موضوع مقاله: عشق‌آباد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # عشق‌آباد | مقدمه: این شهر در پایه کوه کوپه داغ در بیابان قره قوم و در نزدیکی مرز این کشور با ایران واقع شده‌است. | ## بخش 1: عشق‌آباد | این شهر در عین اینکه در ولایت آخال واقع شده، اما از این ولایت مستقل بوده و قانوناً یک شهر هم‌درجهٔ ولایت است. تاریخ تمدن ایران عشق‌آباد در سال ۱۸۸۱ میلادی (۱۲۶۰ گاه‌شماری هجری خورشیدی) توسط نیروهای روسیه تصرف گردید. نام عشق‌آباد در قدیم «اَشک‌آباد» (aşkāpāt) بوده‌است و آن را برگرفته از نام ایرانی و اوستایی «اشک یکم» (سردودمان سلسله اشکانیان) به همراه واژه فارسی عِشق (از ریشهٔ کلمهٔ اوستائی ایشکا است.[۷]واژهٔ «آباد» ریشهٔ کلمه آپاد در فارسی باستان هست. تاریخچه عشق‌آباد در سال ۱۸۱۸ تنها روستای کوچک جهت استراحت کاروانیان جاده ابریشم بوده که در نزدیکی شهر باستانی نسا قرار داشته‌است. شهر نِسا زمانی یکی از پایگاه های اشکانیان بوده که در حمله مغول کاملاً ویران شده‌است. در حال حاضر این گونه پنداشته شده‌است که عشق‌آباد بر روی خرابه‌های شهر باستانی نِسا بنا گردیده‌است. در سال ۱۸۸۱ روسیه یک پایگاه نظامی به منظور پشتیبانی حمل و نقل ریلی (قطار سراسری) که از دریای خزر شروع و در کشورهای قزاقستان و ازبکستان عبور می‌کرد در آن منطقه احداث نمود. در سال ۱۹۱۹ اولین معبد بهاییان در عشق‌آباد تأسیس و لزوماً تا سال ۱۹۳۸م یکی از آثار هنری عشق‌آباد به‌شمار می‌رفت که در سال ۱۹۶۳ توسط شوروی تخریب و ویران گردید. در سال ۱۹۱۹ این شهر به افتخار پاول پولتوراتسکی انقلابی بلشویک به پولتوراتسک تغییر نام داد، اما در سال ۱۹۲۷ دوباره به نام اصلی‌اش عشق‌آباد بازگشت. در سال ۱۹۴۸ میلادی زمین‌لرزهٔ ویرانگری این شهر را تخریب کرد که سپس بازسازی گردید. در سال ۱۹۶۲ طرح کانال قره قوم که در نوع خود طولانی‌ترین کانال جهان به طول ۶۰۰ کیلومتر بود و قره قوم را به آمودریا متصل می‌نمود، شروع شد. در سال ۲۰۱۳، عشق آباد بخاطر تمرکز بلندترین ساختمان‌های سنگ مرمر جهان در کتاب رکوردهای جهانی گینس قرار گرفت. عشق‌آباد در جنوب ترکمنستان، در دشت توران، و در ۲۵ کیلومتری شمال مرز ایران واقع شده‌است. کوه‌های کپه‌داغ از سمت جنوب به شهر نزدیک می‌شوند و بیابان قره‌قوم نیز از سمت شمال تا نزدیکی‌های شهر می‌آید. // cnshb.ru شهر شیروان در استان خراسان شمالی نزدیک‌ترین شهر ایران به عشق‌آباد است و از مرز این شهرستان در حدود ۲۰ کیلومتر فاصله تا پایتخت ترکمنستان است. این شهر در دشت واحه‌ای بسیار فعال از نظر لرزه‌خیزی واقع شده که از جنوب به کوهپایه‌های کوه‌های کپه‌داغ و از شمال به بیابان قره‌قوم محدود می‌شود. مرتفع‌ترین نقطه شهر، تپه شنی به ارتفاع است که هتل ییلدیز بر روی آن ساخته شده، اما بیشتر شهر در ارتفاعی بین قرار دارد. خاک عشق‌آباد مانند بقیه مناطق ترکمنستان، عمدتاً از رسوباتی است که در کف اقیانوس پاراتتیس انباشته شده‌اند. ساختار شهری ۱۸۸۱ تا ۱۹۲۹ پیش از سال ۱۸۸۱، هر بنایی به‌جز یورت‌ها منحصراً از خشت ساخته می‌شد و به دلیل خطر زلزله، ارتفاع آن‌ها به یک طبقه محدود بود. | ## بخش 2: عشق‌آباد | برنامه‌ریزی شهری پس از فتح توسط روسیه با «طرح‌های برنامه‌ریزی بسیار ساده» آغاز شد. ساختار اصلی خیابان‌های مرکز شهر «تا به امروز حفظ شده و شخصیت منحصر‌به‌فرد ساختار شهر را که ترکیبی از انواع چیدمان‌های خطی و شعاعی بلوک‌هاست، تعریف کرده است». واسیلی یان نویسنده روسی که از ۱۹۰۱ تا ۱۹۰۴ در عشق‌آباد زندگی می‌کرد، شهر را به عنوان «شهرک مرتب کوچکی متشکل از خانه‌های گلی متعدد، محصور در باغ‌های میوه با خیابان‌های مستقیم، کاشته شده با درختان باریک سپیدار، شاه‌بلوط و اقاقیای سفید که توسط مهندسان نظامی طراحی شده بود» توصیف کرد. در اینجا خانه‌های دیوارهای ضخیم و مستحکم با نرده‌های پنجره قوی و پشت‌بندهای گوشه‌ای برپا شده بود. زلزله در چنین خانه‌هایی کمتر ترسناک بود و پشت دیوارهای ضخیم حتی در گرم‌ترین ماه‌ها مقداری از خنکای داخلی حفظ می‌شد. هر خانه باغی در اطراف خود داشت که ساکنان برای نگهداری آن نه از هزینه و نه از آب دریغ نمی‌کردند... در اینجا خانه‌ها کوتاه‌تر و متراکم‌تر، باغ‌ها کوچک‌تر و گرد و غبار خیابان‌ها بیشتر بود... تقریباً در فاصله مساوی از ایستگاه راه‌آهن و قلعه، یک بازار بزرگ برپا شد که نه تنها به مرکز فروشگاه‌ها و غرفه‌ها، بلکه به مرکز ثقلی برای اقامت بازرگانان تبدیل شد. ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۸ در سال ۱۹۳۰، برای نخستین بار از آسفالت برای سنگ‌فرش کردن خیابان‌های عشق‌آباد استفاده شد. نخستین طرح جامع عشق‌آباد که بین سال‌های ۱۹۳۵ و ۱۹۳۷ در مؤسسه ژئودزی، تصویربرداری هوایی و نقشه‌برداری مسکو تدوین شد، گسترش به سمت غرب، از جمله آبیاری و فضای سبز دره بیکروا (بکره‌وه امروزی) را پیش‌بینی کرده بود. دفتر معمار شهر در سال ۱۹۳۶ ایجاد شد، اما نتوانست طرح جامع جدید را اجرا کند «زیرا مستلزم تخریب قابل توجه ساختمان‌های موجود بود». در توصیفی از عشق‌آباد که در سال ۱۹۴۸ درست پیش از زلزله منتشر شد، آمده است: «در عشق‌آباد تقریباً هیچ ساختمان بلندی وجود ندارد، بنابراین هر ساختمان دوطبقه‌ای از بالا (یعنی از کوهپایه‌ها) قابل مشاهده است...». بلندترین سازه‌ها برج ساعت کارخانه نساجی، «دودکش گرد کارخانه شیشه‌سازی»، دو «مناره بسیار باریک» «مسجد سابق» و «دو برج مجلل بر روی ساختمان بلند هتل اصلی شهر» بودند. طبق گزارش خبرگزاری رسمی ترکمنستان: تقریباً تمام ساختمان‌های مسکونی یک‌طبقه شهر که از خشت ساخته شده بودند تخریب شدند، ۹۵ درصد از تمام ساختمان‌های یک‌طبقه ساخته شده از آجر پخته فرو ریختند و بقیه سازه‌ها نیز به شدت آسیب دیدند. تعداد ساختمان‌های قابل سکونت تک‌رقمی بود و آن هم تنها پس از بازسازی اساسی قابل استفاده شدند. بنابراین از اوایل دهه ۱۹۵۰ تا ۱۹۹۱، خط افق عشق‌آباد تحت سلطه سبک بروتالیست بود که مورد پسند معماران شوروی پس از استالین بود. خیابان اصلی شهر، مختوم‌قلی (خیابان کوروپاتکین، آزادی و استالین سابق)، دارای «ساخت‌وسازهای یکنواخت و عمدتاً دوطبقه از ساختمان‌های اداری و مسکونی» بود. این بازسازی «شبکه موجود خیابان‌های شهر را حفظ کرد زیرا طراحی مجدد آن‌ها از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر نبود». شهر به عنوان «...منطقه‌ای دورافتاده در دوران کمونیسم، که به یک شهر استانی معمولی و دلگیر شوروی تبدیل شده است...» توصیف می‌شد. | ## بخش 3: عشق‌آباد | (online edition) از جمله ساختمان‌های ساخته شده در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ می‌توان به مقر کمیته مرکزی حزب کمونیست ترکمنستان، ساختمان شورای وزیران، تئاتر درام آکادمیک ملا نفس، هتل سابق عشق‌آباد (که اکنون به پایتخت تغییر نام داده است)، مجتمع آکادمی علوم و ساختمان کتابخانه مرکز شهر اشاره کرد. در میدان کارل مارکس آن زمان، بنای یادبودی برای «مبارزان پیروزی قدرت شوروی در ترکمنستان» برپا شده بود. طرح جامع دهه ۱۹۶۰ مؤسسه پروژه دولتی ترکمن در اواسط دهه ۱۹۶۰ یک مطالعه امکان‌سنجی برای پیش‌بینی توسعه عشق‌آباد تا سال ۲۰۰۰ انجام داد و بر آن اساس طرح جامع جدیدی را تدوین کرد. تا آن زمان شهر عمدتاً به سمت شرق گسترش یافته بود، اما اکنون طرح خواستار توسعه به سمت جنوب و غرب بود. این طرح حدود ۲۰ سال مورد استفاده قرار گرفت و منجر به ساخت نخستین آپارتمان‌های چهارطبقه شهر در میکرورایون‌های هودان (گائودان)، که پیش از آن محل فرودگاه جنوب عشق‌آباد بود، گردید. همچنین سه مزرعه اشتراکی در حومه شهر ضمیمه شدند و به محله‌های مسکونی تغییر یافتند که یکی از آن‌ها، کلخوز لنینگراد، تا به امروز به طور غیررسمی با نام سابق خود خوانده می‌شود. این طرح در سال ۱۹۷۴ بازنگری شد که منجر به جابجایی چندین کارخانه صنعتی از مرکز شهر و در نتیجه ایجاد مناطق صنعتی در شمال غربی، جنوب، جنوب شرقی و شمال شرقی شد. بین سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۸۷، معمار شهر عبدالله احمدوف بود که مدرنیسم شوروی را به عشق‌آباد معرفی کرد. بزرگترین دستاورد معماری احمدوف در این دوره، هتل عشق‌آباد (امروزه با نام هتل پایتخت) در نظر گرفته می‌شود که بین سال‌های ۱۹۶۴ و ۱۹۷۰ ساخته شده و «ترکیبی هماهنگ از معماری و هنر یادمانی» است. رشد در سال ۱۹۴۸، پیش از زلزله، عشق‌آباد به عنوان شهری توصیف می‌شد که «بر روی دشت شیب‌دار کوهپایه‌های کپه‌داغ قرار دارد، به طول هفت کیلومتر از غرب به شرق و پنج کیلومتر از حریم راه‌آهن به سمت جنوب در جهت کوه‌ها کشیده شده است». تا اواسط دهه ۱۹۷۰، همان‌طور که در نقشه ستاد کل ارتش شوروی در سال ۱۹۷۴ نشان داده شده، عشق‌آباد شهری فشرده بود. از دهه ۱۹۷۰، مرزهای عشق‌آباد به سمت بیرون گسترش یافت؛ شهرداری‌های مذکور ضمیمه شدند، فرودگاه هودان بازسازی شد و محله‌های پاراهات (میر) در جنوب و پارک‌های صنعتی در شرق ایجاد شدند. در سال ۲۰۱۳، عشق‌آباد بخشی از شهرستان روح‌آباد در استان آخال و همچنین شهر آبادان (که قبلاً بوزمیین نامیده می‌شد و به عنوان یک محله تغییر نام یافت) به همراه تمام زمین‌ها و روستاهای بین آن‌ها را ضمیمه کرد. شهرداری‌های زیر به دلیل ادغام در شهر عشق‌آباد منحل شدند: شهر آبادان، شهرک‌های جولگه و روح‌آباد، روستاهای گوکجه، گیپجاک، بیرلشیک، مغاریف، هریک‌قلا، یالکیم، گورتلی، هلوولر، یلمی-تجریبه بازاسی، یاسمانسالیک، کونه گورتلی، گولانتازکلی، سردار یولی، گانتار، قیزیل‌جاگالا، اینرچی‌آگه، ترهان، توپورلی و اوساگولا. گسترش بیشتری در ۵ ژانویه ۲۰۱۸ رخ داد، زمانی که زمین‌های بیشتری در شمال ضمیمه شد که مخزن گورتلی و دو پروژه ساختمانی مسکونی جدید موسوم به تازه زمان را در بر گرفت. تکنیک‌های ساختمانی مدرن ساختمان‌های بلند اغلب ۱۲ را توسعه داد که نسبتاً در مقابل زلزله مقاوم هستند. ساختمان‌ها در اصل برج‌های مسکونی هستند که طبقهٔ اول عموماً به محل‌های خرید و خدماتی اختصاص داده شده‌است. | ## جمع‌بندی | بنای یادبود بی‌طرفی یک بار پایین آورده شد و دوباره در جنوب پایتخت در همان شکل اولیه‌اش بر پا شد.