موضوع مقاله: حسین فهمیده | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # حسین فهمیده | مقدمه: محمّدحسین فهمیده (۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۶ – ۸ آبان ۱۳۵۹) کودک-سرباز ۱۳ سالهٔ ایرانی در جنگ ایران و عراق بود که ادعا شده در اثر عملیات انتحاری علیه تانک‌های عراقی در خرمشهر کشته شده است. | ## بخش 1: حسین فهمیده | در سال‌های ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۶ در قم سکونت داشت و پس از آن به همراه خانواده به کرج مهاجرت کرد. پخش اعلامیه‌های سید روح‌الله خمینی در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ در سن حدود ده تا یازده سالگی، دیدار خمینی در بازگشت به ایران، شرکت در تظاهرات انقلاب ۵۷ و شرکت در درگیری‌های خوزستان از جمله اقدامات او هستند. فهمیده در پی درگیری‌های کردستان خود را به آن ناحیه رساند، امّا به‌خاطر سن کم، توسط کمیته انقلاب به کرج بازگردانده شد و از خانوادهٔ وی تعهد گرفته شد که دیگر از کرج خارج نشود. در جنگ ایران و عراق گفته شده است که با آغاز جنگ ایران و عراق، خود را به تهران رساند تا به مناطق جنگی برود. با اصرارهای او، وی به همراه گروهی از دانشجویان افسری به منطقه خرمشهر منتقل شد و قرار بود تا کمتر از یک هفته در منطقه بماند؛ امّا در همین مدّت مجروح و به بیمارستان منتقل شد. او با وجود جراحت و مخالفت‌های فرماندهان، دوباره به خط مقدم بازگشت و توانست نظر فرماندهان را برای ماندن در خط مقدم جنگ جلب کند. وی در غروب سی و یکم شهریور ۱۳۵۹ از نخستین روزهای جنگ ایران و عراق همراه با محمدرضا شمس در جبههٔ نبرد حضور رسمی یافت. روایت رسمی از نحوهٔ کشته‌شدن فهمیده در ۸ آبان ماه ۱۳۵۹ در منطقهٔ کوت شیخ در نزدیکی رودخانهٔ خرمشهر ۵ دستگاه تانک عراقی به طرف سربازان ایرانی هجوم آوردند و در صدد محاصرهٔ آنان بودند. محمدحسین فهمیده در حالی که تعدادی نارنجک به کمرش بسته بود، به سمت یکی از تانک‌ها حرکت کرد و در بین راه، یک گلوله به پایش برخورد کرد؛ امّا خودش را به زیر یکی از تانک‌ها پرت کرد و منفجر نمود. به‌دنبال کشته‌شدن محمدحسین فهمیده، صدای جمهوری اسلامی ایران با قطع برنامه‌های خود اعلام می‌کند که نوجوان سیزده‌ساله‌ای با فداکاری زیر تانک عراقی رفته، آن را منفجر کرده و خود نیز کشته شده است! | ## بخش 2: حسین فهمیده | پس از اعلام خبر، رادیو اعلام کرد که کسانی که از هویت این نوجوان خبر دارند، با شماره تلفن اعلام شده، تماس بگیرند. خمینی در پیامی که به مناسبت دومین سالگرد انقلاب ۵۷ بیان کرد، چنین گفت: بقایای جسد او، به تهران بازگردانده و در قطعه ۲۴ بهشت زهرا دفن شد. تردیدها دربارهٔ روایت‌های رسمی یکی از تردیدهای شکل گرفته پیرامون محمدحسین فهمیده، داشتن یا نداشتن وصیت‌نامه است. برادر او معتقد است که فهمیده، هیچ‌گونه وصیت‌نامه‌ای نداشته است ولی پیش و پس از این سخن، وصیت‌نامه‌ای منسوب به وی منتشر شده بود. ساعاتی پس از مرگ هوشنگی، نگین شیرآقایی، خبرنگار بی‌بی‌سی فارسی در توییتر اعلام کرد که هوشنگی در گفت‌وگویی با وی اذعان داشته که روایت مرگ فهمیده جزئی از تبلیغات جنگ بوده است و بر طبق واقعیت نیست. کمی بعد توئیت مشابهی هم توسط رضا ویسی روزنامه‌نگار جنگ و خبرنگار رادیو فردا با همین موضوع منتشر شد. در همین باره، سرتیپ دوم مسعود بختیاری، از فرماندهان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در زمان جنگ، در برنامهٔ «خشت خام» در سال ۱۳۹۶ روایت نقل شدهٔ رسمی در مورد نحوهٔ کشته‌شدن محمدحسین فهمیده را زیر سؤال برد. او با تأکید بر لزوم حضور ارتش کلاسیک برای مقابله با ارتش مجهز و پرتعداد عراق در جنگ، دربارهٔ زیر تانک رفتن نوجوان سیزده‌ساله و منفجر کردن آن با نارنجک می‌گوید: «به هر حال جنگ‌های این‌گونه اسطوره‌سازی می‌کند؛ امّا من فکر نمی‌کنم بشود زیر تانک رفت و (آن را منفجر کرد.)» پس از این موضوع، خواهر محمدحسین فهمیده، در گفت‌وگو با انصاف نیوز مدعی شد که روایت جمهوری اسلامی از مرگ برادرش صحیح است. به‌طور کل، روایت رسمی از نحوهٔ کشته‌شدن محمدحسین فهمیده، نمونه‌ای از «تحریف واقعیت» است. «ستاد تبلیغات جنگ» که در آن دوران مسئولیت تبلیغات و حماسه‌سازی از سربازان ایرانی را برعهده داشت، نحوهٔ کشته‌شدن او را تحریف کرد و واقعیت را به گونه‌ای دیگر نشان داد. | ## بخش 3: حسین فهمیده | کسانی که در ماجرای محمدحسین فهمیده اقدام به «تحریف واقعیت» کردند، اهدافی همچون نیاز جنگ به قهرمان و تأثیرگذاری بیشتر بر افکار عمومی به‌منظور تحریک احساسات مردم و متعاقباً حضور بیشتر آنان در جنگ را داشتند و این‌گونه، دربارهٔ نحوهٔ کشته‌شدن محمدحسین فهمیده داستان‌پردازی و تحریف واقعیت صورت گرفت. پاسداشت داستان فهمیده در کتاب‌های درسی در کتاب‌های درسی مورد استفاده در آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، ماجرای کشته‌شدن محمدحسین فهمیده، به عنوان یکی از داستان‌های درسی قرار گرفته بود. در سال‌های اخیر جمعی از کنشگران رسانه‌ای، تلاش زیادی برای حذف داستان محمدحسین فهمیده از کتاب‌های دوران دبستان داشته‌اند. حذف درس مرتبط با محمدحسین فهمیده از کتاب‌های آموزشی دورهٔ دبستان، تبدیل به یکی از جنجالی‌ترین موضوعات مرتبط با سند ۲۰۳۰ شد. طیف‌های نزدیک به حکومت معتقد بودند که این اتفاق، اقدامی در راستای مبارزه با استفاده نظامی از کودکان (که در ایران بسیج دانش‌آموزی نامیده می‌شود) بر اساس قوانین بین‌المللی مبتنی است و با هدف حذف فرهنگ شهادتطلبی صورت گرفته است. پس از کشته‌شدن روز کشته‌شدن فهمیده، هشتم آبان به عنوان «روز بسیج دانش‌آموزی» نامگذاری و سازمانی به همین نام زیر نظر بسیج مستضعفین تشکیل شد. این سازمان با همکاری وزارت آموزش و پرورش ایران در بسیاری از مدارس اقدام به تشکیل واحدهای مقاومت بسیج کرد. نشان فتح در اوّلین مراسم (همزمان با سالروز شکست حصر آبادان) اعطای نشان فتح، توسط رهبر جمهوری اسلامی ایران، نشان فتح درجه یک به محمدحسین فهمیده اعطا و به یکی از افراد خانوادهٔ او تحویل داده شد. | ## جمع‌بندی | همچنین در این مراسم به محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران نشان فتح یک داده شد و به دیگران، نشان فتح درجه دو یا سه اعطا گردید.