স্বয়ম্বৰত যুদ্ধ

৪১ অধ্যায়

স্বয়ম্বৰত যুদ্ধ

দেখা দেখা কেনে বুঢ়া জনকৰ কাজ ।

মাতি আনি সমস্ত ৰাজাক দিলা লাজ ॥১

জীয়েকক আনক দিবেক যেবে জানে ।

কিসক আমাক দূত পাঠাই মাতি আনে ॥২

ৰাজ ঋষি হুয়া ভৈল পৰম অজ্ঞান ।

বৰ বৰ ৰাজাক দিলেক অপমান ॥৩

ধৰি আন বুঢ়াক সকলে মান সাৰোঁ ।

চাহোঁ কোনে ৰাখে আক বেঢ়ি সবে মাৰো ॥৪

তেবেসে হিয়াৰ শাল গুচিব আমাৰ ।

কপট ঝপট ভাঙ্গো টামন বুঢ়াৰ ॥৫

আমাক আনিয়া দুখ দিলে বৰিষেক ।

সবাকে বঞ্চিয়া সীতা ৰামক দিলেক ॥৬

নাহিকে বুঢ়াৰ দোষ কেহো বোলে বাণী ।

কিসক মাৰিবে খোজা আহাঙ্ক ন জানি ॥৭

বিচাৰি চাহিলো দোষ কেৱলে কন্যাৰ ।

কৰিলেক আশা ভঙ্গ সকলে ৰাজাৰ ॥৮

আতি নিদাৰুণী কন্যা কঠিন হৃদয় ।

সবাকো বঞ্চিয়া শিশু ছৱাক বৰয় ॥৯

মাণিক এৰিয়া কাচ কৰিলেক সাৰ ।

এইক আনে নিবে হুনু আগত আমাৰ ॥১০

যত ৰাজ্যভাৰ ভাৰ্য্যা পুত্ৰ এৰ আশ ।

এইৰ নিমিত্তে মৰোঁ খাটিয়া প্ৰবাস ॥১১

মহাকোপ কৰি উঠি বোলে কত জনে ।

ধৰি আন আম্ফালিয়া মাৰোঁহো এখনে ॥১২

সীতাক মাৰিবে চাহোঁ ৰাখে কোন বীৰ ।

কেহো জনে বোলে দোষ নাহি জানকীৰ ॥১৩

কৈৰ হন্তে আসিল ছৱাল মন্দ বুদ্ধি ।

আমাৰ ভাৰ্য্যাক নিবে চাহে কাত সুধি ॥১৪

হেনসে অবধ্য সব জীৱন জানয় ।

মত্ত সিংহ সমুহক হাতে হেম্পোচয় ॥১৫

জলা জুইৰ মাজত ফৰিঙ্গ ঝাস কৰে ।

জাম্প দিয়া পাৰ হুইবে খোজয় সাগৰে ॥১৬

জীৱন্ত যমৰ মুখে পৰি তোলে হাস ।

দেখা কেন মত ইতো ছৱালৰ সাস ॥১৭

বৰ বৰ ৰাজাগণ আছোঁ সাৱধানে ।

পিসিয়া মাৰিবোঁ আমি তাহাক নজানে ॥১৮

একোকে নজানে আতি শিশু অল্পমতি ।

সীতাক নিবেক দেখোঁ কাহাৰ শকতি ॥১৯

প্ৰাণে যেবে বৰ্ত্তিবেক এৰোক সীতাক ।

নুহি তেবে ভালমতে নপঠাইবোঁ তাক ॥২০

কতো দুষ্ট ৰাজাগণে কৰে অহঙ্কাৰ ।

চাহিবে নালাগে আক মুচৰিয়া মাৰ ॥২১

চাহোঁ আক মাৰন্তে ৰাখয় কোন জন ।

এহি বুলি উঠিলা সকলে ৰাজাগণ ॥২২

সসৈন্যে ধাইলেক হাতে অস্ত্ৰ শস্ত্ৰ তুলি ।

ধৰ মাৰ বুলি আতি কৰে হুলস্থূলি ॥২৩

হেন দেখি মহাভয়ে নৃপতি জনক ।

আথে বেথে পলাই গৈয়া ঋষিৰ মাজক ॥২৪

মিথিলাৰ লোক দশো দিশক পলাইল ।

দেখি ৰামচন্দ্ৰে হাসি লক্ষ্মণক চাইল ॥২৫

দেখিয়ো লক্ষ্মণ ৰাজা সকলৰ টাই ।

উঠা ঝাণ্টে সমস্তৰে দৰ্প কৰোঁ ছাই ॥২৬

সিংহক জোকাৱে আসি শৃংগালৰ পালে ।

তাৰ হোঞ হোঞ ঠাই লগায়ো সকালে ॥২৭

ৰামৰ আদেশ বাণী শুনিয়া লক্ষ্মণে ।

প্ৰণামি ৰামক উঠিলন্ত তাৱক্ষণে ॥২৮

মৰোঁ আজি ৰাজাগণ দাৰুণ সমৰে ।

বান্ধিলা অক্ষয় তূণ পিঠিৰ ওপৰে ॥২৯

প্ৰচণ্ড ধনুক ৰাম হাতে তুলি ধৰি ।

ধাইলন্ত মৃগক যেন প্ৰমত্ত কেশৰী ॥৩০

নাইস বুলি ৰাৱ তেজিলন্ত বীৰবৰ ।

সাগৰৰ ঢউ যেন ৰাখিল কাখৰ ॥৩১

সিংহ যেন শশাৰ আগত ভৈল থিৱ ।

সমস্ত ৰাজাৰ দেখি উড়ি গৈল জীৱ ॥৩২

কৰিলন্ত টঙ্কাৰ ধনুত পাক দিয়া ।

ৰাজা সমুহৰ ভয়ে চমকিল হিয়া ॥৩৩

হাসিয়া লক্ষ্মণে শৰ বৰিষিবে লৈলা ।

নিৰন্তৰে ৰাজা ফুটি জৰ্জ্জৰিত ভৈলা ॥৩৪

উৰু শিৰ নাসিকা ললাট মুখ কাণে ।

বাহু বক্ষঃস্থল গল ফুটিল সন্ধানে ॥৩৫

পেট পিঠি শালিলেক আঞ্জৰে পাঞ্জৰে ।

ছেদিলেক হাত ভৰি লক্ষ্মণৰ শৰে ॥৩৬

কাৰো মাজ কঙ্কালত ছিণ্ডিলন্ত বাণে ।

পৰিয়া বাগৰে কতো আধা কাটা মানে ॥৩৭

কৰিলন্ত লণ্ডভণ্ড লক্ষ্মণৰ বাণে ।

কদলী বনক যেন পাইলন্ত পৱনে ॥৩৮

লক্ষ্মণৰ কৰ্ম্ম দেখি পৰম বিস্ময় ।

সাধু সাধু বুলি সৰ্ব্ব জনে প্ৰশংসয় ॥৩৯

শিশুমতি হুয়া কৰ্ম্ম কৰিলন্ত ভাল ।

কতো বোলে নোহে শিশু এন্তে যমকাল ॥৪০

শৰে ফুটি আতি বৰ বৰ ৰাজাচয় ।

ক্ৰোধে জ্বলি গৈলা আঠু বাহু কামোৰয় ॥৪১

ছাৱা গোটে এত বৰ কৰিলে আমাক ।

একেবাৰে ধাইলেক সকলে ৰাজা জাক ॥৪২

চতুৰঙ্গ সেনাগণ ধাইলেক লগত ।

ৰাহুতি দিলেক চুটি উঠি ঘোটকত ॥৪৩

হস্তী কন্ধে চড়ি সাজে মাহুত সকলে ।

বেগে ৰথ গতি কৰি ৰথী সব চলে ॥৪৪

পদাতি কটকে বাজু ধৰি পাটোৱাৰি ।

ধাৱে ক্ৰোধ কৰি বাৰু খাণ্ডাক ঝঙ্কাৰি ॥৪৫

ধনুশৰ ধৰি ধাৱে ধানুকী সকল ।

নসহে ধৰণী খণ্ড কৰে টলমল ॥৪৬

একে বাৰে ধাৱে মুখ্য মুখ্য ৰাজাগণ ।

কটাক্ষ নাহিকে চাহি আছন্ত লক্ষ্মণ ॥৪৭

কৰে ধৰ মাৰ সেনা সাগৰ সঙ্কাশ ।

হাসন্ত লক্ষ্মণে একো নাই ভয় ত্ৰাস ॥৪৮

ধনু ধৰি ৰাজা সবে টঙ্কাৰ কৰিল ।

পৃথিবী আকাশ দিশ শবদে পূৰিল ॥৪৯

ঢাকিলেক লক্ষ্মণক শৰ বৰিষণে ।

পৰ্ব্বতক যেন আবৰিলা মেঘগণে ॥৫০

নানাবিধ বাণ বৰিষয় অবিচ্ছেদ ।

দেখি দেৱাসুৰ নৰ মুনি কৰে খেদ ॥৫১

নিদাৰুণ ৰাজাগণ পৰম দুৰ্জ্জয় ।

মাৰিবেক লক্ষ্মণক বুলি ভৈল ভয় ॥৫২

ৰামৰ কনিষ্ঠ বীৰ লক্ষ্মণ কুমাৰ ।

ৰণত সুজান আতিশয় অনিৰ্ব্বাৰ ॥৫৩

ৰাজাগণে শৰ বৰিষয় যত যত ।

খান খান কৰিয়া কাটয় আকাশত ॥৫৪

সমস্তে শৰক ছন্ন কৰিলা লক্ষ্মণে ।

শিশিৰ শুষিল যেন ৰবিৰ কিৰণ ॥৫৫

শৰচয় বিনাশি লক্ষ্মণে অনন্তৰে ।

গোটে গোটে ৰাজাক তাড়িলা নিজশৰে ॥৫৬

শৰ ছোটে ফুটি মহাকোপ কৰি মনে ।

লক্ষ্মণক মধ্য কৰি বেঢ়িলা তেখনে ॥৫৭

একেশ্বৰ লক্ষ্মণ অনেক ৰাজাগণ ।

ৰামচন্দ্ৰে দেখন্ত বিষম ভৈল ৰণ ॥৫৮

উঠিলা তেখনে কোপ কৰিয়া মনত ।

সীতাক থৈলন্ত বিশ্বামিত্ৰৰ পাশত ॥৫৯

নমস্কাৰ কৰি ৰামে বুলিলা ঋষিক ।

তোমাৰ হাতত সমৰ্পিলোঁ জানকীক ॥৬০

শিষ্যগণ সমন্বিতে ৰাখিবা সীতাক ।

শৰে হানি সমৰত মাৰোঁ ৰাজা জাক ॥৬১

বাম হাতে ধনু ধৰি পিঠিত চোখৰ ।

পৱন সঞ্চাৰে লাগ লৈলা লক্ষ্মণৰ ॥৬২

জনক নৃপতি আসি চতুৰঙ্গ দলে ।

ৰাম লক্ষ্মণৰ লাগ লৈলা কৌতূহলে ॥৬৩

একে লক্ষ্মণৰ ৰণে নাই ভয় ভীত ।

ৰামে লাগ পাইল গৈয়া জনক সহিত ॥৬৪

এক থান হুয়া পাচে তিনি বীৰবৰ ।

পঞ্চ লক্ষ ৰাজা সমে কৰন্ত সমৰ ॥৬৫

আম্ফাল কৰিলা তিনি জনে আতিশয় ।

তিনিৰ আন্দোলে মহীমণ্ডল কম্পয় ॥৬৬

কৰিলন্ত সিংহনাদ মহা ভয়ঙ্কৰ ।

ত্ৰাস হুয়া কম্পিল সকলে চৰাচৰ ॥৬৭

তিনি মহাবীৰে ধনু ধৰি খৰতাৰ ।

নলক্ষয় কেহো কেতিক্ষণ কৰে শৰ ॥৬৮

যত যত শৰ প্ৰহাৰিল ৰাজা জাক ।

পথতে কাটিল তিল সম কৰি তাক ॥৬৯

পাচে তিনি শৰ কৰি ছানিল গগন ।

ৰাত্ৰি যেন ভৈল নাহি ৰবিৰ প্ৰসন ॥ ৭০

অবিচ্ছেদে মেঘে যেন কৰি বৰিষণ ।

সেহিমতে শৰ প্ৰহাৰিলা তিনি জন ॥৭১

নিৰন্তৰে ৰাজাগণে ফুটি শৰ চোটে ।

পৰম বিহ্বল ভৈলা সেপকো নোঢোকে ॥৭২

বোম্বালে ৰুধিৰ বহে শৰীৰ ঢাকিয়া ।

সেনাগণ সকলে ভাগিল ফাট দিয়া ॥৭৩

শৰে ফুটি ৰাজাগণ উঠিল ফিটায়া ।

জ্বলিল পাবক যেন ঘৃত দান পায়া ॥৭৪

ধনু ধৰি টঙ্কাৰিলা বীৰ নাদ কৰি ।

কৰ্ণে তাল হানিল কম্পিল বসুন্ধৰি ॥৭৫

কৰিলেক নিৰন্তৰে শৰ বৰিষণ ।

ভৈল অন্ধকাৰ ঢাকি ৰবিৰ কিৰণ ॥৭৬

মহাশৰ চোটে ফুটিলন্ত তিনি বীৰ ।

বহয়ে ৰুধিৰ থিৰ নুহিকে শৰীৰ ॥৭৭

বৃদ্ধ ৰাজা জনক ভৈলন্ত অচেতন ।

শৰে লালকাল আতি ভৈলন্ত লক্ষ্মণ ॥৭৮

ৰামো আশকত হুয়া থাকি কতোক্ষণ ।

কোপে প্ৰজ্বলিত ভৈলা যেন হুতাশন ॥৭৯

বজ্ৰসম ধনুখানি বাম হাতে ধৰি ।

বহুবাৰ ফুৰাইলন্ত চক্ৰাকাৰ কৰি ॥৮০

পৰম আটোপে কোপে কৰিল টঙ্কাৰ ।

ত্ৰৈলোক্যৰ লোকৰ লাগিল চমত্কাৰ ॥৮১

পাঞ্চলক্ষ ৰাজাক ধাইলন্ত কোপ কৰি ।

মৃগ দেখি ধাইল যেন প্ৰমত্ত কেশৰী ॥৮২

দেখিয়া ৰামক ৰাজাগণ ভৈলা ভয় ।

কুপিত যমক দেখি যেন প্ৰজাচয় ॥৮৩

পাক দিয়া ধনুখানি কৰিয়া কুণ্ডলি ।

ঘোৰ শৰচয় প্ৰহাৰিলা মহাবলী ॥৮৪

দাৰুণ সন্ধানে ৰাজাগণে তেজে প্ৰাণ ।

ঢাকিল বিদিশ দিশ হানি কুশবাণ ॥৮৫

ঘোৰতৰ আটাস তেজিল ভয়ঙ্কৰ ।

কৰ্ণত হানিলা তাল সমস্ত লোকৰ ॥৮৬

নিৰন্তৰে লোক ৰহি আছিল তথাত ।

মহাভয়ে ফুৰিফুৰি পৰিল তথাত ॥৮৭

ভৈগৈল তবধ লোক যেন ব্ৰজপাতে ।

কদলী বনক যেন নিদলিল বাতে ॥৮৮

ৰামশৰে ফুটি ৰাজাগণ সমুদায় ।

ভৈল অচেতন ধাৰে তেজ বহি যায় ॥৮৯

কাহাকো মাজতে কাটি কৰিল দুখান ।

কতো ৰাজাগণ মৰি গৈল যমথান ॥৯০

ৰাঘৱৰ শৰচয় পৰম প্ৰচণ্ড ।

দীঘল বৰ্ত্তুল থূল যেন যমদণ্ড ॥৯১

আকৰ্ণ পূৰিয়া টানি কৰন্ত প্ৰহাৰ ।

হস্তী ঘোঁড়া ৰথপতি কাটিলা অপাৰ ॥৯২

কৰিলন্ত ৰামচন্দ্ৰে দুৰ্ঘোৰ সমৰ ।

ৰুধিৰ বহিল নদী মহা ভয়ঙ্কৰ ॥৯৩

নতো শুনি দেখি হেন ৰণ বিপৰীত ।

পলাই ৰাজা প্ৰজাগণ হুয়া ভয় ভীত ॥৯৪

বাপে পোৱে নসম্বৰে লৱৰে ভয়ত ।

গিৰগিৰ মাত্ৰ শুনি সমস্ত দিশত ॥৯৫

পলাই প্ৰজা দেখি শুভদত্ত মহাৰাজ ।

ৰাঘৱক ধাইল কোপে সংগ্ৰামৰ মাজ ॥৯৬

ৰামে শুভদত্তক ধাইলন্ত কোপমনে ।

হস্তীক দেখিয়া যেন ধাইলা পঞ্চাননে ॥৯৭

দুয়ো বীৰ ধনুধৰি কৰন্ত আম্ফাল ।

দুইহানো আন্দোলে আতি যায় ভূমিচাল ॥৯৮

ধনুক টঙ্কাৰি দুয়ো প্ৰহাৰিলা বাণ ।

দুয়ো শৰ আকাশত ভৈলা একথান ॥৯৯

শৰত পৰ্য়া শৰ বহ্নি জ্বলি গৈল ।

সেহি বহ্নি জ্বলি দুয়ো শৰ ভস্ম ভৈল ॥১০০

পাচে ৰামে প্ৰহাৰিলা দশপাট শৰ ।

শুভদত্তে দশ শৰ কাটিলা ৰামৰ ॥১০১

আন দশ শৰে ভেদিলেক ৰাঘৱক ।

দুৰ্জ্জয় শৰীৰ ৰামে সহিলা শৰক ॥১০২

শৰ পায়া ৰাঘৱৰ ক্ৰোধ জ্বলি গৈলা ।

কুৰি পাট শৰ তূণ হন্তে বাছি লৈলা ॥১০৩

গুণত চড়ায়া টানি আনি কৰ্ণ মানে ।

শুভদত্ত নৃপতিক হানিল সন্ধানে ॥১০৪

বাজ হুয়া গৈল শৰ পৰি হৃদয়ত ।

আৰু তিনি পাট ভেদিলন্ত ললাটত ॥১০৫

ধ্বজ গোট কাটি সাৰথিৰ লৈলা প্ৰাণ ।

চাৰি ঘোঁৰা মাৰি ভাঙ্গিলন্ত ৰথখান ॥১০৬

ধনুখান কাটিলন্ত মাৰি ক্ষুৰ বাণ ।

কৃপায়ুত হুয়া তাৰ নলৈল পৰাণ ॥১০৭

লালকাল হুয়া আতি ৰামৰ শৰত ।

আধামৰা হুয়া পলাই গৈলা শুভদত্ত ॥১০৮

হেন দেখি শতধনু ৰাজা কোপমনে ।

আইস বুলি তাৰ লাগ লৈলন্ত লক্ষ্মণে ॥১০৯

সুমিত্ৰাৰ তনয় প্ৰচণ্ড ধনুৰ্দ্ধৰ ।

কৰিলন্ত সিংহনাদ আতি ভয়ঙ্কৰ ॥১১০

দিশ পাশ আকাশ পৃথিৱী কম্পি গৈলা ।

মহামন ত্ৰাসে ৰিপুগণ ভয় ভৈলা ॥১১১

মৃগপাল শুনি যেন সিংহৰ আটাস ।

প্ৰাণ ৰাখি শত্ৰুগণ পলাই দিশ পাশ ॥১১২

দেখি কোপ কৰি শতধনু বিপৰীত ।

ৰথে চড়ি লক্ষ্মণৰ আগে উপস্থিত ॥১১৩

ভূমিত লক্ষ্মণ ৰথে শতধনু বীৰ ।

লাগিল দাৰুণ ৰণ ৰথী বিৰথীৰ ॥১১৪

দেখি ৰাজা জনকৰ মনে নসহয় ।

মাতিয়া বোলন্ত পুত্ৰ শুনিয়ো অজয় ॥১১৫

ৰথা সাজি ঝাণ্টে লক্ষ্মণৰ লৈয়ো লাগ ।

তাতে চড়ি শত্ৰু মাৰন্তোক মহাভাগ ॥১১৬

হুয়োক সাৰথি ৰথী হৈবন্ত লক্ষ্মণ ।

কৰিয়া সমৰ মাৰিয়োক ৰিপুগণ ॥১১৭

মই লাগ লৈবো চতুৰঙ্গ দলে সাজি ।

ৰাজা সকলক ৰণে জিনিয়োক আজি ॥১১৮

অজয় কুমাৰে শুনি পিতৃৰ বচন ।

দশ গোটা ঘোঁড়াৰে সাজিল ৰথখান ॥১১৯

আতি চমত্কাৰ কৰিলন্ত ৰথবৰ ।

বান্ধিলা বিজয় ধ্বজ ৰথৰ ওপৰ ॥১২০

নানা অস্ত্ৰ শস্ত্ৰচয় নিবন্ধিয়া থৈল ।

বায়ু বেগে গৈয়া লক্ষ্মণৰ লাগ লৈল ॥১২১

লক্ষ্মণক বুলিলন্ত বচন বিনয় ।

মোহোৰ অজয় নাম জনক তনয় ॥১২২

চড়িয়োক ৰথে মই সাৰথি তোমাৰ ।

কৰিয়োক লীলায়ে শত্ৰুক বুন্দামাৰ ॥১২৩

লক্ষ্মণে শুনিয়া পাচে বাণী অজয়ৰ ।

ডেও দিয়া চড়িলন্ত ৰথৰ ওপৰ ॥১২৪

প্ৰকাশন্ত লক্ষ্মণ ৰথত হুয়া থিৱ ।

সাজা সকলৰ দেখি উৰি গৈল জীৱ ॥১২৫

পৱন সঞ্চাৰে ৰথ ফুৰান্ত অজয় ।

নমনিয় ৰথবেগে পৃথিবী কম্পয় ॥১২৬

ধূলায়ে ঢাকিল ৰণ ধৰণী সকল ।

পাচে ৰথখান থিৰ কৰি মহাবল ॥১২৭

ৰাখিলন্ত নিয়া শতধনুৰ পাশত ।

লক্ষ্মণক শতধনু দেখিয়া আগত ॥১২৮

আতি আড়ম্বৰে সাজ ভৈলা যুজিবাক ।

দুয়ো মহাবীৰ ধনু ধৰি দিলা পাক ॥১২৯

দুয়ো দুইকো শৰ প্ৰহাৰন্ত একেবাৰে ।

আকাশত চলে শৰ বিদ্যুত সঞ্চাৰে ॥১৩০

দুইৰো শৰ বৰিষণে ঢাকিল গগন ।

ভৈল অন্ধকাৰ নাহি ৰবিৰ প্ৰসন ॥১৩১

সকলে আকাশখান দেখি শৰময় ।

সুৰাসুৰ নৰ মুনি ভৈল মহাভয় ॥১৩২

দুইৰ শৰে দুই ফুটিলন্ত নিৰন্তৰ ।

জৰ্জ্জৰিত ভৈল দুইহন্তৰ কলেৱৰ ॥১৩৩

দুইহানো শৰীৰ ঢাকি ৰুধিৰ বহয় ।

ফুলিল অশোক যেন প্ৰকাশ কৰয় ॥১৩৪

ৰণে আতি সুজান লক্ষ্মণ বীৰবৰ ।

কাটিলন্ত ধনু শতধনুৰ হাতৰ ॥১৩৫

খৰতৰ শৰে পাচে ভেদিলন্ত তনু ।

শৰ চোটে বিহ্বল ভৈলেক শতধনু ॥১৩৬

স্বস্থ হুয়া পাচে শতধনু গৈলা ৰাগি ।

প্ৰহাৰিলা মুদ্গৰ লক্ষ্মণক লাগি ॥১৩৭

দেখিয়া লক্ষ্মণে কাটিলন্ত শৰে হানি ।

পাচে শতধনু শূল প্ৰহাৰিলা টানি ॥১৩৮

তাকো খণ্ড খণ্ড কৰি লক্ষ্মণে কাটিলা ।

তাতে পাচে শতধনু শকতি মাৰিলা ॥১৩৯

মহাশব্দে কৰিয়া শকতি ধায়া আসে ।

লক্ষ্মণে হানিয়া শৰ কাটিলা আকাশে ॥১৪০

দেখি শতধনু মহা অসন্তোষ পাইল ।

ভয়ঙ্কৰ গদা গোট হানিয়া পাঠাইল ॥১৪১

আকাশত আসে গদা মহাবেগ ধৰি ।

কাটিলা লক্ষ্মণে গদা সাতখান কৰি ॥১৪২

শতধনু দেখে মোৰ গদা ভৈল নাশ ।

পাচে লক্ষ্মণক প্ৰহাৰিলা নাগ পাশ ॥১৪৩

লক্ষ্মণে দেখন্ত নাগ পাশ আসে খেদি ।

হানিয়া গৰুড় বাণ পেলাইলন্ত ছেদি ॥১৪৪

কৌতূহলে লক্ষ্মণে ছেদিলা নাগ পাশ ।

হানিলন্ত বহ্নি বাণ দেখি লাগে ত্ৰাস ॥১৪৫

প্ৰলয়ৰ বহ্নি সম চলয় সত্বৰে ।

নিমাইলেক শতধনু বৰুণৰ শৰে ॥১৪৬

দেখি বৰ কোপ জ্বলি গৈল লক্ষ্মণৰ ।

শূল পাট লৈলন্ত দেখিতে লাগে ডৰ ॥১৪৭

প্ৰকাশ কৰন্ত শূল ধৰিয়া হাতত ।

যেন মহেশ্বৰ আতি প্ৰলয় কালত ॥১৪৮

চাতৰ মৃদুৰা ঘটা আছে থানে থানে ।

কালান্তক যম যেন দেখি বিদ্যমানে ॥১৪৯

কৰে লহলহ অগ্ৰ প্ৰদেশ শূলৰ ।

দেখি ত্ৰাসযুত ভৈলা দেৱাসুৰ নৰ ॥১৫০

মাৰিলা লক্ষ্মণে শূল আৰ্ত্তনাদ কৰি ।

পলায় দেৱগণ কম্পি গৈলা বসুন্ধৰী ॥১৫১

দেখি মহাভয়ে শতধনু নৃপবৰ ।

লৱৰি পৰাইলা বেগে নামিয়া ৰথৰ ॥১৫২

ৰথে পৰি শূল বহ্নি জ্বলি বিপৰীত ।

ভস্ম হৈল ৰথ ঘোঁৰা সাৰথি সহিত ॥১৫৩

ৰাজাগণে দেখে শতধনু ভঙ্গ খাইল ।

শৰ ধনু ধৰি সবে লক্ষ্মণক ধাইল ॥১৫৪

একেবাৰে ধায় সেনা সাগৰ সমান ।

লক্ষ্মণে সবাকো ঢাকি বৰিষিলা বাণ ॥১৫৫

মহা তীক্ষ্ণতৰ শৰ ত্ৰিশূল সাক্ষাত্ ।

হেন শৰে হানি সেনা কৰিলন্ত নিপাত ॥১৫৬

ৰাজা প্ৰজাগণ মাৰি লৈযান্ত নিদলি ।

মৃগগণ পায়া যেন সিংহ মহাবলী ॥১৫৭

হস্তী ঘোঁৰা ৰথপতি কাটিলা অপাৰ ।

যমে যেন প্ৰজাগণ কৰন্ত সংহাৰ ॥১৫৮

উৰু শিৰ কাৰো কাটে বাহু বক্ষঃস্থল ।

কাৰো নাক কাণ কাৰো ছিণ্ডিলেক গল ॥১৫৯

কেহো আধা মৰা কেহো সমুলি মৰিল ।

মৰাশৱ সবে ৰণ ধৰণী ভৰিল ॥১৬০

ৰুধিৰে বহৱে নদী দেখি লাগে ডৰ ।

মহাভয়ে ভঙ্গ দিলা ৰাজা নিৰন্তৰ ॥১৬১

হস্তী ঘোঁড়া ৰথছত্ৰ ধ্বজ দণ্ড যত ।

অস্ত্ৰ শস্ত্ৰ বস্ত্ৰ এৰে প্ৰাণৰ ভয়ত ॥১৬২

মুখত উশাসে আতি লৱৰি পলায় ।

কাৰ কোন কৈক গৈল থান থিতি নাই ॥১৬৩

খুৰা জেঠা মামা পেসা সুহৃদ সোদৰ ।

বাপে পোৱে এৰা এৰি ভৈল নিৰন্তৰ ॥১৬৪

পায়া আছে সেনাগণ লক্ষ্মণৰ কাণ্ডে ।

বিষতে মৰয় তেজ বহে ধাৰা দণ্ডে ॥১৬৫

বাটত পৰিয়া থাকে যাইবাক নপাৰে ।

হস্তী ঘোঁড়া ৰথে পায়া চটকিয়া মাৰে ॥১৬৬

সাগৰ সঙ্কাশ সেনা লণ্ড ভণ্ড ভৈল ।

কতোহো মৰিল কতোকতো পলাই গৈল ॥১৬৭

পাচক নচাৱে মাত্ৰ পলায় ৰাজাগণ ।

ৰথে চড়ি পৰিহাস কৰন্ত লক্ষ্মণ ॥১৬৮

ৰহ আৰে দুষ্ট ৰাজাসৱ কৈক যাস ।

ছৱালত ৰণ হাৰি কিসক পলাস ॥১৬৯

বৰিষেক আছস সীতাক আশা কৰি ।

এবে কি কাৰণে যাস তাঙ্ক পৰিহৰি ॥১৭০

ক্ষত্ৰি হুয়া যুদ্ধ পায়া কৰ পৰিহাৰ ।

ধিক বাহুবল ধিক জীৱন তোমাৰ ॥১৭১

পাঞ্চ লক্ষ ৰাজা একে ছৱালত হাৰি ।

শৃগালৰ পাল যেন পলাই লেঞ্জ মাৰি ॥১৭২

আসিলি সীতাক বিহা কৰিবাৰ কাজে ।

নকৰি বিবাহ পলাই যাস কোন লাজে ॥১৭৩

স্ত্ৰীৰ আগত কিবা কহিবি মহত ।

বোলন্ত লক্ষ্মণে উপালম্ভ নানা মত ॥১৭৪

প্ৰাণৰ কাতৰে ৰাজাগণ নিৰন্তৰ ।

নুশুনিল ভয়ে পলাই গৈল নিজঘৰ ॥১৭৫

আনায়াসে লক্ষ্মণ ভৈলেক ৰণজয় ।

আকাশত দেৱগণে পুষ্প বৰিষয় ॥১৭৬

জয় জয় বুলিয়া কোঢ়াল কৰে ছানি ।

ধন্য ধনুৰ্দ্ধৰ মহাবীৰ চূড়ামণি ॥১৭৭

অজয় সহিতে ৰণ জিনিয়া লক্ষ্মণে ।

নিবৰ্ত্তিয়া আসি দুয়ো মহাৰঙ্গ মনে ॥১৭৮

প্ৰণামিল বিশ্বামিত্ৰ মুনিক হৰিষি ।

আশীৰ্ব্বাদ কৰি গাৱ মাৰ্জ্জিলন্ত ঋষি ॥১৭৯

মুনিৰ প্ৰসাদে দুইৰো গুচিল ভাগৰ ।

লক্ষ্মণে নমিলা পাচে চৰণে ৰামৰ ॥১৮০

ৰামে লক্ষ্মণক গলে বান্ধিয়া ধৰিলা ।

মুখে চুমা দিয়া বহু প্ৰশংসা কৰিলা ॥১৮১

ভৈলন্ত হৰিষ আতি নৃপতি জনক ।

অজয় সহিতে প্ৰশংসিলা লক্ষ্মণক ॥১৮২

সীতা গোসানীৰ আতি আনন্দ বিস্তৰ ।

শুনা ৰামায়ণ সভাসদ নিৰন্তৰ ॥১৮৩

লভিবা মুকুতি দুখ হৈব উপশাম ।

ডাকি ঘনে ঘনে ঘোষিয়োক ৰাম ৰাম ॥১৮৪