যাজ্ঞবল্ক্য

যাজ্ঞবল্ক্য বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০) আৰু তৈত্তিৰিয় উপনিষদত বিশিষ্টভাৱে উল্লেখ কৰা এগৰাকী হিন্দু বৈদিক ঋষি। যাজ্ঞবল্ক্যই অস্তিত্ব, চেতনা আৰু অস্থায়িত্বৰ প্ৰকৃতিৰ বিষয়ে আধ্যাত্মিক প্ৰশ্নৰ প্ৰস্তাৱ আৰু বিতৰ্ক কৰে আৰু সৰ্বজনীন আত্মা আৰু আত্মাক আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ নেতি নেতি সূত্ৰ ("এইটো নহয়, এইটো নহয়")ৰ জ্ঞানগত মতবাদৰ ব্যাখ্যা কৰে। তেওঁৰ ওপৰত আৰোপ কৰা গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত যজ্ঞব্ক্য স্মৃতি, যোগ যাজ্ঞবল্ক্য আৰু বেদান্ত বিদ্যালয়ৰ কিছুমান গ্ৰন্থ অন্যতম। মহাভাৰতৰ লগতে বিভিন্ন পুৰাণ, ব্ৰাহ্মণ আৰু আৰণ্যকতো তেওঁৰ উল্লেখ আছে। যাজ্ঞবল্ক্য উদ্দালক আৰুণিৰ শিষ্য আছিল, যাক তেওঁ বিতৰ্কত পৰাস্ত কৰিছিল।

শুক্ল যজুৰ্বেদ আৰু বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ দুয়োখনতে তেওঁক মূৰ্খ, উত্তেজক আৰু কটু বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। যাজ্ঞবল্ক্য স্মৃতিৰ প্ৰথম পদত যাজ্ঞবল্ক্যক "যোগেশ্বৰ: অৰ্থাৎ "যোগীসকলৰ ৰজা" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

ভাৰতৰ পূব অংশত থকা মিথিলা বিদেহত ৰজা জনকে আয়োজন কৰা বহুদক্ষিণা যজ্ঞ নামেৰে জনাজাত বিতৰ্কত যজ্ঞবল্ক্যই মুখ্য স্থান লাভ কৰে, য’ত যাজ্ঞবল্ক্যই দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ দাৰ্শনিকসকলক পৰাস্ত কৰে। বিতৰ্কৰ অন্ত পৰিলত, ৰজা জনকৰ দৰবাৰৰ নটা ৰত্নৰ ভিতৰত অন্যতম মহিলা পণ্ডিত গাৰ্গীয়ে যজ্ঞবল্ক্যক তেওঁলোকৰ সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণ বুলি স্পষ্টভাৱে দাবী কৰে।

বৃহদাৰণ্যক উপনিষদত সংলাপৰ এটা গোটত যাজ্ঞবল্ক্যৰ মৈত্ৰেয়ী আৰু কাত্যয়নী নামৰ দুগৰাকী পত্নী থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।. কাত্যায়নীৰ বিপৰীতে মৈত্ৰেয়ীয়ে আধ্যাত্মিক জ্ঞান আহৰণৰ প্ৰতি অধিক আগ্ৰহী আছিল। কাত্যয়নীক কেৱল "স্ত্ৰীপ্ৰজ্ঞা" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যাৰ অনুবাদ হৈছে "নাৰীৰ দৰে জ্ঞান; " ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে মহিলাৰ ভূমিকাত ভালদৰে পৰিচিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বৃহদাৰণ্যক উপনিষদৰ বিপৰীতে মহাকাব্য মহাভাৰতত উল্লেখ আছে যে মৈত্ৰেয়ী এগৰাকী যুৱতী যি অদ্বৈত পণ্ডিত কিন্তু কেতিয়াও বিবাহ নকৰে।

শ্বাৰফষ্টেইনে যাজ্ঞবল্ক্যক লিপিবদ্ধ ইতিহাসৰ অন্যতম আদিম দাৰ্শনিক বুলি গণ্য কৰে। লৌকিক মোহত্যাগ কৰাৰ বাবে তেওঁৰ ওপৰত আৰোপ কৰা ধাৰণাসমূহ হিন্দু সন্ন্যাস পৰম্পৰাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আহিছে।

শাস্ত্ৰত

সংস্কৃতৰ কেইবাখনো প্ৰধান প্ৰাচীন গ্ৰন্থৰ সৈতে যাজ্ঞবল্ক্যৰ সম্পৰ্ক আছে, যথা- শুক্ল যজুৰ্বেদ, শতপথ ব্ৰাহ্মণ, বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ, তৈত্তিৰীয় উপনিষদ, যাজ্ঞৱল্ক্য স্মৃতি, বৃদ্ধ যাজ্ঞবল্ক্য আৰু বৃহদ যাজ্ঞবল্ক্য নামৰ ধৰ্মশাস্ত্ৰ। মহাভাৰত, পুৰাণ, লগতে প্ৰাচীন জৈন ধৰ্মৰ গ্ৰন্থ যেনে ইছিভাছিয়াম আদিতো তেওঁৰ উল্লেখ আছে। জৈন ধৰ্মৰ গ্ৰন্থ ইছিভাছিয়ামত যজ্ঞবল্ক্য ঋষিক জান্নৱক্ক বুলিও কোৱা হয়।

তৈত্তিৰীয় উপনিষদ

তৈত্তিৰীয় উপনিষদৰ ভিতৰত যাজ্ঞবল্ক্যৰ উল্লেখ আছে। এবাৰ গুৰু বৈশম্পায়নে তেওঁৰ অন্যতম আগশাৰীৰ শিষ্য যাজ্ঞবল্ক্যৰ ওপৰত খং কৰিছিল। বৃহদাৰণ্যক উপনিষদত তেওঁৰ আত্ম-বিশ্বাসৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি যাজ্ঞবল্ক্যৰ চুম্বকীয় ব্যক্তিত্বক উজ্জ্বল কৰি তোলাৰ প্ৰয়াসৰ বাবে জনাজাত।

বৃহদাৰণ্যক উপনিষদৰ প্ৰথম কাহিনীত ৰজা জনকে বহুদক্ষিণা যজ্ঞ নামেৰে জনাজাত বলিদানৰ আয়োজন কৰে, য'ত তেওঁ ব্ৰাহ্মীষ্ঠ নামৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক সোণৰ শিংযুক্ত হাজাৰ গৰু দান কৰিবলৈ ইচ্ছুক হয়। যাজ্ঞবল্ক্যই কৈছে, "গাৰ্গী, এই অক্ষয় দৰ্শক, কিন্তু দেখা নাযায়; শ্ৰোতা, কিন্তু শুনা নাযায়; চিন্তাশীল, কিন্তু ভবা নহয়; উপলব্ধি কৰা, কিন্তু উপলব্ধি কৰা নহয়।" ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো দ্ৰষ্টা নাই। ইয়াৰ বাহিৰে শ্ৰোতা নাই। ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো চিন্তাবিদ নাই। ইয়াৰ বাহিৰেও কোনো উপলব্ধিকাৰী নাই।"

বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ হৈছে ধৰ্মীয় বিতৰ্কত নাৰীক চিত্ৰিত কৰা প্ৰথম গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াক যাজ্ঞবল্ক্যৰপৰা তেওঁৰ ঋষি শিষ্যসকললৈ সমাজৰ নিয়ম বা ধৰ্মৰ বিষয়ে বক্তৃতা হিচাপে লিখা হৈছে। শাস্ত্ৰখন তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে: (১) আচাৰ (অৰ্থাৎ আচৰণ), (২) ব্যৱহাৰ (অৰ্থাৎ আইনী পদ্ধতি), আৰু (৩) প্ৰয়াচ্চিত্তা (অৰ্থাৎ প্ৰায়শ্চিত্ত)। দ্বিতীয় খণ্ডত যাজ্ঞবল্ক্যই সমগ্ৰ আদালত প্ৰক্ৰিয়াটোক চাৰিটা পদক্ষেপত বিভক্ত কৰিছে: অভিযোগ, আবেদন, প্ৰমাণ আৰু ৰায়। তৃতীয় খণ্ডত যাজ্ঞবল্ক্যই দাবী কৰিছে যে প্ৰয়াচ্চৰদ্বাৰা আত্মা আৰু জগত সন্তুষ্ট হয়। (যজ্ঞবল্ক্য স্মৃতি ৩.২০)। মনু স্মৃতি আৰু যাজ্ঞবল্ক্য স্মৃতি দুয়োটাকে হিন্দু আইনৰ চূড়ান্ত উৎস বুলি গণ্য কৰা হয়, অৱশ্যে যাজ্ঞবল্ক্যৰ স্মৃতি মনুৰ স্মৃতিতকৈ অধিক কৰ্তৃত্বশীল বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।

বিশ্বনাথ নাৰায়ণ মাণ্ডলিকৰ মতে, ইপনাম যোগ যাজ্ঞবল্ক্যৰ উপৰিও অন্যান্য গ্ৰন্থসমূহত যাজ্ঞবল্ক্যৰ এই উল্লেখসমূহ একে নামৰ দুজন ভিন্ন ঋষি হ'ব পাৰে।

আৰু চাওক

যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:প্ৰাচীন ভাৰতীয় ঋষি-মুনি