জিন পিয়াজে

Jean William Fritz Piaget (9 আগষ্ট 1896-16 ছেপ্টেম্বৰ 1980) আছিল এগৰাকী ছুইছ মনোবিজ্ঞানী যি শিশু বিকাশৰ ওপৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত। পিয়াজেঁৰ জ্ঞানাত্মক বিকাশৰ তত্ত্ব আৰু জ্ঞানতাত্ত্বিক দৃষ্টিভংগীক একেলগে জেনেটিক জ্ঞানতত্ত্ব (genetic epistemology) বুলি কোৱা হয়।

পিয়াজেঁ শিশুৰ শিক্ষাৰ ওপৰত অতিশয় গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। ইণ্টাৰনেচনেল ব্যুৰো অৱ এডুকেচনৰ (International Bureau of Education) সঞ্চালক হিচাপে, তেওঁ ১৯৩৪ চনত ঘোষণা কৰিছিল যে 'কেৱল শিক্ষাইহে আমাৰ সমাজক সাম্ভাৱ্য পতনৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ সক্ষম, সেয়া লাগিলে হিংসাত্মক হওক বা ক্ৰমান্বয়ে হোৱা হওক'। তেওঁৰ শিশু বিকাশৰ তত্ত্ব প্ৰাক-সেৱা শিক্ষা কাৰ্যসূচীসমূহত অধ্যয়ন কৰা হৈছে। আজিকালি, প্ৰাৰম্ভিক শৈশৱৰ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কাম কৰা শিক্ষাবিদ আৰু তাত্ত্বিকসকলে গঠনবাদ-ভিত্তিক কৌশলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা অব্যাহত ৰাখিছে।

পিয়াজে 1955 চনত জেনেভা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে থকাৰ সময়ত জেনেভাত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জেনেটিক এপিষ্টেম'লজী কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছিল আৰু 1980 চনত মৃত্যু পৰ্যন্ত কেন্দ্ৰটো পৰিচালনা কৰিছিল। ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাই সম্ভৱ কৰি তোলা সহযোগিতাসমূহৰ সংখ্যা আৰু সেইবোৰৰ প্ৰভাৱে অৱশেষত কেন্দ্ৰটোক বিদ্যায়তনিক সাহিত্যত 'পিয়াজেঁৰ কাৰখানা' বুলি অভিহিত কৰাৰ পৰ্যায়লৈ লৈ গৈছিল।

আৰ্ণষ্ট ভন গ্লেছাৰচফেল্ডৰ মতে, পিয়াজেঁ আছিল 'জ্ঞানৰ গঠনবাদী তত্ত্বৰ মহান বাটকটীয়া'। ১৯৬০ ৰ দশকত তেওঁৰ ধাৰণাসমূহ বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ ফলশ্ৰুতিতেই মনোবিজ্ঞানত এটা প্ৰধান উপ-শাখা হিচাপে বিকাশৰ অধ্যয়নৰ উন্মেষ ঘটিছিল।

ব্যক্তিগত জীৱন

১৮৯৬ চনত ছুইজাৰলেণ্ডৰ ফৰাচীভাষী (Francophone) অঞ্চলৰ নিউচাটেলত (Neuchâtel) পিয়াজেঁৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ নিউচাটেল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মধ্যযুগীয় সাহিত্যৰ অধ্যাপক আৰ্থাৰ পিয়াজেঁ (ছুইছ) আৰু ৰেবেকা জেকচনৰ (ফৰাচী) জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ আছিল। ৰেবেকা জেকচন ফ্ৰান্সৰ তীখা কাৰখানাৰ (steel foundry) মালিকৰ এক প্ৰখ্যাত পৰিয়ালৰ পৰা আহিছিল।পিয়াজেঁ আছিল এজন অকালপক্ক (precocious) শিশু যিয়ে জীৱবিজ্ঞান আৰু প্ৰাকৃতিক জগতৰ প্ৰতি আগ্ৰহ গঢ়ি তুলিছিল। প্ৰাণীবিজ্ঞানৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক আগ্ৰহৰ ফলত ১৫ বছৰ বয়সতে কোমলদেহী প্ৰাণীৰ (mollusks) ওপৰত কেইবাটাও প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰাৰ পিছত তেওঁ সেই ক্ষেত্ৰখনৰ লোকসকলৰ মাজত সুখ্যাতি অৰ্জন কৰিছিল।

যেতিয়া তেওঁৰ বয়স ১৫ বছৰ আছিল, তেওঁৰ পূৰ্বৰ আয়াগৰাকীয়ে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃলৈ চিঠি লিখি শিশু জিনৰ (Jean) প্ৰামৰ (কেঁচুৱা কঢ়িওৱা গাড়ী) পৰা এজন সম্ভাৱ্য অপহৰণকাৰীক যুঁজি খেদি পঠোৱা বুলি অতীতত মিছা কথা কোৱাৰ বাবে ক্ষমা খুজিছিল। প্ৰকৃততে তাত কোনো অপহৰণকাৰী নাছিলেই। পিয়াজেঁ (Piaget) এই কথাত অতিশয় কৌতূহলী হৈ পৰিছিল যে তেওঁ কেনেবাকৈ এই অপহৰণৰ ঘটনাটোৰ এটা স্মৃতি নিজৰ মনত গঢ়ি তুলিছিল, এনে এক স্মৃতি যিটো মিছা বুলি বুজি পোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ মনত বৰ্তি আছিল।

দৰ্শন আৰু যুক্তিবিদ্যাৰ ক্ষেত্ৰসমূহ অধ্যয়ন কৰিবলৈ তেওঁৰ ধৰ্মপিতাৰ (godfather) তাগিদাৰ বাবে তেওঁৰ জ্ঞানতত্ত্বৰ (epistemology) প্ৰতি আগ্ৰহ গঢ় লৈ উঠিছিল। তেওঁ নিউচাটেল বিশ্ববিদ্যালয়ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল, আৰু কিছু সময়ৰ বাবে জুৰিখ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত, তেওঁ দুখন দাৰ্শনিক প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল যিয়ে সেই সময়ত তেওঁৰ চিন্তাৰ দিশটো প্ৰতিফলিত কৰিছিল, কিন্তু যাক তেওঁ পিছলৈ কৈশোৰৰ চিন্তা বুলি নাকচ কৰিছিল।মনোবিশ্লেষণৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহ, যিটো সেই সময়ত মনোবিজ্ঞানৰ এক বিকাশশীল শাখা আছিল, সেয়াও এই সময়ছোৱাৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি ধৰিব পাৰি।

স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত পিয়াজেঁ ছুইজাৰলেণ্ডৰ পৰা পেৰিছলৈ গুচি যায় আৰু তেওঁ গ্ৰেঞ্জ-অক্স-বেলছ ষ্ট্ৰীট স্কুল ফৰ বয়জত (Grange-Aux-Belles Street School for Boys) শিক্ষকতা কৰে। বিদ্যালয়খন আলফ্ৰেড বিনেটৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আছিল, যি বিনেট-চাইমন পৰীক্ষাৰ (Binet-Simon test) উদ্ভাৱক আছিল (যাক পিছলৈ লুইচ টাৰমেনে ষ্টেনফৰ্ড-বিনেট ইণ্টেলিজেন্স স্কেল হিচাপে সংশোধিত কৰিছিল)। পিয়াজেঁই বিনেটৰ বুদ্ধিমত্তাৰ পৰীক্ষাসমূহৰ মূল্যায়নত (marking) সহায় কৰিছিল। এই পৰীক্ষাসমূহৰ মূল্যায়নত সহায় কৰি থকাৰ সময়তেই পিয়াজেঁই লক্ষ্য কৰিছিল যে সৰু শিশুসকলে ধাৰাবাহিকভাৱে কিছুমান নিৰ্দিষ্ট প্ৰশ্নৰ ভুল উত্তৰ দিছিল।[1] পিয়াজেঁই শিশুসকলৰ উত্তৰ ভুল হোৱাৰ কথাটোত ইমান গুৰুত্ব দিয়া নাছিল, বৰঞ্চ তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল যে সৰু শিশুসকলে ধাৰাবাহিকভাৱে এনে কিছুমান ধৰণৰ ভুল কৰিছিল যিবোৰ ডাঙৰ ল'ৰা-ছোৱালী আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কসকলে এৰাই চলিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ইয়েই তেওঁক এই তত্ত্বলৈ লৈ গৈছিল যে সৰু শিশুৰ জ্ঞানাত্মক প্ৰক্ৰিয়াসমূহ (cognitive processes) প্ৰাপ্তবয়স্কসকলৰ জ্ঞানাত্মক প্ৰক্ৰিয়াতকৈ স্বাভাৱিকতেই পৃথক। অৱশেষত, তেওঁ জ্ঞানাত্মক বিকাশৰ পৰ্যায়সমূহৰ এক সাৰ্বজনীন তত্ত্ব (global theory of cognitive developmental stages) আগবঢ়াবলৈ সক্ষম হৈছিল য'ত ব্যক্তিসকলে বিকাশৰ প্ৰতিটো সময়ছোৱাত জ্ঞানৰ কিছুমান সাধাৰণ আৰ্হি (common patterns of cognition) প্ৰদৰ্শন কৰে।

১৯২১ চনত পিয়াজেঁ জেনেভাৰ ৰুছো ইনষ্টিটিউটৰ (Rousseau Institute) সঞ্চালক হিচাপে ছুইজাৰলেণ্ডলৈ উভতি আহে। সেই সময়ত প্ৰতিষ্ঠানটো এডুৱাৰ্ড ক্লাপাৰেডৰ (Édouard Claparède) দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল।পিয়াজেঁ ক্লাপাৰেডৰ বহুতো ধাৰণাৰ সৈতে পৰিচিত আছিল, যাৰ ভিতৰত আছিল খেপিয়াই ফুৰাৰ (groping) মনস্তাত্ত্বিক ধাৰণাটো যি মানৱ মানসিক আৰ্হিসমূহত পৰিলক্ষিত হোৱা 'প্ৰচেষ্টা আৰু ক্ৰুটি'ৰ (trials and errors) সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত আছিল।

১৯২৩ চনত তেওঁ ভেলেণ্টাইন ছাটেনেৰ (৭ জানুৱাৰী ১৮৯৯ – ৩ জুলাই ১৯৮৩) সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়;[1] এই দম্পতীৰ তিনিগৰাকী সন্তান আছিল, যিসকলক পিয়াজেঁই শৈশৱৰ পৰাই অধ্যয়ন কৰিছিল। ১৯২৫ চনৰ পৰা ১৯২৯ চনলৈকে পিয়াজেঁই নিউচাটেল বিশ্ববিদ্যালয়ত মনোবিজ্ঞান, সমাজতত্ত্ব আৰু বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ অধ্যাপক হিচাপে কাম কৰিছিল।[2] ১৯২৯ চনত, পিয়াজেঁই ইণ্টাৰনেচনেল ব্যুৰো অৱ এডুকেচনৰ (International Bureau of Education) সঞ্চালক পদ গ্ৰহণ কৰে আৰু ১৯৬৮ চনলৈকে এই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাটোৰ মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। প্ৰতি বছৰে, তেওঁ আই.বি.ই. পৰিষদ (IBE Council) আৰু জনশিক্ষাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলনৰ (International Conference on Public Education) বাবে তেওঁৰ "সঞ্চালকৰ ভাষণ" (Director's Speeches) প্ৰস্তুত কৰিছিল, য'ত তেওঁ নিজৰ শৈক্ষিক মতাদৰ্শৰ (educational credo) বিষয়ে স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰিছিল।

১৯৬৪ চনত জেনেভা বিশ্ববিদ্যালয় আৰু পেৰিছ বিশ্ববিদ্যালয়ত শিক্ষকতা কৰাৰ পিছত, পিয়াজেঁক কৰ্ণেল বিশ্ববিদ্যালয় (১১–১৩ মাৰ্চ) আৰু কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলেত (১৬–১৮ মাৰ্চ) অনুষ্ঠিত দুখন সন্মিলনত মুখ্য পৰামৰ্শদাতা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল। সন্মিলনসমূহত জ্ঞানাত্মক অধ্যয়ন আৰু পাঠ্যক্ৰম বিকাশৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল, আৰু পাঠ্যক্ৰমৰ ক্ষেত্ৰত শিশুৰ জ্ঞানাত্মক বিকাশৰ শেহতীয়া গৱেষণাসমূহৰ প্ৰভাৱসমূহ অনুধাৱন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছিল।

১৯৭২ চনত পিয়াজেঁক ইৰাছমাছ বঁটা আৰু ১৯৭৯ চনত সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক বিজ্ঞানৰ বাবে বালজান বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল। ১৯৮০ চনৰ ১৬ ছেপ্টেম্বৰত পিয়াজেঁৰ মৃত্যু হয়, আৰু, তেওঁৰ অনুৰোধ মৰ্মে, তেওঁক জেনেভাৰ প্লেইনপেলেইছ (Plainpalais) জিলাৰ চিমেটিয়েৰ ডেছ ৰইছ (ৰজাসকলৰ সমাধি) ত এটা চিহ্নহীন সমাধিত তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সৈতে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।

কেৰিয়াৰৰ ইতিহাস

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:Articles with hCards
শ্ৰেণী:অপৰ্যালোচিত অনুবাদসহ পৃষ্ঠা
শ্ৰেণী:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ