অন্ধকাসুৰ

হিন্দু সাহিত্যত অন্ধক বা অন্ধকাসুৰে (সংস্কৃত: अंधক, অৰ্থ: "যি অন্ধকাৰ কৰে") এজন কু-অসুৰক বুজায়, যাৰ অহংকাৰ শিৱ আৰু পাৰ্বতীয়ে নাশ কৰিছিল।

তেওঁৰ কাহিনীৰ উল্লেখ বিভিন্ন হিন্দু গ্ৰন্থত পোৱা যায়, যেনে; মৎস্য পুৰাণ, কুৰ্ম পুৰাণ, লিংগ পুৰাণ, পদ্ম পুৰাণ, শিৱ পুৰাণ আদি। তেওঁৰ মূৰ এহেজাৰ, আৰু হাত এহেজাৰ, আৰু চকুও দুহাজাৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। আন এটা সংস্কৰণত তেওঁৰ দুহাজাৰ হাত, আৰু দুহাজাৰ ভৰি আছে। তেওঁৰ কাহিনীৰ কিছুমান সংস্কৰণত অন্ধকক শিৱ আৰু পাৰ্বতীৰ পুত্ৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

পুৰাণ শাস্ত্ৰত

শিৱ পুৰাণ

শিৱ পুৰাণত শিৱই যেতিয়া মন্দৰ পৰ্বতৰ ধ্যান কৰি আছিল, তেতিয়া পাৰ্বতীয়ে চঞ্চল মনোভাৱত আছিল আৰু শিৱৰ চকু দুটা ঢাকি ধৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড আন্ধাৰে আৱৰি ধৰিলে। শিৱৰ শক্তিশালী তৃতীয় চকুটো স্পৰ্শ কৰাৰ ফলত পাৰ্বতীৰ হাতৰ পৰা ওলোৱা ঘামৰ টোপাল এটা মাটিত পৰি এটা ভয়ংকৰ চেহেৰা আৰু অন্ধ ল’ৰাৰ সৃষ্টি কৰিলে। পাৰ্বতীয়ে তেওঁক দেখি আতংকিত হৈ পৰে যদিও শিৱই তেওঁক তিৰস্কাৰ কৰি দাবী কৰিছিল যে যিহেতু তেওঁলোকৰ শাৰীৰিক সংস্পৰ্শৰ বাবেই তেওঁ জন্ম হৈছিল, সেয়েহে তেওঁ তেওঁলোকৰ সন্তান।

যেতিয়া অসুৰ ৰজা হিৰণ্যাক্ষই সন্তান জন্ম দিয়াৰ উদ্দেশ্যে শিৱক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ তপস্যা কৰিছিল, তেতিয়া শিৱই ল’ৰাটোক উপহাৰ দিছিল আৰু অন্ধত্বৰ বাবে তেওঁৰ নাম অন্ধক ৰাখিছিল। বৰাহ(বিষ্ণুৰ অৱতাৰ)ৰ দ্বাৰা হিৰণ্যাক্ষৰ মৃত্যুৰ পিছত অন্ধক নতুন ৰজা হয়, কিন্তু দেৱৰ পৰা জন্ম হোৱা বাবে তেওঁক অসুৰ হিচাপে গণ্য কৰা হোৱা নাছিল। বংশৰ গৰিষ্ঠসংখ্যকে অস্বীকাৰ কৰাত তেওঁ ব্ৰহ্মক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল। এইদৰে ব্ৰহ্মই তেওঁৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তেওঁক বৰ প্ৰদান কৰিলে। অন্ধকে ব্ৰহ্মাক অনুৰোধ কৰিলে যে তেওঁক দিব্য দৃষ্টি আৰু অমৰত্ব দান কৰক। ব্ৰহ্মাই অন্ধকক এই কামনাবোৰ পূৰণ কৰিলে, কিন্তু তেওঁক সঁকিয়াই দিলে যে, তেওঁক শিৱৰ দ্বাৰাই বধ কৰিব পাৰি। অন্ধকে পুনৰ নিজৰ ৰাজ্যলৈ গৈ নিজৰ সকলো বিৰোধীৰ লগতে দেৱতাক বশ কৰিলে।

অন্ধকে তেওঁৰ মন্ত্ৰীক সুধিলে যে শক্তি, মহিমা আৰু ধন-সম্পত্তিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা কোনোবা আছে নেকি? মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে তেওঁক জনালে যে তেওঁৰ কোনো ধুনীয়া মহিলাৰ সংগ নাই। তেওঁ ক’লে যে পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ধুনীয়া মহিলাগৰাকী হ’ল পাৰ্বতী, যিগৰাকী কৈলাশ পৰ্বতত বাস কৰা এজন জঁটা তপস্বীৰ পত্নী। অন্ধকক পৰামৰ্শ দিয়া হ’ল যে যদি তেওঁ সঁচাকৈয়ে অতুলনীয় হ’ব বিচাৰে তেন্তে তেওঁ পাৰ্বতীৰ ওপৰত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিব লাগে। অন্ধকে পত্নীক গতাই দিয়াৰ দাবীৰে শিৱলৈ দূত পঠালে। অন্ধকে তেওঁৰ মহান যোদ্ধাসকলৰ সৈতে শিৱক আক্ৰমণ কৰিছিল যদিও তেওঁলোক শিৱৰ সৈন্যৰ হাতত পৰাস্ত হৈছিল।

এদিন শিৱই অৰণ্যত ধ্যান কৰি থাকোঁতে অন্ধকে মন্দৰ পৰ্বত আক্ৰমণ কৰাৰ কথা ভাবিলে। ভয়ংকৰ যুদ্ধ হৈছিল দেৱতা আৰু দানৱৰ মাজত।

অন্ধকৰ বিশ্বাসযোগ্য সেনাপতি বালীয়ে এককভাৱে সকলো দেৱতাক পৰাস্ত কৰি গিলি পেলালে। শিৱই বালীৰ ওপৰত শক্তিশালী অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিছিল, যাৰ ফলত তেওঁ সকলো দেৱতাক উলিয়াই দিবলৈ বাধ্য হৈছিল। প্ৰতিশোধ হিচাপে শিৱই অসুৰৰ গুৰু শুক্ৰক গিলি পেলালে। ইয়াৰ পিছত অন্ধকে ইন্দ্ৰৰ ওপৰত আক্ৰমণ চলায়। শিৱই ইন্দ্ৰক বচাবলৈ হস্তক্ষেপ কৰি নিজৰ ত্ৰিশূলৰে অসুৰটোক আক্ৰমণ কৰে। অৱশ্যে অন্ধকৰ তেজ যেতিয়াই মাটিত পৰিছিল তেতিয়াই তেওঁৰ প্ৰতিকৃতি এটাই পোনা মেলিছিল। বিষ্ণুৱে নতুন অসুৰৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰি প্ৰতিবাৰ আঘাত পোৱাৰ সময়ত অসুৰৰ তেজ পান কৰিবলৈ কেইবাগৰাকী মাতৃকা সৃষ্টি কৰিছিল। অৱশেষত শিৱই অন্ধকৰ মূৰ কাটি পেলালে। শিৱ পুৰাণৰ মতে, পৰিঘটনাৰ এটা ক্ষণত, যিহেতু অন্ধকে অনুতাপত শিৱৰ নাম জপ কৰিছিল তাৰ পিছত তেওঁক তেওঁৰ জৈৱিক পিতৃ-মাতৃৰ কথা কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁক শিৱৰ অনুচৰ গণৰ মুখীয়াল কৰা হৈছিল।

অন্য উল্লেখ

পুৰাণত আন এটা সংস্কৰণ আছে য’ত অন্ধকৰ জন্ম কাহিনী আৰু তেওঁৰ বংশই কৰা অস্বীকাৰৰ কথা একেই আছে। ব্ৰহ্মাক তপস্যা কৰিবলৈ অৰণ্যলৈ যোৱাৰ সময়ত প্ৰহ্লাদকে ধৰি তেওঁৰ ভতিজা ভাইসকলে তেওঁৰ ৰাজ্য দখল কৰিছিল। তপস্যাৰ সময়ত তেওঁ ব্ৰহ্মাক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ গৈ চূড়ান্ত কাৰ্য হিচাপে নিজৰ অংগ-প্ৰত্যংগ কাটি পানী আৰু খাদ্য উভয়ৰে পৰা বিৰত আছিল।

তেওঁৰ এই কাৰ্য সফল বুলি প্ৰমাণিত হ’ল। তেওঁৰ সম্মুখত সন্তুষ্ট ব্ৰহ্মা উপস্থিত হৈ তেওঁক নিজৰ পছন্দৰ বৰদান আগবঢ়ালে। অন্ধকে ব্ৰহ্মাক তেওঁৰ দৃষ্টিশক্তি ঘূৰাই দিবলৈ ক’লে আৰু লগতে তেওঁক অমৰ কৰি তুলিবলৈও ক’লে। ব্ৰহ্মাই উত্তৰ দিলে যে তেওঁ তেওঁক অমৰ কৰিব নোৱাৰে যিহেতু জন্ম লোৱা সকলোৱে মৰিবই লাগিব, যদিও তেওঁ তেওঁৰ মৃত্যুৰ অৱস্থা বাছি ল’ব পাৰে। অন্ধকে সুধিলে যে মাতৃৰ দৰে নাৰীৰ প্ৰতি কামনা কৰিলেহে তেওঁক হত্যা কৰিব পাৰি। ব্ৰহ্মাই সন্মতি দি তেওঁৰ সকলো বৰ দান দিলে।

অন্ধক যেতিয়া নিজৰ ৰাজ্যলৈ উভতি আহিল, তেতিয়া তেওঁৰ ভতিজা ভায়েকহঁতে তেওঁৰ নতুন ক্ষমতাক লৈ ভয় খাই নিজৰ ৰাজ্যৰ লগতে নিজৰ ৰাজ্যও ঘূৰাই দিলে। সকলো অসুৰৰ অধিপতি হোৱাৰ পিছত অন্ধকে নিজৰ সৈন্যৰ সৈতে দেৱতাৰ সৈতে যুদ্ধ কৰি স্বৰ্গ জয় কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ নাগ, গন্ধৰ্ব, ৰাক্ষস, যক্ষ আৰু মানুহক জয় কৰিবলৈ আগবাঢ়িল। এইদৰে তেওঁ ত্ৰিজগতৰ অধিপতি হৈ পৰিল।

তেওঁ এজন নিষ্ঠুৰ শাসক আছিল আৰু বেদ, ব্ৰাহ্মণ আৰু দেৱতাক অসন্মান কৰিছিল। এবাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত অন্ধকে কাকতালীয়ভাৱে মন্দৰ পৰ্বত ভ্ৰমণ কৰিছিল। পাহাৰৰ সৌন্দৰ্যত মোহিত হৈ তেওঁ তাতেই থাকিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিল আৰু তেওঁৰ তিনিজন সেনাপতি দুৰ্যোধন, বিঘাস আৰু হস্তীক থাকিবলৈ উপযুক্ত ঠাই বিচাৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিলে।

বিচাৰি ফুৰোঁতে তেওঁৰ সেনাপতিসকলে এজন সন্ন্যাসীয়ে ধ্যান কৰি থকা এটা গুহা পাইছিল আৰু তেওঁৰ লগতে এগৰাকী সুন্দৰী মহিলাও দেখিছিল। এই কথা তেওঁলোকে নিজৰ মালিকক ক’লে, তেওঁ তেওঁলোকক মহিলাগৰাকীক তেওঁৰ ওচৰলৈ আনিবলৈ আদেশ দিলে।
সন্ন্যাসীজন আছিল শিৱ আৰু মহিলাগৰাকী তেওঁৰ পত্নী পাৰ্বতী। যেতিয়া তেওঁলোকে তপস্বীক মহিলাগৰাকীক তেওঁলোকৰ মালিকৰ হাতত গতাই দিবলৈ ক’লে, তেতিয়া শিৱই অস্বীকাৰ কৰিলে, তেওঁলোকৰ মালিকে যদি তাইক বিচাৰে তেন্তে তেওঁ নিজেই তাইক লৈ যাব লাগে বুলি উল্লেখ কৰিলে।

যেতিয়া তেওঁৰ সেনাপতিসকলে অন্ধকক এই বিষয়ে অৱগত কৰে, তেতিয়া তেওঁ ক্ৰোধিত হৈ শিৱৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িল।
অন্ধকে নিজৰ অসুৰ সৈন্যবাহিনীৰে নন্দী আৰু শিৱৰ গণৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল যদিও পৰাজিত হৈ পলায়ন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।
অন্ধক অতি সোনকালেই যুদ্ধলৈ উভতি আহিল, যিখন যুদ্ধ সাতশ বছৰ ধৰি চলিছিল।

বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আৰু দেৱতাসকলে অন্ধক আৰু তেওঁৰ সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত যোগদান কৰে। অন্ধকৰ সেনাপতি বিঘাছে সকলো দেৱতাক গিলি পেলালে, যাৰ প্ৰতিশোধ শিৱই নিজৰ বাহন নন্দীৰ লগত আক্ৰমণ কৰি অসুৰৰ মাজত হাঁহাকাৰ লগাই দিলে। অসুৰৰ গুৰু শুক্ৰই তেওঁৰ বনৌষধি মৃতাসঞ্জীৱনী ব্যৱহাৰ কৰি মৃত অসুৰসকলক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তুলিছিল। শিৱই গণসকলক শুক্ৰ কৰায়ত্ত্ব কৰিবলৈ আদেশ দিলে। শিৱৰ ওচৰলৈ অনাত তেওঁ অসুৰ গুৰুজনক গিলি পেলালে।

শিৱই অন্ধকক ত্ৰিশূলৰে আক্ৰমণ কৰিলে, কিন্তু মাটিত পৰি যোৱা অন্ধকৰ তেজৰ প্ৰতিটো টোপালেই তেওঁৰ দৰে আন এটা অসুৰ জন্ম দিলে। শিৱই অন্ধকৰ বাকী প্ৰতিকৃতিবোৰক চম্ভালি লোৱাৰ সময়ত দেৱী চণ্ডীক তেজ পান কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিলে। বাকী থকা অসুৰক পৰাস্ত কৰাৰ পিছত শিৱই অন্ধকক ত্ৰিশূলৰে খেদি খেদি তাৰ ওপৰত তুলি লৈছিল আৰু তাতেই তেওঁ অতি দীৰ্ঘ সময় থাকিল।
তেওঁ যিগৰাকী মহিলাৰ প্ৰতি কামনা কৰিছিল সেইগৰাকী নিজৰ মাক আৰু স্বামী নিজৰ পিতৃ বুলি বুজি পোৱাৰ পিছত তেওঁৰ এই কামত গভীৰ শোক আৰু লাজ লাগিল। তেওঁ আন্তৰিকতাৰে শিৱৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। অতি নম্ৰ শিৱই তেওঁক ক্ষমা কৰি গণৰ প্ৰধান কৰিলে।

কুৰ্ম পুৰাণ

কুৰ্ম পুৰাণতো অন্ধক হিৰণ্যাক্ষৰ স্বাভাৱিক পুত্ৰ আৰু প্ৰহ্লাদৰ মৃত্যুৰ পিছত অসুৰৰ ৰজা হয়। আন সংস্কৰণৰ দৰে তেওঁ পাৰ্বতীৰ প্ৰতি লালায়িত হয় আৰু শিৱ নথকা অৱস্থাত মন্দৰ পৰ্বতলৈ গৈ তেওঁক অপহৰণ কৰে। শিৱই নন্দীক আৰু বিষ্ণুকে ধৰি দেৱতাসকলক নিজৰ ঘৰখন পহৰা দিবলৈ, পাৰ্বতীৰ প্ৰতি যত্ন ল’বলৈ আৰু ৰক্ষা কৰিবলৈ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰিছিল। অন্ধক আহি পোৱাৰ লগে লগে নন্দীয়ে তেওঁৰ লগত যুদ্ধ কৰি ত্ৰিশূলেৰে আঘাত কৰে। তেওঁৰ তেজ মাটিত ছিটিকি পৰাৰ লগে লগে তেওঁৰ দৰে আৰু হাজাৰ অসুৰে জন্ম লয় আৰু নন্দী আৰু দেৱতাক পৰাস্ত কৰে। নন্দীয়ে বিষ্ণুৰ ওচৰত সহায়ৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে।

বিষ্ণু আহি পোৱাৰ লগে লগে তেওঁ কেইবাগৰাকীও মাতৃকা দেৱীৰ সৃষ্টি কৰে যিয়ে অসুৰক পৰাস্ত কৰে। শিৱ ঘূৰি অহাৰ পিছত অন্ধকে পাৰ্বতীক অপহৰণ কৰিবলৈ পুনৰ চেষ্টা কৰে। শিৱ আৰু বিষ্ণুৱে অন্ধক আৰু তেওঁৰ সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰে। শিৱই অন্ধকক ত্ৰিশূলত তুলি ল’বলৈ সক্ষম হয় আৰু নাচিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ স্পৰ্শ মাত্ৰতে অন্ধকৰ পাপ জ্বলি নাশ হৈ যায় আৰু তেওঁ ক্ষমা ভিক্ষা কৰে। পিছত তেওঁক গণৰ মুখীয়াল বুলি অভিহিত কৰা হয়। শিৱই অন্ধককো এজন সুদৰ্শন মানুহ কৰি তোলে আৰু তাৰ পিছত পাৰ্বতীৰ আগত শিৰনত কৰি প্ৰণাম কৰে। পাৰ্বতীয়ে তেওঁক ক্ষমা কৰি পুত্ৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।

মৎস্য পুৰাণ

মৎস্য পুৰাণত হিৰণ্যাক্ষৰ পুত্ৰ অন্ধকে পাৰ্বতীক শিৱৰ পৰা অপহৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে। মহাকাল অৰণ্যত যুদ্ধ আৰম্ভ হয় আৰু অন্ধকৰ পৰা বৈ অহা তেজৰ পৰা আৰু হাজাৰ দানৱৰ জন্ম হয়। শিৱই অসংখ্য ঐশ্বৰিক মাতৃ মাতৃকা সৃষ্টি কৰে, যিসকলে প্ৰতিবাৰেই অসুৰৰ তেজ ওলোৱাৰ সময়ত পান কৰে। তেওঁলোকৰ তৃপ্তিৰ পিছত বাসুদেৱে সকলো অসুৰৰ তেজ পান কৰি বধ কৰা শুষ্কাৰেৱতী দেৱীক সৃষ্টি কৰে। যেতিয়া শিৱই চূড়ান্ত আঘাত হানিবলৈ ওলায়, তেতিয়া অন্ধকে আত্মসমৰ্পণ কৰে আৰু তেওঁক প্ৰাৰ্থনা কৰি ক্ষমা বিচাৰে। তেওঁৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ শিৱই তেওঁক গণ কৰি তোলে।

লিংগ পুৰাণ

লিংগ পুৰাণত অন্ধকৰ কাহিনীক হৰিবংশ আৰু কুৰ্ম পুৰাণৰ বিৱৰণৰ দৰেই হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। অন্ধক হিৰণ্যাক্ষৰ পুত্ৰ আছিল আৰু ব্ৰহ্মাই তেওঁক সন্তুষ্ট কৰাৰ অৰ্থে কৰা তীব্ৰ তপস্যাৰ ফলত তেওঁক সাম্ভাৱ্য মৃত্যুৰ পৰা ৰক্ষা কৰিছিল। তেওঁ ত্ৰিজগত অতিক্ৰম কৰি আকাশ জয় কৰিলে। দেৱতাসকলে মন্দৰ পৰ্বতলৈ পিছুৱাই গ’ল আৰু তালৈকে অসুৰটোৱে তেওঁলোকৰ পিছে পিছে গ’ল। শিৱই দেৱতাৰ অনুৰোধত অন্ধকক প্ৰত্যাহ্বান জনায়, তেওঁৰ সৈন্যবাহিনীক ধ্বংস কৰে আৰু তেওঁৰ ত্ৰিশূলত শালি দিয়ে। কিন্তু শিৱৰ ঐশ্বৰিক স্পৰ্শই অন্ধকাৰ সকলো পাপ নাশ কৰি পেলায়, যাৰ ফলত অন্ধকে তেওঁক স্তুতি কৰিবলৈ সুযোগ পায়। শিৱই তেওঁৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ তেওঁক ক্ষমা কৰি তেওঁক তেওঁৰ সকলো গণৰ প্ৰধান কৰি তুলিলে।

ইয়াতেই পাঠকক অৱগত কৰা হয় যে, অন্ধকাৰ পুত্ৰ আডি।

আন সংস্কৰণ

কাহিনীটোৰ আন এটা সংস্কৰণত কোৱা হৈছে যে, অন্ধকে গণ আৰু শিৱৰ পুত্ৰৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল, কিন্তু দেৱতাসকলে যুদ্ধত পৰাস্ত হৈছিল। শিৱই বীৰভদ্ৰক অন্ধকৰ সৈতে যুঁজিবলৈ পঠিয়াই দিয়ে, কিন্তু প্ৰতিবাৰ বীৰভদ্ৰই অন্ধকক হত্যা কৰাৰ সময়ত তেওঁৰ তেজৰ পৰা আন এটা ৰূপৰ সৃষ্টি হয় যি পৃথিৱীত পৰে। পাৰ্বতী ক্ৰোধিত হৈ কালীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। তেওঁ অন্ধকৰ প্ৰকৃতজনৰ বাহিৰে প্ৰতিটো প্ৰতিৰূপ ধ্বংস কৰে, যাক শিৱৰ দ্বাৰা ৰক্ষা কৰি নতুন জীৱন দিয়া হয়।

ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰতত

ৰামায়ণত অৰণ্য কাণ্ডৰ ৩০ নং অধ্যায়ত কালীয়ে অন্ধকক হত্যা কৰাৰ কাহিনী চমুকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে, সেই মুহূৰ্তত যেতিয়া ৰাৱণৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ খৰক ৰামে বধ কৰে। শাস্ত্ৰত লিখা আছে যে অন্ধকক শ্বেত ঋষিৰ অৰণ্যত শিৱৰ তৃতীয় চকুৰে হত্যা কৰা হৈছিল।

মহাভাৰতত অন্ধকক কালীয়ে হত্যা কৰে যদিও ৰামায়ণৰ দৰে তৃতীয় চকুৰে নহয়।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:অসুৰ