Chrétien de Troyes

Chrétien de Troyes (fr. kʁe.tjɛ̃ də.tʁwa) lub Krystian z Troyes (ok. 1135–1185) – średniowieczny poeta francuski, truwer. Autor romansów rycerskich opartych na legendach arturiańskich. Jego Percewal z Walii, Lancelot i Iwajn należą do klasycznych ujęć tej tematyki w literaturze.
Informacje dotyczące biografii poety są bardzo skromne. Wiadomo, że tworzył pomiędzy 1160 a 1190 rokiem, najpierw na dworze Marii, hrabiny Szampanii w Troyes, a następnie na dworze Filipa, hrabiego Flandrii. Swoje utwory podpisywał imieniem Crestïens. Zachowało się pięć romansów rycerskich Chrétiena de Troyes podejmujących wątki arturiańskie: Erek i Enida, Cligès, Lancelot, Iwajn oraz Percewal. Wiadomo, że wcześniej Chrétien pracował nad tłumaczeniami Owidiusza oraz że napisał powieść O królu Marku i królowej Izoldzie. Jego romanse były już od początku XIII wieku powszechnie tłumaczone i adaptowane.
Jego własne źródła inspiracji nie są znane. Był jednym z pierwszych pisarzy opisujących historię Graala, poświęcił tej tematyce romans Percewal. Opracowując wszystkie trzy wielkie gałęzie tematyki bretońskiej, na blisko trzy wieki narzucił ją nie tylko literaturze francuskiej, ale i europejskiej, a pośrednio wpłynął też na twórczość późniejszych wieków. Ślady jego wpływu można odnaleźć u Szekspira, Pierre’a Corneille’a, Jeana Baptiste’a Racine’a, w powieściach rycerskich XVI i XVII wieku, u Waltera Scotta, Victora Hugo, Honoré de Balzaka, Aleksandra Dumasa ojca, George Sand, Alfreda Tennysona, Richarda Wagnera, Edmonda Rostanda i wielu innych.

context: Oryginalność Chrétiena jako poety jest obecnie podawana w wątpliwość, niewątpliwie natomiast znakomicie odpowiedział na zapotrzebowanie czytelnicze swoich współczesnych, opracowując wszystkie trzy wielkie gałęzie tematyki bretońskiej i to z talentem, który przyćmił jego poprzedników i na blisko trzy wieki narzucił tematykę bretońską nie tylko literaturze francuskiej, ale i europejskiej, a pośrednio wpłynął na twórczość późniejszych wieków. Ślady jego wpływu można odnaleźć u Szekspira, Pierre’a Corneille’a, Jean Baptiste’a Racine’a, w powieściach rycerskich XVI i XVII wieku, u Waltera Scotta, Victora Hugo, Honoré de Balzaka, Aleksandra Dumasa ojca, George Sand, Alfreda Tennysona, Richarda Wagnera, Edmonda Rostanda i wielu innych. Dzieło Chrétiena, będąc znaczącym wydarzeniem w ewolucji kultury i literatury, jest też ważnym dokumentem historii kultury dzięki temu, że utrwaliło oblicze kultury rycerskiej wytworzonej w XII wieku. Niektórzy krytycy (Guyter) uważają Chrétiena za twórcę nowoczesnego romansu, inni (Marcel Cohen) za twórcę romansu francuskiego. Jeszcze inni widzą w nim twórcę najsłynniejszych romansów francuskiego średniowiecza lub ojca romansu bretońskiego i najwybitniejszego francuskiego pisarza wieków średnich (Gaston Paris, Frappier). Jest też uważany za twórcę powieści problemowej i psychologicznej. Chrétien w znakomity sposób połączył w swej twórczości zachwyt nad światem, radość życia z nigdy niezaspokojonym pragnieniem ucieczki w świat marzeń i fantazji.
qas: question: Czy twórczość Chrétiena miała wpływ na rozwój literatury w późniejszym czasie?
answers: text: a pośrednio wpłynął na twórczość późniejszych wieków
answer_end: 442
generative_answer: tak
is_impossible: no

question: Czy Chrétiena miał wpływ na twórczość autora "Hamleta"?
answers: text: Ślady jego wpływu można odnaleźć u Szekspira
answer_end: 488
generative_answer: tak
is_impossible: no

question: Czy działa Chrétiena uznajemy za dokument historii kultury?
answers: text: jest też ważnym dokumentem historii kultury dzięki temu
answer_end: 873
generative_answer: tak
is_impossible: no

question: Kto twierdzi, że Chrétiena jest twórcą romansu francuskiego? 
answers: text: Marcel Cohen
answer_end: 1035
generative_answer: Marcel Cohen
is_impossible: no

question: Kto miał wpływ na twórczość Chrétiena?
is_impossible: yes

context: Na początku powieści Cligès Chrétien pisze o sobie, że przełożył na francuski Rady i Sztukę kochania Owidiusza, napisał Opowieść o Łopatce, O królu Marku i Złotowłosej Izoldzie, Opowieść o Dudku i O Jaskółce oraz O przemianie Filomeli. Kolejność podanych przez poetę utworów nie musi być chronologiczna. Obecnie przeważa pogląd, że Chrétien rozpoczął twórczość od tematyki antycznej, ale ponieważ ta moda wówczas właśnie się kończyła, przeszedł do materii bretońskiej, opracowując poemat o królu Marku i Izoldzie. Wszystkie te utwory zaginęły. Prawdopodobnie z wczesnego okresu twórczości poety pochodzą też dwie zachowane pieśni miłosne naśladujące poezję trubadurów.
qas: question: Jakie własne dokonania literackie wymienia Chrétien de Troyes na początku powieści Cligès?
answers: text: przełożył na francuski Rady i Sztukę kochania Owidiusza, napisał Opowieść o Łopatce, O królu Marku i Złotowłosej Izoldzie, Opowieść o Dudku i O Jaskółce oraz O przemianie Filomeli
answer_end: 234
generative_answer: przełożył na francuski Rady i Sztukę kochania Owidiusza, napisał Opowieść o Łopatce, O królu Marku i Złotowłosej Izoldzie, Opowieść o Dudku i O Jaskółce oraz O przemianie Filomeli
is_impossible: no

question: Czy wiadomo, że wymienione przez Chrétiena na początku powieści Cligès stworzone przez niego dzieła, są ułożone w kolejności chronologicznej?
answers: text: Kolejność podanych przez poetę utworów nie musi być chronologiczna
answer_end: 302
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Dlaczego Chrétien de Troyes porzucił tworzenie swoich dzieł wokół tematyki antycznej, według popularnego współcześnie poglądu?
answers: text: ponieważ ta moda wówczas właśnie się kończyła
answer_end: 433
generative_answer: ponieważ ta moda wówczas właśnie się kończyła
is_impossible: no

question: Jaki utwór miał napisać Chrétien de Troyes po zmianie w stylistyce jego twórczości?
answers: text: poemat o królu Marku i Izoldzie
answer_end: 512
generative_answer: poemat o królu Marku i Izoldzie
is_impossible: no

question: Jaki nurt zainspirował Chrétiena de Troyesa do rozpoczęcia kariery poety, według popularnego współcześnie poglądu?
is_impossible: yes