ৰাৱণক সজউপদেশ

৭ অধ্যায় ।

ৰাৱণক সজ-উপদেশ ।

বানৰৰ কোলাহল নাদয় ভালুক ।

নগৰত ৰাক্ষসৰ খলকিল বুক ॥১

ভেৰুৰ নিশান ৰোল সুনি লঙ্কেশ্বৰ ।

পাত্ৰক মিলাইলা ডৰে পাইলা চিন্তাজ্বৰ ॥২

সম্বুধিয়া বোলে ৰাজা অমাত্য সবক ।

ৰাম আসি ভৈলা হেৰা যুজিতে আমাক ॥৩

সৈন্যক মিলাইলা সিটো অৰণ্যৰ পশু ।

ৰাক্ষসৰ ভক্ষ্য শুনি কণ্ডুৱাইবে খসু ॥৪

সাগৰক তৰিলা কৰিয়া সেতু বন্ধ ।

মোহোঁৰ হাতত তাৰ পৰিবেক কন্ধ ॥৫

সৈন্য সাজিয়োক ঝাণ্টে নুজুয়াই হেলা ।

অল্প শত্ৰু মন্দ কৰে প্ৰস্তাৱৰ বেলা ॥৬

কিঞ্চিত কণ্টকে যদি বিন্ধায় পাৱত ।

উদবিগ্ন কৰে আতি সকল গাৱত ॥৭

ৰাজাৰ বচনে সবে মাথা চপৰাইলা ।

মৌনে থাকিলেক আৱৰ কাহাকো নচাইলা ॥৮

সাম্বুধি বুলিলা তাক বৃদ্ধ মাল্যৱন্ত ।

ৰাৱণৰ মাতামহ পাত্ৰ বুদ্ধিমন্ত ॥৯

শুনা কহোঁ দশস্কন্ধ যেন ৰাজনয় ।

তই নুসুধিলে মোৰ বুলিতে লাগয় ॥১০

আগ তল যাই যদি হাতীয়ো বুৰয় ।

তোৰ সব কুল ও মোহোৰ বংশ ক্ষয় ॥১১

শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষে যে তোক ভালক নেদয় ।

সীতাক হৰিলি সেই অধৰ্ম্মে খেদয় ॥১২

সদবুদ্ধি নেখেলে কুবুদ্ধি অভ্যুদয় ।

ৰামধৰ্ম্ম উদয় লক্ষ্মীয়ে আলিঙ্গয় ॥১৩

সভাত থাকন্ত উচিতক নমাতয় ।

তাতে প্ৰবৰ্ত্তয় তাৰ অধৰ্ম্ম জ্বলয় ॥১৪

জানি নোবোলয় বিবুদ্ধিক আচৰয় ।

হেনয় জনত সবে কলুষ পশয় ॥১৫

ধৰ্ম্মকৰ্ম্ম সন্নাহা কৰি বৈৰক বধিবা ।

ধৰম সন্নাহা শুদ্ধ মুকুতি সাধিবা ॥১৬

ধৰ্ম্মপথ এৰি তুমি পাপক সাধিলা ।

অগনি সমান ঋষি সব ডৰুৱাইলা ॥১৭

লঙ্কাত অনিষ্ট ভৈলা তোমাৰ কাৰণে ।

পথে পথে শৃগালে আৰাৱ কৰে ঘনে ॥১৮

শূকৰ কুকুৰ সব ফুৰে পালে পাল ।

ৰাক্ষস কুলৰ ভৈলা প্ৰলয়ৰ কাল ॥১৯

গো সবে প্ৰসৱয় গৰ্দ্দভৰ ছাৱ ।

নেউলৰ গৰ্ভত ইন্দুৰৰ উদভাৱ ॥২০

কুকুৰে বানৰ হোৱে বিৰালত বাঘ ।

ইৰিকত উট হৱে মহিষত ছাগ ॥২১

স্বপনত নাৰী সব দিগম্বৰ বেশ ।

ৰাক্ষস সবক ধাইলা মুক্ত কৰি কেশ ॥২২

মেঘ সবে বৰিষয় পৰ্ব্বত শিখৰে ।

কাক সব বনাৱয় লঙ্কাৰ উপৰে ॥২৩

ঠাৱে ঠাৱে দেখিয়া পুৰুষ মুণ্ড লুণ্ডা ।

হস্তী মুণ্ডা দীৰ্ঘ তুণ্ডা খুবুণ্ডা চামুণ্ডা ॥২৪

কি কাৰ্য্য কৰিলি তই সীতাক হৰিলি ।

মন্দ আচৰিলি ধৰ্ম্ম পথ নাভবিলি ॥২৫

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ নাৰায়ণ অৱতাৰ ।

সাগৰত সেতু বান্ধে শকতি কাহাৰ ॥২৬

তোক টঙ্ক দেখাইলেক যিটো বালীৰাই ।

সিয়ো বীৰ পৰিলা ৰামৰ শৰ ঘাই ॥২৭

বলহীন প্ৰাণীৰ শৰণে হৱে যোগ ।

ৰামত শৰণ পশাঁ কৰিয়া উদ্যোগ ॥২৮

মাথাত কৰিয়া নিয়া সীতাক সমৰ্প ।

পুত্ৰ পৰিবাৰ ৰাখ এৰ মান দৰ্প ॥২৯

মাল্যৱন্ত মৌন ভৈলা ৰাজনয় বুলি ।

সক্ৰোধ নয়নে ৰাজা চাৱে মাথা তুলি ॥৩০

ভ্ৰূকুটি কুটিল মুখ আৰকত খঙ্গে ।

ইঠাৱক লাগি কোনে মাতিলা ইহাঙ্কে ॥৩১

ৰামক শকত দেখাঁ মোক অশকত ।

তোমাৰ বচন মোৰ নপসে কাণত ॥৩২

নজানা নুশুনা তুমি থাকাহা নমাতি ।

বৃদ্ধ ঘাগিৰ বোল গলি খসি যান্তি ॥৩৩

তোৰ বোলে সীতা দিব চেপে কোন কাঠে ।

ৰামক মুনিষ দেখা ৰাৱণেসে ঘাটে ॥৩৪

বাপখানে ডকাইলা আসিলা বনবাসে ।

মোহোঁক যুজিবে খোজে বানৰত আশে ॥৩৫

নুপুছিলে উপসন্ন হোৱাহা আপনে ।

ইসব কাৰ্য্যক তোমাসাক সোধে কোনে ॥৩৬

জানিলোহোঁ তুমিয়ো ৰামৰ ভাৰি খাহা ।

কি কৰাহা ইঠাইত ঘৰক চলি যাহাঁ ॥৩৭

অনন্তৰে মাল্যবন্ত চলে ধীৰে ধীৰে ।

ৰাজাক গৰ্জ্জিয়া বুঢ়া চলিলা মন্দিৰে ॥৩৮

গৰ্ব্বত থাকিয়া তই নেদেখহ দিশ ।

ৰামশৰে ফুটিয়া কৰিবে থিসমিস ॥৩৯

অলপ পানীৰ শল দদৰা দদৰি ।

ৰামশৰ ঘাৱে থাকিবিহি দান্ত তৰি ॥৪০

এহি বুলি মাল্যবন্ত গৈলা দৰদৰি ।

লোথৰা বুঢ়াৰ বোলে পাইবাহা চেঞ্ছেৰি ॥৪১

ৰাৱণ ৰাজায়ে পাছে সিংহাসনে বসি ।

পাত্ৰ মন্ত্ৰী মিলায়া কাৰ্য্যক বিমৰিষি ॥৪২

নিশ্চয় স্বৰূপে সমৰক কৰি সাৰ ।

প্ৰহস্তক পাঞ্চিলেক পূৰ্ব্বৰ দুৱাৰ ॥৪৩

দক্ষিণ দুৱাৰে মহাপাৰ্শ্ব মহোদৰ ।

পশ্চিম দুৱাৰে ইন্দ্ৰজিত যে কুমাৰ ॥৪৪

শুক সাৰনক আদেশয় লঙ্কানাথ ।

উত্তৰ দুৱাৰে লাগে তোমাক আমাত ॥৪৫

মধ্য থানত বিৰূপাক্ষক বিহিল ।

সবাহাৰে লগত অপাৰ সেনা দিল ॥৪৬

পাত্ৰ বিসৰ্জ্জিয়া ৰাজা সবাক মণ্ডিল ।

কৃতাৰ্থ মানিয়া অন্তঃপুৰক চলিল ॥৪৭

ৰামচন্দ্ৰ লক্ষ্মণ সুগ্ৰীৱ জাম্বৱন্ত ।

বিভীষণ অঙ্গদ আৱৰ হনুমন্ত ॥৪৮

মুখ্য মুখ্য পাত্ৰগণ গৱাক্ষ গৱয় ।

মিলিয়া কৰন্ত সবে মন্ত্ৰণা নিশ্চয় ॥৪৯

সাগৰক তৰিলোঁ পৰ্ব্বতে বান্ধি সেতু ।

কাৰ্য্য আলোচিয়ো আসি ভৈলোঁ যিবা হেতু ॥৫০

লঙ্কাৰ গড়ক দেখোঁ ত্ৰৈলোক্য বিজয় ।

ৰাৱণে সাজয় তৈত নিশান বাজয় ॥৫১

হেন শুনি বিভীষণ শাস্ত্ৰত পণ্ডিত ।

কৰযোৰ কৰিয়া ৰামৰ আগে থিত ॥৫২

লঙ্কা গৈয়া আসিলা মোহোৰ চাৰিপাত্ৰ ।

ক্ষণিতেক ভৈলা সুধি আসিলেক মাত্ৰ ॥৫৩

অনল সুনল বীৰ সম্পাতি প্ৰঘস ।

পক্ষীৰূপ ধৰি আইলা চাৰিয়ো ৰাক্ষস ॥৫৪

যুজিতে সম্ভৃত ৰাজা বল চতুৰঙ্গে ।

হেন দেখি আসি মোত কহিলন্ত খঙ্গে ॥৫৫

পূৰব দুৱাৰ বীৰ প্ৰহস্তক দিল ।

মহাপাত্ৰ মহোদৰ দক্ষিণে থাকিল ॥৫৬

পশ্চিম দুৱাৰে বীৰ ই্ন্দ্ৰজিতক থাপিল ।

মধ্য স্থানত বিৰুপাক্ষক বিহিল ॥৫৭

হস্তী ঘোড়া ৰথ যত সাজি সমস্তয় ।

ৰাজভোগী সেনা যত ৰাজাৰ আছয় ॥৫৮

শুক যে সাৰণ সমে উত্তৰ দুৱাৰে ।

আপনি ৰাৱণ থিত ভৈলা ছপকাৰে ॥৫৯

ৰাৱণে সাজিয়া কুবেৰক যাই ধাৰে ।

ষাঠি লক্ষ কৌটি লক্ষ যাই একেবাৰে ॥৬০

আন সৈন্য কতক লেখিয়া পাইবে উহু ।

পৰদল জিনয় সত্বৰে পাত বেহু ॥৬১

বিভীষণ মুখত লঙ্কাৰ বাৰ্ত্তা পাইল ।

যুদ্ধৰ বীৰক সবে ৰাঘৱে মতাইল ॥৬২

সেনাপতি কহিৰা আগত মোৰ মিল ।

প্ৰহস্তক সন্মুখ হইবা তুমি নীল ॥৬৩

অসংখ্য পদাতি কিবা কৰিবেক আসি ।

ভাল সৈন্য ভুলত লৈয়ো বাছি বাছি ॥৬৪

সেনাপতি সেনাপতি লাগা ধুমাজম ।

পূব দুৱাৰৰ কাৰ্য্য তোমাত লাগয় ॥৬৫

বালীপুত্ৰ অঙ্গদ বচন মোৰ পাল ।

মহাপাৰ্শ্ব মহোদৰ সমৰত ঢাল ॥৬৬

বীৰ গণনাত তুমি বোপাহাৰ সম ।

দক্ষিণ দুৱাৰে ৰাক্ষসৰ হোৱা যম ॥৬৭

হনুমন্ত কিকৰা নিচিন্ত মনে আছি ।

ভাল ভাল সৈন্যক তুলত লোৱা বাছি ॥৬৮

ইন্দ্ৰজিতে ৰক্ষা কৰে পশ্চিম দুৱাৰে ।

তাক ধাৰে যাহাঁ তুমি আটোপ টঙ্কাৰে ॥৬৯

উত্তৰ দুৱাৰে ৰাজা ৰাজে লঙ্কাৰাজে ।

তাক যুজিবাক মই চলি যাওঁ সাজে ॥৭০

চাৰি গোটা পাত্ৰ লৈয়া যাইব বিভীষণ ।

আপুনি চলিবোঁ আৰু ভৈয়াই লক্ষ্মণ ॥৭১

মধ্যৰ থানত ৰাজা সুগ্ৰীৱ থাকন্ত ।

জাম্বৱন্ত আদি যত সেনায়ে ৰাখন্ত ॥৭২

মানুষৰ বুদ্ধি যত বানৰে ধৰন্ত ।

সাৱধানে যুজন্ত বলৰ নাই অ্ন্ত ॥৭৩

জয়তি শ্ৰীৰাম দেৱতাৰ আদিদেৱ ।

ব্ৰহ্মাহৰে যাহাৰ চৰণে কৰে সেৱ ॥৭৪

হেন ৰামপদে মোৰ থাকোক প্ৰণাম ।

বোলন্ত কন্দলি ডাকি বোলা ৰাম ৰাম ॥৭৫