موضوع مقاله: غلامحسین مصاحب | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # غلامحسین مصاحب | مقدمه: غلام‌حسین مُصاحَب (زادهٔ ۱۲۸۹ در تهران – درگذشتهٔ ۲۱ مهر ۱۳۵۸ در تهران) ریاضی‌دان و دانشنامه‌نویس ایرانی بود. | ## بخش 1: غلامحسین مصاحب | به‌سبب کوشش‌های او در ترویج ریاضیات جدید در ایران، او را «پدر ریاضیات جدید» ایران می‌دانند.محمد هومن، «غلامحسین مصاحب، پیشگام آموزش ریاضیات جدید در ایران»، مجلهٔ دانشمند، فروردین ۱۳۶۸. زندگی غلام‌حسین مصاحب به سالِ ۱۲۸۹ در تهران در خانواده‌ای اهل علم و ادب زاده‌شد. خاندان مصاحب در نایین، از دوران صفویه شناخته‌شده بوده‌اند و چند تن از رجال ادب و هنر ایران از این خاندان برخاسته‌اند، از جمله ملا مصاحب که در عصر شاه عباس، شاعری نام‌دار بود.شرح حال و آثار دکتر غلامحسین مصاحب، محمود مصاحب، جهان کتاب، سال دوم، شماره ۵ و ۶، بهمن ۱۳۷۵، ص ۱۸ پدربزرگش، میرزا غلام‌علی، خوشنویس، پدرش طبیب و مادرش شاعر بودند. پس‌از تحصیلات مقدماتی، وارد دارالمعلمین شد و پس‌از آن، در دارالمعلمین عالی نام نوشت و در ریاضیات فارغ‌التحصیل شد. سپس به خدمت وزارت معارف درآمد، و همچنان تحصیلاتش را در علوم قدیم و فلسفه ادامه داد. افزون‌بر ریاضیات، عربی، فرانسوی و انگلیسی را نیز عالی فرا گرفت و با روسی و آلمانی آشنا شد. ۱۳۰۹، «مجلهٔ ریاضیات مقدماتی و عالی» را بنیان گذاشت و یازده شماره از آن را منتشر کرد. از آغاز ۱۳۲۲، روزنامهٔ برق را انتشار داد که به‌سبب مخالفت‌ با دولت وقت و پس از چند بار توقیف، از انتشار بازماند. وی در سال ۱۳۲۴، برای تکمیل تحصیلات به انگلستان رفت و ۱۳۲۷ در ریاضیات از دانشگاه کمبریج دکترا گرفت و همان سال، عضو انجمن ریاضی‌دانان انگلیس و انجمن فلسفهٔ کیمبریج شد.دانشگاه تربیت معلم، شناسان ۱۳۸۳ص ۱۳. | ## بخش 2: غلامحسین مصاحب | در انگلستان، شاگرد برتراند راسل، ریاضی‌دان و فیلسوف نامدار انگلیسی بود.محمد هومن، همان پس از بازگشت، در وزارت فرهنگ به کار پرداخت. غلام‌حسین مصاحب، ۱۳۳۵، برنامه‌ریز و سرپرست دائرةالمعارف فارسی شد و تا ۱۳۵۰، بر ترجمه و تألیف مقالات دائرةالمعارف نظارت داشت. دائرةالمعارف فارسی نخستین دائرةالمعارف عمومی در زبان فارسی است، که بر اساس شیوه‌های نوین دانشنامه‌نویسی تهیه شده استعبدالحسین آذرنگ، مبانی نشر کتاب، ویراست سوم، تهران: سمت، ۱۳۸۶ ص ۹۵. غلامحسین مصاحب، مهر ۱۳۴۵، مؤسسهٔ ریاضیات را در دانشسرای عالی (بعدها، دانشگاه تربیت معلم) با مجوز شورای مرکزی دانشگاه‌ها بنیان گذاشت. هدف این مؤسسه، تربیت مدرسان ریاضی برای دانشگاه‌های کشور بود، و با کوشش‌های او، ۷۰ مدرس ریاضی دانشگاهی، آن‌جا تربیت شدند. مؤسسه ریاضیات، از ۱۳۶۳ با مقررات جدید، برای دوره‌های عالی ریاضی دانشجو گرفت، و ۱۳۷۶، به مؤسسه تحقیقات ریاضی دکتر غلام‌حسین مصاحب تغییر نام داد. وبگاه دانشکدهٔ علوم ریاضی و کامپیوتر دانشگاه تربیت معلم غلام‌حسین مصاحب، ۲۱ مهر ۱۳۵۸ در تهران درگذشت. اقدامات مهم سرپرستی دائرةالمعارف فارسی ماندگارترین میراث غلام‌حسین مصاحب، دائرةالمعارف فارسی است، گرچه او با قهر کردن، انتشار جلد سوم را سال‌ها عقب انداخت، او را می‌توان بنیان‌گذار دانشنامه‌نویسی مدرن در ایران نامید. بیشتر مقالات دائرةالمعارف فارسی، که ۱۳۳۳ به سرپرستی او نوشته شد، ترجمه دائرةالمعارف وایکینگ بود و شماری از مقالات دانش‌نامهٔ اسلام را نیز ترجمه کرده، در آن آورده‌بودند. | ## بخش 3: غلامحسین مصاحب | طبق پیشگفتار جلد اول، بسیاری از مقالات در خصوص تاریخ و جغرافیای ایران تألیف نویسندگان بومی است. گرچه دانشنامه‌نویسی، سابقه‌ای کهن در ایران داشته، به شیوه جدید با کار غلام‌حسین مصاحب شروع می‌شود. دانش‌نامه‌های پیش‌از او، از جمله دانش‌نامه‌ای که سعید نفیسی جلد اولش را چاپ کرد و بخش‌های دانش‌نامه‌ای «لغت‌نامهٔ دهخدا»، با معیارهای دانش‌نامه‌نویسی جدید تطابق نداشت. آوایش اسامی خارجی و نحوه ضبط آن‌ها به خط فارسی یکی از مهم‌ترین میراث‌های غلام‌حسین مصاحب است.فانی، ک، دائرةالمعارف فارسی: میراثی پایدار، مهرنامه، ش ۱۶، ص۲۱۸ مؤسسه ریاضیات وی پس‌از کنار کشیدن از پروژهٔ دائرةالمعارف فارسی، بیشترِ وقتش را صرف مؤسسهٔ ریاضیات کرد که پایه‌گذار آن بود. روش نوشتاری ایرانیک در دهه‌های ۱۳۳۰–۱۳۴۰، غلام‌حسین مصاحب برای نخستین بار روش نوشتاری ایرانیک را به جای ایتالیک پیشنهاد داد و در خوش‌نویسی علمی فارسی چاپ دانشگاه تهران معرفی کرد. شامل متن عربی و ترجمهٔ فارسی رسالهٔ خیام در جبر و تاریخ ریاضیات تا زمان خیام است. در این کتاب برای نخستین‌بار جایگاه علمی خیام در ریاضیات به‌طور مستقل به زبان فارسی شناسانده شده است. هندسه مسطحه، ۱۳۳۱ مدخل منطق صورت، ۱۳۳۴ انتشارات دانشگاه تهران (در ۷۰۰ صفحه) فرهنگ اصطلاحات جغرافیایی، (با همکاری احمد آرام، صفی اصفیا، حسین گل‌گلاب، مصطفی مقربی، ناصح ناطق)، ۱۳۳۸ حکیم عمر خیام به عنوان عالم جبر (انجمن آثار ملی، ۱۳۳۹، ۳۰۰ صفحه) مشتمل بر اثری ناشناخته از خیام در ریاضیات. | ## جمع‌بندی | این اثر اولین کتاب در زمینه آنالیز به زبان فارسی می‌باشد و به زبانهای بین‌المللی ترجمه شده است.