Sima Qian

Sima Qian (ur. ok. 145 p.n.e., zm. ok. 86 p.n.e.; zi: 子長, Zǐcháng) – chiński historyk, urzędnik na dworze cesarza Wudi z dynastii Han, także astrolog i reformator kalendarza.
Sima jest autorem monumentalnego dzieła Zapiski historyka (Shiji), obejmującego okres przeszło 2 tys. lat chińskiej historii od czasów najdawniejszych. Dzięki Zapiskom zyskał sobie miano ojca chińskiej historiografii, bywa także nazywany chińskim Herodotem.
Zapiski opracowywał kontynuując pracę ojca, Sima Tana (jego wkład jest nieustalony), odziedziczywszy po nim w 110 p.n.e. godność (tytuł taishiling, 太史令) na dworze cesarskim. Oskarżony o zdradę, Sima Qian w 99 p.n.e. został wykastrowany, ale nie popełnił zgodnie ze zwyczajem samobójstwa, bo pragnął kontynuować pracę nad Zapiskami.
Po kastracji, jako pierwszy w historii Chin eunuch, został cesarskim sekretarzem. Odtąd stanowisko to zwyczajowo otrzymywali eunuchowie.

context: Zarówno Sima Tan, jak i Sima Qian należeli do klasy skrybów, shi (史), istniejącej w Chinach od ok. VIII w. p.n.e., której członkowie pierwotnie zajmowali się prowadzeniem korespondencji władców, wróżeniem oraz odprawianiem niektórych ceremonii religijnych na dworze. Z czasem do obowiązków shi doszło zapisywanie i redagowanie cesarskich edyktów oraz prowadzenie kronik i archiwów. Mimo że rangi zajmowanej przez ojca, a następnie przez syna, nie odnotowano nawet w spisach urzędów z czasów dynastii Han, obaj należeli do ścisłej świty cesarza i mieli obowiązek podróżować z nim po kraju. Właśnie w czasie jednej z takich podróży, podczas pielgrzymki na górę Tai zmarł około 110 p.n.e. Sima Tan. Przed śmiercią wezwał syna i przekazał mu urząd.
qas: question: Jaką nazwę nosiła ranga skrybów?
answers: text: shi
answer_end: 64
generative_answer: shi
is_impossible: no

question: Czy Sima Tan i Sia Qian mogli udawać się na wyprawy z cesarzem?
is_impossible: yes

question: Jak nazywał się członek rodziny Sima Tan, który również był skrybą?
answers: text: Sima Qian
answer_end: 33
generative_answer: Sim Qian
is_impossible: no

question: W którym roku nastąpił zgon Tana?
answers: text: około 110 p.n.e.
answer_end: 685
generative_answer: około 110 p.n.e.
is_impossible: no

question: W jakim kraju występowała shi?
answers: text: Chinach
answer_end: 91
generative_answer: w Chinach
is_impossible: no

context: Dziejopisarz nakreślił sylwetki wielu osób, bazując na wiarygodnych informacjach historycznych. Ich działania prezentuje posługując się zasadą kontrastu, stara się tak dobierać ich czyny i słowa, by przemawiały same za siebie i pasowały do charakteru postaci. Realizm zwiększa także stosowanie dialogów, które autor czasem sam wymyślał. Dobrym przykładem takiego stylu może być opis Pierwszego Cesarza Chin (jeszcze przed ustanowieniem cesarstwa), włożony przez Sima w usta niejakiego Wei Liao: „Król Qinu jest człowiekiem o wystającym nosie i szeroko rozstawionych oczach. Ma pierś ptaka drapieżnego i głos szakala. Mało w nim łaskawości, a serce ma tygrysa lub wilka. Gdy się znajdzie w kłopotach, z łatwością podda się innym ludziom. Gdy cel swój osiągnie, z tą samą łatwością będzie ludzi pożerał. Noszę jedynie płócienne szaty, a jednak przyjął mnie na posłuchaniu i we wszystkim okazywał, iż jest ode mnie niższy. Jeżeli rzeczywiście król Qinu cel swój osiągnie i zdobędzie świat cały, wówczas ludzie na świecie będą jego niewolnikami. Nie zdołam więc długo utrzymać się u jego boku.” Sima Qian informuje, że Wei Liao wypowiedziawszy te słowa „odszedł i zniknął”, ale król próbował go odnaleźć i uczynić konetablem, co ma świadczyć, iż uznał ten opis swej osoby za trafny.
qas: question: Jak Sima Qian opisał za pośrednictwem jednej z postaci Pierwszego Cesarza Chin?
answers: text: „Król Qinu jest człowiekiem o wystającym nosie i szeroko rozstawionych oczach. Ma pierś ptaka drapieżnego i głos szakala. Mało w nim łaskawości, a serce ma tygrysa lub wilka. Gdy się znajdzie w kłopotach, z łatwością podda się innym ludziom. Gdy cel swój osiągnie, z tą samą łatwością będzie ludzi pożerał. Noszę jedynie płócienne szaty, a jednak przyjął mnie na posłuchaniu i we wszystkim okazywał, iż jest ode mnie niższy. Jeżeli rzeczywiście król Qinu cel swój osiągnie i zdobędzie świat cały, wówczas ludzie na świecie będą jego niewolnikami. Nie zdołam więc długo utrzymać się u jego boku.”
answer_end: 1090
generative_answer: „Król Qinu jest człowiekiem o wystającym nosie i szeroko rozstawionych oczach. Ma pierś ptaka drapieżnego i głos szakala. Mało w nim łaskawości, a serce ma tygrysa lub wilka. Gdy się znajdzie w kłopotach, z łatwością podda się innym ludziom. Gdy cel swój osiągnie, z tą samą łatwością będzie ludzi pożerał. Noszę jedynie płócienne szaty, a jednak przyjął mnie na posłuchaniu i we wszystkim okazywał, iż jest ode mnie niższy. Jeżeli rzeczywiście król Qinu cel swój osiągnie i zdobędzie świat cały, wówczas ludzie na świecie będą jego niewolnikami. Nie zdołam więc długo utrzymać się u jego boku.”
is_impossible: no

question: Czy do tworzenia opisów Sima Qian wykorzystywał wiarygodne źródła historyczne?
answers: text: Dziejopisarz nakreślił sylwetki wielu osób, bazując na wiarygodnych informacjach historycznych
answer_end: 94
generative_answer: tak
is_impossible: no

question: W jaki sposób Sima Qian dobiera czyny i słowa, których używa w opisach różnych osobistości?
answers: text: by przemawiały same za siebie i pasowały do charakteru postaci
answer_end: 258
generative_answer: by przemawiały same za siebie i pasowały do charakteru postaci
is_impossible: no

question: Czy Wei Liao był autorem niektórych dialogów pojawiających się w jego twórczości?
is_impossible: yes

question: Za pośrednictwem jakiej postaci Sima Qian zdecydował się opisać Pierwszego Cesarza Chin?
answers: text: Wei Liao:
answer_end: 494
generative_answer: Wei Liao:
is_impossible: no