চ'ছিয়েল মিডিয়া আৰু মনোবিজ্ঞান

সাধাৰণীকৃত অনলাইন সম্প্ৰদায় হিচাপে চ’ছিয়েল মিডিয়াৰ আৰম্ভণি হৈছিল। এই অনলাইন সম্প্ৰদায়সমূহ ১৯৯৪ চনত জিঅ'চিটিজ ডট কম (Geocities.com), ১৯৯৫ চনত দিগ্ল'ব ডট কম (Theglobe.com ) আৰু ১৯৯৫ চনত ট্ৰাইপড ডট কমৰ (Tripod.com) দৰে ৱেবছাইটত গঠন হৈছিল। এই প্ৰাৰম্ভিক সম্প্ৰদায়সমূহৰ বহুতেই আড্ডা কক্ষৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে মানুহক একত্ৰিত কৰি সামাজিক যোগাযোগৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। আড্ডা কক্ষসমূহে ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্যক্তিগত তথ্য, ধাৰণা বা আনকি ব্যক্তিগত ৱেব পৃষ্ঠাসমূহো ভাগ-বতৰা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। পিছলৈ চ'ছিয়েল নেটৱৰ্কিং সম্প্ৰদায়বোৰে কেৱল মানুহক নিজৰ ব্যক্তিগত ইমেইল ঠিকনা ব্যৱহাৰ কৰি ইজনে সিজনৰ লগত সংযোগ স্থাপন কৰাৰ এক বেলেগ পন্থা গ্ৰহণ কৰিলে। ১৯৯০ চনৰ শেষৰ ফালে ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং ৱেবছাইটসমূহে ব্যৱহাৰকাৰীসকলক বন্ধু বিচাৰি উলিওৱা আৰু পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰিবলৈ অধিক উন্নত বৈশিষ্ট্য বিকশিত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই নতুন প্ৰজন্মৰ ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং ৱেবছাইটসমূহে ১৯৯৭ চনত ছিক্সডিগ্ৰীজ ডট কম, ২০০০ চনত মেকআউটক্লাব, ২০০২ চনত হাব কালচাৰ আৰু ২০০২ চনত ফ্ৰেণ্ডষ্টাৰৰ আৱিৰ্ভাৱৰ লগে লগে চৰ্চিত হ'বলৈ ধৰে৷ কিন্তু প্ৰথম লাভজনক গণ ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং ৱেবছাইট আছিল দক্ষিণ কোৰিয়াৰ সেৱা চাইৱৰ্ল্ড। প্ৰথমতে ১৯৯৯ চনত চাইৱৰ্ল্ডে ব্লগ ভিত্তিক ৱেবছাইট হিচাপে আৰম্ভ কৰে আৰু ২০০১ চনত ৱেবছাইটটোত চ'ছিয়েল নেটৱৰ্কিং বৈশিষ্ট্য সংযোজন কৰা হয়। ২০০২ চনত মাইস্পেচ, ২০০৩ চনত লিংকডইন, আৰু ২০০৫ চনত বেব’ৰ দৰে অন্যান্য চ'ছিয়েল নেটৱৰ্কিং ৱেবছাইটৰ উন্মেষ ঘটে।২০০৯ চনত চ'ছিয়েল নেটৱৰ্কিং ৱেবছাইট ফেচবুক (২০০৪ চনত আৰম্ভ কৰা) বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ চ'ছিয়েল নেটৱৰ্কিং ৱেবছাইটত পৰিণত হয়। ইনষ্টাগ্ৰাম আৰু কিক দুয়োটা ২০১০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুকলি কৰা হৈছিল। ২০০৪ চনত ফেচবুকৰ সক্ৰিয় ব্যৱহাৰকাৰী মাত্ৰ দহ লাখৰ পৰা ২০১১ চনৰ ভিতৰত ৭৫ কোটিতকৈও অধিকসংখ্যকলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত স্নেপচ্যাট আৰম্ভ কৰা হয় আৰু ২০২১ চনত ৩০ কোটিতকৈ অধিক ব্যৱহাৰকাৰী ইয়াৰ লগত সংযুক্ত হয়।

চ'ছিয়েল নেটৱৰ্কিঙৰ মনোবিজ্ঞান

সামাজিক নেটৱৰ্ক হৈছে ইজনে সিজনৰ লগত যোগাযোগ আৰু যোগাযোগ কৰা ব্যক্তি বা সংগঠনৰ দ্বাৰা গঠিত এক সামাজিক গাঁথনি। চ'ছিয়েল নেটৱৰ্কিং চাইট – যেনে ফেচবুক, টুইটাৰ, ইনষ্টাগ্ৰাম, পিনটেষ্টাৰ আৰু লিংকডইন –ক প্ৰযুক্তি-সক্ষম সঁজুলি হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে যিয়ে ব্যৱহাৰকাৰীসকলক তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক সৃষ্টি আৰু বজাই ৰখাত সহায় কৰে। এটা অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে মধ্যবিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে তেওঁলোকৰ বন্ধুসকলে কি কৰিছে চাবলৈ, ছবি পোষ্ট কৰিবলৈ আৰু বন্ধুৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ ছ'চিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰা বুলি জনাইছে। সামাজিক নেটৱৰ্কিঙৰ সৈতে জড়িত মানুহৰ আচৰণ ব্যক্তিগত প্ৰধান পাৰ্থক্যৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়, অৰ্থাৎ মানুহৰ সামাজিক সম্পৰ্কৰ পৰিমাণ আৰু গুণগত মানৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পদ্ধতিগত পাৰ্থক্য থাকে। এই পৰিৱৰ্তনশীলতাৰ বাবে দায়ী ব্যক্তিত্বৰ দুটা মূল বৈশিষ্ট্য হ'ল বহিৰ্মুখী আৰু অন্তৰ্মুখী বৈশিষ্ট্য। ইয়াৰ বিপৰীতে অন্তৰ্মুখীতাই লজ্জাবোধ, সামাজিক ভয় বা আনকি সামাজিক পৰিস্থিতি সম্পূৰ্ণৰূপে এৰাই চলাৰ প্ৰৱণতা প্ৰতিফলিত কৰে, যিয়ে সম্ভাৱনাময়ভাৱে এজন ব্যক্তিৰ সামাজিক যোগাযোগৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰিব পাৰে। ছ'চিয়েল মিডিয়া আৰু মিডিয়া মনোবিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত অন্যান্য মনোবিজ্ঞানৰ কাৰকসমূহ হ'ল হতাশা, উদ্বেগ, মোহ, আত্মপৰিচয়, মংগল আৰু অন্তৰ্গত হোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা।.

স্নায়ুবিজ্ঞান

ছ'চিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ স্নায়ুতন্ত্ৰই নিৰ্ভৰ কৰা তিনিটা প্ৰেক্ষাপট হ'ল সামাজিক জ্ঞান, আত্ম-উল্লেখযোগ্য জ্ঞান আৰু সামাজিক পুৰস্কাৰ।

যেতিয়া কোনোবাই ছ'চিয়েল মিডিয়াত কিবা এটা পোষ্ট কৰে তেতিয়া তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ দৰ্শকে কেনে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিব সেই বিষয়ে চিন্তা কৰে, আনহাতে দৰ্শকে সেই তথ্য পোষ্ট কৰাৰ আঁৰৰ প্ৰেৰণাবোৰৰ কথা চিন্তা কৰে। দুয়োপক্ষই আনজনৰ চিন্তা আৰু অনুভৱ বিশ্লেষণ কৰি আছে, যিবোৰ সুসংহতভাৱে মগজুৰ একাধিক নেটৱৰ্ক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, য'ত ডৰ্চ'মেডিয়াল প্ৰিফ্ৰন্টেল কৰ্টেক্স, বাইলেটেৰেল টেম্প'ৰ'পেৰিটেল জংচন, এণ্টেৰিয়ৰ টেম্প'ৰেল লোব, ইনফেৰিয়ৰ ফ্ৰন্টাল জাইৰি আৰু পষ্টেৰিয়াৰ চিংগুলেট কৰ্টেক্স অন্তৰ্ভুক্ত। এই সকলোবোৰ ব্যৱস্থাই আমাক ছ'চিয়েল মিডিয়াত টানি অনা সামাজিক আচৰণ আৰু চিন্তাসমূহ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰাত সহায় কৰিবলৈ কাম কৰে।

ছ’চিয়েল মিডিয়াইও পুৰস্কাৰৰ অহৰহ যোগান ধৰে যিয়ে ব্যৱহাৰকাৰীসকলক অধিক লাভৰ বাবে ঘূৰি আহিবলৈ বাধ্য কৰে। যেতিয়াই ব্যৱহাৰকাৰীয়ে লাইক বা নতুন অনুগামী লাভ কৰে, ই মগজুৰ সামাজিক পুৰস্কাৰ ব্যৱস্থা সক্ৰিয় কৰে যিয়ে ভেণ্ট্ৰ'মিডিয়াল প্ৰিফ্ৰন্টেল কৰ্টেক্স, ভেণ্ট্ৰেল ষ্ট্ৰিয়াটাম,আৰু ভেণ্ট্ৰেল টেগমেণ্টেল খণ্ড অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।

মগজুৰ এই অংশবোৰ শক্তিশালী হোৱাৰ লগে লগে মগজুৰ আন অংশবোৰ দুৰ্বল হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰযুক্তিয়ে বহু-কাৰ্য্যক উৎসাহিত কৰিছে, বিশেষকৈ আন এটা টেব খোুলি বা একেলগে দুটা সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি এটা কামৰ পৰা আন এটা কামলৈ সলনি কৰাটো বৰ সহজ। মগজুৰ হিপ'কেম্পছ মূলতঃ দীৰ্ঘম্যাদী স্মৃতিশক্তিৰ সৈতে জড়িত। ইউচিএলএৰ অধ্যাপক ৰাছেল পলডাৰ্কে কৰা এক অধ্যয়নত তেওঁলোকে দেখিলে যে "বিক্ষিপ্ততা অবিহনে শিকি অহা কামটোৰ বাবে হিপ'কেম্পছ জড়িত আছিল। কিন্তু beepৰ বিক্ষিপ্ততাৰে শিকি অহা কামটোৰ বাবে হিপ'কেম্পছ জড়িত নাছিল৷ কিন্তু ষ্ট্ৰিয়াটাম জড়িত হৈ আছিল, যিটো হৈছে মগজুৰ ব্যৱস্থা যিয়ে আমাৰ নতুন দক্ষতা শিকিব পৰা ক্ষমতাৰ আধাৰত থাকে।" অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে মাল্টিটাস্কিঙে হিপ’কেম্পছতকৈ ষ্ট্ৰিয়াটামৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীল, যিয়ে আমি শিকাৰ ধৰণ সলনি কৰিব পাৰে। ষ্ট্ৰিয়াটাম মূলতঃ মগজুৰ পুৰস্কাৰ ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত বুলি জনা যায়। মগজুৱে ষ্ট্ৰিয়াটামলৈ নিউৰনক শক্তিশালী কৰাৰ বিপৰীতে হিপ'কেম্পছলৈ যোৱা নিউৰনবোৰক দুৰ্বল কৰি মগজুক অধিক কাৰ্যক্ষম কৰি তুলিব।

বিষণ্ণতা

বিশেষকৈ আজিৰ সমাজত চ'ছিয়েল মিডিয়াই নৱ প্ৰজন্মৰ প্ৰতি এক নতুন দৃষ্টিভংগী লাভ কৰিছে। ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ নৱ প্ৰজন্ম জন্ম লৈছে আৰু ব্যৱহাৰ কৰি আছে। হতাশা আৰু মানসিক স্বাস্থ্যৰ সন্দৰ্ভত চ'ছিয়েল মিডিয়াৰ কিছুমান ভূমিকা আছে। বহু ব্যৱহাৰকাৰীয়ে এই প্লেটফৰ্মসমূহত দেখা কথাবোৰৰ লগত প্ৰায়ে নিজৰ জীৱন তুলনা কৰে। চ'ছিয়েল মিডিয়াই হতাশাৰ সৃষ্টি কৰেনে? শীৰ্ষক এটা লেখাত চাইল্ড মাইণ্ড ইনষ্টিটিউটৰ, মিলাৰে কয় যে "কেতবোৰ অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে ইনষ্টাগ্ৰাম, ফেচবুক আৰু অন্যান্য প্লেটফৰ্মত সৰ্বাধিক সময় কটোৱা কিশোৰ-কিশোৰী আৰু যুৱ প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যৱহাৰকাৰীৰ মাজত কম সময় কটোৱাসকলতকৈ (১৩ৰ পৰা ৬৬ শতাংশ) বিষণ্ণতাৰ হাৰ যথেষ্ট বেছি বুলি প্ৰতিবেদন কৰা হৈছে"৷ যিটো অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে ফেচবুক আৰু ইনষ্টাগ্ৰাম, দৈনন্দিন জীৱন আৰু বা জীৱনশৈলী প্ৰদৰ্শন কৰা প্লেটফৰ্ম বা কম পূৰ্ণতাপূৰ্ণ বা কম সন্তুষ্ট হিচাপে দেখা যায়। সামাজিক সম্প্ৰদায়ৰ পৰিৱৰ্তে ব্যক্তিসকলে বাস্তৱ নহয়, সেয়া ফটো সম্পাদনা কৰাই হওক বা নহ’লেও জীৱনটোক নিখুঁত যেন কৰাই হওক-সেই জীৱনৰ বাবে চেষ্টা কৰাৰ ধাৰণা এটা গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ ফলত তুলনামূলক পৰিস্থিতিত বিষণ্ণতাৰ অনুভৱ হয়। "ছ'চিয়েল মিডিয়াই আপোনাৰ কিশোৰৰ মানসিক স্বাস্থ্যক কেনেকৈ প্ৰভাৱিত কৰে:" এটা অভিভাৱকৰ গাইড"ত কেথী কেটেলাই কয়, "১২-১৫ বছৰ বয়সৰ আমেৰিকান কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ মাজত কৰা এক গৱেষণামূলক অধ্যয়ন অনুসৰি, যিসকলে প্ৰতিদিনে তিনি ঘণ্টাৰ অধিক সময় ছ'চিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰিছিল, তেওঁলোকে হতাশা আৰু উদ্বেগৰ লক্ষণকে ধৰি নেতিবাচক মানসিক স্বাস্থ্যৰ ফলাফলৰ দুগুণ আশংকাৰ সন্মুখীন হৈছিল।" কিশোৰ-কিশোৰীসকলে প্ৰতিদিনে অধিক জটিলতাৰ সন্মুখীন হৈছে কাৰণ: চ'ছিয়েল মিডিয়াৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰ।

গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং চাইটত কটোৱা সময় আৰু হতাশাজনক লক্ষণৰ মাজত ইতিবাচক সম্পৰ্ক আছে। ই সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাৱ্য ব্যাখ্যা হ'ল মানুহে সামাজিক তুলনাৰ পদ্ধতি হিচাপে সামাজিক নেটৱৰ্কিং চাইট ব্যৱহাৰ কৰে, যাৰ ফলত সামাজিক তুলনাৰ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। যিসকল কিশোৰ-কিশোৰীসকলে নিজকে তুলনা কৰিবলৈ আৰু আন ব্যৱহাৰকাৰীৰ পৰা আশ্বাস বিচাৰিবলৈ ফেচবুক আৰু ইনষ্টাগ্ৰাম ব্যৱহাৰ কৰিছিল, তেওঁলোকে অধিক হতাশাজনক লক্ষণ দেখা দিছিল। কিন্তু সম্ভৱতঃ ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং চাইটসমূহত সামাজিক তুলনাৰ প্ৰভাৱ সেই চাইটসমূহত মানুহে কাৰ লগত যোগাযোগ কৰি আছে তাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়। বিশেষকৈ, যিসকল ইনষ্টাগ্ৰাম ব্যৱহাৰকাৰীয়ে অধিক শতাংশ অচিনাকি লোকক অনুসৰণ কৰিছিল, তেওঁলোকে কম শতাংশ অচিনাকি লোকক অনুসৰণ কৰা ব্যৱহাৰকাৰীতকৈ ইনষ্টাগ্ৰাম ব্যৱহাৰ আৰু হতাশাজনক লক্ষণৰ মাজত সম্পৰ্ক দেখুৱাব পাৰে।

আন আন গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ হতাশাৰ লক্ষণসমূহ সম্ভাৱনাময়ভাৱে বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। 'ক্লেপগাং আৰু অন্যান্য' (২০২১)-ই বিচাৰি উলিয়াইছে যে যিসকল কিশোৰ-কিশোৰীসকলে দিনটোত তিনি ঘণ্টাতকৈ অধিক সময় ছ’চিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰে বা ভিডিঅ’ গেম খেলে, তেওঁলোকৰ হতাশাৰ লক্ষণৰ অনুপাত অধিক হয়। ক্লেপাঙৰ অধ্যয়নৰ লক্ষ্য আছিল ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰ আৰু হতাশাৰ লক্ষণৰ মাজৰ সম্পৰ্ক পৰীক্ষা কৰা আৰু লিংগ বা প্লেটনিক সম্পৰ্কই উক্ত সম্পৰ্কত প্ৰভাৱ পেলায় নেকি পৰ্যবেক্ষণ কৰা। তথ্য সংগ্ৰহৰ বাবে তেওঁলোকে জৰীপ আৰু ৱেব ভিত্তিক প্ৰশ্নাৱলী ব্যৱহাৰ কৰিছিল। সমগ্ৰ নৰৱেৰ পৰা আহৰণ কৰা এই বিষয়সমূহ আছিল দশম শ্ৰেণীৰ কিশোৰ-কিশোৰী। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ আগত যিবোৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছিল, সেইবোৰত তেওঁলোকে অনুভৱ কৰা হতাশাৰ যিকোনো লক্ষণ, তেওঁলোকে ছ’চিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰা সঘনতা (frequenct) আৰু তেওঁলোকৰ লিংগ চিনাক্ত কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল। একেদৰে, বাঞ্জানিন আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলেইণ্টাৰনেটৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি আৰু হতাশাজনক লক্ষণৰ মাজত সম্পৰ্ক বিচাৰি পাইছিল, কিন্তু ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং চাইটত কটোৱা সময় আৰু হতাশাজনক লক্ষণৰ মাজত কোনো সম্পৰ্ক পোৱা নাই। আন কেইবাটাও গৱেষণাই একেদৰেই অনলাইন ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং আৰু হতাশাৰ মাজত কোনো সম্পৰ্ক পোৱা নাই। আচলতে ছ’চিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰ আৰু মানসিক স্বাস্থ্যৰ মাজত কোনো বিশেষ সম্পৰ্ক নাই বুলি দেখুওৱা অধ্যয়নসমূহে প্ৰকাশ কৰিছে যে মানসিক স্বাস্থ্যৰ কোনো ধৰণৰ ক্ষতি ৰোধ কৰিবলৈ কম বয়সীয়া লোকৰ বাবে সকলো সময়তে সমৰ্থন থাকিব লাগে। যদিও হতাশা আৰু ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম ব্যৱহাৰৰ মাজত যিকোনো সম্পৰ্কৰ দিশ এতিয়াও স্পষ্ট নহয়। এই বিষয়টোৰ বাবে বৰ্তমানৰ গৱেষণা ১৩ৰ পৰা ১৮ বছৰৰ ভিতৰৰ বয়সৰ ঊৰ্ধৰ মাজত প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল আৰু ই আছিল ফলাফলৰ হতাশা, উদ্বেগ বা মানসিক দুৰ্দশাৰ বাবে, যিটো বৈধ যন্ত্ৰৰ দ্বাৰা মূল্যায়ন কৰা হৈছিল।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:মনোবিজ্ঞান
শ্ৰেণী:চচিয়েল নেটৱৰ্ক
শ্ৰেণী:ৱেবছাইট