চাৰি ভাইৰ বিবাহ

৪৩ অধ্যায়

চাৰি ভাইৰ বিবাহ

পদ

নানা জয় মঙ্গল প্ৰজাৰ কোলাহল ।

বহুবিধ শবদে কৰ্ণত হানে তাল ॥১

ত্ৰৈলোক্যৰ লোক এক থান মিথিলাত ।

ব্ৰহ্মা আদি বসি আছা বিয়াৰ সভাত ॥২

মধুৰ মৃদঙ্গ ধৰি বিদ্যাধৰে বাজে ।

গন্ধৰ্ব্ব সকলে সুললিত গীত গাৱে ॥৩

মুখ্য মুখ্য বাছি অপেচৰা কৰে নাট ।

নানা ছন্দে বিছন্দে চপয়া পঢ়ে ভাট ॥৪

নানা থানে নানাৰঙ্গ নানা কৌতূহলে ।

নানা কুটি নাটি লোকে কৰয় সকলে ॥৫

প্ৰজায়ে জুৰিল হাট খাট বাট মানে ।

নানাবিধ ৰস মিলি আছে থানে থানে ॥৬

সৰ্ব্বজান জনক নৃপতি মহামতি ।

দেৱ পিতৃ কৰ্ম্ম যত কৰি সমাপতি ॥৭

দ্বিজ কন্যাগণ মাতি আনিয়া সমস্ত ।

মঙ্গল আচাৰ কৰাইলন্ত যত যত ॥৮

লৌকিক বৈদিক ব্যৱহাৰ নিৰন্তৰ ।

সমস্তে কৰাইলা ৰাজা বিধি বিদাম্বৰ ॥৯

আয়তী সকলে কৰি মঙ্গল বিধান ।

চাৰি বৰ চাৰি কন্যা কৰাইলন্ত স্নান ॥১০

দিব্য বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰে কৰাইলা ভূষণ ।

হাতত দিলন্ত ফল কটাৰি দৰ্পণ ॥১১

মেনকা সুন্দৰী মহাদই জনকৰ ।

সঙ্গে লৈয়া দ্বিজ কন্যাগণ নিৰন্তৰ ॥১২

সীতা সতী ঊৰ্ম্মিলা মাণ্ডৱী শ্ৰুতকীৰ্ত্তি ।

চাৰিৰো মঙ্গল আচৰিলা ভিনি ভিনি ॥১৩

নানাবিধ বিভূষণে কৰাইলা ভূষিত ।

কপালে তিলক দিলা কৰি সুবলি ॥১৪

সিন্দুৰৰ মাজে দিলা চন্দন ধৱল ।

সুবিচিত্ৰ কৰি দিলা নয়নে কাজল ॥১৫

কুশধ্বজ মহামতি নৃপতি জনক ।

অৰ্চ্চিলন্ত বিধিৱতে চাৰি কুমাৰক ॥১৬

দিলন্ত চাৰিকো বিহা মণ্ডপৰ তলে ।

চাৰিৰ প্ৰকাশে সভাখান আতি জ্বলে ॥১৭

বিবাহৰ লগ্ন আসি ভৈল অনন্তৰে ।

জানি পাচে হৰিষে জনক নৃপবৰে ॥১৮

কন্যা সম্প্ৰদান কৰিবাক বসিলন্ত ।

ৰামে সমে দেৱতা সবাক অৰ্চ্চিলন্ত ॥১৯

বিশ্বামিত্ৰে বিধি পাঠ কৰন্ত হৰিষি ।

ৰঙ্গে হোম কৰন্ত বশিষ্ঠ মহাঋষি ॥২০

যেন অনুক্ৰমে বিধি আচৰিয়া তাক ।

ৰামৰ লগত নিয়া বসাইলা সীতাক ॥২১

তিল কূশ ধৰিয়া জনক নৰনাথে ।

উত্সৰ্গি সীতাক দিলা ৰাঘৱৰ হাতে ॥২২

সেহি সময়ত ভৈলা মহা মহোত্সৱ ।

উৰুলি জোকাৰ বহুবিধ জয় ৰৱ ॥২৩

দেৱ মনুষ্যৰ বাদ্য একত্ৰে বাজয় ।

সিদ্ধ মুনি সকলে কুসুম বৰিষয় ॥২৪

বেদধ্বনি কৰন্ত সকলে দেৱগণ ।

নানা শুভ মঙ্গল ঘোষয় সৰ্ব্বজন ॥২৫

সমস্ত লোকৰ মহা মিলিল হৰিষ ।

জয় জয় ৰামধ্বনি শুনি দশোদিশ ॥২৬

জনক নৃপতি আতি পূৰি মনোৰথ ।

অনেক যৌতুক দিলা সীতাৰ লগত ॥২৭

হয় হস্তী ৰথ দোলা দাসী দাস দেশ ।

মুকুতা মাণিক ৰত্ন দিলন্ত অশেষ ॥২৮

দিব্য বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ সুবৰ্ণ ৰজত ।

ঘটস্ৰৱা ধেনু উত্সৰ্গিলা শতে শত ॥২৯

এহেন্তে ঈশ্বৰ বুলি মনত জানিলা ।

ৰাজ্যভাৰ সমস্তে ৰামত সমৰ্পিলা ॥৩০

আজিসে কৰিলোঁ সবে পুৰুষ উদ্ধাৰ ।

পৰম ঈশ্বৰ জোৱাঁই ভৈলন্ত আমাৰ ॥৩১

ভৈলোঁহো কৃতাৰ্থ বুলি আনন্দে নাচন্ত ।

অনন্তৰে ব্ৰহ্মা আদি যতেক আছন্ত ॥৩২

যাৰ যেন মত ইচ্ছা তাকে উত্সৰ্গিল ।

সুবৰ্ণ মাণিক ৰত্নে যেন বৰিষিল ॥৩৩

ত্ৰৈলোক্যেৰ লোক সবে উত্সৰ্গা কৰিল ।

যৌতুক সম্ভাৰে পুৰী মিথিলা ভৰিল ॥৩৪

অনন্তৰে লক্ষ্মণক জনক নৃপতি ।

ঊৰ্ম্মিলাক বিবাহ দিলন্ত মহামতি ॥৩৫

লক্ষ্মণকো যৌতুক দিলন্ত বহুতৰ ।

তাত পাচে কুশধ্বজ ভাতৃ জনকৰ ॥৩৬

নিজ জীউ মাণ্ডৱী সুন্দৰী মহাসতী ।

ভৰতক বিবাহ দিলন্ত মহামতি ॥৩৭

শ্ৰুতকীৰ্ত্তিক দিলা শত্ৰুঘনক উত্সুকে ।

অনেক যৌতুক দুইকো দিলন্ত কৌতুকে ॥৩৮

জনক নৃপতি কুশধ্বজ মহাসন্ত ।

দুই ভাইৰ চাৰি কন্যা চাৰিকো দিলন্ত ॥৩৯

বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ পুষ্প তাম্বুল চন্দনে ।

যাথা যোগ্য সমজ্যা ৰঞ্জিল ৰঙ্গ মনে ॥৪০

সতকাৰ লভিয়া সন্তোষ আতি ভৈলা ।

স্বকী স্বকী থানে ব্ৰহ্মা আদি চলি গৈলা ॥৪১

জনক নৃপতি বৰ কন্যা আঠজন ।

পৰমানে পঞ্চমৃতে কৰাইলা ভোজন ॥৪২

পুষ্প শয্যা মাজে পাচে কৰাইলা শয়ন ।

সুখে অনন্তৰে ভৈলা ৰজনী প্ৰসন্ন ॥৪৩

কৰিলন্ত স্নান দান উঠি প্ৰভাতত ।

কৰাইলন্ত বাসি বিহা হৰিষে মনত ॥৪৪

দশৰথে মাতিলন্ত জনক ৰাজাক ।

বৰ কন্যা সমে বিহাই পাঠায়ো আমাক ॥৪৫

ৰাজা হুয়া আসি আছোঁ পাট পৰিহৰি ।

শত্ৰু শঙ্কা লাগে চলি যাওঁ শীঘ্ৰ কৰি ॥৪৬

শুনি অন্তঃপুৰে গৈয়া জনক নৃপতি ।

সীতাক প্ৰবোধ বুলিলন্ত মহামতি ॥৪৭

অযোনিকা তোমাক লভিলোঁ যজ্ঞভূমি ।

পিতৃৰ মাতৃৰ প্ৰিয়তম জিউ তুমি ॥৪৮

ত্ৰিভুবনে নিৰুপমা তুমি মহাসতী ।

পৰম দুৰ্ল্লভ আতি লভিলা সুপতি ॥৪৯

সতী স্ত্ৰী সকলৰ স্বামীস ভূষণ ।

কদাচিতো নলঙ্ঘিবা ৰামৰ বচন ॥৫০

একচিত্তে সেৱা কৰিবাহা সৰ্ব্বক্ষণে ।

কৰিবা শুশ্ৰূষা শাশু শশুৰ চৰণে ॥৫১

অৱহেলা নকৰিবা দেৱৰ সৱক ।

কৰিবাহা দায়া আতি সমস্তে জনক ॥৫২

তেবে তযু শুদ্ধ যশে জুৰিব সংসাৰ ।

ইহ পৰলোকে সুখ মিলিবে তোমাৰ ॥৫৩

নালাগে শিখাবে সবে জানাহা আপোনে ।

তোমাৰ সদৃশ আৰু নাহি একো গুণে ॥৫৪

পাচে আসি মেনকা জনক পটেশ্বৰী ।

কৰন্ত ক্ৰন্দন জানকীৰ গলে ধৰি ॥৫৫

কাক লাগি এতমান কৰিয়ো জীয়াই ।

ঘৰ শুৱনীয়া কৈক যাইবে সীতা আই ॥৫৬

সীতা সীতা বুলি নাম লৈবোহো কাহাৰ ।

তই গৈলে প্ৰাণ কেনে ৰহিব আমাৰ ॥৫৭

আজি সৰ্ব্বশূন্য কৰি যাইবে মোৰ ঘৰ ।

আনেসে আপোন ভৈল মই ভৈলোঁ পৰ ॥৫৮

মোৰ বুকু শূন্য কৰি কোনে লৈয়া যায় ।

থাকিবি কাহাৰ গৈয়া ঘৰক শুৱাই ॥৫৯

কৌশল্যা বিহণী আছা কত তপসাই ।

আজি তান বুকু জুৰাইবেক তোক পাই ॥৬০

সীতায়ো কান্দয় মেনকাৰ ধৰি গলে ।

কৰয় ক্ৰন্দন আৰ সুহৃদ সকলে ॥৬১

একত্ৰে কান্দয় মিথিলাৰ নাৰীনৰ ।

আতিশয় ঊৰ্ম্ম উথলিলা ক্ৰন্দনৰ ॥৬২

কৈক যাহা সীতা সতী জীউ জনকৰ ।

আজি শূন্য কৰিলাহা মিথিলা নগৰ ॥৬৩

তই বিনে দুখত মৰিলোঁ সৰ্ব্বজন ।

অযোধ্যাপুৰীৰ বিধি ভৈলা সুপ্ৰসন ॥৬৪

চক্ষুৰ লোতক মুছি জনক নৃপতি ।

কৰিলন্ত দশৰথ ৰাজাত ভকতি ॥৬৫

বুলিলন্ত বিনয় ধৰিয়া তান হাতে ।

সীতা জীউ খানি মোৰ সৰ্পিলোঁ তোমাতে ॥৬৬

জীউ বুলি প্ৰতিপাল কৰিবা বিহাই ।

বিহণীক বুলিবাহা আপুনি বুজাই ॥৬৭

তুলিতালি বৰ কৰি দিলোঁ জানকীক ।

আপুনি পালিবা কিবা বুলিবোঁ অধিক ॥৬৮

অনন্তৰে দশৰথ উত্সুকে মনত ।

চাৰি পুত্ৰ চাৰি বধূ তুলি বিমানত ॥৬৯

সুমন্ত্ৰ যোগাইলা ৰথ তাতে চড়িলন্ত ।

অযোধ্যাক প্ৰতি শুভ ক্ষণে লৰিলন্ত ॥৭০

আগে পাচে বজাৱয় ব্যাল্লিশ বাজন ।

চমত্কাৰে সাজিয়া চলিল সেনাগণ ॥৭১

ধ্বজ দণ্ড তুলি প্ৰজা কৰে জয় জয় ।

অসংখ্য প্ৰমাণ ৰথপতি হস্তীচয় ॥৭২

চানিলেক দিশ পাশ শবদ কল্লোলে ।

প্ৰজাৰ আন্দোলে মহীমণ্ডল হিন্দোলে ॥৭৩

চলিল আনন্দে দশৰথ মহামতি ।

মিথিলাৰ লোক সমে জনক নৃপতি ॥৭৪

আগ বঢ়াইবাক প্ৰতি গৈলা নৰেশ্বৰ ।

হৰিষে চলিলা বিশ্বামিত্ৰ মুনিবৰ ॥৭৫

সীতাসমে ৰামচন্দ্ৰ যান্ত বিমানত ।

ৰোহিনী সহিতে যেন চন্দ্ৰ আকাশত ॥৭৬

দুৰ্ব্বাদল শ্যাম ৰাম দেৱৰ শৰীৰ ।

সুবৰ্ণ গৌৰাঙ্গ তনু সীতা গোসানীৰ ॥৭৭

দুইহন্তৰো ৰূপে দশোদিশ প্ৰকাশয় ।

পথিক লোকৰ আতি মনক হৰয় ॥৭৮

ঊৰ্দ্ধমুখ হুয়া চাহি আছে সৰ্ব্বজনে ।

যেন অমৃতক পান কৰয় নয়নে ॥৭৯

নখণ্ডয় তৃপিতি চাহয় নেত্ৰ ভৰি ।

ৰামৰ ৰূপক যেন পিয়ে চলু কৰি ॥৮০

জলকুম্ভ কাখে লৈয়া যৱতী সকলে ।

ৰামৰ ৰূপক চাহি থাকে কৌতূহলে ॥৮১

চিত্ৰৰ পুতুলি যেন নভাসে নয়ন ।

ৰামৰ সীতাৰ ৰূপে হৰিলেক মন ॥৮২

পৰম তৃপিতি হুয়া যত নাৰী নৰে ।

ৰামক সীতাক প্ৰশংসয় নিৰন্তৰে ॥৮৩

ধন্য ৰামচন্দ্ৰ ধন্য সীতা বৰ নাৰী ।

দুইহন্তৰ পটন্তৰ দিবাক নপাৰি ॥৮৪

পুৰুষ ৰতন ৰাম ত্ৰিভুবনে সাৰ ।

নাহিকে সমান আন জানকী সীতাৰ ॥৮৫

প্ৰবন্ধে স্ৰজিলা বিধি দুইহানো ৰূপক ।

ধন্য মাৱ বাপ তুলিলেক দুইজনক ॥৮৬

এহিমতে প্ৰশংসয় পথিক সকলে ।

দশৰথ ৰাজা চলি যান্ত কৌতূহলে ॥৮৭

গৈলন্ত জনক কতোদূৰ আনন্দতে ।

বুলি মাতি পলটাই পঠাইলা দশৰথে ॥৮৮

পাত্ৰ পুৰোহিত চাৰি পুত্ৰ লৈয়া সঙ্গে ।

অযোধ্যাক যান্ত চলি দশৰথ ৰঙ্গে ॥৮৯

সেহি বেলা বাত বৃষ্টি ভৈলা আকাশত ।

ৰাজাৰ আগত আসি ভৈলা বজ্ৰপাত ॥৯০

নমনয় দিশপাশ ভৈল অন্ধকাৰ ।

কৰে মৰমৰ চক্ৰ ৰথৰ ৰাজাৰ ॥৯১

ঘোৰ শিলা সম্পা বায়ু বহে বিপৰীত ।

হস্তী ঘোড়া সেনা যত ভৈল ভয়ে ভীত ॥৯২

শীতে পীড়িলেক থিৰ নোহে হাত ভৰি ।

নাসে মুখে মাত বুকু কাম্পে তৰবাৰি ॥৯৩

যিবা যৈত আছিল তহিতে তম্ভি ৰৈল ।

ৰাজাৰ আগত ৰক্তময় বৃষ্টি ভৈল ॥৯৪

নানাবিধ বিমঙ্গল দেখি আতিশয় ।

বশিষ্ঠত নৃপে পুছিলন্ত হুয়া ভয় ॥৯৫

ইহাৰ কাৰণ কহিয়োক মুনিবৰ ।

কি কাৰণে পথত এতেক অথান্তৰ ॥৯৬

কোন বা বিঘিনি ভৈল আমাৰ ৰাজ্যত ।

অন্ধকাৰ শাপ জানো ভৈল উপগত ॥৯৭

গুচিল আমাৰ জানো ৰাজ্য ভাৰ যত ।

কিবা মোৰ আয়ু আসি ভৈল সমাপত ॥৯৮

শুনিয়া ৰাজাক দিলা প্ৰবোধ বশিষ্ঠে ।

নাহি কিছু শঙ্কা ৰাজা জানিবাহা নিষ্ঠে ॥৯৯