Bitwa nad rzeką Tollense

Bitwa nad rzeką Tollense – bitwa stoczona w epoce brązu, orientacyjnie pomiędzy latami 1300 i 1250 p.n.e. w dolinie rzeki Tollense na terenie dzisiejszych Niemiec (Meklemburgia-Pomorze Przednie). Żadne przekazy historyczne o niej nie są znane, zatem cała wiedza na jej temat pochodzi wyłącznie z badań archeologicznych na pobojowisku. Na podstawie przebadanego do 2017 roku fragmentu terenu badacze oceniają, że mogło w niej wziąć udział od 1000 do 4000 wojowników, z których nawet do 750 poległo. Są liczne poszlaki wskazujące na nielokalną genezę konfliktu i takież pochodzenie walczących.

context: Wedle hipotez ostrożnie formułowanych w oparciu o stan wiedzy z 2017 roku, przebieg bitwy mógł być następujący: liczna grupa uzbrojonych mężczyzn próbowała przeprawić się przez rzekę po grobli i (być może) moście. Zostali oni powstrzymani siłą, a po tym początkowym etapie bitwy pozostały kości ze śladami obrażeń w okolicy drogi. Następnie walka przeniosła się w dół rzeki, a istotną rolę w niej odgrywali łucznicy, o czym świadczą liczne groty strzał znalezione poniżej przeprawy. Jednak walka w podmokłej, grząskiej i porośniętej dolinie rzeki była trudna. Próby przekroczenia rzeki w innych miejscach nie powiodły się, z powodu obrony albo uniemożliwiających to warunków terenowych. Wydaje się, że niektórzy wojownicy zostali zabici w rzece, bądź do niej wrzuceni. Ostatnia faza bitwy rozegrała się na stożku napływowym, będącym dzisiaj stanowiskiem Weltzin 20. Stabilniejszy grunt spowodował, że walka tam była bardzo intensywna, w zwarciu z wykorzystaniem pałek i sztyletów. Wskazuje na to szczególnie duża liczba kości ze śladami śmiertelnych obrażeń. Łucznicy dalej ostrzeliwali walczących, być może także ze wzniesionych brzegów doliny. Ich ofiarami padali także uciekający z pola walki, o czym świadczą liczne rany od strzał zadane z tyłu. Jest możliwe, że stożek ten stanowił ostatnią redutę obrony przegrywających, którzy nie mieli stamtąd gdzie dalej się cofać. W tej okolicy znaleziono większość szczątków koni, ale ich rola jest trudna do ustalenia na podstawie dotychczasowych znalezisk. Są one nieliczne i dotąd nie znaleziono na nich śladów walki.
qas: question: Gdzie zakończyła się bitwa?
answers: text: na stożku napływowym
answer_end: 823
generative_answer: na stożku napływowym
is_impossible: no

question: Na podstawie czego stwierdzono, że walczący uciekali z miejsca bitwy?
answers: text: liczne rany od strzał zadane z tyłu
answer_end: 1248
generative_answer: Licznych ran od strzał zadanych z tyłu
is_impossible: no

question: Czym walczono pod koniec bitwy, na stożku napływowym?
answers: text: pałek i sztyletów
answer_end: 979
generative_answer: Pałkami i sztyletami
is_impossible: no

question: Czemu przypuszcza się, że stożek mógł być ostatnim punktem obronnym?
answers: text: przegrywających, którzy nie mieli stamtąd gdzie dalej się cofać
answer_end: 1373
generative_answer: Przegrywający nie mieli stamtąd gdzie dalej się cofać
is_impossible: no

question: Co próbowali zrobić walczący na początkowym etapie bitwy?
answers: text: przeprawić się przez rzekę po grobli i (być może) moście
answer_end: 212
generative_answer: przeprawić się przez rzekę po grobli i (być może) moście
is_impossible: no

context: Analizy polimorfizmu DNA i zawartości izotopów strontu, węgla i azotu w zębach interpretowano jako wskazówkę, że wielu z poległych najprawdopodobniej pochodziło z obszarów odległych bądź bardzo odległych od Tollense, nawet spoza Niziny Środkowoeuropejskiej. Niektórzy z nich dawali się w ten sposób powiązać z dzisiejszymi południowymi Europejczykami oraz ludźmi mieszkającymi we współczesnej Polsce i Skandynawii. Ostrożniejsza jest późniejsza publikacja, która wskazuje na zróżnicowanie walczących co do pochodzenia i diety. To, że badania wskazują na spożywanie przez niektórych z nich prosa nie traktuje jednak jako dowodu na ich pochodzenie z południa, bo ziarna tego zboża znaleziono w Meklemburgii-Pomorzu Przednim w osadzie z okresu brązu, datowanej na XV w. p.n.e.; znane są także pochówki z tego terenu i okresu z analogicznymi wynikami analiz izotopowych. Zgadza się jednak, w oparciu o samą liczbę walczących, że nie mógł to być czysto lokalny konflikt i proponuje dalsze badania, które powinny rzucić dodatkowe światło na to zagadnienie. Wyniki badań opublikowane w 2019 opierających się na składzie izotopów strontu, ołowiu, tlenu i węgla pozwoliły wyróżnić dwie główne grupy poległych w dolinie Tollense. Grupa lokalna jest raczej jednorodna pod względem proweniencji i diety. Grupa nielokalna wydaje się bardziej zróżnicowana, co sugeruje raczej mieszaną grupę środowisk. Początki grupy nielokalnej są trudne do wyodrębnienia pod względem dostępnych danych izotopowych. Szeroko zmienne sygnatury izotopowe niektórych nielokalnych osób sugerują, że grupa nielokalna obejmowała zróżnicowaną grupę wojowników. Brak wyników stosunku zawartości izotopów 87Sr/86Sr powyżej 0,720 sugeruje, że wojownicy nie pochodzili z Półwyspu Skandynawskiego. Chociaż nie jest możliwe ustalenie pochodzenia nielokalnych poległych, większość dowodów wskazuje na tereny współczesnych Czech jako prawdopodobną lokalizację.
qas: question: Jakie analizy pomogły w ustaleniu pochodzenia poległych w bitwie nad rzeką Tollense?
answers: text: polimorfizmu DNA i zawartości izotopów strontu, węgla i azotu w zębach
answer_end: 78
generative_answer: polimorfizmu DNA i zawartości izotopów strontu, węgla i azotu w zębach
is_impossible: no

question: Skąd z całą pewnością pochodzili wszyscy walczący polegli w bitwie nad rzeką Tollense?
is_impossible: yes

question: Co wskazuje jednoznacznie, że konflikt nad rzeką Tollense nie był wyłącznie lokalny?
answers: text: liczbę walczących
answer_end: 920
generative_answer: liczba walczących
is_impossible: no

question: Na ile grup podzielono poległych po analizie izotopów strontu, ołowiu, tlenu i węgla z 2019 roku?
answers: text: dwie
answer_end: 1176
generative_answer: dwie
is_impossible: no

question: Jaki teren pochodzenia wojowników nielokalnych udało się wykluczyć na podstawie analiz z 2019 roku?
answers: text: Półwyspu Skandynawskiego
answer_end: 1753
generative_answer: Półwysep Skandynawski
is_impossible: no