ৰাণী কি বাৱ

ৰাণী কি বাৱ ভাৰতৰ গুজৰাট ৰাজ্যৰ পাটন চহৰত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক স্থল। আক্ষৰিক ভাবে ৰাণী কি বাৱৰ অৰ্থ হৈছে 'ৰাণীৰ খটখটিযুক্ত কুঁৱা'। এই স্থল সৰস্বতী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। একাদশ শতিকাৰ চৌলুক্য ৰজা ভীম প্ৰথমৰ পত্নী উদয়মতী ইয়াক নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি কোৱা হয়। সময়ৰ সোঁতত মাটিত পোত যোৱাৰ পিছত ১৯৪০ চনত ইয়াক পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু ১৯৮০ চনত ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগে পুনৰুদ্ধাৰ কৰে। ২০১৪ চনত ইয়াক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। এই খটখটিযুক্ত কুঁৱাটো পানীৰ পৱিত্ৰতাক সুচাবলৈ ওলোটা মন্দিৰ হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে। ইয়াক ভাস্কৰ্য্যৰ শাৰীৰ সৈতে সাতটা স্তৰৰ চিৰিত বিভক্ত কৰা হৈছে। এই ভাস্কৰ্যৰ শাৰীসমূহত ৫০০ৰো অধিক প্ৰধান ভাস্কৰ্য্য আৰু ১০০০ৰো অধিক সৰু ভাস্কৰ্য্য আছে। ৰাণী কি বাৱৰ ভাস্কৰ্যসমূহত ধৰ্মীয়, ধৰ্মনিৰপেক্ষ আৰু প্ৰতীকী চিত্ৰকল্পৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে।

ইতিহাস

চৌলুক্য বংশৰ শাসন কালত ৰাণী কি বাৱ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ই সৰস্বতী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। ১২০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১২১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত দিল্লীৰ চুলতান কুতুব-উদ্দিন আইবাকে আৰু ১২৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত পুনৰ আল্লাউদ্দিন খিলজীয়ে পাটন চহৰত লুটপাত চলাইছিল।

১৩০৪ চনত জৈন সন্ন্যাসী মেৰুতুংগৰ দ্বাৰা ৰচিত প্ৰবন্ধ-চিন্তামণিত উল্লেখ আছে: "নৰবৰাহ খেংগাৰ কন্যা উদয়মতীয়ে সহস্ৰলিংগ পুখুৰীৰ গৌৰৱ অতিক্ৰম কৰি শ্ৰীপট্টন (পাটন)ত এই নৱতম খটখটিযুক্ত কুঁৱা নিৰ্মাণ কৰাইছিল।" এই গ্ৰন্থখনৰ মতে ১০৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হোৱা এই কুঁৱাৰ নিৰ্মাণ ২০ বছৰৰ পাছত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। সাধাৰণতে ধাৰণা কৰা হয় যে ভীম প্ৰথমৰ স্মৃতিত (ৰাজত্ব কাল: ১০২২ – ১০৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁৰ ৰাণী উদয়মতীয়ে নিৰ্মাণ কৰাইছিল। সম্ভৱতঃ ৰজাৰ মৃত্যুৰ পিছত উদয়মতী আৰু কৰ্ণে সম্পূৰ্ণ কৰিছিল যদিও এয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সময়ত ৰাণী উদয়মতী বিধৱা আছিল নে নাই সেয়া বিতৰ্কিত। একে বছৰতে নিৰ্মিত মাউণ্ট আবু পৰ্বতৰ অৱস্থিত বিমলশ্বাহী মন্দিৰৰ সৈতে স্থাপত্যৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত ৰাণী কি বাৱৰ নিৰ্মাণৰ সময় ১০৩২ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি ধাৰণা কৰা হয়।

পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাণী কি বাৱক সৰস্বতী নদীৰ বানে বুৰাই পেলায় আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে পলসত পোত যায়। ১৯৪০ চনত বৰোদা ৰাজ্যৰ অধীনত কৰা খনন কাৰ্য্যত ৰাণী কি বাৱ উন্মোচিত হয়। ১৯৮৬ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে(ASI) ইয়াৰ বিস্তৃত খনন আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কৰে। খননৰ সময়ত উদয়মতীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তিও উদ্ধাৰ কৰা হয়। ১৯৮১ চনৰ পৰা ১৯৮৭ চনলৈকে এই পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম কৰা হৈছিল।

ভাৰত চৰকাৰে ৰাণী কি বাৱক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰি ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ দ্বাৰা ইয়াক সুৰক্ষিত কৰা হৈছে। ২০১৪ চনৰ ২২ জুনত ইয়াক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থাৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ২০১৬ চনৰ ভাৰতীয় অনাময় সন্মিলনত ইয়াক ভাৰতৰ "আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ প্ৰতিষ্ঠিত স্থান" হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।

স্থাপত্য

ওপৰৰ পৰা ৰাণী কি বাৱ|
ৰাণী কি বাৱক গুজৰাটৰ খটখটিযুক্ত কুঁৱা স্থাপত্যৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। মাৰু-গুৰ্জৰ স্থাপত্য শৈলীৰ চূড়ান্ত পৰ্যায়ত খটখটিযুক্ত কুঁৱা নিৰ্মাণৰ কৌশল শীৰ্ষস্থান লাভ কৰাৰ সময়ত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এক জটিল কৌশলৰ আয়ত্তৰ প্ৰমাণৰ লিগতে বিশদ আৰু অনুপাতৰ ব্যৱহাৰৰ সৌন্দৰ্য্য প্ৰতিফলিত কৰি ৰাণী কি বাৱক উৎকৃষ্ট স্থাপত্যৰ নিদৰ্শন হিচাপে গঢ়ি তোলে। ইয়াৰ স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য্যসমূহৰ সৈতে মাউণ্ট আবু পৰ্বতৰ বিমলশ্বাহী মন্দিৰ আৰু মধেৰাৰ সূৰ্য মন্দিৰৰ সৈতে মিল আছে। আন আন ভাস্কৰ্য্যসমূহৰ ভিতৰত ব্ৰহ্মা-সাবিত্ৰী, উমা-মহেশ্বৰ আৰু লক্ষ্মী-নাৰায়ণ আদি দেৱতাৰ পৰিয়াল আদিও দেখা যায়। আন আন ভাস্কৰ্য্যসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল অৰ্ধনাৰীশ্বৰ (শিৱ আৰু পাৰ্বতী ৰূপ) আৰু নৱগ্ৰহৰ ভাস্কৰ্য।

তথ্য উৎস

লগতে পঢ়ক

বাহ্যিক সংযোগ

ৰাণী কি বাৱৰ ত্ৰিমাত্ৰিক আৰ্হি

শ্ৰেণী:গুজৰাট
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ