লুম্বিনী

লুম্বিনী (, আক্ষৰিক ভাৱে ‘মৰম লগা’) নেপালৰ লুম্বিনী প্ৰদেশৰ ৰূপংদেহি জিলাৰ এখন নগৰ আৰু বৌদ্ধ তীৰ্থস্থান। বৌদ্ধ পৰম্পৰা অনুসৰি এই স্থানতে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৬৬ৰ আশে-পাশে ৰাণী মায়াদেৱীৰ গৰ্ভত সিদ্ধাৰ্থ গৌতমৰ জন্ম হৈছিল। বৌদ্ধ পৰম্পৰা অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫২৮ত পৰমজ্ঞান লাভ কৰা সিদ্ধাৰ্থ গৌতমে শাক্যমুনি বুদ্ধ হৈ বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভগৱান বুদ্ধৰ জীৱন পৰিক্ৰমাৰ লগত জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ ঠাই হিচাপে লুম্বিনী এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান।

লুম্বিনীত মায়াদেৱী মন্দিৰকে ধৰি কেইবাটাও পুৰণি মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ লগতে ইয়াত বিভিন্ন দেশৰ বৌদ্ধ সংগঠনৰ ধনেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও নতুন মন্দিৰ আছে। ইতিমধ্যে প্ৰায়বোৰ মন্দিৰৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছে আৰু কিছুমানৰ নিৰ্মাণৰ কাম বৰ্তমানেও চলি আছে। বহুতো কীৰ্তিচিহ্ন, মঠ, এটা সংগ্ৰহালয় আৰু লুম্বিনী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানো এই পৱিত্ৰ স্থানৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী। এই স্থানতে পুস্কৰিণী বা এটা পৱিত্ৰ পুখুৰী আছে য’ত বুদ্ধৰ মাতৃ মায়াদেৱীয়ে সিদ্ধাৰ্থৰ জন্মৰ আগত ধৰ্মীয় আচাৰ অনুসৰি ডুব লোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। লগতে বুদ্ধই প্ৰথমবাৰৰ বাবে ইয়াতেই স্নান কৰিছিল বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়। লুম্বিনীৰ ওচৰৰ আন আন স্থানত পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৰ বুদ্ধসকলৰ জন্ম হৈছিল, পৰমজ্ঞান লাভ কৰিছিল আৰু শেষত নিজৰ পাৰ্থিৱ ৰূপ ত্যাগ কৰিছিল। বাংলাদেশ চৰকাৰে বৰ্তমান ইয়াত এটা ডাঙৰ বৌদ্ধ মঠ নিৰ্মাণ কৰি আছে।
১৯৯৭ চনত ইউনেস্ক’ই লুম্বিনীক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰিছিল। has used geometrical methods to pin-point the location of Lumbini. The results indicate that Kapilavastu and Lumbini were located to the south of Rajgir. Out of two historical Kosala's, South Koshala was located to the south of Rajgir. The results reject North Kosala as Gautama Buddha's native country.

ইতিহাস

গৌতম বুদ্ধৰ সময়ত লুম্বিনী কপিলাবস্তুৰ পূবে আৰু অলিগাৰ্চিক গণৰাজ্য শাক্যৰ দেৱদাহৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল। বৌদ্ধ পৰম্পৰা অনুসৰি এই স্থানতে বুদ্ধৰ জন্ম হৈছিল। ১৮৯৬ চনত ৰূপংদেহিত আৱিষ্কাৰ হোৱা প্ৰাচীন ব্ৰাহ্মী লিপিৰ শিলালিপি থকা একক স্তম্ভ লুম্বিনীৰ অশোক স্তম্ভৰ স্থান মৌৰ্য সম্ৰাট অশোকৰ লুম্বিনী ভ্ৰমণৰ স্থান বুলি ধাৰণা কৰা হয়। স্তম্ভটো আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ আগতে এই স্থানক লুম্বিনী বুলি জনা হোৱা নাছিল। শিলালিপিৰ অনুবাদত এইদৰে লিখা আছে:
"যেতিয়া ৰজা দেৱনামপ্ৰিয়া প্ৰিয়দৰ্শনৰ বিশ বছৰীয়া অভিষেক হৈছিল, তেতিয়া তেওঁ নিজেই আহি (এই স্থানত) পূজা কৰিছিল কাৰণ ইয়াতেই বুদ্ধ শাক্যমুনিৰ জন্ম হৈছিল। (তেওঁ) দুয়োজনে ঘোঁৰা বহন কৰা শিল বনাইছিল আৰু শিলৰ স্তম্ভ স্থাপন কৰিছিল।" , (দেখাবলৈ) যে ধন্যৰ জন্ম ইয়াতেই হৈছিল। (তেওঁ) লুম্বিনী গাঁওখনক কৰমুক্ত কৰি তুলিছিল, আৰু (মাত্ৰ) অষ্টম অংশ (উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ) দিছিল।"

পূৰ্বতে ভাগৱনপুৰাৰ পৰা ২ মাইল (৩.২ কিলোমিটাৰ) উত্তৰে অৱস্থিত এই উদ্যানখন ৰূপংদেহি নামেৰে জনাজাত আছিল। সুত্ত নিপাত (৬৮৩ পদ)ত উল্লেখ আছে যে লুম্বিনেয়্যা জনপদৰ শাক্যসকলৰ এখন গাঁৱত বুদ্ধৰ জন্ম হৈছিল। বুদ্ধই দেৱদাহা ভ্ৰমণৰ সময়ত লুম্বিনীভানাত থাকি তাতেই দেৱদহ সুত্তৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল।

অশোক স্তম্ভ

]]"ৰাজকুমাৰ ৰিপু মল্ল দীৰ্ঘদিন বিজয়ী হওকস

খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এজন প্ৰাচীন চীনা সন্ন্যাসী-পৰিব্ৰাজক ফাহিয়েন আৰু সপ্তম শতিকাৰ চীনা সন্ন্যাসী তথা পৰিব্ৰাজক হিউৱেন চাঙৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক বিৱৰণৰ পম খেদি ১৮৯৬ চনত নেপালী সেনাবাহিনীৰ প্ৰাক্তন সেনাপতি জেনেৰেল খড়্গ শ্বমশ্বেৰ জং বাহাদুৰ ৰানা আৰু এলয়ছ এণ্টন ফুৰাৰে ৰূপংদেহিত এটা ডাঙৰ শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰে। স্তম্ভটোৰ ব্ৰাহ্মী শিলালিপিৰ পৰা প্ৰমাণ পোৱা যায় যে, মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ সম্ৰাট অশোকে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত এই ঠাইখন ভ্ৰমণ কৰি বুদ্ধৰ জন্মস্থান বুলি চিনাক্ত কৰিছিল।

স্তম্ভটোৰ ওপৰত ৰজা ৰিপুমল্লৰ (১৩-১৪ শতিকা) দ্বিতীয়টো শিলালিপি আছে। ৰজা ৰিপুমল্লক নিগালি সাগৰ স্তম্ভৰ এটা শিলালিপিৰ পৰাও জনা যায়: