Rzymski dyplom wojskowy

Dyplom wojskowy (łac. diploma, l.mn. diplomata) – współczesne określenie rzymskich dokumentów potwierdzających zwolnienie żołnierza z wojska i nadanie mu przez cesarza obywatelstwa rzymskiego w nagrodę za wierną służbę. Dyplom, spisany na dwóch brązowych tablicach, był potwierdzoną notarialnie kopią oryginalnej constitutionis (edyktu cesarskiego), sporządzanej przez urzędników cesarskich i wystawionej na widok publiczny w Rzymie. Żołnierz potwierdzał nim swoje prawa w miejscu osiedlenia, najczęściej po 25 (lub więcej) latach służby.
Pierwsze dyplomy przyznawano już w czasach pryncypatu. Nadawanie obywatelstwa żołnierzom, którzy zasłużyli się na rzecz Rzymu, ułatwiało romanizację prowincji cesarstwa, a także zwiększało bazę rekrutacyjną dla legionów. W 212 Constitutio Antoniniana przyznała obywatelstwo rzymskie wszystkim wolnym mieszkańcom imperium, tym samym czyniąc wystawianie nowych dokumentów dla większości weteranów niepotrzebnym. Mimo tego jeszcze do końca III wieku n.e. wystawiano dyplomy weteranom jednostek floty, gwardii pretoriańskiej i cohortum urbanarum. W IV wieku Rzym zaczął wystawiać podobne dokumenty potwierdzające nabycie praw weterana, niezwiązane jednak z prawami obywatelskimi.
Do naszych czasów zachowało się przynajmniej tysiąc spośród prawdopodobnie setek tysięcy diplomatum, choć większość z nich jedynie we fragmentach. Ze względu na precyzyjne datowanie i ilość zawartych w nich informacji, rzymskie dyplomy wojskowe są cennym źródłem historycznym na temat Cesarstwa Rzymskiego, jego armii i floty.

context: Przyznanie obywatelstwa nie było jednoznaczne ze zwolnieniem ze służby. Choć większość żołnierzy mogła liczyć na obywatelstwo dopiero po nadejściu ich honesta missio, to jest po upłynięciu 25 lub 26 lat służby, zdarzały się przypadki wcześniejszego przyznania dyplomu w uznaniu zasług wojennych, często przyznawane na polu bitwy lub podczas tryumfu, jak miało to miejsce w czasach republikańskich. Dowodem na jeden z nich jest dyplom wystawiony Brytowi Novanticusowi z Ratae (dzisiejsze Leicester w Anglii), który wiosną 98 roku n.e. wstąpił wraz z ok. tysiącem innych Celtów do nowo utworzonej przez cesarza Trajana kohorty lekkiej piechoty Cohors I Brittonum. Wraz z nią Novanticus wyruszył trzy lata później do Dacji, gdzie wziął udział w zakrojonej na ogromną skalę inwazji tej krainy przez stutysięczną armię rzymską. Jednostka Novanticusa odznaczyła się takim męstwem w boju, że w roku 106 cesarz przyznał prawa obywatelskie wszystkim jej żołnierzom. W cztery lata po ujarzmieniu Daków, 10 sierpnia 110 roku wystawiono dyplom wojskowy na nazwisko Novaticusa, choć do końca jego służby pozostało jeszcze 13 lat. Sam Novanticus został zwolniony z wojska przed osiągnięciem pełni praw weterana (łac. ante emerita stipendia), przyjął nomen gentilicium cesarza Trajana i jako Marcus Ulpius Novanticus powrócił na Wyspy Brytyjskie. Jego dokument znajduje się w zbiorach British Museum. Zachował się również dyplom jednego z towarzyszy broni Novanticusa, Marka Ulpiusza Longinusa (łac. Marcus Ulpius Longinus), który najwyraźniej otrzymał obywatelstwo w tym samym czasie, ale dosłużył do końca 25 lat służby i odszedł z niej z pełnymi prawami weterana (łac. cum emerita stipendia). Jego dyplom potwierdza nie tylko nabycie praw obywatela i weterana (jak w przypadku Novanticusa), ale także prawa do conubium, czyli zawarcia małżeństwa z obywatelką Rzymu. Podobnie żołnierze utworzonych z jednostek floty legionów I i II Classica uzyskali obywatelstwo i zwolnienie z wojska wkrótce po zakończeniu kryzysu związanego z rokiem czterech cesarzy, na długo przed upływem terminu służby. Zdarzały się również edykty cesarskie (i powiązane z nimi dyplomy) przyznające za jednym zamachem obywatelstwo zarówno żołnierzom, którzy ukończyli okres służby, jak i tym, którzy zasłużyli się w boju i zostali z niej zwolnieni przed czasem.
qas: question: Członkowie jakiego ludu wstąpili w 98 r. do Cohors I Brittonum?
answers: text: Celtów
answer_end: 575
generative_answer: Celtów
is_impossible: no

question: W walkach o jaką krainę męstwem wyróżnili się członkowie Cohors I Brittonum?
answers: text: Dacji
answer_end: 719
generative_answer: Dację
is_impossible: no

question: Czy dyplom Marka Ulpiusza Longinusa można obejrzeć w British Museum?
is_impossible: yes

question: Na terenie jakiego dzisiejszego państwa znajduje się miejscowość z której pochodził Novanticus?
answers: text: Anglii
answer_end: 505
generative_answer: Anglii
is_impossible: no

question: Na ile lat przed zakończeniem służby Novanticus uzyskał potwierdzenie nadania obywatelstwa?
answers: text: 13
answer_end: 1111
generative_answer: 13
is_impossible: no

context: Około połowy II wieku n.e. polityka romanizacji peryferyjnych prowincji cesarstwa zaczęła przynosić efekty: coraz więcej synów weteranów auxilii zaczęło wstępować do wojska, zarówno do legionów, jak i do jednostek, w których służyli wcześniej ich ojcowie. Skutkiem tego około roku 140 treść standardowego edyktu cesarskiego zmieniono, by uwzględnić przyznanie obywatelstwa „tym, którzy go jeszcze nie posiadają”. W tym czasie również coraz częściej dzieci weteranów lub żołnierzy służby czynnej otrzymywały obywatelstwo w chwili wstąpienia do armii, niektóre z nich podawały nawet castra jako miejsce urodzenia. W połowie II wieku ponad połowa żołnierzy auxilii była już obywatelami, podobnie jak ich towarzysze broni z legionów.
qas: question: W którym wieku rozpoczęto działania mające prowadzić do romanizacji prowincji peryferyjnych?
is_impossible: yes

question: Kiedy działania mające prowadzić do romanizacji prowincji peryferyjnych zaczęły przynosić rezultaty?
answers: text: Około połowy II wieku n.e.
answer_end: 26
generative_answer: Około połowy II wieku n.e.
is_impossible: no

question: W którym roku wydano dokument inaugurujący działania mające prowadzić do romanizacji prowincji peryferyjnych?
is_impossible: yes