موضوع مقاله: بی‌خوابی (فیلم ۲۰۰۲) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بی‌خوابی (فیلم ۲۰۰۲) | مقدمه: بی‌خوابی (به انگلیسی: ) فیلمی آمریکایی از ژانر نئو-نوآر و دلهره‌آور روان‌شناختی است که در سال ۲۰۰۲ (۱۳۸۱) ساخته شده. | ## بخش 1: بی‌خوابی (فیلم ۲۰۰۲) | این فیلم به کارگردانی کریستوفر نولان و با فیلم‌نامه‌ای از Hillary Seitz تهیه شده و تنها فیلم نولان است که نام وی به‌عنوان نویسنده فیلم‌نامه در تیتراژ نیامده‌است. این اثر بازسازی فیلم نروژی ۱۹۹۷ است و در آن آل پاچینو، رابین ویلیامز و هیلاری سوانک در نقش‌های اصلی ظاهر شده‌اند. داستان فیلم پیرامون دو کارآگاه بخش آدم‌کشی اداره پلیس لس آنجلس می‌چرخد که برای رسیدگی به یک پرونده قتل به نایت‌میوت (آلاسکا) می‌روند. پس از آنکه قاتل شاهد یک تیراندازی تصادفی توسط یکی از کارآگاهان می‌شود، دو طرف توافقی برای حفظ یکدیگر از پیگرد قانونی می‌بندند. فیلم بی‌خوابی نخست در ۳ مه ۲۰۰۲ (۱۳ اردیبهشت ۱۳۸۱) در جشنواره فیلم ترایبکا به نمایش درآمد و سپس در ۲۴ مه ۲۰۰۲ (۳ خرداد ۱۳۸۱) به‌طور گسترده در ایالات متحده و کانادا توسط وارنر برادرز پیکچرز اکران شد؛ سامیت انترتینمنت نیز توزیع آن را در دیگر کشورها بر عهده داشت. این فیلم در مجموع ۱۱۳٫۸ میلیون دلار در برابر بودجه تولیدی ۴۶ میلیون دلاری فروخت. فیلم با استقبال مثبت منتقدان روبه‌رو شد و بازی پاچینو و ویلیامز ستایش فراوانی دریافت کرد. داستان در نایت‌میوت (آلاسکا)، نوجوانی به نام کی کانل کشته‌شده و با بدنی که از هرگونه مدرک پزشکی-قانونی پاک شده، برهنه در یک محل زباله‌ریزی رها شده‌است. به درخواست رئیس پلیس محلی، کارآگاهان اداره پلیس لس آنجلس ویل دورمر و هپ اکهارت برای کمک به تحقیقات اعزام می‌شوند. الی بر، کارآگاه جوان محلی که شیفته دورمر است، به‌عنوان راهنما به آن‌ها گمارده می‌شود. آن‌ها رندی استتز، دوست‌پسر آزاردهنده کی، را بازجویی می‌کنند که اعتراف می‌کند می‌دانسته کی یک تحسین‌کننده پنهانی دارد اما نتوانسته هویت او را از کی بپرسد. در خلوت، اکهارت به دورمر می‌گوید که تحت فشار تحقیقات اداره امور داخلی است و در ازای مصونیت علیه دورمر شهادت خواهد داد. کوله‌پشتی کی در یک کلبه ساحلی کشف می‌شود و دورمر از آن برای گذاشتن تله استفاده می‌کند، اما این نقشه نقش بر آب می‌شود و مظنون در میان مه غلیظ می‌گریزد و به پای یک افسر شلیک می‌کند. دورمر در تعقیب مظنون، سیلوئتی ناشناس می‌بیند و با سلاح ذخیره‌اش — پس از آنکه سلاح اصلی‌اش گیر می‌کند — به سوی او شلیک می‌کند. دورمر با شتاب به سوی فرد می‌رود و درمی‌یابد که اکهارت، شریکش، را به قتل رسانده‌است. پلیس تقصیر را به گردن مظنون می‌اندازد و دورمر نیز آن‌ها را منصرف نمی‌کند، زیرا می‌داند اداره امور داخلی هرگز باور نخواهد کرد که تیراندازی تصادفی بوده، به‌ویژه با توجه به شهادت در پیش روی اکهارت. بر به بررسی ماجرای تیراندازی گمارده می‌شود و گلوله کالیبر ۳۸ را که از پای افسر گذشته پیدا می‌کند. آن شب، دورمر با کالیبر ۳۸ به لاشه حیوانی شلیک می‌کند، سپس گلوله را بیرون می‌آورد و پاک می‌کند. در سردخانه، پزشک قانونی گلوله ۹ میلی‌متری را از جسد اکهارت به او می‌دهد — کالیبری که کمتر کسی در آن منطقه از آن استفاده می‌کند. | ## بخش 2: بی‌خوابی (فیلم ۲۰۰۲) | وقتی برمی‌خواهد پرونده را ببندد، وجدان دورمر نمی‌گذارد و او از برمی‌خواهد بازبینی دیگری انجام دهد؛ بازبینی‌ای که ناسازگاری‌هایی در گفته‌های او آشکار می‌کند. دورمر گرفتار بی‌خوابی می‌شود که هم از عذاب وجدان سرچشمه می‌گیرد و هم از روشنایی پایان‌ناپذیر آن منطقه شدت می‌یابد. دورمر با پرس‌وجو از بهترین دوست کی درمی‌یابد که وی طرف‌دار والتر فینچ، نویسنده محلی جنایی، بوده، و از روی نام مستعاری که کی به او داده، درمی‌یابد که فینچ همان تحسین‌کننده پنهانی است. دورمر به آپارتمان فینچ در روستایی نزدیک می‌رود و وارد آن می‌شود و کالیبر ۳۸ را در یک کانال تهویه پنهان می‌کند. فینچ هنگام بازگشت متوجه حضور کسی در آپارتمان می‌شود و پس از تعقیب‌وگریز می‌گریزد. فینچ می‌خواهد در ازای سکوت دربارهٔ تیراندازی به اکهارت، دورمر به انداختن گمان به سوی رندی کمک کند. دورمر برای منصرف کردن فینچ، به او می‌گوید که رابطه‌اش با کی را نمی‌تواند پنهان کند و دربارهٔ شیوه رویارویی با بازجویی پلیس راهنمایی‌اش می‌کند. فینچ هنگام پیاده شدن از کشتی ضبط صوتی نشان می‌دهد که همه مکالمات را ثبت کرده‌است. در تماس تلفنی دیگری، فینچ اعتراف می‌کند که پس از آنکه کی به پیشنهادهای رمانتیک او خندید، در اوج خشم دست به قتل زد و تأکید می‌کند مرگ کی «تصادفی» بوده‌است. دورمر ادعا می‌کند سلاح را گم کرده و پیشنهاد می‌دهد لباس کی برای متهم کردن رندی کافی خواهد بود. روز بعد، فینچ در بازجویی ادعا می‌کند کی در نامه‌هایش از آزار رندی برای او نوشته‌است. آنگاه مدعی می‌شود رندی کی را با اسلحه تهدید کرده‌است و دورمر درمی‌یابد که دام او بار دیگر ناکام مانده. فینچ از برمی‌خواهد فردای آن روز برای گرفتن نامه‌های کی به کلبه کنار دریاچه‌اش بیاید. پایان‌نامه دوران آموزشگاه پلیسش را دربارهٔ یکی از پرونده‌های دورمر می‌خواند و درمی‌یابد که دورمر یک سلاح ذخیره ۹ میلی‌متری حمل می‌کند. دورمر در اتاق هتل، با خراب کردن پنجره برای جلوگیری از ورود نور آفتاب، برای مدیر هتل از تحقیقات امور داخلی سخن می‌گوید: که برای محکوم کردن یک متهم به آزار کودکان که مطمئن بوده مقصر است، مدارک جعل کرده، و این محکومیت — در کنار محکومیت‌های بسیار دیگری — با شهادت اکهارت لغو می‌شد. وقتی دورمر می‌خواهد این کارش را توجیه کند، مدیر هتل می‌پرسد آیا می‌تواند با آن کنار بیاید. دورمر می‌رسد و با فینچ رویارو می‌شود، اما از بی‌خوابی گیج است و مغلوب می‌شود تا اینکه بر به هوش می‌آید و فینچ را عقب می‌راند. بر به دورمر می‌گوید که می‌داند او اکهارت را کشته، و دورمر اعتراف می‌کند که دیگر مطمئن نیست تصادفی بوده‌است. فینچ از انبار قایقش تفنگ ساچمه‌ای برمی‌دارد و شروع به تیراندازی می‌کند؛ بر پاسخ می‌دهد و دورمر فینچ را از پهلو دور می‌زند. | ## بخش 3: بی‌خوابی (فیلم ۲۰۰۲) | در کشمکش، دورمر تفنگ را می‌گیرد اما فینچ سلاح بر را می‌کشد و هر دو به هم شلیک می‌کنند — فینچ کشته می‌شود و دورمر به‌شدت زخمی. دورمر او را بازمی‌دارد و می‌گوید راهش را گم نکند، همان‌طور که خودش گم کرد، و سپس جان می‌دهد. بازیگران تولید جاناتان دمی در ابتدا قرار بود کارگردانی این فیلم را بر عهده بگیرد و هریسون فورد را برای نقش ویل دورمر در نظر داشت. کریستوفر نولان می‌گوید پیش از اکران اولین فیلمش تعقیب (فیلم ۱۹۹۸) با فیلم نروژی اصلی آشنا شده بود و پس از تماشای آن دو بار، در پی بازسازی‌اش برآمد. بر اساس گزارش‌ها، نولان پیش از ساخت «Memento» خواسته بود بی‌خوابی را کارگردانی کند، اما فیلم‌نامه‌ای که برای بازسازی نوشته بود از سوی وارنر برادرز رد شد. انتخاب بازیگران در این فیلم رابین ویلیامز نقش یک شرور را بازی می‌کند و از نقش‌های کمدی که پیش‌تر برای آن‌ها شناخته می‌شد فاصله می‌گیرد. نولان دربارهٔ تصمیمش برای انتخاب ویلیامز گفت: «فکر می‌کنم مخاطبان پس از دیدن فیلم احساس خواهند کرد با یک رابین ویلیامز 'تازه' روبه‌رو شده‌اند؛ ویلیامزی که کاری انجام می‌دهد که هرگز تصور نمی‌کردند بتواند یا بخواهد انجام دهد.» نولان دربارهٔ بازیگری ویلیامز گفت: فیلم‌برداری بی‌خوابی طی سه ماه از آوریل تا ژوئن ۲۰۰۱ (فروردین تا خرداد ۱۳۸۰) فیلم‌برداری شد. صحنه هوایی آغازین روی نزدیک والدز (آلاسکا) فیلم‌برداری شد و نمای نزدیک شدن هواپیمای آبی روی نزدیک هایدر (آلاسکا) و استوارت، بریتیش کلمبیا گرفته شد. شهر نایت‌میوت عمدتاً در اسکوامیش و اطراف آن در بریتیش کلمبیا فیلم‌برداری شد، از جمله هتل/مهمان‌سرا، ایستگاه پلیس، دبیرستان و گورستان. روستای اومکوموئیت، محل آپارتمان فینچ و صحنه تعقیب روی تنه‌های چوب، در جزیره ونکوور در پورت آلبرنی فیلم‌برداری شد. صحنه جاده آبشار — که دورمر در آن ماشین را ۱۸۰ درجه می‌چرخاند — جلوی در نزدیک والدز فیلم‌برداری شد. صحنه پایانی در دریاچه تخیلی Kgun در کلبه فینچ، روی سر شمال‌غربی دریاچه Strohn در بیرون از استوارت، بریتیش کلمبیا فیلم‌برداری شد. برای این صحنه پایانی، عوامل فیلم کلبه و اسکله فینچ را از صفر ساختند و پس از پایان فیلم‌برداری در ژوئن ۲۰۰۱ آن را برچیدند. در طول فیلم‌برداری، نولان تفاوت‌های آشکاری در شیوه آماده‌شدن آل پاچینو و رابین ویلیامز مشاهده کرد. والی فیستر، فیلم‌بردار فیلم، دربارهٔ نقش نور در داستان گفت که نور را مانند یک شخصیت جداگانه در نظر می‌گرفتند و بازی با حضور فیزیکی و نمادین آن بسیار هیجان‌انگیز بود. نولان و فیستر همچنین دوربین را همواره به شخصیت اصلی «چسبانده» نگه داشتند تا حس همراهی مخاطب با دورمر را در کشف آن چشم‌انداز سردرگم‌کننده ایجاد کنند. استقبال واکنش منتقدان بر پایه ارزیاب راتن تومیتوز، این فیلم با ۲۰۳ نقد، امتیاز تأیید ۹۲ درصد و میانگین امتیاز ۷٫۸۰ از ۱۰ را دارد. نظر اجماعی منتقدان این سایت چنین است: «با پیشران بازی آل پاچینو و رابین ویلیامز، بی‌خوابی یک درام روان‌شناختی باهوش و گیراست.» در متاکریتیک نیز فیلم با ۳۷ منتقد، میانگین وزنی ۷۸ از ۱۰۰ دارد که نشانه «نقدهای عموماً مساعد» است. راجر ایبرت در شیکاگو سان-تایمز نوشت: «برخلاف اغلب بازسازی‌ها، بی‌خوابی نولان یک تکرار رنگ‌باخته نیست، بلکه بازبینی مواد اولیه است، مانند اجرای تازه‌ای از یک نمایشنامه خوب.» اریک شولدبرگ، کارگردان فیلم اصلی، دربارهٔ بازسازی نولان گفت: سایت Taste of Cinema از نولان به خاطر توانایی‌اش در «ثبت هیجان اثر اصلی و در عین حال متمایز کردن آن به‌عنوان فیلمی درخور توجه» ستایش کرد. | ## جمع‌بندی | ایندی‌وایر بی‌خوابی را در فهرست «۱۰ بازسازی آثار کلاسیک توسط کارگردانان بزرگ» گنجاند و نوشت: «نولان پایه اخلاقی را از فساد اخلاقی فزاینده اثر اصلی به سایه‌های گناه و مسئولیت‌پذیری تغییر می‌دهد و دیدگاه روزافزون مه‌آلود و توهم‌زای پاچینو استعاره‌ای گویا برای کشمکش درونی او می‌شود.» در ادامه، کریستوفر نولان بی‌خوابی را دست‌کم گرفته‌ترین فیلمش خواند: جوایز جایزه تاریخ مراسم دسته‌بندی نامزد(ها) نتیجه جوایز ادگار ۱ مه ۲۰۰۳ بهترین فیلم‌نامه سینمایی Hillary Seitz جوایز امپایر ۵ فوریه ۲۰۰۳ بهترین بازیگر زن هیلاری سوانک جوایز تریلر طلایی ۱۳ مارس ۲۰۰۳ بهترین ترسناک/دلهره‌آور Insomnia حلقه منتقدان فیلم لندن ۱۲ فوریه ۲۰۰۳ بهترین کارگردان بریتانیایی سال کریستوفر نولان بهترین بازیگر مرد سال آل پاچینو جوایز ستلایت ۱۲ ژانویه ۲۰۰۳ بهترین تدوین دودی دورن جوایز ساترن ۱۸ مه ۲۰۰۳ بهترین بازیگر نقش مکمل مرد رابین ویلیامز بهترین فیلم‌نامه Hillary Seitz رمان‌سازی این فیلم توسط نوشته شد و در مه ۲۰۰۲ (اردیبهشت ۱۳۸۱) توسط انتشارات Onyx منتشر شد.