সপ্তৰ্ষি

]] (ওপৰৰ বাওঁফালে), জমদগ্নি (ওপৰৰ মাজভাগ), মহৰ্ষি গৌতম (ওপৰৰ সোঁফালে), বশিষ্ঠ (মাজত, দাড়িহীন), কাশ্যপ (তলৰ বাওঁফালে), ভৰদ্বাজ (তলৰ মাজভাগত, যোগাসনৰ আসনত, ওলোটাকৈ), অত্ৰি (তলৰ সোঁফালে)। পাহাৰী পেইণ্টিং, বান্দ্ৰালটা-মানকোটৰ কৰ্মশালাৰ পৰা; ১৭০০ চনত চৰকাৰী সংগ্ৰহালয় আৰু আৰ্ট গেলেৰী, চণ্ডীগড়
সপ্তৰ্ষিসকল প্ৰাচীন ভাৰতৰ সাতগৰাকী দ্ৰষ্টা, যিসকলক বেদ আৰু অন্যান্য হিন্দু সাহিত্য যেনে স্কন্দ পুৰাণত সশ্ৰদ্ধাৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। বৈদিক সংহিতাত এই ঋষিসকলক কেতিয়াও নামেৰে গণনা কৰা হোৱা নাই, যদিও পিছৰ বৈদিক গ্ৰন্থ যেনে ব্ৰাহ্মণ আৰু উপনিষদসমূহে কৰে, গতিকে এই নক্ষত্ৰমণ্ডল সহজে চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়।

হিন্দু পৱিত্ৰ গ্ৰন্থ

"সপ্তৰ্ষি" ধাৰণাটোৰ এটা প্ৰাৰম্ভিক আৰ্হি ঋগ্বেদ সংহিতাৰ ছয়টা "পৰিয়াল পুথি"ৰ সৈতে জড়িত ছটা পৰিয়ালৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ব পাৰে (মণ্ডল ২–৭ আৰোহী ক্ৰমত: গ্ৰিৎসমদ, বিশ্বামিত্ৰ, বামদেৱ, অত্ৰি, ভৰদ্বাজ, বশিষ্ঠ)। "পৰিয়াল পুথি" নহ'লেও মণ্ডল ৮ খন বেছিভাগেই কন্ৱৰ বাবে বুলি কোৱা হয়, যাক ৭ম আদিম সপ্তৰ্ষি বুলি ক'ব পাৰি।

সাতজন ঋষিৰ প্ৰাচীন আনুষ্ঠানিক তালিকা জৈমিনিয় ব্ৰাহ্মণ ২.২১৮–২২১ত দিছে: অগস্ত্য, অত্ৰি, ভৰদ্বাজ, গৌতম, জমদগ্নি, বশিষ্ঠ, আৰু বিশ্বামিত্ৰ আৰু তাৰ পিছত বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ ২.২.৬ত অলপ বেলেগ তালিকাৰে: অত্ৰি, ভৰদ্বাজ, গৌতম, জামাদগ্নি, কাশ্যপ, বশিষ্ঠ, আৰু বিশ্বমিত্ৰ। পৰৱৰ্তী গোপথ ব্ৰাহ্মণ ১.২.৮ত বশিষ্ঠ, বিশ্বামিত্ৰ, জমদগ্নি, গৌতম, ভৰদ্বাজ, গুংগু, অগস্ত্য আৰু কাশ্যপ আছে।

উত্তৰ-বৈদিক গ্ৰন্থত বিভিন্ন তালিকা দেখা যায়; এই ঋষি সকলৰ কিছুমানক ব্ৰহ্মৰ মানসপুত্ৰ (সংস্কৃত: मनस पुत्र) হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল, যিটো পৰম সত্ত্বাৰ সৃষ্টিকৰ্তাৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। আন আন প্ৰতিনিধিত্ব হ’ল ধ্বংসকাৰক হিচাপে মহেশ্বৰ বা শিৱ আৰু পালক হিচাপে বিষ্ণু। যিহেতু এই সাতজন ঋষিও ব্ৰাহ্মণৰ গোত্ৰৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলি গণ্য কৰা প্ৰাথমিক আঠজন ঋষিৰ ভিতৰত আছিল, সেয়েহে এই ঋষিৰ জন্ম পৌৰাণিক ৰূপত পৰিণত হৈছিল।

কিম্বদন্তি অনুসৰি পৰৱৰ্তী মন্বন্তৰত সাতজন ঋষি হ’ব দীপ্তিমত, গালৱ, পৰশুৰাম, কৃপ, দ্ৰৌনি বা অশ্বত্থাম, ব্যাস, আৰু ঋষ্যশৃংগ।

নাম

মন্বন্তৰ (মনুৰ কাল) হৈছে এটা কল্প (ব্ৰহ্মৰ দিন)ৰ ভিতৰত থকা সময়ৰ একক। এটা কল্পত চৈধ্যটা মন্বন্তৰ থাকে, প্ৰত্যেককে সন্ধ্যা (সংযোগী সময়)ৰে পৃথক কৰা হয়। প্ৰতিটো মন্বন্তৰত বেলেগ বেলেগ মনুয়ে শাসন কৰে, বৰ্তমানৰ সপ্তমটো বৈৱস্বত মনুৰ দ্বাৰা শাসিত। প্ৰতিটো মন্ৱন্তৰত ঋষি আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰসকলৰ নতুনকৈ জন্ম হয়।

+ বৰ্তমান কল্প (শ্ৰেত-ভাৰহ কল্পনা)ৰ প্ৰতিটো মন্ৱন্তৰত সপ্তৰ্ষি (শ্বেত-বৰাহ কল্প)
মনু (মন্বন্তৰ) সপ্তৰ্ষিসকল
স্বয়ম্ভূৱ অত্ৰি, অংগিৰস, পুলহ, পুলস্ত্য, ক্ৰতু, মৰিচি, বশিষ্ঠ।
স্বৰোছিশ্ব উৰ্জা, স্তম্ভ, প্ৰাণ, বাত, প্ৰিশ্বৱ, নিৰয়, আৰু পৰিৱান
উত্তম কৌকুণ্ডিহি, কুৰুন্দি, দালয়, শংখ, প্ৰৱাহিতা, মিতা, আৰু সম্মিতা
তাপস/তামস জ্যোতিৰ্ধম, পৃথু, কাব্য, চৈত্ৰ, অগ্নি, বানক, আৰু পিৱৰা
ৰৈৱত হিৰণ্যৰোমা, বেদাস্ৰি, উৰ্ধবাহু, বেদাবাহু, সুধামা, পৰ্জন্য, আৰু মহামুনি
চাক্ষুস সুমেধ, বিৰাজ, হবীষ্মান, উত্তৰ, মধু, সহিষ্ণু, আৰু অতিনাম
বৈৱস্বত (বৰ্তমান) ভৃগু, কাশ্যপ, অগস্ত্য, জমদগ্নি, গৌতম, বিশ্বমিত্ৰ, ভৰদ্বাজ
শাৱৰ্ণী দীপ্তিমত, গালৱ, পৰশুৰাম, কৃপাচাৰ্য, দ্ৰৌণী বা অশ্বত্থামা, ব্যাস, আৰু ঋষ্যশৃংগ
দক্ষ-শাৱৰ্ণী শাৱন, দ্যুতিমাত, ভৱ্য, বসু, মেধাতিথি, জ্যোতিষ্মান, আৰু সত্য
ব্ৰহ্মা-শাৱৰ্ণী হবীষ্মান, সুকৃতি, সত্য, আপমূৰ্তি, নভগ, অপ্ৰতিমৌজা, আৰু সত্যকেতু
ধৰ্ম-শাৱৰ্ণী নিচৰা, অগ্নিতেজ, বাপুষ্মান, বিষ্ণু, আৰুণী, হবীষ্মান, আৰু অনঘ
ৰুদ্ৰ-শাৱৰ্ণী তপস্বী, সুতপা, তপোমূৰ্তি, তপোৰতী, তপোধৃতি, তপোদ্যুতি, আৰু তপোধন
দেৱ-শাৱৰ্ণী নিৰ্মোহ, তত্ত্বদৰ্শীন, নিষ্প্ৰকম্পা, নিৰুৎসুক, ধৃতিমত, অব্যয়, আৰু সুতপা
ইন্দ্ৰ-শাৱৰ্ণী অগ্নিবশু, সুচি, ঔক্ৰ, মগধ, গ্ৰীধ, যুক্ত আৰু অজিত

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম