লক্ষণৰ হাতত ৰাৱণৰ পৰাজয়

১৭ অধ্যায় ।

লক্ষ্মণৰ হাতত ৰাৱণৰ পৰাজয় ।

পদ ।

বিভীষণে প্ৰতি প্ৰতি চিনাইলা প্ৰত্যেক ।

ৰাঘৱে বোলন্ত কিনো চণ্ড পুৰুষেক ॥১

সূৰ্য্যৰ সদৃশ জ্বলে তপৰ প্ৰভাৱে ।

চাহিতে নপাৰি চক্ষু জৌতিয়ে নধাৱে ॥২

ত্ৰৈলোক্যত সাৰ যত সৈন্য ৰাৱণৰ ।

একো একো বীৰ যেন যম কুবেৰৰ ॥৩

হাতে অস্ত্ৰ ধৰিয়া যুদ্ধক সবে জাম্পে ।

ভালে দেবাসুৰ নৰ তৰ তৰি কাম্পে ॥৪

সাজি আসি ভৈলা যেবে বীৰ লঙ্কেশ্বৰ ।

শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণে হাতে লৈলা ধনুশৰ ॥৫

ৰণক হৰিয়ে গাৱে সন্নাহা চড়াইলা ।

ত্ৰিপুৰ দহিতে যেন মহাদেৱ আইলা ॥৬

ৰাৱণে সৈন্যক চাহি বুলিয়া আশ্বাস ।

আমি বিদ্যমানে কাৰো নাহিকে বিনাশ ॥৭

ৰণ চাহি থাকা মোৰ দেখাহা প্ৰভাৱ ।

বানৰৰ ৰুধিৰে তৰ্পিবো চণ্ডীমাৱ ॥৮

এহি বুলি ৰাজা শৰচাপ ধৰি কৰে ।

জাকে জাকে কপিক মাৰয় ঘোৰ শৰে ॥৯

ৰামসেনা বেচিয়া দিলেক অস্ত্ৰ জাক ।

শৰে হানি নিবাৰিল নুছুইলেক তাক ॥১০

আথাকে ৰাৱণে শৰ মাৰিতে লাগিল ।

ৰাঘৱৰ সেনা যত গিৰিসাই ভাগিল ॥১১

আকাশত মেঘ যেন উৰে চণ্ডৰাৱে ।

মৎস্য সব পলাই যেন কুম্ভীৰৰ ঘাৱে ॥১২

দশগ্ৰীৱে খেদয় মৃগক যেন বাঘ ।

নাইস বুলি সুগ্ৰীৱ ভেণ্টিলা তাৰ আগ ॥১৩

বল দিয়া সমূলি পৰ্ব্বত থোট তুলি ।

ৰাৱণক লাগিয়া হানিলা হুঃ বুলি ॥১৪

পৰ্ব্বতৰ বাঘ ঘোঙ্গ উফৰন্তে যাই ।

পশু সব উফৰয় নাগেয়ো ফোফাই ॥১৫

ৰাৱণক লাগি যাই বিম্বাদ শবদে ।

দেখিয়া ৰাক্ষসগণ থাকিলা তবধে ॥১৬

যমদণ্ড সদৃশ অনেক শত শৰে ।

পৰ্ব্বতক কাটিয়া পেলাইলা লঙ্কেশ্বৰে ॥১৭

খণ্ড খণ্ড হুইয়া যেবে গিৰি গৈলা ভাগি ।

দিব্য অস্ত্ৰ যুৰিলেক সুগ্ৰীৱক লাগি ॥১৮

হাওৰে বানৰ তোৰ এতমান গহ ।

ৰাৱণ ৰাজাৰ আজি প্ৰহাৰক সহ ॥১৯

এহি বুলি এক বাণে বিন্ধিলেক ছোহে ।

সেহি শৰে কপিৰাজ পৰিলন্ত মোহে ॥২০

ৰাৱণৰ শৰে যেবে বিন্ধিলা শৰীৰে ।

কেঙ্কাৱন্তে থাকিলা সুগ্ৰীৱ মহাবীৰে ॥২১

নিশ্চেষ্ট দেখিয়া সবে আপন ৰাজাক ।

মুখ্যে মুখ্যে দিলা ৰাৱণাক শৰ জাক ॥২২

গয় যে গৱাক্ষ অঙ্গদ জৌতিমুখ ।

নৈন্দ দ্বিবিদ নীল মনত আসুখ ॥২৩

সমূলে উভাৰি বৃক্ষ পৰ্ব্বত বৰিষে ।

হানি ৰাৱণাৰ পুৰিলন্ত দশোদিশো ॥২৪

নিসংশয় ৰণত দুৰ্ব্বাৰ লঙ্কেশ্বৰ ।

বজ্ৰসম হানিলা অনেক শত শৰ ॥২৫

ৰাৱণৰ অস্ত্ৰচয় যেন যম দণ্ড ।

বৃক্ষ শিখৰক কৰিলেক খণ্ড খণ্ড ॥২৬

বানৰৰ অস্ত্ৰ যেবে নুচুইলেক তাক ।

ৰাৱণে হানিলা অসংখ্যাত শৰ জাক ॥২৭

অৰ্দ্ধচন্দ্ৰ বিপাট বেলখ কনিয়ালী ।

নিৰন্তৰে বানৰক থৈলা সালি সালি ॥২৮

গিৰিস গিৰিস কৰি ধৰণীত শুয়া ।

সবহি থাকিলা পৰি বিমূৰ্চ্ছিত হুয়া ॥২৯

আন যত বীৰগণ ভঙ্গাইলা ৰাৱণ ।

সবেয়ো পশিলা গৈয়া ৰামত শৰণ ॥৩০

ৰামে দেখিলন্ত পাছে ৰাৱণৰ জয় ।

আপনাৰ বীৰ যত মূৰ্চ্ছিত হোৱয় ॥৩১

ধনুৰ্ব্বাণ সাজি যান্ত যুজিবাক মনে ।

আগবাঢ়ি হাত যোৰে বুলিলা লক্ষ্মণে ॥৩২

শুনিয়োক দাদা হেৰা তোমাতে মেলাওঁ ।

আজ্ঞা কৰিয়োক মোক যুজিবাক যাওঁ ॥৩৩

চিৰকাল তোমাৰ দুখৰ মান সাৰোঁ ।

আজ্ঞা কৰিয়োক মোক যুজি তাক মাৰোঁ ॥৩৪

আপনি জানাহা দাদা মই যেন বীৰ ।

শৰে হানি ৰাৱণৰ ছেদোঁ দশ শিৰ ॥৩৫

কীৰ্ত্তিক থৈ এৰোঁ আজি এহি তিনি লোক ।

ৰাৱণ বধিতে দাদা আজ্ঞা দিয়া মোক ॥৩৬

ৰাঘৱে বোলন্ত বাপ সুনৰে লখাই ।

মই জানোঁ তোক সম বীৰ কেহোঁ নাই ॥৩৭

দশগ্ৰীৱ অভঙ্গ দুৰ্ব্বাৰ বৰদত্ত ।

খলমলি লগাইলেক তিনিয়ো লোকত ॥৩৮

যুদ্ধত কুশল বৰ দুৰ্জ্জন ৰাক্ষস ।

ছিদ্ৰ চাই প্ৰহাৰ কৰয় যেন মশ ॥৩৯

আপনাক ৰাখিতে তাহাৰ সন্ধি চাহাঁ ।

হেলা নকৰিয়া বাপু যুজিবাক যাহাঁ ॥৪০

ৰাঘৱত মেলায়া লক্ষ্মণ চলি যান্ত ।

ৰাৱণৰ আগত হনুমন্তে ভেণ্টিলন্ত ॥৪১

শৰ সব ভাঙ্গি মুৰি এৰাইয়া পথত ।

ডেৱ দি চড়িলা গৈয়া তাহাৰ ৰথত ॥৪২

ৰাৱণৰ আগে পৰি ভাবুকি আউস ।

কিছু কিছু ভাবুকিয়ে জনাইলা তৰাস ॥৪৩

সম্বুধি বোলয় ওৰে দুৰ্জ্জন ৰাৱণ ।

বৰৰেসে প্ৰসাদে জিনিলি দেৱগণ ॥৪৪

তোত হাৰিলেক যত সুৰাসুৰ নাগে ।

বিদ্যাধৰ গন্ধৰ্ব্ব যে শবদতে ভাগে ॥৪৫

বানৰত ভয় তোৰ ভৈল আথান্তৰ ।

নাকোটিত কিলাই আজি নিবো যম ঘৰ ॥৪৬

তোৰ মোৰ সমৰ দেখক দেৱলোকে ।

প্ৰথম প্ৰহাৰ তই কৰি এৰ মোকে ॥৪৭

পাছে তোক মই বাম হাতে চৰ দিবোঁ ।

শৰীৰৰ জীৱ কাঢ়ি যম ঘৰে নিবোঁ ॥৪৮

ৰাৱণে বোলয় কত বিকৰ্থস আৰ ।

প্ৰথমতে মোক তই কৰিয়ো প্ৰহাৰ ॥৪৯

পাছে মোক কেন মতে চৱৰ মাৰিবি ।

মোহোঁৰ প্ৰহাৰে তই যমঘৰে যাইবি ॥৫০

মাৰুতি বোলয় কৰি আছোহোঁ প্ৰহাৰ ।

অক্ষ কুমাৰক পূৰ্ব্বে কৰিছো সংহাৰ ॥৫১

পুত্ৰ শোকে তোহোঁৰ হৃদয়ে দিলোঁ শাল ।

পাছে তোক মাৰো আগে মোক চোটঘাল ॥৫২

ক্ৰোধিলেক ৰাৱণ কঠোৰ শুনি বাণী ।

হৃদয়ত চৱৰেক বৈসাইলেক টানি ॥৫৩

ক্ষণেক কম্পিয়া গৈলা কপি মহাবীৰ ।

সাহাষ্টম হুয়া থিৰ কৰিলা শৰীৰ ॥৫৪

বজ্ৰসম চৱৰ বৈসাইলা হনুমন্তে ।

ফুৰি ফুৰি লঙ্কানাথে থাকিলা কম্পন্তে ॥৫৫

হাঞ্চুটি ধামিলা ৰাজা দেখে তমোময় ।

ভূমিকম্প যান্তে যেন পৰ্ব্বত কাম্পয় ॥৫৬

হনুমন্তে কম্পাইলন্ত ত্ৰৈলোক্য ৰাৱণ ।

দেৱ মুনি সিদ্ধ সব গন্ধৰ্ব্ব চাৰণ ॥৫৭

আকাশত থাকি ৰিঙ্গ দিলা কৌতূহলে ।

হাসন্ত নাচন্ত নৃত্য কৰন্ত সকলে ॥৫৮

কতোবেলি লঙ্কানাথে পাইলন্ত চেতন ।

মাৰুতিক বুলিলন্ত প্ৰশংসা বচন ॥৫৯

সাধু সাধু বায়ুসুত বৰ যশ পাইলি ।

মই হেন বীৰক একে চৱৰে কম্পাইলি ॥৬০

মাৰুতি বোলন্ত অৰে মই কেন ভাল ।

মোহোঁৰ চৱৰে তোৰ নভাঙ্গিল গাল ॥৬১

আমাৰ বীৰত্ব সবে আছো ধিক ধিক ।

মোহোৰ চৱৰে বেটা তই জীলি কিক ॥৬২

উপালম্ভ এৰি মোক আৰকা প্ৰহাৰ ।

মুঠিৰ প্ৰহাৰে তোক পোশোঁ যমদ্বাৰ ॥৬৩

তোৰ মোৰ সমৰ দেখন্তো দেৱলোকে ।

তেহে প্ৰশংসতো পাছে তোহোঁ কেবা মোকে ॥৬৪

খৰ্ব্ব বোলে ৰাৱণৰ মনত আতুষ্টি ।

নিৰ্ঘাত শবদে হৃদয়ত হানে মুষ্টি ॥৬৫

দাৰুণ প্ৰহাৰে কপি ভৈলন্ত বিহ্বল ।

ঢলিয়া পৰিলা যেন পৰ্ব্বত সচ্ছল ॥৬৬

হনুমন্ত অচেতনে পৰিবাৰ দেখি ।

নীল বানৰক ধাইলা তাহাঙ্ক উপেক্ষি ॥৬৭

শৰ বৃষ্টি কৰে যেন মেঘে ঢালে জল ।

অৰ্দ্ধে উৰ্দ্ধে দশ দিশে যুৰিলা সকল ॥৬৮

নীল সেনাপতিক পীড়িলা যেবে শৰে ।

ৰাৱণাক হানিলেক গিৰিৰ শিখৰে ॥৬৯

আতি বৰ বেগে আসে দশগ্ৰীৱে জানি ।

খণ্ড খণ্ড কৰিলা আনেক শৰ হানি ॥৭০

কতো বেলি হনুমন্তে পাইলন্ত চেতন ।

নুযুজি থাকিলা ৰঙ্গ চাহিবাক মন ॥৭১

ৰাৱ দিয়া বোলন্ত ৰাৱণ মন্দ কৰ্ম্ম ।

মোক এৰি আনক যুজস কোন ধৰ্ম্ম ॥৭২

আন কাণ কৰি ৰাজা শুনি নুশুনিল ।

ইহাৰ প্ৰহাৰে প্ৰাণ যাইবাৰ গুণিল ॥৭৩

সেনাপতি সমে ৰণ কৰিবাৰ ছল ।

মাৰুতিক কৰিবাক চাহন্ত নিকাল ॥৭৪

বৃক্ষ বৰিষিয়া নীলে দশোদিশে চাইলা ।

অসংখ্যাত শৰ হানি কাটিয়া পেলাইলা ॥৭৫

তৰু চূৰ্ণ ভৈলা দেখি ক্ৰোধে জ্বলি গৈলা ।

হ্ৰস্ব দেহা কৰি তাৰ ধ্বজত পৰিলা ॥৭৬

ইমাথাৰ পৰা কপি সি মাথাক যাই ।

কুৰি খান গালক ভাঙ্গিলা চৱৰাই ॥৭৭

মন পৱনৰ বেগে শীঘ্ৰে কপি হাঠি ।

খনু ৰণে ধ্বজে খনু মুণ্ডে মাৰে লাখি ॥৭৮

ৰাৱণ নৃপতি শৰ কৰিতে নপাৰে ।

বিস্ময়ে থাকিলা ৰাজা বিহ্বল স্বভাৱে ॥৭৯

অগনিৰ অস্ত্ৰক যুৰিলা লঙ্কেশ্বৰ ।

ডাক দিয়া বোলে শুনা মায়াবী বানৰ ॥৮০

আপন ৰাখিতে মোৰ যত আছে মায়া ।

এহি অস্ত্ৰ গোটে তোৰ পৰিবেক কায়া ॥৮১

মন্ত্ৰক পঢ়িয়া শৰ হানিলা ৰাৱণে ।

নীলৰ হিয়াত গৈয়া পৰিলা সন্ধানে ॥৮২

বাপখন প্ৰসাদে আপন তেজ বলে ।

প্ৰাণে নমৰিয়া ঢলি পৰিল সচ্ছলে ॥৮৩

নীলক পাৰিয়া বীৰ লক্ষ্মণক ধাইল ।

মেঘৰ গৰ্জ্জনে ৰথ সমৰ চপাইল ॥৮৪

লক্ষ্মণে বোলন্ত অৰে মায়াবী ৰাৱণ ।

বানৰক এৰিয়া আমাক দেহ ৰণ ॥৮৫

প্ৰচণ্ড বচন শুনি ধনুৰ টঙ্কাৰ ।

ৰাম হেন জানি মনে ক্ৰোধ ভৈলা তাৰ ॥৮৬

কি মোৰ আনন্দ ৰাম তোক ভেট পাইলোঁ ।

খাণিতেক ৰহ আজি যমক পঠাইলোঁ ॥৮৭

লক্ষ্মণে বোলন্ত ওৰে ৰাৱণ দুন্দুৰ ।

নিস্ফল ৰণৰ মাজে গৰ্জ্জস অসুৰ ॥৮৮

হেৰ দেখ আছো হাতে ধনু সৰ ধৰি ।

বিকৰ্থনা এৰি ৰণ দেহ ঝাণ্ট কৰি ॥৮৯

এতেক বচন শুনি নৃপতি ৰাৱণ ।

লক্ষ্মণক হানিল সনাইল সাত বাণ ॥৯০

শৰ বহি আসন্তে সুমিত্ৰে ভেট পাইল ।

আপনাৰ শৰে তাক কাটিয়া পেলাইল ॥৯১

লক্ষ্মণৰ শৰে সাতো বাণক ছেদিল ।

আথাকে ৰাৱণে শৰ মাৰিতে লাগিল ॥৯২

নিসন্ধি কৰিয়া শৰ আসে বায়ুবেগে ।

সূৰ্য্যক ঢাকিয়া যেন শ্ৰাৱণৰ মেঘে ॥৯৩

ৰাৱণৰ শৰে দেখে ছানিলা গগন ।

লক্ষ্মণৰ শৰে তাক কৰিলন্ত ছন্ন ॥৯৪

আকাশক ভেদিয়া শৰৰ জ্যোতিকাৰ ।

সূৰ্য্যৰ কিৰণে যেন ফেৰিলা আন্ধাৰ ॥৯৫

দশ পাট শৰ তূণ হন্তে বাচি লৈলা ।

আকৰ্ণ পূৰিয়া তাক হানিয়া পঠাইলা ॥৯৬

পিঠিত বজাইলা শৰ পৰি হৃদয়ত ।

মূৰ্চ্ছা যাই দশানন পৰিলা ৰথত ॥৯৭

চেতন লভিয়া ক্ৰোধিলেক যেন যম ।

কুৰি গোটা সৰ প্ৰহাৰিলা সৰ্প সম ॥৯৮

সন্ধানে পৰিলা লক্ষ্মণৰ হৃদয়ত ।

তমোময় দেখিলা লক্ষ্মণ ভগৱন্ত ॥৯৯

জাজ্জ্বল্য সমান ক্ৰোধি সুমিত্ৰা কুমাৰ ।

ধনু ধৰি ষাঠি শৰ কৰিলা প্ৰহাৰ ॥১০০

হৃদয়ত পৰি শৰ পিঠিত বজইল ।

শৰ চোটে দশগ্ৰীৱ দ্বিগুণে কিটাইল ॥১০১

চতুৰ্দ্দিকে লক্ষ্মণক দিলা শৰ জাক ।

বাণৰ আন্ধাৰে নেদেখিয় আপনাক ॥১০২

হেন দেখি লক্ষ্মণে হানিলা শৰ ছয় ।

অস্ত্ৰ চয় কাটিয়া গুচাইলা তমোময় ॥১০৩

দুয়ো বীৰে বেগে শৰ প্ৰহাৰ কৰয় ।

শৰে শৰে খাঞ্চিয়া চৌভিতি তমোময় ॥১০৪

দুয়ো দুইৰ শৰ কাটি গুচাইল আন্ধাৰ ।

ৰবিৰ কিৰণ আসি ভৈলা পয়সাৰ ॥১০৫

প্ৰসন্ন দেখিয়া শৰ হানে আসৰিস ।

জলস্থল আকাশ পূৰিলা দশোদিশ ॥১০৬

মেদিনী মণ্ডলে দুয়ো বীৰ খৰতৰ ।

দুইহানো শৰীৰ আতি শৰে জৰাজৰ ॥॥১০৭

দুইহানো শৰীৰ হন্তে বহয় ৰুধিৰ ।

দুই পৰ্ব্বতৰ যেন বহে গেৰু নীৰ ॥১০৮

লক্ষ লক্ষ কৌটি কৌটি অসংখ্য প্ৰমাণ ।

দুইহান ধনুৰ হন্তে নিকলয় বাণ ॥১০৯

দুই খান ধনু দেখি মণ্ডল আকাৰ ।

বাঁশ বন ফুটে যেন শৰৰ প্ৰহাৰ ॥১১০

দুয়ো বীৰে সম বলে প্ৰহাৰয় শৰ ।

নিসন্ধি কৰিয়া ফুটি গৈলা কলেৱৰ ॥১১১

আৰ কুশকণ্টক দিবাৰ সন্ধি নাই ।

বিপৰীত দেখি সৰ্ব্বজনে আছে চাই ॥১১২

তত্তুল্য সমান দুয়ো বীৰ বলীয়াৰ ।

আকাশৰ শৰ কাটি গুচাইলা আন্ধাৰ ॥১১৩

পুনৰপি দুয়ো বীৰে শৰ প্ৰহাৰয় ।

বানে নিসন্ধিয়া আকাশত তমোময় ॥১১৪

বিনা নিশা বিনা মেঘে ঘোৰ অন্ধকাৰ ।

বায়ু নবহন্ত নাহি ৰবিৰ সঞ্চাৰ ॥১১৫

পাখি সমে শৰ দুইৰো শৰীৰত পশে ।

মৰ্ম্মস্থান ভেদিয়া পাতাল পুৰ পশে ॥১১৬

অস্থি চৰ্ম্ম মাংসকো বিন্ধিলা দুইৰো শৰে ।

তথাপিতো দুয়ো বীৰে কটাক্ষ নকৰে ॥১১৭

অজয় অভঙ্গ দুয়ো কৰন্ত সংগ্ৰাম ।

ত্ৰৈলোক্যত সাৰ দুয়ো বীৰ অনুপাম ॥১১৮

সিংহ হেন জাম্পন্ত ৰণত নকম্পন্ত ।

অৱহিতে যুজন্ত ছিদ্ৰক নপাৱন্ত ॥১১৯

আগবাঢ়ি যান্ত পাছ লাগি নপলান্ত ।

তেলীয়াৰ জান্ত যেন চোবাৱন্ত দান্ত ॥১২০

দুৰ্জয় ৰাৱণ দশৰথৰ কুমাৰ ।

দুয়ো বীৰে যুজে তিনি ত্ৰৈলোক্যতে সাৰ ॥১২১

লক্ষ্মণে হানিলা অসংখ্যাত শৰ চয় ।

অস্ত্ৰ সব কাটিয়া গুচাইলা তমোময় ॥১২২

আকাশত দেৱগণ চাহিয়া আছন্ত ।

ৰামৰ কনিষ্ঠ বীৰ সমৰে নাচন্ত ॥১২৩

অৰ্দ্ধচন্দ্ৰ হানিলা বিপাট বসুদন্ত ।

পৰ্ব্বতক বেঢ়ি যেন দেৱে বৰিষন্ত ॥১২৪

দশগ্ৰীৱ কম্পি গৈলা শৰৰ প্ৰতাপে ।

ব্ৰহ্মাৰ দিবাৰ অস্ত্ৰ যুৰিলেক চাপে ॥১২৫

বল দিয়া হানিলেক শীঘ্ৰে বহি যাই ।

শৰ সব উৰাইলা মেঘক যেন বাই ॥১২৬

লক্ষ্মণৰ কপালত ফুটিলা সন্ধান ।

বিমূৰ্চ্ছিত ভৈলা বীৰ হৰিলা চেতন ॥১২৭

ক্ষণেকে চেতন পাইলা সুত সুমিত্ৰাৰ ।

ৰাৱণে গুণয় কিনো বীৰ বলীয়াৰ ॥১২৮

লক্ষ্মণে হানিলা তাক এগোটা নৰাচে ।

হৃদয়ত ফুটিয়া বজাইলা পিঠি পাছে ॥১২৯

দশগ্ৰীৱে কম্পয় লক্ষ্মণে হেন জানি ।

ধেনু খান ছেদিলন্ত অৰ্দ্ধচন্দ্ৰ হানি ॥১৩০

আকৰ্ণ পূৰিয়া ধনু আজুৰিয়া টানে ।

আৰ কায়ো বিন্ধিলা শনাইত শত বাণে ॥১৩১

বিপৰীত কৰিয়া ৰুধিৰ বহে গাৱে ।

ঘামি গৈলা লঙ্কানাথে চেতন নপাৱে ॥১৩২

বিহ্বল হৈলেক ৰাজা ঢলোপৰো কৰে ।

ক্ষণেকে চেতন পাইলা ব্ৰহ্মদত্ত বৰে ॥১৩৩

মনে মনে ৰাজা বোলে কিনো অসদৃষ্ট ।

ত্ৰৈলোক্য অজয় ইটো ৰামৰ কনিষ্ঠ ॥১৩৪

আন লগে যুজু যেবে মোৰ হুইবে উলি ।

এহি বুলি ব্ৰহ্মাৰ শকতি লৈলা তুলি ॥১৩৫

বলি দিয়া হানিলেক লক্ষ্মণক লাগি ।

আকাশত দেৱগণ পলাইলেক ভাগি ॥১৩৬

আকৰ্ণ পূৰিয়া ধনু আজুৰিলা টানে ।

শকতিক হানিলেক অসংখ্যাত বাণে ॥১৩৭

আকাশত উঠে যেন বিধূম অগনি ।

দেখিলন্ত লক্ষ্মণে শকতি আসে ছানি ॥১৩৮

শকতিত পৰি শৰ গৈলেক উফৰি ।

চমৎকাৰে লক্ষ্মণ থাকিলা হিয়া তৰি ॥১৩৯

হৃদয়ত পৰি চিতে পৰিলেক ঢলি ।

লক্ষ্মণৰ শৰীৰক শক্তি থৈলা সালি ॥১৪০

যিহেতু আপনি মহাব্ৰহ্ম শুদ্ধ সত ।

লক্ষ্মণে আপনি চিন্তি থাকিলা মনত ॥১৪১

নাসাত পৱন নাহি গমনাগমন ।

মৃতক শৰীৰ যেন হৰিলা চেতন ॥১৪২

হস্তীক মাৰিয়া যেন সিংহৰ আক্ৰান্তি ।

ৰথৰ নামিয়া ৰাজা আনিবাক যান্তি ॥১৪৩

কুৰি হাতে ধৰি দশগ্ৰীৱে দঙ্গা দিলা ।

নাৰায়ণ তেজ অনুমাত্ৰো নলৰিলা ॥১৪৪

ৰাৱণে বোলয় কিনো মুনিষ আসুখ ।

উপাৰিয়া নিবে পাৰোঁ মেৰু মন্দৰক ॥১৪৫

মহাদেৱে কৈলাসকে তুলি আলগাইলো ।

ৰাঘৱৰ কনিষ্ঠৰ ওচৰ নপাইলোঁ ॥১৪৬

হনুমন্তে গুণিলন্ত মিলয় অকায ।

লক্ষ্মণক নিবে খোজে লঙ্কাৰ যে মাজ ॥১৪৭

হৃদয়ত মাৰিলন্ত বজ্ৰসম মুষ্টি ।

সসাঙ্গে ঢলিলা ৰাজা প্ৰাণ যাই ফুটি ॥১৪৮

হনুমন্তে কম্পাইলন্ত ত্ৰৈলোক্য ৰাৱণে ।

সিদ্ধ মুনি বিদ্যাধৰ গন্ধৰ্ব্ব চাৰণে ॥১৪৯

আকাশত দেৱগণে কৰে জয় জয় ।

মাৰুতিৰ বীৰত্বক সবে প্ৰংশসয় ॥১৫০

দুইহাতে তুলিয়া কান্ধত কৰি লৈ ।

শীঘ্ৰবেগে আণ্টাইলা ৰামৰ পাশে গৈ ॥১৫১

লক্ষ্মণৰ হিয়াত শকতি হুসকিল ।

পুনুৰুপি ৰাৱণৰ টোণত পশিল ॥১৫২

সুমিত্ৰা নন্দন নাৰায়ণ মহাহৰি ।

শৰীৰ কৰিলা সুস্থ ব্ৰহ্মজ্ঞান স্মৰি ॥১৫৩

ৰাৱণো জীলেক পাছে বৰৰ প্ৰসাদে ।

ক্ৰোধত জ্বলিলা বানৰাৰ সিংহনাদে ॥১৫৪

আথে বেথ কৰিয়া আপন ৰথে গৈল ।

ধনুশৰ ধৰিয়া যুদ্ধক সাজ ভৈল ॥১৫৫

ৰামে দেখিলন্ত ৰাক্ষসৰ কুলি মালি ।

বৰ বৰ বীৰক ৰাৱণে থৈলা শালি ॥১৫৬

লক্ষ্মণ ভয়াই বৰ কষ্টে এৰাইলন্ত ।

আপনি সাজিয়া ৰাৱণক ধাৰে যান্ত ॥১৫৭

ৰামে যেবে সমৰ কৰিবে চলি যান্ত ।

কৰযোৰে হনুমন্ত বাক্য বুলিলন্ত ॥১৫৮

আদেশ গোসাই হেৰ আৰোহিয়ো মোক ।

পিঠিত চড়িয়া ৰাৱণক যুজিয়োক ॥১৫৯

এহি হৌক বুলি ৰামে পিঠিত চড়িলা ।

ৰাৱণ বধিতে সুমঙ্গলক পঢ়িলা ॥১৬০

ইন্দ্ৰদেৱ যান্ত যেন ঐৰাৱত স্কন্ধে ।

বিৰোচণ অসুৰক মাৰিতে প্ৰবন্ধে ॥১৬১

ৰথত চড়িয়া আছে বীৰ লঙ্কেশ্বৰ ।

শ্ৰীৰাম বদতি অৰে শুন নিশাচৰ ॥১৬২

কি মোৰ আনন্দ আজি তোক ভেট পাইবাঁ ।

স্ত্ৰীচোৰ তোক আজি যমক পঠাইবো ॥১৬৩

শৰণ পশস যেবে ব্ৰহ্মাদেৱ পাশ ।

জলে বুৰ দেস যদি তোৰ নাহি ৰাখ ॥১৬৪

তোৰ অনুবল হৌক দেৱসুৰ নৰে ।

সবাহাঙ্কে মাৰিবোঁ অবধ্য মোৰ শৰে ॥১৬৫

মোহোৰ ঘৰিণী হৰি আনিলি বৰ্ব্বৰ ।

কালে তোক গ্ৰাসিলে অধম নিশাচৰ ॥১৬৬

শকতি বিন্ধিলি তই যাহাৰ শৰীৰে ।

সবংশে মাৰিব তোক লখমণ বীৰে ॥১৬৭

ৰামৰ বচনে বীৰ ৰাৱণ খঙ্গাইল ।

অনেক তিখান শৰ গুণত চড়াইল ॥১৬৮

হনুমন্ত বীৰক বিন্ধিল বৰ টানে ।

মাৰুতিৰ হৃদয়ত ফুটিলা সন্ধানে ॥১৬৯

মৰ্ম্মস্থানে বিন্ধিলন্ত অসংখ্যাত বাণে ।

বাঢ়িবে লাগিলা কপি দশগুণ প্ৰাণে ॥১৭০

একেতো অবধ্য আৰু ৰাঘৱৰ যান ।

শ্ৰীমন্ত শৰীৰ জ্বলে মেৰুৰ সমান ॥১৭১

হনুমন্ত বীৰক বিন্ধিলা যেবে শৰে ।

ক্ৰোধিলেক ৰাঘৱ নসহে কলেৱৰে ॥১৭২

আৱৰ তাহাক শৰ কৰিতে নেদিল ।

অৰ্দ্ধচন্দ্ৰ হানি ৰামে ধনুক ছেদিল ॥১৭৩

শ্ৰীৰাম দেৱক মুনিষ নাই জোৰ ।

ত্বৰিতে কাটিলা ৰাৱণৰ চাৰি ঘোড় ॥১৭৪

ৰাঘৱৰ হাতত অবধ্য শৰ আছে ।

সাৰথিক কাটি ৰথ ভাঙ্গিলন্ত পাছে ॥১৭৫

শ্ৰীৰাম দেৱৰ প্ৰহাৰ নোহে ছোট ।

তূণবাণ ধনু কাটিলন্ত ধ্বজ গোট ॥১৭৬

ৰাৱণ ভূমিত পৰিল পাইল বৰ ভঙ্গ ।

ত্ৰিদশ দেৱৰ তাক দেখি বৰ খঙ্গ ॥১৭৭

এক বাণে হানিলন্ত ৰাৱণাক বুলি ।

পিঠি পাছে বাজ ভৈলা হৃদয়ক ফুলি ॥১৭৮

বিস্ময়ক পায়া বীৰে থাকিলা তৰাসি ।

হাত হন্তে অস্ত্ৰ তাৰ পৰিলন্ত খসি ॥১৭৯

সুৰগণে চাহিয়া আছন্ত একদৃষ্টি ।

অৰ্দ্ধচন্দ্ৰ হানি ৰামে কাটিলা কিৰীটি ॥১৮০

কিৰীটি পৰিলা খসি হৰিলা প্ৰতাপ ।

দশগ্ৰীৱ ভৈলন্ত নিৰ্ব্বিষ যেন সাপ ॥১৮১

শ্ৰীহানি ৰাৱণ মলিন হুইয়া গৈল ।

প্ৰচণ্ড আদিত্য যেন তেজহীন ভৈল ॥১৮২

ৰাঘৱে বোলন্ত মোৰ বচন আকল ।

জীৱমানে পঠাঁও লঙ্কাক লাগি চল ॥১৮৩

জনত থাকিবে মোৰ ৰাম হেন বীৰ ।

প্ৰয়াসিলা ৰাৱণৰ কাটিলন্ত শিৰ ॥১৮৪

সাষ্টম স্বৰূপে গৈয়া হয়ো সন্ধুক্ষণ ।

সাজি আস মাৰি পেশোঁ যমৰ কৰণ ॥১৮৫

বৈলেখিয়া লঙ্কেশ্বৰ চপৰাইলা মাথ ।

সসৈন্য আৰকা গৈয়া পশিলা লঙ্কাত ॥১৮৬

ৰাৱণাক দেখিয়া নিশ্ৰীক মুখ ভৈলা ।

লঙ্কাপুৰি খান কাংস পৰি জিম গৈলা ॥১৮৭

ৰাৱণ ৰাজাক ৰামে সমৰে ভঙ্গাইল ।

দেব মুনি ঋষিগণে আনন্দক পাইল ॥১৮৮

শ্ৰীৰামক প্ৰশংসিলা অনেক আনৰ্গ ।

বাদ্যভণ্ড শবদে পূৰিলা সপ্তস্বৰ্গ ॥১৮৯

ব্ৰহ্মা আদি দেৱে স্তুতি কৰিলা বিস্তৰ ।

পাৰিজাত বৰিষিলা শিৰৰ উপৰ ॥১৯০

যত যত বীৰগণে ঢালিলা ৰাৱণে ।

সবাৰো কাঢ়িলা সৰ শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণে ॥১৯১

গাৱ সব মাজিলা অমৃত সম হাতে ।

দশগুণ তেজবল এৰাইলা আঘাতে ।১৯২

শুনা সভাসদ ৰামায়ণ কথা সাৰ ।

কলিযুগে আতপৰ ধৰ্ম্ম নাহি আৰ ॥১৯৩

জানি মহা সুখে পান কৰাঁ কৰ্ণ ভৰি ।

নিৰন্তৰে নৰে ডাকি বোলাঁ হৰি হৰি ॥১৯৪