Księstwo Dolnopanońskie

Księstwo Dolnopanońskie, w literaturze popularnej również Chorwacja Posawska lub Panońska (chorw. Donjopanonska kneževina, Panonska lub Posavska Hrvatska) – wczesnośredniowieczne księstwo powstałe w południowej (dolnej) Panonii po pokonaniu na tym obszarze Awarów przez Imperium Karolińskie na przełomie VIII i IX w.; drugi, obok Chorwacji Dalmatyńskiej, wczesnośredniowieczny twór państwowy na obszarze współczesnej Chorwacji. Głównym ośrodkiem i siedzibą władcy było miasto Sisak.
Po podboju Awarów na przełomie VIII i IX w. Frankowie utworzyli na obszarze południowej Panonii tzw. Księstwo Dolnopanońskie. Pierwszym władcą, o którym wspominają kroniki frankijskie, był Ljudevit, znany ze zorganizowania słowiańskiego powstania przeciwko Frankom (818 r.), w celu zrzucenia ich zwierzchnictwa. Ljudevit został przez Franków pokonany i wygnany (822 r.). Nie wiadomo jak wyglądały rządy w księstwie po 822 r. Dokładne granice państwa Ljudevita nie są znane, jednak prawdopodobnie główną domenę stanowił obszar między rzeką Drawą i Sawą z ośrodkiem w Sisaku. Osłabienie pozycji frankijskich w regionie przyciągnęło Bułgarów. W 827 r. chan Omurtag najechał Panonię, zapoczątkowując kilkuletnią wojnę frankijsko-bułgarską. Ostatecznie Bułgarzy zrzekli się wszelkich roszczeń terytorialnych w Panonii, w zamian za uznanie ich zwierzchności nad Timoczanami i Obodrzytami. W 838 r. w źródłach pojawia się książę dolnopanoński Ratimir, do którego zbiegł książę nitrzański, Pribina, wygnany przez władzę wielkomorawskiego, Mojmira I. Frankowie odbierając to jako początek nowego buntu najechali kraj Ratimira. Władca zbiegł, a Pribina porozumiał się z Frankami i otrzymał we władanie obszar wokół jeziora Balaton (tzw. Księstwo Błatneńskie). W 884 r. w źródłach pojawia się książę Braslav. W 896 r. Braslavowi powierzono obronę Dolnej Panonii przed Węgrami. Najprawdopodobniej złupienie Księstwa Dolnopanońskiego przez Węgrów zaowocowało pozostawieniem obszaru Dolnej Panonii bez władzy. Najpóźniej w czasach chorwackiego władcy Tomisława, Sisak znalazł się w strefie wpływów Chorwatów z Dalmacji, lecz nieznane pozostają okoliczności włączenia go do Królestwa Chorwacji.

context: Choć pierwsze wiarygodne informacje o księstwie między Drawą a Sawą pojawiają się dopiero przy okazji powstania Ljudevita w roku 818, to niektóre szczątkowe informacje źródłowe mogą wskazywać, że jeszcze przed rokiem 803, na obszarze między rzeką Sawą, Drawą i Dunajem, istniała, podległa Frankom, lecz zarządzona przez słowiańskich władców, organizacja państwowa, którą w historiografii określa się mianem Księstwa Dolnopanońskiego. Południowa (Dolna) Panonia znalazła się pod władcą frankijską najprawdopodobniej jeszcze w 796 r., po pokonaniu Awarów na tym obszarze przez Karola Wielkiego. Wraz z Frankami do Panonii przyszło odnowienie kultu i administracji chrześcijańskiej. Latem 796 r. nad brzegiem Dunaju, na terytorium Kaganatu Awarskiego, odbył się synod kościelny, który prowadził akwilejski patriarcha Paulin. Na zgromadzeniu podejmowano kwestie chrzczenia Awarów i Słowian, czyli rechrystianizację Panonii. W trakcie wojen z Awarami źródła frankijskie wspominają słowiańskiego dowódcę, Wojnomira, którego dawna historiografia postrzegała jako księcia dolnopanońskiego, jednak nie pojawia się on w źródłach z takim tytułem. Po pokonaniu Kaganatu Awarskiego dokonano administracyjnego podziału podbitego obszaru. Frankijskie wschodnie terytoria podzielono między marchię Friulską (pod wodzą margrabiego Eryka) i Marchię Wschodnią, rozdzielone na rzece Drawie. Na tejże rzece spotykała się również jurysdykcja arcybiskupstwa Salzburskiego i patriarchatu Akwilejskiego. Obszar dużej marchii Friuli podzielono na księstwa pod wodzą rodzimych książąt słowiańskich; na obszarze współczesnej Chorwacji źródła mówią o dwóch ośrodkach: księstwie Dalmacji i Liburni (tzw. Chorwacji Dalmatyńskiej) zarządzanym przez Bornę i Księstwie Dolnopanońskim pod wodzą Ljudevita.
qas: question: Kiedy miało miejsce powstanie Ljudevita?
answers: text: w roku 818
answer_end: 132
generative_answer: w roku 818
is_impossible: no

question: Komu podlegało Księstwo Dolnopanońskie?
answers: text: Frankom
answer_end: 296
generative_answer: Frankom
is_impossible: no

question: Jacy władcy rządzili Księstwem Dolnopanońskim?
answers: text: słowiańskich
answer_end: 332
generative_answer: słowiańscy
is_impossible: no

question: Jaki król zasiadł na tronie Awarów?
is_impossible: yes

question: Nad jakimi rzekami leżało Księstwo Dolnopanońskie?
answers: text: Sawą, Drawą i Dunajem
answer_end: 268
generative_answer: Sawą, Drawą i Dunajem
is_impossible: no

context: Nie ma wątpliwości, że księstwo Ljudevita było częścią Panonii, jednak nie jest pewne, jakie dokładnie obszary zajmowało. Księstwo Dolnopanońskie prawdopodobnie obejmowało większość współczesnej północno-wschodniej Chorwacji. Kraj musiał być na tyle duży, aby zapewniać Ljudevitowi zasoby do stawiania długotrwałego oporu Frankom. Północną granicę wyznaczała rzeka Drawa. Granica południowa prawdopodobnie sięgała rzeki Sawy i Kupy, ponieważ na tej rzece toczyły bitwę oddziały Ljudevita i Borny, po której to Borna wdarł się na terytorium Ljudevita. Zachodnia granica księstwa sięgała dzisiejszej Słowenii, wyznaczała ją prawdopodobnie rzeka Sutla i Krka. Na wschodzie władza Ljudevita mogła sięgać do Sirmium, ponieważ prawdopodobnie obszar Srijemu, od czasu wojny z Awarami, był w rękach Franków. Baranja, jako region na północ od Drawy, pozostawała poza kontrolą dolnopanońskiego władcy, podobnie jak Međimurje na zachodzie.
qas: question: Do jakiego kraju przynależy obecnie Ljudevita?
answers: text: Chorwacji
answer_end: 224
generative_answer: Chorwacji
is_impossible: no

question: Jaka rzeka oddzielała Ljudevitę od Franków?
answers: text: Drawa
answer_end: 370
generative_answer: Drawa
is_impossible: no

question: Kto sprawował władzę w Međimurje?
answers: text: dolnopanońskiego władcy
answer_end: 890
generative_answer: Dolnopański władca
is_impossible: no

question: Jakie wydarzenie zadecydowało potencjalnie o przynależności Srijemu do Franków?
answers: text: wojny z Awarami
answer_end: 776
generative_answer: Wojna z Awarami
is_impossible: no

question: Jaki obszar zajmowała Panonia?
is_impossible: yes