Орал қаласының ғарыштан көрінісі Орал вокзалы '''Орал''' (; 1775 жылға шейін ''Яицкий қалашығы'') Батыс Қазақстан облысының орталығы (1932 жылдан), ірі темір жол станциясы, Жайық бойындағы өзен порты, әуе жолдарының торабы. Қала Жайық өзенінің жағасында, Шағанның Жайыққа құяр тұсында орналасқан. == Тарихы == Орал қаласының орнында бұдан бірнеше мың жыл бұрын скиф, ғұн, авар, печенег және қыпшақ тайпаларының мекен-тұрақтары болған. Бұл тайпалардың көсемдері мен жауынгерлері жерленген шағын қорымдар мен қорғандар қазір де кездеседі. Орал қаласының жергілікті қазақтар арасында ерте заманнан қазірге дейін “Теке” аталуының себебі, Алтын Орда хандары жанында уағыз тарататын Алшын Хасан сопы (Асан қайғы болуы да мүмкін) Әбдірахман, Әбдіразақ шайқылардың ұйымдық сипат белгісі тәкие немесе мүридтер және ел кезген дәруіштер аялдайтын кәделі орын (резиденция) тәкие үйлерінің болуына байланысты. Орыстар Жайық бойына 15 ғасырдың аяғы 16 ғасырдың бас кезінде келе бастады. 17 ғасырдың 1-ширегінде Ноғай хандығымен шекарада шағын әскери бекініс-тірек ретінде Жайық қалашығы салынды. Ол 1613 ж. қазіргі Орал қаласының орнына көшірілді. 18 ғасырдың бас кезінде Жайық қалашығында мыңға жуық үй болды. Олар негізінен Старица (Жайықтың бұрынғы арнасы) және Шаған өзендерінің бойына орналасты. Қаланың негізгі тұрғындары казак-орыстар болған. Олар әлеуметтік жіктелудің нәтижесінде кедейлер (голытба) мен байлар (домовитые) болып бөлінді. Жайық казак-орыстары Е.И. Пугачев бастаған шаруалар көтерілісіне (1773 1775) қатысты. Жайық қалашығы ІІ Екатеринаның 1775 жылы 15 қаңтардағы жарлығымен «Орал қаласы», ал оның тұрғындары «Орал казактары» болып аталды. Орал қаласының неғұрлым ежелгі бөлігі оңтүстігінде орналасты. Ғибадатхана Орал қаласының тарихи ескерткіші (1741 51 ж. салынған). Қала бірнеше рет (1739, 1751, 1821, 1879) өртке ұшырады. Сырым Датұлы бастаған (1783 1797) халық Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалыстары Орал қаласы мен Жайық өңіріне ерекше із қалдырды. 1846 ж. қалаға айрықша құқықтар беріліп, үлкен қалалар санатына қосылды. 1869 ж. Орал облысы құрылып, қала облыс орталығына айналды. Қала тарихында үйірменің құрылуы (1902), 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс (С.Меңдешев, Ә.Әйтиев, т.б.), Кеңес өкіметінің орнауы (1918 ж. қаңтарда), ақ казактарға қарсы Орал қорғанысы (1919 ж., сәуір шілде, М.Фрунзе), т.б. елеулі оқиғалар болып өтті. 1919 ж. 1-сәуірде Оралда Жұмысшы, шаруа және солдат депутаттары кеңестерінің 1-сайлауы өтті. 1920 ж. Орал губерниясы қалаға айналды. Кеңес өкіметі жылдарында Оралдың экономикасы жедел қарқынмен дамып, республикадағы ірі өнеркәсіп орталықтарының біріне айналды. 1925 ж. Жайық өзені мен Орал Атырау арасында тұрақты кеме қатынасы және 1923 ж. Орал Елек темір жолының ашылуы қаланың экономикалық жағдайын жақсартты. Одан кейінгі жылдары (1950 1990) Орал қаласында ірі машина жасау және металл өңдеу, құрылыс материалдарын өңдеу, жеңіл және тамақ өндірістері, медициналық препарат зауыттары, т.б. 200-ден астам нысан салынды, көлік жүйелері дамыды. == Климаты == Қала климаты өткір континенталды: құрғақ әрі ыстық жаз және аз қарлы, желді суық қыс *Орташа жылдық температура +6,2 °C *Орташа жылдық жел жылдамдығы 2,9 м/с *Орташа жылдық ауа ылғалдығы 70 == Халық саны == Қаланың (қалалық әкімшіліктін аумағы) 2022 жылғы ұлттық құрамы: қазақтар 227 750 адам (70,57 %) орыстар 81 090 адам (25,13 %) татарлар 4841 адам (1,50 %) украиндар 2915 адам (0,90 %) әзірбайжандар 1339 адам (0,41 %) немістер 647 адам (0,20 %) корейлер 642 адам (0,20 %) белорустар 596 адам (0,18 %) өзбектер 527 адам (0,16 %) шешендер 361 адам (0,11 %) армяндар 334 адам (0,10 %) башқұрттар 153 адам (0,05 %) және басқалар 1525 адам (0,47 %) Орал қаласы халқының саны 1897 1959 1970 1979 1989 1991 1999 36 466 103 914 134 162 167 352 199 835 214 000 195 459 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 195 811 198 137 201 970 205 277 208 814 202 161 207 109 213 107 218 136 222 808 227 368 230 775 2016 2017 2018 2019 2020 2021 230775 300 128 306 549 235806 234184 234155 == Транспорт == === Теміржол === Алғаш рет Орал теміржолмен 1894 жылғы бірікті. Бұл Рязано-Орал темір жолы еді. Орта Азиялық минареттер стильінде жасалған мұнаралар орналасқан вокзал басында қаладан алыс болғаны сонша, Алексей Николаевич Толстой вокзалдан қалаға барар жолды «Телеграф өскен дала» деп атаған. Ұзақ уақыт бойы Орал жолдың соңғы станциясы болып, ортаны сібірмен біріктіріп тұратын, сосын темір жол Соль-Илецкқа шейін созылып, ол Ресейді Сібір және Қазақстан мен біріктіретін болды. Кеңес одағы кезінде қала әбден өсті. Сонын арқасында станция орталықта тұр десе де болады. == Бауырлас қалалар == Атырау, Қазақстан Плоешти, Румыния Дондағы Ростов, Ресей Острава, Чехия Маниса,Түркия Кострома, Ресей Саратов, Ресей Благоевград, Болгария Серіктес қалалар Орынбор, Ресей == Орал қаласында болған көрнекті адамдар == Пугачев үйі Карев үйі Бұл қалада әр кездері орыстың белгілі ақын-жазушылары '''А.С. Пушкин''', '''В.А. Жуковский''', '''В.И. Даль''', '''В.Г. Короленко''', '''М.А. Шолохов''', т.б. болды. Сондай-ақ, көрнекті қазақ қаламгерлері т.б. өмірінің біраз кезеңдерін Орал қаласында өткізген. == Дереккөздер == Санат:Орал Санат:Жайық казак әскерінің тарихи елді мекендері