পৰম বীৰ চক্ৰ

পৰম বীৰ চক্ৰ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সামৰিক পদক। যুদ্ধক্ষেত্ৰত শত্ৰুৰ সন্মুখীন হৈ অতুলনীয় সাহস আৰু আত্মত্যাগ প্ৰদৰ্শনৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই পদক প্ৰদান কৰা হয়। ২১জন বঁটাপ্ৰাপকৰ ভিতৰত ২০জন ভাৰতীয় থলসেনাৰ আৰু এজন ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ সৈনিক। এই বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপক মেজৰ সোমনাথ শৰ্মা।

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ মেডেল অফ অনাৰ আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ভিক্টৰিয়া ক্ৰছৰ সমতুল্য পৰমবীৰ চক্ৰ ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে আৰম্ভ কৰিছিল। কিন্তু পদকৰ কাৰ্যকাল ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা বুলি ধৰা হয়। স্বাধীন ভাৰতত ই ব্ৰিটিছ ঔপনিবেশিক সামৰিক সন্মান ভিক্টৰিয়া ক্ৰছৰ পৰিৱৰ্তে আৰম্ভ হয়। ভাৰতৰ সামৰিক বাহিনীৰ যি কোনো শাখাৰ সদস্যক এই পুৰস্কাৰ দিয়া হয়। ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান ভাৰত ৰত্নৰ পিছতেই এই পদকৰ স্থান।

এই পদকপ্ৰাপ্ত ব্যক্তিসকলে তেওঁলোকৰ নামৰ পিছত ইংৰাজী P.V.C. (Param Vir Chakra-ৰ সংক্ষেপ ৰূপ) উপাধি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। লেফটেনেণ্ট পদতকৈ নিম্ন পদমৰ্যাদাৰ পদকপ্ৰাপকৰ বাবে নগদ অৰ্থও প্ৰদান কৰা হয়। পদকপ্ৰাপকৰ মৃত্যু হ’লে তেওঁৰ বিধৱা পত্নীৰ মৃত্যু বা পুনৰ বিবাহ পৰ্যন্ত পেঞ্চন দিয়া হয়। ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহত এই পেঞ্চনৰ পৰিমাণ ১০,০০০ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰেও কেইবাখনো ৰাজ্য চৰকাৰে নিজাববীয়াকৈ পেঞ্চনৰ ব্যৱস্থা কৰে।

ইতিহাস

আধুনিক যুগৰ ভাৰতীয় বীৰত্ব বঁটাৰ ইতিহাস ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনকালৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। ১৭৯৫ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয় বিষয়াসকলক বীৰত্বৰ পুৰস্কাৰ স্বৰূপে সোণৰ পদক প্ৰদান কৰা হয়। ৫ম মাদ্ৰাজ নেটিভ ইনফেণ্ট্ৰিৰ চুবেদাৰ আব্দুল কাদেৰ এই সোণৰ পদক লাভ কৰা প্ৰথম ভাৰতীয় আছিল। কাদেৰক প্ৰদান কৰা সোণৰ পদকৰ শৃংখলত "For Conduct and Courage on All Occasions" (সকলো সময়তে প্ৰদৰ্শন কৰা আচৰণ আৰু সাহসৰ বাবে) লিখা আছিল। ১৮৩৪ চনত ভাৰতৰ তেতিয়াৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড উইলিয়াম বেণ্টিংকে অৰ্ডাৰ অৱ মেৰিট স্থাপন কৰে। ১৯০২ চনত এই সন্মানৰ নাম সলনি কৰি ইণ্ডিয়ান অৰ্ডাৰ অৱ মেৰিট (IOM) ৰখা হয় আৰু ভাৰতীয়সকলে ইয়াক "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য বীৰত্ব বঁটা" বুলি গণ্য কৰা হয়। ১৯১১ চনত ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়াত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ সৰ্বোচ্চ বীৰত্বৰ বঁটা— ভিক্টোৰিয়া ক্ৰছ (VC)ৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হয়। ১৮৫৭ চনৰ পৰা ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভকৰালৈকে ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাৰ ১৫৩জন ভাৰতীয় আৰু ব্ৰিটিছ সৈনিক আৰু ইয়াৰ কমাণ্ডত থকা সাধাৰণ নাগৰিকক ভিক্টোৰিয়া ক্ৰছ প্ৰদান কৰা হৈছিল।

প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত অৰ্ডাৰ অফ মেৰিটৰ উপৰিও ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সেনাৰ বঁটা ব্যৱস্থা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছিল। বীৰত্বৰ কাৰ্যক স্বীকৃতি দিয়াৰ বাবে ব্ৰিটিছৰ প্ৰথাৰ ভিত্তিত জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলক ডিষ্টিংগুইচড চাৰ্ভিচ অৰ্ডাৰ, কনিষ্ঠ বিষয়াসকলক মিলিটাৰী ক্ৰছ আৰু অন্যান্য সকলক মিলিটাৰী মেডেল প্ৰদান কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ লৈকে এই ব্যৱস্থা চলি থাকিল।

স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতত ব্ৰিটিছ সন্মান আৰু বঁটা প্ৰদান ব্যৱস্থাৰ অনানুষ্ঠানিকভাৱে অন্ত পৰিল। কিছু সময়ৰ পাছতে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৱে জম্মু-কাশ্মীৰত চলি থকা সংঘাতৰ বাবে বীৰত্বৰ বঁটা প্ৰদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। যদিও নৱগঠিত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ হাতত এতিয়াও ব্ৰিটিছ সন্মান প্ৰদানৰ বিকল্প আছিল, তথাপিও দুয়ো দেশৰ নেতাসকলে অনুভৱ কৰিছিল যে পৰস্পৰ বিৰোধী শক্তিৰ কৰ্মীক একে সন্মান দিয়াটো যুক্তিসংগত নহ’ব। সেই অনুসৰি ১৯৪৮ চনৰ জুন মাহত বীৰত্বৰ বাবে নতুন ভাৰতীয় বঁটা পৰম বীৰ চক্ৰ (পিভিচি), মহা বীৰ চক্ৰ (এমভিচি), আৰু বীৰ চক্ৰ (ভিআৰচি) আৰম্ভ কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। যুদ্ধৰ সময়ত পৰম বীৰ চক্ৰৰ পিছত মহা বীৰ চক্ৰ দ্বিতীয় আৰু বীৰ চক্ৰ ভাৰতৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ বীৰত্বৰ সামৰিক বঁটা।

নেহৰুৱে পৰম বীৰ চক্ৰৰ ৰূপায়ণৰ দায়িত্ব ভাৰতৰ প্ৰথমজন ভাৰতীয় এডজুটেণ্ট জেনেৰেল মেজৰ জেনেৰেল হীৰা লাল অটলৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। তেওঁ পাছলৈ ভাৰতীয় সেনাৰ এজন বিষয়া শিখ ৰেজিমেণ্টৰ বিক্ৰম খানোলকাৰৰ পত্নী সাবিত্ৰী খানোলকৰক পদকটোৰ ডিজাইন কৰিবলৈ অনুৰোধ জনায়। কাকতলীয়ভাৱে প্ৰথম পৰম বীৰ চক্ৰ তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ কন্যা কুমুদিনী শৰ্মাৰ দেৱৰ ৪ কুমাও ৰেজিমেণ্টৰ মেজৰ সোমনাথ শৰ্মাক প্ৰদান কৰা হৈছিল।

ব্ৰিটিছ শাসনৰ পৰা স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছতো ভাৰত অধিৰাজ্য হিচাপে যুক্তৰাজ্যৰ আধিপত্য কিছুবছৰ আছিল। ইয়াৰ অৰ্থ আছিল যে ব্ৰিটিছ মুকুটৰ সন্মতি অবিহনে ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলে বঁটা স্থাপনৰ অনুমোদন দিব নোৱাৰিলে। সেয়েহে ৰজা ষষ্ঠ জৰ্জৰ অনুমোদনৰ বাবে ৰয়েল ৱাৰেণ্টৰ খচৰা লণ্ডনলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। কিন্তু ১৯৪৮ চনৰ মাজভাগলৈকে স্পষ্ট হৈ পৰিল যে ৰজাৰ অনুমোদন কিছুদিনৰ বাবে পোৱা প্ৰায় অসম্ভৱ। লেখক ইয়ান কাৰ্ডোজোৱেৰ মতে : "কমনৱেলথৰ দুজন সদস্যৰ মাজত হোৱা যুদ্ধৰ বাবে ৰজাই বঁটা কেনেকৈ অনুমোদন কৰিব পাৰিলেহেঁতেন? লগতে, ৰজাই বঁটাসমূহত প্ৰতীকী উপস্থিতিও নাথাকিলহেঁতেন।"

সেয়েহে বীৰত্বৰ নতুন সামৰিক বঁটা আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ খচৰা ৱাৰেণ্ট কাৰ্যকৰী নহ’ল। ১৯৪৯ চনৰ ১ জানুৱাৰীত জম্মু-কাশ্মীৰত যুদ্ধবিৰতি কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ১৯৪৭–১৯৪৮ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তানী যুদ্ধৰ পৰা বীৰত্বৰ কাৰ্য্যক সন্মান জনোৱাত বহু পলম হোৱাৰ বাবে নেহৰুৱে সেই খচৰা ৱাৰেণ্টসমূহ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল চক্ৰৱৰ্তী ৰাজাগোপালাচাৰীলৈ "বঁটাসমূহ নিজাকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ" পঠোৱা হয়। কিন্তু ৰাজগোপালাচাৰীয়ে অনুভৱ কৰিছিল যে, যিহেতু ভাৰত তেতিয়াও এখন অধিৰাজ্য আছিল, গতিকে যুক্তৰাজ্যৰ ৰজাৰ অনুমোদন অবিহনে তেওঁৰ বাবে বঁটাসমূহ প্ৰতিষ্ঠা কৰাটো অনুচিত হ'ব। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ নেহৰুক পৰামৰ্শ দিছিল যে যিহেতু ভাৰত ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত গণৰাজ্য হ'ব, সেয়েহে সেই তাৰিখত বঁটা স্থাপনৰ কথা ঘোষণা কৰাটো উপযুক্ত হ'ব। লগতে তেওঁ এই বঁটা ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টৰ পৰা পুৰ্ববৰ্তীভাৱে কাৰ্যকৰী হ'ব বুলিও মত পোষণ কৰে।

১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত ভাৰতৰ গণৰাজ্য দিৱস হিচাপে পালন কৰা ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদে ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট (ভাৰতৰ স্বাধীনতা দিৱস)ৰ পৰা কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ পৰম বীৰ চক্ৰ স্থাপন কৰে। এই বঁটা লাভ কৰা ব্যক্তিয়ে আৰু অধিক বঁটা লাভ কৰিবলগীয়া হ’লে আগতীয়াকৈ এক ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। যদি এনেকুৱা হয় তেন্তে গ্ৰহণকাৰীয়ে তেওঁলোকৰ বৰ্তমানৰ পৰম বীৰ চক্ৰএ বাবে এটা দণ্ড লাভ কৰিব আৰু লগতে দেৱতা ইন্দ্ৰৰ অস্ত্ৰ বজ্ৰৰ প্ৰতিৰূপ উপহাৰ লাভ কৰিব। ৩২ মিলিমিটাৰ (১+১⁄৪ ইঞ্চি) দীঘল বেঙুনীয়া ৰঙৰ ফিতা এডালৰ সহায়ত পদকটো ওলমাই ৰখা হয়।

২০১৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহলৈকে ১৯৭১ চনত মৰণোত্তৰভাৱে পৰম বীৰ চক্ৰৰে সন্মানিত হোৱা ফ্লায়িং অফিচাৰ নিৰ্মল জিৎ সিং শেখোঁ এই পদক লাভ কৰা একমাত্ৰ ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ বিষয়া।

** বঁটা প্ৰদানৰ সময়ত সামৰিক ৰেংক।

{| class="wikitable sortable"
-
! প্ৰাপকৰ আৱক্ষ মূৰ্তি
! নাম!! ৰেংক**!! ইউনিট!! বঁটা প্ৰদানৰ তাৰিখ!! যুদ্ধ!! স্থান!! class="unsortable"|উৎস
-
সোমনাথ শৰ্মা|মেজৰ|কুমাও ৰেজিমেণ্ট| style="background:#e3d9ff; text-align:; "|৩ নৱেম্বৰ ১৯৪৭* |বাদগামৰ যুদ্ধ|বাদগাম, জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|
-
যোগেন্দ্ৰ সিং যাদৱ|গ্ৰেনেডিয়াৰ|দা গ্ৰেনেডিয়াৰ | style="text-align:; "|৪ জুলাই ১৯৯৯| টাইগাৰ হিলৰ যুদ্ধ | টাইগাৰ হিল, কাৰ্গিল| বঁটাৰ পৰিমাণ আৰু পেঞ্চনৰ সুবিধাত আয়কৰৰ পৰা ৰেহাই দিয়া হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনত বিভিন্ন মন্ত্ৰালয়ে এই বঁটাপ্ৰাপকসকলৰ বাবে বিভিন্ন আৰ্থিক সকাহ প্ৰদান কৰে। ৰাজ্যচৰকাৰ সমূহে বঁটা প্ৰাপক সকলক একঁকালীন নগদ ধন, মাটি বা মাহিলী পেঞ্চন প্ৰদান কৰে। ৰাজ্যভেদে প্ৰদান কৰা সুবিধাৰ তাৰতম্য দেখা যায়।
নগদ ধনৰ প্ৰদান কৰা ৰাজ্য
₹২ কোটি হাৰিয়ানা
₹২.২৫ কোটি তেলেংগানা
₹৩০ লাখ পাঞ্জাব
₹২৫ লাখ
₹২০ লাখ
₹১৫ লাখ
₹১০ লাখ
₹২২,৫০০

স্মৃতিসৌধ

]], নতুন দিল্লী
আন্দামান আৰু নিকোবাৰ দ্বীপপুঞ্জৰ প’ৰ্ট ব্লেয়াৰৰ মেৰিনা পাৰ্কত পৰম বীৰ চক্ৰ লাভ কৰাসকলৰ স্মৃতিত এখন স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০১৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত আন্দামানৰ আৰু নিকোবৰৰ লেফটেনেণ্ট গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল অজয় কুমাৰ সিঙে আন্দামান আৰু নিকোবৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ ভাইচ এডমিৰেল প্ৰদীপ কুমাৰ চেটাৰ্জীৰ উপস্থিতিত এই স্মৃতিসৌধৰ উদ্বোধন কৰে।

২০১৭ চনৰ ২ মে' তাৰিখে নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম কেন্দ্ৰত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত প্ৰতিৰক্ষা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী সুভাষ ভামৰে সমগ্ৰ দেশৰ হাজাৰখন শিক্ষানুষ্ঠানত "শৌৰ্য্যৰ দেৱাল" নিৰ্মাণৰ অভিযানৰ শুভাৰম্ভ কৰে। পৰম বীৰ প্ৰাপক জীৱিত ব্যক্তি দুগৰাকী চুবেদাৰ যোগেন্দ্ৰ সিং যাদৱ আৰু নাইব চুবেদাৰ সঞ্জয় কুমাৰৰ উদ্যোগত এই অভিযান আৰম্ভ হয়। এই অভিযানৰ নাম দিয়া হৈছিল "বিদ্যা বীৰতা অভিযান।" ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু নিজ নিজ শিক্ষানুষ্ঠানৰ অধ্যাপকৰ স্বেচ্ছামূলক বৰঙণিৰে বিভিন্ন শৈক্ষিক চৌহদত ৪.৫ x ৬ মিটাৰ (১৫ x ২০ ফুট) দেৱাল নিৰ্মাণ কৰা। এই দেৱালসমূহত পৰম বীৰ চক্ৰ প্ৰাপক ২১ গৰাকী ব্যক্তিৰ প্ৰাসংগিক তথ্যৰ সৈতে প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল।

ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ স্মাৰকৰ অংশ পৰম যোদ্ধা স্থলত ২১ গৰাকী প্ৰাপকৰ সকলোৰে ব্ৰঞ্জৰ আৱক্ষ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছে। মূল স্মৃতিসৌধৰ কাষতে থকা এই স্থানত বীৰসকলৰ উদ্ধৃতি প্ৰদৰ্শন কৰা তথ্যসমৃদ্ধ ফলক আছে।

জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত

পৰম বীৰ চক্ৰ বিজয়ীসকলৰ জীৱনক কেন্দ্ৰ কৰি টিভি ধাৰাবাহিক পৰম বীৰ চক্ৰ (১৯৯০) প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। এই ধাৰাবাহিকখন চেতন আনন্দে পৰিচালনা কৰিছিল। ধাৰাবাহিকখনৰ প্ৰথম খণ্ডত এই বঁটা লাভ কৰা প্ৰথমজন কুমাও ৰেজিমেণ্টৰ মেজৰ সোমনাথ শৰ্মাক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল।

ভাৰতীয় পাঞ্জাবী ভাষাৰ জীৱনীমূলক চিনেমা চুবেদাৰ যোগিন্দৰ সিং (২০১৮) পৰম বীৰ চক্ৰ প্ৰাপক যোগিন্দৰ সিঙৰ জীৱন আৰু চীন-ভাৰত যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁৰ সাহসিকতাৰ ওপৰত আধাৰিত।

বলীউডৰ ছবি 'এল অ চি কাৰ্গিল' (২০০৩)ত কাৰ্গিল যুদ্ধৰ সময়ত অপৰিসীম সাহসৰ পৰিচয় দিয়া পৰম বীৰ চক্ৰ লাভ কৰা সকলোৰে বিৱৰণ দিয়া হৈছে। ছবিখনত লেফটেনেণ্ট মনোজ কুমাৰ পাণ্ডেৰ চৰিত্ৰত অজয় দেৱগনে, চুবেদাৰ যোগেন্দ্ৰ সিং যাদৱৰ চৰিত্ৰত মনোজ বাজপেয়ী, নাইব চুবেদাৰ সঞ্জয় কুমাৰৰ চৰিত্ৰত সুনীল শ্বেট্টী আৰু কেপ্তেইন বিক্ৰম বাত্ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিষেক বচ্চনে অভিনয় কৰিছিল।

আগন্তুক হিন্দী ভাষাৰ এখন ছবি 'ইক্কিছ' এই বঁটা লাভ কৰা আটাইতকৈ কম বয়সীয়া অৰুণ খেতৰপালৰ জীৱনৰ ওপৰত নিৰ্মিত হ'ব।

২০২১ চনৰ 'শ্বেৰশ্বাহ' ছবিত বিষ্ণুবৰ্ধনৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত জীৱনীমূলক ছবিখনত বিক্ৰম বাত্ৰাৰ চৰিত্ৰত সিদ্ধাৰ্থ মালহোত্ৰাই অভিনয় কৰিছিল।

তথ্য উৎস

পাদটিকা

উদ্ধৃতি

প্ৰসংগ পুথি

বাহ্যিক সংযোগ

পৰমবীৰ চক্ৰ প্ৰাপকৰ তালিকা
পৰমবীৰ চক্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু সন্মান