موضوع مقاله: روغن زیتون | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # روغن زیتون | مقدمه: روغن زیتون را با فشردن میوه زیتون به دست می‌آورند که دارای مقدار زیادی چربی سیر نشده است. | ## بخش 1: روغن زیتون | روغن به وسیله خرد کردن کامل زیتون و جدا کردن روغن به وسیله روش‌های مکانیکی یا شیمیایی تولید می‌شود. این روغن در آشپزی، تولید لوازم آرایش، تولید دارو و صابون کاربردهای گوناگون دارد. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد درختان زیتون وحشی، توسط مردم دوران نوسنگی یافت شده‌اند. روغن زیتون، فرآورده‌ای بود که ابتدا مردمان مینوسی (تمدنی پیش از یونانی در عصر برنز در نواحی مدیترانه‌ای) آن را تولید کرده‌اند. این مردمان، گوشت له شده میوه زیتون را داخل مخزن ثابتی می‌ریختند و پس از مدتی، روغن زیتون در قسمت بالا جمع می‌شد و آب و بقیه مواد را از قسمت انتهایی مخزن خارج می‌کردند. در آسیای صغیر در هزاره ششم، در امتداد ساحل شام و با عبور از شبه جزیره سینا به ترکیه امروزی در هزاره چهارم یا جایی در هلال حاصلخیز در هزاره سوم بارور شده‌اند. قطعاً درخت‌های زیتون در اواخر دوره مینوسی‌ها (۱۵۰۰سال پیش از میلاد) در جزیره کرت کشت شده‌اند. کشت درختان زیتون در این جزیره به ویژه در دوره پیشرفت، شدت یافت و نقش مهمی را در اقتصاد این جزیره ایفا کرد. مطالعات ژنتیکی اخیر نشان می‌دهد که گونه‌های مورد استفاده توسط کشاورزان امروزی از جمعیت‌های مختلف گونه‌های وحشی بوده است، اما تاریخ دقیق گونه‌های اهلی هنوز مشخص نشده است. قدیمی‌ترین روغن زیتون کشف شده (۷۷۰۰ ساله) در دسامبر ۲۰۱۴ (آذر ۱۳۹۳) بقایای یک روستای ۷۷۰۰ ساله در حفاری‌های باستان‌شناسی در منطقه گالیل (جلیله) شمال فلسطین کشف شد که قدیمی‌ترین کوزه‌های سفالی حاوی روغن در آنجا بود. دو کوزه سفالی که بقایای روغن زیتون در آن باقی مانده بود، تقریباً متعلق به ۵۸۰۰ سال پیش از میلاد مسیح است. این روستای متعلق به دوره «نوسنگی» شاید نخستین کارگاه جهانی برای گرفتن روغن زیتون بوده است. همچنین در این روستا قدیمی‌ترین سازه چوبی دست انسان که تاکنون کشف شده، در آن به دست آمده است. در اینجا برخی از اسناد به تاریخ ۲۴۰۰ سال قبل از میلاد، زمان سرزمین‌های پادشاه و ملکه رجوع کرده‌اند. این متعلق به یک کتابخانه از قرص‌های خاک رس در آتش که نابود کاخ پخته شده کاملاً حفظ شده است. مصریان باستان ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد روغن زیتون را از کرت، سوریه و کنعان وارد می‌کردند و روغن یکی از اقلام مهم تجارت و ثروت محسوب می‌شد. باقی‌مانده روغن زیتون در کوزه‌هایی که بیش از ۴۰۰۰ سال در یک قبر در جزیره ناکسوس در دریای اژه قرار داشته‌اند پیدا شده است. سینوهه یک تبعیدی مصری که در شمال کنعان حدود ۱۹۶۰ سال قبل از میلاد زندگی می‌کرد، چیزهای فراوانی از درختان زیتون نوشته است. علاوه بر مصرف غذایی، روغن زیتون برای مراسم مذهبی، مصرف دارویی، به عنوان یک سوخت در چراغ نفتی، صابون‌سازی و روش‌های مراقبت از پوست استفاده می‌شود. مینوسی‌ها خمیره را به تانک ته‌نشینی انتقال داده و هنگامی که روغن به بالا انتقال می‌یابد و تخلیه آب از پایین صورت می‌گیرد. درخت زیتون در ایبریا و شهرهای اتروسک قبل از قرن هشتم و از طریق تجارت با فنیقی‌ها و کارتاژ، سپس در جنوب فرانسه توسط قبایل سلتیک در قرن هفتم گسترش یافت. اولین ثبت استخراج روغن از کتاب مقدس عبری شناخته شده است و در خروج از مصر انجام گرفته است، در طول قرن سیزدهم قبل از میلاد می‌باشد. در طول این زمان، روغن را از طریق فشردن توسط دست و ذخیره کردن در ظروف مخصوص تحت حفاظت به دست می‌آوردند. یک آسیاب تجاری برای استخراج روغن مورد استفاده در ائتلاف قبیله‌ای مورد استفاده قرار می‌گرفت و بعد از آن در ۱۰۰۰ سال قبل از میلاد، در هلال حاصلخیز و منطقه‌ای شامل فلسطین، لبنان، و اسرائیل کنونی قرار گرفت. بیش از ۱۰۰ زیتون پرس شده در تل مقنه (اکرون) یافت شد، در جایی که هم چنین فلسطینی‌ها روغن زیتون تولید کردند. این پرس‌ها با خروجی بین ۱٬۰۰۰ تا ۳٬۰۰۰ تن روغن زیتون در هر فصل تخمین زده می‌شود. هنوز بسیاری از پرس‌های باستانی در منطقه مدیترانه شرقی وجود دارد، و برخی از آن‌ها که متعلق به دوره روم باستان هستند، هنوز هم امروزه مورد استفاده قرار می‌گیرند. در اوایل قرن هفتم قبل از میلاد، مصرف روغن زیتون برای لوازم آرایش به سرعت در همه شهرهای یونان، همراه با نمایش هیکل‌های لخت ورزشکاران و تا هزاران سال علی‌رغم قیمت بسیار گزاف آن گسترش پیدا کرد. درخت‌های زیتون در سرتاسر حوضه مدیترانه طی انقلاب جمهوری رم و دوره امپراتوری آن‌ها کاشته می‌شد. بر اساس گفته تاریخدان «پلینی»، ایتالیا تا قرن اول بعد از میلاد دارای روغن زیتون عالی با قیمت مناسبی بود، و آن را به نام بهترین در مدیترانه نام‌گذاری کرد. | ## بخش 2: روغن زیتون | تولید و مصرف سه کشور عمده تولیدکننده روغن زیتون در جهان، اسپانیا، ایتالیا و یونان هستند. اسپانیا حدود ۳۰٪ از روغن زیتون جهان را تولید می‌کند، دومین کشور ایتالیا و سومین یونان است. ایتالیا همچنین یکی از واردکنندگان روغن زیتون است و بیش از تولید خود، روغن زیتون را وارد می‌کند. بخش اعظم روغن زیتونی که ایتالیا آن را وارد می‌کند، دوباره آن را بسته‌بندی و به نام خود عرضه می‌کند. ایتالیا حدود ۴۰٪ روغن زیتون اسپانیا را وارد و تحت نام برندهای ایتالیایی صادر می‌کند. بهترین و شناخته شده‌ترین، و با کیفیت فوق‌العاده بالا extra-virgin روغن از ایتالیا، اسپانیا، پرتغال و یونان با قیمت بالا به فروش می‌رسد، اغلب در بسته‌بندی‌های شیک عرضه می‌شوند. آمریکا ۴۷٬۸۰۰٬۰۰۰ دلار معادل ۱۸۱٬۰۰۰ m۳روغن زیتون در سال ۱۹۸۸ وارد کرده که ۳۴٬۶۰۰٬۰۰۰ دلار معادل ۱۳۱۰۰۰ متر مکعب آن از ایتالیا وارد شده است. باغ‌های زیتون در آریزونا، کالیفرنیا و تگزاس نیز به تولید روغن زیتون روی آورده‌اند. واژه (USA) بر روی قفسه‌های بازار مواد غذایی در کنار دریای مدیترانه در سال‌های اخیر دیده می‌شود. استفاده امروزه از روغن زیتون در پخت‌وپز و همچنین در تهیهٔ مواد آرایشی بهداشتی استفاده می‌کنند. البته روغن زیتون را در صنایع دارویی و همچنین به عنوان سوخت چراغ‌های نفتی به کار می‌برند. روغن بکر ممتاز بیشتر به‌صورت خام به‌عنوان چاشنی و در سس سالاد استفاده می‌شود؛ حرارت بالا طعم آن را تضعیف می‌کند. افزون بر کاربرد خوراکی، روغن زیتون در آیین‌های دینی مسیحی از جمله ، و تهیه به کار می‌رود. مسیحیان ارتدکس شرقی همچنان از چراغ‌های روغنی زیتون در کلیساها و نمازخانه‌های خانگی خود استفاده می‌کنند. روغن زیتون در پخت و پز برای انتخاب روغن پخت و پز دو خاصیت برای روغن که بیشترین اهمیت را دارند، در نظر گرفته می‌شود: نقطه دود: دمایی که در آن، روغن‌ها شروع به تجزیه و دود کردن می‌کنند. پایداری اکسیداتیو: اینکه روغن‌ها چه اندازه در برابر واکنش با اکسیژن مقاوم هستند پایداری اکسیداتیو روغن را نشان می‌دهد. چربی‌های غیر اشباع از لحاظ ساختاری به دو نوع تک و چندگانه تقسیم‌بندی می‌شوند که نوع چندگانه، در برابر حرارت آسیب‌پذیری بیشتری دارد. میزان اسیدهای چرب روغن زیتون به این صورت است: ۷۳٪ اشباع نشده تک، ۱۱٪ اشباع نشده چندگانه و ۱۴٪ اشباع؛ بنابراین بیشتر اسید چرب‌های روغن زیتون در برابر حرارت مقاوم هستند. در رژیم غذایی سالم مدیترانه‌ای، روغن زیتون یکی از اجزای بسیار مهم و جدایی‌ناپذیر است. روغن زیتون بکر یا فرا بکر به دلیل وجود اسیدهای چرب اشباع نشده و پلی‌فنل‌های قوی ضد اکسیدان، می‌تواند در کاهش بیماری‌های قلبی، کنترل فشار خون و حفظ سلامتی مغز مؤثر باشد. با این حال، بهتر است از آن برای سرخ کردن استفاده نکنید و طبق گفته بسیاری از متخصصین تغذیه، بهترین نوع روغن برای افرادی که به کبد چرب رنج می‌برند، روغن زیتون محسوب می‌شود. میزان مصرف مناسب روزانه روغن زیتون، طبق نظر متخصصین تغذیه، حدود ۵ قاشق چای‌خوری است. طرز تهیه در قدیم روغن زیتون را به این طریق تهیه می‌کردند: ابتدا به تنهٔ درخت زیتون با چوب می‌زدند تا میوه‌های زیتون به زمین بیفتند. برای اطمینان از کیفیت بالا، زیتون‌ها معمولاً در کمتر از ۲۴ ساعت پس از برداشت فرآوری می‌شوند و فرایند در دمای پایین (پرس سرد) انجام می‌شود تا خواص آنتی‌اکسیدانی روغن حفظ شود. روغن به‌دست‌آمده سپس در مخازن استیل ضدزنگ و دور از نور ذخیره می‌شود تا از اکسیداسیون جلوگیری شود. درجه‌بندی تجاری روغن زیتون روغن زیتون بکر: به روغن زیتونی گفته می‌شود که تنها توسط فرایندهای فیزیکی استخراج شده و هیچ نوع فرایند شیمیایی بر روی آن صورت نگرفته است. روغن زیتون تصفیه شده: این روغن با استفاده از فرایندهای شیمیایی تصفیه شده و مقدار اسید چرب آزاد آن کاهش یافته است. روغن تفاله زیتون Olive pomace oil: این روغن با استفاده از استخراج حلالی روغن موجود درگوشت میوه زیتون به وسیله هگزان به دست می‌آید گریدهای خرده فروشی روغن زیتون(مطابق با تعریف انجمن بین‌المللی روغن زیتون)IOOC روغن زیتون فوق بکر: به روغن زیتون بکر که اسیدیته آن کمتر از ۰٫۸ درصد باشد، روغن زیتون فوق بکر گفته می‌شود. روغن زیتون بکر: به روغن زیتون بکر که اسیدیته آن کمتر از ۲ درصد باشد روغن زیتون بکر گفته می‌شود. واژه نفتی به علت مصرف این نوع روغن زیتون به عنوان سوخت چراغ‌های روغن سوز در زمان‌های گذشته گفته می‌شود. | ## بخش 3: روغن زیتون | روغن زیتون تصفیه شده: روغن حاصل از تصفیه شیمیایی یا فیزیکی روغن زیتون بکر به شرط عدم ایجاد تغییر در ترکیب تری گلیسریدی آن، روغن زیتون تصفیه شده نامیده می‌شود. این روغن معمولاً از تصفیه روغن زیتون بکر با اسیدیته بالا و شرایط نامناسب تهیه می‌شود. در حدود ۵۰ درصد روغن‌های زیتون بکر تولید شده در آب و هوای مدیترانه‌ای به دلیل بالا بودن میزان اسیدیته و کیفیت پایین به ناچار تصفیه می‌شوند. لازم است ذکر شود که در تولید این روغن هیچ گونه حلالی جهت استخراج آن استفاده نشده است و تنها به علت بالا بودن اسیدیته تحت فرایندهای تصفیه فیزیکی یا شیمیایی قرار گرفته است. این روغن، روغن تفاله زیتون (پومیس) محسوب می‌شود که تنها برای مصارف صنعتی کاربرد دارد. روغن تفاله زیتون به علت آلوده بودن به بنزوآلفاپیرنن، مونوکلوروپروپان دی ال‌ها و هیدروکربن‌های حلقوی، سرطانزا بوده و روی اعصاب و سایر ارگان‌های بدن تأثیر نامطلوب دارد و در استاندارد ملی ایران استفاده خوراکی آن ممنوع اعلام شده است. گریدهای خرده فروشی روغن زیتون در آمریکا نوع A: روغن زیتون با میزان اسیدهای چرب کمتر از ۱٫۴ درصد (کیفیت عالی و فاقد موارد نامطلوب). نوع B: روغن زیتون با میزان اسیدهای چرب کمتر از ۲٫۵ درصد (کیفیت خوب و فاقد موارد نامطلوب). نوع C: روغن زیتون با میزان اسیدهای چرب کمتر از ۳٫۰ درصد (کیفیت نسبتاً خوب و تقریباً فاقد موارد نامطلوب). نوع D: روغن زیتون با میزان اسیدهای چرب بیشتر از ۳٫۰ درصد (برای مصارف خوراکی مناسب نمی‌باشد). آثار روغن زیتون بر تندرستی تحقیقات نشان داده که مصرف روزانه دو قاشق غذا خوری (۲۳ گرم) روغن زیتون، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را کاهش می‌دهد که این امر، به دلیل وجود چربی‌های اشباع نشده در این روغن است؛ بنابراین برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری، بهتر است که به جای چربی‌های اشباع شده از روغن زیتون استفاده شود تا میزان مصرف کالری روزانه از حد لازم بیشتر نباشد. همچنین روغن گردو و اسید چرب امگا ۳ که در گوشت ماهی و سبزیجات وجود دارد همچون روغن زیتون، اسیدهای چرب اشباع نشده دارند و بنابراین برای پیشگیری از ابتلا به بیماری‌های قلبی مفیدند. علاوه بر این از روغن زیتون می‌توان برای براق کردن موهای خشک و نرم کردن صورت و دست‌ها استفاده کرد. مضرات روغن زیتون و عوارض احتمالی روغن زیتون سنگین است و به سرعت در پوست شما جذب نمی‌شود در نتیجه یک لایه ضخیم روی پوست ایجاد می‌کند و منافذ را مسدود می‌کند؛ بنابراین اگر به‌طور مکرر آن را روی پوست خود بمالید، به یک سطح چسبنده تبدیل می‌شود و تمام گرد و غبار و سبوم را درون آن به دام می‌اندازد. نوزادان حساس‌ترین پوست را دارند و استفاده از روغن زیتون بر روی پوست آنها می‌تواند کمی خطرناک باشد. روغن زیتون یکی از روغن‌های سالم و مفید برای مصرف است ولی همانند هر ماده غذایی دیگری، مصرف زیاد و نامتعادل آن نیز ممکن است به مشکلاتی منجر شود. در ادامه، تعدادی از مضرات محتمل مصرف زیاد روغن زیتون را ذکر می‌کنم: افزایش وزن: روغن زیتون از طریق ارائه انرژی با مقدار بالای کالری ممکن است باعث افزایش وزن شود. در نتیجه، مصرف زیاد روغن زیتون بدون رعایت مقدار مناسب می‌تواند به افزایش وزن و مشکلات مرتبط با آن منجر شود. اضافه شدن به طعم و کیفیت غذا: مصرف زیاد روغن زیتون در غذاها ممکن است باعث اضافه شدن به طعم و کیفیت غذا شود. این موضوع ممکن است در برخی غذاها مطلوب باشد، اما در برخی دیگر می‌تواند به نتیجه‌ای غیرمطلوب منجر شود. مشکلات گوارشی: مصرف زیاد روغن زیتون ممکن است به علت محتوای بالای چربی، باعث مشکلات گوارشی مانند دل درد، سوزش معده و اسهال شود. افرادی که دارای مشکلات گوارشی هستند، باید مصرف روغن زیتون را با احتیاط و با توجه به نظر پزشک یا متخصص تغذیه خود کنترل کنند. حساسیت: در برخی افراد، مصرف زیاد روغن زیتون ممکن است باعث بروز حساسیت و آلرژی شود. در صورت تجربه هرگونه علائم حساسیتی پس از مصرف روغن زیتون، بهتر است به پزشک مراجعه کنید توجه داشته باشید که در مجموع، روغن زیتون همچنان یکی از روغن‌های سالم و با فواید بسیار است و این مضرات فقط در صورت مصرف نامتعادل و زیاد آن مطرح می‌شوند. در هر صورت، همیشه مناسب است در مصرف هر گونه غذایی اعتدال را رعایت کرده و با توجه به نیازهای فردی خود عمل کنید.. یک باور اشتباه دائمی وجود دارد که وقتی روغن زیتون اصلی (یا در برخی نسخه‌ها به‌طور خاص روغن زیتون فوق بکر) در یخچال نگهداری می‌شود، جامد یا بسیار چسبناک تر می‌شود. این باور اشتباه مبتنی بر این واقعیت است که روغن زیتون عمدتاً از اسید اولئیک چربی تک غیراشباع تشکیل شده است و اسید اولئیک خالص (تریولئین) دارای نقطه ذوب ۵ درجه سانتیگراد است که کمی بالاتر از دمای مناسب یخچال است؛ بنابراین، اگر روغن زیتون تریولئین خالص بود، در یخچالی که به درستی تنظیم شده بود جامد می‌شد. البته برای تشخیص روغن زیتون اصل راه‌هایی وجود دارد که شما بتوانید در محل خرید روغن را تست کنید و از اصل بودن آن اطمینان حاصل کنید. چند مورد از این راه‌ها عبارتند از: از طریق بو: روغن زیتون اصل باید بوی میوه تازه بدهد از طریق طعم: روغن زیتون اصل باید در دهان ایجاد چربی نکند؛ و تلخی آن بعد از مدت کوتاهی از بین برود. | ## جمع‌بندی | از طریق خواندن اطلاعات مندرج روی بسته‌بندی: روغن تفاله زیتون یا پومیس که دارای مضرات زیاد و فاکتورهای سرطان‌زا است و در ایران ممنوعیت مصرف خوراکی دارد که یکی از راه‌های تشخیص آن، خواندن اطلاعات روی بسته‌بندی روغن زیتون است که Pomace oil بر روی آن قید می‌شود.