Dysk rozproszony

Dysk rozproszony – region Układu Słonecznego rozciągający się za orbitą Neptuna, sięgający ponad 100 j.a. od Słońca oraz ponad 40° powyżej i poniżej ekliptyki. W obszarze tym krąży wiele małych ciał po orbitach o dużej ekscentryczności i inklinacji. Są to jedne z najdalszych i najzimniejszych obiektów w Układzie Słonecznym. Ich orbity przypuszczalnie są wynikiem grawitacyjnego „rozproszenia” wywołanego przez gazowe olbrzymy. Orbity te wciąż ulegają perturbacjom wywoływanym przez Neptuna.
Wewnętrzny obszar dysku rozproszonego pokrywa się z Pasem Kuipera i w literaturze naukowej rozróżnienie pomiędzy obiektami dysku rozproszonego i Pasa Kuipera jest często niedokładne. Niektórzy astronomowie rozszerzają definicję Pasa Kuipera, tak żeby obejmowała również dysk rozproszony. W tym artykule dysk rozproszony jest traktowany jako osobne pojęcie.
Ze względu na jego niestabilność dysk rozproszony uważa się za główne źródło większości komet okresowych. Centaury, planetoidy krążące pomiędzy orbitami Jowisza i Neptuna, są uważane za stadium przejściowe w migracji obiektów z dysku rozproszonego do wewnętrznych rejonów Układu Słonecznego. Zaburzenia wywołane przez grawitację gazowych olbrzymów w końcu wysyłają takie ciała albo w kierunku Słońca, albo na bardzo dalekie orbity do Obłoku Oorta.

context: W środowisku naukowym toczy się dyskusja na temat metod klasyfikowania obiektów do Pasa Kuipera i dysku rozproszonego. Morbidelli i Brown stwierdzili, że podstawową różnicą jest fakt, że dla obiektów rozproszonych „półoś wielka ich orbity zmieniła się w wyniku zbliżenia z Neptunem”. Jak zauważają, to rozróżnienie traci jednak sens w skalach czasowych kilku miliardów lat, ponieważ obiekty mogą w tym czasie kilkukrotnie przechodzić przez fazę rozproszenia i uzyskiwania nowego rezonansu z Neptunem. Oznacza to, że obiekty dysku rozproszonego mogą stawać się obiektami Pasa Kuipera i na odwrót. Dlatego uznali, że zamiast dzielić obiekty na dwie grupy należy raczej zdefiniować dwa regiony przestrzeni orbitalnej. Zdefiniowali dysk rozproszony jako zbiór orbit, na których mogą znajdować się obiekty, które choć raz w historii Układu Słonecznego zbliżyły się do Neptuna w zasięg jego strefy Hilla. Pas Kuipera zdefiniowali jako dopełnienie tego zbioru wśród orbit w Układzie Słonecznym o półosi wielkiej wynoszącej ponad 30 j.a.
qas: question: Jaki problem powiązany z Pasem Kuipera stanowi przedmiot dysputy między uczonymi?
answers: text: metod klasyfikowania obiektów do Pasa Kuipera i dysku rozproszonego
answer_end: 117
generative_answer: metody klasyfikowania obiektów do Pasa Kuipera i dysku rozproszonego
is_impossible: no

question: Jaka prymarna różnica została wyszczególniona przez Morbidelliego i Browna, gdy mowa o przyporządkowywaniu obiektów?
answers: text: dla obiektów rozproszonych „półoś wielka ich orbity zmieniła się w wyniku zbliżenia z Neptunem”
answer_end: 282
generative_answer: dla obiektów rozproszonych „półoś wielka ich orbity zmieniła się w wyniku zbliżenia z Neptunem”
is_impossible: no

question: Dlaczego różnica staje się nieistotna na przestrzeni miliardów lat zgodnie z rozważaniami Morbidelliego i Browna?
answers: text: obiekty mogą w tym czasie kilkukrotnie przechodzić przez fazę rozproszenia i uzyskiwania nowego rezonansu z Neptunem
answer_end: 499
generative_answer: obiekty mogą w tym czasie kilkukrotnie przechodzić przez fazę rozproszenia i uzyskiwania nowego rezonansu z Neptunem
is_impossible: no

question: Do jakiego wniosku doszli uczeni?
answers: text: zamiast dzielić obiekty na dwie grupy należy raczej zdefiniować dwa regiony przestrzeni orbitalnej
answer_end: 713
generative_answer: zamiast dzielić obiekty na dwie grupy należy raczej zdefiniować dwa regiony przestrzeni orbitalnej
is_impossible: no

question: Czym określić można dysk rozproszony według naukowców?
answers: text: zbiór orbit, na których mogą znajdować się obiekty, które choć raz w historii Układu Słonecznego zbliżyły się do Neptuna w zasięg jego strefy Hilla
answer_end: 897
generative_answer: zbiorem orbit, na których mogą znajdować się obiekty, które choć raz w historii Układu Słonecznego zbliżyły się do Neptuna w zasięg jego strefy Hilla
is_impossible: no

context: Obiekty Pasa Kuipera nigdy nie zbliżają się za bardzo do Neptuna. W odróżnieniu od nich obiekty dysku rozproszonego mogą zbliżać się do niego na niewielkie odległości, gdy ich przejście przez peryhelium nastąpi w czasie, gdy Neptun będzie w pobliżu.
Ostatnie badania sugerują, że Centaury są obiektami, które w czasie takiego przejścia zostały wyhamowane i weszły na ciaśniejszą orbitę, stając się cis-neptunowymi, zamiast transneptunowymi. Granica pomiędzy dyskiem rozproszonym a Centaurami nie jest ścisła, ponieważ istnieją obiekty, których orbita przecina orbity zarówno Neptuna jak i Urana. Przykładem takiego obiektu jest (29981) 1999 TD10, którego peryhelium znajduje się 12,3 j.a. od Słońca, a aphelium 182 j.a. od Słońca. Minor Planet Center (MPC), zajmujący się katalogowaniem obiektów transneptunowych, obecnie traktuje Centaury i obiekty dysku rozproszonego jako jedną grupę.
qas: question: Czym między innymi różnią się od siebie obiekty Pasa Kuipera od obiektów dysku rozproszonego?
answers: text: Obiekty Pasa Kuipera nigdy nie zbliżają się za bardzo do Neptuna. W odróżnieniu od nich obiekty dysku rozproszonego mogą zbliżać się do niego na niewielkie odległości, gdy ich przejście przez peryhelium nastąpi w czasie, gdy Neptun będzie w pobliżu
answer_end: 248
generative_answer: Obiekty Pasa Kuipera nigdy nie zbliżają się za bardzo do Neptuna. W odróżnieniu od nich obiekty dysku rozproszonego mogą zbliżać się do niego na niewielkie odległości, gdy ich przejście przez peryhelium nastąpi w czasie, gdy Neptun będzie w pobliżu
is_impossible: no

question: Co, według ostatnich badań, stało się z Centaurami podczas przejścia z Pasa Kuipera do regionu dysku rozproszonego?
is_impossible: yes

question: Co należy do obowiązków pracowników Minor Planet Center?
answers: text: katalogowaniem obiektów transneptunowych
answer_end: 812
generative_answer: katalogowanie obiektów transneptunowych
is_impossible: no

question: W jaki sposób klasyfikuje Centaury i obiekty dysku rozproszonego MPC?
answers: text: jako jedną grupę
answer_end: 886
generative_answer: jako jedną grupę
is_impossible: no

question: Dlaczego nie da się łatwo rozgraniczyć dysku rozproszonego i Centaurów?
answers: text: ponieważ istnieją obiekty, których orbita przecina orbity zarówno Neptuna jak i Urana
answer_end: 594
generative_answer: ponieważ istnieją obiekty, których orbita przecina orbity zarówno Neptuna jak i Urana
is_impossible: no