বঞ্জাৰা

বঞ্জাৰা বা লম্বাডা সকল ভাৰতত পোৱা যাযাবৰী জনজাতি।

ব্যুৎপত্তি

গোৰসকলে সাধাৰণতে নিজকে বঞ্জাৰা আৰু বাহিৰৰ লোকসকলক কোৰ বুলি কয়, কিন্তু এই ব্যৱহাৰ তেওঁলোকৰ নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত নহয়। মতিৰাজ ৰাথোড়ৰ মতে এই সম্প্ৰদায়টো খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ শতিকাৰ আশে-পাশে বাঞ্জৰা নামেৰে পৰিচিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে লমনৰ সৈতে কিছু সম্পৰ্ক আছিল, যিসকলে ৩,০০০ বছৰীয়া ইতিহাসৰ দাবী কৰে।

ইৰফান হাবিবে বিশ্বাস কৰে যে বঞ্জাৰাৰ উৎপত্তি সংস্কৃত শব্দৰ পৰাই হৈছে যাক বিভিন্ন ধৰণে ভানিজ, ৱানিক, আৰু বানিক বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে বনিয়া জাতিৰ নামটোও আছে, যিটো ঐতিহাসিকভাৱে ভাৰতৰ "প্ৰধান" ব্যৱসায়িক সম্প্ৰদায় আছিল। কিন্তু বি জি হালবৰৰ মতে বঞ্জৰা শব্দটো সংস্কৃত ভান চৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে ৷

গোৰ বঞ্জাৰা, বালাদিয়া, গোৰ, গৌৰ ৰাজপুত, ৰাজপুত বঞ্জৰা, লাডানিয়া, লাবানা, নায়ক ইত্যাদি বিভিন্ন প্ৰান্তত এই গোটটো বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত। সম্প্ৰদায়টোৱে বহুতো ভাষা গ্ৰহণ কৰাৰ পিছতো সমগ্ৰ ভাৰততে বঞ্জাৰা ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও কৰ্ণাটকত এই নামটো বনিজাগৰুলৈ সলনি কৰা হয়। ১৯৬৮ চনত সৰ্বভাৰতীয় বঞ্জাৰা সেৱা সংঘ নামৰ জাতি সংঘই কৰা এক সমীক্ষাত ২৭টা প্ৰতিশব্দ আৰু ১৭টা উপগোট লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।{sfnp|Habib|1990|p=374|ps= A survey conducted in 1968 by the All India Banjara Seva Sangh, a caste association, recorded 27 synonyms and 17 subgroups.

ইতিহাস

লেখক জে জে ৰয় বৰ্মনৰ মতে বঞ্জাৰাসকলে সমগ্ৰ ৰাজস্থানৰ লগতে ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰান্তত বসতি স্থাপন কৰিছে। ভোপা, ডম্বা, আৰু কালবেলিয়াৰ সৈতে একেলগে তেওঁলোকক কেতিয়াবা "ভাৰতৰ জিপ্সী" বুলিও কোৱা হয়। ডি বি নাইকে কৈছে যে "ৰোমা জিপ্সী আৰু বাঞ্জাৰা লেম্বানীসকলৰ মাজত ইমানবোৰ সাংস্কৃতিক সাদৃশ্য আছে"।

লেখক বি জি হালবৰে উল্লেখ কৰিছে যে বেছিভাগ যাযাবৰী সম্প্ৰদায়ে তেওঁলোকক ৰাজপুত বংশৰ বংশধৰ বুলি বিশ্বাস কৰে। তেওঁলোকে দাবী কৰে যে মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত, তেওঁলোকে অৰণ্যলৈ গুচি গৈছিল আৰু বিদেশী প্ৰভাৱ নোহোৱা হ’লেহে উভতি অহাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল। হালবৰৰ মতে ইহঁতৰ উৎপত্তি উত্তৰ-মধ্য ভাৰতৰ পৰাই মিশ্ৰিত জাতি-জনগোষ্ঠীৰ যেন লাগে। কিন্তু ইৰফান হাবিবে লক্ষ্য কৰিছে যে তেওঁলোকৰ গঠনকাৰী গোটসমূহৰ প্ৰকৃততে হয়তো এক উমৈহতীয়া উৎপত্তি নাথাকিবও পাৰে, যিবোৰ তত্ত্বই অন্যথা সৰল শ্ৰেণীবিভাজন সৃষ্টি কৰিবলৈ আগ্ৰহী ১৯ শতিকাৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিকসকলৰ ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বক প্ৰতিফলিত কৰে। লক্ষ্মণ লক্ষ্য কৰিছে যে "বিভিন্ন গোটৰ মাজত থকা চহকী বৈচিত্ৰ্যক অৱজ্ঞা কৰি ঔপনিৱেশিক ৰাষ্ট্ৰই তেওঁলোকৰ বঞ্জৰাৰ মৰ্যাদা পৰিসীমাবদ্ধ কৰিছিল"।

যদিও ষোড়শ শতিকালৈকে বঞ্জাৰা বুলি কোৱা হোৱা নাছিল, হাবিবে বিশ্বাস কৰে যে ৰাজদৰবাৰৰ বুৰঞ্জীকাৰ জিয়াউদ্দিন বাৰানি আৰু শ্বেইখ নাছিৰুদ্দিনে কিছু শতিকাৰ আগতে, আলাউদ্দিন খিলজীৰ শাসনৰ সময়ৰ আশে-পাশে, দিল্লী চুলতানিত বঞ্জাৰা থকাটো নথিভুক্ত কৰিছিল। ষষ্ঠ শতিকাত বাস কৰা সংস্কৃত লেখক ডাণ্ডিনে তেওঁলোকক উল্লেখ কৰিছে কিন্তু, নামেৰে নহয়।

কাৰ্যকলাপ

বঞ্জৰাসকল ঐতিহাসিকভাৱে ভাৰতৰ অন্তৰ্দেশীয় অঞ্চলৰ চৰাই-চিৰিকটি, ব্যৱসায়ী, প্ৰজননকাৰী আৰু সামগ্ৰী পৰিবহণকাৰী আছিল, যাৰ বাবে তেওঁলোকে নাও, গাড়ী, উট, গৰু, গাধ, আৰু কেতিয়াবা তুলনামূলকভাৱে দুৰ্লভ ঘোঁৰা ব্যৱহাৰ কৰিছিল, সেয়েহে তেওঁলোকে বাণিজ্য আৰু অৰ্থনীতিৰ এক বৃহৎ অংশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল । পৰিবহণৰ ধৰণ ভূখণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, উট আৰু গাধ পাহাৰীয়া ঠাইৰ বাবে বেছি উপযোগী আছিল, যিবোৰ গাড়ীয়ে অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰি, আনহাতে বলধে ভিজা নিম্নভূমি অঞ্চলৰ মাজেৰে ভালদৰে আগবাঢ়ি যাব পাৰিছিল। গভীৰ অৰণ্যৰ সন্দৰ্ভত তেওঁলোকৰ দক্ষতাক বিশেষভাৱে মূল্যৱান বুলি কোৱা হৈছিল।{sfnp|Prasad|1998|pp=337–338|ps=} এই টাণ্ডাৰ ৰে’ল পথৰ আগমন আৰু পথৰ উন্নতিৰ বাবেও বহুতে কেৰিয়াৰ হিচাপে কাম হেৰুৱাই পেলালে। কোনোৱে কাঠ আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ বাবে অৰণ্যত কাম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল কোনোৱে কৃষক হিচাপে বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু কোনোৱে অপৰাধৰ ফালে মুখ কৰিছিল। ইয়াৰ আগতে কিছুমান ব্ৰিটিছ লোক আছিল যি ভ্ৰমণৰ সময়ত সেনাবাহিনীলৈ বাৰ্তা আৰু অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ প্ৰেৰণ কৰাত ভূমিকা লোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক অবাঞ্চিত বুলি গণ্য কৰিছিল আৰু অপৰাধমূলক কাৰ্য্যক তেনেদৰেই গণ্য কৰাৰ সাধাৰণ প্ৰৱণতাও আছিল ব্ৰিটিছসকলৰ মাজত যিটো নিৰ্দিষ্ট বাসস্থান নথকা সম্প্ৰদায়ৰ মাজত স্বাভাৱিক আছিল। ব্ৰিটিছে তেওঁলোকক কেতিয়াবা থুগীৰ সৈতে জড়িত কৰিছিল আৰু ১৮৩০ চনৰ ভিতৰতsfnp|Sinha|2008|p=8|ps=তেওঁলোকে পথৰ কাষত ডকাইতি, গৰু চুৰি, শস্য বা অন্যান্য সম্পত্তি চুৰি আদি অপৰাধ সংঘটিত কৰাৰ বাবে কিছু কুখ্যাতি লাভ কৰিছিল। এনে অপৰাধত দলৰ মূৰব্বীৰ নেতৃত্বত মহিলাসকলে আগশাৰীৰ ভূমিকা লৈছিল, আৰু যদি কাৰোবাক দোষী সাব্যস্ত কৰা হয়, তেন্তে দলৰ আন সদস্যসকলে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ যত্ন লৈছিল। দৰিদ্ৰ, বেছিভাগেই নিৰক্ষৰ আৰু অদক্ষ বাঞ্জৰাসকলেও শিক্ষাৰ জৰিয়তে উন্নতিৰ প্ৰতিৰোধী আছিল, যি কঠোৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰে আন কোনো উপায় এৰি নোযোৱা বুলি ব্ৰিটিছে অনুভৱ কৰিছিল। কুকৰ্মৰ বাবে তেওঁলোকৰ দুৰ্নাম বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে টিকি থাকিল।

ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছলৈকে বঞ্জৰাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট অপৰাধী জনজাতি হিচাপে দুৰ্নাম চলি আছিল। তেতিয়া অপৰাধী জনজাতি আইন বাতিলৰ ফলত তেওঁলোকক ডেনটিফাইড জনজাতিৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছিল ৷

ভাষা

যিহেতু বঞ্জাৰা ভাষাৰ কোনো লিপি নাই, সেয়েহে ইয়াক হয় দেৱনাগৰীত লিখা হয় নতুবা স্থানীয় ভাষাৰ লিপিত, যেনে তেলেগু বা কানাড়া ভাষাত লিখা হয়।