দশৰথৰ বিবাহ - সুমিত্ৰা আৰু অন্যান্য ৰাণী

১১ অধ্যায়
দশৰথৰ বিবাহঃসুমিত্ৰা আৰু অন্যান্য ৰাণী

সিংহল দ্বীপত ৰাজা নামত সুমিত্ৰ ।

পৰম মহন্ত সৰ্ব্বগুণত বিচিত্ৰ ॥১

আছন্ত সুমিত্ৰা নামে দুহিতা তাহান ।

পৰম সুন্দৰী নাহি গুণত সমান ॥২

বিবাহৰ দিবাৰ কাল ভৈল ৰাজা জানি ।

পুৰোহিত ব্ৰাহ্মণক বুলিলন্ত বাণী ॥৩

চলাঁ গুৰু দশৰথ নৃপতিৰ থান ।

ত্ৰিভুবনে নাহি ৰাজা তাহান সমান ॥৪

তান্তে বিহা দিবোঁ মোৰ ঝিউ সুমিত্ৰাক ।

বাঞ্চা থাকে আসন্তোক বিহা কৰিবাক ॥৫

শুনি দশৰথ পাশে গৈলন্ত ব্ৰাহ্মণ ।

তান আগে কৈলা সুমিত্ৰাৰ যতগুণ ॥৬

শুনি দশৰথ হৰিষ ভৈল আতি ।

পুৰোহিত বশিষ্ঠক অনাইলন্ত মাতি ॥৭

আৰু পাত্ৰ মন্ত্ৰীগণ সমস্তকে আনি ।

সবাকে প্ৰবোধি ৰাজা বুলিলন্ত বাণী ॥৮

বিহা কৰিবাক যাইবোঁ সুমিত্ৰাৰ থানে ।

দিন তিনিমান থাকিবাবা সাৱধানে ॥৯

নিচিনি আপোন পৰা অন্ধকাৰ চিত ।

শূন্য পাট দেখি সবে চিন্তিবে অহিত ॥১০

জানি সাবহিতে থাকিবাবা সাৱধানে ।

আহিবোঁহো আমি তিনি দিন অৱসানে ॥১১

এহি বুলি সভা বিসৰ্জ্জিয়া দশৰথ ।

সাৰথিক বোলন্ত সত্বৰে আন ৰথ ॥১২

শুনিয়া সাৰথি ৰথ তেখনে আনিলা ।

সুমিত্ৰাৰ ব্ৰাহ্মণক তাহাতে তুলিলা ॥১৩

আপুনিও পাচে বিবাহৰ সব সাজে ।

শুভক্ষণে ৰথত চড়িয়া মহাৰাজে ॥১৪

হস্তি ঘোঁৰা ৰথ সৰ্ব্ব সৈন্য সুমঙ্গলে ।

নানা বাদ্যভণ্ডে চলি গৈলা মহাবলে ॥১৫

নক্ষত্ৰ সঞ্চাৰে যেন ৰথ কৰে গতি ।

সিংহল দ্বীপত প্ৰবেশিলা মহামতি ॥১৬

সুমিত্ৰাৰ পুৰোহিত ৰথৰ নামিলা ।

শীঘ্ৰ বেগে গৈয়া সুমিত্ৰাত জান দিলা ॥১৭

দশৰথ ৰাজা যাই নগৰে প্ৰবেশ ।

শুনি নৃপতিৰ ভৈলা হৰিষ আশেষ ॥১৮

পাত্ৰ মিত্ৰ পুৰোহিত সৈন্য সুমঙ্গলে ।

আগ বাঢ়ি নৃপতি আসিলা কুতূহলে ॥১৯

দশৰথ নৃপতিৰ পাইলা গৈয়া লাগ ।

বিধিৱতে সভাৰ্য্যে পূজিলা মহাভাগ ॥২০

বোলন্ত সুমিত্ৰে ভাগ্য মিলিল আমাৰ ।

কত পুণ্যে দেখিলোঁহো চৰণ তোমাৰ ॥২১

তুমি সম হাজা নাই ই তিনি লোকত ।

তযু নিজ গুণে বৈশ্য হুয়া ৰাজা যত ॥২২

তোমাৰ চৰণে সেৱা কৰে ভৃত্য সম ।

দানে ধৰ্ম্মে কুলে শীলে তুমি সৰ্ব্বোত্তম ॥২৩

সাতোদ্বীপা পৃথিবীৰ তুমি অধিপতি ।

সূৰ্য্যবংশধৰ তুমি যেন বিষ্ণু মূৰ্ত্তি ॥ ২৪

লোকক শীতল কৰাঁ তুমি চন্দ্ৰবংশে ধৰি ।

মহাবল পৰাক্ৰমে ইন্দ্ৰো নোহে সৰি ॥২৫

ধন বৃষ্টি কৰাঁ তুমি কুবেৰ সমান ।

লোক দণ্ডধৰ তুমি যেন যম সম ॥২৬

ধৰ্ম্ম প্ৰতিপালিত বিষ্ণুৰ সমসৰ ।

লোকপালনত তুমি সৰ্ব্ব অংশধৰ ॥২৭

আনো নানা স্তুতি ৰাজা অনেক কৰিলা ।

পৰম গৌৰৱ কৰি অন্তঃপুৰে নিলা ॥২৮

যত্নে ৰত্নময় সিংহাসন দিলা আনি ।

বসিলন্ত সুখে দশৰথ মহামানী ॥২৯

অশেষ প্ৰকাৰে পূজা কৰিয়া সুমিত্ৰ ।

লৈয়া সঙ্গে ৰঙ্গে পাচে পাত্ৰ মন্ত্ৰী মিত্ৰ ॥৩০

কৰিলন্ত এক স্থান বিহাৰ সম্ভাৰ ।

পুষ্প গন্ধ চন্দন তাম্বুল উপহাৰ ॥৩১

নানা ফল মূল দিব্য বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ ।

দধি দুগ্ধ ঘৃত মধু মিলাইলা অপাৰ ॥৩২

কৰাইলন্ত বহুবিধ লোকৰ আচাৰ ।

সাজি মাজি কৰাইলা নগৰ জাতিষ্কাৰ ॥৩৩

পতাকা তোৰণ চিন্ন চোণ্ডা ধ্বজদণ্ড ।

মৃদঙ্গ গোমুখ শঙ্খ নানা বাদ্যভণ্ড ॥৩৪

নানা নৃত্য গীত জয় উত্সৱ মঙ্গল ।

মিলি গৈল লোকত অনেক কুতূহল ॥৩৫

আচৰি নৃপতি আতি বিধি ব্যৱহাৰ ।

কৰিলন্ত অধিবাস বৰ কনিয়াৰ ॥৩৬

ৰজনী প্ৰভাতে দশৰথ নৰেশ্বৰ ।

স্নান দান তৰ্পণ কৰিলা নিৰন্তৰ ॥৩৭

নান্দীমুখ শ্ৰাদ্ধ পাচে কৰিলা নৃপতি ।

দেৱ পিতৃ কাৰ্য্য সঙ্কলিলা মহামতি ॥৩৮

বিবাহৰ লগ্ন পাচে ভৈল উপগত ।

বসিলা নৃপতি পাছে যজ্ঞৰ থানত ॥৩৯

সুমিত্ৰ নৃপতি জয়বাদ্য সুমঙ্গলে ।

কন্যা সম্প্ৰদান কৰিলন্ত কুতূহলে ॥৪০

নানা ৰত্ন দাসী দাস হস্তী ঘোঁৰা ৰথ ।

অনেক যৌতুক দিলা কন্যাৰ লগত ॥৪১

সুবৰ্ণ ৰজত মণি মুকুতাৰ দাম ।

দিলন্ত সুমিত্ৰে আতি পুৰি মনকাম ॥৪২

ৰাজা দশৰথে কন্যা সুমিত্ৰাক পাই ।

ভৈলন্ত হৰিষ আনন্দৰ সীমা নাই ॥৪৩

অমৃতক পাই যেন লোভাৱষ্ট জন ।

দৰিদ্ৰ পৰাণী যেন পাইল মহাধন ॥৪৪

কন্যা পায়া সেহি মত ভৈলা দশৰথ ।

বিবাহমঙ্গল পাচে ভৈলা সমাপত ॥৪৫

অযোধ্যাক যাইবে নৃপতিৰ ভৈলা মন ।

কৰিলন্ত সুমিত্ৰক সাদৰে বন্দন ॥৪৬

সুমিত্ৰে বুলিলা পাচে বচন বিনয় ।

মোৰ ঝিউখানিক পালিবা মহাশয় ॥৪৭

অবোধ ছৱাল নোহে তোমাৰ উচিত ।

তথাপিতো দাসী বুলি পালিবাহাঁ নিত ॥৪৮

সমৰ্পিলা কন্যাক সুমিত্ৰ মহাৰাজ ।

দশৰথ ৰাজা চলিবাক ভৈলা সাজ ॥৪৯

কাছি পাৰি আসি লাগ লৈলা সেনা যত ।

সুমিত্ৰাক তুলিলন্ত সুবৰ্ণৰথত ॥৫০

অযোধ্যাৰ পতি সেহি ৰথে আৰোহিল ।

সুমন্ত্ৰ চাবুক ধৰি ঘোঁৰাক ডাকিল ॥৫১

চলি গৈল ৰথ যেন বিজুলীসঞ্চাৰ ।

সেনাগণে কৰে জয় শবদ জোকাৰ ॥৫২

চল চল বুলি প্ৰজা কৰে হুলস্থূল ।

কাহালী মুহৰি ভেৰী শবদ তুমুল ॥৫৩

দুন্দুভি মৃদঙ্গ দামা বাডে ঢাক ঢোল ।

নানা বাদ্যভণ্ড হস্তী ঘোঁৰাৰ আন্দোল ॥৫৪

দশো দিশে বিয়াপি শবদে গৈল ছানি ।

আকাশক লঙ্ঘিয়া স্বৰ্গতো লাগে ধ্বনি ॥৫৫

সুমন্ত্ৰ চলান্ত বেগে নৃপতিৰ ৰথ ।

পৃথিৱী এৰিয়া গৈল আকাশৰ পথ ॥৫৬

সুমিত্ৰা সহিতে ৰাজা পৰম কৌতুকে ।

অযোধ্যা নগৰ গৈয়া পাইলন্ত উত্সুকে ॥৫৭

আপন আবাসে নানা জয় সুমঙ্গলে ।

সুমিত্ৰা সহিতে প্ৰবেশিলা কুতূহলে ॥৫৮

দশৰথ নৃপতিৰ মাতৃ ইন্দুমতী ।

কৌশল্যা কৈকেয়ী দুই বহাৰি সহিতি ॥৫৯

আনো শান্তী সুন্দৰী আয়তী লৈয়া সঙ্গে ।

মঙ্গল আচাৰ যত কৰিলন্ত ৰঙ্গে ॥৬০

সুমিত্ৰাৰ ৰূপ গুণ চৰিত্ৰ আচাৰে ।

মনত মিলিল আতি আনন্দ সবাৰে ॥৬১

সবেও দিলন্ত দিব্য বস্ত্ৰ অলঙ্কাৰ ।

নানা মণি ৰত্ম দিয়া কৰিলা সত্কাৰ ॥৬২

এহিমতে নৃপতি তিলক দশৰথ ।

একে একে বিবাহ কৰিলা সাত শত ॥৬৩

সবাতে প্ৰধান ভৈলা তিনি মহাদই ।

কৌশল্যা সুমিত্ৰা সতী সুন্দৰী কৈকেয়ী ॥৬৪

কৈকেয়ীৰ ৰূপে মোহিলেক নৃপতিক ।

তাঙ্ক স্নেহ কৰে ৰাজা সবাতো অধিক ॥৬৫