موضوع مقاله: سرزمین مادری (مجموعه تلویزیونی) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سرزمین مادری (مجموعه تلویزیونی) | مقدمه: سرزمین مادری با نام اولیه سرزمین کهن یک مجموعه تلویزیونی ایرانی به کارگردانی کمال تبریزی است که از ۲۰ مهر ۱۴۰۲ تا ۲۲ مرداد ۱۴۰۳ از شبکه سه سیما پخش شده است. | ## بخش 1: سرزمین مادری (مجموعه تلویزیونی) | این مجموعه تلویزیونی به رخدادهای تاریخی، سیاسی و اجتماعی ایران از زمان جنگ جهانی دوم تا وقوع انقلاب ۱۳۵۷ در بستر زندگی فردی به نام رهی اردکانی می‌پردازد. پخش این مجموعهٔ تلویزیونی ابتدا در ۳ بهمن ۱۳۹۲ آغاز شد و تا ۲۴ بهمن همان سال نیز ادامه داشت اما پس از مدتی به دلیل حواشی پیش‌آمده متوقف و پس از گذشت نزدیک به ده سال در ۲۰ مهر ۱۴۰۲ دوباره از سر گرفته شد.سریال سرزمین مادری بالاخره به تلویزیون رسید/پخش از شبکه سه خبرگزاری مهر ۲۰ مهر ۱۴۰۲ داستان این مجموعه به بررسی تاریخ سیاسی-اجتماعی ایران از سال ۱۳۲۰ تا پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران در بستر زندگی فردی به نام رهی می‌پردازد و در قالب سه فصل برای پخش آماده شده است. در فصل اول سریال، کودکی رهی که شخصیت اصلی سریال است به تصویر کشیده می‌شود که نقش او را علی شادمان بازی می‌کند. رهی پس از بمباران دهکده محل سکونت‌شان توسط نیروهای متفقین، از زیر آوار بیرون کشیده می‌شود. سال‌ها بعد او در یک خانواده توده‌ای بزرگ می‌شود، اما بر اثر ماجراهایی او به یک خانواده درباری سپرده می‌شود. اما این پایان ماجراهای او و اطرافیانش نیست.در فصل دوم دوران جوانی نقش شخصیت اصلی را شهاب حسینی بازی می‌کند. این فصل از سال ۱۳۳۸ تا۱۳۴۴ را شامل می‌شود که حوادث این دوران از قبیل انقلاب سفید، حادثه فیضیه قم و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ را نشان می‌دهد. در فصل سوم دوران میانسالی رهی که به سال‌های انقلاب سال۱۳۵۷ می‌رسد که نقش آن را آرش مجیدی بازی می‌کند. بازیگران بازیگرنقشتوضیحاتفصلعلی شادمانرهی اردکانی (بهادری کودکی رهی) پسر حمیدرضا و زهره۱شهاب حسینیجوانی۲آرش مجیدیمیانسالی۳امیرحسین آرمانحمیدرضا بهادری (ملا رضا)پدر واقعی رهی، همسر زهره، پسر اقدس الملوک، برادر محمودرضا و عبدالرضا۱مریم شیرازیزهره تفرشیمادر واقعی رهی، همسر حمیدرضا، دختر اوس حسین۱حسین محجوب حسین تفرشی (اوس حسین)پدر زهره، همسر منیر، پدربزرگ رهی۱٬۲٬۳فرشته صدرعرفاییننه منیرمادر زهره، همسر اوس حسین، مادربزرگ رهی۱٬۲بیتا فرهیاقدس‌الملوک بهادریمادربزرگ پدری رهی۱فرهاد قائمیانسرهنگ عبدالرضا بهادریعموی رهی۱٬۲سعید رادپیری۳هنگامه قاضیانیجمیلهزن عبدالرضا بهادری۱پریوش نظریهپیری۲٬۳پریا مردانیانشاپرک بهادریدختر عبدالرضا بهادری۱نیکی کریمیجوانی۲٬۳امیر آقاییجواد اردکانیپدرخوانده رهی همسر راضیه۱الهام حمیدیراضیهمادرخوانده رهی، همسر جواد اردکانی (جوانی)۱گلچهره سجادیهپیری۳محسن تنابندهمرتضیشوهر طاهره۱٬۲مهران رجبیپیری۳آشا محرابیطاهره تفرشی زن مرتضی، دختر اوس حسین۱٬۲٬۳ترلان پروانهزیور تفرشیدختر اوس حسین۱لیلا زارع۲٬۳مهسا هاشمینجمه تفرشی۱شیوا بلوچی۲صالح میرزاآقاییسروان افشین ایادیشوهر شاپرک۲٬۳سالار سعیدی‌آشتیانیبهمن بهادریپسر عبدالرضا بهادری۱شهرام قائدیجوانی۲٬۳پوریا پوربهرامیامیر بهادریپسر عبدالرضا بهادری۱پژمان بازغیمحمودرضا بهادریعموی رهی، پدر نرگس، همسر سوسن۱٬۲سید مهرداد ضیاییپیری۳میترا حجارسوسن دباغیانهمسر اول محمودرضا بهادری، مادر نرگس، خواهر حاج مصطفی۱نیکی نصیریاننرگس بهادریدختر محمودرضا بهادری۱خاطره حاتمیجوانی۲٬۳باران زمانیعهدیه ایادیخواهر افشین ایادی، همسر دوم محمودرضا بهادری۲پرویز پورحسینیدکتر حکیم السلطنههمسایه رهی۱محمد زارعییحییهمکلاسی رهی۱جعفر دهقانرضاشاه (قسمت اول)ناصر آقابالا (ناصر قصاب)قصاب خانواده بهادری۱٬۲ثریا قاسمیبی‌بی صفیهدایه جواد اردکانی۱علیرضا جلیلیجوانی در کتابخانه۳حسن پورشیرازیمصطفی دباغیانبرادر سوسن۱٬۲٬۳علی عبدی‌نژادکریمپسر ناصر قصاب۱حسین سلیمانیموسیروزنامه فروش، دوست رهی۱علیرضا خمسهموسیونقاش، استاد رهی۱احمد حامدکامرانیهم حزبی جواد اردکانی۱محمدرضا مالکیموسویهمکار جواد اردکانی۱سهیل تاکییوسف وثوقکارمند روزنامه، دوست رهی۱مهدی صباغیمش باقرسرایدار خانه خانواده بهادری۱ساقی زینتیکوکب۱درشن آنندسینکسلمانکارگر هندوستانی خانه بهادری‌ها۱٬۲ریچی شاهپوریلنا۱بیژن افشارطاهریکارمند روزنامه ایران جوان ۱عیسی یوسفی‌پورقنبری (مسئول کلانتری)، روحانیمأمور کلانتری (فصل ۱)، روحانی (فصل ۲)۱٬۲آفاق میرقاسمیاشرف پهلویخواهر دوقلوی محمدرضا شاه۱رضا بنفشه‌خواهاوستا صفدردوست اوس حسین۱٬۲عزت‌الله رمضانی‌فراوستا غلام۱٬۲حسین محب‌اهری اوستا قادر۱٬۲رضا مولاییعلیرضادوست یوسف۱٬۲مرتضی کاظمیپرتویوکیل بهادری‌ها۱نادر فلاحهاشمصاحبخانه یوسف وثوق۱محمد محسنینواب صفوینواب صفوی۱معصومه عبداللهیبی‌بی معصومه۱اکبر رحمتیعم اوغلیمغازه دار۱سیامک احصاییوکیل پرونده رهی۱محمدرضا فروتنسید حشمت عباییدوست رهی، روحانی، پسرعموی قاسم۲کوروش سلیمانیمیانسالی۳جواد عزتیقاسم عباییدوست رهی۲مهرداد ضیاییاکبر تفرشیپسر اوس حسین۲٬۳سهند جاهدیعلی تفرشی (پسر کوچک اوس حسین تفرشی)۲جمالپسر طاهره و مرتضی. برادر کمال۳رامین سیاردشتیباقرشوهر زیور۲٬۳بهرام ابراهیمیمحسن بزازانپدر وحیده، صاحب کار رهی۲مریم مقبلیمادر وحیده۲شبنم قلی‌خانیوحیده بزازانزن رهی۲کامران دهقاناحمدعلی بزازانبرادر وحیده۲بهادر ابراهیمیاحمدرضا بزازان۲محمدمتین حیدری‌نیااحمدجواد بزازان۲سعید نیک‌پورسرهنگ ابراهیم ازنافرمانده لجستیک۲مهدی صباغیرجبعلیسرباز وظیفه پاسگاه مرزی۲رئیس پاسگاه مرزی۳پدرام شریفی علی‌اصغر قم‌آبادیروحانی۲مهدی فقیهآقا قم آبادی۲رسول نقویجواددوست رهی۲روح‌الله حقگوی‌لسانعباس۲بابک حمیدیان۳بهرام کمیجانیکربلاییدوست رهی و حاج محسن، کاسب۲سیدمحسن نبویبازپرس ساواک۲امیر وطن‌زادگروهبان ارتش۲سیامک ادیبیعقوبهمبند رهی در زندان۲شبیر پرستارحمید عسگرزندانبان۲آتش تقی‌پورمامور ارتش و وکیل بازداشتی‌ها در دادگاه نظامیوکیل مصطفی دباغیان۲حسین مهریکمالپسر طاهره۳دانیال نوروشمهدیپسر زیور۳سالار سعیدی‌آشتیانیضیاپسر شاپرک۳ستایش دهقانسارادختر شاپرک۳ستایش مرادیزهرادختر زیور۳مجید سعیدیجمشید هزارساواکی۳حمیده مقدسیسردسته مسلحین توده‌ای۳عطیه غبیشاویمادر عباس۳لیلا برخورداریفلورهمسر دوم بهمن بهادری۳حسین سحرخیزسرلشکر پوریانرئیس ضداطلاعات ارتش۳فرزین محدثفرامرز گیلانینویسنده ای که کتابش به فروش نمی‌رود و مدام در دفتر انتشارات گریه می‌کند۳سیاوش چراغی‌پورمامور ساواکساواکی۳فرشید زارعی‌فردارتشبد گلشنی۳حسین عابدینیسرجوخه پاسگاه مرزی۳یدالله شادمانیتهرانیکتاب فروش مقابل دکان رهی۳خسرو خان محمدیکارمند و مسئول بایگانی دادگستری۱مجید علم بیگیخبرنگار و کارمند روزنامه ایران جوان۱بهروز قادریاستوار ارتش۲فرهاد شریفی۳محمود بیاتیزندانبان۲ حواشی اعتراضات به سریال در بخشی از دیالوگ این سریال چهره فرقه دموکرات آذربایجان (امیر آقایی) خطاب به خانواده بختیاری می‌گوید: "به چه چیز خودتان افتخار می‌کنید؟ می‌خواهید فردا سر کلاس برای بچه‌ها قصه اینکه بختیاری‌ها چطور بختیاری (اشاره به واژه بختیاری) شدند را بگویم؟" همچنین تصویر سردار اسعد بختیاری نیز برای تأکید بختیاری بودن، نمایش داده شد. با توجه به کنایه‌هایی که از قبل در جامعه دربارهٔ حضور انگلیسی‌ها در مناطق بختیاری‌نشین و رابطه دوستانه خان‌ها با آنان بوده است بسیاری منظور این دیالوگ اینگونه را برداشت کردند. از اعتراضاتی که در پی پخش سه قسمت نخست سریال سرزمین کهن انجام شد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: اعتراضات بختیاری‌ها در شهرهای اهواز، (پایگاه اطلاع‌رسانی اهواز نوین) الیگودرز، فریدن، (روزنامه کیهان) اصفهان، ایذه، مسجدسلیمان، فارسان، لردگان، پایگاه خبری سلام لردگان لالی و … اعتراض جمع کثیری از نمایندگان بختیاری مجلس شورای اسلامی (خبرگزاری مجلس شواری اسلامی، خانه ملت) اعتراض برخی از ائمه جمعه از جمله امینی امام جمعه مسجدسلیمان (خوز نیوز) و حیدری امام جمعه اهواز اعتراض محسن رضایی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام به رئیس صدا و سیما. اسماعیل جلیلی نماینده مسجدسلیمان در مجلس، در پی پخش «سرزمین کهن»، اقدام صدا و سیما در تحریف تاریخ بختیاری را غیرحرفه‌ای، اختلاف افکنانه و دشمن شاد کن دانست و خواستار توقف این سریال تا زمان اصلاح آن شد. محسن رضایی در گفتگوی زنده شبکه دو در واکنش به پخش سریال به تمجید از سردار اسعد بختیاری و شیر علی‌مردان بختیاری (علی‌مردان‌خان بختیاری) پرداخت. در پی انعکاس اعتراضات طوایف لر بختیاری به پخش سریال سرزمین کهن، سایت آژانس خبری بختیاری (ایبنانیوز) که نقش اساسی در اطلاع‌رسانی در جنبه‌های گوناگون خبری به مردم بختیاری داشت نیز فیلتر شد. واکنش نمایندگان مجلس ۶۰ نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی با توجه به تذکر قبلی به رئیس صدا و سیما، و بی‌توجهی در حذف دیالوگ‌های مشکل دار، دستور توبیخ و برخورد جدی ضرغامی به مسئول مربوطِ را در جلسه معاونین صادر کردند. | ## بخش 2: سرزمین مادری (مجموعه تلویزیونی) | (باشگاه روزنامه‌نگاران مسجد سلیمان) مهم‌ترین نمایندگان منتقد به سریال «سرزمین کهن» عبارتند از: محمدتقی توکلی نماینده الیگودرز (لرستان) سیدشکرخدا موسوی نماینده اهواز(قطره) (خوزستان). اسماعیل جلیلی نماینده شهرستان‌های مسجدسلیمان، لالی، اندیکا و هفتکل (اندیکا نیوز) (پایگاه خبری بانکداری الکترونیک) (آنی نیوز) (خوزستان). مجید جلیل سرقلعه نماینده شهرستان لردگان (پایگاه خبری تحلیلی راک نیوز) (چهارمحال و بختیاری). سیدمحمد سادات ابراهیمی نماینده مردم شوشتر در مجلس شورای اسلامی (نامه نیوز) (خبرگزاری فارس) (تدبیر) (خوزستان). دکتر حمیدرضا عزیزی فارسانی نماینده شهرستان فارسان، اردل و کوهرنگ (خبرگزاری جمهوری اسلامی) (چهارمحال و بختیاری). تذکرات کتبی آن‌ها به جهت اهانت به مردم بختیاری با سازنده سریال و نیز تذکرات به ریاست سازمان صدا و سیما، شورای نظارت بر صدا و سیما و نیز وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در صحن علنی مجلس توسط ضرغام صادقی عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی قرائت گردید. عذرخواهی صدا و سیما سرانجام با ادامه اعتراضات در شهرهای الیگودرز، دورود، ایذه، اهواز، لردگان، اصفهان در تاریخ ۲۶ بهمن ۹۲ عزت‌الله ضرغامی در نامه‌ای رسمی به معاون سیما تذکر و از لرهای بختیاری دلجویی نمود و از رنجش ایجاد شده به خدا پناه برد. باید اطلاع‌رسانی تصویری (تیزر) در مورد شخصیت قهرمان سریال که یک بختیاری اصیل است در دستور کار شبکه قرار گیرد.» این در حالیست که پیش از این ضرغامی و عوامل فیلم از جمله کمال تبریزی کارگردان مدعی شده بودند، استفاده از نام خانوادگی بختیاری را تنها یک اتفاق تصادفیست که ربطی به قوم بختیاری ندارد. اما هرگز توضیح نداد چرا هنگامی که چهره توده‌ای سریال به بختیاری‌ها توهین می‌کرد قاب عکس سردار اسعد بختیاری نشان داده می‌شد. محمودرضا تخشید مدیر گروه فیلم و سریال شبکه سه، محمد مسعود تهیه‌کننده سریال، کمال تبریزی کارگردان سریال و عباس سلیمی نمین مشاور تاریخی پروژه در نامه‌ای رسمی خطاب به دارابی معاون سیما از مردم بختیاری عذرخواهی کردند. همچنین عبدالرضا رحمانی فضلی وزیر کشور ضمن تأیید اعتراضات مردمی در شهرهای مختلف ایران تأکید کرد سریال مورد بررسی و بازبینی قرار می‌گیرد و در صورت نیاز به توقفِ یک یا دو هفته‌ای، این کار باید انجام شود. صدا و سیما پخش این سریال را متوقف و ادامه پخش آن را منوط به انجام تحقیقات و تحقق دستورهاِ پیشینِ عزت‌الله ضرغامی اعلام کرد. محمدحسین صفارهرندی وزیر ارشادِ احمدی‌نژاد مدعی شد در این سریال توهین به قومیتهای ایرانی وجود ندارد. در جلسه‌ای با حضور نمایندگان مجلس از جمله مجید جلیل سرقلعه، محمدتقی توکلی ،عباس پاپی‌زاده و اسماعیل جلیلی عزت‌الله ضرغامی ضمن عذر خواهی بر توقف پخش سریال تأکید کرد. 'امیر آقایی بازیگر در نامه‌ای ضمن عدم عذر خواهی، به بختیاری‌ها برای اینکه برایش شاخه گلی نفرستادند انتقاد کرد. رمضانعلی موسوی قائم مقام صدا و سیما برخلاف ادعای سازندگان اهانت به قوم بختیاری را رسماً پذیرفت و ضمن عذرخواهی بر غافل ماندن این سازمان از تاریخ بختیاری تأکید کرد. عزت اله ضرغامی بدون همراه و تشریفات سرزده به مسجد سلیمان رفته و در مسجد جامع این شهر از بختیاری‌ها عذر خواهی کرد. | ## بخش 3: سرزمین مادری (مجموعه تلویزیونی) | طرح خواسته‌های مردم در جلسه هم‌اندیشی قائم مقام رئیس سازمان صداوسیما، قائم مقام معاونت استان‌ها و مدیر شبکه سه با مدیران چهارمحال و بختیاری و برخی اندیشمندان قوم بختیاری، قائم مقام رئیس سازمان صدا وسیما سید رمضانعلی موسوی از مردم بختیاری عذر خواهی کرد و عذرخواهی آقای ضرغامی را نیز اعلام کرد. ایشان افزود که اعتراضات بختیاری‌ها در واقع اعتراض مخاطبان به عملکرد صداوسیما که از خودشان است، بود تا این ارگان دیگر چنین اشتباهاتی را مرتکب نشود. همچنین در نشست مشترک مسئولان صدا و سیما با جمعی از فعالان فرهنگی بختیاری در استان خوزستان، ماشاءالله براتی دکتر نورالله مرادی نوروزی دکتر عزت‌الله عبداللهی نوروزی مهندس ایوب نوروزی عسکری، محقق تاریخ و فرهنگ بختیاری پیشنهاد داد به مناسبت‌هایی مانند سال روز پیروزی مشروطیت خواهان در برابر استبداد صغیر، صداو سیما با دعوت از کارشناسان تاریخ و فرهنگ بختیاری به بررسی جایگاه و نقش بختیاری‌ها و سایر مجاهدان مشروطه طلب بپردازد. اعتراض کمال تبریزی کمال تبریزی، کارگردان سریال، در زمان پخش این مجموعه در صفحه مجازی خود به طرح برخی مشکلات سریال (از جمله سانسورها، موسیقی متن و صداگذاری و میکس) پرداخت و به عدم رفع این نواقص اعتراض کرد. در رسانه‌های اجتماعی در بهمن ۱۴۰۲ بخش‌هایی از سریال که حمله نظامیان به حوزه علمیه در سال‌های پیش از انقلاب ۵۷ را نمایش می‌داد در شبکه‌های اجتماعی به‌صورت گسترده دست‌به‌دست شد و مورد واکنش‌های عمدتاً استقبال‌آمیز قرار گرفت. تولید کار فیلم‌برداری فصل یکم این مجموعه تلویزیونی از آذر ۱۳۸۷ در شهرک سینمایی غزالی آغاز شد و در خرداد ۱۳۸۹ مراحل فصل نخست این اثر به پایان رسید. این فصل سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ را شامل می‌شود و حوادث این دوران از قبیل موقعیت ایران در جنگ جهانی دوم، ملی شدن صنعت نفت و سایر حوادث را تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ نشان می‌دهد. علی شادمان در مدت زمان بازی در این فصل، با تزریق آمپول ضد رشد، قد خود را ثابت و چهره کودکی خود را بدون تغییر نگه داشت. این فصل نیز از سال ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۴ را شامل می‌شود که حوادث این دوران را از قبیل انقلاب سفید و حادثه فیضیه قم و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ را نشان می‌دهد. ساخت فصل سوم و آخر مجموعه نیز به خاطر پخش ۴ قسمت ابتدایی و حواشی ایجاد شده آن با تأخیر ۲ ساله مواجه شد، اما سرانجام پیش‌تولید سریال از مرداد ۱۳۹۴ آغاز و فیلم‌برداری فصل سوم در اسفند ۱۳۹۴ آغاز شد و در تیر ۱۳۹۶ پایان یافت. این فصل هم از ۳۰ فروردین ۱۳۵۴ تا ۳۱ شهریور ۱۳۵۹(مصادف با شروع جنگ ایران و عراق) را نشان می‌دهد. بازخوردها پخش بنابر زمان‌بندی اعلام‌شده، قرار بود این مجموعه تلویزیونی از ۵ دی ۱۳۹۲ روی آنتن برود، اما پخش آن به دلیل بازنگری در پوشش بازیگران زن و کمرنگ بودن نقش جریانات اسلامی در پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ ایران محقق نشد.پخش نشدن سریال ایرانی بخاطر نوع حجاب آخرین نیوز در نهایت با تأخیر نسبت به زمان اعلام شده قبلی پخش این مجموعه از ۳ بهمن ۱۳۹۲ با نام سرزمین کهن آغاز شد و تا ۲۴ بهمن همان سال نیز ادامه داشت، اما پس از پخش تنها ۴ قسمت، توهین و تحریف تاریخ لرهای بختیاری از آن برداشت شد، و موجی از اعتراضات در مناطق لرنشین، در استان‌های لرستان، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان و همچنین شخصیت‌های تأثیرگذار ایل بختیاری را در پی داشت. پس از این اعتراضات پخش ادامه قسمت‌های سرزمین کهن متوقف شد تا در فیلمنامه و برخی از صحنه‌ها، دیالوگ‌ها اصلاحات انجام شود که بر این اساس برخی از صحنه‌ها بار دیگر فیلم‌برداری شدند. پس از به پایان رسیدن کار تولید این اثر و اصلاحات انجام شده در آن تیزر مجموعه با نام جدید سرزمین مادری پخش شد و قرار بود از ۱۴ مهر ۱۳۹۶ روانه آنتن همین شود، اما این اتفاق رخ نداد، البته کمال تبریزی در اظهاراتی دلیل پخش نشدن را مشکلات فنی و آماده نبودن تیتراژ عنوان کرد و همچنین احتمال داد از ۲۱ مهر ۱۳۹۶ این مجموعه پخش شود که بازهم نشد و چند روز پس از موعد مقرری که برای پخش در نظرگرفته شده بود، توسط شورای علمی بازبینی متن نامه‌ای با ۱۰ بند منتشر و از سوی این شورا مؤکد شد که مجموعه سرزمین مادری هیچ وقت پخش نشود. با گذشت ۶ سال از این اتفاقات و در اوایل سال ۱۴۰۲ مهدی نقویان رئیس مرکز سیمافیلم از مرتفع شدن مشکلات مجموعه سرزمین مادری خبر داد و اعلام کرد که این مجموعه به‌زودی پخش خواهد شد. | ## جمع‌بندی | سرانجام پخش این مجموعه از ۵ مهر به شکل آنلاین در سایت تلوبیون که متعلق به صدا و سیما است آغاز شد.