موضوع مقاله: ترسیم فنی | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # ترسیم فنی | مقدمه: نقشه با دست ازاد (sketch) یا (پیش‌طرح) پیش‌طرح نقشه اولیه‌ای که طراح از ذهن خود یا در هنگام نقشه‌برداری از روی یک قطعه ترسیم می کند نقشه‌های دستی نامیده می‌شود که این‌گونه نقشه‌ها دقیق نیست. | ## بخش 1: ترسیم فنی | نقشه اختصاری برای معرفی و نمایش قطعات پیچیده و پر کاربرد، شکل مفید و مختصری طراحی و استاندارد شده است که در رشته های مختلف فروانی بسیاری دارد. نقشه هندسی اگر برای رسم نقشه ها از ابزار، لوازم و اصول هندسی نقسه کشی به صورت دقیق استفاده کنیم، ان نقشه را هندسی میگویند. نقشه شماتیک به جای تصویر کشیدن واقعی یک دستگاه، می توان از ترسیم نماد های کلی استفاده کرد که نیازی به بیان جزئیات آن مجموعه نیست. برای مثال در نقشه مترو ایستگاه ها را با یک نقطه نمایش می دهند؛ با وجود اینکه نقطه شباهتی به ایستگاه واقعی ندارد. نقشه سه بعدی برای نمایش و تجسم اجسام می توان نقشه های دو بعدی را به سه بعدی تبدیل کرد تا سریع تر و آسان تر درک شوند. نقشه انفجاری برای نمایش ارتباط اجزا و چگونگی مونتاژ قطعات یک مجموعه از نقشه های انفجاری سه بعدی استفاده میکنند. کارگاه نقشه‌کشی کارگاه نقشه‌کشی آمیزه‌ای از ابزارهای اصلی مانند میز، خط‌کش‌ها و گونیاها، ابزارهای دقیق مانند پرگار و شابلون، وسایل نگارش و پاک‌کردن، و وسایل کمکی برای نگهداری و آماده‌سازی کاغذ است. این هماهنگی ابزارهاست که به نقشه‌کش امکان می‌دهد طرحی فنی و منظم بیافریند، به گونه‌ای که هر خط و هر نشانه جایگاهی روشن و هدفمند داشته باشد. در مرکز این کارگاه، میز نقشه‌کشی قرار دارد که صفحه‌ای صاف و گاه قابل‌تنظیم است تا ترسیم در زوایا و ارتفاع‌های گوناگون ممکن شود. روی این میز، خط‌کش مکانیکی با حرکت موزون یا همان دستگاه ترسیم موازی نصب می‌شود که به کمک دستهٔ قابل‌تنظیم و سرخط‌کش مدرج، خط‌های راست و زاویه‌دار با دقت رسم می‌شوند. برای تکمیل این مجموعه، گونیاهای ساده و مدرج، خط‌کش تی و مثلثی، و شابلون‌های ویژهٔ رسم دایره و بیضی نیز به‌کار گرفته می‌شوند. نقشه‌ها یا به‌صورت لوله‌شده نگهداری می‌شوند یا بر پایه‌های ویژهٔ کاغذ قرار می‌گیرند. جدول عنوان در بالای نقشه برای ثبت نام، شماره و تاریخ ترسیم تعبیه می‌شود و بخش اطلاعات فنی یا داده‌های جمع‌آوری‌شده در گوشه‌ای دیگر درج می‌گردد. برای نمایش اندازه‌ها، خط‌های بُعد همراه با پیکان در دو سرشان کشیده می‌شوند و سطوح مختلف نقشه با نشانه‌هایی مانند سطح غیرقابل استفاده، سطحی که باید پرداخت شود یا سطح هاشورزده مشخص می‌گردند. پاک‌کن‌های گوناگون از جمله پاک‌کن مدادی، پاک‌کن شیشه‌ای و تیغ پاک‌کننده به همراه تیغه‌های یدک برای اصلاح خطاها استفاده می‌شوند. در کنار آن‌ها مدادهای آهنی با مغزی قابل‌تعویض و جعبهٔ مغزی یدک قرار دارند تا برای ترسیم‌های دقیق و مداوم به کار روند. پرگارهای مختلف با سرهای قابل تعویض، پرگار تلمبه‌دار برای ترسیم سریع، و بازوی افزاینده برای ترسیم دایره‌های بزرگ‌تر در دسترس هستند. همچنین ظرف‌های مخصوص مرکب و کارتریج‌های جوهری برای قلم‌های ترسیم به کار می‌روند. | ## بخش 2: ترسیم فنی | قلم‌های مرکب‌چین یا قلم‌های لوله‌ای همراه با نگهدارنده‌های ویژه، برای ترسیم خطوط یکنواخت به کار گرفته می‌شوند. خط‌کش‌های مدرج، خط‌کش‌های مثلثی و شابلون‌های حروف و اعداد برای نوشتن یادداشت‌ها و نشانه‌ها استفاده می‌شوند. برای دقت بیشتر، رطوبت‌سنج نیز گاهی در کارگاه نصب می‌شود تا کاغذ در اثر تغییرات محیطی تاب برندارد. پیشینه همزمان با ساخت سرپناه توسط انسان اولیه، که معماری نیز آغاز شده‌بود، طراحی ساختمان نیز عنوان شد. مصریان برای اندازه‌گیری فواصل افقی میان دو نقطه از ابزارهایی چون طناب، ترازو گونیا و بعدها خط‌کش و پرگار استفاده کردند. ساختار چهارگوش منظم هرم بزرگ جیزه در مصر (۲۷۰۰ پیش از میلاد) خبر از وجود نقشه‌کشی در آن دوران می‌دهد. همچنین بناهای به جا مانده در ایران باستان چون زیگورات چغازنبیل و تخت‌جمشید نیز نشان از وجود نقشه‌کشی در ایران باستان است. ایرانیان باستان جایگاه به سزایی در پایه‌گذاری دانش نقشه‌برداری در جهان داشته‌اند. اکتشافات دریایی در دوران گذشته و توانایی تعیین عرض جغرافیایی همگی نشان از این دارند. برای سفرها در آن دوران به نقشه نیاز بوده‌است، که این نقشه‌ها معمولاً بدون توجه به فواصل رسم می‌شده‌اند. دانشمندان ایرانی با بهره از استرلاب، عرض جغرافیایی و با کاربرد ساعت آبی، طول جغرافیایی را اندازه‌گیری می‌کردند. ابوریحان بیرونی دانشمند بزرگ ایرانی پیرامون روش‌های اندازه‌گیری نجومی و فواصل میان شهرها، مطالعات فراوانی انجام داد. در گذشته نقشه‌برداران برای مشخص کردن فاصله و زاویه وسایلی ساخته بودند که از جمله اولین‌های آن‌ها می‌توان به ریسمان اشاره کرد. کهن‌ترین این ترازها، تراز آبی بوده‌است که گونهٔ امروزی آن همان شیلنگ‌تراز است که امروزه به کار می‌رود. در زمان ناپلئون (سال ۱۷۹۸ میلادی) مهندسی فرانسوی به نام گاسپارد مونژ کتابی به نام هندسهٔ ترسیمی را نوشت که این کتاب اساس و پایهٔ نقشه‌کشی فنی قرار گرفت. نگارخانه نرم افزارهای نقشه کشی برای نقشه کشی ،همانند سایر امور و علوم ، نرم افزارهای خاصی وجود دارد که به طراحان و مهندسین برای رسم هر چه دقیق تر نقشه ها کمک می کنند.نرم افزارهایی همچون اتوکد،کتیا،سالیدورکز،تری دی مکس و غیره را می توان نام برد. نقشه‌های چون‌ساخت نقشۀ چون‌ساخت، که با وام‌واژۀ «ازبیلت» (As-Built) نیز شناخته می‌شود، نسخۀ نهایی و اصلاح‌شدۀ نقشه‌های یک پروژۀ ساختمانی یا صنعتی است. این نقشه، وضعیت واقعی و نهایی پروژه را پس از اتمام ساخت‌وساز، با تمام تغییرات، اصلاحات و جزئیاتی که در حین اجرا رخ داده است، نشان می‌دهد. | ## بخش 3: ترسیم فنی | به بیان ساده، اگر نقشه‌های اولیه را «دستورالعمل» یک پروژه در نظر بگیریم، نقشۀ چون‌ساخت «گزارش نهایی و واقعی» آن است که نشان می‌دهد در عمل چه چیزی و چگونه ساخته شده است. نقشه‌های چون‌ساخت (As-Built): این‌ها واقعیت اجراشده را مستند می‌کنند و نشان می‌دهند که پروژه در نهایت چگونه ساخته شد. غالباً کارفرما در انتهای هر فاز از پیمانکار درخواست نقشه‌های چون‌ساخت را می‌کند تا برای اجرای مراحل بعدی پروژه یا برای بهر‌ه‌برداری نهایی از آن‌ها استفاده کند. دلایل اصلی تهیۀ نقشه‌های چون‌ساخت: این نقشه‌ها به دو دلیل اصلی تهیه می‌شوند که هر دو به تفاوت میان «طرح» و «اجرای واقعی» بازمی‌گردند: ۱. ثبت خطاهای حین اجرا: گاهی در فرآیند ساخت، به دلیل خطاهای انسانی یا محدودیت‌های تجهیزاتی، سازه دقیقاً مطابق با نقشۀ اولیه اجرا نمی‌شود. نمونه: در یک پروژه، پس از برداشت نقشه‌های چون‌ساخت از پی (فونداسیون)، مشخص می‌شود که یکی از ستون‌ها دو سانتی‌متر از محور اصلی خود جابجا اجرا شده است. این اطلاعات در نقشۀ چون‌ساخت ثبت می‌شود تا در مراحل بعدی (مانند ساخت طبقات بالا) این خطا محاسبه و اصلاح گردد. مستندسازی تغییرات تأییدشده: بسیاری از مواقع، شرایط پیش‌بینی‌نشده در محل پروژه یا درخواست‌های جدید کارفرما، باعث ایجاد تغییراتی در نقشه‌های اولیه می‌شود. نمونه: در اجرای یک خط لولۀ آب شهری، پیمانکار متوجه می‌شود که در مسیر مشخص‌شده در نقشه، تأسیسات دیگری (مانند کابل برق یا لولۀ گاز) از قبل وجود دارد. این تغییر در نقشۀ چون‌ساخت ثبت می‌شود تا محل دقیق لوله برای عملیات نگهداری و تعمیرات در آینده کاملاً مشخص باشد. اهمیت این نقشه‌ها پس از پایان پروژه و در تمام طول عمر سازه مشخص می‌شود: مدیریت، نگهداری و تعمیرات: این مهم‌ترین کاربرد نقشه‌هاست. اگر تأسیسات ساختمانی (لوله‌ها، کابل‌ها و...) دچار مشکل شوند، گروه تعمیرات با مراجعۀ به نقشۀ چون‌ساخت، محل دقیق آن‌ها را پیدا کرده و از تخریب بی‌مورد جلوگیری می‌کند. پیش‌راه‌اندازی و عملیات: این مدارک به‌روز، اطلاعات ضروری را برای مدیریت فرآیندهای پیش‌راه‌اندازی، عملیات و بهر‌ه‌برداری از تأسیسات فراهم می‌کنند. پروژه‌های توسعه و بازسازی: هرگونه تغییر یا توسعۀ بنا در آینده، نیازمند اطلاعات دقیق از وضعیت موجود است که این نقشه‌ها آن را ارائه می‌دهند. مستندسازی و مسائل حقوقی: این نقشه‌ها یک سند رسمی از کار تکمیل‌شده هستند که نشان‌دهندۀ وضعیت نهایی چیزی است که کارفرما از پیمانکار تحویل گرفته است. ایمنی: با نشان دادن محل دقیق تأسیسات خطرناک مانند لوله‌های گاز و کابل‌های برق، به حفظ ایمنی ساکنان و کارکنان تعمیرات کمک می‌کند. | ## جمع‌بندی | به طور خلاصه، نقشۀ چون‌ساخت یک «شناسنامۀ فنی واقعی» برای ساختمان یا سازۀ اجراشده است که برای مدیریت، نگهداری و توسعۀ آن در آینده کاملاً ضروری است.