Wczesne przekłady Nowego Testamentu

Wczesne przekłady Nowego Testamentu – przekłady Nowego Testamentu powstałe w I tysiącleciu. Wśród nich najwyżej cenione są przekłady starożytne. Odgrywają niemałą rolę we współczesnej krytyce tekstu Nowego Testamentu. Przekłady te dotarły do rąk badaczy również w odpisach i także ulegały zmianom, jednak dalsza historia ich tekstu była niezależna od tekstu greckiego i dlatego są pomocne w odtworzeniu tekstu greckiego. Trzy z nich – syryjski, łaciński, koptyjski – pochodzą z końca II wieku i są starsze niż zachowane pełne rękopisy greckiego tekstu Nowego Testamentu. Powstały przed pierwszymi recenzjami greckiego Nowego Testamentu i dlatego są najwyżej oceniane. Są one obowiązkowo cytowane we wszelkich krytycznych wydaniach tekstu greckiego. Przekłady powstałe po roku 300 (ormiański, gruziński, etiopski) są już uzależnione od recenzji, niemniej są też ważne i z reguły są cytowane w aparacie krytycznym. Przekład gocki i słowiański rzadko są cytowane w wydaniach krytycznych. Pomijane są te spośród przekładów I tysiąclecia, które nie zostały przełożone bezpośrednio z greckiego oryginału, lecz w oparciu o inny przekład (w oparciu o Wulgatę, Peszittę i inne).
Przekłady z drugiej połowy I tysiąclecia mają mniejsze znaczenie od przekładów starożytnych dla odtworzenia pierwotnego tekstu Nowego Testamentu, ponieważ później powstały. Niemniej brane są pod uwagę, zawsze może się zdarzyć, że którąś z lekcji Pisma przekażą lepiej niż przekłady starożytne. Krytyków tekstu interesuje przede wszystkim to, którą z rodzin tekstu greckiego wspierają. Dlatego nie można ich lekceważyć przy odtwarzaniu historii tekstu Nowego Testamentu. Spośród przekładów I tysiąclecia całkowicie zaginęły przekłady na język perski i kaukasko-albański.
W 27. wydaniu greckiego Nowego Testamentu Nestle-Alanda (NA27) w aparacie krytycznym cytowane są przekłady na następujące języki: łaciński (starołacińskie i Wulgata), syryjski, dialekty koptyjskie (saidzki, bohairski, achmimicki, subachmimicki, środkowoegipskie, środkowoegipski fajumski, protobohairski), ormiański, gruziński, gocki, etiopski, staro-cerkiewno-słowiański. Pominięto przekłady na język arabski, nubijski, sogdyjski, staroangielski, staro-dolno-niemiecki, staro-wysoko-niemiecki, starofrancuski.

context: Początkowo Kościół w Egipcie posługiwał się językiem greckim. Przejście na język koptyjski – ostatnia forma języka egipskiego – dokonało się w latach 180-200. Język koptyjski funkcjonował jednak aż w siedmiu dialektach. Nowy Testament przełożono na pięć z nich. Przekłady koptyjskie reprezentują tekst aleksandryjski, przekład saidzki (copsa) i bohairski (copbo) mają naleciałości tekstu zachodniego. Przekład saidzki był dość swobodny, bohairski natomiast bardzo niewolniczy, miał tendencję do przekładania każdego słowa, stosował nawet zapożyczenia gramatyczne. 52 rękopisów jest bilingwicznych, zawierają – obok tekstu koptyjskiego – tekst grecki, 2 rękopisy są trilingwiczne, zawierają tekst: grecki, koptyjski, arabski.
qas: question: Jakim językiem porozumiewał się egipski Kościół na początku jego istnienia?
answers: text: greckim
answer_end: 60
generative_answer: greckim
is_impossible: no

question: Kiedy Kościół w Egipcie zaczął posługiwać się językiem koptyjskim?
answers: text: w latach 180-200
answer_end: 157
generative_answer: w latach 180-200
is_impossible: no

question: Czy istniały różne odmiany języka koptyjskiego?
answers: text: Język koptyjski funkcjonował jednak aż w siedmiu dialektach
answer_end: 218
generative_answer: tak
is_impossible: no

question: Jakie religijne dzieło zostało przetłumaczone na pięć różnych dialektów języka koptyjskiego?
answers: text: Nowy Testament
answer_end: 234
generative_answer: Nowy Testament
is_impossible: no

question: Jakie języki pojawiają się w trilingwicznych rękopisach Nowego Testamentu?
answers: text: grecki, koptyjski, arabski
answer_end: 723
generative_answer: grecki, koptyjski, arabski
is_impossible: no