Proxima Centauri

Proxima Centauri (łac. proxima – najbliższa) – gwiazda typu czerwony karzeł, znajdująca się około 4,24 lat świetlnych (40 bilionów km) od Ziemi, w gwiazdozbiorze Centaura. Została odkryta w 1915 przez Roberta Innesa. Jest najbliższą Słońca gwiazdą, jednak jej blask jest zbyt słaby, aby można ją było dostrzec gołym okiem. Znajduje się w odległości ok. 0,205 roku świetlnego (13 000 au) od układu podwójnego Alfa Centauri i najprawdopodobniej stanowi razem z nim układ potrójny, a okres orbitalny wynosi 550 000 lat.
Dzięki niewielkiej odległości tej gwiazdy od Ziemi udało się bezpośrednio zmierzyć jej rozmiar kątowy i na tej podstawie określić jej średnicę na około 1/7 średnicy Słońca. Ponieważ jej masa wynosi około 1/8 masy Słońca, jej średnia gęstość jest około 40 razy większa niż gęstość Słońca. Proxima Centauri jest gwiazdą rozbłyskową i choć jej średnia jasność jest bardzo niewielka, może się gwałtownie zwiększać w wyniku aktywności magnetycznej. Pole magnetyczne tej gwiazdy powstaje w wyniku konwekcji w obrębie gwiazdy, a wywoływane przez nie rozbłyski w zakresie promieniowania rentgenowskiego dorównują jasnością tym wytwarzanym przez Słońce. Z powodu niewielkiej emisji energii i konwekcyjnemu mieszaniu paliwa jądrowego w całej swej objętości, Proxima Centauri może pozostać w ciągu głównym przez następne 4 biliony lat, czyli prawie 300 razy dłużej niż obecny wiek Wszechświata.
Dokładne pomiary prędkości radialnej pozwoliły na wykrycie w 2016 roku planety typu ziemskiego o nazwie Proxima Centauri b, krążącej w ekosferze wokół Proximy. Bardzo prawdopodobne jest istnienie drugiej planety Proxima Centauri c na dalszej orbicie oraz jeszcze jednaj (Proxima Centauri d) na bardzo bliskiej orbicie. Obserwacje przy użyciu dokładniejszych urządzeń pomiarowych, takich jak planowany Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, zapewne pozwolą na scharakteryzowanie tych planet. Ponieważ Proxima Centauri jest czerwonym karłem i gwiazdą rozbłyskową, kwestia możliwości istnienia życia na planecie krążącej wokół niej jest dyskusyjna. Niezależnie od tego z powodu swojej bliskości była ona proponowana jako cel lotu międzygwiezdnego.

context: Proxima Centauri c jest superziemią lub gazowym karłem o masie 7 mas Ziemi, krążącym na orbicie około 1,5 AU (220 000 000 km) co 1900 dni (5,2 roku). Średnica orbity Proximy Centauri c ma się do średnicy orbity Proximy Centauri b tak jak średnica orbity Neptuna do średnicy orbity Ziemi. Ze względu na dużą odległość od Proxima Centauri jest mało prawdopodobne, aby na planecie panowały warunki sprzyjające życiu, przy niskiej temperaturze wynoszącej około 39 K. Planeta została po raz pierwszy opisana przez włoskiego astrofizyka Mario Damassa i jego współpracowników w kwietniu 2019 roku. Zespół Damassa zauważył drobne ruchy Proxima Centauri w danych dotyczących prędkości radialnej z instrumentu HARPS ESO, wskazując na możliwość dodatkowej planety krążącej wokół Proxima Centauri po znacznie dalszej orbicie, poza ekosferą. W 2020 roku istnienie planety zostało potwierdzone przez dane astrometryczne Hubble'a z ok. 1995 roku. Ewentualny bezpośredni odpowiednik obrazowania został wykryty w podczerwieni za pomocą SPHERE, ale autorzy przyznają, że „nie uzyskali wyraźnej detekcji”. Jeśli ich potencjalnym źródłem jest w rzeczywistości Proxima Centauri c, byłaby ona zbyt jasna jak na planetę o jej masie i wieku, co oznacza, że obiekt ten może mieć układ pierścieni o promieniu około 5 RJ. Jeśli to bezpośrednie wykrycie obrazowania zostanie potwierdzone, Proxima Centauri c będzie najbliższą egzoplanetą, jaka kiedykolwiek została bezpośrednio sfotografowana.
qas: question: Czym jawi się Proxima Centauri c?
answers: text: superziemią lub gazowym karłem
answer_end: 54
generative_answer: superziemią lub gazowym karłem
is_impossible: no

question: Jaką wagą charakteryzuje się gwiazda?
answers: text: 7 mas Ziemi
answer_end: 74
generative_answer: 7 mas Ziemi
is_impossible: no

question: Czy na Proximie występuje życie?
is_impossible: yes

question: Jaką temperaturą odznacza się gwiazda?
answers: text: 39 K
answer_end: 461
generative_answer: 39 K
is_impossible: no

question: Kto jako pierwszy zauważył gwiazdę?
answers: text: ario Damassa
answer_end: 544
generative_answer: ario Damassa
is_impossible: no

context: Od momentu jej odkrycia podejrzewano, że Proxima Centauri może być częścią układu Alfa Centauri. Będąc w odległości 0,21 roku świetlnego (15 000 ± 700 jednostek astronomicznych), może wykonywać okrążenia wokół tego układu z okresem 500 000 lat lub dłuższym. Dlatego czasem określa się ją nazwą Alfa Centauri C. Współczesne pomiary, biorące pod uwagę niewielkie różnice we względnej prędkości tych gwiazd sugerują, że szansa na przypadkowe ułożenie się tych gwiazd w takiej konfiguracji wynosi około jeden do miliona. Dane z satelity Hipparcos, w połączeniu z naziemnymi obserwacjami, potwierdzają hipotezę, że te trzy gwiazdy tworzą układ związany. Proxima Centauri jest obecnie blisko apocentrum swojej orbity, punktu najdalszego od Alfa Centauri AB. Aby to potwierdzić, wymagane były dokładniejsze pomiary prędkości radialnej tych trzech gwiazd, szczególnie słabo świecącej Proximy. Pomiar ten stał się możliwy dzięki instrumentowi HARPS należącemu do ESO. W 2016 roku astronomowie wykazali z wysokim poziomem ufności, że gwiazdy te tworzą układ związany grawitacyjnie i wyznaczyli parametry orbity Proximy wokół pary Alfa Centauri AB.
qas: question: Jakie dane potwierdzają hipotezę, że Proxima Centauri oraz gwiazdy układu podwójnego Alfa Centauri stanowią układ powiązany?
answers: text: Dane z satelity Hipparcos, w połączeniu z naziemnymi obserwacjami
answer_end: 582
generative_answer: Dane z satelity Hipparcos, w połączeniu z naziemnymi obserwacjami
is_impossible: no

question: Czy gwiazda ta znajduje się współcześnie w dużej odległości od apocentrum swojej orbity?
answers: text: Proxima Centauri jest obecnie blisko apocentrum swojej orbity
answer_end: 710
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Jakie narzędzie umożliwiło pomiary prędkości radialnej Proxima Centauri oraz Alfa Centauri AB?
answers: text: instrumentowi HARPS należącemu do ESO
answer_end: 957
generative_answer: instrument HARPS należący do ESO
is_impossible: no

question: Dlaczego Proxima Centauri jest czasem nazywana Alfą Centauri C?
answers: text: Od momentu jej odkrycia podejrzewano, że Proxima Centauri może być częścią układu Alfa Centauri. Będąc w odległości 0,21 roku świetlnego (15 000 ± 700 jednostek astronomicznych), może wykonywać okrążenia wokół tego układu z okresem 500 000 lat lub dłuższym
answer_end: 256
generative_answer: Od momentu jej odkrycia podejrzewano, że Proxima Centauri może być częścią układu Alfa Centauri. Będąc w odległości 0,21 roku świetlnego (15 000 ± 700 jednostek astronomicznych), może wykonywać okrążenia wokół tego układu z okresem 500 000 lat lub dłuższym
is_impossible: no