌ها میان منافع بریتانیایی و آمریکایی در چین، همچنین درگیری میان موزه هنر هاروارد و موزه بریتانیا، و در نهایت اختلافات بین پال جی ساکس و Langdon Warner، دو حامی مالی هاروارد، نوشته‌اند. بین سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۳، اشتاین دو سفر اکتشافی به امتداد رود گهگر هکره انجام داد تا شواهد فیزیکی از رود ساراسواتی که در ریگ‌ودا توصیف شده، بیابد. هرچند او موفق نشد توالی زمانی دقیق باستان‌شناسی این منطقه را تعیین کند، اما کارهایش تأثیر قابل‌توجهی بر باستان‌شناسی هند گذاشت. او در بررسی‌های خود از Hanumangarh تا بهاولپور، پاکستان، حدود ۱۰۰ سایت تاریخی و پیشاتاریخی را شناسایی کرد و در برخی از آن‌ها کاوش‌های مقدماتی انجام داد. کاوش‌های آن‌ها تحت حمایت امپراتوری‌های بریتانیا و روسیه انجام شد و هدف آن‌ها پر کردن نقاط ناشناختهٔ نقشه‌ها، جمع‌آوری اطلاعات ارزشمند و ایجاد «منطقه نفوذ» برای باستان‌شناسی و همچنین اهداف سیاسی بود. در ۱۹۰۹، مدال مؤسس از انجمن سلطنتی جغرافیا به او اهدا شد «به دلیل کاوش‌های گسترده در آسیای مرکزی و به‌ویژه کارهای باستان‌شناسی‌اش». در همان سال، او اولین مدال طلای یادبود کمپبل را از انجمن آسیایی بمبئی دریافت کرد. دو سال بعد، در افتخارات زادروز پادشاه در سال ۱۹۱۲، او به شوالیه فرمانده (KCIE) ارتقا یافت به دلیل خدماتش به‌عنوان سرپرست دایره باستان‌شناسی در منطقه مرزی شمال غربی. او مدارک افتخاری متعددی از جمله دکتری عالی ادبیات (DLitt) از دانشگاه آکسفورد (۱۹۰۹) و دکترای علوم (DSc) از دانشگاه کمبریج (۱۹۱۰) دریافت کرد. در سال ۱۹۱۹، اورل اشتاین به‌عنوان عضو خارجی آکادمی سلطنتی هنر و علوم هلند انتخاب شد. در ۱۹۳۰، اشتاین عضو افتخاری بین‌المللی فرهنگستان هنر و علوم آمریکا و در ۱۹۳۹، عضو بین‌المللی انجمن فیلسوفان آمریکا شد. درگذشت و دفن در کابل در سال ۱۹۲۱، استین درخواست انجام کاوش‌های باستان‌شناسی در افغانستان را مطرح کرد. با این حال، دولت افغانستان با ترجیح دادن پروفسور فرانسوی آلفرد فوشر، امتیاز انحصاری تحقیقات باستان‌شناسی را به فرانسه واگذار کرد. بنا بر توافق‌نامه‌ای که بین فرانسه و افغانستان منعقد شد، تنها پژوهش‌های فرانسوی مشمول حمایت و مجوز بودند و هر پژوهشگر خارجی برای انجام کاوش باید از طرف فرانسوی تضمین می‌گرفت ـ چیزی که عملاً کار را برای استین بسیار دشوار کرد. سرانجام در آپریل ۱۹۴۳ دعوتی از سوی کنسول آمریکا در کابل، کورنلیوس وان هاینرت انگرت، برای او فرستاده شد. ویرانه‌های صحاری ختا: روایت شخصی از اکتشافات در آسیای مرکزی و غربی‌ترین بخش چین. بر مسیرهای باستانی آسیای مرکزی: روایتی کوتاه از سه اکتشاف در آسیای درونی و شمال‌غرب چین. | ## جمع‌بندی | فهرست کامل‌تری از آثار اشتاین در راهنمای مجموعه‌های اشتاین در بریتانیا ارائه شده است.