Osobowość dyssocjalna

Osobowość dyssocjalna, antyspołeczne zaburzenie osobowości (ang. antisocial personality disorder, ASPD) – zaburzenie osobowości dotykające 2–3% każdego społeczeństwa, występujące częściej wśród mężczyzn niż kobiet (3:1).
Charakteryzuje się trwałym wzorcem lekceważenia i łamania norm społecznych oraz praw innych ludzi. Patologiczne zachowanie przejawia się także często w impulsywności, braku odpowiedzialności, niskiej empatii, skłonności do kłamstwa i nietrwałymi relacjami. Cechy te sprawiają, że osoby z osobowością dyssocjalną, częściej niż ogół społeczeństwa, wchodzą w konflikty z prawem (nawet 47% mężczyzn i 21% kobiet osadzonych w więzieniach spełnia kryteria diagnostyczne). Nie oznacza to, że wszyscy z zaburzeniem wchodzą w zatarg z prawem. W literaturze wyróżnia się kategorię tzw. „psychopatów odnoszących sukcesy” (ang. successful psychopaths), którzy pomimo bezwzględności w działaniu, potrafią powstrzymywać patologiczne zachowanie, tak aby uchronić się przed grożącymi konsekwencjami prawnymi. Osoby te mogą osiągać wielkie sukcesy w biznesie, nauce czy medycynie.
Wbrew mitom panującym w popkulturze, ASPD i psychopatia nie są dodatnio skorelowane z inteligencją (w rzeczywistości może występować nieduża, ujemna korelacja).
Definicje podane w ICD-10 (osobowość dyssocjalna) i w DSM (antyspołeczne zaburzenie osobowości) traktowane są jak opisujące tożsame zaburzenie (w tym także psychopatię i socjopatię). Część badaczy i klinicystów uważa kategorię za zbyt heterogeniczną i postuluje o wyodrębnienie podtypów (przynajmniej dla psychopatii). Psychopatów, którzy mogą posiadać wiele cech antyspołecznego zaburzenia osobowości (np. impulsywność, brak poczucia odpowiedzialności, skłonność do łamania norm) ma wyróżniać specyficzny styl funkcjonowania interpersonalnego i emocjonalnego: powierzchowność w bliskich relacjach, chłód emocjonalny, brak wstydu i lęku, egocentryzm.
Podobnego rozróżnienia dokonuje Kazimierz Pospiszyl, dzieląc zaburzenie na typ impulsywny i kalkulatywny. Zaburzenie osobowości wiąże się z obecnością trzech deficytów psychicznych (emocji, uczenia się i relacji interpersonalnych):

context: Brakuje badań nad efektywnością terapii poznawczo-behawioralnej, które odznaczałyby się wysoką jakością metodologiczną. Rzadko badana jest możliwość leczenia zaburzenia osobowości bezpośrednio – badacze skupiają się raczej na zaburzeniach współwystępujących (np. uzależnieniach) i w wypadku tych ostatnich, wykazuje się skuteczność CBT. Istnieją tylko pojedyncze badania dotyczące zachowań związanych z zaburzeniem osobowości. Przykładowo, w jednym z badań wykazano potencjalny wpływ CBT na obniżenie agresji psychicznej i polepszenie funkcjonowania społecznego, choć wyniki nie były istotne statystycznie.
qas: question: Czego brakuje dostępnym obecnie badaniom nad efektywnością CBT?
answers: text: wysoką jakością metodologiczną
answer_end: 118
generative_answer: wysokiej jakości metodologicznej
is_impossible: no

question: W jakich przypadkach dostępne badania potwierdzają skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej przy zaburzeniach osobowości?
answers: text: zaburzeniach współwystępujących (np. uzależnieniach)
answer_end: 278
generative_answer: zaburzeń współwystępujących (np. uzależnień)
is_impossible: no

question: Czy dostępne badania często koncentrują się na skuteczności terapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu samych zaburzeń osobowości?
answers: text: Rzadko badana jest możliwość leczenia zaburzenia osobowości bezpośrednio – badacze skupiają się raczej na zaburzeniach współwystępujących (np. uzależnieniach) i w wypadku tych ostatnich, wykazuje się skuteczność CBT
answer_end: 335
generative_answer: nie
is_impossible: no

question: Co udało się wykazać w jednym z nielicznych badań dotyczących wykorzystania terapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu zaburzeń osobowości?
answers: text: potencjalny wpływ CBT na obniżenie agresji psychicznej i polepszenie funkcjonowania społecznego
answer_end: 561
generative_answer: potencjalny wpływ CBT na obniżenie agresji psychicznej i polepszenie funkcjonowania społecznego
is_impossible: no