বনবাসৰ কথা সীতাক জনায়

১১ অধ্যায়

বনবাসৰ কথা সীতাক জনায়

দুলৰি ।

ধৱলি ওৱাৰিত,        আছন্ত জানকী,

ৰাঘৱৰ মনোৰমা ।

শ্বেন মেঘ যেন,         জগতে বিদিত,

ৰোহিণী দেৱী উপমা ॥১

আতি অপৰ্য্যস্ত,         হৰিষ কৰন্ত,

গাৱে অলঙ্কাৰ ধৰি ।

মোৰ স্বামী ৰাম,         ৰাজা হৈবা আজি,

আমি হৈবোঁ পটেশ্বৰী ॥২

মনে কৌতূহল,         অনেক মঙ্গল,

কৰিলন্ত ঠাৱে ঠাৱ ।

মনত হাসন্ত,         নিয়মে আছন্ত,

সীতা জগতৰ মাৱ ॥৩

প্ৰসন্ন নয়ন,         হৰিষ বদন,

কৰি দুৱাৰক চাইল ।

প্ৰাণনাথ ৰাম,         গুণে অনুপাম,

আসা দৰিশন পাইল ॥৪

পৰিল ঝামৰ,         নোশোভে ৰামৰ,

মুখ অনুৰূপ দিন ।

গধূলি কালৰ,         যেন দিবাকৰ,

প্ৰভায় ভৈলা বিহীন ॥৫

প্ৰদক্ষিণ কৰি,         স্বামীক নমিল,

সীতা জনকৰ জীৱ ।

হাত যোৰ কৰি,         ৰামৰ পাচত,

সঙ্কোচে ভৈলন্ত থিৱ ॥৬

অন্তৰ্গতে পাচে,         কাৰ্য্যক লখিয়া,

ৰাঘৱৰ বৰনাৰী ।

ধীৰে ধীৰে মাৱ,         বুলিলা বচন,

জনক ৰাজা জিয়াৰী ॥৭

কি কাৰণে প্ৰভু,         মনত অসুখ,

মিলিল কোন প্ৰমাদ ।

কহিয়োক প্ৰভু,         হৰিষ কালত,

দেখিয় কেনে বিষাদ ॥৮

আতি অপ্ৰমাদী,         মন্ত্ৰী পাত্ৰ আদি,

ব্ৰাহ্মণ যত আছন্ত ।

পঢ়ি মন্ত্ৰ মূল,         দূৰ্ব্বাক্ষত ফুল,

নিদিলা তযু শিৰত ॥৯

তোমাৰ লগত,         ধৱল চামৰ,

নাহি ৰাজ অলঙ্কাৰ ।

কিনো বিপৰীত,         অথিৰ চৰিত,

দেখোহোঁ চিত্ত তোমাৰ ॥১০

ৰাজলক্ষ্মী ধৰ,         প্ৰমত্ত কুঞ্জৰ,

নাসিল কেনে লগত ।

বলন্তে বেগত,         মেৰু পৰ্ব্বতক,

তুলিতে দান্তে শকত ॥১১

আতি মনোৰম,         অষ্ট তুৰঙ্গম,

যুগুত কাঞ্চন ময় ।

হেন পুষ্পৰথ,         তোমাৰ লগত,

কেনে প্ৰভু নচলয় ॥১২

তোমাত ভকত,         মন্ত্ৰী পাত্ৰ যত,

আনো ৰাজ সেনাগণ ।

সমৰে শতক,         গোসাইৰ লগত,

নকৰে কেনে গমন ॥১৩

সুবৰ্ণৰ ৰথ,         শুক্ল ঘোঁড়া যত,

শোভন কৰি যুগুত ।

কৰি কৌতূহল,         কৰন্তে মঙ্গল,

নচলয় অদভুত ॥১৪

আনো নানা মত,         তোমাৰ সঙ্গত,

নলখোহোঁ ৰাজ্য অঙ্গ ।

কৈয়ো অভিপ্ৰায়,         কি কাৰণে প্ৰভু,

অভিষেক ভৈল ভঙ্গ ॥১৫

হেন শুনি নাচে,         প্ৰভু ৰামচন্দ্ৰে,

সীতাক দিলা উত্তৰ ।

সাৱধান কৰি,         শুনা প্ৰাণেশ্বৰী,

যেন ভৈল আথা্ন্তৰ ॥১৬

পৰম নিৰ্ম্মল,         ৰাজ ঋষি কুলে,

তুমি ভৈলা উতপতি ।

সুশোভন চিত,         ধৰ্ম্মসে চৰিত্ৰ,

শুদ্ধমতী শান্তী সতী ॥১৭

অভিষেক বিধি,         বিহিয়া নৃপতি,

গৈলা কৈকেয়ীৰ ঠাৱ ।

বচনে ছান্দিয়া,         বৰ দুই মাগি,

লৈলন্ত কৈকেয়ী মাৱ ॥১৮

তেজিয়া ৰাজ্যক,         চৌধ বৰিষক,

আমি যাইবোঁ বনমাজ ।

আউৰ বৰ মাগি,         লৈলন্ত ৰাজাত,

ভৰতক দিতে ৰাজ ॥১৯

পাপক সঞ্চিলে,         শৰীৰ দংশিলে,

কৈকেয়ীয়ে কাল সৰ্প ।

মিলিল বিঘাত,         বাক্য বিষে ছলি,

হৰি লৈল বলদৰ্প ॥২০

মাৱৰ বচন,         শুনি আতিশয়,

ভৈল চিত উপশম ।

কালে পাইলে আৰ,         নাহিকে জীৱন,

সাক্ষাতে লৈ যায় যম ॥২১

নাহি আন মন,         বাপৰ বচন,

আমি শিৰোগত কৰি ।

শ্ৰী ভৈল ছন্ন,         আজি যাইবোঁ বন,

অযোধ্যাক পৰিহৰি ॥২২

শুনা প্ৰাণেশ্বৰী,         চিত্ত থিৰ কৰি,

নকৰিবা কিছু শোক ।

আসিয়োক বান্ধ,         পৰিচ্ছেদ কৰি,

দেখিলোহোঁ মই তোক ॥২৩

পৰম দাৰুণ,         ৰামৰ বচন,

শুনিয়া সীতা গোসাঁনী ।

হা প্ৰভু বুলি,         পৰিলা ভূমিত,

হৃদয়ত মুঠি হানি ॥২৪

বিষাদে মনত,         শিৱৰ আগত,

যেহেন দেবী পাৰ্ব্বতী ।

যেন মহাদেৱ,         দহিলা কামক,

বিলাপ কৰন্ত ৰতি ॥২৫

আতি মহাভয়,         শৰীৰ কম্পয়,

হাতৰ খসে বলয় ।

নাহি গাৱে তত,         সিংহৰ ত্ৰাসত,

যেন মৃগ নলৰয় ॥২৬

চেতন লভিয়া,         সীতায়ে বোলন্ত,

কতনো পাপ কৰিলোঁ ।

মাটিৰ ভিতৰ,         প্ৰবেশি আছিলোঁ,

তথাপিতো নমৰিলোঁ ॥২৭

কিনো অপৰাধে,         প্ৰভু তুমি মোক,

শোক অগণিত দিয়া ।

আমি পতিব্ৰতা,         নাৰীক গোসাঁই,

চলিলা কেনে তেজিয়া ॥২৮

নযাইবাহা প্ৰভু,         বুলিয়া জানকী,

অঞ্চলত ধৰিলন্ত ।

যেন লক্ষ্মীদেবী,         ঈশ্বৰ বিষ্ণুৰ,

চৰণত পৰিলন্ত ॥২৯

ৰাঘৱে বোলন্ত,         উঠা প্ৰাণেশ্বৰী,

শুনিয়োক হিতপক্ষ ।

বাপৰ বচন,         তেজিয়া বনক,

নযাইবোঁ ইটো অশক্য ॥৩০

কৌশল্যা মাৱক,         আদি কৰি যত,

তেজিলোঁহো বন্ধুগণ ।

মায়াময় ইটো,         গৃহ সুখ তেজি,

আজি চলি যাইবোঁ বন ॥৩১

নমোঁ নমোঁ ৰাম,         যাহাৰ উপাম,

নাহি ইটো ত্ৰিভুবনে ।

দুখ উপশম,         হৌক ৰাম ৰাম,

বোলাঁ সামাজিক জনে ॥৩২

১২ অধ্যায়

পদ ।

তেজিলোহোঁ মিত্ৰ যত অযোধ্যানগৰী ।

মোহ এৰিলোহোঁ সীতা সৰ্ব্বাঙ্গ সুন্দৰী ॥১

মুখচন্দ্ৰ অৰি অমৃতৰ অভিলাষে ।

গ্ৰাসিবাক লাগি ৰাহু আসি ভৈলা পাশে ॥২

ভ্ৰুবযুগ ধনুত কটাক্ষ যেন শৰ ।

চমকিয়া ৰাহু গৈল গগণ ওপৰ ॥৩

নীলোত্পল দল সম নয়ন যুগল ।

দেখি মুনিগণে হোৱে মোহিত সকল ॥৪

নাসা ভৈল তিল ফুল বন্দুলি অধৰ ।

মুকুতা পকতি দন্ত পান্তি মনোহৰ ॥৫

মনোহৰ অধৰ অধিক বিম্বফল ।

তিনি ৰেখা সমে জ্বলে সুশোভিত গল ॥৬

বাহু দুইখান তোৰ মৃণালত সৰি ।

উদৰত ত্ৰিবলিকা মৰখাট ধৰি ॥৭

হৰ কোপবহ্নি পীড়ে খুজি নাপাই জুৰ ।

নাভি সৰোবৰে কামদেৱে দিল বুৰ ॥৮

নিজ পুৰ পশি কামে মুদিল দুৱাৰ ।

উদৰৰ লোমপান্তি ধুম ভৈল তোৰ ॥৯

ডম্বৰুৰ মধ্যদেশ সদৃশ কঙ্কাল ।

কাঞ্চিয়ে আতি ৰঞ্জিত নিতম্ব বিশাল ॥১০

অমৃতৰ কূপ সম মন্মথৰ পুৰ ।

সৰস জঘন তোৰ প্ৰকাশে প্ৰচুৰ ॥১১

সুকুমাৰ উৰু ৰাম কদলীৰ সম ।

জঙ্ঘা দুইৰ কান্তি আতি দেখি মনোৰম ॥১২

সুগুপুত গ্ৰন্থি আতি ৰঙ্গা দুই পাৱ ।

নৱ কিশলয় দল সদৃশ স্বভাৱ ॥১৩

পন্থৰ গমনে কুঞ্জৰৰ তেজ হৰে ।

নুপূৰৰ শবদে সাৰস অনুসৰে ॥১৪

সূৰ্য্যৰ উপমা দুই কুণ্ডলৰ জৌতি ।

তাৰাগণ চমক মাণিক গজমতি ॥১৫

সুৰগণ গন্ধৰ্ব্ব নাগৰ তেজ হৰে ।

বেশ দেখি কিমতে যুবতে প্ৰাণ ধৰে ॥১৬

জীৱন্তে মৃতক মই তোক পৰিহৰোঁ ।

গলে শিলা বান্ধিয়া সাগৰে জাম্প কৰোঁ ॥১৭

পৰিহৰ দুখ সীতা চিন্তা শোক ৰোগ ।

মৰন্তা জনৰ দূৰ নোহে হেন যোগ ॥১৮

বাপৰ বচন মই কেনে পৰিহৰোঁ ।

গ্ৰহ এৰ ক্ষমা কৰ হাতে তোৰ ধৰোঁ ॥১৯

সীতায়ে বোলন্ত প্ৰভু দেৱ নিজনাহা ।

কোন দোষে প্ৰভু মোক পৰিহৰি যাহাঁ ॥২০

পূৰ্ব্বজন্মে নৰাধিলোঁ পাৰ্ব্বতী শঙ্কৰ ।

সি কাৰণে মোক পৰিহৰে প্ৰাণএশ্বৰ ॥২১

সূৰ্য্যকুলে উতপতি অযোধ্যাৰ পতি ।

দুখৱতী নাৰী কৰোঁ তোমাত ভকতি ॥২২

চৌধয় বৰিষ লাগি তুমি বন যাইবা ।

ইজন্মক লাগি মোৰ মানে বুৰুৱাইবা ॥২৩

চম্পক কলিকা যেন মোৰ কলেৱৰ ।

লুণ্ডি ঘুণ্ডি আছিলাহা যেহেন ভ্ৰমৰ ॥২৪

যেবে আসি বিকশিত হৈল ফুল ফল ।

উপভোগ এৰি কেনে কৰাঁহা নিষ্ফল ॥২৫

সূৰ্য্য অবিহনে যেন নোশভয় দিন ।

ৰজনী নোশোভে যেন শশধৰ হীন ॥২৬

বসন্ত নোশোভে বিনে কোকিলৰ ৰোলে ।

নিষ্ফল জীৱন প্ৰভু তুমি বিনে কোনে ॥২৭

সুমৰন্তে প্ৰভু মোৰ লাগে হৃদি খেদ ।

বোলোঁ স্বামী দেৱ নকৰিয়ো বন্ধু ছেদ ॥২৮

কমন অঙ্গত মোক হীন দেখিলাঁহা ।

কি কাৰণে প্ৰভু মোক উপেক্ষিয়া যাহাঁ ॥২৯

তোমাক বোলোহোঁ তুমি ৰাজাৰ কুমাৰ ।

দাৰুণ বনক কেনে যাইবা একেশ্বৰ ॥৩০

যমৰ কৰণ সম দুৰ্গম দুস্তৰ ।

সুমৰন্তে হৃদি খেদ গহন গহ্বৰ ॥৩১

ৰাঘৱে বোলন্ত সীতা থিৰ চিত্ত কৰাঁ ।

আমাৰ বচন তুমি দৃঢ় কৰি ধৰা ॥৩২

আমি বন গৈলে দেৱ দ্বিজ আৰাধিবা ।

উপবাস ব্ৰতে মোৰ কল্যাণ সাধিবা ॥৩৩

ভাই মোৰ সুবোধ ভৰত শত্ৰুঘন ।

দেৱ হেন আৰাধিবে সকৰুণ মন ॥৩৪

দৰ্প মান এৰি তান চিত্তক তুষিবা ।

তেবে অনুৰূপে তোমাক ভৰতে পুষিব ॥৩৫

প্ৰভাত সময়ে উঠি চালিবাহা গাৱ ।

কৰিবাহা প্ৰণআম আমাৰ বাপ মাৱ ॥৩৬

হিত সুহৃদক ছাৰি নেদেখিবা আন ।

সব শাশু দেখিবাহা কৌশল্যা সমান ॥৩৭

সীতায়ে বোলন্ত প্ৰভু শুনিয়ো বচন ।

মোৰ বাক্য হেলা নকৰিয়া দিয়া মন ॥৩৮

বাপৰ সুকৃতে পোৰ নুপজয় সুখ ।

পোৰ কৰ্ম্মে বাপেকৰো নখণ্ডয় দুখ ॥৩৯

স্বামীৰ সুকৃত ভুঞ্জে পতিব্ৰতা জন ।

প্ৰভুৰ লগত আৰ শোকে যাইবোঁ বন ॥৪০

বনক যাহন্তে আগে মিলিবেক যত ।

ভাঙ্গিয়া কণ্টক বন চলিবোঁ আগত ॥৪১

মোৰ অভিপ্ৰায় যেন আপনি জানাহা ।

অনুগত তেজি অপমানক পাইবাহা ॥৪২

কেশৰী কুঞ্জৰ বাঘ ভালুক মহিষ ।

তুমি সঙ্গে থাকিতে কৰিবে মোক কিস ॥৪৩

নদী নদ দেখিবোঁ বিবিধ সৰোবৰ ।

কুমুদিনী নলিনী অনেক মনোহৰ ॥৪৪

উত্সুক মনক গোসাঁই নকৰিয়ো ভঙ্গ ।

তুমি সমে বনক যাইবাক বৰ ৰঙ্গ ॥৪৫

তুমি সমে ভ্ৰমন কৰিবোঁ বন মাজ ।

যেহেন স্বৰ্গত শচীদেৱী দেৱৰাজ ॥৪৬

ৰত্মময় বিচিত্ৰ পৰ্ব্বত বন দেশ ।

বিবিধ পুষ্পিত বন সুগন্ধি নিশেষ ॥৪৭

সমুচিত ক্ৰীড়া স্থান কুঞ্জৰ বিশেষ ।

কামে সমে ৰতি যেন কৰিবোঁ আশেষ ॥৪৮

মাৱে মোক পূৰ্ব্বত শিখাইলা হাতে ধৰি ।

নকৰিবা ভোজন স্বামীক পৰিহৰি ॥৪৯

সি সব বচন আমি শিৰোগত ধৰোঁ ।

নদী বনে তোমাৰ তুলতে অনুসৰোঁ ॥৫০

হেন শুনি বুলিলন্ত জগতৰ নাথে ।

সীতা দেৱী আগতে আছন্ত হেটমাথে ॥৫১

শুন শুন সীতা বোলোঁ জনক জীয়াৰী ।

নাৰীসমে বনবাস খাটিতে নপাৰি ॥৫২

সিংহৰ নাদক শুনি গিৰিৰ কন্দৰে ।

কাম্পে কলেৱৰ চমকিত হৈবা ডৰে ॥৫৩

পৰ্ব্বত সমান হস্তী গৰ্জ্জে নিৰন্তৰে ।

দ্বাদশ মাসৰ ভিতৰত ময় ধৰে ॥৫৪

মহিষ বৰাহ বাঘ সৰভ গৰয় ।

সিংহ ঘোঙ ৰাৱে আতি ত্ৰাসক জনয় ॥৫৫

গোলসতে ৰাজগোম পৰ্ব্বতীয়া বোৰ ।

মাণ্ডলীক অজগৰ যআক নাহি যোৰ ॥৫৬

ইসবক আদি কৰি ভয়ঙ্কৰ সৰ্প ।

দৰশন মাত্ৰেকতে হৰে বল দৰ্প ॥৫৭

কীট পতঙ্গ জোক নকুল ইন্দুৰ ।

ইটো সব জন্তু আছে বনত প্ৰচুৰ ॥৫৮

গুণ্ডকুৰি পৰুৱা আছয় আসথান ।

যাহাৰ প্ৰহাৰে সিংহে নসহয় টান ॥৫৯

বিহঙ্গম চাতক বনত সব মিলে ।

আচোক মানুষ হস্তী গোটে গোটে গিলে ॥৬০

ৰকত কমল সম তোৰ হাত পাৱ ।

সৰ্ব্বক্ষণে নেত কমলিত যাৰ গাৱ ॥৬১

ৰত্ন গৃহে ফুৰন্তে শোণিত পাৱে বহে ।

উলু কণ্টকত ফুৰিবেক কোন সাহে ॥৬২

অনেক দিনৰ পথ হৈব মেৰুস্থল ।

মহাদুখ থান কতো অপৱিত্ৰ জল ॥৬৩

কুশৰ কণ্টক লতা গুল্ম যত দেশ ।

ঘোৰ অৰণ্যত অৰণ্যত কেনে হৈবাহা প্ৰবেশ ॥৬৪

পৰিধান বল্কল হৈবেক জটা কেশ ।

নখ লোম চোঁৱৰ হৈব ভোবকাৰ বেশ ॥৬৫

অস্থি চৰ্ম্ম নাম মাত্ৰ হৈব মোৰ সাৰ ।

কিনো প্ৰীতি হৈব তোৰ সঙ্গত আমাৰ ॥৬৬

ঘৰ্ম্মকালে পঙ্কত ব্ৰতক ধৰিবোঁ ।

শিশিৰ সময়ে জলে নিবাস কৰিবোঁ ॥৬৭

উপবাস কৰিতে লাগয় ঘনে ঘন ।

অন্নক তেজিয়া ফলমূলেসে ভোজন ॥৬৮

আমাৰ লগত বনবাসে যেবে যাইবা ।

উপবাস ব্ৰতে মহা দুঃখ মাত্ৰ পাইবা ॥৬৯

জনক নন্দিনী মোৰ বচন নবাধা ।

গৃহে পতিব্ৰতা ধৰ্ম্ম পৰলোক সাধা ॥৭০

ৰামৰ বচন শুনি জানকী গোসানী ।

ক্ৰন্দন কৰিয়া দেৱী বুলিলন্ত বাণী ॥৭১

তুমি এৰি গৈলে মোৰ জীৱন নিষ্ফল ।

কটাৰত ভৰ নুহি ভুঞ্জিবোঁ গৰল ॥৭২

সীতাৰ বিলাপে চিত ৰামৰ দ্ৰবিল ।

বনক যাইবাক তাঙ্ক অনুমতি দিল ॥৭৩

শুন শুন জানকী লখিলোঁ তোৰ কাজ ।

মোহোৰ তুলত বনে যাইবে হোৱা সাজ ॥৭৪