ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম

সাধাৰণ
ঐতিহাসিক

rels= সংখ্যাগৰিষ্ঠ ছুন্নী ইছলাম সংখ্যালঘু ছিয়া
flag=
ইছলাম ভাৰতৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম, দেশৰ ১৪.২% জনসংখ্যা বা প্ৰায় ১৭২.২ মিলিয়ন লোকে (২০১১ চনৰ লোকপিয়লত) ইছলামৰ অনুগামী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। বিশ্বৰ ভিতৰতে ভাৰতত মুছলমান লোকৰ সংখ্যা তৃতীয় স্থানত আছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ মুছলমান ছুন্নী, আৰু মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৫% ছিয়া। চেৰামান পেৰুমালছৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, ইছলামিক নবী মহম্মদৰ (প্ৰায় ৫৭০–৬৩২) জীৱনকালত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা চেৰা বংশৰ শেষ শাসক (তাজুদিন চেৰামান পেৰুমাল)ৰ আদেশত বৰ্তমানৰ কেৰেলাৰ কোডুংগালুৰত ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম ভাৰতীয় মছজিদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। একেদৰে স্থানীয় মছজিদসমূহ ৭০০ চনৰ আৰম্ভণিতে পূব উপকূলৰ তামিল মুছলমানসকলেও মহম্মদৰ জীৱনকালত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা বুলি দাবী কৰে।

ইতিহাস

উৎপত্তি

ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ বিপুলসংখ্যক দক্ষিণ এছিয়াৰ জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। কিন্তু কিছুমান ভাৰতীয় মুছলমানত বাহিৰৰ পৰা, মূলতঃ মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু মধ্য এছিয়াৰপৰা অহা, অনুসন্ধানযোগ্য জিন প্ৰৱাহ ধৰা পৰা মাত্ৰা পোৱা গৈছিল। অৱশ্যে ই অতি কম মাত্ৰাত পোৱা যায়। যিসকলক আশ্ৰাফ বুলি কোৱা হয় তেওঁলোকক বিদেশী আৰব বংশৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা উচ্চ মৰ্যাদা বুলি ধৰা হয়, আনহাতে আজলাফসকলক হিন্দু ধৰ্মৰপৰা ধৰ্মান্তৰিত বুলি ধৰা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা কম।

এই সামাজিক স্তৰবিন্যাস অৱশ্যে সকলো বিশ্বাসীৰ সমতাৰ মূল ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ নীতিৰ প্ৰত্যক্ষ বিপৰীতমুখী। অৰ্থডক্স ইছলামিক মতবাদ অনুসৰি সকলো মুছলমানেই একক সম্প্ৰদায় (উম্মাহ) গঠন কৰে, আৰু কোৰআন আৰু হাদীছে জাতি বা বংশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভাজন প্ৰত্যাখ্যান কৰি ঐক্য আৰু ভাতৃত্ববোধক তীব্ৰভাৱে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। এই নীতিৰ উদাহৰণ হজৰত মহম্মদৰ বিদায় ধৰ্মধ্বনিত দিয়া হৈছে, য'ত কোৱা হৈছে: "সকলো মানৱ জাতি আদম আৰু হাৱাৰপৰা আহিছে। এজন আৰবৰ কোনো অ-আৰবতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই, নতুবা এজন অআৰবৰ কোনো আৰবতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই; এজন বগাৰ কৃষ্ণাংগতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই, আৰু কৃষ্ণাংগৰ বগাতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই; ভক্তি আৰু ভাল কামৰ বাহিৰে।" এই শিক্ষাৰ পোহৰত বহু ইছলামিক পণ্ডিতে (উলেমা) যুক্তি আগবঢ়ায় যে জাতিসদৃশ স্তৰৰ অস্তিত্ব ধৰ্মৰ মূল নীতিৰ বিৰোধী সাংস্কৃতিক প্ৰথা। কিন্তু আন পণ্ডিত আৰু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে নিজৰ জাতি বা সামাজিক গোটৰ ভিতৰত বিবাহ কৰাটো ভাল বুলি কয়, যিটো প্ৰথা ভাৰতত বহুলভাৱে পালন কৰা হৈছে।

ইয়াত উল্লেখ কৰা তিনিটা জিনীয় অধ্যয়নৰ ভিতৰত দুটাত, য’ত ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কেইবাটাও অঞ্চলৰপৰা নমুনা লোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, পুনৰ দেখা গ’ল যে মুছলমান জনসংখ্যা জড়িত স্থানীয় অমুছলমানৰ সৈতে অতিশয় মিল আছিল, কিছুমানৰ জিন প্ৰৱাহৰ মাত্ৰা সামান্য আছিল, মূলতঃ আৰব উপদ্বীপৰপৰা পোনপটীয়াকৈ নহয়, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ইৰাণ আৰু মধ্য এছিয়াৰ আছিল।

ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ Y ক্ৰম’জমৰ তুলনা অন্য ভাৰতীয় গোটৰ সৈতে সম্পৰ্কীয় গৱেষণা ২০০৫ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। গ্ৰন্থত দাবী কৰিছে যে প্ৰথম আৰব মুছলমানসকলে ভাৰতৰ উপকূলত বসতি স্থাপন কৰিছিল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাৰ শেষৰফালে। এই তথ্য জে ষ্টাৰকে তেওঁৰ Madras District Manuals আৰু হৰিদাস ভট্টাচাৰ্যই সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য Cultural Heritage of India Vol. IV.ত ইছলামৰ উত্থানৰ লগে লগে আৰবসকলে বিশ্বৰ মঞ্চত এক উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিস্তৃত বাণিজ্য আৰু বাণিজ্যিক নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে আৰব ব্যৱসায়ী আৰু ব্যৱসায়ীসকল বিশ্বাসৰ মূল দূত হৈ পৰিছিল, য’তেই ভ্ৰমণ কৰিছিল তাতেই ইয়াৰ শিক্ষাসমূহ ভাগ-বতৰা কৰিছিল।

জনপ্ৰিয় পৰম্পৰা অনুসৰি ৬৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত মালাবাৰ উপকূলৰ ঠিক পশ্চিমে অৱস্থিত লক্ষদ্বীপলৈ ইছলামক উবাইদুল্লাই আনিছিল। তেওঁৰ কবৰ এণ্ড্ৰট দ্বীপত অৱস্থিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কেৰেলাৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ পূব অংশৰ কোথামংগলামৰপৰা কেইটামান উমাইয়াদ (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। কেৰালাত মুছলমান পৰম্পৰা অনুসৰি মঙলদৈস্থিত মছজিদ জিনাথ বক্স ভাৰত উপমহাদেশৰ অন্যতম পুৰণি মছজিদ। চেৰামান পেৰুমালছৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, ইছলামিক নবী মহম্মদৰ (প্ৰায় ৫৭০–৬৩২) জীৱনকালত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা চেৰা বংশৰ শেষৰজন শাসক (চেৰামান পেৰুমাল)ৰ আদেশত বৰ্তমানৰ কেৰেলাৰ কোডুংগালুৰত ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম ভাৰতীয় মছজিদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিছাত শকৰৱতী ফাৰ্মাদৰ মতে, কোডুংগালুৰ, কোল্লাম, মাদায়ী, বৰকুৰ, মঙলদৈ, কাছাৰগোড, কান্নুৰ, ধৰ্মদাম, পন্থালয়িনী, আৰু চলিয়ামত থকা মছজিদসমূহ মালিকদিনাৰৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ভাৰত উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত এই মছজিদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। কাছাৰগোড চহৰৰ থালাংগাৰাত মালিকদিনাৰৰ মৃত্যু হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।

প্ৰথম ভাৰতীয় মছজিদ চেৰমন জুমা মছজিদ ৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত মালিক দীনাৰে নিৰ্মাণ কৰা বুলি ভবা হয় যদিও কিছুমান ইতিহাসবিদে কয় যে প্ৰথম মছজিদটো ৬১০ আৰু ৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত গুজৰাটত আছিল। মালাবাৰত মাপিলাসকল হয়তো প্ৰথম সম্প্ৰদায় যিয়ে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। উপকূলৰ কাষেৰে নিবিড় মিছনেৰী কাৰ্য্যকলাপ চলোৱা হৈছিল আৰু আন বহুতো থলুৱা লোকে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি ভাৰতৰপৰা অহা দুজন ভ্ৰমণকাৰী মৌলাই আব্দুল্লাহ (পূৰ্বতে বালাম নাথ নামেৰে পৰিচিত) আৰু মৌলাই নুৰুদ্দিন (ৰূপনাথ) ইমাম মুস্তানছিৰ (৪২৭–৪৮৭  এ এইচ)/(১০৩৬–১০৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু ইমানেই আপ্লুত হৈছিল যে তেওঁলোকে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি ৪৬৭ চনত ভাৰতত প্ৰচাৰ কৰিবলৈ উভতি আহিছিল  এ এইচ/১০৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দ। মৌলাই আহমেদ তেওঁলোকৰ সংগী আছিল। আবাদুল্লাহ প্ৰথম ৱালি-উল-হিন্দৰ দাইৰ তালিকা (ভাৰতৰ সন্ত) আছিল। তেওঁ কাকা আকেলা আৰু কাকি আকেলা নামৰ এহাল বিবাহিত দম্পতীৰ সন্মুখীন হয় যি তৈয়াবী (বোহৰা) সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰথম ধৰ্মান্তৰিত হৈছিল।

আৰব–ভাৰতীয় পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া

ঐতিহাসিক প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে আৰব আৰু মুছলমানসকলে ইছলামৰ প্ৰথম দিনৰপৰাই আৰু সম্ভৱতঃ আৰব অঞ্চলত ইছলামৰ আগমনৰ আগতেই ভাৰতীয়সকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। আৰব ব্যৱসায়ীসকলে ভাৰতীয়সকলে বিকশিত কৰা সংখ্যা ব্যৱস্থাটো মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু ইউৰোপলৈ প্ৰেৰণ কৰিছিল।

অষ্টম শতিকাৰপৰাই বহু সংস্কৃত গ্ৰন্থ আৰবীলৈ অনুবাদ হৈছিল। জৰ্জ ছালিবাই তেওঁৰ "ইছলামিক চাইন্স এণ্ড দ্য মেকিং অৱ দ্য ইউৰোপিয়ান ৰেনেছাঁ" নামৰ গ্ৰন্থখনত লিখিছে যে "দ্বিতীয় আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰৰ (ৰাজ্য ৭৫৪–৭৭৫) ৰাজত্বকালত কিছুমান প্ৰধান সংস্কৃত গ্ৰন্থ অনুবাদ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যদি ইয়াৰ আগতে নহয়; তাৰ আগতেও যুক্তিৰ ওপৰত কিছুমান গ্ৰন্থ, আৰু সাধাৰণতে মানি লোৱা হৈছে যে পাৰ্চী আৰু সংস্কৃত গ্ৰন্থসমূহ, যিদৰে আছিল, তেনেদৰেই ৰচনা কৰা হৈছিল বা প্ৰথম অনুবাদ কৰা হৈছিল।"

আৰব আৰু ভাৰতৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক অনাদি কালৰপৰাই চলি আছিল, উদাহৰণস্বৰূপে আৰব ব্যৱসায়ীসকলে খেজুৰ আৰু সুগন্ধি বনৌষধি বিক্ৰী কৰিছিল যিসকলে প্ৰতি বসন্ততে বাৰিষা বতাহৰ আগমনৰ লগে লগে ভাৰতৰ পাৰলৈ আহিছিল। ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত বসবাস কৰা লোকসকল আৰব ব্যৱসায়ীৰ বাৰ্ষিক আগমনৰ লগত যিমান পৰিচিত আছিল, বাৰিষাৰ চৰাইৰ জাকবোৰৰ লগতো সিমানেই পৰিচিত আছিল। কিন্তু বাৰিষাৰ চৰাইবোৰে কেইমাহমানৰ প্ৰবাসৰ অন্তত আফ্ৰিকালৈ উভতি আহিছিল যদিও সকলো ব্যৱসায়ীয়ে মৰুভূমিত থকা নিজৰ ঘৰলৈ উভতি নাহিল; বহুতে ভাৰতীয় মহিলাক বিয়া কৰাই ভাৰতত বসতি স্থাপন কৰে।

মহম্মদৰ আগমনে (৫৬৯–৬৩২ খ্ৰীষ্টাব্দ) পূৰ্বতে মূৰ্তিপূজক আৰু খণ্ডিত আৰবসকলক বিশ্বাসৰদ্বাৰা একত্ৰিত আৰু ইছলামৰ বাৰ্তা প্ৰচাৰৰ বাবে এক ভাগ-বতৰা দায়বদ্ধতাৰদ্বাৰা পৰিচালিত জাতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। দীৰ্ঘদিন ধৰি দক্ষিণ ভাৰতলৈ খেজুৰৰ দৰে সামগ্ৰী লৈ অহা আৰব বণিক নাৱিকসকলে এতিয়া এই নতুন ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে, যাৰ বাবে অঞ্চলটোত উষ্ম আদৰণি পালে। দক্ষিণ ভাৰতীয় জনগোষ্ঠীসমূহে মছজিদ নিৰ্মাণক আদৰণি জনায় আৰু আৰব আৰু স্থানীয় মহিলাসকলৰ মাজত আন্তঃবিবাহকে ধৰি সাংস্কৃতিক সংহতিৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত এক সুকীয়া ভাৰতীয়-আৰবীয় মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৃষ্টি হয়। নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মালাবাৰৰ মুছলমান মিছনেৰীসকলে স্থানীয় ৰজাক ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণৰ প্ৰেৰণা যোগোৱাৰ সময়ত এক উল্লেখযোগ্য মাইলৰ খুঁটি অৰ্জন কৰিছিল। তেওঁ এজন কবিও আছিল আৰু আলী ইবনে আবু তালিবৰ প্ৰশংসাত তেওঁৰ কবিতাৰ কেইটামান দ্বৈত কবিতা জীয়াই আছে বুলি চাচনামাত প্ৰকাশ পাইছে।

আলীৰ নেতৃত্বৰ সময়ত সিন্ধৰ অসংখ্য জাটে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল, আলীৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া হাৰিথ ইবনে মুৰাহ আল-আব্দি আৰু ছাইফি ইবনে ফিল’ আল-শ্বায়বাণীৰ দৰে ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। ৬৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁলোকে সিন্ধী ডাকাতসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল, তেওঁলোকক আল-কিকান (বৰ্তমানৰ কুৱেটা)লৈকে খেদি ফুৰিছিল। পিছলৈ ৬৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত দামাস্কাছৰ ওচৰত হুজৰ ইবনে আদি আল-কিণ্ডিৰ সৈতে মূৰ কাটি পেলোৱা আলীৰ সাতজন নিষ্ঠাৱান সংগীৰ ভিতৰত এজন হিচাপে ছাইফীক হত্যা কৰা হয়।

ভাৰতত ইছলামৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস

]]ৰ আগ্ৰাৰ তাজমহল। ১৭ শতিকাত মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ অধীনত নিৰ্মাণ কৰা এইখন ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

১৭ বছৰ বয়সত মহম্মদ বিন কাছিম (৬৭২ খ্ৰীষ্টাব্দ) ভাৰত উপমহাদেশ আক্ৰমণ কৰা প্ৰথমজন মুছলমান সেনাপতি আছিল, সিন্ধত উপনীত হ’বলৈ সক্ষম হৈছিল। খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত উমাইয়াদ খিলাফত আৰু ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ মাজত ধাৰাবাহিক যুদ্ধ সংঘটিত হয়; ফলত ভাৰতত উমাইয়াদ অভিযানসমূহ পৰীক্ষা কৰি সিন্ধলৈ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়।