Ił-2

Ił-2 (ros. Ил-2) – radziecki samolot szturmowy (ros. Штурмовик) z czasów II wojny światowej, zaprojektowany przez Siergieja Iljuszyna.
Maszyna powstała w liczbie 36 154 egzemplarzy, co czyni go najliczniej produkowanym samolotem wojskowym, a także trzecim najliczniej produkowanym płatowcem w historii lotnictwa. Przez niektórych Ił-2 uważany jest za najlepszy samolot szturmowy II wojny światowej.
W powojennym kodzie NATO maszyna otrzymała oznaczenie Bark.
Pierwszy prototyp – BSz-2 (znany także jako CKB-55) swój dziewiczy lot odbył 2 października 1939 roku. Pilotem był Władimir Kokkinaki.

context: Z powodu wielkich strat spowodowanych atakami wrogich myśliwców władze wymusiły na Iljuszynie dodanie stanowiska tylnego strzelca, w związku z czym w lutym 1942 roku reaktywowano projekt dwumiejscowy. Wersję tę nazwano Ił-2M. Początkowo po prostu wycinano w tylnej owiewce dziurę, w której umieszczano płócienne siodełko i karabin maszynowy UBT, zamontowany na niewielkiej podpórce. Późniejsze, fabrycznie produkowane wersje, miały wydłużony przedział załogowy kadłuba ze zmodyfikowaną owiewką, która chroniła strzelca przed czynnikami atmosferycznymi. W przeciwieństwie do dobrze opancerzonego kokpitu pilota, którego pancerz miał 4-6 mm grubości, a także szybę pancerną odporną na ostrzał z karabinów maszynowych, tylny strzelec nie miał praktycznie żadnej ochrony, przez co stosunek śmierci wynosił 1:7 (na jednego pilota, siedmiu strzelców). Jedyną bronią umożliwiającą mu "przetrwanie" był wspomniany wyżej karabin. Dwumiejscowe maszyny weszły do służby we wrześniu 1942 roku. Pozostałe w linii samoloty jednomiejscowe również modyfikowano do tego standardu. Późniejszymi zmianami było zastąpienie działek kal. 20/23 mm, 37-milimetrowymi oraz zwiększenie zasięgu. Modyfikacje te spowodowały jednak spadek osiągów maszyny i pogorszenie stabilności. Problemy te szybko usunięto poprzez ulepszenia aerodynamiczne i użycie lżejszych, drewnianych paneli skrzydła. W 1943 roku w Ile-2 Typ 3 (Ił-2m3) przeprojektowano płaty, które przypominały kształtem skrzydła amerykańskiego samolotu szkolnego North American T-6 Texan. Przez zastosowanie skrzydeł z mniejszym, 15-stopniowym skosem, osiągi i właściwości lotne Szturmowików poprawiły się, a ich straty spadły. Ze względu na brak myśliwców podczas bitwy o Stalingrad, zmodernizowane Ił-2 sporadycznie używane były do ataków na bombowce i transportowce przeciwnika. Szturmowiki zanotowały także kilka zestrzeleń niemieckich samolotów myśliwskich.
qas: question: Jakie stanowisko zostało dodane do radzieckich samolotów szturmowych?
answers: text: tylnego strzelca
answer_end: 129
generative_answer: tylnego strzelca
is_impossible: no

question: Przed czym miała chronić strzelca zmodyfikowana owiewka?
answers: text: czynnikami atmosferycznymi
answer_end: 551
generative_answer: czynnikami atmosferycznymi
is_impossible: no

question: Jaki gruby był pancerz w samolotach?
answers: text: 4-6 mm
answer_end: 638
generative_answer: 4-6 mm
is_impossible: no

question: Czy tylny strzelec był dobrze chroniony?
answers: text: tylny strzelec nie miał praktycznie żadnej ochrony
answer_end: 766
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Kiedy wycofano się z produkcji dwumiejscowych maszyn?
is_impossible: yes

context: W sumie (łącznie z Ił-10) w latach 1941–1945 ZSRR straciło w walce 10 762 Szturmowików, z czego 533 w 1941, 1676 w 1942, 3515 w 1943, 3347 w 1944 i 1691 w 1945). Średnio na każde 11 lotów wersji jednomiejscowej przypadała jedna strata. Wersja dwumiejscowa miała znacznie lepszy stosunek lotów do strat, który wynosił 26:1. W czasie wojny straty Szturmowików były większe niż bombowców czy myśliwców, pomimo faktu, że to Iły były lepiej opancerzone. Powodem tego była nieodpowiednia taktyka: maszyny większość czasu latały nad linią frontu na małych wysokościach, będąc cały czas pod ostrzałem artylerii przeciwlotniczej.
qas: question: Dlaczego Szturmowiki odniosły podczas drugiej wojny światowej mniejsze straty niż bombowce?
is_impossible: yes

question: Dlaczego podczas wojny ZSRR straciło w walce więcej Szturmowików niż myśliwców czy bombowców?
answers: text: maszyny większość czasu latały nad linią frontu na małych wysokościach, będąc cały czas pod ostrzałem artylerii przeciwlotniczej
answer_end: 619
generative_answer: maszyny większość czasu latały nad linią frontu na małych wysokościach, będąc cały czas pod ostrzałem artylerii przeciwlotniczej
is_impossible: no

question: W jakich latach i w jakich ilościach ZSRR utraciło Szturmowiki podczas walk, w trakcie II wojny światowej?
answers: text: 533 w 1941, 1676 w 1942, 3515 w 1943, 3347 w 1944 i 1691 w 1945
answer_end: 159
generative_answer: 533 w 1941, 1676 w 1942, 3515 w 1943, 3347 w 1944 i 1691 w 1945
is_impossible: no

question: Czy Szturmowiki dwumiejscowe były tracone w walce rzadziej niż jednomiejscowe?
answers: text: Wersja dwumiejscowa miała znacznie lepszy stosunek lotów do strat
answer_end: 301
generative_answer: tak
is_impossible: no

question: Co ile lotów ZSRR traciło średnio jednego Szturmowika jednomiejscowego?
answers: text: 11
answer_end: 181
generative_answer: 11
is_impossible: no