ফকৰা যোজনা

ফকৰা যোজনা অসমীয়া ভাষাত প্ৰবাদৰূপে ব্যৱহৃত চিৰন্তন সাধাৰণ জ্ঞানৰ শিক্ষা, যাক “দহৰ জ্ঞান একৰ বাণী’’ বোলা হয়৷ ফকৰা-যোজনা, পটন্তৰ আদি মুখে মুখে চলি অহা বাবে এইবোৰক লোকোক্তিও বোলে৷ সাধাৰণতে কম পৰিসৰৰ বাক্য বা বাক্যাংশৰ দ্বাৰা বহু ভাৱ ব্যঞ্জন কৰা এই ফকৰা-যোজনাসমূহ অসমীয়া ভাষাৰ গৌৰৱ৷ ইয়াৰ ভাষা সৰল, প্ৰতীকধৰ্ম্মী আৰু ছন্দোবদ্ধ ৰূপত থকা বাবে ফকৰা-যোজনাৰ ব্যৱহাৰে ভাষাটিৰ সাহিত্যিক সুষমা বৃদ্ধি কৰিছে৷ দৈনন্দিন কথা-বতৰাত কথাৰ লাচতে, প্ৰায়েই ব্যংগাত্মক বক্তব্যক তুলি ধৰিবলৈ প্ৰায়েই এই ফকৰা-যোজনাবোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াক ইংৰাজী ভাষাৰ 'Proverb'-অৰ লগত তুলনা কৰিব পাৰি।

আভিধানিক অৰ্থ অনুসৰি ফকৰা, যোজনা, দৃষ্টান্ত, পটন্তৰ, ডাকৰ বচন আদি সমাৰ্থক৷ কিছুমান ফকৰা-যোজনাক “ডাকৰ বচন” নামেৰে জনা যায়। অসমীয়া সমাজত সাধাৰণতে কিছুসংখ্যক ফকৰা-যোজনাক ডাক নামে এক “প্ৰবাদ পুৰুষ”ৰ মুখনিঃসৃত বাণী বুলি বিশ্বাস কৰে৷ ডাকৰ বচনবোৰত কৃষিজীৱী অসমীয়া লোকজীৱনৰ নানা বৈষয়িক দিশত সাধাৰণ জ্ঞান বা উপদেশ দিয়া আছে।

অসমীয়া ভাষাৰ ফকৰা-যোজনাৰ ভাণ্ডাৰটো যথেষ্ট ডাঙৰ। সৰল অথচ বুদ্ধিদীপ্ত এই প্ৰবাদবোৰ সাধাৰণ অসমীয়া মানুহৰ জীৱনৰ প্ৰতি থকা গভীৰ আস্থা, দৃষ্টিভংগী আৰু বোধৰ গম্ভীৰ প্ৰকাশ। এইবোৰ অসমীয়া জাতিৰ বিশ্বাস, জাতিসত্বা, সমাজ ব্যৱস্থা আৰু বুৰঞ্জীৰ উৎকৃষ্ট সমল। পুৰণি হ’লেও যথেষ্ট সংখ্যক ফকৰা-যোজনাৰ প্ৰাসংগিকতা আজিও অটুত আছে। কথা কওঁতে বা লিখাৰ মাজত উপযুক্ত ফকৰা-যোজনাৰ ব্যৱহাৰ কৰি লিখিব পাৰিলে বক্তাৰ ভাষাজ্ঞান উন্নত বুলি গণ্য কৰা হয়।

তলত দিয়া ফকৰা-যোজনাৰ সংকলনটো সম্পূৰ্ণ নহ’লেও যথেষ্ট প্ৰতিনিধিত্বমূলক আৰু বিষয়টোৰ বিষয়ে ভালদৰে আভাস দিয়ে।

বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা

__NOTOC__

অ

অৰুচি ভাতৰ কেইগাল খাবাঁ; আবহতী বোৱাৰীক কেইকাল বাবাঁ : ভোক নাথাকিলে সুস্বাদু খাদ্য হলেও মুখত ৰুচি নাহে বাবে খাব নোৱাৰি ; ঠিক তেনেকৈ গিৰীয়েকৰ ঘৰত মন নবহা বোৱাৰীকো চলাবলৈ বৰ কঠিন হয় ।
অসতীৰ সদ্ জ্ঞান, গৰু চোৰৰ গঙ্গাস্নান, বেশ্যা তিৰীৰ একাদশী, তিনিওৰে মুৰত মুতা বহি: অসতী হৈ আনক সাধুবাদ দিয়া, গৰু চুৰিৰ দৰে অপৰাধ কৰি প্ৰায়শ্চিত্ত হোৱা আৰু চৰিত্ৰহীন তিৰুতাই একাদশীৰ দৰে ব্ৰত পালন কৰা কাৰ্য সমাজৰ বাবে মূল্যহীন।
অসতীৰ সজ জ্ঞান, গৰু চোৰৰ গঙ্গাস্নান, : অসৎ স্বভাৱৰ লোকক সজ জ্ঞান দিলেও কামত নাহে। গৰু চুৰ কৰা এক পাপ কাম। তেওঁলোকে চৌৰ্যবৃত্তিৰ দ্বাৰা জীৱিকা আহৰণ কৰে। গঙ্গাস্নানেও তেওঁলোকৰ পাপ মোচন কৰিব নোৱাৰে।
অতিথিও ৰওক, চাউলো সিজক: উভয়কুল ৰক্ষা কৰাৰ স্বাৰ্থত এনেকৈ কোৱা হয়। একে সময়তে দুটা প্ৰয়োজনীয় কাম যেনেতেনে সমাপন কৰা।: অকলশৰীয়া মানুহৰ বেমাৰ-আজাৰ হ’লেও চোৱা চিতা কৰা মানুহৰ অভাৱ। অকলশৰীয়াকৈ জীৱনৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিব লগা হ’লে এই ফকৰা যোজনাটোৰে উপমা দিয়া হয়।
অথাই সাগৰত কাঠি-জাল বোৱা: অপ্ৰয়োজনীয় কাম কৰা। পাৰাপাৰহীন সাগৰত কাঠি-জাল বাই যিদৰে মাছ ধৰিব নোৱাৰি সেই দৰে ফল নধৰা কাম কৰা বুজাবলৈ এই যোজনাটো ব্যৱহাৰ হয়।
অহঙ্কাৰেই পতনৰ মূল (নীতি-বচন): মনলৈ অহংকাৰ ভাব আহিলে, চৰিত্ৰৰ নম্ৰতাগুণ নোহোৱা হয়। নম্ৰতাই উন্নতিৰ সোপান। সেয়ে, অহংকাৰভাব পতনৰ কাৰণ বুলি কয়।
অতি দৰ্পে হত লংকা: ৰাৱণৰ অহংকাৰৰ ফলতে সোণৰ লংকা চাৰখাৰ হৈছিল, তেনেদৰে অহংকাৰ পৰিহাৰ নকৰিলে বিপদ নিশ্চিত।
অতি টান হ’লে গাঁঠি ছিগি যায় : অতি কঠোৰ নীতি-নিয়মে মানুহক মিছা ক’বলৈ বাধ্য কৰে৷
অমৰ মৰে, নিৰ্জৰ ঝৰে, ধনীয়ে বায় হাল, লক্ষ্মীৰ টিকাত ফটাকানি, মোৰ নাম নিধনীয়েই ভাল: কেৱল নামটোৰ পৰাই মানুহৰ গুণ ধৰিব পৰা নাযায় বা নামে চৰিত্ৰৰো প্ৰকাশ নকৰে৷ (এজন মানুহৰ নাম “নিধনী’’ হোৱা বাবে তেওঁৰ অসন্তোষ আছিল পিছত তেওঁ লক্ষ্য কৰিলে অমৰা (“অ-মৰা’’) গছ মৰি যায়, নিজৰা যাৰ অৰ্থ বৈ নাযায় বা নসৰে, সিও বৈ যায়; আকৌ ধনী নামৰ মনুহে হাল বায় আৰু লক্ষ্মী নামৰ ছোৱালীৰ গাত ফটা কাপোৰ৷ গতিকে, তেওঁ উপলব্ধি কৰিলে যে, তেওঁৰ নামটো নিধনী হোৱাত অসন্তোষ কৰিবলগীয়া নাই৷
অতিৰ লগত যতি মৰে: দুৰ্জনৰ লগত সজ্জনৰো নাশ হোৱা।
অথন্তৰত অযুগুত:আত্মৰক্ষাৰ হেতু আইনে কৰিবলৈ নিদিয়া অপৰাধ কৰিলেও আইনে ক্ষমা কৰা৷
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

আ

আগতে যেনে এতিয়াও তেনে, লোকে দেখিলে ভকত হওঁ; মালাও জপোঁ, প্ৰসাদো খাওঁ, লগ পালে এতিয়াওঁ যাওঁ: স্বভাৱ সলনি কৰিব নোৱাৰা লোক। লোকক দেখুৱাই সৎ হ’লেও ভিতৰি অপকৰ্ম কৰিবলৈ নেৰে।
আহিলোঁ ভকত মাৰিলোঁ খুঁটি, চাউল-চৰু নিদিলে নেযাওঁ উঠি: আকোঁৰ-গোজালিকৈ লগা।
আঘোণ মহীয়া কাঁচি তামোলো নালাগে পাণো নালাগে ঘৰে ঘৰে ফুৰে যাচি: আঘোণ মাহত পকা ধান কাটিবলৈ সকলোৱে হাতত কাঁচি লৈ আগবাঢ়ি আহে৷
আপোনাৰ মুখ বেঁকা, দাপোনক চাৰি লাঠি: নিজৰ ভুল নেদেখি আনক দোষাৰোপ কৰা।
আহোঁতে নাঙ্গতা যাওতে শূইন, লগত যাব পাপ আৰু পুইন: জনম আৰু মৰণৰ বেলিকা মানুহে একো লৈ নাহে বা নেযায়, থাকি যায় মাত্ৰ পাপ বা পূণ্য কৰ্মৰ ফল।
আপদত ঔৱেও গল খজুৱায়, বিপদত গাৰ নোমেই শত্ৰু: দুয়োটাৰে একে অৰ্থ, বিপদৰ সময়ত নিজৰ আপোনজনেই শত্ৰু হোৱাৰ দৰে টেঙা হিচাপে খোৱা আমাৰ প্ৰিয় ফল ঔ টেঙায়ো কেতিয়াবা গল খজুৱাব পাৰে।
আপোনাৰ মন যেনে, আটাইকে দেখে তেনে, জানো মন আটাইৰে একে: নিজৰ মন যেনে আনৰ মনো জানো তেনে হব পাৰে, কাৰণ সকলোৰে মন বেলেগ বেলেগ হয়।
আই গৈছিল গোঁসাই ঘৰলৈ, মই গৈছিলোঁ লগত, আখৈ কলা খাবলৈ পাই, তাতে হলোঁ ভকত: ঈশ্বৰ ভক্তি থাকক বা নাথাকক, আখৈ-কলৰ লোভতে কোনো লোক ভকত হ'ব পাৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা আন্তৰিকতা নাথাকিলেও লোভৰ বশৱৰ্তী হৈ কোনো কাম কৰাৰ কথা কোৱা হৈছে।
আই থাকিলে খাই যাবি, বোপাই থাকিলে চাই যাবি: বিয়া হৈ যোৱা ছোৱালীয়ে মাক থাকে মানে আগৰ দৰেই আলহ-উদহ পায়, মাকৰ মৃত্যুৰ পিছত নাপায় বুলি প্ৰচলিত ধাৰণা। তেতিয়া কেৱল বাপেকক চোৱাৰ বাবেহে ছোৱালীবোৰ আহে।
আই মৰিলে ভালেই হ’ল, দুয়োখন মেখেলা মোৰে হ’ল : আপোনপেটীয়া মানুহৰ স্বভাৱৰ কথা কোৱা হৈছে।
আপোন ভালেই জগত ভাল: নিজৰ চৌপাশৰ পৰিৱেশ ভাল কৰিব পাৰিলেই গোটেই জগতখন ভাল যেন বোধ হয়। অন্য অৰ্থত ভাল চিন্তা কৰিলেই সকলো ভাল হয়।
আঁউসীৰ ধাৰ পূৰ্ণিমাত সুজ: এটাৰ প্ৰতিশোধ আনটোত লোৱা।
আগৰ গৰু বাঘে খায়
আছে গৰু নাবায় হাল, থকাতকৈ নথকাই ভাল: থকা সম্পদ এটা যদি ব্যৱহাৰ কৰা নহয়, তেন্তে উক্ত সম্পদৰ পৰা আপোনা আপুনি লাভ কেতিয়াও নহয়। বৰঞ্চ এই সম্পদৰ পৰিচালনাত ব্যয়ৰ হে সম্ভাৱনা অধিক। পৰিচালনা নকৰি পেলাই থ'লেও সম্পদবিধ নষ্ট হৈ গৰাকীৰ লোকচান হয়। সেয়ে ব্যৱহাৰ নোহোৱা এনে সম্পদ থকাতকৈ নথকাটোহে অধিক লাভজনক।
আঁঠুৱা চাই ঠেং মেলিবা: নিজৰ সামৰ্থ্য চাইহে কাম কৰা উচিত।
আদাক দেখি উঠিল গা, কেঁতুৰিয়ে বোলে মোকো খা: সামৰ্থ্য নাথাকিলেও আনক দেখি কোনো কাম কৰিবলৈ যোৱা। আদা আৰু কেঁতুৰি দেখিবলৈ একে, কিন্তু আদাহে খোৱাত ব্যৱহাৰ হয়, কেঁ‌তুৰি খোৱাত ব্যৱহাৰ নহয়।
ইকাণ সিকাণ সহস্ৰ কাণ: গোপন কথা এজনৰ পিছত আন এজনে শুনিলে গোপনীয়তা নোহোৱা হোৱা।
ইজনে দিলে কটা ঘাঁ-টি, সিজনে দিয়ে দৰব বটি : মানুহে যদি কোনো এক পৰিয়াল বা সমাজৰ মাজৰ এজনৰ পৰা কষ্ট পায়, তেনেস্থলত সেই পৰিয়ালৰ আন এজনৰ পৰা সমবেদনা বা অনুকম্পা আদি পালে, ব্যঙ্গাত্মকভাৱে এনেদৰে কোৱা হয়।: সমাজৰ বৰমূৰীয়া বা আগশাৰীৰ লোকসকলক সকলোৱে আদৰ্শ হিচাপে মানে। তেনে লোকে যদি কোনো নকৰিবলগীয়া কাম কৰে তেন্তে বাকী লোকসকলে তাকেই আদৰ্শ মানি কাম কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে।
উঁই পৰুৱাৰ পাখি গজিলেই মৰণ: মানুহৰ বুদ্ধিবৃত্তি যিমানৰ সিমানতে থাকিব লাগে। তাতকৈ ওপৰলৈ উঠিলে কষ্ট হয়।
উজত নাপাই কুঁজত কিলায়, ঘোঁৰাক নাপই ঘাঁহীক কিলায়: আনৰ ওপৰত উঠা খং আন কাৰোবাৰ ওপৰত প্ৰকাশ কৰা৷
উঁই এন্দূৰ কুজন, ভাল ভাঙে তিনিজন; বেজী সূতা সুজন, ভাল কৰে তিনিজন: উঁই, এন্দূৰ আৰু কুপ্ৰবৃত্তিৰ লোকে ভালকো বেয়া কৰে, কিন্তু বেজী সূতা আৰু সৎলোকে বেয়াকো ভাল কৰে৷
উকু উকু উকু, খেৰে বনে গোজোঁ: খেৰে বনে অৰ্থাৎ যিহকে পায় তাকেই খোৱা৷ (উকু উকু উকু কেৱল ছন্দ মিলাবলৈহে দিয়া হৈছে৷)
উঠ্ বামুণটো, বহক কুকুৰটো: যোগ্যজনক সন্মান নিদি অযোগ্যজনক দিয়া৷
উতংগা গৃহত বকতা স্ত্ৰী, সেই গৃহৰ নাথাকে শ্ৰী: (উতংগা=লাগবান্ধ নোহোৱা; বকতা=বহুবল্কী) বিশৃংখল ঘৰৰ মানুহজনীও যদি কথকী হয়, তেনে সেই ঘৰৰ উন্নতি নহয়৷
উত্তৰে গাজে খৰলৈ, বুঢ়াই বিয়া কৰায় পৰলৈ: উত্তৰ দিশে গাজিলে বৰষুণ নহয়, বুঢ়া লোকে বিয়া কৰালেও নিজে সুখ বেছিদিন ভোগ কৰিব নোৱাৰে৷
উলুৰ বন লচপচ্, গিৰিহঁতৰ একো নাই আলহীৰ খচ্ খচ্: ক’বলগীয়াজনে একো নোকোৱাতেই আনে ওপৰতে কথা কোৱা৷
উজনিৰ মাত-কথা; নামনিৰ ভাত-মুঠা: উজনিৰ অসমৰ মাতকথা শুৱলা আৰু নামনি অসমৰ ভাত-আঞ্জা জুতি লগা বুলি কয়৷

ঊ

ঊনা ভাতে দুনা বল, অধিক ভাতে ৰসাতল : প্ৰয়োজন অনুসৰি খালে স্বাস্থ্যৰ কোনো ক্ষতি নহয়। কিন্তু প্ৰয়োজনতকৈ অধিক খালে স্বাস্থ্যৰ লগতে ধনো হানি হয়।

[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

ঋ

ঋষি শ্ৰাদ্ধ: ঋষিসকলে শ্ৰদ্ধাৰে যজ্ঞাদি কৰ্ম কৰে, সেয়ে, শ্ৰদ্ধাৰে কৰা কাম৷
ঋণং কৃত্বা ঘৃতং পিবেৎ: [সংস্কৃতৰ এই আপ্তবাক্য শাৰী অসমীয়াত 'ঋণ লৈ ঘিউ খোৱা' বুলি প্ৰচলিত] উপাৰ্জনতকৈ ব্যয় অধিক। ঋণ বা ধাৰ লৈ হ’লেও বিলাসিতা নেৰা।

এ

এক বৰাই ধান খায়, এক বৰাই হান খায়: একে স্বভাৱৰ দুজন লোকৰ এজনে দোষ কৰে আৰু ভুলক্ৰমে আনজনে শাস্তি পায়। অৰ্থাৎ, দোষ কৰি চতুৰজন সাৰি যায় আৰু নিৰ্দোষীজনে দোষ নকৰাকৈয়ে শাস্তি পায়।
এক/এই জাৰেই শেষ নহয় আৰু জাৰ আছে : বিপদ এটাতে শেষ নহয়। ই আহিয়েই থাকে।
এদেও, দুদেও, লোটা নিয়াৰ চেওঁ: সুবিধা পালে চুৰি কৰা।
এন্দুৰক সেন্দূৰ পিন্ধোৱা: কুৰূপ ব্যক্তিক কৃত্ৰিম উপায়েৰে অধিক সুন্দৰ কৰিবলৈ যত্ন কৰা।
এনেয়ে উৰ্বশী দুৱাৰে বাট দিয়া: সুযোগ বিচাৰি ফুৰা মানুহক অধিক দুষ্টালি কৰিবলৈ চল দিয়া।
এবাৰ সাপে খালে লেজুলৈকো ভয়: এবাৰ বিপদত পৰিলে পিছত বেছি সৰু বিপদলৈও ভয়।
একে গছৰ পাণ, সি নো হ’ব কি আন: একে বংশৰ মানুহৰ স্বভাৱ-চৰিত্ৰ একে হয়।
এশ গৰু মাৰিলে বাঘৰো মৰণ: বনৰ বাঘ মাজে মাজে গাঁৱলৈ আহি পোহনীয়া গৰু ম’হ আদি মাৰি খায়, কিন্তু কোনো এটা বাঘে যদি নিয়মীয়াকৈ আহি পোহনীয়া জন্তু আক্ৰমণ কৰে তেনেহলে গাঁৱৰ ৰাইজে মিলি বাঘটো মাৰি পেলায়। অৰ্থাৎ বহু বেছি বেয়া কাম কৰিলে শেষত নিজে বিপদত পৰিব লাগে।
এখন হাতেৰে চাপৰি নাবাজে: কাজিয়া লাগিবলৈ কমেও দুটা পক্ষ লাগে। যেনেদৰে এখন হাতেৰে চাপৰি বজাব নোৱাৰি তেনেদৰে এটা পক্ষই অকলে কাজিয়া কৰিব নোৱাৰে।
এঘৰৰ পাটনাদ, এঘৰৰ জৰী, এঘৰে পানী তুলে হুৰূস হুৰূস কৰি: লোকৰ বস্তুৰে কম আয়াসতে নিজৰ কাম কৰা কাৰ্যক বুজোৱা হৈছে।
এদিন বামুণৰ, এদিন বহুৱাৰ: সকলোৰে এদিন নহয় এদিন ভাল দিন আহে।
এনেই বুঢ়ী নাচনী, তাতে নাতিনীয়েকৰ বিয়া: বুঢ়ী এগৰাকীয়ে যদি নাচি ভাল পায়, তেনেহলে নাতিনীয়েকৰ বিয়া হ’লেতো কথাই নাই, মন প্ৰাণ ঢালি নাচিব॥ অৰ্থাৎ যি কাম কৰিব ভাল পায়, সেই কামকে কৰিব সুবিধা পোৱা।
এনেই শিঙিমাছ, তাতে বাহী গাৰে পোৰা : শিঙি মাছ উচ্চবৰ্ণৰ অভক্ষ, তাতে আকৌ বাহী গাৰে পোৰাত সি অভক্ষৰো অভক্ষ। অৰ্থাৎ কোনো ফালৰপৰাই গ্ৰহণযোগ্য নোহোৱা। এই ফকৰাত অসমীয়া সমাজত এসময়ত প্ৰচলিত বৰ্ণবাদৰ আভাসো পোৱা যায়।
এনেই মৰিছোঁ ঋষিৰ শাপত, তাতে দিছে ধানৰ ভাপত: বিপদত পৰি থকোঁতে অন্য এটা বিপদ হোৱা।
এৰি দিয়া শৰ ঘূৰাই আনিব নোৱাৰি: টূনৰ পৰা কাঁড় ধনুৰ সহায়ত এবাৰ এৰি দিলে যেনেকৈ ওভোতাই আনিব নোৱাৰি, তেনেকৈ, কোৱা কথা ঘূৰাই আনিব নোৱাৰি।
এৰিলে মন ঘোঁৰাৰ ছুটি, বান্ধিলে মন শিলৰ খুটি: নিজৰ মনক নিজে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি। মনটো এৰি দিলে ঘোঁৰাৰ দৰে দৌৰি ফুৰিব, আনহাতে বান্ধি ৰাখিলে শিলৰ খুটিৰ দৰে স্থিৰ হৈ থাকিব।
এবাৰ হাগি দহ বাৰ উলটি চোৱা: খুব বেছি কৃপণ, ইমানেই কৃপণ যে শৌচ কৰি উঠি বাৰে বাৰে উলটি চায় বেছিকৈ শৌচ কৰিলে নেকি। ব্যাঙ্গাত্মক ভাবত ব্যৱহাৰ হয়।
এলেকৰ পেলেক কুকুৰা চৰাইৰ ভাগিনীয়েক: ইমান বেছি দূৰ সম্পৰ্কৰ মানুহ যে সম্পৰ্কীয় বুলি ক’বই নোৱাৰি।
এটা মুদ্ৰাৰ ইপিঠি সিপিঠি: এটাৰ ওপৰত আনটো নিৰ্ভৰশীল। এটাক বাদ দি আনটো অসম্পূৰ্ণ।
এৰাল চিগা গৰু, ঢাকন নাইকিয়া চৰু:দুয়োটাৰে একো ভৰষা নাই। এৰাল ছিগা গৰু যেনেদৰে নিয়ন্ত্ৰণহীন, তেনেদৰে ঢাকন নাইকিয়া চৰুতো যি কোনো সময়তে কুকুৰ মেকুৰীয়ে মুখ দিব পাৰে।
এক গুলীত দুই চিকাৰ: একেটা কামেৰে দুটা উদ্দেশ্য সফল কৰা
একালৰ বৃন্দাবন একালত পৰে চন: ভাৰতীয় হিন্দু পৰম্পৰাত শ্ৰীকৃষ্ণৰ লীলাভূমি বৃন্দাবন অতি পৱিত্ৰ আৰু মনোৰম ক্ষেত্ৰ। কিন্তু সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে বৃন্দাৱন চনপৰা বা গুৰুত্বহীন হৈ পৰে। অৰ্থাৎ একালত বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানো সময়ত ধ্বংসৰ গৰাহত পৰে বা গুৰুত্বহীন হয়।
এক তিৰি লোদোৰ পোদোৰ দুই তিৰি গাঁতৰ এন্দূৰ তিনি তিৰি নাপায় ভাত চাৰি তিৰিৰ মূৰে-কপালে হাত: কেইবাগৰাকী তিৰোতা বিয়া কৰালে ঘৰত অথন্তৰ, কন্দল হয়।
এঠাইত কাটিলে সাতঠাইত গজা: অতি দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ লোক।
এঙাৰ ধুলে কেতিয়াও বগা নহয়: মানুহৰ জাৰ যেনেকুৱা স্বভাৱ, সি কেতিয়াও সলনি নহয়।
এফালে তাঁতৰ শাল, এফালে গৰু। অতিথি বাপু, আহি ক'ত জুৰিবা চৰু: অনাকাংক্ষিত অতিথিক বাধা প্ৰদান কৰিবৰ বাবেই কোৱা হয়।
এলাহৰ সমান ধন থাকোঁতে,দুখৰ অভাৱ কি।:এলাহৰ বাবেই দুখে কুলাই-পাছিয়ে নধৰা হয়।

ঐ

ঐ টেকটেকী কলৈ যাৱ, গালখন পাতি দুচৰ খাৱ: যাৰে তাৰে কথাত মুখ পাতি লৈ যিহকে তিহকে কৈ অপমানিত হোৱা।
ঐৰাৱতো নিমাখিত হয় কাণত সোমোৱা পৰুৱাৰ ওচৰত:ঐৰাৱত বা হাতীৰ সমুখত পৰুৱা আকাৰত তেনেই নগণ্য প্ৰাণী, কিন্তু হাতীৰ কাণৰ ভিতৰত সোমালে সেই পৰুৱায়ো হাতীক অতিকৈ কষ্ট দিব পাৰে। সেয়ে এই ফকৰাৰ সন্নিৱিষ্ট অৰ্থ হ`ল যে অসতৰ্ক হ`লে কোনো তুচ্ছ বস্তু বা প্ৰাণীয়েও মানুহক মহাবিপদত পেলাব পাৰে।
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

ও

ওচৰৰ আলহী নকৰে কাণ, নৰিয়াত পৰিলে আহে কাম: ওচৰ-চুবুৰিয়াক কেতিয়াও অৱজ্ঞা কৰিব নালাগে, কাৰণ বিপদত ওচৰ-চুবুৰীয়াই সহায় কৰে।
ওস্তাদৰ খেল শেষ ৰাতি: পাৰ্গত লোকে প্ৰথমতে হাৰিলেও শেষত জিকিবই।
ওপৰলৈ পানী ছটিয়ালে নিজৰ গাতে পৰে: নভবা নিচিন্তাকৈ কাম কৰিলে নিজলৈকে বিপদ আহে।
ওঁঠ চেপিলে গাখীৰ ওলোৱা: সৰু হৈ ডাঙৰৰ দৰে কথা ক’লে অপমানসূচক ভাবত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
ওলায়েই দেখিবা যাক, শতৰু নুবুলিবা তাক: ওচৰ-চুবুৰীয়াৰ লগত শত্ৰুতা কৰিব নালাগে।
ওচৰৰ বামুণ শূদিৰ শূদিৰ: ঘৰৰ ওচৰত জ্ঞানী লোক থাকিলেও তেওঁৰ মান নকৰা।
ওচৰৰ পুঠি খলিহনা দূৰৈৰ ৰৌ বৰালি: কাষতে থকা বস্তুক নগণ্য বুলি ভাবি উপেক্ষা কৰা
ওৰণীয়ে বাৰণীয়ে দেখিবলৈ ভাল, ওৰণী গুচালে ওফোন্দা গাল: দেখাত সাধু প্ৰকৃতিৰ হ’লেও ভিতৰি ভিতৰি দুষ্ট প্ৰকৃতিৰ লোক।
ওল্টাই দিলে দা, পাল্টাই দিলে কাঁচি বা ওলোটালে লাঠী, পুলোটালে যাঠী: ডাঙৰ বিষয়াৰ কথাৰ হুকুমৰ দ্ব্যৰ্থকতা বুজোৱা হৈছে। ইফালেও বিপদ সিফালেও বিপদ।
ওখ গছতহে বতাহ লাগে: সমাজৰ উচ্ছস্তৰৰ লোকহে প্ৰথমে দৃষ্টি গোচৰ হয়।
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

ঔ

ঔটো পৰি কপৌটো মৰিল, বগে নিৰামহি খায়; সখীয়তী চৰায়ে ছমাহলৈ বিনালে, সমন্ধত একোডাল নাই: কপৌ, বগলী, সখীয়তী-বেলেগ বেলেগ চৰাই। কিন্তু সিহঁতৰ জাতি একেটাই। হঠাৎ হোৱা দুৰ্ঘটনাত জাতিটোৰ সকলোৱে দুঃখিত হয়। সেইদৰে, সম্বন্ধত একো নাথাকিলেও মানুহে পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ দুখ বুজি বিপদকালত একগোট হোৱা উচিত।
ঔ বিচাৰোঁতে মৌ পোৱা: সামান্য বস্তু বিচাৰোঁতে বহুমূলীয়া বস্তু পোৱা।
ঔটো পৰিলে তললৈ যায়, যাচি যাচি কিল খায়: উপযাচি নিজৰ বিপদ চপাই লোৱা।
ঔষধৰ দ্ৰব্য যদি নাপায় বিচাৰিয়া, কি কৰিব বৈদ্যৰাজে ব্যৱস্থা কৰিয়া : সমল নহ’লে অকল বিধানৰ পৰা একো লাভ নহয়৷, কোনেনো জানিছিল ৰাম যাব বনবাস: ভৱিষ্যত অনিশ্চিত।ৰামায়ণৰ ৰাম আছিল জনপ্ৰিয় যুৱৰাজ। কিন্তু ৰাজনৈতিক চক্ৰান্তৰ বলি হৈ তেওঁৰ পিতৃ দশৰথে তেওঁৰ ৰাজ্যাভিষেকৰ দিনাই লোকপ্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে সিংহাসনৰ পৰা বঞ্চিত কৰি চৌধ্য বছৰৰ কাৰণে বনবাসলৈ পঠাবলৈ বাধ্য হৈছিল।
কি ক আছিলা, কি ক হ’লা, খাবলে নাপাই শুকাই খীণাই গ’লা: বহুদিন ভাল অৱস্থাত থকাৰ পিছত বেয়া অৱস্থা হোৱা বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হয়।
কেৰ্কেটুৱাৰ বাঁহপাতেই ভেটি : যাৰ যি আছে, সি তেনেভাবেই সুখী।
কাণী বুঢ়ীৰ কাম নাই, চাউলত ধান দিয়ে আৰু বাচে : অদৰকাৰী হ’লেও ব্যস্ত থাকিবলৈকে কিবা এটা কৰি থকা।
কৌৰৱৰ চাউল খায়, পাণ্ডৱৰ গুণ গোৱা: মহাভাৰতত কৌৰৱ পক্ষৰ হ’লেও ভীষ্ম, দ্ৰোণ আদিয়ে পাণ্ডৱৰ প্ৰতিহে মনে মনে বা প্ৰকাশ্যে ভালভাৱ আছিল। সেয়ে দুৰ্যোধনে তেওঁলোকক এইদৰে তিৰষ্কাৰ কৰিছিল। বৰ্তমান সময়তো তেনেকৈ এজনৰ পৰা সুবিধা লৈ তেওঁৰ বিপক্ষ আনজনৰ প্ৰতি বেছি সহানুভূতি দেখুৱা অৰ্থত এইদৰে কোৱা হয়।
কাউৰী টেঙৰ নে মাউৰী টেঙৰ: মাক-দেউতাক নোহোৱা ছোৱালীয়ে ঠেকি ঠেকি শিকি ডাঙৰ হয়।
কাউৰীয়ে ম’ৰাৰ পাখি গোজা: দেখাক দেখি অযোগ্যজনেও যোগ্য বুলি ভাবিবলৈ ধৰা।
কাউৰীৰ মুখত কুলি চৰাই গান:
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

খ

খােজো খাৰণী দিয়ে লোণ, এনে উভতিত থাকিব কোন:বিচৰা বস্তু টো নিদি নিবিচৰাটো দিয়া জনৰ লগত মিলেৰে থাকিব নোৱাৰি।
খোৰাৰ খোজেপতি দায়
খেদি শিয়াল পাবা কি,মাৰি শিয়াল খাবা কি।:যি কৰ্মৰ পৰা কোনো ভাল ফল আশা কৰিব নোৱাৰি তেনে কৰ্মত সময় আৰু শক্তি অপচয় কৰি একো লাভ নাই।
খাই উঠি খোৱাৰ মন, ৰাক্ষসগণ নে হুতাশন: খাই উঠিয়ে পুনৰ খাবলৈ মন কৰাজনৰ স্বভাৱ ক্ষতিকাৰক বোলা হয়৷
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

গ

গড় বান্ধি যুঁজিলে ৰথী, গড় নবন্ধাকৈ যুঁজিলে মহাৰথী।: আপোন ভাব দেখুৱাই মুখেৰে এটা কথা কৈ পেটত আন ভাব ৰখা।
গড়গঞা হাতী, টিকায়ো নকৰে কাটি
গুৰিত কাটে,আগত পানী ঢালে; গছে বোলে মোক প্ৰতিপাল কৰে। :সহায় কৰা যেন দেখাই যদিও অনিষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি থাকে।
গৰু মাৰি গা ধোৱা: ডাঙৰ অপৰাধ কৰি পাহৰি যোৱা বা অনুতপ্ত নোহোৱা৷
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

ঘ

ঘোঁৰাক চিনি কাণত, তিৰিক চিনি টানত, খুৰক চিনি শানত: ভাল ঘোঁৰাৰ কাণ সদাই ঠিয় হৈ থাকে, সু তিৰোতাক জীৱনৰ কঠিন সময়ত আৰু খুৰক শানত দিলেহে গম পাই ই চোকা হয় নে ভাগি যায়।
ঘোক বাই ঘোক, সাপে খালে তোক, মাছটি পালে মোক:গাঁতত হাত ভৰাই মাছ ধৰিবলৈ যোৱা গৰাকীক আন গৰাকীৰ কটাক্ষ।
ঘ্ৰাণেন অৰ্দ্ধ ভোজনং: ভাল খাদ্যৰ গোন্ধ পালেই আধা খোৱা বুলি ধৰিব পাৰি।
ঘৰলৈ আহিলে ঢকুৱা বেৰ, আলিবাটলৈ গ’লে বৰ চুৰিয়াৰ ফেৰ: নিজৰ দাৰিদ্ৰ্য লুকুৱাই ৰাখি আনৰ আগত ধনৰ অহংকাৰ দেখুওৱা।
ঘন ঘনকৈ দিবা আলি, তেহে খাবা নানান শালি: শালিধানৰ খেতিত ঘন ঘনকৈ আলি বান্ধি পানী ধৰি ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰিলে খেতিৰ ফচল উন্নতমানৰ হয়।
ঘহোঁতে ঘহোঁতে শিলো ক্ষয় যায়: চেষ্টা কৰি থাকিলে টান কামো সহজে কৰিব পৰা হয়।
ঘোঁৰা দেখিলে খোৰা হোৱা : সুবিধাৰ দেখিলে অধিক সুবিধা লোৱাৰ আগ্ৰহ।
ঘন-চিৰিকাই ৰাজহাঁহৰ খোজলোৱা : ঘন-চিৰিকাই, ৰাজহাঁহৰ দৰে খোজ কাঢ়িবলৈ লৈ, তাকো শিকিব নোৱাৰিলে আৰু আগৰ নিজা খোজো পাহৰি ডেও দি দৰে লগা হ’ল। এতেকে, সামান্যজনে বৰ লোকৰ শাৰী পুৰাবলৈ গৈ নিজে ক্ষতিগ্ৰস্ত আৰু হাস্যাস্পদ হোৱা।
ঘনমূৰী আহু তলমূৰী শাহু: আহু খেতি ঘন হ’লেহে ফচল বাঢ়ে, তেনেকৈ শাহুস্থানীয় মহিলা বয়সৰ আঁচোৰ পৰা হ’লেহে শুৱাই পৰে।
ঘৰৰ কথা নক’বি পৰক, ঘৰ হয় লৰক ফৰক: ঘৰৰ কথা আনৰ আগত ক’লে ঘৰৰ সন্মান হানি হ’ব পাৰে।
ঘৰত নাই ক’লা কচুৰ থোৰ, শহুৰৰ ঘৰত বিচাৰে ৰৌ মাছৰ মূৰ: শহুৰৰ ঘৰত জোঁৱায়েকবোৰে বেছি বিচৰাক উপলুঙা কৰা হৈছে। আনৰ দাৰিদ্ৰ্যক উপলুঙা কৰা৷
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

চ

চোৰে নেৰে চোৰ পৰকিতি, শহাই নেৰে শৰ, যিমান কি ডোম চহকী নহক, তেও নৈৰ কাষত ঘৰ: যাৰ যি স্বভাৱ, সি কেতিয়াও নেৰে।
চল পাই বিয়নী নিতৌ তিনি বেলি:সুৰুঙা পালে সুবিধা লোৱা।
চোৰ পোৰ মুখ খানিহে: চোৰ পুত্ৰৰ চলাহি কথা কব পৰাটোৱেই গুণ।
চাই চাই বুলিবা বাট, দেহৰ ভিতৰত আছে খাল বাম, পিছলি পৰিবা তাত: সকলো সময়তে সুশৃংখলিত হোৱাৰ প্ৰয়োজন।
চৰাই মৰে ৰৈ, মানুহ মৰে কৈ: ৰৈ থকা চৰাই চিকাৰীৰ সহজ লক্ষ্য হৈ পৰে। সেইদৰে গোপনীয় কথা বা নক’বলগীয়া কথা কৈ মানুহে নিজৰ বিপদ নিজে মাতে।
চৰাইটি দেখাতহে সৰু, সাজে হোলোং গছত বাহ : হোলোং এবিধ প্ৰকাণ্ড গছ। কোনোবা মানুহক দেখাত সৰু বা সাধাৰণ যেন লাগিলেও কিন্তু তেওঁৰ কাম-কাজ অসাধাৰণ।
চকুৰ আঁতৰ হ’লে মনৰো আঁতৰ: সদায় সংস্পৰ্শত থাকিলে মানুহৰ সৈতে আত্মীয়তা বৃদ্ধি হয়; কিন্তু, বহুদিন দেখাদেখি নহ’লে আন দৈনন্দিন কাৰ্যৰ ফলত ঘনিষ্ঠ মানুহকো পাহৰা যায়।
চৰুক সুধি ভাত ৰন্ধা: ঘৰৰ সদস্যসকলক কিমান চাউলৰ ভাত লাগে ৰান্ধনীয়ে জানে আৰু সেইমতে ৰান্ধে, ৰন্ধা বাচন অৰ্থাৎ চৰুক সোধা নহয়। অপ্ৰয়োজনীয় লোকক কথা সোধাৰ প্ৰয়োজন নহয়।
চল চাই কঠীয়া পৰা: সঠিক সময়ত কৰিবলগা কাম কৰা।
চল পাই চাপৰি বজোৱা : আনক কুৎসা-ৰটনা কৰাৰ সুযোগ পালে সুযোগ গ্ৰহণ কৰিবলৈ নেৰা লোকৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰা হয়।
চ’তৰ বিহুলৈ ছমাহ থাকোঁতেই হাত মেলি নচা : কোনো কামৰ সময় অহাৰ পূৰ্বেই গা সাতখন আঠখন হোৱা।
চৰণেহে জানে মৰণৰ ঠাই, চুঁচুৰি বাগৰি তালৈকে যায়: দুৰ্ঘটনা ক’ত আৰু কেতিয়া হয় কোনেও আগতীয়াকৈ ক’ব নোৱাৰে।
চল পালে কুকুৰে ডিঙিলৈকে জপিয়ায়: কুকুৰক নীচ জীৱ বুলি আমাৰ সমাজত গণ্য কৰা হয়। সি গৰাকীৰ ভৰিৰ ওচৰত থাকে। কেতিয়াবা অতি আদৰৰ ফলত সি ডিঙিলৈকো জাঁপ মাৰে। গতিকে, নীচ প্ৰবৃত্তিৰ লোকক চল দিলে ক্ষতি হয়।
চকু লাল, বুকু খাল, সেই পুৰুষৰ লক্ষণ ভাল: (ডাকৰ বচন) যিসকল পুৰুষৰ চকু ৰঙা আৰু বুকুৰ মাজডোখৰ দ’, তেনে পুৰুষক সুপুৰুষ বুলি জনসমাজত বিশ্বাস কৰা হয়।
চন্দা এটা, বোন্দা ওঠৰটা : একেটা বস্তুলৈকে বহুতেই আশাপালি ৰৈ থকা।
চকুৰ পানীৰে বাট নেদেখা হোৱা : দুখ যন্ত্ৰণাই আৱৰি ধৰা।
চাকিৰ তলৰ আন্ধাৰ : মূল ঠাইতে বিসংগতি থকা।
চাপৰিলে মেঘ নেৰায়: কিছুমান দায়িত্বৰ পৰা গা এৰা দিব খুজিলেও এৰিব পৰা নহয়।
চাপৰি যোৱাকে কুঁজা বোলে, লাখুটি লোৱাকে বুঢ়া বোলে: কোনো অপ্ৰিয় কথা পোনে পোনে স্বীকাৰ নকৰিলেও আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ পৰাই ধৰা পৰে।
চাল-বেৰৰো কাণ থাকে: গোপনীয় কথা গোপনেই ৰাখিব লাগে। মুখ খুলি বিশ্বাসভাজন কাৰোবাৰ আগত ক’বলৈ গ’লেও ওচৰতে অজানিতে নুশুনিবলগীয়া কোনোৱে শুনিব পাৰে।
চিকা মাৰি হাত গোন্ধোৱা : বীৰত্ব নথকা সৰু কাম কৰি নিজৰহে ক্ষতি হোৱা।
চিকুটি লাও বুঢ়া কৰা: অনাগত বিপদৰ আগজাননী দিয়া।
চিনাকি চাওডাঙে মানুহ কাটে; চিনাকি চোৰে পিৰালি চুকত কাহে
তিৰী, নদী, ভাটৌ, কোৱা, এই চাৰিৰ আখৈ নোপোৱা।: জনা লোকে যদি গৰ্হিত কাম কৰে, তেন্তে নজনাসকলে তাকে ভাল কাম বুলি কৰিবলৈ লয়। সেয়ে, জ্ঞানীলোকে কেতিয়াও গৰ্হিত বা বেয়া কাম কৰিব নালাগে।
তলৰ মাটি ওপৰ কৰা : সকলো ওলট-পালট কৰা।
তৰিলে দেশ, মৰিলে স্বৰ্গ: দেশৰ হকে যুঁজি বাচি থকিলে দেশৰ স্বাধীনতা উপভোগ কৰিব পাৰিবা, আনহাতে সেই যুদ্ধত মৃত্যু হলেও স্বৰ্গলৈ যাবা।
তাতো নাহিলো খাই, ইয়াতো পাবলৈ নাই : সুযোগ পায়ো হেৰুওৱা বা কোনোফালে কাৰ্য সিদ্ধি নোহোৱা
তিতা গছৰ আগো তিতা, গুটিও তিতা
নিজৰ নঙলা মুখত সকলো কুকুৰেই বাঘ বা নিজ দেশত ঠাকুৰ পৰৰ দেশত কুকুৰ: অৰ্থাৎ সকলো ব্যক্তিয়েই নিজৰ চিনাকি ঠাইত নিজৰ দাম্ভিকতাৰে নিজক ডাঙৰ হিচাপে প্ৰকাশ কৰে, কিন্তু আনৰ ঠাইত গৈ সেই ভাৱ প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰে আৰু সৰু হৈ থাকিব লাগে।
নিজৰ পোকৰ টেকটেকিয়া, লোকৰ পোকৰত পানী চতিয়া: নিজৰ দোষ নেদেখি লোকৰ দোষ দেখা।
"নিজেও নাজানে বুদ্ধি, আনকো নলয় সুধি : অবুজন মানুহৰ স্বভাৱৰ কথা প্ৰকাশ পাইছে।
নিবোকা চামোন, গু খোৱা যম: বেছি কথা বতৰা নকয়, কিন্তু মানসিক ভাবে খুব শক্তিশালী।
নিলাজৰ লাজ নাই কেকোঁৰাৰ মূৰ নাই: কেকোঁৰাৰ মূৰ নথকাৰ দৰে নিলাজ লোকৰো কোনো কথাত লাজ নাই।
নিচিনা গছ নিচিনা ফল, খান্দি মৰে বাঁহৰ তল : অবাবত সময় নষ্ট কৰা
নেখাওঁ তাইৰ হাতেৰে ভাত, ঘূৰি ঘূৰি তাইতেহে হাত: কাৰোবাৰ হাতে ভাত নাখাও বুলি ঠেহ পাতি থাকিলেও শেষত পেটৰ ভোকত খাবলৈ বাধ্য হয়। অৰ্থাৎ কোনোবা ব্যক্তিৰ হাতে কোনো কাৰ্য্য নকৰাও বুলি ভাবিও উপায় নাপায় কৰিবলৈ বাধ্য হোৱা অৱস্থা।
নেদেখাই কণাই সমান: নেদেখা কথাত সন্দেহ কৰি লাভ নাই।
নেহাঁহিবি মোক, সুঁচৰিব তোক: মোৰ অৱস্থা দেখি নেহাঁহিবি, কাৰণ কাইলৈ তোমাৰো তেনে অৱস্থা হ’ব পাৰে।
নোধোওঁ গা ধুৱালি, নাখাওঁ ভাত খুৱালি, নিগিলোঁ কি কৰ কৰ: কোনোবাই গা ধুবলৈ ইচ্ছা নকৰিলে জোৰ কৰি গা ধুৱাব পাৰি, ভাত খাবলৈ ইচ্ছা নকৰিলেও জোৰ কৰি মুখত ভাত সুমুৱাই দিব পাৰি, কিন্তু সুমুৱাই দিয়াৰ পাছতো যদি তেওঁ নিগিলোঁ বুলি ভাৱে তেন্তে তেওঁক কেতিয়াও তাৰ বাবে বাধ্য কৰিব নোৱাৰি। অৰ্থাৎ কোনো এজন মানুহক বাহ্যিকভাৱে কিছুমান কাম কৰিবলৈ বাধ্য কৰাব পাৰি যদিও মনৰ ইচ্ছাৰে কোনো কাম কৰিবলৈ নিবিচাৰিলে, কামটো কেতিয়াও সফল হৈ নুঠে।
নোহোৱাৰ ন মুঠি সৰহ: কিছুমান মানুহৰ খেতি বিশেষ নাই কিন্তু ন-খোৱা ডাঙৰকৈ পাতে। তেনেকৈ উপাৰ্জন কম কিন্তু বিলাসিতা বেছি মানুহৰ ক্ষেত্ৰত এইদৰে কোৱা হয়।
নৈৰ বন নাই খানে আৰু পোতে; বিষয়াৰ বন নাই ভাঙে আৰু পাতে : অৰ্থাৎ নিজক সংশোধন নকৰিলে পাপী জন পুনৰ পাপী আৰু দৰিদ্ৰ জন পুনৰ দৰিদ্ৰ হৈ যায়।
পচলাত দাঁত ভঙা : পচলা তেনেই কোমল খাদ্য, ই মানুহৰ দাঁত ভাঙিব নোৱাৰে। কিন্তু কেতিয়াবা পচলাই দাঁত ভঙাৰ দৰে সৰু কামতে বিফল হোৱা বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
পছোৱা বতাহে দুৱাৰ মেলে, বৰলাৰ গাত জগৰ লাগে: সন্দেহৰ ভিত্তিতেই অনাহকত নিৰ্দোষী এজনক দোষীৰ অপবাদ দিয়া।
পলোৱাৰ যিমান ভাগৰ, খেদাৰো সিমানেই ভাগৰ: অসৎ কৰ্ম কৰি ধৰা পৰাৰ ভয়ত পলাই যোৱাজনৰ যিমান ভাগৰ লাগে, তেওঁক পিছে পিছে খেদি যোৱা জনৰো সমানেই ভাগৰ লাগে। একেদৰে, আনে কৰা কামৰ নিৰীক্ষণ কৰা বা মূল্যায়ন কৰাজনে কৰোঁতাজনৰ সমানেই কষ্ট কৰিব লগীয়া হয়।
পিপৰাত দিলোঁ গুলী, এটা পিপৰাই নটা হাতী গিলিলে, তলপেট খজুৱাইছে বুলি: পোনতে অতি দুৰ্বল বুলি ভাবি অৱজ্ঞা কৰি পাছত শক্তিশালী বুলি গম পোৱা৷
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

ফ

ফেঁচালৈ ফেঁচী, ইন্দ্ৰলৈ শচী, চোৰলৈ চুৰুণী।
বাছি খাবা জাগি শুবা
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

ভ

ভক্তিত মিলয় হৰি, তৰ্কে বহুদূৰ।

[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

ৰ

ৰণৰ কুকুৰা ৰণতে মৰে : যি কামৰ বাবে দিয়া হৈছে সেই কামতে শেষ কৰা।
ৰ’দ দিলে ছাঁ লয়, বৰষুণ দিলে শোৱে, খেতিৰ দিন গ’লে মাটি দুডৰামান ৰোৱে: এলাহত কাল কটাই সময় পাৰ হ’লে কামত ধৰা৷
ৰাঁচৰ পুতলেই তাঁতৰ পুতল: যি আদৰ্শেৰে যি প্ৰস্তুত কৰা হয়, সেইমতেই কাম হয়৷
ৰজাক চিনিবা দানত,হাতীক চিনিবা থানত,ঘোৰাক চিনিবা কানত।:ৰজাৰ ক্ষমতা দান দিয়াৰ ওপৰত,হাতীক তাৰ বান্ধি থোৱা স্থানত(থানত) কৰা গতি বিধিৰ ওপৰত আৰু ঘোৰাৰ কাণ চাই ভাল বেয়া চিনিব পাৰি।
ৰণত পৰি কলীয়া হলোঁ, তেল নাইকিয়াত ফপৰিয়া হলোঁ:পৰিস্থিতিত পৰি পৰিৱেশ সাপেক্ষ নহ’বলৈ বাধ্য হোৱা।
ৰূপ যায় শ্মশান ঘাট, গুণ যায় ছয়মাহৰ বাট: মানুহৰ ৰূপ মৰিলে চিতাত দাহ হৈ যায়; গুণো সলনি হ’বলৈ সময় নালাগে।
ৰজাই ভাল দেখে যাক, শতৰু নুবুলিবা তাক: যি মানুহৰ প্ৰভাৱশালী মানুহৰ লগত ভাল সম্পৰ্ক, সেই মানুহৰ লগত শত্ৰুতা নকৰাই ভাল।
ৰজাই ভাল দেখে যাক, ভেটিও নালাগে তাক: যি মানুহৰ প্ৰভাৱশালী মানুহৰ লগত ভাল সম্পৰ্ক, সেই মানুহে অনায়াসে নিজৰ কাম কৰাব পাৰে, যি কামৰ বাবে সাধাৰণ মানুহে ভেটি দিব লাগে।
ৰজাৰো সুখ নাই প্ৰজাৰো সুখ নাই: ৰজাই হওক বা প্ৰজা সকলোৰে কিবা নহয় কিবা সমস্যা থাকেই। কোনো সম্পূৰ্ণ সুখী নহয়।
ৰাইজে নখ জোকাৰিলে নৈ বয়: ৰাইজে একগোট হৈ কাম কৰিলে সকলো কামেই সম্ভৱ হৈ উঠে।
ৰাইজৰ নাও বামেৰেও চলে: দহজন লগ লাগি বল দিলে নাও বামেৰ পানী বা পানী নথকা ঠাইতো চলাই নিব পাৰে।
ৰাক্ষসৰ আগত ধোৱা চাউল: ৰাক্ষসে সদায় খাওঁ খাওঁ মূৰ্তি ধৰি থাকে। তেনেকৈ কিছুমান মানুহো অনবৰত খাওঁ খাওঁ কৰি থকা দেখা যায়। তেওঁলোকৰ খোৱাৰ প্ৰবণতা ইমানেই বেছি যে, ভাত হোৱালৈ অপেক্ষা নকৰি ধুই থোৱা চাউলকে ভক্ষণ কৰে। তেনে লোক ঘৰত থাকিলে খোৱাবস্তু একো বাদ পৰি নাযায়।
ৰক্ষকেই ভক্ষক : ৰখীয়া ৰাখে কোনেও খাব নোৱাৰিবলৈ। সেই ৰক্ষকেই ভক্ষক হোৱা মানে মুঠেই সুৰক্ষিত নোহোৱা।
ৰাতি হ’লে সাত হাল বায়, দিনত হ’লে এহালো নাই: দিনৰ পোহৰত কোনে কি কাম কৰে, সকলোৱে দেখে। তেওঁ সেইবিষয়ে আনক নক’লেও হয়। কিন্তু যি মানুহে কাম নকৰে, তেনে মানুহে কাম কৰা দেখাবলৈ ৰাতি কাম কৰাৰ বৰ্ণনা দি থাকে।
ৰান্ধনীশালত কাঁহী-বাতিৰ শব্দ হ’বই: এখন ঘৰত থকা মানুহখিনিৰ মাজত কেতেয়াবা হাই-কাজিয়া হয়েই, যেনেদৰে কাঁহী-বাতিবোৰৰো শব্দ হয়।
ৰাখে হৰি মাৰে কোনে, মাৰে হৰি ৰাখে কোনে। : জীৱনত যদি আয়ুস থাকে, তেন্তে বৰ ডাঙৰ দুৰ্ঘটনাতো মানুহ নমৰে।
ৰৌ বৰালী সৰকি যায়, পুঠি খলিহনা ৰৈ যায়: সৰু সৰু জাল লৈ মাছ মাৰিলে ডাঙৰ মাছবোৰ তাৰপৰা জাঁপ মাৰি পাৰ হৈ যায়, কিন্তু সৰু মাছবোৰ ৰৈ যায়। অৰ্থাৎ, অভিযোগ কৰিলেও ডাঙৰ দোষীবোৰ সাৰি যায় আৰু তলতীয়া কৰ্মচাৰীবোৰ দোষত অভিযুক্ত হয়।
ৰচকীয়ে পাতে গাঁও, নিবুকীয়ে ভাঙে গাঁও: ৰচকী মানে মাতে-কথাই উৎসাহী লোক। তেনেলোকে সমাজ একত্ৰিত কৰিব পাৰে। কিন্তু কথা নোকোৱা মানুহে, তলখুচৰীয়া কথাৰে মানুহৰ মনত বিৰূপ ভাবৰ সৃষ্টি কৰি মানুহৰ মাজৰ একতা ধ্বংস কৰে।
ৰূপ টকাৰ কানি, একে হোপাই শেষ: ৰূপৰ টকা মূল্যবান। কিন্তু সেই টকাৰে কানি কিনি অবাবতে নষ্ট কৰা হয়। মূল্যবান বস্তু অনায়াসে নষ্ট কৰা।
ৰূপেনো কি কৰে, গুণেহে সংসাৰ তৰে: শাৰীৰিকভাৱে সুন্দৰ হ’লেই নহয়, গুণৰ বলতহে মানুহে সন্মান লাভ কৰে।
ৰোৱা চাবা পুৱা বেলিত, গাভৰু চাবা মাছৰ তলিত: কঠীয়া ৰুই অহাৰ পিছত পুৱাহে কঠীয়াৰ প্ৰকৃত চেহেৰা ধৰিব পাৰি; তেনেদৰে মাছ ধৰি থকা অৱস্থাতহে ছোৱালীৰ প্ৰকৃত ৰূপ দেখা যায়।
ৰামলৈ চালে ডৰো, সীতালৈ চালে মৰোঁ : উপায়হীন অৱস্থা। এজনৰ প্ৰতি ভয় আৰু অন্যায়ৰ বলী হোৱাজনৰ প্ৰতি দৰদ দুয়োটাৰে মাজত দোদুল্যমান অৱস্থাত পৰা।
ৰহাৰ ৰহদৈ টিপামৰ ভাদৈ শ'লগুৰিৰ আঘোণী বাই তিনিওৰ গাত ধৰি তিনিয়ে কান্দিছে, সমন্ধত একোডাল নাই: সম্বদ্ধত একোডাল নাই যদিও লগহৈ আনক দেখুৱাবলৈ কৰা মিছা ছিঞৰ-বাখৰ।
ৰামো নাই অযোধ্যাও নাই : ৰাম ভাৰতীয় পৰম্পৰাত আদৰ্শৰ প্ৰতীক। ৰাম ৰাজ্য অযোধ্যা সেয়ে ৰামৰ দিনত সুশাসন আৰু সুখৰ ঠাই আছিল বুলি লোক-প্ৰবাদ প্ৰচলিত। কিন্তু ৰামৰ পৰৱৰ্তী অযোধ্যাত আগৰ সেই সুশাসন নাই বুলি বিশ্বাস কৰি এনেদৰে কোৱা হয়।
ৰজা নাই পাটত, ধৰি কিলায় বাটত: দেশত অৰাজক হ’লে অৰ্থাৎ শাসন কৰিবলৈ ৰজা নাথাকিলে প্ৰজাৰ হাৰাশাস্তি হয়।
ৰাম কৃষ্ণ বাণী। পকা ধানৰ আগ তল গ’ল, গুৰিয়ে নাপালে পানী: যিসকল প্ৰকৃত জ্ঞানী, তেওঁলোকৰ শিৰ নত হৈ থাকে। ৰিপু বশৱৰ্তীসকলে জ্ঞানৰ একো তলা-নলা নাপায়।
ৰন্ধাৰ জুতি শুকান খৰি,শাকৰ জুতি জাল; দা কোৰৰ ধাৰেই জুতি,হালৰ জুতি ফাল।: শুকান খৰি হ’লে ৰান্ধিবৰ বাবে যেনেকৈ সহজ হয়,তেনেকৈ অলপ জলা হলেহে শাকৰ আঞ্জা খাবলৈ ভাল হয়। আনহাতে ধাৰ নাথাকিলে দা বা কোৰে কাম কৰিবলৈ বেয়া তেনেকৈ হালৰ ফালখন ভাল নহলে হাল বাবলৈ বেয়া।
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

ল

লগুণৰ গুৰি লেকাই চেতিয়া: এটি বুৰঞ্জীমূলক ফকৰা।
লালুকিলৈ কি তপত পানী লাগিছে:যন্ত্ৰণাই কাবু কৰিব নোৱাৰা অৱস্থা।
লগ হলে লঙ্কালৈকো যাব পাৰি।:সহচৰ ভাল হলে বহুদুৰলৈকে যাব পাৰি।
লওঁ বাকলি চাল, সাতোটা সুখৰ এটাও নেপালোঁ, ঢেঁকীটোও নেপালোঁ ভাল: যি সকলো সুখৰ পৰা বঞ্চিত।
লগাওঁতে লগাওঁতে কেঁচা খৰি লাগে, ভগাওঁতে ভগাওঁতে মহামিত্ৰও ভাগে।: যত্ন কৰি থাকিলে অতি টান কামো কৰিব পৰা যায়৷ আনহাতে, কু-প্ৰবৃত্তিৰ লোকে দুজন বন্ধুৰ মাজত মন-ভঙা কথা কৈ বন্ধুত্ব নাশ কৰিব পাৰে৷
লা দি শালিলোঁ‌ দা, গাৰ কাপোৰ দি বৰমানুহ কৰিলোঁ, এতিয়া প্ৰতাপটো চা: উপকাৰ কৰাজনৰ প্ৰতি অশলাগী আচৰণ কৰা৷
লুইতেহে জানে বঠা কিমানলৈ বহে: যাৰ মনত দুখ তেওঁহে দুখৰ গভীৰতা অনুভৱ কৰে।
লুকাই খালে ঢুকাই যায়, বাটি খালে আঁটি যায়: অকলে খাম বুলি লুকাই খোৱাতকৈ ভাগ বাটোৱাৰা কৰি খালে আনন্দ পোৱাৰ লগতে সম্প্ৰীতিও বাঢ়ি যায়।
লোকলৈ বুলি হুল পুতি, নিজে মৰে ফুটি: আনৰ ক্ষতি হ’ব বুলি কৰা কামে নিজৰ ক্ষতি কৰা।
লোভে পাপ, পাপে মৃত্যু: বেছি লোভ কৰিলে মানুহে নীতি-নৈতিকতা পাহৰি অন্যায় কামতো হাত দিয়ে।
লোহাৰেহে লোহা কাটিব পাৰি: কাৰোবাক নীৰস্ত্ৰ কৰিবলৈ হ’লে তাৰ সমানেই শক্তি থাকিব লাগে।
লাগি থাকিলে মাগি নাখায়: যি অহৰহ কাম কৰি থাকে, সি আনৰ ওচৰত কেতিয়াও হাত পাতিব নালাগে।
লাও সদায় পাতৰ তল : লাও যিমান ডাঙৰ হ’লেও পাতৰ তলতে লুকাই থাকে; তেনেকৈ নাৰী গুণী হ’লেও গিৰিয়েকৰ পৰিচয়ৰ আঁৰত থাকে। (বৰ্তমান ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা নাই যদিও প্ৰাচীন কালত নাৰীৰ প্ৰতি থকা সামাজিক মনোভাৱৰ প্ৰতিফলন ইয়াত পৰিলক্ষিত হৈছে। ) ইয়াৰ আন এটা অৰ্থ গছৰ পৰা লাউ ওপজে যদিও সি পাতৰ তলত থাকে৷ অৰ্থাৎ যিমানে গধূৰ আৰু ডাঙৰ নহওক কিয় সন্তান সদায় মাক-বাপেকৰ তলতীয়া হৈ চলিব লাগে৷
লংকালৈ যি যায় সিয়ে ৰাৱণ হয় : লংকাৰ ৰজা ৰাৱণ কুশাসনৰ প্ৰতীক। ৰাজনীতিৰ লগত জড়িত লোকৰ ক্ষেত্ৰত উক্ত প্ৰবাদটি প্ৰয়োগ কৰা হয়।
লাও চিকুটি বুঢ়া কৰ: ভালটো কৰিবলৈ গৈ বেয়া হোৱা। যিটো বস্তু দৃষ্টিগোচৰ নোহোৱাকৈ আছিল তাক পুনৰ সজীৱ কৰি তোলা।
ল’ৰাই পানী পেলাই বৰে পিছলি পৰা : সৰুৱে লগোৱা অপৰাধত ডাঙৰৰ বিপদ চপা।
লাগনি নহ’লে জুই নজ্বলে টুটকীয়া নহ’লে গাঁও নবহে: লাগনি খৰিৰে জুই সহজতে জ্বলে। জুই ধৰিবলৈ যেনেদৰে সহজে জ্বলা বস্তু দৰকাৰ, সেইদৰে গাঁৱলীয়া সমাজতো টুটকীয়া লোকে অ’ৰ কথা ত’ত লগাই পৰিৱেশ গৰম কৰি ৰাখে।
লোকৰ লাহ, লোকৰ বাহ, নাকটো কাটো চাপি আহ : লোকৰ বস্তুৰে জীৱন নিওৱা লোকে বৰকথা কোৱাটো লাজৰ কথা।
লোণ দানে সোণ দানে সমান : লোণ অৰ্থাৎ নিমখ এসমত বৰ মহঙা বস্তু আছিল। সোণ যেনেকৈ দুষ্প্ৰাপ্য আৰু মূল্যবান লোণকো তেনেদৰেই গণ্য কৰা হৈছিল। বিভিন্ন মাংগলিক তথা ধৰ্মীয় কাৰ্যত সোণ দানৰ বিধান থাকিলে আৰ্থিকভাৱে দুৰ্বল সকলে সোণৰ পৰিৱৰ্তে বৰ্তমান তেনেই সুলভ আৰু কমখৰচী লোণ দান কৰা আজিও প্ৰচলিত।
লোককে দেখুৱাই কেটেৰাই মাতিবা, ভিতৰি নেৰিবা বেথা: আনক দেখুৱাই খং কৰিলেও, অন্তৰত মৰম থকা।
লোহাৰ আগত অগ্নিৰ মাৰ
শিয়ালৰ জাক জাক, সিংহৰ এটাই ভাল: সিংহ যথেষ্ট শক্তিশালী চিকাৰী প্ৰাণী, ইয়াক বনৰ সকলো জন্তুৱেই ভয় কৰে, আনহাতে শিয়ালে নিজে চিকাৰ নকৰে, আনে চিকাৰ কৰি খাই এৰি থৈ যোৱা মাংস খায়। বহুকেইটা শিয়াল একেলগে থাকিলেও অকলশৰীয়া সিংহ এটাকে ভয় কৰে। অৰ্থাৎ বহুকেইজন সাধাৰণ মানুহ থকাতকৈ এজন শক্তিশালী মানুহেই যথেষ্ট।
শত্ৰু জ্ঞান কৰি বান্ধিবা, মিত্ৰ জ্ঞান কৰি নিবা
শুনা কথাত নিদিবা কাণ, দেখিলেও ল’বা তিনিটা প্ৰমাণ: চকুৰে নেদেখা কথা বিশ্বাস কৰাৰ আগতে হয় নে নহয় তাৰ কেইবাটাও প্ৰমাণ ল’ব লাগে।
শুকান জেওৰা খৰিৰ ৰস চেপি উলিওৱা: বৰ আকালৰ সময়তো কিবাপ্ৰকাৰে ধন বিচাৰি উলিওৱা।
শুকান বালিত পানী চটিওৱা : শুকান বালি তিওৱা সহজ নহয়। তেনেকৈ দুখীয়া পৰিয়াত এজেনে বহু চেষ্টা কৰিলেও অৱস্থাৰ উন্নতি ঘটোৱা টান।
শূন্যত গদা ঘূৰোৱা বীৰ: দূৰৰ পৰা হুঙ্কাৰ কৰি আচল যুদ্ধলৈ যাবলৈ ভয় কৰা লোক।
শালে শিঙিক হাঁহে: আগৰ দিনত উচ্চবৰ্ণৰ লোকে শাল আৰু শিঙি দুয়োবিধ মাছকে নাখাইছিল। অৰ্থাৎ শাল আৰু শিঙি একে শাৰীৰ। গতিকে ইটোৱে সিটোক ইতিকিং কৰা অশোভনীয়।
শিমলুৰ ফুল দেখি তাতে পৰে নানা পখী, তাৰ কিবা ফল-মূল খায়? পছোৱা বতাহে পাই তাকো নিলে উৰুৱাই, ধূলাজাৰি তুলাও নাপায়: সংসাৰৰ জ্বালা-যন্ত্ৰণাত দগ্ধ হৈয়ো সান্তনা লৈ থকা।
শস্যও টুটিল মৎস্যও টুটিল, টুটিল বিৰিখৰ গুটি, ভাল ভাল লোকৰ বাক্যও লৰিল, লৰিল ধৰমৰ খুঁটি: সময়ৰ সোঁতত পৃথিৱীৰ সকলো বিষয়ৰে পৰিৱৰ্তন হয়। আগতকৈ এই পৰিৱৰ্তন ক্ষিপ্ৰ হৈছে। গতিকে, বয়সিয়াল লোকে যুগৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতি কৰা আক্ষেপ।
শালে শিঙিয়ে বিলখন, কুকুৰ মেকুৰীয়ে ঘৰখন: বিলত শাল শিঙি সকলো থাকে। তেনেকৈ কুকুৰ মেকুৰীৰে ভৰা ঘৰখন শুৱনি হয় বা পৰিয়ালত তেনে স্বভাৱ মানুহৰো থাকে যদিও পৰিয়ালৰ সদস্য হিচাপে থাকিব পাৰে।
শাকে-শোকোতাই ভক্ষণ, সিয়ে পুৰুষৰ লক্ষণ : অতপতে সন্তুষ্ট থকাটো সজ পুৰুষৰ গুণ৷
শিলিখা গুৰিৰ তামোল পাৰিবা, মাকৰ বুকুত পোৱালি শুৱাবা: বেপাৰীয়ে পাণ বেছিবলৈ মুঠা বান্ধোঁতে দিয়া উপদেশ৷ অৰ্থাৎ ডাঙৰ পাণ কাষত ৰাখি মাজত সৰু পাণবোৰ ভৰাই দিবলৈ দিয়া উপদেশ৷
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

ষ

ষাঠি বছৰত বোলে আই, তাইৰ মান ভাগ্যবতী নাই: যি সন্তানে ষাঠি বছৰতো মাকক মা বুলি মাতিবলৈ মাক জীয়াই থাকে, তেনে মাকৰ সমান ভাগ্যৱতী নাই বুলি কয়৷
ষোল্ল চাহত মূলা, তাৰ আধাত তুলা, তাৰ আধাত ধান, বিনা চাহে পাণ: মূলা, তুলা বা কপাহ, ধান আৰু পাণ খেতি কৰাৰ দিহা৷

স

সিয়ান তিৰীৰ গিয়ান বুধি, ভাতাৰক লয় কথা সুধি: বুদ্ধিমতী তিৰোতাই নজনা কথাবোৰ গিৰিয়েকক সুধি জানি লৈ সংসাৰ চলায়৷
সন্তোৰ লগোত ফুৰ্বা, খাবা গুৱা পাণ; দুষ্টৰ লগোত ফুৰ্বা, কাটা যাবো কাণ: সংগী ভাল হ’লে মান পায়, বেয়া হ’লে বিপদত পৰে।
সাগৰলৈ পাটি পাৰি, নিয়ৰলৈ ডঁৰা
ক্ষয়কালত ব্যয় সৰহ: মানুহৰ দুৰৱস্থাৰ সময়ত যেনিতেনি খৰচ হোৱা৷
ক্ষুদ্ৰজনৰ ৰুদ্ৰ ৰূপ: সাধাৰণ মানুহৰ উগ্ৰ ৰূপ ধাৰণ৷ অৰ্থাৎ অসমৰ্থজনৰ অবাবত খং কৰা৷
ক্ষন্তেকৰ ভোজ খাওতা নাই: ক্ষন্তেকতে মানুহৰ কিবা বিপদ ঘটিব পাৰে নাইবা মৃত্যুও হ’ব পাৰে গতিকে মানুহে সেই কথা মনত ৰাখিহে কাম কৰা উচিত।
[|link=#বৰ্ণানুক্ৰম অনুসৰি ফকৰা যোজনা ওপৰলৈ যাওক]

স্পৰ্শকাতৰ ফকৰা যোজনা

আনৰ আন চিন্তা বুঢ়ী বামুণীৰ কাণৰ চিন্তা: সামাজিক বিপদৰ পৰতো ব্যক্তিগত কাৰণ লৈ ব্যস্ত থকা।
কটাৰী ধৰাবা শিলে, তিৰোতা বলাবা কিলে: কটাৰীৰ ধাৰ গুচি গ’লে শিলত ধৰাব লাগে, ঠিক তেনেদৰে ঘৈণীয়েকে কথা নুশুনিলে বল প্ৰয়োগ কৰি মনাব লাগে। (এই ফকৰা যোজনাটি পুৰণি সময়ৰ সমাজৰ মহিলাৰ প্ৰতি থকা মনোভাবৰ প্ৰতিফলন।)
ছোৱালী বোলে কুৰিতে বুঢ়ী: আগৰ দিনত ছোৱালীক খুব কম বয়সতে বিয়া দিয়াৰ প্ৰথা আছিল, আৰু বয়স ২০ বছৰৰ বেছি হ’লে বুঢ়ী হোৱা অৰ্থাৎ বিবাহৰ অযোগ্যা হোৱা বুলি ধৰি লোৱা হৈছিল।
পেট বেয়া কৰে মুড়িয়ে, ঘৰ বেয়া কৰে বুঢ়ীয়ে : প্ৰচলিত ধাৰণা অনুযায়ী মুড়ি খালে যিদৰে পেট বেয়া হয়, সেইদৰে ঘৰত বুঢ়ী মানুহ থাকিলে ঘৰৰ পৰিৱেশ বেয়া হয়।
বাপুদেউ জোলোঙাটি নুবুলিবা সৰু, চাউল ধৰে, চৰু ধৰে আৰু ধৰে গৰু : শ্ৰাদ্ধাদি সম্পন্ন কৰা বামুণৰ জোলোঙাটি সৰু হ’লেও তেওঁক দান হিচাপে বহু বস্তু দিয়া হয়। সেইদৰে দেখাত সৰু কামত ডাঙৰ হ’লেও কথাষাৰ খাটে।
তিৰী, মিৰি, ভাটৌ, কোৱা, এই তিনি চাৰিৰ আসৈ নোপোৱা:গতিকে কথাষাৰেই সাৱধান বাণী যে-তিৰুতা, মিচিং জনগোষ্ঠীৰ লোক,ভাটৌ চৰাই আৰু কাউৰী- এই চাৰি প্ৰজাতিৰ আস পাবলৈ টান।
তিৰিয়ে বিচাৰে ধনৱন্ত পৈ, ডোমে বিচাৰে মাছ থকা নৈ: সকলোৱে নিজৰ নিজৰ সুবিধা বিচৰা৷
মৰিয়াৰ লগত মমাৰো পিতল, ডোম (জালোৱা)ৰ লগত মাৰো চিতল: সকলো কামতে পাৰ্গত বা সকলোৰে লগতে মিলা।

টোকা

উৎস

বাহ্যিক সংযোগ

Some Assamese Proverbs (কেপ্টেইন পি আৰ গৰ্ডনৰ সংকলিত ১৮৯৬ চনত প্ৰকাশিত ফঁকৰা যোজনাৰ কিতাপ)

শ্ৰেণী:ফকৰা যোজনা