চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ, বেলুৰ

চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ হাছান জিলাত অৱস্থিত দ্বাদশ শতিকাৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ভগৱান বিষ্ণুৰ প্ৰতি সমৰ্পিত এই মন্দিৰ বেলুৰৰ কেশৱ বা বিজয়নাৰায়ণ মন্দিৰ বুলিও কোৱা হয়। ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত হয়চাল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰাচীন ৰাজধানী বেলুৰৰ য়গাচী নদীৰ পাৰত ৰজা বিষ্ণুবৰ্ধনে ইয়াক নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তিনিটা প্ৰজন্মৰ ভিতৰত এই মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হ'বলৈ ১০৩ বছৰ সময় লাগিছিল। বিভিন্নৰ যুদ্ধৰ সময়ত ইয়াক বাৰে বাৰে ক্ষতিগ্ৰস্ত আৰু লুটপাত কৰা হৈছিল। সেয়ে ইয়াৰ বাৰে বাৰে পুনৰ নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি কৰা হৈছিল। এই মন্দিৰ হাছান চহৰৰ পৰা ই ৩৫ কিলোমিটাৰ আৰু বেংগালুৰুৰ পৰা প্ৰায় ২২০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।

বেলুৰত অৱস্থিত এই মন্দিৰ গোটৰ লগতে ওচৰৰ হালেবিডুৰ হয়চালেশ্বৰ মন্দিৰ আৰু সোমনাথপুৰৰ কেশৱ মন্দিৰক ২০২৩ চনত ইউনেস্কোৱে হয়চালৰ পবিত্ৰ সংহতি অংশ হিচাপে বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে।

চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ এটা সক্ৰিয় হিন্দু মন্দিৰ আৰু বৈষ্ণৱসকলৰ অন্যতম প্ৰধান তীৰ্থস্থান। ভাৰতীয় মন্দিৰ স্থাপত্য আৰু মন্দিৰ ইতিহাসৰ পণ্ডিত
ঢকীৰ মতে – এই মন্দিৰত ৰামানুজাচাৰ্যৰ উদীয়মান সমৃদ্ধি, ৰাজনৈতিক শক্তি, শ্ৰী বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰতি গভীৰ আধ্যাত্মিক সমৰ্পণ প্ৰতিফলিত হৈছে আৰু ই তেওঁৰ জীৱনৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কীৰ্তি। মূল মন্দিৰটোৰ নাম বিজয়-নাৰায়ণ আৰু ইয়াৰ কাষতে তেওঁৰ ৰাণী শান্তলা দেৱীয়ে নিৰ্মাণ কৰা সৰু মন্দিৰটোক তেওঁৰ যুগৰ শিলালিপিত চেন্নাকেশৱ বুলি কোৱা হৈছিল যদিও এই দুটা মন্দিৰক বৰ্তমান ক্ৰমে চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ আৰু চেন্নীগৰায় মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়।

বেলুৰৰ মূল চেন্নাকেশৱ মন্দিৰটো ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছিল।

হয়চাল সাম্ৰাজ্য আৰু ইয়াৰ ৰাজধানী চতুৰ্দশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে দিল্লী চুলতানী শাসক আলাউদ্দিন খিলজীৰ সেনাপতি মালিক কাফুৰে আক্ৰমণ, লুণ্ঠন আৰু ধ্বংস কৰে। বেলুৰ আৰু হালেবিডু ১৩২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আন এটা দিল্লী চুলতানী সেনাই লুণ্ঠন আৰু ধ্বংসৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। পিছলৈ এই ভূখণ্ড বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। এই ঘটনাৰ পিছত হয়চালসকলৰ পতন ঘটে।

শিলালিপিসমূহ

]]ত লিখা বেলুৰ মন্দিৰৰ শিলালিপি।

ইতিহাসবিদসকলে এই মন্দিৰ গোটত ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১৮ শতিকাৰ ভিতৰত ১১৮টা শিলালিপি উদ্ধাৰ কৰিছে। এই শিলালিপিসমূহত মন্দিৰৰ ইতিহাস, চেন্নাকেশৱ মন্দিৰক ইয়াৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে দিয়া অনুদান আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মেৰামতিৰ বাবে দিয়া অনুদানৰ বিৱৰণ আদি পোৱা যায়।

মন্দিৰৰ মূল মণ্ডপৰ উত্তৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পূব দেৱালত পোৱা এটা শিলালিপিত উল্লেখ আছে যে বিষ্ণুবৰ্ধনে ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত বিজয়নাৰায়ণ দেৱতাৰ বাবে মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিছিল। কিছুমান ইতিহাসবিদে এই শিলালিপিৰ ব্যাখ্যা কৰিছে যে চেন্নাকেশৱ মন্দিৰৰ কাম ১১১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।

চেন্নিগৰায় মন্দিৰটো মূল মন্দিৰৰ সমান্তৰালভাৱে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ৰাণীয়ে ইয়াৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল।

হয়চাল বংশৰ ৰজা প্ৰথম নৰসিংহই মন্দিৰটোৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু পৰিচালনাৰ বাবে অনুদান আগবঢ়াইছিল।

১১৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দত দ্বিতীয় বল্লালে দক্ষিণ-পূব কোণত পাকঘৰ আৰু শস্য সংৰক্ষণৰ বাবে মন্দিৰ ভৱন আৰু মন্দিৰৰ উত্তৰ-পূব কোণত পুখুৰীৰ সংযোজন কৰে।

মূল মন্দিৰটোৰ সীমা দেৱালবিহীন আছিল। ভক্তসকলে মন্দিৰৰ ভিতৰৰ মূল মণ্ডপত খোদিত জটিল শিল্পকৰ্মসমূহ চাবলৈ আৰু প্ৰশংসা কৰিবলৈও মুকলি আছিল। পিছলৈ মন্দিৰৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ওখ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কাঠ আৰু ইটাৰ দুৱাৰ আৰু তৃতীয় বীৰা বল্লালৰ (১২৯২–১৩৪৩) শাসনকালত সৌম্য দনায়কে যোগ কৰা দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। লগতে মুকলি মণ্ডপটো ছিদ্ৰযুক্ত শিলৰ পৰ্দাৰে আবৃত কৰা হৈছিল। নতুন পৰ্দাবোৰে মন্দিৰৰ ভিতৰখন আন্ধাৰ কৰি তুলিছিল যাৰ ফলত শিল্পকৰ্মসমূহ দেখাত অসুবিধা হৈছিল যদিও গৰ্ভগৃহ দৰ্শনৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পোহৰৰ ব্যৱস্থা আছিল।

মহম্মদ বিন টোগলকৰ (১৩২৪–১৩৫১) বাবে কাম কৰা এজন মুছলমান সেনাপতি ছালাৰ আৰু তেওঁৰ সৈন্যই মন্দিৰটোত অভিযান চলাই ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰৱেশদ্বাৰা জ্বলাই দিয়ে।

দ্বিতীয় হৰিহৰৰ (১৩৭৭–১৪০৪) পৃষ্ঠপোষকতাত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যই এই মন্দিৰ মেৰামতি কৰে। ১৩৮১ চনত তেওঁলোকে চাৰিটা গ্ৰেনাইটৰ খুঁটা যোগ কৰে; ১৩৮৭ চনত মালাগাৰাছাই মণ্ডপৰ ওপৰৰ নতুন স্তম্ভ এটাত সোণ খটুৱা কলহ সংযোজন কৰে; ই ১৩৯৭ চনত ধ্বংসপ্ৰাপ্ত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঠাইত নতুন সাতমহলীয়া ইটাৰ গোপুৰম সংযোজন কৰে। দেৱালযুক্ত মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰত পোৱা মন্দিৰ আৰু কীৰ্তিচিহ্নসমূহ হ’ল-

চেন্নাকেশৱ মন্দিৰ বা কেশৱ মন্দিৰ বুলি পৰিচিত মন্দিৰ ইয়াৰ মূল মন্দিৰ। ই মন্দিৰ চৌহদৰ মাজত গোপুৰমৰ সন্মুখৰ পূব দিশত অৱস্থিত। পিছত যোগ কৰা গঠনসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে ইয়াৰ আকাৰ ১৭৮ ফুট x ১৫৬ ফুট। প্ৰায় ৩ ফুট ওখ বহল বেদীত (জাগতি) মন্দিৰটো অৱস্থিত। এই মন্দিৰটো কেশৱ ৰূপত বিষ্ণুৰ নামত উছৰ্গা কৰা হৈছে।
কেশৱ মন্দিৰৰ দক্ষিণে ১২৪ ফুট x ১০৫ ফুট জোখৰ কাপ্পে চেন্নীগাৰায় মন্দিৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ ভিতৰত দুটা গৰ্ভগৃহ আছে, এটা বেণুগোপাল আৰু আনটো চেন্নীগাৰায় (চেন্নাকেশৱৰ স্থানীয় জনপ্ৰিয় নাম, বিষ্ণু)ৰ বাবে উৎসৰ্গিত। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি এসময়ত চেন্নীগাৰায় মূৰ্তিৰ নাভিৰ ওচৰত এটা কাপ্পে (ভেকুলী) পোৱা গৈছিল বাবে মন্দিৰটোৰ নাম কাপ্পে চেন্নীগাৰায়। এই সৰু মন্দিৰটো ৰাণীয়ে মূল মন্দিৰৰ সমান্তৰালভাৱে নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু ইয়াক একেধৰণৰ সৰু সংস্কৰণ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
চালিৰ তলত নমস্ত ভংগিমাত কাষে কাষে থিয় হৈ থকা দম্পতী থকা শিলৰ ফলক এখন। এই স্মৃতিসৌধটোৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছে।

কেশৱ মন্দিৰৰ পশ্চিমে ৭০ ফুট x ৫৬ ফুট জোখৰ বীৰনাৰায়ণ মন্দিৰ আছে। নৱৰংগ (ন বৰ্গক্ষেত্ৰৰ প্ৰেক্ষাগৃহ) আৰু বাহিৰৰ দেৱালত ৫৯টা বৃহৎ কলেৱৰৰ ভাস্কৰ্য থকা গৰ্ভগৃহ থকা সৰু কিন্তু সম্পূৰ্ণ মন্দিৰ। এই ভাস্কৰ্যসমূহ বিষ্ণু, শিৱ, ব্ৰহ্মা, ভৈৰৱ (ক্ৰোধিত শিৱৰ অৱতাৰ), লক্ষ্মী, পাৰ্বতী, সৰস্বতী আদিৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰা হৈছে। কিছুমান ভাস্কৰ্যৰ লানিত মহাভাৰতৰ পৰা ভীমৰ কাহিনী অংকন কৰা হৈছে। এই মন্দিৰটো দ্বাদশ শতিকাৰ বুলিও কোৱা হয়।
কেশৱ মন্দিৰৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে সোম্যানায়কী (লক্ষ্মী দেৱীৰ ৰূপ)ৰ বাবে উৎসৰ্গিত এটা সৰু দ্বাদশ শতিকাৰ মন্দিৰ আছে। কিন্তু পিছলৈ এই মন্দিৰটো সম্প্ৰসাৰিত আৰু বৰ্ধিত কৰা হয়। এই মন্দিৰটো উল্লেখযোগ্য কাৰণ স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াৰ শিখৰ এসময়ত মূল কেশৱ মন্দিৰৰ ওপৰত উঠি অহা প্ৰধান শিখৰৰ ক্ষুদ্ৰ সংস্কৰণ।
কেশৱ মন্দিৰৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আণ্ডাল মন্দিৰ অৱস্থিত। ইয়াক ৰংগনায়কী মন্দিৰ বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত হাতী আৰু প্ৰকৃতিৰ দৰে শিল্পকৰ্মৰে সজাই তোলা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত হিন্দু ধৰ্মৰ বৈষ্ণৱ, শৈৱ আৰু শক্তিবাদৰ পৰম্পৰাৰ ৩১টা বৃহৎ দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। ইয়াত বেণুগোপাল, মোহিনী আৰু লক্ষ্মীক জটিলভাৱে খোদিত কৰা হৈছে, লগতে পুৰাণৰ কিংবদন্তি দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে।
এই মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰত কেইবাটাও সৰু সৰু মন্দিৰ আছে। কাপ্পে-চেন্নীগাৰায় মন্দিৰৰ পূব দিশত ভক্তি আন্দোলন কালৰ নৰসিংহ, ৰাম, জিয়াৰ আৰু আলভাৰৰ বাবে মন্দিৰ আছে। অণ্ডল মন্দিৰৰ পূবে কৃষ্ণৰ বাবে মন্দিৰ, আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ পণ্ডিত দেশীকাৰ, ভাষ্যকৰ আৰু বিশিষ্টদ্বৈত বেদান্তবাদী ৰামানুজৰ মন্দিৰ। আলভাৰৰ প্ৰতি উছৰ্গিত মন্দিৰৰ ভূমিত ৰামায়ণৰ কাহিনী দেখুওৱা ভাস্কৰ্য আছে। এই মন্দিৰসমূহৰ কিছুমান পিছলৈ সংযোজন কৰা হয় কাৰণ দেশিকৰ দৰে এই পণ্ডিতসকলৰ মাজৰ কমসংখ্যকেহে দ্বাদশ শতিকাৰ পিছত বাস কৰিছিল।
মন্দিৰ চৌহদত দুটা প্ৰধান স্তম্ভ পোৱা যায়। মূল মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা স্তম্ভটো, গৰুড় স্তম্ভ বিজয়নগৰ যুগত স্থাপন কৰা হৈছিল আনহাতে সোঁফালে থকা স্তম্ভ দীপ স্তম্ভ) হয়চাল যুগৰ। বীৰনাৰায়ণ মন্দিৰৰ ওচৰতে এটা মণ্ডপ আছে য’ত বাৰ্ষিক শোভাযাত্ৰাৰ ৰাথ আৰু মন্দিৰৰ বাহনসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে মজুত কৰি ৰখা হৈছে। ইয়াক বাহন মণ্ডপ বোলা হয়। ইয়াৰ দক্ষিণ-পূব কোণত অনুষ্ঠানৰ বাবে কল্যাণ-মণ্ডপো আছে। ১৭ শতিকাত ইয়াক সংযোজন কৰা হৈছিল।
মন্দিৰ চৌহদৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত খাদ্যৰ মজুত ৰখাৰ বাবে এটা ভঁৰাল পোৱা যায়। চৌহদৰ উত্তৰ দিশৰ সৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ইয়াৰ ওচৰতে ত্ৰয়োদশ শতিকাত নিৰ্মিত এটা পাকশাল বা সমূহীয়া পাকঘৰ আছে। উত্তৰ-পূব কোণত এটা খটখটিযুক্ত পুখুৰী পোৱা যায়। এই পুখুৰীটোক শিলালিপিত কল্যাণী বা বাসুদেৱ-সৰোৱৰ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ কাষত দুটা শিলৰ হাতী পোৱা যায়।

এই মন্দিৰ চৌহদত আন বহুতো সৰু সৰু কীৰ্তিচিহ্ন আৰু বৈশিষ্ট্য আছে, যেনে গোপুৰমৰ ঠিক দক্ষিণে থকা আনে-বাগিলু বা "হাতীৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ" আৰু উত্তৰ-পশ্চিম অংশত স্তম্ভ আৰু মূৰ্তিৰ আকৃতিত অতীতৰ ধ্বংসৰ স্মৃতিসৌধ।

মুখ্য মন্দিৰ: কেশৱ

চেন্নাকেশৱৰ মন্দিৰ ১০.৫ মিটাৰ দীঘৰ বৰ্গাকৃতিৰ একাকুটা বিমান আৰ্হিৰ একক মন্দিৰ। ইয়াত উত্তৰ ভাৰতীয় নাগৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতীয় কৰ্ণাট শৈলীৰ স্থাপত্যৰ উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে। মন্দিৰটোৰ গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণ পথ হিচাপে ডিজাইন কৰা মুকলি আৰু বহল মঞ্চৰে যুক্ত। আৰম্ভণিতে মন্দিৰ আৰু মঞ্চখন দেৱালবিহীন আছিল আৰু মঞ্চখনে মন্দিৰৰ ৰূপৰেখা অনুসৰণ কৰি এটা মুকলি মণ্ডপক আগুৰি ধৰিছিল। এজন দৰ্শকে মঞ্চৰ পৰাই মুকলি মণ্ডপৰ অলংকৃত খুঁটাবোৰ চাব পাৰিছিল। পিছলৈ দেৱাল আৰু শিলৰ পৰ্দা সংযোজন কৰা হ’ল। ইয়াৰ ফলত এটা বন্ধ দালান আৰু মণ্ডপৰ সৃষ্টি হ’ল। কিন্তু ভিতৰৰ শিল্পকৰ্মৰ প্ৰশংসা কৰিবলৈ অত্যধিক আন্ধাৰ অৱস্থাৰ সৃষ্টি হ’ল। দালানে প্ৰদক্ষিণ মঞ্চক মণ্ডপৰ সৈতে সংযোগ কৰে। মন্দিৰৰ বাহিৰত আৰু ভিতৰত জটিল আৰু প্ৰচুৰ শিল্পকৰ্ম আছে।

মন্দিৰটোৰ সহজ হয়চালৰ পৰিকল্পনাৰে নিৰ্মিত আৰু ইয়াত মাত্ৰ এটা গৰ্ভগৃহ আছে। চেন্নাকেশৱ মন্দিৰত ব্যৱহৃত নিৰ্মাণ সামগ্ৰী হৈছে ক্লৰিটিক শ্বিষ্ট ( ইয়াক সাধাৰণতে চাবোন শিল বুলি জনা যায়)। ই এবিধ কোমল শিল আৰু ইয়াৰ সহায়ত শিল্পীসকলে সহজে খোদিত কৰিব পাৰে। সময়ৰ লগে লগে এই শিল কঠিন হৈ পৰে। এই হয়চাল মন্দিৰত শিল্প সমালোচক তথা ইতিহাসবিদ ছেত্তৰৰ মতে প্ৰথমে আইহোলে, বাদামী আৰু পট্টাডাকালত গঢ় লৈ উঠা পশ্চিমীয়া চালুক্য শিল্পী আৰু তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাক নিয়োগ কৰা হৈছিল। এই মন্দিৰৰ গঠন পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ হয়চাল মন্দিৰতকৈ (হালেবিডুৰ হয়চালেশ্বৰ মন্দিৰ আৰু সোমনাথপুৰাৰ কেশৱ মন্দিৰকে ধৰি) অধিক সৰল।

বেদী

মন্দিৰটো জগতি (আক্ষৰিক অৰ্থত "জাগতিক")ৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এয়া হৈছে প্ৰতীকী লৌকিক মঞ্চৰ সৈতে প্ৰদক্ষিণৰ বাবে বহল খোজ কঢ়াৰ স্থান (প্ৰদক্ষিণ-পথ)। জগতিলৈ এটা পথ যায় আৰু আনটো পথ মণ্ডপৰ ফালে যায়। জগতিৰ জৰিয়তে ভক্তই মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে মন্দিৰৰ চাৰিওফালে প্ৰদক্ষিণ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। জগতিখনে মণ্ডপৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ ডিজাইন আৰু মন্দিৰৰ তৰাৰ আকৃতিক সযতনে অনুসৰণ কৰে।

বাহিৰৰ দেৱালসমূহ

জগতি মঞ্চৰ ওপৰেৰে মন্দিৰৰ প্ৰদক্ষিণ কৰাৰ সময়ত দৰ্শকে অনুভূমিক শাৰীত অসংখ্য শিল্পকৰ্ম দেখা পায়। তলৰ শাৰীত বিভিন্ন অভিব্যক্তিৰ হাতীৰে সমগ্ৰ গঠনটোৰ প্ৰতীকী সমৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ওপৰত এটা খালী স্তৰ, তাৰ পিছত কেইবাটাও শাৰীত সিংহৰ মুখৰ সৈতে সজ্জাৰ কাম। মন্দিৰৰ পিছফালে বাহিৰৰ দেৱালত বিভিন্ন ঘোঁৰা চলোৱা অৱস্থাত ঘোঁৰাচালকৰ শাৰী চিত্ৰিত কৰা হৈছে।

পঞ্চমটো খোদিত শাৰী সৰু সৰু মূৰ্তিৰে গঠিত। ইয়াৰ বেছিভাগেই মহিলায়ে দৰ্শকৰ ফালে বিভিন্ন অভিব্যক্তিৰে চাই থকা অৱস্থাৰ চিত্ৰণ। আনহাতে মাজে মাজে মন্দিৰৰ ভিতৰৰ ফালে মুখ কৰি থকা যক্ষসকলো ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। এই স্তৰত বহুতো নৃত্যশিল্পী আৰু সংগীতজ্ঞৰ লগতে তেওঁলোকৰ বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে দেখুৱা হৈছে। ওপৰৰ শাৰীৰ কিছুমানৰ মাজত খোদিত ধৰ্মনিৰপেক্ষ আকৃতি বেছিভাগেই মহিলা আৰু দম্পতীৰ চিত্ৰণ। একেবাৰে ওপৰৰ শাৰীত গছ-লতিকাৰ এডাল শাৰীয়ে মন্দিৰটোক মেৰিয়াই ৰাখিছে। এই শাৰীত ৰামায়ণ মহাকাব্যৰ দৃশ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই স্তৰৰ ওপৰত কাম, অৰ্থ আৰু ধৰ্মৰ চিত্ৰণ কৰা সাধাৰণ জীৱনৰ দৃশ্য। ইয়াত প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক, কামুকতা আৰু যৌন দৃশ্যত দম্পতী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, তাৰ পিছত সন্তান থকা দম্পতী, অৰ্থনৈতিক আৰু উৎসৱমুখৰ কাৰ্য্যকলাপ দেখুৱা হৈছে। উত্তৰ বাহিৰৰ বেৰৰ ফালে মহাভাৰতৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।

এই শাৰীবোৰৰ ওপৰত উত্তৰ দিশত ১০টা ছিদ্ৰযুক্ত শিলৰ খিৰিকী আৰু পৰ্দা আৰু মন্দিৰৰ দক্ষিণ দিশত ১০টা পিছলৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী কালৰ শিল্পীসকলে এই পিছৰ সংযোজনসমূহৰ দহটাত পুৰাণৰ দৃশ্য খোদিত কৰিছিল আৰু বাকী দহটাত জ্যামিতিক ফুলৰ ডিজাইন আছে।

বেলুৰৰ কেশৱ মন্দিৰৰ নৱৰংগটো যিকোনো হয়চাল মন্দিৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ। জেমছ হাৰ্লেৰ মতে ই ত্ৰিৰথ হীৰা আকৃতিৰ।

প্ৰেক্ষাগৃহৰ মাজত এটা ডাঙৰ মুকলি চৌহদ আছে। ইয়াৰ ওপৰত প্ৰায় ১০ ফুট ব্যাস আৰু ৬ ফুট গভীৰ গম্বুজযুক্ত চিলিং আছে। ওপৰত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱ খোদিত কৰা পদুম কলি অৱস্থিত। গম্বুজৰ তলত ৰামায়ণ কাহিনীৰ ধাৰাবাহিক ভাস্কৰ্য আছে।