موضوع مقاله: فهرست شاهان اشکانی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # فهرست شاهان اشکانی | مقدمه: شاهان و شاهنشاهان شاهنشاهی اشکانی از زمان پیروزی بر سلوکیان در ۱۴۰ پیش از میلاد (اگرچه آنها یک سده پیش از این، بر قلمرویی کوچک‌تر، شامل منطقه پارت، حکومت می‌کردند) تا شکست و کشته شدن واپسین شاه اشکانی، اردوان پنجم، در نبرد هرمزدگان در سال ۲۲۴ میلادی بر ایران حکومت کردند. | ## بخش 1: فهرست شاهان اشکانی | شاهان اشکانی در زمان اوج قدرت خود بر کشوری فرمان می‌راندند که از مرزهای غربی تا ترکیه و در شرق تا افغانستان امروزی و غرب پاکستان گسترده بود. رسم معمول پادشاهان اشکانی بود که بعد از به سلطنت رسیدن فرنام «ارشک» را برای خود برمی‌گزیدند، و این باعث دشوارتر شدن طرح یک فهرست دقیق از شاهان اشکانی شده است. اما اطلاعاتی هم می‌توان از سکه های اشکانی به دست آورد؛ مانند تاریخ و نام پادشاهان. البته یکی از بزرگترین مشکلات تجزیه و تحلیل سکه های اشکانی این است که سکه‌ها (به‌ویژه آن هایی که مربوط به قرون قبل می‌شوند) اغلب هیچ نشانه‌ای از اینکه پادشاه تصویر شده کیست را نشان نمی‌دهد. به‌دلیل آنکه بسیاری از سکه ها تاریخ دقیقی بر روی خود ندارند و تمام فرمانروایان نیز طبق رسم سلطنتی، خود را با عنوان ارشک نامیدند. ارشک برای اشکانیان یک لقب سلطنتی، مانند سزار برای رومیان، بود که به احترام بنیان‌گذار سلسله اشکانی، ارشک اول توسط تمام شاهان بعدی برگزیده شد. این رسم معمول پادشاهان اشکانی که به هنگام تخت نشستن ارشک را به عنوان نام سلطنتی خود انتخاب می‌کردند، ایجاد گاه‌شماری و ترتیب صحیح و دقیق از فرمانروایان را پیچیده می‌کند. به دلیل مشکلات ذکر شده در مورد سکه‌ها که اطلاعات نسبتا کمی ارائه می‌دهند، نتیجه‌گیری اسلوود در مورد شجره‌نامه و در مواردی ترتیب شاهان، در برخی موارد فقط بر اساس شمایل‌نگاری های روی سکه‌ها گرفته شده است. بنابراین، اگرچه هنوز کتاب سلوود پرکاربردترین و مهم‌ترین منبع برای تعیین سکه های اشکانی باقی مانده‌، با این حال تفاسیر اسلوود بدون چالش نمانده است و دیدگاه های دیگری نیز نه تنها در مورد تاریخ و شجره‌نامه، بلکه در مورد وجود یا عدم وجود برخی از پادشاهان وجود دارد. عصار انجام شده است که تفاسیر متفاوتی از سکه‌ها را پیشنهاد کرده است که در نتیجه گاه‌شماری متناوب و «تجدیدنظر شده» حاکمان اشکانی به دست آمده است. بسیاری از مورخان، مانند آورتوم (۲۰۲۰)، به جای تفسیر سلوود از تفسیر عصار استفاده کرده‌اند، برخی از نام‌گذاری‌های پادشاهان ممکن است باعث ایجاد سردرگمی شود، زیرا بسته به گاه‌شماری مورد استفاده، نام‌های خاصی برای پادشاهان مختلف استفاده می‌شود. به عنوان مثال، پادشاهی که توسط عصار به عنوان مهرداد چهارم شناخته می‌شود، توسط سلوود به عنوان مهرداد سوم شناخته می شود. بسیاری از مورخان نیز همچنان در مورد گاه‌شماری عصار تردید دارند و ترتیب سلوود از پادشاهان و تاریخ‌ها را ترجیح می‌دهند. برخی از نویسندگان، به عنوان مثال البروک (۲۰۲۱)، در گزارش های خود از گاه‌شماری اشکانی، از گاه‌شماری استفاده کردند تا هر دو فهرست سلوود و عصار را به عنوان دیدگاه هایی به یک اندازه محتمل نشان دهند. فهرست شاهان این لیست شامل اسامی و تاریخ سلطنت شاهان اشکانی بر اساس دو منبع پیشنهاد عصار و سلوود، طبق ارائه الربروک است. تاریخ های پیشنهاد شده توسط تورج دریایی (در سال ۲۰۱۲) و ادوارد دابروا نیز گنجانده شده است. تصویرنامتاریخ حکومتیادداشتسلوود (۱۹۷۱–۸۰)عصار (۲۰۱۱)دریایی (۲۰۱۲)دابروا (۲۰۱۲)100x100pxارشک یکمآرشاک۲۴۷–۲۱۱ پ.م۲۴۷–۲۱۷ پ.مبنیان‌گذار دودمان اشکانی. او حاکم سلوکی پارت، آندراگوراس را شکست داد و ایالت پارت را فتح و آنجا تاج‌گذاری کرد.100pxارشک دومآرشاک۲۱۱–۱۹۱ پ.م۲۱۱–۱۸۵ پ.م۲۱۱–۱۹۱ پ.م۲۱۷–۱۹۱ پ.مپسر ارشک یکم.100pxفریاپتفْریاپَت۱۹۱–۱۷۶ پ.م۱۸۵–۱۷۰ پ.م۱۹۱–۱۷۶ پ.مفرزند برادرزاده ارشک یکم. ممکن است فریاپت تاج و تخت را مستقیماً از ارشک دوم به ارث برده باشد؛ زیرا ارشک دوم احتمالاً فرزندی نداشته است، یا فرزند احتمالی او زیر سن قانونی بوده است. یا شاید به این دلیل که ارشک دوم او را برای سلطنت لایق‌تر میدید و در نتیجه او را عنوان جانشین خود انتخاب کرد. | ## بخش 2: فهرست شاهان اشکانی | طبق گاه‌شماری عصار، فریاپت این فرد را به عنوان وارث خود خود تعیین کرد.100pxفرهاد یکمفَرْهات۱۷۶–۱۷۱ پ.م۱۶۸–۱۶۴ پ.م۱۷۶–۱۷۱ پ.مفرزند ارشد فریاپت، که مدت کوتاهی پیش از برادرش مهرداد یکم سلطنت کرد. احتمالا فرهاد فرزندانی داشته است، اما چون برادرش مهرداد را از پسرانش بالیاقت‌تر می‌دانست، او را به عنوان جانشین خود برگزید.frameless|100x100pxمهرداد یکممیهْرَدات۱۷۱–۱۳۲ پ.م۱۶۴–۱۳۲ پ.م۱۷۱–۱۳۸ پ.م۱۷۱–۱۳۲ پ.مفرزند فریاپت. فتوحات مهرداد در ایران و میان‌رودان، پادشاهی محلی اشکانی را به یک امپراتوری تبدیل کرد. براساس نوشته های مورخ رومی، ژوستین، مورخان به طور سنتی تصور میکنند که احتمالا پس از مرگ مهرداد یکم، پسرش مهرداد دوم بلافاصله جانشین او شده است. اگرچه عصار و برخی دیگر از محققان معتقدند که براساس سکه ها و اسناد خط میخی، بین سلطنت مهرداد یکم و مهرداد دوم چندین شاه وجود دارد که احتمالاً اردوان (دوم) هم از آنها بود که نامش به اشتباه با پدرش، که همین نام را داشت، ترکیب شده است.frameless|100px—دومین شاه ناشناس—۱۲۲–۱۲۱ پ.مپسر اردوان (دوم). این شاه توسط عصار، بر اساس مجموعه ای از سکه ها که به طور سنتی به مهرداد دوم نسبت داده می شود، پیشنهاد شده است. از نظر عصار، سکه‌ها فرمانروایی جوان و بی ریش را نشان می‌دهند که با چهره‌های کاملاً ریش‌دار و قدیمی‌تر که روی سکه‌های اردوان یکم و (دوم) و مهرداد دوم به تصویر کشیده شده، در تضاد است و احتمالا پادشاهی دیگر است که بین آنها سلطنت کرده است.frameless|100x100pxمهرداد دوممیهْرَدات۱۲۴–۹۱ پ.م۱۲۱–۹۱ پ.م۱۲۳–۸۸ پ.م۱۲۲–۹۱ پ.مپسر اردوان یکم یا فریاپت. اولین فرمانروای اشکانی که با اطمینان ثابت شده است که رسماً عنوان شاهنشاه را به خود اختصاص داده است.frameless|100x100pxگودرز یکمگودَرْز[مدعی سلطنت؟]۹۵–۹۰ پ.م۹۱–۸۷ پ.م۹۵–۹۰ پ.م۹۲–? پ.متاریخ سلطنت و شجره نامه این شاه به دلیل نامشخص بودن انتساب بسیاری از سکه ها مورد مناقشه است. به گفته عصار، حکومت گودرز توسط سیناتروک یکم به رسمیت شناخته نشد و او به جنگ و ستیز با گودرز برخاست.frameless|100pxمهرداد سوممیهْرَدات—۸۷–۸۰ پ.م—پسر مهرداد دوم (طبق گفته عصار).frameless|100x100pxارد اولاُرود۹۰–۸۰ پ.م۸۰–۷۵ پ.م۹۰–۸۰ پ.م—شجره‌نامه او نامشخص است: عصار معتد است که ارد یکم پسر گودرز یکم است، در حالی که سلوود معتقد است که او پسر مهرداد دوم است، زیرا ارد یکم در سکه هایش با تاجی مشابه مهرداد دوم به تصویر کشیده است. دریایی اما معتقد است که ارد یکم برادر گودرز یکم است.—سومین شاه ناشناس—۸۰ پ.م——مطابق نظر سلوود، حاکمی گمنام که فقط از طریق سکه ها شناخته شده است.—چهارمین شاه ناشناس—۸۰–۷۰ پ.م۷۸/۷۷–۶۲/۶۱ پ.مطبق نظر سلوود و عصار، حاکمی گمنام که فقط از طریق سکه ها شناخته شده است.frameless|100x100pxسیناتروکسَنَتْروک[مدعی سلطنت؟]۷۵ پ.م۹۳/۹۲–۷۰/۶۹ پ.م(به نوبت)۷۷–۷۰ پ.م۸۸/۸۷–۷۱/۷۰ پ.مپسر فریاپت (دریایی و سلوود) یا پسر مهرداد یکم (عصار و دیگران) سلوود معتقد است که او در دهه ۷۰ قبل از میلاد برای مدت کوتاهی سلطنت کرده است. در حالی که عصار و دبرووا معتقداند که او از دهه ۹۰ پ.م تا دهه ۷۰ پ.م به عنوان یک پادشاه رقیب حکومت می کرد و شاید بعدا در دهه ۷۰ پ.م به طور کامل قدرت را به دست آورد. او بعد مدتی برادرش را خلع کرد و به قتل رساند و خود شخصا امور سلطنت را برعهده گرفت.frameless|100pxپاکور اولپاکور[شریک سلطنت؟]۳۹ پ.م—فرزند ارشد ارد دوم. میزان قدرت سلطنتی او، اینکه آیا به عنوان شریک جوان سلطنت همراه پدرش حکومت کرد یا یک مدعی سلطنت و یاغی بوده یا در ابتدا مدتی حکومت کرده است، مشخص نیست.frameless|100x100pxفرهاد چهارمفَرْهات۳۸–۲ پ.م۳۸/۳۷–۲ پ.م۳۸ پ.م– م ۲۳۸–۳/۲ پ.مپسر ارد دوم. فرهاد در بدو سلطنت، برای تحکیم پایه های سلطنت خود، تمام فرزندان ارد دوم را قتل عام کرد.frameless|100pxتیرداد دومتیریداتَه[مدعی سلطنت]۲۹–۲۷ پ.م۲۷ پ.م—۳۱ پ.معضوی از دودمان اشکانی با شجره نامه ای نامشخص. شاه رقیب تحت حمایت بخشی از اشراف پارتی در برابر فرهاد چهارم توانست برای مدتی کنترل امپراتوری را بدست بیاورد و فرهاد چهارم را به تبعید بکشاند. اما پس از یک دوره سلطنت کوتاه، توسط فرهاد شکست خورد و به تبعید کشانده شد.frameless|100x100pxفرهاد پنجمفَرْهات۲ پ.م – م ۴۲ پ.م – م ۴/۵م ۲–۴۳/۲ پ.م – م ۲پسر فرهاد چهارم. او به عنوان اولین و تنها ملکه حاکم امپراتوری اشکانی، همراه با پسرش فرهاد پنجم، حکومت می‌کرد.frameless|100pxارد سوماُرودم ۶م ۶–۸م ۶م ۴–۶عضوی از دودمان اشکانی، با شجره‌نامه‌ای نامشخص. مورخان اعتقاد دارند او پس از برکناری فرهاد پنجم، مدتی توسط بزرگان به تخت سلطنت رسید و احتمالا پس از مدتی کوتاه، به قتل رسید. او در حدود سال ۱۰ میلادی علیه ونون یکم طغیان کرد و پس از شکست دادن ونون در سال ۱۲ میلادی، شاهنشاه کل امپراتوری اشکانی شد.تیرداد سوم<small>''تیریداتَهم ۳۵–۳۶—م ۳۵–۳۶نوه فرهاد چهارم. مدتی پس از خلع اردوان، توسط اشراف پارتی در تیسفون به تخت سلطنت نشست که پس از یک سلطنت کوتاه از اردوان شکست خورد.frameless|100x100pxوردان یکموَرْدانم ۴۰–۴۷م ۳۸–۴۶م ۴۰–۴۷م ۳۹–۴۵پسر اردوان دوم. | ## بخش 3: فهرست شاهان اشکانی | در نهایت دو برادر صلح کردند و توافق شد که وردان بر کل امپراتوری حکومت کند و گوترزس تنها بر هیرکانیا. پس از مدتی سلطنت، وردان به مرگی مشکوک درگذشت و برادرش، گودرز، تنها شاه امپراتوری اشکانی شد.frameless|100x100pxگودرز دومگودَرْزم ۴۰–۵۱م ۴۴–۵۱م ۴۰–۵۱—پسر اردوان دوم. در زمان برادرش وردان، حاکم هیرکانیا بود و پس از مرگ او، حاکم تمام امپراتوری اشکانی شد.frameless|100pxمهردادمیهْرَدات[مدعی سلطنت]—م ۴۹–۵۰—م ۴۹–۵۱پسر ونون یکم. اگر بلاش یکم برادر گودرز دوم بود، احتمالا ونون دوم یک پادشاه رقیب بود، نه سلف مستقیم بلاش یکم.frameless|100pxوردان دوموَرْدان[مدعی سلطنت]م ۵۵–۵۸م ۵۴–۵۸م ۵۴/۵۵پسر وردان یکم. او علیه بلاش یکم در سلوکیه شورش کرد و شاید برای چندین سال توانست در آنجا حکومت کند.frameless|100x100pxپاکور دومپاکورم ۷۵–۱۱۰م ۷۸–۱۲۰م ۷۸–۱۰۵م ۷۸–۱۱۰پسر بلاش یکم. پس از مرگ پدرش، او جانشین پدرش به عنوان شاهنشاه کل امپراتوری اشکانی شد.frameless|100pxبلاش دوموَلَگَش[مدعی سلطنت]م ۷۷–۸۰م ۷۶/۷۷–۷۹—پسر بلاش یکم. اطلاعات ما از وجود بلاش دوم بر اساس ضرب سکه است، اما وجود او مورد تردید قرار گرفته‌است، زیرا ممکن است سکه‌ها مربوط به بلاش یکم باشند.frameless|100x100pxاردوان سوماَردَوان[مدعی سلطنت؟]م ۸۰–۸۲م ۷۹/۸۰–۸۵م ۸۰–۹۰—پسر یا برادر بلاش یکم. او ظاهرا علیه پاکور دوم شورش کرد.برخی دیگر معتقدند او عموی پاکور بوده است، نه برادر او. بنابراین ممکن است در زمان کودکی پاکور، مدت کوتاهی به عنوان پادشاه قانونی حکومت کرده باشد.frameless|100x100pxبلاش سوموَلَگَشم ۱۰۵–۱۴۷م ۱۱۱–۱۴۶م ۱۰۵–۱۴۷م ۱۱۰–۱۴۷پسر پاکور دوم. او در برابر بلاش سوم شورش کرد و برای چندین دهه کنترل غرب امپراتوری اشکانی را در دست گرفت. پس از پیروزی امپراتور تراژان بر پارت در سال ۱۱۶ پس از میلاد، توسط رومیان خلع شد. اما او مدت کوتاهی پس از ترک رومیان، از پدرش شکست خورد و اخراج شد.frameless|100pxسیناتروک دومسَنَتْروک[مدعی سلطنت]—م ۱۱۶—پسر مهرداد پنجم (ح. فقط توسط مورخ بیزانسی، یوحنا مالالاس، با برخی سکه مشکوک منسوب به او، ذکر شده است. 91—پنجمین شاه ناشناس —[مدعی سلطنت]م ۱۴۰—او عضوی از دودمان اشکانی بود، اما شجره نامه او مشخص نیست. ممکن است قبلاً در سال ۱۱۶/۱۱۷ میلادی به همراه پسرش سیناتروک دوم، علیه پارتاماسپت شورش و تاج و تخت را تصاحب کرده است.frameless|100x100pxبلاش چهارموَلَگَشم ۱۴۷–۱۹۱م ۱۴۷–۱۹۱/۱۹۲پسر مهرداد پنجم. پس از مرگ بلاش سوم، تاج و تخت را تصاحب کرد.frameless|100px خسرو دومخُسرو[مدعی سلطنت]م ۱۹۰م ۱۹۰–۲۰۸—عضوی از دودمان اشکانی با شجره نامه ای نامشخص. او برای کنترل امپراتوری با برادرش اردوان چهارم جنگید و به نظر می رسد که کنترل بیشتر آن را، تا سال ۲۱۶ میلادی، از دست داد. بلاش ششم احتمالا تا سال ۲۲۸ میلادی همچنان بر بخش‌هایی از شاهنشاهی اشکانی حکومت می‌کرده است، زیرا سکه‌هایی با نام او به تاریخ آن سال موجود است.frameless|100x100pxاردوان چهارماَردَوانم ۲۱۶–۲۲۴م ۲۱۲–۲۲۴م ۲۱۶–۲۲۴AD ?–224پسر بلاش پنجم. او با برادرش بلاش ششم برای دستیابی به تاج و تخت جنگید و در سال ۲۱۶ میلادی تمام امپراتوری، جز میان‌رودان، را در اختیار گرفت. اردوان چهارم آخرین پادشاه شاهنشاهی اشکانی بود و در سال ۲۲۴ پس از میلاد توسط اردشیر بابکان، بنیان‌گذار شاهنشاهی ساسانی، شکست خورد.frameless|100pxتیرداد چهارمتیریداتَه[مدعی سلطنت]م ۲۱۶–۲۲۴?—عضوی از دودمان اشکانی اما با شجره نامه ای نامشخص. | ## جمع‌بندی | سلوود مدرک وجود این پادشاه را بر اساس متن سورشارژ شده روی سکه‌ای از اردوان چهارم می‌داند که به نظر می‌رسد نام تیرداد را در خود جای داده است، اما این خوانش مشکوک و مورد بحث است.