পাটবাউসী সত্ৰ

পাটবাউসী সত্ৰ পাটবাউসী সত্ৰ বৰপেটা সত্ৰৰ পৰা দুই কিলোমিটাৰ আঁতৰৰ এখন বৈষ্ণৱ সত্ৰ। ইয়াতেই শংকৰদেৱে প্ৰায় উনৈশ বছৰ কাল থাকি নানা শাস্ত্ৰ ৰচনা কৰিছিল।

নামৰ উৎপত্তি

পাটবাউসী নাম প্ৰচলন হোৱাৰ আগতে এই ঠাইখণ্ডক বৰলচোং বা বৰলজাৰ বুলিছিল। ই আছিল বাউসী পৰগণাৰ অন্তৰ্গত। এতিয়াৰ পাটবাউসী নামৰ ঠাইখনক ধৰি এই অঞ্চলৰ কেইবাখনো গাঁওক সামৰি “বাউসী বিলায়েৎ’’ বা “বাউসী পৰগণা’’ বুলিছিল। অসমত বিলায়েৎ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছিল কোচ আৰু আহোম ৰাজত্বকালত। কোনো ব্যক্তিৰ অধীনত থকা খাত বা পাম অঞ্চলকেই আহোম আৰু কোচ ৰাজত্বকালত বিলায়েৎ বোলা হৈছিল। পৰগণা মানে এক নিৰ্দিষ্ট ভূখণ্ড। ভৌগোলিক জোখ-মাখৰ এই হিচাপ পোনতে মোগল বিষয়া শ্বেখ ইব্ৰাহিম কাড়োৰীয়ে কৰিছিল। শাসনৰ সুবিধাৰ বাবে সমগ্ৰ নামনি অসমক পৰগণা, মহল, তপা আদি ভাগত ভাগ কৰিছিল। পিছত আহোমসকলেও মাটিৰ হিচাপ ৰাখিবলৈ এই পদ্ধতিকে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
আন এক সূত্ৰমতে, বেদ-পুৰাণ আদি শাস্ত্ৰজ্ঞ পণ্ডিতসকলক ব্যাস বোলা হৈছিল। এই অঞ্চলত তেনে ব্যাস উপাধিধাৰী বহু ব্ৰাহ্মণৰ বসতি আছিল। সেয়ে, পাটবাউসীৰ মাজেৰে বৈ যোৱা ধনুখন্দা জানটোৰ পূবপাৰটোক ব্যাসপাৰা বুলিছিল।

শংকৰদেৱৰ শাস্ত্ৰ ৰচনা

শংকৰদেৱে পাটবাউসীত সত্ৰ পাতি পোন্ধৰ বছৰ আছিল আৰু ইয়াৰ পৰাই ধৰ্মপ্ৰচাৰ কৰিছিল। বৰদোৱাত আৰম্ভ কৰা কীৰ্তন পুথিখন পৰৱৰ্তীকালত অ’ত ত’ত দুটামান খণ্ড লিখিছিল যদিও শংকৰদেৱে পাটবাউসীতহে ইয়াক সমাপ্ত কৰিছিল। অধিকাংশ বৰগীতো পাটবাউসীত থাকোঁতেই ৰচনা কৰিছিল। সংস্কৃতৰ শ্ৰীমৎ ভাগৱতৰ প্ৰথম, দ্বিতীয়, তৃতীয়, সপ্তম, অষ্টম, দশম, একাদশ আৰু দ্বাদশ স্কন্ধৰ অসমীয়া ভাঙনিও পাটবাউসীতে কৰিছিল। কুৰুক্ষেত্ৰ, বলিছলন, অনাদি পাতন পদবন্ধে ৰচনা কৰাৰ উপৰি ভক্তি-ৰত্নাকৰ, ভক্তি-প্ৰদীপ, ৰুক্মিণী হৰণ কাব্য, নিমি-নৱ-সিদ্ধ সংবাদ, ৰাম-মালিকা আৰু আদ্য দশম পুথি ৰচনা কৰে। তদুপৰি পাটবাউসীত থকাকালতেই তাঁতীকুছিত শ্ৰী গোপাল তাঁতী প্ৰমুখ্যে বাৰজন তাঁতীৰ দ্বাৰা বৃন্দাবন বস্ত্ৰ বোঁৱাইছিল।

সাঁচিপতীয়া পুথি

শংকৰদেৱে লিখা গুণমালা পুথিৰ ৩২খিলা পাত, ভাগৱতৰ আদি স্কন্ধৰ ৭৯৭ নং শ্লোকৰ পৰা ১১৯৪ নং শ্লোকলৈ মুঠ ২৬খিলা পাত, আদি দশমৰ মুঠ ৯৭খিলা পাত, কীৰ্তনঘোষাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা ৭২খিলা পাত, নিমি-নৱসিদ্ধ সংবাদৰ ৫৮নং শ্লোকৰ পৰা ১১৫ নং শ্লোকলৈ ১৬খিলা পাত, শংকৰদেৱে লিখা নাটসমূহৰ বিভিন্ন অংশ, মাধবদেৱ বিৰচিত ভক্তি-ৰত্নাৱলী, দৈত্যাৰী ঠাকুৰ ৰচিত স্যামন্তক হৰণ নাটৰ ৫খিলা পাত পাটবাউসী সত্ৰত সংৰক্ষিত হৈ আছে। আৰু সেইখিনি গোপাল আতাই নাৱেৰে নি পাটবাউসী পোৱাইছিল আৰু কুমাৰ মাতি আনি কুঁৱা খান্দি পাট বহুৱাইছিল। বতাহ-বৰষুণ, ৰাতি-বেলি যাতে পানী অনাত অসুবিধা নহয়, তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি কুঁৱাটো আইৰ ঘৰৰ পিৰালিতে পাতিছিল।

সত্ৰ পৰিচালনা

গুৰু শংকৰদেৱৰ মৃত্যুৰ পিছত কালিন্দী আয়ে কিছুকাল সত্ৰতে আছিল যদিও পিছত অচল হোৱাত সুন্দৰীদিয়া সত্ৰলৈ আহে আৰু মাধবদেৱৰ তত্ত্বাৱধানত জীৱনৰ বাকী কালছোৱা তাতেই থাকে। মাধবদেৱ ভেলাদোৱাত থাকোঁতে বৰপেটা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ পাতিছিল মথুৰাদাস বুঢ়া আতাক আৰু তেওঁকেই বছৰি গুৰুজনাৰ তিথি পাটবাউসীত পাতিবলৈ আজ্ঞা কৰিছিল। সেইমতে, বৰ্তমানো বৰপেটা সত্ৰই শংকৰদেৱৰ তিথি পাটবাউসীতো পাতি আহিছে। সত্ৰৰ পূৰ্বৰ সকলো ঘৰ জহি-খহি যাবলৈ ধৰাত বৰপেটাৰ কেইগৰাকীমান লোকৰ আগ্ৰহত আজিৰ পৰা কিছুবছৰ আগতে সত্ৰৰ ঘৰসমূহ খেৰ গুচাই টিন লগোৱা হয়। এই লোকসকল আছিল ক্ৰমে, গোপী পাঠক, লক্ৰিসিং মহাজন, মনহৰি বাবু। সত্ৰখনৰ নিজা কোনো আয়ৰ পথ নথকাত, কেৱল ৰাইজৰ দান-বৰঙণিৰেই চলি থাকে। পকী ঘৰসমূহ তেতিয়াৰ বিত্তমন্ত্ৰী মতিৰাম বৰাই দিয়া চৰকাৰী অনুদান, অসম গণ পৰিষদ চৰকাৰৰ পৰা পোৱা অনুদান আৰু ৰাইজৰ দান বৰঙণিৰে নিৰ্মিত হৈছে।

১৬৮৩ শকত ৰামচন্দ্ৰ আতাৰ বৰপুত্ৰ ৰামদেৱ আতা নৰোৱা সত্ৰৰ অধিকাৰ হয় আৰু তেওঁ ৰজা লক্ষ্মীসিংহৰ পৰা ১৬৯৪ চনত তামৰ ফলিত বংশসূত্ৰে অধিকাৰ ভোগৰ কথা লেখাই লৈছিল। তেতিয়াৰে পৰা বৰদোৱা সত্ৰৰ ৰামদেৱ আতাৰ বংশৰ লোকসকলেই পাটবাউসী সত্ৰৰ অধিকাৰ হৈ আছে। তাৰ আগলৈ অৰ্থাৎ ১৬৯৪ শক(১৭৭২ চন)লৈ এই সত্ৰ স্থানীয় ৰাইজ আৰু বৰপেটা সত্ৰৰ তত্ত্বাৱধানত চলি আছিল। বৰ্তমান সত্ৰখন পৰিচালিত হ’বলৈ সত্ৰাধিকাৰ আৰু এখন পৰিচালনা সমিতি আছে।

পাটবাউসীত দামোদৰদেৱৰ থান

পাটবাউসীত শংকৰদেৱে স্থাপন কৰা থানৰ উপৰি দামোদৰ দেৱ স্থাপিত থান এখনিও আছে। দামোদৰ দেৱ আৰু শংকৰদেৱৰ এই পাটবাউসীতে মিলন হৈছিল। দামোদৰদেৱৰ জন্ম বৰদোৱাৰ নলচা গাঁৱত। বৰদোৱাৰ হোৱা হেতুকে দামোদৰদেৱৰ পিতৃপুৰুষ আৰু শংকৰদেৱৰ মাজত আত্মীয়তা আছিল। পিছলৈ দামোদৰদেৱ ব্যাসপাৰালৈ সপৰিয়ালে উঠি আহিছিল আৰু ইয়াতেই শংকৰদেৱৰ সাক্ষাৎ পাইছিল। গুৰু চৰিত কথাত আছে;

বাউসীলৈ আহি আহোঁতে-যাওঁতে শংকৰদেৱ-মাধবদেৱ আৰু আন ভকতসকলৰ শাস্ত্ৰব্যাখ্যা শুনি কেইবাদিনো ৰৈ যোৱা দেখি শংকৰদেৱে শাস্ত্ৰকথা শুনিবলৈ মন যায়নে সুধিছিল। উত্তৰত তেওঁ কৃষিকৰ্মৰ পৰা অৱসৰেই নোপোৱাৰ কথা কওঁতে সকলো ভকতক দামোদৰলৈ বুলি একোমুঠি চাউল আনিবলৈ ক’লে। সেইমতে ভকতসকলে চাউল আনি দিব ধৰিলে। এদিন এমহা সুৱৰ্ণ দি শংকৰদেৱক গুৰু বুলিবলৈ লওঁতে শংকৰদেৱে নিজে নকৰাই ৰামৰাম গুৰুৰ হতুৱাই শৰণ দিয়ালে। তাৰপিছত এতোলা সোণেৰে বগা দলৈৰ পৰা মাটি কিনি ধনুখন্দাৰ সিপাৰে দামোদৰৰ বাবে বহা সজাই দিলে। ব্ৰাহ্মণ ভকত আহিলে দামোদৰৰ তাতে শৰণ দিওৱাৰ বন্দৱস্থ হ’ল।

ব্যাসপাৰাৰ কিছু উত্তৰে কীৰ্তন ঘৰ, মণিকূট গৃহ আদি সজাই পূৰ্ণাংগ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি দামোদৰদেৱে ভগৱতী বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল। ১৫১৩ খৃ:ত তেওঁ পোনতে বিজয়নগৰ আৰু পিছত লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজ্য কোচবেহাৰৰ ভিতৰুৱা ঢাপত সত্ৰ পাতি বাস কৰিবলৈ লয় আৰু ১৫২০ চনত তেওঁৰ তাতেই মৃত্যু হয়। দেহাৱসানৰ আগে আগে কোচবেহাৰৰ পৰাই দামোদৰদেৱে তেওঁৰ প্ৰিয় শিষ্য ভট্টদেৱক পাটবাউসী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ নিযুক্ত কৰিছিল। তেতিয়াৰে পৰা ভট্টদেৱৰ বংশৰ লোকেই এই সত্ৰৰ অধিকাৰ ভোগ কৰি আহিছে।

সত্ৰৰ সম্পদ

দামোদৰদেৱ স্থাপিত সত্ৰত কথা-ভাগৱত, কথা-গীতা, ভক্তি-ৰত্নাৱলী, সাত্বত-তন্ত্ৰ, প্ৰসংগমালা, বিষ্ণু সহস্ৰ নাম, নন্দোৎসৱ, শৰণ-মালিকা, ভক্তি-বিবেক, ভক্তি সাৰ আদি আছে। শ্ৰীশ্ৰীবলদেৱ অধিকাৰৰ দিনত ১৬৩৯ শকত ৰজা শিৱসিংহই দামোদৰদেৱ স্থাপিত পাটবাউসী সত্ৰত মাটি-বৃত্তি দান কৰি তামৰ ফলি দান কৰে। ১৬৬৮ শকত প্ৰমত্তসিংহই মাটি-বৃত্তি প্ৰদান কৰে। শিৱসিংহই দামোদৰ গুৰুৰ পদশিলাৰ ওপৰত মঠ এটি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু এইটি প্ৰমত্ত সিংহৰ দিনত সম্পূৰ্ণ হয়।

তথ্য সূত্ৰ

শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী
শ্ৰেণী:সত্ৰ
শ্ৰেণী:বৰপেটা জিলা
শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান