माझी लेखनकामाठी: 'रॉ' मटेरियल !

(पडद्यामागचे राजकारण समजावून घेण्यासाठी)
(पुस्तक परिचय - पूर्वप्रसिद्धी : लोकसत्ता बुकअप, शनिवार, १८ जाने. २०१४)
राजकारण हा जगातील एक असा विषय आहे, की त्यात सगळेच तज्ञ असतात. तशात ते राजकीय बातमीदार असतील, तर विषयच संपला राजकीय नेत्यांशी जवळीक आणि त्यांच्याकडून मिळणारे गॉसिपचे तुकडे एवढ्या आधारावर त्यांची तज्ञता फळते, फुलते. लिहिण्याची झोकदार शैली असली, की ही तज्ञता पाजळताही येते. वाईट असे, की पुढे त्यांना स्वतःलाही वाटू लागते, की आपल्याला राजकारणाच्या गूढगर्भातलेही सारे काही कळते. ‘द कावबॉईज ऑफ रॉ’सारखी पुस्तके वाचली की मग लक्षात येते, की राजकारण इतके सोपे नसते. एकपदरी नसते. त्याला अनेक पापुद्रे असतात.
प्रत्येक राजकीय घडामोडींमागे एकाचवेळी विविध समान आणि विरोधी बले कार्यरत असतात. भिन्न प्रतलांवरून ते चालत असते. ‘द कावबॉईज ऑफ रॉ’सारखी पुस्तके हे भान देतात, की उदाहरणार्थ
गॅट करारातून अवतरलेले जागतिकीकरण, सगळ्याच माध्यमांचे आवृत्तीकरण, कुटुंबव्यवस्थेचे व्यक्तिकेंद्रीकरण, मोठ्या प्रमाणावर निमशहरांची निर्मिती, आंतरराष्ट्रीय व्यापार असा एक गुंता असतो. आपणांस तो दिसत नाही. दिसते ते आघाड्यांचे राजकारण. ते ऐंशीच्या दशकात फारसे यशस्वी झालेले नसते. आता मात्र त्याला पर्याय नसतो. आणि हे का हे काही आपल्याला कळत नसते. आपण याची उत्तरे कुणाच्या करिष्म्यात, कुणाच्या राग-लोभ-द्वेषात, महत्वाकांक्षांत शोधत असतो. किंवा उदाहरणार्थ वाढलेल्या दहशतवादाची उत्तरे केवळ धार्मिक तत्वज्ञानात शोधत असतो. किंवा भारत-पाकिस्तानातील शत्रूत्त्वाचा आंतरराष्ट्रीय कंगोरा आपल्या नजरेसमोरच नसतो. आपली अवस्था हत्तीच्या कथेतल्या आंधळ्यांसारखी असते.
अर्थात राजकारणाचे हे पदर उलगडून दाखविणे हा काही ‘कावबॉईज ऑफ रॉ’चा हेतू नाही. हा राजकारणावरचा सटीप प्रबंध नाही. रिसर्च अँड ऍनालिसिस विंग (आर अँड एडब्ल्यू - रॉ) ही भारतीय गुप्तचर यंत्रणा. देशाबाहेरील हेरगिरीचे काम करणारी. पण हे रोचक आणि सुरम्य हेरकथांचे पुस्तकही नाही. डाऊन मेमरी लेन हे या पुस्तकाचे उपशीर्षक आहे. तेव्हा हे सरळसोटच आठवणींचे पुस्तक आहे. बी. रमण हे रॉच्या दहशतवादविरोधी विभागाचे प्रमुख होते. अशा व्यक्तीच्या आठवणी या नुसत्याच आठवणी राहात नसतात. तो इतिहासाचा भाग असतो. या पुस्तकातून भारताच्या राजकीय प्रवाहाला वेगळी वळणे लावणा-या अनेक महत्वाच्या घटना-घडामोडींचा अज्ञात पट आपणांसमोर उलगडतो. राजकीय घटनांकडे पाहण्याचा आपला दृष्टीकोन विस्तारत जातो. या पुस्तकाच्या मथळ्यातला कावबॉईज हा शब्द मोठा गमतीचा आहे. काव म्हणजे भारतातील गुप्तचरांचे पितामह रामेश्वर नाथ काव. त्यांच्या कार्यकर्तृत्वाला वाहिलेली श्रद्धांजली असेही या पुस्तकाचे स्वरूप आहे.
तसे काव यांचे नाव फारसे कुणाला माहित असण्याची शक्यता नाही. कारणही नाही. पण हा गुप्तचरांच्या विश्वातला बापमाणूस होता. आज रॉ जी दिसते आहे, ती त्यांच्यामुळे. प्रारंभी देशांतर्गत आणि बाहेरील हेरगिरीचे काम इंटेलिजन्स ब्युरो (आयबी) या एकाच संस्थेकडे होते. पण ६२चे चीनयुद्ध, ६५चे पाकिस्तानयुद्ध आणि त्याच काळात ईशान्येकडील राज्यांतील बंडखोरांच्या कारवाया यामुळे देशाबाहेरील हेरगिरीसाठी स्वतंत्र संस्था असावी असा विचार सुरू झाला. रामनाथ काव हे तेव्हा आयबीच्या बाह्यहेरगिरी विभागाचे प्रमुख होते. इंदिरा गांधी यांनी त्यांना पाचारण केले. त्यांनी रॉची उभारणी केली. ते वर्ष होते १९६८. त्यानंतर अवघ्या तीनच वर्षांत भारताने पाकिस्तानची फाळणी केली. बांगलादेशची निर्मिती झाली. त्याला बांगलादेशातील जनतेइतकीच रॉ कारणीभूत ठरली. मुक्तिबाहिनीची स्थापना, बंडखोरांना प्रशिक्षण, शस्त्रपुरवठा, आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील मानसिकयुद्ध – सायवॉर अशा मार्गांनी आपण पाकिस्तान फोडले. याचे मोठे श्रेय काव यांच्याकडे जाते. पण त्यांनी ते कधीच घेतले नाही. हा त्यांचा मोठेपणा. या संदर्भात रमण यांनी एक छान किस्सा दिला आहे. ७१च्या भारत-पाक युद्धाचा २५व्या स्मृतिदिनानिमित्ताने नवी दिल्लीत एक कार्यक्रम झाला. त्या युद्धाशी संबंधित अनेक जण त्यात बोलले. त्यात प्रेक्षकांमध्ये अगदी पाठीमागच्या बाजूला एक उंच, रुबाबदार वृद्ध बसलेला होता. ते काव होते. दिल्लीत राहणा-या एका बांगलादेशी व्यक्तीने त्यांना ओळखले. ती व्यक्ती त्यांना म्हणाली, सर तुम्ही तिथं व्यासपीठावरील मान्यवरांमध्ये असायला हवं. तुमच्यामुळे तर १९७१ चा विजय शक्य झाला. त्यावर काव अगदी कोषातच गेले. म्हणाले, मी काहीच केलं नाही. सगळा मोठेपणा त्यांचा आहे. आणि मग हळूच कुणाचे लक्ष नाही असे पाहून ते मागच्या मागे बाहेर पडले. आपल्याला कोणीतरी ओळखले हे पाहून त्यांनाच लाजल्यासारखे झाले होते
हा माणूस अखेरपर्यंत इंदिरा गांधी यांच्या अत्यंत विश्वासातला होता. अगदी आणीबाणीच्या काळातही संजय गांधीसुद्धा त्यांना आडवे जावू शकत नव्हते. ही त्यांची ताकद होती. इंदिरा गांधी यांच्या हत्येचा धक्का मात्र ते पचवू शकले नाहीत. इंदिरा गांधी यांच्या सुरक्षेची जबाबदारी काव यांनी ज्या आयबीच्या आणि दिल्ली पोलिसांच्या अधिका-यांवर टाकली होती, त्यांनी त्यांचा अपेक्षाभंग केला होता. त्या घटनेनंतर काव यांनी पंतप्रधानांच्या ज्येष्ठ सल्लागारपदाचा राजीनामा दिला. मात्र रॉमध्ये असताना काव यांनी अनेक अधिकारी घडविले. अनेक कामगि-या पार पाडल्या. या सगळ्याचे रमण हे साक्षीदार होते. कधी प्रत्यक्ष. कधी अप्रत्यक्ष. त्या सगळ्या कहाण्या आपणांस या पुस्तकात वाचावयास मिळतात. आणि त्यातून भारताच्या एका वेगळ्याच, बातम्यांमधून फारशा न आलेल्या इतिहासाचे काही अंश आपणांस दिसतात.
रॉची स्थापनेनंतरची पहिलीच यशस्वी कामगिरी म्हणून बांगलादेशचे नाव घेतले जाते. बांगलादेशमुक्तीचा तो लढा, त्यानंतर ईशान्येकडील राज्ये, तसेच पंजाबमधील दहशतवाद, श्रीलंकेतील तमिळ प्रश्न, इंदिरा आणि राजीव गांधी यांची हत्या, बोफोर्स, रामजन्मभूमी आंदोलन, बाबरीचे पतन, मुंबईतील साखळी बॉम्बस्फोट अशा विविध घटनांतील गूढ आणि गुप्त प्रवाह या पुस्तकातून समोर येतात. इंदिरा गांधी, मोरारजी देसाई, चंद्रशेखर, राजीव गांधी, व्ही. पी. सिंह, नरसिंहराव या पंतप्रधानांची कार्यपद्धती, स्वभाव, त्यांच्या काळातील काही महत्त्वाच्या घटनांची पडद्यामागील कहाणी हाही या पुस्तकातील मोठा रोचक भाग आहे. मुंबई बॉम्बस्फोटांनंतर शरद पवार यांनी ज्या तडफेने तेथील परिस्थिती हाताळली त्यावरची, तसेच राव आणि तत्कालिन केंद्रीय गृहमंत्री राजेश पायलट यांच्याबाबतची रमण यांची अनुकूल निरिक्षणे पाहिली, की आपण अशा गोष्टींकडे किती झापडबंद पद्धतीने पाहात असतो ते जाणवते. हीच बाब आणीबाणीच्या कालखंडातील इंदिरा गांधी यांच्या प्रसिद्ध परकी हात सिद्धांताची. संघिष्ठ आणि समाजवाद्यांच्या टिंगलीचा तो विषय होता. हे पुस्तक वाचताना त्या टिंगलीतील अडाणीपणा लख्खपणे समोर येतो. पंजाबमधील दहशतवादाचेही तसेच. त्या प्रश्नाला आंतरराष्ट्रीय कंगोरे होते. त्याचे इंदिरा गांधी आणि झैलसिंग यांनी भिंद्रनवालेंचा भस्मासूर उभा केला, असे सुलभीकरण करणे विरोधी पक्षांच्या राजकारणास उपयुक्त ठरते. त्यात तथ्य आहेच. पण ते सर्वांगिण विश्लेषण नसते. तो जागतिक सत्तास्पर्धेतला भीषण हिंसक खेळ होता. केवळ पाकिस्तानच नव्हे, तर पाश्चात्य राष्ट्रांचेही त्यात हितसंबंध होते. पंजाब प्रश्नाचा संबंध काश्मीरइतकाच बांगलादेशाशीही होता. एकंदरच अमेरिकेचे डावपेच, भारताला सतत गुडघ्यावरच ठेवण्यासाठी सुरू असलेले पाश्चात्य देशांचे प्रयत्न याचा भारतातील दहशतवादाशी निकटचा संबंध होता आणि आहे. रमण यांनी हे सगळे येथे व्यवस्थित उलगडून दाखविले आहे.
अमृतसरमधील सुवर्णमंदिरात करण्यात आलेल्या लष्करी कारवाईच्या वेळी ब्रिटनने भारताला मदत केली होती. दोन ब्रिटिश गुप्तचरांनी सुवर्णमंदिरात जाऊन पाहणी केली होती, असा ‘गौप्यस्फोट’ नुकताच ब्रिटनमधील एका खासदाराने केला. वस्तुतः त्यात नवे काहीही नाही. काव यांच्या विनंतीवरून ब्रिटिश एमआय-फाइव्हने तशी मदत केल्याची आपलीही माहिती असल्याचे रमण यांनी या पुस्तकात आधीच नमूद केले आहे. आता अशा गोष्टींना काही नेहमीच ठोस पुरावे देता येत नसतात. तेव्हा रमण यांच्यासारखी जबाबदार व्यक्ती जेव्हा ती नोंदविते तेव्हा त्यात किमान तथ्यांश असलाच पाहिजे असे मानून चालावे लागते. याच प्रकरणी रमण यांनी दिलेली माहिती अधिक उद्बोधक आहे. इंदिरा गांधी यांनी या कारवाईस उशीर केला. फेब्रुवारी १९८४ मध्ये ब्रिटिश गुप्तचरांची मदत घेण्यात आली होती. यावरून ही समस्या सुरुवातीलाच खुडून काढावी वा सुवर्णमंदिरातून अतिरेक्यांना हुसकावून लावण्यासाठी अन्य पर्याय शोधावेत असे भारत सरकारला वाटत नव्हते, ही बाब अधोरेखीत होते, असा आरोप अलीकडेच भाजपनेते अरूण जेटली यांनी केला आहे. तो किती भंपक आहे हे या पुस्तकातून कळते. इंदिरा गांधी आणि रॉने ही कारवाई टाळता यावी यासाठी मनापासून प्रयत्न केले होते, याचे काही दाखलेच रमण यांनी येथे दिले आहेत.
एक प्रकारे कावबॉईज ऑफ रॉ हा या गुप्तचर संस्थेचा अल्पेतिहास आहे. हेरकथांमध्ये रस असणारांसाठी हे पुस्तक अनिवार्य वाचनाचा भाग आहेच. पण राजकारणाच्या अभ्यासकांनी आणि ‘चर्चीलां’नीही ते वाचले पाहिजे. माध्यमांतून समोर येत असलेल्या घटना-घडामोडींच्या अंतरंगात खोलवर खूप काही घडत असते. त्या गोष्टी आपणांसमोर कधी येतीलच असे नाही. पण त्या कशा असतात याची किमान जाणीव तरी अशा पुस्तकांतून होत असते. आपली समज वाढण्यासाठी ते बरे असते.
द कावबॉईज ऑफ आर अँड एडब्ल्यू : डाऊन मेमरी लेन
- बी. रमण, लॅन्सर पब्लिशर्स, २००७, पाने २९४, मूल्य ७९५ रु.
वृत्तकथा - ऑपरेशन म्यानमार
वृत्तकथा - ऑपरेशन मरिन ड्राइव्ह
हेरकथा - ये शॅल नो द ट्रूथ
बालकथा - टून्देशातून सुटका
बालकथा - मोबाईलमधलं भूत
या ब्लॉगवरचे लेख या पूर्वी कोठे ना कोठे प्रसिद्ध झाले आहेत. बहुतेक लेख सकाळमधले वा लोकसत्तातले आहेत. आता हे वृत्तपत्रीय लिखाण म्हणजे अगदीच प्रासंगिक असते, तेव्हा ते येथे पुन्हा देण्याचे कारण काय
आणि दुसरे म्हणजे, ते लेख प्रसंगोपात लिहिले असले, तरी ते प्रासंगिक नाहीत, असे मला वाटते. कारण की त्यात मला जे म्हणायचे आहे, ते आजही तितकेच ताजे आहे.
मॅनहंट : पीटर बर्गन, अनुवाद - रवि आमले
राखीव जागा : वस्तुस्थिती आणि विपर्यास
सर्वाधिक वाचले गेलेले लेख
(पूर्वप्रसिद्धी : लोकप्रभा, १४ सप्टे. २०१२ ) || १ || एकंदरच सध्या श्लील-अश्लील असा काही धरबंध उरलेला नाही. धर्म व संस्कृतीची चा...
26 जून 1975 च्या पहाटे भारतीय राजकारणातील अंधारयुग सुरू झाले. इंदिरा गांधी यांनी आणीबाणीची घोषणा केली. देश पुन्हा परतंत्र झाला. सर्व स्वातंत...
किडलेले स्तंभ आणि लेखणीचा व्यभिचार
लोकसंकेत नावाच्या एका छोट्या व अल्पायुषी दैनिकात १२ मे १९९६ रोजी किडलेले स्तंभ आणि लेखणीचा व्यभिचार हा लेख प्रसिद्ध झाला होता... अलीकडेच जुन...
संस्कृती म्हणजे काचेचे भांडे. बाईच्या इज्जतीप्रमाणे तिला एकदा तडा गेला की गेलाच. तो परत सांधता येत नाही. असे जर आपले विचारऐश्वर्य असेल, तर...
मराठी भाषा आणि व पण परंतु...
1. साधारणतः भाषेची काळजी वाहणारा आणि करणारा एक वर्ग सर्वच समुहांमध्ये आढळतो. ते काळजी करतात म्हणजे भाषा बिघडू नये असं पाहतात. आता ही भाषा बि...
तुका लोकी निराळा - *संत तुकाराम महाराज यांची चरित्रगाथा मांडणारी लेखमाला * *यंदा लोकसत्ताच्या लोकरंग या रविवार पुरवणीत प्रसिद्ध होत आहे.* *तुकारामांच्या चरित्राचा ऐतिहासिक आणि...


महिलांची छेड - Latest News on महिलांची छेड | Read Breaking News on Zee News Marathi

एसटी धावणार महिलांच्या सुरक्षेसाठी...
महिलांवर होणाऱ्या अत्याचारांच्या पार्श्वभूमीवर सुरक्षिततेसाठी राज्य परिवहन महामंडळाने म्हणजेच एसटीनं पुढाकार घेतला आहे.
छेडछाडीत मुंबई नंबर वन
देशाची आर्थिक राजधानी बिरूद मिरवणारी मुंबई आता गलिच्छतेच्याबाबतीत अग्रेसर असल्यानंतर छेडछाडीतही नंबर वन असल्याने चिंता व्यक्त होत आहे. महाराष्ट्रात महिलांची छेड काढण्याचे प्रकार वाढीस लागल्याने भीतीचे वातावरण पसरले आहे.
या घरगुती उपायांंनी हटवा 'चामखीळी'चा त्रास
स्टेट बँकेत निघाली भर्ती, असा करा अर्ज
शरीरावर पडताय का असे निळे डाग तर सावधान
या '6' उपायांंनी एसीशिवायही घरात हमखास राहतो थंडावा
प्रेमाची कबुली देण्यापूर्वी मुली या 'हिंट्स' नक्की देतात ...
पुण्यात ७० ते ८० झोपड्या जळून खाक
या ४ कारणांमुळे हातापायांना मुंग्या येतात
शाहीद कपूर काही 'अशा' अंदाजात शेअर केली 'गूड न्यूज'
वरूण धवनचा 'ऑक्टोबर' 'या' मराठी सिनेमाची 'कॉपी'
महाराष्ट्र विधान परिषदेच्या ६ जागांसाठी २१ मे रोजी निवडणूक


agriculturai stories in marathi, agrowon, crop advice | Agrowon

Agrowon च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
Agrowon च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.
डॉ. यू. एन. आळसे, डी. डी. पटाईत,डॉ. एस. जी. पुरी
गुरुवार, 4 जानेवारी 2018
कपाशीची फरदड घेण्याचे टाळावे. काढलेल्या पऱ्हाटी जाळून नष्ट कराव्यात.
जमिनीत ओलावा कमी झाल्यास तसेच पीक फुलोरा व दाणे भरण्याच्या अवस्थेत पिकास पाणी द्यावे.
कपाशीची फरदड घेण्याचे टाळावे. काढलेल्या पऱ्हाटी जाळून नष्ट कराव्यात.
जमिनीत ओलावा कमी झाल्यास तसेच पीक फुलोरा व दाणे भरण्याच्या अवस्थेत पिकास पाणी द्यावे.
बागायती करडई पीक फुलावर असतांना व दाणे भरण्याच्या अवस्थेमध्ये जमिनीला भेगा पडण्याच्या अगोदर हलके पाणी द्यावे. शेतात पाणी साचणार नाही याची काळजी घ्यावी. शक्यतो एक आड एक सरी पाणी द्यावे. .
मावा किडीच्या नियंत्रणासाठी डायमेथोएट (३० टक्के) १.३ मि.लि. किंवा अॅसिफेट (७५ टक्के) १.५ ग्रॅम प्रतिलिटर पाणी याप्रमाणात फवारणी करावी.
हरभरा पिकास ज्या ठिकाणी जमिनीतील ओलावा कमी झाला असेल तेथे सिंचन करावे. पीक फुलाेरा व दाणे भरण्याच्या अवस्थेत असल्यास हलके पाणी द्यावे.
घाटेअळीची आर्थिक नुकसान पातळी बघण्यासाठी प्रतिएकरी दोन कामगंध सापळे लावावेत.
घाटेअळीच्या व्यवस्थापनाकरीता एकरी वीस या प्रमाणात इंग्रजी ‘टी’ आकाराचे पक्षी थांबे ठिकठिकाणी शेतात उभे करावेत.
घाटे अळीचा नियंत्रण : फवारणी प्रतिलिटर
इमामेक्टीन बेंझोएट ०.५४ ग्रॅम किंवा
क्लोरअॅन्ट्रानिलीप्रोल (१८.५ टक्के) ०.२५ मि.लि.
पिकाची निंदणी, कोळपणी करून पीक स्वच्छ ठेवावे.
पेरणीनंतर ३० दिवसांनी हेक्टरी ३० किलो नत्र युरियाद्वारे निंबोळी पेंडीत मिसळून द्यावे.
पिकास बाेंडे लागणे, फुले व दाणे भरण्याच्या अवस्थेत पाण्याचा ताण पडू देऊ नये.
पाने खाणारी अळी तसेच केसाळ अळीचा प्रादुर्भाव आढळून आल्यास अंडीपुंज व अळ्यांची जाळी असलेली पाने तोडून गोळा करून रॉकेलमिश्रित पाण्यात बुडवावीत.
पाने खाणारी/ केसाळ अळी रासायनिक नियंत्रण : फवारणी प्रतिलिटर
सायपरमेथ्रीन (१० टक्के इ.सी.) १ मि.लि. किंवा
निंबोळी अर्क ५ टक्के किंवा
अझाडिरॅक्टीन (३०० पीपीएम) ५ मि.लि.
लागवडीसाठी टी.ए.जी.-२४, टी.जी. -२६, टीएलजी-४५, टीजी -५१, टीपीजी -४१, टीजी-३७ किंवा एसबी-११ या जातींची निवड करावी.
पेरणीपूर्वी बियाण्यास थायरम ३ ग्रॅम किंवा कार्बेन्डाझीम २.५ ग्रॅम किंवा ट्रायकोडर्मा ५ ग्रॅम प्रतिकिलो बियाणे या प्रमाणात बीजप्रक्रिया करावी. बीजप्रक्रियेनंतर रायझोबियम जिवाणू २५० ग्रॅम प्रति १० किलो बियाणे त्यानंतर स्फुरद विरघळणारे जिवाणू (पीएसबी)२५० ग्रॅम प्रति १० किलो बियाणे या प्रमाणात बीजप्रक्रिया करावी. बीजप्रक्रिया करताना प्रथम बुरशीनाशक त्यानंतर कीटकनाशक व त्यानंतर जिवाणू खतांची करावी.
पेरणीसाठी प्रतिहेक्टरी १०० किलो बियाणे वापरावे.
रासायनिक खते : पेरणीवेळी प्रतिहेक्टरी नत्र २५ किलो, स्फुरद ५० किलो पेरुन द्यावे. जमिनीत पालाश व गंधकाची कमतरता असल्यास पेरणीवेळीच पालाश ५० किलो व गंधक २० किलो प्रतिहेक्टरी द्यावे. स्फुरदयुक्त खते सिंगल सुपर फॅास्फेटद्वारे दिल्यास त्यामध्ये असलेल्या गंधकाचा (१२ टक्के) भुईमुगासारख्या पिकास चांगला फायदा होतो.
पेरणी : प्रथम रान ओलावून जानेवारी महिन्याच्या दुसऱ्या पंधरवाड्यात पेरणी करावी. तिफणीने पेरणी करून उपट्या जातीसाठी दोन ओळीतील अंतर ३० सें.मी. व निम पसऱ्या जातींसाठी ४५ सें.मी. ठेवावे.
पाणी व्यवस्थापन : पेरणी नंतर त्वरित सारा यंत्राच्या साह्याने पिकास पाणी देण्यासाठी सारे पाडावे. नंतर १० ते १२ दिवसांच्या अंतराने पाण्याच्या नियमित पाळ्या द्याव्यात.
(कृषी तंत्रज्ञान माहिती केंद्र, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)
बागायत यंत्र machine सिंचन युरिया urea भुईमूग groundnut कीटकनाशक खत fertiliser
करडईला फुलोरा अवस्थेत पाणी द्यावे
धानाला प्रतिक्विंटल २०० रुपये बोनस
मुंबई : चालू हंगामात अवकाळी पाऊस आणि विविध नैसर्गिक आपत्तीमुळे धान उत्पादक शेतकऱ्यांचे नु
शेतकऱ्यांसाठी संसदेचे विशेष अधिवेशन बोलवा
कोल्हापूर : शेतीमालाला दीडपट हमीभाव आणि सरसकट कर्जमुक्तीच्या मागणीसाठी स्वाभिमानी शेतकरी
हवामान बदलामुळे कधीही न संपणाऱ्या विघ्नांची मालिका चालू आहे.
रोजगार निर्मितीसाठी वाढवा शेतकऱ्यांचे उत्पन्न
कारखान्यातील वेतनाला प्रमाण मानून शेतकरी कुटुंबाची (नवरा-बायको) कमाई वर्षाला ३.६ लाख रुपये होऊ शक
साखर निर्यात अनुदानासाठी हालचाली
पुणे : साखरेचे भाव कोसळल्यामुळे अडचणीत आलेल्या साखर कारखान्यांना निर्यात अनुदान देण्याबाब
शेतकऱ्यांसाठी संसदेचे विशेष अधिवेशन...कोल्हापूर : शेतीमालाला दीडपट हमीभाव आणि...
सांगलीत मजूर टंचाईचा गुऱ्हाळघरांना फटकासांगली ः शिराळा तालुक्‍यात गुळाची निर्मिती...
औरंगाबाद जिल्ह्यात ३०० टॅंकरद्वारे... औरंगाबाद : जिल्ह्यातील २४५ गावे व २९...
नगर जिल्ह्यात ४८१ शेतकरी मित्रांची निवड नगर ः कृषी विभागाच्या विविध योजना...
धुळे, जळगावमध्ये मक्‍याचा कडबा २००... जळगाव ः दूध उत्पादकांना अपेक्षित दर मिळत...
सातारा जिल्ह्यात पाच टॅंकरव्दारे...सातारा : जिल्ह्यातील माण, खटाव भागात...
साताऱ्यातील दहा कारखान्यांचा गाळप हंगाम... सातारा : जिल्ह्यातील ऊस गाळप हंगाम अंतिम...
साखर कारखानदारांच्या मागण्या निरर्थक :...कोल्हापूर : देशात अतिरिक्त साखरेचा प्रश्‍न गंभीर...
जालन्यातील रेशीमकोष बाजारपेठेचे आज उद्...औरंगाबाद : जालना बाजार समितीच्या आवारात शनिवारी (...
तंत्र हळद लागवडीचे...आंगठे आणि हळकुंड बियाण्यापेक्षा जेठे गड्डे...
ग्रामीण भागात समिश्र चलन तुटवडा अकोला : गेल्या काही दिवसांपासून चलन तुटवडा...
जमीन सुपीकतेसाठी प्रो-साॅईल प्रकल्पपरभणी ः नाबार्ड आणि जर्मनीतील जीआयझेड या...
नाशिकमधील ड्रायपोर्टचा मार्ग मोकळानाशिक : नाशिक जिल्हा बँकेकडे तारण असलेली...
मोहफुलावरील बंदी उठलीनागपूर (सकाळ वृत्तसेवा) : आदिवासींसाठी मोहफुलाचे...
संत्रा पिकाचे ४० टक्‍के नुकसान जलालखेडा, जि. नागपूर : जगप्रसिद्ध असलेल्या...
पावसाळी अधिवेशन नागपूरमध्ये होणारमुंबई : येत्या ४ जुलैपासून सुरू होणारे...
पुणे जिल्ह्यात भाताचे क्षेत्र वाढण्याचा... पुणे: जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांची खरीप हंगामाची...
साताऱ्यातील दोन हजार सत्तावीस... सातारा : कृषी यांत्रिकीकरणास मोठ्या प्रमाणात...
साखर जप्त करता येणार नाही ः मुश्रीफ कोल्हापूर : एफआरपीची थकीत रक्कम ऊस...
नगर जिल्ह्यात ‘जलयुक्त’ची ३७१ कामे पूर्ण नगर : जिल्ह्यात जलयुक्त शिवार अभियानातून मागील...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


Ahmednagar Akola Amravati Aurangabad Beed Bhandara Buldhana Chandrapur

Name : सौ. सुशीला जगदीश घरत
Constituency : प्रभाग क्र. १७, पनवेल महानगरपालिका
Party Name : भारतीय जनता पार्टी
Designation : नगरसेवक - प्रभाग क्र. १७ ब, पनवेल म. न. पा.
E-mail : उपलब्ध नाही
Name : सौ. सुशीला जगदीश घरत
Father's Name : कै. अनंत बाळाराम पाटील
Mother’s Name : गं. भा. वत्सला अनंत पाटील
Place of Birth: : गावठाण चिर्ले, महाराष्ट्र
Languages Known : इंग्लिश, हिंदी, मराठी
Hobby : वाचन, पर्यटन स्थळे फिरणे, समाजसेवा
Residence Address : ऑरा टॉवर, बी - ६०२, सेक्टर - १७, बांठिया हायस्कुल समोर, नवीन पनवेल , ता. पनवेल, जि. रायगड
Office Address : पी. एल. ५/३०, रुम नं. ४, सेक्टर - १७, नवीन पनवेल , ता. पनवेल, जि. रायगड
नगरसेवक - प्रभाग क्र. १७ ब, पनवेल महानगरपालिका
विशेष कार्यकारी अधिकारी (SEO)
मा. सदस्य, पनवेल नगरपरिषद शिक्षण मंडळ
सल्लागार, अस्मिता कला, क्रीडा व सांस्कृतिक मंडळ
संस्थापक / अध्यक्षा, प्रियदर्शनी महिला मंडळ
संस्थापक / अध्यक्षा, श्री शांतादेवी रोजबाजार मंडळ
अध्यक्षा, वरदविनायक महिला बचत गट
सुशीला घरत यांचे पेपर बातम्या, लेख...
प्रभाग क्र. १७ मध्ये भाजपच्या उमेदवारांची प्रचारात जोरदार आघाडी
एसईओ पदाचा मान वाढवा : रामशेठ ठाकूर
प्रभाग क्र १७ जनसंपर्क कार्यालयाचे उद्घाटन
भाजपला एकहाती सत्ता द्या
संकल्प व सामाजिक कार्य
पनवेल महापालिकेच्या प्रभाग क्र. १७ मधील मूलभूत नागरी समस्या सोडविणे.
महिला सक्षमीकरण ध्येय असून त्यांना समाजातील मुख्य प्रवाहात आणणे.
मागील काळात प्रभागातील नागरिकांच्या समस्या जाणून घेऊन त्या सोडविण्याच्या दृष्टीकोनातून एक पाऊल पुढे टाकण्याचे काम करीत असून सर्व सोयी-सुविधायुक्त प्रभाग बनविण्यासाठी, नागरिकांच्या राहणीमानाचा स्तर उंचवावा यातून सर्वस्तराचा विकास साध्य व्हावा यासाठी प्रयत्न करणे.
सामाजिक जाणिवेच्या दृष्टिकोनातून महिलांचा विकास व्हावा यासाठी महिला मंडळ, बचत गटांची निर्मिती केली.
महिला मंडळ आणि बचत गटाच्या माध्यमातून हळदी-कुंकू समारंभ, लघु उद्योजक मार्गदर्शन शिबीर, नवरात्रोत्सवामध्ये विविध स्पर्धा, आरोग्य शिबिरे यांसारखे विविध उपक्रमांचे आयोजन केले.
लहान मुलांच्या शैक्षणिक, क्रीडा विभागाचा स्तर उंचावण्यासाठी विविध स्पर्धा आयोजित केल्या.
रामशेठ ठाकूर सामाजिक विकास मंडळाच्या सहकार्यातून वह्या वाटप, शालेय साहित्य वाटप तसेच जेष्ठ नागरिकांचे सत्कार असे अनेक सामाजिक उपक्रम राबविले.
एकीतून सर्वांगीण विकास हा मूलमंत्र घेऊन पनवेल महापालिकेत निवडणूक लढवत असून सर्वांना सोबत घेऊन प्रभागाचा व येथील नागरिकांचा विकास साधणार.
अनेक महिला बचत गटांची स्थापना करून त्यांचा महाराष्ट्र बचतगट महासंघामध्ये समाविष्ट करण्याचे काम मी व माझ्या सहकारी महिलांनी केला आहे.
सौ. सुशीला जगदीश यांचे छाया चित्र संग्रह...
प्रभाग क्र. १७ जनसंपर्क कार्यालयाचे उद्घाटन
नवीन पनवेल, कचरा समस्या
मा. आमदार प्रशांत ठाकूर प्रभाग क्र. १७ मध्ये लोकांना आवाहन करताना
सौ. सुशीला जगदीश घरत भाषण करताना


कापूरआरती - मराठी कविता | Kapuraarti - Marathi Kavita

मराठीमाती डॉट कॉम - अनुक्रमणिका
सर्व विभाग - दुवे
आपले स्वलिखित साहित्य प्रकाशित करण्यासाठी मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे सभासद व्हा
स्वगृह » विशेष » अक्षरमंच - मुक्त व्यासपीठ » मराठी कविता » कापूरआरती
लेखन: अनुराधा फाटक | प्रकाशन: संपादक मंडळ | २५ सप्टेंबर २००८
मनी मानसी दिसू लागले
स्पटिकासम शुभ्र रंग तो
उग्र भेदक तरी हवेसे
सारे गंध उडून गेले
आठवण कसली, श्वास कसले
क्षण सुगंधी विरून गेले
उदाहरणार्थ नेमाडे - सौमित्र
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग १
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग २
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग १
सहा दिवसांची पिकनिक ‘सहा दिवस सात रात्रींची’ कशी होते याचे रहस्य उलगडणारी भयकथा...
उदाहरणार्थ नेमाडे - सौमित्र
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग १
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग २
लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक
दिवाळी सण माणुसकीच्या रंगाने उजळू दे
सार्वजनिक गणेशोत्सव - काल आणि आज
मराठीमाती डॉट कॉम | माझ्या मातीचे गायन


agriculture news in Marathi, Cotton price increased in domestic market will affect export, Maharashtra | Agrowon

Agrowon च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
Agrowon च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.
देशांतर्गत कापूस दरवाढीचा निर्यातीला फटका
देशांतर्गत कापूस दरवाढीचा निर्यातीला फटका
रविवार, 31 डिसेंबर 2017
देशांतर्गत कापसाचे दर वाढल्याने स्थानिक आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारांत कापूस किमतीत फरक निर्माण झाला आहे. त्यामुळे भारतीय निर्यातदारांना निर्यातीचे करार पूर्ण करण्यास किंवा नवीन व्यवहार करण्यास अडचणी येत आहेत. आॅक्टोबरमध्ये झालेले अनेक करार आता रद्द होण्याच्या मार्गावर आहेत.
- अतुल गनात्रा, अध्यक्ष, काॅटन असोशिएशन आॅफ इंडिया.
मुंबई ः देशात सुरवातीला बंपर कापूस उत्पादनाचा अंदाज व्यक्त केल्यानंतर महत्त्वाच्या कापूस उत्पादक राज्यांमध्ये बोंड अळीचा प्रादुर्भाव आणि काही भागांतील दुष्काळसदृश स्थितीमुळे कापूस उत्पादनात घट झाली आहे. त्यामुळे देशांतर्गत कापसाचे दर वाढले आणि त्यातच आंतरराष्ट्रीय चलन बाजारात रुपया मजबूत झाल्याचा फटका कापूस निर्यातीला बसणार आहे.
या दोन्ही कारणांमुळे पुढील दोन महिन्यांत ५ लाख गाठी (एक गाठ = १७० किलो) कापूस निर्यातीचे करार रद्द होऊ शकतात, असा अंदाज व्यापाऱ्यांनी व्यक्त केला आहे.
व्यापारी सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ‘‘देशांतर्गत कापसाचे दर वाढल्याने कापूस महाग झाला आहे. त्यातच रुपया मजबूत झाल्याने त्याचा परिणाम निर्यातीवर होणार आहे. करार झाले त्याच किमतीला कापूस निर्यात परवडणारी नाही. सध्या १० लाख गाठींच्या दरासाठी पुन्हा वाटाघाटी सुरू आहे आणि त्यातील निम्मे म्हणजेच ५ लाख गाठींचे करार रद्द होण्याच्या मार्गावर आहेत.’’ मल्टिकमोडिटी एक्सचेंज आॅफ इंडियानुसार, मागील सहा ते सात आठवड्यांत कापसाचे दर १२ टक्क्यांनी वाढले आहेत. त्यामुळे डिसेंबरमध्ये निर्यातीवर परिणाम झाला आहे.
मुंबई येथील एका व्यापारी म्हणाला, ‘‘या हंगामातील कापूस आवक सुरू होण्यापूर्वी नोव्हेंबरमध्ये ज्या व्यापाऱ्यांनी कापूस निर्यातीसाठी ७३ ते ७७ सेंट्सप्रमाणे आगाऊ करार केले होते, त्यांना आता कापसाचे दर ८२ ते ८३ सेंट्सवर गेल्याने आपल्या कराराप्रमाणे कापूस निर्यात करणे अवघड झाले आहे.’’ आणखी एक व्यापाऱ्याने सांगितले, ‘‘आॅक्टोबरच्या सुरवातीपासून भारतीय रुपया अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत ३ टक्क्यांनी वाढला आहे. सध्या ६४ रुपयांवर डॉलरचे मूल्य आले आहे. आॅक्टोबरपासून २२ ते २५ लाख गाठींच्या व्यवहाराचे करार झाले आहेत आणि त्यापैकी जवळपास १३ लाख गाठींची निर्यातसुद्धा केली आहे.’’
देशांतर्गत बाजारात दर वाढल्याने सरकारने २०१७-१८ मध्ये निर्यात कमी होऊन ६७ लाख गाठी निर्यातीचे लक्ष ठेवले आहे. भारतीय कापूस महामंडळाने आधीच्या ६३ लाख गाठी निर्यातीच्या अंदाजात १३ टक्के घट करून ५५ लाख गाठी निर्यात होणार असल्याचा अंदाज जाहीर केला आहे. भारतीय कापसाचे बांगलादेश, व्हिएतनाम, चीन आणि टर्की हे मुख्य आयातदार देश आहेत.
कापूस भारत मुंबई बोंड अळी व्यापार आग बांगलादेश चीन
धानाला प्रतिक्विंटल २०० रुपये बोनस
मुंबई : चालू हंगामात अवकाळी पाऊस आणि विविध नैसर्गिक आपत्तीमुळे धान उत्पादक शेतकऱ्यांचे नु
शेतकऱ्यांसाठी संसदेचे विशेष अधिवेशन बोलवा
कोल्हापूर : शेतीमालाला दीडपट हमीभाव आणि सरसकट कर्जमुक्तीच्या मागणीसाठी स्वाभिमानी शेतकरी
हवामान बदलामुळे कधीही न संपणाऱ्या विघ्नांची मालिका चालू आहे.
रोजगार निर्मितीसाठी वाढवा शेतकऱ्यांचे उत्पन्न
कारखान्यातील वेतनाला प्रमाण मानून शेतकरी कुटुंबाची (नवरा-बायको) कमाई वर्षाला ३.६ लाख रुपये होऊ शक
साखर निर्यात अनुदानासाठी हालचाली
पुणे : साखरेचे भाव कोसळल्यामुळे अडचणीत आलेल्या साखर कारखान्यांना निर्यात अनुदान देण्याबाब
अंदाजाच्या पलीकडे...हवामान बदलामुळे कधीही न संपणाऱ्या विघ्नांची...
रोजगार निर्मितीसाठी वाढवा शेतकऱ्यांचे...कारखान्यातील वेतनाला प्रमाण मानून शेतकरी...
साखर निर्यात अनुदानासाठी हालचालीपुणे : साखरेचे भाव कोसळल्यामुळे अडचणीत...
पुणे : कृषी पत्रकारिता आणि ग्रामविकासात दीपस्तंभ...
वर्धापन दिनानिमित्ताने ‘अॅग्रोवन’वर...पुणे : कृषी पत्रकारिता आणि ग्रामविकासात दीपस्तंभ...
भारतासह दक्षिण आशियात यंदा सामान्य पाऊसपुणे : भारतासह दक्षिण आशियातील देशांच्या बहुतांशी...
चंद्रपूरला अजूनही उच्चांकी तापमानपुणे : पावसाने उघडीप दिल्यानंतर राज्यातील ऊन...
रत्नागिरी, देवगड, अलिबाग हापूसला...मुंबई : हापूस ‘कोणा’चा हा गुंता आता सुटण्याच्या...
‘ॲग्रोवन’चे आज चौदाव्या वर्षात पदार्पण पुणे ः राज्यभरातील प्रगतिशील शेतकऱ्यांच्या...
कृषी विज्ञान केंद्रांमध्ये हवामान...पुणे : ‘‘देशातील शेतकऱ्यांना मोबाईलवरून हवामान...
चंद्रपूरमध्ये देशातील उच्चांकी...पुणे : गेल्या दोन ते तीन दिवसांपासून राज्यातील...
३२०० साखर दराची अंमलबजावणी व्हावी :...कोल्हापूर : केंद्र सरकारच्या कृषिमूल्य आयोगाने...
केसर आंबा संकटातचऔरंगाबाद : सुरवातीला मोहराच्या काळात...
त्रस्त शेतकरी वाटणार ३ मेपासून मोफत दूधनगर/औरंगाबाद : गतवर्षी शेतकरी संपानंतर...
पीक फेरपालट, सेंद्रिय खतांचा केला वापरप्रभाकर चौधरी हे १९७६ पासून शेती करतात. त्यांची...
खडकाळ, हलक्या जमिनीतही आणली सुपीकताकोणतेही पीक येईल की नाही, अशा खडकाळ जमिनीचे संजय...
नैसर्गिक शेतीतून राखले जमिनीचे आरोग्यअमरावती जिल्ह्यातील टाकरखेडा (संभू)( ता. भातकुली...
पुणे : एक इंच माती तयार होण्यासाठी ५०० वर्षे...
दुग्ध व्यवसायाला २८०० कोटींचा फटकापुणे : उत्पादन खर्चात वाढ आणि नफा घटल्यामुळे...
मुदत संपलेल्या जिल्हा बँकांवर प्रशासक...मुंबई : राज्य सहकारी निवडणूक प्राधिकरण चार...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


agriculture news in marathi, still 'No Entry' for reliance in Maharashtra Sugar Industry | Agrowon

Agrowon च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
Agrowon च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.
महाराष्ट्राच्या साखर उद्योगात रिलायन्सची सध्यातरी ‘नो एन्ट्री’
महाराष्ट्राच्या साखर उद्योगात रिलायन्सची सध्यातरी ‘नो एन्ट्री’
शनिवार, 6 जानेवारी 2018
पुणे : राज्याच्या साखर उद्योगात रिलायन्स उद्योग समूह प्रवेश करणार असल्याच्या चर्चेला पुन्हा एकदा उधाण आले आहे. राज्यात नवा साखर कारखाना किंवा इथेनॉल प्रकल्प सुरू करण्याबाबत रिलायन्सकडून अद्याप तरी कोणताही पत्रव्यवहार नाही, असा निर्वाळा साखर आयुक्तालयातील सूत्रांनी दिला आहे.
पुणे : राज्याच्या साखर उद्योगात रिलायन्स उद्योग समूह प्रवेश करणार असल्याच्या चर्चेला पुन्हा एकदा उधाण आले आहे. राज्यात नवा साखर कारखाना किंवा इथेनॉल प्रकल्प सुरू करण्याबाबत रिलायन्सकडून अद्याप तरी कोणताही पत्रव्यवहार नाही, असा निर्वाळा साखर आयुक्तालयातील सूत्रांनी दिला आहे.
राज्यात 200 साखर कारखान्यांकडून दरवर्षी 25 ते 35 हजार कोटी रुपयांपर्यंत उलाढाल केली जाते. देशात दरवर्षी अडीचशे लाख टनांच्या आसपास साखर विकली जाते. साखरेची हमखास बाजारपेठ आणि कच्चा माल म्हणजे उसाची भरपूर उपलब्धता, तसेच इथेनॉलचे वाढते महत्त्व विचारात घेत रिलायन्सकडून साखर किंवा इथेनॉल उद्योगात उतरण्याची तयारी सुरू असल्याची चर्चा साखर उद्योगा क्षेत्रात आहे.
साखर आयुक्तलयातील सूत्रांच्या म्हणण्यानुसार, रिलायन्स उद्योगाला साखरनिर्मितीत नव्हे; तर इथेनॉलनिर्मितीत रस होता. रिलायन्सने स्वतःचेच पेट्रोल पंप उघडले आणि त्याच वेळी केंद्राकडून पेट्रोलमध्ये इथेनॉल मिश्रण धोरणाचा जोरदार पाठिंबा दिला होता. त्यामुळे रिलायन्सकडून 2006 मध्ये इथेनॉलनिर्मितीत उतरण्यासाठी चाचपणी केली होती. मात्र, त्याबाबत अधिकृत प्रस्ताव साखर आयुक्तलयाकडे येण्यापूर्वीच रिलायन्सने इथेनॉलनिर्मितीचा विचार सोडून दिला.
'2006 नंतर आता पुन्हा रिलायन्स उद्योगाच्या साखर धंद्यात शिरकाव होण्याच्या शक्यतेची चर्चा सुरू झाली आहे. मात्र, आमच्याकडे कोणताही पत्रव्यवहार झालेला नाही. रिलायन्सला इतर राज्यांत युनिट सुरू करण्यासाठी नियमांचा अडसर आहे की नाही याची माहिती आम्हाला नाही; मात्र महाराष्ट्रात इथेनॉल किंवा साखरनिर्मिती करण्यासाठी कायद्यातील नियमानुसार साखर आयुक्तालयाकडेच पत्रव्यवहार करावा लागेल. तसा कोणताच पत्रव्यवहार अद्याप तरी झालेला नाही, असेही आयुक्तालयाच्या सूत्रांनी स्पष्ट केले.
महाराष्ट्र राज्य इथेनॉल उत्पादक संघटनेने दिलेल्या माहितीनुसार, रिलायन्सची सोलापूरच्या कुरकुंभ भागात स्वमालकीची जागा असून, तेथे 14 कोटी लिटर्स क्षमतेचा इथेनॉल प्रकल्प सुरू करण्याचा विचार रिलायन्सचा होता. त्यासाठी रिलायन्स अॅग्रो आणि रिलायन्स पेट्रो अशा दोन्ही विभागांकडून माहिती गोळा केली जात होती. मात्र, पुढे कोणताही ठोस निर्णय कंपनीला घेता आलेला नाही.
रिलायन्सच्या माध्यमातून कॉर्पोरेट उद्योगाचा साखर धंद्यात शिरकाव झाल्यास राज्याची सहकारी साखर कारखानदारी धोक्यात येईल, अशी चर्चा त्या वेळी सुरू झाली होती. ‘‘सहकाराला धोका असल्याचे पाहून रिलायन्सने आपले प्रकल्प टाकण्यासाठी महाराष्ट्रापेक्षा इतर राज्यांचा विचार करावा, असा जाहीर सल्ला तत्कालीन कृषिमंत्री शरद पवार यांनी दिला होता. त्यामुळे रिलायन्सने साखर धंद्यात घुसण्याचा नाद सोडून दिला,’’ असे साखर कारखानदार सूत्रांचे म्हणणे आहे.
इथेनॉलपासून ‘मेग’निर्मितीची वाट खडतरच
इथेनॉलापासून इथेलिनच्या माध्यमातून मोनोइथाईल ग्लायकोल अर्थात मेग (एमईजी) तयार करण्याचा प्रयत्न रिलायन्सचा होता. मेगनिर्मितीत त्या वेळी नफा होता. त्याचा वापर इंधनात होतो. एसएम डायकेम या कंपनीने जपानच्या तंत्रज्ञानातून कुरकुंभमध्ये कोट्यवधी रुपये खर्च करून मेग प्रकल्प उभारला होता. प्रकल्पाचे काम सुरू असताना कच्चा माल म्हणून इथेनॉल सहा रुपये प्रतिलिटर दरात उपलब्ध होते. मात्र, प्रकल्प झाला आणि इथेनॉलच्या किमती बारा रुपये प्रतिलिटर झाल्या. त्यामुळे हा प्रकल्प तोट्यात गेला व तोच प्रकल्प पुढे रिलायन्सने विकत घेतला. त्यासाठी इथेनॉल आणून मेगदेखील तयार केले जात होते. मात्र, नफा होत नसल्याचे पाहून रिलायन्सने शेवटी मेगनिर्मिती प्रकल्प बंद केला, असे सूत्रांनी स्पष्ट केले.
साखर रिलायन्स महाराष्ट्र शरद पवार इंधन
धानाला प्रतिक्विंटल २०० रुपये बोनस
मुंबई : चालू हंगामात अवकाळी पाऊस आणि विविध नैसर्गिक आपत्तीमुळे धान उत्पादक शेतकऱ्यांचे नु
शेतकऱ्यांसाठी संसदेचे विशेष अधिवेशन बोलवा
कोल्हापूर : शेतीमालाला दीडपट हमीभाव आणि सरसकट कर्जमुक्तीच्या मागणीसाठी स्वाभिमानी शेतकरी
हवामान बदलामुळे कधीही न संपणाऱ्या विघ्नांची मालिका चालू आहे.
रोजगार निर्मितीसाठी वाढवा शेतकऱ्यांचे उत्पन्न
कारखान्यातील वेतनाला प्रमाण मानून शेतकरी कुटुंबाची (नवरा-बायको) कमाई वर्षाला ३.६ लाख रुपये होऊ शक
साखर निर्यात अनुदानासाठी हालचाली
पुणे : साखरेचे भाव कोसळल्यामुळे अडचणीत आलेल्या साखर कारखान्यांना निर्यात अनुदान देण्याबाब
अंदाजाच्या पलीकडे...हवामान बदलामुळे कधीही न संपणाऱ्या विघ्नांची...
रोजगार निर्मितीसाठी वाढवा शेतकऱ्यांचे...कारखान्यातील वेतनाला प्रमाण मानून शेतकरी...
साखर निर्यात अनुदानासाठी हालचालीपुणे : साखरेचे भाव कोसळल्यामुळे अडचणीत...
पुणे : कृषी पत्रकारिता आणि ग्रामविकासात दीपस्तंभ...
वर्धापन दिनानिमित्ताने ‘अॅग्रोवन’वर...पुणे : कृषी पत्रकारिता आणि ग्रामविकासात दीपस्तंभ...
भारतासह दक्षिण आशियात यंदा सामान्य पाऊसपुणे : भारतासह दक्षिण आशियातील देशांच्या बहुतांशी...
चंद्रपूरला अजूनही उच्चांकी तापमानपुणे : पावसाने उघडीप दिल्यानंतर राज्यातील ऊन...
रत्नागिरी, देवगड, अलिबाग हापूसला...मुंबई : हापूस ‘कोणा’चा हा गुंता आता सुटण्याच्या...
‘ॲग्रोवन’चे आज चौदाव्या वर्षात पदार्पण पुणे ः राज्यभरातील प्रगतिशील शेतकऱ्यांच्या...
कृषी विज्ञान केंद्रांमध्ये हवामान...पुणे : ‘‘देशातील शेतकऱ्यांना मोबाईलवरून हवामान...
चंद्रपूरमध्ये देशातील उच्चांकी...पुणे : गेल्या दोन ते तीन दिवसांपासून राज्यातील...
३२०० साखर दराची अंमलबजावणी व्हावी :...कोल्हापूर : केंद्र सरकारच्या कृषिमूल्य आयोगाने...
केसर आंबा संकटातचऔरंगाबाद : सुरवातीला मोहराच्या काळात...
त्रस्त शेतकरी वाटणार ३ मेपासून मोफत दूधनगर/औरंगाबाद : गतवर्षी शेतकरी संपानंतर...
पीक फेरपालट, सेंद्रिय खतांचा केला वापरप्रभाकर चौधरी हे १९७६ पासून शेती करतात. त्यांची...
खडकाळ, हलक्या जमिनीतही आणली सुपीकताकोणतेही पीक येईल की नाही, अशा खडकाळ जमिनीचे संजय...
नैसर्गिक शेतीतून राखले जमिनीचे आरोग्यअमरावती जिल्ह्यातील टाकरखेडा (संभू)( ता. भातकुली...
पुणे : एक इंच माती तयार होण्यासाठी ५०० वर्षे...
दुग्ध व्यवसायाला २८०० कोटींचा फटकापुणे : उत्पादन खर्चात वाढ आणि नफा घटल्यामुळे...
मुदत संपलेल्या जिल्हा बँकांवर प्रशासक...मुंबई : राज्य सहकारी निवडणूक प्राधिकरण चार...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


नामदेव ढसाळ - Latest News on नामदेव ढसाळ | Read Breaking News on Zee News Marathi

`दलित पँथर` अनंतात विलीन
मराठी कवितेतील प्रतिभाशाली साहित्यिक आणि महाकवी नामदेव ढसाळ अखेर अनंतात विलीन झाले.
महाकवी नामदेव ढसाळ यांच्यावर आज अंत्यसंस्कार
साठोत्तरीतील मराठी कवितेतील एक प्रतिभाशाली दलित साहित्यिक आणि महाकवी नामदेव ढसाळ यांचं पार्थिव आज वडाळ्यातील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कॉलेज प्रांगणात त्यांचं पार्थिव ठेवण्यात येणार आहेत. दुपारी त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार केले जाणार आहेत.
आय-बहीण आजही विटंबली जाते
कवि नामदेव ढसाळांनी जातिप्रथा, परंपरेविरुध्द, सामाजिक अन्यायाविरुध्द कवितेतून आवाज उठवला. त्यांच्या कवितेतील प्रत्येक शब्द आजही विद्रोह करतो, शिकवतो, रक्तात पेटलेल्या अगणित सूर्यांनो ही त्यांची कविता आजही जातीव्यवस्थेचं आणि स्त्रीयांवरील अन्यायाचं उत्कट चित्र मांडते.
नामदेव ढसाळ यांचा अल्पपरिचय
दलित पँथरचे संस्थापक पद्मश्री नामदेव ढसाळ यांचे आज पहाटे चारच्या सुमारास निधन झाले. ते ६४ वर्षांचे होते.
ते आतड्याच्या कर्करोगाने त्रस्त होते. त्यांच्यावर बॉम्बे रुग्णालयातील अतिदक्षता विभागात उपचार सुरू होते. तिथेच त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. ढसाळ यांच्या निधनाबद्दल सामाजिक, साहित्यिक व राजकीय क्षेत्रातून शोक व्यक्त होत आहे. त्यांच्या कार्याचा हा अल्पपरिचय.
ढसाळांनी लिहिलेली कविता,'मुंबई मुंबई माझ्या प्रिय रांडे'
मुंबई आणि नामदेव ढसाळांचं एक अनोखं नातं होतं. म्हणून नामदेव ढसाळ यांच्या निधनाची बातमी मुंबईकरांच्या जीवाला चटका लावणारी आहे.
महाकवी नामदेव ढसाळ यांना  द्या श्रद्धांजली
मराठी दलित साहित्यातील परिवर्तन घडवणारे लेखक आणि दलित चळवळीतील नेते नामदेव लक्ष्मण ढसाळ यांचे आज पहाटे ४ वाजण्याच्या सुमारास मुंबई त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या पार्थिवावर उद्या चैत्यभूमीवर अंत्यसंस्कार होणार आहेत. आज दिवसभर वडाळ्यातील सिद्धार्थ हॉस्टेल इथं अंत्यदर्शनासाठी ढसाळ यांचं पार्थिव ठेण्यात येणार आहे.
महाकवी दलित पँथर नामदेव ढसाळ यांचे मुंबई निधन
मराठी दलित साहित्यातील परिवर्तन घडवणारे लेखक आणि दलित चळवळीतील नेते नामदेव लक्ष्मण ढसाळ यांचे आज पहाटे ४ वाजण्याच्या सुमारास मुंबई त्यांचे निधन झाले.
बाळासाहेबांनी दिलेला शब्द पाळला नाही हे दुर्दैव- ढसाळ
मुंबई महापालिका निवडणुकीसाठीच्या जागा वाटपांबाबत नामदेव ढसाळ यांनी जाहीर नाराजी व्यक्त केली आहे. शिवसेना प्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांनी दिलेलं वचन पाळलं नाही हे दुर्दैव अशी प्रतिक्रिया नामदेव ढसाळ यांनी व्यक्त केली.
महायुतीत धुसफूस.. पाच जागांसाठी ढसाळ आग्रही
काल आघाडीचा मेळ बसला. मात्र महायुतीमध्ये अजुनही धुसफूस ही सुरूच आहे. दलित पँथरचे नामदेव ढसाळ यांनी मुंबईत पाच जागांची मागणी केल्याने पेचप्रसंग निर्माण झाला आहे.
शिवसेना, भाजप आणि रिपाई यांच्यात मुंबई महापालिकेच्या निवडणुकीसाठी जागावाटपावर शिक्कामोर्तब झाल्यानंतर रिपाईच्या वाट्याला आलेल्या जागांबाबत वादाला तोंड फूटलं आहे. नामदेव ढसाळ यांनी आमच्या रामदास आठवले यांना आमच्या जागांबाबत ११ तारखेपर्यंत निर्णय घ्या असा निर्वाणीचा इशारा दिला.
महायुतीतील जागा वाटपाचा तिढा कायम
रामदास आठवले ३० जागांवर ठाम राहिल्याने महायुतीतील जागा वाटपाचा तिढा अद्याप कायम आहे. महायुतीच्या जागा वाटपात शिवसेना-भाजपने आठवलेंच्या रिपाईला २९ जागांचा प्रस्ताव दिला. रिपाईच्या कोट्या संदर्भातही वादाला तोंड फूटलं आहे. नामदेव ढसाळांनी रिपाईच्या कोट्यातील पाच जागा मिळाव्यात अशी मागणी केली आहे. तसंच ढसाळांनी रामदास आठवलेंना या संदर्भात निर्णय घेण्यासाठी ११ जानेवारी पर्यंतची मुदत दिली आहे
RPIच्या नेत्यांना मस्ती चढली आहे- नामदेव ढसाळ
आरपीआयच्या नेत्यांना मस्ती चढली आहे असं जळजळीत विधान नामदेव ढसाळ यांनी केलं आहे. यापुढे दलित पँथर आरपीआयमध्ये राहणार नाही अशी घोषणाही ढसाळांनी केली. तसंच माझी नाराजी शिवसेनेवर नाही असंही त्यांनी सांगितलं.
या घरगुती उपायांंनी हटवा 'चामखीळी'चा त्रास
स्टेट बँकेत निघाली भर्ती, असा करा अर्ज
शरीरावर पडताय का असे निळे डाग तर सावधान
या '6' उपायांंनी एसीशिवायही घरात हमखास राहतो थंडावा
प्रेमाची कबुली देण्यापूर्वी मुली या 'हिंट्स' नक्की देतात ...
पुण्यात ७० ते ८० झोपड्या जळून खाक
या ४ कारणांमुळे हातापायांना मुंग्या येतात
शाहीद कपूर काही 'अशा' अंदाजात शेअर केली 'गूड न्यूज'
वरूण धवनचा 'ऑक्टोबर' 'या' मराठी सिनेमाची 'कॉपी'
महाराष्ट्र विधान परिषदेच्या ६ जागांसाठी २१ मे रोजी निवडणूक


स्वप्न - स्वाती दळवी - मराठी कविता | Swapn by Swati Dalvi - Marathi Kavita

मराठीमाती डॉट कॉम - अनुक्रमणिका
सर्व विभाग - दुवे
आपले स्वलिखित साहित्य प्रकाशित करण्यासाठी मराठीमाती डॉट कॉम परिवाराचे सभासद व्हा
स्वगृह » विशेष » अक्षरमंच - मुक्त व्यासपीठ » मराठी कविता » स्वप्न
लेखन: स्वाती दळवी | प्रकाशन: संपादक मंडळ | २६ सप्टेंबर २००८
माझ्या जिवनाला कुणी आता ओळखावे
माझ्या हसण्याला कुणीतरी समजावे
माझ्या जिवनाचे कुणीतरी गीत गावे
माझ्या आयुष्याला आता वेगळाच रंग यावा
माझ्या भावनांचा अर्थ कुणी समजावा
माझ्या अश्रुनांही आता मोल यावे
आयुष्यात माझ्या आता काही तरी व्हावे
जगही लाजेल असे आता घडावे
माझे जिवनगाणे मीच आता आळवावे
प्रेमाची आशा न करता मीच प्रेम व्हावे
मैत्रीतही मीच आता केंद्रबिंदु व्हावे
मीच माझे स्वप्न व्हावे...
मीच माझे स्वप्न व्हावे...
उदाहरणार्थ नेमाडे - सौमित्र
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग १
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग २
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग १
सहा दिवसांची पिकनिक ‘सहा दिवस सात रात्रींची’ कशी होते याचे रहस्य उलगडणारी भयकथा...
उदाहरणार्थ नेमाडे - सौमित्र
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग १
सात दिवस आणि सहा रात्री भाग २
लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक
दिवाळी सण माणुसकीच्या रंगाने उजळू दे
सार्वजनिक गणेशोत्सव - काल आणि आज
मराठीमाती डॉट कॉम | माझ्या मातीचे गायन


फेरफटका: July 2013

महाराष्ट्रात प्रेक्षणीय स्थळे भरपूर. सह्याद्रीच्या पर्वतरांगा, किल्ले, कोकणात उतरणारे घाट, समुद्रकिनारे यामुळे ऐतिहासिक, धार्मिक स्थळे खूपच आहेत. ब्लॉग्ज सुरू करण्यापूर्वी मी पाहिलेली काही स्थळे आहेत. ही पर्यटन स्थळे इतरांना थोडी मार्गदर्शक व्हावी, हाच उद्देश. काही चूका झाल्यास ferfatka@gmail.com. वर जरूर कळवा... आपली प्रतिक्रिया हीच माझ्यासाठी पोच पावती. आपल्याला हा ब्लॉग कसा वाटला यातील लेख, सजावट व मांडणी यावर आपल्या प्रतिक्रिया जरूर कळवा.
बेडसे लेणे - ‘नासिकान अनदस सेठीस पुतस पुसणकस दान’
काही कामानिमित्त मागील गुरुवारी कामशेतला जावे लागले. काम कधी होईल याची कल्पना नव्हती. एवढ्या लांब जाणार असल्याने कुठेतरी फेरफटका करावा असे मनात होते. पुणे जिल्ह्यात विशेष करून कामशेत मळवली परिसरात अद्भूत अशा काही लेण्या आहेत. पूर्वी (आताही) किल्यांवर भटकंती करायला मला खूप आवडायचे. गडांवर हिंडताना तेथील परिसरातील या लेण्या पाहण्याचा योग आला होता. तेव्हा हिंडताना या लेण्या कोणी कोरल्या, त्याचे प्रयोजन काय असेल असे अनेक प्रश्न पडायचे. त्या विषयी थोडा बहुत अभ्यास ही केला. भाजे, कार्ला व बेडसे लेणी या त्यापैकीच काही. दुपारी १ पर्यंत काम संपले. वेळ मिळाला. कामशेतपासून जवळच असलेली बेडसे लेणी पाहण्यासाठी निघालो त्या विषयी...
पुणे-मुंबई महामार्गावरील कामशेतहून पवना धरणाकडे एक वाट गेली आहे. पावसाची भूरभूर थोड्या प्रमाणात काही अंतरावर होती. रस्ता एवढ्या पावसात सुद्धा अजून चांगला होता. त्यामुळे दुचाकी चालवायला त्रास झाला नाही. पवनानगरकडे जाणाºया कामशेतच्या खिंडीत पोहोचल्यावर तर पाऊस धो-धो कोसळण्यास सुरूवात झाली. काही वेळ तेथल्या मंदिरात एकटाच या पावसाचे रूप पाहत होतो. एकटाच असल्याने आणि त्यात धो-धो वरून पाऊस कोसळत असल्याने लेणी पाहायला जायचे का नाही असा मनात विचार करत होतो. पूर्वी या लेणीवर तीन-चार वेळा गेलो असल्याने जायचा रस्ता माहित होता. त्रास काही त्रास सुद्धा होणार नसल्याचे मनात होते. पण उगच मनात भीती. पूर्वी एकट्याने अनेकवेळा या परिसरातील लोहगड, विसापूर, तुंग, तिकोन्यावर गेलो होता. पण आता परिस्थिती वेगळी होती. आता दोनाचे चार हात झाले होते. बघू काय होते असे मनात म्हणत एकदाचा निश्चिय करून निघालो. कामशेत खिंडीतून पवनानगरकडे जाणारा हा रस्ता चांगला आहे. वरून मावळ परिसर छान दिसतो. भातशेतीची काम जोरात सुरू असल्याचे चित्र सर्वत्र दिसून येत होते. २० मिनिटांतच बेडसे या गावच्या वळणावर पोहाचलो. तेथून १.५ किलोमीटरवर लेणी डोंगरात कोरलेली आहे. विशेष म्हणजे लेणीच्या पायºयांपर्यंत जाणारा हा रस्ता सुद्धा एकदम डांबरी. ‘गाव तेथे एसटी व एसटी तेथे रस्ता’ ही योजना महाराष्ट्र सरकारने चांगलीच राबविलेली दिसली. ५ मिनिटांतच लेण्यांच्या पायथ्याशी येऊन पोहोचलो. पलिकडच्या शेतात शेतीची कामे जोरात सुरू होती. धो-धो पाऊस काही वेळ थांबत तर काही वेळ भूरभूर सुरू होती. अशातच खेकडे पाकडणारा बगळा दिसला. मस्त पांढरा शुभ्र कॅमेरा काढून त्याला कॅमेºयात टिपले. गाडी पायºयांपाशी लावून वर जाणारी वाट धरली. पाऊसचा जोर काहीचा कमी जास्त होत होताच.
बेडसेच्या लेण्यांपर्यंत पोहचण्यासाठी शेवटपर्यंत पायºयांची सोय करण्यात आलेली आहे. काहीवर्षांपूर्वी पायºयांची दुरवस्था झाली होती. पुरातत्व विभााने आता मात्र या पायºया छान दगड कापून बांधलेल्या आहेत. आजुबाजूला डोंगरावरून आलेल्या पाण्याच्या ओहळासाठी मधेच काही ठिकाणी वाट करून देण्यात आलेली होती. तेथील थंडगार पाणी ओंजळीत भरून ‘प्वॉट’भरून पिलो व पुढे निघालो. किल्यांवर, डोंगरावर जाताना अशा काही पायºया असल्या दम लागल्याने आपोआप गप्पा-टप्पा बंद होतात व मनात १, २, ३,४ .... असे आकडे सुरू होतात. येथे तर गप्पा मारायला कोणीच नव्हते. त्यामुळे पायºया मोजण्याचा कार्यक्रम सुरू झाला. वर चढताना बाजूने विश्रांतीचे ओटे असल्यामुळे मध्येच थांबून खालील निसर्गदृश्य न्हाहळत बसलो. १५ मिनिटांतच बेडसा लेणीच्या प्रवेशदारात येऊन पोहोचलो. आकडा आठवत नाही परंतु ३५० ते ४०० पायºया सहज मोजल्या.
हुश्श....हुश्श....आता बस झाले वर्णन. आता लेण्यांविषयी सविस्तर लिहितो.
कार्ला, भाजे अशा लेणीसमुहामधील बेडसे ही एक लेणी. नेहमीच्या सहलींच्या वर्दळीपासून दूर एकांतातील हे बौध्दकालीन लेणं. आडवाटेवरील हे लेणी असल्याने सर्व सामान्यांपासून ती आजवर तुटलेली व अपरिचित अशी राहिली. बेडसे लेणीला फारसे कोणी येत नसल्याने अर्थातच येथे खूप शांतता असते. अस्वच्छतेचा कुठे मागमूसही नाही. याचे खरे श्रेय येथे न येणाºया पर्यटकांनाच द्यायला हवे. पुरातत्व विभागाने बेडसेची निगा चांगली राखली आहे. वरपर्यंत चांगल्या पायºया तयार करून घेतल्या आहेत. कार्ला लेणीप्रमाणे या ठिकाणी प्रवेश तिकीटघर नाही. एक रखवालदार असतो तेवढाच.
आपल्याकडे पायथ्याच्या गावावरून किंवा डोंगराच्या नावावरून, मंदिराच्या नावावरून एखाद्या ठिकाणाला नाव देण्याची परंपरा आहे. या ही लेण्यांना डोंगराच्या पायथ्याशी असलेल्या बेडसे या गावावरून बेडसे लेणी असे नाव मिळाले. याचा अनेकजण ‘बेडसा’ असा चुकीचा इंग्रजीत उल्लेख करतात. या गावाजवळ भातराशी नावाच्या दुर्गम पहाडात ही बौद्ध लेणी आहेत. लेणी पूर्व दिशेला आहे. त्यामुळे सूर्योद्याच्या वेळी संपूर्ण आसमंत सुंदर दिसतो. पूर्वी लोहगडला जाण्यासाठी एकदा आम्ही येथे मुक्काम केला होता. सकाळी सूर्योदय पाहूनच पुढे निघालो होतो.
भव्य खांब मंडपामधील समोरील दोन्ही भिंतींवर कलाकुसर केलेली आहे.
इ.स. पूर्व २०० ते ५०० च्या काळातील हे शिल्प सौंदर्य आहे. साधारण २२०० वर्षांपूर्वीची ही लेणी. हीनयान पंथाची ही लेणी आहेत. पायथ्यापासून ते वरपर्यंत २० ते २५ मिनिटातच आपण शैलगृहाच्या प्रांगणात येतो. दक्षिणोत्तर शंभर-दोनशे मीटर लांबीच्या कातळकड्यात खोदलेल्या या लेण्या असून, एक चैत्यगृह, काही विहार, खोदीव स्तूप, पाण्याची कुंडे असा बेडसे लेणीचा अमूल्य खजिना आहे. पायºया चढून वर आल्यावर प्रथम दिसते एक लहानसा स्तूप. याच्या डावीकडे २-३ पाण्याची टाकी. टाकीवरच पाली भाषेतील एक शिलालेखही कोरलेला आहे.
प्रत्येक मजल्यावर छोटी चैत्यतोरणे, गवाक्षे, वेदिकापट्टी.
प्रवेशाद्वारातून आत गेल्यावर समोरच व्हरांडा असलेले भले मोठे चैत्यगृह दिसते. हा व्हरांडा चार अष्टकोनी स्तंभावर उभारलेला आहे. मध्यभागी दोन पूर्ण आणि बाजूला दोन अर्धे अशा या स्तंभांनी जणू काही हा तीस फूट लांब आणि १२ फूट रूंदीचा सारा व्हरांडा आपल्या खांद्यावर तोलून धरला आहे. हे खांब पायापासून थेट छताला भिडलेले. अंदाजे २५ फूट उंचीचे स्तंभ आहे. हे स्तंभ म्हणजे बेडसे लेणीचे वेगळेपण ठरतात. अशा प्रकारचे स्तंभ इतरत्र आढळत नाहीत. भव्य दिव्य अशा स्तंभांना पर्सिपोलिटन धतीर्चे स्तंभ असे म्हणतात. प्राचीन पर्शिया (इराण) इथल्या एका ठिकाणाचे नाव पर्सिपोलिस. तिकडून अशा प्रकारची कला निर्माण आली.
दोन मोठे खांब, षटकोनी बांधणीचे, रांजणाच्या आकाराचा मोठा गोल, घंटेच्या आकाराचा शीर्षभाग, त्यावर असलेला चौरंग व त्यावर घोडे व बैलांवर बसलेल्या स्त्रीपुरुषांच्या जोड्या असे शिल्प येथे कोरलेले दिसते. विशेष म्हणजे घोड्यांना लगाम नाही बहुधा हे काम रंगकामातून दाखवले जात असावे. हत्तींना सुळे नाहीत, पण त्याजागी खोबणी दिसतात, तिथे खरेखुरे हस्तीदंत बसविले जात असावेत असा अंदाज बांधता येतो.
बाजूच्या दोन्ही भिंतीनाही असेच अर्धे खांब कोरलेले आहेत. त्यावरही असेच कोरीव काम. दोन खांबाच्या बरोबरमध्ये चैत्यगृहाचे पिंपळ पानाकृती कमान असलेले प्रवेशद्वार असून त्यावर नक्षीदार जाळी कोरलेली आहे. बाजूच्या दोन्ही भिंतींवर अनेक मजली प्रासादांचे देखावे. त्यामध्येच गवाक्ष, एकावर एक चढत जाणारे सुंदर असे कोरीवकामाने सजलेले. याच्या खालील बाजूस विश्रांतीसाठी दोन विहार आहेत. लेणीचे आणखीन वेगळेपण म्हणजे त्याचा सजलेला अलंकृत भव्य दर्शनी भाग. आखीव, रेखीव प्रत्येक मजल्यावर छोटी चैत्यतोरणे, गवाक्षे, वेदिकापट्टी सारं काही प्रमाणबद्ध आहे. व्हरांडाच्या अन्य भागावरही चैत्यकमानी, वेदिकापट्टींचे नक्षीकाम केलेले. या व्हरांडातच शेजारच्या भिंतीत प्रत्येकी दोन विहार आहेत.
उजवीकडच्या एका विहाराच्या वरती एक लेख कोरलेला आहे.
‘नासिकान अनदस सेठीस पुतस पुसणकस दान’
म्हणजे ‘नाशिकमध्ये राहणाºया आनंद श्रेष्ठीचा पूत्र पुष्पणक याचे दान.
घोडे, हत्ती, वृषभांवरती युगुल अशी कलाकुसुर.
चैत्यगृहामध्ये प्रवेश केल्यावर अष्टकोनी २४ स्तंभ आहेत.
चैत्यगृह बाहेरून नीटसे दिसत नाही. कारण ते खोदत असतानाच त्याच्या पुढ्यातील कातळ तसाच ठेवला असावा बहुधा छताकडील काम करण्यास आधार मिळावा, पाऊस, वादळ आत चैत्यगृहात येऊ नये म्हणून तो ठेवलेला असावा. भाजे किंवा कार्ले लेण्यांमध्ये अशा प्रकारची व्यवस्था दिसत नाही. येथील प्रवेशमार्ग डोंगर मधोमध फोडून त्याचे दोन भाग केले आहेत. जनावरे आत येऊ नये म्हणून पुरातत्व विभागाने छोटेसे एक लोखंडी गेटही येथे उभारले आहे. प्रवेशमार्गावर लेणीच्या वरती जाण्यासाठी कातळात काही पायºया खोदलेल्या आहेत. परंतु पावसाने घसरडे झाल्याने मला या ठिकाणी जाता आले नाही. नाहीतर स्तंभावरील मूर्तींचे छान दर्शन घडते. आत जाताच चैत्यगृहाचे विशाल स्वरूप समोर येते. याच्या आत आहेत ४ अभूतपूर्ण स्तंभ या स्तंभाच्या मागे चैत्यगृह आहे.
चैत्यगृहाच्या दरवाजापाशी असलेल्या भिंतीच्या वरच्या बाजूस पिंपळपानाची मोठी कमान कोरलेली आहे. त्या खाली पुन्हा खाली तीन चैत्यकमानी कोरलेल्या आहेत. उजवीकडच्या कमानीखाली छोट्या-छोट्या छिद्रांच्या नक्षीतून एक सुंदर गवाक्ष कोरलेले आहे. प्रत्येक चैत्यकमानीमध्ये पुन्हा फुला-पानांची सुंदर नक्षी गुंफलेली दिसून येते. या गवाक्षांचा उपयोग सूर्यप्रकाश येण्यासाठी केला जात असे. पिंपळाकृती कमानीतून आत एका ओळीत दिसणारे स्तंभ दिसत होते. व मध्यभागी चैत्य दिसत होता. चैत्यगृहात प्रवेश केला जर जपूनच न जाणो एखादे जनावर पावसामुळे बसलेले असायचे. पण तसे काही नव्हते. एकदा खात्री करून बिनधास्त आत शिरलो. येथील सुरुवातीचे दोन खांब सोडले तर बाकी सर्व स्तंभ अष्टकोनी आहेत. यातील उजवीकडच्या काही खांबांवर त्रिरत्न, कमळ, चक्र आदी बौद्ध शुभचिन्हे कोरली आहेत. गजपृष्ठाकृती छत असून २६ स्तंभ आहेत. पूर्वी बेडशाच्या छतालाही लाकडी तुळया होत्या. तुळया पुढे चोरल्या गेल्या असे वाचण्यात आले. चैत्याची हर्मिका अजूनही चांगल्या स्थितीत आहे. विशेष म्हणजे हर्मिकेवरचे लाकडी छत्र सुमारे २२०० वर्षांपूवीर्चे असूनही चांगल्या स्थितीत आहे. कमलपुष्पांसारखी रचना असलेले. चैत्यगृहातील स्तंभावर काही बौद्ध प्रतिकंही कोरलेली आहेत. चक्र, कमळ व कोरीवकाम हे सारे पाहून क्षणभरात डोळ्यांचे पारणे फिटते. अन्य लेण्यांप्रमाणे बौद्धमूर्ती या ठिकाणी नाही.
या चैत्यगृहात १८६१ पर्यंत हा प्राचीन सुंदर चित्रकाम केलेले टिकून होते. त्यावर्षी कुणी मोठा इंग्रज अधिकारी ही लेणी पाहण्यास येणार होता. त्याच्यासाठी साफसफाईचे करण्यात आली. सरकारी लोकांनी ही लेणी साफ केली. त्यामध्ये तग धरून असलेली चित्रेही पुसून गेली.
कार्ला व भाजे, लेण्याद्री येथील लेण्यात चैत्यगृहात आढळणारी लोकांची गर्दी मी गेलो तेव्हा नव्हती. एकांत होता. माझ्याच हालचालींचा आवाज चैत्यगृहात घुमत होता. सारेच काही विस्मयकारी व अदभूत असे होते. जरा वेळ आतमध्ये बसलो काही फोटो काढले व परत बाहेर येण्यास निघालो.
पाण्याचा ऐक थेंब ही नाही
आर्श्चय कारण्यासारखी गोष्ट बेडसेतील चैत्यगृहात व विहारात पहावयास मिळाली ती म्हणजे एवढा जोराचा पाऊस गेले दीड महिना पडतोय परंतु आतमध्ये पाण्याची ओल, कुठे तरी टिपटिप पाणी पाजरणे असा प्रकार येथे दिसला नाही. यावरून त्याकाळच्या स्थापत्यकारांचे कौतुकच करावयाचे वाटते.
स्तंभांवर फुले, धर्मचक्र, कमळ इ. बौद्ध चिन्हे कोरली आहेत.
हर्मिका व तिच्यावरील लाकडी कमलपुष्पाकृती छत्र
बेडसे लेणी ही पुरातत्त्व विभागाच्या अंर्तगत येतो. अन्य ठिकाणांपेक्षा (कार्ला लेणी) या ठिकाणीची ही लेणी खूपच स्वच्छ व टापटीप ठेवलेली आहे. वरपर्यंत पायºया, कुठेही मानवी कचरा नाही. प्लॅस्टिक च्या पिशव्या नाही बाटल्या नाही.
चैत्यगृहाच्या उजवीकडील मोठा विहार
बेडसेच्या चैत्यगृहाप्रमाणे विहारही आगळा-वेगळा आहे. चैत्यगृहाप्रमाणे त्याची चापाकार रचना आणि बाजूने भिक्षुकांसाठी राहण्यासाठी खोल्या. वेदिकापट्टी आणि चैत्याकार कमानींनी या सर्व खोल्या एकमेकांना जोडलेल्या. प्रत्येक विहारात झोपण्यासाठी दगडी ओटा. येथे ९ विहार आहेत. या विहाराचे बाहेरील काही भाग काळाच्या ओघात पडल्याचे स्पष्ट दिसून येते.
लेणीच्या बाहेर ओळीने थंडगार पाण्याची कुंडे आहेत. पुरातत्व विभागाने सध्या तरी या ठिकाणी लोखंडी जाळी टाकून बंद केलेले आहेत. चांगले आहे. कुंडा शेजारी बसण्यासाठी ओटे खोदलेले आहेत.
बेडसे येथे जाण्यासाठी जुन्या पुणे-मुंबई हायवेवरुन कामशेत येथे डावीकडे वळावे (पुण्याकडून मुंबईकडे जाताना) तेथून दहा किलोमीटरवर बेडसा लेणी आहे. पवना धरणाच्या रस्त्याने गेल्यास पवना धरणच्या आधी दहा किलोमीटरवर बेडसे लेण्यांकडे जाता येते.
पुण्यापासून बेडसे लेणी ६० ते ६५ किलोमीटरवर अंतरावर. पुणेकरांना पौडमार्गे हडशी, पवना धरण पाहून बेडसे लेणीकडे जाता येईल.
एस.टी. किंवा खाजगी वाहनाने यायचे झाल्यास पवनानगर (काळे कॉलनी) येथे जााºया रस्त्याने राऊतवाडी येथे उतरावे. करुंजगावच्या पाठीमागे असलेल्या डोंगरातच ही बेडसे लेणी आहे.
पावसाळ्यात हिवाळ्यात आवश्य जावे. साधारणपणे पाऊस कमी झाल्यावर नाहीतर धो-धो पाऊस. शक्यतो उन्हाळ्यात टाळावे. हिवाळ्यात डोंगरावर नाना प्रकारची फुल झाडे उगवतात. पळस, पांगारा, चाफ्याची पांढरी फुलांनी हा परिसर फुलून जातो. पावसाळ्यात व हिवाळ्यात बेडसेचा हा परिसर निसर्गरम्य दिसतो.
नेहमी पेक्षा काहीतरी वेगळ पाहायचे असेल तर नक्कीच बेडसेला या. अत्यंत शांत, निवांत अस हे ठिकाण आहे. पर्यटकांची अगदी क्वचितच हजेरी यामुळे या लेणीत सदैव निरव शांतता नांदत असावी. शांतीचा संदेश जगभर पोचविणाºया बुद्धाप्रमाणेच शांततेचा संदेश जणू काही ही बेडसे लेणी आपल्यापर्यंत पोहोचवित आहे. आतापर्यंत तीन चार वेळा बेडसे लेणीला भेट दिली. प्रत्येक वेळी बौद्ध लेण्यांविषयी नवीन ज्ञान लेणी माझ्यापुढे उलगडते आहे की काय असे वाटते.
पाऊस अजूनही येतच होता. या लेणीच्या बाजूलाच मोठा धबधबा वाहत होता. पायºया चढत असताना मध्येच तो आपले दर्शन देत होता. त्यामुळे काही काळ तेथे थांबून परतीची वाट धरली १५ मिनिटांतच खाली आलो. गाडीला किक मारून घर गाठले.
अजून काय पाहाल :
कार्ला लेणी, भाजे लेणी, लोहगड, विसापूर, पवनानगर येथील पवना धरण, प्रति पंढरपूर, नारायणी धाम
लेणीचे काही फोटो मुद्दामहून प्राचीन काळाची आठवण यावी यासाठी कृष्णधवल करून टाकले आहे.
काही फोटो मोठे करावयाचे वाटले त्यासाठी या लिंकवर क्लिक करा.
वरील बेडसा लेणीवरील लेख आपणास कसा वाटला काही चुका / त्रुटी आढळल्यास येथे जरूर लिहा.
‘नासिकान अनदस सेठीस पुतस पुसणकस दान’
बेडसे लेणे परिसरातील काही अन्य चित्रे.
छत्रपती शिवाजीमहाराज, धर्मवीर संभाजीमहाराज व श्रीमंत बाजीराव पेशव्यांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेला हा महाराष्ट्र....
महाराष्ट्रात अनेक गड, किल्ले आपल्याला भटकंतीसाठी साद घालतात आणि नकळत आपली पाऊले या अनगडांकडे वळू लागतात.
कधी एकटा तर कधी मित्रांबरोबर या गडांवर मी पदभ्रमण केले व नकळत याची गोडी लागली. सध्या ‘विकेंड’ साजरा करण्याचा नवा ट्रेंड सुरू झाला. एक दिवसाच्या सुट्टीत जवळपासच्या पर्यटनस्थळांवर गर्दी होत असते. पुणे शहर परिसराच्या जवळ असलेल्या या पर्यटनस्थळांवर मी अनेकदा गेलो. तेथील माहिती, निसर्ग, इतिहास मला नेहमीच साद घालतो. याचा माझ्यासारख्याच भटकंती करणाºयांना फायदा व्हावा. हाच या ब्लॉगचा उद्देश. आपल्याला हा ब्लॉग कसा वाटला... या विषयी जरूर येथे लिहा.
 बरेच दिवस गोव्याबद्दल एकत होतो. 4 दिवस सुट्टी काढून गोव्याला जायला निघालो. बरेच दिवस कुठे बाहेर गेलो नसल...
श्रीमंत बाजीराव पेशवे - एक अजेय योद्धा
गणपती दर्शनासाठी पुण्यात गेलो होतो. पुण्यातील शनिवारवाड्याजवळून जात असताना माझ्या लहान मुलाने बाजीरावांच्या घोड्यावरील स्वा...
रविवार 11/11/2012 अनेक छोटी मंदिर व नदीवरील मोठे घाट, निर्सगरम्य नदी परिसर सोबतीला मेणवलीतील नानांचा प्रशस्त वाडा ही सर्व पाहा...
कोयना डॅम - चिपळूण - डेरवण - मार्लेश्वर - गणपतीपुळे
कोयना डॅम - चिपळूण - डेरवण - मार्लेश्वर - गणपतीपुळे चार दिवस सुट्टी टाकून सासरी हिंडण्याचा बेत ठरूवूनच गेलो होतो. सकाळी क्वॉलिस आली त्या...
ओझर - लेण्याद्री - शिवनेरी - खोडद
वर्षातील शेवटचा रविवार. तो ही सुटटीचा त्यामुळे घरात रिकामे बसणे शक्य नव्हते. कोठे जायचे असा विचार करत असतानाच जुन्नरला अष्टविनायकांपैकी दो...
 मौजमजेसाठी सध्या विकएंड साजरा करण्याचा प्रघात आपल्याकडेही सुरू झाला आहे. त्यातच पुण्याला पर्यटननगरीचा द...
‘मातेचे रान’ अर्थात माथेरान
निर्सग सौंदर्याने नेटलेले व प्रदूषण मुक्त असे पुणे-मुंबईजवळील सर्वात जवळचे थंड हवेचे ठिकाण म्हणजे ‘माथेरान’ प्रशासनाच्या कृपेने सध्या त...
तिरुमला तिरुपती देवस्थान (टीटीडी) - भाग १
तमाम हिंदूचे श्रद्धास्थान म्हणजे तिरुपती बालाजी. अनेक वर्षापासून तिरुपती बालाजीचे दर्शन घेण्याची इच्छा होती. पुण्याजवळील कापूरहो...
पेशव्यांची वंशवेल मोठ्या आकारात पाहण्यासाठी फोटोवर क्लिक करा.
करंजेश्वरी देवी करंजेश्वरी मंदिरातील सजावट. कंरजेश्वरी देवी. गोवळकोट किल्यामागील बोटींचा धक्का. धक्यावरून दिसण...
‘नासिकान अनदस सेठीस पुतस पुसणकस दान’
बेडसे लेणे - ‘नासिकान अनदस सेठीस पुतस पुसणकस दान’
जझीरे मेहरूब : जंजिरा किल्ला


* सामर्थ्य

शनिवार, एप्रिल 21, 2018
श्रेष्ठ वस्तू प्राप्त करून घेण्यासाठी हलक्या वस्तूचा त्याग करावयाचा; तुच्छ वस्तू सोडून उच्च वस्तूंचा स्वीकार करावयाचा, म्हणजे संन्यास होय. पावित्र्य म्हणजे चिर यज्ञ. उत्तरोत्तर अधिक पवित्र होण्यासाठी अधिकाधिक त्याग आपण करीत असतो, नीच वस्तूसाठी उच्च वस्तूचा त्याग करणे याला संन्यास म्हणत नाहीत. कठीण करण्यासाठी सोपे सोडावयाचे; वरती चढण्यासाठी खालचे टाकावयाचे; उथळ व वरपांगी सोडून गंभीर व गगनाला मिठी मारावयाची; मिळमिळीत सोडून उत्कट, भव्य घ्यावयाचे. याला संन्यास म्हणतात. संन्यास म्हणजे नवीन जबाबदारी घेणे; संन्यास विश्रांतिसुखाच्या वार्ता न करता नवीन कर्तव्य आणून देतो.
पोरांनी ढेकळे मारमारून हीनदीन होऊन गेलेल्या सर्पाची जी अद्भुतरम्य गोष्ट श्रीरामकृष्ण सांगत असत, त्या गोष्टींतील सर्पाला जो उपदेश केलेला आहे, त्या उपदेशाच्या एका वाक्यात धीरोदात्तता व स्वाभिमान म्हणजे काय, सामर्थ्य व संयम म्हणजे काय, हे सुंदरपणे सांगण्यात आले आहे. “फणा वर कर, फुत्कार कर, परंतु दंश करू नको.” आपल्या जीवनात पदोपदी असे प्रसंग येत असतात की, ज्या वेळेस हेच वर्तन आपण करावयास पाहिजे असते. पुष्कळ लोक आपणाजवळ चांगले वागतात; त्यांचे व आपले संबंध सलोख्याचे असतात, याचे कारण हे की, त्या लोकांना पूर्णपणे जाणीव असते की, जर का आपण नीट वागलो नाही, समजुतीने घेतले नाही, जर का आपण योग्य मर्यादेचे अतिक्रमण करून अरेरावी करू, तर मग कठीण प्रसंग आहे. तर मग काही सुटका नाही. साप फणा उभारील याची त्यांना भीती असते व म्हणून ते जपून गुण्यागोविंदाने वागतात. फणा उभारणे म्हणजे सात्त्विक दिव्य संताप प्रकट करणे होय. तो क्रोध अपवित्र नसून पवित्रच असतो.
क्रोधो हि निर्मलधियां रमणीव एव
उठल्या-बसल्या फणा वर करावयाची नसते. जरा काही खुट्ट झाले की केली फणा वर असे करण्यात स्वारस्य नाही. महत्त्व नाही. सर्पामध्ये जातिवंद नागांमध्ये- संतापही विकास पावलेला असतो; क्रोधाचीही नीट वाढ झालेली असते. सर्प आपला संताप मर्यादेत व संयमात राखतो. शेवटचा क्षण येईपर्यंत तो सहन करतो. स्वत:च्या सामर्थ्याचा विश्वास असल्यामुळे तो उतावीळ होत नाही. ‘प्रसंग पडेल तेव्हाच जगातील अत्यंत प्रखर व अजिंक्य शस्त्र धारण कर,’ अशी स्वत:च्या शक्तीला, स्वत:च्या सामर्थ्याला त्याने शिकवण दिलेली असते. योग्य क्षण येईपर्यंत स्वत:च्या शस्त्राला, स्वत:च्या शक्तीला, स्वत:च्या संतापाला तो संयमात राखतो आणि एकदा का संयम दूर झाला की भात्यांतून बाण सणसण करीत निघालाच, मग दयामाया नाही. तो बाण आपले काम पूर्ण करावयाचाच. भोळा सांब आधी संतापत नाही; परंतु संतापला म्हणजे तो रुद्र होतो व त्रिभुवनाचे भस्म करतो. नागामध्ये ही जी निश्चयाची व संयमाची शक्ती आहे, त्यामुळेच तो फार भयंकर झाला आहे, अजिंक्य झाला आहे. जग त्याला भिते, वचकते. मूर्खांनी व भित्र्यांनी फणा वर करण्याचे बोलू नये. कारण दुर्बळाच्या, त्याचप्रमाणे अनिश्चयी, अनिग्रही अशा लहरी माणसाच्या संतापाचे उलट हसे मात्र होते.
साने गुरूजी असे होते.. (पु.लं. च्या शब्दात)


माझिया मना: आमचं "फ़ार्मविले"

मनातल्या आठवणींचा गुंता तसाच ठेवायचा कितीही प्रयत्न केला तरी त्या डोकं वर काढतातच...त्यातल्या काहींचा गुंता इथे येऊन सोडवतेय.....
काही वर्षे फ़िलीमध्ये स्वतःच्या घरात राहिल्यामुळे वसंत आला की बागकामाच्या मागे लागायची सवय होती..तरीही अर्थात मूळ मुंबईचं पाणी अंगात असल्यामुळे आमची मजल फ़ुलझाडं, टॉमेटो, मिरच्या आणि गेला बाजार वांगं यापलिकडे कधी गेली नाही. पण तरी एकदा रोपं रुजली की मग उन्हाळ्यात घरचं, बिनखताचं खायला मजा यायची. यावर्षी मात्र तसलं काही नाही याची खंत मार्चपासुनच सुरु होती. कुठल्याच दुकानाच्या गार्डन सेक्शनकडे पाहावंसंही वाटत नव्हतं.पण बहुधा माझ्या शेजारणीला, साशाला, माझी व्यथा कळली असावी त्यामुळे मग आपण कम्युनिटी गार्डनमधला एक वाफ़ा घेऊया का असं तिनं सुचवून पाहिलं.माझी अर्थात ना नव्हती पण तरी आमची सरड्याची धाव माहित होती म्हणून मग तिच्यासोबत एक वाफ़ा घेऊया असं ठरवलं.
अमेरिकेत बर्‍याचशा गावात हे असं कम्युनिटी गार्डनचं प्रस्थ आहे. म्हणजे काही जागांमध्ये वाफ़े नाममात्र शुल्लक भरुन त्या सिझनपुरता भाड्याने घ्यायचे, ते सुरुवातीला पेरणीयोग्य जमीन उखळून वगैरे ठेवलेले असतात आणि पाण्याची सोयही केलेली असते. आपण फ़क्त आपल्याला हवी ती रोपं लावणे, त्यांची निगा घेणे आणि अर्थातच पीक काढणे हे करायचं. काहीठिकाणी विशेषतः चर्चेसच्या वगैरे जागा असतील तर त्यांची उपकरणीही ठेवलेली असतात आणि एखाद-दोन जागा कम्युनिटी स्पॉट्स म्हणून राखीवही ठेवल्या असतात. आपल्याकडे जास्तीची रोपं असतील तर ती तिथं लावायची आणि एखाद्या गरजुने त्यातुन हवं तितकंच स्वतःसाठी घ्यायचं असा फ़ंडा आहे.
मला खरं सांगायचं तर इतकी वर्षे अमेरिकेत राहून याबद्दल विशेष माहितीच नव्हती त्यामुळे साशाने याबद्दल सांगितलं तेव्हा चला पाहुया कसं जमतंय ते असं तर वाटलंच शिवाय असा काही कन्सेप्ट असू शकतो हेच मला कौतुकास्पद वाटलं. नेमकं ज्या दिवशी आमच्या गावच्या कम्युनिटीतर्फ़े जे वाफ़े होते त्यांचं सुरु वाटपं होणार होतं आम्हा दोघींपैकी कुणालाही त्याच दिवशी जाणं जमणार नव्हतं आणि दुसर्‍या दिवशी गेलो तर अर्थातच सगळे वाफ़े संपले होते. मग काय वेटिंग लिस्टवर आमचं नाव देऊन परत आलो.पण तसं त्यातुन काही निष्पन्न व्हायची शक्यता नव्हती. मग जवळजवळ मनातुन हे सारं काढलंच होतं तितक्यात मी एका शनिवारी एका लोकल फ़ेअरला गेले होते तिथे एका चर्चचा एक स्टॉल होता तिथे काही वाफ़े उपलब्ध असल्याचं कळलं आणि मुख्य त्यांनी काही शुल्क असं लावलं नव्हतं. फ़क्त आपल्या ऐपतीप्रमाणे दान करावं अशी विनंती होती. नेकी और पुछ पुछ वेटिंग लिस्टवर आमचं नाव देऊन परत आलो.पण तसं त्यातुन काही निष्पन्न व्हायची शक्यता नव्हती. मग जवळजवळ मनातुन हे सारं काढलंच होतं तितक्यात मी एका शनिवारी एका लोकल फ़ेअरला गेले होते तिथे एका चर्चचा एक स्टॉल होता तिथे काही वाफ़े उपलब्ध असल्याचं कळलं आणि मुख्य त्यांनी काही शुल्क असं लावलं नव्हतं. फ़क्त आपल्या ऐपतीप्रमाणे दान करावं अशी विनंती होती. नेकी और पुछ पुछ मी लगेच साशाला हे कळवलं आणि मग तिने अजुन माहिती काढली.
या चर्चची जागा थोडी गावाच्या शेवटाला होती पण तरी दहा-पंधरा मिन्टं ड्राइव्ह म्हणजे ओके होतं आणि ते अजुन वाफ़े बनवत होते त्यामुळे मग एप्रिलमध्येच लगेच त्यांना डोनेशनचे पैसे देऊन आम्ही आमचा वाफ़ा पक्का केला.
एप्रिलच्या शेवटाला वगैरे वाफ़े आपल्या ताब्यात देतात आणि मग लगोलग लावणी केली की मग काय लावताय त्याप्रमाणे जुन,जुलै,ऑगस्ट, सप्टेंबर पर्यंत घरच्या भाज्या खायच्या. याबाबतीत माझा अनुभव तसाही वर उल्लेखलेला आहेच त्यामुळे माझ्या बेकिंग गुरुलाच मी माझी गार्डन गुरुही मानलं आणि तिनं सांगितल्याप्रमाणे आधी घरीच माझ्याकडे ज्या काही टॉमेटो इ.च्या बिया होत्या त्या लावल्या. नेमकं मेमध्ये आम्ही मायदेशवारी केली त्यामुळे थोडीफ़ार प्रत्यक्ष लागवड तिनेच केली पण परत आल्यावर जे काही करु शकत होतो ते आम्हीही केलं..
आरुषकरता तिने दोन-तीन स्ट्रॉबेरीचीही लागवड केली होती. पण यावर्षी वसंतातला सुरुवातीचा पाऊस साधारण जुनच्या सुरुवातीपर्यंत लांबल्यामुळे विशेष स्ट्रॉबेरी आल्या नाहीत पण नंतर मात्र झुकिनी (ही आपल्या दुधीची चुलत-बहिण) ने मात्र थैमान घातलं..
मी माझ्या आत्तापर्यंतच्या वास्तव्यात एवढ्या झुकिन्या खाल्या नसतील. काकडीही अधुन-मधुन आपले रंग दाखवत होती. वांगं, मका छान तरारत होते. तर टॉमेटोबद्द्ल काहीच बोलायला नको. इतकं सगळं आपल्या आपण उगवुन लावु शकतो शिवाय जास्तीच कुणाबरोबर शेअरही करु शकतो ही कल्पनाच काय छान आहे नं ही बाग लावताना साशाने खास स्पेशल इफ़्केट्स खूप सारे झेंडू गोलाकार लावुन आणि काही सुर्यफ़ुलाची झाडंही लावुन केली . त्यामुळे मला देवासाठी ताजी फ़ुलं तर मिळतातच आहे पण त्याचा मुख्य उपयोग आपल्या बागेत नकोसे किटक येत नाहीत हेही मी शिकले.
मक्याच्या बाजुला झेंडूचं कुंपण
मागे फ़ेसबुकमधल्या बर्‍याच मित्रमैत्रीणींनी मला त्यांच्या त्या फ़ार्मविलची आमंत्रणं, भेटवस्तु, शेजार काय पाठवायचा सपाटा लावला होता.तशीही सोशल नेटवर्किंग साइटवर फ़ार सोशल व्हायला मला जमत नाही; पण नेमकं त्याचवेळी माझं खरखुरं फ़ार्मविले, खरी शेजारीण आणि सध्या खर्रखुर्र पीक असं सुरु आहे. त्यामुळे त्या व्हर्च्युअल फ़ार्मविलमध्ये मी फ़ार नव्हते हे आणखी वेगळं सांगायला नकोच...असा काही प्रकार मुंबईबाहेर जरा वसई-विरार किंवा कर्जत वगैरेच्या इथे राबवला तर एखाद्या पावसाळ्यात थोडी शेती तिथेही करायला काय मजा येईल नं असं ही पोस्ट लिहिताना सारखं वाटतंय....
घरगुती फ़ार्ममधली ताजी ताजी भाजी
Labels: अनुभव, आठवणी, घरगुती
सही, काय मजा आहे ग
खरखुरं फार्मव्हीले. मला फेसबुक वरचे पण खुप आवडायचे, मी खुप खेळायचे.
चिपळुणला रहात होतो तेव्हा मी घरची भाजी आणि फळे खाण्याचा आनंद खूप अनुभवलेला आहे. खूप मज्जा वाटते स्वतःच्या कष्टाचे फळ बघायला.
अरेवा.. हे तर खरोखरचच फार्म विले.. मस्त आहे झुकिन्या.. अजून काय काय पिकवलं शेतात
इथुन एखादं बी बियाणं हवं असेल तर सांगा .. पाठवतो इथुन कुरीयरने.
 एकदम रसदार भाजी दिसतेय हो बरेच दिवस फेसबुकवर लोकांच्या लुटूपुटूच्या पिकांबद्दल वाचल्यावर ही खरी पिके पाहून बरं वाटलं :) मला वाटतं काही दिवसांनी ह्या फर्माविले मुळे पिकं शेतात कष्ट करून उगवता येतात ह्यावर मुलांचा विश्वास बसणार नाही.
मी पण हा प्रकार केला होतो. खूप छान वाटते भाजी काढायला. आता मात्र घरीच लावते.
भारतात असे करता येईल हा विचार इथे सारखा येत रहातो.
ते थोबाडपुस्तिकेवरचं फार्मव्हिले बघून बघून एवढा कंटाळा आला होता की हे ताजं खरंखुरं फार्मव्हिले बघून खूप बरं वाटलं..
आणि ही 'घरगुती फार्ममधली ताजी ताजी भाजी' कुठे पाठवायची तो 'पत्ता' तर तुला माहित आहेच ;)
 डोळे आणि जीव सुखावला घरची भाजी पाहून. जुन्या घरच्या बागेची तीव्रतेने आठवण आली गं. आरुषही रमलेला दिसतोय. :)
लहानपणी घरी दोडका,वांग इत्यादी गोष्ठी घरच्या बागेत लावायचो .कोवळा दोडका जेवताना तोंडी लावायचा म्हंटल की पटकन तोडून आणायचो.खूप सही वाटत ते.अन हि खऱ्या खुऱ्या फार्मविले ची कल्पना तर एकदम मस्त
एकदम भारी कन्सेप्ट आहे हा...
आपल्याकडे छोट्या शहरांमध्ये सहज राबवता येण्याजोगा.. पण तेव्हढी इच्छाशक्ती हवी ना लोकांची
मस्तच माहिती.. आणि एन्जॉय घरगुती भाजी
हो विक्रम टॉमेटो आणि झुकिनी केव्हा विकता आणले होते ते आता आठवावे लागेल...प्रतिक्रियेबद्दल आभारी...
खरंय सोनाली...आपल्याकडच्या भाज्यांची चव तर आणखी छान असते..पावसाळ्यात माझ्या मामाच्या वाड्यातल्या काकड्या, भेंड्यांची चव पुन्हा नाही मिळाली....तू चिपळूणची नक्की आठवण काढत असशील...
महेंद्रकाका, आभारी पण agricultural असल्याने बिया मला वाटतं कुरियर करता येत नाही..काकड्या, टॉमेटोशिवाय इथल्या पालेभाज्या,सॅलड असं काही काही पण आहे...पुढच्यावेळी नीट प्लान करुन छान छान भाज्या लावु असं वाटतंय....
निरंजन अगदी खरंय..आपण मुलांना हे जर प्रत्यक्षात दाखवु शकलो नाही तर काही खरं नाही पुढच्या पिढीच्या जनरल नॉलेजचं....माझे बाबा मला नेहमी एक विनोद सांगायचे की मुंबईची मुलं म्हणतात दूध भैया देतो...:)
माधुरी, ब्लॉगवर स्वागत. आम्ही घरी लावायचो त्यापेक्षा इथे जास्त लावल्यात म्हणून माझं मलाच हसू आणि कौतुक..पण भारतात पण असा कन्सेप्ट हवा असं जाम वाटतंय.
हेरंब मी ते फ़ार्मविले जाऊन पाहिलं पण नाही पण तोंडावर येऊन पडायची ती आमंत्रण....:)
अरे हो ते मोदक मिळाले की त्यावरचा पत्ता वाचुन लगोलग भाज्या पाठवुन देते कसं
सागर तुला तर घरच्या भाज्यांची चव आमच्यापेक्षा जास्त माहित असेल...मला तर फ़क्त भाज्याच नाही माझ्या मावशीची आंबा-चिकुची वाडी, मामाच्या परसदारातला पेरु या सर्वांची चव बाजारात मिळणार्‍या वस्तुंपेक्षा कैक पटींनी छान लागते आणि आठवते....इथे थोडी झलक मिळाली घरगुती चवींची...
बाबा, खरंय तुझं..आपल्याइथे विचार कर असा कन्सेप्ट आला तरी ते पीक लावणार्‍याच्या तोंडी लागेल का इथे आम्ही केव्हाही गेलो तर सगळं जसच्या तसं असतं आणि आम्हीही चुकुनही शेजारच्या पीकातलं काही घ्यावं असं मनात आलं नाही...आपल्याइथे जागा, पाणी त्याचबरोबर सचोटी आणि अशा बर्‍याच गोष्टींची कमी आहे....काय करणार
मेघा, ब्लॉगवर स्वागत. अगं तुमच्या भागातही असेल असं..आतापासुन माहिती काढ म्हणजे पुढच्या स्प्रिंगपर्यंत तुम्हीही तयार असाल. मी आधी कुंडीतही टॉमेटो लावायचे आणि मजा यायची.आता तर काय रान आपलं बाग मोकळी...धमाल येते...
भाग्यश्रीताई, तुझी प्रतिक्रिया आधी दिसतंच नव्हती म्हणून कळत नव्हतं उत्तर देताना.चला आता दिसतेय.
अगं घरची आठवण मलाही येते..त्यातही ते अजुन आमचं आहे म्हणून कदाचित जास्त...पण असो..
इथलं म्हणायचं तर हेही नसे थोडके...आणि आरुष तर काय फ़ुल टू फ़ॉर्मात असतो "आउष, नानाना पानी" असा गाडीत गजर सुरु असतो....
पोस्ट, फोटो आणि हे फार्मव्हिले खरचं खूप छान. मला ही कल्पना फार आवडली. अगदी कसेल त्याची जमीन नसलं तरी कसेल त्याचे पीक तरी. आमच्या घरी कोकणात बाबा पावसाळ्यात काकडी, पडवळ, भेंडी, भोपळा, चिबूड तेंड्ली, कारली अश्या भाज्या पिकवतात आणि खूप सारी गोंड्याची (झेंडू) झाडे. दोन तीन महिने का होईना घरची भाजी खातोय म्हटलं की एक वेगळीच मजा असते.
कसेल त्याचे पीक, अगदी बरोबर सिद्धार्थ. मला वाटत तुझ्या ब्लॉगवर मागे कोकणातल्या भाजी की झाडे यांचा उल्लेख होता....मला पुढच्या वेळी भेंडी वगैरे होतात का पाहिलं पाहिजे...आमच्या शेजारचा वाफा होता त्यात निगुतीने पातीचा कांदा कोथिंबीर इ. पण लावलं होत
मला ब्लॉगवर अपर्णा म्हणून संबोधलं तरी चालेल...आणि अरे-तुरे धावेल पण तरी आपल्याला पटत नसल्यास अहो-जाहोही ठिक आहे...ही प्रतिक्रिया माझ्यासाठी खूप मोलाची आहे...आपल्या प्रतिक्रियेसाठी धन्यवाद.
एका सर्वसामान्य व्यक्ती अनुभवणारेच क्षण माझेही आहेत..बरेच प्रसंग आपण स्वतः अनुभवले असतात तर काहींची निव्वळ साक्ष, काहीतर फ़क्त माहित असतात..परदेशात गेल्यावर मायदेशातल्या आठवणींचा गुंता सोडवणं हा नेहमीचाच खेळ आणि रोजच्या धकाधकीत येणारे प्रसंग मनाच्या कप्प्यात राहणंही नेहमीचच. कधीतरी यातलं जमेल तसं आठवून लिहावं असं "माझिया मना"ने घेतलं...त्या आठवणींमधली ही काही मोरपीसं.....
सध्या ब्लॉगवर लिहिणं इतकं अनियमित आहे की मनात असतानाही पूर्वीप्रमाणे इतर ब्लॉग वाचणे, प्रतिक्रिया देणे जमत नाही. या ब्लॉगमधल्या कुठल्याही पोस्टवरून प्रेरणा घेऊन आपण पोस्ट लिहिली असल्यास तिकडे त्याचा स्वच्छ उल्लेख आणि इकडच्या संबंधीत पोस्टवर त्याची लिंक दिल्यास त्याची नोंद (अर्थात वेळ मिळाल्यावर) घेतली जाईल. तसचं या ब्लॉगवर उल्लेखलेले प्रसंग ब्लॉग लेखिकेच्या वैयक्तिक अनुभवाशी संबधित आहेत. जिकडे ते वाचक किंवा इतर ब्लॉगर्सशी संबंधीत असतात तिथे तसे नमूद केले आहे.इकडच्या कुठल्या अनुभवाशी स्वतःचा बादरायण संबंध जोडू इच्छिणारयानी मेलवर संपर्क साधल्यास त्यांना नक्की उत्तर दिले जाईल. कृपया लोभ आहेच तो वर्षानुवर्षे असाच वाढत राहो. :)
करा तर मग अधिक ...:)
माझिया मनाचं फ़ेसबुक पेज
लोकसत्ताने जागतिक मराठी दिनी काढलेली आठवण
प्रहारची दखल पुन्हा एकदा
कामगार जीवनातील एक दिवस
गाणी आणि आठवणी ५ - आरंभी वंदिन अयोध्येचा राजा
सुरज की बाहों में
देता देता एक दिवस
सव्वीस नोव्हेंबरच्या शहिदांना श्रद्धांजली
गाणी आणि आठवणी (28)
जिंदगी न मिलेगी दोबारा (2)
जो है समाँ कल हो न हो (1)
मुलगा झाला हो (1)
येथोनी आनंदु रे आनंदु (1)
लाकडाचं सौंदर्यदालन. pertrified wood (1)
व्यक्ती तितक्या प्रकृती (4)
अरे बघता बघता आलीच की दिवाळी...तसं म्हटलं तर आमच्या ओरेगावात दिवाळी म्हणजे आनंद (पत्रे नाही. तो आला होता मागे अमेरिकेत पण ओरेगावात नाही आला...
वय वर्ष दोन चालु झालं की मुलांना आकाश दिसायला लागतं म्हणजे खर्‍या अर्थाने..वरून जाणारी विमानं आणि पक्षी पहिले दिसतात पण घरी जर आजी असेल तर त...
आज म्हणजे पाच जूनला जागतिक पर्यावरण दिवस साजरा केला जातो. थोडी थोडकी नव्हे तर १९७३ पासुन हा दिवस युनायटेड नेशन्सनी पाळला आहे. तरी पर्यावरणाच...
त्या दिवशी एक नवी मैत्रीण बोलता बोलता मी दादरची असं म्हणाली आणि दादरच्या आठवणींचा भुंगा पुन्हा एकदा गुणगुण करायला लागला. काही काही गावं अशी ...
होळी म्हणजे माझा नन्नाचा पाढा असतो. पुरणपोळी आवडते का नाही..आई इतक्या छान पुरणपोळ्या करते पण एकावेळी जेमतेम अर्धी इतकंच माझं माप आहे. म्ह...
माझिया मनाची खबर पत्रद्वारा
मला खुणावणारे इतर काही धागे


चर्चा:इस्रायल - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
१ इस्रायेल/ इस्राइल/ इस्राएल
३ अजून एक भर: 'इझ्त्राएल' (संदर्भ: मराठी विश्वकोश)
योग्य नाव काय आहे
मराठीत इस्राइल असा शब्द बहुतांश वृत्तपत्रांत रूढ आहे.
संकल्प द्रविड 18:51, 19 ऑगस्ट 2006 (UTC)
मलाही इस्राइल हे जास्त सयुक्तिक वाटते.
हिब्रू भाषेत "इस्राएल" असा उच्चार आहे. इस्रायली लोक "इस्राएल" उच्चार करतात हे इस्राएल मध्ये मी स्वतः अनुभवलेले आहे. (क्वचित कोणी "इस्रेऽल" असा is-rail ला जवळ जाणारा (बहुदा अमेरिकन) उच्चार करतात).
पण मराठीत "इस्रायल" आणि "इस्राइल" हे्ही मी वाचलेले आठवतात. महाराष्ट्रात अनेक मराठी ज्यू लोक आहेत. त्यापैकी कोणाला विचारता आले तर छान संदर्भ मिळेल.
"इस्राइल" हा रूढ शब्द असेल तर मात्र तोच वापरावा. काही संदर्भ मिळाले तर पाहतो.
पाटीलकेदार 13:20, 30 नोव्हेंबर 2006 (UTC)
आपण उच्चारण इस्राईल असे करतो,निदान मी तरी महाराष्ट्र एक्सप्रेस 14:44, 30 नोव्हेंबर 2006 (UTC)
अभय नातू 20:30, 30 नोव्हेंबर 2006 (UTC)
पाटीलकेदार 20:42, 30 नोव्हेंबर 2006 (UTC)
अजून एक भर: 'इझ्त्राएल' (संदर्भ: मराठी विश्वकोश)[संपादन]
या चर्चेकरिता संदर्भ शोधत असताना अजून एक पर्यायी लेखन आढळून आले: इझ्त्राएल (संदर्भ: 'महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ' यांनी प्रकाशित केलेल्या मराठी विश्वकोश शीर्षकांची सूची - (खंड २) (PDF फाईल)
'मराठी विश्वकोश' हा उपक्रम तज्ञ मंडळींच्या सहभागातून घडला आहे. त्यामुळे त्यातील मत दुर्लक्षित करता येणार नाही. माझ्याकडे विश्वकोशाचा सध्यातरी पहिलाच खंड आहे. कुणाकडे याचा खंड क्र. २ असेल/ कुठूनतरी मिळू शकत असेल तर मजकूर वाचून खात्री करून घेऊ शकतील का
--संकल्प द्रविड 06:12, 1 डिसेंबर 2006 (UTC)
परंतु आम-जनता हा शब्द वापरत नाही. त्यामुळे मुख्य लेख इझ्त्राएलवर ठेवावा व इतर उच्चार redirect करावेत.महाराष्ट्र एक्सप्रेस 06:20, 1 डिसेंबर 2006 (UTC)
प्रत्यक्ष विश्वकोशात काय लिहिले आहे ते जाणण्यास मी उत्सुक आहे. त्या PDF फाइल मध्ये चूक असू शकते. आताच मी "इंफाळ" ला "इफाळ" असे लिहिलेले त्यात पाहिले. ("इफाळ" असे जगात कुठे ठिकाण असेल तर क्षमस्व).
तसेच, "त्र" ला माझा विरोध आहे. हिब्रू भाषेतल्या मूळ उच्चाराला कितीही ओढले-ताणले तरी "स्र" चा "स्त्र" (किंवा "झ्र" चा "झ्त्र") करावा हे पटत नाही. (जरी विश्वकोशात असले तरीही).
पाटीलकेदार 07:52, 1 डिसेंबर 2006 (UTC)
हिब्रूमधील मूळ उच्चार माझ्या मते महत्वाचा नाही. इस्राइल हे मूळ उच्चाराचे मराठीकरण समजावे. ज्याप्रमाणे आपण कन्नडला कानडी म्हणतो (जरी कोणीही कानडी माणूस असा उच्चार करीत नसला तरीही) तसाच नियम इस्राइलला लावावा.
या लेखात नुकतेच करण्यात आलेले बदल कृपया उलटवा.
वि. नरसीकर (चर्चा) ०८:५५, ६ एप्रिल २०१० (UTC)
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल २८ डिसेंबर २०११ रोजी ०२:२६ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


नगरी संबिलान - विकिपीडिया

येथे जा:	सुचालन, शोधयंत्र
नगरी संबिलानचे मलेशिया देशामधील स्थान
क्षेत्रफळ ६,६४५ चौ. किमी (२,५६६ चौ. मैल)
घनता १५२.६ /चौ. किमी (३९५ /चौ. मैल)
नगरी संबिलान (भासा मलेशिया: Negeri Sembilan; चिनी: 森美兰 ; जावी लिपी: نڬري سمبيلن ; सन्मान्य नाव: दारुल खुसुस (खासा प्रदेश) ;) हे मलेशियामधील एक राज्य असून द्वीपकल्पीय मलेशियाच्या पश्चिम किनाऱ्यावर वसले आहे. नगरी संबिलानाच्या उत्तरेस सलांगोर व क्वालालंपूर, पूर्वेस पाहांग, तर दक्षिणेस मलाक्का व जोहोर ही राज्ये आहेत. सरेंबान येथे नगरी संबिलानाची प्रशासकीय राजधानी असून क्वाला पिला जिल्ह्यातील सरी मनांती येथे शाही राजधानी आहे.
नगरी संबिलान हे नाव सध्याच्या इंडोनेशियातील पश्चिम सुमात्र्यातून आलेल्या मिनांकाबाऊ लोकांनी या परिसरात सर्वप्रथम वसवलेल्या नऊ नगरांवरून पडले, असे मानले जाते. येथील स्थापत्यावर व मलय भाषेच्या बोलीवर अजूनही मिनांकाबाऊ अस्तित्वाच्या खुणा आढळतात.
मलेशियाच्या संघातील अन्य राज्यांहून नगरी संबिलानाचे राजतंत्र आगळे आहे - अन्य राज्यांप्रमाणे येथे वंशपरंपरागत राजेशाही नसून सुंगई उजोंग, जलेबू, जोहोल, रंबाऊ या चार जिल्ह्यांच्या उंदांगांमधून, म्हणजे संस्थानिकांमधून, नगरी संबिलानाचा यांग दि-पर्तुआन बसार, म्हणजे अध्यक्ष, निवडला जातो.
नगरी संबिलान शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ (भासा मलेशिया मजकूर)
नगरी संबिलान पर्यटनाविषयीचे संकेतस्थळ (इंग्लिश मजकूर)
मलेशियामधील राज्ये व संघशासित प्रदेश
कदा · कलांतान · जोहोर · तरेंगानू · नगरी संबिलान · पराक · पर्लिस · पाहांग · पेनांग · मलाक्का · सलांगोर · साबा · सारावाक
क्वालालंपूर · पुत्रजय · लाबुआन
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ६ एप्रिल २०१३ रोजी २०:५२ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


फेरफटका: July 2014

महाराष्ट्रात प्रेक्षणीय स्थळे भरपूर. सह्याद्रीच्या पर्वतरांगा, किल्ले, कोकणात उतरणारे घाट, समुद्रकिनारे यामुळे ऐतिहासिक, धार्मिक स्थळे खूपच आहेत. ब्लॉग्ज सुरू करण्यापूर्वी मी पाहिलेली काही स्थळे आहेत. ही पर्यटन स्थळे इतरांना थोडी मार्गदर्शक व्हावी, हाच उद्देश. काही चूका झाल्यास ferfatka@gmail.com. वर जरूर कळवा... आपली प्रतिक्रिया हीच माझ्यासाठी पोच पावती. आपल्याला हा ब्लॉग कसा वाटला यातील लेख, सजावट व मांडणी यावर आपल्या प्रतिक्रिया जरूर कळवा.
लेख मोठे करून पाहण्यासाठी खालील लिंक पहा.
नेहमीच्याच ठिकाणी जाऊन कंटाळा आला होता. घरापासून अंदाजे ६५ किलोमीटरवर असलेल्या श्रीक्षेत्र नारायणपूरला जायचे ठरले. राशीचा स्वामी गुरु म्हणून दहावीत असल्यापासून श्रीक्षेत्र नारायणपूरला दत्तमहाराजांचे दर्शन घेण्यास जायचा उपक्रम सुरू झाला. त्या नादाने मंदिरामागील पुरंदर किल्यावरही ट्रेकिंगच्या निमित्ताने अनेकवेळा वारी झाली होती. जमेल तेव्हा गुरुवारी जातच होतो. यंदा पावसाने चांगलीच ओढ दिली. शेतकºयांच्या डोळ्यात पाणी आणले. पंढरपूरला पालखी पोहचून सुद्धा पाऊस आलेला नव्हता. पावसाची सर्वच लोक चातकाप्रमाणे वाट बघत आहेत. गुरुवार असल्यामुळे श्रीक्षेत्र नारायणपूरला दत्तमहाराजांचे दर्शन घेण्यासाठी निघालो. वाटेत लागणारी प्रेक्षणीय स्थळे यापूर्वी पाहिलेली होती. त्यामुळे तिकडे न जाता मंदिरात दत्त महाराजांचे दर्शन घेतले. पुरंदर तालुक्यातील सासवडला अनेक प्राचीन मंदिरे, प्रेक्षणीय स्थळे आहेत. यातील काही स्थळे यापूर्वी पाहिली होती. पण त्याचे फोटो पूर्वी काढले नसल्याने त्या विषयी नंतर कधीतरी. सध्या नारायणपूर व नारायणेश्वर मंदिरा विषयी....
नारायणपूरला जाणारे दोन तीन मार्ग आहेत. त्यापैकी हडपसरमार्गे सासवडवरून गाडीने जाण्यास निघालो. हडपसरमधील प्रचंड वाहतुककोंडी सुधारते आहे असे वाटले. घरातून निघून ऐव्हना पाऊणतास झाला होता. वाटेत कुठेच पाऊसाचे चिन्ह दिसेना. ढग मात्र, भरून आलेले होते. मायबाप सरकारच्या कृपेने हडपसर ते दिवेघाटापर्यंतचा रस्ता चांगलाच खाचखळग्यांनी तयार केलेला दिसला.
सासवडकडे जाताना वाटेत दिवे घाट लागतो. याच घाटाच्या पायथ्याशी एका कोपºयात पेशव्यांनी बांधलेला मस्तानी तलाव आहे. दोन वर्षांपूर्वी या तलावाची साफसफाई करण्यात आली होती. बरेच ट्रक माती व गाळ काढण्यात आला होता. यंदा मात्र, तलावात थोडेच पाणी शिल्लक राहिलेले दिसून आले. पेशवाईत या तलावातून पुण्याला पाणी आणण्यात यायचे. पंढरपूरच्या वारीत याच मार्गाने तुकाराममहाराजांची पालखीही जाते. घाट सुरू होण्याआधी भेळेची काही दुकाने आहेत. त्या ठिकाणी आवर्जुन थांबून मटकी भेळ खा व घाट चढा मजा येते. पुण्याची वाढती ‘सुज’ या घाटातून अनुभवयाला मिळते. लांबवर दिसणाºया उंच उंच इमारती, त्यात दिसणारी छोटी शेतजमीन, मस्तानी तलाव, समोर दिसणारा कानिफनाथाचा डोंगर पाहून पुढे निघालो.
सासवड हे पुरंदर तालुक्याचे मुख्य ठिकाण. सासवडला पूर्वी सहा वाड्या होत्या. कालांतराने त्या वाड्यांचे गावात रुपांतर झाले म्हणून ‘सासवड’ हे नाव पडले. प्राचीन काळी या ठिकाणी सात विशाल वड होते या सात वडांवरुन हे गाव ‘सातवड’ असे नावे पडले कालांतराने सातवडाचा उच्चार ‘सासवड’ बनला असावा अशी कहाणी सांगितली जाते. येथील अनेक ठिकाणे पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहेत. धार्मिक, ऐतिहासिक महत्त्व सासवडला आहे. सासवड हे मंदिरे आणि प्राचीन वाडयांचे गाव आहे.
ज्ञानेश्वर माऊलींचे धाकटे बंधू संत सोपान यांनी कºहा नदीच्या काठी संजीवन समाधी घेतली होती. अश्या या सासवडला वटेश्वर, संगमेश्वर, सिध्देश्वर ही तीन पांडवकालीन शिवमंदिरे आहेत. मंदिरे खरच पाहण्यासारखी आहेत. संतश्रेष्ठ सोपानदेव, संत चांगदेव, श्रीदत्त महाराज, बाळाजी विश्वनाथ पेशवे, होळकर, पुरंदरे, पानसरे यांच्या कर्तृृत्वाने पावन झालेले हे सासवड हे गाव आहे. साहित्यसम्राट आचार्य अत्रे यांचे हे जन्मगाव. याच ठिकाणी प्रा. अत्रे यांनी ‘कºहेचे पाणी’ हे पुस्तक लिहिले आहे. बाळाजी विश्वनाथ पेशवे यांची या ठिकाणी समाधी देखील आहे. कोटेश्वर, सिद्धेश्वर, वटेश्वर, संगमेश्वर, कमलेश्वर, लवथळेश्वर, पांडेश्वर ही कºहेकाठची शिवमंदिरे तर मल्हारगड, पुरंदर असे किल्ले आहेत. कानिफथनाथ, प्रति बालाजी मंदिर, काही अंतरावरील जेजुरी, अष्टविनायकातील मोरगाव अशी विविध पर्यटनस्थळे येथे असल्याने एक दिवसात यातील काही स्थळांना भेट देणे शक्य होते.
सासवड एसटीस्थानकापासून अंदाजे १ ते दीड कि.मी अंतरावर हे पांडवकालीन स्वयंभू महादेवाचे मंदिर आहे. कºहा आणि चांबळी (भोगवती) या नदयांच्या संगमावर संगमेश्वर आहे.
सध्या नदीला पाणी नसल्याने फक्त दगडधोंडेच पात्रात पहुडलेले दिसतात. नुकतीच आचार्य अत्रे साहित्य संमेलनाच्या निमित्ताने सासवड हे सांस्कृतिक केंद्र बनले होते. रस्त्यावरूनच संगमेश्वर मंदिराचे दर्शन घेऊन पुढे नारायणपूरला जायला निघालो. या मंदिराविषयी परत कधीतरी. वाटेत सासवडमधून जाताना पुरंदरेंचा मोठा वाडा आपले लक्ष वेधून घेतो.
दिगंबरा... दिगंबरा... श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा...
नारायणपूरला पोहचल्यावर गाडीतळावर गाडी लावून दर्शन घेण्यासाठी गेलो. ऐव्हाना दुपारचे दीड वाजले होते. प्रवचन सुरू होते. प्रवचनानंतर आरती सुरू झाली. काही भक्तांच्या अंगात येणे हा प्रकार या ठिकाणी पाहावयास मिळतो. सुमारे अर्धा तास तरी हा प्रकार सुरू असतो. कोणी श्रद्धा म्हणा अथवा अंधश्रद्धा पण हा प्रकार अवघडच आहे. असो. श्री दत्ताचे जागृत देवस्थान म्हणून नारायणपूरला ओळखले जाते. श्री क्षेत्र नारायणपूरला मार्गशीर्ष शुद्ध चतुर्दशीला सायंकाळी मोठ्या उत्साहात दत्त जयंती उत्सव साजरा केला जातो. सोहळ्यासाठी नरसोबाची वाडी, औदुंबर तसेच महाराष्ट्रातील दत्तस्थानांवरून दत्तज्योत आणली जाते. प्रवचन, दर्शन कार्यक्रम व महाप्रसाद आदी कार्यक्रम येथे दरवर्षी होतात. गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी येथे मोठा उत्स्व साजरा केला जातो. संपूर्ण महाराष्ट्रातून तसेच देशभरातून भाविक येथे दर्शनासाठी येत असतात. येथील विशिष्ट म्हणजे सामुदायिक विवाह सोहळा. महाराष्ट्रभर आजवर शेकडो विवाह येथे पार पाडले आहेत. संत चांगदेवाचे गाव म्हणूनही नारायणपूरला ओळखले जाते. मंदिरा शेजारी नारायणेश्वराचे पांडवकालीन जुने मंदिर आहे. हेमाडपंती बांधकाम असलेले हे मंदिर आहे.
पुण्यापासून अवघ्या ४० किमी अंतरावर असलेल्या पुरंदर किल्याच्या पायथ्याला असलेले संत चांगदेवांचे गाव म्हणजे नारायणपूर. येथेच प्रसिद्ध असा एकमुखी दत्त मंदिर व ऐतिहासिक नारायणेश्वर शंकराचे मंदिर आहे. दत्त मंदिरा शेजारी असलेल्या या पुरातन शिवमंदिराचे नाव नारायणेश्वर मंदिर आहे. मंदिर यादवकालीन आहे.
मंदिराचे दगडी बांधकाम अजूनही सुस्थितीत आहेत. यादवकालीन असलेल्या या मंदिरावरील शिल्पकाम सुंदर आहे. मंदिरा भोवती अंदाजे ५ ते ६ फूट उंच तटबंदी आहे. या तटबंदीत असलेल्या दरवाजातून मंदिराच्या परीसरात आपला प्रवेश होतो.
नारायणपूरचे मूळ नाव पूर. यादव कालखंडात निर्माण झालेल्या अनेक मंदिरांपैकी हे एक कोरीव शिल्प असलेले मंदिर आहे. सभामंडप, अंतराळ आणि गर्भगृह असलेले हे शंकराचे मंदिर आहे. प्रवेशद्वार, स्तंभ, छत, भिंती अशा सर्वच ठिकाणी शिल्पकाम आहे. यक्ष, अप्सरा, द्वारपाल, वैदिक देवतांची शिल्पे आहेत. मंदिरा बाहेर नंदीची मूर्ती असून मूर्तीची इतर मंदिराप्रमाणेच थोडी तोडफोड झाल्याचे दिसून येते. आतमध्ये स्वयंभू शिवलिंग आहे. मंदिराची बांधणी ही हेमाडपंती आहे.
हे सुंदर मंदिर त्याच्या मूळ स्वरुपात असते तर अधिकच छान दिसले असते. मात्र, रंगरंगोटी करून त्याची लया घालावली आहे. मंदिराचा असला जिर्णोद्धार काय कामाचा. असो, सभामंडपाच्या उत्तरेकडील प्रवेशद्वाराने बाहेर पडल्यानंतर दरवाजाच्या द्वारपट्टीवर सुंदर नक्षी आहे.
या दरवाजासमोर धनकेश्वराच देऊळ आहे. मंदिराच्या मागिल बाजूस असलेल्या तटबंदीत प्रवेशव्दार आहे. या प्रवेशव्दारातून बाहेर पडल्यावर समोरच एक बांधीव तलाव आहे, त्याला चंद्रभागा म्हणतात. मात्र, या तलावाची योग्य निगा राखली गेली नसल्याचे दिसून येते. शंकर भगवानचे दर्शन घेऊन श्रीक्षेत्र दत्त संस्थातर्फे देण्यात येणारा मोफत प्रसाद खाण्यास गेलो.
श्रीक्षेत्र नारायणपूरला जाण्याचे आणखी एक कारण म्हणजे येथे मिळणारा प्रसाद (भात व आमटी) पत्रावळीवर देण्यात येणारे हे पोटभर जेवण गरमा गरम व ताजे असते. पुन्हा पुन्हा हा प्रसाद खाण्याचे मन करते. मी व माझे मित्र पूर्वी पुरंदरावरून दुपारी ३ पर्यंत खाली उतरून आल्यावर दत्त महाराजांचे दर्शन घेऊन पोटभर प्रसाद खात असे. पूर्वी उघड्यावर हे प्रसाद वाटपाचे काम होत असे. आता मोठ्या हॉलमध्ये ही सुविधा देण्यात येते. महिलांसाठी व पुरुषांसाठी वेगवेगळ्या रांगा असून, भारतीय बैठक असते. स्वत:ची पत्रावळ जेवण झाल्यावर ठेवलेल्या कचराभांड्यात नेऊन टाकण्याचे काम प्रत्येकाचे असते. काही लोक खास करून प्रसादासाठी वेगळी भांडी आणून नंतर पुढील प्रवासासाठी हा प्रसाद घेऊन जातात.
एक दिवस वेळ काढून नक्कीच नारायणपूर व परिसरातील पर्यटन स्थळांना भेट देता येईल असा हा सर्व परिसर आहे.
नारायणपूरला मंदिरामागे पुरंदर किल्ला आहे. या पुरंदरावर शिवछत्रपतींच्या हिंदवी स्वराज्याच्या अनेक ऐतिहासिक घटना घडल्या आहेत. प्रसिद्ध पुरंदरचा तह, मुरारबाजींचा पराक्रम, छत्रपती संभाजी महाराज, सवाई माधवराव यांचे हे जन्मस्थान. पुरेसा वेळ असल्यास नक्कीच या किल्लयावर जाऊ या. पुरंदर गडावरून सर्वच परिसर मोठा सुरेख दिसतो. येथे जाण्यासाठी मुख्य मंदिराकडे येतानाच रस्ता आहे. या विषयी पुन्हा कधीतरी.
नारायणपूरला पुण्याहून जाण्यासाठी तीन मार्ग आहेत. एक तर कापूरओव्हळ मार्गे बालाजी दर्शन घेऊन नारायणपूरला येता येते. दुसरे हडपसर मार्गे दिवेघाटातून नारायणपूरला येता येते. तसेच बापदेव घाटातूनही येता येते.
स्वारगेट > कापूरओव्हळ (२५ किमी पुणे - सातारा रस्त्यावर) > नारायणपूर मंदिर (१५ किमी)
सासवड > नारायणपूर अंतर १२ किमी आहे.
स्वारगेट > नारायणपूर अशी एसटी सेवा उपलब्ध आहे.
स्वारगेट > हडपसर मार्गे सासवड ३० किमी अंतर > नारायणपूर मंदिर (१० किमी)
अजून काय पहाल :
प्रति बालाजी मंदिर (कोपूरओव्हळ)
बालाजी विश्वनाथ यांची समाधी
छत्रपती शिवाजीमहाराज, धर्मवीर संभाजीमहाराज व श्रीमंत बाजीराव पेशव्यांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेला हा महाराष्ट्र....
महाराष्ट्रात अनेक गड, किल्ले आपल्याला भटकंतीसाठी साद घालतात आणि नकळत आपली पाऊले या अनगडांकडे वळू लागतात.
कधी एकटा तर कधी मित्रांबरोबर या गडांवर मी पदभ्रमण केले व नकळत याची गोडी लागली. सध्या ‘विकेंड’ साजरा करण्याचा नवा ट्रेंड सुरू झाला. एक दिवसाच्या सुट्टीत जवळपासच्या पर्यटनस्थळांवर गर्दी होत असते. पुणे शहर परिसराच्या जवळ असलेल्या या पर्यटनस्थळांवर मी अनेकदा गेलो. तेथील माहिती, निसर्ग, इतिहास मला नेहमीच साद घालतो. याचा माझ्यासारख्याच भटकंती करणाºयांना फायदा व्हावा. हाच या ब्लॉगचा उद्देश. आपल्याला हा ब्लॉग कसा वाटला... या विषयी जरूर येथे लिहा.
 बरेच दिवस गोव्याबद्दल एकत होतो. 4 दिवस सुट्टी काढून गोव्याला जायला निघालो. बरेच दिवस कुठे बाहेर गेलो नसल...
श्रीमंत बाजीराव पेशवे - एक अजेय योद्धा
गणपती दर्शनासाठी पुण्यात गेलो होतो. पुण्यातील शनिवारवाड्याजवळून जात असताना माझ्या लहान मुलाने बाजीरावांच्या घोड्यावरील स्वा...
रविवार 11/11/2012 अनेक छोटी मंदिर व नदीवरील मोठे घाट, निर्सगरम्य नदी परिसर सोबतीला मेणवलीतील नानांचा प्रशस्त वाडा ही सर्व पाहा...
कोयना डॅम - चिपळूण - डेरवण - मार्लेश्वर - गणपतीपुळे
कोयना डॅम - चिपळूण - डेरवण - मार्लेश्वर - गणपतीपुळे चार दिवस सुट्टी टाकून सासरी हिंडण्याचा बेत ठरूवूनच गेलो होतो. सकाळी क्वॉलिस आली त्या...
ओझर - लेण्याद्री - शिवनेरी - खोडद
वर्षातील शेवटचा रविवार. तो ही सुटटीचा त्यामुळे घरात रिकामे बसणे शक्य नव्हते. कोठे जायचे असा विचार करत असतानाच जुन्नरला अष्टविनायकांपैकी दो...
 मौजमजेसाठी सध्या विकएंड साजरा करण्याचा प्रघात आपल्याकडेही सुरू झाला आहे. त्यातच पुण्याला पर्यटननगरीचा द...
‘मातेचे रान’ अर्थात माथेरान
निर्सग सौंदर्याने नेटलेले व प्रदूषण मुक्त असे पुणे-मुंबईजवळील सर्वात जवळचे थंड हवेचे ठिकाण म्हणजे ‘माथेरान’ प्रशासनाच्या कृपेने सध्या त...
तिरुमला तिरुपती देवस्थान (टीटीडी) - भाग १
तमाम हिंदूचे श्रद्धास्थान म्हणजे तिरुपती बालाजी. अनेक वर्षापासून तिरुपती बालाजीचे दर्शन घेण्याची इच्छा होती. पुण्याजवळील कापूरहो...
पेशव्यांची वंशवेल मोठ्या आकारात पाहण्यासाठी फोटोवर क्लिक करा.
करंजेश्वरी देवी करंजेश्वरी मंदिरातील सजावट. कंरजेश्वरी देवी. गोवळकोट किल्यामागील बोटींचा धक्का. धक्यावरून दिसण...
जझीरे मेहरूब : जंजिरा किल्ला


फेरफटका: July 2016

महाराष्ट्रात प्रेक्षणीय स्थळे भरपूर. सह्याद्रीच्या पर्वतरांगा, किल्ले, कोकणात उतरणारे घाट, समुद्रकिनारे यामुळे ऐतिहासिक, धार्मिक स्थळे खूपच आहेत. ब्लॉग्ज सुरू करण्यापूर्वी मी पाहिलेली काही स्थळे आहेत. ही पर्यटन स्थळे इतरांना थोडी मार्गदर्शक व्हावी, हाच उद्देश. काही चूका झाल्यास ferfatka@gmail.com. वर जरूर कळवा... आपली प्रतिक्रिया हीच माझ्यासाठी पोच पावती. आपल्याला हा ब्लॉग कसा वाटला यातील लेख, सजावट व मांडणी यावर आपल्या प्रतिक्रिया जरूर कळवा.
पुणे-मुंबई रेल्वेमार्गावर मळवली रेल्वे स्थानकाच्या डाव्या आणि उजव्या हाताला दोन प्रसिद्ध कातळशिल्प आहेत. डाव्या बाजूची भाजे गावातील भाजे लेणी, तर उजव्या बाजूची प्रसिद्ध कार्ला लेणी. यापैकी भाजे लेणीचा मागील आठवड्यात फेरफटका केला. त्याबद्दल... ¸
नुकतीच पाऊसला सुरूवात झाली होती. भटक्यांची पंढरी म्हणून ओळखले जाणाऱ्या मावळातील अनेक ठिकाणे पर्यटकांचे आकर्षण ठरतात. नेहमीच्या लोणावळ्यातील भुशी डॅम परिसरात गर्दीमध्ये जाऊन मनस्ताप सहन करत बसण्यापेक्षा या वेळी लोणावळ्याच्या अलिकडे असणाऱ्या मळवली येथील प्रसिद्ध भाजे लेणी पाहून वर्षाविहारासाठी जाण्याचे ठरले. मळवली येथील भाजे गाव तसे शेकडो वर्षांपूर्वी वसलेले. याच गावातील डोंगरावर ही लेणी कोरून ठेवलेली आहेत. लेणीच्या मागील बाजूला असलेल्या विसापूर किल्याच्या कुशीत भाजे लेणीचा दोन हजार वर्षांपूर्वीचा इतिहास दडलेला आहे. येथूनच विसापूर व लोहगड किल्यावरही जाता येते. लेणीच्या पायथ्यापर्यंत चांगला गाडीमार्ग असल्याने मळवली स्थानकापासून चालत अथवा स्वत:च्या गाडीने येथपर्यंत दहा मिनिटातच पोहचता येते. भाजेगाव मळवली रेल्वे स्थानकापासून साधारणपणे एक किलोमीटरवर आहे. पायथ्यापासून लेणीचे दर्शन होत नाही. पुरातत्व विभागाने लक्ष दिल्याकारणाने लेणी पाहयला जाण्याच्या मार्गावर चांगल्या पायºया तयार केल्या आहेत. या पाय-यांवरून सुमारे २५० ते ३०० फुटांवर असलेल्या लेण्यांपर्यंत जायला वीस मिनिटं लागतात. भारत सरकारने या लेण्यांना दिनांक २६ मे १९०९ रोजी महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित केलेले आहे. सुमारे १२० पायºया चढून तिकीट घराकडे आपण पोहचतो. दगडी बांधकाम केलेले एक तिकिट विक्री केंद्र डाव्या बाजूला लेणीच्या थोडे खाली उघडण्यात आले आहे. तेथून काहीच अंतरावर भाजे लेणीला गेट उभारले आहे. वाटेत आपण चढून आलेला मार्ग व गावातील छोटी-छोटी होत गेलेली घरे, मंदिर व आजुबाजूचा परिसर खूपच सुंदर दिसतो. पावसाने तुंडूब भरलेली खाचरे, शेतात सुरू असलेली शेतकामाची लगबग न्याहाळत आपण पोहचतो. ते मुख्य लेणीपर्यंत. मावळातील या लेणींना मी अनेकवेळ विविध मित्रांबरोबर तर कधी एकटाच भेटी दिल्या आहेत. विसापूर, लोहगड, तुंग, तिकोना या किल्यांवर जाण्यासाठी हाच मार्ग सोयीस्कर ठरतो. पावसाळा असल्याने अनेक हौशी पर्यटक पावसात भिजण्याचा आनंद घेण्यासाठी आले होते. अनेकजणांना वर काय आहे याची माहितीही नव्हती. केवळ धबधब्याखाली भिजण्यासाठी आलेली यातील काही मंडळी होती. लेणीच्या आवारात प्रवेश केला. समोर उभा होता. २००० वर्षांपूर्वीचा आपला इतिहास.
प्रवेश केल्यानंतर प्रथम लक्ष जाते ते भव्य चैत्यागृहाकडे. भाजे येथील चैत्यकमान फार अप्रतिम आहे. १२ क्रमांकाची ही गुफा म्हणजे एक चैत्यगृह आहे. चैत्यगृह २७ फूट रूंद आहे आणि साधारण ६० फूट लांब आहे. एकूण २९ लेणी आहेत. चैत्यगृह आणि चैत्यागृहाच्या आजूबाजूला असलेले एकवीस विहार. चैत्यगृहाला व्हरांडा न खोदता चैत्यगृहाची कमान मुख्य कातळातच कोरली गेली आहे. अर्थातच पावसाचे पाणी झिरपून दर्शनी भागाचे काही प्रमाणात नुकसान झाले आहे. नंतरच्या काळात खोदलेल्या लेणींमध्ये ही चूक सुधारल्याचे दिसून येते. कार्ले गुंफा भाजे गुंफांनंतर सुमारे ३०० ते ४०० वर्षांनी खोदल्या गेल्या असव्यात असे सहज लक्षात येते. पिंपळपानाच्या आकाराचे भव्य प्रवेशद्वार असून, अशीच रचना कर्जत येथील कोंडाणे लेणीची सुद्धा असल्याचे आपल्या लक्षात येते. गुंफेच्या पुढच्या भागात खाली जमिनीवर व दोन्ही बाजूंच्या भिंतींवर लाकडी खुंट्या मारण्यासाठी खोदलेली चौरस आकाराची काही छिद्रे आहेत. पूर्वी चैत्यगृहाच्या बाहेर जमिनीपासून ते वरच्या कमानीपर्यंत एक मोठे लाकडी दरवाजा असला पाहिजे. हे चैत्यगृह अतिशय साधे आहे व याच्या आतील भागात खांबावर असलेल्या काही बौद्ध चिन्हांचा अपवाद वगळता कोणत्याही प्रकारच्या शिल्पांचा किंवा कोरीव कामाचा अभाव आहे.
चैत्यागृहाच्या बाहेरील बाजूस कातळात कोरलेल्या कोरीव सज्जे, वेदिकापट्टीची नक्षी, चैत्य गवाक्षांच्या माळा, कातळात खोदलेल्या सुंदर कड्या, भिक्षुंसाठी निवासस्थाची केलेली सोय, सुंदर कोरीवकामातून सूर्यप्रकाश येण्यासाठी तयार करण्यात आलेली जाळी आणि पडदे दिसून येतात. काही गवाक्षात युगुले कोरलेली आहेत. चैत्यागृहाच्या डाव्या हाताला एक यक्षिणी कोरलेली असून तिच्या हातात तिने धरलेले झाड दिसते. तेथील कमानीवर एकूण १७२ छिद्रे पाडलेली आहेत. या चैत्यागृहात ओळीने २७ अष्टकोनी खांब आहेत. या खांबांवर कमळ, चक्र अशी काही शुभचिन्हे कोरलेली आहेत. अशीच शुभचिन्हे बेडसे येथील लेणीमध्येही पाहण्यास मिळतात. एका खांबावर तर एक खुंटी कोरलेली असून त्या खुंटीवर हारही कोरलेला आहे. चैत्यगृहात शेवटच्या भिंतीसमोर वाटोळा गुळगुळीत केलेला स्तूप आहे. प्राचीन काळी लेण्यांना चैत्यगृहात आतील बाजुने माती-गवताचा गिलावा देऊन त्यावर रंगकाम केलेले असे. बेडसे लेणी जेव्हा इंग्रजांच्या कालावधीत सापडली. तेव्हा तेथे साहेब येणार म्हणून तेथील कर्मचाºयांनी चैत्यगृहातील ही अनमोल रंगकाम पुसून, खरडून काढले. काळाच्या ओघात जरी आज हे रंग उडाले असले तरी भाजे येथील चैत्यागृहात गिलाव्याचे अजूनही काही अवशेष दिसतात. बॅटरीच्या प्रकाशात मुख्य स्तूपाच्या पाठीमागच्या काही खांबांवर ध्यानस्थ बुद्धाच्या चित्रप्रतिमांचे पुसटसे अंश दिसतात. स्तुपावर असलेला हर्मिकेचा चौथरा स्वतंत्र दगडात कोरून बसवलेले आहे. या चैत्यागृहात असलेला तुळयांचे छत म्हणजे लेणीकलेतील आश्चर्य म्हणावे लागेल. बावीस अर्धवतुर्ळाकार आणि पाठीमागे निमुळत्या होत गेलेल्या भागात अकरा लाकडी तुळयानी हे छताला आधार दिलेला आहे. १९६० च्या दशकात या लेण्याची साफसफाई करताना यातील दोन तुळयांवर ब्राम्ही लिपीत लिहिलेले दोन लेख आढळले. वेगवेगळ्या गुफेत एकूण १२ शिलालेख आहेत. या लेखांमुळे या तुळयांबरोबर या लेण्यांनाही इसवी सन पूर्व दुसºया शतकाचा इतिहास असल्याचे सिद्ध झाले. सुरुवातीला असलेल्या पाच-सहा तुळया सोडल्या तर बाकीच्या बावीसशे वर्षे जुन्या असल्याचे सांगितले जाते. चैत्यगृहाचे छत गजपृष्ठाकृती असून या छताला आतल्या बाजूने लाकडी तुळ्यांनी आधार दिलेला आहे. या लाकडी तुळया प्राचीन असण्याचा उल्लेख मात्र मनाला पटेनासा वाटतो. कारण जेथे किल्यातील दगड परिसरातील लोक घेऊन जातात. तेथे या लाकडाचे काय. चैत्यगृहाचे स्तंभ आणि आतील भिंती देखील थोड्या कलत्या ठेऊन तासून काढलेल्या आहेत. कलत्या स्वरूपामुळे छताचा दाब ते तोलून धरू शकतील हा बहुदा कारागिरींचा उद्देश असावा. अर्थात नंतरच्या काळात खोदलेल्या लेणींमध्ये मात्र, अशा स्वरुपाची कलत्या स्तंभांची गरज नसल्याचे लक्षात आल्याने तशी रचना दिसत नाही.
चैत्यगृह पाहून बाहेर मुख्य प्रांगणात आल्यानंतर शेजारी, दुमजली विहारांकडे जाता येते. काही विहार साधे तर काही कोरीव कामाने नटलेले दिसून येतात. भिक्षुंच्या योग्यतेप्रमाणे बहुधा हे कोरीवकाम केलेले असावे. येथील विहारांना दरवाजे, खिडक्या आहेत आणि झोपण्यासाठी दगडी कट्टा सुद्धा आहेत. काही कट्टांच्या खालती सामान ठेवण्यासाठी कप्पेही केलेले दिसून येतात. साधारणपणे इसवी सन पूर्व दुसºया शतकात भाजे लेणी कोरण्यास सुरवात झाली व पुढे तब्बल सातशे ते आठशे वर्षे ही लेणी कोरण्यासाठी छिन्नी व हाथोडे काम करत होते. ही लेणी अनेक वर्षे वापरात राहिली.
महाराष्ट्रात असलेल्या लेणी बांधण्यासाठी खर्च येणारच. बेडसे लेणीत, भाजे लेणीत अशा कामांसाठी देण्यात आलेले दानाचा उल्लेख आढळतो. सुरुवातीच्या एका विहारातील एक लेख ब्राह्मी लिपीतील असून, या लेखांचे वाचन व आकलन इतिहासतज्ज्ञांना झाल्याने अनेक गोष्टींवर प्रकाश पडलेला आहे. या संपूर्ण लेणीची निर्मिती इसवी सन पूर्व दुसºया शतकात कोरण्यास सुरुवात झाली असे मानले जाते. त्यानंतर आठशे वर्षे म्हणजेच इसवी सन सहाव्या शतकापर्यंत लेणी निमिर्तीची प्रक्रिया सुरु होती. येथील विहार दानातून उभे राहिलेले आहेत व त्यांच्या दानाचे लेख तेथे दिसून येतात.
‘बाध या हालिकजयांना दान’ याचा अर्थ असा, की ‘बाध या शेतकºयाच्या बायकोचे दान
लेणी तयार करताना मुख्य प्रश्न पडतो. तो पिण्याच्या पाण्याचा भाज लेणीमध्ये ४ ते ५ पाण्याची टाकी आहेत. चैत्यागृहाच्या दक्षिण दिशेला पाण्याचे एक जुळे टाके आहे. ‘महारठी कोसिकीपुत विन्हुदत’ असा दानधर्माचा ब्राम्ही लिपीतील लेख या टाक्याच्या मागील भिंतीत कोरला आहे. या टाक्यावरून आणखी पुढे गेलो की वाटेत ओळीने कोरलेला १४ स्तूपांचा समूह दिसतो. या लेण्यात राहून गेलेल्या बौद्ध भिक्षूंची ही स्मारके आहेत. यातील काही स्तुपांवर त्यांचे नावही कोरलेले आहे. यालाच डागोबा असेही म्हणतात. डागोबा किंवा डागाबा हा सिंहली शब्द सामान्यपणे स्तूप या बौद्ध धर्मीय वास्तूचा निर्देश करण्याकरिता श्रीलंकेमध्ये रूढ आहे. हा शब्द ‘धातुगर्भ’ या संस्कृत शब्दाचा अपभ्रंश आहे, असे समजतात. धातू याचा अर्थ अवशेष. असा अवशेष ज्याच्या गर्भात तो धातुगर्भ स्तूप = डागोबा. स्तूपाच्या अंडाकृती भागास हा विशेषकरून वापरतात, कारण त्यात अवशेषांचा लहान करंड असतो.
१४ स्तूपांच्या समुहावर सध्या शेड टाकल्याने थोडे संरक्षण मिळाले आहे. तसे संपूर्ण लेणीभोवती संरक्षण जाळी टाकल्याने परिसरातील जनावरांना अटकाव मिळतो. येथून थोडे पुढे गेल्यावर डाव्या बाजूला कातळात दिसते ते ‘सूर्यलेणे’. १८७९ साली भाजे लेण्यांजवळ ब्रिटीश संशोधकांनी साफसफाई केली तेव्हा शिल्पसौंदर्याने नटलेले हे लेणे सापडले. ‘सूर्यलेणे’ असे त्याचे नाव. व्हरांडा, आत एक दालन आणि त्याला आत पुन्हा खोल्या अशी या लेण्याची रचना आहे. सध्या पर्यटकांसाठी आतील ठिकाण कुलूप लावून बंद करण्यात आलेल्याने थोडेतरी संरक्षित झाले आहे. हे लेणे म्हणजे विहार (बौद्ध भिक्षुंसाठी आरामाची जागा) आहे.
सूर्य आणि इंद्राचा देखावा
शस्त्रधारी द्वारपाल, हिंदु पौराणिक प्रसंग आणि चैत्य-स्तुपांचे नक्षीकाम येथे कोरून ठेवले आहे. या विहाराच्या उजव्या भिंतीवर देखावा आहे. सूर्य आणि इंद्राचा देखावा तर अप्रतिम आहे. यातील पहिल्या शिल्पात चार घोड्यांच्या रथावर सूर्य स्वर होऊन चालला आहे. रथात मागे-पुढे दोन स्त्रिया असून, एकीने छात्र धरलेले असून दुसरीने चामर धरलेले आहे. सूर्याच्या रथाखाली काही असुर तुडवले जात असल्याचे दाखवण्यात आले आहे. रथाचे चाक, हातातील चाबुक, पुरुष व स्त्रिया या नीट न्याहाळल्यास आपल्या त्यातील अर्थ कळू लागतो. दुसºया बाजुला असलेल्या शिल्पात इंद्र हत्तीवर बसलेला दिसून येतो. एका हातात अंकुश आणि गळ्यात फुलांची माळ घातलेली आहे. इंद्राच्या पाठीमागे त्याचा दास असून त्याने हातात पताका धरलेली आहे. इंद्र शिल्पाखाली नृत्यकलाकार, वादक, देवदेवता, प्राणी, राजे, नोकर दाखवले आहेत. तबला वाजवताना एक इसम ही दाखवला आहे. ओट्यावरच्या शिल्पांमध्ये घोडे, बैल आदी प्राण्यांना पंख असल्याचंही दाखवलं आहे. येथील स्त्री-पुरूषांच्या शिल्पांमधून त्या काळचा पेहराव पाहायला मिळतो. स्त्रियांनी डोक्यावर पदर घेतला आहे, त्यांच्या कमरेला शेला आहे तर पुरूषांनी धोतर व पागोटे परिधान केले आहे. बांगड्या, तोडे, मेखला, गळ्यातील हार, कर्णफुले, बिंदी अशी आभूषणेही महिलांच्या अंगावर त्यावेळच्या शिल्पकारांनी कोरून ठेवलेली आहेत.
सूर्यलेणीच्या थोड्याश्या अंतरावर दोन विहार आहेत. विहारासमोरच वरील डोंगरातून येणारा धबधबा आपले मन मोहून टाकतो. पुरातत्व विभागाने जाळी लावून लेणीला संरक्षण दिले आहे. मात्र, काही पर्यटकांनी येथील जाळी तोडून डोंगरावरून येणाºया या धबधब्याखाली जाण्यासाठी वाट केली आहे. मात्र, हे किती धोकादायक आहे हे येथे येऊनच कळते. घसरडे असल्या कारणाने आम्ही काही खाली उतरलो नाही.
सुमारे अर्धा ते पाऊणतासात लेणीचे दर्शन घेऊन आम्ही लेणी उतरलो. वाटेत असलेल्या धबधब्यातून येणाºया पाण्यामध्ये बसून, चिंब ओले होऊन वर्षाविहाराचा आनंद लुटला.
एकदा तरी वेळेत वेळ काढून पाहून येण्यासारखी हे जागा आहे.
इसवी सन पूर्व दुसºया शतकापासून ते इसवी सनाच्या दहाव्या शतकाच्या कालखंडात भारतात अनेक ठिकाणी लेणी खोदल्या गेल्या. लेणींचे हे प्रसिद्ध लेणं महाराष्टÑात सर्वदूरपर्यंत पोहचले. पुण्याच्या जवळ असलेली कोंडाणे, कार्ले, भाजे, बेडसे, तसेच भंडारा डोंगरावरील लेणी, घोरावडेश्वरावरील लेणी तसेच जुन्नर, नाशिक पांडवलेणी, धाराशिव, खरोसा, कोकणच्या घाटवाटांवरची ठाणाळे, खडसांबळे, गांधारपाले, कºहाड मार्गावरची शिरवळ, आगाशिवची लेणी आणि पैठणजवळची पितळखोरे, पाटण, वेरूळ, औरंगाबाद-अजिंठ्याची प्रसिद्ध लेणी. प्रसिद्ध आहेत. शतकानुशतके बंंदरावरील माल देशावर आणण्याचा हा मार्ग होता. बौद्ध भिक्षुंसाठी हा नेहमीचा वापरात येणारा व्यापारी मार्ग होता. थेट कोकण ते घाटमार्ग जोडणारा हा मार्ग आपल्याला जुन्नर, नाणेघाटात जायचा. अर्थातच विश्रांतीसाठी तसेच ध्यानधारणा करण्यासाठी अशा अनेक लेणी खोदण्यात आल्या. डोंगरातील कपारींमध्ये गुफा खोदून त्यात बौद्ध मठ स्थापन करण्याचे कौशल्य भाजे मठाच्या कामात बौद्ध भिख्खूंनी प्राप्त करून घेतले असले पाहिजे व नंतरच्या काळात या कुशलतेचा वापर करून अन्य ठिकाणी असे बौद्ध मठ खोदले गेले असावेत. भाजे लेण्यामधील सर्वात जुन्या गुंफा इ.स. पूर्व २०० च्या आधी परंतु सम्राट अशोकाच्या (इ.स.पूर्व २७२) कालाच्या नंतर या कालखंडात खोदलेल्या असल्या पाहिजेत. लेणींमध्ये स्तूप उभारले गेले. स्तूप म्हणजे बुद्धाच्या किंवा मोठ्या बौद्ध भिक्षूंच्या शरीराच्या अस्थी किंवा इतर अवशेषांना करंडकात ठेवून त्यावर दगडाचे बांधकाम करण्यात येई. आदर दर्शविण्यासाठी एक छोटी छत्री उभारली जाई. चैत्यगृहाच्या आत असलेला दगडी स्तूप बांधलेला आहे. हे स्तूप जेव्हा दगडात कोरलेल्या गुहांमध्ये असत तेव्हा त्याची शैलगृह अशी संज्ञा आहे. हे लेणे शैलगृह या संज्ञेने ओळखले जाते. कोरीव कामाचा उत्कृष्ट नमुना असणारी ही लेणी महाराष्ट्राची शान आहेत.
पुरातत्व विभागाच्या फलकावरील माहिती :
लेणीच्या मुख्य दरासमोर भारतीय पुरातत्त्व विभागाने माहिती देणारी कोनशिला बसविली आहे. मराठी, हिंदी व इंग्रजीतील ही माहिती पर्यटकांना माहिती देण्यास चांगलीच मदत करते.
'भाजे येथील हीनयान (थेरवाद) परंपरेतील गुंफा इ.स.पूर्व दुसरे शतक ते इ.सनाचे पहिले शतक या काळात कोरल्या गेलेल्या २९ गुंफांचा समूह आहे. हे दख्खनमधील सर्वात प्राचीन बौद्ध केंद्रांपैकी एक असल्यामुळे गुंफा स्थापत्याच्या विकासाच्या अभ्यासासाठी त्यांचे महत्त्व अपरंपार आहे. चैत्यगृहांच्या (प्रार्थनागृह) रचनेत भाजे येथील चैत्यगृह सर्वात महत्त्वाचे शैलगृह आहे. चैत्यगृहाच्या रचनेत प्राचीन स्थापत्याचे दगडामध्ये तंतोतंत अनुकरण केल्यामुळे छताला लाकडी तुळया, दगडातले साधे सरळ पण किंचित कललेले अष्टकोनी स्तंभ तसेच पूर्वी केलेल्या लाकडांचा वापर दर्शवणारे अनेक पुरावे गुंफांच्या आत व बाहेर पाहावयास मिळतात. पूर्वी या प्रार्थनागृहांची दर्शनी बाजू काष्ठशिल्पांनी अलंकृत केली होती. आज जरी ते शिल्लक नसले तरी आतमध्ये संपूर्ण छताला लाकडी कमानी जोडल्या आहेत. या गुंफेतील स्तुपाचा खालचा भाग हा गोलाकार असून त्याखालचा भाग अंडाकृती आहे. तसेच वरती 'हर्मिका' नावाचा चौकोनी भाग आहे. येथे निरनिराळ्या गुंफांमध्ये एकूण १२ शिलालेख आहेत. त्याचप्रमाणे येथे असलेला स्तुपांचा समूह सुद्धा वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण खात्यातर्फे या गुंफा गॅझेट नोटिफिकेशन क्र. २७०४-ए दि. २६-५-१९०९ नुसार राष्ट्रीय स्मारक म्हणून घोषित तथा संरक्षित केल्या आहेत.'
काही इतर गोष्टी :
चैत्यगृहाच्या स्तूपावर तीन प्रयत्नात नाणं फेकून आपली मनोकामना पूर्ण करण्याची नवीन पद्धत सुरू झाली आहे. हे फेकलेले नाणे स्तुपावर राहील्यास अथवा घरंगळ्यास त्याची मनोकामना पूर्ण होते. अशा काही अंधश्रद्धेच्या गोष्टी सर्वच लेणींमध्ये होत असतात. अर्थातच अशा अंधश्रद्धेला काय अर्थ आहे.
अशा पर्यटन स्थळी येताना तरी कपडे घालून येण्याचे साधे भान सध्याच्या तरुणीईला नसल्याचे पाहून वाईट वाटते. पुरुषांना सुद्धा लाजवेल अशा हाफ पॅन्ट घालून, अंगात तोकडे कपडे घालून विक्षिप्तपणे वागत, लेणी परिसरात हिंडत होते. बाहेरील स्तूपांबरोबर सेल्फी काढणारे पाहून वाईट वाटले. केवळ पावसात भिजण्याचा आंनद घेणाºयांना लेणीविषयी जरा सुद्धा माहिती घेण्याची इच्छा होत नाही. महाराष्ट्रातील या लेणी आपला सांस्कृतिक वारसा आहे. त्याची मंदिराप्रमाणे पूजा जरी होत नसली तरी मंदिरासारखे पावित्र्य नक्कीच जपायला हवे. पेपरात पावसाळा सुरू झाला की धबधब्यात वाहून जाणारे तरुणांच्या मृत्यूच्या बातम्या यायला लागतात. पावसाळा नक्कीच आनंदाने साजरा करा. मात्र थोडेतरी भान ठेवायला हवे. आम्ही धबधब्यातून येणाºया पाण्याखाली उभे होतो तर काही महाभाग जेथे धबधबा कोसळतो त्या ठिकाणी सेल्फी काढण्यात मग्न होते. पावसाळ्यात अशा ठिकाणी घसरडे होते. पाय सटकतो. याचे जराही भान न ठेवता पावसाळा एन्जाय केला जातो.
भाजे हे एक लहानसे गाव. पुणे जिल्ह्यातील वडगाव पासून काहीच अंतरावर असलेल्या मळवली येते. पुण्याहून जुन्या हायवेने मुंबईला जातांना कार्ला फाटा लागतो. येथून डाव्या बाजुने मळवली रेल्वेस्टेशनाचा ओव्हर ब्रीज ओलांडून भाजे गावात जाता येते. या गावातून डाव्या बाजूने लोहगडकडे जाणा-या रस्त्याला लागूनच डाव्या बाजूच्या विसापुर किल्याच्या डोंगराला लागून असलेल्या डोंगरात भाजे लेण्यांचा समूह आहे. भाजे येथे २३ जुलै १९८९ रोजी अतिवृष्टीमुळे डोंगरपायथ्याला असलेल्या चार घरांवर दरड कोसळून ४७ जणांना आपले प्राण गमवावे लागले होते.
पुण्यापासुन सुमारे ६० ते ८० किमी अंतरावर भाजे लेणी आहे.
पुण्याहुन लोकलने लोणावळ्याकडे जात असाल तर मळवली स्टेशन वर उतरुन चालत १० मिनिटांच्या अंतरावर ही लेणी आहेत.
मुंबईहून एक्सप्रेस वे मार्ग येत असल्यास लोणावळ्याला बाहेर पडून मळवलीपर्यंत येता येईल. तेथून मळवली गावाकडे जाताना रेल्वे लाईनवरचे एक रेल्वे क्रॉसिंग ओलांडून पुलावरून भाजे गावात येत येईल.
जुन्या पुणे-मुंबई रस्त्याने गेल्यास कार्ला (एकवीरा माता) कडे जाण्यासाठी एक चौक लागतो. येथून डावीकडे वळून कार्ल्याच्या विरुद्ध दिशेने साधारण ३-४ किमी वर मळवली स्टेशन येत. तेथून काहीच अंतरावर भाजे लेणी आहेत.
मळवली रेल्वे स्थानकावर उतरल्यावर येथून जवळच असलेले लोहगड व विसापूर किल्ले आपले स्वागत करतात. वाहन असल्यास सुमारे अर्धा तासात लोहगडवाडीपर्यंत गाडीरस्ता आहे. मात्र, काहीसा वळणावळण असल्याने गाडी जपून चालवलेली चांगलीच. येथून पुढे उजव्या बाजूने लोहगडाला वळसा घालून गेल्यास उर्से येथील खिंडीतून पवना धरण, तुंग, तिकोना, पौड रस्त्याला जाता येते. मात्र, पावसाळ्यात शक्यतो हा मार्ग नवख्यांनी वापरू नये कारण या खिंडीत अनेकवेळा दरड कोसळत असते.
भारतीयांसाठी प्रत्येकी १५ रुपये नाममात्र, तर परदेशी पर्यटकांसाठी २०० रुपये.
भाजे गावात पोहचल्यावर मोठ्या पटांगणात मोफत पार्किंगची सुविधा आहे.
पर्यटन स्थळ विकसीत झाल्यामुळे गावात चौकशी केल्यास जेवणाची सोय होऊ शकते.
...हा ब्लॉग कसा वाटला या विषयी जरूर प्रतिक्रिया लिहा...
छत्रपती शिवाजीमहाराज, धर्मवीर संभाजीमहाराज व श्रीमंत बाजीराव पेशव्यांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेला हा महाराष्ट्र....
महाराष्ट्रात अनेक गड, किल्ले आपल्याला भटकंतीसाठी साद घालतात आणि नकळत आपली पाऊले या अनगडांकडे वळू लागतात.
कधी एकटा तर कधी मित्रांबरोबर या गडांवर मी पदभ्रमण केले व नकळत याची गोडी लागली. सध्या ‘विकेंड’ साजरा करण्याचा नवा ट्रेंड सुरू झाला. एक दिवसाच्या सुट्टीत जवळपासच्या पर्यटनस्थळांवर गर्दी होत असते. पुणे शहर परिसराच्या जवळ असलेल्या या पर्यटनस्थळांवर मी अनेकदा गेलो. तेथील माहिती, निसर्ग, इतिहास मला नेहमीच साद घालतो. याचा माझ्यासारख्याच भटकंती करणाºयांना फायदा व्हावा. हाच या ब्लॉगचा उद्देश. आपल्याला हा ब्लॉग कसा वाटला... या विषयी जरूर येथे लिहा.
 बरेच दिवस गोव्याबद्दल एकत होतो. 4 दिवस सुट्टी काढून गोव्याला जायला निघालो. बरेच दिवस कुठे बाहेर गेलो नसल...
श्रीमंत बाजीराव पेशवे - एक अजेय योद्धा
गणपती दर्शनासाठी पुण्यात गेलो होतो. पुण्यातील शनिवारवाड्याजवळून जात असताना माझ्या लहान मुलाने बाजीरावांच्या घोड्यावरील स्वा...
रविवार 11/11/2012 अनेक छोटी मंदिर व नदीवरील मोठे घाट, निर्सगरम्य नदी परिसर सोबतीला मेणवलीतील नानांचा प्रशस्त वाडा ही सर्व पाहा...
कोयना डॅम - चिपळूण - डेरवण - मार्लेश्वर - गणपतीपुळे
कोयना डॅम - चिपळूण - डेरवण - मार्लेश्वर - गणपतीपुळे चार दिवस सुट्टी टाकून सासरी हिंडण्याचा बेत ठरूवूनच गेलो होतो. सकाळी क्वॉलिस आली त्या...
ओझर - लेण्याद्री - शिवनेरी - खोडद
वर्षातील शेवटचा रविवार. तो ही सुटटीचा त्यामुळे घरात रिकामे बसणे शक्य नव्हते. कोठे जायचे असा विचार करत असतानाच जुन्नरला अष्टविनायकांपैकी दो...
 मौजमजेसाठी सध्या विकएंड साजरा करण्याचा प्रघात आपल्याकडेही सुरू झाला आहे. त्यातच पुण्याला पर्यटननगरीचा द...
‘मातेचे रान’ अर्थात माथेरान
निर्सग सौंदर्याने नेटलेले व प्रदूषण मुक्त असे पुणे-मुंबईजवळील सर्वात जवळचे थंड हवेचे ठिकाण म्हणजे ‘माथेरान’ प्रशासनाच्या कृपेने सध्या त...
तिरुमला तिरुपती देवस्थान (टीटीडी) - भाग १
तमाम हिंदूचे श्रद्धास्थान म्हणजे तिरुपती बालाजी. अनेक वर्षापासून तिरुपती बालाजीचे दर्शन घेण्याची इच्छा होती. पुण्याजवळील कापूरहो...
पेशव्यांची वंशवेल मोठ्या आकारात पाहण्यासाठी फोटोवर क्लिक करा.
करंजेश्वरी देवी करंजेश्वरी मंदिरातील सजावट. कंरजेश्वरी देवी. गोवळकोट किल्यामागील बोटींचा धक्का. धक्यावरून दिसण...
जझीरे मेहरूब : जंजिरा किल्ला