সৌৰ মিথ

]] — সূৰ্য দেৱতা, প্ৰাচীন মিচৰীয় ধৰ্মৰ এজন প্ৰধান দেৱতা

সৌৰ মিথ (ইংৰাজী: Solar myth) (লেটিন: solaris «সৌৰ») — সূৰ্যৰ পৌৰাণিকৰণ আৰু পৃথিৱীৰ জীৱনৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ; সাধাৰণতে ই চন্দ্ৰ মিথৰ সৈতে ওচৰকৈ জড়িত।

১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ নৃতাত্ত্বিকসকলৰ ধাৰণাৰ বিপৰীতে, "আদিম" তথা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় আৰু পৌৰাণিক ব্যৱস্থাসমূহত বিশেষভাৱে সন্মানীয় "সূৰ্যৰ উপাসনা" পৰিলক্ষিত নহয়। সেইবোৰত সূৰ্যক এক গৌণ চৰিত্ৰ বা আনকি এক নিৰ্জীৱ বস্তু হিচাপেহে গণ্য কৰা হয়। প্ৰাচীন সৌৰ মিথসমূহৰ ভিতৰত সূৰ্যৰ উৎপত্তি আৰু অতিৰিক্ত সূৰ্যৰ ধ্বংস, সূৰ্যৰ অন্তৰ্ধান আৰু প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ কাহিনীসমূহ অন্যতম, যিবোৰ আফ্ৰিকা, চাইবেৰিয়া আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ লোকসকলৰ মাজত প্ৰচলিত। ব্যাচেছলাভ ইভানভৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি, সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ সৈতে জড়িত যমজ মিথ আৰু "স্বৰ্গীয় বিবাহ"ৰ বিষয়বস্তুও প্ৰাচীন যেন লাগে। আটাইতকৈ পুৰণি সংস্কৰণসমূহত (বিশেষকৈ চাইবেৰিয়াৰ লোকসকলৰ মাজত), এই যোৰাটোৰ ভিতৰত সূৰ্যই এগৰাকী মহিলাক আৰু চন্দ্ৰই এজন পুৰুষক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

নৃতাত্ত্বিক আৰ্থাৰ হোকাৰ্টৰ মতে, যিবোৰ সংস্কৃতিত "পবিত্ৰ ৰজা"ৰ ভূমিকা বৃদ্ধি পায়, সেইবোৰতে সূৰ্যৰ উপাসনা প্ৰধান হৈ পৰে। চুমেৰীয়-আক্কাদী পৌৰাণিক কাহিনীত সূৰ্য দেৱতা শামাছ এতিয়াও চন্দ্ৰ দেৱতাতকৈ গুৰুত্বত কম, কিন্তু ইতিমধ্যে তেওঁ অন্যতম পূজনীয় দেৱতা হৈ পৰিছে। প্ৰাচীন মিচৰীয় ধৰ্মত সৌৰ উপাসনাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। মিচৰীয় সৌৰ দেৱতাসকলৰ ভিতৰত ৰে, হ'ৰাছ, আমুন, আটুম, খেপ্ৰি — গুবৰুৱা দেৱতা, যিয়ে আকাশত সূৰ্যটো বগৰাই লৈ যায় — আদি অন্যতম। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৪ শতিকাত ফৰাও আখেনাতেনে এক আমূল ধৰ্মীয় সংস্কাৰৰ চেষ্টা চলায় আৰু মিচৰত আটেনৰ (মূলতঃ সৌৰ ডিস্কৰ মূৰ্তমান ৰূপ) একমাত্ৰ উপাসনা প্ৰৱৰ্তন কৰে।

ইণ্ডো-ইউৰোপীয় পৌৰাণিক কাহিনীত সৌৰ উপাসনাই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান দখল কৰিছে, য’ত ইয়াক ঘোঁৰাৰ উপাসনা আৰু ঐশ্বৰিক যমজ সন্তানৰ (অশ্বিন, ডাইঅ’চকুৰি) চিত্ৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইণ্ডো-ইউৰোপীয় ধাৰণা অনুসৰি, সূৰ্যই ঘোঁৰাই টনা ৰথত উঠি আকাশত "ভ্ৰমণ কৰে", আৰু এদিনত সমগ্ৰ আকাশ অতিক্ৰম কৰে। ইণ্ডো-ইউৰোপীয় সৌৰ দেৱতাৰ উদাহৰণ হ’ল প্ৰাচীন ভাৰতীয় সূৰ্য, গ্ৰীক এপল’ আৰু হেলিঅ’ছ, ৰোমান চ’ল। শেষৰ ফালে জৰথুষ্ট্ৰীয় ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান দেৱতা মিত্ৰৰ উৎপত্তিও সৌৰ।

বিভিন্ন গৱেষকে শ্লাভিক দেৱতা দাজবগ, খৰ্ছক সূৰ্যৰ উপাসনাৰ সৈতে জড়িত কৰে; অৱশ্যে শ্লাভিক প্ৰাক-খ্ৰীষ্টীয় পৌৰাণিক কাহিনীৰ তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে এই নিৰ্মাণসমূহক অদ্বৈতভাৱে নিশ্চিত বা খণ্ডন কৰিব পৰা নাযায়।

দক্ষিণ আৰু মেচোআমেৰিকাত (হুইটজিলোপোচটলি, ইণ্টি) উন্নত সৌৰ উপাসনা প্ৰচলিত আছিল।

জাপানী চিন্টো ধৰ্মৰ সৰ্বোচ্চ দেৱতা হ’ল সূৰ্য দেৱী আমাটেৰাচু।

আজেৰবাইজানী ইতিহাসবিদ আয়দিন মামাডভে লিখিছে যে আজেৰবাইজানী জনসাধাৰণৰ ইছলাম-পূৰ্ব আধ্যাত্মিক সংস্কৃতিত সূৰ্যৰ উপাসনাৰ সৈতে জড়িত বিশ্বাস আৰু ৰীতি-নীতিসমূহে এক বিশেষ স্থান দখল কৰিছে। সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু উষ্মতাৰ বাবে মানুহৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰয়োজনৰ ফলত প্ৰাচীন কালতে সূৰ্যৰ উপাসনাৰ সৃষ্টি হৈছিল আৰু মানুহৰ মনত, তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক চিন্তাধাৰাত ই দৃঢ়ভাৱে শিপাই আছে। আজেৰবাইজানত ব্ৰঞ্জ যুগত এই উপাসনা চৰম পৰ্যায়ত আছিল। বহু গৱেষকৰ মতে, আজেৰবাইজানত জনাজাত ডলমেন আৰু ক্ৰমলেচসমূহো সূৰ্যৰ উপাসনাৰ সৈতে জড়িত।

১৮-১৯ শতিকাৰ পৌৰাণিক স্কুলৰ নৃতাত্ত্বিকসকলে সৌৰ মিথসমূহক অতিৰঞ্জিত গুৰুত্ব দিছিল আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক বীৰ তথা পৌৰাণিক চৰিত্ৰক সূৰ্যৰ মূৰ্তমান ৰূপ বুলি ঘোষণা কৰিছিল, যিসকলৰ প্ৰকৃততে ইয়াৰ সৈতে কোনো প্ৰকৃত সম্পৰ্ক নাই। এই অতিৰঞ্জিত ধাৰণাবোৰে পৰৱৰ্তী সময়ত পেৰডীমূলক প্ৰবন্ধৰ সৃষ্টি কৰিছিল, যিবোৰে দেখুৱাইছিল যে নেপোলিয়ন বোনাপাৰ্ট আৰু মেক্স মুলাৰৰ দৰে চৰিত্ৰবোৰো যেন সৌৰ মিথহে আছিল।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:পৌৰাণিক কাহিনী
শ্ৰেণী:সূৰ্য সম্পৰ্কীয় মিথ
শ্ৰেণী:ধৰ্মীয় ইতিহাস