amandyk/kazakh_wiki_articles huggingface dataset:
'''Жезқазған байлықтарын меңгеру міндеттері''' Қаныш Сәтбаевтың 1940 жылы 6-наурызда «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде жарияланған мақаласы. Жезқазған өңірінде кен барлау жұмысы 1926 жылы басталды. Мақалада содан бері өткен 14 жылдың ішінде Қазақстанның «''...кен барлаушылары Жезқазғанның байлықтарын, ағылшын 11 жылдың ішінде тапқан»'' қорларымен салыстыра қарағанда 80 есе артқаны айтылады. Жезқазған мыс кентастары өзінің қоры жағынан Оңтүстік Американың Чуквикамат кенінен кейінгі 2-орынды иеленді. Мақала авторы Жезқазғандағы кен барлау жұмысы, әсіресе оның минералдық байлықтарын кешенді түрде пайдалану мақсатымен жүргізілуіне баса назар аудартады әрі осы 14 жылдың ішінде Оралда ашылған мыс кентасы қорының бір тоннасына 40 сом жұмсалса, Жезқазғанда ашылған мыс кентасы қорының әрбір тоннасына одан әлденеше есе кем қаржы жұмсалып отырғанын, яғни шығыны аз, пайдасы мол Жезқазған мыс кентасы қорының артықшылығына тоқталып өтеді. Жезқазғандағы кен барлау кеңсесі мыс кенін ғана барлаумен шектеліп қалмай, осымен қатар өзге кендерді де іздестіру жұмысын жүргізіп отырған. Соның нәтижесінде Жезқазған маңынан 100 млн. тоннадан артық темір кентасының қоры табылғанын жазады. Олар Састөбе, Қарсақбай, Балбырауында шоғырланса, ал Найзатаста 1,5 млн. тоннадан астам темір-марганец кентасы табылған. Ғалым ''«Бұл кендер Қазақстанда қара металлургия өндіріс кәсібін жасау үшін база болып саналады»'' деп жазады. Бұдан әрі Жезқазған ауданындағы табылған өзге кендерге қарағанда осы жердің мыс, марганец, темір, темір кендері тыңғылықты ден қоя отырып, олардың геологиялық құрылыстарын анықтау жұмысын тоқтатпау керек екенін ескертеді. ''Кен барлау жұмыстарына қажетті мөлшерде қаржы бөлінуі керек, сонда ғана аудан байлықтары негізінен анықталып, оның қазіргі қоры екі еседей артатыны жөнінде өз ойын білдіреді. Жезқазған комбинатын салуға байланысты қандай жұмыстар алдымен істелуге тиіс екенін ашып айтады: Қаракеңгір өзенінен бөгет салу керек, бұл комбинатты сумен қамтамасыз ететін болады,'' дейді ғалым. ''«Жезқазған комбинатын салуға керекті және басқа кәсіпорындарын салуға керекті құрылыс материалдың барлығы жергілікті жерден табылады. Комбинатты салуға керекті құрылыс материалдары қазірдің өзінде-ақ зерттеліп болды. Ауданда цемент өндірісін ұйымдастыруға керекті шикізат та бар. Осылардың негізінде биылдан бастап, Кеңгір өзенінің бойында жылына 100 мың тонна цемент өндіретін завод салуға кірісу керек. Жоғарыда осы айтылғанның бәрі де Жезқазғанның тез карқынмен дамуына мүмкіншілігі мол екендігін көрсетеді. Комбинатты салу жөнінде едәуір жұмыс істелумен қатар алда істелетін іс әлі көп»'' деп аяқтайды өз ойын. Ғалымның осы мақаласы 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстан менің Отаным» (50-54- бет) және томдық еңбектері жинағының 7-томына (А., 2000; 96-99-бет) енді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Геология
'''Жезқазған барлаушылары''' Қаныш Сәтбаевтың мақаласы. 1941 жылы 23-сәуірде «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде жарияланған. Мақалада Жезқазған геологиялық барлау жайында жазылған. Өндірістік жоспарлы бағдарламасына қарай геологиялық барлау жұмысының жылдан-жылға артығымен орындалуы, оның ішінде 1940 жылдың бұрғылау жоспары барлық жағынан 112,5% -ке, жоспарланған жұмыстың жылдық орта бағасы белгіленген жоспардан 14,7%-ке арзандатылғаны айтылады. Жұмысшылардың бір орында ұзақ жылдар тұрақтап істеуінің пайдалы екендігі, одан еңбек өнімділігі арта қалуынына көңіл аудара отырып, 1940 жылдың жоспарын Қазақ республикасының 20 жылдығы мерекесіне дейін, сондай-ақ бүкіл барлау жұмысының жылдық жоспарының да артығымен орындалғанын атап өтеді. Барлаушылар ұжымының жұмыста табысқа жетуінің бір кепілі маман жұмысшылары үйреншікті ескі әдіспен шектелмей, бұрғылау жұмыстарында жаңа технологиясын жақсартып әрі жаңашыл әдістерді қолдануы арқасында жеткеніне назар аударады. Мысалы, кенді ірі бытырамен бұрғылау әдісін қолданғанда аға шебер Е.Бекенесов пен бұрғылау партиясының бастығы, техника жетекшісі А.Д.Никитиннің жүргізген тәжірибе жұмыстары 1937 жылдың алғашқы тоқсанында-ақ табысқа жеткізіп, яғни бұрынғыдан 25%-ке артқан; сондықтан да ''«Бұл әдіс Жезқазғандағы барлық бұрғылау станоктарында қолданылатын болды»'' дейді мақала авторы. Жезқазған кеңсесінің жұмысындағы тағы бір өзгешілік «''жер астындағы кендердің барлығы комплексті әдіспен зерттеледі. Дүниежүзілік маңызы бар мыс рудаларының запастарымен қатар, Жезқазған барлаушыларының күшімен темір, марганец рудаларының, көмірдің, құрылыс материалдарының ірі»'' қорлары табылғаны, соған Қарсақбай темір кені мен Қияқты көмірі секілді келешегі зор кен орындары да кіретіндігі айтылады. ХКК мен Түсті металдар кәсіподағы ОК-нің ауыспалы Қызыл Туы Жезқазған геологиялық барлау кеңсесіне екі жыл ұдайы (1940, 1941) табыс етілгені Жезқазған геологтарының елеулі еңбегінің нәтижесі екендігі де зор мақтаныш сезіммен баяндалған. Сәтбаевтың қазақ тілінде жазған осы мақаласы кейін «Қазақстан менің Отаным» (1999, 59-61-бет) және томдық еңбектері жинағының 7-томында (2000, 113-15-бет) жарық көрді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
('''Ибраһим пайғамбар мешіті''' (, '''', ''Ме‘ара́т ха-махпела́'''' '', trans. "екі мазар үңгірі") Махпел үңгірі монотеистік наным бойынша Адам ата мен Хауа анамыздың жерленген орындары, онымен қоса Ибраһим пайғамбар, Сара, Ысқақ пайғамбар, Ревекка, Жақып пайғамбар және Лия.). ===Үңгірлер=== Үңгірге кіре беріс. ==Аңыздар== Ибраһим пайғамбар мазары ==Тағы қараңыз== *Burial places of founders of world religions *Tomb of the Matriarchs *List of National Heritage Sites of Israel *Cave of the Patriarchs massacre ==Циталар== ==Сыртқы сілттемелер== Official Website (Israeli) The Cave of Machpelah Tomb of the Patriarch Jewish Virtual Library Tombs of the Patriarchs Article and Photos Sacred Destinations Demands for Equal Rights for the Jewish People at Ma'arat HaMachpela Hebron.org.il Aerial Photograph Google Maps Bible Land Library Photos and Diagram of Underground at Caves of Machpela Санат:Израиль мешіттері Санат:Зиярат Санат:Мешіттер
'''Тұрақты ток''' ток күшінің шамасы мен бағыты уақытқа байланысты өзгермейтін электр тогы. Тұрақты ток тұрақты кернеудің әсерімен тек тұйықталған тізбекте ғана пайда болады. Тармақталмаған тұйық тізбектің кез келген қимасында тұрақты ток күшінің мәні өзгермейді. Тұрақты токтың негізгі заңдарына ток күші мен кернеудің байланысын сипаттайтын Ом заңы, өткізгішпен ток жүрген кезде бөлініп шығатын жылуды анықтайтын Джоуль-Ленц заңы және тармақталған тізбек үшін жазылатын Киргхоф ережелері жатады. Тұрақты ток көздеріне электр машиналарының генераторы, гальвани элементтері, батареяларға топтастырылған фотоэлементтер, күн көзінің батареялары, алдын ала зарядталған аккумуляторлар және пайдалы әсер коэффициенті жоғары магниттік гидродинамика генераторлары жатады. Тұрақты токты жартылай өткізгіштердің және басқа түзеткіштердің көмегімен, айнымалы токты түзету арқылы өндіруге болады. ==Сілтемелер== «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия Бас редактор Ә. Нысанбаев Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том Санат:Электрлік
'''Андрей Михайлович Кивилев''' (20 қыркүйек, 1973 Талдықорған 12 наурыз, 2003 Франция) кәсіпқой қазақ велошабандозы. 2003 жылы наурызда Париж Ницца жарысында құлау салдарынан мерт болды. Журналистер мен жанкүйерлер Андрейді "Киви" деп атайтын. Андрей Кивилевтің өлімінен кейін ғана UCI өздері ұйымдастыратын барлық жарыстарда арнайы бас киеім (шлем) киюді міндеттей бастады. 2000 жылдан бастап француз клубы «Cofidis» сапында өнер көрсететін Киви 2001 жылы Тур де Франста сенсация жасап 4-нші орын алады. Осыдан кейін оны Еуропаның көптеген мықты клубтары Андейді өздеріне шақыра бастайды. 2012 жылы Лэнс Армстронг өнер көрсетіп жүрген жылдары допинг пайдаланғандығы дәлелденіп, осы уақытқа дейін қол жеткізген барлық атақтар мен марапаттардан айырылды. Сол себепті жарыста 4-нші орын алған Андрейге 11 жыл өткеннен кейін Тур де Франстың қола медалі бұйырды Бүгінгі күні Талдықорғандағы Володарский көшесі Андрей Кивилёв есімімен аталады. сүрмесіз сүрмесіз == Дереккөздер == Санат:Қазақстан
'''Жезқазғанға апаратын жол''' Қаныш Сәтбаевтың 1935 жылы шілдеде «Казахстанская правда» газетінде жарияланған мақаласы. Бұл мақаласында ғалым Жезқазғанға жүргізетін темір жол бұдан жеті жыл бұрын белгіленгенін жазады. 1931 жылдан Жол қатынасы халық комиссариаты тарапынан алғашқы іздестіру жұмыстары қолға алына бастаған болатын. Сол іздестіру жұмысының оң нәтижелі нұсқасы салынып жатқан Қарағанды Балқаш темір жолы магистралының Нілді (Успен кеніші) разьезімен байланысуы болып табылады. Өйткені бұл нұсқа төте болумен қатар жер жағдайы да қолайлы: бұрылысы аз, Осындай техникалық құрылыс жүргізу, жол салудағы жер қазу жұмыстары жағынан да қолайлы ең төте 414 км-лік темір жолы болмақ.Мысалы, км темір жолы салу үшін 7130 м3 топырақ қазылуы қажет және жол бойында бар болтаны 20 м-лік бес көпір ғана салынатын болады. Сондықтан да сияқты жобалардан гөрі жол салу құрылысы жағынан тиімдісі әрі экономикалық жағынан арзанға түсетіні де осы Жезқазған—Успен кеніші нұсқасының дұрыс болатынын ғалым мақаласында дәлелдеп шығады. Жезқазған өңіріндегі кен байлықтарын, әсіресе мыс қорын игеруге мүмкіндік туғызатын Успен кеніші мен Жезқазған аралығындағы темір жолы болашақта тұйық жол емес, транзиттік жүк таситын үлкен жолдың бір саласына айналатын болады; мұның өзі бұрынғы ''«Кеңестер Одағының түкпіріндегі меңіреу болып жатқан, бірақ өндіріс күштері өте бай болып отырған Орталық Қазақстанды қақ жарып өтетін жол. Бұл жол осындай байтақ ауданымыздың экономика және мәдениет тіршілігін айта қалғандай көркейтетін жол болады»'' деп өз ойын түйіндейді ғалым. Мақала ғалымның 1998 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген 8-томдық еңбектері жинағының 3-тарауына (103-106-бет) енген. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған
геологиялық барлау жұмыстарына тән кезеңдер''' Қаныш Сәтбаевтың мақаласы. 1955 жылы жазылғанымен алғаш рет 1998 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан шыққан ғалымның 8-томдық еңбектері жинағының 1-томына (123-29-6.) енгізілген. Жезқазған тарихына қатысты Сәтбаев: «Жезқазған сонау ерте заманның өзінде-ақ тау-кен жұмыстарының алаңына айналған, қарапайым есептеу бойынша, Жезқазған қойнауларынан сол заманда кем дегенде млн. тонна мыс кені өндірілген. Б. з. б. ғасырда өмір сүрген Геродоттың жазуына қарағанда қазіргі Жезқазған өңірінде массагеттер мен сақтар мекендеген, тіпті массагеттер елі мыс пен алтынға шаш-етектен кенелгенге ұқсайды, массагеттердің қару-жарағы мыстан жасалды деген. Алайда Жезқазған атауы әдебиетте алғаш рет орыс географы Н.П.Рычковтың 1771 жылғы «Күнделік жазбаларында» ғана кездеседі. Сәтбаевтың жазуынша, 1847 жылы 10 қарашада орыс көпесі Н.А.Ушаков Жезқазған төбелерінен мыс кенін тапқаны жөнінде Алтай кен округіне мәлімдеме тапсырады. Ушаковтың мұрагерлері 1906 жылы Жезқазғанды ағылшынның «Атбасар мыс қоғамына» жалға берген. Бұл қоғам 1915 жылға дейін Жезқазғанда қызу қарқынмен геологиялық барлау жұмыстарын жүргізді; соның нәтижесінде құрамында орташа 10 пайыз мысы бар 61 мың тонна мыс қоры анықталады. 1919-25 жылы Жезқазған жабық болды, 1925 жылдың 10 маусымында Қарсақбай мыс қорыту зауытын салуды аяқтау және Жезқазған кендері базасында жұмыс істейтін «Атбасар мыс кәсіпорнын» іске қосу туралы Еңбек және қорғаныс кеңесінің қарары шықты. Осы мақсат үшін сол кезде «Атбасцветмет» тресі құрылып, 1929 жылы ол Қарсақбай комбинаты деген атауға не болды. Жезқазғандағы геологиялық барлау жұмыстары кеңес дәуірінде 1926 жылы басталды. 1926-29 жылы барлау жұмыстары маусымдық түрде бұрынғы Геолкомның (Геологиялық комитетінің кадрлары арқылы жүргізілді. Жұмыстың қарқыны ете төмен болды: 1927 жылы бір бұрғылау қондырғысы, ал 1928 жылы екі бұрғылау қондырғысы жұмыс істеді және бұрғылау жұмысы тек жаз айларында ғана жүргізілді. Төрт жыл ішінде Геолком барлауы Жезқазғанда барлығы 42 мың тонна мыс барын анықтады. 1926 жылы күзде «Атбасцветмет» тресінің бас геологы құзырымен Қарсақбайға келген Сәтбаев Жезқазғанның мол келешегін бірден аңдап, ағылшын мамандары мен Геолком геологиялық болжамының қате екенін жария етті. Осы мәлімдемесінде ол Жезқазған емес, бүкіл аумағында қазба байлықтардың алуан түрлерін кешенді түрде зерттеу мақсатында геологиялық барлауды кеңінен жүргізу үшін осы жерде тұрақты барлау қызметін ұйымдастыру қажет деп есептеді. Сәтбаев мақаласында осы жайларды кеңінен сөз ете отырып, өзін-өзі ақтамайтын «соқыр» барлау әдісінен де сақтандырады. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған
'''Жезқазғанды салушыларға бірлескен басшылық''' Қаныш Сәтбаевтың М.Арсеньевпен және Е.Левинмен бірлесіп жазған мақаласы. Мәскеу қаласында шығып тұрған «Индустрия» газетінің 1939 жылы 27 маусымдағы санында жарияланған. Мақала авторлары КСРО халық шаруашылығын дамытудың 3-бесжылдық жоспарына сәйкес, Жезқазған мыс қорыту комбинатының құрылысын жедел бастау міндеті алға қойылғанын айтады. Жезқазған Кеңес Одағындағы мыс кен орындары жөнінен бірінші орында және ауқымдылығы бойынша да әлемде төртінші орын алады. Мұндағы байлықтың жалпы құндылығы бірнеше млрд. сом ақшамен бағаланады. Жезқазған мысы Одақтағы ең арзаны. Жезқазғандағы мыс қорыту комбинатының кұрылысы қуаты жағынан Балқаш комбинатына, яки 50 млн. сом (1933 жылғы есеп бойынша) құрайды. Жоба қуатын игеру барлық технология үрдістерді қарастырғанның арқасында бірнеше есе жылдам орындалады. 1938 жылдың басында съезд шешімі шыққаннан бастап, екі ай ішінде Жезқазған комбинатының құрылысын жобалау мен салуға бұйрық шығарылды. Авторлар осылар жөнінде айта келіп, алайда, бұйрық шыққалы бір жыл өтсе де құрылысқа дайындықтың әлі күнге дейін басталмай отырғанына қынжылыс білдіреді. «Индустрия» газетінде жарияланған мақалаға Мыс қорыту Бас басқармасы бастығының міндетін атқарушы Силуянов іле-шала жауап беріп, авторлар көрсеткен жағдайдың шындыққа жататынын мойындап, мәселенің дұрыс қойылғанын хабарлапты. Бұл мәселе ізінше Түсті металлургия Халық комитетінде қаралып, тиісті шешім қабылданған. Сәтбаевтың 1998 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген еңбектері жинағының 1-томына және 2007 жылы Шымкент қаласындағы «Оңтүстік полиграфия» баспа үйінен шыққан шығарылымның жинағының 2-томына енгізілген. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған
'''Жезқазғанды танып-білуге бұрынғыдан да ынтықпын''' Жезқазған облысының 1990 жылы орыс тілінде жарыққа шығарған Сәтбаевтар отбасының хаттар жинағы. В.И.Демин мен Расламбекова. Жинаққа Т.А.Кошкина Сәтбаеваның және Қаныш Сәтбаевтың Жезқазғандық геологтар, өздерінің ежелгі сыйлас достары ерлі-зайыпты В.И. және С.Ш.Сейфуллин мен жазған 30 хаты (1941-74 жылдардағы) енген. Бұл хаттарда негізінен Жезқазған кенін және оның төңірегінегі үмітті кен көздерін жүйелі түрде барлау, экспедициясының ішкі-сыртқы жұмыстары сөз болумен бірге, өз отбастарының жай-күйлері әңгімеленген. Шынайы достары болғандықтан ерлі-зайыпты Сәтбаевтар осы хаттарында өмірдің көлеңкелі, кейде жан тебіренткен сүйініштерін де хабарлап отырған. Мысалы, Сәтбаев Мәскеуден 1952 жылы 27 наурыз күні ерлі-зайыпты Штифановтарға жолдаған хатында нақақ жаладан біржола ақталмаса да, өз басына төнген қара бұлттың сейілгенін айтып, сол жылы 14 наурыз күні Қазақстан К(б)П ОК-нің 1-хатшысы Ж.Шаяхметовпен ұзақ та ауыр әңгіменің барлық бүкпе сырларын ашқан. Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының Геологиялық ғылымдары институтына директор болып қайтып оралуға келіскенін тәптіштей баяндаған. Мұндай жүрекжарды сыр шерткен хаттар жинақта көп кездеседі. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған
'''Жезқазған екінші бесжылдықта''' 1993 жылы Алматы қаласындағы қазақ мемлекеттік жоспарлау Оңтүстік түсті метандар, алтын баспасынан орыс тілінде жарық көрген монография. Кітаптың соңында карта берілген, көлемі 60 бет. Авторлары М.П.Русаков пен Қаныш Сәтбаев. Еңбек кіріспеден және 10 тараудан тұрады. Автор-ғалымдар Жезқазған Ұлытау аудандық кешенді зерттеп, оның қойнауындағы байлықтардың бәрін анықтау мақсатымен Қарсақбайдың темір кендерін, Жездінің марганецін, Қияқтының қоңыр көмірін, Болаттаманың пиритті лигниталарын, қорғасынды, Найзатасты және басқа кеніштерді барлап қарап шығып, минералдық байлықтармен қоса алғанда Жезқазған Ұлытау ауданының индустриялды болашағының зор екендігіне, оған темір жолы тартылысымен-ақ бұл аудан Қарағандыға, сол арқылы бүкіл кеңестік халық шаруашылығына қосылады деген жалпы қорытындыға келеді. Нәтижесінде Жезқазғанға үлкен қызығушылық туды. Ғалымдар арнайы сессия шақырылуын талап етіп, КСРО-ға Үлкен Жезқазғанның өндірістік күшін дамытуға үкіметтен жәрдем сұрады. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған
'''Жезқазған жұмысшысы''' 1955-62 жылдары аралығында Жезқазған қаласында шығып тұрған газет. 1955 жылы тамыз айында «Жезқазған жұмысшысы» газетінің алғашқы саны жарық көрді. Газет Жезқазған қалалық партия комитеті мен еңбекшілер депутаттары қалалық кеңесінің органы ретінде негізінен орыс тілінде шығатын «ДЖезказганский рабочий» газетінің мақалалары мен хабарларын қазақ тілінде жариялап отырған. Кей кездері газет бетінен тілшілердің төл мақалалары мен хабарларын, сондай-ақ жергілікті шығармаларын да жариялаған. 1959 жылы 10-сәуірдегі нөмірінде академик Қаныш Сәтбаевтың 60 жасқа толуымен орай газет бетінде жергілікті өлкетанушы С.Т.Бүкіровтің «Қаныш аға», В.И.Штифанов пен В.Шведконың «Даңқты юбилей» және С.Бәйішевтің «Қоғамшыл, патриот ғалым»; 1961 жылы 3-қаңтарда М.Сәрсекеевтің (Сәрсекенің) «Жезқазған осылай туған» атты мақалалары жарияланды. 1962 жылы академик-ғалым Сәтбаевтың КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттығына кандидат болуымен байланысты газеттің бірнеше санында мақалалар жарық көрген. Мысалы, Ж.Өмірбековтің «Біздің Қаныш» (24-ақпан), С.Тақабайұлының «Бірліктің айғағы» (20-наурыз), Ж.Әділовтың «Бақыт үшін дауыс бердім» (22-наурыз), тағы басқалары. == Дереккөздер == Санат:Жезқазған
'''Жезқазған кендерін зерттеу ісіндегі жаңалықтар''' 1970 жылы Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының «Ғылым» баспасынан орыс тілінде жарық көрген кітап, көлемі 11,75 баспа табақ. Бас редакторы Қазақстан Ғылым Академиясының академик Ш.Е.Есенов. Кітапқа И.К.Ахметов, Р.Б.Әубәкірова, М.Қ.Сәтбаева және А.Б.Юсупованың Жезқазған кен орындарының геологиясы, минерологиясы мен геохимиясы мәселелеріне арналған жұмыстары енген. Еңбек академик Қаныш Сәтбаевтың жарқын бейнесіне арналған. Жезқазған кенді ауданының солтүстігінде орналасқан Жыланды тобына жататын кен орнының ерекшелігі егжей-тегжейлі талданып жазылған, кен орнының тотығу зонасын зерттеу көрсеткіштері баяндалған. Әр жұмыстың соңында қорытынды жасалып, әдебиеттер тізімі көрсетілген. 33 сурет, 17 кесте, 177 әдебиеттер тізімі берілген. Кітап геологтарға, геохимиктерге, минералогтарға және кен ісі мамандарына арналған. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Жезқазған
'''Жезқазған кен көздері қалыптасуының геологиялық құрылымдық жағдайлары''' 1964 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан орыс тілінде жарық көрген монография, көлемі 16,75 баспа табақ. Кітапта 104 сурет және сызба берілген. Авторлары С.Ш.Сейфуллин мен Н.Н.Нұралин. Жауапты редакторы академик Қаныш Сәтбаев. Кіріспеден, тараудан, әдебиеттер тізімінен тұрады. Еңбекте Жезқазған кен көздерінің қыртысты және айырылымды құрылымына жан-жақты сипаттама беріліп жердің үстіңгі вертикальды және горизонтальды зоналық мәселелеріне баса көңіл аударылған. Авторлардың жұмысын академик Сәтбаев назарда ұстап, жағынан басшылық жасаған. Кітап кен көздерінде зерттеу жұмыстарын жүргізетін маман геологтарға арналған. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Жезқазған
'''Сәуірдің 27''' Григориан күнтізбесінде жылдың 117-ші күні (кібісе жылдарда 118-ші). Жылдың аяғына 248 күн қалады. == Мерекелер == 26px Аустрия, Екінші республика күні. 26px Израиль, Йом Хазикарон. 26px Ресей, Нотариат күні. :* 26px Саха Республикасы, Республика күні. 26px Сьерра-Леоне, Тәуелсіздік күні. 26px Того, Тәуелсіздік күні. 26px Оңтүстік Африка Республикасы, Еркіндік күні. == Оқиғалар == == Туғандар == Сүлеймен 1494 жыл Заңшы Сұлтан Сүлеймен (еуропалық әдебиетте Тамаша Сүлеймен) Османлы Мемлекетінің сұлтаны (1520–1566) (1566 жылы қайтыс болған). 1878 жыл Садриддин Айни, Садриддин Саидмұрад-заде тәжік ақыны, ғалым, қоғам қайраткері. Тәжікстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері, Өзбекстан ғылым академиясының құрметті академигі (1943), Тәжікстан ғылым академиясының алғашқы президенті (1951) (1954 жылы қайтыс болған). == Қайтыс болғандар == 1521 Фернан Магеллан Португалияның теңіз саяхатшысы(1480 жылы дүниеге келген). == Сыртқы сілтемелер == Санат:27 сәуір
200px '''Тұран''' Түркістан өлкесінің көне атауы. Ежелгі дәуірден жеткен мәліметтер бұл өңірде "тур" деп аталатын көшпелі тайпа мекен еткенін көрсетеді. “Авестада”, Фердоусидің “Шахнамасында” Иран мен Тұран елінің өзара қарым-қатынасы жайлы көптеген мәліметтер бар. Тұранда түркі халықтардың арғы тегінен сыр шертетін “Алып Ер Тоңа” атты дастан дүниеге келген. 6-ғасырдан бастап Тұран сөзі түріктер мекендейтін жер, елдің атауы деген ұғымды білдіреді. == Сілтемелер == «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия Бас редактор Ә. Нысанбаев Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том Санат:География
'''Жезқазған кен-металлургия комбинаты''' түсті металлургия кәсіпорны. *КСРО Еңбек және Қорғаныс кеңесінің 1925 жылғы 10 маусымдағы қарарымен Атбасар түсті металдар тресі құрамындағы Қарсақбай комбинатына қаратылған Жезқазған кен-металлургия комбинатының құрылысы 1936 жылы басталып, 1940 жылға дейін мардымды жүрмеген. КСРО ХКК мен БК(б)П ОК-нің шешімі бойынша комбинат құрылысын қайта салу және оның 1-кезегін 1940 жылы пайдалануға беру белгіленді. *1943 жылы КСРО Түсті металлургия министрлігінің Жезқазған мыс комбинаты құрылды. Оның құрамында 17 шахта мен ашық жұмыс алаңы, Қарсақбай зауыты мен Байқоңыр көмір ошағы болды. *1954 жылы Жезқазған қаласында Жезқазған мыс байыту №1 фабрикасы салынды, *1962 жылы №2 фабрикамен толықтырылып техника және шаруашылық кешенін құрды. *1958 жылы КСРО Түсті металлургия министрлігінің бұйрығымен Жезқазған кен-металлургия комбинаты болып өзгерді. Оған өндіріс ауданындағы барлық түсті металлургия кәсіпорындары кірді. *Дайын өнім шығару мақсатында 1966 жылы Жезқазғанда мыс балқыту зауытының құрылысы басталды. *1971 жылы оның 1-кезегі электролит өндіретін цех қолданылуға беріліп, *1977 жылы зауыт кешені толығымен салынып бітті. 1995 жылы маусым айында ҚР Үкіметінің шешімімен акционерлік қоғамның басқару құқығы Оңтүстік Кореяның «Самсунг Дойчланд ГМБХ» фирмасына берілді (1977 жылдан «Қазақмыс» корпорациясы). *1995 жылы басында ай сайын орта есеппен 10 мың тоннаға жуық мыс өндірілсе, бір жылдан кейін оның деңгейі 15-18 мың тоннаға дейін көтерілді. *1964 жылы комбинат академик Қаныш Сәтбаев есімімен аталады. Бірақ сол атау ұлы ғалым еңбегіне жолсыз жүрген қастандық салдарынан осы ұжым бірлестік аталған кезде түсіп қалғаны да кешегі әміршіл кезеңнің ащы шындығы ғой. *1966 жылы комбинат Ленин орденімен марапатталды. == Дереккөздер == Санат:Геология Санат:География Санат:Жезқазған Санат:Қазақмыс
'''Жезқазған кен орнында руда генезисін шешу проблемасына байланысты Жезқазған свитасын литологиялық тұрғыдан тексеру''' 1964 жылы Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының баспасынан орыс тілінде жарық көрген монография, көлемі 25,5 баспа табақ. Монографияда карта, 82 кесте, 110 сурет, сызба берілген. Авторы П.Т.Тәжібаева. Кітаптың алғашқы бетінде қымбатты ұстазым Қаныш Сәтбаевтың жарқын бейнесіне арналады делінген. Кіріспеден, 23 тараудан, әдебиеттер тізімінен тұратын кітапта автордың 1952-61 жылы Жезқазған Ұлытау ауданын жоғары палеозой қалдық кешенінде жүргізген зерттеулерінің нәтижесі көрсетілген. Бұл аудан Кеңес Одағындағы мыс және басқа түсті металдар кен орындарының бай өлкесі болып табылады. Орталық Қазақстанның 30 ауданының мыңнан аса тас кесектерін сұрыптап, зерттеу барысында кен орындарының құрылымдық ерекшеліктері анықталған. Әсіресе Жезқазған кені свитасына ерекше көңіл бөлінген. Жұмыстың орындалуына академик Қаныш Сәтбаев үлкен көмек көрсеткен. Кітап геологтарға, минерологтарға, петрографтарға және геохимиктерге арналған. == Дереккөздер == Санат:Геология Санат:Кітаптар Санат:Жезқазған
'''Жезқазған қаласының құрметті азаматы''' мәртебелі атақ. Жезқазған қаласының халық депутаттары кеңесінің атқару комитетінің 1966 жылы 27-маусымдағы қаулысымен қаланың өркендеп дамуына зор үлес қосқан және Жезқазған жерінде болған атақты адамдарға 1969 жылдан бастап беріліп отырған. Сол жылдан бастап еңбек, шаруашылық, мәдениет пен ғылым саласындағы ел құрметіне бөленген 200-ге тарта азаматтар (Кеңес Одағының Батырлары мен Социалдық Еңбек Ерлері, КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары, ғалымдар, тағы басқалары) осы атаққа ие болды. Жезқазған мыс кенді ауданын ашуда зор еңбек сіңірген академик Қаныш Сәтбаевқа (қайтыс болғаннан кейін) Жезқазған қаласының құрметті азаматы атағы берілді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Жезқазған
'''Жезқазғанмен кездесу''' 1968 жылы Алматы қаласындағы «Қазақстан» баспасынан орыс тілінде жарық көрген фотоальбом, көлемі баспа табақ. Жалпы редакциясын басқарған В.В.Гурба, К.Салтықов, И.Ли. Фотоальбомда Қаныш Сәтбаев жайында: тұңғыш ғылымдарының докторы, осы өлкенің өсіп өркендеуі мен дамуына зор үлес қосқан ғалым ретінде сипаттама, сонымен бірге Сәтбаевтың суреті және қала өмірін жан-жақты бейнелейтін 68 фотосурет берілген. Сонымен қатар Жезқазған қаласының тарихы, өсіп-өркендеуі, онда жүргізілген геологиялық барлау жұмыстары мен осы аймақтағы кеніштерді игеру кезеңдері, Ұлы Отан соғысындағы жеңіске қосқан үлесі, Қаныш Сәтбаев атындағы Ленин орденді тау-кен металлургия комбинаты, қаланың ірі өнеркәсіп пен мәдениет орталығына айналуы, Социалистік Еңбек Ерлері М.Бөпежанов, В.И.Штифанов, В.В.Гурба, Ф.Г.Лукинекий, А.Құсайынов, тағы басқалары еңбек ардагерлері туралы баяндалады. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Жезқазған
'''Жезқазған мыс балқыту зауыты''' мыс өнеркәсібінің ірі кәсіпорны. Академик Қаныш Сәтбаевтың 1935 жылы ''«Жезқазғанның жер жүзілік маңызы бар мыс байлықтарын пайдаға асыру»'' («Социалды Қазақстан», 1935, 5-маусым) жолындағы ғылым ойы мен көрегендігі нәтижесінде туған идеясы негізінде 1966 жылы Жезқазғанда жаңа мыс зауытының құрылысы басталды. Ол 1971 жылы пайдалануға беріліп, сол жылдың 23 ақпанында алғашқы катод мысын берген күнінен зауыттың жаңа тарихы басталады. 1977 жылы желтоқсанда күкірт қышқылы цехының төртінші жүйесі іске қосылуымен кешеннің белгіленген барлық құрылыс аяқталып, зауыт толық қуатына көшті. Жылына орта есеппен 250 мың тонна таза мыс өндіріледі. Негізгі өнімі тазалығы 99,99% бағаланған катод мысы халықаралық рынокта жоғары сұранысқа ие. Ол Голландия, Швеция, Түркия, Жапония, Қытай және ТМД елдеріне жөнелтіледі. Негізгі өнімнен басқа зауытта қорғасын тозаңы, алтын, күміс, рений шығарылады. Шетелдік инвестор Оңтүстік Кореяның «Самсунг» фирмасы келуіне орай 1995 жылы өндірістік қайта жарақтандыру жұмыстары басталып, шетелдік жабдықтар қойылды. Кен-термикалық пештері Швецияның «Болиден Контек» фирмасының жобасы бойынша қайта жабдықталды; конвертор, анод барлық қуаттан артық өнім өндіруге жол ашылды. == Дереккөздер == Санат:Геология Санат:Жезқазған Санат:Қазақмыс
'''Жезқазған мыс кенді ауданы''' 1968 жылы Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының «Ғылым» баспасынан орыс тілінде жарыққа шыққан академик Қаныш Сәтбаевтың таңдамалы шығармасы. Көлемі 25,5 баспа табақ. Редакциялық алқа: Ш.Е.Есенов (бас редакторы), И.И.Бок, Р.А.Борукаев, В.В.Гурба, Г.Б.Жилинский, А.Қ.Қайыпов, Т.А.Сәтбаева, С.Ш.Сейфуллин, В.И.Штифанов, Г.Н.Щерба. Еңбектің алғашқы бетінде Сәтбаевтың суреті берілген; кітап 32 иллюстрациялық материалдармен безендірілген. Кітаптың алғы сөзінде ғалымның еңбектерінің үлкен теориялық және практикалық мән-маңызы, Қазақстан минералды байлықтарын ашудағы ғылыми-зерттеу жұмыстары, республикадағы алғашқы металлогендік ғылымның негізін салушы екендігі ерекше атап өтілген. 1-томға академиктің кең көлемді өмірбаяны мен 12 еңбегі (оның ішінде төртеуі алғаш рет жарияланып отыр) енген. Оларда Жезқазған ауданындағы геологиялық қазба байлықтарының қалыптасуы, кендердің сипаттамасы мен құрамы, түзілу шарттары, кенге айналуын бақылау, оның генезисі, еліміз үшін болашағы мен маңызы, Кеңес Одағында және дүние жүзіндегі басқа мыс кен орындары арасында алатын орны жайында айтылған. Кітап арналған. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Жезқазған
'''Жезқазған мыс кенді ауданы және оның минералдық қоры''' 1932 жылы «Цветметиздат» баспасынан орыс тілінде жарық көрген Қаныш Сәтбаевтың ғылыми-зерттеу еңбегі. Кітап 15 тарау мен қорытындыдан тұрады. Кітаптың соңында Жезқазған бойынша әдебиеттер тізімі берілген. Жас геолог Сәтбаев 1927-31 жылы Жезқазған мыс кенді аудандарында зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында онық болашағының зор екендігіне көз жеткізе отырып, Жезқазған өлкесіне геологиялық және қорытындылар жасады. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған
'''Жезқазған мыс қаласы''' «Тылым» баспасынан жарық көрген кітап (Алматы, 1966), көлемі 182 бет. Авторлары Л.А.Пинегина мен С.А.Федюкин. Қазақстан Ғылым Академиясының Тарих, археология және этнография институты ғылым кеңесінің шешімімен орыс тілінде жарияланған тарихи очерк. Тарихи сипаттама деректері мол, олар көптеген ескі архивтерден сұрыпталып, бәріне сілтеме берілген. Кітап кіріспе және қорытынды бөлімдерімен қоса «Жезқазғанның басталуы», «Қарсақбай Қазақстанның кеңестік мыс өндірісінің тұңғышы», «Жезқазған Ұлы Отан соғысы жылдарында», «Үлкен Жезқазғанды құру жолында» деп аталған тараудан тұрады. Оның әрқайсысында Ұлытау бауырайындағы үлкен өндірістің, Жезқазған мыс кенішінің, Қарсакбайдағы мыс зауытының және осы атыраптағы елді мекендердің 100 жылдан астам тарихы нақты айғақтармен сипатталған. Кітапта осы өңірдің кен байлықтарын кешенді зерттеуші академик Қаныш Сәтбаевтың ұлан-ғайыр еңбегі нақтылы айғақтармен сипатталған. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Жезқазған
'''Жезқазған мыс руда кен орны''' Қаныш Сәтбаевтың ғылым еңбегі. Талым Жезқазғандағы қысқаша барлау тарихын баяндап, оның зор мүмкіндігін атап өтіп, сол істі өрістетер техника жағдайларға тоқталады. Жезқазғандағы кен минералды кварцдала шпаты мол сұр құмтастың тоғыз қабатқа дейін қатталып теңбілденген шұбар түрде кездесіп, жарықшақтарды толтырған құмтастардың құрамында кейде жер қыртысының тереңдегі қалпында ұшырасатыны жайында айта келіп, соған орай, мынадай тұжырымдар жасайды: кенді құмтастар Жезқазғанда берік және тұтқыр түрде кездеседі, жерастының қазындылар ешқашанда опырылмайды, демек, үңгірді тіреусіз жүргізуге болады, тіреу ағаштары мүлдем қажет емес; кеніш ішінде су жоққа тән болса да секундына литрдің не бары оннан бір бөлшегін құрайды; кен қабаттарының қалыңдығы ірі шоғырларында 20-30 біртекті кендер қалпында кездеседі, демек кенді шығарғанда өндірудің тиімді әдісін пайдалануға мүмкіндік береді; кеніштің кейбір кен шоғырлары бірінің үстіне бірі дестеленіп жатады, бұл жайтта кейде қабаттасқан, бір ғана шахта оқпанынан қазуға мүмкіндік береді; Жезқазғанда ашық карьерлік жұмыстарды кеңінен жүргізуге мүмкіндік бар. Осының бәрі Жезқазған мысының ерекшелігін (әлемде 3-ші орын) және кендерді шығару мен өндіру технологиясы өте тиімді екенін аңғартады дейді ғалым. Теолог-ғалымның бұрын жабық жатқан осы еңбегі оның 1998 жылы Алматы қаласындағы «Тылым» баспасынан жарық көрген 8-томдық еңбектері жинағының 1-томында орыс тілінде) алғаш рет жарияланды. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған
'''Мұхаммад Мухсин Хан''' (;) Хижраның 1345 жылы туған (1927) Ислам ғұлама ғалымы Қасиетті Құрани Кәрім мағыналары мен әл-Жамиъ әс-Сахих кітаптарын Мұхаммад Тақи-уд-Дин әл-Хилалимен бірге ағылшын тіліне аударған. ==Еңбектері== *әл-Жамиъ әс-Сахих кітап мағыныларының ағылшын тіліне аудармасы *Сахих әл-Бұхари *Қасиетті Құран Кәрім аудармасы *Рамаданды түсіну ==Сілттемелер== ==Сыртқы сілттемелер== Biography of Dr. Muhsin Khan Read translation of Quran by Dr. Muhsin Khan Санат:1927 жылы туғандар Санат:Уэльс университеті түлектері Санат:Құранды ағылшын тіліне аударушылар Санат:Пуштундар Санат:Тірі адамдар Санат:Касур ауданы тұлғалары Санат:Пенджаб университеті түлектері
'''Жезқазған мысы''' орыс тілінде жазылған очерктер жинағы (Қарағанды, 1996 жылы, көлемі 12,18 баспа табақ, 148 бет, таралымы 2000 дана). Авторы Валерий Михайлович Могильницкий. «Алтынға теңелген», «Өмір баянның бастауы Қарсақбай», «Ұлы жеңістің қайнар көзі», «Жезқазғанның келешегі күмәнсіз» және «Сәтбаевтың мұрасы» деп аталып, тараудан тұратын шағын жинақта осы өңірдегі алып мыс қоймасының танылу, қазылу, көркею тарихы академик өмірімен байланыстырыла көркем тілмен суреттелген. Кітаптың кіріспе бөлімінде баспа редакциясы Орталық Қазақстан өңіріне есімі мәлім журналистің бұл кітабы академик Қаныш Сәтбаевтың туғанына 100 толуына арналғанын баса айтқан. Могильницкий орыс тілінде ғұлама ғалым өмірін айшықтау мақсатымен «На земле Сатпаева», «Сарыарқа», «Созвездие талантов», «Город степи» және басқа кітаптарын өткен ғасырдың 90-жылдарынан бері үзбей жариялап келеді. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Жезқазған
'''Жезқазғанның генезисі туралы және кешенді геологиялық зерттеулерінің негізгі нәтижелері''' Қаныш Сәтбаевтың 1962 жылы Мәскеу қаласында шығып тұрған «Геология рудных месторождений» журналының 3-санында (11-21-бет) жарияланған мақаласы. Мақала «Жезқазған ауданындағы кен орындары геологиясының мәселелері» мен «Жезқазған кен орындары генезисінің кейбір мәселелері» деген үлкен екі бөлімнен, қорытындыдан және Дереккөздер тізімінен тұрады. Ғалым көлемді ғылым мақаласында, негізінен, минералды шикізатты базаны республиканың өндірістік дамуының кепілі ретінде қарастырып, Қазақстанның геологиялық зерттелуіне, оның ішінде Жезқазған өңірінің геологиялық зерттелуі мен генезисі мәселелеріне үлкен көңіл бөлген. Сәтбаев Жезқазғанда 36 жыл бойы геологиялық зерттеулер жүргізіліп келе жатқанын жазады. Қазіргі уақытта Қазақстан геологиясының геологиялық талдаудың бүгінгі заманға лайық озық тәсілдерін жете білетін мықты ғылыми-зерттеу институттары бар. Теория мен практиканың негізгі органик, бірлігі арқасында Қазақстанның біртұтас геологиялық ұйымы қазір нағыз шығармашылық зерттеу үстінде екені айтылады. Мақаладан Сәтбаевтың бүкіл геологиялық ғылымының күллі тармақтарының, олардың ішінде стратиграфия, палеонтология, литология, тектоника, петрография, минералогия және геофизикалық тәсілдерімен ұйымдастырылып институт зертханаларын жаңа құралдармен жабдықтау арқылы Қазақстандағы геологиялық мәселелері жоғары деңгейде шешуге тырысқаны анық көрінеді. Мақала 1998 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан шыққан Сәтбаевтың 8-томдық еңбектері жинағының 1-томына (230-43-бет) енді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған Санат:Мақалалар
'''Жезқазғанның кені зерттелуде''' Қаныш Сәтбаевтың 1936 жылы 12-наурызда «Социалды Қазақстан» газетінде жарияланған мақаласы. Ол мақаласында Жезқазғанның кен байлығының ұшан-теңіз екені, оның байлығын зерттеген сайын молая түсетіні және сол байлықты терең зерттеп толық пайдалануға бар күшті жұмсап отырғанын жазады. Ғалымның сол кездегі шамалауы бойынша Жезқазған жерінде 3,5 млн. тонна мыс бар деп есептеген: мыс кенінің мұндай қоры сол кезеңдегі Кеңестер Одағында болған емес. Геологиялық зерттеу жұмысын сапалы жүргізген сайын Жезқазғанның кен қоры да ашылып, кен байлығы жағынан алдыңғы орынды алып отырған Африканың Родезия кенімен теңелетінін айтады. ''«Өйткені Жезқазғанның байлығы сондай көп, сондай мол. Ол үшін жалғыз-ақ жағдай керек сапалы жұмыс керек»'' дейді мақала авторы. Сонымен бірге Жезқазғанда мыстан басқа да кем орындары жеткілікті екенін жаза келіп, ''«Жез қазған маңынан қорғасын, темір, строй материалдарға керекті нәрселерді зерттеп таппақшымыз. Біздің шамалауымызша, Жезқазғанның өзінде және Жезқазғаннан 180 шақырым Қара Торғай өзенінің бойында 110 мың тонна қорғасын барлығы белгілі болып отыр. Осы 1936 жылғы зерттеуде Жезқазғанда қанша қорғасын барлығын толық ашамыз»'' деп алдағы күнге сенім артады. Мұнан кейінгі зерттелетін темір кен жөнінде екі мақсатты көздеп отырғанын ашып көрсетеді: ''«'''Бірінші мақсат''' жұмыс істеп тұрған Қарсақбай өндірісіне мыспен жеңіл қорыту үшін темір кені керек. '''''Екінші мақсат''' Ұлы Жезқазған жүзеге асып темір жол келгеннен кейін Жезқазған ауданында мыспен қабат шойын қорытатын өндірістер жасауға мүмкіншілік» болатыны айтылады. Мақаласының соңында «Сөз жоқ, міндет ауыр, оны орындауға жұмысшыларды ұйымдастырып, стахановшылар қозғалысым мейлінше күшейту керек. Зерттеу жұмысын Стаханов әдісіне түсіру керек. Осылай етсек алдағы міндеттің орындалуы айқын»'' деген нық сеніммен тұжырымдайды. «Жезқазғанның кені зерттелуде» мақаласы академик Қаныш Сәтбаевтың «Қазақстан менін Отаным» (Алматы, 1999, 36-37-бет) мен 8-томдық еңбектері жинағының 7-томына (Алматы, 2000, 66-67-бет) енді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары Санат:Жезқазған
'''Жезқазғaн темір жолын тез салу керек''' Қаныш Сәтбаевтың 1935 жылы 5-маусымда «Социалды Қазақстан» газетінде жарияланған мақаласы. Жезқазғанға темір жол салу мәселесі бұдан жеті жыл бұрын (1928) көтерілген болатын. 1931 жылы Жол комиссариаты Жезқазғанға темір жол салу жұмыстарының жағынан алғаш рет зерттеуге кіріскенді. Жүргізілген зерттеу жұмысының нәтижесінде Жезқазғанға салынатын темір жол арасын жалғайтын темір жолының Нілді бекетінен (Успен руднигінен) тарту керек деген шешімге келді. Мұндай шешімнің тиімділігі төте жол және оның ұзындығы 414 км-ден аспайтын болды. Сәтбаев жолда ''«...өр, ылди аз, бұрылыс та аз, барлығы 10 процент қана. Салынатын көпірлер де аз», оған қоса темір жол өтетін жері «20 метрден артығырақ болатын көпір салынады»'' деп темір жол салудың тиімділігіне көңіл аударады. Жер қазу жұмыстары да аса көп болмайды. Мысалы, км темір жол салу үшін 7130 м3 топырақ қазылатын болса, мұның өзі және тағы басқалардың бәрінен де осы Успен руднигі Жезқазған нұсқасы әлдеқайда арзанға тусетіндігі, темір жолды салудағы техникалық жағдайлар да ерекше қолайлы екендігі айтылады. Ғалым өз ойын сабақтай келіп, осы жолды екі жылдың ішінде салып бітіруге болатынына әрі мұның өзі Жезқазғанның дүниежүзілік маңызы бар мыс байлықтарын халық игілігіне айналдыру ісіне темір жолдың қыруар қызмет жасайтынына кәміл сенім білдіреді. Сәтбаев бұрынғы Кеңестер Одағындағы негізгі мыс кендерін айта келіп, оның қатарында Қазақстандағы Жезқазған (3,228 мың тонна мыс, оның рудасындағы мыстың мөлшері орта есеппен -1,67%) мен Қоңырат (2,140 мың тонна мыс, рудасындағы мысы-1,08%) кен байлығының олардан әлдеқайда мол екендігін нақтылай түседі. Сайып келгенде Успен руднигі Жезқазған темір жолы магистралы болашақта «тұйық» жол емес, транзиттік жүк таситын үлкен жолдың негізгі бір саласына айналатын болады. Сондықтан да ''«Өспен (Успен) руднигі Жезқазған темір жолы Кеңестер Одағының түкпіріндегі меңіреу болып жатқан, бірақ өндіріс күштері өте бай болып отырған Орталық Қазақстанды қақ жарып өтетін жол. Бұл жол осындай байтақ ауданымыздың экономика және мәдениет тіршілігін айта қалғандай көркейтуге жол болады»'' деп өз ойын тұжырымдайды Сәтбаев. Мақала кейін Сәтбаевтың 1999 жылы Алматы қаласындағы «Ғылым» баспасынан жарық көрген «Қазақстан менің Отаным» (13-17-бет) және осы баспадан шыққан томдық еңбектері жинағының 7-томына (2000, 3912-бет) енді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
'''Жезқазған Ұлытау ауданының пайдалы кендері''' Алматы қаласындағы Қазақстан Ғылым Академиясының «Ғылым» баспасынан 1968 жылы орыс тілінде жарыққа шыққан академик Қаныш Сәтбаевтың Таңдамалы шығармаларының 2-томындағы еңбегінің жеке басылымы; көлемі 20 баспа табақ. Редакциялық алқа: Ш.Е.Есенов (бас редактор), Г.Б.Жилинский (жауапты хатшы), И.И.Бок, Р.А.Борукаев, А.Қ.Қайыпов, Т.А.Сәтбаева, С.Ш. Сейфуллин, В.И.Штифанов, Г.Н.Щерба. Кітаптың алғашқы бетінде Сәтбаевтың суреті берілген, осыған қоса кітапта 28 иллюстрациялық материалдар қамтылған. 2-томға академиктің еңбегі енген. Онда ауданының геологиясы мен металлогениясы тұтасымен және оның жеке пайдалы кендерінің орны темір (Қарсақбай тобы), темір-марганец (Найзатас, Қаратас, тағы басқалары), марганец (Жезді), қорғасын, алтын, көмір (Байқоңыр, Қияқты, Болаттам), отқа төзімді, құрылыс материалдары, тағы басқалары жайында жазылған. Кен орындарының геологиялық құрылымына сипаттама жүргізіліп, шикізаттың сапасы және санын бағалау, оларды зерттеу мен барлау жұмыстарының болашағы мен бағдарламасы айтылған. Көптеген жұмыстар алғаш рет жарияланған. Кітап геологтарға арналған. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Жезқазған
өңірінің кен орындары''' 1940 жылы қаласындағы КСРО Ғылым Академиясының баспасынан орыс тілінде жарық көрген кітап. Авторы Ф.В.Чухров, бас редакторы академик А.Е.Ферсман. Кітапта Қазақстандағы өңірінің кен орындарының минерал, зерттеу нәтижелері баяндалған. 1936-38 жылы осы өңірде Қаныш Сәтбаевтың басшылығымен барлау жұмыстары жүргізілген болатын. Әсіресе осы кітапқа қажетті материалдарды жинап өңдеуде өңірінде күнделікті геологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізіп жатқан Қарсақбай комбинаты геологиялық барлау бөлімінің бастығы, бас геолог Сәтбаевтың, сондай-ақ геологтар Т.А.Кошкина, С.Ш.Сейфуллин, В.И.Штифанов пен А.В.Кузнецовтыц да көмегі көп болды. Кітапта Сәтбаевтың Жезқазған, Ұлытау мен Атасу ауданындағы темір және марганец кен орындарындағы минералдар жайында жазылған еңбектері және ол жасаған кенді ауданының геологиялық шолу картасы мен стратиграфиялық бағанасы, Үлкен Жезді кен орнының геологиялық сызба картасы да берілген. == Дереккөздер == Санат:Кітаптар Санат:Жезқазған
'''Жер сыры''' 1948 жылы Қазақстан Ғылым Академиясының баспасынан қазақ тілінде шыққан кітап; Көлемі 13 баспа табақ. Авторы геолог А.Ж.Машанов. Еңбек «Ұлы тартыс», «Туған жер қазынасы», «Қайтуда» атты тараудан тұрады. Кітаптың алғы сөзін академик Қаныш Сәтбаев жазған. Онда Қазақстан жерінде табылатын әр алуан кен байлықтарын халық шаруашылығында пайдаланудың технологиясы сияқты ділгір мәселелермен қатар қазақ тілінде жеңіл оқылатын техникалық кітаптар шығарудың аса қажет екендігі, ондай кітаптар барлау-кен ісіндегі мыңдаған маман жұмысшылардың, қазақ оқушы жастардың, ұжымшаршылардың және ауыл зиялыларының жалпы мәдени дәрежесін көтеруге көмекші оқу құралы боларлығы айтылып, міне, осы тұрғыдан «Жер сыры» еңбегі осыған орай жазылған қазақ тіліндегі тұңғыш кітап болып табылады дейді алғы сөз авторы. Машанов осы аталмыш кітабында оқушы қауымға жалпы жердің жаралуынан, жер үстіндегі тіршіліктің өркендеу тарихынан, физикалық геологиядан қадау-қадау мәліметтер береді. Сонымен қатар Қазақстанның Алтай, Сарыарқа, Қаратау, Орал Ембі сияқты үлкен өндірісті алаптарының геологиялық құрылысындағы негізгі өзгешеліктерін таратып айтады. Осы мәліметтердің бәрі де негізге сүйене отырып жазылған. Геологиялық құбылыстар мен кейбір терминдерді түсіндіргенде грек мифологиясынан және қазақ фольклорынан айшықты мысалдар келтірген. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Жезқазған
'''Жиырма бес''' 1970 жылы Алматы қаласындағы «Жазушы» баспасынан қазақ тілінде шыққан жазушы Ғ.Мұстафиннің жинағы; көлемі 16,49 баспа табақ. Онда 15 әңгіме, очерктер мен пьесасы қамтылған. Осы жинаққа автордың «Жиырма бес» деген атпен 1954 жылы жарық көрген кітабындағы шығармалары енгізілген. Сонымен бірге мұнда бұрын-соңды ешбір жинағына енбеген «Жол үстіндегі сыр», «Жолда туған ойлар», «Мазасыз мейман» атты шығармалары бар. «Жезқазған» атты очеркте жас геолог, инженер Қаныш Сәтбаевтың Орталық Қазақстанды алып индустриялды өлкеге айналдыру, Жезқазған байлығын игеру арманы сөз болады. Оқырман көпшілікке арналған. == Дереккөздер == Санат:Ғабиден Мұстафин Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Жезқазған
'''25 жыл ішінде Қазақстан геологиясын зерттеудің табыстары''' 1946 жылы Алматы қаласындағы КСРО Ғылым Академиясының Қазақ бөлімшесі шығарған геологиялық сериясының №6-7 (20 жарияланған материалдар. КСРО Ғылым Академиясының мүшесі Қаныш Сәтбаевтың редакциялауымен жарық көрген еңбекте 25 жыл ішінде Қазақстан геологиясын зерттеудің табыстары жайлы жазылған 23 ғалымның мақалалары топтастырылған. Сәтбаевтың «Қазақстан Республикасының 25 жылдығы қарсаңындағы геологиялық зерттеулердің негізгі кезеңдері мен нәтижелері» және «25 жыл ішіндегі Қазақстанның қара металы» атты көлемді екі мақаласы берілген. Онда Қазақстанның жер көлемі, табиғаты, пайдалы қазбалары, геологиялық жағынан зерттелу тарихы, ірі кен, өндіріс пен өнеркәсіп орындары, Қазақстанның геологиялық қызметі, сонымен бірге қазақстандық еңбегі туралы айтылып, жиырма бес жыл ішінде әлемге әйгілі Қазақстанның қара металлургиясы саласындағы қол жеткен табыстарына қорытынды жасалады. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев Санат:Кітаптар
'''Жұбайына жазған хаттары''' Қаныш Сәтбаевтың 1925-29 жылы аралығында Таисия Алексеевна Кошкината (кейін Сәтбаева) жолдаған хаттары. Жалпы саны 50 (барлығы да Сәтбаевтың жеке мұрағатында сақтаулы). Алғашқы хаты 1925 жылы 29 маусымда Семейден, Томск технология институты|Томск технология институтының 4-курсын бітіріп, Баянауылдағы үйіне кетіп бара жатқан кезінде жазылған. Онда кейін бастарын қосып, 38 жыл жарасымды өмір сүрген жарына ынтызарлық сезіммен қоса, Қаныш Имантайұлының ішкі жан дүниесін, болашаққа үлкен сеніммен қарайтындығы айқын аңғарылады. Хаттар мазмұны үй ішінің күйбең тірлігі, бірде Томск қаласына, соңынан Қызылордада тұрып, Қаныш Имантайұлы жаз айлары Ұлытау, Спасск мен Нілді (Қарағанды қаласының маңында) атырабында, қыста Атбасар тресінің басқармасы орныққан Мәскеуде бірге өткізген кездеріндегі сағыныш сезімдерімен шектелмейді. Қайта оларды ғалымның туған жеріне деген сүйіспеншілігі, өз ісіне шын берілгендігі, әлеуметтік мәселелер көбірек орын алған. 1926 жылы шілдеде Шыбынды көл жағасындағы жайлаудан жолдаған хатында ''«... ежелгі Қазақ даласы, менің кәміл сенуімше, геологиялық ізденістерге кіріссек, бізді өте қызғылықты һәм нәтижелі жаңалықтарға жолықтыруы хақ!», деп жазса, келесі бір хатында (1927 жылы 30 тамыз) Ұлытау өңірінің табиғатын шабыттана суреттейді. «Ұлытау біздің Орданың тарихи талбесігі. Аспанға шаншылған биік шыңдары жалаңаш тұрпатымен-ақ талай тарихқа куә, тым көне және сымбатты қайталанбайтын өте айбарлы һәм ақбас тау екенін әйгілеп, ұлылығына еріксіз мойындатқандай. Меніңше, орыс халқына Кремль қаншалықты қасиетті көрінсе, қазақ елі үшін Ұлытау да соншалықты қадірменді»,'' деп орынды да батыл тұжырым жасайды. 1925-29 жылы аралығында зайыбы Кошкинаға жолдаған хаттары өз қолымен әр түрлі қағазга, әр түсті сиямен жазылған. Кезінде хаттардың түпнұсқасын сақтаушы әрі мұрагері Мейіз Қанышкызы Сәтбаеваның ұлықсатымен жазушы М.Сәрсеке өзінің «Сәтбаев» атты ғұмырнамалық кітабына ерлі-зайыптылар жазысқан хаттардың кейбір үзігін ішінара енгізгенді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев
'''Жұлдыздарға жол''' Қаныш Сәтбаевтың шағын мақаласы. 1963 жылы 16-маусымда «Социалдық Қазақстан» (№141) газетінде жарияланған. Сол жылы ғарыш бортындағы ғарышкерлер бар «Восток-5» ғарыш кемесі жер серігінің орбитасына шығарылды Сәтбаев ғарышты зерттеу осы замандағы ғылымда тартымды мәселе екенін, мұнын өзі қазіргі ғылымның барлық пайдалану арқылы ғана шешім табатынын айта келіп, теориялық астрофизиканың жоғары дәрежеде дамуы мен жасанды жер серіктеріне, ғарыш кемелеріне «автоматты планетааралық станцияларға байланысты бұрын болып көрмеген эксперименталды мүмкіндіктерді пайдалануды талап етеді» деп жазды. Алматы астрономдары Жердің жасанды серіктерінің қозғалысына фотографиялық бақылаулар жүргізіп отырған; ал бақылау нәтижелері тиісті өңдеулерден өткен соң жасанды жер серіктерінің траекториясын нақты анықтауы мүмкіндік туғызады. Сәтбаев республика ғалымдары телескоп жәрдемімен, яғни спектограммен алынған мәліметтерді зерттеу арқылы Марс секілді планетаның жұмбақ сырларын ашуға мүмкіндік беретініне сенім білдіруде екенін айтады. Қазақстан Ғылым Академиясының Астрофизикалық институтты кейбір жұлдыздардың үздіксіз спектрлеріне энергияны орналастыру мәселесін зерттеген. Соның нәтижесінде 16 жұлдызды қамтыған абсолютті энергетикалық өлшемдерде энергияның спектралдық орналастырудың каталогы жасалды. Ғалым мақаласын «Қазақстан талымдары космос «райын» барлаумен бірге космос сәулелерінің асқан энергиясының түрлі атом бөлшектерін ядролық ыдыратуын зерттейді» деп түйіндейді. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев мақалалары
'''За КСРО халық шаруашылық жоғарғы кеңесі өнеркәсібінің газеті. 1930-37 жылы Мәскеу қаласында шығып тұрды. 1932 жылдан КСРО Ауыр өнеркәсібі халық комиссариатының органына айналды; 1937-40 жылы «Индустрия», ал 1940-41 жылы «Черная металлургия» («Қара металлургия») деп аталды. Әсіресе, КСРО-да кезеңінде жұртшылықты ел экономикасын дамыту жұмысына жұмылдыруда газет үлкен рөл атқарды. КСРО Ауыр өнеркәсібі халық комиссариатының геологиялық барлау ісі Бүкілодақтық кеңесінің жұмысы жайында (1938) жазылып, онда белгілі геологтармен қатар Қаныш Сәтбаевтың есімі де аталған. == Дереккөздер == Санат:Қаныш Сәтбаев