সুগ্ৰীৱৰ প্ৰতি ৰামৰ সন্দেহ

১৮ অধ্যায়

সুগ্ৰীৱৰ প্ৰতি ৰামৰ সন্দেহ ।

পদ ।

প্ৰস্ৰৱণ নামে গিৰি নেত্ৰ অনুপাম ।

বাৰিষা কালত সিটো বঞ্চিবে উত্তম ॥১

লক্ষ্মণে নিৰ্ম্মিলা বাসা নদী সন্নিহিতে ।

দুই ভাই চাৰি মাস বঞ্চিলা তহিতে ॥২

শ্ৰাৱণ মাসত মুখ্য বাৰিষাৰ কাল ।

দিনান্তে আন্ধাৰ মহা মেঘে কোলাহল ॥৩

সুৰভি শীতল আতি দক্ষিণৰ ৰাৱে ।

কোকিলৰ কুহুনাদে নিদ্ৰাক যোগাৱে ॥৪

প্ৰমত্ত ভ্ৰমৰে যেন মালতীক শোষে ।

বিৰহিনী নাৰীৰ বিৰহ চিত্তে ত্বোষে ॥৫

মেঘৰ গৰ্জ্জন শুনি মৈৰা কৰে নাদ ।

সীতাক সুমৰি ৰামে কৰন্ত বিষাদ ॥৬

কৈক গৈল সীতা মোৰ বচন অমৃত ।

প্ৰাণেশ্বৰী অবিহনে নৰহয় চিত্ত ॥৭

স্বভাৱে বৰিষা কালে কাম আতিৰেক ।

এক গোটা দিনে যাই এক বৰিষেক ॥৮

ৰাঘৱে বোলন্ত লখাই নসহে পৰাণ ।

শৰীৰক দহে মদনৰ পঞ্চবাণ ॥৯

চম্পক মালতী গন্ধে হৃদয় নসহে ।

প্ৰাণ সঙ্কলয় যেন সীতাৰ বিৰহে ॥১০

লক্ষ্মণে বোলন্ত দাদা তেজিয়ো বিকল ।

আতিশয় শোকে হৈব শৰীৰ দুৰ্ব্বল ॥১১

বলিষ্ঠ ৰাৱণ স্থূল পৰ্ব্বত যেহেন ।

দুৰ্ব্বল শৰীৰে তাক যুঝিবাহা কেনে ॥১২

প্ৰবল অগনি যেন দহে তৃণবন ।

সহজে জ্বলন্ত সখা হোৱন্ত পৱন ॥১৩

দীপৰ অগনি নিমাৱন্ত সেহি বাৱে ।

সুহৃদ জনৰ হোৱে তেনেই স্বভাৱে ॥১৪

সন্তাপ এৰিয়া দদা নকৰিও শোক ।

অমৃত সমান ফল মূল ভুঞ্জিয়োক ॥১৫

বাৰিষাৰ প্ৰস্ৰৱণ গিৰিতে আছন্ত ।

সুগ্ৰীৱক নিতে হনুমন্ত চিৱৰন্ত ॥১৬

মাৰুতিয়ে বোলন্ত সুগ্ৰীৱ মহাৰাই ।

কাৰ্ত্তিক নিবৰ্ত্তি গৈল হেন নুযুৱাই ॥১৭

নৈয়ো আসি খোজন্তে আপুনি যেবে যাই ।

তেবেসে মিত্ৰৰ হন্তে কল্যাণক পাই ॥১৮

ৰাম মিত্ৰ ভৈল তিনি ত্ৰৈলোক্যৰ সাৰ ।

যাত হন্তে ভৈলা তুমি দুৰ্গতি উদ্ধাৰ ॥১৯

পটেশ্বৰীগণ পাইলা গুচিল বিপদ ।

যাহাৰ প্ৰসাদে তুমি পাইলা ৰাজপদ ॥২০

হিতবোল শুনাঁ এৰিয়োক ৰাজভোগ ।

সততে পাইবাহা নাৰীগণ উপযোগ ॥২১

সুখে দুখে যাহন্ত বীৰত্ব নুযুৱাই ।

ৰামে খেদি আসিলে ভালৰ চিহ্ন নাই ॥২২

সম্পদ সময়ে হিতাহিতক নজানি ।

ৰাজভোগ এৰিয়া শুনিয়ো হিতবাণী ॥২৩

এহিমতে পাত্ৰগণে হিত বুলিলন্ত ।

কটাক্ষে সুগ্ৰীৱ বীৰে গৰ্ব্বে থাকিলন্ত ॥২৪

গৈল অগ্ৰাহয়ণৰ দিবস কতিপয় ।

অৰুণ নয়নে ৰামে ক্ৰোধিয়া বোলয় ॥২৫

দেখিলা লক্ষ্মণ ভাই বানৰৰ নয় ।

সবে গুণে পিঠি দিয়া এখনো নাসয় ॥২৬

আপুনি সুখতে আছে মোহোৰ বুৰিল ।

নিলাজ বানৰ সব গুণ পাসৰিল ॥২৭

মিত্ৰ খুজি পাইলোঁহো বনৰ পশুজন ।

জলে ৰেখা দিলে যেন গুছে তেতিক্ষণ ॥২৮

কিষ্কিন্ধাক লখাই তুমি কৰিয়ো পয়াণ ।

সহজে লটক বানৰক ধৰি আন ॥২৯

পণ্ডিত জনক যেন ভাণ্ডি গৈল বোৱে ।

বটালী নকাধে যেন বিনা হাঠুৰিয়ে ॥৩০

ৰামৰ বচন শুনি লক্ষ্মণৰ খঙ্গ ।

মাৰোঁ বানৰক আজি ক্ষুদ্ৰসে পতঙ্গ ॥৩১

তোমাক ভাণ্ডিল দাদা হেৰ আসো বুলি ।

কিষ্কিন্ধা নগৰী পাইয়া কৰয় ধুন্ধুলী ॥৩২

বালীক মাৰিলা তুমি সিটো ভুঞ্জে ৰাজ ।

তুমি ঘোৰ বনে সিটো ধৌলিৱৰ মাজ ॥৩৩

ধান্যক পীড়িয়া বিনাই বনে থাকে জৰি ।

গৃহস্থৰ গলে কণ্ঠা লাৰি কত পৰি ॥৩৪

স্বৰূপ বোলোঁহো নোবোলোঁহো মিছাবাজি ।

বানৰ কুলৰ যম হুইয়া যাওঁ আজি ॥৩৫

শৰে হানি পেলাইবোঁহো সুগ্ৰীৱক চেদি ।

বানৰ ৰুধিৰে বহাইবোঁহো ঘোৰ নদী ॥৩৬

শ্ৰীৰামে বোলন্ত লখাই শুন ৰাজনয় ।

গম্ভীৰ চৰিত্ৰে কায বেণ্টু নগনয় ॥৩৭

সৰসে টনকে যেবে নাসে মোৰ পাশ ।

নিষ্ঠুৰ বচনে লগাইবাহা গৰ্ভত্ৰাস ॥৩৮

যিটো শৰে বালীৰাই গৈলা যমপুৰ ।

বুলিবা সম্প্ৰতি তূণে আছে সেহি শৰ ॥৩৯

একে শৰে শ্ৰেষ্ঠ ভাই মৰিল তোহাৰি ।

তুমি পুনু মৰিবাহা পুত্ৰ পৰিবাৰি ॥৪০

১৯ অধ্যায়

দুলৰি ।

ৰামক প্ৰণামি,       লক্ষ্মণ কুমাৰ,

চলিলা অন্তেষপুৰ ।

চৰণ প্ৰহাৰে,       পৃথিবী কাম্পায়,

মেদিনী মেলয় চিৰ ॥১

সক্ৰোধ নয়নে,       সত্বৰ গমনে,

অন্তেষপুৰক পাইলা ।

হাতে বৃক্ষ শিলা,       পৰ্ব্বত ধৰিয়া,

প্ৰচণ্ড বানৰে ধাইলা ॥২

নগৰীৰ মাজে,       দাৰি দূৰি লাগি,

বানৰৰ হূলস্থূলি ।

পাত্ৰ মেলেকক,       অঙ্গদে পঠাইল,

ৰাজাত জনাওঁ বুলি ॥৩

তাৰা দেৱী সঙ্গে,       আছে মন ৰঙ্গে,

ৰাজাক লাগ নপাইল ।

নগৰী ৰাখিবে,       লাগি হনুমন্তে,

অনেক সৈন্য চলাইল ॥৪

একোহো বানৰ,       পয়ানে চলিল,

হস্তীৰ যেন প্ৰমাণ ।

কতোহো শতেক,       কতো সহস্ৰেক,

বানৰে কৰে পয়ান ॥৫

হাতে বৃক্ষ শিলা,       উপাৰি ধৰিলা,

কোটি অসংখ্যাত ধাইল ।

লক্ষ্মণ বীৰৰ,       মূৰ্ত্তিক দেখিয়া,

বানৰ ভাগি পলাইল ॥৬

কতো ভয় হন্তে,       থমকি থাকিল,

কেহো বোলে লওঁ প্ৰাণ ।

কেহো বোলে আক,       দিওঁ বৃক্ষ জাক,

পৰ্ব্বত শিখৰ মান ॥৭

ধনুত টঙ্কাৰ,       কৰিয়া লক্ষ্মণে,

বানৰ বল ডাকিল ।

সিংহ দৰশনে,       মৃগ হুয়া যেন,

বানৰ বল ভাগিল ॥৮

পাত্ৰ মন্ত্ৰীগণে,       ইঙ্গিতে জানিয়া,

ৰাজাত গৈয়া জনাইল ।

আনো কেহো নহে,       খৰতৰ বেগে,

লক্ষ্মণ বীৰেসে আইল ॥৯

হনয়ো বোলন্ত,       তৈসানি বুলিলো,

আপুনি চলি যাইয়োক ।

সদ বুদ্ধি মানে,       আশু নফলিল,

তাহাৰ ফল পাইয়োক ॥১০

সুগ্ৰীৱে বোলন্ত,       শুন হনুমন্ত,

শুনা সবে কপিগণ ।

ইন্দ্ৰকো জিনিবে,       সামৰ্থ আছয়,

আছোক ৰাম লক্ষ্মণ ॥১১

সাতো পৃথিবীৰ,       ভালকু বানৰ,

যোগাৱে মানিক গন্ধ ।

আগক চাহন্তে,       গুনন্তে গাঠন্তে,

পাছক চাহন্তে আন্ধ ॥১২

আছোক পৃথিবী,       সপত সাগৰ,

বাসুকি ছানিবে পাৰি ।

কিন্তু মিত্ৰ ভাৱ,       কমনে বঞ্চিবো,

ৰাম বৰ উপকাৰী ॥১৩

অমাৰ ওপৰে,       লক্ষ্মণ আসিলা,

কাৰ্য্যৰ শঙ্কট পুছু ।

মোক সদবুদ্ধি,       দিয়ো হনুমন্ত,

আগ বাঢ়ো পাচ গুছো ॥১৪

কৰ যোৰ কৰি,       বচন বোলন্ত,

বায়ু সুত হনুমান ।

স্বৰূপ বুলিলা,       তোমাৰ সদৃশ,

বলৱন্ত নাহি আন ॥১৫

ৰাঘৱৰ শৰে,       সাত তাল ভেদি,

পশিল গৈয়া পাতাল ।

পৰ্ব্বত ভেদিয়া,       তূণত পশিল,

সিটো আছে যমকাল ॥১৬

হেন ৰাম তযু,       সখীত্ব ভৈলন্ত,

কতবা জন্মৰ ফলে ।

বালীক মাৰিয়া,       পটেশ্বৰী সম্পিলা,

ৰাজ্য ভুঞ্জা অবিকলে ॥১৭

যাহাৰ প্ৰসাদে,       পাইলা ৰাজশ্ৰীক,

তাহাঙ্ক দিয়া পোথান ।

বানৰৰ লোকে,       অচেতন ভৈলাহা,

চক্ষু আচন্তেহি কাণ ॥১৮

লাজত বিমুখ,       নুহিয়া নৃপতি,

মোৰ বাক্য মন কৰা ।

ৰামৰ চৰণে,       লক্ষ্মণে খঙ্গিল,

তানে চৰণত ধৰা ॥১৯

বিনয় কাকুতি,       বুলি আগ বাঢ়ি,

লক্ষ্মণে লৈয়ো শৰণ ।

তেহে ৰাখিলন্তে,       জানিবা শিলাত,

হানিলে নাহি মৰণ ॥২০

ধনুৰ টঙ্কাৰ,       কৰিয়া লক্ষ্মণে,

বানৰ সৈন্য ভঙ্গাইল ।

মাণিকে মণ্ডিত,       নগৰী যাহন্তে,

সিংহ দুৱাৰক পাইল ॥২১

সপত বেৱন্ধা,       এৰাই অনন্তৰে,

অভ্যান্তৰে পয়োসাৰ ।

মহাদই গণ,       দেখিলা লক্ষ্মণ,

অলঙ্কাৰে জাতিষ্কাৰ ॥২২

ৰত্নে বিৰচিত,       জ্বলে থান থান,

হাসো হাসো যেন কৰে ।

পটেশ্বৰী সম-       ন্বিতে সুগ্ৰীৱ,

দেখিলা খাট উপৰে ॥২৩

লক্ষ্মণ বীৰক,       দেখিয়া সুগ্ৰীৱ,

ত্বৰিতে চাহিলা গাৱ ।

সষ্টাঙ্গে প্ৰণাম,       কৰি তিন জনে,

ভৈলা অৱনত ভাৱ ॥২৪

ডাহিন পাঞ্জৰে,       লোমা পটেশ্বৰী,

যেহেন ৰূপে পাৰ্ব্বতী ।

বামে সুন্দৰী,       তাৰা বসি আছে,

একো অঙ্গে নাহি ক্ষতি ॥২৫

লক্ষ্মণ বীৰক,       দেখি সেহি ঠাৱে,

ভৈগৈল মলিন চান্দ ।

ৰাহুক দেখিয়া,       যেহেন মলিন,

ভৈল পূৰ্ণিমাৰ চান্দ ॥২৬

পাদ্য অৰ্ঘ আচ-       মন দিলা ৰাজা,

আৰু মধুপৰ্ক দান ।

সুৱৰ্ণৰ ঘাট,       মাথে নিয়া দিল,

কৰি অতি বহুমান ॥২৭

ৰামৰ কনিষ্ঠে,       বোলন্ত দূতৰ,

নুহি হেন ব্যবহাৰ ।

দাদা বুলিবাৰ,       কাৰ্য্য নসাধিলে,

নলৈবোহো সতকাৰ ॥২৮

হাওঁৰে বানৰা,       মিত্ৰক বিঞ্চিলি,

অজ্ঞান গাধৱ পশু ।

ভৃত্য হুয়া তেল,       কূঢ বোলৱস,

গৃহস্থৰ গাৱে খসু ॥২৯

সিংহ হৰিণক,       মাৰিল শৃগাল,

পশুৰ বৰ উঠানি ।

ঈশ্বৰ পিয়াসে,       মৰয় ইতৰে,

ভুঞ্জয় ডাবৰ পানী ॥৩০

ৰামৰ কাৰ্য্যক,       হেলা কৰি তই,

মোক কৰ সতকাৰ ।

দুষ্টৰ বিনয়,       যতেক বোলস,

মোত নিবিকাস আৰ ॥৩১

পৰ্ব্বতক পিঠি,       দিলি মূঢ় তই,

শুনৰে নিলাজ চাৰ ।

শৰে হানি তোৰ,       প্ৰাণ কাঢ়ি লইবো,

ত্ৰৈলোক্যে নাহি নিস্তাৰ ॥৩২

হেনয় জানিবি,       হিতক চিনিলি,

পাচে উপকাৰ কৰে ।

কুলীন পৰাণি,       ভৈলে ভালে তাৰ,

মনে সদবুধি ধৰে ॥৩৩

দাদাৰ আসয়,       শুনৰে বানৰা,

চেতন লভ মনত ।

যিটো শৰে হানি,       বালীক মাৰিল,

অদ্যাপি আছে তূণত ॥৩৪

দাদা বুলিলন্ত,       দুষ্ট বানৰত,

মোহোৰ আদেশ কহ ।

নতো সঙ্কোচ,       প্ৰকটে আছয়,

বালী মাৰিবাৰ পহ ॥৩৫

সুগ্ৰীৱে আপনে,       বন্ধুগণ সমে,

চলি যাহা বালী পথে ।

তোৰ ধিতিঙ্গালি,       মোত নিবিকাৱে,

ফল দিবো ভাল মতে ॥৩৬

এতিক্ষণ দাদা,       তৈত আছন্তোক,

মই পুনু তাহান দূত ।

অন্তৰ মলিন,       শৰীৰ তোহোৰ,

কৰিবোহো চূৰ্ণীকৃত ॥৩৭

বানৰ গোটৰ,       এতমান সাস্,

মাৰোঁ পাঞ্জৰক ফুলি ।

লক্ষ্মণ বীৰৰ,       তেবেসে পলাই,

হৃদয়ৰ গুলগুলি ॥৩৮

হেৰ আসো বুলি,       আমাক ভাণ্ডিল,

চাৰি মাস গৈল বহি ।

ভই ইঠাৱত,       ৰাজ ভোগাৱস,

দাদাৰ নিকাৰ তহি ॥৩৯

হাওঁৰে বানৰা,       মুণ্ডি তুলি চাহা,

দেখবে দাৰুণ শৰ ।

এহি শৰে হানি,       প্ৰাণ তোৰ লৈবো,

পঠাই দিবো যমঘৰ ॥৪০

এতেক কহন্তে,       সুগ্ৰীৱ ৰাজাৰ,

বুক দুৰ দুৰ কৰে ।

কটাক্ষ নয়নে,       সঙ্কুচিত মনে,

জোনু হানি এৰে শৰে ॥৪১

সিংহ দৰশনে,       মৃগ যুথ যেনে,

শৰীৰ বৰে কম্পাৱে ।

সম্পুট অঞ্জলি,       কৰি তিনি জনে,

নমিলা লক্ষ্মণ পাৱে ॥৪২

দুই পটেশ্বৰী,       সহিতে নৃপতি,

যোৰ হাতে ভৈল থিৱ ।

মিনতি বচন,       বুলিবে লাগিলা,

তাৰা সুষেণৰ জীৱ ॥৪৩

শুনিয়ো লক্ষ্মণ,       দশৰথ সুত,

ৰামৰ কনিষ্ঠ ভাই ।

অসোধনে কেনে,       স্বামীক নিন্দাহা,

আমাৰ কৰ্ম্মক পাই ॥৪৪

আতিশয় তুমি,       কোপ নকৰিবা,

নকৰিবা আতি খেদ ।

বিষ বৃক্ষ যদি,       আপুনি ৰোৱয়,

তাক নকৰিয়ো ছেদ ॥৪৫

তোমাৰ ক্ৰোধত,       ইয়ো স্বামী মৰিব,

তেবে কোন যশ পাইব ।

বিড়ালীৰ যদি,       দোষক ধৰিয়া,

নিতেহি হাণ্ডি পেলাইব ॥৪৬

অনেক আমাৰ,       বচন আছয়,

চৰণে প্ৰভু তোমাৰ ।

সুগ্ৰীৱে আমাৰ,       ক্ৰূৰ নোহন্ত,

সন্ত মহন্তৰ সাৰ ॥৪৭

গুণীগণ মাজে,       যাহাক লেখিবা,

খড়ি মাটি ধৰি আগে ।

হেনয় স্বামীক,       নিন্দন্তে আছাহা,

আমাৰ বৰ অভাগে ॥৪৮

স্বপনে গিয়ানে,       ৰামে মাত্ৰ গতি,

দেৱ নজানন্ত আন ।

কেন মতে ৰামে,       সীতাক পাইবন্ত,

হেনসে যোগ ধিয়ান ॥৪৯

দশোদিশ লাগি,       দূতক পাঞ্চিল,

ভালুক বানৰ আনি ।

ৰামৰ পাশক,       যাহা চপকৰে,

কালৰ প্ৰমাণ জানি ॥৫০

শুনাঁ সভাসদ,       ৰামায়ণ পদ,

দেখিয়ো কেনে আসুখ ।

ঈশ্বৰ ৰামক,       সখিত্ব কৰিয়া,

তথাপিতো পাৱে দুখ ॥৫১

সকামী প্ৰাণীৰ,       দুঃখ নুগুছয়,

আক ভাল মতে জানি ।

সকাম ত্যজিয়া,       ৰামক ভজিয়া,

বোলাঁ ৰাম ৰাম বাণী ॥৫২