amandyk/kazakh_wiki_articles huggingface dataset:
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Ковильян құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 640 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11,49 км² шамасында. Халық тығыздығы 55,7 адам/км². Ауданның қамқоршысы Әулие Анна (). == Сыртқы сілтемелер == округінің елді мекендері
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Пенамакор құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 333 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19,39 км² шамасында. Халық тығыздығы 17,2 адам/км². Ауданның қамқоршысы Иаков Зеведеев (). == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты округінің елді мекендері
''Жалтыржон'' Жетісу облысы Ақсу ауданындағы құм. Балқаш көлінің оңтүстігіндегі Лепсі, Ақсу өзендері аралығында. == Жер бедері == Абсолютік биіктігі 460 м. Құмдағы құм төбешіктердің биіктігі м, ал құм жондарының биіктігі 15 40 шамасында. == Өсімдігі == Жусан, еркек шөп, айрауық, бидайық, қызылмия, жыңғыл, шеңгел өседі. Жалтыржон қысқы, көктемгі мал жайылымы. == Дереккөздер == Санат:Жетісу облысы құмдары
'''Вердельюш''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Ковильян құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 875 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 31,46 км² шамасында. Халық тығыздығы 27,8 адам/км². Ауданның қамқоршысы Апостол Пётр (). == Сыртқы сілтемелер == округінің елді мекендері
(аудан)''' () Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2056 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 90,41 км² шамасында. Халық тығыздығы 22,7 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария (). == Сыртқы сілтемелер == округінің елді мекендері
'''Вила-ди-Рей (аудан)''' () Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Вила-ди-Рей құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2504 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 142,02 км² шамасында. Халық тығыздығы 17,6 адам/км². == Сыртқы сілтемелер == округінің елді мекендері
() Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Ковильян құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2090 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17,10 км² шамасында. Халық тығыздығы 122,2 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария (). == Сыртқы сілтемелер == округінің елді мекендері
() Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Олейруш құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 159 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 23,59 км² шамасында. Халық тығыздығы 6,74 адам/км². Ауданның қамқоршысы Әулие Себастьян (). == Сыртқы сілтемелер == округінің елді мекендері
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Сертан құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 968 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 32,88 км² шамасында. Халық тығыздығы 29,4 адам/км². Ауданның қамқоршысы Апостол Пётр (). == Сыртқы сілтемелер == округінің елді мекендері
'''Зебрейра''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Иданья-а-Нова құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1063 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 103,37 км² шамасында. Халық тығыздығы 10,3 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария (). == Сыртқы сілтемелер == округінің елді мекендері
'''Алвару''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Каштелу-Бранку округінің құрамына кіреді. Олейруш құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 315 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 33,63 км² шамасында. Халық тығыздығы 9,4 адам/км². Ауданның қамқоршысы Иаков Зеведеев (). == Сыртқы сілтемелер == округінің елді мекендері
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Мадейра округінің құрамына кіреді. Сантана (Мадейра) құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Мадейра регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 509 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 3,50 км² шамасында. Халық тығыздығы 145,4 адам/км². Ауданның қамқоршысы Иосиф Обручник. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Мадейра округінің елді мекендері
'''Камаша (Мадейра)''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Мадейра округінің құрамына кіреді. Санта-Круш (Мадейра) құрамдас бөлігі болып табылады. Аудан 28 желтоқсанның 1676 жылғы Педру II королінің рұқсатымен епископ Антонио Телес да Силвамен құрылған. Ауданда алғашқы ғимарат 1680 жылы ғана салынған. Португалияның Мадейра ауданында орналасқан. 2011 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7448 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19,58 км² шамасында. Халық тығыздығы 380,4 адам/км². == Сыртқы сілтемелер == Санат:Мадейра округінің елді мекендері
'''Жалтыркөл''' Жайық алабындағы көл. == Географиялық орны == Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы жерінде. Жайық аңғарының оң жағында, теңіз деңгейінен 0,4 биіктікте жатыр. == Гидрографикасы == Аумағы 20,6 км2, ұзындығы 7,4 км, енді жері 3,3 км. Жауын-шашын және Жайық суымен толысады. Көлге Жайықтың тармағы Көшім өзені құяды. == Жағалау сипаты == Жағасы жайпақ, оңтүстік жағы тіктеу. Суы тұзды. Көктемде мал ішуге жарамды. Алабы жайылым. == Дереккөздер == Санат:Жаңақала ауданы көлдері‎ Санат:Жайық су алабы өңірі
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Мадейра округінің құрамына кіреді. Камара-де-Лобуш құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Мадейра регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1673 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 25,07 км² шамасында. Халық тығыздығы 66,7 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария. == Тарихы == Аудан 1492 жылы құрылған. == Сыртқы сілтемелер == Curral das Freiras Санат:Мадейра округінің елді мекендері
(аудан)''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Мадейра округінің құрамына кіреді. Камара-де-Лобуш құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Мадейра регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 16842 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,62 км² шамасында. Халық тығыздығы 210,2 адам/км². Ауданның қамқоршысы Киелі Себастьян. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Мадейра округінің елді мекендері
'''Гаула''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Мадейра округінің құрамына кіреді. Санта-Круш (Мадейра) құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Мадейра регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3092 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,07 км² шамасында. Халық тығыздығы 437,3 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Мадейра округінің елді мекендері
'''Понта-ду-Сол (аудан)''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Мадейра округінің құрамына кіреді. Понта-ду-Сол құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Мадейра регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4224 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 28,20 км² шамасында. Халық тығыздығы 149,8 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Мадейра округінің елді мекендері
'''Сантана (аудан)''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Мадейра округінің құрамына кіреді. Сантана (Мадейра) құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Мадейра регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3439 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17,80 км² шамасында. Халық тығыздығы 193,2 адам/км². Ауданның қамқоршысы == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Санат:Мадейра округінің елді мекендері
'''Сан-Жоржи (Сантана)''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Мадейра округінің құрамына кіреді. Сантана (Мадейра) құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Мадейра регионында орналасқан. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1610 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18,30 км² шамасында. Халық тығыздығы 88,0 адам/км². Ауданның қамқоршысы Георгий Победоносец. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Мадейра округінің елді мекендері
'''Консейсан (Тавира)''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Фару округінің құрамына кіреді. Фару құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Алгавре регионына қарасты Алгарве субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3751 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 21,74 км² шамасында. Халық тығыздығы 172,5 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Алгарве провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Фару округінің елді мекендері
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Сантарен округінің құрамына кіреді. Риу-Майор құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Рибатежу регионына қарасты Лезирия-ду-Тежу субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1100 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16,77 км² шамасында. Халық тығыздығы 52,4 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария. == Тарихы == Аудан 1984 жылы құрылған. Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Рибатежу провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Санат:Сантарен округінің елді мекендері
'''Ассентиш''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Сантарен округінің құрамына кіреді. Торриш-Новаш құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Медиу-Тежу субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3184 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 32,74 км² шамасында. Халық тығыздығы 97,2 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария. == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Рибатежу провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Сантарен округінің елді мекендері
'''Фатима''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Сантарен округінің құрамына кіреді. Оурен құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Алентежу регионына қарасты Медиу-Тежу субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 10302 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 71,29 км² шамасында. Халық тығыздығы 144,5 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария. == Тарихы == Аудан 1568 жылы құрылған. Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Санат:Сантарен округінің елді мекендері
'''Жалтыркөл''' Жайық алабындағы көл. == Географиялық орны == Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы жерінде. Ойыл өзенінің сағасында, теңіз деңгейінен төмен жатыр. == Гидрографикасы, сипаты == Аумағы 19 км2, ұзындығы 8,5 км, енді жері 3,7 км. Жауын-шашын және Ойыл өзені суымен толысады. Тамыз айынан бастап Ойыл өзені көлге жетпей тартылып қалады да көл деңгейі күрт төмендейді. Жағасы жайпақ, солтүстік жағы көтеріңкі келеді. Желтоқсан наурыз айлары аралығында суы қатады. Суы тұзды. Көктемде мал ішуге жарамды. Алабы шабындық, жайылым.‎ Санат:Ақжайық ауданы көлдері‎ Санат:Жайық су алабы өңірі
'''Капела''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Пенафиел құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1129 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,46 км² шамасында. Халық тығыздығы 78,1 адам/км². Ауданның қамқоршысы Иаков Зеведеев. == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Порту округінің елді мекендері
'''Мадалена''' () Португалиядағы елді мекен және аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Порту ірі қалалық орналасқан. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Үлкен Порту субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 356 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 6,02 км² шамасында. Халық тығыздығы 554,20 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Порту округінің елді мекендері
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Порту округінің құрамына кіреді. Пенафиел құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Тамега субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 977 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,56 км² шамасында. Халық тығыздығы 393,8 адам/км². Ауданның қамқоршысы Мартин Турский. == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Порту округінің елді мекендері
'''Риу-Тинту''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Брага округінің құрамына кіреді. Эшпозенде құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты Каваду субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 676 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 4,41 км² шамасында. Халық тығыздығы 153,3 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Минью провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Брага округінің елді мекендері
'''Бемпошта''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Браганса округінің құрамына кіреді. Могадору құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 712 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 37,07 км² шамасында. Халық тығыздығы 19,2 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Браганса округінің елді мекендері
'''Баррейруш''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Валпасуш құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты субрегионының құрамына енеді. 2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 400 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы км² шамасында. Халық тығыздығы 57 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
'''Баррейруш''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Визеу округінің құрамына кіреді. Визеу құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Дан-Лафойнш субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 334 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5,19 км² шамасында. Халық тығыздығы 64,4 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Визеу округінің елді мекендері
'''Ал''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Гуарда округінің құрамына кіреді. Форнуш-де-Ал құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Визеу ірі қалалық орналасқан. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 450 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10,22 км² шамасында. Халық тығыздығы 44 адам/км². Ауданның қамқоршысы Мария Магдалина. == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Алта провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Гуарда округінің елді мекендері
'''Касия''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. Авейру құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Авейру ірі қалалық орналасқан. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Воуга субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7006 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 37,36 км² шамасында. Халық тығыздығы 187,5 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Авейру округінің елді мекендері
'''Соту''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Авейру округінің құрамына кіреді. құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Порту ірі қалалық орналасқан. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 835 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 9,40 км² шамасында. Халық тығыздығы 514,4 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Дору-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Авейру округінің елді мекендері
'''Шілденің 2''' Григориан күнтізбесінде жылдың 183-ші күні (кібісе жылдарда 184-ші). Жылдың аяғына 182 күн қалады. == Мейрамдар == Дипломатиялық қызмет күні Қазақстан республикасының СІМ қызметкер күні Әзірбайжан, Полицияның күнi Кюрасао, Байрақ күнi Норвегия, Король күні Украина, Салық қызметкерiнiң күнi == Оқиғалар == 1853 орыс әскерi Молдова княздығына басып кiрдi, Қырым соғысының басталуы. 1924 Халықаралық спорт баспасөздер қауымдастығы құрылды. 1996 трамвайдың апатынан 34 қайтыс болды. 2001 АҚШ–та AbioCor ықшам жасанды жүрегi имплантация жасалды. == Дүниеге келгендер == 1486 Якопо Сансовино (1570), флоренциялық мүсiншi, сәулетшi (Венециядағы Сан-Марко кітапханасы) 1724 Фридрих Готтлиб Клопшток (1803), неміс ақыны және драматург 1877 Герман Гессе (1962), неміс жазушысы 1946 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты 1906 Ханс Альбрехт Бете (2005), америкалық астрофизик, физикадан 1967 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты 1923 Вислава Шимборская, поляк ақын-әйел, 1996 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты 1942 Шаханов Мұхтар қазақ ақыны, жазушысы, қоғам қайраткері. == Қайтыс болғандар == 1778 Жан Жак Руссо (1712), француз жазушысы, және Ағартушылық кезеңінің ойшылы, музыка зерттеушiсi, композитор және ботаник. 1961 Эрнест Хемингуэй (1899), америкалық жазушы, әдебиеттен 1954 жылдың Нобель сыйлығының лауреаты == Сыртқы сілтемелер == Санат:2 шілде
'''Жалтыркөл''' Сырдария алабындағы көл. == Географиялық орны == Қызылорда облысы Қазалы ауданы жерінде, Бекбаулы темір жол стансасының оңтүстігінде км жерде. Теңіз деңгейінен 54,4 биіктікте жатыр. == Гидрографикасы == Аумағы 13,3 км2. Жағасы жайпақ, аласа жыралармен тілімденген. Көл Сырдарияның суымен (көктемде) және қар суымен толығады. Жаздың ыстық айларында суы кермектеніп, минералдылығы артады. Қарашаның 2-жартысында суы қатып, наурыздың аяғында ериді. Жайылмасында құрақ, қамыс өседі. == Дереккөздер == Санат:Қазалы ауданы көлдері Санат:Сырдария су алабы
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. Кантаньеде құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Коимбра ірі қалалық орналасқан. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Мондегу субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 938 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17,23 км² шамасында. Халық тығыздығы 54,4 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Коимбра округінің елді мекендері
'''Мира''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. Мира (Коимбра) құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Коимбра ірі қалалық орналасқан. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Мондегу субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7782 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 62,57 км² шамасында. Халық тығыздығы 124,4 адам/км². Ауданның қамқоршысы Апостол Фома (). == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Коимбра округінің елді мекендері
'''Эрейра''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Коимбра округінің құрамына кіреді. құрамдас бөлігі болып табылады. Үлкен Коимбра ірі қалалық орналасқан. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Байшу-Мондегу субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 714 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 7,26 км² шамасында. Халық тығыздығы 98,3 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Коимбра округінің елді мекендері
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Оэште субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 282 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 19,94 км² шамасында. Халық тығыздығы 164,6 адам/км². Ауданның қамқоршысы киелі Катарина (). == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Лейрия округінің елді мекендері
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Порту-де-Мош құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Литорал субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2869 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 16,18 км² шамасында. Халық тығыздығы 177,3 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Лейрия округінің елді мекендері
'''Барриу''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Алкобаса құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Оэште субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 1707 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 15,15 км² шамасында. Халық тығыздығы 112,7 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Эштремадура провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты Санат:Лейрия округінің елді мекендері
'''Баррейра''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Лейрия құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Литорал субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 3301 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 11,76 км² шамасында. Халық тығыздығы 280,7 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Лейрия округінің елді мекендері
() Португалиядағы аудан (фрегезия), Лейрия округінің құрамына кіреді. Лейрия құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Орталық аймақ регионына қарасты Пиньял-Литорал субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 420 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 10,02 км² шамасында. Халық тығыздығы 241,5 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Бейра-Литорал провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Лейрия округінің елді мекендері
'''Ора''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Шавеш құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 652 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 14,26 км² шамасында. Халық тығыздығы 45,7 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
'''Санфинш''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Вила-Реал округінің құрамына кіреді. Шавеш құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Солтүстік аймақ регионына қарасты субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 308 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 17,86 км² шамасында. Халық тығыздығы 17,2 адам/км². == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Траз-уж-Монтиш және Алту-Дору провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Санат:Вила-Реал округінің елді мекендері
'''Жалтыркөл''' Жайық алабындағы көл. == Географиялық орны == Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы жерінде. Жайықтың сол аңғарында, Бұлдырты өзенінің сағасында, теңіз деңгейінен биіктікте жатыр. == Гидрографикасы == Аумағы 10,3 км2, ұзындығы 5,1 км, енді жері 2,3 км. Ертеректе іргелес жатқан Айдар, Жанғабылсор және Есентемір көлдерімен тұтас айдын құраған. Жауын-шашын және Бұлдырты өзенінің суымен толысады. Тамыз айынан бастап деңгейі күрт төмендейді. Жағасы жайпақ, шығысы батпақты, батыс бөлігі көтеріңкі кемерлі келеді. Желтоқсан наурыз айлары аралығында мұзы қатады. Суы тұзды. Көктемде мал ішуге жарамды. Алабы шабындық, жайылым ретінде пайдаланылады.‎ == Дереккөздер == Санат:Сырым ауданы көлдері Санат:Жайық су алабы өңірі
'''Белвер''' () Португалиядағы аудан (фрегезия), Порталегре округінің құрамына кіреді. Гавьян құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның Алентежу регионына қарасты Алту-Алентежу субрегионының құрамына енеді. 2001 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 900 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 69,71 км² шамасында. Халық тығыздығы 12,9 адам/км². Ауданның қамқоршысы Дева Мария. == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Алту-Алентежу провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == Ресми сайты округінің елді мекендері
'''Еркін мәдениет''' (, орыс тіліндегі нұсқасы "Свободная культура" деп аталады) Лоуренс Лессигтің 2004 жылдың 25 наурызында интернетте Creative Commons license by-nc 1.0) лицензиясы аясында жарық көрген бестселлері. 2012 жылдың 17 қыкүйек күні WikiBilim қоғамдық қоры (Creative Commons ұйымының Қазақстандағы ресми әріптесі) "Еркін мәдениет" кітабының қазақ тіліндегі басылымын қалың жұртшылыққа таныстырды. Кітап Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен "Қазақ энциклопедиясы" баспасынан жарық көрді. Алғысөзді ҚР Кәрім Мәсімов жазған. Лоуренс Лессиг қазақ оқырмандарына арнайы кіріспе берген. Басылымның тиражы 3000 дана. Кітаптың электронды онлайн нұсқасы "Қазақстанның ашық кітапханасы" iKitap.kz жобасына == Сыртқы сілтемелер == Free culture ресми сайты "Еркін мәдениет" кітабының қазақ тіліндегі онлайн нұсқасы "Свободная культура" орыс тіліндегі басылымның онлайн нұсқасы == Дереккөздер == Санат:Интернет Санат:Авторлық құқық Санат:Ашық лицензиялар Санат:Кітаптар
'''Әбу Абдоллаһ Мұхаммад ибн Ахмад ибн Әбу Бәкір әл-Ансари әл-Қуртуби''' () белгілі Ислам Құран тәпсір мұфассирі, ғұлама-ғалым, мұхаддис және факиһ. ==Биографиясы== ==Тағы қараңыз== *Ғұлама *Ғалымдар ==Сілттемелер== ==Сыртқы сілттемелер== Selections from the Introduction of Tafsir Al Qurtubî Fatwâ of Al Qurtubî about the Ayat Mutashabihat The Secret of Adhan by Imâm Al Qurtubî Санат:1214 жылы туғандар Санат:Кордовада (Испания) туғандар Санат:1273 жылы қайтыс болғандар Санат:Мысырда қайтыс болғандар Санат:Ислам дінтанушылары Санат:Құран тәпсіршілері
'''Өзін-өзі басқару субъектісінің коды''' () кейбір мемлекеттерде өзін-өзі басқару субъектісін сейкестендіру үшін қолданылатын сандық код (Германия, Австрия, Швейцария). Сондай-ақ аймақтарды сәйкестендіру үшін басқа да жүйелер бар (пошта индексі, NUTS). == Германияда == Германияда кодтар негізінде статистикалау мақсатында қолданылады. Оларды үйлестіру жұмысымен федералды жерлердің статистика мекемелері айналысады. === Құрылымы === Германияда код саннан тұрады. Алдыңғы '''2 сан''' жерін, ал '''үшіншісі''' әкімшілік округін білдіреді. Әкімшілік округтері жоқ жерлердің 3-ші саны болады (бұл институтты жақында жапқан және Төменгі Саксония жерлерінен басқа). '''4-ші және 5-ші''' сандар сәйкесінше округі мен қаласын, ал '''6-шы, 7-ші, 8-ші''' сандар жергілікті өзін-өзі басқару субъектісін білдіреді. ==== Үлгілер ==== '''08 11 000''' Штутгарт '''08''' жері '''1''' Штутгарт әкімшілік окугі '''11''' Штутгарт жер басқармасының қаласы '''000''' (жер басқармасының қаласы ретінде Штутгарттің кейінгі бөліністері жоқ) '''05 58 004''' Эркрат '''05''' Солтүстік Рейн-Вестфалия жері '''1''' Дюссельдорф әкімшілік окугі '''58''' Меттманн окугі '''004''' Эркрат қаласы === Федералды жерлер === Федералды жерлер солтүстіктен оңтүстікке қарай орналасуына байланысты нөмірленген (1—9), хронологиялық ретте Германия федералды республикасына қосылады (10) және қалғандары әліпби бойынша (11—16). 01: 02: Гамбург 03: Төменгі Саксония 04: Бремен 05: Солтүстік Рейн-Вестфалия 06: Гессен 07: Рейнланд-Пфальц 08: 09: Бавария 10: Саар 11: Берлин 12: Бранденбург 13: Померания 14: Саксония 15: 16: Тюрингия === Сілтеме === Германия статистика мекемесі == Тағы қараңыз == ОКАТО коды Санат:Геокодтар
'''Юсуф әл-Қардауи''' (; Қыркүйек 1926) Мысырлық Ислам ғалымы. ==Негізгі еңбектері== ''Мұсылман өміріндегі уақыт ''Priorities of the Islamic Movement in the Coming Phase ''Towards Sound Awakening ''The Status of Women in Islam ''Islamic Awakening between Rejection and Extremism ''The Lawful and Prohibited in Islam'' ''Diversion and Arts In Islam'' (in progress) ''Islam: Modern Fatwas on Issues of Women and the Family'' (Fatawa Mu'asira fi Shu'un al-Mar'a wa al-Usrah) (Dar al-Shihab, Algeria, 1987) ==Тағы қараңыз== Abdullah bin Bayyah Khurshid Ahmad Qur'an Quick list on Islam ==Нұсқалар== ==Сыртқы сілттемелер== On Islam Personal website (in Arabic) Al-Qaradawi's books translated into English and French Wolfgang G. Schwanitz: ''Global Mufti al-Qaradawi'', Webversion 12-2010 "Shaykh Yusuf Al-Qaradawi: Portrait of leading Islamist cleric", Ana Belén Soage, ''Middle East Review of International Affairs'', 12/1 (наурыз 2008), pp. 51–65 Yusuf al-Qaradawi and Minorities: Learned Intolerance, ''Qantara.de Daily Assembly 14 September 2005, Mayor of London about Qardawi and Pope John XXIII, pp. 12–13, Greater London Authority Санат:9 қыркүйекте туғандар Санат:1926 жылы туғандар Санат:Аль-Азхар университеті түлектері Санат:Король Фейсал сыйлығының иегерлері Санат:Ислам дінтанушылары Санат:Мысырда туғандар тұлғалары мұсылман ғалымдары одағы мүшелері
'''Рамадан''' рамадан, ислам күнтізбесінің 9-шы айы) Кіші жүздің Жетіру бірлестігіне кіреді. Осы рудан қазақтың ертегілеріндегі кейіпкер Алдар Көсе және атақты ойшыл Жиренше шешен шыққан. == Шығу тегі == Бек Арыс Ордаш Мөңке би Сармырза Қоғам Алшын батыр Арғымақ, Алау батыр(шын аты Тұлпар); Арғымақ Телеу мырза, Рамадан, Сәдір, Нәдір; Алау батыр Қыдуар тентек, Құдаһияр, Ерте кезеңдегі Рамадан руы туралы біздің қолымызда тарихи дерек жоқ. Ол туралы алғаш рет Кіші жүз руларының 1748 жылы А. Тевкелев жасаған тізімінде айтылады. Содан соң ол А. Левшиннің деректері мен басқа да материалдарда кездеседі. Жорамалдау тұрғысынан болса да туыстық байланыстарды, демек, ішінара рудың шығу тегі мәселесін де анықтауға мүмкіндік беретін бірденбір нәрсе таңба мен ұран болып табылады. Рамадан руының таңбасы )(Гродеков пен Тынышбаев бойынша), ұраны «Дулат». Бұл таңбаны қарау бізді Ұлы жүзге әкеледі, онда дулат және албан тайпаларының кейбір руларындағы таңба Рамадан руының таңбасымен өте ұқсас. Оның үстіне Рамадан руы ұранының Дулат аталуы да дулаттардың немесе оларға туыс албандардың әлдебір бөлігі бөлініп, қазіргі Қазақстанның батысына барған да, содан соң Кіші жүздің құрамына дербес ру ретінде кірген, сөйтіп өз атабабаларының таңбасын, ұран ретінде Дулат атын сақтап қалған болуы мүмкін деген жорамал болуы ықтимал және мұның бірліжарым жағдай емес екенін Кіші жүздің басқа бір өте ірі руы Табын руының құрылу тарихы растайды. == Тұлғалар == Жиренше шешен Алдаркөсе Санат:Қазақ рулары
'''«Қазақтарға Жаңарған Ресейдің ерікті Ақпан төңкерісі жеңіске жеткеннен кейін жазылған Оған Ә.Бөкейхан, М.Дулатов, М.Есболов, Н.Төреқұлов, Т.Жаманмұрынов, т.б. 15 зиялы қауым өкілі қол қойған. Үндеу қозғалыс басшыларының саяси бағдарламасы сипатында болды. Қол қоюшылар ақпан төңкерісі жеңіске жеткен кезде Ә.Бөкейханмен біргe Белоруссияның Минск қаласында болған еді. Олар бұл жаққа Батыс майданның тыл жұмыстарына алынған (1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығына сәйкес) қазақ жігіттерінің жағдайын білу және оларға көмек көрсету үшін барған болатын. Ол Қазақ газетінің 1917 жылы 233-санында жарияланды, орыс тіліне аударылған нұсқасы сол жылғы «Бюллетень областного исполнительного комитета» басылымының 17-наурыздағы санында жарық көрді. Үндеу 25 адрес бойынша, атап айтқанда М.Тынышбаевқа (Шымкент), А.Тұрлыбаевқа (Омбы), Ә.Сәтбаевқа (Павлодар), Р.Мәрсеков пен Т.Ибрагимовқа (Семей), (Атбасар), Қ.Қожықовқа (Әндіжан), (Ойыл), Т.Шонановқа (Ырғыз), Б.Қаралдин мен О.Алмасовқа (Торғай), т.б. жіберілді. Үндеу авторлары 1917 жылғы Ақпан революциясының жеңісін барлық Ресей халықтары үшін «бостандық пен теңдіктің күні туғаны» деп бағалап, қазақтарды «жаңа қоғам, жаңа үкіметті қолдау үшін ұйымдасуға» шақырды. Сонымен қатар, үндеуде қазақтар Құрылтай жиналысы сайлауына дайындалып, оған лайықты кандидаттарды белгілеу қажеттігі айтылды. Осыған орай үндеу авторлары отандастарын «қазақшыл айтыстар мен отбасының ұрыс-керісін тастауға» шақырып, халықтың «ұраны бірлік пен әділеттік» болуы керектігін баса көрсетті. Үндеуде ерекше мән берілген мәселе жерге байланысты болды. «Жер мәселесін тез арада талқылаңыздар» делінді үндеуде ... жерді одан мал шаруашылығы мен егіншілік арқылы табыс алатындарға беру (қажет)...». Үндеу авторларының алдағы атқарар негізгі үш басты анықтағандығын аң- ғаруға болады: 1) Саяси әрекетте бірінші орында жалпы-ресейлік мәселелер, әсіресе өкімет туралы және мемлекеттік құрылыс мәселелері тұру керек («жаңа үкіметті қолдау» және «демократиялық республика» ұранын жүзеге асыру); 2) Көшпелі және отырықшы халықтардың мүдделерін есепке ала отырып, аграрлық мәселелердің жиынын кешіктірмей саяси күрестің күн тәртібіне қою; 3) Құрылтай жиналысына тиянақты дайындықтар жүргізу, бұрынғы жасқаншақтық пен бас изеушіліктен құтылу жолында халықтың бірлігін нығайту қажеттігі (бұрынғы ұмыту, «Құдайдан басқадан қорықпау»). Үндеу авторларының біразы көп кешікпей Петроградта өткен жалпыресейлік мұсылмандар мәжілісіне қатынасты. Оған қатысқан Қазақстан делегациясының басым көпшілігі Ақпан төңкерісінен кейінгі қалыптасқан жағдайды халыққа түсіндіру үшін елге қайтты. Бөкейхан Уақытша үкіметтің Торғай облыстық комиссары лауазымына тағайындалды. == Дереккөздер ==
'''Қазыбек Шорманұлы''' (1864, Жетісу облысы, Жаркент уезі, Байынқол болысы 8.8.1916, Қырғызстан, Қарақол қаласы) Қарқара көтерілісі басшыларының бірі. Ұлы жүздің Албан тайпасынан шыққан. Қазыбек еңсегей бойлы, қарулы, ел жұртқа әділдігімен белгілі, сыйлы кісі болған. Әкесі Шорман, атасы Есенғұл да белгілі адамдар. 1916 жылы шілде айының бас кезінде Қарқара Кеген Нарынқол өңірлерін мекендеген елдерді Ж.Мәмбетов, Ү.Саурықов, Ә.Сұлтанбеков, Т.Жансеркеев, К.Қаңтаров сынды беделді адамдармен бірге «маусым жарлығына» қарсы шығуға үндеді. Ол Ереуілтөбеде болған көп адам қатынасқан мәжілісте патша жарлығын орындауға үзілді-кесілді қарсы шықты. Осы жиыннан кейін Қарқара көтерілісі басталды. Көп кешікпей патша жазалаушылары Ереуілтөбеде болғандарды түгелімен тұтқындап, Қарақол (Пржевальск) қаласының түрмесіне жапты. тамыз күні ішінде Қазыбек бар бір топ көтеріліс басшыларымен бірге атылды. Қазыбектің үш әйелінен қыз, ұл болған. == Дереккөздер == Санат:Қарқара көтерілісі
'''Жалтыркөл''' Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы Өндіріс (Самамбет) ауылынан қарай км-ге созылып жатқан көл. Теңіз деңгейінен 159,5 биіктікте орналасқан. == Гидрографикасы == Аумағы 8,8 км2, ұзындығы 3,7 км, енді жері 3,2 км, жағалауының ұзындығы 10,9 км, ең терең жері 2,3 м. Су жиналатын алабы 24,8 км2. Жағалауы жайпақ. Көл түбіне 0,1 0,4 шөгінді тұнған. Судың минералдылығы 0,2 0,5 г/л, тұздылығы 2,5 6,0 мг/экв, суы Жағалаудан 300 м-ге дейін су беті өсімдіктері өседі. Көл мал суаруға, жағалауы шабындыққа пайдаланылады.‎ Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) көлдері
'''Жүнісбай Қайыпов''' (1917, Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Қазақстан ауылы 1944, Ресей, Новгород облысы, Батецкое селосы) 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, қатардағы жауынгер, зеңбірекші. Ұлы жүздің Қара Қаңлы руынан шыққан. Қазақ баласы 1941 жылы Кеңес әскері қатарына шақырылып, Бас командование резервіндегі 54-жеңіл артиллерия полкінің құрамында Ленинград қаласын қорғау, Новгород қаласын азат ету ұрыстарына қатысқан. Танкіге қарсы оқ ататын зеңбірек командирі Қайыпов ұрыс кезінде бірнеше рет ерлік көрсетті. Ленинград түбіндегі Копцы ауылы үшін болған шайқаста ол жаудың дзотын талқандады. 1944 жылдың 17 қаңтарында Моторово елді мекені үшін болған ұрыста Қайыпов жау артиллериясын жойып жіберді. Бір күннен соң Кеңес әскерінің бөлімдері Новгород қаласына бет алды. Жолды артиллериямен тазарта отырып, құрамында Қайыпов бар Кеңес әскері қалаға алғашқылардың бірі болып кірді. Қайыпов қаңтардың 14-інен 20-сына дейін жаудың дзотын, бірнеше минометі мен пулеметін және бір топ әскерін жойды. Осы ұрыстарда көрсеткен батырлығы мен ерлігі үшін Қайыповқа КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (1.7.1944). Ленинград қаласы үшін болған ұрыста ол 3-дәрежелі Даңк орденімен марапатталды. 1944 жылдың ақпанында Қайыпов қаза тапты. Новгород облысы Батецкое селосындағы көше, Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Қазақстан атындағы мектеп және бір көше Қайыповтың есімімен аталады. == Дереккөздер == Санат:Тұлғалар Санат:Ұлы Отан соғысы Санат:Кеңес Одағының батырлары
'''Махмет Қайырбаев''' (1.1. 1925, Шығыс Қазақстан облысы Бесқарағай ауданы Семиярка селосы, 1996, Павлодар қаласы) 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, аға лейтенант, артиллерия командирі. Қазақ баласы мектептен кейін Павлодар педагогикалық училищесін бітірді. Соғыс басталғанға дейін Семиярка селосындағы мектепте мұғалім болды. Кеңес әскері қатарына 1942 жылы тамызда шақырылып, артиллерия училищесіне жіберілді. Ұлы Отан соғысына 1943 жылдан бастап қатысты. 17-танкіге қарсы ататын артиллериялық жеке бригаданың құрамында болған. Қайырбаев 18 жасында Александр Невский орденінің иегері атанды. 1944 жылдың 19 тамызында Литвадағы Шяуляй қаласының батыс жағында болған ұрыста жау әскері танкімен шабуылға шығып, Кеңес әскері қорғанысын бұза жарып, Шяуляй қаласына кіруге ұмтылды. Қайырбаев өзінің 15 жауынгерімен қоршауда қалып, шайқасып жатқан полк батареяларының біріне көмекке келді. Қайырбаевтың басшылығымен жауынгерлер жаудың шабуылына тойтарыс беріп, бір батальон әскерін жойды. Кескілескен осы шайқаста ержүрек Қайырбаев бастаған жауынгерлер Шяуляй қаласына өтер жолды жапты. Қайырбаевқа көрсеткен ерлігі мен тапқырлығы үшін КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы берілді (24.3.1945). Соғыстан кейін ол Павлодар облысында партия қызметінде болды. Тың жерлерді игерудегі еңбегі үшін екі рет Қызыл Ту орденімен және медальдармен марапатталды. == Дереккөздер == Санат:Тұлғалар Санат:Ұлы Отан соғысы Санат:Кеңес Одағының батырлары
'''Қалдыбай Қангелдіұлы''' (XVII ғ) батыр, қоғам қайраткері. Қазақ Ордасын жоңғар басқыншылығынан қорғауда көзге түскен. 1681- 84 жылы Сайрам маңындағы соғыстарда ерлік көрсеткен. Қазіргі Өзбекстан жерінде ел билеп, «қарадан шыққан хан» атанған. Пұсырманұлы Қарабас, Жарас батырлардың, Шекті Мөңке бидің ұстазы. Түркістан қаласында бір көше Қалдыбай Қангелдіұлы есімімен аталады. == Дереккөздер == Санат:Тұлғалар
'''Қалибек Рақымбекұлы (1908, ҚХР, Жайыр тауы 16.11.1985, Салихлы, Түркия) Шыңжаң қазақтарының ұлт-азаттық қозғалысы басшыларының бірі. Керей тайпасының Жәнтекей руынан 1933 жылы Қызыл өзен деген жерде қазақ ұлтшылдарының құпия ұйымын құрұға қатысқан. Осы саяси қызметі үшін млн. Қытай ақшасы көлемінде үкіметке айып төлеп, кейін 18 ай түрмеге жабылды. 1940-46 жылы Манас аймағына келіп, халықты көтеріліске шақырды, өз жасағымен Қытай әскерлеріне шабуыл жасап, Сауан ауданын азат етті де 1946 жылы сол ауданның әкімі болып тағайындалды. Сол жылы Шығыс Түркістан үкіметі «Халық қаһарманы» атағын берді. Шығыс Түркістан коммунистердің қуыршақ үкіметі екендігіне көзі жеткен Қалибек оған бағынудан бас тартып, 1947 жылы Сауан халқын бастап, Еренқабырға тауына көшті. Қазан айында үкімет әскерлерінен қорғану үшін 600 адамдық жасақ құрды. Үрімшідегі қаржы министрі Жанымхан арқылы Чан Кайчи үкіметімен тіл табысып, 8-қазақ атты әскер полкін ұйымдастырды. Бірақ Кеңес Одағының көмегіне сүйенген Шығыс Түркістан үкіметі әскерлеріне төтеп бере алмай, Наншан тауына шегінді. Осы жерде ұйғырлармен, дүнген генералымен, Үрімшідегі АҚШ консулы Пакстонмен және Алтайдағы Оспан батырмен байланыс орнатты. 1951 жылы ақпанда Қытай коммунистерінің тұтқиыл шабуылынан шегінген ол 200 отбасыны бастап Такламакан шөлін кесіп өтіп, Тибет пен Гималай арқылы 1952 жылдың аяғында Үндістанның Кашмир аймағына келді. Осындағы АҚШ елшілігі арқылы БҰҰ-мен байланыс орнатып, Түркияға баруға рұқсат алған соң, 200 түтіннен қалған 124 адамды 1954 жылы 29 шілдеде Стамбул қаласына бастап келді. == Дереккөздер == қозғалыстардың көсемдері Санат:Қытай қазақтары
газет, Қазақстан Республикасының ішкі әскерлерініц әскери апталығы. 1961 жылы қыркүйектен шыға бастады. Бұрынғы атаулары «На боевом посту» және «Дзержинец». Ұзақ уақыт бойы жабық басылым болды, «Бөлімнен шығарылмасын» деген белгі қойылып отырды. Қазақ және орыс тілдерінде шығады. Газеттің құрылымында әскери қызмет және әзірлік, әлеуметтік тұрмыстық мәселелер, хат-хабар және бұқаралық жұмыс бөлімдері бар. ҚР ІІМ ІӘ жазады. Әуелі Алматы қаласында шыққан, қазір Астана қаласында шығуын жалғастырып жатқан ашық басылым. Апталық газет редакциясы қосалқы «Бүркіт» журналын шығарып тұрады. Газетке 1992 жылдардан полковник полковник С.Қ.Көшімбаев басшылық етті. Қазір редакторы подполковник С.Жұбатов. == Дереккөздер == Санат:Қазақстан газеттері
'''Қалмақ қырылған, Қалмаққырған''' Қазақстанның әр түкпірінде кездесетін жер атаулары. Жоңғар-қазақ соғыстарында қазақтардың ойрат тайпаларының әскерлеріне қарсы соққы беріп, жау қолы жеңілген жерлер осылай аталған Жоңғар шапқыншылығы ). 1727 жылы Әбілқайыр хан бастаған біріккен қазақ қолы Ұлытау өңірінде жоңғарларға тойтарыс беріп, ірі жеңіске жеткен майдан даласы Қалмаққырған деп аталса шайқасы), 1756 жылы Олжабай батыр бастаған Баянауыл мен Ертіс аралығындағы Серектас тауында өткен қазақ-жоңғар шайқасындағы жеңіс белгісі ретінде Серектас атауы Қалмаққырған деп өзгертілген. Қарағанды облысы Ұлытау ауданындағы Қалмаққырған өзені, Павлодар облысы Май ауданындағы, Ақтөбе облысы Темір ауданындағы Қалмаққырған аталатын ауылдар қазақ жерінің тәуелсіздігі үшін күрестің куәсі болған тарихи мекендер.
'''Қалмақ-ноғай қатынастары''' 17 ғасырда Үлкен Ноғай ордасының күйреуіне алып келген соғыстар. Ноғайлар мен қалмақтар арасындағы алғашқы әскери қақтығыстар 1607 жылы көктемде Жем өзенінің бойында басталды.1610 жылдан бастап Арал теңізінің маңайы тұрақты қақтығыс орнына айналды. 1613-19 жылы рет ноғайларға күйрете соққы берген қалмақтар олардың әлсіз екеніне көздері жетті. Барлаушылар 1618 жылы Солтүстік Каспий жағалауларында ешкім мекендемейтін бос жер бар екендігін анықтады. Ноғайлар қарсылық көрсету үшін Ресеймен және Бұхар хандығымен одақтасуға тырысты. Бірақ бұл әрекеттері нәтижесіз аяқталды. Ноғайлар арасында бірлік болмады. Шейх-Мамайдың ұрпақтары (алты ұлы) қалмақтардың одақтасы болып шықты. Ноғайлар Еділге қарай шегіне бастады. Босаған жерлерге (қазіргі Батыс Қазақстан аумағы) қалмақтар жаппай көшіп келе бастады. Жайық пен Жем аралығына толық орнығып алған олар 1628 жылы Үлкен Ноғай Ордасына күйрете соққы берді. Қанай бидің қалмақтармен келісімге келуге тырысуы еш нәтиже бермеді. 1632 жылы Еділ жағасына қалмақ билеушісінің ордасы тігілгеннен кейін, 1633-34 жылы ноғайлар Еділден Солтүстік Кавказ бен Қырымға жаппай көшті. Тек қалмақтарға бағынышты кейбір рулар ғана қалып қойды. Үлкен Ноғай Ордасы толық күйреп, халқы Қара таудың жағалауына қоныс аударды. Үлкен Ноғай Ордасының күйреуімен түркі халықтарының тұтастығы бұзылды. Қазақ хандығының батысында оның жаңа жауы ретінде Қалмақ хандығы пайда болды. Бұл кезең туралы қазақ халқында «Ел айрылған» деген күй сақталып қалған. == Дереккөздер == Санат:Тарих
'''Қалмақтардың Еділге көшуі''' 17 ғасырдың бірінші жартысында болған тарихи оқиға. Бітпейтін соғыстар мен жайылым жерлер үшін өзара тартыс нәтижесінде ойраттар 16 ғасырдың соңы мен 17 ғасырдың бас кезінде екі топқа бөлінді. Билік үшін тартыста жеңіліске ұшыраған Торғауыт тайпасының көсемі Хоө-Өрлөг өз қол астындағыларды ертіп, 1607 08 жылы Тарбағатайдағы қонысынан қарай Ертіс өзенінің бойымен Сібірге көшті. 17 ғасырдың 20-жылдарында олардың жағдайы нашарлап кетті. Қалмақтар тағы да әрі қарай Есіл және Тобыл өзендеріне, Ресей қол астындағы Тобыл, Түмен қалалары төңірегіне қоныс аударды. Бұл жерде олар жергілікті халықтармен және орыс әскерлерімен қарулы қақтығыстарға барды. Сөйтіп қалмақтар Сібірде орнығып қала алмай, жаңа қоныс іздеуге мәжбүр болды. Олар Башқұртстан шекарасынан өтіп Жайық, Сақмар, Елек, Ор, Қиыл, Тоғызақ, т.б. өзендердің бойына қарай ауды, бірақ ол жерлерде башқұрттардың табанды қарсылығына тап болды. Қол астындағы башқұрттарды қолдай отырып, орыс үкіметі қалмақ тайпаларынан кейін шегінуді талап етті. Сібірде орыс бекіністері, шығыста халха маңғолдары, оңтүстікте қазақтар қыспаққа алғаннан кейін, қалмақтар оңтүстік-батыс бағытта жылжиды. Олар Жем өзеніне жетіп, онан әрі Еділ Жайық арасына қоныс аударды. Бұл жерді мекендеген ноғайлар өзара тартыстардың салдарынан қалмақтарға төтеп бере алмады. Сөйтіп Хоө-Өрлөг бастаған топ қалған ойраттардан біржолата бөлініп, Еділ Жайық арасына көшіп барды. 1628 жылы ол Жайықтан өтіп, Үлкен Ноғай ордасына басып кірді. 40 мың ноғай оған бағынуға мәжбүр болды. 1632 жылы қалмақ ордасы Еділде тігілді де, 1633-34 жылы ноғайлар жаппай көше бастады Қалмақ ноғай қатынастары). 1630-40 жылы қалмақтар Еділ-Жайық, Жем, Елек, Ырғыз, Үлкен және Кіші өзен, Самар өзендерінің бойларында тұрақтап қалды. Осы жерде 17 ғасырдың 60-жылдары Ресей боданындағы қалмақ хандығы құрылды. == Дереккөздер == Санат:Тарих
'''Қанай би''' (туған-өлген жылы белгісіз) би, Қоқан хандығына барған елші. Қанай бидің шыққан тегі, өскен ортасы туралы деректер сақталмаған. 1858 жылы Ордабасы тауында Мұсабек батыр Қоқанның құсбегі Мырза бидің басын алғаннан кейін, жаппай толқулар болып Қоқан билеушілерінің езгісіне қарсы шыққан қазақ, қырғыздар көтерілісі бүкіл Оңтүстік Қазақстанға тарап, көтерілісшілер Созақ, Мерке бекіністері мен Шолаққорғанды басып алды. Халық қозғалысының өршуі қантөгісті көбейтеді деп қауіптенген қазақ ақсүйектері 1858 жылы шілдеде Қоқан ханы Хұдиярға Сапақ датқа''' бастаған бір топ қазақ биін келіссөз жүргізуге елші етіп жіберген. Қазақ елшілері Қоқан ханымен келісімге келіп, бірқатар жеңілдіктер алды. Ташкент басқарушысы Мырзахметтің орнына ханның інісі Мұрат аталық тағайындалды. Қанай би-дің шыққан тегі Қоңырат тайпасы Байлар-жандар руынан. Қанай би Сыр өңірінде туып өсіп ел билеген. Кейін датқалық дәрежеге жетіп, Көктіңұлы Сапақ датқамен бірге Қоңырат тайпасының алты ата Көктіңұлына билік айтады. Қанай биге арнап замандастары атақты ақындар Майлықожа мен Мәделіқожалар жыр-дастандар жазған. Қанай бидің ұлы Тұрлыбек болыс болған. Мұсабек батыр, Сапақ датқаның ұлы Иманберділер мен бірге Қоқан хандығына қарсы күрес жүргізді. == Дереккөздер == Санат:Қазақ би-шешендері Санат:Елшілер
'''Төлеген Тілекұлы Жүкеев''' (19 сәуір 1949 жыл, Доссор ауылы, Мақат ауданы, Атырау облысы) мемлекет және қоғам қайраткері. ==Өмірбаяны== Төлеген Жүкеев 19 сәуір күні 1949 жылы Доссор ауылында дүниеге келген. 1972 Әзірбайжан астанасы Бакудегі М.Әзізбеков атындағы мұнай және химия институтын тәмамдаған. *1972-1975 жылдары Атырау облысындағы бірқатар мұнай кәсіпорындарын жұмыс істеген. *1975 жылдан бастап Маңғыстау облысындағы түрлі партиялық қызметтерде болған. *1988-1990 Коммунисттік партияның ОК-ның экономикалық бөлімінде жұмыс істеген. *1991 жылдан бастап Жаңа экономикалық құрылымдарды қолдау және монополияларға шектеу қою комитетітің төрағасының бірінші орынбасары. *1992-1993 жылдары ҚР-дың мемлекеттік кеңесшісі, Қауіпсіздік кеңесінің төрағасының орынбасары. *1994 ҚР орынбасары, Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы. *1995-2000 жылдары Оңтүстік Кореядағы ҚР-дың Төтенше және Өкілетті Елшісі. *2000-2005 жылдары Иран ислам ҚР-дың Төтенше және Өкілетті Елшісі. == Дереккөздер == Оңтүстік Кореядағы елшілері Санат:Қазақстан дипломаттары