উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মচাৰী

ৰায় বাহাদুৰ ছাৰ উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মচাৰী (; ১৯ ডিচেম্বৰ ১৮৭৩ – ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৪৬) আছিল এগৰাকী বিজ্ঞানী, অধ্যাপক আৰু ভাৰতৰ চিকিৎসা ক্ষেত্ৰৰ এগৰাকী স্মৰণীয় চিকিৎসক। ১৯২২ চনত তেখেতে ইউৰিয়া ষ্টিবামিনৰ উদ্ভাৱন আৰু বিকাশ সাধন কৰিছিল; যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই কালা-আজাৰ বা আজাৰ বা ক'লাজ্বৰ ৰোগটোৰ (Visceral leishmaniasis) এক কাৰ্যকৰী চিকিৎসাৰ সূচনা হৈছিল। তেখেতে ভাৰতৰ প্ৰথমটো ৰক্ত বেংক ১৯৩৯ চনত কলিকতাত স্থাপন কৰিছিল। ডা॰ ব্ৰহ্মচাৰীয়ে এবিধ ৰোগো চিনাক্ত কৰিছিল। স্বীকৃতিস্বৰূপে সেই ৰোগবিধৰ নাম ৰখা হৈছিল- ব্ৰহ্মচাৰী লেইশ্বমানোইড।

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

১৮৭৩ চনৰ ১৯ ডিচেম্বৰত উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মচাৰীৰ জন্ম হৈছিল। তেখেতৰ জন্মস্থান আছিল পশ্চিম বংগস্থিত বৰদ্বান জিলাৰ পূৰ্বস্থলীৰ সমীপৱৰ্তী ছৰদংগা গাঁও। পিতৃ নীলমণি ব্ৰহ্মচাৰী আছিল পূৰ্ব ভাৰতীয় ৰে'লসেৱাৰ এগৰাকী চিকিৎসক। আনহাতে মাতৃ আছিল সৌৰভ সুন্দৰী দেৱী। উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মচাৰীয়ে জমলপুৰৰ পূৰ্ব ৰে'লৱে বালক হাইস্কুলৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষালাভ কৰে। ১৮৯৩ চনত হুগলী মহছিন মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা তেখেতে গণিতশাস্ত্ৰ আৰু ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অ'নাৰ্ছসহ কলা শাখাৰ স্নাতক লাভ কৰে। তাৰপিছত তেখেতে উচ্চতৰ ৰসায়ন বিজ্ঞানত চিকিৎসাশাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰিবলৈ যায়। ১৮৯৪ চনত কলিকতাৰ প্ৰেছিডেন্সী কলেজৰ পৰা তেখেতে স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। ছাৰ আলেকজেণ্ডাৰ পেডলাৰ আৰু আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়ে ব্ৰহ্মচাৰীক ৰসায়ন বিজ্ঞান শিকাইছিল। আচাৰ্য ৰায়ে ব্ৰহ্মচাৰীক বাৰুকৈয়ে প্ৰভাৱিত কৰিছিল। ১৮৯৯ চনত ব্ৰহ্মচাৰীয়ে এল.এম.এছ. ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। ১৯০০ চনত অনুষ্ঠিত কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এম.বি. পৰীক্ষাত তেখেতে ঔষধ আৰু শল্যচিকিৎসাত প্ৰথম স্থান দখল কৰে। ইয়াৰ বাবে তেখেতে গুডইভ আৰু মেকলিয়ড বঁটা পায়। ১৯০২ চনত তেখেতে কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা এম.ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাৰ ঠিক দুবছৰৰ পিছতে অৰ্থাৎ ১৯০৪ চনত উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মচাৰী একেখন শিক্ষানুষ্ঠানৰ পৰা ডক্তৰেট ডিগ্ৰীৰে সন্মানীত হয়। তেখেতৰ গৱেষণাপত্ৰৰ নাম আছিল-"Studies in Haemolysis"। ১৮৯৮ চনত ননী বালা দেৱীৰ সৈতে তেখেত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।

কৰ্মজীৱন

ক'লাজ্বৰৰ চিকিৎসা

উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মচাৰীৰ সৰ্বাধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানটো আছিল ক'লাজ্বৰৰ ক্ষেত্ৰত। এই ৰোগটো (Visceral leishmaniasis) ১৯০৩ চনত উইলিয়াম লিচমেন (William Leishman) আৰু চাৰ্লচ ডনোভনে (Charles Donovan) চিনাক্ত কৰিছিল। ক'লা-জ্বৰক লিচমান-ডনোভন সংক্ৰমণ বুলিও কোৱা হয়। কালা-আজাৰ বা ক'লাজ্বৰ হৈছে দক্ষিণ এছিয়া আৰু মধ্যসাগৰীয় দেশসমূহৰ এক সংক্ৰামক ৰোগ। ৰোগ সৃষ্টি কৰা প্ৰটোজ'ৱান পৰজীৱীক লিচমানিয়া ডোন'ভানি বুলি কোৱা হয়। ৰোগটো বালি মাখিৰ (Sand Flies) দ্বাৰা সংক্ৰমিত হয় আৰু ইয়াৰ লক্ষণসমূহ হৈছে বৰ্ধিত প্লীহা আৰু যকৃত, অনিয়মীয়া জ্বৰ, আৰু ৰক্তাল্পতা। সংস্কৃতকে ধৰি অসমীয়া, হিন্দী আৰ উৰ্দু ভাষাত কালাৰ অৰ্থ হৈছে ক'লা, (Hindustani: काला आज़ार (Devanagari) کالا آزار (Nastaleeq) kālā āzār)। আনহাতে পাৰ্ছী আৰু হিন্দুস্তানী ভাষাত আজাৰ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে- জ্বৰ। ৰোগটোৱে চৰম অৱস্থাত আক্ৰান্তৰ ছাল আৰু পেটৰ বৰণ ক'লা কৰি পেলাইছিল। ১৮৭৫-১৯৫০ চন পৰ্যন্ত অসম ৰাজ্যত বিশেষকৈ কামৰূপ, গাৰো পাহাৰ, গোৱালপাৰা, নগাঁও জিলাত মহামাৰীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰা এই ক'লাজ্বৰত আক্ৰান্ত হৈ ঠাইখণ্ডৰ সহস্ৰাধিক লোকে প্ৰাণ হেৰুৱাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই ৰোগ পশ্চিম বংগ আৰু বিহাৰলৈ বিয়পি গৈছিল।

ন'বেল বঁটালৈ মনোনয়ন

ক'লাজ্বৰৰ সংক্ৰমণ ৰোধৰ ক্ষেত্ৰত উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মচাৰীয়ে আগবঢ়োৱা অবিস্মৰণীয় অৱদানৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি তেখেতৰ নামটো ১৯২৯ চনৰ ন'বেল বঁটাৰ দেহবিজ্ঞান আৰু ঔষধ শিতানলৈ মনোনীত কৰা হৈছিল। ১৯৪২ চনত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে তেখেত উক্ত বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ন'বেলৰ বাবে মনোনয়ন লাভ কৰা তেখেত হৈছে প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয়।

সাহিত্যিক কৰ্মত ব্ৰহ্মচাৰীৰ প্ৰসংগ

সাহিত্য অকাডেমি বঁটাপ্ৰাপ্ত অসমীয়া সাহিত্যিক আৰু অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি ড॰ ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰাৰ দ্বাৰা ৰচিত ঐতিহাসিক-সামাজিক উপন্যাস আজাৰত চিকিৎসাবিদ উপেন্দ্ৰনাথ ব্ৰহ্মচাৰীৰ জীৱনগাথা, গৱেষণা, তেখেতৰ চিকিৎসা পদ্ধতি আৰু ইউৰিয়া ষ্টিবামিনৰ বিকাশ সম্বন্ধে বিস্তৰ বিৱৰণ পঢ়িবলৈ পোৱা যায়। গ্ৰন্থখন ২০১৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত প্ৰকাশিত হৈছিল।

তথ্যসূত্ৰ

বাহ্যিক সংযোগ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী
শ্ৰেণী:চিকিৎসাবিদ
শ্ৰেণী:ৰসায়নবিদ