तुटपुंज्या पगारात भागत नाही – एसटी कर्मचारी | Chaupher News

Home Maharashtra तुटपुंज्या पगारात भागत नाही – एसटी कर्मचारी
तुटपुंज्या पगारात भागत नाही – एसटी कर्मचारी
चौफेर न्यूज – मध्यरात्रीपासून एसटी कर्मचाऱ्यांनी वेतनवाढीसह अनेक मागण्यासाठी बेमुदत संप पुकारला आहे. कमी पगार संसाराला पुरत नाही, असे या कर्मचाऱ्यांचे म्हणणे आहे. पुरेसा पैसा नसल्याने आमच्या मुलांनी चांगल्या शाळेत शिकूनही नये का असा सवाल हे कर्मचारी करीत आहेत. लोकसत्ताने या कर्मचाऱ्यांची अवस्था जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला.
संपामुळे पिंपरी-चिंचवड येथील वल्लभनगर बस स्थानकात बस उभ्या आहेत. यातील काही कर्मचाऱ्यांचा भावना लोकसत्ता ऑनलाइन ने जाणून घेतल्या आहेत. यातील एक कर्मचारी तुषार कांबळे (नाव बदलले) म्हणाले, मी औरंगाबादचा असून मुलांच्या शिक्षणासाठी औरंगाबाद शहरात राहत आहे. घर भाड्याने आहे त्यासाठी सहा हजार रुपये भाडे द्यावे लागते. १९९८मध्ये मोठी स्वप्न घेऊन कंडक्टर (वाहक) म्हणून एसटी खात्यात नोकरीला लागलो. त्यावेळी मला केवळ ९०० रुपये महिना पगार मिळायचा, महागाई नव्हती त्यात कसं तरी कुटुंबाचा उदरनिर्वाह व्हायचा. मात्र, आता २० वर्षानंतर या महागाईच्या जमान्यात जेमतेम ९ हजार रुपये पगार मिळतो.
हा तुटपुंजा पगार देऊन सरकार एसटी कर्मचाऱ्यांची थट्टा करीत आहे. मुलगा आठवीत शिकत आहे तर मुलीने नुकतीच दहावीची परीक्षा दिली. एवढ्या तुटपुंज्या पगारात संसार कसा चालवायचा, दोन्ही मुलांची शिक्षणं कशी करायची हा प्रश्न सतावतो. आमच्या मुलांना चांगल्या शाळेत शिकू नये का मोठी होऊ नये का मोठी होऊ नये का असा सवाल कांबळे यांनी केला. हे सांगताना त्यांच्या डोळ्यात पाणी तरळले.
कांबळे पुढे म्हणाले, माझी पत्नी शिलाई काम करते म्हणून कसं तरी आमचं भागतं, माझे सर्व मित्र सरकारी नोकरीत आहेत. त्यांना उत्तम पगार मिळतोय आम्हीच काय केलं आहे. गेल्या संपात चार दिवसांचा पगार कापला गेला, त्याचाही त्रास झाला. दिवसेंदिवस महागाई वाढत असताना सरकारने याकडे गांभीर्याने लक्ष द्यावे.
Previous articleमुख्यमंत्री फडणवीस यांना नक्षलवाद्यांकडून धमकीचे पत्र
Next articleदहावीचा निकाल जाहीर, यंदा मुलींचीच बाजी…
शिवसेनेऐवढे नीच राजकारण देशात कुणीही केल नसेल – निलेश राणे
डीजेचा आवाज बंद, मुंबई उच्च न्यायालयाचा आदेश
उदयनराजेंचा राष्ट्रवादीला हादरा ; प्रचार कार्यालयाचे केले उदघाटन
रिलायन्स इंडस्ट्रिजच्या संचालकपदी अरुंधती भट्टाचार्य
चौफेर न्यूज - स्टेट बँक ऑफ इंडियाच्या (एसबीआय) माजी प्रमुख अरुंधती भट्टाचार्य यांची रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेडच्या स्वतंत्र संचालकपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे. कंपनीच्या संचालक...
प्रचिती इंटरनॅशनल स्कूलमध्ये दसऱ्यानिमित्त रंगला दांडिया उत्सव
साक्री – येथील प्रचिती इंटरनॅशनल स्कूल व कॉलेजच्या प्रांगणात विजया दशमीनिमीत्त वाईट विचाराच्या रावणाचे दहन करण्यात आले. तसेच, समाजातील विकृत गोष्टींकडे दुर्लक्ष करण्याचा संकल्प...
चौफेर न्यूज - प्राणायाम हा शारीरिक व्यायामाबरोबरच मन आणि बुद्धीवर सुसंस्कार होऊन आध्यात्मिकता निर्माण करणारा श्रेष्ठ प्रकार आहे. पंचमहाभूतातील तेज आणि तत्त्व प्राणायामाद्वारे सर्व शरीरामध्ये...
रुचिकारक तेवढाच आरोग्यदायी कडीपत्ता रुचिकारक तेवढाच आरोग्यदायी कडीपत्ता
कडीपत्ता हे नाव काढलं तरी आठवते ती खमंग फोडणी ज्याच्या सुगंधाने मन प्रसन्न होऊन भुकेची जाणीव होते. भारत, श्रीलंका, कंबोडिया आदी देशांमध्ये कडीपत्ता (गोडनिंब)...
Desh Videsh Maharashtra Pimpalner Sakri Uncategorized आरोग्य इतर खेळ नोकरी संदर्भ पिंपरी-चिंचवड मनोरंजन संपादकीय
पिंपळनेर प्री प्रायमरी स्कूलच्या प्रांगणात रावणाच्या प्रतिकात्मक पुतळ्याचे दहन
दुष्ट प्रवृत्तीवर मिळविलेला विजय म्हणजेच विजयादशमी – प्राचार्या भारती पंजाबी
प्रचिती इंटरनॅशनल स्कूलमध्ये दसऱ्यानिमित्त रंगला दांडिया उत्सव


महामस्तकाभिषेक सोहळ्याला दिमाखात सुरुवात, राष्ट्रपतींची उपस्थिती महामस्तकाभिषेक सोहळ्याला दिमाखात सुरुवात, राष्ट्रपतींची उपस्थिती

महामस्तकाभिषेक सोहळ्याला दिमाखात सुरुवात, राष्ट्रपतींची उपस्थिती
श्रवणबेलगोला (कर्नाटक) : कर्नाटक येथील जैन समाजाच्या प्रसिद्ध महामस्तकाभिषेक सोहळ्याला दिमाखात सुरुवात झाली आहे. राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद आणि त्यांच्या पत्नी या कार्यक्रमाच्या उद्घाटनाप्रसंगी उपस्थित होते. राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते ८८व्या महामस्तकाभिषेक सोहळ्याचे उद्घाटन करण्यात आले. हा सोहळा १२ वर्षातून एकदा आयोजित करण्यात येतो. त्यामुळे यांदाचा महामस्तकाभिषेक सोहळा अत्यंत खास असा मानला जात आहे.
दक्षिण कर्नाटक येथील श्रवणबेलगोला या गावात दर १२ वर्षांनी हा सोहळा साजरा करण्यात येतो. यंदाच्या सोहळ्याच्या उद्घाटनाप्रसंगी रामनाथ कोविंद यांनी भगवान गोमतेश्वर यांचे सपत्नीक दर्शन घेतले. या कार्यक्रमात मोठ्या प्रमाणात जैन समाज उपस्थित आहे. जैन समाजासाठी अत्यंत महत्वाच्या मानल्या जाणारा हा सोहळा ८८ वा सोहळा आहे. या आधी १२ वर्षांच्या अंतराने हा सोहळा गेली कित्येक वर्षे साजरा करण्यात येत आहे.
महामस्तकाभिषेक सोहळा कर्नाटकातील एक प्रसिद्ध सोहळा आहे, जो दर १२ वर्षांनी साजरा करण्यात येतो. श्रवणबेलगोला या गावातील भगवान गोमतेश्वर बाहुबली यांच्यावर या सोहळ्यात अभिषेक करण्यात येतो. भगवान गोमतेश्वरांची ही मूर्ती ५७ फुट उंच आहे. ९८१ व्या शतकात या सोहळ्याला सुरुवात झाली..


पुणे-सोलापूर महामार्गावर तुरळक वाहतूक | Dainik Prabhat, Marathi News Paper, Pune.

पुणे-सोलापूर महामार्गावर तुरळक वाहतूक
लोणी काळभोर- मराठा क्रांती मोर्चाने केलेल्या महाराष्ट्र बंदच्या आवाहनाला नागरिकांनी आज (दि. 9) दिवसभर लोणी काळभोर (ता. हवेली) येथे उत्स्फूर्तपणे बंद ठेवून प्रतिसाद दिला. मागच्या वेळी तरुणांनी नागरिकांना दुकाने बंद करा म्हणून आवाहन केले होते. आज मात्र एकाही तरुणाने दुकाने बंद ठेवण्याचे आवाहन नागरिकांना केले नव्हते. मात्र, व्यावसायिकांनी स्वयंस्फूर्तीने आपली दुकाने बंद ठेवली होती. त्यामुळे आज दिवसभर लोणी काळभोर व कदमवाक वस्ती ग्रामपंचायतींच्या हद्दीतील सर्व व्यवहार बंद होते. पुणे-सोलापूर महामार्ग सुरळीतपणे सुरू होता; परंतु महामार्गावर एसटी, ट्रक अशा कुठल्याही मोठ्या गाड्या सुरू नव्हत्या. पीएमपीची बससेवाही बंद होती. खासगी वाहनेही अत्यंत तुरळक प्रमाणात रस्त्यावर दिसत होत्या, त्यामुळे महामार्ग मोकळा होता. परिसरातील शाळा, महाविद्यालयेही बंद होती. बंद अगोदरच जाहीर केलेला असल्याने नागरिकांनी बाहेर पडण्याचे टाळले. परिणामी वाहतूक साधनांअभावी होणारा त्रास कुणालाच झाला नाही. वैद्यकीय सेवा सेवा सुरू होत्या.
लोणी काळभोर पोलीस ठाण्याचे पोलीस निरीक्षक क्रांतीकुमार पाटील यांच्या मार्गदर्शनाखाली लोणी काळभोर पोलिसांनी दिवसभर चोख बंदोबस्त ठेवला होता. एक पोलीस निरीक्षक, सात सहाय्यक पोलीस निरीक्षक, उपनिरीक्षक दर्जाचे अधिकारी, 35 कर्मचारी, शीघ्र कृती दलाच्या दोन तुकड्या, गृहरक्षक दलाचे 15 जवान, पोलीस मित्र तसेच सेवानिवृत्त सहायक पोलीस निरीक्षक, उपनिरीक्षक असा बंदोबस्त होता.
ताज्या बातम्यांसाठी प्रभातचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा
Previous articleवाहतुकीच्या नियमांसाठी टॉम क्रूझची मदत
Next article#टिपण : मतदारसंघ, उमेदवारीच्या आगाऊ चर्चा निरर्थकच


नक्की वाचा कांदा एक फायदे अनेक - कंदा बद्दल खूपच उपयुक्त माहिती - मराठी मोटिव्हेशन

indian techworld techअभिनेताजागतिक शास्त्रज्ञभारतीय उद्योगपतीभारतीय खेळाडूभारतीय राजकारणभारतीय शास्त्रज्ञAll जीवन चरीत्र
नील्स बोहर – विसाव्या शतकातील महान शास्त्रज्ञ ( जीवन चरित्र )
पी.व्ही. नरसिंहराव – भारताची अर्थव्यवस्था पूर्ण बदलून टाकणारे खंबीर नेतृत्व
आत्मविश्वास वाढवणारे सुविचार 2.
आत्मविश्वास वाढवणारे मराठी सुविचार – 1
स्टिव्ह जॉब्स यांचे यशाचे १० नियम (१० Rules of success from…
टायटॅनिक बुडते वेळेसची एक माहिती नसलेली कथा.
IPL च्या लिलावात विकला गेला ३० लाखात पण त्याची संपत्ती आहे…
Happy Birthday फेसबुक – आपल्या लाडक्या फेसबुक ला झाले 18 वर्षे…
शॉर्ट स्टोरीजAll सुंदर लेख
बोधकथा – माणुसकीचे फळ
बोधकथा – खरा संन्यासी कोण
Home जनरल हेल्थ नक्की वाचा कांदा एक फायदे अनेक – कंदा बद्दल खूपच उपयुक्त माहिती
नक्की वाचा कांदा एक फायदे अनेक – कंदा बद्दल खूपच उपयुक्त माहिती
कांद्यामुळे जेवण तर उत्तम बनतच पण बाकी काही गोष्टी मध्येहि गुणकारक आहे .
पहा असेच काही कांद्याचे फायदे जे माहित नाही कोणाला…
कुठे हि किड्याने किंवा मच्छराने चावले तर त्या जागी कांदा घासावा…
हे थोडेसे विचित्र वाटेल ऐकायला पण खूप गुणकारी आहे , थोड्याच वेळात तुम्हाला फरक जाणवू लागेल…
हातांची जळजळ होत असेल तरी कांदा लावावा .
कांदा-हा खूप थंड आणि औषधी असतो , त्यामुळे हातांना लावल्यास जळजळ थांबते .
♥ शरीरातील ब्लड शुगरला नियंत्रित करते. मधुमेह असेल तर नियमित कच्चा कांदा खावा.
♥ जर तुम्हाला मुतखड्याचा त्रास असेल तर दररोज सकाळी दोन चमचे कांद्याचा रस प्यावा.
♥ ज्यांचे केस गळतात त्यांनी कांदा खावा.
♥ मासिक पाळीदरम्यान पोट दुखत असेल, किंवा पाळी अनियमित असेल तर कांद्याचं सेवन करावं.
♥ ज्यांच्या शरीरात रक्त कमी आहे, त्यांच्यासाठी कांदा रामबाण आहे. दररोज कांदा खाल्ल्याने हृदयाचे आजारांचा धोका कमी होतो.
♥ किडनी स्टोनची समस्या असल्यावर कांद्याचा रस खुप फायदेशीर असतो. कांद्याचा रस प्यायल्याने स्टोन आपोआप तूटतो आणि यूरीनच्या साहय्याने बाहेर निघते. कांद्याचा रस साखरेसोबत मिळवून प्यायल्याने देखील किडनी स्टोनची समस्या दूर होते.
Previous articleमन मे हे विश्वास – विश्वास नांगरे पाटील
मकर संक्रांती चे धार्मिक आणि वैज्ञानिक महत्व
या लेखा बद्दल मत सुचवा. कंमेन्ट करा Cancel reply
व्हिडियो : पोलिसांना पाहून मुलाने ठोकला सॅल्युट, काय केल ऑफिसरने
दि टोमॅटो स्टोरी (The Tomato Story)
30 शक्तीशाली सुविचार जे तुमचे जीवन आत्मविश्वासाने भरून टाकतील


devendra fadanvis cancelled pandharpur ashadhi visit मुख्यमंत्री आषाढी पुजेला येणार नाहीत; गिरीश महाजनांची माहिती | eSakal

मुख्यमंत्री आषाढी पुजेला येणार नाहीत; गिरीश महाजनांची माहिती
रविवार, 22 जुलै 2018
पंढरपूर- मराठा समाजाच्या भावना लक्षात घेऊन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी विठ्ठलाच्या महापुजेला न येण्याचा निर्णय घेतला आहे अशी माहिती जलसंपदामंत्री गिरीश महाजन यांनी दिली.
आरक्षणासाठी मराठा समाजाच्या वतीने आंदोलन सुरु आहे. पंढरपूर आषाढीच्या पार्श्वभूमीवर सर्वत्र जक्का जाम अांदोलन सूरू असून मुख्यमंत्र्यांना विठ्ठलाची पुजा करु देणार नाही असा इशारा मोर्चेकऱ्यांनी दिला होता. त्यावर मुख्यमंत्र्यांनी पुजेला न येण्याचा निर्णय घेतला आहे. आरक्षणासाठी सरकार प्रयत्न करत असून त्यासाठी आणखी पाच ते सहा महिन्यांचा कालावधी लागेल अशी माहिती महाजन यांनी दिली.
पंढरपूर- मराठा समाजाच्या भावना लक्षात घेऊन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी विठ्ठलाच्या महापुजेला न येण्याचा निर्णय घेतला आहे अशी माहिती जलसंपदामंत्री गिरीश महाजन यांनी दिली.
आरक्षणासाठी मराठा समाजाच्या वतीने आंदोलन सुरु आहे. पंढरपूर आषाढीच्या पार्श्वभूमीवर सर्वत्र जक्का जाम अांदोलन सूरू असून मुख्यमंत्र्यांना विठ्ठलाची पुजा करु देणार नाही असा इशारा मोर्चेकऱ्यांनी दिला होता. त्यावर मुख्यमंत्र्यांनी पुजेला न येण्याचा निर्णय घेतला आहे. आरक्षणासाठी सरकार प्रयत्न करत असून त्यासाठी आणखी पाच ते सहा महिन्यांचा कालावधी लागेल अशी माहिती महाजन यांनी दिली.
...तर मंत्रीपदाचा राजीनामा देणार
पंढरपूरला जाताना माचणूर येथे सहकारमंत्री सुभाष देशमुख यांनी मराठा समाजाच्या आंदोलकांची भेट घेतली. मराठा समाजाच्या मागण्यांसंदर्भात आंदोलकांशी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या समवेत फोनद्वारे बोलणे करून दिले. पुढील आषाढी वारीपर्यंत मराठा समाजाला आरक्षण न मिळाल्यास मंत्री पदाचा राजीनामा देईल अशी घोषणाही त्यांनी यावेळी केली.
बसायला जागा द्या; काँग्रेस-राष्ट्रवादीचे सदस्य सांगलीत आक्रमक
सांगली : महापालिकेच्या दर सुधार समितीस मान्यता देण्यासाठी बोलवलेल्या महासभा विरोधी कॉंग्रेस-राष्ट्रवादीच्या सदस्यांच्या आंदोलनामुळे गुंडाळण्यात आली....
आता राज्‍यात आणा सर्वसामान्यांची सत्ता - आनंदराज आंबेडकर
नाशिक रोड - धर्माच्या नावाखाली नागरिकांना फसविले गेले, त्यांना अशिक्षित ठेवून सत्ता, संपत्तीपासून दूर ठेवले गेले. राज्यातील बहुजन समाज, आंबेडकरवादी,...
मेट्रोची घोषणा नाशिककरांसाठी मृगजळ
नाशिक - नागरी भागात एखादा प्रकल्प उभा करायचा झाल्यास सल्लागार संस्थेकडून प्रथम सर्वेक्षण करून घेतले जाते. नंतर प्रकल्प अमलात आणायचा की नाही, याचा...
मी, गरीबांची सेवा करू शकलो, याचे समाधानः मोदी
शिर्डी: गरीब असो किंवा मध्यम परिवार असेल, त्यांना घर देण्यासाठी भाजप सरकारने प्रयत्न केले आहेत. प्रयत्न यापूर्वीही झाला, पण दुर्दव्याने त्यांचे लक्ष...
नाशिक जिल्ह्यातील अडीचशे गावांत टॅंकर
नाशिक - आठ तालुक्‍यांत दुष्काळसदृश स्थितीमुळे टॅंकरची संख्या वाढत आहे. जिल्ह्यातील अडीचशेवर गावांत सध्या पाणीटंचाई असून, ५७ टॅंकरने पाणीपुरवठा सुरू...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


mangesh kale write article in saptarang अज्ञाताचा प्रदेश... (मंगेश नारायणराव काळे) | eSakal

अज्ञाताचा प्रदेश... (मंगेश नारायणराव काळे)
रविवार, 17 डिसेंबर 2017
कोणत्याही ललितकलेच्या संदर्भातल्या अजून एका समानधर्मी गोष्टीचा इथं उल्लेख करता येईल. तो म्हणजे ‘कल्पिता’च्या, अज्ञाताच्या प्रदेशाची ओढ. निर्मिक, कलावंत त्या कलेच्या संदर्भात किती आसुसलेला आहे, त्याला त्या कलेच्या पूर्वसुरी, वर्तमानातल्या रूपांचं किती ज्ञान, भान, आहे नि त्याच्या ठायी ‘कल्पिता’च्या प्रदेशाची किती आसक्ती आहे, यावर त्याची सर्जनप्रक्रिया अवलंबून आहे.
कोणत्याही ललितकलेच्या संदर्भातल्या अजून एका समानधर्मी गोष्टीचा इथं उल्लेख करता येईल. तो म्हणजे ‘कल्पिता’च्या, अज्ञाताच्या प्रदेशाची ओढ. निर्मिक, कलावंत त्या कलेच्या संदर्भात किती आसुसलेला आहे, त्याला त्या कलेच्या पूर्वसुरी, वर्तमानातल्या रूपांचं किती ज्ञान, भान, आहे नि त्याच्या ठायी ‘कल्पिता’च्या प्रदेशाची किती आसक्ती आहे, यावर त्याची सर्जनप्रक्रिया अवलंबून आहे. केवळ कलानिर्मिती करणं, निर्मितीचा प्रदेश शाकारणं, भवतालाला प्रतिसाद देणं, एवढ्यापुरतं हे दायित्व मर्यादित असणार नाही, तर त्या कलापरंपरेतल्या जुन्याचा त्याग करणं, ‘नवी’ भर घालणं, त्यासाठी प्रतिरोध निर्माण करणंही अभिप्रेत आहे.
जें होये ना नव्हे जे नाहिं ना आहे
(ज्ञानेश्वरी ः अध्याय १२, ओळ ४४)
द र्शन, कला नि विज्ञान या तीनही घडणींत समानधर्मी कोणती गोष्ट असेल, तर ते म्हणजे निसर्गदत्त कुतूहल. मानवी सभ्यतेच्या जवळजवळ दहा लाख वर्षांच्या मोठ्या कालखंडात अगदी अलीकडच्या काळात मानवी सभ्यता विचारप्रवण झालेली दिसत असली, तरी विश्वासंबंधीचं कुतूहल नेहमीच त्याच्यासोबत होतं. त्याचे असंख्य पुरावे आपल्याला आपल्या पुरातन संचितातून, वारशातून पाहता येतात. त्यामुळं क्रमच लावायचा झाला तर कला, दर्शन नि विज्ञान असा हा प्रवास पाहता येतो. अर्थात हे विधानही तसं पुरेसं नाही. कारण या लाखो वर्षांतल्या प्रवासातला एक मोठा कालखंड आपल्यासाठी अज्ञातातच आहे. एक मात्र निश्‍चित, की मानवी सभ्यतेच्या या प्रदीर्घ प्रवासात मानवाला समृद्ध करणारी; त्याचं माणूसपण, निर्मिकपण घडवणारी जी काही महत्त्वाची घटितं आहेत त्यात दर्शन, कला नि विज्ञानाला आतोनात महत्त्व आहे. या तीन तत्त्वांच्या उपस्थितीशिवाय मानवी जीवनाचा विचार जवळजवळ अशक्‍य आहे. कलेचा बंध जसा थेट पाषाणयुगापर्यंत मागं जाऊन पाहता येतो, तसाच दर्शनाचा बंधही थेट इसवीसनपूर्व सहाव्या-सातव्या शतकापर्यंत मागं जाऊन पाहता येतो. भारतापुरतं बोलायचं झालं, तर दार्शनिक चिंतनाची सुरवात थेट उपनिषदांपासून झालेली दिसते. या दर्शनांनी मानवाला, निर्मिकाला विश्वाचा नि त्याचा नेमका काय बंध आहे, नातं आहे याचा बोध देण्याचं महत्त्वाचं कार्य केलं आहे. ‘कुतूहलातून’ मानवी कला अवतरत गेल्या असल्या, तरी दर्शनांनी मानवी मन समृद्ध नि विचारप्रवण केल्यामुळं ‘निर्मिक’ म्हणून त्याला पहिल्यांदा त्याच्या अभिव्यक्तीचं प्रयोजन सापडलं. विज्ञानानं मानवाचं भौतिक आयुष्य जसं समृद्ध केलं, तसंच कलेच्या सानिध्यासाठी त्याला अनेक माध्यमं उपलब्ध करून दिली. विज्ञानात लागलेल्या नवनवीन शोधांमुळं विकसित झालेल्या तंत्रामुळं मानवाचा कलेशी असलेला संबंध अधिक दृढ होत गेला. मानवी सभ्यता, समाज, संस्कृतीची जडणघडण सुकर होत गेली. त्यामुळं असं म्हणता येईल, की कोणत्याही दर्शनांचा, कलांचा, विज्ञानाचा विस्तार जसजसा निसर्गदत्त कुतूहलातून होत गेला, तसतसा त्याचा प्रवास ‘अज्ञाता’च्या प्रदेशाकडं होत गेला. कला नि विज्ञानाची नवनवी रूपं त्याला या कल्पित प्रदेशात सापडली. कलांच्या संदर्भात सांगायचं, तर त्या एक मानवनिर्मित ‘प्रॉडक्‍ट’ असल्या, तरी त्यांचं अस्तित्व, असणं हे मानव नि विश्वाच्या नात्यावर, साहयर्चावर बेतलेलं आहे. दुसऱ्या बाजूनं असंही म्हणता येईल, की कोणत्याही कलेचं अवतरीत होणं हे निर्मिकाशी, कलावंताशी, त्याच्या भवतालाशी जोडलं गेलेलं आहे.
निर्मिक, कलावंत, कला, दर्शन नि विज्ञानाच्या या परस्परावलंबी घडणीच्या पार्श्वभूमीवर काही प्रश्न समोर येतात. ते म्हणजे, कलावंत, निर्मिक, त्याचा भवताल, त्याचा वर्तमान, त्याचा भूतकाळ नि भविष्यासंबंधीची असोशी यांचं काही एक नातं असतं का या नात्यातून तो काय स्वीकारतो नि काय टाकून देतो या नात्यातून तो काय स्वीकारतो नि काय टाकून देतो कलावंत म्हणून, निर्मिक म्हणून तो त्याच्या समूहापेक्षा वेगळा कसा घडतो कलावंत म्हणून, निर्मिक म्हणून तो त्याच्या समूहापेक्षा वेगळा कसा घडतो वेगवेगळ्या अनुभवातून स्वतःला पुनःपुन्हा घडवत, आकारत तो सर्जनाकडं कोणत्या प्रेरणेनं जातो वेगवेगळ्या अनुभवातून स्वतःला पुनःपुन्हा घडवत, आकारत तो सर्जनाकडं कोणत्या प्रेरणेनं जातो सर्जन हे त्याचं साध्य असतं की साधन
‘जें होये ना नव्हे जे नाहीं ना आहे जे नाहीं ना आहे’ असं जे ज्ञानेश्वर विश्व नि वस्तुमात्रांच्या बंधावर भाष्य करतात, त्याप्रमाणं जर ‘असणारं’ सगळंच मिथ्या असेल नि जे प्रत्यक्षात नाही, अप्रकट आहे ‘त्याच्या’ असण्याविषयी दृष्टांताची अपेक्षा व्यक्त केली जात असेल, तर कलावंत, निर्मिक या आभासी (व्हर्चुअल) जगाला कसा सामोरा जात असेल’ असं जे ज्ञानेश्वर विश्व नि वस्तुमात्रांच्या बंधावर भाष्य करतात, त्याप्रमाणं जर ‘असणारं’ सगळंच मिथ्या असेल नि जे प्रत्यक्षात नाही, अप्रकट आहे ‘त्याच्या’ असण्याविषयी दृष्टांताची अपेक्षा व्यक्त केली जात असेल, तर कलावंत, निर्मिक या आभासी (व्हर्चुअल) जगाला कसा सामोरा जात असेल नि अशा अनेक प्रश्नांच्या शोधात निघालेल्या कलावंताला, निर्मिकाला स्वतःच स्वतःचं आकलन, पुनर्मूल्यांकन करता येणं शक्‍य असेल का नि अशा अनेक प्रश्नांच्या शोधात निघालेल्या कलावंताला, निर्मिकाला स्वतःच स्वतःचं आकलन, पुनर्मूल्यांकन करता येणं शक्‍य असेल का ...असे अनेक प्रश्न जे सर्वसामान्य माणसाला प्रसंगी क्‍लिष्ट, अनाकलनीय वाटण्याची शक्‍यता असली, तरी कलावंत, निर्मिक ज्या अज्ञाताच्या प्रदेशाची असोशी बाळगतो त्या ‘कल्पित’ प्रदेशात अशा प्रश्नांसाठी नेहमीच खूप मोठी ‘स्पेस’ कायम उपलब्ध असते. कारण हा निसर्गदत्त अशा कुतूहलाचा प्रदेश असतो. या भूमीवरच तो त्याचा कलाव्यवहार त्याच्या अनुभूतीच्या परिघात घडवत असतो, घडवू देत असतो. उत्तराधुनिक कलेत तर हा परीघ विस्तीर्ण नि जाणीवपूर्वक घडवलेला पाहता येतो. कारण उत्तराधुनिक दृश्‍यकलेनं जेवढ्या मोठ्या प्रमाणावर कलेत दर्शन नि विज्ञानाचा हस्तक्षेप स्वीकारला, तितक्‍या प्रमाणातला हस्तक्षेप आधुनिक कलेच्या परिप्रेक्ष्यात या दोन्ही तत्त्वांचा (दर्शन नि विज्ञान) दिसून येत नाही.
‘कला नि मानव’ या संबंधात ‘कला ही सगळ्यांसाठी नाही नि कला ही सगळ्यांसाठी आहे,’ हे प्रख्यात अमूर्त चित्रकार पिएट मॉन्द्रिअनचं कोड्यात टाकणारं विधान आपल्याला समोर ठेवता येईल. ‘कला नि मानवी जीवन’ हे द्वैत मॉन्द्रिअनला अभिप्रेत होतं. या काहीशा गूढ वाटणाऱ्या विधानातून मॉन्द्रिअन मानवी जीवन नि कलेचा संबंध ‘मर्यादित’ समूहापर्यंत कल्पितो तसाच तो ‘अमर्याद’ समूहासाठीसुद्धा कल्पितो. थोडक्‍यात काय, कला नि मानवी जीवनाचा संबंध हा परस्परपूरक आहे, तसाच तो काही एक ‘विशेष तत्त्वाची’ अटही घालणारा आहे. शिवाय मानवी मनाला, संवेदनशीलतेला आकर्षून घेण्याचं, भुरळ घालण्याचं कार्य विविध कला नि त्यांची कलारूपं सातत्यानं करत असल्यानं ज्याप्रमाणे विश्वातल्या निसर्ग, प्रकृतीतत्वाची ओढ मानवी जीवनात प्रत्येक वळणावर पाहता येते, तशीच ओढ निसर्गतत्वातून प्रेरित होऊन अवतरणाऱ्या विविध कलारूपांमध्येही दिसून येते. यात थेट कलेशी संबंध असणारं, रीतसर शिक्षण, तंत्र आत्मसात केलेले निर्मिक दिसून येतात, तसेच कलेशी थेट कोणताही संबंध नसणारेही दिसून येतात. इथं असंही म्हणता येईल, की कोणतीही कला तिच्या सर्जनासाठी, नव्या कलारूपाच्या निर्मितीसाठी स्वतःच आपल्या ‘साधकाचा’ शोध घेत असते.
कोणत्याही ललितकलेच्या संदर्भातल्या अजून एका समानधर्मी गोष्टीचा इथं उल्लेख करता येईल. तो म्हणजे ‘कल्पिता’च्या, अज्ञाताच्या प्रदेशाची ओढ. ललितकलांचा नि मानवी संवेदनशीलतेचा बंध हा कुतूहलावर बेतलेला असल्यानं तर या ‘कल्पिता’च्या भूमीचं कलेच्या संदर्भात अनन्यसाधारण असं महत्त्व आहे. ‘सर्जनाची भूमी’ म्हणूनही या प्रदेशाचा उल्लेख करता येईल. आज आपल्यासमोर असलेलं जे कलासंचित, कलावारसा आहे, यातली जी असंख्य कलारूपं आहेत ही सगळी काही एक अर्थानं तत्कालीन मानवानं, निर्मिकानं स्वतःच्या ‘असण्या’ला बळ देण्यासाठी घडवलेली, घडू दिलेली कलारूपं आहेत. या पार्श्वभूमीवर ‘कला नि मानव’ या द्वैताचाही विचार इथं आपल्याला करता येईल. कोणत्याही कलेची ‘घडण’ समजून घ्यायची असेल, तर त्या कलेचं मानवी जीवनातलं स्थान, उपयुक्तता, अपरिहार्यता याचा सगळ्यात आधी विचार करावा लागतो. कारण हे असं एक द्वैत आहे, जे कलेच्या प्रदेशात प्रत्येक वेळी निर्मिक, कलावंताकडून सोडवलं जातं नि पुढच्या वळणावरच्या निर्मिक, कलावंतासाठी पुन्हा अनाकलनीय बनून साद घालतं. एकार्थानं ते पुनःपुन्हा रचलं जाणारं असं द्वैत आहे. या द्वैतात निर्मिक, कलावंताचं कलेकडं आकर्षिलं जाणं-कुतूहलातून कलेला साद घालणं, घडवणं-नि कलानिर्मिती-अशी ही एकरेषीय रचना आहे. निर्मिक, कलावंत त्या कलेच्या संदर्भात किती आसुसलेला आहे, त्याला त्या कलेच्या पूर्वसुरी, वर्तमानातल्या रूपांचं किती ज्ञान, भान, आहे नि त्याच्या ठायी ‘कल्पिता’च्या प्रदेशाची किती आसक्ती आहे, यावर त्याची सर्जनप्रक्रिया अवलंबून आहे. निर्मिक, कलावंत जितक्‍या जास्त पूर्वतयारीनं, भान, ज्ञान, ओढ आसक्तीनं सामोरा जाईल, तितकी निर्माण होणारी कलाकृती ही सशक्‍त निपजेल. ‘जें होये’वर विसंबून न राहता, ‘जें नाही’ त्याचा पाठलाग इथं अपेक्षित आहे. तरच तो त्या त्या कलेच्या परंपरेत आपली उपस्थिती नोंदवू शकेल. स्वतःची ओळख निर्माण करू शकेल. हे करायचं असेल, तर त्याला त्याच्या ‘दायित्वा’चा परीक्ष समजून घ्यावा लागेल. केवळ कलानिर्मिती करणं, निर्मितीचा प्रदेश शाकारणं, भवतालाला प्रतिसाद देणे, एवढ्यापुरतं हे दायित्व मर्यादित असणार नाही, तर त्या कलापरंपरेतल्या जुन्याचा त्याग करणं, ‘नवी’ भर घालणं, त्यासाठी प्रतिरोध निर्माण करणंही अभिप्रेत आहे. अर्थातच प्रत्येक निर्मिकाला, कलावंताला हे शक्‍य नाही. फार थोडे निर्मिक, कलावंत ही कसोटी पार करू शकतात. मात्र, ‘सर्जनाची वाट नेहमीच निसरडी असते,’ ही धारणा उभी करून ही कसोटी पार करता येणं शक्‍य आहे. इथं ‘निसरडी वाट’ ही धारणा जशी अवघड, अप्राप्य लक्ष्याचा पाठलाग करणारी आहे, तशीच ती प्रसंगी ‘कपाळमोक्षा’चं सूचन करणारीही आहे. म्हणजे कोणतीही कलानिर्मिती ही एक अप्राप्य, अवघड, सहजासहजी न घडणारी अशी घटना आहे. या घटनेत निर्मिक, कलावंताचं भान, ज्ञान नि संतुलन पणाला लागलेलं आहे. एकतर अतिशय समृद्ध अशी कलानिर्मिती किंवा सपशेल अपयश, अशा दोन टकमक टोकांवर कल्पिलेली ही ‘सर्जना’ची गोष्ट. इथं ही धारणा कलानिर्मितीला अनन्यसाधारण महत्त्व देणारी नि सहजता, उत्कटतेला नाकारणारी वाटत असली, तरी या धारणेचा बंध सर्जनापूर्वीच्या पूर्वतयारीला निर्मिक, कलावंताच्या सर्जनक्षमतेला ठळक करणारा आहे. तिचं साध्य हे कलानिर्मितीचं अत्युच्च शिक्षर गाठण्याचं आहे. तिथं कलानिर्मितीकडं सहजतेनं, सोपेपणानं पाहण्याला वाव नाही.
काही एक अर्थानं कलेच्या उच्चतम अभिव्यक्तीची, कलेच्या ‘घडणी’तल्या प्युअरिटीची आस नि किशोरी आमोणकर यांसारख्या गानसरस्वती सर्जनासाठी ज्या ‘सुख सुखासि भेटो आले’ या ‘ब्रह्मानंदी’ अवस्थेला पोचण्याची अट घालतात, ती धारणा इथं अनुस्युत आहे.
कदाचित त्यामुळंच कलेच्या हजारो वर्षांच्या इतिहासात जवळजवळ प्रत्येक वळणावर ही कलाधारणा पुनःपुन्हा नव्या रूपात अवतरीत झालेली दिसते. केवळ चित्र काढण्याचा, शिल्प घडवण्याचा प्रयत्न करणारी कोणतीही व्यक्ती- ज्यानं चित्र-शिल्पकलेचा इतिहास, वर्तमान समजून घेतलेला नाही, कलाइतिहासातल्या संप्रदायांची, प्रवाहांची ओळखदेखील नाही, तो त्यानं घेतलेल्या कलाशिक्षणातून त्याच्यापर्यंत पोचलेल्या तोकड्या ज्ञानावर नि शिकलेल्या तंत्रावर विसंबून राहून फार तर रंगाची आतषबाजी करण्यात किंवा पूर्वसुरींच्या आकारांना नव्यानं गिरवण्यात यशस्वी होईल किंवा रंग-रेषांच्या सलगीतून काही परिचित, अपरिचित आकार कॅनव्हासवर उतरवेल. मात्र, त्यातून कोणतीही ‘कृती’ घडणार नाही. ज्याला आपण कलावंताची ‘अनुभूती’ म्हणतो, तीसुद्धा प्रक्षेपित होणार नाही. कारण त्याचा भर हा अनुकरणावर नि शिकलेल्या ज्ञानावर असेल. त्यातच चित्रकलेच्या क्षेत्रात असलेल्या कलाबाजाराचं अस्तित्व त्याला सातत्यानं खुणावत असल्यानं कलेच्या भूमीत स्थिरावण्यापेक्षा त्याचा कल हा ‘कलाबाजारा’त स्थिरावण्यावरच जास्त असेल. दुर्देवानं कलाशिक्षणाकडं पाहण्याचा दृष्टिकोन हा कलेपेक्षा व्यावसायिक जास्त असल्यानं ती त्याची गरजही असल्यानं उमेदीच्या काळात अतिशय समृद्धपणे कलेचा मागोवा घेणारे अनेक कलाविद्यार्थी या ‘रॅट-रेस’मध्ये हरवून जातात. स्वतःला काय नि कसं व्यक्त करायचं आहे यापेक्षा कलाबाजारात काय ‘विकलं’ जाऊ शकेल, या चिंतातूरतेतून तो आपलं कलारूप निवडतो, घडवतो. विशेषतः आज अमूर्त चित्रांची निर्मिती करणाऱ्या नव्या फळीतल्या (किंवा गेल्या पिढीतल्या) अनेक चित्रकारांच्या कलाकृतींना सामोरं जाताना जाणवतं, की पूर्वसुरी ज्येष्ठ चित्रकारांच्या प्रभावातून मोठ्या प्रमाणावर निर्मिती होते आहे. ‘प्रत्येक कलावंताला, निर्मिकाला आपला रंग, रेषा घडवाव्या लागतात. स्वतःची एक रंगसंहिता तयार करावी लागते,’ याची जाणीव कुठंच दिसत नाही.
इथं जतीन दास या ज्येष्ठ चित्रकाराची आजच्या नव्या चित्रकारांच्या संदर्भातली प्रतिक्रिया आठवतेय. कलावंताच्या ‘घडणी’संदर्भात ते रियाजाचा आग्रह धरताना दिसतात. ‘ड्रॉइंग इज लाइक रियाज. अँड आय एम सॅड दॅड ९९.९% हॅव निग्लेक्‍टेड इट,’ असं ते म्हणतात. रियाजाशिवाय कलावंत त्याला हवा असलेला आकार, रंग शोधू शकणार नाही, हेच ते अधोरेखित करतात. हा प्रश्न पडतो, की नव्या पिढीमध्ये ही असोशी का दिसत नाही हे असं का व्हावं हे असं का व्हावं पूर्वसुरींचा प्रभाव ही कोणत्याही कलेतली एक अपरिहार्य घटना असली, तरी त्या प्रभावातून मुक्त होण्यासाठी काय करावं याचं आकलन न झाल्यानं त्याचा प्रवास दिशाहीन होतो. खरं तर प्रभावमुक्तीसाठी पूर्वसुरी कलावंताच्या निर्मितीचं सखोल ‘आकलन’ ही प्राथमिक अट आहे. मात्र, आवडणाऱ्या, प्रभाव टाकणाऱ्या ज्येष्ठ कलावंताच्या निर्मितीपासून दूर जाऊन, तिचे आकलन टाळून हा ‘प्रभाव’ टाळता येतो, या गैरसमजात तो पुन्हा त्वेषानं ‘नेणिवे’त रुतून बसलेल्या पूर्वसुरींचंच अनुकरण करत राहतो. या निर्मितीतून त्याला त्याची ‘ओळख’ मिळणार नाही. ती त्याच्या पूर्वसुरीची ‘ओळख’ असते. कलेच्या प्रातांत नेहमीच आपलं अनुकरण करणाऱ्या शिष्याला गुरूकडून शाबासकी मिळत असते, किंवा गुरूस्थानी असलेला कलावंत आपल्या शिष्यात स्वतःला कल्पत असतो. एका विशिष्ट अंतरापर्यंत असं अनुकरण स्वीकारार्हही असतं. मात्र, त्यातून बाहेर पडण्याचा रस्ता ना तो जाणून घ्यायचा प्रयत्न करतो ना त्याचा पूर्वसुरी त्याला तो सांगतो. (इथं अपवाद असू शकतात.) कलाइतिहासाचा धांडोळा घेतला तर दिसून येतं, की आधुनिक कलेत प्रत्येक वळणावर महत्त्वाच्या कलावंताचं अनुकरण मोठ्या प्रमाणावर पुढच्या पिढीतल्या कलावंतांनी केलं. मात्र, फार थोड्यांना हा प्रभाव पचवून मुक्त होता आलं, स्वतःचं वेगळं स्थान निर्माण करता आलं.
या संदर्भात जॅक्‍सन पॉलक या जगप्रसिद्ध चित्रकाराचं उदाहरण देता येईल. जॅक्‍सन पॉलाकच्या ‘ॲक्‍शन’ तंत्राचं गारुड इतकं विलक्षण होतं, की जगभरातल्या अनेक कलासमाजांत हा प्रभाव खूप दूरपर्यंत झिरपत गेला. मात्र या ‘ॲक्‍शन’ तंत्रानं दृश्‍यकलेच्या इतिहासात दुसरा पॉलाक घडवला नाही. याउलट अमूर्तातल्या ज्या अध्यात्माला पॉलाकनं पायदळी तुडवलं, त्याच पॉलकच्या समकालीन असलेल्या नि दुसऱ्या महायुद्धानंतरच्या अराजक, असुरक्षिततेच्या भावनेतून उभ्या राहिलेल्या अमूर्त अभिव्यक्तीवादी चळवळीत पॉलाकच्या बरोबरीनं सक्रिय असलेल्या मार्क रोथकोसारख्या महत्त्वाच्या चित्रकारानं अमूर्ततेतलं एक नवं अध्यात्म रचलं. तेही एका विस्तीर्ण नि आवेगी परीघात. पॉलाकच्या ॲक्‍शन तंत्रातून अवतरलेलं कलारूप हे जसं मानवी जीवनाच्या निरर्थकतेचं, आगतिकतेचं, अनिश्‍चिततेचं प्रतीक होतं, तसंच याच चळवळीतल्या रोथकोचं कलारूप मानवी क्षणभंगुरतेला लोकेट करणारं नि निसटून चाललेल्या मानवी मूल्यांना जपण्यासाठी स्पिरीच्युअलिटीला नव्यानं रचणारं होतं. त्यामुळं ‘प्रभावा’त वाहून न जाता किंवा त्याचा बाऊ न करता नवी पिढी आपल्या पूर्वसुरीकडून किंवा समकालीनांकडून प्रेरणा, घेऊन स्वतःला कशी घडवते, घडवू शकते ही घटना इथं महत्त्वाची ठरते. कलेचा इतिहास सांगतो, की प्रत्येक कालखंडात पूर्वसुरी परंपरेला स्वीकारून-नाकारूनच नव्या पिढीनं स्वतःला स्थापित केलं आहे. एका नव्या परंपरेची पायाभरणी केलेली आहे. ही खरं तर कोणत्याही कलेत घडणारी नैसर्गिक अशी ‘प्रभाव’वहनाची नि ‘प्रभाव’हरणाची गोष्ट आहे. म्हणजे जोपर्यंत नवी पिढी पूर्वसुरींच्या प्रभावाचं जाणीवपूर्वक ‘वहन’ करणार नाही, तोवर प्रभावहरणाच्या वळणावर त्याला पोचता येणार नाही नि स्वतःचं वेगळंपणही त्याला अधोरेखित करता येणार नाही.
कलेचा इतिहास सांगतो, की कोणत्याही कलेत ‘नवं’ असं काहीच नसतं. असते ते प्रत्येक वेळी केलं गेलेलं पुनर्सर्जन. फार तर पुनर्सर्जनाच्या या प्रक्रियेत काळाचे तुकडे मागं-पुढं होत असतात. म्हणजे हा किती विलक्षण योगायोग होता. की ज्यावेळी आधुनिक कलेत कॅन्डिन्स्की, पॉल क्‍ली, पिएट मॉन्ड्रीअन काझीमीर मस्थेविच अशी आकृतीलयाच्या (अमूर्ताच्या) शोधात निघालेली चित्रकारांची एक विलक्षण पिढी आकार घेत होती, त्याच वेळेस पिकासो-ब्राकच्या घनवादानं जगभरातल्या कलासमाजाला वेडावून टाकलं होतं. या प्रभावातून तत्कालीन काळात घनवादाचा अतिरेक इतका वाढला, की कॅनव्हासवरच्या प्रतिमेचा जवळजवळ लोप झालेला होता. ही घटना आकार-लयाच्या शोधात (अमूर्ततेच्या) असलेल्यांसाठी एका अर्थानं इष्टापत्ती ठरली. हे उदाहरण इथं सांगण्याचं प्रयोजन एवढंच, की कलावंत-निर्मिक हा त्याच्या कलाइतिहासातून, वर्तमानातून स्वतःच कलारूप ‘रचणं’ शिकत असतो. नि त्याला हे ‘प्रभावा’चं शास्त्र नीट समजून घेता येणं अपरिहार्य असतं.
इथं हेराल्ड ब्लूम या विख्यात अमेरिकन समीक्षकाची साक्ष ‘प्रभाव’धारणेच्या संदर्भात अतिशय महत्त्वाची आहे. ब्लूमचा ‘प्रभाव’ निष्कर्ष हा कवितेच्या संदर्भात असला, तरी तो साहित्याप्रमाणंच चित्र-शिल्पकला, संगीत आदी कलांच्या संदर्भात तंतोतंत वापरता येण्यासारखा आहे. ‘अँक्‍झायटी ऑफ इन्फ्लूएन्स’(प्रभावचिंता) हा शब्दप्रयोग ब्लूमनं या संदर्भात केला आहे. त्याच्या मते, ‘वर्तमानातल्या कवीची (कलावंताची) ताकद ही आपल्या पूर्वसुरींच्या प्रभावाशी लढण्यातूनच प्राप्त होत असते. काही एक अर्थाने ही ‘लव्ह अँड हेट’ या स्वरूपातली रिलेशनशिप असते.’ ब्लूमच्याच शब्दांत सांगायचं, तर ‘पूर्वजांबद्दलच्या सुरवातीच्या प्रेमाचं रूपांतरण झपाट्यानं द्वंद्वात्मक संघर्षात होते. त्याशिवाय कवीचा (कलावंताचा) विकास शक्‍य नसतो.’
प्रभावचितेनं ग्रासलेल्या कलावंत, निर्मिकांनी ब्लूमच्या धारणेला समजून घेतलं, तर तो निश्‍चितच ‘नव्या’ निर्मितीसाठीच्या अज्ञाताच्या भूमीच्या शोधात जाऊ शकेल.
बसायला जागा द्या; काँग्रेस-राष्ट्रवादीचे सदस्य सांगलीत आक्रमक
सांगली : महापालिकेच्या दर सुधार समितीस मान्यता देण्यासाठी बोलवलेल्या महासभा विरोधी कॉंग्रेस-राष्ट्रवादीच्या सदस्यांच्या आंदोलनामुळे गुंडाळण्यात आली....
आमदार जितेंद्र आव्हाड गुन्हा दाखल करण्याची धनगर समाजाची मागणी
बारामती शहर - राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आमदार जितेंद्र आव्हाड यांनी मल्हारराव होळकर यांच्याविषयी अपशब्द व्यक्त करुन धनगर समाजाचे आराध्यदैवताचा अपमान...
पंचवटी एक्स्प्रेसला लवकरच 'विस्टाडोम कोच'
मनमाड - मध्य रेल्वेने प्रवाशांना आगळावेगळा आनंद, अनुभव मिळावा यासाठी मनमाड मुंबई दरम्यान धावणा-या पंचवटी एक्स्प्रेसला प्रवाशांच्या आकर्षणाचा...
नागरिकांना नीट उत्तरे देता येत नसतील तर बदली करुन घ्या - भालके
मंगळवेढा - तालुक्यातील शेतकरी आणि नागरिकांच्या विजेच्या समस्यांची सोडवणूक करताना नीट उत्तरे देता येत नसेल तर स्वताहून बदली करून जा असा इशारा...
राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे जुन्नरला विजयादशमीला पथ संचलन
जुन्नर - विजयादशमी उत्सवाचे निमित्त राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाने जुन्नर शहरात पथसंचलन, शस्त्रपूजन कार्यक्रमाचे आयोजन केले होते. गणवेशातील...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


अरूपाचे रूप सत्यमार्गदर्शक : २५५. घूँघट | Loksatta

मुंबईकर मैदाने, उद्यानांपासून वंचित
पालिकेत नोकरीच्या नावाखाली फसवणूक
‘टेट्रा पॅक’चे टेबल, खुर्ची, छत
दसऱ्याच्या मुहूर्तावर ३०२ वाहनांची विक्री
अरूपाचे रूप सत्यमार्गदर्शक »
अरूपाचे रूप सत्यमार्गदर्शक : २५५. घूँघट
अरूपाचे रूप सत्यमार्गदर्शक : २५५. घूँघट
परमात्मरसात जो निमग्न आहे तो मला सांगतो की संकुचित ‘मी’ ला त्या व्यापक परमात्म्याचं दर्शन होणार नाही. त्यासाठी तुला व्यापकच व्हावं लागेल. स्वतत उतरणं म्हणजे
परमात्मरसात जो निमग्न आहे तो मला सांगतो की संकुचित ‘मी’ ला त्या व्यापक परमात्म्याचं दर्शन होणार नाही. त्यासाठी तुला व्यापकच व्हावं लागेल. स्वतत उतरणं म्हणजे स्वतचं खरं स्वरूप जाणणं. स्वतचं स्वरूप जाणणं म्हणजे ज्या भ्रामक ‘मी’ला मी माझं स्वरूप मानत आहे, तो भ्रमाचा लेप खरवडून सुटणं. जोवर हा भ्राक ‘मी’पणाचा पडदा आहे तोवर अनंताला जाणणं शक्य नाही. जो बंधनरहित आहे तो मला बंधनातून क्षणार्धात सोडवू शकतो हे खरं पण जर पुन्हा मीच मला वारंवार बांधून घेऊ लागलो आणि बंधनात अडकल्याचं दुखंही कुरवाळत बसू लागलो तर मला सोडवणं कुणालाच शक्य नाही. तेव्हा आधी सुटकेची माझी इच्छाही प्रामाणिक हवी. माझ्या जगण्यातला भ्रामक ‘मी’चा पडदा दूर करण्याच्या प्रयत्नांचा अभ्यास मलाही करावा लागेल. हा अभ्यास काय आहे कबीरांचं एक अत्यंत ख्यातनाम भजन आहे-
घूँघट का पट खोल रे, तो को पीव मिलैंगे
घट घट में वहि साईं रमता, कटुक बचन मत बोल रे
धन जोबन का गरब न कीजै, झूठा पँचरंग चोल रे
सुन्न महल में दियना बारि ले, आसा से मत डोल रे
जोग जुगत से रंग महल में, पिय पाये अनमोल रे
कहै कबीर अनंद भयो है, बाजत अनहद ढोल रे
कबीरदास सांगतात, घुंगटाचं आवरण दूर केलंस तर प्रियकराला पाहू शकशील. हे घूँघट म्हणजे ‘मी’पणाचं आवरण. ते आवरण आहे तोवर परमात्म्याला कसं पाहाता येणार आता हे ‘मी’पणाचं आवरण दूर करण्याचे उपाय कबीरजी सांगतात त्यातला पहिला उपाय म्हणजे प्रत्येक घटाघटात, अर्थात प्रत्येक जीवमात्रात तोच साई (साक्षात ईश्वर) विद्यमान आहे त्यामुळे कुणालाच कटु वचन बोलू नकोस. भगवंतानंही गीतेत आपल्या विभूतींचं वर्णन करताना ‘मन मीच आहे,’ असं सांगितलं आहे. याचा अर्थ कुणाचं मन दुखावणं म्हणजे भगवंतालाच दुखावणं. आता हा उपाय पचनी पडणं कठीणच आहे. आपण अगदी सहजपणे दुसऱ्याचं मन दुखावणारं बोलण्यात तरबेज असतो. मग दुसऱ्याचं मन दुखावणारं कटु वचन बोलू नका, हा अभ्यास सांगण्यामागचा हेतू काय आता हे ‘मी’पणाचं आवरण दूर करण्याचे उपाय कबीरजी सांगतात त्यातला पहिला उपाय म्हणजे प्रत्येक घटाघटात, अर्थात प्रत्येक जीवमात्रात तोच साई (साक्षात ईश्वर) विद्यमान आहे त्यामुळे कुणालाच कटु वचन बोलू नकोस. भगवंतानंही गीतेत आपल्या विभूतींचं वर्णन करताना ‘मन मीच आहे,’ असं सांगितलं आहे. याचा अर्थ कुणाचं मन दुखावणं म्हणजे भगवंतालाच दुखावणं. आता हा उपाय पचनी पडणं कठीणच आहे. आपण अगदी सहजपणे दुसऱ्याचं मन दुखावणारं बोलण्यात तरबेज असतो. मग दुसऱ्याचं मन दुखावणारं कटु वचन बोलू नका, हा अभ्यास सांगण्यामागचा हेतू काय तर हा अभ्यास मनापासून केला तर राग, लोभ, स्वार्थ, क्रोध यांच्या ऊर्मी रोखण्याचाच अभ्यास होऊ लागतो. आपण दुसऱ्याला कटु बोलतो त्यामागे आपला स्वार्थ जपण्याचाच हेतू असतो, ‘मी’पणाचाच जोर असतो. शब्दाचा बाण एकदा निसटला की निसटला. एकवेळ शारीरिक जखम भरून येते पण मनाला कठोर शब्दांनी होणारी जखम भरून येत नाही. पण बरेचदा आपण नको ते बोलून बसतो आणि मग खंतावत राहातो. त्यापेक्षा बोलण्यावर नियंत्रण, म्हणजेच जिभेवर नियंत्रण येणे. ज्याचे जिभेवर नियंत्रण साधले त्याला अर्धा परमार्थ साधला. तेव्हा पहिलाच उपाय असा अर्धा परमार्थ साधून देणारा आहे
ताज्या बातम्यांसाठी लोकसत्ताचे मोबाईल अॅप डाऊनलोड करा.
२७७. मुंगी आणि मोहरी
अरूपाचे रूप सत्यमार्गदर्शक : २७६. आकलन आणि आचरण
शनिवारवाडय़ाच्या खुल्या रंगमंचावर रविवारी समरसता महानाटय़ साकारणार
राज्यात समता, समरसता वर्ष
खालील बातम्या तुम्ही वाचल्या का
बायको घर सोडून गेल्याने आठ महिन्यांच्या चिमुकल्याला बापाने पाण्याच्या टाकीत फेकले
केवळ ११ सामने, मानधन २६५९ कोटी .. हा आहे क्रीडाविश्वातील सर्वात महागडा खेळाडू
उद्धव ठाकरे, आधी बाळासाहेबांचं स्मारक बांधा, मग राम मंदिर-राणे
Video : पोट धरून हसायला लावणारा हा रन-आऊट तुम्ही पाहिलात का
'शबरीमला मंदिर म्हणजे सेक्स टुरिझमची जागा नाही'
गौतम नवलखा आणि आनंद तेलतुंबडे यांना हायकोर्टाचा दिलासा
कौतुकास्पद: युपीतल्या 850 शेतकऱ्यांना बिग बी करणार कर्जमुक्त; ५.५ कोटींचं अर्थसहाय्य
#MeToo : सेलिब्रेटी मॅनेजमेंट कंपनीच्या अनिर्बन दास ब्ला यांचा आत्महत्येचा प्रयत्न
#MeToo कोर्टाच्या आदेशाची वाट बघा; आलोक नाथांची सिंटाला विनंती
#MeToo : प्रसिद्ध चित्रकार जतिन दास म्हणतात तो मी नव्हेच
#MeToo : 'सेक्रेड गेम्स'च्या अभिनेत्रीचा दिग्दर्शक विपुल शहावर लैंगिक गैरवर्तणुकीचा आरोप
मुंबईकर मैदाने, उद्यानांपासून वंचित
पालिकेत नोकरीच्या नावाखाली फसवणूक
‘टेट्रा पॅक’चे टेबल, खुर्ची, छत
दसऱ्याच्या मुहूर्तावर ३०२ वाहनांची विक्री
बांधकाम सभापतींच्या सहीचा गैरवापर
पालिकेचा स्वच्छतेचा दावा फोल
‘करू या मुलीच्या जन्माचे स्वागत’ उपक्रमास सुरुवात