অসমত হাতী চিকাৰ আৰু হাতী পোহ মনোৱা

অসমত হাতী চিকাৰ কৰা আৰু হাতী পোহ মনোৱা কাৰ্য বৰ ৰোমাঞ্চকৰ৷ এই কাৰ্যত জড়িত লোকসকলে ঘৰ-পৰিয়াল দূৰৈত এৰি আহি দীৰ্ঘদিনলৈ হাবিতলীয়া বা নৈৰ পাৰত কটাবলগীয়া হয়৷ এনে সময়তে তেওঁলোকৰ ইজনে সিজনৰ আগত মনৰ ভাৱৰ আদান-প্ৰদান কৰি নানা গীত-পদ সৃষ্টি কৰে৷ অসমীয়া লোকসাহিত্যত হাতী চিকাৰ আৰু পোহ মনোৱা কামৰ সৈতে জড়িত লোকসকলৰ মনোভাৱ প্ৰকাশক গীত-পদ আৰু আখ্যানবোৰ বৰ মনোৰম৷

ইতিহাস

অতি পুৰণি কালৰ পৰা অসম বা পূৰ্বৰ কামৰূপ হাতীৰ বাবে বিখ্যাত আছিল৷ মহাভাৰতত অসমৰ বীৰ ভগদত্তৰ হস্তীপ্ৰতাপৰ কথা লিখা আছে৷ মহাকবি কালিদাস ৰচিত ৰঘুবংশতো কামৰূপৰ ৰজাই হাতীদান কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ কালিদাস ৰজা বিক্ৰমাদিত্যৰ ৰাজসভাৰ কবি আছিল৷ বিক্ৰমাদিত্য আছিল খৃ:পূ: ৫০ আগৰ উজ্জয়িনী নগৰৰ৷ প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰজা শংকলাদিৱে বাহন হিচাপে হাতী ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ইয়ালৈ চাই অসম বা পুৰণি কামৰূপত হাতীৰ প্ৰচলন যে বহুবছৰ পুৰণি তাক সহজে ঠাঁৱৰ কৰিব পাৰি৷ পৰৱৰ্তীকালত আহোম ৰাজত্বৰ সময়তো হাতীয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান দখল কৰিছিল৷ ৰজা প্ৰায়ে হাতীত উঠি যাতায়াত কৰিছিল৷ বিশেষভাৱে পোহ মনোৱা হাতী এই কাৰ্যত ব্যৱহৃত হৈছিল৷ বিভিন্ন যুদ্ধক্ষেত্ৰত বাহন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ উপৰি সন্ধিৰ চিনস্বৰূপে হাতী উপঢৌকন হিচাপে দিয়া হৈছিল৷ মীৰজুমলাৰ লগত হোৱা সন্ধিত আহোম স্বৰ্গদেৱ জয়ধ্বজ সিংহই ৪০ হাতী মোগল সম্ৰাটলৈ উপহাৰ দিছিল৷

হাতী ধৰাৰ কৌশল

অসমত হাতী ধৰাৰ কৌশল ভাৰতৰ দাক্ষিণাত্য বা আন ঠাইৰ লগত নিমিলে৷ অসমত দুই প্ৰকাৰে হাতী চিকাৰ কৰা হয়৷ (১) খেদা চিকাৰ আৰু (২) মেলা চিকাৰ৷ খেদা চিকাৰ বা গড়মৰা চিকাৰ বা গজালি চিকাৰ পদ্ধতিৰে হাতী ধৰা হৈছিল৷ খেদা বা গড়মৰা বা গজালি চিকাৰত হাতী অহা-যোৱা বাটত কিছুমান বৰ ডাঙৰ গাঁত খান্দি তাৰ চাৰিওফালে ডাঙৰ গছৰ টুকুৰাৰে বেৰা দিয়া হয়৷ বেৰাত দুটা বাট থাকে আৰু সেই বাটত দুখনকৈ জপনা থাকে, আৰু জপনাকেইখন শকত ৰছীৰে ওলোমাই গছৰ ওপৰত বন্ধা থাকে৷ দুখনকৈ জপনাত দুজনকৈ মুঠ চাৰিজন পালোৱান লোক গছৰ ওপৰত থাকে৷ হাতী খেদি আনি যেতিয়া এই গাঁতবোৰত পেলোৱা হয়, তেতিয়া লগে লগে জপনাকেইখন পেলাই গাঁতৰ ৰাস্তাবোৰ বন্ধ কৰি দিয়া হয়৷ তাৰপিছত কুনকীক আনি ফান্দী আৰু মাউতে নিৰ্বাচিত হাতীকেইটা ৰাখি বাকীবোৰক হানি-খুচি গাঁতৰ পৰা উঠাই খেদি দিয়ে৷ তাৰপিছত ধৰা হাতীবোৰক কুনকীৰ সহায়ত পিলখানালৈ লৈ আহে৷ এই পদ্ধতি বৰ্তমান লোপ পাইছে যদিও মেলা চিকাৰ পদ্ধতি এতিয়াও ক’ৰবাত ক’ৰবাত চলি আছে; কাৰণ, হাতীক বিপন্ন প্ৰজাতি বুলি চৰকাৰীভাৱে ঘোষণা কৰাৰ লগে লগে ইয়াৰ মুক্ত চিকাৰ বন্ধ হৈ মাত্ৰ চৰকাৰী পৃষ্ঠপোষকতাতহে হাতী ধৰা হয়৷ অসমৰ বাহিৰেও বাৰ্মা, থাইলেণ্ড, ভিয়েটনাম, লাওচ, কম্বোদিয়া আদিত হাতী ধৰা কাৰ্যত এই পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰা হয়৷ অসমত মেলা চিকাৰ বছৰৰ দুটা বিশেষ সময়তহে কৰা হয়৷ বাৰিষা কালত আৰু শীত কালত৷ বাৰিষা কালত কৰা মেলা চিকাৰক ’গজালি চিকাৰ’ বোলা হয়৷
হাতী ধৰোঁতে ফানে কাটি ঘাঁ কৰা ঘাঁবোৰ সহজে নুশুকায়, বৰং বাঢ়ি গৈ হাতীৰ গাত পোক লাগে৷ গজালি চিকাৰত চিকাৰীও ম’হ-ডাঁহ, জোক-পোকৰ কামোৰত অতীষ্ঠ হয়৷ চিকাৰত প্ৰয়োজন হয় বিশেষভাৱে প্ৰশিক্ষণ দিয়া হাতী, যাক “কুনকী’’ বোলা হয়৷ প্ৰবাসলৈ অৰ্থাৎ হাতীৰ ’চাহান’ বিচাৰি যাওঁতে কেইবাটাও দল বা কুনকী যাব পাৰে৷ চিকাৰলৈ যাওঁতে হাতী চালনাৰ দায়িত্ব ফান্দীৰ৷ ফান্দীয়ে এখন বস্তা পাৰি কুনকীৰ গলধনত বহি যায়৷ মাউত যায় কুনকীৰ তপিনাত বা ঝুলাত ধৰি৷ এনেদৰে গৈ চাহান থকা ঠাইলৈ যায় আৰু চাহানৰ হাতীয়েও চিকাৰী কুনকী দেখা পালে পলাই যায়৷ কুনকীৰ তপিনাত মাউতৰ যাঠাৰ খোঁচ পৰে আৰু কুনকীও সমানে দৌৰি গৈ পলাই যোৱা হাতীৰ মাজৰ পৰা ফান্দীয়ে লাংচিং দলিয়াই ধৰিবলগীয়া হাতীটো চিনাক্ত কৰে আৰু কুনকীয়ে সেই হাতীটো চাহানৰ পৰা ফালৰি কটাই আনে৷ তাৰপিছত ফান্দীয়ে ’ফান’ মাৰি ফানৰ মূৰত থকা খোৰোচা গাঁঠিৰে হাতীৰ ভৰিত বান্ধ খুৱায়৷ এই ফান মৰা কামটো বৰ সাৱধানতাৰে কৰিবলগীয়া হয়৷ ফান সদায় কুনকীৰ বাওঁফালেদি মাৰিব লাগে৷ কেতিয়াবা পৰিস্থিতিত পৰি সোঁফালেদি মাৰিব লগা হ’লে চকুৰ পচাৰতে ফান্দীৰ মূৰৰ ওপৰেদি ফান ঘূৰাই আনিব লাগে৷ তেনে নকৰিলে ফানে ফান্দী আৰু মাউতক টানি তলত পেলাই বিপৰ্যয় ঘটায়৷

হাতী পোহ মনাওতে ব্যৱহৃত শব্দ

বৈঠ/বইত- বহ,
মাইল- থিয় হ,
ঝুক বা জুগ- আগঠেং পাৰি চাপৰি দিয়া,
পিছ খোল- পিছঠেং চাপৰাই দিয়া,
উঠ পা- ঠেং দাঙি মাউত বা ফান্দীক পিঠিত উঠিবলৈ সুবিধা দিয়া,
ধৰ- কোনো বস্তু ধৰা,
বিৰি- এৰি দে,
দেখ্- সৰু নলা আদি বেঙা মেলি পাৰ হ’বলৈ দিয়া,
চুপ- শুহি ল,
চুপ দলে- শুঁড়েৰে পানী শুহি গালে বা ওপৰলৈ ছটিয়া,
দলে- ওপৰলৈ বস্তু তুলি দে,
চালাম- শুঁড় দাঙি চালাম কৰ,
তেৰে- কাতিয়াকৈ শো,
ডাইনে তেৰে- সোঁফালে কাতিয়াকৈ শো,
বায়ে তেৰে- বাওঁফালে কাতি হৈ শো,
সামাত্- খা,
আগেত্- আগুৱা,
পিচ্চু- পিছুৱাই যা,
ধাত্- ৰ,
শাম্- শান্ত হ,
ভিৰ- কাষ চাপি যা,
চেই- আঁতৰি যা,
চেইভিৰ- আঁতৰি কাষ চাপি যা৷
এইবোৰৰ বাহিৰেও মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি আৰু আন আন ভাষাৰ অনেক শব্দ হাতী পোহ মনাওতে শিকোৱা হয়৷

তথ্য সূত্ৰ

শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি
শ্ৰেণী:চিকাৰ কৌশল