হাৰ্ড ডিস্ক ড্ৰাইভ

|]] 320  GB HDD ৰ সন্মুখৰ ফাল
হাৰ্ড ডিস্ক ড্ৰাইভ (HDD), হাৰ্ড ডিস্ক, হাৰ্ড ড্ৰাইভ বা ফিক্সড ডিস্ক হৈছে এটা ইলেক্ট্ৰ'-মেকানিকেল ডাটা সংৰক্ষণ ডিভাইচ যিয়ে চুম্বকীয় পদাৰ্থৰে আৱৰণ দিয়া এটা বা ততোধিক কঠিন দ্ৰুতভাৱে ঘূৰ্ণনশীল প্লেটাৰৰ সৈতে চুম্বকীয় সংৰক্ষণ ব্যৱহাৰ কৰি ডিজিটেল তথ্য সংৰক্ষণ আৰু উদ্ধাৰ কৰে।
প্লেটবোৰ চুম্বকীয় মূৰৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হয়, সাধাৰণতে এটা চলন্ত এক্টিভেটৰ বাহুত সজোৱা হয়, যিয়ে প্লেটৰ পৃষ্ঠত তথ্য পঢ়ে আৰু লিখে।
তথ্যসমূহ ৰেণ্ডম-এক্সেছ পদ্ধতিৰে অভিগম কৰা হয়, অৰ্থাৎ তথ্যৰ ব্যক্তিগত ব্লকসমূহ যিকোনো ক্ৰমত সংৰক্ষণ আৰু উদ্ধাৰ কৰিব পাৰি। HDDs হৈছে এক প্ৰকাৰৰ অ-স্বাভাৱিক সংৰক্ষণ যিয়ে শক্তি বন্ধ কৰিলেও সংৰক্ষিত তথ্য ধৰি ৰাখে।

আধুনিক এইচডিডিসমূহ সাধাৰণতে এটা সৰু আয়তাকাৰ বাকচৰ আকাৰত থাকে।

হাৰ্ড ডিস্ক ড্ৰাইভসমূহ IBM দ্বাৰা ১৯৫৬ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল, আৰু ১৯৬০ চনৰ আৰম্ভণিৰ পৰা সাধাৰণ উদ্দেশ্যৰ কম্পিউটাৰৰ বাবে ই আছিল প্ৰধান গৌণ সংৰক্ষণ ডিভাইচ। এইচডিডিসমূহে চাৰ্ভাৰ আৰু ব্যক্তিগত কম্পিউটাৰৰ আধুনিক যুগলৈকে এই স্থান বজাই ৰাখিছিল, যদিও বৃহৎ পৰিমাণত উৎপাদিত ব্যক্তিগত কম্পিউটিং ডিভাইচসমূহ, যেনে মোবাইল ফোন আৰু টেবলেট, ফ্লেছ মেমৰি সংৰক্ষণ ডিভাইচৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ঐতিহাসিকভাৱে ২২৪টাতকৈও অধিক কোম্পানীয়ে এইচডিডি উৎপাদন কৰিছে, যদিও উদ্যোগৰ ব্যাপক একত্ৰীকৰণৰ পিছত, অধিকাংশ ইউনিট ছিগেট, টোছিবা আৰু ৱেষ্টাৰ্ণ ডিজিটেলে নিৰ্মাণ কৰে।
হাৰ্ড ডিস্ক ড্ৰাইভ (HDD)সমূহে চাৰ্ভাৰসমূহৰ বাবে উৎপাদিত সংৰক্ষণৰ আয়তনত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰে (প্ৰতি বছৰে এক্সাবাইট)। যদিও উৎপাদন লাহে লাহে বৃদ্ধি পাইছে (এক্সাবাইট প্ৰেৰণ কৰা ৰ ক্ষেত্ৰত), বিক্ৰীৰ ৰাজহ আৰু ইউনিট চালান হ্ৰাস পাইছে, কাৰণ কঠিন-অৱস্থাৰ ড্ৰাইভ (SSD) সমূহৰ ডাটা-স্থানান্তৰ হাৰ অধিক, অধিক এৰিয়াল সংৰক্ষণ ঘনত্ব, কিছু উন্নত নিৰ্ভৰযোগ্যতা,
আৰু বহু কম বিলম্ব আৰু অভিগম সময়। ফ্লেচ সংৰক্ষণ উৎপাদনসমূহে ২০১৭ চনৰ হিচাপত হাৰ্ড ডিস্ক ড্ৰাইভসমূহৰ দুগুণতকৈ অধিক ৰাজহ লাভ কৰিছিল। . যদিও SSD সমূহৰ প্ৰতি-বিটৰ খৰচ চাৰিৰ পৰা ন গুণ বেছি, ইহঁতে HDD সমূহক এনে এপ্লিকেচনসমূহত সলনি কৰি আছে য'ত গতি, শক্তি খৰচ, সৰু আকাৰ, উচ্চ ক্ষমতা আৰু স্থায়িত্ব গুৰুত্বপূৰ্ণ। 52টা ডিস্কৰ এটা ষ্টেকত (100টা পৃষ্ঠ ব্যৱহৃত)।
৩৫০ ৰ এটা বাহু আছিল আৰু দুটা পঢ়া/লিখা হেড আছিল, এটা ওপৰলৈ আৰু আনটো তললৈ মুখ কৰি, যিবোৰ কাষৰীয়া প্লেটৰ এযোৰৰ মাজত অনুভূমিকভাৱে আৰু এযোৰ প্লেটৰ পৰা দ্বিতীয় চেটলৈ উলম্বভাৱে দুয়োটা দিশতে গতি কৰিছিল। আই বি এম ৩৫০ৰ ভিন্নতা আছিল আই বি এম ৩৫৫, আই বি এম ৭৩০০ আৰু আই বি এম ১৪০৫।

১৯৬১ চনত আই বি এম-এ আই বি এম ১৩০১ ডিস্ক সংৰক্ষণ একক(unit) ঘোষণা কৰে আৰু ১৯৬২ চনত প্ৰেৰণ কৰে।
যি IBM 350 আৰু অনুৰূপ ড্ৰাইভসমূহক স্থানচ্যুত কৰিছিল। ১৩০১ ত এটা (মডেল ১ৰ বাবে) বা দুটা (মডেল ২ৰ বাবে) মডিউল আছিল, প্ৰত্যেকতে ২৫টা প্লেটাৰ আছিল, প্ৰতিটো প্লেটৰ প্ৰায় ১⁄৮ ইঞ্চি (৩.২ মিলিমিটাৰ) ডাঠ আৰু ২৪ ইঞ্চি (৬১০ মিলিমিটাৰ) ব্যাসৰ। য'ত পূৰ্বৰ IBM ডিষ্ক ড্ৰাইভসমূহে প্ৰতিটো বাহুত কেৱল দুটা পঢ়া/লিখা হেড ব্যৱহাৰ কৰিছিল, 1301 এ 48 হেড (কম্ব) ৰ এটা array ব্যৱহাৰ কৰিছিল, প্ৰতিটো array এটা একক হিচাপে অনুভূমিকভাৱে গতি কৰিছিল, প্ৰতিটো পৃষ্ঠত এটা হেড ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

চিলিণ্ডাৰ-ম'ড পঢ়া/লিখা কাৰ্য্যসমূহ সমৰ্থিত হৈছিল, আৰু মূৰবোৰ প্লেটাৰৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২৫০ মাইক্ৰ'-ইঞ্চি (প্ৰায় ৬ মাইক্ৰন) উৰিছিল। হেড এৰেৰ গতি হাইড্ৰলিক এক্টিভেটৰৰ বাইনাৰী এডাৰ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল যিয়ে পুনৰাবৃত্তিযোগ্য অৱস্থান নিশ্চিত কৰিছিল। ১৩০১ কেবিনেটৰ আকাৰ প্ৰায় ইটোৱে সিটোৰ কাষত ৰখা তিনিটা ডাঙৰ ফ্ৰীজৰ সমতুল্য আছিল, প্ৰতিটো মডিউলত প্ৰায় ২ কোটি ১০ লাখ আঠ বিট বাইটৰ সমতুল্য সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। প্ৰৱেশৰ সময় আছিল প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশ চেকেণ্ড।

১৯৭০ৰ দশক

১৯৭৩ চনত আই বি এম-এ "উইঞ্চেষ্টাৰ" নামৰ এটা নতুন ধৰণৰ এইচ ডি ডি প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ প্ৰধান পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল যে ডিস্ক হেডসমূহ ডিস্ক প্লেটাৰসমূহৰ ষ্টেকৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰত্যাহাৰ কৰা হোৱা নাছিল যেতিয়া ড্ৰাইভক শক্তি বন্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰিবৰ্তে, হেডসমূহক স্পিন-ডাউনৰ সময়ত ডিস্কৰ পৃষ্ঠৰ এটা বিশেষ ঠাইত "লেণ্ড" হ'বলৈ দিয়া হৈছিল, পিছত ডিস্ক অন হ'লে পুনৰ "বন্ধ" হ'বলৈ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত হেড এক্টিভেটৰ ব্যৱস্থাৰ খৰচ যথেষ্ট হ্ৰাস পায়, কিন্তু ড্ৰাইভৰ পৰা ডিস্ক আঁতৰোৱাৰ প্ৰয়োজন নাছিল, যেনেকৈ সেই সময়ৰ ডিস্ক পেকৰ সৈতে কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰিবৰ্তে, "উইঞ্চেষ্টাৰ প্ৰযুক্তি" ড্ৰাইভসমূহৰ প্ৰথম আৰ্হিসমূহ এটা আঁতৰ কৰিব পৰা ডিস্ক মডিউলৰ দ্বাৰা গঠিত আছিল য'ত ডিস্ক পেক আৰু হেড সমাবেশ দুয়োটা আছিল, আঁতৰোৱাৰ সময়ত এক্টিভেটৰ মটৰ ড্ৰাইভত থাকে। পিছলৈ "উইঞ্চেষ্টাৰ" ড্ৰাইভসমূহে আঁতৰ কৰিব পৰা মাধ্যমৰ ধাৰণাটো পৰিত্যাগ কৰি আঁতৰ কৰিব নোৱাৰা প্লেটলৈ ঘূৰি আহে।

১৯৭৪ চনত আই বি এম-এ দোলনীয় আৰ্ম এক্টিভেটৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে, যিটো সম্ভৱপৰ কৰি তোলা হয় কাৰণ ৰেকৰ্ডিং কৰা ট্ৰেকসমূহৰ সৈতে স্কিউ কৰিলে ৱিনচেষ্টাৰ ৰেকৰ্ডিং হেডবোৰ ভালদৰে কাম কৰে। আই বি এমৰ ইউ কে হাৰ্ছলি লেবত উদ্ভাৱন কৰা আই বি এম জি ভি (গুলিভাৰ) ড্ৰাইভৰ সৰল ডিজাইন আই বি এমৰ সৰ্বকালৰ আটাইতকৈ অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত ইলেক্ট্ৰ'-মেকানিকেল উদ্ভাৱন
হৈ পৰে, ১৯৮০ চনত অৱশেষত সকলো এইচ ডি ডিৰ বাবে এক্টিভেটৰ আৰু পৰিশোধন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হয় আৰু প্ৰায় ৪০ বছৰ আৰু ১০ বিলিয়ন অস্ত্ৰৰ পিছতো সৰ্বজনীন।

১৯৮০–১৯৯০ৰ দশক

সময়ৰ লগে লগে, ৰেকৰ্ডিং ঘনত্ব বহু পৰিমাণে বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে, ডিস্কৰ ব্যাস ৩.৫" আৰু ২.৫" লৈ অধিক হ্ৰাস কৰাটো অনুকূল বুলি পোৱা গৈছিল। এই সময়ছোৱাত শক্তিশালী বিৰল-পৃথিৱীৰ চুম্বক সামগ্ৰীসমূহ সুলভ হৈ পৰিছিল আৰু আধুনিক এইচডিডিসমূহৰ কমপেক্ট ফৰ্ম ফ্যাক্টৰসমূহ সম্ভৱ কৰি তুলিবলৈ ছুইং আৰ্ম এক্টিভেটৰ ডিজাইনৰ পৰিপূৰক আছিল।

১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিতে পিচিত এইচডিডি এটা বিৰল আৰু অতি ব্যয়বহুল অতিৰিক্ত বৈশিষ্ট্য আছিল যদিও ১৯৮০ চনৰ শেষৰ ফালে ইয়াৰ খৰচ ইমানেই হ্ৰাস পাইছিল যে সস্তাতম কম্পিউটাৰৰ বাহিৰে আন সকলো কম্পিউটাৰতে ই ষ্টেণ্ডাৰ্ড হৈ পৰিছিল।

২১তম শতিকাৰ

HDD উন্নতিসমূহ ক্ষেত্ৰীয় ঘনত্ব বৃদ্ধিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছে, ওপৰৰ তালিকাত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। ২০০০ চনৰ ভিতৰত এপ্লিকেচনসমূহ সম্প্ৰসাৰিত হয়, ১৯৫০ চনৰ শেষৰ ফালে মেইনফ্ৰেম কম্পিউটাৰৰ পৰা কম্পিউটাৰ আৰু গ্ৰাহকৰ এপ্লিকেচন যেনে মনোৰঞ্জনৰ বিষয়বস্তু সংৰক্ষণকে ধৰি বেছিভাগ গণ সংৰক্ষণ এপ্লিকেচনলৈকে।

২০০০ আৰু ২০১০ চনত NAND এ পৰ্টেবিলিটি বা উচ্চ পৰিৱেশনৰ প্ৰয়োজনীয় এপ্লিকেচনসমূহত HDDসমূহ সলনি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। HDD তকৈ NAND পৰিৱেশন দ্ৰুতভাৱে উন্নত হৈছে, আৰু HDD সমূহৰ বাবে এপ্লিকেচনসমূহ কম হৈ আহিছে। ২০১৮ চনত আটাইতকৈ ডাঙৰ হাৰ্ড ড্ৰাইভৰ ক্ষমতা আছিল ১৫ টিবি, আনহাতে আটাইতকৈ ডাঙৰ এছএছডিৰ ক্ষমতা আছিল ১০০ টিবি।
২০১৮ চনত এইচডিডিসমূহে ২০২৫ চনৰ আশে-পাশে ১০০ টিবি ক্ষমতা লাভ কৰিব বুলি পূৰ্বানুমান কৰা হৈছিল
কিন্তু ২০১৯ চনৰ হিচাপত ২০২৬ চনৰ ভিতৰত উন্নতিৰ আশা কৰা গতি ৫০ টিবিলৈ হ্ৰাস কৰা হৈছিল। ২০১০ চনৰ আশে-পাশে ১.৮ ইঞ্চি আৰু তাতকৈ কম সৰু ফৰ্ম ফেক্টৰ বন্ধ কৰা হৈছিল। মূৰৰ নিয়মে(Moore's law) প্ৰতিনিধিত্ব কৰা কঠিন অৱস্থাৰ সংৰক্ষণ (NAND)ৰ খৰচ এইচডিডিতকৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে। এইচডিডিতকৈ নেণ্ডৰ চাহিদাৰ মূল্যৰ স্থিতিস্থাপকতা বেছি, আৰু ইয়াৰ ফলত বজাৰ বৃদ্ধি হয়। ২০০০ আৰু ২০১০ চনৰ শেষৰ ফালে এইচডিডিৰ পণ্যৰ জীৱনচক্ৰ পৰিপক্ব পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু বিক্ৰীৰ মন্থৰতাই হ্ৰাসৰ পৰ্যায়ৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত দিব পাৰে।

২০১১ চনত থাইলেণ্ডত হোৱা বানপানীয়ে উৎপাদন উদ্যোগসমূহৰ ক্ষতিসাধন কৰিছিল আৰু ২০১১ চনৰ পৰা ২০১৩ চনৰ ভিতৰত হাৰ্ড ডিস্ক ড্ৰাইভৰ খৰচত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।

২০১৯ চনত ৱেষ্টাৰ্ণ ডিজিটেলে চাহিদা হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ইয়াৰ শেষৰটো মালয়েছিয়ান এইচডিডি কাৰখানা বন্ধ কৰি দিয়ে, এছএছডি উৎপাদনত গুৰুত্ব দিবলৈ। বাকী তিনিওটা এইচ ডি ডি নিৰ্মাতাই ২০১৪ চনৰ পৰা তেওঁলোকৰ এইচ ডি ডিৰ চাহিদা হ্ৰাস পোৱা দেখা গৈছিল।

প্ৰযুক্তি

চুম্বকীয় ৰেকৰ্ডিং

আধুনিক HDD যে ডিস্কৰ দুয়োফালে ফেৰ'মেগনেটিক পদাৰ্থৰ পাতল ফিল্ম চুম্বকীয় কৰি তথ্য ৰেকৰ্ড কৰে। চুম্বকীয়কৰণৰ দিশত ক্ৰমাগত পৰিৱৰ্তনে বাইনাৰী ডাটা বিটক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। চুম্বকীয়কৰণত হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ ধৰা পেলাই ডিস্কৰ পৰা তথ্যসমূহ পঢ়া হয়। ব্যৱহাৰকাৰীৰ তথ্যক এটা এনকোডিং আঁচনি ব্যৱহাৰ কৰি এনকোড কৰা হয়, যেনে ৰান-লেংথ লিমিটেদ এনকোডিং (run-length limited encoding), যিয়ে তথ্যক চুম্বকীয় পৰিৱৰ্তনৰ দ্বাৰা কেনেকৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয় সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰে।

এটা সাধাৰণ HDD ডিজাইনত এটা স্পিণ্ডল থাকে যিয়ে সমতল বৃত্তাকাৰ ডিস্ক ৰাখে, যাক প্লেটাৰ বোলা হয়, যিয়ে ৰেকৰ্ড কৰা তথ্য ৰাখে। প্লেটবোৰ কোনো অচুম্বকীয় পদাৰ্থৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়, সাধাৰণতে এলুমিনিয়ামৰ মিশ্ৰণ, কাঁচ বা চিৰামিক। ইহঁতক সাধাৰণতে ১০–২০ এন এম গভীৰত চুম্বকীয় পদাৰ্থৰ অগভীৰ স্তৰেৰে আৱৰণ দিয়া হয়, সুৰক্ষাৰ বাবে কাৰ্বনৰ বাহিৰৰ স্তৰ থাকে।
উল্লেখযোগ্য যে, এটা মানক কপি কাগজৰ টুকুৰা ০.০৭–০.১৮ মিলিমিটাৰ (৭০,০০০–১৮০,০০০ এন এম) ডাঠ।

সমসাময়িক এইচডিডিসমূহত প্লেটাৰসমূহ শক্তি-দক্ষ পৰ্টেবল ডিভাইচত ৪২০০ আৰপিএমৰ পৰা উচ্চ-কাৰ্যক্ষম চাৰ্ভাৰৰ বাবে ১৫,০০০ আৰপিএমলৈকে ভিন্ন গতিৰে ঘূৰোৱা হয়।
প্ৰাথমিক এইচ ডি ডি সমূহ ১২০০ আৰ পি এমত ঘূৰিছিল, ২০১৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে বেছিভাগ গ্ৰাহক গ্ৰেডৰ এইচ ডি ডিৰ প্লেটাৰ ৫,৪০০ বা ৭,২০০ আৰ পি এমত ঘূৰি থাকে।

তথ্য প্লেটাৰত লিখা আৰু পঢ়া হয় যেতিয়া ই ৰিড-এণ্ড-ৰাইট হেড নামৰ যন্ত্ৰবোৰৰ কাষেৰে ঘূৰি থাকে যিবোৰ চুম্বকীয় পৃষ্ঠৰ অতি ওচৰত কাম কৰিব পৰাকৈ স্থাপন কৰা হয়, যাৰ উৰণৰ উচ্চতা প্ৰায়ে দহটা নেন'মিটাৰৰ ভিতৰত থাকে। ৰিড-এণ্ড-ৰাইট হেড ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ তলৰ পৰাই পাৰ হৈ যোৱা পদাৰ্থটোৰ চুম্বকীয়কৰণ ধৰা পেলোৱা আৰু পৰিৱৰ্তন কৰা হয়।

টোকা

তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:কম্পিউটাৰ হাৰ্ডৱেৰ
শ্ৰেণী:তথ্য প্ৰযুক্তি