Aksharyatra | अक्षरयात्रा

वेगवेगळ्या वेळी, वेगवेगळ्या निमित्ताने मनात उदित होणाऱ्या भावस्पंदनांना शब्दातून शोधताना मी केलेली लेखनयात्रा: 'अक्षरयात्रा'
‘आठवणी’ एक छोटासाच, पण आपल्या आत अर्थाच्या अनेक संदर्भांना सामावून घेणारा शब्द. त्यात जगण्यातील आश्वस्तपण जसे सामावले असते, तसे आनंदाचे सोहळेही साठले असतात. त्यांचा तळ गाठण्याचा प्रयत्न करावा तेवढ्या आणखी खोल जाणाऱ्या समुद्राच्या तळासारख्या. इहतलावर जीवनयापन घडताना इच्छा असो, नसो स्वतःला अनेक रंगांनी रंगवून घ्यावे लागते. त्याच्या नानाविध छटांनी मढवून घ्यावे लागते. अशा रंगांनी मंडित स्मृतींचे इंद्रधनुष्य जीवनाचे रंग घेऊन प्रकटते. त्याने दिलेल्या रंगातून माणूस आपल्या आयुष्याचे रंग शोधत राहतो. स्मृतींची अनवरत सोबत घडत राहते. सुख-दुःख दिमतीला घेऊन मनाचं आभाळ भरून येतं. कधी नुसतेच अंधारून टाकणारे, तर कधी धो-धो कोसळणारे.
स्मृतींच्या वर्षावात भिजत आठवणींचे झाड आस्थेचा ओलावा शोधत उभे असते. बहर अंगावर फुलताना पाहून आनंदते, कधी निष्पर्ण डहाळ्यांवर आशेचे नवे कोंब अंकुरित होण्याच्या प्रतीक्षेत उन्हाची सोबत करीत आस लावून बसते. उत्क्रांतीच्या विकासक्रमात माणूस किती विकसित झाला, हा प्रश्न बाजूला सारून आठवणींच्या लहान-लहान रोपट्यांना मन उत्क्रांत करीत राहते. आठवणींचा बहरलेला मळा मनाची श्रीमंती असते. त्यांची सोबत जगणं समृद्ध करीत राहते. परिस्थितीने माणूस एकवेळ भणंग असेल; पण आठवणींच्या जगाचे सारेच कुबेर असतात. या परगण्याचे सारेच सावकार असतात. येथे राव-रंक असा भेद नाहीच. सोबत करणाऱ्या आठवणी कोणत्या, कशा असतील, हे ज्याचे त्यालाच माहीत. त्या असतील, तशा स्वीकारून जगण्याच्या वाटेने चालत राहतो. वाटा जीवनाचा प्रवास घडवतात. माणसांच्या जगण्याच्या अनेक प्रश्नांची उत्तरे आठवणीत सामावलेली असतात. काहींसाठी त्या आनंदयात्रा असतात, तर काहींसाठी संघर्षयात्रा. मनाला आठवणींचे कोंदण लाभलेलं असतं. एकेक स्मृती चांदण्या बनून चमकत राहतात. आठवणींनी जगणं श्रीमंत केलेलं असतं.
आयुष्याच्या प्रवासाची वळणं पार करीत एखाद्या वळणावर उभे राहून वळून पाहताना बऱ्यावाईट आठवणी उगीच रित्या मनात गर्दी करतात. भलेही सगळ्याच काही सुखावह नसतील; पण त्यांची सोबत घडताना उगीचंच आपण आपल्यापुरते वेगळे असल्याचा भास होतो. सोबत करणारी प्रत्येक आठवण जगण्यावरील श्रद्धा वाढवत जाते. नियतीने नमूद केलेल्या वाटेवरून चालताना विस्मरणाच्या कोशात शिरलेल्या आठवणीं आपलेपण घेऊन अंकुरतात. आस्थेची रोपटी वाढत जातात.
काळाने कोणाला जे काही दिले असेल, नसेल. त्याची समीकरणे सोडवत आपली वाट निवडून चालत राहावे लागते. स्मृतीच्या कोशात विसावलेल्या आठवणींवर साचलेली धूळ वर्तमानातला एखादा क्षण फुंकर घालून उडवून जातो. वाढत्या वयाचे देहाला आणि जगण्याला पडणारे बांध विसरून मन स्मृतीकोशात विसावलेल्या क्षणांना सोबत घेऊन येते. काळाचा पडदा दूर करीत एकेक क्षण आठवणींचा देह धारण करून समोर उभे राहतात. मनःपटलावर आठवणींची गोंदणनक्षी साकारत राहतात.
दिवस, महिने, वर्षाची सोबत करीत काळ पुढे सरकत राहतो. आपल्या अस्तित्वाच्या काही खुणा मनात कोरून जातो. आयुष्य आपल्या वाटांनी माणसांना पुढे नेत राहते. उपजीविकेच्या क्रमसंगत मार्गाने प्रवास घडतो. कोण कुठे, कोण कुठे स्थिरावतो. कुठल्याशा निमित्ताने आठवणींच्या झाडाची पाने थरथरतात. आठवणींचे एक गाव प्रत्येकाच्या मनात गजबजलेले असते. कोणत्यातरी अवचित क्षणी गगनभरल्या आठवणींचे थवे मनाच्या गर्द झाडीत शिरतात. मंतरलेल्या क्षणांची सोबत घडत राहते. एकेक पाकळ्या उमलत जातात. आठवणींची फुलं उमलू लागतात. मनाचं आसमंत गंधित करीत राहतात. स्मृतींच्या वेली मांडवभर पसरून वाढत राहतात. ऊन-सावली, पावसाचा खेळ सुरु असतो. रिमझिम धारा बनून चिंब भिजवत राहतात आठवणी. फुलांचा गंध साकळून वाऱ्यासोबत वाहत राहतात. कधी ओहाळ बनून झुळझुळतात. कधी चांदण्यांशी गुजगोष्टी करीत राहतात. झाडावेलींवर मोत्यासारख्या चमकत राहतात. आठवणींच्या बहरलेल्या झाडावर स्मृतींचे पक्षी क्षण-दोनक्षण येऊन विसावतात अन् चिवचिव करीत जीवनाचे गाणे गात राहतात.
काही गोष्टी निसर्गनिर्मित असतात, काही माणसांनी तयार केलेल्या. निसर्गाकडून मिळणाऱ्या गोष्टी स्वाभाविकपणे वाट्यास येत असतात. प्रासंगिकता त्यांचे प्राधान्यक्रम ठरवत असते. काही माणूस स्वतः निर्माण करतो. ती त्याची परिस्थितीजन्य आवश्यकता असते. उदात्त असं काही विचारांत वसाहत करून असेल, तर ते योजनापूर्वक घडवावे लागते. ते काही वाहत्या उताराचे पाणी नसते. सहजपणे मार्गी लागायला. इहतली जगणाऱ्या प्रत्येकाला त्याच्यापुरता इतिहास असतो, तसा भूगोलही. काहींच्या वाट्याला अफाट असतो, काहींचा पसाभर, एवढाच काय तो फरक. अथांग, अफाट, अमर्याद वगैरे केवळ शब्दांचे खेळ, परिमाण दर्शवणारे. त्यांचे परिणाम महत्वाचे. ओंजळभर कर्तृत्वाच्या इतिहासाचे गोडवे गाऊन कोणाला मोठं वगैरे होता येत नसते. इतिहास गोडवे गाण्यासाठीच नसतो, तर परिशीलनासाठीही असतो. तसा अज्ञाताच्या पोकळीत हरवले संचित वेचून आणण्यासाठी प्रेरित करणाराही असतो. प्रेरणांचे पाथेय सोबत घेऊन आपणच आपल्याला पारखून घेत आपल्या वकुबाने आपले परगणे आखून घ्यायला लागतात. त्या आपल्या मर्यादा असतात.
कृतार्थ क्षण आयुष्यात काही सहज अवतीर्ण होत नसतात. यशापयश त्यात्या वेळी घेतलेल्या निर्णयांचा परिपाक असतो. इतिहासाच्या परिशीलनाने त्याची कारणे समजून घेता येतात. भविष्य सुंदर करण्यासाठी वर्तमानातील मृगजळी सुखांचा मोह त्यागता येत नसेल, तर मिळवलेलं महात्म्य वांझोटे ठरते. त्याला आकार असतो पण आत्मा नसतो. सत्प्रेरित विचाराने उचललेली चिमूटभर मातीही स्नेहाचे साकव उभे करू शकते. सुखांचा अवास्तव हव्यास माणूसपणावर प्रश्नचिन्हे अंकित करतो. समाधान सापेक्ष संज्ञा असते. पूर्तता भोगात नसते, ती त्यागातून उजळून निघते. काळाच्या अथांग विवरांमध्ये डोकावून पाहण्यासाठी नजर कमवावी लागते. अर्थात, हे सगळ्यांनाच अवगत असते किंवा मिळवता येईलच, असे नाही. पण अगत्य सगळ्यांनाच साधते. मोहाचा कणभर त्याग समर्पणाची परिमाणे उभी करतो, फक्त त्याची परिभाषा समजून घेता यायला हवी. संस्कृतीने दिलेल्या संचिताचे गोडवे गाऊन, मूल्यांचे परिपाठ करून संस्कारांचे संवर्धन होत नसते. त्यांचं संक्रमण होणे आवश्यक. मूल्य शिकवण्यात असतातच, पण आचरणात आल्यास अधिक सुंदर दिसतात. माणसांचा स्वभाव स्वार्थाच्या परिघाभोवती प्रदक्षिणेचा असला, तरी त्यागाची वर्तुळे निर्मितीचाही आहे. फक्त या दोहोंतलं अंतर आकळायला हवं.
रिकाम्या ओंजळी जगण्याची प्रयोजने शिकवतात. आयुष्याच्या अर्थांना आस्थेचा ओंजळभर ओलावा आपलेपण देतो. जगण्याच्या दिशेने निघालेल्या सगळ्याच वाटा काही संपन्नतेचं दान पदरी टाकण्यासाठी येत नसतात. नसल्या म्हणून त्या टाकूनही नाही देता येत. पायाखालची वाट ओळखीच्या चिन्हांना गोंदवून मनाजोगत्या मापांनी आखलेली असणे जवळपास दुर्लभ. असं असलं म्हणून माणसांनी लक्षाच्या दिशेने चालणे काही सोडून दिले नाही. तसेही वाटा चालण्यासाठी असतात. कोणीही अगदी ठरवून वाटेसाठी चालत नसतो. पण डोईवर असणारं आभाळ आश्वस्त करणारं असलं की, पावलांना हुरूप येतो. ध्येय बनून असो अथवा नियती बनून, आयुष्यात आलेल्या वाटांच्या असण्या नसण्याला अधोरेखित करीत चालणे घडते. वाटेवरच्या धुळीत मनी वसतीला असलेली चिन्हे अंकित करून मार्गस्थ होणे संभव-असंभवाच्या शक्यतांचा खेळ असतो. तसंही नियतीने निर्धारित केलेले खेळ इच्छा असो-नसो खेळायलाच लागतात, जय-पराजयाच्या शक्यतांना गृहीत धरून. समृद्धीच्या मार्गाने घडणारा प्रवास कदाचित सुख देईल, पण समाधान संघर्षातूनच गवसते. सुखाला आयुष्य किती असेल, हे काळही सांगू शकत नाही, पण समाधान चिरंजीव असतं. हे संघर्षरत असणारा कोणीही अभिमानाने सांगू शकतो. नाही का
स्वप्नांचे बोन्साय: मनाच्या मातीत उगवलेल्या स्वप्नांचा ऐवज
गझल एक असोशी असते. आतून काहीतरी धडका द्यायला लागले की, अंतर्यामी वसतीला असलेली भावस्पंदने साद घालू लागतात. त्यांचे आवाज मनाच्या आसमंतात फेर धरतात. भावनांना ओलावा लाभतो. शब्दांना पंख येतात. आशयाची पाखरे भरून आलेल्या आभाळात विहार करायला लागतात. भावनांचे संपृक्त ढग ओथंबून झरू लागतात. त्यांच्या ओघळण्याला कोणी भावांदोलने, कोणी मनोगते म्हणतात, तर कोणी अंतरीचे गुज म्हणतात. कोणी आणखी काय. शब्दांचा साज लेवून आलेल्या रचनांना कोणी काही म्हटले तरी त्यानी फरक काय पडतो भरलेलं आभाळ रीतं होणार असतं, ते शब्दांच्या सहवासात रमतं अन् मोकळं होतं इतकंच. मनाच्या मातीत पडलेली बीजे अंकुरित होतात. फक्त एक शिडकावा त्यासाठी हवा असतो.
साहित्य समाजमनाची भाषिते असतात. शब्दांचा हात धरून ती प्रकटतात. रचनेचे कोणी कोणते बंध निवडावेत, हा त्याच्या आस्थेचा भाग. कोणी चौकटींना प्रमाण मानतो. कोणी मर्यादांची कुंपणे ओलांडून निघतो. रस्ते वेगळे असले, तरी साध्य एकच, मनातली मनोगते मांडणे. खरंतर कविता प्रकाराला साहित्यपरगण्यात बरकत जरा अधिकच आहे. गझलही त्याला अपवाद नाही. याबाबत वेळोवेळी चिकित्सक आवाज व्यक्त होतात. कवितेचा केवळ संख्यात्मक विकास झाला, पण गुणात्मक वाढ खुंटली, त्याचं काय म्हणून चिंता व्यक्त करतात. निवडलं तर कसदार असं किती हाती लागेल म्हणून चिंता व्यक्त करतात. निवडलं तर कसदार असं किती हाती लागेल असाही प्रश्न विचारला जातो. ते काही असलं, तरी व्यक्त होणारे याचा विचार करतात कुठे. तो करावा असे नाही आणि करू नये असेही नाही. हा ज्याच्या त्याच्या मर्जीचा भाग.
अरबी-फारशीच्या वाटेने चालत निघालेली गझल उर्दू, हिंदी भाषांना वळसे घालून अन्य भाषांमध्ये येऊन स्थिरावली. तिच्यात एक नजाकत आहे. अंगभूत सौंदर्य सामावलेले आहे. म्हणूनच की काय साहित्याच्या परगण्यात कुतूहलाचं वलय घेऊन नांदते आहे. रसिकांच्या मनावर अधिराज्य करते आहे. अर्थात, हे सगळं असलं, तरी तिची रचना, आकृतिबंध आदि बाबत याही परगण्यात बरेच वाद, प्रवाद अधिवास करून आहेत. रचना कोणतीही असो, ती जितकी सहज तितकी सामन्यांच्या सहवासात रमते. रचनेत तंत्राने प्रवेश केला की, क्लिष्टता अधिक वाढू लागते. तंत्रशरणवृत्तीचा आग्रह विस्तारला बाधक ठरू शकतो. तंत्राला मानणारे चौकटींचे उल्लंघन अमान्य करतात. तर मर्यादांची कुंपणे पार करून बाहेर पडणारे साहित्यात अधिष्ठित असणाऱ्या भावनांचा अधिक्षेप का करावा, म्हणून विचारतात. असं काही असलं तरी गझल साधी, सहज, सुगम लिहिता येते हेही खरंय. शुभानन चिंचकरांसारखे काही संवेदनशील मनाचे धनी तिच्या तंत्राला समजून, अवगत करून त्या परगण्यात लीलया संचार करीत असले, तरी सामान्यांचा वकुब त्यांना ज्ञात असल्याने त्यांची गझल जमिनीशी असणाऱ्या नात्यात आपलं असं काही शोधत राहते. तंत्राला प्रमाण मानणाऱ्यांना कदाचित असं काही रुचणार नाही. पण त्यामुळे खूप मोठं अंतराय निर्माण होतं, असंही नाही.
वृत्त, छंद, मात्रा, लगावली सांभाळत आशयगर्भ लेखन करायला कवीचा कस लागतो, हे खरेच. पण सुगम लिहिणेही अगदी विनासायास घडते असे नाही. गझलेचे रदीफ, काफिये, अलामत, मक्ता वगैरे ज्याकाही संज्ञा असतील त्यांना तंत्राच्या बंधात अनन्यसाधारण महत्त्व असेल. आहेच. नितळ कलाकृतीच्या निकषात रचनेचे हे तंत्र अनिवार्य असेलही. तिच्या शुद्धतेचे ते सन्मानपत्र असेल. गझलेचा आत्मा असेल किंवा मान्यतेची मोहर अंकित करण्याचा मार्ग असेल. पण बंधानापेक्षा भावनांचे अनुबंध अधिक आत्मीय असतात, असे कोणाला वाटत असल्यास; त्यात वावगं काय आहे साहित्य, साहित्याचा प्रकार कोणताही असो, ते माणसा माणसातील आस्थेचे अनुबंध समजून घेत शब्दांकित होत असते. नाहीं का साहित्य, साहित्याचा प्रकार कोणताही असो, ते माणसा माणसातील आस्थेचे अनुबंध समजून घेत शब्दांकित होत असते. नाहीं का नेमक्या याच विचारांना अधोरेखित करीत सामान्य माणूस आपलं असं काही त्यातून अपेक्षितो. केवळ गझलच नाही, तर साहित्याच्या सगळ्याच प्रकारांत आपलं आयुष्य, आपल्या आस्था, जीवनाचे रंग असावेत अशी अपेक्षा असतेच. तसा तो शोधतोही. ही शोधयात्रा अनवरत सुरु असते. गझलेत आपलं असं काही शोधू पाहणाऱ्याच्या वाटेवर ‘स्वप्नांचे बोन्साय’ हाती लागते. हवं असणारं काही त्यात गवसतं. आयुष्यात अधिवास करणाऱ्या व्यथा, वेदना, सल, जगण्यातले ताणेबाणे आणखी कायकाय सापडते त्यात. हे आपणच आपल्याला सापडणे असते म्हणा हवं तर. कवी म्हणतो.
तयार झाले आहे मन
तयार आता पाय करू
भेटलोच तर हाय करू...
असं काहीतरी हाती येतं, तेही सहजपणाचे साज लेऊन. तेव्हा त्याचा मोह न पडणारा विरळाच. गझलेच्या तंत्राचा भाग यात असेलही, पण विद्वतजड शब्दांपासून अंतरावर उभं राहून जगण्यातलं काही मांडता येतं, यावर असं काही वाचलं की विश्वास ठेवावाच लागतो. आस्थेच्या या अनुबंधाना घेऊन आलेलं हे नाव असतं, शुभानन चिंचकर. त्यांचा हा पहिला गझलसंग्रह. संग्रह पहिला असला तरी गझल अनुभवल्यावर कवीचं अनुभवविश्व अजून विस्तारायचं आहे, असे कोण म्हणू शकेल पूर्वसुरींचे अनुकरण नाकारून आपली वाट हा गझलकार चालत राहतो. रचनांच्या साच्यात सामावलेले सूर सजवण्यात कृतार्थता न मानता संभावनांच्या साऱ्या शक्यता शोधू पाहतो. म्हणूनच शुभानन चिंचकरांची गझल गझलेच्या प्रांगणात वेगळी वाटते.
अर्थात, हे परिसराच्या सजग आकलनातूनच संभव आहे. आसपासच्या परगण्यात निनादणारी स्पंदने संवेदनशील मनाला साद देतात. त्यांना समजून घेता आले की, प्रतिसादाचे प्रतिध्वनी प्रकटतात. लिहित्या हाताच्या लेखनाचे अनुबंध शोधता येतात. त्याने अभ्यासलेल्या, त्याला आकळलेल्या साहित्यकृती, साहित्यिकांचा प्रभाव त्यावर असतो. त्यातून आपली वाट शोधत कोणताही लेखक चालत असतो. काही त्यांचं, काही आपलं हाती आलं अन् मनात रुजलं की, आपलीच वाट आपल्याला सापडते. ही वाट शुभानन चिंचकरांना सापडली आहे, असं म्हणायला संदेह नाही. म्हणण्याचं कारण त्यांनी गझलेचं तंत्र अबाधित राखून स्वतःची तयार केलेली खास पद्धत अन् तिचा अंदाज. या ओळी पाहिल्यात की असं म्हणण्यात तथ्य आहे, याची प्रचीती यावी.
मैफलीला लावले मी वेड नाही
दुःख माझे तेवढे ब्रँडेड नाही
धूर्त होते पाखरू गेले उडुन ते
जिंदगी माझी म्हणे सेंटेड नाही
असं व्यक्त होणे एक आपलेपण घेऊन येतं. शुभानन चिंचकरांची लेखनशैली त्यांच्या स्वतःच स्वतःच्या घेतलेल्या शोधाची प्रतीती आहे. आपण काय करतो आहोत, याची जाण आणि स्वीकारलेल्या धारणांचं भान असलं की, प्रघातनीतीच्या परिघांना नाकारण्याइतकं बळ आतूनच येतं. परंपरांचा पायबंद पडला की, नवे पथ निर्माण नाही करता येत. प्रयोगांमुळे गझलेच्या भारदस्तपणा अव्हेरला जातो. रचनातंत्र दुर्लक्षित होते. शुद्धतेला नाकारलं जातं, असं कोणाला वाटेलही. पण काही वेगळं शोधायचे असेल आणि नवी क्षितिजे साद देत असतील, तर या गोष्टींना मनावर घेऊन वेगळं काही करता येणे अवघड होतं. परिवर्तनाचे पलिते हाती घेऊन प्रवासला निघताना संभाव्य परिणामांचा विचार करून निर्णय घ्यावे लागतात. घडलंच काही तर परंपरां मानणारे फारफारतर प्रयोगांना नाकारतील इतकेच.
अनुभव जगण्याचं शाश्वतपण घेऊन येतात, तेव्हा बदललेल्या वाटा सुंदर वाटायला लागतात. मळलेल्या चाकोऱ्या नाकारणे प्रिय वाटायला लागते. अनुभव शब्द बनून येतात, तेव्हा त्यांचं आपलेपण अधिक ओजस्वी वाटू लागते. प्रज्ञा, मेधा, प्रतिभा साहित्याच्या परगण्यात नांदत्या असल्या की, त्यांचे वेगळेपण अधिक भावते. ते म्हणतात,
फोल प्रतिभा कोडगा स्वर पाहिजे
ज्ञान अपुले केवढे पाहू नये
मात्र वादांची नव्या भर पाहिजे
सिद्ध नसताही प्रसिद्धी लाभते
मात्र मोठ्यांच्यात वावर पाहिजे
हार व अपयश जराही लाभता
फोडले इतरत्र खापर पाहिजे
कारलेही शेवटी लाजेल बघ
एवढी तोंडात साखर पाहिजे
व्हायचे आहे सिकंदर जर तुला
पाहिजे तितके ससे फसतीलही
दाखवाया फक्त गाजर पाहिजे
माणसे खडकाळ झाली केवढी
कोरड्या जगण्यास पाझर पाहिजे
माणसांना वाचल्याशिवाय अन् अनुभवल्याशिवाय शब्द आकार घेत नाहीत. जगाशी, त्याच्या व्यवहारांशी, वर्तनाशी अवगत असल्याशिवाय असं लेखन प्रकटत नाही. माणसे नेमकेपणाने मांडणारे त्यांचे शब्द खूप काही देऊन जातात. स्वतःची आरती करून मखरात मढवून घेणारे जगात कमी नाहीत आणि त्यांची आरास मांडून आरत्या ओवाळणाऱ्यां भक्तांचीही वानवा नाही. जीवनाच्या सगळ्याच परगण्यात हा ‘अहो रूपम अहो ध्वनी’ खेळ सुरु आहे. तो नेमक्या शब्दांत ते मांडतात.
त्यांच्या गझला रचनातंत्राने कशा आहेत, हे अभ्यासकांनी आणि जाणकारांनी ठरवावे. पण सामान्यांच्या नजरेच्या परिप्रेक्षात पाहिले तर जिभेवर त्या सहज रेंगाळतात. मनात रुंजी घालत राहतात. शब्दांनी असं आसपास सतत नांदतं राहणं रचनेतील सहजपण, सुगमपण अधोरेखित करते. ते म्हणतात,
चला लांबून ही गंमत बघू
कशी होतेय वाताहत बघू
मिळे एकावरी का एक फ्री
घसरली का अशी किंमत बघू
मनाची माती खोदू नये
मागचे काही शोधू नये
रेष तू लांब काढ ना तुझी
कुणाची रेषा खोडू नये
स्वतःच्या काही जीवनविषयक श्रद्धा असतात, काही धारणा असतात. त्या सुस्पष्ट असल्या की, आयुष्यात वावर सुगम होतो. कुणाच्या वरदहस्तासाठी आसुसलेले असणे अन् त्यापायी माथा झुकलेला असणे संयुक्तिक नसते. आपल्या विचारांवर ठाम राहता आलं, कुणाची भीडभाड न ठेवता आपल्या तंत्राने जगता आलं की, आयुष्याला अंगभूत वलय लाभतं. जग नावाचं अफाट पुस्तक वाचल्याशिवाय ते आकळत नाही. त्यासाठी आपणच आपल्याला खरवडून काढायला लागतं. मनावर असलेले अहंचे पापुद्रे सोलता आले की, नितळपण नजरेस पडते.
मीच केले उत्खनन माझ्यामधे
नगर स्वप्नांचे दफन माझ्यामधे
यज्ञ चालू ठेवला आहे असा
सुप्त इच्छांचे हवन माझ्यामधे
विचारांची सुस्पष्टता असल्याशिवाय असे शब्द हाती लागतीलच कसे हे संचित घेऊन शुभानन चिंचकरांची लेखणी व्यक्त होते. माणसांच्या जगात पावलापावलावर आढळणारी वैगुण्ये माणूसपणावरील विश्वास डळमळीत करतात. एक शुष्क व्यवहार जगण्यात रुजायला लागतो. आतला ओलावा आटत जाणे व्यथित करते. ते म्हणतात,
आलो जगात कुठल्या शापीत माणसांच्या
काळीज आढळेना छातीत माणसांच्या
कोठून येत आहे दुर्गंध भावनांचा
माणूसकीच मेली वस्तीत माणसांच्या
उरली न जंगलेही जावे कुठे कळेना
शिरलीत श्वापदे ती वृत्तीत माणसांच्या
जातीवरून येथे हिंसा नि जाळपोळी
कोठून जात आली जातीत माणसांच्या
या शेरांमधून जाणवणारी आंतरिक तगमग अस्वस्थ करीत राहते. वृत्ती अन् संवेदना जाग्या असल्या की, माणूस आणि त्याच्या वर्तनव्यवहारांचे अर्थ आकळायला लागतात. मती सजग असल्याशिवाय अन् मन टीपकागद झाल्याशिवाय असे शब्द हाती येत नसतात. वैयक्तिक स्वार्थासाठी कुलंगड्या करणाऱ्यांची आसपास काही कमी नाही. विसंगतीने भरलेल्या विश्वात व्यवधानांची वानवा नाही. विधिनिषेधशून्य विचारांनी वर्तायचे अन् पापक्षालनासाठी तीर्थक्षेत्रे गाठायची. देवाचा शोध घ्यायचा. ही विसंगती मांडताना ते लिहितात,
पापे धुण्यास पापी जातात तीर्थक्षेत्री
येणार देव नाही घाणीत माणसांच्या
समाजाच्या समस्या संवेदनशील अंतकरणाने टिपता याव्यात. समस्यांच्या आवर्तात रोजचं जगणं दुष्कर होत आहे. भाकरीच्या वर्तुळाभोवती आयुष्य बांधले गेले आहे. त्याभोवती प्रदक्षिणा करूनही फारसे काही हाती लागत नाही, तेव्हा कोणीतरी विकल जीव प्रवास संपवतो. इतरांसाठी तो स्वतःची वर्तुळे भक्कम करण्याचा विषय होणे असंवेदनशीलतेची परिसीमा असते. कटू असले तरी हे वास्तव कसे नाकारता येईल समाजात आढळणाऱ्या वैगुण्याकडे लक्ष वेधतात. संवेदनाहीन वृत्तीला शब्दांकित करताना ते म्हणतात,
शेतामध्ये उगवल्या भावूक आत्महत्या
मुद्दा निवडणुकीचा घाऊक आत्महत्या
जर कर्ज माफ झाले भरपाइही मिळाली
गरिबाघरात ठरते कौतूक आत्महत्या
प्रामाणिकपणाला भटकंतीचा अभिशाप नियतीकडून दत्तक मिळालेला असतो की काय, कोणास ठाऊक. सामान्य माणूस अजूनही आहे तेथेच आहे, पण नैतिकतेचे मार्ग टाळून चालणार्यांचे जगणे सुखांच्या पायघड्यांवर कसे होत असेल कोणास माहीत. श्रीमंतांचा इंडिया स्वतंत्र झाला, पण गरीबांचा भारत अद्याप भाकरीभोवती फिरतो आहे. त्याच्या ललाटी लिहिलेले गुलामीचे अभिलेख स्वातंत्र्यानंतरच्या एवढ्या वर्षातही का पुसले गेले नसतील
गावात चोरट्यांच्या तो ख्यातनाम आहे
प्रत्येक पोलिसाचा त्याला सलाम आहे
झाला स्वतंत्र केवळ श्रीमंत इंडिया हा
माझा गरीब भारत अजुनी गुलाम आहे.
कवी कुण्या उपकाराचे ओझे डोक्यावर घेऊन चालत नाही. आपापले परगणे भक्कम करून त्यांना बुरुज घालणाऱ्या विचारांपासून अंतरावर राहू इच्छितो. आपापले कंपू तयार करून त्यात सौख्य शोधणाऱ्यात न रमतो, ना कुणाची तळी उचलतो. अभिनिवेशाचे प्रश्न टाळून, सुखाच्या बेरजांना दुर्लक्षित करून पायांचं मातीशी सख्य कसं राहिल, याची काळजी घेताना आपल्यातला माणूस माणूसच राहावा अशी अपेक्षा करतो.
जातीय मेंढरांचा मी धर्म टाळला
मुद्दाम बाटलो मी अन् स्वर्ग टाळला
मी बीज सर्जनाचे जपले उरातुनी
फलहीन वाटला तो संघर्ष टाळला
याच्यामुळे अखेरी माणूस राहिलो
आजन्म देवतांचा संसर्ग टाळला
मातीमधून आलो मातीत चाललो
मी थोर अंबराचा संपर्क टाळला
खरंतर इहतली काहीही शाश्वत नसल्याचे सांगितले जाते. अस्तित्वाचे आयाम परिवर्तनाच्या परिघाभोवती प्रदक्षिणा करीत राहतात. क्षणाला लागून क्षण येतात पुढच्याच क्षणी भूतकाळ होतात. मग कशाला ही सगळी यातायात असा प्रश्न मनातला कल्लोळ बनून येतो. त्याची उत्तरे असतीलच असे नाही. अंतरी विचारांचे दाटलेले काहूर मांडताना म्हणतात,
आज समकालीन मग प्राचीन होते
काय कुठली गोष्ट चिरकालीन होते
उत्तरे नव्हतीच काही ठोस ज्यांची
प्रश्न ते सारे विचाराधीन होते
कोणता कल्लोळ असतो आत चालू
मन कशाने एवढे तल्लीन होते
शुभानन चिंचकरांची गझल जीवनाची अनेक रुपे समर्थपणे मांडते. अनुभवांना अधोरेखित करत दिलेलं शब्दांचं कोंदण आशयाला प्रभावी आणि प्रवाही बनवते. यातील प्रत्येक शेर म्हणजे एक स्वतंत्र आशयसंपन्न, समृध्द कविताच आहे. साधे, सोपे शब्द अन् त्यातून उकलत जाणारा आयुष्याचा आशय अन् जगण्याच्या अर्थाचा सुंदर संगम प्रत्ययास येतो. आपणच आपल्याला विचारत त्यांनी आपली वाट तयार केली. या वाटेने चालताना जे काही यश हाती लागलं, ती आत्मीय समाधानाची नितळ अनुभूती मानली. माणूस परिस्थितीचा निर्माता नसला तरी परिवर्तनाचा प्रेषित होऊ शकतो, या विचाराने त्यांची लेखणी माणसाच्या मनाचा तळ शोधू पाहते. अर्थात, यासाठी नुसती सहानुभूती असून चालत नाही, तर अनुभूती असायला लागते. हीच अनुभूती हा गझलसंग्रह देतो, असे म्हटल्यास अतिशयोक्त ठरू नये.
‘स्वयं’ प्रकाशनने प्रकाशित केलेल्या ‘स्वप्नांचे बोन्साय’ या शुभानन चिंचकरांच्या गझल संग्रहाचे अंतर्बाह्य रुप देखणं आहेच. पण मोहात पाडणारं देखील आहे. मुखपृष्ठ आशयाला अनुरूप असेच. एकुणात एक उत्तम गझलसंग्रह वाचकांच्या हाती आला आहे. त्यांच्या पुढील वाटचालीस शुभेच्छा
प्रथम आवृत्ती: ८ मार्च २०१८
'ऋणानुबंधाच्या जेथून पडल्या गाठी भेटीत तुष्टता मोठी' गीताच्या या ओळी स्मृतीच्या कोशातून सहजच जाग्या झाल्या. निमित्त ठरलं एका स्नेह्याने भेट विषयावर काही तरी लिहून पाठवा म्हणून केलेली विनंती. शब्द कधीतरी कोणीतरी लिहितो. लिहिणारा सोबतीला असतो नसतो, पण त्याचे शब्द नांदत राहतात कोणाच्या तरी स्मृतीचा अधिवास करून. हे खरंही आहे. शब्दांना सांभाळता आलं तर चिरंजीव असण्याचं वरदान असतं. खरंतर भेट शब्द आकाराने, विस्ताराने केवढा. डोक्यावरील एक मात्रा आणि दोन अक्षरे घेऊन त्याचा प्रवास संपतो. पण त्यात असणाऱ्या आस्थेची डूब केवढी आहे. ती कशी मोजता येईल त्याच्यात सामावलेलं आपलेपण कोणत्या मोजपट्ट्यांनी मापायचं त्याच्यात सामावलेलं आपलेपण कोणत्या मोजपट्ट्यांनी मापायचं अंतर्यामी अधिवास करणारी भावनांची संचिते कशी मोजायची अंतर्यामी अधिवास करणारी भावनांची संचिते कशी मोजायची कोणत्याही संपत्तीपेक्षा ती अधिक मोलाची असतात. भेट कुणाची असो, कोणत्या कारणांनी असो; तिच्यात आत्मीयता असेल, तर ती अंतरीचा ओलावा घेऊन येते. वाहत राहते स्नेहाचे किनारे धरून, आपलेपणाचे प्रदेश समृद्ध करीत.
भेटीतील हुरहूर अनुभूती असते आपणच आपल्याला समजून घेण्याची. तेथे केवळ सहानुभूती असून भागात नाही. ती आतड्यातूनच उमलून यायला लागते. गोठ्यात असणाऱ्या वासराच्या ओढीने हंबरत घराकडे धावणाऱ्या गायीच्या पावलांमधून ती पळत असते. पोटाची ओंजळभर खळगी भरण्यासाठी दूरदेशी गेलेल्या लेकरांच्या वाटेकडे डोळे लावून बसलेल्या आईच्या डोळ्यात साकळलेली असते. कोण्या मानीनीच्या स्वप्नांतील प्रदेशात ती अधिवास करून असते. अभिसारिका बनून त्याच्या भेटीच्या ओढीने नजरा चुकवत, कोणी पाहत नाही याची काळजी घेत चालणाऱ्या पावलात ती लपलेली असते.
भेटी केवळ औपचारिक सोहळे नसतात. त्यांच्यामागे अधिष्ठान असते निश्चित विचारांचे. त्या आत्मीय असतात. शुष्कही असू शकतात. भेटी आपल्यांच्या असतात. परक्यांच्या असतात. ओळखीच्यांच्या असतात, तशा अनोळखीपण असतात. निर्धारित असतात, तशा आकस्मिकही असतात. भेटी सहज असतात, तशा सहेतूकही असतात. काही ठरलेल्या, काही ठरवलेल्या असतात. काही जीवदान देणाऱ्या असतात. काही जिवावर उठणाऱ्याही असू शकतात. छत्रपती शिवाजी महाराज अन् अफजलखानाच्या भेटीत अर्थाचे अनेक पदर होते. महाराजांच्या आग्रा भेटीस अनेक आयाम होते. कृष्ण सुदामाची भेट मित्रप्रेमाची परिभाषा होती. हनुमानाने लंकेच्या दिशेने घेतलेली झेप केवळ सीतेचा शोध घेण्यासाठी नव्हती. नळ राजाने हंसाला दमयंतीकडे पाठवण्यात भेटीचे तरल अर्थ सामावले होते. कालिदासाच्या मेघदूतातला यक्ष प्रियेच्या भेटीसाठी व्याकूळ होऊन निरोप देण्यासाठी ढगांची सोबत करतो.
भेटी माणसांना काही नव्या नाहीत. पण प्रत्येक भेटीत नवेपण असतं. फक्त त्याची कारणे नव्याने समजून घेता यायला हवीत. ती वैयक्तिक असतील. सामाजिक, राजकीय असतील किंवा आणखी काही. प्रत्येक कारणामागे काही अर्थ असतात. राष्ट्रप्रमुख, नेत्यांच्या भेटींना वलय असतं. त्या प्रतिनिधित्व करतात देशाचं. अशा भेटीत सहयोग, सहकार्याचे, स्नेहाचे अर्थ एकवटलेले असतात. काही भेटी किंतु-परंतुची उत्तरे शोधतात. काही किंतु निर्माण करतात.
भेटी सगळ्याच सार्थ असतात असं नाही. काही आत्मीय ओढ घेऊन येतात. काही टाळाव्याशा वाटतात. सासरी नांदणारी लेक भेटीला येते म्हणून परिवार तिच्या पायरवांकडे डोळे लावून असतो. तिच्या भेटीत अंतरीचा कल्लोळ आपलेपण घेऊन वाहत राहतो. तिच्या संसारातील नांदत्या सुखाच्या वार्ता मनात समाधान बनून साठत राहतातं. पैलतीरावर लागलेले डोळे कुणाच्यातरी भेटीसाठी आठवणींनी वृद्धाश्रमात झरत राहतात. भेटीची आस घेऊन आयुष्याचे शुष्क ऋतू कूस बदलण्याची वाट पाहत राहतात. भेटी कशाही असूदेत, त्यात वियोग असेल, संयोग असेल. साठत जातात त्या स्मृतीच्या कोशात. हे संचितही कधी कधी अनपेक्षित भेटीला येतं आठवणींचं आभाळ घेऊन. नाही का
आयुष्याचे प्रवाह काही सरळ रेषेत वाहत नसतात, की त्याचे ठरलेले उतारही नसतात, मिळाली दिशा की तिकडून वाहायला. प्रवासातल्या नेमक्या कोणत्या वाटा आपल्या, हे ठरवताना काही पाहिलेलं, काही साहिलेलं, काही अनुभवलेलं सोबत घेऊन चालणं घडतं. निवडीला पर्याय असले, तरी हे किंवा ते हा गुंता असतोच. अध्यात्माच्या परगण्यात द्वैत-अद्वैत, जीव-शिव वगैरे असं काही असतं, तसं आयुष्याबाबतही काही असू शकतं अर्थात याबाबत मते आहेत, मतांतरे आहेत, वाद प्रतिवाद आहेत. ते काही आजच उद्भवले आहेत असे नाही. विचारभिन्नतेतून येणारे तात्विक वाद नसावेत, असे नाही. त्यावर चर्चा, चिंतन, मंथन घडणे विचारांच्या सुस्पष्टतेसाठी आवश्यकच. संशोधनाच्या अनुषंगाने उत्खनन करणे अभ्यासकांचे काम. सामान्यांचा या विषयाबाबतचा वकुब पाहताना एक नेहमीच जाणवते, त्यांची मते त्यांच्या आकलनाच्या मर्यादांनी अधोरेखित झालेली असतात. बऱ्याचदा त्यात संभ्रमच अधिक असल्याचं दिसतं. अर्थात, संभ्रमाची पाखरे ज्यांच्या मनात सतत भिरभिरत असतात त्यांच्याकरिता हा विषय एक तर भक्तीचा असतो किंवा अपार कुतूहलाचा. विषय काही असला, म्हणून तो काही लगेचच आयुष्याच्या वर्तुळात अधिष्ठित होत नाही किंवा जगण्याचे प्रवाह तात्काळ बदलून घेत नाही. फारतर आस्थेचे, भक्तीचे तीर धरून वाहत राहतो किंवा दुर्लक्षाच्या वाटेने वळतो एवढेच.
खरंतर आपल्या आसपास द्वैत अनाहत नांदते आहे. ऐकत्वाचा, अद्वैताचा कितीही उद्घोष केला, तरी त्याच्या दुसऱ्या बाजूला कसे टाळता येईल अनुकूल-प्रतिकूल बाजू प्रत्येक विचारामागे असतात, आहेत, हेही कसे नाकारता येईल अनुकूल-प्रतिकूल बाजू प्रत्येक विचारामागे असतात, आहेत, हेही कसे नाकारता येईल त्यांच्यात फरक काही असलाच, तर आहे आणि नाही या दोन बिंदूंच्या मध्ये घडणाऱ्या प्रवासातील रेषेवर असतो. तसेही काळाच्या अफाट पटलावर उभ्या असणाऱ्या साऱ्याच कहाण्या काही समान नसतात. प्रत्येक जण आपआपल्या परिघांना घेऊन आपणच आखून घेतलेल्या वर्तुळाभोवती प्रदक्षिणा करत राहतो. काळाने पदरी घातलेल्या मार्गाचे परीघ प्रत्येकाला पूर्णतः आकळतातच असे नाही. शेकडो स्वप्ने मनात वसतीला असतात. ती असू नयेत असे नाही, पण साऱ्या आकांक्षा पूर्ण होतीलच याची शाश्वती देता येते का त्यांच्यात फरक काही असलाच, तर आहे आणि नाही या दोन बिंदूंच्या मध्ये घडणाऱ्या प्रवासातील रेषेवर असतो. तसेही काळाच्या अफाट पटलावर उभ्या असणाऱ्या साऱ्याच कहाण्या काही समान नसतात. प्रत्येक जण आपआपल्या परिघांना घेऊन आपणच आखून घेतलेल्या वर्तुळाभोवती प्रदक्षिणा करत राहतो. काळाने पदरी घातलेल्या मार्गाचे परीघ प्रत्येकाला पूर्णतः आकळतातच असे नाही. शेकडो स्वप्ने मनात वसतीला असतात. ती असू नयेत असे नाही, पण साऱ्या आकांक्षा पूर्ण होतीलच याची शाश्वती देता येते का तरीही माणूस भटकत राहतोच ना, सुखाच्या लहानमोठ्या तुकड्यांना जमा करत. अंतर्यामी एक ओली आस बांधून असतोच, उद्याची प्रतीक्षा करीत. ती आहे म्हणूनच आयुष्याचे नव्याने अर्थ शोधत राहातो.
 असावेत. सर्वकाळ सुखांचा राबता काही कोणाच्या आयुष्यात अधिवास करून नसतो. हा सावल्यांचा खेळ असतोच सुरू सतत. फरक असलाच तर त्यांच्या कारणांत असतो. ती प्रत्येकाची आणि प्रत्येकासाठी वेगळी असतात. आनंदतीर्थे सगळ्यांच्या अंतरी कोरलेले असतात. त्याची शिल्पे साकारतातच असं नाही. कधी ओबडधोबड दगडालाही शेंदूर फासून देवत्व मिळतं. याचा अर्थ त्यात सगळंच सामावलेलं असतं असं नाही. कुणीतरी त्यात देवत्व शोधतो. पण दगडाला त्यांनी काय फरक पडतो. त्याचं असणं तेच असतं. फक्त त्याला कोरून घ्यावं लागतं. कुठल्या तरी आकाराला साकार करून माणूस त्यात आपल्या आस्था शोधत राहतो. आयुष्याचेही थोड्याफार फरकाने असेच नाही का आपल्यातील अनावश्यक भाग काढून घ्यायला लागतो. अर्थात शेंदूर काही सगळ्यांना सहज लागत नाही. काहीच असे असतात. काहींनी स्वतःच तो लावून घेतलेला असतो. काही शेंदूरशिवाय देवत्व मिळवणारे असतात. असलेच एखादा अपवाद तर ते सगळीकडे असतात. शेंदूर लागल्याने जगणं आनंदी होतेचं असं नाही. आनंदाचा लेप आयुष्यावर लावता यायला हवा.
आनंदाचा वसंत अनुभवण्याआधी शिशिरातली पानगळ ज्यांना समजून घेता आली, त्यांना बहरण्याचे अर्थ उलगडतात. अनवरत सुखांचा वर्षाव आयुष्यात कधी होत असतो उनसावलीसारखा त्याचा पाठशिवणीचा खेळ सुरु असतो. आयुष्यात शुष्क उन्हाळे येणारच नाहीत असे नाही. म्हणूनच तुकोबांना ‘सुख पाहता जवापाडे’ लिहिणं जमून आलं असेल का उनसावलीसारखा त्याचा पाठशिवणीचा खेळ सुरु असतो. आयुष्यात शुष्क उन्हाळे येणारच नाहीत असे नाही. म्हणूनच तुकोबांना ‘सुख पाहता जवापाडे’ लिहिणं जमून आलं असेल का रामदासांनी ‘जगी सर्वसुखी असा कोण आहे’, हे मनाला विचारावेसे वाटले असेल का रामदासांनी ‘जगी सर्वसुखी असा कोण आहे’, हे मनाला विचारावेसे वाटले असेल का सुखांची काही सूत्रे असतात सुखांची काही सूत्रे असतात असती तर साऱ्यांनी नसती का आत्मसात केली असती तर साऱ्यांनी नसती का आत्मसात केली ती नसतातच. शोधावी लागतात. नसतील गवसत, तर स्वतःच तयार करून घ्यावी लागतात. सुख आणि समाधानाच्या परिभाषा वेगळ्या असतात. पद, पैसा, प्रतिष्ठा वगैरेत कुणाला सुखाचा शोध लागतो. पण समाधान ती नसतातच. शोधावी लागतात. नसतील गवसत, तर स्वतःच तयार करून घ्यावी लागतात. सुख आणि समाधानाच्या परिभाषा वेगळ्या असतात. पद, पैसा, प्रतिष्ठा वगैरेत कुणाला सुखाचा शोध लागतो. पण समाधान ते असेलच असे नाही. काहींकडे सगळं काही असतं, मग तरीही त्यांना आणखी काही का हवं असतं ते असेलच असे नाही. काहींकडे सगळं काही असतं, मग तरीही त्यांना आणखी काही का हवं असतं भाकरीच्या तुकड्यासाठी वणवण करणाऱ्यांचे सुख भाकरीच्या तुकड्यात असते. आयुष्याची इतिकर्तव्यता वाटते ती त्यांना. भाकरीचे प्रश्न संपले की, सुखाची परिभाषा बदलते. सुख, समाधानाची व्याख्या सतत विस्तारत असते. तिला विराम नाही. ऋतू अंगणी येतात जातात. साद देत राहतात. साद घालणारे सूर कळले की, जगणं गाणं बनतं. हे सहज साकार होतं असं नाही. त्यासाठी आपणच आपल्याला नव्याने तपासून पहावे लागते. ‘पण... हा ‘पणच’ आयुष्यातल्या बऱ्याच गुंत्यांचे कारण असते, नाही का
माती पासून माणसे वेगळी करता येतात की ती मुळातच वेगळी असतात की ती मुळातच वेगळी असतात मला तरी नाही वाटत तसं. मातीतून केवळ रोपटीच उगवून येतात असं नाही. माणसेही मातीची निर्मिती असतात. हे म्हणणं कदाचित वावदूकपणाचं वाटेल कुणाला. पण थोडा आपणच आपला धांडोळा घेतला तर जाणवेल की, मातीने दिलेल्या अस्मिता माणसांचं संचित असतं. मातीशी त्याच्या जगण्याचे संदर्भ जुळले आहेत. तो अनुबंध आहे आयुष्याचे तीर धरून वाहत येणाऱ्या आस्थेचा. धागा आहे जगण्याचा. माती केवळ कुठल्या तरी जमिनीच्या तुकड्याची निर्मिती नसते. सर्जनाचा सोहळा असते ती. आकांक्षांचे कोंब अंकुरित करणारी. स्वप्ने रुजत असतात तेथे अनेक. तिच्या कणाकणातून अध्याय लिहिलेले जातात आयुष्याचे.
माणूस भावनाशील वगैरे प्राणी असला, तरी तो काही फक्त भावनांवर जगत नसतो. भावनांचे भरलेले आभाळ मनात वसतीला असणे संवेदनशील असण्याचा भाग असला, तरी जगण्यासाठी सारी भिस्त भाकरीवरच असते. भाकर मातीशी बांधली गेलीये. नाहीतरी जगण्याचे सगळे कलह भाकरीच्या वर्तुळाभोवतीच तर प्रदक्षिणा करत असतात. भाकर काही कोणी सहजी झोळीत टाकत नाही. तो शोध ज्याचा त्यानेच घ्यायचा असतो. भाकरीसाठी घडणारी वणवण माणसाला सश्रद्ध बनवते. त्याच्या श्रद्धेचं एक झाड मातीत घट्ट रुजलं आहे, कतीतरी वर्षांपासून. म्हणूनच माती माणसांची श्रद्धा आहे, असे म्हटले तर अतिशयोक्त ठरू नये. श्रद्धेचा हा प्रवाह शतकानुशतके आस्थेचे किनारे धरून वाहतो आहे. अजूनही मातीला माय मानणारे, म्हणणारे आहेत. आईच्या गर्भाशयातून जन्म मिळत असेल, तर मातीच्या गर्भाशयातून जगणं येत असतं. मातीतून केवळ रोपटीच नाही, तर माणसांच्या आकांक्षांचे कोंब अंकुरित होत असतात.
एखाद्या गोष्टीला नगण्य ठरवताना माणसे 'मातीमोल' असा शब्द वापरतात, पण एक गोष्ट आकळत नाही. जर माती मोल न करण्याइतपत नगण्य असेल, तर वावराच्या टिचभर बांधावरून एकमेकांची टाळकी का फोडली जातात देशाच्या सीमा कुठल्या तरी जमिनीच्या तुकड्यावरच्या केवळ रेषाच असतील, तर आक्रमणे का होत असतात देशाच्या सीमा कुठल्या तरी जमिनीच्या तुकड्यावरच्या केवळ रेषाच असतील, तर आक्रमणे का होत असतात दुर्योधन सुईच्या अग्रावर मावेल एवढीही जमीन पांडवांना द्यायला का तयार नव्हता दुर्योधन सुईच्या अग्रावर मावेल एवढीही जमीन पांडवांना द्यायला का तयार नव्हता ओंजळभर का असेना माती आपली असावी, म्हणून माणसे भिडतात एकमेकाला. मातीतून उगवणारे प्रश्न अनेक गुंते घेऊन येतात अन् मूठभर मातीच्या मालकीसाठी माणसे वर्षानुवर्षे भांडत राहतात.
मातीशी माणसे जुळलेली असतात, मग कारणे काहीही असोत. माती त्यांच्या जगण्याच्या परिघाला व्यापून असते. मातीचं माणसाला वेढून असणं सार्वकालिक आहे. ते काल होतं, तसं आजही आहे अन् उद्याही असणार आहे. पण काळाने कूस बदलली तसे आयुष्याचे संदर्भही बदलत गेले. मातीचा गंध साकळून वाहणारा वारा दिशा हरवल्यागत झाला आहे. मातीत जन्म मळलेली अनेक माणसे आजही आहेत, पण त्यांचं असणं विसकटत आहे. मातीच्या कणांशी नातं सांगणारी आयुष्याची रोपटी अंतरीच्या ओलाव्याअभावी मलूल होत आहेत. आयुष्य रुजलं, तेथे आज आठवणींचे ओसाड अवशेष उरले आहेत. माणसांचा राबता असणारं गाव शिवार मरगळ घेऊन जगत आहे. मातीवरचा त्यांचा विश्वास ढळतो आहे. शेतीमातीशी बांधलेली माणसे टिचभर पोटाची खळगी भरण्यासाठी परागंदा होत आहेत. स्वप्ने घेऊन नांदणारे आयुष्याचे आभाळ वांझोट्या ढगांसारखे भटकत आहे. सुखांचा सांगावा घेऊन येणारा वारा वाट चुकलेल्या पोरागत दिशाहीन वणवण करतो आहे. व्यवस्थेने आखलेल्या अक्षाभोवती आयुष्य प्रदक्षिणा करतंय, उत्तरांच्या शोधात. पण परिवर्तनाचे ऋतूच हरवले असतील, तर आयुष्याचे परगणे बहरतीलच कसे
अस्तित्वाचा शोध माणसांना आणखी किती वणवण करायला लावेल माहीत नाही. असहाय अस्वस्थता साऱ्या शिवारभर कोंडून राहिली आहे. जगण्याच्या प्रश्नांची टोके अधिक धारदार होत आहेत. सगळे विकल्प संपले की, शेवटाकडे पावले वळतात. अवकाळी मरणकळा अनुभवणारं शिवार गलबलून येतं. गोठ्यातील गव्हाणी रित्या होत आहेत. गुरेवासरे जीव गुंतवायचे विषय नाही राहिले आता. मळे पोरके होत आहेत. सगळेच विकल्प संपले की, माणसे हरवत जातात, प्रश्नांच्या जटिल गुंत्यात. सारं काही करून हाती शून्यच उरणार असेल, तर जीव कुणात गुंतलेच कसा माहीत नाही. असहाय अस्वस्थता साऱ्या शिवारभर कोंडून राहिली आहे. जगण्याच्या प्रश्नांची टोके अधिक धारदार होत आहेत. सगळे विकल्प संपले की, शेवटाकडे पावले वळतात. अवकाळी मरणकळा अनुभवणारं शिवार गलबलून येतं. गोठ्यातील गव्हाणी रित्या होत आहेत. गुरेवासरे जीव गुंतवायचे विषय नाही राहिले आता. मळे पोरके होत आहेत. सगळेच विकल्प संपले की, माणसे हरवत जातात, प्रश्नांच्या जटिल गुंत्यात. सारं काही करून हाती शून्यच उरणार असेल, तर जीव कुणात गुंतलेच कसा जगण्याचाही मोह पडावा, असं काही असायला लागतं. पण आहेच कुठे तो आस्थेचा कवडसा. राजाने छळलं, पावसाने झोडपलं, तर दाद कोणाकडे मागावी जगण्याचाही मोह पडावा, असं काही असायला लागतं. पण आहेच कुठे तो आस्थेचा कवडसा. राजाने छळलं, पावसाने झोडपलं, तर दाद कोणाकडे मागावी आसमानी सुलतानी आपत्ती शेतकऱ्याच्या आयुष्याला लागलेली ग्रहणे आहेत. व्यवस्था मुकी बहिरी झाली की, आक्रोश हवेतच विरतात. शेती-मातीशी बांधलेला जीव गेला काय अन् राहिला काय, आहेच मोल किती त्याच्या आयुष्याचे आसमानी सुलतानी आपत्ती शेतकऱ्याच्या आयुष्याला लागलेली ग्रहणे आहेत. व्यवस्था मुकी बहिरी झाली की, आक्रोश हवेतच विरतात. शेती-मातीशी बांधलेला जीव गेला काय अन् राहिला काय, आहेच मोल किती त्याच्या आयुष्याचे पाचपन्नास हजाराच्या कर्जपायी तो आयुष्याच्या धाग्यांना कापतो. खरंच व्यवस्था एवढी निबर झाली आहे का पाचपन्नास हजाराच्या कर्जपायी तो आयुष्याच्या धाग्यांना कापतो. खरंच व्यवस्था एवढी निबर झाली आहे का लोकांचं दुःख पाहून सुखांचा त्याग करणारे, अंगावर केवळ एक पंचा परिधान करून आदर्शच्या परिभाषा अधोरेखित करणारे संवेदनशील नेतृत्व फक्त इतिहासाच्या पानापुरते उरले का
समाजात दोन ध्रुवांमधील अंतर वाढत जाणे नांदी असते भविष्यातल्या कलहाची. विषमतेच्या वाटा वाढत जाणे अन् समतेचे पथ आक्रसत जाणे अनेक प्रश्नांचं उगमस्थान असतं, हे कळतच नसेल का कुणाला. की क्रांतीच्या इतिहासाचे विस्मरण झालं असेल माहीत नाही. पण अस्वस्थता प्रश्न घेऊन नांदते आहे आयुष्याच्या वर्तुळात. परिस्थितीची दाहकता माणसांना सैरभैर करते. कुणी तुपाशी, कुणी उपाशी हा माणसांच्या जगण्याचा अर्थ नाहीच होऊ शकत. परिस्थितीने पोळलेले हात परिवर्तनाचे हत्यार धरताना थरथरत नसतात. ही अस्वस्थता केवळ आक्रंदन नसते. उसवलेल्या माणसांच्या मनातील उद्रेक, संताप सात्विकांच्या जगात मान्य नसेल. शिष्टसंमत विचारांत अधिष्ठित करता येत नसेल त्याला. पण जगणंच प्रश्न होतं, तेव्हा सज्जनांनी आखून दिलेल्या चाकोऱ्या उत्तरे देतीलच असे नाही. कधीतरी चौकटींच्या पलीकडे असणारे पर्यायही तपासून बघायला लागतात. पर्यायांची प्रयोजने पाहून प्रश्नांची प्राथमिकता नाही आकळत. प्राधान्यक्रम आखताना माणूस केंद्रस्थानी असावा लागतो, तेव्हाच पसायदानाचे अर्थ उलगडतात, नाही का
काही गोष्टी निसर्गनिर्मित असतात, काही माणसांनी तयार केलेल्या. निसर्गाकडून मिळणाऱ्या गोष्टी स्वाभाविकपणे वाट्यास येत असतात. प्रासंगिकता त्यांचे प्राधान्यक्रम ठरवत असते. काही माणूस स्वतः निर्माण करतो. ती त्याची परिस्थितीजन्य आवश्यकता असते. उदात्त असं काही विचारांत वसाहत करून असेल, तर ते योजनापूर्वक घडवावे लागते. ते काही वाहत्या उताराचे पाणी नसते. सहजपणे मार्गी लागायला. इहतली जगणाऱ्या प्रत्येकाला त्याच्यापुरता इतिहास असतो, तसा भूगोलही. काहींच्या वाट्याला अफाट असतो, काहींचा पसाभर, एवढाच काय तो फरक. अथांग, अफाट, अमर्याद वगैरे केवळ शब्दांचे खेळ, परिमाण दर्शवणारे. त्यांचे परिणाम महत्वाचे. ओंजळभर कर्तृत्वाच्या इतिहासाचे गोडवे गाऊन कोणाला मोठं वगैरे होता येत नसते. इतिहास केवळ गोडवे गाण्यासाठीच नसतो, तर परिशीलनासाठीही असतो. तसा अज्ञाताच्या पोकळीत हरवले संचित वेचून आणण्यासाठी प्रेरित करणाराही असतो. प्रेरणांचे पाथेय सोबत घेऊन आपणच आपल्याला पारखून घेत आपल्या वकुबाने परगणे आखून घ्यायला लागतात. त्या आपल्या मर्यादा असतात.
कृतार्थ क्षण आयुष्यात काही सहज अवतीर्ण होत नसतात. यशापयश त्यात्या वेळी घेतलेल्या निर्णयांचा परिपाक असतो. इतिहासाच्या परिशीलनाने त्याची कारणे समजून घेता येतात. भविष्य सुंदर करण्यासाठी वर्तमानातील मृगजळी सुखांचा मोह त्यागता येत नसेल, तर मिळवलेलं महात्म्य वांझोटे ठरते. त्याला आकार असतो, आत्मा नसतो. सत्प्रेरित विचाराने उचललेली चिमूटभर मातीही स्नेहाचे साकव उभे करू शकते. सुखांचा अवास्तव हव्यास माणूसपणावर प्रश्नचिन्हे अंकित करतो. तसंही समाधान सापेक्ष संज्ञा असते. पूर्तता भोगात नसते, ती त्यागातून उजळून निघते. काळाच्या अथांग विवरांमध्ये डोकावून पाहण्यासाठी नजर कमवावी लागते. अर्थात, हे सगळ्यांनाच अवगत असते किंवा मिळवता येईलच, असे नाही. पण अगत्य सगळ्यांनाच साधते. मोहाचा काकणभर त्याग समर्पणाची परिमाणे उभी करतो, फक्त त्याची परिभाषा समजून घेता यायला हवी. संस्कृतीने दिलेल्या संचिताचे गोडवे गाऊन, मूल्यांचे परिपाठ करून संस्कारांचे संवर्धन होत नसते. त्यांचं संक्रमण होणे आवश्यक. मूल्य शिकवण्यात असतातच, पण आचरणात आल्यास अधिक सुंदर दिसतात. माणसांचा सहज स्वभाव स्वार्थाच्या परिघाभोवती प्रदक्षिणेचा असला, तरी त्यागाची वर्तुळे निर्मितीचाही आहे. फक्त या दोहोंतलं अंतर आकळायला हवं, नाही का
काळ कधी नव्हे इतका माणसाला अनुकूल असताना आणि हाती विज्ञानाने दिलेली निरांजने असताना अभ्युदयाच्या नव्या क्षितिजाकडे निघालेल्या माणसांच्या पायाखालच्या वाटा का अंधारून येत असतील अज्ञानाची सांगता करण्याची संधी सोबत असतानाही माणसे संकुचित विचारांच्या साच्यात का गुंतत जातात अज्ञानाची सांगता करण्याची संधी सोबत असतानाही माणसे संकुचित विचारांच्या साच्यात का गुंतत जातात जगण्याच्या गतीत प्रगतीऐवजी गुंताच अधिक वाढतो आहे. ‘स्व’ला स्वैर सोडून ‘स्व-तंत्राने संचार घडणे, म्हणजे स्वातंत्र्य नाही. सामान्यांच्या आकांक्षांना मुखरित करणारा स्वर स्वातंत्र्याचे सहज रूप असतो. तो आसपासच्या आसमंतात अनवरत निनादत राहणे समाजाची सार्वकालिक आवश्यकता असते. त्यासाठी आपला आसपास समजून घ्यावा लागतो. समजून घेतांना आपणच आपल्याला आधी तपासून पाहावे लागते. मनावर साचलेल्या धुळीचे पदर पुसून काढावे लागतात.
माणूस आपला वकुब विसरून आत्मकेंद्रित जगण्याला प्रमाण मानायला लागला की, संवेदना आपले आकाश हरवून बसतात. आकाश आपलं अफाटपण विसरलं की, समोरची क्षितिजे खुजी होत जातात. अनभिज्ञ दिशांनी आणि अनोळखी वाटांनी साकळून आणलेली मोहतुंबी सुखे मनाला सुखावत राहतात, तसा मनात अधिवास करून असणारा स्वार्थ अधिक प्रबळ होत राहतो. आयुष्याची क्षितिजे संकुचित झाली की, स्वार्थाचा परीघ विस्तारत जावून संकुचित जगण्याला आत्मलब्ध प्रतिष्ठा प्राप्त होत जाते. उच्छृंखलपणाचे वारे वाहू लागले की, विचार पाचोळ्यासारखे सैरभैर भिरभिरत राहतात दिशा हरवून. मनाचं आसमंत अविचाराच्या काजळीने काळवंडू लागलं की, उजेड पोरका होतो.
साऱ्यांना स्वतःभोवती सुखांचा परिमळ सतत दरवळत राहण्याची आस लागली आहे. सुखांच्या प्राप्तीची परिमाणे बदलत आहेत. त्यांचा परीघ संकुचित होतो आहे. त्याग. समर्पण आदि गोष्टी सांगण्यापुरत्या उरतात, तेव्हा संस्कार घेऊन वाहणारे प्रवाह किनारा हरवून बसतात. ‘मी’ नावाच्या संकुचित परिघाभोवती माणसाचं मन घिरट्या घालू लागलंय. या परिघाच्या प्रदक्षिणा त्याच्या प्रगतीची परिभाषा होऊ पाहते आहे. माणसातील माणूसपण संकुचित विचारांच्या वर्तुळांनी वेढलं गेलं की, त्यातील सहजपणा संपतो. जगण्यातून सहजपण सहजपणे निघून जाणे आपल्या वर्तनातील विपर्यास नाही का
वेगवेगळ्या वेळी, वेगवेगळ्या निमित्ताने मनात उदित होणाऱ्या भावस्पंदनांना शब्दातून शोधताना मी केलेली लेखनयात्रा: 'अक्षरयात्रा'
मानव समूहाचा इतिहास अनेक क्रिया प्रतिक्रियांतून प्रकटणारे जीवनाचे संगीत आहे. जगणे सुखावह व्हावे, ही अपेक्षा काल जशी माणसाच्या मनात होती. त...
पाच सप्टेंबर कॅलेंडरच्या पानावरून ‘शिक्षक दिन’ असे नाव धारण करून अवतीर्ण होईल. नेहमीच्या रिवाजानुसार शिक्षक नावाच्या पेशाचे कौतुकसोहळे पार...
 शाळेत दहावीच्या सराव परीक्षा सुरु. वर्गावर पर्यवेक्षण करीत होतो. पेपर संपला. उत्तरपत्रिका जमा केल्या. परीक्षा क्रमांकानुस...
गंधगार स्पर्शाचे भारावलेपण सोबत घेऊन वातावरणात एक प्रसन्नता सामावलेली. आकाशातून अधूनमधून बरसणारे पावसाचे थेंब आपल्या उपस्थितीची जाणीव करून...
वर्गात निबंध लेखन शिकवत होतो. वेगवेगळ्या प्रकारातील निबंधांचे लेखन कसे करता येईल, हे विद्यार्थ्यांना समजावून सांगत होतो. मुलं ऐकत होती. का...


Maharashtra Forest Department

माहिती अधिकार / सेवा योग्य
मुख्य पृष्‍ठ >> दृष्‍टीक्षेपात वन >> जिल्‍हा निहाय वनक्षेत्र >> Gadchiroli
- उपग्रह आधारीत सनियंत्रण
- संयुक्‍त वनव्‍यवस्‍थापन (अ.नि.व.वि.)
हे करा आणि करु नका
तेंदु आणि आपटा पाने
- कायदे, नियम व संहिता
- वन संरक्षण - राज्यस्तरीय समिती
- मानव संसाधन व्‍यवथापन
- मानव संसाधन व्‍यवथापन
भारतीय वन सेवा प्रोफाइल
भारतीय वन सेवा अपार
महाराष्‍ट्र वन सेवा प्रोफाईल
- मध्य वन ग्रंथालय
- मानद वन्‍यजीव रक्षक


माझे रामायण: किष्किंधा कांड - भाग ७

माझे महाभारतावरील लेखन वाचकांना पसंत पडले असे दिसून आल्यावर मी आता रामायणावरही त्याच पद्धतीने काही लेखन करणार आहे. रामायणाचे माझे वाचनही विदर्भ-मराठवाडा कंपनीने प्रसिद्ध केलेल्या भाषांतरापुरतेच मर्यादित आहे. ते वाचताना नजरेला आलेल्या काही विसंगति, सर्वसाधारण समजुतीपेक्षा आढळलेला वेगळेपणा यावरच मी लिहिणार आहे.
किष्किंधा कांड - भाग ७
वानरसमाजाचे प्रमुख किष्किंधेत जमल्यावर, सुग्रीवाने त्याना दिशा वाटून देऊन सीतेचा तपास करण्यासाठी सर्वत्र पाठवले. सीतेला रावणाने नेले आहे हे खरेतर माहीत होते तरीहि सर्व दिशा धुंडाळण्याचे ठरले याचे कारण बहुधा असे कीं रावणाने सीतेला लंकेलाच नेले कीं इतर कोठे याबद्दल खात्री नव्हती. बहुधा खुद्द लंका कोठे आहे व तेथे कसे पोचायचे याचीहि खात्रीलायक माहिती वानरसमाजाला नसावी. राम-लक्ष्मणांना तर ती नव्हतीच. सर्वत्र शोध घेण्याची व्यवस्था केली तरी खुद्द सुग्रीवपुत्र अंगद व हनुमान यांच्या नेतृत्वाखालील समुदाय दक्षिण दिशेला पाठवला गेला तेव्हां लंका त्याच बाजूला कोठेतरी असावी असा तर्क झाला असावा. सर्व वानरप्रमुखांना एक महिन्याची मुदत दिलेली होती.
सुग्रीवाने वानरप्रमुखांना त्यांच्या वाट्याच्या दिशेला कोणता भूप्रदेश लागेल याचे सविस्तर वर्णन ऐकविले. ते वाच्यार्थाने घेतले तर काहीच अर्थबोध होत नाही. त्यामुळे ते काल्पनिक वाटते. रामायणकाळी सर्व भारतदेशाच्या भौगोलिक स्वरूपाचे यथार्थ ज्ञान असणे असंभवच म्हटले पाहिजे.
अंगद व हनुमान यांच्या पुढारीपणाखाली गेलेल्या वानरसमुदायाच्या खडतर प्रवासाचेहि सविस्तर वर्णन केलेले आहे तेहि लाक्षणिक अर्थानेच घ्यावे लागते.
महत्वाची गोष्ट म्हणजे सर्व कष्ट सोसूनहि सीतेचा ठावठिकाणा न लागल्यामुळे अंगद व इतर वानर फार निराश झाले. आपण हात हलवीत परत गेलो तर सुग्रीवाचा कोप होईल या भीतीने अंगद व इतरानी असा विचार मनात आणला कीं आपण परत जाऊंच नये त्यावर हनुमानाने समजावून सांगितले कीं ’तुम्ही परत गेलां नाही तरी सुग्रीवापासून तुम्ही कसे वांचाल त्यावर हनुमानाने समजावून सांगितले कीं ’तुम्ही परत गेलां नाही तरी सुग्रीवापासून तुम्ही कसे वांचाल तुम्हाला शोधून काढून तो तुम्हाला कठोर शिक्षा केल्यावांचून राहणार नाही. तेव्हां धीर धरून प्रयत्न चालू ठेवलेच पाहिजेत.’
पुढील प्रवासामध्ये वानरगण एका मोठ्या गुहेत अडकले व मग त्या गुहेच्या स्वामिनीच्या कृपेनेच त्यांना बाहेर पडण्याचा मार्ग मिळाला असे वर्णन आहे. किष्किंधेपासून पूर्व किनार्‍यापर्यंत अशी कोणती पर्वताची ओळ व प्रचंड गुहा त्यांना आड आली असेल याचा काहीहि तर्क करतां येत नाही. त्यामुळे ही वर्णने ’काव्य’ म्हणून सोडून देणे भाग आहे. अखेर या वानरगणाची गाठ जटायूचा भाऊ संपाति याचेशी पडली व त्याचेकडून त्यांना खात्रीशीर माहिती मिळाली कीं लंका समोर दिसणार्‍या समुद्रापलिकडे आहे व सीता लंकेतच आहे. संपाति हा गृध्र होता व त्याच्या दीर्घ व तीक्ष्ण दृष्टीमुळे त्याला हे सर्व प्रत्यक्ष दिसत होते असे रामायण म्हणते. हे सर्व लाक्षणिक अर्थानेच घेतले पाहिजे. या भागात समुद्रतीरावर असणार्‍या मानवसमाजाला लंकेत घडणार्‍या घटनांची काही माहिती असणे सयुक्तिक वाटते व संपाति त्यांच्या संपर्कात असावा असे मानता येईल.
वानर समाज समुद्रतीरावर पोंचला व आतां समुद्र ओलांडून कसे जाणार याची चर्चा सुरू झाली. सर्व प्रमुख वानरांनी आपले बळ (वय झाल्यामुळे) पुरे पडणार नाही असे म्हटल्यामुळे शेवटी अंगद कीं हनुमान एवढाच पर्याय उरला तेव्हां अंगद हा युवराज व समर्थ असला तरी वयाने व अनुभवाने लहान म्हणून हे काम हनुमानानेच अंगावर घेतले. सीतेच्या शोधासाठी निघताना हनुमानाने रामाकडून खुणेची अंगठी मागून घेतली होती, इतर दिशांना गेलेल्या समुदायपुढार्‍यांनी तसे केलेले नव्हते. तेव्हां दक्षिण हीच तपासाची महत्वाची दिशा आहे हे सर्वांनी ओळखलेले होते असे दिसते.
हनुमानाने समुद्र ओलांडण्यासाठी ’उड्डाण’ केले असे रामायण म्हणते. ते वाच्यार्थाने घेतले तर प्रष्नच उरत नाही. तर्क करावयाचा तर त्या काळी भारत व लंका याना जोडणारी एक उंचवट्यांची रांग समुद्रात आज आहे तशीच पण आजच्यापेक्षा जास्त वर असली पाहिजे व या छोट्यामोठ्या बेटांच्या रागेचा उपयोग करून, काही पोहून, काही उड्या मारून, धावून, चालून हनुमान लंकेला पोचला असला पाहिजे. मात्र ते सोपे खासच नव्हते. त्याकाळी होड्या होत्या काय असणार कारण रामाने गंगा नदी गुहकाच्या नौकेवरूनच पार केली होती. मात्र गंगा वेगळी आणि समुद्र वेगळा असणार कारण रामाने गंगा नदी गुहकाच्या नौकेवरूनच पार केली होती. मात्र गंगा वेगळी आणि समुद्र वेगळा पण कठीण कां होईना पण समुद्र ओलांडण्याचा काहीतरी मार्ग असलाच पाहिजे कारण खुद्द रावण व त्याचे सैन्य, भारतात ये-जा करतच होते पण कठीण कां होईना पण समुद्र ओलांडण्याचा काहीतरी मार्ग असलाच पाहिजे कारण खुद्द रावण व त्याचे सैन्य, भारतात ये-जा करतच होते या प्रष्नाचा उलगडा होणे कठीण आहे तेव्हां तो वाचकांच्या कल्पनाशक्तीवरच सोडणे आवश्यक आहे.
किष्किंधाकांडाची येथे अखेर होते.
या मालिकेतील सर्व लेख मी आजच्या दिवसातच संपवले. तुमचे लेखन आणि यामागील तर्क फ़ार अप्रतिम आहेत. आजच्या युगात आपण पौराणिक कथांना थोडेसे तटस्थ नजरेने बघायला पाहिजे आणि त्यासाठी तुमची लेख मालिका फ़ारच उपयुक्त ठरते. तुमच्या या उपक्रमाबद्दल तुमचे शतशः आभार.
या मालिकेतील पुढील लेख लवकरच तुम्ही प्रकाशित कराल ही अपेक्षा
रामायणावरील लेखन हल्ली थांबले आहे. इतक्या दिवसांनंतर पुन्हा एका तरुण वाचकाची प्रतिक्रिया वाचून खूप बरे वाटले. लेखनामागील माझी भूमिका तरुण वाचकाना योग्य वाटते याचा मला आनंद वाटतो. रामायणाच्या पुढील भागांबद्दल लिखाण माझे हातून केव्हा होईल सांगवत नाही. कदाचित होईलहि. मात्र सांगण्यासारखे काही नजरेला आले तर बाकी रामकथा सर्वाना परिचित आहेच.
तत्कालीन विषयांवर वेळोवेळी लिहिण्यासाठी मी एक नवीन ब्लॉग सुरू केला आहे. आपण पहा.
नाव - आज सुचलेलं
प्रभाकर फडणीस P.K. Phadnis
ज्येष्ठ नागरिक. साहित्य व संगीत प्रेमी. Senior Citizen
महाभारताप्रमाणेच रामायणावरील लेखनावरहि वाचकांच्या प्रतिक्रिया हव्यातच. प्रतिक्रियांमुळे विचारांना चालना मिळते.
रामायण - माझ्या टेबलावर
किष्किंधा कांड - भाग ७


साचा:भारतीय ऊर्जा क्षेत्र - विकिपीडिया

तारापुर अणुऊर्जा केंद्र · जैतापूर अणुऊर्जा प्रकल्प · काकरापार अणुऊर्जा केंद्र ·कैगा अणुऊर्जा केंद्र · कोड्डनकुलन अणुऊर्जा प्रकल्प · नरोरा अणुऊर्जा केंद्र · राजस्थान अणुऊर्जा केंद्र · मद्रास अणुऊर्जा केंद्र
भाभा अणुसंशोधन केंद्र · प्लाझ्मा संशोधन केंद्र · इंदिरा गांधी अणुसंशोधन केंद्र · राजा रामण्णा अत्याधुनिक तंत्रज्ञान केंद्र
सिंगरौली · कोरबा · रामागुंड्म
पवनचक्की · सौर ऊर्जा
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल १३ मार्च २०१३ रोजी १८:५४ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


भिजपाऊस.....: December 2011

लोग हर मंझिल को मुश्कील समझते है
हम हर मुश्कील को मंझिल समझते है
....बडा फर्क है , लोगो में और हम में
लोग जिंदगी को दर्द और हम दर्द को जिंदगी समझते है ....गुड मॉर्निंग
माझ्या त्या दिवसाची सुरुवात झाली ती या मेसेजने....
जगण्याचं तत्वज्ञान नेमक्या शब्दांत मांडायची ताकद असलेले शेर किंवा छोट्या कविता जेव्हा 'मेसेज' म्हणून आपल्यापर्यंत पोचतात , तेव्हा दरवेळी आपण त्यांच्या अर्थाशी थबकत नाही ...बरेचदा आपल्या मनाशीच, "व्वा क्या बात है" म्हणतो आणि आपल्या कामाच्या धबडग्यात बुडून जातो...एखादा मेसेज मात्र पुन्हा पुन्हा आपलं बोट धरून त्याच्या अर्थाशी घेऊन जातो..ते शब्द भले कोणाच्याही लेखणीतून उतरले असतील, पण आपल्यासाठी ते 'मेसेज' पाठवणार्या व्यक्तीचं अंतरंग उलगडणारे असतात ...ज्या व्यक्तीने तो मेसेज पाठवला आहे त्याच्या जगण्याशी , त्याच्या विचारांशी आपण त्या आशयाचं नातं जोडू पाहतो...आणि त्या शब्दांकडे - त्यातून ध्वनित होत असलेल्या अर्थाकडे पहायची आपली दृष्टीच बदलते ....वर लिहिलेला 'शेर' असाही आवडण्याजोगा होताच , पण तो अधिक भिडला सतीशने पाठवला होता म्हणून ...म्हणूनच तो मनात घर करून राहिला ....
सतीश...आमचा शाळेतला वर्गमित्र ...हुशार, सद्गुणी , सश्रद्ध आणि अतिशय सामान्य कुटुंबातून येऊनही ; स्वतःच्या मेहनतीने - कर्तृत्वाने आयुष्याला अर्थपूर्ण आकार देणारा एक लघु उद्योजक ..त्याची झेप आम्हां सर्व मित्र परिवारासाठी कौतुकाची आणि अभिमानाची गोष्ट..त्याची झेप आम्हां सर्व मित्र परिवारासाठी कौतुकाची आणि अभिमानाची गोष्ट सर्व प्रकारच्या अडथळ्यांचा मोठ्या धाडसाने सामना करत तो इथवर येऊन पोचला होता ...यश, सुख आणि समाधानाने तृप्त होता...पण नियतीच्या मनात काही वेगळंच होतं....त्याने आजवर दाखवलेल्या हिमतीने तिचं समाधान झालं नसावं बहुदा...एका विचित्र अपघाताच्या रूपात तिने आणखी एक परीक्षा घेण्याचा डाव रचला ....या अपघाताने सतीशला पंगुत्व आलं...कमरेखालची संवेदना हरपली ....त्याच्या बरोबरच घराचही स्वास्थ्य हिरावून घेणारा अपघात ...एखादा सर्वसामान्य माणूस उन्मळून पडला असता ...पण सतीशने नियतीशी दोन हात करायचे ठरवले ...अपघाताने शरीर पंगु झालं असलं तरी मन खंबीर होतं...सुरुवातीला आलेलं नैराश्याचं मळभ त्याने निग्रहाने दूर सारलं आणि नव्या ताकदीने तो आयुष्याला पुन्हा भिडला ...या डावातही त्याची सरशी झाली. आलेल्या अपंगत्वाचा जड अन्तःकरणाने, पण मनापासून स्वीकार करत त्याने जगण्याची नवी वाट शोधली ...चेहऱ्यावरचं हसू आणि मनातलं चैतन्य जराही ढळू न देता ...
आपण किती सहज म्हणत असतो ना की, सगळी माणस सारखी असतात म्हणून ...पण कुठे सारखी असतात सगळी ...बाह्यरूप भले सारखं असेलही, पण तरीही काही असामान्य असतात ...वेगळी असतात. काहींना सुखही बोचतं तर काही दुक्खाचा रस्ताही हसत हसत तुडवतात . आपल्या जगण्यातून इतरांना प्रेरणा देतात ...
म्हणूनच कालपरवापर्यंत फक्त 'मित्र' असलेला सतीश आज आमचा 'गुरु' झाला आहे...स्वतःच्या जगण्यातून नवी दृष्टी देणारा गुरु...हिम्मत कशाला म्हणतात याचा वस्तुपाठ आमच्यासमोर उभा करणारा  त्यामुळेच हा शेर जेव्हा त्याच्याकडून आला तेव्हा तो मनाला स्पर्शून गेला ...कारण तो निव्वळ शेर नव्हता, त्यात त्याच्या जगण्याचं - त्याच्या लढ्याचं प्रतिबिंब मला दिसलं ...मग तो 'मेसेज' माझ्यासाठी फक्त मेसेज राहिला नाही ...तर मंत्र झाला ...गुरूने दिलेला मंत्र


marathi news 85500 leter water saving रोज 85,500 लिटर पाणीबचत | eSakal

रोज 85,500 लिटर पाणीबचत
शनिवार, 24 मार्च 2018
बेसिनमध्ये भांडी वा हात धुताना अधिक पाणी वाया जाते. नळ अर्धवट ठेवल्यास पाण्याचा दाब वाढतो. त्यामुळे पाणी वाचविणारे एरेटर बसविले. आता तेवढ्याच वेळेत पाणी कमी लागते.
- प्राजक्ता रुद्रावर, रहिवासी
वाल्हेकरवाडी - रावेत येथील सेलेस्टियल सिटी सोसायटीतील नागरिकांनी सदनिकांमधील ९५० नळांना स्वखर्चातून एरेटर बसविले. यामुळे दररोज साधारणतः ८५ हजार ५०० लिटर पाणीबचत होत आहे.
एरेटर बसविलेल्या नळाद्वारे पाणी येत असताना आपली नेहमीची कामे सुरू राहतात. म्हणजेच कमी पाण्यात रोजच्या इतकीच कामे होतात. त्यामुळे जादा वेळ लागत नाही, असे सेलेस्टियल सिटी सोसायटीतील महिलांनी सांगितले. नळांना एरेटर बसविण्यासाठी केतकी नायडू, नझला मल्लाही, रोशनी रॉय, सुस्वागता रॉय, प्राजक्ता रुद्रावर, शांती नेझर, नम्रता श्रीवास्तव, अर्पिता मंडल, मनोज गर्ग, रोशिथ रवींद्रन, निखिल एस., शशी रामक्रिष्णन, पल्लवी करंदीकर, स्मिता देठे, पूनम झुनझुनवाला, पूनम अलगुरे, नताशा काटे यांनी प्रयत्न केले.
काय आहे नळ एरेटर
नळ एरेटरला प्रवाह नियंत्रक म्हणतात. ते पाणी वाचविणारे उपकरण असून, नळाच्या शेवटी बसविले जाते. त्यामुळे नळात आपोआप हवा भरून पाण्याचा दाब कमी होतो. चाळणीच्या रूपातही तो काम करतो. एक प्रवाह छोट्या छोट्या प्रवाहांमध्ये टाकला जातो. त्यातून पाणी जाण्यासाठी कमी जागा लागत असल्याने प्रवाह कमी होऊन पाण्याची बचत होते.
नळ एरेटर का वापरावे
नळ एरेटर हे बहुतांशी गळणारे, जास्त पाणी सोडणाऱ्या नळांसाठी वापरले जाते. जुन्या टॅपमध्ये एरेटर जोडल्यास प्रतिमिनिट पाण्याचा प्रवास सहा लिटरने कमी होतो. बाथरूम वा किचनमध्ये सर्वांत जास्त पाणीबचत होऊ शकते. एरेटर स्वस्त व वेगवेगळ्या प्रकारांत उपलब्ध असून, आपण स्वत: बसवू शकतो.
एका सदनिकेत दर मिनिटाला येणारे पाणी : १२ लिटर
एरेटर बसविल्यानंतर दर मिनिटाला पाणी : ३ लिटर
एका नळाद्वारे दर मिनिटाला पाणीबचत : ९ लिटर
दहा मिनिटे नळ सुरू राहिल्यास पाणीबचत : ९० लिटर
९५० सदनिकांमध्ये दररोज पाणीबचत : ८५,५०० लिटर
ठेकेदारावर नगर परिषद मेहरबान भुमिपुजनात ९३ लाख अ‍ॅडव्हान्स
आर्णी : आमनी ते आर्णी पाणीपुरवठा करणारी पाईपलाईन नव्याने टाकण्यात येत आहे. १ कोटी ४१ लाख रुपये किमतीच्या या कामाची निविदा पार पडल्या नंतर...
भारताने हॉकी मालिका बरोबरीत सोडवली
माद्रिद (स्पेन) - कर्णधार रानी रामपाल आणि गुरजित कौर यांच्या बहारदार खेळाने भारतीय महिलांनी स्पेनविरुद्धच्या पाचव्या हॉकी सामन्यात 4-1 असा विजय...
मला वाचवा हो, मला पाणी द्या हो
वैशालीनगर : ""वाचवा वाचवा ऽऽ मला वाचवाऽऽऽ.'' वैशालीनगरातील जलतरण तलावाच्या दिशेने आवाज आला. "मॉर्निंग वॉक'साठी आलेले सारेच आवाजाच्या दिशेने धावले....
मुरळीच्या वेशातील इसमाची पीएसआय पदमणे यांनी केली सुटका
नांदगाव - काही दिवसांपासून गावात, शेतातल्या वस्तीवर वाड्यांवर चोर आल्याच्या अफवांनी ऊत आलाय त्यामुळे गावागावात दिसणाऱ्या अपरिचित व्यक्तींना व...
जातेगाव येथील पाणी पुरवठा व पाझर तलावाने गाठले तळ
जातेगाव - नांदगांव तालुक्यातील जातेग़ाव येथील ग्रामपालीकेच्या येथील पाझर तलावालगत सार्वजनिक पाणीपुरवठा करणेसाठी दोन विहीरी असुन, या दोनही...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


भिजपाऊस.....: December 2012

दोन पायांची श्वापदं फिरतायत अवतीभवती
आणि त्यांच्यासाठी पिंजरे बनवणं, त्यांना बांधून घालणं
हे येरागबाळयाचं काम नाही...
खरं तर कोणालाच जमणार नाही गं ते
बाईला फक्त मादी समजणारी ही श्वापदं कधी जन्माला आली
...कशी आपल्यातच वाढत गेली...
हे कळलंच नाही, परग्रहावर जायची स्वप्नं पाहणाऱ्या इथल्या माणसाला...
...तेव्हा तूच करायचं आहेस स्वत:चं रक्षण...जमलं तर...
नाहीतर, भोग वाटयाला आलेले भोग...
स्त्रीभ्रूणहत्या करणाऱ्या दूरदृष्टीच्या 'शहाण्या' दांपत्यांना
सरकार पुरस्कार जाहीर करणार आहे म्हणे लवकरच....
एका निष्पाप जिवाचा या नरकातला प्रवेश रोखला म्हणून...
मी तर तेवढीही शहाणी नव्हते बघ...
तुला जन्म देऊन मोकळी झाले....
माणूस म्हणून वाढवायच्या खुळया नादात
माणसं संपत चालली आहेत इकडे लक्षच गेलं नाही माझं...
आता माझ्या या चुकीचं प्रायश्चित्त तू घ्यायचंस...
आजच्या दुनियेचा हाच तर रिवाज आहे...


माझे रामायण: अयोध्याकांड - भाग ९

माझे महाभारतावरील लेखन वाचकांना पसंत पडले असे दिसून आल्यावर मी आता रामायणावरही त्याच पद्धतीने काही लेखन करणार आहे. रामायणाचे माझे वाचनही विदर्भ-मराठवाडा कंपनीने प्रसिद्ध केलेल्या भाषांतरापुरतेच मर्यादित आहे. ते वाचताना नजरेला आलेल्या काही विसंगति, सर्वसाधारण समजुतीपेक्षा आढळलेला वेगळेपणा यावरच मी लिहिणार आहे.
अयोध्याकांड - भाग ९
आईचा धि:कार करून भरत बाहेर पडला तो कौसल्येला भेटला. तिने झाल्या गोष्टीबद्दल भरताला दोष दिला तो मात्र नाकारून ’मला काहीच माहीत नाही’ असे त्याने म्हटले. रात्र होईपर्यंत इतर कोणीच भरताला भेटले नाही. त्यामुळे तो आल्याचेहि कोणाला कळले नाही. दुसर्‍या दिवशी दशरथाच्या प्रेताचे दहन होऊन मग तेरा दिवस सर्व उत्तरक्रिया झाली. दूत केकय देशाला जाऊन मग भरत आला त्यांत १२-१३ दिवस गेले होते. त्यामुळे दशरथाच्या मृत्यूनंतर २४-२५ दिवसांनी भरताला राज्य स्वीकारण्याचा आग्रह सुरू झाला. त्याने ठाम नकार दिला. रामाला परत बोलावण्यासाठी स्वत:च त्याच्या भेटीला जाण्याचा बेत त्याने केला. भरत ससैन्य व कुटुंबीय व मंत्र्यांसह जाणार असल्यामुळे अयोध्येपासून गंगाकाठापर्यंत नवा रस्ता बनवला गेला त्याचे खुलासेवार वर्णन केले आहे. त्यासाठी किती दिवस लागले ते सांगितलेले नाही. रामाने गंगा ओलांडली त्यानंतर सुमंत्र परत जाणे, दशरथनिधन, दूतप्रवास, भरतप्रवास, उत्तरक्रिया, प्रवास तयारी व भरताचा गंगाकाठापर्यंत प्रवास यांत एक महिन्याहून जास्त काळ गेला असे दिसते. गंगाकिनार्‍यावर भरतही गुहकालाच भेटला. त्याला प्रथम भरताच्या हेतूबद्दल शंकाच आली. पण भरताने त्याची खात्री पटवली. मग त्याने ५०० नौका जमवून सर्व लवाजम्यासकट भरताला गंगापार केले. भरत प्रयागात भारद्वाज आश्रमात जाऊन त्याना भेटला. त्यानाहि प्रथम भरताच्या ससैन्य वनात येण्याच्या हेतूबद्दल शंकाच वाटली. (एकटा लक्ष्मणच शंकेखोर नव्हे त्याचे खुलासेवार वर्णन केले आहे. त्यासाठी किती दिवस लागले ते सांगितलेले नाही. रामाने गंगा ओलांडली त्यानंतर सुमंत्र परत जाणे, दशरथनिधन, दूतप्रवास, भरतप्रवास, उत्तरक्रिया, प्रवास तयारी व भरताचा गंगाकाठापर्यंत प्रवास यांत एक महिन्याहून जास्त काळ गेला असे दिसते. गंगाकिनार्‍यावर भरतही गुहकालाच भेटला. त्याला प्रथम भरताच्या हेतूबद्दल शंकाच आली. पण भरताने त्याची खात्री पटवली. मग त्याने ५०० नौका जमवून सर्व लवाजम्यासकट भरताला गंगापार केले. भरत प्रयागात भारद्वाज आश्रमात जाऊन त्याना भेटला. त्यानाहि प्रथम भरताच्या ससैन्य वनात येण्याच्या हेतूबद्दल शंकाच वाटली. (एकटा लक्ष्मणच शंकेखोर नव्हे) मात्र नंतर भरताच्या बोलण्यावरून खात्री पटून ’राम-लक्ष्मण-सीता चित्रकूटावर आहेत’ अशी माहिती त्यानी भरताला दिली. एक रात्र गंगातीरावर मुक्काम करून मग सर्वजण चित्रकूटाकडे निघाले. चित्रकूट यमुनेच्या दक्षिणेला असताना, भरताने यमुना ओलांडल्याचा उल्लेख नाही. चित्रकूटाच्या उत्तरेला मंदाकिनी नदी असल्याचे वर्णन आहे. पण रामाने वा भरताने मंदाकिनी ओलांडल्याचा उल्लेख नाही. ही मंदाकिनी कोणती) मात्र नंतर भरताच्या बोलण्यावरून खात्री पटून ’राम-लक्ष्मण-सीता चित्रकूटावर आहेत’ अशी माहिती त्यानी भरताला दिली. एक रात्र गंगातीरावर मुक्काम करून मग सर्वजण चित्रकूटाकडे निघाले. चित्रकूट यमुनेच्या दक्षिणेला असताना, भरताने यमुना ओलांडल्याचा उल्लेख नाही. चित्रकूटाच्या उत्तरेला मंदाकिनी नदी असल्याचे वर्णन आहे. पण रामाने वा भरताने मंदाकिनी ओलांडल्याचा उल्लेख नाही. ही मंदाकिनी कोणती हिमालयामध्ये अलकनंदा व मंदाकिनी या नद्या आहेत ती मंदाकिनी अर्थातच ही नव्हे. इतरत्र वाचावयास मिळाले व विकिमॅपियावर एक नकाशा पहावयास मिळाला त्यावरून मध्यप्रदेशात एक मंदाकिनी नावाची नदी आहे व ती अलाहाबादच्या वरच्या बाजूला काही अंतरावर यमुनेला मिळते. तिच्या आग्नेयेला चित्रकूट हे तीर्थक्षेत्र आहे व ते मंदाकिनीच्या किनारी आहे. त्यामुळे यमुना प्रयागपाशी ओलांडली तर चित्रकूटाच्या वाटेवर मंदाकिनी ओलांडावी लागणार नाही. रामायणात चित्रकूट प्रयागापासून दहा कोस दूर असल्याचे भरद्वाजानी रामाला म्हटले आहे. प्रत्यक्षात चित्रकूट प्रयागपासून १०० पेक्षा जास्त मैल, जबलपूर-अलाहाबाद रेल्वे मार्गापासून बांद्याकडे जाणार्‍या रेल्वेफाट्यावर कारवी नावाच्या स्टेशनच्या जवळ आहे. तेच रामाच्या वस्तीने पावन झालेले रामायणातील चित्रकूट असे मानले जाते. तेव्हां भरद्वाजाने रामाला सांगितलेले अंतर सपशेल चुकलेले होते असे म्हणावे लागते.
या चित्रकूटाबद्दल थोडी ऐतिहासिक माहिती सांगण्याचा मोह आवरत नाही. रघुनाथराव पेशव्याला बारभाईनी पदच्युत केले. त्याचा बाजीराव हा औरस पुत्र व अमृतराव हा आधीचा दत्तक पुत्र. सवाईमाधवरावाच्या मृत्यूनंतर यांतील कोणालाच पेशवाई मिळू नये यासाठी नाना फडणिसाने नाना प्रयत्न केले. तरी अखेर बाजीरावच पेशवा झाला. अमृतराव त्याचा कारभारी झाला व तो फार कर्तबगार आहे असे इंग्रजांचे मत होते. पण बेबनाव होऊन अखेर सालिना आठ लाखाची जहागीर देऊन त्याला इंग्रजानी वाराणसीला पाठवले. तेथेच त्याची अखेर झाली. त्याचा पुत्र विनायकराव जहागीर संभाळून होता. तो नंतर चित्रकूटाला गेला. त्याच्या संस्थानाला कारवी संस्थान म्हणत. १८५३ मध्ये तो वारला. १८५७ पर्यंत संस्थान चालले. बंडात सामील असल्याचा खोटा आळ घेऊन इंग्रजांनी संस्थान खालसा केले व कारवीची प्रचंड प्रमाणावर लूट केली.
तत्कालीन विषयांवर वेळोवेळी लिहिण्यासाठी मी एक नवीन ब्लॉग सुरू केला आहे. आपण पहा.
नाव - आज सुचलेलं
प्रभाकर फडणीस P.K. Phadnis
ज्येष्ठ नागरिक. साहित्य व संगीत प्रेमी. Senior Citizen
महाभारताप्रमाणेच रामायणावरील लेखनावरहि वाचकांच्या प्रतिक्रिया हव्यातच. प्रतिक्रियांमुळे विचारांना चालना मिळते.
रामायण - माझ्या टेबलावर
अयोध्याकांड - भाग ९
अयोध्याकांड - भाग ८


MarathiMedia

खुर्चीलाही वाटू लागलाय आत्ताच त्यांचा भार
आज निवडून आले आहेत इथे,
जुन्या राजकारणातले नव-नवीन उमेदवार...
पाच वर्ष दबा धरणार म्हणून,
खुर्चीलाही वाटू लागलाय आत्ताच त्यांचा भार
अजूनही जातो त्याच बागेत
अजूनही जातो त्याच बागेत
पण मला फ़क्त दिसते
जाऊन प्रेमाने नाते जोडणार..
पण आपली लोक मात्र बदलतात ..... वेळ आल्यावर"
वेळ बदलते ..... आयुष्य पुढे सरकल्यावर
आयुष्य बदलते .... प्रेम झाल्यावर
प्रेम नाही बदलत ...... आपल्या लोकांबरोबर
पण आपली लोक मात्र बदलतात ..... वेळ आल्यावर "
पण आपली लोक मात्र बदलतात ..... वेळ आल्यावर"
वेळ बदलते ..... आयुष्य पुढे सरकल्यावर
आयुष्य बदलते .... प्रेम झाल्यावर
प्रेम नाही बदलत ...... आपल्या लोकांबरोबर
पण आपली लोक मात्र बदलतात ..... वेळ आल्यावर "
पाऊस आज खूप रडला
पाऊस आज खूप रडला...
माहित नाही कोणावर रुसला...
कदाचित त्यालाही आठवत असतील त्याचे ओघळलेले थेंब...
त्याने सुद्दा केले असेल कोणावर तरी प्रेम.........
दिसे त्यांची किमयागिरी ..
ग्रीष्मात ही मनी गुलमोहर फुलला
भेट घडली खुप दिवसांनी आज,
हा वेडा जीव माझा बावरला.
कसे सांगु सखे तुजला,
ग्रीष्मात ही मनी गुलमोहर फुलला.
यल्लप्पा सटवाजी कोकणे - ०५ एप्रिल २०१५


राज ठाकरे - एक वादळ: राज ठाकरेंच्या नेतृत्त्वाखाली आज मनसेचा संताप मोर्चा; पोलिसांचा कडेकोट बंदोबस्त

राज ठाकरे - एक वादळ
बुधवार, 4 अक्तूबर 2017
राज ठाकरेंच्या नेतृत्त्वाखाली आज मनसेचा संताप मोर्चा; पोलिसांचा कडेकोट बंदोबस्त
महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेकडून (मनसे) एल्फिन्स्टन स्थानकातील दुर्घटनेच्या निषेधार्थ गुरूवारी पश्चिम रेल्वेच्या मुख्यालयावर मोर्चा काढण्यात येणार आहे. मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे या मोर्चाचे नेतृत्त्व करणार असल्याने आज नक्की काय घडणार, याची अनेकांना उत्सुकता आहे. मात्र, हा मोर्चा सुरू होण्यासाठी अवघे काही तास शिल्लक असतानाही अजूनही मुंबई पोलिसांकडून मोर्चाला परवानगी देण्यात आलेली नाही. त्यामुळे मनसे आणि प्रशासनात संघर्ष निर्माण होण्याची शक्यता आहे. आम्ही मोर्चाची संपूर्ण तयारी केली आहे. आता काही झाले तरी मोर्चा निघणार, ही काळ्या दगडावरची पांढरी रेघ आहे, असा निर्धार मनसेचे सरचिटणीस संदीप देशपांडे यांनी व्यक्त केला आहे. लोकशाहीत मोर्चाला परवानगी दिली जात नाही, हा कुठला नियम म्हणायचा. हा म्हणजे लोकशाहीचा गळा घोटण्याचा प्रकार सुरू असल्याची टीका संदीप देशपांडे यांनी केली.
मात्र, उच्च न्यायालयाच्या आदेशामुळे मनसेच्या या मोर्चाला परवानगी दिली जात नसल्याचे सूत्रांचे म्हणणे आहे. तांत्रिकरित्या तशी परवानगी देणे पोलिसांना आणि प्रशासनाला शक्य नाही. त्यामुळे पोलिसांनी मोर्चाला परवानगी दिली नसली तरी त्यादृष्टीने सुरक्षाव्यवस्था तैनात केली आहे. मेट्रो चित्रपटगृहापासून पश्चिम रेल्वेचे मुख्यालय असलेल्या चर्चगेटपर्यंत हा मोर्चा काढण्यात येणार आहे. त्यामुळे आज सकाळपासूनच चर्चगेट स्थानकावर रेल्वे पोलिसांकडून मोठा बंदोबस्त तैनात करण्यात आला आहे. तर मनसेकडूनही या भागात मोर्चाची जय्यत तयारी करण्यात आली आहे. त्यासाठी मरिनलाईन्स स्थानकापासून रेल्वे मुख्यालयाकडे येणाऱ्या रस्त्यावर मनसेचे झेंडे आणि बॅनर लावण्यात आले आहेत. तर चर्चगेट स्थानकाच्या परिसरात एक लहानसे व्यासपीठ उभारले जात असून या ठिकाणी राज ठाकरे कार्यकर्त्यांना संबोधित करणात असल्याचे समजते. या पार्श्वभूमीवर पोलिसांकडून चर्चगेट स्थानकाचा परिसर बॅरिकेडस लावून बंदिस्त करण्यात आला आहे.
* मनसेच्या मोर्चाला रेल्वे प्रवासी संघटनांचा पाठिंबा
* मोर्चाला परवानगी नाकारणे हा तर लोकशाहीचा गळा घोटण्याचा प्रकार- संदीप देशपांडे
* लोकशाहीत मोर्चाला परवानगी देणार नाही, हा कुठला नियम- संदीप देशपांडे
* ब्रिटीशही मोर्चांना परवानगी देत होते, मात्र हे सरकार परवानगी देत नाही,
* आमची तयारी पूर्ण; मोर्चा निघणार ही काळ्या दगडावरची पांढरी रेघ- संदीप देशपांडे, मनसे सरचिटणीस
* मोर्चात सहभागी होण्यासाठी मनसेकडून सोशल मीडियाच्या माध्यमातून लोकांना आवाहन
इसे ईमेल करेंइसे ब्लॉग करें Twitter पर शेयर करेंFacebook पर शेयर करेंPinterest पर शेयर करें
नई पोस्ट पुरानी पोस्ट मुख्यपृष्ठ
सदस्यता लें टिप्पणियाँ भेजें (Atom)
मनसे संताप मोर्चा : राज ठाकरे यांचं संपूर्ण भाषण
मनसे संताप मोर्चा : राज ठाकरे यांचं संपूर्ण भाषण
राज ठाकरेंच्या नेतृत्त्वाखाली आज मनसेचा संताप मोर्...
‘माझे असत्याचे प्रयोग’; राज ठाकरेंचं मोदींवर पुन्ह...
सरल थीम. Blogger द्वारा संचालित.


कांपेचे - विकिपीडिया

कांपेचेचे मेक्सिको देशामधील स्थान
राजधानी सान फ्रांसिस्को दे कांपेचे
क्षेत्रफळ ५७,९२४ चौ. किमी (२२,३६५ चौ. मैल)
घनता १४ /चौ. किमी (३६ /चौ. मैल)
कांपेचे (संपूर्ण नाव: कांपेचेचे स्वतंत्र व सार्वभौम राज्य; स्पॅनिश: Estado Libre y Soberano de Campeche)हे मेक्सिकोच्या पूर्व भागातील एक राज्य आहे. युकातान द्वीपकल्पावर वसलेल्या कांपेचेच्या पश्चिमेस मेक्सिकोचे आखात (कांपेचेचे आखात), दक्षिणेस ग्वातेमाला व पूर्वेस बेलिझ तर इतर दिशांना मेक्सिकोची इतर राज्ये आहेत. सान फ्रांसिस्को दे कांपेचे ही कांपेचेची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.
युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थान यादीत नोंद असणाऱ्या कांपेचेमध्ये माया संस्कृतीमधील अनेक ऐतिहासिक स्थळे आहेत.
मेक्सिकोच्या आग्नेय भागात ५७,९२४ चौरस किमी क्षेत्रफळावर वसलेले हे राज्य आकाराने देशातील १८व्या क्रमांकाचे मोठे आहे. येथील लोकवस्ती अत्यंत तुरळक आहे.
विकिमीडिया कॉमन्सवर खालील विषयाशी संबंधित संचिका आहेत:
अग्वासकाल्येंतेस ·इदाल्गो ·कांपेचे ·किंताना रो ·कोआविला ·कोलिमा ·केरेतारो ·ग्वानाह्वातो ·गेरेरो ·च्यापास ·चिवावा ·ताबास्को ·तामौलिपास ·त्लास्काला ·दुरांगो ·नायारित ·नुएव्हो लेओन ·बेराक्रुथ ·पेब्ला ·बाहा कालिफोर्निया ·बाहा कालिफोर्निया सुर ·मिचोआकान ·मेहिको ·मोरेलोस ·युकातान ·वाशाका ·हालिस्को ·साकातेकास ·सान लुइस पोतोसी ·सिनालोआ ·सोनोरा
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल २२ सप्टेंबर २०१३ रोजी १६:३३ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


इतर | मराठी कविता संग्रह

कविता मला आवडलेल्या …..
” हळवेपण ” – अभिजित दाते यांचा पहिला अल्बम
हरिश्चंद्रगडावरच्या स्थानिक हॉटेलधारक मित्रांना आवाहन.
Posted on नोव्हेंबर 29, 2017 by सुजित बालवडकर	 Posted in इतर, भटकंती	 Tagged इतर, भटकंती	 यावर आपले मत नोंदवा
हरिश्चंद्रगडावरच्या स्थानिक हॉटेलधारक मित्रांना आवाहन.
महाराष्ट्र वनविभागाने गडावर दिवसेंदिवस वाढत चाललेल्या कचऱ्याची भीषण समस्या लक्षात घेऊन भावी काळापासून गडावर कॅम्पिंग व हॉटेल चालवण्यास बंदी घालण्याचा विचार कळवला आणि यामुळे अनुक्रमे गिर्यारोहक व स्थानिक हॉटेलधारक यांचं धाबं दणाणलं. स्थानिक हॉटेलधारक येणाऱ्या गिर्यारोहकांना त्यांच्या मोठ्या संख्येमुळे थर्माकोल किंवा प्लास्टिकच्या प्लेट्समधून खाद्यपदार्थ व चहा/ कॉफी देत असल्याने बेशिस्त पर्यटकांना आयतं कोलीत मिळालं आणि गडावर कचऱ्याचे ढिग दिसू लागले. गड कळसूबाई हरिश्चंद्र अभयारण्याच्या परिक्षेत्रात येत असल्याने व वनविभागाने हे सगळं थांबवण्यासाठी आत्तापार्यंत केलेल्या कंठशोषला अपेक्षित प्रतिसाद न मिळाल्याने त्यांच्याही संयमाचा कडेलोट झाला आणि अखेर वन्यजीव कायद्यांना अनुसरून ही कामगिरी करण्यात आली.
अजूनपर्यंत अधिकृत नोटीस न आल्याने गडावरची हॉटेल्स चालू आहेत. यानिमित्ताने भविष्यात हरिश्चंद्रगडाला या कचऱ्याच्या व बेशिस्त पर्यटनाच्या कलियुगातून मुक्ती मिळावी म्हणून सर्व हॉटेलधारक मित्रांना समस्त गिर्यारोहकांच्या वतीने हे आवाहन. आपला मित्र भास्कर बादडने या कार्याचा शुभारंभ केलाच आहे. इतर स्थानिक मित्रांना वनविभागाला सहकार्य करण्यासाठी हे आवाहन. ह्यामुळे ट्रेकर्सचा गडाकडे बघण्याचा दृष्टिकोन सकारात्मक होऊन वनविभागाच्या स्तुत्य उपक्रमाला हातभार लागून एक सुवर्णमध्य निघू शकतो.
गडावर यापुढे (हॉटेल्स चालू ठेवण्याचा निर्णय वनविभागाने घेतल्यास) कोणत्याही परिस्थितीत थर्माकोलच्या प्लेट्स व प्लॅस्टिकचे ग्लास चहा/कॉफी साठी वापरणं ताबडतोब बंद करा आणि स्टीलच्या भांड्यांमध्ये जेवण पुरवण्यास सुरूवात करा. तुम्ही टेंट्ससाठी पाच सहा हजार सहज खर्च करू शकता तर तेच बजेट यासाठी वापरा.
तुमच्याकडे जेवणाची ऑर्डर देण्यासाठी ग्रुप लिडरचा फोन आल्यास त्याला त्याच्यासकट सर्व सदस्यांना आपापले ताट,वाटी, चमचा व Mug आणायला सांगा व त्याची तयारी नसल्यास ती ऑर्डर घेऊ नका. गडाची विदारक अवस्था बघता धंदा महत्वाचा नसून गडावरील वातावरण सुरळीत होणं अत्यंत गरजेचं आहे.
अनेकदा ग्रुपमध्ये काही लोक बॅचलर असतात किंवा वेगळ्या शहरात राहत असतात ज्यांच्याकडे हे घरगुती सामान मिळू शकत नाही. अश्या लोकांसाठी तुम्ही तुमची भांडी वापरल्यास त्यांच्याकडून त्याचं नाममात्र शुल्क घ्या आणि त्यांनाच ती भांडी स्वच्छ करायला सांगा.एका ग्रुपमागे फक्त दोन किंवा तीनच लोकांना तुमच्याकडून ताट वाट्या मिळतील असं स्पष्ट सांगा म्हणजे जो उठेल तो त्याच्यासाठी या सगळ्याची सोय तुम्हाला करायला लावणार नाही.
गडावर गोळ्या,बिस्किटं, चॉकलेट्स, वेफर्स इत्यादी प्लॅस्टिकबंद पदार्थ विकणे (जर विकत असाल तर) ताबडतोब बंद करा. कारण याचाच अतिरेक झाल्याने आज गडाकर ही कारवाई झाली आहे. हे पदार्थ ट्रेकला खाल्ले नाहीत तर कोणीही मरत नाही.
आपापल्या हॉटेल्सच्या बाहेर पॉलिथिन बॅग्स सक्तीने लावून ठेवा आणि पर्यटकांनी (हा शब्द मुद्दाम वापरला आहे) स्वतःबरोबर आणलेलं प्लास्टिक त्यातच टाकायची कडक सूचना करा. तसं त्यांनी न केल्यास त्यांच्या पुढच्या ऑर्डर्स सरळ कॅन्सल करा (सगळ्यांनीच हे केलं तर या लोकांच्या जेवणाखाण्याची बोंब होईल). चार पैसे मिळत आहेत असा हव्यास धरलात तर हॉटेल कायमचं बंद होईल आणि तुम्ही तिथे नाही म्हणल्यावर हे सगळं नियमित करण्यासाठी वनविभागावर मनुष्यबळाचा अतिरीक्त ताण पडेल. तेव्हा वेळीच जागे व्हा. तुम्ही गिर्यारोहक आणि वनविभाग यांच्यातला स्थानिक दुवा आहात हे लक्षात ठेवा.
पॉलिथीन बॅगमध्ये गोळा केलेला सुका कचरा रविवारी गडाखाली आणून त्याची योग्य विल्हेवाट लावा. गडावर प्लास्टिकचा कचरा जाळल्याने पर्यावरणाला नुकसान झाल्यास तुमच्यावर गुन्हा दाखल होऊ शकतो.
आज गडाची अवस्था भयाण झाली आहे. त्यामुळे वनविभागाला सहकार्य करणं ही गिर्यारोहकांबरोबर स्थानिकांचीही समान जबाबदारी आहे आणि हॉटेलधारक हे सगळं पाळत आहेत का नाही यावर लक्ष ठेवायची जबाबदारी आपलीच आहे. गडावरील हॉटेल बंद झाल्यास रोजगाराचा प्रश्न तर उत्पन्न होणारच आहे पण बेशिस्त पर्यटनावर नजर ठेवायला मात्र तिथे स्थानिक पातळीवर कोणीही नसेल. तेव्हा आपला हरिश्चंद्रगड वाचवायची जबाबदारी आता आपली आहे. सर्वांनी एकत्र येऊन हा गोवर्धन पर्वत उचलूया आणि हरिश्चंद्राच्या देखण्या रुपयाला पुनरुज्जीवीत करूया.
टीप : जे स्थानिक हॉटेलधारक फेसबुकवर नाहीत त्यांच्यापर्यंत हा मेसेज Whatsapp च्या माध्यमातून पोचवण्यात येत आहे.
काही कमेंटबहाद्दरांना नम्र विनंती : पोस्टचा मतीदार्थ लक्षात घ्यावा. काही उपयुक्त सूचना असल्यास शांतपणे कराव्यात. पण उगाच “हे कसं चुकलं. आम्हीच कसे बरोबर” असली बोटं घालून स्वतःच्या अपमानाची तरतूद करून घेऊ नका म्हणजे झालं.
माय – स.ग. पाचपोळ
[फॉरवर्डस मधून आलेल्या एका ईमेलमध्ये खालील कविता मिळाली. मूळ फॉरवर्डमध्ये नारायण सुर्वे कवी असल्याचा उल्लेख केला गेला होता. पण प्रणव प्रियांका प्रकाशा ह्या तरुण, जाणकार कवींनी सुचवलेल्या दुरुस्तीनुसार स.ग.पाचपोळ हे मूळ कवी आहेत. त्याप्रमाणे बदल करत आहे. दुर्दैवाची गोष्ट अशी की जितेंद्र जोशी ह्यांनी देखिल एका कार्यक्रमात ही कविता सादर करताना मराठी कवीचा उल्लेख “नारायण सुर्वे” असाच केला आहे.]
हंबरून वासराले चाटती जवा गाय
तवा मले तिच्यामंदी दिसती माझी माय
आयाबाया सांगत व्हत्या व्हतो जवा तान्हा
दुस्काळात मायेच्या माजे आटला व्हता पान्हा
पिठामंदी पानी टाकून पाजत जाय
तवा मले पिठामंदी दिसती माझी माय Continue reading →
एक मुलगा होता, कैंसर असलेला आणि जास्तीतजास्त एकच महीने आयुष्य असलेला.
एक मुलगी त्याला आवडत होती, जी एका Music CD च्या दुकानामध्ये काम करीत होती.
परंतु त्याने त्या मुलीला आपल्या प्रेमाविषयी काहीच सांगितलेले नव्ह्ते…..
नेहमी तो तिच्या दुकानात जात होता आणि एक सीडी विकत घेत होता, का – तर तिच्याशी दोन शब्द बोलता यावे म्हणून ….
महीना उलटला…त्याचे आयुष्य ही संपले. Continue reading →
Posted on जानेवारी 30, 2008 by सुजित बालवडकर	 Posted in इतर	 Tagged misc	 यावर आपले मत नोंदवा
उर्दूतील प्रसिद्ध शायर जफर गोरखपुरी ह्यांच्या
‘तो समझो गझल हुई’ ह्या गझलचा मराठी भावानुवाद
मिले किसीसे नजर, तो समझो गझल हुई,
रहे ना अपनी खबर,तो समझो गझल हुई
मिला के नजरों को, वो हया से फिर,
झुका ले कोई नजर,तो समझो गझल हुई
इधर मचल कर उन्हें, पुकारे जुनूं मेरा,
भडक उठे दिल उधर, तो समझो गझल हुई
उदास बिस्तर की सिलवटें, जब तुम्हें चुभें,
न सो सको रातभर, तो समझो गझल हुई
वो बदगुमां हो तो, शेर सुझे ना शायरी,
वो महर-बां हो ‘जफर’, तो समझो गझल हुई
भेटता हे, नयन अपुले,बघ गझल उमलली
मजसी मी, विसरलो अन, बघ गझल उमलली
बघुन क्षणभर तिने, लाजेने मग हळुच,
नजर खाली झुकविली अन, बघ गझल उमलली
हे उदास शयन नी;सुरुकुत्या खुपती जीवा,
रात्र सारी जागता मी ,बघ गझल उमलली
 येथ , ‘तिकडेही’ अन बघा,
‘आग रेशम’ चेतली अन, बघ गझल उमलली
असताना ती रुसुन, कविता ना मज सुचे,
गोड ती हसली ‘जफर’ अन,बघ गझल उमलली
(ह्या भावानुवादात जर ‘उमलली’ हा शब्दाच्या
ठिकाणी ‘उमजली’ हा शब्द घातला तर
आशयाचा आणखी एक पदर दिसु शकतो असे
गालावर खळी, डोळ्यात धुंदी….
गालावरी खळी डोळ्यात धुंदि
ओठावर खुले लाली गुलाबाची
कधी कुठे कसा तुला सांग भेटू
वाट पाहतो एका ईशा-याची
जाऊ नको दूर तू, अशी ये समोर तू
माझा रंग तू घे, तूझा रंग मला दे
कोणताहा मौसम मस्त रंगाचा
तुझ्यासवे माझ्या जिवनी आला
सुने सुने होते किती मन माझे
आज तेच वाटे धूंद मधुशाला
जगण्याची मज आता कळते मजा
नाहि मी कोणाचा आहे तुझा
सांगतो मी खरे खुरे तुझ्यासाठी जीव झुरे मन माझे थरारे
कधी तूझ्या पुढे-पुढे कधी तुझ्या मागे-मागे करतो मी ईशारे
ए जाऊ नको दूर तू
जाऊ नको दूर तू, अशी ये समोर तू
माझा रंग तू घे, तूझा रंग मला दे
मला जिंदगीही घेऊनी आली
तुझ्या चाहुलीची धुन आनंदि
अंतरास माझ्या छेडूनी गेली
जगण्याची मज आता येई मजा
तू माझे जिवन तू माझी दिशा
आता तरी माझ्यावरी कर तुझी जादूगीरी हुर-हुर का जिवाला
बोल आता तरी काहि तरी भेट आता कुठे तरी कसला हा अबोला
ए जाऊ नको दूर तू
जाऊ नको दूर तू, अशी ये समोर तू
माझा रंग तू घे, तूझा रंग मला दे………….
आजची खरेदी . . #दभाधामणस्कर #मराठी #marathi #akshardhara
श्रीमंती 😃 . . #दभाधामणस्कर #marathi
संसाराच्या कविता.. 😄😁😀 . . #marathi #मराठी #कविता #books
cinema Uncategorized अनामिक अनिल अनिल अवचट अनिल कांबळे अनुराधा पोतदार अनुश्री वर्तक अभिजीत दाते अमॄता (कवितांची) अरुण कोलटकर अरुण दाते अरुण सांगोळे अरुणा ढेरे अशोक नायगांवकर अशोक पत्की आरती प्रभू आसावरी काकडे इंदिरा संत इंद्रजित भालेराव इतर इलाही जमादार उनाड एल्गार ओंकार खरे कल्पी जोशी कवी भूषण कुसुमाग्रज केदारनाथ सिंह कैफी आजमी गंगाधर महांबरे गझल गदिमा ग़ज़ल गुरु ठाकूर गुलजार गोविंदाग्रज ग्रेस चंद्रमाधवीचे प्रदेश चंद्रशेखर सानेकर चारोळ्या चित्तरंजन भट चित्रपट छंदोमयी जगदीश खेबुडकर जात्यावरील ओव्या जावेद अख्तर जितेन्द्र जोशी झंझावात तनवीर सिद्दीकी तुषार जोशी द. भा. धामणस्कर दासू वैद्य दिवाळी अंकातल्या कविता नवकवी ना. धो. महानोर नागराज मंजुळे नामंजूर नारायण सुर्वे नीता भिसे नेणिवेची अक्षरे पं. ह्रदयनाथ मंगेशकर पद्मा गोळे पाऊस पाळणा पु.ल. पुस्तक पोवाडा प्र. के. अत्रे प्रदीप निफाडकर प्रसन्न शेंबेकर प्रसून जोशी फ मुं शिंदे फारूक एस.काझी बहीणाबाई चौधरी बा. भ. बोरकर बा. सी. मर्ढेकर बालकवी बालगीत बाळ कोल्हटकर बेफिकीर भटकंती भाऊसाहेब पाटणकर भीमराव पांचाळे मंगेश पाडगांवकर मंदार जोशी मनस्वी ममता सिंधुताई मराठी कविता माधवी भट मिलिंद फणसे मुक्तायन मौनाची भाषांतरे यशवंत देव योगेश रंग माझा वेगळा राजू जाधव रॉय किणीकर लावणी वंदना विटणकर वसंत बापट विंदा करंदीकर विजय आव्हाढ विडंबन विशाखा वैभव जोशी शंकर वैद्य शांता ज. शेळके शाहीर होनाजी बाळा श्रद्धा भोवड श्रीधर फडके श्रीनिवास खळे संगीता जोशी संजीवनी बोकील संत कान्होपात्रा संत तुकडोजी महाराज संतोष (कवितेतला) संदिप खरे संध्याकाळच्या कविता सदानंद रेगे समर्थ रामदास स्वामी सुधांशु सुधिंद्र देशपांडे सुधीर फडके सुधीर मुळीक सुधीर मोघे सुरेश भट सुरेश वाडकर सैराट सौमित्र स्वरांगी देव स्वातंत्र्यवीर सावरकर स्वानंद किरकिरे हरिवंश राय बच्चन हर्षदा विनया हिन्दी कविता


MarathiMedia

विनोद विनोद विनोद ्रिपल सिट व सुसाट वेगाने बाईक चालवणा-यांवर कारवाई कधी
वसईमध्ये ट्रिपल सिट आणि सुसाट वेगाने बाईक चालविणे हे आता नित्याचेच झाले आहे. वसई पारनाका येथे असलेल्या पोलिस चौकी समोरनही अगदी बिनधास्तपणे.......
विनोद विनोद विनोद जनजागृतीमुळेच सुरक्षिततेची कामगारांना जाणीव
डिसेंबर 1984 मध्ये भोपाळमधील युनियन कार्बाइड कंपनीतून अतिविषारी अशा पोस्टिसाइड मिथाईल आयसोसायनेट गॅसच्या 40 टन गळतीमुळे हजारो कामगार.......


माझी शाळा: भारतीय राष्ट्रध्वज - संपूर्ण माहिती

कोरे फॉर्म / तक्ते
भाषणे / जयंती / पुण्यतिथी
शिक्षण क्षेत्राला पूर्णपणे वाहून घेतलेल्या माझी शाळा ब्लॉगवर मी परशुराम शिंदे आपले सहर्ष स्वागत करत आहे..
भारतीय राष्ट्रध्वज - संपूर्ण माहिती
खाली दिलेली माहिती आपल्याला पीडीएफ स्वरुपात डाऊनलोड करायची असेल तर या पानाच्या शेवटी डाऊनलोड बटण दिलेले आहे.
भारतीय राष्ट्रध्वजात गडद भगवा, पांढरा व हिरवा ह्या तीन रंगांचे आडवे पट्टे आहेत. यामुळे या झेंड्याला पुष्कळदा तिरंगा असेही संबोधले जाते. मधल्या पांढर्‍या रंगात निळ्या रंगाचे २४ आर्‍यांचे अशोक चक्र आहे. मच्‍छलीपट्टणम जवळ जन्मलेल्या पिंगली वेंकय्या ह्यांनी तिरंग्याची रचना केली आहे.
भारतीय राष्ट्रध्वजाच्या लांबी व उंचीचे प्रमाण ३:२ असे आहे, तसेच राष्ट्रध्वज खादीच्या अथवा रेशमाच्या कापडाचाच बनवला जावा असा सरकारी नियम आहे.
ध्वजातील गडद भगवा, पांढरा व हिरवा हे तीन रंगीत पट्टे आणि त्यांचे अर्थ :
भारताच्या राष्ट्रीय ध्वजात चार रंगाचा वापर केला गेला आहे. केशरी, पांढरा, हिरवा, आणि निळा. (त्यामुळे भारताचा राष्ट्रीय ध्वज, रंगाचाच विचार केला तर तिरंगा नसून चौरंगा आहे).
२२ जुलै १९४७ रोजी घटना समितीच्या बैठकीत 'तिरंगी ध्वज' भारताचा अधिकृत राष्ट्रीय ध्वज म्हणून स्वीकृत करण्यात आला.
त्या संबंधीचा ठराव पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी मांडला. एकाला एक लागून असलेल्या आडव्या समान प्रमाणाच्या तीन पट्ट्यांचा तो आहे. वरती गर्द केशरी, मध्यभागी पांढरा आणि खालच्या बाजूला गर्द हिरवा, अशा क्रमाने हे तीन रंग आहेत. मधल्या पांढर्‍या पट्ट्यावर निळ्या रंगाचे धम्मचक्र असून ते सारनाथ येथे असलेल्य सिंहमुद्रेवर असलेल्या अशोकचक्रासारखे आहे. चक्राला २४ आरे आहेत. डॉ. एस्. राधाकृष्णन् यांनी भारतीय राष्ट्रध्वजाच्या एकूण रचनेचे महत्त्व चांगल्या प्रकारे विशद केले आहे
ध्वजात तीन समान आडव्या पट्ट्यांची रचना करण्यात आली आहे.
- वरच्या भागात गडद केशरी रंग आहे.या रंगातून त्याग, धैर्य याचा बोध होतो.
- मधल्या भागात पांढरा रंग आहे.या रंगातून प्रकाशाचा आणि सत्यमार्गाचा शांती, सत्य, व पावित्र्याचा बोध होतो.
- खालील भागात गडद हिरवा रंग आहे. हा रंगातून निसर्गाशी वा भूमीशी असलेले नाते दर्शवितो, निष्ठा व समृध्दीोचा बोध होतो.
- निळ्या रंगाचे अशोक चक्र हे सागराप्रमाणे अथांगता व कालचक्राच व त्यासोबत बदलत जाणारे जग सूचित करतो. जीवन गतिमान असावे व भारतीयांनी शांततापूर्ण आगेकूच करावी असे धम्मचक्र दर्शविते. मूलतः हे चक्र विश्वशांतीचा संदेश देणार्‍या बौद्ध धर्माचे धम्मचक्र आहे. त्याला ‘अशोकचक्र' या नावाने ओळखले जाते.त्यात भारतीय कला, तत्त्वज्ञान, इतिहास व संस्कृती यांचा सुरेख संगम झालेला दिसतो. ‘धम्मचक्र प्रवर्तनाय' हे घोषवाक्य भारतीय संसद सभापतीच्या स्थानाच्या शिरोभागी लिहिलेले आहे
भारताचा राष्ट्रध्वज फडकवण्याची नियमावली
भारत देशाच्या अस्मितेचे प्रतीक असलेला राष्ट्रध्वज तिरंगा राष्ट्रीय सण व अन्य महत्त्वपूर्ण दिवशी सन्मानपूर्वक फडकवला जातो. राष्ट्राचे प्रतीक असलेल्या राष्ट्रध्वजाला फडकावित असताना त्याचा कुठल्याही प्रकारे अवमान होणार नाही, यासाठी काही नियम करण्यात आले आहेत. केंद्रीय गृह मंत्रालयाच्या वतीने भारतीय राष्ट्रध्वज संहिता तयार करण्यात आली आहे. ध्वज संहितेबाबत नागरिकांमध्ये जागृती निर्माण व्हावी, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
राष्ट्रीय ध्वजाबाबत संहिता तयार करण्यात आल्याचे खूप कमी भारतीयांना माहिती असते. संहितेनुसार महत्त्वाचे राष्ट्रीय कार्यक्रम, सांस्कृतिक व मैदानी खेळाच्या वेळी ध्वज संहितांनुसार जेव्हा राष्ट्रीय ध्वज फडकविला जातो तेव्हा त्याला सन्मानपूर्वक उच्च स्थान दिले जाते. राष्ट्रीय ध्वज अशा जागेवर फडकवला जातो की, तेथून तो ध्वज सगळ्यांना दिसतो.. शासकीय इमारतीवर राष्ट्रध्वज फडकवण्याची प्रथा आहे. रविवार व अन्य सुटीच्या दिवशीही सूर्योदयापासून ते सूर्यास्तापर्यंत ध्वज फडकवला जातोच. प्रतिकूल हवामानातही ध्वज फडकवणे आवश्यक असते.
संहितेनुसार राष्ट्रध्वज नेहमी स्फूर्तीने फडकवला पाहिजे व आदरपूर्वक ध्वज हळूहळू उतरवला जातो.. ध्वज फडकवताना व उतरवताना बिगूल वाजविण्याची प्रथा आहे. ध्वज कुठल्याही इमारतीच्या खिडकी, बाल्कनी अथवा दर्शनी भागात आडवा व तिरपा फडकवताना ध्वजातील केशरी रंगांचा पट्टा हा वरच्या बाजूला असतो. प्लॅस्टिकचा ध्वज वापरणे मना असते.
राष्ट्रध्वज सभेच्या वेळी फडकविताना अशा पद्धतीने फडकाविला गेला पाहिजे की, मान्यवराचे तोंड हे उपस्थिताकडे पाहिजे व ध्वज हा त्यांच्या डाव्या बाजूला पाहिजे. अथवा ध्वज भिंतीवर असेल तर मान्यवरांच्या मागे व भिंतीवर आडवा फडकाविला पाहिजे. कुठल्या पुतळ्याचे अनावरण असेल तर ध्वज सन्मानपूर्वक व वेगळ्या पद्धतीने फडकविला गेला पाहिजे. ध्वज गाडीवर लावताना गाडीच्या बॉनेटवर एक दंड उभा करावा व त्यावर फडकवावा.
संहितेनुसार राष्ट्रीय ध्वज कुठल्या मिरवणूक किंवा परेडच्या व्यक्तीच्या उजव्या हातात ध्वज असावा. जर इतरही ध्वज असतील तर त्यांच्या मध्यभागी राष्ट्रध्वज असला पाहिजे. फाटलेला, मळलेला ध्वज फडकविला जाता कामा नये. कोणत्या व्यक्तीला अथवा वस्तूला वंदन करताना ध्वज जमिनीच्या दिशेने झुकवू नये. इतर ध्वजांची पताका अथवा ध्वज राष्ट्रध्वजापेक्षा उंच लावू नये.
राष्ट्रध्वजाचा उपयोग वक्त्याचे व्यासपीठ झाकण्यासाठी अथवा ते सजविण्यासाठी करू नये. केशरी पट्टा जमिनीच्या बाजूने ठेवून ध्वज फडकविला जाऊ नये. तसेच राष्ट्रध्वजाला माती व पाण्याचा स्पर्श होऊ देऊ नये. ध्वज फडकविताना तो फाटणार नाही, अशा पद्धतीने बांधला पाहिजे.ध्वजाचा दुरुपयोग थांबविण्यासंदर्भात स्पष्ट दिशा ठरविण्यात आली आहे. त्यानुसार राजकीय व्यक्ती, केंद्रीय सैनिक दलाच्या संबंधित व्यक्तीच्या अंत्ययात्रेव्यतिरिक्त इतरत्र कोठेही त्याचा उपयोग करू नये. ध्वज कुठलेही वाहन, रेल्वे, जहाजावर लावला जाऊ शकत नाही.
ध्वजाचा उपयोग घराच्या पडद्यासाठी करू नये. कुठलाही पेहराव करताना ध्वजाचे कापड घेता येणार नाही. तसेच राष्ट्रध्वज गादी, रुमाल अथवा नॅपकीनवर काढू नये. राष्ट्रध्वजावर कुठेलीही लिखाण केले जात नाही किंवा त्यावर कुठलीही जाहिरात केली जात नाही. ध्वज ज्या खांबावर फडकविला जातो त्यावरही जाहिरात लावता येणार नाही.
केवळ प्रजासत्ताक दिन व स्वातंत्र्य दिन याच दिवशी ध्वज फुलांच्या पाकळ्या ठेवून फडकविला जातो. राष्ट्रीय ध्वज फडकवताना अथवा उतरवताना उपस्थित नागरिक कवायतीच्या सावधान स्थितीत पाहिजेत. शासकीय पोषाखात असलेले सरकारी अधिकारी ध्वजाला मानवंदना देतील. जेव्हा ध्वज सैन्याच्या तुकडीतील जवानाच्या हातात असेल व तो सावधान स्थितीत उभा राहिल. सरकारी अधिकार्‍यांच्या जवळून ध्वज जात असताना त्यांनी ध्वजाला सन्मानपूर्वक मानवंदना दिली पाहिजे. आदरणीय व्यक्ती डोक्यावर टोपी न घालताही राष्ट्रध्वजाला मानवंदना देऊ शकतात.
भारतीय राष्ट्रध्वजाने साहित्यिक आणि सांस्कृतिक उल्लेख
भारतीय राष्ट्रध्वजाने राष्ट्रगीतांप्रमाणेच भारतीय स्वातंत्र्य लढ्याच्या काळात आणि स्वातंत्र्य काळातही भारतीयांना प्रेरणा दिली आहे. विवीध साहित्यात आणि राष्ट्रभक्ती गीतांमध्येही भारतीय राष्ट्रध्वजाचा गौरवला गेल्याचे दिसून येते. हिंदी कवी श्यामलाल गूप्त 'पार्षद' ह्यांनी लिहिलेल्या "विजयी विश्व तिरंगा प्यारा, झंडा ऊंचा रहे हमारा" ह्या गीतास १९३८च्या काँग्रेस आधीवेशनात 'झेंडा गीत' म्हणून स्विकारले गेले.
स्वांत्र्य लढ्यासाठी लिहिलेल्या प्रेरणादायी गीतात बा.भ. बोरकरांनी ' चढवू गगनी निशाण, आमुचे चढवू गगनी निशाण, कोटि मुखांनी गर्जू जय जय स्वतंत्र हिंदुस्थान अशी त्यांच्या गीतातून गर्जना केली, "अजिंक्य भारत, अजिंक्य जनता ललकारत सारे, ध्वज विजयाचा उंच धरा रे" अशी ललकारी कवी योगेश्वर अभ्यंकरांनी दिली.
'हिंदूस्तान की कसम' या हिंदी चित्रपटात मदन मोहन यांनी संगीत दिलेल्या हिंदूस्तान की कसम ह्या कैफी आजमी लिखीत मन्ना डे यांनी गायलेल्या गीतात कैफी आजमी म्हणतात, "दुनिया की याद अपना ये बाँकेपन रहेगा, लहरायेगा तिरंगा जबतक गगन रहेगा, ये निशान है हमारा इस निशान कि कसम, 'हिंदूस्तान की कसम'... तर खैय्याम यांनी संगित बद्ध केलेल्या (गायक: महेन्द्र कपूर), 'तू जान ले पाकीस्तान' या गीतात गीतकार साहीर बजावतात , "... हम अपने तिरंगे झंडे के दुश्मन को, कुचलकर रख देंगे..." पुणे आकाशवाणीवरुन प्रकाशित सौ. अनुराधा ओक यांनी संगीतबद्ध केलेल्या || उंच आकाशी फडके तिरंगा || या ध्वजगीतातून "देशप्रेमिंचा हा कैवारी | देशद्रोह्यांचा कट्टर वैरी | फितुरांना लावी सुरुंगा | उंच आकाशी फडके तिरंगा || १ ||"अशा शब्दात भारतीय राष्ट्रध्वजाबद्दल आभिमान व्यक्त केलेला दिसून येतो.
स्वातंत्र्योत्तर गीत काव्यात लग्नाची वरात या मराठी चित्रपटात "नभी तिरंगा लहरत ठेऊ, करु त्याचा सन्मान" हे गीत स्वप्नील बांदोडकरांच्या आवाजात शब्दबद्ध केले गेले आहे.
भारतीय संविधानात नमुद नागरीकांच्या कर्तव्याप्रमाणे भारतीय नागरीकांनी राष्ट्रगीतासोबतच राष्ट्रध्वजाचा आदर करणे अभिप्रेत असते.
भारतातील पंजाब राज्यात अटारी येथे भारतीय सीमेच्या आत 360 फूट उंचींचा भारतीय राष्ट्रध्वज आतापर्यंतचा (मार्च २०१७) सर्वाधीक उंचीचा भारतीय राष्ट्रध्वज आहे. हा राष्ट्रध्वज 120 फूट लांब आणि 80 फूट रुंद एवढ्या आकाराचा आहे. कात्रज येथील नानासाहेब पेशवे जलाशयाच्या परिसरात पुणे महानगरपालिकेने उभारलेला २३७ फुट उंचीचा भारतीय राष्ट्रध्वज दैनिक लोकसत्ता वृत्तानुसार महाराष्ट्र राज्यातील आता पर्यंतचा (ऑगस्ट २०१६) सर्वाधिक उंचीचा राष्ट्रध्वज आहे.
( माहिती स्त्रोत- विकिपिडीया )
वर दिलेली माहिती पीडीएफ स्वरुपात डाऊनलोड करण्यासाठी खाली दिलेल्या बटणावर क्लिक करा.
शालेय पोषण आहार एक्सेल शिट्स
सा.स. नोंदी एक्सेल शीटस
पायाभूत चाचणी गुणनोंद व निकाल तक्ते
इयत्ता 9 वी नैदानिक चाचणी तक्ते
संकलित चाचणी गुणनोंद व निकाल तक्ते
वार्षिक निकाल एक्सेल सॉफ्टवेअर
शाळेसाठी १०१ प्रकल्पांची यादी
सरकारी कर्मचाऱ्यांना सुरक्षा कायदे
भारतीय राष्ट्रध्वज - संपूर्ण माहिती
शाळा स्तरावरील विविध समित्या
मूल्यमापन नोंदी कशा कराव्यात
पहिली ते आठवी विषयनिहाय प्रकल्प यादी
मित्रा App डाउनलोड करण्याविषयी
नविन वेळापत्रक व तासिका विभागणी
छान छान गोष्टी व्हिडीओ
कोडी बनवा, रंगवा, खेळा
बोधकथा / बोधपर गोष्टी
अभ्यासात मागे राहणार्‍या विद्यार्थ्यांसाठी
इतर उपक्रम / उत्सव
वेळापत्रक व तासिका विभागणी
वेळापत्रक व तासिका विभागणी
शाळा सुरु होताना लागणारे कोरे फॉर्म
वार्षिक नियोजन- इ. 1 ली ते 8 वी
श्री. परशुराम ज्ञानू शिंदे उपशिक्षक ,जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा कौठुळी ता. आटपाडी जि. सांगली मूळ गाव – हिवरे ता. जत जि.सांगली मो. नं. 9011116046
आज दिनांक व वेळ
'माझी शाळा' अँड्रॉईड अॅप
माझी शाळा ब्लॉगचे अँड्रॉईड अॅप डाऊनलोड करण्यासाठी या इमेजवर क्लिक करा..
'माझी शाळा' यू-ट्युब चॅनेल
माझे स्वनिर्मित व्हिडीओ पाहण्यासाठी वर दिसणार्‍या यु-ट्युबच्या इमेजवर क्लिक करा आणि चॅनेल सबस्क्राईब करा.
11 जून 2017 पासून एकूण भेटी
वर दिसणार्‍या इमेजवर क्लिक करा आणि त्यानंतर Follow या बटणावर क्लिक करा.
शैक्षणिक प्रगती चाचण्यांचे नियोजन
प्रगत शैक्षणिक महाराष्ट्र - स्वाध्यायपुस्तिका
आकारिक चाचणी क्र.1 प्रश्नपत्रिका
पायाभूत चाचणी गुणनोंद व निकाल तक्ते
महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद
आधारकार्ड पॅन कार्डशी लिंक
10 वी, 12 वी मार्कलिस्ट
मतदार यादीत नाव शोधा
७ वा वेतन आयोग पगार
महत्वाचे दाखले व कागदपत्रे
महत्वाचे टोल फ्री क्रमांक
कसा भरावा कर्जमाफीचा ऑनलाईन अर्ज
जमीन खरेदी करताना घ्यावयाची काळजी
ब्लॉगवरील अपडेट मिळवण्यासाठी Like या बटणावर क्लिक करा.
या ब्लॉगवरील बरीच माहिती संग्रहित असून ती सोशल मीडियावरून घेतलेली आहे, त्यामुळे त्याच्या विश्वासार्हतेबाबत शहानिशा केलेली नाही. वाचकांना केवळ माहिती उपलब्ध करून देण्याचा उद्देश असल्यामुळे मूळ लेख, लेखक, त्यातील विचार याबाबतीत खात्री केलेली नाही.


ritesh deshmukh and kunal kemmu reaction on mumbai farmers march | शेतकऱ्यांच्या मोर्चावर रितेश-कुणालचं ट्विट - Maharashtra Times

चिकमंगलुरूत बुलेट टॅँकरचा स्फोट
नातवानेच केली आजीला बेदम मारहाण
दगडफेक थांबवण्यासाठी लष्कराने मान..
इरफान खानची कर्करोगाशी झुंज
काश्मीरमध्ये भाजपने पीडीपीचा पाठ..
कर्नाटक: टॅंकर स्फोटामुळे लागली भ..
कर्नाटकः महिला पोलिसाने जखमी माकड..
शेतकऱ्यांच्या मोर्चावर रितेश-कुणालचं ट्विट
शेतकऱ्यांच्या मोर्चावर रितेश-कुणालचं ट्विट
सरकार दरबारी मागण्या मंजूर करण्यासाठी ३० हजारांहून अधिक शेतकरी मुंबईत दाखल झाले आहेत. शेतकऱ्यांच्या मोर्चाला भाजप वगळता सर्वच राजकीय पक्षांनी पाठिंबा दर्शवला असतानाच आता बॉलिवूड अभिनेता रितेश देशमुख आणि कुणाल खेमू या दोघांनी शेतकऱ्यांचे फोटो शेअर करीत ट्विट केले आहे.
रितेश देशमुखने ट्विट केले असून त्यात त्यानं म्हटलंय, मालाला योग्य भाव मिळावा या मागणीसाठी ५० हजार शेतकऱ्यांनी १८० किमीची पायपीट केली. १० वीच्या परीक्षा सुरू असून त्यांना त्रास होऊ नये यासाठी ते संपूर्ण रात्रभर चालत राहिले, असं ट्विट रितेशने केलंय.
शेतकऱ्यांच्या अडचणी ऐकल्यानंतर खरंच मी भावनिक झालो आहे. पायात चप्पल न घालताही शेतकरी पायपीट करीत मुंबईत आले. त्यांचे धैर्य, शांतपणा आणि शिस्तबद्धता खरोखरच वाखणण्याजोगी आहे. खूप वर्षांपासून सुरू असलेली त्यांची अग्निपरीक्षा संपवण्यासाठी काही तरी तोडगा निघेल, अशी मला आशा आहे. जय जवान. असं ट्विट कुणाल खेमूनं केलं आहे.
मोबाईल अॅप डाउनलोड करा आणि राहा अपडेट
तुम्ही लिहिलेली प्रतिक्रिया थोड्याच वेळात आपोआप वेबसाइटवर लाइव्ह होईल. आम्ही फिल्टर लावले असल्यामुळे आक्षेपार्ह शब्द असलेल्या प्रतिक्रिया दिसणार नाहीत. तरीही एखादी आक्षेपार्ह प्रतिक्रिया आढळून आल्यास आम्ही ती वेबसाइटवरून काढून टाकू. जे वाचक आमचे नियम, अटी, गोपनीयतेचे धोरण अथवा साइटवर लागू होणाऱ्या इतर कोणत्याची धोरणाचे उल्लंघन करताना आढळल्यास त्यांना ब्लॉक करण्यात येईल.
रजिस्टर लॉग-इन करायचे नसल्यास सांगा
प्रतिक्रिया दिल्याबद्दल आपले धन्यवाद
व्हेरिफिकेशनसाठी तुम्हाला एक ई-मेल पाठविण्यात आली आहे. कृपया त्या मेलमध्ये देण्यात आलेल्या लिंकवर क्लिक करा.
मराठीत लिहा (इनस्क्रिप्ट) | मराठीत लिहा (इंग्रजी अक्षरांमध्ये) | Write in English | व्हर्चुअल की-बोर्ड
तुमची प्रतिक्रिया लाइव्ह होताच ई-मेलद्वारे तुम्हाला सूचना देण्यात येईल
तुम्ही लिहिलेली प्रतिक्रिया थोड्याच वेळात आपोआप वेबसाइटवर लाइव्ह होईल. आम्ही फिल्टर लावले असल्यामुळे आक्षेपार्ह शब्द असलेल्या प्रतिक्रिया दिसणार नाहीत. तरीही एखादी आक्षेपार्ह प्रतिक्रिया आढळून आल्यास आम्ही ती वेबसाइटवरून काढून टाकू. जे वाचक आमचे नियम, अटी, गोपनीयतेचे धोरण अथवा साइटवर लागू होणाऱ्या इतर कोणत्याची धोरणाचे उल्लंघन करताना आढळल्यास त्यांना ब्लॉक करण्यात येईल.
छांटें:सर्वात नवीन|सर्वात जुने|सर्वोत्तम| सहमत|असहमत
प्रतिक्रिया दिल्याबद्दल आपले धन्यवाद
व्हेरिफिकेशनसाठी तुम्हाला एक ई-मेल पाठविण्यात आली आहे. कृपया त्या मेलमध्ये देण्यात आलेल्या लिंकवर क्लिक करा.
मराठीत लिहा (इनस्क्रिप्ट)| मराठीत लिहा (इंग्रजी अक्षरांमध्ये) | Write in English | व्हर्चुअल की-बोर्ड
तुमची प्रतिक्रिया लाइव्ह होताच ई-मेलद्वारे तुम्हाला सूचना देण्यात येईल
तुम्ही लिहिलेली प्रतिक्रिया थोड्याच वेळात आपोआप वेबसाइटवर लाइव्ह होईल. आम्ही फिल्टर लावले असल्यामुळे आक्षेपार्ह शब्द असलेल्या प्रतिक्रिया दिसणार नाहीत. तरीही एखादी आक्षेपार्ह प्रतिक्रिया आढळून आल्यास आम्ही ती वेबसाइटवरून काढून टाकू. जे वाचक आमचे नियम, अटी, गोपनीयतेचे धोरण अथवा साइटवर लागू होणाऱ्या इतर कोणत्याची धोरणाचे उल्लंघन करताना आढळल्यास त्यांना ब्लॉक करण्यात येईल.
या प्रतिक्रियेवर तुमचा आक्षेप आहे का
खाली दिलेल्या कारणांपैकी कोणतेही एक कारण निवडा आणि 'आक्षेपार्ह' बटनलर क्लिक करा. तुमची तक्रार आमच्या मॉडरेटरपर्यंत लगेच पोहचवली जाईल. त्यांना आक्षेप योग्य वाटल्यास ही प्रतिक्रिया काढून टाकण्यात येईल.
विशिष्ट समाजाविरुद्ध भडकावण्याचा प्रयत्न
आपला आक्षेप संपादकांपर्यंत पोहचवण्यात आला आहे
शरद पवारांपासून जनतेनं सावध राहावं: उद्धव
'या' औरंगजेबाच्या कबरीवर नतमस्तक व्हा: सेना
मुंबईत ब्यू माँड इमारतीला भीषण आग
सचिन तेंडुलकरनं 'या' चिमुकल्याचे वाचवले प्राण
मोदींच्या 'त्या' फोटोची राजनं उडवली खिल्ली
लालूप्रसाद 'एशियन हार्ट'मध्ये दाखल
राहुल गांधी यांना बालहक्क आयोगाची नोटीस
शिशिर शिंदे यांचा पुन्हा शिवसेनेत प्रवेश
महाराष्ट्रात शिवसेनेचा मुख्यमंत्री करणार म्हणजे करणार: उद्धव
1शेतकऱ्यांच्या मोर्चावर रितेश-कुणालचं ट्विट...
2व्हिडिओ: किसान लाँग मार्च थेट आझाद मैदानातून...
3सकारात्मक चर्चेनंतर योग्य निर्णय घेऊ: CM...
4दगाबाजी केल्यास अन्नत्याग करू: शेतकरी...
5शेतकरी आंदोलनात राहुल गांधींची उडी...
6लाँग मार्चः बळीराजाला मुस्लिम संघटनांची साथ...
7६ मंत्र्यांची समिती करणार मोर्चेकऱ्यांशी चर्चा...
8लाँग मार्च: मुख्यमंत्र्यांची मंत्रिगटासोबत चर्चा...
9शेतकऱ्यांच्या 'लाँग मार्च'ला डबेवाल्यांचा पाठिंबा...
10'शेतकऱ्यांचा आक्रोश सरकारला बेचिराख करेल'...
MT न्यूज अलर्टसाठी सबस्क्राइब करा
टाइम्समधील महत्त्वाच्या बातम्या आणि ब्रेकिंग न्यूजचे नोटिफिकेशन्स लगेचच मिळवा.
* ब्राऊसर सेटिंग्समध्ये जाऊन तुम्ही नोटिफिकेशन्स कधीही बंदही करू शकता.


high temperature recorded in Vidarbha at Brahmapuri ब्रह्मपुरी विदर्भात हॉट | eSakal

सोमवार, 21 मे 2018
नागपूर - विदर्भातील उन्हाच्या लाटेचा प्रभाव रविवारीही कायम राहिला. ब्रह्मपुरी येथे विदर्भात सर्वाधिक तापमानाची नोंद करण्यात आली. नागपूरचा पारा "जैसे थे' राहिला.
नवतपा जसजसा जवळ येत आहे, तसतसा उन्हाचा तडाखा वाढत आहे. शनिवारी राज्यात सर्वाधिक तापमानाची नोंद झालेल्या चंद्रपूर येथे पाऱ्यात किंचित घट झाली. येथे कमाल तापमान 47.4 अंश नोंदले गेले. ब्रह्मपुरी येथे पाऱ्याने विदर्भातील 47.6 अंशांचा विक्रम नोंदविला. नागपुरात (46.2 अंश सेल्सिअस) कमाल तापमान कालच्या इतकेच नोंदले गेले. या आठवड्यात हवामान कोरडे राहणार असल्याने तापमानात आणखी वाढ होण्याची शक्‍यता आहे.
नागपूर - विदर्भातील उन्हाच्या लाटेचा प्रभाव रविवारीही कायम राहिला. ब्रह्मपुरी येथे विदर्भात सर्वाधिक तापमानाची नोंद करण्यात आली. नागपूरचा पारा "जैसे थे' राहिला.
नवतपा जसजसा जवळ येत आहे, तसतसा उन्हाचा तडाखा वाढत आहे. शनिवारी राज्यात सर्वाधिक तापमानाची नोंद झालेल्या चंद्रपूर येथे पाऱ्यात किंचित घट झाली. येथे कमाल तापमान 47.4 अंश नोंदले गेले. ब्रह्मपुरी येथे पाऱ्याने विदर्भातील 47.6 अंशांचा विक्रम नोंदविला. नागपुरात (46.2 अंश सेल्सिअस) कमाल तापमान कालच्या इतकेच नोंदले गेले. या आठवड्यात हवामान कोरडे राहणार असल्याने तापमानात आणखी वाढ होण्याची शक्‍यता आहे.
इंग्लंडची वन-डेमध्ये विश्वविक्रमी धावसंख्या
नॉटिंगहॅम : मायदेशातील आगामी विश्वकरंडकाचे यजमान असलेल्या इंग्लंडने वन-डे क्रिकेटमध्ये विश्वविक्रमी धावसंख्या उभारली. विशेष म्हणजे विद्यमान...
..आता मोदी परग्रहावर थापा मारायला जातील : उद्धव ठाकरे
मुंबई : शिवसेना पक्षप्रमुख उद्धव ठाकरे यांनी आज (मंगळवार) पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यासह भाजपवर निशाणा साधला. ते म्हणाले, पंतप्रधान नरेंद्र...
वेगळ्या विदर्भासाठी 4 जुलैला नागपूर बंदची हाक
खामगाव (बुलडाणा) : विदर्भ राज्य आंदोलन समितीने वेगळ्या विदर्भाच्या मागणीसाठी नागपूर येथे 4 जुलैला होणाऱ्या पावसाळी अधिवेशनाचा निषेध करण्याचे...
कृषिपंपांसाठी दोन लाख नवीन वितरण रोहित्र
सोलापूर - नियमित व वेळेत वीजपुरवठा होत नसल्याच्या तक्रारी अनेकदा शेतकरी करतात. त्या दूर करण्यासाठी...
महाराष्ट्राचे त्रिभाजन करण्याचा भाजपचा डाव : अशोक चव्हाण
नांदेड : पूर्वीच्या निजाम राजवटीत असलेला मराठवाडा संयुक्त महाराष्ट्रामध्ये बिनशर्त सहभागी झाला. स्वातंत्र्यसैनिकांच्या हौतात्म्यानंतर संयुक्त...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


मागास वस्त्यांचे रूपडे पालटले - iDainik.com

Home > Karad > Satara Dist > मागास वस्त्यांचे रूपडे पालटले
मागास वस्त्यांचे रूपडे पालटले
कराड : वॉर्ड क्रमांक दहाचा विस्तार फारसा मोठा नाही. दत्त शिवम सोसायटी, जय मल्हार कॉलनी, बागल वस्ती आणि माळी वस्ती हा या वॉर्डातील प्रमुख भाग. बहुसंख्येने मागासवर्गीय कुटुंब या वॉर्डमध्ये आहेत. येथील अंतर्गत रस्ते, घरे, सार्वजनिक शौचालये पाहिल्यानंतर या वस्त्यांचे रूपडे पालटल्याचे समाधानकारक चित्र दिसून येते. जयमल्हार, बागल वस्तीमध्ये बहुसंख्येने मागासवर्गीय कुटुंब वास्तव्यास आहेत. मागास भाग असला तरी नागरी सुविधांची कोणतीच उणीव या भागात दिसून येत नाही. उलट या भागातील विकासकामांवर विशेष लक्ष मलकापूर नगरपंचायतीने दिल्याचे जाणवते. ज्या दुर्लक्षित भागात विकास कामांना प्राधान्य द्यायला हवे, त्या ठिकाणी कामे झाल्याने या भागाचा पूर्ण कायापालट झाला आहे. रमाई घरकुल योजना, इंदिरा आवास, प्राधानमंत्री आवास आदी योजनांतर्गत तेथील मागास लोकांना घरकुलाचे लाभ देण्यात आले आहेत. जुनी व मोडकळीस आलेली घरे पाडून त्या ठिकाणी नवे घरे बांधून देण्यात आली आहेत. अंतर्गत रस्त्यांचे डांबरीकरण, सार्वजनिक शौचालयांचे युनिट, परिसराची स्वच्छता, दिवाबत्ती, पिण्याच्या पाण्याची सोय अशा सर्वच बाजूंनी या वॉर्डचा विकास झाल्याचे दिसून येत आहे.
दत्त शिवम सोसायटीमधील नागरिकांनी स्वयंस्फूर्तीचे वृक्षारोपन केले असून त्याच्या संवर्धनाची जबाबदारीही घेतली आहे. पर्यावरणाला महत्व देणारे या वॉर्डातील सूज्ञ नागरिक आहेत. बंदिस्त नाल्याचे काम पूर्ण झाले आहे. या नाल्यांसाठी रस्त्यामध्ये खुदाई करण्यात आली होती. मात्र नाल्याचे काम पूर्ण झाल्याने रस्ते पूर्ववत करण्यात आले आहेत. शिवाय हे रस्ते खडीकरण व डांबरीकरण करण्याचे कामही नगरपंचायत प्रशासनाने हाती घेतले आहे. काही कॉलन्यांमधील रस्ते अपूर्ण असल्याने नागरिकांना त्रास सहन करावा लागत आहे. पाऊस सुरू झाल्याने चिखलाचे साम्राज्य आहे.
मलशुध्दीकरण केंद्र या वॉर्डमध्ये असल्याने त्या ठिकाणचे रस्ते चांगले झाले आहेत. मलकापूर शहराचे दूषित पाणी नदीत मिसळणार नाही, याची खबरदारी नगरपंचायतीने घेतली आहे. रिकाम्या व वर्षानुवर्षे पडून असणार्‍या प्लॉटचा प्रश्‍न या वॉर्डमध्ये आहेच. नगरपंचायतीने संबंधितांना नोटिसा बजावल्या आहेत.
असा आहे वॉर्ड क्रमांक दहा...
या वॉर्डमध्ये बागलवस्ती रस्ता क्रमांक 2 उत्तरेकडील भाग, राधाकृष्ण मंगल कार्यालय परिसर, दत्त शिवम सोसायटी, जयमल्हार कॉलनी परिसर, माळी वस्ती, दांगट वस्ती या भागाचा समावेश होतो. या वॉर्डची लोकसंख्या 1691 इतकी असून हा वॉर्ड अनुसूचित जाती महिला प्रवर्गासाठी आरक्षित झाला आहे. दोन्ही गटाकडून इच्छुकांची चाचपणी सुरू आहे.
वॉर्ड क्रमांक दहामधील इच्छुक उमेदवार...
प्रभाग क्रमांक 10 हा अनुसूचित जाती महिला जागेसाठी आरक्षित असल्याने या वॉर्डमध्ये ताकदीचा उमेदवार शोधण्याची मोहीम दोन्ही गटाकडून सुरू आहे. या दोन्ही गटाकडून तीन ते चार उमेदवारांची चाचपणी झाली आहे. नारायण पेंटर यांच्या कुटुंबातील महिला, आबा सोळवंडे यांची पत्नी तसेच खिलारे कुटुंबातील महिलांची नावे चर्चेत आहेत.
आपण चंदन असल्याची घोषणा चंदनाला कधीच करावी लागत नाही. त्याचा गंध वाऱ्याबरोबर आपोआप पसरत जातो.
बातम्या तुमच्या inbox मध्ये...


नेपल्सचे युद्ध - विकिपीडिया

शंभर दिवसांचे युद्ध ह्या युद्धाचा भाग
१५ मार्च - २० मे १८१५
संयुक्त राजतंत्र नेपल्सचे राजतंत्र
३५,००० (युद्धात सहभागी) ८२,००० (मरातने दाखवल्याप्रमाणे)
पनारो • फरारा • ओकियोबेलो • कार्पी • कासालिगा • रोन्को • केसेनातिको • पेसारो • स्कापेझानो • तोलेंतिनो • आंकोना • कास्तेल दि सांग्रो • सान जर्मानो • गेटा
इंग्लिश युद्धे (गनबोट युद्ध • डेन्मार्क-स्वीडन युद्ध) • आंग्ल-मराठा युद्ध • तिसरा संघ • इंग्लंड-स्पेन युद्ध • इराण-रशिया युद्ध • पोमेरानियन युद्ध • चौथा संघ • रशिया-तुर्कस्तान युद्ध • फिनलंडचे युद्ध • इंग्लंड-तुर्कस्तान युद्ध • द्वीपकल्पीय युद्ध • आंग्ल-रशिया युद्ध • पाचवा संघ • आंग्ल-स्वीडन युद्ध • फ्रान्सचे रशियावरील आक्रमण – १८१२ चे युद्ध • सहावा संघ (जर्मन मोहिम) स्वीडन-नॉर्वे युद्ध • सातवा संघ
येथे काय जोडले आहे
या पानातील शेवटचा बदल ६ एप्रिल २०१३ रोजी २१:२८ वाजता केला गेला.
येथील मजकूर हा क्रियेटीव्ह कॉमन्स अट्रीब्युशन/शेअर-अलाईक लायसन्स या अंतर्गत उपलब्ध आहेत;अतिरिक्त अटी लागू असू शकतात. अधिक माहितीसाठी हे बघा वापरण्याच्या अटी.


मराठी मन ....!!: April 2011

ज्या मातेमुळे मी ह्या सुंदर जगात आलो व त्याच मातेसाठी मी ज्या भाषेत पहिला शब्द उचारला आई..........SS ती माझी आई व माझी मातृभाषा मराठी यांचा चरणी माझा हा ब्लॉग समर्पित..............
येणारी वार्याची प्रत्येक झुळूक मी
भविष्याची अनेक सुंदर स्वप्ने मी
तुझ्या वचनाने पहिली होती.
जीव दंगला गुंगला रंगला असा..
अशी काही गाणी निर्माण होतात की जी ऐकल्यानंतर ती थेट काळजाला जाऊन भिडतात असेच हें एक थेट काळजाला हात घालणार मराठी गाण "जीव दंगला गुंगला रंगला असा" मला खूप भावले आहे तुम्हालाही नक्कीच भावेल ..............
जीव दंगला गुंगला रंगला असा..
पीरमाची आस तू ..
काळीज माझं तू ..
जीव दंगला गुंगला रंगला असा..
पीरमाची आस तू ..
रात उसासा देईल ..
हि काकणाची तोड माळ तू..
खुण काळीज हे माझं तुला दिलं मी आंदन..
तुझ्या पायावर माखीन माझ्या जन्माचं गोंदण..
जीव दंगला गुंगला रंगला असा..
पीरमाची आस तू ..
असेल सोबत कुणीतरी चालायला
तरच चालण्यात त्या अर्थ असेल
सोबतीमुळे त्याच्या वाळवंटात देखील
शब्द असेच सुचलेत मला तु निघून गेल्यावर
मनातील मनोरे असेच ढासळलेत आता.
मात्र मला झोपेतून जाग आल्यावर ..
झोपेचे सोंग घेऊन कुठवर जगायचे जागे तरी व्हावे लागणार ...
करपनारे झाड मी कुणाच्या सावलीची आता आस शोधणार
सोडायचा होता हात असा मधेच तर
पहिल्यांदा सावरायचा तरी कश्याला
जाणारा तोल माझा सोबतीशिवाय तुझ्या
तु असा पहिला आवरायचा तरी कश्याला
सोडताना हात तुझा त्याक्षणी छाती माझी धडधडत होती.
शेवटचीच भेट होती अपुली अशी जाणीव मला होत होती.
नियमित वाहणारी मंजुळ नदी तु
अचानक असे रौद्ररूप का घ्यावेस.
कवेत तुझ्या सगळ्या आठवणी
घेऊन सागरास असे का मिळावेस.
दिलेली वचने तुझी परत तुझी तुला ती घेऊन जा
ओठांवर हसू माझ्या पहिल्यासारखेच ठेऊन जा
प्रेम केल मी तुझ्यावर असेच फसण्यासाठी
आयुष्यात पुन्हा कधीही न हसण्यासाठी