সীতা স্বয়ম্বৰলৈ

৩২ অধ্যায়

  সীতা স্বয়ম্বৰলৈ

এহি বুলি মনে গুণিলন্ত মুনিবৰ ।

উপজিয়া আছে লক্ষ্মী জনকৰ ঘৰ ॥১

যেহি যেহি ৰূপে অৱতাৰ হন্ত হৰি ।

ওপজন্ত লক্ষ্মী দেবী সেহিৰূপ ধৰি ॥২

ৰামৰূপে নাৰায়ণ আছন্ত সাম্প্ৰত ।

সীতাৰূপে লক্ষ্মী আছা জনক ঘৰত ॥৩

নিশ্চয়ে হৈবন্ত সীতা ভাৰ্য্যা ৰাঘৱৰ ।

জনক নৃপতি পাতি আছে স্বয়ম্বৰ ॥৪

ৰাম লক্ষ্মণক মিথিলাক লৈয়া যাওঁ ।

সীতা সমে ৰাঘৱৰ বিবাহ কৰাওঁ ॥৫

হেন মনে গুণি মুনি কৰিলন্ত সাৰ ।

ৰামক বোলন্ত শুনা বচন আমাৰ ॥৬

মিথিলা নগৰে আছে জনক নৃপতি ।

ৰাজঋষি ধৰ্ম্ম আচৰন্ত মহামতি ॥৭

পুত্ৰৱতে প্ৰজাক পালন্ত নৃপবৰ ।

সীতা নামে আছে তান দুহিতা স্নেহৰ ॥৮

অযোনিকাৰূপে আছে জনকৰ ঘৰে ।

যেন অমৃতৰ ঘট দুগুধ সাগৰে ॥৯

ত্ৰৈলোক্য মোহিনী কন্যা পৰম সুন্দৰী ।

কিবা লক্ষ্মী পাৰ্ব্বতী আছন্ত মূৰ্ত্তি ধৰি ॥১০

জানকীৰ ৰূপৰ নাহিকে পটন্তৰ ।

দেখি চূৰ হৱে যত দৰ্প কন্দৰ্পৰ ॥১১

মুনি মনমোহন বদন ৰুচিকৰ ।

দেখি লাজে থিৰ নথাকন্ত শশধৰ ॥১২

নয়নক দেখি আতিশয় পায়া লাজ ।

পলাই গৈয়া কমল থাকিল জলমাজ ॥১৩

ৰত্ন তিল ফুল জিনি নাসা কৰে কান্তি ।

প্ৰকাশে দশন জিনি মুকুতাৰ পান্তি ॥১৪

ভ্ৰুব সুবলিত মদনৰ ধনু সম ।

কপালত সুন্দৰ তিলক মনোৰম ॥১৫

হাস্যত বৰিষে যেন অমৃত প্ৰচুৰ ।

নয়নে কাজল জ্বলে শিৰত সিন্দুৰ ॥১৬

দীৰ্ঘ কেশচয় জিনি আছে চামৰক ।

ভ্ৰমৰাৰ শাৰি যেন কুটিল অলক ॥১৭

বিম্বফল অধিক অধৰ মনোহৰ ।

অমৃত সুৰস বাণী স্বৰ কোকিলৰ ॥১৮

নয়নৰ প্ৰান্তে যেন দলিত অঞ্জন ।

মদনৰ শৰ যেন কটাক্ষ ঈক্ষণ ॥১৯

সমান কৰ্ণৰ তলে কুণ্ডল জ্বলয় ।

উপৰত থাকি চিকিমিকি প্ৰকাশয় ॥২০

কুণ্ডলৰ কান্তি গণ্ডস্থলে প্ৰকাশিত ।

গলে গলপাতা মণিময় মনোনীত ॥২১

সুবলিত ভুজ যুগ দেখি লাজ পাই ।

থাকিল মৃণাল গৈয়া পঙ্কত লুকাই ॥২২

বাহুত বাহুতি শাঙ্খ দুয়ো হাতে আছে ।

ৰত্নময় বলয়া কঙ্কণ আগে পাচে ॥২৩

সুন্দৰ আঙ্গুলি পান্তি ললিত বলিত ।

সুবৰ্ণৰ আঙঠি প্ৰত্যেক আঙ্গুলিত ॥২৪

মণি চন্দ্ৰ সম নখ পৰম উজ্জ্বল ।

কৰ কিশলয় তুল ৰাতুল কমল ॥২৫

হৃদয়ত বাঢ়ে স্তন বদৰি প্ৰমাণ ।

দৰশনে যুবতৰ হৰয় পৰাণ ॥২৬

স্তন মধ্যে শোভা কৰে সাতসৰি হাৰ ।

কাঞ্চনে ৰচিত মণি মালা মুকুতাৰ ॥২৭

সুবিপুল নিতম্বক দেখিতে সুবেশ ।

হৰৰ ডম্বৰু যেন ক্ষীণ মধ্য দেশ ॥২৮

কুন্দত কুন্দলা যেন মুঠিতে লুকায় ।

বতাসতে হালে ভাগি পৰিল পৰায় ॥২৯

ৰত্নৰ মেখলা জ্বলে খোঞ্চাৰ ওপৰ ।

সুবলিত ঊৰু ৰামকল সমসৰ ॥৩০

যাক দেখি স্তম্ভি ৰহে মদনৰ মন ।

নৱ পদ্মকোষ যেন দুখানি চৰণ ॥৩১

মাণিক মঞ্জীৰ ৰুণজুন কৰি বাজে ।

সুবৰ্ণ উজটি দশ আঙ্গুলিৰ মাজে ॥৩২

পদতল ৰাতুল কমল আতিশয় ।

ফুটি যেন সাক্ষাতে ৰুধিৰ বাজ হয় ॥৩৩

প্ৰথম যৌবনী ৰাজ হংসৰ গমনী ।

সৰ্ব্বাঙ্গ সুন্দৰী কন্যা আতি বিতোপনী ॥৩৪

ত্ৰৈলোক্যৰ ৰূপ হুয়া আছে এক থান ।

অনেক যতনে বিধি কৰিলা নিৰ্ম্মাণ ॥৩৫

আতি শুভান্বিতা জনকৰ জীউ সীতা ।

বিষ্ণুত ভকতা সৰ্ব্ব গুণে আনন্দিতা ॥৩৬

আন একো নাহি তান হৰিচিন্তা বিনে ।

যেন চন্দ্ৰকলা বাঢ়ি যান্ত দিনে দিনে ॥৩৭

ৰুপগুণ সীতাৰ কৰিবে কোনে সীমা ।

স্ৰজিয়া থৈলন্ত বিধি মোহন প্ৰতিমা ॥৩৮

গুণন্ত মনত বসি জনক নৃপতি ।

কমন বৰত বিহা দিবোঁ সীতা সতী ।৩৯

সৰ্ব্ব সুলক্ষণী কন্যা পৰম সুন্দৰী ।

ইহান সমান বৰ পাইবোঁ কেনে কৰি ॥৪০

গুণি গুণি ৰাজা পাচে কৰিলন্ত সাৰ ।

মৃগ মাৰি মহাদেৱে দ্বাৰত আমাৰ ॥৪১

ধনু এৰি পূৰ্ব্বকালে গৈলা মহাশয় ।

তাতে যিতো জনে গুণ দিবাক পাৰয় ॥৪২

ইতো লক্ষ্মীসমা কন্যা বিহা দিবোঁ তাত ।

এহি অঙ্গীকাৰ ৰাজা কৰিলা সাক্ষাত ॥৪৩

আলচিয়া মনে জানকীৰ স্বয়ম্বৰ ।

মিথিলাত সভা পাতিলন্ত নৃপবৰ ॥৪৪

বিশ্বকৰ্ম্মা সম শিল্পী আমি সৰ্ব্বজন ।

কৰাইলন্ত পুৰ চিত্ৰ মন্দিৰ নিৰ্ম্মাণ ॥৪৫

অনেক উচ্ছ্ৰিত গৃহ বহল বিস্তৰ ।

প্ৰকাশ কৰয় যেন কৈলাস শিখৰ ॥৪৬

সুবৰ্ণ ৰজত ৰত্নে কৰিলা আৰম্ভ ।

অনেক সহস্ৰ ফটিকৰ দিলা স্তম্ভ ॥৪৭

হীৰা মণি মাণিক লগাইলা থানে থানে ।

কৰিলা অনেক শিল্পী জানিলেক মানে ॥৪৮

নানা ৰত্নে চিকিমিকি কৰে ঠাই ঠাই ।

সূৰ্য্যৰ জৌতিক যেন চাহন নযায় ॥৪৯

সুবৰ্ণ ৰজতে বিৰচিল স্থলী যত ।

থানে থানে মঞ্চ সজাইলন্ত নানা মত ॥৫০

ৰাজাক উচিত সিংহাসন থৈলা পাৰি ।

নানা বিধ আসন থাপিলা সাৰি সাৰি ॥৫১

ৰাজাগণ ৰহিবাক প্ৰতি নৃপবৰ ।

নানা স্থানে সজাইলন্ত যত বাসাঘৰ ॥৫২

ভোজন সম্ভাৰ বহুবিধ উপহাৰ ।

ভৰাই থৈলন্ত ৰাজা অনেক ভণ্ডাৰ ॥৫৩

অনন্তৰে মাতি আনি দূত বহুতৰ ।

সমস্তকে বচন বুলিলা নৃপবৰ ॥৫৪

দেশে দেশে যত ৰাজা আছে নিৰন্তৰ ।

সমস্তকে কহ জানকীৰ স্বয়ম্বৰ ॥৫৫

শুনি দশো দিশে দূত গৈল অসংখ্যাত ।

ঘোষিলেক স্বয়ম্বৰ সমস্তে ৰাজাত ॥৫৬

জানকীৰ স্বয়ম্বৰ শুনি ৰাজা যত ।

অমৃত পিলেক যেন হৰিষ মনত ॥৫৭

বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ দিয়া দূতক সাদৰি ।

পুছয় সীতাৰ কথা কহ ভাল কৰি ॥৫৮

শুনি দূতে ৰূপ গুণ বৰ্ণাৱে সবাৰ ।

কথাতে হৰয় মন সকলে ৰাজাৰ ॥৫৯

মনে গুণে কেন মতে পাইবোঁ জানকীক ।

তান্ত বিনে জীৱন যৌৱন ধিক ধিক ॥৬০

এহি বুলি ৰাজ্যভাৰ ভাৰ্য্যা পৰিহৰি ।

চতুৰঙ্গ সেনা সমে চলে শীঘ্ৰ কৰি ॥৬১

যাহন্তে গুণয় পথে মনে অৱগাই ।

জানো আগে বিহা কৰে মোত আগে পাই ॥৬২

মই আগে পাওঁ যেবে নতু পাৱে আনে ।

মোৰ আগে সীতাক নিবেক কাৰ প্ৰাণে ॥৬৩

ৰূপে গুণে সমস্তে ৰাজাত মই চাৰ ।

মোতে বৰিবেক ভাগ্য আছয় আমাৰ ॥৬৪

জনক নৃপতি ভালে জানন্ত আমাক ।

অৱশ্যে মোতেসে বিহা দিবন্ত সীতাক ॥৬৫

এহি গুণি ৰাত্ৰি দিনে পথ বহি যায় ।

উগুল থুগুল মনে সুখ শান্তি নাই ॥৬৬

হস্তী ঘোঁড়া ৰথে ৰাজাগণে নিৰন্তৰে ।

মিথিলা পশিল গৈয়া মহা আড়ম্বৰে ॥৬৭

জনকে দেখইয়া ৰাজাগণ আসিবাৰ ।

পাদ্য অৰ্ঘে পূজি কৰিলন্ত সতকাৰ ॥৬৮

বসিবাক প্ৰতি ৰাজা দিলা সিংহাসন ।

প্ৰিয় বাক্যে পুছন্ত কুশল আগমন ॥৬৯

বুলিলা সবাৰ প্ৰতি মধুৰ বচনে ।

আজি সুপ্ৰভাত তোমাসাৰ দৰশনে ॥৭০

যাৰ যাৰ কথা কৰ্ণে শুনিয়া আছিলোঁ ।

কিনো ভাগ্য তোমাসাক চক্ষুৰে দেখিলোঁ ॥৭১

এহি মতে চাটুপটু অনেক বুলিলা ।

ৰহিবাৰ প্ৰতি দিব্য বাসাঘৰ দিলা ॥৭২

অন্নপান যড়ৰস ভোজন সম্ভৃত ।

সমস্তকে দিলা যাক যেন সমুচিত ॥৭৩

এক এক ৰাজা আইল যেন দিগপতি ।

সন্তোষিলা সবাকে জনক নৰপতি ॥৭৪

পাত্ৰ মন্ত্ৰী সেনাগণ হয় হস্তী ৰথ ।

নাহি তাৰ সীমা সংখ্যা আসি আছে যত ॥৭৫

সবাকে নৃপতি ৰহিবাৰ স্থান দিলা ।

অন্নে পানে সমস্তৰে চিত্ত সন্তোষিলা ॥৭৬

এক গোটা পদ্ম ফুলি আছে সৰোবৰে ।

তাৰ মধু আশে ধাৱে ভ্ৰমৰ বিস্তৰে ॥৭৭

সেহি মতে পৃথিৱীৰ ৰাজা নিৰন্তৰ ।

জানকীক আশে আইল মিথিলা নগৰ ॥৭৮

ভৈলা এক থান ৰাজা বৰিষেক মান ।

সবাকো জনক কৰিলেক বহু মান ॥৭৯

অনন্তৰে শুভ দিন তিথি বাৰ চাই ।

জনক আনিলা সবে ৰাজাক মতাই ॥৮০

বোলন্ত নৃপতি শুনা ৰাজা নিৰন্তৰ ।

আজি পাতিবোঁহো জানকীৰ স্বয়ম্বৰ ॥৮১

এহি কাজে তুমি সব আইলা মোৰ ঠাই ।

বহু দিন প্ৰবাসত আছা দুখ পাই ॥৮২

আশা বা নিৰাশা আজি পৰিচ্ছেদা হৌক ।

বোলাঁ ৰাম ৰাম সবে সভাসদ লোক ॥৮৩

  ৩৩ অধ্যায়

        দুলৰি ।

জনকৰ বাণী,         ৰাজাগণে শুনি,

         মহত হৰিষ ভৈল ।

কৰিয়া সত্বৰ,         আসি বাসাঘৰ,

         কাছিবাক সবে লৈল ॥১

অগৰু চন্দন ,          কস্তুৰি কুম্কুম,

         ভূষিলেক সবে গাৱে ।

নানাবিধ দিব্য,          ৰত্ন অলঙ্কাৰ,

          পিন্ধিলেক ঠাৱে ঠাৱে ॥২

পাট পটোৰণে,          বিচিত্ৰ বসনে,

          ভৈল আতি জাতিষ্কাৰ ।

সুবৰ্ণৰ মালা,          শিৰত চৰায়া,

         হৰিষৰ নাহি পাৰ ॥৩

দৰ্পণ ধৰিয়া,          মুখ চায়া বোলে,

          বিধি ভৈল সুপ্ৰসন ।

মোক সমৰূপে,          ইতিনি ভূবনে,

         নাহি আৰু একজন ॥৪

ধনে জনে মান্যে,          গুণে কুলে শীলে,

          দেখিয়া মোক বিশিষ্ট ।

জনক নন্দিনী,          সীতা সুবদনী,

          মোকেসে বৰিব নিষ্ট ॥৫

এহি বুলি আতি-,         শয় ৰঙ্গমনে,

          ৰাজাগণ অসংখ্যাত ।

কাছি লাসে বেশে,          পৰম সুবেশে,

          বসিল গৈয়া সভাত ॥৬

ৰত্ন সিংহাসনে,          প্ৰকাশ কৰয়,

          ৰাজাগণ ভাল ভাল ।

মেৰুৰ ওপৰে,          যেন জৌতি কৰে,

          বসি দশ দিকপাল ॥৭

পাত্ৰ মন্ত্ৰী যত,          ৰাজাৰ পিচত,

          বসিলা গৈয়া উত্সুকে ।

আন যত জন,          মঞ্চত বসিল,

          মনত মহা কৌতুকে ॥৮

নটী নাচে গাৱে,          মৃদঙ্গ বজাৱে,

         বাৱে নানা বাদ্য তাল ।

ভাটে চাটুপাটু,          বোলে মাল সবে,

          যুজয় কৰি আষ্ফাল ॥৯

নানাবাদ্য ভণ্ডে ,          শবদ প্ৰচণ্ডে,

          কৰ্ণত হানয় তাল ।

ৰঙ্গ ঢঙ্গ বোলে ,          প্ৰজাৰ আন্দোলে,

          সাগৰ যেন উল্লাল ॥১০

  ৩৪ অধ্যায়

        ছবি ।

এহি মতে নৃপগণে,       জানকী সীতাক মনে,

       দিব্য সভা মাজে বসি আছে ।

মিথিলাৰ অধিপতি,         সভাক নিবাক প্ৰতি

        কছাইল সীতাক দিব্য কাছে ॥১

আগত সীতাক লৈয়া,         সমাজক চলি গৈলা,

        নানা বাদ্য শুভ সুমঙ্গলে ।

অনেক যুবতী নাৰী,         চলি যায় কাছি পাৰি,

        সীতাৰ সঙ্গত কৌতূহলে ॥২

যত ইষ্ট বন্ধু জন,         পাত্ৰ মন্ত্ৰী পুত্ৰগণ,

        চলি যান্ত মহা ৰঙ্গ মনে ।

হাতে দিব্য ঘট ধৰি,         নানা লাসবেস কৰি,

        গাৱন্ত মঙ্গল নাৰীগণে ॥৩

ব্ৰাহ্মণ সকলে বেদ,         পঢ়ি যানন্ত অবিচ্ছেদ,

        আতিশয় হৰিষে মনত ।

চপয়া পঢ়য় ভাট,         নটী সবে কৰে নাট,

        কৰি লয়লাস নানা মত ॥৪

মিথিলাৰ নৃপবৰে,         এহিমতে অনন্তৰে,

        প্ৰৱেশিলা স্বয়ম্বৰ শালা ।

সীতাও লগত গৈলা,         মেৰুত উদয় ভৈলা

        যেন অভিনৱ চন্দ্ৰকলা ॥৫

সীতাৰ মুখৰ কান্তি,         দশো দিশে প্ৰকাশন্তি,

        যেন পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ উদয় ।

আছে যত ৰাজাগণ,         সবাৰে হৰিষ মন,

        দেখি আতি ভৈল তমোময় ॥৬

সীতাৰ কমল মুখ,         দেখিতে পৰম সুখ,

        সমস্তে এৰিল ধৈৰ্য্যভাৱ ।

লাজকাজ পৰিহৰি,         চাহয় নয়ন ভৰি,

        মদনে কম্পিত সৰ্ব্ব গাৱ ॥৭

নভাসয় নেত্ৰে আতি,         কৰয় মদনে সাতি,

        আস ইস কৰে উসমিস ।

জ্বলে আতি কামানল,         কৰে চিত টলবল,

        মনে একো নপাৱে উদ্দিশ ॥৮

হৃদয়ত কামশৰে,         পশি মহা পীড়া কৰে,

        কাহাৰো নুহিকে মন থিৰ ।

চেতন হৰিয়া গৈল,         বৃদ্ধ সবো যুবা ভৈল,

        দেখি ৰূপ সীতা গোসানীৰ ॥৯

নমো নমো ৰঘুনাথ,         চৰণত থৈয়া মাথ,

        মন মোৰ ৰহোক তোমাত ।

সমজ্যাৰ যত লোক,         ৰাম হৰি বুলিয়োক,

        তেবে দুখ তৰিবা সাক্ষাত ॥১০

  ৩৫ অধ্যায়

        পদ ।

বিশ্বামিত্ৰ বদতি শুনিয়ো ৰঘুবৰ ।

সভাত আছিল যত লোক নিৰন্তৰ ॥১

দেখিয়া সীতাৰ আতি ৰূপ বিপৰীত ।

কামবাণে সবাৰো মোহিত ভৈল চিত ॥২

যেহি অঙ্গে সীতাৰ পৰিল দৃষ্টি যাৰ ।

তাৰ হস্তে পুনৰপি নপলটে আৰ ॥৩

সবাৰে হৰিল মন সীতাৰ ৰূপত ।

নিসিজিল মন যেন যোগীৰ ব্ৰহ্মত ॥৪

জানকীৰ মুখ চন্দ্ৰমাক নিৰন্তৰে ।

সুন্দৰ অমৃত পিয়ে নয়ন চকোৰে ॥৫

অমৃতক দেখি যেন লুভীয়া বিস্তৰে ।

নতু পুৰে মন যেন লটপট কৰে ॥৬

সেহি মতে জানকীক দেখি ৰাজাগণ ।

কেন মতে পাইবোঁ বুলি নসম্বৰে মন ॥৭

কেহো ৰাজাগণে বসি গুণয় মনত ।

বোলোঁ গৈয়া ধৰি জনকৰ চৰণত ॥৮

তোমাৰ দুহিতা সীতা আমাক দিওক ।

ভৃত্য বুলি প্ৰভু মোকে কিনিয়া থৈয়োক ॥৯

সেৱা কৰি তোমাক থাকিবোঁ অহৰ্নিশ ।

নপাইবাহা জোৱাঁই আন আমাৰ সদৃশ ॥১০

কেহো জনে বোলয় মন্ত্ৰীৰ চাপোঁ পাশ ।

কত লক্ষ ধন দিয়া বুজোঁ তান আশ ॥১১

মন্ত্ৰীৰ অধীন ৰাজাগণ নিৰন্তৰ ।

তান বোলে কন্যা মোক দিব নৃপবৰ ॥১২

কেহো বোলে ধৰোঁ লাগ ৰাজাৰ পুত্ৰৰ ।

শাকুতি কাকুতি তাৰ কৰিবোঁ বিস্তৰ ॥১৩

হাতত ধৰিয়া বাক্য বুলিবোঁ বিনয় ।

তোমাৰ ভগিনী মোক দিয়ো মহাশয় ॥১৪

তযু ভগিনীৰ বৰ আমিসে উত্তম ।

পুছি চাৱাঁ আন কোন আছে মোৰ সম ॥১৫

শুনি ৰাজপুত্ৰে কন্যা আমাকেসে দিব ।

ৰাজায়ো পুত্ৰৰ বাক্য অৱশ্য কৰিব ॥১৬

কেহো বুলে চাটুবাণী বোলোঁহো কন্যাক ।

শুনিয়ো সুন্দৰী তুমি বৰিয়ো আমাক ॥১৭

যত ৰাজ্যভাৰ ভাৰ্য্যা আছয় আমাৰ ।

আজি ধৰি সকলো তোমাৰ অধিকাপ ॥১৮

থাকিবোঁহো আমিও তোমাৰ পালি আশ ।

কৰোঁহো শপত যদি সঞ্জাত নযাস ॥১৯

আমাক মহন্ত বুলি জানে সৰ্ব্ব লোক ।

জানিলোঁ নিশ্চয় সীতা বৰিব আমাক ॥২০

হেটমাথে বসি আলোচয় কতো জন ।

সীতাৰ সখীক বোলোঁ কাকুতি বচন ॥২১

বুজাইয়োক সীতা সতী বৰোক আমাক ।

যেহি চাহাঁ তাকে মই দিবোঁহো তোমাক ॥২২

স্ত্ৰীৰ উতলে আতি চিত্ত লোভ পাই ।

অৱশঅযে বুলিবে তেবে সীতাক বুজাই ॥২৩

নিশ্চয় ধৰিব সীতা সখীৰ বচন ।

এহি মতে আলোচে সকলে ৰাজাগণ ॥২৪

শুনিয়োক কথা আবে আত অনন্তৰ ।

সমজ্যাত উঠিয়া জনক নৃপবৰ ॥২৫

কৃতাঞ্জলি হুয়া ৰাজা বুলিলা বচন ।

সাৱধান হুয়া শুনিয়োক ৰাজাগণ ॥২৬

মহা মহা ৰাজা বহু দিন মোৰ ঠাই ।

সীতাৰ নিমিত্তে ৰহি আছা দুঃখ পাই ॥২৭

আজি সবাহানে এক পৰিচ্ছেদা হৌক ।

যিমতে কন্যাক পায় তাক শুনিয়োক ॥২৮

পূৰ্ব্বকালে হৰে মৃগ মাৰিয়া বনত ।

এৰি গৈলা ধনুখান মোৰ দুৱাৰত ॥২৯

পৰম সুদৃঢ় ধনু যেন ব্ৰজসাৰ ।

ঘৰে আনি থৈয়া কৰিলোঁহো অঙ্গীকাৰ ॥৩০

পাৰয় ধনুত যেহি গুণ লগাইবাক ।

সুচন্দ্ৰবয়নী সীতা দিবোঁহো তাহাক ॥৩১

আছোঁহো পূৰ্ব্বত এহি অঙ্গীকাৰ কৰি ।

এবে যেহি গুণ দিবে পাৰে ধনু ধৰি ॥৩২

তাহাকে বৰিব সীতা বুলিলোঁ নিশ্চয় ।

এহি বুলি লোক পাঞ্চি দিলা মহাশয় ॥৩৩

বৰ ঘৰ মাজে থৈয়া আছে ধনুখান ।

সাঙ্গি বান্ধি সমজ্যাক লাগি গৈয়া আন ॥৩৪

ৰাজাৰ বচন শুনি তেতিক্ষণে গৈল ।

অব্বুদেক লোকে ধনু সাঙ্গি কৰি লৈল ॥৩৫

কুজি মুজি হুয়া সবে আনে বল দিয়া ।

আদখান ধনু আসে মাটিতে লুটীয়া ॥৩৬

যেনে তেনে আনি সমাজৰ মাজে থৈল ।

দেখিয়া ধনুক ৰাজাগণ ভয় ভৈল ॥৩৭

আছো গুণ দিব ডাঙিবাকো নাই সাস ।

জানকীৰ মুথ চাই তেজয় নিশ্বাস ॥৩৮

সমজ্যাত ধনু থৈয়া জনক নৃপতি ।

সীতাক বোলন্ত শুনিয়োক মহাসতী ॥৩৯

তোক আশা কৰি মহা মহা ৰাজাচয় ।

ৰাজ্য এৰি বৰিষেক প্ৰবাস খাটয় ॥৪০

এক এক ৰাজা সুৰপতিৰ সমান ।

তোমাৰ কাৰণে আসি আছে মোৰ থান ॥৪১

সুবৰ্ণৰ মালা গাচি ধৰিয়া হাতত ।

এতিক্ষণে থাকাঁ গৈয়া সভাৰ মাজত ॥৪২

ধনুত লগাইবে গুণ যিজনে পাৰয় ।

সেহি নিজ পতি তযু জানিবা নিশ্চয় ॥৪৩

তান মাথে মালা দিয়া কৰি নমস্কাৰ ।

বৰিবাহা গই একো নকৰি বিচাৰ ॥৪৪

শুনিয়া জানকী পাচে পিতৃৰ বচন ।

সখীৰ মাজক চলি গৈলা তেতিক্ষণ ॥৪৫

সুবৰ্ণৰ মালা মাৱ হাতে তুলি লই ।

পৃথিৱীক নিৰক্ষীয়া থাকিলন্ত ৰই ॥৪৬

জনকে বুলিলা ৰাজাগণক বচন ।

লগায়ো পচাৰ জানকীক যাৰ মন ॥৪৭

জনকৰ বাণী শুনি কতোহো নৃপতি ।

কৰন্ত যতন গুণ লগাইবোক প্ৰতি ॥৪৮

কৰে উসমিস উঠে বসে কতো জন ।

আগে পাচে চাৱে কতো চোবাৱে দশন ॥৪৯

বাহু নিৰখীয়া কতো ফোফয় যেন নাগে ।

ভাঙ্গো ধনু আজি কোন বস্তু মোৰ আগে ॥৫০

দেখোক সকলে বাহুবলৰ মহত ।

প্ৰথমত উঠি গৈলা ৰাজা শুভদত্ত ॥৫১

ওচৰ চাপিয়া গৈয়া আষ্ফোট কৰিল ।

বাহু দাম্ফি মাৰি বীৰে ধনুক ধৰিল ॥৫২

অনেক যতনে ধনু ধৰি বল দিল ।

গুণ দিবে ছাৰি লাৰিবাকো নপাৰিল ॥৫৩

শুভদত্ত ৰাজাৰ ভাগিল চটীমটী ।

লাজ হুয়া আসনত বসিলা পালটী ॥৫৪

অতি অনন্তৰে শতধনু নৃপবৰ ।

মই গুণ দিবো বুলি চাপিলা ওচৰ ॥৫৫

দশন কামুৰি শৰীৰৰ বলে ধৰি ।

কতো বেলি চাহিলেক দঙ্গাদঙ্গি কৰি ॥৫৬

বল দিয়া চাইল ৰাজা অনেক প্ৰকাৰে ।

আছো গুণ দিব ধনু লাৰিবে নপাৰে ॥৫৭

তাক দেখি হাসিলন্ত সকল সমাজ ।

বসিল উলটি শতধনু হুয়া লাজ ॥৫৮

তাত অনন্তৰে মগধৰ নৰেশ্বৰ ।

আতি বৰ বলবন্ত পৰম প্ৰখৰ ॥৫৯

মই গুণ দিবোঁ বুলি হাম্ফোলিয়া গৈল ।

উলটি বসিল আতি মৰা হেন ভৈল ॥৬০

লাৰিবে নপাৰে ধনু অনেক যতনে ।

তাক দেখি ৰিঙ পাৰি হাসে সৰ্ব্ব জনে ॥৬১

মগধ ৰাজাৰ মহা গৰ্ব্ব ভাঙ্গি গৈল ।

উলটি বসিল আতিশয় লাজ ভৈল ॥৬২

ক্ষীৰোদধি তীৰে বসে উত্তৰ দিশত ।

সনাতন নামে ৰাজা অনন্ত ভকত ॥৬৩

হুঙ্কাৰতে সমস্তে ৰাজাৰ মান লয় ।

লক্ষ্মী সৰস্বতী যেবে কন্দল কৰয় ॥৬৪

দুইকো বুজাই ৰাজা ভাঙ্গয় কন্দল ।

পৰম বিক্ৰমী আতিশয় মহাবল ॥৬৫

হেন ৰাজা গুণ দিবে গৈলা বলে ৰাগি ।

ডাঙ্গিবাকো নপাৰি বসিল গৰ্ব্ব ভাগি ॥৬৬

বৰ বৰ ৰাজা লাজ ভৈল বিপৰীত ।

দেখি সবে নৃপতিৰ চমকিল চিত ॥৬৭

বলহীন মন ভৈল মুণ্ড নলাৰয় ।

পৰিল নিজম হুমনিশ্বাস তেজয় ॥৬৮

নোতোলয় মাথা মনে মিলে মহাদুখ ।

কেৰ চকু কৰি জানকীৰ চাৱে মুখ ॥৬৯

ধনুক দেখিয়া পুনু চপৰাৱে মাথ ।

বিবৰ্ণ বদনে গুণে গালে দিয়া হাত ॥৭০

হৰি হৰি আজি বিধি কি কাম কৰিলোঁ ।

মান্য হেৰুৱাইলোঁ আউৰ লাজতে মৰিলোঁ ॥৭১

ধনুত লগাইবে গুণ গৰ্ব্ব কৰি গৈলোঁ ।

আছোক লগাইবোঁ গুণ লঘু মাত্ৰ ভৈলোঁ ॥৭২

আগে জানো নপাৰিবোঁ উঠি গৈলোঁ কিক ।

সমাজত লঘু ভৈলোঁ মৰণতোধিক ॥৭৩

আসিলোঁহো যত ৰাজ্য ভোগ পৰিহৰি ।

বৰিষেক আছোঁ জানকীক আশা কৰি ॥৭৪

সীতাক নপাইলোঁ আৰু গৰ্ব্ব ভৈল ছণ ।

ধনু ৰূপে বিধাতা কৰিলে বিড়ম্বন ॥৭৫

আপোনাৰ নিজ ভাৰ্য্যা কৰি পৰিহাৰ ।

জানকীৰ আশা মাত্ৰ কৰিলোঁ অপাৰ ॥৭৬

নপাইলোঁহো সীতাক লভিলোঁ বৰ দুখ ।

কিমতে চাহিবোঁ পূৰ্ব্ব কামিনীৰ মুখ ॥৭৭

আমাক এৰিয়া বিহা কৰিবাক গৈলা ।

কি কাৰ্য্যক আমাৰ পাশক আহি ভৈলা ॥৭৮

যি জনীক ৰাজা আনি আছা বিহা কৰি ।

হৈবেক সিজনী জানো পৰম সুন্দৰী ॥৭৯

তাইৰ পাশত থাকাঁ কৰি সুখভোগ ।

আমি পুনু নৃপতি তোমাৰ নোহোঁ যোগ ॥৮০

এহি মতে বিস্তৰ কৰিব পৰিহাস ।

চাপিবোঁ কিমতে আবে তাসম্বাৰ পাশ ॥৮১

কিসক আসিলোঁ মই কি কাম কৰিলোঁ ।

সীতাৰ আশায়ে নিজ ভাৰ্য্যাতো নৰৈলোঁ ॥৮২

এক বাস চাহন্তে হেৰুইলোঁ দুয়ো বাস ।

এহি বুলি ঘনে ঘনে তেজয় নিশ্বাস ॥৮৩

দিবে পাৰোঁ ধন জন যতেক খোজয় ।

ধনুত লগাইবো গুণ কিসক বোলয় ॥৮৪

নভৈল সুবুদ্ধি ইটো জনক ৰাজাৰ ।

কিসক কৰিল হেন মত অঙ্গীকাৰ ॥৮৫

ধনুত লগাইবে গুণ নপাৰিলে কেৱে ।

জানিলোঁহো জীয়াৰী নিবে মহাদেৱে ॥৮৬

আমি সবে গৃহক নযাইবোঁ এতিক্ষণ ।

ধনুত লগাইবে গুণ চাহোঁ কোন জন ॥৮৭

এহি বুলি গোষ্টি কৰি যতেক নৃপতি ।

সয়ম্বৰ সভা মাঝে আছন্ত সম্প্ৰতি ॥৮৮

আমি চলি যাওঁ আসা সেই সমজ্যাক ।

পাৰিবা ধনুত তুমি গুণ লগাইবাক ॥৮৯

তোমাৰ বিক্ৰম ৰাম কহিবোঁহো কিক ।

ধনু ভাঙ্গি বিবাহ কৰিয়ো জানকীক ॥৯০

জানকীৰ স্বয়ম্বৰ শুনি অনুপাম ।

হাসিয়া ঋষিক পাচে বুলিলন্ত ৰাম ॥৯১

শুনা ঋষিৰাজ মই কহোঁ স্বৰূপত ।

পিতৃয়ে পঠাই আছে তোমাৰ লগত ॥৯২

যি কাৰ্য্যক লাগি তুমি পাঞ্চাহা আমাক ।

অৱশ্যকে লাগে মোৰ তাকে কৰিবাক ॥৯৩

বুলিলাহা যাওঁ তযু সঙ্গে মিথিলাক ।

কেন মত ধনুখান দেখিবোঁহো তাক ॥৯৪

ৰামৰ বচনে বিশ্বামিত্ৰ ৰঙ্গ ভৈলা ।

ৰাম লক্ষ্মণক ঋষিৰাজ লগে লৈলা ॥৯৫

কুতূহলে মিথিলাক কৰিলা গমন ।

পিচত চলিলা অসংখ্যাত শিষ্যগণ ॥৯৬

কতো দূৰ যান্তে ভৈলা সূৰ্য্য অস্তগত ।

বহিলন্ত গৈয়া এক নদীৰ কুলত ॥৯৭