Luteranizm


Róża Lutra
Luteranizm – doktryna teologiczna i chrześcijański ruch reformacyjny, zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku (za datę jego rozpoczęcia uważa się rok 1517). Jest to najstarszy i czołowy nurt protestantyzmu. Największą grupę Kościołów luterańskich zrzesza Światowa Federacja Luterańska, do której w 2019 roku należało 145 Kościołów w 98 krajach z gronem blisko 77,5 mln wiernych.

context: Mimo zabiegów Lutra, początkowo niewielu zareagowało na jego postulaty. Dopiero gdy rozesłał on tezy swoim przyjaciołom, a ci postarali się upowszechnić je za pomocą druku, nastąpił odzew. Jako pierwsi zareagowali humaniści z Erazmem z Rotterdamu i Tomaszem Morusem na czele. Ten ostatni wystąpił przeciwko nowinkom Lutra. Rzym także zareagował, wytaczając Lutrowi proces o herezję. W 1519 Luter musiał tłumaczyć się podczas obrad Sejmu Cesarstwa w Augsburgu. Ponieważ jednak cesarz Maksymilian I Habsburg nie był w najlepszych stosunkach z papieżem, nie zdecydował się na ukaranie zakonnika. Dochodzenie przeciwko Lutrowi zaowocowało bullą papieską „Exsurge Domine”. W bulli Leon X domagał się od Lutra odwołania swojej nauki i ukorzenia się przed Rzymem. Jako że papież nie odpowiadał na apele Lutra o reformy, ten zlekceważył papieża – w odwecie zakazano na niektórych uniwersytetach jego pism, on z kolei spalił bullę przy udziale publiczności.
qas: question: W jaki sposób znajomi Lutra przekazywali dalej jego tezy?
answers: text: za pomocą druku
answer_end: 171
generative_answer: za pomocą druku
is_impossible: no

question: Jaki humanista sprzeciwił się ideom Lutra?
answers: text: Tomaszem Morusem
answer_end: 265
generative_answer: Tomasz Morus
is_impossible: no

question: W jaki sposób Rzym odpowiedział na idee rozgłaszane przez Lutra?
answers: text: wytaczając Lutrowi proces o herezję
answer_end: 381
generative_answer: wytoczył Lutrowi proces o herezję
is_impossible: no

question: Jaki był wynik sprawy założonej przeciw Lutrowi?
answers: text: bullą papieską „Exsurge Domine”
answer_end: 666
generative_answer: bulla papieska "Exsurge Domine"
is_impossible: no

question: Jakie postulaty przedstawił w bulli papież?
answers: text: domagał się od Lutra odwołania swojej nauki i ukorzenia się przed Rzymem
answer_end: 755
generative_answer: domagał się od Lutra odwołania swojej nauki i ukorzenia się przed Rzymem
is_impossible: no

context: 3 stycznia 1521 roku rozpoczyna się oficjalnie reformacja: Leon X bullą „Docet pontificem Romanum” wyklął Marcina Lutra. Cesarz Karol V Habsburg wezwał Lutra przed oblicze Sejmu Cesarstwa do Wormacji. Decyzją cesarza i sejmu wormackiego skazano Lutra na banicję. Jako banita został wyjęty spod prawa, nikt nie mógł udzielić mu schronienia a każdy mógł go bezkarnie zabić. W celu chronienia Lutra upozorowano jego porwanie i umieszczono na zamku Wartburg. Za incydentem stał Fryderyk Mądry, książę-elektor Saksonii.
qas: question: Jakie wydarzenie dało początek reformacji na początku 1521 roku?
answers: text: Leon X bullą „Docet pontificem Romanum” wyklął Marcina Lutra
answer_end: 119
generative_answer: Leon X bullą „Docet pontificem Romanum” wyklął Marcina Lutra
is_impossible: no

question: Dokąd miał udać się Marcin Luter, z polecenia Karola V?
answers: text: przed oblicze Sejmu Cesarstwa do Wormacji
answer_end: 199
generative_answer: przed oblicze Sejmu Cesarstwa do Wormacji
is_impossible: no

question: Czy wyklęty Marcin Luter został banitą?
answers: text: Decyzją cesarza i sejmu wormackiego skazano Lutra na banicję
answer_end: 261
generative_answer: tak
is_impossible: no

question: Jakie czynności podjęto, aby chronić Marcina Lutra?
answers: text: upozorowano jego porwanie i umieszczono na zamku Wartburg
answer_end: 453
generative_answer: upozorowano jego porwanie i umieszczono na zamku Wartburg
is_impossible: no

question: Kto uprowadził Marcina Lutra wbrew jego woli i więził na zamku Wartburg?
is_impossible: yes