Pasażerka

Pasażerka – czarno-biały polski film fabularny z 1963 roku w reżyserii Andrzeja Munka, zmontowany przez Witolda Lesiewicza.
Film jest adaptacją słuchowiska Zofii Posmysz Pasażerka z kabiny 45 z 1959 oraz późniejszego widowiska telewizyjnego z 1960 roku. Pasażerka podzielona jest na dwie części: współczesną, w której podczas rejsu transatlantyckiego była nadzorczyni SS Liza (Aleksandra Śląska) dostrzega swoją dawną więźniarkę Martę (Anna Ciepielewska), oraz rozgrywającą się w czasie II wojny światowej w hitlerowskim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, w której odbywa się pojedynek psychologiczny między Lizą a Martą.
Pasażerka jest ostatnim, nieukończonym filmem Munka. Reżyser zginął w wypadku samochodowym 20 września 1961 roku, a obróbki pozostawionego przezeń materiału filmowego podjął się współpracownik Munka, Witold Lesiewicz. Zmontowany film został bardzo dobrze przyjęty przez krytyków. Pasażerkę uhonorowano wyróżnieniem specjalnym i nagrodą FIPRESCI na 17. MFF w Cannes. W 1964 Pasażerka stała się oficjalnym polskim kandydatem do rywalizacji o 37. rozdanie Oscara w kategorii najlepszego filmu nieanglojęzycznego, jednak nie weszła do ścisłej czołówki nominowanych filmów. Jest ostatnim filmem zaliczanym do polskiej szkoły filmowej.

context: Pasażerka była dobrze przyjmowana także przez krytyków zagranicznych. James Price w recenzji dla „FIlm Quarterly” pisał, iż „Pasażerka to film zarówno o jednoznacznej bezpośredniości w podawaniu faktów, jak i o dręczącej dwuznaczności w ich interpretacji”. Price stwierdzał ponadto, że „to, co czyni Pasażerkę taką nowością w natłoku filmów okupacyjnych, to fakt, że jej fikcja nie umniejsza rangi tematu, choć fikcja jest tu ramą, a fikcyjne postaci zawsze znajdują się na pierwszym planie”. Dla porównania Andrew Sarris ocenił sekwencje w obozie koncentracyjnym jako „przesadnie ironiczne i dosłowne. Nie mogę oprzeć się wrażeniu, że chorobliwie polski intelekt nie powinien grzebać w popiołach nazistowskich obozów koncentracyjnych”. Judith Shatnoff wyraziła dla odmiany opinię, że „tym ostatnim, niedokończonym filmem Munk osiągnął wielkość”. W 2002 roku Kevin Filipski z „The New York Timesa” stwierdził, że mimo niedokończonej formy „Pasażerka jest cichym, przejmującym filmem, z niezapomnianymi sekwencjami w Auschwitz – w tym mrożącym krew w żyłach ujęciem dzieci bez wahania idących do komory gazowej”. W 2006 roku Michael Brooke na łamach „Sight & Sound” uznał Pasażerkę za „jeden z kluczowych filmów o Holokauście”, zdumiewający rzeczowością oraz rutyną koszmaru obozowego. Brooke porównał metodę Munka do tej, jaką zastosował Alain Resnais we wcześniejszym filmie dokumentalnym Noc i mgła (1955) Alaina Resnais’go. Philip French z magazynu „The Observer” stwierdził z przekonaniem, że „Pasażerka to prawdopodobnie najlepszy film fabularny o Holokauście, jaki kiedykolwiek powstał”.
qas: question: Czy "Pasażerkę" skrytykowano poza granicami kraju?
answers: text: Pasażerka była dobrze przyjmowana także przez krytyków zagranicznych
answer_end: 68
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: W jakim czasopiśmie James Price zamieszczał swoje recenzje? 
answers: text: „FIlm Quarterly”
answer_end: 113
generative_answer: „FIlm Quarterly”
is_impossible: no

question: Czy Andrew Sarris napisał swoją recenzję o "Pasażerce"? 
answers: text: Dla porównania Andrew Sarris ocenił sekwencje w obozie koncentracyjnym jako „przesadnie ironiczne i dosłowne
answer_end: 601
generative_answer: tak
is_impossible: no

question: Kto wyreżyserował "Pasażerkę"?
answers: text: Munk
answer_end: 826
generative_answer: Munk
is_impossible: no

question: Redaktorem jakiego magazynu jest Philip French?
is_impossible: yes

context: Pasażerka miała premierę 20 września 1963 roku. Film Munka został bardzo dobrze przyjęty przez rodzimych krytyków. Konrad Eberhardt na łamach pisma „Film” twierdził, że: „Andrzej Munk konsekwentnie […] omija sytuacje dramatyzujące okrucieństwo. Od pierwszych scen obozowych odczuwamy, że rzecz odmieniła tu swoją funkcję, przestała być elementem tła […], że przerzucono tu na nią część istotnych argumentów. […] W wyrazistości, konkretności materialnego świata, w sile ekspresji każdego niemal dźwięku – Munk staje się tutaj niespodziewanie bliski metodzie Roberta Bressona”. W swoim eseju Aleksander Jackiewicz pisał, że „takiej brawury, takiej śmiałości artystycznej, takiej skali, którą znać w każdej cząstce dzieła, jeszcze nie spotkaliśmy w dorobku Munka”. Bolesław Lewicki stwierdził, iż „tylko jeden spośród tylu filmów całego świata – retrospekcyjna część Pasażerki – odtwarza możliwie wiernie i blisko klimat obozu oświęcimskiego”.
qas: question: Kiedy odbyła się oficjalna premiera Pasażerki?
answers: text: 20 września 1963
answer_end: 41
generative_answer: 20 września 1963
is_impossible: no

question: Czy krytycy źle odnieśli się do Pasażerki?
answers: text: Film Munka został bardzo dobrze przyjęty przez rodzimych krytyków
answer_end: 113
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Za co Jackiewicz chwalił Munka?
answers: text: brawury, takiej śmiałości artystycznej, takiej skali
answer_end: 682
generative_answer: brawurę, śmiałość artystyczną, skalę
is_impossible: no

question: Czy świat przedstawiony przez Munka jest wyrazisty i konkretny?
is_impossible: yes

question: Jaki klimat, według Lewickiego, oddaje Pasażerka?
answers: text: obozu oświęcimskiego
answer_end: 938
generative_answer: obozu oświęcimskiego
is_impossible: no