موضوع مقاله: گزیک (درمیان) | مخاطب: عمومی | لحن: دانشنامه‌ای | ساختار: عنوان، مقدمه، 3 بخش، جمع‌بندی | مقاله: | # گزیک (درمیان) | مقدمه: بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۲۲۹۴ تن (در ۶۷۹ خانوار) بوده‌است. | ## بخش 1: گزیک (درمیان) | گزیک از شمال به بخش مرکزى قاین، جنوب به بخش درح و بخش مرکزى شهرستان سربیشه، غرب به بخش مرکزى شهرستان درمیان و از شرق با کشور افغانستان هم مرز است. جمعیت تاریخچه گفته می‌شود در ابتدا محل فعلی گزیک زیرآب بوده و به مرور که آب کم می‌شده اطراف گزیک به حالت جزیره و علفزار بوده که به همین دلیل یک نقطه در گزیک مشهور به درب بیشه بوده است. زمانی که کشور ایران به دین مبین اسلام درآمده و مردم آن مسلمان شده اند به خاطر اینکه حرف (گ) در الفبای عربی وجود نداشته گزیک به جزیک مشهور بوده و به طوری که چند خانواده با فامیلی جزیکی درحال حاضر در گزیک ساکن هستند. در نسخه هاى خطى مربوط به حدود دویست سال قبل نام جزیک ذکر شده و در زمان پهلوى اول که اولین نقشه‌هاى جامع کشور تهیه مى‌شد، بسیارى از نام‌ها، واژه‌ها و اصطلاحات عربى و بیگانه به فارسى معادل سازى و تغییر کرد، نام جزیک هم به گزیک تغییر یافت، مانند تغییر نام قصبه به روستا، طهران به تهران و جُرجان به گرگان. قلعه ى قدیمى در بلنداى مرکز گزیک که اکنون فقط یک بارو از آن بجامانده، حوض انبارهاى قدیمى که هنوز هم آثار تعدادى از آنها باقی است مؤید قدمت زیاد گزیک است. در بافت قدیم گزیک خانه‌هاى گنبدى، کوچه‌هاى باریک، دالان‌ها و سوباط‌ها بسیار قدیمى وجود داشته است که پس از زلزله‌ى بیستم اردیبهشت ١٣٧٦ که بسیارى از خانه‌ها و دالان هاى قدیمى هنوز پابرجا بوده‌اند به مرور و به دلیل فرسایش و عدم رسیدگی تخریب شده‌اند. گزیک قدیم دارای محله‌هایی به نام‌هایی محله ( ملّه ) سرِده، مَلّه‌ى تپه رِگ، ملّه‌ى علیشَهى، ملّه‌ى قودال یا گودال، ملّه‌ى خضرو، ملّه میرِشکار، ملّه‌ى کمر. روى قلعه (رى قلعه) و دم مزبانى بوده است که بعد از سال١٣٧٠ بخش مرکزى بافت قدیمى گزیک براى اجراى طرح هادى که در روستاها اجرا مى‌شد تخریب شد و اکنون با تغییر ساختار شهر و باقت خانه سازی این نام‌ها تا حدودی به فراموشی سپرده شده است. میدان اصلى گزیکِ قدیم در پایین قلعه و در بین محله‌هاى علیشهى، سرده، تپه رگ واقع شده بود. در قدیم مرزبانى گزیک دراین مکان واقع بوده، به همین دلیل به آنجا دم مرزبانى و در اصطلاح عامه " دم مزبانى "مى گفتند. | ## بخش 2: گزیک (درمیان) | میدان مزبانى سه خیابان یا کوچه ى خروجى داشت، راهى که به محله‌ى علیشهى و مسجد جامع مى رفت، یک راه هم به طرف عزیزآباد و خیابانى که به طرف محله ى سرده و به طرف بیرجند مى رفت و ورودى گزیک بود، این خیابان هم چند مغازه داشت و بانک ملى، مدرسه‌ى مولوى، بهدارى، شرکت تعاونى حافظ و شرکت نفت در این خیابان بودند و خیابان اصلى گزیک بود. دم مزبانى مرکز تجارى گزیک، و داراى، بانک، آسیاب، تعمیر گاه و دور تا دور میدان دکان‌هاى مختلف، خواروبار فروشى، خیاطى، قصابى، پارچه فروشى، دوچرخه‌سازى، و بقالى بوده است. کار و اشتغال مردم این شهر به کار کشاورزی و کشت زعفران، زرشک، گیاه سَنا، عناب اشتغال دارند. همچنین دامپروری و تولید لبنیات و کشک و پرورش گوسفندان و گاوها برای سلاخی و کسب گوشت آنها رایج است. در کل می توان با اطمینان بیان کرد که تقریبا کل جمعیت شهر عمدتاً به مشاغل محلی-روستایی مشغول هستند. زعفران خراسان جنوبى و به خصوص زعفران گزیک مرغوب‌ترین و ناب‌ترین زعفران جهان است، براى اینکه زعفران عطر اولیه را از دست ندهد قبل از آفتاب و باز شدن گل زعفران، باید چیده شود، در گزیک متراژ زمین‌ها ى زیر کشت زیاد بزرگ نیست و معمولاً قبل از آفتاب غنچه‌هاى گل زعفران را مى‌چنند، و یکى از دلایل مرغوبیت زعفران گزیک همین است. زعفران از دیر باز در گزیک کشت مى شده و هم اکنون بیشتر زمینهاى گزیک زیرکشت زعفران است، پیاز زعفران پس از کشت اولیه، تا هفت سال متوالى محصول می‌دهد، بیشترین محصول در سالهاى سوم تا ششم به دست می‌آید. زعفران به آب کمترى نیاز دارد و یک بار کود و یک بار هم با چهار شاخ شخم میزنند که به پیاز زعفران آسیب نرسد، زحمت اصلى زمان برداشت است، حدود ٢٠ روز از ماه آبان، در مدت زمان برداشت زعفران همه مردم مشغول چیدن و پر کردن گل‌هاى بنفش زعفران هستند. عناب هم یکى از محصولات اصلى گزیک است، پر تعدادترین درخت در گزیک، درخت عناب است و گزیک داراى بیشترین تعداد درخت عناب در بین شهرها و روستاهاى بخش درمیان در خراسان جنوبى است. درخت عناب مانند درخت گردو جداى از زمین معامله می‌شود، سند جداگانه دارد و به ارث مى‌رسد. | ## بخش 3: گزیک (درمیان) | اندازه عناب در صورتى که به موقع سم پاشى وآبیارى شود و با تغذیه مناسب درخت، درشت و شیرین است. بهترین و زیباترین آلات موسیقى مانند دو تار و کارهاى منبّت ظریف را با چوب عناب مى سازند. خدمت سربازان و افسران در گزیک به دلیل مرزی بودن این شهر بسیاری از افرادی که در ارتش و نیروی انتظامی استخدام می شوند ما بین ۱ تا ۵ سال در پایگاه های نظامی گزیک خدمت می کنند و بساری از سربازان که نوار مرزی خراسان جنوبی خدمت کرده اند با هنگ و خدمت در میل 73 نیز آشنایی دارند. تاکنون چندین بار از اشرار مسلح گرفته تا گروهک های تروریستی که هنوز هم فعال هستند به مرزهای نزدیک شهر و علی الخصوص مراکز نظامی و واحدهای وابسته حمله کرده اند که بدیهی است تقریبا همه این یورش ها و حمله ها ناموفق بوده اند. امکانات و تفریحات محلی همچنین کودکان و نوجوانان بازی های محلی مانند توشله بازی، هفت سنگ، فوتبال و والیبال و یک بازی دورهمی جذاب به نام الش عوض را انجام می دهند. البته از زمان شهر شدن گزیک در سال ۱۳۸۹ یک شهربازی کوچک، چندین بوستان و گیم نت تاسیس شده است. از ویژگی‌های این شهر مرزی می توان داشتن کاریزهای روان و همچنین بزله گویی را برشمرد. جاذبه‌های گردشگری شهرستان ۱- قبرستان تاریخی گزیک که قدمت ان به حدود ۱۰۰۰ سال قبل بر می گردد . ۳- امامزاده سید ابراهیم الرضا(ع) آستان امامزاده ابراهیم رضا (علیه السلام) در شهرستان درمیان، بخش گزیک، روستای آبگرم واقع شده است.آستان سلطان ابراهیم رضا (علیه السلام) در روستای آب گرم بخش گزیک شهرستان درمیان، واقع است. | ## جمع‌بندی | روستا وضعیت کوهپایه ای داشته و تا مرکز شهرستان ۵۰ کیلومتر و تا گزیک مرکز بخش ۳۰ کیلومتر فاصله دارد.