موضوع مقاله: محمد حنیف‌نژاد | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # محمد حنیف‌نژاد | مقدمه: محمّد حنیف‌نژاد (۱۲ مرداد ۱۳۱۷ – ۴ خرداد ۱۳۵۱) بنیان‌گذار سازمان مجاهدین خلق ایران بود. | ## بخش 1: محمد حنیف‌نژاد | وی به همراه سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان، سازمان مجاهدین خلق را در نیمه شهریور سال ۱۳۴۴ پایه‌ریزی کرد. محمد حنیف‌نژاد در سال ۱۳۵۰ توسط ساواک دستگیر و در ۴ خرداد ۱۳۵۱ به همراه سایر بنیانگذاران و دو تن از اعضای مرکزیت سازمان مجاهدین خلق ایران اعدام شد. حنیف‌نژاد با تأکید بر اسلام انقلابی و دموکراتیک به عنوان تئوری راهنمای عمل، مشخص کرد که به لحاظ اجتماعی و اقتصادی مرز بین حق و باطل، مرز بین با خدا و بی خدا نیست، مرز واقعی، بین استثمار شونده و استثمارگر است. زندگی و فعالیت‌ها محمّد حنیف‌نژاد در سال ۱۳۱۷ در محله مارالان شهر تبریز متولد شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در دبستان همام و دبیرستانهای منصور و فردوسی این شهر گذراند. او در سال ۱۳۳۸ به دانشگاه تهران راه یافت و در سال ۱۳۴۲ در رشته مهندسی ماشین‌آلات کشاورزی از دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران، واقع در کرج، فارغ‌التحصیل شد. وی دورهٔ وظیفهٔ سربازی را با درجهٔ افسری در تهران و مرکز توپخانهٔ اصفهان به پایان برد. در دوران تحصیل و پس از آن فعالیت‌های اجتماعی و جامعه‌گردی همواره جزئی از زندگی وی بود. فعالیت سیاسی حنیف‌نژاد در دوران دانشجویی فعال و مسئول انجمن اسلامی دانشجویان بود و در جریانات دانشجویی سال‌های ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۲ به‌عنوان نماینده انجمن دانشجویان در جبههٔ ملی و نهضت آزادی فعالیت می‌کرد. در بهمن ۱۳۴۱ و پس از حملهٔ کماندوهای شاه به دانشگاه دستگیر شد و به زندان افتاد و ۷ ماه در زندان‌های قزل‌قلعه و قصر محبوس بود. وی در داخل زندان نیز از فعالیت بازنایستاد و با تشکیل جلسات سخنرانی و بحث و انتقاد، جو مقاومت در زندان را تقویت می‌کرد. | ## بخش 2: محمد حنیف‌نژاد | بنیانگذاری سازمان مجاهدین خلق ایران محمد حنیف‌نژاد همیشه به این فکر می‌کرد که چگونه می‌توان جنبش آزادی‌خواهانه مردم ایران را از بن‌بست درآورد، پس از مدتی مطالعه و جمعبندی از حوادث و مبارزات ایران و جهان، مخصوصاً با مطالعه در روش احزاب سیاسی ایران و علل شکست آن‌ها، به این نتیجه رسید که علت اصلی شکست مبارزات گذشته فقدان رهبری ذیصلاح مجهز به علم مبارزه و تئوری انقلابی برای عمل مبارزاتی است. آن‌ها معتقد بودند که برخورد رژیم شاه با تظاهرات ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ باعث تغییر فاز مبارزه شده است. به گفته محمد حنیف‌نژاد «کشتار مردمی که دست خالی بودند، نشان داد که دیگر نمی‌توان با شیوه‌های گذشته به مبارزه ادامه داد، دوران کارهای رفرمیستی گذشته است و تنها راه مبارزه، راه انقلاب مسلحانه می‌باشد». آنان در کنار مبارزه به مطالعاتی وسیع دربارهٔ اسلام و همین‌طور مکاتب غربی و نیز تاریخ مبارزات مردم ایران و دیگر کشورهای جهان پرداختند و به ضرورت مبارزهٔ مسلحانه در کادر یک تشکیلات انقلابی رسیدند و لذا در ۱۵ شهریور ۱۳۴۴ به همراه سعید محسن و علی‌اصغر بدیع‌زادگان، هسته اولیه سازمان مجاهدین خلق را پایه‌ریزی کرد. محمد حنیف‌نژاد و دیگر بنیانگذاران پس از شکل‌گیری سازمان، طی ۶ سال فعالیت مخفی حرفه‌ای با مطالعات گسترده شرایط اجتماعی سیاسی به تدوین دیدگاه‌های خود در زمینه‌های مختلف سیاسی، استراتژیک و ایدئولوژیک پرداختند. مسعود رجوی در خصوص نقش محمد حنیف‌نژاد گفت: «در جسارت ایدئولوژیکی حنیف کبیر همین بس که رودرروی مرتجعان راست و مرتجعان چپ‌نما در برابر هیستری‌های آخوندهای مذهبی و آخوندهای ضدمذهبی سینه سپر کرد و گفت تضاد اصلی بین ستمگر و ستم‌زده و مرزبندی اصلی بین استثمارکننده و استثمارشونده است. دعاوی دیگر در هر قالب و پوششی که عرضه شود از آنجا که به جنگ مجازی و انحرافی مذهب و ضدمذهب راه می‌برد، در خدمت ارتجاع و شیخ و شاه است و باید به زباله‌دان ریخته شود.» دستگیری و اعدام دستگیری ۶ سال پس از تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران، در شهریور ۱۳۵۰ بیش از ۹۰ درصد از کادرها و مرکزیت سازمان توسط ساواک دستگیر شدند و به حکم دادگاه نظامی وقت، به اتهام «اقدام علیه امنیت کشور»، به اعدام، محکوم و برخی نیز زندانی شدند. یکی از عوامل نفوذی ساواک که ناصر صادق جهت گرفتن اسلحه از کرمانشاه به وی معرفی شده بود، عامل ردگیری توسط ساواک و کشف خانه‌های تیمی سازمان و ضربه شهریور ۵۰ و دستگیری‌های پس از آن بود. گفته می‌شود که محمد حنیف‌نژاد در اثر صدمات وارده از شکنجه، اکثر اوقات بیهوش می‌شد. محمد به یارانش گفته بود: «در دادگاه، اول به من حبس ابد داده‌اند و گفته‌اند که اگر یکی از سه شرط را به جا آوری، اعدام نخواهی شد: بگویی که ما مخالف مبارزهٔ مسلحانه هستیم، یا بگویی که اسلام ضد مارکسیسم است؛ و شرط سوم هم این‌که بگویی که ما را عراق فرستاده است. انتظار دارم قبل از آن که به بیان تنها عامل پیروزی خود که تنها ضامن پیروزی آرمان‌های ملی است بپردازم از همه رفقا و برادرانی که در جنبش مسلحانه ما سهیمند، تقاضا کنم که به‌خاطر حفظ نوامیس و ارزش غایی کلمات … به تشریح این نکته بپردازم که سوابق درخشان انقلابی گروه مجاهدین خلق دستاوردهای انقلابی فراوانی را فراهم کرده که با برخورداری از آن‌ها و درک روح مفاهیم در پس کلمات می‌توان به‌خوبی در مسیر آرمان‌های انقلابی گام برداشت و آن‌ها را با پروسه خلاق و دائمی تئوری ـ عملی روزبه‌روز غنی‌تر و غنی‌تر ساخت. | ## بخش 3: محمد حنیف‌نژاد | به هرحال رمز پیروزی ما در حفظ وحدت دائمی سیاسی و تشکیلاتی گروه است که در مساعی زیر متجلی می‌گردد: وحدت تشکیلاتی وحدت استراتژیک وحدت ایدئولوژیک به این ترتیب تنها ضامن پیروزی، حفظ دقیق اصول راجع به وحدت است که تنها و تنها از طریق اصل انتقاد و انتقاد از خود و اصل ادامه بقاء پیشتاز حفظ می‌شود.» از پیام مشترک محمد حنیف‌نژاد و سعید محسن به سایر مجاهدین در زندان: «روزگاری بود که گروه شما، که ما آن را بنیاد گذاشتیم، هیچ نداشت، فی‌الواقع هیچ، اما به‌تدریج بر امکانات و قدرت ما افزوده شد. همان نیروی عظیمی که ما را به این حد رسانده، قادر است ما را حفظ کند و در کنف حمایت خود گیرد و از هیچ فیضی ما را محروم ندارد و به‌اذن خودش باز هم بالاتر و بالاتر از این‌ها برساند. لیکن ادامه راه خدا هشیاری می‌خواهد، صداقت و احساس مسئولیت می‌خواهد…» اعدام در بامداد روز ۴ خرداد ۱۳۵۱ محمد حنیف‌نژاد به همراه دیگر بنیانگذاران سازمان مجاهدین، سعید محسن و اصغر بدیع‌زادگان و دو تن از اعضای مرکزیت سازمان، عبدالرسول مشکین‌فام و محمود عسگری‌زاده، در میدان چیتگر تهران تیرباران شدند. حسین شاه‌حسینی، عضو شورای مرکزی جبههٔ ملی ایران، که در سال ۱۳۵۱ در زندان قزل‌قلعه بوده، داستان اعدام محمد حنیف‌نژاد را به شرح زیر درکتاب «تاریخ سیاسی ۲۵ساله ایران» نقل کرده است: «گروهبان ساقی، مسئول زندان قزل‌قلعه … صبح روز ۴ خرداد ۱۳۵۱ … به سلول من آمد. هنگامی که به اتّفاق یکی دیگر از مأمورین زندان به سلّول او رفتیم تا او را برای اجرای مراسم اعدام به میدان تیر چیتگر ببریم، حنیف‌نژاد بیدار بود. آنگاه، رو به قبله ایستاد و با تلاوت آیاتی از قرآن، دستها را بالا برد و گفت: خدایا، شاکرم به درگاهت. این توفیق را نصیبم کردی که در راه آرمانم شهید شوم… سپس، همراه ما به راه افتاد… او را به طرف میدان تیر حرکت دادیم. در طول راه تکبیرگویان، شکرگزاری می‌کرد و تا لحظهٔ تیرباران بدین کار ادامه داد، گویی به عروسی می‌رفت!...». خانواده احمد حنیف‌نژاد از مسئولان سازمان مجاهدین خلق ایران برادر محمد حنیف‌نژاد است. یادبودها در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب ۱۳۵۷ یکی از خیابان‌های اصلی شهر تهران به نام «خیابان شاهپور» به نام «شهید محمد حنیف‌نژاد» نام‌گذاری شده بود که در سال ۱۳۶۱ نام این خیابان عوض شد و هم‌اکنون خیابان وحدت اسلامی نام دارد. | ## جمع‌بندی | در مسجدسلیمان خیابانی از مرکز شهر منتهی به میدان همافران به نام وی نام‌گذاری شده است و هنوز هم به همین نام معروف است.