এলকেন

জৈৱ ৰসায়নত এলকেন বা পেৰাফিন (পুৰণি নাম) হৈছে এবিধ সংপৃক্ত মুক্ত শৃংখলযুক্ত হাইড্ৰ'কাৰ্বন। এটা এলকেন হাইড্ৰ'জেন আৰু কাৰ্বন পৰমাণুৰ দ্বাৰা গঠিত য'ত কাৰ্বন পৰমাণুবোৰ এক বান্ধনিৰে যুক্ত হৈ থাকে। এলকেনৰ সাধাৰণ ৰাসায়নিক সংকেত হ'ল CnH2n+2। উদাহৰণস্বৰূপে, n=1 ৰ ক্ষেত্ৰত CH4, যাৰ নাম মিথেন। মিথেন হৈছে এলকেন পৰিয়ালৰ প্ৰথম সদস্য। এলকেনসমূহৰ পৰিসৰ মিথেনৰ নিচিনা সৰল যৌগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পেণ্টাক'ণ্টেন বা ৬-ইথাইল-২-মিথাইল-৫-(১-মিথাইল‌ইথাইল) অক্টেন (টেট্ৰাডেকেনৰ (C14H30) এটা সমযোগী) আদিৰ নিচিনা ডাঙৰ তথা জটিল যৌগলৈ বিস্তৃত হৈ আছে।

বিশুদ্ধ আৰু প্ৰায়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ আন্তৰ্জাতিক সংস্থাই (IUPAC) সংজ্ঞায়িত কৰিছে যে এলকেনসমূহ “সাধাৰণ সংকেত CnH2n+2 বিশিষ্ট অচক্ৰীয় শাখাযুক্ত বা শাখাবিহীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন, আৰু সেয়েহে এইবোৰ সম্পূৰ্ণ হাইড্ৰ'জেন পৰমাণু আৰু সংপৃক্ত কাৰ্বন পৰমাণুৰে গঠিত”। অৱশ্যে, কিছুমান উৎসত একচক্ৰীয় (অৰ্থাৎ চাইক্ল'এলকেনসমূহ যাৰ সাধাৰণ সংকেত CnH2n) বা বহুচক্ৰীয় হাইড্ৰ'কাৰ্বনকে ধৰি যিকোনো সংপৃক্ত হাইড্ৰ'কাৰ্বন বুজাবলৈ এলকেন শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

এটা এলকেনত প্ৰত্যেকটো কাৰ্বন পৰমাণু চাৰিডাল ছিগমা বান্ধনিসহ (C–C বা C–H) sp3-সংকৰিত হৈ থাকে আৰু প্ৰত্যেকটো হাইড্ৰ'জেন পৰমাণু কাৰ্বন পৰমাণুৰ (এডাল C–H বান্ধনিত) এটাৰ লগত সংযুক্ত হৈ থাকে। এটা অণুত সংযোজিত কাৰ্বন পৰমাণুৰ আটাইতকৈ দীঘল শৃংখলাটোক ইয়াৰ কাৰ্বন কংকাল বা কাৰ্বন মেৰুদণ্ড বুলি কোৱা হয়। কাৰ্বন পৰমাণুৰ সংখ্যাক এলকেনৰ আকাৰ হিচাপে গণ্য কৰিব পৰা যায়।

উচ্চতৰ এলকেনৰ এটা গোট হৈছে মম (প্ৰমাণ বায়ুমণ্ডলীয় উষ্ণতা আৰু চাপত (SATP) থকা এবিধ কঠিন পদাৰ্থ) যাৰ কাৰ্বন মেৰুদণ্ডত কাৰ্বন পৰমাণুৰ সংখ্যা ১৭ তকৈ বেছি। পুনৰাবৃত্তি ঘটা –CH2 এককৰ সৈতে এলকেনসমূহে জৈৱিক যৌগৰ এক সমজাত শৃংখলা গঠন কৰে য'ত তাৰ সদস্যসকলৰ আণৱিক ভৰ ১৪.০৩ ডেল্টনৰ গুণিতকৰ দ্বাৰা পৃথক হয়।

মিথেন মিথেনোজেনিক বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হয়। কিছুমান দীঘল-শৃংখলযুক্ত এলকেনে কিছুমান নিৰ্দিষ্ট প্ৰাণীৰ প্ৰজাতিত ফেৰ'ম'ন হিচাপে আৰু উদ্ভিদ তথা ভেঁকুৰত সুৰক্ষামূলক মম হিচাপে কাম কৰে যদিও বেছিভাগ এলকেনৰে বেছি জৈৱিক কাৰ্যকলাপ নাই। সেইবোৰক আণৱিক গছ হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি যাৰ ওপৰত জৈৱিক অণুৰ অধিক সক্ৰিয়/বিক্ৰিয়ক কাৰ্যকৰী গোটসমূহ ওলোমাই ৰাখিব পাৰি।

পেট্ৰ'লিয়াম (খাৰুৱা তেল) আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ হৈছে এলকেনৰ দুটা মুখ্য বাণিজ্যিক উৎস।

এটা এলকাইল গোট হৈছে এলকেনৰ ওপৰত আধাৰিত এক আণৱিক খণ্ড যিয়ে বন্ধনৰ বাবে এটা মুক্ত যোজ্যতা বহন কৰে।

গঠন আৰু শ্ৰেণীবিভাজন

সাধাৰণতে C-C (কাৰ্বন-কাৰ্বন) এক বান্ধনিৰ দূৰত্ব ১.৫৩ Å (১ মিটাৰ = 10-10 আংষ্টৰ্ম)। সংপৃক্ত হাইড্ৰ'কাৰ্বনবোৰ ৰৈখিক, শাখাযুক্ত বা চক্ৰীয় হ'ব পাৰে। ইয়াৰে তৃতীয় গোটটোক প্ৰায়েই চাইক্ল'এলকেন বুলি কোৱা হয়। কম আণৱিক ভৰযুক্ত এলকেনসমূহ গেছ, মধ্যমীয়া আণৱিক ভৰযুক্ত এলকেনসমূহ তৰল আৰু বেছি আণৱিক ভৰযুক্ত এলকেনসমূহ কঠিন।

এলকেনসমূহৰ তালিকা

এলকেন
সাংকেতিক চিহ্ন
উতলাংক [°C]
গলনাংক [°C]
ঘনত্ব [kg/m3] (20 °C ত)
সমযোগী
মিথেন
CH4
-১৬২
−১৮২
০.৬৫৬ (গেছ)
১
ইথেন
C2H6
−৮৯
−১৮৩
১.২৬ (গেছ)
১
প্ৰ'পেন
C3H8
−৪২
−১৮৮
২.০১ (গেছ)
১
বিউটেন
C4H10
০
−১৩৮
২.৪৮ (গেছ)
২
পেণ্টেন
C5H12
৩৬
−১৩০
৬২৬ (তৰল)
৩
হেক্সেন
C6H14
৬৯
−৯৫
৬৫৯ (তৰল)
৫
হেপ্টেন
C7H16
৯৮
−৯১
৬৮৪ (তৰল)
৯
অ'ক্টেন
C8H18
১২৬
−৫৭
৭০৩ (তৰল)
১৮
ন'নেন
C9H20
১৫১
−৫৪
৭১৮ (তৰল)
৩৫
ডেকেন
C10H22
১৭৪
−৩০
৭৩০ (তৰল)
৭৫
আনডেকেন
C11H24
১৯৬
−২৬
৭৪০ (তৰল)
১৫৯
ড'ডেকেন
C12H26
২১৬
−১০
৭৪৯ (তৰল)
৩৫৫
ট্ৰাইডেকেন
C13H28
২৩৫
−৫.৪
৭৫৬ (তৰল)
৮০২
টেট্ৰাডেকেন
C14H30
২৫৩
৫.৯
৭৬৩ (তৰল)
১৮৫৮
পেণ্টাডেকেন
C15H32
২৭০
১০
৭৬৯ (তৰল)
৪৩৪৭
হেক্সাডেকেন
C16H34
২৮৭
১৮
৭৭৩ (তৰল)
১০,৩৫৯
হেপ্টাডেকেন
C17H36
৩০৩
২২
৭৭৭ (কঠিন)
২৪,৮৯৪
অ'ক্টাডেকেন
C18H38
৩১৭
২৮
৭৮১ (কঠিন)
৬০,৫২৩
ন'নাডেকেন
C19H40
৩৩০
৩২
৭৮৫ (কঠিন)
১৪৮,২৮৪
আইক'ছেন
C20H42
৩৪৩
৩৭
৭৮৯ (কঠিন)
৩৬৬,৩১৯
ট্ৰায়াক'ণ্টেন
C30H62
৪৫০
৬৬
৮১০ (কঠিন)
৪,১১১,৮৪৬,৭৬৩
টেট্ৰাক'ণ্টেন
C40H82
৫২৫
৮২
৮১৭ (কঠিন)

পেণ্টাক'ণ্টেন
C50H102
৫৭৫
৯১
৮২৪ (কঠিন)

হেক্সাক'ণ্টেন
C60H122
৬২৫
১০০
৮২৯ (কঠিন)

হেপ্টাক'ণ্টেন
C70H142
৬৫৩
১০৯
৮৬৯ (কঠিন)

তথ্য সংগ্ৰহ

বাহ্যিক সংযোগ

শ্ৰেণী:এলকেন
শ্ৰেণী:হাইড্ৰ’কাৰ্বন