Staurikozaur

Staurikozaur (Staurikosaurus) – rodzaj wczesnego dinozaura gadziomiednicznego żyjącego w późnym triasie na terenach współczesnej Ameryki Południowej. Znany jest jeden niekompletny szkielet pochodzący z formacji Santa Maria w Brazylii. Staurikozaur był aktywnym dwunożnym drapieżnikiem – mimo niewielkich rozmiarów był prawdopodobnie w stanie atakować zwierzęta dorównujące mu wielkością. Pozycja filogenetyczna rodzaju Staurikosaurus jest niejasna – uznawano go za drapieżnego zauropodomorfa, wczesnego teropoda, bazalnego dinozaura gadziomiednicznego lub dinozauromorfa niebędącego dinozaurem. Większość nowszych analiz kladystycznych umiejscawia go albo jako prymitywnego teropoda, albo bazalnego przedstawiciela Saurischia, choć niektóre wspierają jego pozycję jako zauropodomorfa. Staurikozaur jest uznawany za blisko spokrewnionego z herrerazaurem, innym wczesnym dinozaurem drapieżnym. Oba te rodzaje klasyfikowane są w rodzinie Herrerasauridae, obejmującej zwierzęta będące przedstawicielami jednej z najwcześniejszych radiacji ewolucyjnych dinozaurów.

context: Colbert początkowo zaklasyfikował staurikozaura do rodziny Palaeosauriscidae, należącej do infrarzędu Teratosauria, w obrębie podrzędu Palaeopoda, odpowiadającego prozauropodom. Hipoteza ta nie uzyskała jednak poparcia w późniejszych pracach. Pierwszym naukowcem, który zwrócił uwagę na bardzo bliskie pokrewieństwo staurikozaura z herrerazaurem – przez Colberta również zaklasyfikowanym do Teratosauria, lecz do odrębnej rodziny Teratosauridae – był Juan Luis Benedetto, który w 1973 roku ustanowił rodzinę Herrerasauridae obejmującą te dwa rodzaje. Porównał budowę staurikozaura i herrerazaura oraz prozauropodów i wskazał na znaczące różnice niepozwalające na włączenie Herrerasauridae do prozauropodów, jednak nowo nazwanej rodziny nie przypisał do żadnej mniejszej grupy wewnątrz dinozaurów gadziomiednicznych. W 1977 roku Peter Galton uznał, że różnice pomiędzy herrerazaurem a staurikozaurem są na tyle duże, iż zasadne staje się utworzenie dla staurikozaura nowej rodziny, której nadał nazwę Staurikosauridae. Przedstawił trzy hipotezy dotyczące pozycji filogenetycznej tej rodziny oraz Herrerasauridae – mogły być drapieżnymi prozauropodami, prymitywnymi teropodami lub dinozaurami gadziomiednicznymi, które oddzieliły się od linii ewolucyjnej Saurischia jeszcze przed jej podziałem na teropody i zauropodomorfy. Galton stwierdził, że Staurikosaurus był prawdopodobnie prymitywnym teropodem, nie miał jednak pewności w przypadku herrerazaura i zarówno Staurikosauridae, jak i Herrerasauridae uznał za Saurischia incertae sedis. Również Bakker i Galton stwierdzili, że Staurikosaurus znajdował się prawdopodobnie blisko podstawy drzewa filogenetycznego dinozaurów gadziomiednicznych. Nazwę Staurikosauridae stosowało kilku paleontologów, jednak obecnie wśród naukowców panuje konsensus, że Herrerasauridae to grupa monofiletyczna, a rodziny Staurikosauridae jako taksonu monotypowego nie wyróżnia się. Według definicji filogenetycznej Novasa z 1992 roku Herrerasauridae obejmuje ostatniego wspólnego przodka herrerazaura i staurikozaura i wszystkich jego potomków. Innymi potencjalnymi przedstawicielami tego kladu są Chindesaurus z formacji Chinle w Arizonie oraz Caseosaurus z formacji Dockum w Teksasie, przez niektórych uznawany za tożsamy z czindezaurem. Pozycja filogenetyczna staurikozaura wiąże się z pozycją herrerazaura – jego taksonu siostrzanego, znanego ze znacznie bardziej kompletnych szczątków. Według alternatywnej definicji, przedstawionej w 1998 roku przez Sereno, do Herrerasauridae należą wszystkie zwierzęta bliżej spokrewnione z herrerazaurem niż z Neornithes – tak definiowane herrerazaury obejmowałyby te same taksony, co grupa Herrerasauria w definicji Langera z 2004 roku.
qas: question: Jaki badacz zajmował się rodziną Herrerasauridae?
answers: text: Juan Luis Benedetto
answer_end: 470
generative_answer: Juan Luis Benedetto
is_impossible: no

question: Z jakim naukowcem nie zgadzał się Benedetto?
answers: text: Colberta
answer_end: 362
generative_answer: z Colbertem
is_impossible: no

question: Co należało zrobić według Galtona, w związku z dużymi różnicami gatunków?
answers: text: utworzenie dla staurikozaura nowej rodziny
answer_end: 979
generative_answer: utworzyć dla staurikozaura nowa rodzinę
is_impossible: no

question: Jak Galton nazwał nową rodzinę dinozaurów?
answers: text: Staurikosauridae
answer_end: 1016
generative_answer: Staurikosauridae
is_impossible: no

question: Jaki dinozaur według Colberta był pierwszym na świecie?
is_impossible: yes

context: Ze względu na niekompletność materiału kopalnego niewiele wiadomo na temat paleobiologii staurikozaura. Dowodów na występowanie zachowań stadnych, gniazdowania, opieki rodzicielskiej nie potwierdzono ani u staurikozaura, ani u żadnego z jego bliskich krewnych. Dinozaur ten miał stosunkowo dużą czaszkę, odpowiadającą długością kości udowej, oraz ostre, osadzone w zębodołach zęby, co skłoniło Colberta do postawienia hipotezy, że Staurikosaurus był bardzo aktywnym drapieżnikiem o silnych szczękach. Polował prawdopodobnie na małe i średniej wielkości kręgowce, takie jak cynodonty i rynchozaury, chociaż Colbert stwierdził, że potrafił atakować zwierzęta dorównujące mu rozmiarami. Tylny fragment ogona staurikozaura, podobnie jak herrerazaura, był usztywniony dzięki wydłużonym prezygapofyzom kręgów, co pomagało prawdopodobnie zachować równowagę podczas biegu i skoków. Wydatny grzebień nadpanewkowy sugeruje, że staurikozaur mógł utrzymywać tułów uniesiony o ponad 20° w stosunku do osi poziomej, przynajmniej w trakcie szybkiego poruszania się.
qas: question: Dlaczego wiedza na temat paleobiologii tego rodzaju dinozaura jest ograniczona?
answers: text: Ze względu na niekompletność materiału kopalnego
answer_end: 48
generative_answer: Ze względu na niekompletność materiału kopalnego
is_impossible: no

question: Czy udało się potwierdzić, że dinozaury te wykazywały zachowania stadne?
answers: text: Dowodów na występowanie zachowań stadnych, gniazdowania, opieki rodzicielskiej nie potwierdzono ani u staurikozaura, ani u żadnego z jego bliskich krewnych
answer_end: 259
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Jakie cechy tego dinozaura sprawiły, że Colbert przypuszczał, iż miał on silne szczęki i był wybitnie aktywnym drapieżnikiem?
answers: text: miał stosunkowo dużą czaszkę, odpowiadającą długością kości udowej, oraz ostre, osadzone w zębodołach zęby
answer_end: 380
generative_answer: miał stosunkowo dużą czaszkę, odpowiadającą długością kości udowej, oraz ostre, osadzone w zębodołach zęby
is_impossible: no

question: Na jakie zwierzęta polował prawdopodobnie Staurikosaurus?
answers: text: małe i średniej wielkości kręgowce, takie jak cynodonty i rynchozaury
answer_end: 596
generative_answer: małe i średniej wielkości kręgowce, takie jak cynodonty i rynchozaury
is_impossible: no

question: W czym pomagała prawdopodobnie miękka budowa ogona tego dinozaura?
is_impossible: yes