অভিস্ৰৱন

]]ৰ ওপৰত অভিস্ৰৱন প্ৰক্ৰিয়া। নীলা বিন্দুবোৰে অভিস্ৰৱনিক গ্ৰেডিয়েণ্ট চালিত কৰা কণিকাবোৰক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।
অভিস্ৰৱন (, )আস্ৰৱন (:en:Osmosis) হৈছে নিবাচক-ভেদ্য পৰ্দাৰ মাজেৰে দ্ৰাৱক(:en:Solvent) অণুবোৰৰ স্বতঃস্ফূৰ্ত নিট চলাচল বা বিস্তৰণ, উচ্চ জল বিভৱ(:en:Water potential)ৰ অঞ্চলৰ পৰা (কম দ্ৰাৱ্য ঘনত্বৰ অঞ্চল) নিম্ন জল বিভৱৰ অঞ্চললৈ (উচ্চ দ্ৰাৱ্য ঘনত্বৰ (:en:Solution (chemistry)) অঞ্চল), যিটো দিশে দুয়োফালৰ দ্ৰাৱ্য ঘনত্ব সমান কৰাৰ প্ৰৱণতা থাকে। ইয়াক এটা ভৌতিক প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি য'ত যিকোনো দ্ৰাৱক নিবাচক ভেদ্য পৰ্দাৰ (দ্ৰাৱকৰ বাবে ভেদ্য, কিন্তু দ্ৰাৱ্যৰ বাবে নহয়) মাজেৰে বিভিন্ন ঘনত্বৰ দুটা দ্ৰৱণক পৃথক কৰি গতি কৰে। অভিস্ৰৱনে কাৰ্য কৰাব পাৰে। অভিস্ৰৱনিক চাপ হৈছে পৰ্দাৰ মাজেৰে দ্ৰাৱকৰ নিট চলাচল প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় বাহ্যিক চাপ হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। অভিস্ৰৱনিক চাপ এটা সহযোগী গুণ, যাৰ অৰ্থ হৈছে অভিস্ৰৱনিক চাপ দ্ৰাৱ্যৰ ম’লাৰ ঘনত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে কিন্তু ইয়াৰ পৰিচয়ৰ ওপৰত নহয়।

অভিস্ৰৱন জৈৱিক তন্ত্ৰত এটা অতিপ্ৰয়োজনীয় প্ৰক্ৰিয়া, কিয়নো জৈৱিক পৰ্দাবোৰ অৰ্ধভেদ্য। সাধাৰণতে, এই পৰ্দাবোৰ বৃহৎ আৰু মেৰুবিশিষ্ট অণুবোৰৰ বাবে অভেদ্য, যেনে আয়ন, প্ৰোটিন, আৰু পলিছেকাৰাইড, কিন্তু অ-মেৰুবিশিষ্ট বা জলবিৰোধী অণুবোৰৰ বাবে যেনে লিপিড আৰু সৰু অণুবোৰৰ বাবে যেনে অক্সিজেন, কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড, নাইট্ৰোজেন, আৰু নাইট্ৰিক অক্সাইডৰ বাবে ভেদ্য। ভেদ্যতা দ্ৰৱণীয়তা, চাৰ্জ, বা ৰসায়ন, লগতে দ্ৰাৱ্যৰ আকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। জল অণুবোৰে প্লাজমা পৰ্দা, টোনোপ্লাষ্ট পৰ্দা (খালী কোষ) বা অঙ্গাণু পৰ্দাৰ মাজেৰে একুৱাপ্ৰিনৰ (সুবিধাজনক বিস্তৰণ আৰু আয়ন চেনেলৰ বাবে দায়বদ্ধ সেইবোৰৰ সদৃশ সৰু ট্ৰেনছমেমব্ৰেন প্ৰোটিন) মাজেৰে ফছফোলিপিড দ্বিস্তৰ বিস্তৰণ কৰি যাত্ৰা কৰে। অভিস্ৰৱনে প্ৰাথমিক মাধ্যম প্ৰদান কৰে যাৰ দ্বাৰা জল কোষৰ ভিতৰলৈ আৰু বাহিৰলৈ পৰিবাহিত হয়। এটা কোষৰ টাৰ্গৰ চাপ মূলতঃ কোষৰ অভ্যন্তৰ আৰু ইয়াৰ তুলনামূলকভাৱে হাইপোটনিক পৰিৱেশৰ মাজত কোষ পৰ্দাৰ ওপৰত অভিস্ৰৱনৰ দ্বাৰা বজাই ৰখা হয়।

ইতিহাস

]]"

প্ৰাচীন কালৰে পৰা কিছুমান প্ৰকাৰৰ অভিস্ৰৱনিক প্ৰবাহ পৰিলক্ষিত হৈছে, যেনে, মিচৰীয় পিৰামিড নিৰ্মাণত। জিন-এন্তোইন নলেটে ১৭৪৮ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অভিস্ৰৱনৰ পৰ্যবেক্ষণ নথিভুক্ত কৰিছিল।
"অভিস্ৰৱন" শব্দটো "এণ্ডোস্মোজ" আৰু "এক্সোস্মোজ" শব্দৰ পৰা আহিছে, যিবোৰ ফৰাচী চিকিৎসক ৰেনে জোৱাখিম হেনৰী ডুট্ৰোচেট (১৭৭৬–১৮৪৭)ৰ দ্বাৰা গ্ৰীক শব্দ ἔνδον (éndon "ভিতৰত"), ἔξω (éxō "বাহিৰ, বাহ্যিক"), আৰু ὠσμός (ōsmós "ঠেলি, প্ৰেৰণা")ৰ পৰা সৃষ্টি কৰা হৈছিল।
১৮৬৭ চনত, মৰিৎজ ট্ৰবেই অত্যন্ত নিৰ্বাচিত অৱক্ষেপণ পৰ্দা আৱিষ্কাৰ কৰিছিল, যিয়ে অভিস্ৰৱনিক প্ৰবাহ পৰিমাপৰ কলা আৰু কৌশল উন্নত কৰিছিল।

যেতিয়া এটা কোষ জলত নিমজ্জিত হয়, জল অণুবোৰে কোষ পৰ্দাৰ মাজেৰে কম দ্ৰাৱ্য ঘনত্বৰ অঞ্চলৰ পৰা উচ্চ দ্ৰাৱ্য ঘনত্বৰ অঞ্চললৈ পাৰ হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, যদি কোষটো নিমখীয়া পানীত নিমজ্জিত হয়, জল অণুবোৰ কোষৰ পৰা বাহিৰলৈ গতি কৰে। যদি এটা কোষ মিঠা পানীত নিমজ্জিত হয়, জল অণুবোৰ কোষৰ ভিতৰলৈ গতি কৰে।

আলুৰ টুকুৰা উচ্চ নিমখৰ দ্ৰৱণত যোগ কৰিলে অভিস্ৰৱন প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰি। আলুৰ ভিতৰৰ পৰা জল দ্ৰৱণলৈ গতি কৰে, যাৰ ফলত আলু সংকুচিত হয় আৰু ইয়াৰ 'টাৰ্গৰ চাপ' হেৰুৱায়। নিমখৰ দ্ৰৱণ যিমান ঘন হয়, আলুৰ টুকুৰাৰ আকাৰ আৰু ওজনৰ ক্ষতি সিমান বেছি হয়।

ৰাসায়নিক বাগিচাই অজৈৱিক ৰসায়নত অভিস্ৰৱনৰ প্ৰভাৱ প্ৰদৰ্শন কৰে।

কাৰ্যপ্ৰণালী

অভিস্ৰৱন চালিত কৰাৰ দায়বদ্ধ কাৰ্যপ্ৰণালী সাধাৰণতে জীৱবিজ্ঞান আৰু ৰসায়নৰ পাঠ্যপুথিত দ্ৰাৱ্যৰ দ্বাৰা জলৰ পাতলীকৰণ (পৰ্দাৰ উচ্চ দ্ৰাৱ্য ঘনত্বৰ ফালে জলৰ কম ঘনত্বৰ ফলত আৰু সেয়েহে ঘনত্বৰ গ্ৰেডিয়েণ্টৰ লগত জলৰ বিস্তৰণ) বা দ্ৰাৱ্যৰ জললৈ আকৰ্ষণ (পৰ্দাৰ উচ্চ দ্ৰাৱ্য ঘনত্বৰ ফালে কম মুক্ত জলৰ ফলত আৰু সেয়েহে দ্ৰাৱ্যৰ দিশে জলৰ নিট চলাচল) হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। এই দুয়োটা ধাৰণাই চূড়ান্তভাৱে খণ্ডন কৰা হৈছে।

অভিস্ৰৱনৰ বিস্তৰণ আৰ্হিটো এই সত্যৰ দ্বাৰা অসহনীয় হৈ পৰিছে যে অভিস্ৰৱনে জলৰ উচ্চ ঘনত্বৰ দিশে পৰ্দাৰ মাজেৰে জল চালিত কৰিব পাৰে। "বন্ধা জল" আৰ্হিটো এই সত্যৰ দ্বাৰা খণ্ডন কৰা হৈছে যে অভিস্ৰৱন দ্ৰাৱ্য অণুবোৰৰ আকাৰৰ পৰা স্বতন্ত্ৰ—এটা সহযোগী গুণ—বা সিহঁত কিমান হাইড্ৰ'ফিলিক।

যান্ত্ৰিক বা তাপগতিবিদ্যা ব্যাখ্যা অবিহনে অভিস্ৰৱন বৰ্ণনা কৰা কঠিন, কিন্তু মূলতঃ দ্ৰাৱ্য আৰু জলৰ মাজত এটা পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আছে যিয়ে অন্যথাই মুক্ত দ্ৰাৱ্য অণুবোৰে প্ৰয়োগ কৰিব পৰা চাপক প্ৰতিৰোধ কৰে। লক্ষ্য কৰিবলগীয়া এটা তথ্য হ'ল যে পৰিৱেশৰ পৰা তাপ যান্ত্ৰিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ব পাৰে (জল উত্থান)।

বহুতো তাপগতিবিদ্যা ব্যাখ্যা ৰাসায়নিক বিভৱৰ ধাৰণালৈ যায় আৰু দ্ৰৱণৰ ফালে থকা জলৰ ক্ৰিয়া উচ্চ চাপ আৰু দ্ৰাৱ্যৰ উপস্থিতিৰ বাবে শুদ্ধ জলতকৈ কেনেকৈ পৃথক হয় যিয়ে ৰাসায়নিক বিভৱ অপৰিৱৰ্তিত ৰাখিবলৈ প্ৰতিৰোধ কৰে। ভাইৰিয়েল উপপাদ্যে প্ৰদৰ্শন কৰে যে অণুবোৰৰ মাজৰ আকৰ্ষণ (জল আৰু দ্ৰাৱ্য) চাপ হ্ৰাস কৰে, আৰু এনেদৰে দ্ৰৱণত জল অণুবোৰে ইটোৱে সিটোৰ ওপৰত প্ৰয়োগ কৰা চাপ শুদ্ধ জলতকৈ কম, যিয়ে শুদ্ধ জলক দ্ৰৱণক "বলৱৎ" কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে যেতিয়ালৈকে চাপ সমতা নাপায়।

যেতিয়া এটা উদ্ভিদ কোষ চাইট'প্লাজমৰ তুলনাত হাইপাৰট'নিক এটা দ্ৰৱণত স্থাপন কৰা হয়, জল কোষৰ পৰা বাহিৰলৈ গতি কৰে আৰু কোষটো সংকুচিত হয়। এনে কৰাৰ ফলত, কোষটো নিস্তেজ হৈ পৰে। চৰম ক্ষেত্ৰত, কোষটো প্লাজমোলাইজড হৈ পৰে – কোষ পৰ্দা কোষ প্ৰাচীৰৰ পৰা আঁতৰি যায় কাৰণ ইয়াৰ ওপৰত জলৰ চাপৰ অভাৱ।

যেতিয়া এটা উদ্ভিদ কোষ চাইট'প্লাজমৰ তুলনাত হাইপোট'নিক এটা দ্ৰৱণত স্থাপন কৰা হয়, জল কোষৰ ভিতৰলৈ গতি কৰে আৰু কোষটো ফুলি স্ফীত হৈ পৰে।

অগ্ৰগামী অভিস্ৰৱন

অবাঞ্ছিত দ্ৰাৱ্য থকা দ্ৰৱণৰ পৰা জলৰ পৃথকীকৰণ সাধন কৰিবলৈ অভিস্ৰৱন প্ৰত্যক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। খাদ্য দ্ৰৱণতকৈ অধিক অভিস্ৰৱনিক চাপ থকা এটা "আকৰ্ষণ" দ্ৰৱণ অৰ্ধভেদ্য পৰ্দাৰ মাজেৰে জলৰ নিট প্ৰবাহ প্ৰেৰণা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাতে খাদ্য দ্ৰৱণ ঘনীভূত হয় আৰু আকৰ্ষণ দ্ৰৱণ পাতলীভূত হয়। পাতলীভূত আকৰ্ষণ দ্ৰৱণ তাৰ পিছত প্ৰত্যক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি (গ্লুক'জৰ দৰে খাব পৰা দ্ৰাৱ্যৰ সৈতে), বা আকৰ্ষণ দ্ৰাৱ্য আঁতৰাবলৈ দ্বিতীয় পৃথকীকৰণ প্ৰক্ৰিয়ালৈ পঠোৱা হয়। এই দ্বিতীয় পৃথকীকৰণ কেৱল এটা বিপৰীত অভিস্ৰৱন প্ৰক্ৰিয়াতকৈ অধিক কাৰ্যকৰী হ'ব পাৰে, ব্যৱহাৰ কৰা আকৰ্ষণ দ্ৰাৱ্য আৰু চিকিৎসা কৰা খাদ্য পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি। অগ্ৰগামী অভিস্ৰৱন এক চলমান গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ, নিমখ আঁতৰকৰণ, পানী বিশুদ্ধকৰণ, পানী পৰিশোধন, খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, আৰু অধ্যয়নৰ অন্যান্য ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।

অভিস্ৰৱনৰ ভৱিষ্যত উন্নয়ন

অভিস্ৰৱন আৰু অভিস্ৰৱন গৱেষণাৰ ভৱিষ্যত উন্নয়নে বিভিন্ন প্ৰয়োগৰ বাবে প্ৰতিশ্ৰুতি ৰাখে। গৱেষকসকলে অধিক কাৰ্যকৰী অভিস্ৰৱনিক প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে উন্নত সামগ্ৰী অন্বেষণ কৰি আছে, যাৰ ফলত উন্নত জল নিমখ আঁতৰকৰণ আৰু বিশুদ্ধকৰণ প্ৰযুক্তি লাভ কৰিব পাৰি। অতিৰিক্তভাৱে, অভিস্ৰৱনিক শক্তি উৎপাদনৰ সংযোজন, য'ত নিমখীয়া পানী আৰু মিঠা পানীৰ মাজৰ অভিস্ৰৱনিক চাপৰ পাৰ্থক্য শক্তিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্ভাৱনাসহ এটা বহনক্ষম আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তি উৎস উপস্থাপন কৰে। অধিকন্তু, চিকিৎসা গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত অভিস্ৰৱনিক নীতি ব্যৱহাৰ কৰা উদ্ভাৱনী ঔষধ সৰবৰাহ প্ৰণালীৰ সন্ধান কৰি আছে, যিয়ে শৰীৰৰ ভিতৰত ঔষধৰ নিৰ্ভুল আৰু নিয়ন্ত্ৰিত প্ৰয়োগ প্ৰদান কৰে। এই ক্ষেত্ৰত প্ৰযুক্তি আৰু বুজাবুজি বিকশিত হৈ থকাৰ লগে লগে, অভিস্ৰৱনৰ প্ৰয়োগ সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ প্ৰত্যাশা কৰা হৈছে, জল স্থায়িত্ব, শক্তি উৎপাদন, আৰু স্বাস্থ্যসেৱাত বিভিন্ন বিশ্বব্যাপী সমস্যাৰ সমাধান কৰি।

আৰু চাওক

নিমখকৰণ
সমস্থিতি
অভিস্ৰৱন নিয়ন্ত্ৰণ
অভিস্ৰৱনিক শ্বক
অভিস্ৰৱনিক শক্তি
প্লাজমোলাইছিছ
বিপৰীত অভিস্ৰৱন কাৰখানা
লৱণতা গ্ৰেডিয়েণ্ট শক্তি
জল বিভৱ

টোকা

তথ্যসূত্ৰ

বাহ্যিক সংযোগ

জাভাত অভিস্ৰৱন অনুকৰণ
শিক্ষামূলক ব্যৱহাৰৰ বাবে NetLogo অভিস্ৰৱন অনুকৰণ
এটা অভিস্ৰৱন পৰীক্ষা

Category:বিস্তৰণ
Category:জল প্ৰযুক্তি
Category:পৰ্দা প্ৰযুক্তি
শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞান