Conatus

Conatus (łac. „wysiłek”, „staranie”, „zamiar”, „skłonność”, „tendencja”, „usiłowanie”) – termin używany we wczesnej psychologii filozoficznej i w metafizyce, odnoszącym się do wrodzonej skłonności rzeczy do przetrwania (popęd samozachowawczy) i ulepszania się. Tą „rzeczą” może być umysł, materia bądź też kombinacja tych dwóch. Przez tysiąclecia filozofowie stworzyli wiele różnych definicji. Istotny wkład w ich rozwój wnieśli siedemnastowieczni filozofowie, tacy jak Kartezjusz, Benedykt Spinoza, Gottfried Leibniz czy Thomas Hobbes. Conatus może odnosić się do instynktownej woli przetrwania organizmu lub do różnych metafizycznych teorii ruchu i bezwładności. Często koncepcja jest kojarzona z wolą bożą w panteistycznym widzeniu natury. Koncepcja ta może być rozbita na oddzielne definicje dla umysłu i ciała oraz rozdzielona, gdy dyskutuje się o sile odśrodkowej i bezwładności.
Przez dwa i pół tysiąclecia rozwijała się historia pojęcia conatus jako seria subtelnych zmian w znaczeniu i wyjaśnianiu jego zakresu. Kolejni filozofowie adaptowali to słowo i odcisnęli na nim swoje piętno, co rozwijało termin tak różnorodnie, że do dziś nie ma konkretnej i powszechnie zaakceptowanej definicji. Najwcześniejsi autorzy, dyskutujący o conatus, pisali pierwotnie po łacinie, bazując na koncepcjach ze starożytnej Grecji. Ci myśliciele używali więc terminu conatus nie tylko jako technicznego terminu, ale również jako zwykłego słowa i w sensie ogólnym. W starożytnych tekstach techniczne użycie jest ciężkie do odróżnienia od tego ogólnego i jest trudne do rozróżnienia w tłumaczeniu. Dzisiaj, conatus jest rzadko używany w technicznym sensie, ponieważ współczesna fizyka używa koncepcji takich jak bezwładność i zachowanie pędu, które go zastąpiły. Conatus mimo wszystko wywarł wpływ na dziewiętnastowiecznych i dwudziestowiecznych myślicieli takich jak Artur Schopenhauer, Friedrich Nietzsche czy Louis Dumont.

context: Po powstaniu fizyki Newtona pojęcie conatus ciał fizycznych, zostało w dużej mierze zastąpione przez zasadę bezwładności i zachowania pędu. David Bidney stwierdził: "jest prawdą, że logicznie pragnienie lub conatus jest jedynie zasadą bezwładności (...) fakt pozostaje jednak, że to nie jest użycie Spinozy". Podobnie conatus był używany przez wielu filozofów do opisania innych koncepcji, które powoli stawały się przestarzałe. Conatus recendendi, na przykład, stał się siłą odśrodkową, a grawitacja zastąpiła conatus a centro. Dziś problematyka, w której używano tego pojęcia, jest rozpatrywana przez naukę, a nie filozofię, i podlega metodzie naukowej.
qas: question: Jaka zasada wyparła termin conatus ciał fizycznych?
answers: text: bezwładności i zachowania pędu
answer_end: 138
generative_answer: bezwładności i zachowania pędu
is_impossible: no

question: Czy według Bidneya Spinoza używał terminu conatus w znaczeniu tożsamym z zasadą bezwładności?
answers: text: David Bidney stwierdził: "jest prawdą, że logicznie pragnienie lub conatus jest jedynie zasadą bezwładności (...) fakt pozostaje jednak, że to nie jest użycie Spinozy"
answer_end: 307
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Jakie pojęcie conatus wyparła siła odśrodkowa?
answers: text: recendendi
answer_end: 447
generative_answer: recendendi
is_impossible: no

question: Z jaką dziedziną wiedzy związane jest pojęcie conatus?
answers: text: filozofię
answer_end: 625
generative_answer: z filozofią
is_impossible: no

context: Tak jak w swojej psychologicznej teorii, fizyczny conatus Hobbesa jest mikroskopijną jednostką ruchu. Początkiem ruchu jest skłonność w określonym kierunku. Teoria impetu używana przez Hobbesa, jest zdefiniowana w pojęciu fizycznego conatus. Jest to "miara conatus wykonana przez ruszające się ciało w danym przedziale czasu". Tarcie jest spowodowane przez przeciwnego conatus; siła jest to ruch plus "wielkość ciała". Hobbes również używał słowa conatus, by odnieść się do "sił wzmacniających", które mogą sprawiać, że sprężyny, na przykład ścieśniają się lub rozszerzają. Hobbes twierdził, że jest jakaś siła wrodzona w tych obiektach, skłaniająca je do powrotu do wcześniejszego stanu. Dzisiaj nauka przypisuje to zjawisko materialnej sprężystości.
qas: question: Czym, w myśl teorii psychologicznej, jest conatus Hobbesa?
answers: text: mikroskopijną jednostką ruchu
answer_end: 100
generative_answer: mikroskopijną jednostką ruchu
is_impossible: no

question: Jaką teorię sformułował Hobbes?
answers: text: impetu
answer_end: 170
generative_answer: impetu
is_impossible: no

question: Jak brzmi Teoria impetu Hobbesa?
answers: text: miara conatus wykonana przez ruszające się ciało w danym przedziale czasu
answer_end: 324
generative_answer: miara conatus wykonana przez ruszające się ciało w danym przedziale czasu
is_impossible: no

question: Co według Hobbesa wchodzi w skład siły?
answers: text: ruch plus "wielkość ciała"
answer_end: 417
generative_answer: ruch plus "wielkość ciała"
is_impossible: no

question: Jakim zjawiskiem zostało wyparte twierdzenie Hobbesa dotyczące istnienia siły wrodzonej?
answers: text: materialnej sprężystości
answer_end: 750
generative_answer: materialnej sprężystości
is_impossible: no