Język staro-cerkiewno-słowiański

Język staro-cerkiewno-słowiański, język scs., język starosłowiański (scs. ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ ⰧⰈⰟⰊⰍⰟ / словѣ́ньскъ ѩꙁꙑ́къ) – najstarszy literacki język słowiański, formujący się od połowy IX wieku, oparty głównie na słowiańskich gwarach okolic Sołunia (dzisiejsze Saloniki).
Język scs. w morfologii i fonologii wykazywał pewne cechy charakterystyczne dla grupy języków południowosłowiańskich, natomiast w składni, stylu oraz w terminologii religijnej i słownictwie abstrakcyjnym widoczne były wpływy greki bizantyjskiej. Mimo to nadal był bliski językowi prasłowiańskiemu, z którego wyewoluowały wszystkie języki słowiańskie; bywa nawet uznawany za jego dialekt, dlatego stanowi ważne źródło do jego rekonstrukcji.
Na potrzeby misji wielkomorawskiej w IX w. wysłannicy bizantyjskiego cesarza, bracia Cyryl i Metody, dokonali przekładów tekstów liturgicznych i religijnych na ten język i wraz ze swoimi uczniami rozprzestrzeniali go z liturgią słowiańską wśród Słowian. Cyryl opracował pierwszy alfabet słowiański – głagolicę, a niedługo później powstała cyrylica – pismo oparte na majuskule greckiej, które później niemal zupełnie wyparło głagolicę. Język ten stał się ponaddialektalnym i ponadnarodowym językiem Słowian, trzecim językiem liturgii w Europie (po grece i łacinie).
Nie zachowały się żadne manuskrypty w tym języku z IX w. Najstarsze zachowane teksty pochodzą z końca X oraz z XI w. Te odzwierciedlające pierwotny IX-wieczny język zaliczane są do tzw. kanonu staro-cerkiewno-słowiańskiego. W młodszych tekstach widoczny jest wyraźny wpływ lokalnych języków. Ten młodszy język nazywany jest językiem cerkiewnosłowiańskim. Lokalne odmiany języka cerkiewnosłowiańskiego określa się mianem „redakcji”. Piśmiennictwo w takim zmodyfikowanym języku scs. przez stulecia stanowiło literaturę na obszarach, gdzie stosowano słowiańską liturgię. Język ten oraz słowiańskie pismo – głagolica i cyrylica – zaczęły być używane prawie wyłącznie przez prawosławnych Słowian. Występowało jednak zjawisko dyglosji – cerkiewnosłowiański był używany jako język państwowy i literacki, natomiast lokalny język słowiański – jako język codzienny.
Język staro-cerkiewno-słowiański i jego następca – język cerkiewnosłowiański wywarły duży wpływ na rozwój kultury Słowian oraz południowo- i wschodniosłowiańskich języków literackich.

context: Już w IX w. do języka scs. używanego na danym obszarze zaczęły przenikać pewne cechy lokalnego języka słowiańskiego. Najbardziej stabilny i jednolity był język liturgii wzorowany na tekstach Cyryla i Metodego. Z czasem język scs. nabierał coraz więcej lokalnych cech, stawał się coraz bardziej zmienny i rozchwiany. Im mniej sakralna była dziedzina, w której został użyty, tym wyraźniejsze były miejscowe wpływy. Taki język określa się językiem cerkiewnosłowiańskim i precyzuje się, jakiej jest redakcji (tj. jaki lokalny język na niego wpływał).
qas: question: Kiedy język starocerkiewnosłowiański zaczął przyjmować cechy regionalnego języka słowiańskiego?
answers: text: w IX w.
answer_end: 11
generative_answer: w IX w.
is_impossible: no

question: Jaki język cechował się największą stałością i brakiem zróżnicowania?
answers: text: liturgii wzorowany na tekstach Cyryla i Metodego
answer_end: 208
generative_answer: liturgii wzorowany na tekstach Cyryla i Metodego
is_impossible: no

question: Czy język starocerkiewnosłowiański był modyfikowany silniej przez wpływy sakralne niż lokalne?
answers: text: Im mniej sakralna była dziedzina, w której został użyty, tym wyraźniejsze były miejscowe wpływy
answer_end: 411
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Czy płynność i niestabilność języka wynikała wyłącznie z przejmowania cech lokalnych?
is_impossible: yes