موضوع مقاله: بندر جاسک | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # بندر جاسک | مقدمه: بندر جاسک یکی از شهرهای استان هرمزگان در جنوب ایران است که در کرانه دریای مکران قرار دارد. | ## بخش 1: بندر جاسک | این شهر همچنین مرکز شهرستان جاسک و بخش مرکزی شهرستان جاسک است و از شهرهای بندری با قدمت و استراتژیک ایران می‌باشد. از نام‌های تاریخی و قدیمی این شهرستان می‌توان به جاشک، بنگلان و مکران اشاره کرد. امکانات آموزشی در بندر جاسک دانشگاه‌های آزاد و پیام‌نور وجود دارند که وظیفه آموزش عالی در این شهرستان بر‌عهده این دو دانشگاه است. جمعیت بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۶۸۶۹ نفر بوده‌ است. وجه تسمیه درباره ریشه نام جاسک و وجه تسمیه آن نظریات متعددی وجود دارد که عمدتاً به زبان‌های ایرانی باستان و گیلکی-مازندرانی بازمی‌گردد: - ریشه اوستایی و گیلکی: برخی زبان‌شناسان معتقدند «جاسک» از واژه گیلکی «جاک» (به معنای مکان یا جایگاه) و پسوندهای مکان‌نما مشتق شده است. همچنین نظر دیگری وجود دارد که آن را مشتق از واژه اوستایی «جاوا» (به معنای خوب یا پاک) می‌داند. - اتصال به نام‌های کهن: در برخی متون قدیمی دری و فارسی میانه، این منطقه را «جاسکو» نیز نامیده‌اند. برخی مورخان این نام را مرتبط با قبایل یا عشایری می‌دانند که در گذشته در حاشیه دریای عمان ساکن بوده‌اند. - تعبیرهای محلی: در گویش‌های محلی هرمزگان، گاه به این شهر «جاسک» و در برخی مناطق مجاور به آن «جان‌بازی» نیز گفته می‌شود که نشان از تفاوت‌های گویشی در طول سواحل دارد. قومیت و زبان جمعیت شهر جاسک دارای تنوع قومی و زبانی قابل توجهی است که تحت تأثیر موقعیت استراتژیک این شهر در مسیر تجارت دریایی و مهاجرت‌های داخلی قرار دارد: - زبان فارسی (لهجه بومی): زبان اصلی و مشترک مردم جاسک، زبان فارسی است اما با لهجه‌ی خاص هرمزگانی. - گویش‌های محلی و بلوچی: بخش قابل توجهی از ساکنان جاسک تبار بلوچ دارند و به گویش‌های بلوچی (به ویژه گویش‌های سیستانی یا خراسانی بلوچی) صحبت می‌کنند. | ## بخش 2: بندر جاسک | - تأثیرات مهاجرتی:* در دهه‌های اخیر، به دلیل توسعه صنعتی و بندری جاسک، افرادی از سراسر ایران (به ویژه از مناطق مازندران، گیلان، خراسان و جنوب کشور) به این شهر مهاجرت کرده‌اند که باعث تنوع بیشتر زبانی و فرهنگی در این منطقه شده است. تاریخچه نام این بندر که امروزه جاسک نامیده می‌شود، در دوران‌های گذشته به‌صورت‌های جاشک، چاشک، جک، رأس‌الجاسک و چاسک نیز ثبت شده‌ است. تهمتن بن توران شاه ملقب به سلطان قطب‌الدین در سال ۱۳۳۰ میلادی به‌بعد در جاسک حکومت می‌کرده است. در سال ۱۶۱۴ میلادی انگلیسی‌ها بندر جاسک را به‌عنوان بندر تجاری خود در شمال خلیج فارس انتخاب کردند. اولین محموله انگلیسی‌ها در سال ۱۶۱۶ با کشتی از هند حرکت کرد و در جاسک پهلو گرفت و در سال ۱۶۱۹ میلادی، تجار مذکور اولین تجارتخانه شرکت هند شرقی در جاسک را تأسیس کردند. این بندر تا زمانی که بندرعباس به تجارت انگلیسی‌ها اختصاص داده شد، مرکز تجارت و معاملات کمپانی هند شرقی با مرکز ایران بود. در اواخر سال ۱۶۲۰ میلادی هلندی‌ها از ورود دو کشتی کمپانی هند شرقی به بندر جاسک جلوگیری کردند. این کار که منجر به نبرد سختی بین انگلیسی‌ها و هلندی‌ها در حوالی این بندر شد، به شکست و اخراج هلندی‌ها از بندر جاسک انجامید. کشور انگلیس برای بسط نفوذ خود در سال ۱۸۶۴ میلادی اقدام به استحکام مواضع خود در خلیج‌ فارس نمود. از جمله این اقدامات، ایجاد خطوط تلگراف و کابل زیر‌دریایی بود که ایران و هند را از طریق گواتر - جاسک - بندرعباس مرتبط می‌ساخت. در سال ۱۹۰۱ میلادی خطوط تلگرافی دیگری از بندر جاسک به مسقط (عمان) دایر شد که مرکز آن در جاسک قرار داشت. | ## بخش 3: بندر جاسک | در سال ۱۹۳۲ از سوی دولت ایران عبور بدون اجازه هواپیماهای انگلیسی و هلندی که از خاور دور به خاورمیانه می‌آمدند، ممنوع اعلام شد؛ زیرا از بدو تأسیس خطوط هوایی، این دو کشور بدون کسب اجازه در فرودگاه‌های جاسک، بندرعباس و بندر لنگه فرود می‌آمدند. بندر جاسک امروزه از شهرهای نسبتاً آباد استان هرمزگان است که سه طرف آن را آب‌های ساحلی احاطه کرده و آن را به‌صورت یک شبه‌جزیره درآورده‌ است. این شهر از دو سوی شرق و غرب به خلیج جاسک می‌پیوندد و از سوی دیگر (شمال شرقی)، به مناطق نظامی متصل است. این موقعیت، شکل ظاهری شهر را به حالت طولی درآورده و عرض آن را بسیار محدود کرده‌ است. جاذبه‌های تاریخی و گردشگری غار سادرمند، سنگ سیاه، برج سیا سفید، تنگ خشکیزو، ساحل سنگی زیبای گتان، گل‌فشان یا پوراف گتان، ساحل مقسا، قلعه کوه‌مبارک، قلعه پرتغالی‌ها(خراب شده)، روستای تاریخی شیراهن، تلگرافخانه جاسک، خور خلاصی و صحرا ها و شهرنو و جنگل‌های حرا از جمله جاذبه‌های گردشگری این شهرستان هستند. این رودخانه از کوه‌های بشاگرد سرچشمه می‌گیرد و با پیوستن چند رودخانه دیگر از جمله رودخانه شه‌بابک و رودخانه انگهران (گوهران)، به دریای مکران می‌ریزد. در هنگام بارندگی یا رگبارهای کوتاه، مقدار قابل توجهی از آب شیرین این رودخانه به دریا سرازیر می‌شود. هم‌اکنون سدی بر روی این رودخانه بسته شده و قرار است آب آن بعد از آبیاری روستاهای شهرستان‌های بشاگرد تا جاسک و بندر جاسک به بندرعباس مرکز استان منتقل شود. طرح ایجاد منطقه ویژه اقتصادی مکران طی سفر استانی رئیس‌جمهور در دولت تصویب گردید و قرار است که مناطق شرق و غرب جاسک جزو آن قرار گیرند. طول اسکله فعال در مجموع ۵۲۰ متر و کاربری اسکله، تجاری، صیادی، مسافری و نظامی است. در سال ۱۳۸۵ احداث دایک خارجی به طول ۴۸۶ متر و دایک داخلی به طول۰ ۷۲ متر، بازوی فرعی‌، اطاله بازوی اصلی‌ و احداث اسکله به‌طول ۲۰۰ متر ‌در این بندر اجرا شد. | ## جمع‌بندی | همچنین اسکله یکبنی به عنوان یک اسکله صیادی بدست سازمان بنادر و دریانوری احداث و با فرمان رئیس جمهور وقت در سال ۱۳۹۱ به همراه ۱۶ اسکله دیگر در سواحل هرمزگان افتتاح گردید.