amandyk/kazakh_wiki_articles huggingface dataset:
'''Спортқа жаттығу''', спортшылардың шеберліктерін шыңдап, бапқа енгізу үшін алдына койған мақсаты, межесі бар күнделікті жүргізілетін спорттық- педагогикалық жұмыс. Ол жеке тұлғаны қалыптастыру оған қажетті білім мен тәжірибе беру өзі таңдаған спорт түрінен жоғары нәтижелер көрсету үшін елімізді жаттығу жасаудың жүйесі Көптеген жаттығушылар ғалымдармен бірлесе отырып спорттың ілімін, тәсілдерін іске асырып қазақстандык жаттығу жүйесін жасаған. Жаттығулар нәтижелі болу үшін жаттығушылар қауымы, педагогтермен, медицина мамандарымен бірлесіп жұмыс істейді. Халықаралық деңгейде жоғары нәтижелерге жетудің жолдары өте күрделі. == Дереккөздер == Санат:Спорт
Футболдан австралиялық жаттықтырушы спорт түрлерінің қыр-сырына мақыштандыратын спорт маманы. Бұрын дене тәрбиесі жоғары оқу орындарындағы спорт жоғары жаттықтырушылар мектептерінде дайындалды. Мұндай факультет Қазақ дене тәрбиесі институтында 1958 жылы ашылды, Мәскеу, Киев, Ленинград қалаларында жоғары жаттықтырушылар мектептері болды. Шеберлік деңгейі жоғары (Ә., Азия О.о- дардың чемпиондарын) тәрбиелеу ұстаздан асқан білімдарлықты, жан-жақтылықты қажет ететін күрделі жұмыстардың бірі. Сондықтан спорт өнеріне үйреткендердің бәрін жаттықтырушы деп атауға болады. Оларды былай жіктеуге болар еді: үйретуші, тәрбиелеуші және жаттықтырушы. Нағыз кемелденген жаттықтырушының адам анатомиясынан, патологиялық физиологиядан, генетикадан, биофизикадан, биохимиядан, психологиядан, дене тәрбиесі мен спорттық ілімнен мол хабары болуы керек. Сонымен қатар ол тәрбиелі, парасатты, білімі жан-жақты, ұлтжанды, тәрбиелі, өз шәкірттерінің арасында, қоғамда беделді де адам болуға тиісті. Кез келген қоғам, мемлекет, үкімет басшылары жас ұрпақтың, саңлақ спортшылардың ұстазы "КСРО-ның еңбек сіңірген "ҚазКСР-інің еңбек сіңірген "Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы" құрмет атақтарды тағайындаған. Атақты чемпиондары мен спорт жұлдыздарын тәрбиелеген көптеген жаттықтырушылар өз мемлекеттерінің жоғары наградаларымен, ордендерімен, медальдарымен басқа да құрметті атақтармен марапатталған. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Жаттығу жоспарлары''', әрбір ұстаз езінің шәкірттерінің жаттығулары жоспарлай білуге тиіс. Алдымен ең үлкен жоспар жылға жасалады. Бұл Олимпиялық аралық (Олимпиялық цикл) деп аталады. Бұл бір Олимпиядалық ойындар аяқталғаннан кейінгі екінші ойындар басталғанға дейінгі уақыт. Мұнда негізгі мақсат айқындалып оған жетудің жолдары белгіленеді. Осы негізгі жоспарға сәйкес жылдық жоспар жасалынады, одан барып әр тоқсанға, айға, аптаға, әрбір жаттығуға жоспар құрылады. Осы жоспарларда белгіленген межелерді спортшы өзінің жаттығу күнделігіне толтырып отырады. Жаттықтырушы алға қойған мақсаттары мен жоспарларды спортшымен бірігіп отырып жасайды. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Жаттығу кезеңдері''', әрбір үлкен жарыстардан (ел, Олимпиядалық ойындардан) кейін жаттығушы қайтадан жоспар жасайды, онда спортшының қолы жеткен табыстары есепке алынып соның негізде алдағы уақытта шығатын жаңа биіктер белгіленеді. Әр сынның спортшы үшін үлкен куш пен қуатты талап ететіні белгілі. Әрине қалыпқа келу үшін жүйке мен бұлшық еттерді демалдыру қажет. Демалған соң жаттығу кезеңдері басталады. Оның алғашқысы дайындық кезеңі, екіншісі, жарыстарға катысу, үшіншісі ауыспалы кезең. ==Дайындық кезеңі== '''Дайындық кезеңінде''', спортшы үлкен жүктемелерді орындауға бейімделе бастайды, айналысатын спорт түрлерінің әдістері мен тәсілдерін дұрыс орындауды жетілдіреді. Бұл кезең екі жалпы дайындық және арнайы дайындық бөліктерден тұрады. Әр бөліктегі мерзім шамамен 2-2,5 ай. Жарыстарға қатысу айдан 4,5 айға созылады. Осы уақыттар спорт¬шы "спорттық бапқа" бірте-бірте жақындап, жауапты жарыстарға қатысады. Осы кезеңде спорт түрлерінің әдістері мен тәсілдерін үйрену тереңдеп, жаттығулар күрделене түседі. Бұл кезеңдегі жарыстар әр спорт түрі үшін әртүрлі. Мысалы, футболшылар, көгалдағы хоккейшілер үшін негізгі ойындар жаз, күз айларында өтеді. Шаңғы, конькишілер, хоккейшілер жарыстары негізінен қыс айларында. Гимнасттар, ауыр атлеттер, ұзақ қашықтықтарға жүгірушілерге жарыстар жиі қатысу тиімсіз. Осыған байланысты жаттығу кезеңдері толқын тәрізді бірде жоғары көтеріліп, бірде төмен түсіп өзгеріп отырады. ==Ауыспалы кезең== Ауыспалы кезең, бір жылдық жоспарда 1,5 айға, жарты жылдық жоспарды 3-4 аптаға созылады. Бұл негізінен жауапты жарыстардан кейін маусымды аяқтап жаңа жоспарларға көшу уақыты. Мұнда футболдан чемпионат, баскетболдан, волейболдан, гандболдан турлар, спорттың жаздық түрлерінен жаз, қыстық түрлері үшін маусымдар аяқталады. Бұл кезеңде жүктелердің көлемі азаяды, спортшы негізінен белсенді түрде демалуға ауысады. Қайткен жағдайда да спортшы негізінен белсенді түрде демалуға ауысады. Белсенді демалу таза ауада, табиғат аясында етсе өте дұрыс. Жаттығу кезеңдерін дұрыс ұйымдастыру, бірінен екіншісіне дұрыс ауысып жоғары көрсеткіштер мен үздік нәтижелерге жетуге мүмкіндік туғызады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Жаттығу мазмұны''', дайындық кезеңдері күнделікті жаттығулардан құралады. Әрбір жаттығу үш бөлімнен тұрады: қорытынды бөлім. Бойжазбада бұлшық еттерді қыздырып, буындарды созып спортшы негізгі бөлімге дайындалады. Мұнда негізінен жүктеме кезінде жасалатын жаттығулар өтеді. Спортпен жаңадан айналысушылар үшін бұл ұзағырақ жасалады. Себебі мұнда жан-жақты дайындайтын жаттығулардың саны көп болады. Негізгі бөлімде жаттығудың мазмұны ашылып, алға қойған міндет орындалады, спорт түрінің басты әдістері мен тәсілдері үйретіледі, қажыр-қайрат, күш пен шапшаңдыққа, шыдамдылық, ептілікті дамытуға көңіл белінеді. Қорытынды бөлімде жаттығу барысында қозған организм бірте-бірте бірқалыпқа, жайбарақат жағдайға түсуге тиіс. Содан кейін барып спортшы жуынып, жаттығу киімдерін ауыстырып үйіне қайтады. Жаттығу бөлімдеріне кететін уақыт мынадай: Дайындық бөлімі 20-30 минут Негізгі бөлім 70-80 мин Қорытынды бөлім 10-20 минут Барлығы сағат. == Дереккөздер == Санат:Спорт
Хан ван Мегерен (1945) ''Меегерен Хан ван''' (шын аты Хенрикус Антониус ван Меегeрен) (Meegeren, Han van Henricus Antonius van Meegeren) (10 қазан 1889 жыл, Девентер, Нидерландия 30 желтоқсан 1947 жыл, Амстердам), голландиялық өнер бұрмалаушысы Кем дегенде бұрынғы 14 шебердің танымал туындыларына көшірме жасап, оларды сату арқылы табыс тапқан; сыншылар оның «Христос ученики Эммаусе» картинасын Ян Вермеердің өнер туындысы ретінде қабылдаған. Екінші Дүниежүзілік Соғыстан кейін нацистік басшылар ұрлап әкеткен өнер туындыларын иелеріне қайтару жөніндегі комиссия құрылған кезде оның қызметі әшкереленді. Г.Геринг жинаған суреттердің ішінен Вермеердің жұмысын тауып алған комиссия Меегреннің ізіне түседі. Оған деген айып тағылып, ол туындыларға көшірме жасағанын мойындады. Меегерен үкім шығарылғанға дейін жүрек талмасынан қайтыс болады. 1889 жылы 10 қазанда католиктер отбасында дүниеге келген. Ол бала күнінен картиналарға әуестенген. Әкесі ұлының коркем онерге махаббаты бар екенін біле тұра, Ханды Дельфтский атындағы техникалық университетке сәулетші мамандығы бойынша оқуға жіберді. Ван Меегерен бейнелеу өнеріне деген махаббаты бар екенін көрсетіп және білімін жетілдірді.Ван Меегеран білімін жетілдіргеніне байланысты көркемөнер және сәулетші бөлімшесіндегі оқытушының көмекшісі болып орналасты. Ол шіркеудің суретін акварельмен салғаны үшін Алтын медальмен марапатталды. == Отбасы жайлы == Меегерен Анне де Вогтқа үйленді. Көп ұзамай екі баланың әкесі атанды: Жак және Паулин.Меегерен өзінің шығармаларын көркем әдебиет көрмелеріне қоя бастады. Содан кейін суретшінің отбасында қиындықтар басталды. Осыған байланысты ол ішімдікке салынды. Ол 1925 жылы ай бойы Италияда саяхаттап жүрді және Итальяндық шеберлердің суреттерін зерттеді. 1922 жылы Библия тақырыбында көрме өткізді және барлығы сатылып кетті. Ол 1923 жылы ресми түрде Анна мен ажырасты. == Дереккөздер == Санат:1889 жылы туғандар Санат:1947 жылы қайтыс болғандар Санат:Голландия суретшілері
'''Жаттығу гигиенасы''', ішкі, сыртқы ортаның, күнделікті күн тәртібін ұстаудың адам организміне тигізетін әсерін әрбір спортшы жақсы білуге тиісті. Ac қабылдау, үй шаруасымен, оқу, қызмет, демалу, ұйықтау уақыты спортшыда барлығы да белгіленген мезгілде орындалуға тиіс. Күн тәртібін ұстамау, бұзу күшті қалпына келтіруге кері әсерін тигізеді. Сондықтан жаттығу мен демалудың арақатынасын ретке келтіріп отыру спортшы үшін өте пайдалы, оның уақытын қалыпқа түсіріп отырады. Оның әрбір күні гигиеналық процедуралардан таңертеңгілік бойжазбадан, сібізгі (душ) қабылдаудан басталады. Күн сайын әр мезгілде ас ішуге -1,5 сағат уақыт кетеді. Жаттығудың дәл қарсаңында ас қабылдаудың пайдасы жоқ, жаттығу кезінде спортшы өзін ауыр сезінеді. Таңертеңгі ас пен жұмыстың басталуының арасы 30-50 мин. түскі ас пен сәл демалуға 1-1,5 сағат уақыт кетеді. Жаттығу өткізу үшін қолайлы уақыт түске дейін 10-14 сағаттың, кешкісін 18-21 сағаттың арасы. Жаттығу жиындары кезінде спортшылардың көңілін аударып жүйкеге демалыс беру үшін мәдени қызметтерге күн сайын 2-3 сағат бөлу қажет. Спортшыға темекі шегу, құрамында алкоголь бар ішімдіктерді ішуге болмайды. Бұлшық еттердегі қан айналымын жақсарту үшін спортшы үлкен жүктемелерден кейін денесін сылатып (массаж жасатып) өзін өзі сылаумен айналысып отырғаны жөн. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спортшының өзін-өзі бақылауы''', спортшының дене тәрбиесі және спортпен шұғылдануына байланысты өзінің дене жағдайын бақылауы. Спортшының өзін-өзі бақылаудың маңызды толықтырылуы, онымен қатар жүргізіледі. Спортшы түрлі жаттығулар мен жарыстардан кейін өзінің шаршау дәрежесін, спорттық жұмыс қабілетін, тәбетін, ұйқысын, көңіл-күйін қадағалайды. Сондай-ақ дене жағдайының нақты көрсеткіштерін: дене салмағын кезеңдік өзгерістерін, тамыр соғысының жиілігін және өкпенің ауа сыйымдылығының өзгерістерін, қол басының күшін өлшеуді жүйелі анықтап отыру да пайдаланылады. Спортшы қыздар бұдан басқа жаттығу сабақтары және жарыстармен байла-нысты гинекологиялық саладағы өзгерістерді де белгілейді. Тыныштық жағдайда да, сондай-ақ жаттығудан кейін де (қыздырыну, машықтану және басқа) мүмкіндігінше бір жағдайда (бір сағаттарда бір ғана құрамы дене жүктемелерінен кейін бірдей уақыт аралығында өлшеу жүргізіледі. Спортшының өзін-өзі бақылауы мәліметтері өзін-өзі бақылау күнделігінде белгіленеді оны әр спортшы жүйелі және уақытты жүргізуге тиіс. Күнделікте сондай-ақ өткізген жарыстары мен жаттығулары, спорттық нәтижелері, демалудың сипаты мен ұзақтығы туралы жазылуы керек. Спортшының өзін-өзі бақылауы күнделігінде дәрігер белгіленген емдеу-сауықтыру шаралары, оны спортшының орындауы мен нәтижелері де белгіленеді. Спортшының өзін-өзі бақылауы спортшыны өз денсаулығы қадағалауға, жеке гигиена ережелері режимді қатаң сақтауға, шамадан тыс жаттығу мен артық қиналуды болдырмау үшін дене жаттығуларын реттеуге үйретеді, оның мәліметтері дәрігерге спортшының жағдайын толықтай бағдарлауға, ал оның дайындықтың әр сатысындағы жаттығу жүктемесін дұрыс белгілеуге көмектеседі. Қыздыруда, спорттық жеке сабақтарды өткізуде жаяу, шаңғымен серуендеуде де спортшының өзін-өзі бақылауы пайдалы. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спорт спортшының керсеткіштеріне қарай разрядтар және атақтар беру жүйесі. Қазақстанда спорттың 58 түрінен жасөспірімдер мен ересектер үшін 3, 2, 1-разрядтары, спорт шеберлігіне кандидат, спорт шебері, халықаралық дәрежедегі және еңбек сіңірген спорт шебері, дойбы мен шахматтан гроссмейстер атақтары беріледі. Сонымен қатар Президенттік кепсайысынан спорт шебері және кейбір ұлттық спорт түрлерінен разрядтар мен республикалық спорт шебері атағы беріледі. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спорттық клубтар''', олардың қайсыбір спорт қоғамына қатыстылығы немесе спорттық қызығушылығы, жас топтары бойынша спортты сүйетіндерді біріктіретін қоғамдық ұжымдар. Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің спорт комитеті 1997 жылы құрылды. Әскери қызметшілердің дене дайындығы, жоғары дәрежелі спортшылардың дайындығы, жоғары дәрежелі спортшылардың дайындығын жеделдіру, жоғары жетістіктер спортын дамыту мәселелерімен айналысады. Барлық кезде де ЦСКА-ның негізгі міндеттері халықаралық жоғары дәрежедегі спортшыларды дайындаудың ілімі мен тәжірибесі болады, кейінгі уақытта таулы-шөлді далалық жерлердің күрделі жағдайларында міндеттерін шешуге қабілетті ҚР Қарулы Күштерінің бүкіл адам құрамы дене дайындығының күн сайынғы жауапты міндеттері де қосылады. Әскердің дене жоғары дәрежедегі спортшыларды дайындау жөніндегі Спорттық клубтар жұмысының сан-салалы, ерекше, өзгеше бөлігі. Қарулы Күштердің дене дайындығын нығайту мен әскер спортшыларының спорттағы табыстарына әртүрлі уақыттарда: А. Красенко, Г. Брушко, М. Бычков, М. Оленин, Н. Попов, Г. Александров, В. Мокроносов, Н. Пуч- канев, В. Гаенко, А. Глухов, Рыбников және өзге де көптеген спортшылар елеулі үлес қосты. Қорғаныс Министрлігінің ЦСКА спорт комитетінде АДК-нің оқу спорттық базасы, тау шаңғы базасы мен қала маңындағы шаңғымен түғырдан секіру кешендері бар, Тамаровский кеңшарында, Баянкөл шатқалында, Атырау қаласы мен Ыстықкөлдегі Тамға поселкесінде де оқу-жаттығу орталықтары бар. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спорт спорттың әр түрінен жаттығуларды, жарыстарды ұйымдастырып, өткізу үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз ететін бұйымдар. Спорттық жабдықтар мен жататындар спорт снарядтары, спорт киімдері, аяқкиімдері, төрешілердің ақпараттар беретін, аппараттар және басқалар. Спорттық снарядтар спорттың кейбір түрлерінің негізгі заттары: доптар, имек таяқтар, спорт ойындары үшін қалақшалар; нысананы көздеп ататын спорттық құралдар (винтовкалар, пистолеттер, мылтықтар), садақтар, семсерлесу (шаншитын, семсерлесетін қылыштар) құралдары, және атлетикалық найза, диск, балға, сырық; гимнастикалық қоссырық, шығыршық, бөрене, белтемір; ауыр атлетикалык штанга, коньки (жүгіретін, мәнерлеп сырғанайтын, хоккей ойнайтын), шаңғылар (жүгіретін, тау спорты, секіру үшін) және басқалар. ерекше топты құрайды: су (академиялық, байдаркалар, каноэлар) және желкенді қайықтар, шаналар (оның ішінде шана-бобслей), велосипедтер және т.б. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Алматыдағы ипподром''', 1930 жылы ашылған. Ат спорты жарыстарын және мейрамдарды ұйымдастырады, желісті және міністі жылқылар сыналады. Аумағы 40 гектардан астам. Міністі және желісті аттар ушін жүрделі және жүріс жолы, түрлі ойындар мен ат спорты жарыстарын өткізу үшін алаң, мың орындық трибунасы бар. Желісті жылқылар үшін жолдардың жасанды жамылғылары бар, бұл жаттығуды жыл бойы жүргізуге мүмкіндік туғызады. Ипподромда аумағындағы 500 орындық атқора, малдәрігерлік емдеу орталығы, аттарды шомылдыратын бассейн, ұстахана, аттарды жалдайтын пункт, "Тұлпар", қонақүйі, жылқы шаруашылығы мұражайы орналасқан. Ипподромда ат спортынан ойындар, Ауыл шаруашылығы министрлігінің жүлдесі үшін ат спортынан дәстүрлі жарыстар мен мерекелер өткізіледі. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Тентексор мұнай кен орны''' Атырау облысының Мақат ауданындағы Оңтүстік Ембі мұнайлы-газды ауданына жатады. 1945 жылдан пайдаланылады. == Геологиялық құрылымы == Кен орнының геологиялық қимасының табанын төменгі пермьның кунгур ярусының тас тұзы құрайды, оны саз, малтатас, құмтастан тұратын жоғарғы пермь мен триас шөгінділері, құмтас, малтатастан құралған төменгі юра, құм мен сазды орталық юра жыныстары жапқан. == Сипаты, құрамы == Кен қарай созылған тұз күмбезін байланыса келеді. Өндіруге тұрарлық мұнай ортаңғы юраның құмды-сазды свитасының солтүстік-батыс қанатындағы готерив пен төменгі апт шөгінділерінде. Юра мұнайының шайыры аз (5,5%), тығыздығы 840-850кг/м3, жеңіл фракциялар шығымы 200°С-қа дейінгі температурада 3,5-9,0%. Қоры жөнінен шағын кен саналады. Санат:Атырау облысы кен орындары Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
'''Алматы үй құрылысы комбинатының спорт комбинаты''', спорт кешенінің негізінде 1987жылы құрылды, АДК спорт клубының орталығы болып табылады. Аумағы 4,8 га. бола-тын стадионда 10 мың орындық трибуна футбол, баскетбол, волейбол, гандбол алаңдары, теннис корты (7), жеңіл атлетикалық, ядро серпу секторлары, ату тирі, спорт ойындары үшін спорт залдар, гимнастика, ауыр атлетика, дзюдо күресінің залдары, шахмат-дойбы клубы, жүзу бассейні (ұзындығы 25 м.) бар. Мұнда күн сайын 30 денсаулық сақтау тобы шұғылданады, спорттың 21 түрі бойынша секцияларда мыңнан астам адам жаттығады. Жарыстар, қысқы және жазғы спартакиадалар, спорт мерекелері өткізіледі. Стадион -3 БЖСМ-ның спорт гимнастикадан және волейболдан әйелдер олимпиялық ізбасарлар мектебі, кешенді (аралас) базасы болып келеді. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Атырау спорт комплексі''' Атырау қаласында 1997-1999 жылдар арасында салынған төрт қабатты спорт ғимараты. Жалпы 6160 шаршы м., ғимараттың көлемі 3200 шаршы м. Ғимаратта ойын залы, бассейн, басқа да спорт түрлеріне арналған зал бар. Барлық залдар ERXARD sport каталогына сәйкес еуропалық қамтамасыз етілген. Ғимаратта ауа тазартқыш, су жылыту, өз алдына АТС, VIP-ложа, телестанциямен, радио байланыс жүйесі, кафе, төрешілерге, спортшыларға арнал¬ған бөлмелер, пресс-клуб жұмыс істейді. Мұнда бокстан Азия чемпионаты, волейболдан президент кубогы үшін халықаралық турнир, шағын футболдан, баскетболдан, таэквандодан, күрес түрлерінен республикалық чемпионаттары өтіп келеді. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Гому Қошанұлы Бәсенов''' (12.09.1909, Ақтөбе облысы Шалқар ауданы 4.05. 1996 Алматы қаласы.) сәулетші, ҚазКСР-інің еңбек сіңірген құрылысшысы (1966), КСРО Сәулет академиясының (1950). Алматы қаласындағы ірі спорт құрылыстарының Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы, "Медеу" спорт кешені архитектурасын дайындауға белсенді түрде атсалысқан. Орталық бассейнде, жүзу айдыны, 1967 жылы салынған кешенді қысқы жүзу бассейні (50 21 метрлік, жолды), жүзу үйретуге арналған балалар бассейні (3,5 м.), секіру трамплині сүңгитін ванна (20 х20 м), қыздырыну залы, ашық ойын алаңы бар, Орталық бассейн жүзуден, суға секіруден, су полосынан, су астына жүзуден, қазіргі бессайыстан республикалық құрама командасын дайындайтын негізгі база. Мұнда халықаралық, республикалық, жарыстар өткізіледі. == Дереккөздер ==
'''Нұрлан Сәкенұлы Ақүрпеков''' (25.11.1966, Тараз қаласы, Жамбыл облысы) бокстан спорт шебері, Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы, халықаралық Д. Шопоков турнирінің жеңімпазы (1994 ж.), КСРО-ның қарулы күштерінің біріншілігінің жеңімпазы (1986 ж.). Нұрлан Ақүрпеков бокспен 1983–1994 жылдар аралығында шұғылданған. 1992 жылдан бері Тараз қаласындағы институтында айналысады. ==Атақты шәкірттері== ===Бақтияр Артаев=== Нұрлан Ақүрпеков Афинада өткен Олимпиада чемпионы, Баркер кубогының иегері, Қазақстанның жеті дүркін чемпионы Бақтияр Артаевтың жеке бапкері. Нұрлан Ақүрпеков Бақтияр Артаевты 11 жасынан бастап (1995) бастап жатықтырған. ===Олжас Сәттібаев=== ===Ғани Жайлауов=== == Дереккөздер == Санат:Бокс жатықтырушылары
'''Тамара Владьевна Падерова''' () ХДСШ-і. Апдымен 15 жасында ауыр атллетикамен, кейін пауэрлифтингпен айналысты. Республиканың, Азияның, зілтемірмен отырып-тұрудан Әлемнің чемпионы (1996-183 кг.) Шсивоконь Пауэрлифтинг маэстросы, жасөспірімдер арасындағы Әлем біріншілігінің екі дүркін (1993- 1994) жеңімпаз. Республиканың, Азияның, Әлемнің чемпионы әрі зілтемірді сығымдап көтерудегі рекордыысы (1993- Джеколинг, Швеция 1994- Финляндия, 1997-Прага, 1998-Черкаск, Украина; Васса,Финн; 1998- Амберг, Германия; 1999-200р Актио, Жапония). Өзінің спорттық жолында Әлем рекордтарын 25 рет жаңартты. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер Санат:Қазақстан ауыр атлеттері Санат:Қазақстан Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпиондары Санат:Ауыр атлетикадан Азия чемпионаты
'''"Динамо"''', Алматы қаласындағы ашық жүзу бассейні. "Динамо" спорт кешенінің құрамына кіреді. 1963 жылы салынған 25x12,5 метрлік негізгі ваннасын, жүзуге үйрететін (12 м.) балалар ваннасы, қыздырыну залы бар. "Динамо" бассейні су полосы мен жүзгіштер командаларын даярлау базасы болып табылады. 2008 жылы бұзылды "Динамо", Өскемен қаласындағы спорт кешені. Спорт залы 36x18 м. Салынып біткен уақыты 1972 жылы Барлық жас топтары бойынша оқу-жаттығу сабақтарын, спорт- көпшілік шараларын өткізу үшін салынған. Өткізілген жарыстар: rip көтеруден дүниежүзілік 11 чемпионат, көркем гимнастикадан, еркін, самбо, дзюдо күрестерінен, ка¬ратэ, дзюдодан, ҚР чемпионаты, көркем гимнастикадан "Шығыс сұлулары халықаралық және т.б. турнирлер өтті. == Дереккөздер == Санат:Алматы спорт кешендері
'''"Жасыбай", спорттық- сауықтыру кешені''', Жасыбай кешені Павлодар облысы Екібастүз қаласы.) 1988 жылы пайдалануға берілді. Жасыбай кешенінде электр таблоны 18 дм. балконды, 120 орындық жылжымалы орындар бар, бұдан бөтен де 33 балконы бар, 289 м2 күрес, 207 дзюдо, аумағы 47,3 м2 балконды 508 м2 гимна¬стика, 294 м2 бокс, 190 м2 ауыр атлетикалық залы; аумағы 30 м2 балконы, алты жүзу жолы бар 25 х14 көлеміндегі ваннасымен 516 м2 жүзу бассейні, аумағы 30 м2 балконы, 12,5 х5м көлемінде ваннасы бар 144 м2 балалардың жүзу бассейні бар. Жасыбай кешенінде: 1) Кешенді балалар және жасөспірімдер спорт мектебі (акробатика, бокс, жүзу, атлетика, самбо, дзюдо күрестері); 2) Еркін күрестің арнайы олимпиялық ізбасарлар мектебі; 3) "Этюд" шахмат-дойбы клубы; 4) авиа- техникалық мектеп жұмыс істейді. Спорт кешенінің негізгі міндеті қаланың ересек түрғындарын, жастарды, жеткіншектер мен балаларды дене тәрбиесі және спортпен шұғылдануға тарту және осы арқылы сауықтыру. Спорт кешенінің базасында спорттың әр түрі бойынша халықаралық, республикалық, облыстық және қалалық жарыстар өткізеді. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Пиндар''', (518 ж.ш., Беотия, 442 не 438 б.з.б.), көне грек ақыны. Ақсүйек семьясында туған. Пиндар мерекелерде айтылатын хор үшін лирикалық өлеңдер жазған. Александрия филологтары жинаған Пиндар шығармалары 17 том болған, қазір оның сақталғандары тек эпиникилер деп аталатын кітап көпшілігі грек халқының діни мерекелеріндегі түрлі жарыс жеңімпаздарына арналған. Сондай-ақ Пиндар шығармаларында құдайдың құдіреті, адамдарға оның рақымы негізгі орын алған. Пиндар ұлы істерді ұрпаққа жеткізуші деп ақын рөлін, поэзияны жоғары бағалады. Өлеңдерінің кепшілігі грек халқының мерекелеріндегі түрлі жарыс жеңімпаздарына арналған. Шығармалары: Оды, "Вестник древней истории", 1973, N2-4. == Дереккөздер == Санат:Ежелгі грек ақындары
кез келген спорт түрлерінің өздерінің тілеулестері, жанкүйерлері бар. Олар өздері қалаған спорт түрлеріндегі қаһармандарды, жұлдыздарды жақсы біледі, солардың өмірі мен өнерін әңгімелеріне өзек етеді. Мысалы, 2008 ж. ҚХР-дың Пекин қаласында өткен XXIX жазғы Олимпиялық ойындардың бәсекелерін жер шарын мекендеген миллиардқа жуық халықтың 3,5 миллиарды теледидар арқылы тамашалапты. Сол сияқты футболдан, хоккейден, бокстан Әлем чемпионатары мен ірі халықаралық жарыстар еткен кезде миллиондаған адамдар қай уақытта көрсетілсе де дидар- бейне алдына жиналады. Ал жарысты тікелей тамашалаған кезде оның жанкүйерлері стадиондар мен спорт залдарына жалпы жарыс өтетін құрылыстарға барып өзі тілеулес спортшыға қолдау көрсетеді. Мұндай қолдаудың спортшыға тигізетін әсері үлкен. Тіпті қазір Спорт жарыстарын өз командаларын жігерлендіру үшін арнайы топтар құрады. Мұны деп атайды. Жарысқа тікелей қатыспайтын, бірақ қолдау керсететін топтар бар олардың қатарына спортшының отбасы, туған-туыстар; достары мен таныстары; Сол спорт түрінің мен әртүрлі елдердегі жанкүйерлері жатады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Спортшыға қарсы көрермендер''' тобы да болады, олар сол спортшының өнер көрсетуіне айқайлап, шулап қарсы әрекеттер жасайды. Кейде ақпарат құралдарында мақалалар жазып оның психологиясына әсер етеді. Жарыс кездерінде көрермендердің ықыласы біржақты болмайды, кейде өзгеріп қарсы команда немесе спортшы жағына ауып кетіп отырады. Мұның себебі спортшының асқан шеберлік қажыр-қайрат көрсете білуіне байланысты. Команданың немесе спортшының тәсілі мен әдіс айласына сүйсінген жанкүйерлер өзі бұрын ниетін танытқан команданы немесе спортшыны емес енді оның қарсыласын жақтайды. == Дереккөздер == Санат:Спорт
Түркістан облысы '''Тентек жылы белгісіз) Оңтүстік қазақтарының Қоқан хандығына қарсы 1821 жылғы көтеріліс басшысының лақап есімі. Көтеріліс бүкіл Оңтүстік Қазақстанды қамтып, Шымкент, Сайрам, т. б. мықты бекіністерді басып алды. Қоқандықтар көтерілісті күшпен басты. Тентек төре қазақ сұлтаны; қысқаша Рүстем төре. ==Сілтемелер== Сейітов Сәтбаев Рүстем төре *Қоқан хандығы == Дереккөздер == Санат:Туған жылы белгісіздер Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер қозғалыстардың көсемдері Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары Санат:Төрелер
'''Қателіктерді түзету''', спортшы өзіне жүктелген тапсырманы бірден дұрыс орындап кете алмайды. Әуелі оның қарапайым бөліктері жасалады. Содан кейін 2,3 бөліктері бірте- бірте олардың бастары қосылып белгілі бір жаттығуға айналады. Спортшыны үйрету барысында сол бөліктердің мінсіз орындалып оның үйлесімді жалғасуын қадағалау керек. Дұрыс жасалмаған қимыл-қозғалыс сол бойда көрсетіліп ол әбден дұрыс орындалғанша қайталана береді. Сан мәрте қайталаулар дағдыны қалыптастырады. Мұндай жағдайда спортшыны тоқтатып қателіктерін көрсетіп, түсіндіріп оның дұрыс орындалу жолдарын айтып әбден түзелгенше қимыл- қозғалыстар жасапа береді. Шеберлік осылайша қалыптасады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Жеке бастың мінездемесі''', шәкіртін дұрыс үйрету үшін жаттықтырушы олардың әрқайсысының мінездерінің ерекшеліктерін жақсы білуге тиіс. Мұны түсінбей, зерттемей күшті шәкірт дайындаймын деуге болмайды. Ол өзінің жаттығу жоспарларын шәкірттерінің бейімделігіне, мүмкіншілігіне талап- тілегіне сәйкес құруға тиіс. Олардың мінез-құлықтары былайша бөлінеді: 1) Ыңғайлағыш адамдар олар өздерін, іс- әрекеттерін үнемі бақылап, сол жайлы қобалжып, жақсы орындауға тырысып асығып жүреді. 2) Ыңғайланғыш белсенді топ қолына алған іске белсене кіріседі. Оған өте көп қажыр-қайрат жұмсайды. Қандай қиын болса да өзінің дегенін орындауға тырысады. 3) Сақтанғыш топ алға қойған мақсатын жете зерттейді, соны орындау жолындағы іс-әрекеттерін қатаң бақылауға алады. 4) Бейжай топ жаны таза, көңілді, қолға алған ісін орындауға табандылық көрсетпейді, белсенділігі нашар, жан-жағында болып жатқан істерге адамдардың әрекеттеріне, кейде өзіне арнап айтқан сөздерге бейжай жайбарақат қарайды. 5) Ширыққыш топ оған кез келген жаңалық күшті әсер етеді. Басқалардан озық, алда түргысы келеді жүйкесіне күш түскен сәтте сабырсыздық танытып шыдамсыз болады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Рекордшы''', спорттың белгілі бір түрінен ең үздік нәтиже көрсеткен спортшы. Рекорд уақыт, салмақ, қашықтық өлшемімен және үпай санымен өлшенеді. Мысалы: коньки, жеңіл атлетиканың жеке қашықтарында уақыт, ал көпсайыста ұпай есептелінеді. Әлемдік, олимпиялық, аймақтық (жеке құрлықтардағы үздік нәтижелер), ұлттық жеке және командалық рекордтар болады. Қазақстанда аумақтық (аудан, облыс, республикалық) рекордтар тіркелген. Қазақстан спортшылары да көптеген құрлықтық, әлемдің рекордтар жасады. Мысалы, 2009 ж. Оңтүстік Кореяда өткен ауыр атлетикадан Әлем чемпионатында республиканың өкілі С.Подобедова бірден әлемдік рекордты жаңартты. 2012 жылы Лондон жазғы олипиадасында Илья Ильин, Зульфия Чиншанло, Светлана Подобедова әлемдік рекордты жаңартты. == Дереккөздер == Санат:Спорт
рекордтар''', жеке спортшылардың немесе командалардың арнайы жарыстардағы ең жоғары көрсеткіштері. Мысалы, С. Ульянов зілтемір көтеруден (1958-69) 14 рет дүниежүзілік рекордтарды (жеңіл және жартылай жеңіл салмақта), ал В. Дрекслер рет дүниежүзілік рекордтарды (жеңіл салмақта) жаңартты. Қазақстан спортшыларынан жеңіл атлетикадан А. Тұяқов, В. Герасимова, атқыш И. Серов, жүзуден В. Абоимов (командада), конькиден Г. Романова, В. Троицкий, В. Гейдерх, О. Шабаров, В. Барабаш, зілтемір көтеруден П. Ким, А. Колодков, И. Ильин т.б. дүниежүз. және КСРО рекордтарын жасады. Дискі мен ядро лақтырудан Л. Шейдина 26 рет республикалық рекордты жаңартты (1955-71). == Дереккөздер == Санат:Спорт
жоғарғы спорт мектептері''', ҚР- ның "Білім туралы", "Дене тәрбиесі және спорт туралы" заңдарына сәйкес құрылған спортқа (немесе спорттың белгілі бір түріне" жастардың тәрбие жұмысымен спорттық шеберлікті жетілдіруін қамтамасыз етіп, олардың бойында салауатты өмір салтын қалыптастыратын мектеп. Мектептертің негізгі мақсаты өздеріне бекітілген спорт түрлөрінен құрлықтық чемпионаттар мен Азия, олимпиялық ойындарға қатысып елдің намысын қорғайтын мемлекеттің құрама командалар дайындауы болып табылады. Мұндай мектептер спорттық жоғары шеберлікке қоса өзінде тіркелген жас спортшыларға медицина, психология, физиология, гигиена жайлы білім салаларынан түсініктемелер береді. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Сайыс''', ат үстіндегі Қазақтың байырғы әскери ойыны. Найзамен қаруланған, қорғанатын тері немесе киіз қалқандары бар екі салтатты шауып келіп бірін- бірі ер үстінен қағып түсіруге тырысады. Сайыс. (нем. тілінен ''fech- ten'' айысу, төбелесу, алысу), негізіне белгіленгөн тәртіп бойынша спорттық суық қарудың бір түрінен (рапира, қылыш, семсер) жекпе-жек өткізілетін спорт түрі. Сайыс спорттың түрі ретінде пайда болған уақыты 1925 ж. деп айтылып жүр. Бірақ оның тарихы тым әріге біздің дәуірімізден бұрынғы мыңжылдықтарға кетеді. Адамзат қауымдастығынан бері құнарлы жер, малы үшін жақсы жайылымдарды, сулы, нулы аймақтарды иеленгісі көлді. Бұл үшін күресу, таласу, керек болды, қақтығыстар, соғыстар шықты. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Қазақстанда сайыс''',1939 жылдан бастап дами бастады. Осы жылы алғашқы республикалық чемпионаты өтті. Чемпионаттық атаққа әйелдер арасында Л. Котова (рапира), ерлер арасында И. Столн (қылыш) ие болды. Республиканың II чемпионаты 1947 ж. өтті. Бұл жолы жеңіске В. Алешин (рапира), П. Жүрин (қылыш), В. Рамашков (семсер), Г. Исаков және Г. Кульковалар чемпион атанды. Ал 1950 жылдан бастап жасөспірімдер арасындағы жарыстар өте бастады. 1958 ж. республикалық "Е" спорт қоғамының командасы Болгарияның "Академик" командасымен кездесіп республиканың құрама командасы (А. Кудяков, И. және Г. Исаковтар, А. Күзеков, М. Хисаметдинов, Т. Әбубәкіров Ж. И. Ярмолкевич) төрт қару түрінің үшеуінде жеңіске жетті. 1961 ж. Польшада өткен халықаралық турнирде И. Исаков үш бағдарламада, Н. Рзаева рапирада жеңіске жетті, А. Күзеков қылыштасуда үшінші орынға шықты. 1971 ж. алматылық И. Валетов семсерлесудің Әлем чемпионы (1971), 1972 ж. Мюнхенде өткен XX Олимпиялық ойындарда қола жүлдегер атанды. Республиканың семсершілер командасы КСРО халықтарының VIII (1983) күміс медальға ие болды. ҚР-сы тәуелсіздік алғаннан кейін ұлттық бірлестік және Азия құрлығы сайысшылар қауымдастығына мүше болып ірі жарыстарға өз алдына қатыса бастады. 2002 ж. семсершілер командасы (С. Шабалин, А. Шипилев, А. Аксенов) Оңтүстік Кореяның Бусан қаласында өткен XIV Азия ойындарының чемпионы атанып бүдан жыл бұрынғы Жапонияның Хиросима қаласында 1994 ж. өткен табыстарын (А. Писцов, С. Шабалин, Ю. Цветов, Д. Димов) қайталады. 2003 ж. Азия чемпионатында (Таиланд) қазақ сайыскерлері алтын, күміс, қола медальға ие болды. Жекелей есепте өскемендіктер А.Аксенов және С. Шабалин даңқ тұғырына көтерілді, жігіттер командасы тағы да 3-ші жүлдегер атанды. Республиканың сайысшыларының қатары соңғы жылдары талантты сайыскерлермен толықты. Олардың Қазақстанның үлкен спортына қосар үлестері алда. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Қасым Рымбекұлы Иляшев''' (22.04.1 973, ШҚО. Өрлітөбе ауданы Железинка поселкесі), коньки спортынан халықаралық дәрежедегі төреші. ҚазМУ-ді (1961), Ленинград по¬литехникалық институтын бітірген. 1961- 71 жылы С.М.Киров атындағы ААМЗ-ның 1971-74 жылы КСРО Мемлекеттік жабдықтау комитетінің институтының бас инженері. 1974-86 жылы спорт кұрылыстары директорының орынбасары. 1986-2004 жылы спорт күрделі құрылыстарын салу мен пайдалану басқармасының бастығы. "Медеу", "Шымбұлақ" спорт кешендерін, Астанадағы Қажымұқан атындағы стадионды салуға, Алматыдағы және Байқоңырдағы, Қарағандыдағы, Оралдағы жүзу бассейндерін жаңғыртуға қатысты. 64 авторлық, оның ішіндегі лотореялық және ойын бизнесі бойынша кубоктың иегері. "Құрмет белгісі" орденімен (1981), медальдарымен марапатталған. == Дереккөздер == Санат:Төрешілер
'''Марат Исағалиұлы Жәкиев''' (12.09.1968, Ақтау қаласы, Маңғыстау облысы) жақтықтырушы, Қазақстанның еңбек сіңірген бапкері, Astana Arlans командасының бас жаттықтырушысы. Марат Жәкиев бокспен 1981–1991 жылдар аралығында шұғылданған, жасөспірімдер арасындағы КСРО біріншілігінің жүлдегері (1984), КСРО кубогының жүлдегері (1988), КСРО Чемпионатының жүлдегері (1989), бірқатар халықаралық турнирлердің жеңімпазы. 1992 жылдан бері айналысып келеді.. 2014 жылдың 19 қараша күні Astana Arlans командасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. ==Атақты шәкірттері== ===Ердос Жаңабергенов=== Марат Жәкиев Әуесқой бокстан әлем чемпионы (2005), халықаралық спорт шебері Ердос Жаңабергеновтың жеке бапкері. ===Әділбек Ниязымбетов=== Марат Жәкиев Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері (2012), Әуесқой бокстан әлем чемпионатының күміс жүлдегері (2011) Әділбек Ниязымбетовтың жеке бапкері. == Дереккөздер == Санат:Бокс жатықтырушылары
'''Всеволод Андреевич Виноградов''' (1989, Алматы қаласы) CШ-i. Республиканың дүркін (1962 63), ВСЕС-тің чемпионы. КСРО Халықтарының I-III қатысушы. 2001 жылға дейін "Е" ерікті спорт қоғамында Қ. Сәтбаев атындағы техникалық университеттің дене тәрбиесі кафедрасында қызмет істеді. == Дереккөздер == Санат:1989 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан спорт шеберлері Санат:Қазақстан чемпиондары Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті оқытушылары
'''"Модуль",''' Өскемен қаласының қысқы стадионы, спортзалының көлемі 32 18 м². ОІОБЖСМ-ның меншігінде. Спортзалдың жобасын Б.Мезенцев атындағы ЦНИИЭП дайындаған. Сәулетшілер: В.Давыденко, И.Михаилов, В.Колесник, Л.Грибова, Н.Розина, Инженерлер: М.Глинкин, В.Травун, Д.Леонтев, А.Усанов, Г.Коренцвет, В.Шишков. Денені жалпы дамыту және атлетикалық дайындық үшін, денсаулық тобының шұғылдануы, көркем және ырғақты гимнастика, воллейбол, теннис, бадминтон спорт ойындары үшін, бокстан, жеңіл атлетикадан, ауыр атлетикадан, күрестен және басқа спорт түрлері бойынша оқу-жаттығу жұмыстарын өткізуге арналған. Спорт кешені 1997 жылы қыркүйектен бастап жұмыс істейді. Осы уақыт ішінде: ауыр атлетикадан ҚР чемпионаты, еркін дзюдо, грек-рим күрестерінен жарыстар, бокстар, қала әкімінің жүлдесіне арналған II халықаралық спорт ойындарының бағдарламасы мен мүгедектер арасында жарыс өткізілді. == Дереккөздер == Санат:Қазақстан стадиондары
'''"Өркен"''', әмбебап спорттық кешен (Талдықорған). Сәулетшісі В.Карагин. 1993 ж. желтоқсанда пайдалануға берілген. Бүгінгі күні "Өркен" спорт кешені Алматы облысындағы таңдаулы спорт базаларының бірі, облыстық, қалалық БЖСМ-рі, Талдықорған қаласының спорт секциялары осында жаттығады. Бір күнде 1400 адам шұғылдана алады. Түрліше тартымды және спорттық шаралар тұрақты өткізіледі. Жылына 307 мың адам шұғылдануға мүмкіндігі бар, олардың 60 -ы мектеп жасындағы балалар мен жеткіншектер 40% -ы Ж.о.о-ры, колледждердің оқушылары және қаланың түрліше мекемелердегі денсаулық топтары. Спорт кешенінде: жан-жақты пайдаланылатын көлемі 36 18 метрлік зал, 18 18 м. арнайы бокс залы, 36 18 м. күрес залы; 25 14 м., 12 м. ванналармен жүзу бассейндері; дайындық жаттығуларын өткізу үшін 18 18 метрлік зал; 21 хб метрлік тренажерлік зал бар. == Дереккөздер == Санат:Қазақстан спорт кешендері
'''Дмитрий Валерьевич Димов''' (1969, Алматы) Шпагадан ЕССШ-і. КСРО халықтары күміс жүлдегері (1991, Әлем кубогының финалисі (1997, Таллин), республиканың әлденеше дүркін, Азияның (Сеул, Оңтүстік Корея), Азия ойындарының (1994, Хиросима, Жапония; 2002, Бусан, Оңтүстік Корея). Жаттықтырушысы: В. Димов. == Дереккөздер == Санат:1969 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан еңбек сіңірген спорт шеберлері Санат:КСРО халықтары күміс жүлдегерлері Қазақстан чемпиондары
'''Геннадий Васильевич Исаков''' (16.01.1928, Щучинск қаласы, СҚО), СШ-і (1958), ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы (1962). 1950 ж. Львов дене тәрбиесі институтын бітірді. 1951-78 ж. республикалық құрама командасының аға жаттықтырушысы, кейін Қажымұқан атындағы спорт интернатында қызмет істеді. 2001 жылдан Мәскеуде тұрады. 2002 ж. Брюссельде (Бельг.) ардагерлер арасында Әлемнің чемпионы атанды. == Дереккөздер == Санат:16 қаңтарда туғандар Санат:1928 жылы туғандар Санат:Щучинскде туғандар Санат:Қазақстан спорт шеберлері еңбек сіңірген Санат:Львов дене тәрбиесі институты түлектері арасындағы әлем чемпиондары
'''"Семей"''', мемлекеттік университетінің спорт ғимараттары, №1 спорт кешені. 1978 жылы пайдалануға берілді. Аумағы 5100 м2 үлкен ойын 36 18,3; гимнастикалық 12 18,2; тренажер залы 12 18,2; күрес залы 60 6. №2 спорт кешені (Семей қаласы) 1979 ж. пайдалануға берілді. Аумағы 3950 м2 Бассейні 25x14; кіші бассейні 12,5x6; ойын залы 30x18; кіші залы 18x12. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Александр Макарович Моисеенко''' (22.01. 1948, Ұлан ауданы ШҚО) семсерлесуден СШ-і, Қаз КСР-інің ЕСЖ-сы. 1967-83 жылдардың арасында КСРО халықтарының қатысушы. Өскемен қаласында жаттықтырушы болып қызмет істеп, езінің ұлы ТМД елдері чемпионы А. Моисеенкоға, КСРО чемпионы, КСРО халықтары VIII күміс жүлдегері В. Скорневскийге үлкен спортқа жолдама берді. Қазір Ресей федерациясы Омбы облысында №12 Олимпиада резервтері спорт мектебінің жоғарғы санаттағы шпагадан жаттықтырушы == Дереккөздер == Санат:КСРО Санат:Қазақстан спорт шеберлері Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген Санат:Өскемен тұлғалары Санат:Омбы облысы тұлғалары Санат:Алфавит бойынша семсершілер
'''Облыстық спорт және туризм басқармасының спорт залы''' (Орал қаласы) В.Иванов. 1995 самбо күресінен Азия чемпионаты; әйелдер арасында дзюдодан М.Мәметованы еске алу халықаралық турнирі; 1997 воллейболдан ерлер арасындағы Қазақстан кубогы; 1998 волейболдан ерлер арасындағы ҚР-ның чемпионаты; 2002 самбо күресінен чемпионаты; ҚР Президентінің кубогы үшін во¬лейболдан халықаралық турнир өтті. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Сайысу мерзімі''', минутқа созылады. Жекпе-жектің минуты өткеннен кейін төреші спортшыларға бәсекенің аяқталуына мин. уақыт қалды деп хабарлайды. Егер жекпе-жектің уақыты біткен кезде есеп тең болса, онда сайыскерлерге бірінші шаншуға дейін уақыт беріліп бәсеке жалғаса береді. Қосымша уақытта бірінші шаншып үлгерген спортшы жеңіске жетеді. Кейде қарсыласын бірінші болып 10 рет шаншып үлгерген спортшыға да жеңіс беріледі. Сайысу мерзімін есептеу қарсыласын шаншып өткен, ал қылыштасуда қаруының 2/3 бөлігімен қырынан тиген соққыға ұпай беріледі. Шанышқан немесе қылыштың жүзімен ұрған кезде сайыскер сайыс жолының ішінде болуға тиіс. Жолдан тыс жерде немесе бәсекені бастауға немесе тоқтатуға команда берілгеннен кейін жасалған тию ұпай әпермейді. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Орал қаласының спорттық корпусы''' баскетбол, теннис, волейбол мен гимнастикадан жаттығу мен жарыс өткізуге арналған типтік жобамен арнайы салынған. Спорт корпусының тиісті және спортшылар мен төрешілер үшін қажетті барлық жанама және қосымша бөлмелері бар. Спорттық корпусының залдарында волейболдан, баскетболдан, теннистен, гимнастикадан, бокстен, күрестен, жеңіл атлетикадан жаттығулар мен жарыстар өткізілді. == Дереккөздер == Санат:Спорттық ғимараттар Санат:Батыс Қазақстан облысы
'''Хамитжан Орманбайұлы Юнусбаев''' (23. 12.1956, Алматы қаласы.), СШ-і (1976). Жасөспірімдер арасындағы КСРО біріншілігінің жеке және командалық есептегі жеңімпазы. Республиканың және Бүкілодақтық студенттік ойындардың (1979 Баку) чемпионы, көптеген халықаралық турнирлердің жүлдегері, КСРО халықтарының VII спартакиадасына (1976) қатысушы. Жаттықтырушысы: Д. Тоқтаева. == Дереккөздер == Санат:1956 жылы туғандар Санат:Алматыда туғандар Санат:Қазақстан спорт шеберлері
'''Теология''' Құдай және ілім, сөз) Құдай жайлы дін ілімі. Теология ұғымын зерттеушілердің дені теистік діни ілімдермен байланыстырады. Теология ұғым ретінде христиан діні келгенге дейінгі Платон еңбектерінде де кездеседі. Платон бұл ұғымды өзінің Құдай жайлы ілімінде қолданбаса да, филос. тұрғыдан талданатын мифологияға байланысты қолданған. Кейіннен теология термині Гомер, Гесиод, Орфейдің поэмаларына қатысты қолданылып, оларды теолог деп атады. Аристотель теология терминімен «Бірінші философиясы» атап, оны Құдайлық мәңгілік заңдылықтарды зерттейтін жоғары дәрежедегі теориялық ілім деп таниды. Стоиктер теологияның үш тегін бөліп көрсетті: ақындықпен байланысты мифологиялық теология, философиямен байланысты физикалық теология, ресми дін өкілдері мен заңгерлерге қатысты саяси теология христиандықтың әртүрлі ағымдарының догматтарында да бұл терминді жиі қолданды. Бірқатар христиан апологеттері антик. философия мен теология арасында қарама-қайшылық жоқ деген пікірде болды. Теология жайлы аристотельдік түсінікті және нанымға негізделген діни сенімді үйлестіруге болады деп білді. Ал қайсыбір апологеттер бұған қарсы болып, осы тақырыптағы пікірталас ұзаққа созылды. XIII ғасырда теология Құдай және оған сенім жайлы жүйелі ілім деген ұғым қалыптаса бастады. Теологияның негізінде метафизикалық күшке, құдіретте сенім жатқандықтан ол априорилы, яғни тәжірибе жасамай сенетін мәселе. Жалпы монотеистік діни кағидалармен сәйкестігіне орай теология терминін қазіргі Исламтануда иллахиат ұғымының баламасы ретінде қолданады. Теология аянға яғни Құдай сөзіне (қалам) негізделіп, Жаратушы болмысын материалдық дүниедегі заттар мен кұбьшыстарды талдау арқылы дәлелдейтін физикалық теология, Құдайлық бұйрық және ерік тұрғысынан адамгершілік моральдық принциптерді таңдап, Аллаһтың болмысын дәлелдейтін догмат. теология, Аллаһтың барлығы мен сипаттарын таяуда адам мүмкіңдігінің шектеулілігін, қолданатын ұғымдарының шарттылығын дәлелдеу арқылы Құдайдан барлығы мен шексіз құдіретін дәлелдеуге тырысатын негативтік теология болып методол. тұрғыда жіктеледі. == Дереккөздер == Санат:Дін
'''Спорт орталығы''', жеңіл атлетикалық ойындар еткізілетін алаң. Типтік спорттық алаңы үш топқа: қалыпты, мектептік және оқу- жаттығуға арналған болып бөлінеді. Қалыпты үлгідегі спорттық ядро деп ұзындығы 400 метрлік жеңіл атлетикалық жүгіру жолымен қоршалған, оңтүстік және солтүстік жағында жеңіл атлетикалық секторлары бар, 104 69 м. футбол алаңы алады. Қалыпты спорттық ядро стадион аумағына енді және барлық стадиондар мен үлкен спорт алаңдарын салғанда міндетті болып табылады. Қалыпты спорттық ядро құрылымының барлық бөліктері типтік жоба бойынша жасалады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Мектептің Спорт Орталығының''' өзінің негізінде балаларға арналған футбол алаңы, ол жеңіл атлетикалық жүгіру жолдарымен қоршалады. Спорт орталығы жанында волейбол мен баскетбол алаңдары, сондай-ақ секіретін және лақтыратын орындар болады. Мектептің спорт орталығы қалыпты спорттық алаңынан айырмашылығы, оның үлкен осі меридиан бойынша емес, мектептің орналасқан жердің жергілікті жағдайларына бағыт ұстауы мүмкін. == Дереккөздер == Санат:Спорт
alt=A.| бүркіттің екі санында бұрқыраған қалың мамық майда жүндер мен елібше талшықтары, өте жұмсақ әрі салалы, әрі тығыз біткен қауырсыншалар. Бұл жүндер құсқа арнайы кигізген шалбар сияқты оны ыстық-суықтан, жел-бораннан, жауын-шашыннан қорғайды. Отырғанда құстың аяғынан басына дейін түгел жабады. Бурют табиғатында балақ жүндер қысқа-ұзын, аз-мол, түстері де әртүрлі бола береді. Құсбегілер балақжүннің әрі ұзын, әрі салалы, әрі мол болғанын ұнатады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
стадиондар''' Қазақстанда алғаш Алматыда, "Динамо" қоғамы XX ғасырдың 30-жылдарында салынады. Содан соң Петропавлда, Семейде салынды. Түрксібті салу уақытында Шымкент, Жамбыл, Қазалы, Қызылорда қалаларында стадиондар тұрғызылды. Республикадағы ең үлкен стадион Алматыдағы Орталық стадион (30 мың орын). Қазір Шымкентте, Қарағандыда, Теміртауда, Павлодар да, Астанада, Ақтөбеде т.б. салынған үлкен стадиондар бар. Республикада 01.06.2003 жылы 155 стадион болды. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Жембасар''', бұл саусақтың атқарар қызметі өзінің жембасар (жем басар) атынан-ақ айқын байқалады. Тегеуріннен кейінгі ең әлді, қарулы саусақ та осы. Қырандардың негізгі қорегі ет болғандықтан, кесек етті қылғи саларлықтай бөлшектеуге белгілі дәрежеде күш жұмсау керек. Құс қашан да өз жемін екі аяғына басып тұрып, тұмсығымен тістеп, тебе тартады да, жұлып- үзіп қылғиды. Сонда екі аяқтың ішкі жағына біткен екі саусақ жемнің үлкенінен ұсағына дейін өткір болат тұяқтарымен басып ұстап тұрады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Жем қалта''', аңға шыққанда құстың шақыру жемін салатын қалта. Тіленіп ұшқан құс кейде әр жағдаймен аңға түспей, бір қиырға барып қонып қалады. Кейде аңды өзі қағып, өзі аулауға үйретілген бүркіттің иесінен шалғайлап ұшатын кездері де кездесіп тұрады. Осындай жағдайда құсты дереу қолға шақыру керек болса, жем қалтада алып жүрген "қызылды" көрсету арқылы ғана шақырылады. Сондықтан жем қалтада қашан да қойдың толарсақты еті, қоянның бөксесі, кекілік, үйрек, әйтеуір, құсты шақыруға арналған қол басындай "қызыл" болғаны жөн. Құс аңшылығы көбіне қыс маусымында болатындықтан, аязда қызылдың қатпауын еске алып, жем қалта киізден жасалады. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''"Өскемен", дене тәрбиесі- сауықтыру кешені''' (1969), бірінші 36x18 м, екінші-үшінші залдары 36x18 м. Қазақ түсті металдар өндірісінің жобасы бойынша салынған. Жалпы дене дайындығы топтарының, спорттың ойындар түрлері, көркем гимнастика бойынша оқу-жаттығу топтарының облыстық және республикалық жарыстар өткізуге арналған. Мұнда еркін күрестен, көркем гимнастикадан. "Шығыс сұлуы" халықаралық турнирлері, ауыл спортшылары арасында ауыр атлетикадан Бүкілодақтық біріншілік (1977), волейболдан, гандболдан, спорттық акробатикадан Қазақстан чемпионаттары өткізіледі. == Дереккөздер == Санат:Қазақстан спорт кешендері Санат:Өскемен
'''Құс аяқбаулары''', балақ (білезік), бау, шолақ аяқбау, ірге (ортақжелі) бау, шыжым деп жабдықтар қатарында өлшемі мен үлгісі айтылады. Ол жұмсақ қайыс, жарғақ, былғары, хром сияқты ұлпа заттардың бедерсіз, жылтыр өң жағын ішке қаратып астарласа, қозғалғанда аяқ түгін қажамайды (арасына жұқа киіз, жүн, не мақта қойса, тіптен жақсы), сырты мықты, жұмсақ қайыс, не былғары болумен бірге құстың жіліншігіне дәлме- дәл болуы да шарт. == Дереккөздер == Санат:Спорт
thumb '''Терек''' () талдар тұқымдасына жататын жапырақ тастайтын ағаштардың тегі. == Таралуы == Қазақстанның барлық аймағында кездеседі. Өзен жайылмасында, далалық жерлерде, тау етегінде, бұта арасында өсетін 15 түрі (ақ терек, көктерек, қара терек, бәйтерек, тораңғы, т.б.) бар. Бұтақ шоғыры пирамида пішіндес. Жапырағы жалпақ, сағақты келген, ромбыға не қандауырға ұқсайды. Гүлі қос үйлі, гүл сырғасы (ұзындығы 15 см), салбырап ілініп тұрады, онда аталығы не аналығы ғана болады, жел арқылы тозаңданады. Негізінен, жапырағы шыққанша гүлдейді. Тұқымынан және атпа тамырынан, шыбығынан көбейтіледі. Гүлінде шырынды дискісі (тор) болады. 150 жылдай тіршілік етеді. Жемісі қорапша, тұқымы ұсақ. Терек әсемдік өсімдік ретінде өсіріледі. Қазақстанда берікқара терегі мен тораңғы өте сирек кездесетін өсімдіктер қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген. == Ағаш туралы == Терек тез өсетін ағаш, биіктігі 45 метрге дейін барады. Көбінесе 60-80 жыл, тек кейбір түрлері 120-150 жыл өмір сүреді. Табиғатта 110-ға жуық түрі бар. Будандастыру арқылы теректің тез өсетін көп түрлері алынған. Тез өсетін қасиетіне байланысты көгалдандыруда кеңінен қолданылады. Аналық терек мамыр-маусым айларында мамық шығарып, жер-көкті ластайды, әрі терек мамығына аллергиясы бар адамдарға қиындық туғызады. Сондықтан көгалдандыруда мамық шығармайтын аталық теректерді пайдаланған жөн. Ерте көктемде жапырағы шықпай тұрып, сырға секілді ақ гүл жарады. Жапырағы жұмыртқа пішіндес, жиектері аратісті. == Қолданылуы == Терек ағашын құрылыста, жиһаз жасауда пайдаланады. Қағаз, сіріңке жасау өндірісінде терек ағашының діңі жұмсақтау, ақшыл түсті түрлері қолданылады. Көгалдандыруда көше бойларына, жол жиектеріне көбірек отырғызылады. Оны тез өсетіндігіне байланысты тұрмыстық мақсатта, отын үшін өсіреді. == Күтімі == Құнарлы топырақта, күн көзінде жақсы өседі. Жазда аптасына бір рет мол суғару керек. Көктем, күз мезгілдерінде көңмен қоректендірген жөн. == Көбейтілуі == Күз кезінде қалемшелеу жолымен оңай көбейтіледі. == Терек туралы тақпақ == Теректер биік өседі, Алатұғындай Ай ұстап. Діңдері жұмсақ бірақ та Сондықтан аздап майысқақ. Жел соққанда ән айтар Жапырақтары “дауыстап”. Дауыл тұрса тербеліп Теректің белі қайыспақ. == Сілтемелер == Остапьюк В.М. Перспективы использования ''Ginkgo biloba'' L. городском озеленении Украины Гүлстан сайты Қазақ энциклопедиясы == Дереккөздер == Санат:Талдар тұқымдасы
'''"Шымыр", Павлодар қаласының дене тәрбиесі сауықтыру бассейні.''' 1991 жылы қазанында пайдалануға берілді. Бассейннің ұзындығы 25 м, жүзу жолы бар. Әр жол ең аз дегенде (5x8 40 адам), көп болғанда 10 (10х 50 адам) спортшыны өткізуге мүмкіндік бар. Қала бюджетінен есебінен салынды. Атлетикалық гимнастика мен үстел теннисі үшін бейімделген. ДШСБ Шымырды" балалар үйлерінің аз қамтылған отбасыларының балалары, спорт ардагерлері, сондай-ақ жетекші спортшылар жалпы дене дайындығы үшін ақысыз пайдалана алады. 1998 жылы осы бассейнде Президенттік көпсайыс бағдарламасы бойынша чемпионат, қалалық және облыстық деңгейдегі жарыстар өткізілді. == Дереккөздер == Санат:Спорт