موضوع مقاله: تمایز سلولی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # تمایز سلولی | مقدمه: عملیات «دگرسانش» در طول رشد و نمو یک جاندار پریاخته (از تخمک بارورشدۀ تک‌یاخته‌ای به سامانه‌ای پیچیده از یاخته‌ها و بافت‌های گوناگون) بارها صورت می‌گیرد. | ## بخش 1: تمایز سلولی | در زیست‌شناسی تکوینی، دگرسانش یاخته‌ای فرآروندی است که یک یاخته از یک گونه به گونه‌ای دیگر تغییر می‌کند.2. فراروند دگرسانش چندین بار در درازای تکوین یک جاندار پریاخته‌ای که از یک زیگوت (یاختۀ زاگ) ساده به یک سامانۀ پیچیده از گونه‌های بافت‌ها و یاخته‌ها تغییر می‌کند، رخ می‌دهد. دگرسانش به طرز چشمگیری باعث تغییر اندازه، شکل، پتانسیل غشا، فعالیت سوخت‌وسازی و پاسخ‌دهی به نشال‌ها (سیگنال‌ها) در یاخته می‌شود. با چند استثنا، دگرسانش یاخته‌ای خود به تنهایی هرگز باعث دگرش در زنجیرۀ DNA نمی‌گردد؛ بنابراین، یاخته‌های گوناگون می‌توانند ویژگی‌های فیزیکی بسیار متفاوتی داشته باشند با وجودی که ژنگان یکسانی دارند. در پستانداران، تنها یاختۀ زاگ و بلاستومرهای پس از آن همه‌توان‌اند، در حالی که در گیاهان بسیاری از یاخته‌های دگرسانش‌یافته می‌توانند با تکنیک‌های سادهٔ آزمایشگاهی همه‌توان شوند. یاخته‌های کم‌توان (Oligopotent)، بسیار محدودتر از یاخته‌های چندتوان اند، اما هنوز هم می‌توانند به شمار کمی از گونۀ یاخته‌های مرتبط به هم دگرسانش یابند. هر یک از حدود ۱۰۰ تریلیون (۱۰۱۴) یاخته در یک انسان بزرگسال دارای رونوشت (کپی) یا رونوشت‌های خود از ژنگان است به جز گونه‌های ویژه‌ای از یاخته‌ها، مانند یاخته‌های سرخ خون، که بدون هسته در حالت کاملاً دگرسانش خود می‌باشند. این یاخته‌های پیکری، بیشتر بدن انسان را تشکیل می‌دهند، مانند یاخته‌های پوستی و ماهیچه‌ای. | ## بخش 2: تمایز سلولی | یاخته‌های ردهٔ زایا، رده ای از یاخته‌ها می‌باشند که به گامت‌ها (تخمک‌ها و اسپرم) دگرسانش می‌یابند و بدین سان در طی نسل‌ها باقی می‌مانند. از طرف دیگر، یاخته‌های بنیادی توانایی دارند تا برای دوره‌های بیکران بخش شوند و به یاخته‌های ویژه‌مند دگرسانش پیدا کنند. تکوین زمانی آغاز می‌شود که یک اسپرم، تخمک را بارور می‌کند و یاخته‌ای یکتا را ایجاد می‌کند که توانایی تشکیل یک جاندار کامل را دارد. در انسان‌ها، تقریباً چهار روز پس از بارورش و بعد از چندین چرخهٔ تقسیم یاخته‌ای، این یاخته‌ها آغاز به ویژه‌مند شدن می‌کنند، و یک کُرهٔ توخالی از یاخته‌ها به نام بلاستوسیست (blastocyst) را شکل می‌دهند.8. اگرچه یاخته‌های تودهٔ یاخته‌ای درونی می‌توانند عملاً هر گونه یاخته‌ای را که در بدن انسان یافت می‌شود، تشکیل دهند، آن‌ها نمی‌توانند یک جاندار را ایجاد کنند. نمونه‌هایی از یاخته‌های بنیادی و پیش‌ساز عبارتند از: یاخته‌های گلیایی شعاعی (radial glial cells) (یاخته‌های بنیادی عصبی رویانی) که به نورون‌های تحریکی در مغز جنین در طی فراروند عصب‌زایی تبدیل می‌شوند.10. مسیری که توسط مولکول‌های چسبنده‌ای که شامل چهار آمینواسید آرژنین، گلایسین، آسپارژین و سرین می‌باشد، هدایت می‌شود به عنوان بلاستومر یاخته‌ای نامیده می‌شود. در پایان اکتودرم منجر به تشکیل پوست و دستگاه عصبی می‌شود، مزودرم استخوان‌ها و بافت ماهیچه‌ای را تشکیل می‌دهد و اندودرم بافت‌های اندام‌های درونی را شکل می‌دهد. | ## بخش 3: تمایز سلولی | دگرسانش یاخته‌های بنیادی روش‌های مرسوم در دگرسانش یاخته‌های بنیادی در محیط برون‌تنی شامل استفاده از شماری مولکول‌های گوناگون واسطه به عنوان مثال مولکول‌های کوچک یا فاکتورهای رشد می‌باشد.Trepat, X. Nature 447(7144), 592 595 (2007) برای نمونه پوشش نانوفیبرها با فسفات کلسیم باعث دگرسانش یاخته‌های مزانشیمی انسانی به سمت استخوان خواهد شد. از طرف دیگر مشخص شده‌است که یاخته‌های بنیادی به سیگنال‌های فیزیکی محیط پیرامون نیز حساس استند. یاخته‌های مزانشیمی می‌توانند بر اساس هندسه سطح در مسیر دگرسانش به دو دودمان یاخته‌ای شامل یاخته‌های چربی یا استخوان قرار گیرند. تغییر در هندسه سطح در تنظیم اسکلت یاخته و چسبندگی موضعی یاخته با اعمال محدودیت بر روی پهن شدگی یاخته‌ای و در پایان تأثیر بر روی مسیرهای نشال (سیگنال) یاخته‌ای باعث دگرسانش یاخته‌های بنیادی می‌شود. برای نمونه بسترهای نانوفیبری که به صورت موازی ریسیده شده در مقایسه با بسترهای نانوفیبری که به صورت درهم ریسیده شده‌است تمایز یاخته‌های C17.2 تأثیر بیشتری داشته‌است. | ## جمع‌بندی | پژوهش های دیگری نشان داده‌است که سختی سطح، تحریک‌های الکتریکی و … نیز بر دگرسانش یاخته‌های بنیادی اثر خواهد داشت.Jakkaraju, S.