Kapitalizm

Kapitalizm – system gospodarczy oparty na prywatnej własności środków produkcji i w konsekwencji czerpania z nich zysku, oraz na swobodnym obrocie dobrami w ramach rynku; stąd też gospodarka kapitalistyczna nazywana jest również gospodarką rynkową. Swoboda działalności na rynku przejawia się w postaci wolnej przedsiębiorczości, wolnego obrotu towarami i usługami, swobodnego obrotu prawami własności, istnienia sprawnych instytucji finansowych oraz na wolnej konkurencji pomiędzy podmiotami.
Ekonomiści, historycy, ekonomiści polityczni i socjologowie w swoich analizach kapitalizmu przyjmują szeroki wachlarz perspektyw i rozpoznają różne jego formy w praktyce. I tak wśród nich znajdują się m.in. leseferyzm i wolnorynkowy kapitalizm, albo kapitalizm państwowy i kapitalizm opiekuńczy. Różne formy kapitalizmu, w różnym stopniu traktują takie zagadnienia jak m.in. wolny rynek, własność państwowa, przeszkody dla wolnej konkurencji czy prowadzenie przez państwo polityki społecznej. Stopień konkurencji na rynkach, rola interwencji i regulacji, a także zakres własności państwowej różnią się w zależności od modelu kapitalizmu. Zakres, w jakim różne rynki są wolne oraz zasady określające własność prywatną są kwestią polityki i przyjętych strategii ekonomicznych. Większość istniejących gospodarek kapitalistycznych to gospodarki mieszane, które łączą elementy wolnego rynku z interwencją państwa i w niektórych przypadkach planowaniem gospodarczym.
W kapitalizmie występują dwie podstawowe klasy społeczne: przedsiębiorcy i zatrudniani przez nich pracownicy. Stosunki między nimi opierają się na ruchu pieniędzy, dóbr i usług.

context: W ujęciu Karola Marksa kapitalizm był jednym ze sposobów produkcji, jakie w toku dziejów nastąpił po feudalizmie, a w swej dającej się zaobserwować formie rozwinął się najpełniej w krajach Europy zachodniej. Kapitalizm w tym rozumieniu miał upaść pod ciężarem własnych, wewnętrznych sprzeczności, które miały doprowadzić do rewolucji, a w ostateczności przejścia do socjalizmu, a następnie komunizmu. Według Marksa społeczeństwa kapitalistyczne można było sprowadzić do dwóch zasadniczych klas: osób posiadających kapitał (kapitalistów, burżuazję) i jego nie posiadających, czyli proletariatu. Krytykę kapitalizmu oparł on na rozwinięciu pojęcia wartości dodatkowej. Wartość dodatkowa (niem. Mehrwert) jest to różnica pomiędzy rzeczywistą wartością pracy włożonej przez robotnika w wytworzenie produktu, a jego rzeczywistym wynagrodzeniem jakie za tę samą pracę otrzymuje. Wartość dodatkowa jest źródłem zysku kapitalisty, umożliwiającym dalszą akumulację kapitału. Jest jednak również przyczyną nędzy robotnika, gdyż wynagrodzenie jakie on otrzymuje wystarczy zaledwie na przeżycie i ponowne podjęcie pracy.
qas: question: Jaki system gospodarczy według Marksa poprzedzał kapitalizm?
answers: text: feudalizmie
answer_end: 112
generative_answer: feudalizm
is_impossible: no

question: Gdzie, według Marksa, doszło do najpełniejszego rozwoju kapitalizmu?
answers: text: krajach Europy zachodniej
answer_end: 206
generative_answer: krajach Europy zachodniej
is_impossible: no

question: Do czego w wyniku wewnętrznych sprzeczności doprowadził kapitalizm?
is_impossible: yes

question: Na jakie dwie klasy Marks dzielił społeczeństwo kapitalistyczne?
answers: text: burżuazję) i jego nie posiadających, czyli proletariatu
answer_end: 592
generative_answer: burżuazję i proletariat
is_impossible: no

question: Dlaczego wartość dodana jest powodem, dla którego robotnik żyje w nędzy?
answers: text: wynagrodzenie jakie on otrzymuje wystarczy zaledwie na przeżycie i ponowne podjęcie pracy
answer_end: 1107
generative_answer: wynagrodzenie jakie on otrzymuje wystarczy zaledwie na przeżycie i ponowne podjęcie pracy
is_impossible: no