ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি

ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি হৈছে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পিছত ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ সাংবিধানিক পদবী। ভাৰতীয় সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৬৩ৰ মতে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ অনুপস্থিতিত ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতিয়ে তেওঁৰ কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে। ৰাষ্ট্ৰপতিৰ মৃত্যু, পদৰ পৰা অব্যাহতি ললে, মহাভিযোগৰ দ্বাৰা অপসাৰিত হলে অথবা অন্যান্য কাৰণত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ খালী হলে উপৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সকলো ক্ষমতা লাভ কৰে।

ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি ভাৰতৰ উচ্চ সদন ৰাজ্যসভাৰ অধ্যক্ষ। উৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ৰাজ্যসভাত উত্থাপিত বিধেয়ক বিত্তীয় বিধেয়ক হয় নে নহয় বিবেচনা কৰে। তেওঁ ৰাজ্যসভাত উত্থাপিত কোনো বিধেয়ক ধন বিধেয়ক হিচাপে বিবেচনা কৰিলে তেওঁ উক্ত বিধেয়ক লোকসভাৰ অধ্যক্ষলৈ বিবেচনাৰ বাবে পঠায়। সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৬৬ৰ মতে লোকসভা আৰু ৰাজ্যসভাৰ সকলো সাংসদেৰে গঠিত নিৰ্বাচন মণ্ডলীয়ে অনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব পদ্ধতিৰে একক সংক্ৰমনশীল ভোটৰ দ্বাৰা উপৰাষ্ট্ৰপতিক নিৰ্বাচিত কৰে। ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগে উপৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচন পৰিচালনা কৰে আৰু নিৰ্বাচিত উপৰাষ্ট্ৰপতিক ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে শপত পাঠ কৰায়। ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি চণ্ডীগড়ত অৱস্থিত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আচাৰ্য।

ড॰ সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণ ভাৰতৰ প্ৰথম উপৰাষ্ট্ৰপতি আছিল। ভাৰতৰ বৰ্তমান উপৰাষ্ট্ৰপতি জগদীপ ধনখড়। ২০২২ চনৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মিত্ৰজোঁটৰ সমৰ্থিত প্ৰাৰ্থী আছিল। তেওঁ তেওঁৰ নিকতম প্ৰতিদ্বন্দ্বী সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চাৰ সমৰ্থিত প্ৰাৰ্থী মাৰ্গাৰেট আলভাক পৰাজিত কৰি তেওঁ ভাৰতৰ ১৪তম উপৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ২০২২ চনৰ ১১ আগষ্ট তাৰিখে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি দ্ৰৌপদী মূৰ্মুএ তেওঁক উপৰাষ্ট্ৰপতি ৰূপে শপত গ্ৰহণ কৰোৱায়।

উপযুক্ততা

ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ বাবে প্ৰাৰ্থীসমূহৰ নিম্নোক্ত অৰ্হতা সমূহৰ প্ৰয়োজন:
ভাৰতীয় নাগৰিক হ’ব লাগিব।
তেওঁৰ বয়স অন্ততঃ ৩৫ বছৰ হ’ব লাগে।
তেওঁ কেন্দ্ৰীয় বা ৰাজ্যিক চৰকাৰৰ অধীনত কোনো লাভজনক পদত নিয়োজিত থাকিব নোৱাৰে।

ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ প্ৰাৰ্থী লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হোৱাৰ যোগ্যতা সমূহ তেওঁৰ থাকিব লাগে। আনহাতে উপৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ প্ৰাৰ্থী ৰাজ্যসভালৈ নিৰ্বাচিত হোৱাৰ যোগ্যতা সমূহ তেওঁৰ থাকিব লাগে।

নিৰ্বাচনৰ পিছত নিৰ্বাচনী বিষয়ে ফলাফল ঘোষণা কৰে। তাৰপিছত তেওঁ ফলাফল ভাৰত চৰকাৰৰ আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰালয় আৰু নিৰ্বাচনী আয়োগক জনায়। তাৰপিছত ভাৰত চৰকাৰৰ চৰকাৰী ৰাজপত্ৰত তেওঁৰ নাম আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰকাশ কৰা হয়।

নিৰ্বাচনৰ পিছত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নৱনিযুক্ত উপৰাষ্ট্ৰপতিক শপতবাক্য পাঠ কৰোৱায়। উপৰাষ্ট্ৰপতিয়ে তেওঁৰ কাৰ্যকালৰ যিকোনো সময়তে পদত্যাগ কৰিব পাৰে। ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে তেওঁৰ পদত্যাগ গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে তেওঁৰ পদ খালি হয়।

নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় বিবাদ

ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনৰ সম্পৰ্কীয় সকলো বিবাদত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ কাষ চপাৰ বিধান আছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পাঁচ সদস্যযুক্ত বিচাৰপীঠে বিবাদৰ অনুসন্ধান কৰি ৰায়দান দিয়ে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৰায়দান এইক্ষেত্ৰত চূড়ান্ত। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিৰ্বাচনত কোনো অনিয়ম দেখা পালে আৰু ভাৰতীয় সংবিধানক অৱমাননা কৰিলে উপৰাষ্ট্ৰপতিক অপসাৰিত কৰিব পাৰে।

দৰমহা আৰু পেঞ্চন

ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ বাবে কোনো দৰমহাৰ ব্যৱস্থা নাই। তেওঁ ৰাজ্যসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে প্ৰতি মাহে ₹৪,০০,০০০ টকা লাভ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ দৈনিক ভত্তা, বিনামূলীয়া থকাৰ সুবিধা, চিকিৎসা, ভ্ৰমণ আৰু অন্যান্য সা-সুবিধা লাভ কৰে। যেতিয়া উপৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ অনুপস্থিতিত তেওঁৰ কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে তেতিয়া তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে লাভ কৰা দৰমহা আৰু অন্যান্য সা-সুবিধা সমূহ লাভ কৰে। তেওঁৰ পেঞ্চন মূল দৰমহাৰ ৫০%।

ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা

† চিনে কাৰ্যকালত মৃত্যু হোৱা সূচায়

নাম
আলোকচিত্ৰ
নিৰ্বাচন(% ভোট)
কাৰ্যকালৰ আৰম্ভণি
কাৰ্যকালৰ সমাপ্তি
কাৰ্যকাল (বছৰ)
ৰাষ্ট্ৰপতিসকল
দল
১
সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণ(১৮৮৮–১৯৭৫)
|alt=Sarvepalli Radhakrishnan
১৯৫২(বিনাপ্ৰতিদ্বন্দিতাৰে)
১৩ মে' ১৯৫২
১২ মে' ১৯৫৭
১০
ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ
নিৰ্দলীয়
১৯৫৭(বিনাপ্ৰতিদ্বন্দিতাৰে)
১৩ মে' ১৯৫৭
১২ মে' ১৯৬২
২
জাকিৰ হুছেইন(১৮৯৭–১৯৬৯)
alt=Zakir Hussain
১৯৬২(৯৭.৫৯)
১৩ মে' ১৯৬২
১২ মে' ১৯৬৭
৫
সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণ
নিৰ্দলীয়
৩
বৰাহগিৰি ভেংকট গিৰি(১৮৯৪–১৯৮০)
alt=V.V. Giri
১৯৬৭(৭১.৪৫)
১৩ মে' ১৯৬৭
৩ মে' ১৯৬৯
২
জাকিৰ হুছেইন
নিৰ্দলীয়
৪
গোপাল স্বৰূপ পাঠক(১৮৯৬–১৯৮২)

১৯৬৯(৪৯.৯)
৩১ আগষ্ট ১৯৬৯
৩০ আগষ্ট ১৯৭৪
৫
বৰাহগিৰি ভেংকট গিৰি (১৯৬৯–১৯৭৪)ফকৰুদ্দিন আলি আহমেদ (১৯৭৪)
নিৰ্দলীয়
৫
বাচাপ্পা দনপ্পা জাত্তি(২০১২–২০০২)

১৯৭৪(৭৮.৭০)
৩১ আগষ্ট ১৯৭৪
৩০ আগষ্ট ১৯৭৯
৫
ফকৰুদ্দিন আলি আহমেদ (১৯৭৪–১৯৭৭)নীলম সঞ্জীৱ ৰেড্ডী (১৯৭৭-১৯৭৯)
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
৬
মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ(১৯০৫–১৯৯২)

১৯৭৯(বিনাপ্ৰতিদ্বন্দিতাৰে)
৩১ আগষ্ট ১৯৭৯
৩০ আগষ্ট ১৯৮৪
৫
নীলম সঞ্জীৱ ৰেড্ডী (১৯৭৯-১৯৮২)জাইল সিং (১৯৮২-১৯৮৪)
নিৰ্দলীয়
৭
আৰ ভেঙ্কটৰমন(১৯১০-২০০৯)
|alt=R Venkataraman
১৯৮৪ (৭১.০৫)
৩১ আগষ্ট ১৯৮৪
২৪ জুলাই ১৯৮৭
৩
জাইল সিং
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
৮
শঙ্কৰ দয়াল শৰ্মা
(১৯১৮–১৯৯৯)
|alt=Shankar Dayal Sharma
১৯৮৭(বিনাপ্ৰতিদ্বন্দিতাৰে)
৩ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৭
২৪ জুলাই ১৯৯২
৫
আৰ ভেঙ্কটৰমন
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
9
শঙ্কৰ দয়াল শৰ্মা(১৯২১–২০০৫)
|alt=K.R. Narayanan
১৯৯২(৯৯.৮৬)
২১ আগষ্ট ১৯৯২
২৪ জুলাই ১৯৯৭
৫
শঙ্কৰ দয়াল শৰ্মা
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
১০
কৃষ্ণ কান্ত (১৯২৭–২০০২)
alt=Krishna Kant
১৯৯৭(৬১.৭৬)
২১ আগষ্ট ১৯৯৭
২৭ জুলাই ২০০২
৫
কে আৰ নাৰায়ণন (১৯৯৭-২০০২)এ পি জে আব্দুল কালাম (২০০২)
জনতা দল
১১
ভৈৰণ সিং শেখৱত(১৯২৪–২০১০)
|alt=Bhairon Singh Shekhawat
২০০২(৫৯.৮২)
১৯ আগষ্ট ২০০২
২১ জুলাই ২০০৭
৫
এ পি জে আব্দুল কালাম
ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি
১২
মহম্মদ হামিদ আনচাৰি(১৯৩৭–)
alt=Hamid Ansari
২০০৭(৬০.৫১)
১১ আগষ্ট ২০০৭
১১ আগষ্ট ২০১২
১০
প্ৰতিভা পাটিল (২০০৭–২০১২)প্ৰণৱ মুখাৰ্জী (২০১২-২০১৭)ৰাম নাথ কোৱিন্দ (২০১৭)
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
২০১২(৬৭.৩১)
১১ আগষ্ট ২০১২
১১ আগষ্ট ২০১৭
১৩
ভেংকাইয়া নাইডু (১৯৪৯–)
|alt=Venkaiah Naidu
২০১৭(৬৭.৮৯)
১১ আগষ্ট ২০১৭
১১ আগষ্ট ২০২২
৫
ৰাম নাথ কোৱিন্দ
ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি
১৪
জগদীপ ধনখড় (১৯৫১–)
|alt=Jagdeep Dhankhar
২০২২
১১ আগষ্ট ২০২২
বৰ্তমানলৈকে

দ্ৰৌপদী মূৰ্মু
ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি

তথ্য উৎস

বাহ্যিক সংযোগ

শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি