موضوع مقاله: فلیسطی‌ها | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فلیسطی‌ها | مقدمه: فلیسطی‌ها (به عبری: פלשתים، تلفظ: پلیشتیم؛ به مصری: 𓊪𓏲𓂋𓏤𓏤𓐠𓍘𓇋𓍑، تلفظ: پلشتو؛ به یونانی کوینه: Φυλιστιείμ، تلفظ: پالاییستیم) قومی باستانی بودند که در سواحل جنوبی کنعان در طول دوره عصر آهن زندگی می‌کردند. | ## بخش 1: فلیسطی‌ها | فلیسطی‌ها به عنوان یک گروه مهاجر از تمدن اژه سرچشمه گرفتند که در حدود ۱۱۷۵ قبل از میلاد در کنعان در طی فروپاشی اواخر عصر برنز ساکن شدند. با گذشت زمان، آنها به تدریج عناصر جوامع بومی سامی شام را با حفظ فرهنگ منحصر به فرد خود جذب کردند. در سال ۶۰۴ قبل از میلاد، حکومت فلیسطی‌ها پس از اینکه قرن‌ها تحت انقیاد امپراتوری آشوری نو (۹۱۱–۶۰۵ قبل از میلاد) بود، سرانجام توسط نبوکدنصر دوم، پادشاه امپراتوری بابل نو نابود شد.St. فلیسطی‌ها پس از تبدیل شدن به بخشی از امپراتوری بابل نو و پس از آن امپراتوری ایران، هویت قومی متمایز خود را از دست دادند و تا اواخر قرن پنجم قبل از میلاد به عنوان یک قوم از اسناد تاریخی و باستان‌شناسی ناپدید شدند.. فلیسطی‌ها در تَنَخ، مجموعهٔ متون مقدس یهودیان، به دلیل درگیری با مردم کنعانی منطقه، به ویژه اسرائیلیان، شناخته شده‌اند. اگرچه تنخ منبع اصلی اطلاعات در مورد فلیسطی‌ها است، اما برای اولین بار آنها در نقش برجسته ای در معبد رامسس سوم در هابو که در آن پلشتو (به مصری: 𓊪𓏲𓂋𓏤𓏤𓐠𓍘𓇋𓍑) نامیده شده‌اند، در اسناد تاریخی ظاهر شده‌اند. منشأ دقیق این اقوام نامشخص و احتمالاً متنوع است، اما به‌طور کلی توافق وجود دارد که آن‌ها از نواحی جنوب اروپا و غرب آسیا، از جمله آسیای صغیر غربی، دریای اژه و جزایر شرق مدیترانه آمده بودند.Cohen, Yoram (2021). که در آن، فرعون رامسس سوم نیروی مهاجمی عظیم را شکست داد؛ نیرویی که پیش از آن شهرهایی چون حتوشا، کَرکِمیش، قبرس و شام جنوبی را غارت کرده بود. گفته شده که او پس از شکست این اقوام، تعدادی از آن‌ها را در جنوب کنعان (سرزمین‌های اسرائیل امروزی) اسکان داد. سفالینه‌های فلیسطی در مناطقی بسیار فراتر از قلمرو اصلی آینده‌ی فلسطیه (Philistia) کشف شده‌اند، از جمله در بیشتر محوطه‌های دوره آهن I در دشت یزرعیل. گَت، و عِقرون، تقریباً هیچ نشانه‌ای از یک رویداد مداخله‌گرانه همراه با تخریب و ویرانی ندارند. همین موضوع در مورد افق (Aphek) نیز صدق می‌کند؛ جایی که یک پادگان مصری در پایان قرن سیزدهم پیش از میلاد احتمالاً در جریان جنگی نابود شد، و پس از آن یک دوره کنعانی محلی آغاز شد که در نهایت با ورود آرام سفالینه‌های فلیسطی دنبال شد. نبود شواهدی از تخریب توسط اقوام دریایی در جنوب شام نباید تعجب‌برانگیز باشد، چرا که در هیچ متنی از دوران باستان شام (کنعان) به‌عنوان هدف حمله یا ویرانی از سوی اقوام دریایی ذکر نشده است. سایت‌های باستانی دیگری مانند تل کیسَن، عکّا، تل ابو حوّام، تل دور، تل مفورک، تل زرور، تل میخال، تل گریسا و تل بطش نیز هیچ‌گونه شواهدی از تخریب در حدود سال ۱۲۰۰ پیش از میلاد نشان نمی‌دهند. در دوره عصر آهن دوم، فلیسطی ها موفق به تشکیل یک دولت قومی شدند که مرکز آن پیرامون یک پنتاپولیس (اتحاد پنج‌شهری) شامل غزه، اشدود، اشکلون، عِقرون و گَت قرار داشت. صرف‌نظر از این‌که تاریخ‌نگاران تا چه حد روایت‌های سنتی کتب مقدس عبری را تاریخی می‌دانند، نویسندگان این متون مجموعه‌ای از درگیری‌ها میان فلیسطی ها و بنی‌اسرائیل را در دوران «قضات» توصیف می‌کنند. بر اساس این متون، فلیسطی ها در زمان شائول و پیامبر سموئیل سلطه‌ای بر اسرائیل اعمال می‌کردند و حتی ساخت ابزارهای آهنی جنگی را برای اسرائیلی‌ها ممنوع کرده بودند. طبق روایات عبری، فلیسطی ها سرانجام توسط داوود شکست خورده و مطیع شدند، اما پس از فروپاشی پادشاهی متحد اسرائیل، دوباره استقلال یافتند؛ از آن پس تنها اشاره‌هایی پراکنده به آن‌ها در متون تاریخی باقی مانده است. به‌نظر می‌رسد که فلیسطی ها تا حدود قرن هشتم پیش از میلاد، به‌طور کلی خودمختاری خود را حفظ کرده بودند. اما در میانه این قرن، تیگلات‌پیلسر سوم، پادشاه امپراتوری آشور نو، به منطقه لشکر کشید و بخش بزرگی از شام که هنوز تحت کنترل آشور نبود — از جمله آرام-دمشق و فنیقیه — را فتح کرد و قلمروهای باقی‌مانده، از جمله فلسطیه را نیز اشغال نمود. در سال ۷۲۲ پیش از میلاد، شورشی در اسرائیل توسط سارگون دوم سرکوب شد که به نابودی کامل پادشاهی اسرائیل انجامید. در سال ۷۱۲ پیش از میلاد، فردی فلیسطی به نام یامانی (Iamani) بر تخت اشدود نشست و با کمک مصر، شورش دیگری علیه آشور ترتیب داد که آن نیز شکست خورد. | ## بخش 2: فلیسطی‌ها | سارگون دوم به فلسطیه حمله کرد، و این منطقه عملاً به قلمرو الحاقی آشور تبدیل شد، گرچه پادشاهان پنج‌شهر — از جمله یامانی — اجازه یافتند به‌عنوان پادشاهان تابع (وسال) در قدرت باقی بمانند.Masalha 2018, p. در سالنامه‌های نظامی خود، سارگون دوم به‌ویژه به فتح شهر گَت در سال ۷۱۱ پیش از میلاد اشاره کرده است. این‌بار اشکلون، عِقرون، یهودا و صیدون علیه پسر و جانشین سارگون، یعنی سِن‌ناخِریب، شورش کردند. سِن‌ناخِریب این شورش را سرکوب کرد، مصری‌ها را شکست داد، و بخش زیادی از شهرهای واقع در آرام جنوبی، فنیقیه، فلسطیه و یهودا را ویران ساخت. او حتی وارد صحرای سینای شمالی شد، هرچند نتوانست پایتخت یهودا، یعنی اورشلیم را فتح کند، و در عوض آن را مجبور به پرداخت خراج کرد. سالنامه‌های سِن‌ناخِریب ذکر می‌کنند که او از پادشاهان اشدود، اشکلون، غزه و عِقرون خراج گرفت، اما هیچ اشاره‌ای به گَت (Gath) نشده است؛ که این ممکن است نشان دهد شهر گَت قبلاً توسط سارگون دوم نابود شده بود. پس از ویرانی این شهرها، جمعیت فلیسطی ها یا کشته شدند یا به میان‌رودان (بین‌النهرین) تبعید گشتند. تبعیدیان برای حدود ۱۵۰ سال همچنان خود را با نام‌هایی چون "مردمان غزه" یا "مردمان اشکلون" معرفی می‌کردند، اما در نهایت هویت قومی متمایز خود را از دست دادند. فهرست‌های جیره‌بندی بابِلی که به اوایل قرن ششم پیش از میلاد بازمی‌گردند و در آن‌ها از فرزندان آقا (Aga) — آخرین پادشاه اشکلون — یاد شده است، سرنخ‌هایی درباره سرنوشت نهایی فلیسطی ها ارائه می‌دهند. این اسناد به افرادی اشاره دارند که با شهرهایی چون غزه و اشکلون مرتبط بوده‌اند و نشان می‌دهند که فلیسطی های تبعیدی در بابِل تا مدتی هویت قومی خود را حفظ کرده بودند. این موارد، آخرین اشاره‌های تاریخی شناخته‌شده به فلیسطی ها به شمار می‌روند و پایان حضور آن‌ها در متون تاریخی را رقم می‌زنند. این توصیف، فلیسطی ها را در یک دوره تاریخی، به‌عنوان یکی از خطرناک‌ترین دشمنان پادشاهی اسرائیل نشان می‌دهد. اما به گفته او، کفتوریم، کسلوحیم و نسل فلیسطی آن‌ها را به بردگی گرفتند و این امر باعث شد که آن‌ها به کنعان بگریزند — برداشتی که بر پایه آیه‌ای از کتاب عاموس ۹:۷ است. در تورات (اسفار پنج‌گانه) تورات، فلیسطی ها را یکی از اقوامی که باید از سرزمین کنعان رانده شوند، ذکر نمی‌کند. در پیدایش ۱۵:۱۸–۲۱، فلیسطی ها در میان ده قومی که قرار است نسل ابراهیم جایگزین آن‌ها شود، دیده نمی‌شود و همچنین در فهرستی که موسی به قوم اسرائیل ارائه می‌دهد تا اقوامی را که باید فتح کنند بشناسند، نامی از فلیسطی ها نیست — هرچند سرزمینی که فلیسطی ها در آن سکونت داشتند، در محدوده‌ای که بر اساس موقعیت رودخانه‌ها توصیف شده، گنجانده شده است. در واقع، فلیسطی ها از طریق نیاکان کفتوری خود، اجازه یافتند که سرزمین را از اویّان (Avvites) تصرف کنند. در یوشع ۱۳:۳ آمده است که تنها پنج شهر — غزه، اشدود، اشقلون، گَت و عِقرون — تحت سلطه سران فلیسطی ها بوده‌اند. سه مورد از این شهرها بعداً به‌دست عناقیان (Anakim) افتاد، که همین امر موجب شد این شهرها به اهدافی برای فتوحات اسرائیلی‌ها تبدیل شوند، چنان‌که در داوران ۳:۳ و سموئیل دوم ۲۱:۲۰ نیز مشاهده می‌شود. خداوند همچنین هنگام خروج بنی‌اسرائیل از مصر، آنان را از مسیر سرزمین فلیسطی ها دور کرد، چنان‌که در خروج ۱۳:۱۷ آمده است. در پیدایش ۲۱:۲۲–۲۷، ابراهیم با ابی‌ملک، پادشاه فلیسطی ها، و نسل او پیمانی از مهربانی و دوستی می‌بندند. پسر ابراهیم، اسحاق نیز با پادشاه فلیسطی ها برخورد مشابهی دارد و در فصل ۲۶ با آن‌ها پیمانی می‌بندد. بر اساس تلمود، حولین ۶۰ب، فلیسطی ها ذکرشده در کتاب پیدایش با قوم عوّی‌ها درآمیخته بودند. | ## بخش 3: فلیسطی‌ها | این تمایز همچنین توسط نویسندگان ترجمه هفتادی (سپتوآجینت – LXX) نیز رعایت شده است؛ آن‌ها واژه‌ی عبری مربوط به "فلیسطی ها" را در کتاب‌های داوران و سموئیل، به‌جای ترانویسی، ترجمه کردندDrews 1998, p. بر این اساس، رابرت دروز اظهار می‌دارد که واژه‌ی "فلیسطی ها" در زمینه‌ی داستان‌های سامسون، شائول و داوود، به‌سادگی به معنای «غیریهودیانِ ساکن سرزمین موعود» است، نه لزوماً قوم تاریخی خاصی.Drews 1998, p. داوران ۱۳:۱ بیان می‌کند که فلیسطی ها در زمان سامسون بر بنی‌اسرائیل چیره بودند، و او با آنان جنگید و بیش از هزار نفر را کشت. بر اساس سموئیل اول فصل ۵، فلیسطی ها حتی تابوت عهد را به غنیمت گرفتند و آن را برای چندین ماه نزد خود نگه داشتند؛ و در سموئیل اول فصل ۶، بازگرداندن تابوت "صندوق" به بنی‌اسرائیل در شهر بیت‌شمش توصیف شده است. چند متن کتاب مقدس، مانند روایت تابوت "صندوق" عهد و داستان‌هایی که اهمیت گَت را بازتاب می‌دهند، به نظر می‌رسد خاطراتی از دوران پایانی عصر آهن I و آغاز عصر آهن ۲ را به تصویر می‌کشند. تهدید آرامی‌ها، آشوری‌ها و بابلی‌ها سرانجام بر اوضاع مسلط شد و خود فلیسطی ها نیز قربانی این گروه‌ها شدند. آن‌ها توسط امپراتوری نو-بابلی و سپس امپراتوری هخامنشی فتح شدند و تا اواخر قرن پنجم پیش از میلاد، به‌عنوان یک گروه قومی متمایز از میان رفتند. پیامبران عاموس در فصل ۱ آیه ۸، فلیسطی ها (یا «ἀλλοφύλοι» در یونانی) را در اشدود و عقرون معرفی می‌کند. در فصل ۹ آیه ۷، خداوند نقل‌قول می‌شود که همان‌گونه که بنی‌اسرائیل را از مصر بیرون آورد، فلیسطی ها را نیز از کافتور بیرون آورد. ارمیا ۴۷:۴ فلیسطی ها را بازماندگان کَفتوری‌ها توصیف می‌کند، زیرا کَفتوری‌ها به شکلی اسرارآمیز، چه به‌دست خداوند و چه به‌دست انسان، نابود شدند. نبردهای میان بنی‌اسرائیل و فلیسطی ها در ادامه فهرستی از نبردهایی آورده شده است که در کتاب مقدس به‌عنوان درگیری‌هایی میان بنی‌اسرائیل و فلیسطی ها توصیف شده‌اند: نبرد در شفیله (Shephelah) نبرد نخست در افق (Aphek) نبرد در ابن‌عزر (Eben-Ezer) خلع سلاح موضعی اسرائیل توسط فلسطینیان پس از برخی موفقیت‌های نظامی، فلسطینیان توانستند رژیمی محدودکننده برای اسرائیلیان اعمال کنند. در ۱ سموئیل ۱۳:۱۹–۲۱ آمده که هیچ آهنگری در میان اسرائیلیان نبود و آن‌ها مجبور بودند برای تیز کردن ابزارهای کشاورزی و سلاح‌هایشان نزد فلیسطی ها بروند. کتاب مقدس عبری در دو جا ذکر می‌کند که آنها از منطقه جغرافیایی به نام کافتور (احتمالاً کرت/مینوا) آمده‌اند، اگرچه در کتب تاریخی عبری نیز آمده که فلیسطی ها از کاسلوحیم، یکی از هفت پسر پسر دوم حام به نام مصرییم، نزول یافته‌اند. ترجمهٔ هفتادگان فلیسطی ها را به گروه‌های کتاب مقدسی دیگری مانند کافتوری‌ها و کرثی‌ها و پلثی‌ها مرتبط می‌داند که این گروه‌ها به جزیره کرت نسبت داده شده‌اند.Romey, Kristin. این سنت‌ها، در کنار موارد دیگر، منجر به نظریهٔ مدرن مبنی بر منشاء ایجئان فلیسطی ها شده است. در سال ۲۰۱۶، یک قبرستان بزرگ فلیسطی ها نزدیک اشکلون کشف شد که بیش از ۱۵۰ جسد دفن شده در قبرهای بیضی‌شکل داشت. یک مطالعه ژنتیکی در سال ۲۰۱۹ نشان داد که هر سه جمعیت اشکلون بیشتر اجداد خود را از جمعیت‌های سامی‌زبان منطقه شام گرفته‌اند، اما جمعیت دوره آهن اولیه به دلیل آمیختگی ژنتیکی مرتبط با اروپایی‌ها از نظر ژنتیکی متفاوت بوده است؛ این نشان ژنتیکی در جمعیت دوره آهن بعدی دیگر قابل تشخیص نیست. این دیدگاه عمدتاً بر پایه این واقعیت است که باستان‌شناسان هنگام حفاری لایه‌هایی مربوط به دوره فلیسطی ها در دشت‌های ساحلی و مناطق مجاور، شباهت‌هایی در فرهنگ مادی (مجسمه‌ها، سفال‌ها، پایه‌های آتش و غیره) بین فرهنگ اژه-یونانی و فرهنگ فلیسطی ها یافته‌اند که نشان‌دهنده منشاء مشترک است.Shai, Itzhaq (2011). اقلیت مخالفی نیز وجود دارد که ادعا می‌کند این شباهت‌ها در فرهنگ مادی تنها نتیجه فرایند فرهنگ‌پذیری (اکلچریشن) است، در طول ۵۷۵ سال زندگی فلیسطی ها در میان کنعانیان (فنیقی‌ها)، اسرائیلی‌ها و شاید دیگر اقوام دریانورد.Stone, Bryan Jack (1995). 4)هر پنج مورد این نوشته‌ها از حدود سال ۱۱۵۰ قبل از میلاد تا حدود سال ۹۰۰ قبل از میلاد ظاهر می‌شوند، درست زمانی که اشاره‌های باستان‌شناسی به کیناخو یا کاآنّا (کنعان) به پایان می‌رسد؛Drews 1998, p. | ## جمع‌بندی | پلست‌ها، اسیران مصری‌ها، از یک نقش برجسته‌ی گرافیکی در مدینت حابو، حدود سال‌های ۱۱۸۵-۱۱۵۲ قبل از میلاد، در زمان حکومت رامسس سوم.