amandyk/kazakh_wiki_articles huggingface dataset:
'''Сәуірдің 8''' Григориан күнтізбесінде жылдың 98-ші күні (кібісе жылдарда 99-шы). Жылдың аяғына 267 күн қалады. == Мерекелер == Халықаралық сығандар күні. Ресей мен Белоруссияда Әскери комиссариат күні. Малайзияда Джохор сұлтан сүні. АҚШ-та Астрономия күні. == Оқиғалар == == Туғандар == Геннадий Геннадьевич Головкин, 1982 ж., Қарағанды, боксшы == Қайтыс болғандар == 2013 жыл Маргарет Тэтчер, Ұлыбритания (1979-1990) == Сыртқы сілтемелер == Санат:8 сәуір
'''Талғар шыңы''' () Қазақстанда, Алматы облысында орналасқан. Орташа биіктігі 4973 метр. Максималды биіктігі 5017 метрге жетеді. == Географиялық орны == Талғар шыңы (Алматы қаласының оңтүстік-батыс жағынан көрінісі). Талғар шыңы Солтүстік Тәңір тауларының Іле Алатауы тізбегінде, Алматы қорығында орналасқан, оның Алматы қаласынан байқауға болады. Жыл бойы шыңда қар мен мұздықтар еріп болмайды. Алғашқы рет 1938 жылы Сталинск (қазіргі Новокузнецк) қаласының альпинистері Л. Кутухтин, Макатров, И. Кропотовтар осы шыңға шыққан. == Дереккөздер == == Сыртқы сілтемелер == Mountain.ru метериалдар Шыңына шығу Есік қаласынан көретін шыңы Санат:Қазақстан шыңдары Санат:Іле Алатауы
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 723 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 27 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 27 км² шамасында. Пошта индексі 86027. Елді мекеннің қамқоршысы San Massimo. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 780132 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 445 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 26 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі 86020. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 775135 == Сыртқы сілтемелер == Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 741 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 34 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 24 км² шамасында. Пошта индексі 86030. Елді мекеннің қамқоршысы San Felice Papa. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 879113 Электронды поштасы: sfelice@tin.it == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 397 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 25 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі 86020. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 701236 0874 701246 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2276 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 34 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 67 км² шамасында. Пошта индексі 86048. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 81205 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4838 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 95 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 52 км² шамасында. Пошта индексі 86047. Елді мекеннің қамқоршысы Sant'Antonio di Padova. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 72521 == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Сепино''' () Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2177 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 35 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 62 км² шамасында. Пошта индексі 86017. Елді мекеннің қамқоршысы Santa Cristina di Bolsena. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 790132 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Спинете''' () Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1446 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 83 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 17 км² шамасында. Пошта индексі 86020. Елді мекеннің қамқоршысы San Giovanni. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 787131 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Тавенна''' () Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 875 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 47 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 21 км² шамасында. Пошта индексі 86030. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0875 97497 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Термоли''' () Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 32331 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 585 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 55 км² шамасында. Пошта индексі 86039. Елді мекеннің қамқоршысы San Basso, San Timoteo. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0875 7121 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
Гүлжан Ізімқызы Талпақова '''Гүлжан Ізімқызы Талпақова''' (12 қыркүйек, 1948 жылы туған, Атырау қ.) биші, Қазақстанның халық артисі (1981). == Өмірбаяны == 1967 ж. Алматы эстрада-цирк өнері студиясы халық биі класы бойынша) бітірген. 1977-79 ж. Мәскеу эстрада студиясында тәжірибе жинақтаудан өтті. Шығармашылық жолын (1967 69) бастайды. 1969-73 ж. ''"Гүлдер"'' ансамблінде қызмет етті. 1973 жылдан биші-артисі. == Сахнадағы өнері == Талпақова дүние жұзі халықтарының көпшілігінің билерін үйреніп, қазақ сахнасына шығарды. Оның репертуарында қазақтың ''"Айжан қыз", "Қос Алқа", "Алмас қырғауыл"'', өзбектің ''"Хорезм биі"'' және ұйғыр, корей, вьетнам, моңғол, үнді, мысыр, малай, т.б. халықтардың ұлттық билері бар. == Гастрольдік сапарлары == Гастрольдік сапармен Болгарияда, Германияда (1968), Моңғолияда (1973, 1975, 1977), Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде (Бирма, Малайзия, Сингапур, Шри-Ланка 1973, 1974), Үндістанда, Жапонияда, Иранда, Таиландта (1975), Финляндияда (1977), АҚШ-та (1981), т.б. елдерде болды. == Жетістіктері == 1968 ж. София қаласында өткен Жастар мен студенттердің дүниежүзілік фестивалінің лауреаты. == Дереккөздер == Санат:12 қыркүйекте туғандар Санат:1948 жылы туғандар Санат:Атырауда туғандар Санат:Қазақстан бишілері Санат:Қазақстан халық әртістері Санат:Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк колледжі түлектері бишілері Санат:Гүлдер ән-би ансамблі бишілері Санат:Жастар мен студенттердің дүниежүзілік фестивалінің лауреаттары
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 813 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 56 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі 86028. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 76204 == Сыртқы сілтемелер == Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Торо''' () Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1530 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 67 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 23 км² шамасында. Пошта индексі 86018. Елді мекеннің қамқоршысы San Mercurio. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 461101 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Тривенто''' () Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 5200 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 73 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 73 км² шамасында. Пошта индексі 86029. Елді мекеннің қамқоршысы Nazario, Celso Vittore. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 87341 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Туфара''' () Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1120 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 32 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 35 км² шамасында. Пошта индексі 86010. Елді мекеннің қамқоршысы San Giovanni Eremita. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 718121 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Урури''' () Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3070 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 98 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 31 км² шамасында. Пошта индексі 86049. Елді мекеннің қамқоршысы Santo Legno della Croce. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 830130 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3282 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 198 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі 86010. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 416054 == Сыртқы сілтемелер == Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Фоссальто''' () Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1619 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 58 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 28 км² шамасында. Пошта индексі 86020. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 768134 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 4274 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 76 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 56 км² шамасында. Пошта индексі 86012. Елді мекеннің қамқоршысы San Vincenzo. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 799276 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 727 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 45 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 16 км² шамасында. Пошта индексі 86010. Елді мекеннің қамқоршысы San Donato. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 79222 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
() Италиядағы коммуна, Молизе әкімшілік аймағына қарасты Кампобассо провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 676 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 18 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 38 км² шамасында. Пошта индексі 86030. Елді мекеннің қамқоршысы San Liberatore. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0874 748103 == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Молизе елді мекендері
'''Тамыз бүлігі''' (), кейде '''Тамыз төңкерісі''' Кеңес Одағы Коммунистік партиясының жақтастары ұйымдастырған, КСРО президенті Михаил Горбачёвті биліктен құлату және КСРО мемлекетін сақтап қалу мақсатымен ұйымдастырылған сәтсіз төңкеріс. Төңкеріс жетекшілері жоғары әскери және азаматтық шенеуніктерден, соның ішінде КСРО вице-президенті Геннадий Янаевтан тұрды, олар бірге Төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комитетті (ТЖМК, құрған. Төңкеріс жасау Горбачёвтың Қырымдағы демалысы кезінде орындалған және сәтсіз аяқталды, көптеген бақылаушылар бұл оқиғаны КСРО ыдырауын одан әрі жылдамдатты деп санайды. ==Дереккөздер== Санат:1991 жыл Санат:Ресей тарихы Санат:КСРО тарихы
'''Ойынның басталуы''', әр таймның басында және қақпаға доп созылғаннан кейін ойын ортадан басталады. Допты қай команданың соғу кезегін анықтау үшін жеребе таратылады. Допты соғу кезінде қалған ойыншылар доп соғатын жерден м. қашықтықта тұруға тиіс. Допты қарсыластар командасының алаңына қарай соққан ойыншы, қашан басқа ойыншының таяғы тигенше оны қайта соға алмайды. == Дереккөздер == Санат:Спорт
Сурет:Issaliev Исалиев Сурет:Bandy in Medeu қысқы Азия ойындары допты хоккей''', XX ғасырдың 50-ші жылдарында Оралда, Сібірде, Қиыр Шығыста және Қазақстанда хоккей клубтары пайда болды. Көптеген қалалардың командалары КСРО чемпионатында өнер корсету құқығына ие болып, солардың арасында Алматының "Динамосы" бірнеше рет КСРО- ның чемпионы атанды. Допты хоккейдің дамуына байланысты ойынның әдістері мен тәсілі өзгерді, дами түсті. Мұз айдынында Л. Алешин, П. Марков, X. Абузаров, Г. Петров, Г. Батырбаев, Н. Васин, қаласы Байболов, В. Болотов, М. Кузнецов, 111. Хасанов сияқты және т. б. талантты жастар көрінді. 1956 ж. Апматының "Буревестник" хоккей к-дан КСРО чемпионатының жоғарғы тобында ойнайтын болды. Кейін "Б" Алматының "Динамо" командасына айналды. Олар 20 жыл бойы КСРО-дағы күшті ұйымдардың біріне айналды. Э. Айрих пен қаласы Байболов сынды білікті мамандар 1977 ж. оларды КСРО чемпионы атағына дейін көтерді. Бұған қоса олар КСРО рет күміс, рет қола медальдарына ие болды. 1977-78 жылдары "Д" Еуропа чемпиондарының кубогін иеленді. Эр кезде "Д"- ның сапында В. Бочков, Я. Апель- ганец, А. Ионкин, Ю. Барзин, A. Алешин, В. Илбин, Е. Агуре- ев, М. Жексенбеков сияқты бел- гілі хоккейшілер өнер көрсетті. "Д"-ның В. Бочков, Л. Лобачев,B. Панев сынды ойыншылары КСРО құрамасының сапында Әлем чемпионы атанды. Тәуелсіздік алғаннан кейін ҚР-ның допты хоккейшілері халықаралық жарыстарда өнер көрсете бастады. 2004 ж. республиканың құрама командасы Норвегияда өткен Әлем чемпионатында 4-ші орынға ие болды. == Дереккөздер == допты хоккей
'''Самат Тельманұлы Нұржанов''' (11.01.1956, Жилянка станциясы, Ақтөбе облысы), ҚазКСР-інің ЕСЖ- сы (1999), п.ғ.к-ы (1990), профессор (2006). 1982-85 жылдары Мәскеуде дене тәрбиесі орталық мемлекеттік институтының аспирантурасын бітірді. 1993-98 ж. Қазақ ұлттық дене тәрбиесі институтының спорт ойындары кафедрасының меңгерушісі, 1998-2002 ж. осы институттың проректоры, 2002- 2007 ж. арасында Қазақ-Британ техникалық университетінің дене тәрбиесі кафедрасының меңгерушісі. 1994-2000 Апматы қалалық футбол бірлестігінің төрағасы, осы жылдары республикалық футбол ассоциациясының атқару комитетінің мүшесі болды. Нұржанов 50-ден астам ғылыми еңбектердің, бірнеше оқулықтардың авторы. == Дереккөздер ==
Австралия футболы '''Австралия футболы''', салмағы 662-677 гр. тартатын сопақша доппен, көлемі 118x155 см. сопақша келген алаңда әр команданың құрамында 18 адамы бар Австралияда кең тараған командалық спорт ойыны. Ойынның мақсаты допты ойын алаңына енгізу немесе биіктігі м. келетін төбесі ашық екі бағананың арасынан қақпадан өткізу. Допты қолмен лақтыруға немесе әрбір 10 метрден соң (он қолынан) жерге ұрып әрмен қарай кез келген бағытта алып кетуге болады. Бірінші ойын 1858 ж. Мельбурнда өтті, ресми ережесі 1866 ж. бекітілді. 1956 жылы XVI Олимпиялық ойындарының бағдарламасына көрсетілімі енді. thumb == Дереккөздер == Санат:Аустралия футболы
'''Вадим Григорьевич Храповицкий''' (4 тамыз 1935 жыл, С-Петербург), шабуылшысы. С-Петербург футболының түлегі, Қарағандының "Шахтер" жене Жезғазғанның "Еңбек" командаларында ойнады. Кейін "Зенит" командасына ауысып белгілі ойыншылардың бірі болды. КСРО 139 матчқа қатысып 36 доп соқты. Үлкен спортты аяқтаған соң Қазақстанға қайта оралып өзі енер көрсеткен Қарағанды жене Жезқазған қалалары футбол командаларының аға жаттықтырушысы болып қызмет істеді. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футболшылары Санат:Зенит ФК ойыншылары Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары Санат:КСРО футбол
'''Кандела''' () Италиядағы коммуна, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Фоджа провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2755 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 28 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 96 км² шамасында. Пошта индексі 71024. Елді мекеннің қамқоршысы әулие Papa Clemente I. == Демографиясы == Халық санағы: Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo id:barra ImageSize width:455 height:373 PlotArea left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat x.y Period from:0 till:8500 TimeAxis AlignBars justify ScaleMajor increment:500 start:0 ScaleMinor increment:100 start:0 canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till: 6257 bar:1871 from:0 till: 5674 bar:1881 from:0 till: 6179 bar:1901 from:0 till: 6666 bar:1911 from:0 till: 7617 bar:1921 from:0 till: 8259 bar:1931 from:0 till: 6634 bar:1936 from:0 till: 6766 bar:1951 from:0 till: 7565 bar:1961 from:0 till: 6091 bar:1971 from:0 till: 4087 bar:1981 from:0 till: 3096 bar:1991 from:0 till: 2809 bar:2001 from:0 till: 2823 PlotData= bar:1861 at: 6257 fontsize:S text: 6.257 shift:(-8,5) bar:1871 at: 5674 fontsize:S text: 5.674 shift:(-10,5) bar:1881 at: 6179 fontsize:S text: 6.179 shift:(-10,5) bar:1901 at: 6666 fontsize:S text: 6.666 shift:(-10,5) bar:1911 at: 7617 fontsize:S text: 7.617 shift:(-10,5) bar:1921 at: 8259 fontsize:S text: 8.259 shift:(-10,5) bar:1931 at: 6634 fontsize:S text: 6.634 shift:(-10,5) bar:1936 at: 6766 fontsize:S text: 6.766 shift:(-10,5) bar:1951 at: 7565 fontsize:S text: 7.565 shift:(-10,5) bar:1961 at: 6091 fontsize:S text: 6.091 shift:(-10,5) bar:1971 at: 4087 fontsize:S text: 4.087 shift:(-10,5) bar:1981 at: 3096 fontsize:S text: 3.096 shift:(-10,5) bar:1991 at: 2809 fontsize:S text: 2.809 shift:(-10,5) bar:2001 at: 2823 fontsize:S text: 2.823 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:қайнар көзі ISTAT == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0885653669 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Апулия елді мекендері
'''Аркадий Вольфович Хохман''' (1915, Кишинев, Молдова 2008 Алматы қаласы), ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы. Бухарестегі жаттықтырушылар мектебін бітіріп, Бухарестің 2-ші дивизиондағы "Маккаби" командасында 1938-40 жылдары ойнады. 1940 ж. Бессарабия және Кишинев қаласы. КСРО-ның құрамына енгеннен кейін "Д" командасының жастар және Өзбекстанның ф-лдан құрамасына енді. 1944 ж. Алматыға келді. 1955-65 жылдары республиканың футболшылары одағын басқарды. Т. Сегізбаев, С. Есімбеков, Б. Каретников, Л. Остроушко, В. Чеботырев, В. Шведков, А. Жүйков, В. Дышленко, В. Еркович сияқты және т.б. белгілі футболшыларды тәрбиеледі. == Дереккөздер == Санат:КСРО футболшылары Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футбол
'''Канталупа''' () Италиядағы коммуна, Пьемонт әкімшілік аймағына қарасты Турин провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2073 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 188 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі 10060. Елді мекеннің қамқоршысы San Biagio Vescovo Martire. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == Телефоны: 0121 352126 Электронды поштасы: == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Пьемонт елді мекендері
'''Тоқтаров Төлеген''' (19.12. 1920, Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Қарақұдық ауылында туды- 9.2. 1942, Ресей, Мәскеу облысы Бородино ауылы) Екінші дүниежүзүлік соғыстың қаһарманы, қатардағы гвардия жауынгері. 19 желтоқсанда 1920 жылы Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Қарақұдық ауылында дүниеге келген. Соғыс қарсаңында Риддер қаласы маңындағы қорғасын зауытында жұмысшы болды. Кеңес әскері қатарына 1941 жылдың желтоқсанында шақырылып, Калинин майданы 3-екпінді армия 8-гвардиялық атқыштар дивизиясы 1075-полкі құрамында Ұлы Отан соғысына қатысқан. Дивизияның «Отан үшін» газеті ержүрек автоматшының бір тәулік ішінде жаудың 150-ден астам әскері мен офицерін жойғаны туралы жазды. Батыл да бекем қимылдайтын Төлеген жауынгерлерді сан рет жауға бастап шыққан. 1942 жылы ақпанда Т.Нагаткино ауылына алдыңғылардың қатарында кіре отырып, жаудың әскерін жойып, екеуін тұтқындады. 1942 жылы ақпанда Бородино ауылы үшін болған кескілескен ұрыста рота жауынгерлері жаудың қарсы шабуылынан бас көтермей әрі дұшпан мен ротаның ара қашықтығы 100 қалған да ол қасындағы жауынгермен алға ұмтылып, ротаны шабуылға бастады. Жау кейін шегінді. Қаһармандығы мен батылдығы үшін Тоқтаровқа қаза тапқаннан кейін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (30.1.1943). Ол туралы композитор Р.Елебаев «Жас қазақ» ән-реквиемін (1942), ақын Н.Баймұратов «Ер Толеген» (1945) дастанын жазды. Риддер полиметалл комбинатының аумағында батырға ескерткіш орнатылып, Төлеген оқыған №10 мектепке оның есімі берілген. Өскемен, Риддер, Алматы қалаларының бір көшесі Төлеген есімімен аталады. Ленин орденімен, бірнеше медальдармен марапатталған. ==Дереккөздер== Санат:Кеңес Одағының батырлары
'''Империя''' () Италиядағы қала, Лигурия әкімшілік аймағына қарасты Империя провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 40 440 адамды құрайды (2008). Халық тығыздығы 879 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 45,26 км² шамасында. Пошта индексі 18100. == Демографиясы == Халық санағы: Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo id:barra ImageSize width:455 height:373 PlotArea left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat x.y Period from:0 till:45000 TimeAxis AlignBars justify ScaleMajor increment:5000 start:0 ScaleMinor increment:1000 start:0 canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till:19626 bar:1871 from:0 till:20376 bar:1881 from:0 till:20049 bar:1901 from:0 till:20300 bar:1911 from:0 till:23155 bar:1921 from:0 till:26089 bar:1931 from:0 till:28155 bar:1936 from:0 till:28540 bar:1951 from:0 till:30154 bar:1961 from:0 till:34995 bar:1971 from:0 till:40670 bar:1981 from:0 till:41609 bar:1991 from:0 till:40708 bar:2001 from:0 till:39458 PlotData= bar:1861 at: 19626 fontsize:S text:19.626 shift:(-8,5) bar:1871 at: 20376 fontsize:S text:20.376 shift:(-10,5) bar:1881 at: 20049 fontsize:S text:20.049 shift:(-10,5) bar:1901 at: 20300 fontsize:S text:20.300 shift:(-10,5) bar:1911 at: 23155 fontsize:S text:23.155 shift:(-10,5) bar:1921 at: 26089 fontsize:S text:26.089 shift:(-10,5) bar:1931 at: 28155 fontsize:S text:28.155 shift:(-10,5) bar:1936 at: 28540 fontsize:S text:28.540 shift:(-10,5) bar:1951 at: 30154 fontsize:S text:30.154 shift:(-10,5) bar:1961 at: 34995 fontsize:S text:34.995 shift:(-10,5) bar:1971 at: 40670 fontsize:S text:40.670 shift:(-10,5) bar:1981 at: 41609 fontsize:S text:41.609 shift:(-10,5) bar:1991 at: 40708 fontsize:S text:40.708 shift:(-10,5) bar:2001 at: 39458 fontsize:S text:39.458 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Қайнары ISTAT == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Ұлттық статистика институты Санат:Лигурия елді мекендері
'''Қалиасқар Жұбанышұлы Тоқышев''' (6.8.1949 жылы туған, Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданы Есберлі ауылы) әскери қайраткер, генерал-майор (2001). Уақ тайпасынан шыққан. КСРО ҚҚМ эскери-саяси училищесін (Ленинград, 1974), Мәскеудегі әскери саяси академияны (1983) бітірген. 1968 жылдан қарулы күштер қатарында. Мәскеу облысындағы ерекше міндет жүктелген бригаданың рота, батальон командирінің саяси істер бойынша орынбасары (1974—80), Воронеж қаласында жеке милиция батальоны командирінің саяси істер бойынша орынбасары (1983-85 жылы), КСРО ҚҚМ- нің Орел к-ндагы дивизия полкында саяси бөлім бастығы полк командирінің саяси істер бойынша орынбасары (1985— 89). КСРО ҚҚМ Ішкі әскерлері (ІӘ) Орт. басқармасы саяси бөлімі жанындағы партиялық комиссияның жауапты хатшысы, бақылау комиссиясының төрағасы болды (1989-91), ҚР ІӘ Бас басқармасы әлеуметтік- құқықтық жұмыстар және тәртіп бөлімшесінің, бөлімінің бастығы (1992-94), ҚР ¥ҚК әскери институтының ішкі әскер офицерлерін дайындау факультетінің бастығы (1994-97), ҚР ИМЮ Қолбасшысының тәрбие және жұмыстар бойынша орынбасары қызметтерін атқарды (1997-2003). Тоқышев көптеген медальдармен марапатталған. Қазір запасқа шыққан. ==Дереккөздер== Санат:Қазақ батырлары Санат:Тұлғалар Санат:1949 жылы туғандар
1. Бір ойында шабуылшының соққан үш добы, 2. Еуропа футболын дамытуға арналған УЕФА-ның бағдарламасы. ҚР-ның футболшылар одағы УЕФА- ға мүше болғаннан кейін республикада балалар және жасөспірімдер футболын дамыту үшін УЕФА 2004 жылы 172000 Еуро қаржы бөлді. Осыдан кейін Талғар қаласында (Алматы облысы) балалар мен жасөспірімдер футбол академиясы ашылды. Осы мақсаттың орындалуын бақылап Алматыға УЕФА- ның президенті И. Блаттер келіп қайтты. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''"Физкультура және спорт"''' (ФИС), 1923 жылы ашылған, негізгі мақсаты дене тәрбиесі мен спортты насихаттайтын баспа. 1930-1938 жылдары "дене тербиесі және туризм" деген атпен біріккен мемлекеттік баспа ретінде жұмыс істеді. 1995 жылдан акционерлік қоғам ретінде спорт қоғамының қарамағына енді. Мақсаты: көпшілікке арналған дене тәрбиесі мен спорт жайлы әдебиеттерді, оқулықтарды, оқу құралдарын, шыгару. Баспаның басшылығымен әр жылдары оқырман көпшілікке арналған газет-журналдар мерзімді баспасөз шығарылып келеді. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Артем Григорьевич Фальян''' (27 желтоқсан 1919, 24 қыркүйек 1977, ), жартылай қорғаушы, КазКСР-інің жене КСРО-ның ЕСЖ-сы. 1933 жылдан "Д", "Нефтянник" командаларының жасөспірімдер құрамында ойнады. КСРО құрамасында 23 матч өткізді. "Нефтяник", "Зенит", "Арарат" "Арал" т.б. командаларында 1973-74 ж. "К" командаларының аға жаттықтырушысы болды. == Дереккөздер == Санат:КСРО футболшылары Санат:Арарат ФК ойыншылары Санат:Нефтчи Баку ФК ойыншылары Санат:КСРО футбол Новороссийск ФК Санат:Арарат ФК Санат:Зенит ФК Санат:Шахтер Донецк ФК Санат:Қайрат ФК Санат:Арал ФК
Юрий Павлович Фалин (12. 04.1937, Мәскеу қаласы.), СШ-і, шабуылшы. Футбол мен айналысуда 1952 ж. Мәскеуде бастады. Жоғары топтағы бірқатар командаларда ойнады, 246 матч еткізіп, карсыластар қақпасына 71 доп соқты. КСРО чемпионатының кола 1957, 1963, 1969 куміс (1957, 1963) жүлдегері, чемпионы (1960, 1962), КСРО кубогінің (1960, 1963, 1965) жеңімпазы. КСРО қурамасының (1958, 1964) мүшесі, 1958 ж. Әлем чемпионатына қатысушы. 1966 ж. Алматының "К" командасының санында енер көрсетті. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футболшылары Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Торпедо Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Шинник ФК ойыншылары Санат:КСРО футбол
'''Юрий Александрович Севидов''' (24 тамыз 1942, Мәскеу қаласы 11 ақпан 2010) КСРО-лық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. КСРО Спорт Шебері (1967). Шабуыл шебінде жене жартылай қорғаныста ойнады. Әкесі Александр Севидов та футболшы болған. == Жетістіктері == === Клубтық === КСРО чемпионы: 1962 КСРО кубогы: 1963, 1965 Санат:КСРО футболшылары == Дереккөздер == Санат:КСРО футболшылары Санат:Зимбру ФК ойыншылары Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары Санат:Карпаты Львов ФК ойыншылары Санат:КСРО футбол
'''Александр Александрович Севидов''' (5 қыркүйек 1921 жыл 15 сәуір 1992, Мескеу каласы) КСРО-лық футболшы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. КСРО-ның ЕСЖ-сы (1968). Мәскеу футболының түлегі, сонда әртүрлі командаларда ойнады. "Кайрат" командасында 1970 жылы аға жаттықтырушы болды. Ол 1971 жылы КСРО чемпионы, 1972-1973 жылы күміс жүлдегері, КСРО кубогінің финалисі Киевтің, КСРО чемпионы, (1976), қола жүлдегері (1975). Мәскеудің "Динамо", Киевтің "Динамо" командаларында аға жаттықтырушы болды. Ал "Қайрат" болса 1970 жылы топтан жоғары топқа шықты. == Жетістіктері == Чемпион СССР (2): 1971 («Динамо» Киев), 1976 (көктем) («Динамо» Мәскеу) == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футболшылары Санат:Динамо Минск ФК ойыншылары Санат:Торпедо Мәскеу ФК ойыншылары Санат:КСРО футбол Санат:Динамо Минск ФК Санат:Қайрат ФК Санат:Динамо Киев ФК Санат:Динамо Мәскеу ФК Санат:Локомотив Мәскеу ФК Санат:Нефтчи Баку ФК Санат:Ротор ФК
'''Сергей Егорович Рожков''' (5. 02.1943, Мескеу қаласы), CШ-i, жартылай қорғаушы жене орталық қорғаушы. Мескеу футбол мектебінің түлегі, бұрын Москваның "С" командасында ойнаған КСРО чемпионатының күміс (1963, 1968), КСРО кубогінің (1965) жеңімпазы. Кейін "К" командасында енер көрсетті. 1984 ж. "С" командасында, Тунисте жаттықтырушы болды. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футболшылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
шахмат тақтасына бейімделген ойын. Авторы алматылық өнертапқыш Т. Әбілиев, патенті алынған, тиісті мекемелерде тіркелген. ойын 384 шаршысы бар шахмат футбол тақтасында өтеді. Таныстыру 1997 ж. маусымда Париж қаласында өтіп халықаралық шахмат бірлестігі мен ХОК-тің мүшелері бірауыздан жақсы ойын деп баға берді. ҚазКСР-і кубогінің иелері, 1968-"Д" (Цел), (Жамб), 1970 жене 1988 "Трактор" (Павл), 1971-72 жене 1974-82 жылдары өткен жоқ, 1973-"Восток" (Ө.), 1983-"С" (Сем), 1984-85 және 1987-"Ме- лиоратор" (Ш), "1988"-"Түркіс- тан", (Ақтебе). == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Александр Андреевич Келлер''' (1.05.1911, Саратов поселкесі РФ- 1982 Алматы) 1964-65 ж. "К" командасының аға жаттықтырушысы. 1924 ж. Мәскеудегі Ленин орденді дене тәрбиесі институтында оқып жүріп футболмен айналысты. ҰОС-ына дейін дипломды жаттықтырушы ретінде бірқатар командаларда, атап айтқанда "Торпедо" (Т), "Трактор" (Волгоград), Қыр КСР-інің "Д" командаларын жаттықтырды, оның басшылығымен "Пахтакор" (Ташк) 1962 ж. КСРО чемпионатында 6-шы орынға ие болды. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футболшылары Санат:КСРО футбол Санат:Қайрат ФК Санат:Пахтакор ФК Санат:Ахмат ФК Санат:Алға ФК
солға '''Тантал''' (; '''Та''') элементтердің периодтық жүйесінің тобындағы хим. элемент, ат. н. 73, ат. м. 180,948. Ауыр, қиын балқитын, көкшіл ашық сұр металл. Тығызд. 16,6 г/см3, балқу 2014ӘС, қайнау 5500ӘС. Табиғатта ниобиймен (Nb) бірге кездеседі. == Тарихы == Танталды 1802 жылы швед химигі А.Г.Экеберг Финляндия мен Швецияда табылған екі минералдан ашты. Алайда оны таза күйінде оқшаулау мүмкін болмады. Бұл элементті алудың қиындығына байланысты ежелгі грек мифологиясының кейіпкері Танталдың атымен аталған. Кейіннен тантал мен «колумбий» (ниобий) бірдей деп саналды. Тек 1844 жылы неміс химигі Генрих Роуз минералының құрамында екі түрлі элемент ниобий мен тантал бар екенін дәлелдеді. Пластикалық металдық танталды алғаш рет 1903 жылы неміс ғалымы В.Болтон алды. Танталдың алғашқы өнеркәсіптік басы 1922 жылы алынды, ал ол сіріңке басынан аспады. Содан кейін элемент ағымдағы түзеткіштер мен радио түтіктерде қолданыла бастады. Танталдың белсенді өндірісі Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында басталды. Санат:Химиялық элементтер
'''Станислав Францевич Каминский''' (17 тамыз 1938 жыл, Барнаул қаласы, Алтай өлкесі, РФ 13 қаңтар 2005 жыл, Барнаул) Cпорт Шеберi, сол қанаттағы жартылай қорғаушы, ҚазКСР-інің Еңбек Сіңірген Жаттықтырушысы (1976). == Өмірбаяны == 1960-69 жылдардың арасын "К" командасының құрамында ойнады. 243 матчқа қатысып қарсыластарының қақпасына доп соқты. Үлкен спортты тастағаннан кейін "Қайрат" командасында және "Б" тобындағы бірқатар командаларда аға жаттықтырушы болып қызмет істеді. Каминский жаттықтырған "Қайрат" 1976 жылы қайтадан жоғарғы топқа шықты, 1977 жылы 7-ші орынға ие болды. "Еңбек" ерікті спорт қоғамы балалар мен жасөспірімдер, Республикалық жастар командасының аға жаттықтырушысы ретінде футбол ізбасарын дайындауда үлкен еңбек сіңірді. == Жетістіктері == === Ойыншы ретінде === КСРО Чемпионатындағы «А» класының күміс жүлдегері (1965 «Б» клусындағы аймақтық қола жүлдегері (1958) === бапкер ретінде === лига чемпионы (1976). Қазақ КСР кубогы (1983). == Дереккөздер == Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК Санат:КСРО футболшылары
КСРО және республикалық футбол бірлестігі бекіткен еліміздің, республиканың футбол командаларының ойын кестесі бойынша шығарылған ойын кестесі. Мұнда чемпионатқа қатысатын барлық командалар, жеке ойыншылар туралы қысқаша меліметтер беріледі. Республикада алғашқы 1964 ж. шығарылды. В. Толчинский, С. Каратайұлы, Р. Ибрагимов, Ш. Сарыбаев, М. Исаев. Кейін осында Карағандыда, Шымкент, Жамбыл, Семейде, Өскеменде, Қызылордада жене т.б. қалаларда шықты. 1981-91 жылдардың арасында КСРО футбол бірлестігі үздік жыл сайын конкурсын жариялап отырды. Ол футболды жанкүйерлер арасында кеңінен насихаттауда үлкен міндет атқарды. == Дереккөздер == Санат:Спорт
'''Рафаэль Якубович Ибрагимов''' (1922, Кызылорда қаласы.), Бүкілодақтық дәрежедегі төреші, "ҚазКСР- інің еңбек сіңірген қайраткері" (1972), ҚР-ның футбол қауымдастығы кеңесінің мүшесі (1994-98). Көптеген спорт түрлерімен (футбол, нысана көздеу) бүкілодақтық жарыстарға қатысқан. "Қ" және Финляндия командаларының арасындағы тұңғыш халықаралық матчтың арбитрі. Республикалық футбол бірлестігі техникалық комиссиясының төрешілер коллегиясының бастығы. ҰОС-ының ардагері. "I дәрежелі Ұлы Отан Соғысы", "Еңбек Кызыл Ту" орденімен марапатталған. == Дереккөздер == Санат:Футбол төрешілері
'''Петр Григоревич Зенькин''' (1912, Реттов поселкесі Мескеу облысы -1985, Алматы қаласы) ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы (1965). 1956-59 ж. "Қ" командасының аға жаттықтырушысы. Бұрын футболшы болған 1930- 46 жылдары ЦДКА командасында ойнаған, жартылай қорғаушы. КСРО чемпионатының күміс (1938) жүлдегері, КСРО кубогінің иегері (1939). == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футбол Санат:Қайрат ФК Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Тараз ФК
'''Олег Васильевич Долматов''' (29 қараша 1948, Челябі қаласы), Халықаралық Деңгейдегі Спорт Шебері (1972), орта және жартылай қорғаушы. "Қайрат" командасының құрамында төрт маусым ойнаған. 1976 жылғы КСРО чемпионатының күміс жүлдегері (1972). КСРО құрама командасының құрамында 1967-71 жылдары өнер көрсетті. КСРО құрама командасында (1971-77) 14 ойын өткзді. Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері (1972). КСРО құрама командасының санында Әлем чемпионатының (1974, 1978) іріктеу жарыстарына қатысты. == Жетістіктері == === Ойыншы ретінде === КСРО чемпионы: 1976 (көктем) КСРО кубогы: 1977 Маусым кубогы: 1977 Кубок иелері кубогының финалисі: 1972 Еуропа чемпионатының финалисі 1972 === Бапкер ретінде === Ресей чемпионатының күміс жүлдегері: 1998 Ресей чемпионатының қола жүлдегері: 1999, 2006 дивизион жеңімпазы: 2008 Абхазия кубогы: 2010 == Дереккөздер == == Сілтемелер == Профилі Санат:КСРО футболшылары Санат:КСРО Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Ресей футбол Санат:КСРО футбол Санат:ЦСКА Мәскеу ФК Санат:Кубань ФК Санат:Ворскла ФК Санат:Шинник ФК Санат:Ростов ФК Санат:Химки ФК
Алексей Григорьевич ГРИНИН (21. 08.1991, Озеры поселкесі Мәскеу губ. 1.07.1988 Мәскеу), ЕССШ-і (1946), ҚазКСР-інің ЕСЖ-сы (1967). 1967ж. "Қ" командасының аға жаттықтырушысы. Әлденеше мәрте КСРО-ның чемпионы, көптеген халықаралық жарыстарға қатысқан оның бай тәжірибесінен үйренген "Қ" командасының ойыншылары КСРО чемпионатындағы айбынды ұжымдардың біріне айналды. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футболшылары Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары Санат:КСРО футбол Санат:Қайрат ФК Санат:Ахмат ФК
'''Николай Яковлевич С-Петербург 16. 01.1996, Мәскеу), ҚазКСР-інің жене РФ-ның ЕСЖ-сы. Жоғары топтағы бірқатар командаларға жаттықтырушы болды. Оның басшылығымен 1971 ж. Еуропаның "Арараты" КСРО чемпионатының күміс жүлдегері атанды. "Қ" командасында аға жаттықтырушы болған жылдарында оның жоғарғы топта қалуына кеп күш жұмсады. С. Квочкин, В. Лицицын, С. Каминский, Т. Сегізбаев, А. Федотов сынды ойыншылардың футболшы болып қалыптасуына үлкен әсер етті. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футболшылары Санат:КСРО футбол Санат:Арарат ФК Санат:Қайрат ФК
'''Валерий Павлович Гладилин'''(19 қазан 1951. Люберецк ауданы Мәскеу облысы) футболшы, жартылай қорғаушы "Қайраттың", "Шахтердің" (Караганды), "Мелиоратордың" ойыншысы. КСРО-ның чемпионатында 261 матч еткізіп, 52 доп соқты. Еуропа кубокте 14 ойын еткізіп, доп соқты, О.о-дардың (1976) іріктеу жарыстарына қатысты, 1997 жылдан Мәскеудің "С" командасының жаттықтырушысы. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша футболшылар Санат:КСРО футболшылары Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Қайрат ФК ойыншылары Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары Санат:Жігер ФК ойыншылары Санат:Навбахор ФК ойыншылары Санат:КСРО футбол Санат:Навбахор ФК Санат:Ресей футбол Санат:Жігер ФК
'''Всеволод Михайлович Бобрев''' (1. 12.1922, Тамбов губерниясы 1. 07. 1979, Мәскеу), ЕССШ-і (1948), КСРО-ның ЕСЖ-сы (1976) Шабуылшысы. Спортпен 1936 жылдан (Хоккеймен, футболмен) айналысты. Допты хоккейден (1945-46) қола (1964), күміс (1965-66) жүлдегері КСРО- ның, Еуропаның, Әлемнің (1973-47) чемпионы, Әлем чемпионатының (1972) күміс жүлдегері. Ол туралы ақын Е. Евтушенко "Гениям прорыва" атты өлең жазды, XX ғасырдың үздік спортшыларының бірі атанды. Алматының "К" командасының жыл қатарынан аға жаттықтырушысы болды. Ол "Самый интересный матч" (М., 1963), "Рыцари спорты" (М., 1971) атты кітаптар жазды. "Ленин" орденімен марапатталған. == Дереккөздер == Санат:Алфавит бойынша допты хоккейшілер Санат:КСРО допты хоккейшілері
'''Таң''' Семей губаткомы, РК (б) губкомы мен кәсіподақ к-тінің 1925 жылдың наурыз маусым айлары аралығында шыққан журналы. саны жарық көрген. М. Әуезовтің журнал ісіне белсене араласуымен ол жинаған «Абайдың басылмаған сөздері» (Әбдірахман деген баласы өлгенде Абайдың жоқтап айтқан өлеңдері, 1925, №1), «Абайдың кейбір оспақ өлеңдері» (Афоризмдері, 1925, №1), «Абайдың басылмаған қара сөздерінен» (Үшінші, Тоғызыншы сөздері, 1925, №2), «Абайдың жарияланбаған өлеңдері» (Оспан өлгенде айтқан, «Таң», 1925, №2), «Көз жұмғанша дүниеден иманын айтып кеткені-ай» (Әбдірахман өлгенде шығарған бір өлеңі, 1925, №2), «Абайдың басылмаған өлеңдері» (Әбдірахманға айтқан тағы бір жоқтауы, 1925, №3), «Абайдың өз тұсындағы замандасы Абыралы деген кісіге айтқан өлеңінен» (Абыралы атты өлеңінен, 1925, №3), «Абайдың қарасөздерінен» (21 сөзі, 1925, №4), «Әбдірахманның келіншегі Мағрипа деген келініне Абайдың айтқан сөзі» (Өлең, 1925, №4) жариялаған. ==Дереккөздер== Санат:Абай энциклопедиясы
''Әнет Иманақышұлы Бектемісов'' (15. 11. 1930), Қарақас аулы, Жамбыл ауданы, Алматы облысы 1970- 86 ж.ж. Республикалық футбол бірлестігінің президенті. Мәскеудегі техникалық институтты бітірген, құрылысшы инженер. 1964- 71 ж.ж. Алматы қалалық партия комитетінің хатшысы, екінші хатшысы, ҚазКСР-інің ауыр индустрия министрінің бірінші орынбасары (1971 77) болып қызмет істеді. Биік таудағы "Медеу" спорт комплексін салуға белсене атсалысты. Бектемісов республикада футболда дамытуға улкен үлес қосты. "Еңбек Қызыл Ту", "Құрмет белгісі" (екі рет) орденімен марапатталды. КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты. == Дереккөздер == Санат:Спорт
Асаймұса еуропалық билік дәстүріндегі скипетр дегенге келеді. Қазақы ортада бұл заттың нақты қолданысы жөнінде деректер жоқтың қасы. Есесіне асаймұса жөнінде сан алуан мифтік және аңыздық сюжеттер кездеседі. Мифопоэтикалық түсінік бойынша, ерекше тылсым қасиетке ие қысқа таяқ сияқты бұйымның атауы. Атына қарағанда, Мұса пайғамбардың асасы деген ұғымды білдірсе керек. ''Қызырдың алып батасын, ''Мұсаның тұттым асасын, ''Шарапат бар бұйымда ''Пәлекет шайтан қашатын, деп келетін байырғы діни сарында жазылған өлең жолдары осыны меңзейді. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Асату''' дәстүрлі ас-тағам мәдениетінде жолы үлкен адамның жасы кішілерге табақтағы еттің сыбағалы мүшесінен дәм таттыру арқылы өзінің ілтипатын білдіретін этикалық рәсім. Ет жеп болған соң, қонақтың жасы үлкені сый табақтан уысын толтыра ет алып, басқаларға өз қолымен асатады. Кішілер қалыптасқан әдет бойынша асату рәсімінен бас тартпайды, етті асар кезінде ер адамдар «құлдық» деп айтады. Бұл өзінен үлкенге құрмет көрсеткені, рахмет айтқаны болып есептеледі. Ал келіндерге «асатқаным» деп, үлкен табақтан ене абысындарының бірі сыбаға бөліп береді. Келін орнынан тұрып, жілік ұсынган (асатқан) адамға арнап сәлем салады. Сондай-ақ, ет желініп болған соң табақтағы еттен қарттар жас балаларға, өзінің атқосшы немесе жолсеріктеріне асатады. Асар адамдардың арасындағы өзара көрсетілетін құрмет іспеттес. Мәні жағынан сыбаға беруге ұқсас жосын. Бұл дәстүр Сәбит Мұқановтың «Халық мұрасы» деген кітабында толық баяндалған. XIX ғасырдың соңына дейін (кейбір өңірлерде қазірге дейін сақталган) шығыс өңірінде келген мейманның етті үш түйірден қатарласа асату дәстүрі болған. Егер үш түйір етті бірден асай алмаса, қонақ ренжіп қалуы мүмкін. Асатуға берген ет үш түйірден көп болып және оған қақалып қалса, айыппұл төленетін болған. Айыппұл кұны жүз жылқыдай болған. Егер үш түйір етке қақалса, оған айыппұл төленбейді. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Асқа бата''' дәстүрлі ас-тағам мәдениетіндегі этикет түрі, әдетте кәделі ас келгенде жасалатын рәсімнің атауы, дастарқан басында отырған жасы үлкен құрметті қонақтың тілек айтып, бата беруі. Асты қабылдаудың алдында жасы үлкен құрметті адам немесе өзіне кәделі сыбаға арналған адам асқа бата жасайды. Сонымен қатар ас желініп болған соң дастарқаннан кәделі табақты келін сәлем салып алар алдында сыйлы қонақ немесе жасы үлкен адамдардан ас иесіне, отағасына, оның отбасына арналған жылы лебіз, ыстық ықылас, жақсы ниет, ізгі тілекті айтқызу мақсатында қауым тарапынан бата сұралады. Көбінесе үйдің кенжесі «''бата беріңіз''» деп, төрде отырған үлкендерге қарап, қол жайып, ишарат білдіреді. Мұны астан кейін айтылатын бата болғандықтан, шартты түрде ас қайыру деп атайды. Бaтa гілек ұйқасты, мазмұнды сөзбен айтылады. Ac қайырғанда дастарқан басында отырғандар түгелімен қолын жайып, бата тілекке қосылады. Сол кезде төрдегі қария: ''Кетпес ырыс, кең пейіл берсін. ''Кеткенін келтірсін, ''Кемтігін толтырсын. ''Мал аман, бас түгел болсын. ''Тілегі қабыл, мұраты асыл болсын!... ''Ас бергенге бас берсін, ''Өмірі ұзақ жас берсін. ''Кетпес дәулет, кең пейіл, ''Қайырымды дос берсін! деген сияқты ұйқасты тіркестерді шұбыртып, тақпақтап бата бсреді. Мұны үй иесіне ілтипат көрсету ғана емес, дәм-тұзды құрметтеудің үлкен нышаны деуге болады. Шаңырақ иесінің нені аңсап, нені көксейтінін аңғарған бата беруші кестелі сөзбен жиналған жиынның мақсатын, үй иесінің арманын дөп басып, ойына алған ісінің оңғарылуына тілеулестік айтады. Дәстүрлі этномәдени ортада батаның мазмұны көбінесе, мал мен бастың амандығы, ырыздықтың мол болуын тілеу тәрізді жалпы тілекпен қоса, үй иелерінің сапарға шықса жолы болуына, жас отауға жан басының өсуіне, келіннің аяғы ауыр болса, аман-есен босанып, ұл-қызды болуына игі ниет білдіру түрінде болып келеді. Дастарқан жайып, дәм татқызып отырған үйдің үйленгелі жүрген азамат ұлдары болса, солар тілге тиек болып, бата сөздің желісіне айналады. Қазақ ортасында астан кейін ас қайырылып, үлкен адам табақты дастарқаннан алып келінге ұсынады, ол сәлем етіп алады. Кейбір өңірлерде дастарқаннан табақты алып кеткен соң ғана ас қайырылады. Мұндайда үй иесі мен оның бала-шағалары босағада тізіліп тұрып, қол жайып, батаның қабыл болуына тілектестік білдіріп, бет сипасады. Дастарқан басында отырған адамдардың ас қайырылмай орындарынан тұрып кетуі әдепсіздік болып танылады. Діни сарынды, этикалық мәнді баталардың сан алуан түрлері бар. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
Асмалдық- сән, салтанат кезінде түйелерге жабылатын сәнді жабу түрі. Асмалдықты көбіне көшкенде немесе той-думандарда пайдаланған. Асмалдық оюланып, әшекейленіп жасалады. Мойнына асатын немесе басына қадайтын жібек шашақты ызба түрлері болады. Қазақстан Республикасының Mемлекеттік Oрталық Mузей қорында (КП 25496-4) көк түсті пүліштен істелген асмалдық сақтаулы. Көлемі 212x207 см. Оның орта тұсынан қос өркеші сыятындай етіп, екі тілік тесік шығарылған. Ортасына қоңыр түсті барқыттан төрт құлақтьі тұлга мүйіз, ал асмалдықтың жиегін айналдыра сыңар өкше өрнегі қиыстырылып тігілген. Шетін айналдыра иірілген мақта жіптен шашақ төгілген. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Аспа бау''' уықтың иінінен жоғары тұстан сәндік үшін байлап, ұшын шашақтап түсіріп қоятын бау түрі, киіз үй жабдықтарының сәндік түріне жатады. Түр салып тоқылған баудан немесе ызылған жылқы қылынан жасалатын төрт жерден шашағын төгілдіріп, әсемдік үшін тағылатын құр. Аспа баулар адамның бойы жетпейтіндей биіктікте байланады. Өйткені, ырым бойынша, Аспа баудың ұшындағы шоғы адамның төбесіне тиіп кетсе, сол адам жаманшылыққа ұрынуы мүмкін. Ондай адамның жолы болмай, бақ құсы тұрақтамай, бағы қайтады дейді. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет Санат:Киіз үй
'''Аспа тұзақ''' аң аулауға арналған кұрылғының атауы. Қолданысына байланысты екі түрі қалыптасты. Біріншісі, көбінесе, аю сияқты ірі жыртқыш аңды аулауға арналған. Аспа тұзақтың бұл түрін орманда көбіне екі аша бұтақты мықты қарағайды арқау етіп құрады: қарағай ашасының ортасында жуан бөренені сүймен ретінде сүйеп, жуан басына темір қазықпен шынжырлап, дөңбектермен басып қояды. Сүйменнің жіңішкелеу үшын күшпен қайырып төмен тартып, қарағайдың діңіне байланған сым темірге тиек салып іледі, тиекке борсыған ет ілінеді. Сүймен ағаштың басына мықты сым темірден аю басы сиятындай етіп тұзақ орнатылады. Аспа тұзақты осылай құрған соң жан-жағын бұтақ бүрлерімен білдірмей қоршап қояды. Аю келіп сүймендегі етті тартқан кезде сүймен ағаштың басына іліндірген темір шығып кетіп тұзақ жоғары тартылады да, сүйменің екінші жағы ауыр болғандықтан, мойыны тұзаққа ілінген аю асылып, аяғы жерге тиер-тимес әрі-сәрі болып қалады. Аспа тұзақтың екінші түрі етін жеп, мамығын кәдеге жарататын желбесін құстарды ұстауға арналған. Оғап әдетте қыл тұзақтың ұзын етіп дайындалған түрі қолданылды. Мұндай аспа тұзақ көбінесе ақшыл түсті жылқы қылынан (баран түстісі көзге оңай шалынатындықтан оны көп жіңішке етіп есіледі. Аспа тұзақтарды құр тәсіліндегі өзіндік ерекшелігі бар. Әлбетте тұзақты іннің, тесіктің аузына жатқызып құрса, аспа тұзақты басын тұйықтап байлап, оны бұта-шілікке жанастыра ілшіп жан-жағынан шырпылармен сүйемелдеп, яғни екі үмі жағынан іліп «аспалап» кұрады. Аспа тұзақ, әдетте, ну орман-тоғайда кездесетін қыр құстары мен өзен-көлдегі су құстарын ұстауға пайдаланылады. Өзен-судың жағасына, судың адам бара алатындай жеріндегі қамыс-қоғаның арасына, құстың саңғырығы көп жиналған қонағына және жайылатын жеріне, ұя салған маңайға құрады. Аспа тұзақты қырға құрғанда ұшына қазық байлап жерге қағады. ал сулы жерде қоға-қамыс немесе ағашқа байлайды. Егер жақын маңайда суда өскен жіңішке ағаш болса, тұзақтың ұшын соған бекітеді. Жем іздеп тімтінген, бейқам суда жүзген, далада жорғалаган құс абайсызда аспа тұзаққа басын, аяғын сұғып алған кезде тұзақтың тұйығы сусып ұстап қалады. == Дереккөздер == Санат:Мәдениет
'''Аспақтау''' байырғы ортада қолданылған жазалау әдісі. Бірінші түрі ауыр қылмыс істеп жазалы болған адамдарды (екі адамды) шөгерілген атан түйенің екі жағына мойнынан тұзақтап байлаған. Түйе тұрған кезде адам аяғы жерге жетпей асылып жан тәсілім еткен. Екінші түрі шөгерілген екі түйенің ортасына өркеш тұсынан көлденең ағаш бекітіледі. Екі қолы артына қайырылып кісенделген қылмыскерді мойнынан тұзақтап, арқанды ағашқа байлайды. Түйелерді тұрғызғанда қылмыскер асылып қалады. Есімдері ауыз әдебиетінің қайғылы образдарына айналған Қодар мен Қамқа рулық тәртіптің (шежірелік жосынның) ежелден қалыптасқан нормалары мен принциптерін өрескел бұзғандары үшін рубасылары мен билердің ұйғарымымен осындай тәсілмен өлтірілгені тарихтан белгілі. == Дереккөздер == Санат:Жазалар