Aajlatur | कारखान्यांमुळे राजकारणी गबर, शेतकर्‍यांना काहीच नाही!

लातूर मनपाने गांधी मार्केटच्या आठ दुकानांना घातले सील लिंगायत आरक्षणासाठी २४ ऑगस्टला लातूर जिल्हा बंद लिंगायत धर्माच्या मागणीसाठी स्वाक्षरी मोहीम सुरु मनपाच्या झोन कार्यालयातच मिळणार गणेश मंडळांना परवानग्या लातुरच्या शासकीय रुग्णालयात अतिदक्षता विभागाचे झाले लोकार्पण लातुरला स्वतंत्र विद्यापीठ स्थापन करावे यासाठी राबवली जातेय स्वाक्षरी मोहीम सनी लिओनी दत्तक मुलीसह लातुरात येणार लातुरच्या अशोक हॉटेल चौकातील अग्नीशमन दलाच्या जागेवर बांधणार सार्वजनिक शौचालय अग्नीशामक दलाला मनपा आवारात देणार जागा मुरुड येथे स्थापन झाले पहिले धर्मदाय डायलेसिस सेंटर संविधान जाळणार्‍यांना फाशी द्या, उदगीरच्या सर्वपक्षीय मोर्चाची मागणी ०३ सप्टेंबरपासून वसतीगृहासाठी मराठा युवक करणार लातुरात उपोषण
कारखान्यांमुळे राजकारणी गबर, शेतकर्‍यांना काहीच नाही
तज्ञ देसरडा यांचा आरोप, गनिमी कावाच्या पाणी परिषदेत विचारमंथन
रवींद्र जगताप, किशोर पुलकुर्ते 624 Views 31 May 2018 व्हिडिओ न्यूज
लातूर: ’चला मराठवाड्याला वाळवंट होण्यापासून वाचवूया’ असा मंत्र घेऊन गनिमी कावा यास संघटनेने पाणी परिषदेचे आयोजन केले होते. या परिषदेत तज्ञांचं अनुभवकथन मार्गदर्शन आणि आरोप प्रत्यारोपही झाले. ऊसाच्या शेतीने मोठ्या प्रमाणावर पाणी घेतले, घत आहेत. यावर कारखाने चालतात, राजकारणी गबर होतात मात्र ऊस उत्पादकाला फारसं काही मिळत नाही. यात अर्थकारण नव्हे तर राजकारण आहे असा स्पष्ट आरोप तज्ञ एचएम देसरडा यांनी केला.
पावसाचा स्वभाव बदललेला आहे. या एका वाक्यामुळे जलव्यवस्थापनावर काम करण्याची संधी मिळाली. पावसाचा आभ्यास केला पाहिजे. पावसाच्या पध्द्तीत झालेले बदल आणि जनसामान्यांच्या जिवनात झालेले परिणाम आत्मसात करणाची गरज आहे. असे प्रतिपादन भारतीय जल संस्कृती मंडळाचे आध्यक्ष डॉ. दत्ता देशकर यांनी केले.
डॉ. जनार्दन वाघमारे यांनी अण्णा हजारे यांच्या कामांचा हवाला देत पावसाचा प्रत्येक थेंब जिरवायला हवा असे आवाहन केले. मराठवाड्याचे वाळवंट होणार असे अभ्यासक सांगतात. ही परिस्थिती येऊ असा आमचा प्रयत्न आहे. त्याचाच एक भाग म्हणून ही परिषद आयोजित करण्यात आली. ही सुरुवात आहे. यापुढे गनिमी कावामार्फत सातत्याने विविध उपाय योजना केल्या जातील असे अध्यक्ष लक्ष्मीकांत जोगदंड यांनी सांगितले. यावेळी अ‍ॅड. मनोहरराव गोमारे, सुभाषराव जावळे, अवधूत चव्हाण, सुनिल साखरे, तुकाराम शेळके उपस्थित होते.
डॉ. कुकडे सांगताहेत अटलजींच्या लातूर भेटीच्या आठवणी ...
मनमोहक तिरंगी जिल्हाधिकारी कार्यालय ...
घटना जाळणार्‍यांचा निषेध, सह्यांची मोहीम ...
गुगळे रुग्णालयात १०४ जणांवर उपचार ...
मुस्लीम बांधवांनी तहसीसमोर केलं मुंडन ...
मराठ्यांना आरक्षण, महिलांना संरक्षण, मोफत शिक्षण, शेतकर्‍यांना स्वामीनाथन ...
प्रभाग पाचची वृक्षदिंडी, आयुक्तांनी दाखवली हिरवी झेंडी ...
नगरसेवकाने घातले विद्युत विभागाला कुलूप ...
स्क्रॅप मार्केटच्या विहिरीत सापडला मृतदेह ...
हॉटेल रिलॅक्सवर दगडफेक, काचा फुटल्या ...
निलोफरची आत्महत्या: प्रेम, पैसा आणि गुन्ह्याचा त्रिकोण ...
कशामुळं झाली स्थायी समितीची बैठक रद्द
गंजगोलाईत कचर्‍याचं फेस्टीवल, मनपा थकली ...
पानगावत गुणवंतांचा सत्कार, विद्यार्थ्यांना वह्यांचं वाटप ...
आयुक्त दिवेगावकरांनी केलं पिंपळाचं वृक्षारोपण ...


Peoples Media Pune - Online Pune News

परदेशी विद्यार्थ्यांनी खेळला गरबा व दांडिया
गरबा व दांडिया भारतीय उत्सव परंपरेत महत्वाचे स्थान मिळवून आहे.याची ओळख परदेशी विद्यार्थ्यांना व्हावी यासाठी रोटरी क्लब सहवासच्या वतीने त्यांच्यासाठी गरबा व दांडियाचे आयोजन करण्यात आले.क्षिप्रा सहवास हॉल येथे आयोजित दांडियात १४ परदेशी विद्यार्थी विद्यार्थीनी सहभागी झाल्या होत्या.यात अमेरिका,ब्राझील,आर्जेन्टिना व अन्य देशाचे विद्यार्थी होते.या कार्यक्रम प्रसंगी रोटरी सहवासचे अध्यक्ष रो.दिनकर पळसकर,युथ डायरेक्टर सुनील बारसकर,सेक्रेटरी अनिल जाधव,कार्यक्रम संयोजक ममता पटेल,श्रद्धा पळसकर,श्वेता बारसकर,अमृता डेकाटे,क्रांती शहा आदी मान्यवरांच्या बरोबर रोटरी सदस्य उपस्थित होते.
बिबवेवाडी येथे श्री विश्वकर्मा सुथार समाज ट्रस्टच्यावतीने स्वातंत्र्यदिन साजरा
कोहिनूर टेक्निकल इन्स्टिट्यूटच्या विद्यार्थ्यांना प्रमाणपत्रे प्रदान संपन्न
देवतरू टिफिन सर्व्हिस-ज्येष्ठ नागरिकांसाठी
एंजल्स हायस्कूल येथे स्वातंत्र्यदिन निमित्त विदयार्थांना शैक्षणिक साहित्य वाटप
स्वामी बॅगच्या वतीने ज्ञानदा विद्यालयास स्वातंत्र्य सेनानींचे फोटो भेट व खाऊ वाटप
रोटरी क्लब डाऊन टाऊनच्या वतीने महात्मा फुले शाळेतील विदयार्थांना गणवेश वाटप
जामा मस्जिद येवलेवाडी येथे स्वातंत्र्यदिन साजरा
आयुर्वेद व फिजीओथेरपी यांची सांगड “मर्मविज्ञान”.चर्चासत्र २ सप्टेंबर रोजी
पुणे फेस्टिव्हल मध्ये विवाहित महिलांसाठी “मिस पुणे फेस्टिव्हल २९१८” सौंदर्य स्पर्धेचे आयोजन
फेडरेशन सप्ताहा निमित्त जैन सोशल ग्रुप्सच्या वतीने इनडोअर गेम्स स्पर्धा
पिपल्स मीडीया पुणे यांना हार्दिक शुभेच्छा
बांधकाम व्यवसायिक. ला.हेमंत मोटाडो 9373312653
संजय वाल्हेकर.विभागप्रमुख वडगावशेरी विधानसभा मतदारसंघ. sanjay_walhekr@yahoo.com 7276485412
राहुल तिकोणे.विजया सोशल फौंडेशन संस्थापक
नगरसेवक मिलिंद काची.प्रबोधन पुणे.
गीता वर्मा (शिवसेना विभाग प्रमुख महिला आघाडी )
उद्योजक गौतम आदमाने वॉटरप्रुफींग कॉन्टॅ्क्टर 9960410606
महेश राजाराम पोकळे,उपविभाग प्रमुख खडकवासला विधानसभा मतदार संघ
सदानंद शेट्टी माजी नगरसेवक
डॉ.सुभानअली एकाब आयुर्वेद सल्लागार www.susabera.com 9823227337
दत्ताभाऊ जाधव शिवसेना कॅन्टोन्मेंट विभाग प्रमुख
सुमित जाधव युवसेना उपविभागप्रमुख Sumitjadhav126@yahoo.com


Aajlatur | इंद्रप्रस्थवरील सगळा खर्च लोकसहभागातून!

लातूर मनपाने गांधी मार्केटच्या आठ दुकानांना घातले सील लिंगायत आरक्षणासाठी २४ ऑगस्टला लातूर जिल्हा बंद लिंगायत धर्माच्या मागणीसाठी स्वाक्षरी मोहीम सुरु मनपाच्या झोन कार्यालयातच मिळणार गणेश मंडळांना परवानग्या लातुरच्या शासकीय रुग्णालयात अतिदक्षता विभागाचे झाले लोकार्पण लातुरला स्वतंत्र विद्यापीठ स्थापन करावे यासाठी राबवली जातेय स्वाक्षरी मोहीम सनी लिओनी दत्तक मुलीसह लातुरात येणार लातुरच्या अशोक हॉटेल चौकातील अग्नीशमन दलाच्या जागेवर बांधणार सार्वजनिक शौचालय अग्नीशामक दलाला मनपा आवारात देणार जागा मुरुड येथे स्थापन झाले पहिले धर्मदाय डायलेसिस सेंटर संविधान जाळणार्‍यांना फाशी द्या, उदगीरच्या सर्वपक्षीय मोर्चाची मागणी ०३ सप्टेंबरपासून वसतीगृहासाठी मराठा युवक करणार लातुरात उपोषण
इंद्रप्रस्थवरील सगळा खर्च लोकसहभागातून
दुष्काळी जिल्हा म्हणून ओळख पुसायची आहे, पालकमंत्र्यांना विश्वास
लातूर: इंद्रप्रस्थ अभियानाला कसलाही निधी आलेला नाही. हा उपक्रम लोकसहभागातून राबवला जात आहे असा खुलासा पालकमंत्री संभाजी पाटील निलंगेकर यांनी पत्रकार परिषदेत केला आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या पुढाकाराने एकमेव लातूर जिल्ह्यात राबविण्यात येत असलेल्या इंद्रप्रस्थ जलभूमी अभियानाला लोकचळवळीचे स्वरुप आले असून दोन वर्षांपूर्वी दुष्काळी जिल्हा म्हणून जागतिक पातळीवर लागलेला कलंक या माध्यमातून पुसला जाईल असा आशावाद पालकमंत्री संभाजी पाटील यांनी व्यक्त केला. येत्या ०३ जूनला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस जिल्हा दौर्‍यावर येत आहेत. अभियानातील जलयोद्ध्यांना ते मार्गदर्शन करणार असून या अभियानाचे फलित पाहता उद्या सरकारला इंद्रप्रस्थ जलभूमी अभियान राज्यात राबविण्यासाठी विचार करावा लागेल असा विश्वास पालकमंत्र्यांनी पत्रकार परिषदेत व्यक्त केला. यावेळी पालकमंत्र्यांनी मुख्यमंत्र्यांचे कार्यक्रम सांगितले. मुख्यमंत्री अहमदपूर येथे पुतळ्याचे अनावरण, वडार समाजाच्या मेळाव्याला उपस्थिती, जलयोध्द्यांना मार्गदर्शन करणार आहेत. इंद्रप्रस्थ जलभूमी अभियानाला निधी आला आहे का किंवा आक्का फाऊंडेशन यावर स्वत: खर्च करणार आहे असा प्रश्न विचारला असता हा सबंध उपक्रम लोकसहभागातून राबवला जात आहे, यात कुठूनही कसलाही पैसा आलेला नाही हे पालकमंत्र्यांनी स्पष्ट केले.
डॉ. कुकडे सांगताहेत अटलजींच्या लातूर भेटीच्या आठवणी ...
मनमोहक तिरंगी जिल्हाधिकारी कार्यालय ...
घटना जाळणार्‍यांचा निषेध, सह्यांची मोहीम ...
गुगळे रुग्णालयात १०४ जणांवर उपचार ...
मुस्लीम बांधवांनी तहसीसमोर केलं मुंडन ...
मराठ्यांना आरक्षण, महिलांना संरक्षण, मोफत शिक्षण, शेतकर्‍यांना स्वामीनाथन ...
प्रभाग पाचची वृक्षदिंडी, आयुक्तांनी दाखवली हिरवी झेंडी ...
नगरसेवकाने घातले विद्युत विभागाला कुलूप ...
स्क्रॅप मार्केटच्या विहिरीत सापडला मृतदेह ...
हॉटेल रिलॅक्सवर दगडफेक, काचा फुटल्या ...
निलोफरची आत्महत्या: प्रेम, पैसा आणि गुन्ह्याचा त्रिकोण ...
कशामुळं झाली स्थायी समितीची बैठक रद्द
गंजगोलाईत कचर्‍याचं फेस्टीवल, मनपा थकली ...
पानगावत गुणवंतांचा सत्कार, विद्यार्थ्यांना वह्यांचं वाटप ...
आयुक्त दिवेगावकरांनी केलं पिंपळाचं वृक्षारोपण ...


चित्र-चरित्र - मराठी चित्रपट सूची

१९३२ पासून आज पर्यंतच्या मराठी चित्रपटांची सूची
२२ जून १८९६ --- ९ नोव्हेंबर १९६७
मराठी चित्रपटसृष्टीतील अतिशय हरहुन्नरी कलाकार म्हणून बाबूराव गोपाळ पेंढारकर यांचा उल्लेख करावा लागेल. कंपनीत व्यवस्थापक म्हणून काम करता करताच त्यांनी अभिनयात मोठी मजल मारली आणि चित्रपटसृष्टीत स्वत:चे स्थान निर्माण केले. त्यांचा जन्म कोल्हापूरला झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव गोपाळराव, आईचे नाव होते राधाबाई. त्यांचे वडील कोल्हापूरमध्ये नावाजलेले डॉक्टर होते. मात्र बाबूरावांचे शिक्षण यथातथाच होते. सुरुवातीच्या काळात त्यांनी पन्हाळ्याच्या शाळेत इंग्रजीचे शिक्षक म्हणून नोकरी केली. तेथे नोकरीत करत असतानाच त्यांचे लग्न झाले आणि ते कोल्हापूरला आले. काही काळ एका होमिओपॅथीच्या डॉक्टरांच्या दवाखान्यात त्यांनी कंपाऊंडर म्हणून नोकरी केली. नंतर बाबूराव पेंटर यांनी पेंढारकरांना महाराष्ट्र फिल्म कंपनीत काम करण्यासाठी बोलावून घेतले आणि तिथेच ‘सैरंध्री’ चित्रपटाद्वारे बाबूरावांनी अभिनयाचा श्रीगणेशा सुरू केला. ‘सैरंध्री’ चित्रपट त्या काळात खूप गाजला.
महाराष्ट्र फिल्म कंपनीत बाबूराव सुरुवातीला सेवक आणि नंतर व्यवस्थापक म्हणून काम करीत होते, त्या वेळी त्यांना १५ रुपये पगार मिळत होता. १९२३ साली पेंढारकरांनी महाराष्ट्र फिल्म कंपनी सोडली. काही काळ कॉर्पोरेशन कंपनीत काम केले. ‘प्रभावती’ नावाच्या एकाच चित्रपटात त्यांनी काम केले आणि डेक्कन कॉर्पोरेशन कंपनीही सोडली. पुढे भालजी पेंढारकर, बाबूराव पेंढारकर आणि पार्श्‍वनाथ आळतेकर यांनी ‘वंदे मातरम’ कंपनीची स्थापना केली आणि ‘वंदे मातरम’ या मूकपटाची निर्मिती केली. हा चित्रपट चालला नाही आणि ‘वंदे मातरम’ कंपनी त्यामुळे बंद पडली. पुढे ‘प्रभात’ कंपनीत बाबूराव नोकरीला लागले. ते व्यवस्थापक म्हणून काम करत असले तरी कंपनीतील सर्व प्रकारची कामे शिकून घेण्याचा निश्‍चय केला. कंपनीतील पत्रव्यवहार, करारमदार करणे, चित्रपटासाठी लहानमोठे कलावंत निवडणे, अन्य कामगारांची व्यवस्था, चित्रीकरणाची तयारी अशा प्रकारची कामे बाबूराव करत होते. ‘बजरबट्टू’ या ‘प्रभात’च्या मूकपटात पेंढारकरांनी खलनायकाची भूमिका केली. ही भूमिका गाजली आणि उत्तम खलनायक म्हणून बाबूरावांचा लौकिक झाला. पुढे प्रभात फिल्म कंपनीत बाबूरावांनी कथानक, दिग्दर्शन, छायालेखन या क्षेत्रांचाही सूक्ष्मतेने अभ्यास केला. ‘जुलूम’, ‘अयोध्येचा राजा’, ‘जलती निशानी’, ‘अग्निकंकण’ अशा चित्रपटांत त्यांनी सुरुवातीच्या काळात खलनायकाच्या भूमिका केल्या. त्यांची ‘सिंहगड’ चित्रपटातील ‘उदयभानू’ ही भूमिका जाणकार प्रेक्षकांकडून आणि टीकाकारांकडूनही गौरवली गेली. मात्र ‘प्रभात’च्या ‘अयोध्येचा राजा’ चित्रपटातील ‘गंगानात’च्या भूमिकेनेच बाबूरावांना खर्‍या अर्थाने लोकप्रियता मिळून दिली. त्यांचे अस्थिर संघर्षमय जीवन संपून आर्थिकदृष्ट्याही स्थैर्य मिळाले.
‘प्रभात’ कंपनीचे पुण्याला स्थलांतर झाल्यानंतर कोल्हापूर सिनेटोनमध्ये ते सामील झाले. या वेळी बाबूराव, भालजी, मा. विनायक आणि वासुदेव असे चारही बंधू एकत्र आले. ‘आकाशवाणी’, ‘विलासी ईश्‍वर’ असे चित्रपट कोल्हापूर सिनेटोनतर्फे निर्माण केले. त्यानंतर १९३६ साली ‘हंस पिक्चर्स’तर्फे ‘छाया’ चित्रपट प्रदर्शित झाला. बाबूरावांनी चित्रपटातील डॉ. अतुल ही खलनायकाची भूमिका साकारली. ‘छाया’ चित्रपटही गाजला. १९३९ साली हंस पिक्चर्सचा ‘देवता’ चित्रपट प्रदर्शित झाला. या चित्रपटात बाबूराव पेंढारकरांनी प्रथमच नायकाची भूमिका केली आणि आपल्या समर्थ अभिनयाच्या बळावर ‘सुखाचा शोध’, ‘देवता’, ‘पैसा बोलतो आहे’, ‘पहिला पाळणा’ अशा अनेक चित्रपटांत नायकाची व्यक्तिरेखा साकारली. वाढत्या वयाला लक्षात घेत त्यांनी चरित्र भूमिकाही प्रभावीपणे अभिनित केल्या. ‘छत्रपती शिवाजी’, ‘पावनखिंड’, ‘ये रे माझ्या मागल्या’, ‘पुनवेची रात’, ‘कलगीतुरा’, ‘गाठ पडली ठका ठका’, ‘जगावेगळी गोष्ट’, ‘महात्मा फुले’, ‘देवघर’, ‘आम्रपाली‘, ‘बायको माहेरी जाते’, ‘थोरातांची कमळा’, ‘देव जागा आहे’, ‘दो आँखे बारह हाथ’, ‘नवरंग’, ‘इथे मराठीचिये नगरी’ यासारख्या चित्रपटांतल्या चरित्र भूमिकाही त्यांनी मेहनतीने रंगवल्या आणि बाबूरावांना अभिनयाबरोबरच साहित्य, संगीताचीही जाण होती. वि.स. खांडेकर, आचार्य अत्रे, पु.भा. भावे, ग.दि. माडगूळकर यांच्या सहवासात ते रमत असत. साहित्याचे वाचन अफाट होते. इंग्रजी शिक्षणही झाले होते.
१९५१ साली रंगमंदिर नाट्यसंस्था स्थापन करून बाबूराव यांनी ‘शिवसंभव’ या नाटकाचा प्रयोग केला. ‘सीमेवरून परत जा’ आणि ‘वाहतो ही दुर्वांची जुडी’ या नाटकाचे बाबूराव पेंढारकर आणि बाळ कोल्हटकर हे सूत्रधार होते. त्यांनी भागीदारीत ‘दुर्वांची जुडी’ ही संस्था स्थापन केली आणि ‘वाहतो ही दुर्वांची जुडी’ या नाटकाचे ५०० प्रयोग केले. कर्करोगाने कोल्हापूर येथे त्यांचे निधन झाले. पुढे त्यांचे पुत्र श्रीकांत पेंढारकर यांनी ‘बाबूराव नावाचे झुंबर’ हे त्यांच्या आठवणीचे पुस्तक प्रकाशित केले. केशवराव भोसले नाट्यगृहात त्यांचा अर्धपुतळाही उभारला गेला.
- स्नेहा अवसरीकर (मजकूर लेखन सौजन्य : विवेक मासिक, आधुनिक महाराष्ट्राची जडणघडण, शिल्पकार चरित्रकोश)
आचार्य प्र. के. अत्रे
'शांतश्री' राजकमल कलामंदिर स्टुडिओ, परळ, मुंबई ४०० ०१२
दूरध्वनी : ०२२-२४१३६२४५, २४१३६५७१
खालील रकान्यात तुमचा ई-मेल लिहा :
डिझाईन आणि डेवलोप बाय: ssrwebx.com | © २०१६ सर्व हक्क राखून ठेवण्यात आले आहेत | गोपनीयता धोरण | नियम आणि अटी


रोगोपचार - हगवनीचा उपचार

प्रासंगिक पूजा म्हणजे काय
मराठी मुख्य सूची|भारतीय शास्त्रे|वैद्यक शास्त्र|रोगोपचार|
रोगोपचार - हगवनीचा उपचार
भारतीय शास्त्रांमध्ये वैद्यक शास्त्राने फार प्राचीन काळापासून प्रगती केलेली आहे , त्यापैकी चरक आणि सुश्रुत यांनी सर्व जगाला आरोग्यविषयक ज्ञान दिले .
असवंद रस मदासि दिजे स्तुराहे ॥
आडळसी याचा रस मदासी दिजे रक्त राहे ॥
पोईचा रस अजमोदा राळ धाय फूल सुंठि जायफळ सम भाग चूर्ण करुण देने संग्रहणी शमे ॥
बाबळेच्या डिरियासि लवण वाटून देणे संग्रहणी शमे ॥
दाळिंबफळ जिजे ताके वाटून दिजे रक्त राहे ॥
वज्रमुळी दहियासि दिजे हगवन राहे ॥
पोस्त जायफळ सुंठि पाणियासि दिजे हागवन जाये ॥ रक्त थांबे ॥
कोळसा बीज ३ राळ वस्त्रगाळीत किजे गाइचे दह्यासि दिजे रक्त राहे ॥
धावडि याचि सालि काथ दहियासि दिजे रक्त राहे ॥
वेखंडाचि मसि निंबात घालून दिजे रक्त राहे ॥
तिळवनीचि पाने ७ मिरे ७ पानियेसि दिजे रक्त थांबे ॥
जायफळ अर्ध हिरव भाजल मदासि दिजे रक्त राहे ॥
बिबवेटाक ९ मेथि पाव टाक हिंग टाक ३ सुंठि टाक ९ इतुके तुपाचा भांडा घालून मवागि कढवजे बिबव्याचे तेल वोखदास जिरे ऐसे किजे ते वोखद टाक १ चूर्ण दहियासी दिजे हगवन मुरडा राहे ॥ मोहाचा ढिग दिजे हगवन राहे ॥
तुपटीबरा दिजे संग्रहणी जाये १ वडाच्या पांब्याचा काढा तुपप्रति पाके दिजे हगवन राहे ॥
आकोल मुळाचे चूर्ण करूनटाक तांदुळाचे धुवनेसी दीजे संग्रहणी रक्त राहे ॥
अतिसार वमे ॥ घेटूळिमूळ मेडसिंगचूर्ण करूण देने मोंढिचे दुधेसि संग्रहणी जाय ॥
काळामुळा वेखंड मदसी चूर्ण करूण निंबरसे दिजे संग्रहणी रक्त राहे ॥
विषखापरि ताकासि दिजे मुरडा राहे ॥ सुंठि वैरागडे मीठ करणीकरूण ताकासि दिजे आव मुरडा राहे ॥
रानद्राक्षेयाचि मुळि वासनेचि मुळि गाइचे दह्यासि दिजे हागवन राहे ॥१॥
मोहाचि अंतरसाल दह्यासि दिजे रक्त राहे ॥ भद्रमुस्ता पिकले केळ कुडाचून दिजे अतिसार नासे ॥
हिरडा हिंग तुपांत तळून मिठाचा रज वाटून दह्यासी दीजे हगवन राहे ॥ जायफळ मोठे कोरून अहिफेटा ॥
घालून वरि कनकिने लेप करूण कनीक जळे तो वर पाकिजे मग फोडून जायेफलाचा भुरका कीजे त्यांत सुंठ टाक ॥४॥
हेहि अर्धी हिरवी अर्धी भाजला हिंग ॥
येकत्र चूर्ण कुडि पाकुन तूप तळउन दिजे पथ्य तूप भात चळवळीत दिजे रक्त राहे अतिसार शमे ॥
राळ भाग साकर दिजे अतिसार शमे ॥ आंबि अंतरसाल वाटून वरि चुला घालून दिजे हगवन रक्त थांबे ॥
डोकें ; शिर .
( भूमिति ) पाया ; पायाची रेषा . [ सं . मूर्धन ] मूर्धन्य - वि . मस्तकांतून किवा टाळ्याला जीभ लावून ज्याचा उच्चार करावा लागतो किंवा होतो असा ( वर्ण ); ऋ . ऋ , टवर्ग , र आणि ष हे वर्ण .
प्रथम खण्डः - एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - पञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - अष्टचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः


world geography

प्राकृतिक भूगोल (मुलभूत अभ्यास)
जगाचा आणि भारताचा भूगोल
भूगोल आणि इतर विषयांचा सहसंबंध
सामाजिक व आर्थिक भूगोल
यूपीएससीची तयारी : सामाजिक व आर्थिक भूगोल
जगाचा आणि भारताचा भूगोल
आपण मुख्य परीक्षेच्या पेपर एकमधील जगाचा आणि भारताचा भूगोल या विषयाचे स्वरूप आणि व्याप्ती याची चर्चा करणार आहोत.
या विषयाच्या अभ्यासक्रमामध्ये जगाच्या प्राकृतिक भूगोलाचे प्रमुख वैशिष्टय़, जगभरातील महत्त्वाच्या नैसर्गिकसाधनसंपत्तीचे वितरण (दक्षिण आशिया आणि भारतीय उपखंड यासह), जगाच्या विविध (भारतासह) प्रदेशातील प्राथमिक, द्वितीय आणि तृतीय क्षेत्रातील उद्योगाच्या स्थाननिश्चितीसाठी जबाबदार असणारे घटक आणि त्यांचे स्थान, निर्णायक भौगोलिक वैशिष्टय़ांमधील बदल (जलाशये आणि हिमाच्छादने) आणि महत्त्वाच्या भूप्राकृतिक घटना/घडामोडी उदा. भूकंप, सुनामी, ज्वालामुखी सक्रियता, चक्रीवादळे इत्यादी; भौगोलिक वैशिष्टय़े, वनस्पती आणि त्यांच्या प्रजाती, या बदलाचे परिणाम इत्यादी घटक नमूद करण्यात आले आहेत. थोडक्यात याचे वर्गीकरण प्राकृतिक भूगोल आणि मानवी भूगोल (सामाजिक आणि आíथक) अशा पद्धतीने करावे लागणार आहे व याचा अभ्यास जगाचा आणि भारताचा भूगोल अशा दोन भागांमध्ये विभागून करावा लागणार आहे.
प्राकृतिक भूगोल हा भूगोल या विषयाचा गाभा मानला जातो. कारण याअंतर्गत पृथ्वीचा सर्वागीण अभ्यास केला जातो. यामध्ये शिलावरण, वातावरण, जलावरण, जीवावरण आणि पर्यावरण इत्यादीशी संबंधित माहितीचा अभ्यास करावा लागतो. प्राकृतिक भूगोल हा भूगोल या विषयातील सर्वाधिक कठीण घटक आहे. कारण हा संकल्पनात्मक बाबीशी अधिक जवळीक साधणारा आहे म्हणून या घटकाचे योग्य आकलन होण्यासाठी या घटकाशी संबंधित संकल्पनांचे योग्य आकलन असणे गरजेचे आहे.
* शिलावरण – यामध्ये खडक, पृथ्वीचे कवच, अंतरंग, अंतरंगातील प्रक्रिया, भूअंतर्गत व भूबाह्य बले यांचा अभ्यास करावा लागतो. शिलावरणाचा अभ्यास करणाऱ्या विषयाला भूरूपशास्त्र म्हणतात. या विषयामध्ये भूकंप, ज्वालामुखी उद्रेक, विविध कारकांद्वारे निर्मित भूरूपे या घटकांवर निश्चितपणे प्रश्न विचारले जतात. सद्य:स्थितीतील चालू घडामोडीचे महत्त्व पाहता उपयोजित भूरूपशास्त्रासारख्या चालू घडामोडीशी संबंधित घटकांवर प्रश्न विचारला जाण्याची शक्यता आहे.
* वातावरण – यामध्ये वातावरणाचा अभ्यास हवामानशास्त्र या विषयामध्ये केला जातो. या घटकामध्ये वातावरणाचे घटक, रचना, हवेचे तापमान व दाब, वारे, मान्सून, जेट प्रवाह, वायुराशी, आवर्त, वृष्टी आणि भारताचे हवामान यांचा अभ्यास करावा लागतो. या विषयामध्ये चालू घडामोडीच्या दृष्टिकोनातून जागतिक तापमानवाढ, हवामान बदल, अनपेक्षित हवामानशास्त्रीय घटनांचा अभ्यास करावा लागतो.
* जलावरण – यामध्ये जलावरणाचा अभ्यास सागरशास्त्र या विषयामध्ये केला जातो. या घटकामध्ये सागरतळ रचना, सागरी साधनसंपत्ती, सागरजल तापमान, क्षारता, सागरजलाच्या हालचाली यांचा अभ्यास करावा लागतो. या घटकासंदर्भात चालू घडामोडीमधील सागरमाला प्रकल्प, मोत्यांची माळ रणनीती, सागरी हद्दीवरून शेजारील राष्ट्राबरोबर उद्भवणारे वाद या घटकांचा अभ्यास अत्यावश्यक आहे.
* जीवावरण – या घटकाचा अभ्यास जैवभूगोल या घटकामध्ये केला जातो. या घटकावर येणाऱ्या प्रश्नांची संख्या कमी आहे. या घटकामध्ये सजीवांचे वितरण, त्यांच्या हालचाली, त्यांच्यावर होणारा मानवी हस्तक्षेपाचा परिणाम इत्यादी घटकांचा अभ्यास करावा लागतो.
* पर्यावरण – या घटकाचा अभ्यास पर्यावरण भूगोलमध्ये केला जातो. पर्यावरणाच्या नैसर्गिकस्थितीच्या अभ्यासामध्ये पर्यावरण परिस्थितिकी, परिसंस्था या संकल्पनांचा अभ्यास करावा. या घटकामध्ये सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा मानवी हस्तक्षेपामुळे होणारा पर्यावरणाचा ऱ्हास हा आहे. यामध्ये सर्वात गंभीर समस्या म्हणजे हरितगृह परिणाम व जागतिक तापमान वाढ होय. त्याचप्रमाणे जैवविविधतेतील घट, विविध प्रकारचे प्रदूषण, आम्लवर्षां, वाळवंटीकरण, पाणथळ भूमीचा ऱ्हास, निर्वनीकरण या घटना सविस्तर अभ्यासाव्यात. या समस्यांवर उपाय काढण्यासाठी राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय पातळीवर प्रयत्न झाले आहेत. भारतामध्ये केंद्र सरकारने आखलेल्या योजना, कायदे यांची महिती घ्यावी. आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील प्रयत्न उदा. क्योटो करार, पॅरीस परिषद, मॉन्ट्रियल करार, रामसार करार यांचा चालू घडामोडीच्या अनुषंगाने अभ्यास आवशयक आहे.
मानवी भूगोल याअंतर्गत सामाजिक (लोकसंख्या भूगोल व वसाहत भूगोल) आणि आर्थिकभूगोल इत्यादीशी संबंधित माहिती अभ्यासावी लागते. आता आपण या विषयाची उपरोक्त वर्गीकरणानुसार थोडक्यात उकल करून पाहू.
* लोकसंख्या भूगोल – मानवी भूगोलामध्ये मानवाच्या लोकसंख्येचा अभ्यास केला जातो. यामध्ये लोकसंख्याशास्त्रीय घटक उदा. लोकसंख्या वृद्धी, जन्मदर वितरण, मृत्युदर, िलग गुणोत्तर, कार्यकारी वयोगटातील लोकसंख्या, लोकसंख्या लाभांश या घटकांचा २०११च्या जणगणेच्या आकडेवारीनुसार अभ्यास करणे आवशयक आहे. त्याचप्रमाणे स्थलांतर, त्यांची कारणे, प्रकार, परिणाम हा घटक चालू घडामोडीच्या अनुषंगाने अभ्यासणे आवश्यक आहे. या घटकात लोकसंख्याविषयक समस्या, भारताचे लोकसंख्या धोरण, चीनचे जुने लोकसंख्या धोरण व त्याचे सक्तीने अवलंब केल्याने उद्भवलेले दुष्परिणाम अभ्यासणे आवशयक आहे. त्याचप्रमाणे लोकसंख्याविषयक महत्त्वाच्या संकल्पना उदा. वंश, जमात, जात, धर्म, सांस्कृतिक प्रदेश, भाषा इत्यादी.
* वसाहत भूगोल – वसाहत भूगोलामध्ये मानवाच्या ग्रामीण व नागरी वसाहतीचा अभ्यास केला जातो. जागतिकीकरणाची अंमलबजावणी केल्यानंतर भारतातील नागरीकरणाचा वेग वाढला आहे. परिणामी स्थलांतर मोठय़ा प्रमाणात वाढून ग्रामीण व नागरी प्रदेशामध्ये समस्या निर्माण झाल्या आहेत. त्या सोडविण्यासाठी एू किंवा रें१३ अशा ज्या योजना राबविल्या जात आहेत त्यांचा सखोल अभ्यास करणे आवश्यक आहे. वसाहतीचा अभ्यास करताना वसाहतीचे प्रकार, प्रारूप, स्वरूप या घटकांवरदेखील भर देणे आवश्यक आहे.
* आर्थिकभूगोल – या विषयामध्ये मानवी आर्थिकप्रक्रिया व नैसर्गिकसाधनसंपत्तीचा अभ्यास केला जातो. मानवाच्या आर्थिकप्रक्रियांचा अर्थ, त्यांचे प्रकार, उदाहरणे; त्यांची विकसनशील राष्ट्रांमधील स्थिती अभ्यासली जाते. राष्ट्रातील आर्थिकप्रक्रियांचा अभ्यास करताना कृषी, उद्योग, सेवाक्षेत्रे यामधील सद्य:स्थिती, त्याबाबतचे सरकारी धोरण, योजना यांचा चालू घडामोडीच्या दृष्टिकोनातून अभ्यास आवश्यक आहे. उदा. भारतातील प्रस्थावित दुसरी हरितक्रांती, मेक इन इंडिया योजना इत्यादी.
उपरोक्त नमूद घटकांच्या आधारे आपणाला एखाद्या प्रदेशाचा अभ्यास करावा लागतो तेव्हा त्यास प्रादेशिक भूगोल असे संबोधले जाते. वढरउ च्या अभ्यासक्रमामध्ये जगाचा आणि भारताचा भूगोल समाविष्ट आहे; वरील सर्व अभ्यासक्रमांव्यतिरिक्त भूगोल विषयामध्ये नकाशावर आधारित प्रश्न विचारले जातात. उदा. सद्य:स्थितीत घडलेली एखादी घटना, घटनेचे स्थान नकाशावर शोधावे लागते. या घटना भौगोलिक किंवा इतर विषयाशी संबंधित असतात. नकाशावर आधारित इतर प्रश्नांमध्ये पूर्णत: भौगोलिक स्वरूपाचे परंपरागत ज्ञानावर आधारित प्रश्न विचारले जातात.
प्राकृतिक भूगोल (मुलभूत अभ्यास)
मुख्य परीक्षा पेपर एकमधील भूगोल घटकाच्या तयारीबाबत या व पुढील लेखामध्ये चर्चा करण्यात येत आहे.
या विषयाच्या तयारीमध्ये भौगोलिक संज्ञा, संकल्पना पक्क्या करून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे. भूगोल विषयाचे प्राकृतिक, आर्थिकव सामाजिक असे ठळक तीन उपविभाग करून त्यांचा त्याच क्रमाने अभ्यास केल्यास समजून घेणे आणि लक्षात ठेवणे सोपे होईल. विज्ञानाच्या अभ्यासाप्रमाणे भूगोलाचा अभ्यासही व्याख्या (definition) व प्रक्रियांचा संकल्पनांवर आधारित अभ्यास कमी वेळेत चांगले आकलन होण्यास मदतगार ठरतो.
अभ्यासामध्ये काही ठळक बाबींचा क्रम लावून घ्यायला हवा. सगळ्यात आधी महत्त्वाच्या संज्ञा व संकल्पना समजावून घ्यायला हव्यात. यानंतर निरनिराळ्या भौगोलिक प्रक्रिया (उदा. भूरूप निर्मिती, भूकंप/ वादळ इत्यादींची निर्मिती) समजून घेणे आवश्यक आहे. त्यानंतर तथ्यात्मक बाबी व विश्लेषणात्मक व उपयोजित मुद्दे अभ्यासावेत.
भूगोलाच्या शाखा, पृथ्वीची उत्पत्ती, रचना, पृथ्वीचे कलणे, वातावरण, अक्षांश, रेखांश, हवामानाचे घटक, प्रमाण वेळ इ. पायाभूत संकल्पना व्यवस्थित समजून घ्याव्यात.
भारतातील हिमालयीन व द्विकल्पीय नदी प्रणालींचा तुलनात्मक अभ्यास आवश्यक आहे. नदी प्रणालींच्या अभ्यासातच कृषी घटकातील जलव्यवस्थापनातील (पाण्याची गुणवत्ता, भूजल व्यवस्थापन, नदीजोड प्रकल्प, rainwater harvesting महत्त्वाच्या संकल्पना अभ्यासायला हव्यात. यामुळे पाणी या नसíगक संसाधनाचा मूलभूत अभ्यास पूर्ण होईल. कृषी व इतर कारणांसाठी वापर, व्यवस्थापन इ. मुद्दे कृषीविषयक घटकाच्या तयारीमध्ये समाविष्ट करता येतील.
मान्सूनची निर्मिती, वितरण, भारताच्या/ महाराष्ट्राच्या दृष्टीने महत्त्व, ऋतूंची निर्मिती, मृदा निर्मिती, समुद्री प्रवाह, भूकंप, ज्वालामुखी इ. प्रक्रिया पूर्व, मुख्य परीक्षेतील इतर घटक विषयांच्या तयारीसाठीसुद्धा महत्त्वाच्या आहेत.
कोणत्याही भौगोलिक घटना/ प्रक्रियेच्या अभ्यासामध्ये पुढील मुद्दे समजून घ्यायला हवेत 2 भौगोलिक व वातावरणीय पाश्र्वभूमी; घटना घडू शकते/ घडलेली भौगोलिक ठिकाणे; प्रत्यक्ष घटना/ प्रक्रियेचे स्वरूप; घटनेचे/ प्रक्रियेचे परिणाम; पर्यावरणीय बदलांमुळे घटनेवर/ प्रक्रियेवर होणारे परिणाम; असल्यास आर्थिकमहत्त्व; भारतातील, महाराष्ट्रातील उदाहरणे; नुकत्याच घडलेल्या महत्त्वाच्या घटना/ प्रक्रिया (current events)
भूरूप निर्मिती हा घटक पर्यावरणीय दृष्टिकोनातूनही महत्त्वाचा आहे. भूरूप निर्मितीचा वारा, नदी, हिमनदी व समुद्र या चार कारकांच्या शीर्षकाखाली मुद्दय़ांच्या वा टेबलच्या स्वरूपात नोट्स काढता येतील. प्रत्येक कारकाकडून होणाऱ्या अपक्षयामुळे होणारी भूरूपे व संचयामुळे होणारी भूरूपे असे विभाजन करता येईल. भूरूपांमधील साम्यभेदांचीही नोंद घ्यावी लागेल.
प्रत्येक भूरूपासाठी उपलब्ध असल्यास जागतिक पातळीवरील प्रसिद्ध उदाहरण, भारतातील व असल्यास महाराष्ट्रातील उदाहरण नमूद करावे.
भूरूपांपकी केवळ प्रसिद्ध नद्या, पर्वत, सरोवरे इ.चाच अभ्यास केल्यास ताण थोडा कमी होईल.
भारतातील व महाराष्ट्रातील खडकांचे प्रकार आíथकदृष्टय़ा महत्त्वाचे असल्याने या भागाचा परिपूर्ण अभ्यास करायला हवा.
भौतिक भूगोलामध्ये नकाशावर आधारित किंवा बहुविधानी किंवा जोडय़ा लावणे अशा प्रकारचे संकल्पनात्मक प्रश्न विचारले जातात. यासाठी भूगोलाचा अभ्यास नकाशा समोर ठेवून करायला हवा. नदी प्रणाली, पर्वत प्रणाली, प्राकृतिक विभाग, मान्सूनचे वितरण इ.बाबत भौतिक भूगोलातून प्रश्न विचारले जाऊ शकतात.
जागतिक भूगोलात फक्त प्रसिद्ध नद्या, पर्वत, प्राकृतिक विभाग इ.चा टेबल फॉरमॉटमध्ये तथ्यात्मक अभ्यास पुरेसा आहे.
भारतातील पर्वत प्रणालीचा नकाशावरील अभ्यास करतानाच त्यांचे आर्थिकमहत्त्व, पर्जन्यनिर्मिती व हवामान इत्यादीमधील महत्त्व या बाबींचाही अभ्यास आवश्यक आहे.
या सर्व भौगोलिक संकल्पना समजून घेतल्यावर पर्यावरणीय भूगोलाच्या संकल्पनांचा अभ्यास करणे संयुक्तिक ठरते. त्यानंतर भौगोलिक चालू घडामोडी समजून घेणे सोपे होते.
पर्यावरणीय भूगोलातील पर्यावरणाचा ऱ्हास, जागतिक तापमानवाढ, हरितगृह, परिणाम, जैवविविधतेचा व वनांचा ऱ्हास, कार्बन क्रेडिट या संकल्पना अत्यंत बारकाईने अभ्यासणे आवश्यक आहे. मूलद्रव्यांचे चक्र, अन्नसाखळी व अन्न जाळे या बाबी समजून घ्याव्यात. हा सगळा संकल्पनात्मक अभ्यास ठउएफळ च्या पुस्तकातून करणे आवश्यक आहे.
पश्चिम घाटाची रचना, भौगोलिक वैशिष्टय़े, जैवविविधता, संवर्धनाबाबत समस्या, कारणे, उपाय, संबंधित राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय चालू घडामोडी असा परिपूर्ण अभ्यास महत्त्वाचा आहे.
पर्यावरणविषयक कायदे घटकाची पेपर २ च्या विधीविषयक घटकातूनच तयारी करावी.
दूरसंवेदनासाठी कार्यरत असलेले उपग्रह, त्यांची काय्रे, या क्षेत्रातील भारताची वाटचाल समजून घेणे आवश्यक आहे.
दूरसंवेदनामध्ये वापरले जाणारे तंत्रज्ञान व त्याचे उपयोजन, त्यातून मिळणाऱ्या नकाशांचे वाचन करण्याची पद्धत, मिळणाऱ्या माहितीचे स्वरूप समजून घेणे आवश्यक आहे.
पूर्वी राबविलेल्या योजनांमधील अनुभव लक्षात घेउन भारत शासनाने ‘नीरांचल’ योजनेची निर्मिती केली आहे. प्रधानमंत्री कृषी सिंचय योजनेतील पाणलोट क्षेत्र घटकाची लक्ष्यपूर्ती करण्याचे उद्दिष्ट नीरांचलचे असेल.
कोरडवाहू शेतीचा प्रदेश समोर ठेऊन ही योजना आखली आहे. नीरांचल योजना जागतिक बँकेच्या सहाय्याने केंद्राच्या भूसाधन विभागाकडून राबविली जाणार आहे. महाराष्ट्रसह देशातील नऊ राज्यांसाठी प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजनेंअतर्गत सदर योजना राबविण्यात येणार आहे. (इतर आठ म्हणजे गुजरात, आंध्र प्रदेश, छत्तीसगड, झारखंड, मध्य प्रदेश, ओडिशा, राजस्थान आणि तेलंगणा) राज्यांची निवड करताना त्यांचे कोरडवाहू शेतीचे क्षेत्र, दारिद्र्याचा स्तर, प्रकल्पात भाग घेण्याची व खर्च वाटून घेण्याची तयारी हे निकष लावले गेले.
महाराष्ट्रातील अहमदनगर व अमरावती हे दोन जिल्हे निवडण्यात आले आहेत.
कोरडवाहूकडे लक्ष वळवण्याची गरज
भारतातील १२७ शेती-हवामान प्रदेशांपैकी ७३ म्हणजे अर्ध्याहून जास्त प्रदेश हा कोरडवाहू प्रकारचा आहे. त्या प्रदेशाचे वैशिष्ट्य म्हणजे पाण्याची टंचाई, गरिबीचे जास्त प्रमाण, लोकसंख्येची कमी घनता, बाजारांपर्यंत पोहोचण्यात अडचणी.
याच प्रदेशात दुष्काळ पडतात, भूस्तर खालावतो व पर्यावरणीय ताण पडतो. बागायती शेती आता संतृप्ततेकडे पोहोचली आहे. यापुढे अन्नधान्यात वाढ करायची असेल तर कोरडवाहू शेतीकडे लक्ष द्यावे लागेल.
नीरांचल हा राष्ट्रीय पाणलोट व्यवस्थापन प्रकल्प आहे. या योजनेची अंमलबजावणी ग्रामविकास मंत्रालय करेल. तांत्रिक सहकार्याच्या माध्यमातून ठराविक प्रदेशातील कृषी उत्पादने वाढवणे व ‘एकात्मिक पाणलोट व्यवस्थापन कार्यक्रम’ राबविल्या जाणाऱ्या राज्यांमध्ये अधिक प्रभावी प्रक्रिया व तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने पाणलोट क्षेत्राची व्याप्ती वाढवणे हे या योजनेचे विकासात्मक उद्दिष्ट आहे.
नीरांचल सध्या चालू असलेल्या एकात्मिक पाणलोट व्यवस्थापन कार्यक्रमाला पूरक म्हणून काम करेल. अपवाद म्हणून नीरांचल काही शहरी पाणलोट प्रकल्पही हाती घेईल.
केंद्रीय स्तरावर संस्थात्मक उभारणी व क्षमता सवर्धन करण्यासाठी संस्थाची उभारणी, राष्ट्रीय माहिती केंद्र आणि देखरेख व मूल्यमापन यांचा समावेश होतो. या घटकांतर्गत माहितीचे व ज्ञानाचे पद्धतशीरपणे एकत्रीकरण, विश्लेषण व प्रसारण केले जाईल, तसेच सहभागी व्यक्ती व कर्मचाऱ्यांमध्ये सर्वसमावेशक संवाद धोरण विकसित केले जाईल.
राष्ट्रीय नवोन्मेष साहाय्य, नावीन्यपूर्ण विज्ञाननिष्ठ ज्ञानाचे उपयोजन, कृषी, पाणलोट क्षेत्र नियोजन व अंमलबजावणी आणि एकात्मिक पाणलोट व्यवस्थापन कार्यक्रम यामधे सुधारणा घडवून आणणाऱ्या साधनांचा आधार देणे.
सहभागी राज्यांना अंमलबजावणीसाठीचे सहाय्य मिळवणे आणि विज्ञानाधारित तांत्रिक सहकार्याने सुधारणा घडवून आणणे.
प्रकल्प व्यवस्थापन व समन्वय हा घटक नीरंचल प्रकल्पाच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी प्रभावी, कार्यक्षम व प्रतिसादात्मक व्यवस्थापनाची खात्री देईल.
सर्वसमावेशकता व स्थानिकांच्या सहभागाने पाणलोट क्षेत्राच्या वाढीच्या माध्यमातून समकक्ष जीवनमान व उत्पन्न यामधे वाढ करण्यास पाठिंबा देणे.
जमिनीच्या पृष्ठभागावरून वाहून जाणाऱ्या पावसाच्या पाण्याचे प्रमाण कमी करणे, भूमिगत पाण्याचे पुनर्भरण करणे, कोरडवाहू क्षेत्रात पाण्याची उपलब्धता वाढवून कृषी उत्पादनामध्ये वाढ करणे. कृषी क्षेत्रासाठी अशा प्रकारच्या योजना राबविल्यास नक्कीच कायम स्वरूपाची उपाययोजना होईल.
दुष्काळप्रवण क्षेत्रात जलसिंचन सुविधा उभ्या राहून त्यातून पर्जन्याधारित शेतीचे प्रमाण कमी होण्यास मदत होईल. अशा प्रकारच्या योजनांच्या अभ्यासासाठी ग्रामीण मंत्रालयाचे संकेतस्थळ अभ्यासावे व त्याला पूरक म्हणून भारत वार्षिकीचा वापर करता येईल.
जगाचा आणि भारताचा भूगोल : आपण भूगोल या विषयाचे स्वरूप, त्यातील विविध घटक याविषयी माहिती घेतली. आजच्या लेखामध्ये आपण या विषयाचा परीक्षाभिमुख अभ्यास करण्यासाठी नेमक्या कोणत्या संदर्भग्रंथाचा वापर करावा लागतो तसेच ‘एनसीईआरटी’ची भूगोल विषयाच्या कोणत्या इयत्तेच्या पुस्तकांचा उपयोग परीक्षेच्या दृष्टीने अधिक उपयुक्त ठरू शकेल याची मागे विचारण्यात आलेल्या प्रश्नांच्या आधारे या लेखात चर्चा करणार आहोत.
एनसीईआरटीची क्रमिक पुस्तके विषयाच्या मूलभूत आकलनासाठी भूगोल याविषयाचे मूलभूत ज्ञान प्राप्त करण्यासाठी एनसीईआरटीच्या क्रमिक पुस्तकांचा वापर करणे अधिक श्रेयस्कर ठरेल, नेमक्या कोणत्या इयतेच्या पुस्तकांचा वापर करावा लागतो हा महत्त्वाचा प्रश्न आपल्यापुढे असतो. तसे पाहता इयत्ता ५ वी ते १२ वी पर्यंतच्या सर्व पुस्तकांचा वापर करावा लागतो पण मुख्य परीक्षेच्या दृष्टीने Contemporary Indi (STD-IX,X), Fundamentals of Physical Geography (I), Indian Physical Environment(XI), Fundamentals of Human Geography (XII), India- People and Economy (XII)
इत्यादी पुस्तकांचा वापर उपयुक्त ठरतो. एनसीईआरटीची पुस्तके अत्यंत साध्या आणि सोप्या भाषेत लिहिलेली असल्यामुळे हा विषय समजणे तितकेसे कठीण जात नाही.
उपरोक्त नमूद केलेली पुस्तके शालेय विध्यार्थ्यांसाठी लिहिलेली असल्यामुळे या विषयाची परीक्षेच्या दृष्टीने र्सवकष आणि सखोल तयारी करण्यासाठी आपणाला एनसीईआरटीच्या क्रमिक पुस्तकांबरोबरच बाजारात उपलब्ध असणाऱ्या संदर्भग्रंथांचा आधार घ्यावा लागतो. बाजारात या विषयाचे अनेक संदर्भग्रंथ उपलब्ध आहेत. प्राकृतिक भूगोल आणि मानवी भूगोल या दोन्ही घटकांवर बाजारात स्वतंत्ररीत्या अनेक संदर्भग्रंथ उपलब्ध आहेत. सदर घटकाचा अभ्यास करण्यासाठी पुढे नमूद केलेल्या संदर्भग्रंथाचा उपयोग होईल.
या संदर्भग्रंथांचा उपयोग भूगोल विषयाची र्सवकष आणि सखोल तयारी करण्यासाठी महत्त्वाचा ठरतो.
या संदर्भग्रंथाचा वापर या विषयाच्या अभ्यासक्रमाचे विभाजन घटकनिहाय पद्धतीने करून केल्यास अधिक फायदा होतो. कारण एनसीईआरटीच्या क्रमिक पुस्तकांचे वाचन केल्यामुळे या विषयाचे मुलभूत ज्ञान प्राप्त होते तर गतवर्षीच्या प्रश्नांच्या विश्लेषणाचा आधार घेतल्यास अधिक योग्यपणे या संदर्भग्रंथाचा वापर करता येईल.
गेल्या वर्षीचे प्रश्न आणि प्रश्ननिहाय उपयुक्त असे संदर्भसाहित्य
२०१४ च्या मुख्य परीक्षेमध्ये उष्णदेशीय चक्रीवादळे ही दक्षिण चीनी समुद्र, बंगालचा उपसागर आणि मेक्सिकोचे आखात यासारख्या प्रदेशात मोठय़ाप्रमाणत मर्यादित असतात कारण, हा प्रश्न विचारण्यात आला होता. थोडक्यात या प्रश्नाचे आकलन होण्यासाठी उष्णप्रदेशीय चक्रीवादळांची सविस्तर माहिती असणे गरजेचे आहे. तसेच हा प्रश्न जगातील तीन विविध प्रदेशांच्या प्राकृतिक रचनेशी संबंधित आहे. त्यामुळे नेमके कोणते प्राकृतिक घटक यासाठी जबाबदार आहेत याचीही माहिती असावी. यासाठी उपरोक्त नमूद केलेल्या जवळपास सर्व संदर्भग्रंथांचा वापर करता येतो. तसेच मुख्य परीक्षेचा विचार करता भारताचा भूगोल या घटकावर सर्वाधिक प्रश्न विचारण्यात येतात. यात भारताच्या प्राकृतिक, लोकसंख्या, सामाजिक व आíथक घटकाशी संबंधित प्रश्न असतात. या सर्व घटकांची सविस्तर माहिती देणारा ग्रंथ India – Comprehensive Geography ( by D.R. Khullar)
आहे. म्हणून भारताच्या भूगोलवर सर्वाधिक भर परीक्षेच्या दृष्टीने द्यावा लागतो. या व्यतिरिक्त जगाच्या भूगोलवर देखील प्रश्न विचारले जातात. २०१५ च्या मुख्य परीक्षेमध्ये महासागरीय प्रवाहाच्या उगमासाठी जबाबदार असणारे घटक स्पष्ट करा. तसेच हे प्रवाह प्रादेशिक हवामान, मासेमारी आणि जलवाहतूक यावर काय प्रभाव टाकतात, हा प्रश्न विचारण्यात आलेला होता व हा प्रश्न प्राकृतिक आणि आíथक या दोन्ही पलूंचा आधार घेऊन विचारण्यात आलेला होता. यासाठी उपरोक्त नमूद केलेल्या
इत्यादी संदर्भग्रंथाचा आधार घ्यावा लागतो. याच बरोबर या विषयाशी संबंधित चालू घडामोडींचाही अभ्यास करावा लागतो ज्यामध्ये मुखत्वे आíथक आणि सामाजिक भूगोल तसेच प्राकृतिक घटकाचा समावेश होतो व यासाठी ‘द हिंदू’ आणि ‘द इंडियन एक्स्प्रेस’ यासारखी वर्तमान पत्रे, योजना, कुरुक्षेत्र आणि डाऊन टू अर्थ यासारख्या मासिकांचा वापर उपयुक्त ठरतो. उदारणार्थ २०१५ च्या मुख्य परीक्षेमध्ये मुंबई, कोलकाता आणि दिल्ली ही देशातील तीन महानगरे आहेत पण यामध्ये दिल्लीमधील वायुप्रदूषण हे मुंबई व कोलकाता या महानगरांच्या तुलनेत अधिक असून एक गंभीर समस्या आहे व हे असे का आहे हा प्रश्न विचारलेला होता. तसेच २०१६ मध्ये दक्षिण चिनीसमुद्र व त्याचे महत्त्व, २०१७ मध्ये कोळसा खाणींची विकासासाठी असणारी अपरिहार्यता आणि याचे प्रतिकूल पर्यावरणीय परिणाम असे प्रश्न विचारण्यात आलेले होते जे पारंपरिक ज्ञान, चालू घडामोडी यांची सांगड घालून विचारण्यात आलेले होते.
भूगोल आणि इतर विषयांचा सहसंबंध
भूगोल या विषयातील ‘पर्यावरण भूगोल’ हा विषय पेपर एकमध्ये अभ्यासताना मुखत्वे पर्यावरण परिस्थितिकी, प्रदेशनिहाय जैवविविधता त्याचे प्रमाण, त्याच्याशी संबंधित संकल्पना, त्यांची वैशिष्टय़े, हरितग्रह परिणाम आणि जागतिक तापमानवाढ यासाठी कारणीभूत असणारे नसíगक व मानवी घटक लक्षात घ्यायला हवेत. वाढते शहरीकरण यामुळे पर्यावरणावर होणारा परिणाम, वनाचा होणारा ऱ्हास तसेच या कारणास्तव निर्माण झालेल्या समस्या आणि एकूणच याचा होणारा एकत्रित परिणाम, याचा जगाच्या व भारताच्या भूगोलसंबंधी विचार करावा लागतोआणि याच्याशी संबंधित माहिती सखोलपणे अभ्यासणे महत्वाचे ठरते. याचा अभ्यास कसा करावा याची माहितीपूर्ण चर्चा आपण याआधीच्या लेखात सविस्तरपणे केलेली आहे. सामान्य अध्ययनमधील बहुतांश घटकांचा परस्परपूरक संबंध येतो. त्यावेळी या घटकांचा एकत्रितपणे विचार करावा लागतो, ज्यामुळे कमीत कमी वेळामध्ये हे घटक अभ्यासता येऊ शकतात.
सामान्य अध्ययनमधील पेपर तीनमधील आर्थिक विकास या घटकाअंतर्गत देशाच्या विविध भागात घेतली जाणारी महत्त्वाची पिके व पीक पद्धती, शेती उत्पादन, प्राणीसंगोपन अर्थशास्त्र, सिंचनाचे प्रकार आणि दळणवळण इत्यादी घटकांचा समावेश केलेला आहे. यासाठी आपणाला आर्थिक भूगोल हा विषय अभ्यासावा लागतो. या सर्व घटकांचा सर्वप्रथम पारंपरिक पद्धतीने अभ्यास करावा लागतो. तसेच याच्या मूलभूत माहितीची तोंडओळख करून घ्यावी लागते. अर्थात यामुळे या घटकाची परीक्षेच्या दृष्टीने योग्य तयारी करण्यासाठी मदत होते. या घटकावर विचारण्यात येणारे प्रश्न हे बहुतांशी भारताच्या आर्थिक भूगोलाशी संबंधित असतात.
याच्या मूलभूत माहितीचा अभ्यास सामान्य अध्ययन पेपर एकमधील भूगोल विषयातील आर्थिक भूगोलामध्ये झालेला असतो. तसेच या माहितीचा वापर करून पेपर तीनमधील प्रश्न अधिक समर्पकरीत्या सोडवता येऊ शकतात. पण अशा प्रकारे माहितीचा वापर करताना आर्थिक पलूंचा विशेषकरून अधिक विचार करणे, पेपर तीनमध्ये अभिप्रेत असते याचे भान ठेवावे लागते. थोडक्यात, जरी मूलभूत महितीची परिभाषा एकसारखी असली तरी उत्तरे लिहिताना पेपरनिहाय लागणाऱ्या दृष्टिकोनाचा अचूकपणे वापर करावा लागतो.
सध्या जागतिक तापमानवाढ, जैवविविधतेचा ऱ्हास, शहरीकरण, उपलब्ध नसíगक साधनसंपत्तीमध्ये होणारी घट, सतत वाढणारी लोकसंख्या आणि या सगळ्यासाठी कारणीभूत असणारे नसíगक आणि मानवनिर्मित घटक यासंबंधी सतत काही घटना घडत असतात. याची माहिती आपणाला परीक्षेच्या दृष्टीने नोटस स्वरूपात संकलित करावी लागते. या माहितीचा उपयोग सामान्य अध्ययनमधील संबंधित विषयाचा सखोल आणि सर्वकष पद्धतीने तयारी करण्यासाठी करता येऊ शकतो. या घटकाचा समावेश हा ‘सामान्य अध्ययन पेपर तीन’मधील – ‘जैवविविधता आणि पर्यावरण अंतर्गत नसíगक संवर्धन, पर्यावरणीय प्रदूषण आणि अध:पतन, पर्यावरणीय प्रभाव मूल्यांकन’ आदी घटकांच्या अभ्यासक्रमात केलेला आहे. हे घटक पर्यावरण भूगोल या घटकाशी च्याशी संबंधित आहेत.
पेपर तीनमध्ये या घटकाचा अभ्यास करताना मुख्यत्वे मानवी हस्तक्षेपामुळे या गोष्टीवर कोणते परिणाम झालेले आहेत, तसेच यासाठी नेमक्या कोणत्या उपाययोजना आंतरराष्ट्रीय व राष्ट्रीय स्तरावर केल्या गेलेल्या आहेत याची माहिती असणे अपरिहार्य ठरते. यामध्ये मुखत्वे भारत सरकारने आखलेल्या उपाययोजना, नसíगक संवर्धन, पर्यावरणीय प्रदूषण आणि अध:पतन, यासाठी पारित करण्यात आलेले महत्त्वाचे कायदे याचबरोबर यामध्ये भारताची अधिकृतपणे नेमकी भूमिका काय आहे याची सविस्तर माहिती ठेवावी लागते. तसेच, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पर्यावरण संवर्धनासाठी केल्या गेलेल्या उपाययोजना आणि कायदे याची माहिती असणे गरजेचे आहे. अशा माहितीसाठी वर्तमानपत्रे, मासिके तसेच सरकारमार्फत वेळोवेळी जाहीर होणाऱ्या योजना, कायदे यासारख्या स्रोताचा उपयोग करता येऊ शकतो. या घटकाचा पारंपरिक अभ्यास ‘पर्यावरण भूगोला’मध्ये झाल्यामुळे याच्याशी घडणाऱ्या चालू घडमोडीची समज अधिक योग्यरीत्या करता येते.
उपरोक्त नमूद केलेल्या घटकासाठी सामान्य अध्ययनमधील पेपरनुसार जो दृष्टिकोन वापरावा लागतो त्यामध्ये भिन्नता येते. त्यामुळे सर्वप्रथम याच्या प्राथमिक माहितीचा अभ्यास करून घ्यावा लागतो, ज्यासाठी आपणाला आर्थिक भूगोल आणि पर्यावरण भूगोल हे विषय अभ्यासावे लागतात. त्याचबरोबर सामान्य अध्ययनमधील पेपर तीनमधील उपरोक्त नमूद घटकावर विचारण्यात येणारे प्रश्न हे विषयाच्या पारंपरिक ज्ञानापेक्षा चालू घडामोडीशी अधिक संबंधित असतात.
जरी असे असले तरी विषयाच्या पारंपरिक ज्ञानाची सखोल माहिती असल्याशिवाय प्रश्नांची उत्तरे प्रभावीपणे लिहिता येत नाहीत. सामान्य अध्ययन पेपर एकमधील भूगोल या विषयामुळे पर्यावरण आणि आर्थिक भूगोलाच्या मूलभूत माहितीचा अभ्यास झालेला असतो. म्हणूनच संबंधित घटकाचा चालू घडामोडीसोबत समावेश करून र्सवकष पद्धतीने परीक्षाभिमुख तयारी करता येऊ शकते.
सामाजिक व आर्थिक भूगोल
आर्थिक व सामाजिक भूगोलाचा अभ्यास भारत व जगाच्या अनुषंगाने करावा. या घटकांच्या अभ्यासाचे नियोजन करताना यामध्ये कोणकोणते उपघटक समाविष्ट आहेत याची माहिती असणे क्रमप्राप्त आहे. गतवर्षीच्या प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास कोणत्या घटकावर अधिक प्रश्न विचारलेले आहेत याची माहिती मिळते.
आर्थिक भूगोलामध्ये प्रामुख्याने मानवी आर्थिक प्रक्रिया व नैसर्गिक साधनसंपत्ती यांचा अभ्यास केला जातो. राष्ट्रातील आर्थिक प्रक्रियांचा अभ्यास करताना कृषी, उद्योग, सेवाक्षेत्र यांमधील सद्य:स्थिती, त्याबाबतचे सरकारी धोरण, योजना यांचा चालू घडामोडींच्या दृष्टिकोनातून आढावा घ्यावा. उदा. भारतातील दुसरी हरितक्रांती, मेक इन इंडिया इत्यादी. आर्थिक भूगोलावर पूर्वपरीक्षेमध्ये विचारलेले प्रश्न पाहू –
(२०१६) ‘खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात शेल गॅस संसाधने आढळतात.’
(१) बेसीन (२) कावेरी बेसीन (३) कृष्णा-गोदावरी बेसीन.
(२०१४) – ‘सस्टेनेबल शुगरकेन इनिशिएटिव्हचे महत्त्व काय आहे
(२०१४) – ‘इंटिग्रेटेड वॉटरशेड डेव्हलपमेंट प्रोग्राम’च्या अंमलबजावणीचे फायदे काय आहेत
(२०१३) – ‘भारतातील खालीलपैकी कोणते उद्योग पाण्याचे अधिक उपभोक्ते आहेत
(१) अभियांत्रिकी (२) पेपर व पल्प (३) टेक्स्टाइल्स (४) औष्णिक ऊर्जा
(२०१३) – (१) कापूस (२) भुईमूग (३) भात (४) गहू यांपैकी कोणती पिके खरीप आहेत
आर्थिक भूगोलाचा अभ्यास चालू घडामोडींच्या अनुषंगाने करणे हितावह ठरेल. उदा. गेल्या काही वर्षांमध्ये शेल गॅस या संसाधनाची चर्चा सुरू होती. त्या संदर्भामध्ये शेल गॅसवर आधारित २०१६मध्ये विचारलेला प्रश्न पाहता येईल.
सामाजिक भूगोलामध्ये लोकसंख्या भूगोल, वसाहत भूगोल यांचा अभ्यास करावा लागतो. लोकसंख्या भूगोलामध्ये विविध लोकसंख्या शास्त्रीय घटक उदा. लोकसंख्यावृद्धी, वितरण, जन्मदर, मृत्यूदर, लिंग गुणोत्तर, कार्यकारी वयोगटातील लोकसंख्या, लोकसंख्या लाभांश, इ. घटकांची माहिती करून घ्यावी. यासोबतच स्थलांतराची कारणे, प्रकार, परिणाम, अभ्यासावे. भारताचे लोकसंख्या धोरण, लोकसंख्याविषयक महत्त्वाच्या संकल्पना, वंश, जमात, जात, धर्म, सांस्कृतिक प्रदेश, भाषा, इ. बाबींचा आढावा घेणे महत्त्वाचे ठरते.
वसाहत भूगोलामध्ये मानवाच्या ग्रामीण व नागरी वसाहतींचा अभ्यास केला जातो. भारताचा औद्योगिक विकास झाल्यानंतर स्थलांतर मोठय़ा प्रमाणात वाढून ग्रामीण व नागरी क्षेत्रांमध्ये समस्या निर्माण झाल्या. तसेच या समस्यांवर सरकारकडून विविध धोरणे अवलंबिली जातात. उदा. ‘स्मार्ट सिटी.’ त्यांचा सखोल अभ्यास करणे आवश्यक आहे.
२०१४ मध्ये ‘चांगपा (Changpa ) या जमातीविषयी प्रश्न विचारण्यात आला होता.
२०१३ मध्ये – ‘जमातींची नावे व त्यांचे राज्य यांच्या योग्य जोडय़ा लावा.’ असे काही प्रश्न सामाजिक भूगोलाच्या पाश्र्वभूमीवर अभ्यासता येतील.
भूगोलामध्ये पर्यावरण भूगोल हा घटकदेखील महत्त्वाचा आहे. पूर्वपरीक्षेच्या अभ्यासक्रमामध्ये भूपर्यावरण हा स्वतंत्र घटक आपल्याला अभ्यासावा लागतो. यामध्ये प्रामुख्याने ‘मानवी हस्तक्षेपामुळे होणारा पर्यावरणाचा ऱ्हास अभ्यासणे आवश्यक आहे. सध्याची सर्वात गंभीर समस्या म्हणजे हरितगृह परिणाम व जागतिक तापमान वाढ होय. यासोबतच जैवविविधतेतील घट, विविध प्रकारचे प्रदूषण, आम्लवर्षां, वाळवंटीकरण, पाणथळ भूमींचा ऱ्हास, निर्वनीकरण या घटनांचा सखोलपणे अभ्यास करणे आवश्यक आहे. या समस्यांवर उपाय काढण्यासाठी राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील प्रयत्नांची नोंद घ्यावी.
यूपीएससीची तयारी : सामाजिक व आर्थिक भूगोल
आर्थिक व सामाजिक भूगोलाचा अभ्यास भारत व जगाच्या अनुषंगाने करावा. या घटकांच्या अभ्यासाचे नियोजन करताना यामध्ये कोणकोणते उपघटक समाविष्ट आहेत याची माहिती असणे क्रमप्राप्त आहे. गतवर्षीच्या प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास कोणत्या घटकावर अधिक प्रश्न विचारलेले आहेत याची माहिती मिळते.
आर्थिक भूगोलामध्ये प्रामुख्याने मानवी आर्थिक प्रक्रिया व नैसर्गिक साधनसंपत्ती यांचा अभ्यास केला जातो.
राष्ट्रातील आर्थिक प्रक्रियांचा अभ्यास करताना कृषी, उद्योग, सेवाक्षेत्र यांमधील सद्य:स्थिती, त्याबाबतचे सरकारी धोरण, योजना यांचा चालू घडामोडींच्या दृष्टिकोनातून आढावा घ्यावा.
उदा. भारतातील दुसरी हरितक्रांती, मेक इन इंडिया इत्यादी.
आर्थिक भूगोलावर पूर्वपरीक्षेमध्ये विचारलेले प्रश्न पाहू –
(२०१६) ‘खालीलपैकी कोणत्या प्रदेशात शेल गॅस संसाधने आढळतात.’
(१) बेसीन (२) कावेरी बेसीन (३) कृष्णा-गोदावरी बेसीन.
(२०१४) – ‘सस्टेनेबल शुगरकेन इनिशिएटिव्हचे महत्त्व काय आहे
(२०१४) – ‘इंटिग्रेटेड वॉटरशेड डेव्हलपमेंट प्रोग्राम’च्या अंमलबजावणीचे फायदे काय आहेत
(२०१३) – ‘भारतातील खालीलपैकी कोणते उद्योग पाण्याचे अधिक उपभोक्ते आहेत
(१) अभियांत्रिकी (२) पेपर व पल्प (३) टेक्स्टाइल्स (४) औष्णिक ऊर्जा
(२०१३) – (१) कापूस (२) भुईमूग (३) भात (४) गहू यांपैकी कोणती पिके खरीप आहेत
आर्थिक भूगोलाचा अभ्यास चालू घडामोडींच्या अनुषंगाने करणे हितावह ठरेल.
उदा. गेल्या काही वर्षांमध्ये शेल गॅस या संसाधनाची चर्चा सुरू होती. त्या संदर्भामध्ये शेल गॅसवर आधारित २०१६मध्ये विचारलेला प्रश्न पाहता येईल.
सामाजिक भूगोलामध्ये लोकसंख्या भूगोल, वसाहत भूगोल यांचा अभ्यास करावा लागतो.
लोकसंख्या भूगोलामध्ये विविध लोकसंख्या शास्त्रीय घटक उदा. लोकसंख्यावृद्धी, वितरण, जन्मदर, मृत्यूदर, लिंग गुणोत्तर, कार्यकारी वयोगटातील लोकसंख्या, लोकसंख्या लाभांश, इ. घटकांची माहिती करून घ्यावी.
यासोबतच स्थलांतराची कारणे, प्रकार, परिणाम, अभ्यासावे. भारताचे लोकसंख्या धोरण, लोकसंख्याविषयक महत्त्वाच्या संकल्पना, वंश, जमात, जात, धर्म, सांस्कृतिक प्रदेश, भाषा, इ. बाबींचा आढावा घेणे महत्त्वाचे ठरते.
वसाहत भूगोलामध्ये मानवाच्या ग्रामीण व नागरी वसाहतींचा अभ्यास केला जातो. भारताचा औद्योगिक विकास झाल्यानंतर स्थलांतर मोठय़ा प्रमाणात वाढून ग्रामीण व नागरी क्षेत्रांमध्ये समस्या निर्माण झाल्या. तसेच या समस्यांवर सरकारकडून विविध धोरणे अवलंबिली जातात.
उदा. ‘स्मार्ट सिटी.’ त्यांचा सखोल अभ्यास करणे आवश्यक आहे.
२०१४ मध्ये ‘चांगपा (Changpa ) या जमातीविषयी प्रश्न विचारण्यात आला होता.
२०१३ मध्ये – ‘जमातींची नावे व त्यांचे राज्य यांच्या योग्य जोडय़ा लावा.’ असे काही प्रश्न सामाजिक भूगोलाच्या पाश्र्वभूमीवर अभ्यासता येतील.
भूगोलामध्ये पर्यावरण भूगोल हा घटकदेखील महत्त्वाचा आहे. पूर्वपरीक्षेच्या अभ्यासक्रमामध्ये भूपर्यावरण हा स्वतंत्र घटक आपल्याला अभ्यासावा लागतो. यामध्ये प्रामुख्याने ‘मानवी हस्तक्षेपामुळे होणारा पर्यावरणाचा ऱ्हास अभ्यासणे आवश्यक आहे.
सध्याची सर्वात गंभीर समस्या म्हणजे हरितगृह परिणाम व जागतिक तापमान वाढ होय. यासोबतच जैवविविधतेतील घट, विविध प्रकारचे
प्रदूषण, आम्लवर्षां, वाळवंटीकरण, पाणथळ भूमींचा ऱ्हास, निर्वनीकरण या घटनांचा सखोलपणे अभ्यास करणे आवश्यक आहे. या समस्यांवर उपाय काढण्यासाठी राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील प्रयत्नांची नोंद घ्यावी.
MPSC APP मराठीतून अत्यंत उपयुक्त चालू घडामोडी आणि सर्व विषयांचे विश्लेषण. रिलायबल अकॅडेमीचे संस्थापक मनोहर पाटील सरांच्या मार्गदर्शनातून साकारलेले व कमी वेळेत जास्तीस जास्त DOWNLOAD झालेले APP.
कोणत्याही स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या सर्व विद्यार्थ्यांना मदत व मार्गदर्शन करणे या उद्देशाने आम्ही हा उपक्रम सुरु केला आहे. आम्ही UPSC, राज्यसेवा (MPSC), पोलीस उपनिरीक्षक (PSI), विक्रीकर निरीक्षक (STI), सहाय्यक (Assistant) तसेच इतर सर्व प्रकारच्या स्पर्धापरीक्षांच्या दृष्टीने महत्वाच्या Notes, Current affairs, Practice Question Set, अभ्यासक्रम (Syllabus), मागील वर्षात झालेल्या प्रश्नपत्रिका याबद्दल मदत व मार्गदर्शन तुम्हाला देण्याचा प्रयत्न करणार आहोत.


एकल पालकत्व समाजासाठी धोकादायक- चेन्नई उच्च न्यायालय - Pimpri Chinchwad Bulletin

उमेदवारांना शपथपत्रात उत्पन्नाचा स्त्रोत आणि तपशील देणे बंधनकारक – राज्य निवडणूक…
गावातील रस्त्यांची भांडणे मिटवण्यासाठी गाव समिती; राज्य सरकारचा निर्णय
चाकण नगरपरिषदेच्या हद्दवाढीसाठी काँग्रेसची उच्च न्यायालयात जनहित याचिका; सरकारची चालढकल
प्राप्तीकराचा विक्रमी १०.०३ लाख कोटी भरणा; ६.९२ कोटी करदाते
अटलबिहारी वाजपेयींवर शासकीय इतमामात अत्यसंस्कार
पिंपरी-चिंचवड पोलिस आयुक्तालयाने खाते उघडले; सराईताकडून पिस्तूल आणि दुचाकीचोरांकडून साडेसात लाखांचा…
पुणे शहर पोलिस दलातील एक सहायक आयुक्त, २६ पोलीस निरीक्षक पिंपरी-चिंचवड…
पुणे ग्रामीण पोलिस दलातील २३ अधिकारी कर्मचारी पिंपरी-चिंचवड पोलीस आयुक्तलयात वर्ग
पिंपरी-चिंचवडमध्ये नागपंचमी उत्साहात साजरी
पिंपरी पोलिस ठाण्याचे वरिष्ठ पोलीस निरीक्षक विठ्ठल कुबडेंना राष्ट्रपती पदक जाहीर
रहाटणीतील ‘त्या’ बसचालकाचा खून अवघ्या ८०० रुपये आणि ‘मेमरी कार्ड’साठी
ताथवडे येथे दोन मुलांची हत्या करून वडीलांची आत्महत्या
पिंपळेसौदागरमध्ये प्रेमवीराची पोस्टरबाजी; दोघे जण ताब्यात
हिंजवडीतील मॅगीच्या गोदामात तरुणीची गळफास घेऊन आत्महत्या
निगडीत घरफोडी रोख ६२ हजार चोरट्यांनी केले लंपास
मोशीत आई वडिलांसोबत नवीन फ्लॅट बघण्यासाठी गेलेल्या मुलाचा तलावात बुडून मृत्यू
चाकणमध्ये उसने दिलेले पैसे परत मागीतले म्हणून मित्रानेच केली मित्राला मारहाण
निगडीत विवाहितेच्या आत्महत्या प्रकरणी पतीसह सासरच्या मंडळींविरोधात गुन्हा दाखल
पालकांनी गृहकलह टाळून आदर्श मातापित्याची भूमिका बजावावी – निलेश मरळ
मोशी प्राधिकरणातील बबन सोनबा शिंदे यांचे निधन
आता मराठा आरक्षणासाठी २० ऑगस्टपासून बेमुदत चक्री उपोषण
वारजे माळवाडीत विजेच्या खांबाचा शॉक लागून ६ वीत शिकणाऱ्या मुलाचा मृत्यू
पुण्यातून केरळसाठी ७ लाख लिटर पिण्याचे पाणी रेल्वेने पाठवणार
पुणे विद्यापीठ चौकात भरदिवसा गोळीबार; एक जण जखमी
काॅसमाॅस बँकेच्या फसवणुकीत पुणे, मुंबई, काेल्हापुरातील एटीएमचा वापर
काँग्रेसचे आमदार, खासदार केरळला एक महिन्याचे वेतन देणार
महाराष्ट्र सरकारकडून केरळला २० कोटींची आर्थिक मदत
खाजगी सावकाराच्या जाचाला कंटाळून विद्यमान उपसरपंचाची आत्महत्या
औरंगाबाद महापालिकेत वाजपेयी यांच्या श्रद्धांजलीला विरोध करणाऱ्या एमआयएमच्या नगरसेवकाला अटक
राज्यात ठिकठिकाणी पावसाचा अक्षरश: धूमाकूळ
केरळमध्ये जलप्रलय कायम; ११ जिल्ह्यामध्ये मुसळधार पावसाचा इशारा
केरळच्या पूरग्रस्तांना मदत करण्याचे ‘युएई’च्या पंतप्रधानांचे आवाहन
संयुक्त राष्ट्राचे माजी महासचिव कोफी अन्नान यांचे निधन
नवज्योतसिंग सिद्धूने घेतली पाकच्या लष्करप्रमुखांची गळाभेट; काँग्रेसमध्ये अस्वस्थता
इम्रान खान यांच्या पंतप्रधानपदाच्या शपथविधी सोहळ्याला नवज्योतसिंग सिद्धूची उपस्थिती
भारत- पाकमध्ये शांतता हाच वाजपेयींचा खरा सन्मान- इम्रान खान
नासाच्या ‘पार्कर सोलार प्रोब’ यानाची सूर्याच्या दिशेने झेप
विराटला कर्णधार म्हणून स्वत:ला सिद्ध करण्यास वेळ लागेल- क्लाइव्ह लॉयड
येमेनमध्ये दहा वर्षांच्या मुलावर लैंगिक अत्याचार; तिघा आरोपींना भरचौकात गोळ्या घालून…
पाकिस्तानी अभिनेत्रीला पतीने घातल्या गोळ्या
Home Notifications एकल पालकत्व समाजासाठी धोकादायक- चेन्नई उच्च न्यायालय
एकल पालकत्व समाजासाठी धोकादायक- चेन्नई उच्च न्यायालय
चेन्नई, दि. ११ (पीसीबी) – मुलांच्या संगोपनासाठी आई-वडील दोघेही गरजेचे आहेत. एकल पालकत्व हे मुलांच्या आरोग्यासाठी आणि समाजासाठी धोकादायक असल्याचे मत मद्रास हायकोर्टाने व्यक्त केले आहे.
Previous articleएकल पालकत्व समाजासाठी धोकादायक- चेन्नई उच्च न्यायालय
Next articleमावळातील पाचर्णे येथे २५०० वृक्षांची लागवड
काँग्रेसचे आमदार, खासदार केरळला एक महिन्याचे वेतन देणार
उमेदवारांना शपथपत्रात उत्पन्नाचा स्त्रोत आणि तपशील देणे बंधनकारक – राज्य निवडणूक आयुक्त
रहाटणीतील ‘त्या’ बसचालकाचा खून अवध्या ८०० रुपये आणि ‘मेमरी कार्ड’साठी
केरळच्या पूरग्रस्तांना मदत करण्याचे ‘युएई’च्या पंतप्रधानांचे आवाहन
संयुक्त राष्ट्राचे माजी महासचिव कोफी अन्नान यांचे निधन
ताथवडे येथे दोन मुलांची हत्या करून वडीलांची आत्महत्या
काँग्रेसचे आमदार, खासदार केरळला एक महिन्याचे वेतन देणार
केरळमध्ये जलप्रलय कायम; ११ जिल्ह्यामध्ये मुसळधार पावसाचा इशारा
रहाटणीतील ‘त्या’ बसचालकाचा खून अवघ्या ८०० रुपये आणि ‘मेमरी कार्ड’साठी
केरळच्या पूरग्रस्तांना मदत करण्याचे ‘युएई’च्या पंतप्रधानांचे आवाहन
रूपयाची सत्तरी पार; अखेर मोदी सरकारने करून दाखवले – काँग्रेस
सुसंस्कृत राजकीय महाऋषी हरपला; पिंपरी-चिंचवडकरांनी दुखवटा पाळावा – आमदार लक्ष्मण जगताप
आता फाशीची शिक्षा सुनावण्यात आलेल्या कैद्यांना कारागृहातून कुटुंबीयांशी फोनवर बोलता येणार
पुणे ग्रामीण पोलिस दलातील २३ अधिकारी कर्मचारी पिंपरी-चिंचवड पोलीस आयुक्तलयात वर्ग
मराठी बातम्या देणारा हक्काचे व्यासपीठ  मराठी अस्मिते साठी सदेव तत्पर
३रा मजला, पी. जे. चेंबर, आंबेडकर चौक, पिंपरी, पुणे
वाजपेयी यांच्या निवासस्थानाबाहेर स्टेज उभारण्यास सुरूवात
मोदी लोकसभेसोबत रशियाची निवडणूकही घेऊ शकतात; संजय राऊतांचा उपरोधिक टोला


junnar students helps to grow plants for birds विद्यार्थ्यांनी पक्ष्यांसाठी केली अन्न, पाणी, निवाऱ्याची व्यवस्था | eSakal

विद्यार्थ्यांनी पक्ष्यांसाठी केली अन्न, पाणी, निवाऱ्याची व्यवस्था
गुरुवार, 29 मार्च 2018
जुन्नर - पुणे जिल्हा शिक्षण मंडळाच्या शिरोली बुद्रुक ता.जुन्नर येथील न्यू इंग्लिश स्कूल या शाळेतील विद्यार्थ्यांनी शालेय परिसरात वृक्ष लागवड केली आहे. विद्यालयातील अनेक विद्यार्थ्यांनी राष्ट्रीय हरित सेनेत सहभाग घेऊन स्वच्छता, वृक्ष संवर्धन, गडकोट संरक्षण असे विविध उपक्रम यशस्वीपणे राबविले आहेत. त्यांना किर्लोस्कर फाऊंडेशनकडून पुरस्कारही देण्यात आला आहे. परिसरातील झाडे जोपासण्याची जबाबदारी या विद्यार्थ्यांनी हरितसेनेच्या माध्यमातून हाती घेतली आहे. शालेय परिसरात कोवळ्या पालवीने बहरलेली हिरवीगार झाडे आढळून येतात त्यामुळे येथे निरनिराळ्या पक्षांचा वावर वाढला आहे.
जुन्नर - पुणे जिल्हा शिक्षण मंडळाच्या शिरोली बुद्रुक ता.जुन्नर येथील न्यू इंग्लिश स्कूल या शाळेतील विद्यार्थ्यांनी शालेय परिसरात वृक्ष लागवड केली आहे. विद्यालयातील अनेक विद्यार्थ्यांनी राष्ट्रीय हरित सेनेत सहभाग घेऊन स्वच्छता, वृक्ष संवर्धन, गडकोट संरक्षण असे विविध उपक्रम यशस्वीपणे राबविले आहेत. त्यांना किर्लोस्कर फाऊंडेशनकडून पुरस्कारही देण्यात आला आहे. परिसरातील झाडे जोपासण्याची जबाबदारी या विद्यार्थ्यांनी हरितसेनेच्या माध्यमातून हाती घेतली आहे. शालेय परिसरात कोवळ्या पालवीने बहरलेली हिरवीगार झाडे आढळून येतात त्यामुळे येथे निरनिराळ्या पक्षांचा वावर वाढला आहे. उन्हाळ्याच्या दिवसात या पक्षांना अन्न,पाणी व निवारा उपलब्ध व्हावा या उद्देशाने हरित सेनेच्या विद्यार्थ्यांनी झाडांवर जागोजागी कागदी खोकी व प्लॅस्टीकच्या कॅनचा वापर करून राहण्यासाठी निवारा तसेच चा-यासाठी धान्याची व्यवस्था केली आहे. तसेच प्लॅस्टीकच्या रिकाम्या बाटल्या कापून त्यामध्ये पाणी भरून झाडांवर जागोजागी टांगून ठेवल्या आहेत. यामुळे शालेय परिसरात पक्षांचे प्रमाण वाढण्यास मदत झाली आहे.
तर निसर्गरम्य वातावरणात शिक्षण घेण्याचा आनंद विद्यार्थ्यांना मिळत आहे. या उपक्रमासाठी विद्यालयातील हरितसेनेचे मार्गदर्शक शिक्षक एस.व्ही.देवकुळे, व्ही.एस. भालींगे, साबळे, मनिषा खेडकर यांनी मार्गदर्शन केले असल्याचे मुख्याध्यापक दिलीप फापाळे यांनी सांगितले.
विशेष फेरीमध्ये 11 हजार विद्यार्थ्यांचे प्रवेश निश्‍चित
पुणे : अकरावी प्रवेशाच्या विशेष फेरीत 11 हजार 47 विद्यार्थ्यांचे प्रवेश निश्‍चित झाले आहेत. या फेरीनंतरही महाविद्यालयात प्रवेश निश्‍चित न झालेल्या...
दुसरी शिकलेल्या मीरा यांचे "यू-ट्यूब'वर चॅनेल
येरवडा - तांब्या व पितळी भांडी धुण्याचे तंत्र, भरल्या वांग्याची भाजी कशी करायची, वीज व फ्रीज न वापरता पाणी थंड कसे करावे, यांपासून ते कंगवा कसा...
दहा वर्षे गैरहजर शिक्षिका पुन्हा सेवेत
भिवंडी : भिवंडी महानगरपालिकेच्या शिक्षण मंडळात काम करणारी सहशिक्षिका तब्बल 10 वर्षे गैरहजर राहून पुन्हा कामावर रुजू झाली आहे. या सहशिक्षिकेने रजेवर...
'दो शेरों के बीच खडा हूँ
अटलजींसमवेत छायाचित्र काढून घेण्याची माझी तीव्र इच्छा होती. प्रमोदजींकडं मी ती व्यक्त केली. प्रमोदजींनी तसं त्यांना सांगितल्यावर अटलजींनी मला आणि...
आजोबांच्या बागेतून प्रेरणा (पोपटराव पवार)
हिवरेबाजार गावापासून दीड किलोमीटर अंतरावर आमचं बागायती क्षेत्र आणि तिथं आजोबांनी लावलेली मोसंबीची बाग हे अनेक वर्षांपासून गावात येणाऱ्या...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


व्यक्तिमत्व विकास कार्यशाळा - 26/01/18 | Manashakti Research Centre

येथे सातत्यपूर्ण मनःशांती मिळवण्याच्या सोप्या व व्यावहारीक उपायांची माहिती आहे.
बुद्धिनिष्ठ प्रार्थनेचा, गर्भावर आणि मातेवर होणारा परिणाम
व्यक्तिमत्व विकास कार्यशाळा - 26/01/18
शुक्र, 26 जाने 2018
श्री. अभय खांदे - ९४२२७८००४३, ८९८३१८८३२६
नवविवाहित जोडपी आणि गर्भधारणेपूर्वी
गर्भसंस्कार (जन्मपूर्व शिक्षण-संस्कार प्रयोग)
आध्यात्मिक विकास (योग, ध्यान, मंत्र, यज्ञ, पुजा, प्रार्थना, धर्म, देव)
`स्वानंद' आयुर्वेदीय औषध उत्पादने


VRITTABHARATI | पवार, तटकरेंचा नवा कारमाना उघड

अन्वयार्थ : तरुण विजय
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
चौफेर : अमर पुराणिक
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
प्रहार : दिलीप धारूरकर
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
अन्वयार्थ : तरुण विजय
प्रहार : दिलीप धारूरकर
चौफेर : अमर पुराणिक
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
भाष्य : मा. गो. वैद्य
सडेतोड : अरुण रामतीर्थकर
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
राष्ट्ररक्षा : ब्रि. हेमंत महाजन
विश्‍वसंचार : मल्हार कृष्ण गोखले
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही
पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा
पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार
लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती
संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला
Home » ठळक बातम्या, महाराष्ट्र » पवार, तटकरेंचा नवा कारमाना उघड
पवार, तटकरेंचा नवा कारमाना उघड
सिंचनाचे ८०० कोटी पाण्यात
१०८ बोगस कंपन्या स्थापन करून गैरव्यवहार
भुजबळ परिवारासह, तटकरे आणि पवारांवर होणार कारवाई
मुंबई, [२३ ऑक्टोबर] – ७२ हजार कोटी रुपयांच्या सिंचन घोटाळ्यात राष्ट्रवादी कॉंगे्रसचे नेते अजित पवार आणि सुनील तटकरे यांचा नवा कारनामा उघड झाला असून, या दोघा नेत्यांच्या बेनामी आणि बोगस अशा १०८ कंपन्यात ८०० कोटी रुपये परस्पर लाटल्याचे निष्पन्न झाले आहे. या प्रकरणामुळे अजित पवार आणि सुनील तटकरे यांच्याभोवतीचा गुंता अधिक वाढला आहे.
या पार्श्‍वभूमीवर अजित पवार आणि तटकरे यांना लवकरच कारवाईला सामोरे जावे लागेल असे दिसून येत असून, महाराष्ट्र सदन घोटाळ्याप्रकरणी भुजबळ परिवारावरही कारवाई होणार असल्याचे भाजपाचे खासदार किरीट सोमय्या यांनी सांगितले.
खासदार सोमय्या यांनी शुक्रवारी मंत्रालयात पत्रपरिषदेत सिंचनातील घोटाळ्याची माहिती दिली. ते म्हणाले की, मुंबईतील युनियन बँकेमधील एफ. ए. कन्स्ट्रक्शनच्या खात्यातून ८०० कोटी रुपये काढण्यात आले असून, ती तटकरे आणि अजित पवार यांच्याशी संबंधित असलेल्या १०८ बोगस कंपन्यांमध्ये जमा करण्यात आली आहे. विशेष म्हणजे, या १०८ कंपन्या बेनामी, बोगस आणि अस्तित्वातच नसलेल्या आहेत. या घोटाळ्यांबरोबरच तटकरे यांनी रायगड येथील कोंडाणे धरणासाठी १६० कोटींची बोगस बिलेही बनविली असल्याचे सोमय्या यांनी सांगितले.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, राज्याचे मुख्य आयुक्त स्वाधीन क्षत्रिय आणि युनियन बँकेचे मुख्याधिकारी अरुण तिवारी यांच्याबरोबर मागील चार दिवसांत आपण विविध विभागातल्या अधिकार्‍यांची भेट घेऊन, या घोटाळ्याची माहिती घेतली आहे. तिवारी यांनी बँकेच्या विभागांतर्गत चौकशीला सुरुवात केली आहे. पण एवढी रक्कम काढली जात असताना, बँकेचे अधिकारी काय करीत होते, हा प्रश्‍न शिल्लक राहतोच. कोणीही खातेधारक बँकेतून १० लाखांच्या वर रक्कम काढत असेल, तर त्याबाबत इन्कमटॅक्स विभागाला कळवावे लागते. तसे का केले गेले नाही, याचीही चौकशी सुरू झाली आहे. त्याबरोबर या घोटाळ्याप्रकरणी अनेक मासे जाळ्यात अडकणार आहेत, असे सोमय्या म्हणाले.
या घोटाळ्यात प्रत्यक्ष संबंध असल्यानेच अजित पवार आणि सुनील तटकरे चौकशीसाठी एसीबीसमोर येत नव्हते. मोठमोठ्या वकिलांमार्फत ते वेळ मारून नेत होते. पण लाचलुचपत प्रतिबंधक विभागाने बजावलेल्या अंतिम नोटिसीमुळे त्यांना एसीबीसमोर चौकशीसाठी हजर राहावेच लागले. आपला संबंधच नाही, असे म्हणणारे अजित पवार आणि सुनील तटकरे आता या घोटाळ्याबाबत कबुली द्यायला लागले आहेत. एकूणच अजीत पवार आणि सुनील तटकरे यांच्या अवतीभोवती सिंचन घोटाळ्याची पाळेमुळे खोलवर रुजलेली असल्याचे या प्रकरणावरून दिसून येत आहे.
अजीत पवार आणि सुनील तटकरे हे अधिकार्‍यांकडे बोट दाखवत आहेत आणि अधिकारी त्यांच्याकडे बोट दाखवत आहेत, असे सोमय्या यांनी सांगितले. या दोन्ही नेत्यांची अधिकार्‍यांवर खापर फोडण्याची मानसिकता अजूनही कायम आहे. तसेच, या प्रकरणी जलद गतीने तपास व्हायला अन्य तपास यंत्रणांनीही सहकार्य करणे आवश्यक आहे, असेही सोमय्या यांनी स्पष्ट केले.
५ हजार कोटींच्या कामांचे ई-भूमिपूजन
नितीन गडकरींच्या निर्णयाने महाराष्ट्रातील सिंचन क्षमता वाढणार
सुनील तटकरेंच्या अडचणीत वाढ होण्याची शक्यता
दीर्घकाळ कार्यरत राहिल्याने वाढते आयुष्य
इंटरनेटवरील प्रभावी व्यक्तींच्या यादीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी
महिला शक्तीला गुगलचा डूडलद्वारे सलाम
स्त्रियांच्या भरारीला आकाश देखील ठेंगणे
भारतात लवकरच येणार ‘अच्छे दिन’
३ वर्षीय डॉलीचा तिरंदाजीत राष्ट्रीय विक्रम
ऑस्कर पुरस्कारांमध्ये ‘बर्डमॅन’ची बाजी
नोकरी मिळविण्यात आवाजाची भूमिका महत्त्वाची
मजबूत राष्ट्राकरिता एकत्र या
खोबरेल तेलावर चालविला मिनी ट्रक
लाल द्राक्षे, शेंगदाण्यांमुळे स्मृतिभ्रंश टळतो
अमेरिकेत फोफावतेय् भारतीय खाद्य संस्कृती
गूगल विकसित करतेय कर्करोग, हृदयविकार डिटेक्टर
यंदा ९३ टक्केच पाऊस
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	काँग्रेसमुक्त भारतासाठी राहुलच अध्यक्ष हवे	‘पद्मावती’च्या अडचणी वाढल्या	राज्याला ‘स्वच्छताही सेवा’ पुरस्कार
व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	साडी  : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक	पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	कमीपणा कशासाठी	रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	मैत्रीतले नियम	नव्या वाटा	पाटमांडू
Mrinal: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Prachiti: कमीपणा कशासाठी : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
दीक्षाभूमीला जगातील सर्वोत्तम स्थळ करू
धम्मचक्र प्रवर्तनदिन सोहळ्यात मुख्यमंत्री बाबासाहेबांचे विचार देशाला तारू शकतात नागपूर, [२३ ऑक्टोबर] - दीक्षाभूमी विकासाचा मास्टर प्लॉन तयार होत ...


VRITTABHARATI | सरकारी बाबूंना मिळणार वेतनाच्या २०० पट गृहकर्ज

अन्वयार्थ : तरुण विजय
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
चौफेर : अमर पुराणिक
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
प्रहार : दिलीप धारूरकर
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
अन्वयार्थ : तरुण विजय
प्रहार : दिलीप धारूरकर
चौफेर : अमर पुराणिक
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
भाष्य : मा. गो. वैद्य
सडेतोड : अरुण रामतीर्थकर
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
राष्ट्ररक्षा : ब्रि. हेमंत महाजन
विश्‍वसंचार : मल्हार कृष्ण गोखले
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही
पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा
पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार
लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती
संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला
Home » ठळक बातम्या, महाराष्ट्र » सरकारी बाबूंना मिळणार वेतनाच्या २०० पट गृहकर्ज
सरकारी बाबूंना मिळणार वेतनाच्या २०० पट गृहकर्ज
मुंबई, [२१ जानेवारी] – गगनाला भिडलेल्या घरांच्या किमती आणि सर्वसामान्यांच्या आवाक्याबाहेर गेलेले गृहकर्ज यामुळे सरकारी अधिकारी व कर्मचार्‍यांना हक्काचे घर घेणे हे जवळजवळ अशक्य झाले आहे. या पार्श्‍वभूमीवर सरकारी कर्मचार्‍यांची ‘घरघर’ संपवण्यासाठी मूळ वेतनाच्या २०० पट गृहकर्ज देण्यासंदर्भातला महत्त्वपूर्ण निर्णय अर्थमंत्री सुधीर मुनगंटीवार यांनी घेतला आहे.
सध्याच्या प्रचलित नियमानुसार घरबांधणी अग्रीम वेतन बँडमधील वेतन अधिक ग्रेड वेतनाच्या ५० पट किंवा १५ लाख किंवा परतफेडीची क्षमता यापैकी कमी असेल ती रक्कम असे गृहकर्ज मंजूर करण्यात येते. या नियमामुळे सरकारी अधिकारी तसेच कर्मचारी यांना मंजूर होणारी रक्कम सध्याच्या घरांच्या किंमतीच्या तुलनेत खूपच कमी आहे.
शिपाईपदावर कार्यरत असणार्‍यांची सेवेची ५ वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर सध्या ३ लाख ३२ हजार इतके कर्ज मिळते आणि म्हाडाच्या अत्यल्प उत्तन्न गटासाठीच्या घराची किंमत १६.२५ लाख इतकी आहे. सगळीकडे महागाईत वाढ होत असताना, गृहकर्जासंदर्भात मात्र, जुन्याच निर्देशानुसार अंमलबजाणी होत होती. एकीकडे महागाईत वाढ आणि दुसरीकडे सहावा वेतन आयोग लागू झाल्याने सरकारी कर्मचार्‍यांची कर्ज परतफेडीच्या क्षमतेत झालेली वाढ, या दोन्ही बाबींचा विचार करून, हा वेतनाच्या २०० पट गृहकर्ज मंजुरीचा प्रस्ताव वित्त विभागाने आणला आहे. या निर्णयामुळे आता शिपायांना १२ लाख, तर अधिकार्‍यांना २० ते ५० लाख कर्ज मिळणार आहे. शिवाय पहिले केवळ वैयक्तिक घरासाठी कर्ज मिळत होते. आता मात्र, कर्मचार्‍यांच्या सहकारी गृहनिर्माण संस्थेला देखील घर उभारणीसाठी वित्तपुरवठा राज्य सरकारकडून मिळणार आहे. तर, ३ ऑक्टोबर २००८ मध्ये निश्‍चित केलेल्या घराच्या किंमतीची १८ लाख ही मर्यादा देखील आता ४० लाख एवढी करण्यात आली आहे.
राज्यातील शहरांची तीन विभागात वर्गवारी करण्यात आली असून, मोठ्या शहरांमध्ये म्हणजे ‘एक्स’ गटातील घरांसाठी ५० लाख, मध्यम शहरांकरिता म्हणजे ‘वाय’ गटातील घरांसाठी ३० लाख, तर उर्वरित शहरांसाठी २० लाख रक्कम मंजूर करण्यात येणार आहे. ही रक्कम केवळ आगाऊ कर्जाची असणार आहे. त्या उपर लागणारे कर्ज हे तो अधिकारी किंवा कर्मचार्‍याचे एकूण वेतन पाहून देण्यात येईल. त्यामुळे ‘एक्स’ गटातील शहरांकरिता २ कोटींचे तर, ‘वाय’ गटातील शहरांकरिता १ कोटीचे कर्ज मिळू शकेल.
वित्त विभागाच्या या नव्या प्रस्तावानुसार चतुर्थ श्रेणी कर्मचार्‍यासह सर्व शासकीय कर्मचार्‍यांना शहरांमध्ये घर घेणे आता शक्य होणार आहे. वित्त विभागाने घेतलेला हा निर्णय शासकीय अधिकारी, कर्मचार्‍यांसाठी पर्वणीच ठरणार आहे.
५ हजार कोटींच्या कामांचे ई-भूमिपूजन
नितीन गडकरींच्या निर्णयाने महाराष्ट्रातील सिंचन क्षमता वाढणार
सुनील तटकरेंच्या अडचणीत वाढ होण्याची शक्यता
दीर्घकाळ कार्यरत राहिल्याने वाढते आयुष्य
इंटरनेटवरील प्रभावी व्यक्तींच्या यादीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी
महिला शक्तीला गुगलचा डूडलद्वारे सलाम
स्त्रियांच्या भरारीला आकाश देखील ठेंगणे
भारतात लवकरच येणार ‘अच्छे दिन’
३ वर्षीय डॉलीचा तिरंदाजीत राष्ट्रीय विक्रम
ऑस्कर पुरस्कारांमध्ये ‘बर्डमॅन’ची बाजी
नोकरी मिळविण्यात आवाजाची भूमिका महत्त्वाची
मजबूत राष्ट्राकरिता एकत्र या
खोबरेल तेलावर चालविला मिनी ट्रक
लाल द्राक्षे, शेंगदाण्यांमुळे स्मृतिभ्रंश टळतो
अमेरिकेत फोफावतेय् भारतीय खाद्य संस्कृती
गूगल विकसित करतेय कर्करोग, हृदयविकार डिटेक्टर
यंदा ९३ टक्केच पाऊस
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	काँग्रेसमुक्त भारतासाठी राहुलच अध्यक्ष हवे	‘पद्मावती’च्या अडचणी वाढल्या	राज्याला ‘स्वच्छताही सेवा’ पुरस्कार
व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	साडी  : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक	पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	कमीपणा कशासाठी	रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	मैत्रीतले नियम	नव्या वाटा	पाटमांडू
Mrinal: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Prachiti: कमीपणा कशासाठी : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
भाजपाच्या यादीत २६ विद्यमान आमदार
=२० तरुण चेहर्‍यांना संधी= नवी दिल्ली, [२० जानेवारी] - दिल्ली विधानसभा निवडणुकीसाठी उमेदवारी अर्ज भरण्याला दोन दिवसांचा अवधी उरला असताना ...


सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट सह India मध्ये किंमतऑफर & पूर्णतपशील | PriceDekho.com

कूपन, दर cashback ऑफर
लॅपटॉप, पीसी च्या, गेमिंग आणि अॅक्सेसरीज
कॅमेरा, लेन्स आणि अॅक्सेसरीज
टीव्ही आणि मनोरंजन साधने
घर & स्वयंपाकघर उपकरणे
गृह सजावट, स्वयंपाकघर आणि फर्निचर
लहान मुले आणि बेबी उत्पादने
खेळ, फिटनेस आणि आरोग्य
पुस्तके, स्टेशनरी, भेटी आणि मीडिया
भारतातील टॉप 10 मोबाईल
मागचा कॅमेरा [13 MP]
मोबाईल प्रकरणे आणि कव्हर
बिंदू आणि अंकुर कॅमेरे
कंडिशनर्स,वॉशिंग मशिन्स आणि ड्रायरसुद्धा
व्हॅक्यूम & विंडोमध्ये क्लीनर
ज्युसर मिक्सर आणि धार लावणारा
ओ डी टॉयलेट (EDT)
पायांकरीता असलेले कातड्याचे बाह्य आवरण पॅड
मऊ तळव्यांचे आवाज न होणारे बूट
चप्पल आणि फ्लिप फ्लॉप्स
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट
पॉल धावसंख्या फोन ते किती चांगले आहे हे निर्धारित करण्यासाठी वापरकर्ता रेटिंग संख्या आणि एक स्कोअर उपयुक्त users.This करून दिले जाते सरासरी रेटिंग वापरून मोजला पूर्णपणे सत्यापित वापरकर्ते सामान्य रेटिंग आधारित आहे.
* 80% संधी किंमत पुढील 3 आठवडे 10% पडू शकतो की नाही
मिळवा झटपट किमतीत घट ईमेल / एसएमएस
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट किंमतIndiaयादी
कूपन शेंग ईएमआय मोफत शिपिंग शेअरपैकी वगळा
निवडा उच्च किंमतकमी कमी किंमतकरण्यासाठीउच्च
वरील टेबल मध्ये सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट किंमत ## आहे.
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट नवीनतम किंमत May 28, 2018वर प्राप्त होते
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईटशोषकलुईस, स्नॅपडील, फ्लिपकार्ट उपलब्ध आहे.
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट सर्वात कमी किंमत आहे, , जे शोषकलुईस ( 12,150)
किंमत Mumbai, New Delhi, Bangalore, Chennai, Pune, Kolkata, Hyderabad, Jaipur, Chandigarh, Ahmedabad, NCRसमावेश India सर्व प्रमुख शहरांमध्ये वैध आहे. कृपया कोणत्याही विचलन विशिष्ट स्टोअरमध्ये सूचना वाचा.
PriceDekhoवरील विक्रेते कोणत्याही विक्री माल जबाबदार नाही.
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट दर नियमितपणे बदलते. कृपया सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट नवीनतम दर शोधण्यासाठी आमच्या साइटवर तपासणी ठेवा.
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट - वापरकर्तापुनरावलोकने
चांगले , 19 रेटिंग्ज वर आधारित
आपलाअनुभवसामायिक करा एक पुनरावलोकनलिहा
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट - किंमत इतिहास
 आपण जवळजवळ तेथे आहात.
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट वैशिष्ट्य
सेल्फ टाइमर 2 sec, 10 sec
ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 14.2 MP
सेन्सर तुपे CCD Sensor
सेन्सर सिझे 1/2.3 Inches
मॅक्सिमम शटर स्पीड 1/2000 sec
मिनिमम शटर स्पीड 1/8 sec
पिसातुरे अँगल 24 mm Wide Angle
रेड इये रेडुकशन Yes
स्क्रीन सिझे 3 Inches
ईमागे डिस्प्ले रेसोलुशन 460000 dots
मेमरी कार्ड तुपे SD, SDHC, SDXC
इनबिल्ट मेमरी 9.5 MB
बिल्ट इन फ्लॅश Yes
सॅमसंग स्मार्ट वब२००फ पॉईंट & शूट डिजिटल कॅमेरा व्हाईट
Quick links आमच्या विषयी आमच्याशी संपर्क साधा T&C गोपनीयता धोरण FAQ's


कहाणी बचतगटांची

स्त्रियांचे बचतगट ही मूलभूत संकल्पना आणि त्याचा विकास ह्या आगळ्या-वेगळ्या विषयावरील पुस्तक. बचतगटांच्या संकल्पनेची बीजे रोवली गेल्यापासून ते आजतागायतच्या त्या संकल्पनेच्या स्थित्यंतराच्या इतिहासाची माहिती अतिशय साध्या परंतु रंजक स्वरूपात महाराष्ट्रातील बचतगटांच्या चळवळीची चित्तवेधक वाटचाल
‘बचतगट’ या संकल्पनेने चळवळीचे व्यापक रूप धारण केले आणि त्यातून असंख्य महिलांचे भावविश्व व्यापक होत गेले. घराचा उंबरठाही न ओलांडलेल्या महिलांना नव्या जगाची ओळख झाली, आणि या जगात आपलं अस्तित्व शोधण्यासाठी त्या खंबीरपणे उभ्या राहिल्या. काडी-काडी जमवून संसाराच्या फाटलेल्या आभाळाला ठिगळं लावीत ते पेलण्यासाठी झटणाऱ्या बिनचेहऱ्याच्या असंख्य बायकांना या संकल्पनेनं स्वतःचा असा एक चेहरा दिला. पैसा तर त्यातल्या काहीजणी आधीही कमवीत होत्या... काबाड-कष्ट करून... धुणीभांडी, शेतात मोलमजुरी करून... त्याशिवाय पर्यायच नव्हता पण बचतगटानं अशा अनेक जणींना पैशाबरोबर प्रतिष्ठाही दिली. स्वाभिमानी जगणं दिलं पण बचतगटानं अशा अनेक जणींना पैशाबरोबर प्रतिष्ठाही दिली. स्वाभिमानी जगणं दिलं पण या चळवळीचा आणखीही एक मोठा परिणाम आहे. गरीबातली गरीब व्यक्ती बँकेशी जोडली जाते आहे. बचतगटांनी बँकांच्या अर्थकारणाला उभारी दिली आहे. ग्रामीण भारत बदलतो आहे पण या चळवळीचा आणखीही एक मोठा परिणाम आहे. गरीबातली गरीब व्यक्ती बँकेशी जोडली जाते आहे. बचतगटांनी बँकांच्या अर्थकारणाला उभारी दिली आहे. ग्रामीण भारत बदलतो आहे परिवर्तनाच्या या प्रक्रियेचा घेतलेला सुरस वेध
प्रकाशन दिनांक : 30 जुलै 2015
आवृत्ती : प्रथम आवृत्ती
द Z फॅक्टर - जिद्दीचा प्रेरणादायी प्रवास
लेखक: सुभाष चंद्रा यांच्यासह प्रांजल शर्मा
अनुवाद: डॉ. उदय निरगुडकर, सुनील घुमे, प्रकाश दांडगे, विठोबा सावंत, संदीप साखरे
लेखक: पंतप्रधान मा.श्री. नरेंद्र मोदी
सबका साथ, सबका विकास
लेखक: पंतप्रधान मा.श्री. नरेंद्र मोदी
अनुवाद: अजय कौटिकवार, अमित मोडक
अनुवाद: डॉ. विजया देव
विचार बदला .... यशस्वी व्हा
STAY हंग्री STAY फूलिश
अनुवाद: डॉ. मीना शेटे-संभू
आमचंदेखील एक स्वप्न आहे...
अनुवाद: डॉ. मीना शेटे-संभू


sangli news rural development problem by direct sarpanch selection थेट सरपंच निवडीने ग्रामविकासाला खीळ - अजित पवार | eSakal

थेट सरपंच निवडीने ग्रामविकासाला खीळ - अजित पवार
मंगळवार, 4 जुलै 2017
सांगली - भाजप सरकार उद्या मुख्यमंत्री आणि पंतप्रधानही लोकांमधून निवडून आणण्यासाठी प्रयत्न करतील. हे वर्तन हुकूमशाहीचेच असून, त्याचा भारतीय राज्यघटनेला धोका आहे, अशी टीका माजी उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी येथे केली. थेट सरपंच निवडीच्या शासन निर्णयावर टीका करताना राज्य शासनाचा हा निर्णय म्हणजे गावाच्या विकासाला खीळ घालणारा आणि गावात राजकीय वैमनस्य वाढीला लावणारा ठरेल, असे भाकीत केले.
ते म्हणाले, 'थेट नगराध्यक्ष निवडणुकीचा एकदा निर्णय विलासराव देशमुख यांच्या काळात झाला. खुद्द लातूरमध्ये नगराध्यक्षपदी राष्ट्रवादीचे प्रा. जनार्दन वाघमारे निवडून आले, तर सभागृहात कॉंग्रेसचे बहुमत होते. त्या वेळी झालेली चूक लक्षात येताच आम्ही तो निर्णय बदलला. मात्र विद्यमान भाजप-शिवसेना सरकारने कॉंग्रेस-राष्ट्रवादीचे स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील बळ मोडून काढण्यासाठी विकासाचे वाटोळे झाले तरी चालेल, अशी भूमिका घेतली आहे. बाजार समित्यांवर शासनाचा प्रतिनिधी नियुक्त करण्यामागेही तेच कारण आहे. थेट नगराध्यक्ष निवडीमुळे राज्यात अनेक पालिकांमध्ये सुरू असलेला गोंधळ आपण पाहतो आहोतच. आपली लोकशाही प्रातिनिधिक लोकशाही आहे. खेड्यांतील ग्रामसभा किंवा मासिक बैठकांची अवस्था आपण जाणतो. ग्रामपंचायतींना थेट निधी दिला जात असताना गावातील कारभारात गोंधळ वाढून हा निधी वाया जाण्याची भीती आहे. सरकारने हा निर्णय केवळ राजकीय हेतूने घेतला आहे. ते टाळावे.''
कर्नाटकमधील पुरातून अडीच हजार जणांची सुटका
बंगळूर - कर्नाटकात पावसामुळे बळी गेलेल्यांची संख्या 153 झाली असून, अडीच हजारपेक्षा जास्त नागरिकांची सुटका करण्यात आली आहे. पूरग्रस्तांच्या बचावासाठी...
एम. करुणानिधींच्या निधनानं तमिळ राजकारणातलं एक महापर्व संपलं आहे. करुणानिधींचा वारस म्हणून त्यांचा धाकटा मुलगा स्टॅलिन यांची निश्‍चिती झाली असली तरी...
अटलबिहारी वाजपेयी यांना जवान आणि त्यांच्या कुटुंबीयांबद्दल विशेष आदर आणि प्रेम होतं. अटलजींकडं एकदा एक फाइल सहीला आली. सरकारी तूट भरून काढण्यासाठी...
आधारचा गैरवापर फौजदारी गुन्हा ठरवा- एडवर्ड स्नोडेन
जयपूर : सार्वजनिक सेवा वगळता इतर कारणांसाठी आधारच्या माहितीची गैरवापर करणाऱ्यांवर सरकारने कायदेशीर कारवाई करावी, असे मत एडवर्ड स्नोडेन यांनी व्यक्त...
अमेरिकेतली गरिबी (अच्युत गोडबोले)
अमेरिका म्हटलं की आपल्या डोळ्यापुढं चकमकाट, श्रीमंतीच येते. मात्र, अमेरिकेतसुद्धा गरिबी आहे, हे वास्तव नाकारता येणार नाही. अमेरिकेतली असलेली ही गरिबी...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


पदसंग्रह - पदे ३४६ ते ३५०

मराठी मुख्य सूची|मराठी साहित्य|अभंग संग्रह आणि पदे|श्रीरंगनाथस्वामीकृत पदसंग्रह|
पदे ३४६ ते ३५०
पदे १ ते ५
पदे ६ ते १०
पदे ११ ते १५
पदे १६ ते २०
पदे २१ ते २५
पदे २६ ते ३०
पदे ३१ ते ३५
पदे ३६ ते ४०
पदे ४१ ते ४५
पदे ४६ ते ५०
पदे ५१ ते ५३
पदे ५५ ते ५६
पदे ५७ ते ५८
पदे ५९ ते ६२
पदे ६३ ते ७०
पदे ७१ ते ८०
पदे ८१ ते ८५
पदे ८६ ते ९०
पदे ९१ ते ९५
पदे ९६ ते १००
पदे १०१ ते १०५
पदे १०६ ते ११०
पदे १११ ते ११५
पदे ११६ ते ११९
पदे १२० ते १२५
पदे १२६ ते १३०
पदे १३१ ते १३५
पदे १३६ ते १४०
पदे १४१ ते १४५
पदे १४६ ते १५०
पदे १५१ ते १५५
पदे १५६ ते १६०
पदे १६१ ते १६५
पदे १६६ ते १७०
पदे १७१ ते १७५
पदे १७६ ते १८०
पदे १८१ ते १८५
पदे १८६ ते १९०
पदे १९१ ते १९५
पदे १९६ ते २००
पदे २०१ ते २०५
पदे २०६ ते २१०
पदे २११ ते २१५
पदे २१६ ते २२०
पदे २२१ ते २२५
पदे २२६ ते २३०
पदे २३१ ते २३५
पदे २३६ ते २४०
पदे २४१ ते २४५
पदे २४६ ते २५०
पदे २५१ ते २५५
पदे २५६ ते २६०
पदे २६१ ते २६५
पदे २६६ ते २७०
पदे २७१ ते २७५
पदे २७६ ते २८०
पदे २८१ ते २८५
पदे २८६ ते २९०
पदे २९१ ते २९५
पदे २९६ ते ३००
पदे ३०१ ते ३०५
पदे ३०६ ते ३१०
पदे ३११ ते ३१५
पदे ३१६ ते ३२०
पदे ३२१ ते ३२५
पदे ३२६ ते ३३०
पदे ३३१ ते ३३५
पदे ३३६ ते ३४०
पदे ३४१ ते ३४५
पदे ३४६ ते ३५०
पदे ३५१ ते ३५५
पदे ३५६ ते ३६०
पदे ३६१ ते ३६५
पदे ३६६ ते ३७०
पदे ३७१ ते ३७५
पदे ३७६ ते ३८०
पदे ३८१ ते ३८५
पदे ३८६ ते ३९०
पदे ३९१ ते ३९५
पदे ३९६ ते ४००
पदे ४०१ ते ४०५
पदे ४०६ ते ४१०
पदे ४११ ते ४१५
पदे ४१६ ते ४२०
पदे ४२१ ते ४२५
पदे ४२६ ते ४३०
पदे ४३१ ते ४३५
पदे ४३६ ते ४४०
पदे ४४१ ते ४४५
पदे ४४६ ते ४५०
पदे ४५१ ते ४५५
पदे ४५६ ते ४६०
पदे ४६१ ते ४६५
पदे ४६६ ते ४७०
पदे ४७१ ते ४७५
पदे ४७६ ते ४८०
पदे ४८१ ते ४८५
पदे ४८६ ते ४९०
पदे ४९१ ते ४९५
पदे ४९६ ते ५००
पदे ५०१ ते ५०५
पदे ५०६ ते ५१०
पदे ५११ ते ५१५
पदे ५१६ ते ५२०
पदे ५२१ ते ५२५
पदे ५२६ ते ५३०
पदे ५३१ ते ५३५
पदे ५३६ ते ५४०
पदे ५४१ ते ५४५
पदे ५४६ ते ५५०
पदे ५५१ ते ५५५
पदे ५५६ ते ५६०
पदे ५६१ ते ५६५
पदे ५६६ ते ५७०
पदे ५७१ ते ५७५
पदे ५७६ ते ५८०
पदे ५८१ ते ५८५
पदे ५८६ ते ५९०
पदे ५९१ ते ५९५
पदे ५९६ ते ६००
पदे ६०१ ते ६०५
पदे ६०६ ते ६१०
पदे ६११ ते ६१५
पदे ६१६ ते ६२०
पदे ६२१ ते ६२५
पदे ६२६ ते ६३०
पदे ६३१ ते ६३५
पदे ६३६ ते ६४०
पदे ६४१ ते ६४५
पदे ६४६ ते ६५०
पदे ६५१ ते ६५५
पदे ६५६ ते ६६०
पदे ६६१ ते ६६५
पदसंग्रह - पदे ३४६ ते ३५०
रंगनाथ स्वामींचा जन्म शके १५३४ परिघाविसंवत्सर मार्गशीर्ष शुद्ध १० रोजीं झाला.
Tags : ranganatha swaniपदमराठीरंगनाथ स्वामी
पदे ३४६ ते ३५०
पद ३४६. (लक्षमन बाला क्यों नहि या चालीवर)
कैसा स्वयंपाक केला सांग मनुबाई ॥ सावधान होउनि चित्त ठेवुनियां ठायीं ॥धृ०॥
व्कचित् पव्क अर्ध पव्क एक जैसे तैसें ॥ करपलें एक लवण हीन जळो जिणे ऐसें ॥१॥
एक खारट एक तुरट एक कडू आंबट भारी ॥ समजोन ये घरिंचे घरिं चेरा होतो पारी ॥२॥
अपणा न ये सांगसि लोकां हे तो दुष्ट खोडी ॥ चांग भांग डोलसि शेजा करिती डोई बोडी ॥३॥
मागें झाल्या होती पुढें सांप्रतही थोडया ॥ चतुर बाया मिरवताति फजित होति वेडया ॥४॥
पांच दिवस ज्याचे बाई धन्य म्हणवुनि ध्यावें ॥ रंगल्या ज्या निजानंदें त्यांसि वर्म ठावें ॥५॥
पद ३४७. (कलयुगीं घरोघरीं संत झाले फार या चा.)
पडों त्याच्या पायां जो न विसंबे ठाया ॥ राहतां दुश्वितपणें सौरस्य गेलें वायां ॥धृ०॥
जेवणार तेहि भले पूर्ण तृप्त होती ॥ कल्पनेचा स्पर्श होतां सदां मुखिं माती ॥१॥
चतुर्विध अन्न त्याचा अनुक्रम जाणें ॥ अधिकारें ग्रास घेती तृप्ति त्यांचि बाणे ॥२॥
प्राणांचा प्राण स्मरण धर्म जीविं वाहे ॥ रामकृष्ण निरुक्तिचा अर्थ होउनि राहे ॥३॥
पूर्वापर नित्य तृप्त कळा त्याचि पाहें ॥ जीवनाच्या तोषें उद्नार देत आहे ॥४॥
ब्रह्मबोधें सहज छंदें पूर्ण सुखी झाला ॥ निजानंद रंग संगें संसारा आंचवला ॥५॥
ऐसी मी जोगिणी जाहलें ॥ प्रीति अलक्ष राउळा रातलें ॥१॥
अलक्ष म्हणुनि उभा राहिला ॥ जीव देखोनि तयासि भूलला ॥२॥
चहूं पालवीं झालें मोकळी  तेचि हातीं पें निरंतर झोळी ॥३॥
श्रवणिं श्रवणमुद्रा घातली ॥ तेणं अत्यंत शोभा मज आली ॥४॥
त्रिगुणांचा गोंवर घातला ज्ञान आग्नि लाउनियां जाळीला ॥५॥
शांति विभूति अंगीं चर्चिली ॥ शुद्ध सत्व शूभ्रता पातली ॥६॥
 आवघा तूं तूं म्हणवुनि सादवी ॥७॥
रामरस सेवुनि जाहलें उन्मत्त ॥ सहज पूर्ण निजानंदें डुल्लत ॥८॥
आवडिं याचे पायिं रंगलें ॥ स्वयें निजानंद होउनि ठेलें ॥९॥
पद ३४९. (अभाग्याच्या० या चा.)
रंगीं रंगावें वेधकें दशरथ कुळदीपके ॥धृ०॥
रंगीं रंगा न येशी रामा फुटली ह्रदय डांक ॥ नरदेहाची घडी तुजविण वायां जाते देख ॥
अनुसंधान सुमनमाळा कोमेली नि:शेख ॥ सत्वाचा घट भरिला वेगीं येउनि देईं सूख ॥१॥
रंगा न येसिं तरि हें रंग नाम कां ठोविलें ॥ नुपेक्षावें ब्रीद आतां सुख देईं आपुलें ॥
भक्तवत्सल ब्रीद रामा बाई काय झालें ॥ दुर्घट भूतवासना इनें मन माझें घेरिलें ॥२॥
ज्ञानदीप पाजळदा स्नेहा संरलें रामाबाई ॥ हर्षाच्या गोंधळिं येउनि भक्तां सुख देईं ॥
निजानंदं पूर्ण माझें प्रगटावें ह्रदयीं ॥ रंगलें मन रंगें रंगमूर्ति ठायीं ॥३॥
पद ३५०. (डफगाणें. चा. बोलणें फोल झालें.)
तो राम झुलतो झुलतो झुलतो मज देखुनि आनंद होतो ॥ माझा स्वामि तो स्वामि तो तो मज भवसागरिं तारितो ॥
माझा जनक तो जननी तो मनाचें मोहन तो ॥धृ०॥
आजि दिवस सोनियाचा समुदाय मिळाला संतांचा ॥ गाति प्रताप रघुरायाचा नानापरी ॥१॥
राम दशरथनंदन सूर्यवंशाचें भूषण ॥ झालें पतित जन पावन हो ज्याच्या नामें ॥२॥
अहं-रावण मारिला काम कुंभकर्ण वधिला ॥ भाव विभीषण स्थापिला चिरंजीव जेणें ॥३॥
नामें गणिका तारिली चरणीं शिळा उद्धरिली ॥ वानरें वनचरें तारिलीं रामचद्रं ॥४॥
राम राज्याचि नवलपरी सारी खेळतां म्हणती मारी ॥ बंधन पुष्पा दंड छत्निचा निर्धारी ॥५॥
तो राम निजानंदघन माझ्या जिवाचें जविन ॥ रंगातीत परिपूर्ण राम निजमूर्ति ॥६॥
पु. ( गो . ) १ केळीच्या पानाचा दांडा ; दांडोरा . २ केळीचे सबंध पान , डांग . [ दांड - डा ]
गणेश गीता कोणी वाचावी
प्रथम खण्डः - एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - पञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - अष्टचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - षट्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - पञ्चचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
प्रथम खण्डः - द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः


VRITTABHARATI | साहित्यिकांपुढे संवेदना निर्माण करण्याचे आव्हान

अन्वयार्थ : तरुण विजय
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
चौफेर : अमर पुराणिक
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
प्रहार : दिलीप धारूरकर
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
अन्वयार्थ : तरुण विजय
प्रहार : दिलीप धारूरकर
चौफेर : अमर पुराणिक
चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर
भाष्य : मा. गो. वैद्य
सडेतोड : अरुण रामतीर्थकर
दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी
मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन
राष्ट्ररक्षा : ब्रि. हेमंत महाजन
विश्‍वसंचार : मल्हार कृष्ण गोखले
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही
पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा
पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार
लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती
संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला
Home » छायादालन, ठळक बातम्या, महाराष्ट्र » साहित्यिकांपुढे संवेदना निर्माण करण्याचे आव्हान
साहित्यिकांपुढे संवेदना निर्माण करण्याचे आव्हान
=मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे प्रतिपादन, घुमान साहित्य संमेलनाचा थाटात समारोप=
घुमान, [५ एप्रिल] – आजचे युग हे डिजिटायझेशनचे युग आहे. मात्र, डिजिटायझेशन मधून संवेदना निर्माण होऊ शकत नाही. त्यामुळे संमेलनाध्यक्ष डॉ. सदानंद मोरे यांच्यासारख्या साहित्यिकांपुढे समाज, लोक, तरुण पिढी यांच्यात संवेदना निर्माण करण्याचे खरे आव्हान आहे. घुमान येथील साहित्य संमेलन हे त्या दिशेने टाकलेले प्रभावी पाऊल आहे. त्यामुळे अशा सकारात्मक प्रयत्नांची गरज आहे, असे प्रतिपादन महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी रविवारी येथे केले.
बाबा नामदेवांच्या नगरीत, पंजाबमधील घुमान येथे आयोजित ८८ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या समारोपप्रसंगी ते बोलत होते. यावेळी व्यासपीठावर संमेलनाध्यक्ष डॉ. सदानंद मोरे, रेल्वेमंत्री सुरेश प्रभू, पंजाबचे उपमुख्यमंत्री सुखबीरसिंग बादल, महाराष्ट्राचे शिक्षण व सांस्कृतिक मंत्री विनोद तावडे, स्वागताध्यक्ष भारत देसडला, सरहद संस्थेचे संजय नहार, साहित्य महामंडळाच्या अध्यक्ष डॉ. माधवी वैद्य, अन्य पदाधिकारी, पंजाब सरकारचे अधिकारी, मंत्री तसेच मान्यवर उपस्थित होते.
मुखमंत्र्यांनी पूर्णतः वैचारिक भूमिका मांडताना प्रथम संत नामदेवांच्या कार्याला नमन केले. साहित्य हे पूल निर्माण करणारे असते. संस्कृती, धर्म, समाज यांच्यात ऐक्य निर्माण करण्याचे काम साहित्य करीत असते, असे सांगून घुमान येथील साहित्य संमेलनाने मराठी आणि पंजाबी साहित्यास नवे वळण मिळेल, असा आशावाद त्यांनी व्यक्त केला. मराठी संस्कृतीत साहित्य संमेलनाची परंपरा आहे, तशी अन्य कोणत्याच प्रांतात नाही. महाराष्ट्र आणि पंजाव यांचे संबंध गेल्या सातशे वर्षांपासूनचे आहेत, असे सांगून पुढील काळात ते अधिक वृद्धिंगत होतील, असे ते म्हणाले. नव्या पिढीशी संवाद साधून वाचन संस्कृती जगवावी लागेल. पराभूत मनोवृत्ती पासून नवा मार्ग शोधण्याचे काम संत साहित्याच्या सहाय्याने करावे, असा सल्ला मुख्यमंत्र्यांनी यावेळी दिला.
पुस्तकांचे गाव निर्माण करणार : विनोद तावडे
राज्याचे शिक्षण मंत्री विनोद तावडे यांनी आपल्या भाषणात साहित्यिकांसाठी जे जे करणे शक्य आहे ते सर्व करू, असे सांगून विविध संकल्पना मांडल्या. यामध्ये पुस्तकांचे स्वतंत्र गाव निर्माण करून लाख दीड लाख पुस्तके या गावात ठेवून मान्यवर साहित्यिकांकडून वाचकांना मार्गदर्शन करता येईल असे आपले स्वप्न असल्याचे तावडे यांनी सांगितले. मराठीला अभिजात दर्जा मिळण्याचे काम आता दृष्टीपथात आहे. मराठी साहित्य महामंडळ आणि नाट्य महामंडळ यांना अनुदान मागावे लागू नये, अशी माझी इच्छा आहे. त्यासाठी दर विजयादशमीला या दोन्ही संस्थांच्या खात्यात अनुदानाची रक्कम जमा केली जाईल, अशी व्यवस्था करीत आहे, अशी महत्त्वपूर्ण घोषणा तावडे यांनी केली.
रेल्वेमंत्री सुरेश प्रभू यांनी आपल्या भाषणात मराठी व पंजाबी संस्कृतीच्या इतिहासाचा दाखला देत घुमान येथील संमेलन ऐतिहासिक असल्याचे स्पष्ट केले. मराठी साहित्याने राज्याचा उंबरठा ओलांडला असून आता नव्या क्षितिजाकडे हे संमेलन झेपावत आहे, असे ते म्हणाले. मराठी संस्कृती, पंजाबी संस्कृती, भाषा यासाठी पूर्ण सहकार्य करण्याची ग्वाही त्यांनी दिली.
हे तर ऐतिहासिक संमेलन -प्रा. सदानंद मोरे
महाराष्ट्राबाहेर काम केलेल्या मराठी माणसांबद्दल आपल्या मराठी माणसाला माहिती नाही. त्यामुळे अशा थोर मराठी माणसांचा महाराष्ट्रातील अभ्यासक्रमात समावेश केला जावा, असे प्रतिपादन अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष डॉ सदानंद मोरे यांनी केले. संमेलनाच्या समारोपाच्या कार्यक्रमात ते बोलत होते. काश्मीर , पंजाब आणि महाराष्ट्र यांचे फार जुने नाते आहे. असे ऐतिहासिक संमेलन कधीही झाले नाही असे ते म्हणाले.
आपल्या भूतकाळात रमण्यापेक्षा आपण आपल्या भविष्यकाळाचा विचार करण्याची गरज आहे असे ते म्हणाले .
राष्ट्रसंत नामदेव महाराज यांच्या नावे महाराष्ट्राबाहेरील साहित्यिकांना सन्मानित केले जावे, तसेच संत गुलाबराव महाराज यांचे पुण्यात स्मारक बांधले जावे, अशी मागणीही त्यांनी महाराष्ट्र शासनाला केली. ह्या वर्षीचे साहित्य संमेलन हे लोकांच्या संत नामदेव महाराजांवरील असलेल्या श्रद्धेमुळेच पार पडले असेही मत त्यांनी व्यक्त केले.
पंजाब आणि महाराष्ट्र हे स्वाभाविक मित्र असून ह्या दोन महान संस्कृतींची देवाण-घेवाण सुरू राहावी, असे ते म्हणाले. समारोप प्रसंगी भारत देसडला, सरहद चे संजय नहार यांनीही आपले मनोगत व्यक्त केले. महामंडळाच्या अध्यक्ष माधवी वैद्य यांनी प्रास्ताविक केले. प्रारंभी प्रा. रहमान राही आणि जतिंदर पन्नू यांचा सत्कार करण्यात आला. एकूण समारोप समारंभ पाहुण्यांच्या भरगच्च उपस्थितीत पार पडला व घुमान सारख्या पंजाब राज्यातील आडगावात आयोजित केलेल्या या देखण्या संमेलनाचे सूप वाजले.
५ हजार कोटींच्या कामांचे ई-भूमिपूजन
नितीन गडकरींच्या निर्णयाने महाराष्ट्रातील सिंचन क्षमता वाढणार
सुनील तटकरेंच्या अडचणीत वाढ होण्याची शक्यता
दीर्घकाळ कार्यरत राहिल्याने वाढते आयुष्य
इंटरनेटवरील प्रभावी व्यक्तींच्या यादीत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी
महिला शक्तीला गुगलचा डूडलद्वारे सलाम
स्त्रियांच्या भरारीला आकाश देखील ठेंगणे
भारतात लवकरच येणार ‘अच्छे दिन’
३ वर्षीय डॉलीचा तिरंदाजीत राष्ट्रीय विक्रम
ऑस्कर पुरस्कारांमध्ये ‘बर्डमॅन’ची बाजी
नोकरी मिळविण्यात आवाजाची भूमिका महत्त्वाची
मजबूत राष्ट्राकरिता एकत्र या
खोबरेल तेलावर चालविला मिनी ट्रक
लाल द्राक्षे, शेंगदाण्यांमुळे स्मृतिभ्रंश टळतो
अमेरिकेत फोफावतेय् भारतीय खाद्य संस्कृती
गूगल विकसित करतेय कर्करोग, हृदयविकार डिटेक्टर
यंदा ९३ टक्केच पाऊस
खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	पाकला चिरडा, काश्मीर लष्कराकडे सोपवा	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	पाकिस्तानच्या राजकारणात अतिरेकी घुसणार	लव्ह जिहादच्या विरोधात जनजागृती	संपुआ सरकारच्या काळात भ्रष्टाचार झाला	उगमाचे भान हेच संस्थेच्या यशाचे रहस्य	एनर्जी ड्रिंक्ससोबत मद्यपान करणे प्राणघातक	काँग्रेसमुक्त भारतासाठी राहुलच अध्यक्ष हवे	‘पद्मावती’च्या अडचणी वाढल्या	राज्याला ‘स्वच्छताही सेवा’ पुरस्कार
व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	साडी  : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक	पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	कमीपणा कशासाठी	रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	खातेधारकाचा एटीएम अन्य कुणीही वापरू शकत नाही	मैत्रीतले नियम	नव्या वाटा	पाटमांडू
Mrinal: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	Sharad: पंढरीची वारी आणि तरुणाई 	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	विश्वनाथ रा सुतार.: रोडकरी नंतर गडकरी आता होतील पोर्टकरी	anjali wagh: सातत्य ठेवा, आत्मविश्वास बाळगा; यश तुमचंच	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Vrittabharati: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	anjali wagh: व्यवस्थापन क्षेत्रातील शैक्षणिक संधी	Prachiti: कमीपणा कशासाठी : भारदस्त व्यक्तिमत्वाचं प्रतिक
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
अध्यात्मिक (1) आंतरराष्ट्रीय (351) अमेरिका (134) आफ्रिका (3) आशिया (156) ऑस्ट्रेलिया (1) युरोप (57) आरोग्यवर्धिनी (7) इतर (1) उ.महाराष्ट्र (18) कला भारती (30) किशोर भारत (2) क्रीडा (43) चंदेरी (5) छायादालन (362) ठळक बातम्या (2,451) प.महाराष्ट्र (22) पर्यटन (7) फिचर (15) मराठवाडा (25) महाराष्ट्र (278) मुंबई-कोकण (69) युवा भरारी (28) रा. स्व. संघ (20) राज्य (418) आंध्र (6) आसाम (16) उ.खंड (8) उ.प्रदेश (45) ओडिशा (1) कर्नाटक (12) केरळ (5) गुजरात (14) गोवा (3) छ.गढ (1) ज.काश्मीर (41) झारखंड (8) तामिळनाडू (19) दिल्ली (138) पंजाब-हरि (13) बंगाल (17) बिहार (65) म.प्रदेश (8) राजस्थान (4) राष्ट्रीय (1,125) अर्थ (72) उद्योग (8) उर्जा (6) कायदा-न्याय (70) कृषी (18) नागरी (442) परराष्ट्र (96) राजकीय (147) वाणिज्य (10) विज्ञान-तंत्रज्ञान (20) संरक्षण (89) संसद (113) सांस्कृतिक (39) रुचिरा (7) वाणिज्य (37) विज्ञान भारती (48) विदर्भ (29) विविधा (7) व्हिडीओदालन (6) सखी (16) संपादकीय (13) अग्रलेख (11) संवाद (112) साहित्य (5) सेवाभारती (1) सोलापूर (9) स्तंभलेखक (116) अन्वयार्थ : तरुण विजय (2) चतुरस्त्र : मृणाल काशीकर (22) चौफेर : अमर पुराणिक (85) दिल्ली दिनांक : रवींद्र दाणी (1) प्रहार : दिलीप धारूरकर (4) मुस्लीम जगत : मुजफ्फर हुसैन (2)
More in छायादालन, ठळक बातम्या, महाराष्ट्र (1825 of 2476 articles)
इंदू मिल जागेवर डॉ आंबेडकर स्मारक लवकरच
=मुख्यमंत्र्यांची घोषणा= संत साहित्य नामदेव नगरी (घुमान), [५ एप्रिल] - भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे भव्य स्मारक मुंबई येथील इंदू ...


Suvarn-Kinara!: अविस्मरणीय वासोटा!!

नुकताच आम्ही officeमधल्या लोकांनी सातार्‍यापासून अवघ्या 35Km वर असणार्‍या वासोटा डोंगराचा trek केला. वासोट्याचा trek म्हणजे माझ्या आजपर्यंतच्या आयुष्यातील सगळ्यांत जास्त आनंददायी event.. जसा एखाद्या टुकार cricket match मध्ये टुकुटुकु खेळणार्‍या batsmanचा चुकून six बसावा अगदी तसा.. तो एक क्षण, तो आनंद.. तो जल्लोष.. त्याच्यापुढे मग सगळं काही फिकं पडतं.. सगळं जग अचानक सुंदर वाटू लागतं.. सगळ्या काळज्या, चिंता अचानक गळून पडतात आणि मस्त नवीन पालवी फुटते.. उमेदीची.. उत्साहाची.. मस्त एकदम भारी
शनिवारी सकाळी पुणे सोडताना पुढे काय होणार याची अजिबात कल्पना नव्हती. बसमध्ये ओरडून-आरडून सगळी रापचिक आणि छपरी गाणी म्हणताना मिळणारा आनंद, महागड्या multiplex मध्ये ACत बसून superduper hit सिनेमा बघताना मिळणार्‍या आनंदापेक्षा कितीतरी पटीने अधिक होता.. राजवाडा चौकात बसून खाल्लेली पूरी-भाजी ही मोठ्याशा हॉटेलात मिळणार्र्या पंचपक्वानांपेक्षाही रुचकर लागत होती.. सुख म्हणजे दुसरं काय हे असेच बेधुंद क्षण.. कितीही पैसे मोजले तरी विकत न घेता येवू शकणारे..एकदम भारी हे असेच बेधुंद क्षण.. कितीही पैसे मोजले तरी विकत न घेता येवू शकणारे..एकदम भारी
बामणोलीसारख्या छोट्याशा गावात उतरल्या उतरल्या समोर दिसलं कोयनेच्या धरणाचं पाणी(back water) आणि सभोवताली लाल माती आणि हिरवेगार डोंगर.. अगदी त्या गावातील अडाणी आणि खेडवळ समजल्या जाणार्‍या लोकांच्या नशिबाचं हेवा वाटायला लावणारं असं हे दृष्य "मिट्टी की जो है खूशबू" या ओळी ओठांवर आणणारी माती..
सामानाची गाठोडी बोटीत टाकून मग वासोट्याकडे जाणारा रोमांचक आणि थरारक प्रवास सुरू झाला. प्रत्येक क्षणाला बोटीने पाण्यात कापलेले अंतर ., आणि काहीतरी "एकदम भारी घडतंय याची श्हारक जाणीव मनात हूरहूर, भीती, आश्चर्य आणि आनंद या सगळ्यांचा संमिश्र उमाळा... मस्त
कितीतरी क्षण जपून ठेवण्याजोगे.. बोटीत खाल्लेल्ला खाकरा, कल्पेश्च्या non-stop शिट्ट्य़ा, आरती आणि निलेशचा fullto माssज.., आणि जाSSम दंगा "डोक्यात जाऊ नकोस(in kalpesh's eshtyle)" हा आमचा दंगा करण्यासाठीचा main dialogue.. आजूबाजूला डोळ्यांचं पारणं फ़िटेपर्यंत दिसणारं मोहक निसर्गसौंदर्य "डोक्यात जाऊ नकोस(in kalpesh's eshtyle)" हा आमचा दंगा करण्यासाठीचा main dialogue.. आजूबाजूला डोळ्यांचं पारणं फ़िटेपर्यंत दिसणारं मोहक निसर्गसौंदर्य आणि त्या अचाट निसर्गाला दोन-इंची कॅमेर्‍यात बंदिस्त करण्यासाठीची आमची निष्फ़ळ धड्पड.. बोटीने पाणी कापताना होणारा घुंगराळ आवाज, उडणारे पक्षी, दिवसा झाडांना उलटी टांगून विसावलेली वट्वाघळं, म्हशींना रानगवा म्हणण्याचं आमचं अचाट धाडस, पाण्यात खाकरा टाकून मासे शोधण्याचा आमचा डाव.. सगळं कसं झक्काSSस आणि एकदम भारी आणि त्या अचाट निसर्गाला दोन-इंची कॅमेर्‍यात बंदिस्त करण्यासाठीची आमची निष्फ़ळ धड्पड.. बोटीने पाणी कापताना होणारा घुंगराळ आवाज, उडणारे पक्षी, दिवसा झाडांना उलटी टांगून विसावलेली वट्वाघळं, म्हशींना रानगवा म्हणण्याचं आमचं अचाट धाडस, पाण्यात खाकरा टाकून मासे शोधण्याचा आमचा डाव.. सगळं कसं झक्काSSस आणि एकदम भारी
दीड तासांचा पाण्यावरचा प्रवास संपवून आमची बोट एकदाची वासोट्याच्या किनार्‍याला लागली.. त्या किनार्‍यावर उतरताना मनात थोडीशी भीती मात्र वाटली आणि आपल्या धाडसाचं कौतुकही हसत खेळत, रणरणत्या उनात, इतिहास घडवायला आमचं 21 जणांचं टोळकं पाठीवर बॅगा अडकवून सुसज्ज तयार झालं हसत खेळत, रणरणत्या उनात, इतिहास घडवायला आमचं 21 जणांचं टोळकं पाठीवर बॅगा अडकवून सुसज्ज तयार झालं प्रत्येक पावलागणिक मनातला उत्साह वाढत होता..
थोडसं पुढं गेल्यावर forest office लागलं आणि पुढचा plan तिथच ठरला.. आधी नागेश्वर डोंगर चढायचा आणि तिथे मुक्काम करून नंतर वासोटा गाठायचा.. ठरलं तर मग जाताना एक guide मिळाला.. हाच तो खराखुरा "आनंद".. वयानं आमच्या सर्वांपेक्षा खूपच लहान पण धाडस आणि काटकपणामध्ये आम्हा सर्वांच्यापुढे चार इयत्ता पुढं ओलांडलेला.. देवाचं नाव घेवून finally आम्ही नागेश्वराकडे कूच केलं. कोरड पडलेल्या ओढ्यातून जाणारा रस्ता, गुळगुळीत झालेल्य दगडधोंड्यांचा रस्ता, रंगीबेरंगी फ़ुलपाखरांनी वेढलेला रस्ता.. सगळं कसं हवंहवंसं.. शिकेकाईच्या झाडाला लाल रंगांची सुंदर फुले असतात अशी नवीन भरही पडली आमच्या ज्ञानामध्ये.. प्रत्येक पावलागणिक काहीतरी नवीन दिसत होतं, कुतुहलमिश्रित आनंद वाढत होता.. मध्ये एक pause घेवून टरबूजाचा फडशा पाडण्यात आला.. सगळे कसे अगदी त्यावर तुटून पडले.. वैभव तर वर्षानुवर्षे ज्युसबारवर काम करत असल्यासारखा फ़ोडी कापून देण्यात मग्न झाला होता. नंतरचा halt भोजनासाठी (नव्हे वनभोजनासाठी) झाला.. officeमधल्या canteen मध्ये खुर्ची-टेबलावर जेवण्यासाठी ताटकळणार्‍या sophisticated software engineers ना निसर्गानं जमिनीवरच्या लाल मातीवर पेपर टाकून जेवण्यास भाग पाडलं. पण तरीही निसर्गाला शरण जाण्यात जी मजा आली ती ACत बसून computer वरची बटणं खटाखटा दाबण्यात नसते हेही कळून चुकलं.. नंतर आमच्या "आनंदा"नं पुढचा अर्धा तास (आणि त्यानंतर कितीतरी अर्धा तास) चालवत नेलं आणि उंच उंच चढताना आता ह्रदय फडफ़ड्त बाहेर पडतंय की काय असं वाटायला लागलं.. अशाच एका अर्ध्या तासाच्या अंतरावर एका छोट्या पठारावर दमछाक होऊन सगळे 180 degrreत आडवे झाले. आता खराखुरा वाघ आला असता तरी "खा रे बाबा पण नाही उठू शकत" असे म्हणण्याची वेळ आली होती. उनाड डोंगरावर पहुडलेले आम्ही 21 जण.. मस्त जाताना एक guide मिळाला.. हाच तो खराखुरा "आनंद".. वयानं आमच्या सर्वांपेक्षा खूपच लहान पण धाडस आणि काटकपणामध्ये आम्हा सर्वांच्यापुढे चार इयत्ता पुढं ओलांडलेला.. देवाचं नाव घेवून finally आम्ही नागेश्वराकडे कूच केलं. कोरड पडलेल्या ओढ्यातून जाणारा रस्ता, गुळगुळीत झालेल्य दगडधोंड्यांचा रस्ता, रंगीबेरंगी फ़ुलपाखरांनी वेढलेला रस्ता.. सगळं कसं हवंहवंसं.. शिकेकाईच्या झाडाला लाल रंगांची सुंदर फुले असतात अशी नवीन भरही पडली आमच्या ज्ञानामध्ये.. प्रत्येक पावलागणिक काहीतरी नवीन दिसत होतं, कुतुहलमिश्रित आनंद वाढत होता.. मध्ये एक pause घेवून टरबूजाचा फडशा पाडण्यात आला.. सगळे कसे अगदी त्यावर तुटून पडले.. वैभव तर वर्षानुवर्षे ज्युसबारवर काम करत असल्यासारखा फ़ोडी कापून देण्यात मग्न झाला होता. नंतरचा halt भोजनासाठी (नव्हे वनभोजनासाठी) झाला.. officeमधल्या canteen मध्ये खुर्ची-टेबलावर जेवण्यासाठी ताटकळणार्‍या sophisticated software engineers ना निसर्गानं जमिनीवरच्या लाल मातीवर पेपर टाकून जेवण्यास भाग पाडलं. पण तरीही निसर्गाला शरण जाण्यात जी मजा आली ती ACत बसून computer वरची बटणं खटाखटा दाबण्यात नसते हेही कळून चुकलं.. नंतर आमच्या "आनंदा"नं पुढचा अर्धा तास (आणि त्यानंतर कितीतरी अर्धा तास) चालवत नेलं आणि उंच उंच चढताना आता ह्रदय फडफ़ड्त बाहेर पडतंय की काय असं वाटायला लागलं.. अशाच एका अर्ध्या तासाच्या अंतरावर एका छोट्या पठारावर दमछाक होऊन सगळे 180 degrreत आडवे झाले. आता खराखुरा वाघ आला असता तरी "खा रे बाबा पण नाही उठू शकत" असे म्हणण्याची वेळ आली होती. उनाड डोंगरावर पहुडलेले आम्ही 21 जण.. मस्त
त्यानंतर दिसली इतक्या उंचीवर विसावलेली विहीर.. थंडगार पाणी.. स्वच्छ आणि निर्मळ पाणी.. कितीतरी निसर्गप्रेमी ट्रेकर्सना संजीवनी ठरलेलं पाणी.. तिथून अगदी 5च मिनिटांच्या उंचीवर नागेश्वर डोंगराचं पठार लागलं.. निसर्गानं आपल्या सौंदर्यानं उधळण केलेलं.. एका बाजुला बांबुकडा आणि त्यामागुन डोकावणारा वासोटा, समोरच्या बाजुला अफाट दरी, आणि उजव्या बाजूला नागेश्वर डोंगराचा बुरूज.. जणु त्या डोंगराचं डोकंच..डोळ्यांच्या जागी गुहांची खोबणं.. आणि माथ्यावर फड्फड्णारा भगवा.. मस्त आणि एकदम भारी
रात्री पेटवलेली शेकोटी, चुलीवर बनवलेला चहा आणि खिचडी-भात, पापड, शेकोटीभोवती गायलेली गाणी, तिथे केलेला दंगा... एक अस्सल सुखकारक असा अनुभव.. वेगवेगळया प्रकारच्या, वेगवेगळया संसकृतीत वाढलेल्या 21 लोकांना निसर्गानं समान पातळीवर आणून ठेवलं होतं.. माणूस फक्त माणूस असतो याची जाणीव करून देणारा तो क्षण..
दुसर्‍या दिवशी सकाळी ढग जमिनीवर अवतरल्याचं दृश्य पाहून स्वर्गसौंदर्य काय असेल याची कल्पना आली.. पांढर्‍याशुभ्र ढगांच्यामधून डोकावणारे डोंगरांची शिखरे.. तिथल्या पठारावर उभं राहून ते निसर्गसौंदर्य डोळ्यांनी घटाघटा पिताना अगदी कृतार्थ झाल्यासारखं वाटलं..
नाश्तापाणी उरकून आम्ही वासोट्याकडे प्रयाण केलं..वाट खड्तर होती.. एका बाजूला जंगलाने व्यापलेला उंच डोंगर आणि दुसर्‍या बाजूला खोल दरी.. विरोधाभासाचं यापेक्षा चांगलं उदहरण कुठे सापडणार आयुष्यही असंच नाही का आयुष्यही असंच नाही का त्या दोघांच्या मधल्या कड्यावरून जाणारी चिंचोळी वाट ध्येयाकडे नेत हॊती..आवश्यक होता फ़क्त स्वत:चा balance..एक चुकीचं पाऊल आणि खेळ खल्लास त्या दोघांच्या मधल्या कड्यावरून जाणारी चिंचोळी वाट ध्येयाकडे नेत हॊती..आवश्यक होता फ़क्त स्वत:चा balance..एक चुकीचं पाऊल आणि खेळ खल्लास डोंगराची बाजू आव्हान पेलण्याचं बळ देत होती आणि दरीची बाजू पावलं डगमगवण्याची शिकस्त करत होती.. जो दोन्ही बाजू handle करू शकत होता तोच पुढे जात होता यशाच्या वासोट्याकडे डोंगराची बाजू आव्हान पेलण्याचं बळ देत होती आणि दरीची बाजू पावलं डगमगवण्याची शिकस्त करत होती.. जो दोन्ही बाजू handle करू शकत होता तोच पुढे जात होता यशाच्या वासोट्याकडे
सलग 3 तास कडा मग जंगल आणि मग चढ पार करून आम्ही वासोटा गाठला.. पाण्याचं दुसरं रूप .. दोन कुंडांच्या रुपात.. घामाने निथळणार्‍या शरीरावर पाण्याचे फ़वारे मारताना मिळालेला आनंद सुख सुख काय असतं याची आठवण करून देणारा क्षण.. तीन डोंगर एकामागे एक आपली शिखरं उंचावून उभी होती आणि त्यातलं सर्वांत दूरचं होतं नागेश्वर डोंगराचं.. त्या टोकापासून आपण येथवर आलो याचा अभिमान वाटत होता.. छाती अभिमानाने फुगून आली होती..जो तो स्वत:वर जाम खूष होता.. मान उंचावून आव्हान देणारा वासोटा आम्ही जिंकला होता.. म्हणावसं वाटत होतं "अनंत अमुची ध्येयासक्ती अन्म्त अन आशा, किनारा तुला पामराला सुख सुख काय असतं याची आठवण करून देणारा क्षण.. तीन डोंगर एकामागे एक आपली शिखरं उंचावून उभी होती आणि त्यातलं सर्वांत दूरचं होतं नागेश्वर डोंगराचं.. त्या टोकापासून आपण येथवर आलो याचा अभिमान वाटत होता.. छाती अभिमानाने फुगून आली होती..जो तो स्वत:वर जाम खूष होता.. मान उंचावून आव्हान देणारा वासोटा आम्ही जिंकला होता.. म्हणावसं वाटत होतं "अनंत अमुची ध्येयासक्ती अन्म्त अन आशा, किनारा तुला पामराला" मस्त मस्त आणि एकदम भारी
परतीचा प्रवास पुन्हा जंगलातून सुरू झाला.. ललकारण्याला वासोट्याला नामोहरम करून आम्ही तो उतरायला सुरुवात केली.. "चलाSS चला चलाSS च्या आरोळ्या दुमदुमल्या.. पूर्ण वासोटा उतरल्यावर मग आमचा climax hero अवतरला.. काळा कोल्हा अगदी rampवर उतरल्यासारखा pose देऊन आमच्याकडून photosession करवून घेत होता.. आणि आमचे कॅमेरे click click करण्याची शर्यत करत होते..बहुतेक ऎश्वर्या पेक्षाही जास्त भाव त्याला मिळाला असावा
परतीची बोट आमची वाट पाहत उभी होती.पुन्हा खळाळ खळाळ आवाज करत बोटीने पाणी कापायला सुरुवात केली. वासोटा दूर दूर जात होता आणि एक विरहतेची व्याकूळ भावना उचंबळून येत होती.. आता हे सगळं नजरेआड होणार होतं.. डोळे ते अमृत शेवटचं का होईना पण पिण्यासाठी धडपडत होते.. आम्ही सगळेच मनाने प्रौढ झालो होतो, आयुष्यात एक stepपुढे गेलो होतो.. आठवत होता, बोटीत बसून गुणगुणणारा स्वदेसमधला शाहरुख.."ये जो देस है तेर, स्वदेस है तेरा"..
हा अनुभव कायम आमच्या गाठीशी राहणार होता. ही आठवण मनात घर करुन राहणार होती.. मरेपर्यंत किंवा त्यानंतरही.....
मस्त आणि एकदम भारी
जे आपल्याला आवडते ते इतरांपर्यंत पोहचले पाहीजे.
असा लहानसा प्रयत्न आहे.म्हणूनच मला वाटते .
की तू सूद्धा आमच्या अड्डयात सामील व्हावे .
एकदा येऊन पहा आमच्या ब्लोग अड्डयावर
फारच छान. एक उत्तम प्रवास वर्णन. मला लगेच प्रवासाला निघावस वाटतय
फार छान लिहिले आहे...