দশৰথ ৰজাৰ প্ৰেতকাৰ্য্য

২৯ অধ্যায়

দশৰথ ৰজাৰ প্ৰেতকাৰ্য্য

সূৰ্য্য অস্ত গৈল নিশা দুঃখ বৰ পাইল ।

বৰিষ সমান তান ৰজনী পোহাইল ॥১

প্ৰভাতে বশিষ্ঠ গুৰু চালিলন্ত গাৱ ।

মন্ত্ৰী পাত্ৰ লৈয়া গৈলা ভৰতৰ ঠাৱ ॥২

দশৰথ ৰাজাৰ দেখিলা বাসঘৰ ।

ইন্দ্ৰ নাহিকন্ত যেন স্বৰ্গৰ ভিতৰ ॥৩

পাত্ৰ সব দেখিলা ৰাজ্যৰ মহাহিতে ।

ভৰতে বোলন্ত আইলা আমাক দেখিতে ॥৪

বাপ ভাইৰ দ্ৰোহিয়া আমাৰ নাহি গতি ।

কৈকেয়ী মাৱে কৈলা চাণ্ডাল সঙ্গতি ॥৫

তেজিলোহোঁ ৰাজ্যধন সবে বন্ধুজন ।

বিনে বাপ ভাই মোৰ নিষ্ফল জীৱন ॥৬

হেন বুলি ভৰত ভূমিত পৰিলন্ত ।

পাত্ৰ সবে দেখিয়া ক্ৰন্দন কৰিলন্ত ॥৭

বশিষ্ঠ বোলন্ত দশৰথৰ তনয় ।

তোমাৰ কিসক ইটো সন্তাপ জ্বলয় ॥৮

পিতৃকাৰ্য্য কৰিয়া লৈয়োক ৰাজপাট ।

খণ্ডোক লোকৰ দুঃখ দুৰ্গতি ললাট ॥৯

আছিলন্ত ভুবিদ্যুম্ন ৰাজা ৰবিতলে ।

গৈলন্ত স্বৰ্গক আপোনাৰ কৰ্ম্মফলে ॥১০

সকলে কুটুম্বে পাচে শোকে কান্দিলন্ত ।

সিকাৰণে পুণ্য ক্ষয় হৈয়া পৰিলন্ত ॥১১

হেন জানি শোক তুমি কৰা উপশাম ।

তুৰিতে দেখিবা সীতা লক্ষ্মণ শ্ৰীৰাম ॥১২

স্বৰ্গে গৈল দশৰথ ৰাজা শুদ্ধভাৱ ।

ক্ৰন্দন কৰিয়া তাঙ্ক পেলাইবাক চাৱ ॥১৩

ভৰতে বোলন্ত হেন কিয় বোলাঁ মোক ।

মাৱে থৈলা অপযশ কিমতে গুছোক ॥১৪

পিতৃৰ কৰিবোঁ আমি দশ পিণ্ড কায ।

কৰিবোঁ ৰামক সেৱা নলাগয় ৰাজ ॥১৫

হেন শুনি বশিষ্ঠ মনত ৰঙ্গ ভৈলা ।

ভৰতক লৈয়া মৰাশৰ পাশে গৈলা ॥১৬

মৰা বাপ দেখিলন্ত কৈকেয়ীৰ সুত ।

দুই ভাই লুটি পৰি কান্দিলা বহুত ॥১৭

তৈল হন্তে নৃপতিক তুলিলন্ত কোলে ।

দুই ভাই নিয়া থাপিলন্ত চতুৰ্দ্দোলে ॥১৮

অগুৰু চন্দনে দেহা ভূষিত কৰাইল ।

সব অলঙ্কাৰ নিয়া গাৱত চড়াইল ॥১৯

আগে পাচে বহন্ত ভৰত শত্ৰুঘনে ।

দুইপাশে ধৰিলা ৰাজাৰ বন্ধুজনে ॥২০

মুখ্য মুখ্য নৃপতিৰ যত বন্ধুলোকে ।

ৰাজাক দহিতে লাগি চলি গৈলা শোকে ॥২১

ৰাজাক থাপিলা নিয়া নদীৰ তীৰত ।

বেঢ়িয়া কান্দন্ত মহাদই লোক যত ॥২২

হাঁ প্ৰভু আমাৰ টিকৰ নিজ নাহা ।

আমাক তেজিয়া তুমি কৈক লাগি যাহা ॥২৩

মুকুট কুণ্ডল শোভে বিবিধ মণ্ডল ।

হাসোঁ হাসোঁ কৰে আতি ৰাজাৰ বদন ॥২৪

মহাদেই সকলে ক্ৰন্দন কৰে আগে ।

উত্তৰ নেদন্ত যেন মনত বৈৰাগে ॥২৫

অগুৰু চন্দন দাৰু নিৰ্ম্মিলন্ত চিতা ।

বন্ধুজনে কান্দন্ত ৰাজাৰ চতুৰ্ভিতা ॥২৬

চিতাত থাপিলা নিয়া উত্তৰ শিথানে ।

ওপৰতে যজ্ঞ পাত্ৰ থৈল থানে থানে ॥২৭

ওহিক ব্ৰাহ্মণে তিনি অগনি থাপিয়া ।

ঘৃতাহুতি দিলন্ত হাতত শ্ৰুব দিয়া ॥২৮

উডুখল মুষলকো থাপিলন্ত নিয়া ।

অগ্নিত হুমিলা পশু গোটক মাৰিয়া ॥২৯

সবত্সা অনেক ধেনু প্ৰদান কৰিল ।

বিধিৰ নিয়মে পাচে মুখাগ্নি কৰিল ॥৩০

কলসে কলসে ঘৃত অনেক ঢালিল ।

জাজ্জ্বল্য সমান চিতা অগনি জ্বলিল ॥৩১

অগনি লাগিল যেবে নৃপতিৰ গাৱে ।

প্ৰণমিল কুমাৰে ৰাজাৰ দুই পাৱে ॥৩২

আৰ্ত্তনাদ কৰি কান্দিলন্ত দুই ভাই ।

হাঁ বাপ কৈক যাহা আমাক পেলাই ॥৩৩

মোৰ এৰি কৈক যাহা দশৰথ বাপ ।

লবিকে নপাৰোঁ আৰু হৃদয়ৰ তাপ ॥৩৪

অনুদিনে বাপ যাত সমৰ্পণা কৰি ।

পিতৃ সম ৰাম গৈলা দেশ পৰিহৰি ॥৩৫

হাঁ ৰাম দাদা মই কত পাপ কৈলোঁ ।

তুমি হেন ভাতৃক বঞ্চিত মই ভৈলোঁ ॥৩৬

বশিষ্ঠে বোলন্ত সবে অৱশ্যে মৰিব ।

মৃতক পৰাণ পুনৰপি উপজিব ॥৩৭

অনুশোচ এৰিও সংসাৰ বিধি বক্ৰ ।

সংহাৰিব সবাকো দুৰ্ব্বাৰ কালচক্ৰ ॥৩৮

তুমি আমি প্ৰমুখ্যে আৱৰ যত জন ।

দিন কতিপয় থাকি সবে হৈবোঁ ছন্ন ॥৩৯

পদ্মৰ পত্ৰৰ যেন নীৰ বহি যাইব ।

শোক এৰাঁ সবে হন্তে প্ৰাণ হৰুৱাইব ॥৪০

দুই ভাইক বশিষ্ঠে তুলিলা হাতে ধৰি ।

গুৰুৰ বচন শুনি শোক পৰিহৰি ॥৪১

লোতকে তিন্তিল দুইৰো শৰীৰ সকলে ।

শুক্ৰধ্বজ যুগ যেন বৰিষণ জলে ॥৪২

নিশএষ দগধ ভৈলা দশৰথ ৰাজ ।

সৰযুত বুৰ দিয়া প্ৰেতাঞ্জলি কায ॥৪৩

জলদান কৰিতে ভৰত লৰি গৈলা ।

নিৰন্তৰে তীৰ্থ যত তৈতে আসি ভৈলা ॥৪৪

পয়স্বিনী গঙ্গা দেৱী যমুনা গোমতী ।

চন্দ্ৰভাগা কাবেৰী লৌহিত্য সৰস্বতী ॥৪৫

নৰ্ম্মদা সুৰেষা সোন নদী হীম্মতী ।

গোদাৱৰী কৃতমালা নদী ভানুমতী ॥৪৬

সব তীৰ্থ আসি ভৈলা সৰযুৰ জলে ।

কুমাৰে তৰ্পণ কৈলা কুটুম্ব সকলে ॥৪৭

নিৰন্তৰে জ্ঞাতীয়ে কৰিল জলদান ।

তেতিক্ষণে আসি ভৈলা ইন্দ্ৰৰ বিমান ॥৪৮

তীৰ্থজল পান কৰি তৃপিতি ভৈলন্ত ।

ৰথে চড়ি দশৰথ স্বৰ্গক গৈলন্ত ॥৪৯

ইন্দ্ৰে আসি কতো দূৰ আগ বঢ়াই নিলা ।

আপোনাৰ অৰ্দ্ধাসন তাঙ্ক এৰি দালা ॥৫০

পাচে প্ৰজা সব উঠি চালিলন্ত গাৱ ।

পিণ্ড দিয়া ভৰত লৰিলা নিজ ঠাৱ ॥৫১

আগে পিছে গৈল প্ৰজা পীড়িলেক শোকে ।

ইন্দ্ৰক পীড়িল যেন অসুৰৰ লোকে ॥৫২

দূৰতে ভৰতে দেখি অযোধ্যা নগৰী ।

প্ৰজাক সম্বুধি মাতিলন্ত মন্যু কৰি ॥৫৩

ৰাম দশৰথে শূন্য গ্ৰাম দেখা জনে ।

নাৰীক নোশোভে যেন স্বামী অবিহনে ॥৫৪

তেজিলোঁহো সবেদেশ যত বন্ধুজন ।

বিনা বাপ ভাই মোৰ নিষ্ফল জীৱন ॥৫৫

ভৰতক বুলিলা ব্ৰাহ্মণ মহাপাত্ৰ ।

ধৰ্ম্মপাল নামে নৃপতিৰ পূৰ্ব্বপাত্ৰ ॥৫৬

অনুশোচ পৰিহৰা ভৰত কুমাৰ ।

কান্দিলেকি আসে আউৰ জনক তোমাৰ ॥৫৭

স্বৰ্গে গৈলা দশৰথ ৰজা মহাজন ।

ক্ৰন্দন কৰিয়া তাঙ্ক পেলাইবাক মন ॥৫৮

কান্দিলে বাহুড়ে যেবে মৰাৰ জীৱন ।

আজি কান্দি জীয়াইব সকলে বন্ধুজন ॥৫৯

শুনিয়া ভৰতে পাছে তেজিলন্ত শ্বাস ।

অযোধ্যা পশিলা পাচে বাপৰ আবাস ॥৬০

শূন্য থান দেখিয়া সবাৰে মন ঝিন ।

তৃণ শয্যা দোভায়ে কৰিলা দশদিন ॥৬১

দশ পিণ্ড দিলন্ত আৱৰ দশ কৰ্ম্ম ।

ত্ৰিদশা কৰিলা যতেক কুল ধৰ্ম্ম ॥৬২

একদশা দোৱা দশা শ্ৰাদ্ধ নিবৰ্ত্তিল ।

নানাবিধ দান পাচে ব্ৰাহ্মণক দিল ॥৬৩

হাঁতী ঘোড়া ৰথ যত চতুৰ্দ্দোল যান ।

দাসী দাস ৰূপা সোণা গৃহ বস্ত্ৰদান ॥৬৪

তাম্বুল ভোজন মাল্য আৰু বৰবস্ত্ৰ ।

শয্যা ধেনু বৃষভ দিলন্ত বৰছত্ৰ ॥ ৬৫

ইসব পূৰ্ব্বকে যত বাপৰ উদ্দেশ্যে ।

দিলা দান কৰ্ম্মকাণ্ড কৰিলা নিশেষে ॥৬৬