Procesy załogi Sobiboru

Procesy załogi Sobiboru – procesy członków personelu niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Sobiborze, które po zakończeniu II wojny światowej toczyły się przed sądami w Niemczech, Stanach Zjednoczonych i ZSRR.
Pierwsze procesy esesmanów z obozu w Sobiborze odbyły się w 1950 roku. Sąd w Berlinie-Moabicie skazał wtedy Ericha Bauera na karę śmierci, zamienioną później na dożywotnie pozbawienie wolności. Kilka miesięcy później sąd we Frankfurcie nad Menem skazał na dożywotnie więzienie Huberta Gomerskiego; sądzony wraz z nim Johann Klier został uniewinniony.
W pierwszej połowie lat 60. kilka procesów byłych strażników odbyło się w Związku Radzieckim. Wielu oskarżonych zostało wtedy skazanych na karę śmierci.
Najważniejszy proces w sprawie Sobiboru toczył się w Hagen w latach 1965–1966. Na ławie oskarżonych zasiadło wtedy dwunastu członków niemieckiej załogi. Główny oskarżony, Kurt Bolender, popełnił samobójstwo przed ogłoszeniem wyroku, a spośród pozostałych tylko sześciu zostało skazanych, przy czym wyrok dożywotniego więzienia usłyszał jedynie Karl Frenzel. Z kolei podczas procesu byłego komendanta obozu w Treblince, Franza Stangla, który odbył się w Düsseldorfie w 1970 roku, poruszono także kwestie zbrodni, których oskarżony dopuścił się jako komendant Sobiboru.
Ostatnim członkiem załogi Sobiboru, który zasiadł na ławie oskarżonych, był Iwan Demianiuk. W 2011 roku monachijski sąd pierwszej instancji wymierzył mu karę pięciu lat więzienia. Demianiuk zmarł przed uprawomocnieniem się wyroku.

context: 30 listopada 2009 roku przed sądem w Monachium rozpoczął się proces Demianiuka. Wyrok ogłoszony 12 maja 2011 roku zerwał z obowiązującą od ponad pięćdziesięciu lat linią orzeczniczą niemieckich sądów. Monachijski sąd przychylił się bowiem do argumentacji prokuratury, podpartej m.in. ekspertyzą historyka Dietera Pohla, która wskazywała, że Sobibór był obozem zagłady służącym natychmiastowemu uśmiercaniu Żydów, stąd sam fakt służby w tym miejscu stanowi wystarczającą przesłankę do wydania wyroku skazującego. W konsekwencji Demianiuk został uznany winnym pomocnictwa w morderstwie na 28 060 osobach – oszacowano, iż tylu zginęło w Sobiborze, gdy pełnił tam służbę. Usłyszał wyrok pięciu lat pozbawienia wolności, przy czym na poczet kary zaliczono dwa lata, które spędził w areszcie. Demianiuk zmarł w marcu 2012 roku, przed zakończeniem postępowania apelacyjnego.
qas: question: Jaki historyk podparł argumenty przedstawione podczas tego procesu przez prokuraturę?
answers: text: Dietera Pohla
answer_end: 318
generative_answer: Dieter Pohl
is_impossible: no

question: Jaki argument, podparty opinią Dietera Pohla, został użyty przez prokuraturę w tej sprawie?
answers: text: Sobibór był obozem zagłady służącym natychmiastowemu uśmiercaniu Żydów, stąd sam fakt służby w tym miejscu stanowi wystarczającą przesłankę do wydania wyroku skazującego
answer_end: 510
generative_answer: Sobibór był obozem zagłady służącym natychmiastowemu uśmiercaniu Żydów, stąd sam fakt służby w tym miejscu stanowi wystarczającą przesłankę do wydania wyroku skazującego
is_impossible: no

question: Czy sąd uniewinnił Demianiuka?
answers: text: W konsekwencji Demianiuk został uznany winnym pomocnictwa w morderstwie na 28 060 osobach
answer_end: 601
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Dlaczego w wyroku, który zapadł w sprawie Demaniuka pojawiła się liczba 28060 zamordowanych z jego udziałem osób?
answers: text: oszacowano, iż tylu zginęło w Sobiborze, gdy pełnił tam służbę
answer_end: 666
generative_answer: oszacowano, iż tylu zginęło w Sobiborze, gdy pełnił tam służbę
is_impossible: no

question: Jaki wyrok otrzymał ostatecznie Dieter Pohl?
is_impossible: yes