ওড়িশাৰ সামুদ্ৰিক ইতিহাস

|

ওড়িশাৰ সামুদ্ৰিক ইতিহাস প্ৰাচীন কালত কলিংগ নামেৰে জনাজাত। প্ৰাচীন সূত্ৰ অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৮০০ চনৰ বহু আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। বংগোপসাগৰৰ উপকূলৰ কাষৰীয়া পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলৰ লোকসকলে ভাৰতৰ উপকূলৰ ওপৰেৰে তললৈ জাহাজ চলাই গৈছিল, আৰু ভাৰত চীন আৰু সমগ্ৰ সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ যাত্ৰা কৰিছিল, যাৰ সৈতে তেওঁলোকে ব্যৱসায় কৰিছিল তেওঁলোকৰ সংস্কৃতিৰ উপাদানসমূহৰ পৰিচয় দিছিল।

ষষ্ঠ শতিকাৰ মঞ্জুশ্ৰীমুলাকল্পত বংগ উপসাগৰক কলিংগোদ্ৰা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু প্ৰাচীন ধ্ৰুপদী ভাৰতত বংগ উপসাগৰক কলিংগসাগৰ (কলিংগ সাগৰ) বুলি জনা গৈছিল, ইয়াৰপৰা সামুদ্ৰিক বাণিজ্যত কলিংগৰ গুৰুত্বৰ ইংগিত পোৱা যায়। বালি যাত্ৰা নামৰ মহানদী নদীৰ পাৰৰ কটকত অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰধান উদ্‌যাপনকে ধৰি বাৰ্ষিক বয়তা বন্দনা উৎসৱত এতিয়াও পুৰণি পৰম্পৰা পালন কৰা হয় আৰু অক্টোবৰ–নৱেম্বৰ মাহত বিভিন্ন উপকূলীয় জিলাত সাত দিন ধৰি অনুষ্ঠিত হয়, যদিও কটকত আটাইতকৈ বিখ্যাত।

অৱস্থান

ভাৰতৰ পূব উপকূলত অৱস্থিত প্ৰাচীন কলিংগ ৰাজ্য গংগাৰপৰা গোদাবৰী নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল, য'ত আধুনিক ওড়িশা, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা কিছু অংশও আছিল।
ৰাজনীতি বিজ্ঞানী সুদামা মিশ্ৰৰ মতে, কলিং জনপদ প্ৰথমে পুৰী আৰু গঞ্জাম জিলাই সামৰি লোৱা অঞ্চলটোক সামৰি লৈছিল। গংগা, মহানদী, বামসাধৰা, গোদাবৰীকে ধৰি নাৱিক নদীসমূহে অভ্যন্তৰীণ অঞ্চললৈ যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল, য'ত বহুমূলীয়া আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিল পোৱা গৈছিল আৰু ইয়াৰ বদ্বীপসমূহে প্ৰাকৃতিক বন্দৰ প্ৰদান কৰিছিল। এই বন্দৰসমূহৰপৰা এই অঞ্চলৰ লোকসকলে দক্ষিণে চিলন, পূবে বাৰ্মা আৰু আৰু অধিক দূৰত দক্ষিণ-পূব এছিয়া, ইণ্ডোচাইনা আৰু চীনৰ ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে সাগৰীয় পথেৰে ব্যৱসায় কৰিছিল। কলিংগাৰ সামুদ্ৰিক কাৰ্য্যকলাপ ইমানেই বিস্তৃত আছিল যে বৰ্তমান বংগোপসাগৰ বুলি কোৱা ঠাইখনক এসময়ত কলিংগ সাগৰ বুলি কোৱা হৈছিল।

উপকূল অস্থিৰ। দক্ষিণ-পশ্চিম বাৰিষাই উপকূলৰ কাষেৰে পলস আনে, কেতিয়াবা বন্দৰক সুৰক্ষা দিয়া বাৰ আৰু থু সৃষ্টি কৰে, আৰু কেতিয়াবা সুৰক্ষামূলক জলভংগ ধ্বংস কৰে। নদীবোৰে পলি কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে, ইয়াৰ বদ্বীপবোৰ বৃদ্ধি কৰি পুৰণি বন্দৰবোৰ ভৰাই তোলে। এই কাৰণে প্ৰাচীন কালত নিৰ্দিষ্ট কৰা কিছুমান বন্দৰ এতিয়া নাই, বা বহু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰা হৈছে।

বন্দৰসমূহ

আৰম্ভণিৰ ওড়িশাত দুবিধ বন্দৰ আছিল। স্থানৰ ভিত্তিত শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হৈছিল। সেইবোৰ হ’ল-

পাট্টানা- এই বন্দৰবোৰ সাগৰৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল য’ত সামগ্ৰী ভৰাই নমাই অনা হৈছিল।
দ্ৰোনিমুখ- এই বন্দৰসমূহ নদী আৰু সাগৰৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল।
খৃষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাত ভূগোলবিদ টলেমীয়ে উল্লেখ কৰা কিছুমান বন্দৰ হ’ল নানিগাইনা (পুৰী), কাতিকৰ্দমা (কটক) আৰু কান্নাগৰা (কোনাৰক)। কলিংগ উপকূলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰসমূহ আছিল তাম্ৰলিপ্ত, খালকাটাপত্না, মণিকাপত্না (চেলিতালো), পালুৰ (দন্তপুৰা), গোপালপুৰ (মনছুৰকোটা), দোছাৰেণ, সোণাপুৰ, বৰুৱা (বৰুৱা), কলিংগপত্নাম, পিথুণ্ডা।]]
গোলবাই শাসনত চলোৱা খনন কাৰ্যৰ পৰা প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৩০০ চনৰ পৰাই এটা নৱপ্ৰস্তৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পিছত তাম্ৰপ্ৰস্তৰ সংস্কৃতি আৰু তাৰ পিছত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৯০০ মানৰ পৰা এটা লৌহ যুগৰ সংস্কৃতি গঢ়ি উঠিছিল।
এই স্থানত পোৱা সঁজুলিবোৰে নাও নিৰ্মাণৰ ইংগিত দিয়ে, যিবোৰ সম্ভৱতঃ উপকূলীয় বাণিজ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
প্ৰাচীন ঐতিহাসিক উৎসসমূহৰ মতে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৬২ চনত কলিংগ মগধৰ অধীন হৈছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩২০ চনৰ আশে-পাশে মগধত চলা গৃহযুদ্ধৰ সময়ত ই পুনৰ স্বাধীনতা লাভ কৰে, কিন্তু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬১ চনত মৌৰ্য সম্ৰাট অশোকৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬৯ ৰ পৰা ২৩২) হাতত কলিংগ পৰাজিত হয়। প্ৰথমখন জাহাজৰ সন্মুখৰ অংশত হাতী থিয় হৈ থকাৰ বিপৰীতে মাজত দুজন ব্যক্তি বহি আছে আৰু পিছফালে বঠা লৈ দুজন নাৱিকে জাহাজখন চলাই গৈছে।

চীন

চীনৰ সৈতে বাণিজ্যৰ প্ৰথম অভিলেখ ফা-হিয়ানৰ (৩৯৯–৪১১ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণীত পোৱা যায়। তেওঁ তাম্ৰলিপ্ত বন্দৰৰ পৰা এখন ব্যৱসায়ী জাহাজত উঠি চীনলৈ উভতি গৈছিল। ১৮০৩ চনত দ্বিতীয় ইংগ-মাৰাঠা যুদ্ধত মাৰাঠাসকলৰ পৰাজয় আৰু ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ দ্বাৰা ওড়িশা দখলৰ লগে লগে অৱশিষ্ট সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ সম্পৰ্কবোৰৰো অন্ত পৰে।

টোকা

তথ্য সংগ্ৰহ

বাহ্যিক সংযোগ

Odisha State Maritime Museum

শ্ৰেণী:এছিয়া
শ্ৰেণী:ওড়িশা