موضوع مقاله: بیگانه (رمان) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بیگانه (رمان) | مقدمه: بیگانه ( ) یک رمان کوتاه اثر آلبر کامو نویسندهٔ فرانسوی است که در سال ۱۹۴۲ منتشر شد. | ## بخش 1: بیگانه (رمان) | بیگانه داستان زندگی مرسو، مهاجری بی‌تفاوت در الجزایر فرانسه را دنبال می‌کند که چند هفته پس از مراسم خاکسپاری مادرش، مردی عرب را در الجزیره می‌کشد. نخستین چاپ فرانسوی این اثر در ۱۹ مهٔ ۱۹۴۲ توسط انتشارات گالیمار و با عنوان اصلی منتشر شد و از ژوئن همان سال وارد کتاب‌فروشی‌ها شد، اما تنها در ۴٬۴۰۰ نسخهٔ اولیه عرضه شد و بنابراین در ابتدا به اثری پرفروش تبدیل نشد. با وجود انتشار در دوران اشغال نازی‌ها در فرانسه، این اثر بدون سانسور یا حذف منتشر شد. بیگانه پس از توجهی که ژان-پل سارتر در مقالهٔ سال ۱۹۴۷ خود با عنوان به آن نشان داد، در میان محافل ضدنازی محبوبیت یافت. این اثر به‌عنوان یکی از آثار کلاسیک ادبیات قرن بیستم شناخته می‌شود و به‌سبب دیدگاه فلسفی کامو، ابسوردیسم، ساختار نحوی و پیوند آن با اگزیستانسیالیسم (با وجود رد این برچسب از سوی کامو)، مورد تحسین گسترده قرار گرفته است، به‌ویژه در فصل پایانی آن. همچنین در لو تان این رمان به‌عنوان سومین اثر برتر نوشته‌شده به زبان فرانسوی در قرن بیستم و بیست‌ویکم توسط هیئتی از ۵۰ کارشناس ادبی انتخاب شد. این رمان سه بار به فیلم اقتباس شده است: بیگانه (۱۹۶۷)، سرنوشت (۲۰۰۱) و بیگانه (۲۰۲۵). همچنین در آثار تلویزیونی و موسیقی ارجاعات فراوانی به آن شده است (از جمله «کشتن یک عرب» از د کیور)، و این داستان از دیدگاه برادر مرد عربِ بی‌نام در رمان تحقیق مرسو اثر کمال داوود در سال ۲۰۱۳ بازروایی شده است. داستان بخش اول مرسو از مرگ مادرش باخبر می‌شود؛ مادری که در یک خانهٔ سالمندان در خارج از شهر زندگی می‌کرد. او برای شرکت در مراسم خاکسپاری از محل کار خود مرخصی می‌گیرد، اما در برابر اطرافیان هیچ نشانه‌ای از اندوه یا سوگواری بروز نمی‌دهد. هنگامی که از او پرسیده می‌شود آیا می‌خواهد جسد مادرش را ببیند، امتناع می‌کند و در شب‌زنده‌داری کنار تابوت، سیگار می‌کشد و قهوهٔ معمولی (نه قهوهٔ سیاه رسمی) می‌نوشد، آن هم در حضور سرایدار. روز پس از مراسم، مرسو به الجزیره بازمی‌گردد و با ماری، منشی سابق شرکتش، روبه‌رو می‌شود. آن دو دوباره با هم آشنا می‌شوند، با هم شنا می‌کنند و همان شب یک فیلم از فرناندل تماشا می‌کنند و رابطه‌ای صمیمی میانشان شکل می‌گیرد. در روزهای بعد، مرسو به همسایه و دوستش ریمون سنتس—که شایعه شده دلال است اما خود می‌گوید در یک انبار کار می‌کند—کمک می‌کند تا از معشوقهٔ عرب خود انتقام بگیرد؛ زنی که ریمون گمان می‌کند از مرد دیگری هدیه و پول می‌گرفته است. ریمون از مرسو می‌خواهد نامه‌ای بنویسد تا زن را به آپارتمانش بکشاند، فقط برای این که با او رابطه برقرار کند، سپس به او توهین کند و بیرونش بیندازد. مرسو در برابر صحبت‌های ریمون هیچ واکنش همدلانه‌ای نشان نمی‌دهد، نگرانی‌ای دربارهٔ آسیب عاطفی زن ابراز نمی‌کند و با نوشتن نامه موافقت می‌کند. زن در یک صبح یکشنبه به دیدن ریمون می‌آید و وقتی ریمون او را پس از سیلی‌زدن، کتک می‌زند، پلیس دخالت می‌کند. ریمون از مرسو می‌خواهد در کلانتری شهادت دهد که زن به او خیانت کرده است و مرسو می‌پذیرد. در همین زمان، رئیس مرسو از او می‌پرسد آیا مایل است در شعبه‌ای که شرکت قصد دارد در پاریس افتتاح کند کار کند یا نه، و ماری نیز از او می‌پرسد آیا می‌خواهد با او ازدواج کند. در هر دو مورد، مرسو احساس خاصی ندارد اما اگر طرف مقابل بخواهد، حاضر است جابه‌جا شود یا ازدواج کند. همچنین سالامانو، همسایهٔ سالخوردهٔ مرسو و ریمون، سگ بیمار و آزاردیده‌اش را گم می‌کند و با وجود رفتار خشن همیشگی‌اش با حیوان، چند بار برای دلداری و مشورت نزد مرسو می‌آید. در یکی از این گفت‌وگوها، سالامانو اشاره می‌کند که برخی همسایه‌ها پس از فرستادن مادر مرسو به خانهٔ سالمندان، دربارهٔ او بدگویی کرده‌اند. یک آخر هفته، ریمون از مرسو و ماری دعوت می‌کند به کلبهٔ ساحلی یکی از دوستانش بروند. در آنجا با برادر معشوقهٔ ریمون و مرد عرب دیگری روبه‌رو می‌شوند که ریمون پیش‌تر گفته بود او را تعقیب می‌کنند. این افراد با ریمون و مرسو درگیر می‌شوند و برادر زن با چاقو ریمون را زخمی می‌کند و سپس فرار می‌کند. بعدتر، مرسو به‌تنهایی در ساحل قدم می‌زند، در حالی که یک رولور را برای جلوگیری از اقدام عجولانهٔ ریمون همراه خود برداشته است، و دوباره با برادر آن زن روبه‌رو می‌شود. در حالی که دچار آشفتگی و در آستانهٔ گرمازدگی است، وقتی مرد عرب چاقویش را نشان می‌دهد، مرسو شلیک می‌کند. گلوله کشنده است، اما او پس از مکثی کوتاه چهار بار دیگر نیز به بدن مرد شلیک می‌کند. بی‌تفاوتی کلی او و توانایی‌اش در سازگاری با هر وضعیت بیرونی، زندگی در زندان را برایش قابل‌تحمل می‌کند، به‌ویژه پس از آنکه به محدودیت‌ها و ناتوانی از داشتن رابطه با ماری عادت می‌کند، هرچند در مقطعی درمی‌یابد که چندین روز ناآگاهانه با خود صحبت می‌کرده است. نزدیک به یک سال، او می‌خوابد، از پنجرهٔ کوچک سلولش به بیرون نگاه می‌کند و در ذهن خود اشیای آپارتمان سابقش را مرور می‌کند، در حالی که منتظر روز دادگاه است. مرسو هرگز قتلی را که مرتکب شده انکار نمی‌کند؛ بنابراین، در دادگاه، دادستان بیش از آنکه بر جزئیات قتل تمرکز کند، بر ناتوانی یا نخواستن او برای گریه در مراسم خاکسپاری مادرش تأکید می‌کند. او سکوت و انفعال مرسو را نشانهٔ مجرم‌بودن و فقدان پشیمانی می‌داند و او را هیولایی بی‌روح معرفی می‌کند که سزاوار مرگ است. با وجود آنکه چند تن از دوستان مرسو به نفع او شهادت می‌دهند و وکیلش به او می‌گوید حکم احتمالاً سبک خواهد بود، مرسو به اعدام با گیوتین محکوم می‌شود. | ## بخش 2: بیگانه (رمان) | پس از انتقال به سلولی جدید، مرسو به‌طور وسواس‌گونه به سرنوشت قریب‌الوقوع خود و درخواست تجدیدنظر می‌اندیشد و می‌کوشد راهی برای گریز از سرنوشتش تصور کند. مرسو می‌گوید به خدا باور ندارد و حتی علاقه‌ای به این موضوع ندارد، اما کشیش همچنان می‌کوشد او را از خداناباوری (یا دقیق‌تر، خدانامهم‌دانی) دور کند. کشیش معتقد است درخواست تجدیدنظر مرسو ممکن است به آزادی او بینجامد، اما می‌گوید چنین نتیجه‌ای احساس گناه او را از میان نخواهد برد و رابطه‌اش با خدایی را که به آن باور ندارد اصلاح نخواهد کرد. در نهایت، مرسو در خشم به کشیش حمله می‌کند، جهان‌بینی او و لحن پدرسالارانه‌اش را رد می‌کند و تأکید می‌کند که در مواجهه با قطعیت مرگ نزدیک، به درکی از زندگی و مرگ رسیده است که فراتر از درک کشیش است. او می‌گوید هرچند گفته‌ها، اعمال یا احساسات ما می‌توانند زمان یا شرایط مرگ را تغییر دهند، اما هیچ‌یک نمی‌تواند این واقعیت را دگرگون کند که همهٔ ما روزی محکوم به مرگ هستیم و بنابراین در نهایت هیچ‌چیز اهمیتی ندارد. پس از رفتن کشیش، مرسو با اندیشیدن به شباهت میان وضعیت خود و احساسی که گمان می‌کند مادرش در خانهٔ سالمندان داشته است—زمانی که در میان مرگ و در حال فرسوده‌شدن تدریجی بود—نوعی آرامش می‌یابد. فریاد کشیدن بر سر کشیش او را از هرگونه امید یا خیال گریز یا موفقیت در تجدیدنظر تهی کرده است، و در نتیجه دل خود را به «بی‌اعتنایی مهربان جهان» می‌گشاید و به این نتیجه می‌رسد که خوشبخت بوده و هنوز هم خوشبخت است. حتی آرزو می‌کند که در هنگام اعدامش جمعیتی بزرگ و سرشار از نفرت حضور داشته باشد تا همه‌چیز به پایان نهایی خود برسد. شخصیت‌ها مرسو مهاجری فرانسوی در الجزایر است که خبر مرگ مادرش را از طریق تلگراف دریافت می‌کند. مرسو همچنین فردی صادق است که بدون توجه به دیگران، آنچه را در ذهن دارد بیان می‌کند. او به‌سبب بی‌تفاوتی‌اش از جامعه جدا افتاده است، هرچند نسبت به ماری نوعی علاقه نشان می‌دهد. مادر مرسو سه سال پیش از مرگش به خانهٔ سالمندان سپرده شده بود، همان‌گونه که در سطرهای آغازین رمان ذکر می‌شود. هنگامی که مرسو به زمان اعدام خود نزدیک می‌شود، نوعی همدلی با مادرش احساس می‌کند و می‌اندیشد که او نیز جهانی بی‌معنا را پذیرفته بود. توما پرز در زمان اقامت مادر مرسو در خانهٔ سالمندان به او نزدیک بود، به‌طوری‌که دیگر ساکنان به شوخی او را «نامزد» می‌نامیدند. او در انتهای صف تشییع جنازهٔ مادر مرسو حرکت می‌کند و مرسو با جزئیات زیادی تلاش او برای همراهی با جمع را توصیف می‌کند. یک روز پس از مراسم خاکسپاری مادر مرسو، او را در یک استخر عمومی ملاقات می‌کند و رابطه‌ای میان آن‌ها شکل می‌گیرد. او یک‌بار از مرسو می‌پرسد آیا دوستش دارد و بار دیگر می‌پرسد آیا مایل به ازدواج با او است؛ مرسو به پرسش نخست پاسخ منفی می‌دهد و نسبت به دومی بی‌تفاوت است. ماری یک‌بار در زندان به دیدن او می‌آید، اما چون همسرش نیست، اجازهٔ دیدارهای بعدی به او داده نمی‌شود. هنگامی که سگش را از دست می‌دهد، آشفته می‌شود و برای گرفتن مشورت نزد مرسو می‌آید. ریمون و مرسو نوعی رابطه برقرار می‌کنند و ریمون در دادگاه به نفع مرسو شهادت می‌دهد. هیچ‌یک از عرب‌ها در بیگانه نام‌گذاری نمی‌شوند، که نشان‌دهندهٔ فاصلهٔ میان استعمارگران فرانسوی و بومیان است. مرد عرب (برادر معشوقهٔ ریمون) فردی است که توسط مرسو در ساحلی در الجزیره کشته می‌شود. کشیش زندان آخرین تلاش برای واداشتن مرسو به پیروی از الگوهای هنجاری اجتماعی را نمایندگی می‌کند؛ در اینجا، جستجوی بخشش مسیحی برای جنایت. ضعف کلی استدلال‌های کشیش در برابر بی‌علاقگی کامل مرسو، دیدگاه رمان دربارهٔ دین را به‌عنوان جهانی‌بینی محدودکننده‌ای که انسان را از حقیقت پوچی نهایی زندگی منحرف می‌کند، برجسته می‌سازد. تحلیل انتقادی کارل ویجیانی در تحلیل خود از این رمان در سال ۱۹۵۶ نوشت: ویکتور برومبر، بیگانه و «تبیین بیگانه» اثر ژان-پل سارتر را در چارچوب فلسفی ابسوردیسم تحلیل کرده است. لوئی هودون در تحلیل خود در سال ۱۹۶۰، توصیف بیگانه به‌عنوان رمانی اگزیستانسیالیستی را رد کرد. مطالعهٔ ایگناس فوئرلیخت در سال ۱۹۶۳ با بررسی مضامین بیگانگی آغاز می‌شود، به این معنا که مرسو در جامعهٔ خود «بیگانه» است. در تحلیل سال ۱۹۷۰، لئو برسانی اظهار داشت که بیگانه در تلاش خود برای تبدیل شدن به یک رمان «عمیق»، «متوسط» است، اما در عین حال آن را «کوششی چشمگیر، هرچند ناقص، در گونه‌ای از نوشتار که توسط نویسندگان رمان نو دههٔ ۱۹۵۰ ترویج می‌شد» توصیف کرد. سامرز جونیور بیگانهٔ کامو و تهوع سارتر را در پرتو مقالهٔ سارتر دربارهٔ رمان کامو با یکدیگر مقایسه کرده است. سرگئی هاکل به بررسی شباهت‌های میان بیگانه و جنایت و مکافات اثر فیودور داستایفسکی پرداخته است. رفتار سرسختانهٔ مرسو در زندان یادآور رفتار ژولین سورل در رمان «سرخ و سیاه» اثر استاندال است. جرالد موریل کشتن عرب به‌دست مرسو و این پرسش را بررسی می‌کند که آیا کنش مرسو را می‌توان قتل دانست یا نه. ارنست سایمون ماهیت محاکمهٔ مرسو در بیگانه را با توجه به تحلیل‌های پیشین ریچارد وایزبرگ و حقوقدان ریچارد پوزنر بررسی کرده است. | ## بخش 3: بیگانه (رمان) | رنه ژیرار نیز ماهیت نسبی «بی‌تفاوتی» در شخصیت مرسو را در نسبت با جامعهٔ پیرامونش نقد کرده است. کمال داوود رمانی با عنوان تحقیق مرسو (۲۰۱۳/۲۰۱۴) نوشته است که نخست در سال ۲۰۱۳ در الجزایر منتشر شد و سپس در فرانسه با استقبال منتقدان بازنشر گردید. این پاسخ پسااستعماری به بیگانه، روایت کامو را با افزودن عناصری از دیدگاه برادر قربانی عربِ بی‌نام (با نام‌گذاری او و ارائه‌اش به‌عنوان شخصی واقعی که برایش سوگواری شده است) و دیگر شخصیت‌ها به چالش می‌کشد. داوود زندگی‌های بعدی آنان را پس از خروج مقامات فرانسوی و بیشتر پیه-نوارها از الجزایر، پس از پایان جنگ الجزایر در سال ۱۹۶۲، بررسی می‌کند. به‌عنوان بازنمایی اُتیسم برخی اشاره کرده‌اند که کنش‌ها و باورهای شخصیت اصلی را می‌توان با اُتیسم توضیح داد. مرسو در برقراری ارتباط با دیگران، مسائل حسی، دشواری در بروز احساسات و نیز درک احساسات دیگران با مشکل مواجه است. هرچند در زمان نگارش اثر آگاهی بسیار محدودی دربارهٔ اتیسم وجود داشت، کامو شخصیت اصلی را بر اساس رفتار و نگرش یکی از دوستان نزدیکش، پیر گالیندو، شکل داده است که می‌توان او را دارای ویژگی‌های اتیسم دانست. از این رو، این امکان وجود دارد که کامو ناخواسته نخستین توصیف ادبی از اتیسم را خلق کرده باشد و کنش‌ها و باورهای این شخصیت باید دوباره مورد بررسی قرار گیرند. ترجمه‌های فارسی بیگانه از زمان انتشارش بارها به فارسی ترجمه شده و به یکی از آثار کلاسیک با بیشترین تعداد ترجمه در ایران تبدیل شده است. مترجمانی چون جلال آل‌احمد (با همکاری علی‌اصغر خبره‌زاده)، امیرجلال‌الدین اعلم، هدایت‌الله میرزمانی، لیلی گلستان، خشایار دیهیمی، محمدرضا پارسایار و پرویز شهدی از جمله کسانی هستند که این اثر را به فارسی برگردانده‌اند. تعدد ترجمه‌های این رمان به عوامل مختلفی نسبت داده می‌شود، از جمله جایگاه آن به‌عنوان اثری کلاسیک در ادبیات قرن بیستم، اهمیت اندیشه‌های آلبر کامو، و همچنین این دیدگاه که ترجمه‌ها به مرور زمان نیاز به بازنگری و بازترجمه دارند تا با زبان و حساسیت‌های نسل‌های جدید هماهنگ شوند. تهران: گلشایی، ۱۳۶۲ بیگانه، ترجمهٔ امیرجلال‌الدین اعلم، تهران: نشر نیلوفر، ۱۳۶۶ بیگانه، ترجمهٔ محمدرضا پارسایار. ادبیات تحقیق مرسو (۲۰۱۵) اثر کامل داوود، رمانی است که در تقابل با روایت کامو نوشته شده و از دیدگاه مردی عرب که به‌عنوان برادر فرد کشته‌شده توصیف می‌شود روایت می‌شود. در اثر کامو تنها با عنوان «عرب» از او یاد می‌شود، اما در این رمان گفته می‌شود نام او موسی بوده و فردی واقعی است که برادر و مادرش برایش سوگواری کرده‌اند. در موسیقی «کشتن یک عرب»، نخستین تک‌آهنگ سال ۱۹۷۸ از د کیور، توسط رابرت اسمیث چنین توصیف شده است: «تلاشی شاعرانه و کوتاه برای فشرده‌سازی برداشت من از لحظات کلیدی در بیگانه اثر آلبر کامو». گروه پانک راک کانادایی بیگانه نام خود را از این رمان گرفته است؛ این گروه توسط سیاستمداران و موسیقی‌دانان حزب دموکراتیک جدید، چارلی آنگس و اندرو کش، تشکیل شد. «»، از آلبوم ۱۹۹۵ با همین نام اثر گروه هوی متال روسی آریا، بر اساس مواجههٔ مرسو با کشیش در صحنهٔ پایانی رمان است. این قطعه از دید اول‌شخص مرسو روایت می‌شود و شامل این جمله (به روسی) است: «فریادهای نفرت پاداش من خواهند بود / هنگام مرگ، تنها نخواهم بود». در پایان قطعهٔ «ایسا فلپس مرده است» از آلبوم داستان‌های ارواح اثر بازوان لارنس، بخشی که در آن مرسو سرنوشت اعدام قریب‌الوقوع خود را می‌پذیرد، توسط کریس مک‌کاگان خوانده می‌شود و با برخی مضامین ترانه هم‌خوانی دارد. خواننده و ترانه‌سرای فولک اریک اندرسن قطعه‌ای با عنوان «بیگانه (ترانهٔ انتقام)» دارد که یکی از چهار ترانهٔ الهام‌گرفته از آثار کامو در ای‌پی سال ۲۰۱۴ او با عنوان سایه و روشن آلبر کامو است. سومین تک‌آهنگ تاکسیدومون با عنوان «بیگانه» منتشر شد و در سال ۱۹۸۱ به‌صورت «بیگانه (ژیگ وجودی)» برای ای‌پی سوئیت در زیرزمین بازسازی شد. متن ترانهٔ هر دو نسخه به‌طور مستقیم به مرگ مادر شخصیت اصلی و انتظار برای گریه کردن او در مراسم خاکسپاری اشاره دارد. نخستین تک‌آهنگ اونجد سون‌فولد با عنوان «هیچ‌کس» از آلبوم زندگی جز یک رؤیا نیست... در بیت نخست قطعهٔ «ورسای» از آلبوم اتیوپس اثر بیلی وودز، به‌طور مستقیم به صحنهٔ قتل در کتاب اشاره می‌شود. ترانهٔ راک ترکی با عنوان «یابانجی» (بیگانه) که توسط آتا آکداغ نوشته و ساخته شده و توسط فریدون دوزآغاج با همکاری یایا اجرا شده، به رمان کامو تقدیم شده است. بخشی از متن ترانه چنین است: «روزها پیش نمی‌روند، نام‌هایشان را از دست داده‌اند، همه‌چیز یکسان است / بر درِ فاجعه کوبیدم / من بیگانه‌ای هستم که به‌جای دیگری می‌کشد.» این ترانه در آلبوم «دهِ ویژه» (۲۰۱۹) منتشر شده است. ششمین قطعه از آلبوم «آخرالزمان کودک ستاره‌ای کوتولهٔ باربارا» اثر جی، آ، سیزر شامل ترانه‌ای با عنوان «لالایی بیگانه» است. سومین تک‌آهنگ منتشرشده توسط جی‌هاید با عنوان «بیگانه» از این کتاب الهام گرفته و بخش‌هایی مستقیم از ترجمهٔ انگلیسی را نیز دربردارد. هنرمند دی‌جی اروپایی «لوسی» (لوکا مورتلارو) در ۱۵ مارس ۲۰۱۹ قطعه‌ای با عنوان «دیسکاموپیا» منتشر کرد که متن آن نقل‌قولی گفتاری از بیگانه است و رویدادهای پیش، حین و پس از قتل مرد عرب بی‌نام توسط مرسو را روایت می‌کند. بازی‌ها مرسو، شخصیتی الهام‌گرفته از مرسو، در بازی سال ۲۰۲۳ لیمبوس کامپانی از استودیوی کره‌ای «پروژه مون» حضور دارد. میسترال، زنی فرانسوی-الجزایری در متال گیر طلوع: انتقام دوباره که از سلاحی به نام «بیگانه» در نبرد استفاده می‌کند. نویسندگان بازی در مصاحبه‌ای تأیید کرده‌اند که پیشینهٔ او، نام سلاحش و داستانش از این رمان الهام گرفته شده‌اند. | ## جمع‌بندی | کمیک در سال ۲۰۱۳ اقتباس کمیکی بیگانه را به مناسبت صدمین سالگرد تولد کامو خلق کرد.