বানৰ সৈন্যৰ সমাবেশ : সাগৰ দৰ্শন

২৪ অধ্যায়

বানৰ সৈন্যেৰ সমাবেশ - সাগৰ দৰ্শন ।

অনন্তৰে কপিগণে মাথা তুলি চাইল ।

গম্ভীৰ বিস্তাৰ সাগৰক ভেট পাইল ॥১

পৰ্ব্বত সমান ঢৌ উঠিলে অপাৰ ।

আকাশে সাগৰে দুইকো দেখি একাকাৰ ॥২

কুম্ভীৰ মগৰ মত্স্য কচ্ছপ সকল ।

আঙ্কনিয়া সাগৰৰ উথলয় জল ॥৩

পৃথিবী এৰিয়া ঢৌ স্বৰ্গক লঙ্ঘয় ।

অগাধ দুৰ্গম সিটো বৰুণ আলয় ॥৪

মহোদধি বিন্ধ্যসম পৰ্ব্বত মূলত ।

তাত গৈয়া বসিলন্ত কপিগণ যত ॥৫

আলোচিবে লৈলা সমে মহা মহা বলী ।

বিমৰিসি বোলে ক্ষান্তি গৈলেক উকলি ॥৬

প্ৰচণ্ড নৃপতি কাটিবেক কান নাক ।

সীতাক নপাইলোঁ কিনো মিলিল বিপাক ॥৭

কেহোঁ বোলে এৰিলোঁহোঁ পুত্ৰ পৰিবাৰ ।

নাক কান কাটিবেক কি কাৰ্য্য জীবাৰ ॥৮

কেহোঁ বোলে লঙ্ঘি এৰো সাগৰৰ অন্ত ।

মাসেকত নপাইলে নৃপতি দণ্ডিবন্ত ॥৯

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ সুগ্ৰীৱত আগোচৰে ।

হেন স্থান আছে জানা কমন বানৰে ॥১০

বন্ধু বান্ধৱক এৰি তৈক লাগি যাওঁ ।

তেবে নৃপতিৰ ঘোৰ দণ্ডক এৰাওঁ ॥১১

মনত আলচি কেহোঁ বোলে বাক ।

এভো যেবে পাওঁ আমি সীতাৰ বাৰ্ত্তাক ॥১২

জান দিয়া নৃপতিক কৰিবোঁ কাতৰ ।

তেবে কিয় আমাক দণ্ডিবে নৃপবৰ ॥১৩

ডৰে কাউবাউ কৰে কতোহো বানৰ ।

তাক দেখি তাৰে পাছে দিলন্ত উত্তৰ ॥১৪

নযাইবোহোঁ আমি সবে ভয় পৰিহৰ ।

আসাঁ পলাই গৈয়া থাকোঁ দ্বীপ দ্বীপান্তৰ ॥১৫

হনুমন্তে বোলন্ত শুনিয়ো ওৰা তাৰ ।

ছৱালৰ থান ভৈল চৰিত্ৰ তোমাৰ ॥১৬

আদেশি পঠাইবে শৰ লক্ষ্মণ কুমাৰে ।

বিচাৰিয়া বধিবেক ত্ৰৈলক্য ভিতৰে ॥১৭

অঙ্গদে বুলিয়া বাক্য সবাহাঙ্কে চাই ।

নিষ্টে জানোঁ মোহোৰ প্ৰাণৰ ৰক্ষা নাই ॥১৮

ক্ৰূৰ খুৰতে পাইলে দণ্ডিবে আমাক ।

মই পুনঃ নজাইবোঁ বুলিলোঁ সত্য বাক ॥১৯

মই মাত্ৰ আছোঁ তান শত্ৰু অৱশেষ ।

ক্ষমা নকৰিব অপৰাধ একলেশ ॥২০

ছল পাইলে নাক কান কাটিবে সমস্ত ।

সিন্ধি খুজি ফুৰন্তে দুৱাৰে পাইল পথ ॥২১

এতকাল ৰহি আছোঁ ৰামৰ নিদানে ।

মই যেনে মত তাক জ্ঞাতিলোক জানে ॥২২

হা বিধি কিনো দণ্ড কৰিলে আমাক ।

নপাইলোঁহো ৰামৰ চৰণ সেবিবাক ॥২৩

মাৰুতি বোলন্ত শুনা ভয় পৰিহৰি ।

শুদ্ধভাৱ ৰাজাক নোৱোঁলোঁ হেন কৰি ॥২৪

পৰম ধাৰ্ম্মিক ৰাজা ধৰ্ম্ম তান কায ।

কিষ্কিন্ধাত তোমাক পাতিলা যুৱৰাজ ॥২৫

পূৰ্ব্বে দয়া তোমাক বালিৰ যেন ঠান ।

সুগ্ৰীৱ বীৰৰ দয়াবন্তত সমান ॥২৬

তুমিসি কুমাৰ তান তাৰা পটেশ্বৰী ।

স্থিৰ হোৱোঁ অঙ্গদ বিকল পৰিহৰি ॥২৭

হনুমন্তে নৃপতিৰ গুণ বখানিল ।

শুনি বীৰ অঙ্গদৰ গাৱে নসহিল ॥২৮

যিজনে ৰাজাৰ সেৱা কৰন্ত সদাই ।

সিজনে ৰাজাৰ গুণ কহিবাক পাই ॥২৯

সুজান পাত্ৰৰ হোৱে হেন ব্যৱহাৰ ।

দোষ এৰি গুণ মাত্ৰ কহয় ৰাজাৰ ॥৩০

এতেকেসে সুগ্ৰীৱৰ বখানিলা গুণ ।

কহিবে নলাগে সব জানোহো আপোন ॥৩১

তান গুণ মোৰ আগে বখানহ কিক্ ।

সুগ্ৰীৱ যে ধাৰ্ম্মিক কোন আছে বিধৰ্ম্মীক ॥৩২

আমাৰ মাৱক তেহোঁ কৰিলন্ত ঘৰ ।

জ্যেষ্ঠ ভাইৰ পটেশ্বৰী মাতৃ সমসৰ ॥৩৩

হেন অধৰ্ম্মীকো পাতিলাহা ধৰ্ম্মশীল ।

এতেকে তোমাৰ আমি চিত্তক লখিল ॥৩৪

আমি নযাইবোঁহোঁ আৰি কিষ্কিন্ধা নগৰ ।

নিষ্ট কৰি জানিবাহা সকলে বানৰ ॥৩৫

কুশীদ্বীপ লাগি শীঘ্ৰে কৰিব পয়াণ ।

যুবৰাজে অঙ্গীকাৰ কৰিলন্ত টান ॥৩৬

শুনি চিন্তা শোকে বাক্য বোলে সেনাগণ ।

ভৈলন্ত আমাৰ ৰাম মৃত্যুৰ কাৰণ ॥৩৭

তান পদে নিজ ভাৰ্য্যা পুত্ৰক হৰাইলোঁ ।

দুঃখ সাগৰত মজি পাৰক নপাইলোঁ ॥৩৮

এহি মতে চিন্তা সবে কৰিয়া অধিক ।

কপালে চাপৰ মাৰি গৰিহে বিধিক ॥৩৯

ঘোৰ নিশাকাল তৈতে ভৈল নিৰন্তৰে ।

বৰ বৰ বীৰে বৃক্ষ শিলা লৈলা কৰে ॥৪০

পৰ্ব্বত ছানি সবে চপকাৰে ৰৈল ।

অন্যে অন্যে কথা সবে কহিবাক লৈল ॥৪১

কৈকেয়ীক নিন্দে নিন্দে ৰাজা দশৰথ ।

ৰাঘৱক পাঠাইলেক ঘোৰ বনপথ ॥৪২

কেহোঁ কেহোঁ দোষ দেই ৰামক অধিক ।

সুবৰ্ণৰ মৃগ দেখি খেদি গৈল কিক্ ॥৪৩

কেহোঁ কেহোঁ বিমৰিষ দোষয় সীতাক ।

লক্ষ্মণক পঠাইলন্ত বুলি মন্দ বাক ॥৪৪

কতো কতো জনে দোষে সুগ্ৰীৱ ৰাজাক ।

ৰামক পাতিলে মিত্ৰ বধিতে আমাক ॥৪৫

কৈৰ ৰাম কৈৰ সীতা কোনে জানে তাঙ্কে ।

তাহান নিমিত্তে আসি পৰিলোঁ বিপাঙ্কে ॥৪৬

হেন কথা মালে সিটো পুহাই গৈল ৰাতি ।

সেহি পৰ্ব্বতত পক্ষী আছন্ত সম্পাতি ॥৪৭

জটায়ুৰ শ্ৰেষ্ঠ ভাই পুত্ৰ গৰুড়ৰ ।

চিৰকাল তথাতে আছন্ত পক্ষীবৰ ॥৪৮

বানৰৰ ৰোল শুনি নেত্ৰ মেলিলন্ত ।

পৰ্ব্বতৰ তলক নিহালিবে দেখিলন্ত ॥৪৯

বানৰক দেখিয়া মনত বৰ তুষ্ট ।

চিৰকালে মিলিল আধাৰ হৃষ্টপুষ্ট ॥৫০

গৰ্ভাগ্নি বঞ্চিবোঁ আজি ধৰিয়া আনিবোঁ ।

বনৰ সবক আজি বাচিয়া গিলিবোঁ ॥৫১

আধাৰ দেখিয়া তাৰ ৰঙ্গ ভৈল মন ।

আপোনাৰ নিজভাষে কৰিলা গৰ্জন ॥৫২

পক্ষীৰ প্ৰচণ্ড নাদ সবেয়ো শুনিল ।

সবাৰো মনত মহা সন্তাপ মিলিল ॥৫৩

কৈত কি শুনিলা অন্যে অন্যত সোধয় ।

সবেয়ো সবাতে কয় নজানে নিৰ্ণয় ॥৫৪

কেহোঁ বোলে পৰ্ব্বতৰ শিখৰ খসিল ।

কেহোঁ বোলে নোহে মেঘ গৰ্জ্জন কৰিল ॥৫৫

কেহোঁ বোলে ইন্দ্ৰে হানিলন্ত বজ্ৰবান ।

নুহি ভঙ্গ ভৈল এক ঋষিৰ ধিয়ান ॥৫৬

কেহোঁ বোলে নজানিল ভূমিকম্প গৈল ।

নিশ্চয় নজানি কপিগণ ভয় ভৈল ॥৫৭

অন্তৰতে বীৰগণ চাহিল নিৰিক্ষি ।

পৰ্ব্বত ওপৰে দেখে ভয়ঙ্কৰ পক্ষী ॥৫৮

পৰ্ব্বতেক আছে যেন পৰ্ব্বত উপৰ ।

ঠোট গোট দেখি যেন বজ্ৰ সমসৰ ॥৫৯

সম্পাতি বোলন্ত ডাকি কৈৰ কপিগণ ।

স্বৰূপ নকহ যেবে কৰিবোঁ ভক্ষণ ॥৬০

হেন শুনি সবাৰে লাগিল চমত্কাৰ ।

বানৰ সকলে বোলে নাহিক নিস্তাৰ ॥৬১

ভয়হুয়া আউৰে আউৰক আঙ্কোয়ালি ধৰে ।

কাণা কাণি কৰে সবে পাইলে চিন্তা জ্বৰে ॥৬২

স্থিৰ নোহে হাতপাৱ কম্পে কলেৱৰ ।

কতো কতো বোলে পশি গহ্বৰ ভিতৰ ॥৬৩

কোন কালে নতো দেখি হেন পক্ষীবৰ ।

গিৰিৰ গহ্বৰ যেন মুখৰ ভিতৰ ॥৬৪

হেন স্থান নতো দেখি ছটকৰ কায় ।

ইহাক এৰাইবোঁ আমি কমন উপায় ॥৬৫

ইহাৰে গৰ্ভতে লীন হইবো নিৰন্তৰ ।

প্ৰলয় মিলিল আসি বানৰ কুলৰ ॥৬৬

হা হা কৈকেয়ী তই কোন কায কৈলি ।

বানৰ কুলৰ তই সংহাৰিণী ভৈলি ॥৬৭

একোৰো নভৈলোঁ আমি মাটিৰ পিণ্ডাৰ ।

বিধিয়ে নিৰ্ম্মিলা কৰি চৰাইৰ আহাৰ ॥৬৮

ৰাম কাৰ্য্য নিসিজিল কি কাম কৰিলোঁ ।

হৰি হৰি বিধি কিনো বিপাঙ্গে মৰিলোঁ ॥৬৯

সাফল জটায়ু গৰুড়ৰ পুত্ৰ বীৰ ।

ৰাম কাৰ্য্য সাধন্তেহি ত্যজিল শৰীৰ ॥৭০

সীতাক ৰাখন্তে ৰাৱণক যুদ্ধ দিল ।

অন্যায় যুদ্ধত তাঙ্ক ৰাৱণে মাৰিল ॥৭১

তেতিক্ষণে যেবে আমি তাঙ্ক লগ পাওঁ ।

তেবে কিয় আমি ইটো পক্ষীক ডৰাওঁ ॥৭২

জটায়ু মৰণে পাইলে আমাক বিপাকে ।

নিশ্চয় জানিলোঁ পক্ষী খাইবেক সবাকে ॥৭৩

হৰি হৰি কিনো হৃদয়ত খেদ ৰৈল ।

ৰামৰ ভকতি বিনে বৃথে জন্ম গৈল ॥৭৪

নপাইলোঁহো সাধিবাক ৰাঘৱৰ কাম ।

এহি বুলি সবায়ে সুমৰে ৰাম ৰাম ॥৭৫

জটায়ুৰ নাম যেবে সম্পাতি শুনিল ।

চমকিত হৈয়া ওপৰক ঠোট দিল ॥৭৬

সাবধানে পৃথিবীত পাতিলন্ত কাণ ।

পূৰ্ব্বপৰ কথা শুনি দিলা সমিধান ॥৭৭

নিষ্ঠ কৰি কহাঁ তোৰা কৈৰ পৰা আইলা ।

জটায়ুৰ কথা কোন জনে সুমৰাইলা ॥৭৮

প্ৰাণতো অধিক মোৰ সহোদৰ ভাই ।

তান মৃত্যু শুনি মোৰ প্ৰাণ ফাটি যাই ॥৭৯

তুমি সব বানৰ আসিলা কি কাৰণে ।

মোহোৰ ভ্ৰাতৃক কেনে বধিল ৰাৱণে ॥৮০

কহিয়োক ৰাম কথা শুনু কান পাতি ।

জটায়ুৰ শ্ৰেষ্ঠ মই নামত সম্পাতি ॥৮১

জটায়ুৰ ভাই হেন শুনি কপিগণ ।

ভয় গুছি কিঞ্চিত প্ৰসন্ন ভৈল মন ॥৮২

সবে হন্তে অঙ্গদক অনুমতি দিল ।

শুনি যুবৰাজে কথা কহিবে লাগিল ॥৮৩

শুনিয়োক পক্ষীৰাজ কথা অনুপাম ।

সূৰ্য্যৰ বংশত ৰাজা দশৰথ নাম ॥৮৪

তান শ্ৰেষ্ঠ মহিষী কৌশল্যা নাম সতী ।

তাহান গৰ্ভত ৰামচন্দ্ৰ উতপতি ॥৮৫

কৈকেয়ী নাম আৰ পটেশ্বৰী ভৈলা ।

তাহান বচনে ৰাম বনবাসে গৈলা ॥৮৬

সীতা ভাৰ্য্যা লক্ষ্মণ ভ্ৰাতৃক লগে লৈলা ।

বনত ৰাৱণে সীতা দেৱীক হৰিলা ॥৮৭

ৰাৱণক জটায়ু পথত যুদ্ধ দিলে ।

মূৰ্চ্ছা গৈয়া দশস্কন্ধ ৰথত পৰিল ॥৮৮

জটায়ুক মাৰি পাছে অন্যায় সমৰে ।

নিজস্থানে সীতাক নিলেক নিশাচৰে ॥৮৯

লক্ষ্মণ সহিতে বনে ফুৰা ৰঘুপতি ।

সুগ্ৰীৱক পায়া কৰিলন্ত মিত্ৰৱতি ॥৯০

মিত্ৰত থাকিয়া ৰামে বালীক মাৰিল ।

তাৰ ৰাজ্য সম্পত্তিক সুগ্ৰীৱক মিলিল ॥৯১

ৰাজ্য পাই সুগ্ৰীৱৰ আনন্দ মিলিল ।

সীতাক খুজিবে লাগি আমাক পাঞ্চিল ॥৯২

মাসেকত লাগি ক্ষান্তি দিলা মহাৰাই ।

খুজি হাৰাসাস্তি ভৈলোঁ সীতাক নপাই ॥৯৩

গোখোজ প্ৰমাণ কৰি বিচাৰ কৰিলোঁ ।

সীতাক নপাই খুজি বিপাঙ্গে মৰিলোঁ ॥৯৪

পূৰ্ব্বপৰ কথা যত কহিলোঁ সকল ।

কহিয়ো তোমাৰ কথা পক্ষী মহাবল ॥৯৫

বিন্ধ্যগিৰি ওপৰত আছা কি কাৰণে ।

তুমি কি সীতাৰ বাৰ্ত্তা জানাহা আপোনে ॥৯৬

তেবে পক্ষীৰাজে কহিয়োক বিদ্যমান ।

মৃতকক যেন মতে দিয়া প্ৰাণ দান ॥৯৭

এহি কহি যুৱৰাজ থাকিলা নমাতি ।

মৰিলা জটায়ু নিষ্ঠে শুনিলা সম্পাতি ॥৯৮

তোমাৰ গাৱত প্ৰভু পাথা দেখোঁ নাই ।

কহিয়োক পক্ষীৰাজ আৰ অভিপ্ৰায় ॥৯৯

বাগৰি পৰিলা পাছে তাসম্বাৰ মাজে ।

শোকে আৰ্ত্তৰাৱে কান্দিলন্ত পক্ষীৰাজে ॥১০০

কনিষ্ঠৰ সন্তাপে দেখন্ত অন্ধকাৰ ।

মহামৰ্ম্মে তান বিষাদৰ নাহি পাৰ ॥১০১

হৰি হৰি প্ৰাণ ভাই তোক হৰুৱাইলোঁ ।

কোননো পাপৰ ফলে দেখিতে নপাইলোঁ ॥১০২

কৈক লাগি যাওঁ আৰে কৰোঁ কোন কাম ।

নিৰন্তৰে ডাকি বোলাঁ ৰাম ৰাম ॥১০৩