Hale tatrzańskie

Hale tatrzańskie – w rozumieniu pasterskim i gospodarczym hala w Tatrach oznaczała cały obszar położony w górach nadający się do wypasu i należący do jednego właściciela lub grupy właścicieli, często też od nazwiska właściciela brała swoją nazwę, np. Hala Goryczkowa, Hala Gąsienicowa, Hala Skupniowa.

context: Po północnej (polskiej) stronie Tatr występował bardziej wyraźny podział na długotrwałe hale niż po stronie południowej (dawniej węgierskiej), gdzie na ogół częściej zmieniali się ich właściciele. Liczba hal była zmienna w czasie – początkowo rosła w wyniku zajmowania na potrzeby pasterstwa coraz nowszych obszarów, później niektóre zanikały. W okresie najbardziej intensywnego pasterstwa (koniec XIX i początek XX wieku) wszystkich hal w polskich Tatrach było ponad 40. Niektóre niżej leżące hale zostały przekształcone na pola uprawne, jak np. Hala Toporowa, inne podzielone zostały na mniejsze, jak np. Hala Wołoszyńska. Hala Trzydniówka została wykupiona na potrzeby gospodarki leśnej, Hala Pyszna jeszcze przed II wojną światową została wykupiona i zamieniona na ścisły rezerwat przyrody Tomanowa-Smreczyny.

context: Rozwiązanie problemu nadmiernej eksploatacji pasterskiej Tatr stało się możliwe dopiero po II wojnie światowej, gdy stworzono góralom możliwość zastępczego wypasania owiec w rejonach po wysiedlonych Łemkach w Bieszczadach, Pieninach i Beskidzie Sądeckim. Z możliwości tej, mimo że nowe tereny pasterskie przedstawiały dużo większe wartości użytkowe niż hale tatrzańskie, skorzystali jednak tylko nieliczni górale. Górale nie chcieli też stosować się do narzucanych im ograniczeń w użytkowaniu hal, mających na celu ochronę przyrody. Z braku możliwości dobrowolnego porozumienia się z właścicielami hal i wobec postępującego niszczenia przyrody Tatr Rada Ministrów w dniu 8 grudnia 1960 roku podjęła uchwałę o przymusowym wykupie lub wymianie na inne obszary wszystkich prywatnych własności w Tatrach. Dokonano tego w latach 1960–1964. W wyniku wykupów lub przymusowych wywłaszczeń hale oraz ich lasy serwitutowe włączone zostały w obszar Tatrzańskiego Parku Narodowego. Wszystkie hale znajdujące się na jego obszarze zostały wyłączone z pasterstwa i przestały istnieć jako odrębne jednostki terytorialne.
qas: question: Jakie tereny górskie niegdyś zajmowali Łemkowie?
answers: text: Bieszczadach, Pieninach i Beskidzie Sądeckim
answer_end: 253
generative_answer: Bieszczady, Pieniny i Beskid Sądecki
is_impossible: no

question: Kiedy Tatry przestały być nadmiernie eksplorowane?
answers: text: po II wojnie światowej
answer_end: 110
generative_answer: po II wojnie światowej
is_impossible: no

question: Jak zapobiegano nadmiernej eksploracji Tatr po II wojnie?
answers: text: możliwość zastępczego wypasania owiec w rejonach po wysiedlonych Łemkach
answer_end: 206
generative_answer: możliwość zastępczego wypasania owiec w rejonach po wysiedlonych Łemkach
is_impossible: no

question: Czy górale chętnie korzystali z przyznanych nowych terenów?
answers: text: skorzystali jednak tylko nieliczni górale
answer_end: 412
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Kiedy upaństwowiono hale w Tatrach?
answers: text: 1960–1964
answer_end: 833
generative_answer: 1960–1964
is_impossible: no