India मध्येमहाग मुलतीकोलोर कॅमेरास | PriceDekho.com

कूपन, दर cashback ऑफर
लॅपटॉप, पीसी च्या, गेमिंग आणि अॅक्सेसरीज
कॅमेरा, लेन्स आणि अॅक्सेसरीज
टीव्ही आणि मनोरंजन साधने
घर & स्वयंपाकघर उपकरणे
गृह सजावट, स्वयंपाकघर आणि फर्निचर
लहान मुले आणि बेबी उत्पादने
खेळ, फिटनेस आणि आरोग्य
पुस्तके, स्टेशनरी, भेटी आणि मीडिया
भारतातील टॉप 10 मोबाईल
मागचा कॅमेरा [13 MP]
मोबाईल प्रकरणे आणि कव्हर
बिंदू आणि अंकुर कॅमेरे
कंडिशनर्स,वॉशिंग मशिन्स आणि ड्रायरसुद्धा
व्हॅक्यूम & विंडोमध्ये क्लीनर
juicer मिक्सर आणि धार लावणारा
पायांकरीता असलेले कातड्याचे बाह्य आवरण पॅड
मऊ तळव्यांचे आवाज न होणारे बूट
चप्पल आणि फ्लिप flops
Expensive मुलतीकोलोर कॅमेरास Indiaकिंमत
India 2018 Expensive मुलतीकोलोर कॅमेरास
सर्वाधिक ते सर्वात कमी
सर्वात कमी ते सर्वोच्च
Rs. 1,02,995 पर्यंत ह्या 26 Apr 2018 म्हणून India मध्ये खरेदी महाग कॅमेरास. सोपे आणि जलद ऑनलाइन तुलना दर अग्रगण्य ऑनलाइन स्टोअर्स पासून प्राप्त आहेत. उत्पादनांची विस्तृत माध्यमातून ब्राउझ करा: दर तुलना आपल्या मित्रांना वैशिष्ट्य आणि पुनरावलोकने चित्र पहा आणि दर शेअर वाचा. सर्वाधिक लोकप्रिय महाग मुलतीकोलोर कॅमेरा India मध्ये कॅनन येतोस ६०ड दसलर बॉडी Black Rs. 46,599 किंमत आहे.
किंमत श्रेणी साठी मुलतीकोलोर कॅमेरास < / strong>
3 मुलतीकोलोर कॅमेरास रुपये अधिक उपलब्ध आहेत. 61,797. सर्वाधिक किंमत असलेल्याची निवड उत्पादन Rs. 1,02,995 येथे आपल्याला कॅनन येतोस ७०ड दसलर बॉडी ब्लॅक उपलब्ध India आहे. शॉपर्स स्मार्ट निर्णय आणि ऑनलाइन खरेदी दर तुलना प्रीमियम उत्पादने दिलेल्या श्रेणी निवडू शकता. किंमती Mumbai, New Delhi, Bangalore, Chennai, Pune, Kolkata, Hyderabad, Jaipur, Chandigarh, Ahmedabad, NCR ऑनलाइन शॉपिंग इत्यादी सर्व प्रमुख शहरांमध्ये वैध आहेत.
दर्शवत आहे 8 उत्पादने
कॅनन येतोस ७०ड दसलर बॉडी ब्लॅक
- बिल्ट इन फ्लॅश Yes
- स्क्रीन सिझे 3 Inches
- ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 20.2 MP
कॅनन येतोस ७ड दसलर बॉडी ब्लॅक
- बिल्ट इन फ्लॅश Yes
- स्क्रीन सिझे 3 Inches
- ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 18 MP
कॅनन येतोस M दसलर किट 18 ५५म्म इस साटम ब्लॅक
- स्क्रीन सिझे 3 Inches
- ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 18 MP
- ऑप्टिकल झूम No
कॅनन येतोस ६००ड दसलर किट 18 १३५म्म Black
- बिल्ट इन फ्लॅश Yes
- स्क्रीन सिझे 3 Inches
- ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 18 MP
कॅनन येतोस ६०ड दसलर बॉडी Black
- बिल्ट इन फ्लॅश Yes
- स्क्रीन सिझे 3 Inches
- ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 18 MP
कॅनन येतोस ६००ड दसलर किट 18 ५५म्म & 55 २५०म्म ब्लॅक
- बिल्ट इन फ्लॅश Yes
- स्क्रीन सिझे 3 Inches
- ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 18 MP
निकॉन द७००० दसलर बॉडी ब्लॅक
- बिल्ट इन फ्लॅश Yes
- स्क्रीन सिझे 3 Inches
- ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 16.2 MP
कॅनन येतोस ६००ड दसलर किट 18 55 मम Black
- बिल्ट इन फ्लॅश Yes
- स्क्रीन सिझे 3 Inches
- ऑप्टिकल सेन्सर रेसोलुशन 18 MP
* 80% संधी किंमत पुढील 3 आठवडे 10% पडू शकतो की नाही
मिळवा झटपट किमतीत घट ईमेल / एसएमएस
Quick links आमच्या विषयी आमच्याशी संपर्क साधा T&C गोपनीयता धोरण FAQ's


बेधडक : आसारामला जन्मठेप
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
मुलांना शिबिराला पाठवताना काय काळजी घ्याल
महेश मांजरेकर काँग्रेसच्या वाटेवर
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
लोकलच्या फर्स्ट क्‍लासमध्ये पोलिसांना नो एंट्री
डोंबिवलीत चेंबरवर चक्क मुंबई-ठाणे पालिकेची झाकणं
मुंबई विद्यापीठाला केव्हा मिळणार नवा कुलगुरू
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
कुशीनगर स्कूलबस अपघात : ... म्हणून ड्रायव्हरला ट्रेनचा आवाजच आला नाही
उत्तर प्रदेशमध्ये रेल्वे क्रॉसिंगवर स्कूलबसचा अपघात, 13 विद्यार्थ्यांचा दुर्दैवी मृत्यू
सहिष्णू देशांच्या यादीत भारत चौथ्या तर कॅनडा पहिल्या क्रमांकावर
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
या वर्षी कानच्या रेड कार्पेटवर कंगनाचा जलवा
श्रद्धा कपूर लग्न करतेय
महेश मांजरेकर काँग्रेसच्या वाटेवर
 मग मालदिवला नक्की जा
रणबीर कपूर संजूबाबाच्या रूपात
आज सचिनचा 45वा वाढदिवस...
आसामी वधू झाली मराठमोळी सून
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
रायडू-धोनीची कमाल, चेन्नईचा आरसीबीवर 'सुपर' विजय
गौतम गंभीरने दिला दिल्ली डेयरडेव्हिल्सच्या कर्णधारपदाचा राजीनामा
क्रिकेट वर्ल्डकपचा भारताचा पहिला सामना 5 जून 2019ला
... आणि मी बिग बॉसच्या घरात
ही तर हिंस्र श्वापदांची रानटी वस्ती
उपाशी पोटांची किमान थट्टा तरी करू नका
'समाजावर याचा फरक पडेल'
आसारामच्या भक्तांना अश्रू अनावर
'आसारामची पूजा करणे थांबवा'
'आमचेही हात मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले'
बेधडक : आसारामला जन्मठेप
बेधडक : महाभियोगाचे राजकारण
बेधडक : आरपारची लढाई
न्यायमूर्ती पी. बी. सावंत यांची संपूर्ण मुलाखत
जीएसटी, नोटाबंदीमुळे दिवाळीच्या तोंडावर किराणं दुकानं पडली ओस
आता दिवाळी आलीय त्यामुळे इथे मोठी लगबग असायला हवी होती. मात्र ती लगबग तर सोडाच दिवाळीसाठी स्टॉक केलेला माल यंदा संपतो का नाही याची भीती आता व्यापाऱ्यांना वाटते आहे.
07 ऑक्टोबर: जीएसटी आणि नोटाबंदीमुळे वाढलेल्या महागाईचा फटका आता व्यापाऱ्यांना बसायला लागलाय. ऐन दिवाळीच्या मौसमात किराणा मालाची दुकानं ओस पडली आहेत.
आपला सगळ्यात मोठा सण म्हणजे दिवाळी दिवाळी म्हटलं की सर्व कुटूंब एकत्र येतात. गोडधोड पदार्थ करणे हे आलंच. आता आठवड्यावर दिवाळी आली आहे. यामुळे बाजारपेठ गजबजलेली असायला हवी. पण यंदा तसं मात्र झालेलं दिसत नाही. वाढलेल्या महागाईच्या चटक्याने किराणा दुकानदारांवर तर ऐन दिवाळीत संक्रात आलीय. परभणीची बाजारपेठ ओसाड पडली आहे तर कुठे कुठे तुरळक एक दोन ग्राहक येत आहेत. ही बाजारपेठ तशी लाखोंची उलाढाल करणारी बाजारपेठ आहे.
आता दिवाळी आलीय त्यामुळे इथे मोठी लगबग असायला हवी होती. मात्र ती लगबग तर सोडाच दिवाळीसाठी स्टॉक केलेला माल यंदा संपतो का नाही याची भीती आता व्यापाऱ्यांना वाटते आहे. दुष्काळ त्यापाठोपाठ झालेली नोटबंदी, आणि त्यानंतर बसलेला जीएसटीचा फटका. यामुळे भाववाढ तर झालीच शिवाय जीएसटीचा गवगवा एवढा झालाय कि ग्राहक दुकानाची पायरी चढायला तयार नाही आहेत. जरी ग्राहक आला तर एखादी वस्तू जिथे १ किलो घ्यायचा तिथं अर्धा किलो घेत असल्याचं व्यापारी सांगत आहेत.
तर दुसरीकडे पुण्यातील मार्केटयार्ड या आशियातील सर्वात मोठी बजारपेठेमध्ये मागच्या वर्षीच्या तुलनेत दिवाळी फराळासाठी लागणाऱ्या डाळींचे दर निम्म्यावर आले आहेत. तर रवा, मैदा,साखरेचे भाव स्थिर असताना देखील बाजारपेठ मात्र सुनीसुनी आहे.
एकंदरच व्यापाऱ्यांना आणि ग्राहक दोघांनाही महागाईचा चांगलाच फटका बसल्याचा दिसतोय.
बातम्यांच्या अपडेटसाठी लाईक करा आमच्या फेसबुक पेजला , टि्वटरवर आणि	जी प्लस फाॅलो करा
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
मुलांना शिबिराला पाठवताना काय काळजी घ्याल
महेश मांजरेकर काँग्रेसच्या वाटेवर
जिल्हा परिषद शिक्षकांच्या बदल्यांसाठी आता होणार ऑनलाइन प्रक्रिया
पुणे : समर कॅम्पसाठी आलेल्या 3 चिमुरड्यांचा मुळशी धरणात बुडून मृत्यू
बेधडक : आसारामला जन्मठेप
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
या वर्षी कानच्या रेड कार्पेटवर कंगनाचा जलवा
फोटो गैलरी व्हिडिओ LIVE Tv


‘दृष्टांत’ : गूढ, तरीही रम्य कविता | Loksatta

मीरा-भाईंदर पालिका आयुक्तांची पुन्हा बदली
भाजप, विहिंपचे अध्यक्ष संघ मुख्यालयात
आमिर खान व किरण उमरेड-करांडला अभयारण्यात
मुंबईचा नवीन विकास आराखडा बिल्डर धार्जिणा - संजय निरुपम
जिल्हा परिषद शिक्षकांच्या ऑनलाइन बदल्या
‘दृष्टांत’ : गूढ, तरीही रम्य कविता
‘दृष्टांत’ : गूढ, तरीही रम्य कविता
प्रत्येकाच्या वाटय़ाला नियतीने काही वाटा आणि वळणे राखून ठेवली असतात.
प्रत्येकाच्या वाटय़ाला नियतीने काही वाटा आणि वळणे राखून ठेवली असतात. कवीच्या वाटय़ाला थोडी वळणे अधिक असतात आणि त्याच्या वाटेवर चकवेही अधिकच ज्ञानेश्वर लेंडवे यांच्या ‘दृष्टांत’ मधील कविता वाचताना हा अनुभव अनेकदा येतो. वाचक त्यांच्या कवितेने थोडा सुखावतो. डोहाकाठी पाऊस, सावल्या, सांज, मी, चंद्र आणि पांथस्थ अशा सात विभागांमध्ये ही कविता आपल्यासमोर येते. म. द. हातकणंगलेकरांसारख्या रसिक आणि विचक्षण समीक्षकांनी या कवितेची वास्तपुस्त केलेली आहे. तिच्यातील ‘सच्चेपणा’ पारखून पाहिलेला आहे आणि त्या कवीच्या अनाप्रातपणाला कुठेही धक्का न लागता ही कविता तिच्या रूप गंधासह समोर ठेवली आहे, ही या कवितेची जमेची बाजू आहे.हा कवी डोहाकाठी अधिक रमतो. त्याला सावलीचे वेड आहे. पावसाच्या प्रतीक्षेतही मन कुठल्यातरी गुपिताचा शोध घेत आहे आणि भर पावसात आपली नौका भरकटली आहे. खाली समुद्रावर पाऊस आणि डोळयात साठवलेली सारी स्वप्ने थेंबा थेंबाने विरघळत चालली आहेत. असा अत्यंत तरल अनुभव ‘धुन’ मधून प्रकट होतो.त्याची ‘ती’ ही फारच गूढ. तिचे अस्तित्व म्हटलं तर आहे, म्हटलं तर ती केवळ विभ्रमच आहे की काय अशी शंका यावी अन् तिचे विभ्रम तर कवीचे मोठेच भांडवल असते. ती येतानाच झाडांच्या पहाऱ्यात येते. तिची येण्याची वेळही सांजवेळच. दिवस बुडतो अन् ती येते. तिचे चांदणरूप प्रकाशते. तसतसा त्याचा मनाचा डोह अधिक गूढ आणि गहिरा होत जातो. अलीकडे निखळ प्रेमकविता, निखळ निसर्ग कविताही फार दुर्मीळ झाली आहे. ही कविता निसर्गाच्या रम्य रूपासह प्रकट होते. ती खुलते न खुलते तोवर मिटूनही जाते. ही हुरहुर हा कवीचा जणू स्थायी भावच आहे. इथला डोहही सावळाच, कृष्णप्रीतीसी राधेचे नाते डोहाच्या प्रतिकाने अधिक गडद करीत जाते. म्हणून डोहावर येते तेव्हा ती राधाच असते. भारतीय माणसाच्या मनामध्ये हे प्रीतीचे अलवार रूप खोलखोल दंश करीत असते. त्याचा प्रत्यय लेंडवें यांची कविता देते.कधी तरी तो तिला समजावूनही सांगतो आहे, की माझ्याशी प्रीत म्हणजे खोलच खोल उतरणे आहे. तिन्हीही काळाला सामावून घेणारी ही गहराई आहे आणि एकदा उतरत उतरत गेले की पुन्हा परतीचा प्रवास नाहीच इतका तो स्वत:च्या बुडण्याशी ठाम आहे. या प्रवासात कवीला ‘शब्द’ फार महत्त्वाचा वाटतो. तो मुक्याने चाललेला असला तरी पावलागणिक शब्द भेटे ही त्याची नियती आहे. कधीकधी हा प्रवास इतका दीर्घ होतो, की अगदी जन्म मरणाचेही थांबे येतात आणि जातात, पण प्रवास अखंडपणे सुरूच असतो. हा ठामपणा कवीला का प्राप्त होतो ज्ञानेश्वर लेंडवे यांच्या ‘दृष्टांत’ मधील कविता वाचताना हा अनुभव अनेकदा येतो. वाचक त्यांच्या कवितेने थोडा सुखावतो. डोहाकाठी पाऊस, सावल्या, सांज, मी, चंद्र आणि पांथस्थ अशा सात विभागांमध्ये ही कविता आपल्यासमोर येते. म. द. हातकणंगलेकरांसारख्या रसिक आणि विचक्षण समीक्षकांनी या कवितेची वास्तपुस्त केलेली आहे. तिच्यातील ‘सच्चेपणा’ पारखून पाहिलेला आहे आणि त्या कवीच्या अनाप्रातपणाला कुठेही धक्का न लागता ही कविता तिच्या रूप गंधासह समोर ठेवली आहे, ही या कवितेची जमेची बाजू आहे.हा कवी डोहाकाठी अधिक रमतो. त्याला सावलीचे वेड आहे. पावसाच्या प्रतीक्षेतही मन कुठल्यातरी गुपिताचा शोध घेत आहे आणि भर पावसात आपली नौका भरकटली आहे. खाली समुद्रावर पाऊस आणि डोळयात साठवलेली सारी स्वप्ने थेंबा थेंबाने विरघळत चालली आहेत. असा अत्यंत तरल अनुभव ‘धुन’ मधून प्रकट होतो.त्याची ‘ती’ ही फारच गूढ. तिचे अस्तित्व म्हटलं तर आहे, म्हटलं तर ती केवळ विभ्रमच आहे की काय अशी शंका यावी अन् तिचे विभ्रम तर कवीचे मोठेच भांडवल असते. ती येतानाच झाडांच्या पहाऱ्यात येते. तिची येण्याची वेळही सांजवेळच. दिवस बुडतो अन् ती येते. तिचे चांदणरूप प्रकाशते. तसतसा त्याचा मनाचा डोह अधिक गूढ आणि गहिरा होत जातो. अलीकडे निखळ प्रेमकविता, निखळ निसर्ग कविताही फार दुर्मीळ झाली आहे. ही कविता निसर्गाच्या रम्य रूपासह प्रकट होते. ती खुलते न खुलते तोवर मिटूनही जाते. ही हुरहुर हा कवीचा जणू स्थायी भावच आहे. इथला डोहही सावळाच, कृष्णप्रीतीसी राधेचे नाते डोहाच्या प्रतिकाने अधिक गडद करीत जाते. म्हणून डोहावर येते तेव्हा ती राधाच असते. भारतीय माणसाच्या मनामध्ये हे प्रीतीचे अलवार रूप खोलखोल दंश करीत असते. त्याचा प्रत्यय लेंडवें यांची कविता देते.कधी तरी तो तिला समजावूनही सांगतो आहे, की माझ्याशी प्रीत म्हणजे खोलच खोल उतरणे आहे. तिन्हीही काळाला सामावून घेणारी ही गहराई आहे आणि एकदा उतरत उतरत गेले की पुन्हा परतीचा प्रवास नाहीच इतका तो स्वत:च्या बुडण्याशी ठाम आहे. या प्रवासात कवीला ‘शब्द’ फार महत्त्वाचा वाटतो. तो मुक्याने चाललेला असला तरी पावलागणिक शब्द भेटे ही त्याची नियती आहे. कधीकधी हा प्रवास इतका दीर्घ होतो, की अगदी जन्म मरणाचेही थांबे येतात आणि जातात, पण प्रवास अखंडपणे सुरूच असतो. हा ठामपणा कवीला का प्राप्त होतो तर त्याच्या जवळ असलेला ‘प्रेमाचा दिवा’ होय. अंधार उजेडाची भीती त्याने कधीच हद्दपार केलेली आहे. कारण काळजातला हा दिवा हेच त्याचे खरे सामथ्र्य आहे.कवीची इथली भाषा ही ‘चंद्रभाषा’ आहे. ओठ न उघडताही, हाक न देताही तो तिच्याशी बोलतो आहे. या संग्रहातील ‘प्रवास’, ‘पांथस्थ’, ‘सावल्या’, ‘धुन’ या कविता अप्रतिम आहेत. उगीच वाचकांना दमवणाऱ्या दीर्घकविता लिहिण्यापेक्षा आशयसंपन्न चार ओळी लिहिणे या कवीने पसंत केलेले आहे.शेवटी कवीस हेही माहीत आहे, की आपली ही वाट दृष्टांताच्या पलीकडे जाणारी आहे. त्यालाही तिकडेच जावयाचे आहे. कारण सोबत ती असली की मग कवीच उमरखय्याम होऊन जातो. ‘एक वही कवितेची साथ मला प्रिय सखीची बंधन नच उरले मज अक्षांश रेखांश’ अशीच त्याची गत होते. ‘दृष्टांत’मधील ज्ञानेश्वर लेंडवे यांची ही कविता आवर्जून वाचलीच पाहिजे अशी आहे.
डोंबिवलीकरांनी अनुभवली काव्यवाचनाची ‘शब्दमैफल’
नेताजींच्या मृत्यूचे गूढ काँग्रेसने दडपले – अनुज धर
संगीत, नृत्य आणि रहस्याची ‘तिन्हीसांज’
फॅण्टसी : प्लुटोचं आत्मवृत्त
‘दृष्टांत’ – ज्ञानेश्वर लेंडवे
पृष्ठे-८८, मूल्य- ९० रुपये
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
कवितेच्या फाळाने पडीक रान पेरायचं आहे..
डोंबिवलीकरांनी अनुभवली काव्यवाचनाची ‘शब्दमैफल’
नेताजींच्या मृत्यूचे गूढ काँग्रेसने दडपले – अनुज धर
संगीत, नृत्य आणि रहस्याची ‘तिन्हीसांज’
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
महिला अधिकाऱ्याच्या त्रासाला कंटाळून ज्यूनियर क्लार्कची आत्महत्या, पुण्यातील घटना
मनसेला रामराम करुन महेश मांजरेकर जाणार काँग्रेसमध्ये
Viral Video : पाण्यात ढकलणाऱ्या माणसाला माकडाचे जशास तसे उत्तर
आहेरात 'पार्सल बॉम्ब', पाचव्या दिवशी नवऱ्याचा मृत्यू; दोन महिन्यांनी हत्येचा उलगडा
कृत्रीम सोनेरी हात जोडत सुप्रिसद्ध मॉडेलने केले लग्न
फुलं विक्रेत्या मुलानं नाकारले मिस वर्ल्ड मानुषीचे उपकार, कारण वाचून तुम्हालाही अभिमान वाटेल
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
सिंचनाचे पाणी वीज प्रकल्पांना देण्याचा घाट
संभाजी ब्रिगेडच्या कार्यकर्त्यांकडून आसाराम बापूच्या आश्रमाची तोडफोड
औरंगाबादच्या समांतर पाणीप्रश्नी शिवसेनेची भूमिका दुटप्पी
साने गुरुजी यांच्या हस्तलिखितांचे जतन
‘लोकसत्ता लोकांकिका’ पुन्हा पाहण्याची संधी
राष्ट्रीय उद्यानातील आदिवासींचे स्थलांतर
एअरपोर्ट फनेल विभागातील रहिवाशांना अखेर दिलासा
भटक्या कुत्र्याचा चार जणांना चावा
परीक्षांचा काळ आणि विजेचा ‘दुष्काळ’


Valentine Day Special : फक्त तुझ्याच साठी.... | Webdunia Marathi

गुरूवार, 26 एप्रिल 2018
सेक्स लाईफसखीयोगलव्ह स्टेशनमराठी साहित्यमराठी कविता
प्रेम करणा-यांना प्रेम करू दिले पाहिजे पण प्रेमवीराने त्याचा अतिरेकही करू नये. प्रेमाला काळिमा लागणार नाही याची दक्षता घेणेही तेवढेच महत्त्वाचे आहे.
सुब्रतो रॉय यांना दणका, अॅम्बी व्हॅलीवर जप्तीचे आदेश
रोज डे : मन जोडणारे फुल
पोलीस संरक्षण देण्याचे पैसे वसूल करा - सुप्रीम कोर्ट
या राशीची मुलगी अशी देते किस
'व्हॅलेंटाईन डे'चा खरा सुगंध
यावर अधिक वाचा :
इंदू मल्होत्रा वरिष्ठ वकिलाहून थेट न्यायाधीश
सर्वोच्च न्यायालयात वरिष्ठ वकिलाहून थेट न्यायाधीश बनणा-या वरिष्ठ वकील इंदू मल्होत्रा या ...
आयआयटी मुंबईची सौरचूल सर्वात अव्वल
आयआयटी पवईत मुंबईतील तरुण शास्त्रज्ञांनी बनवलेली सूर्यप्रकाशावर चालणारी सौरचूल देशात नंबर ...
सोने आणि चांदीच्या किंमती सतत वाढ
गेल्या दोन दिवसांपासून सोने आणि चांदीच्या किंमती सतत चढताना दिसत आहेत. अक्षय तृतीयानंतर ...
स्कूल व्हॅनला भीषण अपघात, १३ विद्यार्थ्यांचा मृत्यू
उत्तर प्रदेशातील कुशीनगर येथे रेल्वे गाडी आणि स्कूल व्हॅनला भीषण अपघात झाला असून या ...
शिक्षा ऐकल्यानंतर आसाराम बापू न्यायालयात रडला
बलात्कार प्रकरणी आसारामला जन्मठेपेची शिक्षा ऐकल्यानंतर आसाराम बापू न्यायालयात रडला. या ...
मुख्यपृष्ठ आमच्याबद्दल फीडबॅक जाहिरात द्या घोषणापत्र आमच्याशी संपर्क साधा


हरिचिंतन

श्रीमद्‌भगवद् गीता - अध्याय १ श्लोक १-२
॥ ॐ श्री परमात्मने नमः ॥
॥ अथ श्रीमद्भगवद्गीता ॥
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १-१ ॥
अन्वय : हे संजय  धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे युयुत्सवः समवेताः मामकाः चैव पाण्डवाः किम् अकुर्वत
 धर्मकर्मासाठी प्रसिद्ध असलेल्या कुरुक्षेत्रासारख्या ठिकाणी माझे आणि पंडुचे पुत्र युद्धासाठी समोरासमोर आले असतां पुढें त्यांनी काय केले
विवरण : येथे धर्मक्षेत्र आणि कुरुक्षेत्र असे दोन शब्द आले आहेत. कुरुक्षेत्र म्हणजे हस्तिनापूरच्या सभोंवारचे मैदान. कौरवांचा पूर्वज कुरु नावाचा राजा हे मैदान कष्टाने नांगरीत असे म्हणून त्याला क्षेत्र (शेत) असे म्हणतात. पुढे इंद्रानें या क्षेत्रांत जे तप करता करता किंवा युधांत मरतील त्यांना स्वर्गप्राप्ती होईल असा कुरूस वर दिला (शल्यपर्व अध्याय ५३). याच भूमीला धर्मक्षेत्र म्हणून जाबाल उपनिषदात व शतपथ ब्राह्मणात उल्लेख आहेत.
भगवद्‌गीतेसारख्या ग्रंथामध्ये धृतराष्ट्राचा हा एकच श्लोक आहे. आणि वरकरणी पाहता तो चमत्कारीकच वाटतो. युद्धासाठी एकत्र जमलेले आणखी काय करणार  युद्धच करणार ना  मग असे कां विचारावे  परस्परांशी युद्ध करण्याचा निश्चय करून कौरवपांडव कुरुक्षेत्री गेले हे तर धृतराष्ट्राला ठाऊक होते. पण ’त्यांनी काय केले’ हे विचारण्याचा हेतु हा कीं, कदाचित् पांडवांचा युद्धासंबंधीचा उत्साह नाहीसा झाला असेल. हा उत्साह संपण्याची दोन कारणे. एक दृष्ट - म्हणजे कौरवांकडील सैन्याचा मुख्य सेनापति जो अतुल पराक्रमी भीष्म त्यास पाहून पांडवांच्या सैनिकांनी घाबरून पलायन केले असावे. दुसरे अदृष्ट कारण म्हणजे - कुरुक्षेत्रास धर्मक्षेत्र हे विशेषण. धर्मक्षेत्र म्हणजे यज्ञयागादि धर्मकर्मे करण्याचे स्थान. अशा ठिकाणी कोणाच्याही मनांत धर्मबुद्धी उत्पन्न होणार, आणि ज्याची बुद्धि आधीच धार्मिक आहे त्याच्या धर्मबुद्धीची वृद्धी होणार. पांडव हे तर मूळचेच धार्मिक. यास्तव होणार्‍या हिंसेचे पातक आपल्या माथी येणार या भावनेने त्यांनी कदाचित् युद्ध सोडून दिले असेल. असे वाटण्यासही कारण आहे. युद्ध सुरू व्हायच्या आधी धृतराष्ट्राने संजयास आपला दूत म्हणून पाठवून सामोपचाराचा सल्ला देण्याच्या निमित्ताने पांडवांचे पुरेसे brain washing करण्याचा प्रयत्‍न केला होता. धृतराष्ट्राचा सामोपचार हे त्याचे मंत्रयुद्ध. मंत्रयुद्ध म्हणजे शत्रूच्या मनात विपरीत विचार पेरणे, त्याच्या मनांत गोंधळ निर्माण करणे. याचे वर्णनासाठी व्यासाने महाभारत - उद्योगपर्वातील २७-२९ असे तीन अध्याय खर्च केले आहेत. त्यातील फक्त दोन उतारे पाहू -
धर्मनित्या पाण्डव ते विचेष्टा
लोके श्रुता दृश्यते चापि पार्थ
संपश्य त्वं पाण्डव मा व्यनीनशः ॥ १ ॥
न चेत् भागं कुरवोऽन्यत्र युद्धात्
श्रेयो मन्ये न तु युद्धेन राज्यम् ॥ २ ॥
महास्त्रावं नित्यदुःखं चलं च
भूयश्च तद् यशसो नानुरूपं
तस्मात् पापं पाण्डव मा कृथास्त्वम् ॥ महा. उद्योग २७.३ ॥
हे पांडुनंदना, तुझी प्रत्येक कृति नित्य धर्माला अनुसरून असते अशी तुझी लोकात प्रसिद्धी आहे व मलाही तसेच दिसते. पांडुपुत्रा, हे जीवन चंचल व अशाश्वत आहे हे लक्षांत घेऊन क्रोधाने तूं कौरवांचा नाश करूं नकोस. अजातशत्रो, युद्धाशिवाय जर कौरव तुला भाग देत नसतील तर तूं अंधक व वृष्णि (कृष्ण वृष्णिकुळातला) यांच्या राज्यांत भिक्षा मागून राहणे हे चांगले. परंतु युद्ध करून राज्य मिळविणें हे श्रेयस्कर नाही. मनुष्याचे जीवन हे अल्पावधी आहे. ते सदा दुःखमय व चंचल आहे. तेव्हां युद्ध करून राज्य मिळविणे हे तुझ्या कीर्तीला शोभणारे नाही. यासाठी पांडवा, तूं युद्ध करण्याचे पाप करूं नकोस.
पापानुबन्धं को नु तं कामयेत
क्षमैव ते ज्यायसी नोत भोगाः
यत्र भीष्मः शान्तनवो हतः स्याद्
यत्र द्रोणः सहपुत्रो हतः स्यात् ॥ २४ ॥
एतान् हत्वा कीदृशं तत् सुखं स्याद्
यद् विन्देत्यास्तदनु ब्रूहि पार्थ ॥ २५ ॥
जरामृत्यू नैव हि त्वं प्रजह्या
प्रियाप्रिये सुखदुःखे च राजन्
नैवं विद्वान् नैव युद्धं कुरु त्वम् ॥ २६ ॥
अमात्यानां यदि कामस्य हेतोः
एवं युक्तं कर्म चिकीर्षसि त्वम्
अपक्रामेः स्व प्रदायैव तेषां
मा गास्त्वं वै देवयानात् पथोऽद्य ॥ २७ ॥
पापच ज्याचे मूळ आहे अशा क्रोधाची जोपासना कोण करील  युधिष्ठिरा, तुझ्यासारख्याला तर राज्यभोगापेक्षां क्षमा हेंच सर्वश्रेष्ठ आहे. ज्या भोगासाठी शांतनुनंदन भीष्म मारला जाईल, ज्यासाठी द्रोण, अश्वत्थामा मारले जातील तो सुखोपभोग चांगला नाही. कृपाचार्य, शल्य, भूरिश्रवा, विकर्ण, विविंशती, कर्ण व दुर्योधन या सर्वांचा वध करून तुला असे कोणतें सुख प्राप्त होणार आहे  युधिष्ठिरा, तुझ्यासारख्याला तर राज्यभोगापेक्षां क्षमा हेंच सर्वश्रेष्ठ आहे. ज्या भोगासाठी शांतनुनंदन भीष्म मारला जाईल, ज्यासाठी द्रोण, अश्वत्थामा मारले जातील तो सुखोपभोग चांगला नाही. कृपाचार्य, शल्य, भूरिश्रवा, विकर्ण, विविंशती, कर्ण व दुर्योधन या सर्वांचा वध करून तुला असे कोणतें सुख प्राप्त होणार आहे  राजा, समुद्रवलयांकित या सार्‍या पृथ्वीचें राज्य मिळाले तरीही तुला जरा-मृत्यू, प्रिय-अप्रिय, सुख-दुःख ही सुटणार नाहीत, हे तूं जाणतोस. म्हणून तूं युद्ध करूं नकोस. स्वकीयांचा वध करून देवमार्गापासून भ्रष्ट होऊं नकोस.
[ वरील दोन उतारे द्यायचे कारण म्हणजे पुढे अर्जुनाने गतधैर्य झाल्यावर युद्ध न करण्याची जी कारणे सांगितली त्यात नेमकी वरीलप्रमाणेंच शब्द योजना केली आहे.]
धृतराष्ट्राला खात्री होती की आपल्या मंत्रणेचा युधिष्ठिरावर नक्कीच परिणाम होणार, म्हणून त्याचा संजयास ’त्यांनी काय केले’ असा प्रश्न. पण जरी वरील मंत्रणेचा युधिष्ठिरावर व भीमावर परिणाम झाला नाही तरी त्याचा अर्जुनावर परिणाम झालाच. असो. आता कुरुक्षेत्राला धर्मक्षेत्र विशेषण लावताना धृतराष्ट्राला असा विचार चाटून गेला की त्या पुण्यक्ष्रेत्राच्या प्रभावाने आपल्या पुत्रांची अंतःकरणे शुद्ध होऊन त्यांनी कपटाने मिळविलेले राज्य भोगणे निंद्य व पापमूलक आहे असे वाटून ते रणभूमीवरून परतले तर नाहीत ना  असे असेल तर ते जिवंत असून मेल्यासारखेच आहेत. कारण तो स्वतः मायापाशात बद्ध असल्यामुळे आपल्या पुत्रांसच यश आणि वैभव प्राप्ती व्हावी अशी त्याची इच्छा होतीच. आपल्या पुत्रांना ’मामका’ संबोधून 'त्यांनी काय केले’ एवढेच विचारले असते तर प्रश्नाचे स्वरूप वेगळे होते. पण ’मामका’ बरोबर ’पाण्डवाश्चैव’ शब्द योजून त्याने पांडूपुत्रांबद्दल दूजाभाव व राज्याच्या भोगाचा संबंधात द्वेषबुद्धी जाहीर केली हे उघडच आहे.
भाष्यकारांनी या संवादाचा काढलेला पारमार्थिक अर्थ :
धृतराष्ट्र म्हणजे शरीररूपी राष्ट्र धारण करणारा, मायेच्या आवरणानें अंध झालेला, आणि हे माझे, हे तुझे अशा भेदबुद्धींत गर्क झालेला जीव होय. ह्या जीवावर मायेचा पूर्ण पगडा असल्या कारणाने काम, क्रोध, मोह, मद, मत्सर या दुर्वृत्ति ज्या मायेची अपत्यें होत, त्यांना तो आपलें म्हणत आहे, आणि ज्यांच्यात शुद्धस्वरूप अशा शम, दम, करुणा, विवेक वैराग्यादि सद्‌वृत्ति आहेत त्यांस आपले शत्रू मानित आहे. ह्या दोन्ही वृत्तिंचा संग्राम, धर्मक्षेत्र म्हणजे धर्माचरण करण्याचे साधन जो देह त्याच्यात चाललेले आहे. संजय हे इंद्रियदमन करून ती स्वाधीन ठेवणारी जी बुद्धि त्याचे प्रतीक आहे. अशा संजयाला जीवाचा कोण हरले, कोण जिंकले असा प्रश्न आहे.
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा
आचार्यमुपसंगम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ १-२ ॥
अन्वय : तदा व्यूढं पाण्डवानीकं दृष्ट्वा दुर्योधनः राजा आचार्यम् उपसंगम्य वचनं अब्रवीत् ॥
अर्थ : संजय म्हणाला, त्या वेळी पांडवांचे सैन्य व्यूहरचना करून युद्धास तयार झाले आहे असें पाहून, दुर्योधनराजा द्रोणाचार्याकडे जाऊन म्हणाला;
विवरण : येथे दुर्योधनाने युद्धारंभी काय केले ते अगोचर सांगण्याचे प्रयोजन एवढेंच दिसते कीं, आपले पुत्र भितीमुळे युद्ध करण्याचे सोडून देतील असा संशय धृतराष्ट्राच्या मनांत आला असला तर तो नाहींसा करावा, असे संजयास वाटले असावे. आता दुर्योधन हा स्वतः राजा असून आपण होऊन द्रोणाचार्यांपाशी गेला याचे कारण तो मोठा कार्यसाधु व धूर्त होता. द्रोणाचार्यासारख्या युद्धकलेंत कुशल वीराशी नम्रतापूर्वक व्यवहाराने, त्यांना मान देण्याने, तो आपल्याला मनापासून साहाय्य करील असे वाटणे सहजिक होते. कारण त्याला माहित होते की द्रोणाचा पांडवांकडे व त्यांतल्या त्यात विशेषतः अर्जुनाकडे फार ओठा होता. कौरव पाण्डवांना धनुर्विद्या शिकवीत असतांना तो सर्वांमध्ये अत्यंत बुद्धिमान शिष्य आढळल्यामुळे द्रोणाचे त्याच्यावर विशेष प्रेम होते. दुसरे कारण असे सांगितले जाते की दुर्योधनाला आपल्याकडील सैन्य संख्येने पांडवांच्या सैन्यापेक्षा अधिक आहे हे माहित होते तरी तो पांडवांच्या सैन्याची रचना पाहून घावरला होता. भीष्माने कौरवांच्या सैन्याची ’पतत्रि’ नामक व्यूह रचना केली होती. ही साधारण पक्ष्याच्या आकाराची असून या सैन्याचे तोंड केव्हांही कुठेही फिरवले जाऊ शकते. अर्जुनाने हे पाहून द्रुपदपुत्र धृष्टद्युम्नाला आपल्या सैन्याची रचना ’वज्र’ नामक व्यूहाने केली. असला व्यूह सुईच्या टोकानुरूप अणकुचिदार असतो आणि शत्रूसैन्यावर हल्ला करण्यास अत्यंत उपयुक्त असतो. अशा प्रकारे उत्तम प्रकारची रचना केल्यामुळे पांडवांचे सैन्य कमी असले तरी ते कौरवांच्या सेनेला भारी पडणारे होते. विशेष म्हणजे धृष्टद्युम्न हाही द्रोणशिष्य होता आणि त्याने केलेली ही रचना पाहून द्रोणाचार्य - जे अर्थात् सर्वांचे गुरु असल्याकारणाने - आपल्याकडील व्यूहरचनेचा फेरविचार करतील, जेणे करून आपल्या विजयाची खात्री व्हावी.
महर्षि वाल्मीकि - एक महान तपस्वी
तपस्वी वाल्मीकि महर्षि वाल्मिकींनी ’रामायण’ नामक महाकाव्य रचले. रामायण महाकाव्याची कुणी पुराणात गणती करीत नाहीत. सद्यकालीन उपलब्ध रामायणात कितीतरी प्रक्षिप्त भाग आहे असे बरेच तज्ञांचे मत आहे. या विद्वानांचे विश्लेष पाहता असे दिसून येते की प्रक्षिप्त भाग काढला तर मूळ काव्यात श्रीराम हा विष्णुचा अवतार या अर्थाने श्रीरामाचे चरित्र सांगितलेले नाही. एका थोर विभूतीचे चरीत्र या दृष्टीने वाल्मिकी महर्षिंनी ते ग्रथित केलेले आहे. इतर पुराण ग्रंथांमध्ये आढळणारे मंगल वंदनपर श्लोक यात आढळत नाहीत. मग वाल्मिकीने हे महाकाव्य कशाकरिता रचले असावे  एक तर्कानुसार वाल्मिकींचे पूर्व चरीत्र पाहतां त्यांना जगासमोर एका गुणसंपन्न व्यक्तीचा आदर्श ठेवावा ही प्रेरणा होणे जास्त संयुक्तिक वाटते. काव्याच्या सुरुवातीलाच ’सद्यकाली गुणवान, वीर्यवान, धर्मज्ञ, कृतज्ञ, सत्यवक्ता, दृढ प्रतिज्ञ, सदाचार परायण, विद्वान सामर्थ्यशाली, प्रियदर्शन, कान्तिमान, क्रोधावर जय असलेला, पण क्रोध आलाच तर देवसुद्धा ज्याला भितात अशी व्यक्ति कोणी आहे का  एक तर्कानुसार वाल्मिकींचे पूर्व चरीत्र पाहतां त्यांना जगासमोर एका गुणसंपन्न व्यक्तीचा आदर्श ठेवावा ही प्रेरणा होणे जास्त संयुक्तिक वाटते. काव्याच्या सुरुवातीलाच ’सद्यकाली गुणवान, वीर्यवान, धर्मज्ञ, कृतज्ञ, सत्यवक्ता, दृढ प्रतिज्ञ, सदाचार परायण, विद्वान सामर्थ्यशाली, प्रियदर्शन, कान्तिमान, क्रोधावर जय असलेला, पण क्रोध आलाच तर देवसुद्धा ज्याला भितात अशी व्यक्ति कोणी आहे का  असेल तर ती कोण  असेल तर ती कोण  असे महर्षिंनी नारदमुनिला विचारले. यावरून लोकांनी आपल्या जीवनात कसे आचरण करावे यासाठी एका आदर्श व्यक्तिचे चरीत्र त्यांच्यापुढे असावे या हेतूने ’रामायण’ महाकाव्य रचले असावे याचे शक्यता दाट आहे.
पण एवढे महान काव्य रचण्यास फार मोठी प्रतिभा असावी लागते. प्रतिभा काही अशी-तशी प्राप्त होत नाही. त्यासाठी तपस्याबळ पाठीशी असावी लागते. आपण एका वाक्यात वाचतो, ऐकतो की वाल्मिकीने फार मोठी तपस्या केली. फार मोठी म्हणजे किती, कशी हे स्वतः तपाचरणात असणारेच जाणू शकतात. रामायणात तपस्येचे वर्णन आढळतेच, पण पुढे हेही म्हटले आहे की त्या तपोबलाने ते ब्रह्मपदाला पोचले. मग सर्व प्रकारच्या सिद्धी त्यांना प्राप्त झाल्या असणार हे निश्चित. आपल्या सिद्धीने त्यांनी दशरथाच्या आधीपासून रामचरीत्र कसे घडले ते सर्व पाहिले, ऐकले असणार हे संभवनीय आहे. रामायणात उल्लेख आहे की ब्रह्मदेवाने त्यांना अशा प्रकारची दृष्टी दिली. आता तप प्रेरणेस देखील काहीतरी निमित्त लागतेच. पद्मपुराण, अध्यात्म रामायण इतरत्र साहित्यातून महर्षिंच्या पूर्व चरीत्राबद्दल निरनिराळ्या कथा आढळतात. महर्षिंच्या पूर्व चरीत्रासाठी आपण अध्यात्म रामायणातील त्यांनी स्वमुखे श्रीरामास निवेदन केलेले वर्णन पाहू. महर्षि श्रीरामाला म्हणतात – “अहं पुरा किरातेषु किरातैः सह वद्धितः  जन्ममात्र द्विजत्वं मे शूद्राचार रतं सदा ॥ (अ.रा. ६.६५). मी आधी रानटी होतो. दुष्कर्मात रत असे. जन्माने द्विज असलो तरी आचरणाने शूद्रच होतो.” शास्त्रात शूद्राची एक व्याख्या सापडते ती अशी – शुचा अभिदुद्रुवे इति शूद्रः – जो स्वतः दुःखी असतो आणि इतरंनाही दुःख देतो, त्यांना रडवतो त्याला शूद्र म्हणावे. यावरून असे दिसते की मनुष्य जन्माने कोणत्याही वर्णाचा असो (जातीचा नव्हे, हल्ली जात हा वर्णाला पर्यायी शब्द वापरला जातो) , त्याचे आचरण हीच खरी त्याच्या वर्णाची ओळख. वाल्मिकी जन्माने ब्राह्मण, पूर्वायुष्यातील आचरणामुळे शूद्र आणि तपस्येनंतर स्थित्यंतर पावल्याने परत ब्राह्मण. केवळ ब्राह्मणच नव्हे तर महर्षिपद, ब्रह्मपद पावलेला.
फार प्राचीन काळी एका गहन अरण्यात एक युवक राहात असे. कुटुंबाच्या उपजीविकेसाठी त्याने सोपा असा वाटमारीचा धंदा अवलंबिला होता. कोणी वाटसरू दिसला की त्यावर हल्ला करायचा आणि त्यांच्याकडे असेल नसेल ते लुबाडायचे, प्रसंगी कधी हत्याही होत असे. एकदा संयोग असा की देवर्षी नारद चालले होते आणि त्या युवकाने त्यांच्यावर झडप घातली. देवर्षि म्हणाले – मला लुटण्यास तू का प्रवृत्त होत आहेस  लूटमार, हत्या करणे ही महापातके आहेत हे तुला ठाऊक नाही काय  लूटमार, हत्या करणे ही महापातके आहेत हे तुला ठाऊक नाही काय  आणि ज्यांच्यासाठी तुझा हा जो उद्योग चाललाय ते तुझ्या अशाप्रकारे होणार्‍या पापसंचयात सहभागी होतील असे तुला वाटते काय  आणि ज्यांच्यासाठी तुझा हा जो उद्योग चाललाय ते तुझ्या अशाप्रकारे होणार्‍या पापसंचयात सहभागी होतील असे तुला वाटते काय  तो म्हणाला – ते काही मला माहित नाही. मी घरी जाऊन विचारून येतो. त्याने देवर्षींना एका झाडाला बांधले आहे गेला घरी. आई, बाबा, पत्नी यांना त्याने सांगितले की मी वाटमारी करून तुम्हा सर्वांचे पालन पोषण करतोय, वेळप्रसंगी नरहत्याही घडते. मग मला सांगा की माझ्या पापाचा भाग तुम्ही घेणार, की नाही  तो म्हणाला – ते काही मला माहित नाही. मी घरी जाऊन विचारून येतो. त्याने देवर्षींना एका झाडाला बांधले आहे गेला घरी. आई, बाबा, पत्नी यांना त्याने सांगितले की मी वाटमारी करून तुम्हा सर्वांचे पालन पोषण करतोय, वेळप्रसंगी नरहत्याही घडते. मग मला सांगा की माझ्या पापाचा भाग तुम्ही घेणार, की नाही  सर्वांनी एकमुखाने स्पष्टपणे सांगितले – मुळीच नाही. पापं तवैव तत्सर्वं, वयं तु फलभागिनः ॥ आमचे पोषण करणे हे तुझे कुटुंब प्रमुख म्हणून कर्तव्यच आहे. त्यासाठी तू कुठून धन आणतोस, काय कामधंदा करतोस हे आम्ही जाणत नाही. तुझ्या कर्तव्यपूर्तीमधे तुला पाप मिळणार असेल तर त्यात आम्ही काय म्हणून हिस्सेदार व्हायचे, नाही होणार. आम्ही काही कोणाला लुबाडत नाही की मारत नाही. त्या युवकाला पायाखालची जमीन दुभंगते आहे असा भास झाला. विचारांचे काहूर उठले. तो तडक उठला आणि देवर्षिकडे येऊन त्यांना साष्टांग प्रणिपात केला. पूर्ण शरणागति. अत्यंत व्याकुळ होऊन प्रार्थना करू लागला - ’प्रभो, मला वाचवा, मला मार्ग दाखवा.’ देवर्षि म्हणाले, “लोकांना दुःख देऊन आपण चैन करणे हे पाप आहे. आसक्ति, ममता, मोह यामुळे मनुष्य पापाचरण करतो पण सर्वजण तुझ्याकडे धन आहे तोवरच ते तुझे. ’यावत् वित्तोपार्जन सक्तः, तावत् निजपरिवारो रक्तः ॥’ तेव्हां सुखात-दुःखात, पापात-पुण्यात जो सदा तुझ्यापाशी असतो त्या दयाघन भगवंताची तू उपासना कर, मी सांगतो तसे आचरणात आणशील तर कर्माच्या बंधनातून मुक्त होशील.” देवर्षिने प्रबोधन केले. रामनामाचा अमृतोपम उपदेश केला. उपासनेची पद्धती समजाऊन सांगितली. संस्कारामुळे ’राम राम’ म्हणता येईना तर ’मरा मरा’ जप करण्यास सांगितले. आता शंका येते की ’मरा मरा’ जप करून कोणी कसा तरेल  सर्वांनी एकमुखाने स्पष्टपणे सांगितले – मुळीच नाही. पापं तवैव तत्सर्वं, वयं तु फलभागिनः ॥ आमचे पोषण करणे हे तुझे कुटुंब प्रमुख म्हणून कर्तव्यच आहे. त्यासाठी तू कुठून धन आणतोस, काय कामधंदा करतोस हे आम्ही जाणत नाही. तुझ्या कर्तव्यपूर्तीमधे तुला पाप मिळणार असेल तर त्यात आम्ही काय म्हणून हिस्सेदार व्हायचे, नाही होणार. आम्ही काही कोणाला लुबाडत नाही की मारत नाही. त्या युवकाला पायाखालची जमीन दुभंगते आहे असा भास झाला. विचारांचे काहूर उठले. तो तडक उठला आणि देवर्षिकडे येऊन त्यांना साष्टांग प्रणिपात केला. पूर्ण शरणागति. अत्यंत व्याकुळ होऊन प्रार्थना करू लागला - ’प्रभो, मला वाचवा, मला मार्ग दाखवा.’ देवर्षि म्हणाले, “लोकांना दुःख देऊन आपण चैन करणे हे पाप आहे. आसक्ति, ममता, मोह यामुळे मनुष्य पापाचरण करतो पण सर्वजण तुझ्याकडे धन आहे तोवरच ते तुझे. ’यावत् वित्तोपार्जन सक्तः, तावत् निजपरिवारो रक्तः ॥’ तेव्हां सुखात-दुःखात, पापात-पुण्यात जो सदा तुझ्यापाशी असतो त्या दयाघन भगवंताची तू उपासना कर, मी सांगतो तसे आचरणात आणशील तर कर्माच्या बंधनातून मुक्त होशील.” देवर्षिने प्रबोधन केले. रामनामाचा अमृतोपम उपदेश केला. उपासनेची पद्धती समजाऊन सांगितली. संस्कारामुळे ’राम राम’ म्हणता येईना तर ’मरा मरा’ जप करण्यास सांगितले. आता शंका येते की ’मरा मरा’ जप करून कोणी कसा तरेल  “जपतां उलटे नाम वाल्मिकी  “जपतां उलटे नाम वाल्मिकी  बने ब्रह्मसम विदित लोकिं की ॥ (रामचरितमानस २.१९४)
श्रीरामाला महर्षि आपली कथा सांगताहेत. म्हणतात – “अहं यथोपदिष्टं तौः तथा अकरवमञ्जषसा  जपन् एकाग्रमनसा बाह्यं विस्मृतवान् अहम् ॥“ (अ.रा. २.६.८२) सर्वच शास्त्र ग्रंथांतून हेच सांगितले जाते की ’नाम’ श्रद्धापूर्वक, एकाग्रचित्ताने, सरळ शुद्ध भावनेने घेतले असता ते फलदायी होतेच. मग नाम कोणतेही असो. गुरुने राम म्हणायला सांगितले असो वा मरा म्हणायला सांगितले असो. श्रद्धा, भाव महत्वाचा. महर्षि तर म्हणतात की एकाग्र मनाने, सरळ भावाने मी जप करता करता त्याच्याशी इतका एकरूप झालो की मला बाह्य जगाची पूर्ण विस्मृति झाली. (आणि किती काळ  जपन् एकाग्रमनसा बाह्यं विस्मृतवान् अहम् ॥“ (अ.रा. २.६.८२) सर्वच शास्त्र ग्रंथांतून हेच सांगितले जाते की ’नाम’ श्रद्धापूर्वक, एकाग्रचित्ताने, सरळ शुद्ध भावनेने घेतले असता ते फलदायी होतेच. मग नाम कोणतेही असो. गुरुने राम म्हणायला सांगितले असो वा मरा म्हणायला सांगितले असो. श्रद्धा, भाव महत्वाचा. महर्षि तर म्हणतात की एकाग्र मनाने, सरळ भावाने मी जप करता करता त्याच्याशी इतका एकरूप झालो की मला बाह्य जगाची पूर्ण विस्मृति झाली. (आणि किती काळ  अंगावर वारूळे उठे पर्यंत  अंगावर वारूळे उठे पर्यंत ) परीणाम काय झाला ) परीणाम काय झाला  वाटमार्यािचा मुनि झाला, ब्रह्मसम झाला. म्हणून तर वाल्मीकि रामायणात प्रथम श्लोकांत त्यांचा उल्लेख “तपस्वी” म्हणून आला आहे.
भगवद्‌गीता - अपूर्व मोक्षोपाय उपदेश
भगवद्‌गीता - अपूर्व मोक्षोपाय उपदेश
( काय आहे यात)
सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपालनन्दनः
पार्थो वत्सः सुधीर्भोक्ता दुग्धं गीतामृतं महत् ॥
सर्व उपनिषदें याच कोणी गायी, श्रीकृष्ण दूध काढणारा, अर्जुन वत्स आणि जे दूध ते गीतामृत असे श्रीमद् भगवद्‌गीतेचे अलंकारिक वर्णन केलेले आहे. या गीतेचा श्रीकृष्णाने अर्जुनास ज्या प्रसंगी उपदेश केला तो भारतीय युद्धाचा प्रसंग असा होता की, सार्वभौमत्वाच्या लालसेने कौरवांनी पांडवांचा अमानुष छळ केला होता. कौरवांनी भीमास विष घालून पाण्यांत बुडवून ठार करायचा प्रयत्‍न केला, लाक्षागृह तयार करवून त्यांत सर्व पांडवांना जीवे जाळण्याचा प्रयत्‍न केला, द्यूत खेळावयास प्रवृत्त करून त्यांचे सर्वस्व हरण करून थांबले नाही तर द्रौपदीची कुणालाही शोभणार नाही अशी विटंबना करून अपमान करविला. पण सार्वभौम होण्याचे त्यांचे सर्वच प्रयत्‍न फसले. पांडवांच्या नाशाकरितां जे जे उपाय योजले, ते सर्व विफल होऊन उलट पांडवांचा उत्कर्ष अधिकाधिक वाढूं लागला. कोणत्याही उपायाने पांडवांचे राज्य घशांत कसे उतरेल हा विचार व तद्‍नुसार हरप्रकारे कौरवांचे प्रयत्‍न चालूच होते. पापकर्म प्रवृत्तीच्या लोकांस साह्यकारी माणसे मिळतच राहतात हा जगाचा क्रम आहे. आणि पापकर्म करणार्‍यांकडे भीष्म आणि द्रोणांसारखे कर्ते पुरुषही मूक प्राण्यांप्रमाणे पहात राहतात (त्यांची कारणे - अर्थस्य दासोस्म्यहम् - ही असतील काय ) अशा वेळेस कौरवांना शकुनी मामाची जोड मिळाली. द्यूत खेळण्यास बोलावून त्यांत त्यांचे सर्वस्व लुटून वर त्यांना बारा वर्षे वनवास व एक वर्ष अज्ञातवासाच्या आपत्तीत लोटले. पण वनवास, अज्ञातवास भोगल्यानंतर आपले राज्य परत मागितले तेव्हां दुर्योधनाने ’सुईच्या टोकाएवढीही जमीन मिळणार नाही’ असे स्पष्ट सांगितले.
सामोपचाराचे सर्व उपाय खुंटले. श्रीकृष्णाची मध्यस्तीही उपयोगास आली नाही. युद्धावाचून पर्याय उरला नाही. सार्वभौमत्वाला भाळलेले सर्व राजे कौरवांस मिळाले. ओशाळलेले धुरंधर भीष्म व द्रोण त्यांच्या बाजूने होतेच. भागवतात म्हटले आहे -
ये कोपिताः सुबहु पाण्डुसुताः सपत्‍नैः
हत्वा नृपान् निरहरत् क्षितिभारमीशः ॥
की अशी परिस्थिती निर्माण करवून, पांडवाना क्रोधित करून भगवंताने पृथ्वीचा भार हलका करायचे ठरविले होते त्याचा हा परिणाम.
भारतीय युद्ध म्हणजे सत्य-असत्य निर्णयाचा प्रसंग होता. कौरव संख्येने बलाढ्य होते तरी त्यांना केवळ भीमार्जुनच पुरेसे होते. पण अशा प्रसंगी अर्जुनाला मायामोह झाल्यामुळे त्याला समोर प्रतिस्पर्धी न दिसतां तिथे आपले गुरु, आपले आजे, आपले काका, मामा, बंधु समोर दिसायला लागले. आप्तांच्या, गुरुंच्या हत्येचे पातक कसे शिरावर घ्यावे या विचाराने व्याकुळ होऊन तो गलितगात्र झाला. त्याने धनुष्य खाली ठेवले. अशा प्रसंगी भगवंतांनी जो उपदेश केला त्या ज्ञानाचा प्रभाव असा झाला की अर्जुन कर्तव्यतत्पर होऊन युद्धास तयार झाला.
गीताप्रसंग आणि त्यातील उपदेश म्हणजे केवळ तत्त्वज्ञानच आहे असे नव्हे. व्यवहारांत मनुष्याने कसे वागावे व व्यवहारांतील नियम कसे पाळावे या संबंधीचा विचार या ग्रंथांत सांगितला आहे आणि हेच या ग्रंथाचे वैशिष्ट्य आहे. अद्वैतवादी शंकराचार्य, विशिष्टाद्वैती रामानुजाचार्य, द्वैतवादी मध्वाचार्य, वल्लभाचार्य, श्रीधर, शंकरानंद सदानंद, मधुसूदन सरस्वती, नीळकंठ यांसारख्या आचार्यांनी भगवद्‍गीतेवर भाष्य केले. ज्ञानेश्वर, वामन पंडित, तुकाराम, मोरोपंत अशा संतकवींनी गीतार्थ वर्णन केला. याचे भाषांतर व यावरील ग्रंथ तर जगातील जवळपास एकूणएक भाषेत आढळतात. भगवद्‍गीतेच्या आधी आर्य संस्कृतीत कर्तव्य वा स्व-उन्नतीच्या उपदेशांच्या रचना झाल्या नाहीत असे नाही. उलट वर उद्धृत केलेल्या श्लोकानुसार गीता तर अशा प्रकारच्या आर्ष वाङ्‍मयाचे सार आहे. पण गीता सर्वमान्य होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे ती सत्यनिष्ठ पांडवांच्या आपत्तिकाळी प्रत्यक्ष भगवंताने गतधैर्य झालेल्या अर्जुनाद्वारे जगांतील मानवी जीवांचे खरे कर्तव्य काय ते स्पष्ट करून दाखविले, हे होय. अपौरेषय वेदांपेक्षा कृष्णगीतेला अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे याचे दुसरे कारण म्हणजे यातील शब्द साक्षात परमेश्वराच्या मुखातून प्रविष्ट झालेले आणि अर्थातच त्यामुळे ते शब्द अमर झाले आहेत. भगवान् व्यास म्हणतात - एकं शास्त्रं देवकीपुत्रगीतं  एको देव देवकीपुत्र एव  एको देव देवकीपुत्र एव  एको मंत्र तस्य नामानियानि  एको मंत्र तस्य नामानियानि  कर्माप्येकं तस्य देवस्य सेवा ॥ - या विश्वामध्ये देवकीपुत्र योगेश्वराने गायलेले गीत म्हणजेच भगवद्‌गीता हे एकच शास्त्र आहे. देवकीपुत्र हा एकच वंदनीय जगद्‌गुरु आहे की ज्याला अनन्यभावाने शरण जाऊन त्याची पूजा, त्याची भक्ति, त्याची उपासना करावी. वेदामध्ये अनेक प्रकारचे मंत्र असले तरी सुद्धा प्रत्येक जीवाचा उद्धार करणारा एकच मंत्र आहे, आणि तो म्हणजे देवकीपुत्राचे नामस्मरण. वसुदेवपुत्र श्रीकृष्णाची काया, वाचा मने अनन्य भक्तीने सेवाकरणे हे एकच कर्म आहे - कारण तो साक्षात् परमेश्वरस्वरूप आहे.
प्रत्येक जीव मायेच्या मोहात, संसारात गुरफटल्यामुळे आत्मोन्नतीच्या खर्‍या कर्तव्यास पराङ्‍मुख होतो. आहार, मैथुन, स्वार्थ यांत पशूप्रमाणेच सर्व आयुष्य घालवायचे तर मनुष्य जन्माचा उपयोग काय असा विचार प्रत्येकाला केव्हांना केव्हां पडतोच. गीतेने स्थितप्रज्ञ होऊन, निष्कामबुद्धीने विहित कर्म करीत आत्मज्ञान करून घेणे, स्वतःची उन्नती करून घेणे हीच समाधानी व सुखरूप होण्याची गुरुकिल्ली आहे हे दाखवून दिले आहे.
पण स्थितप्रज्ञ होणे, निष्कामबुद्धीने विहित कर्म करणे, आत्मज्ञान करून घेणे हे सर्व जमायचे कसे  कारण प्रत्येक साधक आपापल्या कुवतीप्रमाणे साधना करीत असतो. पण वर्षानुवर्षे साधना करूनही जीवनामध्ये आंतरिक शांति, समाधान मिळत नाही. कधी साधनेला निश्चित दिशा नसल्यामुळे, तर कधी साधनेला तात्त्विक बैठक नसते. पण कारण काहीही असो. यामुळे हळूहळू साधनेमधील सातत्य संपते श्रद्धेला तडा जातो. जीवनात नैराश्य येते. याकरिता कृष्णोपदेश जीवनात उतरण्याकरिता साधकाला ’अर्जुन’ बनणे नितांत आवश्यक आहे. कां  कारण प्रत्येक साधक आपापल्या कुवतीप्रमाणे साधना करीत असतो. पण वर्षानुवर्षे साधना करूनही जीवनामध्ये आंतरिक शांति, समाधान मिळत नाही. कधी साधनेला निश्चित दिशा नसल्यामुळे, तर कधी साधनेला तात्त्विक बैठक नसते. पण कारण काहीही असो. यामुळे हळूहळू साधनेमधील सातत्य संपते श्रद्धेला तडा जातो. जीवनात नैराश्य येते. याकरिता कृष्णोपदेश जीवनात उतरण्याकरिता साधकाला ’अर्जुन’ बनणे नितांत आवश्यक आहे. कां  डॉ. श्रीकृष्ण देशमुख (डॉ. काका) यांनी त्यांच्या एका प्रवचनात याबद्दल सांगितलेले पाहणे फारच उपयुक्त होईल. थोडक्यात त्यांचे सांगणे असे - (सविस्तर ऐकायचे असल्यास इथे पहा)
भगवद्‍गीता हा संवादात्मक ग्रंथ आहे. मुख्य वक्ता स्वयं भगवान् श्रीकृष्ण. मुख्य श्रोता धनुर्धर अर्जुन. हा संवाद चाललाय भारतीय युद्ध रणांगणावर. संजयाला दिव्य दृष्टी देऊन श्रीव्यासांनी या रणांगणावर काय चालले आहे याचा शब्दशः वृत्तान्त धृतराष्ट्राला समजण्याची व्यवस्था केली होती. म्हणून आणखी दोन श्रोते म्हणजे संजय आणि धृतराष्ट्र. ज्ञानेश्वरीत ज्ञानेश्वरांनी आणखी एक श्रोत्याचा उल्लेख केला आहे. तो म्हणजे अर्जुनाच्या रथावर आरूढ असलेला हनुमन्त. हनुमंत सोडल्यास गीतेतील मुख्य पात्रे चार. वक्ता श्रीभगवंताने सांगितलेल्या गीतेचा बाकी तीन श्रोत्यांवर काय परिणाम झाला  संजय तर श्रीव्यासांचा कृपापात्र असलेला शिष्य. गीता ऐकून त्याची प्रतिक्रिया तो धृतराष्ट्राला या शब्दात सांगतोय - राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादं इममद्‌भुतम्  संजय तर श्रीव्यासांचा कृपापात्र असलेला शिष्य. गीता ऐकून त्याची प्रतिक्रिया तो धृतराष्ट्राला या शब्दात सांगतोय - राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादं इममद्‌भुतम्  केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ - अर्जुनाचे काय  केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ - अर्जुनाचे काय  तो म्हणतो - नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत  तो म्हणतो - नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत  स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ राहता राहिला धृतराष्ट्र. त्याच्यावर काय परिणाम झाला  स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ राहता राहिला धृतराष्ट्र. त्याच्यावर काय परिणाम झाला  ज्ञानेश्वरांच्या शब्दात सांगायचे तर - म्हैसा बैसला कुडा  ज्ञानेश्वरांच्या शब्दात सांगायचे तर - म्हैसा बैसला कुडा  हालोचि नेणे ॥ - जसा रेडा चिखलात निवांत बसतो, कोणत्याही परिस्थितीत जागेवरून हलायची तसदी घेत नाही, म्हणजे काहीही होवो, अगदी परिणाम शून्य असतो. तसा.
गीता ’महाभारत’ ग्रंथातील एक प्रसंग. म्हणून महाभारतातील पात्रांचा विचार करणे उपयुक्त होईल. भारत युद्ध घडण्यास मुख्य पात्रे तीन. दुर्योधन, दुःशासन आणि शकुनि. आणि या तिघांच्या साहाय्याने आपली ईप्सित साध्य करण्याची मनिषा असलेला धृतराष्ट्र. प्रत्यक्षरित्या तो या तिघांच्या वृत्तिंचा प्रतिनिधिच, अर्थात् षड्‌रिपुंनी पछाडलेला अज्ञानी जीव.
धृतराष्ट्राचा पुत्र दुर्योधन हा अत्यंत मानी, लोभी आणि अन्यायी होता. दुःशासन स्त्रीलंपट तर शकुनि काहीही साध्य करायचे असल्यास सदा तिरक्या विचारांच्या - scheming mentality - योगे साध्य करण्यात पटाईत. या सर्व वृत्तींचा प्रतिनिधि म्हणजे धृतराष्ट्र. जीवनाच्या प्रत्येक व्यवहारात आपण तपासले पाहिजे की माझ्यातला दुर्योधन, माझ्यातल्या दुःशासन आणि माझ्यातला शकुनि यांचा माझ्यावर नेमका कितपत प्रभाव आहे. याचे प्रमाण जर जास्त असेल तर परमार्थाच्या वाटचालीतला आपला अधिकार, आपली तयारी तपासण्याची गरज आहे. आणि यात जो पर्यंत प्रगति दिसत नाही तो पर्यंत आपली स्थिती कितीही साधना करा, कितीही ग्रंथ वाचन/पारायण करा, त्याचा उपयोग होणे अवघड आहे.
रामायणाची रचना कशी झाली
महर्षि वाल्मीकि पूर्वायुष्यात वाटमारीचे अधम कृत्य करीत असता त्यांना ब्रह्मर्षि नारदमुनींचा सत्संग घडला. नारदाने उपदेश केल्यावर वैराग्य आले आणि नारदांच्या उपदेशानुसार त्या वाटमार्‍याने तप करण्यास आरंभ केला. एकाग्र चित्ताने अहर्निश ईश्वराधना, ध्यानसाधना करण्यांत तो इतका तल्लीन झाला की त्याला बाह्य जगच काय पण देहभानाचाही विसर पडला. तपात निमग्न झालेल्या त्याचे शरीर काष्ठवत झाले. त्या शरीराला काष्ठ समजून किडा-मुंग्यांनी त्यावर वारूळ रचले. अनेक वर्षे लोटली. आणि एके दिवशी एका गंभीर वाणीने त्यांचे ध्यान भंगले. घनगंभीर आवाजात त्यांना कुणी म्हणत होते - ’महर्षि, उठा आता.’ तो चकित झाला. म्हणाला, ’कोण महर्षि  मी तर एक लुटारू आहे.’ ती वाणी त्याला म्हणाली, ’नाही  मी तर एक लुटारू आहे.’ ती वाणी त्याला म्हणाली, ’नाही  आता तुम्ही पापाचार रत असणारे लुटारू राहिला नाहीत. तुमचे हृदय आता पवित्र झाले आहे. सर्व पापांचा लय झाला आहे. तुमच्या देहाभोवती ’वल्मीक’ (वारूळ) उभारल्यामुळे तुम्ही आता वाल्मीकि नावाने प्रसिद्ध व्हाल. अशा रीतीने तो लुटारू कठोर तपश्चर्येच्या प्रभावाने महर्षि वाल्मीकि झाला.
पुढे वाल्मीकिने एक आश्रम स्थापन केला. अध्ययन, अध्यापन सुरू झाले. मोठा शिष्य परिवार जमा झाला. एकदा महर्षि नदीवरून स्नान करून वनातील निसर्ग सौंदर्य अवलोकन करीत आश्रमाकडे परतताना एक चित्तवेधक घटना घडली. एक क्रौंच पक्ष्याचे जोडपे प्रणयक्रीडेत दंग झाले होते. निसर्ग दृष्य, वनातील रम्य वातावरणामुळे महर्षिंचे हृदय आनंदाने भरले होते. त्यात त्यांचे क्रौंच पक्षाच्या जोडप्याकडे लक्ष गेले. त्यांचे विहार कौतुकाने पहात असता एकाएकी एक बाण सूं सुं करत आला आणि त्याने नर-क्रौंचाचा वेध घेतला. तत्काळ तो गतप्राण होऊन रक्ताच्या थारोळ्यात जमिनीवर पडला. त्या पक्ष्याचे जीवन संपले. क्रीडेचे रूपांतर अचानक शोकावस्थेत झाले. क्रौंचिण हृदय विदारक विलाप करू लागली आणि ते पाहून महर्षिंचे हृदय द्रवले. त्यांनी एकडे तिकडे पाहिले आणि त्यांच्या लक्षात आले की हे क्रूर कर्म एका व्याधाने केले आहे. त्यांना फार दुःख झाले. त्या शोकावेगात त्यांच्या मुखातून एक श्लोक बाहेर पडला. आपल्या मुखातून काव्यमय श्लोक बाहेर पडल्याचे ध्यानात आल्यावर त्याचा त्यांनाच विस्मय वाटला. खरे पाहता यात आश्चर्य करण्यासारखे असे काही नाही. शास्त्रांत अनेक ठिकाणी उल्लेख सापडतात की तपाचरणाने मनुष्याच्या चित्त-वृत्ति शुद्ध होतात. क्रोध मत्सरादि दोष नाहिसे झाल्यामुळे हृदय निर्मळ होते, कोमल होते. असे हृदय जेव्हां समत्वबुद्धि, करुणा, प्रेम यांने द्रवित होते तेव्हां आपोआपच काव्य स्फुरते. पण महर्षिंना आपल्या तोंडून काव्य बाहेर पडल्याचे जाणवून अचंबा वाटला. महर्षि विचार करू लागले, अशा प्रकारची श्लोकवाणी माझ्या मुखे तर कधी बाहेर पडली नाही. काय बरे असेल हें  या वरून मी काय समजावे  या वरून मी काय समजावे  इतक्यांत त्यांना एक वाणी ऐकूं आली. "तुझ्या मुखातून जे बाहेर पडले त्याला कविता म्हणतात. आता तूं जगत् कल्याणास्तव अशा प्रकारे कविता रचून रामचरित्राचे वर्णन कर." ही वाणी देववाणी म्हणा, आकाशवाणी म्हणा वा मुनिंच्या हृदयांतून निघालेली अंतःप्रेरित वाणी म्हणा; पण महान कार्ये करणार्‍या काहींना अशा प्रकारे अमानवी प्रेरणादायी संदेश मिळाल्याचे अनेक दाखले आहेत.
प्रथम महाकाव्य निर्मितीचा हा इतिहास. महर्षि वाल्मीकींच्या हृदयातील करुणा त्यांच्या मुखावाटे श्लोकरूपाने बाहेर पडून विश्वातील आदि काव्य निर्माण झाले. हे काव्य म्हणजे परम मनोहर, रमणीय रामायण कथा. एका महान दिव्य विभूतीचे चरित्र. ह्या आधी संस्कृत भाषेत काव्य नव्हते असे नव्हे. वैदिक साहित्य हे तर रामायणाच्या बरेच आधीचे असून ते सर्व छंदोबद्ध, म्हणजेच पद्यात आहे. तरी देखील भारतात सर्वानुमते रामायणाला आदिकाव्याचा मान मिळाला आहे. हे काव्य तर इतके प्रभावी झाले आहे की भारतीय लोकवाणीत श्रीरामाएवढे रुजलेले दैवत दुसरे नाही. या काव्याने प्रेरित होऊन कितीतरी संतांनी कितीतरी भाषांमधून रामकथा रचल्या आहेत. तुलसीदास, एकनाथ, रामदास, श्रीधर कवि, कंबन (तामिळ), गुजराती भाषेतले गिरीधर रामायण, फारसी मध्ये मसीही रामायण ही सर्व प्रसिद्ध काव्ये थोर आणि उच्च कोटीची आहेत. एका संदर्भानुसार* जगातील ५०० भाषांमध्ये रामकथेची रचना केली गेली आहे. इंडोनेशियात कोर्टातून रामायणावर हात ठेऊन शपथ घेतली जाते यावरून दिसून येते की रामकथा किती जगन्मान्य झाली आहे. श्रीराम व रामकथा कधी कालौघात लुप्त होतील, नाहीशा होतील, विस्मृत होतील हे अशक्यप्राय आहे. आता अशा रामायणाबद्दल हे ऐतिहासिक का काल्पनिक काव्य, श्रीराम मानव का परमात्म अवतार या बद्दल अनेक मतमतांतरे आहेत. पण तो वेगळा विषय, पाहू नंतर कधीतरी.
महर्षि वाल्मीकींनी वारूळातून बाहेर पडल्यावर रामायण काव्य रचण्यापर्यंत काय केले असेल. काय करणार  इतर ऋषी मुनि जे करत होते तेच करणार. अध्ययन आणि अध्यापन. वेदाध्ययन, वेद शाखांचे अध्ययन, ब्रह्म विद्येचे अध्ययन आणि अध्यापन केले. ज्योतिष, आयुर्वेद, युद्धशास्त्र, योगशास्त्र इत्यादि शास्त्रांचा सखोल अभ्यासाचे त्यांच्या काव्यातून विपुल दर्शन होतेच. काव्यातील अयोध्याकाण्डाच्या सर्ग १०० मधे भरताचे कुशल विचारताना भरताला राज्य कारभारासंबंधी काय काय विचारले हे पाहिल्यावर राज्य कारभार, राजनीतिबद्दलचे महर्षिंचे ज्ञान पाहून थक्क व्हायला होते. एक साधु MBA न करता हे सर्व कसे जाणतो  इतर ऋषी मुनि जे करत होते तेच करणार. अध्ययन आणि अध्यापन. वेदाध्ययन, वेद शाखांचे अध्ययन, ब्रह्म विद्येचे अध्ययन आणि अध्यापन केले. ज्योतिष, आयुर्वेद, युद्धशास्त्र, योगशास्त्र इत्यादि शास्त्रांचा सखोल अभ्यासाचे त्यांच्या काव्यातून विपुल दर्शन होतेच. काव्यातील अयोध्याकाण्डाच्या सर्ग १०० मधे भरताचे कुशल विचारताना भरताला राज्य कारभारासंबंधी काय काय विचारले हे पाहिल्यावर राज्य कारभार, राजनीतिबद्दलचे महर्षिंचे ज्ञान पाहून थक्क व्हायला होते. एक साधु MBA न करता हे सर्व कसे जाणतो
महर्षिंचा अनेक विषयांचा सखोल अभ्यास होताच. याव्यतिरिक्त त्यांना तपःसामर्थ्याने अवगत असलेल्या सिद्धींचेही दर्शन घडते. रामायण रचण्यासाठी महर्षिंनी आपल्या योगसामर्थ्याचा कसा वापर केला हे बालकाण्ड सर्ग ३ मधल्या खाली दिलेल्या श्लोक श्लोकार्थावरून स्पष्ट होते.
रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च
सभार्येण सराष्ट्रेण यत् प्राप्तं तत्र तत्त्वतः ॥ ३ ॥
हसितं भाषितं चैवं गतिर्यावच्च चेष्टितम्
तत्सर्वं धर्मवीर्येण यथावत् संप्रपश्यति ॥ ४ ॥
स्त्रीतृतीयेन च तथा यत् प्राप्तं चरता वने
सत्यसंधेन रामेण तत् सर्वं चान्ववेक्षितम् ॥ ५ ॥
ततः पश्यति धर्मात्मा तत्सर्वं योगमास्थितः
पुरा यत् तत्र निर्वृत्तं पाणौ अमलकं यथा ॥ ६ ॥
श्रीराम-लक्ष्मण-सीता तसेच राज्य आणि राण्यांच्यासहित राजा दशरथांशी संबंध असणार्‍या जितक्या गोष्टी होत्या - हसणे बोलणे, चालणे आणि राज्यपालन आदि जितक्या म्हाणून क्रिया झाल्या होत्या, त्या सर्वांचा महर्षिंनी आपल्या योगधर्माच्या बलाने उत्तम प्रकारे साक्षातकार करून घेतला. ॥ ३-४ ॥ सत्यप्रतिज्ञ श्रीरामचंद्रांनी लक्ष्मण आणि सीतेसह वनात विचरण करते समयी ज्या ज्या लीला केल्या होत्या, त्या सर्व त्यांच्या दृष्टीस पडल्या. ॥ ५ ॥ योगाचा आश्रय घेऊन त्या धर्मात्मा महर्षिने पूर्वकाली ज्या ज्या घटना घडल्या होत्या त्या सर्व तेथे हातावर ठेवलेल्या आवळ्याप्रमाणे प्रत्यक्ष पाहिल्या. ॥ ६ ॥
*[ मुस्लिम बहुल इंडोनेशिया में रामायण को राष्ट्रीय पवित्र पुस्तक होने का गौरव प्राप्त है  वहां अदालतों में प्राय: रामायण पर हाथ रखकर ही शपथ ली जाती है वहां अदालतों में प्राय: रामायण पर हाथ रखकर ही शपथ ली जाती है मलेशिया में "हिकायत सिरी राम" की पुस्तक के रूप में रामकथा को पढ़ा जाता है  मलेशिया में "हिकायत सिरी राम" की पुस्तक के रूप में रामकथा को पढ़ा जाता है  थाईलैंड में रामकथा को "रामकियेन" या "रामकीर्ती" कहा जाता है  थाईलैंड में रामकथा को "रामकियेन" या "रामकीर्ती" कहा जाता है  यहां के अधिकांश निवासी बौद्ध धर्म के उपासक हैं फिर भी यहां राम को बड़ी श्रृद्धा से देखा जाता है  यहां के अधिकांश निवासी बौद्ध धर्म के उपासक हैं फिर भी यहां राम को बड़ी श्रृद्धा से देखा जाता है  वहां के लोगों का मानना है कि राम से संबन्धित संपूर्ण घटनाएं उन्ही की धरती पर हुई हैं  वहां के लोगों का मानना है कि राम से संबन्धित संपूर्ण घटनाएं उन्ही की धरती पर हुई हैं  जावा में राम को पुरूषोत्तम के रूप में सम्मानित किया जाता है और वहां सरयू नदी भी है  जावा में राम को पुरूषोत्तम के रूप में सम्मानित किया जाता है और वहां सरयू नदी भी है  इसी तरह लाओस में रामकथा के दो ग्रंथ उपलग्ध हैं- 1. फालाक फालाम और 2. फोमचक्र  इसी तरह लाओस में रामकथा के दो ग्रंथ उपलग्ध हैं- 1. फालाक फालाम और 2. फोमचक्र  वियतनाम (पुराना नाम चम्पा) में भी रामकथा के कई रूप प्रचलित हैं वियतनाम (पुराना नाम चम्पा) में भी रामकथा के कई रूप प्रचलित हैं बर्मा में "रामायागन" नाम से रामकथा लिखी गई  बर्मा में "रामायागन" नाम से रामकथा लिखी गई  बर्मा में अनेक नाम राम पर आधारित हैं बर्मा में अनेक नाम राम पर आधारित हैं रामकथा का प्रचार-प्रसार चीन, जापान में भी बहुत हुआ  रामकथा का प्रचार-प्रसार चीन, जापान में भी बहुत हुआ
श्री विष्णु सहस्रनाम श्लोक १०७
शंखभृन्नन्दकी चक्री शारङ्ग्धन्वा गदाधरः
(९९३) शङ्खभृत् : - पांचजन्य नावाचा दिव्य शंख धारण करणारा. पांचजन्य शद्बाचा अर्थ होतो जो पाचापासून निर्माण झाला आहे (पांच ज्ञानेंद्रिये) तेच मन याअर्थी घ्यावयाचे, व मन हे अहंकाराचे अधिष्ठान आहे. आपल्या शास्त्राचे मतानुसार आपल्यामधील अहंकार तत्व आपल्यातील आत्मस्वरूप नारायणाचे हातातील शंख आहे.
(९९४) नंदकी : - भगवंताचे हातातील तलवारीचे नांव आहे नंदक. म्हणून या संज्ञेचा अर्थ होतो जो नंदक तलवार धारण करतो व ती चालवितो तो नंदकी. तसेच नंदक म्हणजे आनंद निर्माण करणारा. शास्त्रानुसार भगवंताच्या पवित्र हातातील दिव्य हे शस्र म्हणजेच विद्या होय. ज्याच्यामुळे भक्त आपल्या अंतःकरणातील आत्मस्वरूपाचे अज्ञान नष्ट करतो.
(९९५) चक्री : - जो सुदर्शन नावाचे चक्र धारण करतो तो. सु-दर्शन म्हणजे जो दिव्य दृष्टि देतो तो. शास्त्राचे मतानुसार हे चक्र मनुष्याच्या मनाचे प्रतिक आहे.
(९९६) शारङ्ग्धन्वा : - जो आपल्या शारंग नावाच्या अमोघ धनुष्याने अचूक लक्षभेद करतो तो. आपल्या शास्त्रानुसार श्रीनारायणाचे हे धनुष्य अहंकाराचे प्रतिक मानले आहे. व अहंकार तत्व हे सर्व ज्ञानेंद्रियांचे शिखर आहे. या शेवटच्या श्लोकामध्ये श्रीनारायणाच्या हातातील सर्व आशिर्वादात्मक साधनांचे भक्ती व आदरानें स्मरण केले आहे.
(९९७) गदाधरः : - ज्याने हातामध्ये कौमोदकी नावाची सुप्रसिद्ध गदा धारण केली आहे तो गदाधर. ही गदा आनंद व सौंदर्य पसरविते. गदा मनुष्यातील बुद्धितत्वाचे प्रतीक आहे.
(९९८) रथांगपाणीः : - परंपरागत अर्थ आहे ज्याने रथाचे चाक हातामध्ये शस्त्राप्रमाणे धारण केले आहे तो. म्हणजेच या श्लोकामध्ये वर्णन केलेले चक्र. व तो चक्री होय. परंतु इतर कांही जण या संज्ञेचे दुसरेही विवेचन करतात. परंतु भक्तीकाव्यामध्ये पुनरूक्ती हा काही दोष होत नाही व ते अगदी नैसर्गिकच आहे.
(९९९) अक्षोभ्यः : - निंदाव्यंजक शद्बांनी किती निंदा केली अगर कुणीही कुठलेही अपमानकारक कृत्य कितीही वेळां केले तरी जो क्षुब्ध होत नाही असा. बाह्य जगतातील कुठल्याही घटनेने ज्याची अंतरीक शांनी व निरवता कधीच ढवळली जात नाही तो नित्यशांत अक्षोभ्य होय. या संज्ञेने भगवंताची अपार क्षमाशीलता चे मनुष्यावरील अगाध प्रेम, करुणा व दया सुचविली आहे.
(१०००) सर्वप्रहरणारयुधः : - ज्याला युद्ध करण्याकरतां व प्रहार करण्याकरतां सर्व आयुधांची, शस्त्रांची उपलब्धता आहे असा. कुठलाही शत्रु त्याला आश्चर्यचकित करूं शकत नाही, म्हणून तो सर्व विजयी आहे. त्याचे जवळ कुठल्याही बलाढ्य शस्त्राला प्रतिकार करू शकेल असे समर्थ शस्र उपलब्ध आहे म्हणून तोच नेहमी विजयी ठरतो.
'' श्री सर्वप्रहरणायुधः ॐ नमः इति''
॥ श्रीकृष्णाय परब्रह्मणे नमः ॥
डॉ. सौ. उषा गुणे.
Labels: डॉ. सौ. उषा गुणे., विष्णुसहस्रनाम
श्री विष्णु सहस्रनाम श्लोक १०६
आत्मयोनिः स्वयंजातो वैखानः सामगायनः
देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः
(९८५) आत्मयोनिः : - जो स्वतःच स्वतःचे उपादान कारण आहे. जो स्वयंभू, मूलभूत कारण आहे असा श्रीनारायण.
(९८६) स्वयंजातः : - जो विश्वाचा स्वामी असल्यामुळे त्याला व्यक्त होण्याकरतां दुसरे कुठलेही निमित्तकारण आवश्यक नसते असा. या विविधतेच्या जगात प्रत्येक कार्याकरता तीन कारणांची आवश्यकता असते. घट निर्मितीमध्ये उपादान कारण माती, निमित्त कारण आहे चक्र व कर्ता आहे कुंभार. श्रीनारायणाच्या या निर्मिती विश्वामध्ये या तीनही कारणस्वरूपांत तोच व्यक्त झालेला असतो. जसे मनुष्यास पडणारे स्वप्न विषय, त्यातील विषय. व पहाणारा सर्व तोच असतो. [1]
(९८७) वैखानः : - जो पृथ्वीचे खनन करतो. अध्यात्मिक मूल्ये नष्ट करणार्‍या असूरी प्रवृत्तीच्या भयानक हिरण्याक्ष राक्षसाला मारण्याकरतां पृथ्वीची दृढ घनता आपल्या दातांनी खणून भगवंत पाताळात पोहोचले व त्याचे सूक्ष्मरूप ओळखून त्यांनी त्या राक्षसास नष्ट केले. त्याचप्रमाणे आत्मप्रकाश आपल्या आतपर्यंत (अंतरंगात) पोहोचला तरच अहंकार नष्ट होईल व शरीर मन बुद्धिच्या दुष्ट आसक्तीतून आपली सुटका होईल.[2]
(९८८) सामगायनः : - जो स्वतः सामगायन करतो तो.
(९८९) देवकीनन्दनः : - कृष्णावतारामध्ये जो देवकीचे पोटी जन्मला तो. जन्मापासून देवकी त्याला केवळ दुरूनच पाहूं शकली. तो गोकुळांत असल्यानें त्याच्या बाललीला, क्रीडा लांबूनच अनुभवू शकली व त्यात तिने आनंद मानला म्हणूनच तो देवकीनन्दन.
(९९०) स्रष्टा : - जो सृष्टी उत्पत्ती करतो तो. प्रत्यक्ष ब्रह्मदेवही आपले कार्य करण्याकरतां लागणारी शक्ति व कौशल्य त्या परमात्म्या नारायणापासूनच प्राप्त करतो.
(९९१) क्षितिशः : - क्षिती म्हणजे पृथ्वी, तिचा स्वामी. श्रीनारायण हा भूमातेचा पति असल्याने तिचा रक्षणकर्ता, पालनकर्ता व पोषणकर्ता आहे. येर्थ क्षिती म्हणजे जड प्रकृती किवा माया असाही अर्थ होतो व तो नारायण लक्ष्मीपति होय.
(९९२) पापनाशनः : - ज्याचे ध्यान केले असता सर्व वासना पाप नष्ट होते असा. जेव्हा भक्त त्याच्या प्रेमामध्ये समर्पित होऊन आपली सर्व कर्तव्य कर्मे करतो तेंव्हा त्याच्या सर्व वासना नष्ट होऊन जातात. व नवीन निर्माणच होत नाहीत. वेदांमध्ये प्रतिपादन केलेल्या कर्मयोगाचे हेच मूलतत्व आहे. आत्मस्वरूप नारायणाचे ध्यान केले असतां सर्व पापे नाहीशी होतात व कायमची दूर केली जातात.
डॉ. सौ. उषा गुणे.
[1] हेच ९८५, ९८६ या संज्ञांनी सुचविले आहे.
[2] अहं = जीव. हिरण्य = सोने. अक्ष = डोळा, दृष्टि. सोन्याचा डोळा (दृष्टि) असलेला म्हणजेच इंद्रियांकडून मिळणार्‍या विषसुखाकडेच ज्याची दृष्टि आहे असा. केवळ भगवंतच त्याचा पूर्ण नाश करू शकतात.
Labels: डॉ. सौ. उषा गुणे., विष्णुसहस्रनाम
श्री विष्णु सहस्रनाम श्लोक १०५
(९७६) यज्ञभृत् : - यज्ञाचे अनुशासन करणारा. जो स्वार्थरहित समर्पित भावनेने केलेली सेवारूप सत्कर्मे (यज्ञ) करण्यामध्ये आपल्याला मदत करतो व पूर्णतेला नेतो तो यज्ञभृत् श्री नारायणच होय.
(९७७) यज्ञकृत् : - यज्ञ करणारा. किवा दुसरा अर्थ यज्ञ नष्ट करणारा. यज्ञ म्हणजे स्वार्थरहित मनाने भगवंतावरील पूर्ण श्रद्धेने, प्रेमाने व आनंदाने केलेली सेवारूप सत्कर्मे.[1] भगवंत स्वतः सर्व सृजनकर्म याच यज्ञभावनेने करत असतो. व याच यज्ञाचा शेवटही विलयरूपाने तोच घडवून आणतो. म्हणूनच तो 'यज्ञकृत्' आहे. या संज्ञेचा दुसरा अर्थ होईल सज्जनांचा यज्ञ (सत्कर्मे) तो पूर्ण करतो व दुर्जनांचे कर्म नष्ट करतो म्हणून तो यज्ञकृत् आहे.
(९७८) यज्ञी : - सतत चालणार्‍या यज्ञांचा तो नित्य भोक्ता आहे असा. ज्याअर्थी सर्व यज्ञामध्ये सर्व क्रिया नारायण केंद्रित व नारायण समर्पित होतात त्याअस्र्थी तोच 'यज्ञी' आहे, यज्ञाचा भोक्ता आहे.
(९७९) यज्ञभुक् : - यज्ञाच्या अग्निमध्ये जे जे समर्पित केले जाते व ज्या ज्या देवतांना आदरांने व आनंदानें आवाहन केले जाते ते सर्व नारायणासच जावून मिळते. कारण तोच सर्व देवतांचे रूप धारण करीत असल्याने त्यांचे सर्व हविर्भाव नारायणासच समर्पित होतात.
(९८०) यज्ञसाधन : - जो सर्व यज्ञ पूर्ण करतो तो. त्याच्याच कृपेने सर्व प्रामाणिक व अंतःकरणपूर्वक केलेली सत्कर्मे अत्यंत सुयश प्राप्त करतात.
(९८१) यज्ञान्तकृत् : - जो यज्ञाचे शेवटी केले जाणारे कर्म म्हणजेच पूर्णाहूती जो पूर्ण करतो तो यज्ञान्तकृत्. यज्ञाचे शेवटी पूर्णाहूती देतांनां श्रीनारायणासच अनन्यतेनें व श्रद्धेनें आवाहन केले जाते या पूर्णाहुतीखेरीज यज्ञाची समाप्ती होत नाही. म्हणून श्रीहरिच पूर्णाहुतीरूप होतो. जेव्हा सर्व कर्मे त्याच्या सर्व साधनांसहित पूर्णपणे यज्ञांत समर्पित केली जातात तेंव्हाच आत्मस्वरूप नारायणाच्या दिव्य सौंदर्याचा साक्षात्कार घडून येतो.
कांही टीकाकार यज्ञान्त शद्बाचा पूर्णाहुती असा अर्थ करीत नाहीत. तर अन्त म्हणजे शेवटी मिळणारे फल. अर्थातच या संज्ञेचा त्यांनी दिलेला अर्थ होईल 'हरि समर्पित अशा निस्वार्थी, प्रेमळ सेवायुक्त कर्माचे फल देणारा तो परब्रह्मस्वरूप श्रीनारायण
(९८२) यज्ञगुह्यम् : - सर्य यज्ञामध्ये ज्या परमसत्याचा साक्षात्कार होतो तो आहे 'श्री नारायण'. देहकुंडामधील ज्ञानाग्नीमध्ये (जाणीवेमध्ये) सर्व विषय द्रव्यांचे हवन केल्यानंतर ज्या आत्मस्वरूपाची प्राप्ती होते तेच हे परमगुह्य होय. हा व्यष्टिमध्ये होणारा यज्ञ गीतेमध्ये 'ज्ञानयज्ञ' म्हणून संबोधिला आहे. वेदांमध्ये यालाच ब्रह्मयज्ञ म्हटले आहे.[2]
(९८३) अन्नम् : - जो स्वतः अन्नस्वरूप झाला आहे तो श्रीनारायण. इंद्रियांचे विषय हा इंद्रिंयाचा आहार होय. (अन्न) ही संज्ञा क्रियापद स्वरूप समजल्यास प्रलयाचेवेळी सर्व विश्वाला जो खाऊन टाकतो तो नारायण. आपण झोपलो असता जसे आपले विश्व आपल्यामध्ये लीन होते त्याप्रमाणे प्रलयाचे वेळी सर्व विश्व त्याचेमध्ये विलीन होते. ज्याचेमध्ये सर्व नामरूपात्मक विश्व बीजरूपाने स्थित होते तो परमआत्मा नारायण अन्नस्वरूप आहे.
(९८४) अन्नादः : - जो अन्न खातो तो. केवळ बाह्य विश्वच नारायण स्वरूप नाही तर त्याचा आनंद घेणारा उपभोक्ता ’अहं’ हाही नारायणस्वरूपच आहे. आपल्यामधील अनुभव घेणारा, इंद्रियांचे माध्यमातून कार्य करणारा जीवात्मा हा सुद्धा आत्मस्वरूप आहे, म्हणून आत्मा हाच एकाच वेळी अन्नही (भोग्य) आहे व अन्नाद (भोक्ता ) ही आहे. आपले जागृतावस्थेतील मनच स्वप्नावस्थेचा अनुभव घेणारा भोक्ता आणि भोग्य होते तसाच तो ’अन्नाद’ आहे.
डॉ. सौ. उषा गुणे.
[1] सहयज्ञा प्रजा सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः  अनेन प्रसविष्वध्वनेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ गेता ३.१० – सृष्टि उत्पत्तिचे सुरवातील प्रजापतीने (ब्रह्मा) यज्ञासह सर्व प्रजेची (मानवांची) उत्पत्ति केला. त्याने आदेश दिला याच (यज्ञाचे) सहाय्याने तुम्ही वृद्धि पावाल. हाच तुम्हाला कामधेनूप्रमाणे सर्व इष्टफल देवो.
[2] ’नवीनच उत्पन्न झालेल्या जिज्ञासारूपी अग्नीमध्ये आम्ही आमचे अज्ञान व निकृष्ट वासनारूपी द्रव्याचे हवन करून टाकतो त्यायोगे दिव्य अशा आत्मतेजाची प्राप्ती होते.’
Labels: डॉ. सौ. उषा गुणे., विष्णुसहस्रनाम
श्रीमद्‌भगवद् गीता - अध्याय १ श्लोक १-२
विषय / लेखन वर्ग
डॉ. सौ. उषा गुणे. (108)
श्राव्य - प्रवचने.- स्वामी चिन्मयानंद, श्रीकृष्ण देशमुख . . . ..
श्रीमद् वालीकीय रामायणम् - मराठी अर्थासहित.
श्रीज्ञानेश्वरमहाराजकृत ग्रंथ आणि चरित्र..
संत श्रीएकनाथ महाराज कृत - श्री एकनाथी भागवत -
श्रीमत् दासबोध - निवडक श्लोकांचे श्राव्य सहित
श्रीब्रह्मचैतन्य महाराज गोंदवलेकर - प्रवचने व इतर


Forgot Password | MSCEIA

वेबसाईट वापर पात्र संस्था
संस्था नोंदणी करताना दिलेला ई-मेल वर तुम्हाला तुमचा नवीन पासवर्ड मिळेल
महाराष्ट्र स्टेट कॉमर्स एजुकेशनल इन्स्टिटुट्स असोसिएशनची 50 वर्षात होणारी वाटचाल ही 21 व्या शतकात गतिमान करतानाच जगत होत असलेल्या संगणकीय युगात आपणच मागे का  हा प्रश्न मणी बाळगून राज्य संघटनेदवारे www.msceia.in ही वेबसाइट निर्माण करून संस्था चालकांना संपर्काचे महत्वाचे साधन उपलब्ध करून दिले आहे.


विश्व लेखणीचे

जीवन मजसाठी 'झोका'..सुखाचा कधी दुःखाचा.. 'झुंज' तयांची पाहून..चुके ठोका काळजाचा..
माझे अस्तित्व अजून ओळखायचे बाकी आहे.... 'रेणू' तरी म्हणू कशी मी स्वतःला  विश्वातला या 'अणू' तरी आहे की नाही, हे ओळखायचे बाकी आहे....
सूर्याचा होऊ दे अस्त, थांबू दे नजरांचे गस्त....
चंद्रास चढू दे बहर, झरु दे धुंदशी लहर......
इश्शारे नको येता जाता, सावर पावलांस आता....
मनी दाटे कातर-वेळ, थांबव हे जीवघेणे खेळ....
मुरु दे रातराणी गंध, उरु दे ध्यास आणि छन्द....
निजू दे पान-फूल-वेली, हसू नको, पाहील ना कोणी....
 एक स्मित कल्लोळ, घातलास ना घोळ
वेडी-पिशी कावरू की बावरू
निखळे पैंजण रुणSझुणSS, चारचौघांत कुणकुण....
सख्यांची हलकिशी कुजबुज, ढासळे लाजेचे बुरूज....
कस्से करावे आता... उसळती हस्यांच्या लाटा.....
पाहूनी होऊ नको निशब्द, खोल ना.... खोल हे गुपित(
होऊ साजणे, कसा पाठमोरा...
करूनी भावनांचा परिपाठ कोरा धृ
उसासे-वेदना ही मनाच्या कुपित...
जगावे कसे होऊनी अभिशापित...
वीर मी निहत्ता, दोष ना कुणाचा...
नियतीची सत्ता, रोष ना कुणाचा 1
कशी जीवघेणी जगाची ग रित
सोसावे कसे होऊनी आगतिक
कोराडाच भासे, कोपरा मनाचा..2
चुकती ना घटती, अमीट लेख
ती वाट ओली, दगा का आठवांचा...
तू दूर जाता, दगा का श्वासांचा 3
नि स्वप्नांचे इवलेस्से अंगण....
नि तिचेच गतिमान सत्र...
यत्र तत्र नि सर्वत्र..
शब्द तरी नि: शब्द....
शब्द भग्न ओसाड लाचार....
एक आक्रोश हवेतच विरला...
एका उदास मनाची अवस्था....


बुंदेली भाषा - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
बुंदेली ही भारत देशामधील एक भाषा आहे. प्रामुख्याने हिंदीची एक बोलीभाषा असलेली बुंदेली भारताच्या मध्य प्रदेश व उत्तर प्रदेश राज्यातील ऐतिहासिक बुंदेलखंड भूभागामध्ये बोलली जाते.
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ३ ऑक्टोबर २०१६ रोजी ०९:१३ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


Loksatta.com

रविवार, ४ जानेवारी २००९
शेख अब्दुल्ला ते ओमर अब्दुल्ला
वेगळया केंब्रिजचे मनाहरी दर्शन
दोन फुल, एक हाफ
केंब्रिज या शब्दात सामावले आहे एक जागतिक कीर्तीचे विद्यापीठ, तेथील विद्वत्तेची शिखरे, तेथील प्रज्ञावंत, चॅपॅल्स आणि अनेक भारतीयांना स्फूर्तिदायी ठरणारे तेथील शैक्षणिक वातावरण.. मूळ भारतीय पण आता ब्रिटनवासी असलेल्या लेखिका सौम्या बलसारी यांनी नर्मविनोदी शैलीत लिहिलेली ‘द केंब्रिज करी क्लब’ ही कादंबरी मात्र भारतीयांना फारशा ज्ञात नसलेल्या व एका वेगळ्याच ‘केंब्रिज’ची कहाणी सांगते. ही कादंबरी सध्या ब्रिटनमध्ये खूप गाजतेय. सौम्या बलसारी यांनी आपल्या या कादंबरीच्या निर्मितीबाबत ‘लोकसत्ता’ला दिलेली ही विशेष मुलाखत-
सर्वसामान्यांना माहीत असलेल्या केंब्रिजकडे पाठ वळवून तुम्ही एका वेगळ्याच केंब्रिजवर कादंबरी लिहिण्याचे का मनात आणले
- केंब्रिज विद्यापीठावर व तेथील घडामोडींवर अनेक लेखकांनी आजवर लिहिले आहे. टॉम शार्प यांची ‘पोर्टर हाऊस ब्ल्यू’ किंवा सॅबॅस्टिअन फॉल्क यांची ‘द रिसेण्ट एंजल’ या कादंबऱ्या आहेतच. केंब्रिजला ऐतिहासिक परंपरा लाभली आहे. डार्विन, न्यूटन, मिल्टन, विग्टनस्टीन, बंट्र्राड रसेल, व्हर्जिनिया वुल्फ, रामानुजम, अमर्त्य सेन अशा अनेक विद्वत्जनांची नावे केंब्रिजशी जोडलेली आहे. या साऱ्यांना घडताना, भरघोस यश मिळविताना केंब्रिजने पाहिले आहे. त्या परंपरेच्या पाश्र्वभूमीवर आताचे चित्र जरा वेगळे आहे. वरवर शांत वाटणाऱ्या पृष्ठभागाच्या अंतरंगात अनेक तडे गेले आहेत. मला या दुभंगलेपणाचा शोध घ्यायचा होता. अर्थात त्यातही वसाहतवाद संपल्यानंतरच्या काळाचे दर्शन घडवायचे होते. या सर्व गोष्टींवर चिमटे काढत विनोदी शैलीत भाष्य करायचे असेल, तर त्यासाठी कादंबरीचा फॉर्म मला संयुक्तिक वाटला. या कादंबरीसाठी हवे असलेले वातावरण मला मिळाले मिल रोडवर. कॉस्मोपोलिटन वातावरण असलेल्या मिल रोडवर करी हाउसेस, हेअर अ‍ॅण्ड ब्युटी सलून, कॅफे, चॅरिटी शॉप असे काही कुटुंबांनी एकत्रितपणे चालविलेले उद्योग आहेत. केंब्रिज विद्यापीठामध्ये तुमच्याकडे असलेल्या ज्ञानावरून तुम्हाला जोखले जाते, पण मिल रोडवर ही व्यक्तिमत्त्व जोखण्याची भानगड नाही. तुम्ही असाल तसे सामोरे येता
भारतातून विदेशात कधी स्थलांतरित झालात केंब्रिजमध्ये येण्याची ओढ कशामुळे निर्माण झाली
- १९८७ मध्ये मी भारतातून परदेशात आले. काम व प्रवासानिमित्ताने युरोप, अमेरिका, ऑस्ट्रेलियामध्ये खूप भटकंती झाली. मग १३ वर्षांपूर्वी मी केंब्रिजमध्ये आले. इंग्रजी साहित्य या विषयात मी उच्चशिक्षण घेतले आहे. जगातील सर्वोत्तम ग्रंथालयांपैकी एक असलेल्या केंब्रिज विद्यापीठ ग्रंथालयाचा मला माझ्या कामासाठी खूप वापर करता आला.
एका काल्पनिक चॅरिटी शॉपचे चित्र शब्दांकित करावे असे का वाटते तुमची ‘द केंब्रिज करी क्लब’ कादंबरी नेमके काय सांगते
- केंब्रिज विद्यापीठामध्ये तीन वर्षे संशोधन केल्यानंतर मी एका चॅरिटी शॉपमध्ये व्हॉलेण्टिअर म्हणून काम करू लागले. मला तिथे प्रथम घेऊन जाणाऱ्या ब्रिटिश महिलेला माझ्या नावा-गावाशी काहीही देणे-घेणे नव्हते. इतकेच नव्हे तर तिने नंतर मला ओळख देणेही बंद केले. या चॅरिटी शॉपमधील व्हॉलेण्टिअर क्षुद्र मनोवृत्तीने वागायचे. या चॅरिटी शॉपमध्ये मला पैशाचे व्यवहार पाहण्यास किंवा तेथे विक्रीस असलेल्या वस्तूंच्या किमती ठरविण्यास मनाई होती. मला चक्क फरशी पुसण्याचे, कॉफी बनविण्याचे काम करावे लागे. या शॉपमध्ये मी केलेल्या विण्डो डिस्प्ले अ‍ॅरेजमेंटस् पुढच्या पाळीतील व्हॉलेण्टिअर विस्कटून टाकत. यातून मी एक धडा शिकले, की स्वत:चा फायदा कसा होईल ही प्रत्येकाच्या मनात असलेली इच्छा व पुर्नप्रक्रिया केलेल्या वस्तूंचा अपवाद वगळता या जगातील प्रत्येक गोष्ट नष्ट होते. चॅरिटी शॉपमध्ये काम करताना मनात नोंदविलेली ही सारी निरीक्षणे मला पुढे खूप उपयोगी ठरली.
लंडन येथे मी मुक्त पत्रकार व स्तंभलेखिका म्हणून कार्यरत होते. त्या वेळची गोष्ट आहे. नवीन नाटके व नाटककारांच्या शोधात असणाऱ्या कॅली थिएटर कंपनीची जाहिरात माझ्या पाहण्यात आली आणि चॅरिटी शॉपमध्ये काम केलेल्या दिवसांच्या आठवणी माझ्या डोळ्यासमोर तरळून गेल्या. त्यापासून प्रेरणा घेऊन मी माझे पहिले नाटक ‘करी क्लब’ लिहून हातावेगळे केले. २००३ साली लंडन येथील सोहो थिएटरमध्ये या नाटकाचे पहिले वाचन झाले. या कार्यक्रमाला ‘ब्लॅक अ‍ॅम्बर’ प्रकाशनाचे प्रमुख व त्यांचे संपादक उपस्थित होते. साऱ्या गोष्टी जुळून आल्या. त्या नाटकाचे कादंबरीत रूपांतर करण्याचा प्रस्ताव प्रकाशकांनी माझ्यासमोर ठेवला. तो मला मान्य झाल्याने मी कादंबरी लेखनासाठी करारबद्धही झाले. या कादंबरीची पहिली आवृत्ती २००४ साली प्रकाशित झाली. त्यानंतर काही आठवडय़ातच ‘ब्लॅक अ‍ॅम्बर’ प्रकाशन संस्थेचे अन्य कारणांनी दिवाळे वाजले. त्या घडामोडीत माझी पहिली-वहिली कादंबरी कुठे गायब झाली ते कळलेच नाही. पुस्तक लिहिलेली, तरीही पुस्तकाविना असलेली लेखिका- अशा अवस्थेत मी त्यानंतरचे काही दिवस घालविले. त्यानंतर ही कादंबरी आर्केडिया पब्लिशर्सनी २००८ साली नव्या मुखपृष्ठाचे लेणे देऊन प्रकाशित केली.
‘द केंब्रिज करी क्लब’ या कादंबरीमध्ये मी गॉसिपिंग करणाऱ्या, बबली वृत्तीच्या तीन महिलांना (ज्या मूळ भारतीय आहेत) मुख्य पात्रे म्हणून रंगविले आहे. मूळ पुण्याच्या व कंजुष स्वभावाच्या स्त्रीरोगतज्ज्ञाशी विवाह झालेली दुर्गा पटवर्धन, एका‘बायसेक्युअल’ इंग्रज व्यक्तीबरोबर विवाहबद्ध झालेली हिरा
तसेच मूळ कोलकात्याची व ‘चॅटर्ज्ी’बरोबर सहजीवन जगणारी स्वर्णकुमारी- ही तीन भारतीय महिला पात्रे आणि त्यांच्यासोबत आहे एलीन. ही आयरिश महिला आहे. चॅरिटी शॉपची मालकीण डायना वेलिंग्टन स्मिथ ही इंग्लंडच्या साम्राज्यशाहीचा टेंभा मिरविणारी, बडेजाव जपणारी व वृत्तीने उर्मट अशी स्त्री आहे. या तिन्ही भारतीय महिलांना डायना अजिबात आवडत नसते.
‘द केंब्रिज करी क्लब’ या कादंबरीतील सारे प्रसंग एकाच दिवशी घडतात आणि ते इतर गोष्टींशी जोडले जातात. या कादंबरीच्या कथानकापेक्षा त्यातील पात्रे मला अधिक महत्त्वाची वाटत होती. कदाचित मी एखादी रहस्यमय कादंबरी लिहू शकले असते, पण मी माझ्या वाचकांना जीवनाच्या एका छोटय़ा अंगाचे दर्शन घडविण्याचा प्रयत्न ‘द केंब्रिज करी क्लब’मधून केला. कादंबरीतील चॅरिटी शॉप हे जणू शेक्सपिअरच्या नाटकासारखे आहे, जेथे पात्र रंगभूमीवर येतात व आपली भूमिका अदा करतात.
या कादंबरीतून तुम्हाला नेमका काय संदेश द्यायचा आहे
काही दशकांपूर्वी ब्रिटनमध्ये अन्य देशांतून आलेल्यांची पहिली पिढी स्थायिक झाली. त्यानंतर अनेक प्रश्न उभे राहिले. त्यांच्याकडे नव्या दृष्टीने पाहण्याचा प्रयत्न ‘द केंब्रिज करी क्लब’ या कादंबरीत केला आहे. युरोपात सध्याच्या वातावरणात तुमचे कुळ-मूळ, ओळख याविषयी अनेक प्रश्न विचारले जातात. त्यातून सांस्कृतिक भेदभाव निर्माण होतो. लोकांचे परस्परसंबंध घनिष्ट होण्यात ही मोठी बाधा निर्माण झाली आहे. आशियाई महिला या परिस्थितीच्या बळी ठरत आल्या आहेत, ही पाश्चिमात्य भ्रामक समजूत निपटून काढण्याचा प्रयत्न नर्मविनोदी शैलीत लिहिलेल्या या कादंबरीच्या माध्यमातून मी केला आहे. आशियाई महिला यासुद्धा जीवनाचा पुरेपूर आनंद घेतात, त्या अजिबात दुर्बल नसतात- हे दाखविण्याचा मी प्रयत्न केला आहे.
या कादंबरीत ‘करी फीस्ट’ची वर्णने नाहीत. ही कादंबरी प्रसिद्ध झाल्यानंतर अनेक ब्रिटिश वाचकांनी ‘रेसिपीज’ बुक समजून गलका केला. भारतीय घरांमध्ये सर्रास बनविल्या ‘दाल’चे (आमटी) वर्णन कथानकाच्या ओघात काही ठिकाणी आले आहे., एवढाच काय, तो रेसिपीजशी संबंध या कादंबरीचे शीर्षक वसाहतवाद संपल्यानंतरच्या काळाचे प्रतीक आहे. भारतीय महिलांना कमी लेखण्यासाठी त्यांचा उल्लेख ‘करी क्लब’ या टोपणनावाने व उपहासाने केला जात असे.
‘द केंब्रिज करी क्लब’ या कादंबरीला ब्रिटन व अन्यत्र कसा प्रतिसाद मिळाला
- अनेक बडय़ा बडय़ा प्रकाशकांनी प्रकाशित केलेल्या व खूपशी प्रसिद्धी केल्या जाणाऱ्या कादंबऱ्यांपेक्षा ‘द केंब्रिज करी क्लब’ ही कादंबरी तिच्या वेगळेपणामुळे उठून दिसते. या कादंबरीला अमेरिका, भारत व इतर देशांमध्ये वाचकांचा उत्तम प्रतिसाद लाभला आहे. ‘बीबीसी’ने ‘द केंब्रिज करी क्लब’ला डोक्यावर उचलून धरले आहे. ब्रिटनमधील ग्रंथालयांनी ‘राष्ट्रीय वाचन वर्षांनिमित्त’ काढलेल्या यादीत या कादंबरीची निवड केली आहे. ब्रिटनमध्ये व अन्य काही देशांमध्ये ही कादंबरी अभ्यासक्रमात लावण्यात आली आहे.
ब्रिटनमध्ये पुस्तकप्रेमींचे मोहोळच आहे. या देशात लेखक मंडळींना प्रतिष्ठा आहे. माझ्या कादंबरीचे सर्वोत्तम टीकाकार व प्रशंसक ब्रिटनमध्येच आहेत. पुस्तकातील उत्तम व हिणकस याची पारख ते फार कौशल्याने करतात. या ग्रंथप्रेमींनी माझ्या या कादंबरीवर इतके प्रेम केले, की मी ब्रिटनमधील ‘लोकल हिरॉइन’ आहे, असे मला वाटू लागले आहे मला वाचक भेटतात. कादंबरीच्या माध्यमातून अगदी वेगळ्याच केंब्रिजचे दर्शन घडविल्याबद्दल भरभरून बोलतात. अभिनंदन करतात. ‘द केंब्रिज करी क्लब’ कादंबरीचा दुसरा भाग कधी लिहिणार, अशी विचारणा करतात. सध्या तरी मी इतकेच सांगू शकते, की आता मी दुसऱ्याच विषयावरील कादंबरीच्या लिखाणात मग्न आहे.
माझ्या आयुष्यातील सुवर्णक्षणाबद्दल सांगते- फिनलॅण्डमधील एका विद्यापीठातल्या संशोधकाने ‘द केंब्रिज करी क्लब’ या कादंबरीवर संशोधनपर लेख लिहिला व तो एका परिषदेत वाचला. हा संशोधक केंब्रिज येथे आला आणि कादंबरीत मी वर्णन केलेली ठिकाणे मिल रोडवर फिरून शोधण्याचा प्रयत्नही त्याने केला. एखाद्या लेखकाला यापेक्षा आणखी मोठी दाद काय हवी
(‘द केंब्रिज करी क्लब’- लेखिका : सौम्या बलसारी,
प्रकाशक : आर्केडिया पब्लिशर्स, मूल्य : २७५ रुपये)
शब्दांकन : समीर परांजपे


To evaluate the weight of the examinations वजन तपासणीतून मूल्यमापन करू - ओमप्रकाश देशमुख | eSakal

वजन तपासणीतून मूल्यमापन करू - ओमप्रकाश देशमुख
बुधवार, 8 मार्च 2017
धुळे - भारतरत्न डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम अमृत आहार योजनेच्या सुरवातीला लाभार्थ्यांचे घेतलेले वजन आणि मार्चनंतर येणारे वजन तपासून योजनेचे यशापयश तपासले जाईल. या योजनेबाबत झालेल्या तक्रारींवर चौकशीसाठी समिती स्थापन केली असून, ती पारदर्शकतेने चौकशी करेल, अशी ग्वाही जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी ओमप्रकाश देशमुख यांनी "सकाळ'शी बोलताना दिली.
धुळे - भारतरत्न डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम अमृत आहार योजनेच्या सुरवातीला लाभार्थ्यांचे घेतलेले वजन आणि मार्चनंतर येणारे वजन तपासून योजनेचे यशापयश तपासले जाईल. या योजनेबाबत झालेल्या तक्रारींवर चौकशीसाठी समिती स्थापन केली असून, ती पारदर्शकतेने चौकशी करेल, अशी ग्वाही जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी ओमप्रकाश देशमुख यांनी "सकाळ'शी बोलताना दिली.
सरकारने कुपोषण मुक्तीसाठी ही योजना हाती घेतली आहे. तिची ऑक्‍टोबर 2016 पासून आदिवासीबहुल साक्री व शिरपूर तालुक्‍यात अंमलबजावणी सुरू झाली. टप्पा एकमध्ये स्तनदा व गरोदर माता यांना जेवण व अंडी, तसेच 645 अंगणवाड्यांमधील सरासरी 40 हजार बालकांना आठवड्यातून चार वेळा उकडलेली अंडी दिली जात आहेत. या दोन टप्प्यांसाठी मिळून एकूण सहा कोटींचा निधी मिळाला आहे. यात निकष डावलून अंडी खरेदी, वाटप, नोंदींमध्ये अनियमितता, काही केंद्रांकडून वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसाठी चिरीमिरीच्या स्वरूपात लाखामागे 15 ते 25 टक्‍क्‍यांनी पैसे गोळा झाल्याची गंभीर तक्रार झाली. शिवाय अंगणवाडी सेविका आणि ग्रामपंचायत सदस्याच्या धनादेशावरील स्वाक्षरीने योजनेतील खर्च दिला जात आहे. त्यातही गैरप्रकार होत असल्याची तक्रार आहे. या प्रकारास "सकाळ'ने वाचा फोडल्यानंतर जिल्हा परिषद प्रशासनाने चौकशी समिती नेमली आहे.
या पार्श्‍वभूमीवर श्री. देशमुख म्हणाले, की योजनेबाबत प्राप्त तक्रारींवर चौकशीचा आदेश दिला आहे. ती पारदर्शकतेने होईल. मुळात कुपोषण मुक्तीसाठी ही योजना आहे. तिचा उद्देश सफल झाला पाहिजे. योजनेच्या अंमलबजावणीवेळी लाभ क्षेत्रातील अंगणवाड्यांमधील बालकांची घेतलेली वजने आणि मार्चनंतर वजन घेतल्यानंतर समोर येणाऱ्या स्थितीतून अमृत आहार योजनेचे मूल्यमापन होऊ शकेल. त्याप्रमाणे कार्यवाही केली जाईल. यंत्रणेतील सर्व कर्मचारी आणि अधिकाऱ्यांनी सरकारच्या उद्देशाप्रमाणे योजनेचा लाभ लाभार्थ्यांपर्यंत प्रामाणिकपणे पोहोचविण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. त्यांना योजनेची माहिती देऊन लाभाच्या प्रवाहात आणण्याचा प्रयत्न झाला पाहिजे. तशी सूचनाही संबंधितांना दिली आहे.
ए. पी. जे. अब्दुल कलाम
दुहेरी हत्याकांडातील आरोपी रामदास शिंदे यास फाशीच
नाशिक : सातपूरच्या कार्बननाका परिसरात मायलेकांच्या दुहेरी हत्याकांडप्रकरणी घरमालकाचा मुलगा आरोपी रामदास शिंदे यास आज नाशिकचे प्रधान जिल्हा व...
नगर - स्थायी समितीची सभा 12 मिनिटात गुंडाळली
नगर : केंद्राने अमृत योजनेसाठी 128 कोटी रुपयांचा निधी महापालिकेला दिला आहे. या योजनेतील कामे व इतर विषयासंदर्भात स्थायी समितीची सभा झाली. यात...
लासुर्णेमध्ये डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर जयंती साजरी
वालचंदनगर (पुणे) : युवकांनी भारतरत्न डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचे विचार आत्मसात करुन देशाच्या प्रगतीसाठी प्रयत्न करण्याचे आवाहन पुणे जिल्हा...
सिनेमाच्या टीझर पोस्टरद्वारे समजला ‘रेडू’चा नेमका अर्थ
'रेडू' असे गमतीशीर नाव असलेला एक मराठी सिनेमा लवकरच येत आहे. मात्र या 'रेडू'चा नेमका अर्थ काय रेड्याला रेडू म्हटले असेल का... रेड्याला रेडू म्हटले असेल का...
बेळगाव परिक्षेत्राच्या आयजीपीना फोनवरून जीवे मारण्याची धमकी
बेळगाव - बेळगाव उत्तर परिक्षेत्राचे पोलीस महानिरीक्षक अलोक कुमार यांना फोनवरून जीवे मारण्याची धमकी दिल्याचा प्रकार उघडकीस आला आहे. 21 एप्रिलला...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


कॉलेज टू कॉर्पोरेट - जॉब्स ते कॅरियर : सुहासचं काय चुकलं?

कॉलेज टू कॉर्पोरेट - जॉब्स ते कॅरियर
चांगले मार्क्स असूनही जॉब का मिळत नाही, चांगल्या कंपनीत तर नाहीच नाही.... मिळाला तर टिकत नाही... कॅरियर बील्ड नेमके कसे करावे... आयुष्यातील कठीण प्रश्नाचे उत्तर देणारा एकमेव ब्लॉग..फक्त तरुणांसाठी .... लोकमत च्या ऑक्सिजन पुरवणीत प्रसिद्ध झालेल्या लेखांचा संग्रह...
शनिवार, २५ फेब्रुवारी, २०१७
जे रोबोटला येतं, तेवढंच तुम्हालाही येतं, मग तुमची नोकरी जाणार..
गेल्या महिन्यात एका बातमीनं उद्योगजगतात बरीच खळबळ उडाली..
इन्फोसिसच्या एचआर विभागानंच दिलेल्या माहितीनुसार गेल्या वर्षभरात त्यांनी ९,००० कर्मचारी कामावरून कमी केले. जे कमी कौशल्याआधारित काम करायचे, ज्याला लोअर एण्ड जॉब्ज म्हणतात असे हे कर्मचारी..
दर तीन महिन्यांनी त्यांनी २००० लोक कमी केले. अर्थात कमी करताना त्यांना अन्य काही स्किल्स शिकवले गेले, ज्यातून त्यांना बाहेर रोजगारसंधी मिळतील याची काळजी त्यांनी घेतली.
पण एवढे कर्मचारी त्यांनी वर्षभरात कमी केले त्याचं कारण काय
जगभरातल्या उद्योग-व्यवसाय-रोजगार विश्वात सध्या ऑटोमेशन हा परवलीचा शब्द आहे. आणि कंपन्या भराभर ऑटोमेशन स्वीकारत असल्यानं येत्या काळात बरेच रोजगार माणसांच्या हातून जाणार आहेत अशी चर्चा आहे.
अमेरिकेत ड्रायव्हरलेस ट्रकची चर्चा आहे. आॅटोमॅटिक ट्रक, आपलेआप यंत्रानं धावतील, ट्रक ड्रायव्हरची गरजच नाही. नुकत्याच झालेल्या रिओ आॅलिम्पिकच्या वार्तांकनाच्या कामाचा प्रयोग म्हणून वॉशिंग्टन पोस्टने रोबोटकडून बातम्या लिहून घेतल्या. अनेक बॅँकांनी तर कर्जप्रकरणं निकाली काढण्यासाठीचं काम आधीच रोबोटकडे देऊन टाकलं आहे.
जे तिकडे दूर घडतं आहे ते आपल्याकडेही घडतं आहे. अनेक नवीन सॉफ्टवेअर्स आल्यानं त्याचप्रकारची एकसाची काम करणाऱ्या माणसांचं काम जातं आहे. अलीकडेच प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालानुसारत २०२१ पर्यंत म्हणजे येत्या पाच वर्षांत भारतातले आयटी क्षेत्रातले ६.४ लाख लो स्किल जॉब जाणार आहेत. कारण ती कामं यंत्र करायला लागतील. पण हाच अहवाल असंही म्हणतो की उच्च कौशल्य आधारित ५६ % जॉब्ज याच काळात वाढतील.
वॉल स्ट्रिट जर्नल या अमेरिकन वृत्तपत्राच्या ताज्या लेखानुसार ऑटोमेशन जगाचा चेहराच बदलून टाकत आहे. सगळ्या रोजगारांचा, नोकऱ्यांचा, कामांचा चेहरा बदलेल. त्यातून कामगार आणि कर्मचाऱ्यांना नवीन कौशल्य शिकावी लागतील. आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे कंपन्यांचं उत्पादन वाढेल. यांत्रिकीकरण झाल्यानं रिपिटेटिव्ह कामांमधल्या चुका संपतील. उत्पादन, अचूकता, नेमकेपणा वाढेल.
आणि या काळात जे टिकतील, काम बदलतील, नवीन कौशल्य स्वीकारतील ते टिकतील. जे विशेष कौशल्य दाखवून नवीन कामगिरी करतील त्यांचं करिअर भरभराटीला येईल. पण ज्यांना एकच एक काम येतं, मी तेवढंच काम करीन असं जे लोक म्हणतील त्यांच्यावर बेरोजगारीची कुऱ्हाड कोसळू शकते.
म्हणजे काय तर जी कामं यंत्र करायला लागतील त्या कामांसाठी माणसांची गरजच उरणार नाही. आणि जी कामं यंत्र करू शकणार नाहीत त्या कामांना सुगीचे दिवस येतील..
या प्रश्नाकडे आपण कसं पहायचं
संधी म्हणून की संकट म्हणून
यंत्र जे करू शकणार नाही ते तुम्हाला करता येत असलं तर तुमचा जॉब टिकेल हेच यातलं एकमेव सूत्र. नवनवीन कौशल्ये शिकण्याची तयारी असेल तर तुम्ही नोकरीसाठी किंवा करिअरसाठी कायमच लायक असाल. पण नवीन कौशल्य शिकण्याचं, वेगवेगळ्या परिस्थितीतून मार्ग काढून खास वेगळं काम करण्याचा गुण नसेल तर मात्र येणारा काळ अवघड आहे. त्यामुळे यंत्रापेक्षा ग्रेट होणं आपल्याला जमणार आहे का नव्या काळात
सुहास एका मल्टिनॅशनल कंपनीमध्ये अकाउण्ट्स विभागात, अकाउण्ट पेएबलचे काम करीत होता. पाच वर्षांपूर्वी सुहास येथे जॉइन झाला होता. पाच वर्षांपासून एकच काम करत होता. उत्तम करत होता. या कामानं सुहास आनंदी होता. या कंपनीच्या आधी त्याला तीन वर्षांचा एका भारतीय कंपनीच्या अकाउण्ट विभागाचा अनुभव होता. पगार चांगला होता. दोन वर्षांपूर्वी लग्न झालं. स्वत:चा फ्लॅटही बुक केला. दरवर्षी चांगली सॅलरी वाढही मिळत होती. एकंदरीत तक्रार करण्याचं काही कारण नव्हतं. सुहासचा हात धरेल त्याच्या कामात असं कुणी नव्हतं कंपनीत.
परंतु सहा महिन्यांपासून कंपनीत वेगळंच वारं वाहू लागलं. अकाउण्ट विभागात आॅटोबॉट्स येत आहेत असं काहीसं सुहासच्या कानावर पडायला लागलं. झालंही तसंच. कंपनीनं एक नवीन आॅटोमेशनचा प्रोजेक्ट घेतला होता आणि अकाउण्टमधील बहुतांशी काम आता रोबोट करणार होते. कंपन्यांना ज्या व्यक्ती अगर संस्थांना पेमेण्ट्स करायची असतात त्यांची सर्व माहिती, बँक डिटेल्स आणि इनव्हॉइस योग्य प्रकारे प्रोग्रॅममध्ये फीड केली असेल तर अकाउण्टच्या तीन माणसांचं कामं एक व्यक्तीही सहज करणार होता. बाकी कारकुनी कामं हे बॉट्स करणार होते.
हा बदल असा येऊन धाडकन आदळला की त्यात सुहासचा जॉब जाणार हे निश्चित होतं. त्यात गेली पाच वर्षे सुहासने अकाउण्ट्समधील एकच एक काम केल्यानं त्याच्या स्वत:च्याही कामाच्या अनेक मर्यादा होत्या.
व्हायचं तेच झालं, नवीन काम येत नसल्यानं आणि जुन्याची गरजच न उरल्यानं सुहासचा जॉब गेला..
तिकडे बंगलोरला एका मोठ्या सॉफ्टवेअर कंपनीमध्ये काम करणारा प्रवीण. सॉफ्टवेअर टेस्टिंगचं काम तीन वर्षांपासून तो करत होता. बारा वर्षांचा टेस्टीमधील अनुभव प्रवीणला होता. परंतु कंपनीचाच एक विभाग प्रवीण करत असलेल्या कामाचा आणि त्यासारख्या हजारो कामांचा ‘कॉस्ट व्हर्सेस इम्पॅक्ट’ अर्थात खर्च आणि उपयोग याचा अभ्यास करीत होती. आणि प्रवीण जे काम करतो तशी कामं आता आॅटोमेटेड करण्याचा प्रकल्प राबवण्याचं कंपनीनं ठरवलं. टेस्टिंग आणि क्वॉलिटीचं काम करणाऱ्या जवळपास ९ ते १० हजार लोकांचं काम एकेदिवशी अचानक जाणार होतं.
सुहास आणि प्रवीण यांच्यासारख्यांच्या नोकऱ्या आता नव्या काळात ऑटोमेशनमुळे जाणार आहेत. जात आहेत. एकच एक काम उत्तम करणारी ही गुणी माणसं, पण ती कामं करण्यासाठी आता कंपन्यांना माणसांची गरजच उरली नाही. ठरावीक पैशात तंत्रज्ञान विकत घेतलं की पुढे विनावेतन अचूक कामं ही यंत्र करत आहेत. पण मग यासाऱ्यात माणसांच्या रोजगाराचं काय
मॅन्युफॅक्चरिंग कंपन्यांमध्ये दहा वर्षांपासून हे रोबोट्स काम करीत आहेत. आॅटोमोबाइल कंपन्यांच्या असेम्बली लाइनवर, प्रोसेसिंग इंडस्ट्रीमध्ये, प्रोग्रॅमेबल लॉजिक कण्ट्रोलरच्या स्वरूपात हे रोबोट्स काम करीत आहेत. आॅटोमेशन, रोबोट, बॉट्स ही तंत्र वेगवेगळ्या स्वरूपात आता कामाच्या ठिकाणी आली आहेत.
या सर्व उदाहरणांचा, गोष्टींचा अर्थ काय
तो सोपा आणि स्पष्ट आहे.
माणसांनी करावेत असे बरेचशे जॉब आता कॉम्प्युटर घेत आहेत.
आत आपण करत असलेल्या कामांपैकी, जॉब्जपैकी जवळपास ४०-४५ टक्के जॉब्ज हे पुढील पंधरा वर्षांत रोबोटद्वारे करण्यात येतील असा अंदाज आहे. याचा अर्थ एकतर ते जॉब्ज माणसांसाठी उरणारच नाहीत. ते पुढे निर्माण होणार नाहीत. आणि आज ती कामं करणारे लाखो तरुण बेरोजगार होतील. किंवा किमान त्यांच्या हातून ही कामं जातील. या यादीत फक्त कष्टकरी वर्गातली, मेहनतीची कामं करणारी माणसं असतील असं समजू नका. भविष्यातली यादी पाहिली तर वर्तमानपत्राचे वार्ताहर, विविध ठिकाणी काम करणारे अकाउण्टंट, डॉक्टर अर्थात सर्जन, वर्कर, लोडर, क्वॉलिटी बँकर, कारकुनी काम करणारे असे अनेक जॉब्ज आहेत. आणि हे जॉब कंपन्या यंत्रांना का देतील तर उत्पादकता जास्त, अचूकता जास्त आणि खर्च कमी हा कंपन्यांचा उद्योगाचा उद्देश यंत्र वापरून सफल होणार आहे.
मात्र त्यातून तरुण बेरोजगारांच्या संख्येत भर पडणार हे मात्र निश्चित.
आणि हे सारं घडेल तो काळ फार लांब नाही, हेदेखील तितकंच खरं आहे.
पण मग, पुढे काय
कुठली कामं ऑटोमेशनमध्ये जातील हे जरा एकदा पहा. ही यादी पाहताना एक गोष्ट तुमच्या लक्षात आली असेल तर ती बारकाईनं पहा. माणसं करत असलेली जी कामं यंत्रानं रिप्लेस होतील किंवा होऊ शकतील अशी ही कामं आहेत. हे सर्व जॉब्ज प्रशासकीय आणि नेहमीची रिपेटिटिव्ह प्रकारची कामं आहेत. पण या कामांचा एक साचा आहे, ढाचा आहे, ठरावीक पद्धतीनं रोज करण्याची ही कामं आहेत. त्यात काही नवता नाही. ठरल्याप्रमाणं करण्याची कामं.
अशी रिपेटिटिव्ह प्रकारची कामं कोणतीही असू शकतात.
उदाहरणार्थ मॅनेजर्स काय करतात, सुपरवायझर्स कोणती काम करतात. सुपरवाइज करायला माणसंच नसतील तर मॅनेजर आणि सुपरवायझरचीही गरज पडणार नाही. थोडक्यात जिथं जास्त डोकं लावायची गरज नाही, एका विशिष्ट पद्धतीने तोचतोचपणा असणारी कामं करायची असतात. ती धोक्यात आहेत असं म्हणावं लागेल. शिवाय हे काम शंभर टक्के अचूकतेने आणि नेमकेपणानं होऊ शकतील.
अर्थात, यासाऱ्यात अगदी नकारात्मक विचार करून आपला प्रश्न सुटणार नाही. घाबरून, विरोध करून तर नाहीच नाही. कदाचित या आॅटोमेटेड प्रोसेसला हॅण्डल करण्यासाठी आवश्यक असणारी कौशल्य आपल्याला शिकून घ्यावी लागतील. ४५ टक्के जॉब्ज जर इलिमिनेट होणार असतील, तर काही नवीन प्रकारचे जॉब्ज तयार होऊ शकतील.
तुमच्या एक गोष्ट लक्षात आली असेलही कदाचित, पण नसेल तर समजून घ्या की सध्या अस्तित्वात असणारे बरेचसे जॉब्ज पाच वर्षांपूर्वी आपल्याला माहितीही नव्हते. म्हणजे काही नवीन कामं निर्माणही होत आहेत. फक्त त्यासाठीचं कौशल्य आपल्याकडे असलं तरच ते आपल्याला मिळतील.
आता हेच पहा, हे बॉट्स निर्माण करण्यासाठी क्रिएटिव्ह वर्कफोर्स लागणारच आहे. म्हणजे नव्या काळात प्रगती करायची असेल तर निरनिराळी कौशल्ये आपल्याला शिकून घ्यावी लागणार आहेत.
काम मिळेल ते कुणाला
सुहासने जर फक्त एकाच कामाऐवजी वेगवेगळ्या प्रकारची अकाउण्ट विभागातील कौशल्यं शिकली असती, एकाकामापेक्षा वेगवेगळी कामं त्याला येत असती तर कदाचित त्याचा जॉब वाचला असता. सकाळी ९ ते संध्याकाळी ५ चा जॉब आता आपल्याला विसरावा लागेल. वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरमच्या एका रिपोर्टनुसार २१ लाख रोजगारसंधी विशेष कौशल्यं असणाऱ्यांसाठी येत्या काळात उपलब्ध होणार आहेत. पण ती कौशल्यं खास असतील. साच्यातली कामं, रोज तेच ते, त्याच प्रकारचं काम असं ते नसेल. तर त्यासाठी लागेल अ‍ॅनालिटिकल स्किल, म्हणजेच विश्लेषणात्मक कौशल्य. याशिवाय इण्टरपर्सनल स्किल, अर्थात संवादात्मक कौशल्य आणि वेगवेगळ्या लोकांकडून सृजनशील काम करून घेत, टीम तयार करता येईल अशा स्किल्सचा त्यात समावेश आहे.
थोडक्यात सुहास आणि आपण साऱ्यांनी या आॅटोमेशनकडे एक उपलब्ध संधी म्हणून बघितल्यास रोजगाराच्या, उत्तम जॉब्जच्या अनेक संधी आपल्याला नव्या काळात मिळतील. उपलब्ध होऊ शकतील. बऱ्याच संधी उपलब्ध होऊ शकतील.
मानवी मेंदूला अजूनतरी पर्याय अर्थात रिप्लेसमेण्ट सापडलेली नाही. एखादा बिझनेस सुरू करायचा असेल तर कोणतं बिझनेस मॉडेल तयार करावं हे कम्प्युटर सांगू शकतील, पण कोणतं मॉडेल उपयुक्त होऊ शकेल हे सांगण्यासाठी मानवी मेंदूच्या अनुभवावरच अवलंबून राहावं लागेल.
तेच सेल्स आणि मार्केटिंगचं. सेल्स, स्ट्रॅटेजी, प्लॅनिंग, मानव संसाधन, फायनान्स कण्ट्रोलिंग, बिझनेसची धोरणं ही कामं मानवालाच करावी लागतील. अर्थात रोबोट्स आणि आॅटोमायझेशन तुम्हाला तेथे मदत करू शकतील.
उद्या वृत्तपत्रातली बातमी जरी रोबोट लिहू शकला तरी बातमीचे विश्लेषण करणारा जॉब लागेलच. बातमीच्या पलीकडे जाणाऱ्या पत्रकाराला काम असेलच. तेच वकिलाचे काम. उद्या लिगल डॉक्युमेण्ट्स वाचून, त्यातले सारे टिपण रोबोट काढेलही पण अभ्यास करून केससाठी जजसमोर वकिलालाच उभं रहायचं आहे.
यंत्र जे करू शकणार नाही ते तुम्हाला करता येत असलं तर तुमचा जॉब टिकेल हेच यातलं एकमेव सूत्र.
येणाऱ्या काळासोबत अ‍ॅडजस्ट करता येत असेल आणि नवनवीन कौशल्यं शिकण्याची तयारी असेल तर तुम्ही नोकरीसाठी किंवा करिअरसाठी कायमच लायक असाल. पण नवीन कौशल्यं शिकण्याचा, वेगवेगळ्या परिस्थितीतून मार्ग काढून खास वेगळं काम करण्याचा गुण नसेल तर मात्र येणारा काळ अवघड आहे.
त्यामुळे यंत्रापेक्षा ग्रेट होणं आपल्याला जमणार आहे का नव्या काळात
(प्रथम प्रसिद्धी : लोकमत, ऑक्सिजन , पुरवणी, दिनांक, ८ फेब्रु २०१७.)
Twitter वर शेअर कराFacebook वर शेअर कराPinterest वर शेअर करा
नवीनतम पोस्ट थोडे जुने पोस्ट मुख्यपृष्ठ
याची सदस्यता घ्या: टिप्पणी पोस्ट करा (Atom)
माझे पूर्ण प्रोफाइल पहा.
स्वयंविकासाची स्वयंप्रेरणा by Vinod Bidwaik
काॅलेज टू कॉर्पोरेट व्हाया इंटरव्युव्ह- पुस्तकचे दैनिक सकाळ मध्ये प्रसिद्ध झालेले पुस्तक परीक्षण
काॅलेज टू कॉर्पोरेट व्हाया इंटरव्युव्ह- पुस्तकचे दैनिक सकाळ मध्ये प्रसिद्ध झालेले पुस्तक परीक्षण
काय तो निर्णय घ्याच
आपण काही निर्णयच घ्यायचा नाही , काही जबाबदारीच घ्यायची नाही , असं कातडीबचाव धोरण असेल , तर कसं तुमचं करिअर होईल
माझे पुस्तक खास महाराष्ट्रातील विध्यार्थ्यासाठी येत आहे... कॉलेज टू कॉर्पोरेट, व्हाया इंटरव्हीव्ह
व्यक्तिमत्व विकासाचा कोलाज, स्वयंविकासाची स्वयंप्रेरणा
" कॉलेज टू कार्पोरेट व्हाया इंटरव्यू " ला मिळालेल्या अफाट प्रतिसादनंतर मी मराठीतील माझे दुसरे पुस्तक " स्वयंवि...
शिक्षण आहे, मग जॉब का नाही
२0१४ या नव्या वर्षात देशात सुमारे साडेआठ लाख नव्या रोजगार संधी निर्माण होतील, हे ताजं भाकीत वाचल्यापासून या संधी आपल्या दिशेने ओढून घेण्य...
ह्या ब्लॉग वरील माहिती, लेख, विचार स्वामित्व हक्क (कॉपी राइट) कायद्यानुसार लेखकांच्या ताब्यात (अधीन) आहेत.
#HRFutures #DefyConvention #HRTechConf Vinod Bidwaik इनिशिएटिव्ह ऑटोमेशन काॅलेज टू कॉर्पोरेट व्हाया इंटरव्युव्ह कॉन्फिडन्स कॉलेज टू कॉर्पोरेट तणाव निर्णय फॅमिली बॅकग्राऊण्ड युवर अॅटिट्यूड व्यक्तिमत्व विकासाचा कोलाज व्हाया इंटरव्हीव्ह शो स्ट्रेस स्वयंविकासाची स्वयंप्रेरणा स्वयंविकासाची स्वयंप्रेरणा पुस्तक स्वयंविकासाची स्वयंप्रेरणा...वाटचाल संपूर्णत्वाकडे’ Answer of Where would you like to see after three years व्यक्तिमत्व विकासाचा कोलाज व्हाया इंटरव्हीव्ह शो स्ट्रेस स्वयंविकासाची स्वयंप्रेरणा स्वयंविकासाची स्वयंप्रेरणा पुस्तक स्वयंविकासाची स्वयंप्रेरणा...वाटचाल संपूर्णत्वाकडे’ Answer of Where would you like to see after three years Asia Pacific HR Leadership Award Asia Pacific HRM Congress 2014 Attitude Automation book Book Review capabilities Career College Project College to Corporate Via Interviews book College to Corporate Via Interviews book launch Common Sense Confidence Copy Paste Dahi Handi Decision Making Education English book by Vinod Bidwaik English Communication English Language Excellence Extra Extra Curricular activities Extra Mile Family Background Friends Future Aspirations future of jobs. Group Discussions Hard work How to manage the stress. How you update yourself
ऑसम इंक. थीम. Blogger द्वारा समर्थित.


सूर्य ओकतोय आग, थंड हवेची ठिकाणही तापू लागली
बेधडक : आसारामला जन्मठेप
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
मुलांना शिबिराला पाठवताना काय काळजी घ्याल
महेश मांजरेकर काँग्रेसच्या वाटेवर
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
लोकलच्या फर्स्ट क्‍लासमध्ये पोलिसांना नो एंट्री
डोंबिवलीत चेंबरवर चक्क मुंबई-ठाणे पालिकेची झाकणं
मुंबई विद्यापीठाला केव्हा मिळणार नवा कुलगुरू
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
कुशीनगर स्कूलबस अपघात : ... म्हणून ड्रायव्हरला ट्रेनचा आवाजच आला नाही
उत्तर प्रदेशमध्ये रेल्वे क्रॉसिंगवर स्कूलबसचा अपघात, 13 विद्यार्थ्यांचा दुर्दैवी मृत्यू
सहिष्णू देशांच्या यादीत भारत चौथ्या तर कॅनडा पहिल्या क्रमांकावर
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
या वर्षी कानच्या रेड कार्पेटवर कंगनाचा जलवा
श्रद्धा कपूर लग्न करतेय
महेश मांजरेकर काँग्रेसच्या वाटेवर
 मग मालदिवला नक्की जा
रणबीर कपूर संजूबाबाच्या रूपात
आज सचिनचा 45वा वाढदिवस...
आसामी वधू झाली मराठमोळी सून
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
रायडू-धोनीची कमाल, चेन्नईचा आरसीबीवर 'सुपर' विजय
गौतम गंभीरने दिला दिल्ली डेयरडेव्हिल्सच्या कर्णधारपदाचा राजीनामा
क्रिकेट वर्ल्डकपचा भारताचा पहिला सामना 5 जून 2019ला
... आणि मी बिग बॉसच्या घरात
ही तर हिंस्र श्वापदांची रानटी वस्ती
उपाशी पोटांची किमान थट्टा तरी करू नका
'समाजावर याचा फरक पडेल'
आसारामच्या भक्तांना अश्रू अनावर
'आसारामची पूजा करणे थांबवा'
'आमचेही हात मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले'
बेधडक : आसारामला जन्मठेप
बेधडक : महाभियोगाचे राजकारण
बेधडक : आरपारची लढाई
न्यायमूर्ती पी. बी. सावंत यांची संपूर्ण मुलाखत
सेरेना विल्यम्स ऑस्ट्रेलियन ओपन चॅम्पियन
28 जानेवारी : संपूर्ण जगाचं लक्ष लागून असलेल्या विल्यम्स बहिणींमधला ऑस्ट्रेलिअन ओपन २०१७ चा सामना मेलबर्न येथे पार पडला. यात सेरेनाने आपली बहीण व्हीनस हिचा ६-४, ६-४ असा पराभव केला.
एक तास बावीस मिनिटांच्या या सामन्यात सेरेनाने आपलं सातवं ऑस्ट्रेलिअन ओपन चषक जिंकलं. याच विजयासोबत तिने स्टेफी ग्राफच्या बावीस ग्रॅन्ड स्लॅमचा रेकॉर्ड मोडला. तसंच तिने आपलं जागतिक टेनिसमधील अव्वल स्थान पुन्हा मिळवलंय. सर्वाधिक म्हणजेच २५ ग्रॅन्ड स्लॅमसाठी तिला अजून दोन टायटलची गरज आहे. हा तिचा तेवीसावा ग्रॅन्ड स्लॅम आहे. तिची बहीण व्हीनस हिच्याविरुद्धच ही अंतिम लढत असल्याने हा सामना दोघींसाठी खूप महत्त्वाचा होता.
बातम्यांच्या अपडेटसाठी लाईक करा आमच्या फेसबुक पेजला आणि टि्वटरवर फाॅलो करा Follow @ibnlokmattv
बातम्यांच्या अपडेटसाठी लाईक करा आमच्या फेसबुक पेजला , टि्वटरवर आणि	जी प्लस फाॅलो करा
सूर्य ओकतोय आग, थंड हवेची ठिकाणही तापू लागली
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
पुणे : समर कॅम्पसाठी आलेल्या 3 चिमुरड्यांचा मुळशी धरणात बुडून मृत्यू
बाळ जन्मलं अन् दुसऱ्या मिनिटाला आधार कार्ड काढलं
मामाच्या गावाला जाणाऱ्या चिमुरड्याचा धावत्या रेल्वेतून पडून मृत्यू
काँग्रेसचे हातही मुस्लिमांच्या रक्ताने माखलेले -सलमान खुर्शीद
सूर्य ओकतोय आग, थंड हवेची ठिकाणही तापू लागली
बेधडक : आसारामला जन्मठेप
सांगलीच्या स्मृती मानधनाची अर्जुन क्रीडा पुरस्कारासाठी शिफारस
महाडच्या केमिकल कंपनीत स्फोट, प्लांट जळून खाक
निर्मात्यानं केली होती सेक्सची मागणी, अभिनेत्री उषा जाधवचा धक्कादायक अनुभव
फोटो गैलरी व्हिडिओ LIVE Tv


मुळा धरण - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
गाव: बारेगाव, तालुका: राहुरी, जिल्हा: अहमदनगर
६ सागरी विमान सेवा
बांधण्याचा प्रकार : मातीचा भराव व दगडी बांधकाम
उंची : ६७.६८ मी (सर्वोच्च)
लांबी : २८५६.७ मी
प्रकार : S - आकार
लांबी : २९७.७० मी.
सर्वोच्च विसर्ग : ५९४७.२० घनमीटर / सेकंद
संख्या व आकार : ११, ( १२.२० X ७.६० मी)
क्षेत्रफळ : ५३.६० वर्ग कि.मी.
क्षमता : ७३६.३२ दशलक्ष घनमीटर
वापरण्यायोग्य क्षमता : ६०८.८९ दशलक्ष घनमीटर
ओलिताखालील क्षेत्र : ३१५८ हेक्टर
ओलिताखालील गावे : १७
लांबी : १७.६० कि.मी.
क्षमता : ९.३४ घनमीटर / सेकंद
लांबी : ५१.८० कि.मी.
क्षमता : ४६.७२ घनमीटर / सेकंद
ओलिताखालील क्षेत्र : १२७३८५ हेक्टर
ओलिताखालील शेतजमीन : ११८५५२ हेक्टर
जलप्रपाताची उंची : १०.९७ मी
जास्तीतजास्त विसर्ग : ४६.७२ क्यूमेक्स
निर्मीती क्षमता : ५ मेगा वॅट
जलप्रपाताची उंची : १०.४८ मी
जास्तीतजास्त विसर्ग : ९.३४ क्यूमेक्स
निर्मीती क्षमता : ०.७५ मेगा वॅट
मलेशिया येथील नेहएअर ही कंपनी मुळा धरणावर मेरीटाईन एनर्जी सेल एअर सर्व्हीस सुरु करणार आहे. नेहएअर कंपनीने जलसंपदा विभागाशी यासंबंधित करार केलेला आहे. त्यानुसार मुळा जलाशयावर लँडींग व टेकअपसाठी तरंगता प्लॅटफाॅर्म तयार करण्यात आला आहे.
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या
पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार धरणे
मुळा धरण हा लेख अपूर्ण आहे आणि पूर्ण करण्यास आपण हातभार लावू शकता. हा लेख संपादित करण्यासाठी येथे टिचकी द्या.
'विकिपीडिया' मध्ये अपूर्ण लेख संपादित करण्यासाठी मदतीचा लेख येथे उपलब्ध आहे.
इटियाडोह धरण • उजनी धरण • उरमोडी धरण • ओझरखेड धरण • कण्हेर धरण • कालिसरार धरण • कोयना धरण • खडकवासला धरण • चासकमान धरण • जायकवाडी धरण• डिंभे धरण • दूधगंगा धरण • नीरा देवघर धरण • पवना धरण • पानशेत धरण • बलकवडी धरण • भंडारदरा धरण • भाटघर धरण • माजलगाव धरण • मुळशी धरण • मुळा धरण • राधानगरी धरण • लॉईड्‌स डॅम • वर्धा धरण • वारणा धरण • वीर धरण • सिद्धेश्वर धरण • सूर्या धरण
अंजानसारा धरण • अस्खेडा धरण • काटेपूर्णा धरण • खडकपूर्णा धरण • गंगापूर धरण• जयगांव धरण • जामदा धरण • टेमघर धरण • दुधना धरण • देवगड धरण • धोम धरण • नलगंगा धरण • पुजारीटोळा धरण • पूस धरण • पेच धरण • पैनगंगा धरण • बोरी धरण • भातसा धरण • भाम धरण • भीमकुंड धरण • मांजरा धरण • माणिकडोह धरण • सती धरण • सापली धरण • हातपूर धरण • हूमण धरण
कठाणी धरण • कडवा धरण • करंजवन धरण • गिरणा धरण • गोसीखुर्द धरण • घोड धरण • चणकापूर धरण • चांदोली धरण • तानसा धरण • तारळी धरण• तिल्लारी धरण •तुलतूल धरण • तेरणा धरण• दरणा धरण • दहीगाव धरण • नाथसंग्रह धरण • निळवंडे धरण • पिंजल धरण • पुनंद धरण • बाभळी, बंधारा • बारवी धरण • बेंबला धरण • मांडओहळ धरण • येडगांव धरण • येलदरी धरण • वाघड धरण • वाघूर धरण • वाण धरण • वैतरणा धरण • आढळा प्रकल्प
अकोले तालुका • संगमनेर तालुका
नगर तालुका • नेवासा तालुका
कर्जत तालुका • जामखेड तालुका
श्रीरामपूर तालुका • राहुरी तालुका
कोपरगाव तालुका • राहाता तालुका
श्रीगोंदा तालुका • पारनेर तालुका
पाथर्डी तालुका • शेवगांव तालुका
अहमदनगर • अकोले • कर्जत • कोपरगाव • जामखेड • नेवासा • पाथर्डी • पारनेर • राहाता • राहुरी • शेवगांव • शिर्डी • श्रीगोंदा • श्रीरामपूर • संगमनेर
मुळा नदी • प्रवरा नदी • सीना नदी • गोदावरी नदी • घोड नदी • भीमा नदी
मुळा धरण • भंडारदरा धरण • निळवंडे धरण • मांडओहळ धरण • आढळा प्रकल्प • सीना धरण • विसापूर तलाव • पिंपळगाव खांड धरण
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल १ जुलै २०१६ रोजी १५:३२ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


गणपतीला प्रिय आहे हे फूल | Webdunia Marathi

गुरूवार, 26 एप्रिल 2018
सेक्स लाईफसखीयोगलव्ह स्टेशनमराठी साहित्यमराठी कविता
गणपतीला प्रिय आहे हे फूल
देवा गणेशाच्या पूजेत फुलांचं वेगळंच महत्त्व आहे. गणपतीला तुळस सोडून सर्व फुलं आवडतात.
गणपतीला लाल रंगाचं फूल अधिक प्रिय आहे. म्हणूनच गणपतीची पूजा करताना लाल जास्वंदीची फुले अर्पण करायला हवी. >
> याव्यतिरिक्त चांदणी, जाई आणि पारिजातकाच्या फुलांचा हार अर्पण केल्याने गणपती प्रसन्न
बुधवारी हे Ganesh Mantra देईल मनवांछित फळ
.. असा कराल अंगारकी चतुर्थीचा उपवास
कशी करावी माघी गणेश जयंतीला गणपतीची पूजा
यावर अधिक वाचा :
वयाच्या 25 वर्षापर्यंत ब्रह्मचर्य का
आयुर्वेदाप्रमाणे मनुष्य 113 वर्ष जिवंत राहतो. तसेच हिंदू धर्मात मनुष्याच्या जीवनाचे 100 ...
आत्मा न स्त्री असते न पुरूष
जीवात्मा ही ना पुरूष असते ना स्त्री ना नपुंसक असते. ती जेव्हा शरीर धारण करते तेव्हाच तिचा ...
पाळा काही धार्मिक नियम
शिव मंदिरात झांज वाजवू नये. सूर्य मंदिरात शंख आणि देवीच्या मंदिरात बासरी वाजवू ...
देवळे अशाच ठिकाणी बांधलेली असतात जिथे प्रचंड शुभ ऊर्जा असते. देवळे म्हणजे जणू काही ...
शुचिर्भूत होवून व्यक्ती ताटासमोर बसल्यावर प्रथम ताटाच्या मध्यभागी बरोबर समोर मीठ ...
वेळेचे लक्ष ठेवा. कामात अत्यंत व्यस्त राहाल. आर्थिक खर्च वाढेल. महत्त्वाच्या कार्यांमध्ये सावधगिरी बाळगा. स्त्री पक्षाचे लक्ष ठेवा.
आपल्या सर्व कार्यांना योग्य वेळी पूर्ण करण्यासाठी आज आपण गंभीर विचार करू शकता.
अधिक श्रम करावे लागतील. आरोग्य मध्यम राहील. व्यापार-व्यवसायात सावधगिरी बाळगा. शत्रूंपासून सावध राहा.
स्त्री पक्षाचा आधार मिळेल. कामात सावधगिरी बाळगा. आर्थिक प्रकरणांमध्ये काळजीपूर्वक कार्ये करा. कौटुंबिक वाद-विवाद टाळा.
उत्साहजनक वार्ता मिळाल्याने आनंदित राहाल. इच्छित कार्ये योग्य वेळी होतील. लोकप्रसिद्धि वाढेल व व्यापारात उत्तम योग.
एखाद्या विशिष्ट व्यक्तीशी आपले संबंध चांगले राहतील. आपण आपल्या महत्वाकांक्षा पूर्ण करू शकाल. अधिकारी वर्गाचे पाठबळ मिळेल.
आज घरगुती जबाबदार्‍यांमध्ये आपली प्रगती आपणास संतुष्टी देईल. आर्थिक स्थिरतेसाठी वेळ उत्तम आहे.
सामाजिक कामात सावधगिरी बाळगा. नोकरीपेशा व्यक्ती कामात व्यस्त राहातील. एखाद्या स्त्रीचा आधार राहील.
इच्छित कार्यात यश मिळेल. कौटुंबिक जबाबदारी वाढेल. आरोग्य उत्तम राहील. शुभ वार्ता मिळतील.
शेयरमध्ये गुंतवणूक करू नका. कौटुंबिक वातावरण आनंददायी राहील. आरोग्य देखील चांगले राहील.
एखाद्या महत्वाच्या प्रोजेक्टमध्ये यश मिळेल. मनोरंजनावर खर्च होण्याची शक्यता आहे. प्रेम रोमांसमध्ये स्थिती अनुकूल राहील.
आपल्या प्रकृतीची काळजी घ्या. नोकरपेशा व्यक्ती आपल्या कामात लक्ष द्या व अधिकार्‍यांशी वाद-विवाद टाळण्याचे प्रयत्न करा.
मुख्यपृष्ठ आमच्याबद्दल फीडबॅक जाहिरात द्या घोषणापत्र आमच्याशी संपर्क साधा


वर्ग:जर्मन - Wiktionary

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
या वर्गात सध्या कोणताही लेख वा कोणतीही माध्यमसंचिका नाही.
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ३ जुलै २०१७ रोजी १३:४१ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


सक्षम ती समर्थ ती | Loksatta

मीरा-भाईंदर पालिका आयुक्तांची पुन्हा बदली
भाजप, विहिंपचे अध्यक्ष संघ मुख्यालयात
आमिर खान व किरण उमरेड-करांडला अभयारण्यात
मुंबईचा नवीन विकास आराखडा बिल्डर धार्जिणा - संजय निरुपम
जिल्हा परिषद शिक्षकांच्या ऑनलाइन बदल्या
सक्षम ती समर्थ ती
‘सक्षम ती-समर्थ ती’ यामधील ‘ती’ खूप महत्त्वाची आहे.
मजुरी बुडण्याची नको भीती
तुम्ही म्हणाल मिळकत आणि आरोग्य याचा परस्पर काही संबंध आहे का
कौशल्य विकासातून रोजगार संधी
पहिली सुरुवात पालिकांच्या शाळांमधील ९ वी व १० वीच्या विद्यार्थ्यांपासून करण्यात आली.
सामाजिक न्यायातून स्त्रियांचा विकास
औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेतील अनुसूचित जातीच्या विद्यार्थ्यांना विद्यावेतन योजना
सामाजिक न्याय आणि स्त्रीविकास
मागासवर्गीय मुला-मुलींसाठी शासकीय वसतिगृहे
‘उमेद’ अर्थात महाराष्ट्र ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान.
राष्ट्रीय महिला कोश ‘ई हाट’मध्ये प्रदर्शित होणाऱ्या वस्तूंची निवड करते.
कौशल्यात वाढ करणारी काही महत्त्वाकांक्षी पावलं अलीकडे वेगाने पडताना दिसत आहेत.
तुमचं स्वत:चं मालकीचं घर जर शासनाच्या संरक्षित वनक्षेत्राच्या बफर झोनमध्ये किंवा वनालगतच्या गावांमध्ये असेल, ते पर्यटनस्थळ पर्यटकांच्या गर्दीने फुलणारे असेल तर तुम्हालाही तुमचं नाव आणि घर वन विभागाच्या ‘होम
गरोदर स्त्रियांची नोंदणी करण्याचे काम आरोग्य विभागामार्फत केले जाते.
वधू विधवा अथवा घटस्फोटित असल्यास तिच्या पुनर्विवाहासाठी देखील योजनेतून अनुदान मिळू शकते.
आजच्या व पुढील लेखात या विभागामार्फत राबविण्यात येणाऱ्या काही योजनांची ही माहिती.
मानव विकासाची संकल्पना दृष्टिपथात ठेवून किंबहुना शिक्षणातील मुलींचा सहभाग वाढावा
अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने शेती आणि शेतीपूरक व्यवसाय करण्याकडे स्त्रियांचा कल वाढतो आहे.
‘माविम’ अर्थात ‘महिला आर्थिक विकास महामंडळ’ हा महाराष्ट्र शासनाचा अंगीकृत उपक्रम आहे.
मुलींना योजनेतील काही लाभ मिळणार आहेत.
मानव विकास मिशनच्या योजना
समाजातील विविध स्तरात विषमतेच्या अनेक दऱ्या आपल्याला पहायला मिळतात.
मुलींचे उच्च-तंत्रशिक्षण आणि वसतिगृहे
मुलींच्या उच्च शिक्षणासाठी ‘प्रियदर्शिनी’ वसतिगृहांची योजना राबविली जात आहे.
राज्यात फलोत्पादन विकासासाठी पाच फलोत्पादन समूह निश्चित करण्यात आले आहेत.
महाराष्ट्र शासनाने १९९४ मध्ये पहिले महिला धोरण जाहीर केले.
मेरी रिक्षा सबसे निराली
स्त्रियांना ऑटो रिक्षा परवाना वाटपात ५ टक्के आरक्षण दिल्याने त्या स्वावलंबी होऊ लागल्या आहेत.
नियमित उत्पन्नाचं मीटर डाऊन
‘‘धन्यानं कर्जापायी आत्महत्या केली अन् संसार अध्र्यावर टाकून निघून गेला..
याच काळात मला पंतप्रधानांनी जाहीर केलेल्या ‘मुद्रा लोन योजना’ याबद्दल माहिती मिळाली.
अलीकडच्या काळात तर आपण आरोग्याच्या बाबतीत जास्तच जागरूक झालो आहोत.
#Sanju : येरवड्यातून बाहेर आलेला 'संजू' म्हणतोय, 'अपना लाइफ फुल सापसिडी का बोर्ड है'
अखेर लग्नाबाबत सोनम कपूरने सोडले मौन
मिलिंद सोमणच्या लग्नात का झाली अंकिता लोखंडेची चर्चा
Video : आलियाने अशी पूर्ण केली आपल्या चाहत्याची इच्छा
इरसाल चाहत्याने तेंडुलकरला दिला चक्क चित्रपट गिफ्ट
सिंचनाचे पाणी वीज प्रकल्पांना देण्याचा घाट
संभाजी ब्रिगेडच्या कार्यकर्त्यांकडून आसाराम बापूच्या आश्रमाची तोडफोड
औरंगाबादच्या समांतर पाणीप्रश्नी शिवसेनेची भूमिका दुटप्पी
साने गुरुजी यांच्या हस्तलिखितांचे जतन
‘लोकसत्ता लोकांकिका’ पुन्हा पाहण्याची संधी
राष्ट्रीय उद्यानातील आदिवासींचे स्थलांतर
एअरपोर्ट फनेल विभागातील रहिवाशांना अखेर दिलासा
भटक्या कुत्र्याचा चार जणांना चावा
परीक्षांचा काळ आणि विजेचा ‘दुष्काळ’
माझ्यासाठी गुजराती संस्कृती शिकणं थोडं कठीण होतं- कंगना रणौत


bjp politics भाजपमध्ये पतिव्रतेच्या गळ्यात धोंडा... | eSakal

भाजपमध्ये पतिव्रतेच्या गळ्यात धोंडा...
सोमवार, 23 जानेवारी 2017
तत्त्व, निष्ठा, विचारांची बैठक असलेला मूळचा भाजप आयाराम मंडळींनी हायजॅक केल्याचे चित्र शहरात आहे. आज मोदी-फडणवीसांच्या ब्रॅंडची चलती आहे. त्याचा फायदा उचलण्यासाठी बाहेरची मंडळी घुसली. आता भाजप ही खरोखरच ‘बनियों की पार्टी’ झाली. कारण, धंदापाणीवाले सर्व आले.
पिंपरी-चिंचवड शहर भाजपमधील निष्ठावंत मंडळींची अवस्था पाहून आता मतदारराजालाच कीव यायला लागली आहे. रात्रीचा दिवस केला तेव्हा कुठे सत्ता आली. आज सुगीचे दिवस आले. इथे तीस-चाळीस वर्षे काँग्रेसच्या विरोधात मार खाल्ला. खस्ता खाऊन ज्यांनी हे रोपटे जगवले, त्यापैकी एकही नेता आज पडद्यावर दिसत नाही. तत्त्व, निष्ठा, विचारांची बैठक असलेला मूळचा भाजप आयाराम मंडळींनी हायजॅक केल्याचे चित्र शहरात आहे. आज मोदी-फडणवीसांच्या ब्रॅंडची चलती आहे. त्याचा फायदा उचलण्यासाठी बाहेरची मंडळी घुसली. आता भाजप ही खरोखरच ‘बनियों की पार्टी’ झाली. कारण, धंदापाणीवाले सर्व आले.
‘ते’ भाजपचे नेते गेले कुठे
उद्योगनगरीत भाजपची मुळे कशी रुजली, कोणी खतपाणी खातले हा आता इतिहास आहे. ती तळमळ तीस वर्षे जवळून पाहण्याचा योग आला. आज त्यापैकी एकही नेता अथवा कार्यकर्ता पक्षाच्या चर्चा, मोर्चा, बैठका अथवा निर्णयात कुठेच दिसत नाही. भाजपच्या कट्टरपंथी कार्यकर्त्या डॉ. प्रतिभा लोखंडे यांनी दोन वेळा बारामतीच्या बुरुजाला धडका दिल्या. संघाचे बाळकडू तसेच प्रमोद महाजन, गोपीनाथ मुंडे यांचे समर्थन त्यांना मिळाले. आजही त्यांची तडफ कायम आहे; पण त्यांचा विसर पडला.
ज्येष्ठ पत्रकार, कामगारनेते आणि फर्डे वक्‍ते असलेल्या मधू जोशी यांनी निवडणूक प्रचाराची अनेक मैदाने गाजवली. त्यांनाही आजच्या आयारामांचा संग पसंत असेल असे वाटत नाही. पडत्या काळात मामनचंद आगरवाल यांनी अध्यक्षपदाची धुरा सांभाळली. पूर्वाश्रमीचे भाजपचेच पण दहा वर्षे राष्ट्रवादीत राहून स्वगृही परतलेले ज्येष्ठ नेते वसंत वाणी यांचाही संघटनेच्या विस्तारात वाटा आहे; पण त्यांनाही विश्‍वासात घेतले नाही. दोन वेळा नगरसेवक होऊनही कायम जमिनीवर राहिलेल्या डॉ. गीता आफळे यांचे आता कुठेही नाव-गाव शिल्लक नाही.
तुकाराम जवळकर, अमृत पऱ्हाड, दिवंगत अंकुश लांडगे यांनी शेठजी भटजींचा हा पक्ष गावकीत आणि बहुजनांत रुजवला. पुढच्या पिढीसाठी पायाही मजबूत केला. एकनाथ पवार, महेश कुलकर्णी, सदाशिव खाडे, उमा खापरे, प्रमोद निसळ यांनी दहा वर्षांत पाणी घालत भाजप जगवला. आजच्या युतीच्या बैठकीत यापैकी एकही नेता अथवा कार्यकर्ता शोधूनही सापडला नाही. खासदार अमर साबळेंचा एक अपवाद वगळला, तर मित्रपक्ष शिवसेनेशी चर्चा करायला कोण होते...
आझमभाई पानसरे, आमदार लक्ष्मण जगताप, महेश लांडगे. अगदी अलीकडे हे सर्व राष्ट्रवादीचेच निस्सीम भक्त होते. चर्चा भाजपच्या जागावाटपाची होती आणि खाडे, खापरे, पवार, अमोल थोरात हे निष्ठावंत बाहेर दारात होते. काय दिवस आले पाहा. जुन्यापैकी एकाने गप्पांच्या ओघात मार्मिक भाषेत नवीन भाजपचे वर्णन राष्ट्रवादीची ‘बी’ टीम असे केले. पतिव्रतेच्या गळ्यात धोंडा... दुसरे काही नाही, असाही शालजोडीतील शेरा आला.
निष्ठावंत म्हणतात ‘आमचे काय’
भाजपधील निष्ठावंतांचा गट अस्वस्थ आहे; मात्र गळ्यात घंटा, पायात लोढणे बांधल्याने आता त्यांचीही बोलती बंद झाली आहे. मागच्या वेळी लोकसभा-विधानसभा निवडणुकीला जे जे अनंत ‘उपकार’ परकीयांना केले, त्या दबावाखाली या निष्ठावंतांचा आवाज गेला. आज आयात नेत्यांना खाली वाकून पाणी देण्यापुरती त्यांची किंमत राहिली. भोसरीचे आमदार महेश लांडगे यांनी युती झालीच, तर ४८ पैकी ३५ जागा माझ्या समर्थकांना पाहिजेत, असे सुरवातीलाच ठणकावले. आमदार लक्ष्मण जगताप यांना चिंचवड मतदारसंघातून आपल्या समर्थकांसाठी ४० ते ५० जागा हव्यात. नुकतेच पक्षात आलेले आझमभाई पानसरे यांचे राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील सर्व समर्थक भाजपमध्ये येणार आहेत. त्यांच्यासाठी सुमारे २० जागांचा प्रस्ताव आहे. म्हणजे १२८ पैकी किमान १०० जागांवर आयात कार्यकर्त्यांची वर्णी लागणार आहे. त्यात आता भाजप निष्ठावंतांचे धाबे दणाणले. कुठलाही विचार, परिणामांची तमा न बाळगता लोंढे घरात घेतले. आता ‘आमचे काय’ म्हणायची वेळ निष्ठावंतांवर आली. राष्ट्रवादीतील उरलेसुरले दुसऱ्या फळीतील नेते, नगरसेवक, कार्यकर्तेही रांगेत आहेत. फक्त रंगमंच बदलला, कलाकार तेच आहेत. सत्तेच्या नादात आता रा. स्व. संघालाही पश्‍चाताप होतो आहे. कपाळमोक्ष झाला. कारण, या परिवर्तनात तीच संस्कृती इकडेही आली. आता कोण कोणाला बदलणार ते मतदार पाहतात.
नगर - स्थायी समितीची सभा 12 मिनिटात गुंडाळली
नगर : केंद्राने अमृत योजनेसाठी 128 कोटी रुपयांचा निधी महापालिकेला दिला आहे. या योजनेतील कामे व इतर विषयासंदर्भात स्थायी समितीची सभा झाली. यात...
नगरसेवकांचा स्थायी समिती सभापती गजानन बारवाल यांच्या दालनात धुडगूस
औरंगाबाद - स्थायी समिती सदस्यपदाच्या निवडीसाठी दोन वर्षांपूर्वी ज्या नगरसेवकांनी पदाचा राजीनामा दिला होता, त्या नगरसेवकांवर अन्याय झाल्यामुळे नगरसेवक...
उल्हासनगरातील महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेत निःशब्द सन्नाटा
उल्हासनगर : महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेने पूर्व व पश्चिम अशा दोन अध्यक्षपदांचा पायंडा खंडित करून मनसेचे सर्वेसर्वा राज ठाकरे यांनी उल्हासनगरातील...
सांगली - महसूलमंत्री चंद्रकांत पाटील यांनी सांगलीतील मेळाव्यात मतदारांसाठी जाहीर केलेली भेटवस्तू अखेर सांगलीत दाखल झाली आहे. त्यांच्या या वक्तव्यावर...
शिरूर बसस्थानकात पिण्यासाठी पाणीच नाही
शिरूर कासार - शिरूर शहरातील मध्यवर्ती बसस्थानकात पाण्याची सुविधाच नसल्याने प्रवाशांसह वाहतूक नियंत्रकाला पाणी विकत घेऊन तहान भागवावी लागते. याकडे...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.