ইণ্ডোনেছিয়াৰ নাম

ইণ্ডোনেছিয়াৰ নামটো ইণ্ডোনেছিয়া গণৰাজ্য বা ইণ্ডোনেছিয়াৰ দ্বীপপুঞ্জক বুজাবলৈ সাধাৰণভাৱে আৰু চৰকাৰীভাৱে ব্যৱহৃত নাম; কিন্তু আন নাম যেনে নুছান্টাৰা আৰু ইষ্ট ইণ্ডিজও জনা যায়। কিছুমান নাম অচল বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইতিহাসৰ কিছুমান বিশেষ সময়ছোৱাতে সীমাবদ্ধ হয়, আনহাতে কিছুমান ভৌগোলিকভাৱে অধিক নিৰ্দিষ্ট বা সাধাৰণ হ'ব পাৰে।

ইতিহাস

তেওঁলোকৰ ভূমিৰ ভৌগোলিক নাম চিনাক্তকৰণৰ বিষয়ত, ইণ্ডোনেছিয়াৰ স্থানীয় লোকসকলে নিজৰ পৰম্পৰাগত সীমা অতিক্ৰম কৰাটো খুব কমেইহে দেখা যায়, যিবোৰ তুলনামূলকভাৱে সৰু, তেওঁলোক নিজৰ জনজাতীয় পৰিৱেশত আৱদ্ধ। ইণ্ডোনেছিয়াত প্ৰায় ১৩০০ টা সুকীয়া থলুৱা জনগোষ্ঠী আছে, আৰু ৭৪২টা বিভিন্ন ভাষা, যিয়ে অঞ্চলটোৰ নামকৰণৰ ক্ষেত্ৰত জটিলতা আৰু অসামঞ্জস্যতা বৃদ্ধি কৰে। বৰ্তমান ইণ্ডোনেছিয়া গঠন কৰা সমগ্ৰ দ্বীপপুঞ্জক এটা নামেৰে চিনাক্ত কৰাৰ ধাৰণাটো তেতিয়া অজ্ঞাত আছিল। ভৌগোলিক নাম সাধাৰণতে ব্যক্তিগত দ্বীপসমূহৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হৈছিল, যেনে জাভা, ইণ্ডোনেছিয়াৰ দ্বীপপুঞ্জৰ অন্যতম প্ৰাচীন চিনাক্তকৃত দ্বীপ। ভাৰত, চীন, মধ্যপ্ৰাচ্য, ইউৰোপৰ পৰা অহা বিদেশী ব্যৱসায়ী আৰু অন্বেষকসকলেই অৱশেষত এই অঞ্চলৰ নাম বাছি লৈছিল।

প্ৰাচীন শাস্ত্ৰত লিপিবদ্ধ নাম

তলত উল্লেখ কৰা প্ৰাচীন নামসমূহ প্ৰথমে বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয়াৰ কিছুমান দ্বীপৰ নাম আছিল।

জাভাদ্বীপ

ইণ্ডোনেছিয়াৰ ভিতৰত জাভা দ্বীপটোৱেই আছিল বাহিৰৰ জগতৰ ভূগোলবিদসকলে চিনাক্ত কৰা আটাইতকৈ প্ৰাচীন দ্বীপ। ভাৰতৰ আদিম মহাকাব্য ৰামায়ণত "জাভাদ্বীপ"ৰ কথা উল্লেখ আছে। উল্লেখ আছে যে, ৰামৰ সৈন্যৰ মুৰব্বী সুগ্ৰীৱে সীতাক বিচাৰি জাভা দ্বীপ নিজৰ সেনাসকলক পঠিয়াইছিল।

সুৱৰ্ণদ্বীপ

সুৱৰ্ণদ্বীপ বা "সোণালী দ্বীপ", দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ এটা বিস্তৃত অঞ্চলৰ সাধাৰণ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বুলি অনুমান কৰা হয়, কিন্তু সময়ৰ লগে লগে সেই অঞ্চলৰ বিভিন্ন অংশ দ্বীপ, উপদ্বীপ বা চহৰৰ অতিৰিক্ত উপনামেৰে চিহ্নিত কৰা হ’ল। ইয়াৰ বিপৰীতে ভাৰতীয় উপমহাদেশ আৰু ইয়াৰ সাংস্কৃতিকভাৱে পৰিচিত ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰাচীন নাম ভাৰতবৰ্ষ বা ভাৰতখণ্ড। প্ৰাচীন ইণ্ডোনেছিয়াত সুৱৰ্ণদ্বীপ নামটো সুমাত্ৰা দ্বীপক চিহ্নিত কৰিবলৈ চুবুৰীয়া জাভাদ্বীপৰ সমকক্ষ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জাভা আৰু সুমাত্ৰা দুয়োখনেই ইণ্ডোনেছিয়াৰ ইতিহাসৰ প্ৰধান দ্বীপ।

ইয়াবাদিউ

ৰোমান সাম্ৰাজ্যত খ্ৰীষ্টীয় ১৫০ চনৰ আশে-পাশে ৰচিত টলেমিৰ জিঅ’গ্ৰাফিয়াত ইয়াবাদিউ বা জাবাডিউ নামৰ মহান দ্বীপটোৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াবাদিউৰ অৰ্থ সোণেৰে চহকী হ’বলৈ "যৱ ভূমি" আৰু পশ্চিম মূৰত থাকিবলৈ আৰ্গিৰা নামৰ ৰূপৰ চহৰ এখন। এই নামটোৱে জাভাক বুজাইছিল, আৰু হিন্দু নামৰ জাভা-দ্বীপ (যাৱাদ্বীপা)ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা যেন লাগে। নামটোৱে জাভাক বুজায় যদিও বহুতে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে সুমাত্ৰাক বুজায় বুলি কয়। "জাৱাহ" আৰু "জাৱী" আৰবসকলে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সমগ্ৰ সামুদ্ৰিক অঞ্চল আৰু ইয়াৰ জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ কেচ-অল শব্দ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বৰ্তমান জাৱী শব্দটো দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ ভাষাৰ আৰবী লিপি, বিশেষকৈ মালয় ভাষাত জাৱী বৰ্ণমালাক বুজাবলৈও বা লিখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

নানয়াং

নানয়াং (南洋) (আক্ষৰিক অৰ্থ "দক্ষিণ মহাসাগৰ"), এইটো এটা চীনা শব্দ, যিয়ে কেৱল ইণ্ডোনেছিয়াকে নহয়, দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বৃহত্তৰ সামুদ্ৰিক অঞ্চল যেনে মালয়েছিয়া, ফিলিপাইনছ, ছিংগাপুৰ, আৰু ব্ৰুনাইকো সামৰি লয়, কিন্তু সাধাৰণতে অন্যান্য মূল ভূখণ্ডৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহ, বিশেষকৈ ইণ্ডোচাইনিজ উপদ্বীপৰ আন জাতিসমূহক নধৰে। দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বৃহৎ জনগোষ্ঠীয় চীনা প্ৰব্ৰজনকাৰী লোকৰ টোকাত ই সাধাৰণ ব্যৱহাৰলৈ আহিছিল। নানয়াঙৰ বিপৰীতে ডংয়াং (পূব মহাসাগৰ) আছে, যিয়ে জাপানক বুজায়।

ইনচুলিণ্ডিয়া

ইনচুলিণ্ডিয়া বা ইনচুলিণ্ডে, সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বাবে এটা প্ৰাচীন ভৌগোলিক শব্দ, ই অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু ইণ্ডোচাইনাৰ মাজত অৱস্থিত সমগ্ৰ অঞ্চলটোক সামৰি লৈছে। পৰ্তুগীজ আৰু স্পেনিছ ভাষাত অধিক প্ৰচলিত, ই ইনচুলা ("দ্বীপ") আৰু ইণ্ডিয়া(ভাৰত)ৰ পৰা হোৱা এটা সংযুক্ত শব্দ।

স্থানীয় নাম

তলত দিয়া নামবোৰ "ইণ্ডোনেছিয়া"ৰ অন্তঃনামৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহৃত আছিল।

চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ

চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ ইণ্ডোনেছিয়াৰ দ্বীপপুঞ্জৰ এটা দ্বীপ। ইয়াত বৃহত্তৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ (বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয়াৰ প্ৰায় পশ্চিম অংশ) আৰু লেজাৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ (বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয়াৰ প্ৰায় দক্ষিণ-পূব অংশ) আছে।

চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ চাৰিখন দেশৰ মাজত বিভক্ত, ক্ৰমে ব্ৰুনাই, ইষ্ট টিমৰ, ইণ্ডোনেছিয়া আৰু মালয়েছিয়া। এই দ্বীপসমূহৰ অধিকাংশই ইণ্ডোনেছিয়াৰ অধীনত পৰে। বৰ্নিও ব্ৰুনাই, ইণ্ডোনেছিয়া আৰু মালয়েছিয়াৰ মাজত বিভক্ত।
টিমৰ দ্বীপ ইষ্ট টিমৰ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ মাজত বিভক্ত। দুটা সৰু দ্বীপও ইষ্ট টিমৰৰ অন্তৰ্গত।

জাভা দ্বীপৰ পশ্চিম অংশত বাস কৰা জনগোষ্ঠীটোৰ নাম ছুণ্ডা। বৰ্তমান ইণ্ডোনেছিয়াত জাভানীসকলৰ পিছতে দ্বিতীয় বৃহত্তম এনে গোট হৈছে চুণ্ডানীসকল।

নুছাণ্টাৰা

নুছাণ্টাৰা ইণ্ডোনেছিয়ান দ্বীপপুঞ্জৰ নাম, ই এক ইণ্ডোনেছিয়ান শব্দ। ইয়াৰ উৎপত্তি পুৰণি জাভা ভাষাৰ পৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "দ্বীপপুঞ্জ।" পুৰণি জাভা ভাষাৰ এই শব্দৰ পৰাই এই নামটো উদ্ভৱ হৈছে।

নুছাণ্টাৰা শব্দটো ১৩৩৬ চনত গজাহ মাদাৰ শপত লিপিৰ পৰা লোৱা হৈছিল, যি জাভা ভাষাৰ পুৰণি পাণ্ডুলিপি পাৰাৰাটন আৰু নেগাৰাকেৰটাগামাত লিখা হৈছে। গজাহ মাদা আছিল এজন শক্তিশালী সামৰিক নেতা আৰু মাজাপাহিত সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী, যিয়ে সাম্ৰাজ্যক গৌৰৱৰ শিখৰলৈ অনাৰ কৃতিত্ব লাভ কৰিছিল। গজাহ মাদাই সুম্পাহ পলাপা নামেৰে শপত খাইছিল, য’ত তেওঁ মাজাপহিতৰ অধীনত সমগ্ৰ নুছণ্টাৰা জয় নকৰালৈকে মছলাযুক্ত কোনো খাদ্য নাখায় বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।

১৯২০ চনত আৰ্নেষ্ট ফ্ৰান্সোৱা ইউজিন ডাউৱেছ ডেকাৰে (১৮৭৯–১৯৫০) এই দেশৰ বাবে "ইণ্ডোনেছিয়া"ৰ পৰিৱৰ্তে "নুছাণ্টাৰা"ক নতুন নাম হিচাপে প্ৰস্তাৱ কৰে। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে, এই নামটো অধিক খিলঞ্জীয়া ৰূপৰ, য’ত ইণ্ডিজ, সিন্ধু বা ভাৰত নামৰ পৰা ব্যুৎপত্তিগতভাৱে পোৱা কোনো শব্দ নাই। পাৰাৰাটন পাণ্ডুলিপিত লিখাৰ পিছত নুছাণ্টাৰা শব্দটোৰ প্ৰথমটো লিখিত উদাহৰণ।

ডাউৱেছ ডেকাৰে প্ৰৱৰ্তন কৰা নুছাণ্টাৰাৰ সংজ্ঞা চতুৰ্দশ শতিকাৰ সংজ্ঞাৰ পৰা পৃথক। মাজাপাহিত যুগত নুছণ্টাৰাক জয় কৰিবলগীয়া অধীনস্থ অঞ্চল, মাজাপাহিতৰ বহিঃৰাজ্যৰ সম্পত্তি বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল, ইয়াৰ বিপৰীতে নেগৰা আগুং বা মাজাপাহিতৰ মূল অঞ্চল। কিন্তু ডাউৱেছ ডেকাৰে এই আক্ৰমণাত্মক অৰ্থ নিবিচাৰিছিল, সেয়েহে তেওঁ নুছাণ্টাৰাক ছাবাঙৰ পৰা মেৰাউকেলৈকে ইণ্ডোনেছিয়াৰ সকলো অঞ্চল বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিছিল। যদিও ডাউৱেছ ডেকাৰৰ প্ৰস্তাৱ সফল নহ’ল, আৰু জাতিটোৰ নামৰ বাবে "ইণ্ডোনেছিয়া" নামটো ব্যৱহাৰ হৈয়েই থাকিল, তথাপি সাহিত্য, ছপা আৰু সম্প্ৰচাৰিত বাতৰি সামগ্ৰী আৰু জনপ্ৰিয় প্ৰকাশনত "নুছাণ্টাৰা" নামটো বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, এইদৰে ই ইয়াৰ প্ৰতিশব্দ হৈ পৰিছে ইণ্ডোনেছিয়া। ইণ্ডোনেছিয়াৰ নতুন ৰাজধানী চহৰখনৰ নাম হিচাপে নুছাণ্টাৰা বাছি লোৱা হৈছিল।

আধুনিক নাম

হিন্দিয়া-বেলাণ্ডাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শিক্ষাবিদসকলে বৰ্তমানৰ ইণ্ডোনেছিয়াক এটা শব্দৰে উল্লেখ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ১৯৪৫ চনৰ স্বাধীনতাৰ পিছত দেশখনে আনুষ্ঠানিকভাৱে ইণ্ডোনেছিয়াকে আনুষ্ঠানিক নাম হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।

ইষ্ট ইণ্ডিজ

আধুনিক পাকিস্তান, ভাৰত আৰু পশ্চিম তিব্বতৰ মাজেৰে বৈ যোৱা সিন্ধু নদীৰ পৰা “ইণ্ডিজ’’ শব্দটো উদ্ভৱ হৈছে। প্ৰাচীন গ্ৰীকসকলে পাৰস্যৰ পূব দিশৰ এছিয়াৰ বেছিভাগ অঞ্চলতে ইয়াক প্ৰয়োগ কৰিছিল।
এই ব্যৱহাৰ অন্ততঃ হেৰোডোটাছৰ সময়ৰ পৰা, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাৰ (ভাৰতৰ নাম চাওক)। “ইণ্ডিজ’’ শব্দটো প্ৰথমে ইউৰোপীয় ভূগোলবিদসকলে ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চল, আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰ দ্বীপসমূহ চিনাক্ত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

আমেৰিকা আৱিষ্কাৰৰ পিছত এই শব্দটো সংশোধন কৰি “পূৱ’’ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, যাতে এই অঞ্চলটোক কলম্বাছৰ আৱিষ্কাৰৰ সৈতে জড়িত অঞ্চলটোৰ পৰা পৃথক কৰা হয়, যাক ৱেষ্ট ইণ্ডিজ বুলি কোৱা হয়। ষোড়শ শতিকাৰ অন্বেষণৰ যুগত “ইষ্ট ইণ্ডিজ’’ ইউৰোপীয়সকলে বৰ্তমান ভাৰতীয় উপমহাদেশ বা দক্ষিণ এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু ওচেনিয়া আৰু সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়া দ্বীপসমূহ চিনাক্ত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা শব্দত পৰিণত হয়। সেই যুগত বৰ্তমান “ইণ্ডোনেছিয়া’’ বুলি কোৱা ইষ্ট ইণ্ডিজৰ অংশটো ডাচ ঔপনিৱেশিক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত পৰে আৰু সেয়েহে ইয়াক ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিজ বুলি কোৱা হয়।

ইণ্ডোনেছিয়া

ইণ্ডোনেছিয়া শব্দটো গ্ৰীক লিপিৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, ইণ্ডাছৰ অৰ্থ "ভাৰত মহাসাগৰ", আৰু nésos (নেছ’ছ), যাৰ অৰ্থ হৈছে “দ্বীপ’’। এই নামটো ১৮ শতিকাৰ, স্বাধীন ইণ্ডোনেছিয়া গঠনৰ বহু আগৰ। ১৮৫০ চনত জৰ্জ উইণ্ডচৰ আৰ্ল নামৰ এজন ইংৰাজ নৃতাত্ত্বিকে “ভাৰতীয় দ্বীপপুঞ্জ বা মালয় দ্বীপপুঞ্জ’’ৰ বাসিন্দাসকলৰ বাবে তেওঁৰ পছন্দ অনুসৰি ইণ্ডোনেছিয়ান আৰু মালয়েনেছিয়ান — শব্দদুটা প্ৰস্তাৱ কৰে। একেটা প্ৰকাশনতে আৰ্লৰ এজন ছাত্ৰ জেমছ ৰিচাৰ্ডছন লগানে ইণ্ডোনেছিয়াক ভাৰতীয় দ্বীপপুঞ্জৰ প্ৰতিশব্দ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। কিন্তু ইষ্ট ইণ্ডিজৰ প্ৰকাশনত লিখা ডাচ্চ শিক্ষাবিদসকলে ইণ্ডোনেছিয়া ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অনিচ্ছুক আছিল। বৰঞ্চ তেওঁলোকে মালয় দ্বীপপুঞ্জ (Maleische Archipel), নেদাৰলেণ্ড ইষ্ট ইণ্ডিজ (Nederlandsch Oost Indië) বা জনপ্ৰিয়ভাৱে ইণ্ডি, পূব(de Oost); আৰু ইনচুলিণ্ডে শব্দবোৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল; ।

১৯০০ চনৰ পিছত নেদাৰলেণ্ডৰ বাহিৰৰ শৈক্ষিক মহলত ইণ্ডোনেছিয়া নামটো অধিক প্ৰচলিত হয় আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ জাতীয়তাবাদী গোটসমূহে ৰাজনৈতিক প্ৰকাশৰ বাবে ইয়াক গ্ৰহণ কৰে।

তথ্য সূত্ৰ

শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়া