ৰুমি

জালাল-উদ্দিন-মহম্মদ ৰুমি (; জন্ম: ৩০ ছেপ্টেম্বৰ, ১২০৭-মৃত্যু:১৭ ডিচেম্বৰ, ১২৭৩) এগৰাকী ইৰাণীয়ান ৰহস্যবাদী চুফী কবি, যাক সাধাৰণতে ৰুমি নামেৰে জনা যায়। তেওঁ মৌলৱীয়্যা (Mawlawiyya) শীৰ্ষক ইছলামিক চুফীবাদৰ প্ৰতিষ্ঠাতা। তেওঁৰ পৰিয়ালৰ পুৰণি ঘৰ আছিল বালখত। চুফীবাদৰ তেওঁ এক প্ৰভাৱশালী ব্যক্তি আছিল আৰু সাধাৰণতে ফাৰ্চী বা পাৰ্ছিয়ান সাহিত্য আৰু ৰহস্যবাদী কবিতা, এই দুই বিভাগতে বহল পৰিসৰত তেওঁৰ চিন্তা আৰু সৃষ্টিকৰ্ম প্ৰত্যক্ষ কৰা যায়। আজিৰ তাৰিখত, সমগ্ৰ পৃথিৱীয়ে তেওঁৰ অনূদিত সৃষ্টিকৰ্মৰ সোৱাদ লৈছে।

জীৱনৰ আৰম্ভণিৰ সময়ছোৱাতে, মংগোল সেনাপতি চেংগিছ খাঁৰ নেতৃত্বত দ্ৰুতগতিত বিকশিত মংগোলীয় সৈন্যই তেওঁৰ পৰিয়ালক পশ্চিম দিশলৈ পলায়ন কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। ইৰাণ, বাগদাদ আৰু দামাস্কাছৰ বিভিন্ন চহৰত সময় কটোৱাৰ পিছত ১৯ বছৰ বয়সত তেওঁ পৰিয়ালৰ সৈতে কনিয়াত থাকিবলৈ লয়। কনিয়া হৈছে পূব ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ এখন ৰাজ্য; সেয়ে তেওঁক ৰুমি অৰ্থাৎ ৰোমান নামেৰে জনা যায়। যদিও সৰুৰে পৰাই তেওঁ চুফী চিন্তাধাৰাৰ সৈতে পৰিচিত আছিল, তথাপিও আশা কৰা হৈছিল যে এগৰাকী ইছলামিক পণ্ডিত ৰূপে তেওঁ পিতৃৰ পদাংক অনুসৰণ কৰিব।

কিন্তু ৰহস্যময় বিচৰণকাৰী দৰবেশ আৰু শ্বামছ তাবৰিজিৰ আগমনে ৰুমিৰ জীৱনৰ গতিপথ স্থায়ীভাৱে সলনি কৰি পেলায়। ৰুমি আৰু শ্বামছ ইজন সিজনৰ প্ৰতি এনেদৰে আকৰ্ষিত হৈ পৰিল যে তেওঁক পাই ৰুমিয়ে নিজৰ কৰ্তব্য পাহৰি পেলায়। এদিন ৰহস্যজনকভাৱে শ্বামছ অন্তৰ্ধ্যান হয় আৰু ৰুমি শোকত ভাগি পৰে। শোকাহত ৰুমিয়ে ৰচনা কৰে তেওঁৰ জীৱনৰ এটি অন্যতম কাব্য সংকলন দিৱান-এ শ্বামছ-এ তাবৰিজি। সংকলনটিত ৰুমিৰ শোকৰ প্ৰকাশ ঘটিছে। এয়া আছিল ৰুমিৰ আধ্যাত্মিক বিশ্বদৃষ্টিভংগীৰ বিৱৰ্তনৰ সংজ্ঞায়িত মুহূৰ্ত আৰু তেওঁৰ কাব্যিক যাত্ৰাৰ আৰম্ভণিও।

ৰুমিৰ দ্বাৰা ৰচিত মছনবীক ফাৰ্চী ভাষাৰ কোৰআন আখ্যা দিয়াই নহয়, ইয়াক ফাৰ্চী ভাষাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কবিতা বুলি গণ্য কৰা হয়। বহু ইছলাম ধৰ্মী লোকে, বিশেষকৈ তুৰ্কী-পাৰ্চী সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত মছনবীক কোৰআনৰ পিছতে ইছলামিক সাহিত্যৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰে।

ৰুমিৰ ৰচনাসমূহ আজিৰ তাৰিখত তেওঁৰ জন্মভূমি বৃহত্তৰ ইৰাণৰ লগতে তুৰ্কীতো ব্যাপক ৰূপত পঠিত হৈছে, যি চহৰ তেওঁ প্ৰচাৰ কৰা চুফী ভাতৃত্ববোধৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। তেওঁৰ কবিতাসমূহ বিশ্বৰ বহু ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছে আৰু ৰুমিক ‘বিশ্বৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় কবি’ আখ্যা দিয়া হৈছে।"শেহতীয়া বছৰবোৰত আমেৰিকাত তেওঁ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা কবি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।

সৃষ্টিৰাজি

ৰুমিৰ কবিতাসমূহক ৰুবায়ত আৰু গজল; এই দুটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে। সেইদৰে গদ্যসমূহকো প্ৰবচন (The Discourses), পত্ৰ (The Letters) আৰু সাতোটি উপদেশত (Seven Sermons) ভাগ কৰা হৈছে।

কবিতাৰাজি

ৰুমিৰ অন্যতম কাব্য সংকলন হৈছে মছনবী। ছয় খণ্ডৰ এই কবিতাটোৱে ফাৰ্চী চুফী সাহিত্যৰ সমৃদ্ধ পৰম্পৰাত এক বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰিছে আৰু ইয়াক সাধাৰণতে ফাৰ্চী ভাষাৰ কোৰআন আখ্যা দিয়া হয়। বহু সমালোচকে ইয়াক বিশ্ব সাহিত্যৰ সৰ্বোশ্ৰেষ্ঠ অতীন্দ্ৰিয় কবিতা হিচাপে গণ্য কৰিছে। ইয়াত প্ৰায় ২৭,০০০ শাৰী আছে, প্ৰত্যেকটো শাৰী এটা আভ্যন্তৰীণ ছন্দৰ সৈতে এটা দোহাৰে গঠিত।

ৰুমিৰ আন এটি মুখ্য সংকলন হ’ল দিৱান-এ-কবীৰ (গ্ৰেট ৱৰ্ক) বা দিৱান-এ শ্বামছ-এ তাবৰিজি (দ্য ৱৰ্কচ অৱ শ্বামছ অৱ টাব্ৰিজ)। কিতাপখন তেওঁৰ শিক্ষক শ্বামছ তাবৰিজিৰ নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছে। প্ৰায় ৩৫০০০ ফাৰ্চী ভাষাৰ দোহা আৰু ২০০০ পাৰ্ছিয়ান চতুষ্পদী কবিতাৰ উপৰিও গ্ৰন্থখনত আৰবী ভাষাত ৯০ টা গজল আৰু ১৯ টা চতুষ্পদী কবিতা, তুৰ্কী ভাষাত দুই ডজনমান দোহা (মূলতঃ মিশ্ৰিত ফাৰ্চী আৰু তুৰ্কী মেকেৰনিক কবিতা) আৰু গ্ৰীক ভাষাত ১৪ টা দোহা আছে (সকলোখিনি গ্ৰীক-পাৰ্ছিয়ান মেকেৰনিক কবিতা)।

গদ্যৰাজি

ফিহি মা ফিহি (ইট ইজ হোৱাট ইট ইজ, পাৰ্চী: فیه ما فیه) হৈছে ৰুমিয়ে বিভিন্ন অনুষ্ঠানত তেওঁৰ শিষ্যসকলক দিয়া এসত্তৰটা বক্তৃতাৰ এটি সংকলন। ৰুমি এই সংকলনটিৰ পোনপটিয়া লেখক নহয়, তেওঁৰ বিভিন্ন শিষ্যৰ টোকাৰ পৰা ইয়াক সংকলিত কৰা হৈছে। ডিচকোৰ্চছ অৱ ৰুমি (নিউয়ৰ্ক: চেমুৱেল ৱেইজাৰ, ১৯৭২) নাম দি এ.জে. আৰ্বেৰীয়ে প্ৰথমবাৰ সংকলনটিৰ ফাৰ্চী ভাষাৰপৰা কৰা ইংৰাজী অনুবাদ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু চাইন অৱ দ্য আনচিন (পুটনী, ভিটি: থ্ৰেছহ'ল্ড বুকছ, ১৯৯৪) নাম দি দ্বিতীয়খন কিতাপ অনুবাদ কৰিছিল হুইলাৰ থেকষ্টনে।
মজলিছ-এ-চাব’আ (চেভেন চেছনছ, পাৰ্চী: مجالس سبعه) হৈছে সাতটা পাৰ্ছিয়ান প্ৰবচন বা সাতটা বিভিন্ন সদনত দিয়া বক্তৃতা।
মকাতিব (দ্য লেটাৰছ, পাৰ্চী: مکاتیب বা মকতুবাত (مکتوبات) হৈছে ৰুমিয়ে নিজৰ শিষ্য, পৰিয়ালৰ সদস্য, ৰাষ্ট্ৰ আৰু প্ৰভাৱশালী লোকসকললৈ ফাৰ্চী ভাষাত লিখা চিঠিৰ সংগ্ৰহ। ৰুমি তেওঁ পৰিয়ালৰ সদস্যক সহায় কৰাত আৰু তেওঁলোকৰ চাৰিওফালে ডাঙৰ-দীঘল হোৱা শিষ্যৰ এটা সম্প্ৰদায় বা গোটক পৰিচালনা কৰাত অতি ব্যস্ত হৈ আছিল; এই চিঠিবোৰ আছিল ইয়াৰ প্ৰমাণ।

ভাষা

ৰুমিয়ে তেওঁৰ ৰচনাসমূহ ফাৰ্চী ভাষাত লিখিছে। ফাৰ্চী তেওঁৰ মাতৃভাষা। মাজে মাজে তেওঁ তেওঁৰ কবিতাত আৰবী ভাষা আৰু একক তুৰ্কী আৰু গ্ৰীক শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় সীমা আৰু জাতিগত বিভাজন অতিক্ৰম কৰি ৰুমিৰ ৰচনাৰাজিয়ে বিশ্বমঞ্চ প্ৰভাৱিত কৰিছে। ইৰাণীয়ান, আফগান, তাজিক, তুৰ্ক, কুৰ্দ, গ্ৰীক, মধ্য এছিয়াৰ ইছলামধৰ্মী লোকসকলৰ লগতে ভাৰত উপমহাদেশৰ মুছলমানসকলেও বিগত সাত শতিকা ধৰি তেওঁৰ প্ৰভাৱশালী আধ্যাত্মিকতাৰ শলাগ লৈছে। তেওঁৰ কবিতাই ফাৰ্চী সাহিত্যৰ সমান্তৰালকৈ অত্তমান তুৰ্কীছ, চাগাটাই, পাছট’, কুৰ্দিছ, উৰ্দু আৰু বঙালী সাহিত্য পৰম্পৰাকো প্ৰভাৱিত কৰিছে।

Notes

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:কবি
শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক