ৰস (নন্দনতত্ত্ব)

ভাৰতীয় নন্দনতত্ত্বত, ৰস ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ৰস, সাৰ বা সোৱাদ।" ই লেখক বা পৰিৱেশকৰদ্বাৰা কামত সৃষ্ট আৱেগিক সোৱাদ/সাৰক বুজায় আৰু ‘সংবেদনশীল দৰ্শক’ বা সহৃদয়ৰদ্বাৰা উপভোগ কৰা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ "হৃদয় থকা ব্যক্তি," যিয়ে কামৰ সৈতে আৱেগিকভাৱে সংযোগ স্থাপন কৰিব পাৰে, শুষ্কতাৰ অবিহনে।
ৰসসমূহ এজনৰ ভাব (মানসিক অৱস্থা)ৰদ্বাৰা সৃষ্ট হয়।
ৰস তত্ত্বৰ এটা নিৰ্দিষ্ট বিভাগ (অধ্যায় ৬) আছে সংস্কৃত গ্ৰন্থ নাট্য শাস্ত্ৰত, যি প্ৰথম সহস্ৰাব্দ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ এটা প্ৰাচীন কলাৰ গ্ৰন্থ, ভৰত মুনিৰ নামত। তথাপি, নাটক, গীত আৰু অন্যান্য পৰিৱেশন কলাত ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ ব্যাখ্যা পোৱা যায় কাশ্মীৰী শৈৱ দাৰ্শনিক অভিনৱগুপ্ত (খ্ৰীষ্টীয় ১০০০)ৰ কামত, যিয়ে প্ৰাচীন ভাৰতৰ দীৰ্ঘস্থায়ী নান্দনিক পৰম্পৰাৰ ধাৰাবাহিকতা প্ৰদৰ্শন কৰে। নাট্য শাস্ত্ৰৰ ৰস তত্ত্বৰ মতে, পৰিৱেশন কলাৰ প্ৰত্যাশিত প্ৰভাৱ হৈছে মনোৰঞ্জন, কিন্তু ই প্ৰাথমিক লক্ষ্য নহয়। বৰঞ্চ, প্ৰাথমিক লক্ষ্য হৈছে দৰ্শকক আন এটা সমান্তৰাল বাস্তৱতাৰ দিশে লৈ যোৱা, য’ত আচৰিত আৰু আনন্দৰ ভাব পূৰ্ণ, য’ত তেওঁলোকে নিজৰ চেতনাৰ সাৰ অনুভৱ কৰে আৰু আধ্যাত্মিক আৰু নৈতিক প্ৰশ্নৰ ওপৰত চিন্তা কৰে।
যদিও ৰসৰ ধাৰণা ভাৰতীয় কলাৰ বহুতো ৰূপৰ বাবে মৌলিক, যেনে নৃত্য, সংগীত, নাট্য, চিত্ৰকলা, ভাস্কৰ্য, আৰু সাহিত্য, বিভিন্ন শৈলী আৰু বিদ্যালয়ৰ মাজত এটা নিৰ্দিষ্ট ৰসৰ ব্যাখ্যা আৰু প্ৰয়োগ ভিন্ন হয়।

কলাত ভূমিকা

নাট্য শাস্ত্ৰৰ মতে, ৰস এটা সংশ্লেষিত ঘটনা আৰু যিকোনো সৃজনশীল পৰিৱেশন কলা, বক্তৃতা, চিত্ৰকলা বা সাহিত্যৰ লক্ষ্য। ৱালেছ ডেইচে প্ৰাচীন গ্ৰন্থৰ ৰসৰ ব্যাখ্যাক অনুবাদ কৰিছে: "এটা উপভোগ যি প্ৰেম, দয়া, ভয়, বীৰত্ব বা ৰহস্যৰ দৰে মানৱীয় আৱেগৰ সাৰৰ, যি নাটকীয় কামৰ প্ৰধান সুৰ গঠন কৰে; এই প্ৰধান আৱেগ, দৰ্শকৰদ্বাৰা উপভোগ কৰা, বাস্তৱ জীৱনত জাগ্ৰত হোৱা আৱেগৰপৰা ভিন্ন গুণৰ; ৰসক নান্দনিক আনন্দৰদ্বাৰা ৰূপান্তৰিত মূল আৱেগ বুলি ক’ব পাৰি।"
ৰস বিভিন্ন উপায়েৰে সৃষ্ট হয়, আৰু প্ৰাচীন ভাৰতীয় গ্ৰন্থসমূহে বহুতো এনে উপায়ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। উদাহৰণস্বৰূপ, এটা উপায় হৈছে অভিনেতাৰ অঙ্গভঙ্গি আৰু মুখৰ ভাবৰ মাধ্যমে। শাস্ত্ৰীয় ভাৰতীয় নৃত্যৰূপত ৰস প্ৰকাশক ৰস-অভিনয় বুলি কোৱা হয়।
ৰস তত্ত্বই ভাৰতনাট্যম, কথকলী, কথক, কুচিপুডি, ওডিশী, মণিপুৰী, কুডিয়াট্টম, আৰু অন্যান্যৰ দৰে সকলো ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্য আৰু নাট্যৰ নান্দনিক ভিত্তি গঠন কৰে।
ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতত, প্ৰতিটো ৰাগ এটা নিৰ্দিষ্ট মেজাজৰ বাবে সৃষ্ট এক প্ৰেৰিত সৃষ্টি, য’ত সংগীতজ্ঞ বা সমষ্টিয়ে শ্ৰোতাৰ মাজত ৰস সৃষ্টি কৰে।
উদাহৰণস্বৰূপ, সাহিত্যিক কাম ভাগৱত পুৰাণ নান্দনিক দৃষ্টিকোণৰপৰা কৃষ্ণৰ ভক্তি প্ৰকাশ কৰি ৰস ব্যৱহাৰ কৰে। ই যি ৰস প্ৰকাশ কৰে সেয়া হৈছে এটা আৱেগিক উপভোগ, যাক স্থায়ী ভাৱ বুলি কোৱা হয়। এই উপভোগ্য অৱস্থাৰ দিশে বিকাশ আৱেগিক অৱস্থাৰ জৰিয়তে সৃষ্ট হয়, যাক বিভাৱ, অনুভাৱ আৰু সঞ্চাৰী ভাৱ বুলি কোৱা হয়। বিভাৱৰ অৰ্থ কাৰণ বা কাৰণ: ই দুইপ্ৰকাৰৰ - আলম্বন, ব্যক্তিগত বা মানৱীয় বস্তু আৰু ভিত্তি, আৰু উদ্দীপন, উত্তেজক। অনুভাৱ, নামৰ দৰে, আৱেগৰ ফল বা পৰিণাম বুজায়। সঞ্চাৰী ভাৱ হৈছে সেই পৰিৱৰ্তনশীল অনুভৱ যিবোৰ মেজাজৰ সহায়ক। পিছৰ পণ্ডিতসকলে অধিক আৱেগিক অৱস্থা, যেনে সাত্ত্বিক ভাৱ যোগ কৰিছিল।
ভাৰতীয় ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যৰ তত্ত্বত (শিল্প শাস্ত্ৰ), ৰস তত্ত্বই, আংশিকভাৱে, প্ৰতিমা আৰু গঠনৰ ৰূপ, আকৃতি, বিন্যাস আৰু প্ৰকাশক চালিত কৰে। কিছুমান ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যৰ গ্ৰন্থই নৱটা ৰসৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।

সহৃদয়তা

অভিনৱগুপ্তে তেওঁৰ ধ্বন্যালোকৰ ভাষ্য লোচনত সহৃদয়ৰ সংজ্ঞা দিয়ে। সহৃদয়-সকল হৈছে সেই দৰ্শক যিসকলে:
"সাহিত্যিক কামৰ প্ৰশংসাৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছে আৰু সাহিত্যিক কামৰ বিষয়ে চিন্তা কৰাটো অভ্যাস কৰি লৈছে"
তেওঁৰ দাৰ্শনিক কামত, অভিনৱগুপ্তে বিশ্বাস কৰিছিল যে সহৃদয়তা (নান্দনিক সংবেদনশীলতা), সংগীত আৰু ভক্তিৰ প্ৰেক্ষাপটত গুৰুত্বপূৰ্ণ। অভিনৱগুপ্তে জোৰ দিয়ে যে নান্দনিক সংবেদনশীলতা বিকাশৰ বাবে আনন্দৰ পূৰ্ণতা অপৰিহাৰ্য। এই আনন্দ কেৱল সুখদায়ক অভিজ্ঞতাৰ মধ্যে সীমাবদ্ধ নহয়, বৰঞ্চ যন্ত্ৰণাদায়ক অভিজ্ঞতাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰে, কিয়নো দুয়োটাৰে ফলত চেতনাৰ সম্প্ৰসাৰণ হ’ব পাৰে। তেওঁ জোৰ দিয়ে যে উপভোগৰ ক্ষমতা চূড়ান্ত অভিজ্ঞতাৰ প্ৰতি গ্ৰহণশীলতাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত আৰু যিসকলে ভাল সংগীতৰ প্ৰশংসা কৰিব নোৱাৰে তেওঁলোকক "অহৃদয়" (হৃদয়হীন, সংবেদনহীন) বুলি চিহ্নিত কৰে। নান্দনিক সংবেদনশীলতাক আধ্যাত্মিক সংবেদনশীলতাৰ বাবে এক প্ৰয়োজনীয় শৰ্ত হিচাপে দেখা হয়, দুয়োটা সহৃদয়তা শব্দৰদ্বাৰা প্ৰকাশ পায়।

ইতিহাস

ৰস শব্দটো প্ৰাচীন বৈদিক সাহিত্যত দেখা যায়। ঋগ্বেদত, ই তৰল, নিষ্কাষ আৰু সোৱাদক বুজায়। অথৰ্ববেদত, ৰস বহু প্ৰেক্ষাপটত "সোৱাদ"ৰ অৰ্থ বহন কৰে, আৰু "শস্যৰ ৰস"ৰ জ্ঞানকো বুজায়। ডেনিয়েল মেয়াৰ-ডিংকগ্ৰাফেৰ মতে, উপনিষদত ৰস কিছু প্ৰেক্ষাপটত "সাৰ, আত্মপ্ৰকাশী চেতনা, পঞ্চম স্তৰ" আৰু "সোৱাদ"ক বুজায়।
নাট্য শাস্ত্ৰই ৬ষ্ঠ অধ্যায়ত ৰস তত্ত্ব উপস্থাপন কৰে।