موضوع مقاله: سخن از هایده | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # سخن از هایده | مقدمه: تعدادی از صداها و ویدئوهای آرشیوی از اجراهای زنده و استودیویی، اظهار نظرها و خاطره‌های هنرمندان (علی تجویدی، پرویز صیاد، مهستی، نصرالله معین، لیلا کسری/هدیه، مارتیک و اندی) درباره هایده نیز در مستند گنجانده شده‌است. | ## بخش 1: سخن از هایده | همچنین آثاری که هنرمندان در سال‌های پس از درگذشت این خواننده به یاد او آفریده‌اند و کاربرد رسانه‌های مدرن در حفظ یاد او در میان ایرانیان. فعالیت‌های هایده در این فیلم در متن رویدادهای سیاسی - اجتماعی معاصر ایران مانند فضای دوران پهلوی، انقلاب ۱۳۵۷، جنگ ایران و عراق، مهاجرت و فضای جامعه مهاجر ایرانی در لوس آنجلس بررسی شده و گرایش‌های سیاسی و مذهبی او نیز مورد اشاره قرار گرفته‌است.<ref>اهمیت مستندسازی درباره هنرمندان؛ نمایش فیلم مستند “سخن از هایده“ در آخن (بخش فارسی دویچه‌وله) نمایش‌ها و واکنش‌ها سخن از هایده برای نخستین بار به مدت یک شب به بهانهٔ سالگرد درگذشت هایده در مرکز فرهنگی خریفیون (وابسته به دانشگاه آمستردام) در ۲۴ ژانویه ۲۰۰۹ به نمایش درآمد؛ برنامه با استقبال جامعه ایرانی در هلند و رسانه‌های فارسی‌زبان در اروپا و آمریکا مواجه شد. فیلم در آوریل ۲۰۰۹ در آخن (آلمان) در برنامه‌ای با سازماندهی کانون رهاورد به روی صحنه رفت. | ## بخش 2: سخن از هایده | به نوشته گزارشگر دویچه وله برخی جنبه‌های زندگی و کار هایده از جمله ارتباط با دربار شاهنشاهی موجب عدم حضور شماری از ایرانیان در این برنامه شد.نمایش مستند سخن از هایده در آخن ''(کیواندخت قهاری/دویچه‌وله) مستند «سخن از هایده» در یکم مه ۲۰۰۹ برای نخستین بار در آمریکا در سومین دوره جشنواره فیلم نور در لس‌آنجلس در برنامه‌ای که تمام بلیت‌هایش پیش‌فروش شد به نمایش در آمد.جشنواره فیلم نور ''(برنامه سومین دوره نمایش فیلم‌ها) مستند در جشنواره نور نامزد دریافت جایزه «بهترین مستند» شد«سخن از هایده»؛ بیست سال پس از او ''(رادیو زمانه) و رضا بدیعی، فیلمساز ایرانی مقیم آمریکا در گفتگو با هما سرشار در رادیو صدای ایران در لوس آنجلس (۶۷۰AM-KIRN) این فیلم را «گشوده شدن ورقی به زیبایی‌های زندگی هایده» نامید. با اینهمه، به گفته گزارشگر تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی در جشنواره، «بازگویی بی پرده برخی حقایق در فیلم موجب اعتراض برخی دوستداران و وابستگان هایده شد.»''(یوتیوب) «سخن از هایده» در نهمین جشنواره جهانی سینمای تبعید در اکتبر ۲۰۰۹ در گوتنبرگ، سوئد نیز در نمایشی که تمام بلیت‌هایش پیش‌فروش شد به نمایش در آمد. هومن خلعتبری، رهبر اپرا در گراتس در همان زمان در نقدی برای سایت فارسی بی بی سی نوشت، این مستند «نخستین مستند ایرانی درباره یک خواننده‌است که موشکافانه به همه جنبه‌های کاری یک خواننده می‌پردازد و تقریباً همه چهره‌های مؤثر در آفرینش آثار آن هنرمند در مستند حضور دارند.» «سخن از هایده» و حنجره‌ای خدادادی ''(هومن خلعتبری/بی بی سی فارسی) خلعتبری همچنین افزود: «تصور می‌کنم هایده برای نسل‌های بعدی ایرانیان، به عنوان یکی از یادگارهای فرهنگی، باقی خواهد ماند.» در دسامبر ۲۰۰۹، مستند «سخن از هایده» در چهارمین جشنواره فیلم‌های ایرانی در هلند در شهر زندام به نمایش در آمد.Hayedeh: Legendarische Perzische Diva ''(Iraans Film Festival, 2009) و سپس در آوریل ۲۰۱۰ در هشتمین «جشنواره جهانی سینمای ایران در تبعید» در پاریس به نمایش درآمد و کمی بعد، نقد آن در روزنامه چپ‌گرای اسراییلی "هاآرتص" منتشر شد؛ نقدی با عنوان «خواننده‌ای افسانه‌ای از ایران: طلوع و غروب هایده» به قلم نوام بن-زیو (استاد موسیقی دانشگاه حیفا). | ## بخش 3: سخن از هایده | مستند در ژوئن ۲۰۱۰ نیز در نهمین جشنواره ایرانیان سیاتل، واشینگتن در آمریکا اکران شد.نمایش مستند «سخن از هایده» ''(تارنمای جشنواره ایرانیان سیاتل) و در همان زمان، نشریهٔ «روز آنلاین» در نقدی، مستند را «تلنگری برای یادآوری فضای شوم دهه شصت» در ایران خواند.«نیم نگاه» ''(مهدی عبدالله‌زاده/روزآنلاین) در نوامبر ۲۰۱۰ در نشریه هلندی اِلسِفیر نیز مقاله‌ای درباره هایده و مستند «سخن از هایده» منتشر شد. | ## جمع‌بندی | در مستند «سخن از هایده» زنان ایران را در سال ۱۹۴۰، به مدرنی زنان دیگر نقاط دنیا می‌بینید؛ در حالی‌که دهها سال بعد، به قعر دوران سیاه پرتاب شدند.