موضوع مقاله: لوئیس بونوئل | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # لوئیس بونوئل | مقدمه: لوییس بونوئل پورتولس (۲۲ فوریهٔ ۱۹۰۰ – ۲۹ ژوئیهٔ ۱۹۸۳) فیلم‌ساز اسپانیایی بود که در کشورهای اسپانیا، مکزیک و فرانسه به فعالیت می‌پرداخت. | ## بخش 1: لوئیس بونوئل | از جمله آثار معروف او می‌توان به سگ اندلسی، ویریدیانا، میل مبهم هوس و جذابیت پنهان بورژوازی اشاره کرد. وقتی که بونوئل در سن ۸۳ سالگی از دنیا رفت، در آگهی ترحیم او در نیویورک تایمز از او با صفاتی همچون «تابوشکن، معلم اخلاق، و انقلابی که در جوانی رهبر جنبش سورئالیسم آوانگارد بود و برای نیم‌قرن بعدی هم کارگردانی چیره‌دست بود»، یاد شده بود. منتقد سینما، راجر ابرت، از نخستین فیلم بونیوئل، تحت عنوان سگ اندلسی که در دوران سینمای صامت ساخته شده بود، به صورت «مشهورترین فیلم کوتاهی که تا به حال ساخته شده» یاد می‌کند و آخرین فیلم او که ۴۸ سال بعد ساخته شد، برنده جایزه بهترین کارگردان از طرف هیئت ملی نقد و بررسی فیلم و اجتماع ملی منتقدان سینما شد. اکتاویو پاز، نویسنده مکزیکی، آثار بونیوئل را «پیوند تصور فیلمی با تصور شعری که یک واقعیت جدید از نوع ویرانگر و فروپاشانه ایجاد کرده» توصیف کرده‌است. بونوئل که اغلب با جنبش سورئالیسم دهه ۱۹۲۰ میلادی هم‌پیوند بود، از همان دهه تا دهه ۱۹۷۰ میلادی به ساخت فیلم مشغول بود. آثار او در دو قاره، سه زبان و تقریباً در تمام ژانرها از جمله فیلم تجربی، فیلم مستند، ملودرام، طنز، موزیکال، شهوانی، کمدی، عاشقانه، درام لباسی، فانتزی، جنایی، ماجراجویی و وسترن هستند. با وجود این گوناگونی، فیلم‌ساز جان هیوستون بر این باور بود که، علی‌رغم این گوناگونی در ژانر، هر یک از فیلم‌های بونوئل آن چنان شاخص است که فوراً می‌توان آن را تشخیص داد، یا، بر طبق گفته اینگمار برگمان، «بونوئل همیشه فیلم‌های بونوئلی می‌سازد. شش فیلم بونیوئل در نظرسنجی منتقدان سال ۲۰۱۲ نشریهٔ سایت اند ساوند تحت عنوان «۲۵۰ فیلم برتر همه دوران‌ها» گنجانده شده‌است. ۱۵ فیلم او نیز از طرف «آنها فیلم ساختند، اینطور نیست؟» در فهرست ۱۰۰۰ فیلم برتر همه اعصار گنجانده شده‌است که باعث شده پس از جان فورد که ۱۶ فیلم در این فهرست دارد، در رتبه دوم قرار بگیرد. سال‌های اولیه (۱۹۰۰–۱۹۲۴) بونوئل در کالاندا متولد شد، شهری کوچک در استان تروئل در ناحیه آراگون اسپانیا. پدر او لئوناردو بونوئل، شخصی تحصیل‌کرده از خانواده‌ای با اصل و نصب از آراگون، و مادرش ماریا پورتولس بود که از شوهرش سال‌ها جوان‌تر بود و به خانواده‌ای ثروتمند و با نفوذ تعلق داشت. او بعدها زادگاهش را این‌گونه توصیف کرد که در کلاندا، «قرون وسطا تا جنگ جهانی اول ادامه داشت». لوییس که فرزند ارشد خانواده از مجموع هفت فرزند محسوب می‌شد، دو برادر به نام‌ها آلفونسو و لئوناردو و چهار خواهر به نام‌های آلیسیا، Concepción، مارگاریتا و ماریا داشت. وقتی که بونوئل تنها چهار سال و نیم عمر داشت، خانواده او به ساراگوسا نقل مکان کردند، که در آنجا جزء ثروتمندترین خانواده‌های شهر محسوب می‌شدند. یک بار که بونوئل از طرف مراقب سالن مطالعه کتک خورد و تحقیر شد، دیگر به آن مدرسه برنگشت. بونوئل دو سال پایانی تحصیلات متوسطه‌اش را در یک مدرسه عمومی بومی به پایان رساند. بونوئل حتی در بچگی تا اندازه مهارت‌های سینمایی از خود نشان داده بود؛ دوستان آن دوره‌اش گفته‌اند که بونوئل با استفاده از یک فانوس جادو و یک ملافه، بر روی صفحه‌ای سایه می‌افکنده‌است. بونوئل در کودکی شخصی بسیار مذهبی بود، در کلیسا خدمت می‌کرد و هر روز در مراسم عشای ربانی شرکت می‌کرد. تا اینکه، در سن ۱۶ سالگی، او با دیدن فقدان عقلانیت در کلیسا و همین‌طور ثروت و قدرت آن، از مذهب انزجار پیدا کرد. در سال ۱۹۱۷، او به دانشگاه کمپلوتنسه مادرید رفت و در ابتدا به تحصیل در رشته برزشناسی و سپس مهندسی صنایع پرداخت، اما در نهایت به فلسفه تغییر رشته داد. این سه دوست که هسته اصلی جنبش آوانگارد سورئالیستی اسپانیا را تشکیل می‌دهند، در زمرده اعضای نسل ۲۷، به شهرت فراوانی رسیدند. بونوئل خصوصاً مجذوب لورکا شده بود، بونوئل بعدها در خودزندگی‌نامه خود نوشت که «ما همدیگر را مصرانه دوست داشتیم. | ## بخش 2: لوئیس بونوئل | هرچند که به نظر می‌رسید خصوصیات مشترک کمی با هم داشتیم، من ردنکی از آراگون بودم، و او یک آدم آراسته اندلسی بود. ما اکثر اوقات را با هم سپری می‌کردیم … شب‌هنگام پشت Residencia روی چمن‌های می‌نشستیم (در آن موقع، در آنجا فضاهای باز پهناوری که تا دوردست‌ها می‌رسید قرار داشت)، و او شعرهایش را برای من می‌خواند. رابطه او با دالی تا حدی متلاطم بود، رابطه آن‌ها به علت بیشتر شدن صمیمیت بین دالی و لورکا و همین‌طور ناخشنودی به خاطر موفقیت‌های اولیه‌ای که دالی در هنر کسب کرده بود، با حسادت همراه شده بود. پس از پنج سال، او این رابطه را قطع کرد و بونوئل را «شخصی تحمل‌ناپذیر» توصیف کرد. بونوئل در سال‌هایی که دانش‌آموز بود، تبدیل به یک هیپنوتیزم‌کننده چیره‌دست شده بود. او یک بار ادعا کرد که در حین آرامش دادن به یک فاحشه هیستریانیک از طریق تلقین هیپنوتیزم، به‌طور غیرعمدی یکی از چند رهگذری که در آنجا بوده‌اند را هم به حالت خلسه برده بوده‌است. او اغلب تأکید داشت که تماشا کردن فیلم، یک جور هیپنوتیزم است: «این نوع هیپنوتیزم سینمایی یقیناً بابت تاریکی تئاتر و تعویض سریع صحنه‌ها، نورها و حرکات دوربین است، که باعث می‌شود هوش حیاتی تماشاگر ضعیف شود و یک جور شیدایی وادارد. بونوئل در سن ۷۲ سالگی، هنوز هم اشتیاق خود به این فیلم را از دست نداده بود و از لانگ هشتادساله درخواست امضا کرد. او همچنین به شکل فعالانه‌ای درگیر سینما و تئاتر شد و تا سه بار در روز هم به تماشای فیلم می‌نشست. او تصمیم گرفته بود که وارد صنعت فیلم شود و در یک مدرسه خصوصی تدریس فیلم که توسط ژان اپستاین و همکارانش اداره می‌شد، ثبت نام کرد. وقتی که بونوئل تا حدی به‌طور تمسخرآمیزی به خواسته Epstein مبنی بر کمک کردن به منتور اپستاین، ابل گانس تن درنداد (که گانس در آن هنگام بر روی فیلم ناپلئون کار می‌کرد)، اپستاین خشمگینانه او را اخراج کرد و به او گفت «چطور یک عوضی حقیری مثل تو جرئت می‌کند این‌طور در مورد کارگردان بزرگی همچون Gance صحبت کند؟» سپس ادامه داد که «تو به نظر می‌رسد کمی سورئالیستی. بونوئل به شیوه رسمی آراگونی، با یک ندیمه، از او خواستگاری کرد و آن‌ها در سال ۱۹۳۴ ازدواج کردند، علی‌رغم این که اولین باری که بونوئل در سال ۱۹۳۰ از او خواستگاری کرد، Jeanne هشداری از طرف Jean Epstein به این مضمون دریافت کرده بود: «Jeanne، تو داری اشتباه می‌کنی… این آدم مناسبی برای تو نیست، با او ازدواج نکن». دیگو بونوئل، فیلمساز و مجری سری به مادرم خبر نده که از شبکه نشنال جئوگرافیک پخش می‌شود، نوه آنهاست. سگ اندلسی (۱۹۲۹) بونوئل پس از دوره شاگردی، فیلم کوتاهی به نام سگ اندلسی را با همکاری سالوادور دالی نوشت و کارگردانی کرد. این فیلم که با هزینه مادر بونوئل ساخته شده، از یک سری تصورات هولناکی از نوع فرویدی تشکیل شده‌است، این فیلم با صحنه بریدن کره چشم یک زن با تیغ ریش‌تراشی آغاز می‌شود. این فیلم مورد تحسین شورانگیز جنبشی نوپا به نام فراواقع‌گرایی که در آن هنگام در فرانسه در حال شکل‌گیری بود، قرار گرفت و تا به امروز هم به‌طور پیوسته در محافل سینمایی به نمایش درمی‌آید. بونوئل در نامه‌ای به یک دوست که در فوریه ۱۹۲۹ نوشته شده، فرایند نوشتن فیلم‌نامه را توصیف کرده‌است، «ما باید دنبال یک طرح داستانی می‌گشتیم. دالی به من گفت، «من دیشب خواب دیدم که مورچه‌ها در دستم وول می‌خورند» و من هم گفتم «خدایا ممنون، و من خواب دیدم که یک نفر را یا چشم شخص دیگری را بریده‌ام. بونوئل و دالی برخلاف رویکردی که Jean Epstein و همتایانش داشتند که هرگز هیچ چیز را به شانس وابسته نمی‌کردند و هر تصمیمی دلایل منطقی خودش را داشت و با کل کار هماهنگ بود، بونوئل و دالی تمامی ارتباطات منطقی بین بخش‌های فیلم را حذف کرده بودند. به گفته بونوئل، «قوانین ما بسیار ساده بود: ایده یا تصوری که ممکن بود هر نوعی توضیح منطقی داشته باشد، مورد پذیرش قرار نمی‌گرفت. ما باید همه درها را به سوی ناخردورزی باز می‌کردیم و تنها آن تصوراتی را نگه می‌داشتیم که باعث تعجب ما می‌شد، بدون اینکه بخواهیم توضیح دهیم چرا». هرچند که سگ اندلسی یک فیلم صامت است، در حین اولین بار اکران فیلم (که نخبگان محفل هنری پاریس هم آنجا حضور داشتند)، بونوئل یک سری آهنگ‌های گرامافونی پخش می‌کرد که در حین پخش، خودش به صورت دستی صفحات گرامافون را تعویض می‌کرد، در حالی که در جیب‌هایش پر از سنگ‌هایی بود که قرار بود این سنگ‌ها را به سوی کسانی که با سر و صدا مزاحم پخش فیلم می‌شدند، پرتاب کند. | ## بخش 3: لوئیس بونوئل | بونوئل و دالی از طریق این فیلم، تبدیل به اولین فیلم‌سازانی شدند که رسماً از طرف رهبر جنبش فراواقع‌گرایی، آندره بروتون، در رسته سورئالیست‌ها قرار گرفتند، تاریخ‌نگار سینما، Georges Sadoul، در این مورد می‌گوید: «یک شب تابستانی، برتون آن دو را به جای همیشگی ما دعوت کرد. از نظر ما، بونوئل، هیکلی پهلوانی داشت و چشمان سیاهش کمی ورقلمبیده بودند، او درست همان‌طوری به نظر می‌رسید که در فیلم سگ اندلسی مشغول تیز کردن تیغ ریش‌تراشی بود که قرار بود با آن، آن چشم باز را به دو نیم تقسیم کند». در ابتدا قصد بر این بود تا این فیلم هم از مدت زمانی به همان اندازه مدت زمان سگ اندلسی برخوردار باشد، اما این بار صدا هم چاشنی کار شده باشد. در اواسط ۱۹۳۰، این فیلم که به‌طور بخش‌بخش‌شده بود، به مدت زمانی نزدیک به یک ساعت رسیده بود. بونوئل از اینکه مدت زمان فیلم بیش از دو برابر چیزی شده بود که قرار بود باشد و بوجه فیلم هم متعاقب آن دو برابر شده بود، پیشنهاد کرد تا فیلم کوتاه شود و به اندازه اولیه آن برگردد، اما Noailles همان نسخه طولانی و نزدیک به یک‌ساعته را پسند کرد. در ابتدا دالی هم مجدداً در این فیلم که دوران طلایی یا L'Age d'Or نام گرفته بود، همکاری کرد، اما در حین کار بر روی سناریو، مشاجره‌ای بین آن دو پیش آمد؛ بونوئل که در آن موقع تمایلات چپ‌گرانه قوی داشت، در نظر داشت تا در فیلم تمام نهادهای بورژوا را عمداً زیر سؤال ببرد، در حالی که دالی، که در نهایت به حمایت از دیکتاتور ملی‌گرای اسپانیا، فرانسیسکو فرانکو و تعدادی شخصیت آریستوکراسی اروپایی دیگر پرداخته بود، قصد داشت با استفاده از یکسری تصورات ضدکاتولیکی و سرگین‌گرایی، صرفاً دست به یک آبروریزی مذهبی بزند. این اختلاف عقیده بین آنها وقتی بدتر شد که در یک ضیافت شام در Cadaqués، بونوئل سعی کرد دوست‌دختر دالی، Gala که همسر شاعر سورئالیست، پل الوار بود را خفه کند. در حین تهیه فیلم، بونوئل از هر صحنه تنها یک بار برداشت انجام می‌داد و همچنین صحنه‌ها را به ترتیبی که در فیلم‌نامه آمده بودند فیلمبرداری کرد تا بتواند بی‌اطلاعی خود از فیلم‌سازی را جبران کند. بونوئل از دوستان و آشنایانش دعوت کرد تا به صورت رایگان به ایفای نقش در فیلم بپردازند. برای مثال، به هر کسی که لباس تاکسیدو یا فراک مهمانی داشت، نقشی در سکانس سالن داده شد. دالی فیلم دوران طلایی را به عنوان حمله‌ای عمدی به کاتولیسیزم (Catholicism) طور علنی تحسین کرد و این باعث شد رسوایی بزرگتری نسبت به فیلم سگ اندلسی به بار آید. Noailles که هر دو کاتولیک بودند، به خاطر صحنهٔ کفرآمیزی که در آنهای فیلم قرار دارد (و به صورت بصری مسیح را با نوشته‌های مارکی دو ساد پیوند می‌دهد) از طرف واتیکان تهدید به تکفیر شدن شدند، بنابراین آن‌ها در سال ۱۹۳۴ تصمیم گرفتند که تمام نسخه‌های فیلم را جمع‌آوری کنند. تمام کاری که MGM از بونوئل می‌خواست این بود که بونوئل «کمی با روش‌های فیلم‌سازی آمریکایی آشنا شود». وقتی که یک بار به سرزده به سر صحنهٔ فیلمبرداری رفته بود، دربان او را به دستور Greta Garbo بیرون انداخت که باعث ناراحتی او شد و این بود که او تصمیم گرفت در خانه بماند و تنها برای گرفتن حقوق از خانه خارج شود. پس از چند ماه، وقتی از او خواسته شد بازی آزمایشی Lili Damita را ببیند و نظرش را راجع به لهجهٔ اسپانیایی او بیان کند، او از انجام این کار امتناع ورزید و پیغامی برای رئیس استودیو Irving Thalberg فرستاد مبنی بر اینکه او به عنوان یک فرانسوی در آنجاست، نه به عنوان یک اسپانیایی و همچنین «وقتی ندارند تا آن را به شنیدن حرف‌های یک روسپی تلف کند». زندگی هر چند بونوئل به اعتبار محل تولدش فیلم‌ساز اسپانیایی نامیده می‌شود اما نخستین فیلمش، سگ اندلسی، را به همراه سالوادور دالی در فرانسه ساخت و بیشترین فیلم‌هایش را نیز در مکزیک و فرانسه ساخته‌است. او در جوانی با دالی و فدریکو گارسیا لورکا دوست بود و در میان‌سالی به عنوان روزنامه‌نگاری چپ‌گرا با جمهوری‌خواهان اسپانیا علیه فرانکو فعالیت می‌کرد. هر چند نخستین فیلم خود را در قبل از سی سالگی ساخت اما بزرگ‌ترین و مشهورترین فیلم‌هایش را از شصت سالگی به بعد کارگردانی کرد. در اکثر فیلم‌های او مرز بین واقعیت و رؤیا آنچنان مخدوش است که نمی‌توان به روشنی نماهایی واقعی و رؤیایی را از هم جدا کرد. فیلم‌شناسی سال نام فیلم محل ساخت یادداشت۱۹۲۹سگ اندلسیفرانسهبه همراه سالوادور دالی۱۹۳۰عصر طلاییفرانسه۱۹۳۳سرزمین بی‌نان یا هوردهازمین بی‌ناناسپانیا۱۹۴۶کازینوی بزرگمکزیک۱۹۴۹جمجمهٔ بزرگمکزیک۱۹۵۰فراموش‌شدگانمکزیک۱۹۵۰سوزانامکزیک۱۹۵۰دختر انگانیومکزیک(به نام دختر فریب هم در فارسی خوانده می‌شود)۱۹۵۱زنی بدون عشقمکزیک۱۹۵۱صعود به آسمانمکزیک۱۹۵۲قوی‌پنجهمکزیک۱۹۵۳المکزیک۱۹۵۴رابینسون کروزوئهمکزیک، آمریکا۱۹۵۴بلندی‌های بادگیرمکزیک۱۹۵۴وهم با تراموا سفر می‌کندمکزیک۱۹۵۴رودخانهٔ مرگمکزیک۱۹۵۵زندگی جنایت‌بار آرچیبالدو دلا کروزمکزیک۱۹۵۵نام‌اش سپیده دم استفرانسه، ایتالیا۱۹۵۶مرگ در باغفرانسه، مکزیک۱۹۵۸نازارینمکزیک(به نام ناصری هم در فارسی خوانده می‌شود)۱۹۵۹تب درال پائو بالا می‌گیردفرانسه، مکزیک۱۹۶۰دختر جوانمکزیک، آمریکا۱۹۶۱ویریدیانااسپانیابرنده نخل طلا در جشنواره کن۱۹۶۲ملک‌الموتمکزیک، اسپانیانامزد نخل طلای جشنواره کن۱۹۶۳خاطرات یک کلفتفرانسه۱۹۶۵شمعون صحرامکزیک۱۹۶۶ زیبای روزفرانسه۱۹۶۹راه شیریفرانسه، ایتالیا۱۹۷۰تریستانااسپانیا، فرانسه، ایتالیانامزد اسکار بهترین فیلم خارجی زبان۱۹۷۲جذابیت پنهان بورژوازیفرانسهبرنده جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی زبان همچنین نامزد اسکار بهترین فیلمنامه۱۹۷۴شبح آزادیفرانسه۱۹۷۷میل مبهم هوسفرانسهنامزد اسکار بهترین فیلم خارجی زبان جایزه‌ها سال رتبه نام فیلم ۱۹۵۱برنده بهترین کارگردان جشنواره کنفراموش‌شدگاننامزد جایزه بزرگ جشنواره کنفراموش‌شدگان۱۹۵۲نامزد جایزه بزرگ جشنوراه کنقوی‌پنجه۱۹۵۳نامزد جایزه بزرگ جشنواره کناو ۱۹۵۹نامزد نخل طلای جشنواره کننازارینبرنده جایزه بین‌الملل جشنواره کنملک‌الموت۱۹۶۰نامزد نخل طلای جشنوراه کندختر جوان۱۹۶۱برنده نخل طلای جشنواره کنویردیانا۱۹۶۲نامزد نخل طلای جشنواره کنملک‌الموت کتاب‌شناسی در زبان فارسی ویریدیانا، ترجمهٔ هوشنگ طاهری، تهران:مدرسه عالی تلویزیون و سینما ۱۳۵۰ با آخرین نفس‌هایم، ترجمهٔ علی امینی نجفی هوش و ابتکار بونوئل، لوئیس. تهران:انتشارات علو و زندگی ۱۳۷۷ ویریدیانا، ترجمهٔ پیام یزدانجو، تهران: نشر دیگر ۱۳۷۸ فراموش شدگان، ترجمهٔ حسینعلی طباطبایی تهران:انتشارات دید ۱۳۷۹ بونوئلی‌ها نوشته‌های سورئالیستی لوئیس بونوئل ترجمه شیوا مقانلو، نشر چشمه چاپ اول ۱۳۸۵-چاپ دوم بهار ۱۳۹۰ جذابیت پنهان بونوئل نوشتهٔ گریت وایت ترجمهٔ شیوا مقانلو، نشر چشمه، چاپ اول ۱۳۹۸ (این کتاب در واقع ترجمهٔ بخش دوم متن انگلیسی کتابی است که پیش از این مقانلو بخش اول اش را با نام بونوئلی‌ها منتشر کرده بود. | ## جمع‌بندی | میل روشن هوس؛ گفتگو با لوئیس بونوئل نوشتهٔ خوزه دلاکولینا و پرز تورنت، ترجمهٔ سیمین زرگران، نشر مهرگان خرد، چاپ اول ۱۳۹۶ "تریستانا"، کامران فانی، نشر قطره، چاپ اول ۱۳۹۶.