মুল্কৰাজ আনন্দ

মুল্কৰাজ আনন্দ (১২ ডিচেম্বৰ ১৯০৫ – ২৮ ছেপ্তেম্বৰ ২০০৪) এগৰাকী খ্যাতনামা ভাৰতীয় ইংৰাজী ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল, যিয়ে প্ৰচলিত ভাৰতীয় সমাজৰ দৰিদ্ৰ আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ জীৱনৰ বাস্তৱ ছবি নিৰ্মাণৰ বাবে বিশেষকৈ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। ইংগ-ভাৰতীয় কথাসাহিত্যৰ পথিকৃৎসকলৰ ভিতৰত তেওঁ এজন, আৰু আৰ. কে. নাৰায়ণ, আহমেদ আলী আৰু ৰাজা ৰাওৰ সৈতে আন্তৰ্জাতিক পাঠকবৰ্গৰ মাজত ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰা ভাৰতীয় ইংৰাজী লেখকসকলৰ অন্যতম। আনন্দৰ উপন্যাস আৰু গল্পসমূহ আধুনিক ভাৰতীয় ইংৰাজী সাহিত্যৰ “ক্লাছিক” ৰূপে মান্যতা লাভ কৰিছে; বিশেষকৈ পৰাধীনতা, দাৰিদ্ৰ্য, শোষণ আৰু মানৱীয় দুখ-ব্যথাৰ সূক্ষ্ম ব্যঞ্জনাৰ বাবে।

তেওঁৰ প্ৰতিবাদমূলক উপন্যাস অস্পৃশ্য (১৯৩৫) তেওঁৰ চিনাক্তকৰণৰ মূল আধাৰ হৈছিল। তাৰ পিছত কুলি (১৯৩৬) আৰু Two Leaves and a Bud (১৯৩৭) আদিৰ যোগেদি সমাজত থকা দৰিদ্ৰতাৰ ৰূপ দাঙি ধৰিছিল। আনন্দ ইংৰাজী ভাষাত প্ৰথমজন লেখক যিয়ে পাঞ্জাবী আৰু হিন্দুস্তানীৰ কথ্যতত্ত্ব, ধ্বনি আৰু বাক্যৰীতি সফলভাৱে সংযোজন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ তৃতীয়-সৰ্বোচ্চ নাগৰিক সন্মান পদ্ম ভূষণ লাভ কৰিছিল।

প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা

মুল্কৰাজ আনন্দৰ জন্ম পেছাৱাৰত এটা হিন্দু খত্ৰি পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ খালসা কলেজ, আমৃতসৰত অধ্যয়ন কৰি ১৯২৪ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে, তাৰ পিছত ইংলেণ্ডলৈ যাত্ৰা কৰে। তাত এজন ৰেষ্টুৰেণ্টত কাম কৰি নিজৰ খৰচ যোগাই ইউনিভাৰ্সিটি কলেজ লণ্ডনত স্নাতক অধ্যয়ন কৰে আৰু পিছত কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ১৯২৯ চনত দাৰ্শনিকত পিএইচডি লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণা বিষয় আছিল বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল আৰু ইংৰাজী অভিজ্ঞতাবাদ। ইংলেণ্ডত থাকোঁতে, তেওঁ Bloomsbury Group-ৰ সদস্যসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। লগতে জাতিসংঘৰ পূৰ্বসূৰী সংস্থা League of Nations-ৰ অধীনস্থ আন্তৰ্জাতিক বৌদ্ধিক সহযোগিতা সমিতিত বক্তৃতাও দিয়ে।

১৯৩৮ চনত আনন্দৰ বিবাহ ইংলেণ্ডৰ অভিনেত্ৰী আৰু সমাজবাদী ক্যাথলিন ভেন গেল্ডাৰৰ সৈতে হয়; তেওঁলোকৰ ছুশীলাৰ নামৰ এগৰাকী কন্যা আছিল। ১৯৪৮ চনত বিবাহ-বিচ্ছেদ ঘটে।

সাহিত্যিক জীৱন

ভাৰতৰ কঠোৰ বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ ফলত সংঘটিত এগৰাকী আত্মীয়াৰ আত্মহত্যায় আনন্দৰ সাহিত্যজীৱনৰ সূচনা কৰে। এই ঘটনায আলমত তেওঁৰ প্ৰথম উপন্যাস অস্পৃশ্য (১৯৩৫) ৰচনা কৰিছিল, যাৰ জৰিয়তে সামাজিক বৈষম্য আৰু অপমানৰ বেদনাদায়ক প্ৰেক্ষাপট তুলি ধৰে। উপন্যাসটোৰ মুখ্য দিশ হ’ল বৰ্ণ-ব্যৱস্থা, ধৰ্মীয় নৈতিকতা, সামাজিক সংকট আৰু প্ৰযুক্তিগত উন্নয়নৰ সম্ভাৱনা।

এই উপন্যাসটোৰ ভূমিকা লিখিছিল ই. এম. ফ’ৰষ্টাৰে, যিজন আনন্দৰ সহকৰ্মী আৰু বন্ধু আছিল। ফ’ৰষ্টাৰে উল্লেখ কৰিছিল যে আনন্দৰ ভাষা অলংকাৰহীন, প্ৰত্যক্ষ আৰু বিষয়ৰ মূলতত্ত্বত সঠিকভাৱে স্পৰ্শ কৰে।

১৯৩০ আৰু ৪০ৰ দশকত আনন্দ ইংলেণ্ড আৰু ভাৰতত বাস কৰিছিল। ইংলেণ্ডত থাকোঁতে তেওঁ ভি. কে. কৃষ্ণ মেননৰ সৈতে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সমৰ্থনত লিখনি আৰু প্ৰচাৰকাৰ্যত যুক্ত হৈছিল। স্পেইনৰ গৃহ-যুদ্ধত সাংবাদিক ৰূপে অংশ লয়; বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত বিবিচিৰ স্ক্ৰিপ্টৰাইটাৰ হিচাপে কৰ্মৰত আছিল আৰু তাতেই তেওঁৰ সৈতে জৰ্জ অ’ৰৱেলৰ বন্ধুত্ব গঢ় লয়।

১৯৪৭ চনত ভাৰতলৈ ঘূৰি আহি তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, প্ৰবন্ধ, স্মৃতিকথা আৰু শিশুসাহিত্য আদি বহুবিধ ধৰণৰ সাহিত্যকৰ্ম সৃষ্টি কৰে। দ্য ভিলেইজ (১৯৩৯), এক্ৰচ দ্য ব্লেক ৱাটাৰ (১৯৩৯), The Sword and the Sickle (১৯৪২) আদি উপন্যাস ইংলেণ্ডত আৰু কুলি (১৯৩৬) আৰু দ্য প্ৰাইভেট লাইফ অৱ এখন ইণ্ডিয়ান প্ৰিন্স (১৯৫৩) ভাৰতত ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ মাৰ্গ নামৰ সাহিত্য–কলা আলোচনী প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয়ত পাঠদান কৰে।

১৯৫০ চনত তেওঁ সাতটা খণ্ডৰ আত্মজীৱনীমূলক ক্ৰমিক উপন্যাস ‘‘Seven Ages of Man’’ লিখাৰ পৰিকল্পনা গ্ৰহণ কৰে আৰু তাৰে চাৰিটা খণ্ড — ছেভেন ছামাৰ (১৯৫১), মৰ্ণিং ফেচ (১৯৬৮), Confession of a Lover (১৯৭৬), আৰু The Bubble (১৯৮৪) লিখা সম্পূৰ্ণ কৰে।

ৰাজনৈতিক দৃষ্টিভংগী

আনন্দ এজন আজীৱন সমাজবাদী আছিল। তেওঁৰ উপন্যাসসমূহত ভাৰতীয় সমাজৰ শ্ৰেণীভেদ, শোষণ, বৰ্ণ-ব্যৱস্থা আৰু উপনিৱেশবাদৰ প্ৰভাৱ কঠোৰভাৱে সমালোচনা কৰা দেখা যায়। সাহিত্য আৰু ৰাজনীতি একে জীৱন-সত্তা বুলি তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁ প্ৰগ্ৰেছিভ ৰাইটাৰ্ছ্‌ এছ’চিয়ে‌ছনৰ প্ৰতিষ্ঠাতা সদস্যসকলৰ অন্যতম আছিল আৰু সংগঠনৰ ঘোষণাপত্ৰ প্ৰস্তুতিত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।

অন্তিম জীৱন

১৯৫০ চনত আনন্দৰ দ্বিতীয় বিবাহ শিৰীন ৱাজিফদাৰ নামৰ মুম্বাইৰ এগৰাকী পাৰ্চী নৃত্যশিল্পীৰ সৈতে হয়। ২০০৪ চনৰ ২৮ ছেপ্তেম্বৰত পুনেত ৯৮ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।

কৰ্মৰাজি

উপন্যাস

আনটাচেবল (১৯৩৫, লণ্ডন: উইশাৰ্ট)
কুলী (১৯৩৬, লণ্ডন: লৰেন্স এণ্ড উইশাৰ্ট)
টু লিভছ এণ্ড এ বাড (১৯৩৭, লণ্ডন: লৰেন্স এণ্ড উইশাৰ্ট)
দ্য ভিলেজ (১৯৩৯, লণ্ডন: জোনাথন কেপ)
লেমেণ্ট অন দ্য ডেথ অফ এ মাষ্টাৰ অফ আৰ্টছ (১৯৩৯, লক্ষ্ণৌ: নয়া সংসাৰ)
এক্ৰছ দ্য ব্লেক ৱাটাৰ্ছ (১৯৩৯, লণ্ডন: জোনাথন কেপ)
দ্য চৰ্ড এণ্ড দ্য চিকল (১৯৪২, লণ্ডন: জোনাথন কেপ)
দ্য বিগ হাৰ্ট (১৯৪৫, লণ্ডন: হাচিনচন)
চেভেন চামাৰ্ছ: দ্য ষ্টৰী অফ এন ইণ্ডিয়ান চাইল্ডহুড (১৯৫১, লণ্ডন: হাচিনচন)
দ্য প্ৰাইভেট লাইফ অফ এন ইণ্ডিয়ান প্ৰিন্স (১৯৫৩, লণ্ডন: হাচিনচন)
দ্য অ’ল্ড উইমেন এণ্ড দ্য কাউ (১৯৬০, বম্বে: কুতুব)
দ্য ৰোড (১৯৬১, বম্বে: কুতুব)
ডেথ অফ এ হিৰো: এপিটাফ ফৰ মকবুল শ্বেৰৱানী (১৯৬৪, বম্বে: কুতুব)
মৰ্নিং ফেচ (১৯৬৮, বম্বে: কুতুব)
কনফেচন অফ এ লাভাৰ (১৯৭৬, নতুন দিল্লী: আৰ্নল্ড-হেইনমেন)
গৌৰী (১৯৭৬, নতুন দিল্লী: অৰিয়েণ্ট পেপাৰবেকছ)
দ্য বাবল (১৯৮৪, নতুন দিল্লী: আৰ্নল্ড-হেইনমেন)
নাইন মুডছ অফ ভাৰত: নভেল অফ এ পিলগ্ৰিমেজ (১৯৯৮, নতুন দিল্লী: আৰ্নল্ড এছ'চিয়েটছ)
ৰিফ্লেকচন অন এ হোৱাইট এলিফেণ্ট (২০০২, নতুন দিল্লী: হৰ-আনন্দ পাব্লিকেচনছ)

চুটিগল্প সংকলন

দ্য লষ্ট চাইল্ড এণ্ড আডাৰ ষ্টৰীজ (১৯৩৪, লণ্ডন: জে. এ. এলেন)
দ্য বাৰ্বাৰ্ছ ট্ৰেড ইউনিয়ন এণ্ড আডাৰ ষ্টৰীজ (১৯৪৪, লণ্ডন: জোনাথন কেপ)
দ্য ট্ৰেক্টৰ এণ্ড দ্য কৰ্ণ গডেছ এণ্ড আডাৰ ষ্টৰীজ (১৯৪৭, বম্বে: থেকাৰ)
ৰিফ্লেকচন অন দ্য গোল্ডেন বেড এণ্ড আডাৰ ষ্টৰীজ (১৯৫৩, বম্বে: কাৰেণ্ট বুক হাউচ)
দ্য পাৱাৰ অফ ডাৰ্কনেছ এণ্ড আডাৰ ষ্টৰীজ (১৯৫৯, বম্বে: জয়কো)
লাজৱন্তী এণ্ড আডাৰ ষ্টৰীজ (১৯৬৬, বম্বে: জয়কো)
বিটুইন টিয়াৰ্ছ এণ্ড লাফটাৰ (১৯৭৩, নতুন দিল্লী: ষ্টাৰ্লিং)
চিলেক্টেড ষ্টৰীজ অফ মুলক ৰাজ আনন্দ (১৯৭৭, নতুন দিল্লী: আৰ্নল্ড-হেইনমেন, সম্পা. এম. কে. নায়ক)
থিংছ হেভ এ ৱে অফ ৱৰ্কিং আউট এণ্ড আডাৰ ষ্টৰীজ (১৯৯৮, নতুন দিল্লী: অৰিয়েণ্ট)
দ্য গোল্ড ৱাচ
ডিউটি

শিশু সাহিত্য

ইণ্ডিয়ান ফেয়াৰী টেলছ (১৯৪৬, বম্বে: কুতুব)
দ্য ষ্টৰী অফ ইণ্ডিয়া (১৯৪৮, বম্বে: কুতুব)
দ্য ষ্টৰী অফ মেন (১৯৫২, নতুন দিল্লী: শিখ পাব্লিচিং হাউচ)
ম’ৰ ইণ্ডিয়ান ফেয়াৰী টেলছ (১৯৬১, বম্বে: কুতুব)
দ্য ষ্টৰী অফ চাচা নেহৰু (১৯৬৫, নতুন দিল্লী: ৰাজপাল এণ্ড চনছ)
মোৰা (১৯৭২, নতুন দিল্লী: নেচনেল বুক ট্ৰাষ্ট)
ফোক টেলছ অফ পঞ্জাব (১৯৭৪, নতুন দিল্লী: ষ্টাৰ্লিং)
এ ডে ইন দ্য লাইফ অফ মায়া অফ মহেঞ্জোদাৰো (১৯৭৮, নতুন দিল্লী: চিলড্ৰেন বুক ট্ৰাষ্ট)
দ্য কিং এম্পাৰাৰ্ছ ইংলিছ অৰ দ্য ৰোল অফ দ্য ইংলিছ লেংগুৱেজ ইন দ্য ফ্ৰী ইণ্ডিয়া (১৯৪৮, বম্বে: হিন্দ কিতাবছ)
চাম ষ্ট্ৰীট গেমছ অফ ইণ্ডিয়া (১৯৮৩, নতুন দিল্লী: নেচনেল বুক ট্ৰাষ্ট)
চিত্ৰলক্ষণা: ষ্টৰী অফ ইণ্ডিয়ান পেইণ্টিংছ (১৯৮৯, নতুন দিল্লী: নেচনেল বুক ট্ৰাষ্ট)

কলা বিষয়ক গ্ৰন্থ

পাৰ্চিয়ান পেইণ্টিং (১৯৩০, লণ্ডন: ফেবাৰ এণ্ড ফেবাৰ)
দ্য হিন্দু ভিউ অফ আৰ্ট (১৯৩৩, বম্বে: এচিয়া পাব্লিচিং হাউচ, লণ্ডন: এলেন এণ্ড আনউইন)
হাউ টু টেষ্ট এ পিকচাৰ: লেকচাৰছ অন চীয়িং ভাৰ্চাছ লুকিং (১৯৩৫)
ইণ্ট্ৰডাকচন টু ইণ্ডিয়ান আৰ্ট (১৯৫৬, মাদ্ৰাজ: থিয়চফিকেল পাব্লিচিং হাউচ, লেখক: আনন্দ কুমাৰস্বামী) (সম্পাদক)
দ্য ডান্সিং ফুট (১৯৫৭, নতুন দিল্লী: পাব্লিকেচন ডিভিজন)
কাম কলা: চাম নোটছ অন দ্য ফিলচফিকেল বেচিচ অফ হিন্দু ইৰটিক স্কাল্পচাৰ (১৯৫৮, লণ্ডন: স্কিলটন)
ইণ্ডিয়া ইন কালাৰ (১৯৫৯, বম্বে: তাৰাপুৰৱালা)
হোমেজ টু খাজুৰাহো (১৯৬০, বম্বে: মাৰ্গ পাব্লিকেচনছ) (ষ্টেলা ক্ৰামৰিছৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে লিখিত)
দ্য থাৰ্ড আই: এ লেকচাৰ অন দ্য এপ্ৰিচিয়েশ্যন অফ আৰ্ট (১৯৬৩, চণ্ডীগড়: পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়)
দ্য আগ্নেয়গিৰি: চাম কমেন্টছ অন দ্য ডেভেলপমেণ্ট অফ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰছ এষ্টেটিক থিয়ৰীজ (১৯৬৮, বৰোদা: মহাৰাজা ছায়াজীৰাও বিশ্ববিদ্যালয়)
ইণ্ডিয়ান পেইণ্টিংছ (১৯৭৩, নেচনেল বুক ট্ৰাষ্ট)
চেভেন লিটল নোন বাৰ্ডছ অফ দ্য ইনাৰ আই (১৯৭৮, ভাৰমণ্ট: উইটলছ)
পোৱেট-পেইণ্টাৰ: পেইণ্টিংছ বাই ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৯৮৫, নতুন দিল্লী: অভিনৱ পাব্লিকেচনছ)
স্প্লেণ্ডাৰ্ছ অফ হিমাচল হেৰিটেজ (সম্পাদক, ১৯৯৭, নতুন দিল্লী: অভিনৱ পাব্লিকেচনছ)

পত্ৰ সংকলন

লেটাৰ্ছ অন ইণ্ডিয়া (১৯৪২, লণ্ডন: ৰাউটলেজ)
অথাৰ টু ক্ৰিটিক: দ্য লেটাৰ্ছ অফ মুলক ৰাজ আনন্দ (১৯৭৩, কলিকতা: ৰাইটাৰ্ছ ৱৰ্কশ্বপ, সম্পা. চাৰোচ কাউচজী)
দ্য লেটাৰ্ছ অফ মুলক ৰাজ আনন্দ (১৯৭৪, কলিকতা: ৰাইটাৰ্ছ ৱৰ্কশ্বপ, সম্পা. চাৰোচ কাউচজী)
কেলিবান এণ্ড গান্ধী: লেটাৰ্ছ টু "বাপু" ফ্ৰম বম্বে (১৯৯১, নতুন দিল্লী: আৰ্নল্ড পাব্লিচাৰ্ছ)
অ’ল্ড মিথ এণ্ড নিউ মিথ: লেটাৰ্ছ ফ্ৰম মুলক ৰাজ আনন্দ টু কে. ভি. এছ. মূৰ্তি (১৯৯১, কলিকতা: ৰাইটাৰ্ছ ৱৰ্কশ্বপ)
আনন্দ টু আলমা: লেটাৰ্ছ অফ মুলক ৰাজ আনন্দ (১৯৯৪, কলিকতা: ৰাইটাৰ্ছ ৱৰ্কশ্বপ, সম্পা. আত্মা ৰাম)

অন্যান্য কৰ্ম

কাৰিজ এণ্ড আডাৰ ইণ্ডিয়ান ডিচেচ (১৯৩২, লণ্ডন: ডেচমণ্ড হাৰ্মচৱৰ্থ)
দ্য গোল্ডেন ব্ৰেথ: ষ্টাডিজ ইন ফাইভ পোৱেটছ অফ দ্য নিউ ইণ্ডিয়া (১৯৩৩, লণ্ডন: মাৰে)
মাৰ্ক্স এণ্ড এংগেলছ অন ইণ্ডিয়া (১৯৩৭, এলাহাবাদ: চচিয়েলিষ্ট বুক ক্লাব) (সম্পাদক)
এপ’লজি ফৰ হিৰোইজম: এন এচে ইন চাৰ্চ অফ ফেইথ (১৯৪৬, লণ্ডন: লিণ্ডচে ড্ৰামণ্ড)
হোমেজ টু ঠাকুৰ (১৯৪৬, লাহোৰ: সংগম)
অন এডুকেচন (১৯৪৭, বম্বে: হিন্দ কিতাবছ)
লাইনছ ৰিটেন টু এন ইণ্ডিয়ান এয়াৰ: এচেজ (১৯৪৯, বম্বে: নালন্দা পাব্লিকেচনছ)
দ্য ইণ্ডিয়ান থিয়েটাৰ (১৯৫০, লণ্ডন: ডবছন)
দ্য হিউমেনিষ্ট অফ এম. কে. গান্ধী: থ্ৰী লেকচাৰছ (১৯৬৭, চণ্ডীগড়: পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়)
ক্ৰিটিকেল এচেজ অন ইণ্ডিয়ান ৰাইটিং ইন ইংলিছ (১৯৭২, বম্বে: মেকমিলান)
ৰুটছ এণ্ড ফ্লাৱাৰ্ছ: টু লেকচাৰছ অন দ্য মেটামৰ্ফচিচ অফ টেকনিক এণ্ড কণ্টেণ্ট ইন দ্য ইণ্ডিয়ান ইংলিছ নভেল (১৯৭২, ধৰৱাদ: কৰ্ণাটক বিশ্ববিদ্যালয়)
দ্য হিউমেনিষ্ট অফ জৱাহৰলাল নেহৰু (১৯৭৮, কলিকতা: বিশ্বভাৰতী)
দ্য হিউমেনিষ্ট অফ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ: থ্ৰী লেকচাৰছ (১৯৭৮, ঔৰংগাবাদ: মাৰাঠৱাড়া বিশ্ববিদ্যালয়)
ইজ দেয়াৰ এ কণ্টেম্পৰাৰী ইণ্ডিয়ান চিভিলাইজেচন? (১৯৬৩, বম্বে: এচিয়া পাব্লিচিং হাউচ)
কনভাৰচেচনছ ইন ব্লুমচবেৰী (১৯৮১, লণ্ডন: ৱাইল্ডউড হাউচ এণ্ড নতুন দিল্লী: আৰ্নল্ড-হেইনমেন)
পিলপালি চাব: ষ্টৰী অফ এ চাইল্ডহুড আণ্ডাৰ দ্য ৰাজ (১৯৮৫, নতুন দিল্লী: আৰ্নল্ড-হেইনমেন)
"এ ৰাইটাৰ ইন এক্সাইল", ১৯৯৮।

উল্লেখযোগ্য বঁটা

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি বঁটা, ১৯৫৩
পদ্মভূষণ, ১৯৬৭
সাহিত্য অকাডেমী বঁটা, ১৯৭১ (মৰ্ণিং ফেচৰ বাবে)

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক
শ্ৰেণী:ইংৰাজী ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী