দবা খেল

দবা হৈছে সাধাৰণতে দুজন খেলুৱৈৰ মাজত খেলা এক ব'ৰ্ডখেল। খেলুৱৈ দুজনৰ প্ৰতিজনৰে ওচৰত ১৬টাকৈ টুকুৰা বা গুটি থাকে। মুঠ ৩২টা টুকুৰাক সমানে ক'লা আৰু বগা ৰঙৰ দলত ভাগ কৰা থাকে। দবা ব'ৰ্ডখনত মুঠতে ৬৪টা বৰ্গ থাকে। খেলুৱৈ দুজনে এজনে আনজনৰ সৈন্য টুকুৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন নিয়মৰ মাজেৰে আক্ৰমণ কৰে। দবা খেলখন এটা ভাৰতীয় খেল 'চতুৰংগ'ৰ ৰূপান্তৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয় যিটোত চাৰি প্ৰকাৰৰ সৈন্য বাহিনী (পদাতিক, অশ্বাৰোহী, গজাৰোহী আৰু ৰথী) প্ৰতীকী ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰি খেল খেলা হৈছিল।p173; p74। এই চাৰি প্ৰকাৰৰ সৈন্য বাহিনীৰ উপৰিও চতুৰংগত ৰজা আৰু মন্ত্ৰীৰ প্ৰতীকী টুকুৰা আছিল। আধুনিক দবাখেলত পদাতিক, অশ্বাৰোহী, গজাৰোহী, ৰথী, ৰজা আৰু মন্ত্ৰীক ক্ৰমে প'ন (pawn), নাইট (knight), বিচ্‌প (bishop), ৰোক (rook), কিং (king) আৰু কুইন (queen) বুলি কোৱা হয়।

প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থান

খেলখনত দবা ব'ৰ্ডখন এনে ভাৱে ৰখা হয় যাতে খেলুৱৈ ফালে থকা শাৰীটোৰ সোঁফালে বগা বা পাতল ৰঙৰ বৰ্গটো থাকে। প্ৰতিজন খেলুৱৈৰ লগৰ এটা ৰজা বা কিং, এটা ৰাণী বা কুইন, দুটা নাইট, দুটা বিচ্‌প , দুটা ৰোক আৰু আঠটা প'ন থাকে। শেষত আগৰ শাৰীটোত আঠটা প'ন ৰখা হয়। শেষৰ শাৰীটোৰ মাজত দুটা বৰ্গত ৰজা আৰু ৰাণীক ৰখা হয়। বগা ৰজা ক'লা বা ডাঠ ৰঙৰ বৰ্গত আৰু ক'লা ৰজাক বগা বা পাতল ৰঙৰ বৰ্গত ৰখা হয়। বগা ৰাণীক বগা বা পাতল ৰঙৰ বৰ্গত আৰু ক'লা ৰাণীক ক'লা বা ডাঠ ৰঙৰ বৰ্গত ৰখা হয়। মাজত দুটা বৰ্গৰ ৰজা আৰু ৰাণীৰ সোঁফালে আৰু বাওঁফালে বিচ্‌প দুটা ৰখা হয়। শেষৰ শাৰীটোৰ একেবাৰে সোঁফালে আৰু বাওঁফালে ৰোক দুটা ৰখা হয়। ৰোক আৰু বিচ্‌পৰ মাজত নাইট দুটা ৰখা হয়। উলম্ব ভাৱে থকা আঠটা স্তম্ভক 'ফাইল্‌ছ' আৰু অনুভূমিক ভাৱে থকা শাৰীবোৰক 'ৰেংকছ' বোলা হয়। 'ফাইল্‌ছ' বোৰক বগাদলৰ ফালৰ সোঁফালৰ পৰা বাওঁফাললৈ a, b, c, d, e, f, g আৰু h আখৰেৰে সূচোৱা হয় আৰু 'ৰেংকছ' বোৰক বগাদলৰ ফালৰ পৰা ক'লাদলৰ ফাললৈ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 আৰু 8 নম্বৰেৰে সূচোৱা হয়। যিকোনো এটা বৰ্গক তাৰ ফাইল্‌ছ আৰু 'ৰেংকছ' অনুসৰি আখৰ আৰু নম্বৰেৰে সূচোৱা হয়।
1 - 0 বা 1:0 = বগা জয় হ'ল।
0 - 1 বা 0:1 = ক'লা জয় হ'ল।
- = ড্ৰ হ'ল।
… = ক'লা দলৰ সঞ্চালন কৰাৰ আগত এই সংকেতিক চিহ্ন ব্যৱহাৰ কৰি পিছৰটো সঞ্চালন যে ক'লা দলে কৰিব লাগে তাক বুজোৱা হয়।
! = ভাল সঞ্চালন।
!! = অতি ভাল সঞ্চালন।
? = দুৰ্ব্বল সঞ্চালন।
?? = ব্লাণ্ডাৰ বা অতি বেয়া বা সাংঘাতিক ভুল সঞ্চালন।
?! = সন্দেহযুক্ত মানৰ সঞ্চালন।
!? = অনিশ্চিত মানৰ সঞ্চালন কিন্তু মনোযোগ দিবলগীয়া।
+- = বগা দলৰ অৱস্থান ক'লা দলৰ অৱস্থানতকৈ বহুত ভাল।
+= = বগা দলৰ অৱস্থান ক'লা দলৰ অৱস্থানতকৈ অলপ ভাল।
= = বগা দলৰ অৱস্থান আৰু ক'লা দলৰ অৱস্থান সমান।
=+ = ক'লা দলৰ অৱস্থান বগা দলৰ অৱস্থানতকৈ অলপ ভাল।
-+ = ক'লা দলৰ অৱস্থান বগা দলৰ অৱস্থানতকৈ বহুত ভাল।

উদাহৰণ স্বৰূপে এখন সৰু খেল এনে ধৰণে লিখি ৰাখিব পাৰি:
1. e4 e5 2. Qh5?! Nc6 3. Bc4 Nf6?? 4. Qxf7# এইটো হৈছে দবা খেলত প্ৰয়োগ কৰা এটা ফান্দ বা ট্ৰেপ যাক কোৱা হয় স্ক'লাৰ্চ মেট।

প্ৰতিযোগিতামূলক খেলা

সংস্থানসমূহ

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে দবা খেল নিয়ন্ত্ৰণ কৰা সংস্থানটো হ'ল ‘ফিদে’ (FIDE: Fédération Internationale des Échecs)। বিভিন্ন দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় দবা খেল নিয়ন্ত্ৰণ কৰা সংস্থানসমূহ হ'ল ফিদেৰ সদস্য। ফিদে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অলিম্পিক কমিটীৰ সদস্য কিন্তু দবা খেল অলিম্পিকত অন্তৰ্ভুক্ত নহয়; দবা খেলৰ নিজস্ব চেচ্‌ অলিম্পিয়াড আছে যিটো ১৯৫০ চনৰ পৰা ২০১৮ চনলৈ দুবছৰৰ অন্তৰে অন্তৰে হৈ আহিছে। এই খেল দলগত ভাৱে অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় দবা খেল নিয়ন্ত্ৰক সংস্থানটো হ'ল সৰ্বভাৰতীয় দবা ফেডাৰেচন (All India Chess Federation)। অসমৰ দবা খেল নিয়ন্ত্ৰক সংস্থানটো হ'ল সদৌ অসম দবা সন্থা (All Assam Chess Association)। দবা ফেডাৰেচনবোৰৰ শীৰ্ষত আছে ৰাছিয়া আৰু ফেডাৰেচনবোৰৰ ভিতৰত ভাৰতৰ স্থান হ'ল চতুৰ্থ।
ফিদে আয়োজন কৰা বিশ্ব দবা চেম্পিয়নশ্বিপৰ বিশ্ব দবা চেম্পিয়ন হৈছে ডিং লিৰেণ/ডিং লিজেন/তিং লিৰেণ (Ding Liren) আৰু মহিলা বিশ্ব দবা চেম্পিয়ন হৈছে জু ৱেনজান।

খিতাপ আৰু ৰেংকিং

দবাখেলৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈসকলক কিছুমান খিতাপ (titles) দিয়া হয় যিবোৰ খেলুৱৈসকলৰ লগত জীৱনভৰ থাকে। দবাখেলৰ বহুতো খিতাপ আছেঃ
গ্ৰেণ্ড মাষ্টৰ: দবাখেলৰ শীৰ্ষতম খিতাপটো হৈছে গ্ৰেণ্ড মাষ্টৰ খিতাপ। ফিদেএ গ্ৰেণ্ড মাষ্টৰ খিতাপ দিয়াৰ আগতে খেলুৱৈজনৰ ইএল' ৰেটিং জীৱনকালত ২৫০০ তকৈ বেছি এবাৰ হ'লেও হ'ব লাগে আৰু খেলুৱৈজনে টুৰ্নামেণ্টবোৰত তিনিটা ভাল ফলাফল (নৰ্মচ্‌) দেখুৱাব লাগে। এই টুৰ্নামেণ্টবোৰত খেলুৱৈজনৰ দেশৰ বাহিৰৰ দেশৰ গ্ৰেণ্ড মাষ্টৰসকলেও অংশ গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। ইয়াৰ বাদেও যদি এজন খেলুৱৈৰ ৰেটিং ২৩০০ বা তাতকৈ বেছি আৰু তেওঁ এটা বিশেষ চেম্পিয়নশ্বিপত বিশেষ স্থান পাইছে তেতিয়া তেওঁ আবেদন কৰিলে তেওঁক ফিদেএ পোনপটীয়াকৈ গ্ৰেণ্ড মাষ্টৰ খিতাপ (direct title) দি দিয়ে। যদিহে আবেদন কৰা খেলুৱৈজনৰ ৰেটিং ২৩০০ তকৈ কম হয় তেতিয়া তেওঁক কণ্ডিশ্যনেল খিতাপ দিয়া হয় আৰু যদি তেওঁ সেই নিম্নতম ৰেটিং লাভ কৰে তেতিয়া ফেডাৰেচনৰ অনুগ্ৰহত তেওঁ গ্ৰেণ্ড মাষ্টৰ খিতাপ দিয়া হয়। এই নীতি আন খিতাপৰ ক্ষেত্ৰটো প্ৰযোজ্য।
-
! প্ৰকাৰ (Category)!! নাম (Name)!! ৰেটিং (Rating
-
মুকলি (Open)| মেগনাচ্‌ কাৰ্লচেন (Magnus Carlsen) | ২৮৩৯
-
মহিলা (Women)| হও ইয়েফান (Hou Yifan) | ২৬২৮
-
কনিষ্ঠ (Juniors)| আলীৰেজা ফিৰ'জা (Alireza Firouzja) | ২৭৭৭
-
বালিকা (Girls)| বিবিচাৰা আচ্চাওবায়েভা (Bibisara Assaubayeva) | ২৪৬৯
}
+দবাত ভাৰতৰ স্থিতি
খিতাপ খেলুৱৈৰ সংখ্যা
গ্ৰেণ্ড মাষ্টৰ ৮৪
মহিলা গ্ৰেণ্ড মাষ্টৰ ১৮
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মাষ্টৰ ১২৪

তথ্য সূত্ৰ

শ্ৰেণী:পেছাদাৰী ক্ৰীড়া
শ্ৰেণী:খেল