موضوع مقاله: الف (نژاد افسانه‌ای) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # الف (نژاد افسانه‌ای) | مقدمه: الف‌ها به‌ویژه در اسطوره‌شناسی شمال ژرمنی حضور برجسته‌ای دارند و در آثار ایسلندی ادای منظوم و ادای منثور از آن‌ها یاد شده است. | ## بخش 1: الف (نژاد افسانه‌ای) | در فرهنگ‌های قرون وسطایی زبان‌های ژرمنی، الف‌ها به‌عنوان موجوداتی جادویی با زیبایی ماورایی شناخته می‌شدند که نسبت به انسان‌ها موضعی دوگانه داشتند؛ گاه یاری‌رسان بودند و گاه آسیب‌زننده.برای بحث در مورد صورت‌بندی قبلی این جمله، به مراجعه کنید. باورها دربارهٔ آن‌ها در زمان‌ها و مکان‌های مختلف تفاوت زیادی داشت و در هر دو فرهنگ پیشامسیحی و مسیحی رشد و گسترش یافت. واژهٔ "الف" در سراسر زبان‌های ژرمنی دیده می‌شود و به‌نظر می‌رسد که در اصل به معنای «موجود سفید» بوده باشد. با این حال، بازسازی مفهوم اولیهٔ الف‌ها بیشتر بر پایهٔ متونی است که توسط مسیحیان نوشته شده‌اند، مانند متون به زبان انگلیسی کهن و میانه، آلمانی قرون وسطی و نورس کهن. در این متون، الف‌ها به اشکال گوناگون با خدایان اساطیر نورس، با بیماری‌زایی، جادو، زیبایی و فریفتگی پیوند یافته‌اند. پس از دوران قرون وسطی، واژهٔ الف در زبان‌های ژرمنی کم‌کاربردتر شد و جای خود را به واژگانی چون Zwerg («کوتوله») در آلمانی، huldra («موجود پنهان») در زبان‌های شمال ژرمنی، و وام‌واژه‌هایی چون fairy («پری»، برگرفته از فرانسوی) داد. با این حال، باور به الف‌ها در دورهٔ مدرن آغازین همچنان ادامه یافت، به‌ویژه در اسکاتلند و اسکاندیناوی، جایی که الف‌ها به‌عنوان انسان‌هایی جادویی تصور می‌شدند که معمولاً به‌صورت نامرئی در کنار جوامع انسانی زندگی می‌کنند. همچنان باور بر این بود که آنان بیماری می‌آورند یا تهدیدهای جنسی به‌وجود می‌آورند. برای نمونه، چندین تصنیف از دوران مدرن آغازین در جزایر بریتانیا و اسکاندیناوی — که ریشه در قرون وسطی دارند — الف‌هایی را توصیف می‌کنند که می‌کوشند انسان‌ها را اغوا کرده یا بربایند. با گسترش شهرنشینی و صنعتی‌شدن در دوران مدرن، باور به الف‌ها به‌سرعت کاهش یافت، هرچند ایسلند همچنان تا حدی مدعی باور عامه به الف‌هاست. در این آثار، الف‌ها به‌عنوان موجوداتی ریزاندام و بازیگوش تصویر شدند؛ نمایشنامهٔ رویای شب نیمهٔ تابستان اثر ویلیام شکسپیر نقطهٔ عطف مهمی در شکل‌گیری این تصور بود. در قرن هجدهم، نویسندگان رمانتیک آلمانی از این تصور الهام گرفتند و واژهٔ elf را دوباره وارد زبان آلمانی کردند. الف‌های کریسمس پدیده‌ای نسبتاً نوظهورند که در اواخر قرن نوزدهم در ایالات متحده محبوبیت یافتند. تالکین وارد ژانر خیال‌پردازی حماسی شدند؛ آثاری که بار دیگر الف‌ها را به‌عنوان موجوداتی انسان‌نما و هم‌اندازهٔ انسان بازنمایی کردند. این واژه در گویش‌های گوناگون انگلیسی کهن به شکل‌های مختلفی ثبت شده، اما در دورهٔ انگلیسی میانه، این اشکال به‌تدریج به صورت elf همگرا شدند., pp. در دوران انگلیسی کهن، برای الف‌های مؤنث صورت‌های جداگانه‌ای به کار می‌رفت (مانند ælfen، که به‌احتمال از نیای ژرمنیِ *ɑlβ(i)innjō گرفته شده)، اما در دورهٔ انگلیسی میانه، واژهٔ elf به‌طور معمول شامل موجودات مؤنث نیز می‌شد., pp. همهٔ این واژگان ریشه در زبان نیاژرمنی دارند — زبانی که نیا و جد همهٔ زبان‌های ژرمنی شناخته‌شده است. صورت‌های بازسازی‌شدهٔ این واژه در نیاژرمنی به‌گونهٔ *ɑlβi-z و *ɑlβɑ-z ارائه شده‌اند., pp. همچنین این واژه با واژهٔ ژرمنی برای «قو» یعنی *albit- (مقایسه شود با واژهٔ álpt در زبان ایسلندی نو) مرتبط دانسته می‌شود. همهٔ این واژگان از ریشهٔ نیاهندواروپایی *h₂elbʰ- سرچشمه می‌گیرند و به‌نظر می‌رسد که مفهومی مشترک از «سفیدی» آن‌ها را به هم پیوند می‌دهد. از این رو، واژهٔ ژرمنی احتمالاً در اصل به معنای «سفید‌روی» بوده است، شاید به‌صورت کنایی یا محترمانه., pp. یاکوب گریم بر این باور بود که «سفیدی» دلالت‌های اخلاقیِ مثبت دارد و با اشاره به لیوس‌آلفار (ljósálfar) در نوشته‌های اسنوری استورلوسون، چنین نتیجه گرفت که الف‌ها ایزدگونه‌هایی وابسته به نور بوده‌اند., pp. برای مثال، هم‌ریشه‌های این واژه بیشتر به «سفیدی مات» اشاره دارند تا «درخشندگی»، و در متون اسکاندیناویاییِ قرون وسطی نیز سفیدی بیشتر با زیبایی (به‌ویژه زیبایی زنانه) پیوند دارد. از این رو، الریک هال پیشنهاد داده که الف‌ها شاید «مردمان سفید» خوانده می‌شدند زیرا سفیدی با زیبایی (به‌ویژه زیبایی زنانه) مرتبط بوده است., pp. ریشه‌شناسیِ کاملاً متفاوتی نیز توسط آدالبرت کون در سال ۱۸۵۵ پیشنهاد شده که بر پایهٔ آن، واژهٔ elf با واژهٔ ṛbhus — صنعتگران نیمه‌ایزدی در اسطوره‌شناسی هند — هم‌ریشه دانسته شده است., p. | ## بخش 2: الف (نژاد افسانه‌ای) | در این نظریه، واژهٔ *ɑlβi-z به معنای «ماهر، مبتکر، خلاق» است و می‌تواند با واژهٔ labor در لاتین (در معنای «کار خلاقانه») هم‌ریشه باشد. هرچند این نظریه گه‌گاه مطرح می‌شود، اما به‌طور گسترده مورد پذیرش قرار نگرفته است., pp. از این رو، شواهد انگلیسی قرون وسطی توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده و موضوع بحث‌های گسترده‌ای بوده‌اند. در انگلیسی کهن، الف‌ها بیشتر در متون پزشکی ذکر شده‌اند که نشان می‌دهد در آن زمان باور بر این بوده که الف‌ها می‌توانند انسان‌ها و دام‌ها را بیمار کنند — به‌ویژه با دردهای تیز درونی و اختلالات روانی. این سنت در سنت‌های بعدیِ زبان انگلیسی نیز ادامه یافت؛ چنان‌که الف‌ها در متون پزشکی انگلیسی میانه نیز حضور دارند., pp. باور به الف‌ها به‌عنوان عامل بیماری‌ها در اسکاتلند دورهٔ مدرن آغازین نیز همچنان رواج داشت، جایی که الف‌ها به‌عنوان انسان‌هایی با نیروهای فراطبیعی تصور می‌شدند که به‌صورت نامرئی در کنار مردمان روستایی زندگی می‌کردند., از همین رو، الف‌ها در محاکمه‌های جادوگری اسکاتلند در این دوران بارها ذکر شده‌اند: بسیاری از شاهدان در این دادگاه‌ها باور داشتند که الف‌ها به آن‌ها قدرت شفا داده‌اند، یا اینکه افرادی را می‌شناختند که انسان یا حیوانی را دیده‌اند که به دست الف‌ها بیمار شده‌اند., pp. تا سدهٔ چهاردهم میلادی، الف‌ها همچنین با عمل رازآمیز کیمیاگری نیز مرتبط شده بودند., pp. تیر الفی در یکی‌دو متن پزشکیِ انگلیسی کهن، چنین به‌نظر می‌رسد که الف‌ها ممکن است بیماری را با پرتابه‌هایی (موشک‌واره‌ها) ایجاد می‌کرده‌اند. در قرن بیستم، پژوهشگران اغلب بیماری‌هایی را که به الف‌ها نسبت داده می‌شد، با اصطلاح elf-shot («تیر الفی») نام‌گذاری می‌کردند؛ اما پژوهش‌هایی که از دههٔ ۱۹۹۰ به بعد انجام شد، نشان داد که شواهد قرون وسطایی دربارهٔ باور به اینکه الف‌ها با این شیوه بیماری می‌افکنده‌اند، بسیار اندک است. این اصطلاح الزاماً همیشه به پرتابه‌ای واقعی اشاره نداشته است؛ چرا که واژهٔ shot می‌توانسته به‌معنای «درد تیز» نیز باشد. در چند محاکمهٔ جادوگری، برخی افراد شهادت دادند که این پیکان‌ها در آیین‌های شفابخشی به‌کار می‌رفته‌اند، و گاه ادعا می‌شد که جادوگران — و شاید الف‌ها — از آن‌ها برای آسیب‌زدن به انسان‌ها و دام‌ها بهره می‌برده‌اند. اندازه، ظاهر، و جنسیت به‌سبب پیوند الف‌ها با بیماری، در قرن بیستم بیشتر پژوهشگران تصور می‌کردند که الف‌ها در سنت انگلوساکسون موجوداتی کوچک، نامرئی و اهریمنی بوده‌اند که با تیرهای خود بیماری می‌پراکندند. اما امروزه این تصویر نوعی سوءبرداشت شمرده می‌شود؛ زیرا آن نگاره در واقع، تصویر مرسومی از تیرهای خداوند و شیاطین مسیحی است. امروزه پژوهش‌های قرن بیست‌ویکم نشان می‌دهند که الف‌های انگلوساکسون — همچون الف‌های اسکاندیناوی یا موجودات افسانه‌ای ایرلندی موسوم به Aos Sí — به‌منزلهٔ انسان‌هایی ماورایی انگاشته می‌شدند.; . همچون واژه‌هایی که برای خدایان یا انسان‌ها به‌کار می‌رفت، واژهٔ elf در نام‌های شخصی نیز دیده می‌شود — برخلاف واژه‌هایی که برای هیولاها یا دیوان استفاده می‌شد. همان‌طور که واژهٔ álfar در نورس کهن با خدایان آسیر همراه است، در افسون پزشکی Wið færstice نیز واژهٔ elf با ēse همراه آمده؛ واژه‌ای که تا قرن دهم احتمالاً معنای روشنی نداشته، اما از لحاظ ریشه‌شناسی به خدایان مشرک اشاره داشته است. در انگلیسی کهن، واژهٔ جمع ylfe (که در بیوولف نیز آمده) از نظر دستوری یک قوم‌نام (ethnonym) است، یعنی واژه‌ای که برای اشاره به یک گروه قومی به‌کار می‌رود، و این نشان می‌دهد که الف‌ها به‌عنوان «مردمانی دیگرگون» در نظر گرفته می‌شدند.; افزون بر متون پزشکی، واژهٔ ælf و شکل مؤنث آن ælbinne در متون لغت‌نامه‌ای نیز برای برگردان واژه‌های لاتینِ مربوط به نیمف استفاده می‌شده است. این کاربرد با واژهٔ ælfscȳne («زیبا همچون الف») نیز هم‌راستا است — واژه‌ای که برای توصیف زیبایی اغواگرانهٔ قهرمانان زن کتاب مقدس، سارا و جودیت، به‌کار رفته است. در این دوره، آن‌ها با سنت عاشقانهٔ شوالیه‌ای و افسانه‌های مربوط به ملکهٔ پریان گره خوردند. حدود سدهٔ پانزدهم، نخستین شواهد از باوری پدیدار می‌شود که بر پایهٔ آن، الف‌ها ممکن است نوزادان انسان را بدزدند و به‌جای آنان نوزاد بدل بگذارند. کاهش استفاده از کلمه الف در پایان دوره قرون وسطی، کلمه الف به طور فزاینده‌ای توسط کلمه فرانسوی پری جایگزین می‌شد. به عنوان مثال می‌توان به داستان طنز جفری چاوسر به نام سر توپاس اشاره کرد، جایی که شخصیت اصلی داستان در جستجوی "ملکه الف" است که در "سرزمین پریان" ساکن است. برای مدت‌ها، دیدگاه‌ها دربارهٔ الف‌ها در اسطوره‌شناسی نورس کهن تحت‌تأثیر ادای منثور نوشتهٔ اسنوری استورلوسون قرار داشت. برای نمونه، اسنوری روایت می‌کند که چگونه svartálfar پس از آن‌که لوکی گیسوان بلند سیف، همسر ثور، را برید، برای او موی طلایی تازه‌ای ساختند. با این حال، این اصطلاحات تنها در ادّای منثور و متونی که از آن برگرفته شده‌اند آمده‌اند. | ## بخش 3: الف (نژاد افسانه‌ای) | امروزه میان پژوهشگران توافق وجود دارد که این دسته‌بندی‌ها بازتابی از سنت‌های مربوط به دورف‌ها، دیوان و فرشتگان هستند و بخشی از تلاش اسنوری برای «مشرک‌سازی» کیهان‌شناسی مسیحی است که از کتاب Elucidarius (یک خلاصهٔ رایج از آموزه‌های مسیحی) گرفته شده بود.; ; ; . امروزه پژوهشگران اسطوره‌شناسی نورس تمرکز خود را بر اشارات به الف‌ها در اشعار نورس کهن، به‌ویژه ادای کهن (Elder Edda)، معطوف کرده‌اند. با این حال، الف‌ها به‌طور مکرر در عبارت هم‌آوای Æsir ok Álfar («آسیرها و الف‌ها») و گونه‌های مشابه آن ذکر شده‌اند. این، یک فرمول شعری تثبیت‌شده است که بر وجود سنتی نیرومند از پیوند الف‌ها با خدایانِ معروف به آسیر دلالت دارد — یا حتی نشان می‌دهد که الف‌ها و آسیرها گاه یکی پنداشته می‌شدند. این ترکیب در شعر انگلیسی کهن Wið færstice و در نظام نام‌گذاری شخصی ژرمنی نیز دیده می‌شود؛ افزون بر آن، در شعر اسکالدیک، واژهٔ الف به‌گونه‌ای به‌کار رفته که مشابه کاربرد واژه‌های مربوط به خدایان است. به‌نظر نمی‌رسد که در اندیشهٔ نورس کهن، مرزی روشن میان انسان‌ها و خدایان وجود داشته باشد؛ بنابراین، چنان‌که دربارهٔ آزیر گفته می‌شود، الف‌ها نیز به‌عنوان انسان‌مانندانی نیرومند تصور می‌شدند که در برابر غولان (jötnar) قرار داشتند. با این حال، واژهٔ Vanir در اشعار ادایی بسیار اندک و در اشعار اسکالدیک بس نادر است و عموماً در دیگر زبان‌های ژرمنی نیز دیده نمی‌شود. با توجه به پیوند فریر با الف‌ها، از دیرباز این گمان وجود داشته که álfar و Vanir کمابیش دو واژه برای نامیدن یک گروه از موجودات‌اند. واژهٔ álfröðull (به‌معنای «دیسک الفی»)، که به‌عنوان کنینگ برای خورشید در شعر نورس کهن آمده، معنای روشنی ندارد، اما به‌نظر برخی پژوهشگران، بر پیوندی نزدیک میان الف‌ها و خورشید دلالت دارد. برجسته‌ترین عمل او در این منظومه، تجاوز به Böðvildr است؛ از این‌رو، این شعر الف‌ها را به‌عنوان تهدیدی جنسی برای دختران تصویر می‌کند. این تصور همچنین در سنت‌های متأخر اسکاندیناوی و حتی فراتر از آن نیز دیده می‌شود و ازاین‌رو شاید با سنتی کهن و برجسته سر و کار داشته باشیم. الف‌ها همچنین در چند افسون منظوم نیز ظاهر می‌شوند، از جمله افسون رونیکی برگن که در میان سنگ‌نوشته‌های بریگن یافت شده است. در حماسه‌های ایسلندی‌ها، حماسه‌های اسقفان و حماسه‌های معاصر که معمولاً در به‌تصویر کشیدن امور فراطبیعی بسیار محتاط‌اند، از آلفار (الف‌ها) به‌ندرت یاد می‌شود و آن هم معمولاً به‌صورت گذرا. از جمله: اشاره‌ای کوتاه به رؤیت الف‌هایی سوار بر اسب در سال ۱۱۶۸ (در حماسهٔ استورلونگا)؛ اشاره به آلفابلوت («قربانی برای الف‌ها») در حماسهٔ کورماک؛ و نیز وجود اصطلاحی کنایی ganga álfrek («رفتن برای راندن الف‌ها») در حماسهٔ ایربیگیا، که معنای کنایی آن «رفتن به مستراح» بوده است. از سرزمین آلفهایم (Álfheimr) در هایمس‌کرینگلا یاد شده است، و در حماسهٔ ثورستین پسر وایکینگ آمده که دودمانی از پادشاهان محلی بر آلفهایم فرمان می‌راندند و چون در رگ‌شان خون الفی جاری بود، از دیگر مردمان زیباتر بودند. یادکردهای اندک از الف‌ها در حماسه‌های شوالیه‌ای نیز عمدتاً حالتی بازیگوشانه دارند. در هر دو منطقهٔ اسکاندیناویِ قاره‌ای و ایسلند، اشارات پراکنده‌ای به الف‌ها در متون پزشکی دیده می‌شود؛ گاه به زبان لاتین، و گاه در قالب حرزهایی که الف‌ها را از عوامل بیماری می‌دانند. بر همین اساس، واژهٔ آلمانی Alpdruck (به‌معنای تحت‌اللفظی «فشار الفی») به معنای کابوس شبانه به کار می‌رود. در همین دوران، واژهٔ Elbe نیز برای ترجمهٔ واژه‌های لاتینیِ مربوط به نیمف‌ها به کار می‌رفت. در دعاهای قرون وسطای متأخر، الف‌ها به‌عنوان نیروهایی تهدیدآمیز و حتی اهریمنی ظاهر می‌شوند. برای مثال، در برخی دعاها از خداوند یاری خواسته می‌شود تا از حملات شبانهٔ الف‌ها (Alpe) محافظت کند. به‌گونه‌ای مشابه، در آغاز دوران مدرن، الف‌ها در شمال آلمان به‌عنوان نیروهایی معرفی می‌شوند که در خدمت اعمال شریرانهٔ ساحران هستند؛ مارتین لوتر بر این باور بود که مادرش قربانی چنین افسون‌هایی شده بوده است. با این حال، همانند اسطوره‌شناسی نورس، شخصیت‌هایی که به‌صراحت به‌عنوان الف شناسایی شده باشند بسیار اندک‌اند. به‌نظر می‌رسد که در جهان آلمانی‌زبان، الف‌ها تا حد زیادی با دورف‌ها درهم آمیخته شده باشند. از این‌رو، برخی از دورف‌هایی که در اشعار حماسی آلمانی پدیدار می‌شوند، مرتبط با سنت‌های کهن الفی شمرده شده‌اند. | ## جمع‌بندی | به‌ویژه، در قرن نوزدهم، پژوهشگران بر این باور بودند که دورفی به‌نام آلبریش (Alberich) — که نامش از نظر ریشه‌شناسی به‌معنای «نیرومند همچون الف» است — بازتاب‌دهندهٔ سنت‌های کهن‌تری از الف‌ها بوده است.