موضوع مقاله: بافت عصبی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بافت عصبی | مقدمه: دستگاه عصبی شامل دو بخش دستگاه عصبی مرکزی (مغز، نخاع) و دستگاه عصبی محیطی (اعصاب بدن) می‌باشد. | ## بخش 1: بافت عصبی | سیستم عصبی سیستم عصبی به دو بخش اصلی قابل تقسیم است: سیستم عصبی مرکزی (CNS) که شامل مغز و نخاع است. دستگاه عصبی پیرامونی به دو بخش سامانه عصبی خودگردان (پارا سمپاتیک) و سامانه عصبی سمپاتیک (ارادی) تقسیم می‌شود. دستگاه عصبی پیرامونی دربرگیرنده ۱۲ جفت عصب مغزی و ۳۱ جفت عصب نخاعی و گره‌های عصبی (گانگلیون) متعدد است. نورون‌ها از راه زائده‌هایی بنام دندریت داده‌ها را دریافت کرده و از راه زائده‌های دیگری بنام آکسون داده‌ها را به یاخته پسین ترارسانی می‌کنند. آکسون‌ها، افکنش‌های (زوائد) درازی هستند که پیام الکتروشیمیایی را به سوی یاختهٔ بعد می‌برند. پایان آکسون شبیه لامپ یا حبابی است که پایانه‌ی آکسون خوانده می‌شود و از دندریت نورون بعدی توسط فاصلهٔ کمی به نام شکاف سیناپسی سوا شده‌است. هنگامی که پتانسیل عمل به شکاف عصبی می‌رسد، ناقل‌های عصبی در طول سیناپس رها شده و به گیرنده‌های پساسیناپسی می‌چسبند. طبقه‌بندی عملکردی: نورون حسی (sensory): اطلاعات حسی را به صورت پتانسیل عمل از اعصاب محیطی به اعصاب مرکزی می‌فرستد. نورون‌های عمده در دستگاه عصبی مرکزی هستند که شامل نورون‌های حرکتی و واسط می‌شوند. نورون‌های دوقطبی: نورون‌های حسی که دو زائده از جسم‌شان خارج می‌شود؛ یک آکسون و یک دندریت. | ## بخش 2: بافت عصبی | نورون‌های واسط تحریکی گلوتاماترژیک هستند که دندریت کوتاه‌شان به شاخه‌های زیادی، مانند یک مسواک، شاخه‌شاخه می‌شود. نورون‌های تک‌قطبی کاذب: نورون‌های حسی که یک زائده اصلی دارند و این زائده به دو شاخه اصلی تقسیم می‌شود؛ یک نورون و یک آکسون. نوروگلیاها یا یاخته‌های گلیال، یاخته‌های پشتیبان دستگاه عصبی هستند که وظیفه حمایت از یاخته‌های عصبی را بر عهده دارند. یاخته‌های گلیال سیستم عصبی مرکزی را به هم پیوند داده و به طریق فیزیکی و شیمیایی از آن محافظت می‌کنند. اگرچه یاخته‌های گلیال کوچکتر از یاخته‌های عصبی هستند ولی از نظر تعداد ۱۰ تا ۵۰ برابر یاخته‌های عصبی هستند به طوری که نیمی از حجم مغز و نخاع را شامل می‌شوند. این یاخته‌ها به چهار دستهٔ کلی تقسیم می‌شوند: آستروسیتها: یاخته‌های ماکروگلیای ستاره‌ای‌شکل با زوائد بسیار که در دستگاه عصبی مرکزی یافت می‌شوند. غلاف میلین را در دستگاه عصبی مرکزی می‌سازند که سرعت انتقال پتانسیل عمل را می‌افزاید. سلول‌های شوان و اولیگودندروسیت‌ها وظیفه ساخت میلین را در بافت عصبی انسان بر عهده دارند. اپندیم گلیای NG2: یاخته‌های CNS که با آستروسیت‌ها، الیگودندروسیت‌ها، میکروگلیا متفاوت است و به عنوان پیشگام تکوینی الیگودندروسیت عمل می‌کند. میکروگلیا: درشت‌خوارهایی (ماکروفاژ) هستند که دستگاه دفاعی اولیه در CNS (دستگاه عصبی مرکزی) را می‌سازند. | ## بخش 3: بافت عصبی | بافت عصبی در دستگاه عصبی مرکزی: ماده خاکستری که از اجسام سلولی، دندریت‌ها، آکسون‌های بی‌میلین، آستروسیت پروتوپلاسمیک (نوعی آستروسیت)، الیگودندروسیت ماهواره‌ای (نوعی الیگودندروسیت نامیلین‌گر، میلین نمی‌سازد)، میکروگلیا و به اندازه بسیار کمی آکسون بامیلین ساخته شده‌است. ماده سفید که از آکسون بامیلین، آستروسیت لیفی (فیبری)، الیگودندروسیت میلین‌گر (میلین می‌سازد) و میکروگلیا ساخته شده‌است. در دستگاه عصبی محیطی: گانگلیون‌ها: از اجسام سلولی، دندریت‌ها و گلیال ماهواره‌ای ساخته شده‌است. اعصاب: از آکسون‌های میلین‌دار و بی‌میلین و یاخته‌های شوان که مجموعاً درون بافت همبند قرار دارند تشکیل شده‌است. سه لایه بافت همبند که اعصاب را فرامی‌گیرند عبارتند از: اندونوریوم: هر آکسون یا رشته عصبی توسط اندونریوم فراگرفته شده‌است که لوله، غلاف یا کانال اندونوریال هم نامیده می‌شود. پری‌نوریوم: هر دسته‌ای (فاسیکل) از اعصاب که یک یا بیشتر آکسون دارد، توسط پری‌نوریوم پوشیده شده‌است که نوعی بافت همبند با آرایش تیغه‌ای در هفت یا هشت لایهٔ متمرکز است. نقش بسیار مهمی در پشتیبانی و حمایت از رشته‌های عصبی دارد و در جلوگیری از نفوذ مولکول‌های بزرگ از اپی‌نوریویم به فاسیکل کمک می‌کند. اپی‌نوریوم: بیرونی‌ترین لایه‌ای است که اعصاب محیطی را می‌پوشاند و از جنس بافت همبند متراکم است. نقش بافت عصبی، تشکیل شبکه ارتباطی دستگاه عصبی به وسیله رساندن و هدایت سیگنال‌های عصبی در سراسر بافت است. ماده سفید، حاوی آکسون میلین‌دار، تکانه‌ها و پیام‌های عصبی بین ماده‌های خاکستری را مرتبط و تسهیل می‌کند. | ## جمع‌بندی | در PNS، گانگلیون که حاوی اجسام سلولی و دندریت است، نقاط رله و بازپخش را برای پیام‌های عصبی جای می‌دهد.