Movies – Welcome to PPK's Blog!

शहरातील रस्त्यांवरील भिकारी, त्यातील बरीचशी अपंग, लहान मुलं, मुली देखील असतात. तसेच बेवारशी, अनाथ मुलं रस्त्यांवर काहीबाही करताना, वस्तू विकताना देखील दिसतात. दररोज आपण हे पाहतो. त्यांच्याबद्दल मी पूर्वी एक ब्लॉग लिहिला होता. ही मुलं अर्थातच शोषणाचे सहज बळी ठरतात. अश्याच मुलांचे जीवन, वास्तव प्रखरपणे चितारणारा सलाम बॉम्बे हा चित्रपट काल टेलीव्हिजनवर पाहिला. तो अर्थातच मुंबई महानगरीतील अश्या मुलांबद्दल आहे. १९८८ मधील त्या चित्रपटाला तीस वर्षे झाली. विश्वास बसत नव्हता. मी पूर्वी तो पाहिल्याचे आठवत नव्हते. त्यामुळे तो बसून संपूर्ण पाहिला. काही वर्षांपूर्वीच ह्याच विषयाशी निगडीत Slumdog Millionaire हा चित्रपट पाहिला होता. तोही मुंबईतच. दुपारचे जेवण भाईचंद ताराचंद या हॉटेल मध्ये भरपेट(की पोट फुटेस्तोवर) जेऊन, रस्त्यांवरील भिकारी, आणि अश्या मुलांना नजरेआड करून, टाळून, एका मोठ्या वातानुकुलीत मल्टीप्लेक्समध्ये पहिला होता. हे सगळे खुपच किळसवाणे, संवेदनाशून्य वाटले होते त्यावेळेस मला. Slumdog Millionaire मध्ये मुंबईतील धारावीचे चित्रीकरण आहे. धारावी हा भाग नंतर पर्यटनस्थळ म्हणून पुढे आला
 हा तीस वर्षांपूर्वीचा मीरा नायर दिग्दर्शित चित्रपट. परत एकदा अंगावर शहारे आणणारा अनुभव. परिस्थिती तर बिलकुल बदललेली नाही अजून. मराठी कादंबऱ्यांतून तरी मुंबईची ही काळी बाजू कित्येक वेळेला आली आही. जयवंत दळवी, भाऊ पाध्ये, मधू मंगेश कर्णिक आणि अजूनही इतरांनी हा विषय अतिशय प्रभावीपणे मांडला आहे. चित्रपट अर्थातच चांगला आहे, वास्तवाचे हुबेहूब चित्रण करणारा आहे. तीस वर्षांपूर्वीच्या नाना पाटेकर, रघुवीर यादव, अनिता कंवर, इरफान खान, आणि शेवटी शेवटी सुलभा देशपांडे देखील या सर्व कसलेल्या अभिनेत्यांचे अभिनय अतिशय प्रभावी, ते पाहताना खिळून राहिल्यासारखे होते.
कर्नाटकातून विजापूरमधून मुंबईत आलेल्या कृष्णा नावाच्या मुलाची ती गोष्ट, पण त्या अनुषंगाने मुंबईतील रस्त्यांवरचे वास्तव अंगावर येते. व्यसन, वेश्यावस्ती, दलाली, ही मुलं करणारी विविध कामे जसे की चहा पुरवणे, कोंबड्या सोलणे, रेल्वेवर हमाली करणे इत्यादीचे खरेखुरे चित्रण येते. अश्या मुलांच्या प्रती पोलिसांचे वागणे, बालसुधारगृहात रवानगी, तेथील वातावरण हेही येते. या कृष्णाचे चित्रपटातील नाव चायपाव, आणि गर्द/गांजा यांचे व्यसन करणाऱ्या, त्यांच्या टोळीत राहणाऱ्याचे नाव चिल्लम. ही भूमिका राहुवीर यादवची. मीरा नायर यांनी म्हणे रस्त्यांवरील मुलांना निवडून त्यांच्याकडून काम करवून घेतले होते. चित्रीकरण मुंबईतील प्रत्यक्ष स्थळांवर झालेले आहे, बिलकुल गाणी नाहीत. काही दृश्ये तर कमालीची झाली आहेत, जसे शेवटी गणपती मिरवणुकीच्या गर्दीत कृष्णा सापडतो, आणि त्यातून कसाबसा बाहेर येऊन नंतर एका बाजूला बसतो, आणि सगळे काही गमावल्यामुळे शून्यात नजर लावतो, आता पुढे काय हा मोठा प्रश्नचिन्ह समोर दिसतो. हे सगळे अतिशय लाजवाब आहे, आणि हृदयाला भिडणारे झाले आहे.
तर ह्या कृष्णाला, म्हणजे त्याची भूमिका करणाऱ्या लहान मुलाला त्यावेळेस अभिनयाचे पारितोषिक मिळाले होते. आहे कुठेतरी वाचले होते की तो सध्या बंगळूरूमध्ये रिक्षा चालवण्याचा व्यवसाय करतो. त्याला पुढे चित्रपटसृष्टीत काही करता नाही आले. चित्रपटासाठी त्याला रस्त्यावरून निवडून, काम करवून घेतले होते. पण त्यानंतर तो आणि इतर मुलं परत रस्त्यावरच आली होती. आता ती तीस वर्षांच्या काळ लोटला आहे. ती मोठी झाली असतील, आणि आता काय करत असतील, कोठे असतील, कोण जाणे मुंबईच्या वास्तवाचे चित्रण करणारे हे दोन्ही सिनेमे बरेच गाजले, वादविवाद देखील झाले, पारितोषिके देखील मिळाली. त्यातून स्फूर्ती घेऊन काही विधायक काम करणारी मांडली पुढे आली, पण सर्वसाधारण परिस्थिती तशीच आहे.
दिग्दर्शक मीरा नायर यांचा खरे तर हा त्यावेळेस पहिलाच चित्रपट प्रसंग. त्यांनी नंतर बरेच चित्रपट केले. कामसुत्र सारखा सिनेमा देखील त्यांनी केला. तो मी अमेरिकेत पाहिलेला, मला आठवते अजून, १९९७ मध्ये. तो सिनेमा त्यांनी का केलं, काय त्यांना दाखवायचे होते, उमगलेच नाही. त्याचे नाव कामसुत्र हेच का, की फक्त पाश्चात्य प्रेक्षकांचे लक्ष वेधून घ्यायचे होते म्हणून हा खटाटोप केला. असो. पण त्यांचा सलाम बॉम्बे हा चित्रपटच अजून देखील सर्वात प्रसिद्ध आहे.
संगणकाच्या सुरुवातीच्या काळापासूनच कृत्रिम बुद्धिमत्ता(artificial intelligence, AI) या विषयावर सातत्याने संशोधन चालू आहे. Alan Turing हे त्यातील महत्वाचे नाव, आणि त्याची नुकतीच जन्मशताब्दी साजरी झाली. एकविसाव्या शतकात संगणकाने जीवन व्यापून टाकणाऱ्या सार्वत्रिक अस्तित्वामुळे कृत्रिम बुद्धिमत्ता(AI, analytics, big data, fuzzy logic etc) वापरून अनेक ठिकाणी आपले जीवन सुकर करण्याचे, व्यवसाय वृद्धी क्षेत्रात आणि इतर ठिकाणी फायदा होत आहे. यंत्रमानवाचे देखील तेच. कारखान्यापासून, अंतराळक्षेत्रात, शस्त्रक्रिया करणे इत्यादी आणि इतर अनेक क्षेत्रात त्यांचा वापर कित्येक वर्षांपासून होतो आहे. यामुळे मानवाला फायदाच झाला आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता या विषयाच्या अनुषंगाने यंत्रमानव हा विषय देखील तितकाच प्रसिद्ध आहे. दोन्ही विषयांचे अनेक कंगोरे आहेत, बरेच तात्विक, नैतिक प्रश्न देखील चर्चिले गेले आहेत आणि जात आहेत. तत्त्वज्ञान क्षेत्रासाठी हा अतिशय जटील प्रश्न आहे. या यंत्रमानवाला मानवासारखे मन लाभले तर
कालच यंत्रमानव आणि मन, भावना यांची चर्चा करणारा एक इंग्रजी सिनेमा पाहिला. त्याचे नाव Ex Machina. त्यात एव्हा नावाची महिला यंत्रमानव(humanoid) असते. या आधीही robots, humanoids या विषयावर अनेक पुस्तके, सिनेमे(एक यादी येथे पाहता येईल) येऊन गेले आहेत(science fiction या स्वरूपात). पण यंत्रमानव आणि मन, भावना(consciousness या अर्थी) यांची प्रदीर्घ तात्विक, नैतिक चर्चा करणारा हा मी पाहिलेला पहिला सिनेमा असेल. ह्या एव्हाच्या मनात(की एव्हा ह्या यंत्रात असे म्हण्याचे) संशय, मत्सर, प्रेम, आपुलकी, विरुद्धलिंगी आकर्षण ह्या भावना निर्माण होतात, आणि त्यातून ज्या समस्या निर्माण होतात त्याचे चित्रण हा सिनेमा करतो. चित्रपटात शेवटच्या दृश्यात Issac Asimov ने सांगितलेल्या robotics च्या तीन नियामांपैकी एकाचे हा उल्लंघन करतो.
काही महिन्यांपूर्वीच वर्तमानपत्रातून बातमी वाचली होती की सौदी अरेबिया देशाने एका यंत्रमानवाला नागरिकत्व बहाल केले आहे. या यंत्रमानवाचे नाव आहे सोफिया, म्हणजे महिला यंत्रमानव आहे असे समजायला हरकत नाही. आता प्रश्न असा आहे, की ज्या देशात महिलांना अजून कितीतरी अधिकार दिले गेले नाहीत, जसे की मोटार गाडी चालवणे(जो इतक्यातच दिला गेला आहे), बुरखा वगैरे, तेथे, अशा महिला यंत्रमानवाची काय परिस्थिती असणार आहे मजेशीर प्रश्न आहे, नाही मजेशीर प्रश्न आहे, नाही मानवाने यंत्रमानव निर्माण केला म्हणजे त्याच्यावर मानवाचे नियंत्रण पाहिजे, आणि तसे नसेल तर काय होऊ शकते हे अनेक पुस्तकातून, चित्रपटांमधून पाहता येते. आणि दुसरे जास्ती महत्वाचे म्हणजे त्या सोफियाच्या नागरिकत्वाचे जे अनेक पैलू आहेत, ज्याचा मानवी मन, भावना यांच्याशी देखील काही अर्थाने संबंध येतो, त्याचे काय करायचे मानवाने यंत्रमानव निर्माण केला म्हणजे त्याच्यावर मानवाचे नियंत्रण पाहिजे, आणि तसे नसेल तर काय होऊ शकते हे अनेक पुस्तकातून, चित्रपटांमधून पाहता येते. आणि दुसरे जास्ती महत्वाचे म्हणजे त्या सोफियाच्या नागरिकत्वाचे जे अनेक पैलू आहेत, ज्याचा मानवी मन, भावना यांच्याशी देखील काही अर्थाने संबंध येतो, त्याचे काय करायचे सोफियाने असे संगितले आहे असे वाचले की तीला आता तिचे कुटुंब हवे आहे, म्हणजे पती, मुले वगैरे असाच अर्थ घ्यायचा. सोफिया जर स्वतंत्र नागरिक असेल तर तिच्यावर मानवाचे नियंत्रण नसायला हवे. तसे नसेल तर काय होईल सोफियाने असे संगितले आहे असे वाचले की तीला आता तिचे कुटुंब हवे आहे, म्हणजे पती, मुले वगैरे असाच अर्थ घ्यायचा. सोफिया जर स्वतंत्र नागरिक असेल तर तिच्यावर मानवाचे नियंत्रण नसायला हवे. तसे नसेल तर काय होईल Ex Machina हा सिनेमा पाहून, सोफियाच्या बातम्या वाचून मन सुन्न झाले. हे सगळे प्रश्न कसे सुटणार
नुकतेच असे वाचले की रशियात उमेदवारांची मुलाखत घेणारे व्हेरा नावाचे एक यंत्रमानव आहे. तेही परत एक महिला यंत्रमानवच एखाद्या विषयावरील प्रश्न मुलाखतीत विचारून उत्तर तपासून व्यक्ती बाद की नाही हे ठरवणे एक गोष्ट आहे, पण मुलाखतीत इतर अनेक गोष्टी मानवी मुलाखतकार करत असतो, त्याचे काय एखाद्या विषयावरील प्रश्न मुलाखतीत विचारून उत्तर तपासून व्यक्ती बाद की नाही हे ठरवणे एक गोष्ट आहे, पण मुलाखतीत इतर अनेक गोष्टी मानवी मुलाखतकार करत असतो, त्याचे काय वर वर पाहता सोफिया जरी एक रोबो आहे असे दिसते, पण ते म्हणे लोकांशी संवाद साधणारे एक smart chatbot आहे असे The Verge मधील या लेखात म्हटले आहे. सोफियाची निर्मिती करणाऱ्या संस्थेच्या प्रमुख तंत्रज्ञान अधिकाऱ्याची मुलाखत देखील हेच सांगते. तीला नागरीकत्व देणे हा एक स्टंट आहे असे वाटले तरी त्यातून अनेक प्रश्न निर्माण होत आहेत, तसेच या विषयाच्या तंत्रज्ञानाची प्रगती पाहता हे सर्व लवकरच प्रत्यक्षात येऊ शकते. तेव्हा काय करायचे वर वर पाहता सोफिया जरी एक रोबो आहे असे दिसते, पण ते म्हणे लोकांशी संवाद साधणारे एक smart chatbot आहे असे The Verge मधील या लेखात म्हटले आहे. सोफियाची निर्मिती करणाऱ्या संस्थेच्या प्रमुख तंत्रज्ञान अधिकाऱ्याची मुलाखत देखील हेच सांगते. तीला नागरीकत्व देणे हा एक स्टंट आहे असे वाटले तरी त्यातून अनेक प्रश्न निर्माण होत आहेत, तसेच या विषयाच्या तंत्रज्ञानाची प्रगती पाहता हे सर्व लवकरच प्रत्यक्षात येऊ शकते. तेव्हा काय करायचे मानव आणि यंत्रमानव याच्यातील सीमारेषा पुसट होत चालल्या आहेत. एव्हा, सोफिया, व्हेरा काय या सगळ्या महिला यंत्रमानव याचेच उदाहरण आहे. मानव याचा अर्थ मन असणारा अशीही एक व्याख्या आहे. यंत्रमानवाची व्याख्यादेखील तशीच होणार असेल तर मानव आणि यंत्रमानव याच्यातील सीमारेषा पुसट होत चालल्या आहेत. एव्हा, सोफिया, व्हेरा काय या सगळ्या महिला यंत्रमानव याचेच उदाहरण आहे. मानव याचा अर्थ मन असणारा अशीही एक व्याख्या आहे. यंत्रमानवाची व्याख्यादेखील तशीच होणार असेल तर खूप वर्षांपूर्वीच(१९९१ मध्ये) Machinery of Mind हे George Johnson कृत पुस्तक मी वाचले होते. त्यात artificial intelligence ह्या क्षेत्राचा विस्तृत आढावा घेण्यात आला होता, तसेच पुढे काय होऊ शकेल, संभाव्य धोके काय याची चर्चा केली गेली होती.
मी फार वर्षांपूर्वी विसुभाऊ बापट यांचा कुटुंब रंगलंय काव्यात नावाचा कवितांचा एक मस्त कार्यक्रम पाहिला होता. मराठीत कविता अभिवाचनाचे प्रयोग वसंत बापट, विंदा करंदीकर, मंगेश पाडगावकर हे त्रिकुट पूर्वी करत असत. त्याही आधी रविकिरण मंडळ नावाचे कवींचा एक गंपू होता. तसेच एक मंडळ गेळेयर गुंपू नावाचे एक कवींचे मंडळ गोकाक, बेंद्रे, मधुरचिन्ना या कन्नड कवींचे होते. आजकाल संदीप खरे सारखे कवी देखील करतात(इर्शाद कार्यक्रम). पण माझा ओढा कवितेची पुस्तके घेऊन वाचण्याकडे विशेष नाही. ग्रेस, चित्रे सारखे कवी जे थोडेसे दुर्बोधतेकडे जातात असे म्हणतात, त्यामुळे तिथे अजून मी पोहचलोच नाही. नुकताच टीव्हीवर नुकताच काळाच्या पडद्याआड गेलेला प्रसिद्ध अभिनेता रॉबिन विलियम्स अभिनीत Dead Poets Society हा कवितेचे, काव्याचे गुणगान करणारा सिनेमा पाहिला. अर्थात त्यात इंग्रजी कवींची, त्यांच्या कवितांचीच उदाहरणे आहेत. शाळेत असताना इंग्रजी विषयात कविता देखील थोड्याफार शिकलो आहे. त्याची थोडीसी हा सिनेमा पाहताना उजळणी झाली(Walt Whitman, Tennyson, Shakespeare, Thoreau, Robert Frost वगैरे)
हा सिनेमा मस्तच आहे. रॉबिन विलियम्स हा इंग्रजीचा प्रोफेसर, अमेरिकेतील एका कॉलेजमध्ये साहित्य(त्यातल्या त्यात कविता) शिकवणारा असा. कॉलेजमध्ये आलेल्या मुलांना कवितेची गोडी लावून, एकूणच आयुष्याकडे कसे पहावे हे तो शिकवण्याचा प्रयत्न करतो. असा एकूण चित्रपटाचा गोषवारा. अमेरिकेतील शिक्षण पद्धती तशी साचेबंद नाही, लवचिक आहे, विद्यार्थ्यांना त्यांना हवे ते विषय, हव्या त्या गतीने घेता येतात. विद्यार्थ्यांत एकूणच मुक्त विचार करण्याची, प्रत्येक गोष्टीकडे डोळसपणे पाहायची, वेगळा, नवीन विचार करण्याची सवय खूप आधीच लागलेली असते. त्यांना तशी संधी, मुभा देखील असते. पण या चित्रपटातील कॉलेज मध्ये तसे वातावरण नाही(Welton Academy). येथे मुलींना प्रवेश नाही. तसेच तिथे अजूनही पारंपारिक पद्धतीने, साचेबंद शिक्षण देण्याकडे कल, तेथील विद्यार्थ्याचे पालक देखील उच्च वर्गातील, पण उदारमतवादी नसलेले असे आहेत.
कॉलेज मधील रॉबिन विलियम्सच्या पहिल्या तासालाच तो Understanding Poetry नावाच्या ग्रंथातील कविता समजावून घेतना त्यातील अर्थावर भर न देता व्याकरणावर भर दिलेले पान तो मुलांना फाडून टाकायला सांगतो. मुले चकित होतात. या अश्या आणि इतरही काही वेगळ्याच शिकवण्याच्या पद्धतीमुळे, कॉलेजच्या पदाधिकाऱ्यांच्या मते, विद्यार्थी बिघडत होते. तर हा प्रोफेसर त्यांना कवितेचे मर्म समजवून घेऊन, तो आत्मसात करण्यास प्रोत्साहन देत होता, त्यांच्यातील कवी, अभिनय आणि इतर कलागुणांना महत्व आणि प्रोत्साहन देण्याचे काम करत होता. तो स्वतः शिकत असताना म्हणे तो असाच उनाड, बंडखोर होता, आणि Dead Poets Society नावाची कविता अभिवाचन करणारी बंडखोर वृत्तीचे मंडळ चालवत असे. ह्या सर्वांमुळे कॉलेजचे अधिकारी त्याची शेवटी हकालपट्टी करतात. तेथे चित्रपट संपतो. पण तो पर्यंत त्याला जे काही साध्य(विचार परिवर्तन) करायचे ते साध्य झालेले असते.
चित्रपटात ठिकठिकाणी टाळ्या घेणारी वाक्ये quotable quotes अशी आहेत. उदाहरण दाखल काही:
कवितेमध्ये विचार, जग बदलण्याची, आयुष्य अर्थपूर्ण करण्याची शक्ती असते हे नक्कीच. कित्येक उदाहरणे देता येतील. मराठीतील कवी कुसुमाग्रज यांची कविता हे एक उदाहरण. कन्नड मध्ये मला माहीत असलेली बेंद्रे, कुम्वेम्पू यांच्या सारख्यांची कविता. माझ्याकडे रिल्केची दहा पत्रे नावाचे एक पुस्तक आहे. हे मूळ इंग्रजीतील हे पुस्तक अनिल कुसुरकर यांनी मराठीमध्ये आणले आहे. रेनर मारिया रिल्के नावाच्या कवीने लिहिलेली दहा पत्रे, जी त्याच्या एका मित्राला, जो देखील कवी बनू पाहतो आहे, त्याला लिहिलेली आहेत. हा चित्रपट पाहताना ह्या पुस्तकाची आठवण झाली. चित्रपटाचा आशय साधारण ह्या पत्रांमध्ये असलेलाच आहे, जो म्हणजे ‘स्व’ची जाणीव, बंडखोरी, खरे आयुष्य म्हणजे काय हे समजावून घेणे असाच आहे. असो. ह्या पुस्तकाबद्दल नंतरकधीतरी विस्ताराने. पण Dead Poets Society हा चित्रपट नक्कीच पाहण्याच्या लायकीचा आहे. अभिनय, विषय, सुविचारांसाखी संवाद, आणि इंग्रजी कवितांची आपली थोडीशी उजळणी करून देणारा असा आहे. मला तरी तो Scent of a Woman च्या धर्तीचा तो थोडाफार वाटला.
परवा रात्री असेच television channel surfing करत बसलो होतो(हो, माझ्याकडे television अजूनही आहे आणि तो मी अजून पाहतो, अर्थात आज काल web-series देखील पाहायला लागलो आहे), एके ठिकाणी Top Gun हा जुना थरारक चित्रपट नुकताच सुरु झाला होता. आणि माझे मन जवळ जवळ पाव शतक मागे गेले. भारतात माहिती तंत्रज्ञान उद्योग सुरु होऊन दोन अडीच दशके झाली होती, भारतात देखील खाऊजा युग नुकतेच सुरु झाले होते, त्यामुळे अर्थात आजकालच्या सारखी परिस्थिती नव्हती. मला देखील अमेरिकेत जायची संधी मिळून, मी नुकतेच silicon valley मध्ये पाऊल ठेवले होते. काही महिन्यातच माझ्या एका महत्वाकांक्षी आणि हुशार मित्राने Microsoft मध्ये नोकरी साठी अर्ज केला होता आणि Microsoft च्या मुख्य कार्यालयात Seattle येथे मुलाखतीसाठी त्याला तेथे बोलावणे आले होते. आम्ही एक-दोन इतर मित्रांनी त्याच्या बरोबर जाण्याचा, फिरून येण्याचा विचार केला आणि आम्ही सगळे Seattle ला Alaska Airline ने गेलो. Seattle मध्ये आणखीन एक-दोन जण मित्र होते ते दुसरीकडे काम करत होते. त्यांच्याकडे उतरलो.
Seattle हे शहर आम्ही राहता असलेल्या Bay Area/Silicon Valley पासून उत्तरेकडील राज्यात असलेले शहर. तेथे नेहमी पावसाची रिमझिम चालू असते असे ऐकलेले होते. मुलाखतीच्या दिवशी आम्ही सगळे Microsoft च्या कार्यालयात गेलो. Microsoft च्या आवारात प्रवेश करताना आम्हाला एकदम धन्य वाटत होते, वारकऱ्यांना कसे पंढरपूरला गेल्यावर विठ्ठलाचे दर्शन झाल्यावर होते तसे आम्हाला वाटले त्यावेळेस. अर्थात तेथील विठ्ठल म्हणजे बिल गेट्स काही दिसला, भेटला नाही Microsoft ही तशी माहिती तंत्रज्ञान उद्योगाची पंढरीच त्यावेळी तरी होती. मुलाखतीला आलेला मित्र सोडून आम्ही बाकीचे मित्र मस्त मजा करत होतो, आम्हाला त्यांच्या recreation area मध्ये बसवण्यात आले. तेथे बऱ्याच गोष्टी होत्या. एका मोठ्या television वर Top Gun हा सिनेमा चालू होता. मोठे screen, मस्त मोठा surround sound जो home theater style होता. तेथील beans bag वर बसून आम्ही तो सिनेमा बराच वेळ पहिला. आणि परवा तोच सिनेमा इतक्या वर्षानंतर मी घरी रात्री परत बसून सगळा पहिला. मस्त धमाल आली. सिनेमाच तसा आहे. झिंग आणणारा. तो देखणा कोवळा तरुण Tom Cruise. त्याने सादर केलेले पात्र Maverick, त्याची मस्ती, त्याची अदाकारी, अभिनय, त्याचा आत्मविश्वास, ती आकाशात तुफान वेगात उडणारी लढाऊ विमाने, त्यांचा कानठळ्या बसणारा आवाज, जीवघेणा पाठलाग हे सर्व खुपच छान चित्रित केले आहे. ही सगळी गोष्ट परत अनुभवायला मजा आली.
आम्ही कॉलेज मध्ये असताना पुण्यातील ब्रिटीश लायब्ररीचे(British Library) वर्गणीदार होतो. संगणक शास्त्राच्या पुस्तकांच्या व्यतिरिक्त आम्ही बाकीचे उद्योग तेथे करायचो. जसे की इंग्लंड मधून येणारी क्रिकेटची मासिके चाळणे, ज्यात मला विशेष रस असे; तसेच विमानांच्या विषयी असलेली मासिके ज्यात नवी जुनी लढाऊ(F-14, 16, MiG) आणि प्रवासी विमानांच्या बद्दल तांत्रिक माहिती याबद्दल एका मित्राला खूप रस असे(त्याचे वडील Indian Air Force मध्ये होते). Top Gun चित्रपटात तर विमानांच्या बाबतीत खुपच तांत्रिक गोष्टी कथानकाच्या ओघाने आल्या आहेत. हे सर्व racing, Formula One च्या मोटारी असतात त्या धर्ती वर आहे(Fast and Furious सिनेमा). अजून एका दुर्दैवी गोष्टीची आठवण हा चित्रपट पाहत असताना झाली, ती म्हणजे एका मित्राला कॉलेज संपल्या संपल्या Indian Air Force मध्ये लढाऊ वैमानिक प्रशिक्षणासाठी निवड झालेली, आणि बंगळूरू मध्ये पहिल्याच प्रशिक्षण उड्डाणाच्या वेळेस अपघात होऊन त्याने जीव गमावला होता.
Top Gun ची कथा सांगण्यात काही अर्थ नाही, कारण ती सगळ्यांना माहिती असणारच आहे, ती इतरत्र देखील आहेच. मी तो सिनेमा पहिल्यांदा अमेरिकेत पाहिला तेव्हा त्याला प्रदर्शित होऊन देखील ७-८ वर्षे झाली होती. पण ते Microsoft मधील त्यावेळचे वातावरण, Seattle मध्ये त्यांच्या अत्याधुनिक अश्या कार्यालयात, मोकळ्या ढाकाळ्या वातावरणात पाहिलेला तो अमेरिकेच्या नौसेनेचे, तेथील संस्कृतीचे, त्यातील वैमानिकांच्या प्रशिक्षणाचे, त्यांच्यातील चढाओढीचे, वैरभावाचे, त्यांच्या विमान उड्डाण कौशल्याचे दर्शन करून देणारा सिनेमा, सगळे कसे मनात कोरून ठेवल्यासारखे झाले होते. त्याला सर्वाला इतक्या वर्षानंतर छान उजाळा मिळाला. Top Gun हे अमेरिकी नौसेनेच्या विमानवाहू नौकांवरील लढाऊ विमानांच्या वैमानिकांचे प्रशिक्षण केंद्र, जेथे आणि अर्थात हवेत हा चित्रपट घडतो. गेल्या वर्षी मी अमेरिकेतील वर्तमानपत्र USA Today मध्ये एक लेख वाचला होता. त्यात असे म्हटले होते की ह्या सिनेमाचा दुसरा भाग येणार आहे, आणि पाच सहा गोष्टी(drone etc) त्या भागात असायला हव्यात असे सूचित केले होते..
असो. मी काही वर्षातच परत भारतात आलो. त्या मित्राला Microsoft मध्ये नोकरी मिळाली, त्याने २०-२२ वर्षे तेथे काम केले आणि नुकतेच बाहेर पाडून, स्वतःची start-up सुरु केली आहे. मी मात्र काही वेळेला विचार करतो की मी देखील Seattle टिंगल टवाळी, मजा करण्याच्या ऐवजी, Microsoft मध्ये त्यावेळेस मुलाखत दिली असती तर काय झाले असते पण त्याला काही अर्थ नाही पण त्याला काही अर्थ नाही तर माझ्या ह्या आठवणीवजा लेखांमधून माझ्या संगणक क्षेत्राविषयी माहिती देत आहे, Computers: Now and Then ही ब्लॉग-सेरीज लिहितोय. तीही जरूर पहा.
पुढील आठवड्यात ह्या वर्षीच्या जगप्रसिध्द ऑस्कर चित्रपट पुरस्कारांची घोषणा होईल. गेले काही वर्षे मराठी चित्रपटांची ऑस्करमध्ये वर्णी लागण्याची चर्चा होत आहे. पण मला ऑस्कर म्हटले की १९९१ मध्ये दूरदर्शनवर पाहिलेल्या ६४व्या ऑस्कर सोहळ्याची आठवण येते. त्यात प्रसिद्ध भारतीय/बंगाली चित्रपट दिग्दर्शक सत्यजित राय यांना विशेष पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. गतकालातील प्रसिद्ध अभिनेत्री ऑड्री हेपबर्न(Audrey Hepburn) ही त्यांच्या बद्दल त्यावेळेस बोलली. वयोवृद्ध असे सत्यजित राय अतिशय आजारी होते, हॉस्पिटल मध्ये आपल्या पलंगावर आडवे पडलेले, आणि ऑस्करची बाहुली हातात घेऊन त्यांनी केलेले छोटेखानी भाषण या सर्वाचे दृश्य अजून डोळ्यासमोर आहे. (नंतर त्यांना १९९२ मध्ये निधनापूर्वी भारत रत्न पुरस्कार देखील मिळाला). पण त्यावेळी ह्या चित्रपट दिग्दर्शकाचे कर्तृत्व समजण्याचे वय आणि समजही नव्हती. नंतरही काही विशेष उमजले असे काही नाही, कारण चित्रपट माध्यम साक्षरता, आस्वाद साक्षरता हा प्रकार माझ्या गावीदेखील नव्हता. कित्येक वर्षे पुण्यात FTII, NFAI यांसारख्या चित्रपट क्षेत्रात काम करणाऱ्या संस्था असूनही त्या विषयाकडे लक्ष गेले नव्हते. गेल्या वर्षी चित्रपट रसास्वाद शिबिरात गेलो आणि ह्या माध्यमाचे, कला प्रकारचे विविध पदर, वेगवेगळया व्यक्तींचे काम या सर्वांची तोंडओळख झाली. त्यात सत्यजित राय यांचे नाव अर्थातच भारतीय चित्रपट क्षेत्राच्या निमित्ताने सर्वात आधी घेतले गेले त्याचे कारण त्यांच्या मुळेच भारतात समांतर सिनेमा(parallel cinema), किंवा कलात्मक चित्रपट(art film) या नावाखाली वास्तववादी सिनेमाची अशी जी चळवळ किंवा लाट आली हे होय.
हे सर्व आठवण्याचे कारण परवा एक सत्यजित राय यांच्या चित्रपटातील संगीत कामगिरीचा आढावा घेणारी एक डॉक्युमेंटरी पाहिली( Music of Satyajit Ray) आणि एका वेगळ्या पैलूची ओळख झाली, त्याबद्दल थोडेसे वाटून घ्यावेसे वाटले म्हणून हा प्रपंच. जाता जाता, त्यांचे आडनाव रे की राय हा प्रश्न मराठी लिहिताना होता. काही जण रे असे लिहितात, तर काही राय. मी मात्र बांगला भाषेत कसे लिहितात हे पहिले, आणि त्यावरून ‘राय’ असे वापरण्याचे ठरवले. चूक भूल द्यावी घ्यावी तसे पाहिले तर मेरी सेटन लिखित सत्यजित राय यांच्या चरित्रात्मक पुस्तकात(Portrait of a Director-Marie Seton) सत्यजित राय आणि संगीत याबद्दल एक प्रकरण आहे. पण हा माहितीपर चित्रपट पाहून आणखीनच त्यांच्या ह्या पैलूची ओळख होते. गतकालातील या महान कलाकाराच्या चित्रपट, संगीत या विषयाकडे पाहण्याचा दृष्टीकोन समजतो. चित्रपट १९८४ मधील आहे, आणि तो National Film Development Corporation(NFDC) ने बनवला आहे. दिग्दर्शक आहेत उपलेंदू चक्रवर्ती. चित्रपट इतिहासाच्या सुरुवातीच्या काळात अर्थातच चित्रपट हे मूकपट होते, त्यात ध्वनी नव्हता, पण चित्रपट चालू असताना पडद्याच्या बाजूला बसून समयोचित, प्रसंगानुरूप संगीत वाजवत, गाणी अशी नव्हतीच. जेव्हा बोलपट युग सुरु झाले, तेव्हा चित्रपटात गाणी सुरु झाली. भारतीय रागदारी संगीत, पाश्चिमात्य संगीत, वाद्य या सगळ्या मधून एक वेगळेच मिश्रण भारतीय संगीतात अगदी सुरुवातीपासून दिसू लागले. आणि बाकीचा सारा इतिहास आहेच. विशेषतः भारतीय चित्रपटांच्या बाबतीत चित्रपटातील गाणी हा एक प्रमुख विषय होऊन बसला आहे(आणि अर्थात त्याच्या जोडीला गाण्यावर केले जाणारे नृत्य हा देखील महत्वाचा विषय झाला आहे). मी २०१४ मध्ये अमीरबाई कर्नाटकी या १९४०-५० च्या दशकातील प्रसिद्ध चित्रपट गायिकेच्या चरित्राचे कन्नड मधून मराठी भाषांतर केले होते. चित्रपट संगीत आणि त्याचा इतिहास हा आणखी विशेष अभ्यास करण्याचा विषय नक्कीच आहे. पण तूर्तास सत्यजित राय सारख्या चित्रपट दिग्दर्शक चित्रपटातील संगीत विषयाकडे कसे पाहत हे समजावून घेणे नक्कीच उद्बोधक आहे.
या माहितीपर चित्रपटातून सत्यजित राय यांच्या मुलखातीमधून आपल्याला समजते की संगीताचे संस्कार त्यांच्या वर अगदी लहानपणी झाले, आणि संगीत हे त्यांचे पहिले प्रेम होऊन बसले. त्यातही पाश्चिमात्य संगीताची त्यांना सुरुवातीपासून ओढ होती, विशेषतः बेथोवेनचे संगीत. बंगालचे रविंद्र संगीत तर जसे सर्व बंगाली घरांतून असते तसे ते त्यांच्या घरातही होतेच. त्यांच्या कारकीर्दीच्या सुरुवातीचे काही चित्रपट त्यांनी समकालीन शास्त्रीय गायक/वादक यांच्या बरोबर काम करून चित्रपट संगीत करवून घेतले. ह्या डॉक्युमेंटरीमध्ये त्यांची मुलाखत आहे, त्यांना बोलते केले आहे, त्यांच्या चित्रपटातील दृश्ये(जसे कांचनजंगा, घरे बाईरे), तसेच ते काम करत असतानाचे दुर्मिळ चित्रण, त्यांनी केलेली रेखाटने, ठिकठिकाणी निवेदनाच्या ओघात आले आहे. ते म्हणतात, ह्या गाजलेल्या संगीतकारांबरोबर(पंडित रवी शंकर, उस्ताद विलायत खान, अली अकबर खान) काम करणे त्यांच्या व्यस्ततेमुळे सत्यजित राय यांना थोडेसे अवघड होऊ लागले होते. तसेच चित्रपटात विविध ठिकाणी, गाण्यात काय आणि कसे संगीत असावे हे त्यांच्या मनात अगदी सुरुवातीपासूनच काही ठोकताळे असत, त्यामुळे त्यांनीच स्वतः आपल्या चित्रपटांचे संगीत दिग्दर्शन करण्यास १९६१ मध्ये सुरुवात केली, ते अगदी शेवटपर्यंत. चित्रपट संगीत म्हटले की पार्श्वसंगीत तसेच त्यातील गाणी आणि त्यांचे संगीत दोन्ही आले. त्यातही पार्श्वसंगीताचा ते किती खोलवर विचार करतात हे समजते. पार्श्वसंगीत हे कमीत कमी वापरले जावे याकडे सत्यजित राय ओढा होता, हे उघड आहे. प्रत्येक फिल्ममेकरने संगीत विषयाकडे लक्ष द्यावे असे त्यांचे म्हणणे त्यांनी मांडले आहे. भारतीय आणि पाश्चिमात्य संगीत, वाद्ये(जसे पियानो) यांचा त्यांनी मेळ घालून पार्श्वसंगीत, किंवा गाण्याचे संगीत त्यांनी कसे दिले, वादाकांबरोबर त्यांनी कसे काम केले, नोटेशन्स कसे शिकले या सारख्या गोष्टी या डॉक्युमेंटरी मध्ये आपल्या समोर उलगडले जातात.
तुम्ही जर सत्यजित राय यांचे, त्यांच्या चित्रपटांचे चाहते असाल, आणि ही डॉक्युमेंटरी पहिली नसेल तर नक्की पहा. त्यांच्या जीवनातील अनेक दुर्मिळ क्षण, मुलाखती, त्यांचे विचार, music sheet हातात घेऊन वादकांबरोबर, गायकांबरोबर काम करणारे सत्यजित राय इत्द्यादी पाहता येतात.
काही दिवसांपूर्वी गतकाळातील प्रसिद्ध रशियन(अर्थात त्यावेळेस सोविएत रशिया) चित्रपट दिग्दर्शक सर्जी आयझेनस्टाईन(Sergei Eisenstein) याचा १२०वा वाढदिवस साजरा झाला. गुगलने त्यावर एक छानसे डूडल देखील केले होते. या दिग्दर्शकाचा परिचय गेल्यावर्षी चित्रपट रसास्वाद शिबिरात झाला होता. रशियन राज्यक्रांतीच्या(October Revolution) निमित्ताने त्याने दिग्दर्शित केलेला October हा सिनेमा देखील मी नंतर पाहिला होता. रशियन राज्यक्रांतीला देखील १०० वर्षे गेल्याच वर्षी झाली. बरेच दिवस चालले होते त्या सर्वाबद्दल थोडेसे लिहावे म्हणून. आज तो योग जमतोय.
चित्रपट रसास्वाद शिबिरात, ज्या बद्दल मी सविस्तर लिहिले आधी आहेच, आम्हाला चित्रपट निर्मितीचा, कलेचा, तंत्राचा इतिहास, त्यातील प्रमुख टप्पे, विविध व्यक्तींची धावती का होईना, थोडीशी ओळख, जमल्यास त्या व्यक्तींच्या कामाचा एखादा तुकडा दाखवणे इत्यादी गोष्टी झाल्या होत्या. उद्देश असा होता की हे सर्व कानावर पडावे, आणि प्रत्येकाने आपल्या सवडीने, आवडीने विविध विषयांत पुढे मार्गक्रमणा करावी. Sergei Eisenstein चा उल्लेख चित्रपट संकलनाच्या क्षेत्रात त्याने केलेल्या कामाबद्द्ल तसेच montage ह्या तंत्राबद्दल बोलताना आला होता. त्याचे एक पुस्तक The Film Sense नावाचे इंटरनेटवर येथे उपलब्ध आहे. ते थोडेफार चाळले आहे, पण व्यवस्थित वाचले पाहिजे, म्हणजे त्याची विचार सरणी आणखी समजू शकेल. आयझेनस्टाईन हा चित्रपट बनवायचा, तसेच तो ते कसे बनवायाचे यांचे शिक्षण देखील द्यायचा. त्याने सहा सिनेमे बनवले. त्याचा एक सिनेमा Battleship Potemkin ची झलक आम्हाला शिबिरात दाखवली होती.
ऑक्टोबर हा सिनेमा १९२७ मध्ये प्रदर्शित झाला, आणि तेही नेमक्या राज्यक्रांतीचा दहाव्या वर्धापनादिवशीच. हा सिनेमा आयझेनस्टाईनने लेनिनग्राड(पूर्वीचे पेट्रोगार्ड) मध्ये चित्रित केला. सिनेमा सुरु होतो तो फेब्रुवारी १९१७ मध्ये जेव्हा रशियाची जनता तिसऱ्या अलेक्झांडर राजाचा पुतळा उध्वस्त करतात तेथून, आणि मग पुढच्या आठ महिन्यातील ठळक घाटांची नोंद ह्या चित्रपटात(तसे पहिले तर हा documentary धाटणीचा सिनेमा आहे) करते. चित्रपट श्वेत-धवल आहे, अधून मधून सबटायटल्स दिसत राहतात, ज्यायोगे बोध होत राहतो. Provisional Government ची स्थापना होते. पण रशियन जनतेचे दुष्टचक्र संपत नाही(सबटायटल सांगते-No bread, no land). मग एप्रिल १९१७ मध्ये लेनिनचे झालेले आगमन अतिशय नाट्यपूर्ण दर्शवलेले आहे. लेनिनच्या आणि सामान्य कामगार जनतेच्या विरोधात जाणाऱ्या Provisional Government च्या नेत्याची खिल्ली उडवलेली दाखवलेली आहे, आणि परत सरकार जुलमी राजाच्यासारखे वागणार की काय हे सुरुवातीला उध्वस्त केलेल्या राजाचा पुतळा परत जोडला जावू लागला आहे असे दाखवून सूचित केले आहे. असे असले तरी हंगामी सरकारच्या सैन्याचा कामगार परभव करतात. रशियन राज्यक्रांतीचे तीन प्रमुख नेते लेनिन, स्टालिन आणि ट्रोत्स्की हे दिसतात. त्यांच्यातील वाद-विवाद दिसतात. इतक्यातच स्टालिनवर The Death of Stalin नावाचा एक सिनेमा आला आहे, त्यावरून रशियात सध्या गदारोळ सुरु आहे. भूमिगत झालेला लेनिन सशस्त्र क्रांतीचा नारा देतो, आणि मग सगळे हात उंचावून आपला पाठींबा दर्शवतात आणि All in favor of Lenin असे वाक्य पडद्यावर दिसते.
हा सिनेमा सोविएत फिल्ममेकर्सच्या एका चमूने बनवला आहे, ज्याचे नेतृत्व आयझेनस्टाईनने केले होते. रशियन राज्यक्रांती हा विषयच तसा असल्यामुळे चित्रपटात भरपूर नाट्य, ताण, रहस्य, तसेच मध्येच थोडीसा विनोद अशी वेगवेगळी तंत्रे वापरलेली दिसतात. Montage तंत्र, ज्यात पडद्यावरील दृश्याला एका वेगळ्या दृश्यामधून आर्थ प्राप्त होतो, असे त्याने बरेच या चित्रपटातून केले आहे. चित्रपट एकूण १०० मिनिटांहून थोडा अधिक आहे. शेवटची ४५-५० मिनिटे ऑक्टोबर २५ तारखेला जे काही होते त्याचे चित्रण सविस्तरपणे करते. लाल सैन्य(Red Guards) हे Winter Palace ची सुरक्षा करत असतात. त्यांचे कडे तोडून सोविएत जनता महालात घुसते, सर्व नेते कैदेत येतात. या सिनेमाचे उपशीर्षक आहे “Ten Days That Shook the World”. आणि हे शेवटी जगातील विविध शहरातील घड्याळे दाखवून सूचित केले आहे. चित्रीकरण सुरु असताना, त्यांना महालावर एक वेगळेच मोठेसे घड्याळ नजरेस पडले होते. त्यावर विविध देशांतील शहरांच्या वेळेची तसेच स्थानिक म्हणजे पेट्रोग्राडची वेळ देखील होती. त्यावरून घड्याळाच्या आणि क्रांतीच्या दृश्यांचे मोन्ताज करावे असे सुचले. उपरोक्त पुस्तकात तो म्हणतो, ‘The appearance of this clock struck in our memory. When we wanted to drive home especially forcefully historic moment of victory and establishment of Soviet power, the clock suggested a specific montage solution: we repeated the hour of fall of Provisional Government, depicted on the main dial of Petrograd time, throughout the whole series of subsidiary dials showing time of London, Paris, New York, Shanghai’
अर्थात ऑक्टोबर २५ ला(ही तारीख जुलिअन कालगणनेनुसार, तर नोव्हेंबर ७ ही ग्रेगोरियन कालगणनेनुसार येते) क्रांती संपूर्ण होऊन साम्यवादी सरकार आले आणि सोविएत रशियाची(USSR) स्थापना झाली. रशियन राज्यक्रांतीचे कितीतरी दुरगामी परिणाम रशियावरच नाही तर, साऱ्या जगावर झाले हा इतिहास आहेच. रशिया हा देश गेल्या शंभर वर्षात कितीतरी संक्रमणातून गेला आहे. १९९१ मध्ये त्याची शकले झाली आणि साम्यावादाकडून लोकशाहीकडे स्थित्यंतर झाले. पण १९१७च्या राज्यक्रांती मुळे कम्युनिस्ट विचारसरणीचा झपाट्याने प्रसार झाला, ह्या आकर्षणातून भारतातून देखील बरेच लोक ५०-६० वर्षापूर्वी रशियाला जाऊन आले. त्यातील काहीजणांनी आपले अनुभव पुस्तकातून मांडले आहेत. या चित्रपटातून त्याकाळच्या सोविएत रशियाचे Sergei Eisenstein ने केलेले चित्रण आपल्याला पाहायला मिळते, तसेच या पुस्तकांतून देखील ते पाहायला मिळते. मी ह्या ब्लॉगवर पूर्वी अश्या दोन पुस्तकांबद्दल लिहिले आहे, ते येथे(अनंत काणेकर) आणि येथे(अण्णाभाऊ साठे) पाहता येईल.
नोडनोडता दिनमान, आडाडाता आयुष्य#२
नोडनोडता दिनमान, आडाडाता आयुष्य#१
शिवाजी अंडरग्राउंड इन भीमनगर मोहल्ला
प्रभा अत्रे यांचा सांगीतिक संवाद


मॉरिशस सफरनामा (२) | मनातलं जनात, ब्रिजेश उवाचं

मनातलं जनात, ब्रिजेश उवाचं
>> मॉरिशस सफरीची सुरुवात तर एकदम ‘फर्स्ट क्लास’ झाली होती…
बिझनेस क्लासमधल्या आरामदायी सीट्सवर विराजमान झाल्यावर सहज बायकोला म्हणालो की एअर मॉरिशसचा एक मेल आला होता ऑफिशियल अपग्रेडसाठी. त्यासाठी 19,650 रुपयांपासून पुढे बोली लावायची होती आपल्या किमतीची. लिलाव संपला की त्याची बोली जास्त त्याला अपग्रेड मिळणार होता. त्यावर बायको एकदम खूश होऊन म्हणाली, “अरे व्वा म्हणजे तेवढे पैसे वाचले आपले म्हणजे तेवढे पैसे वाचले आपले मस्तच, आता तेवढ्या पैशाची शॉपिंग करता येईल मस्तच, आता तेवढ्या पैशाची शॉपिंग करता येईल” ते ऐकून मला घाम फुटला आणि मी पाय लांब करून, पांघरूण डोक्यावर ओढून, पुढचे सगळे बोलणे ऐकायचे टाळण्यासाठी झोपेचे सोंग घेतले. त्या सोंगेच्या झोपेतच मला इथवरचा प्लॅनिंगचा सर्व प्रवास आठवत होता…
मार्चमध्ये, दिवाळीच्या सुट्टीत मॉरिशसला जायचे नक्की केल्यावर सर्व ऑनलाईन टूर एजंट्सकडच्या टूर्सची माहिती करून घेणे चालू केले. साधारण ‘फ्री फॉरमॅट’ असलेली गाईडेड टूर घ्यायची असा प्लान होता. केसरी ट्रॅव्हल्सवर पहिल्यांदा चेक केले. यांच्या सगळ्या टूर्स भयानक महाग आहेत. त्यांना असे का विचारले तर म्हणाले मुंबईपासून ‘टूर लीडर’ तुमच्या बरोबर असणार. म्हणजे च्यामारी, त्या ‘टूर लीडर’चा जायचा यायचा खर्च, राहायचा खर्च आमच्या बोडक्यावर. आणि हा टूर लीडर करणार काय तर, प्रवासात तुमचे हवे नको पाहणार. च्यायला मग एअर होस्टेस काय करणार तर, प्रवासात तुमचे हवे नको पाहणार. च्यायला मग एअर होस्टेस काय करणार त्यामुळे केसरी टूर्स ड्रॉप केले. परत येताना एक केसरीचा ग्रुप आमच्या बरोबर होता. त्यांचा टूर लीडर चक्क बिझनेस क्लासने प्रवास करत होता. च्यामारी, प्रवासी मंडळ इकॉनॉमी मध्ये आणि ‘प्रवासात तुमचे हवे नको पाहणारा’ टूर लीडर बिझनेस क्लास मध्ये त्यामुळे केसरी टूर्स ड्रॉप केले. परत येताना एक केसरीचा ग्रुप आमच्या बरोबर होता. त्यांचा टूर लीडर चक्क बिझनेस क्लासने प्रवास करत होता. च्यामारी, प्रवासी मंडळ इकॉनॉमी मध्ये आणि ‘प्रवासात तुमचे हवे नको पाहणारा’ टूर लीडर बिझनेस क्लास मध्ये
आणखीनं एक दोन टूर्सवाले 4 आणि 5 स्टार रिसॉर्टची नावे सांगून पॅकेजीस सांगत होते. मग मीच कुठे राहायचे आणि कुठल्या रिसॉर्ट मध्ये ते ठरवायचे ठरविले. त्यानुसार नेटवर ‘ट्रीप अ‍ॅडवायझर’ आणि तत्सम साईट्स वर शोध घ्यायला सुरुवात केली. वेगवेगळ्या रिसॉर्टबद्दलचे रिव्ह्यू आणि फोटोज बघत शोध चालू ठेवला. जनरली खाण्यापिण्याबद्दल भारतीयांचे रिव्ह्यू वाचून रिसॉर्टचे रेटिंग ठरवायचो. ज्या रिसॉर्टला जास्त शिव्या ते जास्त चांगले, असे रेटिंग. कारण जनरली हे रिव्ह्यू देणारे शाकाहारी असायचे आणि भारतीय जेवण नसल्याची तक्रार करणारे हे रिव्ह्यू असायचे. मला भारताबाहेर, स्थानिक डेलीकसीज, स्पेशियालीटीज आणि कॉंटीनेंटल, असे, जे खाणे आपण जनरली करत नाही ते ट्राय करायला आवडते. सर्व्हिसबद्दल युरोपियन लोकांचे रिव्ह्यू वाचून रिसॉर्टचे रेटिंग ठरवायचो, खास करून ब्रिटिश. यांच्याकडून चांगले रिव्ह्यू आलेले असले म्हणजे सर्व्हिस चांगली असणार याची खात्री.
लोकेशन (चित्र आंतरजालावरून साभार)
शोधता शोधता, ‘जलसा बीच रिसॉर्ट’ हाताशी लागले. मॉरिशसच्या ईशान्येला (नॉर्थ-ईस्ट) असलेले एक सुंदर रिसॉर्ट. ह्या रिसॉर्टला लागून सफेद वाळूचा सुंदर प्रायव्हेट बीच आहे ज्यावर फक्त रिसॉर्टमध्ये राहणारेच जाऊ शकतात. ह्या रिसॉर्टच्या प्रायव्हेट बीचचे वैशिष्ट्य म्हणजे ह्यावरून सूर्योदय आणि सूर्यास्त या दोन्हींचा आनंद घेता येतो. रिसॉर्टच्या स्विमिंग पुलमधून निळ्याशार समुद्राचा देखावा अगदी सुंदर दिसतो. समुद्राच्या खार्‍या पाण्यात डंबून झाल्यावर, शॉवर घेऊन नैसर्गिकपणे गरम झालेल्या स्विमिंग पुलामध्ये बसून, स्विमींगपूलाला लागून असलेल्या बारमधून एक मस्त मादक आणि चवदार कॉकटेल चाखत बायकोबरोबर गप्पा मारायचे माझे स्वप्न ह्या ‘जलसा बीच’मध्ये पूर्ण होताना दिसत होते, ह्या रिसॉर्टचे फोटो बघून.
आता रिसॉर्ट फायनल झाले. त्यानुसार आता, मला हव्या असलेल्या तारखांना आणि माझ्या खिशाला परवडणारे पॅकेज देणार्‍या टूर एजंट्सचा शोध चालू केला. बर्‍याच जणांचे जलसा बीच बरोबर टाय-अप नसल्याने त्यांनी त्यांच्या टाय-अप असलेल्या रिसॉर्टची पॅकेजिस विकायचा प्रयत्न केला. पण माझे रिसॉर्ट आता फायनल झाले होते. गोआयबिबो.कॉम, यात्रा.कॉम आणि मेकमायट्रीप.कॉम ह्या तीन टूर एजंट्स पर्यंत आता शोध सीमित होऊन ह्या तिघांपैकी एक ठरवायचा होता. चार्जेस सर्वांचे थोड्या फार प्रमाणात सारखेच होते. टूर डिटेल्स मागविल्यावर कळले की यात्रा.कॉम टूर्सबरोबर गेल्यास प्रत्येक ठिकाणी एंट्री चार्जेस आपल्याला भरायचे होते. मत ते कटाप झाले. गोआयबिबो.कॉमच्या पॅकेजमध्ये फक्त ब्रेकफास्ट समाविष्ट होता आणि टूर मध्ये आयलंडची टूर नव्हती. मेकमायट्रीप.कॉमचे पॅकेज त्यांच्यात सर्वसमावेशक वाटले.
पहिल्या दिवशी रिसॉर्टमध्ये मोकळा वेळ.
दुसर्‍या दिवशी उत्तर मॉरिशसची प्रेक्षणीय स्थळे पाहण्यासाठी गायडेड सहल.
तिसर्‍या दिवशी दक्षिण मॉरिशसची प्रेक्षणीय स्थळे पाहण्यासाठी गायडेड सहल.
चौथ्या दिवशी Ile Aux Cerf ह्या आयलंडची सफर, ह्या आयलंडवर वॉटर स्पोर्ट्सची रेलेचेल आहे. जे आपल्या खिशाला परवडेल ते आपापल्या पैशाने करायचे.
पाचव्या दिवशी रिसॉर्टमध्ये मोकळा वेळ, चेक आऊट आणि एअर पोर्टासाठी प्रस्थान
असे पाच दिवस आणि चार रात्रींचे जंगी पॅकेज होते. एअर मॉरिशसने प्रवास, एअर पोर्टापासून रिसॉर्ट टू अ‍ॅन्ड फ्रो पिक अप आणि ड्रॉप, मॉरिशसमधले सर्व टूरबरोबर फिरणे हा प्रवासखर्च पॅकेजमध्ये समाविष्ट. सकाळचा ब्रेकफास्ट आणि रात्रीचे जेवण, रिसॉर्टच्या रेस्तरॉंमध्ये, पॅकेजमध्ये समाविष्ट. हे सर्वसमावेशक पॅकेज होते. म्हणजे आता अतिरिक्त खर्च फक्त दुपारच्या जेवणाचा आणि Ile Aux Cerf ह्या आयलंडवर असलेल्या वॉटर स्पोर्ट्सचा होणार होता. दुपारच्या जेवणासाठी बरोबर भरपूर खाद्यपदार्थ घ्यायचे ठरवले आणि तो खर्चपण आटोक्यात आणला. 30,000 भरून टूर बुक करायची आणि जायच्या 20 दिवस आधी बाकीचे पैसे भरायचे होते. हेच ते 30,000, नॉन रिफंडेबल असलेले. 🙂
हे सर्व आठवत असताना… अनाउंसमेंट झाली की आता 10 – 15 मिनिटात मॉरिशसच्या ‘सर शिवसागर रामगुलाम (Sir Seewoosagur Ramgoolam)’ विमानतळावर लॅन्डिंग होईल, त्यासाठी सर्व प्रवाशांनी तयार व्हावे. मी ही लगेच कॅमेरा सरसावून तयार झालो.
विमानतळा नजीकचा विहंगम नजारा
विमानतळा नजीकच्या गावातला विहंगम नजारा
विमानतळावर इमिग्रेशन ऑफिसरकडे पासपोर्ट दिला. त्याने परतीचे तिकीट मागितले मी त्याला दिले. त्याने पासपोर्टवर काही नोंदी केल्या आणि पासपोर्ट परत दिला. मी त्याला ‘ऑन अरायव्हल विसा‘साठीचा काउंटर कोठे आहे ते विचारले तर मस्त हसून म्हणाला, “30 दिवसांच्या विसाचा स्टॅम्प मारला आहे पासपोर्टवर”. मी एकदम फ्लॅटच झालो. मी त्याला म्हटले की विसासाठी फोटो लागतील असे सांगितले होते. फोटो देऊ का असे विचारले तर ती जुनी पद्धत होती असे कळले. मोफत ऑन अरायव्हल विसाचे हे सर्व सोपस्कार फक्त 5-7 मिनिटात पार पडून बाहेर पडायच्या लॉबीत आलो कसे तेही कळले नाही. मग एक्सचेंज काउंटरवर जाऊन 5000 भारतीय रुपयांचे मॉरिशियन रुपये करून घेतले. (1 मॉरिशियन रुपया = 2 भारतीय रुपये)
बाहेर आलो तर आमच्या रिसॉर्टच्या कंपनीचा माणूस बोर्ड घेऊन उभा होता. तो म्हणाला अजून 4-5 फॅमिली येणार आहेत पलीकडच्या असेंब्ली पॉइंटजवळ जाऊन बसा. सर्वजण आले की तो अनाउंसमेंट करणार होता. थोड्या वेळात एका ‘मोठा’ घोळका, तेवढाच मोठा आवाज करत असेंब्ली पॉइंटजवळ आला आणि कळले की ते सर्व गुज्जूभाई आणी बेन आमच्या बरोबर रिसॉर्टला येणार आहेत. एक नवविवाहित दांपत्यदेखील होते पण ते मुंबैस्थाइक सौदिंडीयन (शेट्टी) जोडपे होते. बस रिसॉर्टकडे निघाली आणि सर्व गुज्जूभाई आणि बेन यांनी पिकनिकाची गाणी म्हणायला सुरुवात केली. विमानात झोप झाली असल्याने ती गाणी ऐकून एकंदरीतच सुट्टीचा आणि सहलीचा माहोल तयार झाला आणि मग गुज्जूभाई आणी बेन यांची ओळख करून घ्यायला सुरुवात केली. त्या पाच गुज्जू फॅमिली दरवर्षी कुठल्यातरी परदेशाचा दौरा एकत्र करतात असे कळले. मुंबईला त्यांच्या फॅक्टर्‍या आहेत, त्यांतील 2-3 जण पार्टनर आहेत हे देखिल कळले. त्यातल्या एका शहाभाईंनी मला विचारले तुम्ही काय करता सर्व्हिस का शपथ सांगतो, ‘असा मी असामी’तल्या ‘चोक्कस’ असे म्हणणार्‍या गोवर्धनभाईंची आठवण झाली. पण मी लगेच घाटी असल्याचा फील न आणता माझ्या जॉबला ग्लोरिफाय करून सांगितले. पण त्याच्या चेहेर्‍यावर ‘सर्व्हिस करणारा’ असा भाव जो झाला होता तो तसाच राहिला. तर ते असो, मंडळी चांगली होती आणि निगर्वी होती.
तर तेही असो, जलसा बीच रिसॉर्टला पोहोचल्यावर असा नजारा होता.
← मॉरिशस सफरनामा (1)
मॉरिशस सफरनामा (३) →
2 thoughts on “मॉरिशस सफरनामा (२)”
पिंगबॅक मॉरिशस सफरनामा (३) | मनातलं जनात, ब्रिजेश उवाच
छान . बाकी भाग वाचेन आता.
प्रतिक्रिया व्यक्त करा उत्तर रद्द करा.
© संपदा स्वामित्व हक्क (Copyright)
या ब्लॉगवरील लेखांचे सर्व अधिकार माझ्या, ब्रिजेश मराठे, या नावाने सुरक्षीत आहेत. त्या नावाशिवाय आणि पूर्वपरवानगी शिवाय या ब्लॉगवरील साहित्य इतरत्र आढळल्यास त्यावर त्वरित योग्य ती कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल.
नविन पोस्टचा इमेलने संदेश मिळवण्याकरिता तुमचा इमेल पत्ता द्या
माझी अमृतमहोत्सवी शाळा – मनोगत
पुढारी दैनिक आणि वाड्‍ःमयचौर्य
सैराट – अफाट स्टोरी टेलींग
भारताच्या शिरपेचातला अजून एक तुरा – IRNSS
चावडीवरच्या गप्पा – अकलेचा दुष्काळ
चावडीवरच्या गप्पा – ‘आप’ले सरकार
अर्थविश्व इकडचे तिकडचे कलादालन कॉकटेल लाउंज कॉकटेल्स क्रिडाविश्व खादाडी गुंतवणूक तांत्रिक विश्व ताज्या घडामोडी दारु/वाइन भटकंती मनातले मुक्तछंद मॉकटेल्स ललित विनोदी/खुमासदार समिक्षा/परिक्षण साहित्य सिनेमा/चित्रपट स्वैर लेखन
मनातलं जनात, ब्रिजेश उवाच


हॉस्पिटल डायरी – गोष्टी सुरस आणि मनोरंजक व बरच काही

गोष्टी सुरस आणि मनोरंजक व बरच काही
शरद पवारांचे " सखे आणि सोबती ", अरेबियन नाईटस व इतर गोष्टी
इंग्रजीत एक म्हण आहे – जेव्हा तुम्ही बेसावध असता तेव्हा जे घडतं ते म्हणजे आयुष्य. याचा प्रत्यय प्रत्येकाला कधी ना कधी येतच असतो. माझ्याही बाबतीत तसंच झालं. नोव्हेंबर संपत आला होता. नुकतंच साड्यांचं मोठं प्रदर्शन झालं होतं. दिवाळी अंकही प्रकाशित झाला होता. त्या गडबडीतून मोकळी झाले होते. आता काही दिवस काहीच करायचं नाही, फक्त आराम करायचा असं मनोमन ठरवलं होतं. नोव्हेंबरच्या शेवटी औरंगाबादला जाणार होते. कलापिनीचं गाणं होतंच शिवाय २ दिवस आईबाबांबरोबर वेळ घालवावा असंही वाटत होतं. डिसेंबरच्या १५ तारखेला निरंजनला गोव्यात एक पुरस्कार मिळणार होता. त्यानिमित्तानं आम्ही दोघे ४ दिवस गोव्यात राहाणार होतो. तिकिटं काढलेली होती. १५ ते २१ जानेवारी काही मैत्रिणींबरोबर आसाम आणि मेघालयला जायचं ठरलं होतं. फ्लाईट तिकिटंही बुक करून झाली होती. एकूण फक्त आरामाचा मूड होता.
via हॉस्पिटल डायरी — साडी आणि बरंच काही…
Previous Post अब यह चिड़िया कहाँ रहेगी
Next Post इतिहास आणि आपण
Follow गोष्टी सुरस आणि मनोरंजक व बरच काही on WordPress.com
poonam on अभी कुछ काम करो
poonam on गुजरता वक्त
“राक्षस” – संजय सोनवणी
ठाकुर जी भोले हैं
बाबासाहेब: बालपण आणि शिक्षण


महापालिका | PCLIVE7

राष्ट्रवादीच्या शहराध्यक्षपदाची धुरा पुन्हा संजोग वाघेरे पाटील यांच्याकडे
चिमुरड्या मुलींसाठी भाजप सरकारचे महत्त्वाचे पाऊल; नगरसेविका अनुराधा गोरखे यांच्याकडून अभिनंदन
१९ वर्षीय मुलीचा ४६ वर्षीय व्यक्तीशी लावला विवाह
बोपखेल पुलासाठी आमदार जगतापांच्या पाठपुराव्याला यश; लष्कराकडून जागा देण्याबाबत महापालिकेला पत्र
…अखेर ‘वेस्ट टू एनर्जी’ प्रकल्पाला महासभेची मंजुरी
पैसे घेऊन बिट निरिक्षकाकडून अनधिकृत बांधकामांना अभय; बांधकाम विभागातील सर्वच अधिकारी निलंबीत करा – राहुल कलाटे
पिंपरी महापालिकेच्या विविध समितींच्या सदस्यांची निवड
सभागृहातच भाजप नगरसेविकेचा पक्षाला घरचा आहेर; अश्विनी बोबडे यांनी दिला क्रीडा समितीच्या सदस्यपदाचा राजीनामा
स्थायी समिती सदस्यपदी राजेंद्र गावडे, करूणा चिंचवडे यांची निवड
गहुंजे स्टेडियम पाणी प्रकरण; न्यायालयाचे लेखी पत्र न आल्याने पाणी उपसा सुरूच
…अखेर ‘वेस्ट टू एनर्जी’ प्रकल्पाला महासभेची मंजुरी
पिंपरी (Pclive7.com):- बहुप्रतिक्षीत ‘वेस्ट टू एनर्जी’ प्रकल्पाला अखेर सर्वसाधारण सभेची मान्यता मिळाली आहे. आगामी १५ दिवसांत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते प्रकल्पाचे भूमिपूजन होई...	Read more
पैसे घेऊन बिट निरिक्षकाकडून अनधिकृत बांधकामांना अभय; बांधकाम विभागातील सर्वच अधिकारी निलंबीत करा – राहुल कलाटे
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवड शहरावर अनधिकृत बांधकामाची टांगती तलवार आहे. मात्र अधिकार्यांच्या वरदहस्तामुळे राजरोसपणे शहरात अनधिकृत बांधकामे सुरू आहेत. एखादे अनधिकृत बांधकाम सुरू असेल...	Read more
पिंपरी महापालिकेच्या विविध समितींच्या सदस्यांची निवड
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवड महापालिकेच्या विधी, महिला व बालकल्याण, शहर सुधारणा आणि क्रीडा, कला, साहित्य व सांस्कृतिक या चार समित्यांवर नवीन सदस्यांची निवड करण्यात आली. पक्षीय संख्या...	Read more
नाशिकफाटा ते हिंजवडी मार्गावरील मेट्रोचा डीपीआर तयार करा
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपळे सौदागरमध्ये दिवसेंदिवस गृहप्रकल्पांची संख्या वाढत आहे. त्यामुळे येथील लोकसंख्याही मोठ्या प्रमाणात वाढ होत आहे. हिंजवडी आयटी पार्कमध्ये काम करणारा बराच वर्ग याच...	Read more
निगडी तसेच चाकणपर्यंत मेट्रो धावणार; डीपीआर तयार करण्याच्या खर्चास स्थायीची मान्यता
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी ते निगडी (भक्ती शक्ती चौक) व नाशिक फाटा ते चाकण (मोशी मार्गे) या मार्गांवर मेट्रो सुरु करण्याबाबत सविस्तर प्रकल्प अहवाल (डी.पी.आर.) तयार करण्यासाठी येणा-या सुमा...	Read more
पिंपरी महापालिकेच्या गणेशोत्सव सजावट स्पर्धेत जय बजरंग, दक्षता, राष्ट्रतेज मित्र मंडळ प्रथम
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवड महापालिकेच्या वतीने आयोजित गणेशोत्सव सजावट स्पर्धेत धार्मिक गटात जय बजरंग मित्र मंडळ निगडी (काली मातेचा महिमा), जिवंत देखावे गटात दक्षता तरुण मंडळ रुपीनग...	Read more
महापालिका मुख्यालयातील लिफ्टमधून पडून कर्मचारी गंभीर जखमी
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवड महापालिकेच्या मुख्य इमारतीच्या लिफ्ट मधून पडून एक कर्मचारी गंभीर जखमी झाला आहे. शरद भोंडवे असे या जखमी कर्मचाऱ्याचे नाव आहे. भोंडवे यांच्या गुडघ्याला गंभ...	Read more
कचरा निविदा प्रक्रियेत एक रुपयांचा मिंदा असेल तर राजकारण सोडेन – आमदार लक्ष्मण जगताप
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवडच्या काळेवाडीमध्ये झालेल्या हल्लाबोल सभेत राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या अजित पवार, जयंत पाटील, धनंजय मुंडे आणि सुप्रिया सुळे यांनी जोरदार टीका केल्यानंतर अपेक्...	Read more
शास्तीकराच्या विरोधात शिवसेना महामोर्चा काढणार..
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवड शहरातील अनधिकृत बांधकामांवर लावलेला शास्तीकर पूर्वलक्षी प्रभावाने रद्द करावा, या मागणीसाठी शिवसेनेच्या वतीने पिंपरी चिंचवड महापालिकेवर महामोर्चा काढण्यात...	Read more
अखेर राहुल जाधव यांचा स्थायी सदस्यपदाचा राजीनामा मंजूर
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवड महापालिकेतील भाजप नगरसेवक राहुल जाधव यांचा स्थायी समिती सदस्यपदाचा राजीनामा अखेर मंजूर करण्यात आला आहे. त्यांनी राजीनामा दिल्याची बाब पक्षाकडून उघड केली...	Read more


Chinchwad | PCLIVE7

राष्ट्रवादीच्या शहराध्यक्षपदाची धुरा पुन्हा संजोग वाघेरे पाटील यांच्याकडे
चिमुरड्या मुलींसाठी भाजप सरकारचे महत्त्वाचे पाऊल; नगरसेविका अनुराधा गोरखे यांच्याकडून अभिनंदन
१९ वर्षीय मुलीचा ४६ वर्षीय व्यक्तीशी लावला विवाह
बोपखेल पुलासाठी आमदार जगतापांच्या पाठपुराव्याला यश; लष्कराकडून जागा देण्याबाबत महापालिकेला पत्र
…अखेर ‘वेस्ट टू एनर्जी’ प्रकल्पाला महासभेची मंजुरी
पैसे घेऊन बिट निरिक्षकाकडून अनधिकृत बांधकामांना अभय; बांधकाम विभागातील सर्वच अधिकारी निलंबीत करा – राहुल कलाटे
पिंपरी महापालिकेच्या विविध समितींच्या सदस्यांची निवड
सभागृहातच भाजप नगरसेविकेचा पक्षाला घरचा आहेर; अश्विनी बोबडे यांनी दिला क्रीडा समितीच्या सदस्यपदाचा राजीनामा
स्थायी समिती सदस्यपदी राजेंद्र गावडे, करूणा चिंचवडे यांची निवड
गहुंजे स्टेडियम पाणी प्रकरण; न्यायालयाचे लेखी पत्र न आल्याने पाणी उपसा सुरूच
अखिल भारतीय स्थानिक स्वराज्य संस्थेचे प्रशिक्षण काम रद्द करावे – आमदार लक्ष्मण जगताप
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवड महापालिका हद्दीत वास्तव्यास असणाऱ्या विविध घटकांतील नागरिकांसाठी नागरवस्ती विकास योजना विभागातर्फे कल्याणकारी योजना राबविण्यात येतात. त्यासाठी नागरिकांकड...	Read more
निगडी तसेच चाकणपर्यंत मेट्रो धावणार; डीपीआर तयार करण्याच्या खर्चास स्थायीची मान्यता
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी ते निगडी (भक्ती शक्ती चौक) व नाशिक फाटा ते चाकण (मोशी मार्गे) या मार्गांवर मेट्रो सुरु करण्याबाबत सविस्तर प्रकल्प अहवाल (डी.पी.आर.) तयार करण्यासाठी येणा-या सुमा...	Read more
पिंपरी महापालिकेच्या गणेशोत्सव सजावट स्पर्धेत जय बजरंग, दक्षता, राष्ट्रतेज मित्र मंडळ प्रथम
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवड महापालिकेच्या वतीने आयोजित गणेशोत्सव सजावट स्पर्धेत धार्मिक गटात जय बजरंग मित्र मंडळ निगडी (काली मातेचा महिमा), जिवंत देखावे गटात दक्षता तरुण मंडळ रुपीनग...	Read more
लोहमार्ग पोलिसांच्या तत्परतेमुळे महिलेचे वाचले प्राण; चिंचवड रेल्वे स्थानकावरील घटना
पिंपरी (Pclive7.com):- नातेवाईकांना भेटण्यासाठी जात असताना लोकल पकडण्याच्या नादात महिला प्लॅटफॉर्म आणि रेल्वेच्या मध्ये पाय घसरून पडली. त्यावेळी कर्तव्यावर असलेल्या दोन लोहमार्ग पोलीसांनी क्...	Read more
मोशी येथे पत्नीचा फोटो अंगावर चिटकवून पतीची आत्महत्या
पिंपरी (Pclive7.com):- पिंपरी चिंचवडमधील मोशी येथे माहेरी गेलेली पत्नी नांदायला येत नसल्याने चक्क बायकोचे फोटो अंगाला चिटकवून तरुणाने आत्महत्या केल्याची घटना समोर आली आहे. ही घटना सोमवारी रा...	Read more
उद्योगनगरीत अखिल भारतीय मराठी लोककला संमेलन (Video)
चिखली येथे पाण्याच्या टाकीत पडून ७ वर्षीय बालकाचा मृत्यू
पिंपरी (Pclive7.com):- : खेळताना पाण्याच्या टाकीत पडल्यामुळे एका सात वर्षीय बालकाचा मृत्यू झाला. ही घटना घरकुल चिखली येथे मंगळवारी (ता.२७) सायंकाळी घडली. अथर्व नितीन पाटील (वय ७, रा.घरकुल, च...	Read more
यशवंतराव चव्हाण यांच्या विचारांचे चिंतन करण्याची गरज – सचिन साठे
पिंपरी (Pclive7.com):- अखंड लोकशाही गुण्यागोविंदाने वृध्दींगत व्हावी म्हणून घटना समितीने राजकीय सत्तेवर कायद्याने मानवी हक्क अबाधित ठेवणारी बंधने घातली आहेत. सत्तास्थान हे लोककल्याणाचा एक मा...	Read more
चिंचवडमध्ये गरोदर महिलेची गळफास घेऊन आत्महत्या
पिंपरी (Pclive7.com):- राहत्या घरात गळफास घेऊन सात महिन्याच्या गरोदर महिलेने आत्महत्या केली. ही घटना चिंचवड येथे सोमवारी सायंकाळी घडली. शीतल अरुण पाटील (वय २४, रा. बिजलीनगर चिंचवड) असे आत्मह...	Read more
मेट्रोचा निगडी प्रवास.. उपोषण.. आश्वासन..आणि प्रतिक्षा…


फॉर्मल शिर्ट्स किंमत India मध्ये 23 Apr 2018 वरसूची | PriceDekho.com

कूपन, दर cashback ऑफर
लॅपटॉप, पीसी च्या, गेमिंग आणि अॅक्सेसरीज
कॅमेरा, लेन्स आणि अॅक्सेसरीज
टीव्ही आणि मनोरंजन साधने
घर & स्वयंपाकघर उपकरणे
गृह सजावट, स्वयंपाकघर आणि फर्निचर
लहान मुले आणि बेबी उत्पादने
खेळ, फिटनेस आणि आरोग्य
पुस्तके, स्टेशनरी, भेटी आणि मीडिया
भारतातील टॉप 10 मोबाईल
मागचा कॅमेरा [13 MP]
मोबाईल प्रकरणे आणि कव्हर
बिंदू आणि अंकुर कॅमेरे
कंडिशनर्स,वॉशिंग मशिन्स आणि ड्रायरसुद्धा
व्हॅक्यूम & विंडोमध्ये क्लीनर
juicer मिक्सर आणि धार लावणारा
पायांकरीता असलेले कातड्याचे बाह्य आवरण पॅड
मऊ तळव्यांचे आवाज न होणारे बूट
चप्पल आणि फ्लिप flops
India 2018 फॉर्मल शिर्ट्स
सर्वाधिक ते सर्वात कमी
सर्वात कमी ते सर्वोच्च
फॉर्मल शिर्ट्स दर India मध्ये 23 April 2018 म्हणून. किंमत यादी ऑनलाइन शॉपिंग 5613 एकूण फॉर्मल शिर्ट्स समावेश आहे. उत्पादन तपशील, की वैशिष्ट्ये, चित्रे, रेटिंग आणि अधिक सोबत India मध्ये सर्वात कमी भाव शोधा. या वर्गात सर्वाधिक लोकप्रिय उत्पादन जॉन प्लायर्स में s स्त्रीपीडा फॉर्मल शर्ट SKUPDcXr3w आहे. सर्वात कमी दर एक सोपा किंमत तुलना Snapdeal, Homeshop18, Flipkart, Naaptol, Shopclues सारख्या सर्व प्रमुख ऑनलाइन स्टोअर्स पासून प्राप्त आहेत.
किंमत श्रेणी फॉर्मल शिर्ट्स
किंमत फॉर्मल शिर्ट्स आपण सर्व बाजार मध्ये देण्यात येणार उत्पादने चर्चा करताना असतात. सर्वात महाग उत्पादन आदाम N ऐवे वूमन s सॉलिड फॉर्मल शर्ट SKUPDcC2W7 Rs. 2,999 किंमत आहे. या विरुद्ध, सर्वात कमी दरातील उत्पादन Rs.139 येथे आपल्याला कालराव में s सॉलिड फॉर्मल शर्ट SKUPDcAXJt उपलब्ध आहे. दर या फरक पर्यायांपैकी प्रीमियम उत्पादने ऑनलाइन खरेदीदार एक परवडणारे श्रेणी देते. ऑनलाइन दर Mumbai, New Delhi, Bangalore, Chennai, Pune, Kolkata, Hyderabad, Jaipur, Chandigarh, Ahmedabad, NCR ऑनलाइन खरेदीसाठी इत्यादी सर्व प्रमुख शहरांमध्ये वैध आहेत
लोकप्रिय किंमत याद्या पहा:.. कूल फॉर्मल Shirts Price List, बिबा फॉर्मल Shirts Price List, बोरसे फॉर्मल Shirts Price List, ब्रँडेड फॉर्मल Shirts Price List, फॅब अले फॉर्मल Shirts Price List
दर्शवत आहे 5613 उत्पादने
युनाइटेड कॉलोर्स ऑफ बेनेटतों
रस 2000 2001 अँड दाबावे
रस र 500 अँड बेलॉव
सेमी कट अवे कॉलर
एर्रोव स्पोर्ट्स में s फॉर्मल शर्ट
टेल्स & स्टोरीएस बॉय s चेकेरेड फॉर्मल शर्ट
A लिटातले फॅबले बॉय s सॉलिड फॉर्मल शर्ट
वन हेअसेन में s चेकेरेड फॉर्मल शर्ट
पीटर इंग्लंड में s स्त्रीपीडा फॉर्मल शर्ट
पीटर इंग्लंड में s स्त्रीपीडा फॉर्मल शर्ट
एर्रोव स्पोर्ट्स में s फॉर्मल शर्ट
इन्व्हिक्टस में s चेकेरेड फॉर्मल शर्ट
रेमंड में s सॉलिड फॉर्मल शर्ट
पार्क अवेणूने में s सॉलिड फॉर्मल शर्ट
रेमंड में s सॉलिड फॉर्मल शर्ट
कुलपल्स में s स्त्रीपीडा फॉर्मल शर्ट
पार्क अवेणूने में s सॉलिड फॉर्मल शर्ट
रेमंड में s सॉलिड फॉर्मल लिनन शर्ट
पार्क अवेणूने में s स्त्रीपीडा फॉर्मल शर्ट
पार्क अवेणूने में s चेकेरेड फॉर्मल शर्ट
मस्त & हार्बर में s चेकेरेड फॉर्मल शर्ट
युवा में s सॉलिड फॉर्मल शर्ट पॅक ऑफ 6
अरिहंत में s स्त्रीपीडा फॉर्मल शर्ट
D इंडियन क्लब में s सॉलिड फॉर्मल शर्ट
अरिहंत में s चेकेरेड फॉर्मल शर्ट
कार्लसबुर्ग में s सेल्फ डेसिग्न फॉर्मल पार्टी लिनन शर्ट
रग्गेर्स में s फॉर्मल शर्ट
रेमंड में s स्त्रीपीडा फॉर्मल शर्ट
* 80% संधी किंमत पुढील 3 आठवडे 10% पडू शकतो की नाही
मिळवा झटपट किमतीत घट ईमेल / एसएमएस
Quick links आमच्या विषयी आमच्याशी संपर्क साधा T&C गोपनीयता धोरण FAQ's


VIDARBHA NEWS: कापसाची आवक २५ टक्क्यांनी घसरली- लोकमत

कापसाची आवक २५ टक्क्यांनी घसरली- लोकमत
कापसाची आवक २५ टक्क्यांनी घसरली- लोकमत
 दि. १ (जिल्हा प्रतिनिधी)
देशात १ ऑक्टोबर ते २५ डिसेंबरपर्यंतची कापसाची आवक
वर्ष भारत गुजरात महाराष्ट्र
२0१0 ११८ लाख २९ लाख २८ लाख
२0११ ८८ लाख ४२ लाख १४ लाख
देशात यावर्षी १ ऑक्टोबर ते २५ डिसेंबरपर्यंत केवळ ८८ लाख कापसाच्या गाठीची आवक झाल्याची अधिकृत माहीत असून गेल्या वर्षी याच दरम्यान १८८ लाख गाठीची आवक झाली होती. बाजारात येणार्‍या कापसाची नोंद ठेवणार्‍या कॉटन कॉरपोरेशन ऑफ इंडियाने हा आकडा प्रसारित केला आहे. राष्ट्रीय स्तरावर कापसाची आवक २५ टक्क्याने कमी होणे देशासाठी चिंतेची बाब आहे.
गुजरातमध्ये २९ लाख तर महाराष्ट्रात १४ लाख गाठींची नोंद झाली असून गुजरातमध्ये विक्रमी ३0 टक्के कमी आवक झाली आहे. महाराष्ट्रात तर ही घट ५0 टक्क्यावर असल्याचे विदर्भ जनआंदोलन समितीचे किशोर तिवारी यांनी म्हटले आहे. त्यामुळे कापसाचा हमीभाव राष्ट्रीयस्तरावर वाढविणे हा एकमेव तोडगा आहे. भारतातील १ कोटीच्यावर कापूस उत्पादक शेतकर्‍यांना झालेल्या नापिकीवर सरकारने गंभीरपणे निर्णय घ्यावा, अशी मागणीही त्यांनी केली आहे.
यावर्षी भारतामध्ये कापसाचा पेरा सरकारी आकडेवारीनुसारच १२0 लाख हेक्टर क्षेत्रात असून यामध्ये सरकारला ३७५ लाख कापसाच्या गाठीचे उत्पादन अपेक्षित होते. मात्र पहिल्याच खरीपाच्या तिमाहीत संपूर्ण भारतात २५ ते ३0 टक्के कापसाची आवक कमी असून अनेक भागात कापसाची प्रचंडनापिकी झाली आहे. त्यामध्ये महाराष्ट्र सरकारने ४0 लाख हेक्टरमध्ये कापसाची नापिकी झाल्याची अधिकृत घोषणा केली आहे. लगतच्या आंध्रप्रदेशनेसुद्धा २0 लाख हेक्टरमधील कापसाचे पीक वाया गेल्याची अधिकृत तक्रार केंद्र सरकारकडे केली आहे.
गुजरात प्रदेश काँग्रेस कमिटीने व पंजाब सरकारने केंद्र सरकारला कापसाचा हमीभाव तत्काळ वाढविण्याची मागणी केली आहे. मात्र कापसाचा हमीभाव वाढविला तर गिरणी मालकांचे प्रचंड नुकसान होईल, असा युक्तिवाद करून कृषी मूल्य आयोगाने कापसाचा हमी भाव वाढीव प्रस्ताव थंडबस्त्यात टाकला आहे. यावर पंतप्रधानांनी तत्काळ तोडगा काढावा, अशी मागणी निवेदनाद्वारे तिवारी यांनी केली आहे.
केंद्रीय कृषिमंत्री शरद पवार कापसाच्या नापिकीला महाराष्ट्राच्या कोरडवाहू क्षेत्रापुरते र्मयादित ठेवत असून प्रत्यक्षात मात्र संपूर्ण भारतात कापसावर प्रचंड खर्च झाला असताना उत्पादनात मात्र ४0 टक्के घट होण्याचे संकेत मिळत आहे. अशा वेळेस कापसाच्या हमीभावात त्वरित वाढ होणे गरजेचे आहे.
देशात १ ऑक्टोबर ते २५ डिसेंबरपर्यंतची कापसाची आवक
वर्ष भारत गुजरात महाराष्ट्र
२0१0 ११८ लाख २९ लाख २८ लाख
२0११ ८८ लाख ४२ लाख १४ लाख
कॉंग्रेसी सरकारला येत्या निवडणुकीत खुला विरोध - क...
कापूस व धान्याच्या हमीभाव व मदतीचे वाटप केले ना...
कापसाची आवक २५ टक्क्यांनी घसरली- लोकमत


Vivek

**आनंद मोरे*** समाजाच्या बाबतीत जेव्हा आपण आरोग्य आणि अनारोग्य या संकल्पना वापरतो, तेव्हा समाज हीच एक संकल्पना आहे. त्यामुळे समाजाच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य-अनारोग्याची व्याख्या करणे कठीण होते. मग या संकल्पनारूपी समाजशरीराचे आणि समाजमनाचे आरोग्य बि
*** जयंत कुलकर्णी*** समाजात वाढत चाललेल्या असंतुलित वातावरणाची कारणे मानसिकतेशी आणि कायद्याच्या योग्य व प्रभावी अंमलबजावणीशी निगडित आहेत. माध्यमांच्या प्रभावामुळे वाढलेली जागरूकता, आमचे काही चुकते आहे ही भावना यांचा अटळ असा परिणाम स
कर्नाटक निकाल अंदाजांनी पुरोगामी घायाळ
श्रीकांत उमरीकर23 Apr 2018
या सर्वेक्षणाची अडचण अशी आहे की काँग्रेसची सत्ता परत येईल का, याची खात्री देणे मुश्कील झाले आहे. आणि यानेच पुरोगामी घायाळ झाले आहेत.सर्वेक्षणात कुणालाच स्वत:च्या बळावर सत्ता मिळणार नाही असे भाकित आहे. आणि हीच पुरोगाम्यांना घायाळ करणारी बाब आहे. कारण इतर
समस्यांवर नको, उपायांवर बोलू या
विनीता शैलेंद्र तेलंग 20 Apr 2018
गुन्ह्यानंतर त्वरित न्याय व ग़ुन्हेगाराला कडक शिक्षा हे भविष्यात गुन्हा करणाऱ्याला जरब बसण्यासाठी गरजेचे आहेच, पण त्याहूनही महत्त्वाचे आहे ते त्यामागची मानसिकता लक्षात घेऊन त्यावर मूलगामी उपायांची रचना करणे. मुलींच्या सामाजिक सुरक्षेसाठी मुलींनाच जबाबदार
स्मशानातून घरी येऊन आंघोळ केली की रिमोट घ्यायचा. त्याशिवाय 'आपलीसुध्दा हीच गत' हा विचार डोक्यातून जात नाही. एवढे तरी जमतील कुणी रडेल असं ऊर फुटल्यासारखं आपल्यासाठी कुणी रडेल असं ऊर फुटल्यासारखं आपल्यासाठी आपल्याच अशा एखाद्या गेलेल्या माणसाची आठवण येते आणि अस्वस्थ व्हायला होतं. मी तरी अंमलात
कर्नाटक निकाल अंदाजांनी पुरोगामी घायाळ
या सर्वेक्षणाची अडचण अशी आहे की काँग्रेसची सत्ता परत येईल का, याची खात्री देणे मुश्कील झाले आहे. आणि यानेच पुरोगामी घायाळ झाले आहेत.सर्वेक्षणात कुणालाच स्वत:च्या बळावर सत्ता मिळणार नाही असे भाकित आहे. आणि हीच पुरोगाम्यांना घायाळ करणारी बाब आहे. कारण इतर
'' - प्रसाद ओक
65व्या राष्ट्रीय पुरस्कारांमध्ये मराठीतील सर्वोत्कृष्ट चित्रपट म्हणून 'कच्चा लिंबू'ने बाजी मारली. हे यश मिळविण्यात चित्रपटातील प्रत्येकाचे योगदान मोलाचे आहे. पण या टीमचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या दिग्दर्शक प्रसाद ओक यांच्याशी साप्ताहिक विवेकच्या विशेष
***गणेश मतकरी*** एका दृष्टीने गेल्या काही वर्षांत राष्ट्रीय पुरस्काराची घोषणा झाल्यावरचं वातावरण आणि या वर्षीचं वातावरण यात फरक आहे. दर वर्षी घोषणेनंतर दोन प्रकारचा गदारोळ असतो. एक तर मराठी चित्रपटांना खूप पुरस्कार असतात, त्यामुळे कशी आपण राष्ट
वनवासी समाजाने संघर्षरत राहून हिंदू संस्कृती टिकवली विराट हिंदू संमेलनात सरसंघचालकांचे प्रतिपादन
आसाममधील स्वच्छ भारत उपक्रम
सामाजिक न्याय आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
पुस्तकाचे नाव : घर पोलिसांचे
इतर वाचनीय पुस्तकांसाठी येथे क्लिक करा
अहमदाबाद - द्वारका- सोमनाथ - जुनागड दर्शन (गिरनारसह)
इंदौर- महेश्वर- मांडू दर्शन
वैष्णोदेवी - जम्मू - अमृतसर दर्शन ( शिवखोरीसह )
हे शुभ संकेत आहेत
मागच्या आठवडयात आपल्या समाजजीवनाची खरी ओळख करून देणारी एक महत्त्वाची घटना घडली. ती जरी हैदराबादमध्ये घडली असली, तरी एकूणच भारतीय समाजव्यवस्थेचे आणि मानसिकतेचे प्रतिबिंब त्यातून प्रकट झाले, असे म्हणायला हरकत नाही. तामिळनाडूतील प्राचीन रंगनाथ स्वामी मंदिर
साप्ताहिक ‘विवेक’ प्रकशित ‘राष्ट्रद्रष्टा पंडित दीनदयाळ उपाध्याय ’ ग्रंथ प्रकाशन सोहळा
'विवेकज्योती' - जळगाव, माणगाव
© 2016 सर्व अधिकार सुरक्षित