anag007/asmitai_wiki_konkani_dataset huggingface dataset:
गोंयचीं पारंपारिक मुखेल लोकवाद्यां

घुमट- आकारान वाटकूळें आनी दोनाय हातांचो वापर करून हें वाद्य वाजयतात. खासा मातयेचें मडके आकाराच्या ह्या वाद्याक एका तोंडार व्हड तोंड, जाल्यार दुसरे वटेन ल्हान तोंड आसता. व्हडल्या तोंडार, म्हणल्यारच ज्या वटेन हाताचो थाप मारून संगीत,ताल वाजयतात त्या तोंडार घारिचें (साप) चांमडें चडयिल्लें आसता नाजाल्यार बोकड्याचो वा फायबराचो वापर करतात. मूळ ताचेर फकत घारीचें चांमडें घालतात. एक संस्कृती, एक लोकवेद ह्या वाद्यांत आमकां पळोवपाक मेळटा. विशेश सणाक तशेंच उत्सवानी हें वाद्य वाजयतात. देखिक चवथ ,शिगमो,जागोर आनी हेर मनोरंजनावेळार.
शामेळ- हें गोंयचें आनीक एक पारंपारिक वाद्य जावन आसा. शामेळ हें वाद्य सगळ्याच सणांनी वाजयलें वता. हें वाद्य दोन बडयांनी वाजयतात. ह्या वाद्याचेर गिताची लय आनी नाचाचो ताल हांची गती(लय) आदारीत आसता. आकारान ल्हान उबार कुडवा येंदें हें वाद्य. ताचेर बकड्याच्या चांमडें चडयलें वता.
कासाळें- विशेश धातू वापरून हे वाद्य तयार करतात. काशें वापरतात. ह्या धातू पासून दोन थाळ्यो करतात. दोन थाळ्यो एकांमेकांचेर मारून काडिल्लया सळसळ आवाजाक एक वगळो स्वर, नाद,ध्वनी
आसता. हें वाद्य तालाखातीर वाजयतात. घुमट, शामेळ ह्या वाद्यांचोसांगाती म्हळ्यार कासाळें. कासाळें हें दोन प्रकारचें आसता, एक दाट आनी दुसरें पातळ धारेचें कासाळें. ह्या वाद्याचो वापर देवळान जाता, शिगम्याक तशेच हेर सणाक हाचो वापर जाता. लोकनाच लोकगितांत ह्या वाद्याचो वापर जाता. कासाळ्याक झांझ अशेंय म्हणटात.
धोल- प्रत्येक सणांक ह्या वाद्याक चड महत्व आसा. खासा देवळानी ह्या धोलाक चड मान दिला. हें वाद्याचेर बोकड्याचें चांमडें तशेंच गायचें चांमड्याचो वापर करतात. खासा आवाजाखातीर ह्या चांमड्यांचो वापर करतात. आकारान व्हड आनी पळोवपाक जड तशेंच आड लांबट वीशेश झाडाच्या खोडापासत तयार केलो वता. गोल खोडाक पोखळावन ताचेर दोनाय वटेन चांमडें चडयतात. हें वाद्य वापरपाक बडयेचो वापर करतात. लोकनाचाक ह्या वाद्याचो वापर चड प्रमाणात जाता. तशेंत बरयाच समाजांत ह्या वाद्याक महत्व दिला. धनगर सामाजांत चड महत्व आसा. आयज फायबराचो वापर धोल करपाक करतात.
तासो- धोल आनी तासो ह्या वाद्यांचो एक वेगळो मेळ एकामेंकाचेर आदारून आसता.
अलेप्पी

केरळ राज्यांतल्या अलेप्पी जिल्ह्याचें मुखेल ठाणें. अस्तंते कडल्यान आनी उदेंते कडल्यान अरबी दर्याचें उदक भितर आयिल्ल्यान ‘वेंबनाड’ हें तळें तयार जालां. ह्या तळ्याच्या अठराव्या शेंकड्याच्या अखेर मेरेन अलेप्पी हें रानां मदीं एक व्हड मळ कशें आशिल्लें. त्या काळांत थंय डचांची वेपारीक आनी वेवसायीक सत्ता चलताली. डचांची ही सत्ता काबार करूंक महाराज रामवर्मान हांगा अलेप्पी बंदराची थापणूक केली. वेपारी नदरेन हांगाचे म्हत्व जाणून घेवन वेपारी लोक हांगा येवन आयात-निर्यात करूंक लागले. ह्या वाठारांत दुकांनां आनी गुदांव जावंक लागले. 19 व्या शेंकड्याचे सुर्वेक हें त्राणवकोर प्रदेशाचें मुखेल बंद जालें.
नाल्लाच्या काथ्या पसून केल्ल्या शेदऱ्यां खातीर अलेप्पी शाराक खूब म्हत्व मेळ्ळां. हांगा नाल्ल, काथो, खोबरें, शेंदऱ्यो, मसाल्याचे पदार्थ आदींचो वेपार चलता. तादूंळ, मीठ, तंबाखू, धातू,कपडे आदी वस्तूंची हांगा आयात करची पडटा.
अलेप्पी शार कालव्यान त्रावणकोर शाराक जोडिल्लें आसा. तशेंच, रस्त्यान तें केरळांतल्या हेर मुखेल शारांक जोडलां. अलेप्पी शारांत कालव्यांचें व्हड जाळें पातळ्ळां. जाका लागून , अलेप्पीक ‘केरळाचें व्हेनिस’ म्हणटात.
ಜಾಣ್ವಾಯೆ ಹೆಂ ಪುಸ್ತಕ್

Book of Wisdom.
ಜಾಣ್ವಾಯೆಚೆಂ ಪುಸ್ತಕ್, ಆಕ್'ಖ್ಯಾ ಆದ್ಲ್ಯಾ ಕರಾರಾಂತ್ಲ್ಯಾ ಪುಸ್ತಕಾಂ ಮದ್ಲೆಂ, ಎಕುಚ್ ﻿ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಶೆನ್ ಬರಯ್ಲೊಲೆಂ ಪುಸ್ತಕ್. ಚಡ್ಶೆ ಜಾಣಾರ್ ಕ್ರಿಸ್ತೀಯುಗಾ ಆದಿಂ ಪಯ್ಲ್ಯಾ ಶೆಂಕ್ಡ್ಯಾಂತ್ ತೆಂ ಎಜಿಪ್ತಾಚ್ಯಾ ಆಲೆಶಾಂಡ್ರಿಯಾ ಶಾರಾಂತ್ ಉಜ್ವಾಡಾಕ್ ಆಯ್ಲಾಂ ಅಶೆಂ ಮ್ಹಂಟಾತ್. ದುಬಾವಾ ವಿರೆತ್, ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕ್ರೂತಾಯ್ ಆನಿ ತತ್ವ-ಜ್ಞಾನ್ ಆಪ್ಣಾಯ್ಲಲ್ಯಾ ಆನಿ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಶೆನ್ ಆನಿ ವಾತಾವರಣಾಂತ್ ವಾಡ್ಲಲ್ಯಾ ಎಕಾ ಜುದೇವ್ ಭಾವಾರ್ಥ್ಯಾನ್ ತೆಂ ಬರಯ್ಲಾಂ. ನ್ಹಯ್‌ಚ್ ಅನ್ಭಾವಾರ್ಥ್ಯಾಂಕ್ ಖರಿ ಜಾಣ್ವಾಯ್ ಶಿಕೊಂವ್ಕ್ ಪುಣ್ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಜುದೇವ್ ಪುರ್ವಜಾಂಚೊ ನಿಶ್ ಭಾವಾರ್ಥ್ ಸಾಂಡುನ್ ಘೆಲ್ಲ್ಯಾಂಚೆಂ ಮನ್-ಬದ್ಲಪ್ ಕರುಂಕ್ ಲಾ ಹೊ ಮುಖೆಲ್ ಹೇತು ಹ್ಯಾ ಬರಯ್ಣಾರಾಚೊ. ಪಾತ್ಶಾಯ್ ಸಲಮನಾಚ್ಯಾ ನಾಂವಾನ್ ತೊ ಉಲಯ್ತಾ ವೊ ಆಪ್ಲಿ ಶಿಕ್ವ್‌ಚ್ಣ್ ಸಲಮನಾಚೆ ತೊಂಡಿಂ ತೊ ಉಚಾರ್ತಾ. ಹ್ಯಾಚ್ ಖಾತೀರ್ "ಸಲಮನಾಚಿ ಜಾಣ್ವಾಯ್" ಲಾ ಹೆಂ ದುಸ್ರೆಂ ನಾವ್ ಹ್ಯಾ ಪುಸ್ತಕಾಕ್ ಆಸಾ.
ತೀನ್ ಮುಖೆಲ್ ಭಾಗಾಂನಿಂ ತೆಂ ವಾಂಟ್ಲೊಲೆಂ ಆಮ್ಕಾಂ ಮೆಳ್ತಾ ಆನಿ ತಾಂತುಂತ್ ತಾಚೊ ಮುಖೆಲ್ ಸಂದೆಶ್ ಆಮಿ ವಳ್ಖುಂಕ್ ಪಾವ್ತಾಂವ್ :
अर्धमागधी

प्राकृताचे उदीच्य, प्रतीच्या, मध्यदेशीय, प्राच्य आनी दाक्षिणात्य अशे पांच भेद जाणकारांच्या मतान आसात. अर्धमागधी हें प्राच्य प्राकृताचें एक रुप. कोसल देशांत रावपी लोक ही भाशा उलयताले. हो वाठार आतां अयोध्या शार आनी ताच्या दक्षिणे कडल्या वाठारांत आसा. अर्धमागधीचें नांव देशाप्रमाण न्हय, पूण ते भाशेच्या स्वभाव धर्माक लागून अशें जालां.अर्धमागधींत शौरसेनी, मागधी आनी महाराष्ट्रीय ह्या तीनय प्राकृत भाशांचो प्रभाव दिसता. कांय व्याकरणकारांनी तर तिका ‘महाराष्ट्रीमिश्रार्धमागधी’ अशेंय नांव दिलां.
भरत हाणें नाट्यशास्त्रांत अर्धमागधीक, एके स्वतंत्र भाशेची सुवात दिल्या. पूण विश्वनाथ हाणें तिका गुप्तचर, राजपुत्र आनी शेट लोकांची भास अशें म्हळां. विश्वनाथाचें हें मत त्या काळच्य बऱ्याच व्याकरणकारांनी मान्य केलां. मुद्राराक्षसांतलो गुप्तचर ‘क्षपणक’, प्रबोधचंद्रांतलीं कांय पात्रां, अर्धमागधी उलयतना दिसतात. तशेंच भास हाणें आपल्या ‘कर्णभार’ ह्या नाटकांत कर्णाच्या तोंडांतपसून अर्धमागधी घाल्या.अर्धमागधी हेर प्राकृत भाशां परस लोकप्रिय आनी समृध्द आशिल्ली अशें म्हणटात. कोसल प्रांतांत हिचो वापर जाल्ल्या कारणा बौध्द आनी जैन ह्या दोनय धर्माच्या प्रचाराची भास अर्धमागधी आशिल्ली. जैन पंडितांनी हे भाशेक समेस्त भाशांची जननी म्हळां. जैन धर्माच्या श्वेतांबर पंथाच्या मुनींनी अर्धमागधींत ‘सुत्तां’ बरयलीं, ग्रंथ रचले आनी बरेच कडेन भोवन उपदेश केलो. भाशा सोपी करचे खातीर तांणी सगळ्या भाशांतली उतरां अर्धमागधींत घालीं. अशे तरेन ही भास सादारण मनशां मेरेन पावली. महावीरान हेच भाशेंतल्यान उपदेश केलो.
तीर्थंकरांनी बरयिल्लीं सुत्तां-समवायोग सुत्त, आयारंदग सुत्त हे भाशेचे सोबीत दाखले जावन आसात. आयारंगसुत्त भाशाविज्ञानाचे नदरेन म्हत्वाचो ग्रंथ आसा कारण तातूंत अर्धमागधीचें सगळ्यांत पोरनें रुप पळोवंक मेळटा.
भाशा विज्ञानाचे नदरेन अर्धमागधी मागधीपरस सामकी वेगळी. तिची वेवस्ता, प्रत्यय वेवस्था सगळेंच वेगळ्या स्वरुपाचें आसा. देखीक-
1. मागधींतले ‘स’ आनी ‘ल’ अर्धमागधींत ‘श’ आनी ‘र’ जाताः-
पुलिशे (मागधी)-पुरुसे (अर्धमागधी), नले (मागधी)-नरे (अर्धमागधी).
2. मागधींत प्रथमा ‘अ’ ह्या स्वरान दिसता; अर्धमागधींत ती ‘ए’ वा ‘ओ’ ह्या स्वरांत दिसता.
3. अर्धमागधींत संयुक्त स्वर आसल्यार एक व्यंजन नाशें जाता आनी तांच्या पयलींचो स्वर दीर्घ जाता. देखीक- भुक्तं (संस्कृत) –भुतं (अर्धमागधी)- भुत्तं (मागधी).
अर्धमागधीचे कांय खासा गूण म्हळ्यारः
1. बरेच कडेन व्यंजन ना जावन ते सुवातेर अर्दस्वर जाता. देखीकः सागर-सायर, स्थित-ठिय.
2. ‘क’ चे सुवातेर ‘ग’ जाता. देखीकः अशोक-असोग, श्रावक-सावग.
3. भूतकालीन तृतीय पुरुशाचें बहुवचन ‘इंसु’ ह्या प्रत्ययान मांडटातः
पुच्छिंसु, गच्छिंसु आदी.
4. ‘त्वा’, ‘ल्यप्’ हांचे सुवातेर ‘इतु’ प्रत्यय येता. देखीकः ‘श्रुत्वा-सुणित्तु’, ‘ज्ञात्वा’- ‘जाणितु’, ‘अपहूत्य’- ‘अवाहट्टु’.
5. तदिधताचे बरेच भेद अर्धमागधींत मेळटात.
ही भास चडशी धर्मप्रसारा खातीर वापरिल्ल्यान तातूंत त्या काळावयलें बरेंच साहित्य निर्माण जालें आनी त्या कारणाक लागून ती सगळ्या लोकां मेरेन पावंक शकली.
- डॉ. पुष्पा पै
संदर्भः 1.कुलकर्णी, कृ.पां., मराठी भाषाः उदगम व विकास, पुणे; 2. वर्मा, धीरेन्द्र, हिन्दी भाषा का इतिहास.
अलका याज्ञक

अलका याज्ञक हाजो जल्म 20 माच 1996 दिसा जालो.
पारिवारीक जिवीत.
 ताचे आवयबापूय गुजराती. आवय शुभ याज्ञिक ही भौमानेस्त शास्ऋय गायिका मुऴावे शिक्षण माडन सकूल फारॅ गलस शाऴेत जाले.पिरायेचया सवया वस अलकान पयलया फावट आकाशवाणी खातीर एक गीत महऴ.
धा वर्स पिरायेचे आसतना अलकाले आवयन ताका गायक म्हूण घङोवपा खातीर मुंबय हाडलेँ पूण ताचो आवाज तयार जावंक नाशिल्लो. राज लक्ष्मीकांत प्यारेलाला कडेन धाडले.
ताचो आवाज आनी गायनांतली समाज पऴोवन लक्ष्मीकांतान अलकाल्या आवय मुखार दोन पयाय दवरले. एक आत्तां डबिंग आटिस्ट जावप नाजाल्यार आनी थोडी वर्सा रावून गायिका जावपाचे. अलकाल्या आवयन अलका खातीर थोडीं वर्स रावून गायिका जावपाचो पर्याय स्विकारलो. संगिताची तयारी तिणें करुन घेतली.
वावर.
अलकान पयलें गाणें 1980 वर्सा पायल की झंकार फिल्मा खातीर म्हऴें. ताच्या मागीर लावारीस 1981 आनी हमारी प्यारी बहू अलका 1982. पूण अलका याज्ञिकाक खरी वऴख मेऴोवन दिली ती एक दो तीन ह्या तेजाब 1988 पिक्चरांतलो गाण्यान. अलकान फ्त हिंदी पिक्चारांतली गितां म्हणली अशे न्हय तर उदू, गुजराथी,अवधी, उडिया,आसामी, मैथिली,राजस्थानी,बंगाली,मराठी,तेलगु, तामीऴ, इग्लिंश आनी मल्याऴम.अलका याज्ञिकान 1114 पिक्चरांनी 2482 गाणीं म्हणल्यांत. बॅलिवूडांत सांगल्यांत चड गाणीं म्हणपी पाश्रगायकां मदीं पांचवो कंमाक लागता.
पुरस्कार.
सात फिल्मफर पुरस्कारांतले पयलो फिल्मफर पुरस्कारुय बी ह्याच गाण्यान मेऴोवन दिलो.
रासनाच

रासनाच रासाचे नित्य रास, अवतरित रास आनी अनुकरणात्मक रास अशे तीन प्रकार मानिल्ले आसात. व्रजवृंदावनांत कृष्ण आपल्या आंनदप्रसरिणी मासतात. हिकाच नित्यरास म्हणटात. श्रीकृष्णसंप्रदायी मानतात. हिकाच नित्यरास म्हणटात. श्रीकृष्णान व्दापर युगांत आपले आनंद शक्तीवागंडा रसात्मक रुपांत अवतार घेतलो आनी जी रास क्रिडा केलो तिका अवतरित रास अशें म्हण्टात. व्रजांतले भक्त लोक कृष्णाचे रासलिलेचें जें अनुकरण करतात तीका अनुकरणात्नक रास अशें म्हण्टात.
रासलिलेंतलीं मुखेल पात्रां म्हळ्यार श्रीकृष्ण, राधा, श्रीदामा, आनी ललिता आदी व्रजांगना. कृष्ण आनी राधा हांचे सेवेखातीर जायत्यो सखीय आसतात. तातूंत ललीता, विशाखा, सुचित्रा, चंपकलता, रंगदेवी, सुदेवी, तुंगविद्या आनी इंदूरेखा ह्यो मुखेल आसात. हें दर एके सखीचो एक एक युथ म्हळ्यार संच आसता. आपआपल्यो युथ घेवन युथेश्र्वरी ह्या रासांत येतात.
Lipoun Dovorlolea Ttheveachi Vopar

Voparincho hetu.
Tednam xisamnim lagim sorun Taka vicharlem: “Voparimnim tanchê kodde kiteak uloitai?” Tannem portipall kelo: “Kiteak Sorginchea Rajeache gutt vollkhunchem dennem tumkam dil’lem asa; tankam herank na. Asa tankam Dev anink-ui ditolo ani tanchem map bhoron òt’tolem; punn na tankam, asa tem porian tanchê koddlem Dev kaddun ghetolo. Dekhun Hanv voparimnim tanchê kodde uloitam, kiteak polleun-ui tankam disona, ani aikun-ui tankam aikona ani somzo-i na.
Izaiasan oxem adinch sanglolem tem tanchê sovem pallon ieta:
‘"Aikun-aikun tumkam kãi, somzochem na; polleun-polleun tumkam kãi dischem na. Kiteak hea lokachem kalliz zodd-nibor zalam, tanche kan bhere zaleat, tanche dolle dhamplole asat; na tôr dolleamnim tankam disunk lagtolem, kanamnim tankam sarkem aikunk melltolem, monan tankam somzotolem, ani, tim Mhojê-xim portun ieun, Hanv tankam borim korin .’
Lipoun Dovorlolea Ttheveachi Vopar.
Povitr Pustok ː Matev 13 ː 44-46
44 Oxem-i Sorginchem Raj mhonn somzat: "eka xetant êk tthevo liplolo aslo; konn-eklea monxak to melllo; hannem novean to lipoun dovorlo, ani khuxal zaun to gelo, magir apnna kodde aslem titlem-i tannem viklem ani tem xet viktem ghetlem.
45 Têch bhaxen Sorginchem Raj koslem tem sangtam: konn-êk veapari nazuk motiam sôdunk bhonvtalo.
46 Ek unch molachem motim taka melltôch, to gelo, apnna kodde aslem titlem-i tannem viklem ani tem motim viktem ghetlem."
“Voparimnim uloitolom, sonvsar rochloleak gupit asloleô vostu ukteô kortolom”, hem provadiachem utor oxem khorem zalem. (Matev 13:35)
वपारिंचो हेतू.
तेदनां शिसांनीं लागीं सरून ताका विचारलें: “वपारिंनीं तांचê कडे कित्याक उलयताय?” ताणें पर्तिपाळ केलो: “कित्याक सर्गिंच्या राज्याचे गूट वळखुंचें देणें तुंकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनिंक-ऊय दितलो आनी तांचें माप भरन òत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें परियान तांचê कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारिंनीं तांचê कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-ऊय तांकां दिसना, आनी आयकून-ऊय तांकां आयकना आनी संजोय ना.
इजाय्ासान अशें आदिंच सांगललें तें तांचê सवें पाळन येता:
‘आयकून-आयकून तुंकां कांय, संजचें ना; पळेवन-पळेवन तुंकां कांय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दळे धांपलले आसात; ना तोर दळ्यांनीं तांकां दिसुंक लाग्तलें, कानांनीं तांकां सार्कें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां संजतलें, आनी, तीं म्हजê-शीं पर्तून येवन, हांव तांकां बरीं करीन .'
लिपवन दवरलल्या ठेव्याची वपार.
पवित्र पुसतक ː मातेव १३ ː ४४-४६
४४ अशेंय सर्गिंचें राज म्हण संजात: "एका शेतांत êक ठेवो लिपललो आसलो; कण-एकल्या मनशाक तो मेळलो; हाणें नव्यान तो लिपवन दवरलो, आनी खुशाल जावन तो गेलो, मागीर आपणा कडे आसलें तितलेंय ताणें विकलें आनी तें शेत विक्तें घेतलें.
४५ तêच भाशेन सर्गिंचें राज कसलें तें सांग्तां: कण-êक व्यापारी नाजूक मतियां सोदुंक भंवतालो.
४६ एक उंच मलाचें मतीं ताका मेळतोच, तो गेलो, आपणा कडे आसलें तितलेंय ताणें विकलें आनी तें मतीं विक्तें घेतलें."
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
Polleiat Niall.
The Hidden Treasure and the Pearl of Great Price, Commentary &amp; Meditation
कपिलेश्वर

कपिलेश्वर हें शंकर देवाचें नांव. ताका ईश्वर अशेंय म्हण्टात. ताचें प्रतीक लिंग आशिल्ल्यान ताका लिंगरूपान पुजतात.ताका कपिलेश्वर हें नांव कशें पडलें हेंविशी अशी खबर मेळटा. कवळें आनी फोंडें हांचे मजगतीं सध्या आशिल्ली. तातूंत एक पाशाणी शिवलिंग आशिल्लें आनी ताचे भोंवतणी सुंदर धवीं कमळां फुलतालीं. एकदां कपिल नांवाचो एक राजा थंय पावलो. शिवभक्त आशिल्लो; ताका दिसलें, ते प्रमाण णें तें पाशाणी लिमग काडून, देवूळ बांदून तातूंत तें स्थआपन करचें. ते प्रमाण ताणें तें व्हडलेम तळें पुरोवन ताचेर देवूळ बांदलेम आनी तूंत लिंग स्थापन केलें. ताका णें कपिलेश्वर नांव दवरलें. खरें म्हळ्यार कवळें गांवचो हो एक भाग, पूण त्या वाड्याक सध्या कपिलेश्वरी म्हण्टात. कपिलेश्वर नांव कशे पडलें, हाचेविशीं आनीक एक मत आसा. कवळें ह्या गांवांक कपिलग्राम अशें वेगळें नांव आसा. कवळें (कपिलाग्राम) गांव ज्या काळाम मूळ वसणुकेक आयलो त्याच काळांत ही वसणूक केल्ल्या लोकांनी आपलो ग्रामदेव स्थापन केल्लो जावंक जाय आनी त्या ग्रामदेवाक कपिलेश्वर नांव दिलें आसूंक जाय.
कपिलेश्वर ह्या वाठारांत पोर्तुगेज इ.स. १५१० वर्सा आयले. १३४८ वर्सा आदीं सावन,कपिलेश्वर देव हेच सुवातेर आशिल्लो असो पुरावो एका तांब्यापट्यावरवीं मेळटा. ह्या देवाक आनीक पंचिश्ट देव आसात, चीं नांवां अशीं-श्री गणपती, श्री भगवती, श्री बेताळ, श्री कमलेश्वर,श्री गोविंद. हांची स्थापणूक वेगवेगळ्या स्वतंर देवळांनी केल्ली आसा.
कवळें आनी फोंडें हांचेमजगतीं एकेचकडेन कपिलेश्वर नांवाच्या देवाचें देवळ आसा.फोंड्यासावन कवळें वचपाच्या रस्त्याचेर दावेवटेन मुखेल रस्त्याचे उबारेपरस देड मी. ऊंच श्री कपोलेश्वर देवस्थानाचो प्राकार आसा. प्रकाराभायर एक ळी आसा. प्राकाराक रस्त्याचेवटेन सुंदर फातरांचें दुरीग आसा आनी ताका व्हडले कमानी रूंद प्रवेशदार आसा. ह्या दाराभितर सरतकच उजवेवाटेन विस्तीर्ण अशें श्री प्रवेशदार आसा. ह्या दाराभितर सरतकच उजवेवटेन विस्तीर्ण अशें श्री कपिलेश्वर देवाचें ऊंच देवूळ आसा. देवळांत हो देव पाशाणी लिंगरूपांत आसा. सकाळीं ताची पूजा, अभिषेक जातकच दनपरां ताची मकापूजा करून, महाआरती जावचे पयलीं लिंगाचेर रूप्याचें कवच घालतात.
पूर्विल्ल्या काळांत ज्या लोकांनी कवळे गांव वसणुकेक हाडलो, तांणी कवळें गामसंस्था स्थापन करून कपिलेश्वर ग्रामदेवाची थापणूक केली. देखुनूच कवळें ग्रामसंस्थेचे आनी कपिलेश्वर देवस्थानाचे आध्यसंस्थापक एकूच आसात.
कपिलेश्वर देवळाचे घटना नेमावळींत चार वांगडांचो उल्लेख आसा. पयलो वांगड ‘भारव्दाज’गोत्राचो तातूंत ‘ढवळकर’ उपनांवाचे कुळावी आसात. दुसरो वांगड ‘जनदग्नी’ आनी ‘वत्स’
गोत्रांचो. तातूंत कुमार देसकर उपनांवाचे कुळावी आसात. तिसरो वांगड ‘कौशिक’ ह्या उपनांवाचे कुळावी आसात. पयले तीन वांगड पध्ये ब्राह्मण आसून चवथ्या वांगडाचे कुळावी गौड सारस्वत ब्राह्मण आसात. श्री कपिलेश्वर देवाचो मुखेल वर्सूकी जात्रा उत्सव कार्तिक वध्य चतुर्दशी दिसा सुरू जाता आनी स दीस चलता. प्रत्यक्षांत ही जात्रा मार्गशीर्ष शुक्ल तृतीये मेरेन आसता. पूण हे जात्रेचो मुखेल दीस म्हळ्यार कार्तिक उमास.
पळेयात.
Kapaleeshwarar_Temple
दोदोल

दोदोल हें नातालांचें मुखेल पारांपरीक गोड खाण. गोंयांत तर हें खूबूच फामाद. हें जिनस ल्हान भुरग्याक, व्हडल्यांक, तशेंच म्हाताऱ्याक लेगीत आवडटा. कारण दोदोल मोव, गोड तशेंच रुचीक आसता.
साहित्य.
1/4 पाव किल सुरय तांदळांचे पीठ 
4- नाल्लांचो रोस
1-किल माडांचें गोड
4-वेलचेचो पिठो
भिकणां वा काजु बियो 
1/2 कुलेर मीठ
दोदोल कशें तयार करप.
पयलीं ४ नाल्लाचो रोस एके आयदनांत घालपाक जाय. उपरांत त्या रोसांत गोड घालून तें एकजीव करपाक जाय. गोड आनी रोस बरो फिरयतकूच तांतूत पीठ घालपाचें.उपरांत तें परतें एकजीव जायसर फिरोवपाक जाय. तांतूत वेलचेचो पिटो घालपाचो आनी मीठ घालून फिरोवपाचें. सगळें फिरोवन जातकच तें चुलीर दवरून बरो चाळो मारूंक जाय. हो चाळो सुमार ४५ मिनटा मारूंक जाय. चाळो मारतना तातूंत भिकणां वा काजु बीयो घालच्यो. अशें तरेन गोड रूचीक दोदोल तयार जाता. दोदोल करपाक कांय लोक माडांचे गोड वापरतात जाल्यार कांय लोक उशिंचें गोड वापरतात.
दोदोल वाडप आनी खावप.
दोदोलाचें ल्हान कुडके करतात आनी तें नातालांच्या हेर गोड जिनसावांगडा सोयऱ्यांक तशेंच लोंकांक वांटात . तशेंच तें नातालांच्या कुसवादावांगडा लोकांक वांटात. 
आंताच्या काळांत तर लोक खंयच्याय तेंपार करतात. तशेंच तें विदेशांत आशिल्या आपल्या सोयऱ्यां- धायऱ्यांक धाडटात. आता दोदोलाची मागणी भायल्या देशांनी वाडल्या, देखून दोदोल वेवसायाचो एक भाग जाला.
भोगदंड

भोगदंड ही कांदबरी हेमा नायक हांणी बरयला।
पुस्तकाची म्हायती.
प्रकाशन क्र. 62
हेमा नायक
पयली उजवाडावणी
1997
उजवाडपी
हेमा पुंडलीक नायक
अपुरबाय प्रकाशन
वळवळ फोंडे- गोंय
छापपी
हिरू नारायण नायक
रूतू ऑफसेट
वळवळ फोंडें – गोंय
आशय.
काणी घडटा एका जुव्यांर, क्रिस्त समाजाचे पडिबींब,दुडवांच्या आशेन गांवघर सोडुन वचुन तांची सपनां अक्समात धुळींत मेळून वतात.
संदर्भ.
नायक हेमा ,भोगदंड ,अपुरबाय प्रकाशन-वळवळ फोंडे- गोंय
यशोवंतदास

यशोवंतदास ओडिया भाशेंतलो एक गिन्यानी [कवी]. पंचसखांमदलो हो चवथो पुरूश आनी पंचाक्षरी मंत्राचो उपासक आशिल्लो. ताच्या बापायचें नांव जगू मल्लिक(जगन्नाथ मल्लिक) आनी आवयचें नांव रेखादेई.
पिरायेच्या बाराव्या वर्सा यशोवंतान घर सोडलें आनी भारतांतल्यो जायत्यो तीर्थयात्रा केल्यो. ताचे उपरांत जगन्नाथपुरींत येतकच ताणें चैतन्य महाप्रभूकडल्यान दिक्षा घेतली. राजा रघुरामाचे अंजना हे धुवेवांगडा लग्न जावन तो घरा परतलो.
यशोवंतदास संस्कृत पंडीत आशिल्लो. संस्कृत स्वरोदयाचो ताणें ओडिया भाशेंत अणकार केला. प्रेमभक्ती, ब्रह्मगीता, गीतगोविंदचंद्र, गीताराम, सारकिले ग्रंथ ताणें रचल्यात. ह्या सगळ्या ग्रंथांनी योग, तंत्र, वेदान्त हे विशय आयल्यात. नाथयोगी लोक भीक मागतना ताचेंच गायन करीत आसतात.
योगभक्तीच्या बळग्याचेर हाणें जगन्नाथाक वश केल्लो, अशें म्हण्टात. ताचेच कृपेन यशोवंताचे योगसाधनेंत जायत्या अदभुतांचो आस्पाव जाल्लो अशी समजूत आसा. योगबळग्यानूच ब्रह्मप्राप्ती आनी गोपीभावप्राप्ती जाता अशें ताचें निवेदन आसा.
गिरेसत मनीस आनी लाजर वपार

गिरेसत मनीस आनी लाजर वपार.
Girest Monis ani Lazor Vopar - The Rich Man and Lazarus ( parable )
वपारिंचो हेतू.
तेदनां शिसांनीं लागीं सरुन ताका विचारलें: "वपारींनीं तांचे कडे कित्याक उलयताय?" ताणें परतीपाळ केलो: "कित्याक सर्गींच्या राज्याचे गूट वळखूंचें देणें तुमकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनींक-उय दितलो आनी तांचें माप भरन अत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें पोरयान तांचे कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारींनीं तांचे कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-उय तांकां दिसना, आनी आयकुन-उय तांकां आयकना आनी समजयी ना."
इजायासान अशें आदींच सांगललें तें तांचे सवें पाळोन येता:
"आयकुन-आयकून तुमकां काय, समजचें ना; पळेवन-पळेवन तुमकां काय दिसचें ना. कित्याक ह्या लकाचें काळीज जोड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तर दोळयांनीं तांकां दिसूंक लागतलें, कानांनीं तांकां सारकें आयकुंक मेळतलें, मनान तांकां समजतलें, आनी, तीं परतून येवन, हांव तांकां बरीं करीन ."
गिरेसत मनीस आनी लाजर वपार.
पवित्र पुसतक ː लुकास १६ː १९-३१
१९ कण-êक गिरेसत मनीस आसलो; तो तांबडीं आनी नाजूक सणी वसत्रां न्हेसतालो आनी दिसाच्या दिसा बरिंबरीं जेवणां करून धादशी जियेतालो. २० आनी लाजार नांवाचो êक भिकारी, सगळच चवनांनीं भरन, ताच्या दार्वनट्याशीं पडन आसतालो; २१ गिरेसताच्या मेजा वेलें पडता तें खावन आपलें पट भोरुंक तो आशेतालो. सुणीं लेगून येवन ताचीं चवनां लेंवतालीं. २२ मागीर êक दीस तो भिकारी मेलो आनी देवदुतांनीं ताका आबराहामाच्या गपांत व्हरून दवरलो च. तो गिरेसत-ऊय मेलो आनी ताका व्हरून पुरलो. 
२३ येंकनडांत आटेविटे भोग्ता आसताना, ताणें आपले दळे उबारून आबराहामाक आनी ताच्या गपांत आसलल्या लाजाराक पयस देखले, २४ आनी अशी बब मारली: ”आबराहां बापा, म्हजे चुर्चुरे धोर आनी आपल्या बटाची तेंबी उदकांत बुडवन म्हजी जीब थोनड करुंक लाजाराक धाड, कित्याक ह्या उज्यांत हांव भारीं वळवळतां.”२५ आनी आबराहामान म्हळें: ”पुता म्हज्या, तुज्या जिवितांत जितलें तुंवें सूख भोगलेईं, तितलें लाजारान दूख सोसलें म्हण उगडास कोर; म्हणटोच आतां ताका बुज्वोण मेळता आनी तूं दगदग्ताय. २६ तितलेंच न्हय, कण हांगा थावन तुंचेशीं वचुंक सदीत जाल्यार ताच्यान जायना, न्हय म्हण थय थान हांगा येवंक-ऊय जायना, कित्याक आंचे आनी तुंचे मदें मटें व्हडलें पाताळ थिरायल्लें आसा” २७ तेदनां ताणें म्हळें: ”तशें जाल्यार, बापा, ताका म्हज्या बापायच्या घरा धाड म्हण तूजê लागीं परातून माग्तां; २८ तोर म्हाका पांच भाव आसात; तेय हê वलवळ्यांचê स्वातेर येना जावंक ताणें तांकां शिडकावंचे.” २९ पूण आबराहामान ताका सांगलें: ”तांकां मयजेस आनी प्रवादी आसात; तांचें तãणीं आयकुंचें.” ३० पूण ताणें पर्तून म्हळें: ”तशें न्हय, आबराहां बापा; मेल्ल्यांतलो कण-ऊय तांचê-शीं वचत जाल्यार, ते जिवीत बदोल्तले.” ३१ शेकीं आबराहामान ताका सांगलें: ”मयजेसाचें आनी प्रवादियांचें ते आयकनांत जाल्यार, मेलल्यांतलो कण-ऊय जिवंत जाल्यार लेगून तांच्या मनांत सत रिगचें ना.”
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
पळेइयात न्याळ.
The Rich Man and Lazarus, Commentary and Meditation
जलदेवता

जलदेवता.
जलदेवता म्हळ्यार उदकाच्या आलाशिऱ्याक रावपी देवता.आदल्या काळासावन उदकाचे जागे,तळीं,न्हंयो हांका देवतांच्या रूपान पळिवपाची चाल आसा.पूण ह्यो देवता जलस्वरूपी देवतांपरस वेगळ्यो आसात.ह्या जलदेवतांक 'विघ्नां ना करपी' म्हूण मानतात. वेदांत आनी पुराणांत उदकांत भोंवपी बायलांचो म्हळ्यार अप्सरांचो उल्लेख येता.अमरकोशांत सात मुखेल अप्सरांचो उल्लेख आयला.तांचीं नांवां घुताची,मेनका,रंभा,ऊर्वशी,तिलोत्तमा,सुकेशी आनी मंजूघोषा अशीं मेळटात.हीं सातूय उदकांत रावपी जलचरांच्या नांवांवेल्यान घेतल्यांत.
जलदेवतेचे उत्पत्तीविशींची एक कथा गोंडामदीं प्रचलीत आसा. तांच्यो सात देवता आसून तांकां ते सात समुंदरीया अशें म्हण्टात. गोंड तांकां दौगनगुरूच्यो चलयो मानतात.
ह्यो चलयो,दौगनगुरूच्या हाताचेर आयिल्ल्या फोडासावन जल्मल्यो.बापायचो तांचेर खूब मोग आसलो. तो तांकां आपले मांडयेर बसोवन दवरतालो आनी त्यो सुर्याचे लेगीत नदरेक पडच्यो नात हाची जतनाय घेतालो.एक फावट पवनदेवाची(वाऱ्याची)वाट चुकली आनी ताणें सातूय समुंदरीयांक नाचतना पळेलें.पवनदेव आनी सातूय समूंदरीया एकामेकांक पळोवन भुल्लीं.दौगनगुरूक ही गजाल कळटकच ताका राग आयलो.ताणें पवनदेवाक धांवडावन घालो आनी चलयांक लिपोवन दवरल्यो.फुडें पवनदेवाक महादेवाक आनी दौगनगुरूच्या भुरग्यांक फुसलावन सातूय समुंदरीयांक व्हेल्यो आनी तांचेकडेन लग्न जालो.
गोंड लोकांभितर आनीक एक दंतकथा चलता.तातूंत महादेवान ह्या सात समुंदरियांक एके कुडींत बंद करून दवरल्यो आनी पार्वतीक ती कूड उक्ती करून पळय नाका म्हूण सागलें.पूण पार्वतीच्यान वोगी रावपाक जमना जालें.जेन्ना महादेव घरा भायर गेलो तेन्ना तिणें ती कूड उक्ती केली आनी तातूंतल्यो सातूय चलयो पार्वतीचे गर्भकुडींत भितर सरल्यो.तेखातीर तिका भश्टे जावपाचे,गुरवारपणाचे आनी बाळंतरपणाचे त्रास सोंसचे पडलें.ताका लागून आयजमेरेन बायलांक त्रास भोगचे पडटात,अशें म्हण्टात.महाराष्ट्रांत उदकांत देविल्ल्या एकटया-दुकटया मनशाक जलदेवता धरतात असो समज आसा.जुवान बायलो आनी भुरगीं हांकां तांचो चड बादीकार जाता.ह्या जलदेवतांची संख्या सात आसून तांकां 'सात'आसरा ह्या नांवान पाचारतात.आसरा उतराची उत्पत्ती अप्सरा उतरासावन जाल्या.महाराष्ट्रांत सती शेंदरी फातराच्या रूपांत पूजतात.बायलांक तांची बादा जाल्यार,त्या देवतांक खोशी करपाक सात सवायशिणींक नाल्ल-कपडो दिवन होंट भरपाची चाल आसा.
म्हैसूर वाठारांत 'अव्कगारू'ह्या नांवान जलदेवतांक वळखतात.ह्यो सातूय एकामेकांच्यो भयणी आसात.त्यो आदिम स्वरूपांतल्यो सप्तमातृकाच आसूंये,अशें मानतात.हाचें कारण महाराष्ट्रांत तांका मावल्या (माउल्या=मातृका)अशेंय म्हणटात. गुजरातांतल्या जलदेवतांक 'माता' ह्या नांवान वळखतात.जलदेवतांक एक भाव आशिल्ल्याचो उल्लेख मेळटा.दक्षिण भारतांतल्या जलदेवतांक पोटटुराजू नांवाचो भाव आसता.सात आसरांक गवळा नांवाचो एक भाव आसा.उदेंत दर्या देगेवयल्या कोळी लोकांचे जलदेवतेच्या भावाचें नांव 'रामसोंदी' अशें आसा.वऱ्हाडांत सात आसरा ह्यो तापट सभावाच्यो मानल्यात.तांचो उदकाकडेन संबंद आयिल्ल्यान रोगाची उत्पत्ती घडटा,अशें म्हळां.
ह्या पिशाच्चांचो उदकाकडेन संबंद आयिल्ल्यान ह्या जलदेवतांचे पिडेंतल्यान मुक्त जावपाखातीर वा तांकां खोशी करपाखातीर कोंबो-बोकडो मारपाची चाल आसा. पूर्विल्ल्या काळांत मनशाचोय बळी दिवपाची चाल आसली.महराष्ट्रांत प्रचलित आशिल्ल्या शिळासप्तमेचे काणयेत तांचेखातीर ल्हान भुरग्यांक बळी दिल्ल्याचो उल्लेख येता.
निकोलाव मनुची

निकोलाव मनुची हो एक इटालियन भोंवडेकोर. तो सतराव्या शेंकडयात भारतात आयलो.
खाजगी जिवीत.
तो मुळचो व्हेनिस हांगा रावपी आसुंये. ताचे वैयक्तिक जिणेविशीं चडशी म्हायती मेळना. तो पिरायेच्या चवदाव्यावर्सा घरांतल्यान भायर सरलो आनी लॉर्ङ बेलोमाँट ह्या इंग्रज सरदारावांगडा तुर्कस्तान, इराणांतल्यान 1656 वर्सा भारतांत सुरत हांगा आयलो. उपरांत ताणें मोगल बादशाह शाहजहान हाचो व्हडलो पूत दारा शुकोव्ह हाच्या तोफखान्यांत नोकरी धरली. 
औरंजेबाचे दक्षिणेंतले स्वारीच्या वेऴार मोगलांच्या कर्तुपांक विटून, तो चेत्नईक स्थायीक जालो. ह्याच अदमासाक म्हळ्यार 28 ऑक्टोबर 1686 दिसा ताणें एलिझाबेथ क्लार्क हे विधवेकडे लन्ग केलें. तांकां एक चलो जालो पूण रोकडेंच ताका मरण आयलें. 1706 वर्सा ताचे बायलेकूय मरण आयलें. उपरांत तो पाँडिचेरींत रावपाक लागलो.
शिक्षण.
स्वताचे आंगचे हुशारकायेन, उंचेलें शिकप नासून लेगीत ताणें आपल्या मर्यादीत वैधकीय वेवसाय सुरू करून जैत मेळयलें.ह्या वेवसायान ताची देशभर भोंवडी जाली.
वावर.
औरंगजेब आनी शाह आलम हांचेकडेन ताणें काम केलें. ह्या काळांत ताणें शिरायगिरी, वैजकी वेवसाय आनी राजनैतिक शिश्टाय हीं विंगड विंगड तरांचीं कामां केलीं. मोगलांच्या युध्य मोहिमांवांगडा ताणें दक्षिण हिंदुस्थान, राजस्थान. दक्षिण हैदराबाद ह्या प्रदेशांनी भोंवडी केली. अशेच एक मोहिमेंत इ. स. 1665 वर्सा पुरंदर किल्ल्याच्या वाठारांत मिर्झाराजा जयसिंहाचे छावणेंत ताची शिवाजीं महाराजाकङे भेट जाल्ली.
 14 जानेवारी 1712 दिसा चेन्नईच्या गव्हर्नरान टॉमस क्लार्काची सगळी संपत ताका दिवन ताचो भोवमान केलो. हाचे वयल्यान तो पाँडिचेरींतल्यान परतून चेन्नईक आसतना, ताणें आपलो सगळ्यो यादी फ्रेंच आनी पुर्तुगेज भाशांनी बरोवन काडून चार वांट्यांनी उजवाडावपाखातीर पॅरिसाक धाडल्यो. ह्या यादींनी ताणें शिवाजीसयत त्या काळांतल्या सगळ्या नामनेच्या राज्यकर्त्यांची, फूडा-यांचीं प्रसंगचित्रां काडून घेतिल्लीं. 1907 वर्सा, तांचे यादींचो पयलो इंग्लीश अणकार विल्यम आयर्विन हाणें ‘स्तोरिआ दो मोगोर’ ह्या नांवान उजवाडा हाडलो. ताची दुसरी आवृत्ती 1981 वर्सा उजवाडा आयली. 1974 वर्सा ज. स. चौबळ हाणें ‘असे होता मोगल’ हो मराठी अणकार उजवाडायलो.
Bambolechea Khursa Mullim Povitr Tritvek Magnnem

Bambolechea Khursa Mullim Povitr Tritvek Magnnem.
Bambolim Cross - Prayer
Deva amchea Bapa, Tuvem monxeachi soddvonn korunk, khursachi
vatt vinchun kaddli. Tuvem Tujea Putak khursache vollvolle
ani kollvolle sosunk nirmileam, ani Tannem tuka mog dakhounk
ani monxachem taronn korunk te tuka omple. Amchea jivitant
he khuris tum amkam dhaddtai te sosunk ani moniskullache
soddvonne khatir orpunk, Tuji kurpa amkam di. Mogalla, Jezu,
Tuka khursar ubhartoch, Tum soglleank Apnnaxim oddun haddttoloi
mhonn Tunvem bhasavnni keli. Oso Tum hea Bambolechea dongrar
sogllea jinsacheam monxeank oddun haddtai. Tujea koddvollantlea
udkan amkam nhannoi, ani rogtan amkam kurpa, ani mog amkam di,
itlench amkam puro. Povitr Atmea, Jezu Kristan Tuka kalvar dongrar
Saibinnicher ani Apleam xisancher funklo. Aiz hea mollar ani
dongrar sobar dhormanche monis ekvott'tat. Tanchim monan uzvaddai,
kallzam mogan pettoi, Jezuchem raj vistarai, ani soglleam monxeank
Tachea rajeant pavoi.
Je upkar ami magtanv te amkam di.
"Mhoima Bapak ani Putak, ani Povitr Atmeak."
Amen
Vindalu

Vindalu ek Bharoti koddiecho prat zo Goencho, Konknnantlea bhovtonncho ani Bharotantlea her bhagancho chodd loukik asa..[1][2] To Britix Bharoti prokarachem koddiechem jevonn koxem Bharoti hottelanchea jevnna vollerint dista, chodd korun tikhott mosaleacho prat, zorui to ek soglleant tikhot aslolo prat nhoi.
Itihas.
"vindalu", ek Goenchea jevnna khannacho promannacho ghottok asa zo Purtugez carne de vinha d'alhos (utram pormonnem "losunnachea sorean buddovn kelolo"),ek masacho prat (chodd korun dukrachea masacho) zo sorean ani losunnant buddovn kelolo asta..[2] Mull Purtugez prat, Purtugez tarvotti koch’che jinos lakddachea bol’lamni dukrachem mas ani losunn "samballun" dovortalet zaka soreant buddovpant ietalem. Hachem thollavea Goenkar kuzneramni "Bharotikoronn" kelem zantunt tambddea sorea suvater tannim maddanchi vinagr, vaporli ani sukeo tambddeo mirsango odik mosaleant zoddleo.To magir thollavo zavn “vindalu: uchharunk sompo zalo[4]Halincheatempar, Britix Asiachea prokarachea vindalucho masant vinagrt, sakhort, tajema alem ani mosalo ratbhor buddovn odik mosalo ghalun randpant ieta.
Bharoti pod’dhotin toiari ani veglleponn.
Goenchm hottelam jim Goenchem jevonn khann bhettoitat tim dukrachea masa sangata vindalu ditat ji os’sol randpachi rit zavn asa. Goenkar kuzneramni ( zankam Brittix posont kortalet, kiteak tankam kuznant ani baramni gaichem mas, dukrachem mas vo soro hatallunk prosn naslo) ho prat Britix sonsthamni ani doreant choltolea agbottimni famad kelo. Goeam bhair hottelam vindalu kombie masa vo bokddeachea masa sangata ditat zantunt ken’nai bottate bhorxitat.Zorui alu utor Hindint bottatto, paromporik vindalunt bottate nastat.
Bharota bhair.
Bharota bhair Vindalu famad zalo, ani sonvsar bhor Bharoti hottelamni to jevnna vollerint dista. Zo United Kingdom hanga divpant ieta to vindalu os’sol vindalu poros vegllo; to ek chodd tikhott promann “modheom (tikhott)” hottelanchi koddi zantunt odik vinagr, bottatte ani mirsango astat..[6] Britix veglleponn Brittix Bangladexi 1970 vorsantlea hottelam koddlean ailam.
Vindalu ek tikhott prat jevnna vollericho zoim to divpant ieta, zorui hottelam tindaloo ditat zo ek prat Bangladesant oromb ghetlolea poros vegllo zavn asa.
तरवाड

तरवाड केरळ वाठारांत नायर लोकांची मातृसत्ताक पद्दतीन चलपी जीं कुंटुंबा आसा त्तांकां तरवाड अशें म्हण्टात. तरवाडांतली सगलीं मनशां एकेच बायलेचे वंशज आसतात. तरवाडाचे आस्पतीची वांटणी करिनात तरवाडांतलो सगल्यांत ज्येश्ठ दादलो कुंटुंबाचो कारभार चलयता आनी ताका कारणरान अशें म्हण्टात. तो पुराय आस्पतीचो विश्वसत म्हणून काम पळेता. तरवाडांतल्या दरेका मनशाच्या पालन-पोशणाची जापसालदारकी ताचेर आसता. तशेंच सगल्यांक योग्य ती शिस्त लावप, वायट वागणुके बद्दल ख्यास्त करप होय अधिकार ताका आसता. देखूनसगले ताका मान दितात आनी ताचो सगल्यांचेर शेक आसता. तरवाडाची रावपाची रचणूक ताच्या पसाऱ्याक जाय तशी आसता. तातूंतली घरा किल्ल्यावरी आवांठान व्हड आसतात. घराभोंवतणीं आंगण पोरसूं आवारांत तळें. देवूळ, गोठो, कोठार आदी गजाली आसतात. देखून दरेक घर स्वयंपूर्ण अशें आसता.
घरांत जायतीं सालां आनी कुडी आसून मदी पुर्वजांची पुजा करपा खातीर एक कूड राखून दवरतात. हांगच्या भुरग्यांक जाणटया कडल्यान नैतीक आनी वेव्हारीक शिक्षण मेळटा. तांकां पुस्तकी शिक्षण दिवपाक एक शिक्षक नेमिल्लो आसता. कुंटुंबांतल्या दरेका दरेका मनशाक तो संस्कृत आनी मल्याळम ह्यो भासो शिकयता. चलयांकय तामचें ताळिकेट्टुकल्याणम जायसर अशे तरेचें शिक्षण दितात. ताळिकेट्टकल्याणम हो नायर जातींतलो एक चलयांचो संस्कार चली वयांत येवंचे आदी तिच्या गळ्यांत भांगराची ताळी (दावलावरी एक प्रकार) बांदप हो मुखेल विधी आसता. ताळी बांदापाखातीर एक चलो वेंचून काडटात.
ताका मलवालन अशें म्हण्टात ताची पत्रिका चलयेचें पत्रिके कडेन जुळप गरजेचें आसता. तो गांवांतल्या प्रतिश्ठीत मनशांमुखारचलयेच्या गळ्यांत ताळी बांदता ह्या संस्काराक लगनविधीच समजतात. ताका लागून ताळी बांदपी मलवाललना कडेन तिचें घोवाचें नातें जुळटा अशेंमानतात. फुडें ती चली वयांत येतकच तिका ताचे कडेन लग्न जावंचें पडटा वा दुसऱ्या दादल्या कडेन लग्न जावपाची इत्सा जाल्यार ताची परवानगी घेवची पडटा. कांय कडेन ताळिकेट्टुकल्याणम सुवाळ्यांत चवथ्या दिसा त्या दोगांयचो संबंद तोडपाचो विधी करतात. उपरांत ती चली आपले पसंतीच्या तरणाटया कडेन लग्न करुंक मेकळी जाता. संबंधंम जातकच लेगीत ती आपल्या घोवागेर वचनासतना घोवच तांगेर रावंक येता. अशें जाल्ल्यान तरवाडचो पसारो वाडत वता. देखून सगल्यांची मान्यताय घेवन तरवाडाचे ल्हान ल्हान भाग करपाची चाल तयार जाली. ह्या कुंटुंबांत बायल आनी तिचीं भुरगींबाळां येदेंच कुंटुंब आसता. हाका तावझी अशें म्हण्टात. मूळ तरवाडचे पुराय नेम हाका लागतात. स्वतंत्र भारतात ही मातृसत्ताक कुंटुंब पद्दत सद्या नश्ट जायत चल्ल्या.
एनी बेझंट

एनी बेझट नामनेच्यो थिऑसॉफिस्ट आनी भारतीय राजकारण, धर्म , शिश्रण, समाजसुधारणा बी ह्या श्रेञांनी म्हान कार्य, केल्ली एक ब्रिटीश बायल एनी बेझट
जल्म.
तिचो जल्म इंग्लंडांत 01 ऑक्टोबर 1847 दिसा जालो.
शिक्षण.
एमिलीक तिणें जर्मन, फ्रॅज्व ह्यो भासो आनी संगीत हांचें शिश्रण दिलें. तशेंच एनी भितर समाजसेवेची आलड निर्माण केली ह्या काळांत एनी वृतीन पांथीक जाली.
लग्न.
फुडें रेव्ह. फ्रँक बेझंट ह्या क्रिस्तांव पंथोपदेशका लागीं तिचें लग्न जालें. तांकां दिग्बी हो पूत आनी मेबेल नांवाची धूव अशीं दोन भुरगीं जाली.
सामाजीक छळ.
1874 चाल्झ ब्रॅडलॉ हांच्या नंशनल सॅक्युलर सोसायटीं'त एमिली सामील जाली. त्या काळांत नास्तीकताय, संततिनियमन, बायलांक मतदानाचो एधिकार हांचो प्रचार केल्ले खातीर तिचो खुब्ब सामाजीक छळ जालो.
हिंदू धर्म आनी सम्कृतायेचें.
लंडनांतल्या पयल्या ट्रेड युनियनाची स्थापन तिणेंच केली. 1893 वर्सा एनी भारतांत आयली आनी मरसर भारतांतून हांगा तिणें धर्म, शिश्रण आनी समाजमुघारण करपा कडेन लश्र दिलें. तिणें हिंदू धर्म आनी सम्कृतायेचें सखोल अध्ययन केलें.
भारतभर प्रवास.
आपूण आदल्या जल्मांत हिंदू आशिल्लो आनी ह्याय जल्मांत आपूण सहेन हिंदू आसां अशें ती मानपाक लागली. तिणें भारतभर प्रवास करून रामायण, महाभांरत,उपनिषदां हांचेर जायतीं व्याख्यानां दिली. गीतेचें इग्लिशींत भशांतर केलें (1905). तिणें सुमार 450 ग्रंथ बरयले.
मर्ण.
20 सप्टेंबर 1933 ह्या दिसा तिका मर्ण आयलें.
पोतना

पोतना एक पुर्विल्लो तेलुगू महाकवी. ताचो जल्मगांव, जिवीतकाळ आनी ग्रंथरचना आदीविशीं अभ्यासकांमदीं मतभेद आसात. कांय अभ्यासकांच्या मतान ताचो जल्म वरंगळ जिल्ह्यांतल्या बम्मेर गांवचो जाल्यार कांय जाणाच्या मतान ताचो जल्म कडाप्पा जिल्ह्यांतल्या ओंतिमिट्ट नांवाच्या गांवांत जालो. बम्मेर वरंगळासावन सुमार ४५ किमी. अंतराचेर आसा. तो बामेरचो रावपी म्हणून 'बम्मेर पोतना' ह्या नांवान ताका वळखतात. 'पोतनामात्य' अशीय नांवमुद्रा ताच्या भागवतांत मेळटा. ताच्या जिवीत काळाविशींय सुमार १४००-१४७० वा सुमार १४३०-१५०० वा सुमार १४५०-१५१० अशीं तीन मतां अभ्यासकांमदीं आसात. तो शेतीचो वेवसाय करतालो. सुर्वेक तोय विष्णुभक्तीवटेन घुंवलो. ताचो आवय-बापूय लक्कमा आनी केशना. ताच्या आज्याचें नांव एल्लना आनी व्हडल्या भावाचें नांव तिप्पना अशें आशिल्लें. आपल्या बापायसरींच ताणें संस्कृत आनी तेलुगूचो अभ्यास केलो. इवतुरी सोमेशेखर हो ताचो अध्यात्मीक गुरू. सुर्वेच्या काळांत तो राजकोंड्याचो अधिपती सवज्ञसिंह (कार १४३०-१४७४) हाच्या आश्रयाक आशिल्लो. पूण फुडें ताणें बम्मेर गांवांत आपलें विरक्त जिवीत घालयलें. भोगिनी दंडकमु, वीरभद्र, विजयमु, श्रीमदांध्र भागवतमु, नारायण शतक आदी ग्रंथरचना ताणें रचल्यात अशे सांगतात. ताच्या 'श्रीमदांध्र भागवतमु' ह्या महाकाव्यान ताका तेलुगु साहित्यांत सासणाची नामना मेळोवन दिली. सुर्वेच्या काळांत ताणें दंडक नांवाच्या तेलुगू छंदांत पयलेच खेपे भोगिनी दंडकमु हें काव्य रचलें. हातूंत ताणें आपलो आश्रयदाचो राजा सर्वज्ञसिंह आनी ताची रखेली हांच्या मोगाची कथा बरयल्या. 'वीरभद्र विजयमु' ह्या काव्यांत ताणें दक्षयज्ञाचो विध्वंस आनी वीरभद्राचें जैत हाचें वर्णन केलां. श्रीमदांध्र भागवतमु ह्या म्हाकाव्यांतल्यान पोतनाच्या प्रतिभाशक्तीचो आनी भक्तीभावनेचो उंचेलो पावंडो दिसता. आंध्राचे संस्कृतीक जिणेंत ह्या म्हाकाव्याक म्हत्वाची सुवात आसा. हातूंत पोतनान भोंवडेवर्णनाची नवी निर्मिती करुन ताका आंध्र संस्कृतायेची खाशेली जोड दिल्या. तेलुगू रामायण भागवताक आंध्र प्रदेशांत खूब नामना आसा. हातूंतली कांय गितां लोकांच्या तोंडांत अजूनूय घोळटात.
हातूंतले बालालीला, पुतनाचोबध, गजेंद्रमोक्ष, रुक्मिणीकल्याणम्, प्रहलादचरित्र, ध्रुवाख्यान, आदीं प्रसंग ताणे प्रभावीपणान वर्णिल्यात. हातूंतली गोपिकागित, उध्दवगीत, भ्रमरगीत ही गितां नादाचे नदरेन खूबूच गोड रचल्यांत. हातूंतल्या बारा स्कंधांतल्या आठ स्कंधांची रचना पोतनान केल्या. उरिल्ल्या चार स्कंधांची रचना ताचे इश्ट बोप्पराचू गंगनार्य, एर्चुरी सिंगना आनी वेलिगंदल हांणी केली. पोतनान आपले भागवत ताचे पुज्य दैवत आशिल्ल्या प्रभू रामाक ओंपलें.
पोतनाचें अंतस्करण मनीसकुळये विशींच्या मोगान पुराय तरेन भरिल्लें आसतलें. खाशेलो भाव प्रगटावपाखातीर जाय आशिल्ले ललितशब्द ताका सहज सुचताले. आपल्या साहित्यांत ताणें भक्ती रसाक केंद्रस्थान दिलां. एक म्हान म्हाकवी म्हूणून तेलगू साहित्यांत ताका व्हड स्थान आसा.
ताक

ताक धंय धवळून लोणी काडटकच उरता तो पदार्थ.लोणयाच्या उत्पादनांत हो उपपदार्थ म्हणून मेळटा.लोणयाच्या उत्पादनाखातीर जर गोडी साय (मलई)वापरत जाल्यार ताकाचें संघटन साय नाशिल्ल्या दुदावरी जाता,पूण आंबट साय वापरल्यार मात ताकांत लॅक्टीक आम्ल (आंबसाण) चड आसता.धंय धवळटाना तातूंत उदक घालचें पडट..ते खातीर ताक धवळून लोणी काडलें म्हण्टकच पातळशें ताक उरता.ताजें ताक रुचीन आंबसार लागता आनी ताका एक प्रकारची रुचूय येता.शेळें ताक चड आंबट जाता.
ताची रुच कडवट जाता आनी आंबटसो वास मारता..ताकापसून ताकाची कडी,मठ्ठा असले पदार्थ करतात वा ताका निकटें पियेतात.ताकाच्या दर 100 ग्रामांत 95.5% उदक,0.8 प्रथिनां,1.1 मगज.0.5 हेर कार्बोहायड्रेट,30 मिग्रॅ ,कॅल्शियम 30 मिग्रॅ..फॉस्फरस,0.8 मिग्रॅ.लोखण आसून तांचेपसून 15 कॅलरी ऊर्जा 1900 मेरेन ताकाचो उपेग दुकरांक लावपाखातीर करताले.पूण फुडें ताकांतल्या आरोग्यदायक आणि पुश्टीक गुणधर्मांखातीर तें एक लोकप्रिय पेय जालें.अमेरिकेची संयुक्त संस्थानां आनी कॅनडांत व्हड प्रमाणांत ताक बाटलेंत वा खोक्यांत सीलबंद करुन हॉटेलां,दुकानां आनी शीतपेयगृहांनी विकूक दवरतात. कांयकडेन साय नाशिल्ल्या दुदांत एक प्रकारचे सुक्ष्मजंतू घालून तें आंबोवंक दवरतात.हें ताक सदच्या ताकापरस दाट आसता.आयुर्वेदांत ताकाचे उदक घाल्ले आनी उदक घालूंक नाशिल्ले,तशेंच लोणी आशिल्ले आनी लोणी नाशिल्ले अशे प्रकार सांगल्यात.ताकाचे सामान्या गूण अशे आसात-गोड,आंबट ,तोरट,उश्ण पथ्यकर आनी शुक्रधातूक हितकर.
हरी नारायण आमटे

हरी नारायण आमटे
ह. ना आपटे हांचो जल्म दि. 8 मार्च 1864 या दिसा जालो. आपटे हे मराठी लेखक, कादबरी, नाटकार, कवी आनी व्याख्याते आसले. ते करमणूक आनी ज्ञानप्रकाश या मासिकांचे कांय काळ संपादक, आनंदाश्रम या प्रकाशनसंस्थेचे व्यवस्थापक आनी करणूक या मासिकाचे संस्थापक-संपादक आसले. अकोला अकोला हांगा भरील्ल्या महाराष्ट्र साहित्य संमेलनाचे ते संमेलनाघ्यक्ष आसले. ताणी जाय त्या पुस्तकांक प्रस्तावन बरयल्या आहेत. ’आठ स्श्रीरत्ने’ या सदरांत ह.ना. आपटे हाणी भास्कराचायाची लीलावती, राणी दुगावती अशा अनेक भौमानेस्त बायलांची बोधप्रद माहिती प्रकाशित केली. केशवसुतांची कविता आनी गोविंद बल्लाऴ देवल हांचे शारदा हे नाटक हरीभाऊ आपटे हाणीच उजवडांत हाडला.
आपटे अर्वाचीन मराठी कादंबरीचे जनक मानले वतात. तांच्या बरवपांत गोविंद रानडे, गोपाळ कृष्ण गोखले या भौमानेस्त विचारवंतांचो प्रभाव दिसता. 12 सामाजिक आनी 11 एतिहासिक अशो एकूण 23 कादंबयों बरवपी ह.ना. आपटे हांची ‘पण लक्षात कोण घेतो?’ ही कादंबरी मराठी साहित्यांत मानदंड मानली वता. ‘बिचारा’ या टोपणनाव घेवन ताणी दी. 29 माच 1881च्या केसरीच्या अंकांत कालिदास आनी भवभूती हांच्या संबंधात बरयल्ल्या पत्रांवयल्यान तांचो व्यासंग आनी समीक्षा नदर पळवपाक मेळटा. 3 मार्च 1919 ह्या दीसा तांका मरण आयलें.
रोबर्ट ओएन

रोबर्ट ओएन (1771 – 1857) ह्या इंग्लीश तत्त्वगिन्यानान समाजवादी सहकारी अर्थशास्त्र आनी सहकारी समाजसंख्या हाचो पुरस्कार केलो. प्टोअर झोझेफ प्रुदाँ (1809 – 1865 हानें समाजीक वर्गभेद, भांडवलशाय अर्थवेवस्था, नोकरशायी शासन वेवस्था हांकांलागून एकामेकांकडेन संघर्श करपी सार्वभौम राजकीय सत्ता जल्माक येता. हे भेद वतकच एकामेकामदली सर्त पयस जातली आनी तिची सुवात सहकार्याची भावना घेतली. तेन्ना आपशींच शासन वेवस्थेचें म्हत्व उणें जातलें. एकोणिसाव्या शतमानांत जी. डब्ल्यू. एफ. हेगेल ह्यायुरोपियन त्त्ववरत्यान विश्र्वाविशींच्या गिन्यानाचें अघिश्ठान घेवन राज्याविशींचे आपले विचार मांडल्यात.
ह्याच शतमानामतलो समाजवादी क्रांतीकारक कार्ल माकर्स (1818 – 1883). नागोवपी वयलो वर्ग आनी नागोवन घेवपी सकयलो वर्ग ह्या दोन वर्गांचे अर्थीक तफावतीक लागून ह्या दोगांमदल्या संघर्शाची गरज म्हणून बळिश्ट वर्गान आपली सत्ता, सरदार वर्गाचेर नियंत्रण करपी साम्राज्य संस्था, कामगार वर्गाचेर नियंत्रण करपी भांडवलदाराची सत्ता अस्तित्वांत आयली. खाजगी संपत्त हें सगळ्या संघर्शाचेंमूळ आशिल्ल्यान ती कामगार दर्गाच्या हुकूमशायेन नश्ट जातकच राज्यसंस्था नश्ट जातली आनी आदर्श साम्यवादी समाजवेवस्था ताची सुवात घेतली, असो कार्ल माक्साचो भविश्यवाद आसलो. पूण हो साम्यवादी भविश्यवाद प्रत्यक्षांत खरो जालो ना, तरी कार्ल माकर्साक अपेक्षित आशिल्ली भांडवलशायेकडल्यान जावपी कामगारांची पिळवणूक प्रगत राश्ट्रांत ऋरली ना. भांडवलसाय राश्ट्रांत लेगीत लोकशायेच्या प्रभाचवाखाला कामगारवर्गाक एक खाशेली सुवात मेळून कामगार वर्गाचें ही साघलां. लोक कल्याणकारी लोकशायप्रणीत शासनवेवस्था सगळ्याच घटकांक फायदेशीर जावं येता हाची शाश्चती मेळूंक लागली.
Natalam

Natalam ani Paskam – heo Kristanvanleo don mukhi an vhodd porbo. Natalanche porbent Jezucho zolm somarombhtat. Dusrea utramni sangchem zalear Devacho Put monis-rupan hea sonvsarant zolmolo ho gutt somarombhtat. Paskanchie porbent Jezuchem mornnacher zoit somarombhtat. Jezu morun tisrea disa novena jivont zalo. Jezuchea punorjivontponnachi porob. Dusrea utramni, hi porob, Kristi ani taronnik nodren, Paskanchea ghuttachi porob. Patkanche Soddvonnechi porob.
Natalam.
Natalam, Kristi bhavatiank Kristachea dusrea yenneak toyar korta. Hem Kristachem dusrem yennem fuddarak ek khori ghoddnni. Ti ken'na ghoddttoli hem ami nook. Tea khatir ami amchea patkantlim utthun Krista vatten vollunk goroz. Patok Devachea Rajeachea yenneak addkholl zaunk favonam. Zuanv Batista bhaxen Povitr Sobha, Kristavank sogllo vell monstap (repentance) porgott korta ani Somiachea hea dusrea yenneak toyar asunk ulo marta.
Sumar chovtea xekddeant thavn Kristanvam Jezucho zolm (Natalam) somarombhunk laglim. Natalam ho ek chodd umedicho sonn. Zoxem zoxem hi porob lagim pavot ieta toxem-toxem ek attvich umed ani anon dattun yeta. Khuxalkai bhoron yeta.
Natalanchi porob Goychea vatavoronnant Goykarank ek soglleant vhodd ani anondbhorit porob. Somest Goykarank ektthaim haddpi hi porob. He porbe nimitan soirim-dairim, ixtt-mitram ekamekak mellttat, vicharpus kortat. Kitlei motbhed,vaittponn aslear legit, Natalanchea disa sogllim ektthaim zatat. Pordesant ani aispos aslolim Goykaram Natalank aplea ganv-ghora yevpacho nem dhortat. Aplea kuttumba vangdda hi porob korunk anvddetat. Natalam khorench ek kuttumbik porob.
Aiz Natalam ek jagtik (global) somarombh zala. He porbe vixim poramporo dosturio (customs) ani jevnnam-khannam zori desam, sonskrutayam ani hovamana pormannem veg-vegllim tori tea disachi umed sogllim ontoram hupta. Ho porbecho dis soglleank suttiecho dis zal'lean hi porob konnachoi somaromb koso zala. Je bhaxen aiz him Natalam zatat te drixttin hie porbent sonvsari ani udeogi mon dhirim-dhirim bhitor sorunk laglam.
Pun khorea Natalanchie porbecho orth Biblient melltta. Xubvortomanachea don pustokancher tacho ul'lekh asa : Matev 1: 18-25 ani Lukas 2 : 1-20. konn bhaxen Mariek Jezu zolmolo tem hea avesvoramni sanglam. Tachea zolma vixim jeo vichitr vostu ghoddleo teo Devachie yevzonne pormannim zaleo oxem Kristanvam sotmantat. Jezu ek khalto ani durboll monis-rupan ailo. Provadianchea pustokamni tachea zolmachi khobor adim guddench sangloli asli.
“Sobd monis zalo ani amchea modem jielo” ho Dev-monisponnacho ghutt, Natalant, Kristanv somarombhtai
पेणें

देवळाकडेन संबंदीत असो गोंयांतलो एक कलाप्रकार. पेणें म्हळ्यार प्रवासाच्या दोन वांट्यांमदलो विसवाचो काळ. हांगासल्ल्या पेण्यांचीं पंदराव्या शेंकड्याआदलीं चित्रां रोमाक आसात अशें सांगतात.
उत्सवा वेळार देवाची पालखी वा रथ थरावीक सुवातींनी थारता आनी थंय पालखेमुखार बायलो नाच करतात, ताका पेणें नृत्य अशें म्हण्टात. ह्या नाचापासत खास वेगळो भेस करीनात.
देवदासी (भावीण) समाजांतल्यो बायलो आनी चलयो हें नृत्य करतात आनी त्याच समाजांतले दादले तांकां संगिताची साथ करतात.
पालखी थांबतकच 'झुलवा' ह्या स्तोत्र प्रकारान पेणें नृत्याक सुरवात जाता. झुलवा सोंपतकच देवदासी कुटुंबांतल्यो चार-पाच बायलो वळीन उब्यो रावतात आनी नाचतात. ह्या नृत्याचे दोन वाचे आसतात. सुरवेक खंयचेय शास्त्रीय गायकीच्या थाटांतलें गीत म्हण्टात. तेन्ना नाच नासता. उपरांत गिता वांगडा नाचय करतात. ह्या नृत्य प्रकारांत फकत पावली मारप आनी हात हालोवप हाकाच चड म्हत्व दितात. तोंड आनी दोळ्यांच्या अभिनयाची चडशी गरज नासता. वाटकुळींच उबीं रावन चार-पांच ते धा मेरेन कितल्याय बायलो हो नाच करतात.
ह्या नृत्याचे वेगवेगळे प्रकार आसात. 'कोरवा' आनी 'फुलभोंवरो' हे तातूंतले प्रकार. वेगवेगळ्या देवस्थानांचे वेगवेगळे प्रकार आसतात. केरवा हो कथ्थक नृत्याचोच एक प्रकार अशें जाणकार मानतात.
आदल्या काळांत गोंयांत चडश्या देवस्थानांनी पेणें नाच जातालो पूण ल्हव-ल्हव करून आतां तो उणो जायत चलला. बरेचकडेन आतां देवदासी समाजांत समाजीक परिवर्तन जाल्ल्यान ह्या समाजांतले लोक पेणें नाचाखातीर मुखार येवंक तयार जायनात.
-कों. वि. सं. मं.
बंगाल(अस्तंत)

भारतीय राज्यांतले उदेंतेकडलें एक राज्य. बंगाल हें उतर वंगाल ह्या उतराचो अपभ्रंश. ह्या वाठारांतल्यान व्हांवपी न्हंयांक दर वर्सा आकांताचे हुंवार येताले. पुर्विल्ल्या काळांत अशा हुंवारांसावन राखण करचेपासत ऊंच ऊंच दोंगुल्ल्यांक 'आल'अशें म्हणटाले.तांचे वयल्यान वंग+ आल= वंगाल आनी ताचें फुडें बंगाल जालें अशी व्युत्पत्ती अबुल फजल हाणें दिल्या. भविश्यपुराणांत पौंड्र देशाचे सात वांटे करून एका वाट्याक 'गौड' नांव दिल्ल्याचो उल्लेख मेळटा. हो देश पदमा न्हंय आनी बरव्दान जिल्हो हांचेमदीं आसलो. शक्तिसंगम तंत्रांत ह्या देशाची विस्तार असो सांगला. वड्गदेशं समारभ्य भुवनेशान्तगं शिवे। गौडदेश: समाख्यात: सर्वविद्दाविशारद:। अर्थ- वंग देशासावन भुवनेश्र्वरमेरेन गौड देश पातळ्ळा. हो देश गिन्यानांत गिरेस्त आसा. 
वयल्या श्लोकावयल्यान बंगालच्या उदेंत वांट्याक वंग आनी अस्तंतेकडल्या वांट्याक गौड म्हणिल्लें दिसता. देखून कांय मुसलमान इतिहासकार ह्या वाठाराक 'गौडबंगाल' म्हणटाले. 
राज्याचे उत्तरेक सिक्कीम आनी भूतान, उदेंतेक आसाम आनी बांगलादेश, दक्षिणेक बंगालचो उपसागर, अस्तंतेक ओरिसा,
Gonvacho Konno Vopar

Voparincho hetu.
Tednam xisamnim lagim sorun Taka vicharlem: “Voparimnim tanchê kodde kiteak uloitai?” Tannem portipall kelo: “Kiteak Sorginchea Rajeache gutt vollkhunchem dennem tumkam dil’lem asa; tankam herank na. Asa tankam Dev anink-ui ditolo ani tanchem map bhoron òt’tolem; punn na tankam, asa tem porian tanchê koddlem Dev kaddun ghetolo. Dekhun Hanv voparimnim tanchê kodde uloitam, kiteak polleun-ui tankam disona, ani aikun-ui tankam aikona ani somzo-i na.
Izaiasan oxem adinch sanglolem tem tanchê sovem pallon ieta:
‘Aikun-aikun tumkam kãi, somzochem na; polleun-polleun tumkam kãi dischem na. Kiteak hea lokachem kalliz zodd-nibor zalam, tanche kan bhere zaleat, tanche dolle dhamplole asat; na tôr dolleamnim tankam disunk lagtolem, kanamnim tankam sarkem aikunk melltolem, monan tankam somzotolem, ani, tim Mhojê-xim portun ieun, Hanv tankam borim korin .’
Gonvacho Konno Vopar.
Povitr Pustok ː Juanv 12 ː 24
24 Khorench khorem Hanv tumkam sangtam: gonvacho konno zomnir poddun morona zalear, to tosoch urta; punn morot zalear, zaitem pik dita.
“Voparimnim uloitolom, sonvsar rochloleak gupit asloleô vostu ukteô kortolom”, hem provadiachem utor oxem khorem zalem. (Matev 13:35)
वपारिंचो हेतू.
तेन्नां शिसांनीं लागीं सरून ताका विचारलें: “वपारिंनीं तांचê कडे कित्याक उलयताय?” ताणें पर्तिपाळ केलो: “कित्याक सर्गिंच्या राज्याचे गूट वळखुंचें देणें तुंकां दिल्लें आसा; तांकां हेरांक ना. आसा तांकां देव आनिंक-ऊय दितलो आनी तांचें माप भरन òत्तलें; पूण ना तांकां, आसा तें परियान तांचê कडलें देव काडून घेतलो. देखून हांव वपारिंनीं तांचê कडे उलयतां, कित्याक पळेवन-ऊय तांकां दिसना, आनी आयकून-ऊय तांकां आयकना आनी संजोय ना.
इजाय्ासान अशें आदिंच सांगललें तें तांचê सवें पाळन येता:
‘आयकून-आयकून तुंकां कांय, संमजूचें ना; पळोवन-पळोवन तुंकां कांय दिसचें ना. कित्याक ह्या लोकाचें काळीज जड-निबर जालां, तांचे कान भेरे जाल्यात, तांचे दोळे धांपलले आसात; ना तोर दोळ्यांनीं तांकां दिसुूक लागतलें, कानांनीं तांकां सार्कें आयकूंक मेळतलें, मनान तांकां संमजतलें, आनी, तीं म्हजê-शीं पर्तून येवन, हांव तांकां बरीं करीन .'
गंवाचो कणो वपार.
पवित्र पुसतक ː जुांव १२ ː २४
२४ खरेंच खरें हांव तुंकां सांग्तां: गंवाचो कणो जंनीर पडून मरना जाल्यार, तो तसच उर्ता; पूण मरत जाल्यार, जायतें पीक दिता.
“वपारिंनीं उलयतलं, संवसार रचलल्याक गुपीत आसललेो वसतू उक्तेो कर्तलं”, हें प्रवादियाचें उतर अशें खरें जालें. (मातेव १३:३५)
Polleiat Niall.
The Grain of Wheat, Commentary and Meditation
Alot, Dolot, Jelot Tem Ailem (Cheddum Forsugelem) - Dulpod

Alot, Dolot, Jelot Tem Ailem (Cheddum Forsugelem).
She came swaying from side to side (Francis's daughter)
Type: Dulpod
Source: F.X. Oliveira. Gitam Jhelo. Album 1, p. 26 - 27
Lyrics and Music: Dioginho D´Mello. Music arranged: Cruz-Noronha
Date: About 1971
Musical form: Binary
Literary form: Narrative
Translated by: Alfred Noronha, Panaji, Goa, 26.05.2005
Chusmo/ Refrain:
Alot, dolot jelot ailem,
She came swaying from side to side,
Kalliz hem bhuloilem.
This enchanted my heart.
Uddot, doddot, moddot tem ailem.
She came, jumping, bending and swaying.
"Kett" korun gelem.
And suddenly she went away.
Sodanch amger tem etalem,
She would always come to our place,
Maka polleun murgott´talem,
She would blush when she looked at me,
Ani kuch korun mozo beij gheun politalem.
And she would run off after a fleeting kiss.
Cheddum Forsugelem! (Chusmo/ Refrain)
Francis's daughter!
Maka polloun tem anstalem,
She would smile when she saw me,
Mojea gopant tem bostalem,
She would snuggle in my embrace,
Maka mogare sukha, dukha mhuntalem,
She would say "You are my life and my love"
Cheddum Forsugelem! (Chusmo/ Refrain)
Francis's daughter!
Janot neson tem bonvtalem,
She would go about well dressed,
Kumpas marun tem choltalem;
She had a rythmic walk;
Ani vaddeantleam cheddeank dolle moddtalem,
And she would wink at the boys in the village,
Cheddum Forsugele! (Chusmo/ Refrain)
Francis's daughter !
Cheddeank dektoch pisautalem,
She would go crazy when she saw boys,
Vengent dhorunk axetalem,
She would long to embrace them,
Ani Maim anv kaz´rachim zaleam mhunntalem,
She would tell her mother that she was ready for marriage
Cheddum Forsugelem! (Chusmo/ Refrain)
Francis's daughter!
Kazrak tem suskartalem,
She would sigh thinking of marriage,
Mogache ulas soddtalem,
She would sigh, sighs of love,
Novre sahir zaianam mhunn koplam foddtalem,
She would beat her brow when the prospective grooms did not agree,
Cheddum Forsugelem! (Chusmo/ Refrain)
Francis's daughter !
Zonelacher tem bostalem,
She would sit at the window,
Fantieo kensancheo ghaltalem,
She would pleat her hair,
Ani vattentleam cheddeank fiunnim martalem,
She would whistle at the boys passing by,
Cheddum Forsugelem! (Chusmo/ Refrain)
Francis's daughter!
Cheddvam lagim zogoddtalem,
She would quarrel with other girls,
Kensteank dhorun aloitalem,
She would shake them by the hair,
Novre tumkanch koxe-te bultat mhunntalem,
"Why should boys be attracted only to you" she would say,
Cheddum Forsugelem! (Chusmo/ Refrain)
Francis's daughter!
Cotrinanger tem vetalem,
She would go to Catherine's house,
Taka khobor tem sangtalem,
She would tell her the news,
Ani guddantlim tantiam chorun polltalem,
She would go off with the eggs from the hen coop,
Cheddum Forsugelem! (Chusmo/ Refrain)
Francis's daughter!
Polleiat.
Dulpod Goenche