موضوع مقاله: علی‌اشرف درویشیان | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # علی‌اشرف درویشیان | مقدمه: علی‌اشرف درویشیان (۳ شهریور ۱۳۲۰–۴ آبان ۱۳۹۶) داستان‌نویس و پژوهشگر سوسیالیست و چپ‌گرای ایرانی و عضو کانون نویسندگان ایران بود. | ## بخش 1: علی‌اشرف درویشیان | درویشیان برخی از نوشته‌هایش را پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران با نام مستعار «لطیف تلخستانی»تلخستان (به کردی: تاڵستان) نام روستایی در دهستان کلیایی استان کرمانشاه است منتشر می‌کرد. وی پیش و پس از انقلابِ ۱۳۵۷ چند بار به علت فعالیت‌های سیاسی زندانی شد.همشهری آنلاین، زندگی‌نامۀ علی‌اشرف درویشیان، بازدید در ۹ مارس ۲۰۱۴. درویشیان یکی از نویسندگان اعلامیه «ما نویسنده‌ایم» بود.اسطورۀ ادبیات کودک علی‌اشرف درویشیان درگذشت و به جاودانه‌ها پیوست!، نوشتۀ علی دماوندی، نوشته‌شده در ۵ آبان ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. زندگی علی‌اشرف درویشیان در ۳ شهریورِ سالِ ۱۳۲۰ در یک خانوادۀ کارگریِ کُرد در محله آبشوران شهر کرمانشاه به دنیا آمد. وی تحصیلات ابتدایی تا دبیرستان خود را در کرمانشاه و در سال ۱۳۳۷ دانشسرای مقدماتی را گذراند و سپس برای معلمی به روستاهای اطراف کرمانشاه و گیلانغرب رفت. در سال ۱۳۴۵ تحصیل در رشته ادبیات فارسی را در دانشگاه تهران آغاز کرد و پس از دریافت مدرک کارشناسی، تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی ارشد در رشته روان‌شناسی تربیتی ادامه داد و هم‌زمان در دانشسرای عالی تهران در رشته مشاوره و راهنمای تحصیلی به تحصیل پرداخت.سایت رادیو فردا، ۱۳۸۶ وی همچنین در اواخر سال ۱۳۵۲ با شهناز دارابیان ازدواج کرد. نویسندگی درویشیان نویسندگی را به‌طورِ جدّی در تهران و پس از آشنایی با جلال آل احمد و سیمین دانشور و امیرحسین عالم‌پور آغاز کرد و دریافت که سلیقه‌اش متوجه داستان کوتاه و رمان است. همچنین بسیاری از داستان‌های درویشیان بخش‌هایی از زندگی اجتماعی خودش را به تصویر می‌کشد و به گفته وی الهام‌های داستانی اش را هنگامی که در روستاها معلم بوده از دانش‌آموزان و خانواده‌های آن‌ها و تفاوت‌های فکری این دو گروه گرفته‌است. وی آغاز آشنایی خود با قصه و قصه‌گویی را از سنین کودکی و از طریق داستان‌های مادربزرگ و پدرش عنوان می‌کند. همچنین فضای فرهنگی ابتدای دهه سی خورشیدی را در بارور شدن ذهنیت خود مؤثر می‌داند. درویشیان نخستین داستان خود را که هرگز منتشر نشد در زندان دیزل‌آباد کرمانشاه نوشت. وی در آثارش به شاگردان خود و نیز محیط فقرزده شهر کرمانشاه و روستاهای اطراف آن می‌پردازد و بسیاری از ناملایمات و محرومیت‌های مردم را بیان می‌کند. او به دلیل محدودیت‌هایی که در آن زمان برای زبان کردی قائل می‌شدند از ادامه این راه بازماند. وی در نویسندگی تحت تأثیر نویسندگانی چون صادق هدایت، بزرگ علوی، محمود دولت‌آبادی، ارنست همینگوی، گابریل گارسیا مارکز و ویلیام فاکنر بود. بازداشت و زندان آثار علی‌اشرف درویشیان هم در دوران حکومت پهلوی و هم در دوران حکومت جمهوری اسلامی دچار سانسور شد. درویشیان در زمان حکومت شاه از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ برای نگارش کتاب «از این ولایت» و فعالیت‌های سیاسی، سه بار دستگیر و ممنوع‌القلم شد. دستگیری بعدی درویشیان در ۱۳۵۳ اتفاق افتاد که منجر به صدور حکم ۱۱ سال زندان برای او شد. او پس از انقلاب آزاد شد.رادیو فردا،۱۳۹۶ پس از انقلاب ۱۳۵۷ پس از انقلاب، درویشیان اگرچه به زندان نیفتاد، اما از اعتراض، به ویژه اعتراض به سانسور، نشست و گفتگوها و مقالات متعدد خود دست برنداشت. عضویت در کانون نویسندگان ایران علی‌اشرف درویشیان عضو فعال کانون نویسندگان ایران و نیز عضو هیئت دبیران آن بود و مدتی هم به عنوان سخنگوی کانون نویسندگان ایفای نقش کرد.سایت بی‌بی‌سی، ۱۳۹۶ درویشیان یکی از نویسندگان اعلامیه ما نویسنده‌ایم بود که در سال ۱۳۷۳ با امضای ۱۳۴ نویسنده منتشر شده و تشکل مجدد و فعالیت دوباره کانون نویسندگان ایران را اعلام کرد. درگذشت علی‌اشرف درویشیان ۴ آبان سال ۱۳۹۶ پس از یک دوره بیماری طولانی بر اثر سکته مغزی درگذشت. وی در مورد علت بیماری خود گفته بود: «بیست و چهار ساعت قبل از بیماری صحنه اعدام کردهای عراق را دیدم که این جور شدم. مراسم بزرگداشت وی که قرار بود در دانشگاه علمی کاربردیِ فرهنگ و هنر در کرمانشاه برگزار شود، لغو شد. درویشیان وصیت کرده‌بود که پس از مرگ، در کنار صفر قهرمانیان، احمد شاملو، محمد مختاری و محمدجعفر پوینده در امام‌زاده طاهر کرج دفن شود.کُردستان و کُرد (حزب دموکرات کردستان): ممانعت نیروهای امنیتی از تدفین علی‌اشرف درویشیان در کرماشان، نوشته‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۷؛ بازدید در ۹ نوامبر ۲۰۱۷. اما مقامات امنیتی حکومت جمهوری اسلامی ایران اجازه این کار را به خانواده وی ندادند.باس‌نیوز: ایران/ از انتقال پیکر علی‌اشرف درویشیان به کرمانشاه جلوگیری شد، نوشته‌شده در ۶ آبان ۱۳۹۶؛ بازدید در ۱۸ آبان ۱۳۹۶. همچنین میترا درویشیان خواهر علی‌اشرف درویشیان در گفتگو با رسانه‌ها اعلام کرد که خانواده وی مایل بوده‌اند درویشیان را در گورستان باغ فردوس کرمانشاه و در کنار مادرش دفن کنند. علاوه بر این، میترا درویشیان اعلام کرد که مقامات امنیتی حتی با خاکسپاری درویشیان در قطعه هنرمندان و نویسندگان بهشت زهرای تهران نیز مخالفت کرده‌اند.جنبش جمهوری‌خواهی کردستان: مخالفت رژیم از خاکسپاری درویشیان در کرماشان و حتی قطعۀ هنرمندان و نویسندگان بهشت زهرا، نوشته‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۷؛ بازدید در ۹ نوامبر ۲۰۱۷.تلویزیون کردستان۲۴: اجازه داده نشد مراسم بزرگداشت علی‌اشرف درویشیان در کرمانشاه برگزار شود، نوشته‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۷؛ بازدید در ۹ نوامبر ۲۰۱۷. | ## بخش 2: علی‌اشرف درویشیان | پیکر درویشیان روز ۸ آبان در قطعه ۷ بهشت سکینه کرج با حضور جمع بزرگی از مردم و با آواز «مرغ سحر» و سرودهای انقلابی به خاک سپرده‌شد.رادیو زمانه: علی‌اشرف درویشیان با نوای «مرغ سحر» تشییع‌کنندگان به خاک سپرده شد، نوشته‌شده در ۸ آبان ۱۳۹۶؛ بازدید در ۱۸ آبان ۱۳۹۶. گروه‌ها و سازمان‌های متعدد چپ و کارگری مانند: حزب کومله کردستان ایران، سازمان کارگران انقلابی ایران (راه کارگر)،پیام تسلیت هیئت اجرائی سازمان کارگران انقلابی ایران (راه کارگر): علی‌اشرف درویشیان، آن‌که از میان محرومان برخاست، با محرومان ماند و برای محرومان نوشت، نوشته‌شده در ۵ آبان ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. سازمان فدائیان (اقلیت)،سازمان فدائیان (اقلیت): درگذشت علی اشرف درویشیان، نوشته‌شده در ۵ آبان ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت)،اعلامیۀ مشترک هیئت سیاسی-اجرایی سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت)، هیئت مسئولین کنشگران چپ، هیئت هماهنگی سازمان اتحاد فدائیان خلق ایران-طرفداران وحدت چپ: علی‌اشرف درویشیان، نویسندۀ برجستۀ کشورمان جاودانه شد!، نوشته‌شده در ۶ آبان ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. کومله زحمتکشان کردستان،اطلاعیۀ کومه‌له به مناسبت درگذشت علی‌اشرف درویشیان (به کردی) و (به فارسی) ؛ نوشته‌شده در ۵ آبان ۱۳۹۶، بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. سازمان اتحاد فداییان خلق ایران،سازمان اتحاد فداییان خلق ایران: به یاد علی‌اشرف درویشیان، که سلاح مبارزۀ مردم را بر سندان آگاهی صیقل می‌داد!، نوشته‌شده در ۷ آبان ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. جامعه دموکراتیک و آزاد شرق کردستان (کودار)،جامعۀ آزاد و دموکراتیک شرق کردستان (کودار): علی‌اشرف درویشیان نگارگر حقیقت، نوشته‌شده در ۵ آبان ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. حزب توده ایران،حزب تودۀ ایران: علی‌اشرف درویشیان، نویسندهٔ سرگذشت تهی‌دستان روستا درگذشت، نقل از «نامۀ مردم»، شمارۀ ۱۰۳۷، ۸ آبان ماه ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست): علی‌اشرف درویشیان در عمل تاریخی خود زنده است!، نوشته‌شده در ۷ آبان ماه ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. و همچنین جریان‌های کارگری داخل کشور مانند کانون مدافعان حقوق کارگر،کانون مدافعان حقوق کارگر: علی‌اشرف درویشیان، زبان محرومان در برابر قدرت‌مداران، نوشته‌شده در ۷ آبان ماه ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. اتحادیه آزاد کارگران ایراناتحادیه آزاد کارگران ایران: علی‌اشرف درویشیان به صمد بهرنگی پیوست، نوشته‌شده در ۵ آبان ماه ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. و سندیکای کارگران فلزکار مکانیکسندیکای کارگران فلزکار مکانیک: روایتگر رنج زحمتکشان درگذشت!، نوشته‌شده در ۴ آبان ماه ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ آبان ۱۳۹۶. جوایز و افتخارات کتاب فصل نان در سال ۱۳۵۷ و در زمانی که کشور ایران دستخوش جنبشی انقلابی بوده و درویشیان نیز در زندان به سر می‌برد، به عنوان کتاب برگزیده شورای کتاب کودک ایران برگزیده‌شد.کتابخانۀ بین‌المللی کودکان: دربارۀ فصل نان؛ بازدید در ۱۷ آبان ۱۳۹۶. در دهمین دوره جایزه ادبی هوشنگ گلشیری، از علی‌اشرف درویشیان، داستان‌نویسان پیش‌کسوت ایران و از اعضای کانون نویسندگان ایران برای «تعهد بی‌چون و چرا به آزادی بیان و در امان نگاه داشتنِ حریم قلم از دستبردِ قدرت» و «تصویر صادقانه‌ای که از گذر دردناک جامعه‌ای روستایی به جامعه‌ای شهری به دست داده»، تقدیر به‌عمل آمد.برندگان جایزه گلشیری معرفی شدند، دویچه وله فارسیبرندگان دهمین جایزه ادبی هوشنگ گلشیری، رادیو زمانه در سال ۱۳۸۶، هشتمین دوره جایزه ادبی مهرگان جایزه «یک عمر تلاش در عرصه نوشتن» را برای مجموعه آثار علی‌اشرف درویشیان با تأکید بر رمان سال‌های ابری به وی اهدا کرد. سازمان دیدبان حقوق بشر در سال ۲۰۰۷ علی‌اشرف درویشیان را به عنوان یکی از ۷ نویسنده ایرانی معرفی کرد که جایزه حقوق بشر هلمن-همت به آن‌ها تعلق می‌گیرد. این جایزه در سطح جهان به نویسندگانی اعطا می‌شود که تحت آزار و اذیت سیاسی قرار گرفته‌اند.نشریۀ خبری سیاسی الکترونیک ایران امروز، اعطای جایزه هلمن-همت به ٧ نویسنده ایرانی، بازدید در ۱۴ مارس ۲۰۱۴. هفدهمین دوره جشنواره فرهنگی گلاویژ در کردستان عراق، در آذر ماه ۱۳۹۲ خورشیدی جایزه نخست خود، جایزه هردی را به درویشیان اهدا کرد.آژانس خبری کوردپرس: جایزه سال «گلاویژ» به «علی‌اشرف درویشیان» رسید. علی‌اشرف درویشیان در این فیلم در کنار محمود دولت‌آبادی و جواد مجابی به بیان نظرات خود در رابطه با ادبیات ایران، کیفیت کتاب‌ها و سانسور می‌پردازد.فیلم‌نت: مستند آواز آفتاب؛ بازدید در ۱۷ آبان ۱۳۹۶. فیلم مستند خورشید سال‌های ابری به کارگردانی مصطفی ساروقی، این فیلم در پاییز و زمستان ۱۳۹۵ تولید شده و اولین مستندی است که دربارهٔ علی‌اشرف درویشیان ساخته شده و در پاییز ۱۳۹۶ به نمایش تلویزیونی درآمد. در این فیلم شهناز دارابیان، شمس لنگرودی، رضا خندان مهابادی، علی‌اکبر معصوم‌بیگی، احمد پوری، فرخنده حاجی زاده، ناصر رحمانی نژاد حضور دارند. کتاب کتاب‌هایی در بررسی و نقد آثار درویشیان منتشر شده‌اند: گلباخی، نگاهی به آثار درویشیان، تهران: انتشارات کار، ۱۳۵۹. ک‍ازرون‍ی، ج‍ع‍ف‍ر، آث‍ار دروی‍ش‍یان در ب‍وت‍ه ن‍ق‍د، ت‍ه‍ران: ن‍دای ف‍ره‍ن‍گ، ۱۳۷۷. عبادی جامخانه، رضا، و احمدی، نسیم، تحلیلی بر بیماری‌های اجتماعی در عصر پهلوی بر اساس مکتب رئالیسم، تهران: نشر شیداسب، ۱۳۹۱. آرتا، سیدمحمد، کوچه‌پس‌کوچه‌های رمان (نقد جامعه‌شناختی رمان‌های معاصر)، کرمانشاه: سید محمد آرتا، ۱۳۹۶.این کتاب به نقد دو رمان «سال‌های ابری» علی‌اشرف درویشیان و «شادکامان درهٔ قره‌سو»ی علی‌محمد افغانی می‌پردازد. سنجابی، آرش، شناخت‌نامه علی‌اشرف درویشیان، تهران: مروارید، ۱۳۸۸.این کتاب فقط در فهرست‌نویسی پیش از انتشار کتابخانهٔ ملی ایران ثبت شده و هرگز اجازهٔ انتشار نیافته‌است. پلاسچی، هژیر و حقیقی‌نژاد، احسان، درویشیان: بارگذاری مجدد، مجلهٔ اینترنتی زوبین، شمارهٔ ۲۲، پایگاه اینترنتی منجنیق. | ## بخش 3: علی‌اشرف درویشیان | ح‍ات‍م‍ی‌، م‍رت‍ض‍ی‌، بچه‌های آبشوران؛ بررسی آثار کودک و نوجوان علی‌اشرف درویشیان، تهران: آرون، ‫۱۴۰۴.‬ ممانعت از یادبود پس از وقوع زلزلهٔ استان کرمانشاه در سال ۱۳۹۶ کانون نویسندگان ایران اقدام به جمع‌آوری کمک‌های نقدی با هدف ساخت یک مرکز فرهنگی -و ترجیحاً یک مدرسه- در مناطق زلزله‌زدهٔ کرمانشاه کرد. به دلیل مسدود کردن حساب کانون و ممانعت‌های مقامات قضایی و امنیتی و کاهش شدید ارزش پول در سال‌های پس از زلزله، در نهایت مبلغ جمع‌آوری‌شده صرف بازسازی یک مدرسهٔ تخریب‌شده در روستای جوانمیری شهرستان سرپل ذهاب شد. کانون نویسندگان ایران در نظر داشت تا این مدرسه به نام علی‌اشرف درویشیان که عضو کانون و معلم روستاهای کرمانشاه بود نامگذاری شود. با این وجود وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران با ارسال ابلاغیه‌ای کتبی به سازمان بازسازی مدارس کرمانشاه از این نامگذاری ممانعت کرد. در نهایت هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران نام «مدرسهٔ نیما یوشیج» را پیشنهاد داد که مورد موافقت قرار گرفت. نوشته‌ها رمان سالهای ابری (۴ ج)، چاپ اول: ت‍ه‍ران، اس‍پ‍رک، ۱۳۷۰؛ (۴ ج در دو م‍ج‍ل‍د)، ت‍ه‍ران: چ‍ش‍م‍ه، چاپ اول ناشر:۱۳۷۹، چاپ هفتم: ۱۳۸۷. سلول ۱۸، تهران: ن‍گ‍اه، ۱۳۵۸؛ چاپ دوم: برلین: نشر گردون، ۱۳۷۸؛ چاپ سوم: ت‍ه‍ران: آت‍ن‍ا، ۱۳۸۱. از ای‍ن ولای‍ت، ت‍ه‍ران: صدای معاصر، ۱۳۵۲؛ شبگیر، ۱۳۵۲؛ تهران: چشمه، چاپ بیست و هشتم: ۱۳۹۱. آبشوران، (با نام لطیف تلخستانی)، تهران: شبگیر، ۱۳۵۴؛ ت‍ه‍ران: جاویدان، ۱۳۵۵؛ کرمانشاه: یارمحمد، ۱۳۵۸؛ ت‍ه‍ران: ک‍اروان، ۱۳۸۳؛ ت‍ه‍ران: چشمه، چاپ بیست و هشتم: ۱۳۹۰. درشتی، ت‍ه‍ران: چ‍ش‍م‍ه، ۱۳۷۳؛ ویراست ۲: ت‍ه‍ران: چ‍ش‍م‍ه، ۱۳۷۷؛ چاپ چهارم: بهار ۱۳۸۵. همراه آهنگ‌های بابام، چاپ اول: تهران، شباهنگ، ۱۳۵۳؛ چاپ دوازدهم: تبریز، خنیا، ۱۳۶۹؛ چاپ هفدهم: تهران، چشمه، ۱۳۸۸. فصل نان، ت‍ه‍ران: ش‍ب‍اه‍ن‍گ، ۲۵۳۷= [۱۳۵۷]؛ ت‍ه‍ران: ک‍اروان، ۱۳۸۳؛ چاپ هجدهم: ت‍ه‍ران، چشمه، ۱۳۹۱. داستان‌های تازه‌داغ، کُلن: بی‌نا، ۱۳۸۴.این کتاب در آلمان منتشر شده و در ایران تنها در فهرست‌نویسی پیش از انتشار کتابخانهٔ ملی ایران به ثبت رسیده و هرگز اجازهٔ انتشار نیافته‌است. چ‍ه‍ار ک‍ت‍اب: (از ای‍ن ولای‍ت، آب‍ش‍وران، ف‍ص‍ل ن‍ان، ه‍م‍راه آه‍ن‍گ‌ه‍ای ب‍اب‍ام)، ت‍وی‍س‍رک‍ان: ن‍ش‍ر ت‍اخ، ۱۳۷۸. ترجمه داس‍ت‍ان‌ه‍ای ک‍وت‍اه از ن‍وی‍س‍ن‍دگ‍ان م‍ع‍اص‍ر کُرد، ت‍ه‍ران: چ‍ش‍م‍ه، ۱۳۸۴. ق‍ص‍ه‌ه‍ای آن س‍ال‌ه‍ا: (ابر سیاه هزار چشم: گل طلا و کلاش قرمز…)، ت‍ه‍ران: چ‍ش‍م‍ه-کتاب ونوشه، ۱۳۸۴. ج‍ن‍گ ب‍ه‌روای‍ت ب‍چ‍ه‌ه‍ا (جلد یازدهم کتاب کودکان و نوجوانان)، ت‍ه‍ران، ققنوس، ۱۳۶۰؛ چاپ دوم: تبریز: موغام، ۱۳۹۴. چ‍ون و چ‍را (مقاله، نقد، گفتگو، سخنرانی)، ت‍ه‍ران: اش‍اره، ۱۳۸۱؛ چاپ دوم: ت‍ه‍ران: مروارید، ۱۳۸۸. ف‍ره‍ن‍گ اف‍س‍ان‍ه‌ه‍ای ای‍ران‍ی (ف‍ره‍ن‍گ اف‍س‍ان‍ه‌ه‍ای م‍ردم ای‍ران)، ت‍ه‍ران: آن‍زان، ۱۳۷۷. فرهنگ افسانه‌های مردم ایران(۱۹ ج)، ت‍ه‍ران: ک‍ت‍اب و ف‍ره‍ن‍گ، ۱۳۷۸ خ‍اطرات ص‍ف‍رخ‍ان (س‍ی و دو س‍ال م‍ق‍اوم‍ت در زن‍دان‌ه‍ای ش‍اه)، گفتگوی ع‍ل‍ی‌اش‍رف دروی‍ش‍ی‍ان با ص‍ف‍ر ق‍ه‍رم‍ان‍ی‍ان، ت‍ه‍ران: ن‍ش‍ر چ‍ش‍م‍ه، ۱۳۷۸؛ چاپ هفتم: ۱۳۹۰. اف‍س‍ان‍ه‌ه‍ا و م‍ت‍ل‌ه‍ای کُردی: قصه‌ها و متل‌ها، نمایش‌ها و بازی‌های عامیانه ایرانی (۲ ج دری‍ک م‍ج‍ل‍د)، ت‍ه‍ران: ن‍ش‍ر چ‍ش‍م‍ه، چاپ پنجم: ۱۳۸۶. ف‍ره‍ن‍گ کُردی ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ی: کُردی-ف‍ارس‍ی، ت‍ه‍ران: ن‍ش‍ر س‍ه‍ن‍د، ۱۳۷۵؛ چاپ دوم: ت‍ه‍ران: آن‍زان، ۱۳۸۲. نامۀ کانون نویسندگان ایران: ویژۀ احمد شاملو با همکاری کمیسیون فرهنگی [کانون نویسندگان ایران]، تهران: آگاه، ۱۳۸۱. ص‍م‍د ج‍اودنه شد، [بی‌جا]: سازمان چاپ و نشر کتاب، انتشارات توپ، ۱۳۵۲؛ تهران: شباهنگ، چاپ چهارم: ۱۳۵۶. | ## جمع‌بندی | ی‍ادم‍ان ص‍م‍د ب‍ه‍رن‍گ‍ی، (گردآوری)، ت‍ه‍ران: ک‍ت‍اب و ف‍ره‍ن‍گ، ۱۳۷۹؛ ویراست دوم، تبریز: موغام، ۱۳۹۵.