amandyk/kazakh_wiki_articles huggingface dataset:
'''Нағи Ілиясов ''' (6.11.1920, Қызылорда облысы Тереңөзек ауданы (Сырдария ауданы) "Қызыл коммуна" ауылы 6.5.1987, 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, барлаушылар бөлімшесінің командирі, ефрейтор. Қазақ. 1929-36 жылы Арыс және Ташкенттегі балалар үйінде тәрбиеленген. 1936-39 жылы Орта Азия Мемлекеттік университетінде (Ташкент) оқыды. 1939-41 жылы Ташкент маңы Жоғары Шыршық ауданындағы мектепте мұғалім болды. 1941 жылы туған еліне оралып, 37-Жәдігер мектебінде неміс тілі мен тарих пәнінен сабақ берді. Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың қаңтарында шақырылып, 2- Украина майданына қарасты 46-армия 99-атқыштар дивизиясының 473-артиллерия полкі 2-дивизионы құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Элиста, Ростов, Донбасс, Киев, Житомир қалаларын азат етуге катысты. Будапешт қаласын (Венгрия) азат етуде корсеткен ерлігі үшін Ілиясовқа КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі коса тапсырылды (24. 3.1945). 1945 жылы Мәскеуде Кызыл Алаңда өткен Жеңіс шеруіне қатысты. 1945 жылы әскер қатарынан босады. 1946-50 жылы Қызылорда облысы комитеттерінде хатшы, 1950-52 жылы Алматыдағы Жоғары партия мектебінде оқыды. 1952-56 жылы Шымкент облысы (қазіргі Түркістан облысы) Түлкібас ауданы партия комитетінің хатшысы, облыстық партия комитетінің білім меңгерушісі, 1956-60 жылы Тереңөзек ауданындағы «Қараөзек» кеңшарының директоры, 1960-62 жылы облыстық мал дайындау бірлестігінің бас директоры, 1962- 66 жылы Жалағаш ауданы атқару комитеті төрағасының орынбасары, Сырдария ауданы ауыл шаруашылығы мекемесі бастығының орынбасары қызметтерін атқарды. 1966-72 жылы туған ауылында ашылған 1- күріш кеңшарының алғашқы директорлығына тағайындалды. 1972-76 жылы Сырдария ауданы «Комсомол» кеңшарының директоры, 1976-81 жылы облыстық еңбекке орналастыру және жұмыспен қамтамасыз ету мекемесінде басқарушы болып істеді. Өзі басқарған шаруашылыққа 1992 жылы оның есімі берілді. Ленин, 1-дәрежелі Отан соғысы, рет Еңбек Кызыл Ту, 3-дәрежелі Даңқ ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған. ==Дереккөздер== Санат:Қазақ батырлары Санат:Тұлғалар Санат:Кеңес Одағының батырлары
'''Стенд көздеу''', ату спортының түрі, лақтыратын құрылғылар мен лақтырылатын нысана- тарелкелерге тегіс ұңғылы мылтықтан арнайы алаңдарда ату. Стендік ату отаны Англия, кейін ол Францияда, Германияда, Италияда да, АҚШ-та кеңінен тарай бастады. 1900 ж. бастап жыл сайын үлкен америкалық гандикап жасанды ұшатын нысаналарға (тарелкаларға) ату өткізіле бастады. Қазақстандағы Стенд көздеу 1934 ж. тарала басталады (В.Леонтьевтің бастамасымен Алматы), 50 ж. аяғынан бастап, республика астанасында екі стенд алаңы салынғаннан кейін қарқынды дамыды. Қазір Алматыда спорттың кешенді түрлері бойынша Республикалық жоғары спорт шеберлері мектебінде бір стенд бар. Республикада көздеудің дамуына Х.Мұхамеджанов, Ж.Рысбеков үлкен үлес қосты. Қазақстандық стендшісі Ә., Еуропа A. Асанов чемпионы (1977), Еуропа кубогінің иегері (1983), елдің бірнеше мәрте (1979, 1983, 1984,1985,) және КСРО халықтары чемпионы (1983,1979), "Достық-84" халықаралық жарысының жеңімпазы; B. Серов командалық есепте Әлем чемпионы (1971); С.Колос Одақтық және ХТ-де жоғары нәтижелерге ағайынды Владимир және Виктор Скоробогатовтер (1971- 80) А.Мұхамеджанов (1972-78), Л.Иванов (1972-79), А.Шахворостов (1978-83) жетті А.Горун, С.Шахворостов, И.Стручаев, С.Якшин, С.Колос үлкен үлес қосты 1969 ж. Алматы аңшыларының бүкілодақтың әскери қоғамы ұйымдастырылды, онда стенд көздеушілер командасы құрылды. 1979 ж. құрамында СШ-і А.Титенко, В.Скоробогатов, В.Бердов бар қоғамның әскери мергендері траншеялық стенд жаттығуларынан КСРО-ның рекордын (Киевте 600 мүмкіндіктен 582 ұпай) жартылай. Сол жылы құрамында А.Горун, В.Бердов, А.Тритенко, В.Скоробогатов бар КазКСР-ның құрама командасы КСРО чемпионатының күміс медалін иеленді. С.к. жаттығуларында С.Шахворостов, Г.Савулиди (Одесса қ.) құрамы 1980 ж. КСРО-ның рекордын 600 мүмкіндіктен 584 ұпай жинап жаңартты. 1981 ж. траншеялық стендте В.Бердов, В.Скоробогатов, А.Тиртенко құрамы 600 мүмкіндіктен 588 ұпай жинап КСРО-ның (ресми емес әлемдік) және КСРО-нің, өздерінің рекордтарын жаңартты (Свердловск), құрамында А.Асанов, В.Бердов, А.Горун, В.Скоробогатов бар республиканың командасы КСРОкубогін жеңіп алды (1976, 1980, 1982,). 1979 ж. ҚазКСР құрама командасы жалпы командалық есепте КСРО халықтарының спартакияда және кубогінде жеңіске жетті (А.Асанов, А.Тритенко, В.Бердов, В.Зубов, Н.Апимских, В.Серов, Г.Саввулди, С.Шахворостов). == Дереккөздер == Санат:Стенд көздеу
'''Владимир Георгиевич Бердов''' (21.05.1952, Алматы). Траншеялық стендтен ХДСШ. Қазақстанның бірнеше мәрте чемпионы және жүлдегері, чемпионы (1979). ҚазКСР-і кубогінің жеңімпазы, КСРО чемпионатының күміс жүлдегері (1981), "Алтын қырғауыл" Бүкілодактық турнирінің қола жүлдегері, КСРО-ның чемпионы және рекордшы (командалық есепте 600 мүмкіндіктен 588 ұпай (А.Титиренко, В.Скоробогатов, В.Чепутусов, В.Бердов). Әлемнің ресми емес рекордшысы. == Дереккөздер == Санат:21 мамырда туғандар Санат:1952 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері стенд бойынша Қазақстан чемпиондары стенд бойынша КСРО чемпиондары стенд бойынша КСРО біріншілігінің күміс жүлдегерлері
'''Сергей Роальдевич Колос''' (1959, Алматы) ЕССШ-і (1994). ҚР- ның бірнеше мәрте чемпионы және жүлдегері, Азия (1994, Бангкок, Таиланд), командалық есепте С.Шахворстов, А.Понамарев, С.Колос; 2000, Лангкави қаласы, Малайзия, (А.Понамарев, С.Якшин, С.Колос), Азия ойындарыының чемпионы (1994, Хиросима, Жапоония), XVII Азия ойындарының қола жүлдегері (1998, Бангкок, Таиланд). == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша нысана көздеушілер Санат:Қазақстан нысана көздеушілері
'''Нысана көздеу стенд ICS''' (ағылшын ''stand'' шеп, орын), стендтік ату үшін спорт алаңы. Атыс стендісі траншеялық және дөңгелек деп бөледі. Траншеялықта 25 24 м, ату шеберінде ататын орын, 15 лақтыратын машинка бар жертөле және оларды басқарып отыратын пульт болады. Дөңгелек стенді айналасы доғамен (радиусы 19,6 м.) және хордамен (36,8 м.) шектелген алаң, доғада атыс орыны және хорданың ортасында бір орын, лақтыратын машинкалары (сол жақта 3,05 м. биіктікте, оң жақта жерден 1,07 м. биіктікте) болады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Валерий Леонидович Серов''' (9.10.1946, Алматы) СШ-і. (1967), ХДСШ (1971). Қазақстандық бірнеше мәрте чемпионы. Дөңгелек стенд бойынша, "дуплетпен" ату бойынша КСРО чемпионы (1970, Каунас, Эстония), КСРО чемпионатының кола жүлдегері (1971), Әлем чемпионатына қатысушы (1970, Фенкес, АҚШ, 12-орын) Әлем чемпионы (1971, Болония, Италия, командалық есепте). "Мәскеудің үлкен жүлдесі" халықаралық турнирінің қола жүлдегері (1972). КСРО чемпионатында 5-орын (1974, дөңгелек стенд). == Дереккөздер == Санат:9 қазанда туғандар Санат:1946 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген спорт шеберлері халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері Санат:Дөңгелек стенд бойынша Қазақстан чемпиондары Санат:Дөңгелек стенд бойынша КСРО чемпиондары Санат:Дөңгелек стенд бойынша КСРО біріншілігінің қола жүлдегерлері Санат:Дөңгелек стенд бойынша әлем чемпиондары
'''Виктор Алексеевич Скоробогатов''' (12.08.1934. Қаскелең қаласы. Алматы облысы- 21.04. 1993, Алматы), СШ-І (1962), КазКСР-інің ЕСЖ-сы (1978). Траншеялық және дөңгелек стенд бойынша Қазақстанның бірнеше мәрте чемпионы. Траншеялық стенд "мүлт кеткенге дейінгі" атудан КСРО чемпионатының күміс жүлдегері (1969). КСРО кубогінің дүркін жеңімпазы (1970-72). КСРО Қазақстан кубогінің иегері (1975) КСРО халықтары VI күміс жүлдегері (1975). Командалық есепте ел чемпионы (1976, Борно қаласы, Чехословакия). Командалық есепте КСРО чемпионы (1980, ҚазКСР-інің командасы: А.Асанов, А.Горун, В.Скоробогатов, А.Тритенко. Ауылшаруашылығы институтын бітірген. "Халық шаруашылығына қосқан үлесі үшін" күміс. "Ерлігі үшін" (1965), КСРО- ның 50 жылдыгы медальдарымен (1978) марапатталған. == Дереккөздер == Санат:12 тамызда туғандар Санат:1934 жылы туғандар туғандар Санат:21 сәуірде қайтыс болғандар Санат:1993 жылы қайтыс болғандар Санат:Алматыда қайтыс болғандар Санат:Қазақстан спорт шеберлері еңбек сіңірген және дөңгелек стенд бойынша Қазақстан чемпиондары
'''Владимир Борисович Стародубцев''' (9.04.1952, Алматы). Қазіргі бессайыспен шұғылданды. Семсерлесуден СШ (1972), ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы (1978). 1980-87 ж. Спорт комитетінің спорттың атыс түрлерінен мемлекеттік жаттықтырушысы. 1991-93 ҚР ҰОК-і экономикалық даму басқармасының бастығы. 1993-97- Қазақстан Қытай бірлескен "Олимпик" кәсіпорын бас директорының орынбасары. 1997-98 "Жастар" ЕСҚ-ның басқарма бастығы. 1998 ж. қазіргі бессайыс бірлестігінің атқарушы директоры. == Дереккөздер == Санат:9 сәуірде туғандар Санат:1952 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Қазақстан спорт шеберлері еңбек сіңірген
'''Сергей Владимирович Шахворостов''' (1958, Алматы), стенд атудан ХДСШ-І (1980) командалық есепте (1981, 1984), ҚК-дің құрама командасы сапында Казақстанның бірнеше мәрте чемпионы, КСРО халықтары IX КСРО кубогінің (1985) күміс жүлдегері (1986). Әлем чемпионы (1981, Apгентина 1982, Италия 1983, Канада), Еуропа кубогінің иегері (1985), Азия (1994, Таиланд), XII Азия ойындарының чемпионы (1994, Жапония). == Дереккөздер == Санат:КСРО нысана көздеушілері Санат:Қазақстан нысана көздеушілері Санат:Алфавит бойынша нысана көздеушілер
'''Сергей Александрович Яшкин''' (9 мамыр1968, Целиноград) Дөңгелек стенд көздеуде бірнеше мәрте чемпионы және жүлдегері. XII Азия ойындарының қола жүлдегері (1998, Бангкок, Таиланд, жеке есепте). Жекелей есепте Азия Азияның және Азия ойындарының чемпионы әрі рекордшысы (150 мүмкіндіктен 149 ұпай). Әлем кубогінің күміс жүлдегері (1999, Кушамото, Жапония), Сиднейдегі Олимпиялық ойындарга қатысушы (2000)-7-орын, 125 мүмкіндіктен 122 ұпай. Жекелей есепте Әлем кубогі ақтық сайысының қола жүлдегері (1999, Кувейт). == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша стенд атушылар Санат:Қазақстан стенд атушылары
''Торонто телемұнарасы Канада''. '''Теледидар мұнарасы''', телемұнара әдетте металдан, темір-бетоннан немесе аралас материалдардан тұрғызылған, ұшар басына телехабар, радиохабарларды таратушы стансалардың, жылжымалы нысандары мен радиорелелі, радиотелефондық байланыс жасау антенналары, кейде метеорологиялық бақылауға арналған аспаптар орнатылатын ғимарат. Теледидар мұнарасы неғұрлым биік болған сайын, теледидар бағдарламаларын қабылдау радиусы да ұлғая түседі. Теледидар мұнарасының биіктігі теледидар станция қуатының әсер ететін радиусымен, таратушы антенналардың өлшемдерімен және санымен анықталады. Дүние жүзіндегі ең биік Теледидар мұнарасы биіктігі 536 болатын Останкино (Мәскеу) және биіктігі 550 болатын Торонто (Канада) мұнаралары. Қазақстандағы ең биік телемұнара Алматы қаласында орналасқан. ұшар басына теледидар, радиохабар тарату, радиотелеграф пен радиореле байланыстарының антенналары орнатылған биік мұнара. Телемұнарада жоғары көтергіш, радиотаратқыш т.б. электрондық жабдықтар болады. Дүниежүзіндегі ең биік телемұнара Мәскеудегі Останкино телемұнарасы. Ол КСРО тұсында Бүкілодақтық телеорталықтың мұнарасы болып тұрды. Оның биіктігі 533 метр. Алматы қаласынан 1080 биіктікте орналасқан Көктөбе жотасында биіктігі 360 метр болатын телемұнара орналасқан. Тұрсын Қ., Нұсқабайұлы Ж. Теледидар сөздігі тележурналист анықтамалығы. Оқу құралы. –Алматы, «Білім», 2001. 380 бет. ISBN 9965-09-033-5 == Тағы қараңыз == *Әлемдегі телемұнаралар ==Сілтемелер== Санат:Теледидар мұнарасы
'''Файзулла Юлдашев ''' (15.9. 1912, Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан қаласы өлген жылы белгісіз) 2- дүниежүзілік соғысқа қатысушы, лейтенант. Өзбек. Самарқанд педагогикалық техникумын және Ташкент муғалімдер институтын бітіріп, Бұхара облысында мұғалім, мектеп директоры қызметтерін атқарған. Кеңес әскері қатарына 1942 жылдың маусымында шақырылып, сол жылдың қазан айынан Воронеж майданына қарасты 38-армия 180-атқыштар дивизиясы 42- атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1943 жылы 27 қыркүйекте аға сержант Юлдашев алғашқы десантшылар құрамында Киев облысы Вышгород ауданы Новые Петровцы селосы маңында Днепрдің оң жағалауына өтіп, қолма-қол ұрыста басып алған плацдармды ұстап қалу үшін өз бөлімшесімен бірге қаһармандықпен шайқасты. Осы шайқастағы ерлігі үшін Юлдашевқа КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (29.10.1943). 1944 жылы кіші лейтенанттар курсын бітірді. 1945 жылы запасқа шығып, 1948 жылы Өзбекстан Коммунистік партиясының жоғары мектебін бітірді. 1980-90 жылы Өзбекстанның Наманган облысы Наманган ауданы Ирвадан ауылында тұрды. Құрметті демалысқа шыққанға дейін орта мектептің директоры қызметінде болды. Ирвадан ауылында жерленген. Ленин, -дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жулдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. ==Дереккөздер== Санат:Тұлғалар Санат:Кеңес Одағының батырлары
'''Арбалеттен нысана көздеу''', XIII-XIV ғасырларда Еуропа елдерінде пайда болған нысана көздеу құралын Арбалет деп атайды. Мұнда жарыстың екі түрі бар: 1. Матчтық кездесу; 2. Далада ату. Арбалет спортының дамуы мен одан жарыстың өткізумен нысана көздеушілердің халықаралық одағы өткізеді. Матчтық кездесулер арнайы жабық залда, ал далада ату таза ауада далада өтеді. Сондықтан да ҚР-да садақ тартушылар мен арбалет атушылардың бірлестігі біреу ғана, олар бірігіп жұмыс жасайды. Арбалет атуда нысаналар (далада) 65, 50, 30 м. қашықтыққа қойылады, оны әр спортшы 30 реттен көздей алады. Жүлдегерлер мен жеңімпаздар ұпай арқылы анықталады. Ұпай санының жоғары шегі 900. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Ежелгі Олимпияда ойындары''' (), Олимпиялық ойындардың тарихи тамыры діни дәстүрлерге, грек құдайларына табынуға тым алысқа алып кетеді. Байырғы Элладада жарысқа қатысушылар тек қана жалаңаштанып түседі екен. Жеңімпаздар зәйтүн ағашының жапырақтарынан өрілген алқамен марапатталыпты. Ерте дүниедегі спорт жарыстары, олимпиялық ойында б.э. бұрын 776 жылдан өтеді деп есептелінсе де жарыстар бұдан әлдеқайда ертерек басталған. Ресми түрде ойындар Олимпия қаласында өткізілген және кене грек жұрты үшін ең маңызды оқиға болған. Онда өз уақытындағы ең үздік атлетикалық нәтижелер көрсетілген, сол сияқты оның бағдарламасына күймемен жарысу, жұдырықтасу, күрес, диск лақтыру, жүгіру, секіру түрлері енген. Христиандар заманы басталғанда Олимпиялық ойындар өзінің бұрынғы бағасын жоғалтып жаңа эраның 393 жылы Рим императоры Феодосей 1-дің әмірімен тоқтатылған. == Дереккөздер == Санат:Ежелгі Грекия мәдениеті
'''Максим Якубович Якубов''' (10.3.1914, Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Тастықара ауылы 8.7.1974, Алматы облысы Қарасай ауданы) 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, старшина, 836-атқыштар полкінің атқышы. Ұйғыр. Орта мектепті бітірген соң 1941 жылы қаңтарда Кеңес әскері қатарына шақырылып, 240-атқыштар дивизиясының құрамында шайқасқа катысты. 1943 жылы қыркүйекте Якубов қызмет ететін дивизия Днепрге шықты. Өзеннен өтіп, плаццармды басып алу міндетін орындау үшін 27 қыркүйекке қараған түнде атқыштар полктерінің алдыңғы қатардағы бөлімшелері өздері жасаған салдарға және кішігірім қайықтарға отырып өзеннен өтуге кірісті. Днепрден бүкіл батальон өтіп шыққанға дейін олар бір тәулік бойы жаудың қысымына төтеп берді. Днепрдің оң жағалауында берік плацдарм жасалынған. Жаудың 12 қазандағы қарсы шабуылы жойқын болды. Якубовтың ротасы ауыр ұрыстарды бастан кешіруіне тура келді. Бұл күні дивизия 200-ден астам ұшақ қатысқан жау 18 шабуылына төтеп берді. Жасаған ерліктері үшін Якубовқа КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (13.11.1943). Ленин орденімен, көптеген медальдармен марапатталған. Алматы қаласында Якубов атында көше және мектеп бар. ==Дереккөздер== Санат:Тұлғалар Санат:Кеңес Одағының батырлары
'''Яроцкий Иван Михайлович''' (18.06.1916, Шығыс Қазақстан облысы Көкпекті ауданы Подгорное ауылы 25.7.1980, Ресей, Татарстан, Қазан қаласы) 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға лейтенант. Орыс. 8-сыныпты бітірген соң тракторшылар курсын оқып, ұжымшарда 15 жылы жұмыс істеді. 1937 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, 1938 жылы Хасан көлі маңындағы болған қақтығысқа қатысты. 1939 жылы әскери училищені бітірді. 1940 жылы кіші лейтенант Яроцкий Тынық мұхит флотының 13-ротасында болды. 1945 жылдың 13 тамызында жаудың Тынық мұхит флотының торпедо катерлері Кореяның Сейсин портына басып кірді. Теңіз жол әскерлерінің Яроцкий бастаған автоматшылар ротасы шайқасқа араласып кетті. Жау Кеңес теңізшілеріне қарсы оқ жаудырды. Жапондықтар орасан зор құрбандықтармен Яроцкийдің ротасына тойтарыс берді. ==Дереккөздер== Санат:Тұлғалар Санат:Кеңес Одағының батырлары
'''Николай Иванович Ященко''' (31.10.1919, Ресей, Новосібір қаласы 8.1.2001, Ресей, Челябі қаласы) 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, генерал, полк командирі. Орыс. 1941 жылы Қазақтау-кен металлургия институтын (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университеті) бітірген. Кеңес әскері қатарына Алматы әскери комиссариатынан шақырылған. Алматы жаяу әскер училищесін бітіргеннен кейін (1942) 3-Украина майданы 57-армия 73-гвардиялық атқыштар дивизиясы 214-гвардиялық атқыштар полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Сталинград, Курск доғасы, Днепр, Дунай өзендері бойындағы ірі шайқастарға, сонымен қатар Румыния, Болгария, Венгрия, Югославия және Австрия жерлерін азат ету жорық жолдарынан өтті. 1944 жылы 12 қарашада Дунай өзенінен өтуде Я-ның полкі жаудьщ 12 қарсы шабуылын тойтарды. 13 күнге созылған қиян-кескі соғыста жаудьщ 13 танкісі, 20 мен автокөлігі, 1,5 мыңдай әскері жойылды. Ященкоға Дунайдан өтуде көрсеткен ерлігі үшін КСРО Жоғары Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). 1948 жылы Мәскеу Әскери академиясын бітірді. 1980 жылы запасқа шыққан. рет Ленин, Қызыл Ту, 1- және 2- дәрежелі Отан соғысы, рет «Қызыл Жұлдыз» ордендерімен, медальдармен марапатталған. ==Дереккөздер== Санат:Тұлғалар Санат:Кеңес Одағының батырлары
'''Бисопанов Болат Мақұлы''' (20.02.1934. Қарағанды облысы Нұра ауданы Кызылту селосы) спорт журналисі. Журналисттік қызметін 1959 жылы "Спорт" газеті шыққан күннен бастады. Газеттің тілшісі, бөлім меңгерушісі және офис редакциясы бас редакторының орынбасары болып істеді. 1962 жылы КСРО Журналистер одағының мүшесі. Белсенді еңбек үшін ДОСААФ ОК-ның және Спорт комитетінің көптеген Құрмет грамоталарымен марапатталған. Бисопанов Болат Мақұлы творчествосына жоғары кәсібилікпен болып жатқан оқиғаларға сын көзбен қарау тән. == Дереккөздер == Санат:Спорт журналистері
және граф) 1) телеграф байланысының жалпы қабылданған қысқартылған атауы; 2) қабылдау нүктесінде міндетті түрде жазылатын әріпті-цифрлы хабарларды (телеграмманы) тарату, қабылдау және жеткізуді іске асыратын байланыс кәсіпорны. Қазақстанда телеграф байланысы 20 ғасырдың бас кезінде пайда болып, Морзенің телеграф аппараты қолданылды. Телеграф байланысы сым, оптикалық талшық және эфир (радио арнасы) сияқты байланыс жолын құрушы орта арқылы іске асырылады. Телеграф негізінен ірі қалаларда, облыс орталықтары мен мемлекет астанасында Барлық қалалық бөлімшелермен, ауданы байланыс тораптарымен, мемлекеттегі басқа телеграфтармен тікелей байланысады. Телеграф телеграмма жіберушілерге қызмет көрсететін операция залынан, телеграммаларды беретін техникалық жабдықтардан (телеграф аппараты, телеграф коммутаторы, т.б.), энергетикалық қондырғылардан (аккумулятор батареялары, түзеткіштер, генераторлар, т.б.), сондай-ақ көлік құралдарынан, диспетчерлік қызметтен, т.б. тұрады. 20 ғасырдың 50 60-жылдарынан бастап Т. байланыс құралдары дерек тарату үшін де қолданыла бастады. 20 ғасырдың бас кезінен қолданысқа енген телеграфтың маңызды саласы телеграф желісі қазіргі дерек тарату желісінің негізі. Қазіргі кезде телеграфтың барлық қызметін компьютерлік желі атқарады. Компьютерлік желіні дерек таратушы желі, есептеуші немесе ақпараттық желі деп те атайды. Бұлар компьютер және байланыс технологиялары эволюциясы нәтижесінің туындысы болып саналады. Санат:Байланыс Санат:Ескірген технологиялар
'''Борис Наумович Болдырев''' (16.02.1952, Алматы қаласы). Спорт ойындары бойынша бапкер 1973 жылы КазКСР Министрлер Кеңесі жанындағы дене тәрбиесі және спорт комитетінде, Қазақ ҰПУ-де, "Қайрат" футбол клубында, "Караван" АҚ-да істеді. Өзінің қызметін спорттық журналистикамен қоса атқарды. Қазақстандық даңқты спортшылар туралы "Мельбурннен Мәскеуге дейін" деректі кітабын бірі. 2001 жылдан бері ҚазСТА факультеті деканы. Дене тәрбиесі және спорт журналисі мамандығының қалыптасуымен шұғылданады. == Дереккөздер == Санат:16 ақпанда туғандар Санат:1952 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары Санат:Қазақстан спорт журналистері
'''"Дене тәрбиесінің жаршысы Вестник физической культуры"''' Қазақстан Республикасының Білім және ғылым минстрлігінің, Дене тәрбиесінің ұлттық орталығының журналы (2001 жылы). Журналдың міндеті салауатты өмір салтының қағидаларын қорғауды орнықтыру мен дене тәрбиесі және спортпен үнемі айналысуға тұрғындардың көпшілігін тарту: балалар -жасөспірімдер спортын дамыту, денешынықтыру мен спорт саласындағы ғылыми білімдерді насихаттау. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Дендербай Қажығалиұлы Егізов''' (6.06.1939 Индербор, Атырау облысы 20.02.2007 Алматы) белгілі спорт фотожурнал иесі. Мәскеудегі (1980), Сеулдегі (1988), Барселонадағы (1992), Лиллехаммердегі (1992) және Атлантадағы (1996) О.о-да Қазақстан құрама командасы мүшелерінің көрсеткен енерін жариялап отырды. Еуропа және Әлемнің көптеген чемпионатында, Азия ойындарында тіркелді. "Спорт бейбітшілік елшісі" (1975) фестивалінің лау¬реаты, "Советский спорт" газетінің (1980) Бүкілодақтық конкурсының (1981) лауреаты. КСРО дене тәрбиесінің үздігі (1991). == Дереккөздер == Санат:Спорт журналистері Санат:Индер ауданында туғандар Санат:КСРО журналистері Санат:Алфавит бойынша журналистер
'''Жәнібеков Рабат Әлібекұлы''' (, Түркістан облысы, Қазығұрт ауданы Рабат ауылы) ҚазТВ-де редактор (1970-2000), ҚР Білім және ғылым министрлігінің орталығында баспасөз хатшысы (2004 жылдан) қызмет істеді. 1968 жылдан 2003 жылға дейін қазақ телевизиясында қызмет етті. 1973 жылдан бастап спорт бөліміне ауысып, бастаған. Алғаш жүргізген матчы Футболдан КСРО Чемпионатындағы "Қайрат" "Торпедо" (Мәскеу) кездесуі. == Дереккөздер == Санат:Спорт журналистері Санат:Алфавит бойынша журналистер
'''Қайрат Мифтахұлы Жантикин''' (29.10.1961, Алматы қаласы.), 1983 жылдан. ҚазТВ-ның әскери-спорттық бағдарламасы Бас редакцияның комментаторы. Спорт журналисі есебінде ірі Бүкілодақ және халықаралық жарыстардан хабар береді. 1990 жылдан бастап ҚазКСР Мемлекеттік спорт ко¬митеті төрағасының көмекшісі, кейін жастар ісі, туризм және спорт министрінің көмекшісі. "Пас от Озерова" футболдан тележурналистер арасындағы ХТ- дің жеңімпазы (1992, М.).1993 жылы бастап хаттама қызметінің жетекшісі, ҚР ҰОК-нің атқарушы директоры О.о-дағы ҚР-сы спорт делегациясының (1996, Атланта, 1994, Лиллехаммер, 1998, Нагано, XXV Азия ойындарының (Хиросима, Жап. Олимпиядалық атташесі 1999 жылдан ҚР-дағы қор жобасының жетекшісі. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Азамат келбеті''' очерктер жинағы. «Қазақстан» баспасынан 1967 жылы қазақ тілінде жарық көрген. Авторы С.Хайдаров. Жинақта еңбеккерлердің тұлғасы берілген. Очерктер егінші мен сауыншының, шопан мен жылқышының, ақын мен ғалымның жан дүниесін ашады. Автор Баянауыл баурайының, Қорғалжын және Ереймен атырабының тамаша табиғатын суреттейді. Академик Қаныш Сәтбаевтың жаркын бейнесі, сондай-ақ Социалдық Еңбек Ерлері Қ.Жәниевтің, А.И.Киреевтің тұлғасы, аудандық партия комитетінің хатшысы А.Төлеубаевтың қызметі орамды тілмен жазылған. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет Санат:Кітаптар
'''Азия геологиясының мәселелері''' Мәскеудегі КСРО Ғылым академиясының баспасынан 1955 жылы орыс тілінде жарық көрген ғылыми еңбек. Құрастырушы Н.Н.Долгополов. Кітаптың 2-томы академик В.А.Обручевтің туғанына 90 жыл толуына және оның ғылым қызметінің 65 жылдығына арналған. 73 ғалымның мақаласы енгізіліп, әр мақала соңында Дереккөздер көрсетілген. Ірі бөлімге бөлінген: жалпы және аймақтық тектоника, кентасты кен орындары, төрттік кезеңді зерттеу мәселелері, мәңгі тоң және жер асты сулары, петрография және минералогия, фауна, флора қазбалары және палентология мен жалпы мәселелері. «Кентасты кен орындары» бөлімінде академик Қаныш Сәтбаевтың кендердің қалыптасу теориясының әдістемелік мәселелері, кен орындарының генезисі, Жезқазған рудогенезінің негізгі спецификалық ерекшеліктері, мыс кен орындарының шөгінділері жайындағы тұжырымдамалары берілген. Көлемі 74,3 бет. Таралымы 3500 дана. == Дереккөздер == Санат:Геология Санат:Кітаптар
'''Өмірзақ Шеріпбайұлы Жолымбетов ''' (25 қараша 1939, Қызылорда облысы Арал ауданы Сексеуіл станциясы) ҚР ЕСЖ-сы (1999), профессор (2003), жазушы, спорт журналисі. == Өмірбаяны == === Спорттық === "Б" ЕСҚ РҚ- ның (1962) Қазақстанның атлетикадан құрама командасының мүшесі (1961- 64), Бүкілодақтық студенттер ойынына қатысушы (1962, Тбилиси). ХТ-дің жеңімпазы (1963, Ұланбатыр, МХР). КСРО халықтары III Спартакиадасына қатысушы (1963). Қазақ ДТИ-ның спорт факультеті (1962) мен ҚазМУ-дің журналистика факультетін (1974) бітірген. КЛКЖО Көкшетау және Қызылорда облыстық комитеттерінің спорт және бөлімдерінің меңгерушісі, Қызылорда облыстық спорт комитетінің терағасы, Әлем чемпионатының күміс жүлдегері В.Моджеиконың және Әлемнің мәрте рекордшысы А.Колдоковтың алғашқы жаттықтырушысы, СШ-ін дайындады. === Журналистика === Республикалық жастар газеті "Лениншіл жаста" (1967-71) ҚазКСР Мемлекеттік телерадио комитетінде спорт редакциясын басқарды (1971- 96), ҚР қаржы министрлігінің аударма бөлімінің бастығы, республикалық қаржы-валюта бақылау комитетінің, жастар ісі, туризм және спорт министрлігінің баспасез хатшысы, Алматы облысы әкімшілігінің спорт жөніндегі бас маманы. Телерадио журналистерінің "Алтын Жүлдыз" республикалық конкурсының Гран-При жүлдегері (1995), "Қазақстан Республикасының таңдаулы спорт журналшысы" (1995), ЮНЕСКО (1995), С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың (2001) лауреаты. == Дереккөздер == Санат:Спорт журналистері Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:Қазақстан журналистері
'''"Қазақстан спорты"''' 25.02. 2000 жылы құрылған ақпараттық агенттік. Бірінші президенті Оразбекова Күләш Айтмолдақызы, профессор ҚР Журналистер одағының мүшесі. Бас директор Оразбеков Ануарбек Айтмолдаұлы. Агенттік 15.04.2000 жылы бастап "Pro Sport KAZAKSTAN" журналды және 13.09.2000 жылдан бастап "Pro Sport KZ" спорт газетін шығарады. Материалдардың негізгі тақырыптық бағыты әлемдік және Қазақстан спортының жетістіктерін, салауатты өмір салтын насихаттау. Журнал Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстанға таралды. "Pro Sport KZ" журналы ай сайын, "Pro Sport KZ" газеті аптасына екі рет шығады. Республика бойынша Агенттіктің меншікті тілшілерінің жеткілікті желісі құрылған. Қазақстан Республикасы мен әлемдегі спорттық оқиғалар жөніндегі ең жедел ақпараттар осы екі басылымының тақырыбы. Қазақстан спорттағы жағдайларға ерекше көңіл бөлінеді. Футболдан ұлттық біріншілік, әлемдік аренада Қазақстан спортшыларының өнер көрсетуі жөнінде белгілі жаттықтырушылар мен Әлем спортының жұлдыздарымен арнайы сұхбаттар, жедел материалдар жүйелі жарияланды. "Pro Sport KZ" газеті мен түрлі түсті "Pro Sport KZ" журналының басылымы кәсіби спортшылардың да, сондай спорт әуесқойларының да сұранысына ие. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Орал Гималұлы Қаймирасов ''' (7.05.1927- 15.05. 2009 Алматы РФ, Башкирия, Салават ауданы) белгілі спорт журналисі, ТААС, ҚазТАГ тілшісі (1963-98). Жас кезінен спортпен шұғылданды, коньки спорты, альпинизм, футболдан түрлі жарыстарда ойдағыдай өнер көрсетті, "С" ҚР-ның жастар құрама командасыныц құрамында ойнады. Тянь-Шань- ның, Памирдің, Кавказдың көптеген шыңдарына шығудың, халықаралық олимпиадалардың қатынасушысы, БД төрешісі. Кептеген очерктердің, келелі мақалалардың, репортаждардың авторы. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:КСРО журналистері
'''Лифинцев Юрий (1.04.1952, Түрікменстан, Мары қаласы. Алматыға 1956 жылы көшіп келді 1975 жылы ҚазМУ- дің журналистика факультетін бітірді. "Дружные ребя¬та", "Спорт", "Казахстанская правда" газеттерінде істеді "Азия-спорт" халықаралық газетінің құрылтайшысы және редакторы болды. Әлемнің, Еуропаның, Азияның, Кеңестер Одағының О.о-дан (Сидней) хабарлар берді. С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты (1996-97). == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:КСРО журналистері Санат:Қазақстан журналистері
'''Әміре Дүрманұлы Айтбакин, Дүрмұхаммед''' (1861, Семей губерниясы, Павлодар уезі, Ақбеттау болысының 2-ауылында туған 1919 жылы Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласында қайтыс болды) орысша білім алған қазақ дәрігері. Айтбакин Омбының оқытушылар семинариясын 1882 жылы тәмамдаған соң әскери прогимназияға оқытушы болған. Бір жылдан кейін кеңсесінің тілмашы қызметіне тағайындалады. Одан соң әскери губернатордың бұйрығымен Семейдегі облыс басқармада қазақ және татар тілдерінің тілмашы міндетін атқарады. Мемлекет жұмысын ыждағатпен атқарған азамат уезд бастығының аға көмекшісі болып, Қарқаралыға ауысады. 1888 жылы 20 мамырда Семейге шақырылып, губернатор кеңсесінде жыл аяғына дейін еңбек етеді. 1889 жылы Томск университетінің медицина факультетіне оқуға түседі. Айтбакин университетті күміс медальмен аяқтап, 1894 жылы Қарқаралы уезіне дәрігер болып тағайындалады. Қарқаралыда 1896 жылға дейін істеп, сол күзде Павлодар уезінің 3-теліміне дәрігер болып барады. 1898 жылдың 11 мамырында Өскемен уезінің 3-теліміне ауысады. Сол жылдары ол айналасы 500 шақырым аймақта, яғни қазіргі Қатонқарағай, Үлкен Нарын, Марқакөл, Күршім, Зайсан және Тарбағатай аудандарында мекендеген жергілікті халыққа қызмет көрсеткен. Дәрігерлік міндетін атқарумен бірге білімпаз зиялы қазақ уездеріне тарайтын орыс тіліндегі басылымдарға, «Дала уалаяты» және «Қазақ» газетіне әр түрлі емдеу тәсілдерін, жұқпалы аурулардан сақтану жайында мақалалар жазған. Айтбакин 1918 жылы Өскемен қаласындағы дәрігерлік қосынға ауысады. Уезд орталығына келген соң да ол әлеуметтік жұмыстарға белсене қатысады. Алайда 1919 жылдың күзінде осы өңірде айрықша өршіген жұқпалы індет сүзектен опат болып, Ертістің сол жағалауындағы Ахмер елді мекеніндегі мұсылмандар моласына жерленеді. Қаныш Имантайұлы жас күнінен үздік оқуымен, үлгі боларлық дәрігерлік қызметімен өз қатарынан дараланып алға шыққан Айтбакиннің өзін де, еңбегін де өнеге тұтқаны ауызекі естеліктер арқылы мәлім (мысалы, Халық жазушысы, баянауылдық Дихан Әбілевтің естелігінде бұл жайында кеңірек сөз болған). == Дереккөздер == Санат:Тұлғалар
'''Михаил Юрьевич Маркин''' (31.07.1972, Қызылорда облысы Байқоңыр қаласы). 1997- Қазақстан-1 теле арнасында "Футбол әлемі" бағдарламасының редакторы 1998-99 жылы "Гол" газетінің тілшісі. газетінің бөлім меңгерушісі. 2000 жылдан бас¬тап "Pro-Sport Kazakhstan" журналының тілшісі, "Овертайм" агенттігінің шолушысы, "Қайрат" командасының (2002) баспасөз атташесі футбол шолушысы және статист. "Қазақстан футболы: 1913-2003" анықтама серіктес авторы. == Дереккөздер == Санат:Спорт журналистері
'''Олимпиялық ант''', 1920 жылдан басталатын міндетті дәстүрдің бірі. Олимпиялық ойындардың салтанатты ашылуы кезінде ұйымдастырушы мемлекеттің ең атақты спортшыларының бірі мінберге көтеріліп, сол қолымен олимпиялық тудың бір шетінен ұстап тұрып салтанатты түрде: "Осы олимпиялық ойындарға қатысушылардың атынан осы Олимпиялық ойындардың таза спорттық рухта оның барлық талаптарына сәйкес өтөтіндігіне ант беремін" дейді. == Дереккөздер == Санат:Олимпиада ойындары
'''Академик В.Л.Комаров кеңес ғылымының ұйымдастырушысы және басшысы''' Сәтбаевтың мақаласы. Ғалымның 1989 жылы «Ғылым» баспасынан шыққан «Ғылым мен мәдениет туралы таңдамалы мақалалары» жинағына, 2007 жылы «Оңтүстік полиграфия» баспа үйінен шықкан шығармалар жинағының 1-томына енген. Бұл мақаласында Сәтбаев екі рет Сталиндік сыйлық алған, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты, Кеңестер Одағы Fылым академиясының президенті академик Владимир Леонтьевич Комаров жайында жазады. Оның алдыңғы қатарлы кеңес ғылымының жалпы жұрт таныған ұйымдастырушысы және басшысы екендігі жайлы айта отырып, шын мәнінде ғылым ордасы болып отырған КСРО Ғылым Академиясысын құру, оның жұмысын белгіленген бағыт бойынша жүргізіп отыру міндеті B.Л.Комаровқа жүктелгенін айтады. Ғылым Академиясы: ''«1934 жылы үкімет қарары бойынша Ғылым Академиясы еліміздің астанасы Москваға көшіп келді. 1936 жылы, академик А.П.Карпинский қайтыс болғаннан кейін, В.Л.Комаров бір ауыздан академияның президенттігіне сайланды. КСРО Ғылым Академиясы президенті қызметінде В.Л.Комаров дүние жүзіне атағы шыққан білімпаз, кеңес ғылымының басшысы және сол сияқты көрнекті мемлекет қайраткері екенін айқын көрсетіп, өзінің зор талантын кең өрістетті»'' дей келіп, академик В.Л.Комаровтың «Кеңестер Одағындағы ұлттық республикаларда алдыңғы қатарлы кеңес ғылымының ордаларын құру, өркендету ісіндегі жетекшілігі зор орын алады» деп, оның ғылым саласында атқарған ерен еңбегін жоғары бағалайды. == Дереккөздер == Санат:Ғылым Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары‎
Спортсшы Пааво Нурми алау ойындар ойынның дәстүрінің бірі. Ерте дүниеде Эллада жерінде Олимпиялық ойындар өткен Олимпия қаласының жүртында күн сәул есінен тұтанады. Содан кейін Олимпиядан кезекті олимпиялық ойындар отетін қаладағы стадионға қолдан-қолға ауысып алаулы эстафета өтеді. Бұл эстафетада ұшақтар, кемелер, машиналар, мотоциклдер және т.б. келіктер пайдаланылып, езінің жолын Олимпиялық ойындар ашылатын стадиондағы салтанатта аяқтайды, арнайы жасалған шарада қашан ойындар жабылғанша жанып тұрады. == Дереккөздер == Санат:Олимпиада ойындары
'''Академик Қаныш Сәтбаев''' Алматыда 1999 жылы қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жарық көрген суретті альбом. Басылымның демеушісі «Шеврон Мұнайгаз» ИНК. Бас редакторы В.С.Школьник. Қаныш Сәтбаевтың ғұмырнамасы суреттер мен құжаттар негізінде баяндалған. Республиканың мемлекеттік мұрағатындағы, Ғылым Қаныш Сәтбаев атындағы мұражайдағы, оның туыскандарының, шәкірттерінің жеке барлық деректер толық қамтылған, бұл мұрағаттар ғалым ғұмырнамасын бұрын белгісіз болып келген жайттармен толықтырып, байыта түседі. Сәтбаевтың суреттерде бейнеленген қас-қағым сәттері, ол бағалаған, оқыған, өзгертулер енгізген, ескертпелер жасаған, қарарлар жазған құжаттардың фотокөшірмелері арқылы оқырман қауым оның шынайы бейнесін көре алады. Альбом түрлі түсті суреттермен әсем безендірілген. Көлемі 160 бет. Таралымы 1500 дана. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Олимпиялық әдебиет''', Қазақстанда Э. Жолымбетовтың Мәскеу XX Олимпиялық ойындарды шақырады" (1979), "Бес шығыршық" (1993 кітаптарымен басталады. Содан кейін П. Матущактың "Казахстанские спортсмены на Олимпийских играх" (1998), Н. Жүнісбаевтың "Олимпийский маршрут" (1999), "Олимпийский маршрут продолжается" (2002), П. Матущак, Д. Тұрлыханов, Қ. Закарьяновтың "Олимпийская гордость Казахстана" (2004), (Олимпиялық алау Алматыда 2007), Э. Жолымбетов, А. Құлназаровтың "от древный Эллады до Афины" (2004), О. Епубаевтың және т.б. авторлардың еңбектері жарық керді. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Академик Қаныш Сәтбаев''' ғалымды еске түсіруге арналған жинақ. 1965 жылы «Ғылым» баспасынан орыс тілінде жарық көрген. Кітапқа Қаныш Сәтбаевпен бірге қызмет атқарған көрнекті ғалымдардың, оның шәкірттері мен өмірінің әр кезеңінде ғылыми, өндірістік және қоғамдық қызметте болған адамдардың мақалалары енгізілген. Бұл ұлы ғалымның өсу жолы, Қазақстан ғылымының жетекші салаларының басты-басты өркендеу сатылары және оны қалыптастыру ісіндегі Сәтбаевтың рөлі жан-жақты баяндалған. Ғалымның республиканың аса бай минералдық қорларын зерттеу, металлогендік ғылымының күрделі мәселелерін талдау барысындағы жемісті қызметі әр қырынан ашылады. Әсіресе оның аса қымбат Жезқазған мыс кен орындарын ашу, Жезқазған мыс қорыту комбинаты құрылысын салу және Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының Геологиялық институтын ашып, қалыптастыру жолындағы белсенді еңбегі ерекше атап көрсетілген. Кітапта Сәтбаевтың Жезқазған мыс кен орнын зерттеу мен игерудегі және Жезказған мыс қорыту комбинатының, Қазақ КСР Ғылым Академиясы Геологиялық ғылымдар институтының құрылысын жүргізудегі қызметіне елеулі орын берілген. Жинаққа Ш.Шокин, Ш.Есенов, П.Антропов, П.Тәжібаева, И.Бок, С.Бәйішев, И.Галузо, тағы басқалары көрнекті ғылымдардың мақалалары мен естеліктері енген. Жинақ Сәтбаевтың фотосуретімен ашылып, ғалым өмірінің әр кезеңінен елес беретін суреттермен, деректі құжаттармен, қолжазба көшірмелерімен көркемделген. Көлемі 19,3 баспа табақ, таралымы 5000 дана. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Александр Владимирович Стрельников''' (18.06.1957, Гудермес, Шешенстан) халықаралық спорт шебері, Қазақстанның еңбек сіңірген жатықтырушысы,, Ұлттық бокс құрама командасының жатықтырушысы, екі дүркін әлем чемпионы, Ұлттық бокс құрама команданың капитаны Серік Сәпиевтің жеке жатықтырушысы. Александр Стрельников бокспен 1969 1980 жылдар аралығында шұғылданған. КСРО-ның бокс бойынша спорт шебері, халықаралық турнирлердің жеңімпазы, КСРО чемпионатының қола жүлдегері (1977, Бішкек) 1980 жылдан бері Абай қаласындағы жасөспірімдер спорт мектебінде жатықтырушы. ==Атақты шәкірттері== Александр Стрельниковтің атақты шәкіртерінің бірі, боксшы, халықаралық спорт шебері, Қазақстанның бокс бойынша еңбек сіңірген спорт шебері, Парасат орденінің кавалері (2008 жыл) Серік Сәпиев. Серік Сәпиевтің бірінші жатықтырушысы, әрі бүгінгі күнге дейін танымал спортшыған тәлім-тәрбие беріп келе жатқан Александр Стрельников: Серік менің алдыма кел­генде 11 жаста еді. Өзі нәзіктеу, тұйық болатын. Бірақ көзіне қарап-ақ тегін бала еместігін аңғардым. Жанарында бір ұш­қын бар. Уақыт оза байқасам, өнері аздап ағасына келіңкірейді. Бақтай да техникалық арсеналы өте бай, жылдам боксшы бола­тын. Сондай қасиеттер Серіктің де бойынан табылды. Сол кезде мен бұл жігіттің шабысы ширақ болатынын байқадым, дейді. == Дереккөздер == == Сыртқы сілтемелер == Санат:Бокс жатықтырушылары Санат:1957 жылы туғандар Санат:Қарағанды облысының құрметті азаматтары
Телескоп '''Телескоп''' туралы, ол сыңардүрбі (теле және грекше skopeo қараймын) аспан шырақтарын сәуле арқылы бақылауға арналған астрономиялық құрал. Телескоп гаммалық телескоп, рентген, ультракүлгін, оптикалық, инфрақызыл және радиотелескоп; оптикалық сұлбасы бойынша айналы (рефлектор), линзалы (рефрактор) және айналы-линзалы телескоп болып бөлінеді. Телескоптардың көмегімен фотографиялық, теледидарлық, т.б. сәуле қабылдағыштарды пайдалану арқылы фотографиялық, спектрлік, т.б. бақылаулар жүргізіледі. Телескоптар пайдалану ретіне қарай: астрофизикалық (жұлдыздарды, планеталарды, тұмандықтарды зерттейтін) телескоп, Күн телескопы, астрометрикалық телескоп, серіктік фотокамералар (Жердің жасанды серіктерін бақылайтын), сондай-ақ метеорларды бақылайтын метеор патрульдері мен кометаларды бақылайтын телескоп, т.б. болып бөлінеді. Күн телескопының трубасы қозғалмай не горизонталь не верткаль тұрады. Телескоптың (оптикалық рефрактордың) көмегімен алғашқы астрономиялық бақылауды Г.Галилей жүргізді. == Түрлері == Радиотелескоп *Радиотелескоп жер атмосферасының мөлдірлік терезесі диапазонында космостық обьектілердің кабылдауға және тіркеуге арналған кұрылғы. Күн телескопы *Күн телескопы арнайы күнді және күндегі дақтарды көруге арналған телескоп == Дереккөздер == Қазақ Энциклопедиясы, 8-том Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0
'''Қаныш Сәтбаев атындағы оқу тәрбие кешені''' алғаш рет Ақкелін болысында 1903 жылы бастауыш орыс-қазақ мектебі ашылды. Әліппе ұстатып, әріп танытқан мұғалімдері: Г.В.Терентьев, Б.Уәлиханов, С.Жуанышбаев. Мектеп табалдырығын алғаш аттаған оқушылары: Ғазиза Имантайқызы Сәтбаева, Ғариф Зәркешұлы, Кәрім Зындаұлы, Ғабдұлғазиз Имантайұлы Сәтбаев, тағы басқалары Қаныш Сәтбаев онда 1905-11 жылы оқыған. *1933 жылы «Теңдік бастауыш мектебі», *1938— 39 жылы Жеті жылдық мектеп құрылды. Осы жылдары мектеп-интернат атанды. *1989 жылы 27 мамырда мектепте Қаныш Сәтбаев мұражайы ашылды. Мұражай ғалымның өмір деректері бойынша құжаттар, заттар, кітаптармен жабдықталған. Онда ғалымның қызы Шәмшиябану Қанышқызының пайдаланған заттары, құжаттары, кітаптары бар бұрыш *2008-09 оқу жылында мектепте 172 оқушы білім алды. Мектепте «Қаныштану» факультативтік сабағы жүргізіледі. Әр жылда дәстүрлі «Сәтбаев оқулары» жинағы шығарылып отырады. Сәтбаев оқыған қарашаңырақ түлектері сан салалы мамандық бойынша еңбек етеді. Қазірде осы мектептен нәр алып, сусындаған түлектердің 24-і ғылым саласында, 215-і мұғалімдік қызмет атқарады. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Білім мекемелері
'''Қаныш Сәтбаев атындағы орта мектеп''' Павлодар облысы Баянауыл аудандық Теңдік ауылында 1992 жылға дейін негізгі орта мектеп ретінде қызмет етіп келді. *1991 жылы академик Қ.Сәтбаев аты берілді. Өз тарихын төңкеріске дейін Ақкелін болысында 1903 жылы ашылған орыс-қазақ мектебінен бастайды. *1933-38 жылы Сарықамыс бастауыш мектебі, *1938-62 жылы Теңдік жетіжылдық мектебі, *1962 жылдан сегізжылдық, кейіннен орта мектеп деп аталды. *2001 жылы жаңа ғимаратка көшіріліп, техника құралдармен және жиһаздармен қамтамасыз етілді. Мектепте компьютерлік сыныптар, мәжіліс және спорт залдары, 60 орындық асхана, еңбек-техника және қызмет көрсету кабинеттері, оргтехника түрлері және спорттық, ауыл шаруашылық жабдықтары бар. Осы мектеп түлектерінің ішінде еліне танымал болған мектеп бітірушілер қатарында Қ.Сәтбаев, Ж.Жандосов, ғалымдары Ақышев, Х.Оспанов, Г.Садықова, Е.Көкенов, тағы басқалары бар. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Қаныш Сәтбаев және Қазақстан ғылымы''' Алматыдағы «Ғылым» баспасынан 1999 жылы орыс тілінде жарық көрген кітап. Қ.Сәтбаевтың туғанына 100 жыл толуына жариаланған. Бас редакторы академик А.А.Абдулин. бөлімнен тұрады. Кітапта жарияланған мақала, очерк, естеліктердің авторлары академик Сәтбаевтың замандастары, Қазақстан, Ресей, Украина ғылымы мен мәдениетінің қайраткерлері, белгілі адамдар, тұңғыш Қазақ КСР Ғылым Академиясының президентін, академигін жақсы білген, оны ұлы геолог, гуманист деп атаған ғалымдар, оның сан қырлы және қызықты өмірі мен шығармашылық қызметінен сыр шертеді. Сондай-ақ еңбекке академиктің бүгінгі Қазақстан ғылымы мен өндірісі үшін маңызын жоймаған негізгі іргелі мақалалары енгізілген. фотосурет берілген. Көлемі 18,3 баспа табақ. Таралымы 500 дана. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Қаныш Сәтбаев жерлестері жадында''' Алматыдағы «Жібек жолы» баспа үйінде 1999 жылы қазақ тілінде жарық көрген жинақ. Құрастырушы Қаныш Сәтбаев атындағы Халықаралық қордың Павлодар бөлімшесінің директоры О.Қожанов. Қазақ КСР Ғылым Академиясының тұңғыш президенті Қаныш Сәтбаевтың 100 жылдық мерейтойына орай жарық көрген естелік кітапта Қаныштың жерлестері, замандастары Ә.Маргұлан, Ш.Шөкин, Ә.Сағынов, Қ.Мақатов, А.Қайыпов, З.Ақышев, Қ.Cабаев, Қ. Жәмінов, Ғ.Бекжанов, О.Қожанов, К.Салықов тағы басқалары оның ғибратты өмірі, азаматтық келбеті, кісілік қадір- қасиеті жайында сыр шертіп, ой бөліседі. Алғы сөзін жазған Сәтбаевтанушы жазушы М.Сәрсеке. фотосурет берілген. Көлемі 6,3 баспа табақ. Таралымы 1000 дана. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Қаныш Сәтбаевтың қоғамдық ғылымдар жөніндегі мұрасы''' -1997 жылы «Ғылым» баспасынан орыс тілінде жарық көрген зерттеу еңбек. Авторы тарих ғылым кандидаты. Ғ.О.Батырбеков. Жауапты редакторы ҚР Ғылым Академиясының академик М.Қ.Қозыбаев, пікір жазғандар: Ғылым Академиясының мүшесі К.Нүрпейісов, тарих ғылым кандидаты. Х.Әбжанов. Бұл ұлы ғалымның қоғамдық ғылымдар саласындағы ғылым қызметінің энциклопедиясын сипатын ашуға талпыныс жасаған тұңғыш ғылыми-зерттеу болып табылады. Кітап «Қ.Сәтбаевтың өмірбаянын зерттеудің жайы», «Қ.Сәтбаев және Қазақстанның Ғылым академиясы. Ғалымның қоғамдық қызметі», «Қ.Сәтбаев еңбектеріндегі Қазақстан экономикасы мәселелері», «Қ.Сәтбаевтың Орталық Қазақстандағы біздің заманымызға дейінгі ескерткіштерге байланысты зерттеулері», «Қ.Сәтбаев фольклор мен әдебиет туралы», «Қаныш Сәтбаев өнер туралы», «Академик Қаныш Сәтбаевтың есімін мәңгі есте сақтау тарихы» деген тараулардан тұрады. Зерттеуші осы аталған өзекті тақырыптар бойынша ұлы ғалымның қызметін нақты деректер мен құжаттарға сүйене отырып, жан-жақты ашуға күш салған. Кітапта ғалым өмірі мен қызметінің әр кезеңдеріне қатысты фото және құжаттық материалдар берілген. Еңбектің көлемі 12,75 бет. Таралымы 500 дана. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Академиктің жастық шағы''' мақала. Авторы Н.Анов. 1965 жылы «Қазақстан» баспасынан «Өмір операциясы» атты очерктер жинағы орыс тілінде жарық көрді. Құрастырушы Жинақта 17 жазушы, журналистің мақалалары топтастырылған. Кітапта Қазақстан ғалымдарының еңбектері, олардың батыл ізденістері тартымды жазылған. Ановтың мақаласы осы жинаққа енген. Оқырман қауым бұл мақаладан Қазақстандағы ғылымның дамуы, Кеңес өкіметі кезіндегі ғалымдардың табыстары жайында мол мағлұмат алады. Мақалада, сондай-ақ Қаныш Сәтбаевтың жастық шағы, студенттік кезеңі, ұстазы М.А.Усов және ауданында атқарған жұмыстары жайлы баяндалады. Жинақ көпшілікке арналған. Көлемі 15,92 бет. Таралымы 50 мың дана. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Қаныш Сәтбаев: хаттар мен Алматыдағы «Атамұра» баспасынан 1998 жылы орыс және қазақ тілдерінде жарық көрген жинақ. Құрастырушы тарих ғылым кандидаты Ғ.О.Батырбеков. Академик Қ.Сәтбаевтың 1920- 60 жылы жазған барлық хаттары, анықтамалары, жазбалары, ескертпелері хронологиялық тәртіппен берілген. Онда ғалымның бай өмір жолы мен қайраткерлік қызметі, қиын кезеңдердегі Қазақстан ғылымының қалыптасуы мен дамуы көрсетілген. Жинаққа Қазақстан Орталық мемлекеттік мұрағатынан алынған құжаттар мен бұрын жарияланбаған материалдар енгізілген. 31 фотосурет қамтылған. Көлемі 10,9 баспа табақ. Таралымы мың дана. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Қаныш Сәтбаев
Ресейдің Сібірлік әкімдері 1833 жылы Баянауыл округін құрар қарсаңында, яғни 1829 жылы Павлодармен аралықта Қалқаман Жамантұз Қайдауыл Жалғызқұдық Қарасор бекеттерін ашады. Павлодардан Қалқаман 40 шақырым ол кезде бір күндік жер. Баянауылға барғандар да, Баянауылдан қайткандар да Қалқаман бекетіне түнемей өте алмайды. Екібастұзды алғаш игере бастаған кепес Артемий Деров Омбыға (Транссібір жолына) көмір жеткізу үшін 1893-95 жылы Ертіске дейін темір жол салғанда Қалқаман бекет міндетін атқарады. Алтай түрлі түсті металдар тресі бұл темір жолды 1924 жылы бұзып, рельстерін Өскемен Ридцер темір жолын салуға пайдаланады да, Қалқаман қайтадан бұрынғы бекеттік міндетін атқарып қала береді. Қазақтар оны Ақбарақ деп атады. Өйткені жазықта ақ шағала жалғыз үй көзге алыстан ұшырасатын. «Ақбарақ көрінгенде болдырып келе жатқан атқа да жан бітеді» деген сөз сол уақытган қалған. Қаныш Ақбарақ табалдырығын тұңғыш рет 1911 жылы аттады. Содан кейін Павлодар Баянауыл, Баянауыл Павлодар аралығына сапар шеккен сайын мұнда екі реттен қонып жүрді. Қаныш Сәтбаев дала күзетшісі Ақбарақ-бекетті соңғы рет 1959 жылы көрген. Машинадан түсіп, төңірегін айналып көп жүріпті. Бүгінде Павлодар Баянауыл аралығында елді мекен жетерлік. Баска бекеттердің іргесі де қалмаған. Ал Ақбарақ-бекет сайын далада, күре жолдардан жырақта әлі түр. == Дереккөздер == Санат:Көлік және коммуникация
'''Телефильм''' теледидарлық хабар желісінде көрсету үшін (теледидардың техникалық мүмкіндігін және теледидар экранынан қабылдау ерекшелігін ескере отырып) дайындалған арнаулы фильм. Телефильм ұғымына көбіне кино түсіру аппараты мен кинопленкаға түсірілген фильмдер жатқызылады. Қазіргі кезде бұл ұғыммен магниттік видеофонограмма да Мұнда кескін мен дыбыс көмегімен магниттік лентаға жазылады. Телефильм жасау кезінде теледидар экранының бұрыштық өлшемі киноэкранға қарағанда кішірек болатындағыығы ескеріледі. Сондықтан телефильм кинофильмдерден өзінің көркемдігі жөнінен ерекшелеу (ұсақ детальдарының аз болуы, т.б.) болып келеді. Телефильм көбіне көп сериялы және толық метражды фильмдер болып дайындалады. Телефильм 35 мм және 16 мм-лік кинопленкаға түсіріледі. Телефильм түсіруде кескінді магниттік лентадан кинопленкаға көшіру тәсілі де (не керісінше) қолданылады. ==Сілтемелер== Санат:Техника