ৰাছেলচ্ ভাইপাৰ

ৰাছেলচ্ ভাইপাৰ (বৈজ্ঞানিক নাম: Daboia russelii) দক্ষিণ এছিয়াৰ স্থানীয় ভাইপাৰিডি (Viperidae) পৰিয়ালৰ এবিধ অতি বিষধৰ সাপ। ১৭৯৭ চনত জৰ্জ শ্ব’ আৰু ফ্ৰেডেৰিক পলিডৰ ন’ডাৰে ইয়াৰ বৰ্ণনা কৰিছিল। স্কটলেণ্ডৰ স্নায়ুবিশেষজ্ঞ পেট্ৰিক ৰাছেলৰ নামেৰে এই সাপবিধৰ নাম ৰখা হৈছে আৰু ই ভাৰতৰ চাৰিটা ডাঙৰ সাপৰ ভিতৰত অন্যতম।

শ্ৰেণীবিভাজন

ইংৰাজ প্ৰকৃতিবিদ জৰ্জ শ্ব', চিত্ৰশিল্পী ফ্ৰেডেৰিক পলিডৰ নডাৰৰ সৈতে প্ৰণয়ন কৰা “দ্য নেচাৰেলিষ্টৰ মিচেলেনিত’’ বা, “প্ৰাকৃতিক বস্তুৰ ৰঙীন চিত্ৰ’’ত ১৭৯৭ চনত স্কটিছ হাৰ্পেট'লজিষ্ট পেট্ৰিক ৰাছেলে ব্ৰিটিছ মিউজিয়ামত উপস্থাপন কৰা এটা নমুনাৰ পৰা ১৭৯৭ চনত এই প্ৰজাতিটোক আনুষ্ঠানিকভাৱে ক'লুবাৰ ৰুচেলি বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। ৰাছেলে ১৭৯৬ চনত ক'ৰ'মণ্ডল উপকূলত সংগ্ৰহ কৰা ভাৰতীয় সাপৰ বিৱৰণীত এই প্ৰজাতিটোৰ বিষয়ে লিখিছিল, যিয়ে কুকুৰা আৰু কুকুৰৰ ওপৰত পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰি ইয়াৰ অতি বিষাক্ত প্ৰকৃতি নিশ্চিত কৰিছিল। তেওঁ লগতে কয় যে, থলুৱা লোকসকলে ইয়াক কাটুকা ৰেটুলা পডা বুলি কয়।

ৰূপতাত্ত্বিক আৰু মাইট’কণ্ড্ৰিয়াৰ ডি এন এ তথ্য বিশ্লেষণে দেখুৱাইছে যে D. russelii ৰ পূবৰ উপপ্ৰজাতিটোক এটা পৃথক প্ৰজাতি Daboia siamensis বুলি ধৰিব লাগে। যিয়ে প্ৰথমে ভাৰতৰ বহুতো সাপৰ বৰ্ণনা কৰিছিল আৰু এই প্ৰজাতিটোৰ নাম হিন্দী শব্দ[specify] অৰ্থাৎ "that lies hid", বা "দ্য লুৰ্কাৰ"।

ইংৰাজীত ডি.ৰুচেলিৰ সাধাৰণ নামসমূহৰ ভিতৰত ৰাছেলচ্ ভাইপাৰ, চেইন ভাইপাৰ, কমন ৰাছেলছ ভাইপাৰ, চেভেন পেচাৰ, শৃংখল সাপ আৰু কেঁচি সাপঅন্তৰ্ভুক্ত৷

বৰ্ণনা

nail|পুনে চিৰিয়াখানাত ৰাছেলচ্ ভাইপাৰ
মূৰটো সমতল, ত্ৰিকোণীয় আৰু ডিঙিৰ পৰা পৃথক। থুঁতৰিটো ভোটা, ঘূৰণীয়া আৰু ওখ। নাকৰ ফুটাবোৰ ডাঙৰ, ফুটাবোৰ এটা ডাঙৰ, একক নাকৰ খোলাৰ মাজত থাকে। নাকৰ স্কেলৰ তলৰ প্ৰান্তে নাচোৰ’ষ্ট্ৰেল স্কেল স্পৰ্শ কৰে। নাকৰ ওপৰৰ স্কেলৰ আকৃতি শক্তিশালী অৰ্ধচন্দ্ৰাকাৰ আৰু ই নাকৰ পৰা নাচোৰ’ষ্ট্ৰেল স্কেল আগফালে পৃথক কৰে। ৰোষ্ট্ৰেল স্কেল যিমান বহল সিমানেই উচ্চ।

শৰীৰটো ডাঠ, ইয়াৰ ক্ৰছ-ছেকচনবোৰ ঘূৰণীয়াৰ পৰা বৃত্তাকাৰ। পৃষ্ঠীয় খোলাবোৰ শক্তিশালীভাৱে সংগঠিত; কেৱল তলৰ শাৰীটোহে মসৃণ। শৰীৰৰ মাজভাগত পৃষ্ঠীয় স্কেলৰ সংখ্যা ২৭–৩৩। ভেণ্ট্ৰেল স্কেলৰ সংখ্যা ১৫৩–১৮০। পায়ুপথৰ প্লেটখন বিভক্ত নহয়। ঠেংখন চুটি—মুঠ দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰায় ১৪%—যোৰযুক্ত উপকাউডালৰ সংখ্যা ৪১–৬৮ ১৯৩৭ চনত এটা " উচিৎ আকাৰৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক নমুনা"ৰ বাবে তলত দিয়া মাত্ৰাসমূহ ঠাৱৰ কৰা হৈছিল:
মুঠ দৈৰ্ঘ্য ১.২৪ মিটাৰ (৪ ফুট ১ ইঞ্চি)
ঠেঙৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৩০ মিলিমিটাৰ (১৭ ইঞ্চি)
পৰিধি ১৫০ মিলিমিটাৰ (৬ ইঞ্চি)
মূৰৰ প্ৰস্থ ৫১ মিলিমিটাৰ (২ ইঞ্চি)
মূৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫১ মিলিমিটাৰ (২ ইঞ্চি)

বিতৰণ আৰু বাসস্থান

ৰাছেলচ্ ভাইপাৰ ভাৰত, শ্ৰীলংকা, বাংলাদেশ, নেপাল, পাকিস্তানত পোৱা যায়। এই প্ৰজাতিৰ সৈতে পূৰ্বতে নিযুক্ত হোৱা দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সাপবোৰক এতিয়া এটা ভিন্ন প্ৰজাতিৰ Daboia siamensis ৰ অংশ বুলি ধৰা হয়। জৈৱ আচৰণলৈ চাই স্থান হিচাপে "ভাৰত"ক তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। অধিক নিৰ্দিষ্টভাৱে ক'বলৈ গ'লে, ক'ৰ'মণ্ডল উপকূলেই ৰাছেলচ্(১৭৯৬)ৰ মূল বাসস্থান বুলি অনুমান কৰা হয়।

ইয়াৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত ই কিছুমান অঞ্চলত সাধাৰণ হ'ব পাৰে, কিন্তু আন কিছুমানত দুৰ্লভ। কামোৰাটো এটা চেকেণ্ডত হ'ব পাৰে, বা বহু চেকেণ্ডৰ বাবেও কামুৰি থাকিব পাৰে। এই অনুভূতিৰ পৰিচয় নিশ্চিত নহয়, কিন্তু এই সাপবোৰৰ নাকৰ ওপৰৰ মোনাত থকা স্নায়ুৰ শেষভাগ অন্য তাপ সংবেদনশীল অংগত পোৱা স্নায়ুৰ শেষৰ সৈতে মিল খায়।

প্ৰজনন

ৰাছেলচ্ ভাইপাৰে ডিম্বাশয়ত কণী উৎপাদন কৰে। জন্মৰ সময়ত নাবালকৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২১৫–২৬০ মিলিমিটাৰ (৮.৫–১০.২ ইঞ্চি) হয়। গৰ্ভৱতী মাইকী সাপৰ নূন্যতম মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১০০ চে.মি. এনে লাগে যেন ২–৩ বছৰত যৌন পৰিপক্কতা লাভ কৰা হয়। এটা ক্ষেত্ৰত এটা নমুনাত দেখা গৈছিল, ১১টা পোৱালি জন্ম দিবলৈ প্ৰায় ৪.৫ ঘণ্টা সময় লাগিছিল। D. russelii ৰ ব্যক্তিগত নমুনাৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হোৱা বিষৰ পৰিমাণ যথেষ্ট। প্ৰাপ্তবয়স্ক নমুনাৰ বাবে বিষৰ উৎপাদন ১৩০–২৫০ মিলিগ্ৰাম, ১৫০–২৫০ মিলিগ্ৰাম, আৰু ২১–২৬৮ মিলিগ্ৰাম বুলি তথ্য লাভ কৰা হৈছে। গড় মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৭৯ চে.মি. (৩১ ইঞ্চি) থকা ১৩টা নাবালকৰ বাবে বিষৰ উৎপাদন ৮ৰ পৰা ৭৯ মিলিগ্ৰাম (গড় ৪৫ মিলিগ্ৰাম) আছিল। ইণ্ট্ৰাপেৰিট'নিয়েলত ০.৪০ মিলিগ্ৰাম/কিলোগ্ৰাম, ছালৰ তলত প্ৰায় ০.৭৫ মিলিগ্ৰাম/কিলোগ্ৰাম। বেছিভাগ মানুহৰে বাবে মাৰাত্মক মাত্ৰা প্ৰায় ৪০–৭০ মিলিগ্ৰাম, যিটো এটা কামোৰতে প্ৰদান কৰিব পৰা পৰিমাণৰ বহু ভিতৰত। সাধাৰণতে বিষক্ৰিয়া পাঁচটা ভিন্ন বিষৰ অংশৰ সংমিশ্ৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যিবোৰৰ প্ৰতিটো পৃথকে পৃথকে পৰীক্ষা কৰিলে কম বিষাক্ত হয়। মানুহৰ বিষৰ বিষক্ৰিয়া আৰু কামোৰৰ লক্ষণ বিভিন্ন জনসংখ্যাৰ ভিতৰত আৰু সময়ৰ লগে লগে ভিন্ন হয়।

লক্ষণ

বিষক্ৰিয়াৰ লক্ষণসমূহ কামোৰা ঠাইৰ বিষৰ পৰা আৰম্ভ হয়, তাৰ লগে লগে আক্ৰান্ত অংশটো ফুলি উঠে। বিশেষকৈ আঁঠুৰ পৰা আৰু প্ৰস্ৰাৱৰ পৰা ৰক্তক্ষৰণ হোৱাটো এটা সাধাৰণ লক্ষণ আৰু কামোৰাৰ ২০ মিনিটৰ ভিতৰত কফৰ লগত তেজ ওলোৱা দেখা দিব পাৰে। ৰক্তচাপ কমি যায়, আৰু হৃদস্পন্দন কমি যায়। কামোৰা ঠাইত ফোহা হয়, গুৰুতৰ ক্ষেত্ৰত আক্ৰান্ত অংগটোৰ কাষেৰে ফুলি যোৱা হয়। নেক্ৰচিছ সাধাৰণতে তলৰ পৰা দেখা যায় আৰু কামোৰাৰ ওচৰৰ পেশীবোৰত সীমাবদ্ধ থাকে যদিও চৰম ক্ষেত্ৰত ই গুৰুতৰ হ’ব পাৰে। বমি আৰু মুখৰ ফুলা প্ৰায় এক তৃতীয়াংশৰ ক্ষেত্ৰতে হয়।[4] কামোৰৰ চিকিৎসা নকৰিলে প্ৰায় ২৫–৩০ শতাংশ ক্ষেত্ৰত বৃক্ক বিকল হয়। গুৰুতৰ বিষক্ৰিয়াতো বিস্তাৰিত ইন্ট্ৰাভেছকুলাৰ জমা হোৱা হ’ব পাৰে। তাৎক্ষণিক চিকিৎসা আৰু তাৎক্ষণিক এন্টিভেনমৰ সুবিধা লাভ কৰিলে গুৰুতৰ/সম্ভাৱ্য মাৰাত্মক জটিলতাসমূহ প্ৰতিৰোধ আৰু ভয়াৱহতা হ্ৰাস পাব পাৰে।

২–৪ সপ্তাহলৈকে তীব্ৰ বিষ থাকিব পাৰে। কলাৰ ক্ষতিৰ মাত্ৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ই নিগাজীকৈ থাকিব পাৰে। প্ৰায়ে ফুলা ঠাইডোখৰ ৪৮–৭২ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে বাঢ়ি যায় আৰু আক্ৰান্ত অংগ আৰু কাষৰীয়া অংগলৈ বাঢ়ি যায়। যদি ১–২ ঘণ্টাৰ ভিতৰত কাষলৈকে ফুলি যায়, তেন্তে বিষক্ৰিয়া বৃহৎ হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ৰক্তকণিকা আৰু প্লাজমা পেশীৰ কলালৈ বৈ যোৱাৰ লগে লগে সমগ্ৰ ফুলা অংশতে ৰং সলনি হ'ব পাৰে।। আন আন বৈজ্ঞানিক গৱেষণাই এই ধাৰণাটো সমৰ্থন কৰে যে, D. russelii ৰ কামোৰে
হাইপ'পিটুইটাৰিজমৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

এণ্টিভেনম চিকিৎসা

ভাৰতত হাফকাইন ইনষ্টিটিউটে একাধিক এণ্টিভেনম প্ৰস্তুত কৰিছে, যিটো এই প্ৰজাতিৰ কামোৰৰ চিকিৎসাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ক্লিনিকেল ব্যৱহাৰ

যিহেতু এই বিষ থ্ৰম্ব’ছিছ প্ৰৰোচিত কৰাত যথেষ্ট ফলপ্ৰসূ, সেয়েহে ইয়াক তেজ জমা হোৱাৰ বাবে ইন ভিট্ৰ’ ডায়েগনষ্টিক পৰীক্ষাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যিটো চিকিৎসালয়ৰ পৰীক্ষাগাৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই পৰীক্ষাক প্ৰায়ে dilute Russell's viper venom time(dRVVT) বুলি কোৱা হয়। বিষত থকা জমা পদাৰ্থই প্ৰত্যক্ষভাৱে ফ্যাক্টৰ এক্স সক্ৰিয় কৰে, যিয়ে ফ্যাক্টৰ ভি আৰু ফচফ’লিপিডৰ উপস্থিতিত প্ৰ’থ্ৰম্বনক থ্ৰম্বিনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। বিষটো পাতল কৰি ২৩ৰ পৰা ২৭ ছেকেণ্ডৰ ক্লটিং সময় পোৱা যায় আৰু ফচফ’লিপিড কমাই পৰীক্ষাটো ফচফ’লিপিডৰ প্ৰতি অত্যন্ত সংবেদনশীল কৰি তোলা হয়। লুপাছ এণ্টিকোএগুলেণ্ট (এটা অটোইম্যুন বিকাৰ) ধৰা পেলোৱাৰ বাবে dRVVT পৰীক্ষা aPTT পৰীক্ষাতকৈ অধিক সংবেদনশীল, কাৰণ ই ক্লটিং ফ্যাক্টৰ VIII, IX বা XIৰ অভাৱৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত নহয়।

লগতে চাওক

সাপ
শঁকা সাপ
চকৰিফেঁটী সাপ
ৰাজফেঁটী সাপ
বাটৰাজ সাপ
ভাৰতীয় শংখচূড় সাপ

তথ্য সূত্ৰ

শ্ৰেণী:সৰীসৃপ
শ্ৰেণী:বিষধৰ সৰীসৃপ
শ্ৰেণী:সাপ