موضوع مقاله: مردم قزاق | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # مردم قزاق | مقدمه: قزاق‌ها علاوه بر قزاقستان در روسیه، ازبکستان، چین، قرقیزستان، ترکمنستان، ترکیه، ایران، فرانسه، آلمان، هلند، کانادا، آمریکا و افغانستان نیز زندگی می‌کنند. | ## بخش 1: مردم قزاق | جمعیت قزاق‌های ایران بیش از ۵٬۰۰۰ نفر است که در شهرهای گرگان، بندر ترکمن و گنبد کاووس زندگی می‌کنند. در زبان روسی قزاق‌ها را کازاخ می‌گویند که از لحاظ ریشه لغوی هیچ ارتباطی به کازاک/کُساک‌های اوکراینی (که نام خود به قوای قزاق دادند) ندارد. تاریخ، جوز و طوائف با وجود این‌که امروزه در جامعهٔ قزاقستان، در مراودتات حکومتی و تجارتی، طائفه‌گرایی نقش کمرنگ‌تری دارد، اما بر حسب سنت، مردم قزاق هنوز از همدیگر در مورد تعلق طائفه‌ای از هم می‌پرسند. هویت واحد ملی مردم قزاق، برای اولین بار پس از اتحاد طوائف مختلف ترک‌زبان کوچ‌نشین دامپرور در دشت قبچاق تحت لواء خانات قزاق در قرن ۱۵ میلادی به وجود آمد. در طول سال‌ها، با افزایش اختلافات سیاسی درونی در خانات قزاق، تضعیف حکومت واحد در پی جنگ‌های بین خانات قزاق و مغولان خانات جونغار در قرن ۱۷، و افزایش نفوذ استعماری روسیه تزای، تقسیم‌بندی‌های درونی مردم قزاق پررنگ‌تز شد. | ## بخش 2: مردم قزاق | واژهٔ «جوز» (به قزاقی: жүз، ءجوز) اشاره به سه تقسیمات ملت قزاق دارد، تقسیماتی که طوائف مختلف قزاق را شامل شده و تقریباً از نظر جغرافیایی با اراضی کشور قزاقستان امروزی یکی است. اما برخی محققان تاریخ‌شناس بر این باورند که این واژه از واژهٔ عربی «جزء» می‌آید. مردم قزاق متشکل از سه جوز زیر می‌باشند: جوز بزرگ : شامل اراضی در جنوب و جنوب‌شرق قزاقستان، شمال‌غرب چین سین‌کیانگ، و بخش‌هایی از ازبکستان جوز میانی : شامل شش طائفه، و در بر گیرندهٔ اراضی شمالی، مرکزی، و شرقی قزاقستان. جوز کوچک : شامل سه طائقه، و در بر گیرندهٔ غرب قزاقستان، منجمله سواحل شمال‌شرقی دریای خزر و بخشهایی از روسیه (استان اورنبورگ) در طول قرن‌های ۱۹ و ۲۰ میلادی، محققان تلاش‌های متعددی برای شناساییتعلق و مرزبندی بین طوائف مختلف هر جوز کرده‌اند، اما هر محققی به نتیجه‌ای متفاوت دست یافته است. جدول زیر نشان‌دهندهٔ موردقبول‌ترین لیست این طوائف می‌باشد: جوز بزرگ ساری‌اویسون (به قزاقی: сарыүйсін، ساریءۇیسین); چاپیراشتی (به قزاقی: шапырашты، شاپیراشتی); اوشاقتی (به قزاقی: ошақты، وشاقتی); ایستی (به قزاقی: ысты، یستی); آلبان (به قزاقی: албан، البان); سوآن (به قزاقی: суан، سۋان); دوغلات (به قزاقی: дулат، دۋلات); سیرگه‌لی (به قزاقی: сіргелі، سیرگه‌لی); قنگلی (به قزاقی: қаңлы، قاڭلی); جلایر (به قزاقی: жалайыр، جالاییر); سنچقی‌لی (به قزاقی: шанышқылы، شانیشقیلی). | ## بخش 3: مردم قزاق | جوز میانی آرغین (به قزاقی: арғын، ارعین); نایمان (به قزاقی: найман، نایمان); قبچاق (به قزاقی: қыпшақ، قیپشاق); قُنقرات (به قزاقی: қоңырат، قوڭیرات); کرئی (به قزاقی: керей، که‌ره‌ی); واق (به قزاقی: уақ، ۋاق). جوز کوچک بای‌اوغلی (به قزاقی: байұлы، بایۇلی); عالم‌اوغلی (به قزاقی: әлімұлы، ءالیمۇلی); جتی‌روق (به قزاقی: жетіру، جه‌تیرۋ). ژنتیک یکی از مطالعات ژنتیکی بر روی میتوکندری دی‌ان‌ای قزاق‌ها که نسب مادری را نشان می‌دهد، از شیوع هاپلوگروپ‌های رایج در اروپای غربی (۵۵٪) و اروپای شرقی (۴۱٪) در این مردم حکایت داشته و همچنین تنوع ژنتیکی بالایی در بین این مردم مشاهده شده است. بر اساس یک تحقیق دیگر بر روی میتوکندری دی‌ان‌ای بیش از ۶۴ درصد قزاق‌های به هاپلوگروپ‌های شایع در آسیا و ۳۵ درصد به هاپلوگروپ‌های شایع در اروپای غربی تعلق دارند. نسب U7 که در ایران و مدیترانه شرقی معمول است و نسب‌های آسیای شرقی هم در تعداد قابل توجهی از قزاق‌ها دیده شده است. | ## جمع‌بندی | تحقیق بر روی کروموزوم ایگرگ که نسب پدری مردان را نشان می‌دهد هم شیوع هاپلوگروپ‌هایی را نشان داده که در میان مغول‌ها هم شیوع دارند.