موضوع مقاله: ساق | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ساق | مقدمه: ستون مرکزی ساق از دو استخوان به نام‌های درشت‌نی (تیبیا) و نازک‌نی (فیبولا) تشکیل شده است. | ## بخش 1: ساق | درشت‌نی همان‌طور که از نامش پیدا است، استخوان بزرگتر ساق است و قسمت اعظم نیروهایی که به ساق وارد می‌شوند را تحمل می‌کند. نازک‌نی در کنار درشت‌نی قرار گرفته و هم در بالا یعنی نزدیک زانو و هم در پایین یعنی بالای مچ پا با استخوان درشت‌نی مفصل می‌شود. کالبدشناسی عضلات اطراف ساق در دسته‌هایی قرار گرفته‌اند، به طوری‌که اطراف هر دسته پرده‌های بافتی محکمی از نوع نیام (فاسیا) قرار گرفته و آن دسته را از دسته‌های دیگر جدا می‌کند. ساق چهار کمپارتمان دارد: کمپارتمان قدامی (جلویی) کمپارتمان خارجی کمپارتمان خلفی (پشتی) سطحی کمپارتمان خلفی عمقی کمپارتمان خلفی یا پشتی ساق دو قسمت دارد. دسته دوم عضلات خلفی ساق کمپارتمان پشتی عمقی است که در زیر کمپارتمان سطحی قرار دارد. وظیفه عضلات این کمپارتمان بالا آوردن پا به سمت بالا است که به آن دورسی فلکشن می‌گویند. این عضلات از عصب پرونئال عمقی عصب‌گیری کرده و از سرخرگ درشت‌نئی پیشین تغذیه می‌شوند. عضلات این کمپارتمان عبارتند از: ماهیچه درشت‌نئی پیشین ماهیچه درشت‌نئی پیشین (تیبیالیس قدامی) در بالا از سطح خارجی استخوان درشت‌نی منشأ گرفه و زردپی آن در پایین به متاتارس اول و استخوان کونئیفرم داخلی در کف پا می‌چسبد. این عضله با انقباض خود پا را دورسی فلکس و اینورت (اینورژن به معنای متمایل شدن کف پا به سمت داخل است) می‌کند. بازکننده بلند شست ماهیچه دراز بازکننده شست پا یا (اکستانسور هالوسیس لانگوس) ماهیچه نازکی است که میان ماهیچه درشت‌نئی پیشین و ماهیچه دراز بازکننده انگشتان پا و در جلوی ساق قرار گرفته است. این عضله در بالا به جلوی استخوان نازک‌نی می‌چسبد و بعد از پایین آمدن در پایین زردپی آن بعد از عبور از مچ پا به بند انتهایی انگشت شست پا متصل می‌شود. بازکننده بلند انگشتان ماهیچه دراز بازکننده انگشتان پا در بالا از لقمه خارجی درشت‌نی و از استخوان نازک‌نی منشأ گرفته و بعد از پایین آمدن، زردپی آن بعد از عبور از مچ پا به چهار شاخه تقسیم شده و هر شاخه از آن به بندهای دیستال و وسطی چهار انگشت پا (بجز شست) می‌چسبد. ماهیچه نازک‌نئی طرفی ماهیچه نازک‌نئی طرفی (فیبولاریس ترتیوس) از سطح قدامی پایین استخوان نازک‌نی منشأ گرفته و زردپی آن در پایین به سطح پشتی متاتارس پنجم می‌چسبد. ماهیچه نازک‌نئی بلند ماهیچه نازک‌نئی بلند (عضله فیبولاریس بلند) یا پرونئوس بلند در سطح خارجی نازک‌نی و ساق پا قرار دارد. تاندون انتهایی (ماهیچه نازک‌نئی بلند) در طبقه چهارم عضلات اینترنسیک کف پا قرار می‌گیرد. ماهیچه نازک‌نئی کوتاه ماهیچه نازک‌نئی بلند (عضله فیبولاریس کوتاه) یا پرونئوس کوتاه در سطح خارجی نازک‌نی و ساق پا قرار دارد. تاندون عضله پرونئوس برویس (ماهیچه نازک‌نئی کوتاه) جزو عضلات بیرونی (اکسترنسیک) کف پا است. کمپارتمان خلفی (پشتی) سطحی این کمپارتمان سه عضله دارد ماهیچه دوقلو ماهیچه دوقلو (عضله گاستروکنمیوس) ماهیچه بسیار قوی است که در زیر پوست پشت ساق قرار دارد. این عضله در بالا دو سر دارد که به سطح پشتی کندیل‌های استخوان ران در بالای ران متصل می‌شوند. | ## بخش 2: ساق | سپس عضله پس از پایین آمدن از ساق تبدیل به تاندون می‌شود و بعد از یکی شدن با تاندون عضله سولئوس تاندون آشیل را درست می‌کند. این عضله موجب پلانتار فلکشن یا به پایین آمدن پا می‌شود و نقش بسیار مهمی در راه رفتن، دویدن و جهیدن دارد. گاهی عضله گاستروکنمیوس همراه با عضله سولئوس را یک عضله به نام تری سپس یا سه سر می‌نامند. ماهیچه نعلی ماهیچه نعلی (عضله سولئوس) در بالا به سطح پشتی استخوان‌های درشت‌نی و نازک‌نی چسبده و بعد از پایین آمدن تاندون آن با تاندون عضله گاستروکنمیوس یکی شده و تاندون آشیل را به وجود می‌آورد. این عضله همچنین با تحت فشار قرار دادن وریدهای ساق خون سیاهرگی را به سمت بالا و بطرف قلب پمپ می‌کند. ماهیچه کف‌پایی خاستگاه ماهیچه کف‌پایی (عضله پلانتاریس) در بالا از پشت کندیل خارجی استخوان ران است و در پایین به تاندون آشیل می‌چسبد و این عضله نازک و ضعیف بوده و در بعضی افراد وجود ندارد. کمپارتمان خلفی عمقی این کمپارتمان در زیر کمپارتمان سطحی خلفی قرار گرفته و از چهار عضله تشکیل شده است که عبارتند از: ماهیچه درشت‌نئی پسین ماهیچه درشت‌نئی پسین (تیبیالیس خلفی) به سطح پشتی استخوان‌های درشت‌نی و فیبولا چسبیده و سپس تاندون آن در پایین از پشت قوزک داخلی عبور کرده و به چند شاخه تقسیم شده و به سطح زیرین متاتارس‌های ۲ و ۳ و ۴ و استخوان‌های ناویکولر و کونئیفرم و کوبوئید می‌چسبد. ماهیچه دراز خم‌کننده انگشتان ماهیچه دراز خم‌کننده انگشتان پا در بالا از سطح پشتی استخوان درشت نی منشأ گرفته و بعد از پایین آمدن، تاندون آن بعد از عبور از پشت قوزک داخلی و کف پا به بند انتهایی انگشتان پا بجز شست متصل می‌شود. ماهیچه دراز خم‌کننده شست ماهیچه دراز خم‌کننده شست پا در بالا به سطح پشتی استخوان نازک‌نی چسبیده و بعد از پایین آمدن تاندون آن از زیر درشت‌نی و سپس زیر قاپ (تالوس) و استخوان پاشنه عبور کرده و پس از عبور از کف پا به سطح زیرین بند انتهایی انگشت شست پا می‌چسبد. ماهیچه گودی زانویی ماهیچه گودی زانویی (عضله پوپلیته) در بالا از سطح خارجی کندیل خارجی استخوان ران منشأ گرفته و در پایین به سطح پشتی استخوان تیبیا یا درشت نی می‌چسبد. رگ‌ها و عصب‌ها عروق و اعصاب مجاور با استخوان‌های تیبیا و فیبولا شریان تیبیال قدامی (Ant Tibial.A) این شریان، شاخه شریان پوپلیتئال می‌باشد که در کنار تحتانی عضله پوپلیتئوس از این شریان (شریان پوپلیتئال) منشعب می‌شود. شریان تیبیال خلفی (Post Tibial.A) این شریان، شاخه شریان پوپلیتئال می‌باشد که در کنار تحتانی عضله پوپلیتئوس از این شریان (شریان پوپلیتئال) منشعب می‌شود. شریان پرونئال (Peroneal.A) این شریان، شاخه شریان تیبیال خلفی بوده که با عبور از خلف استخوان فیبولا، به شاخه‌های عضلانی، سوراخ کننده و تغذیه کننده استخوان فیبولا تقسیم می‌شود. این ورید با عبور از قدام قوزک داخلی به سمت بالا جهت می‌گیرد و سرانجام به ورید فمورال ملحق می‌شود. این ورید با عبور از خلف قوزک خارجی به سمت بالا جهت می‌گیرد و سرانجام به ورید پوپلیتئال تخلیه می‌شود. عصب پرونئال مشترک (Common peroneal.N) این عصب، شاخهای از عصب سیاتیک می‌باشد که به سمت خارج و اطراف گردن استخوان فیبولا رفته و در عمق عضله پرونئوس لانگوس، به شاخه‌های پرونئال عمقی و سطحی تقسیم می‌شود. نکات مهم در مورد عروق و اعصاب مجاور با استخوان‌های درشت‌نی و نازک‌نس شریان تغذیه‌ای به درشت‌نی، شریان تیبیال خلفی می‌باشد. شریان پوپلیته‌آل به دو شاخه شریان تیبیال قدامی و خلفی تقسیم می‌شود که شریان تیبیال خلفی از شریان تیبیال قدامی بزرگتر بوده و نبض آن را می‌توان در حدود ۲_ ۲/۵ سانتیمتری قسمت خلفی و تحتانی قوزک داخلی (یا بین قوزک داخلی و استخوان پاشنه) حس کرد. بیماری واریس (Varicos disease): این بیماری در اثر تخریب دریچه‌های لانه کبوتری ایجاد می‌شود که در این صورت وریدهای سطحی اندام تحتانی گشاد شده و خون در آن ناحیه تجمع یافته و در گردش خون اختلال ایجاد می‌شود. | ## بخش 3: ساق | معمولاً از ورید صافنوس بزرگ برای پیوند عروقی در بیماری‌های انسدادی عروق تغذیه کننده قلب (کرونر) و شریان‌های براکیال استفاده می‌کنند. با توجه به اینکه عصب پرونئال مشترک، سطحی می‌باشد، لذا احتمال آسیب آن نسبت به سایر اعصاب اندام تحتانی بیشتر می‌باشد. معمولاً از روش Lateral برای بررسی اجسام خارجی و شکستگی همراه با جابجایی استفاده می‌کنند. C) تصویربرداری به روش تشدید مغناطیسی (MRI) از ناحیه Leg و مفصل Ankle: معمولاً از این روش برای بررسی تاندون‌ها در هنگام آسیب‌های تاندونی و ضایعات استفاده می‌شود. مفصل‌ها مفاصل مربوط به درشت‌نی و نازک‌نی استخوان درشت‌نی در تشکیل مفاصل زانو، مچ پا، تیبیوفیبولار فوقانی و تیبیوفیبولار تحتانی شرکت می‌کند. استخوان فیبولا در تشکیل مفاصل مچ پا، تیبیو فیبولار فوقانی و تیبیو فیبولار تحتانی شرکت می‌کند. با قرار گرفتن سر استخوان فیبولا در رویه مفصلی سطح خلفی کوندیل خارجی استخوان درشت‌نی، مفصل درشت‌نئی‌نازک‌نئی (تیبیوفیبولار) بالایی شکل می‌گیرد. در سطح خارجی انتهای دیستال استخوان درشت‌نی، بریدگی نازک‌نئی قرار دارد که با انتهای دیستال استخوان فیبولا مفصل می‌شود که در این صورت مفصل درشت‌نئی‌نازک‌نئی پاینیی شکل می‌گیرد. مفصل مچ پا از انتهای دیستال استخوان درشت‌نی، قوزک داخلی، قوزک خارجی و سه سطح مفصلی داخلی، خارجی و فوقانی استخوان تالوس تشکیل می‌شود. نکات مهم در مورد مفاصل ناحیه پا و مفصل قوزک به غشای بین استخوانی که بین تنه استخوان‌های تیبیا و فیبولا قرار دارد، مفصل درشت‌نئی‌نازک‌نئی میانی نیز گفته می‌شود. در صورت پیچ‌خوردگی مفصل مچ پا به سمت خارج، رباط‌های سمت داخلی مچ پا آسیب می‌بینند و در صورت پیچ خوردگی مفصل مچ پا به سمت داخل، لیگامان‌های سمت خارجی مچ پا آسیب می‌بینند. دو حرکت اصلی در مفصل مچ پا عبارت است از: الف) دورسی فلکشن (Dorsi flexion): در این حالت، جلوی پا بالا آمده و زاویه بین محور طولی انتهای دیستال ساق پا (جلوی ساق) با محور طولی پا (پشت پا) کاهش می‌یابد (کمتر از ۹۰درجه) پلانتار فلکشن (Plantar flexion) در این حالت، جلوی پا پایین رفته و زاویه بین محور طولی انتهای دیستال ساق پا (جلوی ساق) با محور طولی پا (پشت پا) افزایش می‌یابد (بیشتر از ۹۰درجه). عضله سولئوس (Soleus.m): مبدأ این عضله، خط سولئال (نعلی)، تنه درشت‌نی و تنه نازک‌نی می‌باشد. ماهیچه دراز خم‌کننده شست پا: مبدأ این عضله، قسمت تحتانی سطح خلفی تنه نازک‌نی می‌باشد. رتیناکولوم‌ها همان فاسیای عمقی هستند که ضخیم شده‌اند و عملکرد آنها، نگه داشتن تاندون‌ها در جای خود (اطراف مفصل مچ پا) می‌باشد. نگهدار بالایی بازکننده پا (اکستنسور رتیناکولوم فوقانی پا): نوار پهنی است که در قسمت فوقانی مچ پا قرار دارد و از داخل به قسمت تحتانی لبه قدامی استخوان درشت‌نی و از خارج به قسمت تحتانی لبه قدامی استخوان نازک‌نی متصل می‌باشد. نگهدار پایینی بازکننده پا: نواری به شکل Y بوده که در قسمت قدامی مفصل مچ پا قرار دارد (تنه Y در طرف خارج و بازوهای Y در طرف داخل قرار دارند. رباط ACL به ناحیه میان‌لقمه‌ای قدامی واقع در انتهای پروگزیمال استخوان درشت‌نی می‌چسبد. | ## جمع‌بندی | رباط PCL به ناحیه میان‌لقمه‌ای خلفی واقع در انتهای پروگزیمال استخوان درشت‌نی می‌چسبد.