ৰাজেন্দ্ৰ সিং

ৰাজেন্দ্ৰ সিং (জন্ম ৬ আগষ্ট, ১৯৫৯) ভাৰতৰ ৰাজস্থানৰ আলৱাৰ জিলাৰ এজন ভাৰতীয় জল সংৰক্ষণবিদ আৰু পৰিৱেশবিদ। "ভাৰতৰ জলপতি" নামেৰেও পৰিচিত তেখেতে ২০০১ চনত মেগছেছে বঁটা আৰু ২০১৫ চনত ষ্টকহোম জল বঁটা লাভ কৰে। ১৯৭৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা তৰুণ ভাৰত সংঘ (টিবিএছ) নামৰ এন জি অ'টো পৰিচালনা কৰে। সাৰিক্সা টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভৰ ওচৰৰ থানাগাজী তহচিলৰ হৰি-ভিকামপূৰা গাঁৱত অৱস্থিত এই এন জি অ'টোৱে অসাধু আমোলাতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে আৰু খনন লবী, আৰু জোহাদ, বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ টেংক, চেক ডেম, আৰু অন্যান্য সময় পৰীক্ষা কৰা আৰু অগ্ৰণী কৌশলৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে থৰ মৰুভূমিৰ ওচৰৰ তেওঁলোকৰ অৰ্ধশুষ্ক অঞ্চলত পানী ব্যৱস্থাপনাৰ দায়িত্ব লোৱাত সহায় কৰিছে। ১৯৮৫ চনত এখন গাঁৱৰপৰা আৰম্ভ কৰি টিবিএছে বছৰ বছৰ ধৰি খৰালিৰ বাবে বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ৮,৬০০ৰো অধিক জোহাদ আৰু অন্যান্য জল সংৰক্ষণ গঠন নিৰ্মাণত সহায় কৰিছে, ১০০০ৰো অধিক গাঁৱৰ পানী পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছে আৰু ৰাজস্থানৰ পাঁচখন নদী: আৰভাৰী, ৰূপৰেল, সৰছা, ভগনী আৰু জাহাজৱালি।

তেওঁ ২০০৯ চনত ভাৰত চৰকাৰে গংগাৰ বাবে শক্তিশালী পৰিকল্পনা, বিত্তীয়, নিৰীক্ষণ আৰু সমন্বয় কৰ্তৃপক্ষ হিচাপে স্থাপন কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় গংগা নদী অৱবাহিকা কৰ্তৃপক্ষৰ অন্যতম সদস্য, পৰিৱেশ (সুৰক্ষা) আইন, ১৯৮৬ৰ অধীনত প্ৰদান কৰা ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰি।

প্ৰাথমিক জীৱন

ৰাজেন্দ্ৰ সিঙৰ জন্ম হৈছিল উত্তৰ প্ৰদেশৰ বাঘপাট জিলাৰ দৌলা গাঁৱত, মীৰুটৰ সমীপত। সাতজন ভাই-ভনীৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল ডাঙৰ। তেওঁৰ পিতৃ এজন খেতিয়ক আছিল আৰু গাঁৱৰ ৬০ একৰ মাটি চোৱা-চিতা কৰিছিল আৰু ৰাজেন্দ্ৰই তাতেই প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।

তেওঁৰ জীৱনৰ এটা উল্লেখযোগ্য পৰিঘটনা সংঘটিত হৈছিল ১৯৭৪ চনত, যেতিয়া তেওঁ হাইস্কুলত পঢ়ি আছিল। গান্ধী শান্তি ফাউণ্ডেশ্যনৰ সদস্য ৰমেশ শৰ্মাই নিজৰ ঘৰ মীৰুটত পৰিদৰ্শন কৰে। ইয়াৰ ফলত ডেকা ৰাজেন্দ্ৰৰ মনটো গাঁৱৰ উন্নতিৰ বিষয়বোৰৰ প্ৰতি মুকলি হৈ পৰিল। শৰ্মাই গাঁওখন চাফা কৰিলে, পঢ়া কোঠা এটা খুলিলে, লগতে স্থানীয় বিবাদ নিষ্পত্তিৰ কামতো জড়িত হ’ল; তেওঁ অতি সোনকালেই ৰাজেন্দ্ৰক মদ্যপান নিৰ্মূলকৰণ কাৰ্যসূচীত জড়িত হৈ পৰে। আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ আছিল বিদ্যালয়খনৰ ইংৰাজী ভাষাৰ শিক্ষক প্ৰতাপ সিং, যিয়ে শ্ৰেণীৰ পিছত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৈতে ৰাজনীতি আৰু সামাজিক বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এই সময়ত ১৯৭৫ চনত জৰুৰীকালীন অৱস্থা জাপি দিয়া হয়, যাৰ ফলত তেওঁ গণতান্ত্ৰিক বিষয়ৰ প্ৰতি জাগ্ৰত হয় আৰু স্বাধীন চিন্তাধাৰাৰ বিকাশ ঘটায়।। তাৰ পিছৰ বছৰবোৰত ৰূপৰেল, সৰছা, ভগনি, জাহাজৱালি আদি নদীবোৰ দশক দশক শুকাই যোৱাৰ পাছত পুনৰ সজীৱ হৈ উঠিছিল। এই অঞ্চলসমূহৰ নিৰ্জন গাঁওসমূহত পুনৰ জনবসতি স্থাপন কৰা হয় আৰু চুবুৰীয়া জিলা জয়পুৰ, দৌছা, চাৱাই মাধোপুৰ, ভৰতপুৰ আৰু কৰাউলীৰ শ শ খৰাং বিধ্বস্তু গাঁৱত খেতি পুনৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়, য'ত টিবিএছৰ কাম ক্ৰমান্বয়ে বিয়পি পৰে।

২০০১ চনলৈকে মধ্যপ্ৰদেশ, গুজৰাট, আৰু অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ কিছু অংশকে ধৰি ৬,৫০০ কিলোমিটাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰত টিবিএছ বিয়পি পৰিছিল। ৰাজস্থানৰ ১১খন জিলাৰ ৮৫০খন গাঁৱত বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহৰ বাবে ৪৫০০টা মাটিৰ চেক বান্ধ বা জোহাদ নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু সেই বছৰতে ইয়াক সম্প্ৰদায় নেতৃত্বৰ বাবে মেগছেছে বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল। বহু গাঁও জনগোষ্ঠীয়ে পুনৰ বনানিকৰণৰ কাম হাতত লৈছে আৰু বিশেষভাৱে সম্প্ৰদায়ৰ সম্পদৰ যত্ন ল’বলৈ গ্ৰাম সভা স্থাপন কৰিছে। এটা উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ হ’ল আৰাভাৰীৰ মুখ্য পানীৰ ভানোটা-কলিয়ালা গাঁৱৰ ওচৰত ১২ কিলোমিটাৰ বৰ্গফুটত বিস্তৃত ভৈৰনদেৱ লোক বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য (মানুহৰ অভয়াৰণ্য)। তেওঁ ৰাজস্থানৰ দুৰ্গম গাঁওসমূহত পানী পঞ্চায়ত বা জল সংসদৰ আয়োজন কৰি পৰম্পৰাগত পানী সংৰক্ষণৰ জ্ঞান ভূ-গৰ্ভস্থ জলধাৰাসমূহ ৰক্ষা কৰিবলৈ ভূ-গৰ্ভস্থ পানী পুনৰ ভৰোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত সম্প্ৰদায়ৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ পোষকতা কৰি আহিছে। ২০০৫ চনত তেওঁক জামনালাল বাজাজ বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।

২০০৯ চনত তেওঁ পৰিৱেশবিদ আৰু এন জি অ'ৰ এটা দলক নেতৃত্ব দি মুম্বাই চহৰৰ মাজেৰে বিপন্ন মিথি নদীৰ কাষেৰে পদযাত্ৰা চলায়। ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ ত্ৰিম্বকেশ্বৰৰপৰা পাইথানলৈ গোদাবৰী নদীৰ প্ৰদক্ষিণ কৰি নদীখনক প্ৰদূষণমুক্ত কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। শেহতীয়াকৈ তেওঁ মুম্বাইৰ পাৰমাণৱিক শক্তি নিয়ন্ত্ৰণ ব'ৰ্ডত পানী সংৰক্ষণ আৰু পানীৰ মূল্যৰ ওপৰত বক্তৃতা প্ৰদান কৰে।

বঁটা আৰু সন্মান

২০০১ চনত পানী সংগ্ৰহ আৰু পানী ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত সম্প্ৰদায়ভিত্তিক প্ৰচেষ্টাত অগ্ৰণী কামৰ বাবে ৰমন মেগছেছে বঁটা লাভ কৰে।

২০০৫ চনত গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰয়োগৰ বাবে জামনালাল বাজাজ বঁটা।

২০০৮ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানে তেওঁক "৫০ জন লোকে পৃথিৱীখনক ৰক্ষা কৰা" তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।

২০১৫ চনত তেওঁ ষ্টকহোম জল বঁটা লাভ কৰে, যাক "পানীৰ নোবেল বঁটা" বুলি জনা যায়।

তথ্যৰ উৎস

বাহ্যিক সংযোগ

Rajendra Singh, Profile at Tarun Bharat Sangh
Water man of Rajasthan
Rajendra-singh-waterman-of-india
Interviews
Why "Gandhi of Water" Rajendra Singh Is Traveling the Length of the Ganges River at TreeHugger
An Interview with Rajendra Singh
Hindi-language 15-minute video interview with Rajendra Singh on the Ganga Action Plan: part 1, part 2

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি
শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি