amandyk/kazakh_wiki_articles huggingface dataset:
'''Анай Теліұлы''' (17 ғасырда өмір сүрген) Қаныш Сәтбаевтың жетінші атасы. Арғын Қаржастың. Құлықе бұтағынан тараған Телі (Телі тентек атанған) әкесінің інісі Бегім ерте өлген соң оның жесірін әмеңгерлік жолмен алып, содан Анай туған. Телінің Анайынан Мырзагүл, Құл, Жәдігер, Нияз, Тоқсан және Құдайқұл туады. ''«Анайдың қалмақ әйелінен Жәдігер, қазақ әйелінен Нияз, ал сарттан алған әйелінен Құл мен Қозған...»'' дейді Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы (Көпейұлының шежіресі, 60 6ет). Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы Мұса Шормановты жоқтаған (1885 жылы) аза жырында: ''«Арғы атасы сұралса ізгі өткен мырза Анайды, Қаржастың қасқа-жайсаңы Анайдан өріп тарайды...»'', дейді. Анай Бұқар жыраудың әкесі Қалқаман батыр Жолымбетұлымен заманы бір әрі үшінші атасында туысады. Ол қазақтың жоңғар жұртымен екі жарым ғасырға созылған азаттық соғысы дәуірінде өмір сүріп, атамекенін жаудан қорғау үшін ғұмырын ат үстінде өткізген ірі тұлға. Өткен ғасырда Мұса Шорманов, Имантай Сәтбаев сияқты көзі қарақты адамдар жазып қалдырған шежірелерінде Қаржас ауылдары Қаратаудың түстік бөктерінен Бұхар хандығының иелігіндегі Елібай деген жерге босып барғанда (жоңғар қонтайшысы Қалдан-Бошоқтың 1681-85 жылы аралығында қазақ қоныстарына тұтқиылдан басып кірген жойқын шабуылынан кейін болса керек) көш бастаушы Қалқаман батырға серік болған рубасы Анай мырза екендігі айтылған. Анайдың үш әйелінен туған алты ұлынан әлденеше әулет өрбіген. Үлкені Мырзағұлдан қаржас руын Баянауылға бастап келген Сәти ер, одан да алты ауыл тарайды, біреуінен Шорман би Күшікұлы (Ш.Уәлихановтың нағашысы). Ортаншысы Жәдігер, оның төрт ауыл қонған ұрпағының бірі Сатай мырза, одан Сәхбаевтар әулеті тарайды. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Олимпиялық қалашық''', ойындарға қатысушылар, ресми өкілдер, қызмет көрсетушілер орналасатын кешенді қалашық. Ол ХОК-тың атқару комитеті бекіткен және Олимпиялық хартияның талаптарына сай болуға тиісті. Алғашқы Олимпиялық ойындар өткен кезде әрбір ұлттық Олимпиялық комитет өздерінің құрама командаларының мүшелерін өздері орналастыратын. Ал 1924 жылы Париждегі IX Олимпиялық ойындар өткен кезде спортшылар ағаштан жасалынған шағын үйлерге жайғасты, соған байланысты осындай мекенжайлар кейін" олимпиялық қалашық" деп аталды. == Дереккөздер == Санат:Олимпиада ойындары
'''Олимпиялық қозғалыс''', әрбір жылда өтетін ойындардың арасында ХОК және ҰОК-ттер үнемі жұмыс істейді. Олар Олимпиялық ойынды насихаттайды. Оның қаһармандары туралы кітаптар, деректі фильмдер, жарнамалар шығарады. Спорт мектептерінде, секцияларында лекциялар оқылады. ҚР-да Олимпиялық қозғалысты насихаттап, оны ел арасында дәріптеуге күш салып жүрген адамдар бар. Атап айтқанда спорт қайраткері Қ. Әшляев, журналист Н.Жүнісбаев т.б. солардың қатарына жатқызуға болады. == Дереккөздер == Санат:Олимпиада ойындары
Олимпиялық ту '''Олимпиялық ту''', жиектері әдіптелмеген ортасына бес түсті олимпиялық белгі (эмблема) салынған үлкен ақ орамал. Оның сәні мен көлемі 1914 жылы Прагада өткен ҰОК-тің конгресінде Пьер Де Кубертен сыйлаған туға сәйкес келуге тиіс. 1920 жылдан бастап барлық Олимпиялық ойындардың салтанатты ашылуларында флагштотқа кетеріліп келеді. == Дереккөздер == Санат:Олимпиада ойындары
'''Олимпиялық филателия''', 1-ші Олимпиялық ойындар ашылғаннан кейінгі екінші күні 1896 жылы сәуірде алғашқы почта маркасы айналымға түсті. Ерте дүниедегі Эллин атлеттерінің жарыстарын; жұдырықтасу, диск лақтыру, күймемен жарысу, олимпиядағы стадион, Амфора, Гермес, Ника, Акрополь бейнеленген бұл маркалар тек Олимпиялық ойындар ғана емес, күллі спорттық филателияның бастауы болып саналады. Қазақстанда Ғ. Қосановтың, Б. Артаев, О. Шишигина және т.б. олимпиялық чемпиондар мен жүлдегерлердің құрметіне почта маркалары шығарылды. == Дереккөздер == Санат:Олимпиада ойындары Санат:Пошта
'''Олимпиялық хартия''' Олимпиялық ойындардың жарғысы осылай деп аталады. Хартияның негізгі қағидалары 1894 жылы Парижде өткен Халықаралық спорт конгресінде бекітілген. Кейін оған түзетулер мен толықтырулар енгізілді. Бірақ жарғының нөгізгі бағыттары сақталды. Хартия ХОК-тың, ҰОК-тың және халықаралық спорт өзара қатынастарын, ХОК-тың мүшелерін сайлаудың атқару комитеттері мүшелерінің сайлану тәртібін, төрағаның міндеттерін, Олимпиялық ойынға құрама командаларды жіберу қағидаларын, жарыстардың бағдарламасын, мәдени шаралардың өткізу ретін, ойындарға қатысушылардың, ресми өкілдерінің санын, ойындардың ашылу және жабылу салтанатын өткізу, марапаттау рәсімдерін белгілейді. Олимпиялық хартия бойынша ойындар мемлекеттердің арасындағы жарыс емес, жеке адамдардың арасындағы жарыстар болып есептелінеді. Бірақ 1908 жылдан бастап, ХОК ойындар туралы мәліметтерде, есептерде, әртүрлі кітаптарда ресми емес командалық есептер шығарылып жүр. == Дереккөздер == Санат:Олимпиада ойындары
Олимпиялық (белгі) эмблема '''Олимпиялық (белгі) эмблема''', ХОК бекіткен, өзара айқастырылған түрлі-түсті бес шығыршықтан тұрады. Жоғарғы жағында көк, қара, қызыл үш, төменгі жағында сары, жасыл, екі шығыршық. Олимпиялық белгіге SITIUS, ALTUS, FORTUS! "Тезірек, биігірек, күштірек деген ұран да енді. әрбір ойындардың өзіне тән белгісі болады. Мұнда міндетті түрде белгіленетін бес шығыршықтан басқа ойындардың өтетін жылы, ойындар өтетін қаланың белгісі көрсетіледі. Мысалы, Рим олимпиадасында қаншық қасқырдың емшегін еміп тұрған Ромул мен Рем, Мехико олимпиадасында ацтектердің күнтізбесі бейнеленген. == Дереккөздер == Санат:Олимпиада ойындары
Азия мемлекеттерінің спорттық ойындары''' бұл спорт шаралары Қытай, Жапония, Оңтүстік Корея, Индонезия, Үндістан сияқты құрлық бойынша спорт әжептәуір жақсы дамыған елдермен бәсекеге түспей спорт жағынан кейіндеп қалған елдердің халықтары арасында дене тәрбиесін көтеруге байланысты ұйымдастырылған болатын. Мұның тағы да бір басты сылтауларының дамымаған осы мемлекеттердің көбісінің қаржы тапшылығына байланысты спортшыларының Олимпиялық ойындар, тіпті АО-ына да қатыса алмаулары еді. Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттерінің спорттық ойындары алғаш рет 1959 жылы Таиландтың Бангкок қаласында етті. 1961 жылы Рангун қаласында еткен II ойындарға Бирма, Камбоджа, Лаос, Малайзия, Сингапур, Таиланд, Вьетнам мемлекеттерінің құрама командалары қатысты. Бұл ойындар экономикалық даму жағынан кейіндеп қалған Азия құрлығының елдерінде дене тәрбиесі мен спорттық дамуына, осы мемлекеттер құрама командаларының АО-ына, Олимпиялық ойынға қатысуына әжептәуір ықпал жасады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Орталық азия мемлекеттерінің спорттық ойындары''', 1991 жылы КСРО мемлекетінің ыдырауына байланысты бұрын империяның құрамында болған Қазақстан, Өзбекстан, Кырғызстан, Тәжікстан, Түрікмен елдері спортшы- ларының арасында осы елдердің ұлттық Олимпиялық комитеттерінің (ҰОК) үсынысымен Халықаралық Олимпиялық Комитеті (ХОК) бекіткен кешенді спорт жарыстары. Бірінші ойындар 1995 жылы Ташкентте, екінші ойындар 1997 жылы Алматыда, 3-ші ойындар 1999 жылы Бішкекте етті. 4-ші ойындар 2001 жылы Ашхабад қаласында етуге тиісті болатын. Бірақ бұл ұсынысты Түрікмен үкіметінің басшылары қабылдамады да, кезекті ойындар өтпей қалды. 2003 жылы Орта Азия мемлекеттерінің құрама командаларын Душанбе қабылдады. 1997 және 1999 жылдардағы ойындардағыдай 2003 жылгы ойындарда да ҚР-ның құрама 48 алтын, 31 күміс, 31 қола медальдарға ие болып, жалпыкомандалық бірінші орынға ие болды. Душанбеден кейін бұл ойындар өткізілген жоқ. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Марат Өтеғалиұлы''' (10.10. 1960, Махамбет пос. Атырау облысы) ҚР-ның ЕСЖ-сы (2004), Ұлттық Олимпиялық комитетінің мүшесі. 1998-2001 жылдардың арасында облыстық спорт бас- қармасының төрағасы, "ҚР-ның спортына еңбек сіңірген қайраткері". Ол Суворов атындағы (1982-1985) әскери училищесін және Қазақ спорт және туризм академиясын, Атырау мұнай мен газ институтын экономист мамандығы бойынша бітірген. == Дереккөздер == Санат:Тұлғалар
солға '''Теллур''' (латын. ''Tellurіum''; '''Te''') элементтердің периодтық жүйесінің VI тобындағы химиялық элемент, атомдық нөмірі 52, атомдық массасы 127,60. Табиғатта орнықты және массалық саны 107-ден 134-ке дейінгі 14 жасанды изотопы бар. Теллурды мажар геологы Ф.Мюллер (1740 1825) ашқан (1782). 1798 жылы неміс ғалымы М.Г. Клапрот (1743 1817) осы жаңалықты бекітіп, (латынша tellurіs Жер) элементке “теллур” атын берді. Жер қыртысындағы салмақ мөлшері 110–7%. Басты минералдары: алтаит, теллурвисмутит, тетрадимит, калаверит, креннерит, гессит, теллурит. Ерітінділері аморфты қоңырқай ұнтақ түрінде тұнады, кристалдық торы элемент химиялық тұрғыда өте маңызды болып табылады. Теллур күмістей сұр түсті, металдық жылтыры бар элемент, тығыздығы 6,24 г/см3, балқу 449,8С, қайнау 990С, Тотығу дәрежесі 2, +4, +6 сирек +2. Галогендермен, концентрлі HNO3, H2SO4-пен, қыздырғанда О2-мен әрекеттеседі. Теллурдың бірнеше әлсіз қышқылдары (H2Te, H2TeO3, H6TeO6) белгілі. Теллурды көбінесе мыс электролитті қоқырлардан алады. Оны шалаөткізгіш ретінде, қорғасынның механикалық қасиетін жақсарту, шойынды ағарту үшін, шыны-керамика өнеркәсібінде, т.б. қолданатыны белгілі. == Физикалық қасиеті == Теллур металл жылтырлығы бар нәзік күмістей ақ зат. Жұқа қабаттарда, жарықта қызыл-қоңыр, жұпта алтын-сары. Қыздырған кезде ол пластикке айналады. Кристалл торы алтыбұрышты. Жылулық кеңею коэффициенті 1,68 10−5 1. Диамагнетик. 0,34 эВ жолақ аралық жартылай өткізгіш, өткізгіштік түрі қалыпты жағдайда және жоғары температурада p, төмен температурада (өту шекарасы тазалығына байланысты -80 C-тан -100 C-қа дейін). Санат:Химиялық элементтер
'''Талғат Әбенұлы Өмірәлиев''' (13.11.1961, Талғар қаласы), ауыл спортының жанашыры, облыстық волейбол, футбол мүшесі. Сарқант, Талғар аудандарында әкім болды. Облыста мектеп оқушыларының "мың бала" спартакиадасын, футбол чемпионаттарын ұйымдастыруға, жоғары топтағы "Жетісу" әйелдер командасын құруға белсене атсалысты. Әкімнің қолдауымен Нұра, Гүлдала, Панфилов, Тұздыбастау ауылдарындағы мектептерде спорт залдары ашылды. == Дереккөздер == Санат:Тұлғалар Санат:Қазақстан аудандарының әкімдері
'''Поуэрлифтинг (күш үшсайысы)''', жеке спорт түрі ретінде 1970 жылдан дами бастады. Оған күш жаттығуларының үш түрі белтемірді иыққа салып зілтемірмен отырып-тұру, ұзынынан жайылған тақтай төсеніштен зілтемірді екі қолмен сығымдай көтеру, бел жазылғанша зілтемірді жерден жоғары тарту. Мұның алдыңғы екеуінен Әлем жарыстары жеке өтеді. Көпсайыс бойынша жеңімпаз үшсайыстың қорытындысымен анықталады. Арқасының немесе баска бір бұлшық еттерінің созылуына (жарақат алуына) байланысты кейде чемпиондар жеке жаттығулар бойынша анықталады. Поуэрлифтингтен жарыста салмақ дәрежелері бойынша сынға түседі. Ер кісілер 52,56,60,67, 5,75, 82, 5, 90, 100,- 125,+125 кг; әйелдер 44, 48, кг салмақ дәрежелеріне белінеді, республикалық, құрлықтық, әлемдік рекордтар есепке алынады. ==Қазақстандағы поуэрлифтинг == поуэрлифтинг''' 1988 жылдан бастап дамыды. Осы жылы желтоқсан айында Алматыда республикалық -чемпионаты өтті. Поуэрлифтинг секциялары Алматыда, Қарағандыда, Павлодар, Қостанай, Қызылорда қалаларында ашылды. Алғаш рет қарағандылықтар В. Боханов пен Ф.Тосуниди КСРОчемпиондары атанды. 1992 ж. Үндістанның Ожамшетлуря қаласында Азия чемпионаты өтіп осында республиканың құрамасы жалпыкомандалық бірінші орынды жеңіп алды. Өз салмақ дәрежелері бойынша Ф.Тосуниди, С.Шевченко, B. Шкирман, С.Рубцовтар Азия чемпионы атанды. Ал абсолютті чемпион атағына теміртаулық А. Сивоконь ие болды. 1993 ж. Швейцарияда өткен Әлем чемпионатында Қазақстанның тек алдарына АҚШ пен Финляндияның командаларын ғана салып үшінші орынға ие болды. Осы жылдары ҚР-ның ECШ- сы атағына C. Коржов (Алматы), К.Жүкенов, М. Кудрявцев, Б.Шейко, А.Никитин (барлықтары да Қарағанды облысынан) К.Жанпейісов (Алматы) ие болды. == Дереккөздер == Санат:Спорт Санат:Тұлғалар
'''Галина Анатольевна Муленкова''' (31.05.1958, Алматы қаласы), альпинизмнен, семсерлесуден, мәнерлеп сырғанаудан СШ-іне кандидат, Іле Алатауына шығушылардың бірі. Памирге (1986- 87), Орталық Тянь-Шаньға (1988 -90,1989-96), Алтайға (2002) жасалған экспедицияларға қатысты. "Хан Тәңірі" фестивалінің және Әлемнің ең жоғарғы биігіне алғашқы көтерілудің 50 жылдығына арналған Эверестке жақын треккингке қатысушысы. Шығармашылығы: "Альпинизм школа мужества" (1987), "Намаете, Эферест!" (1998), "Фестиваль это люди, горы песни" (2000) деректі фильмдерді, "Антрактида" (2002), "Гора сердце Евразий" (2002). Қазақстанның табиғаты туралы "Каньон Чарына", "Изумруды Небесных гор" (2003) фильмдері сценарийлердің ав¬торы. "Хабар Агенттігі" АК-ының тілшісі, спорт комментаторы. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша мәнерлеп сырғанаушылар Санат:КСРО мәнерлеп сырғанаушылары Санат:Алфавит бойынша альпинистер Санат:Спорт журналистері
'''Ғазиз Ақмұрзаұлы Нағыметов''' (21.12.1967, Қарағанды қаласы.), спорт журналисі. ҚазМУ-дің филология факультетін 1994 жылы бітірді. "Новое поколение" газетінде (1995-97), "Хабар-спорт" (1997), "Қазақстан (1998-99), "Қазақстан спорты" ақпараттық агенттігінде (2000) жұмыс жасады. тақырыбы сан алуан спорт әлеміндегі мәселелерден хабардар ету, талдау мақалалары, проектілер, сұхбат және репортаждар. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:Қазақстан журналистері
'''Әуетаяқ''' ертеде балалар қой жаюға шыққанда көктем, күз мезгілдерінде ойнайтын ұлттық ойын түрі. Ойын кең, үлкен алаңда ойналады, оған адамнан 10- 12 адамға дейін қатысуға болады және ойыншылар жұптасып бөлінеді. Жүргізуші бірінші жұпты шақырып, оларға жұмыр таяқ ұстатады, таяқтың ұзындығы 80 см, диаметрі 2-З см. Бірінші ойыншы 3-4 метр жерге ұзақтап, таяқты жоғарылата алға қарай лақтырады. Ал екінші ойыншы іле-шала қолындағы таяғын дәлдеп, ауадағы таяқты нысанаға ала лақтырады. Таяқ лақтыруды және оны көздеуді жеребе бойынша жүргізеді. Екі топқа бөлініп ойнаған ойыншылардың қайсысында дәл тигізгендері көп болса, соған ұпай беріледі де, жеңімпаз болып саналады. Жеңілген топ белгіленген жерге дейін жүгіреді немесе бірнеше өлең айтып, айыбын өтейді. Кейде жеңген топ жеңілгендерді таяқпен ұру арқылы да айып өтеу тәсілін қолданады. Жазық далада, таза ауада ойналатын әуетаяқ ойыны балаларды дәлдік пен шапшаңдыққа, жылдамдыққа баулиды және дене бітімін шыңдайды. Бұл ойын түрі қазақтар арасында кеңінен таралған. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Әулие ағаш''' мола, бұлақ басына немесе айдалада жалғыз өскен, діңі ерекше үлкен, жуан ағаш. Ондай ағашты киелі санап, басына барып сыйынып, ырымдап ақтық (шүберек, әлем) байлайды. Мұндай ғұрыптық жосын әулие ағаш мифтік үш әлемді аспан әлемін, жерді, жер астын жалғастырып тұратын дәнекер функциясын атқарады деген көне наным-сенімнен бастау алады. Қазақ даласында әулие ағаштар көптеп кездеседі. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Әмин''' дұға оқып, бата қылу үстінде қол жайғанда айтылатын, қабыл болсын дегенді білдіретін діни ғұрыптық сөз. Қазақы ортада ас келгенде үлкен атадан немесе жасы үлкен қариядан бата алу мақсатында жас бала немесе бата тілеген адам қолын жайып ал әмин деп айтады, осы кезде ақсақал асқа, дастарқанға бата жасайды. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Әуіт''' кішігірім өзен, бұлақ, сай, жылға аңғарларында бөгет салу жолымен жасалған, көлемі бір шаршыдан аспайтын суқойма, яғни, су жиналатын шұңқыр. Қазақ егіншілері егістік жерлерін сумен қарапайым тәсіл арқылы қамтамасыз ететін. Мұнда су көтеретін құрал қолмен жұмыс істеп, жақын жатқан бір арықтан екінші арыққа тасымалданатын, тек өздігінен ағып бара алмайтын жағдайда, осыдан су өз ағысымен егістікке баратын. Осындай жолмен қолмен суару ландшафтық аймағына байланысты бірнеше түрге бөлінді. Торғай өңірінде өзен, көлдерден арық арқылы тартылған су егіске жақын орналасқан әуітке жиналатын. Мұндағы су егістікке қарапайым су көтергіш құрал құлқауғаның көмегімен жеткізілетін. Онда жіп ұзын сырықтың екінші ұшына байланатын, ал салмақ екінші басында болады. Сырық мынадай жұмыс істеу тәсілімен орналастырылды: төмен түсіргенде шұқырдағы суды іліп, жоғары көтергенде дайындалған саз астауға құйылады, су егістіктен жоғары орналасқан соң, егіс даласын суғаруга қолайлы атыздарға бөліп су жібереді. Егіншілікті ұйымдастырудың әдіс-тәсілдері, іс-тәжірибелері қандай деген сұрауға жауап ретінде әртүрлі тарихи, археологиялық деректер табуға болады. Бірақ қазылған арық, тартылған тоғандардың іздері көп жағдайда белгі-бедерсіз жоғалып кетіп жатады. Атыз, жап, ыза суы, топырақ суы, қарық суы, орақ суы тәрізді кәсіптік атаулардың қатарында егіншілік ұйымдастыру әдісіне қатысты сөздердің бірі әуіт бұл көне атау жергілікті тілде сақталып қалды. Байырғы Талас өңірінде Шұқырәуіт, Қызыләуіт тәрізді елді мекен атгары бар. Көктемде жиналған қар, жаңбыр, бұлақ суларын үлкен қазан шұңқырға, ойпаңға бөгеп, оны егіндікті, жайылым жер мен шабындықты қолдан суару үшін пайдаланып отырған. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Полевая Галина Павловна''' (3.09.1958, Алматы қаласы), көркем гимнастика СШ-І (1974). Қазақстанның бірнеше дүркін командалық есепте Әлемнің КСРО құрама командасының мүшесі. КСРО халықтары Спартакиадасына қатысушысы (1979). "ЕР" ЕСҚ- ның бас жаттықтырушысы (1981- 84). 1992 жылдан "Қазақстан" телеарнасының спорт жаңалықтарын жургізушісі. 1997 жылдан "Хабар" агенттігінің спорт комментаторы. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша гимнасттар Санат:КСРО гимнастары Санат:Спорт журналистері
'''Қадырбек Рысбеков''' (16.06. 1962, Ақмола облысы Теңіз ауданы Жанбебек ауылы) спорт журналисі, Республикалық "Жас апаш", "Егемен Қазақстан" газеттерінің спорт шолушысы, "Ер Дәулет" агентігінің директоры (1984-99). 1999 жылы ҚР Туризм және спорт агенттігінің баспасөз хатшысы, республикалық спорт комитетінің орынбасары (2009) Шығармалары: Дәулет (1994), "Сұр- мерген Фервард" (1999), "Қазақ балуандар" (1998), "Казак боксшылары" (2000) жинақтарын құрастырушысы. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:Қазақстан журналистері
'''Баған өрнек''' киіз үй есігінің жақтауларына, ағаштан жасалған үй жиһаздарына, қақпаларға, адалбақанға, піспектің сабына, кебеже мен асадалдың аяқтары сияқты шаруашылық және тұрмыстық бұйымдарға ойылып салынады. Бір-біріне тізбектеле жалғасқан біртекті немесе әртүрлі (аралас) мотивтерден тұрады. Яғни бұйымның қолданыстық ерекшелігіне байланысты баған өрнек зооморфтық немесе көгерістік (біртекті), сондай-ақ, әртүрлі болуы мүмкін. Баған өрнек көбінесе бұйымға бойлата салынады. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет Санат:Киіз үй
'''Бағана'''- тұрақты баспананың төбеге жабылған ағашын берік ұстап тұратын ұстын, тіреу (ағаш) діңгек. Қазақ түсінігінде үй тіреусіз, бақансыз болмауы керек. Яғни бағана ғұрыптық функция да аткарады. «Тіреусіз үй көр» деген тұрақты сөз тіркесі осыған байланысты қалыптасса керек. Сондықтан қыстық тұрақты баспана салған қазақтар үйдің төбе жабынына қарай арқалықтың бір жерінен ағаштан тіреу қойған және оны бақанға ұқсатып «бағана» алтыннан, күмістен жасалған бұйымның оймышталған бетіне жалатып, өрнектеп әшекейлейді. Қорытпаны пайдаланып, зергерлік бұйымдарды әшекейлеп безендіру тәсілін бағдар жүргізу, бағдарлау, қарала жүргізу, кавказдау деп атайды. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Бағар көбейсін''' мал басы көбейіп, өсе берсін, бағатын мал мол болсын деген мағынада малшыларға қарата айтылатын тілек. Қазақы салт бойынша өрісте мал бағып жүрген малшымен кездескен кезде бағар көбейсін деп амандасу, сонымен қатар бата беруде бағар көбейсін деп айту игі тілектен туған. Диқанмен амандасқанда Қырман тасысын! Қыдыр дарысын! дейтіні сияқты бұл да малшымен амандасу салтында орныққан тілекті сөз басы. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Николай Дмитриевич Сафьянов''' (18.07. 1937) журналист, спорт фото тілшісі. 12 жастан бастап бокспен шұғылданды. ҚазДТИ-ді (1963), ҚазМУ-ді бітірген. "Ленинская смена" республикалық жастар газетінің фототілшісі болып істеді. Республикалық баспасез беттерінде боксты белсенді насихаттады. Бокс федерациясының президиумына сайланды халықаралық және қазақстандық фотокөрмелерге қатынасушы, суреттері 40-тан астам спорт түрлеріне арналған. Шығармашылығы: "Звезды Казахстанского ринга" (1998). == Дереккөздер == Санат:Спорт журналистері Санат:Алфавит бойынша журналистер
'''Бағзама''' жуылған кір суының атауы. Кір суы кез келген жерге төгілмейді. Ол үшін үйден аулағырақ жерден су төгуге арналған шұңқыр қазылады. Бұл кір суы төгілген жер лас және ондай жерге жын-шайтан үйір болады деген түсінікпен байланысты. Сондықтан кір суы төгілген шұңқырдың маңайында бала-шағаның ойнауына және кешқұрым әйел адамға қайталай кір суын төгуге тыйым салынған. Дәстүрлі орта ұғымында әйел адам кешқұрым кір суын төксе және түн мезгілінде кір жайса, оған күл-қоқыс, лас жерлерде жүретін жын-перінің салқыны тиеді-мыс. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Бағымшы''' той күтушісі, той қызметшісі. Үлкен той өткізу үшін бірер күн бұрын ауыл адамдары шақырылып, мәслихат өткізілген. Сол мәслихатта тойдың басталар, аяқталар уақыты, қонақтарды күтудің тәртібі, тойға сойылар мал саны, қонаққа қанша үй шақырушылар, хабаршылар, соның ішінде бағымшы тағайындау сияқты мәселелер егжей-тегжейіне дейін ойластырылып белгіленеді. Бағымшылар күтіп алушылар, қонақ көліктерін күтушілер, ошақ қазушылар, отыншылар, табақ тасушылар, қолға су құюшылар деген категорияларға бөлінеді. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Баданаз''' жаңғақ жемісті өсімдіктерге жататын жеміс ағашы, бұта және сол ағаштың жемісі. Баданаз тау беткейлерінде өседі. Баданазның жемісі ірі, етті, ішінде сүйегі болады. Шыбық күйінде отырғызылган баданазның күтімі жақсы болса, 5-6 жылда биіктігі м-ге дейін жететін ағаш болып жетіледі. Баданазның жемісін жеуге болады, ал тамырынан бұрынғы кезде бояу алған. Баданаз жемісінің үлкендігіне байланысты дөңгелек үлкен көзді адамды баданаз көз, үлкен «көзді» (қасты) жүзікті баданаз көз жүзік, ал кейбір тұрмыстық тұтыныс заттардың көлеміне байланысты оларды баданаздай деген анықтауыш арқылы сипаттаған. Мысалы, баданадай бұршақ, баданадай жүгері деген сияқты. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Базарлық''' алыс сапарға, сауда жолына шыққан адамдардың үйіне, көрші-қолаң, сыйлас адамдарына, жас балаларға, жерлестеріне әкелетін ірілі-ұсақты сыйлықтары, Базарлық әдетте өз елінде сирек кездесетін таңсық зат, бұйым түрінде болады. Дәстүрлі ортада базардан келе жатқан кісіден базарлық сұрау салты болған. Ескеріп базарлық әкелу жақсы көрудің, сыйластықтың белгісі, қауым мүшелерінің арасында дәнекер, әлеуметтік, моральдық қатынастарды жүзеге асырудың бір тетігі ретінде де бағамдауға болады. == Дереккөздер == Санат:Қазақ салт-дәстүрлері
'''Базаршы''' базардан керек-жарағын алушы, яғни базарға сауда жасауға келген адам. Көшпелі тіршілік салтын ұстанған қазақтар әредік қалалар мен уақытша ашылатын базар, жәрмеңкелерге келіп, тұтынуға қажетті керек-жарағын сатып алып тұрған. Мұны дәстүрлі ортада базарлай келу, ал базарлаушы адамды базаршы деп атаған. Базаршы сауда-саттық жасауды кәсіп етпейді, пайда табуды көздемейді. Өзінің және ауылдастарының өндірген шаруашылық өнімдерін керекті бұйымдарға айырбастап, қажетін өтейді. Қазақта базаршыдан базарлық алу салты бар. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов''' (11 мамыр 1969, Мақаншы селосы, Шығыс Қазақстан облысы 16 тамыз 2021) қазақстандық тележүргізуші, == Өмірбаяны == 1991-1994 жылдары «Спорт» газетінде істеп, 1994 жылы «Қазақстан» «Тұғыр» атты бағдарлама ашып, жүргізушісі болған. Ол телеарнадағы спорт бөлімінде бас редактордың орынбасары қызметін де қатар атқарды. Кейін «Құмсағат» бағдарламасының спорттық ақпараттар бойынша продюсері атанды. 1997 жылы «Хабар» арнасына ауысып, осы күнге дейін аталған агенттікте жұмыс істеп келді. Футболдан 1998 жылы Франциядағы Әлем чемпионатында қазақ тілінде комментатор болды. Одан кейін 1999 жылы Бангкоктегі Азия ойындарын, 2000 жылы Сиднейдегі Олимпия ойындарын, 2002 жылғы ақ Олимпиаданы «Хабар» арнасының эфирінде қазақша сөйлетті. 2019 жылы түсірілген "Бекзат" фильмінде өз-өзін сомдады. 2021 жылы 16 тамызда ауырып көз жұмды. == Марапатттары == 2000 жылы еліміздегі спорт журналистеріне берілетін Сейдахмет Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. == Дереккөздер == == Сілтемелер == Фейсбуктегі профилі Санат:Қазақстан Санат:Спорт журналистері
'''Сәуірдің 17''' Григориан күнтізбесінде жылдың 107-ші күні (кібісе жылдарда 108-ші). Жылдың аяғына 258 күн қалады. == Мерекелер == Дүниежүзілік гемофилия күні. «Ту күні». Өртке қырсы қызмет күні. қарсы жеңіс күні (1961 жылдан). Тәуелсіздік күні (1946 жылдан). Балаларды қорғау күні. == Оқиғалар == == Туғандар == 1894 жыл Никита Сергеевич Хрущёв, КОКП ОК бірінші хатшы, 1958—64 жж. КСРО Министрлер Кеңесі төрағасы, Кеңес Одағы ері, үш рет Социалистік еңбек ері. == Қайтыс болғандар == 1892 жыл Макензи Александр, шотландиядан шыққан канадалық мемлекеттік қайраткер, Либералды партиядан шыққан Канаданың бірінші 1993 жыл Тұрғыт Озал, Түркияның саяси қайраткері == Сыртқы сілтемелер == == Дереккөздер == Санат:17 сәуір
Қарағанды вокзалы '''Қарағанды темір жол вокзалы''' Қарағанды темір жол стансасының вокзалы. Алдында вокзал алаңы орналасқан. Жолаушыларды қабылдап жөнелтеді және оларға қызмет көрсетеді. Ғимараттың жобасын «Ленгипротранс» институтты жасаған (авторы 1956 жылында вокзалда жолаушылардың күту залы, уақытша тоқтағандар мен балалы әйелдер дем алатын бөлмелері, байланыс бөлімшесі және телефонмен сөйлесетін пункті, анықтама бюросы,Темір жолы билеттерін сататын кассалары, дәрігерлік пункті, кол жүгін сақтайтын қоймалары, шаштаразы, азық-түлік сататын, дәріхана және газет-журнал киоскілері бар. Жолаушыларға арналған зал ішінде қала төңірегіңде қатынайтын поездарға билет сататын АБ-6,теңгелерді ұсактайтын автоматтар орнатылған. Вокзалдың іші және күту залдары мүсінші, ҚазКСР-інің еңбек сіңірген суретшісі барельефтерімен әшекейленген. Жыл сайын вокзал орта есептен 1,5 млн-ға жуық жолаушыға қызмет көрсетеді. ==Дереккөздер== Санат:Қарағанды
'''"Спорт"''', Республикалық спорт газеті 1959 жылдан бастап қазақ және орыс тілдерінде Алматыдан шығады. Мерзімдігі аптасына рет. 1991 жылға дейін көлемі жарты баспа табақ болып жарыққа шықты да, 1992 жылы көлемі екі есе ұлғайды. Тәуелсіздік жылдары бірнеше жылдай жарық көрді де, жабылып қалды. == Дереккөздер == Санат:КСРО газеттері Санат:Қазақстан газеттері Санат:Спорттық басылымдар
'''Талапбек Сұлтанбекұлы Сұлтанбеков''' (1.09.1930, Алматы облысы Ақсу селосы) Тоғызқұмалақ ұлттық ойыны бойынша, орыс және халықаралық дойбы бойынша СШ-і, КСРО Журналистер одағының мүшесі, тоғызқұмалақ пен дойбыдан Республика бірлестігінің президенті (1994-75), республикалық спорттық журналистиканың негізін салушылардың бірі. Мәскеудегі бірінші Бүкілодақтық шеруіне қатысушы (1964). Республикалық ғылыми- көпшілік жастар журналы "Білім және еңбекте" бас редакторының орынбасары (1959-62), бас редакторы (1962-69) болып қызмет істеді. Дене тәрбиесі мен спортты белсенді насихаттады. Р.Ақмамбетов секілді тоғызқұмалақтың тамаша ойыншыларының, Абайдың немерелерінің ойын партияларын жазып қалдырды. Халықаралық дойбыдан (1984,1951), тоғызқұмалақтан (1961, Қарағанды) командалық есептегі (Алматы қаласының командасының құрамында Ш.Ибраев, Т.Сұлтанбеков, Р.Кәрімбаев) командалық есепте республиканың қаламын ғылыми фантастика саласында ұштады. Шығармашылығы: "Көшпеліалтын", "Лұқпан Хакім". Спорттық тақырыптағы "Дойбы ойыны" (1954), "Шахмат ойнай білесің бе?" (1959), "Шах¬мат, дойбы, тоғызқұмалақ" (1967) кітаптардың авторы. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша Санат:Қазақстан Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:КСРО журналистері Санат:Қазақстан журналистері
'''Бахтияр 1962, Жамбыл облысы Сарысу ауданы Байқадам селосы) спорт журналисі, 1996 жылы бері республикалық жастар газеті "Жас Алашта" бөлім меңгерушісі. Спортшылар туралы көптеген көркем деректер мен келелі мақалалардың авторы. "Қазақ балуандары" және "Қазақ боксшылары" жинағын құрастыруға қатысты ("Ер Даулет" агенттігі). С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты 1991 және 1997). == Дереккөздер == Санат:Спорт журналистері
'''Сүгірәлі Тайжанов''' (15.11. 1939, Ақтөбе облысы Байғанин ауданы Кептабан ауылы) дене тәрбиесінің жоғары санатты мұғалімі, ҰД төреші. 5-11 сыныптардың дене тәрбиесі оқулықтарының, олардың әдістемелік, дидактикалық құралдарының, Мемлекеттік стандарт пен оқу бағдарламасының авторы (1998-2008). "Қаз КСР білім ісінің үздігі", "ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері", "ҚР спортының құрметті қайраткері", Ы.Алтынсарин белгісімен марапатталған. 2001 жылдан бері ДТҰҒПО-ның аға ғылыми қызметкері. Шығармашылығы: Бастауыш сыныптардағы дене тәрбиесі (2004), Өмір қауіпсіздігі негіздері (2004), "Мектеп жасына дейін және кіші мектеп жасындағы балалардың дене тәрбиесі" (2008), "Дене тәрбиесін үйрету әдістері" (2008) және басқалар. == Дереккөздер ==
'''Мұратхан Тәнекеев''' (1.01. 1928, Жамбыл облысы Қордай ауданы Талапты ауылы 28.12.2000) педагогика ғылыми докторы, профессор, дене тәрбиесі мен спорт тарихы Бүкіл дүниежүзілік комитетінің корреспондент мүшесі 200-ден астам ғылыми еңбектердің, оның ішінде 28 кітап пен монографияның авторы. Оның жекелеген еңбектері ағылшын, француз, неміс және моңғол тілдерінде жарияланды. Ұзақ жылдар бойы отандық спорт ғылымының ірі өкілі ретінде халықаралық симпозиумдарда, дүниежүзілік конгрестерде өкілі болды. Шығармашылығы: "Қажымұқан", "Бәйгеден Олимпиадаға дейін", "Дене тәрбиесі мен спорт тарихы" және т.б. == Дереккөздер == Санат:Ғылым докторлары
'''Ғазизбек Тәшімбаев''' (10.05. 1938, Жамбыл облысы Талас ауданы Майтөбе ауылы). 1964- 2001 ж.ж. республикалық "Спорт" газетінің әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі, "Қазақстан" баспасы бас редакторының орынбасары, ҚазТАГ редакциясының меңгерушісі. Президент аппаратының кеңесшісі, Үкімет аппаратының баспасөз секторының меңгерушісі. Шығармашылығы: "Топжарғандар" (очерктер жинағы, 1968), "Күш атасы (1979) және атақты балуан Кажымұқан жөнінде естелік әңгімелердің үш жинағын шығарды", "Тамаша адамдардың өмірі" топтамасынан Сальвадор Алвенде және Геваре туралы деректі повестерді қазақ тіліне аударды. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:Қазақстан журналистері Санат:КСРО журналистері Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
'''Виктор Сергеевич Ким''' (1963, Шымкент қаласы) ХДСШ-і. Ауыр атлетикадан және поуэрлифтингтен республиканың (1993-1996) чемпионы. Штангыны екі қолмен көтеруден Азия және Әлем чемпионатының (1996) күміс жүлдегері. == Дереккөздер == Санат:1963 жылы туғандар Санат:Шымкентте туғандар халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері Санат:Ауыр атлетикадан Қазақстан чемпиондары Қазақстан чемпиондары Санат:Штанга көтеруден Азия біріншілігінің күміс жүлдегерлері Санат:Штанга көтеруден Әлем біріншілігінің күміс жүлдегерлері
2012 жылғы '''Жазғы Олимпиада және Паралимпиада ойындарына арналған спорттық нысандардың''' басым көпшілігі Лондон қаласында орналасқан. Бірақ та кейбір спорттық шаралар қаладан тыс жерлерде өтеді. Ойындар өткізіліп болғаннан кейін, белгілі бір нысандар қайта бұзылады, ал қалғандары күрделі жөндеуден өткізіледі. == Нысандар және инфрақұрылым == Сурет:Olympic Stadium, London, 16 April стадионы (Лондон) аренасы Сурет:Wembley Stadium стадионы Желкенді спорт түрінен сайысуға арналған айлақ 2012 жылы Олимпиадалық және Паралимпиадалық ойындар жаңа орындарда, әлдеқашан бар және тарихи нысандардарда, сонымен қатар заманауи құрылыстарда өткізілетін болады, соның ішіндегі ең танымалы Гайд Парк пен Атты Гвардия. Үлкен Лондонның маңында үш аймаққа бөлінген алып спорттық нысандар орналасады: #Олимпиадалық аймақ Олимпиадалық қалашық орналасқан жер; #Өзендік аймақ қала шығысындағы Темза өзінінің айналасы; #Орталық аймақ қаланың орталығы мен батыс аймағы. === Олимпиадалық аймақ === Олимпиада стадионы жеңіл атлетика, ашылу және жабылу салтанаты. Сулы орталық ашық суда жүзуден басқа барлық суға қатыстқы спорт түрлері. Лондондық велопарк велотрек және BMX. Ривербанк арена көгалдағы хоккей. Баскетболдық арена баскетбол, гандбол. Коппер бокс гандбол, қазіргі бессайыс. Олимпиада қалашығы (Лондон) === Өзендік аймақ === Көрме орталығы (Лондон) бокс, семсерлесу, дзюдо, үстел теннисі, таэквондо, ауыр атлетика мен күрес. O2 аренасы мен Гринвич аренасы бадминтон, баскетбол, гимнастиканың барлық түрі. Гринвичтік парк ат спорты және қазіргі бессайыстың кейбір бөліктері. Казармы королевской артиллерии нысана көздеу === Орталық аймақ === Уэмбли футбол. Уэмбли аренасы бадминтон, көркем гимнастика. Лаун-теннис пен крокеттің Бүкілағылшындық клубы теннис. Лордс крикет граунд садақ ату. Риджентс-парк велошоссе. Хорс Гардс Пэред жағажай волейболы. Гайд-парк триатлон мен ашық суда жүзу. Эрлс Корт волейбол. === Лондоннан тыс аймақтар === Қаладан тыс аймақтарда бірнеше спорттық стадиондар орналасады. Ұлыбританияның бес қаласында футбол бойынша іріктеу сындары өткізіледі: Хэмпден Парк, Глазго; Миллениум, Кардифф; Олд Траффорд, Манчестер; Сент-Джеймс Парк, Ньюкасл; Ковентри қаласының стадионы, Ковентри. Сонымен қатар Лондонның сыртында мынадай нысандар орналасады: Броксбурнның ескекпен кедергілер арқылы өту орталығы, Уэлтэм Кросс; Дорни Лейк, Дорни академиялық есу мен байдаркада және каноэде есу; Уэймут пен Портлендтың желкенді спорттының Ұлттық академиясы, Портленд аралы; Хадли қала сыртындағы паркі, Хадли қамалынан алыс емес маунтин-байк. == Дереккөздер == == Сыртқы сілтемелер == Olympic Park venues London 2012 сайтында View the Olympic Park Google Maps арнайы картасында Olympic And Paralympic Venues in London accessibility ''Inclusive London'' сайтында Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары
'''Ғани Қазбекұлы Төлегенов''' (1.05.1962, Қостанай қаласы) КСРО және қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы, спорт журналисі. == Өмірбаяны == ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірді. === Футболшы === "СКИФ", "Монтажник", "Жетісу", "Намыс" шеберлер командасының ойнаған. СҚО "С" құрама командасының қатарында кәсіподақтардың ЕСҚ-да арасындағы КСРО біріншілігінің жеңімпазы (1981). Футболдан журналистердің "Пас от Озерова" халықаралық турнирінің жеңімпазы (1992, Мое.). === Журналистика === 1997 жылдан бастап Қазақ радиосы мен теледидарында "Спорт полюс Планета", "Планета футбол" бағдарламасын бірі, 2000 жылдан бері "Pro Спорт" газеті мен журналының тілшісі, халықаралық футбол бірлестігі (ФИФА) мақұлдаған "Айла- піарғылар" банкін құрудың авторы. == Дереккөздер == == Сілтемелер == Профилі Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:КСРО журналистері Санат:Қазақстан журналистері Санат:Алфавит бойынша тұлғалар Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:Қазақстан футболшылары Санат:Намыс ФК ойыншылары Санат:Жетісу ФК ойыншылары Санат:Яссы ФК ойыншылары Санат:СКИФ Алматы ФК ойыншылары
'''Сайын Сүлейменұлы Тұрсынов''' (25.01.1936, Алматы облысы Жамбыл ауданы Қарғалы селосы) ҚазМУ- дің журналистика факультетін бітірді (1959). 1959 жылдан республикалық "Спорт" газетінде тілші, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, бас редактордың бірінші орынбасары. "ҚазКСР дене тәрбиесінің еңбек сіңірген қайраткері" (1992). С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты (1999). == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:КСРО журналистері Санат:Қазақстан журналистері
Сурет:Osaka Station 2010 темір жол стансасы '''Темір жол стансасы''' темір жол көлігі аялдайтын, темір жол көлігіне және жолаушыларға түрлі қызметтер: жүктерді қабылдайтын, жүк тиеу-түсіру, сақтау және жеткізу жұмыстары жүргізілетін, локомотивтер мен вагондар құрастырылатын, тағы басқа техникалық қызмет көрсетілетін, тасымал үдерісін басқаратын кәсіпорын. Ол жұмыс сипатына қарай тораптық, аралық, бөліктік, сұрыптау, жүк және жолаушыларға арналған темір жол стансасына, атқарылатын жұмыстың көлемі мен сипатына қарай жоғары және сыныпты темір жол стансасынана бөлінеді. Қазақстандағы ірі темір жол стансасыналары Арыс, Шымкент, Тараз, Шу, Алматы-1, Семей, Защита, тағы басқа. ==Дереккөздер== *«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия Бас редактор Ә. Нысанбаев Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том Санат:Транспорт Санат:Темір жол
'''Борис Константинович Цыбин''' (11 наурыз 1935 жыл, Саратов, РСФСР, КСРО) КСРО-лық волейболшы, футболшы, спорт журналисі. == Өмірбаяны == Волейболдан "Динамо" (Алмаы) командасында ойнаған, республикалық чемпионатының бірнеше дүркін күміс жүлдегері. Саратов университетінің физика жене геофизика факультетін бітірген, Туланың көмір кен орындарында жұмысшы, бұрғылау шебері болып істеді. Волейболдан КСРО жасөспірімдер командасының мүшесі (1954), "Сокол" (Саратов) футбол командасының қақпашысы, "Б" класы командалары арасындағы КСРО чемпионатына қатысушы. КСРО Журналистер одағының мүшесі. Спорт тақырыбы бойынша 12 деректі кинофильмдердің авторы. 1974- 90 жылдары Қазақстан бойынша "Советский спорт" газетінің меншікті тілшісі, Қазақстан халықтары Ассамблеясы кеңесінің мүшесі. ҚР-дағы славян қозғалысының жетекшісі, "Достық" орденінің, "Астана" медалінің иегері. ҚР Ішкі істер министрлігі үздігі, Ішкі істер қызметінің полковнигі. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша волейболшылар Санат:КСРО волейболшылары Санат:Спорт журналистері Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футболшылары Санат:Сокол Саратов ФК ойыншылары Санат:Алфавит бойынша журналистер
'''Павел Валерьевич Цыбулин''' (8.07.1976, Алматы қаласы) Футболдан СШ-і (1993). ҚазМУ-дің журналистика факультетін бітірген (1997). 1997 жылдан бері теледидардың 31 арнасының спорт шолушысы. Қазақстан Журналистер одағы С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты (1994-97). == Дереккөздер == Санат:8 шілдеде туғандар Санат:1976 жылы туғандар Санат:Футболдан спорт шеберлері Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері Санат:31 арна журналистері Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері
'''Михаил Григорьевич Чекуров''' (27.07.1947, Алматы қаласы.), спорт журналисі ALPS мүшесі (1994). "Вечерний Спорт KZ", "С понедельника", "Немецкая волна", "Футбол", "Советский спорт", "Спортивные игры" газеттері және журналдарында қызмет атқарды. Өз мақалаларында спорт статистикасына көп көңіл аударды. Допты және кегалдағы хоккей, волейбол, баскетбол және регби бойынша спорттық бағдарламаны 1996 жылы спорт бөлімдерінің телевизиялық конкурсын жеңіп алып, Атлантадағы жазғы О.о-ға берілген жалғыз жолдаманың иесі болды. С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты. == Дереккөздер == Санат:Спорт журналистері Санат:Қазақстан журналистері Санат:Алфавит бойынша журналистер
'''Совет Оспанқалиұлы Шманбаев''' (28.12.1938, Карағанды облысы Ақтоғай поселкесі 12.03.2000, Алматы қаласы), спорт журналисі. "Социалистік Қазақстан" (1992 жылдан бері "Егемен Қазақстан") республикалық газетінде қырық жыл шамасындай спорт шолушысы болып істеді. Газет беттерінде Қазақстан спортының көкейтесті мәселелерін жиі көтерді, спортшылар туралы очерктердің, суреттемелердің үлкен шебері, Әлемнің түрлі елдеріндегі спорттық жарыстардан жазылған жедел суреттемелері оқырмандардың арасында зор қызығушылығын тудырды "Олимпиада оттары" (Алматы 1978, Т.Жанузақовтың серіктес авторлығымен). == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша журналистер Санат:КСРО журналистері Санат:Қазақстан журналистері
'''"KZ және спорт айдыны"''', аптасына бір рет шығатын республикалық газет. Алғашқы нөмірі Алматыда 1959 жылы желтоқсанда жарық керді. "С." еңбекшілердің денсаулығын жақсарту женіндегі құжаттарды, дене тәрбиесі және спорт мәселелерін насихаттайтын мақалалар әлемі, Азия, Еуропалық чемпионаттар, біріншіліктер, жарыстардан мақалалар жариялайды. спартакиадаға, республикамызда өткізілетін сайыстар мен бәсекелерге газет бетінен кең орын беріледі. Қазақстанда дене тәрбиесі саласындағы көпшілік- ұйымдастыру туралы жазылады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спорттық бәсеке''', жекпе- жек түрінде (күрестің әртүрінде грек-рим, ерікті, дзюдо және бокс, семсерлесу т.б.) спортшылардың. Оның ішінде спорттық Снарядтарды (теннистен, стол теннисінен, бадминтоннан жекелей кездесу) пайдаланып, сондай-ақ шахмат пен дойбыдан (тақтадағы жүрістер жүйесінде байқалатын идеялардың қарсылығы есебінде) жарысу. С.с.баскетбол, волейбол, қол добы, секілді командалық спорттық жарыстардағы ең негізгі бөліктердің бірі болып табылады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спорттық биоритм''', қоршаған ортаның өзгеруіне байлаысты адамның мінез-құлқында кездесетін жағдай. Спортшының биоритмі бірқалыпты болған жағдайда оның нәтижелері де біркелкі тұрақты болады. Биоритмнің көтерілу деңгейі әр спорт түрлерінде әрқилы. Шеберлік деңгейі жоғары спортшылар ерлер арасында екінші жылдан үшінші жылға өткенде, әйелдер арасында екінші жылға өткенде бірқалыпқа түседі. Қысқа қашықтыққа жүгіруде 16- 22 жастың теміршар серпу мен балға лақтырудан 22 жастан кейін, тіпті 30-дан аса, жүзуде 13-14, гимнастикада 17-20 жаста биоритм күшті болады және жоғары көрсеткіштерге жетуге ықпал жасайды. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спорт ерікті, қоғамдық спорт ұйымдары. Спорт бірлестіктер елімізде жеке спорт түрлерін дамытып, басқарады. Мысалы, республикалық бірлестік өзінің спорт түрі бойынша аудандық, облыстық, өлкелік секцияларын біріктіреді. Біздің елімізде спорттық медицина және баспасөз бен радио және спорттық кино, телевизия, спорт журналистерінің дене тәрбиесі мен спортты насихаттау жөніндегі республикалық бірлестіктері бар. Бірлестікте пленумдар, семинарлар, кеңестер өткізіліп тұрады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Ұпай есептегіш''', ойынның кейбір түрлері (баскетбол, волейбол, теннис және т.б.) бо¬йынша командалық немесе жеке қатысушылық ұтқан ұпай санын керсететін аспап. Ұпай есептегіш механикалық және электрлік болады. Соңғысы, әдетте арақашықтықтан басқарылатын болып шығарылады. Ұпайларды есептейді әдетте керсеткіш қалқандарға орнатады. Сандардың көлемі олардың 100 метрге дейінгі қашықтықтан көрінуін қамтамасыз етеді. Механикалық есептегіштерден ең көп тарағандары теннис пен үстел теннисіне арналған есептегіштер. Электрлі көрсеткіш тақтадағы керсеткіштері терешілер апқасының үстелінде болатын тетік (пульт) арқылы төрешілерді өзгертеді. Есептегіштер 1-ден және 0-ге дейінгі сандардың тиісті үйлесімділігін бейнелейтін электр шамдарының жиынтығы бар, тік бұрышты бірнеше жарық желісінен тұрады. Осындай бірнеше жарық желісі кез келген есепті құрастыруға мүмкіндік береді. Гимнастика, суға секіру және мәнерлеп сырғанау бойынша жарыстардың есебін керсету күрделі болып келеді. Мұнда бірнеше т-ші беретін ұпайларды бір мезгіле көрсету қажет. Бұл жағдайда төрешілер өз сандарын жинақтайды. Бас тілшінің пәрмені бойынша сандар бірнеше жарық желілерінде бір мезгілде жарқырап көрінеді. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спорт жарыстары''', дене тәрбиесі жүйесіндегі педагогикалық процестің дене дамуының жан-жақтылығы мен еркі күшті шыныққан адамдарды тәрбиелеуге бағытталған шара. Алдына қойған мақсаты мен жеңімпаздарды анықтауға байланысты Спорт жарыстары былайша жіктеледі: жекелей есеп бойынша Спорт жарыстары қорытындысында қатысқан барлық спортшылардың орындары; есеп бойынша Спорт жарыстары жекелей нәтижелермен қатар, барлық командалардың алған орындары анықталады, командалық есеп бойынша тек қана командалардың алған орындары анықталады. Комплексті Спорт жарыстары бағдарламасына спорттың көптеген түрлері енген спартакиадалар, ойындар, универсиадалар да жатады. Олар: ресми чемпионаттар мен біріншіліктерде ауданның, қаланың, облыстың, республиканың, құрлықтыңжәне Әлемнің чемпионы мен жеңімпаздарының (жас¬тар, жасөспірімдер арасында), жүлдегерлерінің атақтары сарапқа салынады; дәстүрлі Спорт жарыстары, мұнда тағайындалған жүлделер сарапқа салынады. Жолдастық немесе матчтық Спорт жарыстары алдын ала шақырылған командалар мен ұйымдардың құрамалары катысады, Спорт жарыстарына қатысушылардың спорттық дәрежелерін анықтау мақсатында өтеді. == Дереккөздер == Санат:Спорт
Қазақ темір жолы басқармасы мен жолдық кәсіподақ комитетінің газеті. Алғашқы саны Алматы қ-нда 1934 ж. қыркүйекте Түрксіб деген атпен жарық көрді. 1935 ж. деп аталды. Екі рет үзілістен кейін (1963 69, 1970 73) 1974 ж. қаңтарынан қайта шыға бастады. == Дереккөздер == Санат:Қазақстан темір жолы Санат:Қазақстан газеттері Санат:Қазақ тілді газеттер
'''Картингпен жарысу''', қорабы жоқ ашық кішкентай машиналармен жарысу техниканың дамуына байланысты шыққан спорт түрлерінің бірі. Мұнымен көбінесе балалар мен жасөспірімдер, жастар айналысады. Картингтің құрылысы, басқарылуы автобильге ұқсас, бензиннің жеңу күшімен жүреді, шапшаңдығы баяу. Жарыстар арнайы салынған тректерде, тректе, уақытша тректе және машиналар жүрмейтін асфальт төселген кең алаңдарда өтеді. Картингтің өз алдына жеке бірлестігі (федерация) жоқ, автоспорт бірлестіктеріне немесе техникалық спорт клубтарына бағынады. Жарысқа қатысушыларға сынға түсер алдында бәсеке ететін жолмен танысуға уақыт берілген. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Кептер жарыстыру''', спорттың бұл түрі көптеген елдерде кептер өсіруші әуесқойлардың әсіресе балалар мен арасында тараған. Әр адам өзі бағып отырған кептерді төрешілер белгілеген жерге алып келеді де барлықтары бір мезетте қолдарындағы құстарын ұшырады. Ұшқан кептер иесінің үйін табуға тиісті. Ең аз уақытта өз ұясын тапқан кептер жеңіске жетті деп есептелінеді. Кептерді күтіп алушы оның ұшып келгендігі туралы төрешілер орталығына телефонмен хабарлайды. Дәл осындай ережемен кең далада иесін тез табатын, бүркіт, сұңқар және тағы басқа жарыстарды өткізуге болады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Жарысқа дайындық''', мұқият жоспарланады. Оның барысында спортшы күн тәртібін қатаң сақтайды. Жарысқа катысу қарсаңында әр адам өзінің мүмкіндігін байқап көреді. Жарыс қарсаңында қатты қобалжымау керек, оның алдында бір күн демалу, салмағын үйреншікті жағдайда бірқалыпты ұстау керек. Ұйқы қанық болуға тиіс. Жарысқа дайындық күндері күн ге қыздырынуға болмайды, тамақтану режимін дұрыс ұстаған жөн. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Жарыстық әдіс''', біріншілік немесе жоғары жетістікке жету үшін күрес, жарыс жағдайларында дене жаттығуларын орындау. Жарыс талаптар қояды, кейде дене және рухани күштің қиын да, қатаң сынағы болып табылады. Жарыстың барысында ерік қасиеттері мен сезім айқын көрініс береді. Жарыс өтетін күні, спортшы өзін сергек, қандай қиындық болса да оны жеңуге дайын сезінуге тиіс. Жарыс өтетін жерге барар алдында спорт құрал- жабдықтарын, киімдерін мұқият тексереді, сосын асықпай жарыс басталудан сағат бұрын келеді. Асықпай жеткілікті дәрежеде қыздырынып бәсекеге түседі. Қатты қобалжыған жағдайда психологпен ақылдасады, ауырыңқырып тұрса дәрігерден көмек сұрайды. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спорт жабдықтары''', спорт түрлерін жабдықтау үшін құрылғылар: қақпалар, торлар, қалқандар, бағандар, тосқауыл, кедергілер және басқалар. Боксшылардың шаршы алаңы, гимнастикалық және күрес кілемдері, тұғырлар және с.с.; жаттығу сабақтары мен спорт жарыстарына қызмет ететін арнайы техника (мәреде суретке түсіру аспабы, ақпараттық тақтасы, түрліше тренажерлер және т.б. Олимпиялық жарыстар үшін спорттық снарядтар мен жабдықтар ХСФ-ры ережелер мен талаптарға сәйкес дайындалады, оны ХСФ-на сәйкес келетін спорт түрлері бо¬йынша, ресми халықаралық жарыстар үшін, өнімдері мақұлданған фирмалар жасайды. Жеке пайдаланатын спорттық снарядтарды (Мысалы, жеңіл атлетикалық, шаңғылар, қайықтар және т.б.) спортшылар өзінің жеке мүлкі есебінде О.о-ға әкелуге құқылы және төрешілер алқасынан өткізіледі, егер халықаралық стандарттарға сәйкес келсе рұқсат белгісін алады. О.о-дың ұйымдастыру комитеті (ХСФ-мен алдын ала келісім бойынша). Спорттық снарядтар мен жабдықтарды шығаратын белгілі бір фирмаларды бекітіп, осы фирмаларға арнайы жабдықтаушы атағын береді. О.о-ды арнайы арасына төмендегідей ірі шетелдік фирмалар бар: '''"L.F. Adoltt AC"''' көгалдағы хоккей алаңы үшін "Полиграс" синтетикалық жамылғыны; '''"AMPRO Corportlon"''' (АҚШ сырықпен биіктікке секірудегі жерге түсу үшін орынды; '''"Anti Manutactuing СО"''' (АҚШ жүзу үшін толқынды бөлетін жапсарды; '''"Asics Corporation"''' (Жап.) антенналары бар волейбол торларын; '''"ВАТ Taratlex"''' (фр.) волейбол және гандбол алаңдары үшін "тарафлекс" синтетикалық жамылғысын; '''"Ernst Spicth"''' (Герм.) стенд ату үшін жабдықтарды; (Венг.) электронды ақпараттық көрсеткіш тақтаны; ''' Cantabrain eta"''' (Ұлыб.) жеңіл атлетикалық снарядтар мен жабдықтарды; '''"Hans Raj Mahajan Sone PVT, ltd"''' (Үндістан) көгалдағы хоккей үшін доптарды; '''"Carmilli S.P.A."''' (Ит.) өсушілер үшін тренажерлерді; эргометрлерді; '''"The Cooper Group tnc"''' (Канада) өлшейтін рулетка; балуандарды '''"Misuno sporting guds"''' (Жап.) желкенді регата мен олимпиялық алау эстафетасы үшін спорт формасын; '''"Mono Rubber S.P.A."''' (Ит.) мұнара жамылғысын (суға секіру) '''"Motokov"''' (Чехия) газондарды күту үшін машиналарды; '''"Myojyo Rubber Lndastry Co, Ltd"''' (Жап.) волейбол доптарын '''"Wavimor"''' (Польша) көмекші яхталарды, '''"Торнадо"''' катомаранын; (Фр.); гимнастикасы төсеніштерді; '''"Schelde (Нндер.); волейбол мен баскетбол үшін жабдықтарды; '''"Swiss timin Ltd"''' (Швеция); хронометражды '''"Tachikara Со, Ltd"''' (Жап.); баскетбол доптарын; '''"3M Company"''' (АҚШ- Швейцария) жеңіл атлетикалық стадиондар үшін "тартан" синтетикалық жамылғысын. '''"VEB Lehrgerate und Reparturwerk Mittenwalde"''' (Германия); == Дереккөздер == Санат:Спорт