Katyń (film)

Katyń – polski film wojenny z 2007 w reżyserii Andrzeja Wajdy na podstawie noweli filmowej Andrzeja Mularczyka Post mortem o zbrodni katyńskiej. Akcja filmu rozciąga się od roku 1939 do pierwszych lat powojennych i skupia się na losach kobiet, które czekają na powrót swych pełniących służbę oficerską krewnych oraz mężów. Film przedstawia zarówno losy oficerów zamordowanych przez NKWD, jak i ukazuje, w jaki sposób okupacyjne władze hitlerowskie podczas II wojny światowej próbowały rozgrywać sowiecką zbrodnię na swoją korzyść.
W Polsce Katyń spotkał się z mieszanym odbiorem. Film był chwalony zarówno za wnikliwe ukazanie wzajemnych nazistowsko-radzieckich machinacji politycznych w trakcie II wojny światowej, jak i za drastyczną sekwencję finałową; jako słabości filmu wskazywano natomiast scenariusz, anachroniczną inscenizację oraz – w zależności od opcji politycznej – gloryfikację męczeństwa (lewica) lub pobłażliwe portretowanie Sowietów (prawica). Mimo to Katyń zdobył siedem Polskich Nagród Filmowych (w tym dla najlepszego filmu). W Stanach Zjednoczonych film Wajdy został przyjęty nad wyraz dobrze, znajdując się w ścisłej czołówce filmów nominowanych do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego; za kostiumy wykonane na potrzeby filmu Magdalena Biedrzycka otrzymała Europejską Nagrodę Filmową.

context: Szczególnym przedmiotem zainteresowania krytyków w Polsce było ukazanie w Katyniu Sowietów. Prawicowy publicysta Krzysztof Kłopotowski pisał na łamach „Rzeczpospolitej”, że Katyń przenika „lęk przed obrazą poprawności postkomunistycznej, europejskiej i obyczajowej”, czego wyrazem miało być ukazanie Sowietów jako współofiar stalinowskiego totalitaryzmu, nie zaś jako pełnokrwistych zbrodniarzy. Jerzy Szaniawski na łamach „Naszego Dziennika” stawiał Wajdzie podobny zarzut: „złych Rosjan właściwie w filmie brak. Są jedynie statyści – oprawcy z NKWD, zupełnie anonimowi”. Zarzut Kłopotowskiego i innych prawicowych krytyków był motywowany częściowo oskarżeniem wobec Wajdy, iż ten nie dopuścił do realizacji innego filmu o zbrodni katyńskiej, który miał kręcić Robert Gliński. Zarzutu z portretu Sowietów nie czyniła jednak Elżbieta Ciapara: „Katyń jest oskarżeniem pod adresem zbrodniczego, totalitarnego ustroju. Kaci w tym filmie są bezimienni. Kamera rzadko pokazuje ich twarze. Dopiero w finale, kiedy kolejni Polacy trafiają w ręce oprawców, na ekranie pojawia się portret Stalina. To właśnie z jego rozkazu zamordowano kilkanaście tysięcy Polaków”. Z drugiej strony, Wiesław Kot z pisma „Wprost” poczytywał Katyń wręcz jako „podniosłą inscenizację telewizyjną z elementami politycznego szantażu”. Elżbieta Ostrowska stwierdzała, że Katyń posługuje się niekonsekwentnie stosowaną poetyką „melodramatycznego afektu”. Monika Nahlik wytykała filmowi „anachroniczność, posługiwanie się romantycznymi mitami, uproszczony rysunek postaci, schematyczność”, a także twierdziła, że „całość filmu […] została podporządkowana wartościom pozafilmowym: upamiętnianiu narodowego cierpienia, krzewieniu patriotyzmu, poszerzaniu znajomości historii”, mimo że w chwili powstania dzieła Wajdy owe wartości były najzupełniej obce widzom.
qas: question: Jakie zjawisko obecne w Katyniu miało, zdaniem Krzysztofa Kłopotowskiego, pokazywać, że film ten boi się być niepoprawny politycznie?
answers: text: ukazanie Sowietów jako współofiar stalinowskiego totalitaryzmu, nie zaś jako pełnokrwistych zbrodniarzy
answer_end: 394
generative_answer: ukazanie Sowietów jako współofiar stalinowskiego totalitaryzmu, nie zaś jako pełnokrwistych zbrodniarzy
is_impossible: no

question: Jakimi słowami film ten skrytykował Jerzy Szaniawski?
answers: text: „złych Rosjan właściwie w filmie brak. Są jedynie statyści – oprawcy z NKWD, zupełnie anonimowi”
answer_end: 571
generative_answer: „złych Rosjan właściwie w filmie brak. Są jedynie statyści – oprawcy z NKWD, zupełnie anonimowi”
is_impossible: no

question: Czy wszystkim krytykom nie podobał się sposób, w jaki Wajda ukazał w swoim filmie Sowietów?
answers: text: Zarzutu z portretu Sowietów nie czyniła jednak Elżbieta Ciapara:
answer_end: 842
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Nieumiejętne użycie jakiej poetyki zarzuciła Katyniowi Elżbieta Ciapara?
is_impossible: yes

question: Jakie negatywne cechy posiadał ten film, zdaniem Moniki Nahlik?
answers: text: „anachroniczność, posługiwanie się romantycznymi mitami, uproszczony rysunek postaci, schematyczność”
answer_end: 1555
generative_answer: „anachroniczność, posługiwanie się romantycznymi mitami, uproszczony rysunek postaci, schematyczność”
is_impossible: no