ৱিলিয়াম হাৰ্ভি

ৱিলিয়াম হাৰ্ভি (William Harvey, ১ এপ্ৰিল ১৫৭৮ – ৩ জুন ১৬৫৭) এজন ইংৰাজ চিকিৎসক আছিল যি শৰীৰস্থান আৰু শৰীৰতত্বলৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৰঙনি আগবঢ়াইছিল। তেৱেঁই প্ৰথমজন চিকিৎসক যিজনে হৃদপিণ্ডৰদ্বাৰা তেজ মগজু আৰু শৰীৰৰ আন অংশলৈ পাম্প কৰাৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰক্ৰিয়াৰ লগতে পাল্‌ম'নেৰী (pulmonary) আৰু ছিষ্টেমিক (systemic) সঞ্চালন সম্পূৰ্ণৰূপে আৰু সবিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰিছিল (যদিও ৰিঅল্ডো কলম্বো, মাইকেল চাৰ্ভেটাছ, আৰু জেক ডুবইৰ দৰে পূৰ্বৰ লেখকে তেওঁৰ কিছুমান তত্ত্বৰ পূৰ্বাভাস দিছিল)।

ব্যক্তিগত জীৱন আৰু শিক্ষা

তেওঁৰ পিতৃ থমাছ হাৰ্ভি ফক্‌ষ্ট'নৰ এগৰাকী জুৰাট (বিচাৰকজাতীয় পদ) আছিল আৰু ১৬০০ চনত মেয়ৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। থমাছ হাৰ্ভি আৰু পত্নী হাল্কেৰ সাতজন পুত্ৰ আৰু দুগৰাকী কন্যাকে ধৰি মুঠ নটা সন্তানৰ ভিতৰত ৱিলিয়াম হাৰ্ভি আটাইতকৈ ডাঙৰ আছিল।

ৱিলিয়াম হাৰ্ভিয়ে ফক্‌ষ্ট'নতে প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল,আৰু তাৰ পিছত দ্য কিংছ স্কুল (কেণ্টাৰবেৰী), গ'নভিল এণ্ড কিজ কলেজ, কেম্ব্ৰিজত অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁ ১৫৯৩ চনত মেট্ৰিকুলেচন আৰু ১৫৯৭ চনত কলাৰ স্নাতক উত্তীৰ্ণ হয়। তেওঁ ১৫৯৯ চনত ইটালীৰ পাডুৱা বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰৱেশ কৰে আৰু ১৬০২ চনৰ ২৫ এপ্ৰিলত ২৪ বছৰ বয়সত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰ অৱ মেডিচিন (M.D.) ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

তেওঁ এলিজাবেথ ব্ৰাউনক বিয়া কৰাইছিল যি এগৰাকী চিকিৎসকৰ কন্যা আছিল। তেওঁলোকৰ কোনো সন্তান নাছিল।

কৰ্মজীৱন

ৰয়েল কলেজ অৱ ফিজিচিয়ান্‌ছ

লণ্ডনলৈ ঘূৰি আহি তেওঁ ৰয়েল কলেজ অৱ ফিজিচিয়ান্‌ছৰ (Royal College of Physicians) ফেল' নিৰ্বাচিত হয়। পিছলৈ ছেইণ্ট বাৰ্থ'ল'মিউৰ হস্পিতালত (St Bartholomew's Hospital) চিকিৎসক হিচাপে নিযুক্ত হয়।

লুমলিয়ান বক্তা

১৬১৫ চনৰ ৪ আগষ্টত তেওঁক লুমলিয়ান বক্তা (Lumleian lecturer) পদত নিযুক্তি দিয়া হয়, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল সমগ্ৰ ইংলেণ্ডত শৰীৰবিজ্ঞানৰ জ্ঞান বৃদ্ধি কৰা। তেওঁ ১৬১৬ চনৰ এপ্ৰিলত তেওঁৰ বক্তৃতা আৰম্ভ কৰিছিল।

ৰাজকীয় চিকিৎসক

১৬১৮ চনৰ ৩ ফেব্ৰুৱাৰী তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম জেমছৰ 'ফিজিচিয়ান এক্সট্ৰাঅৰ্ডিনেৰী' হিচাপে নিযুক্ত হয়। এই সময়ছোৱাত তেওঁ ফ্ৰান্সিছ বেকনকে ধৰি অন্য উচ্চপদস্থ লোককো চিকিৎসা কৰিছিল। ১৬২৯ চনত তেওঁ পুনৰ কলেজ অৱ ফিজিচিয়ান্‌ছৰ চেন্সৰ আৰু পাছলৈ ধনভঁৰালী হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।

ডাইনী পৰীক্ষা

হাৰ্ভি ডাইনী হোৱাৰ অভিযোগ সন্দৰ্ভত এগৰাকী প্ৰখ্যাত সন্দেহবাদী আছিল। ১৬৩৪ চনত ডাইনী হোৱাৰ অভিযোগত অভিযুক্ত হোৱা চাৰি গৰাকী মহিলাৰ পৰীক্ষকসকলৰ ভিতৰত তেৱোঁ এজন আছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰতিৱেদনৰ ফলস্বৰূপে আটাইকেইগৰাকী মহিলাকে দোষমুক্ত কৰা হৈছিল।

বিদেশ যাত্ৰা আৰু ইংলেণ্ডৰ গৃহ-যুদ্ধ

বাৱন্ন বছৰ বয়সত ৰজাৰ আদেশত হাৰ্ভিয়ে লেনক্সৰ ডিউকৰ সৈতে বিদেশ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া হয়। এই তিনিবছৰীয়া কালত তেওঁ মণ্টুৱা যুদ্ধ আৰু প্লেগ ৰোগে সামৰি ধৰা স্পেইন আৰু ফ্ৰান্স ভ্ৰমণ কৰে। ১৬৩২ চনত ইংলেণ্ডলৈ ঘূৰি আহি তেওঁ ৰজা প্ৰথম চাৰ্লছৰ চিকিৎসক {ফিজিচিয়ান ন্‌ অৰ্ডীনেৰী]] হিচাপে নিযুক্ত হয়।

ইংলেণ্ডৰ গৃহ-যুদ্ধৰ সময়ত (১৬৪২–১৬৫১), ৰজাৰ বিৰোধী নাগৰিক-সৈনিকৰ দলে হাৰ্ভিৰ কোঠাত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁৰ সামগ্ৰী চুৰি কৰে আৰু তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাগজ-পত্ৰসমূহ সিঁচৰতি কৰি পেলায়। এই কাগজ-পত্ৰসমূহত মৃত শৰীৰৰ ওপৰত কৰা বহুসংখ্যক ব্যৱচ্ছেদনৰ অভিলেখ আৰু তুলনামূলক শৰীৰবিজ্ঞানৰ ওপৰত তেওঁৰ পৰ্যবেক্ষণসমূহৰ টোকা আছিল। এই সময়ছোৱাতো তেওঁ একে পদত চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়ায় আৰু এজ্‌হিলৰ যুদ্ধত ৰজাৰ সন্তানসকলক ৰক্ষা কৰে।

মৃত্যু

গৃহযুদ্ধত ১৬৪৫ চনত অক্সফ'ৰ্ডৰ আত্মসমৰ্পণৰ পাছত হাৰ্ভিয়ে লাহে লাহে ৰাজহুৱা জীৱনৰপৰা অৱসৰ ল'বলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৬৫৭ চনৰ ৩ জুনত ভাতৃ এলিয়াবৰ ঘৰত সম্ভৱতঃ মগজুৰ ৰক্তক্ষৰণৰ ফলত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।

De Motu Cordis (হৃদপিণ্ডৰ গতিৰ বিষয়ে)

১৬২৮ চনত তেওঁ ফ্ৰেংকফুৰ্টত তেজৰ সঞ্চালনৰ ওপৰত তেওঁৰ গ্ৰন্থ De Motu Cordis (সম্পূৰ্ণ নাম: Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus) প্ৰকাশ কৰে। হাৰ্ভিয়ে কেৱল এখন সৰু লেন্সহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল, গতিকে তেওঁ সূক্ষ্মভাৱে ৰক্ত কেশিকা দেখা পোৱা নাছিল। সেয়েহে, তেওঁৰ গ্ৰন্থৰ কিছু অংশত তেওঁ ব্যাৱহাৰিক প্ৰমাণৰ সলনি তত্ত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল। গ্ৰন্থখনত প্ৰথমে হৃদপিণ্ডৰ গঠন বৰ্ণনা কৰাৰ পাছত কেনেকৈ বাওঁ নিলয়ৰ সংকোচনৰ ফলত ধমনীবোৰেদি ৰক্ত সঞ্চালন হয় আৰু সোঁ নিলয়ৰ সংকোচনৰ ফলত পালম'নেৰী ধমনীলৈ তেজ যায় সেয়া আলোচনা কৰা হৈছে। পাৰ চৰাইৰ ওপৰত কৰা পৰীক্ষাত অৱস হোৱা হৃদপিণ্ডই শক্তি ঘূৰাই পোৱাও তেওঁ দেখা পাইছিল। কিতাপখনৰ অষ্টম অধ্যায়ত তেওঁ হৃদপিণ্ডৰ পৰা ধমনীলৈ যোৱা ৰক্তৰ পৰিমাণ গণনা কৰে। দূষিত তেজ যকৃতত উৎপন্ন হোৱা বোলা গেলেনৰ তত্বৰ বিপৰীতে গৈ তেওঁ হৃদপিণ্ডৰ ধাৰণ ক্ষমতা, হৃদপিণ্ডৰ এবাৰ সংকোচনত ওলাই যোৱা তেজৰ পৰিমাণ, নিৰ্দিষ্ট সময়ত হৃদপিণ্ডৰ কিমানবাৰ সংকোচন হয় আদি হিচাপ কৰি দেখুৱায়।

এই আৱিষ্কাৰৰ ফলত চিকিৎসক সম্প্ৰদায়ৰ মাজত যথেষ্ট বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হয়, কিয়নো ই গেলেন কেইবা শতিকা ধৰি চলি অহা তত্ত্বৰ সৈতে বিৰোধ কৰিছিল। গেলেনে বিশ্বাস কৰিছিল যে তেজ 'অদৃশ্য ছিদ্ৰ'ৰদ্বাৰা নিলয়সমূহৰ মাজেৰে পাৰ হয় আৰু ধমনী আৰু সিৰা তন্ত্ৰ বেলেগ বেলেগ।

তথ্যসূত্ৰ

গ্ৰন্থপঞ্জী

Further reading

বাহ্যিক সংযোগ

William Harvey info from the (US) National Health Museum
The Harvey Genealogist: The Harvey Book: PART ONE (mentions William Harvey and various ancestors and relatives)
William Harvey: "On The Motion Of The Heart And Blood In Animals", 1628
Images from De motu cordis From The College of Physicians of Philadelphia Digital Library

শ্ৰেণী:বিজ্ঞানী