খুৱানা মাৰিয়া

খুৱানা মাৰিয়া (ইংৰাজী: Juana Maria; মৃত্যু: ১৯ অক্টোবৰ ১৮৫৩), ইতিহাসত চান নিকোলাছ দ্বীপৰ একাকিত্ব জীৱন-যাপন কৰা মহিলা বুলিও জনাজাত (তেওঁৰ জন্মনাম অজ্ঞাত), নিকোলেনো জনগোষ্ঠীৰ শেষ জীৱিত সদস্য আছিল। তেওঁ ১৮৩৫ চনৰপৰা ১৮৫৩ চনত দ্বীপৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা পৰ্যন্ত আল্টা কেলিফৰ্ণিয়াৰ উপকূলৰ ওচৰৰ চান নিকোলাছ দ্বীপত একাকীভাৱে বসবাস কৰিছিল। স্কট অ’ডেলৰ পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্ত শিশু উপন্যাস আইলেণ্ড অৱ দ্য ব্লু ডলফিনছ (১৯৬০) তেওঁৰ জীৱন-কাহিনীৰপৰা অনুপ্ৰাণিত। তেওঁ নিকোলেনো ভাষাৰ শেষ স্থানীয় বক্তাও আছিল।

পটভূমি

কেলিফৰ্ণিয়াৰ চেনেল দ্বীপপুঞ্জত বহু দিন ধৰি মানুহে বসবাস কৰি আহিছে; স্থানীয় সভ্যতাৰ সূচনা প্ৰায় ১০,০০০ বছৰৰ আগতেই বা তাৰো আগতে হৈছিল। ইউৰোপীয় সংস্পৰ্শৰ সময়ত দ্বীপমালাত দুটা পৃথক জাতিগত গোট বাস কৰিছিল: উত্তৰ চেনেল দ্বীপসমূহত চুমাশ জনগোষ্ঠী আৰু দক্ষিণ দ্বীপসমূহত টঙভা জনগোষ্ঠী বাস কৰিছিল। খুৱানা মাৰিয়াৰ জনগোষ্ঠী নিকোলেনো, ভাষাগত আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে টঙভাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়। ১৫৪০-দশকৰ আৰম্ভণিতে স্পেইনৰ সেৱাত নিয়োজিত (জাতীয়তাত পৰ্তুগীজ) কনকিষ্টাডোৰ হুৱান ৰদ্ৰিগেজ কাব্ৰিল্লোয়ে কেলিফৰ্ণিয়াৰ উপকূল অনুসন্ধান কৰি স্পেইনৰ হৈ দাবী কৰিছিল।

ফাৰ-চিকাৰীসকলৰ আগমন (আলেউত)

১৮১৪ চনত ব্ৰিগ ইল’মেনা ৰাছিয়ান-আমেৰিকান কোম্পানী (RAC)-ৰ বাবে কাম কৰা স্থানীয় আলাস্কান ওটাৰ-শিকাৰীসকলক লৈ আহিছিল। তেওঁলোকে এজন স্থানীয় আলাস্কান শিকাৰীক হত্যা কৰাৰ অভিযোগত দ্বীপবাসীৰ অধিকাংশক নিধন কৰিছিল।

যদিও এইটো অনুমান কৰা হৈছিল যে কেলিফৰ্ণিয়াৰ স্পেনীয় মিছনৰ ফ্ৰান্সিস্কান পাদ্ৰীসকলে অৱশিষ্ট নিকোলেনোসকলক দ্বীপৰপৰা আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল, এই দাবীৰ সমৰ্থনত কোনো লিখিত প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। ১৮৩০-দশকত মিছনসমূহ ধৰ্মনিৰপেক্ষীকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে গৈ আছিল আৰু ১৮৩৫ চনৰ মাজভাগৰপৰা ১৮৩৬ চনৰ বসন্তলৈকে মিছন চান গেব্ৰিয়েলত কোনো ফ্ৰান্সিস্কান পাদ্ৰী নাছিল, যিয়ে মূল ভূ-খণ্ডলৈ অনা নিকোলেনোসকলক গ্ৰহণ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন।

১৮৩৫ চনৰ নৱেম্বৰৰ শেষৰফালে, চাৰ্লছ হবাৰ্ডৰ নেতৃত্বত চলা স্কুনাৰ পিয়ৰ এছ নাদা ("ইয়াতকৈ বেয়া একো নাই") দক্ষিণ কেলিফৰ্ণিয়াৰপৰা চান নিকোলাছত অৱশিষ্ট থকা লোকসকলক আঁতৰাবলৈ ৰাওনা হৈছিল। দ্বীপত উপস্থিত হৈ হবাৰ্ডৰ দল—যাৰ ভিতৰত আইজাক স্পাৰ্কছো আছিল—দ্বীপবাসীসকলক সাগৰ-পাৰত একত্ৰিত কৰি জাহাজত উঠালে। কিন্তু খুৱানা মাৰিয়া তেওঁলোকৰ মাজত নাছিল। হঠাতে এক প্ৰবল ধুমুহা উঠিল, আৰু পিয়ৰ এছ নাদা-ৰ দলটোৱে ঢৌ আৰু শিলত বিধ্বস্তু হোৱাৰ আশংকাত আতংকিত হৈ মূল ভূ-খণ্ডৰ দিশে পলায়ন কৰিলে, খুৱানা মাৰিয়াক পিছত এৰি গৈ।

এটা অধিক ৰোমাঞ্চকৰ সংস্কৰণ অনুসাৰে, খুৱানা মাৰিয়াই অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁৰ সৰু ভাতৃক পিছত এৰি যোৱা হৈছে আৰু সেই কথা বুজি তেওঁ জাহাজৰপৰা সাগৰত ঝাঁপ দিলে। অৱশ্যে প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ষ্টিভেন জে. শ্বাৰ্ট্‌জে উল্লেখ কৰিছে যে “তেওঁ জাহাজৰপৰা ঝাঁপ দিয়াৰ কাহিনীটো ১৮৮০-দশকলৈকে পোৱা নাযায় ... তেতিয়ালৈকে ভিক্টোৰিয়ান যুগ চলি আছিল আৰু সাহিত্যত অলংকাৰিক তথা ৰোমাণ্টিক ধাৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়।” এই সংস্কৰণটো খুৱানা মাৰিয়াৰ পিছত উদ্ধাৰকাৰী জৰ্জ নাইডেভাৰে লিপিবদ্ধ কৰিছিল, যিয়ে এই কাহিনীটো পিয়ৰ এছ নাদা-ত উপস্থিত এজন চিকাৰীৰপৰা শুনিছিল; কিন্তু তেওঁ নিজেও স্পষ্টকৈ কৈছে যে শুনা কথাখিনি ভুলকৈ মনত ৰাখিব পাৰে।

আৱিষ্কাৰ

এমা হাৰ্ডেকাৰৰ মতে, চান নিকোলাছৰ একাকী মহিলাৰ আৱিষ্কাৰৰ বিষয়ে বিভিন্ন বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথমটো মতে, চাণ্টা বাৰ্বাৰা মিছনৰ পাদ্ৰে হোসে গনজালেছ ৰুবিঅ’ই কাৰ্ল ডিট্‌মেন নামৰ এজন লোকক তেওঁক বিচাৰি উলিয়াবলৈ ১০০ ডলাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। দ্বিতীয়টো, আৰু সম্ভৱতঃ মূল বিৱৰণ, জৰ্জ নাইডেভাৰৰপৰা পোৱা যায়; ইয়াত কোৱা হৈছে যে পাদ্ৰে হোসে গনজালেছ ৰুবিঅ’ই থমাছ জেফ্ৰিজ নামৰ এজন লোকক খুৱানা মাৰিয়াক বিচাৰি উলিয়াবলৈ ২০০ ডলাৰ দিছিল, যদিও তেওঁ সফল হোৱা নাছিল। অধিক অনুসন্ধানত খুৱানা মাৰিয়াক আৱিষ্কাৰ কৰা হয়; তেওঁ দ্বীপত তিমিৰ হাড়েৰে আংশিকভাৱে নিৰ্মিত এটা সৰল জুপুৰি-ঘৰত বাস কৰি আছিল। তেওঁ সেউজীয়া আভাযুক্ত কৰ্মোৰেণ্ট চৰাইৰ পাখিৰে নিৰ্মিত এখন স্কাৰ্ট পিন্ধি আছিল। ধাৰণা কৰা হয় যে তেওঁ ওচৰৰ এটা গুহাতো বাস কৰিছিল।

পিছলৈ খুৱানা মাৰিয়াক চাণ্টা বাৰ্বাৰা মিছনলৈ নিয়া হয়, কিন্তু তেওঁ নিজৰ জনগোষ্ঠীৰ অৱশিষ্ট মাত্ৰ তিনি বা চাৰিজন সদস্যৰ সৈতে হে যোগাযোগ কৰিব পাৰিছিল। স্থানীয় চুমাশ আদিবাসীসকলে তেওঁৰ ভাষা বুজিব পৰা নাছিল, সেয়ে মিছনে পূৰ্বতে চাণ্টা কেটালিনা দ্বীপত বাস কৰা টঙভাসকলক মাতিছিল, কিন্তু সেই প্ৰচেষ্টাও সফল নহ’ল। খুৱানা মাৰিয়াৰপৰা লিপিবদ্ধ কৰা চাৰিটা শব্দ আৰু দুটা গীতে সূচায় যে তেওঁ দক্ষিণ কেলিফৰ্ণিয়াৰ উটো-এজটেকান ভাষাপৰিয়ালৰ এখন ভাষা ক’ব পাৰিছিল, যদিও সেয়া কোন শাখাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়। আল্টাডেনা, কেলিফৰ্ণিয়াৰ লেনক্স টিয়াৰ্নিয়ে লিখা এখন চিঠি অনুসাৰে, তেওঁৰ শব্দভাণ্ডাৰৰপৰা সংৰক্ষিত একমাত্ৰ শব্দটো আছিল “মানে-কুৱানা”, যাৰ কোনো অনুবাদ পোৱা নাযায়। লছ এঞ্জেলিছস্থিত কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভাষাবিদ পামেলা মন্ৰ’ৰ এক অধ্যয়নে শব্দ আৰু গীতসমূহ বিশ্লেষণ কৰি সূচায় যে তেওঁৰ ভাষা উত্তৰ চান ডিয়েগো কাউণ্টিৰ লুইছেনো জনগোষ্ঠী আৰু চান হুৱান কাপিস্ত্ৰাণো ওচৰৰ হুৱানেনো জনগোষ্ঠীৰ ভাষাৰ সৈতে আটাইতকৈ সাদৃশ্যপূৰ্ণ আছিল। এই দুয়োটা জনগোষ্ঠীয়ে চান নিকোলাছ দ্বীপবাসীৰ সৈতে বাণিজ্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাই কিছুমান প্ৰভাৱ পেলাই থাকিব পাৰে। এই সকলো প্ৰমাণ একেলগে বিবেচনা কৰিলে, এইটো সূচায় যে খুৱানা মাৰিয়া এগৰাকী স্বদেশীয় নিকোলেনো আছিল।

চাণ্টা বাৰ্বাৰা মিছনত জীৱন

খুৱানা মাৰিয়া মূল ভূ-খণ্ডত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত অতি আশ্চৰ্য আৰু আনন্দিত হৈছিল বুলি জনোৱা হয়। তেওঁ ঘোঁৰা, ইউৰোপীয় পোছাক আৰু খাদ্য দেখি বিস্মিত হৈছিল। তেওঁক নাইডেভাৰৰ সৈতে থাকিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। নাইডেভাৰে তেওঁক এইদৰে বৰ্ণনা কৰিছিল: “মধ্যম উচ্চতাৰ মহিলা, কিন্তু কিছু স্থূল ... সম্ভৱতঃ প্ৰায় ৫০ বছৰ বয়স হৈছিল, তথাপি শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় আছিল। সদায় হাঁহি থকা বাবে তেওঁৰ মুখমণ্ডল মনোমোহা আছিল। দাঁতসমূহ সম্পূৰ্ণ আছিল যদিও মাংসলৈকে ক্ষয় হৈছিল।” তেওঁক চাণ্টা বাৰ্বাৰা মিছনৰ সমাধিক্ষেত্ৰত নাইডেভাৰ পৰিয়ালৰ চৌহদত এখন নামবিহীন কবৰত সমাহিত কৰা হয়। পাদ্ৰে গনজালেছ ৰুবিঅ’ই মিছনৰ সমাধি-নিবন্ধনত এইদৰে লিখিছিল: “১৮৫৩ চনৰ ১৯ অক্টোবৰ তাৰিখে চান নিকোলাছ দ্বীপৰপৰা অনা ভাৰতীয় মহিলাগৰাকীৰ দেহাৱশেষ সমাধিক্ষেত্ৰত গিৰ্জাঘৰীয় নিয়ম অনুসৰি সমাহিত কৰিলোঁ; আৰু তেওঁৰ ভাষা বুজিব পৰা কোনো ব্যক্তি নাথকাৰ বাবে ফ্ৰা. ছানচেজে তেওঁক চৰ্তসাপেক্ষ বাপ্তিস্ম প্ৰদান কৰিলে।” আৰু শীতকালীন ধুমুহাৰ বাবে ধ্বংস হোৱাৰ আশংকাত আছিল। এই স্থানটো চান নিকোলাছ দ্বীপৰ উত্তৰ-পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত, য’ত খুৱানা মাৰিয়াই জীৱনৰ অধিকাংশ সময় অতিবাহিত কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। আৰলেণ্ডছন, ৰেনে ভেল্লানোৱেথ, লিছা থমাছ-বাৰ্নেট আৰু ট্ৰয় ডেভিছে উদ্ধাৰ কৰা বাকচ দুটাত ২০০-ৰ অধিক সামগ্ৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াত চৰাইৰ হাড়েৰে নিৰ্মিত লকেট, আবালোন খোলাৰ কাঁহী আৰু মাছ ধৰাৰ কাঁইট, চাবোনৰ শিল অলংকাৰ, বালিৰ পাথৰৰ ঘঁহনী, ৰঙা ওচাৰ, নিকোলেনো শৈলীৰ হাৰ্পুনৰ আগভাগ, কাঁচৰ প্ৰক্ষেপাস্ত্ৰ-মুণ্ড আৰু ধাতুৰ সামগ্ৰী, লগতে আলাস্কাৰ স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ কিছুমান টগলিং হাৰ্পুনৰ আগভাগ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।

২০১২ চনত নৌ-বাহিনীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ষ্টিভেন শ্ৱাৰ্ট্জে, ভেল্লানোৱেথ আৰু কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটি, লছ এঞ্জেলেছৰ ছাত্ৰসকলৰ সৈতে কাম কৰি, বহু দিন ধৰি হেৰাই থকা ‘ইণ্ডিয়ান কেৱ’ নামৰ গুহাৰ অৱশেষ সন্ধান উলিয়ায় আৰু উন্মোচন কৰে, য’ত খুৱানা মাৰিয়া বসবাস কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। এই গুহাত চলি থকা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণা পেচাঙা বাণ্ড অৱ লুইছেনো ইণ্ডিয়ান্সৰ অনুৰোধত স্থগিত কৰা হয়, যিসকলে দ্বীপটোৰ প্ৰাচীন অধিবাসীসকলৰ সৈতে সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক দাবী কৰে।

ঐতিহ্য

স্কট অ’ডেলৰ আইলেণ্ড অৱ দ্য ব্লু ডলফিনছ উপন্যাসখন মূলতঃ খুৱানা মাৰিয়াৰ জীৱন-কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত। উপন্যাসখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰ কাৰানাই চান নিকোলাছ দ্বীপত অকলে থকা অৱস্থাত খুৱানা মাৰিয়াই সন্মুখীন হোৱা সম্ভাৱ্য বহুতো সংকট আৰু পৰীক্ষাৰ সন্মুখীন হয়। ১৯৬৪ চনৰ একে নামৰ চলচ্চিত্ৰ ৰূপান্তৰত আমেৰিকান অভিনেত্ৰী চেলিয়া কেয়ে কাৰানাৰ ভূমিকাত অভিনয় কৰে।

তথ্যসূত্ৰ

বাহ্যিক সংযোগ

চান নিকোলাছ দ্বীপৰ একাকী মহিলা — ২০১২ চনৰ ২৫ অক্টোবৰ তাৰিখে অনুষ্ঠিত অষ্টম কেলিফৰ্ণিয়া আইলেণ্ডছ ছিম্পোজিয়ামত উপস্থাপিত খুৱানা মাৰিয়াৰ বিষয়ে সংৰক্ষিত ভাষণমালা

শ্ৰেণী:নাৰী