ৰাম-লক্ষণৰ হাতত কুম্ভকৰ্ণৰ পতন

২০ অধ্যায় ।

ৰাম - লক্ষ্মণৰ হাতত কুম্ভকৰ্ণৰ পতন ।

দুলৰি ।

আস্ফোট কৰিয়া,       কুম্ভকৰণৰ,

হিয়াত মাৰিলা গোৰে ।

বোবকাৰ কৰি,       দশন ফুৰায়া,

চিণ্ডিলা নাক কামোৰে ॥১

দুই খান কাণ,       উপাৰি লৈলন্ত,

দুইহাতে নখ আৰোপি ।

শীঘ্ৰ বেগ ধৰি,       আপন থানক,

চলি গৈলা বীৰ কপি ॥২

দেৱগণ সাধু,       প্ৰশংসা কৰন্ত,

বানৰে কৰন্ত স্তুতি ।

শুনিয়া হৰিষ,       বদন মিলিলা,

প্ৰভাতৰ সূৰ্য্য জৌতি ॥৩

হাতৰ মুখৰ,       নাক কাণ লৈয়া,

সবাৰে আগত গৈল ।

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ,       বানৰ ভালুকে,

হাসি উথলিয়া গৈলা ॥৪

কুম্ভকৰণৰ,       নাকৰ কাণৰ,

পীড়ায়ে চড়িলা বিষ ।

পালোটি আপোন,       সৈন্যত পশিলা,

কোপ কৰি আশৰিষ ॥৫

আপন নাকৰ,       শোনিতৰ গন্ধে,

বৰ মাতোৱাল ভৈলা ।

ৰাক্ষস বানৰ,       ভালুক সৈন্যক,

চাপি গিলিবাক লৈলা ॥৬

কৌটি অসংখ্যাত,       ভালুক বানৰ,

যত আঙ্কোৱালি পাৱে ।

পালত সদৃশ,       মুখত ভৰায়া,

পাগুলি দিয়া চোবাৱে ॥৭

নাকৰ কাণৰ,       দুৱাৰে বজাই,

তাৰো নাহি আদি অন্ত ।

প্ৰলয় কালত,       সকলে জগত,

যমে যেন সংহাৰন্ত ॥৮

আপন নাকৰ,       শোণিতৰ গন্ধে,

পীড়িলা সব শৰীৰ ।

আপন পৰক,       একোৱে নচাৱে,

কুম্ভকৰ্ণ মহাবীৰ ॥৯

পৰ্ব্বত যেহেন,       চাপিয়া পিসয়,

সকল বানৰ গণ ।

ত্ৰাসে যে তৰল,       বানৰ সকল,

ৰামত লৈলা শৰণ ॥১০

ৰাম লক্ষ্মণেয়ো,       সকল সৈন্যক,

আশ্বাস বচন বুলি ।

দোভায়ো গাৱত,       সন্নাহ চড়ায়া,

ধনু লৈলা কৰে তুলি ॥১১

অক্ষয় তূণক,       শৰে পূৰি লৈলা,

ধনুৰ গুণক মাজি ।

দুয়ো ভাই মিলি,       ৰণক চলিলা,

সব ছপকৰে সাজি ॥১২

ভালুক বানৰ,       বৰ বৰ বীৰে,

দোভাইক বেঢ়িয়া যান্ত ।

মেৰুৰ সদৃশ,       গহন বীৰক,

দুয়ো ভাই দেখিলন্ত ॥১৩

মহামত্ত হুইয়া,       সৈন্যক ভুঞ্জয়,

আপন পৰ নবাছে ।

সব ৰণভূমি,       একলে পশিয়া,

কন্দল কৰন্তে আছে ॥১৪

ৰাঘৱে বোলন্ত,       অৰে কুম্ভকৰ্ণ,

মোহোৰ বাক্য আকল ।

ক্ষুদ্ৰ যে পতঙ্গ,       বলক মাৰিয়া,

পাইবি তই কোন ফল ॥১৫

হেৰা দেখাঁ মোক,       মাথা তুলি চাহা,

আছো ধনুৰ্গুণ মাজি ।

সমৰ মাজত,       তোহোক মাৰিয়া,

যমক পঠাইবো আজি ॥১৬

তোৰ মৃত্যু মই,       মিলিলোহোঁ আজি,

শুনৰে ৰাক্ষস পাপ ।

ভালুক বানৰ,       সৈন্যক নমাৰ,

মোহোৰ সমীপ চাপ ॥১৭

শৰীৰত যত,       বিপোহঁ আছয়,

আমাত সবে দৰশ ।

মই পুনু তোৰ,       কালান্ত অগনি,

কৰন্ত পতঙ্গ যাস ॥১৮

মেঘৰ গম্ভীৰে,       হাসিয়া বোলয়,

ভাল ৰাম তই টালি ।

মই সিটো খৰ,       দূষণ নুহিকে,

ত্ৰিশিৰা কৱন্ধ বালী ॥১৯

বিৰাধ মাৰীচ,       ৰাক্ষস মাৰিয়া,

বাঢ়িলা তেজ তোমাৰ ।

কুম্ভকৰ্ণ বীৰ,       আমাক জানাহা,

ত্ৰৈলোক্যত চমৎকাৰ ॥২০

সূৰ্য্যৰ বংশৰ,       তিলক ৰাঘৱ,

বানৰ কুলৰ নাহা ।

মোহোৰ হাতত,       ঘোৰ মুদ্গৰ,

তুমি মাথা তুলি চাহা ॥২১

এহি অস্ত্ৰে মই,       পুৰনি কালত,

দেৱক জিনিলো ৰণে ।

অসুৰ দৈত্যক,       অশেষ মাৰিয়া,

পঠাইলো যম কৰণে ॥২২

মোহোৰ হাতত,       পৰিলা আসিয়া,

তোমাৰ মিলিলা কাল ।

মুদ্গৰ হানি,       দুয়ো ভাইক মাৰি,

কৰোঁ কপি মুন্দামাৰ ॥২৩

মোৰো নাক কাণ,       নাহিকয় দেখি,

হৰিষক বৰ পাইল ।

ইহাত মোহোৰ,       পীড়া নাহিকয়,

পিম্পৰায়ে যেন খাইল ॥২৪

তোমাৰ শৰক,       আগে হানি এৰা,

যতেক তূণত আছে ।

মোৰ মুদ্গৰ,       প্ৰহাৰে মৰিলে,

তুমি কি কৰিবা পাছে ॥২৫

মই নিদ্ৰা গৈয়া,       আছিলো জানিয়া,

তোমাৰ নাছিলে শঙ্কা ।

বন্ধু বান্ধৱক,       সবাকে মাৰিয়া,

ছন্ন কৰিলাহা লঙ্কা ॥২৬

গৰ্ব্ব বচনক,       শুনিয়া দাৰুণ,

জ্বলিলা কোপ ৰামৰ ।

কুম্ভকৰণৰ,       শৰীৰে তাৰিল,

অনেক সহস্ৰ শৰ ॥২৭

পৰ্ব্বতক যেন,       পৰ্ব্বত হানিল,

কটাক্ষ নাহিকে তাৰ ।

বিস্ময় স্বৰূপে,       ৰাঘৱে গুণন্ত,

কিনো হিয়া বজ্ৰসাৰ ॥২৮

যিটো শৰে সাত,       তালক ছেদিলোঁ,

পৰ্ব্বত ভেদি পাতাল ।

ফিৰি আসি পুনু,       তূণত পশিলা,

সাক্ষাততে যম কাল ॥২৯

দূষণ খৰক,       ত্ৰিশিৰা কৱন্ধ,

বালীৰ লৈলোঁ পৰাণ ।

কুম্ভকৰণৰ,       শৰীৰে বিকল,

ভৈগৈলা সি সব বাণ ॥৩০

২১ অধ্যায় ।

পদ ।

মুদ্গৰ ফুৰাৱে গুৱালে যেন ডাঙ্গ ।

ৰাঘৱৰ শৰে তাৰ নুচুইলেক অঙ্গ ॥১

কতো শৰীৰত পৰি গোটে যাই তল ।

কুম্ভকৰ্ণ বীৰৰ বিপোহেঁ বাঢ়ে বল ॥২

মুদগৰ তুলি কুম্ভকৰ্ণে খেদি যাই ।

ৰামৰ পাশক লাগি বানৰ পলাই ॥৩

দেখি চমৎকাৰ ভৈলা ৰাম লক্ষ্মণৰ ।

ত্ৰৈলোক্য গ্ৰাসিতে পাৰে ঘোৰ নিশাচৰ ॥৪

দিব্য শৰ দুয়ো ভাই তাৰিলা বিস্তৰ ।

হিয়াত ফুটিলা বান কুম্ভকৰণৰ ॥৫

ক্ৰোধিয়া ৰাক্ষস শ্ৰীৰামক ধাইয়া যাই ।

নাকে কাণে মুখে তাৰ অগনি বজাই ॥৬

পৰ্ব্বত আকাৰ মাথা গগণ বিয়াপি ।

ৰাক্ষস বানৰ বল পিসি নেই ছাপি ॥৭

সৈন্যৰ উপৰে দুই হাত আছাৰয় ।

আপন পৰক শত সংখ্যাত মাৰয় ॥৮

লক্ষ্মণে বোলন্ত শুনা মোহোৰ বচন ।

ৰুধিৰে প্ৰমত্ত ইটো নপাৱে চেতন ॥৯

বৰ বৰ বীৰে আৰ শৰীৰে চড়াহা ।

দঙ্গা দঙ্গি কৰি আক ভূমিত পাৰাহা ॥১০

চেতন লভিলে আক কমনে যুজোক ।

পালটাইবে পাৰে ইটো সকলে ত্ৰৈলোক্য ॥১১

মতৱাল হুয়া আছে শোণিতৰ গন্ধে ।

হেলা নকৰিয়া আক যুজিয়ো প্ৰবন্ধে ॥১২

লক্ষ্মণৰ বচনে হাম্ফুলি সব সাজ ।

শৰীৰত চড়িলা সৰভ গয় গজ ॥১৩

বীৰ গন্ধমাৰ্দ্দন গৱাক্ষ জাম্বৱন্ত ।

নল নীল অঙ্গদ বানৰ অপৰ্য্যন্ত ॥১৪

সহস্ৰ সংখ্যাত কপিগণে ধৰি হেলি ।

লাঠি ভুকু মাৰিয়া আৱৰ পশে পেলি ॥১৫

আঞ্চোৰে কামৰে কতো কিল ভুকু মাৰে ।

চুলাড়ি কৰিয়া কতো কেশক উভাৰে ॥১৬

শৰীৰ কম্পায়া বীৰ আটাসেক দিলা ।

সকল বানৰ বল উফৰি পৰিলা ॥১৭

চেতন হৰিলা কতো পৰি মূৰ্চ্ছা গৈলা ।

শত সংখ্যা বানৰৰ প্ৰাণ ছাৰি গৈলা ॥১৮

হানিলন্ত লক্ষ্মণে আশেষ শৰ জাক ।

দিব্য অস্ত্ৰ সব হানি পীড়িলন্ত তাক ॥১৯

এক গোট শৰ বীৰে মনে গুণি পাইল ।

আকৰ্ণ পূৰিয়া তাক হানিয়া পঠাইল ॥২০

হিয়াত পৰিয়া পিঠি পাছে বাজ ভৈলা ।

শৰৰ প্ৰহাৰে কুম্ভকৰ্ণ কম্পি গৈলা ॥২১

আৰো অসংখ্যাত বীৰে হানিলন্ত শৰ ।

জৰ্জ্জৰীতকৃতে বিন্ধিলন্ত কলেৱৰ ॥২২

আকাশত দেৱে চাহি আছে এক চিতি ।

লক্ষ্মণৰ শৰে তাক ছাইলা চতুৰ্ভিতি ॥২৩

কুম্ভকৰ্ণ কুপিলা শৰৰ মহা ঘাই ।

মুদ্গৰ ফুৰাইয়া ৰামৰ পাশে যাই ॥২৪

শ্ৰীৰামে বোলন্ত কিনো মুনিষ আছয় ।

লক্ষ্মণৰ শৰক কটাক্ষ নকৰয় ॥২৫

বানৰ বলক সবে উপাৰি পেলাৱে ।

যমে যেন খেদি আসে মোক লাগি ধাৱে ॥২৬

বায়ব্য অস্ৰ্ৰক ৰামে গুণত চড়াইল ।

আকৰ্ণ পূৰিয়া তাক হানিয়া পঠাইল ॥২৭

মহাবেগে অস্ত্ৰ গৈয়া তাৰ লাগ পাইল ।

মুদ্গৰ সমে হাত কাটিয়া পেলাইল ॥২৮

পৰ্ব্বত শিখৰ যেন বাহু যে পৰিল ।

বানৰ ভালুক বল আশেষ মৰিল ॥২৯

আশেষ বলৰ ডৰে মুখে মাত নাই ।

দুই বীৰ যুজন্ত সমস্তে আছে চাই ॥৩০

বাহু ছেদ ভৈলা বীৰ চাহে আগে পাছ ।

বাম হাতে উপাৰি লৈলন্ত শাল গাছ ॥৩১

বৃক্ষ থিৱ কৰিয়া ৰামক ধাইয়া যাই ।

ৰাক্ষস বানৰ পৰে শৰীৰৰ বাই ॥৩২

ইন্দ্ৰ অস্ত্ৰ হানি ৰামে বুদ্ধি নঘাটিল ।

বৃক্ষ সমে তাৰ সিটো হাতক কাটিল ॥৩৩

নিৰ্ঘাত পৰিল যেন বিদূৰ বিয়াপি ।

ৰাক্ষস বানৰ বল দলিলেক ছাপি ॥৩৪

কুম্ভকৰ্ণ কুপিলা উচ্ছিত বৰ কায়া ।

আতি মহাবেগে শ্ৰীৰামক যাই ধাইয়া ॥৩৫

দুই অৰ্দ্ধচন্দ্ৰ ৰামে গুণত চড়াইলা ।

দুই খান পাৱ তাৰ কাটিয়া পেলাইলা ॥৩৬

চন্দ্ৰক গ্ৰাসিতে যেন ৰাহু মুখ বায়া ।

চৌৰাঙ্গি শৰীৰে ৰাঘৱক যাই ধায়া ॥৩৭

মুখ গোট দেখি যেন পাতাল বিবৰ ।

সব পৃথ্বী কাম্পয় নসহে পয়োভৰ ॥৩৮

চমৎকাৰে হাতে ৰামে ধনুক ধৰিল ।

অসংখ্যাত শৰে তাৰ মুখক ভৰিল ॥৩৯

কুম্ভকৰ্ণ নিশাচৰ হতাশন ভৈলা ।

নিৰৎসাহী হুয়া গলগলাইবাক লৈলা ॥৪০

মোহক লভিলা যেবে ঘোৰ নিশাচৰ ।

যমদণ্ড সম ৰামে ধৰিলন্ত শৰ ॥৪১

ইন্দ্ৰে দিয়া শৰ অস্ত্ৰ হানিলন্ত বলে ।

মন পৱনৰ বেগে সত্তৰে নিকলে ॥৪২

হিয়াত ভেদিলা বাণ কুম্ভকৰণৰ ।

পৃথিবীক ভেদি গৈলা পাতাল ভিতৰ ॥৪৩

বজ্ৰ হানি ইন্দ্ৰে যেন গিৰি ফুলিলান্ত ।

ঠাঁটকাৰ শবদে পূৰিলা গগণান্ত ॥৪৪

ৰামে আৰো বাণক মনত গুণি পাইল ।

দিব্য অস্ত্ৰ আৰোপিয়া গুণত চড়াইল ॥৪৫

বিধূম অগনি যেন আদিত্য প্ৰচণ্ড ।

জাজ্জ্বল্য সমান দেখি যেন যম দণ্ড ॥৪৬

আকৰ্ণ পূৰিয়া হানিলন্ত মহাবলী ।

সূৰ্য্যৰ কিলণ নিবাৰিয়া যাই চলি ॥৪৭

বাসবৰ বজ্ৰে যেন বৃত্ৰ অসুৰৰ ।

শিৰ ছেদ কৰিলন্ত কুম্ভকৰণৰ ॥৪৮

মাথা গোট পৰিয়া লঙ্কাৰ বহুদূৰ ।

গৃহ মঠ মণ্ডপ কৰিলা মসিমূৰ ॥৪৯

চূৰ্ণীকৃত কৰিলা প্ৰাঞ্চীৰ উপবন ।

স্ত্ৰী বাল্য বৃদ্ধক আশেষ কৈলা চূৰ্ণ ॥৫০

মেৰুৰ সদৃশ পৰি গৈলা কলেৱৰ ।

চূৰ্ণীকৃত ভৈলা পৰি দুই লক্ষ বানৰ ॥৫১

লঙ্কাত যে আশেষ তোৰণ খসি গৈলা ।

নিৰন্তৰ নৰে বৰ বিমূৰ্চ্ছিত ভৈলা ॥৫২

হত শেষ বলে বৰ হুতাশন হুয়া ।

আথে বেথে ৰাজাত যে জনাইলেক গৈয়া ॥৫৩

কুম্ভকৰ্ণ বধ শুনি ৰামৰ শৰত ।

মূৰ্চ্ছিত ৰাৱণ শৰীৰত নাহি তত ॥৫৪

আসনৰ খসিয়া পৰিলা তেতিক্ষণে ।

চেতনক হৰিলেক ত্ৰৈলোক্য ৰাৱণে ॥৫৫

বাপৰ পৰন দেখি আসনৰ হন্তে ।

চাৰি ভাই মিলি গৈলা কান্দন্তে কান্দন্তে ॥৫৬

দেৱান্তক নৰান্ত ত্ৰিশিৰা অতিকায় ।

হাকলে বিকলে কান্দে পোৰে সৰ্ব্বকায় ॥৫৭

হৰি হৰি খুড়াই তোমাৰ ভৈলা কাল ।

মানুষৰ শৰ ঘাৱ হেনসে বিষাল ॥৫৮

মহাপাঞ্চ মহোদৰ আদি বীৰ বৰ ।

কুটুম্ব স্বজনে বেঢ়ি কান্দিলা বিস্তৰ ॥৫৯

লঙ্কা নগৰীত যত ৰাক্ষসৰ কুল ।

অন্তেষ পুৰত ভৈলা শবদ তুমূল ॥৬০

কতো বেলি লঙ্কা নাথে শুৰুতিক পাই ।

মাথে ভুকু দিয়া কান্দে হা প্ৰাণ ভাই ॥৬১

তোৰ বাহু বলক কৰিলো মই আশ ।

শুৰুতি নধাৱে আবে ভৈলো নিৰৎসাহ ॥৬২

কৈক গৈলা মোক এৰি ভয়াই কনিষ্ঠ ।

একো একো কৰ্ম্ম কৰিলাহা অসদৃশ ॥৬৩

উপজিয়া অনেক সহস্ৰ ঋষি খাইলে ।

আমাৰ বংশৰ বৰ কীৰ্ত্তিক অনাইলে ॥৬৪

সকল দেৱক তই অকলে ভঙ্গাইলে ।

নাগলোক জিনিয়া যশক বৰ পাইলে ॥৬৫