ৰেয়ন

ৰেয়ন, যাক ভিস্ক’জ বুলিও কোৱা হয়, হৈছে এটা অৰ্ধ-কৃত্ৰিম তন্তু যি পুনৰ্জনন কৰা চেলুল’জৰ প্ৰাকৃতিক উৎসৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়, যেনে কাঠ আৰু সম্পৰ্কিত কৃষিজাত সামগ্ৰী। ইয়াৰ আণৱিক গঠন চেলুল’জৰ দৰেই। ভিস্ক’জ তন্তু আৰু ফিল্মৰ বিভিন্ন ধৰণ আৰু গ্ৰেডৰ অস্তিত্ব আছে। কিছুমানে প্ৰাকৃতিক তন্তু যেনে ৰেচম, ঊণ, কপাহ, আৰু শণৰ স্পৰ্শ আৰু গঠনৰ অনুকৰণ কৰে। ৰেচমৰ দৰে দেখা ধৰণবোৰক প্ৰায়ে কৃত্ৰিম ৰেচম বুলি কোৱা হয়। ইয়াক বয়ন বা বোৱাৰ জৰিয়তে কাপোৰ আৰু অন্যান্য উদ্দেশ্যৰ বাবে বস্ত্ৰ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।

ৰেয়ন উৎপাদনত চেলুল’জ তন্তু দ্ৰৱীভূত কৰা জড়িত। তিনিটা সাধাৰণ পদ্ধতি হ’ল:
কপৰাম’নিয়াম প্ৰক্ৰিয়া (অপ্ৰচলিত), তামৰ লৱণৰ এম’নিয়াকীয় দ্ৰৱ ব্যৱহাৰ কৰা
ভিস্ক’জ প্ৰক্ৰিয়া (সৰ্বাধিক সাধাৰণ), ক্ষাৰ আৰু কাৰ্বন ডাইচালফাইড ব্যৱহাৰ কৰা
লায়’চেল প্ৰক্ৰিয়া, এমাইন অক্সাইড ব্যৱহাৰ কৰা, যি নিউৰ’টক্সিক কাৰ্বন ডাইচালফাইডৰপৰা বাচি থাকে কিন্তু অধিক ব্যয়-বহুল

ইতিহাস

ফৰাচী বিজ্ঞানী আৰু উদ্যোগপতি হিলেয়াৰ ডি চাৰ্ডনেট (1838–1924)ই প্ৰথম কৃত্ৰিম বস্ত্ৰ তন্তু, কৃত্ৰিম ৰেচম আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। চুইছ ৰসায়নবিদ মেথিয়াছ এডুৱাৰ্ড শ্বেইজাৰ (1818–1860)ই আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যে চেলুল’জ টেট্ৰামিনকপাৰ ডাইহাইড্ৰক্সাইডত দ্ৰৱীভূত হয়। মেক্স ফ্ৰেমেৰী আৰু জোহান আৰ্বানএ 1897 চনত লাইট বাল্বত ব্যৱহাৰৰ বাবে কাৰ্বন তন্তু উৎপাদনৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰিছিল। 1904 চনত জে. পি. বেম্বাৰ্গৰদ্বাৰা কপৰাম’নিয়াম ৰেয়নৰ উন্নতিৰ ফলত কৃত্ৰিম ৰেচম প্ৰকৃত ৰেচমৰ সমতুল্য এটা সামগ্ৰী হৈ পৰিছিল। 1893 চনত তেওঁলোকে ভিস্ক’জ চিণ্ডিকেট গঠন কৰি লাইচেন্স প্ৰদান কৰিছিল আৰু 1896 চনত ব্ৰিটিছ ভিস্ক’ইড কো. লিমিটেড গঠন কৰিছিল।

প্ৰথম বাণিজ্যিক ভিস্ক’জ ৰেয়ন 1905 চনৰ নৱেম্বৰত যুক্তৰাজ্যৰ কোম্পানী কৰ্টল্ডছ ফাইবাৰ্ছই উৎপাদন কৰিছিল। কৰ্টল্ডছে 1910 চনত আমেৰিকাত তেওঁলোকৰ ফৰ্মুলেচন উৎপাদনৰ বাবে আমেৰিকান ভিস্ক’জ কৰ্পোৰেচন (পিছলৈ এভটেক্স ফাইবাৰ্ছ নামেৰে জনাজাত) গঠন কৰিছিল।

পৰিৱেশৰ ক্ষতি কম কৰাৰ বাবে নিৰ্মাতাসকলে ৰেয়ন উৎপাদনৰ বাবে কম ক্ষতিকাৰক পদ্ধতিৰ সন্ধান কৰি লায়’চেল পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰিছিল। লায়’চেল প্ৰক্ৰিয়া 1972 চনত আমেৰিকান এনকা কোম্পানীৰ এটা দলে উদ্ভাৱন কৰিছিল। 2003 চনত আমেৰিকান এছ’চিয়েচন অৱ টেক্সটাইল কেমিষ্টছ এণ্ড কালাৰিষ্টছে নীল ই. ফ্ৰেংকছক লায়’চেলৰ বাবে হেনৰী ই. মিলছন বঁটা প্ৰদান কৰিছিল। 1966–1968 চনত ডি. এল. জনছনে NMMO দ্ৰৱৰ অধ্যয়ন কৰিছিল। 1969–1979 চনৰ দশকত আমেৰিকান এনকা কোম্পানীয়ে এই প্ৰক্ৰিয়া বাণিজ্যিকীকৰণৰ চেষ্টা কৰিছিল যদিও সফল হোৱা নাছিল। 1980 চনত এই পেটেণ্ট আকজোৰদ্বাৰা কৰ্টল্ডছ আৰু লেঞ্জিঙলৈ লাইচেন্স কৰা হৈছিল।

কৰ্টল্ডছ ফাইবাৰ্ছে 1980 চনত "টেনচেল" ব্ৰেণ্ড নামৰ অধীনত এই তন্তু উদ্ভাৱন কৰিছিল। 1982 চনত যুক্তৰাজ্যৰ কভেণ্ট্ৰীত 100 কেজি/সপ্তাহৰ এটা পাইলট প্লাণ্ট নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, আৰু 1984 চনত উৎপাদন দহগুণ বৃদ্ধি কৰি 1 টন/সপ্তাহ কৰা হৈছিল। 1988 চনত গ্ৰীমছবি, যুক্তৰাজ্যৰ পাইলট প্লাণ্টত 25 টন/সপ্তাহৰ আধা-বাণিজ্যিক উৎপাদন লাইন খোলা হৈছিল। এই প্ৰক্ৰিয়া মোবাইল, এলাবামাৰ কৰ্টল্ডছৰ ৰেয়ন কাৰখানাত বাণিজ্যিকীকৰণ কৰা হৈছিল। 1993 চনৰ জানুৱাৰীত মোবাইলৰ টেনচেল প্লাণ্টে 20,000 টন/বছৰৰ সম্পূৰ্ণ উৎপাদন স্তৰত উপনীত হৈছিল। 2004 চনত লেঞ্জিঙে 40,000 টন উৎপাদন কৰিছিল।

[C6H7O2(OH)3]n + HNO3 ↔ [C6H7O2(NO3)3]n + H2O.

ছালফিউৰিক এচিডে বিক্ৰিয়াত গঠিত পানী শোষণ কৰে, নাইট্ৰ’চেলুল’জ এৰি দিয়ে। টেট্ৰামিনকপাৰ(II) ছালফেটও দ্ৰৱক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ভিস্ক’জ পদ্ধতি

ভিস্ক’জৰ কেঁচা-মাল মূলতঃ কাঠৰ পাল্প (কেতিয়াবা বাঁহৰ পাল্প)। ইয়াক ৰাসায়নিকভাৱে দ্ৰৱণীয় যৌগলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়, তাৰ পিছত দ্ৰৱীভূত কৰি স্পিনাৰেটৰ মাধ্যমে জোৰকৈ প্ৰেৰণ কৰা হয় যাতে ফিলামেণ্ট গঠন হয়, যিবোৰ ৰাসায়নিকভাৱে কঠিন হৈ প্ৰায় বিশুদ্ধ চেলুল’জৰ তন্তু গঠন কৰে। ৰাসায়নিক পদাৰ্থ যদি সাৱধানে নিয়ন্ত্ৰণ নকৰা হয়, তেন্তে কাৰ্বন ডাইচালফাইডৰ ব্যৱহাৰে শ্ৰমিকৰ স্বাস্থ্যৰ গুৰুতৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে।

ভিস্ক’জ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ পাল্পক জলীয় ছ’ডিয়াম হাইড্ৰক্সাইডৰ সৈতে (সাধাৰণতে 16–19% ভৰ অনুসৰি) ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাতে ক্ষাৰীয় চেলুল’জ গঠন হয়, যাৰ অনুমাণিক সূত্ৰ [C6H9O4−ONa]। এই পদাৰ্থক কিছু পৰিমাণে ডিপলিমাৰাইজ হ’বলৈ দিয়া হয়। ডিপলিমাৰাইজেচনৰ হাৰ (পকোৱা বা পৰিপক্বতা) তাপমাত্ৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে আৰু বিভিন্ন অজৈৱ সংযোজনৰ উপস্থিতিৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হয়। বায়ুৱেও পকোৱা প্ৰক্ৰিয়াক প্ৰভাবিত কৰে, কিয়নো অক্সিজেনে ডিপলিমাৰাইজেচনৰ কাৰণ হয়। ক্ষাৰীয় চেলুল’জক তাৰ পিছত কাৰ্বন ডাইচালফাইডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ছ’ডিয়াম চেলুল’জ ক্সান্থেট গঠন কৰা হয়:

নিয়মীয়া ভিস্ক’জ ৰেয়নৰ স্থায়িত্ব আৰু চেহেৰা ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা কম, বিশেষকৈ ভিজা অৱস্থাত। তথাপি, HWM ৰেয়ন (উচ্চ-ভিজা-মডিউলাছ ৰেয়ন) বহুত বেছি শক্তিশালী আৰু উচ্চ স্থায়িত্ব আৰু চেহেৰা ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা প্ৰদৰ্শন কৰে। নিয়মীয়া ভিস্ক’জ ৰেয়নৰ বাবে শুকান-পৰিষ্কাৰৰ পৰামৰ্শ দিয়া হয়। HWM ৰেয়ন মেচিনত ধোৱাৰ যোগ্য।

নিয়মীয়া ৰেয়নৰ দৈৰ্ঘ্যমুখী ৰেখাবোৰক ষ্ট্ৰিয়েচন বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াৰ ক্ৰছ-চেকশন এটা খাঁজযুক্ত বৃত্তাকাৰ আকৃতিৰ। HWM আৰু কপৰা ৰেয়নৰ ক্ৰছ-চেকশন অধিক গোলাকাৰ। ফিলামেণ্ট ৰেয়ন ধাগা প্ৰতি ধাগাত 80ৰপৰা 980 ফিলামেণ্টলৈকে ভিন্ন হয় আৰু আকাৰত 40ৰপৰা 5000 ডেনিয়াৰলৈকে ভিন্ন হয়। ষ্টেপল তন্তু 1.5ৰপৰা 15 ডেনিয়াৰলৈকে হয় আৰু যান্ত্ৰিক বা ৰাসায়নিকভাৱে ক্ৰীম্প কৰা হয়। ৰেয়ন তন্তু স্বাভাৱিকভাৱে অতি উজ্জ্বল, কিন্তু ডিলাষ্টাৰিং পিগমেণ্টৰ সংযোজনে এই স্বাভাৱিক উজ্জ্বলতা হ্ৰাস কৰে। উচ্চ-ভিজা-মডিউলাছ ৰেয়ন হৈছে ভিস্ক’জৰ এটা পৰিবৰ্তিত সংস্কৰণ যি ভিজা অৱস্থাত অধিক শক্তিশালী। ইয়াক কপাহৰ দৰে মাৰ্চাৰাইজ কৰিব পাৰি। HWM ৰেয়নক "পলিন’জিক" বুলিও জনা যায়। পলিন’জিক তন্তু মাত্ৰাগতভাৱে স্থিৰ আৰু ভিজা অৱস্থাত সংকোচন বা আকৃতি হেৰুৱায় নহয়। ইয়াৰ পৰিধান-প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু শক্তি থাকে, লগতে নৰম, ৰেচমী অনুভৱ বজাই ৰাখে। ইয়াক কেতিয়াবা ম’ডাল বাণিজ্যিক নামেৰে চিনাক্ত কৰা হয়। ম’ডালক এককভাৱে বা অন্য তন্তুৰ সৈতে (প্ৰায়ে কপাহ বা স্পানডেস্ক) কাপোৰ আৰু গৃহস্থালি সামগ্ৰী যেনে পায়জামা, অন্তৰ্বাস, বাথৰ’ব, টাৱেল, আৰু বিছনাৰ চাদৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ম’ডালক টাম্বল-ড্ৰাই কৰিব পাৰি ক্ষতি নোহোৱাকৈ।

উৎপাদক আৰু ব্ৰেণ্ড নাম

2018 চনত বিশ্বত ভিস্ক’জ তন্তুৰ উৎপাদন প্ৰায় 5.8 নিযুত টন আছিল, আৰু চীন মুঠ বিশ্ব উৎপাদনৰ প্ৰায় 65%ৰ সৈতে সৰ্ববৃহৎ উৎপাদক আছিল। বাণিজ্যিক নাম ৰেয়ন উদ্যোগত পণ্যত ৰেয়নৰ ধৰণ চিনাক্ত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভিস্ক’জ ৰেয়ন প্ৰথমে ইংলেণ্ডৰ কভেণ্ট্ৰীত 1905 চনত কৰ্টল্ডছে উৎপাদন কৰিছিল।

বেম্বাৰ্গ হৈছে কপৰাম’নিয়াম ৰেয়নৰ বাবে জে. পি. বেম্বাৰ্গৰদ্বাৰা উদ্ভাবিত এটা বাণিজ্যিক নাম। বেম্বাৰ্গ ভিস্ক’জৰ দৰে প্ৰদৰ্শন কৰে কিন্তু ইয়াৰ ব্যাস অধিক সৰু আৰু ইয়াৰ স্পৰ্শ ৰেচমৰ সৈতে সৰ্বাধিক মিল আছে। বেম্বাৰ্গ এতিয়া কেৱল জাপানত উৎপাদন কৰা হয়।