موضوع مقاله: فهرست آثار محمد زکریای رازی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست آثار محمد زکریای رازی | مقدمه: محمد زکریای رازی، پزشک، فیلسوف و شیمی‌دان ایرانی در قرن سوم و اوایل چهارم هجری بود. | ## بخش 1: فهرست آثار محمد زکریای رازی | در مورد آثار رازی در لغت‌نامهٔ دهخدا آمده‌است: «ابن‌الندیم در کتاب «الفهرست» خود تعداد آثار رازی را یک‌صد و شصت و هفت و ابوریحان بیرونی در کتاب «فهرست کتب رازی» یک‌صد و هشتاد و چهار دانسته‌اند. «کتاب‌های رازی برحسب فهرست بیرونی بدین ترتیب تقسیم موضوعی می‌شود: ۵۶ کتاب در پزشکی، ۳۳ کتاب در طبیعیات، ۷ کتاب در منطق، ۱۰ کتاب در ریاضیات و اخترشناسی، ۷ کتاب در تفسیر و تلخیص و اختصار کتب فلسفی یا طبی دیگران، ۱۷ کتاب در علوم فلسفی و تخمینی، ۶ کتاب در متافیزیک، ۱۴ کتاب در الهیات، ۲۲ کتاب در کیمیا، ۲ کتاب در کفریات، ۱۰ کتاب در فنون مختلف که جمعاً بالغ بر یکصدوهشتادوچهار مجلد می‌شود و ابن ابی اصیبعه در عیون الأنباء فی طبقات الأطباء دویست و سی و هشت کتاب از برای رازی برمی‌شمارد.علی‌اکبر دهخدا، صفحهٔ ۵۷۷ محمود نجم‌آبادی استاد دانشگاه تهران در کتاب «مؤلفات و مصنفات ابوبکر محمدبن زکریای رازی» (انتشارات دانشگاه تهران،) فهرست‌های ارائه شدهٔ ابن الندیم و ابوریحان بیرونی و ابن القفطی و ابن ابی اصیبعه با یک‌دیگر تطبیق داده و در مجموع، دویست وهفتادویک کتاب و رساله و مقاله را فهرست کرده‌است. در این مقاله علاوه بر لغت‌نامه دهخدا از کتاب محمد زکریای رازی طبیب، فیلسوف، شیمیدان ایرانیمحمود نجم‌آبادی، صفحهٔ ۴۷ تا ۱۱۷ نیز استفاده شده‌است. المدخل الی الطب، پیش‌درآمد و مقدمه علم طب الرد علی الجاحظ فی مناقضةالطب، که در آن رازی نظر جاحظ معروف را که نقض علم طب را رد می‌کرده، را رد کرده‌است.. القراباذین الکبیر القراباذین الصغیر کتاب الجدری و الحصبه التقسیم و التشجیر، که رازی در این کتاب گونه‌های بیماری و علت‌های آن‌ها را با شرح و طبقه‌بندی آورده‌است. اوجاع المفاصل (دردبندها) منافع السکنجبین، در باب خواص سکنجبین و موارد مصرف و تجویز آن است. الابنة و علاج‌ها فی هیئة القلب (تشریح قلب) فی هیئة الانثین (تشریح خصیه‌ها یا خایهها) فی هیئه الصماخ (تشریح پردهٔ گوش) فی هیئه العین (تشریح چشم) فی هیئه الکبد (تشریح جگر) الرد علی الناشی فی نقضه الطب، در باب رد رازی بر نقض ناشی است که علم طب را نقض کرده‌است. فی المحنه الطبیب و کیف ینبغی ان یکون حاله فی نفسه و بدنه و شربه، دربارهٔ آزمون پزشک و این که باید چگونه باشد. فیماجری بینه و بین جری الطبیب فی التوت عقیب البطیخ، گفت‌وگو بین رازی و جری پزشک در باب خوردن توت پس از خربزه فی العلة آلتی تحدث الورم و ازکام فی روس بعض الناس وقت الورد، در سبب آن‌که آماس و زکام در سر بعضی از مردمان، وقت گل سرخ عارض می‌شود. فی تبرید الماء عیل الثلج و تبرید الماء یقع الثلج فیه، دربارهٔ آبی که با برف سرد شده باشد و آبی که بر برف گذارده و سرد شده باشد. | ## بخش 2: فهرست آثار محمد زکریای رازی | فی العله آلتی لها بزعم بعض الجهال الاطباء ان الثلج یعطش، در علت آن‌که بعضی پزشکان نادان تصور می‌کنند که برف تشنگی می‌آورد. فی ان الحمیه المفرطه تضر بالا بدان، در این که پرهیز مفرط برای بدن انسان مضر است. فی ان الطبیب الحاذق لبیس هومن قدر علی ابراء جمیع العلل و ان ذلک لیس فی الوسع، در این که پزشک توانا، قادر به درمان همهٔ بیماری‌ها نیست. فی التلطف فی ایصال العلیل الی بعض شهواته، در لطف ورزیدن پزشک برای برخی بیماران در بعضی امیال آن‌ها فی العلع آلتی یذم لها بعض الناس و عوامها الطبیب و ان کان حاذقا، در سبب آن‌که بعضی مردم و عوام‌الناس پزشک را رها می‌کنند، هر قدر هم که حاذق باشد. فی العلة آلتی لها ینجح جهال الاطباء و العوام و النساء اکثر من العلماء، در علت آن‌که پزشکان نادان و عوام و زنان بیش از پزشکان دانشمند توفیق می‌یابند. (با کتاب ۵۵ در همین سیاهه سنجیده شود) خطاء غرض الطبیب، دربارهٔ خطا و اشتباهات پزشک اختصار کتاب النبض الکبیر لجالینوس اختصار کتاب حیله البرء لجالینوس تلخیص کتاب العلل و الاعراض لجالینوس تلخیص کتاب العلل المواضع الألمه لجالینوس تلخیص کتاب فصول بقراط فیما لایلصق مما یقطع من البدن، در بارهٔ این که نمی‌توان بعضی اندام‌های بدن را پیوند زد، اگر چه کوچک باشند. فی العله آلتی لها لا یوجد شراب یفعل فعل الشراب الصحیح بالبدن، در بارهٔ اثری که مشروب سکر و غیر سکر در بدن می‌گذارد. فی الأغراض الممیله لقلوب کثیر من الناس عن أفاضل الأطباء إلی اخسائهم، در این باره که دیدگاه مردم از پزشک توانا به پزشکان پایین‌تر متمایل می‌گردد. فی ان العلّة الیسیرة بعضها أعسر تعرفا و علاجا من الغلیظه، در آن‌که درمان بعضی بیماری‌های آسان و پیش‌پا افتاده، دشوارتر از بیماری‌های شدید است. تقسیم الأمراض و أسبابها و علاجاتها علی الشرح، در طبقه‌بندی مشروح و علت‌ها و درمان‌های بیماری‌ها المشجر فی الطب علی طریق کناش فی العلل المشکله، در بیماری‌های صعب و مشکل کتاب الباه، از ضررها و اسراف وموقع و نافع امر باه و مواد مولد منی و تکثیر و رقت آن و غذاها و داروهای مولد و رفع‌کنندهٔ باه بحث می‌کند. | ## بخش 3: فهرست آثار محمد زکریای رازی | فی السکر فی التعری و التدثر، در علت آن‌که حرارت گاهی با برهنه‌شدن و زمانی با پوشیده شدن برطرف می‌گردد. مایعرض فی صناعة الطب کتاب النقرس و عرق المدینی، دربارهٔ بیماری نقرس و پیوک (با کتاب ۷۴ در همین سیاهه سنجیده شود) کتاب الصیدنة، دربارهٔ داروسازی است. فی معرفة تطریف الأجفان، در شناسایی به‌هم زدن پلک‌های چشم فی شرف العین، در فضیلت و برتری چشم بر سایر حواس فی العمل بالحدید و الجبر، در اعمال جراحی با چاقو و شکسته‌بندی کتاب الکبیر فی العطر و الأنجبات و الأدهان، کتاب بزرگ رازی در عطر اثبات الطب، در اثبات پزشکی کتابان فی التجارب فی الفصد، دربارهٔ رگ زدن و خون گرفتن فی النقرس (با کتاب ۶۵ در همین سیاهه سنجیده شود) فی العلة آلتی صار النائم یعرق أکثر من الیقظان، در علت آن‌که افراد در خواب، بیشتر از بیداری عرق می‌کنند. کتاب الفاخر فی صناعة الطب و وضعها و تمییزها برء الساء (درمان فوری) فی علاج العین بالحدید، در درمان چشم با چاقو فی الأدویة العین و علاجها و مداواتها و ترکیب الأدویة لما یحتاج الیه من ذلک، در داروها و درمان بیماری‌های چشم و ترکیب داروها کتاب سرّ الطب منافع الأعضاء (فیزیولوژی) کتاب صفات البیمارستان، در بارهٔ ویژگی‌های بیمارستان فی الثقال الأدویة المرکبة، در بارهٔ سنگینی داروهای مرکب کلام الفروق بین الامراض، در ویژگی‌ها و فرق بین بیماری‌ها کتاب الکافی فی الطب الأغذیة المختصرة مقالةه فیما سئل عنه فی انه لم صار من قل جماعة من الإنسان طال عمره تذکره مفیده فی اختلاف الدم، در بارهٔ اختلاف خون آدمی است. (با کتاب ۹۲ در همین سیاهه سنجیده شود) من کتاب الالبان فی منافع ماءالجبن، در بارهٔ خواص آب پنیر و شیر است. (با کتاب ۹۱ در همین سیاهه سنجیده شود) مفید الخاص الخواص رسالة لأبی‌بکر محمد بن زکریا الرّازی لبعض تلامذته و قد إختصه بعض الملوک الأکلیل (کتاب تاج) منافع المومیاء در بارهٔ خواص و منافع مومیاء است. کیمیا (شیمی) این فهرست از کتاب‌های کیمیایی رازی، از رسالهٔ فهرست کتاب‌های تألیفی رازی از ابوریحان بیرونی در بخش کیمیائیات نقل می‌شود.محمود نجم‌آبادی، صفحهٔ ۱۸۷ و ۱۸۸ المدخل التّعلیمی علل المعادن و هو المدخل البرهانی إثبات الصّناعة کتاب الحجر کتاب التّدبیر کتاب الإکسیر و یوجد علی نسختین کتاب شرف الصّناعة کتاب التّرتیب و هو الرّاحة کتاب التّدابیر کتاب الشّواهد کتاب محن الذهب و الفضة کتاب سرّ الحکماء کتاب سرّ کتاب سرّ السّرّ کتابان فی التّجارب رسالة إلی فاین منیة المتمنی رسالة إلی الوزیر القاسم بن عبیدالله کتاب التّبویب الرّدّ علی الکندی فی ردّة علی الکیمیاء فی الرّدّ علی محمّد بن اللّیث الرّسائلی فی ردّة علی الکیمیائیّین فیزیک سمع الکیان (سماع طبیعی) الهیولی الصغیر. (این کتاب از سوی عباس اقبال آشتیانی ترجمه شده و یک بار به همین نام در سال ۱۳۴۳ و بار دیگر با نام سیرت فلسفی در سال ۱۳۱۵ خورشیدی به چاپ رسیده‌است. | ## جمع‌بندی | (این کتاب از سوی پرویز اذکایی ترجمه شده و در سال ۱۳۸۲ در تهران به چاپ رسیده‌است) فی حیل المتنبئین / مخاریق الانبیاء فی النبوات / نقض الأدیان متافیزیک النفس الصغیر.