Żyrafa sawannowa

Żyrafa sawannowa (Giraffa camelopardalis) – afrykański ssak parzystokopytny z rodziny żyrafowatych, najwyższe zwierzę lądowe i największy z przeżuwaczy żyjących w czasach nowożytnych. Jego epitet gatunkowy odnosi się do przypominającego wielbłąda wyglądu i łat na futrze, właściwych lampartowi (leopardowi, Panthera pardus). Gatunek ten wyróżnia się bardzo długą szyją, osiąga 5–6 m wysokości i masę (średnio) 1200 kg w przypadku samców i 830 kg w przypadku samic. Jego najbliższym żyjącym krewnym jest okapi leśne (rodzina Giraffidae liczy na początku XXI w. tylko te dwa gatunki). Bazując na wzorze ubarwienia wyróżnia się 9 podgatunków, natomiast badania genetyczne sugerują podział gatunku na cztery odrębne gatunki.
Żyrafy występują od Czadu na północy do RPA na południu oraz od Nigru na zachodzie do Somalii na wschodzie. Zasięg występowania żyrafy jest nieciągły, a niektóre populacje izolowane od siebie. Zwierzę zasiedla zazwyczaj sawanny, tereny trawiaste i otwarte lesiste. Główne źródło pożywienia żyrafy to liście akacji, rosnące na wysokości niedostępnej dla większości roślinożerców. Na żyrafy polują lwy. Młode padają też ofiarami lampartów, hien cętkowanych i likaonów. Osobniki dorosłe nie tworzą silnych więzi społecznych, choć gromadzą się w luźnych grupkach, gdy przemieszczają się w tym samym kierunku. Samce tworzą hierarchię społeczną ustanawianą poprzez necking, czyli walkę na uderzenia szyjami. Dominujący samiec zdobywa dostęp do płci przeciwnej, jednakże nie bierze udziału w wychowywaniu potomstwa.
Zwierzę intrygowało różne kultury, i starożytne, i współczesne, z uwagi na swój charakterystyczny wygląd. Często przedstawiano je na rysunkach, w książkach i kreskówkach. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody przyznała mu status narażony (ang. vulnerable) w licznych częściach swego dawniejszego zasięgu występowania, choć niektóre podgatunki klasyfikowane są jako zagrożone (ang. endangered). Niemniej ssak spotykany jest w licznych parkach narodowych i rezerwatach.

context: Żyrafy i ludzie oddziaływali na siebie przez tysiąclecia. Buszmeni z południowej Afryki znają medyczne tańce nazwane imionami zwierząt. Taniec żyrafy wykonuje się w celu leczenia chorób głowy. Wiele afrykańskich opowieści ludowych stara się wyjaśnić, jak żyrafa stała się tak wysoka. Jedna z historii ze wschodniej Afryki opowiada, że żyrafa wyrosła tak wysoko od jedzenia zbyt wielu magicznych ziół. Zwierzę to przedstawiano w sztuce na całym kontynencie afrykańskim, w tym w kulturze Kiffian, starożytnym Egipcie i Meroe. Przedstawiciele kultury Kiffian stworzyli naturalnej wielkości podobizny żyraf na skale: dwie wygrawerowane żyrafy nazywane są największym skalnym petroglificznym dziełem sztuki na świecie. Liczne malowidła naskalne na Saharze przedstawiające żyrafy sugerują, że zwierzę to odgrywało istotną rolę w życiu mieszkańców tych terenów, zanim całkowicie one spustynniały. Na niektórych stanowiskach jest to dominujący wizerunek zwierząt, a często są przedstawiane z liną zwisającą z szyi. Egipcjanie oznaczali to zwierzę odrębnym hieroglifem, nazwanym ‘sr’ w języku staroegipskim i ‘mmy’ w późniejszych okresach. Trzymali też te kopytne jako zwierzęta domowe oraz przewozili je na statkach wokół basenu Morza Śródziemnego.
qas: question: W jakim celu buszmeni mogą zalecić zatańczenie tańca żyrafy?
answers: text: leczenia chorób głowy
answer_end: 191
generative_answer: leczenia chorób głowy
is_impossible: no

question: Dlaczego, według jednej ze wschodnioafrykańskich opowieści, żyrafa jest aż tak wysoka?
answers: text: od jedzenia zbyt wielu magicznych ziół
answer_end: 399
generative_answer: od jedzenia zbyt wielu magicznych ziół
is_impossible: no

question: Kto jest twórcą unikatowych, rzeczywistej wielkości naskalnych wizerunków żyraf?
answers: text: Przedstawiciele kultury Kiffian
answer_end: 555
generative_answer: Przedstawiciele kultury Kiffian
is_impossible: no

question: Na podstawie czego możemy przypuszczać, że zwierzęta te były ważne dla mieszkańców Sahary?
answers: text: Liczne malowidła naskalne na Saharze przedstawiające żyrafy
answer_end: 773
generative_answer: licznych malowideł naskalnych przedstawiających żyrafy
is_impossible: no

question: Jakim hieroglifem w j. staroegipskim określano żyrafę?
answers: text: ‘sr’
answer_end: 1074
generative_answer: ‘sr’
is_impossible: no

context: Istnieją dwie główne hipotezy tłumaczące ewolucyjne powstanie i utrzymanie się wydłużonej szyi żyraf. Hipoteza dotycząca przewagi, jaką zapewnia długa szyja w konkurencji w zdobywaniu pokarmu, zaproponowana została pierwotnie przez Karola Darwina, a obecnie uległa jedynie modyfikacji. Mówi ona o wynikającej z konkurencji presji mniejszych roślinożerców, jak kudu, stenbok czy impala. Dłuższa szyja umożliwiała przodkom żyraf korzystanie z pokarmu niedostępnego dla przodków tych kopytnych, unikając tym samym konkurencji o pokarm z tymi gatunkami. Jest to realna przewaga, jako że żyrafa sięga wysokości 4,5 m, podczas gdy nawet dużych rozmiarów jej konkurenci, jak kudu, sięgają tylko 2 m. Istnieje także badanie sugerujące, że konkurencja jest intensywniejsza na mniejszej wysokości, podczas gdy żyrafy pasą się bardziej wydajnie (pobierając więcej biomasy liści za każdym kęsem wysoko w koronach drzew). Jednakże naukowcy nie zgadzają się, jak dużo czasu żyrafy spędzają, pasąc się poniżej granicy dostępności innych roślinożerców. Badanie z 2010 podaje, że dorosłe żyrafy o dłuższych szyjach mają wyższy współczynnik śmiertelności w czasie suszy niż ich krewni o szyjach krótszych. Sugeruje to, że utrzymanie długiej szyi wymaga większej ilości substancji odżywczych, co nakłada na długoszyje żyrafy ryzyko w warunkach zmniejszonej dostępności pożywienia.
qas: question: Czego dotyczyła hipoteza tłumacząca ewolucyjnie powstanie wydłużonej szyi tych zwierząt, którą uformował Karol Darwin?
answers: text: przewagi, jaką zapewnia długa szyja w konkurencji w zdobywaniu pokarmu
answer_end: 191
generative_answer: przewagi, jaką zapewnia długa szyja w konkurencji w zdobywaniu pokarmu
is_impossible: no

question: W jaki sposób długa szyja miała pomagać tym zwierzętom w walce o pożywienie ze zwierzętami takimi jak kudu czy impala?
answers: text: umożliwiała przodkom żyraf korzystanie z pokarmu niedostępnego dla przodków tych kopytnych
answer_end: 490
generative_answer: umożliwiała przodkom żyraf korzystanie z pokarmu niedostępnego dla przodków tych kopytnych
is_impossible: no

question: Czy kudu jest w stanie sięgnąć pokarm znajdujący się na wysokości głowy żyrafy?
answers: text: żyrafa sięga wysokości 4,5 m, podczas gdy nawet dużych rozmiarów jej konkurenci, jak kudu, sięgają tylko 2 m
answer_end: 691
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Jakie dane na temat wpływu długości szyi na funkcjonowanie żyraf ukazało badanie z 2010 roku?
answers: text: dorosłe żyrafy o dłuższych szyjach mają wyższy współczynnik śmiertelności w czasie suszy niż ich krewni o szyjach krótszych
answer_end: 1186
generative_answer: dorosłe żyrafy o dłuższych szyjach mają wyższy współczynnik śmiertelności w czasie suszy niż ich krewni o szyjach krótszych
is_impossible: no

question: Jakie wnioski można wyciągnąć na podstawie informacji, że żyrafy z krótszymi szyjami znoszą suszę gorzej niż te z szyjami dłuższymi?
is_impossible: yes