জিলেণ্ট

জিলেণ্ট তুৰ্কী পৌৰাণিক কাহিনীত (বিশেষকৈ টাটাৰ) এটা ড্ৰেগন আৰু এটা ৱাইভাৰ্নৰ মাজৰ কিবা এটা মিল থকা এটা কিংবদন্তি জীৱ। ১৭৩০ চনৰ পৰা ই কাজানৰ চৰকাৰী প্ৰতীক হৈ আছে। এই পাখিযুক্ত সাপটোৰ কথা কাজানৰ ভেটিৰ বিষয়ে কিংবদন্তিত উল্লেখ আছে।

জিলেণ্ট হৈছে অজগৰৰ মূৰ, চৰাইৰ শৰীৰ, কুকুৰাৰ ভৰি, সাপৰ ঠেং, কুকুৰৰ কাণ, বাদুলি বা চৰাইৰ ৰঙা ডেউকা, চোকা দাঁত, গাঢ় ধূসৰ পাখি আৰু খোলাযুক্ত গাঢ় ধূসৰ ছাল থকা এটা কিংবদন্তি জীৱ।

নামকৰণ আৰু ব্যুৎপত্তি

জিলেন্ত শব্দটো ৰাছিয়ান Зилант ৰ ইংৰাজী লিপ্যন্তৰ, শব্দটো টাটাৰ yılan/елан ৰ অনুবাদ, উচ্চাৰণ [jɯˈlɑn] (বা কেতিয়াবা [ʒʲɯˈlɑn]) আৰু ইয়াৰ অৰ্থ সাপ।

আনহাতে টাটাৰসকলে নিজেই এই জীৱটোক পাৰ্চী শব্দ আজদাহা (ড্ৰেগন) বা আজদাহা-ইলান ('ড্ৰেগন-সাপ') বুলি সঘনাই উল্লেখ কৰে। টাটাৰসকলে ইয়াক ইউৰোপীয় আৰু পাৰ্চী অজগৰৰ সৈতে মিল থকা এটা বিকৃত জীৱ হিচাপে গণ্য কৰিছিল। ইডেল-উৰালৰ বিশ্বাস অনুসৰি ১০০ বছৰ জীয়াই থকা যিকোনো সাপ আজদাহালৈ পৰিণত হয়।

জিলেন্ত/আজদাহা সাপৰ ৰজা আক ইলান (‘বগা সাপ’)ৰ পৰা পৃথক। আক ইলান(Aq Yılan) বা ছাহমাৰা(Şahmara) পাৰ্চী shah (ৰজা) আৰু ymar (সাপ)ৰ পৰা মহাকাব্যিক নায়ক (batırlar) সকলক প্ৰায়ে তেওঁলোকক উপহাৰ দি পৰামৰ্শ আৰু সহায় কৰিছিল। মানুহৰ ওপৰত তেওঁৰ উপকাৰী প্ৰভাৱৰ কথা ক’বলৈ গ’লে আক ইলানৰ চীনৰ অজগৰৰ সৈতে মিল আছে।

চুভাছ আৰু মাৰি (টাৰ্টাৰসকলৰ কাষত কাজান অঞ্চলত বাস কৰা জনগোষ্ঠী)ৰো কাজানৰ মূলৰ সৈতে জড়িত কিংবদন্তি আছে যদিও ইয়াৰে কোনোটোৱেই কাজান অজগৰৰ কথা উল্লেখ কৰা নাই। ষোড়শ শতিকাৰ পিছত ৰাছিয়ানসকলে টাটাৰসকলৰ পৰা মূল কিংবদন্তিটো লাভ কৰে। কাজান ৰাছিয়ানসকলৰ বাবে জিলেণ্টৰ নেতিবাচক অৰ্থ আছিল, কিয়নো ইয়াক সাপ হিচাপে নহয়, স্লাভিক অজগৰ হিচাপেহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছিল।

পশ্চিমীয়া সংস্কৃতিয়ে কাজানৰ নাগৰিকসকলৰ মাজত জিলেণ্টৰ জনপ্ৰিয় ধাৰণাক প্ৰবলভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছে আৰু বহু আধুনিক নাগৰিকে জিলেণ্টক মূলতঃ ধ্ৰুপদীভাৱে পশ্চিমীয়া ৱাইভাৰ্ণ বা ড্ৰেগন হিচাপে কল্পনা কৰে – যিটো ছবিত চিত্ৰিত কৰা হৈছে।

১৫৫২ চনত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণৰ পূৰ্বে কাজান চহৰ বা কাজান খানাটৰ কোনো জাতীয় পতাকাত ডেউকা থকা অজগৰ বা সাপৰ ছবি দেখা পোৱাৰ কোনো শক্তিশালী প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। (ইছলাম – খানাতৰ চৰকাৰী বিশ্বাস – জীৱ-জন্তুৰ প্ৰতিমূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। ) আধুনিক তাটাৰ গাঁওবোৰত জাতীয় পতাকা বা চহৰৰ প্ৰতীক বুলি কোনো বস্তু নাই। (কিন্তু মন কৰিব যে ৰাছিয়াৰ সকলো ৰেয়নে শেহতীয়াকৈ (প্ৰায় ২০০৪) জাতীয় পতাকা গ্ৰহণ কৰিছে আৰু ১৯১৭ চনৰ আগতে ৰাছিয়া সাম্ৰাজ্যৰ উয়েজড কেন্দ্ৰসমূহত জাতীয় পতাকা আছিল)। ৰাছিয়ান ভাষাত জিলেণ্টৰ সঠিক নাম আৰু কাজানৰ প্ৰতীক হিচাপে জিলেণ্টৰ ভূমিকাই আজিকালি বেছিভাগেই ৰাছিয়ান সংস্কৃতিৰ এটা উপাদান হিচাপে কাম কৰে। টাৰ্টাৰ সংস্কৃতিৰ কিংবদন্তিত ডেউকা থকা সাপ দেখা যায়, আৰু এটা অজগৰ – আজদাহা – সাধুকথাত ভূমিকা পালন কৰে।

কিংবদন্তি

কাজানত প্ৰচলিত বেছিভাগ কিংবদন্তি পৰস্পৰ বিৰোধী আৰু জিলেণ্টো ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম নহয়। জিলেণ্ট কিংবদন্তিটোৰ কেইবাটাও ৰূপ আছে।

এটা কাহিনী অনুসৰি এগৰাকী ধুনীয়া ছোৱালীয়ে পুৰণি কাজানৰ বাসিন্দা এজনক বিয়া কৰাইছিল। তেওঁ কাজানছু নদীৰ পৰা পানী আনিবলগীয়া হৈছিল আৰু স্থানীয় খানৰ ওচৰত অভিযোগ কৰিছিল যে তেওঁৰ ৰাজধানী সুবিধাজনক নহয়। তেওঁ তেওঁক চহৰখন জিলাণ্টাউ পাহাৰলৈ লৈ যাবলৈ পৰামৰ্শ দিলে আৰু খানে মান্তি হ’ল। কিন্তু পাহাৰটোত অসংখ্য সাপৰ বিচৰণ আছিল যিবোৰ “কাঠৰ কুণ্ডাৰ দৰে ডাঠ’’ আছিল। তেওঁলোকৰ নেতা আছিল এটা বিশাল দুমূৰীয়া সাপ অৰ্থাৎ জিলন্ত। এটা মূৰে কেৱল ঘাঁহ খাইছিল, আনটোৱে কুমাৰী আৰু যুৱকক গিলিছিল। এজন যাদুকৰে খানক পাহাৰৰ ওচৰত খেৰ আৰু কাঠ দ’ম সাজিবলৈ পৰামৰ্শ দিলে। বসন্ত কালত শীতকালীন গাঁতৰ পৰা সাপবোৰ ওলাই আহি খেৰৰ থোপাটোত সোমাই পৰে। এজন নাইট এৰাণ্টক খেৰৰ স্তূপটোত জুই লগাবলৈ পঠিওৱা হৈছিল, সাপবোৰ জ্বলাই পেলোৱা হৈছিল। মৃত্যুৰ সময়তো ইহঁত মাৰাত্মক হৈ পৰিছিল, “গন্ধেৰে মানুহ আৰু ঘোঁৰাক হত্যা কৰিছিল’’। কিন্তু সেই বিশাল দুমূৰীয়া সাপ অজগৰটো কাবান হ্ৰদলৈ পলাই গ’ল। কাহিনী অনুসৰি তেওঁ এতিয়াও হ্ৰদৰ পানীত বাস কৰে আৰু মাজে মাজে নাগৰিকৰ প্ৰতিশোধ লয়। আন আন কাহিনী অনুসৰি এই বিশাল সাপটোক ডিউলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল, যিটো আত্মাই এই হ্ৰদটোৰ পানীৰ তলৰ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

ইয়াৰ উপৰিও কোৱা হয় যে জিলাণ্টে হ্ৰদটোলৈ পলায়ন কৰা নাছিল বৰঞ্চ নাইটৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল, যিজনে সেই সময়লৈকে কাজানৰ পৰা প্ৰায় ৫০ চক্ৰিম (টাটাৰসকলৰ জোখৰ একক) দূৰত্বলৈ চলাই গৈছিল। ইয়াৰ পিছত হোৱা যুঁজৰ সময়ত জিলাণ্টে নায়কজনক ছটা ভাগত কাটি পেলায়। নাইটে অৱশ্যে বিষাক্ত পাইকটোৰে অজগৰটোক ছুৰীৰে আঘাত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল আৰু অৱশেষত জিলাণ্টৰ মৃত্যু হৈছিল।

জিলান্তৰ জিলন্তাউলৈ ঘূৰি অহাৰ বিষয়েও এটা কিংবদন্তি আছে। তেওঁলোকে কয় যে জিলান্তই পাহাৰৰ ওচৰৰ এটা ডাঙৰ গুহাত নিজকে পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। অজগৰটোৱে মাজে মাজে আতংকিত চহৰখনৰ ওপৰেৰে উৰি গৈ ক’লা হ্ৰদৰ পানী খাইছিল। প্ৰথমতে চহৰৰ মানুহে তেওঁক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায় যদিও পিছলৈ তেওঁলোকে এজন যাদুকৰৰ সহায়ত তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ সক্ষম হয়।

সম্পৰ্কিত কাহিনী

এটা কিংবদন্তি অনুসৰি যেতিয়া বুলগাৰসকলে বিলাৰ চহৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ আহিছিল, তেতিয়া তেওঁলোকে এটা ডাঙৰ সাপ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে তাক হত্যা কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে, কিন্তু সাপটোৱে জীৱন ভিক্ষা কৰি আল্লাহৰ ওচৰত তাক উৰি এযোৰ ডেউকা দিবলৈ কাতৰ অনুৰোধ কৰিলে। আল্লাহে তাক ডেউকা দিলে আৰু সাপটো বিলাৰৰ পৰা উৰি গ’ল।

আন এটা মহান সাপ আলাবুগাৰ এটা পৌত্তলিক টাৱাৰ মন্দিৰত বাস কৰা বুলি কোৱা হৈছিল। যদিও বুলগাৰসকলে দশম শতিকাৰ পৰাই ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল, তথাপিও টামেৰলেনৰ আক্ৰমণৰ সময়লৈকে এই সাপটো জীয়াই আছিল আৰু তাৰ পিছত ই নোহোৱা হৈ গৈছিল।

দশম শতিকাত ভলগা বুলগেৰিয়া ভ্ৰমণ কৰা ইবন ফাডলানে বিশেষকৈ গছত থকা অসংখ্য সাপৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। ইবনে ফাদলানে এশ এলতকৈও দীঘল এটা বিশাল সৰি পৰা গছৰ বিষয়ে লিখিছিল। গছজোপাৰ ডালত এটা ডাঙৰ সাপ দেখিলে, প্ৰায় গছজোপাৰ সমান ডাঙৰ। বুলগাৰসকলে সাপটো বিপদজনক নহয় বুলি আশ্বাস দি তেওঁৰ ভয় দূৰ কৰিলে।

বিশ্লেষণ

জনপ্ৰিয় ইতিহাসবিদ লেভ গুমিলয়ভে তেওঁৰ প্ৰাচীন তুৰ্কছত আঙুলিয়াই দিছিল যে, আধুনিক টাটাৰসকলৰ অন্যতম পূৰ্বপুৰুষ কিপচাকসকল আলটাই পৰ্বতৰ ঝেলিয়াং উপত্যকাৰ পৰা আহিছিল। তেওঁৰ মতে ওচৰৰ ঝেলিয়াং পৰ্বত আৰু ঝেলিয়াং বসতিস্থলটোৰ নাম জিলেণ্ট দ্য হোৱাইট স্নেকৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল। যদি লেভ গুমিলিয়ভৰ ধাৰণাত কোনো সত্যতা আছে, তেন্তে কাজানৰ অজগৰক এসময়ৰ জনপ্ৰিয় তুৰ্কী টোটেমৰ অৱশিষ্ট হিচাপে গণ্য কৰা উচিত।

এই উৰন্ত সাপবোৰ বলঘৰ, ছুৱাৰ, বিলাৰ আৰু ভলগা বুলগেৰিয়াৰ অন্যান্য চহৰতো পৰিচিত আছিল। বেছিভাগ সময়তে এই সাপবোৰ আছিল উপকাৰী। কিন্তু কাজান, আলাবুগা আৰু কুকাটাওৰ সীমান্ত দুৰ্গবোৰত উৰন্ত দানৱৰ বিষয়ে কিংবদন্তিবোৰো বিকশিত হৈছিল।
শ্বিছমা নদীৰ এটা বিশেষ দুৰ্গ য়িলানটাও নামেৰে জনাজাত আছিল, পিছলৈ ইয়াক য়েলাণ্টোভ’ নামেৰে ৰাছিকৰণ কৰা হৈছিল।
বহুতো পণ্ডিতৰ মতে জিলেণ্ট আন উৰণীয়া সাপৰ দৰে চুবুৰীয়া পৌত্তলিক জনগোষ্ঠীৰ দুষ্ট শাসকসকলৰ প্ৰতীক আছিল। সাপবোৰক পৰম্পৰাগতভাৱে জ্বলোৱাটোৱে হয়তো পৌত্তলিক ধৰ্মৰ ওপৰত ইছলামৰ বিজয়ৰ প্ৰতীক। সন্দেহবাদীসকলে কয় যে বুলগাৰসকলে উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিতভাৱে সেই কিংবদন্তিবোৰ সীমান্ত অঞ্চলত বিয়পাই দিছিল যাতে নিজৰ ওচৰ-চুবুৰীয়াক হতাশ কৰিব পাৰে।

জিলেণ্টৰ উৎপত্তি বগা সাপৰ পৰা নহয়, বৰঞ্চ পূৰ্বৰ যুগৰ জিলেণ্টৰ সৈতে মিল থকা ফেলকন (Börket)ৰ পৰা হোৱা বুলিও জল্পনা-কল্পনা কৰা হৈছে।

কাজানৰ জিলাণ্টাও

জিলেণ্ট কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত জিলাণ্টাউ পাহাৰ (মূলতঃ টাটাৰ ইলাণ্টাউ, Елантау, Жылантау, স্নেক মাউণ্ট), পূৰ্বতে কাজাংকা নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। কিছুমান গৱেষকে প্ৰাচীন টাটাৰ কিম্বদন্তিক সমৰ্থন কৰা হিচাপে উল্লেখ কৰি কাজান প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বুলি কোৱা মতামত সমৰ্থন কৰে। আন আন কিংবদন্তিসমূহে চহৰৰ ভেটি ইস্কে কাজানত উল্লেখ কৰে, যিটো কাবান বসতি, ১৬ শতিকাৰ পুৰণি টাটাৰ বসতি। কিন্তু এই কিংবদন্তিবোৰে কাজান ক্ৰেমলিনক আওকাণ কৰে, যিটো আচলতে চহৰখনৰ আটাইতকৈ পুৰণি অংশ।

সম্ভৱতঃ বুলগেৰিয়াৰ যুগত (দ্বাদশ–১৪ শতিকা) জিলাণ্টাউত কাজান চহৰ নহয়, এটা সৰু বসতি আছিল। নিকটতম বসতিস্থল বিষ বালতা খানাতে যুগৰ পৰাই পৰিচিত। ১৫৬০ চনত এই পাহাৰত জিলাণ্টভ মনাষ্ট্ৰী অৱ এচাম্পচন স্থাপন কৰা হয়। শেহতীয়া শতিকাবোৰত এই পাহাৰটো এটা পুৰণি ৰাছিয়ান কবৰস্থানেৰে আবৃত আছিল, যাৰ প্ৰমাণ খানাতৰ যুগৰ পৰাই পোৱা গৈছে। ১৯৭০ চনত খননৰ সময়ত এটা মূল মঠৰ অৱশিষ্ট উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। আটাইতকৈ প্ৰাচীন স্তৰটোত এটা ডাঙৰ জুইৰ ইংগিত আছিল, যিয়ে সাপবোৰ জ্বলোৱাৰ বিষয়ে কোৱা কিংবদন্তিটোক সমৰ্থন কৰিছিল। ইতিহাসবিদসকলৰ মতে এই মহান অগ্নিকাণ্ড ১২২৩–১২৩৬ চনৰ আক্ৰমণৰ সময়ত সংঘটিত হ'লহেঁতেন।

ৰাজ্যিক প্ৰতীক হিচাপে জিলেণ্ট

বুলগাৰ প্ৰাচীন চিহ্ন এক্ বাৰচ্(:en:Aq Bars)ৰ দৰেই জিলেণ্টো আক্ৰমণৰ পূৰ্বে ভলগা বুলগেৰিয়াৰ অন্যতম প্ৰতীক হ’ব পাৰিলেহেঁতেন। কাজান খানাতৰ চিহ্নত জিলাণ্টক সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছিল নেকি সেই সন্দৰ্ভতো একাংশই জল্পনা-কল্পনা কৰিছে। হ'লেণ্ডাৰ কাৰ্লাছ এলাৰ্ডে লক্ষ্য কৰিছিল যে দ্য চিজাৰ অৱ টাটাৰছৰ এসময়ত দুখন পতাকা আছিল, আৰু ইয়াৰে এখনত জিলাণ্টৰ ছবি আছিল, সম্ভৱতঃ কাজানৰ পতাকা।

১৫৫২ চনত কাজান জয় কৰাৰ পিছত ইভান দ্য টেৰিবেলে কাজানৰ খান (জাৰ) উপাধিৰে এই প্ৰতিমূৰ্তি গ্ৰহণ কৰে। জিলেণ্টক প্ৰথম মিছা ডিমিট্ৰিৰ ছীলৰ লগতে ছাৰ এলেক্সিছৰ পতাকাতো দেখা গৈছিল। প্ৰাথমিক ৰাছিয়ান ছবিয়ে জিলেণ্টক এটা মূৰ, চাৰিটা কুকুৰাৰ ভৰি, এটা চৰাইৰ শৰীৰ আৰু এটা সাপৰ ঠেংৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই প্ৰতিনিধিত্ব এইদৰে অজগৰ নহয়, ককট্ৰিচহে।

১৭৩০ চনত ৰাজকীয় আদেশত জিলেণ্টক কাজান গভৰ্ণৰেটৰ জাতীয় পতাকা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ডিক্ৰীত ইয়াক "ক'লা সাপ, কাজানৰ সোণৰ মুকুটৰে মুকুট পিন্ধা, বগা পথাৰত ৰঙা পাখি থকা" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কাজানৰ জাতীয় পতাকা হোৱাৰ বাবে জিলেণ্টক ৰাছিয়াৰ সাম্ৰাজ্যৰ জাতীয় পতাকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ৰাজ্যখনৰ সকলো চহৰৰ বাহুত এই ছবিখন সংযোজন কৰা হ’ল। মস্কোৰ দক্ষিণে অৱস্থিত কাছিৰা চহৰৰ জাতীয় পতাকাতো জিলেণ্ট দেখা গৈছিল, কাৰণ ই ১৬ শতিকাত নিৰ্বাসিত কাজান খান আবডেলাটিফৰ এপেণ্ডেজ চহৰ আছিল। ১৯১৭ চনৰ পিছত গভৰ্ণৰেট বিলুপ্ত কৰা হয় আৰু ইয়াৰ লগে লগে জিলেণ্টৰ সকলো সাম্ৰাজ্যবাদী প্ৰতীক বিলুপ্ত কৰা হয়।

জিলেণ্টক চহৰৰ প্ৰতীক হিচাপে পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ বিষয়ে আলোচনা নব্বৈৰ দশকত পুনৰ আৰম্ভ হয়। জিলেণ্টৰ সমৰ্থকসকলে কাজানৰ খানাতৰ ৰাজ্যিক চিহ্নৰ কথা উল্লেখ কৰে। কিছুমান টাটাৰ জাতীয়তাবাদীয়ে অৱশ্যে আজদাহা-জিলেণ্টৰ ব্যৱহাৰক আগ্ৰাসনৰ দুষ্ট প্ৰতীক বুলি উলাই কৰিছিল, যিটো টাটাৰ আৰু তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ প্ৰতি আছিল অপমানজনক। তেওঁলোকে লগতে আঙুলিয়াই দিলে যে, জিলেণ্টক মস্কোৰ জাতীয় পতাকাত প্ৰতিনিধিত্ব কৰা চেণ্ট জৰ্জে হত্যা কৰা অজগৰ বুলি ধৰিব পাৰি। এই জনপ্ৰিয় ব্যাখ্যা অনুসৰি তেতিয়া চেণ্ট জৰ্জে মাস্কোভিৰ প্ৰতীক হ’ব, আৰু "ড্ৰেগন" কাজানৰ প্ৰতীক হ’ব।

অৱশেষত সিদ্ধান্ত লোৱা হ’ল যে জিলেণ্টক আক ইলান (বগা সাপ)ৰ সৈতে ইতিবাচক তুৰ্কী মনোভাৱ হিচাপে জড়িত কৰা উচিত। ২০০৫ চনত কাজানৰ সহস্ৰাব্দৰ সময়ত জিলেণ্টক কাজানৰ প্ৰতীক হিচাপে পুনৰ প্ৰয়োগ কৰা হয়। এতিয়া ইয়াক কাজানৰ জাতীয় পতাকাত আৰু লগতে পৌৰসভাৰ জেকতো চিহ্নিত কৰা হৈছে।

চিত্ৰশালা

সামৰিক নিচান

তথ্য সূত্ৰ

শ্ৰেণী:পৌৰাণিক কথা
শ্ৰেণী:তুৰ্কী কাহিনী