Sawant

Zespół sawanta (fr. savant, uczony) – rzadko spotykany stan, gdy osoba z zaburzeniami rozwoju jest wybitnie uzdolniona (geniusz), co jest zazwyczaj połączone z doskonałą pamięcią. Zespół sawanta pojawia się w przybliżeniu u co dziesiątej osoby, u której zdiagnozowano zaburzenia ze spektrum autyzmu (co najmniej połowa osób z zespołem sawanta to osoby autystyczne) i u ok. 1/1400–1/2000 osób z niepełnosprawnością intelektualną lub uszkodzeniami mózgu.
Opisano ok. 100 przypadków sawantyzmu. Charakterystyczne cechy większości z nich to IQ w zakresie 40–70. Występuje częściej u mężczyzn – około 4 do 6 przypadków na jeden przypadek kobiety. Mimo że większość przypadków zespołu sawanta ma charakter wrodzony, to może się on ujawnić także jako efekt uszkodzenia lub choroby mózgu lub stosunkowo rzadko u osób, które popadły w różne rodzaje otępienia umysłowego.
Większość zdolności sawantów dotyczy funkcji typowych dla prawej półkuli mózgowej i mają charakter niesymboliczny, artystyczny (np. zdolności plastyczne – malarstwo i rzeźba), wizualny lub motoryczny (np. zręczność manualna lub orientacja przestrzenna). Niektórzy sawanci mają zdolności językowe (choć zdarzają się one wyjątkowo rzadko) – potrafią w krótkim czasie opanować niezwykłą liczbę słów i zagadnień gramatycznych z obcego języka, zwykle bez zrozumienia go (tzw. pamięć bez pojmowania lub określenie nadane przez Downa, tzw. adhezja werbalna). Częściej pojawiają się zdolności muzyczne (najczęściej używanym przez sawantów instrumentem jest fortepian) i rachunkowe (sawant jest w stanie podać w ciągu kilku sekund dzień tygodnia sprzed 4000 lat lub odtworzyć bardzo długi ciąg cyfr). U niektórych sawantów pojawia się zdolność precyzyjnego odmierzania czasu z dokładnością porównywalną do zwykłych zegarów.

context: Hipotezy dotyczące sawantyzmu formułowane przez naukowców sugerują przyczynę upośledzenia jako uszkodzenia lewej półkuli mózgu i dominujących w niej procesów pobudzające prawą do zwiększenia aktywności w celu kompensacji utraconych funkcji – wtedy dochodzi do ekspresji niezwykłych zdolności sawantów. Potwierdziły to badania pneumoencefalograficzne mózgu (nieużywana współcześnie technika obrazowania, polegająca na wstrzyknięciu do płynu mózgowo-rdzeniowego powietrza, a następnie wykonania serii zdjęć rentgenowskich) z 1975.
qas: question: Efektem czego są prawdopodobnie niezwykłe umiejętności, które przejawiają sawanci?
answers: text: uszkodzenia lewej półkuli mózgu i dominujących w niej procesów pobudzające prawą do zwiększenia aktywności w celu kompensacji utraconych funkcji
answer_end: 239
generative_answer: uszkodzenia lewej półkuli mózgu i dominujących w niej procesów pobudzające prawą do zwiększenia aktywności w celu kompensacji utraconych funkcji
is_impossible: no

question: Jakie badania przeprowadzono w celu potwierdzenia źródła niezwykłych umiejętności sawantów?
answers: text: pneumoencefalograficzne mózgu
answer_end: 355
generative_answer: pneumoencefalograficzne mózgu
is_impossible: no

question: W jaki sposób przeprowadza się badania pneumoencefalograficzne mózgu?
answers: text: wstrzyknięciu do płynu mózgowo-rdzeniowego powietrza, a następnie wykonania serii zdjęć rentgenowskich
answer_end: 519
generative_answer: Wstrzykuje się do płynu mózgowo-rdzeniowego powietrze, a następnie wykonuje serię zdjęć rentgenowskich
is_impossible: no

question: Do jakiego typu technik zalicza się pneumoencefalografia mózgu?
answers: text: obrazowania
answer_end: 401
generative_answer: obrazowania
is_impossible: no

context: W 1998 stwierdzono pojawianie się cech sawantyzmu u osób dotkniętych otępieniem czołowo-skroniowym (ang. FTD, fronotemporal dementia), potwierdzone przez badania obrazowe z użyciem tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (ang. SPECT, single photon emission computed tomography), które wykazały zwiększony przepływ krwi w prawej półkuli mózgowej sawantów i uszkodzenia lewej półkuli (przeprowadził je Bruce L. Miller z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco). Dalsze badania z użyciem metody SPECT wykazały także zwiększoną aktywność tzw. kory nowej w prawej półkuli i upośledzenie tzw. przedniego płata skroniowego w lewej półkuli.
qas: question: Jakie badanie potwierdziło cechy sawantyzmu u pacjentów z otępieniem czołowo-skroniowym?
answers: text: badania obrazowe z użyciem tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu
answer_end: 221
generative_answer: badania obrazowe z użyciem tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu
is_impossible: no

question: Jakie objawy anatomiczne potwierdziły cechy sawantyzmu przy FTD?
answers: text: zwiększony przepływ krwi w prawej półkuli mózgowej sawantów i uszkodzenia lewej półkuli
answer_end: 382
generative_answer: zwiększony przepływ krwi w prawej półkuli mózgowej sawantów i uszkodzenia lewej półkuli
is_impossible: no

question: Gdzie przeprowadzono badania dotyczące połączenia zjawiska FTD z sawantyzmem?
answers: text: w San Francisco
answer_end: 464
generative_answer: w San Francisco
is_impossible: no

question: Czy płat skroniowy lewej półkuli przy FTD jest sprawny?
is_impossible: yes

question: Kto był odpowiedzialny za badania FTD i sawantyzmu?
answers: text: Bruce L. Miller
answer_end: 416
generative_answer: Bruce L. Miller
is_impossible: no