anag007/asmitai_wiki_konkani_dataset huggingface dataset:
अजमेर

अजमेर राजस्थान राज्यांतलें म्हत्वाचें धर्मीक आनू इतिहासीक नगर. लोकसंख्या 3,75,593 (1981). क्षेत्रफळ 45.40 चौ. किमी. अरवली पर्वतफाट्यांत तारागड नांवाचो एक दोंगर आसा. ताच्या मुळसांत अनासागर तळ्याचे देगेर अजमेर शार वसलां. सद्या अजमेर जिल्ह्याचें हें मुखेल ठाणे आसून अस्तंत रेल्वेंचे प्रस्थानक आसा. हें शार जयपूर सावन नैऋत्येक 132 किमी. , मुंबय सावन उत्तरेक 982 किमी. आनी दिल्ली सावन दक्षिणेक 444 किमी. अंतराचेर आसा.
ह्या शारातें मूळ नांव ‘अजमेरू’ आशिल्लें, असे उल्लेख मेळटा. अजयपाल चौहान या राजान ह्या शाराची खूब उदरगत केल्ली देखून ताणेंच तें शार वसयलां असें सांगतात. तारागड जिल्ह्याचेर एक किल्लो आसा. हे किल्लो इ. स. 145 त ‘अज’ नांवाच्या राजान बांदला आनी इ. स. 12 व्या शेंकड्यांत अजय राजान बांदला आशें दोन उल्लेख मेळटात. अजमेर शारा भोंवतणी खूब पोरनें, पडकें दुरीग आसा. चौहान राजपुतांनी राजधानी हांगा आशिल्ली. 1556 त ह्या शाराचेर अकबराची शेक आयली. गुजरात आनी राजपुताना हे वाठार जिखपा खातीर ही सुवात म्हत्वाची आशिल्ल्यान 1559 वर्सा अकबरान हांगा आपल्या सैन्याचें मुखेल ठाणे वसयलें. ताणें पोरन्या किल्ल्याची सुदारणा केली आनी, आनीक एक गडगंज किल्लो बांदलो. ह्याच काळांत मोइनुद्दीन चिस्ती ह्या मुसलमान साधुच्या दर्ग्या खातीर अजमेर, मुसलमान धर्मियांचे पवित्र थळ जालें. मुसलमान लोक ह्या शाराक दुसरी मक्का मानतात. फुडें ह्या शाराचेर जहांगीर, शहाजहान आनी उपरांतच्या बादशाहांनी आपलो शेक चलयलो. शाराचें पावित्र्य राखून दवरूंक ताणी खूब यत्न केलो. मोगलां उपरांत कांय काळ अजमेर शार मराठ्यांच्या शेकातळा उरलें. 1818 त ब्रिटिशांनी हें शार आपल्या शेकातळा घेतलें. तांचे राजवटींत अजमेर-मारवाड हो भाग चीफ कमिशनरच्या ताब्यांत आशिल्लो. भारताच्या सुटके उपरांत राजस्थान राज्याची वेगळी निर्मिती जातकूच 1953 त हो भाग राजस्थान राज्यांत विलीन जालो.
अजमेर शारांत रेल्वे व्हड कारखानो आसा. सुती, गरम कपड्यांच्यो तशेंच तेलाच्यो गिरणी आसात. भरतकाम, कपडे रंगोवप, लांकडावेलें कोरीव काम हांच्या खातीर ह्या शाराची खूब नामना आसा. सांभर आनी रामसूर ह्या वाठारांतल्या मिठाची ही व्हड बाजारपेठ.
पब्लिक स्कुलाचे धर्तेचेर राजकुंवरां खातीर 1870 त बांदिल्लें मेयो कॉलेज हांगा आसा. राज्य शिक्षणसंस्था, लश्करी शाळा आनी खुबशीं नामनेची महाविद्यालयां या शारांत आसात. हांगा आशिल्ल्या कॉय ह्या तळ्या वरवीं शाराक उदकापुरवण जाता. हांगा सगळ्या धर्मांचे लोक आसून चड कून हे लोक हिंदी आनी राजस्थानी भास उलयतात.
दर वर्सा अजमेराक ख्वाजा मुइनुद्दीन चुस्ती हांच्या दर्ग्यांत व्हड उरूस भरता. ह्या उरूसा खातीर अजमेर शाराची भारतांत तशेंच भारता भायर बरीच नामना आसा. हांगा आशिल्ली ‘अढाई दिनका झोपडा’ ही इमारत पळोवपा सारकी आसा. ह्या जाग्यार पयलीं संस्कृत पाठशाळा आशिल्ली. ह्या शाळेचे खांबे तशेच दवरून महंमद घोरीच्या फर्मीनानुसार ही इमारत अडेज दिसांत बांदली अशें म्हण्टात. हें इमारतीचे कमानीचेर सकयल्यान वयर मेरेन कुराणांतलीं वचनां कोरांतल्यांत. अकबरान बांदिल्ल्या किल्ल्यांत मॅगझिन हॉलांतलो, ‘राजपुताना म्युझीयम’ पळोवपा सारको आसा. बारावया शेंकढ्यांत अनाजी चौहान ह्या राजान दोन दोंगुल्ल्यांमदीं बांद घालून बांदिल्लें ‘अनासागर’ नांवाचें तळें ताच्या लागसारूच आशिल्ली दौलताबाग (आतांची सुभाषबाग), फॉय तळें, अंतडेकी माता मंदिर, दिगंबर जैनाच्या आचार्याचें निर्वीणथळ, विसला तळ्या कडेन आशिल्ली श्र्वेतांबर जैनाची पवित्र ‘दादावाडी’ आनी मंदिरां पळोवपा सारकीं आसात.
पळेयात.
Ajmer
क्रुज कुतीन्हो

क्रृज मार्सिलीनो कुतीन्हो हो एक तियात्र कलाकार.
जल्म.
क्रृज हांचो जल्म 4 मे, 1951 ह्या दिसा मोरायलीं कुडचडें हांगां जुवांव कुतिन्हो आनी रोजादा फेर्नांडीस हांगेर जाल्लो.
वावर.
तियात्रांतल्यान माचयेर पावल दवरलें. ह्या तियात्रांत तांणी खलनायकाची भुमिका केल्ली. तांणी जॅरोम द पंचवाडी हांणी बरोवन दिग्दर्शीत केल्ले खेळ तियात्र, जें ऑल इंडिया रेडियो, पणजी हांगां प्रकाशीत जाल्ल्या खेळ तियात्रांनी काम केला. तशेंच दर वर्सा ख्रिस्मसाच्या वेळारे मोरयलें गांवांत आपूण तियात्र बरोवन, वाडयावयल्या भुरग्यांक एकठांय करून, तांकां शिकोवन तियात्र माचयर हाडटालो.
तांणी खेळ तियात्रांक संगीत दिले. ताणे सी. डी. सिल्वा हांच्या ‘मानका मोतिया’ ह्या तियात्रांत भाग घेतिल्लो.
2 ऑक्टबर 1977 ह्या दिसा सोंट्रो सोश्यल ऍजो क्सटोडीयो, कुडचडे हे संस्थेंन गांधी जयंती निमतान आयोजीत केल् कार्यावळींत क्रुज हांणी ट्रंपेटान स्पेनीश आयज् ही धून पयले फावट वाजयिल्ली.उपरांत ताचो भाव बेंजामिन कुतिन्होहाचो आदार घेवन ते1977 खेळ तियात्रान वांटेकार जाले आनी आयज मेरेन आपले ट्रंपेट सकयल काडूंक ना.
वेवसाय.
रोखडोच क्रुज हो एक फामाद तियात्र संगीतकार जालो. वाजोप्यांच्यापंगडाचो मुखेली जावन ताणे मिस्टर लिनो दि गुडी, एती दि नुवें आनी जायते लोकल अशें तियात्रांक जे सांगें, कावेलोसीं, शिराडा, चांदोर, कोरतालीं हांका तियात्रांक संगीत ताणे दिले. वेवसायीक तियात्राचे माचयेर फामाद आनी लोकप्रिय तियात्र आनी खेळ तियात्राचे दिग्दर्शक सेनचूरी किंग रोज फन्स, क्रिस-मिना, मेनिनो मारियो, सि. डि. सिल्वा, अनिल पेडणेकर, परमानंद लोटलिकार, पिटर रोशन आदि खातीर संगीत तांणी वाजयलां. उल्हास बुयांव, सुकोरो दि सांता क्रुज, लोरना, सिध्दार्ध बुयांव हांच्या संगीत कार्यावळींत तांणी वाजयलां.
13 वर्सा 1992-2005 मेरेन पिंस जेकोब हांच्या उत्पादनाक तांणी आपले संगीत दिले. ते आपले पंगड कूवेट, कतार, बारेन, मुस्काट, दुबय, अबु-दाबी आदि गल्फ देशांनी भोंवल्यात. 2005 ते आजुन मेरेन डबलसेनचूरी किंग मॅनिनो दि बांदारहांच्या वाजोवप्याच्या पंगडाचो मुखेली म्हण काम करतात.
तो पेंपारे वा टनोर सॅकसोफोन आजुन लेगीत वाजयता आनी ताका आजुन मेरेन ताच्या तियात्राचे वेवसायीक कलाकार आनी तियात्र पळोवपी लोक मान दितात.
नाटकुली.
1970-1972 ह्या काळार चलिल्ल्या आंतर गांव एकांकी सर्तीं खातीर तांणी ल्हान नाटकुली बरोवन दिग्दर्शीत केल्यात. तांची कांय फामाद नाटकुली म्हळयार ‘वायट येता ते बोरयाक’, ‘इलेक्शन’, ‘पोरोत एकवोट’, ‘ड्रग्ज’.
सांस्कृतीक श्रेत्रांत सक्रीय आशिल्ल्यान भारतांतल्या नवी दिल्ली, केरला, हिमाचल प्रदेश, मेघालया, आसाम, बिहार, कोलकाता, हरयाना ह्या शारांची भोंवडी केल्या.
भंगी

भंगी ही एक जात. हे जातीचे लोक मुखेलपणान महाराष्ट्र, बंगाल, उत्तर प्रदेश, राजस्थान ह्या प्रदेशांनी आसात. हे लोक आपल्याक बलेंगजी ऋषीचे वंशज समजतात. शुद्र बापीय आनी ब्राह्मम आवय हांचेपसून ही मिश्र जात उत्पन्न जाली. देखून मनून तांची गणना चांडाळांत केल्या. तांकां 'अंतेवासी' म्हळ्यार गांवापसून पयस, गांवाभायर रावपी अशें म्हणटात. गुजरात राज्यांत तांकां 'ओलगण' अशें म्हणटात. तांचेभितर चोहाण, चुडासमा, हाफद, जेठवा हीं राजपूत नांवां आनी कुळां मेळटात.
हे जातींत हिंदू, शीख, मुसलमान ह्या सगळ्या धर्मांचे लोक आसात. मेहतर, हारी, डोम, लालबेगी, हलालखोर,बांसफोड ह्यो पोटजाती आसात.
हे जातींतले कांय लोक कबीर, रामानंद आनी नानक हांच्या पंथाचे आसात. तशेंच कांय मुसलमान लोक लालबेग नांवाच्या एका फकीराचे अनुयायी आसात.शेख भंगी मात पुरायपणान मुसलमान आसात. हे जातींतले हिंदू लोक लालगूरु, शामबाबा, हनुमान, बालाजी, माताजी, भैरोबा ह्या देवांक भजतात. ते गंगा आनी शीतलामाता हांचो सोपूत घेतात आनी हींदूंचे सगळे सण पाळटात. बद्रीनारायण, हरद्वार, रामदेव हीं ताचीं पवित्र क्षेत्रां.
हे लोक सवर्ण हिंदूंच्या हातचें उदक घेतात. पूण ढोली, चामार, कंजर, बलई ह्या जातींच्या हातचे उदक घेनात.
सादारण बारा ते बावीस हे पिरायेंत चले-चलयांचीं लग्ना जातात. मध्यस्थाक एक रुपया दितात. लग्नाचो म्हूर्त ब्राह्मणाकडल्यान काडून घेतात.दक्षिण गुजरातांत तांचे जातीचो दादलो, लग्नांत पुरायतपण करता. पूण मध्य गुजरातांत तें काम धेड ब्राह्मण करता. लग्नापयलीं तीन वा चार दीस आदीं न्हव-या व्हंकलेक आपापल्या घरा हळद लायतात. लग्ना दिसा न्हवरो व्हंकलेघरा वता. मदीं उजो पोटोवन दोगांकूय एकामेकांच्या हातांत दितात. सव्याभोंवतणी चार प्रदक्षणां घालून, गंवाचें पीठ, तूप आनी गोड घालून केल्लो 'कंसार' नांवाचो जिन्नस एकामेकांक खावयतात. परतून सव्याभोंवतणीं दोन प्रदक्षणां घालून लग्नघांठ मारतात आनी लग्नसुवाळो सोंपता.
सचीन तेंडुलकर

सचिन रमेश तेंडुलकर (एप्रिल २४, १९७३:मुंबई) क्रिकेटीच्या संवसारांत डॉन ब्रॅडमन हाच्या उपरांत दुसरी सुवात सचीन तेंडुलकर हाची आसा. इ.स. २००२मदीं, कारकिर्दीच्या बाराव्या वर्सा, विस्डेनने डॉन ब्रॅडमन हांच्या उपरांत सार्वकालिक दुसरो सर्वोत्तम कसोटी फलंदाज म्हणून तर एका दिसाच्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यां मदीं व्हिवरिचर्ड्स हाच्या उपरांत दुसरो सार्वकालिक सर्वोत्तम फलंदाज म्हणून सचिन तेंडुलकरची निवड केली. 2011 जेन्ना भारत वर्ल्ड कप जिकलो तेन्ना, ह्या मॅचींत सचिनाचो आसपाव आशिल्लो. २००३ वर्सा वर्ल्ड कप हातूंत तो सगळ्यांत बरो खेळगडी म्हूण ताका मान फावो जालो. आंतरराष्ट्रीय खेळांत तो सगळ्यांत चड शतक मारपी खेळगडो. २० नोव्हेंबर २००९ वर्सा कारकिर्दीतीले ३०,००० आंतरराष्ट्रीय धाव ताणें काडले.
जिवीत.
कांय वर्सां पयलीं इश्टांनी एकामेकाची वळख करून दिल्या उपरांत 1995 वर्सा सचिनाचें लग्न आनंद मेहता ह्या गुजराती उद्योगपतीच्या नांव अंजली(वेवसायान बालरोगतज्ज्ञ) चलयेकडेन जालें. तांकां सारा (जन्म: ऑक्टोबर१९९७) आनी अर्जुन (जन्म: २३ सप्टेंबर २०००) अशीं दोन भुरगीं जल्मलीं. कितलेच फावट सचीन आपली फरारी 360 मॉडेना मुंबय शारांत घेवन भोंवतना दिश्टी पडला. ही फरारी ताका फियाट कंपनीन मायकल शुमाकराच्या हातांतल्यान भेट म्हूण दिल्ली. 200 गरज भुरग्यांक पयश्यांचो आनी हेर तरेन आदार दिवन मजत करता.
सुरवात.
सचीन तेंडुलकाराचो जल्म मुंबय शारांत एका मराठी मध्यमवर्गीय कुटूंबांत जालो. सचीन देव बर्मन ह्या ताच्या आवडट्या संगीत दिग्दर्शकाच्या नांवान ताका नांव दवरलें. सचिनान शारदाश्रम विद्यामंदीर ह्या शाळेंत क्रिकेटीचो प्रशिक्षक रमाकांत आचेरकर हांच्या कडल्यान क्रिकेटीचे धडे शिकूंक सुरवात केली. शाळेंत आसतना हॅरीस शील्ड हांच्या आड खेळटाना ताचो इश्ट आनी सह-खेळपी विनोद कांबळीबरोबर 664 आक्रमक भागीदारी केली. 1988/1989 वर्सा तो आपली पयली वयली प्रथम श्रेणी सामन्या मदीं 100 नाबाद रावलो. त्या वेळार तो मुंबय संघांत गुजरात संघा आड खेळटालो. तेन्ना ताका 15 वर्सां 232 दीस आशिल्ले, आनी त्या वेळार हो विक्रम (पयलीसामन्यातशतकीखेळी) करपाचो सगळ्यांत तरणाटो खेळगडी.
खेळपाची पद्दत.
सचीन तेंडुलकर चड करून उजव्या वटेन खेळटा पूण बरयतना दाव्या हातान बरयता. सदांच तो उजव्या हातान बोल मारपाचो प्रयत्न करता. भारतांत आशिल्ले पिची परस तो वेस्ट इंडीज आनी ऑस्ट्रेलिया आशिल्ले पिचीर ताका खेळपाक चड आवडटा.
पुरस्कार.
पद्मविभूषण आनी राजीवगांधीखेलरत्न हे पुरस्कार दिवन ताचो भोवमान केलो. तशेंच ताका भारतरत्न हो सगळ्यांत व्हड पुरस्कार ताका दिलो. ताच्या निवृत्तीच्या वेळार हो पुरस्कार ताका जाहीर केलो. भारताच्या विमान दळान ताका ‘ग्रुप कॅप्टन’ हो हुद्दो ताका दिवन ताचो भोवमान केलो. राजीव गांधी युनिव्हर्सिटी ऑफ हेल्थ सायन्सेस आनी म्हैसूर विद्यापीठान ताका डॉक्टरेट पदवी दिली. 6 नोव्हेंबर 2012, सचिनाक मुंबयंत मेंबर ऑफ दी ऑर्डर ऑफ ऑस्ट्रेलिया हो गौरव फावो केलो.
माधुकरी

आदल्या काळांतली अन्नपुरवण्ची वेवस्था. घरापसून पयस आशिल्ले वा घरची परिस्थिती गरीब आशिल्ले विधार्थी आदल्या तेंपार सधन मनशाच्या घराकडेन वचून अन्न मागताले आनी आपली उपजिविका चलयताले. गरीब तशेच गरजू विधार्थ्र्यांक शिक्षणाचो लाव मेळचो ही भावना माधुकरी फाटल्यान आसली. म्हणून माधुकरी मागप उणेपणाचें समजप जायनासलें आनी माधुकरी दिवप हें पुण्यकर्म मानप जातालें.
जेवणाच्या वेळार दारांत उबो रावन ऊँ भवती भिक्षा देही वा ऊँ भवान भिक्षा ददातू असो माधुकरीन साद घलो म्हण्टकच घरची बायल वा दादलो माधुकरी मागतल्याच्या आयदनांत घरांत शिजयल्ल्या अन्नाचो वांटो घालतालीं.
हेच पद्दतीखाला शिजयल्ल्या अन्नाखातीर वार लावपाची पद्दतय तालंत आशिल्ली. वार लावप म्हळ्यार थरावीक वारा (दिसा), थरावीक घरांत अन्न घेवप. हाचेच जोडयेक कांय गिरेस्त घराण्यांनी सदची जेवणावळ आसताली आनी थंय गरजू लोकांकातीर अन्नदान जातालें. आयज कांय कडेन ही पद्दत आसा.
माधुकरी मागून शिकिल्ल्यांमदी भारतांत खूब विद्दान मुखार आयल्यात. गरजेवेळार तांची जेवणाची आयती सोय जाल्ल्यान ते आपलें शिक्षण पुराय करूंक शकले हें माधुकरीचें एक व्हड समाजीक योगदान आसा.
Sambhog

Sambhog hea sajiv srishti Madhe je kite jiv aasa.te sagle sambhog mhanlyar bail aani ghovache laingik Kridetlyan jalmak yetaat.hya laingik aadan-pradaanak sambhog aashe mhantaat.
ಜೆಕಾರ್ಯಾ ಆಚೆಂ ಪುಸ್ತಕ್

Book of Zechariah.
ಜೆಕಾರೀಯಾಚೆಂ ಪುಸ್ತಕ್ ದೋನ್ ಭಾಗಾಂನಿಂ ವಾಂಟ್‌ಲಾಂ. ಅವೆಸ್ವರ್ 1-8 ಆನಿ ಅವೆಸ್ವರ್ 9-14. ಹಾಗ್'ಗಾಯ್ ಪ್ರವಾದೀಯಾನ್ ಭಾಕೀತ್ ಕರ್ತ್‌ಚ್, ದೋನ್ ಮ್ಹಯ್ನ್ಯಾಂ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಹ್ಯಾ ಪುಸ್ತಕಾಚೆಂ ಪ್ರಸ್ತಾವ್ ನ್ ಬರಯ್ಲೊಲೆಂ (ಒತುಬ್ರ್ ಲಾ ನವೆಂಬ್ರ್ 520). ಪಯ್ಲ್ಯಾ ಭಾಗಾಂತ್, ಪ್ರವಾದೀಯಾಚಿಂ ಆಠ್ ದಿಸ್ಣಿಂ ಆಸಾಂ (1/7-6/8). ತ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ﻿ ಪರಂ ಯಾದ್ನಿಕಾಚೆರ್ ಮಕೂಟ್ ಘಾಲ್ತಾತ್ (6/9-14 ﻿ ಪರಮ್ಯಾದ್ನೀಕ್ ಆದಿಂ ಜೆರುಬ್ಬಾಬೆಲ್ ಆಸ್ಲೊ). ಸಾತ್ವ್ಯಾ ಅವೆಸ್ವರಾಂತ್ ಇಸ್ರಾಂಎಲಾಚೊ ಇತಿಹಾಸ್ ಆಸಾ. ಆಠ್ವ್ ಅವೆಸ್ವರ್, ಯೆವ್ಂಚೆಂ ಆಸಾ ತ್ಯಾ ತಾರಣಾಚೆಂ ವರ್ಣನ್ ಕರ್ತಾ. ಹಾಗ್ಗಾಯ್ ಪರಿಂ, ಜೆಕಾರೀಯಾಯ್ ದೇವ್ಮಂದಿರ್ ಬಾಂದುಂಕ್ ಹಾರ್ಪೀತ್ ಜಾತಲೊ.
ದುಸ್ರೊ ಭಾಗ್ (ಒವ್. 9-14) ಎಕ್ದಂ ವೆಗ್ಳೊ. ಹ್ಯಾ ಭಾಗಾಚ್ಯಾ ವಿಭಾಗಾಂಕ್ ತಾರೀಖ್ ನ್ಹಂಯ್ ಮ್ಹಣ್ ನಾವ್ ನಾ. ಹ್ಯಾ ಭಾಗಾಂತ್ ಜೆಕಾರ್ಯಾ, ﻿, ಜೆರುಬ್ಬಾಬೆಲ್ ವೊ ದೆವ್-ಮಂದಿರ್ ಬಾಂದ್ಪಾಚಿ ಕಾಂಯಿಂಚ್ ಖಬರ್ ನಾ. ಹ್ಯಾ ಭಾಗಾಚೆ ದೋನ್ ವಿಭಾಗ್ ಕರುಂ ಯೆತಾತ್ ತೆ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ : ಅವೆಸ್ವರ್ 9-11 ಆನಿ ಅವೆಸ್ವರ್ 12-14. ಪಯ್ಲೊ ವಿಭಾಗ್ ಕವಿತೆ ರೂಪಾನ್ ಆಸಾ ಆನಿ ದುಸ್ರೊ ವಿಭಾಗ್ ಕಥನ್ ರೂಪಾನ್ ಆಸಾ.
सुरंगा

सुरंगांचें पानचवेचार झाड चड दया वाटरात दिसता. हे झाड मोंटें आसून ताची साल भायलयान घयरी ताबशी आसता.हाचीं फळा लांब गोल आसून पिंकतकच हळडुव्या रंगाचीं जातात . हया झाडाक धवशया हळङुवया रंगाची सोबीत सुवासीक फलां फुलतात. हया ताचच्या परमळाक लागून सुरंगांचो वळेसर बायला घोसतान माळटात . सुरंगीचया फुलांचयो बारीक कळयो ‘ नागकेशर ’ महूण बाजारांत मेळटात. ताचे गुणधम्र कोसभशेन आसतात.
वापर.
सरंगां पसून मेळपी केसर,तेल साल आनी दीक कांय घरगुती वखदांनी वापरूक मेळटा. कांय पोटांतलया कागाळी वेळार सुरंगीचे सालीचो बरोच उपेग जाता. पातळ परसाकङेन जायत वा परसाकङेन रगत पङत जालयार सुरगीचे काढो पोटांत घेवच.
सुरंगींचे फायदे.
सुरंगींच्या फळापसून जें तेल काङटात तें दुखीक सामकें बरयाक पङटा . ते भायर मुतपाक त्रास जायत वा मुंतातलयान पूं भायर पङटा आसत जालयार हें तेल कांय पमाणात पोटात घेतत. खावंपाच्या जिनसांत घालून केसर आमच्यांनी घेंव येता. वा केसरा भशेन ताचो उपेग करपाक मेळटा . घावो जाल्यार झाङाचो दीप घाव्यार घालत जाल्यर घावो बेगीन पेखपाक मजत जाता.
लता मंगेशकर

लता मंगेशकर हांचो जल्म 28 सप्टेंबर 1925 दिसा इंदूरांत जालो. मराठी रंगमाचये वयलो नामनेचो गोंयकार गायक-नट मास्टर दीनानाथ मंगेशकार आनी माई (शेवंती) मंगेशकार हांची ती व्हडली धूव. तिच्या फाटल्यान आशा भोसले, हीदयनात मंगेशकर, उषा मंगेशकर, आनी मीना मंगेशकर. बापाय कडल्यानूच तिका गायन कलेचो वारसो आनी मार्गदर्शन मेळ्ळें. उस्ताद अमान अली खाँ (भेंडीबाजारवाले), उस्ताद बडे गुलाम अली खाँ आनी देवासच्या राजब अली घराण्याचो अमानतखाँ हे तिचे शास्त्रीय संगितांतले मुखेल गुरू.
आयुश्यक्रम.
नामनेच्या संगीतकारांचीं वेगळ्यावेगळ्या तरांचीं सुमार 1,800 वयर चलचित्रांतलीं सुमार 22 भाशांतलीं 25 ते 30 हजारां वयर पदां लतान म्हणल्यात. भुरगेपणांततिणें बळवंत संगीत नाटक मंडळींत ल्हान ल्हान भुमिका केल्यो. भावबंधन ह्या नाटकांतल्यान कुसुमाचे भुमिकेंत लाडकी असेच थोर ह्या पदार तिची वळख नाटयरसिकांक जाली. नवयूग आनी प्रफुल्ल ह्या मराठी चित्रसंस्थांच्या केल्ल्या. पहिली मंगळागौर हो तिचो पयलो चित्रपट. हांतूत तिणें मनूची भुमिका केली. पहिली मंगळागौर (1942) ह्या चित्रपटांतलें दादा चांद्रेकर हांणी संगीतबध्द केल्लें. ‘नटली चेत्राची नवलाई’ तिचें पयलें प्रदर्शीत पार्श्र्वगीत. लता मंगेशकर हांणी गायलेलें पयलें हिंदी गीत एका मराठी चित्रपटाखातीर आसलें. चित्रपट आसलो राजाभाऊ (1943) आनी गीत आसलें, ‘माता ऎक सपूत की दुनिया बदल दे तू’. लता मंगेशकर हांणी हिंदी चित्रपटा खातीर गायिल्लें पयलें गीत सलें, ‘पा लागूं कर जोर’, जें दत्ता डावजेकर हांणी संगीतबध्द केल्लें आनी चित्रपट आसलो वसंत जोगळेकराचो ‘आप की सेवा में’ (1946). मास्टर दीनानाथ आदार दिवपी मनीस आशिल्लो मास्टर विनायक. 1948 वर्सा मास्टर विनायकूय भायर पडलो. तेन्ना गुलाम हैदर हांणी लताक आदार दिलो. गुलाम हैदर लता मंगेशकराक घेवन त्या वेळा वयलें व्हड प्रस्थ शशिधर मुखजीं हांचे लागीं गेलो. मुखजीं तेन्ना शहीद चित्रपटाचें काम पळेतालो. लताचो आवाज पातळ आसा अशें सांगून लताक संद दिवंक ना. गुलाम हैदरान शशिधर मुखजींक सांगलें, ‘आयज तूं ना म्हणटा, पूण येता त्या वर्सानी तुमी सगले निर्माते आनी दिग्दर्शक तुमच्या चलचित्रांनी गाणें म्हणपा खातीर लताच्या पायां पडटले.’ गुलाम हैदराचीं उतरां अक्षरशा खरीं जालीं. गुलाम हैदरानूच संगीत दिल्ल्या आनी नजीम पानिपती हांणी बरयिल्ल्या ‘ दिल मेरा तोडा, मुझे कहीं का न छोडा’ (मजबूर 1948) ह्या एका गितान लता मंगेशकार म्हणजे किदें हें अख्ख्या जगाच्या लक्षांत आयलें आनी आयज मेरेन हें नांव संगिताच्या श्रेत्रांत, आयकुप्यांच्या स्थानार आसा.
चित्रपट रचना आनी पुरस्कार.
लता मंगेशकरान 1955 ह्या वर्सा पयलेंच फावट संगीत रचले, आनी ते म्हण मराठी चित्रपट “राम राम पाव्हणे.” उपरांत 1960 वर्सा तिणें जायत्या मराठी चित्रपटांक संगीत रोचपाचे काम केले.
1963 – मराठा तितुका मेळवावा,
1963 – मोहित्यांची मंजुळा,
1965 – साधी माणसं,
1969 – तांबडी माती,
लता मंगेशकराक मराठी चित्रपट “साधी माणसं” हाका “महाराष्ट्र राज्य सरकार बरीं संगीत दिग्दर्शक” पुरस्कार फावो जाला, तशेंच लता मंगेशकरान
चार चित्रपटा घडोवन हाडल्यत, तांतूतली 3 हिंदी आनी 1 मराठी आशिल्ली. आमच्या भारतांतले सगळ्यांत व्हड पुरस्कार म्हळ्यार दादासाहेब फाळके पुरस्कार लता मंगेशकराक 1989 वर्सा फावो जाल्लो. तिका भारत रत्न पुरस्कार लेगीत फावो जाला.
क्रांतिसिंह नाना पाटील

क्रांतिसिंह नाना पाटील महाराष्टातले एक देशभक्त फुडारी आमी क्रांतिसिंहम्हुण तांका वळखतात. तांचो जल्म मांगली जिल्य़ातल्या येडे माचिंद्र ह्या खेड्यांत एका शेतकार कुटुंबात जालो. नानांचे बापुय रामचंद्र हे गांवचे पाटील आसले. नानांचे प्राथमीक क्षिक्षण गांवातूच जाले आनी ते 1916 वर्सा मुलकी परीक्षा पास जाले. उपरांत तांका तांका तलाठ्य़ाची नोकरी मेळ्ळी.
वावर.
मुखार ते सत्यशोधक चऴवळीटेवन पावले. तांणी ग्रामीण भागांतल्यान दौर काडुन तत्कालीन समाजातल्यो अंधश्रध्दा, हुंड्यासारक्यो वायट प्रथा, चाली-रिती हांचेआड लोकमत तयार केले. अनिष्ट चाली रिती आड ताणी बंड केले. 1930 सालात महात्मा गांधीन सूऱू केल्ल्या असहकाराचे चऴवळीत तें वांटेकार जाले. मुखार महाराष्ट काँग्रेस कमिटीचेर ते वेचुन आयले.1942 चे छोडो भारत आंदोलनांत भुमीगत रावन र्काय़ करपाचो निर्णय ताणी घेतलो. सातारा जिल्हयांत कांय वांगड्या सांगातान तांणी प्रतिसरकार थापले आनी ब्रिटिश शासन बंद उडोवपाचे थारायले. सरकारी बँको, पोस्ट, तरखाते,पोलीस थाणीं हांचेर धाडी घाल्यो. सरकारावतीन हेरगीरी करप्याक तशेच जबरदस्तीन जकात वसूल करपी पाटील तलाठ्यांची पायांक पत्रे ठोकताले. हाचेवयल्यान तांच्या ह्या प्रतिसरकाराक पत्रीसरकार अशे नांव पडल्ले. ब्रिटिश सरकारान नाना पाटलाक धरून दिवप्याक धा हजार रूप्याचे इनामुय जाहीर केल्ले. ह्याच काळांत नानांन ग्रामराज्याची स्थापनां केली. गांवच्या लोकांक स्वयंपूर्ण करचे आनी तांचो कारभार हांतात दिवचो अशी तांची कल्पना आशिल्ली.
लोकांचो स्हभाग.
लोकनियुक्त पंचान गांवचो कारभार पळोवचो आनी गरज पडल्यार भुमीगतांनी तांका मदत करची अशी ह्याग्रामराज्याची कल्पना आशिल्ली. करीड,तसगांव,वाळवे हांगा पंचसभा स्थापन जाल्यो.नाना पाटील प्रभावा वक्त आशिल्ले.पैलवाना वरवी ते सामके गांवठी भांशेत ग्रामीण दाखले दीत आपलो विशय मांडटाले.अस्पृश्यतेक तांचो विरोध आशिल्लो.अज्ञानी दृबल घटकांचो तांणी फुडारपण केलें. ते म्हात्मा गांधीचे अनुयायी आशिल्ली. पूण सशसञ क्रांतीमागीन ब्रिटिश सत्ता उमथृवपाचो ताणीयत्न केलो.जनसेवा आनी देशसेवा हेच तांचे जिवितकाय सत्यशोधक चऴवळ. भारतीय स्वातंत्र्यसंग्राम संयुक्त म्हराष्टाचे आंदोलन हांकानाना पाटलांचे फुडारपण मेळ्ळे. तांका मिरजेक मरण आयले.
अश्वगंधा

अश्वगंधा (Withania Somnifera)
सामान्य नांव.
अश्वगंधा(कों)।(म)।(हिं),इंडियन जिन्सेंग,विंटर चेरी(इं).
वनस्पतीशास्त्रीय वर्णन.
अश्वगंधाक ताळयो खूब आसतात तें उबें।झुडुप ०३-१।५ मी।मेरेन वाडपी झाड।मुळां मोठीं,मासाळ आनी धवशीं तपकिरी आसतात।पानां ५-१० से।मी लांब आनी लांबट भरपूर कुसां आशिल्लीं आसतात।फुलां दिसनात अशीं,फिकट पांचवी वा फिकट हळडवीं आनी घोंसानी येतात। फळां सुमार ६ मि।मी व्यासाची आसतात।
खंय खंय मेळटा- मध्यप्रदेश,पंजाब,गुजरात,राजस्थाच्या सुक्या प्रदेशांत हाची लागवड जाता। गोंयांत हालींच आयलां।
संदर्भ.
गोंयच्या कांय म्हत्वाच्यो वखदी वनस्पती,स्टेट मेडिसीनल प्लांट बोर्ड।
Bholaikeche Saibinnik Noven

Bholaikeche Saibinnik Noven.
Novena to Our Lady of Vailankanni
Eh bhov Povitr Ankvari, bhov Povitr Tritven tuka survek thaun Jezuchi avoi 
zaunk vichun kaddli. Tuka Dev-Put monis zalo te ghoddiek ani uprant Taka 
nov mhoine tujea kusveant sambhall'lo ten'nam bhoglo to sontos hanv atam nialltam. 
Mhojeam magnneache khotkhotean hanv khorench hi khuxalkai ani ho sontos choddounk 
ani vaddounk sodhtam.
Eh dukhovleleanche Maie, tunvem he khuxalkaecho ugddas kaddtteleank ek kherit
xekai bhasaileai tor tich xekai mhaka heam mhojeam gorzamnim kor. tujea Putan 
sanglam; "magat ani tumkam melltelem" tor hacher khoro visvas theven mhaka tuzo 
kan dhi mhonn hanv tuje kodden vinoitam. Devachi khuxi zalear hanv hea novenant 
magtam te upkar mhaka melloxe kor, nam tor mhaka goroz ti kurpa magun ghe.
"(hanga tujeo gorzo ugtteo korcheo )"
Eh Devache Maie, he mhoje noman tuka Gabriel boddvean kel'lea nomana sangatim 
manun ghe "Noman kurpen bhorlele". He mhoje noman tujea voibhovachea mokuttar 
dakttim dakttim motiam zaum mhonn hanv otrektam. Eh sosteleanche bhuzvonddare, 
Devacho Put monis zallo ten'nam tuka sontos bhoglo teach sontosan hanv magtam 
to upkar mhaka mellun ghe. Hea pasot hanv soglle mhojeo, tujea onoda khatir 
kel'leo boreo kornneo tuka bhettoitam. Hanv tuje kodden khotkhotean magtam 
hea khotkhotean tujem kalliz Jezuchea mogan lastalem, mhojim khaltim magnnim 
aikum ghe ani mhoje maglele upkar mhaka melloi.
Amen
Polleiat.
Vailankanni Saibinniche Basilika
फेरो द्वीपसमूह

, एरोपांतलो देस आसा। ताची राजधानी तोर्शावन नगर आसा। ते डेन्मार्क भाग आहे।
दुमिंगोस सांतानो रोड्रीगीज

डोमींगोज सांतानो रोड्रीगीज हो एक तियात्र कलाकार.
जल्म.
डोमींगोज सांतानो रोड्रीगीज हांचो जल्म २८ ओक्टोबर १९५२ ह्या दिसा आरांबोल जालो.
वावर.
तांका डोमनीक दे आरांबोल म्हूण वळखतात. तो एक संगीतकार. तियात्र माचयेर तो ट्रम्पॅट वाजयता जें तियात्राच्या क्षेत्रांत एक प्रमूख इन्सट्रूमेंट. ल्हानपणानूच तो चर्चीत भक्तीगितां गायतालो आनी तांका व्हायोलीन शिकपाची खूब आवड आशिल्ली. जाका लागून तो चर्च म्युजीक स्कुलांत गेलो आनी व्हायोलीन कमी वेळान शिकलो. उपरांत तांच्यानी त्याच स्कुलांत ट्रम्पॅट वाजोवपाक शिकलो आनी सद्या तो तियात्राच्या क्षेत्रांत आनी संगीत कर्यावळींत तो एक फामाद ट्रम्पॅटवादक आसा.
तोकांय वेळाखातीर बोम्बे गेलो आनी थंय तांणी केसेटींखातीर जायतीं गितां बरयलींआनी तो मागीर मुखेल गायक कलाकार आशिल्लो आनी गोंयांत परतून येयल्या उपरांत तो मागीर मेष्ट्रो झोसीनो दे'सोझाचो भागीदार जालोजंय ताणी गोंयभर व्यवहारीक आनीनोवदीत तियात्र माचयेर आपलें योगदान दिलें.ताणी जायत्या फामाद तियात्रिस्तांबरोबर काम केलां. जशे की सी. आलवारेस, प्रेम कुमार, आलफ्रेड रोजीस, जासींत वाज, एम. बॉयेर, प्रिन्स जेकोब, आगोस्तीनो तेमूदो, मेनीनो दे बंदार, पेट्रीक दुओरादो, लोरी त्रावास्सो, रोबीन वाज, सेमूअल कारावालो आनी आदी.
नेल्सन मंडेला

मंडेला, नेल्सन
दक्षिण आफ्रिकेचो प्रधानमंत्री १९९४त ताणें दक्षिण आफ्रिकेचो प्रधानमंत्री म्हूण सोपूत घेवन अवर्णभेदी लोकशायेचो पुरस्कार केलो.गोऱ्या लोकांची सत्ता आशिल्ली तेन्ना,देशांतल्या काळ्या लोकांकूय राजकारणांत समान मेळचे म्हूण ताणें चळवळ केल्ली.हाका लागून ताका दक्षिण आफ्रिका सरकारान २७ वर्सां बंदखणींत दवरलो.
मंडेलाचो बापूय तेंबू जमातिचो मुखेली आशिल्लो.दक्षिण आफ्रिकेंतल्या अल्पसंख्यीय गोऱ्या लोकांची राजवट पुरायपणान मोडून उडोवपाच्या हेतान १९१२त आफ्रिकन नॅशनल काँग्रेसची स्थापणूक
केल्ली.विसाव्या शेंकड्याच्या दुसऱ्या अर्दाकसावन नेल्सनच्या फुडारपणासकयल आफ्रिकन नॅशनल काँग्रसचो पुर्नजल्म जालो.ताणें जालो आफ्रिकन लोकांच्या आदारान वर्णभेदी गोऱ्या सरकारा आड आवाज उठोवपाचो यत्न केलो.हाका लागून १९५६-६१ ह्या तेंपार ताचेर देशद्रोही म्हूण चवकशी जावन ताका बंदखणीची ख्यास्त जाली.१९६१त ताची सुटका जाले उपरांत लेगीत ताणें गोऱ्या सरकाराच्या वर्णभेदी धोरणाक नेटान विरोध चालूच दवरलो. ताका लागून १९६२त ताका परतून बंदखणीत दवरलो. १९६३-६४ मेरेन ताची चवकशी जावन
पळेयात.
Nelson_Mandela
ज्योतिरिंद्र्नाथ टागोर

ज्योतिरिंद्र्नाथ टागोर
ज्योतिरिंद्र्नाथ हे बंगाली साहित्यिक आनी कवी. ज्योतिरिंद्र्नाथ टागोर हांचो जल्म दि. 4 मे 1849 या दिसा कलकत्याचया भौमानेस्त टागोर (ठाकोर्) घरण्यांत जालो. महषीर् देवेंद्रनाथ टागोरांचो हो पाचवो चलो आनी रविंद्रनाथाचो व्हङलो भाव. कलकत्याचया प्रेसिङेन्सी महाविधालय़ांत तांचे शिक्षण जाले. तांची बुध्द बहुमुखी आसली. ल्हानपणापासावनूच ज्योतिरिंद्र्नाथ साहित्य, संगित, चित्रकला, अभिनय या विशयांचो अब्यास करपांत दंग रावतालो. व्हड जाल्यउपरांत या सगल्या विशयांतली तांची असामान्य बुध् परगटली. बंगाली नाट्यसाहित्य हांचो टागोर घरण्यान जो सांबाळ केलो. तांतूत ज्योतिरिंद्र्नाथ हांचो वाटो खूब्ब मोठो आसलो. तांनी कांय प्रहसानां बरयली. चङशी संसक्रुत आनी फ्रेंच नाटकांचो अणकार ताणी बंगालींत केलो. किंचित जलयोग (1872), परूविक्रम नाटक (1874), सरोजिनी (1875), एमन कम्र आर वा अलीक बाबू (1877), अश्रुमती नाटक (1879) ही तांची कांय नांवा घेवपासारखी नाटकां. मानमयी (1880) आणि पुनर्वसंत (1899) ही तांची संगीत नाटकां. ज्योतिरिंद्र्नाथ येक बरो नट, संगीत जाणा जावपी आसल्याकारणान जायत्या नाटकांनी ताणी भूमिका केल्यो आनी गाणी बरयली. भारती ह्या नियतकालिकाचे ते संस्थापक आसले.तत्त्वबोधिनी आनी संगील प्रकाशिक या नियतकालिकांचे ते कांय काळ संपादक आसले. रांची हांगासर 4 मार्च 1925 या दिसा. तांचे मरण जाले.
तार

तार न्हंय येरादारीचें एक साधन. न्हंयेच्या दोनय देगांचेर रावपी लोकांची आनी तांच्या सामानाची हाड-व्हर करपाखातीर जो पनेळ वा व्हडें वापरतात ताका तार म्हण्टात. ही तार हातांनी तांडपाची आसता. आनी जो मनीस हो पनेळ वा व्हडें तांडटा ताका तारयो म्हण्टात. जे सुवातीचेर ही येरादारी चलता ते न्हंयेचे देगेच्या दोनयकडच्या सुवातींकय तार (तारीकडे तारीची सुवात) म्हण्प जाता. न्हंयेच्या उदकाचो लोट आनी येरादारी करपी लोकांच्या प्रमाणानुसार कांयकडेन एका व्हडया जाग्यार दोन व्हडयांचो सांगड वापरतात. एकोडो पनेळ आसता तेन्ना, जतनाय म्हणून उलांडीचो उपेग करतात. तार हे येरादारीची मालकी ही भोवतेककडेन गांवाची भौशीक मालकी आसता.
थरावीक पयशांच्या मोबदल्यामत थारावीक काळाखातीर तार चलोवपाचो करार (पावणी) करप जाता. रिवाजाप्रमाण लोकांकडल्यान येरादारीची फी म्हणून थारावीक पयशे वा धान्य/ सेवा घेवप जाता. न्हंयचो आस्पाव आशिल्ल्या वाठारांतलें तार हें एक खूब पुर्विल्लें उपेगी अशें साधन. गोंयांत भोवतेक सगल्या न्हंयांचेर थरावीक अंतराचेर तारीची येरादारी चलता, हालींच्या काळांत फेरीबोट हे यांत्रिक येरादारीचे वेवस्थेक लागून तार ही वेवस्था उणी जायत आसा. जंय फेरीबोटीची वेवस्था जावंक ना थंय आजय तारीक म्हत्वाची सुवात आसा.
ॲस्टन, फ्रान्सिस विल्यम

फ्रान्सिस विल्यम ॲस्टन (जल्मः 1 सप्टेंबर 1877, हारबोर्न बर्मिगहॅम; मरणः 20 नोव्हेंबर 1945 केंब्रिज). नामनेचो ब्रिटीश रसायन आनी भौतिकीशात्रज्ञ. ताचें शिकप मालव्हर्न कॉलेज, बर्मिगहॅम आनी केंब्रिज विद्यापीठांत जालें. 1910 पसून जे. जे. थॉमसन हाचो सहाय्यक म्हूण ताणें कॅव्हेंडिश प्रयोगशाळेंत काम केलें. 1920 त ट्रिनिटी कॉलेजचो फेलो म्हणून ताची वेंचणूक जाली. थॉमसन हाणें समस्थानिकांचो (Isotopes) सोद लायतकच ॲस्टर हाणें समस्थानिक आशिल्ल्या मूलद्रव्यांचे भितरले रचणुके विशीं संशोधन करपा खातीर आनीकय बऱ्यो आनी नव्यो पध्दती सोदून काडपा खातीर उपाट संशोधन केलें. पयलो द्रव्यमान वर्णपटलेखक (Mass Spectrograph) ताणें तयार केलो आनी ताचे वरवीं समस्थानिक आशिल्लीं कितलींशींच मूलद्रव्यां सोदून काडलीं.
द्रव्यमान वर्णपटलेखका वरवीं कितल्याशाच मूल्यद्रव्यांच्या समस्थानिकांचो सोद लायिल्ल्या खातीर आनी Wholenumber Rule ह्या ताच्या सिध्दांता खातीर ताका 1922 त, रसायनशास्त्र विशया खातीर आशिल्लो नोबेल पुरस्कार फाव जालो.
रॉयल सोसायटीन 1921 त ताची फेलो म्हूण वेंचणूक केली. मॅकेंझी डॅव्हिडसन पदक (1920), ह्यूझ पदक (1922), जॉन स्कॉट आनी पॅटरनो पदक (1923), रॉयल पदक (1938) आनी डडेल पदक (1941) अशीं कितलींशींच पदकां ताणें मेळयलीं.
ताणें बरयल्लीं म्हत्वाचीं पुस्तकां अशीः Isotopes (1922), Structural Units of Material Universe (1925), Mass Spectra and Isotopes (1933).
Yamuna Peletoddi - Deknni

"“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”"
Yamuna Peletoddi.
On the opposite bank of the River Yamuna
Type: Deknni
Source: Lourdinho Barreto. Goemchem Git. Pustok
Musical form: Ternary
Literary form: Historical aspect [65]
Translated by Romano Abreu, Moira, Goa, June 2003
Yamuna peletoddi
On the other side of Yamuna
Amchem ghor nodi koddi
Our house is near the river
Surya udeta zor kalli
Although the sun rises regularly
Thonddi borich khata voros bhori.
Weather is too cold throughout the year
Amcho ganv fulam-tolli
Our village is flower – lagoon
Amcho ganv sallka-sori.
Our village is like a lotus
Dekhṇi (also spelled Dekni, Dekni, Dekhṇi) is a semi classical Goan (Indian) dance form. The plural of dekṇi in Konkani remains the same.
One of the most famous Deknni songs is "Hanv Saiba Poltodi Vetam" by Carlos Eugenio Ferreira (1860–1926) first published in Paris in 1895 and then in Goa in 1926. The song was adapted by Raj Kapoor as "Na mangoon sona chandi" in his Hindi movie Bobby. The story that is depicted in this song is about two temple dancers who want to go for Damu's wedding and they approach the boatman to ferry them across the river. The boatman says, "No! The river is rough!" The dancers offer the boatman their gold jewellery; but the boatman is still firm. "No!" he says. So the dancers dance for the boatman and this time he ferries them across the river.
One of the earliest deknnis which may be dated around 1869 is "Kuxttoba" in which he is called “heir to India and terror of Goa”, implying resistance to Portuguese rule. Kuxttoba was a member of the Salekar branch of the Rane family. Information about his birth, the reason and the course of his rebellion and the manner of his end are vague. He did rebel as an individual against the rule of the Portuguese in Goa but he presented no concept for a free Goa.
Other deknni songs are:
Polleiat.
http://www.songs-from-goa.at/info14-music-with-staffnotation.html
अलुते-बलुते

अलुते-बलुते भारतीय खेड्यांतले परंपरागत वतनी हक्क. हे हक्क म्हळ्यार ग्रामीण अर्थवेवस्थेची बुन्याद म्हणल्यार जाता. खेड्यांत रावपी बिगर शेतकार लोकांचो वेवसाय परंपरेन चलत आयिल्ल्यान ताका कुलपरंपरागत हक्काचें स्वरुप प्राप्त जालां. ताका लागून हे वेवसाय आनी तांकां मेळपी हक्कांक ‘अलुते- बलुते’ अशें म्हणटात. ह्या ह्क्कांक लागून शेतकार आनी एकामेकांमदल्या संबंदांक उत्तरेंत जजमानी (यजमानी) पद्दत आनी महाराष्ट्रांत ‘अलुतेदारी-बलुतेदारी’ अशें म्हणटात. ह्या जजमानी वा अलुतेदारी-बलुतेदारी पद्दतींत शेतकार हो यजमान अशें मानतात. जाल्यार बिगर शेती-वेवसायीक हे ‘कामिन्’ (इत्सुक) अशें समजतात.
महाराष्ट्रांत अशा बिगर शेती-वेवसायीकांचे अलुतेदार वा ‘नारु’ आनी बलुतेदार वा ‘कारु’ अशे दोन प्रकार आसात. शेतकारांचीं म्हत्वाचीं कामां करपी आनी तांच्यो दिसपट्ट्यो गरजो भागोवपी ते बलुतेदार. तांकां मोबदलो म्हळ्यार धान्याचो वांटोय चड मेळटा. अलुतेदारापरस बलुतेदाराचो हक्क चड व्हडलो आसता. पाटील आनी कुलकर्णी सोडल्यार, चौगुलो, म्हार, मेस्त,सोहार, चांभार, कुंभार, म्हालो, शेट, जोशी, परीट, गुरव आनी खारवी हे ‘बारा बलुतेदार’ म्हूण नांवाजिल्ले आसात. जांच्या बगर शेतकारांचें अडना पूण जे शेतकारांच्यो बारीक-सारीक किरकोळ गरजो भागयतात ते अलुतेदार. हातूंत तेली, तांबोळी, साळी, सनगर, शिंपी, माळी, गोंधळी, डवऱ्या, भाट, ठाकर, गोसावी, मुलाणा, वादंत्री, घडशी, कलावंत, तराळ, कोरळ, भोई ह्यो अठरा जाती आस्पावतात. दरेक गांवांत ह् सगळे अलुतेदार-बलुतेदार आसताच अशेंय ना. वेळ प्रसंगाक अलुतेदार आनी बलुतेदार एकामेकांचीं कामां करतना दिसून येतात. अलुतेदार आनी बलुतेदारांच्या वेवसायां वयल्यान तांची व्हडली, मदली आनी धाकटी वळ वा कास अशी प्रतवारी करतात. तांची बिदागी वेवसाया प्रमाण थारायतात.
शेताच्या कामा भायर लग्न वा हेर धर्मीक-सामाजीक सुवाळ्यांतय म्हार-मांगाक धरून सगल्या अलुत्या-बलुत्यांची कामां परंपरेन थारायल्लीं आसतात. ताचे खातीर तांकां खणनाल्ल हांच्या सारको मोबदलो कामा प्रमाण आमा ऐपतीप्रमाण मेळटा. हे अलुतेदारी-बलुतेदारी पद्दतींत गांवातले बिगर शेती वेवसायांतलें कुटुंब, तांचे काम आनी ताचो मोबदलो हांचो निश्चित आनी अभेद्य असो मेळ दिसून येता. हातूंत कांय जाणांक अलुत्या-बलुत्यांची पिळवणूक दिसता, जाल्यार कांय जाणांक शेतकारांचो छळ दिसता.
ग्रामीण अर्थ वेवस्थेंत आधारभूत आशिल्ली ही पद्दत उद्येगीकरणाच्या आनी नागरीकरणाच्या प्रभावाखाला हालीं हालीं मोडून पडत आयल्य. आपापल्यो वाडट्यो गरजो आनी अपेक्षा भागोवपा खातीर सगले जाण शारांनी वचून स्थायिक जातात. देखून खेड्यांतलें पयलींचें एकामेकांचेर आदारून रावप उणें जायत आसा. दुडवांच्या विनियम-माध्यमाक लागून हाचेर परिणाम जाला. खूब कडेन 1933 वर्सा सावन म्हारांची तांच्यांत जाल्ल्या नवजागृतायेक लागून आपले वतनी हक्क आनी गांवकीचीं कामां सोडून दिवपाक सुरवात केली.
गोंयांतूय आदल्या तेंपार अशे बिगर शेतवड वेवसायिकांचे वतनी हक्क आशिल्ले. गांवचे म्हाले, मडवळ, मेस्त, म्हार, चामार ह्या सारकिले बिगर शेतवड वेवसायिक गांवच्या शेतकारांची आपपल्या वेवसायांवरवीं वर्सभर फुकट कामां करताले आनी ह्या कामाचें मोल म्हूण शेतकार तांकां शेतांत पिकयल्लें पीक अमुकूच अशा प्रमाणांत दिताले. हें पीक दिवप शेत मळटा त्या दिसा आनी मळणेच्या जाग्यारुच जातालें. भारतांतल्या हेर वाठारां प्रमाण गोंयांतय उद्येगीकरणाक लागून ही पद्दत ल्हव ल्हव नश्ट जायत गेली.
Santaninchea Dongrar - Dulpod

"“Let’s keep the Goan tradition and culture alive, worldwide”"
Santaninchéa Dongrar.
"On the hills of Santani"
Type: Dulpod
Source: J.A.A. Fernandes (1880-1980). Album Cantarancho. Chorão
Lyrics and Music:
Date:
Musical form: Binary
Literary form: Political agitation
Translated by Lourenço de Noronha, Vienna, June 2005
Santaninchéa dongrar,
On the hills of Santani,
Dadlé (original: Pakle) chavouléat.
The men (original: Portuguese soldiers) are excited.
Vattên vetteam chedvanc,
To the girls passing by,
Hatu aloitat.
They wave their hands.
Chusmo/ Refrain
Anim hédéa tedêa hédéa tedá (tedóa)
And oh! oh! oh! oh!
Vod'léa khadaché.
What big beards they have.
Tambdéa capddachi bail passar zalear,
If a woman dressed in red passes by,
Dol'lé té mod'tat,
They wink,
Bolsant hat gallun, rupia bair cad'dun,
They put their hand in the pocket and take out money (lit. rupees)
Tancam té dacoitat. (Chusmo)
They show it to them. (Refrain)
Bailô-chedvam laguim enam mun,
Since women and girls do not come near,
Zobor té chavoutat.
They (men) get very furious.
Khadda-mixeanc pôun, biéun ani campun,
Looking at the beards and moustaches,
Pollá-pôll tim cadtat. (Chusmo)
Fearing and trembling they (the women) flee fast. (Refrain)
Polleiat.
Dulpod Goenche
दुर्वा

दुर्वा हाका कोंकणीन हरयाळी अशेंय म्हण्टात तेच तरेन मराठीन तिका हरळी, हिंदीन दूब,डूब, गुजरातीन दरो, कन्नडान गरिके हळ्ळू, संस्कृतान दूर्वा,शतग्रंथ, इंग्लीशीन बहामा बर्म्युडा क्रिपिंग-डॉग्सटूथ ग्रास, लॅटिनान सायनोडॉन डॅक्टिलॅन अशें म्हण्टात. ती गॅमिनी ह्या कुळान येता. हें एक जायतीं वर्सां जगपी, उपेगी अशें तण. हाचें खोड जमनीर आडवें वाडून रोखडेंच पातळटा. ताका ल्हान-ल्हान उब्यो खांदयो आसून तांचेर पाचवींचार सादीं बारीक तणावरी पानां येतात. खांदयेच्या तोंकाक फुडें २-६ कणसांचो ताळयेवरी घोंस येता. ताचेर देंठ नाशिल्लीं कणसां आनी तातूंत व्दिलिंगीं फुलां येतात. सादारणपणान पावसाळ्या उपरांत फुलां येतात. ही चड करून उश्ण देशांनी सगळेकडेन दिश्टी पडटा. हिमालयांत २,४०० मी. उंचायेचेर, शेतांत वा पोरसांत तणावरी वाडटा. हिची नवी लागवड ह्या झाडाचे कुडके रोवन वा बियो फाफडून करतात. जमनीची हुनसाण ना करपाक तशेंच खेळाच्या मैदानाचेर दुर्वा लायतात. घरच्या पोरसांत, भौशीक बागेंत दुर्वांचेंच 'लॉन' करतात. गोरवांक, सोशांक आनी मेंढरांक हें तण खूब आवडटा.
धर्मीक म्हत्व.
हिंदू धर्मांत दुर्वांक पवित्र मानल्यात. ऋग्वेद आनी उपरांतच्या ग्रंथांनी दुर्वांचो उल्लेख आयिल्लो आसा. दुर्वाश्टमीक (भाद्रपद शुधद् अश्टम) दुर्वांनी शिवाची पुजा करची अशें चातुर्मास्य महात्म्यांत सांगलां, कारण ही वनस्पत जननक्षम आनी चोंब्यांनी वाडपी आशिल्ल्यान पुजकाचीय वंशावळ तशीच वाडत रावची असो हेत आसा. दुर्वा ही गणपतीक 21 वा 21चे पटीन दुर्वा ओंपच्यो अशें सांगलां. संस्कृत भाशेंत हे वनस्पतीक सुमार ४० नांवां आसात. वैदिक साहित्यांत (ऋकसंहिता) शण्डदुर्वेक वापरलां. कौटिलीय अर्थशास्त्रांत ताग, रूई, अळशीं हांचेवांगडा तिचो आस्पाव तृणवर्गांत केला. कांयकडेन तिका धर्मांकूर ह्याय नांवान वळखतांत.
उपेग.
हें तण स्तंभक, मूत निवळ करपी आसून, घायाचेर ताच्या पानांचो रोस लायतात. मुळांचो रोस रक्ती बिकांचेर दितात, गर्भाशयाचे त्रास, सूज, अतीसार, आमांश आदींचेर दुर्वांचो रोस उपेगी पडटा. दुर्वांचो रोस कातीचो रोग ना करता. तेचपरी कुड्डेपण ना करता, देखून तो सेवन करचो अशें आयुर्वेदांत सांगला. खेळमी थांबोवपाक दुर्वांच्या ताज्या मुळांचो रोस आनी म्होंव एकठांय करून चाटपाक दितात.
जुांवाचें दुस्रें पत्र

जुांवाचें दुस्रें पत्र.
Second Epistle of John
जुांवाचें दुस्रें पत्र.
ह्या दूसऱ्या पत्राच्यो कल्पना आनी भास पयल्या पत्राच्या कल्पना आनी भाशे सार्क्योच. पयलें पत्र बरवंचें पडलें त्याच कारणांक लागून हेंय दुस्रें पत्र बरवंक पडलें म्हळ्यार जाता. चड करून, पयल्या शेंकड्याच्या शेवटाक तें बरयलें.
हें पत्र एके विंचून काडलले असतरेक बरयलां. थड्या शासत्रियां पर्माणें, ती असतरी एक खासगी बायल: दूसऱ्यां पर्माणें ती असतरी एक खुणा : ती घडिये आक'खी पवित्र-सभा वो धाकटे आजियेची एक खेरीत सभा खुणायता जियात.
जांकां हें पत्र बरयलें, तांकां जुांव तांच्या थीर भावार्थाक लागून वाखाणता आनी, कश्टांचें इनाम जडून घेवंचे खातीर, तीं शेवटाक परियान भावार्थांत थीर रावुंक जाय म्हण सांग्ता. एकामेकाचो मग करुंक तो तांकां उलो कर्ता, पूण खऱ्या क्रिसती धर्माच्या विरधियां कडे ताणीं कसलच संबंद सांबाळचो न्हय म्हण तो तांकां शिडकायता.
ह्या पत्राची मानडावळ अशी :.
प्रसतावना : १ – ३
प्रितिमग सगटावन श्रेश्ट-वर्तो : ४-६
खटे शिकवण्चेर आड शिडकावणी : ७-११
संपादणी : १२-१३
पळेयात.
Second_Epistle_of_John
कुणबी समाजाच्यो परबो

कुणबी समाजाचे लोक गोंयभर आसात.चडशे ते काणकोण तालुक्यांत डोगरी वाटारात रावतात. देखीक गांवडोगरी,खोतीगांव,सांतोल्ली,चापोली. तांच्या मदीं दोन जाती आसतात.पयली जावन आसा वेळीप आनी दुसरी जावन आसा गांवकार.वेळीप जे आसात ते देवाची कामा करतात आनी गांवकार गांवच्या लोंकाचो मुखेली.
कुणबी समाजाचे हेर समाजा सारक्योच सण-परबो आसतात.पूण तांची परब मनोवपाची रीत वेगळी आसता. सुरवेक येता ती परब म्हळयार 
आसाडी परब.
ह्या दिसा कुणबी समाजाचे लोक सकाळी उठून न्हावन-धुवन देवाक वात लायतात. त्या दिसा पुराय घरचो तशेच गांवचो लोक नुस्ते खायनात. देवाची पुजा करुन देवाक खास करमला पानाचेर वाडी दवरतात. इतलेच न्हय तर सगळे लोक करमला पानाचेरूच जेवतात. ह्या घरांनी तोरी दाळीचे गोडशे,तांदळाचे वडे,चण्या भाजी दर एक घरांत करतात.
नाग पंचम.
चडशे लोक ही परब करनात. जे लोक नागदेवाक मानतात तेच ही परब मनयतात. नाग देवाक दुदाचो निवेद दाखयतात. त्या दिसा पातोळी करतात.
सुता पुनव.
ती सुता पुनव-दुसऱ्या समाजाचो लोक सकाळीं न्हावन-धुवन देवाक वात-जोत लावन जानवें आपल्या आंगाक घालता. पुण ह्या समाजाचे लोक दनपरां जानवे घालता. जर तीथि प्रमाण ग्रह बी सारके ना जाल्यार ते जानवे सकाळी घालतात. हे जानवें दुसऱ्या दिसा दादले आंगाचे काडून माडाक घालता. आनीक चेडवां केळीक घालपाची प्रथा ताच्या समाजात आसा. त्या दिसा निमतान दर एका घरांत मुगाचे गोडशे, तांदळा पीठाचे वडे, खीर करुन भाव-भयणीचें तोंड गोड करतात.
नव्या पुनव.
चवथीच्या पयल्या दिसा ही नव्या परब मनयतात. ह्या दिसा घरांतलो एक व्हड मनीस गांवच्या लोकां वांगडा वचून शेतांतल्यान कणसां हाडटा. आनी ती कणसां घेवन येतकच घरांतली व्हड बायल ताका आरत दाखोवन घरांत घेता. ही कणसां मागीर तो पुरसाक,तांदळाच्या मडकेक, चुलीक, गाडयेक बांदतात. हातुंतली कांय कणसां ते गोडशे करपाक वापरतात. तशेंच ह्या दिसा देवाक निवेद केळी पानाचेर दवरतात आनी केळी पानाचेर जेवतात.
चवथ.
चवथी पयली दिस गणपती ज्या कडेन पुजतात, थंय ते रंग-बिरंगी रानटी वनस्पतींची आनी फळांवळींची माटोळी बांदतात.चवथी दिसा तांच्या सोयऱ्यांच्या हातीन गणपती हाडतात. आनी तो हाडून कांय वेळ तुळशी कडेन दवरतात. मागीर ताका बगूळ व्हाळून भितर घरांत घेतात. गणपतीक दनपराचो निवेद दाखोवन वाडेकार भजन करतात.घरचोच मनीस गणपतीची पुजा करता ते भटाक बी आपयनात.
चवथीक सिते चंवर आनी रामा पानां हीं म्हत्वाची आसतात. तशेच चिटयाची फुलां विसरजना खातीर जायच पडटा.
गुडुलो.
चवथीच्या आठ दिसा उफरांत ही परब येता. गांवच्या नव्या जोडप्यां खातीर ही उमेदीची परब.घरच्या नव्या न्हवऱ्यान च्या बी पिवचे पयली गांवच्या बांयचेर वचून आळवाच्या
=संदर्भ=
Ponnji

Ponnji Goenche rajdhani ani tichem vhoddlem xar. Ut'tor Goenchi mukhel kocheri Ponnje urta. Ponnji xar Tiswadi talukant, Mandovi Nodichea davea dhodder urta.
मनोहर पर्रीकार

मनोहर गोपाळकृष्ण प्रभू पर्रीकार (जल्म 13 डिसेंबर 1955) हे भारतीय जनता पार्टीचे नेते आनी भारताचे सद्ध्याचे केंद्रीय संरक्षण मंत्री. 9 नवेंबर 2014 ह्या दीसा तांची केंद्रीय संरक्षण मंत्री म्हूण नेमणूक जाली. ताचे आदीं ते मार्च 2012 ते नवेंबर 2014 मेरेन गोंय राज्याचे मुखेलमंत्री आसले. 2000 ते 2005 ह्या काळांतय तांणी गोंयचें मुखेलमंत्रीपद सांबांळलां.
शिक्षण.
मडगांवच्या लॉयोला इश्कोलांत माध्यमीक शिक्षण घेतलेउपरांत तांणी 1978त आय. आय. टी. बोम्बेतल्यान (आतांचें मुंबय) Metallurgical Engineeringची पदवी मेलयली. खंयच्याय भारतीय राजंयाचे मुखेलमंत्री जावपी ते पयले आय. आय. टी. पदवीधर आसले.
खाजगी जिवीत.
तांचो जल्म एका गौड सारस्वत ब्राम्हण कुटूंबांत जाल्लो. म्हापशेंलागींच्या पर्रा (Parra) गांवच्या नावांवयल्यान तांच्या आडनांवाची उत्पत्ती जाल्या.
तांची बायल मेधा हांकां 2000 वर्सा कांक्राचें दुयेंसान मरण आयलें. उत्पल आनी अभीजात हे तांचे दोन चले. उत्पल पर्रीकार हाणें मिशिगन स्टेट युनिव्हर्सिटींतल्यान इंजिनिअरिंग केलां आनी अभिजत वेवसयांत व्यस्त आसा.
राजकीय कारकीर्द.
भाजपान ताका विधानसभा वेचणूकींत 1994त राजकारणाच्या माचयेर हाडलो. जून ते नोव्हेंबर 1999 ह्या काळांत ते विरोधी पक्षेनेते आशिल्ले. 24 ऑक्टोबर 2000 ह्या दिसा मनोहर पर्रीकार पयल्या फावट गोंयचो मुखेलेमंत्री जालो आनी सबंद भारतांत आय.आय.टी जाल्लो पयलो मुखेलमंत्री जावपाचो मानूय मेळयलो. 27 फेब्रुवारी 2003 ह्या दिसा हें सरकार कोसळ्ळें. पूण 5 जून ह्या दिसा ते परत मुखेलमंत्री जाले. 29 जानेवारी 2005 ह्या दिसा तांचे सरकार अल्पमतांत आयलें. 2012त मनोहर पर्रीकार हांच्याखाला भाजप आघाडीन 24 आमदार निवडून हाडले. 2014 ह्या वर्सा तांणी लोकसभेंत गोंयचे दोनूय सीट भाजपाक मेळोवन दिवपाक मोटो वांटो उखल्लो.9 नोव्हेंबर 2014 ह्या दिसा पयल्या फावटी एक गोंयकार भारताचो संरक्षण मंत्री जालो.
पुरस्कार.
• 2012 वर्साचो CNN-IBN Indian of the Year पुरस्कार (राजकारण विभाग)
ॲन्टनी मेंडीस

अ‍ॅन्टनी मेंडीस मडगांच्या बड्डें वाठारांतलो.ताचो जल्म २८ डिसेंबर १९२० ह्या दिसा जालो.ताचे शिकप मुंबयंत सांत तेरेझा इश्कोलांत जाले.ल्हानूच आसतना ताका तियात्रांत न्हेसपाची आवड
आसली ताका लागून वाड्यांतल्या भुरग्यांक घेवन तो ल्हान ल्हान कार्यावळी concert करतालो.शाळेंत शिकताना ताच्या शिक्षकान ताका इग्लीश concertत पेज बॉय (page boy)ची पारत दिली ती ताणे भेस रे तरेन पाळ्ळी.अशे तरेन आपली भिनयाची कला तो फुलोवपाक लागलो.
१९३६ वर्सा जुआंव आगोस्तीन फेर्नांदीस आपल्या ‘कापरी चाकोर’ ह्या तियात्रांत ताका ल्हानशी पारत दिल्ली. आनी अशे तरेन ताणे ताका आपल्या चश्या तियात्रांनी वाटेकार केल्लो.तो एक बरोवपी,बसोवपी,रचपी,गावपी आनी नामनेचो विनोदी नट.तो इश्कोलांत आसतनाच तियात्र बरोवपाक सुरवात केल्ली ताणें वट्ट १५ तियात्र बरोवन माचेर हाडले.ताचो पयलो तियात्र ‘पांडू बार्बेर’ (pandu barber)गोंयांत प्रयोग जालो.ताचे कांय हेर तियात्र म्हळ्यार ‘आर्तीमीझ’, ‘गोंयकार,’ ‘पेसांव वा तेनसांव,’‘कुणबी इर्मांव,’ ‘दुसरेपोणी काजार,’तिखली सून,’ ‘वोनेचो जुरामेंत,’‘बेकार जांवोय,’ ‘रॉड टू म्हापसा,’‘गिराणाचो पूत,’ आदीं.
ताच्या गोड आवाजाक लागून तो प्रेक्षकां मदी खूब गाजिल्लो.ताणें म्हणिल्लीं कांतरां आयज पासून लोकांच्या तोंडार गोळटात.ताच्या म्हणपाचे पद्दतीक लागून लोक ताका spring man म्हण्टाले.एक फाकीवंत हासौणो कलाकार म्हूण ताची नामना जाल्ली.ताच्या भेसाक पळोवनूच प्रेक्षक हांसपाक लागताले.आनी ताका लागून एका तियात्रिस्तान ताका ‘कॉमिडीयना मदलो एक हुशार कॉमेडियन’ म्हूण नांव दिल्लें.‘आमचे नशीब’ फिल्मांत तो खूब पर्जळ्ळो.अशे तरेन आपल्या जिवनाची २५ वर्सां कोंकणी माचेची सेवा केली आनी २१ मार्च १९६४ दिसा तो संवसारांत अंतरलो.
मांडवी नदी

मांडवी न्हंयेक गोंयच्या जिविताची जीवन रेखा अशी पाचारतात. हे न्हंयचो आरंभ जांबोती जाता आनी दूधसागराच्या तशेंच वरपोहा धबधब्यांतल्यान पासार जाता. तिचो उगम कर्नाटकांतल्या देगांव गांवात जाता. जंय कांय कडेन तिका गोमती म्हण वळखतात जाचो आरंभ अस्तंत घांटाच्या भीमगड हांगासर जाता. मांडवी सांगाता जुवारी न्हंय ह्यो दोन गोंयच्या राज्याचो मुखेल न्हंयो. गोंयांत ह्या न्हयेची लांबाय ७७ किलो मीटर जावन आसा.
मांडवी न्हंयेचो प्रवेस गोंयांत सत्तरी तालुक्यांत सान जाता. ही न्हंय कुंभारजुवें, दिवाडे आनी चोडणे हांतूंतल्यान आसपावता. दोनूय मांडवी आनी जुवारी न्हंयचें उदक अरबी दर्यांत लोटून दितात आनी एका सामान्य जाग्यार काब आग्वाद हांगासर धोको रचतात. राजधानी पणजें आनी पोरणे गोंय ही आदली गोंयची राजधानी दोनूय मांडवीच्या दाव्या धडेर उरतात. म्हापशेंची न्हंय मांडवीची ल्हान न्हंय जावन आसा.
कुंभारजुयेंचो व्हावपी व्हाळ दोनूय न्हंयेक जुळटा आनी हे खातीर मांडवी न्हंयेतल्यान गोंयचें मुखेल खनिज-लोखणाचें मीन हाडूक व्हरुक सोपे जाता. तीन गोड्या उदकाचे जुवे दिवाडी, चोडणें, आनी वाशी, ह्या न्हंयेत पोन्न्या गोयांत आस्पावतात. चोडण्याच्या लागी सलीम आली सुकण्या अभयारण्य आसा जीका नावादिक सुकण्या विनय सलीम आली हांचे नाव दिला. एक सदाची फेरीबोट हांगासरल्या रावतल्यांक ह्या जुंव्यावयले मुखेल जाग्यांचेर पाववपाक आधार दिता.
मांडवी न्हंयेचो विस्तार पणजी, व्हडविकेच्या मांडवी पूलाकडे जाता. हो पूल १९८०व्या वर्सांत कोसळ्ळो देखून तो बंद जालो. नवो बांदिल्लो पूल जड येरादारिक हाड व्हर करूंक आधार दिता. मांडवी न्हंयेच्या उदेंतीकडे पणजें आनी बेतीं गांव झुलता.
शीणवाल्या दिसांनी भोंवडेंकाराच्या मोसमांत, खास रातच्यो मांडवी न्हयेंतल्यान बोटींच्यो भोंवड्यो आसतात जांतूंत गांवप्यांचे पंगड मांडवी न्हयेक भूल घालतात.
उदेंत यिद्दीश

हिचो विकास आश्केनिझिक ज्युच्या स्थलांतरा उपरांत मध्य युरोपांतल्यान उदेंत युरोपांत चड जावंक लागलो. चड करून ही भास रशिया आनी रुमानियेंतले ज्यू लोक उलयताले. यिद्दीश भाशेचो उगम आनी इतिहास हो ज्यू लोकांच्या धर्म, इतिहास आनी संस्कृताय हांचेवांगडा बांदिल्लो आसा. जर्मनींतल्या ऱ्हायनलँड वाठारांत, इकराव्या-बाराव्या शेंकडयांत ज्यू भाशेचो जल्म आसुंये. तशेंच सेमिटिक संस्कृतायेंतलीं उतरां आनी हिब्रू लिपी ह्या दोन मुखेल घटकांच्या आदाराचेर हे भाशेचो विकास जालो.
ओडिया चित्रपट

ओडिया चित्रपट काली फिल्म्स संस्थेन ‘सितार विवाह' (१९३६) हो ओडिया भाशेंतलो पयलो बोलपट कलकत्त्याक निर्माण केली. १९४८ १९६२ त, सगळ्यांत चड सात आनी ताचेआदी १९६० त, पांच ओडिया बोलपट प्रदर्शित जाल्ले. १९६० पयलीं जे बारा ओडिया चित्रपट ԱԶԳ 3 चित्रपट आयिल्ले, तातूंत धा पौराणिक आशिल्ले. बसंतकुमारी पटनाइकचे कथेवयल्यान काडिल्लो 'अमरा बाटा' (१९६४) आनी के. सी. महंती हाचे कथेव्यल्यान तयार केल्लो ‘का' (१९६५) ह्या चित्रपटांवरवीं प्रेक्षकवर्ग मोजकोच आसता. ओरिसांतल्या सैमाची आनी सृश्टीची मृणाल सेन ह्या बंगाली दिग्दर्शकान ‘मटीर मनीष' (१९६६) हो ओडिया भाशेतलो एक बरो चित्रपट सादर केली. ह्या चित्रपटांत मा. मनीष, प्रसन्नता, नंदा, शरा पुजारी, भानुमति आनी सुजाता ह्या कलाकारांनी मुखेल भूमिका केल्ल्यो. ओडेिया चित्रपटसृश्टीत चित्रपटनिर्माती, दिग्दर्शिका, अभिनेत्री आनी (१९६२), ‘का' (१९६५) आनी ‘स्त्री' (१९६९) ह्या तिच्या चित्रपटांक राश्ट्रीय पुरस्कार फाव जाल्यात. तिणे 'श्री जगन्नाथ' ह्या ओडिया चित्रपटांत भुरगेपणांत कृष्णाची भूमिका केल्ली (१९५०). तिची घरकार गौरप्रसाद घोष होय एक बरो अभिनेतो आनी दिग्दर्शक आसा ‘श्री लोकनाथ' (१९६०), ‘जीवनसाथी' (१९६३), 'साधना (१९६४), ‘मटीर मनीष' (१९६६), 'अरुंधती' (१९६७),‘स्त्री' (१९६९) ह्या ओडिया चित्रपटांक राश्ट्रीय रूप्यापदकां फाव जाल्यांत, तशेंच ‘अदेिना मेघा' (१९६९) आनी ‘संसार' (१९७१) ह्या चित्रपटांक राश्ट्रीय पुरस्कार मेळ्ळ्यात. सुरवातीकसावन १९८८ मेरेन सुमार २१८.
Solam

Solam.
Solam are skins of fruits like the birondd (Garcinia Indica , sometimes called the “wild mangosteen”)
and peelings of the mango, dried in the sun, and sometimes cured in salt. The solam
are used as condiments in curries and sauces.
Polleiat.
Solam - Garcinia_indica
प्रमिलाताई कांत जांबावलीकार

प्रमिलाताई कांत जांबावलीकार ह्यो सुटके झुजारी आशिल्ल्यो.
जल्म.
प्रमिलाताई कांत जांबावलीकार हांचो जल्म काणकोण तालुक्यांतल्या पैंगीण गांवांत 1912 वर्सा जालो.
शिक्षण.
लग्ना पयलीं तांचें शिक्षण चवथी मेरेन आसलें. पूण लग्ना उपरांत तांणी पुण्याच्या कर्वे विद्यापिठांतल्यान एस.एस.सी. मेरेनचें शिकप घेतले.
स्वातंत्र्याची चळवळ.
गोंयांत हिंसक दहशतवाद आपणावन काम करपी जसो पंगड आसलो तसोच महात्मा गांधीजींच्या अहिंसात्मक मार्गान वचपी सत्याग्रहींचोय एक गट आसलो. ह्या अहिंसक मार्गान वचप्यांमदी एक आसले श्री. पुरूषोत्तम काकोडकार.
स्वातंत्र्याची चळवळ निर्माण करचे पासत गोवा सेवा संघ हे संस्थेच्यो प्रमिलाताई क्रियाशील सभासद आसल्यो. गोंय पुर्तुगेजांच्या बंदपासांतल्यान बेगीनांत बेगीन मेकळें करचे पासत गोंय मुक्ती लढ्याची पुर्वतयारी करप हेंच ही संस्था निर्माण करपाचें मुखेल कारण आसलें.
पुर्तुगेजांच्या शेकाखालचो काळ म्हणल्यार भिरांतेन दीस काडपाचो. बायलांचें जिवीत तर चार वण्टी भितर बंदिस्त. चार चवगांत मिसळप साप उणें. अश्या ह्या काळांत प्रमिलाताई जें काम केलां ताका तोड ना.
योगदान.
तांणी मडगांव शारांत आपल्या कामाक सुरवात केल्ली. बायलां-चलयांक एकठांय करून तांणी पेटी-चरखो हाडून सूत विणपाचे वर्ग सुरू केल्ले.
सूत विणले उपरांत महात्मा गांधीजींच्या आश्रमांतली प्रार्थना म्हणटालीं. समाजीक, राजकी प्रस्नांचेर चर्चा जाताली. 
अश्या ह्या कार्यावळींतल्यान कळत – नकळत लोकांच्या मनांत आत्मविश्वास वाडीक लागतालो आनी स्वातंत्र्याविशीं जागृताय करपाच्या मुळाच्या कामाक गती येताली. आपलीं भुरगीं व्हड जातकच गोंय मुक्ती संग्रामांतल्या सुटके झुजांत वांटो घेवपाक सुरवात केल्ली. तांच्या घरांत कार्यकर्त्यांच्यो बसका जाताल्यो. नाथ पै, बाळा काकोडकार, वसंत मळये आदी भुमिगतांचें थाणें म्हणचे हांचे घर. तशेंच कार्यकर्त्यांच्या नांवाच्यो यादी, लिपचोरयां पत्रकां, बाँम्ब तयार करपाक लागपी सामान तांच्याच घरांत सांठोवन दवरताले.
डाँ. राम मनोहर लोहियांनी गोंयकारांच्या मनांत स्वतंत्रतायेची जी ज्योत पेटयल्ली आनी ज्या असंख्य निसुवार्थी व्यक्तिनी त्या संग्रामांत वांटो घेतिल्लो तातूंत प्रमिलाताईंचोय व्हड वांटो आसा. तांणी लग्ना उपरांत आनी भुरगीं व्हड जातकच ख-या अर्थान समाजकार्याक सुरवात केली. तांणी बायलांनी साक्षर जावंचें, राजकारणांत वांटेकार जावन समाजांत जावपी अत्याचारांक आळाबंदा हाडचे पसत वावुरचें म्हूण काळजांतल्यान यत्न केले.
18 जून 1947 त लोहियांनी सुरू केल्ले चळवळीक एक वर्स पुराय जाल्लें. त्या दिसा सत्याग्रह करून सभाबंदीचें, भाशणबंदीचें आनी कायदो भंगाची तयारी गोंयांत गांवां गांवांनी चलताली. पुर्तुगेज सरकाराक हाचो दुबाव लागलो आनी तांणी धरपकड सुरू केली.
बंदखणिची शिक्षा.
प्रमिलाताईन मडगांव शारांत कायदो मोडून मिरवणुकीचें संचलन केल्ले खातीर सरकारान तांकां अटक केली. शिवाय घराची झडटी घेतली. तेन्ना तांकां बाँम्ब तयार करपाचें सामान तशेंच आक्षेप घेवपा सारक्यो कांय वस्तू सापडल्यो.
तांकां एक म्हयन्याची शिक्षा जाल्ली. पूण दंड फारीक केल्ल्यान तांची बंदखणींतल्यान आठ दिसां भितर मेकळीक जाली. परत तांच्यो सभा, विणकाम सुरू जाल्लें. जेन्ना तांकां परत धरतले हाची सुलूस लागली, त्या बरोबर 1952 वर्सा त्यो मुंबय गेल्यो.
1961 त गोंय स्वतंत्र जातकच त्यो गोंयांत परतल्यो. कांदोळीच्या प्रोव्हिदोरीच्या महिलाश्रमांत तांणी सुपरिटेंडन्ट म्हणून काम केलें. ओपिनियन पोलाच्या कार्यांत सक्रिय वांटेकार जाल्यो.
मरण.
आपले तांकी प्रमाण, निसुवार्थीपणान आनी निर्भयतेन, गोंय मक्ती संग्रामांत वांटेकार जाल्ली प्रमिलाताई 1981 वर्सा संवसाराक अंतरली.
अबु, मन्सूर

अबु, मन्सूरः (कार्यकाळः धावें शतमान).
एक पर्शियन वैजकीशास्त्रज्ञ. भारत, अरबस्तान, पर्शिया, ग्रीस, सिरिया, ह्या विंगड विंगड देशांतल्या वैजकी उपायांचो ताणें अभ्यास केलो. साद्या वखदांचेर ताणें शंभरां वयर लेख बरयले.
‘दि फाउंडेशन्स ऑफ दि टु प्रॉपर्टीज ऑफ रेमिडीज’ हें ताच्या गाजिल्ल्या वैजकी ग्रंथाचें इंग्लेज नांव जावन आसा. तातूंत 585 वखदांची नोंद आसा. हे पुस्तक मूळ पर्शियन भाशेंत आसून, ते भाशेंत वैजकीवेलें तें पयलेंच पुस्तक जावन आसा.