কুতুব মিনাৰ

]]ৰ মিনাৰ
কুতুব মিনাৰ হৈছে টোমাৰা ৰাজপুতসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰা দিল্লীৰ আটাইতকৈ পুৰণি দুৰ্গম চহৰ লাল কোটৰ ঠাইত অৱস্থিত কুতুব কমপ্লেক্সক সামৰি লোৱা এটা মিনাৰ আৰু বিজয় টাৱাৰ। ভাৰতৰ দক্ষিণ দিল্লীৰ মেহৰৌলি অঞ্চলত ই ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ।
ইয়াক বেছিভাগেই ১১৯৯ চনৰ পৰা ১২২০ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, ইয়াৰ ৩৯৯ টা খোজ আছে আৰু ই চহৰখনৰ অন্যতম সঘনাই ভ্ৰমণ কৰা ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ। কুতাব-উদ্দিন আইবাকে বিজয় টাৱাৰ নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে যদিও প্ৰথম স্তৰটোহে শেষ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ লগে লগে অঞ্চলটোত ইছলামিক শাসনৰ আৰম্ভণি হয়। দিল্লী চুলতানীৰ পৰৱৰ্তী বংশসমূহে ইয়াৰ নিৰ্মাণ অব্যাহত ৰাখিছিল আৰু ১৩৬৮ চনত ফিৰোজ শ্বাহ তুগলাকে ইয়াৰ ওপৰৰ অংশ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰি গম্বুজ সংযোজন কৰিছিল।

ইয়াক আফগানিস্তানৰ ৬২ মিটাৰ উচ্চতাৰ ইটাৰ মিনাৰ অৱ জামৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি, যিটো ১১৯০ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, সম্ভৱতঃ দিল্লী মিনাৰ নিৰ্মাণৰ এদশক আগতে।
দুয়োটাৰে পৃষ্ঠত শিলালিপি আৰু জ্যামিতিক আৰ্হিৰে বিশৃংখলভাৱে সজাই তোলা হৈছে। কুতুব মিনাৰৰ এটা খাদ থাকে যিটো প্ৰতিটো পৰ্যায়ৰ ওপৰত "বেলকনিৰ তলত অতিশয় ষ্টেলেক্টাইট ব্ৰেকেটিং"ৰ সৈতে উঠা হয়। সাধাৰণতে ভাৰতত মিনাৰসমূহ অধিক লাহে লাহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক প্ৰায়ে যিটো মূল মছজিদত অৱস্থিত তাৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা হয়।

শেহতীয়া বছৰবোৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কৰ সৈতে জড়িত বিশেষ অনুষ্ঠানৰ বাবে কুতুব মিনাৰ আলোকিত কৰা হৈছে। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মেক্সিকোৰ ২১৩ সংখ্যক স্বাধীনতা দিৱসৰ স্মৃতিত এই স্মৃতিসৌধটো মেক্সিকান পতাকাৰ ৰঙেৰে পোহৰাই তোলা হয়, যিটো অনুষ্ঠান ভাৰতত মেক্সিকোৰ দূতাবাসে স্বীকৃতি আৰু প্ৰশংসা কৰে।
একেদৰে ৩০ অক্টোবৰত তুৰস্ক গণৰাজ্যৰ ১০০ বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষে কুতুব মিনাৰত তুৰ্কীৰ পতাকা আলোকিত কৰা হয়, যিটো অনুষ্ঠানে নতুন দিল্লীত তুৰ্কীৰ দূতাবাসৰ বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰে।

স্থাপত্য

টাৱাৰটোত পৰম্পৰাগত ইছলামিক স্থাপত্য আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়ান ডিজাইনৰ উপাদান সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। এলিজাবেথ লেমবৰ্ণৰ ইছলাম বিয়ণ্ড এম্পায়াৰছ: মছজিছ এণ্ড ইছলামিক লেণ্ডস্কেপছ ইন ইণ্ডিয়া এণ্ড ইণ্ডিয়ান অ’চেন নামৰ গ্ৰন্থখনত দক্ষিণ এছিয়াত ইছলামৰ আগমনৰ বিষয়ে আৰু এই অঞ্চলে ইছলামিক ধৰ্মীয় স্থাপত্যক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰিছিল সেই বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে।.
ইছলামিক পশ্চিমৰ এই নতুন মুছলমানসকলে মংগোল সাম্ৰাজ্যৰ পৰা পলায়ন কৰি ভাৰতলৈ আহি ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। কুতুব মিনাৰে এই নতুন মুছলমান সম্প্ৰদায়সমূহৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চিহ্ন হিচাপে কাম কৰাৰ লগতে অঞ্চলটোত ইছলামৰ উপস্থিতিৰ সোঁৱৰণী হিচাপে কাম কৰে।

সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই টাৱাৰটো নিৰ্মাণ কৰা কুতুবুদ্দিন আইবাকৰ নামেৰে এই টাৱাৰৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ চুফী সন্ত খোৱাজা কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ কাকিৰ নামেৰে ইয়াৰ নামকৰণ হোৱাটোও সম্ভৱ, কিয়নো ছামছুদ্দিন ইলতুতমিছ তেওঁৰ ভক্ত আছিল।

মিনাৰৰ চাৰিওফালে কুতুব কমপ্লেক্সৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ কীৰ্তিচিহ্ন। মিনাৰৰ উত্তৰ-পূব দিশত থকা কুৱাত-উল-ইছলাম মছজিদ কুতুব-উদ্দিন আইবাকে ১১৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰিছিল। ই দিল্লীৰ চুলতানসকলে নিৰ্মাণ কৰা আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদ। ইয়াৰ চাৰিওফালে ক্লষ্টাৰেৰে আগুৰি থকা আয়তাকাৰ চোতাল, কুতুব-উদ্দিন আইবাকে ভাঙি পেলোৱা ২৭টা জৈন আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ খোদিত খুঁটা আৰু স্থাপত্যৰ সদস্য, যিটো মূল পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত তেওঁৰ শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।.
পিছলৈ এখন ওখ তোৰণযুক্ত পৰ্দা নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ছামছ-উদ-দিন ইতুতমিছ (১২১০–৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু আলা-উদ-দিন খিলজীয়ে মছজিদটো সম্প্ৰসাৰণ কৰে। চোতালত থকা লোহাৰ স্তম্ভটোত খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকাৰ ব্ৰাহ্মী লিপিত সংস্কৃতত লিখা আছে, যাৰ মতে চন্দ্ৰ নামৰ এজন শক্তিশালী ৰজাৰ স্মৃতিত বিষ্ণুপদ নামৰ পাহাৰত বিষ্ণুধ্বজ (ভগৱান বিষ্ণুৰ মানদণ্ড) হিচাপে এই স্তম্ভটো স্থাপন কৰা হৈছিল।

১৫০৫ চনত ভূমিকম্পই কুতুব মিনাৰৰ ক্ষতিসাধন কৰে; ইয়াক মেৰামতি কৰিছিল ছিকেণ্ডৰ লোডীয়ে। ১৮০৩ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত এক বৃহৎ ভূমিকম্পত ভয়াৱহ ক্ষতিসাধন হয়। ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাৰ মেজৰ ৰবাৰ্ট স্মিথে ১৮২৮ চনত মিনাৰখন সংস্কাৰ কৰি পঞ্চম মহলাৰ ওপৰত স্তম্ভযুক্ত গম্বুজ স্থাপন কৰি ষষ্ঠ মহলাৰ সৃষ্টি কৰে। ১৮৪৮ চনত সেই সময়ৰ ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল ভিছকাউন্ট হাৰ্ডিঙৰ নিৰ্দেশত এই গম্বুজটো আঁতৰাই পেলোৱা হয়। ইয়াক কুতুব মিনাৰৰ পূব দিশত ভূমিস্তৰত পুনৰ স্থাপন কৰা হয়, য’ত এতিয়াও আছে। ইয়াক "স্মিথৰ মূৰ্খামি" বুলি জনা যায়।

১৯৯৩ চনত ইউনেস্কোৰ দ্বাৰা ইয়াক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

ঘুৰিদসকল

কুতুব মিনাৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা আৰু বিত্তীয় সাহায্য ঘুৰিদসকলে ভাৰতত বসতি স্থাপন কৰি ইছলামক লগত লৈ আহিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে শ্বানছাবানী নামেৰে জনাজাত ঘুৰিদসকল আছিল তাজিক মূলৰ এটা বংশ যি আধুনিক পশ্চিম আফগানিস্তানৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল ঘুৰৰ পৰা আহিছিল।
একাদশ শতিকাৰ শেষৰ পৰা দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ মাজত এই যাযাবৰী জনগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন পন্থাই একত্ৰিত হৈ নিজৰ যাযাবৰী সংস্কৃতি পৰিত্যাগ কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁলোকেও ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।

স্থাপত্য

কুতুব মিনাৰৰ বিভিন্ন অংশত থকা পাৰ্চো-আৰবী আৰু নাগাৰী শিলালিপিত ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ ইতিহাস আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ফিৰোজ শ্বাহ তুগলাক (১৩৫১–৮৮) আৰু চিকন্দৰ লোডীয়ে (১৪৮৯–১৫১৭) কৰা সংস্কাৰ আৰু মেৰামতিৰ বিষয়ে বিতংভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে।

কুতুব মিনাৰৰ উচ্চতা ৭২.৫ মিটাৰ, যাৰ ফলত ই বিশ্বৰ আটাইতকৈ ওখ ইটাৰ মিনাৰ।
মিনাৰটো ওপৰলৈ ক্ষীণ হৈ পৰে, ইয়াৰ ভিত্তি ব্যাস ১৪.৩ মিটাৰ (৪৭ ফুট), ওপৰত ২.৭ মিটাৰ (৯ ফুট) লৈ সংকীৰ্ণ হয়।
ইয়াৰ ৩৭৯ টা খোজৰ সৈতে এটা সৰ্পিল চিৰি আছে।

স্তৰসমূহ

প্ৰতিটো অংশ নিৰ্মাণ কৰা স্থপতিবিদ আৰু নিৰ্মাতাসকলৰ ভিন্নতাৰ বাবে কুতুব মিনাৰৰ কাহিনীসমূহৰ আকাৰ, শৈলী আৰু সামগ্ৰীৰ ভিন্নতা আছে।

বেছমেণ্ট

কুতুব মিনাৰ পাঁচ মহলীয়া ৰঙা আৰু ধূসৰ বেলেগ বেলেগ বেলেগ শিলৰ দ্বাৰা গঠিত। বেছমেণ্ট মহলা বুলিও জনাজাত আটাইতকৈ নিম্ন মহলটো ঘুৰিদ বংশৰ চুলতান গিয়াথ-উদ্দিন মহম্মদৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।

ইয়াক বাৰটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আৰু বাৰটা ফ্লেংগযুক্ত পিলাষ্টাৰৰ সৈতে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয় যিবোৰ পৰ্যায়ক্ৰমে ৰখা হয়। তেওঁক দিল্লী চুলতান বংশৰ প্ৰথমজন বুলি গণ্য কৰা হয়। যিহেতু মিনাৰ নিৰ্মাণত জৈন আৰু হিন্দু মন্দিৰৰ পৰা পোৱা স্প'লিয়া ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, সেয়েহে সোঁপন্থী হিন্দু গোটসমূহে দাবী কৰিছিল যে মিনাৰ আৰু মছজিদ কমপ্লেক্সত "আৱদ্ধ" হৈ থকা হিন্দু প্ৰতীকসমূহক "মুক্ত" কৰিবলৈ তেওঁলোকে কমপ্লেক্সটো পৰিষ্কাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে।

২০২২ চনৰ ২১ মে’ত সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰালয়ৰ সম্পাদক গোবিন্দ মোহনে কুতুব মিনাৰত পোৱা ভাস্কৰ্য্যসমূহ খনন আৰু প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্ত লয়। মন্ত্ৰালয়ে ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপক খননৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিবলৈ কয়। মছজিদৰ পৰা ১৫ মিটাৰ দূৰত্বত মিনাৰৰ পৰা ১৫ মিটাৰ দক্ষিণে খনন আৰম্ভ হ'ব পাৰে।

চিত্ৰ

তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী