Pacyfikacja Powiśla Czerniakowskiego

Pacyfikacja Powiśla Czerniakowskiego – fala masowych mordów, grabieży i gwałtów, które przetoczyły się przez warszawski Solec (określany potocznie jako Górny Czerniaków lub Powiśle Czerniakowskie) w czasie powstania warszawskiego.
Podczas walk prowadzonych na Powiślu Czerniakowskim w dniach 11–23 września 1944 oddziały niemieckiej Grupy Bojowej „Reinefarth” zamordowały setki wziętych do niewoli żołnierzy AK (w tym wielu pacjentów powstańczych szpitali), jak również dopuściły się szeregu zbrodni na cywilnej ludności Górnego Czerniakowa.

context: W czasie walk na Powiślu Czerniakowskim miejscem masowych mordów na jeńcach wojennych stały się w pierwszym rzędzie powstańcze szpitale. 13 września 1944 esesmani z pułku Dirlewangera przypuścili szturm na powstańczą redutę w gmachu ZUS przy ulicy Czerniakowskiej 231, której bronił pluton podporucznika Andrzeja Samsonowicza „Xięcia” z batalionu „Zośka”. W budynku mieścił się wówczas powstańczy szpital (wyraźnie oznaczony flagą Czerwonego Krzyża) kierowany przez doktora Zdzisława Góreckiego. Stanowił on główną bazę sanitarną dla oddziałów powstańczych na Powiślu Czerniakowskim. Niemcy i ich wschodni kolaboranci zaciekle atakowali budynek przy wsparciu lotnictwa i dział szturmowych. Około południa w gmachu wybuchł pożar, którego nie dało się ugasić z powodu braku wody. Silny ogień broni maszynowej od strony pobliskiej gazowni, szpitala św. Łazarza i alei Na Skarpie uniemożliwiał ewakuację rannych. Sytuacja pogorszyła się, gdy w okolicach godziny 17:00 szpital zbombardowały niemieckie samoloty. Gmach częściowo się zawalił, a w schronie w którym ukrywała się część rannych i chorych wybuchł pożar, w wyniku którego kilkudziesięciu pacjentów spłonęło żywcem. Pozostałych przy życiu ludzi wynoszono na ulicę wśród toczącego się wokół boju, wskutek czego ginął i personel i pacjenci. Ratując rannych zginęli m.in. dr Zdzisław Górecki, dr Wanda Kozakiewicz-Grochowska, dr Mieczysław Dziewanowski, dr Tatiana Dziewanowska i dr Zofia Pęska. Około 120 pacjentów udało się ewakuować z płonącego skrzydła gmachu, jednak w związku z faktem, iż opanowana przez powstańców część ulicy Czerniakowskiej również stała w płomieniach, personel sanitarny musiał przenieść rannych do zajętej przez Niemców gazowni. Tam kryminaliści z pułku Dirlewangera kopali ich i bili, dopuszczając się przy tym grabieży oraz gwałtów na kobietach. Grupę lekko rannych Niemcy odesłali pod eskortą w kierunku ulicy Frascati, ciężko rannych chcieli zapewne wymordować ale przeszkodził w tym im nalot sowieckiego lotnictwa. W powstałym w jego wyniku chaosie sanitariuszki zdołały z pomocą cywilów przenieść rannych do Zakładu św. Kazimierza na Tamce. W nocy, po wygaśnięciu pożarów, Niemcy przedostali się do gmachu ZUS. W zajętej przez siebie części budynku wymordowali rannych i cywilów, którzy nie zdołali wcześniej opuścić szpitala. Kobiety były gwałcone. Tego dnia zginęło łącznie około 60 pacjentów i pracowników szpitala.
qas: question: Kiedy odbył się najazd hitlerowców na redutę w gmachu ZUS-u?
answers: text: 13 września 1944
answer_end: 153
generative_answer: 13 września 1944
is_impossible: no

question: Do jakiego batalionu należał "Xiążę"?
answers: text: Zośka
answer_end: 353
generative_answer: Zośka
is_impossible: no

question: Jak nazywał się lekarz, który zarządzał szpitalem w budynku ZUS-u?
answers: text: Zdzisława Góreckiego
answer_end: 494
generative_answer: Zdzisława Góreckiego
is_impossible: no

question: O której godzinie odbyło się bombardowanie gmachu ZUS-u przeprowadzone przez esesmanów?
answers: text: 17:00
answer_end: 963
generative_answer: o 17:00
is_impossible: no

question: Ilu pacjentów zginęło w wyniku natarcia sił niemieckich na gmach ZUS-u?
is_impossible: yes

context: 18 września Niemcy opanowali szpital powstańczy znajdujący się na terenie posesji przy ulicy Solec 41, skąd jednak zostali szybko wyparci w wyniku polskiego kontrataku. Wycofując się Niemcy podłożyli jednak ogień w budynku, po czym nie pozwolili ewakuować rannych – otwierając ogień do idących im z pomocą powstańczych sanitariuszek, jak również do każdego, kto próbował opuścić płonący szpital. W płomieniach lub od niemieckich kul zginęło około 60 rannych oraz kilka sanitariuszek. Tego samego dnia w opanowanych domach przy ulicy Wilanowskiej nr 18/20 i 22 Niemcy zamordowali od kilkudziesięciu do ponad 200 osób – rannych powstańców oraz młodych mężczyzn podejrzewanych o udział w powstaniu.
qas: question: Jaki budynek został przejęty przez Niemców 18 września 1944 roku?
answers: text: szpital powstańczy
answer_end: 47
generative_answer: szpital powstańczy
is_impossible: no

question: Przy jakiej ulicy zlokalizowany był szpital powstańczy, który zaatakowano 18 września?
answers: text: Solec 41
answer_end: 101
generative_answer: Solec 41
is_impossible: no

question: Ilu dokładnie rannych zginęło w szpitalu w wyniku pożaru?
answers: text: 60
answer_end: 449
generative_answer: 60
is_impossible: no

question: Według jakich kategorii Niemcy wybierali ofiary z domów przy ulicy Wilanowskiej nr 18/20 i 22?
answers: text: rannych powstańców oraz młodych mężczyzn podejrzewanych o udział w powstaniu
answer_end: 694
generative_answer: rannych powstańców oraz młodych mężczyzn podejrzewanych o udział w powstaniu
is_impossible: no

question: Jak Niemcy rozwiązali problem podejmowania prób ewakuacji płonącego szpitala?
answers: text: otwierając ogień
answer_end: 282
generative_answer: otwierając ogień
is_impossible: no