Tescelozaur

Tescelozaur (Thescelosaurus, ze starogreckiego θέσκελος – theskelos – co znaczy „boski”, „cudowny”, „zdumiewający” – i σαυρος sauros – „jaszczur”) – rodzaj niewielkiego dinozaura ptasiomiednicznego o niepewnej pozycji filogenetycznej, być może ornitopoda, który pojawił się na samym końcu okresu kredowego w Ameryce Północnej, należąc do ostatniej fauny przed wymieraniem kredowym około 66 milionów lat temu. Zachowanie do czasów współczesnych i kompletność wielu okazów wskazuje, że mógł preferować tereny zlokalizowane w pobliżu strumieni.
Ten dwunożny dinozaur został poznany na podstawie kilku niepełnych szkieletów, wskazujących, że osiągał pomiędzy 2,5 i 4 m długości. Miał silne tylne łapy, niewielkie szerokie palce i głowę zaopatrzoną w wydłużony, zaostrzony pysk. Budowa zębów i pazurów sugeruje, że żywił się roślinami. Rodzaj ten opisywany jest przez większość autorów jako wyspecjalizowany ornitopod bazalny, tradycyjnie określany mianem hipsylofodonta, ale współcześnie uznaje się jego odrębność. W rodzaju umieszczano kilka gatunków, spośród których obecnie akceptowane są: gatunek typowy T. neglectus oraz T. garbanii i T. assiniboiensis.
W 2000, w okazie odsłoniętym w 1993 w Dakocie Południowej (USA) odkryto coś, co początkowo uznano za skamieniałe serce. Dalsze badania nie potwierdziły jednak tej śmiałej hipotezy. Więcej na ten temat poniżej w rozdziale Paleobiologia.

context: W tej publikacji Morris opisał okaz oznaczony symbolem SDSM 7210, obejmujący niepełną czaszkę o ciężkich mostkach na żuchwie i policzku, dwa niepełne kręgi i dwa paliczki górne niezidentyfikowanego gatunku tescelozaura z późnomastrychckiej formacji Hell Creek w hrabstwie Harding w Dakocie Południowej w USA. Zwrócił uwagę na zęby przedszczękowe i głęboko położoną linię zębów. Uznał, że wspiera to tezę o obecności mięsistych policzków. Morris zauważył także rozszerzającą się na zewnątrz kość przedszczękową (która wiązała by się z obecnością szerokiego dziobu) i duże kości brwiowe. Czaszkę tę przez wiele lat uznawano za należącą do nienazwanego „hipsylofodonta”, aż Galton ustanowił ją holotypem nowego rodzaju i gatunku bugenazaura (Bugenasaura infernalis, czyli „wielkopoliczkowa jaszczurka dolnych regionów”, co odnosi się do formacji Hell Creek). Morris nazwał również, jako nowy możliwy gatunek tescelozaura, okaz LACM 33542: utworzył miano?T. garbanii (ze znakiem zapytania, bowiem nie był pewny przynależności rodzajowej). W skład okazu LACM 33542 wchodziły duże niekompletne tylne łapy (o jedną trzecią większe od opisanych okazów T. neglectus i parksozaura lub prawie dwukrotnie takie jak u hipsylofodonta), a w ich obrębie stopa, stęp, kości łydki i fragmentaryczna kość udowa, poza tym 5 kręgów szyjnych i 11 grzbietowych. Materiał pochodził z formacji Hell Creek z hrabstwa Garfield z Montany w USA. Okaz odkrył paleontolog amator Harley Garbani, od którego nazwiska zaczerpnięto epitet gatunkowy. T. garbanii miał około 4 m długości, czyli więcej niż średnia długość okazu T. neglectus. Poza rozmiarem zwierzęcia uwagę Morrisa zwróciła budowa stawu skokowego. Uznał ją za unikalną, nie licząc Thescelosaurus edmontonensis, który uznał za odrębny gatunek. Ponieważ Morris uznał stawy skokowe T. garbanii za podobne do T. edmontonensis, wstępnie przypisał go do rodzaju tescelozaur. Jednak literatura naukowa przedkłada punkt widzenia Galtona, przyjmując brak różnic między T. edmontonensis i T. neglectus. W publikacji ustanawiającej rodzaj bugenazaura Galton zademonstrował, że cechy łączące zdaniem Morrisa T. garbanii i T. edmontonensis, stanowiły wynik uszkodzenia w rejonie stawu skokowego tego ostatniego, wobec czego można również uznać odrębność T. garbanii od tescelozaura. By lepiej sklasyfikować ten gatunek, Galton zasugerował jego przynależność do nowego rodzaju bugenazaura jako B. garbanii, choć zauważy też, że mógłby należeć do pachycefalozauryda podobnej wielkości, stygimolocha, bądź też być nieznanym jeszcze dinozaurem.
qas: question: Jaki badacz opisał dinozaura oznaczonego symbolem SDSM 7210?
answers: text: Morris
answer_end: 23
generative_answer: Morris
is_impossible: no

question: W jakim stanie w USA znaleziono dinozaura oznaczonego symbolem SDSM 7210?
answers: text: Dakocie Południowej
answer_end: 301
generative_answer: Dakocie Południowej
is_impossible: no

question: Jaka jest nazwa formacji, do której zalicza się dinozaur oznaczony symbolem SDSM 7210?
answers: text: Hell Creek
answer_end: 259
generative_answer: Hell Creek
is_impossible: no

question: Do jakiego okresu zaliczana jest formacja Hell Creek?
answers: text: późnomastrychckiej
answer_end: 239
generative_answer: późnomastrychckiego
is_impossible: no

question: Do jakiego gatunku Morris zaliczył okaz LACM 33542?
answers: text: tescelozaura
answer_end: 917
generative_answer: tescelozaura
is_impossible: no

context: Clint Boyd i współpracownicy opublikowali rewizję tescelozaura, bugenazaury i parksozaura w 2009. Użyto w niej nowego materiału czaszkowego. Stwierdzono, że parksozaur różnił się od tescelozaura, natomiast czaszka Bugenasaura infernalis była istotnie taka sama, jak czaszka znaleziona z pozaczaszkowym szkieletem przypisanym tescelozaurowi. Ponieważ nie można odróżnić B. infernalis od tescelozaura, autorzy uznali rodzaj za synonim Thescelosaurus, gatunek zaś za wątpliwy, a SDSM 7210 za T. sp. Uznali LACM 33542, choć fragmentaryczny, za okaz tescelozaura. Zgodzili się z poglądem Morrisa na różne struktury stawu skokowego. Przywrócili T. garbanii. W końcu zauważyli, że inny okaz, RSM P.1225.1, różnił się od T. neglectus pewnymi detalami anatomii. Może więc on reprezentować nowy gatunek. Wobec tegoThescelosaurus wedle Boyd et al. (2009) reprezentują co najmniej 2, a być może 3 pewne gatunki: typowy T. neglectus oraz T. garbanii i być może nienazwany jeszcze gatunek. W grudniu 2011 RSM P.1225.1 przypisano odrębnemu gatunkowi Thescelosaurus assiniboiensis. Nazwę nadali: Caleb M. Brown, Clint A. Boyd i Anthony P. Russell. Gatunek znany jest tylko z holotypu – małego, połączonego stawowo i prawie kompletnego szkieletu z formacji Frenchman z późnego mastrychtu z Saskatchewan.
qas: question: Czym różniła się czaszka Bugenasaura od parksozaura?
is_impossible: yes

question: Jakie różnice występowały między RSM P.1225.1 a T. neglectus?
answers: text: detalami anatomii
answer_end: 751
generative_answer: detale anatomii
is_impossible: no

question: Kto zadecydował o powstaniu określenia Thescelosaurus assiniboiensis?
answers: text: Caleb M. Brown, Clint A. Boyd i Anthony P. Russell
answer_end: 1130
generative_answer: Caleb M. Brown, Clint A. Boyd i Anthony P. Russell
is_impossible: no

question: Kto podjął się publikacji rewizji z 2009 roku?
answers: text: Clint Boyd i współpracownicy
answer_end: 28
generative_answer: Clint Boyd i współpracownicy
is_impossible: no

question: Ile gatunków, według założeń Boyd, reprezentuje Thescelosaurusa?
answers: text: co najmniej 2, a być może 3
answer_end: 884
generative_answer: co najmniej 2, a być może 3
is_impossible: no