দণ্ডকাৰণ্যত ৰামৰ প্ৰৱেশ

২ অধ্যায়

দণ্ডকাৰণ্যত ৰামৰ প্ৰবেশ

হাতে ধনুশৰ ধৰি লক্ষ্মণ শ্ৰীৰাম ।

আশ্ৰমক পাইলা ৰবিমণ্ডল উপাম ॥১

ভৈলা মহা তৃপিতি আশেষ স্তুতি ভাৱে ।

আকৰ্ণ শবদ ঋষিসব গলৰাৱে ॥২

ৰামক দেখিয়া সবে পৰম হৰিষে ।

সহস্ৰ সংখ্যাত বেঢ়িলেক চতুৰ্দ্দিশে ॥৩

বেদ পাঠ উচ্চৰিয়া আশংসাৰ জাক ।

সবেহন্তে সম্বোধি বুলিলা স্তুতি বাক ॥৪

যাহাৰ বিনোদ ইটো সকলে সংসাৰ ।

তেন্তে ধৰ্ম্ম ৰক্ষা হেতু ভৈলা অৱতাৰ ॥৫

অত্যন্ত পাপীয়ো তবে যাহাক সুমৰি ।

হেন ঈশ্বৰক দেখিলোহোঁ নেত্ৰ ভৰি ॥৬

জগত কাৰণ তুমি বিধাতাৰো বিধি ।

তযু দৰশনে তপস্যাৰো ভৈল সিদ্ধি ॥৭

জন্মৰো সাফল ভৈল তযু দৰশনে ।

ৰহোক ভকতি প্ৰভু তোমাৰ চৰণে ॥৮

পাচে ৰামে বুলিলন্ত শুনিয়োক ঋষি ।

নিৰ্ভয়ে কৰিয়ো তপ এহি বনে বসি ॥৯

ঘোৰ অন্ধকাৰ যেন পূৰ্ণিমাৰ শশী ।

মাৰিবোঁ ৰাক্ষস সব তপোবনে পশি ॥১০

ঋষি সমে হৰিষে ৰজনী গোট বঞ্চি ।

চলিলা ঋষিক ৰামে নিৰ্ভয়ক সঞ্চি ॥১১

হাতে ধনু কাণ্ড গাৱে সন্নাহ চড়াইল ।

মাজ কৰি সীতাক গহন বন পাইল ॥১২

ৰাম সীতা লক্ষ্মণ ভ্ৰমন্ত বনে বন ।

ৰাক্ষস গোটক গৈয়া পাইলা দৰিশন ॥১৩

নামত বিৰাধ একো অঙ্গ নোহে ছোট ।

বসিয়া আছয় সিতো যেন গিৰিগোট ॥১৪

চক্ষু যেন ধোন্দ কায়া আঙ্গাৰৰ বৰ্ণ ।

নাক গোট বেঙ্কা কূলা হেন দুই কৰ্ণ ॥১৫

লহ লহ জিহ্বা মুখ মাজতে লৰয় ।

অগনি খণ্ডেক যেন গহ্বৰে জ্বলয় ॥১৬

দুই ভৰি ভেঙ্গুৰা পিঙ্গলবৰ্ণ কেশ ।

বিকট দশন মুখ বিভঞ্জ কুবেশ ॥১৭

মাথা গোট জোঙ্কাৰি গগনে উধাই গৈল ।

দেখি জানকীৰ বৰ চমত্কাৰ ভৈল ॥১৮

আঠ গোটা শিঙ্গ সিটো কপালে লৈলেক ।

হস্তিৰ মাথাক কাটি তাতে আলাইলেক ॥১৯

ক্ষণিকতে গৈয়া বাঘ মাৰিয়া খাইলেক ।

ৰুধিৰে সহিতে চৰ্ম্ম গাৱে মেঢ়াইলেক ॥২০

ঋষি সব মাৰিয়া ভুঞ্জয় প্ৰতিনিত ।

নিৰ্ভয় স্বৰূপে দণ্ডকৰ বনে স্থিত ॥২১

তিনিকো দেখিয়া ঘোৰ নাদে খেদি গৈল ।

বিৰাধে পাইলেক ঋষি সব ভয় ভৈল ॥২২

চিলে যেন থাম্পদিয়া মাছক নিলেক ।

মায়া কৰি সীতাক গগনে উছাইলেক ॥২৩

ৰাক্ষসৰ অঙ্গে ৰূপ সীতাৰ বলিল ।

অঞ্জন পৰ্ব্বতে যেন মাণিক জ্বলিল ॥২৪

সীতা ভৈলা সুৱৰ্ণ বিৰাধ কাঠ নয় ।

যেন হেমলতা কাল পৰ্ব্বতে জ্বলয় ॥২৫

নিশাচৰ ঘোৰ মেঘ সীতা ভৈল তাড় ।

অঙ্গাৰ ওচৰে যেন বহ্নিৰ সঞ্চাৰ ॥২৬

হাঁসিয়া বিৰাধে বোলে অন্তৰীক্ষে বসি ।

কহিৰ টেন্টন দুই ভৈলাহাঁ তপসী ॥২৭

হাতে ধনু শৰ দেখোঁ লগত সুন্দৰী ।

আনো তপস্বীৰ ফুৰ ভিক্ষা ছন্ন কৰি ॥২৮

পৰিধান বাকলি শিৰত জটা ভাৰ ।

ত্ৰৈলোক্য মোহনী কন্যা লগত তোমাৰ ॥২৯

ধৰ্ম্ম বিৰোধীক দেখিবাক নুহি যোগ ।

তোৰা দুইক মাৰি কন্যা কৰোঁ উপভোগ ॥৩০

হেৰ দেখি ত্ৰিশূল হাতত তুলি ধৰোঁ ।

তোৰা দুইক মাৰিয়া ৰুধিৰ পান কৰোঁ ॥৩১

আৰাধিলোঁ ব্ৰহ্মাক দিলন্ত তেহে বৰ ।

তুমি হেন লক্ষকো মোহোৰ নাহি ডৰ ॥৩২

হেন শুনি ৰামে পাচে বুলিলা বচন ।

দশৰথ সুত আমি আসি ভৈলোঁ বন ॥৩৩

ত্ৰিভুৱনে বীৰ মোক নাহি সমসৰ ।

প্ৰাণে যেবে জীবি জানকীক পৰিহৰ ॥৩৪

হেন শুনি বিৰাধৰ পৰম হৰিষ ।

এহেন্তেসে ৰাম মন কৰি বিমৰিষ ॥৩৫

আন হাতে মৰোঁ মোৰ পাপ অন্ত ভৈল ।

এহিমনে গুণি খঙ্গ তোলাইবাক লৈল ॥৩৬

ক্ৰোধ কৰি নিশাচৰে বোলে খৰ্ব্ব বাণী ।

বিৰাধ ৰাক্ষস মোৰ কথা লৈয়ো জানি ॥৩৭

ত্ৰিভুৱন বীৰ মাজে আমাক বখানি ।

পেসোঁ যম ঘৰে আজি এই শূলে হানি ॥৩৮

ক্ষত্ৰী জাতি হুয়া তুমি ভৈলাহাঁ তস্কৰ ।

পৰ নাৰী হৰিলাহাঁ বনৰ ভিতৰ ॥৩৯

চোৰ দুই টেন্টনক মোৰ নাই ডৰ ।

মাৰিয়া পঠাওঁ যাহাঁ যমৰ নগৰ ॥৪০

নাৰী চুৰি কৰিলাহাঁ আতি বৰ ৰঙ্গে ।

প্ৰাণ হৰুৱাইলোঁ আসি কামিনীৰ সঙ্গে ॥৪১

ভৈলোহাঁ মানুষ জাতি ৰাক্ষসৰ ভক্ষ ।

তোমাক জিনিতে কিছু নাহিকে আশক্য ॥৪২

শ্ৰীৰামে বোলন্ত লখাই কেনে ধৰোঁ জীউ ।

বিৰাধৰ অঙ্গে দেখোঁ জনকৰ জীউ ॥৪৩

বাঘে যেন ধৰিলে হৰিণী নোহে স্থিৰ ।

হৰি হৰি বান্ধৈ মোৰ নসহে শৰীৰ ॥৪৪

অঞ্জননয়নী পূৰ্ণ চন্দ্ৰমা বদনী ।

জনক ৰাজাৰ তুমি কুলৰ নন্দিনী ॥৪৫

দশৰথ বহাৰীৰ হেনসে বিপত্তি ।

ৰাহুয়ে গ্ৰসিলে চন্দ্ৰ নক্ষত্ৰ ৰেৱতী ॥৪৬

আমি বিদ্যমানত সীতাৰ এতদূৰ ।

বাসৱৰ স্ত্ৰীক যেন হৰিলে অসুৰ ॥৪৭

প্ৰাণ তেজোঁ কৈকেয়ী পুৰোক মনোৰথ ।

আবে অবিকলে ৰাজ্য কৰোক ভৰত ॥৪৮

কৌশল্যা জননী পিতৃ অযোধ্যাৰ পতি ।

দুই হন্তো কৈকয়ীত কৰিলো ভকতি ॥৪৯

তথাপিতো নুপুৰিল পাপিষ্ঠিৰ মন ।

মাৰিবাক লাগি মোক পঠাইলেক বন ॥৫০

লক্ষ্মণে বুলিলা পাচে হাত যোৰ কৰি ।

চিত্ত থিৰ কৰিয়োক মন্যু পৰিহৰি ॥৫১

মই ভৃত্য থাকন্তে তোমাৰ কিবা ডৰ ।

ত্ৰিভুৱন জিনিতে শকতি একেশ্বৰ ॥৫২

আজ্ঞা কৰিয়োক মই বিৰাধক মাৰোঁ ।

ভৰতৰ যত মান ৰাক্ষসতে সাৰোঁ ॥৫৩

হেন বুলি বীৰে ধনু টঙ্কাৰ কৰিল ।

শবদে পৃথিবী স্বৰ্গ আশেষ লৰিল ॥৫৪

ৰামে বুলিলন্ত বাপ শুনৰে লখাই ।

ৰাক্ষসে বুলিল নিন্দা মোৰ মুখ চাই ॥৫৫

মোৰ বিদ্যমানত সীতাক নিলে হৰি ।

বিৰাধক মাৰি পেশোঁ যমৰ নগৰী ॥৫৬

বিৰাধক চাই ৰামে তুলিলন্ত হাঁস ।

মাৰিলোঁ পাপিষ্ঠ আজি জীৱন্তে ন যাস ॥৫৭

ঋষি সব ভুঞ্জি তই ভৈলি মহামাল ।

তোৰ ভোক গুচাওঁ আজি পৃথিবীৰ শাল ॥৫৮

মই ভালে জীৱন্তে সীতাক তই পাইবি ।

মোহোৰ হাতত আজি যম ঘৰে যাইবি ॥৫৯

ক্ষুদ্ৰ মৃগ হুয়া মত্ত সিংহক জগাইলি ।

মৰিবাক লাগিয়া গৰল বিষ খাইলি ॥৬০

সিংহৰ ভাৰ্য্যাক তই শৃগালে বাঞ্ছস ।

আপোনাৰ মৃত্যু মূঢ় আপুনি সাঞ্চস ॥৬১

মোৰ বিদ্যমানত সীতাক হৰি নেস ।

শিয়ালত শৃঙ্গ পৰ্ব্বততো মৰুদেশ ॥৬২

এহি বুলি ক্ৰোধে ৰাম ধনুক ধৰিল ।

সাতোটা নৰাচ নিয়া গুণত যুৰিল ॥৬৩

খল খল কৰি ৰামে তুলিলন্ত হাঁস ।

মাৰিলো পাপিষ্ঠ হেৰা ভৈলে সৰ্ব্বনাশ ॥৬৪

আকৰ্ণ পুৰিয়া ধনু আঁজুৰি আনিল ।

মাৰোঁ মাৰোঁ বুলি শৰ সত্বৰে হানিল ॥৬৫

বিজুলী ছটক যেন চলিল নৰাচ ।

হৃদয়ত ফুটিয়া বঝাইল পিঠি পাচ ॥৬৬

নৰাচ ৰামৰ যেৱে নিশাচৰে পাইল ।

অন্তকালে যমে যেন বিৰাধ কিটাইল ॥৬৭

আঠগোটা সিদ্ধ হাতে আচাৰি পেলাইল ।

ত্ৰিশূল সন্মুখ কৰি লক্ষ্মণক ধাইল ॥৬৮

প্ৰলয়ৰ মেঘে যেন তেজিলে আটাস ।

ঋষিগণ বন জন্তু ভৈলা মহা ত্ৰাস ॥৬৯

মাৰোঁ মাৰোঁ তোক আজি কৰোহোঁ নিৰ্ম্মুল ।

এহি বুলি লক্ষ্মণক হানিলা ত্ৰিশূল ॥৭০

বাসৱৰ বজ্ৰ যেন শূল যাই বৈয়া ।

চাহিয়া আছন্ত ৰাম হাতে ধনু লৈয়া ॥৭১

বিম্বাদ শবদে যেন যাই যমদণ্ড ।

খুৰপতি বাণে ৰামে কৈলা খণ্ড খণ্ড ॥৭২

পুনৰপি ৰামে মহা ক্ৰোধত জ্বলিল ।

সুবৰ্ণে খচিত শৰ গুণত যুৰিল ॥৭৩

হানিলন্তে বিৰাধক লাগিয়া চুটিল ।

নপাৰিল এৰাইবাক হিয়াত ফুটিল ॥৭৪

ৰামে যেৱে ৰাক্ষসক প্ৰহাৰ কৰিল ।

সীতাক ভূমিত থৈয়া ঢলিয়া পৰিল ॥৭৫

ভূমিকম্প যান্তে যেন পৰ্ব্বত লৰয় ।

সেহিমতে ৰাক্ষসৰ শৰীৰ কম্পয় ॥৭৬

মুখৰ শোণিতে গেৰুধাৰা নিকলয় ।

কাকূতি কৰিয়া পুৰাতন কথা কয় ॥৭৭

হাতযোৰ কৰি বাক্য বোলয় বিৰাধ ।

ক্ষমিয়ো গোসাঞি কৰিলোহোঁ অপৰাধ ॥৭৮

নামত ডম্বৰু কুবেৰৰ অনুচৰ ।

তাহান চৰণ সেৱা কৰিলোঁ বিস্তৰ ॥৭৯

শুনিয়োক প্ৰভু তিনি লোকৰ ঈশ্বৰ ।

তাহানেসে শাপে আসি ভৈলোঁ নিশাচৰ ॥৮০

বাসৱৰ অপেশ্বৰী ৰম্ভা যাৰ নাম ।

ৰূপে গুণে ত্ৰিভুৱনে নাহিকে উপাম ॥৮১

দেখিয়া মোহিত হুয়া মহা অভিলাষে ।

বিবিধ বিনোদে আছিলোহোঁ তান পাশে ॥৮২

ক্ৰীড়া কৌতূহলত অনেক কাল গৈল ।

এহি মতে কুবেৰত মন্দ সেৱা ভৈল ॥৮৩

কোপ কৰি মোক প্ৰভু বুলিলা বচন ।

নিশাচৰ হুয়া চল দণ্ডকৰ বন ॥৮৪

ৰাম ৰূপে হুই দশৰথৰ নন্দন ।

তাহান হাতত তোৰ হৈবেক মৰণ ॥৮৫

তৈসানিসি হৈব তোৰ শাপৰ উদ্ধাৰ ।

আসিয়া দেখিবি তোৰ পুত্ৰ পৰিবাৰ ॥৮৬

কুবেৰৰ শাপে আসি নিশাচৰ ভৈলোঁ ।

ব্ৰাহ্মণ ঋষিক মাৰি মহাপাপ কৈলোঁ ॥৮৭

তযু দৰশনে পূৰ্ব্ব কথা সুমৰিলোঁ ।

শান্তী সীতা হৰি ঘোৰ দোষ আচৰিলোঁ ॥৮৮

তোমাৰ হাতত মোৰ মৰিবাক সাধ ।

সিকাৰণে কৰিলোঁ দাৰুণ অপৰাধ ॥৮৯

এবে তযুশৰ পৰি প্ৰকৃতিক গৈলোঁ ।

মাতৃ বুলি সীতাক ন মাৰি হেৰা থৈলোঁ ॥৯০

ত্ৰিজগত নাথ মোক কৰিয়োক দায়া ।

গাত খান পুৰিয়া আমাৰ নিজ কায়া ॥৯১

ৰাক্ষসৰ আমাৰ এহিসে কুল ধৰ্ম্ম ।

হৌক মোৰ গতি ৰাম কৰিয়োক কৰ্ম্ম ॥৯২

এহি বুলি নিশাচৰ ঢলিয়া পৰিল ।

ৰাম ৰাম বোলন্তে জীৱন নিকলিল ॥৯৩

পৰ্ব্বত সদৃশ পৰি গৈল কলেৱৰ ।

দেখিয়া হৰিষ ভৈল ৰাম লক্ষ্মণৰ ॥৯৪

লক্ষ্মণে খানিলা গাত পৰ্ব্বত গহ্বৰ ।

তাতে দহিলন্ত ৰাক্ষসৰ কলেৱৰ ॥৯৫

দিব্য ৰূপ ধৰি সিটো স্বৰ্গ চলি গৈল ।

পুত্ৰ পৰিবাৰ সমে এক থান ভৈল ॥৯৬

ৰামৰ চৰিত্ৰ শুনিয়োক নিৰন্তৰ ।

পৰম কৃপালু গুণ দেখিয়ো ৰামৰ ॥৯৭

ভাৰ্য্যা বৈৰী ৰাক্ষসৰ কৰিলন্ত কৰ্ম্ম ।

দেখা কেন ঈশ্বৰৰ বিপৰীত ধৰ্ম্ম ॥৯৮

নবাচন্ত জাতিকুল ভজন মাত্ৰকে ।

এতেকে পৰম সিদ্ধি দিবন্ত সবাকে ॥৯৯

জানিয়া কৃপালু গুণ ভজিয়ো ৰামক ।

ৰাম বুলি দহিয়োক পাপৰ বীৰ্য্যক ॥১০০