موضوع مقاله: علی‌اصغر | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # علی‌اصغر | مقدمه: عبدالله بن حسین بن علی معروف به علی‌اصغر خردسال‌ترین کشته نبرد کربلا و کوچک‌ترین فرزند حسین بن علی است. | ## بخش 1: علی‌اصغر | برخی او را کشته شده در دامان پدرش به هنگامی که قصد بوسیدن او و وداع از او را داشت دانسته‌اند و برخی دیگر او را کشته شده در هنگام درخواست آب از جانب حسین می‌دانند. محل دفن او نامشخص است اما بر اساس گزارش‌هایی، وی بر روی سینه پدرش و به نقلی در کنار کشتگان کربلا دفن شده‌است. علی‌اصغر در نزد شیعیان جایگاه ویژه‌ای دارد و یک روز از عزاداری‌های ایام محرم به او اختصاص دارد. برای او مراسم تعزیه جداگانه برگزار می‌شود و به مناسبت بزرگداشت او، سالانه همایشی با نام همایش شیرخوارگان حسینی در جهان اسلام برگزار می‌شود. نگاره‌های کربلا، او را در آغوش پدرش سوار بر اسبی سفید به تصویر کشیده‌اند که در مقابل خیل عظیمی از جمعیت قرار گرفته‌است. در مورد اینکه آیا نام او عبدالله بوده‌است یا اینکه علی‌اصغر یا اینکه این دو نام، نام دو تن از فرزندان حسین است که در سن خردسالی در کربلا کشته شدند؛ اختلاف‌هایی وجود دارد. شیخ مفید در الارشاد، فضیل بن زبیر اسدی — از اصحاب محمد باقر و جعفر صادق — در کتاب تسمیة من قتل مع الحسین، ابوالحسین شجری در آمالی الخمیسیه، و ابن نما حلی در مثیر الاحزان نام این کودک را «عبدالله» دانسته‌اند. قدیمی‌ترین منبعی که نام این کودک را «علی» دانسته‌است ابن اعثم کوفی در کتاب الفتوح است که برای حسین فرزندی به نام علی که شیرخوار بوده‌است گزارش کرده‌است. اولین صراحت‌ها به نام علی‌اصغر در کتاب الاصیلی فی انساب الطالبین اثر صفی‌الدین محمد بن تاج‌الدین، المناقب اثر ابن شهرآشوب و کشف الغمه اثر اربلی صورت گرفته‌است. به عقیده مورخینی چون ابن زبیر، یعقوبی و ابوریحان بیرونی، دو طفل خردسال از حسین بن علی در کربلا کشته شدند که یکی از آنها در روز عاشورا به دنیا آمده‌است. محمد بن طلحه دمشقی در کتاب مطالب السؤول آورده‌است که علی‌اصغر طفلی از کودکان حسین بود که به واسط اصابت تیر کشته شد و عبدالله دیگر فرزند حسین نیز به همراه پدرش کشته شد. بر اساس گزارش‌هایی، عبدالله — که از طریق یادکرد نامش در وقایع عاشورا، شناخته شده — از مادری قُضاعی و برادر تنی‌اش جعفر، فرزند دیگر حسین دانسته شده‌است. اما ویلفرد مادلونگ، اسلام‌شناس آلمانی، می‌گوید حسین بن علی دو پسر به نام «علی» داشته‌است که یکی از آنها در نبرد کربلا کشته شد و دیگری از آن نبرد جان سالم به در بُرد. | ## بخش 2: علی‌اصغر | او همچنین اضافه می‌کند که علی‌ِ کوچکتر سجاد است بنابراین عبارت «علی‌اصغر» فی‌الواقع برای سجاد مناسب است. حسین امام سوم شیعیان دوازده‌امامی است که به سال ۶۱ ه‍.ق در نبرد کربلا، به دست سپاهیان عمر سعد و به فرمان یزید، کشته شد. امرء القیس در زمان عمر بن خَطّاب به مدینه آمد و از طرف عمر به رهبری قبایل قُضاعَه — که به اسلام گرویده بودند — انتخاب شد. علی مسئلهٔ ازدواج پسرانش با دختران امرء القیس را مطرح کرد و وی قبول کرد که سه تن از دخترانش را به ازدواج حسنین درآورد. مادلونگ گزارش می‌کند که رباب فرزند پسری به‌نام عبدالله برای حسین به دنیا آورد که در خردسالی در کربلا کشته شد و احتمالاً حسین به‌خاطر این فرزند، کنیه اباعبدالله را دارد. در کتاب مطالب السؤول آمده‌است که حسین بن علی بر پیکر طفل خود نماز میت خوانده‌است و بر همین اساس استنباط شده‌است که سن این کودک نباید کمتر از ۶ سال بوده باشد. بر مبنای گزارش اول، علی‌اصغر در خیمه‌ها و به هنگام وداع حسین بن علی با زنان و کودکان، قصد کرد تا یکی از کودکانش را در آغوش کشد یا او را ببوسد که یکی از سپاهیان کوفه به سمت آن کودک تیری پرتاب کرد و او را به قتل رساند. در نقل دیگر ماجرا، آورده‌اند که حسین کودکش را که به شدت تشنه بود برای تقاضای آب به نزد سپاهیان ابن زیاد برد اما از جانب سپاه تیری به سوی کودک روانه شد و بر گلوی کودک نشست. در روضةالشهدا گزارش شده که تیر پس از برخورد به طفل، به بازوی حسین نیز ورود کرده‌است. بعد از نبرد کربلا بعد از کشته شدن تمامی یاران حسین بن علی تمامی سرهای آنان را از بدنشان جدا و بر نیزه کردند. قاتل مورخان در اینکه قاتل علی‌اصغر چه کسی بوده، دچار تردیدهایی هستند که احتمالاً ناشی از اشتباه گرفتن عبدالله بن حسین با عبدالله بن حسن بوده‌است. ابوالفرج اصفهانی در نقلی قاتل را عقبة بن بشر دانسته‌است و گروهی از روایات بر اینکه قاتل فردی از بنی‌اسد بوده‌است، تأکید دارند. مورخان بسیاری نیز در مورد قاتل سکوت کرده و نامی از قاتل نیاورده‌اند از جمله ابن سعد، ابن اعثم، ابن طلحه شافعی، ابن واضع یعقوبی، ابوریحان بیرونی، ابن شهرآشوب و ابومنصور طبرسی. | ## بخش 3: علی‌اصغر | از روایتی که حسین پس از کشته شدن فرزندش آن را دفن کرد، چنین برداشت می‌شود که محل دفن او باید نزدیک خیمه‌گاه باشد. شیخ عباس قمی در خصوص محل دفن این کودک آورده‌است که از سید مرتضی کشمیری در این خصوص که قبر علی‌اصغر کجاست سؤال شد، او اعلام بی‌اطلاعی کرد اما کمی بعد در خواب حسین بن علی را دید که به او گفته‌است که علی‌اصغر بر روی سینه من دفن شده‌است. شیخ عباس قمی معتقد است که احتمالاً جسد علی‌اصغر پس از دفن شدن توسط حسین بن علی از قبر بیرون کشیده شده‌است. با این وجود احتمال داده شده‌است که این کودک در یکی از این سه جا دفن شده باشد: مکانی که حسین بن علی کودکش را در آنجا دفن کرده و بر کسی مشخص نیست. آنها این روز را «علی‌الاصغر» می‌نامند و برای بزرگداشت این نوزاد کشته شده عزاداری برگزار می‌کنند. مراسم تعزیه در منطقه سمنان نیز که در روز نهم برگزار می‌شود به وقایع مربوط به علی‌اصغر تعلق دارد. علی‌اصغر همواره یکی از موضوعات تعزیه‌ها بوده‌است که یک شب از شب‌های این مراسم را به خود اختصاص داده‌است. به گزارش کالمارد، در مراسم بزرگداشت او در ایام محرم که از جانب شیعیان برگزار می‌شود، وی را کودکی بی‌گناه که از تشنگی رنج می‌برد به تصویر می‌کشند. همچنین در شمایل‌هایی که از واقعه کربلا کشیده می‌شود، علی‌اصغر در آغوش پدرش در حالی که سوار بر اسبی نر سفید رنگی است و در مقابل سپاهیان کوفه ایستاده، به تصویر کشیده شده‌است. از سال ۱۳۸۳ سازمانی مردمی که بعدها به مجمع جهانی حضرت علی‌اصغر نام گرفت، مراسمی را سالانه به یاد علی‌اصغر برگزار می‌کند. بر طبق گزارش‌هایی در سال ۱۳۹۸ خورشیدی، این مراسم در ۴۵ کشور برگزار می‌شود که تنها در ایران بیش از ۶٫۲۵۰ نقطه را شامل می‌شود. در فرازی از این زیارت آمده‌است که «صل الله علیک و علیهم و علی ولدک علی‌الاصغر الذی فجعت به» یعنی: «درود بر تو و بر آنها و بر علی اصغر، همان کسی که دل‌ها در سوگ او به درد آمد.» سید بن طاوس نیز در زیارت ناحیه مقدسه در ذیل نام آوردن از کشتگان کربلا، به یکی از فرزندان حسین بن علی اشاره می‌کند. | ## جمع‌بندی | در بخشی از این زیارت آمده‌است: «السلام علی عبدالله بن الحسین، الطفل الرضیع، المرمی الصریع المتشحط دما، المصعد دمعه فی السماء، المذبوح بالسهم فی حجر ابیه، لعن الله رامیه حرملة بن کاهل الاسدی و ذویه» یعنی: «سلام بر عبدالله بن حسین، کودک شیرخوار، تیرخورده، به زمین افتاده، به خون غلتیده، که خونش به آسمان بالا رفت و در آغوش پدرش به وسیله تیر ذبح شد.