amandyk/kazakh_wiki_articles huggingface dataset:
'''Пәуен Жүсіпбаев''' (''1895, қазіргі Павлодар облысы Баянауыл 1977'') Баянауылдық алғашқы мұғалімдердің бірі. Арғын тайпасының Сүйіндік руының Қаржас бөлімінен шыққан. 1920 жылы Баянауылда құрылған мәдени-ағарту ұйымының төрағасы Қаныш Сәтбаев, ал жауапты хатшысы Жүсіпбаев болған. 1920 жылдың күзінде келесі жылы автономикалық республика тойын бүкіл халықтық мереке ретінде Баянауылда да еткізу үшін арнайы комиссия құрылады. Осы комиссияны Сәтбаев басқарады да, оның хатшылығына Жүсіпбаев сайланады. Екеуінің ақылдасып кеңесуімен әрі комиисия шешімімен тойдың мәдени ойын-сауығына Қажымұқан Мұңайтпасұлы, Майра Уәлиқызы мен Иса Байзақов, сонымен қатар Жаяу Мұса және Мәшһүр Жүсіп шақырылған. Кейін Сәтбаев Томск қаласына оқуға кеткенде, жастардың мәдени-ағарту ұйымын басқару ісі Жүсіпбаевқа жүктеледі. Жүсіпбаев осымен қатар ауылдағы қат-қабат жұмыстарға белсене қатысып, елді игілікті іске жұмылдыра білді. Ол 1937 жылы «қызыл қыртында» зардап шегіп, Сібір сапарынан еліне аман-есен оралған. 1959 жылдың шілде айында Баянауылға келген соңғы сапарында Сәтбаев ең алдымен Жүсіпбаевты іздеген, онымен кездескен. == Дереккөздер == Санат:Қазақстан педагогтары
'''Заңғар''' 1999 жылы Алматы қаласындағы «Айқос» баспасынан жарық көрген кітап. Кітап-жинақ академик Қаныш Сәтбаев туралы мақала естеліктерден тұрады. Кітап редакциясы алқасының мүшелері: Ш.Шөкин (төраға), К.Салықов (орынбасары), В.С.Школьник, С.Қожахметов, А.Қошанов, А.Абдуллин, X.Беспаев, В.И.Дробжев, М.Сәрсекеев (Сәрсеке), Ш.Сәтбаева, А.Сәтбаев, Ж.Сыдықов; құрастырған Ғ.Жайлыбай. «Заңғар» атты естелік-кітабы Халықаралық Қаныш Сәтбаев қорының тапсырысымен ұлы ғалымның 100 жылдық мерей-тойына орай шығарылған. Жинақта ғалымның әр жылдардағы түскен суреттері де берілген, көлемі 316-бет. Кітап екі бөлімнен тұрады. Кітаптың 1-бөлімінде қазақ зиялыларының (М.О.Әуезов, С.Мұқанов, Ә.Х.Марғұлан, I.Омаров, Н.Оңдасынов Ә.Тәжібаев, Б.Әшімов, С.Бәйішев, Е.А.Букетов, А.Қ.Жұбанов, Қ.Жұмалиев, С.Зиманов, Ш.Шоқыұлы, тағы басқалары), 2-бөлімінде жұртшылыққа танымал ғалымдардың (М.В.Келдыш, Г.Б.Жилинский, А.Обручев, Д.В.Наливкин, Н.В.Павлов, С.Рафиков, М.П.Русаков, Б.Г.Ерзакович, Е.В.Лизунова, В.Г.Фесенков, тағы басқалары) Сәтбаев туралы бұрын және осы жинаққа арнайы жазылған ой-толғамдары мен мақалалары топтастырылып берілген; осыған қоса кезінде қызметтес болған әріптестерінің, туыстары мен жақын араласқан адамдардың да (А.Әділов, Ә.Әбішев, Қ.Жәмінұлы, Ш.Қ.Сәтбаева, тағы басқалары) естеліктері орын алған. Халықаралық Қаныш Сәтбаев қорының президенті К.Салықов кітаптың алғы сөзінде: ''«...Сәтбаев тарлан тарихтың ауыр кезеңінде өмір сүрген, өмірбаяны шытырман оқиталарға толы күрделі һәм қызғылықты есім. Оның шеккен зардабы мен жеткен биіктері әрдайым тайталасып жүрді. Тұлғасы ерек, тұмысынан зерек, ақылды да, байсалды, ынталы да қарымды, ойшыл да тәуекелшіл, кішілік пеп кісілікті қатар ұстаған мұраты биік ерекше туған ел перзентін Абайды Ай-әлемге жеткізе білген Мұхтардай Қанышты әдебиетте көрсете білген қаламгерлер әлі туған жоқ. Үлкен толғаныспен қалам тарта бастаған сүйікті шәкірті, аса талантты жазушы, үлкен ғалым Евней Бөкетов (Букетов) те өмірдеп ерте өтті. Ұсынылып отырған кітаптағы басты мақсат: теңізге тамған тамшыдай әр автор өз жүрегінің лүпілімен таза нәркес сыр төксе ұлы бейне жарқырай түсер, болашақ Мұхтарларға себін тигізер деген ойдамыз. Қанекеңнің 90 жылдығын өткізгенде ол кісіге деген бұрынғы партия басшыларының салқын ызғары әлі де есіп тұрған. «Қуғындалған Сәтбаев» атты кітабында белгілі жазушы Медеу Сәрсеке көрсеткендей қилы-қилы заманды да шеккенбіз. Бүгінгі күн басқаша, бүгінгі үн басқаша. Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Правда» газетінде 1990-жылғы ақпанның 23-жұлдызында ашық айтқандай республиканың бұрынғы басшылары қудалауға салған күндер өтті, адал перзенттің елдің елдігін көтеріп, ұлттың болмысын айқындап тұрған Абай, Шоқан, Мұхтар іспеттес төртінші тірегімізді ақ жарылып, мақтан етер сәт туды. Осы бағытта тілге тиек етер қызғылықты әңгімелер, деректер, бұл жинақта баршылық»'' деп жазды. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Знание сила''' ресейдің ғылыми-көпшілік және ғылыми-көркем журналы. 1926 жылдан Мәскеу қаласында жарық көріп келеді. Журналда ғылымның әр алуан салаларындағы (астрономия, биология, тарих, физика, философия, экономика, тағы басқалары) жаңалықтар мен жетістіктер жайлы мақалалар жарияланып тұрады. 1973 жылғы «Знание сила» журналының 2-санында ғалым Қаныш Сәтбаев туралы журналист А.Гангнус пен ғылым доктары «Академик» атты көлемді очеркі жарияланды. Очеркте қазақ ғалымының кен барлау ісіндегі таңғажайып еңбегін жан-жақты ашып, байыпты түрде сөз еткен. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Зор болашақ''' Қаныш Сәтбаевтың 1956 жылы 1-қаңтарда «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде жарияланған жаңа жылдық тілек сөзі. Ғалым Қазақстан жастарына арналған өз сөзінде күллі республика жұртшылығын жаңа жыл мерекесімен құттықтай отырып, қазақ елінің өндіріс пен ауыл шаруашылығында және ғылым саласында қол жеткізген толагай табыстарына тоқталып өтеді. Осымен байланысты алтыншы бесжылдықта ең алдымен республикада электрлендіру қарыштап дамитындығы, қазірдің өзінде энергетикалық ресурстың қуатты базасы ашылғандығы жайлы айтады. Оған Солтүстік және Орталық Қазақстанның тас көмірі, қоңыр көмірімен бірге Қазақстанның таулы аудандарынан басталатын толып жатқан өзендер суы қуатының кеңінен пайдаланыла бастағанын, республиканың орасан зор энергетикалық ресурстарын құрайтын Қарағанды және тағы басқалары индустриялы орталықтардың жылулық электр станциялары мен Өскемен және Бұқтырма су электр станцияларын, сонымен бірге болашақта салынатын Екібастұздың, Майкөбеннің, Қарағандының, Құсмурынның ашық көмірімен жұмыс істеп, арзан электр қуатын беретін станцияларды жатқызады. Сондай-ақ Қазақстанның Батыс, Солтүстік және Орталық облыстарында ауыл шаруашылығының мұқтаждығы үшін жел қуатын пайдалану да едәуір артатынын сөз етеді. Қазақстан байлықтарын ашқан үстіне аша беруге республика жастары, әсіресе осындай ауқымды іске мыңдаған мектеп оқушылары да ат салысып жәрдем ете алатындығын айта келіп, ғалым «''...Барлық мектептерде туған өлкені зерттеу үйірмелері құрылса, олар жазғы демалыс кезінде өз өлкелерінің өсімдік, жәндік дүниесін, жер қыртысы мен жер байлықтарын зерттесе, қандай зор істер істелген болар еді. Солай болған күнде ғылыми мекемелерде оларға тиімді ақыл-кеңес бере алады»'' дейді. Сәтбаев жаңа жылдық тілек сөзінің соңында республиканың ауыр өнеркәсібін өркендету міндеттерін іске асыратын, сіздерсіздер, деп, жастарға, мектеп оқушыларына үлкен сенім артады. Ғалымның тілек сөзі 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстан менің Отаным» (426- 29-бет), 1989 жылы осы баспадан шыққан «Ғылым мен мәдениет туралы таңдамалы мақалалары» (318-21-6.) жинақтарына, 8-томдық еңбектері жинатының 8-тарауына (194—96-бет) енді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
'''Институт, лаборатория, өндіріс''' Қаныш Сәтбаевтың «Известия» газетінің 1962 жылғы 12 қазанындағы санында (№243) жарияланған мақаласы. Бұл мақаласында ғалым кеңес адамдарының ақыл-ой күшімен жасалып жатқан материалдық игіліктердің көзі зауыт, кеніш пен өнеркәсіп орындары, ұжымшарлар мен кеңшарлар сияқты өндіріс ошақтарына деген Қазақстан ғылымының қызметкерлері тарапынан қызығушылық тудырып отырғанын жақсы дәстүрге балайды. Сәтбаев ғылым мен өндірістің өзара тығыз байланыс жасап, ел экономикасы мен мәдениетін көтеруге ғылыми қызметкерлер де өз тұсынан ат салысуы керек деумен бірге ғылым зертхана мен зауыттың аралығындағы жанды байланысты жақындата түсу қажет деп есептейді. Ғалым сол үшін өндіріс пен ғылым арасындағы жанды шығармашылық байланысты күн емес, сағат сайын жақындата түсуге жағдай жасалып келе жатқанын айтады. Мысалы, қала мен өнеркәсіп ғылыми-зерттеу институттары немесе оның бөлімшелері өндіріске таяу жерден орналасқанын әрі мұндай ғылыми-зерттеу институты мен бөлімшелері Қазақстанның бірқатар қалаларында (Өскемен, Қарағанды, қазіргі Атырау, Жезқазған, Лениногор, Теміртау, Павлодар, Рудный, Шымкент, қазіргі Астана) бар екенін айтады. Мұның өзі ғылыми мекемелерді өндіріс орындарына қарай көшіріп, жақын орналастырудан ғылым да, экономика да ұтылмайтыны, қайта көп пайда табатыны іс жүзінде дәлелденген мәселе екенін қадап айтады. Ғалым бұған Қазақстан Ғылым Академиясының институттары тарапынан ұжымшар мен кеңшарлар және кәсіпорындарына 433 практикалық ұсыныстар беріліп, оның 298-і халық шаруашылығында қолданылғаны, 53-і қолданып жатқаны, ал 55-і қолданысқа әзір тұрғаны айтылады. Сәтбаев ғылым мен өндірісті ұштастырудың практикалық мәселелерін сөз ете отырып, институт пен зертхана және зауыттың бірлесіп жұмыс істеуінің нәтиже беретінін, ғылым мен өндірістік еңбекті ұштастырылуы тиімді әрі пайдалы болатынымен ғалым өз ойын тұжырымдайды. Ғалымның осы мақаласы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Таңдамалы еңбектерінің» 5-тарауына (1970, 109-11-бет), «Ғылым және мәдениет туралы таңдамалы мақалаларында» жарияланды. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
игілікті борышы''' Қаныш Сәтбаевтың 1960 жылы 20-қарашада «Социалистік Қазақстан» газетінде жарияланған мақаласы. Ғалым бұл мақаласында интеллигенция бұқарамен тығыз байланыс жасай отырып, жаңалық атаулының бәрін сергек және қызу сезімталдықпен қабылдауы тиіс, ғалымның тапқыр ойын, композитордың, жазушының, суретшінің шығармашылық ізденулерін қоғамдық игілікті мақсаттар жігерлендіреді, өйткені интеллигенция ғылымның табыстарына бұқара халықпен бірлесіп атқарған жумыстың арқасында жетеді деген пікір айтады. Сәтбаевтың 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстан менің Отаным» (413-14-бет), осы баспадан шыққан «Ғылым мен мәдениет туралы таңдамалы мақалалары» (1989, 330-32-беттер) жинақтарына және 8-томдық еңбектері жинағының 8-тарауына (109-110-6.) енді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
'''Тұрар Рысқұлов ауылы''' (1993 ж. дейін ''Ванновка'') Түркістан облысы Түлкібас ауданы мен Майлыкент ауылдық округі орталығы == Географиялық орны == Облыс орталығы Түркістан қаласынан қарай 222 км, Шымкент қаласынан 98 км-дей солтүстік-шығыс бағытта орналасқан. == Халқы == 1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 15 182 адам (7130 ер адам және 8052 әйел адам) болса, 2009 жылы 17 311 адамды (8403 ер адам және 8908 әйел адам) құрады. == Тарихы == Тарихқа көз жүгіртсек, ауыл іргетасы 1891 жылы қаланғанына көз жеткізуге болады. Сол жылы Қара топырақты Ресей аумағынан 84 отбасы шұрайлы жер іздеп, қазақ жеріне қарай сап түзейді. Оларды бұл жолға елдегі жұмыссыздық, үй-жайларының болмауы ғана емес, сол кездегі отаршылдық саясат та мәжбүрлеген. Межелі жеріне жетіп, табиғатына көңілі толған келімсектер өзара ақылдасып, қағылған қазықтың орнын "Ванновское" деп атауды ұйғарады. Жергілікті тұрғындар қуылады. Осылайша қазақ жерінде, Шымкент уезінің Майлыкент өңірінде Ванновское пайда болып, үйлер тұрғызылады. Ауасы таза, шөбі шүйгін, құнарлы жер келімсектер үшін таптырмас жерге айналады. 1928 жылы Ванновское Жуалы ауданының орталығы атанды. Кейінірек, 1935 жылы қайтадан Түлкібас ауданының орталығына айналады. Сол жылы мұнда 3205 адам тұрып, көпшілігі "Победа" ұжымшарының мүшесі болды. 1993 жылы Ванновка селосы қоғам қайраткері Тұрар Рысқұлов есімімен аталады. Гүлдей жайнаған аудан орталығында бүгінде 20 ұлттан құрылған 17 мың 837 адам тату тәтті өмір сүреді. == Инфрақұрылымы == Спорт, музыка мектептері, дарынды балаларға арналған орта мектеп, Түлкібас агробизнес және туризм колледжі, М.Х. Дулати атындындағы мәдениет үйі, аудан кітапхана, мешіт, орталығы аурухана, емхана, туберкулез, тері аурулары диспансері, стансасы жұмыс істейді. === Білім беру саласы=== Ауылда мектеп, атап айтқанда, №1 Ломоносов атындағы Абай атындағы мектеп-лицей, "Құралай" жалпы орта мектебі, Пушкин атындағы жалпы орта мектебі бар. Және 2010 жылы Ильясова Фарида Азмеданқызы басшылығымен "Үш тілде оқытатын дарынды балаларға арналған мектеп-интернат тұсауын кесті. 2012 жылы алғашқы түлектері Ұлттық Бірыңғай тестілеу нәтижесі бойынша аудан көлемінде бірінші орынды иеленіп, Жұранов Тұрлыбек пен Асқаров Әлімжан "Алтын белгі" иегері атанды. == Дереккөздер == Санат:Түлкібас ауданы елді мекендері
'''Кен инженерлері''' кітап. Мәскеу қаласындағы «Наука» баспасынан 1981 жылы шыққан, көлемі 272 бет. Авторы академик Н.В. Мельников. Кітап үш бөлімнен («Кен инженерлері», «Тау-кен өндірісі» және «Таукен ғылымы»), жалпы кен инженерлерінің арасынан шыққан айтулы және кен оқу орындары мен кен өндірісінің аса көрнекті өкілдерінің ғылым өмірбаянынан құралған очерктер жинағынан тұрады. Автор кітабының алғашқы бөлімінде 17 аса көрнекті ғалымдар мен профессорлар, әйгілі кен инженерлерінің ғылым һәм өндірістік үздік өмірлеріне тоқталады. Сол кездегі кеңестік тау-кен ғылымының көшбастар корифейлері А.А.Скочинский, А.М.Тернигорев, Л.Д.Шевяков, И.Н.Плаксин, тағы басқалары жайында сөз етілсе, сол ат төбеліндей ардақтылар қатарына қосып, шығыс халықтарынан тек қана академик Қаныш Сәтбаевтың өмірі мен тылдық және еңбегінің көптеген қыры мен сырын ашатын мазмұнды очерк жазылған. Бұл очеркте Сәтбаев туралы кен қатарынан шыққан аса көрнекті ғалым, тау-кен тылымы мен геология ғылымының, өз заманының озық білгірі, ойшыл оқымысты ретінде сипатталады. Сәтбаевтың ұстазы болған профессор М.А.Усовтың жас Қанышқа деген әсерін өзінше ашық айтады. «''М.А.Усов қазақтан шыққан жас студентке ерекше назар аударып, оның тамаша қабілетін таныды. Усов шәкіртіне геологияға құштарлықты үйреткен жоқ. Ол тек қана осы қасиетін дамыта білді»'' деп жазады автор. Шынында да Сәтбаев институттағы оқуына дейін, Семей қаласындағы мұғалімдер училищесінде оқып жүргеннің өзінде әдебиетпен де, мәдениетпен де айналысып, қатарлас өскен досы М.О.Әуезовтың әсер етуіне де қарамай нақтылы ғылым, әсіресе табиғат зерттеу жүйесіндегі істе болуды өз тұжырымымен ертеректе болжаған еді. Усовпен кездесудің маңызы осы ойын жүзеге асыруға түрткі болды. Академик Мельников Сәтбаевтың соғыс жылдары «Жезді марганецін» ашып, оны іске қосудағы зор еңбегін ашып, дұрыс бағалайды әрі оның ғалымдығымен бірге адамгершілік қасиеттерін, қиындықта қайыспас қажырлылығын да сипаттаған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Кен орындарын қазып алудың тиімді әдістерін таңдау және оларды экономикалық тұрғыдан салыстырып бағалау''' 1969 жылы Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының «Ғылым» баспасынан орыс тілінде жарық көрген монография; көлемі 10 баспа табақ. Еңбекте сурет, кесте және 94 әдебиеттер тізімі берілген. Авторы техника ғылым доктары А.Е.Ерғалиев. Кітап кіріспеден, тараудан, әдебиеттер тізімінен тұрады. Алғашқы бетінде көрнекті кеңес ғалымы, академик Қаныш Сәтбаевтың жарқын бейнесіне арналады деп жазылған. Монографияда кен-геологиялық факторы бойынша тиімді әдістерді таңдап алуға қысқаша шолу және жер асты кен орындарын қазып алудың салыстырмалы әдістеріне толық талдау беріледі. Кен орындарын қазып алуды таңдау мен оларды экономикалық тұрғыдан салыстыра бағалаудың ғылым негізі, сондай-ақ автордың жер асты кен орындарын қазып алудың тиімді әдістерін таңдауы мен оларды экономикалық тұрғыдан салыстыра бағалаудың жаңа критерийге негізделген жаңа әдістемесі де көрсетілген. Кітап жұмысшыларға, кен ісі мамандарына, жоғары оқу орындарының оқытушылары мен студенттеріне арналған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Кеңгір бөгеті''' Қарағанды облысы Ұлытау ауданы Кеңгір өзені бойында, Жезқазған қаласының солтүстік жағына орналасқан тоспа. Қаныш Сәтбаев «Жезқазған» мақаласында Жезқазған құрылысына кірісер кездегі аса маңызды жұмыстардың қатарында «өндіріске керек су және ауыз су жетістіру» («Социалды Қазақстан», 1935, 4-қазан) мәселесін алға тартса, «Үлкен Жезқазған комбинаты» мақаласында («Социалистік Қазақстан», 1938, 9-каңтар) комбинат суды Қаракеңгір (Кеңгір) өзенінен алатынын, ол үшін ''«Кеңгір өзенінен ұзындығы 750 метр, биіктігі 30 метр плотина», яғни бөгет салынуы керектігін, мұның өзі комбинаттың өндірістік жұмысына керекті сумен де, ішуге қажетті сумен де қамтамасыз етеді»'' деп жазғанды. Кеңгір бөгетінің құрылысы 1940 жылы қаңтар айында басталғанымен, 2-дүниежүзілік соғыс жылдары тоқтап қалған. Бөгет салудың құрылыс жұмыстары 1946 жылы қайта басталып, ол 1952 жылы аяқталды. 1954 жылы көктемде оның деңгейі жобаланған мөлшерге (373 м) жетті. Ауданы 37,3 км², ұзындығы 37,0 км, ені 1,6 км, орташа тереңдігі 8,5 (ең терең жері 21 м), жағасының ұзындығы 76,0 км. Су жиналуының алқабы 12500 км². 1961-65 жылы бөгет жүйесі кеңейтіліп, су көлемі 319 млн3-ке жеткізілді. Жер бөгетінің ұзындығы 600 жоғары, биіктігі 25 шамасында. Жағасы ұзынша, кей жері тар табиғи каньон сияқты келеді. Кеңгір бөгеті Кеңгір өзені суының атмосфералық жауын-шашынымен қоректенеді. Кеңгір бөгетінің гидрохимиялық өзгешелігі үлкен ерекшеленеді. Бөгеттің суы тұщы. Оның суының құрамы натрий тобында, сульфат класына жатады. Судың жоғарғы жағында бұталар өседі. Қазақстан Ғылым Академиясының Зоология институты ғалымдарының бақылауымен бөгетте балық өсірілді. Кеңгір бөгетінде балықтың 15-тен астам түрі бар. Бөген суы негізінен Жезқазған қаласын ауыз сумен және осындағы Жезқазған кен-металлургия комбинаты сияқты кәсіпорындарды техникалық сумен қамтамасыз етеді. Қала маңындағы бау-бақшалар да суғарылады. Су бөгетінің жағалауында қалалық, мекемелік демалыс аймақтары орналасқан. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:География Санат:Жезқазған
'''Кеңгір жағасында. Жезқазғанның адамдары мен олардың істері''' Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының баспасынан 1950 жылы орыс тілінде жарық көрген очерк; көлемі 6,5 баспа табақ. Авторы Жезқазғанда 12 жыл жұмыс істеген кен инженері. Кітапша 14 тараудан тұрады. Жезқазған тарихы, оның өсіп, өркендеу кезеңі, өнеркәсіптің дамуы, кеншілердің ауыр еңбегі, сондай-ақ Қаныш Сәтбаевтың Жезқазғандағы еңбек жолы, қарапайым Қазақстан Ғылым Академиясының президентіне дейінгі өмір жолы жан-жақты баяндалады. Кітапта ғалымның суреті беріліп, Жезқазған көріністері туралы 23 сурет қамтылған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Жезқазған
'''Кеңес Одағы коммунистік партиясының кезектен тыс 21 съезі''' 1959 жылы Мәскеу қаласындағы саяси әдебиеттері мемлекеттік баспасынан орыс тілінде жарық көрген кітап, көлемі 38,5 баспа табақ; оның соңында съезге қатысушы 106 делегат пен жарыссөзге шыққан 139 делегаттың тізімі берілген. 1959 жылы 27 қаңтар ақпан аралығында Мәскеу қаласында КСРО Компартиясының кезектен тыс 21-сьезі өтті. Онда КП ОК-інің 1-хатшысы Н.С.Хрущевтің «1959-1965 жылдарға арналған КСРО халық шаруашылығын дамытудың бақылау цифрлары туралы» баяндамасы тыңдалып, талқыланды. Кітапта 2-5 ақпанда өткен отырыстардың стенографиялық есебі берілген. 1959 жылы ақпанда кешкі 16-отырыста Қазақстан Ғылым Академиясының президенті Қаныш Сәтбаевқа сөз беріліп, ол Қазақстанда өнеркәсіптің қарқынды дамуда екендігін айтып, Қазақстан ғылымы мен минералды байлықтары туралы қысқаша баяндама жасаған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Кеңестік Қазақстан''' 1970 жылы Алматы қаласындағы «Қазақстан» баспасынан орыс тілінде шыққан кітап; көлемі 36,5 баспа табақ, 45 фотосурет қамтылған. Я.Белоусов, Хабдрашитов. Қазақ КСР-і мен Республика Компартиясының 50 жылдығына арналған. Қазақстанның көрнекті партия және мемлекеттік жұмысшылар мен шаруа, зиялы қауым өкілдерінің 39 мақаласы қамтылған, республикада Кеңес өкіметі орнаған 50 жыл ішінде орын алған үлкен өзгерістер баяндалады. Тарихи және деректі материалдар негізінде қазақ халқының өркендеуі, республика облыстарындағы халық шаруашылығында қол жеткен табыстар, мәдениет, ғылым және білім беру ісінің дамуы көрсетілген. Қарағанды облыстық партия комитетінің 1-хатшысы «Көмір және металл өлкесі» атты мақаласында облыстағы индустриялдық, экономикалық өркендеу, партия ұйымдарының жұмысы жайлы айтылып, академик Қаныш Сәтбаевтың Жезқазғандағы және Орталық Қазақстандағы жұмыстарына баға беріледі. 15 жыл ішінде Жезқазған кен орындарының пайдалы қазбаларын нақты анықтап, «Үлкен Жезқазған» мәселесін шешудегі қажырлы еңбегін айрықша атап өтеді. Кітап насихатшыларға, лекторларға, үгітшілерге, мұғалімдер мен студенттерге, жалпы оқырман қауымға арналған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Көмір геологиясының мәселелері''' 1962 жылы Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының баспасынан орыс тілінде жарық көрген жинақ; көлемі 16,25 баспа табақ. Бас редакторы академик Қаныш Сәтбаев. Еңбек РКФСР-ін еңбек сіңірген ғалым және техника қайраткері, КСРО Мемлекеттік сыйлық лауреаты, ғылым доктары, профессор, КСРО-дағы ірі геолог-көмір маманы А.А.Гапеевтің (1881-1958) 80 жылдығына арналған. Алғашқы бетінде сүрси беріліп, 24 ғалымның ол жайында жазылған мақалалары мен естеліктері жариялапған. Еңбектері мен әдебиеттердің тізімі көрсетілген. Жинаққа Гапеевтің мақалалары мен еңбектерінің тізімі, естеліктері, геологиялық тарихы жөніндегі мақалалары, басты көмір бассейндерінің (Кузнецк, Донецк, Қарағанды, Сахалин, тағы басқалары) зерттелуі, көмір геологиялық жөніндегі әр түрлі мақалалар (стратиграфии тектоника, көмірлілік, көмірдің сапасы мен метаморфизмасы, көмір петрографиясы және полинологиясы жайында жазылған) енген. Академик Сәтбаевтың «Көрнекті геолог-көмір маманы және азамат» атты мақаласын да Гапеевтің өмір жолы мен қайраткерлік ісіне жалпы шолу жасалып, оны көрнекті геолог, Кеңес Одағындағы көмір кен орындарының білгірі, бірінші болып Қарағанды бассейнінің байлығын дұрыс бағалаған маман деген баға берілді. Ғалымның еңбектеріне талдау жасап, Қарағанды геологтарымен тығыз байланыста болғандығын атап көрсетеді. Геологтармен көмір бассейнін зерттеушілерге арналған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Көркейген қазақ халқының ғылымы мен мәдениеті''' Қаныш Сәтбаевтың 1945 жылы «Қазақстан большевигі» журналында (№6-7, 48-52-бет) жарияланған мақаласы. Бұл мақаласында ғалым көркейіп келе жатқан Қазақстан ғылымы мен мәдениеті, әрі бай өнеркәсіптері жайлы айтады. Ұлы Қазан төңкерісінен кейін 28 жыл ішінде Қазақстан өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығының қаншалықты ілгері басқаны және соның ішінде еліміз бойынша Бүкілодақта үшінші тас көмір ошағы Қарағанды көмір бассейні құрылғанын, әрі Кеңес Одағы мен Еуропадағы ең үлкен өндіріс орындары Балқаш мыс зауыты және Шымкент қорғасын зауыты салынғанын, сонымен қатар мұнай, түсті металл, сирек кездесетін металдар, алтын, ферроқорытпа шығаратын ірі өнеркәсіп орындарының құрылғаны жайлы жазады. Қазақстанда мұнымен қатар сол салаларға байланысты түрлі білім ордалары, ғылыми-зерттеу институттары ашылып, өнеркәсіп ошақтарының өркендеуіне кең жол ашылып жатқанын білдіреді. Республиканың шаруашылығы мен мәдениетін дамытуға орасан зор еңбек сіңірген көптеген қазақ зиялылары осіп келе жатқанын тілге тиек етеді. Мақалада КСРО Ғылым Академиясының Қазақ бөлімшесі жайлы мағлұматтар да қамтылған. Қазақ бөлімшесінде 1940 жылы 276 қызметкер болса, қазіргі таңда саны мыңға жеткенін, академик және КСРО Ғылым Академиясының мүшелері, 60 ғылым доктары мен профессорлар, 140-тан аса ғылым кандидаттары мен доценттер жұмыс істейтінін, соның ішінде бөлімшенің ғылым қызметкерлері арасында жүздеген жас қазақ қызметкерлері бар екенін ерекше атап өтеді. Солардың қатарынан ғылымға елеулі еңбек сіңіріп келе жатқан филология ғылым докторлары І.Кеңесбаев пен тіл зерттеу, көркем өнер доктары А.Қ.Жұбановтың қазақ музыкасының тарихы, биология ғылым доктары К.Мыңбаевтың каучукті өсімдіктер, химия ғылым доктары Ә.Бектұровтың фосфорлы тыңайтқыштар химиясы, Қазақ бөлімшесінің докторанттары, ғылым кандидаттары Ө.Оспановтың шөл жерлердің топырағы, А.Машановтың геологиялық құрылысы, Н.Кенесариннің жер асты сулары, Ғ.Жүнісовтің гидрология, Қ.Жандеркиннің мал шаруашылығының биологиясы мәселелерін зерттеу жөніндегі еңбектері республикадан тыс, бүкіл Кеңес Одағының ғылыми жұртшылығына жақсы мәлім екендігін айтады. Мақала 1988 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан шыққан Сәтбаевтың «Ғылым мен мәдениет туралы таңдамалы мақалалары» жинағына, томдық еңбектері жинағының 7-тарауына (Алматы, 2007 жылы Шымкент қаласындағы «Оңтүстік полиграфия» баспа үйінен шыққан шығармалар жинағының 1-томына енгізілген. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
'''КСРО геологиясының табыстары мен минералды шикізат базасының дамуы''' 1963 жылы Мәскеу қаласындағы «Наука» баспасынан орыс тілінде жарық көрген жинақ; көлемі 5,5 баспа табақ. Еңбекке академик ғалымдар А.П.Виноградов, А.В.Сидоренко, А.К.Кортунов, П.М.Ломако және Қазан төңкерісінің 50 жылдығына арналған КСРО Ғылым Академиясының жер туралы ғылымдар бөлімшесінің жалпы жиналысының мерекелік сессиясында оқылған мақалалары енген. Жинақта біздің жаңа жетістіктер, жер құрылымы туралы білімнің жетілуі, кеңес геологтарының елімізде біртұтас мемлекеттік геологиялық қызмет құруда қол жеткен табыстары туралы деректер, тағы басқалары келтірілген. Сидоренко мен Ломаконың баяндамаларында академик Қаныш Сәтбаевтың еліміздің минералды шикізат қорларын дамытудағы және мыс өнеркәсібін өркендетудегі баға жетпес үлесін, сондай-ақ геологиялық ғылымын биік деңгейге көтергенін атап өткен. Геологтарға, геохимиктерге, геофизиктерге, ізденушілер мен барлаушыларға және кен инженерлеріне арналған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''КСРО Ғылым Академиясына 250 жыл''' 1974 жылы Мәскеу қаласындағы «Знание» баспасынан орыс тілінде жарық көрген кітапша; көлемі 3,42 баспа табақ. Авторы тарихшы Б.В.Левшин. Кітапшада академияның 1725-1974 жылдар аралығындағы тарихи өткен жолынан қысқаша мәлімет береді. Академияның ғылымдағы жеткен табыстары мен оның көп қырлы қызметіне талдау жасалады. Кітапшада 1932 жылы ғылыми-зерттеу станциясының Қазақстандық базасы құрылып, ол 1933 жылы КСРО Ғылым Академиясының бөлімшесіне айналды делінген. Ұлы Отан соғысы басталғаннан кейін 1942 жылы сәуірде КСРО Ғылым Академиясының президенті В.Л.Комаровтың басшылығымен Қазақстанда қорғаныс қажетіне байланысты қорларды жұмылдыру жөніндегі Комиссияның құрылуы, КСРО Ғылым Академиясының кеңселері Алматы, Қазан, Свердловск, Ташкент, Фрунзе, тағы басқалары қалаларға көшіріліп орналастырылуы, 1946 жылы Қазақстан Ғылым Академиясының құрылуы жөнінде қысқаша баяндалады. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Тұрлан'''– Шымкент қалалық әкімдігіне қарасты кент, кенттік округ орталығы. Шымкент қаласынан қарай 15 км жерде орналасқан. Тұрғыны 3,5 мың адам (2005). Іргесі Тұрлан геофизика экспедицияның (1949) Кентау қаласы маңына келіп орналасуына байланысты 1962 жылы қаланған. Тұрланда мәдени-ағарту мекемелерімен қатар “Су ресурсы маркетинг” ЖШС, “Энергоцентр-3” АҚ, “Тұранэнерго” МКҰ, т.б. жұмыс істейді. ==Сілтемелер== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия Бас редактор Ә. Нысанбаев Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том Санат:География
'''XIX және XX ғасырдың 1-жартысындағы қазақ еуропа әдебиетінің байланыстары''' 1972 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан орыс тілінде жарық көрген кітап, көлемі 15 баспа табақ. Авторы Ш.Қ.Сәтбаева; ол өзінің еңбегін қымбатты әкесінің жарқын бейнесіне арнаған. Кітап кіріспеден, тараудан тұрады. Жауапты редакторы филология ғылым доктары Е.В.Лизунова. Еңбекте алғаш рет қазақ-еуропа әдеби байланыстарының тарихы зерттеліп, қазақ жері жайындағы ертеректегі мәліметтер және оның ежелгі тұрғындары жайлы 13-18 ғасырлардағы еуропа саяхатшылар мен жазушылардың және Қазақстан туралы 19 ғасырдан бастап батыс еуропа ғалымдары мен жазушылардың жазғандары, 19 ғасырдан қазақ әдебиетінің батыс еуропа мәдени байланыстары, кеңес кезеңіндегі қазақ-еуропа әдеби байланыстары, тағы басқалары баяндалған. Кітап филологтарға, көпшілік оқырмандарға арналған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Олар Жезқазғанның мақтаныштары''' 2004 жылы Алматыдағы «Үш қиян» баспасынан орыс тілінде жарық көрген кітап. Авторлары: К.Салықов, Е.Салықов. Жезқазған қаласының 50 жылдық мерейтойына арналып шығарылған. өңірін даңққа бөлеген атақты адамдар Қаныш Сәтбаев, В.В.Гурба, М.Бөпежанов, B.И.Штифанов, Т.А.Сәтбаева, И.И.Анарқұлов, Ө.Байқоңыров, Ш.Есенов, Г.Омаров, Д.Ешпанов, Т.М.Урумов, И.Е.Ли, Ж.Жанасов, О.Асылбеков, А.Абдулин, Т.Шарманов, C.Л.Лапан, Ж.Сейілов, С.Асатов, Ә.Құсайынов, О.Исаев туралы, олардың сіңірген еңбектері, Үлкен Жезқазғанды құруы мен Жезқазған қаласының дамуы деректер негізінде баяндалады. ''«Қаныш Сәтбаев Жезқазғанның ұлы мақтанышы»'' атты мақалада ғалымның өмірі мен қызметі, Жезқазғанды зерттеудегі аса ірі еңбегі, артында қалған ұлан-ғайыр істері барынша ашып көрсетілген. Көпшілік оқырманға арналған. Көлемі 264 бет, таралымы 1000 дана. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Октябрь және Қазақстан ғылымы''' 1967 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан орыс тілінде жарық көрген жинақ, көлемі 39 баспа табақ. Қазан революциясының 50 жылдығына арналған. Бас редакторы Ш.Есенов. Жинақта 50 жыл ішінде Қазақстан ғылымының құрылуы мен даму жолы баяндалған. Кітаптағы мақала авторлары Қазақстан ғылым академиясының академиктері, мүшелері және басқа да көрнекті ғалымдар. Мақалаларда заманауи зерттеулерге талдау жасау және талдап қорытуға, ғылым ойлаудың болашақтағы бағыттарына, ғылыми-зерттеу мекемелерімен өндірістің шығармашылық байланысын нығайтуға баса назар аударылған. Жинақта академик Есеновтың «Қазақстан ғылымының көкжиегі» мақаласы, ғылым саласынан 13 адам, әлем және жер туралы ғылымнан 15 адам, ғылымынан 10 адам, биология ғылымынан 15 адам және қоғамдық ғылымдардан 11 адамның мақалалары жарияланған. Сондай-ақ академик Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың Қазақстан Ғылым Академиясын құрып, академик болып сайланғаны айтылған, ғылымның әр саласына сіңірген еңбегіне жан-жақты баға берілген. Академияның Сәтбаев бастаған 69 академигі мен КСРО Ғылым Академиясының академиктері: В.Л.Комаров, С.И.Вавилов, И.П.Бардин, И.В.Курчатов, В.А.Обручев, И.И.Мещанинов, фотосы, тағы басқа суреттер берілген. == Дереккөздер == Санат:1967 жылы шыққан кітаптар Санат:Ғылым баспасының кітаптары
'''Октябрьдің 20 жылдығы және Жезқазған ауданының тау-кен байлығы''' Қаныш Сәтбаевтың 1937 жылы жазған мақаласы. Қазақстандағы индустрияның ірі ошағы болып табылатын Жезқазған комбинатының жетістіктері мен кемел келешегі туралы сөз қозғайды. Қазан революциясына дейін мұнда шет мемлекет иелік етіп, Жезқазғанның кенін дұрыс зерттемегенін, оның өндірісін толықтай іске қоспатанын сөз етеді. Мұндағы мыс кенінің үлкен қорын әр жылдармен салыстыра келіп, Жезқазған кенінің кем дегенде 5-6 млн. тоннаға дейін мыс бере алатынына сендіреді. Бұл өлкеде мыстан басқа марганец, темір кентастарының мол коры барын анықтап ашып, бұл кен байлықтары Жезқазғанды Қазақстандағы және Кеңес Одағындағы алдыңғы қатарлы индустриялды аудандардың қатарына қосатынын айтып, мақаласын аяқтайды. Мақала «Қызыл кенші» газетінің 1937 жылғы 7-қарашадағы санында және «Қазақстан менің отаным» (1999) жинағында жарияланды. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған
'''Одақтас республикалар Қаныш Сәтбаевтың КСРО Конституциясы күніне орай жазылған публицисттік мақаласы. 1944 жылы 5-желтоқсанда «Казахстанская правда» газетінде жарияланған. Талым басқалармен терезесі тең республикаға айналған Қазақстан халқының бесжылдықтар барысында қол жеткізген табыстарын тілге тиек ете отырып, бұл еңбекшілердің өз қолдарымен жасаған игіліктері екенін баса көрсетеді. Міне, сондықтан да, гитлершілер елімізге тап бергенде әр жауынгер, әр жұмысшы сол өз иелігін, мал-мүлкін қорғау үшін қолына қару мен қайла алды. Сәтбаев осы тұста қан майданда қаһармандық көрсеткен Төлеген Тоқтаров, Мәлік Ғабдуллин, Мәншүк Мәметова, Әлия Молдағулова, Сергей Луганский, Агәділ Сұханбаев, Тілеуғали Әбдібеков, Әшірәлі Османәлиев сияқты батырлардың есімдерін атайды да елдегі еңбек майданындағы табыстарға тоқталады. Сұрапыл соғыс жасампаз ел еңбекшілерінің сағын сындыра алмаған, әркімнің отаншыл жүрегін кернеген өшпенділік олардың күш-жігерін тасытып, еңбегін еселеп арттырған. Шаруашылықтың қай саласында болмасын өнім шығару еселеп артқан. Мысалы, Қазақстанда мұнай өндіру 1943 жылы соғысқа дейінгі 1940 жылдағыдан 43,4 өскен. Республика марганеці қиын-кыстау кезеңде Орал зауыттарын қамтамасыз етті, ферроқорытпа, никель, қорғасын, вольфрам жеткілікті мөлшерде шығарылды. Ауыл шаруашылығының табыстары да аз емес. Егістік жер көлемі 630 мың га-ға ұлғайып, соғыстың үш жылында мемлекетке соғысқа дейінгі үш жылдағыдан астық 760 мың центнер, картоп 640 мың центнер, ал көкөніс 566 мың центнер өнім артық тапсырылған. Ғылымдағы жетістіктер де қуанарлық. Соғыс жылдарында ғылым кадрлар қатары 276-дан 700 адамға дейін өсіп, 260 ғылым экспедиясиясы отряд жұмыс істеген. Осының бәрі әділ конституция әперген теңдіктің арқасы дейді ғалым; ол сол кезеңдегі қалыптасқан идеологиялық қағидаларға сай тұжырым жасаған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
'''Обаған''' 1996 жылы «Рауан» баспасынан жарық көрген мақалалар жинағы. Құрастырушы филология ғылым доктары А.Қ.Егеубаев. Жинаққа Қаныш Сәтбаев пен Ә.Х.Марғұланның қазақ тарихына, мәдениеті мен өнеріне, тұрмыс-салтына байланысты жазған мақалалары топтастырылған. Сәтбаевтың әр жылдары жарық көрген «Жезқазған жеріндегі көне ескерткіштер», «Обаған», «Қазақстанның ұлт театры туралы», «Ер Едіге туралы аңыз» атты мақалалары берілтен. Мысалы, «Обаған» атты мақаласы «Қазақ тілі» газетінің 1923 жылы 13 желтоксанында жарық көргені, оның соңына «Байшуақ» деген лақап есіммен қол қойғаны айтылған және «Оқшау сөз» сынды қосымша анықтамасы бар. Онда Обаған өзеніне байланысты «Обаған» әнінің шығу тарихы сөз болады. «Обаған» жинағынан оқырман қауым, мұғалімдер, студенттер мен оқушы жастарға ой-салатын пікір, қызықты материалдар молынан табылады. Кітап көпшілікке арналған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1994''' Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен үшінші маусымы. Премьер-лиганың үшінші маусымының ұтыс ойынында 16 клуб қатысты. Осы маусымда, бірінші рет Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. "Достық" клубы 1992 маусымында орынды иеленген. Бірақ клубтың жабылуына баланысты оны екінші маусымда 17 орында ойынын тоқтатқан "Елімай" клубымен алмастырды. == Маусымдық шолу == Премьер-лиганың үшінші маусым жеңімпазы лауазымын Семей атынан өнер көрсеткен "Елімай" клубы иеленді. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы ұпайға қалып қалған Павлодардан шыққан "Ансат" клубы болды. Қола жүлдесін Шымкенттің "Жігер" клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы командалардың бас сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған. == Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер == Орны Бірінші лигаға шығып қалған клубтар '''18''' '''Динамо''' '''19''' '''Ажар''' '''20''' '''Мұнайшы''' '''21''' '''Қайсар''' '''22''' '''Еңбек''' '''23''' '''24''' '''Намыс''' '''25''' == Қатысушы клубтар == === Жарыстардың географиясы=== 1994 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 15 қаласынан 16 клубтар ат салысты. Клуб Қала Стадион Сыйымдылығы Ақтөбе Ақтөбе Қобыланды батыр 13 500 Ансат Павлодар Орталық стадион 11 811 Батыр Екібастұз Шахтёр 300 Болат Теміртау Металлург 12 000 Восток Өскемен Восток 500 Горняк Хромтау Елімай Семей Спартак 10 000 Жігер Шымкент Қажымұқан Мұңайтпасов 20 000 Қайрат Алматы Орталық стадион 23 804 СКИФ-Ордабасы Шымкент Тараз Тараз Орталық стадион 12 225 Уралец-Арма Орал Петр Атоян 320 Химик Қостанай Орталық стадион 050 Цесна Ақмола Қажымұқан Мұңайтпасов 12 250 Шахтер Қарағанды Шахтёр 19 000 Яссы Шымкент Қажымұқан Мұңайтпасов 20 000 == Қорытынды кесте == Орын Құрама Қала '''Елімай''' Семей 30 20 70 29 41 '''47''' '''Ансат''' Павлодар 30 17 57 14 43 '''41''' '''Жігер''' Шымкент 30 16 61 28 33 '''40''' '''Ақтөбе''' Ақтөбе 30 15 10 45 23 22 '''40''' Шымкент 30 14 41 29 12 '''36''' '''Шахтер''' Қарағанды 30 11 12 45 38 '''34''' '''Болат''' Теміртау 30 13 10 31 34 -3 '''33''' '''Тараз''' Жамбыл 30 12 11 42 34 '''31''' '''Батыр''' Екібастұз 30 10 12 36 34 '''28''' 10 '''Химик''' Қостанай 30 11 14 42 37 '''27''' 11 '''Қайрат''' Алматы 30 10 14 36 42 -6 '''26''' 12 '''Горняк''' Хромтау 30 16 29 60 -31 '''22''' 13 '''Восток''' Өскемен 30 16 39 58 -19 '''22''' 14 '''Цесна''' Ақмола 30 17 24 48 -24 '''19''' 15 '''Яссы''' Түркістан 30 21 21 76 -55 '''17''' 16 '''Уралец''' Орал 30 17 20 56 -36 '''17''' 15-тен 16-ға дейінгі орындағы құрамалар бірінші лигаға шығып қалады Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты Санат:1994 жылғы футбол
'''Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1995''' Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен төртінші маусымы. Премьер-лиганың төртінші маусымының ұтыс ойынында 16 клуб қатысты. Осы маусымда, алдыңғы маусымдағыдай Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. == Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер == Орны Бірінші лигаға шығып қалған клубтар '''15''' '''Яссы''' '''16''' '''Уралец''' Орны Премьер лигаға өткен клубтар '''?''' '''Қайнар''' '''?''' '''Мұнайшы''' == Маусымдық шолу == Премьер-лиганың бесінші маусым жеңімпаз лауазымын екінші рет қорғаған Семей атынан өнер көрсеткен "Елімай" клубы болды. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы ұпайға қалып қалған Тараздан шыққан "Тараз" клубы болды. Қола жүлдесін "Шахтер" клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы командалардың бас сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған. == Қатысушы клубтар == === Жарыстардың географиясы=== Клуб Қала Стадион Сыйымдылығы Ақтөбе Ақтөбе Қобыланды батыр 13 500 Ансат Павлодар Орталық стадион 11 811 Батыр Екібастұз Шахтёр 300 Болат Теміртау Металлург 12 000 Восток Өскемен Восток 500 Горняк Хромтау Елімай Семей Спартак 10 000 Жігер Шымкент Қажымұқан Мұңайтпасов 20 000 Қайнар Талдықорған Жетісу 550 Қайрат Алматы Орталық стадион 23 804 Мұнайшы Ақтау Жастар 500 СКИФ-Ордабасы Шымкент Тараз Тараз Орталық стадион 12 225 Тобыл Қостанай Орталық стадион 050 Цесна Ақмола Қажымұқан Мұңайтпасов 12 250 Шахтер Қарағанды Шахтёр 19 000 == Қорытынды кесте == Орын Құрама Қала '''Елімай''' Семей 30 21 68 23 45 '''67''' '''Тараз''' Жамбыл 30 20 61 34 27 '''62''' '''Шахтер''' Қарағанды 30 18 43 24 19 '''60''' '''Жігер''' Шымкент 30 16 10 59 34 25 '''52''' '''Горняк''' Хромтау 30 14 49 27 22 '''50''' '''Қайнар''' Талдықорған 30 13 11 33 32 '''45''' '''Ансат''' Павлодар 30 12 38 28 10 '''45''' '''Восток''' Өскемен 30 13 14 40 41 -1 '''42''' '''Қайрат''' Алматы 30 13 15 37 35 '''41''' 10 '''Цесна''' Ақмола 30 11 13 36 42 -6 '''39''' 11 '''Батыр''' Екібастұз 30 10 13 22 32 -10 '''37''' 12 '''Тобыл''' Қостанай 30 10 14 20 37 -17 '''36''' 13 '''Ақтөбе''' Ақтөбе 30 16 26 45 -19 '''32''' 14 Шымкент 30 14 28 33 -5 '''32''' 15 '''Болат''' Теміртау 30 17 34 45 -11 '''29''' 16 '''Мұнайшы''' Ақтау 30 24 15 107 -92 '''8''' 15-тен 16-ға дейінгі орындағы құрамалар бірінші лигаға шығып қалады Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты Санат:1995 жылғы футбол
'''Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1996''' Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен бесінші маусымы. Осы маусымда, алдыңғы маусымдағыдай Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. Бұл маусымда жоғарғы лигадағы құрамалар саны 16-дан 19-ға дейін көбейді. Сондықтан алдыңғы маусымда 15 және 16 орынды алған "Болат" пен "Мұнайшыға" жоғарғы лигада қатысуына рұқсат берілді. Сонымен қатар бірінші лигадан жоғарғы лигаға "Қайсар", Еңбек және "Көкше" клубтары өтті. Кейіннен Хромтаудың "Горняк" клубы жарыстан алынды. == Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер == Орны Премьер лигаға өткен клубтар '''1''' '''Қайсар''' '''2''' '''Еңбек''' '''3''' '''Көкше''' == Маусымдық шолу == Премьер-лиганың бесінші маусым жеңімпаз лауазымын "Тараз" клубы иеленді. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы ұпайға қалып қалған "Ертіс" клубы болды. Қола жүлдесін "Елімай" клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы командалардың бас сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған. == Қатысушы клубтар == === Жарыстардың географиясы=== 1996 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 17 қаласынан 18 клубтар ат салысты. Клуб Қала Стадион Сыйымдылығы Ақтөбемұнай Ақтөбе Қобыланды батыр 13 500 Батыр Екібастұз Шахтёр 300 Болат Теміртау Металлург 12 000 Восток Өскемен Восток 500 Елімай Семей Спартак 10 000 Еңбек Жезқазған Ертіс Павлодар Орталық стадион 11 811 Жігер Шымкент Қажымұқан Мұңайтпасов 20 000 Көкше Көкшетау Оқжетпес 158 Қайнар Талдықорған Жетісу 550 Қайрат Алматы Орталық стадион 23 804 Қайсар-Мұнай Қызылорда Ғани Мұратбаев 300 Мұнайшы Ақтау Жастар 500 СКИФ-Ордабасы Шымкент Тараз Тараз Орталық стадион 12 225 Тобыл Қостанай Орталық стадион 050 Целинник Ақмола Қажымұқан Мұңайтпасов 12 250 Шахтер Қарағанды Шахтёр 19 000 == Қорытынды кесте == Орын Құрама Қала '''Тараз''' Жамбыл 34 23 56 14 42 '''76''' '''Ертіс''' Павлодар 34 23 60 22 38 '''74''' '''Елімай''' Семей 34 22 64 17 47 '''74''' '''Мұнайшы''' Ақтау 34 18 54 26 28 '''63''' '''Батыр''' Екібастұз 34 18 43 22 21 '''63''' '''Қайрат''' Алматы 34 19 10 61 30 31 '''62''' қызылорда 34 15 11 39 25 14 '''56''' '''Шахтер''' Қарағанды 34 14 10 10 52 40 12 '''52''' '''Қайнар''' Талдықорған 34 14 14 35 40 -5 '''48''' 10 Ақтөбе 34 13 15 42 48 -6 ''45''' 11 '''Тобыл''' Қостанай 34 10 15 35 35 '''45''' 12 '''Восток''' Өскемен 34 12 14 34 35 -1 '''44''' 13 '''Целинник''' Ақмола 34 12 19 44 61 -17 '''39''' 14 '''Жігер''' Шымкент 34 16 39 50 -11 '''36''' 15 '''Еңбек''' Жезқазған 34 23 24 70 -46 '''27''' 16 Шымкент 34 22 29 61 -32 '''24''' 17 '''Болат''' Теміртау 34 27 26 76 -50 '''17''' 18 '''Көкше''' Көкшетау 34 28 12 77 -65 '''10''' Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты Санат:1996 жылғы футбол
'''Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1997''' Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен алтыншы маусымы. Премьер-лиганың алтыншы маусымының ұтыс ойынында 14 клуб қатысты. Осы маусымда, алдыңғы Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. Премьер-лиганың жаңа қатысушысы "Автомобилист" клубы болды. == Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер == Орны Премьер лигадан шыққан клубтар '''4''' '''Мұнайшы''' ''(Қаржы тұрғысынан)'' '''9''' '''Қайнар''' ''(Қаржы тұрғысынан)'' '''11''' '''Тобыл''' ''(Қаржы тұрғысынан)'' '''16''' ''(Қаржы тұрғысынан)'' '''18''' '''Көкше''' ''(Қаржы тұрғысынан)'' == Маусымдық шолу == Премьер-лиганың алтыншы маусым жеңімпаз лауазымын ұпай саны тең түскендіктен алтын матч "Ертіс" және "Тараз" клубтарының арасынды өтті. 54 минутта Антонов соққан голы, "Ертіс" клубын жүлдегер етті. Қола жүлдесін "Қайрат" клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы командалардың бас сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған. == Қатысушы клубтар == === Жарыстардың географиясы=== 1997 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 14 қаласынан 14 клубтар ат салысты. Клуб Қала Стадион Сыйымдылығы Автомобилист Шортанды Ақтөбе Ақтөбе Қобыланды батыр 13 500 Батыр Екібастұз Шахтёр 300 Болат Теміртау Металлург 12 000 Восток-Әділ Өскемен Восток 500 Елімай Семей Спартак 10 000 Ертіс Павлодар Орталық стадион 11 811 Жігер Шымкент Қажымұқан Мұңайтпасов 20 000 Қайрат Алматы Орталық стадион 23 804 Қызылорда Ғани Мұратбаев 300 Тараз Тараз Орталық стадион 12 225 Ұлытау Жезқазған Целинник Ақмола Қажымұқан Мұңайтпасов 12 250 Қарағанды Шахтёр 19 000 == Қорытынды кесте == Орын Құрама Қала '''Ертіс''' Павлодар 26 17 46 15 31 '''56''' '''Тараз''' Тараз 26 18 49 18 31 '''56''' '''Қайрат''' Алматы 26 16 52 14 38 '''53''' Қарағанды 26 16 40 22 18 '''52''' Өскемен 26 14 42 16 26 '''50''' '''Батыр''' Екібастұз 26 15 38 22 16 '''47''' '''Елімай''' Семей 26 13 41 26 15 '''46''' Қызылорда 26 13 39 23 16 '''44''' '''Астана''' Ақмола 26 11 11 32 21 11 '''37''' 10 '''Жігер''' Шымкент 26 13 27 40 -13 '''29''' 11 '''Ақтөбе''' Ақтөбе 26 19 16 56 -40 '''15''' 12 Шортанды 26 21 23 68 -45 '''15''' 13 '''Болат''' Теміртау 26 18 13 47 -34 '''14''' 14 '''Ұлытау''' Жезқазған 26 24 74 -70 '''4''' 14 орындағы құрама бірінші лигаға шығып қалады Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты Санат:1997 жылғы футбол
'''Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1998''' Қазақстан Республикасының Премьер-лигасы тарихында өткен жетінші маусымы. Премьер-лиганың жетінші маусымының ұтыс ойынында 14 клуб қатысты. Осы маусымда, алдыңғы Қазақстан чемпионаты жоғарғы және бірінші лигаларына бөлініп өткізілді. == Алдыңғы маусыммен салыстырғандағы өзгерістер == Орны Бірінші лигаға шығып қалған клубтар '''11''' '''Ақтөбе''' ''(Қаржы тұрғысынан)'' '''14''' '''Ұлытау''' Орны Премьер лигаға өткен клубтар '''2''' '''Нарын''' '''3''' '''Наша кампания''' == Маусымдық шолу == Премьер-лиганың жетінші маусым жеңімпаз лауазымын үшінші рет "Елімай" клубы иеленді. Күміс жүлдені иеленген қарсыласы ұпайға қалып қалған "Батыр" клубы болды. Қола жүлдесін "Ертіс" клубы иеленді. Ең жақсы ойыншы лауазымы командалардың бас сұрастыру арқылы белгіленді. Ұтқан құрамаға ұпай қосылса, тең түскен ойындағы құрамаға ұпай қосылған. Жеңілген құрамаға ұпай қосылмаған. Ұпайлар саны тең түскен жағдайда, ең көп жеңіс, соққан голдар, соққан және өткізген голдардың орта көрсеткіші немесе жеребе тастау арқылы жеңімпаз таңдалған. == Қатысушы клубтар == === Жарыстардың географиясы=== 1998 маусымындағы турнир ұтыс ойынында Қазақстанның 13 қаласынан 14 клубтар ат салысты. Клуб Қала Стадион Сыйымдылығы Батыр Екібастұз Шахтёр 300 Болат Теміртау Металлург 12 000 Восток-Әділ Өскемен Восток 500 Елімай Семей Спартак 10 000 Ертіс Павлодар Орталық стадион 11 811 Жігер Шымкент Қажымұқан Мұңайтпасов 20 000 ЦСКА Қайрат Алматы Қызылорда Ғани Мұратбаев 300 Нарын Орал Петр Атоян 320 Наша Кампания Астана Стадион «Локомотив» Тараз Тараз Орталық стадион 12 225 Химик Степногорск Целинник Ақмола Стадион «Локомотив» 12 250 Қарағанды Шахтёр 19 000 == Қорытынды кесте == Орын Құрама Қала '''Елімай''' Семей 26 20 60 20 40 '''63''' '''Батыр''' Екібастұз 26 18 50 17 33 '''59''' '''Ертіс''' Павлодар 26 17 44 15 29 '''57''' Қызылорда 26 16 42 17 25 '''53''' '''Восток''' Өскемен 26 17 49 25 24 '''52''' '''Астана''' Астана 26 15 45 22 23 '''51''' Алматы 26 13 45 32 12 '''43''' '''Химик''' Степногорск 26 11 22 33 -11 '''29''' Қарағанды 26 14 29 32 -3 '''28''' 10 '''Тараз''' Тараз 26 13 33 35 -2 '''27''' 11 '''Жігер''' Шымкент 26 16 31 49 -18 '''22''' 12 '''Наша Кампания''' Астана 26 17 15 50 -35 '''15''' 13 '''Болат''' Теміртау 26 20 10 66 -56 '''12''' 14 '''Нарын''' Орал 26 23 11 73 -62 '''3''' *12, 13 және 14 орындағы құрамалар бірінші лигаға шығып қалады Санат:Футболдан Қазақстан чемпионаты Санат:1998 жылғы футбол