Radziecka szkoła montażu

Radziecka szkoła montażu (również awangarda radziecka) – nurt kinematografii i teorii filmu, który ukształtował się w Związku Radzieckim w drugiej połowie lat 20. XX wieku. Rozwijał się on od momentu założenia państwowej wytwórni Sowkino w roku 1925, do ostatecznego podporządkowania kinematografii radzieckiej doktrynie socrealizmu około roku 1933.
Twórcy szkoły montażu (skupieni głównie wokół grup takich jak Proletkult czy Lewy Front Sztuki) byli często aktywnymi teoretykami filmu czy ogólnie teoretykami sztuki. Pomimo pewnych rozbieżności w ich poglądach, najogólniejszym stawianym przez nich założeniem było podkreślenie roli montażu filmowego, który uważali za podstawę kinematografii i najmocniej wpływający na emocje widza środek wyrazu. Jako teoretycy-praktycy doszli do takich konkluzji, wyciągając wnioski ze swoich własnych filmów, prowadząc liczne eksperymenty (patrz: efekt Kuleszowa), a także badania analityczne nad filmem, teatrem i literaturą, sięgające do kultury amerykańskiej, a nawet japońskiej.
Pomimo ewidentnie propagandowej tematyki większości filmów radzieckiej szkoły montażu, ruch ten zaliczany jest pod względem formalnym do awangardy. Jego twórcy byli cenieni za nowatorstwo i poszukiwania artystyczne. Swoją ideą i estetyką filmy szkoły montażu czerpały inspiracje z futuryzmu i konstruktywizmu, francuskiego impresjonizmu filmowego, niemieckiego ekspresjonizmu, a także impresjonizmu w sztukach plastycznych. Pod względem ilościowym nie był to dominujący trend radzieckiego kina, jednak wywarł wyraźny wpływ na kinematografię całej Europy.
Do najważniejszych przedstawicieli radzieckiej szkoły montażu zaliczają się Lew Kuleszow, Wsiewołod Pudowkin, Siergiej Eisenstein, Dziga Wiertow, Grigorij Kozincew, Leonid Trauberg, Aleksandr Dowżenko. Za najbardziej znane filmy kojarzone z tym nurtem można uznać trylogię Strajk, Pancernik Potiomkin i Październik Eisensteina, Ziemię Dowżenki, Matkę Pudowkina, Człowieka z kamerą Wiertowa.

context: W tym czasie w Rosji pojawiło się młode pokolenie filmowców. Oprócz wymienionych już Kuleszowa i Wiertowa, filmem zaczęli się zajmować: Wsiewołod Pudowkin, który w roku 1919 rzucił studia chemiczne i dołączył do pracowni Kuleszowa, Siergiej Eisenstein pracujący z Wsiewołodem Meyerholdem w teatrze Proletkultu, Grigorij Kozincew i Leonid Trauberg, którzy razem z Siergiejem Jutkiewiczem założyli w 1921 roku grupę artystyczną FEKS („Fabryka Ekscentrycznego Aktora”), a także ukraiński reżyser Aleksandr Dowżenko, którego debiuty Jagódki miłości (1926) i Teczka kuriera dyplomatycznego (1927) miały swoją premierę stosunkowo późno w porównaniu do innych twórców radzieckiej awangardy. W 1922 roku w Goskinie zaczęła pracować Esfir Szub, przemontowująca zagraniczne filmy importowane do ZSRR − dzięki niej Eisenstein poznał podstawy montażu, gdy cenzurowali razem film Doktor Mabuse.
qas: question: Czy Esfir Szub nauczyła Einsteina montażu?
is_impossible: yes

question: Gdzie rozpoczęła swoją karierę Szub w 1922 roku?
answers: text: Goskinie
answer_end: 706
generative_answer: w Goskinie
is_impossible: no

question: Jaki film zrewidowali Einstein i Sztub?
answers: text: Doktor Mabuse
answer_end: 880
generative_answer: Doktor Mabuse
is_impossible: no

question: Kto wyreżyserował produkcję Teczka kuriera dyplomatycznego?
answers: text: Aleksandr Dowżenko
answer_end: 511
generative_answer: Aleksandr Dowżenko
is_impossible: no

question: Jakich studiów nie ukończył Pudowkin?
answers: text: chemiczne
answer_end: 197
generative_answer: chemicznych
is_impossible: no

context: Krytyka prasowa utrudniała pozyskiwanie funduszy na kolejne produkcje. Jako pierwszy został poddany krytyce Kuleszow za film Promień śmierci. Kolejne zarzuty o „formalizm” były kierowane w stronę Eisensteina, Wiertowa oraz FEKS-u. Eisenstein został mocno skrytykowany za film Październik, a Wiertow za film Jedenasty. Za szczególnie kontrowersyjny uchodził film Nowy Babilon Kozincewa i Trauberga, który wywołał żywą dyskusję i bywał nazywany „szkodliwym”, „fałszywym”, „niesmacznym”, „obrzydliwym”, ale również „malarskim”, „śmiałym” i „głębokim”. W dyskusji wokół Nowego Babilonu zderzały się ekstremalne osądy. Z kolei film Dowżenki Ziemia został oskarżony na łamach Izwiestii o „kontrrewolucyjność” oraz „defetyzm”. Awangarda rozczarowała władze sowieckie, a dla odbiorców okazała się niezrozumiała. Eisenstein w roku 1928 wyjechał do USA, a następnie do Meksyku, skąd nie wrócił aż do 1932 roku. Jedynie Pudowkin zdołał uchronić się przed atakami krytyki, tworząc „montażowe” filmy aż do 1933 roku – jego Dezerter uznawany jest za ostatni film tego nurtu.
qas: question: Jaki film Kuleszowa został poddany krytyce?
answers: text: Promień śmierci
answer_end: 140
generative_answer: Promień śmierci
is_impossible: no

question: Czy Październik Eisensteina został pozytywnie przyjęty?
answers: text: Eisenstein został mocno skrytykowany za film Październik
answer_end: 287
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Za jaki film skrytykowano Wiertowa?
answers: text: Jedenasty
answer_end: 316
generative_answer: Jedenasty
is_impossible: no

question: Czy Nowy Babilon był przez wszystkich oceniany jednogłośnie?
answers: text: W dyskusji wokół Nowego Babilonu zderzały się ekstremalne osądy
answer_end: 612
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: W którym roku Eisenstein wyjechał do Meksyku?
is_impossible: yes