भारतीय लोकशाही आणि जातजमातींच्या अस्तित्वाचा गुंता | ऐसीअक्षरे

भारतीय लोकशाही आणि जातजमातींच्या अस्तित्वाचा गुंता
काल वसंत व्याख्यानमालेत सुहास पळशिकरांच्या भाषणाला गेलो होतो. छोटेखानी भाषण होतं. तासभराचं असेल. विषयही घिसापिटा वाटेल असा होता. "जातजमातींच्या अस्तित्वाचा गुंता आणि भारतीय लोकशाही ". पण मला भाषण आवडलं. भाषणातला जो cosmetic भाग होता, तोसुद्धा आवडला. पळशीकरांचा आवाज, बोलण्याची लय, स्वच्छ,स्पष्ट शब्दोच्चार आणि अचूक शब्द निवड. इंग्लिश पुस्तकांच्या तुलनेत मराठी पुस्तकांमध्ये खूपदा हा दोष आढळतो की त्यांची छपाई तितकीशी भारी नसते. कागद सुमार/सर्वसाधारण असतो. फॉण्टकडे नीट लक्ष दिलेलं नसतं. भाषणाच्या बाबतीत ह्याचे समांतर मुद्दे म्हणजे आवाज, शब्दोच्चार वगैरे. मला समजलेलं भाषण हे इथं लिहून ठेवतोय आठवतय तसं. (बाय द वे सुहास पळशीकर म्हणजे "आखुड लोकांचा प्रदेश" हा लेख ज्यांनी लिहिलाय ते.) समाज माध्यमांवर ह्या विषयाबद्दल फार जास्त बोललं गेलेलं मागच्या काही वर्षांत बघतोय. त्यामुळे विषय जरासा तोच-तो वाटला. पण व्याख्यान पळशीकरांचं होतं म्हणून मग राहवलंही नाही. गेलो. निम्मं सभागृह भरलं होतं. संध्याकाळी साडेसहाला भाषण सुरु झालं. साधारण तासभर चाललं. वेळ आणि मुद्दे खुपच थोडे होते. पण तरीसुद्धा मुद्द्यांकडे ह्या नजरेनंही बघता येतं, हे समजलं..
आपल्यावर सतत अस्मितांचे हल्ले होताहेत, कधी कधी आपल्यावर विविध अस्मितांचं रोपण,आरोपण होतं. काही उदाहरणं म्हणजे समाज माध्यमांवर परवा फिरत असलेला "ब्राम्हण सांबार मसाला" हा ब्रॅण्ड, त्याचा फोटो फिरत असणं, जानवं इंग्लंडात पाच पौण्ड वगैरेला विकलं जात असणं, मराठा क्रांती मोर्चा, तमिळनाडूमधली देवेन्द्रकुळ वेळ्ळार संबंधी काहीशी गमतीशीर वाटू शकणारी बातमी (इतर जाती जमाती अहमिकेनं आरक्षण मागत असताना आणि स्वत:स मागास ठरवू पहात असताना अगदी विरुद्ध दिशेचं म्हण्णं मांडणारे "आम्हाला scheduled caste मधून वगळा" अशी मागणी करणारे लोक) , गुज्जर, जाट अशा बराच केसेस आहेत. कित्येकांत काही समान बाबी आहेत. आपल्याला मग काही एक "ओळख" असूच नये का आपण ज्या भवतालात वाढलो , राहिलो ते सोडून मग एक निव्वळ एक पोकळी सोबत घेउन "अजून एक मानव" इतकीच ओळख घेउन आपण वावरायचं का आपण ज्या भवतालात वाढलो , राहिलो ते सोडून मग एक निव्वळ एक पोकळी सोबत घेउन "अजून एक मानव" इतकीच ओळख घेउन आपण वावरायचं का कुटूम्ब, विस्तारित कुटूम्ब (भौगोलिक वैषिश्ट्या, भाषिक वैशिष्ट्य ह्यामुळे जबनलेला समाज, भारतीय संदर्भात विस्तारित कुटुंब म्हणजे समाज/जात/जमात.) हे सगळं नाकारायचं का कुटूम्ब, विस्तारित कुटूम्ब (भौगोलिक वैषिश्ट्या, भाषिक वैशिष्ट्य ह्यामुळे जबनलेला समाज, भारतीय संदर्भात विस्तारित कुटुंब म्हणजे समाज/जात/जमात.) हे सगळं नाकारायचं का त्यातून आलेली काही राहण्या-खाण्यातली वैशिष्ट्य, जाणीवा-श्रद्धा, भाषिक नमुने, सगळं सोडायचं का त्यातून आलेली काही राहण्या-खाण्यातली वैशिष्ट्य, जाणीवा-श्रद्धा, भाषिक नमुने, सगळं सोडायचं का तर तसं नाही. "ओळख" असावी, पण ओळखीची जसजशी "अस्मिता" होउ लागते तसतशी गडबड व्हयला लागते. ओळखिचा सार्वजनिक आसमंतातला आग्रह हा अस्मितेकडे झुकू लागतो. अस्मिता असण्यात वाईट काय असेल तर ते म्हणजे समुहाबद्दल काहीही चिकित्सा,भाष्य करायचीच चोरी झाल्यासारखी परिस्थिती निर्माण होते. कारण समुहापैकी कुणी ते करण्याचा प्रयत्न केला आणि त्यात जराही टिकात्मक सूर वाटला (किंवा "पुरेसं गौरवीकरण/उदात्तीकरण नाहिये आपल्या लोकांचं" असं वाटलं) तर थेट त्या "आतल्या"ला गद्दार,बेइमान,स्व-जनद्रोही ठरवलं जातं. आणि बाहेरचा करु गेला तर तो "आमचा अपमान करु बघतोय. खिजवतोय, हिणवतोय" असा प्रचार केला जातो.ओळख आणि अस्मिता ह्या अशा 'बायनरी' संद्न्या नाहित. तो एक स्पेक्ट्रम आहे. त्यांचा इकडून तिकडे प्रवास टप्प्या टप्प्याने होतो.
वेगळेपणाचं भान, समुह अधिक सावध होतो. वेगलेपणाचा देखावा करतो. अह्दिक प्रमाणात, ठळक़ जाहिर प्रदर्शन करतो. गंमत म्हणजे एका समूहानं हे काही कारणानं केलं म्हणुन अजून एखादा समूह प्रत्युत्तर म्हणून तसच काही करु शकतो. त्यांचं उत्तर बघून आधीचा समूह आपलं वेगळेपण जास्तच ठळक करु पाह्तो. थोडक्यात हे क्रिया-प्रतिक्रिया ह्यातूनही पुढं जाउ शकतं.
लोकं स्वत:ला एखादा बिल्ला, टॅग लावून घेउ पाहतात ह्या वेगळ्या ओळखीसाठी. ओळख अधिक ठळक होते. कधी कधी काही चिन्ह अवतरतात. जोडली जातात.
संख्यात्मक डावपेचांचे दावे केले जातात. tactical व्युहात्मक दृष्टीनं ते केलेले असतात. अमुक राज्यात आम्ही बहुसंख्य आहोत वगैरे. तसं म्हणण्यासारखी परिस्थिती नसेल तर अमुक प्रांतापुरता आमचा प्रभाव आहे पण तोही बक्क्ळ आहे , अमुक इतक्या मतदार संघात आमची अमुक इतकी ताकत आहे असे दावे केले जातात. वोट बँक पॉलिटिक्समध्ये तेही करता येत नसेल तर मग एकूण व्यवस्थेत आमचं अमुक इतकं मॉनिटरी(किण्वा नॉन मॉनिटरी उदा मिलिटरीतला, उद्योगांतला, वैद्न्यानिकांमधला disproportionate सहभाग ) योगदान आहे, अमुक विभागात किम्वा अमुक निकषांवर आमच्याहून पुढे कुणी नाही, असे दावे केले जातात.
आठवण, पब्लिक मेमरी,स्मृती, नॅरॅटिव्ह, इतिहास ह्यावर आपला(च) हक्क सांगणे. जे काही आहे(विशेषत: मुल्यवान,दखवलपात्र, सुंदर, सुसंस्कृत) ते आमचच आहे, तुमचं नाहिच; असे दावे केले जातात. आमचाच नॅरेटिव्ह तितका खरा, हे चढ्या आवाजात साम्गितलं जातं. त्यावरुन लढायाही होतात. एका समूहानं आपलच कौतुक सांगणारी एक टि व्ही सिरियल काढली तर दुसरा समूह आपली काढू बघतो. विचित्र चढाओढ सुरु होते. काही बाबींचं,व्यक्तींचं, मूल्यांचं अनावश्यक गौरवीकरण,उदात्तीकरण, दैवतीकरण होतं. विरुद्ध बाजूला केवळ खलनायकी,काळं ठरवलं जातं.
गेटकीपिंग केलं जातं. रेग्युलेशन्स येतात. सरकार राहतं बाजूलाच आणि झुंडी आपली रेग्युलेशन्स अख्ख्या समाजावार थोपवू पाहतात.आमच्याबद्दल जे म्हणायचय ते आम्हाला विचारुनच म्हणायचं असं म्हटलं जातं. आणि मुळात खुपसे आयकॉन्स, इतर ठळक चिन्हं,प्रतीकं,ऐतिहासिक व्यक्ती,वारसा हा केवळ आपलाच एकट्याचा असल्याचा दावा असतोच. त्यामुळे "त्याबद्द्ल काही बोलाल तर खबरदार" असा सूर उमटतो.
ह्या टप्प्यावर सुरु होतात सत्तेबद्दलचे दावे, सत्तेत वाटा मागणं, संसाधनातला हक्क/वाटप मागणं. अर्थात अशी मागणी करणं तत्वत: चूक नाहिच. पण बाब एक लक्षात घेतली पाहिजे की तो निसरडा उतार आहे. मुळात अशा भौतिक,ऐहिक मागण्या, वाटे मागितले जातात, तेव्हा त्याबद्दलचे निकष काय असले पाहिजेत, हे आपण पूर्वी कधीतरी मान्य केलेलं आहे ना मग ते निकष बघायला हवेत की नकोत मग ते निकष बघायला हवेत की नकोत वेळप्रसंगी ते निकषच बदलायची मागणी होते. निकष बदलायची मागणी हाच निसरडा उतार आहे.
**टप्पे संपले.उरलेलं भाषण सुरु** मुळात लोकशाहीचं महत्वाचं लक्षण म्हणजे कायद्याचं राज्य. काही नियम, कायदे ह्यानुसार चालणारं राज्य. नियम शक्यतो एखाद्या समूहाला टार्गेट करणारे, दुय्यम ठरवणारे असणार नाहित. ते पुरेशा संमतीनं स्थापित झालेले असतील. संविधान असेल. त्यातले कायदे असतील. त्या कायद्यासमोर सगळे समान असणं. शिवाय ज्याला जे वाटतय त्याला ते बोलायचा हक्क असणं म्हणजे लोकशाही. (त्या अर्थानं पाहिलं तर एकछत्री अथवा हुकूमशाहीच्या अगदिच विरोधात वगैरे लोकशाही नाही. लोकशाही विरुद्ध हुकुमशाही हे आपलं आजच्या काळातलं काळं-पांढरं करु पाहणारं आकलन आहे. (मला आवडलेली गोष्ट म्हणजे "लोकशाही म्हणजे निवडणूका" ह्याव्यतिरिक्त काहीतरी ऐकायला मिळालं.) जेव्हा सहाव्या टप्प्यावर समूह पोचतो तेव्हा सरळ मागणी होते की "बाकी तुमचं तुम्ही काही करा, पण आमच्याबद्दल बोलायचं काम नाही. आमच्या आतल्या बाबी आम्ही काय ते बघुन घेउत" हे काहिसं समांतर सरकार चालवल्या सारखंच होतं. पण मुळात अमुक एक बाब खटकली, ती प्रसारीत करु नये, अशी मागणी करण्यातही, इच्छा करण्यातही तसं काही चूक म्हणता येणार नाही. पण तसं करण्यासाठी एक कायदेशीर चौकट उपलब्ध आहे. काही नियम, कायदे कानून आपण सगळ्यांनी मान्य केलेले आहेत. संविधानात्मक मंडळे आहेत, सेन्सॉर बोर्ड वगैरे. ते त्यांचं काम आहे. दरवेळी झुंडिंनी त्यांना वरचढ होउन कसं चालेल आणि अलिकडेच एका चित्रपटाच्या वेळी तर परिस्थिती अशी आली की कोर्टानं जो निर्णय दिला (चित्रपट प्रदर्शित करायचा हक्क असणं वगैरे) त्याच्या अंमलबजावणीसच राज्य सरकारांनी नकार दिला. चित्रपट प्रसारित झाला तर आम्ही कायदा सुव्यवस्था राखू शकणार नाही असं कारण दिलं. म्हणजे कायद्याचं राज्य राबवायची ज्यांची जिम्मेदारी, त्यांनीच त्यास नकार दिलेला आहे. ती जिम्मेदारी लोकशाहीत सरकारांची असते. सरकारं कोणत्या प्रकारची असू शकतात आणि अलिकडेच एका चित्रपटाच्या वेळी तर परिस्थिती अशी आली की कोर्टानं जो निर्णय दिला (चित्रपट प्रदर्शित करायचा हक्क असणं वगैरे) त्याच्या अंमलबजावणीसच राज्य सरकारांनी नकार दिला. चित्रपट प्रसारित झाला तर आम्ही कायदा सुव्यवस्था राखू शकणार नाही असं कारण दिलं. म्हणजे कायद्याचं राज्य राबवायची ज्यांची जिम्मेदारी, त्यांनीच त्यास नकार दिलेला आहे. ती जिम्मेदारी लोकशाहीत सरकारांची असते. सरकारं कोणत्या प्रकारची असू शकतात लोकशाही कोणत्या प्रकारची असू शकते, ह्याबद्द्ल काही प्रकार दिसतात.
१९७०च्या दशकात ॲरन लेफार्त(Arend Lijphart) ह्यांनी कन्सोसिएशनल डेमोक्रसी (Consociational democracy) ह्या संद्न्येचा उल्लेख केला. म्हणजे काही राज्य व्यवस्थांचं वर्णन करताना त्यानं ही संद्न्या वापरली.अशा राज्य व्यवस्थांत काही वेगवेगळे आणी ठळक भाषिक, प्रांतिक अथवा वांशिक समूह असतात. धड स्पष्ट बहुसंख्या कुणाकडेच नसते. तेव्हा राज्य व्यवस्थेत दर घटकाला काही एक वाटा/हिस्सा मिळावा म्हणून वाटाघाटी केल्यासारखं राज्य चालतं. व्यवस्थेचा सूर सर्वसाधारणपणे "हा हिस्सा तुझा, तो माझा" असा असतो. जमेल तितपत लोकशाही राबवायण्यासाठी केलेली ही तडजोड असते. (लेबनॉनसारखी आणि काही बाल्कन देशांसारखी उदाहरणं मला इथं आठवली)
राज्य व्यवस्थेचा दुसरा प्रकार म्हणजे majoritarian , बहुसंख्याकवाद. तांत्रिकदृष्ट्या हीदेखील लोकशाहीच असते. पण एखाद्या बहुसंख्येनं असलेल्या गटाची निर्विवाद पकड असते व्यवस्थेवर. काही वेळेस मग इतरेजन त्यात दुय्यम नागरिक ठरतात. उदाहरणार्थ इस्राइल. (आणि जेव्हा पाकीस्तानात लोकशाही असते तेव्हा ती अशीच बहुसंख्याकवादाकडे झुकणारी असते)
तिसरा प्रकार जो आहे त्याबद्दल कुठे अजून पूर्ण, नेमकी,तपशीलवार मांडणी झालेली नाही, पण त्याचा उल्लेख बी एल शेठ ह्यांनी केलाय. तो म्हणजे democracy of communities. ह्यात होतं असं की व्यक्तींचा, व्यक्तीस्वातंत्र्याचा बळी जातो. तुम्ही ह्या नाहीतर त्या साचयत स्वत:ला बसवून घ्यायचं असतं. हे बसवून घ्यायचं तर तुमची झुंड तुम्हाला आपलं मानेल. इतर झुंडींपासून संरक्षण देइल. साचेही ह्या झुंडी आपापल्या बनवत असतात. त्याशिवाय जराही काही वेगळं खपवून घेतलं जात नाही. विवेक, विशेषत: सावजनिक विवेक हरवतो. कायदेच समूहनिहाय बनतात किंवा निदान तशी मागणी होते. काही अंशी हे भारताला लागू पडतय.
अर्थात ही वर्णनं वाचून मंडल आयोगाचा काळ, Indra Sawhney विरुद्ध भारत सरकार ह्यांची सुप्रीम कोर्टातला खटला ह्याची आठवण होणार. अर्थात खऱ्या लोकशाहीवाद्याचं ह्यातून समाधान होत नाही. त्याला ह्या तिन्हीहून अधिक उन्नत व्यवस्था हवी असते. एक समाज, एक व्यवस्था म्हणून आज आपण जणू एका तिठ्यावर आहोत. इथून तीन मार्ग आहेत, तीन रस्ते आहेत. एक बहुसंख्याकवाद, दुसरा बहुसंख्यावाद आणि तिसरा म्हणजे बहुविधतेचा मार्ग. बहुविधता कायम ठेवून , हवं तर आपापल्या "ओळखी" कायम ठेवून सार्वजनिकतेच्या रस्त्यानं, विद्वेष नसलेल्या मोकळ्या वातावरणात जाणं हा तो मार्ग. तशी व्यवस्था आपण आणु शकतो का मुळात आणू इच्छितो का , हा प्रश्न आहे.
भाषणानंतर त्यांना भेटून मी विचारलं की ह्यातून (गटांना प्रतिनिधित्व देण्याची मागणी, गटाला व्हेटो पावर देण्याची मागणी ह्यातून) आपल्याकडचे १९४७ पूर्वीचे काही प्रसंग आठवले. गांधी-आंबेडकर ह्यांच्यातला पुणे करार, आंबेडकरांच्या मूळ मागण्या हे आठवलं. झालंच तर लखनौ करार आणि १९४०च्या दशकात एका टप्प्यावर मुस्लिम लीग अखंड भारतासाठी तयार होती. पण त्यांची ठळक मागणी खास मुस्लिमांचं वेगळं प्रतिनिधित्व, केंद्र सरकारचं विचित्र,अशक्त रुप ठेवणं अशा स्वरुपाच्या होत्या. ते आठवलं. ते म्हणाले "होय, लखनौ करार , मुस्लिम लीग बद्दल तुझं आकलन बरोबर आहे. तेव्हा कन्सोसिएशनल डेमोक्रसी वगैरे संद्न्या अशा थेट कुणी म्हटलं नव्हतं तरी त्यांचा आशय तोच होता."
धाग्याचा प्रकार निवडा: :
पहिला भाग वाचला आणि फार आवडला. मीच लिहीलेलं 'सॅक्रोसॅन्क्ट' आठवतंय. सविस्तर प्रतिक्रिया देईनच.
- श्री टॅनोबा चौदावे
उन्हातान्हात राहतो कूल, नाव माझं डेडपूल
माझं स्याक्रोस्यांक्ट वाचलं असेल तर मी प्रस्तावनेशी, भाग १ ते ५शी शतप्रतिशत सहमत आहे हे तुमच्या लक्षात आलं असेलच.
हे आपण पूर्वी कधीतरी मान्य केलेलं आहे ना
हे अगदीच गाढवांपुढे गीता वगैरे नाही. दणादण घटनादुरुस्त्या, कायदे बदलणे हे कालपरत्वे आलेल्या बदलाचं प्रतीक आहे. निकष बरेचदा तेच असूनही, बऱ्याच गोष्टी बदलल्या जातात. समलैंगिक विवाह, इच्छामरण, बलात्काऱ्यांना देहदंड इ.चे निकष आहेत तेच; पण त्यांत बदल मात्र आलेले आहेत, आणि ते येतच राहतील.
काही नियम, कायदे कानून आपण सगळ्यांनी मान्य केलेले आहेत.
सिस्टममध्ये विश्वास ठेवावा हे खरंच आहे. पण परतपरत असंख्य लोकांना फक्त हताश करणारी सिस्टम असल्यास लोकांनी ती उलथून टाकायची मागणी करणं ही अगदीच काही आगळीक नाही. मी अशा प्रकारांची तुलना नेहमी दोन गोष्टींशी करतो- एक म्हणजे गुलामगिरी आणि दुसरं म्हणजे सतीची प्रथा. एक सिस्टम होती. लोक्स तीत विश्वासही ठेवत होते. मुद्दा म्हणजे झुंडशाहीत इतका खोलवर विचार न करणाऱ्यांना स्वत:चं म्हणणं राबवून घ्यायचं बळ मिळतं, जे घातक आहे. त्यामुळे ह्यावर टीका झाली पाहिजे. आखून दिलेलं आयुष्य जगण्यात भारतीयांना कधीच रस नसतो. ह्यांचे हिरोच बव्हांशी कायदे तोडणारे असतात ह्यातच सगळं आलं. (अवांतर: आधी घमासान चर्चा झाल्याप्रमाणे टिळकांनाही ह्याबद्दल काही करावंसं वाटलं नाही. म्हणजे ते किती 'बरोबर' किंवा 'सर्वमान्य' होतं ह्याला मी अधोरेखित करतोय) नंतर तुमचे बेसिसच बदलले तेव्हा व्हेक्टर स्पेस बदलणं स्वाभाविक आहे ना
कायद्याचं राज्य राबवायची ज्यांची जिम्मेदारी, त्यांनीच त्यास नकार दिलेला आहे. ती जिम्मेदारी लोकशाहीत सरकारांची असते.
हे मात्र निंद्य आहे. मी वर म्हणतोय ते झुंडशाहीच्या बाजूने नव्हे. झुंडशाही व्हावी. न्याय्य मार्गांनी, 'नैतिक' मार्गांनी. बेसिकली लोकशाही म्हणजे कायदेशीर झुंडशाहीच नव्हे काय उद्या 'आपल्याला खुद्द सरकारचं पाठबळ आहे' असं कोणत्याही झुंडपुंडांच्या डोक्यात आलं तर जबाबदार कोण
मी जाम आशावादी वाटेन, पण भारत तिसऱ्या लोकशाहीत पडतो ह्याच्याशी मी कधीच सहमत होणार नाही. आपण सगळेच लहानपणापासून झुंडींत वाढलोय. झुंड काय असते ते मी, आणि आपण सगळ्यांनीच पाहिलेलं आहे. पण भारतात बर्रंच अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य अजून अबाधित आहे. मध्ये एक लेख वाचलेला त्यात हिंदूंची तुलना मोठ्या भावंडाशी आणि अल्पसंख्यांकांची लहान भावंडांशी केलेली आठवते. थोरल्यांना लहानांचं लाडकेपण कायमच खुपत असतं, जरा ताकद, वर्चस्व गाजवण्याची संधी हातात आल्यास त्यांनी केलेली दादागिरी ही (ह्या प्रसंगी अनैतिक असली, तरीही) नैसर्गिक आहे. मोदी पंप्र झाले, तेव्हाच हे पाहिलं नसेल तर आपण दूरदृष्टी गमावून बसलो आहोत असं म्हणावंसं वाटतं.
- श्री टॅनोबा चौदावे
उन्हातान्हात राहतो कूल, नाव माझं डेडपूल
 आणि ह्यातले सुरुवतीछे काही मुद्दे त्यात आलेले आहेत.
भाषण कसं लिहून घेतलं
भाषण कसं लिहून घेतलं
बाकी मतं मांडण्याइतका माझा अभ्यास नाही.
अख्खं भाषण लिहून घेतलं नाही. फक्त काही महत्वाचे keywords लिहून घेतले लहान वहीच्या एका कागदावर. बाकीचं लक्षात ठेवलं. स्मृतीनुसार इथं उतरवलं. ह्यापूर्वीही असं केलंय. त्याचं उदाहरण -- http://aisiakshare.com/node/4019
अर्थात लांबीला ते भाषण जरा मोठं होतं
अनेक मुद्द्यांवर चर्चा करता
अनेक मुद्द्यांवर चर्चा करता येऊ शकते. अनेक मस्त मुद्दे आहेत. कायद्याचं राज्य या संकल्पनेबद्दलचे विवेचन सुद्धा मस्त.
पण प्रत्येकाला कायदा समान लागू आहे हे आपण मान्य केलेलं आहे --- हे पटत नाही.
नियम शक्यतो एखाद्या समूहाला टार्गेट करणारे, दुय्यम ठरवणारे असणार नाहित. - हे तर अजिबातच न पटणारे आहे. म्हंजे वस्तूस्थिती नेमकी विरुद्ध आहे.
हे तर अजिबातच न पटणारे आहे. म्हंजे वस्तूस्थिती नेमकी विरुद्ध आहे.
समजलं नाही. कुणाला टारगेट केलं गेलय
असा कोणता नियम/कायदा आहे की
असा कोणता नियम/कायदा आहे की ज्यात गटनिरपेक्ष तरतूदी आहेत
भारताच्या प्रत्येक नागरीकाला (कोणत्याही गटाचा सभासद असो वा नसो) लागू पडणारा नियम कोणता
सगळे नियम - वय, लिंग, धर्म, जात, भाषा, कौटुंबिक स्थिती, आर्थिक स्थिती, सामाजिक स्टेटस यांच्या गटवारी केल्यानंतरच लागू आहेत.
वरील तीन वाक्ये ही एका व फक्त एकाच मुद्याबद्दल आहेत.
समजलं नाही. कॉल करतो.
हे वाचताना फार त्रास होतोय. प्रमाणलेखन बाजूला ठेवू, निदान दोन परिच्छेदांमध्ये एक रिकामी ओळ सोडाल का
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
पण *** वापरुन परिच्छेद वेगळे करण्याचा प्रयत्न मूळ लेखात केलाय ना
केलं थोडं तोडकाम -
केलं थोडं तोडकाम -
काल वसंत व्याख्यानमालेत सुहास पळशिकरांच्या भाषणाला गेलो होतो. छोटेखानी भाषण होतं. तासभराचं असेल. विषयही घिसापिटा वाटेल असा होता. "जातजमातींच्या अस्तित्वाचा गुंता आणि भारतीय लोकशाही ". पण मला भाषण आवडलं. भाषणातला जो cosmetic भाग होता, तोसुद्धा आवडला. पळशीकरांचा आवाज, बोलण्याची लय, स्वच्छ,स्पष्ट शब्दोच्चार आणि अचूक शब्द निवड. इंग्लिश पुस्तकांच्या तुलनेत मराठी पुस्तकांमध्ये खूपदा हा दोष आढळतो की त्यांची छपाई तितकीशी भारी नसते. कागद सुमार/सर्वसाधारण असतो. फॉण्टकडे नीट लक्ष दिलेलं नसतं. भाषणाच्या बाबतीत ह्याचे समांतर मुद्दे म्हणजे आवाज, शब्दोच्चार वगैरे. मला समजलेलं भाषण हे इथं लिहून ठेवतोय आठवतय तसं. (बाय द वे सुहास पळशीकर म्हणजे "आखुड लोकांचा प्रदेश" हा लेख ज्यांनी लिहिलाय ते.) समाज माध्यमांवर ह्या विषयाबद्दल फार जास्त बोललं गेलेलं मागच्या काही वर्षांत बघतोय. त्यामुळे विषय जरासा तोच-तो वाटला. पण व्याख्यान पळशीकरांचं होतं म्हणून मग राहवलंही नाही. गेलो. निम्मं सभागृह भरलं होतं. संध्याकाळी साडेसहाला भाषण सुरु झालं. साधारण तासभर चाललं. वेळ आणि मुद्दे खुपच थोडे होते. पण तरीसुद्धा मुद्द्यांकडे ह्या नजरेनंही बघता येतं, हे समजलं..
आपल्यावर सतत अस्मितांचे हल्ले होताहेत, कधी कधी आपल्यावर विविध अस्मितांचं रोपण,आरोपण होतं. काही उदाहरणं म्हणजे समाज माध्यमांवर परवा फिरत असलेला "ब्राम्हण सांबार मसाला" हा ब्रॅण्ड, त्याचा फोटो फिरत असणं, जानवं इंग्लंडात पाच पौण्ड वगैरेला विकलं जात असणं, मराठा क्रांती मोर्चा, तमिळनाडूमधली देवेन्द्रकुळ वेळ्ळार संबंधी काहीशी गमतीशीर वाटू शकणारी बातमी (इतर जाती जमाती अहमिकेनं आरक्षण मागत असताना आणि स्वत:स मागास ठरवू पहात असताना अगदी विरुद्ध दिशेचं म्हण्णं मांडणारे "आम्हाला scheduled caste मधून वगळा" अशी मागणी करणारे लोक) , गुज्जर, जाट अशा बराच केसेस आहेत. कित्येकांत काही समान बाबी आहेत. आपल्याला मग काही एक "ओळख" असूच नये का आपण ज्या भवतालात वाढलो , राहिलो ते सोडून मग एक निव्वळ एक पोकळी सोबत घेउन "अजून एक मानव" इतकीच ओळख घेउन आपण वावरायचं का आपण ज्या भवतालात वाढलो , राहिलो ते सोडून मग एक निव्वळ एक पोकळी सोबत घेउन "अजून एक मानव" इतकीच ओळख घेउन आपण वावरायचं का कुटूम्ब, विस्तारित कुटूम्ब (भौगोलिक वैषिश्ट्या, भाषिक वैशिष्ट्य ह्यामुळे जबनलेला समाज, भारतीय संदर्भात विस्तारित कुटुंब म्हणजे समाज/जात/जमात.) हे सगळं नाकारायचं का कुटूम्ब, विस्तारित कुटूम्ब (भौगोलिक वैषिश्ट्या, भाषिक वैशिष्ट्य ह्यामुळे जबनलेला समाज, भारतीय संदर्भात विस्तारित कुटुंब म्हणजे समाज/जात/जमात.) हे सगळं नाकारायचं का त्यातून आलेली काही राहण्या-खाण्यातली वैशिष्ट्य, जाणीवा-श्रद्धा, भाषिक नमुने, सगळं सोडायचं का त्यातून आलेली काही राहण्या-खाण्यातली वैशिष्ट्य, जाणीवा-श्रद्धा, भाषिक नमुने, सगळं सोडायचं का तर तसं नाही. "ओळख" असावी, पण ओळखीची जसजशी "अस्मिता" होउ लागते तसतशी गडबड व्हयला लागते. ओळखिचा सार्वजनिक आसमंतातला आग्रह हा अस्मितेकडे झुकू लागतो. अस्मिता असण्यात वाईट काय असेल तर ते म्हणजे समुहाबद्दल काहीही चिकित्सा,भाष्य करायचीच चोरी झाल्यासारखी परिस्थिती निर्माण होते. कारण समुहापैकी कुणी ते करण्याचा प्रयत्न केला आणि त्यात जराही टिकात्मक सूर वाटला (किंवा "पुरेसं गौरवीकरण/उदात्तीकरण नाहिये आपल्या लोकांचं" असं वाटलं) तर थेट त्या "आतल्या"ला गद्दार,बेइमान,स्व-जनद्रोही ठरवलं जातं. आणि बाहेरचा करु गेला तर तो "आमचा अपमान करु बघतोय. खिजवतोय, हिणवतोय" असा प्रचार केला जातो.ओळख आणि अस्मिता ह्या अशा 'बायनरी' संद्न्या नाहित. तो एक स्पेक्ट्रम आहे. त्यांचा इकडून तिकडे प्रवास टप्प्या टप्प्याने होतो.
वेगळेपणाचं भान, समुह अधिक सावध होतो. वेगलेपणाचा देखावा करतो. अह्दिक प्रमाणात, ठळक़ जाहिर प्रदर्शन करतो. गंमत म्हणजे एका समूहानं हे काही कारणानं केलं म्हणुन अजून एखादा समूह प्रत्युत्तर म्हणून तसच काही करु शकतो. त्यांचं उत्तर बघून आधीचा समूह आपलं वेगळेपण जास्तच ठळक करु पाह्तो. थोडक्यात हे क्रिया-प्रतिक्रिया ह्यातूनही पुढं जाउ शकतं.
लोकं स्वत:ला एखादा बिल्ला, टॅग लावून घेउ पाहतात ह्या वेगळ्या ओळखीसाठी. ओळख अधिक ठळक होते. कधी कधी काही चिन्ह अवतरतात. जोडली जातात.
संख्यात्मक डावपेचांचे दावे केले जातात. tactical व्युहात्मक दृष्टीनं ते केलेले असतात. अमुक राज्यात आम्ही बहुसंख्य आहोत वगैरे. तसं म्हणण्यासारखी परिस्थिती नसेल तर अमुक प्रांतापुरता आमचा प्रभाव आहे पण तोही बक्क्ळ आहे , अमुक इतक्या मतदार संघात आमची अमुक इतकी ताकत आहे असे दावे केले जातात. वोट बँक पॉलिटिक्समध्ये तेही करता येत नसेल तर मग एकूण व्यवस्थेत आमचं अमुक इतकं मॉनिटरी(किण्वा नॉन मॉनिटरी उदा मिलिटरीतला, उद्योगांतला, वैद्न्यानिकांमधला disproportionate सहभाग ) योगदान आहे, अमुक विभागात किम्वा अमुक निकषांवर आमच्याहून पुढे कुणी नाही, असे दावे केले जातात.
आठवण, पब्लिक मेमरी,स्मृती, नॅरॅटिव्ह, इतिहास ह्यावर आपला(च) हक्क सांगणे. जे काही आहे(विशेषत: मुल्यवान,दखवलपात्र, सुंदर, सुसंस्कृत) ते आमचच आहे, तुमचं नाहिच; असे दावे केले जातात. आमचाच नॅरेटिव्ह तितका खरा, हे चढ्या आवाजात साम्गितलं जातं. त्यावरुन लढायाही होतात. एका समूहानं आपलच कौतुक सांगणारी एक टि व्ही सिरियल काढली तर दुसरा समूह आपली काढू बघतो. विचित्र चढाओढ सुरु होते. काही बाबींचं,व्यक्तींचं, मूल्यांचं अनावश्यक गौरवीकरण,उदात्तीकरण, दैवतीकरण होतं. विरुद्ध बाजूला केवळ खलनायकी,काळं ठरवलं जातं.
गेटकीपिंग केलं जातं. रेग्युलेशन्स येतात. सरकार राहतं बाजूलाच आणि झुंडी आपली रेग्युलेशन्स अख्ख्या समाजावार थोपवू पाहतात.आमच्याबद्दल जे म्हणायचय ते आम्हाला विचारुनच म्हणायचं असं म्हटलं जातं. आणि मुळात खुपसे आयकॉन्स, इतर ठळक चिन्हं,प्रतीकं,ऐतिहासिक व्यक्ती,वारसा हा केवळ आपलाच एकट्याचा असल्याचा दावा असतोच. त्यामुळे "त्याबद्द्ल काही बोलाल तर खबरदार" असा सूर उमटतो.
ह्या टप्प्यावर सुरु होतात सत्तेबद्दलचे दावे, सत्तेत वाटा मागणं, संसाधनातला हक्क/वाटप मागणं. अर्थात अशी मागणी करणं तत्वत: चूक नाहिच. पण बाब एक लक्षात घेतली पाहिजे की तो निसरडा उतार आहे. मुळात अशा भौतिक,ऐहिक मागण्या, वाटे मागितले जातात, तेव्हा त्याबद्दलचे निकष काय असले पाहिजेत, हे आपण पूर्वी कधीतरी मान्य केलेलं आहे ना मग ते निकष बघायला हवेत की नकोत मग ते निकष बघायला हवेत की नकोत वेळप्रसंगी ते निकषच बदलायची मागणी होते. निकष बदलायची मागणी हाच निसरडा उतार आहे.
मुळात लोकशाहीचं महत्वाचं लक्षण म्हणजे कायद्याचं राज्य. काही नियम, कायदे ह्यानुसार चालणारं राज्य. नियम शक्यतो एखाद्या समूहाला टार्गेट करणारे, दुय्यम ठरवणारे असणार नाहित. ते पुरेशा संमतीनं स्थापित झालेले असतील. संविधान असेल. त्यातले कायदे असतील. त्या कायद्यासमोर सगळे समान असणं. शिवाय ज्याला जे वाटतय त्याला ते बोलायचा हक्क असणं म्हणजे लोकशाही. (त्या अर्थानं पाहिलं तर एकछत्री अथवा हुकूमशाहीच्या अगदिच विरोधात वगैरे लोकशाही नाही. लोकशाही विरुद्ध हुकुमशाही हे आपलं आजच्या काळातलं काळं-पांढरं करु पाहणारं आकलन आहे. (मला आवडलेली गोष्ट म्हणजे "लोकशाही म्हणजे निवडणूका" ह्याव्यतिरिक्त काहीतरी ऐकायला मिळालं.) जेव्हा सहाव्या टप्प्यावर समूह पोचतो तेव्हा सरळ मागणी होते की "बाकी तुमचं तुम्ही काही करा, पण आमच्याबद्दल बोलायचं काम नाही. आमच्या आतल्या बाबी आम्ही काय ते बघुन घेउत" हे काहिसं समांतर सरकार चालवल्या सारखंच होतं. पण मुळात अमुक एक बाब खटकली, ती प्रसारीत करु नये, अशी मागणी करण्यातही, इच्छा करण्यातही तसं काही चूक म्हणता येणार नाही. पण तसं करण्यासाठी एक कायदेशीर चौकट उपलब्ध आहे. काही नियम, कायदे कानून आपण सगळ्यांनी मान्य केलेले आहेत. संविधानात्मक मंडळे आहेत, सेन्सॉर बोर्ड वगैरे. ते त्यांचं काम आहे. दरवेळी झुंडिंनी त्यांना वरचढ होउन कसं चालेल आणि अलिकडेच एका चित्रपटाच्या वेळी तर परिस्थिती अशी आली की कोर्टानं जो निर्णय दिला (चित्रपट प्रदर्शित करायचा हक्क असणं वगैरे) त्याच्या अंमलबजावणीसच राज्य सरकारांनी नकार दिला. चित्रपट प्रसारित झाला तर आम्ही कायदा सुव्यवस्था राखू शकणार नाही असं कारण दिलं. म्हणजे कायद्याचं राज्य राबवायची ज्यांची जिम्मेदारी, त्यांनीच त्यास नकार दिलेला आहे. ती जिम्मेदारी लोकशाहीत सरकारांची असते. सरकारं कोणत्या प्रकारची असू शकतात आणि अलिकडेच एका चित्रपटाच्या वेळी तर परिस्थिती अशी आली की कोर्टानं जो निर्णय दिला (चित्रपट प्रदर्शित करायचा हक्क असणं वगैरे) त्याच्या अंमलबजावणीसच राज्य सरकारांनी नकार दिला. चित्रपट प्रसारित झाला तर आम्ही कायदा सुव्यवस्था राखू शकणार नाही असं कारण दिलं. म्हणजे कायद्याचं राज्य राबवायची ज्यांची जिम्मेदारी, त्यांनीच त्यास नकार दिलेला आहे. ती जिम्मेदारी लोकशाहीत सरकारांची असते. सरकारं कोणत्या प्रकारची असू शकतात लोकशाही कोणत्या प्रकारची असू शकते, ह्याबद्द्ल काही प्रकार दिसतात.
१९७०च्या दशकात ॲरन लेफार्त(Arend Lijphart) ह्यांनी कन्सोसिएशनल डेमोक्रसी (Consociational democracy) ह्या संद्न्येचा उल्लेख केला. म्हणजे काही राज्य व्यवस्थांचं वर्णन करताना त्यानं ही संद्न्या वापरली.अशा राज्य व्यवस्थांत काही वेगवेगळे आणी ठळक भाषिक, प्रांतिक अथवा वांशिक समूह असतात. धड स्पष्ट बहुसंख्या कुणाकडेच नसते. तेव्हा राज्य व्यवस्थेत दर घटकाला काही एक वाटा/हिस्सा मिळावा म्हणून वाटाघाटी केल्यासारखं राज्य चालतं. व्यवस्थेचा सूर सर्वसाधारणपणे "हा हिस्सा तुझा, तो माझा" असा असतो. जमेल तितपत लोकशाही राबवायण्यासाठी केलेली ही तडजोड असते. (लेबनॉनसारखी आणि काही बाल्कन देशांसारखी उदाहरणं मला इथं आठवली)
राज्य व्यवस्थेचा दुसरा प्रकार म्हणजे majoritarian , बहुसंख्याकवाद. तांत्रिकदृष्ट्या हीदेखील लोकशाहीच असते. पण एखाद्या बहुसंख्येनं असलेल्या गटाची निर्विवाद पकड असते व्यवस्थेवर. काही वेळेस मग इतरेजन त्यात दुय्यम नागरिक ठरतात. उदाहरणार्थ इस्राइल. (आणि जेव्हा पाकीस्तानात लोकशाही असते तेव्हा ती अशीच बहुसंख्याकवादाकडे झुकणारी असते)
तिसरा प्रकार जो आहे त्याबद्दल कुठे अजून पूर्ण, नेमकी,तपशीलवार मांडणी झालेली नाही, पण त्याचा उल्लेख बी एल शेठ ह्यांनी केलाय. तो म्हणजे democracy of communities. ह्यात होतं असं की व्यक्तींचा, व्यक्तीस्वातंत्र्याचा बळी जातो. तुम्ही ह्या नाहीतर त्या साचयत स्वत:ला बसवून घ्यायचं असतं. हे बसवून घ्यायचं तर तुमची झुंड तुम्हाला आपलं मानेल. इतर झुंडींपासून संरक्षण देइल. साचेही ह्या झुंडी आपापल्या बनवत असतात. त्याशिवाय जराही काही वेगळं खपवून घेतलं जात नाही. विवेक, विशेषत: सावजनिक विवेक हरवतो. कायदेच समूहनिहाय बनतात किंवा निदान तशी मागणी होते. काही अंशी हे भारताला लागू पडतय.
अर्थात ही वर्णनं वाचून मंडल आयोगाचा काळ, Indra Sawhney विरुद्ध भारत सरकार ह्यांची सुप्रीम कोर्टातला खटला ह्याची आठवण होणार. अर्थात खऱ्या लोकशाहीवाद्याचं ह्यातून समाधान होत नाही. त्याला ह्या तिन्हीहून अधिक उन्नत व्यवस्था हवी असते. एक समाज, एक व्यवस्था म्हणून आज आपण जणू एका तिठ्यावर आहोत. इथून तीन मार्ग आहेत, तीन रस्ते आहेत. एक बहुसंख्याकवाद, दुसरा बहुसंख्यावाद आणि तिसरा म्हणजे बहुविधतेचा मार्ग. बहुविधता कायम ठेवून , हवं तर आपापल्या "ओळखी" कायम ठेवून सार्वजनिकतेच्या रस्त्यानं, विद्वेष नसलेल्या मोकळ्या वातावरणात जाणं हा तो मार्ग. तशी व्यवस्था आपण आणु शकतो का मुळात आणू इच्छितो का , हा प्रश्न आहे.
भाषणानंतर त्यांना भेटून मी विचारलं की ह्यातून (गटांना प्रतिनिधित्व देण्याची मागणी, गटाला व्हेटो पावर देण्याची मागणी ह्यातून) आपल्याकडचे १९४७ पूर्वीचे काही प्रसंग आठवले. गांधी-आंबेडकर ह्यांच्यातला पुणे करार, आंबेडकरांच्या मूळ मागण्या हे आठवलं. झालंच तर लखनौ करार आणि १९४०च्या दशकात एका टप्प्यावर मुस्लिम लीग अखंड भारतासाठी तयार होती. पण त्यांची ठळक मागणी खास मुस्लिमांचं वेगळं प्रतिनिधित्व, केंद्र सरकारचं विचित्र,अशक्त रुप ठेवणं अशा स्वरुपाच्या होत्या. ते आठवलं. ते म्हणाले "होय, लखनौ करार , मुस्लिम लीग बद्दल तुझं आकलन बरोबर आहे. तेव्हा कन्सोसिएशनल डेमोक्रसी वगैरे संद्न्या अशा थेट कुणी म्हटलं नव्हतं तरी त्यांचा आशय तोच होता."
लेख चांगला, त्याबद्दल प्रथम मनोबांचे अभिनंदन आणि आभार. पण शंका असंख्य त्यांतील एकच प्रमुख म्हणजे,
भाषणकर्ता आणि त्याचे विश्लेषक यांची बौद्धिक उंची आणि आपल्या देशांत वावरणारे विविध गट यांचा मेळ कधीतरी जमेल का  म्हणजे आदर्श व्यवस्था म्हणजे काय, हे जरी मूठभर लोकांना कळले तरी या झुंडींच्या डोक्यांत कधी प्रकाश पडेल का
दुसरी शंका म्हणजे या गटबाजीचाच फायदा घेणारे राजकारणी यांत तेल ओतण्याचे काम करणारच. असे असता, तुमचे पुरोगामी विचार या तळागाळापर्यंत कधी पोचणार
लेख वाचल्याबद्दल आभार.सगळ्या लोकांपर्यंत हे कधी पोचेल, कसं पोचेल ह्याची मला काहिच कल्पना नाही. मी निव्वळ स्वत:ची समज वाढवायला म्हणुन जातो अशा ठिकाणी. म्हणजे आसपासचा भवताल काय आहे, किंवा जसा आहे तो तसा का आहे, हे समजलं तरी पुरे. त्याउप्पर स्वत: काही प्रत्यक्ष करणं मला शक्य नाही, फारसा रसही नाही. आणि पुढे कसं पोचवायचं (उर्वरित पब्लिकपर्यंत ) ह्याचा विचार मी केला नाही.
आसपासचा भवताल काय आहे, किंवा
आसपासचा भवताल काय आहे, किंवा जसा आहे तो तसा का आहे, हे समजलं तरी पुरे.
"इथे मांडणे" हा भाग विसरलास मनोबा. तुझा अतिरेकी विनय आडवा येतो.
तुला झालेले आकलन इथे मांडणे ही जबरदस्त पब्लिक सर्व्हिस आहे.
तुझा वेळ हा किमान रुपये २,००० प्रति घंटा या दराने बिलेबल आहे.
ते २,००० रुपये तू या पब्लिक सर्व्हिस ला देतो आहेस. राजीखुशीने. कोणत्याही बळजबरीविना.
हे कसे काढतात प्लीज सांगा ना.
तुझा वेळ हा किमान रुपये २,००० प्रति घंटा या दराने बिलेबल आहे.
हे कसे काढतात प्लीज सांगा ना.
मराठीत सांगा ना. आमची इंग्लिश
मराठीत सांगा ना. आमची इंग्लिश ची बोंब आहे.
...त्याला 'जेथे सूर्यप्रकाश पोहोचू शकत नाही, अशा ठिकाणातून'१, असे म्हणतात.
१ म्हणजे, मनुष्यास१अ जर का शेपूट असती, तर तिचा बुडखा जेथे असता, त्या स्थानानजीकच्या (कृष्ण)विवरातून.
१अ गब्बर हा मनुष्य आहे, असे येथे (केवळ या) उदाहरणाच्या सोयीखातर गृहीत धरले आहे.
उत्तम, गोळीबंद लेख. ओळख आणि
उत्तम, गोळीबंद लेख. ओळख आणि अस्मिता यांसंबंधी विवेचन पटलं. पळशीकरांचे इंडियन एक्स्प्रेसमधील लेख वाचनीय, मननीय असतात.
बाकी, आपल्या स्मरणशक्तीला दाद द्यावी लागेल. अश्या भाषणांविषयी इथे आगाऊ सांगत जाल का प्लीज
मेरी मोटी है खाल, लेकीन नाजूक है दिल
वाचल्याबद्दल आभार. कार्यक्रमाची बातमी मला वाटतं 'सकाळ'मध्ये आली होती. आणी फेसबुकवरही फिरत होती. पुढच्या वेळी असं काही सापडलं तर "उत्स्फुर्त कट्टे" ह्या धाग्यावर टाकीन म्हणतो.
बातमी आली तरी जायला कुठे जमतं
बातमी आली तरी जायला कुठे जमतं गेलो तरी एवढं काही लक्षात राहात नाही.
हे काम तू बेस केलंस.
उत्तम शब्दांकन केले आहे.
उत्तम शब्दांकन केले आहे. टप्पे व वाट ही आयडिया फार आवडली.
मला व्याख्यानाला यायला आवडलं असतं. वृत्तांतासाठी धन्यवाद मनोबा (आणि संपादक अचरटबाबा
(मनोबा : फायरफॉक्स वापरलात, तर त्यात मराठी मुद्रितशोधनासाठी प्लगिन आहे. अगदी उत्तम नसलं तरी मदत होईल. शिवाय, अरुण फडक्यांचं 'शुद्धलेखन ठेवा खिशात' हे मोबाईल अॅपही आहे.)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||
उत्तम भाषण आणि ते स्मृतीने
उत्तम भाषण आणि ते स्मृतीने उतरून काढणेही छानच.
माहिष्मती साम्राज्यं अस्माकं अजेयं
पारंपरिक भारतीय व्यवस्था (जी
पारंपरिक भारतीय व्यवस्था (जी लोकशाही नव्हती) वाट क्र ३ वरून चालली होती.
स्वातंत्र्याच्या अलिकडे आणि त्यानंतरचा बराच काळ भारताची लोकशाही वाट क्र १ अशी चालली होती. वेगवेगळे जातीय/भाषिक गट आहेत पण पाशवी बहुसंख्या कुणाचीच नाही. त्यामुळे सर्वजण एकमेकाला सांभाळून घेऊया अशी मनोवृत्ती. "नेहरुवियन कन्सेन्सस' या संज्ञेचा हाच अर्थ होता का हे मला ठाऊक नाही.
आता वाट क्र. २ कडे वाटचाल सुरू आहे. म्हणजे वेगवेगळे भाषिक गट एकाच मोठ्या गटात असल्याचा दावा करून बहुसंख्यांकवाद. (हिंदू) पाकिस्तान होण्याच्या दिशेने वाटचाल.
ऐसीव‌रील ग‌म‌भ‌न इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.
पाकिस्तान होण्याच्या दिशेने वाटचाल.
मनसे च्या उदयानंतर आणि विशेषत: राज सायबांनी "महाराष्ट्रावर होत असलेला अन्याय पाहून एखाद्या मराठी तरूणाचं डोकं भनकलं तर ....महाराष्ट्र वेगळा..... " चा डायलॉग मारल्यानंतर..... भारताचे बाल्कनायझेशन होणार चे भाकित वर्तवले गेले होते.
अमच्या डोंबिवलीत कधी व्याख्यानमाला असल्या तर साधारण तीनजणांना बोलावतात. शुक्र/सोमवारची सुटी बघून. चंद्रशेखर टिळक हे आर्थिक विषयावर बोलतात. त्यादिवशी चाळीस - पंचवीस गटातले बय्रापैकी श्रोते येतात. शंनानवरे यांचे कथाकथन - बरीच गर्दी होते. इतर कुणी - ज्येष्ट नागरिकच अधिक. सवासहापासून जागा पकडतात. सातचा कार्यक्रम स्वागत,दीपप्रज्वलनानंतर वक्ता पावणेआठला सुरू होतो. ज्ये ना आठला उठतात "सूनबाइंनी वेळ दिलीय."
वक्त्याचा उत्साह कमी होतो.
खगोलीय घटना या विषयावर कल्याणला प्रदीप नायक यांचे भाषण. छोटासा हॅाल
ठाण्याला मात्र सहजीवन हॅालला योग्य वयाचा श्रोतावर्ग भरपूर येतो.
हे आपलं सहज आठवलं म्हणून.
पुणे याबाबत नशिबवान असणार. मनोबा आनंद घे आणि लूट.
श्रुती-स्मृती-मनोक्त शब्दांकन आवडले, अनेक आभार.
संधी साधण्यासाठी, १ हातचा धरावा वाटल्यास
@प्रकाश घाटपांडे -- कार्यक्रमाला गेलो तेच मुळात तुमच्याकडून समजलं म्हणुन. आभार तुमचेच मानायला हवेत.
@अचरट -- फोर्मॅटींग करुन दिल्याबद्दल आभार. पुढच्या वेळेस निदान वाचवलं जाण्याइतपत सुरळीत लिखाण करायचा प्रयत्न करेन .
@थत्ते -- प्रतिक्रियेबद्दल आभार. पण समाजशास्त्रातले तपशील वापरत इतर कुणी त्याबद्दल(नेहरु पहिल्या वाटेवरुन कितपत जात होते ह्याबद्दल) बोललेलं जास्त आवडेल तुमच्याशी. मला तितकीशी कल्पना नाही.
@नंदन, @बॅटमॅन गब्बर,अदिती,तिरशिंगराव,आदुबाळ,पुंबा,१४टॅन तुम्हा सर्वांचे प्रतिक्रियेबद्दल आभार. * असे धागे काढायचं एक कारण म्हणजे फार मागे कधीतरी बॅटमॅनला खुप श्लोक लक्षात राहतात म्हणुन त्याचं कुणीतरी केलेलं कौतुक. मग मलाही स्मरणशक्ती प्रदर्शनाची लहर आली. *
@चिंतातूर जंतू -- ॲप आणि प्लगिन दोन्ही वापरुन पाहतो पुढच्यावेळी.
ह्या वृत्तांकनाच्या पार्श्वभूमीवर दिवाळी अंकातले राजेश्वरी देशपांडे आणि वैभव आबनावे यांचे लेख वाचावेत अशी विनंती. कारण, त्यांत ह्या मुद्द्यांचा अधिक तपशीलात विचार आहे.
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||
ह्या वृत्तांकनाच्या पार्श्वभूमीवर दिवाळी अंकातले राजेश्वरी देशपांडे आणि वैभव आबनावे यांचे लेख वाचावेत अशी विनंती.
पुढच्या वेळी रजनी बक्षी यांचे लेखन (किंवा त्यांच्या लेखनाचा मराठी अनुवाद) दिवाळी अंकात यावेत. म्हंजे सर्वोत्कृष्ठ विनोदी अंकाचे बक्षीस मिळू शकेल. त्या टीना वि. टामा बद्दल सुद्धा बोलतात असं ऐकून आहे.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
त्यापेक्षा तुम्ही तुमचेच धागे
त्यापेक्षा तुम्ही तुमचेच धागे काढून वाचा. म्हंजे स्वत:च्या विनोदी लेखनावर स्वत:च पुरेसं हसून घेता येईल.
जोडीला माझ्याशी-बोलण्यात-हशील-नाही अशी स्वतःची प्रतिमा सुद्धा कुरवाळून घेता येईल.
इतकं विनोदी लिहून वाटेला
इतकं विनोदी लिहून वाटेला लावतात त्या बक्षीबाई
तिसरी वाट**तिसरा प्रकार जो आहे त्याबद्दल कुठे अजून पूर्ण, नेमकी,तपशीलवार मांडणी झालेली नाही, पण त्याचा उल्लेख बी एल शेठ ह्यांनी केलाय. तो म्हणजे democracy of communities. ह्यात होतं असं की व्यक्तींचा, व्यक्तीस्वातंत्र्याचा बळी जातो. तुम्ही ह्या नाहीतर त्या साचयत स्वत:ला बसवून घ्यायचं असतं. हे बसवून घ्यायचं तर तुमची झुंड तुम्हाला आपलं मानेल. इतर झुंडींपासून संरक्षण देइल. साचेही ह्या झुंडी आपापल्या बनवत असतात. त्याशिवाय जराही काही वेगळं खपवून घेतलं जात नाही. विवेक, विशेषत: सावजनिक विवेक हरवतो. कायदेच समूहनिहाय बनतात किंवा निदान तशी मागणी होते. काही अंशी हे भारताला लागू पडतय.
उगाचच झुंड वगैरे शब्द वापरायचे... आणि निर्नायकी अराजकसदृश स्थितीचा काल्पनिक बागुलबुवा आपणच उभा करायचा, त्यावर आपणच उत्तर द्यायचे आणि तेच योग्य असल्याचे प्रमाणपत्र आपणच द्यायचे आणि स्वत:ची पाठ थोपटून घ्यायची...
वरती जे काही लेखात दिले आहे हे सर्व अतिशय चांगल्या शब्दात मांडता आले असते पण भारतातील जे काही होते ते त्याज्यच होते हा मनातला भाव उमटला नसता म्हणून झूंडीचे प्रयोग....
मग कळप शब्द वापरा
मग कळप शब्द वापरा
काका तुम्हाला समजले नाही.
काका तुम्हाला समजले नाही.
कळप शब्द "हे" लोक वापरणार नाहीत. कारण कळप आला की कळपाचे नियम आणि व्यवस्था नजरेआड करता येत नाही. झूंड म्हटले की त्याच नियमांना विवेकवाद नसतो वगैरे झोडता येते. कळपात साहजिकच समुहाचे शहाणपण असते ते नाकारता येत नाही.
हो ते मान्य.कळपात अस्मिता
हो ते मान्य.कळपात अस्मिता जागृत केली कि झुंड व्हायला वेळ लागत नाही
म्हणजे मावळ्यांच्या समुहात शिवाजीने अस्मिता जागृत केली अन हिंदवी स्वराज्य नावाची झुंड झाली
मो क गांधींनी इंग्रजांच्या गुलामीत असलेल्या समुहाला करेंगे या मरेंगे चामंत्र दिला अन भारतीय प्रजासत्ताक नावाची झुंड झाली
जॉर्ज वॉशिंग्टनने अस्मिता जागृत केली अन अमेरीकेची संयुक्त राज्ये नावाची झुंड झाली
यादी खुप मोठी होईल.
मुद्दा छोटासा आहे की तुमचे आकलन हुकले आहे.
अस्मिता जगण्याला दिशा देते. अंधारात प्रकाशाची वाट दाखवते.
मी फक्त माझ मत मांडले.तुम्ही
मी फक्त माझ मत मांडले.तुम्ही आकलन हुकले आहे असे समजू शकता
जर असा कायदा आणला की ज्यायोगे मतदाराने मतदान करताना (जातीधर्मावर आधारीत) केलेला भेदभाव शोधून काढता येईल व मतदाराला अशाप्रकारच्या भेदभावाबद्दल शिक्षा करता येईल आणि असा कायदा व्यवस्थित राबवता आला तर हा जातीजमातींचा गुंता सुटेल
माणिक वर्मा (जन्म : १६ मे १९२६)
जन्मदिवस : लेखक दांते अलिघिएरी (१२६५), चित्रकार आल्ब्रेख्त ड्यूरर (१४७१), कवी अलेक्झांडर पोप (१६८८), तुरुंगातील कैद्यांना सन्मानाने जगता यावे म्हणून धडपडणाऱ्या एलिझाबेथ फ्राय (१७८०), 'कोरियलिस परिणाम' शोधणारा गास्पार-गुस्ताव द कोरीयलिस (१७९२), पुराजीवशास्त्रज्ञ मेरी अ‍ॅनिंग (१७९९), चित्रकार आँरी रूसो (१८४४), व्यावहारिक ECG शोधणारा नोबेलविजेता विलम आईंथोवन (१८६०), रश्यन हायड्रोजन बॉंब बनवणारा, शांततेचा पुरस्कर्ता नोबेलविजेता आंद्रेई साखारॉफ (१९२१), कलासमीक्षक, लेखक ज्ञानेश्वर नाडकर्णी (१९२८), हिंदी लेखक व पत्रकार शरद जोशी (१९३१), अभिनेता मोहनलाल (१९६०), मॉडेल अदिती गोवित्रीकर (१९७६)
मृत्युदिवस : भारताचे पहिले जलदगती गोलंदाज अमरसिंग (१९४०), लेखक क्लाऊस मान (१९४९), अणूंमधला पुंजवाद दाखवणाऱ्यांतला नोबेलविजेता जेम्स फ्रँक (१९६४), मुद्रक, प्रकाशक बाळकृष्ण ढवळे (१९७३), माजी पंतप्रधान राजीव गांधी (१९९१), अभिनेता जॉन गिलगुड (२०००)
राष्ट्रीय दहशतवाद व हिंसाचार विरोधी दिवस.
आंतरराष्ट्रीय "सुसंवाद व प्रगतीसाठी सांस्कृतिक विविधता" दिवस
स्वातंत्र्यदिन - मॉंटेनेग्रो (२००६)
१८५१ : कोलंबियातून गुलामगिरी हद्दपार
१९०४ : पारी (पॅरिस) मध्ये आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल संघटना (FIFA) ची स्थापना
१९२७ : अटलांटिक पार करणारे पहिले विमान घेऊन वैमानिक चार्ल्स लिंडबर्ग पारीमध्यल्या ले बोर्जेमध्ये उतरला.
१९३२ : विमानातून अटलांटिक पार करणारी पहिली महिला वैमानिक अमेलिया एअरहार्ट उत्तर आयर्लंडमध्ये उतरली.
१९४० : आचार्य अत्रेंच्या 'साप्ताहिक नवयुग'चा पहिला अंक प्रकाशित.
१९७९ : सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये समलिंगींच्या हक्कांसाठी झगडणारा लोकप्रतिनिधी हार्वे मिल्क याच्या खुन्याला शिक्षा; शहरात दंगली.
१९९१ : माजी पंतप्रधान व काँग्रेसचे अध्यक्ष राजीव गांधी यांची निवडणूक प्रचारादरम्यान आत्मघातकी तमिळ वाघांकडून हत्या.
२०११ : सौदी अरेबियातल्या जनआंदोलनामुळे आर्थिक सवलती आणि २०१५ मध्ये महिलांना मतदानाचा अधिकार घोषित.
दिवाळी अंक - २०१५
भा. रा. भागवत विशेषांक
नवीन संकेताक्षरासाठी विनंती करा.
सध्या कोण कोण आलेले आहे
सध्या 2 सदस्य आलेले आहेत.
ऐशा रसां ऐसे रसिक...
ऐसीअक्षरे संस्थळाची उद्दिष्टे - मार्गदर्शक तत्त्वे - धोरणे


आसारामला जन्मठेप! इतर दोघांना प्रत्येकी २० वर्षांचा तुरुंगवास - Jai Maharashtra Marathi News: Latest & Breaking Marathi News Online

महासुगरण - झटपट रेसिपी
महासुगरण - झटपट रेसिपी
 इतर दोघांना प्रत्येकी २० वर्षांचा तुरुंगवास
अल्पवयीन मुलीवरील बलात्कारप्रकरणात दोषी ठरलेला अध्यात्मिक गुरु आसाराम बापूला जोधपूर न्यायालयाने जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली. या प्रकरणात जोधपूरच्या विशेष न्यायालयाचे जज मधुसूदन शर्मा यांनी दुसरे आरोपी शरद आणि शिल्पी यांना प्रत्येकी २० वर्षांची तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावली. तर प्रकाश आणि शिवा या दोन आरोपींना निर्दोष ठरवण्यात आले.
२०१३ मध्ये शाहजहांपूरच्या १६ वर्षाच्या मुलीने आसाराम याच्यावर जोधपूर आश्रममध्ये बलात्काराचा आरोप केला होता. तेव्हापासून आसाराम जेलमध्ये आहे. ६ नोव्हेंबर २०१३ रोजी पोलिसांनी आसाराम आणि त्याचे सहकारी शिवा, शिल्पी, शरद आणि प्रकाश यांच्याविरोधात आरोपपत्र दाखल केले होते.
आसारामविरोधात पोक्सो कायद्याअंतर्गत, जुवेनाईल जस्टिस अर्थात अल्पवयीन न्याय आणि आयपीसीच्या अन्य कलमांअतर्गत गुन्हा दाखल करण्यात आला होता. केसच्या फॅक्ट्स, अनेक महिन्यांची सुनावणी आणि गुजराततेत दाखल गुन्ह्यांची पेंडिंग ट्रायलवरून आसारामला जन्मठेपेची शिक्षा झाली आहे.
अभिनेत्री सुष्मिता सेन आहे अजूनही ‘मिस युनिव्हर्स’ कारण...
'म्होरक्या'चे निर्माते कल्याण पडाल यांची आजाराला कंटाळून आत्महत्या
#RoyalWedding: प्रिन्स हॅरी आणि मेगन मार्कल यांच्या लग्नासाठी मुंबईच्या या मुलीला आमंत्रण
येडियुरप्पांच्या माघारीनंतर राहुलने मानले कर्नाटकाच्या जनतेचे आभार
येडियुरप्पा यांच्या राजीनाम्यानंतर राज्यपालांच्या भूमिकेकडे सर्वाचं लक्ष
येडियुरप्पा ठरले अडीच दिवसांचे मुख्यमंत्री, कुमारस्वामीेंचा मार्ग मोकळा
#RoyalWedding: प्रिन्स हॅरी आणि मेगन मार्कल यांच्या शाही विवाहाची लगीनघाई
क्युबामध्ये जेट विमान दुर्घटना, 100हून अधिक ठार
बोपय्यांची नियुक्ती कायम, काॅंग्रेसला कोर्टाचा फटका
जय महाराष्ट्र #LIVE TV
राज ठाकरे घेणार मोठा निर्णय
नवी मुंबईत मनसेचं शिष्ट मंडळ राज ठाकरेंच्या पत्राची प्रत स्टेशन मास्तरला देण्यासाठी गेले असताना उघडकीस आला धक्कादायक प्रकार
...म्हणून अनेक आमदार आणि नगरसेवक पक्ष सोडून गेले; मनसेतून शिवसनेत आलेल्या दिलीप लांडेची प्रतिक्रिया
विद्यार्थ्यांची फीमधील पाच हजार रुपये मनसे भरणार; राज ठाकरेंच्या बैठकीत झाला निर्णय
महासुगरण - झटपट रेसिपी


आज ''शुभमंगल'' करण्यापूर्वी ''सावधान''! | Webdunia Marathi

मंगळवार, 22 मे 2018
सेक्स लाईफसखीयोगलव्ह स्टेशनमराठी साहित्यमराठी कविता
आज 'शुभमंगल' करण्यापूर्वी 'सावधान'
बरोबर एक हजार वर्षांनंतर सन 2011च्या 11व्या महिन्यातील 11 तारखेला 11 वाजून 11 मिनिटे आणि 11 सेकंदाला 1 हा अंक 12 वेळा येणार आहे. म्हणूनच बोहल्यावर चढू इच्‍छिणार्‍या तमाम तरुण-तरुणींसाठी हा मुहूर्त 'अविस्मरणीय' ठरणार आहे. पण या मुहूर्तावर 'चतुर्भुज' होण्याची योजना आखणे म्हणजे निव्वळ 'मॅड' पणाचे एक 'फॅड' आहे, यावर सर्वच ज्योतिष पंडितांचे एकमत आहे. आजचा दिवस शुभविवाहासाठी तर अनुकूल नाहीच पण इतर शुभ कार्यांसाठीही 11-11चा मुहूर्त गाठणे तितकेसे लाभदायक ठरणार नाही, असा सल्ला ज्योतिष अभ्यासकांनी दिला आहे.
11ची 'बारा' खडी म्हणजे कॅलेंडरमुळे झालेली एक गंमत आहे. या मुहूर्ताला कोणताही शास्त्रीय आधार नाही, असे ज्येष्ठ खगोल अभ्यासक दा.कृ. सोमण यांचे म्हणणे आहे. विशेष म्हणजे पुढील वर्षी 2012 मध्ये असाच 12-12चा मुहूर्त मांडला जाईल. पण सन 2013 मध्ये काय कारण कॅलेंडरमध्ये 13वा महिनाच नाही. साहजिकच 2012नंतर मुहूर्ताची ही गंमत आपोआपच नष्ट होईल, असे सांगून सोमण म्हणाले या महिन्यात विवाहाचे मुहूर्त 18 तारखेपासून सुरू होत आहेत. 11 तारखेला मुहूर्तच नाही.
ज्योतिर्भास्कर जयंत साळगावकर यांनीही 11-11चा मुहूर्त म्हणजे 'मॅड' पणाचे 'फॅड' आहे, असे सांगितले. पंचागांनुसार या दिवशी विवाहाचे मुहूर्तच नाहीत. 12 ,14, 21, 22 हे दिवस विवाहेस उपयुक्त आहे, असेही ते म्हणाले. दाते आणि रूईकर ही दोन पंचांगे समस्त ज्योतिष अभ्यासकांची आधारवड मानली जातात. या पंचांगांमध्येही 11-11चा मुहूर्तच नसल्याचे अभ्यासकांच्या भाषेत आजच दिवस 'भाकड'च ठरणार आहे. पण काही कुडमुड्या ज्योतिषांनी गृह-राशी-नक्षत्राची तोडमोड करून 'काढीव' मुहूर्त काढून दिला असेल, तर तो बहुतांशी लाभदायक ठरणार नाही, असा वैधानिक इशाराही ज्येष्ठांनी दिला आहे. या काढीच मुहूर्ताला ग्रह-राशीचा कोणताच आधार नसतो, याकडेही त्यांनी लक्ष वेधले आहे. तेव्हा 11-11च्या मुहूर्तावर 'शुभमंगल' करण्यापूर्वी 'सावधान' असलेले बरे, नाही का
सही आणि व्यक्तीचा स्वभाव
तिथीनुसार असायला पाहिजे आहार-विहार
लकी नंबरच्या माध्यमाने करियरमध्ये यश मिळवा
पूर्ण चंद्रग्रहणाचे विभिन्न राशींवर प्रभाव
काय तुमचा जन्म एप्रिलमध्ये झाला आहे
यावर अधिक वाचा :
हिंदू धर्मात केळीच्या पानावर जेवण करण्यामागचे कारण
हिंदू धर्म ग्रंथामध्ये केळीच्या झाडाला पवित्र मानण्यात आले आहे. याच कारणामुळे या झाडाची ...
मधुचंद्राच्या रात्रीसाठी सत्यवतीने ऋषींसमोर ठेवल्या होत्या ...
जेव्हा पराशर ऋषींनी सत्यवतीसोबत संबंध बनवण्याची इच्छा झाली तेव्हा तिने 3 अटी ठेवल्या... ...
आपल्याला पितृदोष आहे, हे कसा ओळखाल
आपल्याला पितृदोष आहे किंवा नाही, हे ओळखण्यासाठी आपल्याकडे कुंडली असणे आवश्यक असते. परंतु ...
अधिक मास: काय दान करावे
अधिक मासात अर्थात पूर्ण महिन्यात शुक्ल व कृष्ण पक्ष येत असून कोणत्या तिथीला काय दान करावे ...
स्नान म्हणजे शरीराची शुद्धी करणे. सकाळी उठून अंघोळ केल्याशिवाय मनुष्याने काहीही खाऊ पिऊ ...
पोलीस शिपायाने चक्क ३ लग्नं केली पुण्यातील गोष्ट
पुण्यातील स्वारगेट पोलीस ठाण्यांतर्गत सेवेत असलेल्या या पोलीस शिपायाने चक्क ३ लग्नं केली ...
सायन रूग्णालयातील निवासी डॉक्टरही आजपासून संपावर
मुंबई येथील जे जे रुग्णालयात डॉक्टरला बेदम मारहाण प्रकरणी आता सायन रूग्णालयातील निवासी ...
विधार्भात पाणी प्रश्न पेटला जीवण प्राधिकरणच्या एका ...
पाण्यासाठी नागरिकांचा उद्रेक झालाय. वडगाव चौकात पाणीटंचाईच्या प्रश्नातून जीवण ...
कुमारस्वामींचे लग्न झाले तेव्हा दुसरी पत्नी आली होती
कर्नाटकचे संभाव्य मुख्यमंत्री व जेडीएसचे नेते एचडी कुमारस्वामी यांच्यापेक्षा लोकांना ...
लवकरच एसटीत व्हेईकल ट्रॅकिंग सिस्टम वेळ आणि थांबे कळणार
सर्वांची लाडकी आणि सार्वजनिक वाहन व्यवस्था असल्लेली जीवन वाहिनी असलेली लालपरी अर्थात एसटी ...
मुख्यपृष्ठ आमच्याबद्दल फीडबॅक जाहिरात द्या घोषणापत्र आमच्याशी संपर्क साधा


शतदा प्रेम करावे: वेडी माया

नमस्कार मित्रानो. मी अनिल बिहाणी . मझ्याबाबातीत सांगण्यासारखे विशेष काहिच नाहि.मी एक् सर्वसामान्य कुटुंबातला सर्वसामान्य मुलगा आहे.पण प्रत्येक समान्यात कुठे तरि असामन्यत्व द्डलेलं असतं.माझ्यातल्या या असामान्यत्वाचा शोध् घेणे सद्या सुरु आहे.
कुठे गेला माझा सखा
तसा जीव माझा तुझ्यात
नको नको रे राजसा
असा छळू मजला तू
एकदातरी ये ना तू.
जय हो तेरी गोविंदा ......
ही वाट दूर जाते .......


आता परमेश्वराचे काय करायचे? - 4 | ऐसीअक्षरे

आता परमेश्वराचे काय करायचे
(स्टीव्हन वाइनबर्ग याच्या What about God या लेखाचा स्वैर अनुवाद)
मागील भागावरून (3) पुढे
वुल्फगॅन्ग पॉली (1900-1958, स्विट्झर्लॅन्ड येथे जन्मलेला अमेरिकन सैद्धान्तिक भौतिकी शास्त्रज्ञ, 1945 मधील भौतिकीचे नोबेल पारितोषिक विजेता) याला एका अतिशय चुकीच्या पद्धतीने विचार केलेल्या भौतिकी प्रबंधाबद्दल त्याचे काय मत आहे अशी विचारणा केली गेली होती. यावर त्याने दिलेले उत्तर मोठे मार्मिक होते. तो म्हणतो की या प्रबंधाला तो चूक आहे असे म्हणणे हे सुद्धा फार सौम्य ठरेल, तो मुळात प्रबंधच नाही. धार्मिक कट्टरवाद्यांची मते मला कितीही चुकीची वाटत असली तरी त्यांच्याबद्दल मी एवढेच म्हणू शकतो की ज्या तत्वांवर त्यांचा विश्वास आहे ती मला चुकीची वाटतात परंतु त्यांचा कोणत्या तरी तत्वांवर विश्वास आहे हे ते विसरलेले नाहीत. मात्र धार्मिक उदारमतवाद्यांबद्दल मला पॉलीच्या उत्तराची पुनरावृत्ती करावीशी वाटते की त्यांच्या विचारांना चूक म्हणणे शक्य नाही कारण मुळात त्यांच्या विचारांना विचार म्हणणे सुद्धा कठीण आहे.
काही लोक असे मानतात की कोणत्याही धर्मामधील वेदान्त (थिऑलॉजी) हा महत्वाचा नसून तो धर्म आपले आयुष्य कंठण्यासाठी आपल्याला धीर किंवा बळ देतो ही गोष्ट सर्वात महत्वाची असते. हा विचार तर मला विलक्षणच वाटतो म्हणजे आपण त्या धर्मात प्रतिपादन केलेल्या, परमेश्वराचे अस्तित्व, त्याचे स्वरूप, पाप आणि पुण्याच्या कल्पना, स्वर्ग आणि नरक यांच्याबद्दलच्या कल्पना आणि परमेश्वराची कृपा यासारख्या गोष्टी महत्वाच्या न समजून त्याकडे दुर्लक्ष करावयाचे आणि फक्त तो धर्म आपल्याला जीवन जगण्यासाठी धीर देतो की नाही एवढेच बघायचे म्हणजे आपण त्या धर्मात प्रतिपादन केलेल्या, परमेश्वराचे अस्तित्व, त्याचे स्वरूप, पाप आणि पुण्याच्या कल्पना, स्वर्ग आणि नरक यांच्याबद्दलच्या कल्पना आणि परमेश्वराची कृपा यासारख्या गोष्टी महत्वाच्या न समजून त्याकडे दुर्लक्ष करावयाचे आणि फक्त तो धर्म आपल्याला जीवन जगण्यासाठी धीर देतो की नाही एवढेच बघायचे. माझ्या मताने ह्या अशा लोकांना प्रत्यक्षात त्यांच्या धर्मातील वेदान्त, खरे तर पटत नाही. माझ्या मताने ह्या अशा लोकांना प्रत्यक्षात त्यांच्या धर्मातील वेदान्त, खरे तर पटत नाही पण ते उघड रितीने मान्य करण्याचे धैर्य किंवा साहस त्यांच्या अंगी नसते. असे जरी असले तरी ही गोष्ट मान्य करावीच लागेल की ऐतिहासिक कालखंडात आणि आज सुद्धा जगाच्या काही भागातील लोकांचा त्यांच्या धर्मातील वेदान्तावर पूर्ण विश्वास होता किंवा आहे आणि त्यांच्यासाठी तो विश्वास अत्यंत महत्वाचा होता किंवा अजूनही आहे.
उदारमतवादी दाखवत असलेल्या बौद्धिक धुसरतेमुळे आपल्याला फार तर त्यांच्याशी चर्चा करणे सोडून द्यावे एवढेच वाटेल पण समाजाचे खरे नुकसान होते ते धार्मिक कट्टरवादी किंवा सनातनी यांच्या दुराग्रहाने. मी हे मान्य करीन की या धार्मिक दुराग्रहाचे, नैतिकतेबद्दलचे आपले विचार आणि कलाविष्कार यांमधील विकसनाला पुष्कळ सहाय्य झाले आहे. परंतु धार्मिक कट्टरवादामुळे एका बाजूला या सहाय्यासारख्या चांगल्या गोष्टी झाल्या असल्या तरी दुसर्‍या बाजूला जिहाद सारख्या सैनिकी आक्रमणांमधून व्यक्त झालेली क्रूरता, अन्वेषण आणि वंशविच्छेद या सारख्या, कोणीही तिरस्कारच करेल अशा, गोष्टी निर्माण होत गेल्या किंवा आहेत किंवा होत आहेत. मी असे म्हणेन की या दोन्ही बाजूंमध्ये तुलना करण्याची हा लेख ही जागा नाही पण अशी तुलना करण्याची वेळ आलीच तर मला या मुद्द्यांवर भर द्यावासा वाटेल की जिहादसारखी सैनिकी आक्रमणे किंवा परधर्मियांचा छ्ळ किंवा त्यांच्यावर केलेली दडपशाही या गोष्टी सत्‌धर्माच्या मार्गातील फक्त विकृति आहेत अशी समजूत करून घेऊन त्यावर भागेल असे समजणे, हे माझ्या विचाराने, धर्माविषयी सखोल आदर पण रोचकतेचा अभाव दर्शविणारा जो एक व्यापक दृष्टीकोन पसरलेला दिसतो त्याचेच ते एक बाह्य लक्षण आहे. जगातील अनेक प्रमुख धर्म अशी शिकवण देतात की परमेश्वराकडे जाण्याचा मार्ग, भक्तांनी त्या धर्माच्या विशिष्ट पंथाचा स्वीकार करून त्या पंथाने सांगितलेल्या मार्गानेच भक्ती केली तरच प्राप्त होतो. त्यामुळे साहजिकच अशा शिकवणींवर आंधळेपणाने विश्वास ठेवणारे काही लोक हे समजू लागतात की सहनशीलता, अनुकंपा किंवा प्रयोजन यासारख्या सद्‌गुणांपेक्षा धार्मिक शिकवण ही अतुलनीय महत्वाची आहे.
दुर्दैवाने सध्या एशिया आणि आफ्रिका खंडांच्यात अजाण पण उत्साही धर्मवेड्यांची दले मोठ्या प्रमाणात कार्यरत झाल्याचे दिसून येते आहे. त्यांच्या प्रभावामुळे पश्चिमेकडील निधर्मी देशांत सुद्धा, सहनशीलता, प्रयोजन यासारखे सद्‌गुण झाकोळलेले गेलेले वाटू लागले आहेत. ट्रेवॉर-रोपर (1914-2003, ब्रिटन व नाझी जर्मनी यांचा इतिहास लिहिणारा एक ब्रिटिश इतिहासकार) लिहितो की सतराव्या आणि अठराव्या शतकात युरोपमध्ये सर्वसामान्यांनी शास्त्रीय दृष्टीकोन सर्वव्यापक रितीने अंगिकारल्यामुळे अखेरीस, काही दुर्भागी स्त्रियांना चेटकिणी समजून त्यांना जिवंत जाळण्याची अत्यंत क्रूर आणि अनिष्ट प्रथा बंद पडली होती. ट्रेवॉर-रोपरचा मुद्दा पुढे नेत मी अशी आशा करतो की सध्याच्या काळात सुद्धा शास्त्रीय दृष्टीकोनाचा व्यापक स्वीकार आपल्याला पुन्हा एकदा अशाच एका धर्मवेड्या जगापासून एका सुजाण जगाकडे घेऊन जाईल. शास्त्रीय ज्ञान हे असे घडण्यासाठी सर्वात योग्य हत्यार आहे असे मला वाटण्याचे मुख्य कारण शास्त्रीय ज्ञानातील निश्चितता नसून त्यातील अनिश्चितता हे आहे असे मला वाटते. अलीकडे आपण नेहमी हे बघतो की प्रयोगशाळेत प्रयोग करणारे शास्त्रज्ञ, ते ज्या शास्त्रीय गोष्टी किंवा सिद्धांतावर काम करत असतात त्याबद्दलची त्यांची मते वारंवार बदलताना दिसतात. ही गोष्ट डोळ्यासमोर घडत असताना, मानवी अनुभवाच्या पलीकडे असणार्‍या गोष्टी, फक्त धर्मग्रंथांमध्ये लिहिल्या आहेत किंवा धार्मिक परंपरा म्हणून सांगितल्या आहेत म्हणून त्या गांभीर्याने घेणे कसे शक्य आहे
अर्थात हे नाकारणे शक्य नाही की शत्रूला ठार किंवा नष्ट करणे सोपे आणि सहज शक्य होईल अशी जास्त जास्त परिणामकारक शस्त्रास्त्रे बनवणे हे आपल्याला शास्त्रीय प्रगतीमुळेच साध्य झाले आहे. परंतु या बाबतीत मी एवढेच म्हणेन की शास्त्रीय प्रगती काही आपल्याला शत्रूला ठार मारण्याची प्रेरणा देत नाही. भूतकाळात निर्माण झालेल्या अशा प्रकारच्या भयावह परिस्थितीसाठी जेंव्हा शास्त्रीय प्रगतीला जबाबदार धरले जाते तेंव्हा मी म्हणू शकतो की शास्त्रीय प्रगती याला जबाबदार नसून, नाझी जर्मनी मधील तथाकथित वंशवाद आणि निर्भेळ आर्यवंशाचे वेड या सारख्या शास्त्रीय विकृती, याच्या मागे होत्या. कार्ल पॉपर (1902-1994, एक ब्रिटिश प्राध्यापक व तत्वज्ञानी) याबाबतीत म्हणतो. “मध्ययुगीन कालातील ख्रिश्चन राज्यांनी धर्मयुद्ध या नावाने केलेल्या आक्रमणांची किंवा त्यांनी इतर गैरख्रिश्चन राज्यांबरोबर दाखवलेल्या वैरभावाची संपूर्ण जबाबदारी या राज्यांच्या बुद्धीवादहीन किंवा अतर्कसंगत वागणूकीवरच टाकावी लागेल याबद्दल माझ्या मनात अजिबात शंका नाही. मला अशा कोणत्याही युद्धाची माहिती नाही की जे शास्त्रीय लक्ष साध्य करण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी प्रेरित केले होते”.
मला असे वाटते की कोणताही शास्त्रज्ञ त्याच्या संशोधनात ज्या पद्धतीने (अंतर्ज्ञानाने असेल किंवा तर्कशुद्ध विचाराने असेल) आपल्या निष्कर्षांना पोहोचतो तीच पद्धत तेंव्हा त्याने कां वापरली असावी असा प्रश्न कोणी विचारला तर त्या शास्त्रज्ञाची बाजू, कोठल्याही तर्कसंगत युक्तिवादाने मांडणे शक्य होणार नाही. डेव्हिड ह्यूम (1711-1776, एक स्कॉटिश तत्वज्ञानी, इतिहासकार, अर्थशास्त्रज्ञ आणि निबंधकार) याला दोन शतकांपूर्वीच हे लक्षात आले होते की कोणालाही ज्यावेळी शास्त्रीय संशोधनामधील यशप्राप्तीचे गतानुभव लक्षात घेण्यासाठी सांगितले जाते तेंव्हा त्या गतकालातील संशोधनात, निष्कर्षाला पोहोचण्यासाठी वापरलेल्या पद्धतीचे समर्थन केलेले असते आणि हे समर्थन करताना ती पद्धत बरोबरच आहे असे गृहितही धरलेले असते. यावरून असे म्हणता येते की तर्कसंगत विचार करणे पूर्णपणे नाकारून, कोणताही तर्कशुद्ध युक्तिवाद अयोग्य असल्याचे सहज सिद्ध करता येणे शक्य आहे. म्हणूनच सृष्टीच्या नियमांमध्ये आपल्याला हवा असलेला आध्यात्मिक आधार गवसला नाही तर तो आपल्याला कां मिळत नाहिये असा प्रश्न न विचारता तो शोधण्यासाठी दुसर्‍या कोणत्या तरी आध्यात्मिक गुरूकडे धावत सुटणे किंवा धर्मबदलच करणे असे घडताना दिसते. मला हे सर्व चुकीचे वाटते.
परमेश्वरावर श्रद्धा असणे किंवा नसणे हे संपूर्णपणे त्या व्यक्तीच्या हातात असते. मला असे नेहमी वाटते की मी जर चिनी सम्राटाचा वंशज असतो तर मी जास्त सुखी झालो असतो आणि मी रीतिभाती देखिल जास्त चांगल्या संभाळू शकलो असतो. परंतु कितीही प्रयत्न केला तरी मला जसे माझ्या हृदयाचे ठोके थांबवणे शक्य नाही तसाच कितीही प्रयत्न केला तरी मी चिनी सम्राटाचा वंशज असण्यावर माझा विश्वास बसणार नाही. असे असले तरी काही व्यक्ती आपल्या श्रद्धेवर काही प्रमाणात नियंत्रण करू शकतात आणि ज्या गोष्टींनी त्यांच्या मनाला आधार वाटतो किंवा आराम वाटतो अशाच गोष्टींवर फक्त त्यांचा विश्वास बसतो. विश्वासावर नियंत्रण कसे करता येणे शक्य आहे याचे सर्वात रोचक उदाहरण मला जॉर्ज ऑरवेल याच्या 1984 या कादंबरीत मिळाले आहे. या कादंबरीचा नायक विन्स्टन स्मिथ याने आपल्या रोजनिशीत अशी नोंद केलेली असते की “दोन अधिक दोन चार होतात हे सांगता येणे म्हणजेच खरे स्वातंत्र्य” नायकाच्या वर्तनाची चौकशी करणारा अधिकारी ओ’ब्रायन स्मिथचे मतपरिवर्तन करण्याचे आव्हान स्वीकारतो. स्मिथचा शारिरिक छळ सुरू झाल्याबरोबर स्मिथ दोन अधिक दोन बरोबर पाच होतात हे मान्य करण्यास लगेच तयार होतो. परंतु ओ’ब्रायनच्या दृष्टीने हे पुरेसे नसते. स्मिथच्या शारिरिक छळाचे प्रमाण इतके वाढवले जाते की शेवटी त्यातून सुटण्यासाठी स्मिथ स्वतःच्या मनावर, काही क्षणांसाठी का होईना” नायकाच्या वर्तनाची चौकशी करणारा अधिकारी ओ’ब्रायन स्मिथचे मतपरिवर्तन करण्याचे आव्हान स्वीकारतो. स्मिथचा शारिरिक छळ सुरू झाल्याबरोबर स्मिथ दोन अधिक दोन बरोबर पाच होतात हे मान्य करण्यास लगेच तयार होतो. परंतु ओ’ब्रायनच्या दृष्टीने हे पुरेसे नसते. स्मिथच्या शारिरिक छळाचे प्रमाण इतके वाढवले जाते की शेवटी त्यातून सुटण्यासाठी स्मिथ स्वतःच्या मनावर, काही क्षणांसाठी का होईना नियंत्रण मिळवून, दोन अधिक दोन बरोबर पाचच होतात हे मनाला समजवण्यात यशस्वी होतो. ओ’ब्रायनचे समाधान झाल्याने स्मिथचा शारिरिक छळ थांबतो. बरोबर याच पद्धतीने स्वतःच्या आणि स्वतःच्या जिवलगांच्या मृत्यूच्या नुसत्या कल्पनेतून सुटका करून घेऊन मनाला आराम, मिळावा यासाठी आपण स्वर्ग, पुण्य या सारख्या कल्पनांवर श्रद्धा ठेवण्यास तयार होतो. जर आपण आपल्या श्रद्धांवर अशा पद्धतीचे नियंत्रण करू शकत असलो तर ते कां करू नये नियंत्रण मिळवून, दोन अधिक दोन बरोबर पाचच होतात हे मनाला समजवण्यात यशस्वी होतो. ओ’ब्रायनचे समाधान झाल्याने स्मिथचा शारिरिक छळ थांबतो. बरोबर याच पद्धतीने स्वतःच्या आणि स्वतःच्या जिवलगांच्या मृत्यूच्या नुसत्या कल्पनेतून सुटका करून घेऊन मनाला आराम, मिळावा यासाठी आपण स्वर्ग, पुण्य या सारख्या कल्पनांवर श्रद्धा ठेवण्यास तयार होतो. जर आपण आपल्या श्रद्धांवर अशा पद्धतीचे नियंत्रण करू शकत असलो तर ते कां करू नये
नैतिक बळ मिळावे म्हणून आपल्या श्रद्धांमध्ये थोडाफार फेरबदल करून जर आपल्या मनाला समाधान मिळणार असेल तर अमुक किंवा तमुक शास्त्रीय किंवा तर्कशुद्ध कारणास्तव असे करणे योग्य ठरणार नाही, असे म्हणता येईल असे कोणतेही कारण मला तरी दिसत नाही. उदाहरणार्थ समजा एखाद्या व्यक्तीने, आपल्याला पैशांची नितांत गरज असल्यामुळे आपल्याला लॉटरी मिळणारच आहे असे ठाम ठरवूनच टाकले असले. काही लोक त्या व्यक्तीला थोड्या काळासाठी जे समाधान मिळेल त्यासाठी तिचा जरूर हेवा करतील परंतु बहुसंख्य लोकांना या व्यक्तीने आपले प्रौढत्व व तर्कसंगत विचारबुद्धी यांचा त्याग केला नाहीना अशी शंका येईल. ज्या पद्धतीने आपण बालपण ओलांडून पौढत्वाकडे वाटचाल करत असताना लॉटरी लागण्यासारख्या मनोकामनांचे प्रलोभन टाळण्यास शिकतो त्याच पद्धतीने मानवजातीने आपण समोर उलगडणार्‍या विश्वाच्या महाविशाल नाट्यात, मानवजात कोणतीही विशेष भूमिका साकार करीत नाहीये हे समजून घेणे आवश्यक आहे.
असे जरी असले तरी मला एखाद्या क्षणी सुद्धा असे वाटत नाही की मृत्यूची भीती वाटणे यासारख्या सामान्य मानवी भावनांना धर्माची शिकवण जसा बांध घालू शकते किंवा सांत्वन करू शकते तसे करणे कोणत्याही शास्त्रीय ज्ञानाला कदापिही शक्य होईल. माझ्या मताने, मानवासमोर असणार्‍या या अस्तित्वसंबंधी आव्हानावर सर्वात उत्कृष्ट भाष्य सातव्या शतकातील इंग्लिश संत ‘बीड’ याने लिहिलेल्या चर्चच्या इंग्लंड मधील इतिहासात केलेले आहे. मध्ययुगीन उत्तर इंग्लंडमधील एका राज्याचा राजा एडविन याने इ.स. 627 मध्ये राज्याचा धर्म कोणता असावा यासाठी एक परिषद आयोजित केली होती. या परिषदेत राजाच्या एका प्रमुख सरदाराने केलेले भाषण ‘बीड’ खालील प्रमाणे उद्धृत करतो.
 मानवाच्या पृथ्वीतलावरील आयुष्याची आपल्याला अज्ञात असणार्‍या कालाशी जेंव्हा आपण तुलना करतो तेंव्हा मानवाचे आयुष्य हे, तुम्ही अणि तुमचे इतर मानकरी हिवाळ्यातील एखाद्या दिवशी भोजनालयात भोजनाला बसलेले असताना, एका चिमणीने भोजनालयाच्या टोकाच्या एका खिडकीतून आत येऊन भोजनालयाच्या दुसर्‍या टोकाला असलेल्या खिडकीतून बाहेर उड्डाण करावे तसे आहे असे मला वाटते. भोजनालयात उबदार वातावरण असले तरी त्याच्या दोन्ही टोकांना हिमवर्षाव किंवा पर्जन्यवृष्टि यामुळे अत्यंत शीत वातावरण आहे. ही चिमणी हे भोजनालय एका टोकापासून दुसर्‍या टोकापर्यंत अतिशय वेगाने पार करते. भोजनालयात असताना ही चिमणी बाहेरच्या हिमवर्षावापासून सुरक्षित असली काही क्षणांनंतर ती परत ज्या हिमवर्षावामधून आत आली त्याच हिमवर्षावात लुप्त होणार आहे. या चिमणीप्रमाणेच मानव पृथ्वीतलावर काही काल अवतरत असला तरी त्या अवताराच्या आधी त्याचे काय चालले होते व या अवतारानंतर त्याचे काय होणार आहे याबद्दल आपण संपूर्ण अज्ञानात आहोत”.
भोजनालयाच्या बाहेर आपल्यासाठी काहीतरी आहे, या बीड आणि एडविन यांच्या समजुतीवर विश्वास टाकण्याचा मोह कोणालाही अनावर होणे साहजिकच आहे. परंतु हा मोह टाळण्याने आपल्या मनाला स्वतःबद्दल जो आदर प्राप्त होणार आहे तो, मनाला बांध घालू शकणार्‍या किंवा मनाचे सांत्वन करू शकणार्‍या धर्माच्या शिकवणीपुढे नगण्य जरी असला तरी स्वतःच्याच मनाबद्दल स्वतःला आदर वाटण्याने मिळणारे समाधान सुद्धा अगदीच कमी दर्जाचे आहे असे मुळीच नाही.
धाग्याचा प्रकार निवडा: :
अपत्याचे संगोपन करताना अपत्याला निरिश्वरवादी विचार द्यावेत की ईश्वरवादी विचार द्यावेत की याबद्दल काहिही बोलू नये
कोणतेही विचार अपत्यावर इम्पोझ करणे चूक असेल तर निरीश्वरवाद (किंवा ईश्वरवाद सुद्धा) शिकवणे, नकळत बीजारोपण करणे, Nudge करणे हे सुद्धा चूकच नैका
अपत्य जर निरिश्वरवादी घडलं तर ते भजन, प्रार्थना यासारख्या संगीतप्रकारातील (तसेच शास्त्रोक्त मधल्यासुद्धा) भक्तीरसाच्या आनंदाला मुकेल असं पण वाटतं. आफ्टरऑल जे अस्तित्वातच नाही त्याची कसली आलिये भक्ती  व त्यातून कोणता भक्तीरस उत्पन्न होणार
अपत्य जर निरिश्वरवादी घडलं तर
अपत्य जर निरिश्वरवादी घडलं तर ते भजन, प्रार्थना यासारख्या संगीतप्रकारातील (तसेच शास्त्रोक्त मधल्यासुद्धा) भक्तीरसाच्या आनंदाला मुकेल असं पण वाटतं.
मला असे अजिबात वाटत नाही. मुलांना संगीताची आवड असेल तर त्यांंना सर्व प्रकारचे संगीत आवडेलच. अगदी भजन सुद्धा. त्या साठी त्यांना दैववादी बनवण्याची गरज आहे असे वाटत नाही.
अस्तित्वाच्या लढ्यासाठी मेंदुत तदानुषंदगीक बदल होत असतात. त्याप्रमाणे तो वागतो.बदलतो.आपण शिक्के हे फक्त सोयीसाठी मारतो
माणिक वर्मा (जन्म : १६ मे १९२६)
जन्मदिवस : लेखक दांते अलिघिएरी (१२६५), चित्रकार आल्ब्रेख्त ड्यूरर (१४७१), कवी अलेक्झांडर पोप (१६८८), तुरुंगातील कैद्यांना सन्मानाने जगता यावे म्हणून धडपडणाऱ्या एलिझाबेथ फ्राय (१७८०), 'कोरियलिस परिणाम' शोधणारा गास्पार-गुस्ताव द कोरीयलिस (१७९२), पुराजीवशास्त्रज्ञ मेरी अ‍ॅनिंग (१७९९), चित्रकार आँरी रूसो (१८४४), व्यावहारिक ECG शोधणारा नोबेलविजेता विलम आईंथोवन (१८६०), रश्यन हायड्रोजन बॉंब बनवणारा, शांततेचा पुरस्कर्ता नोबेलविजेता आंद्रेई साखारॉफ (१९२१), कलासमीक्षक, लेखक ज्ञानेश्वर नाडकर्णी (१९२८), हिंदी लेखक व पत्रकार शरद जोशी (१९३१), अभिनेता मोहनलाल (१९६०), मॉडेल अदिती गोवित्रीकर (१९७६)
मृत्युदिवस : भारताचे पहिले जलदगती गोलंदाज अमरसिंग (१९४०), लेखक क्लाऊस मान (१९४९), अणूंमधला पुंजवाद दाखवणाऱ्यांतला नोबेलविजेता जेम्स फ्रँक (१९६४), मुद्रक, प्रकाशक बाळकृष्ण ढवळे (१९७३), माजी पंतप्रधान राजीव गांधी (१९९१), अभिनेता जॉन गिलगुड (२०००)
राष्ट्रीय दहशतवाद व हिंसाचार विरोधी दिवस.
आंतरराष्ट्रीय "सुसंवाद व प्रगतीसाठी सांस्कृतिक विविधता" दिवस
स्वातंत्र्यदिन - मॉंटेनेग्रो (२००६)
१८५१ : कोलंबियातून गुलामगिरी हद्दपार
१९०४ : पारी (पॅरिस) मध्ये आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल संघटना (FIFA) ची स्थापना
१९२७ : अटलांटिक पार करणारे पहिले विमान घेऊन वैमानिक चार्ल्स लिंडबर्ग पारीमध्यल्या ले बोर्जेमध्ये उतरला.
१९३२ : विमानातून अटलांटिक पार करणारी पहिली महिला वैमानिक अमेलिया एअरहार्ट उत्तर आयर्लंडमध्ये उतरली.
१९४० : आचार्य अत्रेंच्या 'साप्ताहिक नवयुग'चा पहिला अंक प्रकाशित.
१९७९ : सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये समलिंगींच्या हक्कांसाठी झगडणारा लोकप्रतिनिधी हार्वे मिल्क याच्या खुन्याला शिक्षा; शहरात दंगली.
१९९१ : माजी पंतप्रधान व काँग्रेसचे अध्यक्ष राजीव गांधी यांची निवडणूक प्रचारादरम्यान आत्मघातकी तमिळ वाघांकडून हत्या.
२०११ : सौदी अरेबियातल्या जनआंदोलनामुळे आर्थिक सवलती आणि २०१५ मध्ये महिलांना मतदानाचा अधिकार घोषित.
दिवाळी अंक - २०१५
भा. रा. भागवत विशेषांक
नवीन संकेताक्षरासाठी विनंती करा.
सध्या कोण कोण आलेले आहे
सध्या 2 सदस्य आलेले आहेत.
ऐशा रसां ऐसे रसिक...
ऐसीअक्षरे संस्थळाची उद्दिष्टे - मार्गदर्शक तत्त्वे - धोरणे


'पुरुष', 'खरा मर्द' वगैरे उतरंडीपलीकडून | ऐसीअक्षरे

'पुरुष', 'खरा मर्द' वगैरे उतरंडीपलीकडून
लैंगिकदृष्ट्या मानवी नराचा देह धारण करून जन्माला आल्यावर, सध्याच्या काळातल्या भारतीय समाजाने 'पुरुष' म्हणून आधीच ठरवून ठेवलेले जगण्याचे निकष शिकवण्यासाठी माझ्या आयुष्यात लहानपणी कोणीही नव्हते, हे माझं सुदैवच  चालण्या-उठण्या-बसण्या-बोलण्याबाबत, विचार-कृती करण्याबाबत, आवडी-निवडी असण्याबाबत समाजाने पुरुष म्हणन ज्या अपेक्षा लादल्या असतात, व आजूबाजूचे सर्व मनुष्यनर त्या अभिमानाने बाळगत-पार पाडत असतात; त्या अपेक्षांचं अस्तित्वच मला बराच काळ कळलं नाही. शेवटी समज आल्यावर त्या अपेक्षांच्या प्रमाणे न वागल्याने घरच्यांसकट सर्वांनी बहिष्कारात्मक कुत्सित वागणूक दिल्याने, त्या असतात हे माझ्या लक्षात आलं. "खरा मर्द" वगैरे सन्माननीय सर्वोच्च प्रकार व त्याखालोखाल इतर सर्व - मर्दानी बाई, लेडीज महिला, बायकी पुरुष, षंढ, तृतीयपंथी इ उतरंड असते हे दिसल्यावर कळलं की मीसुद्धा कुठल्यातरी प्रकारच्या व्याखेत बसावं आणि माझ्याबाबत उलगडा पडावा म्हणून इतर लोक चक्क प्रयत्नशील वगैरे आहेत. त्या प्रयत्नांमुळे त्या कच्च्या वयात मनात बऱ्याच गुंतवळी निर्माण झाल्या. ते पुरुषीपणा जोखण्याचे सर्व निकष किती पोकळ तकलादू आहेत, व त्यांची आखणी किती स्वार्थीपणे पुरुषसत्ताक समाजाने केली आहे, हे खूप उशिरा स्वतंत्र विचार करण्याची क्षमता आल्यावर जाणवले. अजून जटिल असा सखोल विचार केल्यावर ते निकष पुरुषांच्यासाठीसुद्धा कसे जास्त तोट्याचेच आहेत हे समजलं. आणि स्त्रीपणाचेसुद्धा तसेच गैरफायदे असतात हे सरळ दिसत होतेच. नैसर्गिकरीत्याच मला जीवाच्या गाभ्यातून कधीही ना 'पुरुष' असल्यासारखं वाटलं, ना कधी 'स्त्री' वा इतर काही/कोणी. अंगभूत निरागसतेने मी बऱ्याचदा नकळत माणूसपणाचेसुद्धा निकष झिडकारले आहेत. कोणतंही बंड करायची इच्छा नसताना, केवळ स्वतःसाठी. माझं शरीर, लिंग, लैंगिकता, लिंगभाव यांचा माझ्या मानसिक अस्तित्वाशी आणि त्याबद्दलच्या आसक्तींशी काहीच संबंध मला जुळवता आला नाही. आणि त्यामुळे माझं जगणं अतिशय मुक्त नितळ बनतं, ते मला निसर्गाशी जास्त एकरूप बनवतं. जगण्याची खूप ओझी-दडपणं माझ्यापुरती नष्ट होतात. आणि माझं आयुष्य, त्याचा प्रवाहीपणा आणि मार्ग, मैलांचे दगड, गृहितकं, निर्णय, अपेक्षा आणि हेतू इ. मला स्वतःला हवे तसे आखता-रचता-बदलता येतात. माझं अस्तित्व स्त्री-पुरुषत्वाचं द्वंद्व संपूर्णपणे नाकारतं, आणि एनर्जीचा फक्त एक धुमकेतू गोळा म्हणून स्वच्छंद वावरतं. इतर लोकांशी वागताना, माझ्या मानसिक जगाच्या बाहेरच्या जगाशी घडामोडी होताना, मला जाणवतं की, स्त्री व पुरुष या केवळ समाजाने बनवलेल्या आणि लादलेल्या संकल्पना आहेत . त्या आहेत तशा बनवण्याची कारणं चक्क फक्त व्यवहारिक सोय व्हावी म्हणून आहेत. नाहीतर जननेंद्रियं शरीराच्या आत किंवा बाहेर असण्यापलीकडे फरकच काय आहे माणसामाणसांत
दारुच्या वगैरे कंपूतून कुणी
दारुच्या वगैरे कंपूतून कुणी दारू सोडून बाहेर पडायला बघू लागला की इतर त्याला "मर्दासारखा राहा," वगैरे बोलून पुन्हा मर्द बनवतात.
एकंदरच, स्वतंत्र व्यक्तींना ठरावीक लेबलं लावून, त्यांनी त्या-त्या साच्यात बसावं म्हणून बहुतांश व्यक्ती झुंड बनून फार प्रयत्नशील असतात. या अशा लोकांची असून अडचण नसून खोळंबा अशी गत असते.
मला एकंदरच खवचट, दुष्ट, आगाऊ, हिच्याशी-बोलण्यात-हशील-नाही अशी स्वतःची प्रतिमा आवडते. फारच क्वचित मी ती प्रतिमा सोडून देते. लोकांना माझ्याबद्दल काय म्हणायचं असेल तर म्हणू देत. मला त्यांचा उपद्रव होत नाही. हे अंगाला तेल लावून घराबाहेर पडणं.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
मला एकंदरच खवचट, दुष्ट, आगाऊ,
मला एकंदरच खवचट, दुष्ट, आगाऊ, हिच्याशी-बोलण्यात-हशील-नाही अशी स्वतःची प्रतिमा आवडते.
तुम्ही चक्क थापा मारताय.
तूच रे खरा मर्द
बाईला स्वतःची प्रतिमा कशी आवडते, हे स्वतःचं स्वतःला समजत नाही असा दावा करणारा, तूच खरा मर्द
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
देवाने मनुष्य शरीर बनवतानाचा दोन्हीही + आणि - युक्त असलेली शरीरं बनवायला हवी होती. म्हणजे सर्वांना समान न्याय मिळाला असता.
दोघांनाही बाळं झाली असती, दोघांनाही कुठलेही कपडे घालता आले असते, दोघांवरही बलात्कार झाले असते. आणि कोणालाच अमुक अमुक मुक्तीसाठी लढा द्यावा लागला नसता. फक्त 'बळी तो कान पिळी' हा एकच न्याय राहिला असता.
फक्त 'बळी तो कान पिळी' हा एकच न्याय राहिला असता.
...आत्ता तरी याहून नेमके वेगळे काय आहे
माणिक वर्मा (जन्म : १६ मे १९२६)
जन्मदिवस : लेखक दांते अलिघिएरी (१२६५), चित्रकार आल्ब्रेख्त ड्यूरर (१४७१), कवी अलेक्झांडर पोप (१६८८), तुरुंगातील कैद्यांना सन्मानाने जगता यावे म्हणून धडपडणाऱ्या एलिझाबेथ फ्राय (१७८०), 'कोरियलिस परिणाम' शोधणारा गास्पार-गुस्ताव द कोरीयलिस (१७९२), पुराजीवशास्त्रज्ञ मेरी अ‍ॅनिंग (१७९९), चित्रकार आँरी रूसो (१८४४), व्यावहारिक ECG शोधणारा नोबेलविजेता विलम आईंथोवन (१८६०), रश्यन हायड्रोजन बॉंब बनवणारा, शांततेचा पुरस्कर्ता नोबेलविजेता आंद्रेई साखारॉफ (१९२१), कलासमीक्षक, लेखक ज्ञानेश्वर नाडकर्णी (१९२८), हिंदी लेखक व पत्रकार शरद जोशी (१९३१), अभिनेता मोहनलाल (१९६०), मॉडेल अदिती गोवित्रीकर (१९७६)
मृत्युदिवस : भारताचे पहिले जलदगती गोलंदाज अमरसिंग (१९४०), लेखक क्लाऊस मान (१९४९), अणूंमधला पुंजवाद दाखवणाऱ्यांतला नोबेलविजेता जेम्स फ्रँक (१९६४), मुद्रक, प्रकाशक बाळकृष्ण ढवळे (१९७३), माजी पंतप्रधान राजीव गांधी (१९९१), अभिनेता जॉन गिलगुड (२०००)
राष्ट्रीय दहशतवाद व हिंसाचार विरोधी दिवस.
आंतरराष्ट्रीय "सुसंवाद व प्रगतीसाठी सांस्कृतिक विविधता" दिवस
स्वातंत्र्यदिन - मॉंटेनेग्रो (२००६)
१८५१ : कोलंबियातून गुलामगिरी हद्दपार
१९०४ : पारी (पॅरिस) मध्ये आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल संघटना (FIFA) ची स्थापना
१९२७ : अटलांटिक पार करणारे पहिले विमान घेऊन वैमानिक चार्ल्स लिंडबर्ग पारीमध्यल्या ले बोर्जेमध्ये उतरला.
१९३२ : विमानातून अटलांटिक पार करणारी पहिली महिला वैमानिक अमेलिया एअरहार्ट उत्तर आयर्लंडमध्ये उतरली.
१९४० : आचार्य अत्रेंच्या 'साप्ताहिक नवयुग'चा पहिला अंक प्रकाशित.
१९७९ : सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये समलिंगींच्या हक्कांसाठी झगडणारा लोकप्रतिनिधी हार्वे मिल्क याच्या खुन्याला शिक्षा; शहरात दंगली.
१९९१ : माजी पंतप्रधान व काँग्रेसचे अध्यक्ष राजीव गांधी यांची निवडणूक प्रचारादरम्यान आत्मघातकी तमिळ वाघांकडून हत्या.
२०११ : सौदी अरेबियातल्या जनआंदोलनामुळे आर्थिक सवलती आणि २०१५ मध्ये महिलांना मतदानाचा अधिकार घोषित.
दिवाळी अंक - २०१५
भा. रा. भागवत विशेषांक
नवीन संकेताक्षरासाठी विनंती करा.
सध्या कोण कोण आलेले आहे
ऐशा रसां ऐसे रसिक...
ऐसीअक्षरे संस्थळाची उद्दिष्टे - मार्गदर्शक तत्त्वे - धोरणे


भजन - हरि हा कोणासी ऐकेना कृष्ण...

भजन : भाग ६|
भजन - हरि हा कोणासी ऐकेना कृष्ण...
हरि हा कोणासी ऐकेना कृष्ण हा कोणास ऐकेना यशोदे बाळ तुझा तान्हा कुठवरी सोसू मी धिंगाना ॥धृ॥
गवळण सांगती गार्‍हाणे रात्री आले चक्रपाणी  खाऊनी दही दूध तुप लोणी व अवघ्या विरजनी फोडोनी ॥१॥
दुसरी गवळण सांगती रात्री आले मंदिराती  हात खांद्या वरी टाकी गळे माझ्या पडती ॥२॥
तिसरी गवळण सांगती हरी आम्ही काय केली करणी  पतीची दाढी माझी वेणी बळकट गाठ बांधोनी ॥३॥
चवथी गवळण सांगती रात्री आले वाड्या मधे  वासरु सोडुनी गाईसी दुधाची चरवी सांडूनी ॥४॥
अवघ्या गवळणी मिळोनी जला चाऊ गोकुळ सोडूनी  गोकुळामध्ये चक्रपाणी त्यांच्या लागू सर्व चरणी ॥५॥


Gambhir Kavita-आठवणी

विसरू पहाता सारे, परी विसरता येत नाही
घडल्या क्षणांच्या पाऊलखूणा पुसता येत नाही
केला प्रवास कधी सुखाने, कधी आडवाटेने
चाल चालता रूळल्या वाटा, मोडता येत नाही
लिहीला ईतिहास क्षणांनी सुखद आठवणींचा
कितीही क्रूर असता तरीही पुसता येत नाही
साठविले आठवणींचे ढिगारे चांगले-वाईट
ऊपसता काही केल्या संपविता येत नाही
तोडले धागे आयुष्यात, मात्र आठवणी राहिले
जोडू पाहता या धाग्यांना जोडता येत नाही
वाटले काही चांगले घडावे या जीवनी
निसटले ते क्षण पुन्हां पुन्हां येत नाही
मेघ दाटून येती आठवणींच्या जलाचे
यत्ने बरसता नयनी बरसता येत नाही
श्री. प्रकाश साळवी, दि.30-07-2014.


Vatratika-शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......-1

शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
अंगावर कापड अन डोक्यावर मडक फुटके
हाथ बाजूला ताठ तर पाय हवेत लटके
कुत्र्याला पण मान मी तर सदैव अपमानीत आहे
अंगावर कपडे असूनही मी नंगा आहे..
माझा नशिबी फक्त दिवसरात्र राबण आहे
कारण शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे....
उन्हा तानात ताठ मानेने उभा असतो मी
पाऊसात किडेकीटकांचा आडोसा मी
रोजच कीटकनाशके अन रंगीत फवारे पीत आहे
जो सहन करतो त्याला मारण्याचीच इथे रीत आहे
माझा नशिबी फक्त दिवसरात्र राबण आहे
कारण शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे....
धान्य पिके कणसे माझासोबत डोलतात असे
मीच त्यांचा सखा अन जणू सोबती जसे
मी तर मालकाच्या प्रेमापासून लांबच आहे
अन त्याचा कुत्र्यासाठी तर मी खांबच आहे
माझा नशिबी फक्त दिवसरात्र राबण आहे
कारण शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे....
पोळ्याचा दिवस तर बैलासाठी पण खास आहे
आपल म्हणावे मला बस इतकीच आस आहे
हाडामासाचा नाही पण मानलेला माणूस आहे
मला पण कौतुकाची थोडी हाऊस आहे
पण माझा तर नशिबी फक्त दिवसरात्र राबण आहे
कारण शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे....
शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
मला कविता शिकयाचीय ...
Re: शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
Re: शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
Re: शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
Re: शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
Re: शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
Re: शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
Re: शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
Re: शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
Re: शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......
शेवटी मी तर एक बुजगावण आहे.......


प्रमाणभाषा व माझे पूर्वग्रह | ऐसीअक्षरे

प्रमाणभाषा व माझे पूर्वग्रह
लहानपणी माझे तीन-चार वेगवेगळ्या शहरांमध्ये शालेय शिक्षण झाले. कोल्हापूर, सातारा ,पुणे ,मुंबई इ भौगोलिकरित्या एकमेकांजवळ असणाऱ्या ठिकाणांत वावरताना , प्रत्येक जागेच्या बोलीभाषेत कमालीची तफावत आहे हे दिसले. परंतु सर्व शाळांमधील क्रमिक पाठ्यपुस्तकांत मात्र एकाच प्रकारचे मराठी वापरले आहे हे लहानपणीच कळाले. पुढे नाशिक, नागपूर, लातूर, सोलापूर इ ठिकाणचेही मित्र-मैत्रिणी होत गेले. प्रत्येकाच्या बोलीभाषेचा उच्चार व शब्दसंग्रह या दोन्हीत फरक होते सर्वजण आपापल्या मूळ गावांची माहिती अभिमानाने सांगत असत , व त्यात स्वतःच्या बोलीभाषेबद्दल ‘अस्मिता’ व्यक्त करणे आणि इतरांच्या बोलीभाषेची टिंगल करणे हा महत्वाचा भाग होता. त्यात आणि ग्रामीण-शहरी भाषा असा फरक होताच. इतरांच्या भाषेची टिंगल करताना , स्वतःची भाषा व पर्यायाने ती बोलणारा स्वतःचा घोळका जास्त वरचढ असल्याची भावना मुलांमध्ये असे. व ती स्पर्धा लावल्यासारखी एकमेकांना पटवून द्यायचा प्रयत्न नकळतपणे करत .
)शेवटची वर्षे गेली. स्वतःची भाषा ‘’शुद्ध’’ म्हणून वरचढ मानलेली , व इतरांची ‘’अशुद्ध’’म्हणून थट्टा करण्यास पात्र .व इतर लोक पुण्याच्या भाषेचीही टिंगल विविध कारणांमुळे करतात हे ही माहित असे. त्या काळी क्रमिक पाठ्यपुस्तकांत असलेला सर्व मजकूर सत्य व निःपक्षपाती असतो अशी माझी भोळी श्रद्धा होती , व त्यामुळे त्यात वापरलेली प्रमाणभाषाच विचार व्यक्त करण्यास योग्य आहे अशी निरागस भाबडी समजूत होती. स्थलकालापरत्वे नवनवीन व्यक्ती भेटत गेल्या . त्यातील बऱ्याच जणांची भाषा समृध्द , अवजड व अभिजनवादी असे , पण त्यांचे विचार मात्र खूपच दैनंदिन व निरुपयोगी असत . याउलट विचारप्रवृत्त व्यक्ती साध्यासरळ भाषेतसुद्धा अतिशय रंजक पद्धतीने जटील व तीव्र विचार मांडताना आढळत.
. पुढे युवावस्थेत ललित साहित्याची आवड निर्माण होत गेली. यात पाठ्यपुस्तकां-प्रमाणे अधिकृत अशी प्रमाण लेखी भाषा नव्हती. ग्रामीण व शहरी दोन्ही भाषांत लिहिलेले दर्जेदार ललित साहित्य वाचताना सर्व प्रकारच्या बोलीभाषांची मजा कळत गेली , तरी उराशी ‘’अस्मिता’’ वगैरे खुळचट कल्पना बाळगलेल्या होत्याच. वय वाढता वाढता अभिरुची बदलत गेली व वैचारिक साहित्य वाचनात जास्त रस वाटू लागला. यात सुरुवातीलाच वाचलेले कुरुंदकर, टिकेकर इ लेखकांचे प्रगल्भ विचार अतिशय अवजड भाषेत मांडलेले आहेत असे वाटे , व ते कष्ट घेऊन वाचून समजल्यावर त्या प्रकारच्या भाषेची गरज ध्यानात येत असे. परत कधीतरी जुनी पुस्तके वाचताना लक्षात आले की , पूर्वी जी.ए. , गौरी देशपांडे , दुर्गा भागवत , महेश एलकुंचवार इ लेखकांची ललित म्हणून वाचलेली पुस्तके , खरेतर सर्वांना आकलन होण्यासाठी कथास्वरुपात मांडलेली प्रगल्भ वैचारिक पुस्तकेच होती. ती वाचून स्वतः विचार करण्यास प्रवृत्त नाही का झालो
. त्यापूर्वी असे वाटे की , प्रमाणभाषा ही मूळची व म्हणून श्रेष्ठ व इतर बोलीभाषा या केवळ त्यांतील विविधता व म्हणून कनिष्ठ . असे का वाटले असावे जा विचार करताना लक्षात आले की , इतर प्रकारच्या प्रमाण- परिमाणांची अगदी साधी सोपी उदाहरणे कायम नजरेसमोर होतीच की , तरी कसे नाही कळाले  जसे वजन करण्याच्या वस्तु ( व व्यक्ती ) वेगवेगळ्या ओबडधोबड प्रमाणात निसर्गात आहेतच की ; पण माणसाने केवळ सोयीसाठी निरनिराळी प्रमाणे वापरत सध्याचे किलो/पौंडाचे वजन अधिकृत प्रमाण मांडले आहे. विकल्या जाणाऱ्या वस्तु मुद्दाम मोजून , कापून , भर घालून प्रमाणांच्या ठराविक पटींत बसवल्या जातात . पण प्रत्यक्ष वापरताना खरी मजा त्या पदार्थांच्या विविध गुणधर्मांमुळे अनुभवायला मिळते , वजनामुळे नाही ; तसेच शब्दांचे
प्रमाणभाषेची आवश्यकता काय हे लक्षात यावयास लागले. निरीक्षण-विचार करण्याची वेगळी गरजच नव्हती याच्या उत्तरासाठी खरेतर , इतके सर्व दैनंदिन आयुष्यात दिसतच होते लख्खं. प्रत्येक प्रदेशांतील भौगोलिकता , संस्कृती, आचार , अर्थकारण इ मुळे त्या त्या बोलीभाषांमध्ये ठराविक प्रकारची समानता व विविधता आहे. पण छपाईचे तंत्र विकसित झाल्यावर सर्वाना समजेल अशी एकंच प्रमाणभाषा असण्याची गरज भासली असावी कदाचित. सर्व बोलीभाषांतील शब्द – उच्चार – कल्पनांची साम्यस्थळे शोधून , त्यात संस्कृतसारख्या भाषांतील शब्दांची भर घालून पुस्तकलेखनासाठी प्रमाणभाषा बनली का  देवनागरी लिपी त्याआधी अस्तित्वात असली तरी आता त्या लिपीत मराठीच्या सर्व बोलीभाषांचे टंकलेखन चालू झाले. ललित-वैचारिक साहित्य कोणी कशा भाषेत छापावे व वाचावे हा ज्याचा त्याचा प्रश्न , पण चारचौघात ठराविक शब्दांचे उच्चार चुकले व योग्य करता आले म्हणून कमी-जास्तपणा वाटायला नको. नवीन शिकलेल्या शब्दांचे योग्य उच्चार जमल्याबद्दल विनाकारण श्रेष्ठत्व नको अथवा योग्य उच्चार करणाऱ्यांची शिष्ट म्हणून थट्टाही नको.
पण हे खाजगी सोय- फायद्यांसाठी होणारे भाषिक राजकारण चालूच राहणार. . . एकाच भाषेच्या अनेक बोलीभाषा व त्यांत सतत पडत राहणारी इतर भाषांच्या शब्दांची भर , ही साहित्य व आयुष्यातील विविधता वाढवत राहते , त्यातील सौंदर्यानुभव घेणे व वाढवत राहणे हे महत्वाचे  आता जमेल तेव्हा मूक-बधीरांची भाषाही शिकून घ्यावी म्हणतो . ते आपली थट्टा कशी करतात हे तरी कळेल
( या लेखनाला कसलाही आधार पुरावा नाही . प्रमाणभाषेच्या विकासाबाबत अधिक वा अधिकृत माहिती असल्यास कृपया पुरवावी )
जरूर वाचा : वैखरी - अशोक रा. केळकर
वैखरीः भाषा आणि भाषाव्यवहार हे मा. अशोक केळकर यांचे पुस्तक मुळातून वाचण्यासारखे आहे. त्यातील पृ. क्र. 62-63 येथे देण्याचा प्रयत्न करते. .jpg file केली आहे. अजून कळलं नाही कुठून कसं करू ते.
संदर्भ महाजालावरचेच जोडता येतात असं दिसतं. कोणी सांगेल का संगणकावरील एखादी फाइल कशी जोडायची
इथे फोटो कसे चढवावेत
संदर्भ महाजालावरचेच जोडता येतात असं दिसतं.
हो. फेसबुक, गूगल फोटोज किंवा फ्लिकरसारख्या फोटो शेअरिंग साईटवरून प्रतिमा इथे एम्बेड देता येतात. इथे फाईल चढवणं शक्य नाही. अधिक माहिती -
इथे फोटो कसे चढवावेत
(आणि वर faq म्हणून दुवा दिसेल तिथे हा आणि असे इतर काही धागे सापडतील.)
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||
मी स्वतः अगदीच टेक्नोमंद आहे म्हणून मी ही पुढे वर्णिलेली automated पद्धत वापरतो.
प्रथम गूगलमध्ये स्वतःचा एक ब्लॉग सुरू करा आणि त्या ब्लॉगमध्ये एक New Post सुरू करा. ’ऐसी’कडे पाठवायचे चित्र तेथे चढवा, ज्यासाठी तेथेच Insert image ही लिंक आहे. चित्र चढल्यावर पान save करा. Saved पानातील चित्रावर राइट क्लिकने Copy image address निवडा. आता चित्राचा URL तुमच्या क्लिपबोर्डावर येऊन बसला आहे.
पुढील HTML Code मी आपल्यापाशी तयार ठेवलेले आहे.
ह्या कोडिंगमध्ये चित्राची रुंदी ५०० पिक्सेल्स, चित्र आणि आणि शीर्षक मध्यावर येणे आणि शीर्षक इटॅलिक्समध्ये येणे हे घातलेले आहे. २ अथवा अधिक चित्रे घालायची असल्यास पहिले चित्र घालून त्याचे पूर्ण कोडिंग कॉपी करून खाली चिकटवा आणि केवळ URL बदला आणि वर्णन बदला. चित्राची रुंदी ५०० पिक्सेल्सपेक्षा इच्छेनुसार कमीअधिक करणे तुमच्या हातामध्ये आहे. चित्राच्या उंचीची चिन्ता नको, ती आपोआप जुळविली जाईल.
ह्या ब्लॉगवर कितीहि चित्रे चढविता येतील. पुढेमागे एखादे चित्र कोठे आहे हे शोधायची वेळ आली तर सोपे जावे म्हणून मी प्रत्येक महिन्यासाठी वेगळी New Post उघडून तिला त्या महिन्याचे नाव देतो.
सवय झाली की ह्या मार्गाने कितीहि चित्रे वेगाने लेखामध्ये घालता येतात. पानाच्या डाव्या/उजव्या बाजूस चित्र चिकटविणे, टेबलमार्गे अनेक चित्रे चिकटवणे असले प्रकार मी टेक्नोमंद असल्यामुळे सहसा टाळतोच पण त्याचेहि असे कोडिंग एकदाच करून जवळ ठेवून देता येईल.
१) चित्रांसाठी ब्लॉगर उत्तम.
१) चित्रांसाठी ब्लॉगर उत्तम. ( पण त्या पुस्तकातले फोटो कॉपीराइटमध्ये येतील.)
२) पीडीएफ :- jumpshare dot comसाइटवर चढवून मिळालेली लिंक कुणालाही (इथे/वाटसप/इमेल)पाठवता येते. संदेशात पाठवा.
पुस्तकाच्या एखाद्या पानामुळे प्रताधिकाराचं उल्लंघन होत नाही. ज्यातून व्यक्तींचा आर्थिक फायदा होत नाही, अशा एक-दोन पानं, मोजक्या मजकुराविषयी प्रताधिकार सैल असतो.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
पुण्यात साहित्य संमेलन होते
पुण्यात साहित्य संमेलन होते त्यावेळी दूरदर्शन चे नीतीन केळकर आपल्या भाषणात म्हणाले होते की महाराष्ट्रात अनेक बोली आहेत म्हणून सर्वांना एकच अर्थ पोचावा यासाठी बातम्यात प्रमाण बोली भाषा वापरावी लागते. मुद्दा कनिष्ठ श्रेष्ठत्वाचा नाही.
चारचौघात ठराविक शब्दांचे उच्चार चुकले व योग्य करता आले म्हणून कमी-जास्तपणा वाटायला नको. नवीन शिकलेल्या शब्दांचे योग्य उच्चार जमल्याबद्दल विनाकारण श्रेष्ठत्व नको अथवा योग्य उच्चार करणाऱ्यांची शिष्ट म्हणून थट्टाही नको.
अगदी बरोबर. पण गंमत अशी की हे मराठीबाबत आग्रहाने प्रतिपादन करणारे काही जण इंग्लिश भाषेबाबत मात्र कमालीचे आग्रही असतात आणि इंग्रजापेक्षा अधिक इंग्रज अथवा अमेरीकनापेक्षा अधिक अमेरीकन होत "त्यांच्याच" प्रमाणे उच्चार झालेच पाहिजे अशा अर्थाने कुत्सित मनोवृत्ती बाळगून असतात. एका भाषेकरता एक नियम दुसरी करता दुसरा....
माझ्या ऑफिसातल्या एकाला माझे काही उच्चार समजत नाहीत. मग तो अमेरिकी इसम ऑफिसातल्या ब्रिटिश इसमाची साक्ष काढतो, "तू कसा उच्चार करतोस" ब्रिटिश उच्चार माझ्या उच्चारापेक्षा निराळा असेल तर, "बघ, तो कसं बोलतो" ब्रिटिश उच्चार माझ्या उच्चारापेक्षा निराळा असेल तर, "बघ, तो कसं बोलतो" मग मी त्याला म्हणते, "त्याला विचार कलर, ओडर या शब्दांची स्पेलिंगं काय ते" मग मी त्याला म्हणते, "त्याला विचार कलर, ओडर या शब्दांची स्पेलिंगं काय ते
आणि मग आम्ही विषय बदलतो. पुढच्या वेळेस आणखी एखादा शब्द अमेरिकी मित्राला समजत नाही. मग आम्ही हीच कवायत पुन्हा करतो. एकमेकांना चिडवत राहतो.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
मग तुमचे म्हणणे काय
'नूअर्क'(किंवा 'न्यूअर्क')ला 'नेवार्क' (किंवा 'सान होसे'ला 'सॅन जोस') म्हटलेले खपवून घ्यावे
(यावर, 'पण मग "ते" नाही का 'लोस आंखलेस'ला 'लॉस अँजेलिस' म्हणत (नि 'सेंट लुईस'मधल्या शेवटच्या 'स'चा उच्चार करत)'-छाप कौंटरआर्ग्युमेंट केल्यास एक (बोलाचीच) कियांटी१ माझ्याकडून लागू म्हणून खात्यावर मांडून ठेवावी. नि खात्याची सेटलमेंट गेला बाजार या जन्मात तरी होणार नसल्याकारणाने, वाट पाहत बसावी. आगाऊ धन्यवाद.)
१ उत्तरकॅलिफोर्नियाछापच. उगाच जास्त पैसे घालून इतालियनछापाच्या भानगडीत (बोलाचीच झाली तरी) आपण पडत नाही. कोकणस्थ नसलो तरीही. (तसाही प्राइस डिफरन्शियलच्या मानाने क्वालिटी डिफरन्शियल तितकाही मोठा नसतो, असे निरीक्षण आहे. असो.)
मागच्या वेळेस आम्ही प्राॅबेबिलिटी या शब्दावरून कवायत केली. त्याआधी बिस्किट म्हणजे नक्की काय जिन्नस, असा विषय होता.
सांगोवांगीच्या गोष्टी म्हणजे विदा नव्हे.
...दुबईवरून स्मगलिंगच्या मालातून यायचे, सोन्याचे असायचे ते. (तो दावूद इब्राहीम जेव्हा बच्चा होता त्या काळात.)
यावरून पुन्हा वाद नको.
लोस आंखलेस'ला 'लॉस अँजेलिस'
 माहितीत भर पडली. नाहीतर आम्ही देसी, नको तेच उच्चार करायचो. या उच्चारांचा हिंदी -इंग्रजी वा मराठी-इंग्रजी मिश्रित अर्थ घेतला तर आणखीनच मजा येईल. चला, आम्हा देसींना आणखी एक खेळणं मिळालं
मराठीच्या अनेक बोली आहेत
मराठीच्या अनेक बोली आहेत त्यापैकी "शुद्ध भाषा नावाची" एक पुणेरी बोली आहे - पु ल देशपांडे
या वाक्यात सगळं सार आहे.
१. ही पुणेरी बोलीभाषा आहे
२. पुणे हे मराठीचे सांस्कृतिक माहेरघर (खरंतर ऐतिहासिक मराठी सत्तेचं हेडक्वार्टर) असल्यामुळे पुणेरी बोलीच शुद्ध भाषा म्हणून मान्यता पावली आहे.
अवांतर: तसंच कोल्हापुरी भाषा ही ग्रामीण मराठीची प्रमाण भाषा बनली आहे
ऐसीव‌रील ग‌म‌भ‌न इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.
उज्ज्वला यांच्या विनंतीनुसार अशोक केळकरांच्या 'वैखरी'मधून पान ६२ आणि ६३ जोडत आहे. (मोठ्या आकारासाठी प्रतिमेवर क्लिक करावे)
माणिक वर्मा (जन्म : १६ मे १९२६)
जन्मदिवस : लेखक दांते अलिघिएरी (१२६५), चित्रकार आल्ब्रेख्त ड्यूरर (१४७१), कवी अलेक्झांडर पोप (१६८८), तुरुंगातील कैद्यांना सन्मानाने जगता यावे म्हणून धडपडणाऱ्या एलिझाबेथ फ्राय (१७८०), 'कोरियलिस परिणाम' शोधणारा गास्पार-गुस्ताव द कोरीयलिस (१७९२), पुराजीवशास्त्रज्ञ मेरी अ‍ॅनिंग (१७९९), चित्रकार आँरी रूसो (१८४४), व्यावहारिक ECG शोधणारा नोबेलविजेता विलम आईंथोवन (१८६०), रश्यन हायड्रोजन बॉंब बनवणारा, शांततेचा पुरस्कर्ता नोबेलविजेता आंद्रेई साखारॉफ (१९२१), कलासमीक्षक, लेखक ज्ञानेश्वर नाडकर्णी (१९२८), हिंदी लेखक व पत्रकार शरद जोशी (१९३१), अभिनेता मोहनलाल (१९६०), मॉडेल अदिती गोवित्रीकर (१९७६)
मृत्युदिवस : भारताचे पहिले जलदगती गोलंदाज अमरसिंग (१९४०), लेखक क्लाऊस मान (१९४९), अणूंमधला पुंजवाद दाखवणाऱ्यांतला नोबेलविजेता जेम्स फ्रँक (१९६४), मुद्रक, प्रकाशक बाळकृष्ण ढवळे (१९७३), माजी पंतप्रधान राजीव गांधी (१९९१), अभिनेता जॉन गिलगुड (२०००)
राष्ट्रीय दहशतवाद व हिंसाचार विरोधी दिवस.
आंतरराष्ट्रीय "सुसंवाद व प्रगतीसाठी सांस्कृतिक विविधता" दिवस
स्वातंत्र्यदिन - मॉंटेनेग्रो (२००६)
१८५१ : कोलंबियातून गुलामगिरी हद्दपार
१९०४ : पारी (पॅरिस) मध्ये आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल संघटना (FIFA) ची स्थापना
१९२७ : अटलांटिक पार करणारे पहिले विमान घेऊन वैमानिक चार्ल्स लिंडबर्ग पारीमध्यल्या ले बोर्जेमध्ये उतरला.
१९३२ : विमानातून अटलांटिक पार करणारी पहिली महिला वैमानिक अमेलिया एअरहार्ट उत्तर आयर्लंडमध्ये उतरली.
१९४० : आचार्य अत्रेंच्या 'साप्ताहिक नवयुग'चा पहिला अंक प्रकाशित.
१९७९ : सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये समलिंगींच्या हक्कांसाठी झगडणारा लोकप्रतिनिधी हार्वे मिल्क याच्या खुन्याला शिक्षा; शहरात दंगली.
१९९१ : माजी पंतप्रधान व काँग्रेसचे अध्यक्ष राजीव गांधी यांची निवडणूक प्रचारादरम्यान आत्मघातकी तमिळ वाघांकडून हत्या.
२०११ : सौदी अरेबियातल्या जनआंदोलनामुळे आर्थिक सवलती आणि २०१५ मध्ये महिलांना मतदानाचा अधिकार घोषित.
दिवाळी अंक - २०१५
भा. रा. भागवत विशेषांक
नवीन संकेताक्षरासाठी विनंती करा.
सध्या कोण कोण आलेले आहे
सध्या 2 सदस्य आलेले आहेत.
ऐशा रसां ऐसे रसिक...
ऐसीअक्षरे संस्थळाची उद्दिष्टे - मार्गदर्शक तत्त्वे - धोरणे


चित्रप्रवेशाच्या पायवाटा आणि राजमार्ग - अरुण खोपकर | ऐसीअक्षरे

चित्रप्रवेशाच्या पायवाटा आणि राजमार्ग - अरुण खोपकर
चित्रप्रवेशाच्या पायवाटा आणि राजमार्ग - एक mise en abîme
काल संध्याकाळी अशोक कुमार दास या प्रसिद्ध कलाइतिहासकारांच्या सचित्र आणि सोदाहरण व्याख्यानाला गेलो होतो. त्यांच्या विद्वत्तेच्या ख्यातीमुळे आणि त्यांच्या संग्रहातील चित्रपारदर्शिकांच्या समृद्धतेमुळे प्रेक्षकांकरता जास्तीच्या खुर्च्यांची व्यवस्था करायला लागली होती. काही जण मागच्या भिंतीला टेकून तर काही बाजूच्या भिंतींना रेलूनही व्याख्यान ऐकायला एका पायावर तयार होते.
वक्त्याच्या आवाजाला वयोमानानुसार कापरेपणा आला होता. त्यांच्या इंग्रजी शब्दोच्चारांतून त्यांच्या मातृभाषेच्या दाट सावल्या जाणवत होत्या. पण वयोवृद्ध उस्तादाने आपला बाज सुरात जमवून पहिला स्पर्श करताच होणाऱ्या कंपनांनंतर बाकी कशाचे भान रहात नाही तसेच त्यांनी आपल्या विषयाला हात घालताच झाले. नजराच खुलल्या.
त्यांच्या व्याख्यानाचा विषय त्यांच्याच शब्दात सांगायचा तर होता Frame within Frame. मुगल मिनीएचर शैलीतल्या चित्रात दिसणाऱ्या वास्तूंच्या भिंतींवर दिसणारी चित्रे याविषयी चाळीसाहून अधिक वर्षांच्या संशोधनाच्या प्रवासाचा त्यांनी आढावा घेतला. ज्या चित्रांविषयी ते बोलत होते त्यांना 'मिनीएचर' असे म्हटले जाते हे खरे. पण केवळ त्यांच्या कागदाचा लहानसा हातात मावणारा आकार लक्षात घेऊन मिनीएचर असे म्हटले जात असले, तरी हा शब्द केवळ त्या चित्रांच्या पदार्थवैज्ञानिक गुणाचे वर्णन करतो. कलावंताच्या दृष्टीचे नव्हे. तिचे वर्णन करायचे झाले तर ह्या चित्रांना 'सूक्ष्मावलोकन चित्रे' असे म्हटले पाहिजे. साधारणत: १० ते १२ इंच उंचीच्या आणि ७ ते ८ इंच रुंदींच्या ह्या चित्रांत एक संपूर्ण कालखंड मावतो. त्यांत लढाया येतात, महाकाव्ये येतात, किल्ले आणि प्रासाद येतात, प्रेमी युगुले येतात, निसर्गाचे सूक्ष्म अवलोकन येते. एवढेच काय तर रागमालिका चित्रांत संगीतही येते. राग रागिणी येतात.
प्रा. दास यांच्या व्याख्यानात त्यांनी राज्यसमारंभासारख्या घटनांची चित्रे दाखवली. पण ती दाखवतानाच मुख्य कथनकेंद्राच्या इतस्ततः पसरलेल्या राजप्रासादाच्या किंवा दरबाराच्या भिंतींवर रंगवलेल्या चित्रांच्या तपशीलाकडे त्यांनी प्रेक्षकाचे लक्ष वेधून घेतले. तपशील विस्तृत करणाऱ्या लेन्सेसचा वापर करून सराईत नसलेल्या डोळ्यांना न दिसणाऱ्या तपशीलाच्या अधिकाधिक सूक्ष्मदृष्टी चित्रपारदर्शक मालिकांनी त्यांनी भिंतीवरच्या चित्रांत दडलेली अनेक जगेच दाखवली. त्यात येशू होता. येशूची माता होती. त्याचे अनुयायी होते. मुगल बादशहांचे पूर्वज होते. वनस्पती आणि पशुजगतातल्या सौंदर्याचे उत्तमोत्तम नमुने होते.
एकाद्या पुराणवास्तूसंशोधकाने एकेका स्तरातून एका संस्कृतीचे न दिसणारे थर दृष्टीसमोर आणावे तसा हा चमत्कार होता. त्यांच्या हातातल्या प्रकाशदर्शकाने ते बदलणाऱ्या चित्रपारदर्शिकांवर जसा प्रकाशझोत फिरवीत होते तसतसे चित्रप्रवेशाचे कितीतरी मार्ग दृष्टीला मोकळे मिळत नव्हते.
आपण चित्रात प्रवेश करतो तो मुख्यतः चित्रविषयाच्या राजमार्गाने. पण या राजमार्गाखेरीच चित्रप्रवेशाच्या अनेक पायवाटा / दृष्टीवाटा असतात. त्या शोधाव्या लागतात. पायपीट करावी लागते म्हणा किंवा दृष्टीपीट करावी लागते म्हणा. पण भुंग्यासारख्या भिरभिरणाऱ्या डोळ्यांना यथेच्छ रसपान करता येते. प्रा. दासांच्या जराशा कंपित हातातल्या प्रकाशदर्शकाने अशा अपारंपरिक वाटांचा कायमचा लळा लावला. धन्यवाद.
मुगल चित्रकला भारतात आल्यावर
मुगल चित्रकला भारतात आल्यावर खुलली, वाव मिळाला. चित्र विषय कंदाहार, इराण अफगाणिस्तानमध्ये नव्हते का होते ना. पण जिवंत वस्तुंचे चित्रण त्यांच्या धर्मात त्याज्य. इथे ते बाटले. तिकडचे चित्रकार इथे जयपूर,कोटा,हैदराबादमध्ये राजांच्या पदरी राहिले. महालांच्या भिंतींवर रंगवू लागले. वाळवंट सोडून इथला निसर्ग, रुतू (rutu)भावले. लढाया रंगवल्या.
पण जिवंत वस्तुंचे चित्रण त्यांच्या धर्मात त्याज्य.
पर्शियन मिनिएचर फार प्रगत झालेल‌ं होतं. इतकंच नव्हे, तर इस्लामी काळातही तिथे मानवाकृतींचं चित्रण वर्ज्य नव्हतं. अगदी तिमुरिद शैलीतही (म्हणजे त्या 'कु'प्रसिद्ध तैमूरलंगाच्या काळात) प्रेॅषिताची चित्रं आढळतात. आपल्याकडच्या चित्रकारांना सुरुवातीला तिथल्या चित्रकारांकडून प्रशिक्षण दिलं गेलं.
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||
इराणमधला त्यांचा अगोदरचा धर्म
इराणमधला त्यांचा अगोदरचा धर्म इस्लामनंतरही काही वर्ष तग धरून होता. ज्या इराणच्या शहाला औरंगजेब घाबरायचा तो मात्र पक्का इस्लामी झालेला. मग ते कलाकार इकडे आले असतील.
ज्या इराणच्या शहाला औरंगजेब घाबरायचा तो मात्र पक्का इस्लामी झालेला. मग ते कलाकार इकडे आले असतील.
ते कलाकार पळून भारतात आले नव्हते. भारतातल्या चित्रकारांना प्रशिक्षण देण्यासाठी त्यांना इथे आणलं गेलं. उदा. इथे दिलेलं अब्द-अल समदचं चरित्र पाहा.
"ही जीवांची इतकी गरदी जगात आहे का रास्त |
भरती मूर्खांचीच होत ना" "एक तूच होसी ज्यास्त" ||
वर डकवलेल्या चित्रासंबंधी दोन
वर डकवलेल्या चित्रासंबंधी दोन ओळी खरडायला हरकत नव्हत्या. अन्यथा त्या चित्राचे तसे प्रयोजनमूल्य शून्यच पकडावे का
माणिक वर्मा (जन्म : १६ मे १९२६)
जन्मदिवस : लेखक दांते अलिघिएरी (१२६५), चित्रकार आल्ब्रेख्त ड्यूरर (१४७१), कवी अलेक्झांडर पोप (१६८८), तुरुंगातील कैद्यांना सन्मानाने जगता यावे म्हणून धडपडणाऱ्या एलिझाबेथ फ्राय (१७८०), 'कोरियलिस परिणाम' शोधणारा गास्पार-गुस्ताव द कोरीयलिस (१७९२), पुराजीवशास्त्रज्ञ मेरी अ‍ॅनिंग (१७९९), चित्रकार आँरी रूसो (१८४४), व्यावहारिक ECG शोधणारा नोबेलविजेता विलम आईंथोवन (१८६०), रश्यन हायड्रोजन बॉंब बनवणारा, शांततेचा पुरस्कर्ता नोबेलविजेता आंद्रेई साखारॉफ (१९२१), कलासमीक्षक, लेखक ज्ञानेश्वर नाडकर्णी (१९२८), हिंदी लेखक व पत्रकार शरद जोशी (१९३१), अभिनेता मोहनलाल (१९६०), मॉडेल अदिती गोवित्रीकर (१९७६)
मृत्युदिवस : भारताचे पहिले जलदगती गोलंदाज अमरसिंग (१९४०), लेखक क्लाऊस मान (१९४९), अणूंमधला पुंजवाद दाखवणाऱ्यांतला नोबेलविजेता जेम्स फ्रँक (१९६४), मुद्रक, प्रकाशक बाळकृष्ण ढवळे (१९७३), माजी पंतप्रधान राजीव गांधी (१९९१), अभिनेता जॉन गिलगुड (२०००)
राष्ट्रीय दहशतवाद व हिंसाचार विरोधी दिवस.
आंतरराष्ट्रीय "सुसंवाद व प्रगतीसाठी सांस्कृतिक विविधता" दिवस
स्वातंत्र्यदिन - मॉंटेनेग्रो (२००६)
१८५१ : कोलंबियातून गुलामगिरी हद्दपार
१९०४ : पारी (पॅरिस) मध्ये आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल संघटना (FIFA) ची स्थापना
१९२७ : अटलांटिक पार करणारे पहिले विमान घेऊन वैमानिक चार्ल्स लिंडबर्ग पारीमध्यल्या ले बोर्जेमध्ये उतरला.
१९३२ : विमानातून अटलांटिक पार करणारी पहिली महिला वैमानिक अमेलिया एअरहार्ट उत्तर आयर्लंडमध्ये उतरली.
१९४० : आचार्य अत्रेंच्या 'साप्ताहिक नवयुग'चा पहिला अंक प्रकाशित.
१९७९ : सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये समलिंगींच्या हक्कांसाठी झगडणारा लोकप्रतिनिधी हार्वे मिल्क याच्या खुन्याला शिक्षा; शहरात दंगली.
१९९१ : माजी पंतप्रधान व काँग्रेसचे अध्यक्ष राजीव गांधी यांची निवडणूक प्रचारादरम्यान आत्मघातकी तमिळ वाघांकडून हत्या.
२०११ : सौदी अरेबियातल्या जनआंदोलनामुळे आर्थिक सवलती आणि २०१५ मध्ये महिलांना मतदानाचा अधिकार घोषित.
दिवाळी अंक - २०१५
भा. रा. भागवत विशेषांक
नवीन संकेताक्षरासाठी विनंती करा.
सध्या कोण कोण आलेले आहे
सध्या 2 सदस्य आलेले आहेत.
ऐशा रसां ऐसे रसिक...
ऐसीअक्षरे संस्थळाची उद्दिष्टे - मार्गदर्शक तत्त्वे - धोरणे


श्रीदत्तात्रेयाचे अभंग - जावें संतांसी शरण । भावें...

श्रीदत्तात्रेयाचे अभंग - जावें संतांसी शरण
दत्तात्रेय पूर्ण अवतार असून, ब्रम्हा, विष्णू आणि महेश यांचे एकत्रीत रूप आहे.
 भावें करावें मनन ॥१॥
तनु मन धनें सेवा  वरी दाखविती देवा ॥२॥
 कोण दावी येथें वाट ॥३॥
काम क्रोध मद मत्सर  नक्र सूसर जलचर ॥४॥
 मन धांवे दाही वाटा ॥५॥
 जन्ममृत्यु डोह घोर ॥६॥
 जरी सुकृत अपार ॥७॥
 तेचि पावविती पार ॥८॥


DGIPR-MAHARASHTRA

A A A <--निवडा--> वृत्त छायाचित्रे ध्वनि मुद्रणे दूरचित्रवाणी
लोकराज्य मासिक वर्गणीदार नोंदणी
शासनमान्य यादीवर समावेश/दरवाढ/श्रेणीवाढ अर्ज
अधिस्वीकृती पत्रिका ऑनलाईन अर्ज
दुर्मिळ छायाचित्रांची सशुल्क खरेदी
दुर्मिळ माहितीपटांची सशुल्क खरेदी
मंत्रिमंडळ नावे व पत्ते
सचिवांची नावे व पत्ते
शासनमान्य यादीवरील वृत्तपत्रांची नावे
केंद्रीय जाहीरात व्यवस्थापन प्रणाली
लोकराज्य मासिक वर्गणीदार नोंदणी
वसंतराव नाईक यांच्या कालखंडातील अंक
जय महाराष्ट्रच्या व्हिडिओ क्लिपिंग्ज
अधिपरीक्षक, पुस्तके व प्रकाशने
अधिपरीक्षक, पुस्तके व प्रकाशने कायदा
शासनमान्य यादीवर समावेश/दरवाढ/श्रेणीवाढ अर्ज
महाराष्ट्र परिचय केंद्र दिल्ली
महाराष्ट्र परिचय केंद्र गोवा
पत्रकारांना देण्यात येणा-या सुविधा
पत्रकारांसाठी सुविधा/सर्व शासन निर्णय
अधिस्वीकृती पत्रिका ऑनलाईन अर्ज
जन माहिती अधिकाऱयांबाबतची माहिती
माहितीचा अधिकार अंतर्गतची 17 विवरणपत्रे
ज्येष्ठता सूची - वर्ग १
ज्येष्ठता सूची - वर्ग २
ज्येष्ठता सूची - वर्ग ३
ज्येष्ठता सूची - वर्ग ४
सरळसेवा भरती, पदोन्नती भरती -विवरणपत्रे
कार्यालयांचे पत्ते व दूरध्वनी सूची
मंगळवार, २२ मे २०१८
माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालय
महाराष्ट्र शासनाच्या प्रसिध्दीच्या कामाचे संपूर्ण समन्वयन करणारी यंत्रणा म्हणून माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाची ओळख सर्वांना आहे. शासन आणि जनता यांना जोडणारा तो एक महत्वाचा दुवा आहे. शासनाचे उपक्रम जनतेपर्यंत आणि जनतेच्या प्रतिक्रिया शासनापर्यंत पोहचविण्याची दुहेरी जबाबदारी महासंचालनालयास पार पाडावी लागते. महाराष्ट्र शासनाचे विविध कल्याणकारी निर्णय, उपक्रम, धोरणे, विविध मोहिमा आणि विविध योजनांची माहिती या यंत्रणेद्वारे जनतेपर्यंत पोहचविण्यात येते. दैनंदिन वृत्तविशेष प्रसारित करणे, माहितीपूर्ण रंगीत प्रसिध्दी साहित्याची निर्मिती करुन अशा प्रसिध्दी साहित्याचे वाटप करणे, विविध विषयांवर वृत्तचित्र (अनुबोधपट) निर्माण करणे, असे वृत्तचित्र (अनुबोधपट) नागरी तसेच ग्रामीण भागातून जनतेस नित्यनेमाने दाखविणे, राज्य विभागीय व जिल्हा स्तरांवर प्रदर्शने आयोजित करणे तसेच राष्ट्रीय वा आंतरराष्ट्रीय प्रदर्शनांमध्ये भाग घेणे, विभागीय आणि जिल्हा माहिती कार्यालयांमार्फत शासनासंबंधीची माहिती पुरविणे, शासकीय जाहिरातीचे विविध वृत्तपत्रांना वाटप करणे हया गोष्टींचा माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाच्या कार्यात समावेश होतो. जनतेची मते व प्रतिक्रिया जाणून घेण्यासाठी राज्यात प्रसिध्द होणाऱया सर्व महत्वाच्या वृत्तपत्रांची व अन्य प्रकाशनांची रोजच्या रोज हया विभागामार्फत छाननी केली जाते आणि त्याद्वारे प्रगट झालेली जनतेची शासकीय ध्येयधारणे व कार्यक्रम हयासंबंधीची सर्वसाधारण प्रतिक्रिया व तिचे एकूण स्वरुप हयासंबंधीची माहिती शासनाला सतत पुरविण्यात येते. तसेच नित्यांच्या कामापेक्षा वेळोवेळी अनेकविध उपक्रम शासनाच्या विविध खात्यांच्या सुचनेनुसार या महासंचालनालयाला हाती घ्यावे लागतात.
महासंचालक या पदावरील सनदी अधिकारी या यंत्रणेचा प्रमुख असतो. महासंचालकांच्या अखत्यारीत संचालक (माहिती), संचालक (प्रशासन)/ मुंबई येथे व औरंगाबाद, नागपूर येथेही संचालकांची पदे आहेत. विभागीय स्तरावर सात उपसंचालकांची पदे आहेत. (कोकण, नाशिक, पुणे, कोल्हापूर, औरंगाबाद, लातूर, अमरावती, नवी दिल्ली) आणि जिल्हा माहिती कार्यालये (35) कार्यरत आहेत. तसेच महाराष्ट्रातील योजनांची माहिती महाराष्ट्राबाहेरील जनतेला देण्यासाठी दिल्ली आणि गोवा येथेही महाराष्ट्र परिचय केंद्रे कार्यरत करण्यात आली आहेत.
माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालय
संचालक (माहिती) (वृत्त व जनसंपर्क), मुंबई) संचालक (प्रशासन व तांत्रिक कक्ष), मुंबई संचालक (माहिती) नागपूर-अमरावती विभाग, नागपूर संचालक (माहिती) मराठवाडा विभाग, औरंगाबाद
सहा विभागीय माहिती उपसंचालकांची कार्यालये
पुणे नाशिक कोकण भवन कोल्हापूर अमरावती लातूर
उपसंचालक (माहिती/प्रशासन) उपसंचालक (वृत्त) उपसंचालक (प्रकाशने) उपसंचालक (लेखा) उपसंचालक (प्रदर्शने)
उपसंचालक (माहिती) महाराष्ट्र परिचय केंद्र, नवी दिल्ली.
वरिष्ठ सहायक संचालक, महाराष्ट्र परिचय केंद्र, पणजी-गोवा
जिल्हा माहिती कार्यालये (31), माहिती केंद्रे (4)
उप माहिती कार्यालये (16)
आदिवासी प्रकर्षित पथके (19), चित्ररथ योजना (2)


स्वगत | ऐसीअक्षरे

पाहू न शकतो रवी, सकल ते
कवी लेखणी सरसावून मग
इथे मोडुनी तिथे जोडुनी
मुका मार अनवरत झेलुनी
रे कवड्या, तुज एक विनंती
काव्यप्रपाती बुडवू नको रे
प्रतिभा नसते फोफावत ही
प्रतिभा नसते फोफावत ही काव्यतडागी
घ्यावी खुडुनी कोणीही अन जशी सुगी
शब्द येती मागुती व्यक्त करण्या आशया
कविप्रतिभा प्रतिबिंबित होते न मागे रसिकाश्रया
मोडतोड जर निरर्थकशी कवि तो खचितच कवडा रे
नसे तयाशी कवणी प्रतिभा रसिक कैचा भाबडा रे
आधी हा शरदिनीचा डु आयडी वाटला
आधी हा शरदिनीचा डु आयडी वाटला होता
ऐसीव‌रील ग‌म‌भ‌न इत‌रांपेक्षा वेग‌ळे आहे.
प्रमाणित करण्यात येते की हा आयडी एमसीपी आहे.
तुमचाच वाटायला वाव आहे...
असो वा नसो, छान लिहिलीत कविता
बदनाम हुये तो क्या, नाम नही होगा
-महान संत जॅक स्पॅरो
माणिक वर्मा (जन्म : १६ मे १९२६)
जन्मदिवस : लेखक दांते अलिघिएरी (१२६५), चित्रकार आल्ब्रेख्त ड्यूरर (१४७१), कवी अलेक्झांडर पोप (१६८८), तुरुंगातील कैद्यांना सन्मानाने जगता यावे म्हणून धडपडणाऱ्या एलिझाबेथ फ्राय (१७८०), 'कोरियलिस परिणाम' शोधणारा गास्पार-गुस्ताव द कोरीयलिस (१७९२), पुराजीवशास्त्रज्ञ मेरी अ‍ॅनिंग (१७९९), चित्रकार आँरी रूसो (१८४४), व्यावहारिक ECG शोधणारा नोबेलविजेता विलम आईंथोवन (१८६०), रश्यन हायड्रोजन बॉंब बनवणारा, शांततेचा पुरस्कर्ता नोबेलविजेता आंद्रेई साखारॉफ (१९२१), कलासमीक्षक, लेखक ज्ञानेश्वर नाडकर्णी (१९२८), हिंदी लेखक व पत्रकार शरद जोशी (१९३१), अभिनेता मोहनलाल (१९६०), मॉडेल अदिती गोवित्रीकर (१९७६)
मृत्युदिवस : भारताचे पहिले जलदगती गोलंदाज अमरसिंग (१९४०), लेखक क्लाऊस मान (१९४९), अणूंमधला पुंजवाद दाखवणाऱ्यांतला नोबेलविजेता जेम्स फ्रँक (१९६४), मुद्रक, प्रकाशक बाळकृष्ण ढवळे (१९७३), माजी पंतप्रधान राजीव गांधी (१९९१), अभिनेता जॉन गिलगुड (२०००)
राष्ट्रीय दहशतवाद व हिंसाचार विरोधी दिवस.
आंतरराष्ट्रीय "सुसंवाद व प्रगतीसाठी सांस्कृतिक विविधता" दिवस
स्वातंत्र्यदिन - मॉंटेनेग्रो (२००६)
१८५१ : कोलंबियातून गुलामगिरी हद्दपार
१९०४ : पारी (पॅरिस) मध्ये आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल संघटना (FIFA) ची स्थापना
१९२७ : अटलांटिक पार करणारे पहिले विमान घेऊन वैमानिक चार्ल्स लिंडबर्ग पारीमध्यल्या ले बोर्जेमध्ये उतरला.
१९३२ : विमानातून अटलांटिक पार करणारी पहिली महिला वैमानिक अमेलिया एअरहार्ट उत्तर आयर्लंडमध्ये उतरली.
१९४० : आचार्य अत्रेंच्या 'साप्ताहिक नवयुग'चा पहिला अंक प्रकाशित.
१९७९ : सॅन फ्रान्सिस्कोमध्ये समलिंगींच्या हक्कांसाठी झगडणारा लोकप्रतिनिधी हार्वे मिल्क याच्या खुन्याला शिक्षा; शहरात दंगली.
१९९१ : माजी पंतप्रधान व काँग्रेसचे अध्यक्ष राजीव गांधी यांची निवडणूक प्रचारादरम्यान आत्मघातकी तमिळ वाघांकडून हत्या.
२०११ : सौदी अरेबियातल्या जनआंदोलनामुळे आर्थिक सवलती आणि २०१५ मध्ये महिलांना मतदानाचा अधिकार घोषित.
दिवाळी अंक - २०१५
भा. रा. भागवत विशेषांक
नवीन संकेताक्षरासाठी विनंती करा.
सध्या कोण कोण आलेले आहे
ऐशा रसां ऐसे रसिक...
ऐसीअक्षरे संस्थळाची उद्दिष्टे - मार्गदर्शक तत्त्वे - धोरणे


मनोरंजन - Jai Maharashtra Marathi News: Latest & Breaking Marathi News Online

महासुगरण - झटपट रेसिपी
महासुगरण - झटपट रेसिपी
एका दिवशी पाच मराठी चित्रपट रिलीज
कान्समध्ये ऐश्वर्याच्या सिंड्रेलाच्या लूकची चर्चा
अमिताभ बच्चन - ऋषी कपूर 26 वर्षांनंतर एकत्र
मुंबईत जस्टिन बिबरचा मोस्ट अवॅटेड कॉन्सर्ट
काजोलची बीफ पार्टी, सोशल मीडियावर व्हिडिओ व्हायरल
अभिनेता एजाझ खानचा भाजप सरकारवर खळबळजनक आरोप
सलमान खानच्या घराजवळील शौचालय हटवण्याचे महापौरांचे आदेश
इतिहासातील सर्व विक्रम मोडीत काढणार बाहुबली करणार 1000 कोटींची कमाई
राम गोपाल वर्मा अडचणीत, कोर्टानं बजावलं अजामीनपात्र वॉरंट
बाहुबलीचे लेखक छोट्या पडद्यावर आणणार शिवाजी महाराजांवर आधारित मालिका
बाहुबली 2 चा धुमाकूळ, पहिल्याच दिवशी किती कमावले
हवं तर राष्ट्रीय पुरस्कार परत घ्या - अक्षय कुमार
ते मोठ्या हौसेने बाहूबली सिनेमा पहायला गेले अन्...
बॉलिवूड दिग्दर्शक मधुर भांडारकर याच्या हत्येचा कट रचल्याप्रकरणी अभिनेत्री प्रीती जैन दोषी
ऋषी कपूर पुन्हा वादाच्या भोवऱ्यात, पालिकेने बजावली नोटीस
दबंग स्टार सलमान खानच्या घरासमोरील सार्वजनिक शौचालय हटवण्यास BMC चा नकार
सहा महिन्यांच्या मुलीच्या मदतीला चक्क सलमान खान धावून आला
'बाहुबली' हून भव्य चित्रपट साकारण्याचं शाहरुखचं स्वप्न
अभिनेत्री सुष्मिता सेन आहे अजूनही ‘मिस युनिव्हर्स’ कारण...
'म्होरक्या'चे निर्माते कल्याण पडाल यांची आजाराला कंटाळून आत्महत्या
#RoyalWedding: प्रिन्स हॅरी आणि मेगन मार्कल यांच्या लग्नासाठी मुंबईच्या या मुलीला आमंत्रण
येडियुरप्पांच्या माघारीनंतर राहुलने मानले कर्नाटकाच्या जनतेचे आभार
येडियुरप्पा यांच्या राजीनाम्यानंतर राज्यपालांच्या भूमिकेकडे सर्वाचं लक्ष
येडियुरप्पा ठरले अडीच दिवसांचे मुख्यमंत्री, कुमारस्वामीेंचा मार्ग मोकळा
#RoyalWedding: प्रिन्स हॅरी आणि मेगन मार्कल यांच्या शाही विवाहाची लगीनघाई
क्युबामध्ये जेट विमान दुर्घटना, 100हून अधिक ठार
बोपय्यांची नियुक्ती कायम, काॅंग्रेसला कोर्टाचा फटका
जय महाराष्ट्र #LIVE TV
राज ठाकरे घेणार मोठा निर्णय
नवी मुंबईत मनसेचं शिष्ट मंडळ राज ठाकरेंच्या पत्राची प्रत स्टेशन मास्तरला देण्यासाठी गेले असताना उघडकीस आला धक्कादायक प्रकार
...म्हणून अनेक आमदार आणि नगरसेवक पक्ष सोडून गेले; मनसेतून शिवसनेत आलेल्या दिलीप लांडेची प्रतिक्रिया
विद्यार्थ्यांची फीमधील पाच हजार रुपये मनसे भरणार; राज ठाकरेंच्या बैठकीत झाला निर्णय
महासुगरण - झटपट रेसिपी


Couple Get Married In A Toilet While Groom'S Mother Is Given Oxygen By Medical Crew | तशी वेळ आली होती... म्हणून या जोडप्याने केलं टॉयलेटमध्ये लग्न | Lokmat.Com

मंगळवार २२ मे २०१८
निवडणूक आयोगाने भाजपाला बजावली नोटीस
भाजपा झाली फोटोचोर -गोऱ्हे
मुख्यमंत्र्यांच्या भाषणावर मतदार खूश
भारतातील लोकशाही, माध्यमे, न्यायालये संकटात
जागेअभावी बांधणार ‘दुमजली’ शौचालये
रस्ता ठेकेदारांना ३४ लाखांचा दंड
प्रतीक्षा संपली,या तारखेला ‘मुंबई पुणे मुंबई- 3’ सिनेमा रसिकांच्या भेटीला
जितक्या सोज्वळ तितक्याच ग्लॅमरस आहे पाठक बाईं,पाहा त्यांचा दिलखेचक अंदाज
धरमपाजींकडून झाली गलती से मिस्टेक, तरीही फॅननी ट्रोल न करता म्हटलं Love u Sir
सोशल मीडियावर भाऊ कदम,कुशल आणि श्रेयाचा पाऊट घालतोय धुमाकूळ, कसा वाटला तुम्हाला त्यांचा हा अंदाज
सांगली : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे बागलवाडी येथे श्रमदान
ठाण्यात शून्य सावलीचं दर्शन
खारघरमध्ये लहान मुलं चोरणाऱ्या महिलेला नागरिकांनी पकडलं
उदगावात हजारो भाविकांच्या उपस्थितीत रंगला मुकुट खेळ
मुंबई - तांत्रिक बिघाडामुळे एअर इंडियाच्या विमानाचे मुंबईत एमर्जन्सी लँडिंग
कुमारस्वामींनी घेतली सोनिया आणि राहुल गांधींची भेट, उपमुख्यमंत्रिपदावर निर्णय उद्या
मुंबई - ज्येष्ठ अभिनेते हेमू अधिकारी यांचे निधन
नाशिक - गडकरी सिग्नलवर शिवशाहीची रिक्षाला धडक,रिक्षाचा चक्काचूर, तीन जण गंभीर जखमी
नवी दिल्ली - सोनिया गांधी आणि राहुल गांधी यांची भेट घेऊन शपथविधीसाठी उपस्थित राहण्याचे दिले निमंत्रण - एच. डी. कुमारस्वामी
शिर्डी - शिर्डी विमानतळावर मोठा अपघात टळला, धावपट्टीपासून ५० मीटर अंतरावर उतरले विमान, विमानातील सर्व प्रवासी सुखरूप
एच. डी. कुमारस्वामी यांनी सीपीएमचे जनरल सेक्रेटरी सीताराम येचुरी यांना दिलं मुख्यमंत्रीपदाच्या शपथविधी कार्यक्रमाचं आमंत्रण
जेडीएसचे नेते एच. डी. कुमारस्वामी दिल्लीतील कर्नाटक भवनात पोहोचले
जळगाव - पीएचडीसाठी इच्छूक असलेल्या 405 उमेदवारांना बहुप्रतिक्षेनंतर मिळाले मार्गदर्शक
हिमाचल प्रदेशमध्ये संध्याकाळी 4.21 वाजता जाणवले भूकंपाचे धक्के; भूकंपाची तीव्रता 4.1 रिश्टर स्केल
उस्मानाबाद-लातूर-बीड विधानपरिषदेसाठी झाले 99.99% मतदान; 1005 पैकी 1004 जणांनी केले मतदान
महाबळेश्वर - डोक्यात दगड पडल्याने सांगलीतील पर्यटक मुलाचा मृत्यू
यवतमाळ - दिग्रस नगरपरिषदेच्या पाणीपुरवठा विभाग कार्यालयाची तोडफोड, नगरसेवकाने केली पाणीपुरवठा अभियंत्याला धक्काबुक्की, पोलिसात तक्रार दाखल
कर्नाटकच्या जनतेनं काँग्रेसच्या विरोधात कौल दिला- अमित शहा
औरंगाबादमधील शिवसेनेचे माजी आमदार प्रदीप जयस्वाल यांना अटक, पोलीस स्टेशनमध्ये तोडफोड केल्याप्रकरणी पोलिसांची कारवाई.
मुंबई - तांत्रिक बिघाडामुळे एअर इंडियाच्या विमानाचे मुंबईत एमर्जन्सी लँडिंग
कुमारस्वामींनी घेतली सोनिया आणि राहुल गांधींची भेट, उपमुख्यमंत्रिपदावर निर्णय उद्या
मुंबई - ज्येष्ठ अभिनेते हेमू अधिकारी यांचे निधन
नाशिक - गडकरी सिग्नलवर शिवशाहीची रिक्षाला धडक,रिक्षाचा चक्काचूर, तीन जण गंभीर जखमी
नवी दिल्ली - सोनिया गांधी आणि राहुल गांधी यांची भेट घेऊन शपथविधीसाठी उपस्थित राहण्याचे दिले निमंत्रण - एच. डी. कुमारस्वामी
शिर्डी - शिर्डी विमानतळावर मोठा अपघात टळला, धावपट्टीपासून ५० मीटर अंतरावर उतरले विमान, विमानातील सर्व प्रवासी सुखरूप
एच. डी. कुमारस्वामी यांनी सीपीएमचे जनरल सेक्रेटरी सीताराम येचुरी यांना दिलं मुख्यमंत्रीपदाच्या शपथविधी कार्यक्रमाचं आमंत्रण
जेडीएसचे नेते एच. डी. कुमारस्वामी दिल्लीतील कर्नाटक भवनात पोहोचले
जळगाव - पीएचडीसाठी इच्छूक असलेल्या 405 उमेदवारांना बहुप्रतिक्षेनंतर मिळाले मार्गदर्शक
हिमाचल प्रदेशमध्ये संध्याकाळी 4.21 वाजता जाणवले भूकंपाचे धक्के; भूकंपाची तीव्रता 4.1 रिश्टर स्केल
उस्मानाबाद-लातूर-बीड विधानपरिषदेसाठी झाले 99.99% मतदान; 1005 पैकी 1004 जणांनी केले मतदान
महाबळेश्वर - डोक्यात दगड पडल्याने सांगलीतील पर्यटक मुलाचा मृत्यू
यवतमाळ - दिग्रस नगरपरिषदेच्या पाणीपुरवठा विभाग कार्यालयाची तोडफोड, नगरसेवकाने केली पाणीपुरवठा अभियंत्याला धक्काबुक्की, पोलिसात तक्रार दाखल
कर्नाटकच्या जनतेनं काँग्रेसच्या विरोधात कौल दिला- अमित शहा
औरंगाबादमधील शिवसेनेचे माजी आमदार प्रदीप जयस्वाल यांना अटक, पोलीस स्टेशनमध्ये तोडफोड केल्याप्रकरणी पोलिसांची कारवाई.
All post in लाइव न्यूज़
तशी वेळ आली होती... म्हणून या जोडप्याने केलं टॉयलेटमध्ये लग्न
सर्वकाही सुरळीत सुरू होतं. सर्व जण आनंदात होते पण लग्नाला थोडाच अवधी बाकी असताना...
अमेरिकेच्या न्यू जर्सीमध्ये एक विचित्र लग्न पार पडलं. येथे एका जोडप्यावर चक्क टॉयलेटमध्येच लग्न करण्याची वेळ आली. या घटनेमध्ये न्यायाधीशालाही टॉइलेटमध्ये जाऊन लग्न लावून द्यावं लागलं.
टॉयलेटमध्ये लग्न करणा-या नववधूचं नाव मारिया शुलज आणि वराचं नाव ब्रायन असल्याची माहिती आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, लग्नादरम्यान अचानक एक वेगळाच प्रसंग झाला. ब्रायन आणि मारिया न्यू जर्सी येथील मॉनमाउथ काउंटी कोर्ट हाउसमध्ये लग्न करण्यास पोहोचले. सर्वकाही सुरळीत सुरू होतं. सर्व जण आनंदात होते पण लग्नाला थोडाच अवधी बाकी असताना ब्रायनच्या आईची प्रकृती बिघडली. टॉइलेटमध्ये असताना त्यांना अस्थमाचा अटॅक आला. आईची प्रकृती बिघडल्याचं समजताच ब्रायनने टॉइलेटमध्ये धाव घेतली. श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यामुळे ब्रायनच्या आईला ऑक्सिजन देण्यास सुरूवात झाली, आणि अॅम्ब्युलन्सही बोलावण्यात आली.
उपस्थित सर्वजण चिंतेत होते, पण लग्न आजच लागावं अशीही सर्वांची मनोमन इच्छा होती. कारण तेथील नियमानुसार जर लग्न टाळलं असतं तर पुन्हा लग्नाच्या परवान्यासाठी पुढील 45 दिवस वाट पाहावी लागली असती. तसंच लग्नामध्ये आईची उपस्थिती अनिवार्य होती, कारण लग्नाच्या परवान्यावर त्यांची स्वाक्षरी होती.
अखेर विचारपूर्वक महिलांच्या टॉयलेटमध्येच लग्न करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. द्विधा मनःस्थितीत असलेले वधू आणि वर दोघंही तयार झाले, आई तेथेच होती, न्यायाधिशांनीही परवानगी दिली आणि अखेर टॉयलेटमध्येच हे अनोखं लग्न पार पडलं. त्यानंतर आईला दवाखान्यात दाखल करण्यात आलं.
या दोघांच्या या वेगळ्या लग्नाचा व्हिडीओ सध्या सोशल मीडियावर व्हायरल होत आहे. 2 जानेवारीची ही घटना आहे.
 मराठी मॅट्रीमोनीमध्ये रजीस्ट्रेशन मोफत आहे
जरा हटके अधिक बातम्या
आर्मी जवानांचे केस लहान ठेवण्याची काय आहेत कारणे
 'या' गावात दोन लग्न करायची आहे पद्धत
तुम्ही कधी गुलाबी रंगाचं पाणी असलेला तलाव पाहिलाय का
'मी तर विष्णूचा दहावा अवतार' गुजरातच्या दांडीबाज इंजीनिअरचा दावा
ज्याचे करोडों रुपये उंदीर खाऊन टाकायचे अशा पाब्लोबद्दल तुम्हाला माहिती आहे का
karnataka election result; फ्लिपकार्ट, अॅमेझॉनवर मागितले जाताहेत आमदार
हे आहेत बॉलिवूडमधील मोठ्या घराण्यांचे प्रसिद्ध जावई
ताे अाला अाणि त्याने जिंकलं
कोल्हापुरात मराठा आरक्षणासंदर्भात जनसुनावणी, समाजबांधवांची गर्दी
कोल्हापूर परिसरात काजव्यांचा प्रकाशोत्सव, काळम्मावाडी रस्त्यावर चमचमाट
#BiggBoss 'या' काही जोड्यांमुळे गाजली बिग बॉसची अनेक पर्व
आयपीएलमध्ये एका हंगामात सर्वाधिक षटकार मारणारे भारतीय खेळाडू
कुमारस्वामींच्या दुसऱ्या लग्नाची रंजक गोष्ट; बघा कोण आहे 'ती'
पर्यटकांच्या गर्दीने कोल्हापूर गजबजले
...जेव्हा सावलीही साथ सोडते
अशी झाली पिरंगुट घाटातील म्हसोबा मंदिरात चोरी
नाशिकच्या गोदाकाठालगत वटवाघळांचे संवर्धन
उन्हाच्या दाहकतेमुळे नाशिकच्या सिद्धीविनायकाला चंदनाचा लेप
Election : विधान परिषद निवडणुकीसाठी साहित्य रवाना
सांगली : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे बागलवाडी येथे श्रमदान
ठाण्यात शून्य सावलीचं दर्शन
उदगावात हजारो भाविकांच्या उपस्थितीत रंगला मुकुट खेळ
खारघरमध्ये लहान मुलं चोरणाऱ्या महिलेला नागरिकांनी पकडलं
वाशिम जिल्हा परिषदेच्या सर्वसाधारण सभेत सीईओ- महिला सदस्यात शाब्दीक वाद
कोल्हापुरात भाजपा कार्यकर्त्यांनी पेढे वाटून कर्नाटकचा विजयोत्सव केला साजरा
निवडणूक आयोगाने भाजपाला बजावली नोटीस
भाजपा झाली फोटोचोर -गोऱ्हे
मुख्यमंत्र्यांच्या भाषणावर मतदार खूश
भारतातील लोकशाही, माध्यमे, न्यायालये संकटात
भाजपाच्या डोक्यातून कर्नाटक जाईना
विराटचा प्रशासकीय निर्णयांमध्ये प्रभाव नाही
कर्नाटकात होणार दोन उपमुख्यमंत्री
IPL 2018 : धोनीच्या नावावर असाही विक्रम
हार्बर रेल्वेवर सावळागोंधळ; बेलापूरला जाणारी लोकल पोहोचली किंग्ज सर्कलला
ज्येष्ठ अभिनेते हेमू अधिकारी कालवश


चायनीज मुलगी | Webdunia Marathi

मंगळवार, 22 मे 2018
सेक्स लाईफसखीयोगलव्ह स्टेशनमराठी साहित्यमराठी कविता
रामूने चायनीज मुलीशी लग्न केले. पण लगेचच ती मुलगी पुढच्या वर्षी मरण पावली.
त्याला रडताना पाहून रामू म्हणाला, वाईट झालं रे पण काय करणार
चायनीज माल आणखी किती दिवस चालणार.
यावर अधिक वाचा :
रेस ३ सिनेमाचे पहिले गाणे प्रदर्शित
सलमान खान, जॅकलिन फर्नांडीज यांच्या रेस ३ सिनेमाचे पहिले गाणे 'हिरिये' प्रदर्शित झाले. ...
क्या बात है देवा
मुंगी तांदळाचा दाणा घेऊन आनंदाने निघाली. पण तितक्यात वाटेत तिला डाळीचाही दाणा दिसला. ...
प्रियांका करणार मराठी सिनेमा
प्रियांका चोप्राने आणखी एका मराठी सिनेमाचे प्रॉडक्शन करायचे ठरवले आहे. 'पाणी' असे नाव ...
आलिया करणार फेव्हरेट कपड्यांचा लिलाव
'राजी'तल्या जबरदस्त भूमिकेबद्दल आलिया भटचे सध्या खूप कौतुक होत आहे. आता तिचे कौतुक करायला ...
अभिनेता अर्जुन रामपाल घरात राहत नाही
अभिनेता अर्जुन रामपालने त्यांचे वांद्रे येथील घर सोडले असून तो एका फाईव्ह स्टार ...
मुख्यपृष्ठ आमच्याबद्दल फीडबॅक जाहिरात द्या घोषणापत्र आमच्याशी संपर्क साधा