ৰাম - লক্ষণ আৰু বিশ্বামিত্ৰ

২৯ অধ্যায়

  ৰাম লক্ষ্মণ আৰু বিশ্বামিত্ৰ

দশৰথ নৃপতিৰ শুনিয়া বচন ।

মহাকোপে কৰি বোলে গাধিৰ নন্দন ॥১

ৰঘুৰ বংশত তুমি ভৈলা উতপতি ।

ধৰ্ম্মশীল হুয়া অধৰ্ম্মত কৈলা ৰতি ॥২

পুত্ৰৰ স্নেহত মোক কৰস নৈৰাশ ।

মিছা মোহজালে পৰি কৰ ধৰ্ম্মনাশ ॥৩

নজানস কত গুণ আছয় ৰামত ।

বাহুবলে জিনিবাক পাৰে ত্ৰিজগত ॥৪

ৰাক্ষস মাৰিব ৰামে ইতো কোন কাজ ।

বিমুখ কৰহ ৰাজা দিয়া মোক লাজ ॥৫

কপটে ভাণ্ডিয়া মোৰ আশা কৰ ভঙ্গ ।

সবংশে নশিবে পুনু মোৰ ভৈলে খঙ্গ ॥৬

আছন্ত বশিষ্ঠ তোৰ মন্ত্ৰণাৰ বাস ।

তোৰ বোলে অপমান আমাক লগাস ॥৭

সত্যে সত্যে বোলোঁ ৰাজা মই নিষ্ঠ কৰি ।

নিদিলি ৰামক যাওঁ ক্ৰোধে পৰিহৰি ॥৮

নিষ্ঠুৰ বচন ৰাজা শুনিয়া মুনিৰ ।

পৃথিৱী কম্পয় যেন গাৱ নোহে স্থিৰ ॥৯

আছোক নৃপতি চৰাচৰ কম্পি গৈল ।

প্ৰলয়ৰ কাল যেন উপগত ভৈল ॥১০

ক্ৰোধে প্ৰকম্পিত বিশ্বামিত্ৰ মুনিবৰ ।

দেখি অন্তৰীক্ষ ধাতু ভৈল নিৰন্তৰ ॥১১

পাত্ৰ মিত্ৰ সমে দশৰথ মহাৰাই ।

ভয় ত্ৰাসে ভৈল যেন মৃতক পৰাই ॥১২

অনন্তৰে বশিষ্ঠে দেখিয়া তমোময় ।

ৰাজাক বোলন্ত শুনিয়োক মহাশয় ॥১৩

প্ৰথমে ঋষিক তুমি বুলিলা বচন ।

বুলিয়োক ঋষি কিবা সাধোঁ প্ৰয়োজন ॥১৪

কদাচিতো ব্যৰ্থ নাহি বচন তোমাৰ ।

এতেকে ৰামক দিতে ভৈল অঙ্গীকাৰ ॥১৫

সিটো অঙ্গীকাৰ আবে লাৰিবা কিমতে ।

তুমি সত্যৱন্ত হেন জানয় জগতে ॥১৬

নকৰিবা ৰাজা সত্য ধৰ্ম্ম পৰিহাৰ ।

তুমি সত্য লঙ্ঘিলে ৰাখন্তা নাই আৰ ॥১৭

সত্য সম ধৰ্ম্ম আৰ পুৰুষৰ নাই ।

জানি ঋষি সঙ্গে দিয়ো ৰামক পঠাই ॥১৮

তাঙ্ক নপঠাইলে বিশ্বামিত্ৰে দিব শাপ ।

গাধিৰ তনয় মহা প্ৰচণ্ড প্ৰতাপ ॥১৯

হেন জানি ৰামৰ নিমিত্তে এৰাঁ শোক ।

ঋষিৰ বচন ৰাখি ৰামক দিওক ॥২০

তাঙ্ক পাইলো ঋষিৰ সন্তুষ্ট হৈব চিত ।

নানা অস্ত্ৰে শস্ত্ৰে বিশ্বামিত্ৰ সুশিক্ষিত ॥২১

মুনি সবে অস্ত্ৰ শিক্ষা দিবন্ত ৰামক ।

তাকে লৈয়া ৰামে জিনিবেক ৰাক্ষসক ॥২২

বিশেষত বিষ্ণু ৰামৰূপে অৱতাৰ ।

ৰাক্ষসকুলক ৰামে কৰিব সংহাৰ ॥২৩

অনুমাত্ৰো চিন্তা নকৰিবা মহামানী ।

দশৰথ ৰাজা বশিষ্ঠৰ শুনি বাণী ॥২৪

পাইলন্ত ভাৰসা তান শান্ত ভৈল হিয়া ।

জিজ্ঞাস কৰন্ত ৰাজা ৰামক আনিয়া ॥২৫

আসি আছে বিশ্বামিত্ৰ তোমাক নিবাক ।

ৰাক্ষসক মাৰি ৰাম যজ্ঞ ৰাখিবাক ॥২৬

শুনি ৰামচন্দ্ৰৰ হৰিষ ভৈল মনে ।

পিতৃক বোলন্ত ৰামে প্ৰসন্ন বদনে ॥২৭

কত ভাগ্যে ইসব কাৰ্য্যক পায় লাগ ।

মোক প্ৰতি চিন্তা নকৰিবা মহাভাগ ॥২৮

পুত্ৰ হুয়া নপালয় পিতৃৰ বচন ।

চিৰকালে নৰকত পচে সিটো জন ॥২৯

প্ৰচণ্ড প্ৰতাপ মুনি গাধিৰ কুমাৰ ।

তাহান কাৰ্য্যত চিন্তা কৰাঁ পৰিহাৰ ॥৩০

ৰামৰ বচনে ৰাজা ভৈলা হৰষিত ।

মৰাৰ মুখত যেন পৰিল অমৃত ॥৩১

ঋষিৰ হাতত ৰাজা পুত্ৰ সমৰ্পিল ।

নমস্কাৰ কৰি ৰাজা বচন বুলিল ॥৩২

ৰামে মোৰ ধন জন জীৱ মন প্ৰাণ ।

ৰাম বিনে গতি মোৰ নাহি নাহি আন ॥৩৩

পাইলোঁহো ৰামক পুত্ৰ কত তপস্যায় ।

আবে জ্ঞান গুণ জানিবেক তযু ঠাই ॥৩৪

কিছুৱে নজানে ৰাম ছৱাল চঞ্চল ।

জানিবে অস্ত্ৰৰ সন্ধি তোমাত সকল ॥৩৫

তোমাৰ সেৱক ৰাম ভৈল আজি ধৰি ।

নিজ দাস বুলি পালিবাহা যত্ন কৰি ॥৩৬

ৰাঘৱক পায়া মুনি ভৈলন্ত সন্তোষ ।

পুষ্প বৰষিলা দেৱে কৰি জয় ঘোষ ॥৩৭

সেহি বেলা যোৰহাতে উঠিলা লক্ষ্মণ ।

ৰামক বুলিলা কৰি চৰণে বন্দন ॥৩৮

মোক সঙ্গে নিয়ো প্ৰভু জগতৰ পতি ।

তোমাৰ চৰণ বিনে মোৰ নাহি গতি ॥৩৯

যথা তথা যাইতে নাথ নেৰিবা আমাক ।

দাস হুয়া সেৱা প্ৰভু কৰিবোঁ তোমাক ॥৪০

হাসে ৰাজা লক্ষ্মণৰ শুনিয়া বচন ।

ৰামৰ সঙ্গত চলি যাইবন্ত লক্ষ্মণ ॥৪১

দুই পুত্ৰ দিলা ৰাজা ঋষিৰ লগত ।

যাত্ৰা সুমঙ্গল কৰিলন্ত যত যত ॥৪২

আপোনাৰ অস্ত্ৰ যত লৈয়া দুয়ো জন ।

দুই ভাই বশিষ্ঠক কৰিলা বন্দন ॥৪৩

পিতৃক মাতৃক কৰিলন্ত নমস্কাৰ ।

দশৰথে দুইকো শিক্ষা দিলা বাৰে বাৰ ॥৪৪

পালিবাহা দুই ভাই ঋষিৰ বচন ।

থাকিবাহা সদাই ঋষিৰ বুজি মন ॥৪৫

ঋষিৰ ক্ৰোধত সবে বংশে হৈবোঁ নাশ ।

সৰ্ব্বদাই থাকিবা ঋষিৰ পালি আশ ॥৪৬

এহি বুলি পুত্ৰ দুইকো সাৱটি ধৰিলা ।

শিৰঘ্ৰাণি দুইহন্তোৰ মুখে চুমা দিলা ॥৪৭

কৌশল্যা সুমিত্ৰা দুয়ো পুত্ৰক ধৰিয়া ।

কৰিলা চুম্বন চক্ষু সজল কৰিয়া ॥৪৮

অন্তঃপুৰ মাজত আছয় যত প্ৰাণী ।

স্নেহে সবে লোকৰ চক্ষুৰ পৰে পানী ॥৪৯

যাত্ৰা লৈয়া ৰাজ ভৈলা শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণ ।

দুইকো লৈয়া বিশ্বামিত্ৰ কৰিলা গমন ॥৫০

আগ ভৈলা ঋষিৰাজ হৰিষ মনত ।

মাজত চলিল ৰাম লক্ষ্মণ পিচত ॥৫১

উৰ্দ্ধমুখে চাহিয়া থাকিল সৰ্ব্বজন ।

ৰামৰ লগতে গৈল সমস্তৰে মন ॥৫২

ঝঁইয়া পৰিল লোক বিয়োগে ৰামৰ ।

শুনা যেন ভৈল সিতো অযোধ্যা নগৰ ॥৫৩

শ্ৰীৰামৰ বিয়োগে আকুল ভৈল চিত ।

সূৰ্য্য অস্ত গৈলে যেন কমল মুদিত ॥৫৪

চলি যান্ত দুয়ো ভাই পিচত ঋষিৰ ।

গজেন্দ্ৰ জিনিয়া দুইৰো গমন গম্ভীৰ ॥৫৫

যেন শিশু সিংহ লীলাগতি চলিযান্ত ।

অমৃত বৰিষে যেন যিদিশক চান্ত ॥৫৬

সুৰাসুৰে সেৱা কৰে যাৰ চৰণত ।

হেন ৰাম চলি যান্ত ঋষিৰ পিচত ॥৫৭

পৰম কোমল পদ গমন মধুৰ ।

আতি সুকুমাৰ তনু লাৱণ্য প্ৰচুৰ ॥৫৮

ৰত্নে বিৰচিত শোভে পিঠিত চোখৰ ।

কাখত খৰগ দুইৰো হাত ধনুশৰ ॥৫৯

প্ৰকাশে শৰীৰ ৰত্নময় অলঙ্কাৰ ।

দেখন্তা লোকৰ মন হৰন্ত সবাৰ ॥৬০

পৰম হৰিষে দুয়ো যান্ত ঋষি সঙ্গে ।

আঢ়ৈ প্ৰহৰৰ পন্থ বহি গৈলা ৰঙ্গে ॥৬১

ৰামৰ দেখিয়া মুখ হৰিষ ঋষিৰ ।

অনন্তৰে পাইলা গৈয়া সৰযুৰ তীৰ ॥৬২

দেখি ৰামচন্দ্ৰৰ হৰিষ ভৈলা মন ।

বিশ্বামিত্ৰে বুলিলন্ত ৰামক বচন ॥৬৩

সৰযু নদীৰ কথা শুনিয়োক ৰাম ।

পৰম নিৰ্ম্মল জল তীৰ্থ অনুপাম ॥৬৪

কৰিয়োক স্নান দুয়ো সৰযুৰ জলে ।

বাঢ়িবেক বল শ্ৰম গুচিবে সকলে ॥৬৫

ত্ৰিভুবন মধ্যে ৰাম পুৰুশ উত্তম ।

মহাবলশালী হৈবা বিপুল বিক্ৰম ॥৬৬

ক্ষুধা তৃষ্ণা একো জ্বৰ ব্যাধি নিপীড়িব ।

গুচিব আয়াস যশে জগত জুৰিব ॥৬৭

ত্ৰৈলোক্যেৰ অধিপতি তুমিসে ঈশ্বৰ ।

ইতো জগতৰ হৈবা এক দণ্ডধৰ ॥৬৮

ঋষিৰ বচন শুনি হৰিষ মনত ।

বিধিৱতে স্নানিলন্ত সৰযু জলত ॥৬৯

ঋষিও কৰিলা স্নান সন্ধ্যা যত যত ।

বসিলা তিনিও সেই নদীৰ কূলত ॥৭০

বুলিলন্ত ঋষি ৰঙ্গে ৰামক বচন ।

দিওঁ মহামন্ত্ৰ বিদ্যা লৈয়ো দুয়োজন ॥৭১

যাহাক জানিলে শ্ৰম গুচয় সকল ।

হোৱে মহাধনৱন্ত বাঢ়ে তেজবল ॥৭২

এহি বুলি দুয়ো ভাইত মন্ত্ৰ কহিলন্ত ।

ত্ৰিভুবনে সাৰ বিদ্যা দুভাইক দিলন্ত ॥৭৩

মন্ত্ৰ পায়া দুয়ো ভাইৰ হৰিষ মিলিল ।

ঋষি সঙ্গে ৰঙ্গে তথা ৰজনী বঞ্চিল ॥৭৪