পুৰাণ

পুৰাণসমূহ হ’ল ধৰ্মমূলক উপাখ্যান থকা ওঠৰখন ভাৰতীয় শাস্ত্ৰ। অতি প্ৰাচীনকালৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি আৰু সমাজ, ধৰ্ম আদিৰ অৱলম্বনত পুৰাণৰ কাহিনী সমূহ ৰচনা কৰা হৈছে। বহল ভাষাত, যি গ্ৰন্থত দেৱতা, অসুৰ, গন্ধৰ্ব, যক্ষ, মানুহ আদিৰ বৃত্তান্ত আৰু সৃষ্টি বিৱৰণ, ব্ৰহ্মানুসন্ধান, ব্ৰহ্মৰ আকাৰ আৰু নিৰাকাৰ বিৱৰণ, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান, ৰজা-মহাৰজাৰ বংশাৱলী আদি নানা বিষয়ক সবিশেষ বৰ্ণনা আছে আৰু যাৰ দ্বাৰা ভূত, ভৱিষ্যত আৰু বৰ্তমান অৱস্থাৰ পৰিজ্ঞান, জ্ঞানৰ নিৰ্মলতা আৰু বুদ্ধিৰ প্ৰখৰতা জন্মে, সেয়াই পুৰাণ। অৱশ্যে পুৰাণ আৰু ইতিহাসক সমাৰ্থক বুলি ক’ব নোৱাৰি। পৌৰাণিক আখ্যান সমূহৰ বাস্তৱ ভিত্তি নাই। দৰ্শনত পুৰাণ শাস্ত্ৰৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম আৰু সেয়া পুৰাণক পঞ্চম বেদৰ আখ্যাও দিয়া হৈছে।

পুৰাণৰ ৰচয়িতা আৰু পুৰাণৰ ভাগ

পুৰাণ সমূহৰ ৰচয়িতা হিচাপে বেদব্যাসৰ নাম লোকসমাজত প্ৰচলিত। অৱশ্যে কেৱল এজন ব্যক্তিয়েই সমগ্ৰ পুৰাণ ৰচনা কৰিছে বুলি বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰি।
পুৰাণ মুঠতে ওঠৰখন। সেইসমূহ হ’ল:
ব্ৰহ্মপুৰাণ
পদ্ম পুৰাণ
বিষ্ণুপুৰাণ
অগ্নি পুৰাণ
মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণ
নাৰদ পুৰাণ
বায়ুপুৰাণ
শিৱপুৰাণ
ভাগৱত পুৰাণ
ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত পুৰাণ
লিঙ্গ পুৰাণ
বৰাহ পুৰাণ
স্কন্দ পুৰাণ
বামন পুৰাণ
কুৰ্ম পুৰাণ
মৎস্য পুৰাণ
গৰুড় পুৰাণ
ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণ

ক্ৰমিক নং পুৰাণৰ নাম শ্লোকৰ সংখ্যা মন্তব্য
১ অগ্নি ১৫৪০০০ শ্লোক Contains encyclopedic information. Includes geography of Mithila (Bihar and neighboring states), cultural history, politics, education system, iconography, taxation theories, organization of army, theories on proper causes for war, diplomacy, local laws, building public projects, water distribution methods, trees and plants, medicine, Vastu Shastra (architecture), gemology, grammar, metrics, poetry, food, rituals and numerous other topics.
২ ভাগৱত ১৮০০০ শ্লোক The most studied and popular of the Puranas, telling of Vishnu's Avatars, and of Vaishnavism. It contains a controversial genealogical details of various dynasties. Influential and elaborated during Bhakti movement.
৩ ব্ৰহ্মা ১০০০০ শ্লোক Sometimes also called Adi Purana, because many Mahapuranas lists put it first of 18.
৪ ব্ৰহ্মাণ্ড ১২০০০ শ্লোক One of the earliest composed Puranas, it contains a controversial genealogical details of various dynasties.
৫ ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত ১৭০০০ শ্লোক Discusses Shiva, Parvati, Ganesha, Devis, Vishnu, Krishna and Radha. Primarily mythology, love and seduction stories of gods and goddesses. Mentions geography and rivers such as Ganga to Kaveri.
৬ গৰুড় ১৯০০০ শ্লোক An encyclopedia of diverse topics.
৭ কুৰ্ম ১৭০০০ শ্লোক Is the second of ten major avatars of Lord Vishnu.
৮ লিঙ্গ ১১০০০ শ্লোক Discusses Lingam, symbol of Shiva, and origin of the universe. It also contains many stories of Lingam, one of which entails how Agni Lingam solved a dispute between Vishnu and Brahma.
৯ মাৰ্কণ্ডেয় ৯০০০ শ্লোক Describes Vindhya Range and western India. Probably composed in the valleys of Narmada and Tapti rivers, in Maharashtra and Gujarat. Named after sage Markandeya, a student of Brahma. Contains chapters on dharma and on Hindu epic Mahabharata. The Purana includes Devi Mahatmyam of Shaktism.
১০ মৎস্য ১৪০০০ শ্লোক An encyclopedia of diverse topics. It also contains a controversial genealogical details of various dynasties.
১২ পদ্ম ৫৫০০০ শ্লোক A large compilation of diverse topics. The north Indian manuscripts of Padma Purana are very different than south Indian versions, and the various recensions in both groups in different languages (Devanagari and Bengali, for example) show major inconsistencies. Like Skanda Purana, it is a detailed treatise on travel and pilgrimage s in India.
১৩ শিৱ ২৪০০০ শ্লোক Discusses Shiva, and stories about him.
১৪ স্কণ্ড ৮১১০০ শ্লোক Describes the birth of Skanda (or Karthikeya), son of Shiva. The longest Purana, it is an extraordinarily meticulous pilgrimage guide, containing geographical locations of pilgrimage s in India, with related legends, parables, hymns and stories. Many untraced quotes are attributed to this text.
১৫ বামণ ১০০০০ শ্লোক Describes North India, particularly Himalayan foothills region.
১৬ বৰাহ ২৪০০০ শ্লোক Primarily Vishnu-related worship manual, with large Mahatmya sections or travel guide to Mathura and Nepal. Presentation focuses on Varaha as incarnation of Narayana, but rarely uses the terms Krishna or Vasudeva.
১৭ বায়ু ২৪০০০ শ্লোক Possibly the oldest of all Maha Puranas. Some medieval Indian texts call it Vayaviya Purana. Mentioned and studied by Al Biruni, the 11th century Persian visitor to India. Praises Shiva. Discusses rituals, family life, and life stages of a human being. The content in Vayu Purana is also found in Markandeya Purana. Describes south India, particularly Andhra Pradesh. It contains a controversial genealogical details of various dynasties.

ওঠৰখন পুৰাণৰ উপৰিও আন ওঠৰখন উপ-পুৰাণৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৱিত্ৰ স্থান বা মন্দিৰসমূহৰ মাহাত্ম্যৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা বহু সংখ্যক ‘স্থল পুৰাণ’ বা মাহাত্ম্য নামৰ গ্ৰন্থও পুৰোহিত সকলৰ মাজত প্ৰচলিত হৈ আছে। অৱশ্যে এই সমূহক বহুতে পুৰাণ হিচাপে বিবেচনা নকৰে। অধিকাংশৰ দ্বাৰা স্বীকৃত ওঠৰখন উপ-পুৰাণ হ’ল:
সনৎ কুমাৰ
নৰসিংহ
বায়ু
শিৱধৰ্ম
আশ্চৰ্য্য
নাৰদ
নন্দিকেশ্বৰদ্বয়
উপনস
কপিল
বৰুণ
শাম্ব
কালিকা
মহেশ্বৰ
কল্কি
দেৱী
পৰাশৰ
মৰীচি
ভাস্কৰ বা সূৰ্য্য

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰন্থ