ভূটানৰ কৃষি

ভূটানৰ খেতি ভূটানৰ অৰ্থনীতিত ভূটানৰ কৃষিৰ প্ৰধান ভূমিকা আছে। ২০০০ চনত দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৩৫.৯% কৃষিৰ অংশ আছিল। জিডিপিত কৃষি খণ্ডৰ অংশ ১৯৮৫ চনত প্ৰায় ৫৫%ৰপৰা ২০০৩ চনত ৩৩%লৈ হ্ৰাস পায়। ভূটানত চৰাই-চিৰিকটি আৰু কৃষি স্বাভাৱিকতে জীৱিকাৰ পৰিপূৰক পদ্ধতি।
পশুধন আৰু কৃষি ভূটানত জীৱিকাৰ প্ৰাকৃতিক আৰু পৰিপূৰক পদ্ধতি।

ভূটানৰ খাদ্যৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশ শস্য; কুঁহিয়াৰ আৰু ধান প্ৰধান শস্য। আন খেতি কৰা শস্যৰ ভিতৰত ঘেঁহু, যৱ, তৈলবীজ, আলু, আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ শাক-পাচলি আদি। মৰিচা আৰু আলু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ শাক। আপেল, কমলা, ইলাচি আদি নগদ শস্যও খেতি কৰি ৰপ্তানি কৰা হয়।

ইতিহাস

ভূটানৰ প্ৰাৰম্ভিক কৃষি ইতিহাসৰ নথি-পত্ৰ প্ৰমাণ অতি কম। কিন্তু ভূটানৰ জ্যোতিষৰ লগত জড়িত আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু পৰিঘটনাই সমাজত দীৰ্ঘদিনীয়া কৃষি প্ৰথাৰ সাংস্কৃতিক প্ৰমাণ দিয়ে। কৃষিৰ বাবে ভূটানী শব্দটো হৈছে "সোণম" যাক যোগ্যতা বা আশীৰ্বাদ বুলি অনুবাদ কৰিব পাৰি। ভূটানৰ মানুহে বিশ্বাস কৰে যে সৌভাগ্যৱান আৰু ধন্য লোকহে কৃষক হ’ব পাৰে। আৱিষ্কৃত কিছুমান শিল্পকৰ্মৰপৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৫০০-২০০০ চনৰ আশে-পাশে কৃষি পদ্ধতিৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি। ইয়াৰদ্বাৰা শস্যৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে অধিক তথ্য পোৱা নাযায়। ১৮২৭ চনত পূৰ্বৰ ৰাজধানী পুনাখাত হোৱা জুয়ে আন প্ৰমাণ দিব পৰা ৰাজকীয় ৰেকৰ্ড ধ্বংস কৰি পেলায়। ইয়াৰ পিছতো ভূটানৰ মধ্যযুগীয় কৃষি ইতিহাস ৮-৯ শতিকাৰ বৌদ্ধ সন্তসকলৰ জীৱনীৰদ্বাৰা অনুসন্ধান কৰিব পাৰি যিয়ে কিছু প্ৰমাণ দিয়ে যে তেতিয়ালৈকে কৃষি ইতিমধ্যে এটা মূল ভেটি আছিল।  কৃষি পদ্ধতি বিশেষকৈ ধান, কুঁহিয়াৰ, বাজৰাৰ খেতি দক্ষিণ চীন আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ মাজেৰে ভূটান পোৱাৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে।

পৰম্পৰাগতভাৱে স্থানান্তৰিত খেতি আছিল এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমি ব্যৱহাৰৰ প্ৰথা। ১৯৮৮ চনত স্থানান্তৰিত খেতিৰ অধীনত খেতি কৰা মাটি-কালি ৩২,৮০০ হেক্টৰ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। গড়ে পাঁচ বছৰৰ পথাৰত খেতি কৰা হৈছিল, তেতিয়া অনুমান কৰা মুঠ মাটি-কালি আছিল প্ৰায় ২ লাখ হেক্টৰ। এই প্ৰথাৰ লগত দুটা সুকীয়া ব্যৱস্থা আছিল, জোপোহা আৰু ঘাঁহৰ পথাৰ। ভূটানত আধুনিক কৃষি উন্নয়ন ১৯৬০ চনৰপৰা দেশত পৰিকল্পিত উন্নয়ন কাৰ্যসূচী আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে আৰম্ভ হৈছিল আৰু ইয়াৰ বিষয়ে ভালদৰে নথিভুক্ত কৰা হৈছে ১৯৬১ চনৰ ১ অক্টোবৰত ৰাজ্যখনৰ কৃষি বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। ই কেইবাটাও আৰ্হি পাম, বীজ পালনৰ সুবিধা, কৃষি গৱেষণা কেন্দ্ৰ আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰ্মীৰ নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰে। ১৯৬৩ চনৰ ভিতৰত লুংথেনফু আৰু ভুৰত গৱেষণা পাম, আৰু তালাত এখন প্ৰদৰ্শনী পাম স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইউচিপাঙত উদ্যান শস্যৰ গৱেষণা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল, যিয়ে গাছা আৰু বুমথাঙৰ ফলৰ বাগিছাক সহায় কৰিছিল। জলসিঞ্চনৰ কামৰ বাবে কৃষি ৰাজসাহায্য ১৯৬৪ চনৰপৰা আৰম্ভ হয়। ৰাষ্ট্ৰীয় একাউণ্ট পৰিসংখ্যা ২০১৭ অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতিত কৃষি খণ্ডই সৰ্বাধিক অৰিহণা যোগাইছিল, ১৬.৫২% অৰিহণা যোগাইছিল, তাৰ পিছতে নিৰ্মাণ উদ্যোগ আৰু জলবিদ্যুতেই ক্ৰমে ১৬.২৮% আৰু ১৩.৩৮% অৰিহণা যোগাইছিল।

কৰ্মশক্তি

দেশৰ ৯৫% তকৈ অধিক উপাৰ্জন মহিলাই কৃষি খণ্ডত কাম কৰে।[12] এই হিমালয় জাতিৰ গ্ৰাম্য ভূটানী জনসংখ্যাৰ অধিকাংশই কৃষি খণ্ডতো কৰ্মৰত। ভূটানৰ কৃষিৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ শ্ৰম-নিবিড় প্ৰকৃতি আৰু ইয়াৰ তীব্ৰতা তুলনামূলকভাৱে কম কৃষি সামগ্ৰী। দেশৰ অধিকাংশ কৃষক সৰু আৰু প্ৰান্তীয়।

স্থানীয়ভাৱে পাংছিং বুলি কোৱা ঘাঁহ-পথাৰ ব্যৱস্থাটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ২৫০০–৪০০ মিটাৰ উচ্চতাত চৰ্চা কৰা হয়। মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধিৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ খাদ্য আৰু জৈৱিক সামগ্ৰীৰ উৎস। কৃষিৰ বাবে পানীৰ উপলব্ধতা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবেও বনাঞ্চলৰ দায়িত্ব।

জলবায়ু পৰিৱৰ্তন

আন যিকোনো শস্যতকৈ ধানত পানীৰ প্ৰয়োজন বেছি। ই আটাইতকৈ দুৰ্বল আৰু জলবায়ুৰ পৰিমাপ যেনে বাৰিষাৰ বৰষুণ আৰু উষ্ণতাৰ ওপৰত অত্যন্ত নিৰ্ভৰশীল। ভূটানত ধান খেতি জলসিঞ্চিত, বৰষুণৰদ্বাৰা আৰু পাহাৰীয়া। পাহাৰীয়া অঞ্চলত, য’ত পানীৰ অভাৱে কৃষিৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছে, কৃষকসকলে পৰম্পৰাগত ধানৰ জাতলৈ ঘূৰি আহিছে, যিবোৰক স্থানীয়ভাৱে ইয়াংকুম, জামা, জনাপ, আৰু জাকাপ বুলি জনা যায়। এইবোৰ উচ্চ উচ্চতাত ভালকৈ গজে আৰু ৰোপণ আৰু চপোৱাৰ বাবে কম সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়।

তথ্যৰ উৎস

বাহ্যিক সংযোগ

Official website of the Ministry of Agriculture, Bhutan

শ্ৰেণী:কৃষি
শ্ৰেণী:ভূটান