Jayashree Bokil Writing atul pethe's Interview | तें नावाचे कोडे उलगडताना...

दिव्य मराठी विशेष मधुरिमा
मधुरिमा रसिक जोक्स हेल्थ-लाइफस्टाइल
तें नावाचे कोडे उलगडताना...
आताचा काळ हा, अपेक्षाभंगाचा काळ आहे. सत्ताधारी व्यवस्थेच्या सत्शील समर्थकांच्या आणि विरोधकांच्या सैरभैर समर्थकांच्याही
आताचा काळ हा, अपेक्षाभंगाचा काळ आहे. सत्ताधारी व्यवस्थेच्या सत्शील समर्थकांच्या आणि विरोधकांच्या सैरभैर समर्थकांच्याही जाती-धर्माच्या सीमारेषांची नव्याने आखणी होण्याचीसुद्धा हीच घातक वेळ आहे. हिंसा जितकी प्रत्यक्षात दिसतेय, त्याहीपेक्षा अधिक ती मनामनांत दडून आहे. समाज म्हणून आपण सर्रास मुखवटे घालून वावरण्यात तरबेज झालो आहोत आणि राजकीय संस्कृतीने तळ गाठलेला आहे. या पार्श्वभूमीवर समाजमनाचा उभा-आडवा छेद घेणाऱ्या नाटककार विजय तेंडुलकरांची (१९ मे २०१८) दशकस्मृती पाळताना त्यांच्या नाटकांत दिसलेली हिंसा आणि न दिसलेल्या राजकारणाचा शोध घेण्याच्या उद्देशाने घेतलेली नाट्यलेखक-दिग्दर्शक-अभिनेता अतुल पेठे यांची ही संग्राह्य मुलाखत...
प्रश्न : केवळ मराठीच नव्हे भारतीय नाटककार म्हणून तेंडुलकरांचं महत्व या घडीला कशाप्रकारे विशद करता येईल
उत्तर : १९४७ मध्ये आपल्या देशाला स्वातंत्र्य मिळाले. हे स्वातंत्र्य अनेक पातळ्यांवरचे स्वातंत्र्य होते. ‘भारतीय’ म्हणून आपली स्वत:ची नेमकी ओळख काय, असा प्रश्न तेव्हा सर्वांनाच पडला होता. एक समाज म्हणून आपण जेव्हा पारतंत्र्यात जगत होतो, तेव्हा वेगवेगळे प्रभाव आपल्यावर लादले गेलेले असतात, किंवा लादले जात असतात - यालाच प्रभुत्ववाद (हेजिमनी) म्हणतात - हे प्रभाव, दबाव झुगारून देऊन, आपल्या मुळाशी जात आपले सत्व काय, आपले स्वत्व काय याचा शोध तो समाज स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर घ्यायला लागतो. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर आपणही असा शोध घ्यायला लागलो. आपण भारतीय आहोत, म्हणजे नेमके काय आहोत - ही उलथापालथ होऊ लागली. नाटक, चित्रपट, साहित्य, कविता, चित्रकला या माध्यमातून आपले आणि आपल्या समाजाचे भारतीयत्व नेमके कशात आहे, हे प्रत्येक जण शोधण्याचा प्रयत्न करू लागला. हेच ‘भारतीयत्व’ चार वेगळ्या नाटककारांनी शोधले, त्यामध्ये बादल सरकार, मोहन राकेश, गिरीश कर्नाड आणि विजय तेंडुलकर यांचा समावेश होता. आपल्या मुळांचा शोध घेण्याच्या प्रयत्नांतील ‘गोइंग बॅक टु रूट्स’ अशी चळवळच स्वातंत्र्योत्तर काळात सुरू झाली होती, त्यातील विजय तेंडुलकर हे अतिशय महत्वाचे नाटककार मानले जातात.
अर्थात, नाटककार तेंडुलकरांनी असे काय वेगळे केले, ज्यामुळे त्यांच्या नाटकांना ‘भारतीय नाटक’ मानले जावे, याचा विचार करताना प्रथम हे लक्षात ठेवले पाहिजे, की तेंडुलकरांची नाट्यसंपदा प्रचंड मोठी आहे. या अस्सल नाटककाराची जवळपास ४० नाटके आज उपलब्ध आहेत. तेंडुलकरांनी नाटकांप्रमाणेच कथा, कादंबरी, ललित लेखन, पटकथा-संवादलेखनही विपुल प्रमाणात केले. बहुआयामी, बहुप्रसवा असा हा लेखक होता. अशा तेंडुलकरांचे महत्व वेगवेगळ्या कारणांसाठी आपल्याला अधोरेखित करता येते. मुळात, एखाद्या नाटककाराने ४०-४५ वेगळी नाटके लिहिणे ही सोपी गोष्ट नाही. त्यासाठी प्रचंड दमसास लागतो. त्यामुळे विलंबित ख्याल गायल्यासारखी ही तेंडुलकरांची ‘लेखन गायकी’ आहे, असेच म्हणावे लागते.
तेंडुलकरांच्या नाट्यलेखनात पाच महत्त्वाची सूत्रे आहेत, जी खऱ्या अर्थाने भारतीय मूल्यं जपणारी, मुळांचा शोध घेणारी ठरतात. एक - ज्या नाटकाचा तत्कालीन समाजाशी आणि काळाशी असतो, ते नाटक लिहिण्याचा तेंडुलकरांनी प्रयत्न केला. त्यांच्या कुठल्याही नाटकात आपल्याला तो - तो काळ लखलखीतपणे दिसतो. तेंडुलकरांचे कुठलेही नाटक आपण घेतले, तर तत्कालीन समाजाला नेमके कोणते सामाजिक - राजकीय प्रश्न भेडसावत होते, ते सोडविण्याच्या प्रयत्नात ते समाजघटक कुठल्या मार्गाने जात होते, याचे प्रतिबिंब स्पष्ट दिसते. त्यांच्या नाटकांतून त्या काळाचा राजकीय - सामाजिक पट अभ्यासता येतो. दोन - तेंडुलकरांच्या नाटकात दोन मूल्यं महत्त्वाची ठरतात - त्यातले एक म्हणजे, तत्कालीन नाटक पाहणारा जो मध्यमवर्गीय प्रेक्षक होता - आणि जो असतोच - त्याला संपूर्ण तडा, त्याच्या चौकटींना तेंडुलकरांनी नाटकांतून तडा दिलेला आढळतो. दोन - तेंडुलकर मराठी लेखक होते, त्यामुळे त्यांच्या नाटकांतून येणारे मराठी, भाषेचा वापर, आशय, शैली ही संपूर्णत: इथे उगवलेली आहे. अर्थात या शैलीलाही परंपरा आहे - ती परंपरा वरेरकर, देवल, दि. बा. मोकाशी यांसारख्या पूर्वसूरींमध्ये शोधता येते आणि तेंडुलकरांचे जे समकालीन लेखक होते, म्हणजे भाऊ पाध्ये, दिलीप चित्रे, भालचंद्र नेमाडे आदी, यांच्यामध्येही दिसते. तेंडुलकरांच्या नाटकाचे तिसरे सूत्र म्हणजे, त्यांच्या नाटकातील भाषा नेहमीच त्या त्या समाजाची असते. ओढूनताणून ती संभावित किंवा प्रमाण भाषा नसते. चौथे सूत्र - सेक्स (लैंगिकता) आणि व्हायोलन्स (हिंसा किंवा क्रौर्य) यांचा तेंडुलकरांनी सातत्याने नाटकांतून शोध घेतलेला दिसतो आणि पाचवे सूत्र म्हणजे, तेंडुलकरांच्या नाटकांतील विषय तुरळक अपवाद वगळता मेटॅफर (रूपक) बनण्याची प्रक्रिया घडते. यामुळे तेंडुलकरांनी मराठी भाषेत लिहिलेली नाटके अखिल भारतीय स्तरावर पोचली. भारतीय ठरली. "घाशीराम कोतवाल' नाटकाचे उदाहरण इथे घेता येईल. मुळात घाशीराम हे स्थानिक गोष्टीविषयीचे नाटक आहे. पण ती गोष्ट, त्यातील आशय ‘स्थानिक’ न राहता, त्यात मांडलेला पॉवर गेम किंवा सत्ताखेळ हा कालातीत आणि वैश्विक आहे - जो तेंडुलकर मांडतात. त्यामुळे घाशीराम हे रूपक बनते आणि केवळ मराठीच नव्हे तर भारतीय नाटककार म्हणून तेंडुलकर महत्त्वाचे ठरतात. तेंडुलकरांचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे, ज्याला पॅराडाईम शिफ्ट म्हणतात - एखाद्या गोष्टीचे संपूर्ण केंद्रच बदलणे, परिमिती बदलणे, डायमेन्शन पालटणे, हे त्यांच्या नाटकांतून त्यांनी केले आहे, त्यामुळेही ते अखिल भारतीय स्तरावरचे महत्त्वाचे आणि आधुनिक नाटककार या स्थानी आहेत.
प्रश्न : तुम्ही तेंडुलकरांवर ‘तेंडुलकर अँड व्हायोलन्स' नावाची फिल्म तुम्ही तयार केली. त्यांच्या नाटकातून दिसणाऱ्या शारिरिक आणि शाब्दिक हिंसेचा , त्यांच्या नाट्यलेखन प्रेरणांचा, आशय, आकृतीबंध आणि नाट्यलेखन शैलीचा कसोशीने शोध घेतला. त्या प्रसंगी तुम्हाला दिसलेले-जा‌णवलेले तेंडुलकर कसे होते
उत्तर : ‘तेंडुलकर आणि हिंसा - काल आणि आज’ या नावाचा माहितीपट आम्ही तयार केला. आपल्या नाट्यलेखन संस्कृतीमध्ये किंवा नाट्यलेखनप्रवासात तेंडुलकरांचे योगदान मान्य करुन तेंडुलकरांनाच काही प्रश्न विचारावेत, या हेतूने तयार केलेला तो एक अभ्यासपूर्ण असा माहितीपट आहे. तेंडुलकरांच्या नाटकांत सातत्याने येणारे क्रौर्य आणि लैंगिकता यांचा मुळातून शोध घ्यावा, असाही यामागचा हेतू होता. तेंडुलकरांनीच म्हटल्याप्रमाणे, ‘मानव कितीही सुशिक्षित झाला, तरी हिंसा आणि क्रौर्य ही लपलेल्या श्वापदाप्रमाणे त्याच्यात असतातच. संस्कारित झाल्याने मेंदूवर त्यांच्या संयमाच्या काही मर्यादा निर्माण करता येत असल्या, तरी मूळ प्रवृत्ती हिंसकच असतात. आपण प्राणीच आहोत, असे तेंडुलकरांचे ठाम मत होते आणि ते त्यांनी ठिकठिकाणी मांडलेही आहे.
खरं तर तेंडुलकरांसारख्या लेखकाला कोणते अनुभव आले, त्याचा विचार त्यांच्यातील लेखकाने कसा केला, हिंसा आणि लैंगिकता यांनी ते इतके पछाडलेले का बरं होते, हे शोधण्यासाठीच तो माहितीपट होता आणि त्यादृष्टीनेच मी माझा समकालीन लेखक मित्र मकरंद साठे - आम्ही मिळून त्याची संहिता तयार केली होती. या माहितीपटात मकरंदचे योगदान फार महत्त्वाचे होते. आम्ही काही मान्यवरांच्या मुलाखती घेतल्या. ‘इंटेलेक्च्युअल डिबेट’ असे त्याचे स्वरूप होते. साधारणपणे माहितीपटात प्रामुख्याने त्या व्यक्तीचे गुणगौरवगान असते. लेखकाचा जन्म कुठे झाला, शिक्षण, कुटंुब, भोवताल, अगदी कपडे, छंद यांची माहिती देणे, असे त्यांचे स्वरूप दिसते. पण आमच्या माहितीपटात तेंडुलकरांना महत्वाच्या वाटणाऱ्या हिंसा आणि लैंगिकता या दोन केंद्रबिंदूंचा शोध होता. तेंडुलकरांना या विषयी आडवेतिडवे प्रश्न विचारणारा हा माहितीपट होता. प्रा. राम बापट यांच्यासारखे महत्त्वाचे विचारवंत या माहितीपटात होते. गो. पु. देशपांडे होते. तेंडुलकरांची नाटके दिग्दर्शित केलेल्या विजया मेहता, डॉ. जब्बार पटेल, पं. सत्यदेव दुबे होते आणि तेंडुलकरांची पाच महत्त्वाची नाटके आम्ही त्यासाठी निवडली होती. घाशीराम कोतवाल, सखाराम बाईंडर, गिधाडे, कन्यादान आणि शांतता कोर्ट चालू आहे. या नाटकांतून दिसणारे तेंडुलकरांचे हे केंद्रबिंदू, तत्कालीन समाज कसा होता, तेंडुलकरांना त्यावर अशी नाटके का बरे लिहावीशी वाटली, याचा शोध घेण्याचा तो प्रयत्न होता. एकच उदाहरण देतो - ‘घाशीराम’मध्ये दिसणारी हिंसा तुम्हाला कुठे दिसली, असा प्रश्न विचारल्यावर तेंडुलकरांनी वसंतराव नाईक आणि शिवसेनेचा उदय याविषयीचे अत्यंत महत्त्वाचे भाष्य केले. ‘कन्यादान’मधून संपूर्ण दलित चळवळ पुढे आलेली दिसते. नामदेव ढसाळांसारखा बंडखोर, क्रांतिकारी कवी आला. ‘मला उध्वस्त व्हायचंय’ यासारखे मल्लिका अमरशेख यांचे आत्मचरित्र आले - याचा संबंध ते काय लावत होते आणि माणूस म्हणून ते काय भोगत होते . त्यांच्या लेखनाचा केंद्रबिंदू माणूस हाच होता आणि चांगुलपणासोबत वाईटपणा, हिस्रता, क्रौर्य, लबाडी हे सारे सामावलेले होते, त्या माणसाचे अनेक पदर, पापुद्रे उलगडून दाखवण्याचा जो प्रयत्न त्यांनी केला, त्याचा शोध माहितीपटातून घेण्याचा प्रयत्न होता. यात एकेक नाटक घेऊन तेंडुलकरांना प्रश्न विचारले गेले आणि काही प्रमाणात तेंडुलकर या माहितीपटातून गवसत गेले, असे वाटते.
या माहितीपटाच्या निमित्ताने मला तेंडुलकरांशी खूप गप्पा मारता आल्या. तेंडुलकर नसते तर मराठी नाटक खऱ्या अर्थाने भारतीय स्तरावर जसे आज मानले जाते, ते झालेच नसते असे मला ठामपणे समजले. एलकुंचवारांनी म्हटले आहे, की तेंडुलकर नसते तर आम्हीच नसतो, ते खरे आहे. तेंडुलकरांनी नाटक, जगणं आणि भाषा खुली करून दिली. तोवरच्या नाटकात जे संकुचितपण आणि संकोचलेपण होते, ते तेंडुलकरांनी घालवून दिले - हा मान नि:संशय तेंडुलकरांनाच अनेक पिढ्या देतात आणि देत राहतील.
माहितीपटाच्या निमित्ताने तेंडुलकर जे दिसले ते खुले, निर्भयपणे बोलणारे, बिनधास्तपणे मते मांडणारे, मुलाहिजा न ठेवणारे, अत्यंत वेगळ्या नजरेने जग पाहणारे असे दिसले. त्यांच्याशी मैत्री आधीपासून होती. अनेकदा मी त्यांना आणायला - सोडायला गेलो होतो आणि खूप गप्पाही झाल्या होत्या. अत्यंत वेगळा पण मानवीय दृष्टीकोन ठेवणारा, कायम पाय जमिनीवर असणारा हा लेखक मला कायमच आकर्षित करत आला होता. एखादा नाटककार नाटक नावाच्या गोष्टीकडे, जगणं नावाच्या गोष्टीकडे कसा पाहतो, माणूस नावाच्या गोष्टीला समजून घेण्यासाठी कसा ‘तयार’ होतो, त्यासाठी स्वत:मध्ये किती उलटपालट करवून घेतो - हा माझ्यासाठी तर ‘दृष्टान्त’च होता. त्यामुळे माझे जीवन अधिक समृद्ध, संपृक्त झाले. लेखक म्हणजे काय, अस्सल कलावंत म्हणजे काय, नाटकवाला असणं म्हणजे काय, याचा साक्षात्कारच या माहितीपटाच्या निमित्ताने झाला आणि माझे जगणे अधिक व्यापक, विस्तीर्ण होण्यास या माहितीपटामुळे मदत झाली.
प्रश्न : घाशिराम कोतवाल असेल, वा सखाराम बाइंडर वा कन्यादान, शांतता कोर्ट चालू आहे किंवा बेबी... तेंडुलकरांची ही सगळी नाटकं सामाजिक गुंतागुंत, स्त्री-पुरुष नातेसंबंध याचा वेध घेणारी होती, सुसंस्कृत-असंस्कृत विचारांचा पिच्छा पुरवणारी होती. या सर्व नाटकांवर विशेषत: सामाजिक दृष्टिकोनातून लिहून आले. पण ना त्यांच्या "दंबद्विपचा मुकाबला' या एकमेव राजकीय म्हणता येईल, अशा नाटकाची फारशी चर्चा झाली, ना त्यांच्या नाटकांतल्या राजकीय अंत:प्रवाहाकडे कुणी लक्ष वेधले. तुमचे याबाबतचे निरीक्षण काय आहे तेंडुलकरांची नाटकं केवळ सामाजिक आहेत तेंडुलकरांची नाटकं केवळ सामाजिक आहेत त्यात राजकारणाचा पदर नाही
उत्तर : मला वैयक्तिक असे वाटत नाही. केवळ सामाजिक वा केवळ राजकीय, अशी स्पष्ट रेषा काढणे अवघड आहे. तेंडुलकरांच्या नाटकांवर जे हल्ले झाले, ते केवळ सामाजिक नाटक म्हणून नाही झाले. त्यांची काही नाटके दुर्लक्षित राहिली असेही मला वाटत नाही. एखाद्या नाटककाराने ४० हून अधिक नाटके लिहिली असतील, त्यातील काही प्रचंड गाजली असतील तरी इतर नाटके दुर्लक्षित राहिली, असे म्हणता येणार नाही. तेंडुलकरांच्या नाटकांकडे एकूणच गांभीर्याने पाहिले गेले, असे माझे मत आहे. दंबद्विपचा मुकाबला हेही त्यांचे गाजलेले नाटकच आहे. त्यातील इंदिरा गांधी, महत्वाचा राजकीय परिप्रेक्ष्य यावर चर्चा झाली आहे. त्याचे अनुवादही झाले आहेत. ते दुर्लक्षित अजिबात नाही.
अनेकदा काय घडते - घाशीराम कोतवाल हे राजकीय नाटक म्हणूनच प्रसिद्ध झाले. ‘कन्यादान’ नाटकही अत्यंत महत्त्वाचे होते. त्याला केवळ सामाजिक म्हणता येत नाही. याविषयी खूप मोठ्या लोकांनी लेखन केले आहे. कुमुद मेहता, कमलाकर सारंग, पुष्पा भावे. अनेक नावे घेता येतील. या नाटकांवर समर्थन करणारे आणि विरोध करणारे, प्रचंड लेखन झाले आहे. जाहीर वादही झडले आहेत. ज्याला अॅकॅडेमिक चर्चा म्हणावे, असेही बरेच झाले आहे. अन्य भाषांतही झाले आहेत. आक्षेप घेणारे लेखन तर प्रचंड आहे. तत्कालीन समीक्षकांनी तेंडुलकरांच्या जवळपास प्रत्येक नाटकावर झोड उठवली होती. त्यांच्यावर प्रेमही केले, आदरही दाखवला. तत्कालीन वर्तमानपत्रांत तेंडुलकर ही हॉट लाइन असे. ‘गिधाडे’वर अमाप चर्चा, वाद झाले आहेत. त्यांची नाटके दुर्लक्षित राहिलेली नाहीत. तेंडुलकरांच्या नाटकांतून दिसणाऱ्या राजकीय अंत:प्रवाहाकडे अनेकांनी वारंवार लक्ष वेधले आहे. ‘घाशीराम’ हे त्याचे ठणठणीत व ठसठशीत उदाहरण आहे. शिवसेनेने घेतलेले आक्षेप, तत्कालीन ब्राह्मण समाजाने केलेली टीका - हा संपूर्ण लढा, संघर्ष पुस्तकरुपातही आपल्यासमोर आहे. कमलाकर सारंग, दीपक घारे, अनेकांनी पुस्तके लिहिली आहेत. आज हे सारे एखाद्या दंतकथेप्रमाणे वाटते. पण ते वास्तव होते. आपण त्यातील दोन राजकीय प्रवाहांची नोंद घेऊया. सर्वश्रुत म्हणून "घाशीराम' घेतले तर, नाटक आले तेव्हा तत्कालीन ब्राह्मण समाज ख‌वळून उठला होता. कर्तारसिंग थत्ते नावाच्या माणसाने तेंडुलकरांच्या कार्यालयात जाऊन त्यांना छड्या मारल्या होत्या, त्यांना बाहेर फिरणे अवघड झाले होते, खुद्द त्यांच्या घरातही ‘हे काय लिहिले तुम्ही’ अशी प्रतिक्रिया होती. पण, केवळ नाटकांपुरता हा विचार नव्हता.
तेंडुलकरांनी लिहिलेले सामना, सिंहासन, आक्रोश, अर्धसत्य... हे चित्रपट म्हणजे त्यांची राजकीय िवधानेच होती-आहेत. "आक्रोश'मध्ये दलितांवरील अत्याचार किती धारदारपणे तेंडुलकरांच्या लेखणीतून व्यक्त झाला आहे. किंबहुना, तेंडुलकरांना वगळून हे चित्रपट पाहणे शक्य होत नाही, ही वस्तुस्थिती आहे. ‘सामना’मध्ये तत्कालीन साखर कारखानदार आणि एक गांधीवादी माणूस यांच्यातील युद्ध हे काय होते, हे सणसणीतपणे समोर येते. तसेच काँग्रेसी खाक्या काय होता यावरही ‘कॉमेंट’ करणारा हा तेंडुलकरांचा चित्रपट होता. तो नाटकाच्या अंगानेच लिहिला होता. त्यावर हा चित्रपटच नाही, हे तर नाटकच शूट केले आहे, अशा शब्दांत टीका झाली होती, पण त्यामुळे त्यातील तेंडुलकरांची भाषा आणि त्यांची राजकीय विधाने झाकोळू शकली नाहीत. त्यातील राजकीय अंत:प्रवाह स्पष्ट राहिलेले दिसतात. ‘एक हट्टी मुलगी’ ‘अशी पाखरे येती’ मधील राजकीय गंमत विसरता येत नाही. त्यातील बंडा आरएसएसचा आहे. त्याचा चित्रपट झाला, तेव्हा तो कम्युनिस्ट केला गेला. राजकीय टप्पल मारणे, थोबाडीत मारणे, हल्ला चढवणे हे सारे तेंडुलकरांच्या नाटकांतून दिसते. कधी बोल्डली दिसते,तर कधी सूक्ष्म पातळ्यांवर. बाईंडरमधील पुरुष, त्याची बाईला वागवण्याची पद्धत, अधिसत्ता हे ‘जेंडर पॉलिटिक्स’च आहे. एक प्रकारे पुरुषसत्ताक मानसिकतेची त्यांनी उडवलेली ती टिंगलटवाळीच आहे. पॉलिटिक्स म्हणजे, थेट तत्कालीन राजकारणावर बोलणे इतका मर्यादित अर्थ न घेता, वेगवेगळ्या पातळ्यांवर या राजकारणाचे संदर्भ काय असू शकतात, याचा वेध आणि शोध तेंडुलकर घेताना दिसतात. ‘शांतता’मध्ये बेणारेबाईंवर हल्ला करणारी माणसे कोण आहेत त्यात जज्ज आहेत, शिक्षक आहेत. ज्या प्रकारे ही माणसं त्या बाईचा धच्चा उडवतात, तिला पकडतात, हे सारे अभिरूप न्यायालयाच्या चौकटीत घडवतात, ही सारी माणसे मध्यमवर्गीय समाजाचे प्रतिनिधित्व करतात आणि मध्यमवर्गीय समाजावर टीका करणे, हीच तेंडुलकरांची कायमची भूमिका राहिलेली दिसते. मध्यमवर्गीय चौकटी मोडणे, त्यावर प्रहार करणे, मध्यमवर्ग कसा आणि किती ढोंगी, लबाड, खोटारडा आहे, हे दाखवून त्याच्या चौकटी, मुखवटे फाडणे... हे तेंडुलकरांनी केले आहे. गिरीश कर्नाड म्हणत, की एखादा बॉम्ब पडावा तशी तेंडुलकरांची नाटके आपल्याला हादरवून टाकतात, सोलवटून काढतात. तेंडुलकर म्हणजे, अशा चौकटी मोडून काढणारा बॉम्बच होता. तीच त्यांची राजकीय भूमिका होती.
इथे राजकीय म्हणजे पक्षीय नव्हे, हे मी पुन्हा सांगू इच्छितो. या अर्थाने राजकीय व सामाजिक नाटके ही हातात हात घालूनच जात असतात. चांगले सामाजिक नाटक असे आपण जेव्हा म्हणतो, तेव्हा अभ्यासाच्या सोयीसाठी काही वर्गीकरण केलेले असते. देवलांचे "शारदा' हे वर्गीकरणात सामाजिक असले तरी त्यातील राजकीय भाग महत्त्वाचा आहे. त्या नाटकातील व्हिलन ब्राह्मण समाजच आहे. शारदेचा बाप तिला विकायला निघाला आहे. भद्रेश्वरशास्त्री त्यातला दलाल आहे. एका परीने संपूर्ण अवनत झालेला समाज देवलांनी "शारदा'मध्ये दाखवला आहे. त्याला राजकीय पदर ठळकपणे आहेत. फारतर सामाजिक संदर्भ असलेले राजकीय नाटक असे म्हणता येईल. या अर्थाने तेंडुलकरांची परंपरा ही वरेरकर प्रभृतींशी जवळीक दाखवते. साधी मराठी लिहिणे हाही राजकीयपणाचाच भाग असतो. अनलंकृत भाषा ही त्यांची महत्त्वाची भूमिका होती. याही अर्थाने तेंडुलकरांच्या सर्व नाटकांना राजकीय-सामाजिक नाटके असे म्हणता येते.
प्रश्न : मूल्यभ्रष्ट मध्यमवर्गीय माणूस हाच मुख्यत: तेंडुलकरांच्या नाट्यलेखनाचा (उदा. कन्यादान, बेबी, माणूस नावाचं बेट, मित्राची गोष्ट इ.) मध्यवर्ती विषय होता. नाटककार तेंडुलकरांना, या मध्यमवर्गीय माणसाच्या जगण्यातल्या विसंगतीवर केवळ बोट ठेवयाचं नव्हतं, तर त्याला उघडंनागडं करायचं होतं, असं म्हणता येईल का आणि अशा व्यक्तिरेखांबद्दल नाटककार तेंडुलकरांच्या मनात कशा भावना होत्या आणि अशा व्यक्तिरेखांबद्दल नाटककार तेंडुलकरांच्या मनात कशा भावना होत्या या व्यक्तिरेखांबद्दल त्यांच्या मनात दुस्वास, तिरस्कार तुम्हाला कधी जाणवला होता का
उत्तर : या प्रश्नाच्या उत्तरासाठी थोडे मागे जावे लागेल. तेंडुलकरांच्या आधी मराठी रंगभूमीवर काय होते, याचा मागोवा घेतला तर प्रामुख्याने व्यावसायिक रंगभूमीवर कानेटकर, कालेलकर, बाळ कोल्हटकर यांची नाटके सुरू होती. सात्विकतेचा मुखवटा घेतलेली, उपदेशात्मक. ज्यात संस्कार नावाचा एक अपरिहार्य भाग होता. उच्च संस्कृती नावाचा बडिवार माजवणारी, नातेसंबंधांमधला फक्त गोडवाच असणारी, अशी ती नाटकं होती. अशी नाटके वर्षानुवर्षे पाहणाऱ्या मध्यमवर्गीय आत्ममग्न प्रेक्षकांना तेंडुलकरांनी तडा दिला.तेंडुलकरांच्या नाटकांचा कालखंड १९६० नंतरचा आहे, हे इथे लक्षात घ्यायला हवे. त्याच काळातील भाऊ पाध्येंच्या ‘वासूनाका सांगोपांग’ या कादंबरीने असाच मध्यमवर्गीयांचा धज्जा उडवला होता. आपल्या आसपासची, चाळीतली ही मुले नाक्यावर काय बोलतात - ती मुले तशीच भाषा बोलत होती, बायकांविषयी लैंगिक संदर्भ असलेले काही तसेच बोलले जात होते - पण ते मात्र लपवून ठेवायचे, ही मध्यमवर्गीय मानसिकता होती. नाटक पहायला गेल्यावरही कुठल्याही वास्तवाला न भिडता एका कल्पनारम्यतेला भिडायचे आणि खोटी भ्रामक सृष्टी उत्पन्न करायची, याला तेंडुलकरांनी संपूर्ण तडा दिला. तेच लेखनातून चित्रे, नेमाडे, पाध्ये करत होते.
आपल्या पिढीचे रखरखीत वास्तव काय आहे, आपल्या पिढीची भाषा काय आहे, माणसे नेमकी काय बोलतात, त्यांच्या जळलेल्या आशाआकांक्षा, वास्तवाचे चटके यांचे प्रखर दर्शन जेव्हा तेंडुलकरांच्या नाटकांनी घडवले, तेव्हा बघणाऱ्या प्रेक्षकांची गोची झाली. त्यांना गोड, मधुर नाटके पाहण्याची सवय होती. त्यांच्यासमोर एकदम हे मुखवटा फाडणारे, तुम्ही जसे आहात तसे उघडेनागडे स्वरूप दाखवणारे नाटक आल्यावर कसे आवडणार आपल्यात काही चांगल्या गोष्टी आहेत पण तितक्याच कमी अधिक प्रमाणात वाईट, कुटिल, घाणेरडे, भ्रष्ट असेही आपणच आहोत..त्याची मात्रा कमी-अधिक प्रमाणात असू शकते. याची धक्कादायक जाणीव तेंडुलकरांनी दिली.
तेंडुलकर म्हणत - मूलत: कुणीच व्यक्ती राम वा रावण नसते. रामातही रावण असतो आणि रावणातही राम असतो. केवळ कृष्णधवल चित्राएेवजी माणसांमधले हे ‘ग्रे एरिया’ (करडे अवकाश) असतात, हे पहायला तेंडुलकरांनी शिकवले, हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे. अधिक समजून घ्यायचे, तर तेंडुलकरांची नाटके कधीच एका रंगात रंगवलेली नसतात. ‘मी माणूस समजून घ्यायला बसलो आहे. त्याची टिंगल करायला, त्याचे कॅरीकॅचर करायला, त्याचे व्यंग करायला नाही, ही त्यांची भूमिका होती. ‘घाशीराम कोतवाल’मध्ये मोहन आगाशे जे किंचित व्यंगात्मक काम करायचे, ते तेंडुलकरांना फारसे रुचत नसे. घाशीरामचे संगीतही ‘जास्त’ होत आहे, त्यातून एक गुंगी येते, असेही त्यांचे मत होते. स्वत:च्या सर्वाधिक गाजलेल्या, जगभरात त्यांना ओळख देणाऱ्या, गुणवंत नाटकाविषयी हे तेंडुलकरांचे मत होते, ही फार मोठी आणि महत्त्वाची गोष्ट, इथे लक्षात घ्यायला हवी. त्याऐवजी तेंडुलकरांना बी. व्ही. कारंथ यांचे ‘घाशीराम’ आवडायचे. त्यांना अपेक्षित सत्तेचा खेळ (पॉवरगेम) त्यात अधिक चांगला समोर येतो, असे ते म्हणत. पेशवाईच्या उतरत्या काळात पंचमकाराधीन झालेला समाज अन्य समाजघटकांचे कसे शोषण करत होता, सामूहिक अवनत अवस्था कशी आली होती, याचे दर्शन तेंडुलकरांना घडवायचे होते. टिंगल करायची नव्हती, तर वास्तवाचे रखरखीत दर्शन अपेक्षित होते - पण बघणाऱ्या प्रेक्षकाला याची सवय नव्हती. सवय नसतेच - कारण अचानक नवे समोर येते, नवी भाषा येते, साधीसोपी वाक्यरचना येते, अनलंकृत भाषा येते - ‘मुंग्यांनी मेरूपर्वत तर गिळला नाही ना’ अशी भाषा आपण कुणीच वास्तवात वापरत नाही. साधी, छोटी, अल्पाक्षरी आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे पॉजेस - विराम (शांतता) हा तेंडुलकरांच्या नाटकांचा महत्त्वाचा भाग होता - त्याचे अंत:स्वर फक्त बोललेल्या वाक्यांतून जसे पोचायचे, तसेच ते न बोललेल्या विरामांमधूनही पोचायचे. या विरामांमधून त्यांची नाटके प्रेक्षकांपर्यंत पोचायची. त्या विरामांचा त्या शांततेचा लोकांना त्रास व्हायचा. त्या त्रासावर लोक आरडाओरडी करायचे. कारण असे काही समोर यायचे की त्याची अपेक्षाच त्यांनी केलेली नसायची. त्यांच्या परिचयाच्या त्या चौकटीत, त्या रंगभूमीवर पवित्र असे काहीतरी बघायची सवय झालेली असताना, हे असे अपवित्र काय घडतेय, सारे घर भांडतेय, गिधाडांसारखे एकमेकांचे लचके तोडतेय. तोवर भाऊबहिणींची नाटके पाहणाऱ्यांना तेंडुलकरांचे भाऊबहीण नवीनच होते. त्या नाटकात त्या गरोदर बाईला लाथ मारली जाते, तिचा गर्भपात होतो हे बघणे आणि समजावून घेणे अशक्यच होते. अर्थात हे ‘त्या’ काळात होते. आज त्या काळाचा पुढचा टप्पा आपण कधीच गाठला आहे. हिंसा, भ्रष्टाचार, अत्याचार, लैंगिकतेची कित्येक रूपे आपल्या सवयीची झाली आहेत, पण त्या काळी हे वास्तव पाहण्याची सवय प्रेक्षकांना तेंडुलकरांनी लावली. त्यांच्या "कन्यादान'मधली मुलगी त्यातील समाजवादी माणसाला स्पष्ट सांगते, की बस झालं, तुम्ही माझ्या पिढीला जे शिकवलं ते बास, आता मला माझं जगणं शोधू दे, मला तो लाथ घालत असेल, पण प्रेमही तेवढंच करतो. तुम्ही लाथ घातली नाहीत हे खरं, पण अशा उत्कट प्रेमाचंं दर्शनही कधी मला घडलं नाही. त्या मुलीचा तो शोध आहे. तिच्या रुपाने अरुण आठवलेच्या पदरात दिलेलं हे दानच म्हणावे लागेल. तेंडुलकर त्यांच्या व्यक्तिरेखांचा तिरस्कार, दुस्वास करत नाहीत. ते व्यक्तिरेखा समजून घेत राहतात. आपल्या व्यक्तिरेखांविषयी ते किती व्यापक विचार करतात, याचे दर्शन त्यांच्या नाटकांतून घडते.
प्रश्न : तेडुंलकरांच्या नाटकांची भाषा, दृश्यं, निवेदनशैली, पात्रांची रचना, देहबोली (उदा. गिधाडे, सखाराम बाइंडर इ.) हे सारं ओबडधोबड स्वरुपात आलेलं आहे. असं करताना नाटककार तेंडुलकर काही हिशेब मनात ठेवून गिमिक करतात, असं कधी तुम्हाला वाटलं का त्यांच्या या मांडणीचा एक अभ्यासक, एक नाट्यकर्मी म्हणून तुम्ही कसा अर्थ लावत गेलात
उत्तर : अनेकदा एखाद्या मोठ्या माणसाच्या कामाविषयी प्रश्न पडतात आणि ते पडावेतच - अनेक प्रसंगी शंका घ्यायला जागाही असते. तेंडुलकरांच्या नाटकांत काहीएक गिमिक असायचे पण ते लक्ष वेधले जावे, या अपेक्षेपुरतेच असायचे. आमच्या माहितीपटामध्ये विजया मेहता म्हणाल्या आहेत, की त्यांची नाटके वर्तमानपत्रातील हेडलाइन्ससारखी असायची - विजयाबाईंनी केलेलं, हे अतिशय महत्त्वाचे विधान आहे. आम्ही त्यांना विचारले, की तेंडुलकर, तुम्हाला आमच्या नाटकात काय कमतरता जाणवते त्यावर ते म्हणाले आहेत, की तुम्ही ओचकारला-बोचकारायला पाहिजे. ओचकारले-बोचकारले की, लोकांचे लक्ष वेधले जाते - त्यांच्या या विधानात फार महत्त्वाचे अर्थ दडले आहेत. माझा वैयक्तिक माणूस म्हणून, एक कलाकार म्हणून दृष्टिकोन थोडा वेगळा आहे. काही विशिष्ट काळात अशी आरडाओरडी करणे गरजेचे असते, हे मी समजू शकतो, पण ती सर्वकाळ करावी का त्यावर ते म्हणाले आहेत, की तुम्ही ओचकारला-बोचकारायला पाहिजे. ओचकारले-बोचकारले की, लोकांचे लक्ष वेधले जाते - त्यांच्या या विधानात फार महत्त्वाचे अर्थ दडले आहेत. माझा वैयक्तिक माणूस म्हणून, एक कलाकार म्हणून दृष्टिकोन थोडा वेगळा आहे. काही विशिष्ट काळात अशी आरडाओरडी करणे गरजेचे असते, हे मी समजू शकतो, पण ती सर्वकाळ करावी का याविषयी माझे उत्तर नाही असे आहे.
गरज असेल तर लक्ष वेधले जाण्यासाठी असे करणे ओके, पण ज्या बाजारात तुम्ही उभे आहात, तो बाजार जर बजबजपुरीने भरलेला असेल तर तुम्हाला अशी काही कृती करावी लागते की, तुमच्या मालाकडे लक्ष वेधले जावे. ही ट्रिक करणारी खूप माणसे आहेत. प्रश्न असा आहे, की तुमचा ‘माल’ कसा आहे आज सोशल मीडियावर तुमचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी प्रचंड ट्रिक्स केल्या जातात, मी त्याकडे ट्रिक्स म्हणूनच पाहतो, पण तेंडुलकरांच्या काळात नेमके काय घडत होते, याचा विचार केला, तर ती कदाचित काळाची गरज असू शकते आणि ती महत्त्वाची असते, हे लक्षात येईल. त्याच काळात लिहिणाऱ्या नेमाडेंनी अशी उडव पद्धती (भावगीतात काही अर्थ नाही वगैरे) वापरली - ज्या पद्धतीने अनियतकालिकांच्या त्या टोळीने (नेमाडे, शहाणे, चित्रे इत्यादी) ‘सत्यकथा’ उडवले. त्यावर जी टीका, चेष्टा, टिंगल केली (काही वेळा अधिकच केली, असे आज म्हणता येते) ती त्या काळाची गरज होती - अन्यथा ती उद््ध्वस्तच झाली नसती. त्यांना ते उद््ध्वस्त करायचे होते, कारण ते इमले उद््ध्वस्त केल्याशिवाय पुढचे बांधताच येत नाही. आधीच्या बांधकामावर हे नवे बांधकाम करता येत नाही- ते मोडून - तोडून टाकणे हीदेखिल काळाची गरज असू शकते.
हे पार्श्वभूमीला ठेवून तेंडुलकरांच्या नाटकांत गिमिक असायची (सगळ्याच नाटकात ती नाहीत, हेही खरे), त्यातही काही दडलेले अर्थ असू शकतील. माणूस असे का करतो - याचा शोध घेण्याचा अवसर नव्वदीनंतरच्या माझ्या पिढीला मिळाला आणि आमची पिढी समंजस, शहाणीपण आहे. त्यांना काय उध्वस्त करायचे होते, काय उडवायचे होते, हे समजून घेता येते. त्यांनी जी बंडखोरी केली, जे उडवले, उध्वस्त केले, त्याच्याच बळावर आज आम्हाला आमची बंडखोरी करता येते, यात शंकाच नाही. नव्या गोष्टी, नवी नाटके. आमच्यासाठी सगळा समाजच नवीन आहे, वेगळा आहे. तेंडुलकरांच्या साहित्याचे अन्वयार्थ आज २०१८ मध्ये लावत असताना काळच बदलला, हे आपण लक्षात घ्यायला हवे. तेंडुलकरांनी स्वत:ही कल्पना केली नसेल इतका वेगाने काळ बदलला. मोबाइल, इंटरनेट, चॅनेल्स, समाजमाध्यमे, यांनी माणसामाणसांतले संबंधच बदलून टाकले, एकूणच जगाचे स्वरूप आणि जगण्याचे अर्थ कधी नव्हे इतक्या अल्पावधीत वेगाने बदलले - असे असूनही तेंडुलकरांची नाटके आऊटडेटेड झालेली नाहीत, हे महत्त्वाचे. कदाचित आज ती बटबटीत वाटू शकतात, पण आपण २०१८ मध्ये वावरतो आहोत, हे लक्षात ठेवले पाहिजे. आज जे लेखक लिहीत आहेत, नाटके करत आहेत, करू शकत आहेत, ती दृष्टी तेंडुलकरांनी दिली होती, जी घेऊन आपण पुढे जात आहोत. त्यांचे हे योगदान मान्य करायला हवे. त्या काळाची ती गरज होती, म्हणूनच तेव्हा तेंडुलकरांची नाटके आली. आज सुमारे ६० वर्षांनंतरही ठिकठिकाणी त्यांच्या नाटकांचे प्रयोग नवनव्या पिढ्यांचे कलाकार करतात, त्यांची नाटके रि इंटरप्रिट होतात. यात त्यांचे वेगळेपण आहे. मला ती गिमिक वाटत नाहीत. ती काळाची गरज होती, असेच मी म्हणेन.
प्रश्न : तेंडुलकरांच्या नाटकांत बऱ्याचदा आशयापेक्षा विषयाला अधिक महत्व दिलं जायचं, किंबहुना तेंडुलकर लोकांना दचकवून टाकणारे विषय जाणीवपूर्वक निवडायचे आणि आशयाच्या बाबतीत तडजोड करायचे, असे आक्षेप त्यावेळी नोंदले गेले होते. त्या अंगाने तुम्ही तेंडुलकरांच्या नाटकांकडे पाहिलं का या आक्षेपांबाबत एक लेखक-नाटककार म्हणून तुमचं काय मत आहे
उत्तर : तेंडुलकरांच्या नाटकात आशयालाही महत्त्व असायचे, तो आशय ते दचकवून टाकणाऱ्या विषयातून मांडायचे किंवा दचकवणाऱ्या विषयातून आशयाला भिडायचे. ते हे जाणीवपूर्वक करायचे, त्यांचे हे करणेही व्यामिश्र, गुंतागुंतीचे, गमतीदार असायचे. एखादा नाटककार एकाच मार्गाने समजून घेता येत नाही. पिकासोची चित्रे पहा. त्यात कित्येक गमतीजमती आहेत. त्याने त्याच्या आयुष्यात कुणाचे शोषण केले, कुणाला वापरले, फेकून दिले, हे त्याच्या चित्रांतून कळते - पण त्याची चित्रे यापलीकडे जातात आणि उरतात - जी आपल्याला संपूर्ण चित्रकलेच्या इतिहासात महत्त्वाची मानावी लागतात. त्या चित्रांनी दृष्टी दिली, असे म्हणावे लागते. याचा अर्थ पिकासोने लबाड्या केल्या नाहीत का प्रचंड केल्या, कल्पना ढापल्या. स्वत:च्या नावावर खपवल्या. तेंडुलकरांनीही असे काही केले, पण तरीही तंेडुलकर याच्या वरती उरतात, हेही महत्त्वाचे ठरते. आमच्या माहितीपटात आम्ही तेंडुलकरांचे विच्छेदन केले आहे. एवढा हिंसाचार तुम्हाला कुठे दिसला - इतका बरबटलेला समाज, इतकी शिवीगाळ, वस्त्रहरणे, खून... हे दिसले कुठे प्रचंड केल्या, कल्पना ढापल्या. स्वत:च्या नावावर खपवल्या. तेंडुलकरांनीही असे काही केले, पण तरीही तंेडुलकर याच्या वरती उरतात, हेही महत्त्वाचे ठरते. आमच्या माहितीपटात आम्ही तेंडुलकरांचे विच्छेदन केले आहे. एवढा हिंसाचार तुम्हाला कुठे दिसला - इतका बरबटलेला समाज, इतकी शिवीगाळ, वस्त्रहरणे, खून... हे दिसले कुठे तेंडुलकरांमध्ये हाही एक घटक होता, की एखाद्याची जास्त रेवडी उडवायची, एक टप्पल जास्त मारायची. जरा झोबंले की लोकांचे जास्त लक्ष जाते. हे ते करायचे, पण यापलीकडेही जायचे.
तरीही मी मर्यादित अर्थाने तेंडुलकरांकडे पाहात नाही. तडजोड म्हणता येणार नाही पण एका मर्यादेपलीकडे ते आशयाच्या खोल जायला, ते स्वत:ला उद्युक्तच करायचे नाहीत, असे वाटते. मी हा लहान तोंडी मोठा घास घेत असेन, पण नाटकातून मेटॅफिजिकल-अधिभौतिक-तत्त्वज्ञानात्मक असा व्यापक विचार मांडण्याआधीच, ते थांबतात. माणूस क्रूर असतो, हिंसक असतो - मान्य - पण तो असा असण्यामागे समाजशास्त्रीय, मानसशास्त्रीय किंवा सामाजिक-राजकीय-आर्थिक घटना आहेत का, या शोषणाची, हिंसेची मुळे काय आहेत, हे ते पहात नाहीत. आज समाजशास्त्रीय, मानसशास्त्रीय पद्धतीने या साऱ्यांची कारणे शोधता येतात, ते शास्त्रीय पद्धतीने शोधता येतात, त्यावर उपाय करता येतात आणि ते बरे करता येतात. इकडे तेंडुलकरांनी दुर्लक्ष केलेले दिसते का, असा प्रश्न मनात येतो. तेंडुलकरांनी ‘गहराई’ चित्रपट लिहिला, तेव्हा अंधश्रद्धेवर कसा विश्वास ठेवता, असा प्रश्न विचारला होता. त्यावर त्या काळात असे होते, मी पाहिले होते, असे ते म्हणतात. धक्का देण्याचे त्यांचे तंत्र कधी आपल्याला बुचकळ्यात टाकणारे असते. असो. तरीही जगण्याचे, नाटकाचे भान, समज आणि जाण इतर कुठल्याही तत्कालीन नाटककारांपेक्षा तेंडुलकरांमध्ये व्यापक होती, ती अधिक व्यापक असती तर बरे झाले असते... परंतु तरीही तेंडुलकरांचे श्रेय महत्त्वाचे आहे, हे पुन्हापुन्हा सांगावेसे वाटते.
प्रश्न : डॉ. लागूंनी "गिधाडे' नाटकाचे वर्णन करताना, प्रेक्षकांवर नेमका, प्रांजळ आणि रांगडा घाव घालणारे नाटक - असा उल्लेख केला होता. तेंडुलकरांकडे भोगलोलुप, मनोविकृत माणसांचा शोध घेण्याची निराळी दृष्टी होती का सांस्कृतिक ऱ्हासाचं त्यांना वाटणारं वैषम्य याच्या मुळाशी होतं, असं तुम्हाला वाटतं का
उत्तर : भोगलोलुप - मनोविकृतपणाचे काही अंश प्रत्येकात असतात, असेच तेंडुलकरांचे मत होते. त्यांनी फक्त नाटकांतून प्रेक्षकांमधील माणसांना तुम्हीही असे आहात, हे उघडेनागडे करून दाखवले. समाजातील कुणा विशिष्ट भोगलोलुप वा मनोविकृत व्यक्तींना सुधारण्याचा त्यांचा हेतू नव्हता आणि केवळ यामुळेच सांस्कृतिक ऱ्हास होतो, असेही त्यांना वाटत नसावे.किंबहुना वेड्या, मनोविकृत माणसांचा शोधही त्यांना अपेक्षित नव्हता. या विकृतींचे काही अंश कमीअधिक प्रमाणात प्रत्येक माणसात दडलेले असतात, हाच त्यांचा शोध होता. ज्या शोधाचे दर्शन त्यांनी आपल्या नाटकांतून घडवण्याचा प्रयत्न केला.
प्रश्न : ‘तें आणि आपण’ या पुस्तकात भास्कर चंदावरकर म्हणतात - ‘घाशीराम’मध्ये संगीत असावे ही कल्पना तेंडुलकरांना प्रारंभापासून होती. मात्र गिधाडे, श्रीमंत, मित्राची गोष्ट, मधल्या भिंती, दंबद्विप लिहिणारे तेंडुलकर संगीतात उतरत नाहीत. तुम्ही कधी संगीत, संगीतिका या प्रकारांबद्दल तेंडुलकरांशी बोलला होत का या प्रकारापासून ते दूर का राहिले, याचा तुम्हाला म्हणून काही अंदाज आला का
उत्तर : ‘घाशीराम’ तेंडुलकरांना सुचले ते संगीतातूनच. त्यांनी पाहिलेले, ऐकलेले, अनुभवलेले मेळे, खेळे, दशावतार, जत्रा, रात्रीच्या प्रवासात कामगार वस्त्यांतून कानावर पडणारे संगीत आणि त्यांनी अनुभवलेले तेव्हाचे जग, यांच्या एकत्रित परिपाकातून घाशीरामचा आशय, शैली, संगीत परस्परांशी एकजीव होऊन एकजिनसी स्वरुपातच बाहेर पडले. तेंडुलकरांचे बालनाट्य - राजाराणीला घाम हवा, हेही संगीतक होते. त्या त्या नाटककाराचे हे वैशिष्ट्य मानायला हवे, की सुचलेली कल्पना नाट्यरूप घेताना, कोणता घाट घेऊन प्रकटते. तेंडुलकरांनी अन्य नाटके संगीतके नाहीत. संगीत, संगीतिका याविषयी तेंडुलकरांशी अनेकदा चर्चा झाली आहे. आपल्याकडे जी संगीत नाटके प्रसिद्ध आहेत (सौभद्र, मानापमान वगैरे) तीही मुळात संगीत नाटके नाहीतच. ‘एकच प्याला’ हे संगीत नाटक नाहीच आणि नव्हतेही. त्यातील पदे वेगळ्याच व्यक्तीची आहेत. ती गडकऱ्यांची नाहीतच. त्यातील पदे ही नंतर लोकांच्या रंजनासाठी घातली गेली. तत्कालीन नट हे गायकनट होते, हे लक्षात घेतले पाहिजे. शिवाय १९१८ च्या सुमारास जे प्रचलित शास्त्रीय संगीत, नाट्यसंगीत होते, त्याच्याशी नाते सांगण्याचाही हेतू होता. पारशी रंगभूमीचा प्रभाव होता, ऑपेराचे आकर्षण होते - यातून आपल्या तत्कालीन संगीत नाटकांत संगीत येत गेले - मुळात ती संगीत नाटके अशी नव्हती. डॉ. लागू यांनी संगीताशिवाय ‘एकच प्याला’ या नाटकाचे दमदार सादरीकरण केले होते. मात्र नाट्यपदांच्या गोडव्याची भूरळ आपल्यावर होती, पदे खूप गाजली, त्यांच्या चाली उत्तम होत्या आणि ती गाणारे गायकही उत्तम होते, यात शंकाच नाही.
असे नाटक जे संगीतातच बोलते, अभिव्यक्त होते - ते तेंडुलकरांना अभिप्रेत होते. यमक, अनुप्रास, अलंकार... हे सारे ‘घाशीराम’च्या लेखनातच आहेत. ते कुठेही जोडलेले नाहीत, त्यांचे कलम केलेले नाही, की ते घुसडण्यात आलेले नाहीत. संगीत हा त्या नाटकाच्या आशयाचाच एक भाग आहे. घाशीरामचे संगीत यावर श्यामला वनारसे यांनी फार चांगले पुस्तक लिहिले आहे. ज्या पद्धतीने यामध्ये संगीत येते, ते तसेच आणण्यातही तेंडुलकरांची लेखकीय दृष्टी दिसते आणि त्याचवेळी तोडमोड करण्याचीही वृत्ती दिसते. त्यामध्ये कीर्तन आले, खेळे आले, मेळे आले, दशावतार आले, लावणी आली - लोकसंगीतातले हे प्रकार आले, पण ते ‘लोकसंगीत’ म्हणून नाही आले. लोकसंगीतातल्या फक्त चाली आल्या - बाकी भाषा आधुनिक बोलली जाणारी होती. इंग्रजीत याला ‘सबवर्ड’ करणे म्हणतात. हा प्रकार तेंडुलकरांनी या नाटकात मुळातच लिहिला होता. असे दुसरे प्रसिद्ध उदाहरण म्हणजे, ‘महानिर्वाण’. त्यात कीर्तन आहे, पण ते आधुनिक आहे. असे लिहिणे अतिशय अवघड असते. तसा विषय सुचणे आणि तो विशिष्ट घाट, चपखलपणे उपयोजणे ही दुर्मिळ बाब आहे. तेंडुलकरांनाही पुन्हा असे संगीत ऐकू आले नसावे, किंवा एक यशस्वी ठरले, की त्याच त्याच प्रकारे स्वत:ला रिपीट करण्याचा धोका किंवा भीती वाटली असावी, पण संगीतापासून ते नंतर दूरच राहिलेले दिसतात.
प्रश्न : तेंडुलकरांची नाटके जितकी थेट असतात, तितकीच ती पलायनवादीही (उदा. कन्यादान, चिमणीचं घर मेणाचं) असतात, असाही एक सूर त्याकाळी समीक्षकांमध्ये उमटला होता. तुम्हाला असे कधी जाणवले होते का यालाच जोडून दुसरा प्रश्न - सत्यदेव दुबेंनी "बेबी' हे तेंडुलकरांचे सर्वश्रेष्ठ नाटक आहे, असं म्हटलं होतं. तुमच्या दृष्टीने तेंडुलकरांचे सर्वश्रेष्ठ नाटक कोणतं आणि का
उत्तर : तेंडुलकरांच्या नाटकांवर जी आणि जशी चर्चा, समीक्षा झाली, तेवढी अन्य कुणाचीही झाली नाहीत. हे सद््भाग्य फक्त तेंडुलकरांच्याच वाट्याला आले. अर्थात, हे योग्यच झाले. कारण त्यांची योग्यता आणि नाटकांचे महत्त्व मोठे होते. तत्कालीन समीक्षकांना सतत त्यावर लिहावेसे वाटावे - इतकी ती उचकवणारी होतीच. त्यांच्या नाटकांतील पलायनवादी भागाचीही खूप चर्चा झाली. लोकांना आदर्शवाद आवडायचा, तर तेंडुलकरांना वास्तववाद प्रिय... नियतीला रोमँटिक अवास्तव करणं, हे तेंडुलकरांच्या प्रकृतीला न मानवणारे... त्यांची नाटके तेंडुलकरी शैलीनुसार थेट जगण्यातून उगवलेली होती. त्यांचा नायक शेवटी खून करायचा, पळून जायचा. पण तो कधीच आदर्शवादी झालेला दिसत नाही. त्यांची अनेक नाटकं मला वेगवेगळ्या कारणांसाठी आवडतात, घाशीराम हेही मला अतिशय आवडणारे नाटक आहे. तरीही ‘शांतता कोर्ट चालू आहे’, हे नाटक मला थक्क करणारे वाटते. त्या नाटकाचा जो विषय आहे, त्याच्यात आढळणारी जी पात्रे आहेत, ती आदी किती साधी वाटतात आणि हळुहळू ती कशी आणि किती क्रूर होत जातात. या नाटकाच्या प्रस्तावनेत तेंडुलकरांनी फार सुंदर गोष्ट लिहिली आहे. ती मी परत परत वाचत राहतो. तेंडुलकरांची नेमकी दृष्टीच त्यातून उलगडत जाते.
सुटीचे दिवस आहेत. मुले खेळायला बाहेर पडली आहेत. थोड्या वेळाने जेवायला या, असे आई सांगते. मुले खेळ सुरू करतात. त्यांच्या लक्षात येते की, एक चिमणी एका खोलीत अडकली आहे. मग मुले त्या चिमणीशी हळुवारपणे खेळायला लागतात. तिला उडवायला लागतात. चिमणी थकते, दमते, घाबरते, मग कुणी जाऊन तिचे पीस उपटतात, होता होता ती चिमणी रक्तबंबाळ होते आणि एका जागी निपचित पडते. तेवढ्यात आईची हाक ऐकू येते आणि ती मुले जेवायला जातात. त्या खोलीत रक्तबंबाळ अवस्थेत पडलेल्या त्या चिमणीचे चित्र तेंडुलकरांच्या नजरेसमोर सतत असायचे. तोच या नाटकाचा विषय आहे. आधी निष्पाप वाटणारी ती मुले हळुहळू कशी क्रूर होत जातात. त्या क्रूरतेचे विविध पदर आहेत. खेळ खेळणे, खेळवणे, अडकवणे, सर्व वाटा बंद करणे, हल्ला करणे, पिसे उपटणे, रक्त येवू लागल्यावर त्याचा आनंद घेणे, हतबलतेचा आनंद घेणे, हे सारे त्या निष्पापपणापासून सुरू होते. मुले निष्पाप असतात आणि मराठी मध्यमवर्गीय समूह सज्जन असतो, हे आपले गोड गैरसमज इथे गळून पडतात. ज्या मध्यमवर्गीयांचा सज्जनपणा आपण गृहीत धरतो, पण तो क्षण आणि ती वेळ येताच हीच माणसे निर्लज्ज, निर्घृण आणि टोकाची कसी होऊ शकतात - याचे वेगवेगळ्या पातळ्यांवरचे दर्शन तेंडुलकर या ‘रूपका’तून घडवतात. त्यांची बेणारेबाई विलक्षण आहे. बाई म्हणूनही तिचे वेगळे पदर आहेत. त्या खेळाचे जे दर्शन तेंडुलकर घडवतात, ते मला अद्भुत वाटते. त्यातील भाषा, संवाद, माणसे, त्यांचे स्वभाव. यामुळे मला हे फार महत्त्वाचे नाटक वाटते.
प्रश्न : घाशीराम - सखाराम वादाच्या वेळी तेंडुलकर आणि त्यांच्या कुटंुबियांची जी अवहेलना झाली, त्यातून एखादा लेखक आयुष्यातून उठला असता. पण तेंडुलकर संयमी आणि शांत वृत्तीने परिपूर्ण होते, असे निरीक्षण सतीश आळेकरांनी एके ठिकाणी नोंदवले आहे. तेंडुलकरांच्या स्वभावाबाबत तुमचा अनुभव कशा प्रकारचा होता
उत्तर : अवहेलनेला तेंडुलकर ज्या पद्धतीने सामोरे गेले, ते ग्रेट आहे. अनेक हल्ले झाले, अतिशय वाईट लिहून आले. अर्थात, हे सारे तेंडुलकरांप्रमाणेच खानोलकर, पाध्ये, मर्ढेकर या प्रतिभावंतांच्याही वाट्याला आलेले दिसते. थोड्याफार फरकाने त्यांचा काळही समान होता. त्या साऱ्यांनाच फटकारे बसले. ‘संस्कृतीवरचा हल्ला’ अशा अस्मितेचे लेबल घेऊन माणसे भांडायची. मात्र एक गोष्ट आवर्जून नोंदवायला हवी, की तेंडुलकरांशी भांडणारी, हल्ले करणारी जशी मंडळी होती, तशीच तेंडुलकरांच्या बाजूने लढणारी, पण काही मंडळी होती. तेंडुलकरांना स्वत:ला मात्र त्यांच्या नाटकांनीच लढण्याचे बळ पुरवले असावे. पण त्याच काळात त्यांची नाटके गाजत होती, त्यांचे प्रयोग हाऊसफुल होते. समाज त्यांच्या विरोधात होता, ते कोर्टातही लढले. पण ते एकटे होते, असे वाटत नाही. आज, मात्र दुर्दैवाने तशी परिस्थिती आहे की नाही, याविषयी माझ्या मनात शंका आहे. या काळात तेंडुलकर अत्यंत खुल्या दिलाचे वाटले. प्रतिभावान, ताकदवान लेखक असल्याने त्यांनी भाबडेपणाने काहीच लिहिलेले नाही. त्यामुळे या लेखनाचे काय होणार याचा त्यांना अंदाज होता. त्याला तोंड देण्याची तयारी लिखाण सुरू असतानाच त्यांनी केली असावी, आपल्याला कशाला सामोरे जायचे आहे, याची खूणगाठ त्यांच्या मनात असावी. त्यांच्या सहवासात त्यांचा संयमीपणा जाणवला. ते हिशेबी होते आणि धीरोदात्त पण होते…
प्रश्न : २००२ च्या गुजरात दंगलीनंतर उद्विग्न होऊन तेंडुलकरांनी केलेल्या ‘मला बंदूक मिळाली तर मी मोदींना गोळ्या घालीन’ या आशयाच्या विधानाने खूप वादंग माजले होते. त्यावेळी त्यांच्या या विधानाबाबतची तुमची प्रतिक्रिया काय होती आज तुम्ही या विधानाकडे कसे पाहता
उत्तर : गुजरातमध्ये जे घडले ते ठरवून केलेले होते, ठरवून केलेला तो नरसंहार होता, त्यातील उद्वेगातूनच तेंडुलकरांनी उपरोक्त उद््गार काढले होते, यात मला तरी शंका वाटत नाही. ट्रम्प यांचा नग्न पुतळा असे शिल्प केल्याचे मी नुकतेच वाचले. कुठल्याही समाजात असा मोकळेपणा, खुलेपणा असायला हवा, असे मला वाटते. तेंडुलकर जेव्हा, असे म्हणाले, तेव्हा काही ते लगेच बंदूक घेऊन निघणार नव्हते, पण झाल्या घटनेचा राग इतका पराकोटीचा होता, की त्यांनी असे उद््गार काढले. शिवाय हे एका श्रेष्ठ लेखकाचे उद््गार होते, हेही लक्षात घेतले पाहिजे. मात्र, ही गोष्टसुद्धा इथे स्पष्ट केली पाहिजे की, तेंडुलकरांनी असे विधान करणे तत्वत: मला मान्य नाही. कारण, हिंसेच्या बाबतची उक्ती आणि कृती याच्या पूर्णपणे मी विरोधात आहे. अर्थात, गेल्या पाच - आठ वर्षांत आपल्या देशाचे नेमके काय झाले आहे, त्याला जबाबदार कोण आहे याचेही अर्थ आपण समजून घेतले पाहिजेत. आज २०१८मध्ये आपण त्याची फळे भोगतो आहोत. एका अर्थाने तो समाज कुठून कुठे न्यायचा होता, त्याची नांदी तेंडुलकरांना त्याच वेळेस जाणवली होती, त्यामुळे ‘सावध एका पुढल्या हाका’ असेच त्या श्रेष्ठ लेखकाला म्हणायचे होते. त्यांचा त्या वेळेचा उद्वेग मला समजून घेता येतो, एवढेच मी म्हणेन.
प्रश्न : तेंडुलकर गेल्यानंतरच्या दहा वर्षांत सामाजिक-राजकीय आणि सांस्कृतिक पातळ्यांवर मोठीच उलथापालथ झालेली आहे. तेंडुलकरांनी एकेकाळी बघितलेली अनुभवलेली हिंसा अधिक गडद आणि सर्वव्यापी होत चाललीय. अशा वेळी हल्लीच्या नाटकांत या वातावरणाचे फारच त्रोटक प्रतिबिंब उमटताना दिसतेय. त्या अर्थाने, तेंडुलकरांचा लेखनवारसा समर्थपणे पेलला गेला नाही, असं म्हणता येईल का
उत्तर : तेंडुलकर गेल्यानंतरच्या या दहा वर्षांत सामाजिक-राजकीय-सांस्कृतिक-आर्थिक सर्वच पातळ्यांवर प्रचंड उलथापलथ झाली आहे. समाजात दरी पडते आहे. आहे रे - नाही रे या गटापुरती ती मर्यादित न राहता, ती अनेक पातळ्यांवर ही दरी रुंदावते आहे. आपली जी बहुसांस्कृतिक भारतीय भूमी आहे, तिलाच तडा देण्याचे काम गेल्या दहा वर्षांत जास्त होऊ लागले आहे. वेगवेगळ्या अस्मितांनी जोर पकडला आहे. कधी नाही, एवढी आज लोकं पेटल्यासारखे वागायला लागली आहेत. अगदी साधी साधी माणसेसुद्धा छोट्या छोट्या गोष्टींवरुन ज्या पद्धतीनं भडकतात. हे सारे कठीण आहे.
असे म्हटले जाते की, २०२० मध्ये जगाला कुठला आजार त्रस्त करेल, तर तो आहे मानसिक आजार. आपल्याला सतत कुठल्या तरी भीतीने, शंकेने ग्रासलेले आहे. ऐकून घेण्याच्या मन:स्थितीत आपण कुणीच नाही. सगळेजण इंपेशंट(अधीरे) झाले आहेत. हा मानसिक आजारच आहे आणि तो सामाजिक-राजकीय-आर्थिक-सांस्कृतिक घडामोडींतून, बदलांतून तयार होतो. त्याचे वेगवेगळे पदर आपल्या मनावर आघात करतात, आपल्यात प्रतिबिंबित होतात. एका बाजूने प्रचंड तांत्रिक प्रगती, पण त्या प्रमाणात माणसाची बौद्धिक, मानसिक प्रगती झाली का, मला तेवढे पचवता येतेय का, हा प्रश्न आहे. आजचा जो अनाकलनीय स्पीड आहे, अनाकलनीय जागेतून वेगवेगळे घटक माझ्यावर आदळत आहेत - त्यांचा अर्थ मी कसा लावू तो अर्त इतका धूसर व्हायला लागलाय, की तेंडुलकरांचा ९० च्या पूर्वीचा समाजही एकजिनसी वाटावा. त्या समाजात गुंतागुंत नव्हती का तो अर्त इतका धूसर व्हायला लागलाय, की तेंडुलकरांचा ९० च्या पूर्वीचा समाजही एकजिनसी वाटावा. त्या समाजात गुंतागुंत नव्हती का तर प्रचंड होती, पण ती व्यामिश्रता समजून घ्यायला, त्यांच्याजवळ वेळ, काळ होता. लोकांना समजून सांगण्यासाठी, संवादासाठी कुठलाही अवसरच आज नाही. आज हा अवसरच इतक्या गोष्टींनी व्यापून टाकला आहे. सर्वांजवळ मोबाइल आहेत - त्याचा रोग जडलाय, पण अटेंशन स्पॅन कमी झालाय किंवा उरलेलाच नाहीये. आज आम्ही मानसिक आरोग्यासंदर्भात काम करतो, तेव्हा लक्षात येते की, माणसाला विविध समस्यांनी घेरलेले आहे. त्या समस्या अन्न, वस्त्र, निवारा, पाणी यापुरत्या मर्यादित राहिलेल्या नाहीत - त्याही पलीकडे तुम्हाला कसलीतरी भीती वाटते - कॉम्पिटिशनमध्ये राहण्याची, अपडेटेड राहण्याची, आऊटडेटेड न होण्याची, जगातली सर्व माहिती बदाबदा तुमच्यावर कोसळत असताना आपण त्याच्यात कुठे आहोत, आपले स्थान नेमके कुठे आहे. याच्याविषयी माणूस आज चाचपडतो आहे. ही व्यामिश्रता तेंडुलकरांच्या काळात आढळत नाही. आपला समाज आज अनेक रेषीय स्वरुपात समोर येत आहे. माणसांचे प्रश्न अधिक गहिरे, अधिक व्याकूळ करणारे दिसतात. माणूस नावाचा केंद्रबिंदू परिघाबाहेर ढकलला जाताना दिसतोय आणि त्याची कृत्य अत्यंत वेडसर, बेधुंद, बेफाम होताना दिसत आहेत. लोकांना खरेच काय करायचे ते कळेनासे झाले आहे. या परिस्थितीत आपले शहाणपण (व्हिस्डम) टिकवायचे कसे, हा खरा प्रश्न दिसतो.
क्रौर्य, हिंसा पूर्वीही होतीच, पण आजकाल जास्त लोकांना ती संधी मिळायला लागली, की वचपा काढायचा, या अर्थाने याचा विचार करायचा एका अर्थाने तेंडुलकर जे म्हणायचे, की संधी मिळण्याचा अवकाश सामान्य लोकसुद्धा तितकीच क्रूर झालेली आपल्याला दिसतात - त्याचेच प्रत्यंतर येताना दिसतेय की काय एका अर्थाने तेंडुलकर जे म्हणायचे, की संधी मिळण्याचा अवकाश सामान्य लोकसुद्धा तितकीच क्रूर झालेली आपल्याला दिसतात - त्याचेच प्रत्यंतर येताना दिसतेय की काय फक्त माणूस हा मूलभूत तसाच असतो, असे म्हणण्यापेक्षा या माणसाच्या भोवतीची परिस्थिती, व्यवस्था कसी बदलली आहे, याचा शोध घेणे गरजेचे वाटते. आज दिसणारी हिंसा अधिक सर्वव्यापी होत चालली आहे का, असा प्रश्न सतावत आहे. उत्तर कोरिया, सिरिया येथे जे चालले आहे, ते हादरवून टाकणारे वाटते. कदाचित हे आधीही घडत असेल, घडले असेल, पण आज मला ते प्रत्यक्ष दिसते. ते पाहण्यामुळे माझ्या मनावर विलक्षण परिणाम होतात. काल निदान वाचल्यावर कळायचे किंवा कळायचेच नाही (न कळण्यातले सूख) आज एका सेकंदात जगाच्या कुठल्याही कोपऱ्यातही लहानशीही घटना मला क्षणात दिसू शकते - पण यातून माझे दु:ख अधिक गहिरे, सर्वव्यापी होऊ लागते. उत्तर व दक्षिण कोरियांचे प्रमुख एकत्र आले, की पुण्यातल्या कोथरूडमधल्या मला बरे वाटते, ही वस्तुस्थिती मला नाकारता येत नाही. कारण माझा जगाशी असलेला संपर्क त्यातून स्पष्ट होत असतो.
अशा वेळेस जिवंत कलांचे काय होते नाटक नावाच्या कलेचे काय होते नाटक नावाच्या कलेचे काय होते सिनेमा, संगीताचे काय होते सिनेमा, संगीताचे काय होते हे पाहणे फार महत्त्वाचे आहे. काळाच्या प्रवाहात काही कला निघूनही जातील - जशी शिल्पकला गेली.माणसाची शेपूट गेली. माणसाची उत्क्रांती सुरूच आहे. आज आपण काहीही न करण्याच्या पातळीपर्यंत उदासीनतेपर्यंत आलोय. माणसाचे वय वाढतेय. सहज नैसर्गिक मरणापेक्षा अनैसर्गिक मरण येतेय, लोक सहज ८० - ९० वयापर्यंत उड्या मारत आहेत. या सगळ्यात माणूस नावाच्या प्राण्याचे काय होणार, हे बघणे फार गमतीदार आहे. नाटक हे चिमुकले माध्यम आहे. या फुफाट्यात ते माणसाशी जिवंत संवाद साधू शकत आहे, हे महत्त्वाचे आहे.
तेंडुलकरांनंतरच्या नव्वदीनंतरच्या पिढीचे आम्ही तेंडुलकरांपेक्षा वेगळे बघायला निश्चित लागलो आहोत. तेंडुलकरांसारखे आज आम्हाला बघता येत नाही. तेंडुलकरांचा चष्मा लावून आज आम्ही जगाकडे, नाटकाकडे पाहू शकत नाही. वेगळ्या नाटकांचे प्रयोग जयंत पवार, संजय पवार, मकरंद साठे, राजीव नाईक, प्रेमानंद गज्वी, शफाअत खान, अजित दळवी करून पाहात आहेत. माझ्यासारखा दिग्दर्शक दुबे, पटेल, विजयाबाईंपेक्षा वेगळा असेल, जो त्याच्या जीवनाचा अर्थ लावून बघण्याचा प्रयत्न करतो. आजचे नाटक हे ठिकठिकाणी जाऊन करणे अधिक कठीण, गमतीदार होत असताना, तेच नाटक टिकवण्याचा आमचा प्रयत्न आहे. काही वेगळे मांडायचा प्रयत्न आम्ही करत आहोत. अधिक समंजस, अधिक शहाणपणाची भूमिका घेतो आहोत. त्यात ओरबाडलेले, ओचकारलेले नसते - पण अधिक खोलवर जाण्याचे प्रयत्न मात्र या नाटककारांनी केलेले दिसतील. आज जयंत पवार कथांतून जी उडी मारतो, ती मला लोकविलक्षण वाटते. वारसा चालवणे, याचा अर्थ तेंडुलकरांचे महान योगदान मान्य करून आपल्या नव्या वाटा, आजच्या काळाला आणि जगण्याला अनुसरून शोधत राहणे - हे मात्र आमची पिढी नक्कीच करते आहे, असे मला ठामपणे म्हणता येते.
आमच्या पुढच्या पिढीतले मोहित टाकळकर, आशुतोष पोतदार, धर्मकीर्ती सुमंत, इरावती कर्णिक यांची नाटके पाहताना - ते ‘पॅन इंडियन’ होत आहेत . ते फक्त मराठीत काम करत नाहीत, ते वेगवेगळ्या भाषांत काम करतात, हे अत्यंत महत्त्वाचे वाटते. धर्मकीर्तीची नाटके या अर्थाने पाहता येतील. ते बहुप्रसवा लेखक असतील वा नसतील - ते काळ ठरवेल, पण त्यांचे प्रयत्न मला मोलाचे वाटतात, हे आवर्जून सांगायाला हवे.
मुलाखतीचे लेखन : जयश्री बोकील - इ मेल - jayubokil@gmail.com


Nutzbringend का अंग्रेजी अनुवाद | कोलिन्स जर्मन-अंग्रेज़ी शब्दकोश

जर्मन से अंग्रेज़ी शब्दकोश | वीडियो | पर्यायकोश | School | अनुवादक | कोबिल्ड ग्रामर पैटर्न | स्क्रैबल | वेबदैनिकी
| साइन अप करें | लॉग इन करें मुख्य-पृष्ठ पर जाएं
अंग्रेज़ी अंग्रेजी कोश अंग्रेजी शब्द सूची अमेरिकी पर्यायकोश ग्रामर आराम से सीखना Easy Learning Spanish Easy Learning French Easy Learning German Easy Learning Italian अंग्रेजी - फ्रेंच फ्रेंच - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - जर्मन जर्मन - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - स्पेनिश स्पेनिश - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - इतालवी इतालवी - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - चीनी चीनी - अंग्रेज़ी अंग्रेज़ी - पुर्तगाली पुर्तगाली - अंग्रेज़ी अंग्रेजी - हिन्दी हिंदी - अंग्रेजी
जर्मन से अंग्रेज़ी शब्दकोश वीडियो पर्यायकोश School अनुवादक व्याकरण स्क्रैबल वेबदैनिकी
साइन अप करें लॉग इन करें मुख्य-पृष्ठ पर जाएं
nutzbringend का अंग्रेजी अनुवाद
उदाहरण वाक्य जिनमे nutzbringendशामिल है
ये उदाहरण स्वचालित रूप से चुने गए हैं और इसमें संवेदनशील सामग्री हो सकती है अधिक पढ़ें…
कभी कभी इस्तेमाल होने वाला nutzbringend कोलिन्स शब्दकोश के 30000 सबसे अधिक इस्तेमाल होने वाले शब्दों में से एक है
उपयोग देखें: शुरूआत के बाद से अंतिम १० साल अंतिम ५० साल अंतिम १०० साल अंतिम ३०० साल
nutzbringend के आस-पास के शब्द
'N' से शुरू होने वाले सभी जर्मन शब्द
से nutzbringend का अनुवाद से जर्मन से अंग्रेज़ी शब्दकोश की परिभाषा
'Irregular verbs' के बारे में अधिक पढ़ें
goader सितंबर २०, २०१८
farter सितंबर २०, २०१८
burper सितंबर २०, २०१८
kicks सितंबर २०, २०१८
dad trainers सितंबर २०, २०१८
प्रस्तुत करें और अधिक देखें
जर्मन-अंग्रेज़ी शब्दकोश को ब्राउज़ करें
सभी शब्दकोशों को देखें ...


ये तू मैदानात : शेतकरी गीत | माझी वाङ्मयशेती

माझी वांगमयशेती घाट्यात गेली पण माझ्या वाङ्मयशेतीशेतीला चांगले भाव मिळत आहेत.
२) रानमेवा - भूमिका
३) प्रस्तावना - मा. शरद जोशी
५) ‘रानमेवा’ - प्रकाशन समारंभ
स्वतंत्र भारत पक्ष कार्यकारिणी
१) स्टार माझा TV-ब्लॉग माझा-३-Vdo
२) ऊस आंदोलन - स्टार माझा चर्चा
४) कांदा आंदोलन - आयबीएन लोकमत चर्चा
५) शेतकरी संघटना - उदय आणि विस्तार - स्टार माझा
६) ईटीव्ही मराठी - संवाद - शरद जोशी
७) अन्न सुरक्षा कायदा - स्टार माझा चर्चा
९) केंद्र सरकारचे दहन
ये तू मैदानात : शेतकरी गीत
मुखपृष्ठ / ये तू मैदानात : शेतकरी गीत
लेख, कविता, गझल आणि इतर अवांतर साहित्यलेखनाचे © सर्वाधिकार सुरक्षित आहेत. या ब्लॉगवरचे साहित्य इतरांना पाठवायचे असल्यास कृपया ब्लॉगचा पत्ता इतरांना कळवावा ही विनंती. येथील साहित्य copy करून इतरांना paste करून मेल करू नका. आपण अत्यंत संवेदनशील रसिक आहात, साहित्यचोर नाहीत याची जाणीव असू द्या. संदर्भ देतांना लिंक आणि लेखक, कवीचे नांव अवश्य नमुद करा, ही विनंती. ब्लॉगवरील कोणतेही साहित्य अन्यसंकेतस्थळावर मुद्रीत करायचे झाल्यास, ई-पुस्तक स्वरूपात प्रकाशीत करायचे झाल्यास किंवा मासिक, नियतकालिक, मुद्रीत स्वरूपात प्रकाशीत करावयाचे झाल्यास तशी परवानगी घेणे आवश्यक आहे. आपला नम्र - गंगाधर मुटे ranmewa@gmail.com मु.पो. आर्वी (छोटी) ता. हिंगणघाट जि. वर्धा
''माझी वाङ्मयशेती - माझा ब्लॉग''वर वाचा
कविता * गझल * देशभक्तीगीत * नागपुरी तडका * लावणी * अंगाईगीत * शेतकरीगीत * ललीत लेख * कथा * विडंबन * हादग्याची गाणी * जात्यावरची गाणी * पोळ्याच्या झडत्या * भक्तीगीत * अभंग * महादेवाची गाणी * नाट्यगीत * गौळण * पारंपारिक गाणी * भजन * भावगीत * विनोदी गीत * भुलाबाईची गाणी *तुंबडीगीत * बडबडगीत * बालकविता * विनोदी * आणि आणखी बरेच काही ......
गंगाधर मुटे यांनी सोम, 14/11/2016 - 01:51 ह्यावेळी प्रकाशित केले.
ये तू मैदानात : शेतकरी गीत
ये तू मैदानात, ये तू मैदानात
ये तू मैदानात, पाईका ये तू मैदानात
बिगूल फुंकण्या हो तय्यार
उलवून फेकू गुलाम बेड्या
जगण्या स्वातंत्र्यात, जगण्या स्वातंत्र्यात
जगण्या स्वातंत्र्यात, पाईका ये तू मैदानात ||धृ||
गोरे गेले, काळे आले
काळी आई खितपत पडली
विझल्या अंधारात, विझल्या अंधारात
विझल्या अंधारात तेवण्या, ये तू मैदानात
ये तू मैदानात, तेवण्या ये तू मैदानात ||१||
कंठाचा गळफास, कंठाचा गळफास
कंठाचा गळफास सोडण्या, ये तू मैदानात
ये तू मैदानात, सोडण्या ये तू मैदानात ||२||
हात बांधती, पाय बांधती
आणिक म्हणती स्पर्धा कर तू
विद्वानांची जात, ‘ती’ विद्वानांची जात
‘ती’ विद्वानांची जात ठेचण्या, ये तू मैदानात
ये तू मैदानात, ठेचण्या ये तू मैदानात ||३||
नांगी रोवून स्वार, नांगी रोवून स्वार
सरावलेली नांगी चेचण्या, ये तू मैदानात
ये तू मैदानात, चेचण्या ये तू मैदानात ||४||
दे ललकारी अभय पाईका
हाती घेत मशाल, हाती घेत मशाल
मशाल हाती घेत झुंजण्या, ये तू मैदानात
ये तू मैदानात झुंजण्या, ये तू मैदानात ||५||
- गंगाधर मुटे ’ अभय’
हे काव्यफ़ूल युगात्म्याच्या चरणी वाहून शेतकरी संघटनेला अर्पण करून दिलेल्या वचनमुक्तीतून उतराई होण्याचा प्रयत्न.
युगात्मा परिवार मोबाईल अ‍ॅप
युगात्मा परिवार मोबाईल अ‍ॅप web बेस पायावर आधारीत असल्याने वापरकर्त्याच्या मोबाईलमधील मेमरीचा उपयोग करत नाही.
त्यामुळे हे App क्लिन करण्याची गरज नाही.
मोबाईल Hang होणार नाही.
युगात्मा परिवार मोबाईल अ‍ॅप गुगल प्ले स्टोअर (Google Play) उपलब्ध करून देण्यात आले आहे. अधिक माहितीसाठी व डाउनलोड करण्यासाठी http://www.baliraja.com/app या लिंकवर क्लिक करा.
माझ्या वाङ्मयशेतीला फेसबुककरांची पसंती
काळ्याआईच्या कष्टकर्‍यांनो, उपेक्षितांच्या सहकार्‍यांनो, हक्कासाठी लढणार्‍यांनो, लोकशाहीच्या पहारेकर्‍यांनो, स्वप्नं उद्याचे बघणार्‍यांनो, नव्या युगाच्या निर्मात्यांनो,
या जरासे खरडू काही.....


interview News: raazi ... a pleasant experience - ‘राझी’...एक आनंददायी अनुभव | Maharashtra Times

आजचे राशी भविष्य: दि. २२ सप्टेंबर २०१८
आजचे राशी भविष्य: दि. २२ सप्टेंबर २०१८WATCH LIVE TV
'राझी' या चित्रपटानं देशावर प्रेम करणाऱ्या प्रत्येकालाच काहीतरी दिलं. सिनेमाला मिळालेल्या भरभरुन यशाच्या निमित्तानं झालेल्या एका पत्रकार परिषदेत सिनेमातले कलाकार, दिग्दर्शक, संगीतकार यांनी सर्वांशी संवाद साधला. 'हा सिनेमा म्हणजे आमच्यासाठी एक आनंददायी अनुभव होता', अशी भावना सर्वांनी यावेळी व्यक्त केली.
प्रभावी कथा, व्यक्तिरेखा, देशभक्तीपर गाणी यांचा समावेश असलेल्या 'राझी' या चित्रपटाला प्रेक्षकांचा भरभरुन प्रतिसाद मिळतोय. आलिया भटच्या अभिनयाचं कौतुक होतंय. सेहेमतची ही भूमिका प्रभावीपणे साकारून आलियानं तरुण अभिनेत्री म्हणून आपली चांगलीच छाप पडली आहे. 'राझी' चित्रपटाला मिळालेल्या या जोरदार यशानंतर नुकत्याच झालेल्या पत्रकार परिषदेत आलिया, विकी कौशल, अमृता खानविलकर, दिग्दर्शक मेघना गुलजार, संगीतकार शंकर-लॉय आणि गीतकार गुलजार तसंच अन्य कलाकारांच्या उपस्थितीत ही परिषद पार पडली. जंगली पिक्चर्स आणि धर्मा प्रॉडक्शननिर्मित 'राझी'चं दिग्दर्शन मेघना गुलजार यांनी केलं आहे. विनीत जैन, करण जोहर, हिरु यश जोहर आणि अपूर्व मेहता हे चित्रपटाचे निर्माते असून, प्रीती शहानी या सहनिर्मात्या आहेत.
दिग्दर्शक मेघना गुलजार, चित्रपटाच्या सुरुवातीपासून ते त्याला मिळालेल्या यशापर्यंतचा प्रवास सांगताना अगदी भारावून गेल्या होत्या. त्या म्हणाल्या की, 'माझ्यासाठी हा चित्रपट म्हणजे एक स्वप्नच होतं. सर्वात आनंददायी अनुभव मला 'राझी'ने दिला आहे. चित्रपटाशी जोडल्या गेलेल्या प्रत्येकानं दिलेल्या पाठींब्याशिवाय हे स्वप्न सत्यात उतरलं नसतं. सर्वात चांगली टीम मला लाभली. कोणाच्या काही तक्रारी नाही. चित्रपटातल्या पात्रांनी तर स्वतःला अगदी त्यांच्या भूमिकेमध्ये झोकून दिलं होतं आणि ते प्रेक्षकांच्या कमेंट्सवरून कळून येतंय. एक कलाकार म्हणून आलिया आणि विकी उत्तम आहेतच. पण त्यापलीकडे पाहिलं तर माणूस म्हणूनही ती दोघं खूप चांगली आहेत.'
यावेळी गीतकार गुलजार म्हणाले, की 'तुमच्या मुलीनं केलेल्या कामासाठी प्रेक्षकांमध्ये राहून तिला पाहणं यापेक्षा समाधान देणारं असं काहीच नाही. मुलीचं कौतुक होतंय हे पाहण्याची संधी पालकांना फार कमी मिळते. चित्रपटासोबत जोडलेली आताची पिढी चित्रपट एका वेगळ्या स्तरावर नेऊन ठेवताहेत. यावेळी असं वाटलं की त्यांचा हात पकडून त्यांना मार्ग दाखवू. पण त्यांची वाटचाल पाहता त्यांच्या मागोमाग जायचा निर्णय घ्यावा, असं मला वाटलं.'
मेघनासोबतचा प्रवास मी खरंच शब्दांमध्ये सांगू शकत नाही. या चित्रपटामधली माझी भूमिका अगदी महत्त्वाची होती. जेव्हा आपला दिग्दर्शक आपल्या कामासाठी पाठीशी असतो, तेव्हा एक आधार असल्यासारखं वाटत. सेहेमतची भूमिका कॅमेरासमोर आणि कॅमेराच्या मागे साकारताना खूप घाबरल्यासारखं वाटलं. पण, एवढ्या सगळ्यात कुणीतरी आपल्या पाठीशी असणं गरजेचं असतं, जी मेघना नेहमी असायची.
मी पहिल्यांदाच गुलजार साहेबांना भेटलो. मेघनाने माझी ती इच्छा आज पूर्ण केली आहे. एवढंच नाही तर चित्रीकरणाच्या पहिल्या दिवशी तिने मला घट्ट मिठी मारली आणि म्हणाली की, 'आपल्याला एकत्र काम करायचंय, वेलकम' तिच्या एका मिठीने मला खूप आत्मविश्वास दिला.
गुलजार यांच्यासोबत काम करणं हे प्रत्येक संगीत दिग्दर्शकाचं स्वप्न असतं. जेव्हा ते स्टुडिओमध्ये येतात तेव्हाच एक ऊर्जा आमच्यामध्ये येते. चित्रपटातील 'ए वतन' हे गाणं आम्ही त्यांच्याच घरी चहा पिताना बनवलं होत. त्यांनी ते गाणं दहा मिनिटांमध्ये तयार केलं होत. आज इथवर पोहोचल्यावर खरंच आपलं स्वप्न पूर्ण झाल्याचा आनंद होतोय.
मिळवा गप्पाटप्पा बातम्या(interview News in Marathi) से मराठी बातम्या( Marathi News) तुमच्या मोबाइलवर मिळवण्यासाठी डाउनलोड करा Marathi News App ...आणि प्रत्येक बातमीबाबत राहा अपडेट
interview News याच्याशी संबंधित ताजे अपडेट्स मिळवण्यासाठी मटा ऑनलाइनचे फेसबुक पेज लाइक करा
सई ताम्हणकर आता 'अशी' दिसतेय
सापानं लढवलेली युक्ती पाहून थक्क व्हाल
शनाया निघाली न्यूयॉर्कला, चैन पडेना...
'तुला पाहते रे'मधील ईशा नेमकी आहे कोण
भारतानेच रिलायन्सचे नाव सुचवले: ओलांद
आजचे राशी भविष्य: दि. २२ सप्टेंबर २०१८
विशाखापट्टणमः सर्वात मोठ्या सौरऊर्जा प्रकल्पाचे उद्घाटन
कोलकाताः वादळाचा तडाखा, मुसळधार पावसने पाणी तुंबले
देशभरातील मुस्लिमांनी पाळला मोहरम
ओडिशा: PM मोदी विमानतळ आणि रेल्वे मार्गाचे उद्घाटन करणार
‘रिस्क’ घेऊन काम करणं आवडतं
हत्तींशी जुळलं अनोखं नातं
प्रेक्षकांमुळे वाढलं अभिनेत्रींचं मानधन
दीड वर्षाची भरपाई करायचीय
मटा न्यूज अॅलर्ट सबस्क्राइब करा
दिवसभरातील ठळक बातम्या पाहा तुमच्या डेक्सस्टॉपवर
*केव्हाही ब्राउजर सेटिंग्ज बदलून नोटिफिकेशन्स ऑफ करू शकता.
मटा ऑनलाइन च्या अॅपसोबत
2मेघनानं दिले उर्दूचे धडे...
3तंत्रज्ञांच्या कामाकडे दुर्लक्ष होतंय
4'राझी'चं संगीत आमचं भाग्य
6होऊ द्या पुस्तकांवर सिनेमे
8जे घडतं, तेच दाखवतो
9आहोत आम्ही सुंदर, मग काय
10कलाकार खूप सहन करतात


हिंजवडीजवळ (मारुंजे, मान, रिहे) जमिनीत गुंतवणुक - काय वाटते? | Maayboli

मायबोलीचे मोबाईल अ‍ॅप (अँड्रोईड + आयओएस) सर्वांसाठी उपलब्ध आहे.
You are here: मुख्यपृष्ठ /हिंजवडीजवळ (मारुंजे, मान, रिहे) जमिनीत गुंतवणुक - काय वाटते
हिंजवडीजवळ (मारुंजे, मान, रिहे) जमिनीत गुंतवणुक - काय वाटते
सध्या हिंजवडीजवळ जमिनीत गुंतवणुक हे एक "नो ब्रेनर" समजले जातेय. हिंजवडीजवळ मान, मारुंजे गावाजवळ शेत जमिनी ९ ते १० लाख प्रति गुंठ्याने विकल्या जात आहेत. (एक दोन वर्षात हिंजवडीसह जवळपासची १०-१५ गावे पीसीएम्सी मधे येउन या जमिनी आपोआप एन ए होतील आणि किंमत दुप्पट होइल हे कारण सांगत आहेत.)
हिंजवडी फेज ३ जवळ रिहे (घोटावडे फाटा) हे जरा लांब आहे पण तिथेही जमिनीचा भाव ४-५ लाख प्रतिगुंठा सांगत आहेत. ५-६ वर्षापुर्वी याच जमिनींचा भाव १ ते १.५ लाख प्रतिगुंठा होता.
ही गुंतवणुक कितपत चांगली आहे कृपया आपले मत्/अनुभव शेअर कराल का
जमिनीतली गुंतवणूक केव्हाही चांगली पण इथे थोडा उशीर झाला आहे.
परतावा फार चांगला मिळण्यासाठी थांबावे लागेल असे वाटते.
आर झोन मधे येइल पण आपोआप कसे
आर झोन मधे येइल पण आपोआप कसे काय एन ए होईल.
त्या मारुंजी जवळ एक १३ आरचा
त्या मारुंजी जवळ एक १३ आरचा डेव्हलप्ड प्लॉट माझ्या बायकोकडे विकायला आहे. तुम्ही म्हणता तसेच रेट तिथे आहेत. गुंतवणूक कितपत चांगली हा प्रश्न सापेक्श आहे. पण एवढी मोठी गुंतवणूक करणार्‍याला निर्णय घेणे कठीण जाते. पण जमिनीच्या बाबत घेणार्‍याला आपल्याला महाग लागला व देणार्‍याला आपण स्वस्त विकला असे वाटत राहते. अजुन थोडे थांबलो असतो तर जास्त भाव मिळाला असता असे त्याला वाटते. तर उगीचच सोडला असे घेणार्‍या व्यक्तिला संधी हुकल्यावर वाटते. पण मानवी स्वभाव आहे तो. रिअल इस्टेट मधे गुंतवणूक करताना थोडासा महाग लागला तरी चालेल पण कागदपत्राबाबत सतर्क राहणे योग्य.
मनस्मी, हिंजवडी / मान / जवळचा
हिंजवडी / मान / जवळचा पट्टा ते पिरंगूट (मागिल रस्त्याने) हे सर्व ऑलमोस्ट विकले गेले आहे. मी ह्या भागात खूप भटकलो आहे जमीनी करता.
मला कळालेले काही पॉब्लेम्स.
१. तुम्ही तर मोठ्या प्रकल्पात ( जिथे २०० ते ४००) एकर जमीन विकायला आहे. घेतला तर तो NA होईपर्यंत विकला जात नाही, डेड इन्वेस्टमेंट. ते म्हणतात की आम्ही परत विकत घेऊ, पण परत तेच विकत घेताना किंमत फार कमी मिळते.
२. NA हे R होईल असे काही नाही. NA IT झाले की मग तिथे जमीन असूनही केवळ उद्योग काढता येईल.
३. जमीनी दोनदा विकल्या गेल्याच्या केसेस नवीन नाहीत.
मान मध्ये मी त्या नवीन होणार्‍या ब्रिज (अजून झाला नाही, प्लान मध्येच आहे फक्त) जवळ जमीन बघितली, तिथेही तेंव्हा २००० भाव होता व जावे मात्र मान गावातून लागत होते. तिथे २००० भाव देण्यापेक्षा मी बाणेर मध्ये ३५- ४००० च्या आसपास जमीन बघत होतो. मग ते ड्रॉपच केले.
ऑफकोर्स हिंजवडी मध्ये रेसिडेंशिल फ्लॅट अजूनही वाकडच्या तुलनेत खूप स्वस्त आहेत. म्हणून मग फ्लॅट घेतला. पुढील ५ वर्षात हिंजवडी हा रेसिडेंशिल हब होणार. अनेक नवीन रस्ते ( ८० ते १०० फुट) तिथे येत आहेत, त्यामुळे हिंजवडी कधीही वाढतच जाणार.
गेल्या आठवड्यात आम्ही पण गेलो होतो तिथे काहीच शिल्लक नाही. हे दोनदा वगैरे विकले जाण्याच्या भानगडीत पडणे डोकेदुखीच म्हणायची. आणि ते एन ए होणे इ. बद्दल फार काही माहिती नाही त्यामुळे नको ती भानगड असे वाटते.
पुढील ५-१० वर्षात तु म्हणतोस तसे तो भाग चांगला विकसित झालेले चित्र दिसत आहे त्यामुळे रिस्क टु रीवॉर्ड चांगला असेल असे वाटते. पण ३ गुंठे प्लॉट साठी ३-५ लाखाऐवजी २५-३० लाख खुपच जास्त आहेत. (कदाचित १० वर्षाने मी परत पोस्ट करेन की १० वर्षापुर्वी २५ लाखाला प्लॉट मिळत होता )
कदाचित १० वर्षाने मी परत
कदाचित १० वर्षाने मी परत पोस्ट करेन की १० वर्षापुर्वी २५ लाखाला प्लॉट मिळत होता >>> लोल. मी आज दोनच वर्षाने स्वस्त होता असे लिहितोय. जर २० एक लाख विसरायची ताकद असेल तर मात्र खरच ती गुंतवणूक योग्य ठरेल. कारण तेच रिस्क रिवॉर्ड रेशो.
नवीन खाते उघडून मायबोलीकर व्हा
नवीन परवलीचा शब्द मागवा
सुरुवात : मे 13 2008
या ग्रूपचे सभासद व्हा
स्थापना : गणेश चतुर्थी, सप्टेंबर १६, १९९६. प्रताधिकार १९९६-२०१८ मायबोली. सर्व हक्क स्वाधीन. वापराचे/वावराचे नियम


बहुकोणी व्यक्तिमत्व | Maayboli

मायबोलीचे मोबाईल अ‍ॅप (अँड्रोईड + आयओएस) सर्वांसाठी उपलब्ध आहे.
You are here: मुख्यपृष्ठ /बहुकोणी व्यक्तिमत्व
मला बरेच दिवस ह्या विषयावर लिहू असं वाटत होत . “ व्यक्तित्व “ ह्या वर आपले काही “ माईंड सेट “ असतात, उदाहरण स्वरूप जर एखादी व्यक्ती धार्मिक प्रवचन करत असेल तर ताबडतोप डोळ्या समोर एक संत येतो, राजकारणी व्यक्ती म्हटलं तर खादी वस्त्रधारी, व्यापारी/ उंच पदावर असेल तर सूट घातलेला. तसच एखादी महिला जर जीन्स- शोर्ट इत्यादी वस्त्रधारी असेल तर “ मॉड “ असं समजलं जातं. तसच एखादी बाई–मनुष्य केसात तेल लाऊन वेणी घातलेतली असेल तर “ मागसलेली’ समजली जाते. खर बघितलं तर बाहेरून दिसणाऱ्या व्यक्तित्वाच त्या व्यक्तीच्या वैचारिक किंवा मानसिक पातळी चा काहीच संबंध नसतो, अगदी मागसलेली दिसणारी व्यक्ती वैचारिक आणि मानसिक पातळी वर पुढारलेली असू शकते.
अश्या विभिन्न व्य्क्तीत्वांच आपल्या मनात एक ठराविक चित्र असल्या कारणानी जर ह्या व्यक्तींना आपण कुठे दुस-याच रुपात बघितलं तर ताबडतोप आपल्या मनात अनेक प्रश्न येऊ लागतात तर हाच प्रश्न माझ्या ही मनात सारखा येतो कि असं कां असत  जर कां धार्मिक प्रवचन करणारा व्यक्ती संसारी असेल आणि त्याला आपण नाईट क्लब मध्ये बघितलं तर आपल्याला हे विसंगत कां वाटावं जर कां धार्मिक प्रवचन करणारा व्यक्ती संसारी असेल आणि त्याला आपण नाईट क्लब मध्ये बघितलं तर आपल्याला हे विसंगत कां वाटावं देव-धर्म करणाऱ्या व्यक्तींनी अगदी सात्विक जीवन जगावं, आणि त्यांनी जीवनातल्या इतर गोशींचा आस्वाद न घ्यावा अशी अपेक्षा कां केली जाते देव-धर्म करणाऱ्या व्यक्तींनी अगदी सात्विक जीवन जगावं, आणि त्यांनी जीवनातल्या इतर गोशींचा आस्वाद न घ्यावा अशी अपेक्षा कां केली जाते . काही वेळा तर अश्या व्यक्तींना “ दुतोंडी “ ही समजलं जातं. दुतोंडी असणं आणि बहुकोणी व्यक्तित्व ह्यात पुष्कळ फरक आहे.
आपल्या संस्कृती मध्ये तर आपल्याला बहुकोणी व्यक्तित्वाच महत्व शिकवलं गेलं आहे. योग्य वेळी योग्य ‘टोपी’ घालून जो ह्या संसारात वावरतो, तो पुष्कळ उंच झेप घेतो आणि जीवनात सफल होतो .
‘नीतीसार‘ मध्ये एक पद्ध आहे :
कार्येषु दासी , कारणेशु मंत्री , भोजनेषु माता, शैय्येशु रंभा, रुपेषु लक्ष्मि ,क्ष्म्ये शु धरित्री षट धर्म युक्त, कुलधर्म पत्नी.
ह्या सहा-कोणी व्यक्तित्व असलेली पत्नी सर्व श्रेष्ठ असते. तर ह्या वर जर विचार केलात तर आताच्या काळ मध्ये हे नीती सार पुरुष आणि बाई दोघांवर लागू होतं, आणि बहु –कोणी व्यक्तित्व आपल्याला यश मिळवून देतो.
कुणाच्या ही विचारसरणी वर कटाक्ष करण्याचा ह्या लेखाचा उद्धेष्य नाही मात्र ह्या दिशेत विचार करायला काहीच हरकत नाहीये.
मराठी कल्चर एंड फेस्टिवल्स
बहुतेक आपल्याला बहुकोनी म्हणायचं असावं. तरी मराठीत असा शब्द पहिल्यांदाच वाचला.
नवीन खाते उघडून मायबोलीकर व्हा
नवीन परवलीचा शब्द मागवा
या ग्रूपचे सभासद व्हा
स्थापना : गणेश चतुर्थी, सप्टेंबर १६, १९९६. प्रताधिकार १९९६-२०१८ मायबोली. सर्व हक्क स्वाधीन. वापराचे/वावराचे नियम


ensure vijay mallya attends hearing विजय मल्ल्याला हजर करण्याची शाश्‍वती द्या- न्यायालय | eSakal

विजय मल्ल्याला हजर करण्याची शाश्‍वती द्या- न्यायालय
बुधवार, 10 मे 2017
न्यायालयाच्या अवमानप्रकरणी जास्तीत जास्त सहा महिणे कारावास किंवा दोन हजार रुपये दंड किंवा दोन्ही अशी शिक्षेची तरतूद आहे.
नवी दिल्ली : विजय मल्ल्या मल्ल्या याला 10 जुलैला शिक्षा सुनावण्याआधी त्याला ब्रिटनमधून भारतात सुरक्षितपणे आणण्याची शाश्‍वती द्यावी, अशा सूचना सर्वोच्च न्यायालयाने केंद्र सरकारला दिल्या. मल्याला न्यायालयाचा अवमानप्रकरणी शिक्षा सुनावण्यात येणार आहे.
मल्ल्याने संपत्तीची माहिती न्यायालयाला दिली नाही, तसेच कोणताही व्यवहार परस्पर न करण्याचे कर्नाटक उच्च न्यायालयाचे आदेश असताना ब्रिटीश कंपनी दिएगोकडून 40 दशलक्ष डॉलर परस्पर मुलांना हस्तांतरीत केले. या कारणास्तव मल्ल्याने न्यायालयाचा अवमान केला असून त्याला न्यायालयाने दोषी मानले असून 10 जुलै शिक्षा सुनावली जाणार आहे.
मल्ल्याला सुरक्षितपणे भारतात आणण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने केंद्रीय गृहमंत्रालयाला सूचना दिल्या असून मल्ल्याच्या सुनावणीची एक प्रतही मंत्रालयाला पाठविण्यात आली आहे, असे सर्वोच्च न्यायलयाने सांगितले.
सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्या. आदर्श कुमार गोएल आणि उदय उमेश यांच्या खंडपीठाने या सूचना गृहमंत्रालयाला दिल्या आहेत. न्यायालयाच्या अवमानप्रकरणी जास्तीत जास्त सहा महिणे कारावास किंवा दोन हजार रुपये दंड किंवा दोन्ही अशी शिक्षेची तरतूद आहे. स्टेट बॅंक ऑफ इंडियाच्या नेतृत्वाखाली बॅंक संघटनांनी मल्ल्याच्या कर्जबुडवेगिरी प्रकरणाविरोधात सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली होती.
सरकारकडूनच रिलायन्सची शिफारस; फ्रान्सच्या माजी अध्यक्षांचा खुलासा
नवी दिल्ली, ता. 21 ः राफेल विमाननिर्मिती करणारी कंपनी "डसॉस्ट'ने "ऑफसेट' तरतुदीनुसार रिलायन्स डिफेन्स (अनिल अंबानी) या भारतीय कंपनीला भागीदार...
Ganesh festival : विसर्जन डीजेमुक्त
मुंबई - ध्वनिप्रदूषण कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना म्हणून साउंड सिस्टीमवर (डीजे आदी) बंदी घातल्याचा राज्य सरकारचा युक्तिवाद...
अनुभवी कार्यकर्त्यांनाही तरुणांबरोबरच संधी
पुणे - राष्ट्रवादी काँग्रेसने नवी शहर कार्यकारिणी शुक्रवारी जाहीर केली. नव्या पदाधिकाऱ्यांची निवड करताना काही तरुण चेहऱ्यांना सामावून घेत,...
शरीफ यांच्या मुक्ततेसाठी सौदीबरोबर करार नाही ; पाकचे मंत्री फवाद चौधरींचा दावा
इस्लामाबाद : पाकिस्तानचे माजी पंतप्रधान नवाज शरीफ आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना तुरुंगातून मुक्त करण्याच्या निर्णयाबाबत पाकिस्तान आणि सौदी...
नाशिक - सरकारी नोकरभरतीच्या सदोष पोर्टलच्या आधारे मध्य प्रदेशप्रमाणे महाराष्ट्रात आगामी 72 हजार पदांच्या भरतीत गैरव्यवहार होऊ शकतो. त्यामुळे सरकारी...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


Tubelight emoji is on twitter सलमानच्या ट्युबलाईटचा ट्‌विटर इमोजी | eSakal

सलमानच्या ट्युबलाईटचा ट्‌विटर इमोजी
मंगळवार, 16 मे 2017
मुंबई सलमान खानची लोकप्रियता लक्षात घेऊन त्याच्या आगामी ट्युबलाईट या सिनेमासाठी ट्विटरने खास इमोजी आणला आहे. यात सलमानचा चेहरा असून, या सिनेमातली त्याची सॅल्यूटची पोज येथे वापरण्यात आली आहे. ट्युबलाईटचा दिग्दर्शक कबीर खान याने ही माहिती ट्विटरवरुन दिली. विशेष बाब अशी की, एखाद्या हिंदी सिनेमातलं कॅंरेक्‍टर उचलून इमोजी करण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
मुंबई सलमान खानची लोकप्रियता लक्षात घेऊन त्याच्या आगामी ट्युबलाईट या सिनेमासाठी ट्विटरने खास इमोजी आणला आहे. यात सलमानचा चेहरा असून, या सिनेमातली त्याची सॅल्यूटची पोज येथे वापरण्यात आली आहे. ट्युबलाईटचा दिग्दर्शक कबीर खान याने ही माहिती ट्विटरवरुन दिली. विशेष बाब अशी की, एखाद्या हिंदी सिनेमातलं कॅंरेक्‍टर उचलून इमोजी करण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
अभिनेता सलमान खान यानेही ट्विटरच्या या नव्या इमोजीबद्दल आनंद व्यक्त केला असून,अब यह इमोजी ट्विटर को लाइट कर देगा असं ट्विट केलं आहे. हा सिनेमा ईदच्या दिवशी प्रदर्शित होणार आहे. सलमानसह या सिनेमात सोहेल खानची भूमिका असून, यात शाहरुख खाननेही एक छोटी भूमिका साकारली आहे. हा सिनेमा बाहुबलीला टक्कर देणारा ठरु शकतो, अशी चर्चा बॉलिवूडमध्ये रंगत आहे.
Ganesh festival : विसर्जन डीजेमुक्त
मुंबई - ध्वनिप्रदूषण कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना म्हणून साउंड सिस्टीमवर (डीजे आदी) बंदी घातल्याचा राज्य सरकारचा युक्तिवाद...
शरीफ यांच्या मुक्ततेसाठी सौदीबरोबर करार नाही ; पाकचे मंत्री फवाद चौधरींचा दावा
इस्लामाबाद : पाकिस्तानचे माजी पंतप्रधान नवाज शरीफ आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना तुरुंगातून मुक्त करण्याच्या निर्णयाबाबत पाकिस्तान आणि सौदी...
तीस आठवड्यांच्या गर्भपाताला परवानगी
मुंबई - नाशिकमधील 30 आठवड्यांच्या गर्भवती महिलेस गर्भपात करण्याची परवानगी मुंबई उच्च न्यायालयाने दिली. गर्भात विचित्र पद्धतीने व्यंग्य (...
"रमाई आवास' योजनेत एक लाख घरांना मंजुरी - बडोले
मुंबई - सामाजिक न्याय विभाग राबवत असलेल्या रमाई आवास योजनेंतर्गत 2018-19 या वर्षात अनुसूचित जाती व नवबौद्ध घटकांतील तब्बल एक लाख एक हजार 714 गरीब...
तब्बल 5.66 लाख कोटी रुपयांचा चुराडा
मुंबई - बिगर बॅंकिंग वित्त कंपन्यांच्या (एनबीएफसी) शेअर्समध्ये तुफान विक्रीमुळे शुक्रवारी (ता.21) दुपारच्या सत्रात सेन्सेक्‍स 1 हजार 127.58 अंशांनी...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
eSakal च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
eSakal च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.


Use Whatsapp Without Showing Your Phone Numbe | TRICK: WhatsApp वर कोणालाही करा मॅसेज, दिसणार नाही तुमचा नंबर

दिव्य मराठी विशेष मधुरिमा
मधुरिमा रसिक जोक्स हेल्थ-लाइफस्टाइल
TRICK: WhatsApp वर कोणालाही करा मॅसेज, दिसणार नाही तुमचा नंबर
जर तुम्हाला व्हॉट्सअॅपवर मुळ नंबर न दाखवता चॅटिंग करायची आहे. तर आता हे शक्य आहे. आज आम्ही तुम्हाला अशी एक ट्रिक सांगणा
युटिलिटी डेस्क- जर तुम्हाला व्हॉट्सअॅपवर मुळ नंबर न दाखवता चॅटिंग करायची आहे. तर आता हे शक्य होणार आहे. आज तुम्हाला अशी एक ट्रिक सांगणार आहोत. ज्याने असे केले जाऊ शकते. या ट्रिकचा वापर केल्यानंतर तुमचा नंबर तर दिसेल पण ओरिजनल नंबर नाही. कारण तो नकली नंबर असेल. जाणून घ्या ही ट्रिक वापर करण्याची प्रोसेस...
पुढील स्लाइडवर जाणून घ्या, कशी वापरायची आहे ही Trik...
- असे करण्यासाठी तुम्हाला पहिले गुगल प्ले स्टोअरवरुन Primo नावाचे अॅप इंन्टॉल करावे लागेल.
- यामध्ये अकाऊंट क्रिअट करावे लागेल. येथे मोबाईल नंबर टाकून साईन अप करावे.
- 6 डिजीटचा व्हेरिफिकेशन कोड तुमच्या मोबाईलवर सेंड केल्या जाईल. तो प्रेस करा.
- व्हेरिफिकेशन झाल्यानंतर तुमचे नाव, युजरनेम, पासवर्ड टाकावे लागेल. सर्व माहिती तुम्हाला ईमेलवर सेंड केली जाईल.
- प्रोसेस पूर्ण झाल्यानंतर प्रोफाइलवर जा आणि Primo फोननंबरच्या ऑप्शनवर क्लिक करा. यामध्ये दोन ऑप्शन मिळेल. तुम्ही पॅकेज परचेस केल्यानंतर फ्री ट्रायल ऑप्शनवर जाऊ शकतात. फ्री ट्रायल ऑप्शन निवडल्यानंतर तुम्हाला या नंबरवरुन व्हॉट्सअॅपवर नवीन अकाऊंट क्रिएट करावे लागेल.
- यानंतर call me ऑप्शनला अकाऊंट व्हेरिफिकेशनसाठी निवडा. कॉलने तुम्हाला व्हेरिफिकेशन कोड मिळेल.
- अकाऊंटला ऑथेटिंक करण्यासाठी कोड टाका. अकाऊंट क्रिएट झाल्यानंतर व्हॉट्सअॅपवर तुमचा ओरिजनल नंबर दिसणार नाही.
कॉम्पिटीशन : iPhone च्या महागड्या किमतीची Xiaomi ने उडवली खिल्ली, तेवढ्यात किमतीत दिली बंडल ऑफर
पोलिस वॉर्निंग : या 3 चुका केल्यास व्हॉट्सअॅपच्या या यूजर्सला जावे लागेल तुरुंगात
Alert: लिफ्टमध्ये होती महिला.. हातात होता सॅमसंगचा स्मार्टफोन.. बॅगमध्ये ठेवताच झाला ब्लास्ट


Dhan Prapti che Upay In Marathi | तांदळाचे 21 दाणे हळदीने पिवळे करून करा हा उपाय, खिशात येईल पैसा

दिव्य मराठी विशेष मधुरिमा
मधुरिमा रसिक जोक्स हेल्थ-लाइफस्टाइल
तांदळाचे 21 दाणे हळदीने पिवळे करून करा हा उपाय, खिशात येईल पैसा
देवी-देवतांच्या पूजेमध्ये विविध प्रकारच्या गोष्टींचा वापर केला जातो. यामध्ये तांदुळाचे विशेष महत्त्व आहे.
देवी-देवतांच्या पूजेमध्ये विविध प्रकारच्या गोष्टींचा वापर केला जातो. यामध्ये तांदुळाचे विशेष महत्त्व आहे. यालाच अक्षता असेही म्हणतात. प्रत्येक पूजेमध्ये गुलाल, हळद, कुंकू, अबीर अर्पण केल्यानंतर अक्षता अर्पण केल्या जातात. अक्षता नसल्यास पूजा अपूर्ण मानली जाते. अक्षता पूर्णतेचे प्रतीक आहे. येथे जाणून घ्या, तांदळाचे खास उपाय. हे उपाय उज्जैनच्या एस्ट्रोलॉजर डॉ. विनिता नागर यांनी सांगितलेले आहेत.
- कोणत्याही शुभ दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे. त्यानंतर सूर्यदेवाला जल अर्पण करावे. देवघरात महालक्ष्मीसमोर आसनावर बसावे.
- तांदळाचे 21 दाणे हळदीमध्ये थोडेसे पाणी मिळसून पिवळे करून घ्यावेत. सर्व दाणे अखंडित (न तुटलेले) असावेत.
- त्यानंतर हे दाणे एखाद्या लाल रंगाच्या रेशमी कपड्यात बांधून घ्यावेत.
- त्यानंतर हे रेशमी वस्त्र लक्ष्मीसमोर ठेवून लक्ष्मीची आणि याची विधिव्रत पूजा करावी.
- पूजा झाल्यानंतर ही सामग्री घराच्या तिजोरीत किंवा पाकिटात ठेवावी.
- या उपायाने धन संबंधित अडचणी दूर होण्यास मदत होईल.
इतर उपाय जाणून घेण्यासाठी पुढील स्लाईड्सवर क्लिक करा...
- रोज सकाळी मूठभर तांदूळ मासे असलेल्या तलावामध्ये टाकावेत.
- यासोबत कुलदेवतेकडे सर्व बाधा दूर करण्यासाठी प्रार्थना करावी. धन प्राप्तीचे योग जुळून येतील.
खूप प्रयत्न करूनही नोकरी मिळत नसेल किंवा ऑफिसमध्ये वारंवार अडचणींना सामोरे जावे लागत असेल तर काही दिवस गोड भात तयार करून गायीला खाऊ घालावा.
जिवंतपणीच्या पापाची नरकात कशी मिळते शिक्षा, पाहा या नरक मंदिरात
या 10 दिवसांमध्ये घरातील गणपती सजवा विगवेग्ळ्या पानांनी, पूर्ण होईल प्रत्येक इच्छा
या सोप्या टिप्स फॉलो करून स्वतः घरातच शाडूची गणेश मूर्ती बनवा आणि स्थापन करा


Abhishek Bachchan Follow Wife Aishwarya Rai Special Advice | 18 वर्षांपासून पत्नी ऐश्वर्याची एक खास टिप फॉलो करतोय अभिषेक बच्चन

दिव्य मराठी विशेष मधुरिमा
मधुरिमा रसिक जोक्स हेल्थ-लाइफस्टाइल
18 वर्षांपासून पत्नी ऐश्वर्याची एक खास टिप फॉलो करतोय अभिषेक बच्चन
अभिषेक बच्चन 2 वर्षांच्या ब्रेकनंतर चित्रपटांमध्ये पुन्हा एकदा झळकणार आहे. 2016 मध्ये आलेल्या 'हाउसफुल'नंतर आता तो 'मनमर
मुंबई: अभिषेक बच्चन 2 वर्षांच्या ब्रेकनंतर चित्रपटांमध्ये पुन्हा एकदा झळकणार आहे. 2016 मध्ये आलेल्या 'हाउसफुल'नंतर आता तो 'मनमर्जिया'मध्ये दिसणार आहे. अभिषेक सध्या चित्रपटाच्या प्रमोशनमध्ये व्यस्त आहे. याच दरम्यान अभिषेकने सांगितले की, त्याची पत्नी ऐश्वर्याने 18 वर्षांपुर्वी त्याला एक खास टीप दिली होती. जी तो आजही फॉलो करतो.
अभिषेकनुसार - "आम्ही दोघं तेव्हा पति-पत्नी नव्हतो. पहिल्यांदाच आम्ही 'ढाई अक्षर प्रेम के' करत होतो, तेव्हा मला ऐश्वर्याने सल्ला दिला होता.ऐश्वर्या म्हणाली होती- जेव्हाही तुम्ही फिल्मच्या सेटवर असता किंवा कॅमेरासमोर असता, तेव्हा आपले नाक आणि दात नेहमी स्वच्छ असायला हवे. मला वाटते की, हा सर्वात चांगला सल्ला आहे आणि मी हे नेहमी फॉलो करतो."
मुलीलाही नॉर्मल बालपण देण्याचा प्रयत्न करते ऐश्वर्या
एवढेच नाही तर अभिषेकने सांगितले की, ऐश्वर्या मुलगी आराध्याला नॉर्मल बालपण देण्याचा प्रयत्न करते. अभिषेक म्हणाला - "आराध्याला चांगल्या प्रकारे माहिती आहे की, तिचे आई-वडील अॅक्टर्स आहेत आणि चित्रपटांमध्ये दिसतात. परंतू तिला हे माहिती नाही की, तिचे आजी-आजोबा किती प्रसिध्द आहेत. आराध्याने नॉर्मल आयुष्य जगावे यासाठी ऐश्वर्या नेहमीच प्रयत्न करते." अभिषेक-ऐश्वर्याने 20 एप्रिल, 2007 ला लग्न केले. लग्नाच्या 4 वर्षांनंतर नोव्हेंबर 2011 ला मुलगी आराध्याचा जन्म झाला.
ईशाच्या होणा-या सासरी आहेत 5 सदस्य, फॅमिली मेंबर्सविषयी जाणुन घ्या
इटलीतील या नयनरम्य ठिकाणी होणार ईशा अंबानीचा साखरपुडा, 3 दिवस चालणार जल्लोष
MBA ग्रॅज्यूएट आहे ईशा अंबानी, जगातील टॉप यूनिव्हर्सिटीमध्ये घेतले आहे शिक्षण


sub_categories_articles

तळवलकर : एक मूल्यमापन
चला, शास्त्रीय संगीत ऐकू या
तळवलकर : एक मूल्यमापन
रामचंद्र गुहा @ 60
बाबरी पतन @ २५
कोमविप (कोकण, मराठवाडा, विदर्भ, प.महाराष्ट्र)
'जय भीम' या दोन शब्दांत जग बदलण्याची जादू
देशातल्या प्रत्येक पुरोगामी विचारांच्या व्यक्तीला बाबासाहेबांशी जोडून घ्यावंसं वाटतं, हे महत्त्वाचं आहे. सर्व प्रकारच्या सत्ताधीशांना वैचारिक विरोध करण्याची ताकद अनेकांना फक्त डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर नावाच्या महामानवातून मिळते. 'जय भीम' या दोन शब्दांत जग बदलण्याची काय जादू आहे, हे समजून घ्यायचं असेल, तर तुम्हाला चैत्यभूमीवर यावंच लागेल. अन्यथा तुम्ही 'इंडियन'च रहाल, 'भारतीय' नाही
६ डिसेंबरला मुंबईबाहेर जाण्याची गरज नाही
पूर्वी चैत्यभूमी आणि शिवाजी पार्कचा परिसर सहा डिसेंबरनंतर पूर्ववत व्हायला, स्वच्छ व्हायला किमान तीन-चार दिवस लागायचे. म्हणून इथले अनेक जण या गर्दीला नाक मुरडून मुंबईबाहेर जाऊन राहायचे, पण गेल्या दोन-तीन वर्षांपासून सात डिसेंबरला सकाळी मॉर्निंग वॉकला शिवाजी पार्कवर येणार्‍यांना कचराच दिसत नाही. त्यामुळे सहा-सात डिसेंबरला आता मुंबईबाहेर जाण्याचा प्रश्न येतोच कुठे
चैत्यभूमीवर आंबेडकरी साहित्य विक्रीचा भीमपराक्रम
सहा डिसेंबरला शिवाजी पार्कमध्ये जे स्टॉल्स असतात त्यातील किमान १०० स्टॉल्स हे पुस्तक विक्रीचे असतात. याशिवाय, रस्त्यावर किंवा समुद्राच्या वाळूत जिथं जागा मिळेल, तिथं दैनिकांचे कागद किंवा सतरंजी अंथरून पुस्तक विक्री करणारे वेगळेच. चैत्यभूमी परिसरातली महापरिनिर्वाण दिनानिमित्त (दीड-दोन दिवसांत) होणारी पुस्तक विक्री ही तीन दिवसीय अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या दुप्पट असते, असं माझं निरीक्षण आहे. ...
पुस्तकाला आणि प्रेमाला... दोघांनाही जात नसते
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना मानणारा प्रत्येक जण, मग तो त्यांच्या जाती-धर्मात जन्माला आलेला असो वा त्यांना वैयक्तिक पातळीवर विचारवंत म्हणून आदर्श मानणारा असो, तो पुस्तकप्रेमी असतोच असतो. सहा डिसेंबर हा दिवस त्याच्यासाठी जसा ‘महापरिनिर्वाण दिन’ असतो, तसा पुस्तक खरेदीचाही दिवस असतो....
डॉ. आंबेडकरांचं आद्य चरित्र तुमची वाट पाहतंय
डॉ. बाबासाहेब आंबडेकर यांच्या यंदाच्या महापरिनिर्वाण दिनी म्हणजेच सहा डिसेंबरला तुम्ही चैत्यभूमीवर किंवा खास शिवाजी पार्कवर भरलेल्या पुस्तक जत्रेत जाणार असाल तर एक पुस्तक तुमची वाट पाहत असेल. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, हे पुस्तक तुम्हाला विकत घ्यावं लागणार नाही. या पुस्तकाचं नाव आहे, ‘डॉक्टर आंबेडकर’. या पुस्तकाचे लेखक आहेत तानाजी खरावतेकर. तब्बल ७२ वर्षांपूर्वी प्रकाशित झालेलं हे पुस्तक म्हणजे डॉ. बाबासाहेब आ...
चैत्यभूमी : माझं विद्यापीठ
महाराष्ट्रातली अशी एकही चळवळ नसेल, ज्या चळवळीचा प्रतिनिधी मला चैत्यभूमीला कोणत्या ना कोणत्या ६ डिसेंबरला भेटला नसेल. खरं तर ते आमचं गेट-टुगेदरच असतं. ‘गेल्या वर्षभरात काय झालं, पुढच्या वर्षभरात काय काय करायचं’, याचं खरं प्लॅनिंग, त्या संदर्भातले संकल्प इथली जनता १ जानेवारी या नववर्षाच्या पहिल्या दिवशी न करता बाबासाहेबांच्या विचारांचं स्मरण करत सहा डिसेंबरला सर्वांशी चर्चा करून, एकमेकांचा अंदाज घेत करते. ...


In the eight states, Hindus are given minority status, Supreme Court refused to hear the petition | आठ राज्यांत हिंदूंना हवा अल्पसंख्याक दर्जा, सुप्रीम कोर्टाने याचिका ऐकण्यास दिला नकार | Lokmat.com

आठ राज्यांत हिंदूंना हवा अल्पसंख्याक दर्जा, सुप्रीम कोर्टाने याचिका ऐकण्यास दिला नकार
आठ राज्यांमध्ये हिंदुंना अल्पसंख्य दर्जा देण्याचा केंद्र सरकारला आदेश द्यावा, या याचिकेवर विचार करायला सर्वोच्च न्यायालयाने शुक्रवारी नकार दिला
नवी दिल्ली : आठ राज्यांमध्ये हिंदुंना अल्पसंख्य दर्जा देण्याचा केंद्र सरकारला आदेश द्यावा, या याचिकेवर विचार करायला सर्वोच्च न्यायालयाने शुक्रवारी नकार दिला. न्यायमूर्ती रंजन गोगोई यांच्या अध्यक्षतेखालील खंडपीठाने म्हटले की, राष्ट्रीय अल्पसंख्याक आयोगाने निर्णय घ्यावा, असा हा विषय असून, याचिकाकर्त्याने त्याच्याकडे हा विषय उपस्थित करावा. या याचिकेत जम्मू-काश्मीर, पंजाब, लक्षद्वीप, मिझोराम, नागालँड, मेघालय, अरुणाचल प्रदेश आणि मणिपूर या आठ राज्यांत हिंदुंना अल्पसंख्याकाचा दर्जा दिला जावा, अशी विनंती केली. अश्विनीकुमार उपाध्याय यांच्या या याचिकेत वरील राज्यांत हिंदू हे अल्पसंख्य आहेत. केंद्र सरकारने अल्पसंख्य विद्यार्थ्यांना तांत्रिक शिक्षणासाठी २० हजार शिष्यवृत्ती उपलब्ध केल्या आहेत. जम्मू-काश्मीरमध्ये मुस्लीम ६८.३० टक्के असून, सरकारने ७५३ शिष्यवृत्यांपैकी ७१७ मुस्लीम विद्यार्थ्याना दिल्या आहेत, परंतु एकाही हिंदू विद्यार्थ्याला शिष्यवृत्ती नाही, असे याचिकेत म्हटले आहे. केंद्र सरकारने १९९३मध्ये जारी केलेल्या अधिसूचनेनुसार मुस्लीम, ख्रिश्चन्स, शिख, बौद्ध आणि पारसी यांना भारतात अल्पसंख्याकाचा दर्जा दिला गेला आहे व २०१४ मध्ये या यादीत जैनांचाही समावेश केला गेला. कोणत्या राज्यात किती प्रमाण सन २०११ मध्ये झालेल्या जनगणनेचा हवाला देऊन याचिकेत म्हटले आहे की, ८ राज्यांत हिंदू अल्पसंख्य आहेत. लक्षद्वीप २.५ टक्के, मिझोराम २.७५, नागालँड ८.७५, मेघालय ११.५३, जम्मू व काश्मीर २८.४४, अरुणाचल प्रदेश २९, मणिपूर ३१.९० व पंजाब ३८.४० टक्के.मुस्लीम लक्षद्वीपमध्ये ९६.२०, जम्मू व काश्मीरमध्ये ६८.३०, आसाम ३४.२०, पश्चिम बंगाल २७.५, केरळ २६.६०, उत्तर प्रदेश १९.३० आणि बिहार १८ टक्के आहेत.
उच्च न्यायालयात चार नवे न्यायाधीश
‘डीबीए’च्या जबाबदाऱ्या निवडणूक समितीकडे हस्तांतरित
डॉ. नरेंद्र दाभोलकर हत्या प्रकरण : शरद कळसकरची न्यायालयीन कोठडीत रवानगी
नालासोपारा शस्त्रसाठा प्रकरण : आरोपी सुजीत कुमारला पोलीस कोठडीत मारहाण, न्यायालयात केला दावा
सुपारी देऊन तरुणाचा खून करणाऱ्याला जन्मठेप
कर्नाटक : कुमारस्वामी - येडियुरप्पा यांच्यात खडाजंगी
पोलिसांच्या हत्येमागे रियाज नायकूचा हात
Jammu and Kashmir : अपहरण केलेल्या तीन पोलिसांची दहशतवाद्यांकडून हत्या
Jet Airways Flight : नुकसान भरपाई म्हणून प्रवाशाची जेट एअरवेजकडे 30 लाख रुपयांची मागणी
हायफा; भारतीय सैनिकांनी रक्त सांडलेली पावनयुद्धभूमी


Apple can launch three new phones | अॅपल तीन नवे फोन लाँच करण्याची शक्यता; प्रीमियम मॉडेलमध्ये ४-जीबी रॅम, वायरलेस चार्जिंग

दिव्य मराठी विशेष मधुरिमा
मधुरिमा रसिक जोक्स हेल्थ-लाइफस्टाइल
अॅपल तीन नवे फोन लाँच करण्याची शक्यता; प्रीमियम मॉडेलमध्ये ४-जीबी रॅम, वायरलेस चार्जिंग
तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी अॅपल त्यांच्या वार्षिक कार्यक्रमात (१२ सप्टेंबर) आयफोनचे नवीन तीन मॉडेल लाँच
कूपरटिनो (कॅलिफोर्निया)- तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी अॅपल त्यांच्या वार्षिक कार्यक्रमात (१२ सप्टेंबर) आयफोनचे नवीन तीन मॉडेल लाँच करण्याची शक्यता आहे. हे नवीन फोन ५.८ इंच आणि ६.५ इंच ओएलईडी डिस्प्लेसह येण्याचा दावा करण्यात येत आहे. तर तिसरा फोन ६.१ इंच एलसीडी स्क्रीनसह लाँच होण्याची शक्यता आहे.
९ टू ५ मॅकच्या अहवालानुसार, ५.८ इंच तसेच ६.५ इंच डिस्प्लेच्या माॅडेलना आयफोन-एक्स या नावाने लाँच करण्याची शक्यता आहे. तर ६.१ इंच मॉडेलला आयफोन -९ नावाने बाजारात आणले जाऊ शकते. या फोनची किंमत मागील वर्षी लाँच झालेल्या आयफोन - एक्सपेक्षाही कमी असू शकते.
साइटवर गोल्ड मॉडेलचे छायाचित्र देखील जारी करण्यात आले आहे. यानुसार ५.८ इंच मॉडेलची किंमत सुमारे ४८,००० - ५४,७०० रुपये अाणि ६.५ इंच मॉडेलची किंमत सुमारे ६८,३०० रुपये राहण्याची शक्यता आहे. तर आयफोन-९ स्वस्तातले मॉडेल असू शकते, ज्याची किंमत ४१,००० ते ४८,००० रुपयांच्या दरम्यान असू शकते.
मीडियामध्ये आलेल्या रिपोर्टसनुसार, १२ सप्टेंबर रोजी लाँचिंग नंतर १४ सप्टेंबरपासून या फोनची प्री-बुकिंग सुरू होण्याची शक्यता आहे. वास्तविक आयफोन-९ ची बुकिंग सुरू होण्यासाठी अद्याप थोडा वेळ जावा लागणार आहे. नवीन फाेनमधील फीचर्ससंदर्भात अद्याप कोणत्याही प्रकारचा खुलासा झालेला नाही. मात्र, कंपनीच्या ६.५ इंच प्रीमियम मॉडेलमध्ये फोर-जीबी रॅम असल्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. वास्तविक दोन्ही मॉडेल थ्री-जीबी रॅममध्ये मिळतील अशी चर्चा आहे.
नवीन आयफोनचा ६.१ इंचाचे मॉडेल ड्युएल सिमसह येण्याची शक्यता असून, हा भारतात लाँच करण्याची शक्यता कमी असल्याचे मत यात व्यक्त करण्यात आले आहे. तर ५.८ इंच आणि ६.५ इंच स्क्रीन असलेल्या मॉडेल्समध्ये ड्युएल रिअर कॅमेरा मिळेल, तर ६.१ इंच मॉडेलसह सिंगल रिअर कॅमेरा देण्यात येण्याची शक्यता आहे.
तिन्ही आयफोन आयओएस १२ सोबत लाँच होतील
या कार्यक्रमात आयफोनव्यतिरिक्त दोन नवीन आय पॅड, नवीन मॅक बुक, अॅपल वॉच सिरीज-४ आणि वायरलेस चार्जिंग मॅट देखील लाँच होण्याची शक्यता अाहे. या वृत्तानुसार नवीन आयफोन-९ चा प्रीमियम मॉडेल (६.५ इंच) वायरलेस चार्जिंगला सपोर्ट करेल. उर्वरित दोन्ही मॉडेलमध्ये हे फीचर मिळेल किंवा नाही, याबाबत अद्याप कोणतीही माहिती समोर आलेली नाही. तिन्ही आयफोन नवीन ऑपरेटिंग सिस्टिम आयओएस -१२ सह लाँच होतील. जुन्या मॉडेलमध्ये आयओएस-१२ अपडेट येण्यास अद्याप काही काळ जाण्याची शक्यता आहे. जे आयओएस-११ चा सपोर्ट करतात, त्या सर्व फोनमध्ये आयओएस १२ चे अपडेट मिळणार आहे. म्हणजेच आयफोन-५ एसच्या वरच्या सर्व मॉडेल्सचा आयओएस - १२ अपडेट मिळेल.
 तर मग हे तुमच्यासाठीच आहे.. वाचल्यानंतर बदलून जातील तुमचे विचार
इराणवर निर्बंध लादणे बंधनकारक केल्यास भारत करणार विरोध
कुमारिका मातेचा राक्षसी मुलगा, 13 वर्षे वयातच केले खतरनाक कारनामे, मग स्वत:ला घोषित केले ईश्वराचा अवतार


हुंडा (शतशब्दकथा) | Maayboli

मायबोलीचे मोबाईल अ‍ॅप (अँड्रोईड + आयओएस) सर्वांसाठी उपलब्ध आहे.
You are here: मुख्यपृष्ठ /हुंडा (शतशब्दकथा)
“परांजपे, समीरलाही राधिका पसंत आहे, आमचा आधीपासूनच होकार होता”
 तैयारीला सुरूवात करावी लागणार..”
“आपण देण्याघेण्याबद्दलही आताच चर्चा करून घ्यायला हवी.”
 मी हुंड्याच्या ठाम विरोधात आहोत. हुंडा आमच्या तत्वात बसत नाही”
“हेच की, भीक मागणार्याच्या घरात माझी मुलगी सून म्हणून जाणार नाही.”
“दुपारच्या व्यवहाराबद्दल माफी मागतो. परंतू समीर त्याच्या हुंडाविरोधी तत्त्वांवर ठाम होता आणि त्याला त्याच तत्त्वांवर ठाम असणार्याद घरातली मुलगी पत्नी म्हणून हवी होती. त्याच्या ह्या अटीमुळे मला तुमच्याशी असं विचित्रपणे वागावं लागलं. तैयारीला आता जोरदार सुरूवात करा आणि पुन:श्च एकदा, अभिनंदन
कथा १०० शब्दांत लिहिण्याचे सर्व श्रेय: टकमक टोक. धन्यावाद सर
अजुन एक व्हर्जन अंबज्ञ कडूनः
“ राधिकासाठी आमचा आधीपासूनच होकार होताच आणि समीरलाही राधिका पसंत आहे.”
 म्हणजे आता लवकरच पुढच्या तैयारीला सुरूवात करावी लागणार..”
“पण एक अडचण आहे, देण्याघेण्याबद्दलही जरा चर्चा करून घेवुया का
 म्हणजे तुम्हालाही हुंड्याची अपेक्षा आहे तर
हे पहा, आम्ही हुंड्याच्या ठाम विरोधात आहोत. तुमच्यासाठी आम्ही आमच्या तत्त्वांचं बलीदान करू शकत नाही.”
“भीक मागणाऱ्याच्या घरात आमची मुलगी सून म्हणून जाणार नाही.”
“समीरही हुंडाविरोधी आहे आणि त्याला तशीच कट्टर मताची मुलगी पत्नी म्हणून हवी होती. त्याच्या ह्या अटीमुळेच मला तुमच्याशी असं विचित्रपणे वागावं लागलं.
लवकरच पुढल्या तयारीला लागूया सगळे
काही शब्द गाळले की छान शशक
काही शब्द गाळले की छान शशक झालं....
“परांजपे, समीरलाही राधिका पसंत आहे, आमचा आधीपासूनच होकार होता”
 तैयारीला सुरूवात करावी लागणार..”
“आपण देण्याघेण्याबद्दलही आताच चर्चा करून घ्यायला हवी.”
 मी हुंड्याच्या ठाम विरोधात आहोत. हुंडा आमच्या तत्वात बसत नाही”
“हेच की, भीक मागणार्याच्या घरात माझी मुलगी सून म्हणून जाणार नाही.”
“दुपारच्या व्यवहाराबद्दल माफी मागतो. परंतू समीर त्याच्या हुंडाविरोधी तत्त्वांवर ठाम होता आणि त्याला त्याच तत्त्वांवर ठाम असणार्याद घरातली मुलगी पत्नी म्हणून हवी होती. त्याच्या ह्या अटीमुळे मला तुमच्याशी असं विचित्रपणे वागावं लागलं. तैयारीला आता जोरदार सुरूवात करा आणि पुन:श्च एकदा, अभिनंदन
विपु पहा, अजून एक वर्जन दिलीय शशकची
पण तुमच्या शब्दांतही वाचण्याची ईच्छा आहे. शक्य असल्यास ती सुद्धा टाका ना
धन्यवाद गोल्डफिश, अंबज्ञ &
धन्यवाद गोल्डफिश, अंबज्ञ & किल्ली
@पद्मः माझ्या शब्दातली कथा सेव्ह केली नव्हती, सॉरी
तुमचेही व्हर्जन अ‍ॅड करतोय.....
नवीन खाते उघडून मायबोलीकर व्हा
नवीन परवलीचा शब्द मागवा
या ग्रूपचे सभासद व्हा
स्थापना : गणेश चतुर्थी, सप्टेंबर १६, १९९६. प्रताधिकार १९९६-२०१८ मायबोली. सर्व हक्क स्वाधीन. वापराचे/वावराचे नियम


sub_categories_articles

तळवलकर : एक मूल्यमापन
चला, शास्त्रीय संगीत ऐकू या
तळवलकर : एक मूल्यमापन
रामचंद्र गुहा @ 60
बाबरी पतन @ २५
कोमविप (कोकण, मराठवाडा, विदर्भ, प.महाराष्ट्र)
‘द वुमन इन द विंडो’ : ‘फिल्म न्वार’चा जन्मदाता
‘पेस्ट’ या ऑनलाइन नियतकालिकानं ऑगस्ट २०१५ मध्ये ‘फिल्म न्वार’ या शब्दप्रयोगाला ७० वर्षं पूर्ण झाल्यानिमित्त १०० सर्वोत्कृष्ट न्वार चित्रपटांची यादी प्रसिद्ध केली, त्यात ‘द वुमन इन द विंडो’ पहिल्या क्रमांकावर होता. कदाचित त्याविषयी मतभेद होऊ शकतील. पण ‘फिल्म न्वार’ ही सिनेमाची स्वतंत्र शैली म्हणून ओळख निर्माण करण्याचं या सिनेमाचं श्रेय कोणीही हिरावून घेऊ शकत नाही...
द टेस्टफुल एट्थ : शंभर नंबरी व्हिंटेज टॅरँटिनो, टॅरँटिनोचा आठवा सिनेमा
टॅरँटिनोचा सिनेमा त्याचा स्वत:चा असतो. ‘द हेटफुल एट’ त्याचा आठवा सिनेमा आहे. आणि आठपैकी आठही चित्रपटांनी ठसा उमटवणं किंवा इम्पॅक्ट सोडणं हे येरागबाळ्याचं काम नाही. यू लव्ह हिम, यू हेट हिम, बट यू कॅन नॉट इग्नोर हिम ‘द हेटफुल एट’नं टॅरँटिनोच्या अन्य चित्रपटांइतका म्हणजे रिझर्व्हायर डॉग्ज, पल्प फिक्शन, किल बिल यांच्याइतका हंगामा केला नाही. बॉक्स ऑफिसवरही त्यानं बक्कळ कमाई केली अशातला भाग नाही...
विशेष सूचना : ‘फ्रॉम डस्क टिल डॉन’ बघण्यापूर्वी इंटरनेटवर त्याचं सविस्तर कथानक शोधून किंवा त्याचे रिव्ह्यू वाचण्याच्या भानगडीत पडू नका. थेट चित्रपटच बघा. ताजा कलम : हा चित्रपट बघण्यापूर्वी किमान तासभर काहीही खाऊपिऊ नका...
आखिर बाप बाप होता हैं
एखाद्याकडून फसवली गेलेली व्यक्ती त्याचा बदला घेण्यासाठी एक मोठी बोगस यंत्रणा उभी करते, मग त्याच्यावर जाळं फेकून त्या यंत्रणेत त्याला खेचते आणि त्याला फसवते... ओळखीची वाटते ना ही कल्पना हिंदी चित्रपटसृष्टीत या मध्यवर्ती कल्पनेवर दोन महत्त्वाचे सिनेमे आले. पहिला ‘ब्लफमास्टर’, दुसरा ‘खोसला का घोसला’...
डर्टी हॅरी : मॅन विथ द नेम
‘डर्टी हॅरी’च्या यशानंतर याच मालिकेतील ‘मॅग्नम फोर्स’, ‘द एन्फोर्सर’, ‘सडन इम्पॅक्ट’ आणि ‘द डेड पूल’ हे चार चित्रपट आले. पण त्यातल्या एकाचंही दिग्दर्शन सिगलनं केलं नाही. हे चारही चित्रपट उतरत्या क्रमानं निष्प्रभ ठरत गेले. ईस्टवूडनं ‘द डेड पूल’नंतर वयाचं कारण देत डर्टी हॅरी न साकारण्याचा निर्णय घेतला आणि त्याचबरोबर या चित्रमालिकेची अखेर झाली...
द वर्ल्ड इज अॅन इव्हिल प्लेस
ल्यूमेटला त्याच्या ५० वर्षांच्या कारकीर्दीत पाच वेळा ऑस्करचं नॉमिनेशन मिळालं. चार वेळा सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक म्हणून आणि एकदा सर्वोत्कृष्ट पटकथाकार म्हणून. प्रत्येक वेळी ऑस्करनं त्याला हुलकावणी दिली. अखेरीस स्वत:चीच शरम वाटून की, काय ऑस्कर अकॅडमीनं त्याला २००५ साली जीवनगौरव पुरस्कारानं सन्मानित केलं. जणू ऑस्करच्या लेखी ल्यूमेट आता संपला होता. त्यानंतर अवघ्या दोन वर्षांत त्याने ऑस्करला सणसणीत चपराक दिली...
नथिंग ‘डर्टी’ अबाउट इट
रूसो म्हणजे हॉलिवुडमधलं बडं प्रस्थ. रूसो खुर्चीतनं उठला आणि ‘चित्रपटाच्या निगेटीव्ह्ज जाळून टाका आणि इन्शुरन्सचे मिळतील तेवढे पैसे घेऊन गप्प बसा’ असं म्हणून तिथून निघून गेला. रूसोच्या या शब्दांनी त्या एग्झिक्युटीव्ह्जचा उरलासुरला धीरही खचला. स्टुडिओतल्या कोणालाच चित्रपट फारसा आवडला नव्हता. या चित्रपटाचं काही खरं नाही, असाच सगळ्यांचा सूर होता. पहिलीच निर्मिती आणि इतकी अवलक्षणी निघावी
‘रनअवे ट्रेन’ - आज झालो मुक्त मी
निव्वळ थरारपट म्हणून ‘रनअवे ट्रेन’मध्ये नेहमीच्या ट्रिक्स आहेतच. चित्तथरारक कसरती आणि ते पाहून प्रेक्षक म्हणून आपली ताणली जाणारी उत्कंठा, हे सगळे नेहमीचे प्रकार ‘रनअवे ट्रेन’मध्ये आहेतच; पण हे प्रसंग म्हणजे हा चित्रपट नव्हे हॉलिवुडच्या थरारपटात असतात तशा तांत्रिक करामती यात नाहीत. शक्य तितकं वास्तव चित्रीकरण केलंय. त्यामुळेच हा थरार देखील वरवरचा न राहता मनाला भिडतो...
‘फ्रेन्झी’ : मास्टर ऑफ सस्पेन्सचा अखेरचा मास्टरपीस
‘फ्रेन्झी’च्या नंतर हिचकॉकने ‘फॅमिली प्लॉट’ हा अवघा एक चित्रपट केला. त्यानंतर पुढच्या चित्रपटाची जुळवाजुळव करत असतानाच, १९८० साली वयाच्या ८०व्या वर्षी त्याचं निधन झालं. त्यामुळेच हिचकॉकच्या या ‘अखेरच्या मास्टरपीस’चं सिनेइतिहासातलं स्थान मोलाचं आहे. ‘फ्रेन्झी’चा अनाहूतपणे एका गाजलेल्या मराठी चित्रपटाशी संबंध आहे. तो मराठी चित्रपट म्हणजे सचिन पिळगावकर दिग्दर्शित ‘एकापेक्षा एक’...
एक साधा प्रश्न माझा, लाख येती उत्तरे...
‘क्यू अँड ए’मध्ये वंशद्वेष कधी उघड, तर कधी अप्रत्यक्ष आहे. व्हाइट सुप्रीमसिस्ट्सच्या अरेरावी आणि अतिरेकीपणावर थेट बोट ठेवण्याचं धाडस ल्युमेट दाखवतो; पण दुर्दैवाने क्राइम थ्रिलरसारख्या सवंग ज्यॉनरच्या आवरणाखाली ल्युमेटचा हा मास्टरपीस दुर्लक्षित राहतो. कथेच्या पातळीवर थ्रिलर असलेला हा सिनेमा निव्वळ थ्रिलर न राहता त्यातून वर्चस्ववाद, वर्णश्रेष्ठत्व, वंशभेद, अहंकार यांचा जीवघेणा आविष्कार बघायला मिळतो...
पाल्माचं झिंग झिंग झिंगाट
त्याचा शेवटचा धो धो चाललेला सिनेमा १९९६ साली प्रदर्शित झालेला ‘मिशन इम्पॉसिबल’ होता. त्यानंतर गेल्या २० वर्षांत त्याने यशाचं तोंड पाहिलेलं नाही. २००२ साली प्रदर्शित झालेला ‘फेम फटॅल’देखील बॉक्स ऑफिसवर सडकून आपटला होता. पण आज ‘फेम फटॅल’ कल्ट सिनेमा म्हणून ओळखला जातो. पाल्माला आयुष्याच्या एखाद्या टप्प्यावर यदाकदाचित संधी मिळालीच तर आपल्या चित्रपटांच्या बाबतीत तो काही सुधारणा करेल की नाही, कल्पना नाही....
सरळसोट चोरीचा ‘उलटसुलट’ मामला
‘द किलिंग’ हा फिल्म न्वारमधला एक महान चित्रपट समजला जातो. त्याच्या दिग्दर्शकाचा हा तिसरा चित्रपट. त्या आधीच्या दोन चित्रपटांमध्ये तो स्वत:ची शैली आणि स्वत:चा आवाज शोधण्यासाठी धडपडत होता. ‘द किलिंग’मध्ये त्याला तो सापडला. त्यामुळेच हा चित्रपट त्याच्यासाठी टर्निंग पॉइंट समजला जातो. चित्रपटात जशी प्रसंगांच्या उलटसुलट क्रमाची गंमत आहे, तसंच काहीसं दिग्दर्शकाच्या प्रत्यक्ष आयुष्यात घडलं....
नॉट सो सिंपल : ब्लड सिंपल
जोएल आणि एथन या कोएन ब्रदर्स म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या द्वयीचा हा पहिलाच चित्रपट. चित्रपट बनवायला पैसे नव्हते म्हणून दोघांनी आधी या चित्रपटाचं एक ट्रेलर बनवलं आणि जवळपास वर्ष-दीड वर्षं विविध लोकांना ते ट्रेलर दाखवून कसेबसे १५ लाख डॉलर उभे केले. पण दोघांची मेहनत फळाला आली. बॉक्स ऑफिसवर त्यावेळी हा चित्रपट फारसा चालला नाही, पण सनडान्स चित्रपट महोत्सवात चित्रपटाला ग्रँड ज्यूरी प्राइज मिळालं. ...
तुम्ही क्वांटिन टॅरँटिनोचे डायहार्ड फॅन आहात त्याच्या सिनेमातली हिंसा, विक्षिप्त व्यक्तिरेखा, गमतीशीर संवाद, त्याचं अफलातून टेकिंग, स्वत:ची अशी खास व्हिज्युअल स्टाइल, एडिटिंग पॅटर्न यावर तुम्ही फिदा आहात त्याच्या सिनेमातली हिंसा, विक्षिप्त व्यक्तिरेखा, गमतीशीर संवाद, त्याचं अफलातून टेकिंग, स्वत:ची अशी खास व्हिज्युअल स्टाइल, एडिटिंग पॅटर्न यावर तुम्ही फिदा आहात मग तुम्ही त्याचा ‘जॅकी ब्राउन’ अजिबात बघू नका मग तुम्ही त्याचा ‘जॅकी ब्राउन’ अजिबात बघू नका कारण यातलं काहीच ‘जॅकी ब्राउन’मध्ये नाही....
हिचकॉकच्या रहस्यदालनाची टोपी उडवणारी गोष्ट
निर्माता-दिग्दर्शक-अभिनेता मेल ब्रुक्स याचा हा चित्रपट म्हणजे आल्फ्रेड हिचकॉकच्या गाजलेल्या चित्रपटांची भन्नाट पॅरडी आहे. ‘नॉर्थ बाय नॉर्थवेस्ट’, ‘व्हर्टिगो’, ‘सायको’, ‘द बर्ड्स’, ‘डायल एम फॉर मर्डर’, ‘द 39 स्टेप्स’, ‘मरीन’, ‘फॉरेन करस्पाँडंट’, ‘रीअर विंडो’, ‘रेबेका’, ‘स्पेलबाउंड’ अशा हिचकॉकच्या असंख्य गाजलेल्या, चित्रपटकलेत मापदंड ठरलेल्या चित्रपटांवर आधारित ही पॅरडी आहे. पण या खिल्लीत कुठलाही विखार नाही....
‘इन अ लोनली प्लेस’ : न्वार शैलीतली अटळ शोकांतिका
‘इन अ लोनली प्लेस’ बघताना हिचकॉकच्या ‘शॅडो ऑफ अ डाउट’ची आठवण येते. एखाद्याविषयी खात्री नाही, पण नुसताच पराकोटीचा संशय आहे. आणि या संशयानंच त्या माणसाचं आयुष्य उद्ध्वस्त व्हावं. बरं ज्याच्याविषयी संशय आहे त्याला सगळं कळूनसवरूनही तो पुन्हा पुन्हा आत्मनाशाकडे झेपावत राहतो. त्यामुळे त्याचं यश आणि व्यक्तिगत आयुष्य झाकोळून जातं. पण तो स्वभावापुढे हतबल आहे आणि नायिका परिस्थितीपुढे....
थरार, रहस्य, विनोदाची अफलातून भेळ
‘स्टॅलाग 17’ हा बिली वाइल्डरचा हा भन्नाट सिनेमा कमाल आहे. म्हटलं तर तो युद्धकैद्यांचं आयुष्य दाखवणारा, त्यांची कुतरओढ, घालमेल दाखवणारा चित्रपट आहे, म्हटलं तर कॉमेडी आहे, म्हटलं तर सस्पेन्स देखील आहे. ‘स्टॅलाग 17’ला कुठल्याच एका मापात बसवता येत नाही. मुळात युद्धकैद्यांवर आधारित इतका तुफान हास्यस्फोटक सिनेमा करण्याची कल्पनाच भारी आहे...
ड्रेस्ड टु किल : व्हिंटेज ब्रायन ड पाल्मा
‘ड्रेस्ड टु किल’ हा ड पाल्माच्या थ्रिलर मालिकेतला धमाल चित्रपट आहे. टिपिकल ‘हू डन इट’ पद्धतीचा हा चित्रपट नाही. त्यामुळेच रहस्यमय असूनही पुन्हा पुन्हा पाहताना कुठली अडचण येत नाही. उलट ड पाल्माने आता जवळपास निवृत्ती घेतल्यासारखी परिस्थिती असताना हा चित्रपट व्हिंटेज ड पाल्माचा पुनःप्रत्यय देणारा आहे. प्रेक्षकांचे फारसे लाड न करता, तरीही त्यांचं उत्तमपैकी मनोरंजन करेल, अशा चित्रशैलीत ड पाल्माचा चित्रपट उलगडतो....
केवळ हिंसा दाखवणं एवढाच ‘कॅलिफोर्निया’चा हेतू नाही. संस्कृतीची पुटंच्या पुटं चढल्यामुळे आपल्या मूळ प्रेरणांपासून दुरावलेला आजचा सोफेस्टिकेटेड मनुष्य आणि आजही या आदिम प्रेरणेला चिकटून असलेल्या त्या आदिमानवाचा प्रतिनिधी यांच्यातला हा सामना आहे. थ्रिलर, सस्पेन्स, अॅक्शन, रोड मूव्ही अशा विविध ज्यॉनरमध्ये हा चित्रपट फिरतो, पण त्याचा गाभा हा फारच उच्च दर्जाचा, मानवी वर्तणुकीच्या गुंत्याचा आहे. ...
कळसुत्री बाहुला अर्थात ‘द माँचुरियन कँडिडेट’
राजकीय पटलावर एखाद्या नव्या ताऱ्याचा अनपेक्षितपणे उगम झाला की, त्याच्याकडे संशयाने बघितलं जातं. सध्याचा ‘माँचुरिअन कँडिडेट’ आहे डोनाल्ड ट्रम्प. ट्रम्प रोजच्या रोज वादग्रस्त ट्विट्स करून ही खळबळ शमू न देण्याची खबरदारी घेत आहेत. निवडणुकीपूर्वी ट्रम्प यांनी हिलरी क्लिंटन यांच्यावर किती खालच्या पातळीवर जाऊन टीका केली हे सर्वश्रुत आहे. ट्रम्प हे ‘मांचुरियन कँडिडेट’ आहेत, असा रश्दींचा दावा होता. आता बोला
‘द केन म्युटिनी’ : अपरिहार्य बंडाची करुण कहाणी
‘द केन म्युटिनी’ प्रदर्शित झाल्यानंतर अवघ्या तीन वर्षांत बोगार्टने मृत्यूला कवटाळलं. सिगरेट आणि दारूचा शौकीन असलेल्या बोगार्टला कॅन्सर झाला होता, पण पडद्यावरच्याच बेदरकारपणाने प्रत्यक्ष जीवनातही वागण्याची सवय त्याला बहुधा जडली असावी. डॉक्टरकडे जाण्याच्या फंदात न पडता तो काम करत राहिला. ‘द केन म्युटिनी’तलं बंड तो जिंकू शकला नाही, तसंच मृत्यूविरुद्धचं बंड जिंकणंही त्याला शक्य झालं नाही
‘द थर्ड मॅन’ : युद्धोत्तर ऱ्हासपर्व
क्लायमॅक्सप्रमाणेच प्रदीर्घ असा प्री क्लायमॅक्सही चित्रपटाला वेगळ्या उंचीवर नेणारा ठरला. संपूर्ण व्हिएन्ना शहराचं सांडपाणी ज्या ठिकाणी येतं, त्या भुयारी गटारात अखेरीस लाइमची नाकाबंदी होते. शहराचा होत असलेला ऱ्हास, माणसांचं अवमूल्यन, समाजाचं अध:पतन, ढासळणारी नैतिक मूल्य या सर्वांचा अपरिहार्य शेवट अखेरीस गटारगंगेतच व्हायचा, हेच जणू यातून रीड आणि ग्रीनला दाखवायचं होतं. ...


BMM : शब्दखूण | Maayboli

मायबोलीचे मोबाईल अ‍ॅप (अँड्रोईड + आयओएस) सर्वांसाठी उपलब्ध आहे.
"उदाहरणार्थ एक" नाटक- मराठी कला मंडळ, वॉशिंग्टन डीसी.
मराठी कला मंडळ - वॉशिंग्टन डीसी सादर करीत आहे.
शनिवार दिनांक ६ जुलै २०१३ रोजी दुपारी ४:३० वाजता.
Read more about "उदाहरणार्थ एक" नाटक- मराठी कला मंडळ, वॉशिंग्टन डीसी.
उभ्या उभ्या विनोदः ५ जुलै सकाळी
कार्यक्रमाबद्दल आता बरेचसे येईलच.
Read more about उभ्या उभ्या विनोदः ५ जुलै सकाळी
"दिवसा तु रात्री मी" : ४ जुलै सुयो्गचं नाटक
"दिवसा तु रात्री मी" नाटकावरच्या प्रतिक्रिया.
Read more about "दिवसा तु रात्री मी" : ४ जुलै सुयो्गचं नाटक
बॄ. म्. म. मध्ये सुधारता येण्याजोग्या गोष्टी/सूचना..
फिलाडेल्फियाचे अधिवेशन तर खूप छान झाले. ५००० लोकांना एकत्र करून कोणताही कार्यक्रम करायचा म्हणजे सोप्पे नाही. तेव्हा त्यांचे कौतुक.
Read more about बॄ. म्. म. मध्ये सुधारता येण्याजोग्या गोष्टी/सूचना..
हास्यपंचमी: ३ जुलै, 2009 रात्री सुयोगचा कार्यक्रम.
३ जुलै, 2009 रात्री मराठी रंगभूमीवरचे २१ आघाडीचे कलाकार घेऊन सुयोग ने सादर केलेला कार्यक्रम : हास्यपंचमी त्याबद्दलच्या प्रतिक्रीया.
Read more about हास्यपंचमी: ३ जुलै, 2009 रात्री सुयोगचा कार्यक्रम.
बृहन्महाराष्ट्र अधिवेशनात मायबोलीकरांच गटग २००९
हा बातमी फलक उघडण्याचे कारण असे की, जे मायबोलीकर बृहन्महाराष्ट्राच्या फिलाडेल्फिया येथे जुलै २, ३, ४, ५ - २००९ या दिवशी भरणार्‍या अधिवेशनाला येणार असतील त्यांनी आपली नावे, आपल्याबरोबर कोण कोण असतील, तसेच कुठल्या गावाहून किंवा रा
Read more about बृहन्महाराष्ट्र अधिवेशनात मायबोलीकरांच गटग २००९
नवीन खाते उघडून मायबोलीकर व्हा
नवीन परवलीचा शब्द मागवा
स्थापना : गणेश चतुर्थी, सप्टेंबर १६, १९९६. प्रताधिकार १९९६-२०१८ मायबोली. सर्व हक्क स्वाधीन. वापराचे/वावराचे नियम


Agriculture story in Marathi, mega food park | Agrowon

Agrowon च्या बातम्यांसाठी सबस्क्राईब करा
Agrowon च्या महत्वाच्या बातम्यांची आणि ब्रेकिंग न्यूजची नोटिफिकेशन्स तत्काळ मिळविण्यासाठी सबस्क्राईब करा.
* आपण नोटिफिकेशनसंबंधी हवे ते बदल ब्राऊजर सेटिंग्जमध्ये जाऊन कधीही करू शकता.
आधुनिक, पायाभूत सुविधांच्या निर्मितीसाठी मेगा फूड पार्क
आधुनिक, पायाभूत सुविधांच्या निर्मितीसाठी मेगा फूड पार्क
गणेश शिंदे, बालाजी रुद्रवार
शुक्रवार, 1 डिसेंबर 2017
औद्योगिक विकासाला चालना देऊन रोजगारनिर्मिती करणाऱ्या आधुनिक पायाभूत सुविधांची निर्मिती करण्यासाठी मेगा फूड पार्कला सुरवात झाली. ही योजना औद्योगिक पार्क मॉडेलवर संकलित केली आहे आणि प्रक्रिया उद्योग क्षेत्राच्या गरजांनुसार निश्‍चित करण्यात अाली अाहे.
अन्न प्रक्रिया उद्योगाच्या माध्यमातून अन्न वाया जाण्याचे प्रमाण कमी करण्यासाठी शेतकरी, प्रक्रिया उद्योजक आणि किरकोळ विक्रेत्यांना एकत्र आणून कृषी उत्पादन बाजारपेठेशी जोडण्यासाठी मेगा फूड पार्कची निर्मिती करण्यात अाली अाहे.
औद्योगिक विकासाला चालना देऊन रोजगारनिर्मिती करणाऱ्या आधुनिक पायाभूत सुविधांची निर्मिती करण्यासाठी मेगा फूड पार्कला सुरवात झाली. ही योजना औद्योगिक पार्क मॉडेलवर संकलित केली आहे आणि प्रक्रिया उद्योग क्षेत्राच्या गरजांनुसार निश्‍चित करण्यात अाली अाहे.
अन्न प्रक्रिया उद्योगाच्या माध्यमातून अन्न वाया जाण्याचे प्रमाण कमी करण्यासाठी शेतकरी, प्रक्रिया उद्योजक आणि किरकोळ विक्रेत्यांना एकत्र आणून कृषी उत्पादन बाजारपेठेशी जोडण्यासाठी मेगा फूड पार्कची निर्मिती करण्यात अाली अाहे.
संकलन केंद्र, प्राथमिक प्रक्रिया केंद्राच्या माध्यमातून शेतीपासून प्रक्रियेपर्यंत आणि नंतर ग्राहक बाजारपेठेपर्यंत थेट संबंध जोडण्यासाठी मेगा फूड पार्क या योजनेची निर्मिती करण्यात अाली अाहे.
अन्न व प्रक्रिया उद्योग मंत्रालयाद्वारे भारत सरकार ४२ मेगा फूड पार्क उभारत आहे त्यापैकी ३५ मंजूर झालेले आहेत. पायाभूत सुविधांसह या उद्यानात १,२०० विकसित भूखंड (सुमारे १ एकरचे प्रत्येक) आहेत, जे उद्योजक अन्न प्रक्रिया आणि सहायक युनिट स्थापन करण्यासाठी त्यांना लागणारी जमीन ही त्यांना भाडे करार तत्त्वावर मिळू शकते. सध्या ३५ मंजूर मेगा फूड पार्क पैकी ८ मेगा फूड पार्क कार्यरत असून बाकीचे २७ मेगा फूड पार्क सुरू होण्याच्या मार्गावर आहेत.
अन्न प्रक्रियेसाठी आधुनिक पायाभूत सुविधांची निर्मिती करणे - कृषी उत्पादनांचे मूल्यवर्धन वाढविणे.
अपव्यय कमी करणे(सध्याचा अपव्यय होण्याचा स्तर - सीआयजीएचईटी अभ्यासानुसार ९२,६५१ कोटी रु. अाहे)
उत्पादक आणि प्रक्रिया उद्योजकांची क्षमता वाढवीणे.
उत्पादनात वाढ करणे. विशेषतः ग्रामीण भागातील रोजगार वाढविणे.
ग्रेडिंग, पॅकेजिंग, वेअरहाउस, कोल्ड स्टोरेज, आयक्यूएफ, रायपनिंग चेंबर्स, क्यूसी लॅब इ. ची निर्मिती करणे.
औद्योगिक भूखंड, अंतर्गत रस्ते, ड्रेनेज, पाण्याची उपलब्धता विजेची गरज भागविणे इ. पायभूत सुविधा उपलब्ध करणे
ट्रेनिंग सेंटर, कॅंटीन, वर्कशॉप हॉस्पिटल इ. ची निर्मिती करणे.
मेगा फूड पार्कची उद्दीष्टे
पुरवठा साखळीमधील पायाभूत सुविधा, ज्यामध्ये संकलन केंद्रे, प्राथमिक प्रक्रिया केंद्रे, केंद्रीय प्रक्रिया केंद्रे, शीत साखळी आणि उद्योजकांसाठी ३०-३५ पूर्ण विकसित प्लॉटसहित अन्नप्रक्रिया उद्योग उभारण्याची सोय असते.
मेगा फूड पार्क प्रकल्प स्पेशल पर्पज व्हेकल (एसपीव्ही) द्वारे लागू करण्यात आला आहे जो कंपनी कायदा अंतर्गत नोंदणीकृत आहे.
मेगा फूड पार्क प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीसाठी राज्य सरकार, राज्य सरकारची संस्था आणि सहकारी समित्यांसाठी स्वतंत्र एसपीव्ही तयार करणे आवश्यक नाही. योजना मार्गदर्शक तत्त्वांच्या अटींची पूर्तता करण्याच्या अधीन राहून, एसपीव्हीला निधी दिला जातो.
प्रकल्प व त्यातील महत्त्वाचे घटक
संकलन केंद्र, प्राथमिक प्रक्रिया केंद्र (पीपीसी), मुख्य प्रक्रिया केंद्र (सीपीसी) आणि शीत साखळी सुविधा यांचा समावेश असलेल्या कार्यक्षम पुरवठा साखळीद्वारे अन्नप्रक्रिया उद्योगाची स्थापना करणे हे या योजनेचे उद्दिष्ट आहे.
संकलन केंद्र आणि प्राथमिक प्रोसेसिंग सेंटर (पीपीसी) ः या घटकांमध्ये स्वच्छता, वर्गीकरण, क्रमवारी आणि पँकिंग सुविधा, कोरड्या गोदामासाठी, थंड चेंबर्स, पिकविण चेंबर्स, रियर व्हॅन, मोबाइल प्री-कूलर, मोबाईल कलेक्शन व्हॅन्ससह विशेष थंड दुकानांसाठी सुविधा आहे.
सेंट्रल प्रोसेसिंग सेंटर (सीपीसी) : यामध्ये चाचणी प्रयोगशाळा, स्वच्छता, ग्रेडिंग, क्रमवारी आणि पॅकिंग सुविधा, ड्राय वेअरहाउस, प्रेशर वेंटिलेटर, वेरिएबल आर्मी स्टोअर्स, प्री-कूलिंग चेंबर, रायपनिंग चेंबर, कोल्ड रियर व्हॅन, पॅकेजिंग युनिट, इरॅडिएशन सुविधा, स्टीम स्टरिलाइझेशन युनिट्स, स्टीम जनरेटिंग युनिट्स, फूड इनक्यूबेशन व डेव्हलपमेंट सेंटर्स इत्यादीसह चेन इन्फ्रास्ट्रक्चरची उपलब्धता असते.
सीपीसी स्थापन करण्यासाठी ५० ते १०० एकर जमीन आहे, तरीही जमिनीची वास्तविक गरज व्यवसाय योजनावर अवलंबून असेल, जी प्रत्येक विभागात बदलू शकते. वेगवेगळ्या ठिकाणी पीपीसी आणि सीसीची उभारणी करणारी जमीन सीपीसी उभारण्यासाठी जमीन आवश्यक असेल.
प्रत्येक प्रोजेक्टमध्ये सुमारे ३०-३५ फूड प्रोसेसिंग युनिट असतील आणि २५० कोटी रुपयांची सामूहिक गुंतवणूक असेल ज्यामुळे अखेरीस ४५० ते ५०० कोटी रुपयांची वार्षिक उलाढाल होऊ शकेल आणि प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष उद्दीष्ट सुमारे ३०,००० व्यक्तींची संख्या एवढे आहे.
(संदर्भ: अन्न व प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय)
संपर्क : गणेश शिंदे, ८३२९१२८४०४
(अन्न व्यापार व व्यवसाय व्यवस्थापन विभाग, के. के. वाघ अन्नतंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक)
विकास पायाभूत सुविधा infrastructure शेती व्यवसाय व्यापार
मळणी यंत्राची कार्यक्षमता महत्त्वाची...
मळणी यंत्राची कार्यक्षमता ही जाळीचा आकार, जाळीचा प्रकार, जाळीला दिलेला उतार, चाळणी हलवणाऱ
भातावरील तुडतुडे प्रादुर्भावाकडे दुर्लक्ष नको
सध्या खरीप हंगामातील भात पीक बहुतेक ठिकाणी फुलोरावस्थेत आहे.
परभणीत हिरवी मिरची प्रतिक्विंटल ६०० ते १००० रुपये
परभणी ः येथील जुना मोंढा भागातील फळे-भाजीपाला मार्केटमध्ये शुक्रवारी (ता.
देशात ऊस लागवड 51.9 लाख हेक्टरवर
नवी दिल्ली ः मागील वर्षी अतिरिक्त साखर उत्पादनामुळे अनेक राज्यांतील साखर कारखान्यांनी शेत
सिन्नर तालुक्यातील खरीप पावसाअभावी संकटात
प्रोबायोटिक कुल्फीकुल्फी हा गोठवलेला थंड आइस्क्रीमचा प्रकार...
टोमॅटो मूल्यवर्धनातून वाढवा फायदाबाजार जास्त प्रमाणात टोमॅटोची अावक झाल्यामुळे...
दर्जेदार उत्पादनासाठी फ्रिज ड्रायिंगरूढ झालेल्या यांत्रिक ड्रायर्सच्या तुलनेत फ्रिज...
विविध हंगामी फळांपासून बनवा जॅमहंगामानुसार विविध प्रकारची फळे उपलब्ध होतात....
प्रक्रिया उद्योगात नारळाला मागणीनारळाचा प्रत्येक भागाचा उपयोग प्रक्रिया...
मावा मलई निर्मितीतून मिळविले आर्थिक...जळगाव शहरामधील पिंप्राळा परिसरातील देवकाबाई...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
रोजगार शोधार्थ गाव सोडलेले निवृत्ती...शेतीतून शाश्‍वत उत्पन्नाची हमी नसल्यामुळे कोकर्डा...
शेतमाल प्रक्रियेसाठी सोपी यंत्रेभारतीय कृषी संशोधन परिषदेची ‘सिफेट’ ही अत्यंत...
प्रक्रियेपूर्वी तपासा दुधाची गुणवत्तादूध काढल्यानंतर दूध संकलन केंद्र, दूध शीतकरण...
प्रक्रिया उद्योगासाठी उपयुक्त यंत्रेप्रक्रिया उद्योगामध्ये विविध यंत्रांची आवश्यकता...
पाैष्टिक गुणवत्तेचे सोया दूधसोयाबीनमध्ये ४० टक्के प्रथिने, २० टक्के तेल व...
सोलर टनेल ड्रायरबाबत माहिती...सोलर टनेल ड्रायरमध्ये सफेद मुसळी, पान पिंपरी, हळद...
अर्जुन लागवडीसाठी निवडा दर्जेदार रोपेअर्जुन हा वृक्ष वनशेतीसाठी उत्तम आहे. अर्जुन...
मसाला प्रक्रिया उद्योगात अाहेत संधीमसाले व त्यावर आधारित प्रक्रियायुक्त पदार्थांना...
खरबूज प्रक्रियेत आहेत संधी...खरबूज हे अत्यंत स्वादिष्ट फळ. खाण्याच्या बरोबरीने...
गिरणी उद्योगातून उभारला उत्पन्नाचा शाश्...जळगाव शहरातील पुष्पा विजय महाजन यांनी एका...
भोंगळेंचा शुद्ध नीरेचा ‘कल्पतरू' ब्रँडमाळीनगर (ता. माळशिरस, जि.सोलापूर) येथील नीलकंठ...
मका उत्पादनवाढ अन् प्रक्रियेलाही संधीमका उत्पादकता वाढीसाठी एकेरी संकरित, उशिरा पक्व...
उत्तम व्यवस्थापनातून बांबूपासून मिळते...गेल्या भागामध्ये आपण व्यावसायिक बांबू लागवड,...
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
रिफंड आणि इतर आर्थिक व्यवहार
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
सकाळ इंटरनॅशनल लर्निंग सेंटर
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान
तनिष्का स्त्री प्रतिष्ठा अभियान


sub_categories_articles

तळवलकर : एक मूल्यमापन
चला, शास्त्रीय संगीत ऐकू या
तळवलकर : एक मूल्यमापन
रामचंद्र गुहा @ 60
बाबरी पतन @ २५
कोमविप (कोकण, मराठवाडा, विदर्भ, प.महाराष्ट्र)
“आम्ही गावाची सुबत्ता रस्त्यावरून नव्हे तर शाळेच्या मैदानावरून ठरवतो”
चीनमधील दहा महिन्यांच्या फेलोशिपच्या काळात तिथली इथली खेडी, रस्ते, माणसे, खानपान, संस्कृती, जीवन, स्त्री-पुरुष संबंध, एकाच अपत्याची सक्ती, छोटी कुटुंबे, छोटी घरे, श्रीमंत-गरिबांमधील भेद, तंत्रज्ञानाचा प्रभाव, अमेरिकेचे आकर्षण, रात्रजीवन सारे काही जवळून अनुभवता आले. चिनी मातीतले हे अनुभव आधुनिक, बदललेल्या, बदलू पाहणाऱ्या चीनचे आहेत... नवं साप्ताहिक सदर...दर शुक्रवारी......
चीनमधील दहा महिन्यांच्या फेलोशिपच्या काळात तिथली इथली खेडी, रस्ते, माणसे, खानपान, संस्कृती, जीवन, स्त्री-पुरुष संबंध, एकाच अपत्याची सक्ती, छोटी कुटुंबे, छोटी घरे, श्रीमंत-गरिबांमधील भेद, तंत्रज्ञानाचा प्रभाव, अमेरिकेचे आकर्षण, रात्रजीवन सारे काही जवळून अनुभवता आले. चिनी मातीतले हे अनुभव आधुनिक, बदललेल्या, बदलू पाहणाऱ्या चीनचे आहेत... नवं साप्ताहिक सदर...दर शुक्रवारी...