موضوع مقاله: ابن سیرین | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ابن سیرین | مقدمه: بصره) از نامدارترین خواب‌گزاران مسلمان در سده‌های میانه بود.ابن سیرین، تعبیر خواب، تهران: انتشارات بهزاد، چاپ دوم ۱۳۷۹، مقدمه. | ## بخش 1: ابن سیرین | زندگینامه محمد بن سیرین مشهور به ابن سیرین (متولد ۳۳ق در مدینه، درگذشتهٔ ۱۱۰ق در بصره)الغارات، ابراهیم بن محمد ثقفی، ترجمه عزیزالله عطاردی عالمی از طبقهٔ تابعین و پدران علم فقه بود. پدر او سیرین بردهٔ آزادشدهٔ انس بن مالک بود و این‌گونه، به هم‌راه برخی دیگر از موالی انس بن مالک هم‌چون حسن بصری (درگذشتهٔ ۱۱۰ق) نزد انس بن مالک رشد کرد و افزون بر استماع خاطرات انس از محمد به مشارکت‌جویی در حلقهٔ درس دیگر عالمان عصر خویش خاصه صحابهٔ پیامبر توجه نشان داد. ابن سیرین در اعصار بعدی به خطا به تعبیر خواب شناخته شد و سبب این شهرت، اثری است که در سده‌های متأخر اسلامی به او منتسب گردیده‌است. ناصر گذشته، محقق معاصر، کوشیده‌است در ضمن مقالهٔ خود تحت عنوان «ابن سیرین» در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی نشان دهد چنین انتسابی قابل‌دفاع نیست. به هر حال، شکی نیست که در سده‌های متأخرتر اسلامی، ابن‌سیرین در جامعهٔ اسلامی به تعبیر خواب شهرت بسیار داشت و در بارهٔ رجوع گستردهٔ مردم برای تعبیر خواب به او داستانهایی نقل شده‌است. نیز، در برخی از این داستان‌ها سبب آگاه‌شدگی او از علم تعبیر خواب، موهبت الهی به او به خاطر پاکدامنی او و فرار از گناه زنا یاد شده‌است. شیوهٔ سلوک اخلاقی او با حسن بصری تمایزاتی داشت؛ به‌طوری که ضرب‌المثل «جالس الحَسَنَ او ابنَ سیرین» (یا با حسن بصری معاشرت نما یا با ابن سیرین) رواج یافت. برای نمونه، حسن بصری در اخلاق به زهد و کثرت حزن شناخته می‌شد؛ اما ابن سیرین شادی و امیدواری به رحمت خدا را ترویج می‌کرد. | ## بخش 2: ابن سیرین | برای نمونه، ابن‌سیرین به این معروف بود که از مروجان تأکید بر پای‌بندی به نقل عین عبارت حدیث است؛ اما حسن بصری معتقد بود اگر معنای حدیث رسانده شود، تغییر الفاظ اشکالی ایجاد نمی‌کند. یک بار که روغن خریده بود و به سبب سهوی در ذخائر وی موش راه پیدا کرده بود، همهٔ روغن‌های خود را که نجس شده بود به‌دور ریخت و چون از پس پرداخت دیون خود برنیامد به زندان افتاد. در همین ایام پدر معنوی او انس بن مالک هم از دنیا رفت و چون انس وصیت کرده بود که ابن‌سیرین او را غسل دهد، به زحمت و با رای‌زنی بسیار توانستند او را برای چند روز از حبس خارج کنند تا در تجهیز جنازهٔ انس ایفاء نقش کند. ابن سیرین پس از طی مقدمات علوم، به سفر روی آورد و در شهرهای مختلف سرزمین عربستان همچون مکه، کوفه و همچنین در تیسفون به گردآوری حدیث پرداخت. از ابن سیرین دست‌نوشته‌هایی به جای مانده‌است که از میان آن‌ها می‌توان به الحیوان جاحظ اشاره کرد. داستان شرم و حیا داستان حیا ابن سیرین یکی از مشتریان وی زنی بود که شیفته جمالش شده بود، روزی چند طاقه پارچه خرید و به بزاز گفت من نمی‌توانم پارچه‌ها را بیاورم، به شاگردت بگو آنها را برایم بیاورد. همین که داخل آمد، زن در را بست و خود را با بی‌حیایی در مقابل ابن سیرین قرار داد و گفت که اگر با من نباشی فریاد می‌زنم که تو می‌خواستی با من عمل منافی عفت انجام دهی. ابن‌سیرین مانده بود که چه کند، توکل به خدا کرد و از خداوند یاری خواست و به ظاهر گفت که می‌روم تا آماده شوم. | ## بخش 3: ابن سیرین | به دستشویی می‌رود، در آنجا از کثافات برمی‌دارد- چون در قدیم چاهی نبود و آن‌ها را برای کود حیوانی برمی‌داشتند- و به سر و صورت و لباس خود می‌مالد. وقتی بیرون می‌آید، زن می‌بیند آن جمال زیبا به کثافات انسانی متعفن شده‌است، در را باز و او را بیرون می‌کند. ویژگی‌های اخلاقی ابن سیرین محمد هرگز با صدای بلند با مادرش سخن نگفت و هر گاه با او سخن می‌گفت چنان بود که گویی می‌خواهد سخنی را مخفیانه به او برساند و اگر کسی او را نمی‌شناخت و در حضور مادرش می‌دید، می‌پنداشت که وی بیمار است.الطبقات الکبری ، ج ۷، ص 148. محمد در طول سال، یک روز در میان روزه می‌گرفت.همان، ص ۱۴۹ گروهی نزد محمد آمده و گفتند: ما از تو غیبت کردیم و حلالمان کن! افزون بر مطالعهٔ ناصر گذشته که پیش از این یاد شد، حسن انصاری مقاله‌ای مختصر و مفید دارد دربارهٔ ابوسعد خرگوشی نیشابوری صوفی شافعی اشعری مسلک (د ۴۰۶ یا ۴۰۷ ق) دارند با عنوان صوفی خواب‌گزار و کتاب ابن سیرین. ایشان در آن مقاله از کتاب مهمی به نام البشارة و النذارة فی تعبیر الرویا یاد می‌کنند. خرگوشی در این کتاب مکرر از کتاب ابن سیرین بهره برده‌است و در عمده موارد سندی برای تعابیر خوابهایی که یاد کرده ارائه نمی‌کند. در بررسی نسبت این دو به این نتیجه رسیده‌اند: «من به دلیل اینکه عکس کاملی از دست کم یکی از نسخه‌های کتاب خرگوشی در اختیار ندارم، نمی‌توانم ابعاد نسبت میان دو متن یاد شده را در اینجا بیان کنم اما بی تردید متنی که به ابن سیرین منسوب است تنها تحریری است از کتاب ابوسعد خرگوشی که دقیقاً روشن نیست چگونه و چه زمان بر اساس کتاب ابوسعد فراهم آمده‌است. | ## جمع‌بندی | در واقع کتاب تفسیر الاحلام ابن سیرین که مکرر به چاپ رسیده تنها نسخه‌ای است اندکی متفاوت با کتاب خرگوشی.»انصاری، حسن، «صوفی خواب‌گزار و کتاب ابن سیرین»، بررسیهای تاریخی در حوزه اسلام و تشیع، تهران، کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1390، ص 284.