বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্য ৪

বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্য ৪ (SDG 4) হৈছে সৰ্বাংগীণ আৰু সমতাপূৰ্ণ গুণগত শিক্ষা নিশ্চিত কৰা আৰু সকলোৰে বাবে আজীৱন শিক্ষণৰ সুযোগ প্ৰসাৰিত কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি। এই লক্ষ্যৰ লক্ষ্য হৈছে শিশু আৰু যুৱক-যুৱতীসকলক শিক্ষাৰ গুণগত আৰু সহজ সুবিধা প্ৰদান কৰা, লগতে অন্যান্য শিক্ষণৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা, আৰু বৈষম্য হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে। এছডিজি ৪ৰ মূল লক্ষ্যসমূহৰ ভিতৰত আছে সকলো ছোৱালী আৰু ল’ৰাই সমতাপূৰ্ণ, আৰু মানসম্পন্ন প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক বিনামূলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাটো নিশ্চিত কৰা, নিয়োগৰ বাবে প্ৰাসংগিক দক্ষতা থকা যুৱক-যুৱতী আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ শিক্ষিতৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা, আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত লিংগ বৈষম্য দূৰ কৰা।

শিক্ষাৰ সুবিধা বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰগতি হোৱাৰ পিছতো উল্লেখযোগ্য প্ৰত্যাহ্বানসমূহ অব্যাহত আছে। কিয়নো ২০১৭ চনত ৬ ৰপৰা ১৭ বছৰ বয়সৰ ২৬.২ কোটি শিশু আৰু যুৱক-যুৱতী এতিয়াও বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাহিৰত আছিল আৰু আধাতকৈ অধিক শিশু আৰু কিশোৰ-কিশোৰীয়ে পঢ়া আৰু গণিতত ন্যূনতম দক্ষতাৰ মানদণ্ড পূৰণ কৰিব পৰা নাই। ক’ভিড-১৯ মহামাৰীয়ে শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো বিধ্বংসী প্ৰভাৱ পেলাইছিল আৰু লাখ লাখ শিশু আৰু যুৱক-যুৱতী শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি ৰৈ গৈছে। এছডিজি ৪ লাভ কৰিবলৈ বিশেষকৈ উন্নয়নশীল দেশসমূহত শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বিনিয়োগ বৃদ্ধি আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতা আৰু অংশীদাৰিত্ব অতি প্ৰয়োজনীয়।
এছডিজি ৪ৰ ১০টা লক্ষ্য আছে আৰু এয়া ১১টা সূচকৰদ্বাৰা জুখিব পৰা যায়। সাতটা ফলাফলৰ লক্ষ্য হ’ল: বিনামূলীয়া প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা; গুণগত প্ৰাক-প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ সমান সুবিধা; সুলভ মূল্যৰ কাৰিকৰী, বৃত্তিমূলক আৰু উচ্চ শিক্ষা; আৰ্থিক সফলতাৰ বাবে প্ৰাসংগিক দক্ষতা থকা লোকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি; শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সকলো বৈষম্য দূৰ কৰা; সৰ্বজনীন সাক্ষৰতা আৰু সংখ্যা; আৰু বহনক্ষম উন্নয়ন আৰু বিশ্ব নাগৰিকত্বৰ বাবে শিক্ষা। ৰূপায়ণৰ লক্ষ্যৰ তিনিটা উপায় হ'ল: অন্তৰ্ভুক্ত আৰু নিৰাপদ বিদ্যালয় নিৰ্মাণ আৰু উন্নীত কৰা; উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ বাবে উচ্চ শিক্ষাৰ বৃত্তি সম্প্ৰসাৰণ; আৰু উন্নয়নশীল দেশসমূহত যোগ্য শিক্ষকৰ যোগান বৃদ্ধি কৰা।
এছডিজি ৪ৰ লক্ষ্য হৈছে শিশু আৰু যুৱক-যুৱতীসকলক শিক্ষাৰ গুণগত আৰু সহজ প্ৰৱেশৰ লগতে অন্যান্য শিক্ষণৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। ইয়াৰ এটা লক্ষ্য হৈছে সাৰ্বজনীন সাক্ষৰতা আৰু সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰা। শিক্ষণ পৰিৱেশত জ্ঞান আৰু মূল্যৱান দক্ষতা আহৰণৰ এক প্ৰধান উপাদান। সেয়েহে অধিক শৈক্ষিক সুবিধা নিৰ্মাণৰ জৰুৰী প্ৰয়োজনীয়তা আৰু লগতে বৰ্তমানৰ সুবিধাসমূহ উন্নীত কৰি সকলোৰে বাবে নিৰাপদ, অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ফলপ্ৰসূ শিক্ষণ পৰিৱেশ প্ৰদান কৰা।

বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত ল’ৰা আৰু ছোৱালী উভয়ৰে বাবে শিক্ষাৰ সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰত ডাঙৰ অগ্ৰগতি হৈছে। অগ্ৰগতিৰ ক্ষেত্ৰত ২০১৮ চনত তৃতীয় পৰ্যায়ৰ শিক্ষাত বিশ্বব্যাপী অংশগ্ৰহণ ২২৫ মিলিয়নত উপনীত হৈছে আৰু এয়া ৩৮% মুঠ নামভৰ্তি অনুপাতৰ সমতুল্য।

পটভূমি

"সকলোৰে বাবে শিক্ষা" এটা জনপ্ৰিয় শ্লোগান আৰু ১৯৯০ চনৰপৰা বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়ন পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে এই কথাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।

শিক্ষাক বহনক্ষম উন্নয়ন, জাতি গঠন আৰু শান্তিৰ বাবে এক শক্তি হিচাপে দেখা যায়। পঢ়া-শুনা, লিখা বা গণনা আদি কিছুমান বিশেষ দক্ষতা লাভ কৰা শিশু আৰু যুৱক-যুৱতীসকলৰ এই দক্ষতাৰ অভাৱত থকা সমনীয়াসকলতকৈ উন্নত ভৱিষ্যতৰ সম্ভাৱনা বেছি।

বহনক্ষম উন্নয়ন নিশ্চিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত শিক্ষাৰ ভূমিকা কেৱল উন্নয়নশীল অঞ্চলত সীমাবদ্ধ নহয়। কিন্তু সামগ্ৰিকভাৱে সমগ্ৰ পৃথিৱী।

বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্য ৪ (এছডিজি ৪)ৰ প্ৰধান লক্ষ্য হৈছে সৰ্বজনীনভাৱে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক উচ্চমানৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা আৰু যাৰদ্বাৰা শিক্ষাৰ্থীৰ জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ড আৰু সম্প্ৰদায়ৰ ভৱিষ্যত উন্নত কৰি তোলা।
বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় পৰ্যায়ত ল'ৰা আৰু ছোৱালী উভয়ৰে বাবে শিক্ষাৰ সুবিধাৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত বৃহৎ অগ্ৰগতি হৈছে। উপ-চাহাৰা আফ্ৰিকাৰ দেশসমূহত প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ হাৰ ২০০০ চনত ৪৯ শতাংশৰপৰা ২০০৬ চনত ৬০ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে।
কিন্তু বৰ্ধিত পৰিমাণৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী বিদ্যালয় প্ৰৱেশৰ অৰ্থ সদায় শিক্ষাৰ মান উন্নত বা প্ৰাথমিক বিদ্যালয় সম্পূৰ্ণ কৰা নহয়। এমডিজি ৰূপায়ণৰ সময়ত বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি বৃদ্ধিৰ ফলত শৈক্ষিক ফলাফল উন্নত হোৱা নাছিল।

সমগ্ৰ বিশ্বতে ইণ্টাৰনেটৰ সীমিত সুবিধাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ শিক্ষণৰ সুযোগত জড়িত হোৱাৰ ক্ষমতাতো বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাইছে।

লক্ষ্য, সূচক, আৰু অগ্ৰগতি

২০১৫ চনৰপৰা এছডিজি ৪ৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট বিভাজন দিবলৈ জিচিইৰ নীতিৰ হৈ অৱদান আগবঢ়োৱা হৈছিল।

এচ ডি জি ৪ ৰ ৭টা লক্ষ্যৰ ৩টা প্ৰকৃত প্ৰয়োগৰ উপায় আৰু ১২ টা সূচকৰে গঠিত। ইয়াৰে আঠটা ২০৩০ চনৰ ভিতৰত পূৰণ কৰাৰ কথা, আনহাতে এটা ২০২০ চনৰ ভিতৰত লাভ কৰাৰ কথা আৰু বাকীবোৰৰ কোনো লক্ষ্য বছৰ নাই। প্ৰতিটো লক্ষ্যৰ অগ্ৰগতি জুখিবলৈ এটা বা ততোধিক সূচক থাকে। লক্ষ্যসমূহৰ ভিতৰত আছে বিনামূলীয়া প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা (৪.১), গুণগত প্ৰাক-প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ সমান সুবিধা (৪.২), সুলভ মূল্যৰ কাৰিকৰী, বৃত্তিমূলক আৰু উচ্চ শিক্ষাৰ সমান সুবিধা (৪.৩), আৰ্থিক সফলতাৰ বাবে প্ৰাসংগিক দক্ষতা থকা লোকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি (৪.৪), শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সকলো বৈষম্য দূৰ কৰা (৪.৫), সৰ্বজনীন সাক্ষৰতা আৰু সংখ্যাবিজ্ঞান (৪.৬), বহনক্ষম উন্নয়ন আৰু বিশ্ব নাগৰিকত্বৰ বাবে শিক্ষা (৪.৭), শিক্ষা (৪.৭), অন্তৰ্ভুক্ত আৰু নিৰাপদ বিদ্যালয় নিৰ্মাণ আৰু উন্নীতকৰণ (৪. ক), উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ বাবে উচ্চ শিক্ষাৰ বৃত্তি সম্প্ৰসাৰণ (৪. খ) আৰু উন্নয়নশীল দেশসমূহত যোগ্য শিক্ষকৰ যোগান বৃদ্ধি (৪. গ)।

আভিৰক্ষক সংস্থা

লক্ষ্যসমূহৰ বেছিভাগ সূচকৰ বাবে অভিৰক্ষক সংস্থা হৈছে(ইউনেস্ক ইনষ্টিউট ফৰ ষ্টেটিকচ) ইউনেস্কো-ইউআইএছ।   ইয়াৰ উপৰি ইউনেস্কো হৈছে কিছুমান সূচকৰ অভিৰক্ষক সংস্থা। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দূৰসংযোগ সংঘ হৈছে সূচক ৪.৪.১ৰ অভিৰক্ষক সংস্থা।   OECD হৈছে সূচক 4.b.1 ৰ অভিৰক্ষক সংস্থা। ইউনেস্কো-ইডি/পিএছডি/ইএছডি হৈছে সূচক ৪.৭.১ৰ বাবে অভিৰক্ষক সংস্থা।

নিৰীক্ষণ আৰু অগ্ৰগতি

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সচিব প্ৰধানে বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্যৰ দিশত হোৱা অগ্ৰগতিৰ মূল্যায়ন কৰি বাৰ্ষিক প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত কৰে।

২০০২ চনত স্থাপিত গ্ল'বেল এডুকেচন মনিটৰিং ৰিপৰ্ট হৈছে সম্পাদকীয়ভাৱে স্বতন্ত্ৰ প্ৰতিৱেদন, ইউনেস্ক ৰদ্বাৰা আয়োজিত আৰু প্ৰকাশ কৰা। এই প্ৰতিৱেদনে সামগ্ৰিক এছডিজি অনুসৰণ আৰু পৰ্যালোচনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অংশ হিচাপে সকলো প্ৰাসংগিক অংশীদাৰক তেওঁলোকৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ বাবে জবাবদিহি কৰাত সহায় কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৌশল ৰূপায়ণ নিৰীক্ষণ কৰে।

অগ্ৰগতি অনুসৰণ কৰাটো কঠিন কাৰণ ৭৫ শতাংশ দেশৰ হাতত এছডিজি ৪ৰ সকলো লক্ষ্য অনুসৰণ কৰিবলৈ কোনো বা অপৰ্যাপ্ত তথ্য নাই। ইয়াৰ ফলত পিছ পৰি থকাৰ আটাইতকৈ বেছি আশংকা থকা শিশুসকলক বিশ্লেষণ আৰু চিনাক্ত কৰাটো কঠিন হৈ পৰে। ২০১৯ চনৰ এক অধ্যয়নত ২০০০ চনৰপৰা ২০১৭ চনলৈকে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ শিক্ষাগত অৰ্হতাৰ অনুমান কৰিবলৈ কম্পিউটাৰ মডেলিং ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, প্ৰতিখন দেশৰ বাবে ফলাফলৰ মেপিং কৰি পিছ পৰি থকা ক্ষেত্ৰসমূহ চিনাক্ত কৰাত সহায়ক হোৱাকৈ।

বৃহৎ মুক্ত অনলাইন পাঠ্যক্ৰম (MOOC) হৈছে অনলাইন প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে বিনামূলীয়া মুক্ত শিক্ষা প্ৰদান কৰা। এম অ’ অ চিৰ প্ৰাৰম্ভিক দৰ্শন আছিল গুণগত উচ্চ শিক্ষাক বিস্তৃতভাৱে বাবে মুকলি কৰা। তেনেদৰে, MOOC সমূহ SDG 4 লাভৰ বাবে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ আহিলা। একে সময়তে, MOOC সমূহেও লক্ষ্য ৫ ত অৰিহণা যোগায়, কাৰণ ইয়াৰদ্বাৰা লিংগ-নিৰপেক্ষ আৰু মহিলা আৰু ছোৱালীক শিক্ষাৰ উন্নত সুবিধা প্ৰদান কৰিব পাৰে।

সংস্থাসমূহ

গুণগত শিক্ষা লাভ কৰাটো নিশ্চিত কৰাৰ লগত জড়িত সংস্থাসমূহৰ ভিতৰত আছে:
প্লেন ইণ্টাৰনেশ্যনেল
ইউনেস্ক
ইউনিচেফ
শিক্ষাৰ বাবে বিশ্বব্যাপী অংশীদাৰিত্ব
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ছোৱালী শিক্ষাৰ পদক্ষেপ
এছ'চিয়েচন ফৰ চাইল্ডহুড এডুকেচন ইণ্টাৰনেশ্যনেল|চাইল্ডহুড এডুকেচন ইণ্টাৰনেশ্যনেল
ইউনেস্কৰ শিক্ষা, বৈজ্ঞানিক, আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা-পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান (ইউনেস্কো-ইউআইএছ)।
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান|ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (UNITAR)
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দূৰসংযোগ সংঘ (ITU)

তথ্যৰ উৎস

শ্ৰেণী:শিক্ষা
শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰসংঘ