Airbnb Company Google Apple Girish Kuber Marathi Articles | मृत्यू, कर आणि बदल | Loksatta

मीरा-भाईंदर पालिका आयुक्तांची पुन्हा बदली
भाजप, विहिंपचे अध्यक्ष संघ मुख्यालयात
आमिर खान व किरण उमरेड-करांडला अभयारण्यात
मुंबईचा नवीन विकास आराखडा बिल्डर धार्जिणा - संजय निरुपम
जिल्हा परिषद शिक्षकांच्या ऑनलाइन बदल्या
मृत्यू, कर आणि बदल
मृत्यू, कर आणि बदल
आपल्याला मात्र किती तरी अंतर कापायचंय..
उदाहरणार्थ मोटारी बनवणाऱ्या कंपनीला सर्वसाधारणपणे कसली काळजी असेल तिचा स्पर्धक कोण असेल तिचा स्पर्धक कोण असेल किंवा एखाद्या उत्तम वकिलाला कोणती भीती सतत भेडसावत असेल किंवा एखाद्या उत्तम वकिलाला कोणती भीती सतत भेडसावत असेल किंवा विविध सेवा देणाऱ्या एखाद्या रुग्णालयाचे लक्ष कोणाकडे असेल किंवा विविध सेवा देणाऱ्या एखाद्या रुग्णालयाचे लक्ष कोणाकडे असेल किंवा जगभरात एखादी मोठी हॉटेल साखळी असणारी कंपनी उद्याचा विचार करताना कोणते मुद्दे डोळ्यापुढे ठेवत असेल किंवा जगभरात एखादी मोठी हॉटेल साखळी असणारी कंपनी उद्याचा विचार करताना कोणते मुद्दे डोळ्यापुढे ठेवत असेल
अशी अनेक उदाहरणं देता येतील आणि त्याची उत्तरंदेखील कोणाकडेही तयार मिळतील. म्हणजे उदाहरणार्थ मोटार बनवणाऱ्या कंपनीला दुसऱ्या मोटार बनवणाऱ्या कंपनीची धास्ती वाटत असेल किंवा एखाद्या वकिलाला आपल्यापेक्षा कोणी अधिक तज्ज्ञ वकील तर आसमंतात तयार होत नाहीये ना याची भीती असेल किंवा रुग्णालयांचं लक्ष आपल्यापेक्षा जास्त चांगलं रुग्णालय तर आसपास तयार होत नाही याकडे असेल किंवा हॉटेलांना दुसऱ्या हॉटेल साखळीचा विचार सतत करावा लागत असेल.. किंवा.
पण ही सगळी उत्तरं साफ चूक आहेत. म्हणजे कालबाह्य़ आहेत. एके काळी म्हणजे आजपासून पाच-सहा वर्षांपर्यंत ही उत्तरं बरोबर होतीही. पण आता ती नाहीत. मग या प्रश्नांची आताची बरोबर, कालसापेक्ष अशी उत्तरं कोणती
तर उदाहरणार्थ मोटारी बनवणाऱ्या कंपनीला गुगल किंवा अ‍ॅपलपासून धोका वाटतोय.. वकिलांना आयबीएम या कंपनीची दहशत वाटतीये.. रुग्णालयांना विविध तपासण्यांचा प्राथमिक व्यवसाय आपल्याकडून फोन कंपन्या खेचून घेणार याची धास्ती आहे आणि हॉटेल कंपन्यांना Airbnb ची भीती वाटतीये.
महिला अधिकाऱ्याच्या त्रासाला कंटाळून ज्यूनियर क्लार्कची आत्महत्या, पुण्यातील घटना
Viral Video : पाण्यात ढकलणाऱ्या माणसाला माकडाचे जशास तसे उत्तर
आहेरात 'पार्सल बॉम्ब', पाचव्या दिवशी नवऱ्याचा मृत्यू; दोन महिन्यांनी हत्येचा उलगडा
मनसेला रामराम करुन महेश मांजरेकर जाणार काँग्रेसमध्ये
कृत्रीम सोनेरी हात जोडत सुप्रिसद्ध मॉडेलने केले लग्न
फुलं विक्रेत्या मुलानं नाकारले मिस वर्ल्ड मानुषीचे उपकार, कारण वाचून तुम्हालाही अभिमान वाटेल
याचा अर्थ इतकाच की जे काही पारंपरिक व्यवसाय आहेत त्यांना आपल्या पारंपरिक प्रतिस्पध्र्यापेक्षा अपारंपरिकाकडून जास्त धोका आहे. हे वास्तव आहे. त्याची चुणूक आता दिसायला लागलीये. उदाहरणार्थ जगातील सगळ्या बडय़ा मोटार कंपन्या सध्या श्वास रोखून तीन कंपन्यांकडे नजर ठेवून आहेत. त्यातली एक म्हणजे गुगल, दुसरी अ‍ॅपल आणि तिसरी टेस्ला. यातल्या पहिल्या दोन म्हणजे गुगल आणि अ‍ॅपल या चालकविरहित मोटारी बनवतायत. त्यात त्यांनी मोठी आघाडी घेतलीये. आता असं सांगितलं जातंय की २०१८ साली अमेरिकेच्या रस्त्यांवर अशा चालकविरहित मोटारी धावायला लागतील. तिकडे त्याची तयारी इतकी झालीये की संबंधित कायदेसुद्धा बदलायच्या हालचाली सुरू झाल्यात.
म्हणजे या चालकरहित मोटारी आल्या की फोनच्या अ‍ॅपवरनं जेव्हा हवी असेल तेव्हा बोलवायची. त्या अ‍ॅपवरनंच आपल्याला जिथं कुठं जायचं असेल तो पत्ता सांगायचा. तो मोटारीच्या संगणकाच्या डोक्यात भिनला की काम झालं. नंतर पार्किंगचा प्रश्न नाही, वाहन परवान्याची आवश्यकता नाही आणि म्हणून आरटीओचीसुद्धा नाही. सगळेच प्रश्न निकालात. या क्षेत्रातल्या तज्ज्ञांचं म्हणणं तर असं की एकदा का चालकविरहित मोटारी आल्या की मोटारी विकत घ्यायची प्रवृत्तीसुद्धा कमी कमी होत जाईल. कशाला हवं ते धूड घरात, असा विचार केला जाईल. म्हणजे पुढच्या किंवा त्याच्या पुढच्या पिढीला वाहन चालवण्याचा परवानाच काढावा लागणार नाही. आता हे वाचून आरटीओशी संबंधित जे कोणी असतील त्यांच्या पोटात गोळा येईलही.
सर्वसाधारण व्यक्ती मोटार चालवताना अपघाताची जितकी शक्यता असते त्यापेक्षा लाखभर पटींनी ही शक्यता स्वयंचलित मोटारींबाबत कमी होते. याचा अर्थ विमा कंपन्यांच्या पोटावर पाय. अपघातच झाले नाहीत तर विमा कंपन्यांचं कसं होणार, हा प्रश्नच आहे. तेव्हा या स्वयंचलित मोटारींमुळे आपलं सगळं जगणंच बदलेल. आताच्या वातावरणात जास्तीत जास्त जणांची धाव शहरांकडे असते. पण मोटार प्रवास, इंधन हे जास्तीत जास्त स्वस्त झालं की ती गरजही कमी होईल. कार्यालयीन प्रवासाविषयी इतकी नाखुशी राहणार नाही.
आणखी एक घडलंय. आयबीएम या संगणक कंपनीचा एक कार्यक्रम आहे. आयबीएम वॉटसन नावाचा. यातनं कायदेविषयक सल्ला मिळतो. हवा तो सल्ला. काही क्षणांत. सध्या हा साध्या छोटय़ा-मोठय़ा मुद्दय़ांपुरताच आहे. कंपनीचा प्रयत्न आहे त्यात गुंतागुंतीचे मुद्दे वाढवण्याचा. त्याचा परिणाम असा की वकिलांना मिळणारी साधी साधी कामं कमी झालीयेत. याचा परिणाम इतका आहे की पुढच्या साधारण दशकभरात सर्वसाधारण वकिलांची गरज ९० टक्क्यांनी कमी होईल असं भाकीत तिथले तज्ज्ञ वर्तवतायत. म्हणजे फक्त विशेष मंडळी तेवढी राहतील. या वॉटसनची भीती आतापासूनच इतकी निर्माण झालेली आहे की विधि शिक्षण देणाऱ्या महाविद्यालयांवर त्याचा परिणाम दिसू लागलाय.
हॉटेलांच्या क्षेत्रात काय होणार याची चुणूक Airbnb नं दाखवून दिली आहे. या कंपनीच्या मालकीचं एकही हॉटेल नाही. पण तरीही ही कंपनी बडय़ा बडय़ा हॉटेल कंपन्यांना घाम फोडतीये. म्हणजे ती उबरसारखं करते. उबरच्या मालकीची जशी एकही मोटार नाही तरीही जगातली आज ती सगळ्यात मोठी मोटारी भाडय़ाने देणारी कंपनी आहे, तसं या Airbnb कंपनीचं. निवासस्थानाच्या शोधात असणारे आणि निवासस्थानं भाडय़ानं देऊ इच्छिणारे या दोघांना एका प्रतलावर आणण्याचं काम तेवढं Airbnb नं केलं. उबरनं जसं मोटारमालक आणि मोटारप्रवासी यांची मोट बांधून देणारं सॉफ्टवेअर विकसित केलं तसंच Airbnb ने केलं. याचा परिणाम असा की पारंपरिक हॉटेलांचा व्यवसाय चांगलाच फटका खाऊ लागलाय. प्रवाशांमध्ये एक घटक असा नेहमीच असतो की ज्यांना हॉटेलांपेक्षा घरसदृश व्यवस्थेत राहायला आवडतं. Airbnb मुळे अनेकांची ती गरजही भागायला लागलीये. हे सगळे झाले तसे नुसते वरवरचे बदल.
खरा बदल आहे तो कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रात. म्हणजे Artificial Intelligence. या अशा बुद्धिमत्तेचं वाढतं प्रभाव क्षेत्र, यंत्रमानवांचा वाढता वापर या सगळ्यांमुळे आज माणसाला करावी लागतात त्यातली बरीचशी कामं संगणक, यंत्रमानव करू लागलेत. उदाहरणार्थ आयबीएमच्या वॉटसनचाच एक वैद्यकीय आविष्कार आहे. तो व्यक्तीच्या शरीरात कर्करोगाची लागण झालीये किंवा काय हे शोधून काढू शकतो. इथपर्यंत एक वेळी ठीक. पण सर्वसाधारण वैद्यकापेक्षा या वैद्यकीय वॉटसनची अचूकता चारपट अधिक आहे. म्हणजे याचा परिणाम उघडच आहे. वैद्यकांच्या पोटावर पाय.
तो असाही येणारच आहे कारण स्टार ट्रेकमध्ये होतं तसं ट्रायकॉर्डर एक्स नावाचं उपकरण विकसित होतंय. यंदाच्या वर्षांत ते बाजारातही येईल. काय करतं हे तर हे आपल्या स्मार्ट फोनच्या साहाय्यानं काम करतं. व्यक्तीच्या बुब्बुळाचं छायाचित्र, रक्ताचा नमुना आणि उच्छ्वास ते गोळा करतं. त्यानंतर या तीन घटकांच्या आधारे हे उपकरण स्वत:हून ५४ इतक्या वैद्यकीय चाचण्या करतं आणि त्या व्यक्तीच्या आरोग्याचं वर्तमान अगदी काही मिनिटांत मिळू शकतं. म्हणजे केवळ चाचण्यांसाठी म्हणून रुग्णालयांत जाण्याची, डॉक्टरांना कट देण्याची काही गरजच नाही. या उपकरणामुळे उलट वैद्यकीय सेवाच रुग्णापर्यंत जाईल. म्हणजे नंतर गरज राहील ती फक्त विशेष शल्यकांची. साधे शल्यक नामशेषच होतील. कारण त्या क्षेत्रातही यंत्रमानव झपाटय़ानं प्रगती करतोय. तेव्हा आंत्रपुच्छ काढण्यासारख्या नमित्तिक शस्त्रक्रिया यंत्रमानवांच्या हातीच जातील. याच्या जोडीला त्रिमिती छपाई आहेच. हे तंत्रज्ञान आताच धुडगूस घालू लागलंय.
हे सगळं आताच नोंदवायचं कारण म्हणजे अलीकडेच डेम्लर बेंझ कंपनीच्या वार्षिक सर्वसाधारण सभेत हे सगळे मुद्दे मांडले गेले. या सभेचं म्हणणं इतकंच होतं की हे आसपासचे बदल इतके झपाटय़ाने होतायत तर आपण कर्मचाऱ्यांनी त्यासाठी तयार राहायला हवं. या वेळच्या सादरीकरणातलं शेवटचं वाक्य फारच मोलाचं आहे. ते असं :
जगात तीनच गोष्टी शाश्वत आहेत. मृत्यू, कर आणि बदल.. म्हणजे परिवर्तन. यातल्या तिसऱ्यासाठी सतत तयार राहा असा त्या सभेचा मथितार्थ.
इतक्या प्रचंड आघाडी घेतलेल्या कंपनीला तितक्याच प्रगत व्यवस्थेत असूनही हे सगळं सांगावंसं वाटलं.
आणि आपल्याला तर किती अंतर कापायचंय.
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
विराटसाठी 'बुरे दिन', पराभवानंतर ठोठावला १२ लाखांचा दंड
चीन, पाकिस्तानची खैर नाही अमेरिका भारताला शक्तिशाली F-35 ची टेक्नॉलॉजी देण्यास तयार
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
महिला अधिकाऱ्याच्या त्रासाला कंटाळून ज्यूनियर क्लार्कची आत्महत्या, पुण्यातील घटना
Viral Video : पाण्यात ढकलणाऱ्या माणसाला माकडाचे जशास तसे उत्तर
आहेरात 'पार्सल बॉम्ब', पाचव्या दिवशी नवऱ्याचा मृत्यू; दोन महिन्यांनी हत्येचा उलगडा
मनसेला रामराम करुन महेश मांजरेकर जाणार काँग्रेसमध्ये
कृत्रीम सोनेरी हात जोडत सुप्रिसद्ध मॉडेलने केले लग्न
फुलं विक्रेत्या मुलानं नाकारले मिस वर्ल्ड मानुषीचे उपकार, कारण वाचून तुम्हालाही अभिमान वाटेल
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
सिंचनाचे पाणी वीज प्रकल्पांना देण्याचा घाट
संभाजी ब्रिगेडच्या कार्यकर्त्यांकडून आसाराम बापूच्या आश्रमाची तोडफोड
औरंगाबादच्या समांतर पाणीप्रश्नी शिवसेनेची भूमिका दुटप्पी
साने गुरुजी यांच्या हस्तलिखितांचे जतन
‘लोकसत्ता लोकांकिका’ पुन्हा पाहण्याची संधी
राष्ट्रीय उद्यानातील आदिवासींचे स्थलांतर
एअरपोर्ट फनेल विभागातील रहिवाशांना अखेर दिलासा
भटक्या कुत्र्याचा चार जणांना चावा
परीक्षांचा काळ आणि विजेचा ‘दुष्काळ’


तुकयाची नॅनो-- | mr.upakram.org

उपक्रम वाचनमात्र उपलब्ध आहे.
उपक्रम दिवाळी अंक २०१२
नवा परवलीचा शब्द मागवा.
 ( इन्सर्ट: नॅनोचे चित्र )
१) अभंगाची रचना व अल्पाक्षरत्व:
अभंग हे एक अक्षरवृत्त आहे. त्यात दोन मुख्य प्रकार आहेत. एक मोठा अभंग व दुसरा लहान अभंग.
मोठा अभंग चार चरणांचा असतो, पहिल्या तीन चरणात प्रत्येकी सहा अक्षरे, दुसर्‍या व तिसर्‍या चरणांशेवटी यमक असते. चौथे चरण फक्त चार अक्षरांचे असते. उदाहरण म्हणून प्रसिद्ध मंगलाचरण पहा: सुंदर ते ध्यान  उभे विटेवरी
लहान अभंगात दोन चरण असतात, त्यात साधारणपणे प्रत्येकी आठ आठ अक्षरे असतात. उदाहरण म्हणून पहा: लहानपण देगा देवा  मुंगी साखरेचा रवा ॥ ज्याचे अंगी मोठेपण  मुंगी साखरेचा रवा ॥ ज्याचे अंगी मोठेपण  तया यातना कठिण ॥ ( आठ अक्षरांऐवजी कधी नऊ तर कधी दहाही अक्षरे असतात.)
आता स्वत: तुकाराम महाराजांना कोणता अभंग आवडत होता  जोग प्रतीत एकूण अभंग दिलेत ४१४९ व क्षेपक ( म्हणजे हे तुकारामाचेच आहेत ह्याविषयी संशय आहे असे ) अभंग ४०९. तर प्रथम मोजण्याच्या सोयीसाठी लहान अभंग कोणते आहेत त्यावर खुणा केल्या. हे सोयीचे कसे  जोग प्रतीत एकूण अभंग दिलेत ४१४९ व क्षेपक ( म्हणजे हे तुकारामाचेच आहेत ह्याविषयी संशय आहे असे ) अभंग ४०९. तर प्रथम मोजण्याच्या सोयीसाठी लहान अभंग कोणते आहेत त्यावर खुणा केल्या. हे सोयीचे कसे  तर फक्त शेवटच्या शब्दांकडे पहायचे. ते यमकांनी शेवट होणारे असतील तर लहान अभंग. जसे : दया , क्षमा, शांती  तर फक्त शेवटच्या शब्दांकडे पहायचे. ते यमकांनी शेवट होणारे असतील तर लहान अभंग. जसे : दया , क्षमा, शांती  तेथे देवाची वसती ॥ खुणा करून झाल्यावर त्यांची संख्या मोजली. १ ते १००० ह्या अभंगात लहान अभंग भरले : १५४३ ( खंड, चार किंवा पाच खंडांचा एक अभंग असतो ). आता १००० अभंगात खंड होते ४२३३. म्हणजे लहान अभंगांचे प्रमाण भरते: ३६.४५ टक्के. साहजिकच उरलेले मोठे अभंग मग भरतात : ६३.५४ टक्के. असेच १००१ ते २०००, २००१ ते ३०००, ३००१ ते ४००० व ४००१ ते ४१४९ व क्षेपक ह्यातून मोजले तर मोठया अभंगांचे प्रमाण अनुक्रमे भरले : ६१.११, ७०, ७०.८९, व ७०.७१ टक्के. म्हणजे मोठे अभंग सरासरीने आढळतात : ७० टक्के. ( तर तुकाराम महाराज असे आहेत, मोठे अभंगकार  तेथे देवाची वसती ॥ खुणा करून झाल्यावर त्यांची संख्या मोजली. १ ते १००० ह्या अभंगात लहान अभंग भरले : १५४३ ( खंड, चार किंवा पाच खंडांचा एक अभंग असतो ). आता १००० अभंगात खंड होते ४२३३. म्हणजे लहान अभंगांचे प्रमाण भरते: ३६.४५ टक्के. साहजिकच उरलेले मोठे अभंग मग भरतात : ६३.५४ टक्के. असेच १००१ ते २०००, २००१ ते ३०००, ३००१ ते ४००० व ४००१ ते ४१४९ व क्षेपक ह्यातून मोजले तर मोठया अभंगांचे प्रमाण अनुक्रमे भरले : ६१.११, ७०, ७०.८९, व ७०.७१ टक्के. म्हणजे मोठे अभंग सरासरीने आढळतात : ७० टक्के. ( तर तुकाराम महाराज असे आहेत, मोठे अभंगकार
नाव जरी "मोठा अभंग" असले तरी रचनेच्या दृष्टीने अभंग हे अक्षरवृत्त तसे अल्पाक्षरीच आहे. कारण प्रत्येक चरणात असावे लागतात फक्त सहा अक्षरे. अशी तीन चरणे व शेवटच्या चरणात चार अक्षरे. प्रथम शेवटचे चरण पाहू. चार अक्षरात दोन शब्द बसवायचे म्हटले तर ते असू शकतात प्रत्येकी दोन अक्षरी किंवा एक तीन अक्षरी व दुसरा एक अक्षरी. त्यात शेवटच्या चरणात एक प्रकारचा पंच किंवा फटका यायला हवा असतो जो दोन अक्षरी शब्दांनीच बहुदा साधला जातो. आता पहिल्या तीन चरणात सहा अक्षरात परत तोच पेच पडतो व मग अल्पाक्षरी शब्दच निवडावे लागतात. उपक्रम.कॉम नावाच्या संकेतस्थळावर देवळेकर ह्यांनी सबंध गाथाच संगणकाद्वारे तपासली तेव्हा त्यांना आढळले की सबंध गाथेत एकदाच वापरलेले शब्द मोजले तर ते भरतात ३० हजार. त्यापैकी २७,४७९ शब्द हे अल्पाक्षरी म्हणजे १ ते ४ अक्षरी आहेत, तर ५ पेक्षा ज्यास्त अक्शरे असलेले शब्द आहेत;२६५३.
आता कोणी नवख्या कवीला जर हे कोडे घातले तर तो साहजिकच म्हणेल अगदी अल्पाक्शरी शब्दच योजावेत. मग एकच अक्षर असलेले शब्द आपल्याला वापरणे सर्वात सोयीस्कर. ( जसे भल्या मोठ्या कादंबरीचे नाव श्रीमती महाजन ठेवतात एकाक्षरी "ब्र", व कदाचित कोणी पुरुष कादंबरीकार लिहील "ब्रा"  ). असे एकच अक्षर असलेले वापरण्यायोगे व अर्थ असलेले शब्द होतात: उ, ए, ये, का, की, खा, खो, गा, गे, गो, घी, घे, घो, चि ( हे चि ), छे, छू, जा, जे, जो, ठो, तो, ती, दो, न, ना, नि, पी, पै, फू, बा, बी, बे, भे, मा, मी, या, ये, री, रे, वा, शी, हा, ही, हे, हो. आता ह्या शब्दांचा अर्थ होत असला तरी विषयाप्रमाणे व तेही काव्यात वापरण्यासारखे एकाक्षरी शब्द फारच कमी असतात. गाथेतले शब्द मोजायला संगणक जाणण्यार्‍यासाठी कोडच्या कळी आहेत पण मी एक अगदी सोपी युक्ती वापरतो. जसे "फाइंड" वर टिचकी देऊन आपल्याला कुठला शब्द मोजायचा तो खिडकीत लिहायचा व "फाइंड नेक्स्ट" टिचकावायचे की गाथेत तो शब्द कुठे असेल तिथे ब्लॉकमध्ये दिसतो व मग परत "फाइंड नेक्स्ट" व मोजायचे मनात दोन.... असे करत एकाक्षरी शब्द मी मोजले ते निघाले असे : ये--१४९ वेळा, हे--६०६ वेळा, गे--४७ वेळा, रे--४५७ वेळा, या---९५०वेळा, वा--५ वेळा, हा---६०० वेळा, ही---३५० वेळा, हे---५०० वेळा, हो---१५० वेळा, तू---१० वेळा, का--३५ वेळा, की--२ वेळा, खा---२ वेळा, गा---१४३ वेळा, जा---१५ वेळा, जे---१०० वेळा, जो---११५ वेळा, तो---११०० वेळा, चि---१३०० वेळा, ती--२३ वेळा, दो--६ वेळा, पै--१ वेळा, बा---४२ वेळा, भे--२ वेळा, मा-- २ वेळा, मी---४५० वेळा, ए--५ वेळा. खो, शी, उ,घी, घो, छे, छू, पी, ठो, बी, आणि बे, ही-अक्षरे एकही वेळ वापरली नाहीत.
वरील मोजकामात सर्वात ज्यास्त वापरलेला शब्द गवसला : चि ( हे चि दान दे गा देवा---ह्या छोट्या छोट्या शब्दातला चि ) जो भरला ४५८३ अभंगात १३०० वेळा. म्हणजे टक्केवारीत ( अभंग संख्येच्या वर) वापर होतो अवघा : २८ टक्के. पण तुकाराम महाराज हे निष्णात कवी आहेत. ते "न" हा शब्द वापरतात १७०९ वेळा, "ना" हा शब्द वापरतात: १२४ वेळा, व "नाही" हा शब्द वापरतात: २००० वेळा ज्यावरून तेच त्यांचे लाडके शब्द आपण म्हणू शकतो. ( कारण हा वापर भरतो ८३ टक्के ). हीच आहे तुकाराम महाराजांची रचनेतली नॅनो रचना
३) काही अल्पाक्षरी उदाहरणे ( नॅनो रचना ) :
अगदी एकच अक्षराचा शब्द करून रचना करणे हे खूपच अवघड काम. ते तुकाराम महाराज विषयाला बाधा न आणता सहजी करतात व त्यावरून त्यांची भाषेची हातोटी दिसून येते. उदाहरणार्थ एक ओळ पहा: मी तें मी तूं तें तूं  ( कुंकुड हे लाडसी ) ॥ ( २१९५ देहू प्रत) . असेच एके ठिकाणी : हें तों नुरे ये रुचि ( ३३४३ देहू प्रत )
दोन अक्षरी शब्दांवर तर त्यांची जाम हुकुमत चालते. इतकी कोणाला गजलच वाटेल अशी ही प्रसिद्ध रचना पहा:
हे चि माझे तप  हे चि माझे दान  हे चि माझे दान  हे चि अनुष्ठान
हे चि माझे तीर्थ  हे चि माझे व्रत  हे चि माझे व्रत  सत्य सुकृत
हा चि माझा धर्म  हे चि माझे कर्म  हे चि माझे कर्म  हा चि नित्यनेम
हा चि माझा योग हा चि माझा यज्ञ  हा चि माझा यज्ञ  हे चि जपध्यान
हे चि माझे ज्ञान  श्रवण मनन
ह्याच धर्तीवर दोन अक्षरी शब्दांच्या रचना आहेत : चित्त शुद्ध तरी  शत्रु मित्र होती  व्याघ्र हे न खाती  सर्प तया ॥; गोड तुझे रूप  सर्प तया ॥; गोड तुझे रूप  गोड तुझे नाम  सर्व काळ ॥; तुका म्हणे काही  न मागे आणिक  सर्व आहे ॥; हे चि दान देगा देवा  तुझा विसर न व्हावा ॥; तसेच : हीन माझी याति  तुझा विसर न व्हावा ॥; तसेच : हीन माझी याति  वरी स्तुती केली संती ॥ अंगी वसू पाहे गर्व  वरी स्तुती केली संती ॥ अंगी वसू पाहे गर्व  माझे हरावया सर्व ॥; याती हीन मति हीन कर्म हीन माझे  माझे हरावया सर्व ॥; याती हीन मति हीन कर्म हीन माझे  तुज मज नाही भेद  तुज मज नाही भेद  केला सहज विनोद ॥; देव ते संत देव ते संत  केला सहज विनोद ॥; देव ते संत देव ते संत  निमित्य त्या प्रतिमा ॥; तुका म्हणे जया गावा जाणे जया  निमित्य त्या प्रतिमा ॥; तुका म्हणे जया गावा जाणे जया  पुसोनिया तया वाट चाले ॥; शब्द नाही धीर  पुसोनिया तया वाट चाले ॥; शब्द नाही धीर  ज्याची बुद्धी नाही स्थिर ॥; चित्ती नाही आस  ज्याची बुद्धी नाही स्थिर ॥; चित्ती नाही आस  त्याचा पांडुरंग दास ॥; तुका म्हणे भाव  त्याचा पांडुरंग दास ॥; तुका म्हणे भाव  शुद्ध बरा सोंग वाव ॥; आम्ही घ्यावे तुझे नाव  शुद्ध बरा सोंग वाव ॥; आम्ही घ्यावे तुझे नाव  तुम्ही आम्हा द्यावे प्रेम ॥; बीज पेरे सेती  तुम्ही आम्हा द्यावे प्रेम ॥; बीज पेरे सेती  मग गाडेवरी वाहाती ॥ वाया गेले ऐसे दिसे  मग गाडेवरी वाहाती ॥ वाया गेले ऐसे दिसे  लाभ त्याचे अंगी वसे ॥; ज्याची खरी सेवा  लाभ त्याचे अंगी वसे ॥; ज्याची खरी सेवा  त्याच्या भय काय जीवा ॥; बोले तैसा चाले  त्याच्या भय काय जीवा ॥; बोले तैसा चाले  तुका म्हणे तो अमोल ॥; नव्हे साच काही कळों आले मना  तुका म्हणे तो अमोल ॥; नव्हे साच काही कळों आले मना  म्हणोनि वासना आवरली ॥; प्रीती करी सत्ता  म्हणोनि वासना आवरली ॥; प्रीती करी सत्ता  बाळा भीती माता पिता ॥; तूं माझा आकार  बाळा भीती माता पिता ॥; तूं माझा आकार  मी तों तूं च निर्धार ॥; तुज न भें मी कळिकाळा  मी तों तूं च निर्धार ॥; तुज न भें मी कळिकाळा  मज नामाचा जिव्हाळा ॥; मानसाची देव चालवी अहंता  मज नामाचा जिव्हाळा ॥; मानसाची देव चालवी अहंता  मी चि एक कर्ता म्हणों नये ॥; पुरविली आळी  मी चि एक कर्ता म्हणों नये ॥; पुरविली आळी  जे जे केली ते ते काळी ॥.... वगैरे.
अल्पाक्षरात काव्य करणे हे आधुनिक काळातही चलतीचे आहे, असे आरती प्रभू ह्याच्या ह्या कवितेवरून दिसते : लव लव करी पात: डोळं नाही थार्‍याला; एकटक पाहू कसं, लुक लुक तार्‍याला  चव गेली सारी, जोर नाही वार्‍याला; सुटं सुटं झालं मन: धरू कसं पार्‍याला  चव गेली सारी, जोर नाही वार्‍याला; सुटं सुटं झालं मन: धरू कसं पार्‍याला  ....किंवा विंदा करंदीकर : तुका म्हणे विल्या  ....किंवा विंदा करंदीकर : तुका म्हणे विल्या  तुझे कर्म थोर  उभा केला ॥...तुका म्हणे बाबा त्वा बरे केले
तुकारामाच्या काळात मौखिक परंपरा होती हे आपण लक्षात घेतले तर म्हणताना अल्पाक्षरी शब्दच बरे पडतात हे आपल्याला सहजी पटू शकते जसे कोणाला "अगं गंगू" असं म्हणण ज्यास्त बरे पडते, "अगं गंगाभागिरथे" पेक्षा
४) "न", "ना", "नाही" ची नॅनो :
वर आपण मोजकाम करताना पाहिले की न, ना, नाही हे शब्द सगळ्यात ज्यास्त वेळा ( १७०९, १२४ व २००० वेळा अनुक्रमे ) येतात म्हणून त्यांना तुकारामाची लाडकी नॅनो आपण म्हणू शकतो. शैली मीमांसेत हे त्यांचे खासे वेगळेपण आहे असे म्हणायचे तर आपल्याला सध्याचे कवीही हे शब्द वापरतात का ते बघणे भाग पडते. ह्यासाठी कोणी एक कवी घेण्यापेक्षा मी "दृश्यांतर, स्वातंत्र्यानंतरची मराठी कविता" हे चंद्रकांत पाटील संपादित पुस्तक धुंडाळले. त्यात एकूण ५० कवींच्या १९० कविता आहेत. ( प्रसिद्ध कवी आहेत: विंदा, मुक्तिबोध, सुर्वे, पाडगावकर, आरती प्रभू, सुरेश भट, अरुण कोलटकर, वगैरे ). त्यात "न" हे अक्शर मोजले तर निघाले फक्त ३६ ठिकाणी. एक कविता हा एक अभंगच(चार ते पाच खंडांना मिळून एक अभंग मोजतात) मानला, तर हे प्रमाण भरते अवघे १८ टक्के, तर तुकारामाचे भरते ३६ टक्के.
तुकाराम हे बंडखोर कवी आहेत तसेच ते वृत्ताच्या रचनेबाबत, भक्तिसंप्रदायाबाबत, परंपरा पाळणारेही आहेत. मग वारकरी संप्रदायाचा पाया रचणारे ज्ञानेश्वर "न" हा एकेश्वरी शब्द वापरत असत का हे पाहणे योग्य ठरेल असे वाटून सबंध ज्ञानेश्वरी धुंडाळली तर आढळले की, त्यांनी ज्ञानेश्वरीत एकूण १८ अध्यातल्या ८१४४ ओव्यात ११७३ वेळा "न" वापरलेला आहे. ( हे प्रमाण भरते १४.५ टक्के व ते एक प्रकारची परंपराच दाखवते.). मूळ संस्कृतातली भगवदगीता तपासली तर त्यातही हे न चे प्रस्थ हमखास दिसेल कारण त्यातले काही प्रसिद्ध श्लोक पाहिले तर न सर्वत्र दिसते ते असे : न कांक्षे विजयं कृषणं न च राज्यं सुखानि च ; नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावक: ; नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावक: ; न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुत: ; न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुत: ; यो न ह्रष्यन्ति न द्वेष्टि न शोचति न काङक्षति ; यो न ह्रष्यन्ति न द्वेष्टि न शोचति न काङक्षति ; न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावक: ॥
न ना ची ही रट, एकप्रकारचा नकारार्थी रेटा आहे का तर तसे नसावे. कारण कुठल्याही क्रियेच्या व्यापात, करणे जसे असते तितक्याच प्रमाणाने किंवा ज्यास्त, "न करणे" ही असते. वेदांमध्ये जेव्हा देव कसा आहे असे वर्णन करायचे होते तेव्हा "नेति नेति" असेच म्हटले आहे ( म्हणजे न इति न इति, असा नाही असा नाही  तर तसे नसावे. कारण कुठल्याही क्रियेच्या व्यापात, करणे जसे असते तितक्याच प्रमाणाने किंवा ज्यास्त, "न करणे" ही असते. वेदांमध्ये जेव्हा देव कसा आहे असे वर्णन करायचे होते तेव्हा "नेति नेति" असेच म्हटले आहे ( म्हणजे न इति न इति, असा नाही असा नाही  ). पदार्थविज्ञानातसुद्धा ( मॅटर ) पदार्थाखेरीज "न-पदार्थ ( ऍंटी मॅटर ) अशीही कल्पना आहे. उलट न-पदार्थाचे विश्व हे पदार्थी विश्वापेक्षा विशाल आहे म्हणतात. ती कल्पना काही नकारार्थी नाही, तर केवळ योग्य शब्दाअभावी "न-पदार्थ" अशी संबोधिली गेली आहे. "येथे"च्या उलट "तेथे" असे होते, पण "न येथे" म्हणजे काही "तेथे" होत नाही.येथपासून तेथपर्यंत जे विश्व आहे तेच आहे "न येथे" ). पदार्थविज्ञानातसुद्धा ( मॅटर ) पदार्थाखेरीज "न-पदार्थ ( ऍंटी मॅटर ) अशीही कल्पना आहे. उलट न-पदार्थाचे विश्व हे पदार्थी विश्वापेक्षा विशाल आहे म्हणतात. ती कल्पना काही नकारार्थी नाही, तर केवळ योग्य शब्दाअभावी "न-पदार्थ" अशी संबोधिली गेली आहे. "येथे"च्या उलट "तेथे" असे होते, पण "न येथे" म्हणजे काही "तेथे" होत नाही.येथपासून तेथपर्यंत जे विश्व आहे तेच आहे "न येथे" तसेच, "बोलणे" ह्या विरुद्ध खरे तर क्रियेच्या दृष्टीने "ऐकणे" असे व्हावे. . "न बोलणे " ह्याने बोलण्याशिवाय जे खाणाखुणांचे, ईंटिश्यूनने सांगण्याचे, देहबोलीचे, वातावरणाचे अपार विश्व आहे ते सांगितल्या जाते व ते काही नकारार्थी असत नाही. नुसते असते. वेगळे जरूर असते. कलेच्या क्षेत्रात जे महत्व धूसरपणाचे ( एबस्ट्रॅक्टचे ) आहे, तेच अशा "न"वापरून केलेल्या शब्दांनी साधल्या जाते. म्हणून हे न-पुराण नकारार्थी नाही. उलट अर्थाचा वेगळा पसारा मांडणारे आहे. कदाचित हेच तत्व भाषाशास्त्री "बायनरी ऑपोजिशन" ह्या प्रकरणातून सांगत असावेत. ( जिथे असे सांगण्यात येते की जेव्हा आपण दोन विरुद्ध अर्थी शब्द एकत्र वापरतो तेव्हा वाचकाला त्या दोहोंच्या दरम्यानचे साम्य, विरोध, संबंध, व अर्थ शोधणे भाग पडते.).
५) "न, ना" द्वारे सुजाण पालकत्व :
तुकाराम महाराज हे सदगुरू आहेत. सदगुरूचे उत्तरदायित्व मोठे कठिण असते. साधकाला संभ्रमात टाकणारे इतके मार्ग असतात की, "वाया आणिका पंथा जाशी झणी" अशी भीती वाटत असते. साधकाचे हित ध्यानात ठेवून त्याला योग्य व नेमका मार्ग सांगावाच लागतो. मग त्यात "असे करू नको", "तसे करू नको" किंवा बहुतेक पालक जसे "डोंट प्ले नाउ". "डोंट वेस्ट टाइम" अशी काय करू-नकोची भाषा बोलतात, तसे ते बोलतात. हे नाही केले तर हमखास "वाया जाणे" येतेच. मग सदगुरूला "बॅड पेरेंटिंग"चा दोष पत्करून नेमके मार्गदर्शन करावेच लागते. सुलभ रहदारीच्या नियमात सुद्धा आपण पाहतोच की "नो एंट्री" ची नितांत गरज भल्या भल्या ठिकाणी पडतेच. ही नकारात्मकता फायद्याचीच असते.
संसारात राहावे का परमार्थ करण्यासाठी संसारत्याग करावा हा खरे तर एक कूट प्रश्न आहे. संत रामदासांना अगदी कळकळीने वाटले की संसार करू नये. म्हणूनच तर ते सावधान म्हणताच लग्नमंडपातून पळ काढते झाले. प्रश्न असे गहन असता त्याचे थोडक्यात नेमके उत्तर देणाराच गुरू असतो. म्हणून ते सांगतात "जोडोनिया धन  उत्तम वेव्हारे  वेच करी ॥ ". ज्याला आपला कळवळा आहे तोच कोणा तत्वज्ञांची तमा न बाळगता असा व्यवहारी सल्ला देऊ धजेल. आणि हेच खरे पालकत्व निभावणे झाले. नकारात्मतेची फारशी तमा न बाळगता मग तुकाराम महाराज आपले, साधकाचे, असे पालकत्व स्वीकारतात. म्हणूनच ते रोखठोक सल्ला देतात की "नाही निर्मळ जीवन  काय करील साबण ॥".
इंग्रजीत कुठल्याही विषयावरचे दोन पर्याय असतात त्यांना म्हणतात : डूज आणि डोंट्स. म्हणजे काय करावे व काय करू नये. ह्यात काय करावे हे सकारात्मक सांगणारे नियम किंवा कमांडमेंटस असतात तितक्याच महत्वाचे डोंटस म्हणजे काय करू नये ते सांगणारे नियम असतात. खरा पालक नेहमी डोंटस वर ज्यास्त जोर देत असतो. त्याची ज्यास्त धास्ती बाळगतो. हे पालकत्व तुकाराम महाराज फार उत्तम निभावतात ते असे नकारात्मक डोंटस सांगून
६) "न, ना" ची श्रवणसुलभता :
म्हणतात की माणसाच्या उत्क्रांतीत कान हा अवयव सगळ्यात शेवटी प्रगत झाला. त्यामुळे ऐकू येणे हे आपले सगळ्यात कमी प्रगती झालेले इंद्रीय आहे.( इतर इंद्रीयांच्या तुलनेत ). तसेच दोन बाजूला असलेली कानाची ठेवण व कानात निरनिराळी हाडे असल्याने ऐकू येणे हे दिशेवरही अवलंबून असते. म्हणूनच वर्गात आपण शिक्षकांकडे पाहिले तरच आपल्याला चांगले ऐकू येते. किंवा मैफिलीत गायकाकडे पहावे लागते तेव्हा चांगले ऐकू येते. ऐकू आले तरच ते समजते तसेच न समजणारे ऐकूही येत नाही.
एरव्ही सुद्धा आपल्याला श्रुतिगम्यता खूप महत्वाची असते. कार्यक्रमात ऐकूच आले नाही तर आपल्याला त्यात रस येत नाही. आजकाल शहरात आवाजाचे एवढे प्रदूषण असते की आवाज मोजायच्या यंत्रावर ८० डेसिबल आवाज आसमंतात असतोच.(९० डेसिबल ही शिवाजी पार्कवरच्या सभेला पोलीस वरची मर्यादा घालतात.). आता अशा पार्श्वभूमीवर आवाज ऐकू यायचा तर आपल्याला लाऊडस्पीकर आवश्यकच ठरतो. आजकाल ५०/६० जणांचा छोटेखानी सभागृहात कार्यक्रम असेल तरीही लाऊडस्पीकर आवश्यकच असतो. आता ह्या समस्येच्या पार्श्वभूमीवर तुकाराम महाराज रात्रीच्या वेळी भजन कीर्तन करताना त्यांना लोकांना ऐकू येणे ( श्रुतिगम्यता ) किती महत्वाचे होते हे आपण लक्षात घ्यावे.
ह्यावर तुकाराम महाराजांनी एक शास्त्रीय पद्धतीने तोडगा काढलेला दिसतो. फोनोलॉजी नावाचे आवाजाचे एक शास्त्र आहे. ह्यात सांगतात की स्वर व वर्ण एकत्र येऊन जो शब्द ( सिलॅबल) तयार होतो त्यात आवाजाची एक लाट तयार होत असते. त्यात एक आवाज येणारा ( ऑनसेट ), मधला ( न्युक्लियस ) मुख्य आवाज, व शेवटचा ( कोडा) असे आवाज असतात. त्यात न्युक्लियसचा मुख्यत्वे आवाज टिकतो. पण आपल्या मराठीत शेवटच्या अक्षरावर जोर देण्याची रीत आहे. त्यामुळे शब्दातल्या शेवटच्या वर्णाचा ( फोनेम ) चा आवाज प्रामुख्याने आपल्याला ऐकू येतो. आता उच्चार यंत्रणेच्या ठेवणीमुळे ह्या निरनिराळ्या फोनेम चे ऐकू येणे कमी ज्यास्त फरकाचे असते. ह्याला सोनॉरिटी प्रकरणामध्ये एक श्रेणी देतात ज्यात सगळ्यात कमी ऐकू येणारे वर्ण ते सगळ्यात जोरात ऐकू येणार फोनेम अशी श्रेणीवार प्रतवारी लावतात. ह्यात असे दाखवतात की सगळ्यात कमी ऐकू येणारे फोनेम आहेत : ब, द, त, प, आणि क हे वर्ण. हे कमी का ऐकू येतात, तर ह्यांचा उच्चार पूर्ण अडथळा येऊन होतो व त्यांना स्टॉप्स असे म्हणतात. त्यानंतर मोठ्याने ऐकू येतात : च, ज ज्यांना आफ्रिकेटस म्हणतात. त्यानंतरचा मोठा आवाज येतो तो : स, झ, फ, श, थ, ह्या घर्षकांचा,व त्यानंतर य, र, ल, व ह्यांचा. सगळ्यात मोठा आवाज ऐकू येतो तो स्वरांचा : अ, इ, ऐ, ओ, ऊ . आणि ह्या खालोखाल नंबर लागतो तो अनुनासिकांचा म्हणजे नाकातून उच्चार होणार्‍या वर्णांचा जसे : न, म,
म्हणजे जे शब्द अनुनासिकांनी शेवट होतात ते ऐकू येण्यासाठी चांगले सुलभ असतात. आता तुकाराम महाराज व त्याकाळचे मौखिक परंपरेतले सर्व जण अनुनासिकांचा ( न, ना, नाही ) एवढा मुबलक उपयोग का करीत हे चटकन ध्यानात येते. त्याच्या मुळाशी आहे ही श्रुतिगम्यता व श्रुतिसुलभता. ( आपण जेव्हा हाका मारतो किंवा हाळ्या देतो तेव्हा ती पटकन ऐकू यावी अशी आपली संकल्पना असते. म्हणून सगळ्या हाका बघा कशा स्वरांनी शेवट होणार्‍या असतात. जसे : राम्या ए राम्या ए s s , किंवा ओ ये ओ ये s s, किंवा नुसते ए s s
७) "न, ना" चे सांगणे संदर्भातले महत्व:
मतमतांचा इतका कोलाहल माजतो की साधकाला कोणता मार्ग बरोबर त्याचा संभ्रमच पडतो. व ही जाणीव सर्वकालीन असते. ती जशी तुकारामाच्या काळी होती तितक्याच तीव्रतेने आजच्या साधकालाही जाणवते. म्हणूनच कदाचित वारकरी संप्रदायामध्ये "माळ" म्हणजे गुरू करण्याचे फार महत्व आहे. खरा गुरू आपल्याला योग्य मार्गदर्शन करतो. कोणता मार्ग आपल्याला बरा राहील हे तर तो सांगतोच पण त्याचबरोबर कोणता मार्ग घेऊ नये हेही सांगतो. आजकालच्या संदर्भात तर हे फारच महत्वाचे ठरते. आपण शहरात पाहतो की एखाद्या ठिकाणी पोचायचे दोन तीन मार्ग असतात. पण काही मार्ग हे अडचणीचे असतात, ट्रॅफिक जामचे असतात. खरा मार्गदर्शक आपल्याला कोणता मार्ग घेऊ नकोस ते आधी सांगतो. हे त्याचे नकारार्थी मार्गदर्शन नसते तर तो आपल्या हिताचा कळवळा असतो. ह्याच कळवळ्यापायी काय काय करू नको असा नकाराचा दोष पत्करूनही तुकाराम महाराज त्यांच्या अभंगातून "न", "ना", "नाही" हे शब्द मुबलकपणे वापरून आपल्याला "सांगत" असतात.
प्रसिद्ध गुजराती कवी सुरेश दलाल ह्यांना एकदा मी विचारले होते की आजकाल कोणत्याही कवी लेखकाचे साहित्य त्याच्या मृत्यूपश्चात १५/२० वर्षात विस्मरणात जाते व असे असताना, ज्ञानेश्वर-तुकारामांचे साहित्य इतकी सातशे वर्षे कशामुळे टिकले असावे  त्यांचे उत्तर मोठे बोलके होते. ते म्हणाले की त्यांची कलाकृती ही अगत्याने काहीतरी सांगण्याची होती, केवळ स्फूर्ती आलीय व लिहिले अशा प्रकारची नव्हती. तर "सांगणे" व ते ही कळकळीने, हे असे महत्वाचे ठरते, व ह्या सांगण्यात "हे हे करू नको" असे नकारार्थी सांगणे महत्वाचे व प्रत्ययकारी ठरते.
हे "सांगणे" प्रकरण किती सर्वदूर साहित्यात दबा धरून असते ते पहा. कादंबरी म्हणजे आजकाल नुसती कोणती तरी राजा राणीची कहाणी असत नाही तर तिने काही तरी सांगावे लागते. जसे भालचंद्र नेमाडे "हिंदू" ह्या कादंबरीतून ब्राह्मणांनी धर्म कसा बिघडवला हे सांगण्याचा निश्चय करतात. चित्र हे सुद्धा नुसते काही तरी टिपणारे नको असते तर ते बोलके असावे लागते. सिनेमाचेही आपण असेच परिक्षण करतो व चांगला उदात्त संदेश देणारा चित्रपट उत्तम असे ठरवतो. आपल्या जगण्यानेही काही तरी मानवतेला संदेश मिळावा अशीही आपली महत्वाकांक्षा असते. तर असे "सांगणे" मुख्य हेतू असताना साधकांची सोय म्हणून तुकाराम महाराज "काय करू नका" असे सांगतात व साहजिकच ते सांगताना "न", "ना", "नाही" हे शब्द भरपूर वापरतात. ह्या वापराने त्यांच्या सांगण्याचा संदर्भ सिद्ध होतो.
८) लांबलचक शब्दांची मालगाडी व तिचा खडखडाट :
मराठी शब्दकोश पाहिला व त्यात पाच अक्षरे व त्याहून ज्यास्त असलेले शब्द मोजले तर आपल्याला आपल्या भाषेचाच कल अल्पाक्षराकडे आहे का ते समजेल. ह्या दृष्टीने वा.गो.आपट्यांचा शब्दरत्नाकर हा कोष पाहिला. आता सगळा कोश मोजणे जिवावर आले. म्हणून त्यात संख्येने ज्यास्त शब्द असलेले "स" पासून सुरू होणारे ५८८८ शब्द तपासले ( कोशात एकूण ६०,५५९ शब्द आहेत ). म्हणजे हा १० टक्क्याचा मासला ( सॅंपल ) होतो. तर " स"पासून सुरू होणारे ५व त्यापेक्षा ज्यास्त अक्षरांचे मोठे शब्द खुणा करून मोजले तर भरले एकूण ७१२. टक्केवारीत हे पडतात १२ टक्के. म्हणजे भाषेतच ८८ टक्के शब्द हे अल्पाक्षरी आहेत म्हणायचे. आता तुकाराम गाथेत आपल्याला अल्पाक्षरी शब्द आढळले होते एकूण ३० हजारापैकी २७४७९ म्हणजे ९१ टक्के. आता हे साहजिकच भाषेच्या कलाप्रमाणेच आहे हे दिसून येईल. आता साहजिकच लांबलचक मालगाडी सारखे शब्द असू नयेत हा नियम ओघानेच येतो व तो तुकारामांनी तंतोतंत पाळलेला आहे हेही लक्षात येते.
आपण जो आवाज काढतो तो टाळू, दात, दात व टाळू दरम्यानचा भाग, घसा, ह्या ठीकाणी जिभेचा वावर करून व नाक ह्यातून हे तर आता सर्वांना माहीतच असते. आपण जी हवा घेतो ती मोठे शब्द म्हणत असताना लगेच विरून जाते. म्हणजे आपली जी व्यवस्था आहे त्याप्रमाणेही अल्पाक्षरे हीच आपली निकड आहे. भाषेतले दोन अक्षरी शब्द मोजले ( स पासून सुरू होणार्‍या ५८८८ शब्दांपैकी ) तर ७५३ म्हणजे १२ टक्के. आणि नेमाडे संपादित अभंगगाथेतले पहिले १०० अभंग तपासले तर त्यात दोन अक्षरी शब्द निघाले २३०३ शब्द, म्हणजे २३ अल्पाक्षरे प्रति अभंग किंवा ३६ शब्दापैकी ( चार खंडांचा एक अभंग व एका अभंगात एकूण ३६ शब्द) २३ शब्द दोन अक्षरी भरले. तर अशा रितीने ७० टक्के शब्द तुकाराम महाराज दोन अक्षरी वापरतात हे दिसून येते. ते लांबलचक शब्दांची मालगाडी अशी टाळतात व त्यायोगे होणारा खडखडाटही मग टळतो.
हे अल्पाक्षरी काव्य करणे "येरा गबाळ्याचे " काम नाही हे आजकालच्या काही आधुनिक कवींच्या रचना अल्पाक्षरांसाठी मोजल्या तर लक्षात येऊ शकेल. "दृश्यांतर" ह्या चंद्रकांत पाटील संपादित पुस्तकातून विंदा करंदीकर, सुर्वे, कोलटकर, पाडगावकर, सुरेश भट, ह्यांच्या ३७७२ एकूण शब्द असलेल्या कविता तपासल्या तेव्हा त्यात अवघे १५६७ दोन अक्षरी शब्द आढळले. म्हणजे ४१ टक्के व हेच तुकारामाच्य अभंगात प्रमाण आहे दोन अक्षरी शब्दांचे ७० टक्के. अल्पाक्षरी काव्य ह्यात तुकाराम महाराजांची अशी हातोटी सिद्ध होते.
९) गेयता व अल्पाक्षरे :
गेयते साठी कमीत कमी अक्षरांचे शब्द असावेत हे तर जे शास्त्रीय संगीत ऐकतात त्यांच्या एव्हाना लक्षात आलेच असेल. कारण जेव्हा गायक ताना घेतात, त्यात चढ उतार करीत वेगवेगळ्या चालीत बदल करत असतात तेव्हा शब्दांऐवजी ते सरगम वापरतात जसे: म म ग ग रे ग सा वगैरे. नुसते स्वर हे एक अक्षरी शब्द असतात. आता दर वेळी एकाक्षरी शब्द सुचणे व ते वापरणे काव्यात शक्य होत नाही. तेव्हा त्यातल्या त्यात जवळचे अल्पाक्षरी शब्द असतात दोन अक्षरी. आणि आपण पाहिले की तुकाराम महाराज अभंगात ७० टक्क्यांनी असे दोन अक्षरी शब्द वापरतात. त्यामुळेच तुकारामाचे अभंग हे अप्रतीम गेय होतात.
तामिल शास्त्रीय संगीतात प्रत्येक गायकाने कमीत कमी दोन तरी तुकारामाचे अभंग गावेत अशी परंपरा आहे असे श्री गणेशकुमार सांगतात. हे गृहस्थ चेंबूरच्या फाइन आर्ट सोसायटीचे अध्यक्ष असून त्यांना पंढरपूरच्या देवस्थानाने अभंग-रत्न हा किताब दिलेला आहे.ह्यांचे मराठी अभंग विषयावर एक भाषण होते. अभंगाचे हे लेक्चर-डेमोंन्स्ट्रेशन होते. त्यादरम्यान त्यांनी काही माहीती सांगितली ती थक्क करणारी आहे. सर्वात मोठ्ठे विठ्ठल मंदीर भारतात कांचीपूरम येथे आहे. तिथे विठ्ठलाची १२ फूट उंचीची मूर्ती असून इतर संतांच्या १० फुटी मूर्ती आहेत. संपूर्ण पंढरपूरच्या देवळाची आसपासची प्रतिकृतीही केलेली आहे.	तंजावरचा दक्षिण भजन संप्रदायात हटकून मराठी अभंग म्हटले जातात. तिथल्या गायकांना दोन तरी मराठी अभंग म्हणावेच लागतात.	त्यांच्याकडची हरिकथा पद्धती म्हणजेच प्रवचनाचा एक प्रकार आहे. प्रसिद्ध तमिळ संगीतगुरू त्यागराज ह्यांच्या समाधी मागेच विठ्ठलाचे मंदीर आहे.
सर्वात ज्यास्त लोकप्रिय मराठी अभंग तामिळ नाडूत म्हटले जातात. म्हणूनच भीमसेनजी, कुमार गंधर्व, जितेंद्र अभिषेकी, अजित कडकडे ह्यांचे तुकारामाचे अभंग लोकप्रिय झाले असून सर्वात गेय आहेत हे जाणवते.
१०) भाषासंपत्ती, भाषांतरे व अल्पाक्षरे :
शब्द-संपत्ती ( व्होकॅब्युलरी ) हा मोठा गहन विषय आहे. असे म्हणतात की पहिल्या इयत्ते पर्यंतच्या बालकाला साधारण २५००ते ५००० शब्द माहीत असतात व ते बालक दर वर्षाला ३००० हजार शब्द शिकत असते. किंवा दर दिवशी ८ शब्द  कॉलेज शिक्षित तरुणाला साधारण १७००० शब्द माहीत असतात. ( तो दाखल होतो तेव्हा त्याला साधारण १२००० शब्द माहीत असतात. ). तुमची शब्दकळा-संपत्ती किती आहे त्यावरून तुमचे वाचण्यातले आकलन ठरत असते. भाषिक शब्दसंपत्ती किती आहे त्यावरून तुमची वैचारिक संपत्ती किती आहे ते ठरते. माणसाची महनीयता आपण त्याच्या शब्दसंपत्तीवरून जोखू शकतो. कदाचित हेच पुरेपूर जाणवून तुकाराम महाराज म्हणाले असतील: "आम्हा घरी धन  कॉलेज शिक्षित तरुणाला साधारण १७००० शब्द माहीत असतात. ( तो दाखल होतो तेव्हा त्याला साधारण १२००० शब्द माहीत असतात. ). तुमची शब्दकळा-संपत्ती किती आहे त्यावरून तुमचे वाचण्यातले आकलन ठरत असते. भाषिक शब्दसंपत्ती किती आहे त्यावरून तुमची वैचारिक संपत्ती किती आहे ते ठरते. माणसाची महनीयता आपण त्याच्या शब्दसंपत्तीवरून जोखू शकतो. कदाचित हेच पुरेपूर जाणवून तुकाराम महाराज म्हणाले असतील: "आम्हा घरी धन  शब्दाची च रत्ने  यत्न करू ॥ शब्द चि आमुच्या  जीवाचे जीवन  जनलोका ॥ तुका म्हणे पाहा  शब्द चि हा देव  शब्द चि हा देव  शब्दे चि गौरव  पूजा करू ॥" तुकाराम महाराजांच्या गाथेतली शब्दसंपत्ती आहे ३० हजार शब्दांची व त्यावरनं त्याचा आवाका ध्यानात यावा.
इंग्रजी भाषेतला दहा लाखावा शब्द नुकताच शब्दकोशात आला. तो होता : "जय हो". त्या तुलनेत मराठी शब्दकोशात ( वा.गो.आपट्यांचा शब्दरत्नाकर ) आहेत फक्त: ६०,५५९ शब्द. इंग्रजी भाषेत शब्दकोशांवर प्रचंड संशोधनही झालेले आहे. फ्रान्सिस व कुसेरिया ह्यांनी किती शब्द भाषेतले किती व्याप सांभाळतात त्याचे कोष्टकच तयार केलेले आहे. जसे : १००० शब्द ७२ टक्के भाषा व्यापते, २००० शब्द ७९.७ टक्के भाषा व्यापते, ३००० शब्द--८४ टक्के, ४००० शब्द---८६.८ टक्के, ५००० शब्द--८८.७ टक्के, ६००० शब्द ८९.९ टक्के, तर १५,८५१ शब्द--९७.८ टक्के भाषा व्यापते. मायकेल वेस्ट ह्याने तर २००० सामान्यत: वापरल्या जाणारे शब्द असे निवडले आहेत की त्यातून ५० लाख शब्दांचा संभार उभा राहू शकतो.
इराक युद्धात सैन्याला वापरण्यासाठी मायक्रोसॉफ्ट ने जे संगणक तयार केले होते त्यात तर सर्व इंग्रजी-इराकी भाषेतले व्यवहार सहजी पार पाडण्याची क्षमता केवळ १ हजार शब्दांमार्फत केलेली होती. इतके हे मूलगामी १ हजार शब्द होते. असेच प्रत्येक भाषेत जोरकस वापराचे साधारण असेच हजार शब्द असतात. व बहुदा ते सर्व असे छोटे छोटे शब्दच असतात. तेव्हा दुसर्‍या भाषेत भाषांतर करायचे असेल तर अल्पाक्षरी शब्दच वापरणे हे चांगले धोरण ठरते. व ते तुकारामाला ठाऊक होते हाच त्याचा मोठेपणा आहे
११) सौंदर्य व अल्पाक्षरे :
एकेकाळी अलंकारिक भाषा, अगडबंब लांबलचक शब्द व वाक्यरचना ही सौंदर्याची लक्षणे मानल्या जायची. त्यामुळे संस्कृत प्रचुर भारदस्त भाषा ही प्रमाण भाषेतली सुंदर भाषा समजली जायची. ह्या उलट आजकाल सहज बोली-सुलभ भाषा, तीही अनालंकृत, हेच सौंदर्याचे लक्षण मानले जाते आहे. इंग्रजीत सुद्धा पूर्वी गुंतागुंतीचे क्लॉजेस असलेले पॅरेग्राफभर चालणारे वाक्य लिहिता येणे म्हणजे भाषेवर हुकुमत चालवणे समजत असत. आजकाल तर कित्येक निबंधात एका वाक्यात आठच्यावर एक शब्दही येऊ नये असा चांगले लेखक सल्ला देतात. विजय तेंडुलकर "कोवळी उन्हे" हे सदर अवघ्या १२० शब्दात लिहीत असत. इतकी सौंदर्याची समज लांब शब्दांकडून त्रोटक शब्दांकडे झुकली आहे. हे पाहिल्यावर दोन अक्षरी शब्दच इतक्या विपुल प्रमाणात ( ७० टक्के ) वापरणारे तुकाराम महाराज किती दूरवरचा मोलाचा विचार बाळगून होते ह्याची साक्ष पटते.
सायकोलिंग्विस्टिक्स ह्या विषयात मेंदूत भाषा ग्रहण करण्याचे जे कार्य चालते त्यासंबंधी असे नोंदविले आहे की माणसाची ज्यास्तीत ज्यास्त अक्षरे लक्षात ठेवण्याची शक्ती ही पाच अक्षरी शब्दांचीच असते. म्हणजे शब्द जर पाच किंवा अधिक अक्षरांचा असेल तर तो ग्रहण करणे, लक्षात ठेवणे हे आपल्याला अवघड जाते. म्हणजे लहान शब्दांची आपल्या मेंदूची निकडच असते व म्हणूनच आपण लहान शब्द वापरतो.
काही भाषाशास्त्रींच्या मते प्रत्येक शब्दात मुळातच एक संदेशवहनाची खुबी अंतर्भूत असते. कदाचित ह्यामुळेच आपण आपल्या मातृभाषेतले नवे शब्द शब्दकोशात पाहिल्याविना नीट समजू शकत असू. आता हे शब्दांचे अंतर्गत भाव कळवणे, शब्द जितका जिकिरीचा, मोठा, तितके अवघड होत असणार. आणि शब्द जितका लहान, कमीत कमी अक्षरांचा तितके हे काम बिनबोभाट होत असणार. आणि शिवाय आजकालच्या समजुती प्रमाणे अधिक सौंदर्यपूर्ण  म्हणूनच भाषा सुंदर करायची असेल तर ती अल्पाक्षरातच उलगडून दाखवावी लागेल आणि हेच सप्रमाण तुकाराम महाराज त्यांच्या अल्पाक्षरी रचनेने दाखवून देतात.
( शब्दसंख्या: ३७५५) चित्र: नॅनोचे व तुकारामाचे
१८६/ए-१, रतन पॅलेस, गरोडीया नगर, घाटकोपर ( पूर्व ), मुंबई--४०० ०७७
चांगला लेख. तुकोबा महाराजांचे काव्य अल्पाक्षरी आहे हे माहीत होते. पण त्याचा असा सखोल अभ्यास विरळा.
सहा नंबरचा मुद्दा थोडा पटला नाही. म्हणजे 'ह्यावर तुकाराम महाराजांनी एक शास्त्रीय पद्धतीने तोडगा काढलेला दिसतो.' हे वाक्य बदलले पाहिजे.'न'ची श्रुतीगम्यता (सोनॉरिटी) तुकोबांना शास्त्रीयदृष्ट्या माहित होती असे ध्वनीत होते आहे.
लेख आणि माहिती खूप आवडली.
शिर्षक "तुकयाची नॅनो" पेक्षा, "तुकयाच्या ट्वीट्स" असे जास्त योग्य ठरले असते
विश्लेषणाची पद्धत, उदाहरणे आवडली
विश्लेषणाची पद्धत, उदाहरणे आवडली
उत्तम, अभ्यासपूर्ण लेख. अनेक नव्या गोष्टी समजल्या.
लेख अतिशय आवडला. निष्कर्ष काढण्याची पद्धतही खूप छान


स्पेशल रिपोर्ट : वाशिम : दीड महिन्याच्या खारुताईनं माळवे कुटुंबाला दिलं घरपण
वाशिममधल्या माळवे कुटुंबात नवा पाहुणा आला. अवघ्या दीड महिन्याचा आहे हा पाहुणा. घरात आल्यापासून नुस्ता उच्छाद मांडणाऱ्या या पाहुण्यानं सगळ्यांनाच लळा लावलाय. कोण आहे हा नवा पाहुणा
पालघर : आगवन तलावात बुडून दोन सख्ख्या बहिणींचा मृत्यू
मुंबई: संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानात बिबट्याच्या हल्ल्यात वनरक्षकाचा मृत्यू
घे भरारी : टिप्स : उन्हात त्वचेची काळजी कशी घ्यावी
कर्नाटक निवडणूक: राहुल गांधी यांचा अंकोलात रोड शो
घे भरारी : स्टाईलबाजी : प्रिंटेड साड्यांवर हटके ब्लाऊजचा ट्रेण्ड
VIDEO: फिल्म इंडस्ट्रीत कास्टिंग काऊच कॉमन: उषा जाधव
घे भरारी : व्हा क्रिएटिव्ह : फोटो ठेवण्यासाठी आकर्षक 'क्यूब'
712 जालना: कृषी उत्पन्न बाजार समितीत रेशीम कोषाची बाजारपेठ
घे भरारी : आरोग्य : आंब्याच्या पानांचे औषधी गुणधर्म
नांदेड : शिक्षक भरती घोटाळ्यातील काशीराम चव्हाण एबीपी माझावर
मुंबई : सचिन तेंडुलकरच्या शारदाश्रम शाळेचं नाव बदलणार
अंकोला, कर्नाटक : मोदींचा अॅपवरुन संवाद, तर राहुल गांधींचा रोड शो
औरंगाबाद : रुग्णांच्या नातेवाईकांची डॉक्टरला मारहाण, स्थानिक निवासी डॉक्टर संपावर
पुणे : समर कॅम्पसाठी चेन्नईहून आलेले तीन विद्यार्थी मुळशी धरणात बुडाले
पालघर : आगवन तलावात बुडून दोन सख्ख्या बहिणींचा मृत्यू
मुंबई: संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानात बिबट्याच्या हल्ल्यात वनरक्षकाचा मृत्यू
घे भरारी : टिप्स : उन्हात त्वचेची काळजी कशी घ्यावी
कर्नाटक निवडणूक: राहुल गांधी यांचा अंकोलात रोड शो
घे भरारी : स्टाईलबाजी : प्रिंटेड साड्यांवर हटके ब्लाऊजचा ट्रेण्ड
VIDEO: फिल्म इंडस्ट्रीत कास्टिंग काऊच कॉमन: उषा जाधव
घे भरारी : व्हा क्रिएटिव्ह : फोटो ठेवण्यासाठी आकर्षक 'क्यूब'
712 जालना: कृषी उत्पन्न बाजार समितीत रेशीम कोषाची बाजारपेठ
घे भरारी : आरोग्य : आंब्याच्या पानांचे औषधी गुणधर्म
नांदेड : शिक्षक भरती घोटाळ्यातील काशीराम चव्हाण एबीपी माझावर
मुंबई : सचिन तेंडुलकरच्या शारदाश्रम शाळेचं नाव बदलणार
अंकोला, कर्नाटक : मोदींचा अॅपवरुन संवाद, तर राहुल गांधींचा रोड शो
स्पेशल रिपोर्ट : वाशिम : दीड महिन्याच्या खारुताईनं माळवे कुटुंबाला दिलं घरपण
स्पेशल रिपोर्ट : वाशिम : दीड महिन्याच्या खारुताईनं माळवे कुटुंबाला दिलं घरपण
वाशिममधल्या माळवे कुटुंबात नवा पाहुणा आला. अवघ्या दीड महिन्याचा आहे हा पाहुणा. घरात आल्यापासून नुस्ता उच्छाद मांडणाऱ्या या पाहुण्यानं सगळ्यांनाच लळा लावलाय. कोण आहे हा नवा पाहुणा
पालघर : आगवन तलावात बुडून दोन सख्ख्या बहिणींचा मृत्यू
मुंबई: संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यानात बिबट्याच्या हल्ल्यात वनरक्षकाचा मृत्यू
घे भरारी : टिप्स : उन्हात त्वचेची काळजी कशी घ्यावी
कर्नाटक निवडणूक: राहुल गांधी यांचा अंकोलात रोड शो
घे भरारी : स्टाईलबाजी : प्रिंटेड साड्यांवर हटके ब्लाऊजचा ट्रेण्ड
VIDEO: फिल्म इंडस्ट्रीत कास्टिंग काऊच कॉमन: उषा जाधव
घे भरारी : व्हा क्रिएटिव्ह : फोटो ठेवण्यासाठी आकर्षक 'क्यूब'
712 जालना: कृषी उत्पन्न बाजार समितीत रेशीम कोषाची बाजारपेठ
घे भरारी : आरोग्य : आंब्याच्या पानांचे औषधी गुणधर्म
नांदेड : शिक्षक भरती घोटाळ्यातील काशीराम चव्हाण एबीपी माझावर


वर्ग:इ.स. १९१४ मधील मृत्यू - विकिपीडिया

वर्ग:इ.स. १९१४ मधील मृत्यू
येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
"इ.स. १९१४ मधील मृत्यू" वर्गातील लेख
एकूण ११ पैकी खालील ११ पाने या वर्गात आहेत.
ऑस्ट्रियाचा आर्कड्युक फ्रान्झ फर्डिनांड
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल १७ एप्रिल २०१३ रोजी ०६:३५ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


कृषी - Wiktionary

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
हा लेख मराठी विक्षनरीवरील १००वा शब्द आहे.
२ अक्षरी मराठी शब्द
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ३० एप्रिल २०१७ रोजी १२:४५ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


गुजरातमधील जिल्हे - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
भारताच्या गुजरात राज्यात ३३ जिल्हे आहेत. १९६० साली मुंबई राज्याच्या उत्तर भागतील १७ जिल्हे वेगळे काढून गुजरात राज्याची स्थापना करण्यात आली. तेव्हापासून गुजरातने हळूहळू ह्या १७ जिल्ह्यांचे विभाजन करून जिल्ह्यांची संख्या वाढवली आहे. १५ ऑगस्ट २०१३ रोजी नरेंद्र मोदी प्रशासनाने ७ नव्या जिल्ह्यांची निर्मिती केली.
लोकसंख्या (इ.स. २००१ची गणना)
AH अहमदाबाद अमदावाद ५८,०८,३७८ ८,७०७ ६६७ १९६०
AM अमरेली अमरेली १३,९३,२९५ ६,७६० २०६ १९६०
AN आणंद आणंद १८,५६,७१२ २,९४२ ६३१ १९९७
BK बनासकांठा पालनपुर २५,०२,८४३ १२,७०३ १९७ १९६०
BR भरूच भरूच १३,७०,१०४ ६,५२४ २१० १९६०
BV भावनगर भावनगर २४,६९,२६४ ११,१५५ २२१ १९६०
DA दाहोद दाहोद १६,३५,३७४ ३,६४२ ४४९ १९९७
DG डांग आहवा १,८६,७१२ १,७६४ १०६ १९६०
GA गांधीनगर गांधीनगर १३,३४,७३१ ६४९ २,०५७ १९६४
JA जामनगर जामनगर १९,१३,६८५ १४,१२५ १३५ १९६०
JU जुनागढ जुनागढ २४,४८,४२७ ८,८३९ २७७ १९६०
KA कच्छ भूज १५,२६,३२१ ४५,६५२ ३३ १९६०
KH खेडा खेडा २०,२३,३५४ ४,२१५ ४८० १९६०
MA महेसाणा महेसाणा १८,३७,६९६ ४,३८६ ४१९ १९६०
NR नर्मदा राजपीपळा ५,१४,०८३ २,७४९ १८७ १९९७
NV नवसारी नवसारी १२,२९,२५० २,२११ ५५६ १९९७
PA पाटण पाटण ११,८१,९४१ ५,७३८ २०६ २०००
PM पंचमहाल गोधरा २०,२४,८८३ ५,२१९ ३८८ १९६०
PO पोरबंदर पोरबंदर ५,३६,८५४ २,२९४ २३४ १९९७
RA राजकोट राजकोट ३१,५७,६७६ ११,२०३ २८२ १९६०
SK साबरकांठा हिम्मतनगर २०,८३,४१६ ७,३९० २८२ १९६०
SN सुरेन्द्रनगर सुरेन्द्रनगर १५,१५,१४७ १०,४८९ १४४ १९६०
ST सुरत सुरत ४९,९६,३९१ ७,६५७ ६५३ १९६०
VD वडोदरा वडोदरा ३६,३९,७७५ ७,७९४ ४६७ १९६०
VL बलसाड बलसाड १४,१०,६८० ३,०३४ ४६५ १९६६
देवभूमी द्वारका जामखंभाळिया २०१३
गीर सोमनाथ वेरावळ २०१३
आंध्र प्रदेश • अरुणाचल प्रदेश • आसाम • बिहार • छत्तीसगढ • गोवा • गुजरात • हरयाणा • हिमाचल प्रदेश • जम्मू आणि काश्मीर • झारखंड • कर्नाटक • केरळ • मध्य प्रदेश • महाराष्ट्र • मणिपूर • मेघालय • मिझोरम • नागालँड • ओडिशा • पंजाब • राजस्थान • सिक्किम • तमिळनाडू • तेलंगणा • त्रिपुरा • उत्तर प्रदेश • उत्तराखंड • पश्चिम बंगाल
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल २२ मे २०१५ रोजी ०८:३४ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


heavy & medium vehicle no entry in city जड, मध्यम वाहनांना शहरात पुन्हा "नो एंट्री' | eSakal

जड, मध्यम वाहनांना शहरात पुन्हा "नो एंट्री'
गुरुवार, 6 एप्रिल 2017
ट्रॅव्हल्स, डिझेल रिक्षांचाही समावेश
औरंगाबाद - कायदेशीर अडचणी दूर करून एक दिवसासाठी शिथिल झालेली जड, मध्यम वाहने, ट्रॅव्हल्स आणि डिझेल रिक्षांबाबत बंदी पुन्हा लागू करण्यात आली. शहरात या वाहनांना दिवसा बंदी राहील. रात्री ही वाहने शहरात येऊ शकतात. यासंबंधीची अधिसूचना पोलिस विभागाने बुधवारी (ता. पाच) काढली.
ट्रॅव्हल्स, डिझेल रिक्षांचाही समावेश
औरंगाबाद - कायदेशीर अडचणी दूर करून एक दिवसासाठी शिथिल झालेली जड, मध्यम वाहने, ट्रॅव्हल्स आणि डिझेल रिक्षांबाबत बंदी पुन्हा लागू करण्यात आली. शहरात या वाहनांना दिवसा बंदी राहील. रात्री ही वाहने शहरात येऊ शकतात. यासंबंधीची अधिसूचना पोलिस विभागाने बुधवारी (ता. पाच) काढली.
शहरातील सुरळीत व सुरक्षित वाहतुकीच्या दृष्टीने पोलिस विभागाने जड, मध्यम वाहने, ट्रॅव्हल्स व डिझेल रिक्षांना बंदी घातली होती. यासंबंधी अधिसूचना काढल्यानंतर अंमलबजावणी सुरू झाली; परंतु यात कायदेशीर अडचणी दिसून आल्या. तसेच अधिसूचनेसंबधी शासकीय गॅझेटमध्ये नोंद केली नव्हती. ही नोंद करून पोलिस विभागाने नव्याने अधिसूचना काढली. अधिसूचनेनुसार, जड, मध्यम वाहने, डिझेल रिक्षा व ट्रॅव्हल्सना शहरात दिवसा येण्यास मज्जाव राहील.
सकाळी सात ते रात्री अकरा
यात डिझेल रिक्षांना सकाळी आठ ते रात्री नऊपर्यंत, मध्यम प्रकारची वाहने व ट्रॅव्हल्सना सकाळी सात ते रात्री अकरापर्यंत शहरात येण्यास मज्जाव केला आहे. तसेच जडवाहने नेहमीप्रमाणे शहराच्या बाहेरून धावतील. ही अधिसूचना प्रायोगिक तत्त्वावर असून यासंबंधी हरकती, आक्षेप असतील तर पोलिस विभागाला कळवाव्यात, असे आवाहन वाहतूक विभागाने केले आहे.
आर्थिकदृष्ट्या मागास विद्यार्थ्यांसाठी गणवेश
सटाणा : येथील मविप्र संचलित लोकनेते पं. ध. पाटील मराठा इंग्लिश स्कूलमधील इयता दहावीच्या विद्यार्थ्यांनी त्यांचे शालेय गणवेश विद्यालयातील...
दुहेरी हत्याकांडातील आरोपी रामदास शिंदे यास फाशीच
नाशिक : सातपूरच्या कार्बननाका परिसरात मायलेकांच्या दुहेरी हत्याकांडप्रकरणी घरमालकाचा मुलगा आरोपी रामदास शिंदे यास आज नाशिकचे प्रधान जिल्हा व...
नगर - स्थायी समितीची सभा 12 मिनिटात गुंडाळली
नगर : केंद्राने अमृत योजनेसाठी 128 कोटी रुपयांचा निधी महापालिकेला दिला आहे. या योजनेतील कामे व इतर विषयासंदर्भात स्थायी समितीची सभा झाली. यात...
लासुर्णेमध्ये डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर जयंती साजरी
वालचंदनगर (पुणे) : युवकांनी भारतरत्न डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचे विचार आत्मसात करुन देशाच्या प्रगतीसाठी प्रयत्न करण्याचे आवाहन पुणे जिल्हा...
पाटबंधारे विभागाच्या अधिकाऱ्यावर गुन्हे दाखल करा -प्रवीण माने
वालचंदनगर (पुणे) : अर्बन बॅंकेचे संचालक वसंत पवार यांच्या आत्महत्येस पाटबंधारे विभागाचे अधिकारी जबाबदार असुन त्यांच्यावर आत्महत्सेस प्रवृत्त...


बेधडक : आसारामला जन्मठेप
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
मुलांना शिबिराला पाठवताना काय काळजी घ्याल
महेश मांजरेकर काँग्रेसच्या वाटेवर
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
लोकलच्या फर्स्ट क्‍लासमध्ये पोलिसांना नो एंट्री
डोंबिवलीत चेंबरवर चक्क मुंबई-ठाणे पालिकेची झाकणं
मुंबई विद्यापीठाला केव्हा मिळणार नवा कुलगुरू
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
कुशीनगर स्कूलबस अपघात : ... म्हणून ड्रायव्हरला ट्रेनचा आवाजच आला नाही
उत्तर प्रदेशमध्ये रेल्वे क्रॉसिंगवर स्कूलबसचा अपघात, 13 विद्यार्थ्यांचा दुर्दैवी मृत्यू
सहिष्णू देशांच्या यादीत भारत चौथ्या तर कॅनडा पहिल्या क्रमांकावर
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
या वर्षी कानच्या रेड कार्पेटवर कंगनाचा जलवा
श्रद्धा कपूर लग्न करतेय
महेश मांजरेकर काँग्रेसच्या वाटेवर
 मग मालदिवला नक्की जा
रणबीर कपूर संजूबाबाच्या रूपात
आज सचिनचा 45वा वाढदिवस...
आसामी वधू झाली मराठमोळी सून
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
रायडू-धोनीची कमाल, चेन्नईचा आरसीबीवर 'सुपर' विजय
गौतम गंभीरने दिला दिल्ली डेयरडेव्हिल्सच्या कर्णधारपदाचा राजीनामा
क्रिकेट वर्ल्डकपचा भारताचा पहिला सामना 5 जून 2019ला
... आणि मी बिग बॉसच्या घरात
ही तर हिंस्र श्वापदांची रानटी वस्ती
उपाशी पोटांची किमान थट्टा तरी करू नका
'समाजावर याचा फरक पडेल'
आसारामच्या भक्तांना अश्रू अनावर
'आसारामची पूजा करणे थांबवा'
'आमचेही हात मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले'
बेधडक : आसारामला जन्मठेप
बेधडक : महाभियोगाचे राजकारण
बेधडक : आरपारची लढाई
न्यायमूर्ती पी. बी. सावंत यांची संपूर्ण मुलाखत
धृपद गायक उस्ताद सईदुद्दीन डागर यांचे निधन
त्यांच्या पश्चात पत्नी रिहाना, दोन मुलं, सुना, नातवंडे असा परिवार आहे.
पुणे, 31 जुलै: ज्येष्ठ धृपद गायक सईदुद्दीन डागर(78) यांचं पुण्यात वृध्दापकाळाने निधन झालं आहे. त्यांच्या पश्चात पत्नी रिहाना, दोन मुलं, सुना, नातवंडे असा परिवार आहे.
धृपद हा भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या प्रकार वैदिक मंत्रांमधील 'नाद योगा'वर आधारित आहे. अतिशय पुरातन असलेली ही गायकी बाबा बैरम खान आणि त्यांचे चुलत नातू झाकीरुद्दीन आणि अल्लाबंदे खान ह्यांनी राजपूत आणि मोगल राजदरबारांमध्ये चालू ठेवली होती. पुढे ५ शतकांनंतरही म्हणजे १९-२०व्या शतकात या धृपद गायकीची ज्योत अखंड तेवत ठेवण्याची महत्त्वाची कामगिरी डागर बंधू (नसीर मोईनुद्दीन डागर आणि नसीर अमीनुद्दीन डागर) ह्यांनी केली. त्यांच्याच 20व्या पिढीतील धृपद गायक म्हणजे उस्ताद सईदुद्दीन डागर होय. त्यांच्या देश विदेशात अनेक मैफिली झाल्या. त्यांनी अनेक शिष्यही घडवले. नफिसुद्दीन व अनिसुद्दीन ही त्यांची दोन मुलं २१व्या पिढीतून धृपद गायकीची परंपरा आता पुढे नेत आहेत.
त्यांचा दफनविधी आज जयपूरला करण्यात येणार आहे.
बातम्यांच्या अपडेटसाठी लाईक करा आमच्या फेसबुक पेजला , टि्वटरवर आणि	जी प्लस फाॅलो करा
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
मुलांना शिबिराला पाठवताना काय काळजी घ्याल
महेश मांजरेकर काँग्रेसच्या वाटेवर
जिल्हा परिषद शिक्षकांच्या बदल्यांसाठी आता होणार ऑनलाइन प्रक्रिया
पुणे : समर कॅम्पसाठी आलेल्या 3 चिमुरड्यांचा मुळशी धरणात बुडून मृत्यू
बेधडक : आसारामला जन्मठेप
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
या वर्षी कानच्या रेड कार्पेटवर कंगनाचा जलवा
फोटो गैलरी व्हिडिओ LIVE Tv


सैन्याचे जवान आहेत, मग जीव तर जाणारच- खा. नेपालसिंह | Webdunia Marathi

गुरूवार, 26 एप्रिल 2018
सेक्स लाईफसखीयोगलव्ह स्टेशनमराठी साहित्यमराठी कविता
सैन्याचे जवान आहेत, मग जीव तर जाणारच- खा. नेपालसिंह
‘सैन्याचे जवान आहेत, मग त्यांचे प्राण जाणारच. असा कोणताही देश दाखवा जिथे सैन्याचे जवान मरत नाही’ असे विधान नेपालसिंह यांनी केले आहे. नेपालसिंह यांच्यावर सर्वच स्तरातून टीका होत असून सैन्यातील जवानांचा अपमान करणाऱ्या नेपालसिंह यांनी माफी मागावी अशी मागणी जोर धरु लागली आहे.
सीमारेषेवर अत्यंत कठीण परिस्थितीत देशाचे रक्षण करणाऱ्या जवानांविषयी नेपालसिंह यांनी असे बेताल विधान केल्याने नाराजी व्यक्त होत आहे. वाद निर्माण होताच नेपालसिंह यांनी सारवासारव केली आहे. माझ्या विधानाचा तो अर्थ नव्हता, असे त्यांनी सांगितले.
नेपालसिंह यांनी केलेले वादग्रस्त वक्तव्य
जम्मू- काश्मीरच्या पुलवामा जिल्ह्यातील लेथपोरा येथे केंद्रीय राखीव पोलीस दलाच्या (सीआरपीएफ) १८५ व्या बटालियनच्या मुख्यालयावर रविवारी पहाटे दहशतवाद्यांनी हल्ला केला होता. या हल्ल्यात ५ जवान शहीद झाले होते. या घटनेच्या पार्श्वभूमीवर उत्तर प्रदेशमधील रामपूरचे खासदार नेपालसिंह यांना प्रश्न विचारण्यात आला.
यावेळी ते म्हणाले, सैन्याचे जवान असल्याने त्यांचा जीव जाणारच. असा कोणता देश आहे की जिथे सैन्यातील जवान मरत नाही. आपल्या विधानाचे समर्थन करताना त्यांनी थेट गल्लीतील भांडणाचा दाखला दिला. गावात जेव्हा भांडण होते, त्यावेळीही हाणामारीत किमान एक तरी व्यक्ती जखमी होतेच, असे त्यांनी सांगितले.
नेपालसिंह यावरच थांबले नाही. त्यांनी पत्रकारांनाच प्रश्न विचारला. मला तुम्ही असे डिव्हाईस दाखवा की ज्यामुळे माणूस मरणार नाही. बंदुकीची गोळीही परिणाम करु शकणार नाही, अशी वस्तू दाखवा, असे त्यांनी पत्रकारांना सांगितले.
पाकिस्तान सरकार सईदची संपत्ती ताब्यात घेणार
देशभरातील भोंदू बाबांची दुसरी यादी जाहीर
बिअर महागली, दोन महिन्यांपासून राज्यात उत्पादन घटले
यावर अधिक वाचा :
31 मार्चला संपणार जिओ प्राइम मेंबरशिप
1 एप्रिल 2017 रोजी सुरू झालेली जिओ प्राइ मेंबरशिप 31 मार्च 2018 रोजी संपणार आहे. आता ...
भिडे यांच्या अटकेसाठी सरकारला ८ दिवसांची मुदत
कोरेगाव-भीमा येथे झालेल्या दंगलीमधील मुख्य आरोपी संभाजी भिडे यांना आठ दिवसांमध्ये अटक ...
इन्कम टॅक्सच्या दहा नियमांमध्ये 1 एप्रिलपासून होणार बदल
1. नव्या नियमानुसार नोकरदारांना सध्या देण्यात येणाऱ्या प्रवास भत्ता (रू.19,200) आणि ...
एअर एशियाची दमदार ऑफर
एअर एशिया या विमान कंपनीने दमदार ऑफर आणली आहे. यानुसार विदेशात विमान प्रवास करण्यासाठी ...
भिडे यांच्या अटकेसाठी सरकारला ८ दिवसांची मुदत
कोरेगाव-भीमा येथे झालेल्या दंगलीमधील मुख्य आरोपी संभाजी भिडे यांना आठ दिवसांमध्ये अटक ...
मुलांपेक्षा मुलींना सोशल मीडियाचे वेड जास्त
सोशल मीडियाने सध्या लोकांचे आयुष्य बदलून ठेवले आहे. प्रत्येकजण सोशल मीडियावर आपले विचार व ...
फ्लिपकार्टमध्ये ७०० जागांसाठी भरती प्रक्रिया
फ्लिपकार्टने आपल्या विविध पदांसाठी भरती प्रक्रिया सुरु केली आहे. ही भरती प्रक्रिया ७०० ...
फेसबुक डेटा लिक प्रकरण : आमच्याकडून चूक झाली : मार्क ...
मार्क झुकरबर्ग ने अखेर मोठा खुलासा केला आहे. फेसबुक मोठ्या अडचणीत सापडले आहे. केंब्रिज ...
केवळ 7 रुपयात विश्वातील सर्वात लहान कॉम्प्युटर
आयबीएम बोफिन्स यांनी विश्वातील सर्वात लहान कॉम्प्युटर तयार केले आहे. हे कॉम्प्युटर ...
आता ‘वायफाय’ नव्हे ‘लायफाय’ तंत्रज्ञान
‘वायफाय’पेक्षाही अधिक वेगवान ‘लायफाय’ अर्थात ‘लिक्विड फिडॅलिटी’ हे तंत्रज्ञान विकसित ...
मुख्यपृष्ठ आमच्याबद्दल फीडबॅक जाहिरात द्या घोषणापत्र आमच्याशी संपर्क साधा


मी महासागराचा एक बिंदू | Loksatta

मीरा-भाईंदर पालिका आयुक्तांची पुन्हा बदली
भाजप, विहिंपचे अध्यक्ष संघ मुख्यालयात
आमिर खान व किरण उमरेड-करांडला अभयारण्यात
मुंबईचा नवीन विकास आराखडा बिल्डर धार्जिणा - संजय निरुपम
जिल्हा परिषद शिक्षकांच्या ऑनलाइन बदल्या
मी महासागराचा एक बिंदू
मी महासागराचा एक बिंदू
ऊस आंदोलनामुळे देशभर परिचित झालेले स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे नेते राजू शेट्टी यांचे वैयक्तिक आणि सार्वजनिक आयुष्य
ऊस आंदोलनामुळे देशभर परिचित झालेले स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे नेते राजू शेट्टी यांचे वैयक्तिक आणि सार्वजनिक आयुष्य थरारक म्हणावे असे आहे. त्यांचे ‘शिवार ते संसद’ हे आत्मकथन लवकरच पद्मगंधा प्रकाशनातर्फे प्रकाशित होत आहे. त्यातील एका प्रकरणाचा हा संपादित अंश..
मीचळवळीतून जसा दूधदराचा लढा उभा केला, त्याचबरोबर स्वाभिमानी अ‍ॅग्रो प्रोडय़ुसर्स प्रॉडक्ट्स कंपनी नावाची शेतकऱ्यांची संस्था उभी करून अमूल, गोकुळसारख्या प्रस्थापित संस्थांबरोबर स्पर्धा करत सरकारची कोणतीही मदत न घेता उत्तमपणे चालवलेली आहे. रत्नाप्पाण्णा कुंभार सहकारी पाणी पुरवठा संस्था ही आठ गावांना शेतीसाठी पाणीपुरवठा करणारी संस्था कर्जबाजारी झाल्याने भूविकास बँकेने लिलावात काढलेली होती. सहकार शताब्दी वर्षांत महाराष्ट्रातील अनेक पुढाऱ्यांनी कितीतरी सहकारी संस्था लिलावाने स्वत:च्या घशात घातलेल्या असताना मी मात्र ती संस्था लोकवर्गणी गोळा करून लिलावात घेतली व शेतकऱ्यांच्या मालकीची करून टाकली. आज ती उत्तम सहकारी संस्था म्हणून कार्यरत आहे.
मी जशी यशस्वी ऊस आंदोलने केली, तशीच द्राक्ष उत्पादक, कांदा उत्पादक, कापूस व भाज्या उत्पादकांसाठीही अनेक आंदोलने केली. संपूर्ण देशभर फिरून ज्या ज्या ठिकाणी शेतकऱ्यांनी हाक दिली, त्या त्या ठिकाणी धावून गेलो. इतर राजकारण्यांप्रमाणे मी मतदारसंघ व पक्षबंधने कधीही पाळली नाहीत. त्यामुळे बऱ्याच वेळा मित्रही शत्रू झाले, पण मी त्याची कधीच पर्वा केली नाही. एकदा पंतप्रधानांनी साखर उद्योगासंदर्भात नेमलेल्या सी. रंगराजन कमिटीसमोर शेतकऱ्यांची बाजू मांडण्यासाठी म्हणून मी डॉ. महावीर अक्कोळे, प्रा. जालंदर पाटील, अ‍ॅड. सतीश बोरुलकर यांच्यासह सह्य़ाद्री अतिथिगृह, मुंबई येथे गेलो होतो. मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण, सी. रंगराजन यांना माझी ओळख करून देताना म्हणाले, ‘Meet Mr. Raju Shetty. Farmers leader. He creats a lot of problems for me.’ या विधानावर माझ्यासह सर्वजण खळखळून हसले. खरं तर शासनकर्त्यांकडून मला मिळालेली ही माझ्या कार्याची पोचपावतीच होती.
शेतकरी चळवळ चालवत असताना सामाजिक बांधीलकीकडे मी कधीच दुर्लक्ष केलं नाही. माझ्या चळवळीसोबतच इतर सामाजिक चळवळींनाही मी जमेल तेवढे बळ देत राहिलो. मग ती असंघटित कामगारांची चळवळ असो वा मोलकरणींची चळवळ असो, भंगार गोळा करणाऱ्यांची चळवळ असो वा अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीची चळवळ असो. अशा कोणत्याही सामाजिक चळवळीला मी माझ्या परीने सहकार्य करत आलो. यातील काहींच्या बरोबर माझे वैचारिक मतभेद होते; तरीही चळवळी टिकल्या पाहिजेत हीच माझी भूमिका होती. त्यामुळेच विधानसभेत मी आमदार असताना व खासदार झाल्यानंतरही अनेक चळवळींमध्ये काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांना मी हक्काचा माणूस वाटत राहिलो.
अण्णा हजारे यांनी लोकपाल विधेयक मंजूर करण्यासाठी जो लढा उभा केला, त्या लढय़ाला महाराष्ट्रातून बळ देण्याचे काम स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेने केले. त्यांच्या समर्थनार्थ मी स्वत: मदानात उतरलो. सांगलीला मशाल मोर्चा काढला; तर कोल्हापुरात सरकारच्या प्रतिमेचे दहन केले. अण्णांच्या आंदोलनात सक्रियपणे उतरणारा देशातील मी एकमेव खासदार होतो.
महापुरात अडकलेल्या लोकांना मदत करण्याची भूमिका असो किंवा इचलकरंजी शहरामध्ये आलेल्या काविळीच्या साथीत डॉक्टरांच्या साहाय्याने हजारो गोरगरिबांची मोफत रक्त-लघवी तपासणीची मोहीम असो, सामाजिक बांधीलकी आम्ही कधीच सोडली नाही. त्यासाठी लागणारा पसा आम्ही शेतकऱ्यांकडून गोळा करतो आणि तेही मोठय़ा विश्वासाने मला तो देतात.
एकदा मी ठरवलं की आमचा शेतकरी उसाचा पसा मिळवतो, त्या पशातून तो घर बांधतो; परंतु तो ज्या विटांपासून घर बांधतो त्या विटा तयार करणाऱ्या भट्टीवर काम करणारे मजूर हे स्थलांतरित असतात. त्यांच्यासोबत त्याचं कुटुंब आणि मुलंही असतात. त्या मुलांच्या शिक्षणाचं काय, हा मोठाच प्रश्न होता. कृष्णा नदीकाठी आज अनेक वीटभट्टय़ा आहेत. त्या मुलांसाठी आम्ही गेल्या तीन वर्षांपासून शाळा चालवत आहोत. त्यासाठी सरकारची एक रुपयाचीही मदत आम्ही घेत नाही. त्या मुलांचं कुपोषण टाळण्यासाठी त्या मुलांना दूध आणि फळांचा चौरस आहार दिला जातो. त्याचा सगळा खर्च शेतकरी देतात. त्या मुलांसाठी एक निवासी वसतिगृह सुरू करण्याच्या माझा संकल्प आहे. मला विश्वास आहे की माझं ते स्वप्न निश्चितच पूर्ण होईल.
आम्ही नेहमी निराधार लोकांना मदत करण्याची भूमिका घेतली. शेतकरी आंदोलनात शहीद झालेल्या चंद्रकांत नलावडे आणि कुंडलिक कोकाटे यांच्या कुटुंबीयांना काहीतरी मदत केली पाहिजे असे मला वाटत होते. मीही शहीद होता होता वाचलो होतो. त्यामुळे ती कल्पनाच अंगावर शहारे आणत होती. तंबाखू, कांदा, कापूस आंदोलनात शहीद झालेल्या शेतकऱ्यांच्या कुटुंबीयांची दुरवस्था मी पाहत होतो. माझ्या चळवळीत विश्वासाने येणाऱ्या कोणाही शेतकऱ्याचा व त्यांच्या कुटुंबीयांचा भ्रमनिरास होऊ नये असे मला वाटत होते. म्हणून या दोघांच्या कुटुंबीयांना आíथक मदत करण्यासाठी मी झोळी घेऊन फिरलो आणि शेतकऱ्यांनी मला अमाप प्रतिसाद दिला. जमलेल्या पशातून त्यांना प्रत्येकी वीस लाख रुपये प्रदान करण्यात आले. शिवाय आंदोलनात ज्यांच्या मोटरसायकलींची मोडतोड व जाळपोळ झालेली होती त्या सर्वाना नुकसानभरपाई तर दिलीच; शिवाय आंदोलनात जखमी झालेल्या एका पोलीस कर्मचाऱ्यालाही पन्नास हजार रुपयांची मदत केली.
२०१२-१३ मध्ये पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाडय़ात भीषण दुष्काळ पडला. या दुष्काळाची झळ स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेलाही बसली. मी आणि सदाभाऊ दुष्काळी परिसर अक्षरश: िपजून काढत होतो. या वर्षांत आम्ही ५५ दुष्काळ परिषदा घेतल्या. त्याचा आमच्या प्रकृतीवरही परिणाम झाला. पण आम्ही मागे हटलो नाही. कारण त्याला भावनेची किनार होती.
पांडुरंग जाधव या माळकरी गृहस्थाने हाताचे बोट धरून ज्या राजू जाधव याला पंढरपूर ते बारामती या पदयात्रेत आणून सोडले होते तो पांडुरंग जाधव राजूची जबाबदारी माझ्यावर सोपवून कायमचा निघून गेला होता. घडले असे की, पांडुरंग जाधवने तोंडले-बोंडले या माळशिरस तालुक्यातील गावात कॅनॉलच्या शेजारी एक विहीर काढलेली होती. शासनाच्या योजनेतून त्याला विहीर मिळाली. परंतु सरकारी अनुदान मिळविण्यासाठी अधिकाऱ्यांचे हात ओले करण्यात बराच पसा संपला. अर्धी विहीर पूर्ण करण्यासाठी पतसंस्थेचं कर्ज काढलं. विहीर पूर्ण झाली, परंतु मोटर बसवायला पसा नव्हता म्हणून खाजगी सावकार गाठला. मोठय़ा अपेक्षेने शेतात ऊस लावला. दुष्काळ पडला आणि धरणातलं पाणी संपल्याने कॅनॉल आटला. त्यामुळे विहीर आटली. उसाचं पीक डोळ्यांसमोर वाळून गेलं. उसासाठी काढलेलं पीककर्ज, पतसंस्थेचं कर्ज आणि मोटारीसाठी घेतलेलं सावकारी कर्ज भागवायचं कसं, याची चिंता पांडुरंग जाधव यांना लागली. कशीतरी तोंडमिळवणी करण्यासाठी मोठय़ा मुलाला घेऊन त्यांनी ऊसतोडणीची मजुरी करून पाहिली. पण त्यात व्याजही भागत नव्हतं. लहानगा राजू तर आठवीत शिकत होता. भोळ्या-भाबडय़ा पांडुरंगाला त्या कर्जाची इतकी चिंता लागली की त्यांनी आपली समस्या इतरांना न सांगता आतल्या आत पचवली आणि आत्महत्येचा मार्ग पत्करला. ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना उसाचा दर मिळावा म्हणून रक्ताळलेल्या पायांनी बारामतीपर्यंत चालणारा राजू स्वत:च अनाथ झाला. खरं तर हा राजू म्हणजे आमचा सावळ्या तांडेलच होता. वर्गणी गोळा करून आम्ही एक लाख रुपये त्याच्या कुटुंबाला दिले व सर्व कर्ज भागवले. राजूला घेऊन मी सरळ जयसिंगपूरला आलो आणि त्याला सांगितलं की तुला जेवढं शिकायचं असेल तेवढं शीक. पुढची जबाबदारी माझी.
कधी कधी मनात विचार येतो.. ज्या माणसाला इयत्ता आठवीपर्यंत साधी चप्पलही मिळाली नाही, पाचवीत असताना पन्हाळा-जोतिबा या सहलीला जाण्यासाठी दहा रुपयेसुद्धा मिळाले नाहीत, तो माणूस आज वेगवेगळ्या परिसंवादांच्या निमित्ताने जगभर फिरतो आहे, पंचतारांकित हॉटेल्समध्ये राहतो आहे. मला आजही ते दिवस आठवतात आणि त्यामुळेच भोवतीच्या मोहमयी दुनियेचे आकर्षण वाटत नाही. आजही मला सहलीसाठी न मिळालेली दहा रुपयांची ती नोट आठवते. कधीकाळी शेतकरी असताना मी बांधलेलं ते शिवारातलं माझं घर मला कधीही सोडावंसं वाटत नाही. कारण, याच घरात राहून मी माझ्या गोठय़ातल्या अनेक गाई-म्हशींची बाळंतपणं माझ्या हातांनी केली आहेत. नवजात वासरांच्या अंगावरचा तो चिकट आणि बुळबुळीत स्राव अजूनही मला हवाहवासा वाटतो. आजही म्हैस विणार आहे म्हणून रात्रभर केलेली जागरणं आठवतात. शेतात केलेले कष्ट आठवतात. उसात काम करताना उसाच्या पात्यांनी कापलेले ओठ आणि गाल आठवतात.
मी जरी यातून बाहेर पडलेलो असलो तरी आजही माझी आई, पत्नी, माझी भावंडं, त्यांची मुलं तेच कष्ट उपसत आहेत. १९९६ साली माझं लग्न झालं; पण आजअखेर खासदार होऊन पाच र्वष संपत आली तरी पत्नीबरोबर मी एकदाही बाहेर पडू शकलो नाही. आमदार होतो तेव्हा तिला मुंबई दाखवू शकलो नाही आणि आता खासदारकीची मुदत संपत आली तरी दिल्लीसुद्धा दाखवू शकलो नाही. एकदा माझा ड्रायव्हर दत्ता म्हणाला की, आऊंची विमानात बसायची इच्छा आहे. पण त्या म्हणतात की, मला कोण बसवणार बाबा त्या बिचारीने तिची ही इच्छा माझ्याऐवजी माझ्या ड्रायव्हरजवळ व्यक्त केली, या गोष्टीने मी अंतर्मुख झालो. चळवळीच्या या वेडापायी जन्मदात्रीची एवढी साधी इच्छाही मला ओळखता आली नाही याची मला फार खंत वाटली. शेवटी तिचं वय लक्षात घेऊन मी माझी पुतणी डॉ. श्रद्धा हिला म्हणालो की, चल आपण दोघे आऊला दिल्ली दाखवून आणू. आणि मग तिच्या मुलाने काय पराक्रम केला आहे हे तिला कळावं म्हणून तिला थेट राष्ट्रपती भवनातच घेऊन गेलो. प्रणवदा तसे अर्थमंत्री असल्यापासूनच मला ओळखत होते. मी त्यांची भेट मागितली आणि आऊला त्यांच्या भेटीसाठी घेऊन गेलो. त्यांना सांगितलं की, हीच ती माझी आई, जिने अनेक खस्ता खाऊन मला घडवलं. प्रणवदांनीसुद्धा अत्यंत आपुलकीने आईला नमस्कार केला. त्या वेळी मला माझ्या आईच्या डोळ्यांमध्ये माझ्याबद्दलचा सार्थ अभिमान दिसून आला. तिच्या डोळ्यांतील अश्रू पाहून मला वाटले की, या क्षणी वडील हयात असते तर
 माझा प्रवास कसा झाला हा सगळा पट निर्वकिारपणे तुमच्यासमोर उलगडला आहे. माझ्या मनात व्यवस्थेच्या विरोधातील अंगार जेव्हापासून फुलला त्या वेळी पुढे काय होणार आहे, याची पुसटशी कल्पनाही मला नव्हती. माझी जन्मवेळ आणि जन्मतारीखसुद्धा मला व माझ्या आईला आठवत नाही. त्यामुळे भविष्य बघण्याचा प्रश्नच कधी उद्भवला नाही. सीमेवर लढणाऱ्या सनिकाला फक्त शत्रूवर हल्ला करणे एवढेच माहीत असते. त्याने कधीही परिणामांचा विचार करायचा नसतो. तसंच एका एका प्रस्थापिताला अंगावर घेताना मी परिणामांचा विचार कधीच केला नाही. फक्त मनापासून लढत राहिलो. लढलो ते जीव ओतूनच. सोबत किती लोक आहेत याचा विचार केला नाही. असं म्हटलं गेलं आहे की, तुम्ही मरायच्या तयारीने लढायला उतरलात तर तुम्ही जिंकूनच परत येता. सुरुवातीला एकटा होतो, नंतर दोन-चार सवंगडी मिळाले, त्याचे पुढे एक टोळके झाले, हळूहळू गर्दी वाढली. पुढे ती वाढतच गेली. तिचा महासागर झाला. आज मी त्या महासागराचा एक िबदू आहे एवढेच.
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
लडाखमधील घुसखोरीबाबत माहिती नाही; चीनचा साळसूदपणाचा आव
‘रोहित वेमुला दलित नव्हता, वैयक्तिक कारणामुळेच आत्महत्या’
Mira bhayander Election results 2017: मिरा-भाईंदरमध्ये भाजपच नंबर १; शिवसेना आणि काँग्रेसला मर्यादित यश
‘ऑगस्ट क्रांती’मध्ये लाखोंची चोरी; प्रवाशांनीच हात साफ केल्याचा संशय
सरकारी रुग्णालयातील डॉक्टरांचा उपचारास नकार; महिलेने रिक्षातच दिला बाळाला जन्म
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
महिला अधिकाऱ्याच्या त्रासाला कंटाळून ज्यूनियर क्लार्कची आत्महत्या, पुण्यातील घटना
मनसेला रामराम करुन महेश मांजरेकर जाणार काँग्रेसमध्ये
Viral Video : पाण्यात ढकलणाऱ्या माणसाला माकडाचे जशास तसे उत्तर
आहेरात 'पार्सल बॉम्ब', पाचव्या दिवशी नवऱ्याचा मृत्यू; दोन महिन्यांनी हत्येचा उलगडा
कृत्रीम सोनेरी हात जोडत सुप्रिसद्ध मॉडेलने केले लग्न
फुलं विक्रेत्या मुलानं नाकारले मिस वर्ल्ड मानुषीचे उपकार, कारण वाचून तुम्हालाही अभिमान वाटेल
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
सिंचनाचे पाणी वीज प्रकल्पांना देण्याचा घाट
संभाजी ब्रिगेडच्या कार्यकर्त्यांकडून आसाराम बापूच्या आश्रमाची तोडफोड
औरंगाबादच्या समांतर पाणीप्रश्नी शिवसेनेची भूमिका दुटप्पी
साने गुरुजी यांच्या हस्तलिखितांचे जतन
‘लोकसत्ता लोकांकिका’ पुन्हा पाहण्याची संधी
राष्ट्रीय उद्यानातील आदिवासींचे स्थलांतर
एअरपोर्ट फनेल विभागातील रहिवाशांना अखेर दिलासा
भटक्या कुत्र्याचा चार जणांना चावा
परीक्षांचा काळ आणि विजेचा ‘दुष्काळ’


पालकत्वाचं नवं क्षितिज | Loksatta

मीरा-भाईंदर पालिका आयुक्तांची पुन्हा बदली
भाजप, विहिंपचे अध्यक्ष संघ मुख्यालयात
आमिर खान व किरण उमरेड-करांडला अभयारण्यात
मुंबईचा नवीन विकास आराखडा बिल्डर धार्जिणा - संजय निरुपम
जिल्हा परिषद शिक्षकांच्या ऑनलाइन बदल्या
ही तर फक्त सुरुवात..
आजचा हा लेख या सदरातील शेवटचा लेख.
विकास हा कर्नाटकात राहतो, व्यवसायाने वकील.
सध्या मी बऱ्याच पालकांना आणि मुलांना भेटत असते.
आम्हा दोघी बहिणींना मात्र काहीच उमगत नव्हतं. एवढचं जाणवलं, आई कायमची गेली.
ही लेखमाला सुरू झाली तेव्हापासून एक विषय सतत डोक्यात आहे
दत्तक प्रक्रियेतून झालेले पालक बऱ्याचदा या संभ्रमात असतात
सानिया आपल्याशी खोटं बोलली याचं खूप वाईट वाटलं. पण ती खूप घाबरलेली दिसायची.
सध्या माझ्याकडे चाळिशी ओलांडलेले काही पालक समुपदेशनासाठी येतात.
आरती म्हणाली, ‘‘आदिवासी कुटुंबात जन्म होणं हा माझा दोष होऊ शकतो का
तिच्यामुळे अनेक सुखद क्षण अनुभवता आले..
खरं तर दत्तक प्रक्रिया समाजाने पूर्णपणे स्वीकारली तर अशा गटांची गरजच लागणार नाही.
सोलापूरच्या ‘पाखर संकुल’ या संस्थेतल्या पूजाने जगावेगळं मातृत्व अनुभवलंय आणि ती आज कैक मुलांची ‘आई’ झाली आहे.
दत्तक मुलाबद्दल उगाचच दया, कीव किंवा सहानुभूती दाखवून ‘बिचारं मूल’ अशी वागणूक दिली जाते.
दत्तक मूल असताना आणखी एक मूल व्हायची एक टक्कासुद्धा शक्यता नष्ट करायची असेल
रती मूळची लोणावळ्याची. तिचे बाबा मोहन कडू आणि आई गौरी कडू दोघेही स्वतंत्रपणे व्यवसाय करतात
प्रत्येक मूल हे वेगळं व्यक्तिमत्त्व घेऊन येत असतं
वयाच्या दहाव्या वर्षीपासून श्रुती आम्हाला तिच्या जन्मदात्रीबद्दल विचारू लागली,
दीपा आमची मुंबईची एक मैत्रीण, तिनेही एकल पालकत्वाचा निर्णय घेतला.
मुलं मोठी होताना यावरील काही अनुभवांतून गेली तर काहींना याचा बराच त्रास होतो.
एकल पालकत्व आणि तेही दत्तक प्रक्रियेतून..
प्रणीतला ज्या ज्या वेळेस मी भेटते त्या त्या वेळेस तो मला नेहमीच प्रगल्भ आणि समंजस वाटतो.
अश्विनी, आजची एक संवेदनशील गायिका.
माझे आईबाबा आणि भाऊ या सगळ्यांनी आमचं लग्न फारच थाटामाटात केलं. प्रत्येक क्षण माझ्यासाठी विशेष केला.
बाळ संस्थेत आल्यानंतर त्याची पूर्ण वैद्यकीय तपासणी करून जरुरीप्रमाणे उपचार सुरू केले जातात.
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
सिंचनाचे पाणी वीज प्रकल्पांना देण्याचा घाट
संभाजी ब्रिगेडच्या कार्यकर्त्यांकडून आसाराम बापूच्या आश्रमाची तोडफोड
औरंगाबादच्या समांतर पाणीप्रश्नी शिवसेनेची भूमिका दुटप्पी
साने गुरुजी यांच्या हस्तलिखितांचे जतन
‘लोकसत्ता लोकांकिका’ पुन्हा पाहण्याची संधी
राष्ट्रीय उद्यानातील आदिवासींचे स्थलांतर
एअरपोर्ट फनेल विभागातील रहिवाशांना अखेर दिलासा
भटक्या कुत्र्याचा चार जणांना चावा
परीक्षांचा काळ आणि विजेचा ‘दुष्काळ’
माझ्यासाठी गुजराती संस्कृती शिकणं थोडं कठीण होतं- कंगना रणौत


Hockey India Suspend Indian Goalkeeper P R Shreejesh for 15 days for his participation in Virat Kohlis NGO Charity Game | प्रदर्शनीय फुटबॉल सामन्यात खेळण्याची शिक्षा भारतीय हॉकीपटूचं १५ दिवसांसाठी निलंबन | Loksatta

मीरा-भाईंदर पालिका आयुक्तांची पुन्हा बदली
भाजप, विहिंपचे अध्यक्ष संघ मुख्यालयात
आमिर खान व किरण उमरेड-करांडला अभयारण्यात
मुंबईचा नवीन विकास आराखडा बिल्डर धार्जिणा - संजय निरुपम
जिल्हा परिषद शिक्षकांच्या ऑनलाइन बदल्या
प्रदर्शनीय फुटबॉल सामन्यात खेळण्याची शिक्षा, भारतीय हॉकीपटूचं १५ दिवसांसाठी निलंबन
प्रदर्शनीय फुटबॉल सामन्यात खेळण्याची शिक्षा, भारतीय हॉकीपटूचं १५ दिवसांसाठी निलंबन
श्रीजेशवर हॉकी इंडियाची कारवाई
पी. आर. श्रीजेश (संग्रहीत छायाचित्र)
भारतीय हॉकी संघाचा गोलकिपर पी. आर. श्रीजेशला हॉकी इंडियाकडून १५ दिवसांच्या निलंबनाच्या शिक्षेला सामोरं जावं लागणार आहे. मात्र ज्या गुन्ह्यासाठी श्रीजेशला ही शिक्षा सुनावण्यात आली आहे, त्यावरुन सध्या क्रीडा क्षेत्रात आश्चर्य व्यक्त केलं जात आहे. विराट कोहली आणि अभिषेक बच्चनच्या ‘Playing for Humanity’ या एनजीओने आयोजित केलेल्या प्रदर्शनीय फुटबॉल सामन्यात खेळल्यामुळे श्रीजेशवर ही कारवाई करण्यात येत आहे.
हॉकी इंडियाच्या नियमावलींचं उल्लंघन केल्याप्रकरणी श्रीजेशला १५ दिवसांच्या निलंबनासह १२ महिने हंगामी खेळाडू म्हणून खेळण्याची नामुष्की आली आहे. ‘Playing for Humanity’ ही संस्था दरवर्षी प्रदर्शनीय सामन्यांचं आयोजन करते. या सामन्यातून उभा केलेला पैसा हा गरजू विद्यार्थी आणि खेळाडूंसाठी वापरला जातो. २०१७ सालात ऑक्टोबर महिन्यात श्रीजेशने या सामन्यात भाग घेतला होता.
गेलं वर्षभर दुखापतीमुळे राष्ट्रीय संघात खेळू न शकलेल्या श्रीजेशने प्रदर्शनीय सामन्यात मात्र सहभाग घेतला. तसेच या सामन्यात सहभागी होण्यासाठी श्रीजेशने हॉकी इंडियाची परवानगीही घेतली नसल्याचं संघटनेतील अधिकाऱ्यांचं म्हणणं आहे. यासाठी श्रीजेशवर ही कारवाई करण्यात आल्याचं समजतंय. या महिन्यात भारतीय हॉकी संघ न्यूझीलंडच्या दौऱ्यावर जाणार आहे. यासाठी श्रीजेशला भारतीय संघात सहभागी केलं जाणार नाहीये. मात्र यानंतर होणाऱ्या सर्व स्पर्धांसाठी श्रीजेश भारताकडून खेळणार आहे.
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
IPL 2018 – मी धावा करण्याच्या अनेक संधी गमावल्या, पराभवानंतर विराट कोहलीची हताश प्रतिक्रीया
या ५ कारणांमुळे विराट कोहलीच्या संघाने आयपीएलमध्ये पहिला सामना गमावला
VIDEO: विराटने केली ‘ही’ प्रतिज्ञा, इतरांनाही सहभागी होण्याचे केले आवाहन
सर्वोच्च क्रीडा पुरस्करासाठी कोहलीची तर द्रोणाचार्य पुरस्कारासाठी द्रविडच्या नावाची शिफारस
हॉकी प्रशिक्षक जोर्द मरीन यांच्या कामगिरीचं मुल्यमापन होणार, राष्ट्रकुल स्पर्धेतलं अपयश भोवण्याची शक्यता
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
महिला अधिकाऱ्याच्या त्रासाला कंटाळून ज्यूनियर क्लार्कची आत्महत्या, पुण्यातील घटना
मनसेला रामराम करुन महेश मांजरेकर जाणार काँग्रेसमध्ये
Viral Video : पाण्यात ढकलणाऱ्या माणसाला माकडाचे जशास तसे उत्तर
आहेरात 'पार्सल बॉम्ब', पाचव्या दिवशी नवऱ्याचा मृत्यू; दोन महिन्यांनी हत्येचा उलगडा
फुलं विक्रेत्या मुलानं नाकारले मिस वर्ल्ड मानुषीचे उपकार, कारण वाचून तुम्हालाही अभिमान वाटेल
कृत्रीम सोनेरी हात जोडत सुप्रिसद्ध मॉडेलने केले लग्न
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
सिंचनाचे पाणी वीज प्रकल्पांना देण्याचा घाट
संभाजी ब्रिगेडच्या कार्यकर्त्यांकडून आसाराम बापूच्या आश्रमाची तोडफोड
औरंगाबादच्या समांतर पाणीप्रश्नी शिवसेनेची भूमिका दुटप्पी
साने गुरुजी यांच्या हस्तलिखितांचे जतन
‘लोकसत्ता लोकांकिका’ पुन्हा पाहण्याची संधी
राष्ट्रीय उद्यानातील आदिवासींचे स्थलांतर
एअरपोर्ट फनेल विभागातील रहिवाशांना अखेर दिलासा
भटक्या कुत्र्याचा चार जणांना चावा
परीक्षांचा काळ आणि विजेचा ‘दुष्काळ’