موضوع مقاله: یافا | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # یافا | مقدمه: در سال ۱۹۴۸، بعد از تاسیس اسرائیل و اشغال شهر، اکثریت جمعیت ۸۰،۰۰۰ نفری شهر اخراج و آواره شد. | ## بخش 1: یافا | این شهر از سال ۱۹۵۰ به امروز، در حوزه استحفاظی شهرداری تل‌آویو-یافا واقع شده‌است. از پناهندگان فلسطینی پراکنده در جای‌جای دنیا، امروزه ۱۵٪ آنها، حدود ۷۰۰،۰۰۰ نفر، فرزندان و نوادگان ساکنان اخراج شده این شهر هستند. جغرافیا شهر بندری یافا در کرانهٔ خاوری مدیترانه و در ۶ کیلومتری جنوب تل‌آویو قرار دارد. در جنوب یافا، شهر بت یام، در شرق یافا، شهر خولون و در غرب، دریای مدیترانه قرار دارد. در امتداد ساحل مدیترانه، شهر اشدود در ۳۵ کیلومتری جنوب یافا، و شهر غزه در حدود ۷۵ کیلومتری جنوب شهر می باشد. در امتداد ساحل مدیترانه، شهر حیفا در حدود ۱۰۰ کیلومتری شمال شهر، و مرز لبنان در فاصله ۱۴۰ کیلومتری شمال می باشد. شهر مورد مناقشه بیت المقدس، پایتخت مورد ادعای دولت اسرائیل و فلسطین، در حدود ۶۵ کیلومتری شرق یافا قرار دارد. جمعیت شهر در این دوران حدود ۸۰٬۰۰۰ نفر، و جمعیت روستاهای اطراف آن، حدود ۴۰٬۰۰۰ نفر بود. در طول نکبت فلسطین، ۹۵٪ جمعیت شهر توسط قوای اسرائیلی اخراج شده، و امروزه، ۱۵٪ کل جمعیت پناهندگان فلسطینی را زادگان مردم یافا تشکیل می‌دهند. از لحاظ اقتصادی، در آن دوران، یافا نقش بسیار مهمی را برای منطقه فلسطین ایفا می کرد. اولا که یافا محل مهمترین بندر تجاری منطقه بود، و کل منطقه را به مراکز مهم اقتصادی اروپایی در ساحل مدیترانه متصل می کرد. دوما که باغات مرکبات گسترده‌ای که یافا را احاطه کرده بود، این شهر را به یکی از مهمترین و مشهورترین مراکز مرکبات منطقه و جهان تبدیل کرده بود، به طوری که امروزه در ایران، نوعی پرتقال به اسم یافا (و یا پرتقال فلسطینی) کشت و فروخته می شود.ابو شحاده سامی. به دلیل این رشد و مرکزیت اقتصادی، جمعیت طبقه کارگری یافا نیز افزایش زیادی داشت، جمعیتی که اکثرا از سایر نقاط فلسطین برای کار به یافا مهاجرت کرده بودند. مشابه شهرهای دیگر در حال رشد خاورمیانه، مثل تهران، این جمعیت کارگری در حاشیه‌های شهر و در تبعیض نسبت به جمعیت مرفه‌تر، مثلا در محله منشیه (شمال شهر قدیم در امتداد ساحل مدیترانه) زندگی می‌کردند. جمعیت مرفه‌تر و تحصیل کرده یافا در محله عجمی (جنوب شهر قدیم در امتداد ساحل مدیترانه). در آستانه پایان قومیت بریتانیا بر فلسطین و شروع جنگ، این اختلافات طبقاتی در غنی‌ترین شهر عربی فلسطین، برای اتحاد و آمادگی شهر وضعیت مبارکی نبود. در پاییز سال ۱۹۴۷، دولت بریتانیا اعلام کرد که قصد ترک فلسطین را دارد، و پرونده فلسطین را به سازمان تازه تأسیس ملل ارجاع می‌دهد. مجمع عمومی سازمان ملل در ماه نوامبر ۱۹۴۷، طرح تقسیم فلسطین به دو دولت عربی و یهودی را داد. این طرح با مخالفت اعراب فلسطینی که اکثریت ۶۷٪ جمعیت فلسطین را تشکیل می‌دادند و به دنبال استقلال و حاکمیت واحد برای تمامی اهالی فلسطین را داشتند مواجه شد. شهر یافا، با جمعیت ۸۰ هزار نفر قرار بود به عنوان بخشی برون‌بوم از دولت عربی فلسطین،‌احاطه شده توسط اراضی دولت پیشنهادی یهودی فلسطین، و دور از نزدیک‌ترین شهرهای و آبادی دیگر تحت حاکمیت دولت پیشنهادی عربی باشد. پیشنهاد سازمان ملل این بود که تمامی روستاها و باغات عربی-فلسطینی اطراف یافا، با جمعیت ۴۰ هزار نفر به دولت پیشنهادی یهودی فلسطین داده شوند. با شروع «جنگ میان‌قومی»، از لحاظ جغرافیایی، یافا در همسایگی بزرگترین شهرها و شهرک‌های یهودی بود. به‌طور مثال،‌ محله منشیه (با جمعیت ۱۲ هزار نفر) در شمال شهر، در همسایگی شهر تل آویو و منطقه عجمی در همسایگی شهرک بت یام بود. تنها ارتباط زمینی یافا با سایر شهرهای عرب فلسطین، جاده یافا-رمله-بیت المقدس (جاده ۴۴ امروزی) بود. درگیری‌ها در همان روز اول بعد از مصوبه مجمع عمومی سازمان ملل، در تاریخ ۳۰ نوامبر ۱۹۴۷ آغاز شد. بازارها باز بودند،‌اتوبوس‌های حامل یهودیان از محلات عرب‌نشین و اتوبوس‌های حامل اعراب از محلات یهودی‌‌نشین عبور می کردند. اما در آن روز، در نقطه‌ای دیگر از فلسطین، بعضی اعراب به اتوبوس‌های شهرکهای یهودی حمله مسلحانه کرده بودند، و با رسیدن این خبر به یافا و تل آویو، رفت و آمد اتوبوس‌ها لغو شد. شایعات خشونت در بازار کارمل (بازاری که در آن زمان بازار فعالیت اقتصادی مشترک یهودیان و اعراب فلسطینی بود) در مرز بین شمال منشیه و تل آویو، منجر به تخلیه محله توسط اعراب و یهودیان شد. روزهای اول جنگ شاهد اعتصاب سراسری اعراب، درگیری‌ها و تیراندازی‌ها در محلات بین یافا و شهرهای یهودی اطراف، و انفجار بمب در قلب شهر یافا به دست گروههای میلیشیای صهیونیستی ایرگون و لحی بود. حمله تروریستی گروه لحی علیه ساختمان «سرایا» در قلب شهر قدیمی یافا و کشتار ۲۶ فلسطینی در تاریخ ۴ ژانویه ۱۹۴۸، اثر قابل توجهی بر جو شهر داشت. بر اثر این اتفاقات، جمعیت غنی‌تر و مرفه‌تر شهر شروع به ترک شهر و فرار از درگیری‌ها کردند. در همان ماه‌های اول، تا نیمه ژانویه ۱۹۴۸، حدود ۱۵ هزار نفر از فلسطینی‌های یافا از طریق دریا به غزه،‌ عکا، و یا لبنان و مصر پناه بردند. از میانه ماه فوریه ۱۹۴۸، فرماندهان و قوای داوطلب عربی از سایر کشورهای عرب، برای کمک به یافا به این شهر آمدند. قوای داوطلب عرب به سمت مناطق مسکونی تل آویو و قوای هگانا به روستای ابوکبیر خمپاره پرت کردند. این قوا با مردم شهر به طور تحقیرآمیز رفتار می کرده، و سلاح‌های محلی را به زور جمع‌آوری می کردند. این نارضایتی‌ها، دلیل دیگری شد در تضعیف نظامی و اجتماعی هرچه بیشتر یافا و فرار مردمان آن. در این دوران، مسجد حسن بک در مرز بین منشیه و تل آویو نقش نظامی مهمی داشت، چرا که تک‌تیراندازهای عرب بالای مناره‌های مسجد موضع گرفتند و به رهگذران در تل آویو تیراندازی می‌کردند. همینطور، از ۴۰ هزار نفر جمعیت روستاهای حومه یافا، همه ساکنان آن آواره شده بودند، و از ۸۰ هزار نفر جمعیت خود شهر، ۳۰ هزار نفر آنها شهر را ترک کرده بودند. در اواخر ماه آوریل، در طول «عملیات خامتس»،‌ قوای ایرگون روستاهای متعددی در حومه شرقی یافا را به تصرف در آوردند، و جمعیت آنها را به سوی شرق، شهر لد و کرانه غربی اخراج کردند. در طول این عملیات،‌ قوای ایرگون رشته‌هایی خمپاره به مرکز شهر یافا پرتاب کردند، که منجر به ترس شدید ساکنان و فرار جمعی تعداد زیادی از ساکنان یافا به ساحل شهر و انتظار آنها برای آمدن کشتی تخلیه شد. صلاح خلف ملقب به «ابو ایاد»، از بنیان‌گذاران سازمان آزادی‌بخش فلسطین نیز یکی از زادگان و ساکنان شهر یافا بود، و در همین دوران بود که او به همراه خانواده‌اش با قایق به غزه گریختند. او این روزها را چنین توصیف کرد: بعد از این عملیات، حدود ۱۵ هزار نفر هنوز در شهر بودند. حتی در طول آتش‌بس بعد از «عملیات خامتس»، و قطع شدن ارتباط شهر، تخلیه و آوارگی جمعیت یافا، چه از طریق دریا، و چه از طریق جاده بیت المقدس، با اسکورت قوای بریتانیایی ادامه داشت. مشابه سایر شهرها و روستاهای فلسطینی که بعد از نکبت، هنوز در آنها جمعیتی مانده بود، ارتش اسرائیل بر روی جمعیت عرب یافا حکومت نظامی اعمال کرد. اما این وضعیت فقط یکی دو سال ادامه داشت، و حکومت نظامی در یافا (و همچنین در سایر شهرهای مختلط مثل لد و رمله)، برخلاف شهرها و روستاهای منطقه جلیل در شمال کشور، منطقه مثلث در مرکز، و مناطق بدویی جنوب کشور، برداشته شد.Raz, Adam. در سال۱۹۵۰، با تصویب قانون «املاک غائبان» در پارلمان جدید التاسیس اسرائیل، املاک تمامی پناهندگان فلسطینی، و همینطور املاک فلسطینی خارج از محدوده محله عجمی، در حالی که صاحبان آنها در در نزدیکی ملک خود در محله عجمی تحت حکومت نظامی محصور بودند، توسط دولت اسرائیل محاصره شد. در سال ۱۹۵۰، شهر یافا استقلال خویش را از دست داد، در شهرداری تل آویو-یافا ادغام شد. در دهه ۱۹۵۰، دولت اسرائیل، از طریق شرکتی دولتی به اسم «عمیدار»، عهده‌دار ماکیت املاک مصادره شده فلسطینی شد، و این املاک را به مهاجران فقیرتر یهودی تازه‌وارد (از بلغارستان، رومانی، و ممالک عرب) را در یافا، در همسایگی جمعیت فقیر و سرخورده فلسطینی، ساکن کرد. در این دوران، دولت اسرائیل آمادگی سکنی دادن موج جدید مهاجران یهودی و یا ساخت به موقع آپارتمان‌های جدید را نداشت. در نتیجه، بغضی املاک مصادره شده فلسطینی به این مهاجرین داده شد، و در بعضی موارد، شرکت دولتی عمیدار خانواده‌های عرب یافاوی و خانواده‌های این مهاجران تازه‌وارد را هم‌خانه کرد. این مسئله منجر به سرخوردگی بیشتر خانواده‌های فلسطینی شد، چرا که آنها معتقد بودند که این مهاجران تازه‌وارد یهودی، در عمل شهر و املاک خود آنها و هم‌وطنانشان را دزدیده‌اند. در نتیجه، در این دوران، رابطه فی‌مابین شهروندان عرب و یهودی بسیار متشنج و خصمانه بود. وضعیت در این دوران به حدی وخیم بود که در طول این دهه،‌ یافا فقیرترین و جرم‌خیز ترین منطقه «تل آویو-یافا» به حساب می‌آمد. دهه شروع تحولات در شهر - ۱۹۶۰ از دهه ۱۹۶۰ به بعد، یافا توجه سرمایه‌گذاران و سازندگان را جمع کرد، و این شروعی بود بر احیای شهر یافا، بالاخص «شهر قدیمی». یکی از جذبه‌های امروزی شهر یافا، تمرکز مغازه‌ها و کارگاه‌های هنری در شهر قدیمی می‌باشد. در این مدت، باغات پرتقال مشهور یافا به مرور زمان تخریب شده و جای آنها، آپارتمانهای مسکونی برای ساکنان شهر در حال رشد تل آویو-یافا ساخته شد. اسامی خیابان‌ها و نقاط مهم، از نام اصلی عربی خویش به اسامی عبری شخصیت‌ها و مفاهیم ملی-میهنی اسرائیلی و صهیونیستی عوض شدند. متأسفانه، این پیشرفت و تکامل شهر یافا، بدون مسئله نبوده، و سیاست ملی اسرائیل که بر پایه تبعیض علیه اقلیت عرب فلسطینی بنا شده، در مدیریت شهری یافا نیز، توأما با سیاست تبعیض علیه ساکنان یهودی فقیر، نمایان می باشد. اول اینکه، از پیشرفتها و پروژه‌های نوسازی در شهر قدیم یافا، اعراب، که یک سوم جمعیت را تشکیل می‌دهند، سهمی بسیار ناچیز بردند. دوم اینکه، به مدت چندین دهه، پروانه ساخت یا گسترش ساختمان به هیچ عرب فلسطینی در شهر داده نشد. در این دوران، نسل جدید اعراب فلسطینی شهر یافا، در اقتصاد کشور اسرائیل و شهر تل آویو مشارکت بیشتری داشتند، و اکثرا شغلهای کارگری مثل بنایی، کار در رستوران‌ها، و غیره را به عهده گرفتند. این دوران، اولین دهه‌ای بود که فلسطینی‌های شهروند اسرائیل (به‌جز ساکنان شهرهای مختلط مثل یافا، شامل ۸۵٪ جمعیت عرب اسرائیل) از زیر یوغ حکومت نظامی (مقاله عبری در مورد این موضوع) خارج شده بودند، و این به اعراب اسرائیل، منجمله مردم یافا فرصت شروع فعالیت سیاسی هم داد. در این دوران در جامعه فلسطینی، احزاب چپی و همچنین کنشگران اجتماعی که هدفشان مبارزه برای بهبود شرایط زندگی، ضد تبعیض، و ضد مصادره اراضی خصوصی فلسطینی، رشد قابل توجهی داشتند. دهه زنده شدن دوباره جامعه فلسطینی یافا - ۱۹۸۰ در طول دهه ۱۹۸۰ به بعد، زنده شدن دوباره فعالیت اجتماعی-سیاسی عربی در یافا به‌طور جدی برای اولین بار بعد از نکبت فلسطین، و همینطور مهاجرت فلسطینی‌ها از شمال و مرکز کشور به یافا، به دلیل نزدیکی این شهر به قطب تپنده اقتصاد اسرائیل،تل آویو، مخصوصا این‌که فلسطینی‌های یافا موفق به باز کردن جای پایی مهم در بخش‌های مهم کارگری اقتصاد تل آویو شده بودند، باز دوباره یافا را تبدیل به یکی از مراکز زنده‌ی جامعه عرب فلسطین کرد. شهری که حدود ۳۰ سال فقیر، سرخورده، و در حال تحلیل بود، مجددا شاهد باز شدن مغازه‌ها و تجارات متعدد، تعمیر مساجد،‌کلیساها، و سایر ساختمان‌های تاریخی، و همچنین بهبود شرایط اجتماعی ساکنان این شهر شد، به طوری که امروزه، میزان تحصیلات مردم این شهر پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته است. البته که مصادره اراضی خصوصی فلسطینی، و اقداماتی که فلسطینی‌ها با ظن به اینکه به هدف اخراج آهسته و پیوسته آنها از شهر را دارد، تا به امروز ادامه دارد، و تنشهای در نتیجه همین اقدامات، در سال ۲۰۲۱، منجر به بروز وضع بحرانی در این شهر در طول شورش رمضان ۲۰۲۱ می شود. ادامه تنش‌ها بر سر قضیه مصادره اراضی در چند سال اخیر، چندین قضیه جدال برانگیز، فضای سیاسی شهر یافا، و مراودات سیاسی بین اقلیت عرب فلسطینی در یک سو، و شهرداری «تل آویو-یافا»، دولت مرکزی، و نظام قضائی اسرائیل در سوی دیگر را متشنج کرده است. شهرداری تل آویو-یافا پروژه‌ای مبنی بر ساخت یک پناهگاه سه طبقه در یافا برای افراد بی‌خانمان در نظر داشت. اما، محل مورد نظر این پروژه بر روی اراضی قبرستان تاریخی مسلمین، به اسم «قبرستان الاسعاف» بود. در نتیجه، فلسطینی‌های شهر یافا شهرداری را متهم به تخریب میراث تاریخی-فرهنگی-مذهبی فلسطینی‌های شهر یافا، و بخشی از سیاست کلی نظام اسرائیل در تبعیض و بیرون راندن شهروندان فلسطینی در کشور داشت. همینطور، بخشی از فرهنگ سیاسی فلسطینیان ساکن یافا در دهه‌های اخیر، مرتبط می‌شود به سنگینی یک احساس مسئولیت جمعی اهالی شهر در حفظ میراث خویش، هم برای آینده خود و مخصوصا برای آینده‌ی آوارگان فلسطینی این شهر که دستشان از شهر اجدادی خویش کوتاه مانده، و آرزوی بازگشت به یافا را دارند. از سوی دیگر، شهرداری تل آویو-یافا و نظام اسرائیل مدعی هستند که این قبرستان، برای چندین دهد، از پیش از جنگ ۱۹۴۸، بلااستفاده بوده، و پیش از تشنجات اخیر، از ارزش معنوی خاصی برای مسلمین این شهر برخوردار نبوده. در این تظاهرات‌ها، شخصیت‌های سیاسی فلسطینی شهروند اسرائیل، چپی‌ها و سوسیالیست‌ها، و شخصیت‌های اسلامی، منجمله اشخاصی که سابقه سخن‌رانیهای افراطی نیز دارند، با هم متحدانه علیه تخریب قبرستان موضع گرفتند. قضیه‌ای دیگر بر سر مسئله مصادره اراضی که شهر را متشنج کرد، مسئله خانه‌های دولتی شرکت «عمیدار» هست. همان‌طور که اشاره شد، در دهه اول بعد از تاسیس دولت اسرائیل، شرکت دولتی «عمیدار» مالکیت املاک مصادره شده آوارگان فلسطینی در یافا را به عهده گرفت، و این شرکت، این املاک مصادره شده را به خانواده‌های فقیر عرب فلسطینی و همین‌طور خانواده‌های فقیر یهودی عمدتا مزراحی (یهودی اصالتا از ممالک «شرقی») داد. از دهه ۱۹۸۰ به بعد، با تغییر سیاست‌های شهرداری در قبال شهر یافا، شرکت دولتی عمیدار شروع به خصوصی‌سازی و فروش املاک در مالکیت خویش کرد. با وجود این‌که ساکنان این املاک حق تقدم خرید را داشتند، پرداخت قیمتی که شرکت «عمیدار» برای این املاک طلب می‌کرد از عهده ساکنان عمدتا فقیر این املاک خارج بود. همینطور، این «حق خرید»، با شرایطی بر ساکنان فلسطینی تحمیل می شد، که عملا خرید ملک را تبدیل به ضرر می کرد. مثلا، در سال ۲۰۱۳، برخی منازل طوری قرار بود فروخته شوند، که بخشی از ساختمان منزل بدون مالک قانونی باقی می‌ماند، که در عمل دریافت وام خرید مسکن را برای ساکنان غیر ممکن می‌کرد.Guarnieri, Mya. در نتیجه، از دهه ۱۹۸۰ به بعد، علی رغم رابطه متشنج بین ساکنان یهودی و عرب این املاک، این خانواده‌ها در شرایطی بودند که منافع آنان با هم همسو شد، و در نتیجه، ارتباطات سیاسی و تظاهرات‌های مشترک ضد سیاستهای شهرداری گسترش پیدا کرد. اما، به چند دلیل، مسئله یافا، به‌طور افزاینده‌ای، جنبه‌ای ملی‌گرایانه (به معنی این‌که طرفین این مسئله، قضیه را بخشی کوچک از منازعه فلسطین-اسرائیل می‌شمارند. اول این‌که، ساکنان یهودی منطقه، گزینه‌های بیشتری برای نقل مکان در حومه تل آویو دارند. به‌طور مثال، شهر یهودی‌نشین بت یام در همسایگی جنوبی یافا، منطقه‌ای مناسب برای خانواده‌های یهودی به شمار می‌رود. خانواده‌های عرب مسلمان و مسیحی یافا، به عبارتی، جایی برای نقل مکان در شهر «تل آویو-یافا» ندارند، و مجبور به خروج از شهر و نقل مکان به لد و رمله می‌شوند، چرا که این دو شهر، نزدیک‌ترین شهرهایی هستند که جمعیت، موسسات، و مراکز آموزشی فلسطینی فعال وجود دارند. در فضای سیاسی تبعیض‌آمیز اسرائیل، امکان این‌که فلسطینی‌ها بتوانند در شهرهای یهودی‌نشین مجاور یافا مجوز ساخت مسجد، کلیسا، و یا مدرسه عربی بگیرند بسیار ناچیز می‌باشد. در نتیجه، بعد از چند دهه تلاش «عمیدار» برای خصوصی سازی، اکثر مستاجرینی که امروزه با خطر حکم تخلیه مواجه هستند، خانواده‌های فلسطینی می‌باشند. تخمین زده می‌شود که امروزه، حدود یک سوم کل جمعیت عرب فلسطینی یافا، با یک همچنین خطری مواجه است. دوما این‌که، این املاک، همان‌طور که اشاره شد، املاک مصادره‌ای فلسطینی‌های اخراج شده از شهر در سال ۱۹۴۸ می‌باشد. و همان‌طور که اشاره شد، سنگینی احساس مسئولیت ساکنان عرب شهر یافا در حفظ و امانت‌داری از این املاک، قضیه را پیچیده‌تر می‌کند، به طوری که فلسطینی‌ها، اقدام «عمیدار» را در راستای برنامه دولت اسرائیل در غیرممکن کردن بازگشت پناهندگان به شهر خویش می بینند. فلسطینی‌ها شاهد این بودند که در محلات همسایه یافا، در جنوب تل آویو، مستاجران یهودی شرکت «عمیدار» موفق به کسب تعهد از شرکت برای فروش منازل به ساکنان با تخفیف ویژه شدند. این اتفاقات، مدرک بیشتری دال بر ظن و اتهام فلسطینی‌ها مبنی بر این‌که شرکت و شهرداری قصد ادامه پاک‌سازی قومی یافا را دارند، شد. و سوما، بالاخص در این سالهای اخیر، از مشتریان اصلی املاک «عمیدار»، جنبش صهیونی-مذهبی تندرویی به اسم «شرکت بِمونا» که به قصد «تقویت حضور یهودییت در شهرهای غیر یهودی و یهودی سکولار» بوده است. این شرکت، در نقاط مختلف یافا، منجمله در قلب محله «عجمی»، آپارتمان‌هایی را خریده، و با انجام تبعض واضح و رسمی، آنها را انحصارا به مشتریان یهودی می‌فروشد. این مسئله منجر به افزایش بیش از پیش تنش بین فلسطینی‌ها از یک‌سو، و شرکت «عمیدار»، شرکت «بِمونا»، و مستاجران تازه‌وارد یهودی ساختمان‌های «بِمونا» شده است. فلسطینی‌ها این شرکت و مستاجرانش را تهدیدی علیه هویت و جمعیت عربی-فلسطینی شهر و اقدامی در راستای ادامه پاک‌سازی قومی شهر می‌بینند. در طول سال ۲۰۲۱، به موازات افزایش تنش‌ها و افزایش توجهات جهانی به محله شیخ جراح در بیت المقدس شرقی، تنش‌ها و تظاهرات‌ها در یافا نیز افزایش پیدا کرد. مردم در این تظاهرات‌ها، شعارهایی مثل «یافا مش للبیع» به معنی «یافا برای فروش نیست»، و «مستوطن برّه برّه» به معنای تقریبی «شهرک‌نشین، برو گم شو» سر دادند. در ماه آوریل سال ۲۰۲۱، حدود یک ماه پیش از ماه رمضان، شهر یافا شاهد افزایش تنش‌ها، اعتراضات، و خشونت‌ها در واکنش به خبر اینکه یک حاخام وابسته به موسسه رادیکان-ناسیونالیست «جمعیت عطریت کوهنیم» قصد تاسیس یشیوا (مدرسه علمیه یهودی) در قلب محله عرب‌نشین «عجمی» دارد بود. «جمعیت عطریت کوهنیم» سابقا در قلب محله عرب‌نشین «حی اسلامی» در شهر قدیمی بیت المقدس نیز یشیوا تاسیس کرده بودند. در این تظاهرات‌ها، فلسطینی‌های عرب، در کنار جوانان یهودی چپ-گرا، متحدانه حضور داشتند. در این تنش‌ها، حاخام الیاهو مالی، رئیس این یشیوا، مورد ضرب و شتم جوانان فلسطینی قرار گرفت. البته جای دارد اشاره شود که حاخام الیاهو مالی ممکن است نه بخاطر ارتباط خویش با پروژه مدرسه عملیه یهودی، بلکه به خاطر لباس‌ها و ظاهر واضحا یهودی خود مورد حمله قرار گرفته باشد.staff, TOI. افزایش این تنش‌ها، شهر را به نقطه‌ای رساند که کوچک‌ترین جرقه، می توانست منجر به اتفاقی بزرگ شود. | ## بخش 2: یافا | سرکوبهای خشن نمازگزاران فلسطینی توسط پلیس اسرائیل در مسجد الاقصی (که در ماه رمضان معمولا میزبان جمعیت عظیمی از فلسطینیهای شهرهای اسرائیل، مثل شهر یافا هست)، واکنش حماس با موشک‌باران شهرهای اسرائیل از نوار غزه، و واکنش اسرائیل با انجام حملات هوایی گسترده علیه غزه، جرقه‌ای شد در شهر یافا و حومه. در تاریخ ۱۲ مه ۲۰۲۱، شورش‌ها ودرگیری‌های قومی شدیدی سراسر کشور،‌ و همینطور شهر یافا و حومه را در بر گرفت. در همسایگی جنوبی یافا، شهر بت یام، فیلم جوانان راست‌گرای اسرائیلی منتشر شد که با سر دادن شعار «مرگ بر اعراب» به مغازه‌ها و املاک عرب آسیب رسانده. همین‌طور در بت یام، در حین پخش زنده یکی از شبکه‌های تلویزیونی اسرائیل از محل، جوانان راست‌گرای اسرائیلی، مردی یهودی اسرائیلی، که به جای عرب فلسطینی اشتباه گرفته شد، از ماشین خویش بیرون کشیده شده و مورد ضرب و شتم قرار گرفت. در آن شب قرار بر این بود که این گروه خشن جوانان راست‌گرای اسرائیلی قصد راهپیمایی به محلات عرب‌نشین یافا و ایجاد درگیری را داشته‌ که خوش‌بختانه، پلیس مانع این کار آنها شد.Ynet, and Reuters. تاریخ کلی عصر برنز تحقیقات باستان‌شناسی نشان می دهد که شهر یافا، حداقل حدود ۱۴۶۰ سال پیش از میلا مسیح توسط مردم کنعان تاسیس شده.Aaron A. مصر فراعنه، تا سال ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، کنترل یافا و ساحل مدیترانه فلسطین را در کنترل داشت. دوران خودمختاری اقوام منطقه با فروپاشی تمدن‌های عصر برنز در حدود ۱۲۰۰ تا ۱۱۵۰ سال پیش از میلاد، و تضعیف امپراتوری فراعنه مصر، مصری‌ها از یافا و به‌طور کل از منطقه فلسطین عقب نشینی کردند، و منطقه را به اقوام و طوائف این منطقه سپردند. در این دوران شهر یافا بین اقوام بنی اسرائیل،‌ و به طور خاص طایفه دان و فلیسطی‌ها (با فلسطینی‌های امروزی اشتباه نشود) دست به دست شد. فلیسطی‌ها قومی بودند که بر اساس افسانه‌ها از دریا، و بر اساس تحقیقات باستان‌شناسی، از یونان باستان وارد منطقه شدند و در ساحل مدیترانه سکنی گزیدند. جالب است اشاره شود که در زبان عبری مدرن، به منطقه شهری تل آویو و حومه، مرکز جمعیتی، اقتصادی، و فرهنگی اسرائیل، با اقتباس از نام این طایفه باستانی، «غوش دان» گفته می شود، به معنی بلوک [شهری] دان. در دوران فرمانروایی حضرت داوود و حضرت سلیمان بر مملکت بنی اسرائیل، کنترل شهر و بندر یافا در درست این مملکت بود. حضرت سلیمان با استفاده از بندرگاه یافا، از شهر صور، برای احداث هیکل سلیمان، اولین معبد یهودیان در بیت المقدس، چوب سدر لبنانی وارد کرد. بعد از وفات حضرت سلیمان، کنترل شهر دوباره دست فلیسطی‌ها افتاد تا زمان فتح منطقه به دست آشوری‌ها. حکمرانی آشوری، بابلی، و هخامنشی در سال ۷۰۱ پیش از میلاد مسیح، امپراتوری آشور منطقه فلسطین و شهر یافا را فتح کرد، و به استقلال و حکمرانی مملکت یهودی اسرائیل پایان رساند. در این دوران، امپراتوری آشور، سیاستی خصمانه علیه جمعیت یهودی بومی منطقه اتخاذ کرد و بخش بزرگی از یهودیان را به بین النهرین تبعید کرد. حکمرانی یونانی‌ها پس از سقوط امپراتوری هخامنشی و فتح منطقه توسط اسکندر مقدونی در سال ۳۳۰ پیش از میلاد مسیح، کنترل یافا به دست یونانی‌ها افتاد. شهر یافا به مدت ۱۰۰ سال تحت حاکمیت امپراتوری بطلمیوسی، و از سال ۲۰۰ پیش از میلاد به بعد، در دست امپراتوری سلوکی بود. در این دوران، یافا مرکزیت و اهمیت خود به عنوان بندر اصلی ساحل خاوری مدیترانه از دست داد و در سایه شهر قیساریه، ۵۵ کیلومتر شمالتر قرار گرفت., s.v. (15.331) پس از پیروزی‌های شورش مکابی و کسب خودمختاری و استقلال نسبی،‌ شهر یافا از حدود سال ۱۴۰ پیش از میلاد به بعد، تحت سلطه حکومت یهودی حشمونیان قرار گرفت. در این شورشها، در سال ۶۳ میلادی، امپراتوری روم شهر یافا را، به بهانه این‌که شهر یافا مقر ملوانان دریایی یهودیی بود که قوای دریایی روم، مخصوصا کاروان‌های دریایی گندم از مصر برای قوای زمینی روم، را آزار می‌دادند، تخریب کرد. در این دوران، اسم شهر به زبان یونانی، زبان مرسوم امپراتوری روم شرقی، «یوپّا» (Ἰόππη) بود. حکمرانی اعراب مسلمان در دهه ۶۳۰ میلادی، فلسطین، و بالاخص شهر یافا، توسط فرمانده ارتش اسلام،‌ عمرو عاص فتح شد. در این دوران، یافا نقش بندر و دروازه تجاری رمله و فلسطین را ایفا می‌کرد، و بعد از چندین قرن، مجددا اهمیت خویش را پیدا کرد. 550-551 در طول قرن ۴ قمری، مصادف با قرن ۱۰ میلادی، خلافت فاطمیان حاکمیت خویش بر فلسطین و یافا را تثبیت کرد. جنگ‌های صلیبی شهر یافا در سال ۱۰۹۹، در طول جنگ‌های صلیبی توسط مسیحیان اروپایی تصرف شد. در این سال، حکمرانی یافا در دست کنت‌نشین یافا و اشکلون، حکومتی تابع پادشاهی اورشلیم. در این دوران نیز، یافانقش دروازه تجاری و بندرگاه اصلی متصرفات صلیبیان در فلسطین، و زنجیره مهمی ارتباط این متصرفات با اروپا بود. حدود ۱۸۰ سال بعد، در طول جنگ صلیبی سوم، شهر یافا شاهد جنگ و درگیری، و همین‌طور دست به دست شدن بین ارتش صلیبی و ارتش صلاح الدین ایوبی بود. مهمترین این نبردها، نبرد سال ۱۱۹۲ میلادی بود، که با پیروزی صلیبیان، که در این جنگ، پایتخت خویش بیت المقدس را از دست داده بودند، تمام شد. در نتیجه این توافق متصرفات صلیبیان به نوار ساحلی فلسطین، از یافا در جنوب، تا صور در شمال تقلیل پیدا کرد. حدود ۴۰ سال بعد، در دهه ۱۲۲۰ میلادی، در طول جنگ صلیبی ششم، یافا مجدد شاهد فعالیت نظامی بود. در این دوران، دیوارهای شهر تقویت شده، و شهر یافا نقش مهمی در ورود قوای صلیبی به فلسطین ایفا کرد. در آخر این جنگ، معاهده دوم یافا، مجددا حاکمیت پادشاهی‌های صلیبی بر یافا را تثبیت کرد. دوران مملوک شهر یافا، و کل فلسطین، برای حدود۲۵۰ سال تحت حاکمیت سلطنت ممالیک قرار داشت. در این دوران،‌ جغرافی‌دان ابوالفداء در سال ۱۳۲۱ میلادی، در کتاب خود «تقویم‌البلدان»، یافا را به این صورت توصیف کرد: حکمرانی عثمانی در سال ۱۵۱۵ میلادی، شهر یافا در زمان سلطنت سلطان سلیم اول، به تصرف امپراتوری عثمانی در آمد. به نظر می‌آید که در قرن اول حاکمیت عثمانی، شهر یافا به روستایی کوچک و مخروبه تقلیل یافته بود. به طور مثال، جهان‌گرد هلندی «یوهانس کوتْویک»، در سال۱۵۹۸ میلادی از یافا بازدید کرد، و این شهر را «تپه‌ای از آوار» توصیف کرد. قرن ۱۷ام میلادی به بعد، یافا دوباره اهمیت خود به عنوان بندر و دروازه ورودی فلسطین باز یافت. در این دوران، در شهر، کلیساها و هتل‌های متعددی به منظور میزبانی از زائرین مسیحی که به قصد زیارت از اماکن مقدس مسیحی در بیت المقدس و بیت اللحم در شرق یافا، و ناصره در منطقه جلیل، از طریق دریا وارد یافا می‌شدند، احداث شد. سواحل این شهر، بارها مورد حصر و حمله دزدان دریایی قرار گرفت، طوری که ساکنان شهر مجبور می شدند که هربار موقتا به شهرهای لد و رمله نقل مکان کرده و منتظر اتمام حملات دزدان دریایی شوند. در طول لشکرکشی ناپلئون به مصر و سوریه در اواخر قرن ۱۸ام میلادی، ارتش فرانسه، بعد از فتح شهر عریش در صحرای سینا، به فلسطین وارد شده و به یافا حمله کرد. 8–9 بعد از این جنگ، عثمانی‌ها «محمود ابو نبوت» را به عنوان فرمان‌دار یافا منصوب کردند. این دوران، شروع باز دوباره زنده شدن یافا، و پیدا کردن مکان خود به عنوان شهری استراتژیک در فلسطین بود. از منجمله پروژه‌های این دوران، به «مسجد محمودیه» و «سبیل ابو نبوت» (در معماری عثمانی، سبیل به چشمه‌ای دست‌ساز در کوچه خیابان‌های شهر اشاره دارد) می توان اشاره کرد. در بنای مسجد محمودیه از ستون‌های باستانی رومی که از مناطق قیساریه و اشکلون به یافا آورده شده بودند استفاده شده است. سبیل ابو نبوت، به طور خاص برای خدمت‌رسانی به زائرین مسلمان، مسیحی، و یهودی که قصد سفر به اماکن مقدس در بیت المقدس را داشتند ساخته شد. در این دوران، یهودیانی که به فلسطین مهاجرت می‌کرده و شهر یافا را برای سکنی برگزیدند، در این محله ساکن شدند. این دوران صلح و رشد، منجر به افزایش جمعیت یهودیان یافا شد، طوری که در سال ۱۸۳۹ میلادی، جمعیت یهودی سفاردی شهر حداقل ۱۵۳ نفر تخمین زده شد. در این سال‌ها، به مدت ۵۰ سال، حاخام یهودا هَلِوی مه‌راگوسا (به عبری:רבי יהודה הלוי מרגוזה)، رهبر معنوی مردمان یهودی شهر یافا بود. متأسفانه، این دوران صلح و رشد، یک بار، و در طول قیام رعیای فلسطین علیه سیاست‌های مالیاتی و سرباز‌گیری مصر عثمانی، مختل شد. در سال ۱۸۳۴ میلادی قوای ابراهیم محمدعلی پاشا از مصر، به مدت چهل روز، شهر یافا را در حصر قرار دادند. با رهبری حاخام یهودا هلوی مه‌راگوسا، جامعه یهودی شهر یافا، قبرستانی را در سال ۱۸۴۰ میلادی تاسیس کردند. پیش از تاسیس این قبرستان، یهودیان یافا مردگان خویش را در قبرستان کوه زیتون در بیت المقدس دفن می‌کردند.وب‌سایت «تسور شِزاف» - اماکن دیدنی شهر یافا، به زبان عبریLink در سال ۱۸۵۹ میلادی، مبلغ مسیحی آمریکایی، جمعیت یافا را حدود ۵۰۰۰ نفر تخمین زد، که از این جمعیت، ۱۰۰۰ نفر مسیحی، ۸۰۰ نفر یهودی، و بقیه جمعیت مسلمان بودند. در اواخر دهه ۱۸۷۰ میلادی، در شمال و جنوب شهر، محلات عرب‌نشین «منشیه» در طول ساحل مدیترانه در شمال شهرِ و محلات «عجمی» و «جبلیه» در طول ساحل در جنوب شهر تاسیس شدند. در سال ۱۸۸۵ میلادی، در شرق منشیه، محله یهودی‌نشین «نوه تزدک»، متشکل از یهودیان سفاردی شمال آفریقا و یهودیان یمنی بود. در سال ۱۸۹۰، در همسایگی نوی تزدک، محله یهودی‌نشین دیگری به نام «نوه شالوم» نیز تاسیس شد. در سال ۱۸۹۱ (اوایل دهه ۱۲۷۰ شمسی)، با تکمیل خط راه-آهن یافا-بیت المقدس، ایستگاه راه آهن یافا در منشیه، اولین ایستگاه راه آهن در فلسطین و کل خاور میانه تاسیس شد. در سال ۱۹۰۹، حدود ۶۶ خانوار یهودی یافا، مهاجرین اشکنازی اروپای شرقی، در ماسه‌زارهای ساحلی شمال منشیه گرد هم آمده،و تصمیم به تاسیس شهر یهودی جدید مستقل از یافا را در آن محل گرفتند. این خانوارها از مقلدان طرح باغ‌شهر، طرحی اروپایی در طراحی مدرن شهری بودند، و به همین دلیل اسم شهر تازه‌تاسیس خویش را «آخوزت بیت» ، به معنی کشاورزخانه (خانه بزرگ و دلباز با حیاطی وسیع) گذاشتند. البته که چندین سال بعد، اسم این شهر جدید به «تل آویو» به معنی تل بهار تغییر کرد. همزمان در اروپای شرقی، بالاخص در روسیه تزاری،‌ پوگرومها یا به عبارت دیگر، شورش‌ها و حملات مردم به محلات یهودی‌نشین با حمایت غیررسمی مقامات دولتی و کشتار یهودیان رو به افزایش بود، که زندگی در اروپای شرقی را بیش از پیش سخت کرده بود. اکثریت یهودیان در این دوران به آمریکا مهاجرت کرده، ولی پیغام جنبش تازه‌تاسیس صهیونیسم که یهودیان را تشویق به مهاجرت به فلسطین می‌کرد نیز دارای جذابیت بیشتری شد. به این دلیل و با این نقطه نظر، موسسان شهر تل آویو، آینده متصور خویش از این شهر را از یک سو با یافا، و همینطور محلات یهودی‌نشین نوه تزدک و نوه شالوم مقایسه کردند، و از سوی دیگر با شهرهایی اروپایی مثل کیشیناو یا نیویورک. محلات عرب‌نشین یافا و محلات یهودی‌نشین نوه تزدک و نوه شالوم از نظر طراحان تل آویو، شلوغ و بی برنامه، و بدون امکانات مورد نیاز بود،و از سوی دیگر کیشیناو شهری دلباز با امکانات متعدد، و نیویورک شهری با عظمت که دروازه باشکوهی بود برای مهاجرینی که از طریق کشتی به آمریکا مهاجرت می کردند.هفته‌نامه هاعولَم، ۲۵ اوت ۱۹۰۷، Link به‌طور مثال، بر روی بروشورهای تبلیغاتی که بین ساکنان یهودی یافا پخش شد، آکیوا آریه ویس، معمار و طراح شهری که نقشی کلیدی در تاسیس تل آویو داشت، چنین نوشت: شهر تل آویو در سال ۱۹۲۱ میلادی، تحت مدیریت یافا، به خودمختاری رسید، و در نهایت، در سال ۱۹۳۴ میلادی مستقل شد.M. صادرات پرتقال از شهر یافا به مصر، ترکیه، و اروپا از ۱۶۵٬۰۰۰ جعبه در سال ۱۸۶۵ میلادی به ۱٬۶۰۸٬۴۷۰ جعبه در سال ۱۹۱۳ رسید. تعداد کشتی‌هایی که در سال در بندر یافا لنگر انداختند، از ۸۵۵ در سال ۱۹۰۰ به ۱٬۳۴۱ در سال ۱۹۱۳ افزایش داشت. ولی در حقیقت، بازرگانان یهودی یافا حضور مهمی در بازار فروش محصولات وارداتی داشتند، مثل فروش محصولات لوکس و همینطور محصولات زیرساختی ساده. در سال ۱۹۱۱، روزنامه مشهور فلسطین، که در دهه‌های پیش رو نقش مهمی در شکل دادن به هویت ملی فلسطینی داشت، تاسیس شد. در سال ۱۹۱۶، مسجد حسن بک، از مهمترین بناهای منشیه، و از سمبل‌های مهم امروزه مسلمین یافا، در مرز بین منشیه و نوه تزدک ساخته شد. جمعیت شهر یافا سال کل جمعیت مسلمین مسیحیان یهودیان ۱۸۶۶ ۵٬۰۰۰ ۳٬۸۵۰ ۱٬۰۰۰ ۱۵۰ ۱۸۷۵ ۸٬۰۰۰ ۴٬۳۰۰ ۱٬۷۴۵ ۴۰۰ تا ۶۰۰ ۱۸۸۷ ۱۴٬۰۰۰ ۱۰٬۰۰۰ ۲٬۲۷۰ ۲٬۵۰۰ ۱۸۹۱ ۱۶٬۵۷۰ ۱۰٬۵۰۰ ۲٬۸۷۵ ۲٬۷۰۰ ۱۸۹۷ ۳۳٬۴۶۵ ۲۰٬۰۰۰ ۳٬۴۶۵ ۱۰٬۰۰۰ ۱۹۰۴ ۳۰٬۰۰۰ ۱۸٬۰۰۰ ۹٬۰۰۰ ۳٬۰۰۰ ۱۹۰۹ ۴۷٬۰۰۰ ۲۴٬۰۰۰ ۹٬۰۰۰ ۷٬۰۰۰ ۱۹۱۳ ۵۰٬۰۰۰ ۳۰٬۷۰۰ ۹٬۳۰۰ ۱۰٬۰۰۰ جنگ جهانی اول شهر یافا بار دیگر در طول جنگ جهانی اول، به خود جنگ و درگیری دید، در سال چهارم این جنگ پنج ساله، ۱۹۱۷. با تصرف صحرای سینا توسط قوای بریتانیایی در ژانویه سال ۱۹۱۷،‌ مقامات عثمانی نگران پیش‌روی بریتانیایی ها به فلسطین و فتح تصرفات عثمانی را داشتند. مقامات عثمانی اطمینان به وفاداری ساکنان فلسطین به دولت عثمانی نداشتند، هم اعراب و هم یهودیان. در نتیجه،‌ در ماه مارس ۱۹۱۷،‌جمال پاشا، فرمانده عثمانی سوریه دستور اخراج موقتی تمامی ساکنان یافا و تل آویو را داد. طبق دستور مقامات عثمانی، ساکنان یافا و تل آویو آزاد بودند هر جایی که می‌خواهند بروند، به جز بیت المقدس و حیفا. بعد از پایان درگیری‌ها، اعراب اکثرا بلافاصله به یافا بازگشتند، اما یهودیان تا پایان جنگ جهانی اول و تصرف کامل فلسطین توسط قوای انگلیسی، موفق به بازگشت نشدند. منبعی، دلیل این را سیاست عمدی عثمانی‌ها می داند، در حالی که منبع دیگر دلیل این را تفاوت رفتارهای اجتماعی اعراب و یهودیان می داند. اعراب، هیچ ساختار سیاسی واحدی نداشتند، و به دلیل تجربه گسترده آنها در سر و کله زدن به مقامات عثمانی و دستورهای آنها، توانایی این‌که از اجرای کامل دستورهای حکومتی سرباز بزنند را داشتند. اکثر ساکنان عرب یافا موقتا به شهرها و روستاهای اطراف رفتند و صبر کردند تا آبها از آسیاب بیافتد. از سوی دیگر، یهودیان تل آویو و یافا، اکثرا مهاجرین تازه‌وارد بودند، و اکثرا تابع تصمیمات شوراهای سیاسی منظمی که خود برای اداره امور شهرهای خویش تشکیل داده بودند. در نتیجه، این شوراها نقش مهمی در خروج منظم و دسته جمعی یهودیان، طبق دستور مقامات عثمانی را داشتند. اکثر یهودیان تل آویو و یافا، موقتا به اسکندریه مصر، در فاصله حدود ۵۰۰ کیلومتری از یافا رفتند. در هر صورت، بعد از ورود قوای متفقین به یافا در نوامبر ۱۹۱۷، حدود ۸٬۰۰۰ نفر از جمعیت ۴۰ هزار نفری یافا در شهر بودند. در ماه دسامبر ۱۹۱۷، مناطق شهر یافا شاهد درگیری‌های نظامی بین متفقین و عثمانی‌ها بود. با پیروزی قوای متفقین در این نبرد، و همین‌طور پیروزی متفقین در عملیات تصرف شهر بیت المقدس حدود یک ماه پیش از آن، انگلیسی‌ها موفق به تصرف کامل مرکز و جنوب فلسطین، و همین‌طور جاده مهم متصل کننده یافا به بیت المقدس شدند. پس از تصرف فلسطین توسط قوای بریتانیایی، شهر یافا و کل فلسطین تحت قومیت بریتانیا قرار گرفت. در این دوران و پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، مردم فلسطین، مثل سایر ملل عرب منطقه، به دنبال استقلال و حاکمیت ملی بودند، و به طور دقیق‌تر، به دنبال استقلال در قالب پادشاهی تازه‌تاسیس سوریه به مرکزیت دمشق. در عین حال، در سال ۱۹۱۷، در لندن،‌ وزیر خارجه بریتانیا بیانیه مهمی را به نام بیانیه بالفور صادر کرد. روزنامه های چاپ یافا نقش مهمی در چاپ مناظرات و گفت‌وگوهای سیاسی و افزایش آگاهی اجتماعی نسبت این این مسئله داشتند. از جمله اولین اتفاقات خشونت‌بار این دوران، قیام ۱۹۲۰ جشنواره حضرت موسی در بیت المقدس بود. شورش‌های ۱۹۲۱ یافا حدود یک سال بعد، در ماه مه ۱۹۲۱، یافا، تل آویو، و حومه آنها شاهد شورش‌های گسترده و خونریزی بود. این درگیری‌ها در روز جهانی کارگر اول ماه مه، بین دو راهپیمایی کارگری گروه‌های رقیب چپی یهودی شروع شد. حزب کمونیست فلسطین، حزبی که طرف‌دار سقوط قومیت بریتانیا بر فلسطین، و تشکیل جمهوری شوروی کمونیستی واحد بر فلسطین بود، در این روز از یافا، از طریق منشیه، به سمت تل آویو راه‌پیمایی کرد. بعد از ورود به تل آویو، افراد این راهپیمایی با افراد راه‌پیمایی دیگری توسط «حزب اتحاد کارگری» درگیر شده و به ضرب و شتم یک‌دیگر پرداختند. با شلوغ شدن وضعیت، پلیس بریتانیایی و همینطور اعراب فلسطینی شاهد صحنه اقدام به جداسازی طرفین نمودند. در این بحبوحه صداهای تیراندازی به گوش رسید، و شایعه اینکه ساکنان عرب شهر مورد تهاجم قرار گرفته بودند. در نتیجه، انبوهی عظیم از جمعیت، که به گفته شاهدان مسلح به چماق و چاقو و غیره بودند،‌شروع به شورش کرده،‌ به منازل و مغازه‌های یهودی حمله کرده، ساکنان آنها را کشته یا مجروح کردند. به گفته شاهدان، در پی این وضعیت، زنان عرب فلسطینی نیز دیده شده‌بودند که اقدام به غارت لوازم خانه‌ها و مغازه‌های حمله شده می‌کردند. شاهدان همین‌طور گزارش دادند که بعضی خانواده‌های عرب به یهودیان در نزدیکی شورش پناه دادنه. شواهد همینٰطور گفتند که بعضا افسران پلیس عرب و همین‌طور همسایه‌گان دوست در حملات مشارکت داشتند. هربرت ساموئل، مقام ارشد وقت بریتانیا در فلسطین، تحقیق و تفحصی در بروز این شورش انجام داد. نتایج اعلام شده او، خلاف باب میل یهودیان و اعراب بود نتایج مهم این تحقیق در لیست زیر آمده است دهه ۱۹۲۰ و ثوره براق حکومت قیّم بریتانیا در سال ۱۹۲۲ سرشماری در فلسطین انجام داد. در این سرشماری، جمعیت قضاء‌ یافا (معادل استان) ۶۵٬۳۱۴ نفر بود، که از این بین، ۳۳٬۸۹۳ نفر عرب مسلمان،‌ ۲۴٬۱۳۸ نفر یهودی، و ۷٬۲۷۵ نفر عرب مسیحی بودند. | ## بخش 3: یافا | در سرشماری قومیت بریتانیایی، یافا با جمعیت کل ۴۷٬۷۹۹ (که محدوده شهری آن شامل تل آویو نیز می‌شد) بعد از بیت المقدس با جمعیت ۶۲٬۵۸۷ نفر، دومین شهر پرجمعیت فلسطین بود. از این جمعیت، ۲۰٬۶۹۹ نفر عرب مسلمان،‌ ۶٬۸۵۰ نفر عرب مسیحی، و ۲۰٬۱۵۲ نفر یهودی بودند. در عین حال، در سال‌های پیش رو، در اراضی حومه شهر و در «قضاء یافا»،‌ در سال ۱۹۲۱ شهرک زراعی یهودی‌نشین رمات گان در شمال‌شرق، در سال ۱۹۲۲ شهرک یهودی‌نشین گیواتائیم در شمال‌شرق، در سال ۱۹۲۴ شهرک یهودی‌نشین حسیدی بنی براک در شمال‌شرق در سال ۱۹۲۶ شهرک یهودی‌نشین بت یام در جنوب،‌ و در سال ۱۹۳۶ شهرک یهودی‌نشین خولون در جنوب‌شرق یافا تاسیس شدند. در آن واحد، رابطه بین اعراب و یهودیان، تل آویو و یافا، در طول قرن ۱۹۲۰ مسالمت‌آمیز بود. خانواده‌های یهودی که توان مالی زندگی در تل آویو را نداشتند در یافا، منجمله در محله منشیه زندگی می‌کردند. این شورش‌ها در میان فلسطینی‌ها به عنوان «ثورة البراق» که اشاره به دیوار براق، مهم‌ترین مکان مقدس یهودیت، و همین‌طور مکانی مقدس برای مسلمین که معتقدند پیامبر اسلام مرکب خود را در شب معراج به آن بست. این مکان تا پیش از برای قرن‌ها بخشی از وقف مسلمین که مالکیت و اداره امور مسجد الاقصی را به عهده داشت بود. تحت نظر وقف، رسم بر این بود که یهودیان به کوچه در امتداد دیوار ارتباط آزاد و کامل داشته باشند. از سال ۱۹۲۵ به این سو، قومیت بریتانیا، رسم دوران عثمانی مبنی بر نیاوردن صندلی و نیمکت را به‌طور قانونی اعمال کرده، و ورود صندلی و نیمکت به محل دیوار را به‌طور کامل ممنوع کرد. به دلیل جو سیاسی متشنج جامعه فلسطین، و ترس و اضطراب از پروژه صهیونیسم، فلسطینی‌ها به هرگونه تغییر کوچکی در این محل جنجال آمیز با دید نگرانی نگاه می‌کردند، نگرانی از این‌که چنین تغییری در قالب «پروژه صهیونیسم»، قدم اول به‌سور به دست گرفتن این منطقه از دست «وقف» و تبدیل محل به کنیسه باشد. سرانجام، در تاریخ ۱۵ اوت ۱۹۲۹، حدود سه هزار یهودی راست‌گرای مذهبی، با پرچمهای «ملی یهودی» (مشابه پرچم اسرائیل امروزی) به محل دیوار رفته، شعارهایی مثل «دیوار مال ماست» سر داده و سرود خواندند. متظاهرین فلسطینی در یافا با تیراندازی هوایی پلس متفرق شدند و اتفاق خاصی در این شهر نیافتاد. مرکز اتفاقات در شهر بیت المقدس، و همین‌طور شهرهای خلیل و صفد بود، که شاهد حمله انبوهی فلسطینی خشمگین به محلات یهودیان در این شهرها و انجام خشونت و کشتاری بی سابقه بودند. در واکنش به خونریزیها در خلیل، در یافا، انبوهی یهودی خشمگین به محلات عرب‌نشین شهر حمله کرده، و چندین نفر از اعضای خانواده «عبدالشانی عون»، از امامان یکی از مساجد شهر را به قتل رساندند. در همین سال ۱۹۲۹ و در طول این اتفاقات بود که یافا و جراید آن نقشی مهم در به وجود آمدن پرچمی برای نمایندگی از ملت فلسطین داشتند. از نقاط مشترک این پیشنهاد‌ها، چهار رنگ سبز،‌سفید، قرمز، و سیاه پرچم قیام علیه عثمانی، ترکیب هلال ماه و صلیب به نشانه اتحاد و هویت واحد فلسطینی مسلمان و مسیحی، و در بعضی پیشنهاد‌ها استفاده از رنگ نارنجی به نمایندگی از پرتقالهای مشهور یافا بود. دهه ۱۹۳۰ و قیام ۱۹۳۶-۱۹۳۹ فلسطین حکومت قیّم بریتانیا در سال ۱۹۳۱ سرشماری دیگری در فلسطین انجام داد. با این وجود، در این سرشماری، از بین تمامی شهر‌های فلسطین، شهر یافا دارای بیشترین جمعیت عرب فلسطینی بود. بعد از چندین سال بن‌بست سیاسی در فلسطین، و بی نتیجه ماندن مذاکرات و تعاملات در به ثمر رساندن خواست استقلال اعراب فلسطین، روز به روز وضعیت در فلسطین و یافا متشنج‌تر و خشن‌تر شد. در روز بعد، ۱۷ آوریل ۱۹۳۶، تشیع جنازه «اسرائیل خازان» در تل آویو برگزار شد، در در آن چندین هزار نفر شرکت داشتند، و مشارکت‌کننده‌ها اقدام به ضرب و شتم اعراب در محل و تخریب املاک آنها کردند.Bar-On, Mordechai (2004). دو روز بعد، در تاریخ ۱۹ آوریل ۱۹۳۶، در یافا با پخش شایعه این‌که اعراب زیادی در درگیری‌ها کشته‌شده‌اند، انبوهی از جمعیت فلسطینی عرب خشمگین به تظاهرات پرداخت، که بعد از مدتی افراد حاضر در این تظاهرات خشن شده و اقدام به شورش و چاقو زدن به یهودیان در محل کردند، که در طول آن ۹ یهودی و ۲ عرب (توسط پلیس) کشته شدند. 316–317 در واکنش به این اعتصاب گسترده، قوای بریتانیایی مجبور به آوردن قوای استعماری خود از مالت و مصر شدند. حدود یک ماه بعد، در ماه مه ۱۹۳۶، اتصال یافا به خدمات شهری مثل آب و برق قطع شده بود، مسیرهای ورودی به شهر قدیمی یافا مسدود شده بود، و به منظور سخت کردن رفت و آمد خودروهای نفربر بریتانیایی، خیابانهای شهر پر بود از قطعات شیشه و میخ. در ماه ژوئن، هواپیماهای جنگی بریتانیا بر روی شهر اعلامیه‌های عربی ریختند که به شهروندان گفته بود بلافاصله شهر را تخلیه کنند. روز بعد، درحالی که کشته‌های جنگی بریتانیا راه‌های خروج شهر را با بمباران مسدود کرده بودند، حدود ۱۵۰۰ نفر از قوای انگلیسی وارد یافا شدند و فاز دوم تخریب شهر، که انفجار خانه‌هایی در یک مسیر عمود، در امتداد شمالی-جنوبی بود را آغاز کردند. مقامات دولت قومیت انگلیسی ادعا کردند که این اقدامات نظامی بخشی از برنامه «زیباسازی» شهر قدیم بود. فاز اول قیام فلسطین، فاز اعتصابات سراسری، سرانجام در ۱۱ اکتبر ۱۹۳۶، با کشتار حدود ۱۰۰۰ نفر عرب فلسطینی، سرانجام با سیاست‌ورزی بریتانیا و گفت‌و‌گوهای آنها با متحدان خویش در ممالک عرب همسایه مبنی بر فشار گذاشتن بر رهبری سیاسی قیام فلسطین، به اتمام رسید. در این یک سال همگی منتظر اعلام گزارش نهایی کمیسیون پیل، کمیسیون ویژه انگلیسی که برای مطالعه وضعیت سیاسی اجتماعی که منجر به قیام شد، و ارائه پیشنهادهای رسمی برای آینده فلسطین به طرفین تشکیل شده بود. کمیسیون پیل در نهایت در ژوییه ۱۹۳۷، پیشنهاد تقسیم فلسطین به دو دولت عرب و یهودی، و کوچک شدن منطقه تحت قومیت بریتانیا به یافا، بیت المقدس، اراضی بین این دو شهر، جاده‌ها و خطوط ریلی متصل کننده این دو شهر. دولت عرب پیشنهادی قرار بود با دولت فرااردن متحد شود، و دولت یهودی پیشنهادی قرار بود شامل ساحل فلسطین کل بین بت یام-یافا و مرز لبنان و همینطور کل شمال فلسطین شود. 102–104 به نقل از تاریخ‌دان اسرائیلی «بنی موریس»، بن گوریون از شمول طرح پاک‌سازی قومی در نتیجه کمیسیون ابراز خشنودی کرد، چرا که او پاکسازی قومی را زیربنای مهم در «تثبیت ملی [ملت اسرائیل] در وطن آزاد» می‌دید.رهبران عرب فلسطینی، طبعا این طرح را رد کردند. از دلایل احساس تحقیر کردن فلسطینی‌ها در رویارویی با این پیشنهاد، و رد آن در این طرح، در حالی که دولت یهودی قرار بود استقلال کامل داشته‌باشد، در حالی که پیشنهاد پیل به جای تشکیل دولت مستقل فلسطینی، قصد دادن مناطق عرب کشور به حاکمیت فرااردن را داشت. در نتیجه،‌ حدود چند ماه بعد‌تر، از ۲۶ ماه سپتامبر ۱۹۳۷، قیام و خشونت‌ها از دوباره در سراسر فلسطین آغاز شد. در واکنش به قیام مسلحانه اعراب فلسطین،‌ میلیشیاهای رادیکال صهیونیستی ایرگون دست به انجام عملیات‌های تروریستی متعدد علیه غیرنظامیان و اتوبوس‌های عرب فلسطینی زد. یافا نیز در تاریخ ۲۶ اوت ۱۹۳۸، قربانی یک عملیات پرتلفات ایرگون در بازار سبزی‌فروشهای شهر بود. این عملیات‌ها توسط «آژانس یهودی» (شاخه اجرایی «دولت-در-دولت» خودمختار صهیونیستی در شهرک‌های یهودی فلسطین به رهبری بن گوریون) محکوم شد. از جمله تاثیرات مهم قیام سراسری ۱۹۳۶-۱۹۳۹ فلسطین، جدایی کامل اقتصادی جامعه‌های عرب و یهودی فلسطین بود، منجمله ساخت بندری جدید در ساحل دریای مدیترانه در تل آویو برای اتمام دادن به وابستگی شهرک‌های یهودی بر بندر یافا برای ارتباط با دنیای خارج. با موفقیت بریتانیا، با همکاری قوای «آژانس یهودی»، در سرکوب قیام فلسطینی‌ها در سال ۱۹۳۹ و شروع جنگ جهانی دوم در همین سال، تحولات سیاسی فلسطین، در تاثیر از این جو جهانی، موقتا متوقف شد. بر طبق این سرشماری جمعیت قضاء‌ یافا (معادل استان)، با افزایش دو برابری نسبت به ۱۹۳۱، به ۲۸۹٬۸۴۱ نفر رسیده بود که از بین، ۱۹۹٬۳۶۵ نفر یهودی، و ۹۰٬۴۷۶ نفر غیر یهودی بودند. این سرشماری برخلاف سرشماری‌های قبلی، اعراب را به مسلمان/مسیحی تقسیم نکرد، حتی از آنها هم نامی بجز «غیر-یهودی» نبرد. با وجود این‌که در سالهای پیش از این سرشماری، منطقه شاهد درگیریهای مرتبط با قیام سراسری فلسطینی بود، جمعیت یهودیان افزایش ۳ برابری نسبت به ۱۹۳۱ داشته. دلیل افزایش سریع نرخ مهاجرت یهودیان از اروپا بعد،‌ روی کار آمدن آلمان نازی بود و تثبیت این حکومتی که ایدئولوژی آن شامل تفکرات نفرت‌انگیز علیه یهودیان بود. جمعیت شهر یافا در این سال، ۷۱٬۰۰۰ نفر شمرده شد، که از این بین، ۵۵٬۰۰۰ نفر غیر یهودی (عرب فلسطینی)، و ۱۶٬۰۰۰ نفر یهودی بودند. شهر همسایه تل آویو، پرجمعیت‌تری شهر فلسطین در این دوران، دارای جمعیت ۱۴۰٬۰۰۰ نفر، همگی یهودی. یافا بعد از تل آویو، بیت المقدس با جمعیت ۱۲۵٬۰۰۰ نفر، و حیفا با جمعیت ۹۹٬۰۰۰ نفر چهارمین شهر پرجمعیت فلسطین بود. با این وجود، در این سرشماری، از بین تمامی شهر‌های فلسطین، شهر یاف دارای بیشترین جمعیت «غیر یهودی» بود. بر طبق این سرشماری جمعیت قضاء‌ یافا (معادل استان)، با افزایش ۳۰٪، به ۳۷۸٬۸۰۰ نفر رسیده بود که از بین، ۲۶۴٬۱۰۰ نفر یهودی، ۹۳٬۰۷۰ نفر از آنها عرب مسلمان، و ۱۶٬۳۰۰ نفر از آنها عرب مسیحی بودند (مجموعا ۱۰۹٬۳۷۳ نفر عرب فلسطینی). جمعیت شهر یافا در این سال، ۹۴٬۳۱۰ نفر شمرده شد، که از این بین، ۵۰،۸۸۰ نفر عرب مسلمان، ۱۵٬۴۰۰ نفر عرب مسیحی (مجموعا ۶۶٬۲۸۰ نفر عرب فلسطینی)، و ۲۸٬۰۰۰ نفر یهودی بودند. شهر همسایه تل آویو، پرجمعیت‌تری شهر فلسطین در این دوران، دارای جمعیت ۱۶۶٬۰۰۰ نفر، همگی یهودی. یافا بعد از تل آویو، بیت المقدس با جمعیت ۱۵۷٬۰۸۰ نفر، و حیفا با جمعیت ۱۳۸٬۳۰۰ نفر چهارمین شهر پرجمعیت فلسطین بود. مجموعاً تل آویو و یافا بزرگ‌ترین منطقهٔ شهری فلسطین در این سال را تشکیل می‌دادند. با این وجود، در این سرشماری، از بین تمامی شهر‌های فلسطین، شهر یافا دارای بیشترین جمعیت عرب فلسطینی بود. خطوط راه‌آهن اسرائیل، با سرویس حومه‌ای دائم، یافا را به مناطق مختلف کشور متصل می‌کند. ایستگاه قطار خولون-ولفسون واقع در بین مرز شهری یافا و خولون و در جنب مرکز پزشکی «ولفسون»، به شهر یافا خدمات‌رسانی می کند. خط عبوری از این ایستگاه، در جنوب به سمت اشکلون و بئرشبع و در شمال به سمت ایستگاه‌های داخل شهر تل آویو، ایستگاه بنی براک، پتخ تیکوا،‌ روش هاعین، رعانانا، و هرتزلیا می رود. خطوط اتوبوس متعددی شهر یافا را به سایر نقاط تل آویو، به شهرهای همسایه، خولون و بت یام و به ایستگاه قطار خولون-ولفسون متصل می کنند. در قالب طرح متروی تل آویو، در حال حاضر، خط قطار سبک شهری «قرمز» در شهر تل آویو و حومه آن در دست ساخت است. این خط از طول یافا از شمال به جنوب عبور خواهد کرد، و در یافا ۷ ایستگاه خواهد داشت، منجمله یک ایستگاه در نزدیکی ایستگاه راه آهن تاریخی یافا، و یک ایستگاه در نزدیکی ورزشگاه بلومفیلد. این خط، یافا را به بت یام در جنوب، و به مرکز شهر تل آویو، و رمت گن، بنی براک و پتخ تیکوا در شمال متصل خواهد کرد. از پروژه‌های دیگر متروی تل آویو در شهر یافا، خط M2 مترو می باشد که قرار است از ایستگاه قطار خولون-ولفسون در شرق شهر یافا،‌ به شمال و به سوی شهرهای گیواتائیم و پتخ تیکوا برود. اول اتوبان آیالون (جاده شماره ۲۰) می‌باشد که در یک مسیر شمال-جنوب در شرق شهر یافا، یافا را به تل آویو در شمال و خولون، بت یام و ریشون لتسیون متصل می کند. برای قرن‌ها، در دورانی که یافا و بندر آن نقش دروازه ورودی فلسطین را ایفا می‌کردند، این جاده بخش مهمی از جاده ارتباط دهنده یافا و بندر آن به شهرهای رمله، بیت المقدس، و بیت اللحم بوده است. پس اعلام موجودیت دولت اسرائیل و جنگ ۱۹۴۸ و تصرف نقطه استراتژیک لطرون توسط قوای اردن که منجر به مسدود شدن جاده تاریخی به سمت بیت المقدس شد، امتداد این جاده تا شهرک بیت شمش به اسرائیل اجازه دور زدن لطرون و دسترسی به بیت المقدس غربی را داد. مسدودیت لطرون بعد از جنگ شش‌روزه و اشغال کامل کرانه غربی توسط اسرائیل برطرف شد، و از آن سال به بعد، با وجود جاده موازی «شماره یک» که تل آویو را مستقیم به فرودگاه بین‌المللی، لطرون، و بیت المقدس متصل می کند، از اهمیت ملی این جاده تاریخی کاسته شد. فاصله یافا تا فرودگاه بین‌المللی، که امروزه به عبارتی نقش دروازه ورودی به کشور را دارد، حدود ۱۸ کیلومتر است. دسترسی به فرودگاه از طریق اتوبان تل آویو-بیت المقدس (جاده شماره ۱) امکان پذیر است. بلکه شهرداری «تل آویو-یافا» نتایج یافا و سایر مناطق تحت مدیریت خویش را جداگانه منتشر می‌کند. نتایج یافا، تحت عنوان «منطقه هفتم شهرداری» از مناطق نه‌گانه، هربار منتشر می‌شود. ۲۰۲۱ جمعیت یهودی شهر کرمیئیل، در انتخابات سراسری از جناح‌های متفاوت سیاسی حمایت می کنند، که در قیاس با نتایج ملی، گرایش‌های مرکزگرایانه و چپ‌گرایانه آنها بیشتر است. جای دارد که اشاره شود که مثل سایر نقاط کشور، اعراب فلسطینی شهروند اسرائیل نرخ مشارکت به مراتب کمتری نسبت به یهودیان دارند. در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۲۱، نتایج انتخابات در شهر یافا به صورت زیر بود:الگوی رای دادن در شهر تل آویو-یافا در انتخابات کنست ۲۴ا(۲۳ مارس ۲۰۲۱) (به زبان عبری) § (2021). حزب لیکود: ۲۲٪، به رهبری نتانیاهو ائتلاف فهرست مشترک: ۱۴٪، به رهبری ایمن عوده و احمد طیبی، ائتلاف چهار حزب عموماً چپ‌گرای عرب فلسطینی حزب حزب کار اسرائیل: ۱۲٪، حزب سوسیال-صهیونیستی حزب میرتس: ۱۱٪، حزب سوسیالیست اسرائیلی فعال در مخالفت با تبعیض قومی علیه اقلیت عرب-فلسطینی حزب یش عتید: ۱۱٪، به رهبری یائیر لپید، حزب میانه اسرائیلی، که یکی از دو ارکان حکومت ائتلافی فعلی را تشکیل می‌دهد حزب شاس: ۷٪، حزب سنت‌گرای مذهبی که قصد نمایندگی یهودیان سفاردی حریدی را دارد ائتلاف فهرست متحد عربی: ۵٪، به رهبری منصور عباس، حزب محافظه کار اسلامی فلسطینی، در در حال حاضر در ائتلاف بنت-لاپید حضور دارد حزب آبی و سفید:‌ ۵٪، حزب میانه اسرائیلی به رهبری بنی گانتس، عضو کابینه و وزیر دفاع اسرائیل حزب اسرائیل خانه ما: ۴٪، به رهبری آویگدور لیبرمن، حزب راستگرای سکولار صهیونیستی که قصد نمایندگی از خواستهای روس-تبارهای اسرائیلی را دارد حزب یامینا: ۳٪، به رهبری نفتالی بنت و نائب رهبری آیلت شاکد، که یکی از دو ارکان حکومت ائتلافی فعلی را تشکیل می‌دهد. حزب امید جدید (تیکوا خدشا): ۳٪، حزب راستگرای اسرائیلی مشکل از نمایندگان حزب لیکود که از رهبری نتانیاهو به سر آمده بودند و از این حزب جدا شدند. این حزب از حزب یامینا حمایت می‌کند ساختمان‌های تاریخی و دیدنی بازار عتیق یافا بازار عتیقه فروشی یافا از بازار های دیدنی شهر یافا در نزدیکی میدان برج ساعت می‌باشد.تصاویر رنگارنگ و تماشایی از بازار عتیقه یافو ، TehTel این بازار در دوران عثمانی‌ها محل محبوبی نزد زائرینی که از طریق دریا به فلسطین می‌آمدند بوده. در طول قومیت بریتانیا بر فلسطین، بازار شکل امروزی خود به عنوان محل خرید و فروش اجناس عتیقه و دست دوم تبدیل شد. در سال ۲۰۱۸، مجله تایم اوت، این محله را به عنوان یکی از ۵۰ محله «باحال» دنیا توصیف کرد. فلسطینی‌های ساکن یافا به میدان اطراف برج با نام «ساحة الشهداء»، در یاد قربانیان جنگ ۱۹۴۸ در یافا نیز اشاره می‌کنند. از جمله اماکن اطراف میدان برج ساعت، مسجد المحمودیه، ساختمان تاریخی «سرایا»، و همین‌طور بازار عتیقه و دست‌دوم فروشی یافا هستند. سابقا، پیش از جنگ ۱۹۴۸، این محل، ایستگاه اتوبوس‌ها، تاکسی‌ها، و کالسکه‌های محلی و منطقه‌ای نیز بود. این برج، به همراه ۶ برج مشابه دیگر در نقاط دیگر فلسطین به مناسبت ۲۵امین سالگرد سلطنت سلطان عبدالحمید دوم عثمانی ساخته شد. پس از جنگ ۱۹۴۸، این برج رو به فراموشی و از کار افتادگی افتاد، تا که در نهایت، در سال ۱۹۶۵، توسط شهرداری تل آویو-یافا بازسازی شد. این ساختمان در سال جنگ ۱۹۴۸ این ساختمان، واقع در میدان برج ساعت، مرک اداری مقامات عثمانی، و همین‌طور مقامات شهرداری یافا بود. در طول دهه های حکومت قومیت بریتانیا،‌و مخصوصا بعد از نقل مکان کردن مقامات شهری یافا به ساختمان شهرداری جدید، این ساختمان همین‌طور به عنوان مرکز فعالیت سیاسی اعراب فلسطینی یافاوی نیز ایفای نقش می کرد. این ساختمان در سال ۱۸۹۷ میلادی ساخته شد و طول جنگ جنگ ۱۹۴۸، در حمله‌ای تروریستی در ۴ ژانویه ۱۹۴۸، این ساختمان را با بمب کامیونی تخریب کردند. کلیسای قدیس پطرس کلیسای قدیس پطرس، یکی از کلیساهای مهم فلسطین و دنیای مسیحیت می باشد. این کلیسا برای اولین بار در سال ۱۶۵۴، با کمک مالی لوئی نهم پادشاه فرانسه ساخته شد، و دو بار در طول عمر خویش تخریب و از نو ساخته شده. اعتقاد بعضی‌ها بر این است که وقتی که قدیس پطرس از یافا دیدن کرد و چند روز را در این شهر سپراند، او در محل این کلیسا اسکان داشت. به‌طور مثال کلیسای ارتدکس روسی معتقد است که قدیس پطرس در محلی در روستای ابوکبیر در حومه شرقی یافا ساکن بوده. در انجیل، اشاره‌ای به بازدید قدیس پطرس از یافا نیز شده است،‌ کتاب اعمال رسولان، فصل ۹، آیات ۳۶ تا ۴۳.Acts 9-36-43 مسجد بحر مسجد بحر همانطور از نامش پیداست، مسجدیست در ساحل دریای مدیترانه در یافا. این مسجد در سال ۱۶۷۵ میلادی تحت حاکمیت عثمانی،‌به دستور فرماندار سنجق (معادل استان) «غزه و یافا»،‌محمد رضوان پاشا ساخته شد. بعد از اشغال شهر پس از جنگ ۱۹۴۸، این مسجد از معدود ساختمان‌های مرتفعی است که توسط اسرائیل و شهرداری «تل آویو-یافا» تخریب نشده، و در نتیجه، امروزه، مناره بلند این مسجد از دوردست‌ها دیده می شود. بر اساس گزارش شهرداری «تل آویو-یافا» در سال ۱۹۶۲، پس از جنگ، این مسجد تعطیل بوده و به عنوان انباری استفاده می شده. این اقدام با اعتراض فلسطینی‌های مسلمان ساکن یافا مواجه شد، و در نتیجه از دهه ۱۹۶۰ به این سو، این مسجد بعد از وقفه‌ای، دوباره به عنوان مسجد مورد استفاده قرار می گیرد. مسجد محمودیه مسجد محمودیه، یا «مسجد بزرگ یافا»، بزرگترین مسجد موجود در شهر یافا و مسجد جامع این شهر می باشد. گفته شده است که این مسجد، بعد از مسجد الاقصیو حرم ابراهیمی درالخلیل، سومین مسجد بزرگ در فلسطین می باشد. این مسجد در عصر عثمانی در سال ۱۷۳۰ ساخته شد و در سال ۱۸۱۲، به شکل امروزی نوسازی شد. در جنب این مسجد در خیابان،‌‌ «سبیل سلیمان» (در معماری عثمانی، سبیل به چشمه‌ای دست‌ساز در کوچه خیابان‌های شهر اشاره دارد)، و در داخل مسجد، حیاطی بزرگی قرار دارد. مسجد سکسک ورزشگاه بلومفیلد ورزشگاه بلومفیلد، ورزشگاه اصلی فوتبال شهر تل آویو-یافا، ورزشگاه دو تیم فوتبال تل آویو، تیم‌های هاپوئل تل آویو و مکابی تل آویو، و همین‌طور هر از چندگاهی میزبان بازی‌های تیم ملی فوتبال اسرائیل است. تاریخ این ورزشگاه به دهه ۱۹۲۰، و «ورزشگاه البصه»، که در شهر یافا برای میزبانی از مسابقات تیم «الشباب العربی» این شهر ساخته شده بود، بر میگردد.⁨⁨Davar⁩ - ⁨דבר⁩, 26 November 1972 Link بلافاصله بعد از تصرف یافا و پاک‌سازی قومی آن، دولت اسرائیل استادیوم را مصادره کرده و به شهرداری تل آویو واگذار کرد. سندیکای «هستدروت»، نام استادیوم را به «استادیوم هاپوئل» (به معنای استادیوم کارگر) تغییر داد. در سال ۱۹۶۲، استادیوم البصه تخریب، و به جای آن، استادیوم ۲۲ هزار نفری جدیدی، با سرمایه اهدایی تجار کانادایی اهل مونترآل،‌ برنارد و لوویس بلومفیلد، ساخته شد. از سال ۲۰۰۰ تا به امروز، چندین بار ورزشگاه بازسازی شده و بر ظرفیت آن اضافه شده است. | ## جمع‌بندی | ایرانیان در یافا در دوران قاجار، یافا یکی از شهرهایی بوده است که حجاج ایرانی پس از سفر حج و برای زیارت اماکن اسلامی از آن عبور می کردند.